comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatum exhibeat uel eluscatum ad ex¬
hibendum cinidem ab solui debeat. ex¬
hibuit enim u n cħimpedit directã
actionem tał exhibitio. pot̾it tñ ag̾ẽ
actor ex lege aquilia ex hoc damp
Aminus creditor ut infitium̃ta ad eũ¬

Expanded text:
uscatum, ad exhibendum quidem absolvi debet: exhibuit enim et nihil impedit directam actionem talis exhibitio, poterit tamen agere actor ex lege Aquilia de hoc damnominus creditor, ut instrumenta ad eu
Abbreviated transcription (Latin):
certum petatur. ne lunuguoret ac¬
tor qua exꝑte adu̾sarius de functo he¬
res extit̾it. int̾clum plus petendo a¬
liquid dampni sentiat. ¶Int̾roga¬
toriis autem actionib hodie uonu¬
timu: qr nemo cogitur aute uicli

Expanded text:
certum petetur, ne, dum ignoret actor, qua ex parte aduersarius defuncto heres exstiterit, interdum plus petendo aliquid damni sentiat. Interrogatoriis autem actionibus hodie non utimur, quia nemo cogitur ante iudi
Abbreviated transcription (Latin):
omnes cmorumiiter est. s aiuidam
uertere conuenire. Nam illa rõne
⁊̃ stucliosi a licuins dactrine possent
dir̃ sua intereẽ. illoc aut illos lids
sibi exhiberi. qui sieẽnt exhibiti cũ
eos legisset. doctior i melior fũturꝰ¬

Expanded text:
omnes quorum interest. sed quidam uertere conuenire. nam illa ratione etiam studiosum alicuius doctrinae posse dicere sua interesse illos aut illos libros sibi exhiberi, quia, si essent exhibiti, cum eos legisset, doctior et melior futur
Abbreviated transcription (Latin):
casum sumptib suis ⁊ ꝑiculo debeb̃
exhibere in eum̃ locum in quo agit᷑.
ne ei calicditas sua ꝓsit. ¶ Si depluri¬
b reb quis canueniatur. ⁊ ltis con¬
testate tempore omnes possedit. licet
postea quasclam desient. qͣmius sũ¬

Expanded text:
casum suis sumptibus et periculo debebit casum suis sumptibus et periculo debebit exhibere in eum locum ubi agatur, ne ei calliditas sua prosit.Si de pluribus rebus quis conueniatur et litis contestatae tempore omnes possedit, licet postea quasdam desierit quamuis s
Abbreviated transcription (Latin):
aułał.xxui. Di optione intracert̃
tempus clata: iudicium inid tp̃s ex¬
tractum est. quo frustra exhiberetur
utuitas petitoris cõseruetur. ꝙ siꝑ hr̃¬
dẽ ũstet̾it ciuominus echiberetur. tp̃r
obhoc ꝙ seruus non exhibeatur cqͥs¬
simumest existimari. ꝯftõ uidicis.
dampnum hĩclitatis. ¶ Quo autc̃
loco exhiberi rẽ oportet. uł tuiꝰ sump¬
tibus. uideamꝰ. ⁊ labeo ait ibiexhi¬
bendamẽẽ uͥfu̾it cum lis concestaret᷑.
ꝑiculo i impensis actoris. ꝑferendã
pllane pascere senuum uestire cu¬
uł arnfitio suo solebat se exhibere
nunc uero cogitur uacare. ꝓnide.⁊
clus. cibaria de bebit agnoscere. qu ex¬
hiberi desideraiit so si non solebat
possessor seruum pascere. Nam si
solebat sicuti pascit ita ⁊cybaria non¬
potest recus are. Int̾dumtñ co loco
exhibere debet suis sumptib. si forte
ꝓponas data opera erum inlocum ab¬
ditum res contulisse. ut actori ĩ com¬
modior eẽt exhibitõ. Nam i inhũc

Expanded text:
ad edictum.Si optione intra certum tempus data iudicium in id tempus extractum est, quo frustra exhibetur, utilitas petitoris conseruetur: quod  stetit quo minus exhiberet tempore ob hoc, quod seruus non exhibeatur, aequissimum est aestimari officio iudicis damnum hereditatis. Quo autem loco exhiberi rem oporteat uel cuius sumptibus, uideamus. et Labeo ait ibi exhibendum, ubi fuerit cum lis contestaretur, periculo et inpendiis actoris perferendam pascere plane seruum uestire cuuel artificio suo solebat se exhibere, nunc uero cogitur uacare. proinde ibendus, cibaria debebit adgnoscere qui exhiberi desiderauit, si non solebat possessor seruum pascere: nam si solebat, sicuti pascit, ita et cibaria potest non recusare. interdum tamen eo loci exhibere debet suis sumptibus, si forte proponas data opera eum in locum abditum res contulisse, ut actori incommodior esset exhibitio: nam in hunc
Abbreviated transcription (Latin):
actione tenetur.
dem .ł. x. Ehesaurus meus in tuo
fundo est. nec eum pateris me fodere
cumeumlocum non mou̾is. furtiqđ
i ad exhibendum eo nomine a gere
recte me non posse la beo ait. qui anͦ
passideres euninz doio feceris quo minꝰ
possideres. ut pote cumfieri posset ut
nescias cum thesairum intuo fuidocẽ
Non eẽ autẽ iniquum iurantimͥ non
calumpnie cã id postulare. uł int̾clict̃¬
steterit quominus ad dampni infcĩtͥ
operis nomine caucatur ne uimi faci¬
as mͥ auominus euithes aurum effo¬

Expanded text:
actione tenactione ten.Thensaurus meus in tuo fundo est nec eum pateris me effodere: cum eum loco non moueris, furti quidem aut ad exhibendum eo nomine agere recte non posse me Labeo ait, quia neque possideres eum neque dolo feceris quo minus possideres, utpote cum fieri possit, ut nescias eum thensaurum in tuo fundo esse. non esse autem iniquum iuranti mihi non calumniae causa id postulare uel interdictstetit, quo minus damni infecti tibi operis nomine caueatur, ne uim facias mihi, quo minus eum thensaurum effo
Abbreviated transcription (Latin):
ti dampnanclus est. qnͣti actoris inter̃¬
fuit. ꝑ eum non eftc̃m quo minꝰ tc̃ cũiu¬
dicium acciperetur. hõexhib̾et᷑. tanto
magis si apparebit eocãumortuum eẽ
qui nõ intidisset si tunc exhibitꝰ fuis¬
set. ¶Siuista ex̾cã statim exhicerires
non posũt. iuism iulicis cauere debebit
se illo die exhibinirum. ¶heres non
quasi heres s suo nomine ħac actione
uti potest. Item hores possessoris suono¬
mine tenetur. G non ꝓceclit querere:
anhĩdi unhĩdem daudasit. plane ex
dolo de funcli danda est in hr̃demħ actõ
silocupletior hr̃clitas eo nomine frã sit
ueluti qui pretium rei ꝯsecuntus sit.
aux.l. xiii. Silber homo detineri ab
aliquodicatur intlictum adu̾suscũ
qui cetineie dicitur de exhibendo eo pͥ
cuus hr̃e. Nam ad exhibendum actõ
in eam rem inutilis uidetur. qr heo
ore sibi conatos sciens suos fc̃os nõ eẽ
ꝓ re empta. ded̾it: dolo inalofecit qͦ
minus possideat. nõ ad exhibendum

Expanded text:
ti damnandus est, quanti actoris interti damnandus est, quanti actoris interfuerit per eum non effectum, quo minus tunc cum iudicium accmagis si apparebit eo casu mortuum esse, qui non incidisset, si tum exhibitus fuisset. Si iusta ex causa statim exhiberi res non possit, iussu iudicis cavere debebit se illo die exhibiturum. Heres non quasi heres, sed suo nomine hac actione uti potest: item heres possessoris suo nomine tenetur: igitur non procedit quaerere, an heredi et in heredem danda sit. plane ex dolo defuncti danda est in heredem haec actio, si locupletior hereditas eo nomine facta sit, veluti quod pretium rei consecutus sit.ausa.Si liber homo detineri ab aliquo dicatur, interdictum aduersus eum, qui detinere dicitur, de exhibendo eo potest quis habere: nam ad exhibendum actio in eam rem inutilis uidetur, quia haec or‹e› sibi donatos, sciens suos factos non esse, pro re empta dederit, dolo malo fecit quo minus possideat et ideo ad exhibendum
Abbreviated transcription (Latin):
sme dolo malo possidere condempnan¬
dum. nisi exhibeat eas quas potest.
quis in libertatem uendicare uelit. ac
tiomi huic locus eẽ pot̾. ¶ Et filius
familias ea actione tenetur. si fatultas¬
tem rei exhibende hẽat. ¶ Sepuis ad
exhibenduꝵ agentisiexea causa agat
obstaturam exceptionemiuł. ait. no¬
uam autem cãm interuenire si is quĩ
uendicandi andr grã egisset. post acce¬
ptum iudicium eam abaliquo accep̃
⁊ iõ exceptionemei ñ ost ic̾e. Itemsiei¬
qui furti acturus ad exhibendum egis¬
set. iterum fuitum fr̃msit. ¶ Demq
siciuis optandi grã ad exhibendum eg¬
isset past litem contestatam alterus
testam̃te optõdata est. ad exhibend̾ a¬
gipͭ. ¶ Siquis ex uius meis mustũ
fecerit. łex oliuis oleum uł ex lana
uestimennum cum sciret ħ aliena ẽẽ u¬
triusq nomine ad exhibend̾ actione
est. ¶ Si post iuidicium acceptum homo
mortuus sit. qmͣuis sine dolo malo et
culpa possessoris. tanten interdumtã¬

Expanded text:
e dolo malo possidere, damnandum, nisi exhibeat eas quas potest. quis in libertatem vindicare velit, huic actioni locus esse potest. Et filius familias ea actione tenetur, si facultatem rei exhibendae habet. Saepius ad exhibendum agenti, si obstaturam exceptionem Iulianus ait: novam autem causam intervenire, si is, qui vindicandi gratia egisset, post acceptum iudicium eam ab aliquo accepit, et ideo exceptionem ei non officqui furti acturus ad exhibendum egisset, iterum furtum factum sit. denique si quis optandi gratia ad exhibendum egisset et post litem contestatam alterius testamento optio data sit, ad exhibendum agere potest.Si quis ex uuis meis mustum fecerit uel ex oliuis oleum uel ex lana uestimenta, cum sciret haec aliena esse, utriusque nomine ad exhibendum actione est. Si post iudicium acceptum homo mortuus sit, quamuis sine dolo malo et culpa possessoris, tamen interdum tan
Abbreviated transcription (Latin):
ctionem ait. ¶ Qnͣtum aũ ad hauc
actionem ast attinet exhibere est ĩ
eademcausa pr̃are iuqͣfuit cũ iudici¬
um acciperetur. ut quiscopiam rei ha¬
bens possit exeͣqͥ actõe ꝙ destinauit. ĩ
nuulo cãucim intendit lesa qmuis ñ
derestituendo s ad exhibendum agat᷑.¬
ꝓm̃ si post litem cotestatãr ⁊ usu cap¬
tum exhibeat non uidetur exhibusse
cum petitor intentionem suam ꝑdi
ꝑatus sit repetita die intentignenisꝰ¬
ne restituitur. sab̾. putauit. ꝑtumqͦ
restituend̾ siue p̾gnans fu̾it mułi. sũ
postea conceperit. qm sũi anr ipomp̃.¬

Expanded text:
ctione ait.Quantum autem ad hanc actionem attinet, exhibere est in eadem causa praestare, in qua fuit, cum iudicium acciperetur, ut quis copiam rei habens possit exsequi actione quam destinauit in nullo casu quam intendit laesa, quamuis non de restituendo, sed de exhibendo agatur.Proinde si post litem contestatam usucaptum exhibeat, non uidetur exhibuisse, cum petitor intentionem suam perdparatus sit repetita die intentionem susne restituitur, Sabinus putauit partum quoque restituendum, siue praegnas fuerit mulier siue postea conceperit: quam sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
ant .ł .x. Qum seruut tenet aliquid.
dominus ad exhibendum suo nomĩẽ
tenctur.Si aũ seruus citra scĩam do¬
mim doio facit quo minus hẽat uł
ui nomine dandaest. ad exhibendũ
autem utił nulla constituenda est.

Expanded text:
num Cum servus tenet aliquid, dominus ad exhibendum suo nomine tenetur: si autem servus citra scientiam domini dolo fecit quo minus habeat, erui nomine danda est, ad exhibendum autem utilis nulla constituenda est.
Abbreviated transcription (Latin):
ait. s hoc ita utiq uerumest sidalo
malo iti aliud corpusres sit tnͣssata.
ułuti si ex siphomassa fc̃a sit. qmꝙͣ
enim maxsam exhibeat ad exhibendum
tenebitur. uam nutata forma ꝓpe ĩt̾i¬
mi sub̾am rei. ¶Marcellus scribit.
ñ exacta cautõne .x. fiuctuario sou̾it
ad exhibendum cum actione ꝙ .x. fr
quo muuis possideret. Dolus autẽ in co
est ꝙ cautionemexigere suꝑsecłit d̃
fructuario efft̃mq est ut legatum tu¬
umputemus euanescere. cũ iam nũ¬
mos uẽclicare ñ possis. Idem̃ aũ locum
hebit ad exibend̾ actio. si ꝯditõ extit̾it
legati. potiuisti tñ tͥ ꝓspicect᷑ stiplonẽ
legatoꝵ ⁊ si ꝓspexisti non erit tͥ ncc̃a ad
exhibend̾ astio. si tamen ignarus le¬
gatitui a fructuario saus ñ exã. dicit

Expanded text:
ait. sed hoc ibi utique uerum est, si dolo malo in aliud corpus res sit translata, ueluti si ex scypho massa facta sit: quamquam enim massam exhibeat, ad exhibendum tenebitur, nam mutata forma prope interemit substantiam rei.Marcellus scribit, ario soluerit, ad exhibendum eum actione teneri, quo minus possideret: dolus autem in eo est, quod cautionem exigere supersedit a fructuario effectumque, ut legatum tuum euanescere‹t›, cum iam nummos uindicare non possis. ita demum autem locum habebit ad exhibendum actio, si condicio extiterit legati. potuisti tamen tibi prospicere stipulatione legatorum et, si prospexisti, non erit tibi necessaria ad exhibendum actio. si tamen ignarus legati tui a fructuario satis non exegit, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
iculpa piutur. Iõq siquis instipłam
suam ⁊ spmnam comburende eins caus a
ignem ininiserit ⁊i ulteruis euagatꝰ
uineam leserit. requnamus. miimi ꝑ im¬
ꝑitiam enis aut neggligentiam. id
acridit. Nam si die uentoso id fecit:
Scuipe reus est. Nam iquiocõonem̃p̃¬
stat dampnum fecisse uidet᷑ in eodem
crimine est ⁊ quiobseruauit neignis
longius ꝓrederet at si omia q̃ opor

Expanded text:
et culpa punitur: ideoque si quis in stipulam et culpa punitur: ideoque si quis in stipulam suam uel spinam comburendae eius causa ignem immiserit et ulterius euagatus uineam laeserit, requiramus, num imperitia eius aut neglegentia id accidit. nam si die uentoso id fecit, culpae reus est nam et qui occasionem praestat, damnum fecisse uidetur: in eodem crimine est et qui non obseruauit, ne ignis longius procederet.At si omnia quae opor
Abbreviated transcription (Latin):
serrais si occisuc sit debitori actio com¬
petit. S an creclitori danda sit utilis.
q potest intereẽ euis qiuod debitor
soluendo non sit. aut qidlitem temꝑe
amisit queritur. s ħ iniquu est ⁊
domino ⁊ credlitori eum teñi. Hisisiqͥs
putau̾̃it nullam ineam reni debitorẽ
iniuriam passum cum ꝓsit ei ad debiti¬
qnͣtitatem iꝙ sit amplius consecut᷑¬
us si abeo. uł abintõ in id qd̾ ampliꝰ
sit qͣm in debito debitori dandam acti¬
onem. ⁊ iõ in hiis casib inquib crecdito¬
ri danda est actõ ꝑp̃iopiam debitoris
uł ꝙ litez amisit: creditor quidem uᷤ¬
q admodum debiti hẽbit acuilie actr¬
onem ut ꝓsit hoc debitori. Ip̃iautem
debitori in idꝙ debitum excedit. com¬
petit aquilie actio. ¶Si quis alieñ
uinum uł frumentum consumpserit
nonuuidetut tamunum inut adare.
Iõq uta danda est actio. ¶In hac qͦs
actione que exhoccapło oritur. dolus

Expanded text:
seruus si occisus sit, debitori actio comseruus si occisus sit, debitori actio competit. sed an et creditori danda sit utilis, quia potest interesse eius, quod debitor soluendo non sit aut quod litem tempore amisit, quaeritur. sed hic iniquum est et domino et creditori eum teneri. nisi si quis putauerit nullam in ea re debitorem iniuriam passurum, cum quantitatem et quod sit amplius consecuturus sit ab eo, uel ab initio in id, quod amplius sit quam in debito, debitori dandam actionem: et ideo in his casibus, in quibus creditori danda est actio propter inopiam debitoris uel quod item amisit, creditor quidem usque ad modum debiti habebit Aquiliae actionem, ut prosit hoc debitori, ipsi autem debitori in id quod debitum excedit competit Aquiliae actio.Si quis alienum uinum uel frumentum consumpserit, non uidetur damnum iniuria dare ideoque utilis danda est actio.In hac quoque actione, quae ex hoc capitulo oritur, dolus
Abbreviated transcription (Latin):
religata nauis erat p̾aiderit denaui.
que ꝑiit infc̃m agendum. ¶ Hac
actione ex hoc legis capite de ominib
anmalib ie sis. que pocudes non sũt
agendum est. puta it decane. S ⁊
de apro ileone. ceteris ꝙ feris ⁊ auib
idemerit dicendum. ¶Magr̃atꝰ
municipales si dampnum inima
decłint posse aquilia tem̾. Nam ⁊
cumpecudes alicns pignori cepisset.¬
⁊ fame eas necauisset. dum non pati¬
tur te eis cibaria defe̾re. iuftm̃ ato
danda est. Item sidum putat seex
lege caꝑe pignus non ex lege ceis
⁊ res tritas corruptas q reddat. dr̃ a¬
quiliam locum hr̃e. Qd̾ dicendumẽ
⁊ siex legt pignus ceperit. Si quid¬
tñ magr̃atus adu̾sus resistentem uio¬
lentius fecerit. non tenebitur. aquilia
Nanrisicum pignori senum repis¬
set. ullȩ se suspenderit nulla datur
ꝓximis tu̾it. ⁊si non hẽant płum. sic
tanren ẽẽ accipienda opnstat¬
p̾hensum seruum alienun ex hac le᷑¬
ge non tenebitur. ¶Pignoridatus

Expanded text:
religata nauis erat, praeciderit, de naue religata nauis erat, praeciderit, de naue quae periit in factum agendum.Hac actione ex hoc legis capite de omnibus animalibus laesis, quae pecudes non sunt, agendum est, ut puta de cane: sed et de apro et leone ceterisque feris et auibus idem erit dicendum.Magistratus municipales, si damnum iniuria dederint, posse Aquilia teneri. nam et cum pecudes aliquis pignori cepisset et fame eas necauisset, dum non patitur te eis cibaria adferre, in factum actio danda est. item si dum putat se ex lege capere pignus, non ex lege ceperit et res tritas corruptasque reddat, dicitur legem Aquiliam locum habere: quod dicendum est et si ex lege pignus cepit. si qn magistratus aduersus resistentem uiolentius fecerit, non tenebitur Aquilia: nam et cum pignori seruum cepisset et ille se suspenderit, nulla datur proximis fuit', etsi non habent 'plurimi', sic tamen esse accipienda prehensum seruum alienum, hac lege non tenebitur. Pignori datus
Abbreviated transcription (Latin):
omnib hiis modis ꝑ te dampno affiti¬
or. ¶ S si fune rupto aut cum a nul¬
lo regeretur nauis incurruset. cum
comino agendũ nͣeẽ. It̃ labeo scͥbit
Si cam ut uentoꝵ nauis inpulsae̾t
infunes anchorar᷑ aterus. i naute fu¬
nes precidissent. sinlło alio mado nͥ p̾¬
scuis fimib explicare se potuit nullã
actõnem dandam. Idemq lab̾o ⁊ ꝓ¬
cuł ⁊ cirra recia piscatoꝵ inque nauiᷤ
piscatorum ex inciderat: estimarũt
Planc si culpa nautarumid fc̃mest.
lege aquilia agendum. S uͥ damp¬
i iniuria agitut obretia. non pisci¬
um qui ideo capti non sunt. fieriesti¬
mationẽ. cum incertum fuit an ca¬
ꝑentur. idemq inuenatorib ⁊ ĩ au¬
cupib ꝓbandum. ¶Smauis alt̾¬
amcontra se uementem obruns:
aut ingub̾natorem aut in ducato¬
rem actionem competere dampni
fcã sit que temꝑari non potuit nlłã
indomino dandam astionem. Sin aũ
culpa uautarum it fcmsit. puto aqͥ¬
lie sufficere. ¶Si funemquis qͦ

Expanded text:
omnibus his modis per te damno adficior: sed si fune rupto aut cum a nullo regeretur nauis incur‹r›isset, cum domino agendum non esse.Item Labeo scribit, si, cum ui uentorum nauis impulsa esset in funes anchorarum alterius et nautae funes praecidissent, si nullo alio modo nisi praecisis funibus explicare se potuit, nullam actionem dandam. idemque Labeo et Proculus et circa retia piscatorum, in quae nauis piscatorum inciderat, aestimaru‹nt› plane si culpa nautarum id factum esset, lege Aquilia agendum. sed ubi damni iniuria agitur ob retia, non piscium, qui ideo capti non sunt, fieri aestimationem, cum incertum fuerit, an caperentur. idemque et in uenatoribus et in aucupibus probandum.Si nauis alteram contra se uenientem obruisset, aut in gubernatorem aut in ducatorem actionem competere damni facta sit, quae temperari non potuit, nullam in dominum dandam actionem: sin autem culpa ‹n›autarum id factum sit, puto Aquiliae sufficere.Si funem quis, quo
Abbreviated transcription (Latin):
actionem ait. ¶ Simulier pugnoł
plus iusto hon̾au̾it ⁊ aliqud m̃bri ru¬
ꝑit. aciuilie locum fore. ¶Sin autẽ¬
nanem uenalitiarum mͥtutm ꝑ foraᷤ¬
set aquilie actionem eẽ. qiͣ ruperit. ut¬
iul. scrib̃. ¶ Si oliuam inmaturam
am uł uineas crudas. aqulia tenebit᷑.
siam maturas: cessaraquilia. nł¬
la enim iniuria est cumtͥ ĩ impẽsaᷤ
donau̾it. que incollectõe hiꝰ fructim
inpendutur. s si collecta ħ: int̾ceꝑit.¬

Expanded text:
actionem ait.Si mulier pugno uactionem ait.Si mulier pugno uplus iusto onerauerit et aliquid membri ruperit, Aquiliae locum fore.Si nauem uenaliciarum mercium perforasset, Aquiliae actionem esse, quasi ruperit, Uiuianus scribit.Si oliuam inmaturam ram uel uineas crudas, Aquilia tenebitur: quod si iam maturas, cessat Aquilia: nulla enim iniuria est, cum tibi etiam impensas donauerit, quae in collectionem huiusmodi fructuum impenduntur: sed si collecta haec intercepe
Abbreviated transcription (Latin):
nerau̾it uł uirgis uel loris uł pugno
ceciderit. uł telo. uł quo auio ut scidert̃
alicuius corpꝰ uł tumorem fecerit ĩ
demum si dampnu iniuria datum
est. ceterum sinullo senump̾tioui¬
liorem deteriorem ue fecerit. aquilia
cessati iniuriarumq erit agendu
u̾taxat. aquilia .R. eas corruptiones
que dampna dant sequitur. oͦ isi p̾tõ
quid̾ non sit det̾ior seruus fc̃e uerimi
uestimenta scind̾it uł inqͥmau̾it. a¬
ciuilia qiͣ ruperit tenetur. ¶ Sed et
siquis milium uł frum̃tum meui
effuderit. influm̃.: sufficit aquilie
actõ. It̃ siqiuis frumento harenamł
aliud quid miscu̾it ut difficilis seꝑa¬
tiosit. qͣ de corrupto agipoterit.
¶Siqiuis demanum numinos ex¬
cusserit s abinus existimat dampni
miurie cẽ actionem. Siĩ ꝑierint
ne ad aliqͤm ꝑuenirent puta si influ¬
menuł inmare uł inclot᷑am cecidert̃.
Qsi ad aliquem ꝑuenerunt epe ⁊ cõ¬
ulio furti in facti n agend̾. Ꝙ ianti¬
quis placutti idem ĩ in fc̃m dari posse:

Expanded text:
uel loris uel pugnis cecidit, uel telo uel quo alio, ut scinderet alicui corpus, uel tumorem fecerit, sed ita demum, si damnum iniuria datum est: ceterum si nullo seruum pretio uiliorem deterioremue fecerit, Aquilia cessat iniuriarumque erit agendum dumtaxat: Aquilia enim eas ruptiones, quae damna dant, persequitur. ergo etsi pretio quidem non sit deterior servus factus, verum vestimenta sciderit vel inquinaverit, Aquilia quasi ruperit tenetur. Sed et si quis milium vel frumentum meum effuderit in flumen, sufficit Aquiliae actio. Item si quis frumento harenam vel aliud quid immiscuit, ut difficilis separatio sit, quasi de corrupto agi poterit. Si quis de manu mihi nummos excusserit, Sabinus existimat damni iniuriae esse actionem, si ita perierint, ne ad aliquem pervenirent, puta si in flumen vel in mare vel in cloacam ceciderunt: quod si ad aliquem pervenerunt, ope consilio furtum factquis placuit.Idem etiam in factum dari posse
Abbreviated transcription (Latin):
traiectus erat a cĩductus. cnta seruitu¬
tera rescͥpsit. iuir suo posse eiun int̾¬
oicere. ⁊im̾to. int̾est enumꝙ hic in suo
ꝓtexit. me in alieno fecit. ¶ S̾i nauis
tua mpacta in meam scapham dãpñ
mͥdedit. quesitum est que actõmͥ cõ¬
petẽt᷑. Et ait ꝓcuł. simnpotestate uau¬
tarum fuit ne idaccideret ⁊ tulpa coꝵ
fc̃m sit. loge aquilia cum nautis agẽ¬
dum. qr ꝑuixefert nauem iranttẽ¬
.uo. aut seraccilum aut nauẽ ducendo
antua mami dampium dederis. Ea¬

Expanded text:
servitutem, rescripsit iure suo posse eum intercidere, et merito: interest enim, quod hic in suo protexit, ille in alieno fecit. Si navis tua inpacta in meam scapham damnum mihi dedit, quaesitum est, quae actio mihi competeret. et ait Proculus, si in potestate nautarum fuit, ne id accideret, et culpa eorum factum sit, lege Aquilia cum nautis agendum, quia parvi refert navem immittendo aut serraculum ad navem ducendo an tua manu damnum dederis,
Abbreviated transcription (Latin):
da est. Idest sinz denuntiatum ẽ n sit¬
erit ut p̾uideri potu̾it. ⁊ multa huiꝰm᷑
dep̾henduntur. quib submouetur
pecitor. sieuitare ꝑitulum poterit.
Leo loci posuisses quo ins ponendi non
hr̃es ⁊ pecus. i uicini ineos laquõs
¶inaidisset. Si ꝓtectummeum quod
supra domumtuam nullo iure habe¬
bami. recidisses posse me tecum dãp¬
ni iniuria ag̾e ꝓcuł. scribit. debui¬
sti enim mecum ius mͥ non eẽ ita ꝓt̾¬
equum dampnum me pati. recisis te
I meis tignis. alud dicendum ex te

Expanded text:
da est, id est si neque denuntiatum est neque scida est, id est si neque denuntiatum est neque scierit aut prouidere potuerit: et multa huiusmodi deprehenduntur, quibus summouetur petitor, si euitare periculum poterit. eo loci posuisses, quo ius ponendi non haberes, et pecus uicini in eos laqueos incidisset.Si protectum meum, quod supra domum tuam nullo iure habebam, reccidisses, posse me tecum damni iniuria agere Proculus scribit: debuisti enim mecum ius mihi non esse protecequum damnum me pati recisis a te meis tignis. aliud est dicendum ex re
Abbreviated transcription (Latin):
teneri eam lege acuilia. sine du̾tit
sũ nupta est ad huc. ¶ Siquis uł edi¬
erit. licet cem̃ta mea sint. que diruta
sunt. tañien qui a terramã nonsit.
qua aqm cluco. meluis est dr̃e actionẽ
utilem dandam. ¶Siex plaustro la¬
pis ceciderit. ⁊ quid ruperit. uł freg̾i̾t.
aquilie actioue n plaustrarium ten̾i
placet. Simalc composuit litei lapi¬
hñs admulum regendum cõm̃dau̾it
ei mulum ⁊ ille ad pallicem suum eum
ligau̾it. de loro ⁊ mulus emperit. sic ũ
⁊ pollicem aulłi seruo. ⁊ ssp̾cipitaret
mela scrib̾. Si ꝓ ꝑato imꝑitus locatus
sit excon ducto agendun cum dño.
Ob mulum iuptum uel debilitatum.
S si itu aut terrore mulus sit t᷑batus.
qui turbauit hĩturum legis a quilie at
cato actio est competere ⁊̃ aquilie ¶ It
curandum ⁊ ille eum ꝑ timid̾. ut uinũ
t̾ius est: loge aquilia obligati sunt.
at si in aliis locis uͥfieri solent. feceit̃
nicħtenentur. ħ tamen actõ  cãdã¬

Expanded text:
teneri eam lege Aquilia, siue diuertit teneri eam lege Aquilia, siue diuertit siue nupta est adhuc. Si quis aedierit, licet cementa mea sunt, quae diruta sunt, tamen quia terra mea non sit, qua aquam duco, melius est dicere actionem utilem dandam. Si ex plostro lapis ceciderit et quid ruperit uel fregerit, Aquiliae actione plostrarium teneri placet, si male composuit lapiconductum ad mulum regendum commendauerit ei mulum ille ad pollicem suum eum alligauerit de loro et mulus eruperit sic, ut et pollicem auelleret seruo et se praecipitaret, Mela scribit, si pro perito imperitus locatus sit, ex conducto agendum cum domino ob mulum ruptum uel debilitatum, sed si ictu aut terrore mulus turbatus sit,qui turbauit habiturum legis Aquiliae actcato actio est, competere etiam Aquiliae. Itcurandum et ille eum pertudit, ut uinum terius est, lege Aquilia obligati sunt: at si in aliis locis, ubi fieri solent, fecerunt, nihil tenentur.Haec tamen actio ex causa dan
Abbreviated transcription (Latin):
fintitenetur. Octauenus ini̾us adi¬
cit. nͥ inquit interram iuias ꝓiecit. u̾
effũderentur. ¶ Idemriinsilua cedu¬
a scribit. ut si ĩmaturam aquilia tene¬
atur Qsimaturam in terceꝑit furti
ten̾ieumr i arborumfurti cesarum ¶s
sauctum maturum ita ne stupes lede¬
res. tulens cessare aquiliam. ¶ Et si
puerum quis castrau̾it ⁊ pretiosiorem
feccrit. iuił. scrib̾ cessare aquuiam. Si
imuriarum erit agendum aut ex edcõ
eclilium aut inquadruplum ex lege¬
xi. tab̃. ¶ Sicalicem diatretum fati¬
endum declisti sicuidem inꝑitia freg̃
dampniiniuria tenebitur. siuero nõ
imꝑitia frogit. s rimas hẽbat uitio¬
sas sic potest ẽẽ excusatus. Et ideople¬
rumq artifices connemre solent. cũ
eiꝰ mͦ mat̾ie dantur. non ꝑiculo suo
se facere. Que res ex lacato tollit acti¬
onem. ⁊ aqiuilie. ¶Si cum maritus
uxori margaritas extricatas dedisset
inusu. eas q inuito uinscio uiro per¬
forasset. ut ꝑtusis in lineaut̾etuR.

Expanded text:
furti tenetur.Octauenus in uuis adicit, nisi, inquit, in terram uuas proiecit, ut effunderentur.Idem et in silua caedua scribit, ut, si immatura, Aquilia teneatur, quod si matura interceperit, furti teneri eum et arborum furtim caesarum.Si salictum maturum ita, ne stirpes laederes, tuleris, cessare Aquiliam.Et si puerum quis castrauerit et pretiosiorem fecerit, Uiuianus scribit cessare Aquiliam, sed iniuriarum erit agendum aut ex edicto aedilium aut in quadruplum.Si . Si calicem diatretum faciendum dedisti, si quidem imperitia fregit, damni iniuria tenebitur: si uero non imperitia fregit, sed rimas habebat uitiosas, potest esse excussatus: et ideo plerumque artifices conuenire solent, cum eiusmodi materiae dantur, non periculo suo se facere, quae res ex locato tollit actionem et Aquiliae. Si cum maritus uxori margaritas extricatas dedisset in usu eaque inuito uel inscio uiro perforasset, ut pertusis in linea uteretur,
Abbreviated transcription (Latin):
exercu̾̃it canere eum debere. amplius
non agi .s. ne dominus ampluis in¬
quietet. Nam alia ciueclam spẽs dãp.¬
ni est. ip̃m ciuid corrumꝑe. uł nuitare
ut lex aquilia locum hẽat. alia nulla
ip̃ius mutatione applicare aliud. cuiꝰ
molesta separatio sit. cumeo plane qͥ
uinum spurcauit ueleffudat. uł accet̃
fecit. uel alio modo uiciat. uiciauit. a¬
giposse aquilia celsus ait. qr en ain
effusum ⁊ accetum factum: corrupti
apellatione otinetur. mon negat
fractum. ⁊ustum contin̾i corrupti
apłłatione. S nonẽẽ nouum ut
lex spetialiter quib dam ait. enu̾a¬
tis gñale subitiat u̾bum quo sꝑ̃alia
completatur. quessũa uera est ¶Rui

Expanded text:
exercuit, cavere eum debere amplius exercuit, cavere eum debere amplius non agi, scilicet ne dominus amplius inquietet: nam alia quaedam species damni est ipsum quid corrumpere et mutare, ut lex Aquilia locum habeat, alia nulla ipsius mutatione applicare aliud, cuius molesta separatio sit. Cum eo plane, qui vinum spurcavit vel effudit vel acetum fecit vel alio modo vitiavit, agi posse Aquilia Celsus ait, quia etiam effusum et acetum factum corrupti appellatione continentur. Et non negat fractum et ustum contineri corrupti appellatione, sed non esse novum, ut lex specialiter quibusdam enumeratis generale subiciat verbum, quo specialia complectatur: quae s
Abbreviated transcription (Latin):
tionem daudam. s. si paries exustus sit.
Sinantem non dum mͥ dampnum
decłis. sed ita ignem hẽas ut metuam.
nemͥ dampnum des dampni infectipu¬
to sufficere cautionens ꝓcuius ait. cũ
colom serui uillam exussissent coloñ
uelex locatouel ex lege aquilia ten̾i.
ita ut coionus possit seruum noxe de¬
uere. ⁊ siunoiuditiores eẽt iudicata:
altero ampluis non agendum. S ħ
ita siculpa colonus careret. ceterum
si noxios s̾uos hũiss dampni eum in¬
iuria teneri. curtales hũit. Idem seru¬
andum: l circa inquilimorum. ĩ sule
cum apeᷤᷤ mee adituas aduolassent tu
eas exusseris legis aquilie actionem:
competere celsus ait. ¶Inquit lex
ruperit. Rupisse u̾bum omnes feruẽ
tes fere uet̾es sic intellexerunt. corrũ¬
pere udõ celsus q̃rit. Si lolium aĩue¬
nam insegetẽ alieuam inieceris
quo eam inquinares non solumꝙ
ui aut clam: dominum posse ag̾e.
uł suacatus fundꝰ sit. colonum. sed
ĩ factum agenoum. s sicolonus eã

Expanded text:
tionem dandam, scilicet si paries exustus sit: sin autem nondum mihi damnum dederis, sed ita ignem habeas, ut metuam, ne mihi damnum des, damni infecti puto sufficere cautionem.Proculus ait, cum coloni servi villam exussissent, colonum vel ex locato vel lege Aquilia teneri, ita ut colonus possit servos noxae dedere, et si uno iudicio res esset iudicata, altero amplius non agendum. sed haec ita, si culpa colonus careret: ceterum si noxios servos habuit, damni eum iniuria teneri, cur tales habuit. idem servandum et circa inquilinorum insulae cum apes meae ad tuas advolassent, tu eas exusseris, legis Aquiliae actionem competere Celsus ait. Inquit lex "ruperit". rupisse verbum fere omnes veteres sic intellexerunt "corruperit". Et ideo Celsus quaerit, si lolium aut avenam in segetem alienam inieceris, quo eam tu inquinares, non solum quod vi aut clam dominum posse agere vel, si locatus fundus sit, colonum, sed et in factum agendum, et si colonus eam
Abbreviated transcription (Latin):
leuim enim uis ꝑ id tp̃s quo quis rei¶
publice operam dabat uel adu̾suo
cãu laborabat corrigitur. nec non
i adu̾sus eos succurritur. ne uel ob¬
sit uł ꝓsit quodeuenit. ¶U̾badtũ
eclicti talia sunt. sicus quid debonic
cum is metui aut sine dolo malorei
publice cã ^ eẽt. siue nniuinculis serm¬
tu. te ue hostiumq potestate eẽt siue

Expanded text:
laesum enim ius per id tempus, quo quis rei publicae operam dabat uel aduerso casu laborabat, corrigitur, nec non et aduersus eos succurritur, ne uel obsit uel prosit quod euenit. Uerba autem edicti talia sunt: 'Si cuius quid de bonis, cum is metus aut sine dolo malo rei publicae causa abesset, inue uinculis seruitute hostiumq
Abbreviated transcription (Latin):
libertatem. cuuitatem familiam:÷
inanmam eẽ capitis climinutõem
Cum u̾o ãmittimus ciuitatem: et
libertatem retinemus. mecliam eẽ
capitis diminutõem cum ilibertas
⁊ ciuitas retinet᷑. familia tm̃ nura¬
tur mininiam eẽ capitis climinu¬

Expanded text:
libertatem et ciuitatem et familiam, maximam esse capitis diminutionem; quum uero amittimus ciuitatem et libertatem retinemus, mediam esse capitis diminutionem; quum libertas et ciuitas retinetur, familia tantum mutatur, minimam esse capitis diminu
Abbreviated transcription (Latin):
ue agendi potestatem non faceret.
Aut cum inuitum inius uocare ñ
liceret neq defenderet᷑. cum ue ma¬
gistratus de ea re apellatus est. sũ
cui ꝑ magrãtum sine dolo ip̃ius:
actõ exemapta ẽẽ drẽtur. Carumrẽ
actõem intra annum quo pͥmũ
de ea re exꝑiundi potestas fu̾it. It

Expanded text:
ue agendi potestatem non faceret, aut cum eum inuitum in ius uocari non liceret neque defenderetur: cumue magistratus de ea re appellatus esset siue cui pro magistratu sine dolo ipsius actio exempta esse dicetur: earum rerum actionem intra annum, quo primum de ea re experiundi potest
Abbreviated transcription (Latin):
ex senatus consultiᷤᷤ ⁊ principalibus
constitutionib. ¶ ħ antẽ capite ad¬
detur: qui iusto timore mortis uł
cruciatus corporis cont̾ritus ab est.
Et ħ ex affectu eius intelligitur.
S non sufficit quolib⁊ terrore ad¬
ductum timuisse. s huius rei licqͥsi¬
tõ iudicis esti
causa dolo malo sine abfuissent.
¶Dolum malum eo ꝑtinere acce¬
rius grandis commodi captandi
grã io eg̾it. ut rei publice causa
i sine lucro ħ affectau̾it uł qui ma¬
turus ꝓfectus est. uł litu grã ce̾pit.¬
est. sidolus intercedat. s ⁊ qui rome

Expanded text:
ex senatus consultis et principalibus constitutionibus. Hoc autem capite addetur, qui iusto timore mortis uel cruciatus corporis conterritus abest: et hoc ex affectu eius intellegitur. sed non sufficit quolibet terrore abductum timuisse, sed huius rei disquisitio iudicis est. 4  dolo malo afuissent. dolum malum eo pertinere accerius grandis commodi captandi gratia id egerit, ut rei publicae causa et sine lucro hoc affectauerit: uel qui maturius profectus est: uel litis gratia coepitest, si dolus intercedit. Sed qui Romae
Abbreviated transcription (Latin):
Qstitin. nec eo mouemͣ᷑ cuͣ nt̾sit pec̃.¬
filii hr̃e. magis enim pr̃is qͣm filii
inter est. licet auquo cãu ad filium
peculium spectet. ut puta si pr̃ĩs eiꝰ
bona a fisco pp̃ debita occupata sũt.
Nam peculunn᷑ ex constitutione clau¬
dii seperat᷑. Ergo ĩ filiã famił. indo¬
tem captam dum pr̃ĩ cansensit sti¬
pulanti dotem non statim qm ded̾
uł adhibenti aliquem qui dotem
stipularet᷑ puto restituendam qm̃.
dos ip̃ifilie pr̃imonium ẽ ꝓprium.¬

Expanded text:
stitui. nec eo mouemur, quasi intersit stitui. nec eo mouemur, quasi intersit lium habere: magis enim patris quam filii interest, licet aliquo casu ad filium peculium spectet: ut puta si patris eius bona a fisco propter debitum occupata sunt: nam peculium ei ex constitutione Claudii separatur. Ergo etiam filiam familias in dote captam, dum patri consentit stipulanti dotem non statim quam dedit, vel adhibenti aliquem qui dotem stipularetur, puto restituendam, quoniam dos ipsius filiae proprium patrim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpõitum. p̾tor emrti minorib auxi¬
lium ꝓmisit. non maiorib. Ego
autemu̾issimam arbitor sñiam.
existimantium filium famił. mi¬
norem annis inu̾t̾ restituiposse.
Ex hiis solis causis que ip̃ius int̾sit¬
puta si sit obligatus. ꝓ inde siussu
pr̃is obligatus sit: prͣ utiq pot̾it
insolidum conueniri. filius autẽ
cum ⁊ p̃e possit uel in potestate
manẽs conueniri uł ĩ em ancipat᷑
uel exhr̃datus in id ꝙ facere pot̾.
Et quidem in pot̾ate manens ⁊̃
inuito pr̃e ex condempnatõe
ueniri auxilium impetrare debebit.
um prĩ quo ꝓsit ut solet int̾¬
dum fidenissorieius ꝓ dẽẽ uideamꝰ.
⁊ non puto ꝓfuturum. Sigͥ filius
conueniatur postulet auxilium.
si prẽconueniat creditor auxiliũ
cessat excepta mutuidatione.
In hac enĩ si filius iussuprĩs ꝓetu¬
niam mutuam accep̾ non adiuuã.¬
⁊ captus ẽ. Si quidetu pr̃ de peculio
conueniatur filius nonerit resti¬
tuen dꝰ. Sifilius conuemat᷑ pot̾it re¬

Expanded text:
ositum: praetor enim minoribus auxilium promisit, non maioribus. ego autem verissimam arbitror sententiam existimantium, filium familias minorem annis in integrum restitui posse ex his solis causis quae ipsius intersiputa si sit obligatus. proinde si iussu patris obligatus sit, pater utique poterit in solidum conueniri: filius autem cum et ipse possit uel in potestate manens conueniri, uel etiam emancipatus uel ‹ex›heredatus in id quod facere potest, et quidem in potestate manens etiam inuito patre ex condemnatione conueniri: auxilium impetrare debebit, um patri quoque prosit, ut solet interdum fideiussori eius prodesse, uideamus: et non puto profuturum. si igitur filius conueniatur, postulet auxilium: si patrem conueniat creditor, auxilium cessat: excepta mutui datione: in hanc enim si iussu patris mutuam pecuniam accepit, non adiuuat captus est, si quidem pater de peculio conueniatur, filius non erit restituendus: si filius conueniatur, poterit re
Abbreviated transcription (Latin):
est. an etiam diem natalis sin adhuc
dm̃s anhoram inqͣnatus est. ut si
captus sit restituat᷑. ⁊ cur nõdum
compleu̾it ita erit dñdum. ut a
mom̃to in mom̃tum tempus spectẽ.
ꝓinde ⁊ sibis sex tonatus est. siue
priore suie posteriore die celsus scb:
ncħ referre. Nam idbicluum ꝓ uno
die hetur. ⁊ post̾iore die kalendarũ
int̾calat᷑. ¶ S utrum colis pr̃ibus
debeat uidendum. mouet dubitatõ¬
nem quod siquis dix̾it ĩ filiis famuł
inre peculiari subuemend̾: efficiet.
ut ꝑeos ĩ maiorib subueniat᷑ .i. prĩ¬

Expanded text:
, an etiam die natalis sui adhuc dicimus ante horam qua natus est, ut si captus sit restituatur? et cum nondum compleverit, ita erit dicendum, ut a momento in momentum tempus spectetur. proinde et si bissexto natus est, sive priore sive posteriore die Celsus scripsit nihil referre: nam id biduum pro uno die habetur et posterior dies kalendarum intercalatur. Sed utrum solis patribus debeat, uidendum. mouet dubitationem, quod, si quis dixerit etiam filiis familiarum in re peculiari subueniendum, efficiet, ut per eos etiam maioribus subueniatur, i
Abbreviated transcription (Latin):
gandum se. ded̾it. ⁊ imp̃a arrogõe
se cirtumuentum dicat. finge .Ni. a
p̃done eu hominẽ locupletem ar¬
rogatum dico debere eum audrri.
mm̃t̾ se restituentem. ¶Siquid
minori fu̾it filio familias legatũ pꝰ
mortempr̃is . ł fidei commissum relic¬
tum. ⁊ captus est forte clum consen¬
tum sit aliquid quod ꝑsõe euis coħet:
eius non capi: cum hanc prĩnonad¬
quireret cum ip̃e hret ⁊ si heres sit ĩ¬
stitutus si a pr̃e ui dieb .c. sit emanci¬
patus mox prẽm debuit ceitior are
nec fec̾it cum posset. qui eum eman
mancipare. ¶Pomp̃adicit exhiis
causis. exquibus inre peculi ari friii
familias restituuntur: posse: ⁊ parrẽ
qua sihrdem nomine filii postmortẽ
eius impetrare cognitionem. Si ã¬

Expanded text:
um se dedit et in ipsa adrogatione se circumventum dicat finge enim a praedone eum hominem locupletem adrogatum: dico debere eum audiri in integrum se restituentem. Si quid minori fuerit filio familias legatum post mortem patris vel fideicommissum relictum et captus est, forte dum consentum sit aliquid quod personae eius cohaeret, t enim eius non capi, cum hanc patri non adquireret, sed ipse haberet. Et si heres sit institutus, si a patre in diebus centum sit emancipatus: mox patrem debuerit certiorare nec fecerit cum posset: qui eum emancmancipare. Pomponius adicit ex his causis, ex quibus in re peculiari filii familias restituuntur, posse et patrem quasi heredem nomine filii post obitum eius impetrare cognitionem. Si a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsit .R. indend̾ est ne non sine rõne dica᷑
eius loco qui ꝓmuliere fideuissit hr̃i
ie debere. ut quemad illi qmuis i gͦrane¬
rit mulierem inteced̾e exceptio adu̾sus
creclitor em detire. ne inmulierem mandãs¬
ti actio competat. ita mͥ quo adu̾sus te.
utilis exceptio detur: mͥꝙ inmulierẽ acdõ
deuegetur. qñhec obligõ ꝑ iculo mulie¬
ris firtura sit. ⁊ hec paulo expeclititius di
cenda. si pͥusquam ego tibi pecuniam sol¬
ĩuim. comꝑerini eam interressisse. Ce¬
terum si ante solu̾im uidendum utrum¬
ne nicħominus. ⁊ mulieri quidem exe
bendum sit ac si initio ego pecuniam
mulieri creclidissema. ac rursus tu mͥ ĩ
creclitum isses ꝙ quid̾ in agis dicend̾
existimaui. at sisenatus osulto lotꝰ
non sit. sicuti ⁊ cum debitorem sim:¬

Expanded text:
it uidendum, ne non sine ratione dicatur eius loco, qui pro muliere fideiusserit, haberi me debere, ut quemadmodum illi, quamuis ignorauerit mulierem intercedere, exceptio aduersus creditorem detur, ne in mulierem mandati actio competat, ita mihi quoque aduersus te utilis exceptio detur mihique in mulierem actio denegetur, quando haec actio periculo mulieris futura sit. et haec paulo expeditius cenda, si prius, quam ego tibi pecuniam solverim, compererim eam intercessisse: ceterum si ante solverim, videndum, utrumne nihilo minus mulieri quidem excebendum sit, ac si initio ego pecuniam mulieri credidissem ac rursus tu mihi in creditum isses. quod quidem magis dicendum existimavit, ut sic senatus consulto locus non sit: sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
iupẽmonio nrõ computant᷑. ¶ S
isiciuid depecorib mĩs ãbestiis ꝑa
tin sit ereptum uenire ĩ familie ħ¬
ciscunde iudicium putat. si ferame¬
uaserit. Nammagis eẽ ut nͣde sinat᷑
nr̃mẽẽ inquit ꝙ a lupo eripitur. uł¬
ciumres quas hr̃des anunal usu cepe¬

Expanded text:
imonio nostro computantur. Sed et si quid de pecoribus nostris a bestia ereptum sit, venire in familiae erciscundae iudicium putat, si feram evaserit: nam magis esse, ut non desinat nostrum esse, inquit, quod a lupo eripitur vcium res, quas heredes usucepe
Abbreviated transcription (Latin):
pendente nouatione solutum petere
posse. Qua exqͣ obligatione soluat
ꝑsonas ponas eandem pecuniam p᷑e ⁊
sub conditione nouandi animo ꝓmiᷤᷤ¬
sisse. s ħ dissimile est. Instipulatiõe
enimpura ⁊ conditional eumdem
debiturum certum est
creditorib prĩs ex pr̃imonis pr̃ono sol¬
uerunt. s pea non sufficientib boms
pupillum abstinuer. Queritur anꝙ
amplius creditorib ꝑtutores pupilli
souitum est. uł totum quod accepeit
restituere debeant respondi. si nichil
dolo fcm̃tutoris eẽt. Tutori quidem ł
pupillo non debi. Ereclitorib autem
aliis in id quod amplius sui debiti so¬
fuisiz. Quuia tamen a sciente fideiex
id qd̃ soluit repetere nonpossit qͣdebi¬
tum decłit nec tamen lib̾etur. ueluti
siis qui cunc̾tum hominem deberet sta¬
tuliberu decłit. Nam ideo euinnonli¬
berari quod ñ plenum stipłatoris hõĩẽ
fecerit. nec tñ repet̾e eumposie ꝙ debit̃

Expanded text:
pendente nouatione solutum repetere posse, quia ex qua obligatione soluat, diuersas personas ponas eandem pecuniam pure et sub condicione nouandi animo promisisse. sed hoc dissimile est: in stipulatione enim pura et condicionali eundem debiturum certum est.creditoribus patris ex patrimonio paterno solverunt, sed postea non sufficientibus bonis pupillum abstinuerunt: quaeritur, an quod amplius creditoribus per tutores pupilli solutum est vel totum quod acceperunt restituere debeant. respondi, si nihil dolo factum esset, tutori quidem vel pupillo non deberi, creditoribus autem aliis in id, quod amplius sui debiti sofuisset, quia tamen a sciente fidei exid quod solverit repetere non possit, quasi debitum dederit, nec tamen liberetur: velut si is, qui cum certum hominem deberet, statuliberum dederit: nam ideo eum non liberari, quod non in plenum stipulatoris hominem fecerit, nec tamen repetere eum posse, quod debitum
Abbreviated transcription (Latin):
it manumissosolu̾it qͣmuis extstumãs¬
ir ei aliqua tem̾i actione tam̃ repet̾e
non pot̾it. q naturale agnouit debi¬
tum ut enim libertas naturali iure
continetur. ⁊ dñatio ex gentium iure
nit᷑lucta est: ita debitił nõ debiti tõ:¬

Expanded text:
manumisso soluit, quamuis existimans ei aliqua teneri actione, tamen repetere non poterit, quia naturale adgnouit debitum: ut enim libertas naturali iure continetur et dominatio ex gentium iure introducta est, ita debiti uel non debiti
Abbreviated transcription (Latin):
tatione ⁊̃ pirataꝵ ⁊ latronum ⁊ nau¬
fragii casum prãe debet. ħ ita siclum¬
taxat accipientis gr̃ã commodatas
res. At siutriusq ueluti si comũem
amitum adcenam inuitaũimus.
tuq eius rei curam suscepisses. ⁊ eͦ tͥ meũ
apud quos dam inuenio qi dolum
tm̃prãre debeas. S uidendumest:
ne ⁊cłpa pr̃anda sit u̾ita culpe fiat
estimatio. sic̃ in reb pignori datis.¬

Expanded text:
tatione etiam piratarum et latronum et nautatione etiam piratarum et latronum et naufragii casum praestare debet. haec ita, si dumtaxat accipientis gratia commodata res. at si utriusque, ueluti si communem amicum ad cenam inuitauerimus tuque eius rei curam suscepisses et ego tibi apud quosdam inuenio, quasi dolum tantum praestare debeas: sed uidendum est, ne et culpa praestanda sit, ut ita culpae fiat aestimatio, sic
Abbreviated transcription (Latin):
cnue q est si ad fulciendam ĩsulã tirg¬
na commodasti. Deinde ꝓtraxisti. aut
etiam sciens uitiosa commodau̾is. ad¬
iuuãi qͥꝓpe nos non decipi benefitio oꝑ
altera comimodati agiposse uiufanꝰ
suit. pomp̃ scrupsit. N ameum qui
ca rucam purã uł lecticam comino¬
dauit nõ recte acturum de singulis
ꝓea p̾cium decli. deinde res ĩ p̾ate tua
diligentia pr̃andaẽ cuiȩlem cuusq
cliligentissinius pr̃familias sius
reb adhibi. ita tũ ur eos casus ñ
prestet ciib resisti non possit. uelu¬
ti mortes seruorum qiue sine dolo et
culpa eius acciclunt. latronuni hosti¬
um ue incursum piratarum ĩsidias.
naufragium incendium fugas seruo¬
rum qͥ custodiri non solum solẽt. E
aũ de lattonib ⁊ piratis inaufragio
modata sit alicui res ut eam rem ꝑe¬
gere se tũ ferat. Alio quin sicui idõ
argentum commodaui ꝙ is amicos
ad cenam inuitaturum sedrẽt: ud
ꝑegre secum portau̾it sñ ulla dubi¬

Expanded text:
mque est, si ad fulciendam insulam tigmque est, si ad fulciendam insulam tigna commodasti, deinde protraxisti aut etiam sciens uitiosa commodaueris: adiuuari quippe nos, non decipi beneficio opoaltera commodati agi posse Uiuianus sint, Pomponius scripsit: nam eum, qui carrucam puta uel lecticam commodauit, non recte acturum de singulis pro ea pretium dedi, deinde res in potestate tua diligentia praestanda est, qualem quisque diligentissimus pater familias suis rebus adhibet, ita ut tantum eos casus non praestet, quibus resisti non possit, ueluti mort‹e›s seruorum quae sine dolo et culpa eius acciumve incursus, piratarum insidias, naufragium, incendium, fugas servorum qui custodiri non solent. quod autem de latronibus et piratis et naufragio modata sit alicui res, ut eam rem peregre secum ferat: alioquin si cui ideo argentum commodaverim, quod is amicos ad cenam invitaturum se diceret, et id peregre secum portaverit, sine ulla dubi
Abbreviated transcription (Latin):
modatim solidum ꝯdempnatur. licet
ex ꝑte hrs est. ¶Sicut autem uolunta¬
tis iofficiim agns qͣm uecc̃itatis est com¬
modare. ita modum commodatifinẽ
ꝙ ꝑscribere est eius qui beneficium tri¬
buit. Cun autem id ferit idest pꝰͣmcõ¬
modauit tunc fine ꝑscribere.: ⁊ retro agͥe
atq in tempestiue usum cõmodate rei
auferre nou offitium tantum impeclit
s i suscepta obligatio int̾clantem ac¬
cipientemiq. Geritur .ii. negotium in¬
uice ⁊ iõ inuicem ꝓpõite sunt actiones.
utappeat ꝙ pͥncipio beneficũ ac nude
uoluntatis fuerat conu̾ti inmutuas
pr̃ationes actionesq cuules ut accid̾
in eo qui absentis negotia gerere in¬
choauit. Neqi enim inpune ꝑitura
desuͣct. Suscepiss enim fortassis aliꝰ
siis ñ suscepisset. Uoluntatiᷤ enimẽ
susciꝑe mandat̃: neccĩtatis osm̃are.
sͣ sipugillares mͥ commodasti ũ de¬
es inportime repetendo. Nam sinegaᷤᷤ¬
ses ł emissẽ. ł testes adhibuissem. Id̾¬

Expanded text:
odati, in solidum condemnatur, licet ex parte heres est. Sicut autem uoluntatis et officii magis quam necessitatis est commodare, ita modum commodati finemque praescribere eius est qui beneficium tribuit. cum autem id fecit, id est postquam commodauit, tunc finem prae scribere et retro agere atque intempestiue usum commodatae rei auferre non officium tantum impedit, sed et suscepta obligatio inter dandum accipiendumque. geritur enim negotium inuicem et ideo inuicem propositae sunt actiones, ut appareat, quod principio beneficii ac nudae uoluntatis fuerat, conuerti in mutuas praestationes actionesque ciuiles. ut accidit in eo, qui absentis negotia gerere inchoauit: neque enim impune peritura deseret: suscepisset enim fortassis alius, si is non coepisset: uoluntatis est enim suscipere mandatum, necessitatis consummare. igitur si pugillares mihi commodasti, ut dees importune repetendo: nam si negasses, uel emissem uel testes adhibuissem. ide
Abbreviated transcription (Latin):
ocluc unt auͭ a ccipiunt. dampnum
iniuria ab alio datum non ꝑtiñe ꝓcl̃
dubio est. Qqua x. cͦa aut diligen¬
tia consequi possumus ne aliͥ damp¬
num nob̾ iniuria det᷑.
oilissem ad te ꝑferendum ut non
debu̾it cuus estimare futurum ut
a quib dam mał hominib deciperet᷑¬
i tuũ non meũ detͥm̃tum erit sudima¬
Li homines intercepissent.

Expanded text:
conducunt aut utendum accipiunt, damnum iniuria ab alio datum non pertinere procul dubio est: qua enim cura aut diligentia consequi possumus, ne aliquis damnum nobis iniuria det? 2adidissem ad te perferendum, ut non debuerit quis aestimare futurum, ut a quibusdam malis hominibus deciperetur, tuum, non meum detrimentum erit, si id mali homines intercepissent.