comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
er idẽ tẽpus cacanus rex hunorũ
legatos ad agilulfu mediolanum
mit tens pacem cũ eo fecit Romanꝰ
quoq patricius moritur. cuigalli¬
cinus successit: & cũ agilulforege
pacis concordiã iniit: XIII.
Post baec agiorex rebellantẽ sibi za¬
grul fũ ueronensium ducẽ extinxit:
Gaidulfum qͦq ꝑ gomensem ducem cui
iambis pepercerat. peremit. Par&iã
modo & uuar necautium apudticinũ
occidit:
ubsequenti tpr rursum rauennã
& eos qui circa oram maris erant
pestis grauissima uastauit
Sequenti qͦq anno mortalitas ualida
populos ueronensium ad triuit:
I unc &iam signũ sanguineum incaelo
apparuisse uisumẽ. quasi hastae
sanguineae & lux clarissima ꝑ totã
noctem. Theubertus rex francoꝵ
eo tpr̃ cum lothario patruelesuo
bellum gerens eius exercitũ uehem̃t̃
adflixit¬
Se quentianno ariulfus dux. qui fa¬
ro aldo apud spol&um successerat
moritur. hic ariul fus cũ bellũ
contraromanos in cãmerino ges¬

Expanded text:
Per idem tempus cacanus rex Hunnorum Per idem tempus cacanus rex Hunnorum legatos ad Agilulfum Mediolanum mittens, pacem cum eo fecit. Romanus quoque patricius moritur; cui Gallicinus successit et cum Agilulfo rege pacis concordiam iniit. 13. HoPost haec Ago rex rebellantem sibi Zangrulfum Veronensium ducem extinxit. Gaidulfum quoque Pergamensem ducem, cui iam bis pepercerat, peremit. Pari etiam modo et Warnecautium aput Ticinum occidit. Subsequenti tempore rursum Ravennam et eos qui circa ora maris erant pestis gravissima vastavit. Sequenti quoque anno mortalitas valida populos Veronensium attrivit. 15. Tunc etiam signum sanguineum in caelo apparuisse visum est et quasi hastae sanguineae et lux clarissima per totam noctem. Theudepertus rex Francorum eo tempore cum Clothario patruele suo bellum gerens, eius exercitum vehementer adflixitSequenti anno Ariulfus dux, qui Farualdo aput Spoletium successerat, moritur. Hic Ariulfus cum bello contra Romanos in Camerino ges
Abbreviated transcription (Latin):
functus ẽ. lo hannes archiep̃s ra¬
uennae. cuius in locũ marianus
ciuis romanus substitutus est.
Euin quoq duce intridento mortiio.
datusẽ eidem loco dux gaudo aldus
uirbonus acfide catholicus. Isdẽ
ipsis dieb baioarii usq ad duomilia
uirorũ dũ suꝑ sclauos inruunt. suꝑ¬
ueniente cacano om̃s interficiuntur
unc primũ caballi siluatici & bubali
initalia delati. italiae populis miracu¬
la fuerunt
Ac &iã tempestate childeber tusrex
uxore ꝓpria sicut fertur uiueneni
extinguitur: Huni quoq qui& aua¬
res dicuntur. Apannonia inturin¬
giã in gressibella grauissima cũ fran¬
cis gesserunt: Bruni childis tuncregi¬
na cũ nepotib ad huc puerulis the¬
udeberto & theuderico regebat
gallias: A quib: accepta hum pecunia.
reuertuntur ad ꝓpria. Mor tuus
quoq ẽ. guntrãnus rex francorum.
regnumq illius brunichil disregi¬
na suscepit cũ nepotib adhuc par¬
uulis filiis childebti XII.

Expanded text:
functus est Iohannes archiepiscopus Rafunctus est Iohannes archiepiscopus Ravennae. Cuius in locum civis Romanus substitutus est. Euin quoque duce in Tridentu mortuo, datus est eidem loco dux Gaidoaldus, vir bonus ac fide catholicus. Isdem ipsis diebus Baioarii usque ad duo milia virorum dum super Sclavos inruunt, superveniente cacano omnes interficiuntur. Tunc primum cavalli silvatici et bubali in Italiam delati, Italiae populis miracula fuerunt11. Hac etiam tempestate Childepertus rex uxore propria, sicut fertur, in veneno extinguitur. Hunni quoque, qui et Abares dicuntur, a Pannonia in Turingam ingressi, bella gravissima cum Francis gesserunt. Brunichildis tunc regina cum nepotibus adhuc puerulis Theudeperto et Theuderico regebat Gallias, a quibus accepta Hunni pecunia revertuntur ad propria. Mortuus quoque est Gunthramnus rex Francorum, regnumque illius Brunichildis regina suscepit cum nepotibus adhuc parvulis, filiis Childeperti. 12.
Abbreviated transcription (Latin):
ordinastis Ex quare excellentia
ure prudentiã. & bonitatẽ ualde
habuit. nisi ut cũ peccato & periculo
partium miserorũ rusticorũ sanguis
quorũ labor utrisq ꝓficit fundere t᷑:
Sed ut ꝓdesse nobis. eandem pacem quẽ¬
ad modum auobis facta est sentiamus:
pater nakaritate salutantes p&imus.
ut quotiens occasio sedederit ducib
ur̃is per diuersaloca & maxime in
his par tibus constitutis. urĩsp̃cipiatis
ȩpistolis. ut hanc pacẽ sicut ꝓmissũẽ
pure custodiant. & occasiones sibi
aliquas non quaerant unde aut con¬
tentio quaedam aut ingratitudo
nascatur. quatinus uoluntatiurȩ̃
agere grãs ualeamus. Latores uõ
p̃sentium lit terarũ sicut reuera
homines ur̃os. in eo qđ debuit affectu
suscepimus. quia iustũ fuit ut uiros
sapientes & qui pacẽ factam dõ
ꝓpitio nuntiarunt. cũ karitate
& suscipere. & dimit teredeberemꝰ
sequentimense ianuario apparuit
stella com& is. mane & uespere per
totũ mensem. eo quoq mensede¬

Expanded text:
ordinastis. Ex qua re excellentiae vestrae prudentiam et bonitatem valde habuit, nisi ut cum peccato et periculo partium miserorum rusticorum sanguis, quorum labor utrisque proficit, funderetur? Sed ut prodesset nobis eandem pacem, quemadmodum a vobis facta est, sentiamus, paterna caritate salutantes petimus, ut, quotiens occasio se dederit, ducibus vestris per diversa loca et maxime in his partibus constitutis, vestris praecipiatis epistolis, ut hanc pacem, sicut promissum est, pure custodiant, et occasiones sibi aliquas non quaerant, unde aut contentio quaedam aut ingratitudo nascatur, quatenus voluntati vestrae agere gratias valeamus. Latores vero praesentium litterarum, sicut revera homines vestros, in eo quod debuit affectu suscepimus, quia iustum fuit, ut viros sapientes et qui pacem factam Deo propitio nuntiarunt cum caritate et suscipere et dimittere deberemus". sequenti mense Ianuario paruit stella cometes mane et vespere per totum mensem. Eo quoque mense de
Abbreviated transcription (Latin):
statuerunt. quẽ etiã obdignitatem
flauium appellauerunt Quo prę¬
nomine om̃s qui postea fuerunt lango¬
bardor̃ reges feliciter usi sunt. huius
in dieb obre staurationẽ regni duces
qui tunc erant omnẽ substantiarum
suarũ medietatẽ regalib usib tribu¬
unt. ut eẽ possit underex ipse siue
quiei adherent eiusq obsequus per
diuersa offitia dediti alerentur:
opuli tamen ad grauati ꝑlangobardos
hospites partiuntur. Erat sane hoc
mirabile in regnolangobardorum
nulla erat uiolentia. nullae strue¬
bantur insidiae: Nemo aliquẽ in¬
iuste angariabat. nemo spoliabat.
non erant furta. non latrocinia. unꝰ¬
quisq quolibebat securussine

Expanded text:
statuerunt. Quem etiam ob dignitatem statuerunt. Quem etiam ob dignitatem Flavium appellarunt. Quo praenomine omnes qui postea fuerunt Langobardorum reges feliciter usi sunt. Huius in diebus ob restaurationem regni duces qui tunc erant omnem substantiarum suarum medietatem regalibus usibus tribuunt, ut esse possit, unde rex ipse sive qui ei adhaererent eiusque obsequiis per diversa officia dediti alerentur. Populi tamen adgravati per Langobardos hospites partiuntur. Erat sane hoc mirabile in regno Langobardorum: nulla erat violentia, nullae struebantur insidiae; nemo aliquem iniuste angariabat, nemo spoliabat; non erant furta, non latrocinia; unusquisque quo libebat securus sine
Abbreviated transcription (Latin):
imperium septẽ rexerat annis.
sentiens sibi diemmor̾tis imminere.
una cum consilio sophiae augustae uau¬
tũ genere cappa docẽ. uirũ strenuũ
ad imperium elegit. Ornatãq
suã filiam regalib ornamentis
ei eam tradidit dicens. Sit tibi
imperiũ meũ cum hac puella con¬
cessum. utere eo felix. memor
semꝑ ut aequitate & iustitia
delecteris. Haec postquã dixit.
dehacluce adae ternã patriam
migrauit magnũ luctũ populis
desuamorte relinquens. Fuit
eñi sum maebonitatis. inelemosinis
optus. in iuditus iustus. in iudi
antissimus. nullũ despiciens.
acunctis Quo de functo. Mauritius
indutus purpura. redimitis diademate
ad circũ ꝓcessit. Ad clamatisq sibi
laudibus. largita populo munera.
primus exgrecorũ genere in imperio
confirmatus est. XUI.
At uero langobardi cũ ꝑ annos decem
sub potestate ducũ fuissent. comuni
consilio authari clephonis filium
supra memorati principes regẽ sibi

Expanded text:
imperium septem rexerat annis, imperium septem rexerat annis, sentiens sibi diem mortis imminere, una cum consilio Sophiae augustae Mauricium, genere Cappadocem, virum strenuum, ad imperium elegit, ornatamque suam filiam regalibus ornamentis, ei eam tradidit, dicens: "Sit tibi imperium meum cum hac puella concessum. Utere eo felix, memor semper, ut aequitate et iustitia delecteris". Haec postquam dixit, de hac luce ad aeternam patriam migravit, magnum luctum populis de sua morte relinquens. Fuit enim summae bonitatis, in elemosinis promptus, in iudiciis iustus; in iudicando cautissimus, nullum despiciens, a cunctis. Quo defuncto, Mauricius indutus purpura, redimitus diademate, ad circum processit, adclamatisque sibi laudibus, largita populo munera, primus ex Grecorum genere in imperio confirmatus est. 16. At vero Langobardi cum per annos decem sub potestate ducum fuissent, tandem communi consilio Authari, Clephonis filium supra memorati principis, regem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ele fantis de tulit. ut human&e cre¬
deretur posse sufficere cupiditati:
chilpericus francorũ rex suos le¬
gatos dirigens. multa ab eo orna¬
menta. aureos etiã singularum
librarũ suscepit. habentes ab una
parte effigiem imperatoris. & scrip¬
tũ incirculo tiberii constantini ꝑ¬
petui augusti. ab alia parte haben¬
tes quadrigã & ascensorem conti¬
nentesq: scriptũ. Gloria. romanoꝵ̃
Nuius indieb beatus gregorius diaconꝰ
qui post papa extitit. cũ ess& apo¬
crisarius apad eandem regia urbũ
morales libros compo fuit. eite
eiusdẽ urbis ep̃m dere surrectione
errantẽ. in conspectu eiusdẽ augusti
superauit: Hac etiã tempestate
faro ald primus spolitanoꝵ dux
langobardoꝵ̃ exercitus classem in¬
uadens. opulentã urbẽ spoliatã
cunctis diuitiis nudã reliquit:
apud aquileiam patriarcha pro¬
bino qui aeccłam unum rexerat
annum. eidem aeccłae sacerdos
helias p̃ficitur:
iberius igit̾ constantinus. postquã

Expanded text:
elefantis detulit, ut humanae creelefantis detulit, ut humanae crederetur posse sufficere cupiditati. Hilpericus Francorum rex suos legatos dirigens, multa ab eo ornamenta, aureas etiam singularum librarum suscepit, habentes ab una parte effigiem imperatoris et scriptum in circulo: TIBERII. CONSTANTINI. PERPETUI. AUGUSTI, ab alia vero parte habentes quadrigam et ascensorem continentesque scriptum: GLORIA. ROMANORUM. Huius in diebus beatus Gregorius diaconus, qui post papa extitit, cum esset apocrisarius, aput eandem regiam urbem Morales libros conposuit Euthiciumque eiusdem urbis episcopum de resurrectione errantem in conspectu eiusdem augusti superavit. Hac etiam tempestate Faroald, primus Spolitanorum dux, cum Langobardorum exercitu Classem invadens, opulentam urbem spoliatam cunctis divitiis nudam reliquid. apud Aquileiam patriarcha Probino, qui ecclesiam unum rexerat anno, eidem ecclesiae sacerdos Helias praeficitur. 15. Tiberius igitur Constantinus postquam
Abbreviated transcription (Latin):
in memor. ꝓmissionis quã quondã in
tiberium habuerat. insidias ei tẽptanit
pigerere: Procedente aut̃ eo alullã
ut iuxtaritũ. Imperiale triginta dieb
ad uinde miam locundaretur: uocato
clam iustinianio uoluit eum sublimar
pregno. Quo cõꝑto tiberius: cursu
uelaci constantinopolim reģredit̾:
Ed p̃hensamq augustã : omnib: thes¬
Siris spoliauut. solumei iuctuscoci¬
diani alimentũ relinquens. segrega¬
tisq pueris eius abea: alios de fide¬
libus suis posuit quiei par erent
Mandans pror sus. ut nullus deante¬
riorib ad eam haber& accessum
Iustinianũ uero uerbi solũ modo
ob iurgatũ tantũ inposterũ amore
dilexit. ut filio eius filiamsuam ꝓ¬
mitter&. rursumq filio suo filiam
eius expeter&. Sed haec res quam
ob causam nescio ad effectũ minime
ꝑuenit: Huius exercitus ab eo di¬
rectus. persas potentissime debel¬
lauit: Uictorq regrediens. tantã
molem p̃dae cum uiginti pariter

Expanded text:
immemor promissionis quam condam in immemor promissionis quam condam in Tiberium habuerat, insidias ei temptavit ingerere. Procedente autem eo ad villam, ut iuxta ritum imperiale triginta diebus ad vindemiam iocundaretur, vacato clam Iustiniano, voluit eum sublimare in regno. Quo comperto, Tiberius cursu veloci Constantinopolim regreditur adprehensamque augustam omnibus thesauris spoliavit, solum ei victus cottidiani alimentum relinquens. Segregatisque pueris eius ab ea, alios de fidelibus suis posuit, qui ei parerent, mandans prorsus, ut nullus de anterioribus ad eam haberet accessum. Iustinianum vero verbis solummodo obiurgatum, tanto in posterum amore dilexit, ut filio eius filiam suam promitteret rursumque filio suo filiam eius expeteret. Sed haec res, quam ob causam nescio, ad effectum minime pervenit. Huius exercitus ab eo directus Persas potentissime debellavit; victorque regrediens, tantam molem praedae cum viginti pariter
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑmultosdes uix adepor tantib
potuiss& euacuari. Quae ille.
pene om̃a scđm suum moremo
crogatione lar giflua dapena¬
coronã accepturus ess&. eumq iuxta
consue tudinem ad spectaculũ circipo¬
pulus expectar&: insidias ei p̃parbis
ut lustinianum iustmine potem addig¬
nitatem imperatoriam sublimaret:
ille perloca scã prius ꝓcedens. de hinc
uocatũ ad sepontificem urbis. cum con¬
sulibus acp̃fectis. palatium ingressus.
inditus pur pura. diademate coronatꝰ.
throno lmperiali inpositus. cũ inm̃sis
laudib int egniẽ gloria confirmatus
Quodeius aduersarii audientes. nihilq
ei qui indõ spesuam posuerat officere
ualentes. magno sunt confusionis pu¬
dore cooperti Irans actis autem
paucis diebus adueniens iustiniamis
pedib se piecit imperatoris. Obme¬
ritũ grae quindecim ei auricentenaria
deferesis: Quẽ ille scđm pacientiae
sue ritum colligens. sicmnpalatio as¬
sistere iussit: Sophia uero augusta.

Expanded text:
 multos dies vix a deportantibus  multos dies vix a deportantibus potuisset evacuari. Quae ille pene omnia secundum suum morem erogatione largiflua dispensacoronam accepturus esset, eumque iuxta consuetudinem ad spectaculum circi populus expectaret, insidias ei praeparans, ut Iustinianum, Iustini nepotem, ad dignitatem imperatoriam sublimaret: ille per loca sancta prius procedens, dehinc vocatum ad se pontificem urbis, cum consulibus ac praefectis palatium ingressus, indutus purpura, diademate coronatus, throno imperiali inpositus, cum inmensis laudibus in regni est gloria confirmatus. Quod eius adversarii audientes nihilque ei, qui in Deo spem suam posuerat, officere valentes, magno sunt confusianis pudore cooperti. Transactis autem paucis diebus adveniens Iustinianus, pedibus se proiecit imperatoris, ob meritum gratiae quindecim ei auri centenaria deferens. Quem ille secundum patientiae suae ritum colligens, sibi in palatio assistere iussit. Sophia vero augusta,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam  iussit auferri. Qua
amota: reperiunt & tertiam.
rsuq: enis :cum haec fuiss& ablata.
Ilu euruit᷑ auagnum thes aurum
habentem supramille auri cente maria
ublatumq aurum: pauperib ad hoc
habundantius quã consueuerat largit᷑
Narsis quoq patricius i taliae cũ inquadã
ciuitate intraitaliam domũ magnã
habera. cũ niultis thes auris ad supra
memoratã urbẽ aduenit Ibiq
indomosua occulte cisternamagnã
fodit. in qua multamilia centenarioꝵ
auri ar gentiq reposuit: Interfec¬
tisq om̃ib consciis. unitantũ modo
seni haec per iuramentũ ab eo exigens
commendauit: Dofunto ueronar sete.
supradictus senex ad easarem tiberiũ
pdest. magnanirẽ tibi casar edicam
habeo qđ inexiremouite positus.
celxre nonpossum. Tunc casarti¬
berius gauisus. mittit usq ad locũ
pueros suos Recedente uerosene.
hi sequuntur actoniti: ꝑuenentesq
adcsternã. deoꝑ tãq ingrediunt̃:
Inqua tatũ aurił argentire ꝑtũẽ:

Expanded text:
ipsam iussit auferri. Qua ipsam iussit auferri. Qua amota, repperiunt et tertiam. Iussumque eius cum et haec fuisset ablata, inveniunt magnum thesaurum habentem supra mille auri centenaria. Sublatumque aurum, pauperibus adhuc abundantius quam consueverat largitur. Narsis quoque patricius Italiae cum in quadam civitate intra Italiam domum magnam haberet, cum multis thesauris ad supra memoratam urbem advenit; ibique in domo sua occulte cisternam magnam fodit, in qua multa milia centenariorum auri argentique reposuit. Interfectisque omnibus consciis, uni tantummodo seni haec per iuramentum ab eo exigens commendavit. Defuncto vero Narsete, supprodest, magnam rem tibi, Caesar, edicam. habeo, quod in extremo vitae positus celare non possum. Tunc Caesar Tiberius gavisus, mittit usque ad locum pueros suos: praecedente vero sene, hi sequuntur attoniti. Pervenientesque ad cisternam, deopertamque ingrediuntur, in qua tantum aurum argentumque
Abbreviated transcription (Latin):
quã in currerat tandem cumuita finiuit:
ella sane quae pernar setem patricium
gothis ł francis in lata superius ꝑanti¬
cipationem diximus. huius temporib
gesta sunt. Deniq & cum roma tẽporib
benedicti papae uastantib omãꝑcir cu¬
itũ langobardis. famis penuria labo¬
rar&. multamilia frumenti nauibus
ab ae grpto dirigens eam suae studio
misericordiae releuauit:
igitur iustino: tiberius constantinꝰ
romanoꝵ regnũ quinquagesimus
sumpsit imperium. Hic cum superius
diximus sub iustino adhuc caesare
palatium reger&. & multas cotidie
elemosinas facer&. magnã ei dñs auri
copiam sub ministrauit : Nam de am¬
bulans ꝑ palatium: uidit in pauim̃to
domus tabulã marmoream. inqua
erat crux dominica sculpta. & ait:
rucem dñi qua frontẽ nram & pectora
munire debemus. et ecce eã subpedib
conculcamus: Et dicto citius iussit
eandem tabulã auferri. Dȩ fossaq
tabula atq erectam. inpeniunt subt̃¬
& aliam hoc signũ habaitem. qui&

Expanded text:
quam incurrerat, tandem cum vita finivit. Bella sane, quae per Narsetem patricium Gothis vel Francis inlata superius per anticipationem diximus, huius temporibus gesta sunt. Denique et cum Roma temporibus Benedicti papae, vastantibus omnia per circuitum Langobardis, famis penuria laboraret, multa milia frumenti navibus ab Aegypto dirigens, eam suae studio misericordiae relevavit. igitur Iustino, Tiberius Constantinus, Romanorum regum quinquagesimus, sumpsit imperium. Hic cum, ut superius diximus, sub Iustino adhuc caesar palatium regeret et multas cottidie elimosinas faceret, magnam ei Dominus auri copiam subministravit. Nam deambulans per palatium vidit in pavimento domus tabulam marmoream, in qua erat crux dominica sculpta, et ait: "Crucem Domini frontem nostram et pectora munire debemus, et ecce eam sub pedibus conculcamus". Et dicto citius iussit eandem tabulam auferri. Defossamque tabulam atque erectam, inveniunt subter et aliam hoc signum habentem. Qui et
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ imperatorimauricio constanti¬
nopolim est trans missus
ad childebertũ mittens. eũ ut con¬
tra langobardos initaliam exercitũ
diriger& persuasit. Childeꝑtus
existimans suã ad huc germanam
apud constantinopolim uiuere:
legatis mauritii ad qui escens. ut suã
possit sororẽ recipere. iterũ ad¬
uer sũl angobardos francorũ exer¬
citũ aditaliam direxit: Contra
quos dũ langobardorũ acies ꝓpe¬
rarent. franci & alamanni dis¬
sensio nẽ inter se habertes.
ullius lucri condu

Expanded text:
ejus imperatori Mauricio Constantiejus imperatori Mauricio Constantinopolim est transmissus. ad Childebertum mittens, eum ut contra Langobardos in Italiam exercitum dirigeret persuasit. Childebertus existimans suam adhuc germanam apud Constantinopolim vivere, legatis Mauricii acquiescens, ut suam posset sororem recipere, iterum adversum Langobardos Francorum exercitum quos dum Langobardorum acies properarent, Franci et Alamanni dissensionem inter se habentes, sine ullius lucri conqu
Abbreviated transcription (Latin):
langobardi romã ꝑcircuitũ obside¬
rent. nec poss& quis quã a romapgredi
Hic pelagius heliae aquileiensi ep̃o
nolenti tria capitula calchi donensis
s nodi suscipere. epistolã satisutilẽ
misit. Quã beatus gregorius cũess&
rex francorũ. biellũ aduersũ hispa¬
nos gerens eosdẽ aciesupera uit
Causa aut̃ huius certaminis ista
fuit. Cilde ꝑtus rex ingundem
sororẽ suam herminichldo leuui¬
idis hispanorũ regis filio in con
his pabensis. atq. ad hor tatione suae
coniugis abarriana heresi quapat̃
suus languebat ad catholicã fidem
conuersus fuerat. Quẽ pat̾ impius
in ipsosacrato pascalidie securi per¬
cussũ int̾emerat. Ingundis uero
post mariti & mar trris funus. de
his panus fugiens dũ gallia frepedare
uellet. inmanus militũ incidens.
qui in limite aduersum hispanos&
go thos residebant. cũ paruofilio
capta atq insiciliã ducta ẽ. ibiq
diem clausit extremum. Filius uo

Expanded text:
Langobardi Romam per circuitum obsideLangobardi Romam per circuitum obsiderent, nec posset quisquam a Roma progredi. Hic Pelagius Heliae Aquileiensi episcopo, nolenti tria capitula Calchidonensis synodi suscipere, epistolam satis utilem misit, quam beatus Gregorius, cum esset rex Francorum, bellum adversum Hispanos gerens, eosdem acie superavit. Causa autem hujus certaminis ista fuit. Childebertus rex Ingundem sororem suam Herminigildo, Lewigildi Hispanorum regis filio, in conHispalensis, atque adhortatione suae conjugis, ab Ariana haeresi, qua pater suus languebat, ad catholicam fidem conversus fuerat, quem pater impius, in ipso sacrato paschali Dei securi percussum interemerat. Ingundis vero post mariti et martyris funus, de Hispaniis fugiens, dum Gallias repedare vellet, in manus militum incidens, qui in limite adversum Hispanos, Gothosque residebant, cum parvo filio capta, atque in Siciliam deducta est, ibique diem clausit extremum. Filius vero
Abbreviated transcription (Latin):
Hic & amans seꝑ romanaac publica signa
Vastator genti. ad fuit ipse suae
Contẽpsit caros dei põs amat ille parentes
Hanc patriam reputans eẽ rauenna suam
Huius prima fuit brexilli gloria capti.
Quore sidens cunctis hostib horror erat
Quiromana potens ualuit post signauiuare
Vex illũ primũ xp̃s habere dedit
Inde&iã retin& dũ classẽ fraude fro
V indicet ut classem classib arma parat
Puppib exigius decertans amne bradino
Bardorum innumeras uicit & ipsemanꝰ
Rursus & interris auarem superauit eo is
Conquirens dominis maxima palmasuis
MAtpris auxilio uitalis fultus adistos
Peruenit uictor sepe trium phat ouans.
Cuius & intẽplis petut sua menbraiacere.
Hec loca postmor tẽ bustus habereiuuat
Ipse sacerdo tẽmoriens petit ista iohanñẽ
his redut terris. cuius amorepio:
post benedictum papã pelagius
romanae aeccłae pontifex absq
iussione principis ordinatus ẽ eoqd

Expanded text:
Hic et amans semper Romana ac publica signa, Hic et amans semper Romana ac publica signa, Vastator genti adfuit ipse suae. Contempsit caros, dum nos amat ille, parentes, Hanc patriam reputans esse Ravenna suam. Huius prima fuit Brexilli gloria capti; Quo residens cunctis hostibus horror erat. Quo Romana potens valuit post signa iubare, Vexillum primum Christus habere dedit. Inde etiam, retinet dum Classem fraude Faroaldus, Vindicet ut Classem, classibus arma parat. Puppibus exiguis decertans amne Badrino, Bardorum innumeras vicit et ipse manus. Rursus et in terris Avarem superavit eois, Conquirens dominis maxima palma suis. Martyris auxilio Vitalis fultus, ad istos Pervenit victor saepe triumphos ovans; Cuius et in templis petiit sua membra iacere, Haec loca post mortem bustis habere iubat. Ipse sacerdotem moriens petit ista Iohannem, His rediit terris cuius amore pio. post Benedictum papam Pelagius Romanae ecclesiae pontifex absque iussione principis ordinatus est, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
nem ulciscendae suae captiuitatis
repperre. contralango bardorum
Uo arma surrexit: Aduersus quẽ
Curdi grauia bella gesserunt:
Tandẽq eũ cũmilitib quos iuuabat ex.¬
superantes. rauennã cedere cõpulerua
Brexillus captaẽ muri quoq eiꝰ adiolũ
usq destructisunt. Post hoec authari
rex cũsmaracdo patricio qui tuncra
uennȩ p̾erat usq in annum ter tium
amminiculo seperauennantiũ milites
aduersum langobardos. dimicarunt
Extructaq classe langobardos qͥclausã
urbẽ tenebant hoc ad iuuante pepuler̃
Quicũ uitae expess& terminũ. honora¬
bile sepul chrũ antelimina beatiui¬
talis mar trris tribuentes. tali eius
laudes epithaphio extulerunt:s
Claudit̃ hoc tumulo tantũ sed corporedrõccon
Nameritis tota uiuit in urbe suis
Cũbardis fuit ipsequidẽ nãgente suauis¬
Omnibus & populis inde suauis erat
Terribilis uisu facie sed mente benignus
Longaq robusto pectore barba fuit.

Expanded text:
ne ulciscendae suae captivitatis ne ulciscendae suae captivitatis repperit, contra Langobardorum ilico arma surrexit. Adversus quem Langobardi gravia bella gesserunt, tandemque eum cum militibus quos iuvabat exuperantes, Ravennam cedere conpulerunt. Brexillus capta est, muri quoque eius solum ad usque destructi sunt. Post haec Authari rex cum Smaracdvennae praeerat, usque in annum tertium padminiculo, saepe Ravennatium milites adversum Langobardos dimicarunt. Exstructaque classe Langobardos, qui classe urbem tenebant, hoc adjuvante pepulerunt. Cui cum vitae explesset terminum, honorabile sepulcrum ante limina beati Vitalis martyris tribuentes, tali ejus laudes epitaphio extulerunt: Clauditur hoc tumulo, tantum sed corpore, Droctulf. Nam meritis tota vivit in urbe suis. CuOmnibus et populis inde suavis erat. Terribilis visu facies, sed mente benignus, Longaque robusto pectore barba fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
oc tempore Maũ
rexit. ut cũ exercitu suꝑ langobardos
rruer&. eosq deitalia exterminar&
Quicũ in numera francoꝵ multitudine
initaliam subito introiuit. Lan gobdi
uõ inciuitatib se cõmunientes. int̃¬
currentib legatis. oblatisq munerib:
pacẽ cũchildebto fecerunt. Quicũ
ad gallias remeass&. cognito impera¬
tor Mauritius quia cũ langobar dis
foedus in ir&. solidos quos ei oblango¬
bardorumle trimentũ dederat. re¬
petere coepit. Sed ille suarũ uiriũ
potentia fretus ꝓhacre: nec respon¬
sũ reddere uoluit:. XUII.
Dis itagestis. autharirex brexillũ
ciuitatẽ suꝑ padi marginẽ positam
expugnare ad gressus est. In quam
droctulst dux alangobardis confuge¬
rat. seq partib imperatoris tradens
sociatus militib: langobardoꝵ exer¬
citũ for titer resistebat Iste ex
suauorũ. hoc ẽ alamannorũ gente
oriundus interlangobardos creuerat
Et quia erat forma idoneus. ducatus
honorẽ meruerat: Sed cũ occasio¬

Expanded text:
oc tempore Maurirexit, ut cum exercitu super Langobardos inrueret eosque de Italia exterminaret. Qui cum innumera Francorum multitudine in Italiam subito introivit. Langobardi vero in civitatibus se communientes, intercurrentibus legatis oblatisquc muneribus, pacem cum Childeperto fecerunt. Qui cum ad Gallias remeassef, cognito imperator Mauricius, quia cum Langobardis foedus inierit, solidos, quos ei ob Langobardorum detrimento dederat, repetere coepit. Sed ille suarum virium potentia fretus, pro hac re nec responsum reddere voluit. 18. His ita gestis, Authari rex Brexillum civitatem super Padi marginem positam expugnare adgressus est. In qua Droctulft dux a Langobardis confugerat, seque partibus imperatoris tradens, sociatus militibus, Langobardorum exercitui fortiter resistebat. Iste ex Suavorum, hoc est Alamannorum, gente oriundus, inter Langobardos creverat, et quia erat forma idoneus, ducatus honorem meruerat; sed cum occasio
Abbreviated transcription (Latin):
reginã itẽ eiusde ad algiulfũ regẽ
Destella comete & morte iohannis ep̃i.
& euinducis & debaioaris
Demor te childebti francoꝵ regis. &
debello aciarũ cũ francis & de cransitugũtrãnir
Nehoc quia cacanus legatos ad algiulfũ
misit & depace cũ gallieno patricio.
VII Depace agibulfi cũ francis & demor te
III Repeste apudrauennã & mortalitate apud
Designosanguineo incaelo & bello francoꝵ.
VIIIDemorte zottonis & deducatu arichis.
VUIIIs pła beati greg papȩ adeundẽ arichis
XDecaptiuitace filiȩ regisagiulsi. & qr rex
agulfcacan aruficem direxit:
ꝓDehasglica beati iohannis in moditiã
qu heudelinda regina aedifica ure:
XXII Depalatio qđ tonstruxit
XXIIIDe subuersio ne pataune urbis¬
XXIII iDepace facta cũ auarib: & qđ langobardi
histriam sunt ingressi
.xuii Degaudo aldo agisulfo diccibus¬

Expanded text:
ia eiusdem ad Agilulfum regem. 10. De stilla comete et morte Iohannis episcopi et Euin ducis, et de Baioariis. 11. De morte Childeperti a Francorum regis, et de bello Avarorum cum Francis, et de transitu Gunthramni regis. 12. Quia cacanus legatos ad Agilulfum misit, et de pace cum Gallinico patricio. 13. De pace Agilulfi cum Francis, et de morte De peste aput Ravennam et mortalitate aput Veronam. 15. De signo sanguineo in caelo et bello inter ti Benedicti. 18. De morte Zottonis et ducatu Arichis. 19. Epistula beati Gregorii papae ad eundem Arichis. 20. De captivitate filiae regis Agilulfi, et quia rex Agilulf ca21. De basilica beati Iohannis in Modicia, quam Theudelinda regina aedificavit. 22. De palatio, quod construxit. 23. De subversione Patavinae urbis. 24. De pace facta cum Avaribus, et quod Langobardi Histriam sunt ingressi. . 27. Do Gaidoaldo et Gisulfo ducibus
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ꝓprium cũ maxima p̃daremeauit
romanus patricius & ex archus rauenin i:
romã ꝓperauit: Quidim. rauennã
tes. quaȩ alangobardis tenebantur
quarũ ista sunt namina Sutrium
Polimartium ate horta. Tauderamema de

Expanded text:
solum proprium cum maxima praeda remeavitsolum proprium cum maxima praeda remeavitRomanus patricius et exarchus Ravennae, Romam properavit. Qui dum Ravennam tes, quae a Langobardis tenebantur, quarum ista sunt nomina: Sutirum, Polimartium, Horta, Tudertum, Ameria,
Abbreviated transcription (Latin):
uix aliquis prius recolebat fuisse.
Inregione quoq brionũ sangius denu¬
bib fluxit. & interini fluuii quasi
riuulus cruoris emanauit:
is diei
Sapentissimus acbeatissimusbre¬
porius papa romanae urbis. post quã
alia multa adutilitatẽ Sc̃ẽ aeccłae
scripserat. etiã libros quat tuor de
uita sc̃oꝵ cõpasuit. Quem codicem
dialogũ id ẽ duorũ locutionũ. quia eũ
loquens cũ suodia cono petro ediderat
appellauit. hos igit᷑ libros p̃fatus papa¬
tibus eẽ p̃cipuam.. UI.¬
Der hanc quoqreginã. multũ utilita¬
tis di aecclesiarũ substantias langobas
di cũ adhuc gentilitatis errore tene¬
rent᷑ inuaserunt. Sed huiussalubri
supplicatione rexꝑmotus. & catholic
fidẽ tenuit. & multas possessiones
aeccłe xp̃i largitus ẽ. atq epõs qui in
depressione & abiectione erant. ad
dignitatis solitae honor ẽ reduxit:
Nis diebus
tassilo ab childeberto rege francor
apud baio ariam rex ordinatus est

Expanded text:
vix aliquis prius recolebat fuisse. vix aliquis prius recolebat fuisse. In regione quoque Brionum sanguis de nubibus fluxit; et inter Reni fluvii aquas rivulus cruoris emanavit. is diebus sapientissimus ac beatissimus Gregorius papa Romanae urbis, postquam alia multa ad utilitatem sanctae ecclesiae scripserat, etiam libros quattor de vita sanctorum conposuit; quem codicem dialogum, id est duorum locutionem, quia eum conloquens cum suo diacono Petro ediderat, appellavit. Hos igitur libros ptibus esse praecipuam. Per hanc quoque reginam multum utilitatis Ecclesiadi, cum adhuc gentilitatis errore tenerentur, invaserunt; sed ejus salubri supplicatione rex permotus, et catholicam fidem tenuit, et multas possessiones Ecclesiae largitus est; atque episcopos, qui in depressione et abjectione erant, ad dignitaHis diebus Tassilo a Childeperto rege Francorum aput Baioariam rex ordinatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Midieb asilulfrex occidit mimussũ
ducẽ decin sula sc ĩ suliam. eo qd si pt¬
moritempore francorũ ducibus
andidis set Gardulfus uo rgamisis
contraregẽ secõ muniuit. Sed datis
obsidibus pacẽ cũ regefecit.
Rursũ se gaidul fus in insula coma¬
cina clausit. Agilulf uerorex in
eandem comacinã insulã ingressus.
homines gaidulfi exinde expulit.
& thes aurũ quẽ ibidem aromanispo¬
sitũ inuenerat ticinũ transtulit.
Gaidul fus uõ i terato ꝑ gamũ confu¬
giens. ibiq ab agilulforege obtent̃
rursũq ingrã receptus est. Rebella¬
uit quoq dux ulfari contraregem
agionẽ apud taruisium. & obsessus.
captusq ẽ abeo. IIII.
Ioc anno fuit pestis inguinaria iter̃
apud rauennã. gradũs. & istriam . ni¬
mium grauis. sicut & prius ante tri¬
ginta annos extiterat: hoc &ã tpr̃
agilulfrex cũ auaris pacem fecit
hil deb̾tus quoq bellũ gessit cũ con¬
sobrino suo hil perici filio. In qͦplio

Expanded text:
3. His diebus Agilulf rex occidit Mimulfum 3. His diebus Agilulf rex occidit Mimulfum ducem de insula Sancti Iuliani, eo quod se superiori tempore Francorum ducibus tradidisset. Gaidulfus vero Pergamensis contra regem se communivit; sed datis obsidibus pacem cum rege fecit. Rursum se Gaidulfus in insula Comacina seclausit. Agilulf vero rex in eandem Comacinam insulam ingressus, homines Gaidulfi exinde expulit et thesaurum, quem ibidem a Romanis positum invenerat, Ticinum transtulit. Gaidulfus vero iterato Pergamum confugiens, ibique ab Agilulfo rege obtemptus, rursus in gratiam receptus est. Rebellavit quoque dux Ulfari contra regem Agonem aput Tarvisium et obsessus captusque est ab eo. 4. Hoc anno fuit pestis inguinaria iterum aput Ravennam, Gradus et Histria nimium gravis, sicut et prius ante triginta annos extiterat. Hoc etiam tempore Agilulfus rex cum Avaris pacem fecit. Childepertus quoque bellum gessit cum consobrino suo, Hilperici filio; in quo pro
Abbreviated transcription (Latin):
VIII Deducatu & demorte tasonisa caconis
De grasulfo duce foro ulianob
Deciuitatibus quas rothari eopit
successit & regno grimo aldi & interitu.
garibaldi ducis Exꝑlicii  capiT
INE CIPIT LIBER PANCORA
onfirmato igitur agilulf qui& gio
Idictusẽ regia dignitate : causa eorũ
qui excastellis tridentinis captiui
a francis ducti fuerant. agnellũ ep̃m
tridentinũ in franciam misit: Qui inde
rediens secũ aliquantos captiuos quos
brum hildis regina a francorũ exercitu
expprio p̃tio redemerat reuocauit:
Eui quoq dux tridentoꝵ adoptinendã
pacem ad gallias prexit . qua inpetrata
regressus est. i1.
lanuario usq in mensem septẽbrium.
& facta est magna penuria famis:
Aenit̾ quoq & magna locustarũ mag¬
nutudo. int̃ritoriũ tridentinũ. quae
malores erant quã c&erelocustae.
que nirũ dictu herbasq paludesq
deposte sunt. Se getes uo agrorumꝰ
exigue contigerunt. Se quenti qͦq¬
anno parinihil hominus modo aduonꝰ¬
tarunt

Expanded text:
 De ducato et de morte Tasonis et Cacconis. 39. De Grasulfo duce Foroiulano, eDe civitatibus quas Rothari cepit.successit, et regno Grimoaldi et interitu Garipaldi ducis. EXPLICIUNT CAPITULA. INCIPIT LIBER QUARTUS 1. Confirmata igitur Agilulf, qui et Ago dictus est, regia dignitate, causa eorum qui ex castellis Tridentinis captivi a Francis ducti fuerant, Agnellum episcopum Tridentinum in Franciam misit. Qui exinde rediens aliquantos captivos, quos Brunihildis regina Francorum ex proprio pretio redemerat, revocavit. Evin quoque dux Tridentinorum ad obtinendam pacem ad Gallias perrexit, qua et impetrata regressus est. CAPUJanuario usque ad mensem Septembrium, et facta est magna penuria famis. Venit quoque et magna locustarum multitudo in territorium Tridentinum, quae majores erant quam caeterae locustae. Hae, mirum dictu, herbas paludesque depastae sunt, segetes vero agrorum exigue contigerunt. Sequenti qanno pari nihilominus modo adventarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
neq: capillos incesuros nisi desiuaiciȩ
hostib uleis ceretur Quilteru
pugnã ad gredientes uehe ment᷑
ad titisunt & sic ab ello qui eueruiti
Dost haec tres langobardorũ duces. U¬
id ẽ amoTaban. ac rodanus. gallias
in ruperunt & ano quidẽ ebredu¬
nensem carpens uiam: usq macho¬
uilla quã mũmulus munere
regis meruerat accessit. ibiq ten¬
toria fixit. Caban uͦ per dien¬
sem descendens urbem usq ad
ualentiã uenit. Rodanus aut
gratia nopoli ciurtatem aggressus
est. & amo quidem a relatens e
debellauit. ꝓuintia cũ urbibus
que eercũ site sunt. & usq ad
ipsum lapideum cãpi qui adia¬
c& urbi massiliensi atcedens
uniuersa quȩ reperire poterat
depopulatus est: Aqui nensib
aut obfidionem paras. Higinrti
diabus libris̨ argenti acceptis
ab eodem loco discessit. Roda¬
nus quoa: & aban. parimodo
accesserant demolie sunt. Quȩ
uũ muitula puritio perlata

Expanded text:
neque capillos incisuros, nisi se de Suavis neque capillos incisuros, nisi se de Suavis hostibus ulciscerentur. Qui iterum pugnam adgredientes, vehementer adtriti sunt, et sic a bello quieverunt. 8. Post haec tres Langobardorum duces, id est Amo , Zaban ac Rodanus, Gallias inruperunt. Et Amo quidem Ebredunensem carpens viam, usque Machoavilla, quam Mummulus munere regis meruerat, accessit ibique tentoria fixit; Zaban vero per Deinsem descendens urbem, usque Valentiam venit; Rodanus autem Gratianopolin civitatem adgressus est. Et Amo quidem Arelatensem debellavit provinciam cum urbibus qui circumsitae sunt; et usque ad ipsum Lapideum campum, qui adiacet urbi Massiliensi, accedens, universa quae repperire poterat depopulatus est; Aquinsibus autem obsidionem parans, viginti duabus libris argenti acceptis, ab eodem loco discessit. Rodanus quoque et Zaban pari modo accesserant demoliti sunt. Quae cum Mummulo patricio perlata
Abbreviated transcription (Latin):
adregẽ sigisꝑtũ. ad locũ undeprius
egressi fuerant redire. per missi sunt:
ad suam patriã uenissent. inue¬
nerunt. eã asuauis & aliis gentibus
sicut  supra com memorauunius
retineri Contra quos insurgentes.
conatisunt eos destruere acdelere:
tilli obtulerunt eis terciã par tem
regionis dicentes. simul possumus
uiuere & sine collisione cõmunit
habitare : Cũq illinullomodo ad¬
quiescerent: de hinc obtulerunt eis
medietatem: Posthat duas partes.
sibitantũ tertea reseruantes. Nolen¬
tibus aut̃ illis: ob tuberunt cũ terra
etiã om̃a peccora. tantumt ut abello
cessarent. Sed nec hoc saxones ad¬
qui escentes. tertamen expe tunt:
atq inter se antecertamen qualit̃
uxores suauorẽ diuiderent statiunt.
Sed nõt eis ut putubanr. eueniti E
Nã cõmisso p̃lio. uigintimilia exeis ÷¬
inter emptasunt Suauorũ uero
quadringenti deiuagiti cecederint᷑
Reeliqui urro uctoriamcapnotte
fueranit denouent se nrꝙ barba

Expanded text:
ad regem Sigispertum, ad locum unde prius ad regem Sigispertum, ad locum unde prius egressi fuerant redire permissi sunt. 7. ad suam patriam venissent, invenerunt, eam a Suavis et aliis gentibus, sicut supra commemoravimus, retineri. Contra quos insurgentes, conati sunt eos extrudere ac delere. At illi optulerunt eis tertiam partem regionis, dicentes: "Simul possumus vivere et sine conlisione communiter habitare". Cumque illi nullo modo adquiescerent, dehinc optulerunt eis medietatem; post haec duas partes, sibi tantum tertiam reservantes. Nolentibus autem illis, optulerunt cum terra etiam omnia pecora, tantum ut a bello cessarent. Sed nec hoc Saxones adquiescentes, certamen expetunt atque inter se ante certamen, qualiter uxores Suavorum dividerent, statuunt. Sed non eis ut putabant evenit. 8. Nam commisso proelio, viginti milia ex eis interempta sunt, Suavorum vero quadringenti octoginta ceciderunt, reliqui vero victoriam capiunt. Sex fuerant, devoverunt, se neque barbam
Abbreviated transcription (Latin):
gallias in gressuri: duos ex se cuneos
faciunt & unus quidem cuneus ꝑ
niceam urbem. Alter uero per
ebredunum. ingressus est: illare¬
uertens uia. quam anno superiore
tenuerant. Ni quia tempus messiũ
erat: colligentes actriturantes fru¬
menta coniedebant ac suis animan¬
tibus adesum p̾bebant. dep̃dabant᷑
pecora. sed nec ab incendus abstine¬
bant. Quicũ adrhodanũ amnen
ꝑ uenissent ut transmeato eo. regno
se sigisꝑti conferrent. occurriteis
mumulus cum ualida multitudine:
unc illi ualde uiso eo timentes. datis
ꝓredemptionesua multis aurinum¬
misinatibus. rhodanum transire per¬
missisunt: Qui dũ ad sigispertũ:
regẽ ꝑgunt: multos initinere nego¬
tiatione sua deceperiit: uenun¬
dantes regulas erił. que ita nescro
quomodo erani coloratat ptauri
ꝓbati atq ex aminatispet esi muliri
Vnde non millo hoc dolo seducti dantes
aurum &aes accipientes. pauperis
sunt effecti. Peruenientes tanen.

Expanded text:
Gallias ingressuri, duos ex se cuneos Gallias ingressuri, duos ex se cuneos faciunt; et unus quidem cuneus per Niceam urbem, alter vero per Ebredunum ingressus est, illa revertens via, quam anno superiore tenuerat. Hi, quia tempus messium erat, colligentes ac triturantes frumenta, comedebant ac suis animantibus ad esum praebebant. Depraedabantur pecora, sed nec ab incendiis abstinebant. Qui cum ad Rodanum amnem pervenissent, ut transmeato eo, regno se Sigisperti conferrent, occurrit eis Mummulus cum valida multitudine. Tunc illi valde viso eo timentes, datis pro redemptione sua multis auri numismatibus, Rodanum transire permissi sunt. Qui dum ad Sigispertum regem pergunt, multos in itinere negotiatione sua deceperunt, venundantes regulas aeris, quae ita, nescio quomodo, erant coloratae, ut auri probati atque examinati speciem simularent. Unde nonnulli hoc dolo seducti, dantes aurum et aes accipientes, pauperes sunt effecti. Pervenientes tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tes praedas captiuos adducentes. uł
etiam cuncta uastantes. Quod cũ
mum mulus conperiss&: Supereos
reppererat homines. & ii hil dehis
quae acciderant au tumantes
Xane aut̃ facto statuunt saxones
exercitum p̃parantes fortiter
adbellum. sed intercur rentibus
nuntus. pacem fecerunt. Datisq
muneribus mummulo: relictis cap¬
tiuis & uniuersa p̃da aditaliam
rȩuertuntur. .NI.¬
giturꝰ regressi saxones initaliam.
assumptissecum uxorib atq par¬
uulis suis uel omni supellectili rur.¬
sũ ad gallias deliberant redire
Scilic& ut asigisꝑtorege suscepti.
eius possint adiutorio adꝑatriã
remeare fitum est adt̃ hos
saxones ideo ad italiam cũ uxoribus
& par uulis aduenisse. ut in ea habi¬
tare deberent: Sed quantũ datur
intellegi. noluerunt lango bardorũ
imperiis sub iacere. Sed neq eis a
langobardis permis sumẽ in ꝓprio
iure subsistere. ideoq estimantur
ad suampa triam repedasse: hi

Expanded text:
tes praedas, captivos abducentes vel tes praedas, captivos abducentes vel etiam cuncta vastantes. Quod cum Mummulus conperisset, super eos reppererat homines et nihil de his quae accesserant autumantes. Mane autem facto, statuunt Saxones exercitum, praeparantes se fortiter ad bellum; sed intercurrentibus nuntiis, pacem fecerunt, datisque muneribus Mummulo, relictis captivis et universa praeda, ad Italiam revertuntur. 6. Igitur regressi saxones in Italiam, adsumptis secum uxoribus atque parvulis suis vel omni supellectili, rursum ad Gallias deliberant redire, scilicet ut a Sigisperto rege suscepti, eius possint adiutorio ad patriam remeare. Certum est autem, hos Saxones ideo ad Italiam cum uxoribus et parvulis advenisse, ut in ea habitare deberent; sed quantum datur intellegi, noluerunt Langobardorum imperiis subiacere. Sed neque eis a Langobardis permissum est in proprio iure subsistere, ideoque aestimantur ad suam patriam repedasse. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
bello tergauertit. ibiq extinͤtus ẽ
Tantaq tunc stragem langobardi de
bur gundionibus fecerunt. ut non pos¬
sit colligi numerus occisorum.
Ditatiq inaestimabili p̃da. aditaliã
reuentur
UIBUS discedentib ennius qui&
nũ mulus accersitus arege patriciat᷑
honorẽ emeruit. Inruentib iterũ
langobardis ingalbas & usq mustias¬
calmes accedentibus quilo cus ebre¬
dunensi adiac& ciuitati. mẽmulus
exercitũ mouit. & cũburgipidionib
llũc ꝓficiscitur. Circuidatisq
las gobardis. cum exercitu factis
etiam concisis per deuia siluarũ. Inruit
super eosmultosq exeis inter fecit:
N onnullos uero eoepit & regisuo gun¬
therano direxit. Langobardi quoq¬
his patratis ad italiam sunt regressi
qui cum langobardis. in italiã uener̃.
ingallias ꝓrumpunt. & intra t̃rito¬
rium regense id est stabbonẽ uillã
castra constituunt: Discurrentes
per uillas urbium uicinarũ. diripien

Expanded text:
bello, terga vertit ibique extinctus est. bello, terga vertit ibique extinctus est. Tantamque tunc stragem Langobardi de Burgundionibus fecerunt, ut non possit colligi numerus occisorum. Ditatique inaestimabili praeda ad Italiam revertuntur. 4. Quibus discedentibus, Eunius, qui et Mummulus, accersitus a rege, patriciatus honorem emeruit. Inruentibus autem iterum Langobardis in Gallias et usque Mustiascalmes accedentibus, qui locus Ebredunensi adiacet civitati, Mummulus exercitum movit et cum Burgundionibus illuc proficiscitur. Circumdatisque Langobardis cum exercitu, factis etiam concisis per devia silvarum, inruit super eos multosque ex eis interfecit; nonnullos vero cepit et regi suo Gunthramno direxit. Langobardi quoqhis patratis, ad Italiam sunt regressi.qui cum Langobardis in Italiam venerant, in Gallias perrumpunt, et intra territorium Rhegense, id est, apud Stablonem villam, castra constituunt, discurrentes per villas urbium vicinarum, diripie
Abbreviated transcription (Latin):
umq criminum reum. Tunc unus
extracto zladio ut caput eius am¬
putar&. mox eius dextera in ipso
ictu suspensa diriguit. nec eam
ad se potuit reuocare. Quirelictũ
gladium terrae deiecit Haec uiden¬
tes sotu eius clamorẽ incelodeder̃.
flagitantes ascõ ut quid eis agendũ
ess& clementer insinuaret Inse
uero in posito salutis signo. Atenas
bradiom sanititi testituit
Langobardus aut̃ quirenatus fuerat. &¬
ad sidem xp̃i conuersus statim clericus.
deinde monachus effectus est. atq
in eodem loco usq ad finẽ uita suae
indĩ seruitio permansit. Beatusuero
hospitius dumlango bardis dĩ uerbũ
loquere tur: duoduces qui eum
uenerabiliter audierunt incolomes
patriae redditisunt. Quidã uero
quieius uerba despexerant. in ipsa
ꝓuntia miserabiliter perierunt :
GITUR
deuastantibus lango bardis gallias.
amatus patricius ꝓuntiae quigun¬
thramno regifrancorũ parebat. con¬
tra eos exercitumduxit. Commissoq

Expanded text:
umque criminum reum. Tunc unus, umque criminum reum. Tunc unus, extracto gladio, ut caput eius amputaret, mox eius dextera in ipso ictu suspensa diriguit, nec eam ad se potuit revocare. Qui relictum gladium terrae deiecit. Haec videntes socii eius, clamorem in caelo dederunt, flagitantes a sancto, ut, quid eis agendum esset, clementer insinuaret. Ipse vero inposito salutis signo arens brachium sanitatis restituit. Langobardus autem qui sanatus fuerat ad fidem Christi conversus, statim clericus, deinde monachus effectus est atque in eodem loco usque ad finem vitae suae in Dei servitio permansit. Beatus vero Hospitius dum Langobardis Dei verbum loqueretur, duo duces, qui eum venerabiliter audierunt, incolomes patriae redditi sunt; quidam vero, qui eius verba despexerant, in ipsa Provincia miserabiliter perierunt. 3. Igitur devastantibus Langobardis Gallias, Amatus patricius Provinciae, qui Gunthramno regi Francorum parebat, contra eos exercitum duxit, commissoque
Abbreviated transcription (Latin):
deo haec plaga uentura ẽ suꝑ popłm
stum. Monachis quoq suis p̃cipiens
dixit. Abscedite & uos aloco isto.
auferentes uobiscũ quae habetis
Ecce enĩ gens apꝓpiat quã prae dixi.
Dicentib aut̃ illis non relin quȩ muste
scĩssime pater. ait̃: Nolite timere
GITUR aliquanti exducib lagobardõ
cum ualido exericitu gallias ingre:
ꝓme. futurum est enĩ ut inferant mihi
in iurias. sed non nocebunt usq ad mortẽ:
Iis ce dentib
autem monachis. Aduenit exercit᷑¬
A tille per fenestram turrisse eis osten
dit: Illi uero circum euntes turrim¬
ad eum ingredipossent & minime
inuenirent: duo ex eis ascendentes
tectũ disco operuerunt illud. & ui¬
dentes eum cinctum catenis. Indutũq
cilicio dicunt. hic male factor est.
& homicidium fecit. ideo in his liga¬
minibus tenetur. Uocatumq inter¬
p̃tem sciscitantur ab eo quid mali
fecerit ut tali supplicio artaretur
tille fatetur sehomicidã eẽ. omni¬

Expanded text:
Ideo haec plaga ventura est super populum Ideo haec plaga ventura est super populum istum". Monachis quoque suis praecipiens dixit: "Abscedite et vos a loco isto, auferentes vobiscum quae habetis. Ecce enim gens appropriat quam praedixi". Dicentibus autem illis: "Non relinquimus te, sanctissime pater", ait: "Nolite timeregitur aliquanti ex ducibus Langobardorum cum valido exercitu Gallias ingredime; futurum est enim, ut inferant mihi iniurias, sed non nocebunt usque ad mortem'. Discedentibus autem monachis, venit gens iAt ille per fenestram turris ostendit se eis. Ille vero circumeuntes turremad eum ingredi possent, et minime invenirent, duo ex eis ascendentes tectum, discoperierunt illud. Et videntes eum vinctum cathenis indutumque cilicio, dicunt: "Hic malefactor est et homicidium fecit, ideo in his ligaminibus vinctus tenetur". Vocatumque interpretem, sciscitantur ab eo, quid mali fecerit, ut tali supplicio artaretur. At ille fatetur, se homicidam esse omni