comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cic inausuetudine quã ip̃i cib aliis
audirent. stacuisset cit uatucos ẽẽ
conseruaudos ne se armis despolic¬
ret: sibi õs fere si iutuos eẽ iui micos.
ac sue uirtuti inuide. a quib se defẽ¬
dere traditis arimis non possent:
sibi prestare si in eum casum dedu
fici. int̾ quos dominari cõ suesuessẽt.¬
Quib cid hec cesar respondit. se ma¬
gis consuetudine sua. qua m̾ito
eoꝵ ciuitatem conseruaturum.si
pͥusquam mnurum ares attigisset
se dedidissent: s deditionis nullã
ẽẽ conditionem: uisi aruus tradi¬
tis. se id qd in neruos fecisset fcic¬
turum: fiuntimisq impaturum
neqmͣ dediticiis. p .r. iniuriam in¬
feuent. Renunciata a suos illi se
que imparentur facere dixerunt.
armoꝵ magna multitudine de
muro in fossam que erat aute op¬
pidum icicta. sic ut ꝓpe sumiam
muri aggerisq altitudinem acer¬
ui armoꝵ cidequarent: et tamen
circiter parte tercia. ut postea com¬

Expanded text:
ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam dediticiis populi Romani iniuriam inferrent. Re renuntiata ad suos illi se quae imperarentur facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea per
Abbreviated transcription (Latin):
su eoꝵ oĩm pace facta. hunc sibi
domicilio locum delegerunt. ac pͥ¬
mo aduentu ex̾citus nr̃i crebrcis ex
oppido extursiones fciciebant. par¬
uulisq preliis cum nrĩs contende¬
bant. Postea uallo. p̃. pedum in
circuitu.xu. crebrasq ccistellis
circum nuunti oppido sese conti¬
nebant. Ubi uineis actis. agere
extructo turrem ꝓcul constitui
uiderunt. primũ urridere ex muro
tucietur. quib nã manibz. aut qͥb
gallis p̾maguitudine corporum su¬
orum breuitas contemptui ẽ: tanti
honeris turrem in muro sese colloca¬
re confid̾ent. Ubi u̾o mou̾i ⁊ appropĩ¬
quare uiuris uiderunt. noua atq
mnusitata specie cominoti legcitos
cid cesairem de pace miserunt. Qui
ad hunc modum locuti. non se exi¬
stimare romcinos sine ope deorum
bellum gerere: qui tante altitudĩs
machinationes tanta cel̾itate pro¬
possent. se suaq omma eoꝵ potesta¬
ti punttere dixerunt: unũ petere ac
deprecari. si forte pro sua clementia

Expanded text:
su eorum omnium pace facta hunc sibi su eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro tueretur: quibusnam manibus aut quibuGallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate proossent, se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia
Abbreviated transcription (Latin):
leficio se suos q prohibent. At ua¬
tuci de quib supra diximꝰ cũ om̃b
copiis. auxilio ueruiis uenirent. hac
pugna nunciata. ex itiuere domũ
reuersi sunt. Euuctis opidis. castel¬
lisq desertis: suci onũa in unum
oppidum egregie nat᷑a munitum
contuleiunt. Qd̾ cum ex ominib
in circuitu ꝑtib altissimas rupes
despectusq hr̃ẽt. unci ex parte lenit̾
ac cliuis additus in latitudinem
nõ ampliꝰ pedum. cc̃. reluq̃batur.
nierant. Cunc magni ponderis
saxa. ⁊ p̾acutas trabes in muro
collocau̾ant. Ip̃i erant ex cimbris.
tentonis q ꝓgnati. Qui cum iter
ꝑ prouintiam nr̃am atq italiam
fcicerent: his impedimentis q̃ seꝵ
agere ac portare nõ poterant. citra
flumen rhemun depositis. custodiã
ex sius. cic presidio .ui. mil. hoĩm.
bna reliquerunt. hii pꝰ eoꝵ obitũ
multos annos a finitunis exagi¬
tati. cum ailias bellum inferrent.
cilias in lacum defenderent. consẽ¬

Expanded text:
leficio se suosque prohiberent. Atualeficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; nierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consen
Abbreviated transcription (Latin):
coicerent. pilaq int̾cepta uent¬
tent: ut nõ necquicqilĩ tante
uirtutis homunes iudicari debe¬
rent. ausos ẽẽ timisire latissimũ
flumen. ascende̾ altissimcs ripas.
subire iuiquissimũ locum que
facilia ex difficillimis animi ma¬
gnitudo redeg̾cit. Hoc p̾lio facto:
⁊ ꝓpe ad int̾necionem gente. ac
nomine neruoꝵ redacto manores
ncitu quos una cum pu̾is mulie¬
ribq in estuaria ac paludes col¬
lectos dix̃amꝰ. hac pugua uũ¬
ciatti cum uictorib nichil im¬
peditum uictis nichil tutum
arbitrarentur: omnium qͥ su¬
parent consensu legatos ad ce¬
sarem miserunt. seq ei dedideruit.
⁊ in commemoranda ciuitatis cala¬
nuitate ex. de. ad tres senatores ex
hominum. nul.lx. uix ad .d. qui
arma ferre possent sese redactos ẽẽ
dixerunt. Quos cesar ut in miseros
cic supplices usus mĩa uderetur.
diligentissime conseruauit. siueq
sinib atq oppidis uti iussit: ⁊ fim¬
timis imꝑauit. ut cib iniuria ⁊ mai¬

Expanded text:
intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et ma
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse: tantus subito timuor oẽz
excitum occupauit: ut non medio¬
criter ommium mentes ammos¬
q ꝓturbaret: Hic pͥmum ortus ẽ ab
tribinus militũ prefectisq. reliquis¬
q qui ex urbe camicitie causa cesarẽ
qd̾ non magnũ in re mlitari usum
habebant. quoꝵ alius alia cã illata
quam sibi ad proficiscendũ uecessa¬
nam ẽẽ dr̃ee. petebat ut eius uolũ¬
tate discederr liceret. Non nulli pu¬
dore adducti. ut timoris suspitionem
uita uent: remanebant. hii neq nul¬
tum fingere n int̾duu lacrimas
teuere poterant. abditi in tabuacłis.
cuit suun fatum que rebantur. aut
cuni femiliaribus sus cõmune ꝑi¬
culum miserebantur. Uulgo: to¬
tis ccistris testam̃ta obsignabant᷑.
Horum uocib ac timore paulcitĩ
etiam hii qui magnũ in castris n¬
sum habebant milites. cẽturiones¬
quiq qui equitatui preerant ꝑtur¬
babantur. qui se ex h̃is minũs ti¬
midos existunari uolebont: nou

Expanded text:
potuisse, tantus subito timor omnem potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non
Abbreviated transcription (Latin):
bellum usui erant suiuma euit
in eo oppido difficultas. idq na¬
turti loci sic inuuiebatur ut ma¬
guam ad ducendum bellum da¬
ret facultatem p̃p̃ea quod flum̃
alduas dubis ut circiuo circum¬
ductum pene totum oppidum
cingit reliquum sꝑatium quod
non ẽ amplius ped̾. de. qua flu¬
men int̾ittit mous continet
magna altitudine ita ut indices
eus montis ex utraq ꝑte ripe
fluminis contingant. Hune
murus circiundatus cucem effi¬
cit. ⁊ cum oppido comiungit. huc
cesar maguis nocturnis duutur¬
nisqz itineub contendit. occu¬
patoq oppido ibi presidium col¬
locat. cum paucos dies ad ueson¬
tionem rei frum̃tarie commeatus¬
qz causa moratur. Ex ꝑcontatione
nr̃oꝵ uocibq galloꝵ ac mercai¬
torum qui ingenti magnitudĩe
corpor germanos incredibili uͥ¬
tute ctq excitacione marmis
ẽẽ prediccibant. Cepe nũo sese cũ
hio congressos ne uultuni quidẽ
atq ciciẽ oculoꝵ dicebant feire

Expanded text:
bellum usui erant summa erat bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre
Abbreviated transcription (Latin):
ni mandata ieferebatur. ⁊ legati
ab hedius. ⁊ atreuers uenietãt.
Hedui questum qd̾ harudes qͥ
iuꝑ in galliam transportan ẽẽnt.
fines eoꝵ popularent᷑. sese ne ob¬
sidibus quidem datis paicem auoui¬
sti redimere potuisse treum autẽ
pagos centum sueuoꝵ ad ripas
orheni consedisse qui rhenũ tnͣsire
couarentur. His p̾eẽ nasuã ⁊ cym¬
menter cõmotus: maturandũ
sibi existimauit. ne si noua ma¬
nus sueuoꝵ cum uet̾ib copiis an¬
omsti sese coniuueisset. iinus facile
resisti possec. Itciq refrum̃taria qmͣ
celerrime potuit compcarita: ma¬
guis itiñib ad ariouistũ ꝯtendit.
Qum tridm uiam processisset. nũ¬
ciatum ẽ ei arioiustum cum suis
omnib copiis cid occupandum ue¬
sontionem qd̃ est oppidum ma¬
ximũ sequanoꝵ contendere. tͥdiu¬
q uiam a sius finib proceslisse.
Id ue accideret. icignoꝑe sibi pre¬
cauendũ cesar existimabat.
Namq omnium rerum que ad

Expanded text:
ri mandata referebantur et legati ri mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne osidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimmenter commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
tineret. qd̾ comodo rei publice fa¬
ꝯcere posset heduos. cet̾osq amicos.
ũ p.r. defenderet: se heduoꝵ iniunas
non neglecturum. ad hec anoni¬
stus respondit: ius ẽẽ belli ut qui
suesse. Si ip̃e ppło romano non
iure impedin. Heduos sibi quĩbel¬
li fortunam temptassent ⁊ arnuis
congressi ac suꝑciti ẽẽnt stipen¬
diarios ẽẽ factos. magnam in¬
iuriam cesarem facere. qui suo
aduentu uectigalici sibi det̾iora
faceret. hedius se obseͥdes redditu¬
rum nou eẽ: neq his neq eoꝵ
sociis iniuruis bellum illaturũ
se in eo incuerent qd conueniss
sti pendium q quot annis pende¬
rent. Si id non fecillent. longe
turum. qd̾ sibi cescir denuncia¬
ret se heduoꝵ in imnias nõ neglec¬
turum: neminem secum siue sue
ꝑuitie contendisse. cum uellet
congrederetur. Iutellecturum ꝙͣ
inuicti germani exercitatissimi
in armis. qd inter cumos .xiiii.
tectum nou subissent iurtute
possent. hec eodem tempore cesa¬

Expanded text:
tineret, quod commodo rei publicae fatineret, quod commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut qui suesse. Si ipse populo Romano non iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe turum. Quod sibi Caesar denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
comineatu atq emolumento in
unũ locũ continhere posse. sibi ãt
mirum iuderi quid in sua gallia
quam uello incisset. aut cesari aut
sis ad cesarem legatis. iteꝵ ad eũ
cesar legatis cum his maudatis
mittit. Quouiam tanto suo ppłiq
romani beneficio affectꝰ cum in
consulcitu suo iex atq amicus a
senatu appellatus ẽẽt. hauc sibi.¬
loquiun uenire inuitatus graua¬
retur. ueq de cõmuni re dicendinu
sibi ⁊ cognoscendum putaret. Hec
eẽ que ab eo postularet. pͥmum ne
q̃ͣi multitudinem hominũ aam¬
plius transrhenũ in galliam
tinducet. deiide obsides quos ab
hedius hr̃et iedderet. sequanio q
ꝑmitteret. ut quos illi hr̃ent uolũ¬
tate eius redderr illis licerec ueue
heduoͦs iniuria lacesc̾e̾t. neue his
sociisq eoꝵ bellum inferret. Si id
tinum. Si non impeturret scire¬
sese quõn .m. messala .l. pisoue
consulib senatus censiueset uti
quicumiq galliam ꝓuintiam ob¬

Expanded text:
commeatu atque molimento in commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut Caesari aut sis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus esset, hanc sibiloquium venire invitatus gravaretur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id turam; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam ob
Abbreviated transcription (Latin):
manos consuesc̾e rhenum tuͣsire ⁊
in galliam magnam eoꝵ multitu
baros obtemꝑaturos existimabat.
quin cum omnem galliam occupa¬
uissent ut cuite cymbri centoniq
fecissent in prouuitiam exirent
atq inde in itailiam contend̾e̾nt:
presertim cum sequanos a ꝓmncia
nr̃a rhodanus diuideret. Quibus
rebus quͣ inciture occurrendu
putabat. Ip̃e autẽ criouistus. ecm¬
tos sibi qxͣ truntam arroganticum
simupsent: ut ferendus non inde¬
tur. Quamobrem placuit ei ut
ad auonistum legatos mitteret.
qui ab eo postularent uti aliquẽ
locum medium utriusq reb cũ¬
eo agere colloquio diligeret. uelle
sese de re publica ⁊ sumus ut̾usq
ieb cum eo agere. Ei legationi.
auioustus respondit. Siquid ip̃i
a cesare opus eẽt. sese ad euui nẽ¬
turum fuisse. Siquid ille se uelit.
illum ad se uenire oporteu. P̾tẽa
se neq sine ex̾citu in eas ꝓcrtes:
gallie uenire audere quas cesar pos¬
sideret. n ex̾citum sine magno

Expanded text:
manos consuescere Rhenum transire et manos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno
Abbreviated transcription (Latin):
sentesq cirioiisti crudelicatem
uelud si coram adeẽt horrerent.
pp̃ecai quod reliquis tantum fuge
facultas daretur. sequaius uero
qui iufin fines suos aroiustum
iecepissent. quoꝵ oppida omnia in
pocestate eius ẽẽnt. C cruciatus
eẽnt. ꝑferendi. His ieb cognitis
cesar galloꝵ auunos u̾bis ꝯfirma¬
uit. pollicitusq ẽ. sibi eam rem
cure futuram: magnam se hcibe̾
spem. ⁊ beneficio suo et auctoritate
adductum arionistum finem iniu¬
riis facturum. Hac or̃one habita.
concilium dimisit et scd̾m ea mul¬
te res euui hortabentur. quare sibi
eam cem cogitandam ⁊ suspicien¬
dam putaret: in pͥmis quod heduos
fiẽs consanguiueosq sepe niuu̾o
a senatu appellatos in seruitute
atq in deditione udebat germa¬
noꝵ teneri. eoꝵq obsides õe apud
auouistum cic sequauos intellige¬
bat. quod in tanto imperio. p̃. iͣ
turpicsiuum sibi et rei publice ẽẽ
arbitrabatur. Paulatum autẽ ger¬

Expanded text:
sentisque Ariovisti crudelitatem, sentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tanto imperio populi Romani turpissimum sibi et rei publicae esse arbitrabatur. Paulatim autem Ger
Abbreviated transcription (Latin):
cita arionisto sint. nõ dubitare
quin de oumib ob sidibz qͥapud
eum sint grauissimum suppliciũ
sumat. Cesarem uł auctoritate sua
atq ex̾citus. uł recenti uictoria uel
nomine ppłi romam det̾rere posse.
ne iaior multitudo germanoꝵrhe¬
num traducatur. galliam q oẽm
cib arionisti iniua posse defende̾.
Hac oratione ab diuitiaco habita
os̃ qui ciderant maigno fletu auri¬
lium acesarr petere ceperunt. Ai¬
madu̾tit cescr inuis ex omnibus.
soquanos inchil eaꝵ rerũ fcce quas
cet̾i face̾nt. s tristes capite demisso
t̾im intueri. Eiuis uei q̃ causa eẽt
mitus. ex ipĩs quesut. Nichil se¬
quam respondere. s in eadem tristi¬
tia taciti ꝑmansere. Cum ab his
sepius quereret. n ullam ominuo
nocẽ exprimere posset: idem diuitia¬
cus heduus respondit. hoc ẽẽ mi¬
senorem ⁊ grauiorem fortunam
sequanoꝵ quͣ reliquoꝵ. quod soli
ne in occulto quidem quen. neq
auxilium implorare cuiderent. ab¬

Expanded text:
ata Ariovisto sint, non dubitare ata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respondit: hoc esse miseriorem et graviorem fortunam Sequanorum quam reliquorum, quod soli ne in occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent ab
Abbreviated transcription (Latin):
cedere iuiberet pp̃ea quod paucis
mensib aute harudum nulia
hominum.xx.iiii. ad eum uenis¬
sent quib locus aic sedes paulrẽ¬
tur. futurum ẽẽ yaucis camis
uci õs ex gallie finib pellerentur.
atq ouines germani rhenun
ti raisirent. Neq enim conferen¬
dum ẽẽ gallicũ cum germanoꝵ
agro. neq hanc consuetudinem
uictus cum illa comparaudam
Anouistum autẽ ut semel gril¬
loruu copias prelio uicerit. qd̾
p̾lium factum sit admagetobrie
suꝑbe ⁊ crudeliter imꝑcre obsides.
nob ilissimi cuiusq liberos posc̾e
⁊ in eos omma exempla cruciatꝰ¬
q edere. si qua ues uou ad nutum
cuit uoluntatem eius facta sit
honunem ẽẽ barbarum. ircun¬
dum. temerarium. non posse erꝰ
imꝑia diutius suctinere. uisi ꝙͥ
ominib gallis idem ẽẽ faciend̃
quod heluetii feceruit. ut domo
enugrent. aliud domiciliũ. alias
sedes remotas agermais pe¬
cunt. fortunamq quecumq ac¬
cidat exꝑiantur. Hec si enunci¬

Expanded text:
cedere iuberet, propterea quod paucis cedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enunti
Abbreviated transcription (Latin):
calauntatẽ pulsos accepisse. dẽm
nobilitatem. oumem senatum.
duine m equitatum amisisse. Qib
cumicitia plurimum aute in gal¬
lia potuissent: cocictos ẽẽ seqͣnis
obcides dare nobil issimos ciuita¬
tis. ⁊ iureiurndo ciuitatem ob¬
stringere sese uz obsides repetit᷑oͬs
u auxilium a .y .r. implora turos.
neq recuscituros quo mnuius ꝑꝓe¬
tuo sub illoꝵ ditione atq imperio
ẽẽnt: unum se ẽẽ ex omiu ciuita¬
te heduoꝵ qui adduci nõ potu̾it
ut iuraret. aut liberos suos obsides
daret. Ob eam rem se ex cuucate
ꝓfugisse. ⁊ romaui ad seuatum
uenise aurilium postulatum. qd̾
solus u iureiutando n obsidib
tenetur. s peius uictorib seqͣnis
quaui hedius uictis accidisse. ꝓp̃ea
qd̾ ariouistus rex germanoꝵ ĩ eoꝵ
finib consedisset. t̾ciamq ꝑtẽ
agri sequam qui ẽẽt optumus co¬
tius gallie occupauisset. ⁊ nunc
de alcem ꝑte tertia sequauos de¬

Expanded text:
calamitatem pulsos accepisse, omnem calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus spitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos de
Abbreviated transcription (Latin):
conuni consilio mandatum
ẽẽt intorse sanxerunt. Eo cõ¬
cilio diuisso. idem pͥncipes curi¬
teitum qui ante fuerant cid ce¬
sarem reuersi sunt. petierunt¬
ꝙ uti sibi secreto in occulto desua
oñuq salute cum eo agere liceret.
Ea re unpetrata sese õs flentes ce¬
seui ed pedes ꝓiecerunt. nõ minꝰ
se id contendere ⁊ laborcire ne ea
que dixissent enunciarentur. quã
uti ea q̃ uellent impetrarent: ppoci
qd̾ si enunciatũ ẽẽt. sumnum ĩ
cruciatum se uenturos uiderent.
locutus ẽ ꝓ his diuiticicus hedu¬
Harum altiꝰ pͥncipatum tenere
heduos. alt̾iꝰ aueruos: Hii cum
tontopere de potentu inter se ml¬
tos annos contend̾e̾nt: factum ẽẽ
circiter nulia .uu. thenu iumnsisse
Postea quau agros et cultu
copias gallori. homines fen ac
burbari adamassent trnductos
plures uuuc ẽẽ in galliam ad.
c.⁊ .xx. nulium numer. Cumhis
heduos eoꝵq clientes semel atq
iteꝵ armis contendisse maignã

Expanded text:
communi consilio mandatum communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduharum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam
Abbreviated transcription (Latin):
tioꝵ: milia .cc. lx .iii. Tulingoꝵ.
coꝵ.xxiii. Boioꝵ .xxx.ii. Er his
qui arma ferre possent: ad mił.
ad uulia .ccc. lx.uiii. Eoꝵ qui
donium redierunt censu hito
ticoꝵ confocto. totius fere gallie
legati pͥncipes ciuitatũ ad cese¬
rẽm quitulcitum conueneriuit.
eam rem non minus ex usu t̾re
gallie quam. p̃. r̃. accidicse. ꝓ¬
ꝑtere ꝙ eo consilio aorentisi¬
nus reb domus suas heluetii
reliquissent uti toti gallie bes¬
lumi inferrent imꝑioq potirẽ¬
tur lociuq domicilio ex moi¬
gna coyia diligent quem ex oĩ
gaalia. oportumcsimum ac fruc¬
tuo sissunum iudicassent. irli¬
liquasq cuntates stipendia¬
rias hr̃ent. Perierunt uti cibi
consilium totius gallie indiẽ
certam in dice̾. id qd̾ cesaris fa¬
ceret uoluntate liceret. sesc hr̃e
quasdom ies quas ex cõmum
consensu cib eo pet̾e uellent.
Ea re per nussa. diem concilio
constituerunt. ⁊ iureiurendo
ne quis enuntiaret isi quib

Expanded text:
tiorum milium CCLXIII, Tulingorum tiorum milium CCLXIII, Tulingorum racorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, tiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: eam rem non minus ex usu terrae Galliae quam populi Romani accidisse, propterea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nichil errt quo fam̃ toleuarent.
allobr ogib imꝑeiuit ut his frum̃ti
copiau facent. ipõs oppida uicos¬
qz quos incendeienͣt iestauure iuc¬
sit. Id ea maxue intione fecit.
quod uoluit eum locum unde hel¬
uetii discessernt uacare: ne pp̃
bonitatẽ agtoꝵ germam qui tnͣs
thenũ incolunt suis fiuib in hes¬
uetioꝵ sines tinusirent. ⁊ f̾initi¬
mi gallie pronintie allobrogib¬
Q eẽnt. Soios petentib hed̾us
qd egregia iuitute ennt cogniti.
ut anib suis collocarent ꝯcetat
Quib illi agtos dederunt.quos¬
q postea in partem̃ iuris lib̾ta¬
tis ꝙ conditionem aitq ip̃i em̃t
receyunt. In castus heluenorũ
tabule reꝑte sunt litt̾ĩs grecis
confecte ⁊ ad cesarem uelate. qͥ¬
bus in tabulis nonũcitun intio
confecta eint. qui nũs domo ex¬
isset eoꝵ qui arnia ferre postent
⁊ item sepamtim pueri senes
nmilieresq quaꝵ oĩm rerim
summa erat. Capitum helue¬

Expanded text:
nihil erat quo famem tolerarent, nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helve
Abbreviated transcription (Latin):
cum eum in itiuere conuemissent
seq ad pedes proiecissent. siplicit¬
q locuti flentes pacemi petisscur.
atq eos in eo loco quo tunc ẽent
suum aduentum expectore iussiss
paruerunt. Eo poctꝙͣ cesar ꝑuenit.
obsides arma. suos qͥ ad oos ꝑfu¬
gissent poposcit. Dum ea conqui¬
nutur. ⁊ conferuntur: nocte uit̾¬
missa circiter homnium iuilia sex
eius pagi qui uerbigenus appella¬
tur: siue timore ꝑt̾citi ne armis
tarditis supplicio affic̾entur. siue
spe salutis inducti quod in tanta
multitudiue deditioꝵ suam fugã
cuit occultini cuit om̃io ignoram
posse existimarent. pͥma nate e
ierant his uti coquirerent ⁊ redu¬
cerent sisibi purgciti õe. uellent
imꝑaruit. Reductos in lpostumi
nuimero habuit. reliquos omues
obsidib. arnus. ꝑfugis. traditis.
in deditionem accepit. Heluetios
tulingos. latobrigos. in fines suos
unde erant ꝓfecti renti iussit. Et
qd̾ omnib frugib cuuissis domi

Expanded text:
cum eum in itinere convenissent cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e ines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi
Abbreviated transcription (Latin):
tus non possent: alt̾i se ut cepe¬
rant in moutem receꝑunt. alt̾ĩ
cid impedimenta ⁊ carros suos se
cum tulerunt. Nam hoc toto
prelio cum aib hoea septima ad
uesperum pugnatum sit ciduer¬
sum hostem iundere uenio potuit.
ad multã noctem. etiam ad impe¬
dunenta pugnatum est. ꝓptͥea
quod ucillo carros obiecertnt. et
non uiter cartos rotos q incita¬
nis ac trrigulas subitiebant. no¬
strosq uuluembant. Diu cium
eẽt pugncitũ impedinẽtis cast̾õ¬
q non potiti sunt. Ibi orgetorigis
fuia atq uuus e filus captus est.
ex eo prelio cutiter houuuui us
c.uxi. suꝑfueriut eaq tota nocte
continenter ieruuit millam ꝑtẽ
sar ad linguonas littas nũccorq
ursit᷑. ne eos frumento. neue cilie
ue iunarent. Qui si iuuissent. se
codemi loco quo heluetios hĩcurio.
ppõ mriduo int̾misio. cum omuib
copis eos sequi cepit. Heluetii oũa
uerum inopia adducti. legtitos dede¬
ditione ad eum miseriũt. Qui

Expanded text:
tus non possent, alteri se, ut coepetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt etnon nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
genuit. Eti disecta. gladue distuc¬
tis mi eos impetũ fecerunt. Gallis
nciguo ad pugnam eint impedi¬
niento. qd̾ plurib eoꝵ scutis uno
utu puloꝵ tranfioi colligatis .cũ
foerrum se inflixiscet. n euellere
n suustiti impedita scitis cõmode
pͥugnare potenint. Mulni ut du
iactato brachio poptarent scutum
guare. tandem uulu̾ib defessi et
pedem ixferre. ⁊ quod mons sberut
arciter mille passuum eo se recipe
ceꝑiunit. Capto monte ⁊ succedeñti¬
bus mĩs boii. ⁊ tu lungi qui hoñn
milib catit᷑. xu. agnien hostim
claudebant ⁊ nomssimis p̾sidio¬
ciggressi cutũuenere. Et id cõspi¬
criti heluerii qui in montem sese
receꝑtnt. rursus instare ⁊ preliũ
redintegrare ceꝑinit. Romani
conuersa signa. biꝑtito intulerũt
Pma ⁊ scd̾a acies ut iuctis ac sũ¬
motis resicteret: tercia ut uenien¬
tes sustineret. Ite caicopiti p̾lio
dui citq cicriter pugnatum est
Diutius cũ sustinere urõꝵ impe¬

Expanded text:
gerunt. Ea disiecta gladiis destricgerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum gnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impe
Abbreviated transcription (Latin):
frinuentania int̾cludi possemi cõ¬
fid̾ent. conumutato concilio atq
itiuere conuerso. nr̃os a nouissio
aigiiue insequi ac lacessere ce¬
ꝑunt. Poctqmͣ id animum adũ¬
tit. copias sucs cesar in proximũ
collem subducit. equitatumq qͥ
sustineret hostium impetum mi¬
sit . ap̃e int̾i incolle medio. tuplicẽ
aiciem instrurit legionũ quatuor
iugo ducis legiones quas in gal
lia cit̾iore prorime conscripsent
tum montem hominb compleri¬
Et inter ea sarcinas in unũ locũ
confcui. et cũ ab his qui incuꝑiore
aicie coustit̾ant nuum iussit. Lel¬
uetii cum ouiuibz sius copiis car¬
rs sequuti: impedimenta ĩ unũ
locum contulerunt. ipsi cum for¬
tissima acie reiecto a nr̃o equita¬
tu falange facta sub pͥmã mũm¬
aciem iustiueerunt successerunt.
Cesar pͥmum suo deuide omaat
ex couspectu iremotis equis ut eqͣto
omuium ꝑiculo spem suge tolleret.
cohortatus suos peeliu cõmisit.
Militos loco sinꝑiore pilis mussibi:
Sacile hoctuum phelangem ꝓsie¬

Expanded text:
ia intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserattum montem hominibus compleret; impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostaciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfre
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ a domo secum eduxerat. alc̾a
norica regis uoctionis soror quã
in eci fugti ꝑienuit. Due filie
eaꝵ. altem occisa. alt̾a capta ẽ.
cum a custodib in fu̾ga trius
catheius muctis craheretur.
in ip̃m cescirem hostis equita¬
tum insequentem incidit. Que
quidem res cesari non minorẽ
quã ip̃a uictoria uoluptatem
actulit. qd̃ hominem honectis¬
simum ꝓuintie gallie. suum
familiarem ⁊ hospitem. ereptũ
ex manib hostium sibi restitu¬
tuni uidebcit. nz eius cailanu¬
tate de tanta uoluptate ⁊gra¬
tulcitione quicqmͣ fortuna di¬
minuerat. His se presente dese
ter sortib consultum dicebat.
utrum igni statim sdemaretur.
an in aluid tempus resemuare¬
tur. Sortium benefitio se esse
incolumen. Item .m̃. metius re¬
ꝑtus. ⁊ ad eum reductus ẽ. Hoc
prelio tiusrhenum nuciato
suem qui ad ripas rhem uene¬
rant. domum reu̾ti ceꝑunt. Qͦs
ubi qui proeimi rhenum inco¬
lunt pteruitos senserunt: iuse¬

Expanded text:
quam domo secum eduxerat, altera quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quamin ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, inse
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudine sua phalange fc̃a.
impetus gladioꝵ exceꝑunt. Re¬
ꝑti sunt complures nr̃i uł uou¬
milites. qui in ꝓhalangã incili¬
rent. scuta manib reuellerent.
⁊ de super nul uenuent. Cur ho¬
stium sicies a sumctro cornu uehe¬
menter multitudine suor nr̃az
aciem p̾mebent. Id cum cuuniũ¬
adu̾tisset .p. crassus adolescens
qui equitatui preeiat. qd̾ expedi¬
tior ercit qui hii qui iutm aciem
uersabantur t̾ciam aciem lalo¬
pantib urĩs subisidio misit. Ita
prelium restitum ẽ: atq ouiues
hostes terga uerterint nec priꝰ
fugere destiterunt qmͣ ad fliũ
rhenum uulitib passinum ex
eo loco arciter .u. ꝑueniirut.
Ibi ꝑ pauci aut uiribz confisi
turmatare contenderuunt. cuit
lintrib inuentis sibi salutem
reppererunt in his fuit auiouist ꝰ
qui nauiculam deligatam ad
ripam nactus: ea ꝓfugit. reliqͦs
ounes cousecuti equites nr̃ ĩ¬
terfeceriuit. Duc fecerunt ario¬
iusti uxores: una sueua natione

Expanded text:
consuetudine sua phalange facta consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu menter multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes consecuti equites nostri interfecerunt. Duae fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s. in conspectu hostium ꝓ castus
minoribz constituit. quominus.
multitudine militum legionar¬
orum pro hoctium inuuero uale¬
bat. ut ad speciem a lariis uteret.
ip̃e trplici instructa cicie. usq ad ca¬
stin hostium aiccessit. Cum demum
uecessario germam suas copias ca¬
stris eduxerunt. genertunq cõ¬
sticueruit: parib int̾allis arudes.
mareomannos. tribocos. uangĩoes.
nemetes. sedusios. sueuos. omuẽ¬
qz ciciem suaui redis ⁊ caus cir¬
cundederunt. ne qua spes in fuga
relinqueretur. Eo mulieres impo¬
suerunt que ad prelium ꝓficiscẽ¬
tes milites manib flentes im¬
plorcibant. ne se in seruitutem ro¬
maius tradent. Cesar singulis
legiouib singulos legatos. ⁊ q̃¬
storem prefecit uti eos testes sue
quisq uirtutis hr̃et: ip̃e a dextro cor
currerunt ut qacium pila in ho¬
stes coitiendi non daretur. Relic¬
tis pilis cominꝰ gladiis pugna¬
tum ẽ. At gerinani celenter ex

Expanded text:
omnes in conspectu hostium pro castris omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornrocurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex
Abbreviated transcription (Latin):
reduxit. Pximo die iustituto suo
cesar e castus utriusq copias suas
edureit. paululumqz a maiorib
castus ꝓgressus. aciem instruxit.
hostib q pugnandi potestatem
fecit. Ubi ne cum quidem eos ꝓdire
intellexit: circiter meridiem ex̾¬
citum in castra reduxit. Tum de¬
mum ariouistus ꝑtem suarũ co¬
piarum ut castra minora oppu¬
gnarent nusit: acriter utrunq
usq ad uesperum pugnatum est.
Solis occasu: suas copias arioui¬
stus mulcis illacis ⁊ accepcis:
uulnerib: in casti redueit. Cũ
e captiuis quereret cesar. quã
obrem anonistus prelio non de
qd̃ apud germanos consuetudo
eẽt. ut matres fomilie eoꝵ sortib.
uatitinationib qz declairent.
utrum prelium conutti ex usu
eẽt necue. Eas ita dicere: nam
ẽẽ fas germauos suꝑcire: si añ
nouam lunam prelio conten¬
dissent Post tridie eius diei ce¬
sar presidio utrisq castus qd̃ sci¬
tis ẽẽ uisuu ẽ reliquit. alarios

Expanded text:
reduxit. Proximo die instituto suo reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decuod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios
Abbreviated transcription (Latin):
tes recipiebant. Hi si quid eirit
durius concurrebant. Si qui gͣ¬
uiore uulnere accepto equo de¬
ciderrt. circum sistebant. Si quo
erat longus ꝓdeundum: cuit
celerius recipiendum: tanta
eirit hoꝵ ex̾citticõe celeritas. ut
quarent. Ubi euui cesar castris
sese tenere intelleeit: ne diutius
cõmeatu ꝓhiberetur. ultra eum
locum quo in loco germaui conse¬
derant circiter pacc̃. dc̃. cib his casts
idoneun locum delegit. acieq tri¬
plici instructa ad enuu locũ uenit.
pͥmam et scd̃am aciem in arnus ẽẽ
t̾ciam castra munire iussit. Is locꝰ
ab hocte circiter pacc̃. dc̃. uti dictũ
est aberat. eo cuciter hominum m¬
mero .xui. milia expedita cũ omi
equitatu ariouistus misit q̃ copie
nrõs ꝑterrerent. ⁊ munitiones ꝓ¬
hib̾e̾nt nichilo setius cesar ut aute
constituerat duas acies hostem
ꝓpulsare tc̾iam opus ꝑficere iussit.
Munitis castris duas legiones¬
reliquas legiones in castra maiora

Expanded text:
ites recipiebant; hi, si quid erat ites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut quarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legionesreliquas legiones in castra maiora