comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disti michi ꝑiculosiorem ig¬
nem in cupiditatib uincere.
fac et ad nõis tui głam hanc
adustionem me suꝑare. Et sic
cum ambusto toto corpore fuis¬
set leuatus: ad bestias ferocis¬
simas in rabiem multo icui¬
nio ercitatas: ꝓiectus sub rigi¬
tur. Quas cum impetu ualidis¬
suno consperisset accurrere: con¬
tra eas faciens signum ciucs
et suspiciens in celum ait. Au
due qui semꝑidem es: adesto
nunc michi candem potenciã
eterendo: quam in lacu seruo
tuo dameli msericorditer con¬
tulisti. Puementes autem ad
cum britie: mansuetissime ꝓ¬
cidebant ei. preparantur quoq
ingencia dybani nicendia: et
in ea uir dommni dyonisius¬
sc̃s uexillo sc̃ẽ crucis armatus
ꝓicitur. et hic inquiens mi¬
illesus hac eciam ꝑpetiu tormẽ¬
ti ymaginana concrematio¬
ne eggrediar. roremq tui scĩ
sp̃s. hos fidei mer sedes rogos
qui rumpheam ignitã in cu¬
stodiam paradisi cruoris tui
latice fidelibz tuis ad iitam

Expanded text:
disti mihi periculosiorem igdisti mihi periculosiorem ignem in cupiditatibus vincere, fac et ad nominis tui gloriam hanc adustionem me superare, et sic cum ambusto toto corpore fuisset levatus, ad bestias ferocissimas, in rabiem multo jejunio excitatas, projectus subrigitur. Quos cum impetu validissimo conspexisset accurrere, contra eas faciens signum crucis, et suspiciens in coelum, ait: Tu, Domine, qui semper idem es, adesto nunc mihi, eamdem potentiam exerendo, quam in lacu servo tuo Danieli misericorditer contulisti. Pervenientes autem ad eum bestiae, mansuetissime procidebant ei. Praeparantur quoque ingentia clibani incendia, et in ea vir Domini S. Dionysius, vexillo sanctae crucis armatus, projicitur, et hic, inquiens, miillaesus hac etiam perpetui tormenti imaginaria concrematione egrediar: roreque tui sancti Spiritus, hos fidei meae sedes rogos, qui rhomphaeam ignitam in custodiam paradisi, cruoris tui latice, fidelibus tuis ad vitam
Abbreviated transcription (Latin):
care dicens. Laudem dñi loque¬
tur os mcum. et benedicat oĩs
caro nomen scm̃n eius: qm̃ sci¬
giata passionis ip̃i ꝑferre dig¬
nus habitus sum pro confessio¬
ne eius in corpore meo qd̃ est gła
ur̃a. o uiri ficeles et dilectissimi
fratres. Pdeoq uidete ne deficia¬
tis in taibulationib meis: s
magis armentur corda ur̃a ad
rusticus et eleutherius satis
acerrime: et inmenso cathena¬
rum pondere simul sancti dñi
onerant᷑: et in ergastulum te¬
nebrosissimi carceris retrudũ¬
tur. Indeq ad prefecti auditio¬
nem reducti: in catastis exten¬
si et flagellati: dño gr̃as refe¬
relant. ⁊unc beatissimus et ac¬
ceptabilis xp̃i hostia dyonisiꝰ.
in oculis suoꝵ. suꝑ lectum fer¬
reum subpositus. flãmis nu¬
dus extensus est: et cantabat
dicens. Ignitum eloquiui tuũ¬
ihu ip̃e oũupotentis dei patris
unigenite et sapiencia qui di¬
risti. cum ꝑtransieris ꝑ ignẽ
flãme non nocebunt te: et de¬

Expanded text:
care, dicens: Laudem Domini loquecare, dicens: Laudem Domini loquetur os meum, et benedicat omnis caro nomen sanctum ejus: quoniam stigmata passionis Christi perferre dignus habitus sum pro confessione ejus in corpore meo: quod est gloria vestra, o viri fideles, et dilectissimi fratres. Ideoque videte, ne deficiatis in tribulationibus meis, sed magis armentur corda vestra, Rusticus et Eleutherius satis acerrime, et immenso catenarum pondere simul sancti Domini onerantur, et in ergastulum tenebrosissimi carceris retruduntur. Indeque ad praefecti auditionem reducti, in catastis extensi et flagellati, Domino gratias referebant. Tunc beatissimus et acceptabilis Domino hostia Dionysius, in oculis suorum super lectum ferreum, suppositis flammis, nudus extensus est et cantabat, dicens: Ignitum eloquium tuumChriste, omnipotentis Dei Patris, virtus et sapientia, qui dixit: Cum transieris per ignem, flammae non nocebunt te: et de
Abbreviated transcription (Latin):
n disponitis. Sin autem: non
uboꝵ sed uerberum conflictatõ¬
ne. uobiscum urriliter decerta
matrona nobilis multo comi¬
tatu scipata nõie lartia suꝑuẽit:
compellans p̾fatum ad yoni¬
sio ionico agnomine macha¬
rio uirum suũ lisbium. magi¬
as artib mente captum: et eiꝰ
transgressionib sociatum. Qͥ
statim quesitus reꝑtus est. et
adductus: atq in xp̃i nõis cõ¬
fessione p̾fecto dictante senten
diti ad loca penalia ducti sunt.
et in conspectu scõꝵ rustia et ele¬
utherii. ut cormentoꝵ ip̃ius ter¬
rore. ab intentione sua resipisce¬
rent: pretiosus campidoctor coꝵ
et fortissimus a thleta dyonisiꝰ
expoliatur: et toto corpore nudꝰ.
a ternis nilitũ termonib iu¬
assim flagellatur nec uincitur.
Qui inter crepitus uerberumn.
dei głam collaudare. et cõmili¬
tones suos ut ad hec se muic¬
tos p̾parent cõmonere: om̃s qr
fideles. ut hinc in dñica fide cor¬
roborentur: non desmit predi¬

Expanded text:
ri disponitis; sin autem, non ri disponitis; sin autem, non verborum, sed verberum conflictatione vobiscum viriliter decertabmatrona nobilis, multo comitatu stipata, nomine Larcia supervenit, compellans praefectum, a Dionysio Ionico, agnomine Macario, virum suum Lisbium magicis artibus mente captum, et ejus transgressionibus sociatum. Qui statim quaesitus, repertus est et adductus, atque in Christi nominis confessione, praefecto dictante sententditi, ad poenalia loca ducti sunt, et in conspectu sanctorum Rustici et Eleutherii, ut tormentorum ipsius terrore ab intentione sua resipiscerent, pretiosus campiductor eorum, et fortissimus athleta Domini Dionysius exspoliatur, et toto corpore nudus, a ternis militum ternionibus vicissim flagellatur, nec vincitur. Qui inter crepitus verberum Dei gloriam collaudare, et commilitones suos, ut ad haec se invictos praepararent, commonere: omnesque fideles, ut hinc in Dominica fide corroborarentur, non desinit praedi
Abbreviated transcription (Latin):
credamus. ore confiteamur. E
ore ꝑio colamus patrem et fiuũ
nitudo sit diuinitatis. et uni¬
tas potestatis. Dñm aute̾ no
scium iħm xp̃m unũ ex eadem
scã timitate ꝑsonam dm̃ ante
tempora scłania hominẽ uerum
ꝓpter salutem hominũ ex beata
maria semꝑ uirgine. in fine tẽ¬
porum factum: passum. morta¬
uim et sepultum. et ab inferis
resuscitatum. sedere suꝑ omnẽ¬
adindicandos uiuos et mortu¬
os. et seculum per ignem. ĩ ie¬
luis inmutandũ ficeliter p̾di¬
camus. Tunc prefectus dixit.
son michi iussum est de his qͥd¬
dam uobiscum agere: p̾sertim
cum te decrepite pessime senec¬
tutigoumia eloquencia. et ꝓ¬
fundissimoꝵ uboꝵ tergi u̾satio¬
ne. atq uitra naturam hominũ
in ppłi seditione: inia cũ ma¬
gicis prestigiis orbi pene roma¬
no callere innotuerit. Ex his et̃
rome satis au diuimus. Tantũ
edicito: si magni principis do¬
miciani iussis obtemꝑare: et
imortalium deoꝵ iura uenera¬

Expanded text:
credamus, ore confiteamur, et credamus, ore confiteamur, et opere pio colamus Patrem, et Filiunitudo sit divinitatis, et unitas potestatis. Dominum autem nosum Christum, unam ex eadem sancta Trinitate personam, Deum ante tempora saecularia, hominem verum propter salutem hominum ex beata Maria semper virgine in fine temporum factum, passum, mortuum et sepultum, et ab inferis resuscitatum, sedere ad dexad judicandos vivos et mortuos, et saeculum per ignem, in melius immutandum, fideliter praedicamus. Tunc praefectus dixit: Non mihi jussum est de his quiddam vobiscum agere, praesertim cum te decrepitae et pessimae senectutis nimia eloquentia, et profundissimorum verborum tergiversatione, atque ultra naturam humanam in populi seductione, una cum magicis praestigiis, orbi pene Romano callere innotuerit. Ex his enim Romae satis audivimus; tantum edicito si magni principis Domitiani jussis obedire, et immortalium deorum jura venera
Abbreviated transcription (Latin):
euatuas. et inuictissimi prin¬
cipis statuta contempnis: Cui
beatus dyonisius ait. Senex
quidem sum corpore. sed feruore
deuotionis et fidei atq saluta¬
ri confessione dñi. et saluato¬
ris mei ih̃u xp̃i maneo semꝑ
nouus: et nouos illi genitos
per ministerium predicationis
mee infantes. quos illi fons
sacribaptimatis parturit: ratõ¬
nali lacte pascere sine dolo nõ
cesso. Sed et illius principis
scita qui uere est inuictissimus:
innocenti opere et mundo corde
conseruo. Cui prefectus. Dic
ergo cuius numinis te ꝓfitctis
ẽe cultorem. et cuius conditio¬
nis te asseris: Aunc hiitres be¬
atissimi uiri. dyonisius. rusti¬
cus. et elentherius. ita dono sc̃
sp̃s inspirati. et zelo fidei ĩflã¬
mati: sono unius nocis eius¬
demq uerbis. cum nõ nisi un
interrogaretur reddidere respõ¬
sum: ac si unius hommis ore
sermo procederet. In hoc inqui¬
unt manitestũ est nos ẽẽ ue¬
rissimos xp̃ianos cum corde

Expanded text:
evacuas, et invictissimi prinevacuas, et invictissimi principis statuta contemnis? Cui beatus Dionysius ait: Senex quidem sum corpore, sed fervore devotionis et fidei atque salutari confessione Domini et Salvatoris mei Jesu Christi, maneo semper novus, et novos illi genitos per ministerium praedicationis meae infantes, quos illi fons sacri baptismatis parturit, rationabili lacte pascere sine dolo non cesso. Sed et illius principis scita, qui vere est invictissimus, innocenti opere et mundo corde conservo. Cui praefectus: Dic ergo cujus numinis te profiteris esse cultorem, et cujus conditionis te asseris. Tunc hi tres beatissimi viri, Dionysius, Rusticus et Eleutherius, ita dono sancti Spiritus inspirati, et zelo fidei inflammati, sono unius vocis eisdemque verbis, cum non nisi unus interrogaretur, reddidere responsum, ac si unius hominis ore sermo procederet. In hoc, inquiunt, manifestum est nos esse verissimos Christianos, cum corde
Abbreviated transcription (Latin):
nini sisinnii cum romanorũ
militum apparitione. in urbe
parisioꝵ et per omnẽ regionẽ
subito personat᷑. et a pͥmorib
ciuitatum galliaꝵ ei occurrit᷑
imꝑialis iussio urgens super
captura sã pontifscis macha¬
rii dyonisii cum om̃i imperio
mo. sudores certaminũ suoꝵ
decreuerat ꝓprii sanguinis fõ¬
te abluere: quo posset liberius
carnis saitina libatus. et suꝑ
muem dealbatus p̾sencie illiꝰ
adstare: et qui semet ip̃m ho¬
locaustum odoriferum offere¬
bat sacrificium laudis iugit̾
ĩmolare: ab ĩnumerabili pene
caterua. demonicoꝵ uiroꝵ cur¬
luditur: loris durissimis cru¬
delissime ligatur: trahitur. et
una cum sancto rustico archi¬
prb̃ro. et eleutherio archidiaco¬
no suo. p̾fecti presencie sistitur.
Qũe cum nimia seueritate: p̾¬
fectus alloquitur dicens. Au¬
ne es ille infandissimꝰ senex.
qui dicens dyonisius ionicus.
et aguominans macharius:
qui eciam deoꝵ nr̃oꝵ culturam

Expanded text:
nii Sisinnii, cum Romanorum nii Sisinnii, cum Romanorum militum apparitione, in urbe Parisiorum, et per omnem regionem subito personatur, et a primoribus civitatum Galliarum ei occurritur imperialis jussio urgens super captura sancti pontificis Macarii Dionysii, cum omni imperio mo, sudores certaminum suorum decreverat proprii sanguinis fonte abluere, quo posset liberius, carnis sarcina liberatus, et super nivem dealbatus, praesentiae illius astare, et qui semetipsum holocaustum odoriferum offerebat, sacrificium laudis Jupiter immolare: ab innumerabili pene caterva daemonicorum virorum cerluditur, loris durissimis crudelissime ligatur, trahitur, et una cum sancto Rustico archipresbytero, et Eleutherio archidiacono suo, praefecti praesentiae sistitur. Quem cum nimia severitate praefectus alloquitur, dicens: Tune es ille infandissimus senex, qui diceris Dionysius Ionicus, et agnominaris Macarius, qui etiam deorum nostrorum culturam
Abbreviated transcription (Latin):
contraq imꝑium egerat: mu¬
dum publice nirgis cesum se
fesceniuiꝰ sisimnus suiq con¬
mamipulares preceptum prm¬
cipis suscepissent: pro macha¬
rii dyonisii inquisitione galli¬
aꝵ penetrant fines. Quib ad¬
huc procul positis: sã uiri cele¬
bre nomen innotuit. Unde
amplus efferati: cursu uelo¬
ciori. tumentib animis. uul¬
tib trucidissimis parisius ad¬
ierunt. Ubi beatum dyonisiũ
contra incredulos dimicanite̾.
et p̾dicatione continua ppłi
multitudinem ad fidem inue¬
niunt exhortantem: Cum quo
eciam beatum uirum custicũ
archiprbm. et cleutheriũ archi¬
dyaconũ. quos ip̃e famulus
dñi in sins ordinib consecra¬
rat. predicationis et diumi
obsequii cõministros: ꝑsecuto¬
rum dirus furor muenit. Hu
sustinuerunt abc̃e presencia:
quos diuia dignatio eterni
regni. iam p̾sciebat ẽe consor¬
tes: quosq admuicẽ ignite
tempestatis insectacio. ꝑ mar
Deniq aduentus p̾fecti fescen¬

Expanded text:
contraque imperium egerat, nucontraque imperium egerat, nudum, publice virgis caesum, seFescennius Sisinnius suique commanipulares praeceptum principis suscepissent, pro Macarii Dionysii inquisitione Galliarum penetrant fines. Quibus adhuc procul positis, sancti viri celebre nomen innotuit. Unde amplius efferati, cursu velociori, tumentibus animis, vultibus trucissimis, Parisius adiere: ubi beatum Dionysium contra incredulos dimicantem, et praedicatione continua populi multitudinem ad fidem inveniunt exhortantem. Cum quo etiam beatum virum Rusticum archipresbyterum, et Eleutherium archidiaconum, quos ipse famulus Domini in suis ordinibus consecrarat, praedicationis et divini obsequii comministros, persecutorum dirus furor invenit. Hi sustinuere abesse praesentia: quos divina dignatio aeterni regni jam praesciebat esse consortes, quosque ab invicem ignitae tempestatis insectatio, per maDenique adventus praefecti Fescen
Abbreviated transcription (Latin):
tura conspirat. Non cunctati ap¬
petere gladio: quos dñs suos
mõstrauerat ẽẽ signaculo. Qua
dere: nulla iam pro xp̃o certan¬
tib presentis uite indulgebat᷑
tran quillitas. mula scoꝵ mar¬
tyrum erat excusata libertas.
Sed cuncti prodolor: aut ĩpuis
iussionib obediebant: aut qd̃
statutum accudelissimo cesare
fuerat ꝑ ferebant. Dirigitur ꝓ¬
inde p̾fectus fesceminus sism¬
nius: tradita sibi electa appa¬
ritione cum ingenti screpitu ad
ꝑtes occidentalium regionum.
ut scm̃ senem nõiatissimiũ q
doctrina uirum. et uirtutum
insignib p̾cipuũ macharium
dyonisim ubicumq repperire
potuisset ꝑquirens: aut decre¬
to principis ydolis thurifica¬
re compellert: aut tormentis
laceratum ĩmensis. et penis
enpuisitissimis tormentatũ:
inter cetera esiam scd̃m legrs
romanas ut pote eum qui pre¬
stantissima nobilitate terre¬
na floruerat. et contra senatus
ac rei publice ꝓmulgationes

Expanded text:
tura conspirat, non cunctati aptura conspirat, non cunctati appetere gladio, quos Dominus suos monstraverat esse signaculo. Qua de re nulla jam pro Christo certantibus praesentis vitae indulgebatur tranquillitas, nulla sanctorum martyrum erat excusata libertas; sed cuncti, proh dolor! aut impiis jussionibus obediebant, aut quod statutum a crudelissimo caesare fuerat, perferebant. Dirigitur proinde praefectus Fescennius Sisinnius, tradita sibi electa apparitione, cum ingenti strepitu ad partes occidentalium regionum, ut sanctum senem, nominatissimumque doctrina virum, et virtutum insignibus praecipuum Macarium Dionysium, ubicunque reperire potuisset, perquirens, aut decreto principis idolis thurificare compelleret, aut tormentis laceratum immensis et poenis exquisitissimis tormentatum, inter caetera etiam secundum leges Romanas, ut pote eum, qui praestantissima nobilitate terrena floruerat, et contra senatus ac Reipublicae promulgationes,
Abbreviated transcription (Latin):
nis filium secundã ꝑsecutionẽ
fuderat intimarent: quatinꝰ
ocius deoꝵ suoꝵ ueneratiom
consuleret: que iam eciam ab
ip̃a hominum memoria per
dyonisiũ ut asserebant quẽdã
p̾stigutorem et magũ inuictis¬
simum eiusq sequaces abole¬
batur. Que audiens ĩmanis¬
sime crudelitatis belua domi¬
ciamis. in tantam rabiem
indignationis exarsit: ut
ubicumq per se uel per suos
satellites ip̃iansi quepiam
repperisset: aut cogeret diis
sacrificare incestis: aut diu̾¬
sis penis additum gladio
derct puniendũ. Sẽd et totũ
per sibi subditũ orbem ĩ cunc¬
tis ciuitatib. oppidis. mu¬
nicipiis quoq et uitis. pu¬
blicum pependit edictum: ut
ad ministratõnis infulis ser¬
uientes: om̃s xp̃i nominis
amatores exponere diuersita¬
te supplicii maturarent: ne su¬
per esse posset qui ualeret acqͥ
publicata sentencia: iniquoꝵ
gaudens turma. in omnẽ mũ¬
di ꝑtem bachando ꝓgreditur.
et contra dincum ppł̾m pugna¬

Expanded text:
nis filium, secundam persecutionem nis filium, secundam persecutionem fuderat, intimarent: quatenus ocius deorum suorum venerationi consuleret, quae jam etiam ab ipsa hominum memoria per Dionysium, ut asserebant, quemdam praestigiatorem et magum invictissimum, ejusque sequaces abolebatur. Quae audiens immanissimae crudelitatis bellua Domitianus, in tantam rabiem indignationis exarsit, ut ubicunque per se vel per suos satellites Christianum quempiam reperisset, aut cogeret diis sacrificare incestis, aut diversis poenis indictum, gladio traderet puniendum. Sed et totum per sibi subditum orbem in cunctis civitatibus, oppidis, municipiis quoque et vicis publicum pependit edictum, ut administrationis infulis servientes, omnes Christi nominis amatores exponere diversitati supplicii maturarent, ne superesse posset, qui valeret acquipublicata sententia, iniquorum gaudens turba in omnem mundi partem bacchando progreditur, et contra Dominicum populum pugna
Abbreviated transcription (Latin):
germanica ceruicositas: in¬
gumq xp̃i suaue imponi sibi
acta cordis contactione posce¬
bat. Ab ip̃is quoq destruelum¬
tur ydola: quoꝵ sumptu fue¬
rant et studio fabricata. Et ĩ
uento salutis portu: ydoloꝵ
gaudebat naufragio. Auge¬
lat quoq portio uicta dyabo¬
li: cum de ea uitux eocłie le¬
gio triumphabat. Aunc hostis
Au tiquus uidens sibi peri¬
re qd̃ dño constabat assidu a
ppłoꝵ conuersione ꝓficere: to¬
tam artificii sui machinam
ad impuguanda que fuerant
constructa conu̾tit. Unde sue¬
partis auctores. deoꝵ suorum
flentes exitia. quos adimpi¬
etatem ꝑsecutionis in cos ar¬
mauerãt: qui unum et uerũ
uerant et timendũ: pariter¬
qz in eos qui hanc salutis fi¬
dem. deuoto corde receperant. cũ
qd̾ male cupietant. ꝑficere ꝓpt̾
ficelium multitudinẽ non ua¬
lerent: hac calliditate sue ar¬
tis instruxit. quo efficerentur
compotes uoti sui: ut domicia¬
no qui post neronem ꝑditio¬

Expanded text:
Germanica cervicositas: juGermanica cervicositas: jujugum Christi suave imponi sibi, acta cordis compunctione, poscebat. Ab ipsis quoque destruebantur Idola, quorum sumptu fuerant, et studio favento salutis portu, idolorum gaudebant naufragio. Lugebat quoque portio victa diaboli, cum de ea victrix Ecclesiae legio triumphabat. CAPUT XXIII. Tunc hostis antiquus videns sibi perire, quod Domino constabat assidua populorum conversione proficere, totam artificii sui machinam ad impugnanda, quae fuerant constructa, convertit. Unde partis suae auctores, deorum suorum flentes exsilia, quos ad impietatem persecutionis in eos armaverat, qui unum et verum verant et timendum, pariterque in eos, qui hanc salutis fidem devoto corde receperant; cum quod male cupierant, perficere propter fidelium multitudinem non valerent, hac calliditate suae artis instruxit, quo efficerentur compotes voti sui, ut Domitiano, qui post Neronem, perditio
Abbreviated transcription (Latin):
signoꝵ prodigiis satagebat:
quatimis quos arcpiebat
mundo. dignos faceret celo.
Tantas enim per illum dñs¬
dignalntur excerde uirtutes: ut
resellium corda gentilium non
minus miraculis qmͣ . predi¬
cattonib optineret. Et cũ sepis¬
sime ab ydoloꝵ pontificib con¬
tra eum sedicio exataretur mn
ppłos. ita ut plebes nnumere
eciam et de iuicinis regionib
cum armis ac bellico apparatu
ꝓpter fideles qui iam per illum
in ip̃m crediderant. ad ꝑdendũ
congirgati ubi ip̃m ẽe audie¬
uant concurerent. Moxut illũ
cernere poterant:tanta et ita ĩ¬
effabiliter in eo lux celestis gr̃e
radiabat: ut aut omni feroci¬
tate. una cum armis deposita
se illi prosternerent: aut qui
compuncti sp̃s sci dono ad cre¬
dendum non erant. pauore
nimio solucrentur: et territi a
p̾sencia eius au fug̾ent. Miro¬
q modo. mermi uiro non uale¬
int plebs armata resistere: sed
subdebat se illi pocius ccrtatim
gallicanus coturnus. atq

Expanded text:
signorum prodigiis satagebat, signorum prodigiis satagebat, quatenus quos abripiebat mundo, dignos faceret coelo. Tantas enim Dominus per illum dignabatur exercere virtutes, ut rebellium corda gentilium non minus miraculis quam praedicationibus obtineret. Et cum saepissime ab idolorum pontificibus contra eum seditio excitaretur in populis, ita ut plebes innumerae, etiam et de vicinis regionibus cum armis ac bellico apparatu, propter fideles, qui jam per illum in Christum crediderant, ad perdendum eum gregatim, ubi ipsum esse audiebant, concurrerent; mox ut illum cernere poterant, tanta et ita ineffabiliter in eo lux coelestis gratiae radiabat, ut aut omni ferocitate una cum armis deposita se illi prosternerent: aut qui compuncti Spiritus sancti dono ad credendum non erant, pavore nimio solverentur, et territi a praesentia ejus aufugerent. Miroque modo inermi viro non valebat plebs armata resistere, sed subdebat se illi potius certatim Gallicanus cothurnus, atque
Abbreviated transcription (Latin):
Sed et de eius precio: captiuoꝵ
est sepultura comparata. pro¬
ꝑterea rationabile iudicatur
ut pretio sumã locum: ubi il¬
li qui in cõmertio sangumis
ulius morte intercedente de cap¬
tiutate dyaboli. et mortis ꝑpe¬
tue baptizati fuerint redimant᷑.
semꝑ in om̃ib. et ubiq comi¬
tante auxilio iuxta facultatem
suaꝵ uirium: ut que nouus ad¬
huc aduena poterat. in honorẽ
losis illis et ppłis nota erat
conssiurit: ac officia deuote do¬
mino seruienciũ dericoꝵ ex mo¬
re constituit: ꝓbatas q ꝑsonas
honore scd̃i ordinis ampliauit.
Incessanter cestituens ppłos cre¬
atori: quos a deuio cultu reuo¬
cauerat creature. Cinctus ergo
fide et deuotione ppłi. quam in
construcione et reuerencia basi¬
lice frequentatione cernebat.
ad modum roboratus: deum
pectore purissimo nouerat. et
corde ardentissimo diligebat in¬
nens: paulatim sociabat deo.
quos dyabolo subtra lebat: atz
totis exhortationis nisib. et

Expanded text:
Sed et de ejus pretio captivorum Sed et de ejus pretio captivorum est sepultura comparata. Propterea rationabile judicatur, ut pretio sumam locum, ubi illi, qui in commercio sanguinis illius, morte intercedente, de captivitate diaboli et mortis perpetuae baptizati fuerint, redimantursemper in omnibus et ubique comitante auxilio, juxta facultatem virium suarum, utque novus adhuc advena poterat, in honorem ae necdum locis illis et populis nota erat, construxit, ac officia devote Domino servientium clericorum ex more constituit, probatasque personas honore secundi ordinis ampliavit, incessanter restituens populos creatori, quos a devio cultu revocaverat creaturae. Cinctus ergo fide et devotione populi, quam in constructione et reverenti basilicae frequentatione cernebat, admodum roboratus, Deum um, quem pectore purissimo noverat, et corde ardentissimo diligebat, innens, paulatim sociabat Deo, quos diabolo subtrahebat, atque totis exhortationis nisibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
ĩeptus: qsedã lisbium uirsi
honoratissimũ cuntatis pari¬
siace qui eius predicatione. i
dominũ ih̃m xp̃m crediderat.
et illi fideliter adherebat: adlo¬
quutus est dicens. Uir illu¬
strssime. quia iam operante
confessione sui sc̃i nõis. bene¬
dictione baptismatis consecra¬
tur. et cotidie fidelium numerꝰ
augmentat᷑: uisum est michi¬
agrum secretarii tut p̾tio. a tua
fraternitate suscipere. et domũ
baptismatis ibi construere. ac
nas sacramentoꝵ ninistris ae¬
lebrantib pplis deo dignus
possit confluere: et carismata
diuina percipere. Cui lisbius.
Gratis inquit eum ꝑater̃ beatis¬
sime offeram per sc̃tatem tuã:
onisins. ita nobis in huiꝰmo¬
di negociatione agendum: qr
luite nr̃a oꝑante sp̃u scõ. ex bea¬
ta maria semꝑ uirgine. cumi
ip̃e fecerit inundiñ: in locato
ast diuersorio natus. Quaꝑpt̾
non uidetur equim: ut gratis
accepto agro p̾parem domum.
in qua ei filii adoptionis per
nr̃m ministerium renascant᷑.

Expanded text:
intrepidus, quemdam Lisbium, virum honoratissimum civitatis Parisiacae, qui ejus praedicatione in Dominum Jesum Christum crediderat, et illi fideliter adhaerebat, allocutus est, dicens: Vir illustrissime, quia jam operante confessione sui sancti nominis, benedictione baptismatis consecratur, et quotidie fidelium numerus augmentatur, visum est mihi secretarii tui agrum pretio a tua fraternitate suscipere, et domum baptismatis ibi construere, et nas sacramentorum ministris celebrantibus, populus Deo dignus posset confluere, et charismata divina percipere. Cui Lisbius: Gratis, inquit, eum, pater beatissime, offero per sanctitatem tuam onysius, ita nobis in hujusmodi negotilute, operante Spiritu sancto, ex beata Maria semper virgine, cum ipse fecerit mundum, in locato est diversorio natus. Quapropter non videtur aequum, ut gratis accepto agro, praeparem domum, in qua ei filii adoptionis per nostrum ministerium renascantur.
Abbreviated transcription (Latin):
risioꝵ. in colle qui antea mõs
mercurii: qm̃ mibi ydolum ip¬
sius principaliter colebatur a
gallis: nunc uero mons mi
martyrium ꝓpetrarunt. Cele¬
brata est .uii. idus octobris
anno ab incarnatione dñt¬
a passione autem seragesi¬
mo quarto. etatis uero lea¬
tissimi dyonisii cucter no¬
nagesimo imperii uero domi¬
ciani crudelissimi cesaris. uͥ.
deno igruente. Quem ultõ
diuma ut et ueronem cui hic
portio post necem apłorum. si¬
ne ulla est procrastinatione
seruta: qua ꝑcussus uitam cũ
tyrannico principatu misera¬
biliter ut par erat amisit. Reg¬

Expanded text:
risiorum in colle qui antea mons risiorum in colle qui antea mons Mercurii, quoniam inibi idolum ipsius principaliter colebatur a Gallis, nunc vero mons Marmartyrium perpetrarunt, celebrata est VII Idus Octobris, anno ab incarnatione Da passione autem sexagesimo quarto: aetatis vero beatissimi Dionysii circiter nonagesimo, imperii quoque Domitiani crudelissimi Caesaris decimo sexto ingruente. Quem ultio divina, ut et Neronem, cujus hic portio fuerat, post necem apostolorum, sine ulla est procrastinatione secuta, qua percussus, vitam cum tyrannico principatu miserabiliter, ut par erat, amisit: reg
Abbreviated transcription (Latin):
temporis multiplicata fideliũ
numerositate: xp̃iani et beati
dyonisii patrociniis deuotissi¬
ii. basilicam suꝑ pretiosoꝵ
martyrum corpora. magno sũp
Quoꝵ miraculoꝵ insiguia. nõ
solum sermo non preualet e¬
narrare:uerum nec ip̃is que¬
unt humanis mentib com¬
prehendi. Uude nec dignitas
honoris. et magnificentie cor
hominis cogitatu potest attĩ¬
gi. Exꝑumtur tamen infir¬
mi a quibusamq auxictati¬
bus afflicti. in cõdem loco
et ubicumq dñi clemenciam
inuocantes: quantum der fa¬
mulos conueniat honorau.
quoꝵ interuentu recipit ceci¬
tas uisum. debilitas gressum
et obstricte aurium ianue re¬
cipere merentur̾ auditum. Sed
nec illud silendum est qd̃ in¬
mundoꝵ sp̃nũ infestatione ne¬
xasti: dum ad memoratoꝵ xp̃i
martyrum tumulos examiuã¬
di urdute diuina ducuntur:
scõrum ip̃oꝵ coguntur imꝑio: qͦ
quisq fit martyrum positus lo¬
co. designatis nominib indica¬
re. Quor memoranda et glosis¬
sima passio e regione urbis pa¬

Expanded text:
temporis, multiplicata fidelium numerositate, Christiani et beati Dionysii patrociniis devotissimi, basilicam super pretiosorum martyrum corpora, magno sumptQuorum miraculorum insignia, non solum sermo non praevalet enarrare; verum nec ipsis queunt humanis mentibus comprehendi. Unde nec dignitas honoris et magnificentiae eorum hominis cogitatu potest attingi. Experiuntur tamen infirmi ac quibuscunque anxietatibus afflicti, in eodem loco et ubicunque Domini clementiam invocantes, quantum Dei famulos conveniat honorari, quorum interventu recipit caecitas visum, debilitas gressum et obstrictae aurium januae recipere merentur auditum. Sed nec illud silendum est, quod immundorum spirituum infestatione vexati, dum ad memoratorum Christi testium tumulos examinandi virtute divina ducuntur, sanctorum ipsorum coguntur imperio, quo quisque martyrum sit positus loco, designatis nominibus indicare. Quorum memoranda et gloriosissima passio e regione urbis Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ost beatam ac
sa lutiferam
adorandam ciꝰ
ab inferis re¬
surcectionem. seu in celos glõ¬
sam ascentionem: qua sema¬
nifestauit diui nitate nũqmͣ
defuisse quo rediit. in ininer̃¬
sis gentib apłõꝵ predicatio
ꝓfutura successit: ita ut fide
crescente multi mererentur
fier xp̃i nõis confessores. qͦs
catholica post modum gau¬
det mater ecc̃a ꝓmeruisse mrͣ¬
tyres. et fidei bellatores. q̃
letabatur in apłis tantos
se habere duces atq rectoros.
Qui si qͥdẽ cũ iminere suas
cernerent passiones. q̃ dño

Expanded text:
ost beatam ac salutiferam adorandam ejus ab inferis resurrectionem, seu in coelos gloriosam ascensionem qua se manifestavit divinitate nunquam defuisse, quo rediit, in universis gentibus apostolorum praedicatio profutura successit, ita ut fide crescente, multi mererentur fieri Christi nominis confessores, quos catholica postmodum mater Ecclesia, promeruisse martyres et fidei bellatores, quae laetabatur in apostolis tantos se habere duces et rectores. Qui si quidem cum imminere suas cernerent passiones, quae,
Abbreviated transcription (Latin):
capiti: et uentri nulla perm¬
cies:
rofcrat᷑ in medio: quo
gratuletur regio. Qua¬
dam nocte obumbrante iã
noctis crepusculo inter̃ co¬
rollas et cytharas dum cira
monasterium a secularibus
multo fremitu cantaretur:
et sc̃a duab testib ꝑorasset
dintius: dicit quedam mo¬
nacha sermone ioculari. Dña
recgnoni unam de meis cã¬
ticis a saltantib predicari
Cui respondit. Grande est si
te delectat coniunctã religi¬
oni:audut odorem seculi.
adhuc soror ꝓnuciat. Uere
dũa duas et tres hic modo
meas canticas andiui qual¬
tenui. Sc̃a respondit. t̃estis ds.
me nichil audisse modo scl̃ari
de cantico. Unde manifestum
est. ut carne licet in seculo mẽ

Expanded text:
capitis et ventris nulla pernicies. 36. Proferatur in medio, quo gratuletur regio. Quadam vice, obumbrante iam noctis crepusculo, inter coraulas et citharas dum circa monasterium a saecularibus multo fremitu cantaretur, et sancta duabus testibus perorasset diutius, dicit quaedam monacha sermone ioculari: 'Domina, recognovi, unam de meis canticis a saltantibus praedicari'. Cui respondit: 'Grande est, si te delectat coniunctam religioni audire odorem saeculi'. Adhuc soror pronuntiat: 'Vere, domina, duas et tres hic modo meas canticas audivi quatenui'. Sancta respondit: 'Teste Deo, me nihil audisse modo saeculare de cantico'. Unde manifestum est, ut carne licet in saeculo, me
Abbreviated transcription (Latin):
illustrauit:. itautiam clau¬
so illo paradiso. ad huc uir¬
tus dñi in eodem fulgelnt
loco
ale dicentes igit᷑ incliti¬
pus atq guinebandus. regi
et procerib illius: dum m̃c¬
ti scĩtatis uinculo ꝑtransirẽt
parisius. multa reoꝵ turba
cathenarum uinculis tenta
ergastularib angustiis tru¬
sa: coꝵ uirtute soluta eis ob¬
miam est egressa. Reuertente
igitur scõ ad ꝓpria dũ mili¬
done castro euenisset: mãsio
oportuna repente mimane
horreum. usq ad sũmũ ple¬
num ignis uallauit m̃cẽ¬
dium: nec potrrat quispiã
presture auxilium. Tunc uir
dñi in or̃one ꝓsternitur: ful¬
men emissum super in cen¬
dium cernitur illud. Nlãma
extinguitur: illesa apoteca
reseruatur. xp̃r per pontificẽ
collaudatur: meritum sacer¬
dotis aguoscituiꝰ. Obuiam
demde pontifici et sco guine¬
luudo plebs senonice urbis
egreditur cum bymnis et cã¬
ticis. et flentib pre gaudio
plurimis: intra edem ꝓpriã
desideratus introuut antistes.

Expanded text:
inlustravit, ita ut, iam clauso illo paradiso, adhuc virtus Domini in eodem fulgeat loco. Valedicentes igitur inclitpus atque Winebaudus regi et proceribus illius, dum iuncti sanctitatis vinculo pertransirent Parisius, multa reorum turba catenarum vinculis tenta vel ergastularibus angustiis trusa, eorum virtute soluta, eis obviam est egressa. 18. Revertente igitur sancto ad propria, dum Milidone castro evenisset mansio oportuna, repente inmanem horreum usque ad summum plenum ignis vallavit incendium, nec poterat quispiam praestare auxilium. Tunc vir Domini in oratione prosternitur; fulmen emissum super incendium cernitur. Ilico flamma extinguitur; inlesa apotheca reservatur, Christus per pontificem conlaudatur, meritum sacerdotis agnoscitur. Obviam deinde pontifici et sancto Winebaudo plebs Senonicae urbis egreditur cum hymnis et canticis, flentibus prae gaudio plurimis, intra edem propriam desideratus introivit antistes.
Abbreviated transcription (Latin):
uix ec̃re siue atria capere potu¬
issent õim aduenienciũ po¬
puloꝵ cateruas. Interea mu¬
ler alia ex longinquo ueni¬
ens ꝑditum lumen oculoꝵ:
cum ad sc̃ martyris accessis¬
set tumulum: recepit qd̃ a¬
muserat pristinum. Quidam
adolescens simul et puella de¬
moniis uexati. cum tremefã
accessissent ad locum. cum no¬
mitu sangunis euuisis de¬

Expanded text:
iae seu atria capere potuissent omnium advenientium populorum caterva. Interea mulier alia ex longinco veniens, perditum lumen oculorum, cum ad sancti martyris accessit tumulum, recipit quod amiserat pristinum. Quedam aduliscens simul et puella demoniis vexati, con tremefacti accessissent ad locum, cum vomitu sanguinis evulsis de
Abbreviated transcription (Latin):
caput effundere. et noua ueste¬
ilam conteg̾e. Quo ꝑacto mi¬
nisterio eiugilante ea desopo¬
re. de morbo nichil apparuit.
ita ut nec subsudassit. et intͦ

Expanded text:
caput effundere, et nova veste contegere. Quo peracto mysterio, evigilanti de sopore, de morbo nihil apparuit, ita ut nec subsudasset, et int
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos de conluctatione sui cer
taminis erectos ad seuenire
iuberet ꝓpicius. Quib nocte
eadem per reuelationẽ ostensũ
est qd̃ illucescente die receptu¬
ri laborum ac confessionis
sue premuii triumphatores
inliti reciperentur adño. Que
tione impleta est. Nam mari¬
mianus mox audita satel¬
liti sui rictioriari ꝑditione:
utrumq crspinum indelicet
et cuspinianum gladio pu¬
nui precepit. Qui iam iamq
muminente ceruicib siuis gla¬
dio: gr̃arum dño actione g¬
ꝑsoluentes dicelant. Gr̃as
tibi agimus dñe qui nos de
hoc seculo pretipiens adte ue¬
mre p̾cipis dem̃tissiẽEt his dic¬
tis: amputatis aputatis ca¬
pitib pretiosa in conspectu dñi
morte inspirati. et confortati
bris consũmauerunt felices mͣr¬
tyrium. quoꝵ aĩe in celum ab
angelis translate. corpora u̾o
a cariificib bestiis. crnb ac
uolatilib improbis uoranda
sunt derelicta. Que ip̃o custo¬

Expanded text:
ut eos de conluctationi sui cer| ut eos de conluctationi sui cer| taminis ereptos . ad se uenire iuberet propitius. Quibus| nocte eadem per reuelationem ostensum est quod| inluciscente die precepturi laborum ac confessionis| suae premium triumphatures incliti receperentur a domino| quae tione inpleta est.| Nam maximianus mox audita satillitis sui ricioua| ri perditione utrumque Crispinum uidelicet ac cris| pinianum . gladio punire precepit qui iam iamque in| minente ceruicibus suis gladio graciarum domino actio| nem persoluentes dicebant. Gracias tibi agimus domine.| qui nos de hoc seculo eripiens . ad te uere precipis clemen| tissimae. Et his dictis . amputatis capitibus . precio| sa in conspectu domini morti inspirati et confortati bris consummauerunt .| felicis martyrium Quorum animae in celo ab an| gelis translati. Corpora uero a carnificibus| bisties canebusue ac auetibus inprobis uoranda| sunt derelicta que christo . custo
Abbreviated transcription (Latin):
Nam pycem ad ipem oleumq
simul iussit feruere. et icõs de¬
nuo martyres in ca precipita¬
re. quast consumendos pena
precepit. At ubi mmistri ob¬
temperantes petfecetunt cũ¬
ta que sibi ab impio fuerãt
iuurrata. Sancti martyres
sper sue ĩmobiliter̾ incumbe̾¬
tes: alacres fiducialiter deo ĩ
or̃one dixerunt. Potens es
impio liberare tormentis. Et
sicut uoluisti nos pro confeli
fusionem dyaboli it satellitũ
eius ab hac eciam pena illesos
educere. Uix oratione finita:
duxit eos angelus dũi sine
dolore ab igue. Tunc uidens
pliciis: sese concte furens n
ctionarus p̾cipitauit in ignẽ.
et ita morte pessima uitam
finuit indignam. O qmͣ ui
stum mirmm ꝙ diuine equi¬
tatis iudicium. ut qui mul¬
tos xp̃i martyres ad celor
regna ꝓperantes igne inte¬
rimerat cruciatos. pp̃e ad et̾¬
ni ignis ꝑpetuos cuiciatus
igni p̾cipitaretur consumpt᷑.
Hec uictores uidentes marty¬
res deuote dño precem fudert.

Expanded text:
Nam picem . adi| pem . oleumque Nam picem . adi| pem . oleumque simul iussit feruere . et sanctos denuo| martyres in eam precipitari . quasi consummen| dos +poenam precipit. Ad ubi ministri obtemperan| tes perfecerunt cuncta que sibi ab impio fuerant| imperata Sancti martyres spei sue inmobiliter| incumbentes alacres fiducialiter deo in oracio| ne dixerunt. Potens es impio liberare tormentis. Et sicut uoluis| ti nos pro conffessionem diabuli et satellitum eius ab hac eti| am poena inlesus educere+. Mox oratione finita| eduxit eos angelus domini sine dolore ab igne tunc| uidens pliciis sese concite furens.| Riciouarus precipitauit in ignem . et ita morte| pessima . uitam finiuit indignam. O quam ius| tum mirumque diuinae aequitates iudicium.| ut qui multos christi martyres . ad celorum regna prope| rantes . igne interemerat cruciatos . ipsi ad aeterni| ignis perpetuos cruciatos igni praecipitaretur con| sumptus. Haec uictores uidentes martyres . deuote| domino precem fuderunt .
Abbreviated transcription (Latin):
tyres eius nec aqua mergere
nec petra premere. nec frigus
potuit stringere. sed pocius qͣsi
estiuis lauacris delectati: ꝓiec¬
to molari onere ad alteram
natantes illesi ꝑuenẽt flũis up¬
pam. Hoc uiso rictiouarus
miraculo. instigante dyabolo
exagitatus ira: iussit eos rur¬
sum uinctos custodiri. donec
plumbũ mniectum igni lique¬
fieret. in quo martyres scõs cõ¬
sumendos demergeret. Sed qr
uicta: illesos redoidit ignis qͥ
ros inter chaldarcas flamas
hympnũ mutabant cantantes
orabant dñm ac dicebant. Ad¬
iuua nos deus salutaris nr̃ ꝓ
pter honorem nõis tui dñe: liba
nos et ꝓpicius esto peccatis no¬
stris ppter nomen tuũ: ne forte
dicant gentes ubi est deus coꝵ.
Quib hec orantib exiliens
gutta plumibi feruentis in o¬
culum rictionari. graui illũ
dolore cruciens excecauit affuc¬
tum. Ad hec fremens possessus
isania. dum medelam corpo¬
ris aĩeq debuit implorare: mor
tem sibi accelerauit insauiens.

Expanded text:
tyres eius nec aqua mergeret. tyres eius nec aqua mergeret. nec petra premere . nec| frigos potuit stringere. Sed potius quasi \e/stiuis la| uacris delectati proiecto molari oneri ad alteram| natantes inlesi peruinerunt fluminis ripam hoc| uiso . Ritiouarus miraculo instigante diabulo exa| gitatus ira iussit eos rursus uinctos custoderi donec| plumbum iniectum +igni liquifierit. In quo marty| res sanctos consummendos demergeret. Sed quouicta. inlesos reddidit ig| nis qros inter caldai| cas flammas ymnum imitabantur cantantes ora| bant dominum ac dicebant. Adiuua nos deus salutaris| noster . propter honorem nominis tui domine libera nos. Et| propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum.| Ne forte dicant gentes ubi est deus eorum quibus haec| orantibus . exiliens gutta plumbi feruentes in oculum| riciouari graui illum dolore crucians excecauit.| adflictum adis+ fremens+ possessus insania dum me| dillam corporis animaeque dibuit inplorare . mor| tem sibi adcelerauit insaniens.
Abbreviated transcription (Latin):
plantes dicebant. Respice in
scruos tuos. et in operatua do¬
mnne. et adinua nos: ut perfi¬
ciamus opus tuum sine ma
digne tulit uelxment᷑. et iussit sudes
mungulis coꝵ mitti. et lora
singula de dorso tolli. Qũa ius¬
sionem dum ministri efficaci¬
ter conarentur implere: mar¬
tyres sc̃ inter acerrimos peua¬
num dolores spe gaudentes. m
tubulatione pacientes orabãt
dominũ ac dicebunt. Iudica
dñe iudicium nr̃m. et libera
nos ab homine iniquo et dolo¬
so. Et his itaq orantib: exili¬
erunt sudes de nugulis eorũ.
et ministros ꝑcucientes qͦsdã
interfecctunt. quosdam uero
uulneratos aruciauerunt.
Tunc nictionarus furore insa¬
niens: molas ad singulorum
colla iubet suspendi. et hyemps¬
in tempore in fluuio cuius no¬
cabulum est arona. uelut sub
glacie demergi. At illi scuto di¬
uine protecti uirtutis dicelunt
dño leti. Super aquam refectõ¬
nis educabis nos dñe. Sed
fumulante creat᷑asua deo: mrͣ

Expanded text:
plantes . dicebant. Respi| ce in plantes . dicebant. Respi| ce in seruos tuos et in opera tua domine . et adiuua nos.| ut perficiamus opus tuum sine macdigne tu| lit uehementer . et iussit sudis in ungulis eorum mitti.| et loreis singulis de dorso tolli. Quam iussionem dum| ministri efficaciter conarentur inplere . martyres| sancti inter acerrimos poenarum dolores . spe gauden| tes . in tribulacione pacientes . orabant dominum ac di| cebant. Iudica domine iudicium nostrum . et libera| nos ab homine iniquo et doloso. His itaque orantibus| exilierunt sudes de ungulis eorum . et ministros percu| cientes quos//dam interfecerunt . quosdam uero uulneratos cruciauerunt.| Tunc riciouarus furore insaniens molas ad singulo| rum colla iubet suspendi. Et hiemis tempore in fluuio .| cuius uocabulum est axona uelut sub glaciae| demergi. At illi scuto diuine protecti uirtutis di| cebant domino laeti super aquam refectionis educa| bis nos domine. Sed famulante creatura sua deo mar|
Abbreviated transcription (Latin):
olim pro amore ip̃i nos gaudẽ¬
tes fatemur reliquisse. quem si
et ip̃e cognoscens diligeres: nõ
solum diuitiis ac imperio ue¬
rum eciam uane demonũ deuo¬
tissime renunciares culture. a
istis uanis ꝑsisteris: similis
simulacroꝵ cum dyabolo cruci¬
andus in inferno demergeris.
Marimianus dixit. Sufficiat
hactenus ur̃is plures perisse
res dixerunt. Misericordẽ impie
ignoras deum. qui te regnare
ꝑmisit indebite. cuius regnũ
uane in terris decertans cona¬
ris destruere. His auditis ma¬
ximianus furens indignati¬
one: rictiouaro eos sub iuratõ¬
nis uinculo iure tradidit cru¬
ciandos dicens. Per uirtutes
diane que orbem terre sue sub¬
didit ditioni coniuro: ut hos
furciferos diuersis penis affli¬
gens: pessima morte cõsumas.
Tunc impii principis minister
impius. impictatis iussis ob¬
temperans: predaros marty¬
res extensos trocdea cedi fustib
iuissit. At hii in tormentis cõ¬
stituti mente celestia contem¬

Expanded text:
olim pro amore christi nos gau| denolim pro amore christi nos gau| dentes fatemur reliquisse quem si et ipse cognos| cens diligeris non solum diuiciis ac imperio. Verum| etiam uana demonum deuotissime renuntiares| cultura. A istis uanis persisteris.| similis simulacrorum . cum diabulo cruciandos in in| fernum demergeris. Maximianus dixit suffici| at actinus uestris plures perisse res dixerunt . misericordem impie igno| ras deum . qui te regnare impium permisit indebitae.| Cuius regnum uane in terris decertans conares dis| truere. His auditis maximianus . furens indignacionem| Riciouaro eos sub coniurationis uinculo. dure tradedit| cruciandos dicens. Per uirtute iste diane que orbem| terrae suae subdidit ditioni coniuro. Vt hos furciferos| diuersis poenis adfligens . pessima morte consumas.| Tunc impii principes minister impius +pietatis ius| sis optemperans preclaros martyres extensos +troclea| cede fustibus iussit. At hi in tormentis constituti| mente celestia contem
Abbreviated transcription (Latin):
sentandos addurent: respondit
ad se uenisse utrumq. Quibus
cum ducti intro fuissent. ⁊ dem
maximianus dicit. Ex quo
genere estis: aut cui deoꝵ fanui¬
latum impenditis: Sancti pͥo
martyres fulti suꝑni regis psi¬
dio: impio audacter regi respõ¬
dentes dixerunt. Rome nobi¬
li orti ꝓgenie: in gallias aũt
se amore. qui est deus uerus
arator õĩum cum patre sũmo
lectione deuote: in cuiꝰ eciã usq
in finem ꝑseuerare cupimus
tus maximianus ait. Per ur¬
tutes deoꝵ quia si in hac stulti¬
cia ꝑdurauentis: muitis uos
affuctos male ꝑdam tormentis:
ut sitis cetens exemplum pessi¬
ma morte consumpti. Nam si
resipiscentes diis sacrificaue¬
ritis meis: ditare uos opib
multis. et honore sublimari
iulebo insigni. Prefati marty¬
res respondentes: maximiano
dixenunt. Non potes nos illa¬
tis minis terrere: quib uiue¬
re ip̃r est. et mori lucrum. Pec¬
cuniã uero tuam et honores
quos polliceris tius dona. ista

Expanded text:
sibi presentandos| adduxerit. Respondit sibi presentandos| adduxerit. Respondit adesse utrumque quibus| cum introducti fuissent. Idem maximianus dixit| Ex quo genere estis . aut cui deorum famulatum| inpenditis. Sancti uero martyres fulti superni regis| presidio impio audaciter regi. Respondentes di| xerunt romae nobili orti progeniae. In gallias au| tse amore. Qui est| deus uerus . creatur omnium cum patre summo lectione deuotae. In cuius etiam usque in finem| persiuerare cupimus tus maximianus. Ait per uirtutes deorum| quia si in hac stulticia perduraueritis multis uos| adflictus mali perdam tormentis. Vt sitis ceteris| exemplum pessima morte consumpti. Nam si resipis| centes . diis sacrificaueritis meis ditare uos opibus| multis et honori sublimari iubebo insigni prefati| martyres. Respondentes maximiano dixerunt. Non| potes nos inlatis minis terreri . quibus uiuere christus est| et mori lucrum . pecunia uero tua et honores quos pol| leceritis tuis dona . ista
Abbreviated transcription (Latin):
tate artificii qmͣ amore uerbi
dei. ad beatos martyres uenic¬
bant frequenter. et ita suꝑna ꝑ
eos operante uirtute. ut multi
relicto gentilitatis errore abdi¬
catisqr ydolis manufactis: de¬
impius: concito ad ꝑquirendos
cos rictionarum sue direxit im¬
tis nomuib ait. Cuspine et
crispimiane cuius dei cultores
cuius uere religionis uos ue¬
neratores fatemini: Utrum
iouem aut dianam: appollinẽ
ne colitis. aut merturiũ uel sa¬
turnum: Sã uero crispinus a
crispinianus quib erat fidei im¬
mobile supra petram solidissi¬
mam positum fundamentũ:
unius se ueri qr dei constantissi¬
me ꝓtostantes cultores direr̃t.
Ioucm et appollinẽ. mercuriũ.
aut saturnum. aut queli bet ho¬
rum quos gentili deos credi¬
tis errore docepti nec colunus
nec adoramus. His auditis
rictionarus: cathenis cos ũc¬
tos marimiano impio duci
p̾sentandos precepit. Qui ad¬
ueniens: a maximiano inter¬
rogatus. an contemptores p̾¬

Expanded text:
tati artificii quam| amore uerbi tati artificii quam| amore uerbi dei. Ad beatus martyres ueniebant.| frequenter. Et ita superna per eos operante uirtute.| Multi relicto gentilitatis errore abdicatisque| idolis manufactis. Deaxi| mianus impius concete ad perquirendos eos. Ricio| uarum suae direxit imtis nominibus Ait Crispine et crispiniane . cuius| die cultores. Cuius uel religionis. uos ueneratores| fatimini utrum iouem an dianam appollonem ne co| litis. Aut mercorium uel saturnum. Sancti uiro cris| pinus et crispinianus . quibus erat fidei inmobile| supra petram solidissimam positum fundamen| tum unius si ueriquae dei constantissime protes| tantes cultores dixerunt. Iouem et apollonem.| mercorium ac saturnum uel quemlibet horum .| quos gentili deos creditis errore decepti nec colimus| nec adoramus. His auditis ritiouarus catines eos uinctos . maximiano impio duci presentandos .| precipit. Qui adueniens a maximiano interrogatus .| an contemptoris prae
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i nisi sunt expugnare ecc̃am
ꝑsecutio seua m orte pene uniũ
io ꝑstreperet: quintinus. lucius.
rifinus. ualerius. et eugeniꝰ.
rome claris orti natalibus: in
gallias predicaturi uenerunt.
Quiq sancti laboris cursum mͣr¬
tyrio consũmantes: trumpha¬
tores insignes migrauenint ad
dñm. Quos securi eadem fidei de¬
uotione paresq natalium nobi¬
litate crispinus et crispinanꝰ
su essionis ciuitatem sospitem
sue ꝑegnnationis elegerunt. ĩ
qua qm̃ ita p̾ualuerat ercor ge̾¬
tilium. ut hospicium eis co q̃d̾
taretur. at hii comptra ctucelita¬
te gentilium. ut scquentes doc¬
toris gencium magistetium:
labore manuum sibi presentis
uite neccessaria ꝓuiderent: su
ter ac diligerent. Nam stupen¬
dum impiis ualde crat mira¬
culum. ut cum om̃ib pene ele¬
gancius operarentur artificib:
a nullo mercedem ꝑacti operis
engerent coacto. Qua gentiles
ãmiratione ꝑmoti: ita lorum
mox sunt deiuncti amore. ut
non nulli coꝵ non tam neccessi¬

Expanded text:
ia .| christi nisi sunt expugnare eclesiam. Persecu| tio seua in orbe pene uniuerso praestrepiret. quin| tinus . luceus. rufinus. ualerius. et eugenius. romae| clarus orti natalibus in gallias predicaturi uene| runt. quique sancti laboris cursum martyrio consum| mantes triumphatoris insignis migrauerunt| ad dominum. Quos secuti eadem fidei deuotione. paris que natalium nobilitate. Crispinus et crispi| nianus suessiones ciuitatem hospitam suae pere| grinaciones elegerunt . in qua quoniam ita preua| luerat error gentilium ut hospicium eis eo quod taretur at hi conperta cru| delitate gentilium ut sequentes doctoris gencium| magisterium labore manu\u/m sibi presentes uitae| necessaria prouiderent. Sutter ac diligerent. Nam illud stupendum impiis| ualde erat miraculum ut \cum/ omnibus pene elegancius| operarentur artificibus a nullo mercedem per“ac”ti| operis exigerint quoacticie qua gentiles admira| tione permoti . ita horum mox sunt deuincti amore| Vt nonnulli eorum non tam necessi