comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m. fabius. ambustus . ii. ⁊. marcꝰ popiliꝰ lenas
.ii. duo bella habuere. facile alt̾m cũ tiburtibꝰ
qͦd lenas gessit. qui hostem in urbẽ cõpulso
agrosuastauit. falisci tarquiniensesq alt̾m
coñs. prima pugna fuderunt. Iñ terror max¬
imus fuit quod sacerdotes eoꝵ facib ardenti-¬
b anguibq p̾latis incessu furiali militem
romanum insueta turbauerunt sp̃e. Et tũ
quidem uelut liphatici attonti mumm̃tis
suis trepido agmine inciderunt. Dem̃uͥcõs. le
gatiq ac tribuni puerorum rituuana miraclã
pauentesirridebant increpabantq: ũtit aĩos
repente pudor.:⁊in eaip̃a que fugerant uelut
ceciruebant. Discusso itaq uano apparatu
hostium. cuminipsos armatos seintulissent.
aũterunt totam aciem. castrisq etiam eo die
potiti preda ingentiparta iuictores reũterũt.
militarib locis cum apparatum hostium tũ
suum increpantes pauorem. Concitatur dem̃

Expanded text:
M. Fabius Ambustus iterum et M. Popilius Laenas M. Fabius Ambustus iterum et M. Popilius Laenas iterum, duo bella habuere, facile alterum cum Tiburtibus, quod Laenas gessit, qui hoste in urbem compulso agros uastauit; Falisci Tarquiniensesque alterum consulem prima pugna fuderunt. inde terror maximus fuit quod sacerdotes eorum facibus ardentibus anguibusque praelatis incessu furiali militem Romanum insueta turbauerunt specie. et tum quidem uelut lymphati et attoniti munimentis suis trepido agmine inciderunt; deinde, ubi consul legatique ac tribuni puerorum ritu uana miracula pauentes inridebant increpabantque, uertit animos repente pudor et in ea ipsa quae fugerant uelut caeci ruebant. discusso itaque uano apparatu hostium, cum in ipsos armatos se intulissent, auerterunt totam aciem castrisque etiam eo die potiti praeda ingenti parta uictores reuerterunt, militaribus iocis cum apparatum hostium tum suum increpantes pauorem. concitatur deinde
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est exclamat. aspice imꝑator inquit q̃m¬
admodum exertitꝰ tuus tͥ ꝓmissa p̃stet. Piloq
posito. stricto gladio inhostem impetum facit.
Sequunt᷑ tullium antesignaniomnes. pͥmoq
impetu aũtere hostem. fũsum iñ adoppidum
ꝑsecuti. cumiam scalasmenib admouerent:
indeditionem urbem acceꝑunt. Triumphꝰ de
priuernatib actus. Ab alt̾o cõs. nich memo-¬
rabile gestum. nisi quod legem nouo exemplo
adsutrium incastris tributun de uicesima
eorum qui manumitt̾entur tulit. Patres qr
ea lege haud paruum uectigalis in opi erario
ppłm seuocaret capite saurerunt. Nicħ enĩ
ñ ꝑmilites iuratos inconsulis uerba: qmͣuiᷤᷤ
ꝑnitiosum ppło si id liceret fieriposs. Podem
anno.c. licinius stolo. ai. popilio lenate sua
lege .x. milib eris ẽ. dampnatus. qd̾ mille iu¬
gerum agri cum filio possidẽt. emancipando¬
q filium fraudem legi feciss. Noui coñs. inde

Expanded text:
dictum est, exclamat 'adspice, imperator' inquit, 'quemdictum est, exclamat 'adspice, imperator' inquit, 'quemadmodum exercitus tuus tibi promissa praestet', piloque posito stricto gladio in hostem impetum facit. sequuntur Tullium antesignani omnes primoque impetu auertere hostem; fusum inde ad oppidum persecuti, cum iam scalas moenibus admouerent, in deditionem urbem acceperunt. triumphus de Priuernatibus actus. ab altero consule nihil memorabile gestum, nisi quod legem nouo exemplo ad Sutrium in castris tributim de uicensima eorum qui manumitterentur tulit. patres, quia ea lege haud paruum uectigal inopi aerario populum seuocaret, capite sanxerunt: nihil enim non per milites iuratos in consulis uerba, quamuis perniciosum populo, si id liceret, ferri posse. eodem anno C. Licinius Stolo a M. Popilio Laenate sua lege decem milibus aeris est damnatus, quod mille iugerum agri cum filio possideret emancupandoque filium fraudem legi fecisset. noui consules inde,
Abbreviated transcription (Latin):
sciuit: accepitq Adbella noua pͥore anno de-¬
stinata. falisciqͣ hostes exorti duplici crimine.
qd̃ ⁊i cum tarquiniensib iuuentꝰ eoꝵ militaue¬
rat:⁊ eosquib falerios ꝑfugerãt cỹ male pugna-¬
tum ẽ. repetentib signis fecialib romanis nõ
reddiderant. Ea ꝓuintia. cñ. mar ilio obuenit.
martiꝰ exercitum mnagrum pͥuernatem integr̃.
pace longinqua induxit. militemq p̃da ĩple¬
uit. Ad copiam rer̃ addidit munificentiã. qd̾
nichil inpublicũ secernendo augendi rem pri-¬
uatam militi fauit. Priuernates cum ante
menia sua castrisꝑmunitis consedissent: uo-¬
catis adcontionemmilitibꝰ casbra nc iqͥt uaob
hostium urbemq prede do. sim pollicemini uoᷤ
fortiter in acie oꝑam nauaturos. ne predȩ magiᷤᷤ
qmpugne paratos eẽ. Signum poscunt ingenti
clamore celsiq ispe haud dubia feroces in p̾liũ
uadunt. Ibi ante signa sex. tullius de quo añ

Expanded text:
sciuit accepit. ad bella noua priore anno desciuit accepit. ad bella noua priore anno destinata Falisci quoque hostes exorti duplici crimine quod et cum Tarquiniensibus iuuentus eorum militauerat et eos qui Falerios perfugerant cum male pugnatum est, repetentibus fetialibus Romanis non reddiderant. ea prouincia Cn. Manlio obuenit. Marcius exercitum in agrum Priuernatem, integrum pace longinqua, induxit militemque praeda impleuit. ad copiam rerum addidit munificentiam, quod nihil in publicum secernendo augenti rem priuatam militi fauit. Priuernates cum ante moenia sua castris permunitis consedissent, uocatis ad contionem militibus 'castra nunc' inquit 'uobis hostium urbemque praedae do, si mihi pollicemini uos fortiter in acie operam nauaturos nec praedae magis quam pugnae paratos esse.' signum poscunt ingenti clamore celsique et spe haud dubia feroces in proelium uadunt. ibi ante signa Sex. Tullius , de quo ante
Abbreviated transcription (Latin):
iustiorem de gallis egto truimphum. Auri
qͦ exgallicis spoliis satis magnumpondꝰ saxo
quadrato septumi in capitoliosacrauit. Podẽ
anno.⁊ a coñs. uario euentu bellatum. nã her-¬
nici a .s. plautio deuicti subactiq sunt. fabiꝰ
collega eius incaute atq ĩconsulte adũsꝰ tarqͥm¬
enses pugnauit. nec in acie tm̃ ibi clades accep-
tos tarquinienses immolarunt. Qua feditate
fuit. Accessit ad eam cladem ⁊uastatio roma-¬
i agri quam priuernates ueliterni dende
incursione repentina fecerunt. Eodem anno
due trib põptina ⁊ publilia addite. Ludi uo¬
tiui quos. in. furiꝰ dictator uouerat facti. Et de
ambitu ab .c. poetilio. tr̃. pł. auitorib patrib:
tum pͥmum adppłm latum ẽ. Eaq rogatio.¬
ne nouorum maxime hominum ambitionẽ
qui nundinas ⁊ conciliabula obire solitierant.
comp̃ssam credebant. haudeque letapatrib
insequenti anno .c. marcio. cñ. manlio coñs.

Expanded text:
iustiorem de Gallis egit triumphum. auri iustiorem de Gallis egit triumphum. auri quoque ex Gallicis spoliis satis magnum pondus saxo quadrato saeptum in Capitolio sacrauit. eodem anno et a consulibus uario euentu bellatum; nam Hernici a C. Plautio deuicti subactique sunt, Fabius collega eius incaute atque inconsulte aduersus Tarquinienses pugnauit. nec in acie tantum ibi cladis acceptutos Tarquinienses immolarunt; qua foeditate fuit. accessit ad eam cladem et uastatio Romani agri, quam Priuernates, Ueliterni deinde, incursione repentina fecerunt. eodem anno duae tribus, Pomptina et Publilia, additae; ludi uotiui, quos M. Furius dictator uouerat, facti; et de ambitu ab C. Poetelio tribuno plebis auctoribus patribus tum primum ad populum latum est; eaque rogatione nouorum maxime hominum ambitionem, qui nundinas et conciliabula obire soliti erant, compressam credebant. haud aeque laeta patribus insequenti anno C. Marcio Cn. Manlio consulibus
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq tantos pudor stimulos admouit. ut
ruerent in hostium tela. alienatis a memoria
ꝑiculi animis. Hic pͥmo impetꝰ ꝓpe uecors tur¬
bauit hostes. eques dem̃ emissus turbatos
auercit. Ipse dictator postqm labantẽ una
parte iudit aciem. signa in leuum cornu con-¬
fert. quo turbam hostium cong̾̃gari cernebat.
⁊ his qui mmonte erant signum qd̃ conuene-¬
rat dedit. Uͥ dem̃ qͦ nouus clamor ortus: ⁊ ten¬
dere obliquo monte ad castra galloꝵ uisi sũt.
tum metu ne excluderentur. omissa ẽ. pugna.
cursuq effuso ad castra ferebantur. Uͥ cumoc¬
curriss eis .m. ualeriꝰ mag̃. equitum qui ꝓfli¬
gato dextro cornu obequitabant hostium mu¬
nim̃tis. ad montes siluasq uertunt fugam.
płimiq ib iꝰ fallaci equitum specie agasoni¬
bq excepti sunt. ⁊ eoꝵ quos pauor ꝑculerat.
insiluas atrox cedes post sedatum p̾lium fu¬
it. Nec alius post .m. furium qmͣ .c. sulpiciꝰ¬

Expanded text:
itaque tantos pudor stimulos admouit, ut itaque tantos pudor stimulos admouit, ut ruerent in hostium tela alienatis a memoria periculi animis. hic primo impetus prope uecors turbauit hostes, eques deinde emissus turbatos auertit. ipse dictator, post quam labantem una parte uidit aciem, signa in laeuum cornu confert, quo turbam hostium congregari cernebat, et iis qui in monte erant signum quod conuenerat dedit. ubi inde quoque nouus clamor ortus et tendere obliquo monte ad castra Gallorum uisi sunt, tum metu ne excluderentur omissa pugna est cursuque effuso ad castra ferebantur. ubi cum occurrisset eis M. Ualerius magister equitum, qui profligato dextro cornu obequitabat hostium munimentis, ad montes siluasque uertunt fugam plurimique ibi a fallaci equitum specie agasonibusque excepti sunt; et eorum, quos pauor pertulerat in siluas, atrox caedes post sedatum proelium fuit. nec alius post M. Furium quam C. Sulpici
Abbreviated transcription (Latin):
neq inde ante mouere qmͣ ab se acciꝑent sig¬
num. Ipselbi illuxit. in radicib montiũ ex¬
tende atiemcepit sedulo. ut ad u̾sus monte
consisteret hostis. instrncto uanit̾roris ap¬
paratu. qui quid̃ terror pluspene ueris uirib
ꝓfuit. Primo credere duces gallorumñ descen¬
suros inequum romanos. dem̃ ubi digressos
repente uidunt.⁊ ip̃i auidicertaminis inpre-¬
lium ruunt. Priqm pugna cepit. qmͣ signũ
ab ducib daretur. acrius inuaseregalli dex¬
trum cornu. neq sustiñi potuissent. niforte
eo loco dictator fiuss. sextum tullium nõie in-¬
crepans rogitansq siccine pugnaturos mili¬
tesspopondiss ũ illi clamores sint arma pos¬
centium. uͥ mine iniussuimꝑatoris prelium
inituros: en ip̃m imꝑatorem clara uoce uoca¬
re ad p̃lium ⁊ re armatũ ante pͥma signa. Et¬
quis sequeretur eoꝵ quimͦ ducturi fũint. In
castris feroces in acie pauidiuera audiebant.

Expanded text:
neque inde ante mouere quam ab se acceperint signeque inde ante mouere quam ab se acceperint signum. ipse, ubi inluxit, in radicibus montium extendere aciem coepit sedulo, ut aduersus montes consisteret hostis, instructo uani terroris apparatu, qui quidem terror plus paene ueris uiribus profuit. primo credere duces Gallorum non descensuros in aequum Romanos; deinde, ubi degressos repente uiderunt, et ipsi auidi certaminis in proelium ruunt priusque pugna coepit quam signum ab ducibus daretur. acrius inuasere Galli dextrum cornu; neque sustineri potuissent, ni forte eo loco dictator fuisset, Sex. Tullium nomine increpans rogitansque sicine pugnaturos milites spopondisset? ubi illi clamores sint arma poscentium, ubi minae iniussu imperatoris proelium inituros? en ipsum imperatorem clara uoce uocare ad proelium et ire armatum ante prima signa; ecquis sequeretur eorum qui modo ducturi fuerint, in castris feroces, in acie pauidi? uera audiebant;
Abbreviated transcription (Latin):
abigenti duo milites romani ademerunt.Ĩ
eos saxa coniectaꝰ gallis. dem̃ ab romana sta¬
tione clamor ortus ac ꝓcursum utͥmq ẽ. lãq
haud ꝓcul iusto p̃liores erant. nicelerit di¬
reptum cercam̃ ꝑ centuriones ẽẽt. Affirmata
certe eo casu tullii apud dictatorem fides est.
Nec recipiente iam dilationem re: inposter̃
diem edicitur acie pugnaturos. Dictator tam̃
ut qͥ magis animis quam uirib fretus ad cer-¬
tam̃ descenderet. Omnia circum spicere atq
agitare cepit. ut arte aliqua terrorẽ hostib ĩ¬
cuteret. Sollerti animo rem nouam excogi¬
tat. qua dem̃ multi nr̃i atq ext̃ni imꝑatoreᷤᷤ.
nr̃a quoq quidam etate usisunt. Mulis stra¬
ta detrahiiubet. binisq tm̃ centuncłis relic¬
tis agasones parte̾m captiuis. partim egroꝵ
armis ornatos imponit. his fere mille effec¬
tis. centum admiscłt equites ⁊ nocte suꝑ castͣ
inmontes euadere ac siluisse occultare iubet.

Expanded text:
abigenti duo milites Romani ademerunt. in abigenti duo milites Romani ademerunt. in eos saxa coniecta a Gallis; deinde ab Romana statione clamor ortus ac procursum utrimque est. iamque haud procul iusto proelio res erat, ni celeriter diremptum certamen per centuriones esset; adfirmata certe eo casu Tulli apud dictatorem fides est; nec recipiente iam dilationem re, in posterum diem edicitur acie pugnaturos. dictator tamen, ut qui magis animis quam uiribus fretus ad certamen descenderet, omnia circumspicere atque agitare coepit ut arte aliqua terrorem hostibus incuteret. sollerti animo rem nouam excogitat, qua deinde multi nostri atque externi imperatores, nostra quoque quidam aetate, usi sunt: mulis strata detrahi iubet binisque tantum centunculis relictis agasones partim captiuis, partim aegrorum armis ornatos imponit. his fere mille effectis centum admiscet equites et nocte super castra in montes euadere ac siluis se occultare iubet
Abbreviated transcription (Latin):
ouantesq adire: Orationem tulli exceꝑunt p̃-¬
ces multitudinis.⁊ undiq ut signum daret.
ut caꝑe arma iub̃et clamabant. Dictator qͣmꝗͣ
rem bonam exemplo haud ꝓbabili actam cen¬
sebat. tam̃ facturum qd̃ milites uellent se re-¬
cepit. Tulliumq secreto que nam hecres sit
aut quo astamore ꝑcunctatur. Tulliꝰmag
noꝑe a dictatore petere. ne se oblitum discipli-¬
ne militaris ne sui neue imꝑatorie maiestati.
crederet. multitudini concitate. que ferme auc-¬
torib similis ẽet. non subtraxisse se ducem. ne
quis alius qualis mota creare multitudo so¬
leret existeret. nam se quid̃ nicħ non arbitrio
imꝑatoris acturum. illi qͦ tam̃ udendum
magnoꝑe ẽe. ut ex̾citum in potestate hr̃et dif¬
ferri non posse adeo concitatos animosipsos
sibi locum ac tempꝰ pugnandi sumꝑturoᷤ. si
ab imꝑatore non detur. Dum ħ locuntur. iu¬
menta forte pascentia extra uallum gallo

Expanded text:
ouantesque adire.' orationem Tulli exceperunt preouantesque adire.' orationem Tulli exceperunt preces multitudinis et undique, ut signum daret, ut capere arma iuberet, clamabant. dictator quamquam rem bonam exemplo haud probabili actam censebat tamen facturum quod milites uellent, <in> se recepit Tulliumque secreto quaenam haec res sit aut quo acta more percontatur. Tullius magno opere a dictatore petere ne se oblitum disciplinae militaris, ne sui neue imperatoriae maiestatis crederet; multitudini concitatae, quae ferme auctoribus similis esset, non subtraxisse se ducem ne quis alius, quales mota creare multitudo soleret, exsisteret; nam se quidem nihil non arbitrio imperatoris acturum. illi quoque tamen uidendum magno opere esse ut exercitum in potestate haberet; differri non posse adeo concitatos animos; ipsos sibi locum ac tempus pugnandi sumpturos, si ab imperatore non detur. dum haec loquuntur, iumenta forte pascentia extra uallum Gallo
Abbreviated transcription (Latin):
aiunt manib sedeas: Uttumq enim se habet
res de nr̃a uirtute dubitasse uideri qmͣ nos de
tua uerius ẽ. Sin autem ñ tuum istud. s public̃ ẽ.
consilium. ⁊ consensus aliqui patrum. ñ gallicũ
bellum nos ab urbe apenatib nr̃is ablegatos te¬
net. queso ut eaque dicam ñ a militib imꝑa-¬
tori dicta censeas. s a plebe patrib que sicut uos
habeatis consilia. sic se suahabituram dicat.
Quis tandem succenseat milites noseẽ. ñ seruos
nr̃os: Adbellum non inexilium missos: Siquis
det signum. inaciem educat ut uiris acroma¬
nis dignum sit pugnaturos. Sinicħ armis opꝰ
sit: otium rome potiꝰ qm in castris acturos. Hec
dicta sunt patrib. Te imꝑator milites tui oramꝰ.
ut nobis pugnandi copiam facias cum iuncere
cupimꝰ tum te duce uincere tͥ lauream insignẽ
deferre. tecum tͥumphantes urbem inire. tuũ
sequentes currum .i.o. in. templum gratantes

Expanded text:
aiunt, manibus sedeas? utcumque enim se habet aiunt, manibus sedeas? utcumque enim se habet res, te de nostra uirtute dubitasse uideri quam nos de tua uerius est. sin autem non tuum istuc sed publicum est consilium, et consensus aliqui patrum, non Gallicum bellum, nos ab urbe, a penatibus nostris ablegatos tenet, quaeso, ut ea quae dicam non a militibus imperatori dicta censeas sed a plebe patribus—quae si, ut uos uestra habeatis consilia, sic se sua habituram dicat, quis tandem suscenseat?—milites nos esse non seruos uestros, ad bellum non in exsilium missos; si quis det signum, in aciem educat, ut uiris ac Romanis dignum sit, pugnaturos: si nihil armis opus sit, otium Romae potius quam in castris acturos. haec dicta sint patribus. te, imperator, milites tui oramus ut nobis pugnandi copiam facias; cum uincere cupimus, tum te duce uincere, tibi lauream insignem deferre, tecum triumphantes urbem inire, tuum sequentes currum Iouis optimi maximi templum gratantes
Abbreviated transcription (Latin):
militem. scilicet dictator inquit condẽpnatum
seuniu̾sꝰ exercitus a te ignauie ratus. ⁊ꝓpe igno¬
miniȩ cã destitutum sine armis. orauit me ut
suam causam apud te agẽm. Equidem sicubilo¬
cocessum si t̃gadata hosti. si signa fede amissa
obici nob̃ possent. tam̃ hoc ate impetrariequũ
censerem. ut nos uirtute culpamnr̃am corrige.
⁊ abolere flagitii memoriam noua gla pat̾eris.
Etiam ad aluam fuse legiones: eandem quã
ppanoremnamscrant patniam pfite postea ab
eisiitute recuꝑ auere. Nobis deum benignitate
quam feminas abditõint᷑ uallum omnib conty¬
meliis eludunt. ⁊ tuimꝑator nr̃ qͦd egriꝰ patim᷑¬
ex̾citum tuum sine animis. sine armis. sine ma¬
nib uidicas eẽ. ⁊ priꝰqmͣ exꝑtus nonẽes de nobis
ita desꝑasti. ut te mancorum ac debilium ducẽ
iudicares eẽ. Quid enim aliud ẽẽ. cãȩ credamꝰcur
ueteranus dux fortissimus bello comp̃ssis quod

Expanded text:
militem, 'si licet, dictator' inquit, 'condemnatum militem, 'si licet, dictator' inquit, 'condemnatum se uniuersus exercitus a te ignauiae ratus et prope ignominiae causa destitutum sine armis orauit me ut suam causam apud te agerem. equidem, sicubi loco cessum, si terga data hosti, si signa foede amissa obici nobis possent, tamen hoc a te impetrari aequum censerem ut nos uirtute culpam nostram corrigere et abolere flagitii memoriam noua gloria patereris. etiam ad Alliam fusae legiones eandem quam per pauorem amiserant patriam profectae postea a Ueiis uirtute reciperauere. nobis deum benignitate, quam feminas abditos intra uallum omnibus contumeliis eludunt, et tu imperator noster—quod aegrius patimur—exercitum tuum sine animis, sine armis, sine manibus iudicas esse et, priusquam expertus nos esses, de nobis ita desperasti ut te mancorum ac debilium ducem iudicares esse. quid enim aliud esse causae credamus, cur ueteranus dux, fortissimus bello, compressis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dum patres cõmuniter increpare. quod ñ ius¬
sissent ꝑ consules geri bellũ. Eiectum ẽẽ. eximiũ
imꝑatorem. unicum ducem. quinicħ agenti sͥ
de celo deuolaturam insinum uictoriam cense¬
at. Cadem dem̃ hec int̾diuppalam ac ferociora
hisiactare. se miussu imꝑatoris aut dimicat᷑os.
aut agmine romamituros: inmisceriq militib
centuriones. nec incirculis mͦ frem̃e. siam ĩ prin-¬
cipiis ac pretorio inunum sermones confundi.
atq incontionis magnitudinem incontionem
crescere turba. ⁊ uociferare ex omnib lociꝰ ut extĩ¬
plo ad dictatorem iretur. ũba ꝓ ex̾citu faceret sextꝰ
tulliꝰ ut untute eius dignumeẽt. septimũ pͥmum
pilumiam tullius ducebat. neq erat in ex̾citu qͥ
quidem pedestria stipendia feciss uir factis no-¬
bilior. Is precedens militum agm̃ ad tribunal
ꝑgit. mirantiq sulpitio ñ turbam magis qmͣ
turbȩ pͥncipem tullium imꝑiis obedientissim̃

Expanded text:
dum patres communiter increpare quod non iusdum patres communiter increpare quod non iussissent per consules geri bellum: electum esse eximium imperatorem, unicum ducem, qui nihil agenti sibi de caelo deuolaturam in sinum uictoriam censeat. eadem deinde haec interdiu propalam ac ferociora his iactare: se iniussu imperatoris aut dimicaturos aut agmine Romam ituros. immiscerique militibus centuriones nec in circulis modo fremere sed iam in principiis ac praetorio in unum sermones confundi atque in contionis magnitudinem crescere turba et uociferari ex omnibus locis ut extemplo ad dictatorem iretur; uerba pro exercitu faceret Sex. Tullius , ut uirtute eius dignum esset. septimum primum pilum iam Tullius ducebat neque erat in exercitu, qui quidem pedestria stipendia fecisset, uir factis nobilior. is praecedens militum agmen ad tribunal pergit mirantique Sulpicio non turbam magis quam turbae principem Tullium, imperiis oboedientissimum
Abbreviated transcription (Latin):
tatorem radici .c. sulpitium placuit. Coñs. ad
il accitꝰ.c. plautiꝰ dixit magister equitum dic-¬
tatori. additus marcꝰ ualeriꝰ. Hi robora militỹ
ex duob consularib ex̃citib electa. adũsꝰ gal¬
los duxerunt. Lentiꝰ id aliqͣnto bellũ. qͣm par¬
tiut̾q placebat fuit. Cum pͥmo galli tm̃ aui¬
di certaminis fuissent. dem̃ romanus miles
ruendo in arma ac dimicationẽ aliqͣntum
gallicam ferociam uincet. dictatorine uti¬
qmͣ placebat. qñ nulla cog̾̃et res fortune se
cõmittere adu̾sus hostem. quem tempꝰ dece¬
cõmeatu. sine firmomunim̃to morantem. Ad
hoc his corꝑib animisq quoꝵ omnis mimpeto
us ẽẽt. parua eadem languesceret mora. His con¬
siliis dictator bellum trahebat. grauemq edixe¬
rat penam. siquis iniussu in hostempugnass.
milites egre id patientes pͥmo instationib ugi¬
liisq inter se dictatorem sermonib carꝑe inter¬

Expanded text:
tatorem dici C. Sulpicium placuit; consul ad tatorem dici C. Sulpicium placuit; consul ad id accitus C. Plautius dixit; magister equitum dictatori additus M. Ualerius . hi robora militum ex duobus consularibus exercitibus electa aduersus Gallos duxerunt. lentius id aliquanto bellum quam parti utrique placebat fuit. cum primo Galli tantum auidi certaminis fuissent, deinde Romanus miles ruendo in arma ac dimicationem aliquantum Gallicam ferociam uinceret, dictatori neutiquam placebat, quando nulla cogeret res, fortunae se committere aduersus hostem, quem tempus deterato commeatu, sine firmo munimento morantem, ad hoc iis corporibus animisque quorum omnis in impetu uis esset, parua eadem languesceret mora. his consiliis dictator bellum trahebat grauemque edixerat poenam, si quis iniussu in hostem pugnasset. milites aegre id patientes primo in stationibus uigiliisque inter se dictatorem sermonibus carpere, inter
Abbreviated transcription (Latin):
occasione magis qͣm uirtute fretos uenisse. Adeo
uix pͥmum impetum romanoꝵ sustinuere. Qͥn
etiam bono fuisse romanis aduentum eoꝵ con¬
stabat. orientemq iam seditionem int̾ patres
⁊ plebem metu tamꝓpinquibelli comp̃ssam. Aliꝰ
aduentus hostium fuit ꝓximo bello agris qmͣ
t̾ribilior urbi. Populabundi tarquimenses fi¬
nesromanos maxime qua ex parte etruriam
adiacent. ꝑagrauere rebq ne quiqm repetitis.
noui cõs. is .c. fabius. ⁊c. plautiꝰ iussuppłibel¬
lumindixere. fabioq ea ꝓuintia plaucio her-¬
nici euene. Gallici qͦ belli fama intrebresce-¬
bat. s int̾ multos terrores solatio fuit pax la¬
tinis petentib data :⁊ magna uis militum ab
his ex federe uetusto quod multis int̾miserant
annis accepta. Quo p̃sidio tum fulta romanareᷤᷤ¬
est. leuiꝰ fuit quod gallos mox p̃neste uenisse.
atq iñ circapedum consedisse auditum ẽ. Dic¬

Expanded text:
occasione magis quam uirtute fretos uenisse: adeo occasione magis quam uirtute fretos uenisse: adeo uix primum impetum Romanorum sustinuere. quin etiam bono fuisse Romanis aduentum eorum constabat orientemque iam seditionem inter patres et plebem metu tam propinqui belli compressam. alius aduentus hostium fuit proximo bello agris quam terribilior urbi: populabundi Tarquinienses fines Romanos, maxime qua ex parte Etruriam adiacent, peragrauere rebusque nequiquam repetitis noui consules C. Fabius et C. Plautius iussu populi bellum indixere; Fabioque ea prouincia, Plautio Hernici euenere. Gallici quoque belli fama increbrescebat. sed inter multos terrores solacio fuit pax Latinis petentibus data et magna uis militum ab his ex foedere uetusto, quod multis intermiserant annis, accepta. quo praesidio cum fulta res Romana esset, leuius fuit quod Gallos mox Praeneste uenisse atque inde circa Pedum consedisse auditum est. dic
Abbreviated transcription (Latin):
eum secum acie conflixisse: Speccatores paucos.
fuge trepidationisq galloꝵ extraportas eg̾ssos.
postqm inse qͦ fieri impetum uidint.⁊ sine
discrimine obuios cedirecepisse se intraurbẽ.
eam rem tͥumpho dignam uisam romanis.
ne nimis mirũ magnumq censerent tumultũ
exciere in hostium portis. maiorem ip̃ls trepi¬
dationem añ menia sua uisuros. Itaq in seq̃n-¬
tianno. in. põpilio lenate. cñ. manlio cõs. pri¬
mo silentio noctis ab tiburte agmine infesto pro-¬
fecti adurbem romam uenerunt. Terroremre¬
pente ex somno excitatis subitares ⁊ nocturnꝰ
pauor p̃buit. Adhoc multoꝵ inscitia qͥdut m̃
hostes aduenssent. Conclamatum tñ celerit᷑
ad arma ẽ. ⁊ porte stationib muriq p̃sidiis fir¬
mati. Et uͥprima lux mediocrem multitudinẽ
añ menia neq alium qm tiburtem hostẽ osten-¬
dit duab portis egressi cõs. ut̾mq aciem sube¬
untium iam muros ad grediunt᷑ Apparuitq

Expanded text:
eum secum acie conflixisse? spectatores paucos eum secum acie conflixisse? spectatores paucos fugae trepidationisque Gallorum extra portas egressos, postquam in se quoque fieri impetum uiderint et sine discrimine obuios caedi, recepisse se intra urbem; eam rem triumpho dignam uisam Romanis. ne nimis mirum magnumque censerent tumultum exciere in hostium portis, maiorem ipsos trepidationem ante moenia sua uisuros. itaque insequenti anno M. Popilio Laenate Cn. Manlio consulibus primo silentio noctis ab Tibure agmine infesto profecti ad urbem Romam uenerunt. terrorem repente ex somno excitatis subita res et nocturnus pauor praebuit, ad hoc multorum inscitia, qui aut unde hostes aduenissent; conclamatum tamen celeriter ad arma est et portae stationibus murique praesidiis firmati. et ubi prima lux mediocrem multitudinem ante moenia neque alium quam Tiburtem hostem ostendit, duabus portis egressi consules utrimque aciem subeuntium iam muros adgrediuntur; apparuitque
Abbreviated transcription (Latin):
collina ẽ. totiꝰ uirib urbis in conspectu parentr̃
coniugumq ac liberorum que magna etiã
absentib hortam̃ta animi. tum subiecta
oculis simul uecundia miscd̃iaq militem
accendebant. Magna utͥmq edita cede auer-¬
titur tandem acies galloꝵ. fuga tibur sicut
arcem belligallici petunt. palati aconsule pe-¬
telio haud ꝓcul tibure excepti. E gressis adopẽ
ferendam tiburtib simul cum his intra por-¬
tas compelluntur. Egregie cum ab dictatore
tum ab coñs. res gesta ẽ. Et consul alt̃ fabiꝰ pre-¬
liis pͥmum paruis postremo una insigni pug¬
na cum hostes totis adorti copiis eẽnt hernicos
deuincit. Dictator consulib in senatu.⁊ apud
ppłm magnifice collaudatis:⁊ suarum qͦ rerũ
ilł remisso honore. dictatura seabdicauit. Peti-¬
lius degallis tiburtibq geminum tͥumphũ
egit. fabio satis uisum ut ouans urbẽ iniret.
Inridere petili triumphum tiburtes. U enim

Expanded text:
Collina est totius uiribus urbis in conspectu parentum Collina est totius uiribus urbis in conspectu parentum coniugumque ac liberorum; quae magna etiam absentibus hortamenta animi tum subiecta oculis simul uerecundia misericordiaque militem accendebant. magna utrimque edita caede auertitur tandem acies Gallorum. fuga Tibur sicut arcem belli Gallici petunt; palati a consule Poetelio haud procul Tibure excepti, egressis ad opem ferendam Tiburtibus, simul cum iis intra portas compelluntur. egregie cum ab dictatore tum ab consule res gesta est. et consul alter Fabius proeliis primum paruis, postremo una insigni pugna, cum hostes totis adorti copiis essent, Hernicos deuincit. dictator consulibus in senatu et apud populum magnifice conlaudatis et suarum quoque rerum illis remisso honore dictatura se abdicauit. Poetelius de Gallis Tiburtibusque geminum triumphum egit: Fabio satis uisum ut ouans urbem iniret. inridere Poeteli triumphum Tiburtes: ubi enim
Abbreviated transcription (Latin):
tem agr̃ atq inde societate belli fc̃a. cõmeatu¬
q benigne atiburtib adiutus. mox ĩ campa-¬
niam transierit. Cafuit cã cur ꝓximo anno
.s. poetilius balb. cõs cum college eiis . m. fa-¬
bio ambusto hernici ꝓuintia eueniss adũsꝰ
tyburtes iussuppłi ex̾citum duc̃et. Ad quoꝵ
auxilium cum galli ex campania redissent:
fede ppłationis in labicano tusculanoq ⁊ al-¬
banoagro haud dubie tiburtib ducib sunt
facte. Et cum adu̾sus tiburtem hostẽ duce cõs.
contentares .p. eẽt: gallicus tumultus dictatorẽ
creari coegit. Creatus qͥntꝰ seruiliꝰ a hala.t. qͥn¬
tium magistrum equitũ dixit. ⁊ ex auctorita¬
te patrum si ꝓsꝑe id bellum eueniss. ludoᷤ
magnosuouit. Dictator ad continendos ꝓpͥo¬
bello tiburets consulari ȩxercitu uisso manere.
omnes uiniores nullo detractante militiam sa-¬
cram̃to adegit. Pugnatum haud ꝓcul porta

Expanded text:
tem agrum atque inde societate belli facta commeatutem agrum atque inde societate belli facta commeatuque benigne ab Tiburtibus adiutus mox in Campaniam transierit. ea fuit causa cur proximo anno C. Poetelius Balbus consul, cum collegae eius M. Fabio Ambusto Hernici prouincia euenisset, aduersus Tiburtes iussu populi exercitum duceret. ad quorum auxilium cum Galli ex Campania redissent, foedae populationes in Labicano Tusculanoque et Albano agro haud dubie Tiburtibus ducibus sunt factae; et, cum aduersus Tiburtem hostem duce consule contenta res publica esset, Gallicus tumultus dictatorem creari coegit. creatus Q. Seruilius Ahala T. Quinctium magistrum equitum dixit et ex auctoritate patrum, si prospere id bellum euenisset, ludos magnos uouit. dictator ad continendos probello Tiburtes consulari exercitu iusso manere, omnes iuniores nullo detractante militiam sacramento adegit. pugnatum haud procul porta
Abbreviated transcription (Latin):
cumingenit lomtu ensem daicir homams
mucrone subrecto. cum scuto scutum imum
ꝑculiss. totoq corpore int̾ior ꝑ iculo uulneris
factusinsinuass seint̾ corpus armaq uno
alt̾oq submn ictu uentrem atq inguina hau¬
sit. iispatium ingens ruentem porrexit ho¬
stem. Iacentis iñ corpus ab omni alia uexatio¬
ne intẽctum: unotorq spoliauit. quẽ resꝑsũ
cruore collo circumdedit suo. Defixerat pauor
cum admiratione gallos. romani alacres ab
statione. obuiãmiliti suo p̃gressi gratulanteᷤ
laudantesq ad dictatorem ꝑducunt. Int̾ car¬
minaraꝓpe modum incondita quedam mili-¬
tariter ioculantes. torquati nom̃ auditũ. cele¬
bratum dem̃postis euam familieq honori
fuit. Dictator coronam auream addidit donỹ.
mirisq ꝓcontione eam pugnam laudib ty-¬
lit. Et hercule tantiea ad unin̾si belli euen¬
tum mom̃ti dimicatio fuit. ut galloꝵ ex̃citꝰ
ꝓxima nocte relictis trepide castris. intibur¬

Expanded text:
cum ingenti sonitu ensem deiecit; Romanus cum ingenti sonitu ensem deiecit; Romanus mucrone subrecto, cum scuto scutum imum perculisset totoque corpore interior periculo uolneris factus insinuasset se inter corpus armaque, uno alteroque subinde ictu uentrem atque inguina hausit et in spatium ingens ruentem porrexit hostem. iacentis inde corpus ab omni alia uexatione intactum uno torque spoliauit, quem respersum cruore collo circumdedit suo. defixerat pauor cum admiratione Gallos: Romani alacres ab statione obuiam militi suo progressi, gratulantes laudantesque ad dictatorem perducunt. inter carminum prope modo incondita quaedam militariter ioculantes Torquati cognomen auditum; celebratum deinde posteris etiam familiae honori fuit. dictator coronam auream addidit donum mirisque pro contione eam pugnam laudibus tulit. et hercule tanti ea ad uniuersi belli euentum momenti dimicatio fuit, ut Gallorum exercitus proxima nocte relictis trepide castris in Tibur
Abbreviated transcription (Latin):
tator. macte uirtute inquit ac pietate in patrẽ
tum iuuantib diis p̃sta. Armant in iuiuenem
equales. Pedestre scutum capit. hispano cingit᷑
gladio ad ꝓpiorem habili pugnam. Armatum
adornatumq adũsus gallum stolide letum.:⁊
linguam etiam ab inrisu exerentem ꝓducunt.
Recipiunt mñ se ad stationem ⁊ duom medio
armati spectaculi magis more quam legebel¬
li destinantur. nequaqͣm uisu ac specie esti-¬
mantib pares. Corpus alt̾i magnitudĩe exi-¬
mium uersi colori ueste pictisq ⁊ auro celatis
refulgens armis. media in alt̾omilitaris statu¬
ra modicaq in armis habilib. magisqmͣ deco-¬
rissp̃es. Noncantus. ñ exultõ. armorumq agita-¬
tionana. s pectus animoꝵ irȩq tacitȩ plenũ.
taminis. u constitere int̾ duas acies. tot cura
mortaliũ animis spe metuq pendentib. gal¬
lus uelut moles suꝑne imminens. ꝓiecto leua
scuto inaduenientis arma hostis uanũ cesi¬

Expanded text:
tator 'macte uirtute' inquit 'ac pietate in patrem tator 'macte uirtute' inquit 'ac pietate in patrem tum iuuantibus dis praesta.' armant inde iuuenem aequales; pedestre scutum capit, Hispano cingitur gladio ad propiorem habili pugnam. armatum adornatumque aduersus Gallum stolide laetum et—linguam etiam ab inrisu exserentem producunt. recipiunt inde se ad stationem; et duo in medio armati spectaculi magis more quam lege belli destituuntur, nequaquam uisu ac specie aestimantibus pares. corpus alteri magnitudine eximium, uersicolori ueste pictisque et auro caelatis refulgens armis; media in altero militaris statura modicaque in armis habilibus magis quam decoris species; non cantus, non exsultatio armorumque agitatio uana sed pectus animorum iraeque tacitae plenum; distulerat. ubi constitere inter duas acies tot circa mortalium animis spe metuque pendentibus, Gallus uelut moles superne imminens proiecto laeua scuto in aduenientis arma hostis uanum caesi
Abbreviated transcription (Latin):
Ponsinmedio erat: Neutris rumpentib ne
timoris inditium eẽt. p̃lia deoccupando pon¬
te crebra erant. nec quipotirentur incertis
uirib satis discerm pot̾at. Tum eximia corꝑiᷤᷤ
magnitudĩe inuacuum pontem gallꝰ pro¬
cessit.⁊ quantũ maxima uoce potuit. quẽ
nincinquit romauirum foctosunum bt ꝑ
cedat agedum adpugnam ut ñr duorũ euen-¬
tus ostendat. utragens bello sit melior. Diu in¬
ter pͥmores uiuenura romanorum silentiũ fuit.
cum ⁊ abnuere certamen uererentur: ⁊ p̃cipuam
sortemꝑiculi pet̾e nollent. Tumt. manliꝰ.i. f.
qui patrem auexatione iͥbunitia uindicaũat.
ex statione ad dictatorem ꝑgit. miussu tuo inqͥt
imꝑator extraordinem nunqͣm pugnau̾im. nõ
sicertam uictoriam uideam. Situꝑmittis uolo
ego illibelue ostendere qñ adeo ferox p̃sultat
hostium signisme ex ea familia ortum queq gal-¬
lorum agmen ex rupe tarpeia deiecit. Tum dic-¬

Expanded text:
pons in medio erat, neutris rumpentibus ne pons in medio erat, neutris rumpentibus ne timoris indicium esset. proelia de occupando ponte crebra erant, nec qui potirentur incertis uiribus satis discerni poterat. tum eximia corporis magnitudine in uacuum pontem Gallus processit et quantum maxima uoce potuit 'quem nunc' inquit 'Roma uirum fortissimum habet, procedat agedum ad pugnam, ut noster duorum euentus ostendat utra gens bello sit melior.' diu inter primores iuuenum Romanorum silentium fuit, cum et abnuere certamen uererentur et praecipuam sortem periculi petere nollent; tum T. Manlius L. filius , qui patrem a uexatione tribunicia uindicauerat, ex statione ad dictatorem pergit; 'iniussu tuo' inquit, 'imperator, extra ordinem nunquam pugnauerim, non si certam uictoriam uideam: si tu permittis, uolo ego illi beluae ostendere, quando adeo ferox praesultat hostium signis, me ex ea familia ortum quae Gallorum agmen ex rupe Tarpeia deiecit.' tum dic
Abbreviated transcription (Latin):
ante q̃rimoniȩ ultro citroq iactate eẽnt. cur
ꝑfeciales reb repetitis. bellum tiburti ppło in-¬
diceretur. dictatorem .t. quintium penum eo
anno fuisse satisconstat.⁊ mag̃. equitum ser. cor¬
nelium maluginensem. macer licimiꝰ. comitioꝵ
habendorum cã.⁊ ablicinio cõs. dictum scribit.
qr collega comitia bello p̃ferre festinante ut con-¬
tinuaret coñs. obuiam eund̃ pene praue cupi¬
ditati fũit quesita ea ꝓpria familiȩ laus leuio¬
rem auctorem licinium facit. sum m̃tionẽ eiꝰ
rei in uetustiorib annalib nullam inueniã.
magis ut belli gallici cã dictatorem creatum
arbitrer inclinat animꝰ. Eõ certe anno galli
ad t̾cium lapidem salutaria uia tnspontem
amenis castra habuere. Dictator cum tumul-¬
tus gallicicã iustitium edixiss: om̃s iumoreᷤᷤ
sacram̃to adegit. ingentiq exertitu ab urbe
ꝓfectus inciteriore ripa anienis castra posuit.

Expanded text:
ante querimoniae ultro citroque iactatae essent, cur ante querimoniae ultro citroque iactatae essent, cur per fetiales rebus repetitis bellum Tiburti populo indiceretur. dictatorem T. Quinctium Poenum eo anno fuisse satis constat et magistrum equitum Ser. Cornelium Maluginensem . Macer Licinius comitiorum habendorum causa et ab Licinio consule dictum scribit, quia collega comitia bello praeferre festinante ut continuaret consulatum, obuiam eundum prauae cupiditati fuerit. quaesita ea propriae familiae laus leuiorem auctorem Licinium facit: cum mentionem eius rei in uetustioribus annalibus nullam inueniam, magis ut belli Gallici causa dictatorem creatum arbitrer inclinat animus. eo certe anno Galli ad tertium lapidem Salaria uia trans pontem Anienis castra habuere. dictator cum tumultus Gallici causa iustitium edixisset, omnes iuniores sacramento adegit ingentique exercitu ab urbe profectus in citeriore ripa Anienis castra posuit.
Abbreviated transcription (Latin):
facile ductu ẽ. nisi quod ꝑpetua fortuna ut᷑q
ppłi iextollere animos ⁊ minũere potuit. Usq
ad castra fugientes hernicosromanꝰ sequitur.
sastroꝵ oppugnatione quia serum erat diei
abstinuere. Dui ñ ꝑlictatum tenuerat dicta¬
torem. ne ante meridiem signum dare pꝰsit.
eo in noctem tractum erat certam̃. Postera
die deserta fuga castra hncorum ⁊ sauciire¬
lictiquidamimnuienti agm̃q fugientium ab
signis cum preter menia eoꝵ infreqntia con-¬
specta signa eẽnt fusum ac ꝑ agros trepida fu-¬
ga palatum ẽ: nec romanis incruenta uictoria
fint. Quarta parsmilitũ amissa ⁊ uͥ haud mi-¬
nus iacture fuit: aliquot equites .r. cecidere.
Insequenti anno. cum luciꝰ sulpiciꝰ ⁊ gaiꝰ lici¬
nius caluuꝰ. coñs. in ħncos exercitũ duxissent.
neq inuentis in agro hostib ferentinum urbẽ
eorum uicepissent. reũtentib mñ eis tiburtes
portas clausere. Caultima fuit causa Cũ ml̃te

Expanded text:
facile dictu est, nisi quod perpetua fortuna utriusfacile dictu est, nisi quod perpetua fortuna utriusque populi et extollere animos et minuere potuit. usque ad castra fugientes Hernicos Romanus sequitur: castrorum oppugnatione, quia serum erat diei, abstinuere;—diu non perlitatum tenuerat dictatorem, ne ante meridiem signum dare posset; eo in noctem tractum erat certamen.—postero die deserta fuga castra Hernicorum et saucii relicti quidam inuenti; agmenque fugientium ab Signinis, cum praeter moenia eorum infrequentia conspecta signa essent, fusum ac per agros trepida fuga palatum est. nec Romanis incruenta uictoria fuit: quarta pars militum amissa et, ubi haud minus iacturae fuit, aliquot equites Romani cecidere. insequenti anno cum C. Sulpicius et C. Licinius Caluus consules in Hernicos exercitum duxissent neque inuentis in agro hostibus Ferentinum urbem eorum ui cepissent, reuertentibus inde eis Tiburtes portas clausere. ea ultima fuit causa, cum multae
Abbreviated transcription (Latin):
uolant ante signa:⁊ nouaminte grant pug¬
nam. sleq sustiñi pot̾ant. in extra ordina¬
riȩ coortes pari corꝑm animorumq robore
se obiecissent. Tunc int̾ pͥmores duoꝵ ppłoꝵ
res geritur. qͥcquid hinc aut illinc omunis
mars bello aufert. multiplex quam ꝓnum̃o
dampnum ẽ. Uulgus aluid armatoꝵ uelut
delegata pͥmorib pugna euentum suũ ĩ uir-¬
tute asiena ponit. Multiutmq cadunt. ples
uulña accipiunt. Tandem equites alius aliũ
increpantes. quid deinde resta: ret q̃rendo si
neq exequis pepulissent hostem neq pedites
quicqͣm mom̃ti facerent. qͣm t̾ciam expecta¬
rent pugnam: quid ante signa feroces ꝓsilu-¬
issent.: ⁊ alieno pugnarent loco: His int̾ se uo¬
cib concitati clamore renouato inferunt pe-¬
dem:⁊ pͥmum gradu mouerunt hostem. dem̃
pepulerunt. postremo iam haud dubie auer-¬
tunt. sleq tam iuires pares que suꝑau̾̃it res

Expanded text:
uolant ante signa et nouam integrant puguolant ante signa et nouam integrant pugnam; neque sustineri poterant, ni extraordinariae cohortes pari corporum animorumque robore se obiecissent. tunc inter primores duorum populorum res geritur; quidquid hinc aut illinc communis Mars belli aufert, multiplex quam pro numero damnum est. uolgus aliud armatorum, uelut delegata primoribus pugna, euentum suum in uirtute aliena ponit. multi utrimque cadunt, plures uolnera accipiunt; tandem equites alius alium increpantes, quid deinde restaret quaerendo, si neque ex equis pepulissent hostem neque pedites quicquam momenti facerent? quam tertiam exspectarent pugnam? quid ante signa feroces prosiluissent et alieno pugnarent loco?—his inter se uocibus concitati clamore renouato inferunt pedem et primum gradu mouerunt hostem, deinde pepulerunt, postremo iam haud dubie auertunt; neque, tam uires pares quae superauerit res
Abbreviated transcription (Latin):
apparatur. qui ⁊ parti ante decoris memores.
neq ignari auctarũ uirium bostis. suas qͦq
uires augent. omne ħnicũ nom̃ omnis milita¬
ris etas excitur. Quadrigenariȩ octo coortes lec¬
tarobora uirorum scribuntur. hunc eximiũ
floremiuuentutis eo etiam quod ut duplex ac-¬
ciꝑent stipendiũ decreuerant. spei animoꝵq ĩ¬
pleuere. inmunes qͦ oꝑm militarium erant.
ut inunum pugne laborem reseruati plꝰ sͥ
qmͣ ꝓ uirili parte adnitendum scirent. Eitra
oecd̾inem etiamĩ acie locati. qͦ conspectior uiitꝰ
Dunm᷑ milium plamties castra romana ab
hernicis dirimebat. Ibi pari ferme utͥmq spa¬
cio inmediopugnatum ẽ. Omostecit ambi¬
gua spe pugna. ne quiqͣm sepe conatis eqͥtibꝰ
romanis impetu turbare hostium aciem. Po-¬
stqͣm equestris pugna effectu qm conatib ua-¬
miorerat. consulto priꝰ dictatore equites ꝑmis¬
sudem eiꝰ. relictis equis clamore ingenti pro-¬

Expanded text:
apparatur, qui et parti ante decoris memores apparatur, qui et parti ante decoris memores neque ignari auctarum uirium hostis suas quoque uires augent. omne Hernicum nomen, omnis militaris aetas excitur; quadringenariae octo cohortes, lecta robora uirorum, scribuntur. hunc eximium florem iuuentutis, eo etiam quod ut duplex acciperent stipendium decreuerant, spei animorumque impleuere; immunes quoque operum militarium erant, ut in unum pugnae laborem reseruati plus sibi quam pro uirili parte adnitendum scirent; extra ordinem etiam in acie locati quo conspectior uirtus esset. duum milium planities castra Romana ab Hernicis dirimebat; ibi pari ferme utrimque spatio in medio pugnatum est. primo stetit ambigua spe pugna nequiquam saepe conatis equitibus Romanis impetu turbare hostium aciem. postquam equestris pugna effectu quam conatibus uanior erat, consulto prius dictatore equites, permissu deinde eius relictis equis, clamore ingenti pro
Abbreviated transcription (Latin):
sonat. Appium claudium qr dissuaserat legem
maiore cum auctoritate euentum rep̃hensi ab se
consilii incusantem dictatorem consensu patri-¬
tiorum seruilius consul dicit. delectusq ⁊ iusti¬
tium indictum. Priqm dictator legionesq no-¬
ue in hnicos uenirent ductu .c. sulpitii legatires
ꝑoccasionem gesta egregie ẽ: In h̾nicos morte con¬
sulis contemptimad castra romana cum haud
dubie expugnandi spe succedentes hortante le¬
gato. ⁊ plenis uȩ atq indignitatis militũ animiᷤᷤ
eruptio ẽ. fcã. Multum ab spe adeundi uallire ᷤᷤ
hernicis affuit. adeo turbatis iñ ordinib ab¬
cessere. Dictatoris deinde aduentum nouus uetĩ
excitus iungitur. ⁊ copiȩ duplicantur. ⁊ ꝑcontio¬
ne dictator laudib legati. militumq quoꝵ uir-¬
tute castra defensaerant. simul audientib lau¬
desm̃itas tollit animos. simul cecõs ad emulan¬
das uirtutes acuit. Neq segniꝰ ad hostes bellum

Expanded text:
personat. Ap. Claudium , quia dissuaserat legem, personat. Ap. Claudium , quia dissuaserat legem, maiore nunc auctoritate euentum reprehensi ab se consilii incusantem, dictatorem consensu patriciorum Seruilius consul dicit, dilectusque et iustitium indictum. priusquam dictator legionesque nouae in Hernicos uenirent, ductu C. Sulpici legati res per occasionem gesta egregie est. in Hernicos morte consulis contemptim ad castra Romana cum haud dubia expugnandi spe succedentes, hortante legato et plenis irae atque indignitatis militum animis eruptio est facta. multum ab spe adeundi ualli res Hernicis afuit; adeo turbatis inde ordinibus abscessere. dictatoris deinde aduentu nouus ueteri exercitus iungitur et copiae duplicantur; et pro contione dictator laudibus legati militumque, quorum uirtute castra defensa erant, simul audientibus laudes meritas tollit animos, simul ceteros ad aemulandas uirtutes acuit. neque segnius ad hostes bellum
Abbreviated transcription (Latin):
depł. cõs. bellum suis auspitiis gesturus eẽt. ꝑ¬
iñ ut eueniss res: ita cõmunicatos honores pro
bene aut secus consulto habitura. forte ita tu¬
lit casus. ut genutius adhostes magno conatu
ꝓfectus minsidias ꝑcipitaretur. legionib nec¬
moppinato pauore fusis: consul circumuentꝰ ab
insciis quem int̾fecissent occidẽt᷑. Quod uͥ ẽ. ro¬
mamnuntiatum: nequaqm t̾m publica ca¬
lamitate mesti patres quantum feroces infelici
consulis plebei ductu: p̃munt oĩb locis. irent
crearent coñs ex plebe tnͣsferrent auspitia. quo
nefaseẽt. Potuisse patres plebis cito pesui hono¬
tibsius numnetam m dosmmorales mau¬
spicatam legemualuisse: Uindicasse ip̃os suũ
num̃ sua auspitia. que ut pͥmum contacta sint
abeo a quonec ius nec fas fu̾̃it deletum cũ duce
ex̾citum docum̃ta fuisse. ne dem̃ turbato gentiũ
iure comitia hab̾entur. Hisuocib curia ⁊ foꝵ ꝑ

Expanded text:
de plebe consul bellum suis auspiciis gesturus esset, pde plebe consul bellum suis auspiciis gesturus esset, perinde ut euenisset res, ita communicatos honores pro bene aut secus consulto habitura. forte ita tulit casus, ut Genucius ad hostes magno conatu profectus in insidias praecipitaret <et> legionibus necopinato pauore fusis consul circumuentus ab insciis quem intercepissent occideretur. quod ubi est Romam nuntiatum, nequaquam tantum publica calamitate maesti patres, quantum feroces infelici consulis plebeii ductu, fremunt omnibus locis: irent crearent consules ex plebe, transferrent auspicia quo nefas esset; potuisse patres plebi scito pelli honosuis: num etiam in deos immortales inauspicatam legem ualuisse? uindicasse ipsos suum numen, sua auspicia, quae ut primum contacta sint ab eo a quo nec ius nec fas fuerit, deletum cum duce exercitum documento fuisse ne deinde turbato gentium iure comitia haberentur. his uocibus curia et forum
Abbreviated transcription (Latin):
pla deorum inmortalium que foroimminent.
capitoliumq intuentem ⁊ manus nunc incelũ
nunc in patentes terrȩ hiatus deos in anesporri-¬
gentem se deuouisse. equo deinde qmpot̾at max¬
ie exornato insidentem armatum sein spec̃ in-¬
misisse. donaq ac fruges suꝑ eum amultitudie
uirorum acmulier̃ congestas. lacũq curtium ñ
abantiqͦislo titi tatii milite curcio mectio. s ab
hoc appellatum cura nondeẽt. siqua aduerũ
uiainquirentem ferret nunc fama rer̃ standum
ẽ ubicertam derogat uetustas fidem.⁊⁊ lacus nom̃
ab hac recentiore insignitiꝰ fabula ẽ. Post tanti ꝓ-¬
digĩ ꝓcurationem eodem anno de hernicis con¬
sultus senatꝰ cum feciales ad resrepetendas ne qui-¬
qm misiss. Pͥrimo qͦ die ferendum ad ppłm de bel¬
lo indicendo hernicis censuit. Populusq id bellũ
frequens iuissit .l. genutio cons ea ꝑiuntia sorte e¬
uenit. In expectatione ciuitas erat. quod pͥmꝰ ille

Expanded text:
pla deorum immortalium, quae foro imminent, pla deorum immortalium, quae foro imminent, Capitoliumque intuentem et manus nunc in caelum, nunc in patentes terrae hiatus ad deos manes porrigentem, se deuouisse; equo deinde quam poterat maxime exornato insidentem, armatum se in specum immisisse; donaque ac fruges super eum a multitudine uirorum ac mulierum congestas lacumque Curtium non ab antiquo illo T. Tati milite Curtio Mettio sed ab hoc appellatum. cura non deesset, si qua ad uerum uia inquirentem ferret: nunc fama rerum standum est, ubi certam derogat uetustas fidem; et lacus nomen ab hac recentiore insignitius fabula est. post tanti prodigii procurationem eodem anno de Hernicis consultus senatus, cum fetiales ad res repetendas nequiquam misisset, primo quoque die ferendum ad populum de bello indicendo Hernicis censuit populusque id bellum frequens iussit. L. Genucio consuli ea prouincia sorte euenit. in exspectatione ciuitas erat, quod primus ille