comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cunctis incõparabilũ uguerant abinicio. Adꝙ etiã ire. illud inuisere. tote
m̃tis ftagrabat. desiderio Contigiu quoq dũ hoc medit: retur agere. ut scĩssimꝰ abbu
p̃dicti locimuclus sacra eccłirum loca exmoro unisitans ad cocnobiũ luciacũ diucrter
Q uod cmens famulus xp̃iuUIlLELAS. intelligensq suũ adõ dcsideriũ cõpleri deritũ
secretius accessiu addiuirũ. ciq sui pectoris patefecit archanũ. A ille nuimiũ ilacrũ
spopondic ciiuuam̃ obtabile. ad om̃e. qđ indiuini oꝑis cultu deereuera exereere
Dehinc romã ꝑgit. pinde rediturus uosecũ addiu obtatũ locũ illũ deduccre: Inttrim
uero uuillelauis deliberans prudent̃ deom̃ib: quȩ adsc ꝑtincre uidelantur. acsimꝓ
cinctumiles expeditus. neforte ad fidei certam̃ oꝓperaturo res diulicent̃ usg ñ neces¬

Expanded text:
prae cunctis incomparabiliter viguerant ab initio; ad quod etiam ire, illud invisere toto prae cunctis incomparabiliter viguerant ab initio; ad quod etiam ire, illud invisere toto mentis flagrabat desiderio. Contigit quoque, dum hoc meditaretur agere, ut sanctissimus abba praedicti loci Maiolus, sacra ecclesiarum loca ex more visitans, ad coenobium Luciacum diverteret. Quod cernens famulus Christi Willelmus, intelligensque suum a Deo desiderium compleri decretum, secretius accessit ad Dei virum, eique sui pectoris patefecit arcanum. At ille nimium alacriter spopondit ei juvamen optabile ad omne quod in divini operis cultu decreverat exercere. Dehinc Romam pergens, perinde rediturus, ut secum ad diu optatum locum illum deduceret. Interim vero Willelmus deliberans prudenter de omnibus quae ad se pertinere videbantur, ac si in procinctu miles expeditus, ne forte ad fidei certamen ei properaturo res diu licenter usae, non neces
Abbreviated transcription (Latin):
trahebat. ab angusto tramite pedeluendo paululũ deuians: excussa habena. qͣntũ:
illudimmano prȩcipitiũ totus ruit: Quod cernens uir dõ deuotus. m̃te quidc̃
exitinoꝰ. uultu cam̃screno prexit ad ȩccłam. orationiincubuit: ibiq diutius acsi nil
aduersi ei ẽtigisset orauit: Dcindo uero exiens. misit famulũ si forte deequo alit̃ quã
spare pottrant ẽtigissed ut cirenunciare: Qui egress ꝰrepperio cũ in loco ubi prȩceps
ruerat stantẽ in columõ: ita ut nulla omĩno lȩsura ineo uidereo᷑. s neq inloris aut
lignosidilis iliqua attritio appartret : Si quidẽ cũ miliaria duo & co ĩplius aloco undo
rumnã cȩpcrad usq inu illc̃ ubi substitera cõputentur. Receptoq qͥmiss fucrad equo.
Quȩ res gesta. pluriiis admirationõ p̃buit atq indiciũ scitatis cius.
burgundis. cuiꝰsc̃itatis ordo ac districtioregularis. materq uirtutũ discretio.

Expanded text:
trahebat, ab angusto tramite pede luendo paululum devians, excussa habena, quantum est trahebat, ab angusto tramite pede luendo paululum devians, excussa habena, quantum est illud immane praecipitium, totus ruit. Quod cernens vir Deo devotus, mente quidem exterritus, vultu tamen sereno perrexit ad ecclesiam, orationi incubuit, ibique diutius, ac si nil adversi contigisset, oravit. Deinde vero exiens, misit famulum, si forte de equo aliter quam sperare poterant contigisset, ut ei renuntiaret; qui egressus reperit eum in loco ubi praeceps ruerat, stantem incolumem, ita ut nulla omnino laesura in eo videretur, sed neque in loris aut ligno sedilis aliqua attritio appareret. Siquidem cum milliaria duo, et eo amplius, a loco unde ruinam ceperat usque in vallem ubi substiterat, computentur. Receptoque qui missus fuerat, equo, Quae res gesta plurimis admirationem praebuit, atque indicium sanctitatis. Burgundiae, cujus sanctitatis ordo, ac districtio regularis, materque virtutum discretio,
Abbreviated transcription (Latin):
siniuris habitur Illo uero talua ꝓnichilo ducens. ac magis magisq indise cultu astrin¬
gens. itautꝑ enc ipsisoli om̃is cura acsollicitudo psallendi. legendi. horarũq pul¬
saridi. dic noctuq lociilliꝰ incũbertt. Erat cnĩ castissimom̃tis & corporis: paratꝰ ad
om̃c bonũ ac meditabat᷑ frequentius si forte quenpiã repperir. locũ ualereo. ad quẽ
transiens deuotius prȩceptis regularib inseruire liceret: Ii eñimbi struor disciplinȩ
regularis admodũ tepuerat.: Proinde accepta quondã licentia orationis ac uisitations
gra ut admonasttriũbeati archangeli michadis ꝗ sitũ constat in altissimis iugis
alpiũ pgeret: dũ ad montis radices deuenisset. atq ut. ẽ. iter arduũ ascendendi
admonasteriũ iãp enosuparet: uector ipsiusequus quẽ postsc habena dextera iniccta

Expanded text:
sui juris habetur. Ille vero talia pro nihilo ducens, ac magis magisque in Dei se cultum astrinsui juris habetur. Ille vero talia pro nihilo ducens, ac magis magisque in Dei se cultum astringens, ita ut pene ipsi soli omnis cura ac sollicitudo psallendi, legendi, horasque pulsandi die noctuque loci illius incumberet: erat enim castissimae mentis et corporis, paratus ad omne bonum; ac meditabatur frequentius, si forte quempiam reperire locum valeret, ad quem transiens devotius praeceptis regularibus inservire liceret. Jam enim inibi fervor disciplinae regularis admodum tepuerat. 8. Proinde accepta quondam licentia orationis ac visitationis gratia, ut ad monasterium beati archangeli Michaelis, quod situm constat in altissimis jugis Alpium, pergeret. Qui dum ad montis radices devenisset, atque, ut est iter arduum, ascendendi ad monasterium jam pene superaret; ipsius equus, quem post se habena dextera injecta
Abbreviated transcription (Latin):
nterca petebatur ꝓmoueri addiaconatꝰ officium :
qui reuera ita obsequens ex titrat inseriorũ preceptionib: graduũ. ut etiã ipsis sacerdo¬
tib: imitabile forit exc̃plar aditer arripiendi uirtutũ. Sed predictũ monasteriũ inucr¬
cellensis urbis episcopio sitũ atq eidem ep̃iditioni subiacctut In solesegas etiãmalo
areptȩ consuctudinis usus. uo nullus frum locillius lcutici ordinis gradũ prius su¬
scipeo. quãseso assertione iurandi ꝓmitterto scruaturũ fiadditatẽ cꝙpͥo. Hoc quoq dum
suggestũ esset UUILLelAO ut iuxta illorũ morõ faccreo: ut crac deganter affabilis.
p̃stari ld crento. ii rumii istro licunus seru nde fidti assertionõ ullo modo exhibet: Qam
potius inquiens terribilẽ huiusmodi assentatorib: saluatoris sententiã imminero: Atq
huiꝰmodiresponso ꝑlato: omĩnoꝙ orta fucrano facet distulio. Iliconc̃po. ꝓndo ab hanies
suascrib detractionũ corrosionib: lacessitur: ab ipso p̃sule redargiuit᷑. acuduti c̃tumax

Expanded text:
nterea petebatur promoveri ad diaconatus officium, qui revera ita obsequens exstiterat inferiorum praeceptionibus graduum, ut etiam ipsis sacerdotibus imitabile foret exemplar ad iter arripiendum tutum. Sed praeditum monasterium in Vercellensis urbis episcopio situm, atque ejusdem episcopi ditioni subjacebat. Inoleverat etiam male arreptae consuetudinis usus, ut nullus fratrum loci illius levitici ordinis gradum prius susciperet, quam sese assertione jurandi promitteret servaturum fidelitatem episcopo. Hoc quoque dum suggestum fuisset Willelmo ut juxta illorum morem faceret, ut erat eleganter affabilis, praestari deberent, horum ministro alicujus servandae fidei assertionem ullo modo exhiberet. Quin potius, inquit, terribilem hujusmodi assentatoribus Salvatoris sententiam imminere. Atque hujusmodi responso prolato, omnino quod hortati erant facere distulit. Illico nempe oppido ab hujusce suasoribus detractionum corrosionibus lacessitur, ab ipso praesule redarguitur, ac veluti contumax
Abbreviated transcription (Latin):
acõm obicebant eidem. Cñ q gͥ
inali angłi i m ad penas rapedñ
uellent affrrit b̾s dyonifiꝰ ⁊ ems
int̾nentu lilatus est.⁊ penam eua¬
sit. forte eñ eius nĩa aocorpus ie¬
diit. ⁊ ibi penitencia ogit᷑.¶ elo¬
douens rex corpus sci dyomisiini¬
nus religiose discopiens os brachu
ens fregit ⁊ cipide upuit qͥ mox

Expanded text:
acionem obiciebant ‹eidem; cum ergo mali angeli iam ad penas rapere eam vellent, affuit beatus Dyonisius› et eius interventu liberatus est et penam evasit; forte eius anima ad corpus rediit et ibi penitenciam egit. Childericus rex corpus sancti Dyonisii minus religiose discooperiens os brachii eius fregit et cupide rapuit, qui mox
Abbreviated transcription (Latin):
gnus sũ hĩtus ꝙͣ ocerit mũdus. et¬
maleficiũ me gracgnit. s scio adre¬
famam. Item utinam obdm̃ meino
ꝓbrm̃ meũ solidins exsurgat. hic
mũdus tantũ ut m̾ear a xp̃o landa¬
ri ⁊ sue pollicitacõns spare mcedem.

Expanded text:
um habitus, quem oderit mundus; maleficum me garriunt, sed scio ad refamam. Item, Utinam ob Domini mei noprobrium meum solidius exurgat hic mundus: tantum ut merear a Christo laudari, et suae pollicitationis sperare mercedem.
Abbreviated transcription (Latin):
dodem q nrtutũ. non solũ latims
msttnctus est. ut se illi ĩ oĩ scĩa nẽ¬
mo andeat ꝯ ꝑare. Cui ngis adiͥ¬
sus malos pugͣ ꝑpetũ q certamẽ
odunt cũ hetici qr eos in pugnare
nõ desiit. Oderunt clici qr intam¬

Expanded text:
doteque virtutum non solum latinis instructus est, ut se illi omni scientia nemo audeat comparare. Cui jugiter adversus malos pugna, perpetuumque certamen. Oderunt eum haeretici, quia eos impugnare non desinit. Oderunt mali Cleri
Abbreviated transcription (Latin):
ce ⁊ celesti lũie p̾cedente ꝑduo mi¬
mons mrtyrum usq ad locũ uͥ nc̃
sua electone ⁊ cei ꝓuidencia reqm¬
larçia uxor p̾fecti lisbii xͥana se
ee clamant. ⁊̃ mox abimpiis de¬
collata. ⁊ in suo sinig̾ne lapͥtizaca

Expanded text:
 duce et celesti lumine precedente a mons martyrum usque ad locum ubi nunc sua electione et dei prouidentia requiLarcia uxor prefati Lisbii christianam se esse clamauit et mox ab impiis decollata et in suo sanguine baptizata
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes plus solita cõcussione cecideñ
eodemq die ab hora diei sexta sol
intõtu ob̾scuratur tet᷑ uox sb̾ito ob¬
ducta t̾us est aco ut stellas tunc
dĩnis horis uł pocius in ula horrẽ¬
da nocte toto celo mias finũe reser

Expanded text:
tes plus solita concussione ceciderunt. Eadem quoque die ad horam diei sextam sol in totum obscuratus, tetraque nox subito obducta terris est, et diurnis horis vel pocius in illa horrenda nocte toto celo fulsisse refer
Abbreviated transcription (Latin):
pastoris in duari enudo ad pastum
socius incessant̾ itineris rnre pascẽ¬
do unde cimq defensor tutissinns
erat berãptãm ut se cibaret. ⁊ asi¬
uis solitulu ꝓficeret opus. Cõ¬
suetis sꝑ horis cũ eo domũ redibat.

Expanded text:
pastoris industrii, eundo ad pastum socius incessanter itineris, rure pascendo ubicumque defensor, tutissimus erat. Verumtamen ut se cibaret, et asinus solitum perficeret opus, consuetis semper horis, cum eo domum redibat.
Abbreviated transcription (Latin):
Emmius ensebii niti nobłis
filius ab opido stritonis ꝙ dalmͣ¬
cie ⁊ panno me ꝯfinia tenet ex¬
titit dridus. ħ ad huc puer
gͥramatica donatum hiñt p̾ceptorẽ.
n rechorica ã nictorinũ oratorem.
Inscͥpturis ã dinis excitabatur die
ac nocte ⁊ inde hansit ainde ⁊ post¬
modũ effudit hubunde. Quodara
chiũ ꝑhĩbet dum de dic tussimm et
nocte platonem ainde leget eoꝙ ẜ
mo in cultus sͥ inlibris ꝓpheticis nõ
plac̾et. circa mediam quadragessi¬
mami tam sb̾ito ⁊ ardenti febre corti¬
pitur ut toto frigescente iam corͤ
uitalis color insolo pectore palꝑitat.
dum gͦ exequie fucieris paratent:
w̾ito ad cribunql indicis crahitur. ⁊
int̾rogatus cuiꝰ ꝯdicõnis eẽt. xp̃ianũ¬

Expanded text:
mus Eusebii viri nobilissimi filius ab oppido Stridonis, quod Dalmatiae et Pannoniae confinia tenet, exstitit oriundus. Hic adhuc puer Grammatica Donatum habuit Praeceptorem, in Rhetorica autem Victorinum Oratorem. In Scripturis autem Divinis exercitabatur die ac nocte, et inde hausit avide, quod postmodum effudit abunde. Quodam chium perhibet, dum die Tullium, et nocte Platonem avide legeret, eo quod sermo incultus sibi in libris Propheticis non placeret, circa mediam Quadragesimam tam subita, et ardenti febre corripitur, ut toto jam frigescente corpore vitalis calor in solo pectore palpitaret. Dum ergo exequiae funeris pararentur, subito ante tribunal Judicis trahitur, et interrogatus cu
Abbreviated transcription (Latin):
qm .ui. milib ab urbe abriacẽ si. ai.¬
ceus ut in p̃ccc̃o locõ eccam ꝯstiu̾ et.
⁊ sicnt fit ĩ monte gargano. ita⁊i
ĩ menioria sc̃i michaes archangeli
tontũ qͥlatronib absconditũ luc¬
mret. Itmq deloci amplitudine du¬

Expanded text:
 sex milibus ab urbe Abrincacensi bens ut in prefato loco ecclesiam construeret et sicut fit in monte Gargano ita et ibi memoriam sancti Michaelis archangeli taurum a latronibus absconditum inueniret. Iterumque de loci amplitudine du
Abbreviated transcription (Latin):
index durissime cedi iissit. Tmc cla¬
manit ⁊ dixit. miserete mei dñe mi¬
serere mei. Tic qͣui astabant p̾ca¬
bantur ut uemam tribueret. Ad¬
res si leg̾e deuegulo.¶In hoc gͥ in¬
repit liniences. Tanto ã studio
libros dininos legit extrmc qnͣto
libros gẽtiliũ unꝙͣ leg̾at. Dum
sĩnmo sac̃docio ab oĩb acclamatur.
S dnñ quoꝵdam clicoꝵ ĩ mona¬
choꝵ lacimam ĩ creparet illi in¬
be. lbeis curꝑit̾ est detisus. Nam
cũ iomiꝰ admatutinas solito mo¬
te surg̾et uestem mulieris qm̃ e¬
muti iuxͣ lectũ posnerunt teperit
dĩam sic ꝓcessit. hoc autẽ eninli
faciebant ut mulierem hr̃e in thala
mo crederetur. ꝙ ille ingens tante¬
eoꝵ nesamae locũ dedit᷑ ⁊ ad g̾gorũ

Expanded text:
ipsum durissime caedi jussit. Tunc exclamavit, et dixit, Miserere mei, Domine. Tunc qui astabant, precabantur, ut veniam tribueret adlares: si legero, te negabo. In hoc ireperit liventes. Tanto autem studio Libros divinos ex tunc legit, quanto libros Gentilium unquam legerat. Dumsummo sacerdotio ab omnibus acclamatur; sed dum quorumdam Clericorum et Monachorum lasciviam increparet, illi nimb eis turpiter est derisus. Nam cum Hieronymus ad Matutinum solito more surgeret, vestem mulieris, quam aemuli juxta lectum posuerant, reperit, clesiam sic processit. Hoc autem aemuli faciebant, ut mulierem in thalamo habere crederetur. Quod ille videns tantae vesaniae locum dedit: et ad Gregorium
Abbreviated transcription (Latin):
simul noblitas qute thasamũ iã
sebrarent srgͥo deo insꝑmrantecõ¬
siderans. ⁊ipisũ inrginitatis tam
dampnosis plansib compari. pro¬
strata int̾ram cum lacrunis gͥlia
uirguitatis ⁊ impciaꝵ molẽstias
tutta incorde suo dompensacõne

Expanded text:
alamum iam celebrarent, uirgo deo inspirante considerans dampnum uirginitatis tam dampnosis plausibus comparari, prostrata in terram cum lacrimis gloriam uirginitatis et nuptiarum molestias tanta in corde suo compensatione
Abbreviated transcription (Latin):
itferit cra solitus. nusquã solocũ optabili ort̃ rtpperisse. adcã quã optincre delibe¬
rauerat paupiem consequi uel extremitatc̃ sc̃itatis.

Expanded text:
referre erat solitus nusquam se locum optabiliorem reperisse ad eam, quam obtinere delibereferre erat solitus nusquam se locum optabiliorem reperisse ad eam, quam obtinere deliberaverat, pauperiem consequi, vel extremitatem sanctitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
luit. Interea uenit quidã fr̃ quidã prȩpositꝰ cęnobiiscĩmartyris saturrum quod. c̃ sup
rodanũ prȩcaturus sc̃muirũ maiolũ. quatinꝰci aliquẽ esuis cõmodartt: quicũ cum
fribus sibi cõmissis ad salutis unã agnoscendã instituere ualcret: Aouir miscdis ge¬
mina consideratione ꝓspiciens. unius uiddiceo uiuam̃. alttriꝰ quoq oboeditionis
ꝓbutionẽ: domnũ cꝓtinus cõmisit. VUIllelmũ. Qui omĩno nildubitans aut ren¬
tens. prexi humilit̃ ad patris imꝑium. obsecuturus ci qͥ adhoc uenerat. utilitatis
animȩ gr̃a habebat enĩ prȩfatusuir plures fr̃s setũ simul degentes. Vna tamen
udlintis cimĩm. parconsensus. similis opatio. modus orandi acpsallondi. atq cdend
ꝯtotus boiui habitus caritatis gr̃aum formis. VUillel mortutraut ipsis conuencrat
pcertore dumacens exmort. Eñ ucro quicqͥd illerũ cra peculi. cõmunis ingccłã
hetmus ctẽ uidebatur: Atq sdc̃ postquã ad potiora uiillel mnus sullimatꝰ fuis set :

Expanded text:
ur. --Interea venit quidam frater praepositus coenobii sancti martyris Saturnini, quod est super Rhodanum, precaturus sanctum virum Maiolum quatenus ei aliquem e suis commodaret, qui eum cum fratribus sibi commissis ad salutis viam agnoscendam instituere valeret. At vir misericordiae gemina consideratione prospiciens, unius videlicet juvamen, alterius quoque obeditionis probationem, domnum ei protinus commisit Willelmum. Qui omnino nil dubitans aut renitens, perrexit humiliter ad Patris imperium ei obsecuturus, qui ad hoc venerat utilitatis animae gratia. Habebat enim praefatus vir plures fratres secum simul degentes, una tamen voluntas omnium, par consensus, similis operatio, modus orandi ac psallendi atque edendi, et totus horum habitus charitatis gratia uniformis, Willelmo revera, ut ipsis convenerat, praeceptore, Cluniacensi ex more. Enimvero quidquid illorum erat peculii, communis in ecclesia eremus esse videbatur; atque isdem, postquam ad potiora Willelmus sublimatus fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
admonasteriũ sc̃ẽ marie scĩq archangłi michadis in honore saeratũ cognomento
luciacũ. inquoetiã ueneranda habent᷑ ossabeatimartyris  Ibiq iuxtamorẽ normȩ

Expanded text:
ad monasterium sanctae Mariae santique archangeli Michaelis in honore sacratum, nomine ad monasterium sanctae Mariae santique archangeli Michaelis in honore sacratum, nomine Luciacum, in quo etiam ve
Abbreviated transcription (Latin):
rat ergo ut prȩdiximꝰ ciusdẽ genitrix nonsolũ ꝓsapia nobilis: sedetiã morũ hond¬
tatt precipua: Hȩc si quidẽ restrre erat solita de todẽ pucro huimodi uerba. Videbã
me inquiens nocte quadã dalmaticaueste indutã: statimq solis radius illustrabat
mͥmã millã dexterã Dehinc ucro apparuere quidã uultus gerentes anglicos: ĩpsiq
filiũ mcũ michi abstrabentes altius efferebant cundẽ infantulũ nimia clartate cir
cũ fusum: Ego quoq hȩx intuens. pauore ꝑterrita: nil aliud quid dictrẽ pcricba
nisi tantũ. Sc̃a mater dñisaluatoris tibi cõmitto custodi illũ. Alia nanq ꝑplurima¬
optimi prȩsagii quȩ nos fastidiũ uitantes reticemꝰ conspicabant᷑ in illo. Nã & habitudo
tenerrimo ȩtatis ita dissimilis uidebat᷑ cetrorũ. ut nimiũ ad mirabilis haberet᷑: Prot̾¬

Expanded text:
Erat ergo, ut diximus ejusdem genitrix, non solum prosapia nobilis, sed etiam morum honeErat ergo, ut diximus ejusdem genitrix, non solum prosapia nobilis, sed etiam morum honestate praecipua. Haec siquidem referre erat solita de eodem puero hujusmodi verba. « Videbam me, inquiens, nocte quadam dalmatica veste indutam, statimque solis radius illustrabat mihi mamillam dexteram; dehinc vero apparuerunt quidam vultus gerentes angelicos; ipsique filium meum mihi abstrahentes, altius efferebant eumdem infantulum claritate nimia circumfusum. Ego quoque haec nimio intuens pavore perterrita, nil aliud quod dicerem reperiebam, nisi tantum: Sancta Mater Domini Salvatoris, tibi committo, custodi illum. » 4. optimi praesagii, quae nos fastidium vitantes reticemus, conspicabantur in illo. Nam et habitudo tenerrimae aetatis ita dissimilis videbatur caeterorum, ut nimium admirabilis haberetur. Propte
Abbreviated transcription (Latin):
sbiuiccorũ: ttptat langitionib: muncrũ cłin fflae tero suoru hostiũ segnistum¬
N aspepondio i cũm axonis donis etiũ apudsullmnitatẽ su ã cedstudiis locũ. sisuos des¬
rens. illius partifaueret: Ille ucrominime. adqͥcint. ut pote miles adiuratus: stspondes
sibi optabiliorẽ fore ꝓpriuinteritũ corporis. quã sacram̃tis assertȩ fidei descttor haberi:
Post aliquot ucro dies habito inuicõpacis consilio. indeditionõ gratis deueneroimꝑatoris
Tõ quoq isdẽ Rotb̾tus ut crituir prudens acstrtnuus. suggessu imꝑatori: ut filiũ quõ
ciuror sua in traipsius obsidionẽ castripepererat cateͣminũ ficriꝑmanũ impialc̃ prȩci¬
perit: Quod illo libentis sime annuciis. ut monioꝰ fucrat impleri inandauit: ac ꝓpͥa
pucrũ sustulit deoxitra. ciq nom̃ indidit VUIlLELMŨ Quõ scilicet postmodũ re¬
gia coniux illius. exsacro fonte suscepit baptismatis.

Expanded text:
sibi victoriam, tentans largitionibus munerum clam inflectere suorum hostium signiferumnam spopondit ei cum maximis donis etiam apud sublimitatem suam celsitudinis locum, si suos deserens illius parti faveret. Ille vero minime acquievit, utpote miles adjuratus, respondens sibi optabiliorem fore proprii interitum corporis, quam sacramentis assertae fidei desertor haberi. Post aliquot vero dies, habito invicem pacis consilio, in deditionem gratis devenere imperatoris. Tunc quoque isdem Rotbertus, ut erat vir prudens ac strenuus, suggessit imperatori ut filium, quem ei uxor sua intra ipsius obsidionem castri pepererat, catechumenum fieri per manum imperialem praeciperet. Quod ille libentissime annuens, ut monitus fuerat implerpuerum sustulit dextera, eique nomen indixit Willelmum, quem scilicet postmodum regina, conjux illius, ex sacro fonte suscepit baptismatis. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc aula om̃i potentis diꝑfidem suitestis benigni ad quã legantia excreuid ipso coopanti
fastigia Uolouos si placet assiduo cõ memores. quã uelox uniꝰcuiusq sit mundanac
curo & abitionis depositio. Propt̃ ꝙ obsetro cũ m̃i auctoris adiutorio resistitt uitiis.
a maligno diabolo. uirtutes quoq preclaras assumitt & colitobenignissimo dõ con¬
ditori ac red ẽptori ur̃o incunctis obaudite. qͥuos ꝑfidẽ & orationes acmerita omniũ
rite pfectis. cũ gaudio quiq redicre adppria. Ex illo & eñ dic in eadẽ basilica p̃ci¬
pus ad tumulũ głosi martyris factȩ sunt multimodȩ curationes diuersarũ infir¬
mitatũ. quȩ etiã obmultiplicitatẽ scribi nequeunt. Sed & siqͥs cũ fide plena sibi
deposcens quȩq utilia ꝓculdubio adipiscit᷑ si talissit ut ꝓmereatur scõiu meritis
& orationibus.

Expanded text:
haec aula omnipotentis Dei per fidem sui testis Benigni, ad quam elegantia excrevit, ipso cooperante, haec aula omnipotentis Dei per fidem sui testis Benigni, ad quam elegantia excrevit, ipso cooperante, fastigia. Volo vos, si placet, assidue esse memores quam velox unicuique sit mundanae curae et ambitionis depositio. Propter quod obsecro, cum nostri auctoris adjutorio resistite vitiis et maligno diabolo; virtutes quoque praeclaras assumite et colite; benignissimo Deo Conditori ac Redemptori vestro in cunctis obaudite, qui vos per fidem et orationes ac merita omnium nibusque rite perfectis, cum gaudio quique rediere ad propria. Ex illo etenim die in eadem basilica, praecipue ad tumulum gloriosi martyris, factae sunt multimodae curationes diversarum infirmitatum, quae etiam ob multiplicitatem scribi nequeunt. Sed et si quis cum fide plena sibi deposcens quaecunque utilia, procul dubio adipiscitur, si talis sit ut promereatur sanctorum meritis et orationibus.
Abbreviated transcription (Latin):
uram̃ta: Istice em̃ uiniuersa. retentia a nuꝑgrassata. ñ exrligiositat ⁊p̃ianitatis
pecssero. quinpotiuꝰ exdiabolicȩ supstitiositatis rabis cincrsero. Exinde quoq. puls¬
lulat radir omũmmalorũsupbia. eȩttrorũq uitiorũ fomenta Atq uosipsiudicate
simipsiuis famuliestis: cuinsignia a stigmata mnuobisinet ipsis geritis: Nãame pu¬
dco dicere dup enitet reticero q̃m expa tastis dulcedinc̃ ucrbi. & egoppino uobis
gencralit̃ am aritudinic̃ redargutionis Monco ctiã illũ siquis. c̃. intota huc plebs
quiul quinꝙ solidos seu qͥppiã adhuiꝰsci martrtis cttulio reedificanda muncris
ȩccłam quãprgoculis lubetis. corã cunctis restrat: Dũ ergoñ inucnirt᷑ quisquã aliquid
contulisso. rursait: Uidete fr̃s amantissimi. int̾ quas spinas atq incendia pessimorũ

Expanded text:
juramenta? Ista etenim universa recentia et nuper crajuramenta? Ista etenim universa recentia et nuper craprocessere, quin potius ex diabolicae superstitiositatis rabie emersere. Exinde quoque pullulat radix omnium malorum superbia, caeterorumque vitiorum fomenta. Atque vos ipsi judicate, si non ipsius famuli estis, cujus insignia et stigmata in vobismetipsis geritis. Nam et me pudet dicere dum poenitet reticere, quoniam exspectastis dulcedinem verbi, et ego propino vobis generaliter amaritudinem redargutionis. Moneo etiam illum, si quis est in tota hac plebe, qui vel quinque solidos, seu quippiam ad hujus sancti martyris obtulit reaedificandam muneris ecclesiam, quam prae oculis habetis, coram cunctis referat. » Dum ergo non inveniretur quispiam aliquid contulisse, rursus ait: « Videte, fratres amantissimi, inter quas spinas atque incendia pessimorum
Abbreviated transcription (Latin):
intransgressiono parentis pͥmi incolȩ paradẏsi. Deindo uͦ editis carnõ ac potatis sin¬
guinẽ illius onĩ potentis agni. qͥuos p̾ceteris mundi creaturis formans & redimens
dilectis simi tendero uos in uito. monco. obsetro. ꝓcaritatis ignõ & humilitatis atq cis¬
titatis continuã custodiã Gaudere inqͥu ẽtigisset mͥ exurȩ un animitatis deuotiono
adbui seĩficationis concursꝰ. s. qui a nimius meror mñ tẽ dcprimit. exsignis satanȩ quş
cuidentis simno appareio in poplõ di Noninqͥens aspicitis quibꝰ. õ mens adhucsamios
que scissurs & detruncationes uestiũ rabidissimo: Qus attonsure pccruices uuirorũ
quã turpis in barba orripilatiomaxillarũ: Quã uagacissimap encuniuer sorum
corporũ & in sanis sisma actitatio. quã lasciua ad om̃sp enoscrmones ore terrierepo

Expanded text:
in transgressione parentis primi incolae paradisi. Deinde vero editis carnem ac potatis sanin transgressione parentis primi incolae paradisi. Deinde vero editis carnem ac potatis sanguinem illius omnipotentis Agni, qui vos prae caeteris mundi creaturis formans et redimens, am, ad quam, dilectissimi, tendere vos invito, moneo, obsecro, per charitatis ignem, et humilitatis, atque castitatis continuam custodiam. Gaudere, inquit, contigisset mihi ex vestrae unanimitatis devotione hujus sanctificationis concursus, sed quia nimius moeror mentem deprimit ex signis Satanae, quae evidentissime apparent in populo Dei: non, inquiens, aspicitis quibus est adhuc mens sanior, quae scissurae et detruncationes vestium rabidissimae? quae attonsurae per cervices virorum? quam turpis in barba obripilatio maxillarum? quam nugacissima pene universorum et insanissima actitatio? quam lasciva ad omnes pene sermones ore tetricrepo
Abbreviated transcription (Latin):
tantȩ c̃ secrationis tãipsis quã uniueris plebi int̃ sacramissarũ sollennia. diunidom¬
sinĩimpendereo uerbr Ipse uͦ ut cra. bonis om̃ibus obsequens. agere distulio: s mnte
pia. conde contrito. uultu a lacrisp̃uscõplenus. in hȩx uerbacũ lacriinis crupit
ipsiuis sponse matrisq ur̃e clestis ac sq̃piternȩ acccłs: quȩ iccireo uniuers alis dr̃. qm̃¬
nonsolũ ꝗ inõs mundi t̃minos dilatatur: sedetĩ ꝓ eoꝗ nulla immanitas criminũ
illius superar. si tantũ fides assit dona miscdiarũ: Que scilicci patriarcharũ mistics
p̃signata figuris. ꝓpħarũ ostensi prȩsagiis. apłoiũ auctoritate aclabore c̃structa. &
martrtũ sanguine consecrate Inqua abluti aerenouati a culpauettris praculi psalutar
unda baptismatis. sicq induimim primastoli angłicsbeatitudinis. quã amisisti

Expanded text:
tantae consecrationis, tam ipsis quam universae plebi, inter sacra missarum solemnia divini eleemtantae consecrationis, tam ipsis quam universae plebi, inter sacra missarum solemnia divini eleemosynam impenderet verbi. Ipse vero, ut erat bonis omnibus obsequens, agere non distulit, sed mente pia, corde contrito, vultu alacri, Spiritu sancto plenus, in haec verba cum lacrymis erupit:ipsius sponsae, matrisque vestrae coelestis ac sempiternae Ecclesiae, quae idcirco universalis dnon solum quod in omnes mundi terminos dilatatur, sed etiam pro eo quod nulla immanitas criminum illius superat si tantum fides adsit dona misericordiarum. Quae scilicet patriarcharum mysticis praesignata figuris, prophetarum ostensa praesagiis, apostolorum auctoritate ac labore constructa, et martyrum sanguine consecrata; in qua abluti ac renovati a culpa veteris piaculi per salutaris undam baptismatis, sicque induimini prima stola angelicae beatitudinis, quam amisistis
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ concentũ. dulcissimo ultra om̃s distinguens decoraui indodimate. Erant igit᷑¬
ut diximꝰ sub ciusdẽ patrocinio tã maxima quã minora ꝑplura monasttria atq cocnobia.
quȩ uidelicet ipse om̃ia aut afundam̃tis innouauit. uł ãpliando honestauit. Nãsci mar¬
tyris benigniut dicere coepimꝰ cui dõ auctoro primitꝰ pastor allegatꝰ fucrat. basilicã incõ¬
parabili oꝑeꝑ ene explctã: ĩabrunone defuncto. labertoq in sedoillius surrogato: pla¬
cuit ut cadẽ basilica pontificali ex more benedictione sacraret᷑. Tunc deniq ad uotũ ipsi
patris conuenere die designato ediuersis ꝓuinciis nonsolũ ep̃i. ucrũ etiã quorunq or¬
dinũ ꝓmiscuȩ plebis innumera multicudo. Erat. enĩ autũni dics tercikilendarũ Nouẽ¬
briũ ante uiddicet natalo ipsius martyris. quȩ omĩarite acsollennut̃ ut condecens

Expanded text:
minus concentum dulcissimo ultra omnes distinguens decoravit melodimate. 25. minus concentum dulcissimo ultra omnes distinguens decoravit melodimate. 25. ut diximus, sub ejusdem patrocinio tam maxima quam minora perplura monasteria atque coenobia, quae videlicet ipse omnia aut a fundamentis innovavit vel ampliando honestavit. Nam sancti martyris Benigni, ut dicere coepimus, cui Deo auctore primitus pastor allegatus fuerat, basilicam incomparabili opere pene expletam, jam Brunone defuncto, Lambertoque in sede illius subrogato, placuit ut eadem basilica pontificali ex more benedictione sacraretur. Tunc denique ad votum ipsius Patres convenere die designato e diversis provinciis, non solum episcopi, verum etiam quorumcunque ordinum promiscuae plebis innumera multitudo. Erat enim autumni dies tertius Kalendarum Novembrium, ante videlicet natale ipsius martyris, qui omnia rite ac solemniter, ut condecens
Abbreviated transcription (Latin):
iuncturis ter quinquies identidẽ reuoluendo deuote diccret᷑. psalttrii totascrics mutuata
psolueretur: Vndo ctũ ꝓpsalitrio apud illos habe ab ut pat̃ docuit. & cognominabat᷑
Portificatio nẽpe carnis. & ab iectio corporis. ac uilitas uestiũ. ciborumq extremitas
ul parsimonia. in suorũ unuersis acsi naturalĩ uiguit: Ipsius & cnisermonis habitudo.
equalit̃ cunctis ꝓut ui debut᷑. ingr̃a erat condita Pictatisi quidc̃ ac miscdĩs. expleri
ñqͥt quantũ operã dabat: Cũ suꝑnȩ dulcedinis ncctare. artificalis tiã musicę ꝑdoctus
accõptus dogmato. quic qͥd inpsallendo choris suorũ psallebatur die ac nocte tã mant¬
phonis quã in responsorus uel rmnis. corrigendo. & em̃dando ad tantã direxit rectitu¬
diñe. ut nullis decentius ac rectiꝰ psallere ẽtingat intota ec cłaromana. Psalmorũ nichilo¬

Expanded text:
juncturis, ter et quinquies identidem revolvendo devote diceretur, psalterii tota series mutuata juncturis, ter et quinquies identidem revolvendo devote diceretur, psalterii tota series mutuata persolveretur. Unde etiam pro psalterio apud illos habebatur, ut Pater docuit, et cognominabatur. Mortificatio nempe carnis, et abjectio corporis, ac vilitas vestium, ciborumque extremitas vel parcimonia, in suorum universis, ac si naturaliter, viguit. Ipsius etenim sermonis habitudo aequaliter cunctis, prout videbatur, in gratia erat condita. Pietati quidem et misericordiae expleri nequit quantum operis dabat. Cum supernae dulcedinis nectare, artificialis etiam musicae perdoctus ac comptus dogmate, quidquid in psallendo choris suorum psallebatur, die ac nocte tam in antiphonis quam in responsoriis, vel hymnis, corrigendo et emendando ad tantam derexit rectitudinem, ut nullis decentius ac rectius psallere contingat in tota Ecclesia Romana. Psalmorum nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
plusmille ducenti Quib incrat fides in tegerrima: ut quandiu id deuote exereeren qd
ab eodẽ patre didicerant: nil mundihuiꝰ formidart debert. auo cuispiã suȩ utilitatis rti
indigentiã pati Idipsũ cnisuis sepissimo inculcabab adõsparo & credert: Quod etiũ plu¬
rimis ꝓbauere experim̃tis. Na aliquando ꝑdiuersa ttrrarũ cuntes itincra. dũ excuenoꝰ
facie ꝑturbari potuis sent. dicere erant soliti. Dñc infide patris uullelam. fac nobis sicut
scis. Necullus unquã illoiũ hocdicens. opo caruit: Instituno quoq simpliciorib: ul idiotis
esclõ ad sẽ confugientib fribus orandi formã. quinq modulis inystico constantõ: Uo
undelicio quot sensib: humani corporis ds̃ offenditur. totidẽ uocũ dausulis ad miscdiam
iogantur. Erat autẽ huiꝰm odi Dñcasiu. rexpic. rexclemens. pic ds̃ Subiungeb at᷑ uero sin¬
gulis miserere. Supputab abꝰ nanq taliter. uosi uerbigra indec ẽnouenalib: articulorũ

Expanded text:
plus mille ducenti. Quibus inerat fides integerrima, ut quandiu id devote exercerent quod ab eodem Patre didicerant, nil mundi hujus formidare debere, aut cujuspiam suae utilitatis rei indigentiam pati. Id ipsum enim suis saepissime inculcabat a Deo sperare et credere, quod etiam plurimis probavere experimentis. Nam aliquando per diversa terrarum euntes itinera, dum ex eventus facie perturbari potuissent, dicere erant soliti: « Domine, in fide patris Willelmi fac nobis sicut vis. » Nec ullus illorum unquam hoc dicens ope caruit. Instituit quoque simplicioribus vel idiotis, e saeculo ad se confugientibus fratribus, orandi formam, quinque modulis mystice constantem: ut videlicet quot sensibus humani corporis Deus offenditur, totidem vocum clausulis ad misericordiam rogaretur. Erat autem hujusmodi: Domine Jesu, Rex pie, Rex clemens, pie Deus. Subjungebatur vero singulis, Miserere. Supputabatur namque taliter, ut si, verbi gratia, in decemnovennalibus articulorum
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ crdincul sexu ipsius pręsentia. sicutiunꝰ epatriarchis aut apłis dñi. Aliq̃nti
etiã reftrebant illũ sibi puisũ in sõnis apparuisso. seq deprauis actib: redarguis so uł
monuisse illos de cõmuni animarũ salute. Testor ego inquã ipsius ac uirtutũ matrẽ
caritatõ. qm̃ quondã meorũ culpis facinorũ offens: uo sensi illũ adhorã amaricatũ. so¬
cessi in aliud coenobiũ ipsius ditioni minime subditũ. Dumq illic degerẽ. astitis se
mhuna noctiũ uisus .õ. aspectuplacido. ac manu iniccta: capuo mͥ demulcens aichu
Rogo neme deseras. siñte amare fingebas. qͥnpotius excrecro te cupio que ꝓmiscras:
Ipsiuꝰ nanq imperio maxima ĩã exparte euentuũ ac ꝓdigiorũ quȩ circa & in fra in car¬
natis aluatoris annũ contigere millesimũ descripserã. Quȩ etiã causa ad pręsens

Expanded text:
hominum ordine vel sexu ipsius praesentia, sicuti unius e patriarchis aut apostolis Domini. Aliquanti hominum ordine vel sexu ipsius praesentia, sicuti unius e patriarchis aut apostolis Domini. Aliquanti etiam referebant illum sibi per visum in somnis apparuisse, seque de pravis actibus redarguisse, vel monuisse illos de communi animarum salute. « Testor ego, inquam, ipsius ac virtutum matrem charitatem, quoniam quondam meorum culpis facinorum offensus, ut sensi illum ad horam amaricatum, secessi in aliud coenobium ipsius ditioni minime subditum; » dumque illic degerem, astitisse mihi una nocte visus est aspectu placido, ac manu injecta caput mihi demulcens aiebat: « Rogo ne me deseras si non te amare fingebas: quin potius exercere te cupio quae promiseras. » Ipsius namque imperio maxima jam ex parte eventorum atque prodigiorum, quae circa et infra incarnati Salvatoris annum contigere millesimum, descripseram. Quae etiam causa ad praesens
Abbreviated transcription (Latin):
uirpius: ait. Surge inqͥu. qui a dñsimperat: Iiloucro apiens oculos crexioso: admiras
ualde se sibi supet. Qui cũ uiro dĩ egrediens exultantib cunctis ad monasteriũ. plures
posteauixit annos Multos nẽpe abhuiꝰmodi patibuli suspendio acnece ꝑdiuersas
ꝓuincias tã interuentu quã redẽptionis prȩcioliberauit: Nã & fribus monasttrioꝵ¬
utilitatib p̃positis illud sepius inculcabat. ut inexactione sibi cõmissorũ forent
ꝓuidine forte nimis teruesꝓcensus it̾ditu a ffligerentur. Dicebat enĩse magis uelle
largiriegenti. quã exigere quippiã ab indigente. Itinera quoq ciꝰ ꝑciuitates & uicos.
scu quuorsũ haberet: ingens paupum atq infirmorũ turba pigoccupauerat: Ao
ipse liberalis & largus beneficiorũ crat uniucrsorũ impensor. Desiderabat᷑ enĩ ab om̃i

Expanded text:
vir pius, ait: « Surge, inquit, Dominus imperat. » Ipse vero aperiens oculos erexit se, admirans vir pius, ait: « Surge, inquit, Dominus imperat. » Ipse vero aperiens oculos erexit se, admirans valde sibi superesse. Qui cum viro Dei egrediens, exsultantibus cunctis, ad monasterium plures postea vixit annos. Multos nempe ab hujusmodi patibuli suspendio ac nece per diversas provincias tam interventu quam redemptionis pretio liberavit 27. Mitis in exactioutilitatibus praepositis illud saepius inculcabat, ut in exactione sibi commissorum forent providi, ne forte nimis tenues pro census reditu affligerentur. Dicebat enim se magis velle largiri egenti quam exigere quidpiam ab indigente. Itinera quoque ejus per civitates et vicos, seu quorsum haberet, ingens pauperum atque infirmorum turba praeoccupaverat. At ipse liberalis et largus beneficiorum erat universorum impensor. Desiderabatur enim ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
cc p̃tereundũ nobis uidetur: ꝗ dũ patris uuillelooi alloquio multi fucrino in
m̃te recreati. plures etiã incorpore tactu eiꝰ dẽ redintegrati. oratione refocilati.
unisitatione confortati. ac benedictioneffirmati. Et quanuis nc̃ minꝰ audiatur ꝙ oli
fessoris. cũiã apꝓpinquaret sc̃ĩbenigni monasttrio. obuiã habuit ꝓmiscui uulgi
turbã plangentẽ ac reped antẽ aspectaculo cuiusdã miscrrimi uidelicco ex ciusdẽ
scruoiũ familia scĩbeingni. quẽ magistratꝰ crimine conuictũ. mortiq suspensi¬
onis patibuloadiudicatũ deliberauerat: Quod audiens uir miscricors. miliario
distans a loco. dimisso equo illucq quantotiꝰ currens. hoc tantũ dicbat. iħuihu
qͥ pepcisti latrom incruee iiscreit Iussitq: suns ud ocius infelicẽ illũ quẽ cernebant
etrabe pendere ĩa rigentẽ deponcre: Ipsc uͦ totoꝓstratꝰ corporo. orationi incubuit:
At illisoluentes lora guttur illiꝰ artantia. ex animis intirrã eccidit: Ad quẽ accedens

Expanded text:
c praetereundum nobis videtur quod dum Patris Willelmi alloquio multi fuerint in mente recreati, plures etiam in corpore tactu ejusdem redintegrati, oratione refocillati, visitatione confortati, ac benedictione firmati; et quamvis nunc minus audiatur quodfessoris, cum jam appropinquaret sancti Benigni monasterio, obviam habuit promiscui vulgi turbam plangentem ac repedantem a spectaculo cujusdam miserrimi, videlicet ex ejusdem servorum familia sancti Benigni, quem magistratus crimine convictum morteque suspensionis patibuli adjudicatum deliberaverat. Quod audiens vir misericors milliario distans a loco, dimisso equo illuc quantocius occurrens, hoc tantum dicebat: « Jesu, Jesu, qui pepercisti latroni in cruce miserere. » Jussitque suis velocius infelicem illum, quem cernebant e trabe pendere, jam rigentem deponere: ipse vero toto prostratus corpore orationi incubuit. At illi solventes lora guttur illius arctantia, exanimis i terram cecidit. At quem accedens
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tinuo reqͥrens inuenit. apiensq illud ẽt ingero meruio sacratis sima egregiimartyris
ossa: Incuiꝰ etĩ cerebroꝗ indescripta ipsius passiono legit᷑uulnus ftrrto illatũ uecit
apparuit: Quş omiã integronumcroprȩsentib honestiorib: tã qp̃is quã cȩtris diuer¬
sorũ ordinũ ud secuũ cũ od oristris timimitib ac psallentiũ choris incodõre condidio
saito fago Indq paululũ adorientẽ illuĩ amouens inpulcherrimo atq in cõparibili
locauio tumulo Dehnerunq pat̃ uencrandus acriori acens dcuoti ne. itfirmandoa p

Expanded text:
continuo requirens invenit, aperiensque illud contingere meruit sacratissima egregii martyris continuo requirens invenit, aperiensque illud contingere meruit sacratissima egregii martyris ossa, in cujus etiam cerebro, quod in descripta ipsius passione legitur, vulnus ferreo illatum vecte apparuit: quae omnia integro numero praesentibus honestioribus tam episcopis quam caeteris diversorum ordinum vel sexuum cum odoriferis thymiamatibus ac psallentium choris, in eodem recondidit sarcophago; indeque paululum ad orientem illum amovens, in pulcherrimo atque incomparabili locavit tumulo. Dehinc namque Pater venerandus, acriori accensus devotione, reformandae
Abbreviated transcription (Latin):
sitione mirabili ualde longiore aclatiore quã fucrat. ignotus tam̃ crabuniuersis locellꝰ
quo prȩciosi martẏris mẽbra claudeantꝰ benigni. Qmsollerti cura talit̃ antiquioꝰ fucrao
reconditus. ut illo fiducialit̃ uencraretur martrr ꝓeuũ. ubi felici morte occubui ꝓpt̃ dm̃
Sed a quibusdã minꝰ cautis. dicbao᷑ etiãibi ñ haberi. Cuiꝰignoratiorei. nimiũ mestificabat
animũ patris uuillelci. Tali quoq deftctu anxiortuelatũ .c̃. uisionc pulcherrimapipsũ
dimartyrẽ ipsius honorab ilo sepulchrũ . Era eñ uobeatꝰ multorũ scõrum descriptor mita¬
culorũ Gregorius turonoiũ pontisex restrt p̃grandis archa lapidci sarcofagi c̃tinciis illud
quondã fuisse inerepatũ . Cuiꝰ nanq positionẽ loci. antiquauctustas occuluit: Nã corã
prȩcipuo illius monasterii altaro ꝓfundius habebut᷑ defossũ memoratũ sepulchrũ. Quod

Expanded text:
sitione mirabili, valde longiore ac latiore quam fuerat; ignotus tamen erat universis locellus sitione mirabili, valde longiore ac latiore quam fuerat; ignotus tamen erat universis locellus quo pretiosi martyris membra claudebantur Benigni, quia solerti cura taliter antiquitus fuerat reconditus, ut illo fiducialiter veneraretur martyr per aevum, ubi felici morte occubuit propter Deum: sed a quibusdam incautis dicebatur etiam ibi non haberi. Cujus ignoratio rei nimium moestificabat animum Patris Willelmi. Tali quoque defectu anxio revelatum est visione pulcherrima per ipsum Dei martyrem ipsius honorabile sepulcrum. Erat enim, ut beatus multorum sanctorum descriptor miraculorum Gregorius Turonorum pontifex refert, pergrandis arca lapidei sarcophagi continens illum.quondam fuisse increpatum. Cujus namque positionem loci antiqua vetustas occuluit. Nam coram praecipuo illius monasterii altari profundius habebatur defossum memoratum sepulcrum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
cocnobus ut potorerũ tenues accipichunt uictũ Exquib: quoq ñnulli. inscõ conuer¬
sationis monachorũ deuenere habitũ. Cuiꝰ deniq institutionis labor nimiũ optabilẽ
diuersis eceliis contuli fructũ. Nĩprefatũ ut dicere cȩperamꝰ locũ taliter claustris atq
officinis regularb cȩatrisq bonorũ copiis ad ornauit: ut preceteris illius ꝓuinciȩ felicib
semꝑfloreat incrementis.
pac̃ datus fuerat rumã corruens dant: Quã cũ rtformaro cuperent arti ficcs ccm̃tarii.gn¬
uiorẽ pars eadẽ deditruinã. Quod cernensuir dõ deuotꝰ. intellexu diuinitꝰ sibi dari indi¬
ciũ ꝙ̃ totũ a fundam̃tis renouari c̃ueniret tẽplum. Ilicoq sũ mom̃tis ingenio cocpit ipsius
aecdẽ reformandȩ mirificũ construcre apparatũ. Quã deniq cũ cocpisseo reedificaro po¬

Expanded text:
coenobiis, utpote rerum tenues, accipiebant victum. Ex quibus quoque nonnulli in sanctae convercoenobiis, utpote rerum tenues, accipiebant victum. Ex quibus quoque nonnulli in sanctae conversationis monachorum devenere habitum. Cujus denique institutionis labor nimium optabilem diversis ecclesiis contulit fructum. Nam praefatum, ut dicere coeperamus, locum taliter claustris atque officinis regularibus, caeterisque bonorum copiis adornavit, ut prae caeteris illius provinciae felicibus semper floreat incrementis. pater datus fuerat, ruinam corruens daret. Quam cum reformare cuperent artifices caementarii, graviorem pars eadem dedit ruinam. Quod cernens vir Deo devotus, intellexit divinitus sibi dari indicium quod totum a fundamentis renovari conveniret templum. Illicoque summo mentis ingenio coepit ipsius ecclesiae reformandae mirificum construere apparatum: quam denique cum coepisset reaedificare po
Abbreviated transcription (Latin):
curã regiminis totius loci Tũuir dñ congregauit ibidẽmonachorũ regulart̃ cattruã
itauiddicet ꝑsonis numcrosã acbonorũ studus copiosã.: ut triplicisui numcro p̃teri¬
torũ numrũ excllanto dericorũ. Quod cernens iã dictꝰ princeps: multorũ donorũ lat
possessionũ
gitionib apli auio locũ. Monuit. etiã tã abbatẽ quã cętros fr̃s sepius uo ab illo peterent.
nec non ꝑtotã galliã inplebens maximoscientiã legendi acpsallendi deficert & annullari
dericisanstituio scolis sacriministerii: quib ꝓdi amore assidui instareno fr̃r huiꝰ effica
docti: Tibisi quidẽ gratis largittur cunctis doctrine beneficiũ ad cocnobia sibi cõmissa con¬
fluentibus: Nullusq qͥ ad hocudlet accedere ꝓhiberttur. quinpotius tĩscruis quãliberis
diuitib cũ egenis uniformo caritatis impenderet᷑ documentũ. Plures tiã exipsis. &x

Expanded text:
it ibidem monachorum regularem catervam, it ibidem monachorum regularem catervam, ita videlicet personis numerosam ac bonorum studiis copiosam, ut triplici sui numero praeteritorum numerum excelleret clericorum. Quod cernens jam dictus princeps, multorum donorum ac possessionum largitionibus ampliavit locum. Monuit etiam tam abbatem quam caeteros fratres saepius ut ab illo peterent nec non per totam Galliam, in plebeiis maxime scientiam psallendi ac legendi deficere et annullari clericis, instituit scholas sacri ministerii, quibus pro Dei amore assidui instarent fratres hujus officii docti, ubi siquidem gratis largiretur cunctis doctrinae beneficium ad coenobia sibi commissa confluentibus, nullusque qui ad haec vellet accedere prohiberetur: quin potius tam servis quam liberis, divitibus cum egenis, uniforme charitatis impenderetur documentum. Plures etiam ex ipsis, ex
Abbreviated transcription (Latin):
umigit᷑ fama scĩtatis illius ĩãlatius destrretur. normannorũ dux uenrabilis illã cõ¬
piens Richaadus. misit adcũ reucrent̃ supplicans ut adse ueniret: Qui tandc̃ libenõ
ut rogatus furat ꝑgens uenit ad cũ : aquoetiã sicuti deebat honor ficesusc cptus.ẽ Cuiꝰ
scĩssimis cũ retieauꝰ ut cra totius bom amator dux fuis set doquuis: obsetrans illũ ut
eccł amscõ & indiuidus trinitatis nomini & honori dicatã inloco fiscannensi cogno¬
mento antiquitꝰ constructã. a suotam̃ patre Richardo honorificentius reformatã. or¬
dine monachorũ suscipiens decoraret: Erat eñi illic more uiuens camnaliiugo soluta
regulari cdericorũ leuis conciola . Cernens deniq pat̾ uinllel mus illius animi deuo¬
tionõ ꝓmisit se cũ di adiutorio illud ꝙ posceb at impliturũ. Qui parit̃ uenientes ad
prȩdictũ locũ. satis sullimo ac sollennit cõmisit eis dc̃ dux cũ aliquib: cp̃is dominiũ &

Expanded text:
um igitur fama sanctitatis illius jam latius deferretur, Normanorum dux venerabilis illam comperiens Richardus, misit ad eum, reverenter supplicans ut ad se veniret. Qui tandem libenter, ut rogatus fuerat, pergens venit ad eum; a quo etiam, sicuti decebat, honorifice susceptus est. Cujus sanctissimis cum recreatus, ut erat totius boni amator, dux fuisset eloquiis, obsecrans illum ut ecclesiam sanctae et individuae Trinitatis nomini et honori dicatam, in loco Fiscamnensi cognomento antiquitus constructam, a suo tamen patre Richardo honorificentius reformatam, ordine monachorum suscipiens decoraret. Erat enim illic more vivens carnali, jugo soluta regulari, clericorum levis conciola. Cernens denique Pater Willelmus illius animi devotionem, promisit se cum Dei adjutorio illud quod poscebat impleturum. Qui pariter venientes ad praedictum locum, satis sublime ac solemniter commisit ei isdem dux
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsibi italiȩ regim̃ preripucrad faueret. illũq ꝓposso defensitaret: Ex hoc qͥppe uiro
di quanuis abre. iratꝰ fuerat : Illo uero ut cõperit: prudent̃ adillũ ꝑgens.: reiueritatẽ
seso purgando pandit. atq si qͥd erat odi acordo illius detersit: Intantũ etiã isdem
imꝑator postmodũ illũ dilexit. ut illidona largiret᷑ plurima: & quicqͥd ab codc̃ uellec
ꝗ brunoni p̃dicto lingonis ep̃o qͥ regiminꝰ ad quiescebat. talia suaderet quȩ regaliiuri
nimiũ resisterent: Ille ucrosimul & regina coniux illꝰ ꝓpt̃ hoo illuirati. cominati st̃
aliquoties coenobis eiꝰ damnũ inferro maximũ. Adiens gͦ intrepidus aborũ prȩsentiã.
ita illorũ diuini uerbi uirtute irã cõpescurt: ut etũ summã dignitatis gr̃am apud illos

Expanded text:
qui sibi Italiae regnum praeripuerat, faveret, illumque pro posse defensitaret. Ex hoc quippe viro qui sibi Italiae regnum praeripuerat, faveret, illumque pro posse defensitaret. Ex hoc quippe viro Dei, quamvis ab re, iratus fuerat. Ille vero ut comperit, ad illum pergens, rei veritatem sese purgando pandit, atque si quid erat odii a corde illius detersit. Intantum etiam isdem imperator postmodum illum dilexit, ut illi dona largiretur plurima, et quidquid ab eodem vellet quod Brunoni praedicto Lingonum episcopo, qui regi minus acquiescebat, talia suaderet quae regali juri nimium resisterent. Ille vero simul et regina conjux illius propter hoc illi irati, comminati sunt aliquoties coenobiis ejus damnum inferre maximum. Adiens ergo intrepidus amborum praesentiam, ita illorum divini verbi vir