comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regnun obriꝑe ausi st̃. qui quiden mox de¬
p̃hensi: ⁊ oppressi st̃. Parius itaq unꝰ ex
his qui magoꝵ audatiam ferro coercuerat.
consensu om̃iũ rexe creatꝰ est. Qui pꝰ quã as¬
serios acbabiloniã aꝑsarũ regno deficientẽ
bello recuꝑauit. anthiro regises tharũ hac
uł maxxie causa bellũ intulit. qđ filie eiꝰ pe¬
titas ͥ nuptias non optintuss&. Magna scił
necessitas. ꝓ tiniꝰ libidine hominis. septingen¬
ta milia uiroꝵ ꝑiculo mortis exeponi. Incre¬
dibili quippe apparatu cum septingentis mi¬
libꝰ armatoꝵ see thiã ingressus. ñ facientibꝰ
hostibꝰ uste pugnȩ necessitatẽ. insuꝑ repen¬
tinis in cursibꝰ extrema copiarũ dilaceranti¬
bꝰ. metuens ne sͥ reditꝰ int̾rupto ponte his¬
tri fluminis negaret᷑. amissis. o ctoguta
milibꝰ bellacoꝵ. trepidꝰ refugit. qͣm uis hunc
amissoꝵ numerũ int̾ dampua non ditxerit. O¬

Expanded text:
regno obrepere ausi; qui quidem mox deregno obrepere ausi; qui quidem mox deprehensi et oppressi sunt. Darius itaque, unus ex his qui magorum audaciam ferro coercuerant, consensu omnium rex creatus est. qui postquam Assyrios ac Babylonam a Persarum regno deficientem bello recuperauit, Antyro, regi Scytharum, hac uel maxime causa bellum intulit, quod filiae eius petinecessitas, pro unius libidine hominis septingenta millia virorum periculo mortis exponi. Incredibili quippe apparatu cum septingentis milibus armatorum Scythiam ingressus , non facientibus hostibus iustae pugnae potestatem, insuper repentinis incursibus extrema copiarum dilacerantibus, metuens ne sibi reditus interrupto ponte Histri fluminis negaretur, amissis octoginta milibus bellatorum trepidus refugit, quamuis hunc amissorum numerum inter damna non duxerit,
Abbreviated transcription (Latin):
regine dolorem: sangͥne hosttũ diluere
ꝓmpitusquã suis lacͥmis parat. Eimulat
difficdentiã. desꝑatione cladis illatȩ. pau¬
latĩq cedendo: suꝑbũ hostẽ ininsidias uo¬
cat. Ibi qͥppe compositis int̾ montes uisi¬
diis: ducenta nulia ꝑsarũ cũ ipso rege de¬
leuit. adiecta suꝑ om̃ia illiꝰ rei admirati¬
one qđ ne nuntiꝰ quidem tantȩ cladis suꝑ¬
ut fuit. IR egina caput cxri amputari. atq
inutrẽ hu O mano sangͥne obpletũ co¬
nici uib&: non muliebrit̾ increpitans
Sacia te inqͥt sangͥne qͣm sitisti: cuiꝰ ꝑ an¬
nos. ae cedo in saciabilis ꝑseuerasti.
Aiburbe condita. Ecͦ xͦl.uͦ. darius egro
apud scg tas int̾fecto: pꝰaliquantũ int̾uallũ
sorte regnũ adeptꝰ est. IRegnauit enĩ mediꝰ
eoꝵ cambises cori filius. Qui deuicta egipto.
cunctãq eg ypti regionem abhominatꝰ: ce¬
rimonias eius ⁊ templa deposuit. P ost hc̃
etiã magi sub nomine quẽ occiderant regis

Expanded text:
reginae dolorem sanguine hostium diluere reginae dolorem sanguine hostium diluere potius, quam suis lacrymis parat. Simulat diffidentiam desperatione cladis illatae, paulatimque cedendo superbum hostem in insidias uocat. ibi quippe conpositis inter montes insidiis ducenta milia Persarum cum ipso rege deleuit, adjecta super omnia illius rei admiratione, quod ne nuntius quidem tantae cladis superfuit. regina oaput Gyri amputari atque in utrem humano sanguine oppletum coici iubet non muliebriter increpitans: Satia te, inquit, sanguine quem, sitisti, cuius per annos triginta insatiabilis perseuerasti. Anno ab Vrbe condita CCXLV Darius Cyro apud Soythas , interfecto post aliquantum interuallum sorte regnum adeptus est. regnauit enim medius eorum Cambyses Cyri filius; qui deuicta Aegypto cunctam Aegypti religionem abominatus caerimonias eius et templa deposuit. post hunc etiam magi sub nomine quem occiderant regis
Abbreviated transcription (Latin):
ta auxietate causantur. si potentissime ille romai
quondã rei publice moles. nc̃ magis in becilli¬
tate ꝓprie senecticcis: quã alienis concussa ui¬
ribꝰ contremiscunt. Igit᷑ idem exrꝰ pxeimi
temporis successu. scgtis bellũ intulit. Qirẽ
thamiris regura que tc̃ genti p̾erat. cum
phib& transitũ araxis fluminis: pꝰea tran¬
sire ꝑmisit. P rimũ ꝓpt̾ fiduciã sui. deuide
ꝓpt̾ oportunitatem ex obiectu flumuuis hos¬
tis inclusi. Cyrꝰ itaq sexthiã ingressus.
ꝓcul atransmisso flumine castra metatꝰ. in¬
suꝑ astu eadem instructa. uino epulisq de¬
seruit. quasi t̾ritꝰ refugiss&. I hoc cõꝑto
regina t̾ciã partẽ copiarũ. & filiũ adoles¬
centulũ ad ꝑsequendum cyrũ mittit. I ar¬
bari ueliti ad epulas inuitati. pͥmũ ebrie¬
tate uincuntur. M ox reuertente cyro. u¬
niuersi cũ adolescente de cruncant᷑. Tha¬
miris exercitu cũ filio amusso. uł matͥs uł

Expanded text:
ta anxietate causantur, si potentissimae illae quondam ta anxietate causantur, si potentissimae illae quondam nae reipublicae moles nunc magis inbecillitate propriae senectutis quam alienis concussae uiribus contremescunt. Igitur idem Cyrus proximi temTomyris regina, quae tunc genti praeerat, cum prohibere transitu Araxis fluminis posset, transire permisit. Primum propter fiduciam sui, dehinc propter opportunitatem ex objectu fluminis hostis inclusi. Cyrus itaque Scythiam ingressus, procul a transmisso flumine 105 castrametatus, insuper astu eadem instructa vino epulisque deseruit, quasi territus refugisset. Hoc comperto, regina tertiam partem copiarum et filium adolescentulum ad persequendum Cyrum mittit. Barbari, veluti ad epulas invitati, primum ebrietate vincuntur: mox revertente Cyro, universi cum adolescente obtruncantur. Tomyris, exercitu ac filio amisso, vel matris vel
Abbreviated transcription (Latin):
uersa est. Ibi te̾ eroesus rex lidorum famosus
opibꝰ. cum adauxiliandũ babiloniis ueniss&.
iuctꝰ. sollicite in regnũ refugit. E irꝰ au pꝰea
disposuit: bellũ transtulit inlidiã. ubi cont̾¬
ritũ iã suꝑiori plio. cręsi exxercitũ nullo nego¬
tio supaut̃. I psũ etiã eresum ceptt. captũq
& uita ⁊ patͥmonio donauit. Exaggerare.
hoc locomitabiliũ rerũ instabiiles statꝰ. ñ opꝰ
est. Quicqͥd eium ẽ oꝑe ⁊ manu factũ. labi i¬
& consumi pot̾. babilon capta confirmat:
Quiꝰ ut pͥmũ imꝑiũ ac potentissimũ extitit:
ita & pͥmũ cessit: ut ueluti qͦdã iure succeden¬
tibꝰ etͣibꝰ debita posteris traderet᷑ hereditas:
ipsis qͦ eaudem tradendi formulã seruatu¬
ris. ita ad pxima aduentantis cyri teͣptam̃ta
succubuit magna babilon. & ingens lidia
Amplissima orientis cũ capite suo brachia. uniꝰ
p̃lii expositione cecider̃. & nrͣi in ciretunspes¬

Expanded text:
uersa est. ibi tnnc Croesns rez Lydorum famosus uersa est. ibi tnnc Croesns rez Lydorum famosus opibus cum ad auxiliandum Babyloniis uenisset, uictus sollicite in regnum refugit. Cyrus autem podisposuit, bellum transtulit in Lydiam; ubi conterritum superiore iam proelio exercitum nullo negotio superauit. ipsum etiam Croesum cepit captumque et uita et patrimonio donauit. Exaggerare hoc loco mutabilium rerum mstabiles status non opus est: quidquid enim est opere et manu factum, labi et consumi uetustate, Babylon capta confirmat; cuius ut primum imperium ac potentissimum extitit ita et primum cessit, ut ueluti quodam iure succedentis aetatis debita posteris traderetur hereditas, ipsis quoque eandem tradendi formulam seruaturis. ita ad proxima aduentantis Cyri temptamenta suooubuit magna Babylon et ingens Lydia, amplissima Orientis cum capite suo bracchia unius proelii expeditione ceciderunt: et nostri incircumspec
Abbreviated transcription (Latin):
na uirtute destitiu posse. Utrũq pene incre¬
dibile apud mortales erat.
tiq babiloniã a nembroch gigante funda¬
cam a nino uł semiranĩde reparatã: multi
ꝓdidere. Mec campi planitie undiq conspi¬
cua: natura loci letissima castroꝵ facie. mȩnibꝰ
paribꝰ ꝑ quadrum disposita. muroꝵ eiꝰ uix cre.¬
dibili relatu firmitas ⁊ magnitudo. id est lati
uenit᷑ murꝰ cocili latere atq in o̾suso bitumine
cõpact᷑: I ossa execrinsecꝰ late patens. uice aminiᷤᷤ
circũfluit. ¶fronte muroꝵ: centũ portȩ ercȩ.
psa aũ latitudo incõsũmatione pinuarũ. utroq
latere habitaculis defensoꝵ. eque dispositis. me¬
dia ͥ capedine sui denas quadrigas capit. Po¬
mꝰ uitrinsecꝰ quat̾ geminȩ habitationis. minaci
ꝓceritate mirabiles Nt am̃ magna illa babilon.
illa pͥma pꝰ reparatione̾ humani generis condi¬
ta: nc̃ pene & iã numnima hora uicta. capta. sub¬

Expanded text:
na uirtute destrui posse utrumque paene increna uirtute destrui posse utrumque paene incredibile apud mortales erat. namque Babylonam a Nebrot gigante fundatam, a Nino uel Samiramide reparatam multi prodidere. haec campi planitie undique conspicua, natura loci laetissima, castrorum facie moenibus paribus per quadrum disposita. murorum eius uix credibilis relatu firmitas et magnitudo, id est latituenitur. murus coctili latere atque interfuso bitumine conpactus, fossa extrinsecus late patens uice amnis circumfluit. a fronte murorum centum portae aereae. ipsa autem latitudo in consummatione pinnarum utroque latere habitaculis defensorum aeque dispositis, media intercapedine sui citas quadrigas capit. domus intrinsecus quatergeminae habitationis minaci proceritate mirabiles. et tamen magna illa Babylon, illa prima post reparationem humani generis condita, nunc paene etiam minima mora uicta. capta sub
Abbreviated transcription (Latin):
seruitio p̃mebat aut bello: cyrꝰ ut dixi cunc¬
tis aduersũ quos ierat ꝑdomitis. assirios &
babiloniã petit: gentẽ urbẽq tunc eunctis
opulentiorem. E impetũ eius: gudes flu¬
uus secundȩ pꝰ eufraten magnecudinis int̾e
excellentẽ: transineandi fiducia ꝑ suasum. qͣ
ꝑ rapacẽ alueũ offensi uado uertices attolle¬
bantur: abreptũ p̃cipitatũꝙ merser̃. I ex
uatꝰ. ulcisci in amnẽ statuit. contestans eum
qͥ nc̃ p̃clarũ equitẽ uorauiss&. feminis uix ge¬
nu attugentibꝰ ꝑ meabilem relinquendum.
et ꝑagendo segnior: totis copiis ꝑpnno. gni¬
dem fliuuiũ ꝑ maguas concisum deductũq fos¬
sas. in quadringentos sexaguita alueos cõ¬
minuit. E o oꝑe p̃doctis fossoribꝰetiã eufra¬
ten longe ualidissimũ. & mediã babilontã. in¬
t̾fluentẽ driuauit. ac sic ineabilibꝰ uadis. siccũ
etiã patentibꝰ aluei partibꝰ it̾fecit: cepit surbem
quã uł humano oꝑe extrui potuisse. ul huma¬

Expanded text:
servitio premebat aut bello, Cyrus ut dixi cunctis adversum quos ierat perdomitis, Assyrios et Babyloniam petit gentem, urbemque tunc cunctis opulentiorem. Sed impetum ejus Gyndes fluvius secundae post Eufraten magnitudinis intercexcellentem, tranameandi fiducia persuasum, qua per rapacem alueum offensi uado uertices attollebantur, abreptum praecipitatumque merserunt. rex uratus ulcisci in anmem statuit, contestans eum, qui nunc praeclarum equum uorauisset, feminis uix genua tinguentibus permeabilem relinquendum. nec peragendo segnior totis copiis perpeti anno Gynden fluuium per magnas concisum deductumque fossas in quadringentos sexaginta alueos comminuit. eo opere praedoctis fossoribus, etiam Euphraten longe ualidissimum et mediam Babyloniam interfluentem deriuauit. ac sic meabilibus uadis siccum etiam patentibus aluei partibus iter fecit, cepitque urbem, quam uel humano opere exstrui potuisse uel huma
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Cyrꝰ aũ more acohorte regia oppressus.
finem certamini dedit. Artaxerses gͦ & p̃¬
dͥa frat̾ne expeditionis & exercitu potitus.
potest atẽ regni parricidio firmauit. Sic
uiuũsa asia atq europa partĩ uise singule.
partĩ int̾se inuicẽ funeribꝰ & flagiciis ꝑmisce¬
bant᷑. Ecce pariussima pagita uerbisq
paucissimis quantos de tot ꝓunciis. popłis.
atq urbibꝰ. non magis explicui actꝰ oꝑtim.
qͣri implieui globos misertarũ. Quis enim
cladem illius temporis. quis fando funera ex¬
plic&. aut ȩquare lacrimis possit dolores.
Uerũtamen hec ipsa quia multo int̾ iecta seculoꝵ
exoleuer̃. facta st̃ nobis exercicia ingenioꝵ.
⁊ oblectam̾ta fabularũ. Quã qͣm siquis inten¬
cius adhibeat animum. seseq toto mentis af¬
fectti ipsis pene causis d̾ ellisq ꝑmisceat. ac
rursus uelita inarce spectaculi conslitutꝰ.
utrumq insius qualita tibꝰ tempꝰ ꝑmetatur.

Expanded text:
sit. Cyrus autem, mox a cohorte regia oppressus, sit. Cyrus autem, mox a cohorte regia oppressus, finem certamini dedit. Artaxerxes ergo et praeda fraternae expeditionis, et exercitu potitus, potestatem regni parricidio firmavit. Sic universa Asia atque Europa, partim in se singulae, partim inter se inuicem funeribus et flagitiis permiscebantur. Ecce paruissima pagina uerbisque paucissimis quantos de tot prouinciis populis atque urbibus non magis explicui actus operum, quam inplicui globos miseriarum. quis enim cladem illius temporis, quis fando funera explicet aut aequare lacrimis possit dolores? uerumtamen haec ipsa, quia multo interiectu saeculorum exoleuerunt, facta sunt nobis exercitia ingeniorum et oblectamenta fabularum. quamquam si quis intentius adhibeat animum seseque toto mentis adfectu ipsis paene causis bellisque permisceat ac rursus uelut in arce spectaculi constitutus utrumque in suis qualitatibus tempus permetiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
berũtam̃ sapientissimi omniũ a thenienses
etiam suis mał satis docti. concordia mini¬
mas res eresce: discordia maximas labi. cune¬
taq uł bona uł etiã mala quȩ foris gerunt᷑.
int̾nus ẽẽ radicata ⁊ emissa pͥncipiis. domi
abstsere odia & foris bella pressere. reliquerq
posteris suis de ruina sui exemplũ: de repara¬
tione consiliũ. Si tam̃ ob infirmissimã huma¬
ne m̃tis mutabilitatẽ. qđ in afflictis rebꝰ consu¬
lit᷑ in ꝓsꝑis seruaretur. Ihisdem fere diebꝰ.
bellum cuule imino etiã plusqͣm enuile. uix
parricidio t̾minatum. apud ꝑsas gerebatitr.¬
Mortuo enm rege dario. cũ artaxerses ⁊ cyrꝰ
filii eius de regno ambigerent. tandem mag̃¬
nis apparatibꝰ. magnis ꝑuinciarũ ac popłoꝵ
runis utrĩq certatumẽ In quo conflictu.
cũ ediuerso concurrentes sͥ ambo fr̾s mutuo
casu obiectauissent: prior artaxerses uulne¬
ratꝰ afr̾e. equi uelocitate morti exemptꝰ. eua¬

Expanded text:
uerumtamen sapientissimi omnium Athenienses uerumtamen sapientissimi omnium Athenienses etiam suis malis satis docti concordia minimas res crescere, discordia maximas labi, cunctaque uel bona uel etiam mala quae foris geruntur internis esse radicata et emissa principiis, domi abstersere odia et foris bella presserunt, reliqueruntque posteris suis de ruina sui exemplum, de reparatione consilium: si tamen ob infirmissimam humanae mentis mutabilitatem, quod in adflictis rebus consulitur, in prosperis seruaretur. Isdem fere diebus bellum ciuile, immo etiam plus quam ciuile, uix parricidio terminatum, apud Mortuo enim rege Dario, cum Artaxerxes et Cyrus, filii ejus, de regno ambigerent, tandem magnis apparatibus, magnis provinciarum ac populorum ruinis, utrimque certatum: in quo conflictu cum e diverso concurrentes sibi ambo fratres mutuo casus objectavisset, prior Artaxerxes vulneratus a fratre, equi velocitate morti exemptus eva
Abbreviated transcription (Latin):
tant. quibꝰ lib̾tas aliorũ quasi ipsoꝵ seruitꝰ
uidebatur. U unc in digͣna pugna. cũ priꝰ
quasi adcolloquendũ conuenirent. circum¬
uenti insidiis. ueluti pacis uictime trueidant᷑.
ta reuocati in unum pꝰ in exeplebiles magnoꝵ
lacͥmas gaudioꝵ. hec prima fundamina recu¬
ꝑate lib̃catis. instaurant: ꝓposita uris uirandi
contestatione. utti discordiȩ animositatesq pͣce¬
ritȩ in obliuionẽ ꝑpetuã atq imortale silen¬
tiũ deducerentur. Qđ pactiotus genꝰ. quasi
nouã uite inflitutionem nouãq felicitatem.
p̃sertim pꝰ tanta miseriarũ documta ꝓuisio.
si qͦ pacto res humane manente consenst ho¬
minũ. tta ut ordinant᷑ ualerent. E adeo
hoc idem pactũ uit̾ ipsa pene placiti u̾ba cor¬
ruptũ ẽ ut uix int̾cedente biennio soerates
ille clarissimus philosophoꝵ ad actus malis
ueneno sibi apud eos uitã extorserit. Deinde
idẽ athenienses adempta penitꝰ lib̾tate sͥ.¬
sub phillippo macedonum rege seruierunt.

Expanded text:
tas aliorum quasi ipsorum seruitus uidebatur. tunc indicta pugna cum prius quasi ad conloquium conuenirent, circumuenti insidiis ueluti pacis uictimae trucidantur: ita reuocati in unum, post inexplebiles magnorum lacrimas gaudiorum haec prima fundamina recuperatae libertatis instaurant proposita iuris iurandi contestatione, uti discordiae animositatesque praeteritae in obliuionem perpetuam atque immortale silentium deducantur. quod pactionis genus quasi nouam uitae institutionem nouamque felicitatem praesertim post tanta miseriarum documenta, prouisio: si quo pacto res humanae manente consensu hominum ita ut ordinantur ualerent: sed adeo hoc idem placitum inter ipsa paene placiti uerba corruptum est, ut uix intercedente biennio Socrates ille clarissimus philosophorum adactus malis ueneno sibi apud eos uitam extorserit, deinde idem Athenienses adempta sibi penitus libertate sub Philippo Macedonum rege seruierint.
Abbreviated transcription (Latin):
fabioꝵ familia: uegentanũ sorcita certam̃.
quantã rei publice orbitatem occasu suo intu¬
statꝰ lumina speciale sibi aduersum uehien¬
tes deceriu bellum expetiuissent. spẽ teme¬
re sũptȩ expeditionis. pͥmis successibꝰ firina¬
uer̃. De hinc inducti in insidias. cir cũuen¬
tiq ab hostibꝰ. om̃s ibidem trucidati st̃: uno
tantũ adenuntiandã cladem reseruato. ut
¶dhec ñ romȩ tantũtalia gerebantur.
qđ pocta p̾cipuus inuna urbe descripsit. ego
de coto orbe dixerim Trudelis ubiq luatꝰ
ubiq pauor: & pluruna mortis imago ¶ git

Expanded text:
Fabiorum familia Veientanum sortita certamen, Fabiorum familia Veientanum sortita certamen, quantam reip. orbitatem occasu suo intustattes decerni bellum expetiuissent, spem temere sumptae expeditionis primis successibus firmauerunt: dehinc inducti in insidias circumuentique ab hostibus, omnes ibidem trucidati sunt, uno tantum ad enuntiandam cladem reseruato, ut ad haec noa Romae tantum talia gerebantur, quod poeta praecipuus in una urbe descripsit, ego de toto orbe dixerim: Crudelis ubique Luctus, ubique pavor, et plurima mortis imago. 100
Abbreviated transcription (Latin):
for&: nͥ maturata reconciliatio subrepsiss&.
priꝰquã se discessio ipsa cognoscer&. Urg&e
se: stat. atq imiin& sibi extra illas aꝑtas
belloꝵ clades. successu misero clã destina
ꝑmcies. Quippe tito gesomo & publio minu¬
tio consulibꝰ duo uł maxina om̃niũ maloꝵ abho¬
minanta. fames ⁊ pesfilentia fessam urbeiti
corripuere. E essatum est paulisꝑ ap̃lus.
ci graues hostes. adiunctis sibi finitimoꝵ co¬
piis. inbella surgentes. obuiis mareo fabio &
guco manlio consulibꝰ excipiiunt.
Ubi pꝰsacram̃tũ iurationis quo
romani deuouerant. nͨ nisi pꝰ uictoriã ad
castra redituros: adeo atrox certam̃ fuit
&e uictis uictoribꝰq parforma. ut amisso pluri¬
mo exercitu: occisisq inpugnã manlio con¬
sule & fabio consulari: marciꝰ fabiꝰ consul obla¬
tũ sibi asenatu triumphũ susciꝑe recusar&.
qͥa tantis rei publice detrim̃tis. luctꝰ potiꝰ de¬
bebatur. G loriosissima illa numero & uiribꝰ.

Expanded text:
foret, nisi maturata reconciliatio subrepsisset foret, nisi maturata reconciliatio subrepsisset prius, quam se discessio ipsa cognosceret. Urget se atque imminet sibi extra illas apertas bellorum clades successu misero clandestina pernicies: quippe T. Geganio et P. Minucio consulibus duo uel maxima omnium malorum abomiamenta, fames et pestilentia fessam Vrbem corripuere. Cessaum est paulisper a proeci graues hostes adiunctis sibi finitimorum copiis in bella surgentes obuiis M. Fabio et Cn. Manlio consulibus excipiuntur: ubi post sacramentum iurationis, quo se Romani deuouerant non nisi post uictoriam ad castra redituros, adeo atrox certamen fuit et uictis uictoribusque par forma, ut, amisso plurimo exercitu occisisque in pugna Manlio consule et Fabio consulari, M. Fabius consul oblatum sibi a senatu triumphum suscipere recusarit, quia tantis reipublicae detrimentis luctus potius debebatur. Gloriosi
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoq ꝓcubuit. P orsenna rex eͣrus¬
coꝵ. grauissimꝰ regii nominis suffragator.
tarquiniũ manu ingereus. tribꝰ continuis
annis trepidã urbem t̾ruit. conclusit. obse¬
dit. & nisi hostem uł mutiꝰ constanti uren¬
dȩ manꝰ pacientia. uł uirgo eloelia admi¬
rabili cransieati fluminis audatia ꝑmouis¬
sent: ꝓfecto romani cõpulsi forent. ꝑpeti
aut captiuitatem hoste uisistente suꝑati.
aut sertitute̾ recepto rege subiecti. Post
hec sabini contractis undiq copiis. magno
apparatu belli romã contendunt. Quo
mȩtu consternati romani. dictatorem ere¬
ant: E uiꝰ auctoritas & potentia: consulem
emoluñti tulit. S equitur discessio plebis a
patbꝰ. cũ marco ualerio dictatore. delee¬
tũ milicũ agente. Uariis popls stimulatꝰ
iniurus: sacrũ montẽ insedit armatꝰ. Q a
ꝑ ditionẽ eiꝰ ꝑ qd spirabat minitaretur.
Aetũq de romano nomine intestiura ꝑnicies

Expanded text:
mortuoque procubuit. Porsenna rex Etrusmortuoque procubuit. Porsenna rex Etruscorum, grauissimus regii nominis suffragator, Tarquinium manu ingerens, tribus continuis annis trepidam urbem terruit conclusit obsedit; et nisi hostem uel Mucius constanti urendae manus patientia uel uirgo Cloelia admirabili transmeati fluminis audacia permouissent, profecto Romani conpulsi forent perpeti aut captiuitatem hoste insistente superati, aut seruitutem recepto rege subiecti. post haec Sabmi conrasis undique copiis magno apparatu belli Romam contendunt. quo metu consternati Romani dictatorem creant, cuius auctoritas et potentia consulem emolumenti tulit. Sequitur discessio plebis a patribus. Cum M. Valerio dictatore delectum militum agente, variis populus stimulatus injuriis, Sacrum montem insedit armatus. Qua perditionem ejus, per quod spirabat, minitaretur? actumque de Romano nomine intestina pernicie
Abbreviated transcription (Latin):
nis uiribꝰ ꝑpetrauit. S romani qͣnta
annos continua illa regni dominatione
ꝑtulerint. non solum uniꝰ regis expul¬
sio. uerũ etiã coniuratio regii nominis
& potestatis ostendit. H aͣ suniꝰ tantum
suꝑbia fuiss& inculpa. ipsum solu̾ oportu¬
iss& expelli. seruata regni dignitate.
Melioribꝰ gͥ regibꝰ tirbe ꝓpulsis: romani con
sulendum sibi. quã ciuquã sue lib̃tati do¬
minandĩ rati. confules creauer̃. Quibꝰ
ueluti adulta rei publicȩ crescentis etas.
robustioribꝰ ausis ecercebatur.
apud romanos consul. pͥmũ conlitorem re¬
gemq romȩ non solũ exequare parricidio
s & uincere studuit: quippe duosfilios su¬
os adolescentes totidemq uxoris suȩ fr̾s
uitellios uuenes reuocandoꝵ inurbem
regũ placito insimulatos. incontione ꝑ¬
traxit: uirgis cicidit. securiq ꝑcussĩt.
pse deude uehientum tar quiniensiũq
bello. cũ arrunte filio congresso sibi com¬

Expanded text:
nis uiribus perpetrauit. sed Romani quanta nis uiribus perpetrauit. sed Romani quanta annos continua illa regum dominationepertulerint, non solum unius regis expulsio, verum etiam abjuratio regii nominis et potestatis ostendit. Nam si unius tantum superbia fuisset in culpa, ipsum solum oportuisset expelli, servata dignitate melioribus. Igitur regibus Urbe propulsis, Romani consulendum sibi quam cuiquam suae libertati dominandum rati, consules creaverunt: quibus, veluti adulta reipublicae crescentis aetas, robustioribus ausis exercebatur. apud Romanos consul primum conditorem regemque Romae non salum exaequare parricidio sed et uincere studuit; quippe duos filios sues adnlescentes totidemque uxoris suae fratres, Vitellios iuucnes, reuocandorum in Vrbem regum plaoito insimulatos, in contionem pretraxit, uirgis cecidit securique percussit, ipse deinde Veientum Tarquiniensiumque bello cum Arrunte, Superbi filio, congresso sibi com
Abbreviated transcription (Latin):
albanis intulisse bellum. & diu altrinsecꝰ
spe incerta. certa clade. tandem pessimos
exitꝰ & dubios euentꝰ cõpendiosa ter ge¬
minoꝵ congressione finisse Pursus pace
disrupta. & cum fufeciũ fidinate̾ bello
netata. & iã ꝓditione suspensum curribꝰ
indiu̾sa rapt᷑antibꝰ duplicis anii nona.
pena diu̾si corporis expendisse. Iatinos
ancomarcio duce sepe congressos: aliquan¬
do suꝑatos. ¶arquiũm priscũ om̃s fini¬
timos ⁊ potentes tunc tusciȩ popłos duode¬
cĩ: innumeris concidisse conflictibꝰ. Uehi¬
entes seruio tullio insistente uictos fuisse.
nec domitos. tarqͥnii suꝑbi reguum. occisi
soceri scelere adsumptum. habita inctues
crudelitate detentem. flagitio adulterate.
lucretie amissum. & inter domestica uttta
uirtutesq forisecꝰ emicantes. id est oppida
ualida in latio ꝑ eum capta. ardeã. oricolũ.¬
siue suessam pometiãq & quicqͥd ingabios
uł fraude ꝓpria uł pęna filii uel roma¬

Expanded text:
Albanis intulisse bellum et diu altrinsecus Albanis intulisse bellum et diu altrinsecus spe incerta, certa clade, tandem pessimos exitus et dubios euentus conpendiosa tergeminorum congressione finisse: rursus pace disrupta Mettum Fufetium Fidenate bello, meditata etiam proditione suspensum, curribus in diuersa raptantibus duplicis animi noxam poena diuisi corporis expendisse: Latinos Anco Marcio duce saepe congressos, aliquando superatos: Tarquinium Priscum omnes finitimos et potentes tunc Tusciae duodecim populos innumeris concidisse conflictibus: Veientes Seruio Tullio insistente uiotos fuisse nec domitos: Tarquinii Superbi regnum occisi soceri scelere adsumptum, habita in ciues crudelitate detentum, flagitio adulteratae Lucretiae amissum, et inter domestica uitia uirtutesque forinsecus emicantes, id est oppida ualida in Latio per eum capta Ardeam Oricolum Suessam Pometiamque et quidquid in Gabios uel fraude propria uel poena filii uel Roma
Abbreviated transcription (Latin):
sangͥne dedicauit. sceleratoꝵ manꝰ ꝓmissa im pu¬
nitate collegit. P rimꝰ illi campꝰ adbellum. fo¬
rũ urbis fuit: mixta simul extertia ciuiliaq
bella: nũqͣm defutura significans. es abinoꝵ qͦs
federe ludisq pellexerat feminas. tã in hones¬
te p̃sumpsit. quã nefarie defendit Ducẽ eoꝵ
ticũ tatiũ senem honeste pietatis eausis insisten¬
tẽ. dui armis ꝓpulsatũ: mora ut in sociecatem
regni assũpsit: occidit. Cũ alit uehientibꝰ
p̃liũ adhuc paruo nomine ũ magnis uiribꝰ
agitatũ. catnensiũ captũ acddirutũ oppitũ
assũptis semel armis. nũqͣm quies quippe.
qͥbꝰ egestas turpis. atq obscena fames domi
timeret᷑. si uinqͣm paci ad quieuissent. Iã
hinc incessabilia certamina. ⁊ iusta quan¬
titatem uiriũ semꝑ grauia. qͥm breuissie
strinxerĩ. Nulliũ hostiliũ militaris rei in¬
stitutorem: fiducia bene exercite iuuentis

Expanded text:
sanguine dedicauit; sceleratorum manum promissa inpusanguine dedicauit; sceleratorum manum promissa inpunitate collegit. primus illi campus ad bellum forum Vrbis fuit, mixta simul externa ciuiliaque bella numquam defutura significans. Sabinorum, quos foedere ludisque pellexerat, feminas tam inhoneste praesumpsit quam nefarie defendit. ducem eorum Titum Tatium, senem honestis pietatis causis insistentem, diu armis propulsatum, mox, ut in societatem regni adsumpsit, occidit. cum Veientibus proelium adhuc paruo nomine, iam magnis uiribus, agitatum. Caeninensium captum ac dirutum oppidum. adsumptis semel armis numquam quies, quippe quibus egestas turpis atque obscena fames domi timerentur, si umquam paci adquieuissent. iam hinc incessabilia certamina et iuxta quantitatem uirium semper grauia quam breuissime strinxerim: Tnllum Hostilium militaris rei institutorem fiducia bene exercitae iuuentutis
Abbreviated transcription (Latin):
Re colant sanentiecũ maioꝵ suoꝵ tẽpora. bellis
inquietissima. sceleribꝰ excecrabilia. dissensionibꝰ
feda. miseriis continuatissuna. Que & meri¬
to possent horrere quia fuer̃: ⁊ necessario de¬
bent rogare ne sint. E um fane rogare dm̃
Quȩ ame mͦ plemꝰ ab ipso urbis exordio. reuo¬
lutis ꝑ ordine̾ historiis ꝓferuit᷑.¬
decimo: olimpiade aũ sexta. qͣ quinto demũ
anno quattuor in medio expletis apd̃ hels dem
grecie ciuitatẽ agonẽ & ludos exerc̾e solent.
urbs roma iitalia Romulo ⁊ remo geminis
auctoribꝰ conclita est. ¶ uiꝰ regnũ continuo ro¬
mulꝰ parricidio imbuit: pariq successu crude¬
litatis. sine mora raptas sabutas impbis nuptiis
confederatas. & maritorũ ⁊ parentũ cruore dota¬
uit. Itaq romulꝰ int̾fecto pͥmũ auo numitore.
de hinc Remo fr̾e. arripuit imꝑum. ⁊ irbemq
conslituit : regnũ aui. muros fr̾is. templũ soceri

Expanded text:
recolant sane mecum maiorum suorum tempora, bellis recolant sane mecum maiorum suorum tempora, bellis inquietissima, sceleribus exsecrabilia, dissensionibus foeda, miseriis continuatissima, quae et merito possunt horrere, quia fuerunt, et necessario debent rogare, ne sint: eum sane rogare solum quae modo a me plenius ab ipso Vrbis exordio, reuolutis per ordinem historiis, proferentccccxmi, olympiade autem sexta, quae quinto demum anno quattuor in medio expletis apud Elidem Graeciae ciuitatem agone et ludis exerceri solet, urbs Roma in Italia a Romulo et Remo geminis auctoribus condita est. cuius regnum continuo Romulus parricidio imbuit, parique successu crudelitatis sine more raptas Sabinas, inprobis nuptiis confoederatas maritorum et parentum cruore dotauit. itaque Romulus, interfecto primum auo Numitore dehinc Remo fratre, arripuit imperium Vrbemque constituit; regnum aui, muros fratris, templum soceri
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq hec obhoc p̃cipue cõmemoranda credi¬
di: ut tanto archano in effabiliũ iudicioꝵ
di. ex parte patefacto: intelligant hii qui
insipient̾ utiq de temporibꝰ &̾pianis mur¬
murant. unũ dm̃ disposuisse tempora: &
inprincipio babilonis: & in fine romanis.
Aulius clem̃tie eẽ qđ uiumꝰ: qđ aũ mise¬
re iuuimꝰ: intẽ ꝑantie nr̃e. Ecce similif
babilonie ortꝰ. & norne similis potentia. Si¬
milis magaitudo. similia tẽpora. similia bo¬
na. similia mala. Tam̃ ñ simułis excitꝰ. suni¬
lisue defeetꝰ. I uacuĩ regnus amisie. hec
retin&. Illa int̾f cetione ẜegisbrbata:
do puntta: hic xpͣiane religionis conti¬
nentissima equitas. in rege seruata est. Ibi
absq religionis reuerentia auiditatẽ uolup¬
tatis licentia furoris impleuit. hic & xp̃ians
nant religionem lacerare: & lacessere
patientiã di ꝓpt̾ qͣm habent᷑ uti. & hoc qͦ
impunitũ habeant. si aliquando desistant.

Expanded text:
Itaque haec ob hoc praecipue commemoranda crediItaque haec ob hoc praecipue commemoranda credidi, ut tanto arcano ineffabilium iudiciorum Dei ex parte patefacto intellegant hi, qui insipienter utique de temporibus Christianis murmurant, unum Deum disposuisse tempora et in principio Babyloniis et in fine Romanis, illius clementiae esse, quod uiuimus, quod autem misere uiuimus, intemperantiae nostrae. ecce similis Babyloniae ortus et Romae, similis potentia, similis magnitudo, similia tempora, similia bona, similia mala; tamen non similis exitus similisue defectus. illa enim regnum amisit, haec retinet; illa interfectione regis orbata, do punita, hic Christianae religionis continentissima aequitas in rege servata est. Ibi absque religionis retatis licentia furoris impleuit, hic et Christiani nant religionem lacerare et lacessere patientiam Dei propter quam habent, uti et hoc quoque inpunitum habeant, si aliquando desistant.
Abbreviated transcription (Latin):
dit: ⁊ ortũ est occidentis inꝑiũ. & ne di¬
utiꝰ uerbis merer: cõmitto me dentibꝰ insa¬
nientiũ: s ueritatis p̃sidio lib̾audũ.:
uerit medio iniperii sui tẽpore.¬
babiloniã capud regni condidit. Ita
babilon pꝰannos. mille. centũ. sexa giu¬
ta & ꝓpemodũ quattuor qͣm condita erat.
spoliata opibꝰ ⁊ regno atq rege ipso pri¬
uata est. Ipsa tamen pꝰea aliquandiu man¬
sit in collimis. E unilit̾ & roma pꝰ annos
totidem hoc est. nulle. centũ. sexaginta &&
fere quattuor: agothis & abarico rege
eoꝵ. comite aũ suo. irrupta & opibꝰ spolia¬
ta non regno. man&e ad huc & regnat in¬
columis. Quã uis tam̃ archanis statutis
uiter utrãq urbem conuenientiȩ totꝰ ordo
seruatꝰ sit. ut & ibi p̃fectꝰ eiꝰ arbatꝰ regnũ in¬
uaserit. ⁊ hic p̃fectꝰ huiꝰ attalꝰ regnare
tẽptarit. tam & sapud hanc solã merito xepͥi¬
aui imꝑatoris tẽptatio ꝓfana uocata sit.

Expanded text:
dit et ortum est Occidentis imperium. Et ne didit et ortum est Occidentis imperium. Et ne diutius uerbis morer, committo me dentibus insanientium, sed ueritatis praesidio liberandum. uerit, medio iBabylonem, caput regni, condidit. Ita Babylon post annos mille centum sexaginta et propemodum quatuor, quam condita erat, spoliata opibus et regno, atque ipso rege privata est: ipsa tamen postea aliquamdiu mansit incolumis. Similiter et Roma post annos totidem, hoc est, mille centum sexaginta et fere quatuor, a Gothis et Alarico rege eorum, comite autem suo, irrupta et opibta non regno, manet adhuc et regnat incolumis, quanmis in tantum arcanis statutis inter utramque urbem conuenientiae totius ordo seruatus sit, ut et ibi praefectus eius Arbatus regnum inuaserit et hic praefectus huius Attalus regnare temptarit; tametsi apud hanc solam merito Christiani imperatoris adtemptatio profana uacuata sit.
Abbreviated transcription (Latin):
dos uendicauer̃. Uta babiloniȩ potestas
ap̃ medos: ꝓpͥetas apud chaldeos fuit
Chaldei aũ ꝓpt̾ antiquã regiã urbis
dignitate̾. non illã suã. s illiꝰ uocare
maluer̾. Un de factum est. ut nabuggo
donosor ceteriq post eũ usq ad cgrum
regem. reges quãuis chaldeoꝵ uiribꝰ poten¬
tes ⁊ babil oniȩ nomine clari legant᷑. in nu¬
mero tam̃ & cardine regũ non habentur
illustriũ.
Dabilon itaq
eo anno sub arbato p̃fecto dehonorata.
ꝗtio roua sub ꝓcha rege ut ꝓprie dixerĩ se¬
minita est. s abilon nouissime acyro re
ge subuersa. quo pͥmũ rona atarqͥnioꝵ
regũ dominatione lib̾ata est. Siqui¬
dem sub una eadẽq conucuientia tempoꝵ
ula cecidit. ista surrex̃. Illa tc̃ pͥmũ alie¬
nos ꝑpessa dominatũ: hec pͥmũ etiã tunc¬
suoꝵ asꝑnata fastidiũ. Illa tc̃ quasi mori¬
eus dimisit heditatẽ: hec uͦ pribescens.
tc̃ seagnouit ħedem. Tc̃ orientis occi¬

Expanded text:
dos vindicaverunt. Ita Babyloniae potestas dos vindicaverunt. Ita Babyloniae potestas apud Medos, proprietas apud Chaldaeos fuit: Chaldaei autem, propter antiquam regiae urbis dignitatem, non illam suam, sed se illius vocare maluerunt: unde facdonossor ceterique post eum usque ad Cyrum reges, quamuis Chaldaeorum uiribus potentes et Babyloniae nomine clari legantur, in numero tamen et cardine regum non habentur inlustrium. Babylon itaque eo anno sub Arbato praefecto dehonorata, quo Roma sub Proca rege, ut proprie dixerim, seminata est. Babylon nouissime ge subuersa, quo primum Roma a Tarquiniorum regum dominatione liberata est. siquidem sub una eademque conuenientia temporum illa cecidit, ista surrexit; illa tunc primum alienorum perpessa dominatum, haec tunc primum etiam suorum aspernata fastidium, illa tunc quasi moriens dimisit hereditatem, haec uero pubescens tunc se agnouit heredem; tunc Orientis occi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾feciss&: regni nom̃ & sumã traustulit.
N ta nini &e babilonis regnũ ec anno iN
medos deriuatũ est. Quo anno apud lati¬
nos ꝓchas amulii & numitoris pat̾. auus aũ
reȩ siluie que mat̾ romuli fuit. regnare
cepit. Ut aũ om̃ia hec in effabilibꝰ misteriis
& ꝓfundissimis dĩ uidiciis disposita. non aũ
humanis uiribꝰ aut incertis casibꝰ accidisse ꝑ¬
doceã: om̃s historie autique anino inciputi.
Oñis historie romane apcha exoriuntur.
einde a pͥmo
anno imꝑis niui. usq̃quo babilonia ase¬
miramide instaurari cepta est. int̾ueniunt
anni. sexaginta quattuor & aprimo an¬
no ꝓche cũ regnare cepit. usq ad conditi¬
onem urbis factã aromulo: intersunt eque
men apparer&. Eodem anno regni ipsius
ꝓche: babilonis regnũ defecit. & si ad huc
babilon ipsa consistit. Miscedente aũ ar¬
bato in medos: parte̾ regni penes se retinu¬
er̃ chaldei: qui babiloniã sibi aduersus me¬

Expanded text:
interfecisinterfecisIta Nini et Babylonis regnum eo anno in Medos derivatum est, quo anno apud Latinos Procas, Amulii et Numitoris pater, avus autem Rheae Sylviae, quae mater Romuli fuit, regnare coepit. Ut autem omnia haec ineffabilibus mysteriis et profundissimis Dei judiciis disposita, non autem humanis viribus, aut incertis casibus accidisse perdoceam, omnes historiae antiquae a Nino incipiunt, omnes historiae Romanae a Proca exoriuntur. Deinde a primo anno imperii Nini usque quo Babylon a Semiramide instaurari coepta est, interveniunt anni sexaginta et quatuor. Et a primo anno Procae, cum regnare coepit, usque ad conditionem Urbis, factam 88 a Romulo, intersunt anni men appareret. Eodem anno regni ipsius Procae, Babylonis regnum defecit, etsi adhuc Babylon ipsa consistit. Descendente autem Arbato in Medos, partem regni penes se retinuere Chaldaei, qui Babyloniam sibi adversus Me
Abbreviated transcription (Latin):
huc manoe. E adem in effabili ordiuatio¬
ne ꝑ quattuor mundi cardines quattuor
regnoꝵ principatꝰ distincdis gradibꝰ eminen¬
tes ut babilonioꝵ regnũ aboriente. ameri¬
die chartaginiensiũ. a septenitrione macedo¬
nicũ. ab occidente romanũ. Quoꝵ iuter
pͥmũ ac nouissimũ. id est babiloniũ & ro¬
manũ quasi int̾ patte̾ sene̾. & paruulum
filiũ: africanũ. ac macedonicũ breua &
media. quasi tutores curatoresq uener᷑.
potestate tẽporis: non iure hereditatis ad¬
missi. Qd utrũ ita sit: aꝑtissime expedi¬
re curabo.
nere cęteris potuit: nuiꝰ fuit Occiso
nino: semiramis uxor eiꝰ totiꝰ asie regina.
babiloniã urbem instaurauit: caputq
regni assyrii ut ẽẽt instauritit. R eg¬
nũ assyrioꝵ dui inconcussa potentia fuit.
Sed cũ arbatꝰ qͦm alii arbacẽ uocant.
p̃fectꝰ medorũ: idemq natione med̾. sar¬
danapallum regẽ suũ apud babiloniam

Expanded text:
nunc manet, eademque ineffabili ordinationunc manet, eademque ineffabili ordinatione per quattuor mundi cardines quattuor regnorum principatus distinctis gradibus eminentes, ut Babylonium regnum ab oriente, a meridie Carthaginiense, a septentrione Macedonicum, ab occidente Romanum: quorum inter primum ac nouissimum, id est inter Babylonium et Romanum, quasi inter patrem senem ac filium paruum, Africanum ac Macedonicum breuia et media, quasi tutor curatorque uenerunt potestate temporis non iure hereditatis admissi. quod utrum ita sit, apertissime expedire curabo. nere ceteris potuit, Ninus fuit. occiso Nino Samiramis uxor eius, totius Asiae regina, Babylonam urbem instaurauit caputque regni Assyriis ut esset instituit. regnum Assyriorum diu inconcussa potentia stetit; sed cum Arbatus, quem alii Arbacen uocant, praefectus Medorum idemque natione Medus, Sardanapallum regem suum apud Babylonam
Abbreviated transcription (Latin):
que latere possit.
qđ hominẽ uhoc
Imundo d̾sfecerit.
Un de etiã pecean¬
ge homiie mundꝰ
arguit᷑. ac ꝓpt̾ nr̃am intẽpantiã cõ pͥm̃dã
t̾ra hec in qua uiuimꝰ. defectuecteroꝵ anima¬
liũ. & sterelitate suoꝵ fructuũ castigat᷑.
Itaq si creatura dĩ merito. & dispensatione
di stimꝰ. Qiis enĩ magis diligit. qͥm ille qͥ
fecit: Quis aũ ordinatius regit. qͣm is qui
& fec̃ & diligit: Quis uͦ sapientus & fortiꝰ
ordinare & regere facta pot̾. qͥm ͥ
& facienda ꝓuidit. & puisa ꝑfecit: Quappt
om̃em potestate̾ acdoᷤ. om̃emq ordinacionẽ:
& qͥ non leger̃ sencuint: & qui leger̃ cognos¬
cunt. Qd si potestates ado sc̃.: quanto magis
regna. a quibꝰ relique potestates ꝓgrediuiit᷑:
Si aũ regna du̾isa. quanto equius regnũ ali¬
qͦd maxxiũ. cui reliqͦꝵ regnoꝵ potestas
uiu̾sa subicitur: Quale aprincipio babi¬
loniũ: deuide & macedotuicũ fuit. pꝰ eciã
africanũ. atq infine romanũ. qđ usq ad

Expanded text:
quem latere possit, quia hominem in hoc mundo Deus fecerit. unde etiam peccante homine mundus arguitur ac propter nostram intemperantiam conprimendam terra haec, in qua uiuimus, defectu ceterorum animalium et sterilitate suorum fructuum castigatur. itaque si creatura Dei, merito et dispensatio Dei sumus; quis enim magis diligit, quam ille qui fecit? quis autem ordinatius regit, quam is qui et fecit et diligit? quis uero sapientius et fortius ordinare et regere facta potest, quam qui et facienda prouidit et prouisa perfecit? quapropter omnem potestatem a Deo esse omnemque ordinationem, et qui non legerunt sentiunt et qui legerunt recognoscunt. quod si potestates a Deo sunt, quanto magis regna, a quibus reliquae potestates progrediuntur; si autem regna diuersa, quanto aequius regnum aliquod maximum, cui reliquorum regnorum potestas uniuersa subicitur, quale a principio Babylonium et deinde Macedonicum fuit, post etiam Africanum atque in fine Romanum quod usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
reni fluminis inseder̃. Ios quondã sub¬
acta interiore germania a druso & ty¬
berio a doptius filiis cęfaris ꝑ castra dis-¬
positos. in magna̾ coaluisse gent̾e. atq
ita etiã nom̃ exoꝑe p̾sũpsisse. qͥa crebra
ꝑ limitẽ habitacula constituta: burgos
uulgo uocant. eoꝵq ẽẽ ꝑ ualidã & ꝑ¬
nitiosã manũ galliȩ hodieq testes st̃.
in quibꝰ p̾sũpta possessione consistunt.
quã uis ꝓuidentia dei xprani oms
modo facti catholica fide. nrͣisq di¬
rectis quibꝰ obedirent p̾ceptis. blande.
mansuete. in nocent̃q uiuant. non
quasi cũ subiectis gallis. s uere cũ fr̃ibꝰ p̃i¬
anis. Anno aut cdecimo imꝑii sui. ualenti.¬
manꝰ cũ sarmate sese ꝑ pannonias diffudissent.
easq uastarent : bellũ in eos parans apudbri¬
gionẽ oppidũ subita effusione saugͥnis qͦd
grece apoplexis uocatur suffocatꝰ & mortu¬
us est. Pp ost quẽ gratianꝰ filiꝰ occidentis

Expanded text:
Rheni fluminis insederunt. hos quondam subRheni fluminis insederunt. hos quondam subacta interiore Germania a Druso et Tiberio, adoptiuis filiis Caesaris, per castra dispositos in magnam coaluisse gentem atque ita etiam nomen ex opere praesumpsisse, quia crebra per limitem habitacula constituta burgos uulgo uocant, eorumque esse praeualidam et perniciosam manum, Galliae hodieque testes sunt, in quibus praesumpta possessione consistunt; quamuis prouidentia Dei Christiani omnes modo facti catholica fide nostrisque clericis, quibus oboedirent, receptis blande mansuete innocenterque uiuant, non quasi cum subiectis Gallis sed uere cum fratribus Christianis. Anno autem undecimo imperii sui Valentinianus, cum Sannatae sese per Pannonias diffudissent easque uastarent, bellum in eos parans apud Brigitionem oppidum subita effusione sanguinis, quod Graece apoplexis uocatur, suffocatus et mortuus est. Post quem Gratianus filius Occidentis
Abbreviated transcription (Latin):
cuit. quo aduiuentis fr̃is auctoritate cõ¬
pͥessus est. G ontẽplabatur enĩ de eoqͥntã
uĩ in ulciscendã fidem imꝑator possoe ex¬
ercere : qui tantã constantia pretinenda
qͦndã miles habuissor. I oꝵ anno t̃ꝑii t̃cio.
gratianꝰ ualentuuani filiꝰ ĩꝑator est factꝰ.
Eo dem anuo: apud atrebatas uera lana
de nubibꝰ pluuiȩ mixta defluxit.
Preterea athanaricꝰ rex gothoꝵ xpia¬
nos in gentesua crudelissime ꝑsecutꝰ. plu¬
rimos barbaroꝵ ob fidem interfectos. ad
coronã marterii sublimauit. Quoꝵ tam̃
plurimi: in romauã matiũ nonsolũ intre.¬
saxones gente in oceani littoribꝰ & palu¬
dibꝰ inuiis sita. uir tute atq agilitate
t̾ribilẽ. ꝑiculosã romanis finibꝰ eruptio¬
ne magna mole meditant̾e̾. in ipsis fran¬
coꝵ finibꝰ oppressit. I urgundionũ qͦq
nouoꝵ hostiũ. nouũ nom̃: o qui płquã
o Etogunta milia ut fer̃ armatoꝵ ripe

Expanded text:
cuit, quoad uiuentis fratris auctoritate concuit, quoad uiuentis fratris auctoritate conpressus est. contemplabatur enim de eo, quantam uim in ulciscenda fide imperator posset exerere, qui tantam constantiam pro retinenda quondam miles habuisset. Horum anno imperii tertio Gratianus Yalentiniani filius imperator est factus. eodem anno apud Atrebatas uera lana de nubibus pluuiae mixta defluxit. Praeterea Athanaricus rex Gothorum Christianos in gente sua crudelissime persecutus, plurimos barbarorum ob fidem interfectos ad coronam martyrii sublimauit, quorum tamen plurimi in Romanum solum non treSaxones, gentem in Oceani litoribus et paludibus inuiis sitam, uirtute atque agilitate terribilem, periculosam Romanis finibus eruptionem magna mole meditantes in ipsis Francorum finibus oppressit. Burgundionum quoque nonorum hostium nouum nomen ., qui plus quam octoginta milia, ut ferunt, armatorum ripae
Abbreviated transcription (Latin):
.xxxxxꝰ. uiiiꝰ. apud nicea consensu milttũ
ĩꝑator creatꝰ est : mansitq ineo. anius
.tci. Qui cũ pͣianꝰ integra fide sacra
bunꝰ scutarioꝵ. iussꝰ ab imꝑatore saclego
aut ĩ molare idolis. aut militia edccede.
fidelit̃ sciens & grauiora dei e̾̃ẽ iuditia. &
meliora pmissa: sponte discessit. Ita par.¬
ua inter iecta mora. iuliano int̾fecto. Ac
amiserat tͥbunatũ: retriouente xp̃o inlo¬
cũ ꝑsecutoris sui accepit imꝑiũ. Qui pꝰea
fr̾em suũ ualente̾ participen fecit imꝑis
Procopiũ tyrantiũ pluresq pꝰea satellites
eiꝰ occidit. Uerre motꝰ ꝑtotũ orbem fac¬
tꝰ. ita turbatum qͦq pelagꝰ excussit. ut ꝑ
uicinas t̾rarum campestriũ partes refuiso
mari plurimȩ insularũ urbes concusse &
sub rute ꝑisse referadnt᷑. U̾al ens ab eudo¬
io ep̃o arriani dogmatis assertore et
baptizatꝰ & ꝑsuasus. inseuissimã heresĩ
declinauit. S: malignã insectatione̾
diu texit. nec uoluntati potestatẽ adinis¬

Expanded text:
 apud Nicaeam consensu militum imperator creatus est mansitque in eo annis undecim. qui cum Christianus integra fide sacrambunus scutariorum, iussus ab imperatore sacrilego aut immolare idolis aut militia excedere, fideliter sciens et graniora Dei esse indicia et meliora promissa, sponte discessit. ita parua interiecta mora Iuliano interfecto ac amiserat tribunatum, retribuente Christo in locum persecutoris sui accepit imperium: qui postea fratrem suum Valentem participem fecit imperii , Procopium tyrannum pluresque postea satellites eius occidit. terrae motus per totum Orbem factus ita turbatum quoque pelagus excussit, ut per uicinas terrarum campestrium partes refuso mari plurimae insularum urbes concussae et subrutae perisse referantur. Valens ab Eudoxio episcopo, Arriani dogmatis assertore, et baptizatus et persuasus, in saeuissimam haeresim declinauit; sed malignam insectationem diu texit nec uoluntati potestatem admis
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ. plꝰ in ꝑuitiem qͣm in puectũ rei publi¬
çe ager&. ereptã p̃donibꝰ p̃dã uulla eoe
parte restituendo dominis. s sibi soli uen.
di caudo: accenclens suspitionẽ qͥa ipsos
qͦq hostes ad incursandos fues artifici uegli-¬
gentia ꝑniiter&. Q uã obrem amaruniano
russꝰ occĩdi: purpurã sũpsit. ac britannias ꝯc¬
cupauit. I git᷑ ꝑ oms romam ĩ ꝑifines subi¬
tarũ turbationum fragores concrepuer̃. ca¬
rausio in britanniis rebellante. achilleo
in egypto. cũ & africa quitq gentiani
infest arent. narseus etiã rexe ꝑsarũ orient᷑e
bello p̾mero. Iħ oc ꝑiculo chioclecianꝰ ꝑmotꝰ.
maximianũ herculiũ excesare fecit angtũ.

Expanded text:
tus plus in perniciem quam in prouectum reipublitus plus in perniciem quam in prouectum reipublicae ageret, ereptam praedonibus praedam nulla ex parte resdicando, accendit suspicionem, quia ipsos quoque hostes ad incursandos fines artifici negligentia permitteret; quamobrem a Maximiano jussus occidi, purpuram sumpsit, ac Britannias occupavit. Igitur per omnes Romani imperii fines, subitarum turbationum fragores concrepuerunt, Carausio in Britannia rebellante, Achilleo in Aegypto, cum et Aphricam Quinquegentiani infestarent, Narseus etiam rex Persarum Orientem bello premeret. Hoc periculo Diocletianus permotus, Maximianum Herculium ex Caesare
Abbreviated transcription (Latin):
cepit ĩꝑiũ: ac bieniuo tenuit. Ꝙ cũ filios
siios carinũ & numerianũ consortes regni
effecissoe: ⁊ bello parthico pꝰ quã duas nobi
suꝑ tigridem in eastris fulmine ictꝰ utterit.
Numerianꝰ qui cũ patre fuerat rediens. frau¬
de apri soceri sui int̾fectꝰ est.
it: aprũ intt̾fectorem numeriat ma¬
nu sua int̾fecit. C arinũ deinde qͥm ca.¬
rꝰ cesarẽ in dalinatia reliquerat flagi¬
tiose uiuentẽ: difficillimo bello & ma-¬
ximo labore suꝑauit. Pe hinc cũ in
gallia amanoꝰ &e helranꝰ collecta rusti¬
canoꝵ matu quos bagaudas uocant.
ꝑnitiosos tumultꝰ excettauissent.
Maximianũ cognom̃to herculiũ cesarẽ
fectt: misitq ingallias. qui facile agres¬
tiũ hominũ imꝑita & confusã manũ. mili¬
tari uirtite cõpescuit. Peide carausius
qͥdã genere quidem infimꝰ. s consilio et
manu puitꝰ. eũ ad obseruanda oceani littora
quȩ tc̃ franci & sacones infestabant posi¬

Expanded text:
cepit imperium ac biennio tenuit. qui cum filios suos Carinum et Numerianum consortes regni effecisset, bello Parthico postquam duas nobilem cepit, super Tigridem in castris fulmine ictus interiit. Numerianus, qui cum patre fuerat, rediens fraude Apri soceri sui interfectus estit, Aprum interfectorem Numeriani manu sua interfecit. Carinum deinde, quem Carus Caesarem in Dalmatia reliquerat, flagitiose uiuentem difficillimo bello et maximo labore superauit. dehinc cum in Gallia Amandus et Aelianus collecta rusticanorum manu, quos Bacaudas uocabant, perniciosos tumultus excitauissent, Maximianum cognomento Herculium Caesarem fecit misitque in Gallias: qui facile agrestium hominum imperitam et confusam manum militari nirtute conposuil deinde Carausius quidam, genere quidem infimus sed consilio et manu promptus, cum ad obseruanda Oceani litora, quae tunc Franci et Saxones infestabant, posi