comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Int̃p Siquis dum necessitatersuas. & p&ere desidre
diquid quomodis sedecturũ eẽ ꝓmiserit ꝑ eptis que uo¬
luit constrinstur hociine dilatione implere cogatur
qđ si aliquid inccuro uł corgento uł in c&eris reb mnobilib
ob tulerit firmum sine scriptura ꝑmaneat quecrer nobils
in suffruguis scriptura penitus non requirat sed sola
tredicione firmatur qđ siloci orbaena uł rusto
dicre pͥlaccuerit scriptura sequatur aedꝙ traedicio &
sine tale scrpturco possessione clterius &rediderit ocupadã
reus uiolenciaeteneatur & in tegrx qđ inua sit reddat om̃a
suc rep&itionem dampnaito Ux DERGNORIBUS

Expanded text:
io. Si quis, dum necessitates suas expedire desiderat, aliquid commodi se daturum esse promiserit, perceptis quae voluit constrictus hoc sine ulla dilatione inplere cogatur. Quod si aliquid in auro vel argento vel in ceteris rebus mobilibus obtulerit, firmum sine scriptura permaneat, quia res mobiles in suffragiis scripturam penitus non requirunt, sed sola traditione firmantur. Quod si loca urbana vel rustica dare placuerit, scriptura sequatur atque traditio, etsine tali scriptura possessionem alterius crediderit occupandam, reus violentiae teneatur et integrum quod invaserit reddat omni sua repetitione damnata. DE PIGNERIBVS
Abbreviated transcription (Latin):
cia fuerit difinitum siuna causu ante quã puella iungitor
mortuus fuerit pat̃ matare placitũ nulla poterit rauo
nec abebit. puella liconcia aliut faciendi &iã si sponsus
mat̃ tutor curator uł ꝓpinqui alium uoluerint fuo
suscipere quã pat elegic sed pcaris ꝓmissio cirta spo
quẽ ipse suscepit firma ꝑmaneat nec ipse puelle suo consilio
conuo luntatẽ patris aliud ullaratione ꝑmut&ur p̃p¬

Expanded text:
ia fuerit definitum, si humano casu, antequam puella iungatur, mortuus fuerit pater, mutari placitum nulla poterit ratione, nec habebit puella licentiam aliud faciendi, etiamsi mater tutor aut curator vel propinqui alium voluerint fortasse suscipere, quam pater elegit, sed patris promissio circa sponsum, quem ipse suscepit, firma permaneat nec ipsi puellae suo consilio contra voluntatem patris aliud velle ulla ratione p
Abbreviated transcription (Latin):
poterit infirmare in illa uero donatione cuĩ sũma intradu¬
centoꝵ sołdrum p̃cium inuenitur &iã suesta defuerint.
nulla femines poterit sub quacũq caliditate aut obiectione
culumnia commouere sed qualis cũq cũdie & tp̃re scriptura

Expanded text:
donatione, cuius summa infra ducentorum solidorum pretium invenitur, etiamsi gesta defuerint, nulla feminis poterit sub quacumque calliditate aut obiectione calumnia commoveri, sed qualiscumque cum die et tempore scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
litecus post quam sponderit & cum pare tutore
uł curatore puelle uł ꝓpinquis depuelle coniunctio¬
uerit &alio uiro sipuella companxerit
osolutaerit ad ccdomnia uł ipsa uł quicũ que
iorum etom tradiderit qui a culpaẽ illius qui deferendo
conunctione sua adteri nubendi locum pate fecit.nam
si intrabiennium data fuerit qui obseru&ur euidencius

Expanded text:
litans, postquam sponderit, cum patres tutore vel curatore puellae vel propinquis de puellae conjunctioexcesserit, et alio viro se puella conjunxerit, absoluta erit a calumnia, vel ipsa, vel quicumque suorum eam tradiderit: quia culpa est illius, qui differendo coniunctionem suam alteri nubendi locum patefecit. Nam si intra biennium data fuerit, quid observetur, evidentius
Abbreviated transcription (Latin):
debitor creditori suorẽ ipse opignorata ad tẽpus uindre
ꝑ necessitatẽ conscripit̃ cacucione ꝓmittit qđ factum
l& ista reuocat & fieri penitus ꝓ ibere. cautsiquis credi¬
torem debitoris subtali ocasione uisus fuerit conparate
non sibi de instromentis blandiatur sed cum primum
uo luerit qui opressus debitum uendedit peccuniam
re uoc& & possessione suã recipiat. iii DERThib Qui

Expanded text:
si oppignoratam ad tempus, vendere per necessitatem conscripta cautione promittit: quod factum lex ista revocat, et fieri penitus prohibet: ita ut, si quis credito rem debitoris sub tali occasione visus fuerit comparare, non sibi de instrumentis blandiatur, sed cum primum voluerit ille, qui oppressus debito vendidit, pecuniam reddat et possessionem suam recipiat. DE
Abbreviated transcription (Latin):
ut nulli iudeo cristicnum abere liceat certe nullatenꝰ audeat᷑
ut xpĩanum sibi ebuerit udsua lege trunsfero presũma
qđ si fecerit nouerit se sublatis seruis poenam diguta tem
crimine subitur pam ante lege datu id fuerat statum
ut cristiano seruo indinatus fuisse stire sibi inp̃cium qđ¬

Expanded text:
ut nulli Iudaeo servum Christianum habere liceat, certe nullatenus audeat, ut Christianum si habuerit, ad suam legem transferre praesumat. Quod si fecerit, noverit se sublatis servis poenam dignam tanto crimine subiturum: nam ante legem datam id fuerat statutum, ut pro Christiano servo, si inquinatus fuisset pollutione Iu
Abbreviated transcription (Latin):
lergitatesuir insponsam aut & consensum parentum uit
ipsi suiuiris eẽ propria uoluntatẽ conscripserit & onã eti
scripturarum sollem pnitate firmauerit itcutiesto legiti¬
me facta doceantur & introdudo loco uł rerum tradi¬
tio sub sequantur quicquid &iam solemni donalione adius
de nomin atis tac̃ solem ni terreb: & traditis aputse ab er
dignoscitur adsponse dñm qua mcccipere noluit si nedila¬
tione aliqua transferatur. le relicum legis istius opus non
fragiliatem int̃dum & cusare possunt in aliquib cacusis sine¬
glegentes fuerint lex subuenire uoluit hictã specialit̃
uolurit eẽ consultum ut siqua in pupillaribus annis
marito suerit copulcita & & ponsalie tã lcengi tate ꝑne
segenciat actir non colloga uerit hiꝰ logir bene ficio & si¬

Expanded text:
largitatis vir in sponsam suam aut ex consensu parentum, aut ipse, si sui juris est, propria voluntate conscripserit et omni eam scripturarum solemnitate firmaverit, ita ut et gesta legitime facta doceantur, et introductio locorum vel rerum traditio subsequatur: quicquid tali et tam solemni donatione ad jusde nominatis tam solemniter rebus et traditis apud se habere dignoscitur, ad sponsae dominium, quam accipere noluit, sine dilatione aliqua transferatur. Reliquum legis istius opus non fragilitatem interdum excusari possunt, in aliquibus causis, si neglegentes fuerint, lex subvenire noluerit, hic tamen specialiter voluit esse consultum, ut si qua in pupillaribus annis marito fuerit copulata et sponsaliciam largitatem per neglegentiam actis non allegaverit, huius l
Abbreviated transcription (Latin):
Aliquanti ꝑ sua uoluntate suffrecgia de disse ꝓbatur
re contraraccione inhoneste & in licite p̃sumpserint
ideo p̃cipimus ut qui cum aliquid ꝓpr̃standus sibiq p&it
dediss& dignoscitur non haboat licencia rep&endi qui
uero rep&ere fuerit reform&or conatus hocille ha¬
becet qui coccepit adsi certe sublatum ei fuerit reforme¬
tur & cliud tantum illaqi abstullit fisto sogetur infer

Expanded text:
Aliquanti pro sua voluntate suffragia dedisse probanture contra rationem inhoneste et inlicite praesumpserunt. Ideoque praecipimus, ut quicumque aliquid pro praestandis sibi, quae petiit, dedisse dinoscitur, non habeat licentiam repetendi: qui vero repetere fuerit conatus, hoc ille habeat, qui accepit, aut si certe sublatum ei fuerit, reformetur et aliud tantum ille qui abstulit fisco cogatur infer
Abbreviated transcription (Latin):
xã ã conił quat̃o. hoc sane creditorib: uolumus eẽpestandũ
ut udor uđ seruus siuȩ ꝓcurator possessioer qui pecuniam
e creditore susciperit sinil derationib: suis dnio debuerit patamuã
iue mn accepit depulio qđ ab̵ creditoribus redilat .xxx iii. UU¬
SURIS ꝓmipp̃ conse a adr anodicnum astirẽ cegentem uetis

Expanded text:
 Interpretatio. Hoc sane creditoribus volumus esse praestandum, ut actor vel servus sive procurator possessionis, qui pecuniam a creditore susceperit, si nihil de rationibus suis domino debuerit, pro pecunia quam accepit de peculio quod habet creditoribus reddat. DE VSVRI
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse tenendus ẽ si pat᷑ mortuus ẽ. dȩ nupcus puelle altero no¬
re maluerint ipsa sponso priori deppriis facultatib quad rpe
scitis staciat qđ ceccepit astam̃ condicionẽ seruata ut postmo ie
contra pdistas ꝑsonas agere possint nullius arras que reuius

Expanded text:
et ipse tenendus est. Si pater mortuus est et de nubtiis puellae mater et ipse tenendus est. Si pater mortuus est et de nubtiis puellae mater bere maluerit, ipsa sponso priori de propriis facultatibus quadruplum satisfaciat, quod accepit: hac tamen condicione servata, ut postmodum contra praedictas personas agere possit, si illius arras, quem rennuit,
Abbreviated transcription (Latin):
if inater puelle aut si pater de fuerit tutor
tingat uł nutus peccti fuerint & sponsalia suscitiuerint si postea
mutata uoluntate rennuere uolueritq priu sus ciperat nõ adi¬
cuntur cedqua druplum sedea ttintũq r̃ suscepia resticuantur
na & sipuella mortua fuerit octantũ ađ accperant reddant sin
ueroumpuella do&cimum agens annum uss. adxii plenum suscep¬
its arras uł ipsec uł parentes tutr es cura toressi ue tenuerint
id obseruandum ẽ ut si fidẽ plac& mutare uoluerint & illum ren¬
nu& cuius sponsalia suscipe adquatrupena sine dubio teneatir pso
calũ nia ꝑtimes cat nã siuedua fuerit nihilꝑ &ate poterit & cusa¬
re si annium a libi deuertere & priorẽ sponsum reuer tere uo¬
luerit tunc quicumq suscepit sponsalioꝵ titulum in quad ruplã
reddat puella uero postduodȩcẽ &atissue annũ si pat̃ denus¬
tiis illius ciliut facere uoluerit quã ꝓmisit cedquadrupli pene

Expanded text:
vel mater puellae aut, si pater defuerit, tutortingat, de nubtiis pacti fuerint et sponsalia susceperint, si postea mutata voluntate rennuere voluerint quem prius susceperant, non addicantur ad quadruplum, sed ea tantum quae sunt suscepta restituant: nam et si puella mortua fuerit, hoc tantum quod acceperant reddant. Sin vero iam puella decimum agens annum usque ad undecimum plenum susceptas arras vel ipsa vel parentes tutores curatoresve tenuerint, id observandum est, ut si fidem placiti mutare voluerint et illum rennuant, cuius sponsalia suscepit, ad quadrupli poenam sine dubio teneatur perscalumniam pertimescat. Nam si vidua fuerit, nihil per aetatem poterit excusare, si animum alibi deverterit et priorem sponsum rennuere voluerit. Tunc quaecumque suscepit sponsaliorum titulo, in quadruplum reddat. Puella vero post duodecimum aetatis suae annum, si pater de nubtiis illius aliud facere voluerit quam promisit, ad quadrupli poenam
Abbreviated transcription (Latin):
consł qNt̃p. prior ordinatum legis fuerut ut siunus deã
sortibus ꝓquacũq necessitate remuindere uoluiss& & trane¬
us emendi licencia non liaberet sed hoo melius ꝓbact᷑ indultũ
ut qui cumq de suis rebus libero uititur arbitrio & p̃t̃mis¬
sis consortibus uł ꝓpinquis cui uoluerit uindendi libera
inter ꝑ sonae de p̃cio cuiuscumq rei conuenerit quam uis
uiłius quam uulebat resfuerat cum parata nulla tenus

Expanded text:
. Prior ordinatio legis fuerat, ut si unus ex consortibus pro quacunque necessitate rem vendere voluisset, extraneus emendi licentiam non haberet, sed hoc melius probatur indultum, ut quicunque de suis rebus libero utatur arbitrio, et praetermissis consortibus vel propinquis, cui voluerit vendendi liberam ersonas de pretio cuiuscumque rei convenerit, quamvis vilius quam valebat res fuerit conparata, nullatenus
Abbreviated transcription (Latin):
tens sc rebellis incuius neq cadire suplicium amplsimis potes¬
tites directa relatione instruant nese ueritas iusta catuo
qđ si uio latoris sepuleri quos potuerint secdm scania scnitibruis
pumire neglxerint iđ desupbiorib referre distullerit sacultatib
& honore priu&ur cuius quis truis sibi ad huc in pote statẽ positi siue
priucti ꝓpt̃ obmissam poenam uiolatoris sepulcri uoluerit acusa¬
torem mergere abeat libera ftcultatẽ nec delatoris formuid& in¬
uidiam cum primũ magis dignus sit qui se constant in ꝑb odisse mons¬
legem quac̃ pi& actis & religionis amor ẽ concipimꝰ ꝓuincies ꝓuincion¬
que rector ibus celeriter in notescere propriis iub& edistis utero¬
minosis pena reddactu in nocent̃ uiuetibur grãmpax sepultis¬

Expanded text:
tens, sic rebellis, in cuius nequeat ire supplicium, amplissimas potestens, sic rebellis, in cuius nequeat ire supplicium, amplissimas potestates directa relatione mox instruat, ne severitas iusta lentetur. Quod si violatores sepulcri quos potuerit secundum formam sanctionis huius punire neglexerit vel de superioribus referre distulerit, facultatibus et honore privetur. Cuius quisquis, sive adhuc in potestate positi sive privati, propter omissam poenam violatoris sepulcri voluerit accusator emergere, habeat liberam facultatem. Nec delatoris formidet invidiam, cum praemio magis dignus sit, qui se constanter inprobos odisse monslegem, quam pietatis et religionis amore concepimus, provinciis provinciarumque rectoribus celeriter innotescere propositis iubebit edictis, ut criminosis poena reddatur, innocenter viventibus gratulatio
Abbreviated transcription (Latin):
iore supplicio uehementius enim cohercendur ẽ que peccast
miserus sedur omne gricuur ftcõ clacritudo ꝑsone intollerã dum
Nimis &e crabilemꝰ non ferendum indue ne romien & tnul
scitatis & hab undecre criminibus quis quis igitur & hoc numen
sepul crorum uolator & titerit hulico đrici nom̃ cedmittat & sti¬
lo & scriptionis adictus ꝑp&ua de portione platatur qđ suta
ser uecre oparte recen sensemus ut neo ministris nec antestibu
suere neligione intedia cacusa statuamus es parcendum
ftes ciscant querelle nulliur in nocentia sccucicamus nocentes
tantum l&mĩa ꝑ sequitur sed qm̃ plerxq statis sclububur dissi¬
mulatio nem uenalium iudicum iugutur effectur psenti uibemꝰ
edido ut ꝑiuncie moderatur ad moniculo municipium fultus¬
possit censure ur̃e legis xerceat lic& nemoreur possit fascibus
lio securabus roluexari si quirtam̃ &titerii sic suꝑbur sic inoo¬

Expanded text:
iore supplicio: vehementius enim coercendus est quem peccasse iore supplicio: vehementius enim coercendus est quem peccasse mireris, scelus omne gravius facit claritudo personae. Intolerandum, nimis execrabile, non ferendum induere nomen et titulum sanctitatis et abundare criminibus. Quisquis igitur ex hoc numero sepulcrorum violator extiterit, ilico clerici nomen amittat et stilo proscriptionis addictus perpetua deportatione plectatur. Quod ita servari oportere censemus, ut nec ministris nec antistitibus sacrae religionis in tali causa statuamus esse parcendum. Facessant querellae: nullius innocentiam sauciamus, nocentes tantum lex nostra persequitur. Sed quoniam plerumque statutis salubribus dissimulatione venalium iudicum negatur effectus, praesenti iubemus edicto, ut provinciae moderator adminiculo municipum fultus censuram nostrae legis exerceat. Et licet nemo reus possit fascibus ac securibus reluctari, si quis tamen extiterit sic superbus, sic inpo
Abbreviated transcription (Latin):
roento pfund cedigine tantũ conscientie fue stuporaedimers
ucore uerendis aud eant int̃ ec̃ muisteriis sed ñ excidia fune yxcre¬
dem dr̃ posse plecceriq nocentes ꝓcantur inc sum qiuita mel¬
u Rorat comissoꝵ ticliũ fiditate nediutius tempor a nr̃amdi
leñt hiec dicta logẽ dami nam̃ quis quis igiu sepulera ꝓfunde indtor
q ui&is & lucis ipsius oster offoderit quisquis exhis quẽ lib& m arno¬
ra ul stexe subtullerit pene mox ab eatur obnoxius seruus coloũ¬
q. in hioc stccinore depliensus duciꝓtinus cedturm̃ta conuenuit¬
& side suac tuntum fuerint temeri iate consessiluant conmisco
sanguinem suo sidñs int̃ suplicia nullo int̃rogante nexuerint pan¬
ter puniantur inienui quoq: ꝗd similis p̃sumtio reos fecerit si fuuitas
plebeg& innullarũ fuerit fa¬
uant Splendidiores aũt uł di¬
gnitatib: nutibonorum suorum
mali& ictem multati perp&ua nontentur in facmia. Eler̃ cos
quos ttm diri operis constiterit austarer dignos credimus ma¬

Expanded text:
rofundam caliginem conscientiae suae stupore demersi, ut reverendis audeant interesse mysteriis et post excidia funerum credant deum posse placari, quem nocentes precantur incassum, quem vita melior exorat. Commissorum talium foeditalentur, hac edictali lege damnamus. Quisquis igitur sepulcra profundae violator quietis et lucis ipsius hostis effoderit, quisquis ex his quaelibet marmora vel saxa sustulerit, poenae mox habeatur obnoxius. Servos colonosque in hoc facinore deprehensos duci protinus ad tormenta conveniet. Si de sua tantum fuerint temeritate confessi, luant commissa sanguine suo; si dominos inter supplicia nullo interrogante nexuerint, pariter puniantur. Ingenui quoque, quos similis praesumptio reos fecerit, si fortasse plebei et nullarum fuerint favant; splendidiores autem vel dignitatibus noti bonorum suorum medietate multati perpetua notentur infamia. Clericos vero, quos tam diri operis constiterit auctores, dignos credimus ma
Abbreviated transcription (Latin):
abeat põtestatem filia quoq naturabs dficurili
rurtu furrit liceat ei ꝓpiti as &don are reliquere
fecculrates at condicione ut pectrem matre it quibi
tctio de in officioso testanto comp&it nallato us
p̃t mictat sed eis logib debittẽ uł donationis id mor¬

Expanded text:
Filia quoque naturalis si curiali nupta fuerit, licet ei proprias et donare et relinquere facultates, ea condicione ut patrem matremve vel quibus actio de inofficioso testamento conpetit nullatenus praetermittat, sed eis legibus debitam vel donationis vel mor
Abbreviated transcription (Latin):
u& erir iccpientie hioc religionis quã ueneram & colim dela¬
rat᷑ aerdiconis & lic& occcsus necessi tatẽ mens diuina nõsen¬
nac acctima tim̃ anime sedem corpoꝵ redictm & nestio quec ser¬
te rectioner occultus sepulcri honare l&iant᷑ cui tanta ꝑmun&
cunctis cura temporib: ut uideam̃ inos usu. sumtuinimio p̃ciosa
minitium m& calla trans ferri opero susq molas censolabo¬
fante componiqđ prudentiũ certe intellegentie recurauit
senibul crediderit eẽ p̃monte nimis barbarae & uesana
erudelitas munus & tranum lucẽ carentib: inuidere disti
tir ꝑ in &piabile crim̃ sepulcris monstrare celo apoꝵ re¬
liquas humanco natoꝵ hui nestndis celeris ut c&oris reor
ue hem̃tar clericusq. rella ꝑ sequitur quos portenur talib¬

Expanded text:
 colimus, declaratur arcanis. Et licet occasus necessitatem mens divina non sentiat, amant tamen animae sedem corporum relictorum et nescio qua sorte rationis occultae sepulcri honore laetantur, cuius tanta permanet cunctis cura temporibus, ut videamus in hos usus sumptu nimio pretiosa montium metalla transferri operosasque moles censu laborante conponi. Quod prudentium certe intellegentia recusaret, si nihil crederet esse post mortem. Nimis barbara est et vesana crudelitas munus extremum luce carentibus invidere et dirutis per inexpiabile crimen sepulcris monstrare caelo corporum reliquias humatorum. Huius nefandi sceleris inter ceteros reos vehementior clericos
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o suꝑstitutio peganoꝵ quoq damnata tem p̃rbus
inimica puplice discipline & ostes puplice xp̃iane
aed &cidium sui clem̃ciã nr̃a non in merito ꝓuocauit
manicheus loquimur quos & crubiles & tõto cabe
pellendos omnium r&ro principium statuta iudi¬
cacrunt nec desimulatione criminanuꝑ detecta pa¬

Expanded text:
p. Superstitio paganis quoque damnata temporibus, inimica publicae disciplinae et hostis fidei Christianae, ad excidium sui clementiam nostram non inmerito provocavit. Manichaeos loquimur, quos execrabiles et toto orbe pellendos omnium retro principum statuta iudicarunt. Nec dissimulationem crimina nuper detecta pa
Abbreviated transcription (Latin):
moriatur fructos quos ante coniugio constat &pensus
nullũ postea ad comunib filiis seu aberedib maritire¬
pentendi ab eant stccultatem Quod si uxor inuomarito
discesserit maritum recepit eadem lege constringi
ut &i ipsac adfiliis uł aberedib: uxoris de ipsis frutib:
qui incomiune & pensi sunt peniturnihil requirant

Expanded text:
moriatur, fructus, quos stante coniugio constat expensos, nullam postea a communibus filiis seu ab heredibus mater repetendi habeat facultatem. Quod et si uxor vivo marito decesserit, maritum praecipit eadem lege constringi, ut et ipse a filiis vel heredibus uxoris de ipsis fructibus, qui in commune expensi sunt, penitus nihil requirat
Abbreviated transcription (Latin):
furore rcipiuntur & eẽdumdũ statutas existimant nonten
neceno ẽ scutritatẽ nouaẽ quac̃ uidem̃ cesteñ inpene contẽta
quis enim nȩscit qui & as soliciter funestis ausib iti manꝰ elca¬
ribilem uiolentiã de fundorũ eenerib inferri lucen plerlum
sepulerã cedantur & quicquid religio u&latinusum licentie taxii
sucrilega p̃sũtione finismalor ũ iã nec maatius datur quoꝵ
supplicice constructio mise¬
scim̃ gnĩ necina fides & sit lutis membais animar abore

Expanded text:
e ad poenas dudum statutas existimant non teneri, necesse est severitatem novare, quam videmus hactenus inpune contemptam. Quis enim nescit quietos sollicitari funestis ausibus manes et horribilem violentiam defunctorum cineribus inferri? Luce palam sepulcra caeduntur et quidquid religio vetat in usum licentiae traxit sacrilega praesumptio. Finis malorum iam nec mortuis datur, in quorum supplicia constructio misenim - nec vana fide
Abbreviated transcription (Latin):
cere farttesse uoluerit non alit̃ poterit nisi ut primitur
corpore curie subiestoꝵ tostificactione coniungat & sic
siuo luerit intega ced eos siue donationis siue testam̃ coere¬
der scribendo trans ferri potuerint ftccultatis iĩiĩ. uero
picotiri uł matri euo uł auie quib de mofficioso testa m̃ tots¬
cio suppeit specialiter reseruata holest seut curiabr
seu libera curia naturalib: filus ita conferre legir istus
ordinetione ꝑ mittitur ita utea ciuitate inqua uł in
cuuis tritorio hiabitat naturales filios constituat cun¬
bitatio fuerit. & uoluerit eoniciui cate sua ficcere cun¬
aler hoc lox istoi p̃mictit ut inqua ꝓuintie elegerit
luri niude in m&ro pollitana ciuite instituendi natura¬
reuedio .xii. uiẽ consł. Lxisto acurialir testam̃ tum
fccert mimims ꝓhubentur ses at ielegitimos fil uc se uolue¬
rine sucultates sucas in tegrta sine inminutione celiquit de¬
relinquat c&erum si filii legitimiti desuerut quee lib asie

Expanded text:
e facere voluerit, non aliter poterit, nisi ut primitus eos corpori curiae sub gestorum testificatione coniungat, et sic, si voluerit, integras ad eos sive donatione sive testamento heredes scribendo transferre poterit facultates: quarta vero patri vel matri, avo aviae, quibus de inofficioso testamento actio subpetit, specialiter reservata. Hoc, seu curialis seu liber a curia, naturalibus filiis ita conferre legis istius ordinatione permittitur, ita ut in ea civitate, in qua vel in cuius territorio habitat, naturales filios constituat curbitatio fuerit et voluerit eos in civitate sua facere curiales, hoc lex ista permittit, ut in qua provincia elegerit, dummodo in metropolitana civitate, instituendi naturatamentum facere minime prohibentur, sed ita ut legitimis filiis, si voluerint, facultates suas integras sine inminutione aliqua derelinquant. Ceterum si filii legitimi defuerint, quemlibet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
scripsi l ereder & p̾tea in scđa uoluntatẽ illas instituit
uł ad ruc cersionẽ uocauit qui &icm si nontestatus fuisse
poterant in hereditatẽ defuncti titulo intestato succedere
qui ttũ posterior uoluntar de functi lic& non ꝑ fecta sic im

Expanded text:
scripsit heredes et postea in secunda voluntate illos instituit scripsit heredes et postea in secunda voluntate illos instituit vel ad successionem vocavit, qui, etiamsi non testatus fuisset, poterant in hereditate defuncti ab intestato succedere: quae tamen posterior voluntas defuncti, licet non sit perfecta, sic in
Abbreviated transcription (Latin):
ris & castori conscriptar̃ sed hocam pliur contin& uts
aliquir iure p̃terio condiderit testrimñtũ iodest sente
aut litteras restit tunc umiprose adibeat sus eritauẽ
nam &ns urcriptorer nescient quid intesta m̃ti peginã
fuisse idicctum dũ modo unodie sup̃sentia testoris simul om̃s
regati atestictore sus cribant ÷ suis sigillis suscriptm muni¬
unt testamentum ꝑnucupatiqem quoq liolest sine scriptura
q: sua puplicare maluerit uoluntatem continuo conuocatir
simul una ora septem testib pnimum ꝓquare eos conuenir
rogaiuerit euidenter & placi& ut quia testam̃ tum non fec
illi aaput iesta de funati puplicent & cillegent uolunta tẽ
Si quis aut̃ facta legitimo testam̃to aliud postea uoluerit
infirmum nisi sequens testam̃tum omni fuerit firmitatẽ
subs criptum & legitimo testimonio fuerit roboratum.
Namsi in ꝑfecta fuerit forsitant deficientis scđa uoluntas
tunc ualeat. Simn primo testam̃to qđ fecerat ex traneo

Expanded text:
ris auctoritate conscripta sunt, sed hoc amplius continet, ut, si aliquis iure praetorio condiderit testamentum, id est quod septem aut litteras nescit, tunc octavum pro se adhibeat subscriptorem. Nam etsi subscriptores nesciant, quid in testamenti pagina fuisse dictatum, dummodo uno die sub praesentia testatoris simul omnes rogati a testatore subscribant ac suis sigillis subscriptum muniant testamentum. Per nuncupationem quoque, hoc est sine scriptura, qui suam publicare maluerit voluntatem, convocatis simul una hora septem testibus, primum pro qua re eos venire rogaverit evidenter explanet, ut, quia testamentum non fecit, illi apud gesta defuncti publicent et allegent voluntatem. Si quis autem facto legitimo testamento aliud postea facere infirmum, nisi sequens testamentum omni fuerit firmitate conscriptum et legitimo testium numero roboratum. Nam si inperfecta fuerit forsitan deficientis secunda voluntas, tunc valeat, si in primo testamento quod fecerat extraneos
Abbreviated transcription (Latin):
xiłe odtb constpł ualentiniano. & cenatolio Intp̃ Ac lege
censitum ẽ. ut si fluuiur clueum suum paculatom inalia
paerte contullerit terciam adquir& cuius finibus
speccium t̾re dignostitur contullisse quam rem benefi¬
cium q porsorib ced quisitam nullur ił fisealem audeat
uindicare cuirei tributũ ullus aediciat. Siquis & iam
palude suo studio diriua uerit Nccdusum fertilitatis ad¬
duxerit similiter hocis qui& soluit sine cessum ꝑp&uo
iure porsideat neq quisquam oe ccudeat ad nr̃a munificon¬
nc pustulare. Yi Debonis decuriorum. et dexa

Expanded text:
ac lege sancitum est, ut, si fluvius alveum suum paulatim in aliam partem contulerit, terram illi adquirat cuius finibus spatium terrae dinoscitur contulisse. Quam rem beneficio aquae possessoribus adquisitam nullus velut fiscalem audeat vindicare, cui rei tributum nullus adiciat. Si quis etiam paludes suo studio derivaverit et ad usum fertilitatis adduxerit, similiter hoc is qui excoluit sine censu perpetuo iure possideat neque quisquam hoc audeat a nostra munificentia postulare.
Abbreviated transcription (Latin):
cum fructib reddant qđ sirem relittm pacrentibur
taneto maluerint seccrecm̃to p̃bito de quairtitate hen¬
ditatis quar tat̃ partẽ curie inp̃cio mox refundant᷑ . ma¬
tri quoq uł acuie sittm̃ curialis maritus abuerint quar¬
tuie partionem hereditatis defunctir fili ał nep oter
que cis uedq sitaẽ lex ista curie non iub& anferri
nẽ siquis curialis quem lib& ex trancum & tam̃ cin¬
alem scribat credom & ipse quartãq pottio curte
ipsius est non refundat curiader &icc̃ silegitimos fil¬
oosaoirli ebueinit & habuerint natonaler si uoluent
eos curie sub iungere & icribere hereder fionatio

Expanded text:
rentibus tenere maluerint, sacramento praebito de quantitate hereditatis quartam partem curiae in pretio mox refundant. Matri quoque vel aviae, si tamen curiales maritos habuerint, quartam portionem hereditatis defuncti filii vel nepotis, quae eis adquisita est, lex ista a curia non iubet auferri. Nam si quis curialis quemlibet extraneum et tamen curialem scribat heredem, et ipse quartam, quia portio curiae ipsius est, non refundat. Curialis etiam si legitimos filios non habuerit et habuerit naturales, si voluerit eos curiae iungere
Abbreviated transcription (Latin):
&om stelerx suoꝵ secr&a ꝑ scribere qđ noticiã nrãm
latere non potuit quibus totum nonẽ neglegere.
tã d&cestandac diuinitatis iniuriam & inponitũ
relinquere cellos qui non solũ corpora decepit
sed &icom anime in &piabiliter polluontur dãt¬

Expanded text:
omnia scelerum suorum secreta perscriberet. Quod notitiam nostram latere non potuit, quibus tutum non est neglegere tam detestandam divinitatis iniuriam et inpunitum relinquere scelus, quo non solum corpora deceptorum, sed etiam animae inexpiabiliter polluuntur
Abbreviated transcription (Latin):
lis testam̃ toꝵ idampliur ab&ur ut in coniugio positi
si filios non liaebeant seum aritus uxorem seu uxor ma¬
rito uoluerit relinquat heredem qđ siuis dicitur libe¬
roix qui&ĩ sit inunam cartam suaẽ congedere
maluerint uoluntatẽ ut in uicẽ sibgredes scribant
quialteri suꝑstis st&erit ditis sam rẽiustalegir hiuui
ordinẽ uindicabit itatam̃ ut is ꝑsonis quib: leconae¬
dic si fuerint de in officiosiq rella accio reseru&or¬

Expanded text:
tulis testamentorum id amplius habet, ut, in coniugio positi si filios non habeant, seu maritus uxorem seu uxor maritum voluerit, relinquat heredem, quod ius dicitur liberorum. Qui etiamsi in una charta suam condere maluerint voluntatem, ut invicem se heredes scribant, qui alteri superstes extiterit dimissam rem iuxta legis huius ordinem vindicabit, ita tamen, ut his personis quibus lex concedit, si fuerit de inofficiosi querella, actio reser
Abbreviated transcription (Latin):
uintie ubiacsus iste commisus ẽ id specicdit̃ inquiri & si
certa suerit subiessio supplicantis. uenia mereatur
obcentã C&eix siuoluntrrie habita discusione con¬
unctur fuerit homicidium cominisissem eadem pena
xcipiat q. honiicidis legib: habeatur ex pressa & in pe¬
trata non ualeant & cacpitali sententia feriatur n¬
qua constituta lex ipsec dedarat uii d&estam̃tis¬

Expanded text:
te commissus est id specialiter debet inquiri et, si certa fuerit suggestio supplicantis, veniam mereatur obtentam. Ceterum si voluntarie habita discussione convictus fuerit homicidium commisisse, eandem poenam excipiat, quae de homicidiis legibus habetur expressa: impetrata non valeant et capitali sententia feriatur. Reliqua constituta lex ipsa declarat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ino A drecipiendum nego cium idẽ in fra annis spuciumcus¬
libe ꝑrona agere potest siꝑ obrepaitione fuerit ftcda paico
alterius parte p̃iudicare non poterit pr&erea cum legnti
maꝑsona non sit nihil ual& astio contra & atẽ minorẽ qcõ
tr iuraturẽ suum pociur debͥuit iusta ratione ꝓponi .xi¬

Expanded text:
io. Ad recipiendum momentum, id est infra anni spatium cuiuslibet persona agere potest. Si per obreptionem fuerit facta petitio, alterius parti praeiudicare non poterit. Praeterea cum legitima persona non sit, nihil valeat actio contra aetatem minorem, quae contra curatorem suum potius debuit iusta ratione proponi.
Abbreviated transcription (Latin):
parter habero sed quaritm curie uindicicuit deiectonli
uero qui testa tori. curiadi debentur simili racione diur¬
sis &iaeq testant curialis debuisse conuincitin prtipar¬
tes beres & quartã curie creditoribus sine dilationis
dis soluat pacctionerq intheredem & curiã debiereditatis
diuisiono feccti fuerint firme ꝑmaneant filn uero mpo¬
tes & pric potes quiauis & ꝓ auis ꝓuirilem gracduo suc¬
cesserint. seu scripti heredes sint seu deb intestato succe¬
dant siue cunales sinc siui curiidi herede bereditatẽ
sibi debita uł dimissa quarta paerte curie norie
penitus non codmitttnt fibi aut̃ curialis nepotesꝓu fue¬
ter si curiali ipsius ciuicati sunma trimonio uuin ati fuen
ceuo ꝓacuo intestis integra hereditate succebat s site¬
tactus fuerit: Q hes ꝑ sonas relinquatt ꝓme podes sifie¬

Expanded text:
partes heres et quartam curia vindicabit. De cautionibus vero, quae testatori curiali debentur, simili ratione divisis etiam, quae testator curialis debuisse convincitur, tres partes heres et quartam curia creditoribus sine dilatione dissolvat. Pactiones, quae inter heredem et curiam de hereditatis divisione factae fuerint, firmae permaneant. Filii vero nepotes et pronepotes, qui avis et proavis per virilem gradum successerint, seu scripti heredes sint seu ab intestato succedant, sive curiales sint sive a curia liberi, de hereditate sibi debita vel demissa quartam partem curiae nomine penitus non amittant. Filia etiam curialis, neptis, proneptis, si curiali ipsius civitatis in matrimonio iuncta fuerit, avo proavo intestatis in integra hereditate succedit. Et si testatus fuerit et has personas relinquat heredes
Abbreviated transcription (Latin):
frat̃ qui ꝑ stitibus amancipatir fr̃ib & matre paetruos at¬
que filios uł nepotes &ic̃ emancipate fr̃s euidenter
&dudunt ita tacm̃ ut siuius liberorum mater habue¬
rit ducos pastes demorientis filii heredi tatem p̃sumat
&ercia emancipate fr̃s quos constat. eẽ. suꝑ stites qđ
sima t̃ius liberorũ non habuerit t̃ciamat̃ consequat᷑

Expanded text:
tibus emancipatis fratribus et matre, patruos eorumque filios vel nepotes etiam emancipati fratres evidenter excludunt: ita tamen, ut, si ius liberorum mater habuerit, duas partes de morientis filii hereditate praesumat et tertiam emancipati fratres, quos constat esse superstites. Quod si mater ius liberorum non
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq etir potuerint inuenire ad ruum dñm filius p̃copit reuo¬
cori mlam ꝑmisit ut mudier despũ salicia donatione quã
am arito ꝑcepit si ꝓprium mulier nihil habeat dotem i exm¬
de ipsi marito ponido offerre uiscausa uero filioꝵ patres
seu testam̃to seu morto filii ꝑuenerint &inem sued alices nus¬
cias
iruemerant umdicabont Simili ratione sic & mat incerto
mouiuo &iã si actẽ cđas nuptiar non utuerit sihi netlitatẽ
sĩ silii aelere no uerint aĩaq depatris sticultatib mat᷑at¬
quo modo ut superius dictum e ccdquisiui filii pͥmoo tẽ matras
cuius ereditatt̃ repudia uerint adinagix sbiuindicent ac
ds fendeou quia iustitie in tuitu consta eẽ. ꝓspectu ut quia
ribul deillis pccrentib qui posterior moritur habere digo

Expanded text:
m filios praecipit revocare. Nam permisit, ut mulier de sponsalicia donatione quam a marito percepit, si proprium mulier nihil habeat, dotem exinde ipsi marito possit offerre. Causas vero filiorum patres seu testamento seu morte filii, pervenerunt, etiamsi ad alias nuptias invenerint vindicabunt. Simili ratione, si et mater marito mortuo, etiamsi ad secundas nuptias non venerit, si hereditatem eius filii aut superius dictum est, adquisivit, filii post mortem matris cuius hereditatem repudiaverint ad integrum sibi vindicent ac defendant: quia iustitiae intuitu constat esse prospectum, ut, quia nihil de illius parentis rebus qui posterior moritur habere dino
Abbreviated transcription (Latin):
Merporin cipis receptione si cditigatore fuerit obtenita neq
nes ponsum iudicir si fuerit int̃ pellatus ib sente dño posseno
illius auferatur qui aprius conuenire deb& & ille qui posesie
& nisi inẽ ꝓsenter uidicium dare non potest nec nego cunisit¬
unare Nam quicũq: alienam cuĩ lib̵ ał absentis remor¬
diderit ocupandã nouerit & tam̃ lien dessuos similit̃ ꝓae
austoris p̃sumcione ab noxios eẽ mensuros. Im pp̃ honror &¬

Expanded text:
er principis praeceptionem, si a litigatore fuerit obtenta, nec per responsum iudicis, si fuerit interpellatus, absente domino possessio ullius auferatur, quia prius conveniri debet ille qui possidet et nisi inter praesentes iudicium dari non potest nec negotium terminari. Nam quicumque alienam vel absentis rem crediderit occupandam, noverit etiam heredes suos similiter pro hac auctoris praesumptione obnoxios esse mansuros. 414 Mart.
Abbreviated transcription (Latin):
honorõ porsit cacedere neq defensorer officium ullara¬
tionem suscipere neq carcoris eẽ custodir neq forsitam
sub queccũq occacsione iniuriis uudeant factigane Ne
supra scripti qui inimici legis nra sunt legib: mis dicos
ccut condemnari aut iudicccre preifiummant. Nullam
denuo audeant construore sinagortẽ. Nam sisecerint
nouerint hano fabriccm eđe cecdiolice profuturam &¬
ł ponlo auri uistcrer fabrice eõ multundor & hoc sibi
sciant ee concessum ut rumer sinogogarit succrum debe¬
ant repirare hoc &iã spociditer i hacligi conp̃ ensũ e
uinuits iudeus seruũ aut inienuum xm̃icenũ ardeat cõ¬
parare quaccũq ꝑsuccsione in sua legetrans ferre qđ si
fecerit annis seccultactib capite puniantur. Derolico
uero heclex damna secterd nominatim inhac lage con¬

Expanded text:
ccedere neque defensoris officium nulla ratione suscipere neque carceris esse custodes, ne forsitan sub quacumque occasione iniuriis audeant fatigare, ne supra scripti qui inimici legis nostrae sunt legibus nostris aliquos aut condemnare aut iudicare praesumant. Nullam denuo audeant construere synagogam. Nam si fecerint, noverint hanc fabricam ecclesiae catholicae profuturam  pondo auri auctores fabricae esse multandos. Sed hoc sibi sciant esse concessum, ut ruinas synagogarum suarum debeant reparare. Hoc etiam specialiter in hac lege conprehensum est, ut nullus Iudaeus servum aut ingenuum Christianum audeat quacumque persuasione in suam legem transferre. Quod si fecerit, amissis facultatibus capite puniatur. De reliquo vero haec lex damnat sectas, quae nominatim in hac lege con
Abbreviated transcription (Latin):
priuito agro conductor accelut necero alieo cõ¬
ductorem fide iussor & istar adsiquir cumale inagror
sues sus ciperit conductort̃ aut ꝑ alio conductarem fide¬
iussorẽ cecciperit curiadẽ actionẽ suc̃ nio uerit in omnib:
nib: & uc̃ siactionẽ amiseri nontencatur Udetuioub¬

Expanded text:
privato agro conductor accedat nec pro aliquo conductore fideiussor existat. Quod si quis curialem in agro suo susceperit conductorem aut pro alio conductore fideiussorem acceperit curialem, actionem suam noverit in omnibus nibus, etiamsi cautionem emiserit, non teneatur. NO
Abbreviated transcription (Latin):
lic& in reliquis rebus fuerit obrogata ꝓpt̃ hoc tam̃ ut pum¬
rxur oportuit quia d&rigenio  loꝗtur qđ pupillis quam¬
diũ sub tutorib: agunt debeaNt imputare sed ubi cedillos annor
ꝑuenerint quibus curatorer hcbere porsint idest uirax
quẽ ad modum omnib: sub put& ursic & nouella uedenti¬
niani testatur qui uid&ur hoc obscurius in t̃c&era posu
tp̃r terminentur nam & hoc laxista euidentur &ponit
& tp̃rib: obseruentur hoc ẽ ut quicũq seut de decenio sen

Expanded text:
licet in reliquis rebus fuerit abrogata, propter hoc tamen ut poneretur oportuit, quia de tricennio loquitur, quod pupillis, quamdiu sub tutoribus agunt, non debeat inputari, sed, ubi ad eos annos pervenerint, quibus curatores habere possint, id est vir quemadmodum omnibus, subputetur: sicut et novella Valentiniani testatur, quae videtur haec obscurius inter cetera postempora terminentur". Nam et hoc lex ista evidenter exponit, et temporibus observentur, hoc est, ut, quaecumque seu de vicennio
Abbreviated transcription (Latin):
& dagedeifo consł Intp̃ Quicũq necessitate captiui¬
tatis ductis & non sua uoluntatẽ sed ostili de p̃dicccu¬
one ad aduersarios transierint quicãq in agris uł in man¬
cipus cente tenuerint & siue afisto nĩo posside amꝰ.
siue aliquid xis principẽ cuicũq donatu .̃sine ullius

Expanded text:
 agendum sit. Quicumque necessitate captivitatis ducti sunt, et non sua voluntate, sed hostili depraedatione ad adversarios transierunt, quaecumque in agris vel in manciplis ante tenuerunt, sive a fisco possideantur, sive aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Sicurialis intestatꝰ moriens neq filios neq filias ꝓximos
dereł inqua curia cui ordine subduc& quicquid reliqrit
uindiccbit ita ut nullus audeat et quasi bona cacduca
ad principib: pos tolari qđ si fecerit non ualobit nam
estamentum facciendi curiulib lex ista tribuit potestatẽ¬

Expanded text:
Si curialis intestatus moriens neque filios neque proximos derelinquat, curia, cujus ordini subducitur quicquid reliquerit, vindicabit, ita ut nullus audeat ea quasi bona caduca a principibus postulare. Quod si fecerit, non valebit: nam testamentum faciendi curialibus lex ista tribuit potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
Simat̃ uirliberox non habeat hodest siumenua i parter
niuis & libtina .iii. non edederit & unicũ filium intestito
piitisse ꝑdiderit. & filius moriens patruum unum pliner
aut ceste patrui uđ patruar filius nepoter plurer cũ mane
eliqrit qui tamen amancipate non fuerint mat̃ in in por¬
ione in filii intestati hereditatẽ succedect & duas pur¬
tes patruus uł si plures pactrui fuerint uł filii aut nepo¬
ter sibim& iudicabunt qđ simat̃ius liberorum ab eat
& pactruus uł patrui cum matre suꝑ fuerint &iam¬
si e mancipate s̃ ducs pastes debonis filii intestitimor¬
entis mat̃ conseauatur quiaius liberorum & iñ patrui¬
ił filii qui ant patruoꝵ quiante fuerintt simile &ia
ne poter patruoꝵ diuisione saccedant sed ac succensione
moriuntur heredor: eoꝵ ad suc cessione non adite
hereditatis &cludit quiu uidenter heo lox constituit
ut non cedita hereditar non transeat adhiereelor

Expanded text:
Si mater jus liberorum non habeat, hoc est, si ingenua tres partus vivos et libertina quattuor non ediderit et unicum filium intestatum fortasse perdiderit, et filius moriens patruum unum vel plures aut certe patrui vel patruorum filios vel nepotes plures cum matre reliquerit, qui tamen emancipati non fuerint, mater in tertia portione in filii intestati haereditate succedat, et duas partes patruus, vel si plures patrui fuerint, aut filii vel nepotes sibimet vindicabunt. Quod si mater liberorum jus habeat, et patruus vel patrui cum matre superfuerint, etiamsi emancipati sunt, duas partes de bonis filii intestati morientis mater consequatur, quae jus liberorum habet, et tertii filii patruorum defuerint, simili etiam nepotes patruorum divisione succedant. Sed in hac successione moriuntur, heredes eorum a successione non aditae hereditatis excludit, quia evidenter haec lex constituit, ut non adita hereditas non transeat ad her
Abbreviated transcription (Latin):
to uie a Intp Contra uidicem coduersus hui po etecur
non licuerit cepollari cub & hec loꝵ ut copriuatus esfectos
fuerit intra biennium liceat ciug quiiniuste obenarrarest
terum dñir spplicetre ut illir iterum tiudientia depurei
qđ siintrabieinium pͥsuccessionem cliornom subpli caue uor
q contreceor fuerant iuidicata seruentur & ꝑ pacuato teno

Expanded text:
ntra iudicem, adversus cuius potentiam non licuerit appellare, iubet haec lex, ut, cum privatus effectus fuerit, intra biennium liceat cuicumque qui iniuste obpressus est rerum dominis supplicare, ut illis iterum audientia deputetur. Quod si intra biennium post successionem illius non supplicaverint, quae contra eos fuerant iudicata serventur et perpetuam t
Abbreviated transcription (Latin):
tem macriti omniaq eadem dereb mariti colib& ordine
ꝑuener totum filiis ꝓ futurũ debeat conseruari hoc &icon
& putres derebur matnis simile ob seruatione eusto diant
xcepto qđ eis fuerit filiorum martẽq sicum earatione sicut
l&x thđni inositiuo libro deularat sia seda uotee nouerint aut

Expanded text:
tem mariti omnia, quae ad eam de rebus mariti quolibet ordine pervenerunt, totum filiis profuturum debeat conservare, hoc etiam et patres de rebus maternis simili observatione custodiant excepto quod eis fuerit filiorum morte quaesitum ea ratione, sicut lex Theodosiani in octavo libro declarat, si ad secunda vota venerint
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ ut pactre de functo sifilio in puberi idẽ in frocan¬
num quartũ decimum hec ꝑsone q. ei de functo possit
legib &iuire suc codere si non aut cegendac tutilla suscip¬
rint ecut p&ierint tutorẽ qui rereius aut ipsũ monorẽ
debeant gub̵ nare cebeius suc cessione habeant᷑ & tra¬
nei illi sine dubio successio ꝓfutura quiced p&endos

Expanded text:
auxilium, ut patre defuncto filio inpubere, id est infra anauxilium, ut patre defuncto filio inpubere, id est infra annum quartum decimum, hae personae, quae ei defuncta possunt legibus et iure succedere, si non aut agendam tutelam ipsi susceperint aut petierint tutorem, qui res eius aut ipsum minorem debeat gubernare, ab eius successione habeantur extranei: illis sine dubio profutura successione,
Abbreviated transcription (Latin):
ret matres pena illa q: fuerat ut thiđni codicis corpore cõs¬
tituta ut non pro uidissent filus tutoaer ułres inuentarium
non fecurent fecuendi dereb: suis testtimta uł donandicui
uoliusent non haberent liberã potestate & in suꝑ notaren¬
tur instimia sed hec constitutio ut matre depdicta pena
liber& ita ueminorib: in hiccopanto consolauit ut simater
tutilla filioꝵ agerendã legitime susciperit & siuirisiu¬
randis int̃positionem constrinxerie sic dclics nuptias
contraꝓmirsa transienit Qulium tutorẽ filiis deducit
rationem non dederit icutq cũ constituerit deberenõ
cente ꝑ soluerit contra legis huiꝰ ordinationẽ ueniens non
solũ eiur bona sideb trix &titerit filiis teneantur obnoxu
uerum &ia scđi mariti qui obligate ꝑ sone conuist se
saccultus meo ađ debi tam ꝑcesserit locipignoris teneatur¬
obnoxie doneo om̃e debitũ qđ ratio tutille inuenerit sip¬
pleatun. Ncm &uẽ pupillir in ea paerte lex ista presta

Expanded text:
illa, quae fuerat in Theodosiani codicis corpore constituta, ut, si non providissent filiis tutores vel rerum inventarium non fecissent, faciendi de rebus suis testamenta vel donandi cui voluissent non haberent liberam potestatem et insuper notarentur infamia. Sed haec constitutio, ut matrem de praedicta poena liberat, ita minoribus in hac parte consuluit, ut, si mater tutelam filiorum gerendam legitime susceperit et se iurisiurandi interpositione constrinxerit, si ad alias nuptias contra promissa transierit et alium tutorem filiis deducta ratione non dederit aut quae eam constiterit debere non ante persolverit contra legis huius ordinationem veniens, non solum eius bona, si debitrix extiterit, filiis teneantur obnoxia, verum etiam secundi mariti, qui obligatae personae coniunctus est, facultas in eo quo debitum processerit loco pignoris teneatur, donec omne debitum quod ratio tutelae invenerit suppleatur. Nam etiam pupillis in ea parte lex ista praestat
Abbreviated transcription (Latin):
terius liberorũ hubens mortuo filio quia filias supsi¬
tis ulias filiar habuerint & filium non habuerit cq̃
filiub equalerorte succedat hocẽ ut mat̃ median
& filie quante fuerit mediam uindicent parcion
ita usi alium maritum non acciperit portionẽ qũ
consecuta ẽ faciendi de ea. quod uoluerit cabrats¬
leberã potestatẽ. Si uero ulium maritum accipe¬
rit quic quid filius uł filia martui uliunde adquis¬
tum relinquerint mat̃ ꝑ pauo iure uindica debor
uero prioris mariti portionẽ quã &here ditate sil
morientis fuerit consecuta sororer mos tuorum
ficcaerũ sibi pͥmatris obitũ uindicabunt qđ nifulus
ł filia quimoriun tur matrẽ iur liberoꝵ ibolꝰ
suꝑ stitem dimiserint & soraior seditim filur
habeant filii ecrum in integra pcctrir ut mats
sticultecte succedant ita ut mat uł sorores la
hanc suc cessione habeantur & tranei hoc& den¬
lx ista constiuut ut om̃r pro pinqui uxorer ab i¬
testacti macriti suc cessionẽ ꝓhabeant & maritun

Expanded text:
rtuo filio vel filia, si superstites alias filias habuerit et filium non habuerit, cum filiabus aequali sorte succedat, hoc est ut mater mediam et filiae, quantae fuerint, mediam vindicent portionem: ita ut, si alium maritum non acceperit, portionem, quam consecuta est, faciendi de ea quod voluerit habeat potestatem; si vero alium maritum acceperit, quidquid filius vel filia mortui aliunde adquisitum reliquerint, mater perpetuo iure vindicet, de bonis vero prioris mariti portionem, quam ex hereditate filii morientis fuerit consecuta, sorores mortuorum fratrum sibi post matris obitum vindicabunt. Quod si filius vel filia qui moriuntur matrem ius liberorum habentem superstitem dimiserint et sorores, sed tamen filios habeant, filii eorum in integra patris vel matris facultate succedunt, ita ut mater vel sorores ab hac successione habeantur extranelex id constituit, ut omnes propinqui uxorem ab intestati mariti successione prohibeant et maritum
Abbreviated transcription (Latin):
de functi iusta legis uiuus ordino consoquentꝰ si uero
mulier hic ẽ pat̾na uł mat̾na aui intestata morut᷑
& relinquat filios & & mostuo filio uł filia nepotes
e quedit̃ depatris uł domatris portionẽ nopotes
uł neptis t̃cia ꝑdant quã patruis &amiter & aui

Expanded text:
ta legis huius ordinem consequentur. Si vero mulier, id est paterna vel materna avia intestata moriatur et relinquat filios et ex mortuo filio vel filia nepotes, aequaliter de patris vel matris portione nepotes vel neptes tertiam perdunt, quam patruis et amitis ex avi