comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex insperato ĩuadãt. Quo p̾co¬
gnito guntrãnꝰ ꝑ int̾mĩcios
arhelatenses de aduentu hostiũ
cautos facit. Illi p̾occupatis ĩsi¬
diarũ locis duce celso eos qui
se interfectũ uenerãt int̾ficiũt.
Gũtramiꝰ quoq contractis
undecũq uirib obiuiam parat
ire fribus. Cũ q castra in
loco qui uiriacus dr̃ fixisset
residente sigeberto apud archi¬
acũ. chilperico identidem eo loci
quo xiiͨ ͫ pontes sequane
suꝑ ĩpositi fuisse referũt᷑. medi¬
atoribus optinus quibqz pru¬
dencia iuris quib moris est
semꝑ regil prebere consilia
hi tres fres in unũ coeũt fedus.
Trecas deinde in oratorio sancti
lupi dextras iĩgentes sigeb̾tꝰ
cũ chil perico iusiurandũ gũtrãno
prebuerũt. nl se ulteriꝰ adu̾sus
eĩ hostiliter acturos. Sadem eis
etiã gũtrãnꝰ uisus est sacͣmẽta
dedisse. Inde cũ gr̃a discessũ est.
et se ĩuicem salutãtes gũtrãnꝰ

Expanded text:
ex insperato invadant. Quo praecoex insperato invadant. Quo praecognito, Guntrannus per internuntios Arelatenses de adventu hostium certos facit. Illi, praeoccupatis insidiarum locis duce Celso, eos qui se interfectum venerant interficiunt. Guntrannus quoque, contractis undecunque viribus, obviam parat ire fratribus. Cumque castra in loco qui Viriacus dicitur fixisset, residente Sigeberto apud Archiacum, Chilperico identidem eo loci quo duodecim pontes Sequanae superimpositi fuisse referuntur, mediantibus optimis quibusque prudentia viris quibus moris est semper regibus praebere consilia, hi tres fratres in unum coeunt foedus. Trecas deinde in oratorio Sancti Lupi dextras jungentes, Sigebertus cum Chilperico, jusjurandum Guntranno praebuerunt nil se ulterius adversus eum hostiliter acturos. Eadem eis etiam Guntrannus visus et sacramenta dedisse. Inde cum gratia discessum est; et se invicem salutantes, Guntrannus
Abbreviated transcription (Latin):
theodebertus a quitancis usus
est xpĩanis qualis quondam
dyoclecianꝰ catholicis in toto
orbe constitutis. Congressi
pictauis aduersus gundoaldũ
ducem habito. Uniu̾sus pene
nidus quieuit qui frĩ sigeberto
iudibrio suos fuisse excitie
indignabat᷑. Non contentꝰ em̃
filii triũpho. cũ magna et ip̃e
uemens manu campaniã depo¬
pulatus est remensem. Sige¬
bertus tñ nõ usq quaq ociosus
fuit. nec multa diu regni sui
passus est dispendia Nã ĩsidus
oportũe locatis omnẽ exercitũ
dũ euadere intit᷑ a cohorte
regia oppressus occidit᷑. Corpꝰ
eius ab armilfo duce collectũ
et engolismã delatũ ibidem
est humatũ. Demq cõgregatis
suꝑiorib francis austrasus
collecto etiã suorũ adiumẽto cõtra
frem̃ aciem dirigit. S int̾currẽ¬
tibus legatis pax cõueiit. Inde
cõi consensu expeditionẽ in
gũtrãnũ suũ frem burgũdie
regem agũt. Sigebertus aruer¬
nis ciuibus mandat. arhelas

Expanded text:
Theodebertus Aquitanicis visus Theodebertus Aquitanicis visus et Christianis, qualis quondam Diocletianus catholicis in toto orbe constitutis. Congressu Pictavis adversus Gundoaldum ducem habito, universas pene ricus quievit, qui fratri Sigeberto ludibrio suos fuisse exercitus indignabatur. Non contentus enim filii triumpho, cum magna et ipse veniens manu Campaniam depopulatus est Remensem. Sigebertus tamen non usquequaque otiosus fuit, nec mpassus dispendia. Nam insidiis oportune locatis omnem eius dum evadere nititur, a cohorte regia oppressus occiditur. Corpus ejus ab Arnulpho duce collectum et ad Engolismam delatum, ibidem est humatum. Deinde, congregatis superioribus Francis Austrasiis, collecto etiam sociorum adjumento, contra fratrem aciem dirigit. Sed intercurrentibus legatis, pax convenit. Inde e communi consensu expeditionem in Guntrannum suum fratrem Burgundiae regem agunt. Sigebertus Arvernis civibus mandat Arelas
Abbreviated transcription (Latin):
proiũiciam monasteria ẜ uorũ
seu ancillarũ dei direptõibus
uastans monachos sue clericos
tormẽtis. scĩmoniales uero tur¬
pibus dehonestamẽtis affecit.
Deinq ad monasteriũ sancti
martini quod lata dr̃ dũ quidã
hostilis agm̃is tenderent uellẽt¬
qz fluuiũ qui int̾fluebat tͣnsire
clamauerũt monachi dicentes.
Nolite o barbari nolite huic teno¬
bio sancti martim ĩuirias ĩferre
Hoc audito quidã redierũt cõ¬
pũcti corde retrorsũ. Uigniti tñ
ex ipis ascensa naui flumen
transeũtes cesis monachis mo¬
nasteriũ ĩfringũt resq diri¬
pũt. factisqz sarcinis nauim
repetũt. S nõ defuit beati cõ¬
fessoris uirtus. Nã ingressi
nauini impellũt illa sub pedib
mersti est. Ip̃i uero lançeis cõ¬
fixi suis in profundũ dilabũt᷑
uno tñ suꝑstite qui hec eos
deserere hortabat᷑. Monachi u̾o
eos resqz suas aquis eripiũt
ip̃os sepulture. res aũt mona¬
sterio inferentes. Talis q tũt

Expanded text:
provinciam, monasteria servorum seu ancillarum Dei direptionibus vastans, monachos sive clericos tormentis, sanctimoniales vero turpibus dehonestamentis affecit. Denique ad monasterium Sancti Martini, quod Lata dicitur, dum quidam hostilis agminis tenderent vellentque fluvium qui interfluebat transire, clamaverunt monachi, dicentes: « Nolite, o barbari, nolite huic caenobio Sancti Martini injurias inferre. » Hoc audito, quidam redierunt compuncti corde retrorsum. Viginti tamen ex ipsis ascensa navi flumen transeuntes, caesis monachis, monasterium infringunt resque diripiunt factisque sarcinis navim repetunt. Sed non defuit beati confessoris virtus. Nam ingressi navim impellunt, illa sub pedibus mersa est. Ipsi vero, lanceis confixi suis, in profundum delabuntur, uno tantum superstite qui haec eos deserere hortabatur. Monachi vero eos resque suas aquis eripiunt, ipsos sepulturae, res autem monasterio inferentes. Talisque tunc
Abbreviated transcription (Latin):
hostis etiã posset euade̾. incidit
in mortẽ quã illatã uel nec
potest aduertere.
¶ tp̃e clodonens chilꝑici¬
filius burdegalensem
que ad regnũ sigeberti ꝑtine¬
bat urben ĩuasit. Suꝑ quẽ
sigulfus dux ꝑtiũ sigeberti
irruens exinde ẽũ expulit
et uelut ceruũ pre se ag̃et
ad ꝓpͥa festine regredientem
buccinis ĩsonãdo ush ad refu¬
gia parisiace urbis insectatꝰ
est. Quo comꝑto chilpericus
theodebertũ alterũ ex filiis qͥ
sigeberto pridem iurauerat
nullatenꝰ se ei nociturũ in
neustriam ad occupandas urbes
que fratri subiecte erãt mittit
Cheodebertus nõ nullis urbib
subactis tributa turonẽsibus
pictauis caturcensibus. lemo¬
uicinis iure uictorie adstribit
Peruagatus q aquitanitam

Expanded text:
hostis etiam posset evadere, incidit hostis etiam posset evadere, incidit in mortem quam illatam nec potest avertere.e Clodoveus, Chilpericifilius, Burdegalensem quae ad regnum Sigeberti pertinebat urbem invasit. Super quem Sigulfus dux partium Sigeberti irruens, eum exinde expulit, ac veluti cervum prae se ageret, ad propria festine regredientem, buccinis insonando, usque ad refugia Parisiacae civitatis insectatus est. Quo comperto, Chilpericus Theodebertum alterum ex filiis, qui Sigeberto pridem juraverat nullatenus se ei nociturum, in Neustriam ad occupandas urbes quae fratri subjectae erant mittit. Theodebertus, nonnullis urbibus subactis, tributa Turonensibus, Pictavis, Caturcensibus, Lemovicinis jure victoriae ascribit, pervagatusque Aquitanicam
Abbreviated transcription (Latin):
Uni. qui et auares rupto¬
federe quod cũ rege
francorũ sigeberto pepigerãt
in imꝑatã se galliam ĩfudũt.
Quos cũ ille cõgregato ex̾citu
bello exciꝑe destinauisset huni
magicis artibus pͥusꝙͣ in
manꝰ ueniret᷑ quibdã fantas¬
prudencie sue astu oblatis
muneribus honorifice ad su¬
os redire ꝑmissus pacẽ cũ
hunis in reliquũ stabilẽ fir¬
mauit. Nec pretulit mortis
compendiũ saluti. cõdãpnãs
in hoc facto prauũ crassi ro¬
mani quondã consulis cõsi¬
liũ qui ut dedecus ẜuitutis
euaderet nõ p̾ciũ hostibus s
sibi int̾itũ parauit. Non cũ
forte contra traces pugnans
cesis suorũ milibus in potesta¬
tem hostiũ deuenisset ne ludi¬
briũ inimicis foret. uirgã qua
ad stimulandũ equũ utebat᷑
in oculũ tracis se tenẽtis ĩpegit
Barbarus dolore iraq percitꝰ
latus crassi gladio trãsuerbe¬
rauit. Sicqz uir magni nõis
simul et fortitudĩs dũ deuitat
quod fortuito casu sine bñficio

Expanded text:
uni, qui et Avares, ruptoedere quod cum rege Francorum Sigeberto pepigerant, in imparatam se Galliam infundunt. Quos cum ille congregato exercitu bello excipere destinavisset, Chuni magicis artibus, priusquam ad manus veniretur, quibusdam phantasprudentiae suae astu oblatis muneribus honorifice ad suos redire permissus, pacem cum Chunis in reliquum stabilem firmavit. Nec praetulit mortis compendium saluti, condemnans in hoc facto pravum Crassi Romani, quondam consulis, consum, qui, ut dedecus servitutis evaderet, non pretium hostibus, sed sibi interitum paravit. Nam, dum forte contra Thraces pugnans, caesis suorum millibus in potestatem hostium devenisset, ne ludibrium inimicis foret, virgam, qua ad stimulandum equum utebatur, in oculum Thracis se tenentis impegit. Barbarus, dolore iraque percitus, latus Crassi gladio transverberavit. Sicque vir magni nominis simul et fortitudinis, dum devitat quod fortuito casu sive beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
ut secretũ apud se hoc uerbũ
teneat. ne patruus aliqͦ illud
pacto ꝑsentistat. Qui fidẽ
dans se id milla prode̾ ratõe
regredit᷑ ad regem / quẽ ꝓspero
nũcio reddidit alatrem. Puella
sane eũ quen clodoueus mise¬
rat anlũ in thesauris patru

Expanded text:
ut secretum apud se hoc verbum ut secretum apud se hoc verbum teneat, ne patruus aliquo illud pacto persentiscat. Qui fidem dans se id nulla proferre ratione regreditur ad regem, quem prospero nuntio reddidit alacrem. Puella sane eum, quem Clodoveus miserat, annulum in thesauris patru
Abbreviated transcription (Latin):
coram positũ taliter alloquit᷑
Quid tibi o homo uisũ est
ut elemosmã accepturus manũ
meã ueste demdãs ostulareris:
Cui ille interrogata omittens
tale responsũ dedit. Dñs meus
rex francorũ audita genero¬
sitatis tue excellencia deside¬
rat te habere cõuigem. Eite
amulus eius et cetera ornamẽta
sponsalia Conuersus auteni
ut sacculũ quem post hostiũ
deposuerat sumeret oblaturꝰ
ei munera que detulerat furtim
ablatũ esse ꝑsensit. Questione
habita inuenit᷑ sacculꝰ. recipit
eũ ut peregrinꝰ munera puelle
offert de nuptis iam securus
Nam illa ubi de thori copula
audiuit legato in hec uerba
respondit. Non est inquit fas
xp̃iãne mulieri paganũ sortiri
maritũ. S si hoc cũctorũ p̾or¬
dinauit conditor deus. ut ille
ꝑ me creatorẽ agnoscat suum:
petita nõ ab nuo. qͥnymo oĩpo¬
tentis fiat dm̃ iussio Illo dĩcẽte
regeni eius desidero ꝑ omĩa
assensũ p̾biturũ. Rogat illa

Expanded text:
coram positum taliter alloquitur: coram positum taliter alloquitur: « Quid tibi, o homo, visum, ut eleemosynam accepturus manum meam veste denudans osculareris? » Cui ille, interrogata omittens, tale dedit responsum: « Dominus meus, rex Francorum, audita generositatis tuae excellentia, desiderat te habere conjugem. Ecce annulus ejus, et caetera ornamenta sponsalia. » Conversus autem, ut sacculum quem post ostium deposuerat sumeret, oblaturus ei munera quae detulerat, furtim ablatum esse persensit. Quaestione habita invenitur sacculus, recipit eum ut peregrinus, munera puellae offert, de nuptiis jam securus. Nam illa, ubi de tori copula audivit, legato in haec verba respondit: « Non est, inquit, fas Christianae mulieri paganum sortiri maritum. Sed si hoc cunctorum praeordinavit conditor Deus, ut ille per me Creatorem agnoscat suum, petita non abnuo, quinimo omnipotentis fiat Domini jussio. » Illo dicente regem ejus desiderio per omnia assensum praebiturum, rogat illa
Abbreviated transcription (Latin):
contemplaret᷑. Huic Imperat᷑
ut puellã adeat de nupciis uo¬
lũtatem regis edicat. et quid
amini illa super hac re habeat
agnoscat. Ille precepto parẽs
burgũdie partes aggredit᷑
palacio appropinquãs socios
silius se abdere uissit. Ip̃e ha¬
bitu mendici circũamittus
ad aulam ꝓperat. et ut future
sibi dñe colloqui possit explo¬
rat. Tũc forte illa ad ecc̃am
processerat dño uota suarũ
solutura precũ. Erat quippe
dies dm̃ica. Aureliamis inter
ceteros pauperes pre foribus
stans egressũ eius oꝑiebat᷑
Expletis imissarũ solẽpmis
egredit᷑ puella egenis ut ei
mos erat elemosmã largitura.
Accedit aurelianꝰ ut mendicꝰ
stipem postulaturꝰ Cũq illa
aureũ ei porrigeret ip̃e appre¬
hensam manũ eius pallio suꝑ
brachiũ reducto nudã ori suo
osculaturꝰ admouit. Illa pudore
puellari rubore ꝑfusa domũ
repetit. Mittit q cõtinuo pu¬
ellam que Inuentũ ut putabat
mendicũ ad se deduceret. Quẽ

Expanded text:
contemplaretur. Huic imperat contemplaretur. Huic imperat ut puellam adeat, de nuptiis voluntatem regis ediscat, et quid animi illa super hac re habeat agnoscat. Ille, praecepto parens, Burgundiae partes ingreditur. Palatio appropinquans socios silvis se abdere jussit. Ipse habitu mendici circumamictus ad aulam properat, et ut futurae sibi dominae colloqui possit explorat. Tunc forte illa ad ecclesiam processerat, Domino vota suarum solutura precum. Erat quippe dies Dominica. Aurelianus, inter caeteros pauperes prae foribus stans, egressum ejus opperiebatur. Expletis missarum solemniis, egreditur puella, egenis ut ei mos erat eleemosynam largitura. Accedit Aurelianus, ut mendicus stipem postulaturus. Cumque illa aureum ei porrigeret, ipse apprehensam manum ejus, pallio super brachium reducto, nudam ori suo osculaturus admovit. Illa, pudore puellari rubore perfusa, domum repetit. Mittit continuo puellam, quae inventum ut putabat mendicum ad se deduceret. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
seueritate terreret improbos
ectlesie simĩ ac catholice ꝑuemit
fidei unitatem paucis edicam.
Duxit uxorem ex genere bur
Hec tali quadã ex causa ad no
idem pͥnceps legates ad gunde¬
baldũ regem burgũdionũ
serende pacis gra. Qui dui
palacio ĩmorant᷑. chrotildem
puellam contemplati ĩquirũt
que sit. Dictũ eis est neptem
regis esse ex fratre progemtã
que inquiũt parentib orbata
nũc stirpe alit̾ regia. Regressi
itaq legati nũciant ꝑfecta
esse pro quib ierant. Inter
cetera dicũt uidisse se puellã
adeo forma uenustã ut ciul
potentissimo regi nuptui possit
tradi. Quam inquiũt regia
manantem a stirpe. patre eiꝰ
hac iuta carente patriuis ab
ieũte mittrit etate. Hoc audito
rex clodoueus amore capitur
puelle. sperãs se in hac occasiõe
regnũ burgũdie arriꝑe posse.
Dirigit euestigio quẽdam sibi
familiarissimũ noĩe aureliamũ
qui munera puelle a se missa
ꝑferens speciem eiꝰ diligẽtiꝰ

Expanded text:
severitate terreret improbos.severitate terreret improbos.Ecclesiae sinum ac catholicae pervenerit fidei unitatem paucis edicam. Duxit uxorem ex genere Burgae. Haec tali quadam ex causa ad notidem princeps legatos ad Gundebaldum regem Burgundionum, ferendae pacis gratia. Qui dum palatio immorantur, Clotildem puellam contemplati inquirunt quae sit. Dictum eis est neptem regis esse, ex fratre progenitam. Quae, inquiunt, parentibus orbata stipe nunc alitur regia. Regressi itaque legati nuntiant perfecta esse pro quibus ierant. « Inter caetera dicunt se vidisse puellam adeo forma venustam ut cuilibet potentissimo regi nuptui tradi posset. Quam, inquiunt, regia manantem a stirpe, patre ejus hac vita carente, patruus ab ineunte nutrit aetate. » Hoc audito, rex Clodoveus amore capitur puellae, sperans se ex hac occasione regnum Burgundiae arripere posse. Dirigit e vestigio quemdam sibi familiarissimum, nomine Aurelianum, qui munera puellae a se missa perferens speciem ejus diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
citus gestis milicie clarus. ac
armorũ initore conspicuus
progredit᷑. et rex clodoueus
ordinatam suorũ aciem ĩspe¬
cturꝰ. circuitoq agñe deuenit
ad eũ qui urceũ suo ꝑcusserat
mucrone. quem ĩtuitus taliter
alloquit᷑. Unuersũ ĩquit ꝑlu¬
strãs exercitũ. te ignauiorem
nõ reperi. nec ĩutiliora gerentẽ
arma conspexi. Nã nec hasta
nec clipeus nec galea aut gla¬
dius aliciuꝰ sũt utilitatis. Et
extensa manu francistam
eius terre deiecit. que spata
dicit᷑. Ad quam recipiendam
cũ se ille malmasset rex suã
uagina exemit. eiꝰq ceruici
ualido conamĩe illisit dicens.
Sic tu Suessioms in urceo illo
nͥ fecisti. Eo itaq mortuo Rex
unũquẽq ad ꝓpria redire p̃ce¬
pit. Grandis pp̃ hoc factũ
Francos terror ĩuasit. et ne
quis eius uolũtati ĩposterũ
cõtra iret cohercuit. Inerat
uultui eiꝰ grauitas mixta
alacritati. ut et iocũditate as¬
pectus mulceret probos. et

Expanded text:
citus, gestis militiae clarus ac citus, gestis militiae clarus ac armorum nitore conspicuus. Progreditur et rex Clodoveus ordinatam suorum aciem inspecturus, circuitoque agmine devenit ad eum qui urceum suo percusserat mucrone. Quem intuitus taliter alloquitur: « Universum, inquit, perlustrans exercitum, te ignaviorem non reperi, nec inutiliora gerentem arma conspexi. Nam nec hasta aut clypeus nec galea aut gladius alicujus sunt utilitatis. » Et extensa manu franciscam ejus terrae dejecit, quae spatha dicitur. Ad quam recipiendam cum se ille inclinasset, rex suam vagina exemit ejusque cervici valido conamine illisit, dicens: « Sic tu Suessionis in urceo illo mihi fecisti. » Eo itaque mortuo, rex unumquemque ad propria redire praecepit. Grandis propter hoc factum Francos terror invasit, et ne quis ejus voluntati in posterum contrairet coercuit. Inerat vultui ejus gravitas mista alacritati, ut et jucunditate aspectus mulceret probos et
Abbreviated transcription (Latin):
nõ erubuimꝰ. Si gͦ uitani
ip̃am que cũttis carior est opi¬
bus tibi uouimꝰ.quid maiꝰ
erit quod iuste negemꝰ. Sane
ex his spolus nõ partem sed
totũ tue potestati cedimꝰ ut
uolueris fac aut mergi flũb
aut flãmis iubras tradi uora¬
cibus. nil ad nos attinet. tm̃
ut tuo satisfiat desiderio. Cã
deuotã totius erga se ex̾citꝰ
uolũtate rege ãmirãte atq
laudante Unus ex francis
leuitate amini cõmotus gla¬
dio urceũ ꝑcutiens ad regeni
dixit. Tu inquiens Rex hĩt
nichil accipies/ insi quod tibi
uera sors aufferre ꝑmiszit.
Mirãtib ceteris simulqz au¬
daciam uiri incusantib rex
moleste id se ferre dissimulãs
uas sup̃memoratũ legato
pontificis reddidit. Emenso
labentis ãui circulo idem pͥnceps
exercitũ adunari p̃cepit.in
campo qui marciꝰ dicebat᷑
generale ꝓponẽs edictũ ut sic
adessent armati. ac si contra
hostes pugnaturi. Procedit
eo loco quo iussũ fuerat exer¬

Expanded text:
non erubuimus. Si ergo vitam non erubuimus. Si ergo vitam ipsam, quae cunctis charior est opibus, tibi vovimus, quid majus erit quod juste negemus? Sane ex his spoliis non partem, sed totum tuae potestati cedimus; ut volueris fac. Aut mergi fluminibus aut flammis jubeas tradi voracibus, nil ad nos attinet; tantum ut tuo satisfiat desiderio. » Tam devotam totius erga se exercitus voluntatem rege admirante atque laudante, unus ex Francis, levitate animi commotus, gladio urceum percutiens, ad regem dixit: « Tu, inquiens, rex, hinc nihil accipies nisi quod tibi vera sors auferre permiserit. » Mirantibus caeteris, simulque audaciam viri incusantibus, rex moleste id se ferre dissimulans, vas supra memoratum legato pontificis reddidit. Emenso labentis anni circulo, idem princeps exercitum adunari praecepit in campo qui Martius dicebatur, generale proponens edictum ut sic adessent armati ac si contra hostes pugnaturi. Procedit eo loco quo jussum fuerat exer
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gracia ꝙͣ cũ austeritate
quidꝙͣ a uobis exigere. Tyrã¬
norũ quippe est leuia queque
cũ ui et feritate subiectis pͤci¬
pere. bonorũ ꝟo pͥncipũ ad
grauia etiã ac dificilia tolle¬
randa sola lenitate ĩuitare
uerborũ. Regii itaq dignitas
noĩs pii patris debet exẽpla
sectari ut plus reuerẽtie gͥ
ex benignitate ꝙͣ timoris. exi¬
gat ex crudelitate. Rectiꝰ igit̃
duxi mãsueti anmi beniuolẽcia
id uos rogare quod possem regia
usus auctoritate inconsultis
uobis preripere. Unde oratos
uos om̃s eẽ uolo ut uas istud
urceũ demõstrans uestra mͥ
mumficencia extrri sortis mee
portionẽ tribuat. deq remu¬
nerationis p̃mio nullus ur̃m
ambigat cũ me retributorẽ
profitear. si hoc cũ bona quiuero
impetrare gra. Ad hoc franci
respondentes regi dixerũt. Nos
o inclite rex sacrauiẽto olum tͥ
fidem promisisse recolimꝰ. utq
mortẽ pro corporis tui salute
subire parati essemꝰ profiteri

Expanded text:
cum gratia quam cum austeritate cum gratia quam cum austeritate quidquam a vobis exigere. Tyrannorum quippe est levia quaeque cum vi et feritate subjectis praecipere, bonorum vero principum ad gravia etiam ac difficilia toleranda sola lenitate invitare verborum. Regii itaque dignitas nominis pii patris debet exempla sectari, ut plus reverentiae sibi ex benignitate quam timoris exigat ex crudelitate. Rectius igitur duxi mansueti animi benevolentia id vos rogare quod possem regia usus auctoritate inconsultis vobis praeripere. Unde oratos vos omnes esse volo ut vas istud urceum demonstrans vestra mihi munificentia extra sortis meae portionem tribuat, deque remunerationis praemio nullus vestrum ambigat cum me retributorem profitear, si hoc cum bona quivero impetrare gratia. » Ad haec Franci respondentes regi dixerunt: « Nos, o inclyte rex, sacramento olim tibi fidem promisisse recolimus, utque mortem pro corporis tui salute subire parati essemus profiteri
Abbreviated transcription (Latin):
multas galliarũ ectãs
iuadens thesauros earũ diri¬
puit. unde inter cetera spolia
de ectã remensi urceũ miri
ponderis simul et decoris aspor¬
tauerũt. Pro quo beatꝰ Remi¬
gius ip̃iꝰ urbis pontifex
legatũ ad clodoueũ direx it
multa prece depostens. ut si
nõ aliud reciꝑe mereret᷑. saltẽ
urceus ille sibi redderet᷑. Tũc
rex legato precepit dicens.
Sequere inquit me usqz suessioms
Ibi que capta sũt forte missa
diuident᷑. Et si mͥ sors iusta
uas pro quo oras dederit. in
recipiendo eo milla tͥ gn̾abit᷑
mora. Parens ille precepto
iter regis usq ad destinatũ
prosecutus est locũ. Quo cũ
ꝑuenissent ex regis edicto
supellex cũcta in mediũ defer¬
tur sorte diuidenda. Porro rex
ueritus ne forte sorte missa
urteus ad alteriꝰ deueniret
dñium cõuocatis pͥncipibus
rõmis ordo exposcat pͥncipẽ
imperare potiꝰ subditis quod
uelit ꝙͣ prece deposte Ego tñ
fortissimi cõmilitones malo

Expanded text:
multas Galliarum ecclesias multas Galliarum ecclesias invadens, thesauros earum diripuit. Unde inter caetera spolia de ecclesia Remensi urceum miri ponderis simul et decoris asportaverunt. Pro quo beatus Remigius, ipsius urbis pontifex, legatum ad Clodoveum direxit, multa prece deposcens ut, si non aliud recipere mereretur, saltem urceus ille sibi redderetur. Tunc rex legato praecepit, dicens: « Sequere inquit, me usque Suessionis, ibi quae capta sunt sorte missa dividentur. Et si mihi sors justa vas, pro quo oras, dederit, in recipiendo eo nulla tibi generabitur mora. » Parens ille praecepto iter regis usque ad destinatum prosecutus est locum. Quo cum pervenissent, ex regis edicto supellex cuncta in medium defertur sorte dividenda. Porro rex veritus ne forte, sorte missa, urceus ad alterius deveniret dominium, convocatis principibus  Cum rationis ordo exposcat principem imperare potius subditis quid velit quam prece deposcere, ego tamen, fortissimi commilitones, malo
Abbreviated transcription (Latin):
francorũ ex sup̃memo¬
rãta uxore sua habuit filiũ
noĩe clodoueũ Qui ut etate
indies sic etiã morũ crescebat
probitate. Quo tpẽ fume ua¬
lida totam pene burgũdiami
cens studuit agere rem. Missis
nãq pueris congregauit
coangustabat. hos toto egesta¬
tis tp̃e ꝓpriis aluit et fouit
sumptib. Quadã itaq die
ei tam pio operi insistenti
uox de suꝑnis audita ẽ dices
Quia inquit o edici mͥ in
mẽbris meis esurienti alimo¬
mam contulisti. semini tuo
Fidelis utiqz deus in u̾bis suis
et sanctus in oĩb operibus
suis. fidelem famulũ de pͥmio
iusti laboris uoluit ẽẽ secuꝵ
Nterea Rex childeritꝰ
curricula francorũ stremie
gubernasset regnũ ex hac
uita decessit. Huic hereditario
iure successit sũpdutꝰ clodoueꝰ
uir in rebus bellicis stremiꝰ
nulliq pͥorũ iurtute secundũs
Iuc siagrũ romanorũ pat̾ciũ
egidii filiũ a suessionis cĩtate
expulit. eamqz sue ditiomi
subdidit.
Plercitus sane francor

Expanded text:
Francorum, ex supra memorata uxore sua habuit filium, nomine Clodoveum. Qui, ut aetate in dies, sic et morum crescebat probitate. Hoc tempore, fame valida totam pene Burgundiam cens, studuit agere rem placitam; missis namque pueris congregavit coangustabat, hos toto egestatis tempore propriis aluit ac fovit sumptibus. Quadam itaque die, ei tam pio operi insistenti vox desuper audita est, dicens: « Quia inquit, o Edici, mihi in membris meis esurienti alimoniam contulisti, semini tuo aeculi. Fidelis utique Deus in verbis suis, et sanctus in omnibus operibus suis , fidelem famulum de praemio justi laboris voluit esse securum. Interea rex Childericus, curricula Francorum strenue gubernasset regnum, ex hac vita decessit. Huic haereditario jure successit supradictus Clodoveus, vir in rebus bellicis strenuus nullique priorum virtute secundus. Hic Siagrium Romanorum patricium, Egidii filium, a Suessionis civitate expulit, eamque suae ditioni subdidit. xercitus sane Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
Arolus gr̃a dei rex
francorũ et longobar¬
Dor̃u ałq pat̾tius romanoꝵ
omibus ep̃is abb̃ibus comitib
seu iimorib nr̃is. Si oportuã
bñficia ad loca stãꝵ eccliãrũ
uel sacerdotibus prestare non
desinmꝰ. hoc proculdubio ad
eterña bt̃itudine retribuendã
confidimꝰ. Igit᷑ cognostat mag
intudo seu utilitas uestra qͣlit̾
uenerabilis uir rotbertus
abbas de basilica sancti uincẽtii
uel domni germam ubi ip̃e
pciosus corpore requiestit.
clemenciã regni nr̃i suggessit
nobis offendit relegendã. ubi
reperimꝰ insertũ qualit᷑ p̃p
cũq in regno nr̃o negocĩãtes
ip̃iꝰ sancti loci ꝑgere uelit
sicut ip̃e rotbertus abbas m̃care
uidet᷑ tam ad luminaria tõ¬
paranda. uel pro reliqua nc̃ti ͭ ͤ
discurrẽtes tan ultra ligerimi¬

Expanded text:
ex Francorum et Langobardorum atque patricius Romanorum, omnibus episcopis, abbatibus, comitibus seo junioribus vestris. Si oportuna beneficia ad loca sanctarum ecclesiarum vel sacerdotibus prestare non desinemus, hoc nos procul dubium ad aeternam beatitudinem retribuere confidimus. Igitur cognuscat magnitudo seo utilitas vestra qualiter venerabilis vir Hrotbertus abba de basilica sancti Uincenti vel domni Germani ubi ipse preciosus corpore requiescit clementia regni nostri suggessit nobis ostendedit relegendam ubi reperimus insertum qualiter propter cumque in regno nostro negociantes ipsius sancti loci pergere vellent, sicut ipse Hrobertus abbas mereare videtur, tam ad luminaria comparanda, vei pro reliqua necessitate discurrentes tam ultra Ligere q
Abbreviated transcription (Latin):
riam patienti compati. et rele¬
uato congratulari. Etẽm̃ usq
ad illud tempus tanta incubue¬
rat procellarũ uis pluuiaꝵq
uehemencia ut extra solitũ
aquarũ suꝑ excresteret habũ¬
dancia. flatus uentorũ ĩꝑuia¬
biles redderet Fluminũ alueos
S in illius absolutione ita qdã
quam et multo tp̃e ĩuisam sere¬
nitatem rediret. Imperator go
ab eo loco iter cepit. s nequaꝙ

Expanded text:
riam patienti compati et releriam patienti compati et relevato congratulari: Etenim usque ad illud tempus tanta incubuerat procellarum vis pluviarumque vehementia, ut extra solitum aquarum excresceret superhabundantia, flatusque ventorum inperviabiles redderet fluminum alveos; sed in illius absoquam et multo tempore invisam serenitatem rediret. Imperator ergo ab eo loco iter coepit, sed nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ip̃i eũ destituissent ac
constaret hoc actũ iudicio epi¬
scopali. Cum hac gͦ satisfa¬
ctione predicti remissi sunt
legati ad eos qui se miserant
odo necño et fulco et hugo
abbates ad se uenirent. qͣtinꝯ
cũ eis deliberaret᷑ quom ꝰ peti ͦ
eorũ impleri posset. Precepit
sibi in crastinũ dirigerentur
qui tempus aduentus supra¬
dictorũ ab eo cognoscerent
uirorũ. et sit ad condictã diem
sib occurrerent de cã sũp̃dicta
tractaturi. Etẽm mutato cõsilio
cũ his qui eius fauore duce¬
bant᷑ reluto patre in mõsterio
sancti dyonsii ip̃e burgũdiã
petut. Uiennã usq ꝑuenit
ibidem q statiuã face̾ delegit.
At uero hi qui cũ imꝑatore
remãserãt eũ ad recipiendas
imperatorias hortabãt᷑ infulas
sancti dyonisii ep̃ali mĩst̾io
uoluit reconciliari. et per
manꝰ ep̃oꝵ armis consensit
accingi. In qua re tanta exul¬
tatio excreuit populi ut etiã
ip̃a elemẽta uiderent᷑ et ĩui¬

Expanded text:
cum ipsi eum destituissent ac cum ipsi eum destituissent ac constaret hoc actum iuditio episcopali. Cum hac ergo satisfactione praedicti remissi sunt legati ad eos, qui se miserant; Odo, necnon et Fulco sed et Hugo abbates, ad se venirent, quatinus cum eis deliberaretur, quomodo petitio eorum impleri posset; precepit sibi in crastinum dirigerentur, qui tempus adventus supradictorum ab eo cognoscerent virorum et sic ad condictam diem sibi occurrerent, de causa supradicta tractaturi. Enimvero mutato consilio, cum his qui eius favore ducebantur, relicto patre in monasterio sancti Dyonisii, ipse Burgundiam petiit, Uiennam usque pervenit, ibidemque stativam facere delegit. At vero hii, qui cum imperatore remanserant, eum ad recipiendas imperatorias hortabantur infulassancti Dyonisii episcopali ministerio voluit reconciliari et per manus episcoporum armis consensit accingi. In qua re tanta exultatio excrevit populi, ut etiam ipsa elementa viderentur et iniu
Abbreviated transcription (Latin):
plurimis sociorũ ex burgũdie
partibus coactis ad maternã
Fluuiũ usq ꝑuenerũt. et ibi
partim auctoritate atq inteni¬
perie aeris retardati. partim
pro colligendis socus suspensi.
ini uilla bonogilo et ei que cͥcũ¬
iacent p̾dus aliquot consedere
diebus. Instabat sane sancte
qua dragesime tempus cuius
ebdomada pͥma feria quinta
missi sũt ab illis legati adrebaldꝰ
abbas et gantselinꝰ comes
ad lothariũ filiũ imꝑatoris
postulãtes ut eis absolutus
custodis uinculis imperator
redderet᷑. Quor̃ũ si pareret
postulatiom ip̃i quoq ei cã
apud patrem selutis et hono¬
ris olim depositi forent. Oi
ałs etiam si necesse esset cũ
sui periculo eũ requisituri.
et resistentibus sibi in hac
re cũ armis deo iudice essent
obuaturi. Dane huic madato
respondit lothariũs. nullũ plꝰ
se uel compati paterne cala¬
mitati uel congaude ꝓsꝑitati
nec debere sibi imputari cul¬
pam semoratus sibi oblati

Expanded text:
plurimis sotiorum ex Burgundię plurimis sotiorum ex Burgundię partibus coactis, ad Matronam fluvium usque pervenerunt, et ibi partim austeritate atque intemperiae aeris retardati, partim pro colligendis sotiis suspensi, in villa Bonogilo et eis quae circumiacent praediis aliquot consedere diebus. Instabat sane sanctae quadragesime tempus; cuius ebdomada prima, feria V., missi sunt ab illis legati, Adrebaldus abbas et Gautselmus comes, ad Hlotharium filium imperatoris postulantes, ut eis absolutus custodie vinculis imperator redderetur. Quorum si pareret postulationi, ipsi quoque ei causa apud patrem salutis et honoris olim dispositi forent, sin alias, etiamsi necesse esset cum sui periculo, eum requisituri et resistentibus sibi in hac re cum armis, Deo iudice, essent obviaturi. Sane huic mandato respondit Hlotharius, nullum plus se vel compati paterne calamitati vel congaudere prosperitati, nec debere sibi imputari culpam senioratus sibi oblati,
Abbreviated transcription (Latin):
epõs de sui deiectione cõquere¬
bat᷑. S cũ quidã in italiam
confugissent aliqui uocati obe¬
dire noluissent solus ebo eor
qui impetebãt᷑ affuit. Qui cũ
rõms reddente causa super
talibus urgeret᷑. causabat᷑ se
solũ relictis om̃ib in quorũ
pñcia hec facta fuerãt urgeri
At uero ceteri ep̃i cũ obtende¬
rent ncc̃itatẽ presencie excu¬
sarent aũt uolũtatem ĩnoce¬
cie. isdem ebo tandẽ moleste
ferens talib extediari cõsilio
petito aliquoꝵ ep̃orũ ipse
in se quãdam confessionem
p̃dicauit. confirmauit qz se
et indignũ sacerdocio et irre¬
uocabiliter eo abstinẽ iudi¬
cauit. Quod et ep̃is et per
eos imperatori contradidit.
Quo facto agobardus lugdu¬
nensis archiepũs qui euocatꝰ
uenire distulit. cũ ter ẽẽt euo¬
catus ad satisfactionẽ ab ecc̃ẽ¬
ueniens cũ pontes destructi. na¬
uesq alto demerse transitũ
prohibuissent substitit. Porro
Uuernius et berhardus comites

Expanded text:
episcopos de sui deiectione conquereepiscopos de sui deiectione conquerebatur, sed cum quidam in Italiam confugissent, aliqui vocati oboedire noluissent, solus Ebo eorum qui impetebantur affuit. Qui cum rationis reddende causa super talibus urgeretur, causabatur se solum, relictis omnibus in quorum praesentia hec facta fuerant, urgeri. At vero cum ceteri episcopi obtenderent necessitatem praesentię, excusarent autem voluntatem innocentiae, hisdem Ebo tandem moleste ferens talibus extediari, consilio petito aliquorum episcoporum, ipse in se quandam confessionem praedicavit, confirmavitque se et indignum sacerdotio et inrevocabiliter eo abstinere iudicavit; quod et episcopis et per eos imperatori contradidit. Quo facto, Agobardus Lugdunensis archiepiscopus, qui evocatus venire distulit, cum ter esset evocatus ad satisfactionem, ab eccleeniens, cum pontes destructi navesque alto demerse transitum prohibuissent, substitit. Porro Uuerinus et Berhardus comites,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i sibi p̾ripuerãt absq cucta¬
tione ecclesus restitui. Missos
etiã ꝑ ciuitates et monasteria
tͣnsusit. statim q ecclesiasticũ
pene collapsũ in antiquũ statũ
erigi iussit. Item qz p̾cepit ut¬
missi per singulos comitatus
irent. qui ĩmanitatẽ p̃donũ
atq latronũ. que ĩaudita
emerserãt cohiberẽt. et ubi
eorũ maior uis ĩcubuerat.
etiã eorũ comites. Uicios et
ep̃orũ hoĩes ad tales ẽiũcẽdos
et proterendos sib aciscerẽt.
et de his singłis sibi ĩ ꝓxĩo
placito generali wuarmatiã
remĩciarent. quod futurũ
tͣnsacta hieme et suadente uer
hiberm tp̃is aquisgram. Inde¬
qz profectus est ad theodonis
uillam ante natalem dm̃.
quam festiuitatẽ mettis cũ
suo fratre drogone celebuit.
Ane solempnitatẽ puri¬
ficatois sancte marie
in eadem theodoms uilla agẽ¬
dam constituit. Ubi etiã ppłs
cui preceptũ fuerat occurrit.
Quo consistens contra qͦsdã

Expanded text:
ipsi sibi praeripuerant, absque cunctaipsi sibi praeripuerant, absque cunctatione ecclesiis restitui. Missos etiam per civitates et monasteria transmisit, statumque ecclesiasticum pene collapsum in antiquum statum erigi jussit. Itemque pmissi per singulos comitatus irent, qui inmanitatem praedonum atque latronum, quae inaudita emerserant, cohiberent, et ubi eorum maior vis incubuerat, etiam eorum comites vicinos et episcoporum homines ad tales evincendos et proterendos sibi adscisserent. Et de bis singulis sibi in proximo placito generali Uuarmatiam renuntiarent, quod futurum ansacta hieme et suadente vernhiberni temporis Aquisgrani, indeque profectus est ad Theodonis villam ante natalem Domini, quam festivitatem Metis cum suo fratre Drogone celebravit; sane sollempnitatem purificationis sanctae Marię in eadem Theodonis villa agendam constituit, ubi etiam populus, cui praeceptum fuerat, advenit. Quo consistens, contra quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
uius ligeri confluit. Quo
positis hinc inde castris. occur¬
rit etiam patri pipuꝰ filiꝵ
tũ qũato potuit apparatu m¬
litari Infractus gͦ iuribus
lotharius supplex ad patrem
uenit. Quem ille cohercitũ
uerbis et obligatũ tã ip̃m
ꝙͣ proceres eius quibus uo¬
luit sacͣmẽtis in ytaliã remisit
oppilatis angustus itmerũ.
que ittiliã tͣnsmmittũt. ne quis
transire posset sme licencia
custodientiũ. Quib ꝑactis
aurelianis usq cũ filio ꝑue¬
ut ludouico. Ibi q tã cũ filio
ꝙͣq aliis reditu ad propria
indulto parisius ip̃e uenit.
Habuit aũt eo tp̃e circa missã
sancti martim cõuentũ gñalem¬
in attimaco palacio. ubi cũ młta
ꝓperam molita purgare decre¬
iusset tam in eccliãsticis ꝙͣ in
publicis rebus tũc p̃cipue fue¬
rũt ista. Mandauit filio pipino
ꝑ hermoldũ abbem res ecclĩasti¬
cas que in regno eius erãt qͣs
uel ip̃e suis attribuerat. uel

Expanded text:
vius Ligeri confluit. Quo vius Ligeri confluit. Quo positis hinc inde castris, occurrit etiam patri Pippinus filius cum quanto potuit apparatu militari. Infractus ergo viribus, Hlotharius supplex ad patrem venit; quem ille cohercitum verbis, et obligatum tam ipsum quam proceres eius quibus voluit sacramentis, in Italiam remisit, oppilatis angustiis itinerum que Italiam transmittunt, ne quis transire posset sine licentia custodientium. Quibus peractis, Aurelianis usque cum filio pervenit Hludouuico, ibique tam filio quamque aliis reditu ad propria indulto, Parisius ipse pervenit. Habuit autem eo tempore circa missam sancti Martini conventum gin Attiniaco palatio, ubi cum multa perperam inolita purgare decrevisset tam in ecclesiasticis quam publicis rebus, tunc praecipue fuerunt ista. Mandavit filio Pippino, per Ermoldum abbatem, res ecclesiasticas quae in regno ejus erant, quas vel ipse suis attribuerat, vel
Abbreviated transcription (Latin):
militari post capta urbem
gozeselmꝰ comes. itẽq samla
comes. necño et madalelmus
uassallus dñitus capite plexi
sũt. S et gerberga filia quondã
u̾uillermmi comitis tanꝙͣ uene¬
fica aquis prefocata est. Que
uenerat. In qua urbe huiꝰ ce¬
modi suscepit nuĩciũ qui ẽũ
ualde reddidit mestũ. et lotha¬
rius quidem eius filius a cabil¬
lone iter suscepit. ad augusti¬
ad urbeni. Deinde in paguni
cenomanicũ in ullam cuius
uocabulũ est matualis deuenit.
At imperator cũ suis maxĩsq
copus simul et ludonico filio
eũ prosequit᷑. Quo audito
filius eius lotharius iamq
receptis suis nõ multo in t̾uallo
a patre castra fixit Ibiq qͣtuor
diebus legatis int̾currẽtibus
moratũ est. Quarta sane
nocte lotharius cũ suis õibus
referre pedem in posteriora
cepit. Contra quem pater
imperator compendioso itm̃e
obambulabat. us quo ꝑuentũ
est ad fluuiũ ligerim prope
castrũ blesense quo tirca flu¬

Expanded text:
militari post captam urbem militari post captam urbem Gotselmus comes itemque Sanila comes necnon et Madalelmus vasallus dominicus capite plexi sunt, sed et Gerberga filia quondam Uuillelmi comitis tamquam venefica aquis praefocata est. LIIIvenerat, in qua urbe huiuscemodi suscepit nuntium, qui eum valde reddidit mestum. Et Hlotharius quidem eius filius a Cauillono iter suscepit ad Augustiad urbem, deinde in pagum Cenomannicum in villam, cuius vocabulum est Matualis, devenit. At imperator cum suis maximisque copiis simul et Hludouuico filio eum prosequitur. Quo audito, filius eius Hlotharius, iamque receptis suis, non multo intervallo a patre castra fixit; ibique quattuor diebus legatis intercurrentibus moratum est. Quarta sane nocte Hlotharius cum suis omnibus referre pedem in posteriora coepit. Contra quem pater imperator compendioso itinere obambulabat, usquequo perventum est ad fluvium Ligerim propter castrum Blesense, quo Ciza flu
Abbreviated transcription (Latin):
comes cũ plurimis socũs
castrũ cabillonũ ut tũq cõ¬
muniuit. ut si quid ab adũsaꝵ
partiũ studiosis aliquid moli¬
ret᷑ nour sibi suisq foret recep¬
taculo ac munitiom. Quodcũ
comꝑtũ lothario foret ĩprouis ꝯ
illut aduenire disposuit. quod
tñ facere nequiuit. Aduenit
tamen et oppĩdũ circũdedit
que in circuitu ciuitatis erãt
incendio flagrata sũt. Pugna¬
tũ est acriter diebus quĩq
et tandem ad deditionẽ pͥmũ
urbs recepta est. Post auten
uersa uite crudeliũ more uictoꝵ
pͥmo quidem direptionib eccle¬
sie uastate. thesauri dep̃dati
uel cõmunes sũt direpte copie
Ad ultimũ uero ciuitas uoraci
depasta est incendio. preter
unã basilicam paruã que
stupendo miraculo cũ hinc inde
seiuentib cincta fuerit. et
labentib Flãmis tñ nõ potuit
aduri. Fuit aũt consecrata
deo ni honore beati georgii
martiris. Nec tñ lotharii
uolũtas fuit ut ciuitas succen¬
deret᷑. Adclamatione porro

Expanded text:
comes cum plurimis sotiis castrum Cauillonum utcumque communivit, ut si ab adversarum partium studiosis aliquid moliretur novi, sibi suisque foret receptaculo atque munitioni. Quod cum compertum Hlothario foret, inprovisus illuc advenire disposuit, quod tamen facere nequivit. Advenit tamen et oppidum circumdedit; que in circuitu civitatis erant, incendio conflagrata sunt. Pugnatum est acriter diebus quinque, et tandem ad deditionem primum urbs recepta est; post autem versa vice crudelium more victorum primo quidem direptionibus ecclesię vastate, thesauri depraedati vel communes sunt direptae copię, ad ultimum vero civitas voraci depasta est incendio, praeter unam basilicam parvam, quae stupendo miraculo, cum hinc inde sevientibus cincta fuerit et lambentibus flammis, tamen non potuit aduri; fuit autem consecrata Deo in honore beati Georgii martyris. Nec tamen Hlotharii voluntas fuit, ut civitas succenderetur. Adclamatione porro
Abbreviated transcription (Latin):
negotio peracto hi qui uicto¬
ria potiti sũt cũ neq ib con¬
sistere posse satis tutũ uide¬
ret᷑ neq ad lothariũ se iug̃e
ualerent. uerentes ne aut
ibi consistentibus imperator
suꝑueniret. aut certe ad suos ꝓpe¬
rantibus in itmẽ obiuaret ad
lothariũ quãtotiꝰ mittũt ut
sib suppeditaret᷑. quos tanti
disch̃s circũuallarat metus
Qui audito eorũ ꝑiculo et
rebus gestis eis deliberauit.
sucturrere.

Expanded text:
negotio peracto, hii qui victonegotio peracto, hii qui victoria potiti sunt, cum neque ibi consistere posse eis tutum videretur neque ad Hlotharium se iungere valerent, verentes ne aut ibi consistentibus imperator superveniret aut certe ad suos properantibus in itinere obviaret, ad Hlotharium quantotius mittunt, ut sibi subpeditaretur, quos tanti discriminis circumvallaret metus. Qui audito eorum periculo et rebus gestis, eis deliberavit succurrere.
Abbreviated transcription (Latin):
tione sese exercuit. et post
sancti penthecostes festiuitatẽ
in partes romerici montis
uenatiom atq piscationi ope¬
rani dedit. Sane recedente filio
imperatoris lothario a patre
et in partes predictas abẽũte
remãserãt in neustrie partib
Lambertus comes et matfridꝰ
ceteriq ꝙ plurimi qui easdem
partes ꝓpria ui tenere inte¬
bant᷑. Quam rem egre ferẽtes
odo comes et alii multi impe¬
ratoris fauentes partibus
cõtra eos arma corpiũt. eosq
pellere illis intebant᷑ locis:
aut certe cũ eis congredi.
Que res cũ segnius ꝙͣ decuit
ãministraret᷑ et minus caute
circũspiceret᷑ nõ m̃imã eis
intulit calamitatẽ. Dũ eĩ inspe¬
rato illis hostes suꝑuenerũt
illi aũt mĩori ꝙͣ res postulabat
cautela ꝟterent᷑ uterent᷑ insi¬
stentibus terga hostib mida¬
uerũt. Ibi q et ip̃e odo cũ
fr̃e interut uuillermo pluri¬
mis q aliis. ceteri salutẽ in
fuge subsidio posuerũt. Quo

Expanded text:
tione sese exercuit, et post tione sese exercuit, et post sancti pentecostes festivitatem in partes Romerici montis venationi atque piscationi operam dedit. Sane recedente filio imperatoris Hlothario a patre et in partes praedictas abeunte, remanserant in Neustrię partibus Lantbertus comes et Matfridus ceterique quamplurimi, qui easdem partes propria vi tenere nitebantur. Quam rem ęgre ferentes Odo comes et alii multi imperatoris faventes partibus , contra eos arma corripiunt eosque pellere illis nitebantur locis aut certe cum eis congredi. Que res cum segnius quam decuit administraretur et minus caute circumspiceretur, non minimam eis intulit calamitatem: Dum enim insperato illis hostes supervenerunt, illi autem minori quam res postulabat cautela uterentur, insistentibus terga hostibus nudaverunt; ibique et ipse Odo cum fratre interiit Uuillelmo plurimisque aliis, ceteri salutem in fuge subsidio posuerunt. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
opperiebat᷑ filiũ pipinũ et
eos qui tnͣs maternã residebãt.
szet eos qui tͣnsrhenũ ad ludo¬
uicũ filiũ eius confũgiũ fece¬
rant. s et ip̃m filiũ qui ad ẽit
uemiebat ludonicũ. Quo cõsi¬
stenti medio quadragesie
tpẽ arridente etiã leticia ip̃iꝰ
diei et officii et hortante çan¬
tilena eccł̃ia ac dicentes. Le¬
tare ierlm et diem festũ agite
om̃s qui diligitis eam maxĩa
multitudo fideliũ suorũ ibidem
octurrit. cõgratulãs leticie cõi
Quos imperator benigne susti¬
piens et pro fidei integritate
gr̃as agens pipniũ quidem
filiũ in aquitamã cũ leticia di¬
misit. ceteros aũt ad loca sibi
cõgrua redire letus ꝑmisit.
Ipe aũt aquisgram ꝑuenit.
Ibi q iudich augustã ab italia
ducentib rataldo ep̃o et bone¬
facio. s et pipiũ recepit. filiũ
porxo searolum iamdudũ secũ
habebat.
Bidem q pasche solem¬
ꝓntatem cũ solita deuo¬
tione peregit. Post ciuꝰ cele¬
britatem per ardenniã uena¬

Expanded text:
 filium Pippinum et eos qui trans Matronam residebant, sed et eos qui trans Hrenum ad Hludouuicum filium eius confugium fecerant, sed et ipsum filium qui ad eum veniebat Hludouuicum. Quo consistenti medio quadragesime tempore, arridente etiam letitia ipsius diei et offitii exhortante cantilena ecclesiae ac dicente: Letare Hierusalem , et diem festum agite omnes, qui diligitis eam, maxima multitudo fidelium suorum ibidem occurrit, congratulans letitiae communi. Quos imperator benigne suscipiens et pro fidei integritate gratias agens, Pippinum quidem filium in Aquitaniam cum letitia dimisit, ceteros autem ad loca sibi congrua redire letos permisit. Ipse autem Aquisgrani pervenit, ibique Iudith augustam ab Italia reducentibus Rataldo episcopo et Bonefatio, sed et Pippinum recepit – filium porro Karolum iamdudum secum habebat –, ibidemque paschę sollemnitatem cum solita devotione peregit. Post cuius celebritatem per Arduennam vena
Abbreviated transcription (Latin):
in nouo castello/ quod iuxta
arduennã situm est custodiri
fecit. In qua custodia usq ad
tempus quo idem harloman ꝯ
romã profectus est dicit᷑ per¬
mansisse.

Expanded text:
in Novo – castello, quod iuxta Arduennam situm est, custodiri fecit, in qua custodia usque ad tempus, quo idem Carlomannus Romam profectus est, dicitur permansisse.
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Qui uero dicũt se ĩuste
ꝓp̾etatem illorũ ꝑdidisse ue¬
mant in nr̃am presenciam
et sicut iustũ est ita illis iudi¬
cet᷑ et sua recipiant.

Expanded text:
fuit; qui vero dicunt se iniuste proprietatem illorum perdidisse, veniant in nostram praesentiam, et sicut iustum est, ita illis iudicetur, et sua recipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
Theoderico aũt regnũ gũtrãm
quod childebertus iure adopti¬
ons tenuerat sorte obuemt
Qui etiã sibi sedes in his locis
in quibus et pͥores cõstituere
reges. Ad hos frẽs suie ad auiã
eorũ brunichildem extãt eplẽ
beati gregorii romani põtificis
augustinũ quem anglis saxo¬
nibus destinauerat ep̃m illis
cõmendãtis. In quib idem iur
dñi petenti memorate regnie
fatet᷑ se reliquias beatorũ apło

Expanded text:
Theodorico autem regnum Guntranni, quod Childebertus jure adoptionis tenuerat, sorte obvenit. Qui etiam sibi sedes in his locis, in quibus et priores constituere reges. Ad hos fratres et ad aviam eorum Brunechildem exstant epistolae beati Gregorii Romani pontificis, Augustinum, quem Anglis Saxonibus destinaverat episcopum, illis commendantis. In quibus idem vir Domini petenti memoratae reginae fatetur se reliquias beatorum apo
Abbreviated transcription (Latin):
xii. milia solidorũ se ei soluitõs
fore uice sua sponderent. hoc
p̾cipue ip̃is missis suis in mã¬
datis tradentes ut si horum
ꝓpensione in federe amiticiaꝵ
auerterent benuolenciã eorũ
ꝙͣ maxime et mire sͥ studerent
cocordiam. Tandem audita
utriusq partis smã patroci¬
mo se cõmisere francorũ. Tra¬
dita insuꝑ gũtrãno regi
ualle a methegis cognõiẽ bz
sic usq ad tp̃a agilulsi regis
sui memorata soluere tributa
Qui electos gentis sue legatos
his nõĩbus agilulfũ pompeiũ
ac gautonẽ ad clotariũ dire¬
xit francorũ pͥncipem postẽs
ut uectigal quod ei singłis
dependebat ãins remutteret
hi cͥcũuenti peciũa hos qͦs
intimos concilio regis fore co¬
gnouerãt. datis uidelz uinciuq
p̃cibus. et ita remisso solite p̃ẽ¬
sioms ouere redierũt ad ꝓpͥa

Expanded text:
duodecim millia solidorum se ei soluturos duodecim millia solidorum se ei soluturos fore vice sua sponderent. Hoc praecipue ipsis missis suis in mandatis tradentes ut, quorum propensiorem in foedera amicitiarum adverterent benevolentiam, eorum quam maxime unire sibi studerent concordiam. Tandem audita utriusque partis sententia, patrocinio se commisere Francorum, tradita insuper Guntranno regi valle Ametegis cognomine; sicque usque ad tempora Agilulfi regis sui memorata solvere tributa. Qui electos gentis suae legatos his nominibus, Agilulfum, Pompeium ac Gautonem, ad Clotarium direxit Francorum principem, poscens ut vectigal, quod ei singulis dependebat annis, remitteret. Hi, circumventis pecunia his, quos intimos consilio regis fore cognoverant, datis videlicet unicuique precibus, et ita remisso solitae pensionis onere, redierunt ad p