comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. Si qũo duob patronis uira¬
uerit lib̾tus oꝑas se daturũ. laboĩ
plac⁊ ⁊ deb̾ĩ peti posse partẽ oꝑe.
cũ semꝑ p̃terita oꝑa que iam dari
ñ possit. petat᷑ ꝙ conting̃. si uel ipiꝰ
patronis iuret. uł ꝓmittat᷑. uł cõi
eoꝵ seruo. uł cõplures hr̃cles uni
patrono existant. ¶ Pro libto ui¬
rante fide iub̾e queuis posse. plaeꝰ.
ue eiꝰ gn̾is st̃. ut aquoesĩq cuicũq sol¬
in possint. sane enĩ sim artifiero
sint. iubente patrono. ⁊ alii edi pꝰst̃.¬

Expanded text:
. Si quando duobus patronis iurauerit libertus operas se daturum, Labeoni placet et deberi et peti posse partem operae, cum semper praeterita opera, quae iam dari non possit, petatur. quod contingit, si uel ipsis patronis iuretur uel promittatur uel communi eorum seruo uel complures heredes uni patrono existant. Pro liberto iurante fideiubere quemuis posse placet. ue eius generis sunt, ut a quocumque cuicumque solui possint. sane enim, si in artificio sint, iubente patrono et alii edi possu
Abbreviated transcription (Latin):
ta st̃ ex ẽstitutione diui marci lib̾¬
tatũ c̃ seruanclarũ cã pot̾it oꝑas pe¬
t̃e. neq ab his qͥ directas. neq abhis qͥ
fidĩ cõmissarias accepert̃. quãuis fi¬
dei cõmissas liħtates qui accepert̃ ip̃iꝰ
libti efficiant᷑ nõ enĩ sic fiunt lib̾ti.
ut sũt ꝓprii. quos nulla necessitate
cogente manumisisti. Iuditiũ deo¬
incipiũt postea qͣm fiũnt indicte.
Etiam si uxorẽ hãt lib̾tꝰ. ñ ꝓ hibet᷑ pa¬
troniis oꝑas exigere. ¶Si impubessit
patronus. uolũtate eius non iudet᷑
libta nupta. nisi tutoris auctoritaᷤ
uolũtati accessĩt. rati quoq habitio.
patrono ob ẽ innuptiis lib̾te.¬

Expanded text:
ta sunt ex constitutione diui Marci libertatium conseruandarum causa, poterit operas petere neque ab his, qui directas, neque ab his, qui fideicommissarias acceperunt, quamuis fideicommissarias libertates qui acceperunt, ipsius liberti efficiantur: non enim sic fiunt liberti, ut sunt proprii, quos nulla necessitate cogente manumisimus. Iudicium de oincipiunt, posteaquam fuerint indictae. Etiam si uxorem habeat libertus, non prohibetur patronus operas exigere. Si impubes sit patronus, uoluntate eius non uidetur liberta nupta, nisi tutoris auctoritas uoluntati accesserit. Rati quoque habitio patrono obest in nuptiis libe
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑas qualescũq. que modo ꝓbe iure
licito imponunt᷑ rescͥptũ ẽ aduo
adriano. ⁊ deinceps cessare oꝑaꝵ ꝑse.¬
cutionẽ adu̾sus eũ qui excausa fidei¬
cõmissi adlibertatem ꝑductus est. dã

Expanded text:
ras qualescumque, quae modo probe iure licito inponuntur. Rescriptum est a diuo Hadriano et deinceps cessare operarum persecutionem aduersus eum, qui ex causa fideicommissi ad libertatem perductus est. Da
Abbreviated transcription (Latin):
si tituis heredicatem meam adierit int̾
diẽo .c. meuio.c. dato. Nam hoc legatũ ĩ
diem etit non sub condicione. q̃ diffiniti¬
o lab̾onis ꝓbanda est dicentis id demũ
legatum ad heredem legatarii transire.
Qd̃ certum sit debitum iri si adeatur
hereditas. Sitñ duos heredes instituã.
iłi alt̾ exhis adeat hereditatem alicui
legẽre ab omnib heredib. nonerit suꝑ
uacua ea conditio. s inportione quid̾e
coheredis ualebit in ipsius aũt incu¬
ius ꝑsona condicio comprehensa est. su¬
ꝑuacua erit ꝑiñ atq si solo coherede in¬
stituto. eo modo legatum ect̃.

Expanded text:
'si Titius hereditatem meam adierit, intra dies centum Maeuio decem dato': nam hoc legatum in diem erit, non sub condicione, quia definitio Labeonis probanda est dicentis id demum legatum ad heredem legatarii transire, quod certum sit debitum iri, si adeatur hereditas.Si tamen duos heredes instituam et, si alter ex his adeat hereditatem, alicui legem ab omnibus heredibus: non erit pro supervacuo ea condicio, sed in portionem quidem coheredis valebit, in ipsius autem, cuius persona in condicione comprehensa est, supervacua erit, perinde atque si solo eo herede instituto eo modo legatum e
Abbreviated transcription (Latin):
cus et̃ ãpriore scriptura ꝑ condicionem
temꝑis demonstracur sequenti ꝑ tp̃s cõ¬
ditionem utrobiq cñ ea condicio est. ¶ Que¬
heredicatem meam adiect̃ mñeuio x. da¬
to. Nam ꝓnon scripto ea condicio erit

Expanded text:
cum priore scriptura per condicionem tempus demonstratur, sequenti per tempus condicio, utrubique tamen eadem condicio est.Quaehereditatem meam adierit, Maeuio decem dato': nam pro no‹n› scripto ea condicio e
Abbreviated transcription (Latin):
oleu̾it ꝗ se solum dicat. ad huc differ¬
tur ꝯtrou̾sia ꝓpt̾ puericiam eiꝰ ꝙ ⁊ se
dic̃. s de parte ñ toto. de parte enĩ utiq
nec litigat᷑. ꝙ sulle adoleu̾it. qui ⁊ se
cdiẽ. ulle impubes sit qui se solum dicit.
⁊ se dicat ͤ illũ non nͥeget filium. ¶Siqͥ
lib̾ ⁊ hĩs ẽẽ ui̾sus. status ꝯtrou̾sia im¬
pubi faciat. qui filius ẽẽ ⁊ testam̃tũ
ri pot̾ ut non ꝯditioni eiꝰ qui se fili¬
uni ẽẽ coͣndat. p̃iuidicet᷑. cet̾e qͦꝙ lib̾ta

Expanded text:
oleuerit qui se solum dicat, adhuc differoleuerit qui se solum dicat, adhuc differtur controuersia propter pueritiam eius qui et se dicit, sed de parte, non de toto: de parte enim utique nec litigatur. quod si ille adoleuerit qui et se dicit, ille impubes sit qui se solum dicit, et se dicat, illum non neget filium.Si quis liber et heres esse iussus status controuersiam impuberi faciat, qui filius esse et testamentum ri potest, ut non condicioni eius, qui se filium esse contendat, praeiudicetur. cet
Abbreviated transcription (Latin):
chil inter ẽ. suo. an hr̃ditario nõe
ꝯtrou̾sia hec fiat. plane simat̃ negat
hunc quoq defuncti filium ẽẽ: id cir¬
coꝰ partem dimidiam hr̃ditatis solam
sibi uinidicet exbonis pat̾nis. nõ erit
uidicium in tp̃s pub̾tatis diffe̾ndũ.
lõ enĩ de pat̾nis s de fr̃nis bonis im
impubes patiant᷑ status ꝯtrou̾siam.
⁊ alt̃ eoꝵ pubuerit. ex spectari alteriꝰqq
tu agat᷑. ne aliqd p̃udiciũ fiat impu¬
beri per pubis ꝑsonãsparui refert u¬
trum petitor sit imnpubes. an possef¬
sor qui statꝰ ꝯtrou̾siã patit᷑. nã siue
possideat siue petat. in tp̃s pub̾tatis
differt᷑. ¶ Si duo impub̾es inuicẽ faci¬
ant status ꝯtrou̾siam. int̃ ẽ utrũ qͥsq
se solũ filiũ dicat. an ⁊ se. Nã sise solũ
edicat filiũ. dicendũ ẽ deb̾e ꝯtrou̾siã
ad utriusq pub̾tatem differri. siue
petitor siue possessor sit. siu̾o alter
se solum. alt̾et se clicat: Si quid̾ ille ad¬

Expanded text:
hil interest, suo an hereditario hil interest, suo an hereditario controuersiam faciat. plane si mater concedat hunc quoque defuncti filium esse idcircoque partem dimidiam hereditatis solam sibi uindicet ex bonis paternis, non erit iudicium in tempus pubertatis differendum: non enim de paternis, sed de fraternis bonis impimpuberes patiantur status controuersiam et alter eorum pubuerit, exspectari alterius qutu agatur, ne aliquod praeiudicium fiat impuberi per puberis personam.Parui refert, utrum petitor sit impubes an possessor, qui status controuersiam patitur: nam siue possideat siue petat, in tempus pubertatis differtur.Si duo impuberes inuicem faciant status controuersiam, interest, utrum quisque se solum filium dicat an et se. nam si se solum dicat filium, dicendum est debere controuersiam ad utriusque pubertatem differr‹i›, siue pe titor siue possessor sit. si uero alter se solum, alter et se dicat, ‹si› quidem ille ad
Abbreviated transcription (Latin):
añ quã se tueri possẽt. ceterum sudo¬
neos hant aquib defendant᷑. ⁊ tam
expeditam cãm. ut ipsoꝵ intersit
mature de ea uidicari:⁊ tutores eoꝵ
iuditio exꝑiri uolunt: nõ deb adu̾ su
pupillos obseruari. qd ꝓipsis excogitatũ
ẽ. ⁊ pendere status eoꝵ cum iam possit
indubitatus eẽ ¶ Simat̃ imþuberis sub¬
iecti partus rea postulata.causam obti.¬
nuĩt pot̾̃it adhuc. suꝑ eẽ status questio ũ
puta sidicat᷑ aut non ẽẽ ex ip̃o defune¬
to conceptus. aut ex ip̃o quid. s non ex ma¬
trimonio editus. E Si his qui status con¬
trou̾siam filio faciebat. ⁊ solum se filiũ
dicebat decessit ⁊ mat᷑ ei hr̃s extit̾it.
siquidẽ eandẽ ꝯtrou̾siam impubi mat᷑
faciat qui se ex alia natum ad firmat.
quã filus eiꝰ faciebat. scił ut neget eum
filiũ. idcircoq ad se hr̃litatem ex ꝑsõa
filii sui defuncti ꝑtin̾e debe: an tp̃s
pub̾tatis differri uilianus ait. qr ni¬

Expanded text:
antequam se tueri possint.Ceterum si idoantequam se tueri possint.Ceterum si idoneos habeant, a quibus defendantur, et tam expeditam causam, ut ipsorum intersit mature de ea iudicari, et tutores eorum iudicio experiri uolunt: non debet aduersus pupillos obseruari, quod pro ipsis excogitatum est, et pendere status eorum, cum iam possit indubitatus esse'.Si mater impuberis subiecti partus rea postulata causam optinuerit, poterit adhuc superesse status quaestio, ut puta si dicatur aut non esse ex ipso defuncto conceptus aut ex ipso quidem, sed non ex matrimonio editus. Si is, qui status controuersiam filio faciebat et solum se filium dicebat, decesserit et mater ei heres extiterit, si quidem eandem controuersiam impuberi mater faciat, qui se ex alia natum adfirmat, quam filius eius faciebat, scilicet ut neget eum filium, idcircoque ad se totam hereditatem ex persona filii sui defuncti pertinere debere: in tempus pubertatis differri Iulianus ait, quia ni
Abbreviated transcription (Latin):
tissime pretori examinandũ ẽ. anex¬
pediat pupillo rep̃sentari cognitionem.
an potus differri in tp̃s pub̾tatis. ⁊ ma¬
xime inquirere hoc acognatis matre tu
c̃sciliũ: aut decedent. aut ꝓpt̃ tẽꝑis ĩ¬
teruallum ñ eandem fidem habebt̃.
uel finge ẽẽ anũ obstetricem. uel an¬
cillas que u̾itatem ꝓpartu possunt
in sinuare. uel ĩstrumenta satis idonea
aduictoriã. uel quedã alia argm̃ta.
ũ mag̾ dãpnũ paciat᷑ pupillus ꝙ dif¬
fert᷑ cognitio. quã cõpendium ꝙ non
representat᷑. fuige pupillũ satis dare
non posse. ⁊ admissos inpossessionẽ qui
de hereditate ꝯtrou̾siam faciunt
multa posse subtrahere. nouare. moli¬
ri. aut stulti. aut iniqui p̃toris erit:
rem in tp̃s pub̃tatis differre. cũ sũ¬
mo eius in commodo cui consultũ ue¬
lit. duius ⁊̃ adrianus ita rescͥpsit. qd̾
in tp̃s pub̾tatis rem differri solet. pu¬
pilloꝵ cã fit. ne de testatu ꝑiclitent᷑

Expanded text:
tissime praetori examinandum est, an extissime praetori examinandum est, an expediat pupillo repraesentari cognitionem an potius differri in tempus pubertatis, et maxime inquirere hoc a cognatis matre tutconsilium aut decedent aut propter temporis interuallum non eandem fidem habebunt: uel finge esse anum obstetricem uel ancillas, quae ueritatem pro partu possunt insinuare, uel instrumenta satis idonea ad uictoriam uel quaedam alia argumenta, ut magis damnum patiatur pupillus, quod differtur cognitio, quam compendium, quod non repraesentatur: finge pupillum satisdare non posse et admissos in possessionem, qui de hereditate controuersiam faciunt, multa posse subtrahere nouare moliri: aut stulti aut iniqui praetoris erit rem in tempus pubertatis differre cum summo eius incommodo, cui consultum uelit. diuus etiam Hadrianus ita rescripsit: 'Quod in tempus pubertatis re‹s› differri solet, pupillorum causa fit, ne de statu periclitentur,
Abbreviated transcription (Latin):
mox factus pubes finiretur bonorũ
possessionis emolumentũ.  cause co¬
gnitio in eo uertit᷑. ut si manifesta ea¬
lũpnia appareret eoꝵ. ꝗ infantib bo¬
noꝵ possessionẽ peterent. nõ daret᷑
bonoꝵ possessio. sũmatim ergo cum
petitur. excarboniano bõꝵ possessio
deb eẽ p̃tor cognoscere. ⁊ si quid ab¬
solutã eausam inuen̾it. euident᷑ꝙ ꝓ
bet᷑ filium non eẽ. negare deb ͣ bõꝵ
possessione carbonianã. siu̾o ambiguã
cãm. hoc est uł modicum ꝓ puero faciẽ¬
tem. ut non uideat᷑ euidenter filiꝰ ñ eẽ.
dabit ei carbonianã bonoꝵ possessi¬
onẽsdue aũt sunt eause cognitionie.
una dãde carboniane possessionis q̃¬
ht̃ cõmodũ illud ut ꝑ inde atq sinul¬
lam ꝯtrouersiã pateret᷑ impubes. bonoꝵ pos¬
sessionẽ accipiat. alia ẽ cause cognitio illa utrũ
differri debeat intempus pubertatis.
cognitio: an rep̃sentari. hoc aũt diligẽ¬

Expanded text:
mox pubes factus, finiretur bonorum mox pubes factus, finiretur bonorum possessionis emolumentum. Causae cognitio in eo uertitur, ut, si manifesta calumnia appareret eorum, qui infantibus bonorum possessionem bonorum possessio. summatim ergo, cum petitur ex Carboniano bonorum possessio, debet praetor cognoscere: et si quidem absolutam causam inuenerit euidenterque robatur filium non esse, negare debet ei bonorum possessionem Carbonianam: si uero ambiguam causam, hoc est uel modicum pro puero facientem, ut non uideatur euidenter filius non esse, dabit ei Carbonianam bonorum possessionem.Duae autem sunt causae cognitiones, una dandae Carbonianae possessionis, qinde atque si nullam controuersiam pateretur impubes, possessionem accipiat, alia causae cognitio illa, utrum differri debeat in tempus pubertatis cognitio an repraesentari. hoc autem diligen
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Carbonianũ edictũ aptatũ est ad
eͣc tabulas bõꝵ possessionẽ. ⁊ intestaticũ
⁊ in scd̃m tabulas in quibdam casib pos¬
sit uideri necessarium edictum ueluti
si pat̾ familias ita institũt. postumus
hr̃s esto. uel postuma hr̃s esto. ⁊ neget᷑
ẽẽ u̾um ꝙ intestam̃to scͥptum est.⁊
cũ defidei cõmissis uel delegatis q̃rit᷑.
differri. pot causa in tps pub̾tatis. id
enĩ diuus pius. claudio adriano rescͥp¬
sit ¶ Qũauis scͥpto hr̃di nõ ꝓmitti bõꝵ
possessionẽ exedicto carboniano certũ
sit. tñ questionẽ status in tp̃s pub̾ta¬
tis differri. ꝓculdubio ẽ. Ergo siquid
cde parentis bonis simul ⁊ de statu ꝯtro¬
u̾sia fiat. hoc edictũ locum habebit.
sin u̾o tnt status. differet᷑ questio intp̃s
pubtatis. s non ex carboniano. s ex ꝯsti
annis carbonianũ non succurrit. s si
bõꝵ q possessionẽ accepit. dicendũ erit
nichil eũ egisse. Nlam ⁊ su mpubes ẽẽt

Expanded text:
.Carbonianum edictum aptatum est ad contra tabulas bonorum possessionem et intestati, cum et in secundum tabulas in quibusdam casibus possit uideri necessarium edictum, ueluti si pater familias ita instituerit: 'postumus heres esto' uel 'postuma heres esto' et negetur esse uerum, quod in testamento scriptum est.Et cum de fideicommissis uel de legatis quaeritur, differri potest causa in tempus pubertatis: id enim diuus Pius Claudio Hadriano rescripsit.Quamuis scripto heredi non promitti bonorum possessionem ex edicto Carboniano certum sit, tamen quaestionem status in tempus pubertatis differri procul dubio est. ergo si quidem de parentis bonis simul et de statu controuersia fiat, hoc edictum locum habebit: sin uero tantum status, differetur quaestio in tempus pubertatis, sed non ex Carboniano, sed ex consinti quinque annis Carbonianum non succurrit. sed ‹ebonorumque possessionem accepit, dicen dum erit nihil eum egisse: nam et si impubes esset
Abbreviated transcription (Latin):
necessariũ erit puero carbonianũ e¬
dictum. s absentieit ꝓspiciendũ. ut et¬
cautio p̃stet᷑. ¶ Missum aũt ex carbo¬
niano inpossessionẽ. studẽt p̃toĩs pos¬
sessorem c̃stituere. ꝙ si ceꝑit. aut he.¬
reditatem petere quasi bonoꝵ posses¬
sor carbonianus: aut singłas res. rec¬

Expanded text:
erit puero Carbonianum edictum. sed et absenti erit prospiciendum, ut cautio praestetur.Missum autem ex Carboniano in possessionem student praetores possessorem constituere. quod si coeperit aut hereditatem petere quasi bonorum possessor Carbonianus aut singulas res, rec
Abbreviated transcription (Latin):
a sccło p̾t̾itus. ꝯ pͥmo gradu scͥpti
nͣ pecierint bonoꝵ possessionẽ.
pot̾it contͣ tabulas acciꝑe bonoꝵ
possessionem. ¶ Non que ius ex¬
hedatio summoriet filium a
contͣ tabulas bonoꝵ possessione.
s que rite effectaẽ. ¶ Si abuno ex
ħedib sit filius ex ħedatus. mar¬
cellus libro .ix. dig̃ scͥbit. filium
non uicdi exhedatum. idcirco con¬
tra tabulas bonoꝵ possessionem
peti posse. contra utrumq hedem.
Gi exh̾edatus sit filius. ꝯ institutꝰ
obtinente eo gͣdu in quo institu¬
tus ẽ. puto commisso edicto abalio
fil iocont᷑ tabulas eum bonoꝵ pos¬
sessionem pet̾e posse sa pͥmo gͣdu
p̾t̾itus filius. a scdõ ex ħedatus sit.
si in pͥmo gͣdu scͥpti non sint in re

Expanded text:
a secundo praeteritus et primo gradu scripti a secundo praeteritus et primo gradu scripti non petierint bonorum possessionem, poterit contra tabulas accipere bonorum possessionem. Non quaevis exheredatio summovet filium a contra tabulas bonorum possessione, sed quae rite facta est. Si ab uno ex heredibus sit filius exheredatus, Marcellus libro nono digestorum scribit filium non videri exheredatum: idcirco contra tabulas bonorum possessionem peti posse contra utrumque heredem. Si exheredatus sit filius et institutus, optinente eo gradu, in quo institutus est, puto commisso edicto ab alio filio contra tabulas eum bonorum possessionem petere posse. A primo gradu praeteritus est filius, a secundo exheredatus. si in primo gradu
Abbreviated transcription (Latin):
nepotẽ sustułi̾t: nec nepos qͥdẽ
ad bonoꝵ possessionem aui na¬
duraliꝰ ueniet. So si emancipatꝰ
filius ꝓcreatis nepotib in adop¬
tionem sedełit. ut eum filii
sequantur. idem erit. Plane si is
qui ap̃ ad optuum auum ꝓcrea¬
tus ẽ. emancipatus sit: ueniet
ad bonoꝵ possessionem aui na-¬
turalis. Adoptio enim tam diu
nocet. quamdiu quis infamilia.
adoptuia sit. Cet̾m emancipatus.
ad bonoꝵ possessionem parentũ
nat᷑alium ueniet. S emancipatꝰ
uiuiis eis. non etiam pꝰ mortem
eoꝵ. hoc enim uerum est. Post
mortem eoꝵ emancipatum nͣ
retentus fuerit in potestate nepoᷤ.
filio emancipato. admittitur ui
motos. ad contra tabulas bonoꝵ
possessionem admittendos. Ex¬
Sicut nec iure ciuili testa¬
mentum parentum turbant.
Sane siuelint in officiosi querelã
instituere: est in ip̃oꝵ arbitrio.
scͥbi non sufficit. S eo gradu contͣ
quem petitur bonoꝵ possessio. Uñ
si a pͥmo gͣdu exħedatus sit filius

Expanded text:
em sustulerit, ne nepos quidem ad bonorum possessionem aui naturalis ueniet. sed et si emancipatus filius procreatis nepotibus in adoptionem se dederit, ut eum filii sequantur, idem erit. plane si is, qui apud adoptiuum auum procreatus est, emancipatus sit, ueniet ad bonorum possessionem aui naturalis. adoptio tamdiu nocet, quamdiu quis in familia aliena sit. ceterum emancipatus ad bonorum possessionem parentium naturalium uenit, sed emancvivis eis, non etiam post mortem eorum: hoc enim verius est post mortem eorum emancipatum nonretentus fuerit in potestate nepos filio emancipato, admittitur nepos motos ad contra tabulas bonorum possessionem admittendos, sicuti nec iure civili testamenta parentium turbant: sane si velint inofficiosi querellam instituere, est in ipsorum arbitrio. scribi non sufficit, sed eo gradu, contra quem petitur bonorum possessio. unde si a primo gradu exheredatus sit filius,
Abbreviated transcription (Latin):
ħedationem nocẽ. s in extranco
marcelli sententiam ꝓbat. ut
exhedatio ei arrogato pꝰea non
noceat. Post liminio autem re-¬
uerso filio. dicendum ẽ. exheda¬
dionem ante factam nocere Si fi¬
lium in adoptiua familia con¬
stitutum: pat̾ nat᷑alis exħedau̾it.
deinde filius sit emancipatus.
nocebit eiͣ hedatio. Inadoptionẽ
datos filios:. non sum moi̾i p̾cor
uoluit. si modo ħedes instituti
sunt. Et boc iustissime eum fe¬
cisse labeo ait. Nec enim intotũ
extranei sunt. Ergo si fuerint
ħedes scͥpti: accipient contra
tabulas bonoꝵ possessionem.
S ip̃i soli non cominitient edi¬

Expanded text:
heredationem nocere. Sed in extraneo Marcelli sententiam probat, ut exheredatio ei adrogato postea non noceat. Postliminio autem reuerso filio dicendum est exheredationem ante factam nocere. Si filium in adoptiua familia constitutum pater naturalis exheredauerit, deinde sit filius emannocebit ei exheredatio. In adoptionem datos filios non summoveri praetor uoluit, modo heredes instituti sint, et hoc iustissime eum fecisse Labeo ait: nec enim in totum extranei sunt. ergo si fuerunt heredes scripti, accipient contra tabulas bonorum possessionem, sed ipsi soli non commit
Abbreviated transcription (Latin):
alio comutente contra tabu¬
las edictum: & ipse ueniet.
S si defec̾it conditio: repellitꝰ
ab eaconditione. Idem puto
& in eo qui pure quid̃e. s non
iure sit scͥptus ħes ¶ Exemplo
uiris legitimi ꝙ bonoꝵ posses¬
sio contra tabulas distribuit᷑.
Igitur nepotes ex uno filio.
unam partem habebunt.
duob filiis. s ex alto filio duo¬
b nepotib bonoꝵ possessio cõ¬
petit. & alter ex nepotib non pe¬
tat. pars eius fr̃i eius accrescit.
petat: tam fr̃ĩ quam nepotib
id ꝓdest. Namq tc̃ duo semis¬
ses fiunt. ex quib alt̾m filius.
alt̾m nepotes consequentur.¬
¶ Sipͥus testamentum est ui¬
re factum. quo filius exhe¬
datus ẽ. sequens in ꝑfectum.
in quo p̾titus sit filius. poffi¬
ore testamento p̾titus: recte
pecet bonoꝵ possessionem. Si
remoto quoq filio: pociores
sunt in ea h̾editate postĩore
destamento scͥpti ħedes. Et ita
ius habet. ut cum is contra
quem filius petit bonoꝵ pos¬
sessionem: remoto filio possit

Expanded text:
ra tabulas edictum et ipse ueniet: sed si defecerit condicio, repellitur ab ea possessione. idem puto et in eo, qui pure quidem, sed non iure scriptus sit heres.Exemplo iuris legitimi et bonorum possessio contra tabulas distribuitur: igitur nepotes ex uno filio unam partem habebunt. duobus filiis et ex altero filio duobus nepotibus bonorum possessio competat et alter ex nepotibus non petat, pars eius fratri adcrescit. petat, tam fratri quam nepotibus id prodest: namque tunc duo semisses fiunt, ex quibus alterum filius, alterum nepotes consequuntur.Si prius testamentum exstet iure factum, quo filius exheredatus est, sequens inperfectum, in quo praeteritus sit filius, posteriore testamento praeteritus recte petet bonorum possessionem, si remoto quoque filio potiores sunt in ea hereditate posteriore testamento scripti heredes: et ita ius habet, ut, cum is, contra quem filius petit bonorum possessionem, amoto filio possit
Abbreviated transcription (Latin):
tre exheredatꝰ ÷. existimo ñ absurd̃
⁊̃ in exheredato filio id̾posse defendi.
nec infauorabił sententia÷. ut hoc
datum ẽ.¬
runt. una portio his ꝯferri debet.u¬
ti bonoꝵ possõns unam partẽ hãt. s
⁊ ipsi ita ꝯferre debent. quasi õs unus
ess e Nt.

Expanded text:
tre exheredatus est? existimo non absurde tre exheredatus est? existimo non absurde etiam in exheredato filio idem posse defendi, nec infauorabilis sententia est, ut hoc datum› erunt, una portio is conferri debet, uti bonorum possessionis unam partem habent: sed et ipsi ita conferre debe‹n›t, quasi omnes unus essent.
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾it. qd̾ eo facto acollationis cõmõ
excludit᷑ cum auo qñq defuncto.
ad bona eius simul cum frẽ possit łie¬
nire. hec in patre ad optiuo rõ redd̃i
ñ potest. ⁊ tñ ⁊ ibu id̾ dicemꝰsi sine adolo¬
facto emancipau̾it. ¶ Stipło aut̃ col¬
lationis tunc cõmittit᷑ cum interpella¬
tus cũ aliquo spacio quo ꝯferre potuit.
ñ facit. maxime cum boni uiri arbitrati
collationẽ fiẽĩ edicto p̃toris insertũ est.
siue ergo in totũ collatio facta ñ ⁊ siue
ue dolo fec̾it quo minꝰ conferat qnͣti
ea res erit in tantam pecumam con¬
dẽpnabit᷑yr
elsus. Dedit dotẽ autis pat̾nus an
post mortẽ aui mortua in matͥmonio
filia patri reddi oporteat.q̃rit᷑ occur¬
rit equitas reiut qd̾ pat̃ m̃s ꝓpter
me filie mee noĩe dedit ꝑinde sit. atq si
ipse ded̾im qͥ ꝓpe officium aui circa
nepotẽ ex osficio patris. ⁊ orga filiũ
pendet. ⁊ qͥa pat̃ filie. ⁊dõ auis pp̃ fili¬
um nepti dotẽ dare deb⁊ ꝙ sifiliꝰ apa¬

Expanded text:
collationis commod‹o› excluditur, cum auo quandoque defuncto ad bona eius simul cum fratre possit uenire'. haec in patre adoptiuo ratio reddi non potest et tamen et ibi idem dicemus, si sine dolomalo emancipauerit. Stipulatio autem collationis tunc committitur, cum interpellatus cum aliquo spatio, quo conferre potuit, non facit, maxime cum boni uiri arbitratu collationem fieri edicto praetoris insertum est. Siue ergo in totum collatio facta non est siue ue dolo fecerit, quo minus conferat, quanti ea res erit, in tantam pecuniam condemnabituruam dedit auus paternus, an post mortem aui mortua in matrimonio filia patri reddi oporteat, quaeritur. occurrit aequitas rei, ut, quod pater meus propter me filiae meae nomine dedit, perinde sit atque ipse dede rim: quippe officium aui circa neptem ex officio patris erga filium pendet et quia pater filiae, ideo auus propter filium nepti dotem dare debet. quid si filius a pa
Abbreviated transcription (Latin):
ffrͣ. Filium emancipatũ dotẽ
quã filie sue nõe dedit. ꝯferre ñ deb̾e:
quia ñ sic̃ in matris familias bonis eẽ
dos intelligat᷑ ita ⁊ in patris a qͦ sit ꝓ¬
fecta.
lp̃ Si qͥs filium sin iuris ⁊ ex eone¬
potẽ in potestate ht̃ sua. ꝯseqñter e¬
rit dicendum. sine pos patris sui
emancipati accipiat bõꝵ possessi¬
onẽ dꝯferendis suis qͦ bonis cauere
eum deb̾e.:⁊ eẽ similẽ ei qͥ adoptauit.
hoc enim diui frẽs rescripserunt.
ut ad collationẽ auus compellat᷑.
plane eod rescripto adiectũ ÷. sic
nisi forte auus istenullum erhis
bonis fructum ad quirere uult pa

Expanded text:
. Filium emancipatum dotem, quam filiae suae nomine dedit, conferre non debere, quia non, sicut in matris familias bonis esse dos intellegatur, ita et in patris, a quo sit profecta. Si quis filium habeat sui iuris et ex eo nepotem in potestate sua, consequenter erit dicendum, si nepos patris sui emancipati accipiat bonorum possessionem, de conferendis suis quoque bonis cauere eum debere et esse similem ei qui adoptauit: hoc enim diui fratres rescripserunt, ut ad collationem auus compellatur. plane eodem rescripto adiectum est sic: 'nisi forte auus iste nullum ex his bonis
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus lib̾tos p̃sides au¬
dire. ⁊ ñ tͣns laticie exeqͥ
ingratus lib̾tus sit. ñ impune ferre
eũ oporteat. s ⁊ siquidem ĩ offitiosus
patrono patrone lib̾isue eoꝵ sit. tan¬
tũmodo castigari eũ sub cõminatio¬
ne aliqua seueritatis. nõ de future
si rursus causam querele p̾bueĩt. &
dimitti oportet. enĩu̾o sic̃tumeliã
fec̃. aut c̃uitiũ eis dixit. ⁊̃ in exiliũ

Expanded text:
aduersus libertos praesides audire et non translaticie exsequi ingratus libertus sit, non impune ferre eum oporteat. sed si quidem inofficiosus patrono patronae liberisue eorum sit, tantummodo castigari eum sub comminatione aliqua seueritatis non defuturae, si rursum causa‹m› querellae praebuerit, et dimitti oportet. enimuero si contumeliam fecit aut conuicium eis dixit, etiam in exilium
Abbreviated transcription (Latin):
he cnĩ inp̃nse. autinres necessaiãs. aut utiles
dum. ad maĩtũ ꝑtinc̾ constat. ꝗa palã siteo aĩo
acdisse mulierẽ fundũ. ut iste fruct᷑ ad maĩt̾ũ
ꝑtineat. nͥ sicont᷑riã uoluntatẽ indote dancla
decłauit mulier. Nd̾ insem̃tẽ errogatur si nõ
respondit hes exuindema dcclucet᷑. ꝗa tociꝰ
anni unus ẽ fruetus.¬

Expanded text:
hae enim inpensae aut in res necessarias aut utiles dum ad maritum pertinere constat, quia palam sit eo animo dedisse mulierem fundum, ut iste fructus ad maritum pertineat, nisi si contrariam uoluntatem in dote danda declarauerit mulier.Quod in sementem erogatur, si non esses, ex uindemia deducetur, quia totius anni unus fructus
Abbreviated transcription (Latin):
dotẽ dedĩt. isꝙ m̃narbores decidĩt. sihec fruct̾ in¬
telliguntur ꝓportione amnidebebunt. restitu.
Puto aut̃ si atbores cecdue ffierꝰ. uelgg᷑ nĩales diciop̾¬
tet. infructucede. si minꝰ quasi detiorẽ fundũ re¬
cepit maĩt᷑: tcnebitur. s. sius tẽpestatis cecidint:
dicioportẽ p̃tiũeaꝵ restituendũ muliei̾. nec ĩ
fructũ cecłe. ñ mag̃ ꝗ sithesaurꝰ fuit᷑ Inuentus
Infructuenĩ ñ cõputabit᷑ s parseiꝰ dimudia re¬
stitueret᷑ quasi malieno inuntiis. Siur ĩfun¬
do mulieis dotali lapidicinas marmoreas inue¬
uĩt.⁊ fundũ fructuosiorẽ fecĩt: marmor quod
cesum neq exportatũẽ maĩtiᷤͤ ⁊ ipñsa ñẽ eiꝰ pͭ¬
stancda. quia uec infructue marior. nͥtalis sit
utlapis ibi tenascatur. quales sunt ingallia.⁊ in
¶nt̾dũ maĩto defructib anuiliere cauet᷑.⁊ nidil
retinet. si fructib: stantib fundũ. mulier reci
gatur. Inpendia aut̃ fructuũ ꝑcipiendoꝵ causa¬

Expanded text:
fructus intelleguntur, pro portione anni debent restitui puto autem, si arbores caeduae fuerunt uel gremiales, dici oportet in fructu cedere, si minus, quasi deteriorem fundum fecerit, maritus tenebitur. sed et si ui tempestatis ceciderunt, dici oportet pretium earum restituendum mulieri nec in fructum cedere non magis, quam si thensaurus fuerit inuentus: in fructum enim non computabitur, sed pars eius dimidia restituetur quasi in alieno inuenti.Si uir in fundo mulieris dotali lapidicinas marmoreas inuenerit et fundum fructuosiorem fecerit, marmor, quod caesum neque exportatum est, mariti et impensa non est ei praestanda, quia nec in fructu est marmor: nisi tale sit, ut lapis ibi renascatur, quales sunt in Gallia, sunt et in r.Interdum marito de fructibus a muliere cauetur et nihil retinet, si fructibus stantibus fundum mulier recipgatur.Impendi autem fructuum percipiendorum Pom
Abbreviated transcription (Latin):
conditionẽ testo datã ꝙ in patris pote¬
state ma̾sit abhr̃ditate̾ sit exclusus
tñ utilit possessionẽ agnouisse uicle¬
bit᷑. nec inedicti sententiã incichi. qm̃
possessionẽ scdm tab̃ nõ agnouit. cum
iñ rem hr̃e nõ poterit. nec filii c̃ditio

Expanded text:
onem testamento datam, quod in patris potestate manserit, ab hereditate sit exclusus, tamen utiliter possessionem adgnouisse uidebitur nec in edicti sententiam incidet, quoniam possessionem secundum tabulas non adgnouit, cum inde rem habere non poterit nec in filii
Abbreviated transcription (Latin):
qr sine dubio ñ ẽ agnatꝰ. ct̃m ⁊ si nõ sit
ex hr̃datꝰ nepos adiri pot̾it ex testam̃to
hr̃ditas ascͥpto hr̃de filio mortuo. Qr
ꝗ ñ obstat uĩẽ intestati. iure testati ui-¬
debit᷑ obstitisse. ¶Nõ sic parentib lib̾¬
orũ. ut lib̾is parentũ dabit᷑ hr̃ditas.
¶Parentes ad bõa liboꝵ rõ miseratiois ad¬
mittit. lib̾os nat̾a simł ⁊ parentũ cõe
uotum.

Expanded text:
ubio non est adgnatus? ceterum et si non sit exheredatus nepos, adiri poterit ex testamento hereditas a scripto herede filio mortuo: quare qui non obstat iure intestati, iure testati videbitur obstitisse. Non sic parentibus liberorum, ut liberis parentium debetur hereditas: parentes ad bona liberorum ratio miserationis admittit, liberos naturae, simul et parentium commune votum.
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃. E cͥpto hr̃de de lib̾ante. filiꝰ ex he¬
redatꝰ mortẽ obiit. atq ita scͥptus hr̃s
omisãt hr̃ditatẽ. nepos ex illo filio su-¬
sceptus auo siuis hr̃s eĩt. neq paf ui¬
debit᷑ obstitisse. cuiꝰ pꝰ mortẽ legituna
defert᷑ hr̃ditas. nec dici pot̃ hr̃dem ñ¬

Expanded text:
pto herede deliberante filius exheredatus mortem obit atque ita scriptus heres omisit hereditatem. nepos ex illo filio susceptus avo suus heres erit neque pater videbitur obstitisse, cuius post mortem legitima defertur hereditas. nec dici potest heredem
Abbreviated transcription (Latin):
cere. Nec ignoro posse dici nullo ms¬
do ficłi cominissi peticionem deneã¬
damei qui uira sepulcroꝵ adquũt
insequit᷑ ado senacus nichil apud cũ
exea parte quam derelinquid uoluit
relinquere. ut nec falcidiam exercere
possit. nec precepcio apud eum relin¬
quatur nec substicucio qͦq scd̃atum
tabularum ita facta quisquis mi¬
chi hr̃s erit. filio meo hr̃s esto eidem
domiretur. ¶ Cui ticiana hereditas
extrebelliano senasus consulto testi¬
cuta est meiuanã hereditatem quã
ticus d

Expanded text:
cere: nec ignoro posse dici nullo mocere: nec ignoro posse dici nullo modo fideicommissi petitionem denegandam ei qui. iura sepulchr‹o›rum adquiri insequuntur, adeo senatus nihil apud eum ex ea parte, quam derelinquit, uoluit relinquere, ut nec Falcidiam exercere possit nec praeceptio apud eum relinquatur nec substitutio quoque secundarum tabularum ita facta: 'quisquis mihi heres erit, filio meo heres esto' eidem daretur. Cui Titiana hereditas ex Trebelliano senatus consulto restituta est, Maeuianam hereditatem, quam Titius d
Abbreviated transcription (Latin):
b rogatus ẽ reddere. S isi sine fructib
rogatus est reddlere nonerit idonea q̃¬
titas ad inferendam adeundi neccesui¬
tatem. Nec ad rem ꝑtinebit. si prior iã
lib̾tatem accepit. yt enim petuniam
ita nec libertatem ad cogendum insti¬
cutum accepisse sacis ẽ. ꝙ siprior recu¬
sauetit placuit ut recta uia scd̃s possit
postulare uchĩs adeat. ⁊ sibi resticuat
Quid ergo sinonalii s ip̃i heredi roga¬
cus sic resticuere. quia non debet erõ qñ¬
q quarta reddi quam ꝑdidit pp̃ huiꝰ
porcionis retencionem ert̃ audientꝰ.
S nec illud translaticie omitendũ
est instituto qui coactus est adire fi¬
d̃i cõmissi peticionem denegandã ẽẽ.
cur enim non uidetur indignus ut qͥ
desticuit sup̃mas defunci preces con¬
sequatur aliquid exuoluntate ꝙ for¬
cius ꝓbabitur. Sipꝰ impletam con¬
dicionem coactus est adite. Ham si
falcidiam penicendo pocũit indu¬

Expanded text:
bus rogatus est reddere: sed et si sine fructibus bus rogatus est reddere: sed et si sine fructibus rogatus est reddere, non erit idonea quantitas ad inferendam adeundi necessitatem. nec ad rem pertinebit, si prior etiam libertatem accepit: ut enim pecuniam, ita nec libertatem ad cogendum institutum accepisse satis est. quod si prior recusauerit, plpostulare, ut heres adeat et sibi restituat. Quid ergo, si non alii, sed ipsi heredi rogatus sit restituere? quia non debet eidem quandoque quarta reddi quam perdidit, propter huius portionis retentionem erit audiendus. sed nec illud translaticie omittendum est instituto, qui coactus est adire, fideicommissi petitionem denegandam esse: cur enim non uideatur indignus, ut qui destituit supremas defuncti preces consequatur aliquid ex uoluntate? quod fortius probabitur, si post impletam condicionem coactus est adire. nam si Falcidiam paenitendo potuit indu
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃titus añt rescripsit intp̃i directo da¬
ta libertatem nonesse rep̃sentãdam
heredicatis restitucionem. qñ ꝑsona
non est cui restitui pocest. ¶Qui fidi¬
cominissam hereditatem ex crebellia¬
no cum suscepta diceretur cotam reci¬
pit. sup̃e quoq rogatus sit alii restitu¬
ere tocam restituere cogetur. ⁊ eĩt in hac
quoq resticucione crebelliano locus.
Quartam enim falcidie uire fid̃i com¬
missarium retinere non potuit. nec ad
rem ꝑtinet. ꝙ nisi prior ut adiretur he¬
reditas desidasset. fid̃i cominissum se¬
cundo loco datum. int̃cidisset. sum enĩ
semel adita est hereditas. desuncti uo¬
luntas rata constituit᷑ nonẽ contrari¬
um ꝙ legata cec̾a non ultra dodrantẽ
prãt aliu̾d est enum expsona hetedis
conueniri. aliito ꝓprio nomine defũcti
precib astringi. scdm que pocest dici
non esse puore notantum desiderati¬
te cogendum insticutum adire ubi
nulla porcio remansura sit apuo eũ
utiq si confestim uel post tp̃s c̃ fructi¬

Expanded text:
 rescripsit in tempus directo data libertate non esse repraesentandam hereditatis restitutionem, quando persona non est, cui restitui potest. Qui fideicommissam hereditatem ex Trebelliano, cum suspecta diceretur, totam recepit, si ipse quoque rogatus sit alii restituere, totum restituere cogetur. et erit in hac quoque restitutione Trebelliano locus: quartam enim Falcidiae iure fideicommissarius retinere non potuit. nec ad rem pertinet, quod, nisi prior, ut adiretur hereditas, desiderasset, fideicommissum secundo loco datum intercidisset: cum enim semel adita est hereditas, omnis defuncti uoluntas rata constituitur. non est contrarium, quod legata cetera non ultra dodrantem praestat: aliud est enim ex persona heredis conueniri, aliud proprio nomine defuncti prec‹i›bus adstringi. secundum quae potest dici non esse priore tantum desiderante cogendum institutum adire, ubi nulla portio remansura sit apud eum, utique si confestim uel post tempus cum fructi
Abbreviated transcription (Latin):
I ⁊ Non est cogendus hĩs suspectã adire
hereditatem ab eo cuilibertas alega¬
taĩo. heredicas ab herede relicta est.
cum stacus hominis exlegato pen¬
deat finemo se cogatur astringere he¬
reditariis acc̃onib pp̃ legatum. Qͥd
enim sunt moras non manu mict̾e¬
te legatario seruus decessit᷑ Si autem
uuo testatore legataĩus decessĩt. be¬
nigne. Rt̃. cogendum eum adire c̃
ip̃ius sic potestate. manir misso

Expanded text:
 Non est cogendus heres suspectam adire hereditatem ab eo, cui libertas a legatario, hereditas a‹b› herede relicta est, cum status hominis ex legato pendeat et nemo se cogatur adstringere hereditariis actionibus propter legatum. quid enim, si inter moras non manumittente legatario seruus decesserit? si autem uiuo testatore legatarius decesserit, benigne respondetur cogendum adire, cum in ipsius si
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Mod .R. ñ iõ minꝰ ad auie mat̾ne
bõa abĩtesto nepotes admitti. ꝙ. uul
tum hrdis. ⁊ siñ extĩt hr̃s possessio de¬
fert̾. Ut ꝓximo aũt agnato quãuis ex¬
tit̾it hr̃s non defert᷑. frĩs filuis ꝓpar

Expanded text:
dit non ideo minus ad auiae maternae bona ab intestato nepotes admitti, quod uutimi heredis, etsi non extiterit heres, possessio defertur: ut proximo autem cognato, quamuis ext
Abbreviated transcription (Latin):
ceu. Intestata reliqͥd sororẽ septiciã
diu̾s o patre natã.⁊ p̃gñãtẽ matrem
ex alio marito. Quero simat̃ hr̃ditatẽ
repudiau̾it. dũ ad huc p̃gnãs ẽ. poste¬
aq enixa fuerit sempniã. an⁊̃ semꝓ¬

Expanded text:
um Intestata reliquit sororem Septiciam diverso patre natam et praegnatem matrem ex alio marito: quaero, si mater hereditatem repudiaverit, dum adhuc praegnas est, post enixa fuerit Semproniam, an e
Abbreviated transcription (Latin):
alere ñ possit. ne forte ei qui natꝰ
bonorum possessor futurus ẽ. dene¬
gasse alimenta uideamur.
dem Ubicũq ab intestato uender¬
admittitur qͥs. illic ⁊ uender ad¬
mittitur. scł si tał fuerit is qͥ in ut̾o
est. ut si in reb humanis ess bonoꝵ
possessionem pet̾e possit. ut ĩ om̃ibꝰ
partib edicti ꝓ suꝑstite habeat᷑.
is qͥ in ut̾o ẽ. Qnterdũ ñ passim
s cum cause cognitione mitti uẽ¬
ter in possessionẽ debet. si qͥs sit
qui controuersiam referat. s hoc
tantum ad eum uentrem erit re¬
ferendum: qͥ cum lib̾is admitaitur.
cet̾in si muttat᷑ unde legitimi uł
qua ex alia parte.dicendũ ẽ ñ ẽe

Expanded text:
alere non possit, ne forte ei, qui natus bonorum possessor futurus est, denegasse alimenta uideamur.cumque ab intestato admittitur quis, illic et uenter admittitur, scilicet si talis fuerit is qui in utero est, ut, si in rebus humanis esset, bonorum possessionem petere posset: ut in omnibus partibus edicti pro superstite habeatur is qui in utero est.Interdum non passim, sed cum causae cognitione mitti uenter in possessionem debet, si qui sit, qui controuersiam referat. sed hoc tantum ad eum uentrem erit referendum, qui cum liberis admittitur. ceterum si mittatur unde legitimi uel qua alia ex parte, dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
cum his quib possessionẽ ded̾it.
att̾n etiam solus uent̾ ad mittet᷑
sionem. diuus adrianꝰ calphur¬
mo flacco differendam accusati

Expanded text:
cum his, quibus possessionem dederit, attamen etiam solus venter admittetursionem, divus Hadrianus Calpurnio Flacco differendam accusati
Abbreviated transcription (Latin):
possessionib iuris ignorantia
non ꝑdest. quominus dies ccclat.
s idõ hedi instituto. & ante aꝑ¬
tas tabulas diecedit. Satis enĩ
est scire mortuum eẽ. seq ꝓxi¬
mum cognatum fuisse. coprãq
eoꝵ quos consułet habuisse.
Scientiam enim non hanc acci¬
pi. que uiris prudentib sit:
s eam quam quis aut ꝑ se ha-¬
tutele iudicio denetur.

Expanded text:
possessionibus iuris ignorantia non prodest, quo minus dies cedat, et ideo heredi instituto et ante apertas tabulas dies cedit. satis est enim scire mortuum esse seque proximum cognatum fuisse copiamque eorum quos consuleret habuisse: scientiam enim non hanc accipi, quae iuris prudentibus sit, sed eam, quam quis aut per se hatutelae iudicio tenetur.
Abbreviated transcription (Latin):
admulierẽ ꝑtinẽ. s ꝙ relictũ ẽ ad fiscũ ꝑ¬
militis fuit. ⁊ sisac̾m̃to miles solut᷑. int᷑ an¬
nũ mortẽ obieĩt ñ admitti. ad testam̃tũ
uire miliȩ factũ. ⁊ idꝙ relictũ ẽ adfiscũ
S.i. Hẽdi quifalsos codicillos eẽ dixit. neq
optinuit. hẽditas ñ aufertur. Sitantũ aliꝗͥ
acohẽde codicisł acceꝑit eiꝰ accio denegabit᷑
Itaꝙ fut̃ bonoꝵ int̾ hẽdes diuisionẽ defuẽ¬
tus codicilł fecit̃. parcoᷤ quid̃ hẽditauiãs ĩꝗb
legatũ consistc̾ ñ potuit: tenebit.s. falcidie

Expanded text:
ere, sed quod relictum est ad fiscum pmilitis fuit, etsi sacramento miles solutus intra annum mortem obierit, non admitti ad testamentum iure militiae factum et id quod relictum est ad fiscum . Heredi, qui falsos codicillos esse dixit neque optinuit, hereditas non aufertur: si tamen aliquid a coherede codicillis acceperit, eius actio denegabitur. itaque si bonorum inter heredes diuisionem defunctus codicillis fecerit, partes quidem hereditarias, in quibus legatum consistere non potuit, tene
Abbreviated transcription (Latin):
d. &ũ quidã scͥpsuset. hẽdes quos instituẽ:
ñ potuat̃: quãius institucio ñualeat. neq
suꝑiꝰ testam̃tũ ruptũeẽt hẽdib tam̃ ut indi¬
gnis qui ñbabuerꝰ sup̃mã uoluntatẽ. abstu¬
lit iãp̾dẽ senatus hẽditatẽ.: ꝙ duuis marcus
incapsona iudicauit. ciiꝰ nom̃ ꝑaccepto testa¬
m̃to testator iuduxãt. Causã enĩ ad p̾fectos
errarii misit. uer ab eo legata relicta salua
manserunt. dep̾ceptionib eidatis uolunta¬
tis eit questio: ⁊ legatũ ei ñ denegabit᷑. nͥ ħeui¬
dent̃ testatorẽ uolursse a pareat.

Expanded text:
tituere non potuerat, quamvis institutio non valeret neque superius testamentum ruptum esset, heredibus tamen ut indignis, qui non habuerunt supremam voluntatem, abstulit iam pridem senatus hereditatem. quod divus Marcus in eius persona iudicauit, cuius nomen peracto testamento testator induxerat: causam enim ad praefectos aerarii misit: uerum ab eo legata relicta salua manserunt. de praeceptionibus eidem datis uoluntatis erit quaestio: et legatum ei non denegabitur, nisi hoc euidenter testatorem uoluisse appareat.
Abbreviated transcription (Latin):
siit. benigne dicet᷑ ñ ꝑtulisse accusati¬
onẽ. Si igit᷑ pendente appelłone de¬
cessit libtus. patroni filus admittet᷑¬
ad .b .p. qr sententia lib̾tus morte sub¬
tc̃tus ẽ. ¶ Si patroni fuliꝰ ad uocationẽ
accusatori lib̾ti p̃stit̾it. ñ ẽ repellendꝰ.
neq eni aduocatꝰ accusat ¶Sipat̃ testa¬
m̃to cauĩt ut accuset᷑ lib̾tus. qͣi uene
nũ parass:. aut quid aliud inse admi¬
siss. mag̃ ẽ ut ignosei lib̾is debat. qͥ
ñ sponte accusauert̃. S i si accusau̾it

Expanded text:
siit, benigne dicetur non pertulisse accusatisiit, benigne dicetur non pertulisse accusationem. si igitur pendente appellatione decessit libertus, patroni filius admitteta sententiae libertus morte subtractus est. Si patroni filius advocationem accusatori liberti praestitit, non est repellendus: neque enim advocatus accusat. Si pater testamento caverit, ut accusaretur libertus, quasi venenum sibi parasset aut quid aliud in se admisisset: magis est, ut ignosci liberis deberet, qui non sponte accusaverunt. Sed et si accusaverit
Abbreviated transcription (Latin):
obee deb patroni filio. qui crim̃ leuius
portau̾it. S siñ accusauerit. s testi¬
moniũ incaput lib̾ti dyx̾it. aut subie¬
neri ¶Silib̾tus maiestatiᷤ patroni filiũ
accusau̾it. ⁊ patroni filiꝰ calũnie eũ capi¬
tis puniri desiderauit. nõ deb repelli
hoc edicto. Id̾ puto ⁊ si ab eo petitus re¬
torsit in eum crimina. Ignoscendũ .ii.
est ei. si uoluit se uleisci ꝓuocatꝰ. ¶ Si
patris mortem defend̾e̾ necẽe huit. an
dicendũ sit hic quoq ei succurrendũ:
Silibtũ pat̾nũ ꝓpt̃ ħ accusauit medicũ
obmortẽ patris aut cubiculariũ. aut
que aliũ qui circa patr̃e fuerat. ⁊ puto
suecurrendũ si affectioẽ. ⁊ ꝑicło pat̾ne
sub̾e ducende. necẽẽ huĩt aceusationẽ
eũ dm̃s. qui cͥmina obiec̃. ⁊ causã ꝑora¬
ri. usq ad sententiam effec̃. Cefum
si añ quieit. ñ aecusauit. ⁊ hoc uire
utim̃. S si appellatione int̾posita de¬

Expanded text:
obesse debet patroni filio, qui crimen levius obesse debet patroni filio, qui crimen levius inportavit. Sed si non accusaverit, sed testimonium in caput liberti dixit aut subieueri. Si libertus maiestatis patroni filium accusauit et patroni filius calumniae eum capitis puniri desiderauit, non debet repelli hoc edicto. idem puto et si ab eo petitus retorsit in eum crimina: ignoscendum enim est ei, si uoluit se ulcisci prouocatus. Si patris mortem defendere necesse habuerit, an dicendu‹m› sit hic quoque ei succurrendum, si libertum paternum propter hoc accusauit, medicum forte patris aut cubicularium aut quem alium, qui circa patrem fuerat? et puto succurrendum, si affectione et periculo paternae subeum dicimus, qui crimina obiecit et causam perorari usque ad sententiam effecit: ceterum si ante quievit, non accusavit: et hoc iure utimur. sed si appellatione interposita de
Abbreviated transcription (Latin):
annis. lib̾tũ capitis accusaũit. aut inser¬
hẽ nõ excludi siue ip̃e siue tutor eiꝰ
uł curator accusau̾it. S siminor q
ĩstituerit accusationẽ. maioraũt fac¬
tus sententiam accep̃. benigne erit di¬
cendũ ignosei deb̾e. qr minor ceꝑit.
neq ĩputare ei possumꝰ: eur non dese¬
ruerit accusationẽ. uł cur abolitio¬
nem ñ petierit. cũ alt̾m si fecisset. ĩ
turpilianũ meid̾. alt̾m nõ facile im¬
petret᷑. cet̾ũ si abolitionẽ publice da¬
ta. repetit iam maior dicend̾ ẽ hunc
ee remouendũ. Maior eni factus. po¬
tuit siñ timore deserere abolitã rõe ac
tali uiditio appetet᷑. euiꝰ pena aut sup¬
plitiũ hũit. aut exiliũ.ꝙ. fit uice depor¬
tatioĩs uͥ eiuitas amittit᷑. Si tñ qͥs lib̾¬
tum eo crimine accusau̾it. cuiꝰ pena
nõ ẽ capitis. u̾ũtũ iuidicãti placuit au¬
gere penã. non obest hoc patroni filio.
neq eĩ imꝑitia aut seu̾itas inclicantis.

Expanded text:
annis, libertum capitis accusauerit aut in serhunc non excludi, siue ipse siue tutor eius uel curator accusauerit. Sed si minor quidem instituerit accusationem, maior autem factus sententiam acceperit, benigne erit dicendum ignosci ei debere, quia minor coepit neque enim imputare ei possumus, cur non deseruit accusationem unem non petierit, cum, alterum si fecisset, in Turpillianum incideret, alterum non facile impetretur. certe si abolitione publice data repetit iamiam maior, dicendum est hunc esse removendum: maior enim factus potuit sine timore deserere abolitam accusatitali iudicio appetit, cuius poena aut supplicium habuit aut exilium, quod sit vice deportationis, ubi civitas amittitur. Si tamen quis libertum eo crimine accusaverit, cuius poena non est capitis, verumtamen iudicanti placuit augere poenam, non obest hoc patroni filio: neque enim imperitia aut severitas iudicantis
Abbreviated transcription (Latin):
u̾it. Aene eũ quidẽ exstimandus ẽ sũ¬
mou̾i abõis lib̾ti. qui apͥmo gradus ex¬
hr̃datus : udem substitutus est. ergo is
qui insticutus sit hr̃s. uł primo gradu.
usł seqñti. uł alio quo gradu. lic⁊ exhr̃s
sit eod testo. non ẽ sũmouendus alib̾ti
boĩs. ¶Patroni filiꝰ emancipatꝰ. noluit
adire hrditatẽ. uł qui mnpotestate est re¬

Expanded text:
. ac ne eum quidem existimandum est summoueri a bonis liberti, qui a primo gradu exheredatus et idem substitutus est. ergo is, qui institutus sit heres uel primo gradu uel sequenti uel alio quo gradu, licet exheres sit eodem testamento, non est summouendus a liberti bonis. Si patroni filius emancipatus noluerit adire hereditatem uel qui in potestate est re
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾toꝵ acciꝑe nonpot̃. lie⁊ enĩ necessariꝰ
existat patri suo: non per semet ipsũ. s
ꝑ aliũ ad hr̃citatem admittit᷑. ⁊c̃te con¬
stat si emancipat᷑ filiꝰ exhr̃datꝰ fuĩt: ⁊ ser¬
uus eiꝰ hr̃s scͥptus. ⁊ si ussĩt seruo hr̃di¬
tatem adire. ⁊ ita patri suo hr̃s extit̃it.

Expanded text:
libertorum accipere non potest: licet enim necessarius existat patri suo, non per semetipsum, sed per alium ad hereditatem admittitur. et certe constat: si emancipatus filius exheredatus fuerit et servus eius heres scriptus, etsi iusserit servo hereditatem adire et ita
Abbreviated transcription (Latin):
sit ꝓuincie. siue legatꝰ. siue quis aliꝰ
qui iuire militari testari non pot̃. It
nauarchos. ⁊ tͥherrarchos classium.
iure militari posse testari. nulla du¬
bitatio ẽ: inclassib om̃s remiges.
⁊ milites ft̃. itẽ uigiles milites st̃. ⁊
iure militari eos testari posse. nulla
dubitatio ẽ ¶siquis militum ex alio
nũo tͣnslatus sit in aliũ. quãuis ⁊ hĩc
sit exep̃tus. ⁊ illo ñclum ꝑuen̾it. tñ
pot̾it iure militari testari. Est enĩ
nuiles. quamiuis innumeris nonsit.
De uire patronatus.¬

Expanded text:
sit prouinciae siue legatus siue quis alius, qui iure militari testari non potest.Item nauarchos et trierarchos classium iure militari posse testari nulla dubitatio est. in classibus omnes remiges et nautae milites sunt. item uigiles milites sunt et iure militari eos testari posse nulla dubitatio est.Si quis militum ex alio numero translatus sit in alium, quamuis et hinc sit exemptus et illo nondum peruenerit, tamen poterit iure militari testari: est enim miles, quamuis in numeris non sit. DE IURE PATRONATUS