comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te rex colloqui. Quo nũtio p̾t̾ritꝰ
diccessit. ⁊ dicto audieus fuit regi.
bsu uenisse hoc ciui romano et
ei qui ab. p̃r. honores accepisset
incolumi patua fortunis q õĩb
urbe barbaro potius obidientem
fuisse. qmͣ aut scipionis obteni¬
passe nuntio: aut cesaris atq ⁊̃¬
suꝑbius iube faictũ nou in .in.
aquiniũ hominem nouũ ꝑuum¬
q senatorem. s in scipionein ho¬
minem illa familici dignitate
honorib p̾stantem namq cum
scipio sagulo purpureo ante re¬
gis aduentum uti solitus esset
dicitur iuba cum eo egisse uon
oportere illum eodem uestitu atq
ip̃e ut̾etur. Itaq factum ut scipio
ad album sese uestitũ tranfer¬
ret ⁊ iube homini suꝑbissimo in¬
ertissimo obtemꝑaret. postera die
uniuersas omnium copias de ca¬
stris omnib deduciunt. ⁊ suꝑci¬
lium qdͣ dam excelsum uacti. nõ
lege a cesaris castris aciem con¬
stituunt: ctq ibi consistunt. Ce¬

Expanded text:
te rex colloqui.' Quo nuntio perterritus te rex colloqui.' Quo nuntio perterritus discessit et dicto audiens fuit regi. Usu venisse hoc civi Romano et ei qui ab populo Romano honores accepisset, incolumi patria fortunisque omnibus Iubae barbaro potius oboedientem fuisse quam aut Scipionis obtemperasse nuntio aut caesis bius Iubae factum non in M. Aquinum, hominem novum parvumque senatorem, sed in Scipionem, hominem illa familia, dignitate, honoribus praestantem. Namque cum Scipio sagulo purpureo atque regis adventum uti solitus esset, dicitur Iuba cum eo egisse non oportere illum eodem vestitu atque ipse uteretur. Itaque factum est ut Scipio ad album sese vestitum transferret et Iubae homini superbissimo inertissimoque obtemperaret. § 58 Postero die universas omnium copias de castris omnibus educunt et supercilium quoddam excelsum nacti non longe a Caesaris castris aciem constituunt atque ibi consistunt. Cae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquoꝵ q efflagitabant. at¬
q inter se colloquebautur. que
res quid ucilitatis hr̃et cesarẽ
nou latebat. Naniq geculi ex
equitatu regio nobiliore̾m equi¬
tumq prececti. quoꝵ tres cũ ma¬
uo cuite meruerant. eiusqz bene¬
acio agus. liuibzqz donaci post
sille uictoriam s hiemsalis regis̃
eumt dati potestastato occa sione
capta. nocte iam luminib accen¬
sis cum equis calonib q suis circit᷑.
ĩ. ꝑfugiunt in cesaris que erunt
in campo ꝓximo uzitte locata.
quos poctqmͣ scipio quiq cum eo
erant coguouerunt. cũ commnoti
ex tali in cõmodo ẽẽnt ꝑͣ id temy ꝯ
iii. ciquiuium cũ consaserna col¬
loquentem uiderunt. Scipio muit¬
tit ad aquinium. nichil attinere
eũ cũ adu̾sariis colloqui cum ni¬
chilominus eius ẜinonem nũ¬
tius cid se referret s rectare ieliqͥ
que si uellet ꝑageret ut uiator.
Pretea niba ad eũ ẽ nussus qui
diceret audiente saserna uetat

Expanded text:
propinquorumque efflagitabant atpropinquorumque efflagitabant atque inter se colloquebantur. Quae res quid utilitatis haberet Caesarem non fallebat: namque Gaetuli ex equitatu regio nobiliores equitumque praefecti, quorum patres cum Mario ante meruerant eiusque beneficio agris finibusque donati post Sullae victoriam sub Hiempsalis regis erant dati potestatem, occasione capta nocte iam luminibus accensis cum equis calonibusque suis circiter mille perfugiunt in Caesaris castra quae erant in campo proxime Uzittae locata. § 57 Quod postquam Scipio quique cum eo erant cognoverunt, cum commoti ex tali incommodo essent, fere per id tempus M. Aquinum cum C. Saserna colloquentem viderunt. Scipio mittit ad Aquinum, nihil attinere eum cum adversariis colloqui. Cum nihilo minus eius sermonem nuntius ad Scipionem referret sed restare ut reliqua quae sibi vellet perageret, viator praeterea ab Iuba ad eum est missus qui diceret audiente Saserna: 'Vetat
Abbreviated transcription (Latin):
centurionib. ⁊ singulis ñ am¬
plius suigulos cidditos seruos:
in uaue imponendos seꝑatun
curauit. Getuli inc̾im ꝑ̾fuge.
quos cũ lictĩs mandatisq c
cesare missos supͣ docuimus ad
suos tiues ꝓueniunt. quoꝵ auc¬
torita fcciłe adductiq cesaris
nomine persuasi a rege iuba
desciscunt. celeriterq cuncti ar¬
ma capiunt. contraq regem
facere non dubitant. Quibus
reb cognitis iuba distentus
triplici bello. necessitateq co¬
actus de sius copiis quas contͣ
cescrem addur̾at sex cohortes
infines regni sui nuttit q̃ ẽẽnt
presidio concra getulos. Cesar
brachiis ꝑfectis ꝓmotisq ul
eo qd telum rex oppido ab ici nõ
posset. castra munit. balistis
scopionib q ccebris ante frõtẽ
castioꝵ ꝯͣ oppidum collocatis
defensoros muri det̾rere nõ int̾¬
mictit. eoq quinq legiones ex
superiorib castus deducit. qua
facultate oblata illustuores
no tissimi q conspectum amicoꝵ

Expanded text:
centurionibus et singulis non amcenturionibus et singulis non amplius singulos additos servos in navem imponendos separatim curavit. § 55 Gaetuli interim perfugae, quos cum litteris mandatisque a Caesare missos supra docuimus, ad suos civis perveniunt. Quorum auctoritate facile adducti Caesarisque nomine persuasi a rege Iuba desciscunt celeriterque cuncti arma capiunt contraque regem facere non dubitant. Quibus rebus cognitis Iuba, distentus triplici bello necessitateque coactus, de suis copiis quas contra Caesarem adduxerat sex cohortis in finis regni sui mittit qpraesidio contra Gaetulos. § 56 Caesar bracchiis perfectis promotisque usque eo quo telum ex oppido adigi non posset castra munit, ballistis scorpionibusque crebris ante frontem castrorum contra oppidum collocatis defensores muri deterrere non intermittit eoque quinque legiones ex superioribus castris deducit. Qua facultate oblata inlustriores notissimique conspectum amicorum
Abbreviated transcription (Latin):
hounnes sue petulantie nime
lib̾tatis aliquando finem fecis
se gerant. egomet ip̃e docum̃cum
more militari constituam.c̃.
auiene. qdꝰ in italia uulites.
põ. Rõ contra remi Publicaum
ictigasti. mpinas ꝑ uuuicipia
imposustĩ. tuaq oꝑa iuilitib
tempore necessario res publica
cairet ob ecis ignominie causa
cib excitu meo te renoneo. hodie¬
q ex cifrica abeẽ. ⁊ quautũ ꝓpe
to ꝓfici iubeo. itemq te aule
fontei qd̾ trib̾. milit. seditiosus
malus cuiꝰ fuisti. te ab ex̾citu
dimicto. tite aliene .iiĩ. tiro .c.
clusiue cũ ordines in ex̾citu meo¬
beneficio nou uirtute sicis conse¬
cuti. ⁊ ita uos gesseritis. ut neq
bello fortes n pace boui. Nut
utiles fueritis. ⁊ magis in sedi¬
tione concitaudisqz nulitibus
doris modestieq fueritis studisi¬
ores iudiguos uos ẽẽ arbitior. qͥ
in meo ex̾citu ordines ducatis.
missos q fcitio. ⁊ quantum abẽe
ex affrica iubeo. Itaq tudit eos

Expanded text:
'homines suae petulantiae nimiaeque 'homines suae petulantiae nimiaeque libertatis aliquando finem fecissse gerant egomet ipse documentum more militari constituam. C. Aviene, quod in Italia milites populi Romani contra rem publicam instigasti rapinasque per municipia imposuisti tuaque opera militibus tempore necessario res publica caret, ob eas res ignominiae causa ab exercitu meo te removeo hodieque ex Africa abesse et quantum pote proficisci iubeo. Itemque te, A. Fontei, quod tribunus militum seditiosus malusque civis fuisti, te ab exercitu dimitto. T. Saliene, M. Tiro, C. Clusinas, cum ordines in meo exercitu beneficio non virtute consecuti ita vos gesseritis ut neque bello fortes neque pace boni aut utiles fueritis et magis in seditione concitandisque militibus doris modestiaeque fueritis studiosiores, indignos vos esse arbitror qui in meo exercitu ordines ducatis, missosque facio et quantum pote abesse ex Africa iubeo.' Itaque tradit eos
Abbreviated transcription (Latin):
biliter ex legioue .iiii.⁊ui. scipio¬
iuis milites diffugere. ꝑtim in
castir cescris. ꝑtun inaquas
quisq potenit regiones ꝑuenire:
iteuiq equites curiam dĩffisi
scipiouis eiusqz copiis cõplures
se eodeni conferebanc. Dum hec
circum uzirtam ab utͥq ducib
auuiuistututur. legiones due.
x. ⁊ ix. ex sicilia nauib ouemriis
profecte. cum iam uon louge
a portu rusyine cibẽent. espicati
cesarlanas nauesq in statione
apud thapsum stabant uenti
ne in adu̾sanoꝵ ut insidicadi
gm̃ ibi comniorantiũ classem
iucid̾e̾nt imprudentes. uela in
altum dederunt. ac diu mulcũ¬
q iactati. tandem muulcis ꝑꝯ
dieb siti in opiaq confecti cid
cescem ꝑueniunt. Quib legio¬
merorem in italia pͥstiue licen¬
legioius naueni comineatus
fanulia suci atq inmentis oc¬
cupauisset: n militem unum
cib sicilici sustulisset. Postero
die de suggestu cõuocatis oĩm
legionum tribimus. cencuno¬

Expanded text:
biliter ex legione IIII. et VI. Scipiobiliter ex legione IIII. et VI. Scipionis milites diffugere partim in castra Caesaris, partim in quas quisque poterat regiones pervenire; itemque equites Curioniani diffisi Scipioni eiusque copiis complures se eodem conferebant. § 53 Dum haec circum Uzittam ab utrisque ducibus administrantur, legiones duae, X. et VIIII., ex Sicilia navibus onerariis profectae, cum iam non longe a portu Ruspinae abessent, conspicati navis Caesarianas quae in statione apud Thapsum stabant, veriti ne in adversariorum ut insidiandi gratia ibi commorantium classem inciderent imprudentes, vela in altum dederunt ac diu multumque iactati tandem multis post diebus siti inopiaque confecti ad Caesarem perveniunt. § 54 Quibus legiomemor in Italia pristinae licenlegionis, navem ex commeatu familia sua atque iumentis occupavisset neque militem unum ab Sicilia sustulisset, postero die de suggestu convocatis omnium legionum tribunis centurio
Abbreviated transcription (Latin):
p̾liis numitis comninus dimicalũt.
Cesar cib eo oꝑe cum ican sub uespe¬
rum copias in castin reducẽt. mõ¬
quo incursu cum omni equitatu
leuiq armatura iube scipio la¬
bienus in legionanios impetum
fecerunt: equite̾m ce sariam .ui.
uniuerse cubiteq hoctium mul¬
ticudinis pulsi parumꝑ concesse¬
runt. Que res aliter adu̾sariis
cecidit. Namqz celar ex medio utt¬
neie copiis reductis equitib sius
aurilium detulit. equites autẽ
aduentu legionum aĩo addito.
conuersis equis in nnunidas cu¬
pide insequentes disꝑsosq impetũ
Recerunt. atq eos conuulncitos ⁊¬
usq in cactia regia reppulerunt.
multosq ex his int̾fecerunt. qd
inci in noctem p̾lium ẽet coiectũ
puluis q uento aatus oĩm pro¬
spectum abstulisset. Iubci cũ laibie¬
no capti in potestatẽ cesoris ue¬
niccent. equitatusqz cum leui
armatura funditus ad int̾uetio¬
nem deletus ẽẽt int̾im incredi¬

Expanded text:
proeliis minutis comminus dimicabant. § proeliis minutis comminus dimicabant. § 52 Caesar ab eo opere cum iam sub vesperum copias in castra reduceret, magno incursu cum omni equitatu levique armatura Iuba, Scipio, Labienus in legionarios impetum fecerunt. Equites Caesariani vi universae subitaeque hostium multitudinis pulsi parumper cesserunt. Quae res aliter adversariis cecidit: namque Caesar ex medio itinere copiis reductis equitibus suis auxilium tulit; equites autem adventu legionum animo addito conversis equis in Numidas cupide insequentis dispersosque impetum fecerunt atque eos convulneratos usque in castra regia reppulerunt multosque ex eis interfecerunt. Quod nisi in noctem proelium esset coniectum pulvisque vento elatus omnium prospectui offecisset, Iuba cum Labieno capti in potestatem Caesaris venissent, equitatusque cum levi armatura funditus ad internecionem deletus esset. Interim incredi
Abbreviated transcription (Latin):
uis in planitiem positum eirit.
tenebaturq ascipione. duo bra¬
chia inctituit duci. et ita eng̾e
ut ad angulum dextrũ siustiñ¬
qz eius oppidi conuenirec .l.i. hac
irtione opus instruebat. ut cũ
ꝓpius oppidum copias ammouil¬
set oppuguareq cepisset. tecta
latem suio niuiicionib hr̃et.
ne ab equitatus multitudine cir¬
cur uentus ab oppugnatione de¬
terreretur. Prete̾a quo facilius
colloqui affaiz pocsent. ⁊ siqui ꝑ¬
fugere. uellent id qd cuitea sepẽ
ciccidebat. magno cum eoꝵ ꝑiculo.
tum facile et sine ꝑiculo fieret.
Doluit etiam exꝑiũ cum ꝓpius
hoctem accessisset hr̃et ne in cuĩo
dimicare accedebat ⁊ iam ad reli¬
quas causas qd̃ is locus deprectꝰ
erat puteiq ibi non nulli fieri¬
complures poterant. aquatione
enĩ longa ⁊ angusta utebantur.
Dum hec oꝑa que aute dixi fielũt.
legionis incu pars acie aute
opus instructa sub hostes stabrit
equites barbaii. leuisq armat᷑e

Expanded text:
nis in planitie positum erat nis in planitie positum erat tenebaturque a Scipione, duo bracchia instituit ducere et ita dirigere ut ad angulum dextrum sinistrumque eius oppidi convenirent. Id hac ratione opus instruebat ut, cum propius oppidum copias admovisset oppugnareque coepisset, tecta latera suis munitionibus haberet, ne ab equitatus multitudine circumventus ab oppugnatione deterreretur, praeterea quo facilius colloquia fieri possent et, si qui perfugere vellent, id quod antea saepe accidebat magno cum eorum periculo, tum facile et sine periculo fieret. Voluit etiam experiri, cum propius hostem accessisset, haberetne in animo dimicare. Accedebat etiam ad reliquas causas quod is locus depressus erat puteique ibi non nulli fieri poterant: aquatione enim longa et angusta utebatur. Dum haec opera quae ante dixi fiebant a legione, interim pars acie ante opus instructa sub hoste stabat; equites barbari levisque armatura
Abbreviated transcription (Latin):
equites in occulto collocau̾at. ut
cum ip̃e ex mpro iuso legionarios
adorcus ẽẽt. ex colle se equicatus
ostend̾et ut reduplici ꝑturbatus
cesar. eiusq ex̾cicus.: n recro re¬
gredeundi. n ulti ꝓcedendi ob¬
lata faicultate circunentus cõ¬
cideretur. Cescr postquã equitatu
ante p̾misto iuscius insidiarũ
cum ad eum locum uenisset ab¬
usi siue oblici preceptoꝵ labieni.
siue uenti ne in fossa cib eqͥtib
oppͥm̾entur. mu ac singuli de
rupe ꝓdire. ⁊ sumaui petere col¬
lis: quos cesaris equices ꝯsecuti
ꝑtim int̾feceriut. ꝑtim uiuorũ.
sunt potiti: deinde ꝓ tuius collẽ
petere contenderunt. acq decusso
labien presidio celenter occupa¬
uerunt. labienus cum poarte eqͥ¬
tum uix fuga sibi peꝑit salutẽ.
Hac ie ꝑ equites gesta cesar legio¬
.Amb oꝑa dictubuit. atq in eocol¬
le quo eunt potitus castra muniuit.
Deinde ab sius incirimis castus ꝑ
medium campũ eregione oppidi
uitte qd̾ inter suci castra ⁊ scipio¬

Expanded text:
equites in occulto collocaverat ut, cum ipse ex improviso legionarios adortus esset, ex colle se equitatus ostenderet, ut re duplici perturbatus Caesar eiusque exercitus neque retro regrediendi neque ultra procedendi oblata facultate circumventus concideretur. Caesar postquam equitatu ante praemisso inscius insidiarum cum ad eum locum venisset, abusi sive obliti praeceptorum Labieni sive veriti ne in fossa ab equitibus opprimerentur rari ac singuli de rupe prodire et summa petere collis. Quos Caesaris equites consecuti partim interfecerunt, partim vivorum sunt potiti; deinde protinus collem petere contenderunt atque eum decusso Labieni praesidio celeriter occupaverunt. Labienus cum parte equitum vix fuga sibi peperit salutem. § 51 Hac re per equites gesta Caesar legionibus opera distribuit atque in eo colle quo erat potitus castra munivit. Deinde ab suis maximis castris per medium campum e regione oppidi Uzittae, quod inter sua castra et Scipio
Abbreviated transcription (Latin):
ab scipione atq eius ducib ducibꝰ
abeẽt capit consilium. satiuo ẽẽ
sibi suoq regno subsidio ire quͣ
dii alios ciduiturus ꝓficisce̾tur
ip̃e suo reguo sub expulsis forci¬
tan utraq re expelleietur. Itciq
rursus se recipere atq auxilia ⁊
ab scipione abduxit sibi suis q
reb tiens elephautisq .xxx.
relictis sius finib oppidisq sb̾¬
petias ꝓfectus ẽ. Cesar inf̾im
cum de suo aduentu dubitacio
in prouintiam eẽt:n quisquam
crederet ip̃m s aliquem legatũ
in africam cũ copiis uenisse cõ¬
scriptis lict̾is circũ prouintiamõs
ciuitates facit de suo aduentu cer¬
nores. Int̾mu nobiles homines
ex sius oppidis ꝓfug̾e. ⁊ in castiai
cesans deuenire et de adu̾sanoꝵ
eius crudelitate acerbitateq cõ¬
memorare ceperunt. qͦꝵ lacrinus
q̃uelisq cesar commotus aun
antea constitiuisset estate iuita

Expanded text:
ab Scipione atque eius ducibus ab Scipione atque eius ducibus abesset, capit consilium satius esse sibi suoque regno subsidio ire quam, dum alios adiuturus proficisciretur, ipse suo regno expulsus forsitan utraque re expelleretur. Itaque rursus recipere atque auxilia etiam ab Scipione abduxit sibi suisque rebus timens elephantisque XXX relictis suis finibus oppidisque suppetias profectus est. § 26 Caesar interim, cum de suo adventu dubitatio in provincia esset neque quisquam crederet ipsum sed aliquem legatum in Africam cum copiis venisse, conscriptis litteris circum provinciam omnis civitates facit de suo adventu certiores. Interim nobiles homines ex suis oppidis profugere et in castra Caesaris devenire et de adversariorum eius crudelitate acerbitateque commemorare coeperunt. Quorum lacrimis querelisque Caesar commotus, cum antea constituisset e st
Abbreviated transcription (Latin):
q tali sepe ẽẽnt conflictati alga e
lictore collecta. ⁊ aqua dulci eluta.
⁊ ita iumentis esurientib data ui¬
tam eoꝵ producebant. Dum hec
ita fierent. rex iuba cognitis cesaris
difficultatib copiarũq pancitatẽ
nõ est insum dan spaciũ conuale¬
scendi. augendarumq eius opum.
Itaq comꝑatis equitum magiuis
peditumq copiis subsidio sus e¬
gressus e regio ire contendit. p.
sitius int̾i ⁊ rex bochus riunctis
sius copiis coguito regis iube egͤs¬
su ꝓpius eius regnũ copias suas
aumouere cirtaniqz oppidum op¬
pulentissimũ eius regni adortus
paucis diebz pugnando capit. et
pp̃ea duo oppida getuloꝵ quib cũ
conditionem ferret ut oppido ex¬
ced̾ent. idq sibi uacuũ traderent.
conditionemq repudiassent. pꝰ¬
ea ab eo capti interfectiq sunt õs.
Inde ꝓgressus: agros oppidaq ue¬
xare non desticit. Quib iebus co¬
gnitis iuba cum iam non longe

Expanded text:
que tali saepe essent conflictati, alga e que tali saepe essent conflictati, alga e litore collecta et aqua dulci eluta et ita iumentis esurientibus data vitam eorum producebant. § 25 Dum haec ita fierent, rex Iuba cognitis Caesaris difficultatibus copiarumque paucitate — non est visum dari spatium convalescendi augendarumque eius opum: itaque comparatis equitum magnis peditumque copiis subsidio suis egressus e regno ire contendit. P. Sittius interim et rex Bochus coniunctis suis copiis cognito regis Iubae egressu propius eius regnum copias suas admovere, Cirtamque, oppidum opulentissimum eius regni, adortus paucis diebus pugnando capit et praeterea duo oppida Gaetulorum. Quibus cum condicionem ferret, ut oppido excederent idque sibi vacuum traderent, condicionemque repudiassent, postea ab eo capti interfectique sunt omnes. Inde progressus agros oppidaque vexare non destitit. Quibus rebus cognitis Iuba cum iam non longe
Abbreviated transcription (Latin):
au̾tit n postoa litus attigit clas¬
sem ad insulas baleares nersus
conu̾tit. Scipio intim cũ his copias
quas paulo demonstranimus utice
gumdi presidio relicto ꝓfectus pͥ¬
mum ad rinuetici castra pouit de¬
iude ibi paucos dies cõmoratus
noctu itinere facto cum labieui¬
i petrei petiei copiis coniungit
citq unus castus factis .iii. milia
pacc̃. longe considunt. Equicatꝰ
int̾im eorum ciitum cestiris muni¬
tionos uagari atq eos qui pabulãdi
aut aquandi gr̃a exti uallum pro¬
gressi eẽnt excipere. ita õs adu̾sarios
intui munitiones continere. Qua
re cesauain graui annona sunt
conflictati id eo qd uondũ neq
ab sicilia ueq ab sardinia cõmea¬
in mari classes sine ꝑiculo uaga¬
ri poterant. neqz amplius milia
pacĩ .ui. terra afuce quoquo u̾sus
tenebat. pabuli iuopia p̾mebatur.
Qua necessitate coacti ueterai
milites equicesqz qui multa t̾ra mait¬
qz bella confecissent ⁊ ꝑiculis inopia¬

Expanded text:
avertit neque postea litus attigit clasavertit neque postea litus attigit classemque ad insulas Balearis versus convertit. § 24 Scipio interim cum eis copiis quas paulo ante demonstravimus Uticae grandi praesidio relicto profectus primum Hadrumeti castra ponit, deinde ibi paucos dies commoratus noctu itinere facto cum Labieni et Petrei copiis coniungit, atque unis castris factis III milia passuum longe considunt. Equitatus interim eorum circum Caesaris munitiones vagari atque eos qui pabulandi aut aquandi gratia extra vallum progressi essent excipere: ita omnis adversarios intra munitiones continere. Qua re Caesariani gravi annona sunt conflictati, ideo quod nondum neque ab Sicilia neque ab Sardinia commeani tempus in mari classes sine periculo vagari poterant; neque amplius milia passuum VI terrae Africae quoquo versus tenebant pabulique inopia premebantur. Qua necessitate coacti veterani milites equitesque, qui multa terra marique bella confecissent et periculis inopia
Abbreviated transcription (Latin):
lescẽtulusqz atqz eques romanꝰ
triumꝓhauit. atqz ille non ita ã
clientelis nouũsqz clautate p̾ditꝰ
in iem publicam est ingressus.
tu contia ⁊ patris nobilitate et
dignitate ⁊ per te ip̃e satis animi
magnitudine diligentiaqz p̾ditꝰ
nonne eniteris et proficisceris
cd pat̾nas clientelcis auxilium
tibi reiqz publice atq optuno cui¬
q ⁊ flagitatum. His uerbis hi¬
minis grauissimi incitatꝰ adole¬
scentulꝰ cum nauiculis cuiusq¬
modo generis .xxx. inibi paucis
rostratis ꝓfectus ab utica in
mnauritaniam regnũq bogudis
est. ingressus expeditoq excitu
cuius partem inerniẽ partẽ ar¬
ascurum aiccedere cepit. in quo
oppido presidiũ fuit: regium põ¬
peio aduemente oppidani us
eo passi ꝓpiusc ccedere. donec ad
ipas portas ac murum approyin¬
quaret subito eruptione. facta
ꝑstratos ptutosqz pompeianos.
in mair nauesqz passim compu¬
lerint ita remale gesta gneus
pompeius filius naues inde

Expanded text:
lescentulusque atque eques Romanus lescentulusque atque eques Romanus triumphavit. Atque ille non ita ampclientelis nominisque claritate praeditus in rem publicam est ingressus. Tu contra et patris nobilitate et dignitate et per te ipse satis animi magnitudine diligentiaque praeditus nonne eniteris et proficisceris ad paternas clientelas auxilium tibi reique publicae atque optimo cuique efflagitatum?' § 23 His verbis hominis gravissimi incitatus adulescentulus cum naviculis cuiusquemodi generis XXX, inibi paucis rostratis, profectus ab Utica in Mauretaniam regnumque Bogudis est ingressus expeditoque exercitu cuius partem inermem, partem habAscurum accedere coepit; in quo oppido praesidium fuit regnum. Pompeio adveniente oppidani, usque eo passi propius accedere donec ad ipsas portas ac murum appropinquaret, subito eruptione facta prostratos perterritosque Pompeianos in mare navisque passim compulerunt. Ita re male gesta Cn. Pompeius filius navis inde
Abbreviated transcription (Latin):
male uacabantur. in cte locorũ
atqz castroꝵ suoꝵ quas singule
scaphe adu̾sarioꝵ complures ad¬
orte incenderant acq expugncibãt.
Hac re iuiciata cesez classes. cir¬
cuui insulas portusqz disposunt.¬
m. cato int̾ii qui utice penis cxi.
pompeium filium multis u̾bis.
assidueq obuirgare non desiste¬
bat. Tuus inquit pater istuc eta¬
tis cum ẽẽt et aninum adu̾tisset
rem publicam ab uarduis scele¬
ritatis q cuubz opprossam bonos¬
qz cait interfectos aut exilio mul¬
tatos patria ciuitateq carere glo¬
ria et anim maginitudine celatꝰ
p̾uatus acq adolescentulus pa¬
terii exͥcitus ieliquiis collectis
pene oppressam fũditus dilectã
italiom. urbemq romanam in
lib̾tatem uindicauit. ideiq sĩci¬
liam afrcam iniuudiam. in qu¬
ritaniam. mirabili celerita te ar¬
nus recepit quib ex reb gͥ eam
dignitatem q̃ est ꝑgentis clarissi¬
ma notissimaq conciliaunit. ado¬

Expanded text:
male vagabantur incertae locorum male vagabantur incertae locorum atque castrorum suorum; quas singulas scaphae adversariorum complures adortae incendebant atque expugnabant. Hac re nuntiata Caesar classis circum insulas portusque disposuitM. Cato interim, qui Uticae praeerat, Cn. Pompeium filium multis verbis assidueque obiurgare non desistebat. 'Tuus,' inquit, 'pater istuc aetatis cum esset et animadvertisset rem publicam ab nefariis sceleratisque civibus oppressam bonosque aut interfectos aut exsilio multatos patria civitateque carere, gloria et animi magnitudine elatus privatus atque adulescentulus paterni exercitus reliquiis collectis paene oppressam funditus et deletam Italiam urbemque Romanam in libertatem vindicavit, idemque Siciliam, Africam, Numidiam, Mauretaniamque mirabili celeritate armis recepit. Quibus ex rebus sibi eam dignitatem quae est per gentis clarissima notissimaque conciliavit adu
Abbreviated transcription (Latin):
tes auuius mopia in africa ẽẽt: p̾t̾e̾a
feriũ plumbum mitt̾etur. etiam
animum adu̾tebat. frumento se
in africa nisi importato uti non
riorum dilectus qd scipendii ara¬
tores milites eẽnt facti messem ñ
ẽẽ factam. Prete̾a exonini africa
frumentum adu̾saios in pauca
oppida et bene munita comportasse.
omnemq regionem africe ex ma¬
nisse frumenco. oppida p̾terea pau¬
ca q̃ ipi ex sius presidiis tuen po¬
terant. reliqua duui ac deleu. et
eorum incolas inti sua presidia
coegisse conungare cigros deser¬
tos cic uastatos ẽẽ. Hac necessita¬
te cesar coactus pͥuatos ambiendo
⁊ blande appellando. aliquantum
numerum frumenti in sua p̾sidi¬
a congesseint. ⁊ eo ꝑce utebatur.
oꝑa int̾im ip̃e cotidie circuire et al¬
teras cohortis in statione habere.
pp̃ hostium multitudinem. labienꝰ
rus fuit. iubet implostus deliga¬
tos ad iumetum deportari. Naues
intrim cesaris ouerane ercabũde¬

Expanded text:
tes, cuius inopia in Africa esset, praeterea tes, cuius inopia in Africa esset, praeterea ferrum, plumbum mitteretur. Etiam animum advertebat frumento se in Africa nisi importaticio uti non riorum dilectus, quod stipendiarii aratores milites essent facti, messem non esse factam; praeterea ex omni Africa frumentum adversarios in pauca oppida et bene munita comportasse omnemque regionem Africae exinanisse frumento, oppida praeter ea pauca quae ipsi suis praesidiis tueri poterant reliqua dirui ac deseri, et eorum incolas intra sua praesidia coegisse commigrare, agros desertos ac vastatos esse. § 21 Hac necessitate Caesar coactus privatos ambiendo et blande appellando aliquantum numerum frumenti in sua praesidia congesserat et eo parce utebatur. Opera interim ipse cotidie circuire et alteras cohortis in statione habere propter hostium multitudinem. Labienus mus fuit, iubet in plaustris deligatos Hadrumetum deportari. Naves interim Caesaris o
Abbreviated transcription (Latin):
do rupina us ad incireduce. ⁊ a
castus alterum eodem quotius
ultro citroq cõmeare. auxiliaq
sine ꝑiculo sibi succurre possent.
tela tormencaq ex nauib in
castra comportare. renugũ ꝑtem
ex classe galloꝵ rodioꝵ. epiba¬
tarumq armare: ⁊ in castra euo¬
care uti si poss eadem ratione
qua adu̾sarii leuis armatum
interiecta incer equites suos int̃¬
ponentur. sagittariiq ex om̃ib
nauib itireis. syris ⁊ cuiusq ge¬
neus ductis in caltra complui¬
bus frequentabant suas copi¬
as. cudiebat enim scipionen
pꝰ diem t̾cium eius diei qͦ p̾lũ
factum erat appro pinquare. co¬
pias suas cum labieno ⁊ pecͦio
coniung̾e quoꝵ copie legionum.
uiii. ⁊ equitum .iii. milia ẽẽ nũ¬
ciabatur. officinas fercauas ĩ¬
struere. sagittas telaq uti fierẽt
complura curare. glandes fun¬
siciliam nuntiooq micte̾. ut sibi¬
crtes materiẽq conger ad arie¬

Expanded text:
do Ruspina usque ad mare ducere et a do Ruspina usque ad mare ducere et a castris alterum eodem, quo tutius ultro citroque commeare auxiliaque sine periculo sibi succurrere possent, tela tormentaque ex navibus in castra comportare, remigum partem ex classe, Gallorum, Rhodiorum epibatarumque armare et in castra evocare uti, si posset, eadem ratione qua adversarii levis armatura interiecta inter equites suos interponeretur, sagittariisque ex omnibus navibus Ityreis, Syris et cuiusque generis ductis in castra compluribus frequentabat suas copias — audiebat enim Scipionem post diem tertium eius diei quo proelium factum erat appropinquare, copias suas cum Labieno et Petreio coniungere; cuius copiae legionum VIII et equitum III milium esse nuntiabantur — officinas ferrarias instruere, sagittas telaque ut fierent complura curare, glandis funSiciliam nuntiosque mittere, ut sibcratis materiemque congererent ad arie
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ triennio in africa suos milices
lam effecisset: maxina aautem
auxilia hr̃et numidarum eqͥtum
leiuisq armature. p̾te̾a ex fuga
prelioq pompeiano labienus
quos secum abrundisio traanspor¬
tau̾at equites germanos gallos¬
regia auxilia elephautos .cxx.
equitatusq innum̾abiles. denĩ
legiones conscripte ex cuiꝰqz mo¬
di geu̾e amplius .xii. nuł. Hac
spe atq ea audatia inflaminatꝰ
labienus cũ equitib gallis ger¬
manisq .cc. Dc̃. numidarũ sine
frenis .uii. nulib p̾terea petͤiano
auxilia adhibito equitib .cc. Dc̃.
peditum ac leuis armature qͣrt̃
tanto sagittariis ac funditorib
hippo taxotisq complurib. His
copiis. U d. Noñ. iaũ post diem
campis planissimis q ab hora
diei quinta usq ad solis occasũ
est decertatum. In eo petreius
prelio grauiter ictus ex acie reces¬
sit. Cesar int̾im castua munire
diligentius: pͥsidia firmare. co¬
piis maiorib uallumq ab oppi¬

Expanded text:
quod triennio in Africa suos milites retentos quod triennio in Africa suos milites retentos am effecisset, maxima autem auxilia haberet Numidarum equitum levisque armaturae, praeterea ex fuga proelioque Pompeiano Labienus quos secum a Buthroto transportaverat equites Germanos Gallosregia auxilia, elephantis CXX equitatuque innumerabili,9 deinde legiones conscriptas ex cuiusquemodi generis amplius XII milibus. Hac spe atque ea audacia inflammatus Labienus cum equitibus Gallis Germanisque MDC, Numidarum sine frenis VIII milibus, praeterea Petreiano auxilio adhibito equitibus MDC, peditum ac levis armaturae quater tanto, sagittariis ac funditoribus hippotoxotisque compluribus: his copiis pridie Non. Ian., post diem campis planissimis purissimisque ab hora diei quinta usque ad solis occasum est decertatum. In eo proelio Petreius graviter ictus ex acie recessit. § 20 Caesar interim castra munire diligentius, praesidia firmare copiis maioribus vallumque ab oppi
Abbreviated transcription (Latin):
tes turmasq suoꝵ atq puncto
temporis hoctib nullo negotiocã¬
po pulsis pꝰ colle deiectis nacti lo¬
cum atq ibi pauliꝑ commorati
ita uti erunt instructi lenter se
ad suas recipiunt munitiones.
Itemq ad u̾sarii male accepti. tũ
demum se ad sua p̾sidia contulert̃.
Int̾un ea regesta ⁊ prelio direpto
ex adũsariis ꝑfuge plures. ⁊ om̃i
genere homuinum. ⁊ p̾c̾ea inc̾cepte
hoctium complures equites pe¬
ditosq ex quib cognitũ ẽ. ⁊siliũ
hostium. eos ac mente et conetu
uenissent ut nouo atq inusita¬
to genere prelii tirones legioua¬
rii pauciq ꝑturbati curionis ex¬
emplo ab equitatu circumdati
opprimerentur: ⁊ ita iubam di¬
xisse pro contione tancam se
multitudinem aueilioꝵ adu̾sc
cedendo in ip̃a uictoria defatigati
uinc̾entur. atq a lus luꝑarent᷑
quippe qui in illoꝵ sibi confideret¬
rome legioue net̾auas dissentire nz
in affucam uelle transire. deinde

Expanded text:
tis turmasque suorum; atque puncto tis turmasque suorum; atque puncto temporis hostibus nullo negotio campo pulsis post collemque deiectis nacti locum atque ibi paulisper commorati, ita uti erant instructi leniter se ad suas recipiunt munitiones. Itemque adversarii male accepti tum demum se ad sua praesidia contulerunt. § 19 Interim ea re gesta et proelio dirempto ex adversariis perfugere plures ex omni genere hominum, et praeterea intercepti hostium complures equites peditesque. Ex quibus cognitum est consilium hostium, eos hac mente et conatu venisse ut novo atque inusitato genere proeli tirones legionarii paucique perturbati Curionis exemplo ab equitatu circumventi opprimerentur, et ita Labienum dixisse pro contione, tantam se multitudinem auxiliorum advercaedendo in ipsa victoria defatigati vincerentur atque a suis superarentur, quippe qui sine illorum ope sibi confideretRomae legiones veteranas dissentire neque in Africam velle transire; deinde
Abbreviated transcription (Latin):
niuudis. coc. electis peditatuq eiꝰ¬
dem genens satis. gandi grandi
ex itinere recto subsidio sius oc¬
currunt. At cohortes sus ex t̾rore
firmatis rursusq renouati᷑ aĩs
legionarios conue.sis equicibus
recipientes nouissimos adoriri
⁊ imyedire ceꝑunt cominus in
castra se reciꝑent. Hac re animad¬
uersa cesar iubet signa conu̾ti ⁊
medio campo redintegran p̾liũ.
Cum ab hostib eodem mnͦ pugna¬
retur. uec cominus ad manus
reduetur. cesaris q equites ium̃ta
ex nausias recenti siti languore
paucitate nuli̾b defatigata ad
insequendum hostem. ꝑ seuouind̾¬
qz curlum tardiorem hr̃eut. dieiq
pars exigua iam reliqua ẽẽt. colpr¬
tib equitib circumdatis cohorta¬
ns ut uno ictu contenderent. neq
remuittent donec ultra ultimos col¬
les hostes repulissent atqz eorum
ẽẽnt pociti. Itaq signo dato. iam
hostes languide tela uegligent̾¬
q uittendi subito immictit cohor¬

Expanded text:
Numidis MDC6 electis peditatuque eiuNumidis MDC6 electis peditatuque eiusdem generis satis grandi ex itinere recta subsidio suis occurrunt. Atque hostes suis ex terrore firmatis rursusque renovatis animis legionarios conversis equitibus recipientes novissimos adoriri et impedire coeperunt quo minus se in castra reciperent. Hac re animadversa Caesar iubet signa converti et medio campo redintegrari proelium. Cum ab hostibus eodem modo pugnaretur nec comminus ad manus rediretur Caesarisque equites iumenta ex nausea recenti, siti, languore, paucitate, vulneribus defatigata ad insequendum hostem perseverandumque cursum tardiora haberent dieique pars exigua iam reliqua esset, cohortibus equitibusque circumdatis cohortatur ut uno ictu contenderent neque remitterent, donec ultra ultimos collis hostis reppulissent atque eorum essent potiti. Itaque signo dato cum iam hostes languide tela neglegenterque mitterent, subito immittit cohor
Abbreviated transcription (Latin):
Iam me quis sim intelliges. Sil¬
de cassidem de capite deiecit. ut agͦ¬
sci ab eo posset: atq ita pilum uiu¬
bus concorcum dumn in labienum
mittere contendit equi grauiter
adu̾so pectori affixit. labiene:
decumum nulitẽ qui te pecit scico
ẽe. Omnium tamen animi in t̾ro¬
rem comecti ⁊ maxime tyronum
circumspicere enim cesarem. neq
amplius facere nisi hostium iacu¬
la itare. Cesar int̾im consilio
hostium cognito iubet aciem in
longitudiuem quam maxina
porrigi ⁊ alterius conuersis cohor¬
tibus ut una pꝰ alteram aute si¬
gua tenderet. ita coronam hosti¬
um dextro siuistroq cornu medi¬
am diuidit. ⁊ unam ꝑtem ab al¬
tem excͥu sam equitib extrinsecꝰ
adortatus cũ peditatu telis con¬
iectis in fugam u̾tit. Neq longiꝰ
ꝓgressus. ueritus iusidias se ad
cul hostib repulsis conuulu̾atis¬
q ad sua presidica sese sicut erat
instructus reciꝑe cepit. Interim.
m. petreius. ⁊ .ci.piso cum eqͥtib

Expanded text:
'Iam me qui sim intelleges'; sim'Iam me qui sim intelleges'; simul cassidem de capite deiecit, ut cognosci ab eo posset, atque ita pilum viribus contortum, dum in Labienum mittere contendit, equi graviter adverso pectori adfixit et ait: 'Labiene, decumanum militem qui te petit scito esse.' Omnium tamen animi in terrorem coniecti, et maxime tironum: circumspicere enim Caesarem neque amplius facere nisi hostium iacula vitare. § 17 Caesar interim consilio hostium cognito iubet aciem in longitudinem quam maximam porrigi et alternis conversis cohortibus, ut una post, altera ante signa tenderet, ita coronam hostium dextro sinistroque cornu mediam dividit et unam partem ab altera exclusam equitibus intrinsecus adortus cum peditatu telis coniectis in fugam vertit neque longius progressus veritus insidias se ad rocul hostibus repulsis convulneratisque ad sua praesidia sese, sicut erat instructus, recipere coepit. § 18 Interim M. Petreius et Cn. Piso cum equitibus
Abbreviated transcription (Latin):
numidis iaculis nulnembant᷑
Equites autẽ hostium palam
milites cursu facile uitabant.
edicit ꝑ ordines nequis nules
ab signis .iiii. pedes longius ꝓ¬
cederet. Equitatus int̾u labiẽ
suoꝵ multitudine confisus cesci¬
ris pancitatem concurre cona¬
tur equites iuliam pauci multi¬
tudine hostium defessi equis cõ¬
uuln̾atis paulacim cedere hostis
magis magisq instare. Ita:
puncto temporis hore omub le¬
gionariis ab hostium equicatu
circuuentis. cesarisq copiis¬
in urbem in orbeui compulsis.
iutin caucellos õs coniecti pugͣre
cogebantur. labienus in equo
capite nudo u̾sari in yͥma acie
simul suos cohortar non nimꝙͣ
legionarios cesaris ita appellare.
Quid tu inquit miles tyro tãfer¬
oculus es: Uos qͦ iste u̾bis infa¬
tuauit: in magnum me h̾cule
uos ꝑiculum impulit. Misereor
tpro labiene. s de logione .xͣ. uet̾anꝰ
Tum labienus. Non agnosco inqͥt
signa decumanoꝵ. Tum ait miles

Expanded text:
Numidis iaculis vulnerabantur; Numidis iaculis vulnerabantur; equites autem hostium pilum militis cursu facile vitabant — edicit per ordines ne quis miles ab signis IIII pedes longius procederet. Equitatus interim Labieni suorum multitudine confisus Caesaris paucitatem circuire conatur: equites Iuliani pauci multitudine hostium defessi equis convulneratis paulatim cedere; hostes magis magisque instare. Ita puncto temporis omnibus legionariis ab hostium equitatum circumventis Caesarisque copiis in orbem compulsis intra cancellos omnes coniecti pugnare cogebantur. § 16 Labienus in equo capite nudo versari in prima acie; simul suos cohortari, non numquam legionarios Caesaris ita appellare: 'Quid tu,' inquit, 'miles tiro? Tam feroculus es? Vos quoque iste verbis infatuavit? In magnum mehercule vos periculum impulit. Misereor 'tiro, Labiene, sed de legione X. veteranus.' Tum Labienus, 'Non agnosco,' inquit, 'signa decumanorum.' Tum ait miles:
Abbreviated transcription (Latin):
pedestrib copiis dimicaturum.
Cum ut̾iq expectatio fieret. neq¬
cesar se remou̾et ⁊ cuui suorum
paucitate ꝯͣ magnam uim hosti¬
um. artiaicio magis quam uui¬
bus decernendum uideret: subito
aduersarioꝵ equites sese excende
⁊ in latitudinem promouere.
colleresq complecti ⁊ cesans
equitatum extenuari. simulq
ad cirtum eundum compare se
cepant. Cesariaui equites eorũ
multicudinem egre sustinebat
cicies interum medie concurre co¬
narentur subito excondensis
turnus pedites munide leuis:
armature cumi equitib ꝓcurrũt.
⁊ inter legionanos pedites iacula
conituuit. Hic cum cesariam
eos impetum fecissent illorum
equites refugiebant pedites in¬
terim resistebant. dum equites
rursus cursu renonato peditib
suis succur. eient. Cesar nouo
genere pugne oblato cũ animũ
aduteret ordines suoꝵ in ꝓcuriẽ¬
do turbari. pedites enim dinu
equites longius ab signis ꝑse¬
cuntur. latere nudato apxinus

Expanded text:
pedestribus copiis dimicaturum. pedestribus copiis dimicaturum. § 14 Cum utrimque exspectatio fieret neqesar sese moveret et cum suorum paucitate contra magnam vim hostium artificio magis quam viribus decernendum videret, subito adversariorum equitatus sese extendere et in latitudinem promovere collisque complecti et Caesaris equitatum extenuare simulque ad circumeundum comparare se coeperant. Caesariani equites eorum multitudinem aegre sustinebant. Acies interim mediae cum concurrere conarentur, subito ex condensis turmis pedites Numidae levis armaturae cum equitibus procurrunt et inter legionarios pedites iacula coiciunt. Hic cum Caesariani in eos impetum fecissent, illorum equites refugiebant; pedites interim resistebant, dum equites rursus cursu renovato peditibus suis succurrerent. § 15 Caesar novo genere pugnae oblato cum animum adverteret ordines suorum in procurrendo turbari — pedites enim, dum equites longius a signis persequuntur, latere nudato a proximis
Abbreviated transcription (Latin):
rios quoꝵ ꝑuus nu̾s erat ex cast̾s
arcessiri. ãtqz ordinatim signa se
leniter consequi. ip̃e autecedere
cum paucis armatis. Iamq cum
ꝓcul hostis conspici posset. milites
in campo iubet galean ⁊ ad eam
pugnam parari. quoꝵ omnino nũs
luit .xxx. cohortiũ cum equitibus.
cccc. ⁊ sagictariis. Hostes int̾im
quoꝵ dux erat labienus ⁊ duopa¬
ci dei. aciem dirigunt. longitudĩez
non peditu s equitum confertã.
i inter eos leius armature muni¬
das ⁊ sagittarios pedites int̾posue¬
rant ⁊ ita condensauerant ut pro¬
cul cesauamn pedestres copias ar¬
biturentur. Dextrum ac siistrũ
cornu magius equitum copiis
firmauerant. Int̾im cesar aciem
dirgit simplicẽ ut poterat ꝓꝑter
pancitatem: sagittarios añ aciẽ
constituit. equites dextro sinistro¬
q cornu opponit. ⁊ ita p̾cipit ut
ꝓuid̾ent ne multitudine eqͥtatꝰ
hostiũ circumuenirentur. Existi¬
mabat enim se acie instructa cũ

Expanded text:
rios, quorum parvus numerus, ex castris rios, quorum parvus numerus, ex castris arcessi atque ordinatim signa se leniter consequi; ipse antecedere cum paucis armatis. Iamque cum procul hostis conspici posset, milites in campo iubet galeari et ad pugnam parari; quorum omnino numerus fuit XXX cohortium cum equitibus CCCC, sagittariis CL. § 13 Hostes interim, quorum dux erat Labienus et duo Pacidei, aciem derigunt mirabili longitudine non peditum sed equitum confertam, et inter eos levis armatura Numidas et sagittarios pedites interposuerant et ita condensaverant ut procul Caesariani pedestris copias arbitrarentur; dextrum ac sinistrum cornu magnis equitum copiis firmaverant. Interim Caesar aciem derigit simplicem, ut poterat propter paucitatem; sagittarios ante aciem constituit, equites dextro sinistroque cornu opponit et ita praecipit ut providerent ne multitudine equitatus hostium circumvenirentur: existimabat enim se acie instructa cum
Abbreviated transcription (Latin):
õs egredi atq in lictore armatos
reliquos aduenientis milites ex¬
pectare. Itaqz sine mora nauibz
eis in portũ ieceptis receptis et
aduectis militũ equitatumq
copiis. rursus ad oppidum ruspi¬
nam redit. atq ibi castuis cõsti¬
tucis ip̃e cũ cohortib expeditis
xxx. fruiũtatũ est ꝓfectus. Ex co
est cognitũ cesans cõsiliũ illũ
cum classe naub ouerariis q̃
deerrassent subsidio ire clam
uoluisse ne taisu imprudentes
sue naues in classem adu̾sarioꝵ
inciderent u eam rem eos uo¬
luisse scire qui in presidiis relic
dofic̾ent. Int̾im cum iam cesar
ꝓgressus ẽẽt a castris circiter nuł.
pass̃ .iii. ꝑ speculatores ⁊ añcessores
equites nintratur ei copios hosti¬
um haut longe ab sese uisas et
hercule cũ ei nuntio puluis ingẽs
conspici ceptus est. Hac re cogui¬
ta cesar: celeriter iubet equitatũ
uniuersum cuius copiam huit ĩ
peesentia nõ magnam ⁊ sagitta¬

Expanded text:
omnis egredi atque in litore armatos omnis egredi atque in litore armatos reliquos advenientis milites exspectare. Itaque sine mora navibus eis in portum receptis et advectis militum equitumque copiis rursus ad oppidum Ruspinam redit atque ibi castris constitutis ipse cum cohortibus expeditis XXX frumentatum est profectus. Ex eo est cognitum Caesaris consilium, illum cum classe navibus onerariis quae deerrassent subsidio ire clam hostibus voluisse, ne casu imprudentes suae naves in classem adversariorum inciderent, neque eam rem eos voluisse scire qui in praesidiis relictdeficerent. § 12 Interim cum iam Caesar progressus esset a castris circiter milia passuum III, per speculatores et antecessores equites nuntiatur ei copias hostium haud longe ab sese visas. Et hercule cum eo nuntio pulvis ingens conspici coeptus est. Hac re cognita Caesar celeriter iubet equitatum universum, cuius copiam habuit in praesentia non magnum, et sagitta
Abbreviated transcription (Latin):
legionib in classe cum sulpitio ⁊
uatinio rem gesserant ex oppido
rupina egressus proficiscitur ad
portum qui ab ẽ ab oppido mił pac̃c.
ii. ibiq classem sub uesꝑum cum
ea copia conscendit. ꝯumib in
exercitum inscus. ⁊ requirentib
imꝑatoris consilium magno me¬
tu ac tristunonia sollicitabant᷑.
Parua enim cum copia ⁊ ea tiro¬
num neq omni exposita ĩ africa
contrni magnas copias ⁊ insidio¬
sas nationes equitatumq iniui¬
merabilem se expositos uidebant.
n quicquã solatiũ in presentia
n quxilium ĩ suoꝵ consilio añm
adu̾tebant nsi in ip̃iꝰ imꝑatoris
uigore mirabiliq hylaritate.
Amnũ enĩ altum ⁊ erectum p̾se
gerebat. Hic acquiescebant ho¬
miues ⁊ in eius scientia et con¬
silio omĩa sibi procluua fore sꝑa
consumpta iam celo albence cũ
ꝓficisci conaretur. subito nauiũ
pars de qua timebat ex errore eod̾
conferebatur. Hac recognita ce¬
sar. celeriter de nauibz imꝑat

Expanded text:
legionibus in classe cum Sulpicio et legionibus in classe cum Sulpicio et Vatinio rem gesserant, ex oppido Ruspina egressus proficiscitur ad portum, qui abest ab oppido milia passuum duo, ibique classem sub vesperum cum ea copia conscendit. Omnibus in exercitu insciis et requirentibus imperatoris consilium, magno metu ac tristimonia sollicitabantur. Parva enim cum copia et ea tironum, neque omni exposita, in Africa contra magnas copias et insidiosae nationis equitatum innumerabilem se expositos videbant neque quicquam solati in praesentia neque auxili in suorum consilio animum advertebant, nisi inigore mirabilique hilaritate; animum enim altum et erectum prae se gerebat. Huic adquiescebant homines et in eius scientia et consilio omnia sibi proclivia omnes focte in navibus consumpta iam caelo albente cum proficisci conaretur, subito navium pars de qua timebat ex errore eodem conferebatur. Hac re cognita Caesar celeriter de navibus imperat
Abbreviated transcription (Latin):
ditionib scipioius ⁊ qui cum eo
bellum contra se gerebant mise¬
nui regiũ enim equi ta tũ scipio
ex prouintia africa alebat tanta
homines ẽẽ dementia: ut ualuit
ẽẽ uectigales. qmͣ cum cinibus
in patria in sius fortunis ẽẽ in
stra mouet leptin .ui. cohortiũ
presidio cum saserna relicto ip̃e
rursus unde p̾die uenerat ruspi¬
nam cum reliquis copiis cõu̾cit.
ibiq sartinis ex̾citui uelictis. ip̃e
cum expedita manu proficiscitur
circũ uillas. frumentatum oppida¬
ns imꝑat ut plostra iumentaq
omna sequantur. Itaq magno
nu̾o frumenti inuento rupinam
redit. Hoc enm iccirco existimo re¬
cepisse. ut marituma oppida post
se ne uacua relinqueret. p̾sidioq fir¬
mata ad classiui recep tacula mu¬
niret. Itaq ibi relicto .p. seserua
fr̃e eius quem leptim proxino ep¬
pido reliquerat cum legione. iub
comportari in oppidum qmͣ plurima.
ip̃e cum cohortib .uii. q̃ ex uet̾tuus

Expanded text:
dicionibus Scipionis et qui cum eo dicionibus Scipionis et qui cum eo bellum contra se gerebant, miserari — regium enim equitatum Scipio ex provincia Africa alebat — tanta homines esse dementia ut malint regis esse vectigales quam cum civibus in patria in suis fortunis esse incstra movet; Lepti sex cohortium praesidio cum Saserna relicto ipse rursus unde pridie venerat Ruspinam cum reliquis copiis convertit ibique sarcinis exercitus relictis ipse cum expedita manu proficiscitur circum villas frumentatum oppidanisque imperat ut plaustra iumentaque omnia sequantur. Itaque magno numero frumenti invento Ruspinam redit. Huc eum idcirco existimo recepisse, ut maritima oppida post se ne vacua relinqueret praesidioque firmata ad classim receptacula muniret. § 10 Itaque ibi relicto P. Saserna, fratre eius quem Lepti in proximo oppido reliquerat, cum legione, iubet comportari ligna in oppidum quam plurima; ipse cum cohortibus VII, quae ex veteranis
Abbreviated transcription (Latin):
runt non nullos interfecerũt. la¬
tent enim in insidiis cum equis
in conualle ⁊ subito existunt nou
ut in campo cominus depugnẽt.
Cesar int̾u in sardiniam nũtios
cum litt̾is. ⁊ in reliquas ꝓuinti¬
as finicimas dimisit. ut sibi au¬
xilia cõmeatus frumentũ simul
atq litt̾as legissent mttenda
curarent. ex oneratisq partim
nauib longius rabirium postu¬
mium. in siciliam ad scd̃m cõme¬
atum arcessendũ mctit. Int̾mi
cum .x. nauib longis ad reliqͣs
naues ouerarias conquirendas
q̃ de errassent ⁊ simul mare tuen¬
dum cib hostib iubet proficisci.
item .c. sallustiũ crispum p̾torẽ
ad centiam insulam u̾sus quã
aduersarii tenebant cum parte
namũ ire iubet. qd ibi inagnum
numerum frumentum ẽẽ auidie¬
bat. Hec ita imꝑabat uucuiq
ita precipiebat uti fieri posset. n ͨͤ¬
ne locum excusatio nullũ hab̾et.
nec moram tergi u̾sctio. Ip̃e int̾ea
ex ꝑfugis ⁊ incolis coguitis con¬

Expanded text:
runt, non nullos interfecerunt. Larunt, non nullos interfecerunt. Latent enim in insidiis cum equis inter convallis ut subito exsistant,2 non ut in campo comminus depugnent. § 8 Caesar interim in Sardiniam nuntios cum litteris et in reliquas provincias finitimas dimisit, ut sibi auxilia, commeatus, frumentum, simul atque litteras legissent, mittenda curarent, exoneratisque partim navibus longis Rabirium Postumum in Siciliam ad secundum commeatum arcessendum mittit. Vatinium cum X navibus longis ad reliquas navis onerarias conquirendas quae deerrassent et simul mare tuendum ab hostibus iubet proficisci. Item C. Sallustium Crispum praetorem ad Cercinam insulam versus, quam adversarii tenebant, cum parte navium ire iubet, quod ibi magnum numerum frumenti esse audiebat. Haec ita imperabat unicuique, ita praecipiebat uti fieri posset necne locum excusatio nullum haberet nec moram tergiversatio. Ipse interea ex perfugis et incolis cognitis con