comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animam iusti fame neqͣquam affligeret: subi¬
to nutu dei quidam francus affuit. qui septem
panes & bis terna farine sata detulit: hora qͣ
reficiendi corpuscula necessitas poposcisset.
Tunc illi fide firmiꝰ confortati exinde sufficient̃
habuerunt. & aduenientib cum gaudio obtu¬
lerunt: atq ex illa die in antea nunquam de¬
fecerunt habitatorib loci illius oportia fru¬
menta. Addantur in pagina noua xp̃i mira¬
cula. Cum igitur uir dei ꝓ qͣdam causa mona¬
sterii ad ebroinum francoꝵ pͥncipem uellet qͣn¬
dam monachum destinare. inueniens illum ꝓ¬
stratum ualida febre: iniunxit ei causam obe¬
dientie. in uirtute xp̃i solo uerbo usus imꝑii:
uade inquiens & reuertere. & amplius noli fe¬
bricitare. Statim ergo monachus sanus factꝰ:
ꝑfecit quantotiꝰ qd̾ a scõ patre fuerat iussus. Ita
uiri dei sermo &e causam obtinuit: & morbum
fugauit. Qdam uero tempore parisiꝰ ciuitatem

Expanded text:
animam iusti fame nequaquam adfligeret, subianimam iusti fame nequaquam adfligeret, subitu nutu Dei quidam Francus adfuit, qui septem panes et bis terna farinae sata detulit hora, qua reficiendi corpusculum necessitas poposcisset. Tunc illi fide firmius confortati, et exinde sufficienter habuerunt et advenientibus cum gaudio obtulerunt, atque ex illa die inantea numquam defecerunt habitatoribus loci illius oportuna frumenta. 11. Addantur pagina nova Christi miracula. Cum vir Dei pro causa monasterii ad Ebroino Francorum principe vellit quendam monachum distinare, inveniens illum prostratum valida febre, iniuncxit ei causam oboedientiae, in virtute Christi solo verbo usus imperii: 'Vade', inquiens, 'et revertere et amplius noli febricitare'. Statim ergo monachus sanus factus proficiscit quantocius, quod a sancto patre fuerat iussus. Ita viri Dei sermo et causam obtinuit et morbum fugavit. 12. Quodam tempore Parius civitate,
Abbreviated transcription (Latin):
capiuntur pisces maris: quinquagenis pedib
longi. Qui ob iuuamina fratrum sumpti in
escas. etiam expellunt tenebras ꝑ lucernas: atq
contra naturam sui aqua que ignem consue¬
uit extinguere. ꝑ nutmenta pinguedinis ignẽ
nutrit lucerne. Agit hoc meritum sc̃i philib̾ti.
& scõrum multiplices ibidem sepulture. qͥ deo
seruientes assidue pacis tempore confixa cruci
ꝓpria uoluntate agonem impleuerunt marty¬
rii: & corpori xp̃i commortui expectant diem
domini. coronam magni certaminis recepturi.
Hec de situ loci breuiter diximꝰ: nunc ad gestoꝵ
ordinem redeamus. Cum igitur uir dñi meri¬
tis fulgentib cresceret in uirtute. & quicquid
abstinentie rigore subtraheret hoc pauperib
erogaret: quadam die laborantib fratͥb panis
defuit. ita ut etiam unde fieret omnimodis ñ
adesset. Sed cum ipse fratres semꝑstudio religio¬
nis admoneret. dicens ẽẽ ꝓmissum quod dñs

Expanded text:
capiuntur pisces marini quinquagenibus pedibus capiuntur pisces marini quinquagenibus pedibus longi, qui ob iubamine fratrum in escas, etiam et expellunt tenebras per lucernas, atque contra naturam sui aqua, quae ignem consuevit extinguere, per nutrimenta pinguidinis ignem nutrit lucernae. Agit hoc meritum sancti Filiberti et sanctorum multiplices sepulturae, qui Deo servientes assiduae, per pacis tempore, confixa cruci propria voluntate, agonem impleverunt martyrii, et corpore Christo cummortui, expectant diem Domini, coronam magni certaminis recepturi. Haec de situ loci breviter diximus; nunc ad gestorum ordinem redeamus. 10. Cum igitur vir Domini, meritis fulgentibus, cresceret in virtute et, quodquod sibi abstinentiae rigore subtraheret, hoc pauperibus et hospitibus erogaret, quadam die laborantebus fratribus panis defuit, ita ut etiam, unde fieret, omnimodis non adesset. Sed cum ipse fratres semper in studio religionis admoneret, dicens, esse promissum, quod Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
petreo margine florescente. Oꝑosa saxis clau¬
stra: cinguntur arcub uaria. Qd̾ decus oblec¬
tans animum: cunctis tumphantib limphis
duplex uergit ad austrum. Ducentoꝵ nonagi¬
ta pedum longitudine. qͥnquaginta in latitu¬
dine eminet domus qͥescendi. obtenta singula
ꝑlecta lux radiat ꝑ fenestras uitrum penetrans.
lineis fouet aspectum legentib. Subter edes
gemine: duob officinis oportune. Hinc faler¬
ua seruanda conduntur: hinc prandia clara
parantur. Ibiq conueniunt qui xp̃o digne de¬
seruiunt. nichil habentes ꝓpͥum. nullo egentes
cominodo: quia sꝑantes in dño non deficient om¬
ni bono. ut uere in eis impleatur scriptura. Pax
multa diligentib nomen tuum dñe: & non est
illis scandalum. Caritas ibidem fulget mira:
abstinentia magna. Humilitas summa: casti¬
tas ꝑ omnia. Sed & illud mirum qd̾ a seculo
non erat auditum: de belus marinis inuenẽ¬
runt commodum. Nam uncis. retib & ratib

Expanded text:
petreo margine florescente. Operosa saxis claupetreo margine florescente. Operosa saxis claustra comitur arcis, variaque decus oblectans animum cunctis, triumphantibus limphis. Duplex vergens ad austrum, ducentorum nonaginta pedum longitudine, quinquaginta in latitudine eminit domus quiescendi obtentu. Singula per lecta lux radiat; per fenestram vitreum penetrans, linis fovet aspectum legentis. Subter aedes gemina duobus offitiis oportuna: Hinc Falerna servanda conduntur, hinc prandia clara parantur, ibique conveniunt, qui digne Christo deserviunt, nihil habentes proprium, nullum egentes conpendium, quia sperantes in Domino non deficient omni bono, ut vere in eis impleatur scriptum: Pax multa diligentibus legem tuam, Domine, et non est illis scandalum. Caritas ibidem fulgit mira, abstinentia magna, humilitas summa, castitas per omnia. 9. Sed et illud mirum, quod a seculo non erat auditum: de beluis marinis invenerunt conpendium. Nam uncis, retibus et ratibus
Abbreviated transcription (Latin):
tur uehiculis pedestrib & equinis: plaustris
etiam atq ratib. Ibidem castrum condiderunt
antiqui: ibi stant in acie nobilia castra d̾i. Ibi
suspirantes ꝓ desiderio paradysi gemunt. qͥ
gementes rorantib oculis: in flammis ultcib
gemituri non erunt. Ibi saceralmus de qͦ pre¬
sens loquitur textus: multiplicib laudib est
colendꝰ. Qui patarche iacob more uetusto in sep¬
tuaginta animarũ numero istam ipsam des¬
cendit in heremum. addito septemplici grege:
surgentia: claustra receptionis mira. Ab euro
obtinet alma uirgo maria. Altare est ante fa¬
ciem lectuli cum dente beatissimi philiberti.
pitum gemmarum lumine: comptum auri
& argenti congerie. Ab utroq latere ioħ̃is &
columbani are dant głam deo. Adherent a bo¬
rea dẏonisii martyris & germani confessoris
edicula. In dextris domicilium nobile scĩ pro¬
minet petri: oraculum e latere sci habens mar¬
tini. Uergit ad meridiem cellula ipsus sci dei

Expanded text:
tur vehiculis pedestribus et equinis, plaustris tur vehiculis pedestribus et equinis, plaustris etiam adque ratis. Ibidem castrum condiderunt antiqui; ibi adstant in aciae nobilia castra Dei, ubi suspirantes pro desiderium paradisi gemunt, qui, gementes rorantibus oculis, in flammis ultricibus gemendi non erunt. Ibi sacer almus, de quo praesens loquitur textus, multiplicibus laudibus est colendus, qui patriarchae Iacob more vetusto in septuaginta animarum numero istoipso descendit in heremo, addito septimplice proptersurgentia, claustra receptionis mira, adventanobtinet alma virgo Maria, altaris ante faciem lectoli cumdente beatissimi Filiberti, picto gemmarum lumine, comptum auri et argenti congeriae; ab utroque latere Iohannis et Columbani aras dant gloriam Deo. Aderit a borea Dionisi martyris et Germani confessoris aedicola; in dextris domum nobile sancti prominit Petri, oraculum e latere sancti habens Martini. Vergit ad meridie cellula ipsius sancti Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
corum dodoues nomine atq eius regina balthil
de uocabulo. locum in pago rothomagensi qͣm
sieuerat nuncupare. optinens suggestione sup¬
plici: nobile ibidem cenobium uisus ẽ construx¬
isse. Uere digna ethimologia nominis gẽme¬
ticum nuncupatum: qͥ diuerso uernat decore .¬
more gẽmarum. Hinc namq frondiũ coma
siluestris: huic multiplices arborum fruges:
Illinc placet uberrima tellus: istinc uirentia
prata graminib. Hinc hortoꝵ odoriferi flores.
aquis: miratur inlita cespes. Pastiui pecorum
congrua: fundens frugem lactiferam. Diu̾sis
uenatib apta: auium canora melodia. Sequa¬
na parte trina milia giratur. idest bis quater¬
ua stadia. qd̾ nr̃os in ictus pͥstinum uergit cur¬
sum: uium tantũ modo commeantib dans
ingressum. Nunc ascendens mare eructuat:
nunc ad sinum rediens aquarum impetu ma¬
nat compendia nauium: commertia pluri¬
morum. Nichil pene indigens. qͥcqͥd ministra¬

Expanded text:
corum Chlodoveo nomine atque eius regina vocabulo corum Chlodoveo nomine atque eius regina vocabulo Baldechilde locum in pago Rodomagense, quem sueverat nuncupare, obtinens suggessionesupplicę, nobile ibidem caenubium visus est construxisse. 7. Vere digna aethymologia nominis Gemedicum nuncupatum, qui diverso vernat decore more gemmarum! Hinc frondium coma silvestris, hinc multiplices arborum fruges; illinc placet uberrima tellus, istinc virentia prata graminibus. Hinc hortorum odoriferi flores, aquis miratur inclita cispis, pastu pecorum congrua, fundens frugem lactiferam, diversis venatibus apta, avium canora modolia. Sigona parte trina milia gyrat ter quina; bis quaterno stadio, quod non in ictus pristinis vergit cursum, unum tantomodo comeantibus dans ingressum. Nunc ascendens mare eructat, nunc ad sinum rediens aquarum impetus manat. Conpendia navium, commertia plurimorum, nihil paene indigens: quicquid ministra
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. cepit sacerdos dñi scõrum cenobia cur¬
tiure: ut aliquid emolumenti ex successione
scĩtatis ualeret acciꝑe. lustrans luxouium &e
bobium. uel reliqua cenobia sub norma scĩ co¬
lumbani degentia: atq omnia monasteria
que intra suum gremium francia & ytalia ac
tota condudit bigundia. astuta intentione
ꝓuidens ut prudentissima apes. qͥcquid meli¬
Qib florere uidit studiis: hoc subtraxit exem¬
plis. Basili sc̃i cansmata. macharii regulam. op¬
tima patris benedicti decreta. columbam institu¬
ta sandissima: lectione frequentabat assidua.
Sicq onustus uirtute aromatũ: sequacib sc̃m
monstrabat exemplum. Sed cum diuina iurtꝰ
lumen illius suꝑ candelabrum uellet constitue¬
re ut lampas scitatis illus longe lateq fulgo¬
rante urtutum radio deberet splendere: posu¬
tt in corde uiri sc̃ĩssimi ut ex ꝓprio labore debe¬
ret monasterium fabricare: Tunc a rege fran¬

Expanded text:
tantur, coepit sacerdos Domini sanctorum caenubia cirtantur, coepit sacerdos Domini sanctorum caenubia circuire, ut aliquod emulumenti ex successione sanctitatis valeret accipere. Lustrans Luxovium et Bobium vel reliqua cenobia sub norma sancti Columbani degentia atque omnia monasteria, quas intra suo gremio Francia et Italia hac tota claudit Burgundia, astuta intentione providens, ut prudentissima apis, quicquid melioribus florere vidit studiis, hoc suis traxit exemplis. Basilii sancti charismata, Macharii regula, a, Benedicti decreta, Columbani instituta sanctissima lectione frequentabat assidua, sicque honustus virtute aromatum sequacibus sanctum monstrabat exemplum. 6. Sed cum divina virtus lumen illius super candelabrum vellet constitui, ut lampada sanctitatis illius longe lateque, fulgorante radio, deberet splendere, posuit in corde viri sanctissimi, ut ex proprio labore deberet monasterium fabricare. Tunc ad rege Fran
Abbreviated transcription (Latin):
cum beatus agilus obisset in dño. fratrum
concordante consensur: uir dñi philibertus
suscepit regiminis locum. Cepit nãq hu¬
militate pollere. hospitalitatem sectari. ab¬
stinentia uigere: prudentie lampade radia¬
re. florigera caritate uernare: zelo dei suc¬
cendi. Domum sibi traditam strenue guber¬
nare. nullius ꝑsonam accipe: inuenta uicia
radicitus extirpare. Tunc ñnulli e fratͥb ma¬
lignitatis sp̃u inflammnati: assumpta rebel¬
lione sc̃m dei de eccl̃ia presumpserunt ex¬
trahere. Sed ultrix manus dei hoc impu¬
nitum non ꝑtulit. Nam unus ex eis fulmi¬
nis ictu interiit. alius more arrii in sterqui
linium intestina sua deposuit: atq indig¬
nam uitam digna morte finiuit. Tunc re¬
liqui timore ꝑculsi petentes ueniam ꝓfac¬
nore. eum in honorem pͥstinum studuerunt
reuocare: atq ei deinceps cum caritatis studio o¬
bedire. Sed quia ꝑfesti uiri semꝑ ꝑfectiora sec¬

Expanded text:
cum beatus Agilus obisset in Domino, fratrum cum beatus Agilus obisset in Domino, fratrum concordante consensu, vir Domini Filibertus suscepit regiminis locum. Coepit namque humilitate pollere, hospitalitatem sectare, abstinentiam vegere, prudentiae lampada radiare, florigera caritate vernare, zelo Dei succendi, domum sibi traditam strinuae gubernare, nullius personam accipere, inventa vitia radicitus extyrpare. Tunc nonnulli e fratribus, malignitatis spiritu inflammati, adsumpta rebellione, sanctum Dei de ecclesia praesumpserunt extrahere; sed ultrix manus Domini hoc inpunitum non pertulit. Nam unus ex eis fulminis ictu interiit, alius more Arrii in sterquilinio omnia sua intestina deposuit atque indignam vitam dignam mortem finivit. Tunc reliqui timore perculsi, petentes veniam pro facinore, eum in honore pristinum studuerunt revocare atque ei deinceps cum caritatis studio oboedire. 5. Sed quia perfecti viri semper perfectiora sec
Abbreviated transcription (Latin):
omnib ministrare: ut ipsum reficiendi sola¬
tium in fratrum implicaret obsequio. nec sa¬
ciatus a mensa consurgeret ꝑacto conuiuio.
Cumq antiquus hostis eiꝰ inuidens abstinen¬
tie pulsaret animum illiꝰ ut ampliora sume¬
ret edulia. nutu dei detectus: uiro domini ꝑ
sompnium est ostensꝰ. Nam cũ quadã nocte
fuisset cibo refectus: ipse uentrem illius pal¬
pare cepit ac dicere. Modo hic bene: modo
hic bene. Tunc miles dñi cognoscens ignita
iacula inimici. crucis se uallans munimine.
rigorem abstinentie studuit triplicare: et
dei auxilium implorare contͣ arma tyrauni.
Cuniq insuꝑ noctib singłis eccl̃iam freqͣn¬
sum dirus angiuis erexit. Nam cũ in ursi
specie eum intra eccł̃iam temptasset terrere.
& nocte alia ferro candelabri nisus fuisset
transfigere. uel nocte tertia ostium eccl̃ie ex¬
pansis brachiis uellet ꝓhibere: omnia eius
inachinamenta philibertꝰ expulit iurtute

Expanded text:
omnibus ministrare, ut ipsud reficiendi solaomnibus ministrare, ut ipsud reficiendi solatium in fratrum inplicaret obsequio nec satiatus a mensa consurgeret, peracto convivio. Cumque antiquus hostis, eius invidens abstinentiam, pulsaret animum illius, ut sumeret ampliora edulia, nutu Dei detectus, viro Domini per somnium est ostensus. Nam cum quadam nocte fuisset cybo refectus, ipse ventrem illius palpare coepit hac dicere: 'Modo hic bene, modo hic bene!' Tunc miles Domini cognoscens ignita iacula inimici, crucis se vallans munimine, rigore abstinentiae studuit triplicare et Dei auxilium implorare contra armam tyranni. Cumque noctibus singulis ecclesiam frequenibus dirus anguis erexit. Nam cum in ursi speciem eum intra ecclesiam temptasset terrere et ipsum nocte alia de ferro candelabri nisus fuisset transfigere vel nocte tertia ostium ecclesiae expansis brachiis vellet prohibere, omnia eius machinamenta Filibertus expulit virtute
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. ut preesse non audeat qui subesse non
didicerit: nec obedientiam subiectis imperet.
quam prelatis exhibere ñ nouit. Sed seruum
dei inquirendum studuit: cuius uehemens re¬
ligio ꝓbatissima foret. Agnito gͥ quodam dei
milite agilo nomine qͥ preerat cenobio resba¬
censi qd̾ sc̃s audoenus cum suis consortib in ꝑ¬
pria construxerat tellure. & ipsum uirum dei
ibi instituerat de monasterio luxouiensium pa¬
trem: qui qͥcquid habere potuit in elemosinã
erogauit. Nec qͥcquam exinde amicis uel pa¬
rentib gratis aliquid tͥbuit: sed totum ac si
regalia negocia sibi credita caute & fideliter
dispensauit. Cumq ad p̃dictum cenobium ꝑ¬
uenisser: beatus agilus illum gratanter re¬
cepit. Ibiq uir domini philibertꝰ comam de¬
posuit: ac iugum xp̃i suaue & onus eiꝰ leue
suscepit. Tanteq religionis culmen exercuit:
ut uiris ꝑfectiorib imitabilis fieret. Iussus
igitur ad pͥorem mensam sedere studuit ipse

Expanded text:
dicit, ut praeesse non audeat, qui subesse non dicit, ut praeesse non audeat, qui subesse non didicerit, nec oboedientiam subiectis imperet, quam praelatis exhibere non novit; sed servum Dei inquirendum studuit, cuius vehemens religio probatissima foret. Agnito igitur quendam Dei militem Agilum nomine, qui praeerat caenubio Chrasbacinse, quem sanctus Audoinus cum suis consortibus in proprio construxerat tellore et ipsum virum Dei ibi instituerat de monasterio Luxoviensium patrem, quicquid habere potuit in haelimosinam erogavit nec quicquam exinde amicis vel parentibus gratis aliquid tribuit, sed totum acsi regalia negotia sibi credita caute et fideliter dispensavit. Cumque ad praedictum caenubium pervenisset, beatus Agilus illum gratanter recepit, ibique vir Domini Filibertus comam deposuit hac iugum Christi suave et onus eius leve suscepit tantaeque religionis culmen excrevit, ut viris perfectioribus imitabilis fieret. 3. Iussus igitur ad priorem mensam sedere, studuit ipse
Abbreviated transcription (Latin):
sano territorio ortus. seculari
prudentia non indoctus. un¬
diq iuxta morem gentis stre¬
nuus: urbe uico iulii est nu¬
tritus. Ea de causa maxime.
qd̾ genitorem ipsius filibaudum optentũ regio
munere. laicali amministratione cessante: ci¬
ues loci illiꝰ expetissent pontificem. Qui cum
p̾dictum adolescentem bone indolis florere cer¬
neret. eum regi dagob̾to commendare studiut:
qui inter reliqͦs francoꝵ reges fortissimus fuit.
Tunc ille nobilitatis lampade fulgens consor¬
tium indeptꝰ est audoeni optimatis. qui sub
aureo baltheo deum ualde diligens inter reli¬
quos regni ꝓceres ualde habebatur illustͥs: &
prefulgentib uite meritis cathedram subiit ro¬
thomagensium cuutatis. & nunc uͥtutum sig¬
nis fulgorante radio choruscat in terris. Cum
igitur philibertꝰ iuuenis quaternis annorum
polleret lustris. diuina precepta audiens ele¬
git xp̃i discipulus fieri: ꝓpriis omnib derelictis.
Nec tamen se suo arbitrio credidit. quia hoc di¬

Expanded text:
sano territurio ortus, seculari prudentia non indoctus, undique iuxta morem gentis strinuus, urbe Vico Iulii est nutritus, ea de causa maxime, quod genitorem ipsius Filibaudem, obtentu regio munere, laicale administratione cessante, cives loci illius expetissent pontificem. Qui cum praedictum adulescentem bonae indolis florere cerneret, eum regi Dagoberte commendare studuit, qui inter reliquis Francorum regibus fortissimus fuit. Tunc ille nobilitatis lampade fulgens consortium indeptus est Audoini optimatis, qui, sub aureo balteo Deum valde diligens, inter reliquos regni proceres valde habebatur inlustris et, praefulgentibus vitae meritis, cathedram subiit Rodomaginsium civitatis et nunc virtutum signis, fulgorante radio, coruscat in terris. 2. Cum igitur Filibertus iuvenis quaternis annorum polleret lustris, divina praecepta audiens, elegit Christi discipulus fieri, propriis omnibus derelictis. Nec tamen se suo arbitrio credidit, quia hoc quippe di
Abbreviated transcription (Latin):
omniq etate. Dubitatur utrum femineus
sexus cum ceteris fidelib admitti debeati nec¬
ne. utpote cuius frequentatio postquam mona¬
chi ibi habitare ceꝑant nulla omnino extitisset.
Decerniturq saniori consilio qͣtinus accessus eis
communis tͥbuatur usq ad expletionẽ uniꝰ anni.¬

Expanded text:
n qua « dubitatur utrum femineus sexus cum caeteris fidelibus admitti debeat, necne, ut pote cujus frequentatio postquam monachi ibi habitare coeperant, nulla omnino exstitisset. Decerniturque saniori consilio quatenus accessus eis communis tribuatur usque ad expletionem unius anni
Abbreviated transcription (Latin):
ut alii abbates sua ꝓpͥa monasteria relinqͣrent.
uel monachos suos ꝓbatissimos ad eum dirige¬
rent: utt cum eo longo tempore demorantes disce¬
rent eius uitam uel conũsationem: ut in suis ꝑ¬
priis rete ꝓdesse deberent. Qui umuersis predi

Expanded text:
 alii abbates sua propria monasteria relinquerent, vel monachos probatissimos ad eum dirigerent, ut cum eo longo tempore demorantes, discerent ejus vitam, vel conversationem, ut in suis propriis recte prodesse deberent. » Cassi
Abbreviated transcription (Latin):
animas fratres de monasterio cutumquaq trans¬
mutere. Et confluebant ad eum iuir nobiles & po
rio multtudo. aliud construxit cenobium nomine
paulia cum decem milib a gemmetico sequestra¬
tum: ubi scãrum congregauit multitudinem fe¬
minarum. Quas sub religionis norma ꝑ iuri
dei obedientia gubernabat mater prudentissima
orta nobili parentela: uocabulo austreberta. Sed
& multa monasteria ꝑ eius exemplum constraait
in neustria. Sed longum est enarrare cunctã ꝑ¬

Expanded text:
animas fratres de monasterio circumquaque transanimas fratres de monasterio circumquaque transmittere, et confluebant ad eum viri nobiles et porium multitudo, alium construxit caenubium nomine Pauliaco, decem milibus a Gemedico sequestratum, ubi sanctarum congregavit multitudine feminarum, quas sub relegionis norma pro viri Dei oboedientiam gubernabat mater prudentissima, orta nobile parentela, vocabulo Austroberta. Sed et multa monasteria per eius exempla sunt constructa in Neustria
Abbreviated transcription (Latin):
in uila uirum dei in ꝓpͥam recepit editulam. ro¬
gans eum ut cellarium ingrederet᷑: & uas uinari¬
um qd̃ tonna dicitur benedicere. atq in eadem do¬
mo refectione ꝑasta dignaretur nocte eadem cõ¬
manere. Qͦ obtento cum in honorem scĩ cunctis
habitatorib uel hospitib domus illius fuisset lar¬
giter ꝓpinatum. illo maturiꝰ decedente predita fe¬
mina ingressa cellarium ita uas ipsum reꝑto ple¬
num: ac si nichil ex eo fuisset expensum. Quadã
uice dum ipsius pincerna ꝑcussus grauiter a
pustula iam morte depasceret᷑ acerba. mox ut ip¬
se benedictionem suꝑ caput ipsius tracdidit: eger
uulnus in se mori ꝑiensit. Et absq aliqua obser¬
uantia medicine: recepit pͥstinam sanitatem
Nec dissimile fuit illud. Cum eo seqͣnam tran¬
seunte naues pre nimia tempestate ꝑiclitari cepis¬
sent. ipso orationem fundente: nauis sola in qua
est littoris. Erat consuetudo scĩ ad exhortanddas

Expanded text:
in villa virum Dei in propria recepit aedicola, roin villa virum Dei in propria recepit aedicola, rogans eum cellarium ingredi et vas vinarium quod tunna dicitur benedici, atque in eadem domo, refectione peracta, dignaretur nocte eadem commanere. Quod obtentu, cum in honore sancti cuncti habitatores vel hospites domus illius fuissent largiter propinati, illo maturius decedente, praedicta femina ingressa cellarium, ita vas ipsud repperit plenum, hacsi nihil ex eo fuisset expensum. 20. Quadam vice dum ipsius pincerna, percussus graviter a pustella, iam morte depasceretur acerva, mox ut ipse benedictionem super caput ipsius tradidit, aeger vulnus in se morire persensit et absque aliqua observantia medicinae recepit pristinam sanitatem. 21. Nec dissimile fuit illud, cum, eum Sigona transeunte, naves prae nimiam tempestate pereclitare coepissent, ipso oratione fundente, navis sola, in qua est littoris. 22. Erat consuetudo sancti ad exortandas
Abbreviated transcription (Latin):
spexit. Sed cum hoc uxor ipsius ñ uideret. & etꝰ
anxietatem conspiceret: subito & hoc qd̾ uir suus
uidebat conspiciens. ꝑcunctari cepit si aliquid
de reb seruorum dei uir suus haberet in frau¬
de. Qd̃ ubi cognouit. ambo pariter nullã mo¬
ram fecerunt donec & direpta readderent. &. pe¬
nitentiam cum indulgentia recepissent. Die qua¬
dam monachus qui languentib seruiebat ex
more: & ipse in commodum uisus est incurrisse.
Sed hoc uir dei cognito: dixit ei. fidem habe. &
egrotantib seruiens: tu noli amplius egͦtare.
Mox monachꝰ ut audiuit ussionem patris ad¬
implens & egrotis seruiuit: & ipse sanꝰ ꝑman
fluuium ysaram romanoꝵ deuenisset ad por¬
tum: non inuento nauigio orationis expetuit
presidium. Quo surgente de tellure: repente in¬
uenerunt a dño missam nauem. Quam cũ dei
laudib ascendentes: alueum transgressi sunt
fiuminis. Quedam religiosa femina pinuerno

Expanded text:
spexit. Sed cum hoc uxor ipsius non videret et eius spexit. Sed cum hoc uxor ipsius non videret et eius ancxietatem conpesceret, subito et ipsa hoc quod vir suus videbat conspiciens, percunctare coepit, si aliquod de rebus servorum Domini vir suus haberet in fraude. Quod ubi cognovit, ambo pariter nullam moram fecerunt, donec et direpta reddiderunt et paenitentiam cum indulgentiam recepissent. 17. Die quadam monachus, qui languentibus serviebat ex more, et ipse incommodum visus est incurrisse. Sed hoc vir Dei cognito dixit ei: 'Fidem habe, et aegrotantibus seniens, tu noli amplius aegrotare'. Mox monachus ut audivit, iussionem patris adimplens, et aegrotis servivit et ipse sanus permfluvium Hysara Romanorum devenisset ad portum, non invento navigio, orationis expetivit praesidium. Quo surgente de tello, repente invenerunt a Domino missam navem; quam cum Dei laudibus ascendentes, alveum tratisgressi sunt fluminis. 19. Quaedam relegiosa femina Pinverno
Abbreviated transcription (Latin):
re satageret. Qd̃ ita factum est. Nam confes¬
sione data receptaq penitentia reddidit deo a¬
nimam. ut nec sc̃s de domino diffideret: nec
eger in desꝑationem transiret. Quadam die
cum fratres messem succiderent. & manipuli
sparsim ꝑ agrum iacerent: tempestas fren¬
dens introiuit. & uentus cum turbine ualido
se ostendit. Tunc sc̃s ne fratres laborem ꝑde¬
rent: extensis brachiis dñm iħm inclama¬
uit. Illo ab oratione surgente. diuina uirtus
tempestatem abstulit: & in duab diuisam
partib effugauit. Mox serenitate recddita
reddiderunt monachi deo laudis preconia. Dies
erat dominicꝰ. & uir dei ꝑacto itinere festinabat
niensq ad sequanam: ipse cum fratrib ascendit
nauiculam. caballos qͦs habuerat relinqͣns ad
pascua. Qd̾ regiꝰ forestariꝰ dum asperit: equum
quem uir dei sederat furto abduat. Sed cum se
ad dormiendum locasset. repente surrexit: & to¬
tam domum suam flammis exicialib ardere con¬

Expanded text:
re satageret. Quod ita factum est. Nam, confesre satageret. Quod ita factum est. Nam, confessione data, recepta paenitentia, reddidit animam, ut nec sanctus de Domino diffideret nec aeger in disperatione transiret. 15. Quadam die cum fratres messem succiderent et manipuli sparsim per agrum iacerent, tempestas frendens intonuit, et ventus cum turbine valido se ostendit. Tunc sanctus, ne fratres laborem perderent, extensis brachiis, dominum Iesum inclamavit. Illo ab oratione surgente, divina virtus tempestatem abstulit et in duabus divisam partibus effugavit. Mox, serenitate reddita, reddiderunt monachi Deo laudis praeconia. 16. Dies erat dominica, et vir Dei, peracta itinera, festinabat veniens ad Sigonam, ipse cum fratribus adscendit naviculam; caballus quos habuerat reliquid in pascua. Quod regius forestarius dum aspexit, equum quem vir Dei sederat furto abduxit. Sed cum se ad dormiendum locasset, repente surrexit et totam domum suam flammis exitialibus ardere con
Abbreviated transcription (Latin):
dam nocte dum in basilica sci petri iugilans
psalleret. qͥdam monachꝰ qui interiꝰ uigilabat
repente conspexit: & tanquam fulgentes duas
lampadas oculos illius in sp̃u scõ micare ꝑte¬
uidit. Erat ei enim gr̃a lacrimarum concessa.
ut cum se ad orandum conferret: subito lacͥma¬
rum flumina scĩ illius oculi manarent. Sed
& maximum studium erat illi ut ante cibum
non sumeret: qͣm eum dñs ꝑ compunctionis
grãm uisitaret. Cum uero unus e monachis
uenisset ad extremum mortis: mutꝰ effectus
est labiis. Ingressusq dei sacer ad illũ blan¬
diens suadere cepit. ut si haberet occultum
facinus unde penitentiam non egisset: ma¬
num eius stringeret. Cumq ille ita fecisset.
ingressus uir dei eccł̃iam sc̃e marie cepit dñm
exorare ut egro linguam dignaretur redd̾e: ne
aduersarius animam ꝓ absconso crimine in ba¬
scs̃ de oratione surgeret. ei frater alius nuncia¬
uit qd̾ eger loqui ualeret: & confessionem da¬

Expanded text:
dam nocte dum in basilica sancti Petri vigilans psalleret, quidam monachus, qui interius vigilabat, repente conspexit et, tamquam duas fulgentes lampadas, oculos illius in Spiritu sancto micare praevidit. Erat enim ei gratia lacrimarum concessa, ut, mox se ad orandum conferret, subito lacrimarum flumina sancti illius oculi emanarent. Sed et maximum studium erat illi, ut antea cibum non sumeret, quam eum Dominus per conpunctionis gratiam visitaret. 14. Cumunus e monachis verrisset ad extremum mortis, mutus effectus est labiis. Ingressus Dei sacer ad illum, blandiens suadere coepit, ut, si haberet occultum facinus, unde paenitentiam non egisset, manum eius stringeret. Cumque ille ita fecisset, ingressus vir Dei ad ecclesiam sanctae Mariae, coepit Dominum exorare, ut aegro linguam dignaretur reddere, ne adversarius animam pro absconso crimine valeret submergere in batus de oratione consurgeret, ei frater alius nuntiavit, quod aeger loqui valeret et confessionem da
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & frater tuus. Cui sc̃s ꝓthasiꝰ respondit.
Qiuus est miser ego qui te non times. antu qui
me tinere pbaris: Comes dnxit. Ego te qͥrno¬
do timeo: Sc̃s ꝓthasius respondit. In eo qͦ tunes
te ledi a me si non sacrificauero. Si enim ñ tinieres
de ledi a me: me ad sacrificandum ñ compelleres
Ego autem ñ te timens contempno minas tuas:
& omnia ydola tua stercora computans ddm̃ solũ
Sc̃s ꝓthasius dixit. Non tibi irascor. nec ego nec
ipsa iusticia: q̃m cecos oculos tui cordis attendo.
Incredulitas enim que in tuis sensib regnat: ñ
ut eis indulgeretur orauit: addens hoc qͥa nes¬
cirent quid facerent. Unde & ego tui misereor: ꝙr
nescis quid facias. Age ergo qͦmodo cepisti: ut
mͥ possit cum fratre meo hodie benignitas nr̃a
pite cedi. Qd̾ cum factum eẽt: ego philippus
in domo mea deo solo teste in archa saxea sepe¬
liui: credens me orationib eorum consequi mise¬

Expanded text:
sicut et frater tuus. Cui Protasius respondens, ait: sicut et frater tuus. Cui Protasius respondens, ait: Quis est miser, ego qui non timeo, an tu qui me timere probaris? Comes dixit: Ego te, quomodo timeo? Protasius respondit: In eo quod te times laedi, si non sacrificavero; si enim non timeres te laedi a me, me ad sacrificium non compelleres. Ego autem te non timens contemno minas tuas, et omnia idola tua, quasi stercora computans, Deum solumProtasius dixit: Non tibi irascor, nec ego, nec ipsa justitia; quoniam caecos tui cordis oculos attendo: incredulitas enim, quae in tuis sensibus regnat, non ut eis indulgeretur, oravit, addens et hoc, quia nescirent quid facerent. Unde et ego tui, misereor; quia nescis quid facias. Age ergo quod coepisti, ut mihi possit cum meo fratre Gervasio hodie benignitas Salvapite caedi. Quod cum factum esset, ego Philippus storum corpora, et in domo mea, Deo solo teste, in ista arca saxea sepelivi, credens me orationibus eorum consequi mise
Abbreviated transcription (Latin):
tus est. Suꝑueniente igitur comite astasio qͥ
ꝓficiscebat᷑ ad bellum qd̃ a marcomannis fue¬
rat excitatum: occurrunt templorum cultores
cum sacerdotib sius dicentes. Si uis letus ad
dii nr̃i irati sunt eorum contemptu commoti:
hec astasius comes iussit eos teneri: & ad se
addiiai. Quib dixit. Hortor uos iuuenes ut¬
ã deorum nr̃orum iniuriis temꝑantes. ad im¬
molandum eis deuoti studiosus ꝓperetis: ut
expeditio mea ualidiꝰ celebretur. Sẽs geruasiꝰ¬
respondit. Uictoriam de celo debes a deo omni¬
potente inquirere ñ a simulachris mirtis & ua¬
nis. que oculos habent sine lumine. aures sine
auditu. nares sine odoratu. os sine sermone.
ruanus sine tactu. pedes sine gressir uentrem
absq interiorib ꝓbantur habere: & sine flatu
eẽ noscuntur. Indignatus autẽ astasiꝰ comes.
uissit eum tamdiu plumbatis tundi: quam¬
diu exalaret spiritum. Q amoto: uissit sibi
astare sc̃m ꝓthasium. Cui & dixit: Mhiser.

Expanded text:
t. 14. Superveniente comite Astasio, qui proficiscebatur ad bellum, quod a Marcomanis fuerat excitatum, occurrerunt ei templorum cultores cum sacerdotibus suis, dicentes: Si vis laetus ad dii nostri de eorum contemptu commoti, haec Astasius comes jussit eos teneri, et ad se adduci. Quibus dixit: Hortor vos ut deorum nostrorum injurias temperantes, ad immolandum eis devoti studeatis insistere; ut expeditio mea gnaviter celebretur. Beatus Gervasius dixit: Victoriam de coelo debes ab omnipotente Deo requirere, non de simulacris immundis et vanis, quae oculos habent sine lumine, aures sine auditu, nares sine odoratu, os sine sermone, manus sine tactu, pedes sine gressu, et ventrem absque interioribus probantur habere, et sine flatu esse noscuntur. Indignatus comes Astasius jussit eum tamdiu plumbatis tundi, quamdiu exhalaret spiritum. 16. Quo amoto, jussit sibi astare Protasium, cui dixit: Miser,
Abbreviated transcription (Latin):
dem uico inuenerat: ad alium uicũ cui condã¬
tus uocabulum est festinus migrauit. Sed cũ
nec ibi uirum inueniret qui sibi satisfaceret ad
omnia que querebat. quam citissime a loco re¬
cessit:& ad urbem carnotensem que in uici¬
no erat conuolauit: ubi diũsorum studioꝵ
doctnam abundare cognouerat. Quo cum ꝑ¬
uenisset. iuuante se xp̃i gratia ita ad plenum
eruditus est: ut om̃s cum eum attendert̃ disci¬
pulum: mirarent᷑ factum ẽẽ magistrũ. Mi

Expanded text:
dem vico invenerat, ad alium vicum, cui Condadem vico invenerat, ad alium vicum, cui Condatus vocabulum est, festinus migravit. Sed cum nec ibi virum inveniret, qui sibi satisfaceret ad omnia quae quaerebat, quam citissime loco recessit et ad urbem Carnotensem quae in vicino erat convolavit, ubi diversorum studiorum doctrinam abundare cognoverat. Quo cum pervenisset, iuvante se Christi gratia, ita ad plenum eruditus est, ut omnes eum, cum adtendunt, discipulum mirarentur factum esse magistrum. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
& noctes in querendo eo agerent:in memora¬
to loco inuentus est. Cumq ei uehementiꝰ in¬
starent. ut parentum dolorem reu̾sione sua
releuare debuisset: euangłica uoce respondit.
Nemo inqͥt mittens manum suam in aratrũ
& aspiciens retro: aptus est regno dei.Nam
no est si ab eiꝰ militia ad carnis & sangumnis
transeam amicicias: p̃sertim cum ip̃se dicat. qͥ
amat patrem aut matrem plusqͣm me non est̾
me dignus. & si quis uenit ad me & non odit
patrem suum aut matrem. aut uxorem. aut̃
filios. aut fratres. aut sorores. adhuc autem &
animam suã: non potest meus ẽẽ discipulus:
Tali ac tanto pondere dictorum uicti parentes
cum resistere ñ possent: in ꝓposito suo eum
manere passi sunt. Illisq abscedentib cepto
oꝑi magis ac magis insistere cepit: qͦusq om¬
nib sodalib transcensis magistrum quoq
suum equiꝑare uideretur. Cumq omnia epo¬
tasset in quib idonei doctores erant qͦs in eo¬

Expanded text:
et noctes in quaerendo eo agerent, in memoraet noctes in quaerendo eo agerent, in memorato loco inventus est. Cumque ei vehementius instarent, ut parentum dolorem reversione sua relevare debuisset, euangelica voce respondit: 'Nemo', inquit, 'mittens manum suam in aratrum et aspiciens retro, aptus est regno Dei. Nam no est, si ab eius nunc militia ad carnis et sanguinis transeam amicitias, praesertim cum ipse dicat: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus, et: Si quis venit ad me et non odit patrem suum aut matrem aut uxorem aut filios aut fratres aut sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus'. Tali ac tanto pondere dictorum victi parentes, cum resistere non possent, in proposito suo eum manere passi sunt. Illisque abscedentibus, coepto operi magis ac magis insistere coepit, quousque, omnibus sodalibus transcensis, magistrum quoque suum aequiperare videretur. 3. Cumque omnia epotasset, in quibus idonei doctores eraat, quos in eo
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Cumq uisitationis mutue & alloquutio¬
nis eis impendisset officium: continuo ad ꝓpͥa¬
reuertitur. Postqͣm itaq obtinuit qd̃ poscebat:
ad suburbanum p̃fate ciuitatis tetendit. uͥ ue¬
nerandꝰ confessor xp̃i taurinus p̃sul qͦndam eiꝰ¬
dem loci requiescit. Ueniensq ad locum cũ edituo
domus dei alloquiitus: uoluntatis sue intentio¬
nem ei reuelauit. At ille libent̃ eum audiens:
unanumi affectu tractauit. Et qr mente sincerꝰ
& corpore pulcher erat: fraterna dilectione ei
ministrare curauit. Ut autem magistrũ reꝑit
qui sibi oꝑam in litterarum eruditione ĩpen¬
deret: cum documento lingue morumq ꝓbita¬
te cepit alios anteire. Interea cum ibidem dui¬
tiꝰ moraretur: parentes qͦs reliquerat absentiã
eius grauiter ferentes & in exteris regionibus
ad aliquam heremi uastitatem ꝑfugisse cre¬
dentes: mox ceꝑunt circuire loca diu̾sa. si for¬
sitan eum alicubi reꝑire possent. Et cum dies

Expanded text:
tur, cumque visionis mutuae et adlocutiotur, cumque visionis mutuae et adlocutionis eis impendisset officium, continuo ad propriamreverteretur. Postquam itaque obtinuit quod poscebat, ad suburbanum praefatae civitatis tetendit, ubi venerandus confessor Christi Taurinus, praesul quondam eiusdem loci, requiescit, veniensque ad locum, aedituum domus Dei allocutus, voluntatis suae intentionem reseravit. At ille libenter eum audiens, unanimo affectu tractavit, et quia mente sincerus et corpore pulcher esset, fraterna dilectione ei ministrare curavit. Ut autem magistrum repperit, qui sibi operam in litterarum eruditione impenderet, cum documento linguae morum probitate coepit alios anteire. 2. Interea cum ibidem diutius moraretur, parentes quos reliquerat absentiam eius graviter ferentes et in exteris regionibus ad aliquam heremi vastitatem profugisse credentes, mox ceperunt circuire loca diversa, si forsitan eum alicubi repperire possent. Et cum dies
Abbreviated transcription (Latin):
numentis partimq relatione maioꝵ que nob̃
comꝑta sunt enarranda suscepimꝰ. Explicit plogꝰ.
pago ebroicensi exortꝰ est. sangui¬
nis nobilitate conspicuus: paren¬
tib xp̃ianissimis natus. Hic in
adolescentia sua cum in uana
mundi huiꝰ gloria exercere posset
totam militiam suam dño uero regi deuouit :
magis cupiens pauꝑ xp̃m nudus ipse sequi:
quam diuitiis seculi uestitus ad tempus sicut̾
flos feni florere. Mox ergo adhuc puerulus di¬
uino sp̃u tactus estuabat animo assidue paren-¬
des deprecans ut accessum posset habere ad ali¬
quem locum: ubi exertitia litterarum in scolis
inueniret.Adhec cum pater nullo modo assen¬
tiret. & unici filii diceret se ñ posse absentiam
sustinere: puer ille deo deuotus occasionem in¬
uenit. qua id qd̾ desiderabat ꝑficeret. Petiuit
namq a patre ut liceret sibi cognatos & affines
suos iusitare: qui in castro ebroicensi moraban¬

Expanded text:
numentis partimque relatione maiorum nobis numentis partimque relatione maiorum nobis comperta sunt, enarranda suscepimus. EXPLICIT PROLOGUS. pago Ebrocensi exortus est, sanguinis nobilitate conspicuus, parentibus christianissimis natus. Hic in adolescentia sua, cum in vana mundi huius gloria excrescere posset, totam militiam suam Domino vero regi devovit, magis cupiens pauper Christum nudus ipse sequi, quam, divitiis saeculi vestitus, ad tempus sicut flos feni florere. Mox ergo adhuc puerulus, divino spiritu tactus, aestuabat animo, assidue parentes deprecans, nt accessum posset habere ad aliquem locum, ubi exercitia litterarum in scolis invenirentur. Ad haec cum pater nullo modo assentiret et unici filii diceret se non posse absentiam sustinere, puer ille Deo devotus occasionem invenit, qua id quod desiderabat perficeret. Petivit namque a patre, ut liceret sibi cognatos et adfines suos visitare, qui in castro Ebrocensi moraban
Abbreviated transcription (Latin):
co. Laudemus uiros głosos. & pa¬
rentes nr̃os in generatione sua: qͥ¬
in dieb gentis sue głam adepti st̃.
mirabilis in maiestate faciens ꝑdigia: totis
uirib ad inuestigandam uenerabilium uiroꝵ
uitam actingitur. ut in eis ille laudet᷑ qui mu¬
nere gr̃e sue eos ad tantam głam ꝓuexit. ut &¬
In lumine iacula tua ibunt: in fulgore armoꝵ
tuorum. fulgor namq armorum est: claritas
miraculoꝵ. Armis quippe nos tuem᷑: iaculis
adu̾sa destriumꝰ. Arma cum iaculis sunt: mi¬
racula cum p̃dicamentis. Sci enim uiri uerbis
suis quasi quibdam iaculis corda adũsantium
transfigunt. armis autem idest miraculis se¬
ostendant ꝑ arma miraculoꝵ. Tandem igitur
oꝑa magna dei ꝓnunciantes ꝓponamus nobis
uirum reuerentissimum beatum leutfredum. in
quo sp̃s sc̃s mundam sibi sedem preparauit: &
de ipio loqui instituamꝰ. Cuius & si facta ꝑseqͥ
ñ sumus idonei. auxilio tamen omnipotentis
& tanti uiri meritis fulti: ex antiquariis mo¬

Expanded text:
us viros gloriosos et parentes nostros in generatione sua, quin diebus gentis suae gloriam adepti sunt, maiestate, faciens prodigia, totis viribus ad investigandam venerabilium virorum vitam accingitur, ut in eis ille laudetur, qui munere gratiae suae eos ad tantam gloriam provexit, ut et ino dicitur: In lumine iacula tua ibunt, in fulgore armorum tuorum. Fulgor namque armorum est claritas miraculorum. Armis quippe nos tuemur, iaculis adversa destruimus; arma ergo cum iaculis sunt miracula cum praedicamentis. Sancti enim viri verbis suis quasi quibusdam iaculis corda adversantium transfigunt; armis autem, id est miraculis, seostendant per arma miraculorum. Tandem igitur opera magni Dei pronuntiantes, proponamus nobis virum reverentissimum beatum Leutfredum, in quo Spiritus sanctus mundam sibi sedem praeparavit, et de ipso loqui instituamus. Cuius etsi facta prosequi non sumus idonei, auxilio tamen omnipotentis et tanti viri meritis fulti, quae ex antiquariis mo
Abbreviated transcription (Latin):
cum subito equus cui uir dei sedebat in t̾ra
concidit. & disrupta sunt omnia uiscera eiꝰ
Mirantib cunctis: ep̃s nuio terrore con¬
sternatus est. Atq leuitatem suam ad mo¬
dum reprehendit: qd̾ uirum dei ledere pre¬
lumpserit. Sicq ad genua eius ꝓuolutus:
indulgentiam postulauit. Cui uir dñ me¬
mor orationis dñice: placide omnem iniuri¬
am remisit. Pontifex autem cum sũma ue¬
neratione & obsequio: eum ad eccł̃iam suã
redire. fecit. Ubi postea diuino aditorio co¬
mitatꝰ. ꝑ multa annorum curricula & uer¬
bo fidei claruit: & miraculis choruscauit̃.

Expanded text:
cum subito equus, cui vir Dei sedebat, in terram cum subito equus, cui vir Dei sedebat, in terram concidit, et disrupta sunt omnia viscera eius. Mirantibus cunctis, episcopus nimio terrore consternatus est atque levitatem suam admodum reprehendit, quod virum Dei ledere praesumpserit; sicque ad genua eius provolutus, indulgentiam postulavit. Cui vir Domini memor orationis dominicae placide omnem iniuriam remisit. Pontifex autem cum summa veneratione et obsequio eum ad cellam suam redire fecit, ubi postea, divino adiutorio comitatus, per multa annorum curricula et verbo fidei claruit et miraculis coruscavit.
Abbreviated transcription (Latin):
pora serui dei inibi habitantes necessaria
actiꝑent. Dici ñ potest quanta celeritate lo
lis eccł̃ie desideriꝰ agebat: a qua non longe lo¬
cus ipse distabat. Qui cum opinionem uiri
dei audisset. & quia ab ipso plures lumineꝰ
ueritatis aicensi uitam aplicam sequerentur:
relo & inuidia suꝑatus qd̃ quasi in diocesi
talia agere presumpsisset: quadam die con¬
scenso equo assumptis officialib siuis ad cel¬
lam uiri ire ꝑrexit. Uentum est ad locum:
& subito uirum dei iniuria ũborum exa¬
cerbauit. Sed cum ad hec patronus nost̾
immobilis ꝑduraret. & patientiam fortit
conseruaret: magis ac magis ep̃s exagita¬
tus furore inꝑat suis ut eum in equum
leuarent. cum ipse uir dñi apud se iam de¬
creuisset. ne unquam equum ascenderet:
Cumq pariter ambularent. & ep̃s eum ad
ciitatem ꝑducere conaretur. ut ibi in eum
quetunq uellet liberiꝰ exerceret: necdũ mi¬
liarium a cella hominis dei compleuerant.

Expanded text:
pora servi Dei inibi habitantes necessaria pora servi Dei inibi habitantes necessaria acciperent. Dici non potest, quanta celeritate locsis ęcclesiae Desiderius agebat, a qua non longe ipse locus distabat. Qui cum opinionem viri Dei audisset, et quia plures ab ipso lumine veritatis accensi vitam appstolicam sequerentur, zelo invidiae superatus, quod quasi in diocesi talia agere praesumpsisset, quadam die, conscenso equo, assumptis officialibus suis, ad cellam viri Dei ire perrexit. Ventura est ad locum, et subito virum Dei iniuria verborum exacerbavit. Sed cum ad haec patronus noster immobilis perduraret et pacientiam fortiter conservaret, magis ac magis episcopus exagitatus furore, imperat suis, ut eum in equum levarent, cum ipse vir Domini apud se iam decrevisset ne umquam equum ascendere. Cumque pariter ambularent et eum episcopus ad civitatem perducere conaretur, ut ibi in eum quaecumque vellet liberius exerceret, necdum miliarium a cella hominis Dei compleverant,
Abbreviated transcription (Latin):
decessionis sc̃ĩ audoeni archiep̃i inuisere
temptauit. Uisoq loco & amenitate euis eo
qd̾ ẽẽt aquarum nemorumq & uinearum
fertilitate iocundꝰ. miraculoꝵ quoq ꝓdigiis
que ibi fiebant plurimum letificatus: domũ
sacram dño deo ibi construere acceleraiit:
In honorem scilicet iuuifice crucis. & scõrum
apłorum: ac p̃cipue confessoris xp̃i audoe¬
ni pontificis. Atq in eo loco altare statuit:
ubi crux semitarum apparuerat. Sed &
post modicum tempus congruentib habi¬
taculis eandem cellulam cinxit: atq mo¬
nachorum conũsatione nobilitauat. Siqͥ¬
dem ex diu̾sis partib ad eum confluebant.
qui possessiones agrorum suoꝵ uendentes
precia ante pedes eiꝰ scdm mores pͥmitiue
eccl̃ie deferebant: ut distribueret᷑ omnib
ꝓut cuiq opus ẽẽt. Alii autem cde faculta¬
tib suis eundem locum ditare certabant:
ut de redditib rerum suaꝵ ꝑ futura tem¬

Expanded text:
decessionis sancti Audoeni archiepiscopi invisere decessionis sancti Audoeni archiepiscopi invisere temptavit, visoque loco, amoenitate eius, eo quod esset aquarum nemorumque et vinearum fertilitate iocundus, miraculorum quoque prodigiis, quae ibi fiebant, plurimum laetificatus, domum sacram domino Deo ibi construere acceleravit, in honorem scilicet vivificae crucis et sanctorum apostolorum ac praecipui confessoris Christi Audoeni pontificis, atque in eo loco altare statuit, ubi crux semitarum apparuerat. Sed et post modicum tempus congruentibus habitaculis eandem cellulam cinxit atque monachorum conversatione nobilitavit. Siquidem ex diversis partibus ad eum confluebant, qui possessiones agrorum suorum vendentes precia ante pedes eius secundum morem primitivae ęcclesiae deferebant, ut distribueretur omnibus, prout cuique opus esset. Alii autem de facultatibus suis eundem locum ditare certabant, ut de reditibus rerum suarum per futura tem
Abbreviated transcription (Latin):
nister ñ inueniret: a rustico qͦdam in eodem
loco terram exarante partem stimuli p̃cio
comparauit. De qua uexillum crucis figu¬
rauit. & cespite congesto desuꝑ illud com¬
posuit: scorumq reliquias ibidem colliga¬
uit. Quo facto: iter qd̾ ceꝑat ꝓsequirtus est.
Ipsoq itinere: ꝑductus est ad predium quod
uocatur dippiacus. In quo finem uite p̃sen¬
tis accepit. & ad aulam regni celestis transla¬
tus est: uitam eternam indeptꝰ. Locus autẽ
suprascriptꝰ crebris miraculis resplendebat:
ita ut aduentantium illuc miseroꝵ multi¬
tudo pͥstine sanitati restitueret᷑. Quinetiam
continius noctib nubes splendida suꝑ ipsũ
locum uidebat᷑: ꝑtingens a celo usq ad ter¬
ram. Uicinis ergo in cirtuitu commanentib
tante rei nouitate stupefactis: quidam corũ
casulam horrei sui suꝑ pignera scõrum que
p̃fati sumus stabilire curauit. Hunc deni¬
q locum uir dei leutfredꝰ post aliqͦt annos.

Expanded text:
nister non inveniret, a rustico quodam, in eodem nister non inveniret, a rustico quodam, in eodem loco terram exarante, partem stimuli pretio comparavit; de qua vexillum crucis figuravit, et cespite congesto, de super illud composuit sanctorumque reliquias ibidem conligavit. Quo facto, iter quod coeperat prosecutus est, ipsoque itinere perductus est ad praedium, quod vocatur Clippiacus, in quo finem vitae praesentis accepit et ad aulam regni caelestis translatus est, vitam aeternam indeptus. Locus autem suprascriptus crebris miraculis resplendebat, ita ut adventantium illuc miserorum multitudo pristina e sanitati restitueretur; quin etiam continuis noctibus nubes splendidissima super ipsum locum videbatur, pertingens a caelo usque ad terram. Vicinis ergo in circuitu commanentibus tantae rei novitate stupefactis, quidam eorum casulam horrei sui super pignera sanctorum, quae praefati sumus, stabilire curavit. Hunc denique locum vir Dei Leutfredus post aliquot annos