comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciaꝵ nec nõ alii cuilib ordinis uidices ꝗ
ĩ illis iocis mmũẽti fuerit simue studiũ cũ
magna solicitudine adhibeãt ut eos possĩt
ꝯp̃hñdere. ⁊ cõphensos intalicͥmine pꝰ legip¬
timas ⁊ iuri cognitas ꝓbationes fiñfoĩ p̃scͥp¬
tiõe durissimis penis afficiãt ⁊ mortis con¬
mllã damꝰ licẽtiã scd̾m ãtiq̃ ꝯstãtiniane le¬
gis diffinitionẽ. ⁊ si ꝗdem ãcille ł lib̾tine
sit̃ que rapinã passe st̃ raptores tãtũmõ su¬
p̃dicta pena plectent᷑ substãtiis eoꝵ nullã
diminutionẽ passũris. Sĩ aũt ĩ ingenuã
femiã tale facinũ ꝑpetret᷑. ⁊ ã omĩs resmo¬
bił seu ĩmobił⁊ se mouẽtes tã raptoꝵ ꝗ ⁊ eoꝵ

Expanded text:
non alii cujuslibet ordinis judices, qui in locis illis inventi fuerint, simile studium cum magna sollicitudine adhibeant, ut eos possint comprehendere; et comprehensos in tali crimine, post legitimas, et juri cognitas probationes, sine forti praescriptione, durissimis poenis afficiant, et mortis condum antiquae Constantinianae legis definitionem. Et si quidem ancillae vel libertinae sint quae rapinam passae sunt, raptores tantummodo supra dicta poena plectentur, substantiis eorum nullam deminutionem passuris. Sin autem in ingenuam personam tale facinus perpetretur, etiam omnes res mobiles seu immobiles et se moventes ta
Abbreviated transcription (Latin):
mai̾tũ nolentes acciꝑe ĩsua puditicia inanẽ
uoluerĩt. pleno dño eis sãctimꝰ applicari ne
poscere. s cui parẽtes uoluent̃ excepto rapto¬
re ealegittimo copuł matͥmoĩo. Qm̃ nul
lo mõ nullo tp̃r datur. anrã serenitate licẽ¬
cia eis ꝯsetire ꝗ hostili moẽ mnrã tepublica
matmoĩ stud⁊̃ sibi ꝯiũgẽ. Opoitet eñi uͥ¬

Expanded text:
maritum nolentes accipere in sua pudicitia remanere voluerint, pleno dominio eis sancimus applicari, neposcere, sed cui parentes voluerint excepto raptore, eam legitimo copulent matrimonio, quoniam nullo modo nullo tempore datur a nostra serenitate licentia eis consentire, qui hostili more in nostra re publica matrimonium student sibi coniungere. oportet e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗnuptas mulieres ausi sũt raꝑe qr duplici
trimine tenẽt᷑ tã ad ultui quã rapine. ⁊ o¬
port acrius ad ult̾ũ crim̃ exhac adiectione.
sũ tam detestabile cͥmen aut potentatu rap¬
tor se defendere aut fuga euad̾e potuerit:
ĩ hac ꝗd regia urbe. tãuiri excelsi prefecti p̃¬
torio. quã uir głosissimus p̃fectus urbis.
Inꝓiũtiis aũt tam uiri emimnentissimi p̃¬

Expanded text:
ausi sunt rapere, quia duplici crimine tenentur tam adulterii quam rapinae et oportet acerbius adulterii crimen ex hac adiectione psum tam detestabile ctor se defendere, aut fuga evadere potuerit, in hac quidem regia urbe tam viri excelsi praefecti praetorio, quam gloriosissimus praefectus urbi, in provinciis autem, tam viri eminentissimi p
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ agroshabendi bucellaĩost naũrosar.¬
matosq ẜuos ucẽtiã uolumꝰ eẽ p̃clusam:
ꝙ si quis p̃t̃ hec que nrã mãsuetudo salu¬
brit̃ orlinauit armata mãcipia seubu¬
cellanos aut isauros insitis p̃dũ aũ uix¬
cõdep̾nationẽ uĩdictã meos semssimã
iuĩtiaꝵ rectores insprculis ẽẽ debebt̃. nec
audeat ẜ statuta nr̃e mãsuetudinis ĩ ali¬
quo uiolare scientesꝙ. ex disimulatione.
dignitatis ⁊ ãministratiõis cĩgulo pͥua¬

Expanded text:
t agros habendi bucellarios vel Isauros armatosque servos licentiam volumus esse praeclusam. Quod si quis praeter haec, quae nostra mansuetudo salubriter ordinavit, armata mancipia seu bucellarios aut Isauros in suis praediis aut iuxcondemnationem vindictam in eos severissimam rovinciarum rectores in speculis esse debebunt, ne quis audeat statuta nostrae mansuetudinis in aliquo violare, scientes, quod ex dissimulatione dignitatis et administrationis cingulo p
Abbreviated transcription (Latin):
lentiã confessiõnib testiũ aut ꝓͥrs do¬
tebunt᷑ fud inscio dño cõmiserit postre¬
mosuplicio d̾ditosiucre ꝑpet̾ta cẽsemũ:
Qd sullimetu atq exortaciõe dñoꝵ i
olentiã admiserĩt. palassi ẽ scd̾m legẽ ui.¬
liã dñm infam̃ ꝓnũtiatũ. loci aut ori¬
ginis ꝓͥed̾ ignitite nõ uti Seruos uero
quos furoĩb talib paruisse ꝯstitiͣt me¬
tallis pꝰsentẽtũ decliules aũ ĩ famesq ꝑ¬
son̾e ⁊ hu quihisaut ĩepus iuolẽtiã ꝑ¬
pet̾sse ꝯuĩcent᷑ constinicionũ diualiũ
t ꝗͣ graui ĩ famia sit notãdus. suuolẽ¬
tie crim̃ ap̃se ꝓbaum distulerit omise¬
ritł mpunitati doãuerit au molliorẽ ꝗͣ¬

Expanded text:
lentiam confessionibus testium aut propriis docebuntur, si id inscio domino commiserint, postremo supplicio deditos luere perpetrata censemus. Quod si illi metu atque exhortatione dominorum violentiam admiserint, palam est secundum legem Iuliam dominum infamem pronuntiatum loci aut originis propriae dignitate non uti, servos vero, quos furoribus talium paruisse constiterit, metallis post sententiam dedi. Viles autem infamesque personae et hi, qui bis aut saepius violentiam perpetrasse convincentur, constitutionum divalium quod gravi infamia sit notandus, si violentiae crimen apud se probatum distulerit omiserit vel impunitate donaverit aut molliorem
Abbreviated transcription (Latin):
om̃icomodo destituitur pat̾. nec
retinet usĩfructũ. iurrilesei int̃ filioͤ
siue unus siue pluyes sut. ususfruc¬
tus tribumus portioẽ siuomulier
moriẽs alios ex filiis emãcipatos
apatre aliompatra porestate dimi¬
sei̾t: in hoc cañ dispariutet᷑ maritus
defũcte. beneficiq quo casu utrͣisꝙ
p̃scripsimꝰ .i. circaeoꝵ quidẽ portio¬
nẽ quos adhuc insacris retinet.u¬
sũ fiuctũ ex legũ auctoructe retine¬
bit: et p̃mĩ delate cũuolet eman¬
cipanonais accipiet Ineorũ uõ par¬
te quos exifse depotestate uiuma¬
tre cõstiterit. usilm fructum uiri¬
ẽẽ cẽsemus: ut maritus quiuxore
mortua ñ extantib filiis. cũ solis
nepotib ułneptib exhac lege ad
emolumentũ uocãdus ẽ sumus
uł ura. ł plures nepotes exfilio
imo uł plurib quimpotestare de¬
fecerunt ꝓcreatisũt hoc iure uti¬
innepotes ñ est tamen abre ut

Expanded text:
omni commodo destituitur pater nec retinet usum fructum, viriles ei inter filios, sive unus seu plures sunt, usus fructus tribuimus portiones. Si vero mulier moriens alios ex filiis emancipatos a patre, alios in patria potestate dimiserit, in casu dispari utitur maritus defunctae beneficio, quod casui utrique praescripsimus, id est circa eorum quidem portionem, quos adhuc in sacris retinet, usum fructum ex legum auctoritate retinebit et praemium delatae, cum volet, emancipationis accipiet, in eorum vero parte, quos exisse de potestate viva matre constiterit, usum fructum viriesse censemus, ut maritus, qui uxore mortua, non extantibus filiis, cum solis nepotibus vel neptibus ex hac lege ad emolumentum vocandus est, si unus vel una pluresve nepotes ex filio uno vel pluribus, qui in potestate defecerunt, procreati sunt, hoc iure utain nepotes, non est tamen ab re, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃ tor uł is cuiresdonatur obẜuet:
ne ũqũa partẽ earũ rerum quas alie¬
nan ꝓbibitum ẽ sciẽs accipiat ł
ig̃norans Docere enim pat̃ debet
ꝓpni nis eam iẽ ẽẽquãdonat aut
potenit p̃sc prionẽ opponere filiis.
quãdoꝙ rẽ suã uendicantib:¬
ꝓaina. exmat̾tia linea uemẽtes. ne¬
potinepti pneponi ꝓnepritestim̃to.
fidĩ cõmisso. legato. donatione. Ear
intestati succẽsionẽ cõtulerĩt: pat̃ fi¬
lio filieue integra in libataꝙ custo¬
diat. ut uñdere. donare. relinquere.
alteri obligare. sicut nec mat̾ra
bona ñpossit usu fru. ctu duntar¬
at ad eũꝑtinete: ita ut quẽ admodũ
ip̃e suꝑhis reb licẽtiãtotius potesta¬
tis amĩtit defũcto ẽo: filio filie ue
p̃cipua cõputent᷑: nec ab illisquiex
patre sint coherdes uẽdicẽt᷑.¬

Expanded text:
ptor vel is, cui res donatur, observet, ne quam partem earum rerum, quas alienari prohibitum est, sciens accipiat vel ignorans. Docere enim pater debet, proprii juris eam rem esse, quam donat aut poterit praescriptionem opponere filiis quandoque rem suam vindicantibproavia ex materna linea venientes nepoti nepti pronepoti pronepti testamento fideicommisso legato donatione vel intestati successione contulerint, pater filio filiaeve integra illibataque custodiat, ut vendere donare relinquere alteri obligare, sicut nec materna bona, non possit usu fructu dumtaxat ad eum pertinente, ita ut, quemadmodum ipse super his licentiam totius potestatis amittit, defuncto eo filio filiaeve praecipua computentur nec ab illis, qui ex patre sunt coheredes, vindicent
Abbreviated transcription (Latin):
ptum siuesit pͥmo iuditio peti¬
tiditatio: siue ẽa tributa nõfit.¬
siue nec petit᷑a quid̾. cã dirre cui¬
quã ñlicebit eidem ratione qu¬
a nec tmuditus quid cognition¬
um mãrũ dilatio tribuisolet.

Expanded text:
t, sive sit primo judicio petita dilatio et ea tributa nosive nec petita quidem, eam dari cuinon licebit eadem ratione, qua ne in judiciis quidem cognitionum imperialium dilatio tribui solet.
Abbreviated transcription (Latin):
missi cuisa auõtuo p̃stiter. fru¬
stra ab ħelib crus de cart q̃stio
sed exconscientia relicti fidĩ cõmi̾¬
si satis defuncti uoluntiti factuł
cẽ uideatur¬
dͥ.ũ. c umꝰ scd̃ uoluntatem de¬
functe: onidem pũellã abhert¬
dib manumifsam. camq pͥis¬
quã er restitucretur ẜeditas u¬
testatam uita fuctã ꝓponas ad
manu missores cius successioꝑ
tinͣct quisi adicrint cius ꝓcix¬
ditatem cõfufis actionib fidĩcõ¬
missofunt libati.:¬

Expanded text:
issi avo tuo praestiterunt, frustra ab heredibus de ea re quaestio sed ex conscientia relicti fideicommissi satis defuncti voluntati factum esse videatur. Cum secundum voluntatem defunctae chrysidem puellam ab heredibus manumissam eamque, priusquam ei restitueretur hereditas, intestatam vita functam proponas, ad manumissores eius successio pertinet. Qui si adierint eius hereditatem, confusis actionibus fideicommisso
Abbreviated transcription (French):
orp̃. conft.. Iuxta sanctioñem quam
dudum meruistis. ⁊ uos ⁊ mancipra ut̃a:
nullus noins collationibus obligatit:
setuacatione gaidebitis. preterea neqro
fprtes fuscipietis:¬

Expanded text:
 . Iuxta sanctionem, quam dudum meruistis, et vos et mancipia vestra nullus novis collationibus obligabit, sed vacatione gaudebitis. Praeterea neque hospites suscipietis
Abbreviated transcription (Latin):
da obseruatione cauerũt: ut idem dĩ¬
ci pͥulegnis plurib redũdaret: Itaq
extͣ ordinarioꝵ munerũ apre dictis:
necessitas. atq oĩs molestia cõquiescat:
ad pãgariã quoq p̃stationem non
uocentur nec eoꝵ dem facultates at¬
q substantie om̃ib cłicis hꝰmõi p̃¬
rogatiua succurrat ut coniuigia cłi¬
coꝵ aclibi qq̃ ⁊ min̾isteria. ⁊ ma¬

Expanded text:
averunt, ut idem clerici privilegiis pluribus redundarent. Itaque extraordinariorum a praedictis necessitas atque omnis molestia conquiescat. Ad parangariarum quoque praestationem non vocentur nec eorundem facultates atque substantiae. Omnibus clericis huiurogativa succurrat, ut coniugia clericorum ac liberi quoque et ministeria,
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ Omnis acłicis indebĩte conuen¬
tionis iniuria. ⁊ imq ex actioĩs repel¬
lantur inꝓbitas. nullaq conuentiosit
cirta eos muncrum sordidorum ⁊ cũ
negãtor es adaliquam prestationem cõ¬
petentem uocantur abhis uniuersis
istius modi strepttus conquiescat Si
uel mertatura honestati tñ conscia con¬
gesserĩt: inusum pauperum atq egen¬
t̾ium ministrari oporteat aut idꝙ
exeorundem ergasterus: uł tabernis cõ¬
quiri potuerit ⁊ colligi collectum idreli¬
gionis estiment lucrum: ueru̾m etiã
hominibus eoruindem quioꝑã in
mercimonus hñt: diui principis

Expanded text:
 Omnis a clericis indebitae conventionis iniuria et iniquae exactionis repellatur improbitas nullaque conventio sit circa eos munerum sordidorum. Et cum negotiatores ad aliquam praestationem competentem vocantur, ab his universis istiusmodi strepitus conquiescat; si vel mercatura honestati tamen conscia congesserint in usum pauperum adque egentium, ministrari oportet, ut, quod ex eorundem ergasteriis vel tabernis conquiri potuerit et colligi, collectum id religionis aestiment lucrum. Verum etiam hominibus eorundem, qui operam in mercimoniis habent, divi principis
Abbreviated transcription (Latin):
corum cnim condempnamus erro
rursus bap̃tismate nõpurificant.
s incestant lauacri nomine polluen
tectus. una cum co quipiaculiare qi¬
men conmisit. sitam̃ capax criminis

Expanded text:
orum condemnamus errorrursus baptismate non purificant, sed incestant, lavacri nomine polluentectus, una cum eo, quia piaculare crimen conmisit, si tamen criminis
Abbreviated transcription (Latin):
quibus ꝓ reatus similitudine omĩsle¬
gitimus actus int̾ dictus est s hs ꝗ
gans.: ⁊ samaritis: ⁊ montinastis: ⁊
taxdorsis: ⁊ ophitis õe testiinonium
ficut ⁊ alias legittimas cõuersatioẽs
sanctimus ẽẽ int̃dictum: alus uõe
reticis tam̃modo iudic̃ialia testimor̃a
contra orthodoxos ẜ quod cõstitu¬
tum ẽ uolumus cẽ imbita ceteꝵ te¬
stamentinia testimona coꝵ q̃uein¬
ultrmis elogns uł cõtẽtib cõfistũt.
ꝓpt̃ utilitatem necefsarii usus eis fi¬
ne ulla distinctione permittimus
ne ꝓbationũ facultas angustetur:

Expanded text:
quibus pro reatus similitudine omnis legitimus actus interdictus est. Sed et hganis nec non Samaritis et Montanistis et Tascodrogis et Ophitis, omne testimonium sicut et alias legitimas conversationes sancimus esse interdictum : aliis vero haereticis tantummodo iudicialia testimonia contra orthodoxos, secundum quod constitutum est, volumus esse inhibita. Ceterum testamentaria testimonia ultimis elogiis vel in contractibus consistunt, propter utilitatem necessarii usus eis sine ulla distinctione permittimus, ne probationum facultas angustetur.
Abbreviated transcription (Latin):
orp̃. ualer.uenditi actione
ad recipiendum refiduum p̃¬
cium intendere iduersario di¬
o poteris necꝙ inconpẽsatõem
uenerit: quasi⁊tu minctind̾¬
beres.idobẽt tibi potrrit. sun
bone fidĩ contratu inquo mi¬
iores etiã ingintiguinq ami¬
ins officio iudicis in hnscẽ dolo
cominissa funt: adtuuantur. nu¬
sto eriore te ductum. ut staud̃
fructus qq pceptos. añ uendi¬
cionem cyntracta quos cũuẽndi¬

Expanded text:
. Venditi actionem ad recipiendum residuum pretium intendere adversario tuo poteris. Nec quod in compensationem venerit, quasi et tu invicem deberes, id obesse tibi poterit, si in bonae fidei contractu, in quo maiores etiam viginti quinque annis officio iudicis in iis quae dolo commissa sunt adiuvantur, iusto errore te ductum vel fraude Fructus quoque perceptos ante venditionem contractam, quos, cum vendi
Abbreviated transcription (Latin):
siue sciett fruc ignoranttr di¬
cchatir cipititio p̃dni uendi¬
ti: imaior irruentasit: it̃tũ
conuenitur: quintũ fiscifset
emptor abrtio minus acret
graum̃ functionis cognoĩnff:
nullã aduerius uendiorẽ tatr¬

Expanded text:
gnorante dicebatur capitatio praedii venditi et maior inventa sit, in tantum convenitur, quanto, si scisset emptor ab initio, minus daret gravamen functionis cognovisset, nullam adversus venditorem ha
Abbreviated transcription (Latin):
solimo cefsauit: subasti distric¬
tionis acciput firmititem sin
aut̃ itnoris forte ꝑsor fui̾t ĩ¬
etͣa necessesit legittme defen¬
nchilq intersit ut rũ ne inof¬
sitrum fumme rei ꝓcuratoris:
ancertx fectoris puntic idqd

Expanded text:
solutio cessaverit, sub hasta distractionis accipiat firmitatem. Sin autem minoris forte persona fuerit inserta, necesse sit legitimae defennihilque intersit, utrumne officium summae rei procuratoris an certe rectoris provinciae id quod
Abbreviated transcription (Latin):
nactus pofiessionem. fructus pͣer¬
cepit. portẽ p̃tii quãpene̾ se
hr̃ cũusuris restituere quas ⁊
pͣceptorũ fructitũ ratio. qet
minoris atttis fauorlcet n¬
untio alt̃is cõuenit. nõ faci¬
le adrescitidendã ꝑ fectã uen¬
dicionem sedady̾ tum ceigẽ¬

Expanded text:
nactus possessionem fructus percepit, partem pretii quam penes se habet cum usuris restituere, quas et perceptorum fructuum ratio et minoris aetatis favor, licet ninitio aliud convenit, non facile ad rescindendam perfectam venditionem, sed ad pretium exige
Abbreviated transcription (Latin):
mt̃. chiođ. Exitrali pacto per¬
onilis dutͣeit paciscentib ac̃
iuxta emptiorts conttactum
dertia uenditoris nõ fut. q̃n¬
di intercẽ cõpien emptionẽ
fuiͣt arbitritus p̃sies ꝓutitic

Expanded text:
o. Ex arrali pacto personalis dumtaxat paciscentibus actiuxta emptionis contractum procacia venditoris non fiat, quanti interesse compleri emptionem fuerit arbitratus praes
Abbreviated transcription (Latin):
o̾.nĩ.c¶ umconuent ut singu¬
le ãphorr inni certo p̃tioue¬
neantͣ uãtradantur. inpͣfec¬
taetiam tunc uenditione: ꝑ¬
iculut uini. mititiemtoris
qui m̾orã m̃fute ficienoe non
interpofuit nonfut cumaũ

Expanded text:
. Cum convenit, ut singulae amphorae vini certo pretio veneant, antequam tradantur , imperfecta etiam tunc venditione periculum vini mutati emptoris, qui moram mensurae faciendae non interposuit, non fuit. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ti tractantes cognouimus
quod nomiulti captitites alicqͦ¬
rũ motũtirus necessitates sub
hac concitione fundos cõpa¬
rint: ut nec feliqii eorũ fisco
inferant: ⁊ tnmmunes eos poffid̾¬
ant idõq placuit: ut si quem
conslitert nmis modi habu¬
itse contractum. atthͥa lege

Expanded text:
lumenta tractantes cognovimus quod nonnulli captantes aliquorum momentarias necessitates sub hac condicione fundos comparant, ut nec reliqua eorum fisco inferant et immunes eos possideant. Ideoque placuit, ut, si quem constiterit huiusmodi habuisse contractum atque hac lege
Abbreviated transcription (Latin):
quos poffident publicis pensati¬
ones agnoscant: nec pactionib
contrattis adtuentici siuendi¬
tor aut donator aput se colloca¬
tionis sarcrnam pactione illiciti
uoluit retinerc ⁊ sinecdũ trãs¬
latas t ⁊ sessio cetifualis scd ap̃
priorem futidictim̃ forte per¬

Expanded text:
quos possident publicas pensitationes agnoscant nec pactionibus contrariis adiuventur, si venditor aut donator apud se collationis sarcinam pactione illicita voluerit retinere, etsi necdum translata sit professio censualis, sed apud priorem fundi
Abbreviated transcription (Latin):
ditam ꝑinolentũ igits abfũp¬
tamdicas: siuenditionẽ mulla
conditio suspenderat amisse
rei piculirmꝰ tr fmnadstringu¬
d̾. aã. Morts cafus ancille di¬
stricte᷑ etiam ante traditoo. it̃
fiue mori uendiratis dilatam
solutionem en tior p̃tũ. non

Expanded text:
ditam per violentiam ignis absumptam dicas, si venditionem nulla condicio suspenderat, amissae rei periculum te non adstring . Mortis casus ancillae distractae etiam ante traditionem sine mora venditoris dilatam solutionem emptor pretii non
Abbreviated transcription (Latin):
dã ꝓcuritorib institutis:
⁊post cõtestĩtã litẽ. dnĩs eff¬
ectis. hii quimandauerãt: ñb
abeant facultatẽ. negotia per¬
sequendi. ncapitales tnmici

Expanded text:
curatoribus institutis, et post contestatam litem dominis effectis, hi, qui mandaverant, non habeant facultatem negotia persequendi, nisi capitales inimici
Abbreviated transcription (Latin):
mrct uxoris. cũ solepm sitisdi¬
tione. ⁊ iliã ohẜuatione: intq¬
cedendi babert lib̾ã ficultatẽ:
nefemine ꝑsequende litis ob¬
tentu. ĩ ꝯtumeliã matronalis
pudoris. inteuerenter inru¬
ãt. nec cõuentib urroꝵ. uł iudi¬
mandatũ susteper̃t: licet man¬

Expanded text:
 sollemni satisdatione et alia observatione intercedendi habeat liberam facultatem, ne feminae persequendae litis obtentu in contumeliam matronalis pudoris inreverenter inruant nec conventibus virorum vel iudimandatum susceperit, licet ma
Abbreviated transcription (Latin):
ingenii tui docum̃tis exnr̃i codi¬
cis ordinatione acceptis. ⁊iussimꝰ
quos ꝓluueris tãcxfacundissimiᷤ
añcessorib. quã exniris dissertissi¬
mistoͣtis fori amplifsime secdis ad
sociandũ liborem cugẽ. his itiq col¬
lectis. ⁊ tirirm̃ palatiũ introduc¬
tis. nobisq tuo cestimonio placi¬
tis totã rẽ faciendã ꝑmisimus.i¬
tatam̃ ut tin uigil antissimi. ani¬
mi gub̃natione res om̃is ccibrẽ¬
turꝰ ¶Inbemusigit̾ uobis antiqͦ¬
rũ prudentũ quib auctoritatẽ cõ¬
scribendarũ int̃p̃tandarũq legũ¬

Expanded text:
ingenii tui documentis, ex nostri Codicis ordinatione acceptis; et jussimus quos probaveris, tam ex facundissimis antecessoribus quam ex viris disertissimis togatis fori amplissimae sedis, ad sociandum laborem eligere. His itaque collectis, et in nostrum palatium introductis, nobisque tuo testimonio placitis, totam rem faciendam permisimus: ita tamen, ut tui vigilantissimi animi gubernatione res omnis celebretur.--§ 4. Jubemus igitur vobis antiquorum Prudentium, quibus auctoritatem conscribendarum int
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ est rͥequirere:. quiaomẽ ꝙ ꝙ ha¬
ic positum ẽ. hoc unicum ⁊ solũ
obẜuari censeimus nec iniuditio

Expanded text:
oque est, requirere, quia omne quod hic positum est hoc unicum et solum observari censemus. Nec in iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
d.aã.ꝯ m̃ ifseris patrem tu¬
um cicontraquem p̃cem fũ¬
cas hac conditione dedisse
fundum ut inuicem dotnũ
certam acciperet: aditus p̃¬
ses ꝓuintic placitis cũ parcͣ
datus c̃ sequi nõ ꝓspexit con¬
ditionis racione̾ datum resti
tuere sicut dostulas iubebit
fihinic nõ pareaturi. p̃scpͥtis ũ¬
bis incertam cnlem dandã
accionem utris auctoritas d̾¬
monstrahi.
6.aã Errtionem reb fic¬
ri nonp̃osse pͥdem placuiti
gitur cũ frum̃ti certamodia¬
tioem calli moͣcho ⁊ acamato
te dedisse ut tibi rep̃sentẽt
olei designatum ponouis ad¬
scueres: siplacitis citra stipu¬
litiontis solemntitẽ nõ exibe¬
ant fidem quantum decdisti
ciusa nõ secuti condicere ꝓde
fiderio tuo potes:
dido ut ꝙ placuerit m̃striũ
scu annuum cibi p̃strretur
cum hicius modi cõuentio nõ
nudi picti nomine censcatur:
s reb ꝓpͥis dicte legͥis substã¬
tia mumatur adimplendum
placititum ficut postulas p̃¬
scpͥtis uerhis tibi conpetit ac¬

Expanded text:
am adseris patrem tuum ei contra quem preces fundis ea condictione dedisse fundum, ut invicem domum certam acciperet, aditus praeses provinciae placitis eum parere datus est, sequi non perspexerit, condictituere, sicut postulas, iubebit.si huic non pareatur, praescriptis verbis incertam civilem dandam actionem iuris auctoritas demonstrat. Emptionem rebus fieri non posse pridem placuit. Igitur cum frumenti certam modiationem Callimacho et Acamato te dedisse, ut tibi repraesentent olei designatum pondus adseveres, si placitis citra stipulationis sollemnitatem non exhibeant fidem, quantum dedisti, causa non secuta condicere pro desiderio tuo potes dido, ut quod placuerat menstruum seu annuum tibi praestaret, cum huiusmodi conventio non nudi pacti nomine censeatur, sed rebus propriis dictae legis substantia muniatur, ad implendum placitum, sicut postulas, praescriptis verbis tibi competit ac
Abbreviated transcription (Latin):
infertnde iiurie priuignis cius.
liba facultas cẽ debet paternos eti¬
am liber tos sicut tudicis iniurio¬
sos tibi fursse ferendum non est p̃¬

Expanded text:
inferendae iniuriae privignis eius libera facultas esse debet: paternos etiam libertos, sicuti dicis, iniuriosos tibi fuisse ferendum non est. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
peti fingit᷑: auratione auqua dbitũ fla¬
gitat᷑ q̃ occurrẽ atq ꝑstreꝑe examicõ¬
duener̃ iussimꝰ seqͥuestrarinec eaꝵ obice
andnegotio tarlitatis afferti  accusati¬
one fundata hest cũ cõstii̾t quo uue id̾e
maĩti ł ext̾nei qu̾oue tpr actĩo fuent ĩ¬
tromissa discutiat᷑ cim̃ facti qualitã pu¬
blicet᷑. Cũ ⁊ nugia q̃ mͣagnitudintiuꝑat᷑¬
obsit examinĩ:
d̾. ã. S ⁊ qui ad ultͣii fuert̃ aitusati
⁊ obtentu ꝓxint̾ttaus intẽtata depulerĩt
ꝑcõmemorationẽ necessitudim᷑s fidem
crimini d̾rogando dũ existimatur nõ de¬
si post modũ mimptias suas consortiũq
ꝯuienerit facmꝰ illud in quo fuerĩt accu¬
sati maĩfesta fide atq ĩditiis euidentib
publicabĩt: uñ si qui eimõi reꝑti fueñt
uissim̾ eoidem scuerissime uidicariaue

Expanded text:
peti fingitur aut ex ratione aliqua debitum flagitatur, quae occurrere atque perstrepere examini consuerunt, iussimus sequestrari nec earum obice aliquid negotio tarditatis adferri: sed accusatione fundata, hoc est cum constiterit, quo iure id est mariti vel extranei quove tempore actio fuerit intromissa, discutiatur crimen, facti qualitas publicetur, cum et iurgia quae magnitudinobsit examini.  pp. Si qui adulterii fuerint accusati et obtentu proximitatis intentata depulerint, per commemorationem necessitudinis fidem crimini derogando, dum existimatur non desi postmodum in nuptias suas consortiumque convenerint, facinus illud, in quo fuerint accusati, manifesta fide atque indiciis evidentibus publicabunt. Vnde si qui eiusmodi reperti fuerint, iussimus in eosdem severissime vindic
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ. inpecuntartis cõtrouersũs.
⁊̃ sispecrlit̃ hoc p̃cepti. ł senͣten¬
tic. minime designat auctorits:
pafsĩumcuiq. sitam̃ ita malueit.
ꝑ procuritorẽ respgndendi tri¬
burmmus ficultitẽ. N forte quos¬
dam nstiores nq̃umquã obcau¬

Expanded text:
. In pecuniariis controversiis, etsi specialiter hoc praecepti vel sententiae minime designat auctoritas, passim unicuique, si tamen ita maluerit, per procuratorem respondendi tribuimus facultatem: nisi forte quosdam, iustiores nonnumquam ob cau
Abbreviated transcription (Latin):
incrucrit: cignitatis: ł ꝓconsula¬
re us cdixit. aut uicini fuĩt adm¬
inistritione suffultus: siqb̾ ab co
ł infertur iurgiũ. P refertur. ꝓcu¬
tatoris ꝑsonĩ innegotu fuituri
substituat ꝙ fiquis sanctionish¬
utus statuta trangressus. iudituᷤ
sese turgaturus ingessent: cure¬
at enis litis sorte: cuius nꝑꝓcuratõt¬

Expanded text:
it dignitatis vel proconsulare ius dixerit aut vicarii fuerit administratione subfultus, si quid ab eo vel infertur iurgium vel refertur, procuratoris personam in negotii sui iura substituat. Quod si quis sanctionis huius statuta transgressus iudiciis sese iurgaturus ingesserit, careat eius litis sorte, cuius no
Abbreviated transcription (Latin):
Mp̃.. Licet inprincipioq̃ is¬
stionis ꝑsoã debet inquiriꝓcu¬
ritors. an adagendũ negotium
mandatũ adno lits hab̾cat. trm̃
sifusus ꝓcuritos mucnatur: nec
dici cõtrouersicꝰ solent᷑. nec potest

Expanded text:
. Licet in principio quaestionis persona debet inquiri procuratoris, an ad agendum negotium mandatum a domino litis habeat, tamen si falsus procurator inveniatur, nec dici controversiae solent nec potest
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ cõstituit diuus cliudi¬
us cõfultissimus princeps parenꝰ
nr̃. ut uctiga ciuse afficerentur:
hñ qui sibi potemtiorũ patroci¬
nũaduocissent ut ꝓpofito me¬
tu. tudicͥarie lites potins fuom̃¬
Te discurerent: quã potentioꝵ
domorũ oppib interentiri quẽ¬

Expanded text:
admodum constituit divus Claudius consultissimus princeps, parens noster, ut jactura causae afficerentur hi, qui sibi potentiorum patrocinium advocassent, ut hoc proposito metu judiciariae lites potius suo Marte decurrerent, quam potentiorum domorum opibus niterentur. Ru
Abbreviated transcription (Latin):
allegitis. mat urã. ad excludendã
moffitiosi querelã: pene uniũ¬
sas facultites sins dum ageret
ireb humanis: fictis don̾atio¬
nib:stue inquos dã liberos. siue
incxtraneꝗs: exausit: acposteaudᷤ
exdiab untus fecit heredes: eas¬
q legatis uł fidĩ cominifsis exin¬
anlre gestuũt: nõmiuna uyxta
formam. suꝑ moffitioso testam̃¬

Expanded text:
adlegatis, mater vestra ad deludendam inofficiosi querellam paene universas facultates suas, dum ageret in rebus humanis, factis donationibus sive in quosdam liberos sive in extraneos exhausit ac postea vos ex duabus unciis fecit heredes easque legatis et fideicommissis exinanire gestivit, non iniuria iuxta formam super inofficioso testam
Abbreviated transcription (Latin):
niũ suũ impetu quodã tnm̃se
libalitatis infiliũ effudit: aut.
ĩ potestate eiꝰ is ꝑmansit: ⁊ arbitrifi¬
malic herciscunde offitio cõgn¬
itꝰ uit tibi quartã debite ab inte¬
stato portionis p̃stet incolumẽ
ausi emãcipatus fuit. ⁊̃ ꝗa donati¬
o nõindiget alieno adminiculo
si sins uirib nititur: upctacõn¬
stitutiones. is quiꝓuintiã regit.
adsimilitudinẽ inoffitiosi que¬
re le. auxilium tibi. qui

Expanded text:
nium suum impetu quodam immensae liberalitatis in filium effudit, aut in potestate is permansit, et arbitri familiae erciscundae officio congruit, ut tibi quartam debitae ab intestato portionis praestet incolumen, aut emancipatus fuerit, et, quia donatio non indiget alieno adminiculo, sed suis viribus nititur, iuxta constitutiones is qui provinciam regit ad similitudinem inofficiosi querellae auxilium tibi aequi
Abbreviated transcription (Latin):
euationẽ irritas fieri tabulas. ⁊ ni¬
ditia mortuorũ: placuit ademptis
hs quorũ imaginarius usus ẽ insti¬
tutione heredis. uerborũ nõ eẽ ne¬
⁊ directis uerbis fiat. antnfiexis:
ta sentencus. quo libet loquendi gt¬
nert sormata institutio uaieat: N¬
suncdo per eam liquebit uoluntatis
intentio nͣ ecessariasint momcntaũ¬
bõrũ: queforte semineos ⁊ dabuci¬
ens lingua ꝓfu ddit impostremis g̃
iudicũs: orctinandis amꝯtaerit sol¬
lemnium. ẜmonũ necessitas: ut qui
facultates ꝓpͥrs cupiunt ordinare:
inquacumq instrum̃ti matia cõsori¬
bere quib cũq uerbisnti: liberam ha¬
beant ficultitem.

Expanded text:
servationem irritas fieri tabulas et iudicia mortuorum, placuit ademptis his, quorum imaginarius usus est, institutioni heredis verborum non esse neet directis verbis fiat an inflexa. ta sententiis, quolibet loquendi genere formata institutio valeat, si modo per eam liquebit voluntatis intentio, nec necessaria sint momenta verborum, quae forte seminecis et balbutiens lingua profudit. Et in postremis ergo iudiciis ordinandis amota erit sollemnium sermonum necessitas, ut, qui facultates proprias cupiunt ordinare, in quacumque instrumenti materia conscribere et quibuscumque verbis uti liberam habeant facultatem.
Abbreviated transcription (Latin):
u. aã. S timus deseptẽ testib defu¬
erit: ux corã testatore om̃s eodẽ loco
testes suo uł aueno a mulo nõ signa¬
ueri nt. iure defitiat testam̃tum:
dehis auł̃ que de leta siue supͣ scrip¬
ta chicis. ñ adiuris sollepnitatẽ. sed
adfidĩ pertr̃nent questionẽ ut appa¬
reat utrã testatoris uoluntateꝰ em̃¬
dationẽ merueri nt. uel ab alttroĩ¬

Expanded text:
us . Si unus de septem testibus defuerit vel coram testatore omnes eodem loco testes suo vel alieno anulo non signaverint, iure deficiat testamentum. De his autem, quae interleta sive supra scripta dicis, non ad iuris sollemnitatem, sed ad fidei pertinet quaestionem, ut appareat, utrum testatoris voluntate emendatione
Abbreviated transcription (Latin):
nimos mouit: siccpto testam̃to fur¬
or cũ ĩuasit. sancimus itiq tale te¬
stam̃tum hoĩs qui inip̃o actutestam̃¬
ti aduersa ualitudine tentus c̃. ꝓn
uallis aliquod cõdere testam̃tũ uł
ultimã uolũtitẽ. ⁊ hoc sanam̃te ⁊ĩ¬
ceꝑit facere ⁊ cõsumauiͣt. nullo tali
mordo int̃uemiente stare testam̃tũ
siuc quãcumq ultimã uoluntaitem
censcinus. fi iͥ alia om̃ĩ accefserint
quembuius mõdi actib legittima ob¬
ẜuatio sequitur.:¬
dẽ.ã. D iscretis surdo ⁊ muto qua
nõ sẽper hũius mõĩ uitia sibi cõcur¬
nt. sancomuis. siquis utroq morbofi¬
mul laborat. idẽ ut neq audire. ne¬
q loqui possit. ⁊ hoc exipã naturam
beat: neq testam̃tũ ficere neq co

Expanded text:
nimos movit, si coepto testamento furor eum invasit. Sancimus itaque tale testamentum hominis, qui in ipso actu testamenti adversa valetudine tentus est, pro rvallis aliquod condere testamentum vel ultimam voluntatem et hoc sana mente et inceperit facere et consummaverit nullo tali morbo interveniente, stare testamentum sive quamcumque ultimam voluntatem censemus, si et alia omnia accesserint, quae in huiusmodi actibus legitima observatio sequitur. Discretis surdo et muto, quia non semper huiusmodi vitia sibi concurrunt, sancimus, si quis utroque morbo simul laborat, id est ut neque audire neque loqui possit, et hoc ex ipsa natura habeat, neque testamentum facere neque co
Abbreviated transcription (Latin):
quãnũper ꝓmulgauimits inreb que
parentibus adquin nompossunt. exi¬
stimet aliquid cẽ innouandũ: ⁊pimiᷤᷤ¬
sum fuisse filuᷤ familias cuuri cũq g¬
dus uł sexus testam̃ta fictrq stue sine
patris cõsensu bona pofideant scb̃m
nr̃e legis distinctionem. siuc cũ eorũ
uoluntatt nullo ⁊ enim modo hoc el
permittrmus: sedantiquascx ꝑomñ
conseruetur: quefiuis familias nrsi m
casib certis testam̃ta facere nullo ꝯ¬
cedit modo: ⁊ mnhis personis que bu¬
iuis modi facultatẽ habere rã conces¬
sesuntz¬

Expanded text:
romulgavimus, in rebus, quae parentibus adquiri non possunt, existimet aliquid esse innovandum, et permissum fuisse filiis familias cuiuscumque gradus vel sexus testamenta facere, sive sine patris consensu bona possideant secundum trae legis distinctionem, sive cum eorum voluntate. Nullo etenim modo hoc eis permittimus, sed antiqua lex per omnia conservetur, quae filiis familias nisi in casibus certis testamenta facere nullo concedit modo, et in his personis, quae huiusmodi facultatem habere iam concessae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
b locis datur querentib: iubemus ubi
tabularꝰ reperiri nõpossit. octauum
adhberi testẽ: ut quod tabulario ꝓsap̃¬
p̃dicto modo cõmistmus: idper octauũ
testẽ effectũ crpiat ub̃a potestate cõ¬
conce: denda suis uoluntates inp̃¬
dĩctum modũ ordinantib: cartuiã
ita fubscriptã itademq cõsignatũ ut
ante late forme declarant.q̧ui ueũt
ex testib custodiendã mãdãte sicficrirã¬
q cõfidimus ut nõ reciprat setantũ
incocis testañdi licentia seone locũ ꝗ¬
dẽ ullũ relinquat ĩsiduis: tot ocuus¬
ĩ spectata. tot insinirati senfib. dot in¬
supintuto locata manib.¬

Expanded text:
ibus locis datur quaerentibus, iubemus, ubi ibus locis datur quaerentibus, iubemus, ubi tabularius reperiri non possit, octavum adhiberi testem, ut, quod tabulario pro supra dicto modo commisimus, id per octavum testem effectum capiat: libera potestate concedenda suas voluntates in praedictum modum orsignatam, ut antelatae formae declarant, cui velint ex testibus custodiendam mandare. Sic fieri namque confidimus, ut non recipiat se tantum in caecis testandi licentia, sed ne locum quidem ullum relinquat insidiis tot oculis spectata, tot insinuata sensibus, tot insuper in tuto locata manib
Abbreviated transcription (Latin):
que incundem modũ crunt obfiã¬
da quãuis nonheredes instituere
sedlegata solũ s fidĩ cõmissa. ⁊m
sũma que codicillis habentur con¬
grua. duxerĩt ordinanda . Eit cum
humana fragilitas mortis p̃cipu¬
e cogitatione turbata minus me¬
moria possit res plures consequi.
patebit. cis licenta uoluntatẽ su¬
ã siue intestim̃ti łcodiculi tenore
cõpositã. cunuclint scribendã crede¬
re ut ineodẽ postta collatis testib
⁊ tibulario re etiã ut dictũ est pa¬
te facta cuius causa cõuocatisunt:
⁊ cartula ꝓmerctũt. quã susceptam.
testatori recitabut tabularꝰius sunt
⁊ testib. ut ubi tenor eoꝵ cunctis ĩ¬
notucrit: clogiũ ipse suũ ꝓfittatur
agnoscere ⁊ txanimi sui quelecta sũt
disposuisse sententia ⁊ insine subscri¬
ptio sequatur testiũ nec nonõĩum fi¬
gnacula tãtestiũ ꝓut dictũ ẽ quã tabu¬
larũ. Sedꝗ tabularioꝵ. copia nõtnoĩ¬

Expanded text:
Quae in eundem modum erunt observanQuae in eundem modum erunt observanda, quamvis non heredes instituere, sed legata solum vel fideicommissa et in summa quae codicillis habentur congrua duxerit ordinanda. 1b .  1 at cum humana fragilitas mortis praecipue cogitatione turbata minus memoria possit res plures consequi, patebit eis licentia voluntatem suam sive in testamenti vel in codicilli tenore compositam cui velint scribendam credere, ut in eodem postea collocatis testibus et tabulario, re etiam  ut dictum est patefacta, cuius causa convocati sunt, et chartula prometur, quam susceptam testatori recitabit tabularius simul et testibus, ut, ubi tenor eorum cunctis innotuerit, elogium ipse suum profiteatur agnoscere et ex animi sui quae lecta sunt disposuisse sententia, et in fine subscriptio sequatur testium nec non omnium signacula tam testium  prout dictum est quam tabularii. Sed quia tabulariorum copia non in omn
Abbreviated transcription (Latin):
orp̃. ã.⁊ Hacconsultissima iege sanci¬
mus. utcarentes oculis. scu morbo. uł
ita nati. permncupãtionem. fuc bon¬
dant moderamina uoluntatis: p̃sen¬
tib septẽ testib. quos altis quoq te¬
stim̃tis int̃ec̃ urris ẽ tabulario e¬
trã. ut cunctis ibidẽ collectis pͥmũ
adse cõuocatos õs ut sine scriptis
teftẽtur: doccant. deinde expͥmãt
noa speciaut̃ coheredũ: ⁊ dignititeᷤᷤ
fingulorũ. ⁊nditia. nesola nominũ
conmemoratio. quicquã ãbiguitatis pa¬
riat. ⁊ cxquanta parte. uł exquot ũ¬
tus. insuccessione ad mitidebeant.
⁊ quod unũquẽq legatariũ. seusi¬
dĩ comifsariũ. adsequiuelĩt: oũ dem¬
q p̾alã ecdicãt qucultimrũ capit
dispositionũ series. lege cõcefsa ꝗb
tis suboptentii sept̃e ut dictũ est te¬
stiũ. ⁊ eorundem testiũ manu subs¬
criptis. dchinc cõsignatis tã ab eis¬
aẽ cestib: qm atabulario: plenũ
obtincbit robur testantis arbitum:

Expanded text:
 . Hac consultissima lege sancimus, ut carentes oculis seu morbo vel ita nati per nuncupationem suae condant moderamina voluntatis, praesentibus septem testibus, quos aliis quoque testamentis interesse iuris est, tabulario etiam: ut cunctis ibidem collectis primum ad se convocatos omnes, ut sine scriptis testentur, edoceat, deinde exprimat nomina specialiter heredum et dignitates singulorum et indicia, ne sola nominum commemoratio quicquam ambiguitatis pariat, et ex quanta parte vel ex quotis unciis in successionem admitti debeant et quod unumquemque legatarium seu fideicommissarium adsequi velit: omnia denique palam edicat, quae ultimarum capit dispositionum series lege concessa. Quibus tis sub obtentu septem  ut dictum est testium et eorundem testium manu subscriptis, dehinc consignatis tam ab isdem testibus quam a tabulario, plenum obtinebit robur testantis arbitrium. 1a .
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ. aã. Si fiãt patruelis tuus an¬
te quartũ decimũ ctatis annũ suc
decessit cũficere nõpotuit testim̃tũ
rachil ex eius postremo recte postu¬
litur iuditio. Namsihanc etattm
at facere testam̃tũ. cõponere postre¬
mas cxc̃plo om̃rũ uolũtates. cõscri¬
be cochicillos salua testam̃torũ ob
uã. Sĩquis imperatorẽ forte here¬
acm instituerit. hab̃ at mutandi
sođm leges intestam̃to suo heredẽ
irscribendi.:¬

Expanded text:
doni. Si frater patruelis tuus ante quartum decimum aetatis annum suae decessit, cum facere non potuit testamentum, nihil ex eius postremo recte postulatur iudicio. Nam si hanc aetatem at facere testamentum, componere postremas exemplo omnium voluntates, conscribere codicillos salva testamentoruus . Si quis imperatorem forte heredem instituerit, habeat mutandi rit secundum leges in testamento suo heredem scribendi.
Abbreviated transcription (Latin):
b̾tatib. ⁊ inalus omĩb ꝑmittimus : Si
cm̃ uox articulati cianatira cõcefsaẽ.
nichu ꝓhibet cũ oiã queuoluit facere
ꝗa scimus quos dã uiris ꝑitos: ⁊ hocs¬
ubtilius cogitasse. ⁊ nͥuilũ cẽ exposu¬
isse. quipenitus nõexaudiat. siquis fu¬
p̃ cerebrũ illius loquãtur. scd̾m ꝙ uibẽ¬
tio celso placuit Ineo aut̃ cui mor b fu¬
perueniens auditũ tantũ modo ab¬
stulit. nec dubitari potest. quipos¬
sit omiã sine aliquo obstaculo faccre
recipientes. lingua aũt penitus p̃pe¬
dita licet aueterib auctoĩb sepiᷤ
hoc uariatũ c̃. at tam̃ si ⁊ bunc pcri¬
tũ litterarũ eẽ ꝓponamus. nichil ꝓ¬

Expanded text:
mittimus. Si enim vox articulata ei a natura concessa est, nihil prohibet eum omnia quae voluit facere, quia scimus quosdam iuris peritos et hoc subtilius cogitasse et nullum esse exposuisse, qui penitus non exaudit, si quis supra cerebrum illius loquatur, secundum quod iuventio celso placuit. In eo autem, cui morbus superveniens auditum tantummodo abstulit, nec dubitari potest, quin possit omnia sine aliquo obstaculo facere. recipientes, lingua autem penitus praepedita, licet a veteribus auctoribus saepius de hoc variatum est, attamen si et hunc peritu
Abbreviated transcription (Latin):
perantes subi aut̃. ⁊in huius moĩ uicũ
nõnaturalis siue misculo siue femine
accedtit calamitis: sed morbus postea su¬
ꝑueniens ⁊ uocẽ abstulit. ⁊ iures con¬
dustt: Si ponamus huĩ moĩ ꝑsonaslit¬
raro cõtingit Nurdis licet naturili

Expanded text:
perantes. Ubi autem et in huiusmodi vitiis non naturalis sive masculo sive feminae accedit calamitas, sed morbus postea superveniens et vocem abstulit et aures conclusit, si ponamus huiusmodi personam litraro contingit, et surdis, licet naturali
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. ã. Nequidã putarent oĩ tep̃r
licere militibus testam̃to quomodo
uoluerĩt cõponcre. sancimus. hsso¬
lis quicepedicionib occupatisunt.
memoratũ inclulgeri catiuituraᷤ
uoluntates cõficiendas benefitium:¬

Expanded text:
 . Ne quidam putarent in omni tempore licere militibus testamenta quomodo voluerint componere, sancimus his solis, qui in expeditionibus occupati sunt, memoratum indulgeri circa ultimas voluntates conficiendas beneficium
Abbreviated transcription (Latin):
Mpp̃.ã. Milites ĩ expeditione
degentes. fiuxores. aut. filios. a¬
ut amicos. aut conmilitones fu¬
os. postremo cuuislibet generis ho¬
mines amplecti uolucrint sup̃me
uoluntatis affectu. quomodo pos¬
sint. acuerint. testent Nec uxoq
aut filioꝵ eoꝵ cũ uoluntatẽ patͥs
reportauer᷑. meritũ aut libertas
dignitisq querititiz ꝓ inde ficut
uiris rationib licuit. ac semꝑlice¬
bit: siquid inuigini. aut inclipeo
litteris singuine fuo rutilintite
ad notauerint. aut inpuluere in¬
scripserint gldio. sub ipso t̃p̃r quo
inp̃uo uite᷑ sortẽ derclinquunt.
huius modi uoluntatem stabilẽ
ec̃ oportet.

Expanded text:
inus . Milites in expeditione degentes, si uxores aut filios aut amicos aut commilitones suos, postremo cuiuslibet generis homines amplecti voluerint supremae voluntatis adfectu, quomodo possint ac velint testentur, nec uxorum aut filiorum eorum, cum voluntatem patris reportaverunt, meritum aut libertas dignitasque quaeratur. Proinde sicut iuris rationibus licuit ac semper licebit, si quid in vagina aut in clipeo litteris sanguine suo rutilantibus adnotaverint, aut in pulvere inscripserint gladio sub ipso tempore, quo in proelio vitae sortem derelinquunt, huiusmodi voluntatem stabilem esse oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
dente cmpuonem obligatioẽ.
certũ ꝗͣd soluissete. sidebĩtũ
ate apud p̃fidem ꝓuintie pe¬
tatur. conpensationẽ erusꝙ in¬
debitt solursti: potes opponẽ
o m ĩgestratus urguente noii¬
nastis. ac ꝓh̃ĩs ꝓpt̃ onus pͥmi¬
pili pecumã soluistis: suꝑstici¬
osam geritis sollicitudinẽ. ne
abipr̃ conuenti hanc cis tm¬
putire minineme possitis. ł
a uob ꝗquã amplius exigitur
sitantũ quantũ etus tutoresd̃¬

Expanded text:
dente emptionem obligatione, certum quid solvisse, si debitum a te apud praesidem provinciae petatur, compensationem eius quod indebite solvisti potes opponereo magistratus urguente nominastis ac pro his propter onus primipili pecuniam solvistis, superstitiosam geritis sollicitudinem, ne ab ipsis conventi hanc eis imputare minime possitis vel a vobis quicquam amplius exigatur, si tantum, quantum eis tutores
Abbreviated transcription (Latin):
Op̃. gorcdan. S itpt̃ fructus cx
possestione tui ꝓcept᷑os incini¬
cus tuus d̾bitot᷑ constitutus ẽz
cũid ꝙ amatre tua legitũ ẽ. ati
petere ceꝑit.: mutuo debite quã
fieri nõpo test

Expanded text:
. Si propter fructus ex possessione tua perceptos vitricus tuus debitor tibi constitutus est, cum id, quod a matre tua legatum est, a te petere coeperit, mutuo debitae quanfieri non potest
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ã. ¶atris piẽtas instrue̾ te põt
quostutores filio tuo petẽ debẽs. S
fili pupilli agat᷑: petendi autem filir
cu̾ratores necessitas matͥb inpoĩta nõ
ẽ Cũpabetes minõres ãno uicessimo
ꝗnto ipĩ sibi curatores sires eoꝵ exig̃.
petere debeant:¬
orp̃. Gorcł. a N Dmnone eam q̃ cõdã
pupilla fuit tua. cũ eam nõ tantum
uiri potñtẽ. s ẽ nupsisse ꝓponas ut
sibi petat curatorẽ ꝙ siea petere nogle¬
xĩt: quomat᷑ iuspossis ratioẽs reddẽ
aministratioĩs. adito eocui suꝑ ea
re notio ẽ petẽ ciãtorẽ nõ uetar. si
d̾.ã. S⁊ filuis debitoi̾s tiui nõ sũt
nẽcessarĩ ꝗ tutores petat̃.: potis ⁊ ipẽ
curare ut accipiant ꝑquos legipti¬
me defendantur
filiis frĩs sin nõphibetur

Expanded text:
ae. Matris pietas instruere te potest, quos tutores filio tuo petere debes, sedfilii pupilli agatur. petendi autem filiis curatores necessitas matribus imposita non est, cum puberes minores anno vicesimo quinto ipsi sibi curatores, si res eorum exigit, petere debeanto. Admone eam, quae quondam pupilla tua fuit, cum eam non tantum viri potentem, sed etiam nupsisse proponas, ut sibi petat curatorem. quod si ea petere neglexerit, quo maturius possis rationes reddere administrationis, adito eo cuius super ea re notio est petere curatorem non vetari. Si filiis debitoris tui non sunt necessarii, qui tutores petant, potes ipse curare, ut accipiant, per quos legitime defendantur.filiis fratris sui non prohibetur
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. añt.¶agistratus tur tutores:
filii ti originẽ ꝑcõdit̃ĩonẽ patͣris
duct̃. ł ubi eoꝵ sũt facultates. tutores
ł ciatores hisquã pͥmũ scd̾m formãꝑ
petuã dare curabt̃. Qd̾ si filii tuineq
neq inde orriginẽ duct. restituti ad
patriã suam.⁊ ubi patmoiũ habt̃ mo

Expanded text:
s filii tui originem per condicionem patris ducunt vel ubi eorum sunt facultates, tutores vel curatores his quam primum secundum formam perpetuam dare curabunt. quod si filii tui neque neque inde originem ducunt, restituti apud patriam suam et ubi pa
Abbreviated transcription (Latin):
yibitis decẽ suris exnũo senatus ãplissi¬
mi. ⁊ p̃to. e clarissimo uiro ꝗtutlãib
cogͣtionib p̃sidr. tutores curatoẽs neex
quolib ordine idoncts faciat retñtari:
⁊ sane id lbo uiditio exꝑ̃tes q̃ dap̃ni cõ¬
stituãt. iudicãtes ⁊ si regendis pupilla¬
uenit aduocari ut quẽ cetus ille admi¬
nistrãdis negotũs pupilloꝵ dignissi¬
mũ iudicabit. solã fã obtintat p̾fectp¬
remõti ametu ꝗ cõscilioa ffuerit ꝑma¬
ncbt̃. ⁊ paruulis adulti q clarissim is
iusta defensio. subhac prudentiũ deli
testam̃tarii defensores neq legiptimi
uita. etate facultatib suppetũt: nam
uͥ forte ħscemõi hoies offerũtur Sinic̾
ad defensionẽ sius pͥmlegu cõꝑabut̃.

Expanded text:
plissimi et praetore clarissimo viro, qui tutelaribus cognitionibus praesidet, tutores curatoresve ex quolibet ordine idoneos faciat retentari. Et sane id libero iudicio expertesque damni constituent iudicantes, et si regendis pupillaveniet advocari, ut, quem coetus ille administrandis negotiis pupillorum dignissimum iudicabit, sola sententia obtineat praefecturemoti a metu qui consilio adfuerint permanebunt et parvulis adultisque clarissimis iusta defensio sub hac prudentium delibtestamentarii defensores neque legitimi vita aetate facultatibus suppetunt. nam ubi forte huiuscemodi homines offeruntur, si nihil ad defensionem suis privilegiis compa
Abbreviated transcription (Latin):
dem.a ͭ Eid̾ iussoris quidemb
eres exẽplo reipͥncipalis tenet᷑ s
si idẽ utrisq succedat. int̃ cessioĩs
obligatioe finita. uelut pͥncipa¬
lis tatũ debitoris hereᷤᷤ. cõuenir
potest.
p̾ncipali distractiᷤ. nec post lon¬
gitẽporisint̾ ualũ. residuñ afid̾¬
iussore õditor petere ꝓibetur:¬
ipp̃uist̃ Sactimus siquis ꝓ
alio spoponderit. quatenus eum
intracertum tẽpus tradat. ⁊c̾tã
qͣntitatẽ pecuniaꝵ ꝓeoinferat.
⁊ tp̃ore statuto iam
effluẽte. ñ potĩt eũ rep̃sẽta̾re
nõ stitim peciñas ꝓeostipulata
inffene.s conpetere quid̾ post
ñ aũt statĩsũma ꝓqua fideuissor¬
admissusẽ: ꝓfligari. s si ꝗdẽ usꝙ
ad sexm̃siũ spatia. tp̃s statutũsit. a¬
liud tm̃dẽ ei indulgeri. intraquod
si possit personam exhibere. et
eoꝵ. sem̃stres tm̃ hr̃e eum indu¬
tias. intra qua̾sit ei licentia pͦm
scd̾a adiecriotp̃oris excedat.tẽ oĩ¬
mõ penã pecũaiã ꝑsoluat. si si

Expanded text:
. Fideiussoris quidem heres exemplo rei principalis tenetur. Sed si idem utrisque succedat, intercessionis obligatione finita velut principalis tantum debitoris heres conveniri potest principali distractis nec post longi temporis intervallum residuum a fideiussore creditor petere prohibeturianus . Sancimus, si quis pro alio spoponderit, quatenus eum intra certum tempus tradat vel certam quantitatem pecuniarum pro eo inferat, et tempore statuto iam effluente non poterit eum repraesentare, non statim pecunias pro eo stipulatas inferre , sed competere quidem post non autem statim summam, pro qua fidessus est, profligari. Sed si quidem usque ad sex mensuum spatium tempus statutum sit, aliud tantum ei indulgeri, intra quod si possit personam exhibere et eorum semenstres tantum habere eum indutias, intra quas sit ei licentia perssecunda adiectio temporis excedat, tunc omnimodo poenam pecuniariam persolvat. Sed si