comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cinas conferri arma cepediri uissit. Collis erat leuit̾ ab
ĩfimo addiuis hunc ex om̃ib ferre partibꝰ palus difficił
atq impedita cingebat no̾ lacor pedibꝰ quinquagnita. het
se colle int̾ruptis pontibus gullia fiducra loci continebãt
gen̾atim q distͥbuti ĩ aiuitates omĩa uada ac saltꝰ eiꝰ pa¬
ludis obtinebant. sic aĩo parati ut si cam paludem ro¬
mani ꝑrumꝑe conarent᷑ hesitantes p̾m̾ent ex loco su¬
piore. ut qui ꝓpinquitate loci uid̾et paratos ꝓpe cquo
marte ad dimicand̾ ceistunaret. qui u̾quitatẽ condico¬
nis ꝑspit̾et inam simulaco̾ne sese ostentare cognosc̾et.
Indignantes milites cesarq consp̾tum suũ hostes ꝓfer¬
re possent tantulo spacõ int̾icito & signũ prelu expostẽ¬
tes edecet quanto detmẽto & quot uiroꝵ forciũ morte
necesse sit constare uittoriã. Quos cũ sic aĩo paratos
uid̾et ut mulum ꝓ sua laude ꝑitulum retusent sĩnne se

Expanded text:
cinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab cinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se
Abbreviated transcription (Latin):
ut nullũ ignoĩam accipent nusquã incepta re discede¬
rent. Hoc se ignominię laturos loco si ĩcepta obpus¬
natone reliquissent. ꝑ stare om̃s ꝑferre acerbitates
quã nõ ciuib remanis qui genabi ꝑfidia galloꝵ ĩterisset
prentarent. H eadem centurionib tbimis y militũ
mandabant ut ꝑ cos ad crsirem deferrent᷑. Qs̃ iam muit
turres. appropinquassent ex captuns cesar cognouit u̾cigito¬
rigem consumpto pabulo castram mouisse ꝓpius anaricũ at
ip̾m cum equicatu expeditis que quinit̾ equites ñõs post̾o¬
dic pabulatumuentõs arbicraret᷑. Quibꝰ reb tognitis me¬
dia nocte silenc̾o ꝓfettꝰ ad hostium castra mane ꝑuenit. illi
ccłiter ꝑ exploratores aduentu cesaris cognito caros ĩpedimẽ¬
taq sua ĩ artac̾ores siluas abdid̾unt copias om̃is ĩ loco edi¬
to atq apto instrux̾unt. Quare nĩciata cesar cełit̾ sar¬

Expanded text:
ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discedeut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites prodie pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sar
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ ut ĩcertis temporib diu̾sis q itinib iret᷑. Castͥs:
ad cam parte oppidi positis cesarq int̾missa a fliu̾e ꝙ
paludibꝰ aditum ut supra dixiꝰ angustũ habebat agg̾e
apparere uineas agere turres duas constituere cepͣ. nam
ccuuallare loci natura prohibebat. Dete frum̃taria bo¬
ios atq eduos ad ortari non disticit. Quoꝵ alt̾i ꝙ nullo scu¬
dio agebant nõ multum adiuuabant alt̾i no̾ magnis fa¬
cultatib ꝙ auitas erat exigna ꝙ ĩfirma cełiter ꝓ habu¬
erunt ꝯsũpẜunt. Eu̾ma difficultate rei frumtarie ad fẽ¬
to ex̾citu tenuitate boioꝵ indigẽtia eduoꝵ ĩcendus hedi¬
fic̾oꝵ usq eo ut complures dies friun̾to milites caru̾int
singulas legiones appellaret. ꝙ si acerbiꝰ mopiã ferrẽt
se dimissurũ oppugnaconẽ dic̾e̾t uniu̾si ab eo ne id fac̾e̾t
petebãt. Sic se complures annos illo imꝑante mnuisse

Expanded text:
batur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris batur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse,
Abbreviated transcription (Latin):
die ampli.xx. urbes bit̾itum incendunt᷑. Hoc idem ĩ reli¬
quis cuutatibꝰ in om̃ib partib ĩcendia conspicumt᷑. Cuie
bant. Dicebatur de auarico ĩ cõmum concilio incendi
platc᷑ andefendendi. Procumbunt om̃ib gallis ad pe¬
des bituriges ne pulcherrimã ꝓpe tocius gallie urbemq
pͥsidio &̃ ornam̃to sit aiuitati suis manib succende cog̾en¬
ỹdonei deligunt᷑. Uerangetorix minorib cesarem itin̾i¬
b subsequit᷑ & locum castͥs deligit paludib siluis q n
munitum ab aluarico longe miliũ passuii.xui. Ibi ꝑcer¬
tos exploratores ĩ singula diei temporaq ad auaritũ age¬
rent᷑ cognoscebat ꝙ quid fiꝰ uellet imperabat. Om̃is nos¬
trad pabulac̾ones frum̃tatones q obẜuabat dispsosq cũ
ongiꝰ neccͣio ꝓced̾ent adoriebat᷑ magnoq ĩ conmode ad fi¬
ciebat ꝙ si quantũ r̾one ꝓuid̾it pot̾at ab nr̃is octurre¬

Expanded text:
die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in relidie amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae bant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerenidonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatpoterat, ab nostris occurre
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑsos hostes ex edificus petere. Hos om̃is cotidie ab eqͥtibꝰ
diligi posse. Preterea salutis ca rei familiaris ꝯmoda neg¬
legenda uicos atq edificia incendio portere hoc spato abo
ia qͦ uersus quo pabulandi c̾a adire posse uideant᷑. Hi¬
rum ip̃is roꝵ copiam suppetere᷑ quotquoꝵ ĩ finib bellum
gerat᷑ eorũ opibꝰ sublenent᷑. Romanos aut ĩopiam sub
lat̃os aut magno ꝑiculo longis ab castͥs ꝓcessuros. niter¬
c̃e ipos ne interficiant impedim̾tis ne exuant quib amissis
beslum geri nõ possit . ꝑ uet̾ea oppida incendio postere
que nõ municone ⁊ loci naͣ ab om̾i fint ꝑiculo tuta. neu
sius sint addet retrattandam miliciã receptatula neu ro¬
manis ꝓposita ad copiam conneatus pͥdam qi tollenda. Hsi
grauia aut aterba uidebant᷑ multo illa grauiꝰ estimare li¬
beros comuges ĩẜuitute abscrabi ip̾os int̾fici que sit nece¬
sse accidere uictis. Om̃ium consensu ac sina probatauno

Expanded text:
osse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ cũmagna multicudo conueniss matres familie q
paulo ante romanis de muro manus tendebat suos obtesta¬
ri & more gallico passum capillum ostentare liberosq ĩ cõs¬
pͤtum ꝓferre cepunt. Eiat romanis nec loco n nuin̾o eqͣ
contenco̾.simul ⁊ cursu ⁊ spac̾o pugne fatigati nõ facile
retentes atq ĩtegros sustinebant. Cesar cũ iniquo loco pu¬
gnari hostium q augeri copias uid̾et p̾metuens suis ad titũ
sercium legatũ ꝙ minorib cast̾s p̾sidio reliq̾rat misit ut
cohortes excast̾s cełiter educ̾et. ⁊ sub ĩfimo colle ab dextͦ
hostum constitueret. Ut si nr̃os locto depulsos uidissi quo
minꝰ libere hostes ĩ seq̾rent᷑ terreret. Ip̾e paulũ ex et loco
cum legione ꝓgressus ub conscit̾at euentũ pugne eepet¬
ab dextra parte alio ascensu manus destinẽde ca̾ miẜat.
Hii silicudine armoꝵ uehement̾ nr̃os ꝑterruerũt. Ac

Expanded text:
Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspecab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac
Abbreviated transcription (Latin):
timarẽt sese ex oppido ciet̾unt. Matres familie de muro
uestem argentũ q iactabant. ꝙ pectore nudo ꝓminẽtes
passis manibꝰ obcestabant᷑ romanos ut sͥ parc̾ent neusicit
marici fecissent. ne amulierib quide̾ atq ĩfantib . absti¬
n̾ent. nõ mille de muris ꝑmamis dimisse se militibus
tradebant. Labius centurio legionis. Uiii. ꝙ int̾ suos
codie dixisse constabut exitau se auaricensib p̾mus n
comissurũ ut pͥusqͥsꝙͣ muru ascend̾et tres suos nattus
manipulares atq ab hus subleuatus murũ ascenditi
Nos ip̃e rursus singulos exceptans ĩ murũ inculit. In¬
t̾im hn qui ad alt̾am oppidi ut supra demonstrauimꝰ mu¬
niconis cã conuen̾ant. pͥmo eraudito clamore inde ⁊ cre¬
bris nũcus ĩcitati oppidũ a romanis ten̾i p̾missis equitibꝰ
magno concur su eo contend̾unt. Goꝵ ut quisq pͥmus ue¬
n̾at sub muro consistebat suoꝵ ꝙ pugna̾ciũ nunͥm̃ augebat

Expanded text:
timarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro timarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat.
Abbreviated transcription (Latin):
cast̾s capiendis cełitas ut uotomatꝰ rex inciobrogum
subito ĩ tabrnaculo opp̾ssus ut m̾idie conquieu̾at supiore
corporis parte midata uuln̾ato equo uix se ex manib p̾dan¬
cium militu criperet. Consequia id ꝙ animo ꝓposuerat
cesar recepturtam uissit legiomiq detums qua cum erat
conc̾onato signa constituit. At reliquaꝵ legionũ militos
nõ exaudito sono tube ꝙ satis magna ualles ĩtercedebat tñ
atbimis milicum legatis que ut erat acesare p̾ceptũ re¬
tinebant᷑. Set clati spe cesis uittorie ⁊ hostium fuga ⁊ su¬
ꝑiorum tempoꝵ secundis p̾lus nͥ ad eo arduũ s ee̾ cxisomi¬
i̾nint quos nõ uirtute consequi possent. n fine̾ pͥus se¬
ꝙͣdi fet̾unt ꝙͣ muro oppidi portisq ad ꝓpinquarũt. Tum
uͦ ex om̃ibꝰ urbis partib orto clamore qui longiꝰ aberant
repentino tumultu ꝑterriti cũ hostem ĩtra portas ẽe exis¬

Expanded text:
castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et superiorum tempoverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse exis
Abbreviated transcription (Latin):
ros milites qui cxoppido mnaduterent᷑ ex maiorib cast̾s
minorat traducit legatis q quos singulis legionibꝰ pͥfet¬
at quid fiꝰ uelit ostendit. In pinis mon ut contineant
milites ne studio pugnandi aut pre spe prede longiꝰ ꝓgredi¬
ant᷑ quid ĩiquitas loci hãt ĩ cõmodi ꝓponit. Hoc unace¬
licate posse mutari accasionis ee̾ rem nõ prelui. Hus
reb expositis signũ dat ⁊ab dextra parte alios ascensu
codem tempore eduos mittit ad epidi muros at planicie
mił. et. passus aberat quid quid hiic cͥcuitus ad molliendũ tliuũ
actesẜ̾at id spacium itin̾is augebat. Amedio fere colle ĩ longi¬
tudine ut natura montis ferebat ex grandib saxis sex pedũ
murũ qui nr̃m impetũ tardaret p̾dux̾ant galli atq ĩfi̾ores
u̾ant. Milites dato signo ccłiter ad munic̾onẽ ꝑue̾i̾unt
eam q transgressi tͥms cast̾s pociunt᷑. Ac tanta fuit in

Expanded text:
ros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris ros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie ercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiorverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ sentire imo colle ab romanis atupato si alt̾m
misissent quin pene cͥtumuallati atq omi exitu ⁊ pabula¬
cõne ĩ terdusi uid̾ent᷑ ad hũt mimend̾ om̃s auercingeto¬
rige cuocatos. Hrecognita cesar mittit ꝯplures eqͥtũ
turmas eis dem media nocte imꝑat ut paulo timultu¬
osius hom̃ib locis uagarent᷑. Prima luce magnu̾ mime
cquitu sp̃e ad simulaconẽ collib cͥcumue hi iubet. Hus
ꝑ ucos addit cquites qui laciꝰ ostentaconis cã uagarent᷑
Longo cͥcuitu easdem om̃s iubet pere regiones. Pꝓcul
ex oppido uidebant᷑ ut erat agergorbia despecto ĩ castra n
tanto sꝑnc̾o cti quid ess cxplorari potat legione̾ una eod
iugo mittit ⁊ paulo ꝓgressam ĩferiore constituit loce sil¬
ius qr eccultat. Auget᷑ gallis suspico atq om̃s illo iniuce¬
nũ copie traducunt᷑. Uacua castai hostiũ cesar cõspicat᷑
tetais ĩsignib suoꝵ occultatis q signis militarib ra¬

Expanded text:
aliter sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerequitum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus ra
Abbreviated transcription (Latin):
cuocato. His cũ aĩadu̾tiss ꝑpetuã et palude̾ que ĩ flue¬
ret ĩ secanã atq illum o̾em locum magnopere impedit
łͥ consedit nr̃osq transsici ꝓhibere instituit. Labienꝰ
pͥmo uineas agere cratib atq aggere paludẽ expłe att
iter mimire conabat᷑. Postꝙͣ id diffi̾ciliꝰ ꝯfieri aĩaduer¬
tit silenc̾o equastͥs tercia uigilia egressus̾ eod̾ quo uene¬
rat im̾e mellodimũ ꝑuenit. Idest oppidum senonum
ĩ msula sequane positum ut paulo an̾ dellutetia diximꝰ
Dep̾hensis nauib circit̾ quinquaginta cełiter que cõiũcris
atq eo militib inicctis ⁊ rei nouitate ꝑterritis oppidmis:
quoꝵ magna pars erat ad beslum euocata sine contentõne op

Expanded text:
quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, ut paulo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circiter quinquaginta celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars e
Abbreviated transcription (Latin):
turiones ĩ oppido cũ ex significacde galloꝵ nomi aliquit
iam sius germanos equites cirater.ecct. sumittit quos
ab inicio hr̃e setum ĩstituerat. Eoꝵ impetũ galli sustine
nõ potuerunt atq ĩ fugam comecti multis amissis se adas¬
men receꝑũt. Quib ꝑfligntis tursus eppidam pterriti
comphensos cos quoꝵ oꝑa plebem ꝯ citatam existaibmaluit
&e sar ad oppidum auaritũ ꝙ erat mxeimũ munitissimũ
i fiuib biturigum atq agri fercilissima regione ꝓfeitꝰ est.
ł ec oppido recepto auitatem biturigũ se ĩ potatei belut¬
nu ũ considebat. Uerangetorie cot ꝯtimus ĩ ce̾medis uil¬
louno dimgenabi nonie dim acceptis sues as osilial outte¬

Expanded text:
turiones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi alturiones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, anfectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, No
Abbreviated transcription (Latin):
desid̾atis quin cuncti capent᷑ ꝙ poncis atq itnium angus¬
tie multitidinis sugam ĩ tecdusunt. Oppidũ dicripit at
ĩtendit. p̾dam militib donat. Excitum ligeie̾ traducit
at ĩ biturigum fines ꝑuenit. Uerangetoria uͥ de cesaris
aduentui cognouit oppiignacone̾ destitit at. obirã cesatis
pido cum legati ad cum ueissent oratumut s ignoscet sue¬
qr uite consuleret ut celitate reliquas res conficet qua
pleraq erat consequta. Arma conferri equos ꝓduci obsi¬
des dari iubet. parte iam obsidum tradita cũ peliqua ad¬
mistrarent᷑ centurionib & paucis militib ĩtromissis .
arma ium̃ta qr conquirece̾t equitatus hostiũ ꝓcul uisus
ẽ qui agmer uertingetorigis antetessut. ꝙ̃ simul atq op¬
ꝑidani conspex̾unt at ĩ spem auxili uenunt clamore sub¬
lato armad cape portas daude murũ comple cepunt. Cen¬

Expanded text:
desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angusdesideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari pido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Cen
Abbreviated transcription (Latin):
q biduo cͥcumuallauit. Tercn die missis ex oppido legatis
dededicone arma conferri uim̃ta produci sexcentos obsides
dari iubet. Ea qui conf̾it̾et.c. trebonũ legatũ relinquit.
Ipe ut quã pͥmũ iter fac̾et genabum carnutũ ꝓficiscit᷑. E
CQuitum bmũ ad lato nunc̾o de oppiignacone uellau nond̾
cum longius eam rem ductum iri existimarẽt. p̾sidium ge¬
nabi tuendi cã ꝙ eo mut̾ent comparabãt. Huc biduo ꝑue¬
nit. Castͥs añ oppidu̾ positis dici tempore exclusus ĩ post̾m
oppiignac̾one̾ differt q̃q ad eam re̾ usui sint milicib imꝑat
uitus ne noctu exoppido ꝓfugent duas legiones ĩ armis ex¬
cubure ubet. Genabenses paulo añ media noctei silencio et
oppido egressi flumen tranfsire cepunt. quare ꝑerploratores
nũciata cesari legiones quas expeditas e̾c̾ iussut porcis ĩcẽ¬
sis intromittit atq oppido potit᷑ ꝑ paucis ex hostium numo

Expanded text:
que biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis que biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperveritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero
Abbreviated transcription (Latin):
co p̾lio uictor cesar collotauat hediusq attbuerat oppugͣ¬
re institueͬrat. Magna ħ res cesari difficultatez ad consili¬
um capiendũ ad ferebat si reliquam ꝑtem hixmis uno loct
legiones contin̾et ne stipendiarus heduoꝵ expugnatis cũc¬
ta gallia defic̾et ꝙ nullũ amitis ĩ eo p̾sidiũ uid̾et positũ esse
Si maturiꝰ ex hibr̾nis educ̾et ne ab re frum̃taria duris sub¬
uett̾onib laboramt. Prescare uisum e̾ tñ om̃s difficulta¬
tes ꝑpeti quã tanta contumelia accepta oium suoꝵ uolũ¬
tates alienare. Itaq cohortatꝰ eduos desupportando ꝯme¬
atu ꝑmittit ab boios qui de suo aduentu uoeant hortan¬
turq ut ĩfide maneant. atq hostiũ impetu magno amino
sustineant. Duab agedincillegionib atq ĩpedimẽtis to¬
cĩ ex̃citus relictis ad hoios ꝓfisciscit᷑. Alt̾o die cum ad opid̾
senonũ uella imodimũ uenisse ne ꝙͣ post se hoste̾ relinq̾ret
q expedicõre re frumentaria uteret᷑ oppiignare ĩstituit. Id¬

Expanded text:
co proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit id
Abbreviated transcription (Latin):
miẜunt. At esli int̾ii ĩ spaco imprudẽtibi nr̃is atq actu¬
patis ĩmunico̾ne castroꝵ subito sece silius eiet̾unt. Impe¬
tuq ĩ eo ft̃o quierant ĩ stacone ꝓcast̾s coliocati acter pug¬
nau̾unt. Duab qr missis subsidio coortib acesare atq
Luis pͥmis legionũ duaꝵ. cum ħ periguo int̾ͥmisso loi sac̾o
int̾ se ꝯstitissent nouo geu̾e pugne ꝑtemptis nr̃is ꝑmedi

Expanded text:
mprudentibus nostris atque occupatis in munitione castrorum subito se ex silvis eiecerunt, impetuque in eos facto qui erant in statione pro castris collocati, acriter pugnaverunt, duabusque missis subsidio cohortibus a Caesare atque eis primis legionum duarum, cum hae perexiguo intermisso loci spatio inter se constitissent, novo genere pugnae perterritis nostris pe
Abbreviated transcription (Latin):
nisq itinerib confectis contra om̃ium oppimone̾ ad lig̾em uo¬
nit. Uado q ꝑequites ĩuento ꝓrei necessitate oportuno ut b̃¬
chia modo atq hum̾i ad sustinenda atma libri ab aqua e̾e̾ pos¬
sent disposito equitatu qui ĩ fluminis refeingeret atq hos¬
tib pͥmo aspertu ꝑturbatis ĩ columen ex̾citum traduxit.
frum̃tum ꝙ ĩ agris ⁊ pectoris copiam natto repleto hus

Expanded text:
ribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtunsus ꝑtinere. & ꝓ natiuo muro obĩtam cherustos ab
suebis. suebos q ab cherucs ĩiuriis ĩ curconib q ꝓhib̾e̾.
Ad ciꝰ iniciũ silue suebos aduentũ romanoꝵ expectare

Expanded text:
introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspec
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾im paucis post dicbꝰ fit ab ubi iscerc̾or suebo om̃s in
unũ locum copias cogere. atq hiis naconib que sub eoꝵ
sunt imꝑio derainciare. ut auxilia peditatus equitatꝰ¬
q mittant. Hiis cognitis reb rem fcum̾tariã ꝓuidet
castͥs ydoneu̾ ĩocum deligit. Ubi hiis imꝑat ut pectora
deducãt suaq om̃ia ex agris ĩ oppida conferãt speras bar¬
baros atq imꝑitos homines ĩ opia cibarioꝵ adductos ad
ĩquã pugnandi condic̾one posse deduci. Mardat ut tre¬
bros exploratores ĩsuebos mictant q̃q apud eos gerant᷑
cognoscant. Illi imꝑata faciunt. ꝙ paucis diebꝰ int̾mis¬
sis referunt suebos om̃s.postea ꝙͣ c̾cioros nu̾cii de cxcitu
romanoꝵ uen̾int cum oĩb suis soc̾oꝵ q copiis quas coe¬
gissent penitꝰ ad extremos fines se recepisse. Siluã esse
ĩ infinita magnitudine que appellat᷑ bacenis ac longe

Expanded text:
Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe
Abbreviated transcription (Latin):
stituit. Quarũ ima crat ꝙ auxilia contͣ rreu̾is miẜant. al¬
tera ne ad eos anibiorix receptũ hr̾et. Hiis constitutis rebꝰ
paulũ supͣ cum locum quo ante ex̾atumi tradux̾at fatere
pontẽ inscituit. Nota atq instituta r̾one magno mili¬
tum scudio pauas dicbꝰ opus effiat᷑. Firmo ĩtirueris ad
pontẽ p̾sidio relicto ne quis ab hiis subito motꝰ oreretͭ᷑
Reliquas copias equitatũ qui tradut̾ uͥ qui an̾ obsides
dederant atq in dedico̾ne uen̾ant purgandi sui c̾a adi
cu̾ legatos mittũt qui doceant n auxilia ex sua cuuta¬
te ĩtreueros missa n ab se fidera lesam.Petũt atq o¬
rãt ut sͥ parcat ne cõi odio gͥmanoꝵ ĩnocẽtes ꝓnecẽtibꝰ
penas pendant. Si amplius obsidiũ uell dare pollitent᷑
Cognita cesar cã repperit ab sueuis auxilia missa ce. ubi¬
hoꝵ satiffact̾onẽ accepit. aditus uias ꝙ ĩ suebos ꝑquirit

Expanded text:
stituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, alstituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit.
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Prestate candem nob̾ ducib uibtut ꝙ sepe nu¬
m̾o imꝑatori p̾stitisstis atq illũ ade̾r̾ ⁊ hec corã cern̾e
existimate. Simiũ signa ad hostem conu̾ti aciemq di¬
rigi uibet. Et pancis curmis p̾sidio ad impedimẽta
dimissis reliquos equites ad latera dispomit. Ceħiter
nr̃i damore sublato pila ĩ hostes ĩmittunt. Isli ubi
p̾ter spem quos fugere credebant ĩ festis signis ad se
ire uid̾ti impetũ mͦ ferre nõ potu̾unt. Ac pͥmo ꝯcur¬
su ĩ sugã oietri ꝓximas sũuas pecierũt. Quos labie
mani qui auxibo uaniẽdãt ꝑcepta trenoꝵ fi sese
domũrecepia. Cum hiis ꝓpinqui induco mari qui
defertonis auetores fuerant comitati eos ex cuntrire
excesẜant cingat origique̾ abĩicio ꝑma̾sisse ĩ offõ dimos¬
trauimꝰ. pͥncpatũ atq imꝑiũ esti traditũ. Cesar pꝰ ꝙͣ
exmenapus intreueros uerat duab de cãis thenũ transsir. cõ¬

Expanded text:
tis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe nutis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas petierunt. Qmani qui auxilio veniebant percepta Treverorum fuga sese domum receperunt. Cum his propinqui Indutiomari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duabus de causis Rhenum transire con
Abbreviated transcription (Latin):
tum nũo nõ nullos gallos gallicis reb fauere natura
cogebat. L abiemis nocte tͥbunis militum pͥmis q or¬
dinib uoctitis quid sui sit consilii ꝓponit. ꝙ ꝙ faci¬
lius Restĩb timoris det suspicone maiore strepitu ⁊
res aũ lucem ÷ͥranta ꝓpinquitate cstroꝵ ad hostos de¬
cum galli cõhortati int̾ se ne speratam p̾dam exmanibꝰ
dimut̾ent longum eę. ꝑterritis romanis germanoꝵ au¬
uiliũ exspectare. n suã pati dignitat ut tantis copiis
tam exiguam manũ p̾ẜtim fugiente atq inpeditã ad¬
criri nõ audeart. t̃ humer traniire tuqio laco ꝯmit̾e p̾¬
lium uo̾ dubitant. Que fore suspitati labienꝰ uti om̃s
atra tluraet ẽlit̾ot cadem usus ułacionis itin̾is placi¬
de ꝓgredielat᷑. Tum p̾missis paulum i pedim̾tis at
ĩ tinmiũo quodã conlecnas habrtis ĩ quid milites gͣ peti¬
stis eacultatem. Hostem impebito. atq ininio uco tene¬

Expanded text:
itum numero nonnullos Gallicis rebus favere natura itum numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus noctu tribunis militum primisque ordinibus convocatis, quid sui sit consili proponit et, quo facilius hostibus timoris det suspicionem, maiore strepitu ets ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes decum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proeliumcitra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tene
Abbreviated transcription (Latin):
pus labienũ cum una legione que ĩ eoꝵ finib hẏemaue¬
rat adoriri parabãt.Iamq ab eo nõ longiꝰ bidui uia
ãberant. cũ duat ueisse legiones missu cesaris et gnoscũt
Posicis cast̾s amilib passuũ.xi. auxilia ger manoꝵ erspet¬
care constituũt. Labienus hostium cognito consilio spe¬
ions tem̾itate corum fore aliquam dimicandi fatultate᷑
ꝙͣ milli passuu̾ int̾misso pac̾o castra cõmunit. Erat in¬
tei labieñ atq hostem difficile transsitu flumen ripis¬
q p̾ruptis. Hcc n ip̾e transsire habebat ĩ animo neq
hostes tranificuros existimabat. Angebat᷑ cotidie auxi¬
lioꝵ spes. Loquitur ĩconsilio palam qm̃ germani ad¬
ꝓpin quare dicant᷑. sese suas exeratꝰ q fortunas ĩ du¬
biuĩ nõ deuacat᷑m ꝙ post̾o die pͥma lure castra mocuꝵ¬
Ccłiter ħ ad hostes deferunt᷑ ut ex magno galloꝵ eqͥ¬

Expanded text:
piis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus hiemavepiis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus hiemaverat, adoriri parabant. Iamque ab eo non longius bidui via aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum XV auxilia Germanorum exspectare constituunt. Labienus hostium cognito consilio sperans temeritate eorum fore aliquam dimicandi facultatem et mille passuum intermisso spatio castra communit. Erat inter Labienum atque hostem difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse transire habebat in animo neque hostes transituros existimabat. Augebatur auxiliorum cotidie spes. Loquitur in concilio palam, quoniam Germani appropinquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum et postero die prima luce castra motuiter haec ad hostes deferuntur, ut ex magno Gallorum equ
Abbreviated transcription (Latin):
germanos ĩ amiciciã cognou̾at. Het pͥus illi detrahẽda
auxilia existimabat ꝙͣ ip̃m bello lacesseret. ne desꝑata sa¬
lute aut se ĩ menapios abderet. aut cũ transrhenanis
congredi cog̾etur hoc ũto consilio tociꝰ eyatꝯ ĩpedim̃ta ad
cit᷑. Illi nulla coacta manii loci p̾sidio freti ĩ siluas palu¬
des q confugi̾t. suaq eod̾ ꝯferu̾t. Cesar partitis̃ comi
pontib adut triꝑtito edificia uicosq ĩcendit. magno pet¬
coris atq hoĩm uum̾o potit᷑. Quib reb coacti inenapii
legatos ad cũ pacis petende ca mittu̾t. Ille obsidib accep¬
tis hostium se habitutũ nu̾o confirmat. si aut. imĩbiori¬
gem aut eiꝰ legatos fimb̾ suis recepissent. his ꝯfirmatis
rebꝰ ꝯmuni acrebatem cũ equiatu custodis loco ĩmena¬
pus relinquit. ip̃e intreueres ꝓficiscit᷑. Dum ħ accsate
gerunt᷑ treueri magnis coattis pedicatus cquitatꝰq co¬

Expanded text:
Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad os proficiscitur. Illi nulla coacta manu loci praesidio freti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiispontibus adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus equitatusque co
Abbreviated transcription (Latin):
Adeunt ꝑeduos quoꝵ antiquito erat ĩ fide aiuiens̾ libe̾¬
ter cesar peteritib eduis dat ueĩam excusacõnẽ q acap̃.
imperatis centũ. Hos edius custodiendos tradit. Godem
carnutos legatos obsides q mittũt usi dep̾catoribꝰ remis
quoꝵ erant ĩ dientela eadem ferunt responsa. Peragit
consiliũ cesar equitesq imꝑat ciuitatib. ac parte galbe
paccata totus ⁊ mente ⁊ animo ĩ bello treu̾oꝵ ⁊ ambiori¬
gis ĩsistit. Cauarinũ cũ equitatu senonũ secũ ꝓfiasci
iubet. ne quis aut ex huiꝰ iracundia aut ex eo ꝙ m̾uerat
rato habebat ambiorigem pͥlio nõ e̾e̾ conc̾taturũ reliqua
eiꝰ consilioa aĩo cͥtimispiciebat. erãt menapii ꝓpinqui e¬
buronũ finib ꝑpetuis paludib silus q muniti qui uni
exgallia de pace ad cesarem legatos nũqua̾ mifant. Cũ
hus ẽẽ hospiciũ ambiorigi sciebat. Item ꝑtreu̾es ue̾i̾sse

Expanded text:
adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenadeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenterimperatis centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, rato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse
Abbreviated transcription (Latin):
pettoris magno. atq hoĩm num̾o capto atq ea p̾da militi¬
b concessa uastatis qr agris ĩdedic̾one̾ uenire atar obsides
sͥ dare cregit. So cesicer confecto negoc̾o rursus ĩ hyb̾rna
legiones reduxit. Concilo gallia pͥmo uere ut ĩstituerat
ĩdicto cum reliqui p̾ter senones carnites treu̾os q ueĩssẽt
ũcium besli ac defect̾onis.ho. c̾e arbitrato ut omia pꝰpon̾e
uid̾et᷑. conciliũ lutetiam pariseoꝵ taanffert. Confines e¬
rant hisenonib ciuitate q pr̾m memoria ꝯiũxerãt s ab
hoc consilio affuisse eristimabant᷑. Hic re ꝓ suggestu ꝓ¬
nũciata eodem dic cum legionib ĩ senones ꝓficiscit᷑ magͥs¬
qr itin̾ib eo ꝑuenit cognito eiꝰ aduentu acite qui pͥncrꝑs cꝰ
consilii fuerat ubet ĩ oppida multitudĩem ꝯne̾ire. Conã¬
tibꝰ pͥusquã id effici poss ade̾e̾ romanos nũciat᷑. nec̾cio sc̃¬
tencia desistunt. Legatos q dep̾candi cã ad cesare̾ mittũt

Expanded text:
da militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt:
Abbreviated transcription (Latin):
diem conueniendi dic̾. Int̾im certe ꝓpe cotidie cum õi eqͥta¬
tu inducõ marus sub castͥs eiꝰ uagabat᷑. Alias ut situmi
płmq om̃s tela intra uallum comcielai̾t. Labienꝰ suos in¬
tra munic̾onẽ continebat. timorisq oppinione̾ quibuscũ¬
qr pot̾at reb augebat. Cum maiore in dies contempc̃oe
induco maris ad castra acced̾et. nocte una ĩ tromissis eqͥti¬
b oĩum funtima citatũ quos actersendos curau̾at.
tanta diligencia om̃s suos custodiis intra castra ꝯtinuit.
ut nulla r̾o̾ne ea res enu̾ciari aut ad trrueros ꝑferri pos¬
s. Int̾im ex consuctudine cotidiana inducõ marꝰ ad cas¬
tra accedit. atq iͥ magna̾ partem dici consumit. Eqͥtes te¬
la coniciunt & magna cum cõtumelia u̾boꝵ nr̃os ad pug¬
na euocant. Nusso ab nr̃is dato responso ubi insum ẽ sb̾
uesꝑm dispsi ac dissipati discedunt. Subito labienꝰ duabꝰ

Expanded text:
diem conveniendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitadiem conveniendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitatu Indutiomarus sub castris eius vagabatur, alias ut situm uites plerumque omnes tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum quos arcessendos curaverat, tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consumit; equites tela coniciunt et magna cum contumelia verborum nostros ad pugnam evocant. Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub vesperum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabus
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ex hnis nouissimis conuenit ĩ conspͤtu multitudinis
om̃ib cruciatibus adfectus necat᷑. Inco concilio cingeto¬
rigem alt̾ius pͥncipem facc̾oris gen̾um suu̾ ꝙ supͣ demo¬
strauimꝰ seza cesaris secutu fidem ab eo nõ discessisse boᷤ¬
tẽ udicat bonaq eiꝰ ꝑiblicat. Hiis rebꝰ confectis in
consilio ꝓuũciat arcesitu̾ se ascnonib ⁊ carnutibꝰ ali¬
is q complurib gallie ciuitatibꝰ. huc iturũ ꝑ fines
remoꝵ. coꝵ q agros populaturũ. Ac pͥus ꝙͣ id faciat
castra labieni oppugnaturũ que si̾ uelit p̾cepit. La¬
biemis cum & loci natura ⁊ manu munitissimis castͥs
sese teneret de suo ac legionis ꝑiculo nͥ timebat ne ꝙͣ
occasionẽ rei bene gerende dimitt̾et cogitabat. Itaq
actinge torige atq ciꝰ ꝓpinquis or̾one induc̾o mari cogͥ¬
ta quã inconsilio habuerat. nũcios mictit ad finici¬
mas ciuitates. equites q undiq euocat. Hiis c̾tum

Expanded text:
qui ex eis novissimus convenit, in conspectu multitudinis qui ex eis novissimus convenit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus affectus necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius principem factionis, generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris secutum fidem ab eo non discessisse, hostem iudicat bonaque eius publicat. His rebus confectis, in concilio pronuntiat arcessitum se a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civitatibus; huc iturum per fines Remorum eorumque agros populaturum ac, priusquam id faciat, castra Labieni oppugnaturum. Quae fieri velit praecipit. Labienus, cum et loci natura et manu munitissumis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo nihil timebat; ne quam occasionem rei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque eius propinquis oratione Indutiomari cognita, quam in concilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat: his certum
Abbreviated transcription (Latin):
Magna parte ex̾cita nr̃i int̾fecta multominorẽ suꝑesse
dr̾ent partei. n tñ ulli ciuitati grrinanoꝵ ꝑsuaderi potu¬
it ut i. henũ transsiret cum se bis ceꝑtos dic̾e̾nt ario uis¬
ti bello ⁊ chinctheroꝵ transitu nõ e̾e ampliꝰ fortunã temp¬
taturos. Hic spe lapsus ĩduc̾o marus noiꝰ copias cog̾e
excere a finitumis equos parare exules dãpnatosq tota
gallia magnis p̾mus ad se adlicere cepit. Ac tantã sͥ ia
hus rebꝰ in gallia auccoritate comparau̾at ut undiq ad
cum legac̾ones cont̾rerẽt. gr̾am atq amiciciã publite
pͥuatim q pet̾ent. Ubi incesłeit ultro ad se ueniri alta
ex parte senones carnutosq consci̾a facinoris ĩstigare il¬
tera neruios aduatucosq bellum romanis parare. n sͥ
uoħ̾itarioꝵ copias de fore si ex finib suis ꝓgredi cepisset
armatũ conciliũ inducit. hot more galloꝵ ẽ iniciũ belli
quo lege cõmuni om̃s puberes ⁊ armati quenire. suerũt.

Expanded text:
ulto minorem superesse dicerent partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit. Ac tantam sibi iam his rebus in Gallia auctoritatem comparaverat ut undique ad eum legationes concurrerent, gratiam atque amicitiam publice privatimque peterent. Vbi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnutesque conscientia facinoris instigari, altera Nervios Aduatucosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est initium belli, quo lege communi omnes puberes armati convenire consuerunt;