comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsit ex ponens que sunt uiles malie¬
res. quas copulan maritis quib dam
instrumtis compositis. Qui aut̃ non
magnas dignitates hñt. nõ solũ ĩ scͥpti
s ⁊ sinescriptis maritali tm̃ affectione
huiusmodi mulieres ducant sinõ libẽ
discidit̃i eius liberiꝰ ex eo procreatĩ nõ
noceat. sbãnt in tegraitira heredita¬
tis parentum capiende. ⁊ sine ulla
dubitaticẽ alant᷑ expatna substantia
Et siquidẽ pat̃ causam diuortu ded̾.
i mat̃ ad scdas nuptias non migrauĩt
apud matrẽ alant᷑ sũptib patris.
Sinaũt probatũ fui̾t causã discidii ma¬
trem dedisse. ap̃patrẽ alant̃. ⁊ maneãt
liberi. Sinaũt pat inopia laborauĩt.
mat᷑ aũt eoꝵ locuplex ẽ. apud matrẽ
alant᷑ ipsa sumptꝰ liberis suis admi¬
nistrante. quẽ ad modũ liberi locuplete̾
matrẽ suã egentẽ alere cogunt᷑. qd̃ in
om̃ib parentib et liberis inuicemob¬
tinere iubemus.
De repudiis marito mittendis.

Expanded text:
scripsit, exponens, quae sunt viles muliescripsit, exponens, quae sunt viles mulieres, quas copulari maritis quibusdam tamen instrumentis compositis. Qui autem non magnas dignitates habent, non solum in scriptis, sed etiam sine scriptis, maritali tamen affectione huiusmodi mulieres ducant, si modo libdiscidium eius liberis ex eo procreatis non noceat, sed habeant integra iura hereditatis parentum capiendae, et sine ulla dubitatione alantur ex paterna substantia, et si quidem pater causam divortii dedit, et mater ad secundas nuptias non migraverit, apud matrem alantur sumptibus patris; sin autem probatum fuerit, causam discidii matrem dedisse, apud patrem alantur, et maneant liberi. Sin autem pater inopia laboraverit, mater autem locuples est, apud matrem alantur, ipsa sumptus liberis suis administrante, quemadmodum liberi locupletes matrem suam egentem alere coguntur. Quod et in omnibus parentibus et liberis inuicem obtinere iubemus. De repudiis a marito mittendis
Abbreviated transcription (Latin):
uerauĩt. ĩutroq aut̃ casu libĩ pc̃ati ad
legitimam patris hereditatẽ uocentur.
Mulier aũt mnutroꝙ casui si quidẽ usꝙ ad
tres liberos maritus eius reliquid. siue
ab ea siue abalia uxore natos. quarta
ipsam portionẽ accipiat. Sinaut̃ ultͣ
tres habuerit tantum ipsahãt. quant̃
ex liberis defuncti unus accepturus ẽ
Ita tam̃ ut usumfrc̃tũ quidẽ eius por
conseruet qui ex ipso mino natisunt.
Qd̾ silibos nonbãt iure quoꝙ dñis porti¬
onem eandẽ mulier accipiat. Ea aũt
quesine carisa reptidiata ẽ. inipso tpr̃
reptdi pdictam accipiat portionem
s intalib catsis nolumus maritũ qͣrtã
portionẽ exbonis ueorissue sibi undicãe
De leomana et constantiniana lege:
eonis diue memorie cõstitutio ĩ oib
optineat casib qui p̃senti constitutiõe
nctinent. Constantini aut̃ piissimi cõ¬
stitutionẽ. que ad gregoriũ rescͥpta est.
intp̃tationẽ eius quã dicius martianꝰ

Expanded text:
erit. In utroque autem casu liberi procreati ad legitimam patris hereditatem vocentur, mulier autem in utroque casu, si quidem usque ad tres liberos maritus eius reliquerit, sive ab ea sive ab alia uxore natos, quartam ipsam portionem accipiat. Sin autem ultra tres habuerit, tantum ipsa habeat, quantum ex liberis defuncti unus accepturus est, ita tamen ut usumfructum quidem eius portconservet, qui ex ipso matrimonio nati sunt. Quod si liberos non habeat, iure quoque dominii portionem eandem mulier capiat. Ea autem, quae sine causa repudiata est, in ipso tempore repudii praedictam capiat portionem, sed in talibus casibus nolumus maritum quartam partem ex bonis uxoris suae sibi vindicare. De Leoniana et Constantiniana lege Leonis divae memoriae constitutio in omnibus obtineat casibus, qui praesenti constitutione non continentur. Constantini autem piissimi constitutionem, quae ad Gregorium rescripta est, et interpretationem eius, quam divus Marcianus
Abbreviated transcription (Latin):
stantiam libis conseruaĩ. scł his firmit᷑
ꝑmansuris q̃ de doãtiõe propt̃ nuptias
aliis legib continent᷑. sic tñ ut ⁊̃ illis
peĩs maritus subitiat᷑. siadultii accusa¬
tiõe ñ ꝓbauit quas mulier passuraẽẽt
sicõuincta fuiss. ⁊ siĩ eadẽ domo inqua
mulier cũ ip̃o habitat cõtẽpnẽs eã cũ
alia muliere freq̃nt̃ inueniat᷑ ĩ domo
manens. uł in eadẽ ciuitate degens. in
alia domo cũ alia muliere freq̃nter
manens conuincat᷑. ⁊ semel ⁊ bis crimi
idoneas persoas hunsmoditurpitudine
nõ abstinuerit. liceat mulieĩ ⁊ suꝑ hãc
causã dissoluere. nuptias. ⁊ reciꝑe dotẽ
quã dedit. ⁊ an nuptias dõatiõem.⁊ ꝓhãc

Expanded text:
stantiam liberis conservari, scilicet his firmiter permansuris, quae de donatione propter nuptias aliis legibus continentur: sic tamen, ut etiam illis poenis maritus subiiciatur, si adulterii accusationem non probaverit, quas mulier passura esset, si convicta fuisset. Si in eadem domo, in qua mulier cum ipso habitat, contemnens eam, cum alia muliere inveniatur in domo manens, vel in eadem civitate degens in alia domo cum alia muliere frequenter manens convincatur, et semel et bis criminidoneas personas, huiusmodi turpitudine non abstinuerit, liceat mulieri et ob hanc causam dissolvere nuptias, et recipere dotem, quam dedit
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis inaliquo instrum̃to qͦ idoneos tͤs
ht̃ testes. uł intestam̃to uł inmonum̃¬
tis puplicis. filiũ suũ noĩauĩt. neq adide¬
rit. utril nat᷑alẽ ⁊ anlegitimũ. ⁊uid̾at᷑
eũ legitimum dixisse. ⁊ nulla abeo alia
ꝓbatio exigat᷑. s reb pat̃nis potiat᷑. ⁊ pro¬
fuiat matͥ sue. ut ⁊̃ illauid̾at᷑ pat̾ eiꝰ le¬
gitima uxor fuisse. ⁊ si fr̃s hãt exeadẽ ma¬
tre ꝓgenitos. ip̃i quoq eiusdẽ testimoni¬
is defñsio ꝓsit. De muliere que docalib
instrum̃tis maitata ẽ.⁊ d̾filiis extali ma¬
trimonio natis.
iquis sine dotalib instrum̃tis mari
iex diu̾so. siquiscũ dotalib instrum̃tis
nuptias celebrauĩt.⁊ libõs hu̾it: posteaꝙ
sine scͥptis affectioẽ sola m̾m̾ cc̃xerit. ⁊ ex¬

Expanded text:
Si quis aliquem in instrumento, quod idoneos tres habeat testes, vel in testamento, vel in monumentis publicis filium suum nominaverit, neque addiderit, utrum naturalem an legitimum, videatur eum legitimum dixisse, et nulla ab eo alia probatio exigatur, sed rebus paternis potiatur, et proficiat matri suae, ut etiam illa videatur patri eius legitima uxor fuisse, et si fratres habeat ex eadem matre progenitos, ipsis quoque eiusdem testimonii defensio prosit. De muliere, quae sine dotalibus instrumentis maritata est, et de filiis ex tali matrimonio natis Si quis sine dotalibus instrumentis maritEt ex diverso, si quis cum dotalibus instrumentis nuptias celebraverit, et liberos habuerit, posteaque sine scriptis affectione sola m
Abbreviated transcription (Latin):
tas administrare. Sin aũt adhuc mi¬
nores sint. ꝑ quã uelit testator. uł do¬
nator amministraĩ debent. licentiã
aũt hãt testator uł dõator. matri
uł auie filii fam̃ł administrationẽ
credere. quãuis maĩtoshãnt. sitam̃¬

Expanded text:
tas administrare; sin autem adhuc mitas administrare; sin autem adhuc minores sint, per quem velit testator vel donator, administrari res debent. Licentiam autem habeat testator vel donator matri vel aviae filiifamilias administrationem credere, quamvis ma
Abbreviated transcription (Latin):
Siq̃s aũt̃ adu̾sus eos sibi cõpet̾e puta¬
uerit accões. eas moueat ⁊ auxilio
iuris ꝑfruat᷑. ħ̃ aũt omĩa inhis cau¬
sis sanctimꝰ obtinẽ. que non iuditia¬
li calculo uł amicali compositione
fonte sunt. Siquis filium familias¬
heredem instituerit ut pat̾ ipsius ussi¬
fructum hereditatis non habeat et de
Simat̾ uł auia uł quicũq parens. fi¬
lium heredẽ scripseit. ex parte legiti¬
ma. liceat ei nepotib uł neptib ab
eo procreatis. ⁊ omĩb deinceps ꝑsonis
doãre uł relinq̃re. sub hoc modo ⁊ cõ¬
ditiõe. ut pat̃ eoꝵ in his reb nec usũ¬
fruictum. nec ullã om̃mo hãt cõionẽ.
qd̾ similit̃ obtinere iubemus. ⁊ si extͣ¬
neus filio familias reliq̃rit. aut doã¬
uerit sub eodẽ mͦ ⁊ cõditioẽ. ⁊ siquidẽ
ipi qui aliẽĩ iuris sunt uicesimum
quintũ annum egressi fuint. licenti¬
am hãnt. quouoluerĩt mͦ res sibi dõa¬

Expanded text:
Si quas autem adversus eos sibi competere putaSi quas autem adversus eos sibi competere putaverit actiones, eas moveat, et auxilio iuris perfruatur. Haec autem omnia in his causis sancimus obtinere, quae nondum iudiciali calculo vel amicali compositione finitae sunt. heredem instituerit, ut pater ipsius usumfructum hereditatis non habeat, et deSi mater vel avia vel quicumque parens filium heredem scripserit ex parte legitima, liceat ei nepotibus vel neptibus ab eo procreatis et omnibus deinceps personis donare vel relinquere sub hoc modo et condicione, ut pater eorum in his rebus nec usumfructum, nec ullam omnino habeat communionem. Quod similiter obtinere iubemus, et si extraneus filiofamilias reliquerit, aut donaverit sub eodem modo et condicione. Et si quidem ipsi, qui alieni iuris sunt, vicesimum quintum annum egressi fuerint, licentiam habeant quo voluerint modo res sibi dona
Abbreviated transcription (Latin):
mortuo. ante nouem luctuosos diẽ
aliquẽ molestare propt̃hoc qd̾ de¬
functus debeat.
iquis inquac̃ꝙ cã obnoxiũ habuit
Daliquẽ. ⁊ ille decesseĩt: non liceat ei
neq parentes defũcti. neq lib̾tos. neq
nouẽ clies luctuosi transeãt. Sin aũt
ante p̃dictos dies ecͣ hoc aliquis fecĩt
onẽ abhis exceꝑĩt. ⁊ oĩa irrita sĩt. post
nouẽ tñ dies. quas sibicõpetẽ pura¬
uerit accões: eas exerceat. nulla tẽpo¬
rali ꝑscͥptioẽ. uł aliq̃ allegatione le¬
gitima ex hac dierũ transactione.
creditori generanda.
De constituta pecunia.
iquis alicui cõstituerit dicens sauꝰ
tibi facio inquantitate ꝗͣ dixĩt. mo¬
dis omĩb obliget᷑ ut debitũ soluat.
Siquis aũt cõstituit dicens. satis tͥ
Qd̃ siquis dixĩt erit tͥ satis ame.⁊ ab
illo.⁊ illo: eis quidẽ quos nomina uit
nonconsentientib nõ p̃iudicat. Sñq
ꝓ ip̃e obliget᷑. s ꝓrata parte debiti

Expanded text:
mortuo ante novem luctuosos dies mortuo ante novem luctuosos dies aliquem molestare propter hoc, quod defunctus debebat Si quis in quacumque causa obnoxium habuerit aliquem, et ille decesserit, non liceat ei neque parentes defuncti, neque liberos, neque novem dies luctuosi transeant. Sin autem ante praedictos dies contra aliquid fecerit, onem ab eis acceperit, omnia irrita sint; post novem tamen dies, si quas sibi competere putaverit actiones, eas exerceat, nulla temporali praescriptione vel alia allegatione legitima ex hac dierum transactione creditori generanda. De constituta pecunia Si quis alicui constituerit dicens: satis tibi facio, in quantitatem, quam dixerit, modis omnibus obligetur, ut debitum soluat. Si quis autem constituerit dicens: tibi satis d si quis dixerit: erit tibi satis a me, et ab illo, et illo, eis quidem, quos nominavit, non consentientibus non praeiudicat, sed neque pro ipsis obligetur, sed pro rata parte debiti
Abbreviated transcription (Latin):
aut certas. aut unã ex his probauĩt
testam̃tũ in suo robore ꝑmanẽ p̃cipimꝰ
Enmuero si hec ñ fuerint obẜuata tes¬
tamentum quidẽ refutet᷑. Iura autẽ
abintestato successicẽs locũ hãnt. le¬
gatis scl ⁊ sidĩcõmissis. ⁊ lib̾tatib. et
tutoꝵ dauoĩb et aliis capitulis intes¬
tamento conscͥptis in sua firmitate
durantib. Quicquid aut̃ hiuic cons¬
titutioni maliis legib contrarium
inueniat᷑. hoc irritum ate inutile
sit. ⁊ he quidẽ exheredatioĩs ⁊ p̃tinoĩs
aduersus p̃dictas per soãs disposite st̃.
Sique aut̃ ex his adcͥmina referunt᷑.
non prohibemꝰ cetĩs penis subici eos qͥ
obnox iĩ fuint repti. Siqui aut̃ lnr̃des
scͥptiex certis reb iussi fui̾nt ut nicħ
amplius quererẽt in hoc casu hoc tm
iubemꝰ fieĩ: ut siquid ei desir. ad legi¬
timam porticẽ hoc quidẽ repleatur.
Testam̃tum aũt̃ nõ rescindat᷑.
Ut non liceat creditoĩ debitore suo

Expanded text:
aut certas, aut unam ex his probaverint, aut certas, aut unam ex his probaverint, testamentum in suo robore permanere praecipimus. Enimvero si haec non fuerint observata, testamentum quidem refutetur, iura autem ab intestato successionis locum habeant, legatis scilicet et fideicommissis et libertatibus et tutorum dationibus et aliis capitulis in testamento conscriptis in sua firmitate durantibus. Quidquid autem huic constitutioni in aliis legibus contrarium inveniatur, hoc irritum atque inutile sit. Et hae quidem exheredationis adversus praedictas personas, dispositae sunt. Si quae autem ex his ad crimina referuntur, non prohibemus ceteris poenis subiici eos, qui obnoxii fuerint reperti. Si qui autem heredes scripti ex certis rebus iussi fuerint, ut nihil amplius quaererent, in hoc casu hoc tantum iubemus fieri, ut si quid eis desit ad legitimam portionem, hoc quidem repleatur, testamentum autem non rescindatur. Vt non liceat creditori debitore suo
Abbreviated transcription (Latin):
tib in hoc casu similit̾ teneat᷑ ¶S ima¬
rittis uxoi̾ sue uenenũ dedĩt. siue ut oc¬
cidat᷑. siue ut m̃tẽ eiꝯ cognoscat. uel
econtrario. si uxor maĩto dedit huius¬
modi uenenũ. moueat᷑ quidẽ it eos
cͥm̃ puplicũ. ⁊ competenti uindieta tale
facinus remediũ accipiãt. lib̾is aũ lice¬
at ei quitale aliquid ꝑpetrauĩt. nichil
om̃ino relinquere. It̃ si furiosus filius
uł quecũq ꝑsone lib̃oꝵ sit infurore:
eadẽ teneãt que superius defuriosis pa¬
rentib diximꝰ. ¶Itẽ suinus exlibis in
captiuitate sit. eumꝙ parens nõ re-¬
demerit: eadẽ teneãt que d̾ parentib
captuus supͣ cõstitumꝰ. It̃ si filius or¬
thodoxus fuerit.:⁊ parentẽ suũ senserit
hereticũ ẽẽ: ead̃ iura teneãt q̃ supͣ de pa¬
rentib diximus. ¶ Sugitͣ libi om̃s
istas causas uł uinam exhis cc̃ suos pa-¬
rentes scripserĩt. ⁊ hr̃des eoꝵ aut om̃s

Expanded text:
tibus, in hoc casu similiter teneant. Si matibus, in hoc casu similiter teneant. Si maritus uxori suae venenum dederit, sive ut occidatur, sive ut mentem eius cognoscat, vel e contrario si uxor marito dederit huiusmodi venenum, moveatur quidem inter eos crimen publicum, et competenti vindicta tale facinus remedium capiat, liberis autem liceat, ei, qui tale aliquid perpetraverit, nihil omnino relinquere. Item si furiosus filius, vel quaecumque persona liberorum sit in furore, eadem teneant, quae superius de furiosis parentibus diximus. Item si unus ex liberis in captivitate sit, eumque parens non redemerit, eadem teneant, quae de parentibus captivis supra constituimus. Item si filius orthodoxus fuerit, et parentem suum senserit haereticum esse, eadem iura teneant, quae supra de parentibus diximus. Si igitur liberi omnes istas causas vel unam ex his contra suos parentes scripserint, et heredes eorum omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatẽ filii abintestato ꝑuenientes
exeqͥs portioĩb capiant. legata aũt uł
fidĩcõmissa. uł lib̾tates. uł tutoꝵ dõatio¬
nes. uł alia legib cognita capła intesta¬
m̃to conscͥpta ualeant. ⁊ sola institutio
hr̃dũ tollat᷑. hec de testam̃tis parñtum
constituimus. modo uidãmꝰ de testam̃tiꝰ
liberorum. Que sunt iuste cause pa¬
rentum exheredationi :¬
anccimus itaꝙ nonlicere lib̾ĩs pa¬
rentes suos p̃tire. uł alienos astibã
sua quocumꝙ modo facere. nisi spalr̃
causas testam̃ti sui in scͥpẜint. quas
exposituri sumus. ¶It̃e siuite lib̃oꝵ
parentes insidiarent᷑. exceptocͥmine
maiestatis. siuenenis aut susurris ma¬
gicis. uite eoꝵ insidiarent᷑. ⁊ hoc ipscĩ
ꝓbatũ postea fui̾t. ¶ Sipat̃ cum nu¬
rusua uł concubina filii sui commixtꝰ
fui̾t. si parentes liberos suos testam̃tã
facere ꝓhibuint in his reb quib testa¬
ripossunt. que aut̃ diximus deparen¬

Expanded text:
hereditatem filii ab intestato venientes ex aequis portionibus capiant. Legata autem, vel fideicommissa, vel libertates, vel tutorum dationes, vel alia legibus cognita capitula in testamento conscripta valeant, ut sola institutio heredum tollatur. Haec de testamentis parentum constituimus; modo videamus de testamentis liberorum. Quae sint iustae causae parentium exheredationis Sancimus itaque, non licere liberis parentes suos praeterire, vel alienos a substantia sua quocumque modo facere, nisi specialiter causas testamentis suis scripserint, quas exposituri sumus: id est, si vitae liberorum parentes insidiarentur, excepto crimine maiestatis. Si venenis aut susurris magicis vitae eorum insidiarentur, et hoc ipsum probatum postea fuerit. Si pater cum nuru sua vel concubina filii sui commixtus fuerit. Si parentes liberos suos testamenta facere prohibuerint, in his rebus, in quibus testari possunt. Quae autem diximus de paren
Abbreviated transcription (Latin):
oms qui nõ comunicãt catholice ecclẽ
posite sunt. De inoffõso testam̃to.
iue igitur om̃s p̃dictas causas. siũ
unam ex his parentes in suoscrip¬
serit testam̃to. ⁊ filios suos ex hr̃dauint

Expanded text:
 qui non communicant catholicae ecclesiae, positae sunt. De inofficioso testamento Sive igitur omnes praedictas causas sive unam ex his parentes in suo scripserint testamento, et filios suos exheredaverint
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ leges eam nõ uendicauit. Si casti¬
tati muliei insidiatus fuerit. uel si
aliis eam mnadultium prodere cona¬
tus fuĩt. Itẽ ⁊ simaitus de adult̃io
inscͥptioẽs posũit. ⁊ adult̾um ꝓbae
ñ potuit: liceat muliei̾ uolenti uł
ꝓpt̾ hãc causã repudiũ mittẽ maĩto.

Expanded text:
secundum leges eam non vindicaverit. Si castisecundum leges eam non vindicaverit. Si castitati mulieris insidiatus fuerit, vel si aliis eam in adulterium prodere conatus fuerit. Item si maritus de adulterio inscriptionem posuerit, et adulterium probare non potuerit, liceat mulieri volenti vel propter hanc causam r
Abbreviated transcription (Latin):
cientib conscia maĩto ñ maĩfestauĩt
uł nolente maiͣto cõuiuiis extrane¬
oꝵ conu̾set᷑. uł cũ mascłis lauit. Item
sinolente maĩto. extͣ domum mãseĩt
nͥ forte ap̃ parentes suos. Si incirco.
uł intheatro uł arena ꝓueniat. spec¬
taculi causa ignorante uł ꝓhibñte
maĩto. Sin aũt c̃tigit aliquẽ sine
ulla catisa exhis quas diximus suã
uxorẽ apͥa domo expellere. ⁊ illa nõ
habente parentes ap̃quos ꝑmanere.
possit ex necessitate foris ꝑ noctẽ man¬
serit. Iubemꝰ nullã maĩto fieri facul¬
tatẽ ꝓpt̃ ipãm causã repudiũ mitt̾ẽ
Amarito repudium mitt̾e. ⁊ dotem
suam caꝑe. ⁊ añ nuptias dõatiõe
similit̃ exigere. dominio rex scł libĩs
tuimus. si contra imp̃rem aliquidino¬
litus sit uł aliis hoc molientib ẽsciuᷤ.
non manifestauerit imp̃ri aut ꝑse
te mulieris quoc̃ꝙ modomsidiatꝰ
fu̾it. aut si aliis hoc facientib con¬
scius nõ manifestauit mulieĩ. et

Expanded text:
conscia marito non manifestarit; vel nolente marito conviviis extraneorum conversetur, vel cum masculis laverit. Item si nolente marito extra domum manserit, nisi forte apud parentes suos. Si in circo vel theatro vel arena perveniat spectaculi causa ignorante vel prohibente marito. Sin autem contigerit aliquem sine ulla causa ex his, quas diximus, suam uxorem propria domo expellere, ut illa non habens parentes, apud quos permanere possit, ex necessitate foris per noctem manserit, iubemus nullam marito fieri facultatem propter istam causam repudium mittere test uxor marito repudium mittere, et dotem suam capere, et ante nuptias donationem similiter exigere, dominio rerum scilicet tuimus: Si contra imperatorem ipse aliquid molitus sit, vel aliis hoc molientibus conscius non manifestaverit imperatori, aut per se tae mulieris quocumque modo insidiatus fuerit, vel si aliis hoc facientibus conscius non manifestaverit mulieri, et
Abbreviated transcription (Latin):
recaipientes siue terrulas siue aliud
pignus acceperint. boues forte uel
pecora uł mancipia. hec modis oĩb
comiunem omnib eẽ humanita¬
te⁊ pietate gaudentẽ. et omĩb ege¬
nis consulentem et creditorib me¬
diocre solatiũ afferentẽ. hec igitur
que a nobis statuta sunt. claritas
tua inomnib prouintiis obẜuare¬
abactione cadant. ⁊ cui penitꝰ abla¬
tum est hoc habebit solatitim. ut
ipso quidẽ sectrus degat auarum
aũt creditorem uideat insuis pecu¬
niis patientem iacturam.

Expanded text:
percipientes, sive terrulas sive aliud percipientes, sive terrulas sive aliud pignus acceperunt, boves forte vel pecora vel mancipia, haec modis omnibus communem omnibus esse, humanitate et pietate gaudentem et omnibus egenis consulentem et creditoribus mediocre solarium adferentem. Haec igitur quae a nobis statuta sunt claritas tua in omni provincia quaexactione cadant, et cui fenus ablatum est hoc habebit solarium, ut ipse quidem securus degat, avarum autem creditorem videat in suis pecuniis patientem iacturam.
Abbreviated transcription (Latin):
suras fructuum dantes totas trulas
eoꝵ abstraxisse. ⁊ ex hac causa quosdã
fuge latebras petisse: alios fame ne
catos esse tristissimaq pestẽ homine̾
inuasisse. incussioẽ barbarica non mi¬
creditores quantũcũq modum uel
tritici. uł ordei uł alie spẽi que in
fructus aridos ẽ dederint. hoc credito
inp̃senti cũ parte modii octaua iuno
terrulas colonis. Restituere nemine
penitus eoꝵ audente t̾rulas detinẽ.
sub occasione feneratitie cautionis sic̃
aũt pecunias ded̾int. nicħ amplius
quã unam siliquã ꝑsingłos solidoᷤᷤ
annuam prãre ⁊ hanc saluberrimã
legem inomnes extendimus. et ex
presenti quidẽ tp̃a initium accipi¬
inodius om̃ib ohẜuandam. ut siqñ
fueru ut triticũ uł ordeũ feneratũ
uesl alii aridi fructꝰ. creditores tam
qd dederint accipientes. quam pro
usuris octauã modi partẽ annuã
ꝓsingulis mecliis. uł siliquã ꝓsingu¬
lo solido. ⁊ scdm hunc modum. in
quantos annos fenus permanserit.

Expanded text:
nsuram fructuum dantes totas terrulas eorum abstraxisse, et ex hac causa quosdam colonorum fugae latebras petisse, alios fame esse necatos, et tristissimam pestem homines invasisse incursione barbarica non micreditores, quantumcumque modum vel tritici vel hordei vel aliae speciei quae in fructus aridos est dederint, hoc reddito in praesenti cum parte modii octava pro sterrulas colonis restituere; nemine penitus eorum audente terrulas detinere sub occasione feneraticiae cautionis, siveautem pecunias dedit, nihil amplius quam unam siliquam pro singulo solido annuam praestare. Et hanc saluberrimam legem in omnes extendimus, ex praesenti quidem tempore initium accipimodis omnibus observandam, ut si quando fuerit vel triticum vel hordeum feneratum vel alii aridi fructus, creditores tam quod dederunt accipientes quam pro usuris octavam modii partem annuam pro singulis modiis, vel siliquam pro singulo solido et secundum hunc modum in quantum fenus permanserit
Abbreviated transcription (Latin):
iam decesser̃. uel huiusmodi sceleri
consenserunt. substantia raptois
nec non alioꝵ qui facinoris fuerĩt
participes. fisciuirib uendicent᷑
Quam interpretationẽ non infut̾is
tantum modo casib. uerum inp̃titiᷤᷤ
etiam ualere sanctimus. tam quã
sinrã lex abinitio cum int̃pretati¬
onetali promulgata fuiss. Aliob
tua effectui mancipari. obserua¬
riq precipiat.
riumstuarntanrnccidi m stis

Expanded text:
iam decesserunt vel huiusmodi sceleri iam decesserunt vel huiusmodi sceleri consenserunt, substantia raptoris nec non aliorum qui facinoris fuerunt participes fisci uiribus vindicetur. Quam interpretationem non in futuris tantummodo casibus, verum in praeteritis etiam valere sancimus, tamquam si nostra lex ab initio cum interpretatione tali promulgata fuisset, Areobtua effectui mancipari observarique praecipiat. Iust
Abbreviated transcription (Latin):
lieri. Superfluam igitur eorum
dubietatẽ. uł inposterum resecanteᷤᷤ
priorem legẽ per presentem int̃pre¬
tari censuimus. Sanccimus itaq
sirapta mulier cuiuscumq sit con¬
ditionis uel etatis. raptoris nuptiaᷤ
eligendas esse censuerit. parentibus
presertim nonconsentientib nec-
exbeneficio legis. nec extestam̃to
raptoris hereditatẽ accipere. uel qͥ¬
cumq modo substantiã uendicare.
ẜp̃mium quod per legẽ nr̃am rap¬
te mulieri datum ẽ. ut raptoris ⁊
eoꝵ qui auxilium ei tpr̃ inuasiõis
prebuerunt substantiã uendicet.
Hoc adparentes si ambo uł antis sup¬
sit qui nuptiis sp̃alib non probãt
consensisse ex tp̃r raptus ipsoiure
transferri. et patrimoniũ raptoris
noniam raptã habere mulierem
que coniugiose raptoris inquinaẽ
uon piguit. sinpersonas tansferri¬
minauimus. eius inconsentientes
coniugio. Namnefarios huiusmo¬
diconus peniscorrigi. non premus
competit honorari. Q uod si parentẽ

Expanded text:
lieri? Superfluam igitur eorum lieri? Superfluam igitur eorum dubitationem vel in posterum resecantes priorem legem per praesentem interpretari censuimus. Caput I Sancimus itaque, si rapta mulier, cuiuscumque sit condicionis vel aetatis, raptoris nuptias eligendas esse censuerit, harentibus praesertim non consentientibus, nec ex beneficio legis nec ex testamento raptoris hereditatem accipere vel quocumque modo substantiam vindicare, sed praemium quod per legem nostram raptae mulieri datum est, ut raptoris et eorum qui auxilium ei tempore invasionis praebuerint substantiam vindicet, hoc ad parentes, si ambo vel unus supersit, qui nuptiis specialiter non probantur consensisse, ex tempore raptus ipso iure transferri, et patrimonium raptoris non iam raptam habere mulierem quae coniugio se raptoris inquinare non piguit, Sed in personas transferriminavimus eius non consentientes coniugio. Nam nefarios huiusmodi coitus poenis corrigi, non praemiis competit honorari. Quodsi parentes
Abbreviated transcription (Latin):
lieri uł uirgini rapte licentia. rap¬
toris eligere matrimoniũ. s cui pa¬
rentes uoluerint excepto raptore.
legitimo matrimonio copulari.
Nuillomodo. nullo tp̃r licentia muli¬
eri rapte ꝑmissa. raptoris se coniun:¬
gere matrimonio. s parentes ⁊̃ sitali
consenserint matrimonio deporta¬
rimexilio p̃cipimus. s miratisumꝰ
quodconatisunt aliqui dicere. rap
toris amplexasit int̃im contra nr̃e
constitutionis tenorẽ debere tam̃
raptoris eã habere substantiã. uel
quasilegis p̃mium. uel ex testam̃to
forte si hoc ⁊̃ factum esse cõtigerit.
qui enĩ talia dicere p̃sũpserunt.
pdicte legis seriẽ intelligere nan
potuerunt. Qui enĩ tale stare
matrimoniũ. et sirapta uoluerit ꝓi¬
buimus. et obhoc parentes rapte mu¬
lieris deportationis subiecimus pe¬
ne. sihuiusmodi consenserint ma-¬
trimonio. quomodo rapte mulieres
raptorum eligentes contibium pre¬
miishonorassemus rapte datis mu¬

Expanded text:
lieri vel virgini raptae licentia raplieri vel virgini raptae licentia raptoris eligere matrimonium, sed cui parentes voluerint excepto raptore legitimo matrimonio copulari, nullo modo nullo tempore licentia mulieri raptas permissa raptoris se coniungere matrimonio: sed parentes etiam, si tali consenserint matrimonio, deportari praecepimus. Sed mirati sumus, quod conati sunt aliqui dicere rapttoris amplexa sit matrimonium contra nostrae constitutionis tenorem, debere tamen raptoris eam habere substantiam vel quasi legis praemium vel ex testamento forte, si hoc etiam factum esse contigerit. Qui enim talia dicere praesumpserunt, praedictae legis seriem intellegere non potuerunt. Qui enim tale stare matrimonium, etsi rapta voluerit, prohibuimus et ob hoc parentes raptae mulieris deportationis subiecimus poenae, si huiusmodi consenserint matrimonio, quomodo raptas mulieres raptorum eligentes conubium praemiis honorassemus raptae datis mu
Abbreviated transcription (Latin):
egis interpretationẽ culmini
tantum principali competere ne¬
miniuenit indubium cum promł̃¬
gande quaꝙ uel quod legis auctori¬
tatem sortime sibi uendicat emi¬
nentia. Meminimus itaq pro rap¬
tumulierum siue iam desponsate
fuerint. uł maritis coniuncte. siue
non. uł ⁊ siuidue sint. legem antea
postisse. et capitis subiecisse suppli¬
cio et non tantum raptores uerũ
comites ⁊̃ eoꝵ. nec non alii qui eis
auxilium tp̃r inuasionis contulis¬
se noscunt᷑. et nontantũ parentib
mulieꝵ uł consanguineis. s etiã
tutorib et curatorib huiusmodi
dedisse ꝑ eandẽ legẽ uindictam.
⁊ p̃sertim penis locum dedisse. si iã
nupte uł desponsate mulieres ra¬
piant᷑. cum non solum raptus muli
penas raptoris etiã nec nõ aliorũ
quicum eofuint patrimonium.
rapte mulieri uendicaĩ ꝑ eandẽ
legẽ p̃cipimus. Ut dotis ⁊̃ maito
dande legitimo copia ꝑ raptores ei
mmistraret᷑. substantiã. illo quoq
spetialit adiecto. ut nulla sit mu¬

Expanded text:
egis interpretationem culmini tantum principali competere nemini venit in dubium, cum promulgandae quoque legis auctoritatem fortunae sibi vindicat eminentia. Meminimus itaque pro raptu mulierum, sive iam desponsatae fuerint vel maritis coniunctae sive non vel etiam si viduae sint, legem ante posuisse, et capitis subiecisse supplicio non tantum raptores, verum comites etiam eorum nec non alios qui eis auxilium tempore invasionis contulisse noscuntur, et non tantum parentibus mulierum, verum consanguineis etiam et tutoribus et curatoribus in huiusmodi dedisse per eandem legem vindictam, et praesertim poenis locum dedisse, si iam nuptae vel desponsatae mulieres rapiantur, cum non solum raptus mulieuper alias poenas raptoris etiam nec non aliorum qui cum eo fuerint patrimonium raptae mulieri vindicari per eandem legem praecepimus, ut dotis etiam marito dandae legitimo copia per raptoris ei ministraretur substantiam. Illo quoque specialiter adiecto, ut nulla sit mu
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ exsolu. ꝗͣ exp̃dioꝵ distractiõe t̃c ꝑmittit᷑ distrahi. simõtre¬
ditor urgeat. aut usuraꝵ mod̾parẽd̾. heri alieno suadeat.
it̃ p̃tor extimare. dbebit. utrũ uñd̾ poti ã obligare ꝑ mutat
p̃dioꝵ feno̾is qͣm ꝙ op̾sit ad soluẽdũ esalienũ. aut si dist᷑ hm̃dũ
sisit aliap̾sessio minor. ł minus utiliot pupillo mag̃ cã uł̾e
q̃dͥsidatur ab es ꝑmitti. ut reꝗrat eũ ꝗseinstruat. d̾ furtunis¬

Expanded text:
de exsolui quam ex praediorum distractione, tunc permittet distrahi, si modo urgueat creditor aut usurarum modus parendum aeri alieno suadeat. Idem praetor aestimare debebit, utrum uendere potius an obligare permittat diorum faenoris, quam quod opus sit ad soluendum aes alienum: aut distrahendum istrahatur, sed si sit alia possessio minor uel minus utilior pupillo, magis eam iubere ns desideratur ab e
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ exsolu. ꝗͣ exp̃dioꝵ distractiõe t̃c ꝑmittit᷑ distrahi. simõtre¬
ditor urgeat. aut usuraꝵ mod̾parẽd̾. heri alieno suadeat.¬
it̃ p̃tor extimare. dbebit. utrũ uñd̾ poti ã obligare ꝑ mutat
p̃dioꝵ feno̾is qͣm ꝙ op̾sit ad soluẽdũ esalienũ. aut si dist᷑ hm̃dũ
sisit aliap̾sessio minor. ł minus utiliot pupillo mag̃ cã uł̾e
q̃dͥsidatur ab es ꝑmitti. ut reꝗrat eũ ꝗseinstruat. d̾ furtunis¬

Expanded text:
de exsolui quam ex praediorum distractione, tunc permittet distrahi, si modo urgueat creditor aut usurarum modus parendum aeri alieno suadeat.Idem praetor aestimare debebit, utrum uendere potius an obligare permittat diorum faenoris, quam quod opus sit ad soluendum aes alienum: aut distrahendum istrahatur, sed si sit alia possessio minor uel minus utilior pupillo, magis eam iubere ns desideratur ab e
Abbreviated transcription (Latin):
cundo enunierat mirabilia facta ꝑdm̃: ibi. Anuntiaui. & qm̃ difficile erat
rudeos acerimoniis consuetis. & gentiles abidolatria reuocare. ad nots testam̃¬
t confirmationẽ. utit᷑ ipł̃a auctoritate patrum qui illud p̃ dtrert̃ sicut ab ra¬
suꝑ facientes mala s in. ut ꝓsit. & qui ab didit se appħis exaud̾. p̃ .ii. ut ĩ¬
caruahum. & de luto fec̃. uł luii .i. de malis oꝑib que pedes inquinant:

Expanded text:
cundo enumerat mirabilia facta per uetis caeremoniis, et gentiles ab idololatria revocare ad Novi Testamenti confirmationem, utitur Propheta auctoritate Patrum, qui illud praedixerunt, sicut Abrasuper facientes mala, sed mihi ut prosit. VERS. 3. carnalium; et de luto faecis, id est de malis operibus, quae pedes inquinant
Abbreviated transcription (Latin):
fenestram. & sic enasit. Mistice dauid xp̃c. domus dauid. sepulchrum
xp̃i. saul: regnum uid eoꝵ. qui miserunt ad custodiendum sepulchrũ.
s non conuenit ut ad interficiendum. xp̃m: eius custodiret᷑ sepulchrum.
Unde magis adcorpiis eius quod ẽ eccłia: referendum ẽ. quod digtur ut
interficerent eum. Xp̃m eium interficere erat: ꝑ mendatum custodũ
nonien & fidem resurrectionis eius extinguere. Quod tñ: ñ effecerunt
udei. Uiuit enim rex suꝑ udeos & gentes. quod & pilatus significans di¬
.xit. quod scripsi. scripsi. & ꝓpheta predixit. ne corrumpas. ⁊c̃. Quod nũe
quoq ꝓpħe mouet intentio. Frustra uͦ temptat aliquis disꝑdere. quod
auctoritas diuina totiens ꝓhibet. Loquitur hic integer xp̃c. x. p̾mo
inimicis obsessus: ad dm̃ scd̾m hominẽ clamat dicens. Eripe me: ⁊c̃ so¬

Expanded text:
fenestram et sic evasit . Mystice David Christus, domus David sepulcrum Christi, Saul regnum Judaeorum, qui miserunt ad custodiendum sepulcrum. Sed non convenit ut ad interficiendum Christum ejus custodiretur sepulcrum. Unde magis ad corpus ejus, quod est Ecclesia, referendum est quod dicitur: ut interficerent eum. Christum autem interficere erat per mendacium custodum nomen et fidem resurrectionis ejus exstinguere, quod tamen non effecerunt Judaei. Vivit enim rex super Judaeos et gentes, quod et Pilatus significans dixit: Quod scripsi, scripsi, et Propheta praedixit: Ne corrumpas, etc. Quod nunc Prophetae quoque monet intentio. Frustra vero tentat aliquis disperdere, quod auctoritas divina toties prohibet. Loquitur hic integer Christus, et ptur tanquam ab inimicis obsessus ad Deum homo clamat dicens: Eripe me. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
que pꝰ uergtur. inspinas. Significat autẽ peccata que in hac uita
delectant. pꝰea pungunt. Dum uero delectant: siquis ñ cogitat fu¬
turam punctionẽ: ñ intelligit rannum. Id: enim intellig̾e ran¬
num: attend̾e qd hec delectationis mollites pꝰ intorm̃ta durescat.
S pine uͦ rannum intelligent: cum exꝑm̃to penaꝵs impi docebũ¬

Expanded text:
quae post vertitur in spinas. Significat autem peccata, quae in hac vita delectant, postea pungunt. Dum vero delectant, si quis futuram non cogitat punctionem, non intelligit rhamnum. Id enim est intelligere rhamnum, attendere, quod haec delectationis mollities post in tormenta durescat. Spinae vero rhamnum intelligent, cum experimento poenarum impii docebun
Abbreviated transcription (Latin):
facta eẽt granida: reuocauit ab ex peditione uriam. si forte aduxorem initraret. ut
eius concubitu grauida crederetur. Urias autem noliit dum in castris popls dni
laboraret. Scripsit ergo rer duci exercittis ioab. ut uriam poneret in illa parte
prelii uibi occideretur. hac epła sue mortis urias accepta : dedit ioab. Qui ita fe¬
cit sicut preceperat ei dauid. & occubuit urias. Sic igitur daiid cum adultĩi
lam quam habebat ouiculam rapuit. Cum autem daiid iudicaret hunc eẽ

Expanded text:
facta gravida, revocavit ab expeditione Uriam, si forte ad uxorem intraret, ut ejus concubitu gravida crederetur. Urias autem noluit dum in castris populus Domini laboraret. Scripsit ergo rex duci exercitus sui Joab, ut Uriam poneret in illa parte praelii ubi occideretur. Hac epistola suae mortis accepta, Urias dedit Joab, qui ita fecit sicut praeceperat David, et occubuit Urias. Sic ergo David cum adulterii lam quam habebat oviculam rapuit. Cum autem judicaret David hunc esse
Abbreviated transcription (Latin):
uł alt̃us ñ occidit᷑ aĩa.licet aũ si ñ falsum dicere: ueꝵ tacere. ut si quis ñ uult
hoĩem ad mortẽ ꝓ dere: ueꝵ taceat.s ñ falsum dicat. ne ꝓ corꝑe alt̾ius : aĩam
aũ uͥ ñ ẽ dupplex cor. ñ debet dic mendaqũ. ut siquis ꝯmendet gladium.
⁊ ꝓmittã poscenti reddere. Si furens poscit. ñ debeo reddere. ne se uł aliũ
occidat. Id̾o ħ ñ ẽ duplex cor qr cum ꝓmisit reddere: ñ cogitauit furentẽ¬

Expanded text:
us, id est occisi. Licet autem eis si non falsum dicere, verum tacere. Ut si quis non vult hominem ad mortem perdere, verum taceat, sed non falsum dicat, ne pro corpore alterius animam  non est duplex cor, non debet dici mendacium, ut si quis commodet gladium, et promittat se poscenti redditurum: si furens poscit, non debeo reddere, ut se vel alium occidat. Ideo hic non est duplex cor: quia cum promisi reddere non cog
Abbreviated transcription (Latin):
edere nisi sacerdotibus: xpm non tantum regem s sacerdotem etiam fi¬
giranit. Ergo aauid xp̃m & corpus erus designat. doech uero idumeus:
torum corpus malorum cum suo capite angxpo. quia mali gui etiuam sicuit

Expanded text:
edere nisi sacerdotibus, Christum non tantum regem sed et sacerdotem signiedere nisi sacerdotibus, Christum non tantum regem sed et sacerdotem significavit. Ergo David Christum et corpus ejus significat; Doeg vero Idumaeus totum c
Abbreviated transcription (Latin):
mno habet tmilus non coram achis. s mutato nomine coran abimelech. ut
non bystoriam ẜ imsterum attendamus: ita & hic. Ergo doechinter pretatur
motuis. Idimeus. terremis ab edom quo nomine appellatus esau eo quos ꝓ¬
edulo lenos primogemta uendidit.Saul: peticio. quod est nomen mortis.
coquod pomo peccans mortem uerbis & manib appetruit sicut ipłs adno
regem ertorsit. & datus ẽ saul. Abimelech patris mei regnum. Ddauid: ma¬
mi foras. bic adpmanendum electus : regnum eterne salutis signisicat
ꝯuiem antequam regnet: per sequitur saul. qui non est ad ꝑmanendum
slectes ⁊iera mors que nouissima destruetur: nos rp̃o cimi regnaturos ira¬
xime perseguitur. isi enim mortales essemus: non eẽt quod nobis fa¬
actet ininicuis. qui uichil angelis immortalib nocet. Item dauid cum
accepit sactatu gladium. & panes propositionis edit. quos uon licebat

Expanded text:
mo habet titulus, non coram Achis, sed mutato nomine coram Abimelech, ut mo habet titulus, non coram Achis, sed mutato nomine coram Abimelech, ut non historiam, sed mysterium attendamus, ita et hic. Ergo Doeg interpretatur motus. Idumaeus terrenus, ab eodem, quo nomine appellatus est Esau, eo quod edulio leneo quod homines peccantes mortem verbis et manibus appetunt sicut populus regem a Deo extorsit, et datus est Saul. Abimelech Patris mei regnum, David manu fortis. Hic ad permanendum electus regnum aeternae salutis significat. Quem antequam regnet, Saul persequitur, qui non est ad permanendum electus, quia mors, quae novissima destruetur, nos Christo conregnaturos maxime persequitur. Nisi enim mortales essemus, non esset quid nobis faceret inimicus, qui nil angelis immortalibus nocet. Item David cum accepit sacratum gladium, et panes propositionis edit, quos non licebat
Abbreviated transcription (Latin):
in p̾mo libio regum d cũ fugiss dauid afacie saul: uenit in nobe
no achimelech sac̾dotem. a quo cum ꝯtiesiss panes ꝙ gladium: dedit
Qi panes ꝓpositiomis &e gladium gohath. & recessit datud adregen achis. In
die iia: eͥohechidineus potentissimus pastoꝵ saul: erat ibi int̾ intabnacło
Cum aut̃ sauꝰ quadam die conquereret᷑ quod nullus renuntiaret sibiũ ẽt
daudndirit doech. Uidi filium ysa in nobe apuo achi melech guiꝓeo consu¬
luit dñm. & dedit ei cybaria &e glactium goliath. Misit gͦ rex ad accersien¬
dum achimelech. & om̃s sacerdotes qui erant innobe. &. cum p̃cepisset emnis¬
sariis ut occid̾ent eos: noluerunt illi extendere manũ in sacerdotes clñi. &
ena dens: fugit ad dauid. Adtende quod cum hẏstoria habeat achinelech. titu¬
lus psaum ht̃ abimelech. S sicut i erominius ait qm̃ bech. & cath lacd̃e modico
a pice distinguntur. ideo entor facilius obrepsit. Uł fertassis ficut ualio prat¬

Expanded text:
in primo libro Regum, quod cum fugisset David a facie Saul, venit in Nobe ad Abimelech sacerdotem, a quo cum quaesisset gladium et panes, dedit ei panes propositionis et gladium Goliath, et recessit David ad regem Achis. In die illa Doeg Idumaeus, potentissimus pastorum Saul, erat ibi intus in tabernaculo. Cum autem Saul quadam die quereretur, quod nullus sibi renuntiaret, ubi esset David, dixit Doeg: Vidi filium Isai in Nobe apud Achimelech, qui pro eo consuluit Dominum, et dedit ei cibaria et gladium Goliath. Misit ergo rex, et accersivit Achimelech, et omnes sacerdotes, qui erant in Nobe, et cum praecepisset emissariis, ut occiderent eos, noluerunt illi extendere manus in sacerdotes Domini. Et  fugit ad David. Attende quod, cum historia habeat Achimelech, titulus psalmi habet Abimelech. Sed sicut Hieronymus ait, quoniam Beth et Caph litterae modico apice distinguuntur, ideo error facilius obrepsit. Vel fortassis, sicut in alio psal
Abbreviated transcription (Latin):
quod filii isrł mare sicco uestigio transierunt. quod mainia &
cotur intib indeserto pasti sunt. quod parq plurimos & sepe
uicerunt. Paucis autem & raro temporalia bona subtrarit: &
affligi ꝑinisit. Nunc autem tempore gr̃e econtrario paucis con¬
fert prospera nedesperent. plurib infert ad uersa. ꝑhoc filios
chore .i. martyres rp̃i ad hunc prouocans intellectum: ut so¬
la eterna de siderent. Sciendum autẽ qnõd ꝑ illa que popło
xudi fiebant ut crederent: hec spiritualia prefigurabantur.
Agit igitur iu hoc psalmo de martyrib & primo distinguit
beneficia dei. ostendens que incipientib data sunt in mun¬
do. & que ꝑfectis incelo. Scd̾o que martyres paciantur minũ
do ad uersa.ibi. Nunc aũ reꝑ. Tercio qualiter precanter au¬
xilium: ibi. Extirge. Ammirans ergo propħa inꝑsona mar¬
tyrum se. quasi ihis temporib dereliqui: recolit p̃terita et¬

Expanded text:
quod filii Israel mare sicco vestigio transierunt, quod manna et conturnicibus in deserto pasti sunt, quod pauci et plurimos saepe vicerunt: paucis autem et raro temporalia subtraxit et affligi permisit. Nunc vero tempore gratiae e contrario paucis confert prospera, ne desperent. Pluribus infert adversa, per hoc filios Core, id est, martyres Christi ad hunc provocans intellectum, ut sola aeterna desiderent. Sciendum quod per illa, quae populo rudi fiebant, ut crederent, haec spiritalia praefigurabantur. Ait igitur in hoc psalmo de martyribus, et primo distinguit beneficia Dei, ostendens quae incipientibus data sunt in mundo et quae perfectis in coelo. Secundo, quae martyres in mundo patiantur, ibi: Nunc autem repulisti. Tertio, qualiter precantur auxilium ibi: Exsurge. Admirans ergo propheta in persona martyrum se quasi in his temporibus derelinqui, praeterita
Abbreviated transcription (Latin):
de iusticia. primo iudeis non recte iuidicantib exꝓbrat.
in eo nos monens ne similia faciamus. Secundo: quentis
ultione corrigi instos: ibi. Letabitur nutus. Ait ergo. Siuere: ⁊ c̃. Iust¬
de. ubi cum eam non legerent homines: eadem rieritas eãdem iterauit
intabulis. ut uoce fornsecus ad mota: redirent preuaricatores adcor. hãc
om̃s facle lo cuntur ut siquis int̾rogatꝰ qd̾ sit meliuis aurum anfides:
locitus iusticiam auro fidem p̃ponit. qtiod forte tñ comm̃datum teste
remoto negare cogitat. & dum ueritatem cupiditas ex cludit atirum po¬
tus eligit. Itaq non uere locuitus ẽ iusticiam. Ahud enim dicit ore:
ahud in corde eligit. Similiter iudei dicentes: scmꝰ qr uerar es. ficte
locuti sunt iusticiã. Qd̾̃ patet exꝑimento iudicii: quo dixerunt cruci¬

Expanded text:
de justitia primo Judaeis non recte judicantibus exprobrando, in eo nos admonens ne similia faciamus. Secundo, quae illis ultione corrigi pios et justos ibi: Laetabitur justus, cum viderit vindictet ibi cum eam homines non legerent, eadem veritas eamdem iteravit in tabulis, ut forinsecus admota redirent praevaricatores ad cor. Hanc omnes facile loquuntur, ut si quis interrogatus quid sit melius, aurum an fides, locutus justitiam auro fidem praeponit, quod forte tamen commodatum teste remoto negare cogitat, et dum veritatem cupiditas excludit, potius aurum eligit. Itaque non est vere locutus justitiam. Aliud enim dicit ore, aliud in corde eligit. Similiter Judaei dicentes: « Scimus quia verax es , » ficte locuti sunt justitiam, quod patet experimento judicii, quo dixerunt: « Cruci
Abbreviated transcription (Latin):
non undecumq datur simlitudo: res ipsa landatur. Hon enin lau¬
laudauit pigraum qui tres panes dedit petenti tedio uictus : &. tam̃
aspidem icantat. decauerna ad iticem uolens ectucere eami. Iuatũ¬
noleus erire: auidit uam aurem terre. & decanda obtirat altẽ¬
ramiata ita uoces illas einitans: non exit ad incantantem. Huic

Expanded text:
sa laudatur. Non enim laulaudavit pigrum, qui tres panes dedit petenti taedio victus, et tamenaspidem incantant, de caverna ad lucem volentes educere eam: illa vero exire nolens allidit unam aurem terrae et de cauda obdurat alteram, atque ita voces illas evitans non exit in lucem ad incantantem. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
Udica ine ds̃. Titulus. Infinem p̃s dauid. Patet. Loquit᷑ hic quilibet fidelis
positus int̾ rirania frumentum: hñs cum malis cõmunit̾ nasci. mori. adu̾sa¬
ꝙ ꝓsꝑa pati. & huiꝰ modi. Petit inpͥma parte hͥ: scd̃m causã. infuturo: scd̾m
locum seꝑari. Scd̾a confidit se ad beatitudinem intraturum. Uñ int̾ mole¬
stias huiꝰ scłi confortat animã ibi. & introibo: in quo patet intentio. Pigo
contra pressuras huius scłi. ne trahatur ab illis: exclamat. Iudicame dt̃.¬

Expanded text:
us, etc. Titulus: IN FINEM PSALMUS DAVID. Patet. Loquitur hic fidelis quilibet positus inter zizania et frumentum, habens cum malis communiter nasci et mori, adversa, prospera et hujusmodi. Petit in prima parte hic secundum causam, et in futuro secundum locum separari. In secunda confidit se ad beatitudinem intraturum. Unde inter molestias hujus saeculi confortat animam ibi: Et introibo, in quo patet intentio. Ergo contra pressuras hujus saeculi ne trahatur ab illis, clamat: Judica me, D
Abbreviated transcription (Latin):
uel contemptu. quia preter usum quo debeneficiis solent homi¬
nes eẽ grati: fecerunt. cum eum qui ꝓpter salutem uenerat cruci¬
fixum et hominem contempserunt. contra quos ꝓpheta ammi
lium dei sperant inte usq infinem. Sperant dico: in conspectu¬
filiorum hominum. confitentes. Unde in euuangelio. Quime
confessus fuerit coram hominibus confidebor & ego eum coram
patre meo. Exponit autem perfectionem dulcedinis: & ait. Ab
scondes eos a conturbatione hominum. ne. scilicet turbationem
patiantur humanam. Uel dum mali turbabuntur: ipsi erunt
in abscondito faciei tue. uidentes te. Nunc etiam tribulati mente.¬

Expanded text:
vel contemptu, quia contra usum, quo de beneficiis solent homines esse grati, fecerunt, cum eum, qui propter salutem eorum venerat, crucifixum et hominem contempserunt, contra quos Propheta admirlium Dei filiorum hominum confitentes. Unde in Evangelio: Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo . Exponit autem perfectionem dulcedinis, et ait: VERS. 21. Abscondes eos a conturbatione hominum, ne scilicet turbationem patiantur humanam. Vel dum mali turbabuntur, ipsi erunt in abscondito faciei tuae, id est notitiae, vidente
Abbreviated transcription (Latin):
quib ab sortis a t̾ra cum onini sub̃a sua: chore cum ducentis
quinquaginta incensum offerens. cum eisdem igne ꝯfũꝑ
filii chore patris sui nequitiã ñ sunt imitati. uñ ⁊ adauid pꝰea imini¬
sterio domus dnĩ ordinati sunt: & adño et̃no gaudio bñdicti. Unde &̃.
psalmi qui p̃scribunt᷑ filioꝵ chore: nicħ triste hñͣt. Int̃p̃tat᷑ enĩ chore
caluaria. qui locꝰ fuit resurrectionis: cuĩ quiꝯq filii tristes eẽ ñ posst᷑.
qui cum deiericho ascend̾e. iubethel. eg̾ssi sunt debethel.xl. duo pueri.
qui cum heliseum irrid̾ent dicentes. ascende calue: iussit helise duos
thel .i. domũ d̾i. qui erat synagoga: irrisꝰ aparuulis iuissit exire duos ur¬
numero dato ṡ ad penitentiam ñ penituerunt. Huiꝰ gͦ chore filii sunt.

Expanded text:
quibus absorptis a terra cum omni substantia sua, Core cum ducentis quinquaginta incensum offerens cum eisdem igne consumfilii Core patris sui nequitiam non sunt imitati. Unde et a David postea in ministerio domus Domini ordinati sunt et a Domino aeterno gaudio benedicti. Unde etiam psalmi, qui praescribuntur filiorum Core, nihil triste habent. Interpretatur enim Core Calvaria, qui locus fuit Resurrectionis, cujus, quicunque filii, tristes esse non possunt. qui, cum de Jericho ascenderet in Bethel, egressi sunt de Bethel quadraginta duo pueri, qui, cum Elisaeum irriderent dicentes: Ascende, calve , jussit Eliseus duos thel, id est in domum Dei, quae erat Synagoga, irrisus a parvulis jussit exire duos urnumero dato sibi ad poenitentiam non poenituerunt. Hujus ergo Core filii sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fugiens qͦꝯq diu̾tat dĩ iratũ inuenit. Placatũ uͦ inuenit. quiꝯq uo
leus euad̾e̾ eũ fugit adip̃m. Ip̃e ÷ eñ refugrum in domo que ÷ eccłia. inqͥ
suai sapientiã nob̾ facerae lac indutus ẽ carne. ⁊ ħ lacte nutrit nos ut
ꝑ qtas diabolus temptat. que sunt cupiditas ⁊ timor. ꝑ cupiditatis
ril. quam portam cum inuemiiset clausam. temptauit ꝑ timore

Expanded text:
fugiens, quocunque divertat, Deum iratum invenit. Placatum vero invenit quicunque volens evadere Deum fugit ad ipsum. Ipse enim est refugium in domo, quae est Ecclesia, in qua suam sapientiam nobis faceret lac, indutus est carne et hoc lacte nutrit nos, ut per quas diabolus tentat, quae sunt cupiditas et timor. Per cupiditatis ria. Quam portam cum invenisset clausam, postea tentavit eum