comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
A. CUTODIAC
SXPLANATOQUALITTA DEBIANT AUES INSTRUIT NUNCPODIS MU MENSURA¬
q ipsius ordinationis exponaem. Inmille passib cãpiuna acies mille sescentos sexaginta sex
suscipi&̃ pedites  Proptereco quia singuli pugnatores ternos occupant pedes : Quodsi sex acies inmille
passib: cmpi uolueris ordinare: Nouem milic nungentos Nonaginta sex pedites sunt Necessarii : Siautem
internohuno Numerum uolueris tendere. duo milia passuũ conprehendit: Sed melius plures plures
icies facere quam militem expargere: Senos pedes a tergo intersingulas acies in latodiximus intẽpate¬
redebere: & ipsibellatores stantes singulos optinent pedes. Ideoq sif exacies ordinaueris. quad ra¬
ginta duo pedes in latũ & mille in longum: decem miliũ hominũ tenebit exercitus: Adhanc ratio
iem siue uigintimilic siue treginta milia peditũ fuerint. iuxta meñsurae podismũ: Sine aliqua¬
dubitatione difficultatis potuerint ordinari:piedux fallitur. cũsciat quilocus quantos capere

Expanded text:
AT CVSTODIRI Explanato qualiter debeant acies instrui, nunc podismum mensuramque ipsius ordinationis exponam.In mille passibus campi una acies mille sexcentos sexaginta sex suscipit pedites, propterea quia singuli pugnatores ternos occupant pedes. Quod si sex acies in mille passibus campi volueris ordinare, novem milia nongenti nonaginta sex pedites sunt necessarii. Si autem in terno hunc numerum volueris tendere, duo milia passuum comprehendit; sed melius est plures acies facere quam militem spargere. Senos pedes a tergo inter singulas acies in latum diximus interpatere debere, et ipsi bellatores stantes singulos obtinent pedes; ideoque, si sex acies ordinaveris, quadraginta duo pedes in latum et mille passus in longum decem milium hominum tenebit exnem, sive viginti milia sive triginta milia peditum fuerint, iuxta mensurae podismum sine aliqua difficultate poterunt ordinari, nec dux fallitur, cum sciat qui locus quantos capere
Abbreviated transcription (Latin):
USCULOS DICUNT MINORES MACHINAS QUIB PROrECTI
bellatores sũdatũ auferunt ciuitatis. fossatũ &iam ad portatis lapidib lignis ac terra

Expanded text:
Musculos dicunt minores machinas quibus protecti bellatores sudatum auferunt civitatis, fossatum etiam adportatis lapidibus lignis ac terra
Abbreviated transcription (Latin):
NTRANSITU FLUUIORUM GRAUIS MOLESTIA NEGLIGENTIB:
frequenter emergit. Ncem siaquac uiolentior fuerit aut alua is latior inpedimentac. pueros & ipsos
interdum ignauiores sol& mergere bellatores. Ergo explorato uado due aciesequitũ electis
animalib: ordinantur interuallis comp&entib: separate ut ꝑ mediũ pedites &in pedimenta transe¬
ant. Namacies superior aquarũ imp&ũ frangit inferior qui rapti subuersiq fuerint collagit
at transponit. Atcualtior fluctis Necpeditem necequitẽ patitur. Siꝑ plana decurratductis
multi fariam spargitur fossis. Diuisusq facile transitur. Nauigeri uero amnes hastilis
fixis acsuppositis tabulatis ꝑuii fiunt ul certe tumultuario operecolligatis in anib: cupis ad di¬
tisq trabib transitũ p̃bent. Expediti uero equites fasces decannis aridis uel ulua facere consue¬
uerunt suꝑ quos loricas &arma neudentur in ponunt Ipsi equi quaenatando transeunt colleatisq secũ

Expanded text:
transitu fluviorum gravis molestia neglegentibus frequenter emergit. Nam si aqua violentior fuerit aut alveus latior, impedimenta pueros et ipsos interdum ignaviores solet mergere bellatores. Ergo explorato vado duae acies equitum cum electis animalibus ordinantur intervallis competentibus separatae, ut per medium pedites et impedimenta transeant. Nam acies superior aquarum impetum frangit, inferior qui rapti subversique fuerint colligit atque transponit. At cum altior fluctus nec peditem nec equitem patitur, si per plana decurrat, ductis multifariam spargitur fossis divisusque facile transitur. Navigeri vero amnes stilis fixis ac superpositis tabulatis pervii fiunt vel certe tumultuario opere colligatis inanibus cupis additisque trabibus transitum praebent. Expediti vero equites fasces de cannis aridis vel ulva facere consuerunt, super quos loricas et arma, ne udentur, imponunt; ipsi equique natando transeunt colligatosque secu
Abbreviated transcription (Latin):
rus. XXIII. Aduersũ ari&es ꝓsunt culatate la quei lupi colũne grauiores. XIIII Decuniculis ꝑquos
autmurds defoditur aut ciuitas pen&ratur XXX Quid faceredebeant oppida nisi hostis in ruperin
ciuitatem.¬
uuitatemXI Quaesi tadhibendec cautela Nehostes furtim occupent murũ XXVII Quando
obpidanis inferantur insidiae.XXUIII Quid facint obsidentes neabobpidanis patiantur insidias¬
IIIQuogenere tormentorũ uuitas defendatur.

Expanded text:
rusXXIII Adversum arietes prosunt culcitae laquei lupi columnae gravioresXXIIII De cuniculis, per quos rusXXIII Adversum arietes prosunt culcitae laquei lupi columnae gravioresXXIIII De cuniculis, per quos aut murus deponitur aut civitas penetraturXXV Quid facere debeant oppidani si hostes inruperint civitatemXXVI Quae sit adhibenda cautela ne hostes furtim occupent murumXXVII Quando oppidanis inferantur insidiaeXXVIII Quid faciant obsidentes ne ab oppidanis patiantur insidiasXXVIIII Quo genere tormentorum civitas defend
Abbreviated transcription (Latin):
ICiuitates autnatura auto peredebere muniri¬
ΠI Non directos sedangulosos muros faciendos¬
Quemad modum muris eterraiungantur ad gestus
Decata fractis & portis nenoceantur
abignibus Defossis faciendis.
Nesagitis hostiũ homines ledantur inmuro. Quibu
modis ꝓuidendũ sit nefamc̃ patiantur obsessi.  Quae species preparanda sint ꝓdefensione mu¬
rorũ. UIIII Quid faciendũ sit sineruorũ defuerit copia.A Quid faciendũ neaqua¬
patiantur obsessi.¬
UI Si salis defuerit¬
patiantur obsessi. XI Si salis defuerit. XII Quid faciendũ cũ primo im p&u uenitur ad muros¬
UI Epumeratio machinorũ quib: muri obpugnatur. UIIII Deari&e falce testudinem.U
D&errib ambulatoriis¬
ad modũ ambulatoria turris possit incedi . XUIIII. Quemad modũ altitudo muris addatur.
Quopacto suffedicctur terra ut machina nocere nilpossit. I Descalis sambuca exostra &tollennone¬
UII Deballistis onagris. scorpionib: arcoballistis. fustibalis. fundis. ꝑque tormenta defenditur mu¬

Expanded text:
itates aut natura aut opere debere muniriII Non directos sed angulosos muros faciendosQuemadmodum muris e terra iungatur adgestusIIII De cataractis et portis, ne noceantur ab ignibusV De fossis faciendisVI Ne sagittis hostium hmodis providendum sit ne famem patiantur obsessiVIII Quae species praeparandae sint pro rorumVIIII Quid faciendum sit si nervorum defuerit copiaX Quid faciendum patiantur obsessiXI Si sales defueripatiantur obsessiXI Si sales defuerintXII Quid faciendum cum primo impetu venitur ad murosXIII Enumeratio machinarum quibus muri oppugnanturXIIII De ariete falce testudineXV De turribus ambulatoriisadmodum ambulatoria turris possit incendiXVIIII Quemadmodum altitudo muris addaturXX Quo pacto suffodiatur terra ut machina nocere nil possitXXI De scalis sambuca exostra et tollenoneXXII De ballistis onagris scorpionibus arcuballistis fustibalis fundis, per quae tormenta defenditur mu
Abbreviated transcription (Latin):
VNde cppellantur liburnae . XXVIII. Qucediligentia fabricentur liburnae¬
XXXU
Quaȩ bseruatione sit caedenda materies. AUI Quaom
Quaomense cȩdendȩ sint trabes.¬
XIUII Demodo liburnarũ.¬
Nominauentorũ. XXUIIII Quib mensib tdtius na¬
uig&ur:  Quẽ ad modũ tẽpestatũ obseruanda sint signa. XLI De ꝓnosticis MLI¬
Deꝓnosticis ALI
Deaestuariis hoc ÷ dereumate.ULIII Delocorũ notitia siue remigibus ALIII &edis torm̃¬

Expanded text:
Vnde appellentur liburnaeXXXIIII Qua diligentia fabricentur liburnaeXXXV Qua observatione sit caedenda materiesXXXVI Quo mense caedendae sint trabesXXXVII De modo liburnarunumerusXXXVIIII Quibus mensibus tutius navigeturXL Quemadmodum tempestatum observanda sint signaXLI De prognosticisXLII De aestuariis, hoc est de reumateXLIII De locorum notitia sive remigibusXLIIII De telis torm
Abbreviated transcription (Latin):
manu condite quam diuino nutu uidecentur. Hanataetunctos imperatores felicitatem moderatione
castimonic exemplo indulgentiae studiorũ amore precedis regnianimiq tuibona cernimus. &enim¬
uniuerso orbi prestitũ gratulamur. quantũ uel humanamens p&ere uel gritu potuitdiuina conferre: Seo
ciuũ apitulincarchis defensione seruaut i i tgloriosius postec totius urbis possiderit imperiũ Ad comple¬
mentũ igiur operis muestat s urac̃ p̃eptione suscepti rationes quib: ud nrãc ciuitates defendendae sint
uelhostum subruendae exdiuersis auctorib: in ordinedigerim nec laboris pigebit cũ omnib ꝓfictura
condantur.

Expanded text:
manu conditae quam divino nutu videantur enatae. Cunctos imperatores felicitate moderatione castimonia, exemplis indulgentiae, studiorum amore praecedis. Regni animique tui bona cernimus et tenemuniverso orbi praestitum gratulamur quantum vel humana mens petere vel gratia potuit divina conferre. Sed civium Capitolinae arcis defensione servavit ut gloriosius postea totius orbis possideret imperium. Ad complementum igitur operis maiestatis vestrae praeceptione suscepti rationes quibus vel nostrae civitates defendendae sint vel hostium subruendae ex diversis auctoribus in ordinem digeram, nec laboris pigebit, cum omnibus profutura condantur.
Abbreviated transcription (Latin):
rib: ad positisq scalis occup& murum: Aduersũ quod cato fractꝰis uel scuta inciuitatib debent habere
quã plurimi: deindȩ ꝓpugnacula duplicia sagaliciaq tenduntur.: imp&ũq excipiunt. sagittarũ
Neq enĩ facile transcunt spicula quodcedit ac fluctuat : Inuentũ quoq remehũ ẽ. utd eligno crates

Expanded text:
ribus appositisque scalis occupet murum. Adversum quod catafractas vel scuta in civitatibus debent habere ribus appositisque scalis occupet murum. Adversum quod catafractas vel scuta in civitatibus debent habere quam plurimi. Deinde per propugnacula duplicia saga ciliciaque tenduntur impetumque excipiunt sagittarum; neque enim facile transeunt spicula quod cedit ac fluctuat. Inventum quoque remedium est ut de ligno crates
Abbreviated transcription (Latin):
ad ppugnacula possit ascendi quianee murss ullis postari&ib rũpi quẽ terta confirmat& quo¬
uis casudistructis lapidib ecq interpari&es densata fuerit admuri uicẽ in congruentib molis
exurantur ꝓpt̃ quod sunt coriis acferro tegendac: Sedlam plius ꝓdest quodinuenit
an quitas u ante potamad datur ꝓpugnaculũncuius in gressu ponitur cata racta quacan ulis fer-¬
reis ac funib pend& : utsi hostes intriuerint demissa etidom execinguatur incdusi Itac tamen supri
potem murus est endinandus utacciput foramina ꝑ quaedesuperiort parte effusi aqua subiactũ
retinguat incendium.U
DE POSSIS PAUIEXOI
a bobsidentib acũ quiscoeperint redundure aluduersa riocunculũ continuariminimepituant᷑
OAMIDATUA NEMULTITUDO SAGITTARIORU DEPPUON ACULIS EXTERRITIS DEPENSO¬

Expanded text:
ad propugnacula possit ascendi, quia nec murus ullis potest arietibus rumpi quem terra confirmat et quoad propugnacula possit ascendi, quia nec murus ullis potest arietibus rumpi quem terra confirmat et quovis casu destructis lapidibus ea quae inter parietes densata fuerat ad muri vicem ingruentibus moles exurantur. Propter quod sunt coriis ac ferro tegendae; sed amplius prodest, quod invenit antiquitas, ut ante portam addatur propugnaculum in cuius ingressu ponitur cataracta, quae anulis ferreis ac funibus pendet, ut si hostes intraverint demissa eadem extinguantur inclusi. Ita tamen supra portam murus est ordinandus ut accipiat foramina per quae de superiore parte effusa aqua subiectum restinguat incendium. V DE FOSSIS FACIENDIS ab obsidentibus et cum aquis coeperint redundare ab adversario cuniculum continuari minime patiantur. DANTVR IN MVRO Formidatur ne multitudo sagittariorum de propugnaculis exterritis defenso
Abbreviated transcription (Latin):
ADIS ATQ CASTELIA AUTNATORA MVNIVNTUR ANT MANO AUT UTROO QUOB
firmusducitur Patura auitlocorũ edito uel abrupto autarcũ fuio mari siue paludib ud flu¬
mimb: manu fossis ac muros : In illo naturali beneficio tutissimd cligentis consiliũ inplano quaeritur
fundinti s industricc Uidemus antiquissi mas ciuitites itc incampis patentib: constntutas utdefi¬
ciente auxilio locorũ arte tamen & opere redderentur inuictae.
enuitũ muridirectũ u&eres ducere noluer:neadictus ari&ũ cedis positus sed si nuo sis
anfractib iactis fundamentis lausere urbes crebi oresq turres in ipsis angulis reddider
Proptereto quia siquis ad murũ taliordinatione constructũ uel scalas ud michinas uoluerit
inter positoduo in trinsecus pari&es fabricantur : Dein de terra quagde fossis fuerit
egeste inter illos mitedur uectibq densatur Nte ut amuro primus paries prata inferior
sicundus longo minorducatur. uideplano ciuitatis adsimilitudi nẽ graduũ quasicdibo molliusq

Expanded text:
s atque castella, aut natura muniuntur, aut manu, aut utroque, quod firmius ducitur. Natura, ut loco edito vel abrupto, aut circumfuso mari sive paludibus, vel fluminibus, manu, fossis ac muro. In illo naturali beneficio tutissimo, eligentis consilium; in plano queritur fundantis industria. ciente auxilio locorum arte tamen et opere redderentur invictae.  FACIENDOS Ambitum muri directum veteres ducere noluerunt, ne ad ictus arietum esset expositus, sed sinuosis anfractibus iactis fundamentis clausere urbes, crebrioresque turres in ipsis angulis reddiderunt propterea quia si quis ad murum tali ordinatione constructum vel scalas vel machinas voluerit interposito duo intrinsecus parietes fabricantur. Deinde terra quae de fossis fuerit egesta inter illos mittitur vectibusque densatur, ita ut a muro primus paries pro rata inferior, secundus longe minor ducatur, ut de plano civitatis ad similitudinem graduum quasi clivo molli usque
Abbreviated transcription (Latin):
parte concludit: quo facto aciem non potest rumpere: Item serradicitur. qui abstrenuis directa
ante frontẽ obponitur hostib : utturbata acies repar&ur. Globus autem dicitur quia suaacie
separatus uago suꝑuento incurfat inimicis: contraquẽ alter populosior uel fortior inmut&ur
globus. Obseruandum quoq: nesubtempore qͦ committitur pugna uelis ordines commutare aut de
locissuis aliquos numeros adalia trans ferre: Statim enim nascitur tumultus atq confusio atq:
in paratos conturbatosq facilius hostis incumbit
EPUGNATIO NUMSEPrEMSUNT GENERA UELMODICŨ IN PESTA
exutraq parte signa confligunt: Vnadepugnatio est fronte longa quadro exercitu.
sicut &uicm nunc & pro pesemꝑ sol& proliũ fieri: Sedhocgenus depugnationis periti armorum
Nonoptimũ iudicant. qui ũm prolixo spatio. tenditur acies. non aequalis semꝑ campus occurrit.

Expanded text:
parte concludit, quo facto aciem non potest rumpere. Item serra dicitur quae ab strenuis directa ante frontem opponitur hostibus ut turbata acies reparetur. Globus autem dicitur qui a sua acie separatus vago superventu incursat inimicos, contra quem alter populosior vel fortior immittitur globus. Observandum quoque ne sub tempore quo iam committitur pugna velis ordines commutare aut de locis suis aliquos numeros ad alia transferre. Statim enim nascitur tumultus atque confusio, et in imparatos conturbatosque facilius hostis incumbit. epugnationum septem sunt genera vel modi cum infesta ex utraque parte signa confligunt.Una depugnatio est fronte longa quadro exercitu, sicut etiam nunc et prope semper solet proelium fieri. Sed hoc genus depugnationis periti armorum non optimum iudicant, quia in prolixo spatio cum tenditur acies non aequalis semper campus occurrit
Abbreviated transcription (Latin):
to peritiae usus pugnandi doc trinac consiliũq dominatur V&cerib seculis mos fuit pareo cibo curatos¬
milites ad certamen educere : ut audatiores sumptu a escȩ redder& & longiore conflictu non fatigan¬
tur inaedia. Pr. &ereccobseruandũ est p̃sentib hostib: siuc ex castris siue exciuitatȩ ꝓducas adpel
Nedũ ꝑangusta portarũ particulatim ꝓcedit exercitus acollẽctis & paratis debilit&ur inimicis
Ideoq ꝓuidendũ est utanteomnes milites egrediantur portas. & aciem construant. quam hostes ad¬
niãt : quod intra ciuitatẽ manentib i paratis aduenerĩt autdifferatur egressus autcertȩdissimula

Expanded text:
ento peritia, usus pugnandi, doctrina, consiliumque dominetur. Veteribus seculis mos fuit parento peritia, usus pugnandi, doctrina, consiliumque dominetur. Veteribus seculis mos fuit parmilites ad certamen educere, ut audaciores sumpta esca redderet et longiore conflictu non fatigarentur inedia. Praeterea observandum est praesentibus hostibus, sive ex castris sive ex civitate producas ad proelium, ne dum per angusta portarum particulatim procedit exercitus a collectis et paratis debilitetur inimicis. Ideoque providendum est ut ante omnes milites egrediantur portas et aciem construant quam hostis adveniat. Quod si intra civitatem manentibus paratus advenerit, aut differatur egressus aut certe dissimul
Abbreviated transcription (Latin):
A &ellus in africa albino impertte subiugatũ accepitexercitũ quemita emendauit u&erib: institutis.
ut postea eos a quib: subiugũ missi fuerant superarent. Exmbrispicionis & malleilegiones in tr
gallias debellarunt . quarũ reliquias cumgaius marius suscepiss& Itecerudiuit scientia & artepui¬
nandi : ut innumerabilem multitudinom non solũ crmbrorũ. sed &iam teutonũ &ambronũ pub¬
co martedeler&. F acilius aute mest aduirtutẽ nouos inbuere quã reuocare ꝑ territos. V
RAEMISSISLEUIONDUS ARTIB BELLI AD PUBLICICONTLC-¬
tus incertũ & ad fatalem diem nationib: acpopulis ratio disciplinae militaris inuitat. Nam in eu¬
tu aꝑtimarti martis. uictoriae plenitudo consistit: Hocergo tempus quo tanto magis ducesdebent eẽ
solliciti quanto maior sperator diligentib: gloria. & maius periculũ comitatur ignauiꝰ. inquo mom

Expanded text:
Metellus in Africa Albino imperante subiugatum accepit exercitum, quem ita emendavit veteribus institutis Metellus in Africa Albino imperante subiugatum accepit exercitum, quem ita emendavit veteribus institutis ut postea eos a quibus sub iugum missi fuerant superarent. Cimbri Caepionis et Mallii legiones intra Gallias deleverunt; quarum reliquias cum Gaius Marius suscepisset, ita erudivit scientia et arte pugnandi ut innumerabilem multitudinem non solum Cimbrorum sed etiam Teutonum et Ambronum publico Marte deleret. Facilius autem est ad virtutem novos imbuere quam revocare perterritos. XI Praemissis levioribus artibus belli ad publici conflictus incertum et ad fatalem diem nationibus ac populis ratio disciplinae militaris invitat. Nam in eventu aperti Martis victoriae plenitudo consistit. Hoc ergo tempus est quo tanto magis duces debent esse sol
Abbreviated transcription (Latin):
conexis ad similitudinem castrorum securas a suꝑuentib: exigunt noctes. ueremur nediscere nequeamꝰ
qua e a nobis alii didicerunt. Haecex usulibris quaeant ea seruabantur. sed omissa diunemo quaesiuit.
quia uegentib pacis officiis ꝓculhaberat Necessitas belli: Sed ne in possibileuideatur reparari discipli¬
nam cuius usuꝰ intercedit docemur exemplis: Apud u&eres ars militaris in obliuionem saepiusuenit
sed prius alibris rep&ita est. postec ducũ auctoritate firmata. Scipio africanus sub aliis impera¬
torib: hispaniensis exercitus frequenter uictos accepit: hos disciplinȩ regule custoditaomniope¬
re fossisq faciendis ita dilige t exercuit : ut dicer& fodientes luto inquinari debere quemad erehostiũ
sanguine noluissent. Cumipsis deniq Numantinos capta ciuitate sic concremayit. utnullus euader

Expanded text:
conexis ad similitudinem castrorum securas a superventibus exigunt noctes. Veremur ne discere nequeamus conexis ad similitudinem castrorum securas a superventibus exigunt noctes. Veremur ne discere nequeamus quae a nobis alii didicerunt? Haec ex usu librisque antea servabantur, sed omissa diu nemo quaesivit, quia vigentibus pacis officiis procul aberat necessitas belli. Sed ne impossibile videatur reparari disciplinam cuius usus intercidit doceamur exemplis. Apud veteres ars militaris in oblivionem saepius venit, sed prius a libris repetita est, postea ducum auctoritate firmata. Scipio Africanus sub aliis imperatoribus Hispanienses exercitus frequenter victos accepit; hos disciplinae regula custodita omni opere fossisque faciendis ita diligenter exercuit ut diceret fodientes luto inquinari debere qui madere hostium sanguine noluissent; cum ipsis denique Numantinos capta civitate sic concremavit ut nullus evaderet.
Abbreviated transcription (Latin):
ratia commorantur. subito occup&dilectis : Illaenim ante temptandi sunt quae simale cesserint
ninus Noceant. sibene plurimũ prosint. Inter hostes discordiarũ serȩausis sipientis esiducis
Nam ciulchodium adinimicorum ꝑ niciem p̃ceps est: adutilitatem suacdefensionis in cautũ linũ illud:
in hoc operep̃dicendũ ut remo desper& fieri posse quae facta sunt. Dicat aliquis multi anni sunt quib
nullus fossa aggere ualloq: mansurũ circũdat exercitum. Respondebitur S fuis s& iste cautela
nibil nocturni autdiurni suꝑuentus hostiũ nocere potuissent: ꝑsȩimittantes romanos ductis fossis
castra constituunt Eͣ quia harenosa sunt ꝓpeomnia saccos quosinanes portauerant expuluerulent aquo
effoditur teria complent. corumq cumullo aggerem faciunt. Omnes barbaricaris suis in urbem

Expanded text:
gratia commorantur subito occupet cum delectis. Illa enim ante temptanda sunt quae si male cesserint gratia commorantur subito occupet cum delectis. Illa enim ante temptanda sunt quae si male cesserint minus noceant, si bene plurimum prosint.Inter hostes discordiarum serere causas sapientis est ducis. umpserit; nam civile odium ad inimicorum perniciem praeceps est, ad utilitatem suae defensionis incautum.Unum illud est in hoc opere praedicendum, ut nemo desperet fieri posse quae facta sunt. Dicat aliquis ‘multi anni sunt quibus nullus fossa aggere valloque mansurum circumdat exercitumʼ. Respondebitur ‘si fuisset ista cautela, nihil nocturni aut diurni superventus hostium nocere potuissentʼ. Persae imitantes Romanos ductis fossis castra constituunt, et quia harenosa sunt prope omnia saccos, quos inanes portaverant, ex pulverulenta quae effoditur terra complent eorumque cumulo aggerem faciunt. Omnes barbari carris suis in orbem
Abbreviated transcription (Latin):
iput his utõ port& curatis cum disꝑsi ad p̃bendandũ secur oberrant hostes. tunc ꝓbatͦs equites siue
edites cũ tironib: autinferiorib: mittut ut ex occasione fusis inimicis &lllis peritia & reliquiscrescat
iudacia ad transitus fluuiorũ ad p̃cipitiamontiũ adsiluarũ angustiaes. ad paludũ aut iuiarũ difficultates
upuentos nullo sciente disponatatq: ita itersuũ temper&. ut cibũ capientes. autdormientes autuacan¬
s. certe
esiceuros inhermes disculcios distractis equis Nihilsuspicantes ipse paratos inuadat : Quatenus in huius¬
nodicertaminib: sui fiduciam colligant : Nam qui ante longũ tempus aut omnino numquã uiderunt
omines uulnerari udoccidi cũ primũ aspexer̃ ꝑ orrescunt . & pauore confusi defuga magis quam
econflicto incipiunt cogitare: Propterec si excurrant aduersarii. longoitinere fatigatos
dgrediatur &ultimos ud certe insperatds suꝑueniat eos &icem qui longe asuis aut pabuli autp̃da

Expanded text:
iat. His ut oportet curatis, cum dispersi ad praedandum securi oberrant hostes, tunc probatos equites sive pedites cum tironibus aut inferioribus mittat, ut ex occasione fusis inimicis et illis peritia et reliquis crescat audacia. Ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad silvarum angustias, ad paludum aut viarum difficultatem superventus nullo sciente disponat atque ita iter suum temperet ut cibum capientes aut dormientes aut vacantes certe, securos inermes disculcios, destratis equis, nihil suspicantes, ipse paratus invadat, quatenus in huiusmodi certaminibus sui fiduciam colligant. Nam qui ante longum tempus aut omnino numquam viderunt homines vulnerari vel occidi, cum primum aspexerint, perhorrescunt et pavore confusi de fuga magis quam de conflictu incipiunt cogitare. Praeterea, si excurrant adversarii, longo itinere fatigatos adgrediatur et ultimos vel certe insperatos superveniat; eos etiam qui longe a suis aut pabuli aut praedae
Abbreviated transcription (Latin):
adhibende custodia cũ hostis ab sces serit &in ipsis muris ac turrib: teguriola conlocanda inquib: uigiles
ib ernis mensib: abimbri ul frgore aestiuis defendantur asole : Illud quoq ususinuenit uta cerrimos
ac saga cissimos

Expanded text:
adhibenda custodia cum hostis abscesserit et in ipsis muris ac turribus tuguriola collocanda in quibus vigiles adhibenda custodia cum hostis abscesserit et in ipsis muris ac turribus tuguriola collocanda in quibus vigiles hibernis mensibus ab imbri vel frigore, aestivis defendantur a sole. Illud quoque usus invenit, ut acerrimos ac sagacissimos
Abbreviated transcription (Latin):
N numerabilib: declaratur exemplis. saepecaesos ad internitionẽ hostes qui ꝑiua serant ciuita¬
tem quod sinedubio euenit si oppidani muros acturres r&enuerint. uel altiora occu paueriNT
loca : Tuncenim defenestris ac tecti somnis a&as ac sexus inrũ pentes obruit saxis. aliisq
generib: telorũ. quod nesustinecent obsidentes. portas ciuitatib aperire consuer̃. utresi sterȩdesi¬
nant fugiendi potestcete confessa: Necessita senim quaedam uirtutis est desperatio in occasu. Und̃ oppida
us auxiliũ ẽ. siue ꝑdiẽ siue ꝑnoctẽ hostis intrauerit.: ut murosturresq tene.
XXUI. QUAESITASHIBE¬
CACAUTEL NEHOSTES FURTUN OCCUPEUTIMUNI
REQUENTER DOLṼ EX COGITANTIOS SIDENTES ACSIMULATADESPERATIONE IONOIVS
nabeunt: sedubi postm&ũ murorũ uigilis derelictis requi euerit incauta securitas. tenebrarũ
an noctis occasione captataũ scalis clanculo ueniunt murosq conscendunt: ꝓpt̃ qđ maior ÷

Expanded text:
nnumerabilibus autem declaratur exemplis, sepe cesos ad interitionem hostes qui pervaserant civitatem. Quod sine dubio evenit, si oppidani muros ac turres retinuerint, vel altiora occupaverint loca; tunc enim de fenestris ac tectis, omnis etas ac sexus, irrumpentes obruit saxis, aliisque generibus telorum. Quod ne sustineant obsidentes, portas civitatis aperire consueverunt, ut resistere desinant, fugiendi potestate concessa: necessitas enim quedam virtus est desperatio. DE MUTUIS INSIDIIS nis auxilium est, sive per diem sive per noctem hostis intraverit, ut muros turresque teneXXVI QVAE SIT ADHIBENDA CAVTELA NE HOSTES FVRTIM OCCVPENT MVRVM Frequenter dolum excogitant obsidentes ac simulata desperatione longius abeunt; sed ubi post metum murorum vigiliis derelictis requieverit incauta securitas, tenebrarum ac noctis occasione captata cum scalis clanculo veniunt murosque conscendunt. Propter quod maior est
Abbreviated transcription (Latin):
aerei autẽ &icm influctib ꝓpriã substantiam seruant. XXXU.¬
QUA E OBSERUAT IONE SIT CAEDENDA MATERIES
bseruandũ p̃cipuae uta quinta decima usq aduigesi mã & secundã arbores p̃cidantur ex quib: libur

Expanded text:
aerei autem etiam in fluctibus propriam substantiam servant. aerei autem etiam in fluctibus propriam substantiam servant. QVA OBSERVATIONE SIT CAEDENDA MATERIES Observandum praecipue ut a quinta decima luna usque ad vicesimam secundam arbores praecidantur ex quibus libur
Abbreviated transcription (Latin):
s& antonius experimento tanticertaminis patuit liburnorũ nauis c&eris aptiores ergo simili¬
tudinẽ & nomin usurpati ad ecc rundẽ instar dassem romani principes texuer̃ : Liburnia
Ncemq dalmatiae pars ÷ : diadertinae subiacens ciuitati: Cuius exemplo nunc naues bellicae
fabricantur & appellatur liburnae .XXXIIII. QUADILIGENTIA FABRICENTUR LIBUANAEE
EDCUINOOMIB SUSTRAEIENDIS NAENAEVELLAPIDṼ QUALITAS AE QUIRATVR TANTO
magis in fabricandis nauib: diligent̃ cunc ta quaerenda sunt qui a maius periculũ ẽ pauem
uitioscm cẽquãdomũ. Ex quo praesio igitur & pino domestica siuesiluestri. laricae& ab i& p̃cipuae liburna
contexitur: Utilius aereis dauis quã ferreis configenda funt : quã lib& eẽ grauior aliquanto uideatur expenscc:
Tamen quiaam pliusdurat iucrũ ꝓbatur afferre : Nam ferreos clauos tempore & humor ȩcderi t̃ rubigo con

Expanded text:
set Antonius, experimento tanti certaminis patuit Liburnorum naves ceteris aptiores. Ergo similiset Antonius, experimento tanti certaminis patuit Liburnorum naves ceteris aptiores. Ergo similitudine et nomine usurpato ad earundem instar classem Romani principes texuerunt. Liburnia namque Dalmatiae pars est Diadertinae subiacens civitati, cuius exemplo nunc naves bellicae fabricantur et appellantur liburnae. XXXIIII QVA DILIGENTIA FABRICENTVR LIBVRNAE Sed cum in domibus substruendis harenae vel lapidum qualitas requiratur, tanto magis in fabricandis navibus diligenter cuncta quaerenda sunt, quia maius periculum est navem vitiosam esse quam domum. Ex cupresso igitur et pinu domestica sive silvestri et abiete praecipue liburna contexitur, utilius aereis clavis quam ferreis configenda; quamlibet enim gravior aliquanto videatur expensa, tamen, quia amplius durat, lucrum probatur afferre; nam ferreos clavos tempore et humore celeriter rubigo consumit,
Abbreviated transcription (Latin):
tidẽ pontũ orientẽ cr&am cyprũ p&lere directa nauigatione consueuerant: Quia in reb bellicis cde¬
ritas amplius sol& ꝓdec̃ quã uirtus .XXXII. NOMINA IDICU. QUIPRAEERANT CLASSI
IBUANIS AUTEM QUAE IN CAMPANIA STAB ANT PREFECTUS CLASSIS MISENANTIV
praeerat: Easuero quaeionio mari locante fuerant. praefectus classis rauennantiũ r&inebat.
sub quib: erant deni tribuni ꝑ cohortes singulas constituq: Singulac autẽ liburnae singulos
nauarcos: Idest quasinauicularios habebant: qui exceptis c&eris nautarũ officiis gubernatoribus
atq remigib &militib exercendis cotidianã curã &iugẽ exhibebant industricm . XxXIII.
UN DE APPELLANTUR LIBURNAE:
iuersac autẽ ꝓuintiac quib:dam temporib: mari plurimũ potuer̃ : &ideo diuersa genera
Nauiũ fuerunt: sed augusto dȩmicante attiaco pedio cũ libur norũ auxiliis p̃cipua uictus fuis¬

Expanded text:
tidem Pontum Orientem Cretam Cyprum petere directa navigatione consueverat, quia in rebus bellicis celetidem Pontum Orientem Cretam Cyprum petere directa navigatione consueverat, quia in rebus bellicis celeritas amplius solet prodesse quam virtus. XXXII NOMINA IVDICVM QVI PRAEERANT CLASSI Liburnis autem quae in Campania stabant praefectus classis Misenatium praeerat, eas vero quae Ionio mari locatae fuerant praefectus classis Ravennatium retinebat; sub quibus erant deni tribuni per cohortes singulas constituti. Singulae autem liburnae singulos navarchos, id est quasi navicularios, habebant, qui excepti ceteris nautarum officiis gubernatoribus atque remigibus et militibus exercendis cotidianam curam et iugem exhibebant industriam. XXXIII VNDE APPELLENTVR LIBVRNAE Diversae autem provinciae quibusdam temporibus mari plurimum potuerunt, et ideo diversa genera navium fuerunt. Sed Augusto dimicante Actiaco proelio, cum Liburnorum auxiliis praecipue victus fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ut opinor est portio: decuius artib: ideo pauciora dicenda sunt. quiiamdudũ pacato mari cũ barbaris
nationib: agitur terrestre certormen: Rominus autem populus ꝓdecore&utilitate magnitudinis sue
Non ꝓpt̃ necessitatẽ tumultus alicuius dassem parabant extempore sed nequando necessitatẽ sustiner&
sem ꝑhabuit p̃paratã: Nemo enĩ bello lacessere aut facere aud& imurũ ei regno uel populo quc̃ex peditũ
& prũptũ ad resistendũ uindicandũq: cognoscit: Apud messenũ igitur & rauennãc singule lgiones cũclas¬
sib: staebant: Nelongius atutela urbis abscederent : &cũ ratio postulass& sinemora sinecircuitu ad om̃s
mundi partes niuigio ꝑuemirent : Namme sinantiũ lassis galliã his panias mauritanĩ a fricũ egip¬
tũ sirdiniã atq siciliã habebat in ꝓximo: Classis autẽ rauennantiũ epiros macedonicẽ acaiã ppon¬

Expanded text:
ut opinor, est portio; de cuius artibus ideo pauciora dicenda sunt quia iam dudum pacato mari cum barbaris ut opinor, est portio; de cuius artibus ideo pauciora dicenda sunt quia iam dudum pacato mari cum barbaris nationibus agitur terrestre certamen. Romanus autem populus pro decore et utilitate magnitudinis suae non propter necessitatem tumultus alicuius classem parabat ex tempore sed ne quando necessitatem sustineret semper habuit praeparatam. Nemo enim bello lacessere aut facere audet iniuriam ei regno vel populo quem expeditum et promptum ad resistendum vindicandumque cognoscit. Apud Misenum igitur et Ravennam singulae legiones cum classibus stabant ne longius a tutela urbis abscederent et cum ratio postulasset sine mora, sine circuitu ad omnes mundi partes navigio pervenirent. Nam Misenatium classis Galliam Hispanias Mauritaniam Africam Aegyptum Sardiniam atque Siciliam habebat in proximo, classis autem Ravennatium Epiros Macedoniam Achaiam Propon
Abbreviated transcription (Latin):
muroiũ quaciaculatur interrã : Funcignorantib: aduersariis umbrac illius spatium mensuratur¬
Idemq decem pede figitur. &ũbraipsius similiter mensuratur: Quocollecto nemo dubitat ex umbra decem¬
pedes inueniri altitudinẽ ciuitatis: cũ sciatur quanta altitudo quantũ um braemittat in longũ. quaçad
obpugnandas uel defendendas urbes auctores bellicarũ artiũ ꝓdiderunt uel quaerecentiũ Necessitatũ
usus inuenit : ꝓpublica ut arbitror utilitatedigessi: Illud iterũ: cõmonens ut sollertissimae cauecetus
Nequaendo aut potus in opiae mergat autcibi quib: malis nulla arte succurritur : Ideoq: intramuros
tanto plura condenda sunt quanto scitur clausurae tempus in obsidentũ potestate consistere.
PRAE CEPTA BELLI NAUALIS
raecepto maiestatistuae imperator inuicte terrestris pelii rationib absolutis. naualis belli resi dua

Expanded text:
murorumque iaculatur in terram, tunc ignorantibus adversariis umbrae illius spatium mensuraturmurorumque iaculatur in terram, tunc ignorantibus adversariis umbrae illius spatium mensuraturitemque decempeda figitur et umbra ipsius similiter mensuratur, quo collecto nemo dubitat ex umbra decempedae inveniri altitudinem civitatis, cum sciatur quanta altitudo quantum umbrae mittat in longum. Quae ad oppugnandas vel defendendas urbes auctores bellicarum artium prodiderunt vel quae recentium necessitatum usus invenit pro publica ut arbitror utilitate digessi, illud iterum iterumque commonens, ut sollertissime caveatur ne quando aut potus inopia emergat aut cibi, quibus malis nulla arte succurritur; ideoque intra muros tanto plura condenda sunt quanto scitur clausurae tempus in obsidentum potestate consistere. XXXI PRAECEPTA BELLI NAVALIS raecepto maiestatis tuae, imperator invicte, terrestris proelii rationibus absolutis navalis belli residua,
Abbreviated transcription (Latin):
E ed ex alto destinata missibilia siueplũbate uel lanceȩ uerruta uel spicula: subiectos uchementius
cadunt: Sagittȩ quoq arcubus missae & sax amanib: fundis siue fustibalis directa quanto deexcdsio¬
re loco exeunt tanto longius pen&rant: Ballistae uero & onagri si aperitis diligentis simae temper&
uniuersa precedunt : a quib: nec uirtus ulla Nec munimina possunt defendere bllatores: Nãmore
OCAPIENDOS MUROS SCALAE UEL MACHINAE pLurimũualeN
siecc magnitudine conpectȩ fuerint ut altitudinẽ exuberent ciuitatis: Mensura autẽ colligitur
uplimodo Autenim linũ tenue & expeditũ uno capite nec tĩ in sagitta quaecũ ad muri fastigia diresta
ꝑ uenerint ex mensura lini murorũ alitudo dep̃henditur : autcer÷ cũ solobliquus umbra turrium

Expanded text:
NDATVR Sed ex alto destinata missibilia sive plumbatae vel lanceae, verruta vel spicula in subiectos vehementius NDATVR Sed ex alto destinata missibilia sive plumbatae vel lanceae, verruta vel spicula in subiectos vehementius cadunt. Sagittae quoque arcubus missae et saxa manibus fundis sive fustibalis directa, quanto de excelsiore loco exeunt, tanto longius penetrant. Ballistae vero et onagri, si a peritis diligentissime temperentur, universa praecedunt, a quibus nec virtus ulla nec munimina possunt defendere bellatores. Nam more CHINAS FACIENDAS Ad capiendos muros scalae vel machinae plurimum valent si ea magnitudine compactae fuerint ut altitudinem exsuperent civitatis. Mensura autem colligitur duplici modo: aut enim linum tenue et expeditum uno capite nectitur in sagitta, quae cum ad muri fastigia directa pervenerit, ex mensura lini murorum altitudo deprenditur; aut certe, cum sol obliquus umbram turrium
Abbreviated transcription (Latin):
uersariorũ negligentiae licentim tribucent : quaeipsa in punitate cũcreuerit repentȩ a motis machinis
uel ad positis scalis occupant ciuitatẽ : Et ideo in muris saxa c&eraq: torm̃ta ponuntur in rũptu. ut cog¬
nitis in sidiis ad currentes ad manũ habeat quod supracaput hostiũ euolant atq iaculentur:
siuecibo siuesomno fuerint occupati si ueotio autaliqua netessitate disꝑsi. tun coppidanirepente
prũpunt ignorantes perimunt. ari&es machinas. ipsosq: aggeres ignib: concremant ÷omniaq: int̃¬
niciẽsuã fabricata opera subuertunt: ꝓpt̃ qđ obsidentes ultraictũ teli fossam faciuint eãq: ñ solũ uallo
& sudib sed&ã terriculis instruunt : ut erũ pentib: ex ciuitate possint obsistere : Quod opus lori ullã
uocant: saepecũ obsidio describitur inuenitur inistoriis luriculã urbẽ eẽ circũdatã

Expanded text:
versariorum neglegentiae licentiam tribuunt. Quae ipsa inpunitate cum creverit, repente admotis machinis versariorum neglegentiae licentiam tribuunt. Quae ipsa inpunitate cum creverit, repente admotis machinis vel appositis scalis occupant civitatem. Et ideo in muris saxa ceteraque tormenta ponuntur in promptu ut cognitis insidiis accurrentes ad manum habeant quod supra caput hostium evolvant atque iaculentur. sive cibo sive somno fuerint occupati sive otio aut aliqua necessitate dispersi, tunc oppidani repente prorumpunt, ignorantes perimunt, arietes machinas ipsosque aggeres ignibus concremant omniaque in perniciem suam fabricata opera subvertunt. Propter quod obsidentes ultra ictum teli fossam faciunt eamque non solum vallo et sudibus sed etiam turriculis instruunt ut erumpentibus ex civitate possint obsistere, quod opus loriculam ocant. Saepe, cum obsidio describitur, invenitur in historiis loricula urbem esse circumdatam.
Abbreviated transcription (Latin):
canes inturrib nutricent. qui aduentũ hostiũ odore p̃sentiant. latrituq testentur: An seres quoq: ñ mino¬
ri solertia nocturnos suꝑuentes clamorib: indicant. Nacmingressi ccpitulina marcẽ galli romanũ
nomeneruerant nisiclamorȩ anseru excitatus mallius restitiss& : mira diligentia siue fortunco uiros
qui uni uersũ urbẽ erant missuri subiugũ auis una seruauit.
Non solũ inobsidionib: sed inuniuerso genere bellorũ supraom niadicitur. hostiũ consu& ud inẽ explo¬
rare diligenter ac nosse: Oportunita senĩ insidiarũ aliter non potest inueniri nisi scias quib: oris aduer¬
sarius a laboris intentionediscedct . quib: reddatur incautior: Interdũ mediodie. interdũ aduesperũ
saepenocte. aliquando eo tempore quo sumitur cib: utriusq partes milites ad requiem aut ad curan¬
da corpora disꝑguntur Qquod inciuitate cũ coeperit fieri obsidentes astus ȩcc̃ proelio subtrahunt. ut ad¬

Expanded text:
canes in turribus nutriant qui adventum hostium odore praesentiant latratuque testentur. Anseres quoque non minore sollertia nocturnos superventus clamoribus indicant. Nam ingressi Capitolinam arcem Galli Romanum nomen eruerant nisi clamore anserum excitatus Mallius restitisset. Mira diligentia sive fortuna viros qui universum orbem erant missuri sub iugum avis una servavit.Non solum in obsidionibus sed in universo genere bellorum supra omnia ducitur hostium consuetudinem explorare diligenter ac nosse. Oportunitas enim insidiarum aliter non potest inveniri nisi scias quibus horis adversarius a laboris intentione discedat, quibus reddatur incautior, interdum medio die, interdum ad vesperum, saepe nocte, aliquando eo tempore quo sumitur cibus, cum utriusque partis milites ad requiem aut ad curanda corpora disperguntur. Quod in civitate cum coeperit fieri, obsidentes astu se a proelio subtrahunt et ad
Abbreviated transcription (Latin):
rio igne urr aut animal ullum interfici: sed precepit. ut
arborũ oscula darem orarẽq solẽ & lunam. ut ueridica michi darent responsa.
Quod ego cũ facturus. eem. interrogandũ tamen sacerdotẽ existimaui. indice anq
grece michu eeñt. arbores responsurȩ. Tum ille inquit utraq solẽ eloqui lingua.
pronunciantẽ futura. Luna greco sermone incipit. indico finit. Dum hȩc geruntun
uidimus aboccidente uibare fulgentibus phoebi radiis ꝑcussa arboꝵ cacumina Et
inus diuina auribus occupamur oracula. Cogitabamꝰ. sid
in patriam triũphans. ad olipiadem matrẽ. sororesq carissimas possem reuerti.
Cum subito indico sermone teniussimo respondit arbor. Inuictebellis alexander.
nsuluisti. unus eris orbis terrarũ dominus. sed uiuus in p

Expanded text:
sacrario igni uri aut animal ullum interfici, sed volutos truncis sacrario igni uri aut animal ullum interfici, sed volutos truncis arborum oscula dare orareque solem et lunam ut veridica mihi darent responsa. Quod ego cum facturus essem, interrogandum tamen sacerdotem existimavi. Indice an Graece mihi essent arbores responsurae. Tum ille inquit: “Vtraque lingua solis arbor pronuntiat futura, lunae Graeco sermone incipit, Indico finit”. Dum ea geruntur, videmus ab occidente iubare fulgentibus Phoebi radiis percussa arborum cacumina et comminus divina aures occupant oracula. Cogitabam enim si devicto orbe terrarum in patriam triumphans ad Olympiadem matrem sororesque meas carissimas possem reverti, cum subito Indico sermone tenuissimo arbor respondit: “Invicte bellis Alexander, ut consuluisti, unus eris orbis terrarum dominus, sed vivus in pa
Abbreviated transcription (Latin):
occasum. Nam solis arborẽ loqui ac respondere ad primos iuibaris ortus affirmabat.
tem noctis eadt̃ tẽpora custodire. lunȩ narrabat ipsam arborẽ. Quȩ res michi plus men
dacio quã ueritati similis uidebatur. Igitur perambulare totũ incipio nemus qd̾ intra
parietem erat non magno edificatũ opere Uideo opobalsamũ cũ obtimo odore. omĩb
undiq arborũ ramis habundantissime manante. Cuius odore captus & ipse dibulas de
appellant. Eas cum mirarer. dicerẽq frequentibus imbribus in tantũ creus
uidisse serpentẽ. Terminos antiquitus ab indoꝵ maioribus consecratos soli & lunae
ffirmabat idem. qđ in eclipsi solis & lunae. uberrimis lacrimis sacrȩ arbores c̃¬
uerentur : de numinum suorũ statu timentes. Et cũ sacrificare instituerẽ. & uicti¬
mas immolare. prohibitus sum asacerdote: quia negabat lice Tre aut this in eo

Expanded text:
occasum: nam solis arborem loqui ac responsa dare ad primos iubaris ortus affirmabat. occasum: nam solis arborem loqui ac responsa dare ad primos iubaris ortus affirmabat. Item noctis eadem tempora custodire lunae enarrabat arborem. Quae res mihi mendacio magis quam veritati similis videbatur. Igitur perambulare totem nemus incipio, quod intra parietem erat non magno aedificatum opere, videoque opobalsamum cum optimo odore omnibus undique arborum ramis abundantissime manans; cuius odore captus et ipse clibulas pappellant. Eas cum mirarer diceremque frequentibus imbribus in tantum crevisadire serpentem; terminos antiquitus ab Indorum maioribus consecratos soli et lunae affirmatat easque in eclipsi solis et lunae uberrimis lacrimis commoveri de numinum suorum statu timentes. Et cum sacrificare instituerem et victimas immolare, prohibitus sum a sacerdote, qui negabat licere aut tus in eo
Abbreviated transcription (Latin):
pinquaremus regionẽ nobis predictam. uidimus feminas uirosq aliquos. pan¬
therũ tigridũq pellibus contextos. A quibus cũ quereremus quinã hominũ. eeñt.
osse sua lingua.ẽẽ. dicebant. Locus aut erat largus ture
ineolȩ eius regionis. consueuerant. Et cũ necessariũ nobis predictũ. & multis incos¬
nitum
incessisemus. pedũ amplius decem statura altior. nugro corpore. dentibus caninis ante
oraculũ apparit. ꝑforatis aurib ex quibus uniones dependebant. anuliq & erat
terit. Et cũ interrogaret ut quid ego uenissem. dixi me cupientẽ inspicere sacras arbo
licet ut intres aiunũ locum. Sequutusq me cũ amicis & cõmilitonibus meis circiter
trecentis. deponere anulos uestesq cunctas cũ calciamentis imperauit. Parui per om̃a
homini: ut pararemur religioni. Undecima diei hora erat. expectabatq sacerdos solis

Expanded text:
vi. Cum appropinquaremus regioni a nobis petitae, vidimus feminas virosque aliquos panvi. Cum appropinquaremus regioni a nobis petitae, vidimus feminas virosque aliquos pantherarum tigridumque pellibus contectos; a quibus cum quaerimus quinam hominum essent, Indos se sua lingua esse dicebant. Lucus erat largus, tureincolae eius regionis consueverant. Et cum sacrarium nobis praedictum et multis incognitum incessissemus, pedum amplius decem statura altior, nigro corpore, dentibus caninis, antistes oraculi apparuit, perforatis auribus, ex quibus uniones dependebant, et erat gare coepit, quid ego venissem. Dixi me cupientem inspicere sacras arborscilicet intrabis divinum locum.” Astantibus amicis et commilitonibus meis circiter trecentis ponere anulos vestesque cunctas cum calciamentis imperavit. Parui per omnia homini, ut pareremus religioni. Vndecima diei hora exspectabat sacerdos solis
Abbreviated transcription (Latin):
uarũ unum uirile robur.ẽ. solis. alterum femininum ẽ. lunae : & ab his quȩ tibi in¬
stent hona aut mala. nosse poteris. Qua re. tam incredibili re. me illudi a barbaris
senib existimans. pęna eos impingi. & aliqua contumelia uissi multare dicens Ita ne
ꝑuenit. ab occidente usq ad orientem. ut a senib barbaris ac decre¬
pitis. illudi posse uidear: Quib uirantib se nichil falsi cominiscere. experiri quo qͦ
modo uolens anuera dicerent. aperituros breui id non. ẽẽ. uanum. orantibus amncis
itibusq meis ne tantȩ rei experimento fraudarentur. trig
equitatu traxi. remissis infasiacen copiis cũ quibusdã prefectis exercituq cuncto¬
cum elephantis & rege poro. &. impedimentis omĩbus. Alox lecto robore iuuentutis.
loca deduxẽrunt. in proximã oraculi sedem. De quib feris or serpentibus. quã quã¬

Expanded text:
quarum lignum virile est solis, alterum femineum est lunae, et ab his quae tibi inquarum lignum virile est solis, alterum femineum est lunae, et ab his quae tibi instant bona aut mala nosse poteris”. Qua re tam incredibili illudi me a barbaris senibus existimans, poena eos impingi et aliqua contumelia iussi notari, ita dicens: “Itane eo maiestas mea pervenit ab occidente usque ad orientem, ut a senibus barbaris ac decrepitis illudi posse videar?” Quibus iurantibus se nihil falsi commiscere, experiri modo me posse an vera dicerent, appariturum brevi id non esse vanum, orantibus amicis comitibusque meis, ne tantae rei experimento fraudaremur, quadraginta milia mecum cum equitatu traxi, remissis in Fasiacen copiis cum quibusdam praefectis exercituque cuncto, elephantis et rege Poro et impedimentis omnibus. Mox lecto robore iuventutis loca deduxerunt in proximam oraculi sedem. De quibus feris et serpentibus, quia innume
Abbreviated transcription (Latin):
tropheis triumphantẽ: in macedoniam olĩpiadȩ matri meae remitterent. Quam rem.
frustra me petere ita cognoui. Qm̃ dũ sciscitor siquid etiam uel unum iudere possim
ũ antea nothi uenti flatus. eem sequutus. Dumq in itinere sumpsi agmneni
sub signis ducente. me. duo senes facti sunt nobis obiuam. Quos cũ interrogare̾ nũquid
nossent in illa regionȩ dignũ aliquod spectaculũ: responderunt michi. eẽ. inam decẽ
dimentis. sicũ uniuerso ꝑgere uellem exercitu. Ceterũ si cõmeatus quadraginta
milia hominũ pre iponẽrẽ propter itinerũ angustas semitas & per bestiosa satis
posse me contingere. ut aliquid incredibile ꝑspicerem. Tum
tam ill ustre & tã magnificũ pollicemini. Tum hii exhilarati blanda mea uoce.
uidebis inquiunt rex quicũq es. duas solis & lunȩ arbores. indice & grece loquentes.

Expanded text:
tropheis triumphantem in Macedoniam Olympiadi matri meae remitterent. Quam rem tropheis triumphantem in Macedoniam Olympiadi matri meae remitterent. Quam rem frustra me petere ita cognovi, quoniam dum sciscitor, si quid etiam adhuc videre possem  antea Noti venti flatum secutus. Tumque in itinere, sumptum agmen sub signis me ducente, duo senes nobis facti sunt obviam. Quos cum interrogarem, numquid nossent in illa regione dignum aliquid ad spectaculum, responderunt mihi esse viam decem dimentis, si cum universo pergere vellem exercitu. Ceterum si commeatus quadraginta milium hominum proponerem propter angustas semitas et bestiosa loca, posse mihi contingere, ut aliquod incredibile perspicerem negtam illustre et tam magnificum pollicemini”. Tum unus exhilaratus blanda mea voce “Videbis” inquit “rex, quicumque es, duas solis et lunae arbores Indice et Graece loquentes,