comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nalendis mais. huic deȩ̨ rẽ diuinã facit. sed piso:
uxorẽ uulcani. maiestã ñ maiã dicit uocari. Con¬
tendunt alii.: maiã mercurii matrẽ.mensi nom̃ de¬
disse. hinc maxime ꝓbantes: quod hoc mense. mer¬
catores om̃s. maiȩ parit̃ mercuroq sacrificant
Ad firmant quidã : quib cornelius labeo consentit :
cui mense maigres diuina celebratur : terrã esse.
hoc ad eptã nom̃ : a magnitudine. sicut oe mat᷑ ma
gna uocatur. assertionẽq estimationis suȩ. & iã hinc
colligunt : quod sus p̃gnans eo mactatur. quȩ ho¬
stia ꝓpria ẽ terrȩ: & mercuriũ idõ illi in sacris
ad iungi dicunt. quia uox nascenti homini. terrȩ
contact datur. Scimus aut̃: mercuriũ uocis
& sermonis potentẽ. Auctor ÷̃ cornelius labeo
bonȩ deȩ: & eandẽ eẽ bonã deã & terrã exipsoritu
occultiore sacroꝵ. doceri posse confirmat. Hanc

Expanded text:
Kalendis Maiis huic deae rem divinam facit: sed Piso Kalendis Maiis huic deae rem divinam facit: sed Piso uxorem Vulcani Maiestam, non Maiam, dicit vocari. Contendunt alii Maiam Mercurii matrem mensi nomen dedisse, hinc maxime probantes, quod hoc mense mercatores omnes Maiae pariter Mercurioque sacrificant. Adfirmant quidem, quibus Cornelius Labeo consentit, hanc Maiam cui mense Maio res divina celebratur terram esse hoc adeptam nomen a magnitudine, sicut et Mater Maris uocatur: adsertionemque aestimationis suae etiam hinc colligunt quod sus praegnans ei mactatur, quae hostia propria est Terrae. Et Mercurium ideo illi in sacris adiungi dicunt quia uox nascenti homini terrae contactu datur, scimus autem Mercurium uocis et sermonis potentem. Auctor est Cornelius Labeo Bonae Deae et eandem esse Bonam Deam et Terram ex ipso ritu occultiore sacrorum doceri posse confirmat. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
germ̃ incipiant: ab his om̃ib mensẽ aprilẽ dici:
merito credendũ ÷. quasi aperilẽ. sicut apud athe¬
nienses antec tepiuN idẽ mensis uocatur: ab
eo ꝙ hoc tempore cuncta florescant. Nontam̃
negat uerrius flaccꝰ. hodie postea constitutũ:
ut matronȩ ueneri sacrũ facerent. cuiꝰ rei cau¬
sa. quia hiuc loco ñ conuenit: prȩ tereunda ÷.
Mauĩ romulus terciũ posuit. decuiꝰ nomine :¬
int̾ auctores lata dissensio est. Nã fuliuus no¬
bilior : infastis quos in ȩde herculis musarũ posu¬
it: romulũ dicit. postquã populũ in maiore :¬
iunioresq diuisit : ut altera pars consilio. altera armis
rẽ publicã tuer&ꝰ : in honorẽ utrisq partis: huncima
adnrõs fastos atusculanis transisse cõmemorent
Apud quos. nunc quoq uocatur deus mauis: qui est iup¬
pit.a magnitudine scilic& acmaiestate dictus. Cin¬
gius. mensẽ nominatũ putat: amaia. quã uulcani di¬
cit uxorẽ argum̃ toq utitꝰ: quod flam̃ uulcanalis

Expanded text:
germen incipiant: ab his omnibus mensem Aprilem dici merito credendum est, quasi Aperilem, sicut apud Athenienses ἀνθεστηριών idem mensis vocatur ab eo quod hoc tempore cuncta florescant. Non tamen negat Verrius Flaccus hoc die postea constitutum ut matronae Veneri sacrum facerent: cuius rei causam, qui huic loco non convenit, praetereundum est. Maium Romulus tertium posuit, de cuius nomine inter auctores lata dissensio est. Nam Fulvius Nobilior in fastis quos in aede Herculis Musarum posuit Romulum dicit, postquam populum in maioreque divisit, ut altera pars consilio altera armis rempublicam tueretur, in honorem utriusque partis hunc Maiad nostros fastos a Tusculanis transisse commemorent, apud quos nunc quoque vocatur deus Maius qui est Iuppiter, a magnitudine scilicet ac maiestate dictus. Cingius mensem nominatum putat a Maia, quam Vulcani dicit uxorem, argumentoque utitur, quod flamen Vulcanalis
Abbreviated transcription (Latin):
uiciomtis tantũ opus ingressus mihi uider cũ prisortim
ut scis alia ꝗq studia adid opus multeq potiora impertiar
Hec his uergilii uerbis copiarerũ dissonat. quã ploriq. oms
explanatione liceat nos se grãmatico. Ita sib belli isti homi¬
nes certus scientie fines & uelut quȩdã pomeria oe effata po¬
suerunt. Wleraque siquis egredi audent introspexisse in
odẽ dee aqua mares absterrent᷑ ecistimandus sit.S nos quos
crassa minerua dedeca non paciamur abstrusa cẽ adita
sceri poentitis si arclanoa seriseĩ inuestigato aditu doetor coltu
celebraila prebamus redi& pere tralia  ememidear uelle
oma uus am pletti. spondeo uialentis srno inuenitt uel sems

Expanded text:
vitio mentis tantum opus ingressus mihi videar, cum praesertim, vitio mentis tantum opus ingressus mihi videar, cum praesertim, ut scis, alia quoque studia ad id opus multoque potiora impertiar." Nec his Vergilii verbis copia rerum dissonat, quam plerique omnes ltra verborum explanationem liceat nosse grammatico. Ita sibi belli isti homines certos scientiae fines et velut quaedam pomeria et effata posuerunt, ultra quae si quis egredi audeat, iaedem deae a qua mares absterrentur existimandus sit. Sed nos, quos crassa Minerva dedecet, non patiamur abstrusa esse adyta sacri poematis, sed archanorum sensuum investigato aditu doctorum cultu celebranda praebeamus reclusa penetralia. Et ne videar velle omnia unus amplecti, spondeo violentissima inventa
Abbreviated transcription (Latin):
one operis dep̃ henderentur. Cũq ad huc dicentẽ onis ehor¬
opinio preceptores doctruna prestat: in excusandis talib que¬
ratur iniura s quero utrũ cupoaica tibi intanto po
displicuerit. nerurtam oratorii qui incede ualidissim sut
placere uidrntur Hec uorbu primu euangeli risus extipit
de inde subietit. Ierde restat demiq ut ae oratore uorgilu
renuntiotis nec miri cuce ad philosophos eũ ambit uest
paulo aerte ꝓuexerit. Si in hac opinione es inquit simachus.
i maro tibi nihilnus pocicũ sensisse estimas: Lica hocqꝗ
ei nomen in inderis. audi quid deoperissui multi plici doct¬
na ipse ꝓnuncia. Ipsius eni maronis epistola qua cõpellat
augustũ ita incipit. Ego uero frequentes ate licteras accipio
&e infra De enea quidẽ meo sime herde iã dignũ aurib h¬
berẽ tuis libent̃ mitterẽs tanta inchoata res : ut pano

Expanded text:
one operis deprehenderentur.» Cumque adhuc dicentem omnes exhorone operis deprehenderentur.» Cumque adhuc dicentem omnes exhoropinio, praeceptores doctrina praestat, in excusandis talibus quaeratur iniuria. Sed quaero utrum cum poetica tibi in tanto poeta displicuerit, nervi tamen oratorii, qui in eodem validissimi sunt, placere videantur?» Haec verba primum Euangeli risus excepit. Deinde subiecit: «id hercle restat denique, ut et oratorem Vergilium renuntietis: nec mirum cum et ad philosophos ambitus vester paulo ante provexerit.» «Si in hac opinione es», inquit Symmachus, «ut Maro tibi nihil nisi poeticum sensisse aestimetur, licet hoc quoque eidem nomen invideris, audi quid de operis sui multiplici doctrina ipse pronuntiet. Ipsius enim Maronis epistula, qua compellat Augustum, ita incipit: "ego vero frequentes a te litteras accipio"; et infra: "de Aenea quidem meo, si mehercle iam dignum auribus haberem tuis, libenter mitterem, sed tanta inchoata res est ut paene
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ relationa minuat. Tumsi machus: deticerone euingilo
qui conuiciis inipena rabilis. post uidebum. Nunc qr cũ marone
nobis negociu respondoas uolo utrũ poa hui opera institue¬
dis pueris idomea iudices. analia illis altiora in eẽ facearis. Uuide¬
riseni mihiua ad huc uergilianos habere uersus. qualit eospo¬
eri magistris p̃ leginaib canebamꝰ: Immo puericũ eẽm si ma¬
che sine uidici& mirabam. inspicere aut̃ uicia nec ꝑmagistros
nec petatẽ licrbat. Que tam̃ non pudent̃ quisqua negabit.
cũ ipse c̃fessussit. Quienĩ moriens poema suũ legauit igni
quid nͥ famȩ suȩ uulnera. posteritati subtrahenda euruit:
Nec immerito Erubint quippa dis futura iuisira si lgr
paeitio dee p̃cantis filio arma amarito cui soli nupserit nic
exto plẽ suscepisse senouerat. uel simisle ali multũ pude¬
da seu in uerbis modo grecis modo barbaris seu in ipsa disposi¬

Expanded text:
rerum rerum qui conviciis impenetrabilis est, post videbimus; nunc quia cum Marone nobis negotium est, respondeas volo utrum poetae huius opera instituendis tantum pueris idonea iudices, an alia illis altiora inesse fatearis. Videris enim mihi ita adhuc Vergilianos habere versus qualiter eos pueri magistris praelegentibus canebamus.» «Immo pueri cum essemus, Symmache, sine iudicio mirabamur, inspicere autem vitia nec per magistros nec per aetatem licebat. Quae tamen non pudenter quisquam negabit, cum ipse confessus sit. Qui enim moriens poema suum legavit igni, quid nisi famae suae vulnera posteritati subtrahenda curavit? Nec immerito. Erubuit quippe de se futura iudicia, si legeretur petitio deae precantis filio arma a marito cui soli nupserat nec ex eo prolem suscepisse se noverat, vel si mille alia multum pudenda seu in verbis modo Graecis modo barbaris seu in ipsa dispositi
Abbreviated transcription (Latin):
Hic cũ p̃textatus fecissoe finẽ loquendi. am̃s ineũ adfi¬
xuis uultib admirationẽ stupore ꝓdebant : Dein lauda¬
re. hic memoriã. ille doctrinã. cuncti religionẽ. adfir¬
mantes hc̃ eẽ unũ arcanȩ dã naturȩ conscrũ. qui solus di¬
uina cead seqͥ animo. a eloqui possae ingenio. Int̾ hec euan
gelus equidẽ inquit miror potiusse tantor. potestitẽ nu¬
minũ cõprabendi. Werũ qt mantuanu nrm̃ ansingula ca
de diuinis sermo e testecitatis. gratiosius÷ qua ut uidicio
fieriputa᷑ anego eredẽ qd ille cũdicera liber & alma
ceres ꝓsole acluna ũħ inalterias pocte imucationẽ posut.
ta dici audiens curtam̃ diaro ignoruns tusi forte ut greri
oma sua inimmsũ tollunt nos quoq atĩ poctas nr̃os uolum philo¬
sophari et ipse tullius qui ñ minꝰ ꝓfessus: philo sophari studuur
quã loquendi. quotims aut denatura dõ aut defito. aut de
diuinatum disputat. elimquã oruione c̃flauit inemse

Expanded text:
Hic cum Praetextatus fecisset loquendi finem, omnes in eum adfixis vultibus ammirationem stupore prodebant: dein laudare hic memoriam, ille doctrinam, cuncti religionem, adfirmantes, hunc esse unum archanae deorum naturae conscium, qui solus divina et adsequi animo et eloqui posset ingen miror potuisse tantorum potestatem numinum conprehendi: verum, quod Mantuanum nostrum ad singula, cum de divinis sermo est, testem citatis, gratiosius est quam ut iudicio fieri putetur. An ego credam, quod ille, cum diceret: Liber et alma Ceres pro sole ac luna, non hoc in alterius poetae imitationem posuit, ita dici audiens, cur tamen diceretur ignorans? Nisi forte, ut Graeci omnia sua in inmensum tollunt, nos quoque etiam poetas nostros volumus philosophari: cum ipse Tullius, qui non minus professus est philosophandi studium quam loquendi, quotiens aut de natura deorum aut de fato aut de divinatione disputat, gloriam quam oratione conflavit incondita
Abbreviated transcription (Latin):
quȩq sunt in obscuro inluminae offeratq conspestui.
Pan ipse quẽ uocant in unũ sub hoc abitu quocernitur sole¬
ł se eẽ prudentiorib ꝑmittit intellegi. hunc dm̃ arcades
colunt appellantes ToNInCΥAΗC EyΡΙoN non siluarũ
dominũ si unierse substantie materialis dominatore
significari uolentes cuiꝰ matriȩ ius uitiuer̃sa corpax

Expanded text:
quaeque sunt in obscuro inluminet offerat conspectui? quaeque sunt in obscuro inluminet offerat conspectui? Pan ipse, quem vocant Inuum, sub hoc habitu quo cernitur solem se esse prudentioribus permittit intellegi. Hunc deum Arcades colunt appellantes τὸν τῆς ὕλης κύριον, non silvarum dominum sed universae substantiae materialis dominatorem significari volentes, cuius materiae vis universorum
Abbreviated transcription (Latin):
ł alsima parten unuerits. Ca pficermꝰ ab infernis partib a
supera sole reduens. caprȩ mini: uidar᷑ ĩmitari. quȩ da
pasttrur ab imis partib seꝑ ꝓminenttũ scopuloꝵ alta de¬
pãsere &quarius nonne ipsẽ cũ folis ostendit: Unde enĩ
imber cudera intras. nisi solis calor ad supera traher& humorẽ:
Eui refussu pluuialis ⁊÷ cõpia. In ultimo ordine zodia cr
pisces lociti sunt. quos csecrauit soli ñ aliqua naturȩ suȩ
imitatio ut cetera s ostertatio potentie sideris. aquo uita
ñ solũ aeruis trenis animalib datur s illis quoq quor con¬
uersaitio aquis mersa uelut a conspteru solis exculas: tanta
uissolis ut abstruso quoq pero rando uinificr o ut
ad solis multiplicẽ potestate reuoluatur oratione messis
quȩ contra suꝑbiã colitur. quid aliud ÷ quã solis potestas: Cuiꝰ
ista natura : ut fulgentia obscurae oe conspectii auferat.

Expanded text:
vel ab ima parte venientis. Capricornus ab infernis partibus ad vel ab ima parte venientis. Capricornus ab infernis partibus ad supera solem reducens caprae naturam videtur imitari; quae, dum pascitur ab imis partibus, semper prominentium scopulorum alta deposcit. Aquarius nonne ipsam vim solis ostendit? Unde enim imber caderet in terras, nisi solis calor ad supera traheret humorem cuius refusio pluvialis est copia? In ultimo ordine zodiaci Pisces locati sunt: quos consecravit soli non aliqua naturae suae imaginatio, ut cetera, sed ostentatio potentiae sideris, a quo vita non solum aeriis terrenisque animalibus datur, sed illis quoque quorum conversatio aquis mersa velut a conspectu solis exulat: tanta est vis solis, ut abstrusa quoque penetrando vivificet. Et, ut ad solis multiplicem potestatem revolvatur oratio, Nemesis quae contra superbiam colitur quid aliud est quam solis potestas, cuius ista natura est ut fulgentia obscuret et conspectui auferat
Abbreviated transcription (Latin):
qie d aliud nitor solis ostendit: qui uiã nũquã reetã .si ꝑ
ulẽ seꝑ meare sortitus. obliquius qua se signos: uertera ordo.
Marimeq in illo signo solacursũ fipero incipit obliquus
inferiora ia petero: Del eone supra iã dictũ: Uirgo ait
quȩ mnamis aristã refert. quai d abuo quã eyNaaIC nataben
quȩ fructib curat e ideo iusticia ereditur. quȩ sola facit
nascentes fructus adusis homunũ ꝑuenire. Scorpius totus
inquo libran÷ mati a sodis imaginatur. quihieme torpesert
co transacta hoe aculeñ rursus erigit ui sua. nullũ natie
dã pnũ eacinbernatorpore ꝓpessa: Sagiitarius qui omnas
tediaei domieilioꝵ imus atq postremus e. ideo er homine
uisera ꝑmẽbra posteriora degenerati quas postremus par¬
tib sais asuperis. in anferna detrusus: Sagitta tam̃ iact.
qd andicat tune quoq aniuersusẽ. onstare uitã radia solis

Expanded text:
quid aliud nisi iter solis ostendit, qui viam numquam rectam sed pequid aliud nisi iter solis ostendit, qui viam numquam rectam sed per illam semper meare sortitus est, obliquus qua se signorum verteret ordo? Maximeque in illo signo sol a cursu supero incipit obliquus inferiora iam petere. De Leone iam supra dictum est. Virgo autem, quae manu aristam refert, quid aliud quam δύναμις quae fructibus curat? Et ideo Iustitia creditur, quae sola facit nascentes fructus ad usus hominum pervenire. Scorpius totus, in quo Libra est, naturam solis imaginatur, qui hieme torpescit et transacta hac aculeum rursus erigit vi sua, nullum natura damnum ex hiberno torpore perpessa. Sagittarius, qui omnium zodiaci domiciliorum imus atque postremus est, ideo ex homine in feram per membra posteriora degenerat, quasi postremis partibus suis a superis in inferna detrusus: sagitta tamen iacit, quod indicat tunc quoque universorum constare vitam radio solis
Abbreviated transcription (Latin):
dextrũ latus. Neut̃ & soł ub eode tẽpore decetrũ hemis¬
periũ reliquo ambit sinistrũ. Ideo & ommonẽ que dm̃
sole occidesttẽ libi e pracistimant arurinis cornib fin¬
guto. quib maxime danimal uala. sicut sol radus.
tius cultus ostemdit. uel quia apud helio polim taurũ
soli conisetiatũ quẽ ugcuu cognominant magime colunt ues
quia bosapis intintcte me plis solis instar excipitur. uelquia
inoppndo hermuthamagifitaa pollunus tẽpło consecratũ
soli colunte taliruĩi brcorcagnomimantes in signẽ mutalis
conueruentib: natur solis. Nã co psingulas horas muatare to¬
Tores adfirmatur. a irsutus sa isdiatur intaduersũ nasceritib:
conera naturẽ omniũ aimaliũ unde habĩ dulati nagno
solis ondiue sẽ mundĩ parte nitertis: Genumi auit qui alt̾nis
mortid iuiuere creduntur. quid aliud nisi solt̃ unũ eundeq:
sgnufiant mado descendente in imamundi. modo muna
insumã abcitudine resurgentẽ: canter obliquo gressu

Expanded text:
dextrum latus: sicut et sol ab eodem tempore dextrum hemisphaerium, reliquo ambit sinistrum. Ideo et Ammonem, quem deum solem occidentem Libyes existimant, arietinis cornibus fingunt, quibus maxime id animal valet, sicut sol radiis.tius cultus ostendit: vel quia apud Heliopolim taurum soli consecratum, quem Neuton cognominant, maxime colunt, vel quia bos Apis in civitate Memphi solis instar excipitur, vel quia in oppido Hermunthi magnifico Apollinis templo consecratum soli colunt taurum, Bacin cognominantes, insignem miraculis convenientibus naturae solis. Nam et per singulas horas mutare colores adfirmatur et hirsutus setis dicitur in adversum nascentibus contra naturam omnium animui alternis mortibus vivere creduntur, quid aliud nisi solem unum eundemque significant, modo descendentem in ima mundi, modo mundi in summam altitudinem resurgentem? Cancer obliquo gressu
Abbreviated transcription (Latin):
oratorũ eloqueritissimo nom preripto dẽ oratora apuo arone
arte tractitũ. que & doeiina &edatendi uso melius eo s¬
quatur. E ediquos omis quiad cstis impense p̃tatussim. ut quid ur̃m
quisq papuũ sibi adnotauerit. demaronis uigenio uelut etefim¬
bola conferamꝰ. Miru in modĩ alareate um̃ib qͥ adherant hꝑ
uerba peperer. Et ad furgyns quisꝙ indesideriu alios audiendi
nuidit cest inide munꝰ uaandũ. Eteq hertatũ mutuo certi urad¬
sensũ facile aclibent animatis. intuentesq om̃s ꝓtegtatũ orobano
ut iuditiũ suũ primus aperirte teteris pordine que casus seden¬
difecerat se quutiris. &: utius Equidẽ int ora quib emina
laus maronis. hoc adsiduus lestor admaror quia doctissimũ
ci portificium taquã boc ꝓfessos in mult & noti operissui at¬
te seruauit & srcante disfirtationi serina tnessrit. ꝓmit

Expanded text:
a apud Maronem arte tractatum, quem et doctrina et docendi usu melius exsequetur. Reliquos omnes qui adestis impense precatus sim, ut quid vestrum quisque praecipuum sibi adnotaverit de Maronis ingenio, velut ex symbola conferamus.» Mirum in modum alacritatem omnibus qui aderant haec verba pepererunt, et adsurgens quisque in desiderium alios audiendi non vidit et se in idem munus vocandum. Itaque hortatu mutuo concitati in adsensum facile ac libenter animati sunt intuentesque omnes Praetextatum orabant ut iudicium suum primus aperiret, ceteris per ordinem quem casus sedendi fecerat secuturis. Et Vettius: «equidem inter omnia quibus eminet laus Maronis hoc adsiduus lector admiror, quia doctissime ius pontificium tamquam hoc professus in multa et varia operis sui parte servavit: et, si tantae dissertationi sermo non cesserit, promitt
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsũ ꝑsicũ malũ÷ sed̃m uirgiltũ: Felicis mali quo ñ prestan¬
tius ullũ. & reł. & ut nemo dubita hȩc de eitreo dicxisse uir¬
giliũ. accipite quȩ oppius in libro de sil uestrib: arborib
dicat . Citrea id÷ malus & persica. altera goneratur in ita¬
ba e in media altera . & paulo post de cttreo loquensait
Est aut̃ odoratissimũ. ex quo int̾ iectũ uesti tineas neci.
fertur &iã uenenis contrariũ. qd tritũ cũ uneno purga¬
tione uiriũ suarũ bibentes seruat. generantur aut̃ in ꝓ

Expanded text:
et ipsum Persicum malum est secundum Vergilium: felicis mali, quo non praestanet ipsum Persicum malum est secundum Vergilium: felicis mali, quo non praestantius ullum, et reliqua. Et ut nemo dubitet haec de citreo dixisse Vergilium, accipite quae Oppius in libro de silvestribus arboribus dicat: "citrea item malus et Persica, altera generatur in Italia et in Media altera." Et paulo post de citreo loquens ait: est autem odoratissimum, ex quo interiectum vesti tineas necat. Fertur etiam venenis contrarium, quod tritum cum vino purgatione virium suarum bibentes servat. Generantur autem in
Abbreviated transcription (Latin):
uult. Prangit nucẽ. Et quia mala uidemus ad merta
bellorus post nuces de maloꝵ generib: disserendũ ÷. Sc̃
de agri cultura scriptores. qui nuces ae mala sic diuudt̃᷑
ut nuces dicant om̃e pomũ qd foris duro tegatur. & int̾
lubrat qd esui est. malũ uero qd foris habeat qͥd ÷ esui.
eidurũ untus includit. Scdm hunc definitionẽ ꝑsicũ qͥd
sieuus pocea superius int̾ nuces numerat. magis eritꝰ
unt̃ mala nume randũ. His pͥmissis maloꝵ enumeran¬
dast̃ genara. quȩ doatius inordinitu. greta. libro quarto
ita diligent̃ enumerat. St̃ aut genera maloꝵ amerinũ
austeũ. mattuaniũ: orbiculatũ. ogratianũ. precae. panniiceũ
punieũ ꝑsicũ quirianũ. ꝓsi ux̃. rubrũ. scaudiamncũ. siluestre
struciũ. scantianũ tibur. : Uerianũ. Uides ꝓsicũ aloatio
int̃ mala numeratũ. qd nom̃ originis suȩ tenuit. lic& iã dudu
nr̃ĩ soli germen sit. Quod aut̃ ait idẽ doatius ertreum

Expanded text:
vult frangit nucem. Et quia mala videmus admixta vult frangit nucem. Et quia mala videmus admixta bellariis, post nuces de malorum generibus disserendum est. Sunt de agri cultura scriptores qui nuces et mala sic dividunt, ut nuces dicant omne pomum quod foris duro tegatur et intus habeat quod esui est, malum vero quod foris habeat quod est esui et durum intus includat. Secundum hanc definitionem Persicum, quod Sueius poeta superius inter nuces numerat, magis erit inter mala numerandum. His praemissis malorum enumeranda sunt genera, quae Cloatius in ordinatorum Graecorum libro quarto ita diligenter enumerat: sunt autem genera malorum: Amerinum musteum Mattianum orbiculatum orubrum Scaudianum silvestre struthium Scantianum tubur Verianum. Vides Persicum a Cloatio inter mala numeratum, quod nomen originis suae tenuit, licet iam dudum nostri soli germen sit. Quod autem ait idem Cloatius citreum,
Abbreviated transcription (Latin):
rei idoneus ad sertor ÷ sueiꝰ uir longe doctis sim in idyllio
qd inscribitus moretũ. Nã cũ loqr̃ de hortulano faciente
moraũ. int̾ coeera quȩ eo mittit. & hoc pomũ mitti ait
his uerbis. Admisce tua ca basilicis. hȩo nẽ partim
Partĩ persica. qd̃ nomen sic denique fertur.
ꝓpterea qͥd qui quondã cũ rege potenti.
Nomine alexcan dro magno fera prȩlia bello.
in ꝑsas tetulere suo post inde reuentu.
hoc genus arboris in p̃latis finib grais.
Dis seruere nouos fructus mortalib dantes.
V ollusca hȩenux est nequis forte inscius erree.
Huoc terentina dit̃ quȩ ita mollis⁊ ut uix ad trectata
fraugatur. de qua in libro faborini sio reperitur. Itẽ
qd quidã terentinas oues ł nuces dicunt. quȩ sunt teren
qq̃ dictos putat uarro ad libonẽ primo. qua inculpa
ceiã horatius potest uideri incidere quiait. & molle
tarentũ. Nux pinea hos nobis qui a pposeti sunt nuculeos
dedit. Plautus in cistellaria. Qui enuce nuculeos cẽ

Expanded text:
rei idoneus adsertor est Sueius vir longe doctissimus, in idyllio quod inscribitur Moretum. Nam cum loquitur de hortulano faciente moretum, inter cetera quae eo mittit et hoc pomum mitti ait his verbis: admiscet vaca basilicis haec nunc partim, partim Persica, quod nomen sic denique fertur propterea quod qui quondam cum rege potenti, nomine Alexandro Magno, fera proelia bello in Persas tetulere, suo post inde reventu hoc genus arboris in praelatis finibus Grais disseruere, novos fructus mortalibus dantes. Mollusca haec nux est, ne quis forte inscius erret. Nux terentina dicitur quae ita mollis est ut vix attrectata frangatur. De qua in libro Favorini sic reperitur: "item quod quidam Tarentinas oves vel nuces dicunt, quae sunt terentquoque dictos putat Varro ad Libonem primo." Quam in culpam etiam Horatius potest videri incidere, qui ait et "molle Tarentum". Nux pinea hos nobis qui adpositi sunt nuculeos dedit. Plautus in Cistellaria: qui e nuce nuculeos esse
Abbreviated transcription (Latin):
tamen seueluiuo. seu excustio. om̃s t̾ras aut omẽ hominũ genis. uł om̃ĩno operit uł penitus exurit. Egipto eer¬
te utplato intimȩo fatetur. numquã nimietas humoris nocuit uł caloris. Unde & infinita annorũ mili&. insolis¬
legunt᷑. Certe igitur trarũ partes int̃neciomi suꝑflites. seminariũ instaurando
generi humano fiunt. Atque ita contigit. utnon rͦudi mundo rudes homines xcultus inseii cu ius memoriã inter

Expanded text:
tamen seu eluuio seu exustio omnes terras aut omne hominum genus uel omnino operit uel penitus exurit. Aegypto certamen seu eluuio seu exustio omnes terras aut omne hominum genus uel omnino operit uel penitus exurit. Aegypto certe, ut Plato in Timaeo fatetur, numquam nimietas uel humoris nocuit uel caloris; unde et infinita annorum milia inleguntur. Certae igitur terrarum partes, internecioni superstites, seminarium instaurando generi humano fiunt; atque ita contingit ut non rudi mundo rudes homines et cultus inscii, cuius memoriam inter
Abbreviated transcription (Latin):
ficasse uolunt hauriri dehumore nutrimenta siderib: qui ob hoc ethopas reges ȩpularũ cęleftũ dixx̃. qm̃ circa oce¬
ani orã nonnisi ȩthiopes habitant. quosuicinia solis usq adspeciem ngri coloris exu
augm̃tũ. hanstum nincat hm̾orẽ. acsic aeris mutata temperies. licentiã prestet incendio: Et t̾ra penitus flagranta
inmis si ignis urat᷑. Sedmox impetii caloris absũpto paulatim uires reuertuntur humori. cũ magna p̾ras ignis ineen¬
diis erogata minus ũ derenascente humore cũsumat: acrursus longo tẽporũ tractu ita crebens huimor altius uincit.
utterris infundatur eluiuo. rursusq calor i post hocures resumit &itafit. utmanente mundo int̾ exuperantis
coloris humorisq uices trarũ cułtus cũ hominũ genere sȩpe int̾ciditꝰ. & reducta tẽperiȩ rursus nouetur. Num quã

Expanded text:
ficasse uolunt hauriri de humore nutrimenta sideribus, qui ob hoc Aethiopas reges epularum caelestium dixit, quoniam circa Oceficasse uolunt hauriri de humore nutrimenta sideribus, qui ob hoc Aethiopas reges epularum caelestium dixit, quoniam circa Oceani oram non nisi Aethiopes habitant, quos uicinia solis usque ad speciem nigri coloris exuraugmentum, haustum uincat humorem ac sic aeris mutata temperies licentiam praestet incendio, et terra penitus flagrantia inmissi ignis uratur; sed mox, impetu caloris absumpto, paulatim uires reuertuntur humori, cum magna pars ignis, incendiis erogata, minus iam de renascente humore consumat. Ac rursus longo temporum tractu ita crescens humor altius uincit ut terris infundatur eluuio, rursusque calor post hoc uires resumit, et ita fit ut, manente mundo inter exsuperantis caloris humorisque uices, terrarum cultus cum hominum genere saepe intercidat, et reducta temperie rursus nouetur. Numquam
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. quę nobis inuenta placuerunt. Hęc om̃a uidentur et̾nitati rerũ repugnare. dũ opinas
prancipio paulatĩ sirgula quȩq coepisse. Sedmundũ quidẽ fuisse semꝑ phnilospha auctor est conditore quidẽ dõ
sedmũ extepore. Si qudẽ tempns ante mundũ eẽ ñpotuit. cũnibil aluid tẽpora nisi cursus solis efficiat. Res uͦ humane
exparte maxima sepe occidunt manente mudo. & rursus oriunt᷑. uł eluuione uicis sim. uł ex ũ
cęli ꝑusta quama solis idest odiacus occuipauit oceanũ sicut supra descripsimꝰ anatura locatũ. utom̃is latitudo
qued omerꝰ diuinarũ emnũ inuentionũ fons &origo. sub pͦeici nubẽ figmenti uerũ sapientib intellegi dedit. iouẽ cudis
exceris idest cũstellis ꝓfcctũ moceanũ. ȩthiopibus eũ adȩpulas iniutantibus. ꝑ quã imagnẽ fabulosam homerũ signi¬

Expanded text:
ciunt quae nobis inuenta placuerunt? Haec omnia uidentur aeternitati rerum repugnare, dum opinariciunt quae nobis inuenta placuerunt? Haec omnia uidentur aeternitati rerum repugnare, dum opinari nos faciunt certo mundi principio paulatim singula quaeque coepisse. Sed mundum quidem fuisse semper philosophia auctor est, conditore quidem deo, sed non ex tempore, si quidem tempus ante mundum esse non potuit, cum nihil aliud tempora nisi cursus solis efficiat. Res uero humanae ex parte maxima saepe occidunt manente mundo, et rursus oriuntur, uel eluuione uicissim uel exustiocaeli perusta, quam uia solis, id est zodiacus, occupauit, Oceanum, sicut supra descripsimus, a natura locatum, ut omnis latitudoquod Homerus, diuinarum omnium inuentionum fons et origo, sub poetici nube figmenti uerum sapientibus intellegi dedit, Iouem cum dis ceteris, id est cum stellis, profectum in Oceanum, Aethiopibus eum ad epulas inuitantibus. Per quam imaginem fabulosam Homerum signi
Abbreviated transcription (Latin):
suissẽ credamus. & inde natura ꝑ me talla uiliora de generans. ferro scła postrena fedauerit. ac ne totũ uideam᷑
abuͥlis mutari. quis ñ hinc astimet munidũ quandoq ecepisse. & nec lon
duo retro annorũ milia de excelle  reru gestarũ memoria nec greca quideꝰ extet historia: Nã supra ninõ
aquo semiramis scađ̃m quosdã creditur ꝓcreata. nihil p̃clarũ inlibros relatuest. Sienĩ abinitio uimo ante
istiũ fuit minidus ue philosophi uolunt. curꝑinumerabilium seriem sęculorũ nonfuerat cultus quo nucͥutinꝰ
uonlit terarũ uhus quesolo memoriȩ  fulcitur eeẽternitas: cur denique multarũ rerũ experientia adaliquas gentes
recenti aetate ꝑuenit. utecce galli uitẽ uł cultũ oleȩ roma iã adolescente didicert̃. aliȩ uͦ gentes adhuc mułta nes¬

Expanded text:
fuisse credamus, et inde natura, per metalla uiliora degenerans, ferro saecula postrema foedauerit? Ac ne totum uideamur de fuisse credamus, et inde natura, per metalla uiliora degenerans, ferro saecula postrema foedauerit? Ac ne totum uideamur de fabulis mutuari, quis non hinc aestimet mundum quandoque coepisse et nec londuo retro annorum milia de excellenti rerum gestarum memoria ne Graeca quidem exstet historia? Nam supra Ninum, a quo Semiramis secundum quosdam creditur procreata, nihil praeclarum in libros relatum est. Si enim ab initio, immo ante initium fuit mundus, ut philosophi uolunt, cur, per innumerabilium seriem saeculorum, non fuerat cultus quo nunc utimur inuentus, non litterarum usus, quo solo memoriae fulcitur aeternitas? Cur denique multarum rerum experientia ad aliquas gentes recenti aetate peruenit, ut ecce Galli uitem uel cultum oleae Roma iam adolescente didicerunt, aliae uero gentes adhuc multa nes
Abbreviated transcription (Latin):
non niodo nonsterna. siedne duiturnã quidem głosti adscqui possimus. Uirtutis possum fenctũ sapiens in conscientia
ponito manos ꝑ festus ingloria.: Unde segͣr ꝑfestione capiens infundere nepon. auetor est utcontentus conscienis
uel i illam totam partẽ potuis se diffendi. si quidẽ gan gen trans nare nel transcendere caucasum romani nomi
anferre. utplene animone potss contentũ głe cõpos dissuasor insinuet ÷ Etait.nec inac ipsa
prte in quã sapientis eforas uiri nomen serpere potest xernitatẽ nominis posse durare. cũ m exnstione. mͦ dn
uone tiarũ diiturnitati rerũ intercedat occasus. Qued quale sit dis seremuis. In bac enĩ parte traftatus illa ques¬
tẽ esse fateatir. Cuͣmque rudes primũ homines &incuria sil uestri non multũ aferarum aspẽritate dis similes
altos. sero spaeras se asuleis alimoniã. cũq: ita ex ordiũ rerũ & ipsius humane nationis opinemur. ntaurea pͥmũ sȩcula

Expanded text:
non modo non aeternam sed ne diuturnam quidem gloriam adsequi possumus.» Virtutis fructum sapiens in conscientia ponit, minus perfectus in gloria; unde Scipio, perfectionem cupiens infundere nepoti, auctor est ut, contentus conscientiauel in illam totam partem potuisse diffundi, si quidem Gangen transnare uel transcendere Caucasum Romani nominuult et diuturnitatis auferre, ut plene animo nepotis contemptum gloriae compos dissuasor insinuet. Et ait nec in hac ipsa parte, in quam sapientis et fortis uiri nomen serpere potest, aeternitatem nominis posse durare, cum modo exustione, modo eluuione terrarum diuturnitati rerum intercedat occasus. Quod quale sit disseremus. In hac enim parte tractatus illa quaestem esse fateatur, cumque rudes primum homines et incuria siluestri non multum a ferarum asperitate dissimilealtos, sero sperasse de sulcis alimoniam, cumque ita exordium rerum et ipsius humanae nationis opinemur, ut aurea primum saecula
Abbreviated transcription (Latin):
antẽ laterũ. cd̾nlongitudine tro¬
pici abutraq parte disten¬
ditur. Denque ueteres
omnẽ habitabilẽ nram.
extente chlamydisi¬
milẽ eẽ dixerunt.
Itẽ quia oͦmis
terra inqua
oceanus est
ad quẽ uis
cȩlȩstem
circulũ
quasi cen¬
tron pune¬
net loꝰcũ
necessari¬
o drocea¬
no adie¬
tanto nomi¬
ne quã sit
parnus uides.
Nãlicet apud d.¬
nos allanticũ mare.
magnũ uocetur.¬

Expanded text:
autem laterum cum longitudine tropici ab utraque parte distenditur. Denique ueteres omnem habitabilem nostram extentae chlamydi similem esse dixerunt. Item quia omnis terra, in qua et Oceanus est, ad quemuis caelestem circulum quasi centron puncinet locum, necessario de Oceano adietanto nomine quam sit paruus uides». Nam licet apud nos Atlanticum mare, licet Magnum uocetur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpahi corne Pars stupae innupte donũ
exiciale mineruȩ mole iuratur equi pprunq time¬
tus. Duci uiure muros horta᷑ artelouiri. Siue dolo seu
ũ troie siẽ fata ferebunt: dt capis a quag molior senten¬
tia m̃ti : dauet̃ pelago dantaũ insidias fuspectaq dona¬

Expanded text:
 Pars stupet innuptae donum exitiale Minervae et molem miratur equi primusque Thymoetes duci intra muros hortatur et arce locari, sive dolo seu iam Troiae sic fata ferebant. At Capys et quorum melior sententia menti
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quatuor igitur elementis. & tribus eorũ in terstitus. absolutionẽ corporũ constare manifestũ ẽ.
iduo numeri triadico & quatuor tam multiplici interse cogna
endis utrisq corporibus. consensũ ministri foederis obsequuntur. Necsolũ explicandis corporib hiduo
numeri conlatiuũ prȩstant fauorẽ. sedquat̾nariũ quidẽ pythagorei quem TeT RART YA uocant. ad eo
ia est ratiod. quãlogisti con appellanit. Secunda animositas quã⁊
stitis se dubitauit. Inter has non paruae potentiȩ ẽ. quȩ dicitur dia pason: hec constat ex duabus

Expanded text:
Ex quattuor igitur elementis et tribus eorum interstitiis absolutionem corporum constare manifestum est. Ex quattuor igitur elementis et tribus eorum interstitiis absolutionem corporum constare manifestum est. Ergo hi duo numeri, tria dico et quattuor, tam multiplici inter se cognationis necessitate sociati, efficiendis utrisque corporibus consensu ministri foederis obsequuntur. Nec solum explicandis corporibus hi duo numeri collatiuum praestant fauorem, sed quaternarium quidem Pythagorei, quem τετρακτύν uocant, adeo qprima est ratio quam λογιστικόν appellant, secunda animositas quam θstitisse dubitauit. Inter has non paruae potentiae est quae dicitur διὰ πασῶν. Haec constat ex duabus
Abbreviated transcription (Latin):
suit elementa ex quibus constat corpora. terra. aqua. aer. & ignis. tribus sine dubio interstitiis sepa¬
rantur. quorũ unũest aterra usque ad aquã. ab aqua usq adaerẽ.sẽquens
Etaterra quidẽ usq ad aquã spatiũ. necessitas aphysicis dicitur. quia uincire & solidare creditur qđ est
incorporib lutulentũ. Unde homericus censor cum grecis imp̃caretur. Uos om̃s inquit int̾ram & aquam
resoluamni. uid dicens. quod est innatura humana turbidũ. quod factae
fpatiumest quod superioribus inferiora conciliat. & facit dissona conuenire. Inter aerẽ uero
gnẽ obedientia dicitur. Quia sicut lutulenta & grauia superioribus neressitate unguntur. ita
siperiora lutulentis oboedientia copulantur. armonia media coniunctionẽ utrisque  prȩstante.

Expanded text:
sint elementa ex quibus constant corpora — terra, aqua, aer et ignis —, tribus sine dubio interstitiis sepasint elementa ex quibus constant corpora — terra, aqua, aer et ignis —, tribus sine dubio interstitiis separantur, quorum unum est a terra usque ad aquam, ab aqua usque ad aerem sequens, tertium ab aere usque ad ignem. Et a terra quidem usque ad aquam spatium Necessitas a physicis dicitur, quia uincire et solidare creditur quod est in corporibus lutulentum; unde Homericus censor, cum Graecis imprecaretur: «uos omnes, inquit, in terram et aquam resoluamini», in id dicens quod est in natura humana turbidum, quo facta esspatium est quod superioribus inferiora conciliat et facit dissona conuenire. Inter aerem uero et ignem Oboedientia dicitur quia, sicut lutulenta et grauia superioribus Necessitate iunguntur, ita superiora lutulentis Oboedientia copulantur, Harmonia media coniunctionem utrisque praestante.
Abbreviated transcription (Latin):
ad aerem. hocẽ. aqua adignẽ. Et quotiens uesteris. eandẽ reperies iugabilẽ competentiã. Ita exipso quointer
sesunt & qualiter diuersa sociantur. hȩc eo dictasint. ut aꝑta ratione constaret neq planiciem sine trib
e soliditatẽ sine quatuor posse uinc̾iri. Ergo septerus numerus g
ambȩ partes eius uincula prima sortitȩ sunt: ternarius cũuna medietate. quaternarius cũduab:
Hinc inalio loco eiusdem somnii cicero desepterio dicit : quinumerus rerũ om̃i ũ ferenodis ẽ. Itẽ om̃ia cor
itmathematica sunt aluina geometriȩ. auttalia. quȩ uisum. tactũ u
liditas. Altera uero corpora. quatuor elementorũ conlato fenore in robur substantiȩ corpulentȩ. concordi
ione coalescunt. Necnon om̃i ũ corporũ tressunt dimensiones.
ternuni adnumerato effectu ultimo quatuor. punctũ. linea. suꝑ ficies. & ipsa Soliditas. Itẽ cũmquatuor

Expanded text:
ad aerem, hoc est aqua ad ignem, et quotiens uerteris, eandem reperies iugabilem competentiam. Ita ex ipso quo inter se sunt aequabiliter diuersa sociantur. Haec eo dicta sint ut aperta ratione constaret neque planitiem sine tribus neque soliditatem sine quattuor posse uinciri. Ergo septenarius numerus geminam uim obtinet uinciendi, quia ambae partes eius uincula prima sortitae sunt, ternarius cum una medietate, quaternarius cum duabus. Hinc in alio loco eiusdem somnii Cicero de septenario dicit: «qui numerus rerum omnium fere nodus est.» Item omnia corpora aut mathematica sunt alumna geometriae aut talia quae uisum tactumue pliditas. Altera uero corpora quattuor elementorum collato tenore in robur substantiae corpulentae concordi concretione coalescunt. Nec non omnium corporum tres sunt dimensiones: longitudo, latitudo, profunditas; termini, adnumerato effectu ultimo, quattuor: punctum, linea, superficies et ipsa soliditas. Item, cum quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
exprimere uolens. ait. ot̾q quat̃q beati. hec departibus septenaru nuimeri sectantes compendia diocimꝰ.
deipso quoque panca dicemꝰ. Hic numerus eptas nc̃ uocatur. antiquato usu primȩ littere. Apud ueteres

Expanded text:
exprimere uolens, ait: ... o terque quaterque beati. Haec de partibus septenarii numeri sectantes compendia diximus. De ipso quoque pauca dicemus. Hic numerus ἑπτάς nunc uocatur, antiquato usu primae litterae; apud ueteres
Abbreviated transcription (Latin):
nio cohibita disputatione faciamꝰ. ħ ad iecto ꝙc̃dusionẽ decebit. Quia cũ sint philosophiȩ trespartes. moralis.
uralis & rationalis. & sit moralis quȩ docae moꝵ elimatã ꝑfectonẽ. natui¬
uirtutes amorẽq patriȩ. &. ad c̃tẽtũ głȩ exhortatio. quid aliud c̃tinae nͥ oc hicȩ philosophiȩ institutamoralia: Cũ
uel desperarũ modo ł denouitate sive magnioidine siderũ. dequȩ prin
&e. immortalitate animȩ disprtat cui nihil constat inesse orporeũ. cuiꝰq essentiã nullus sensus s sola ratio de prehen
sa phylosophiȩ continoeur integritas.

Expanded text:
nio cohibita disputatione faciamus, hoc adiecto quod conclusionem decebit, quia, cum sint totius philosophiae tres partes, moralis, nio cohibita disputatione faciamus, hoc adiecto quod conclusionem decebit, quia, cum sint totius philosophiae tres partes, moralis, naturalis et rationalis, et sit moralis quae docet morum elimatam perfectionem, natuuirtutes amoremque patriae et ad contemptum gloriae adhortatio quid aliud continet nisi ethicae philosophiae instituta moralia? Cum uero uel de sphaerarum modo uel de nouitate siue magnitudine siderum deque principet immortalitate animae disputat, cui nihil constat inesse corporeum cuiusque essentiam nullus sensus sed sola ratio deprehendisa philosophiae continetur integritas.
Abbreviated transcription (Latin):
suã ꝑuolabit: De inde quasi ñ minꝰ docto quã forti uiro philosophis aptasidunt᷑ cũ dr̃. Idq ocius faciae. suã tunc cũ erit¬
indusus incorpore eminebit foras. o ea quȩ extra erunt contẽplans. quã inaxime se a corpore abstrah&: Hȩc enĩ¬
illius sunt p̃cepta doctrinȩ. quȩ illã dicit morte philoso phantib appetendã. ex quafit ut adhuc incorpore post
quã diuina p̃mia uirtutib debeantur edixit. S qr int̃ leges quoq: illa imꝑfecta dr̃ inqua nulla deuiantib pena
accit᷑: idõ in c̃dusione operis pȩnã sancit extrabȩc p̃cepta uiuentib. Qu
uerti. S quȩ corpus tanquã peregrinȩ in colunt. cito post corpus uelut a
cebris ut suis sedib inherent. quanto abillis uolentius separant᷑. tanto ad supera serius reuertunt᷑. S iã finẽ sõ¬

Expanded text:
suam peruolabit.» Deinde quasi non minus docto quam forti uiro philosophis apta subduntur, cum dicitur: «Idque ocisuam peruolabit.» Deinde quasi non minus docto quam forti uiro philosophis apta subduntur, cum dicitur: «Idque ociinclusus in corpore, eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime se a corpore abstrahet. Nillius sunt praecepta doctrinae quae illam dicit mortem philosophantibus appetendam; ex qua fit ut, adhuc in corpore positi, quam diuina praemia uirtutibus debeantur edixit. Sed quia inter leges quoque illa imperfecta dicitur in qua nulla deuiantibus poena sancitur, ideo in conclusione operis poenam sancit extra haec praecepta uiuentibus; qureuerti; sed quae corpus tamquam peregrinae incolunt, cito post corpus uelut ad patriam reuertuntur, quae uero corporum illecebris ut suis sedibus inhaerent, quanto ab illis uiolentius separantur, tanto ad supera serius reuertuntur. Sed iam finem som
Abbreviated transcription (Latin):
oe cęlũ utroq ad ipiscatur exercitio uircutũ Romulus nobis in primo genere ponatdir. cuius uita uirtutes numqua
deseruit . sẽper exercuit: in scd̾o phitogoras. qui agendi nescius fuit. artifex disserendi. & solas doctrinȩ & consci¬
entiȩ uirtutes sequutus ÷ Sit intercio ac mixto genere apud grecoslycurgus & solon int̾ romanos numa. ca¬
ditos ut habunde grȩcia tulit ita roma nesciuit. Emigitur africanus nr̃ quẽ modo auus p̃ceptor in¬
stituit exillo genere:. quod & de doetrina uiuendi regulã mutuatur. oestatũ publicũ uir tutib fulct.
ldõ aegeminȩ ꝑfectionis p̃cepta mandantur. Sut incistris locito acsudanti sub armis. primũ uirtutes politicȩ suggerat
his uerbis. Sunt aut̃ optimȩ curȩ de salute patriȩ. quib agitatus & exercitatus animus uelocius in banc sede & donũ

Expanded text:
et caelum utroque adipiscatur exercitio uirtutum. Romulus nobis in primo genere ponatur, cuius uita uirtutes numquam et caelum utroque adipiscatur exercitio uirtutum. Romulus nobis in primo genere ponatur, cuius uita uirtutes numquam deseruit, semper exercuit; in secundo Pythagoras, qui, agendi nescius, fuit artifex disserendi et solas doctrinae et conscientiae uirtutes secutus est; sit in tertio ac mixto genere apud Graecos Lycurgus et Solon, inter Romanos Numa, Caditos, ut abunde Graecia tulit, ita Roma nesciuit. Quoniam igitur Africanus noster, quem modo auus praeceptor instituit, ex illo genere est quod et de doctrina uiuendi regulam mutuatur et statum publicum uirtutibus fulcit, ideo ei perfectionis geminae praecepta mandantur. Sed ut in castris locato ac sudanti sub armis primum uirtutes politicae suggeruntur his uerbis: «Sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus uelocius in hanc sedem et domum
Abbreviated transcription (Latin):
seculis exactis reuertunt᷑ In superiore huiꝰ operis parte diximꝰ alias ociosas. alias nego ciosas eẽ uirtutes.
philo sophis. has rerũ pubłicarũ rectorib conuenire. utrasq tam̃ exercentẽ facere beatũ. Hȩ uirur¬
tes interdũ diuidunt᷑ ñ nũ quã uͦ miscent᷑. cũ utrarũq capax oenatura & insittutione animus inuenit᷑ Na
si quis ab omĩ quidẽ doctrina habeatur alienꝰ. inre publica tamen& prudens &ȩ tẽperans. & fortis & iustus sit
hic aferiatis remotꝰ. emin& tam̃ actualiũ uigore uirtutũ. quib ni hil hominꝰ cȩlũ cȩ
uͦ insita qui &e naturȩ ñ sit aptꝰ ad agendũ .s. solũ optima conscientiȩ dote erectꝰ ad supera doetrinȩ supel¬
lectile ad exercitiũ diuinȩ disputationis expendat. sectator cȩlestiũ. deuius caduca his quoq ad cęli uerta

Expanded text:
exagitati saeculis reuertuntur.» In superiore huius operis parte diximus alias otiosas, alias negotiosas esse uirtutes, exagitati saeculis reuertuntur.» In superiore huius operis parte diximus alias otiosas, alias negotiosas esse uirtutes, et illas philosophis, has rerum publicarum rectoribus conuenire, utrasque tamen exercentem facere beatum. Hae uirtutes interdum diuiduntur, nonnumquam uero miscentur, cum utrarumque capax et natura et institutione animus inuenitur. Nam si quis ab omni quidem doctrina habeatur alienus, in re publica tamen et prudens et temperatus et fortis et iustus sit, hic, a feriatis remotus, eminet tamen actualium uigore uirtutum, quibus nihilo minus caelum cedit in praemium. Si quis uero insita quiete naturae non sit aptus ad agendum, sed solum optima conscientiae dote erectus ad supera, doctrinae supellectilem ad exercitium diuinae disputationis expendat, sectator caelestium, deuius caducorum, is quoque ad caeli ue
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃ceps &rapiunt᷑ &ꝰ rapiunt didi cistimotꝰ animȩ . quosmꝰ sine ministerio corporis. mͦ ꝑcorpus exerca: Si uero
ipsius mundane animȩ motꝰ requires cȩ lestẽ uolub litatẽ & sperarit̃ & sperarũ subia centiũ rapidos impetus¬
intuere. ortũ occasũue solis. cursus siderũ ł recursus. quȩ om̃a anima mouente ꝓueniunt. Immobilẽ uͦ ea
dicere quȩ moua om̃a aristoteli ñconuenit. qͥ quantus in aliis sit ꝓbatũ ÷.s illi tantũ quẽ uis naturȩ. que
patriȩ. quib agitatꝰ & exercitatꝰ animꝰ uelocius in hanc sedẽ & domũ suã ꝑ uolabit. Idquȩ ocuis faciae. suã
oboedientiũ dõꝵ & hominũ uira uiolar. corporib elapsi circũ terrã ipsã uolietant᷑. nechunc in locũ nͥ multis

Expanded text:
in praeceps et rapiuntur et rapiunt. Didicisti motus animae, quos modo sine ministerio corporis, modo per corpus exercet. Si uero in praeceps et rapiuntur et rapiunt. Didicisti motus animae, quos modo sine ministerio corporis, modo per corpus exercet. Si uero ipsius mundanae animae motus requires, caelestem uolubilitatem et sphaerarum subiacentium rapidos impintuere, ortum occasumue solis, cursus siderum uel recursus, quae omnia anima mouente proueniunt. Immobilem uero eam dicere quae mouet omnia, Aristoteli non conuenit, qui quantus in aliis sit probatum est, sed illi tantum quem uis naturae, quem patriae, quibus agitatus et exercitatus animus velocius in hanc sedem et domum suam pervolabit; idque ocius faciet, si iamoboedientium deorum et hominum iura uiolauerunt, corporibus elapsi circum terram ipsam uolutantur, nec hunc in locum nisi multis
Abbreviated transcription (Latin):
principiũ : est mouendi Quanta sit aut̃ huius uocabuli expressio quo anima fons motus uocatur facile repperies.
sire inuisibilis motũ sine auctore . atq idõ sine inicio ac sine fine ꝓdeuntẽ &c& era mouentẽ mente capias. cui
nihil similius deuisibilib quã funs poterit repperiri . qui ita principiũ ÷ aquȩ. ut cũ dese fluuios & lacus ꝓcrea.
originẽ reqͥrens cogitatione recurris ad fentẽ. & hc̃ om̃e motũ intellegis de primo saturriginis manare principio: ita
tẽ recurrat. cuiꝰ matũ &iã sine corporis ministerio testant᷑ cogitationes. gaudia spes. timores. Nã motꝰ eiꝰ : boni
maliq discroeio. uirtutnĩ amor. cupido uitioꝵ. ex quib effluunt om̃s inde nascentiũ rerũ meatꝰ. Motꝰ enĩ eiꝰ ÷¬
quicꝗd irascim᷑ & inferuorẽ mutuȩ collisionis armam᷑ : Unde paulatĩ ꝓcedens rabies fluctuat p̃lioꝵ Motꝰ eiꝰ ÷¬
itab agitam᷑: S hi motꝰ siraione gubernent᷑. ꝓueniunt salutares. Si destituant᷑.

Expanded text:
principium est mouendi.» Quanta sit autem uocabuli huius expressio, quo anima fons motus uocatur, facile reperies, si rei inuisibilis motum sine auctore atque ideo sine initio ac sine fine prodeuntem et cetera mouentem mente concipias; cui nihil similius de uisibilibus quam fons potuerit reperiri, qui ita principium est aquae, ut, cum de se fluuios et lacus procroriginem requirens, cogitatione recurris ad fontem, et hunc omnem motum intellegis de primo scaturriginis manare principio, ita, uelis, mens tua ad animam quasi ad fontem recurrat, cuius motum etiam sine corporis ministerio testantur cogitationes, gaudia, spes, timores. Nam motus eius est boni malique discretio, uirtutum amor, cupido uitiorum, ex quibus effluunt omnes inde nascentium rerum meatus; motus eius est quicquid irascimur et in feruorem mutuae collisionis armamur, unde paulatim procedens rabies fluctuat proeliorum; motus eiibus alligamur. Sed hi motus, si ratione gubernentur, proueniunt salutares, si destituantur,