comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicensis concilii et decretum
pape leonis de epĩs sedes suas
mutantib. s et affricam ca¬
nones ut nõ fiant ep̃orũ t̃ns¬
lationes sicut nec rebaptiza¬
tiones uel reordinationes pro
frothario burdegalensi ep̃o
qui a burdegala pictaius. inde¬
q ad biturigensem ciuitatem
exiliisse dicebat᷑. Et post hoc¬
coronatus ludonicus apapa
iohe don. ydus septembr̃ ĩui¬
tauit ẽudem papã in domũ
suam. et opipare pascens ho¬
norauit eũ multis donis ip̃e
et uxor sua et remisit ad tretas
ciuitatem. et postea ꝑ missos
suos petut ẽũdem papã ut
uxorem illius ii regmã coro¬
naret. s optinere nõ potuit.
frotharius aũt et ad algarius
tradiderat. petentes ex ip̃ius
parte ut p̾iulegio suo ip̃iꝰ pre¬
ceptum confirmaret. Tũt p̃p̃a
Ioħes protulit exemplar quasi
ecclie. Quod compilatũ cõcilio
p̃fatorũ ep̃or et aliorũ cõsili¬
ariorũ ludouiqi regis a plurimis
credebat᷑ ut agorlmo ip̃am abba¬

Expanded text:
dicensis concilii et decretum dicensis concilii et decretum papae Leonis de episcopis sedes suas mutantibus, sed et Affricani canones, ut non fiant episcoporum translationes; sicut nec rebaptizationes vel reordinationes, pro Frotario Burdegalensi episcopo, qui de Burdegale Pictavis indeque ad Biturigensem civitatem exilisse dicebatur. Et coronatus Hlodowicus a papa Iohanne 7. Idus Septembris, invitavit eundem papam ad domum suam, et opipare pascens, honoravit eum multis donis ipse et uxor sua, et remisit eum ad Trecas civitatem; postea vero per missos suos petiit eundem papam, ut uxorem illius in reginam coronaret; sed obtinere non potuit. Frotarius autem et Adalgarius tradiderat, petentes ex ipsius parte, ut privilegio suo ipsum praeceptum confirmaret. Tunc papa Iohannes protulit exemplar quasi ecclesiae; quod compilatum consilio praefatorum episcoporum et aliorum consiliariorum Hlodowici regis a plurimis credebatur, ut a Gozleno ipsam abba
Abbreviated transcription (Latin):
ied et ut in sacra historia de
plaga egipciaca digne a deo
illata legimꝰ. qr nõ erat domꝰ
In qua nõ Iaceret mortius. et
nõ erat qui aliũ consolaret᷑.
qm̃ in domo sua uinisquisq qͥd̾
iugeret hẽbat. nos in nostris
quoq ecclesus iugenda lugemꝰ
et ideo uestra auctoritate no¬
bis subueniri cũ oĩ mentis
huilitate deposcunꝰ. petentes
ut ꝓmulgetis capłm uestre
auctoritatis qualiter nos erga
sedis muniti robustiores
ac promptiores dño opẽ fe
ac uastatores sacriq nĩsterii
ep̃alis contemptores nos suc¬
cessores qz nostri persistere cõ¬
cordi sinã ualeamꝰ ut iux̃
egregii predicatoris uõce. et
uestre auctoritatis ꝓmulgati¬
onem traditi sathane spiritu
salui fiant In die dñi nr̃i iħũ¬
xp̃i. Quod dyploma Iohes
papa sue excõicatõi asscribi
fecit. et sua manu cõfirmãs
ab om̃ibus ep̃is in synodo
subscribi fecit. Deinde ĩp̃o iubẽte
lecti sũt in synodo canones sar¬

Expanded text:
sed et, ut in sacra historia de sed et, ut in sacra historia de plagay Aeptiaca digne a Deo inlata legimus, quia non erat domus in qua non jaceret mortuus, et non erat qui alium consolaretur, quoniam in domo sua unusquisque quod lugeret habebat, nos in nostris quoque ecclesiis lugenda lugemus; et ideo vestra auctoritate nobis subveniri cum omni mentis humilitate deposcimus, petentes, ut promulgetis capitulum vestrae auctoritatis, qualiter nos erga sedis muniti, robustiores ac promptiores deinceps, Domac vastatores sacrique ministerii episcopalis contemptores nos successoresque nostri persistere concordi sententia valeamus, ut iuxta egregii praedicatoris vocem et vestrae auctoritatis promulgationem traditi Satanae, spiritu salvi fiant in die domini  Quod dyploma Iohannes papa suae excommunicationi ascribi fecit et manu sua confirmans ab omnibus episcopis in synodo subscribi fecit. Deinde ipso iubente lecti sunt in synodo canones Sar
Abbreviated transcription (Latin):
Omne sanctissime ac
reuerentissime pater
patrũ Iohẽs catholice atq apo¬
stolice eccliẽ sancte uidelicet
romane prime sedis papa¬
Iohes Nos filii famuli ac disci¬
puli uestre auctoritatis galli¬
arũ et belgicarũ ep̃i his que
suꝑ uulnera dolorũ uestrorũ
maligni hoĩes ac mistri dyaboli
addentes in sanctã matrem
nr̃am ac magistrã om̃i ecc̃aꝵ¬
cõmiserũt compatim᷑ et dolori ur̃o
conflentes condolemꝰ. atq uidi¬
cũĩ uestre auctoritatis quod
pͥulegio bt̃i petri et sedis apłicẽ
in eos et complices eorũ Iuxͣ
sacros canones sp̃ũ dei cõditos
et totiꝰ mũdi reuerẽcia cõse¬
cratos. ac scdm eiusdem sancte
romane sedis pontificũ deces¬
sorũ ur̃oꝵ decreta protulistis
uoto. uoce et unanmitate nr̃a
ti gladio spũs quod est ubũ
dei eos int̾miẽtes ꝑsequim᷑
castis excõicatos tenemus.¬
quos ab ecclia abiecistis: abici¬
inꝰ. quos anathematiz astis
anathematizatos ẽẽ iudicamꝰ
entes uestra auctoritas et

Expanded text:
omne sanctissime ac reverendissime pater patrum Joannes, catholicae atque apostolicae ecclesiae, sanctae videlicet Romanae primae sedis, papa. Nos filii, famuli tui, ac discipuli vestrae auctoritatis, Galliarum et Belgicarum episcopi, his quae super vulnera dolorum vestrorum maligni homines ac ministri diaboli addentes, in sanctam matrem nostram ac magistram omnium ecclcommiserunt, compatimur, et dolori vestro conflentes condolemus, atque judicium vestrae auctoritatis, quod privilegio beati Petri et sedis apostolicae in eos et complices illorum juxta sacros canones spiritu Dei conditos et totius mundi reverentia consecratos ac secundum ejusdem sanctae Romanae sedis pontificum, decessorum vestrorum, decreta protulistis, voto, voce et uti, gladio spiritus, quod est verbum Dei, eos interimentes persequimur. castis excoquos ab ecclesia abjecistis, abjicimus, quos anathematizastis, anathematizatos esse indicamus, entes vestra auctoritas  A
Abbreviated transcription (Latin):
Udouicus lesionẽ cõtus¬
sioms quan ex supra¬
dicto casu de solario ꝑcussus
fuerat minꝯ necessario curari
a medicis sustinẽs computres¬
centem ab eisdem medicis se¬
cari fecit. Unde et longiori ꝙͣ
sperauerat tp̃e aquis decubuit.
ubi et pene desperatus uix
mortẽ euasit. Ib q apłici
adriam missos ioħem et petrũ
demũciantes ut de regno lotha¬
rii nepotis sui quod frĩ suo
ludouico imperatori debebat᷑
nõ se p̃sumeret et in breui ab¬
solutis ad frẽm suũ harolũ
eos direxit. et ip̃e mox ut
aliquãtulũ cõualuit ad regi¬
insburt ꝑgens resticium
uiumdoꝵ regulũ a karlomã¬
no per dolũ nepotis ip̃ius
resticii captũ. et aliquadiu
in custodia detentũ post
tientes satagente matre ĩcli¬
natiorem ẽẽ uolũtatem pr̃is
erga karlomãnũ ꝙ̃ erga se
ad illũ uenire detractauerũt

Expanded text:
udowicus laesionem contusionis, quam ex supradicto casu de solario perpessus fuerat, minus necessario curari a medicis sustinens, computrescentem carnem ab eisdem medicis secari fecit; unde et longiori quam speraverat tempore in Aquis decubuit, ubi et pene desperatus, vix mortem evasit. Ibique apostolici Adriani missos, Joannem et Petrum denunciantes, ut de regno Hlotharii, nepotis sui, quod fratri suo Hludowico imperatori debebatur, non praesumeret. Et in brevi absolutos ad fratrem suum Karolum eos direxit, et ipse mox, ut aliquantulum convaluit, ad Reghinisburch pergens, Restitium Winidorum regulum, a Karlomanno per dolum nepotis iRestitii captum et aliquandiu in custodia detentum, posttientes, satagente matre inclinatiorem esse voluntatem patris erga Carolomannum quam erga se, ad illum venire detrectaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
Nno m.iͦ obiit hẽricꝰ
dux burgũdie sme
filiis. rebellauerũt q burgũdi¬
ones cõtra regem robertum
nolentes eũ reciꝑe. Ingressus

Expanded text:
ni 1001 obiit Henricus dux Burgundiae sine filiis. Rebellaveruntque Burgundiones contra regem Robertum, nolentes eum recipere. Ingressus
Abbreviated transcription (Latin):
germani legationis cã aqui
explorator tribus semis ãms
itaq et pipinꝰ francorũ regno
potiti pͥmo aquitamã reciꝑe
uolentes. cõtra hunoldũ ip̃iꝰ
prouĩcie ducemi cũ ex̾citu
eãdem aquitamã ingrẽdiũt᷑.
et capto quodã castello/ quod

Expanded text:
e legationis causa Aquitexplorator tribus semis annis  et Pippinus Francorum regno potiti primo Aquitaniam recipere volentes contra Hunoldum, illius provinciae ducem, cum exercitu eandem Aquitaniam ingrediuntur; et capto quodam castello, quod
Abbreviated transcription (Latin):
harlomãn ꝯ galemamã que et
ip̃a a francorũ societate defece¬
rat / cũ exercitu ingressus ferro¬
arlomãnꝰ et pippinꝰ lũctis
Icopiis. cotra odilonẽ ducẽ
baioariorũ profecti sũt. Prelioq
cõmisso exercitũ eius fuderũt
Et postꝙͣ inde reuersi sũt kirlo¬
mãnꝰ solus in saxomã ꝓfectꝰ
est/ et castrũ quod dr̃ hoseoburg
cepit et theodericũ saxonem
illuis loci pͥmariũ in deditio¬
nem accepit.

Expanded text:
Karlomannus Alamanniam, quae et ipsa a Francorum societate defecerat, cum exercitu ingressus, ferroippinus iunctis copiis contra Odilonem ducem Baioariorum profecti sunt, proelioque commisso exercitum eius fuderunt; et postquam inde reversi sunt, Karlomannus solus in Saxoniam profectus est, et castrum quod dicitur Hohseoburg et in eo Theodericum Saxonem, illius loci primarium, in deditionem accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
consiliariorũ suorũ adnẽtũ
statuit opperiri. Eransactaq
autũ nali uenatõe circa h
octobr per moenũ fluuiũ
uisq ad franconofurt secũda
agua nauigauit. Inde ad ingilmn¬
hem medio octobrio uemẽs
generalẽ ibi ut condictũ erat
ppli sui cõuentũ habuit. In
quo et ceadragũ abodritorũ
ducem necnõ et tunglonem
qui apud eũ perfidie actusã¬
baut̾. audiuit. Et tunglonem
ꝯuudẽ accepto ab eo filio eius
obside domũ redire ꝑmiset
eadragũ uero ceteris abodri¬
ie diissis secũ retinuit dnis¬
sio q ad ppłm abodritorũ legaitis
si eũ uulgus regnare uellet
ꝑquirẽ iussit. Ip̃e aũt a quis¬
gram ubi hiemare cõstituerat
ꝓfectus est. E ũq legati qͦs
abodritos miserat reuersi nuĩ¬
ciassent uariam gentis illiꝯ
super rege suo recipiendo smam
meliores tñ ac p̾stantior es
quosq de illius receptione
concordare acceptis ab eo qͦs
imperauit obsidibus ĩ regnũ

Expanded text:
consiliariorum suorum adventum consiliariorum suorum adventum statuit operiri; transactaque autumnali venatione circa Kal. Octobr. per Moenum fluvium usque ad Franconofurd secunda aqua navigavit. Inde ad Ingilunhaim medio Octobrio veniens generalem ibi, ut condictum erat, populi sui conventum habuit. In quo et Ceadragum Abodritorum ducem necnon et Tunglonem, qui apud eum perfidiae accusabantur, audivit: et Tunglonem quidem accepto ab eo filio eius obside domum redire permisit, Ceadragum vero caeteris Abodritis dimissis secum retinuit missisque ad populum Abodritorum legatis, si eum sibi vulgus regnare vellet, perquirere iussit. Ipse autem Aquasgrani, ubi hiemare constituerat, profectus est. Cumque legati, quos ad Abodritos miserat, reversi nuntiassent, variam gentis illius super rege suo recipiendo sententiam, meliores tamen ac praestantiores quosque de illius receptione concordare, acceptis ab eo, quos imperavit, obsidibus in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
sacrorũ strimorũ plato cõmẽ¬
dauit. publicis q stipendus
curare iussit. Et ea q̃ huic
operi ne cessaria forent pre¬
parttre mãdauit. Condictoq¬
at ꝓm̃itiato ad mediũ octo¬
briut generali cõuentu ceteri
omibus more solẽpm absolutis
Ip̃e tñs rhemĩ ad iuillã que
salr uocat᷑ cũ suo comitatu
profectus est. Ibi ad eũ legati
neapolitanorũ uenerũt. atq
inde accepto responso ad sua
regressi sũt. Ibi ad eus noticiã
ꝑnoticiã ꝑlatũ est de fuga ac
ꝑfidia arromis quomͦ fraudu¬
lenter ausonã ingressus et a
pplo illo quemi dolo deceperat
receptus totam ciuitatẽ destru¬
xit. castella eiusdem regioms
que firmiora uidebãt᷑ cõmum¬
uit. missoq ad abdiram̃a reg̃ẽ
sarracenorũ fr̃e suo auxilũt
quod petebat iussu eius dem
regis cõtra nr̃os accepit. S
imiꝑator licet hui ꝯ rei mĩciũ
grauiter ferret inchil tamen
inc̃osulte gerendũ iuidicans

Expanded text:
sacrorum scriniorum praelato commensacrorum scriniorum praelato commendavit publicisque stipendiis curare iussit, et ea quae huic operi necessaria forent, praeparare mandaac pronuntiato ad medium Octobrium generali conventu, caeteris omnibus more solemni absolutis, ipse trans Rhenum ad villam quae Saltz vocatur cum suo comitatu profectus est. Ibi ad eum legati Neapolitanorum venerunt, atque inde, accepto responso, ad sua regressi sunt: ibi ad eius notitiam perlatum est de fuga ac perfidia Aizonis, quomodo fraudulenter Ausonam ingressus, et a populo illo quem dolo deceperat receptus, Rotam civitatem destruxit, castella eiusdem regionis quae firmiora videbantur communivit, missoque ad Abdiraman regem Sarracenorum fratre suo, auxilium quod petebat, iussu eiusdem regis contra nostros accepit. Sed imperator licet huius rei nuntium graviter ferret, nihil tamen inconsulte gerendum iudicans,
Abbreviated transcription (Latin):
et ex britom̃ p̾moribus quos
illius limitis custodes adduce
uoluerũt. Eodem tp̃e herioldꝰ
cũ uxore et magna danorũ
multitudine uemiens magon¬
ciaci apud sanctũ albanũ cũ
his quos secũ adduxit baptiza¬
tus est. Multisq munerib
ab imperatore donatus per fri¬
siam qua uenerat uia reuersꝰ
rator ne ob tale factũ negaret᷑
ei habitatio soli naturalis dedit
ei quemdã comitatũ in frisia
cuiꝰ uocabulũ est riustri. quo
se suos q si necessitas exigeret
tuto reciꝑe posset. Baldricus
uero et geroldus comites ac
pãnonici limtis p̃fecti in eodẽ
cõuentu affuerũt. et adhuc
de motu bulgarorũ aduersus
nos inl se sentire posse testati
sũt. Adduxit uero baldricus
domno imperatori pb̃rm quẽdã
georgiũ noĩe bone iute hõiem
qui se promitteret organum
Quem imperator gratanter
suscepit. Et quia deus illi q̃
ante ĩusitata erãt regno frã¬
corũ attribuebat graciarũ
actiones reddidit. ac tanculfo

Expanded text:
et ex Brittonum primoribus, quos et ex Brittonum primoribus, quos illius limitis custodes adducere voluerunt. Eodem tempore Herioldus cum uxore et magna Danorum multitudine veniens, Mogontiaci apud sanctum Albanum cum his quos secum adduxit baptizatus est, multisque muneribus ab imperatore donatus, per Frisiam, qua venerat via, reversus rator ne ob tale factum negaretur ei habitatio soli naturalis, dedit ei quemdam comitatum in Frisia, cujus vocabulum est Riustri: quo se suosque, si necessitas exigeret, tuto recipere povero et Geroldus, comites ac Pannonici limitis praefecti, in eodem conventu adfuerunt, et adhuc de motu Bulgarorum adversum nos nihil se sentire posse testati um, adduxit Baldricus domno imperatori presbyterum quendam Georgium nomine, bone vite hominem, qui se promitteret organum Quem imperator gratanter suscepit et, quia Deus illi quae ante se inusitata erant regno Francorum attribuebat, gratiarum actiones reddidit, ac Tanculfo
Abbreviated transcription (Latin):
tamam regressus estatẽ depu¬
tato sibi loco tnͣsegit. Impera¬
tor uero medio mense maio
aquis egressus circa kl̾. Iuñ.
ad ingilenheim uenit. Hĩtoq
ibi cõuentu nõ modico młtas
et ex diuersis terrarũ ꝑtib
missas legationes audiuit et
absoluit. Inter quas precipua
ceterisq peminẽs erat legatio
sancte sedis aplice romane ui¬
delicet eccłie qua fũgebatur
leo cẽtũcellensis epũs et theo¬
philactus numẽculator. Et de¬
partib t̃nsinarinis dñicus
abba de monte oliueti. legati
quoq filiorũ godefridi regis
danorũ pacis ac federis cã
directi et de se lauorũ regio¬
nibus quidã abodritorũ pri¬
mores ceadragũ duc̃e suũ
accusantes. Accusabat᷑ et
tunglo unus de sdraborum
pͥmoribus. quod et ip̃e dicto
audiens nõ esset. Quorum
ut̾q denũciatũ est. ꝙ si medio
octobrio ad imperatoris gene¬
ralem cõuentũ uenire distu¬
lisset condignas ꝑfidie sue
penas esse daturũ. enerũt

Expanded text:
taniam regressus aestatem in deputaniam regressus aestatem in deputato sibi loco transegit. Imperator vero medio mense Maio Aquis egressus circa Kal. Iun. ad Ingilenheim venit; habitoque ibi conventu non modico multas et ex diversis terrarum partibus missas legationes audivit et absolvit. Inter quas praecipua caeterisque praeminens erat legatio sanctae sedis apostolicae, Romanae videlicet ecclesiae, qua fungebatur Leo Centumcellensis episcopus et Theofilactus nomencpartibus transmarinis Dominicus abbas de monte Olivi, legati quoque filiorum Godofridi, regis Danorum, pacis ac foederis causa directi, et de Sclavorum regionibus quidam Abodritorum primores Ceadragum ducem suum accusantes. Accusabatur et Tunglo, unus de Soraborum primoribus, quod et ipse dicto audiens non esset. Quorum utrique denuntiatum est, quod si medio Octobrio ad imperatoris generalem conventum venire distulisset, condignas perfidiae suae poenas esse daturum. Venerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Pm regi bulgarorũ¬
legati sui quid egerĩt
renũciassent. iterũ eũ quen
pͥmo mniserat ad imperatorẽ
cũ litteris remisit. rogans
ut sme morarũ interpositõe
tminorũ difimtio fieret. uel
si hoc nõ placeret suos quisq
terminos smne pacis federe
tueret᷑. Cui imperator quia
fama erat bulgarorũ regeni
a suo quodã optimate aut re¬
gno pulsũ aut int̾fectũ respõ¬
dere distulit. Illo q expectare
iusso pp̃ fame certitudinem
comperiendã. bertricũ palacii
comite ad bertricũ et geroldũ
conites et auarici limitis cu¬
stodes in carantanorũ ꝓ̃iũ¬
ciam misit. Qui cũ reuersus
nichil certi suꝑ his q̃ fama
Wulgauerat reportasset
Imperator legatũ ad se uocatũ
sine lrĩs remeare fecit. Intea
pipmꝰ rex filius imperatoris
ut uisserat cũ suis optimatib
et hispanici luitis custodibus
uenit. Cũ quibus cũ de tuẽdis
cõtra sarracenos occidentaliũ
partiũ finibus ẽet tractatũ
atq dispositũ. prpmꝰ in aqui¬

Expanded text:
m regi Bulgarorulegati sui quid egerint renunciassent, iterum eum, quem primo miserat, ad imperatorem cum litteris remisit, rogans ut sine morarum interpositione terminorum definitio fieret, vel si hoc non placeret, suos quisque terminos sine pacis foedere tueretur. Cui imperator, quia fama erat Bulgarorum regem a suo quodam optimate aut regno pulsum aut interfectum, respondere distulit; illoque expectare iusso, propter famae certitudinem comperiendam Bertricum palatii comitem ad Baldricum et Geroldum comites et Avarici limitis custodes in Carantanorum provinciam misit, qui cum reversus nihil certi super his quae fama vulgaverat reportasset, imperator legatum ad se evocatum sine litteris remeare fecit. Interea Pippinus rex, filius imperatoris, ut iussus erat, cum suis optimatibus et Hispanici limitis custodibus --venit, cum quibus cum de tuendis contra Sarracenos occidentalium partium finibus esset tractatum atque dispositum, Pippinus in Aqui
Abbreviated transcription (Latin):
inde cũ excitu saxonã ĩgres¬
sus. pene totam ppłando pera¬
grauit. Cumq in paguni
bardengo ꝑuenisset. et iuxͣ
locũ qui hardenhuuih uocat᷑
positis castris sclauorũ quos
ad se uenire uisserat expectaret
aduentũ. Subito ei m̃ĩtiatũ
est uuizmũ regem abroditoꝵ
cũ albiam traiceret indispo¬
sitas a saxombus insidias
in ip̃o fliuĩe iaidisse. et ab
eis esse interfectũ. Q uod fa¬
ctum animũ eius ad saxones
citiꝰ debellandos uelut quosdã
st miulos addidit. et in odiũ
ꝑfide gentis amplius excita¬
uit. Terra igit᷑ magna ex
parte uastata et obsidibus
quos dare iusserat acceptis
in franciam reuersus est.
In hac expeditione duii
castra suꝑ albim haberet.
uenerũt ad eũ legati de pan¬
noma unus ex pͥmoribus
hunorũ qui apud suos tudim
uocabat᷑ is et sũut aduentũ¬

Expanded text:
inde cum exercitu Saxoniam ingresinde cum exercitu Saxoniam ingressus, pene totam populando peragravit. Cumque in pagum Bardengoi pervenisset, et iuxta locum qui Bardenwih vocatur positis castris, Sclavorum, quos ad se venire iusserat, expectaret adventum, subito ei nuntiatum est, Witzinum, regem Abodritorum, cum Albim traiceret, in dispositas a Saxonibus insidias in ipso flumine incidisse, et ab eis esse interfectum. Quod factum animo regis ad Saxones citius debellandos velut quosdam stimulos addidit, et in odium perfidae gentis amplius excitavit. Terra igitur magna ex parte vastata, et obsidibus, quos dare iusserat, acceptis, in Franciam reversus est. In hac expeditione, dum castra super Albim haberet, venerunt ad eum legati de Pannonia unius ex primoribus Hunorum, qui apud suos Tudun vocabatur. Is et suum advent
Abbreviated transcription (Latin):
sanctũ albanĩ sepulta. Quib
peractis rex bipartito excitu
saxoniam petere statuit. eo
uidelicet modo ut ip̃e cũ dimi¬
Dia parte copiaꝵ ab australi
parte intraret. Harolus uero
filius eius cũ alia medietate
rhem̃̃ apud colonã traiteret
et in ẽãden regionẽ ab occi¬
dente ueniret. Quo facto
licet saxones i campo qui
cũ rege cõmissuri consedissẽt.
ibq aduentũ eius operirẽt̃
amissa ictorie spe quam sibi
ad deditionem om̃s cõuersi
sũt. iuctiq sine plio regis
uictoris potestati se subdide¬
rũt. Dederũt igit᷑ obsides et¬
iureiurando fideni se regi
ẜ̾uare promiserũt. Sit omisso
prelio et saxones domũ re¬
uersi sũt. et rex tnͣsmisso
rheno in galliam se recepit.
et cũ aquisgram uenisset
ibidem hibernis habitis. et
rita et obsides dedissẽt
iurassent Rex tñ illorũ ꝑfidie
nõ ĩmemor conuentũ gene¬
ralem tns rhenũ in uilla
cusfestem que suꝑ menũ cõtͣ
mogonciatũ urbem sita est
more solempni habuit. atq

Expanded text:
sanctum Albanum sepulta. Quibus peractis, rex bipertito exercitu Saxoniam petere statuit, eo videlicet modo, ut ipse cum dimidia parte copiarum ab australi parte intraret, Karlus vero filius eius cum alia medietate Rhenum apud Coloniam traiceret, et in eandem regionem ab occidente veniret. Quo facto, licet Saxones in campo qui eum rege commissuri consedissent, ibique adventum eius opperirentur, amissa victoriae spe, quam sibi ad deditionem omnes conversi sunt victique sine proelio regis victoris potestati se subdiderunt. Dederunt igitiureiurando fidem se regi servare velle promiserunt. Sic omisso proelio, et Saxones domum reversi sunt, et rex, transmisso Rheno, in Galliam se recepit, et cum Aquasgrani venisset, ibidem hibernis habitis, et rita et obsides dedissent,iurassent, rex tamen illorum perfidiae non inmemor, conventum generalem trans Rhenum in villa Cuffesstein , quae super Moenum contra Mogontiacum urbem sita est, more solemni habuit, atque
Abbreviated transcription (Latin):
bello coactos haudquaꝙ dissi¬
mulandũ arbitrabat᷑ donec
alemanorũ gens dñãtionis
iugũ ferre detrectans bellũ
ĩmane extitauit. Quodquidẽ
rex inlitus clodoueus qui
quĩtus regũ ip̃iꝰ gentis re

Expanded text:
bello coactos haudquaquam dissimulandum arbitrabatur, donec Alamannorum gens, dominationis jugum ferre detrectans, bellum immane excitavit. Quod quidem rex inclytus, Clodoveus, qui quintus regum ipsius gentis re
Abbreviated transcription (Latin):
a fliũe regionib multarũ q
gentiũ fines p̃p̃ magnitudinẽ
attingit. Neqz quisꝙͣ est huiꝰ
germanie qui se aut audisse
aut adisse miciũ huiꝰ silue dicat.
cũ dierũ iter sexagnita proces¬
serit aut quo ex loco oriatur atte¬
perit. Multaq genera ferarũ¬
in ea nasci constat: que reliquis
in locis uisa non sũt. ex quib
que maxĩe differãt ab aliis. et
memorie prodenda uidentur.
a media fronte inter
aures unũ cormi existit. excel¬
sius magis q directũ his que
nobis nota sũt cormbus. et
ab eius sũmo sicut palme rami
late diffundũt᷑. eadem est femine
maris q natura/ eadem forma
magnitudoq cormiũ.

Expanded text:
a flumine regionibus, multarumque a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse aut adiisse initium hujus silvae dicat, cum dierum iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sunt. Ex quibus, quae maxime differant ab aliis et memoriae prodenda videntur, ura, cujus a media fronte inter aures unum cornu existit excelsius magisque directum his quae nobis nota sunt cornibus, et ab ejus summo, sicut palmae, rami late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura; eadem forma magnitudoque cornuum.
Abbreviated transcription (Latin):
AInquiẽs que fertilissĩa¬
germanie sũt loca circũ
hercimã siluã quã erastostem
et quibusdã grecis fama nõtã
esse uideo quam illi orcimiani
appellãt ꝓuolge tectosages mĩtu¬
pauerũt. atq ibi consederũt
Que gens usqz ad hoc tempus
his sedibus sese cõtmet/ sũmãq
habet iusticie et bellice laudis
opinionẽ. nĩt q in eadẽ ĩopia
egestate/. paciã/ qua germani
ꝑmanẽt eodem uictu et cultu
corporis utũt᷑. Gallis autem
rinaꝵ rerũ noticia multa ad
copiam atq usus largitur.
paulatim q assuefacti superari
multisqz uicti plus. nec se qͥdẽ
ĩpi cũ illis uirtute comparãt
Huius hercime silue que supͣ
demonstrata est latitudo nouẽ
dierũ iter expedito patet.Non
em̃ aliter fmiri potest. neq men¬
suras itmerũ nouerũt. Oritur
ab heluicioꝵ et nemetũ et tau¬
riacoꝵ finib. rectaqz fluminis
dambii regione et ꝑtingit ad
fines dacoꝵ et anartiũ. Huic
se flectit simstrorsus diuersis

Expanded text:
inquit, quae fertilissimGermaniae sunt loca circum Herciniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orciniam appellant, Volgae Tectosages nuncupaverunt, atque ibi consederunt. Quae gens usque ad hoc tempus his sedibus sese continet, summamque habet justitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quidem in eadem inopia, egestate, patientia, qua Germani, permanent; eodem victu et cultu corporis utuntur. Gallis autem rinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur. » Qui, paulatim assuefacti superari multisque victi praeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum, et Nemetum, et Rauriacorum finibus rectaque fluminis Danubii regione, et pertingit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis
Abbreviated transcription (Latin):
nmentũ se obtulit urbis
Quem postea theodericus fide
alterutrũ ẜmocinarent᷑ p̾ci¬
pitem deorsũ egit. Qui ruẽs
cõminuto cerebro exanimatus
est. Ex eo quoq genitis m̃ime
peꝑcit. s eos strangulari p̾ci¬
piens uniusas thoringorum
ciuitates francis subiugauit
pͥstinaq eos iussit incolere

Expanded text:
nimentum se contulit urbis. nimentum se contulit urbis. Quem postea Theodoricus, fide alterutrum sermocinarentur, praecipitem deorsum egit. Qui ruens comminuto cerebro exanimatus est. Ex eo quoque genitis minime pepercit; sed, eos strangulari praecipiens, universas Thoringorum civitates Francis subjugavit, pristinaque eos jussit incolere
Abbreviated transcription (Latin):
itaq theodericus in thoringã
obiuam habuit hermenfridũ
cũ ĩnuimera multitudĩe hostu
foderãt aũt thormgi fossatũ
quem texerãt operimento
cespitũ ut aduenientiũ iuibi
debilitarent᷑ equi francorum
Quo cognito franci acriter
indignati hostes ultima labe¬
factarũt ꝑnicie actosq in
fugami usq onestrudh fluuũ
ꝑseguũt᷑. Ibi etiã aduersarus
resistere ausis transitu qz
prohibere francos graui sa¬
fanci ip̃o usii ueteri ꝙ assueta
Uincendi confirmarũt cõsuetu¬
dine ordmne suo inxi incursta¬
tes cedere. scutis repellere. insu
om̃i ac iuirtute inconditam
multitudinẽ in fluuiũ urgere
ceperũt. Nec dificile fuit pluri¬
mos i amnẽ mergi cũ haud
procul a litore res gereret᷑
Tanta aũt strages tũc de tho¬
ringis facta fuisse fert᷑ ut cesoꝵ
congerie completo fluuio frãci
suꝑ interfectos in ulteriorem
transirẽt ripam. Hermẽfridꝰ
ip̃e cũ paucis elapsus in mu¬

Expanded text:
itaque Theodoricus in Thoringam, itaque Theodoricus in Thoringam, obviam habuit Hermenfredum cum innumera multitudine hostium. Foderant autem Thoringi fossam, quam texerant operimento cespitum, ut advenientium inibi debilitarentur equi Francorum. Quo cognito, Franci acriter indignati hostes ultima labefactarunt caede, actosque in fugam usque Onestrudem fluvium persequuntur. Ibi etiam adversariis resistere ausis transituque prohibere Francos, graviusFranci ipso usu veteri assuetaque vincendi confirmarunt consuetudine, ordine suo nixi incursantes caedere, scutis repellere, nisu omni ac virtute inconditam multitudinem in fluvium urgere coeperunt. Nec difficile fuit plurimos in amnem mergi, cum haud procul a littore res gereretur. Tanta autem strages tunc de Thoringis facta fuisse fertur, ut, caesorum congerie oppleto fluvio, Franci super interfectos in ulteriorem transirent ripam. Hermenfredus ipse, cum paucis elapsus, in mu
Abbreviated transcription (Latin):
tatem accito ip̃e cũ filio
theodeberto thoringã petit.
Preerat thornigis rex her¬
mũfridus duobus suis fr̃ĩb
ex cõiugio uana quedam
mẽtis elatio ꝙ ei filia theode¬
rici regis ytalici ex sorore
suscepta clodouei iure copula¬
ret᷑ mipciali. Hec muliebri
fastu elata ꝙ regali manaret¬
e prosapia frem mariti ber¬
thariũ noĩe ingenti oderat
crudelitate. Denq suadet uiro
ut frẽm sͥ emulũ iuta pͥuet
et regno. Id ille nl moratus
effecit. missisq littorib eũ
ꝑimi ussit. Pari modo aliũ
Uocabulo baldricũ suspicione
fraterne insimulatũ uinidicte
infanda dampnauit morte.
Hac arte amalberga id quippe
nomen mulieri uacue fecit
sibi aułã regni. dũ simulat
saluti se uelle consulere mariti
Miser ille qui putauerit ꝙ
illa in eius fr̃ibus parricidales
edisset cogitationes nec aĩad¬
uerterit consortes regni ac
ꝑiculorũ sublatos ẽẽ suorũ.
adeo apud improbos est effecto
uilis ut cito prauis suggesti¬
ombus extorqueat᷑. Profectus

Expanded text:
tatem adscito, ipse cum filio Theodeberto Thoringam petit. Praeerat Thoringis rex Hermenfredus, duobus suis trucidatex conjugio vana quaedam mentis elatio, quod ei filia Theodorici regis Italici, ex sorore suscepta Clodovei, jure copularetur nuptiali. Haec muliebri fastu elata quod regali manaret prosapia, fratrem mariti, Bertharium nomine, ingenti oderat crudelitate. Denique suadet viro ut fratrem sibi aemulum vita privet et regno. Id ille, nil moratus effecit, missisque lictoribus eum perimi jussit. Pari modo alium, vocabulo Baldricum, suspicione fraternae insimulatum vindictae, infanda damnavit morte. Hac arte Amalberga id quippe nomen mulieri vacuam fecit sibi aulam regni, dum simulat saluti se velle consulere mariti. Miser ille, qui putaverit quod illa in ejus fratribus parricidales odisset cogitationes, nec animadverteret consortes regni ac periculorum sublatos esse suorum. Adeo apud improbos est affectus vilis, ut cito pravis suggestionibus extorqueatur. Profectus
Abbreviated transcription (Latin):
Ieme transacta misit
ad illũ pater rex ut
ad se cõtra saxones ẽutem. cũ
ppło quo posset ueniret. Qui
ire nõ differens ad eũ agiuisgͣm
uenit. cũ ip̃o ad fremers hemi
ubi placitũ generale habuit.
suꝑ ripam rhem perrexitꝰ In
saxonia cũ patre usq missã

Expanded text:
ieme transacta misit ad illum pater rex, ut ad se contra Saxones euntem, cum populo, quo posset, veniret. Qui ire non differens, ad eum Aquasgrani venit, et cum ipso ad Fremersheim, ubi placitum generale habuit, super ripam Rheni perrexit. In Saxonia cum patre usque ad missa
Abbreviated transcription (Latin):
missis palam altari cũ sacra¬
mẽto dedit fideuissorẽ. iactãter
policitus nuĩꝙͣ se inscio rege
templũ egressurus
Andem Meroueus postpo¬
sitis phitonisse responsis
ꝑ triduũ uigilans in diuinis
hoc responsũ libris accepit
In regũ quidem es ꝙ ĩquit reli¬
quistis dñm dẽũ nr̃m tradidit
bidnũ pascha fiet etc̃. His
ille uisis flens ad sc̃i martimi
tũbam cũ sexcentis et eo ãpliꝰ
uisis assũpto quoq gũtrãno
duce discessit. et ꝑ autisiodorẽsem
urbem diuione castro uemẽs
exiiide ad remensem campamã
transut. Qui a taruanensib
in quadã uilla circũuentus et
se capiendũ fore intelligens
ueritus ne si ad patre ducẽt᷑
graues de se penas daret. gailem̃i
quemda sibi familiarem roga¬
uit ut se gladio ꝑcuteret. A
quo cultro ꝑ uiscera traiectus
interut. Gaillenꝰ trũcatis ma¬
nbus ac pedibus naribus
simul et auribus turpiter
uitam finit.
Ost hec sanson chilꝑici

Expanded text:
missis, palam altaris cum sacramissis, palam altaris cum sacramento fidejussorem dedit, jactanter pollicitus nunquam se inscio rege templum egandem Meroveus, postpositis Pythonissae responsis, per triduum vigilans, in divinis hoc responsum libris accepit. In Regum quidem: Eo quod, inquit, reliquistis Dominum Deum vestrum, tradidit biduum Pascha fiet, etc. . His ille visis flens, ad sancti Martini tumbam cum quingentis et eo amplius viris, assumpto quoque Guntranno duce, discessit, et per Atissiodorensem urbem Divione castro veniens, exinde ad Remensem Campaniam transiit. Qui, a Tarvanensibus in quadam villa circumventus et se capiendum fore intelligens, veritus ne, si ad patrem duceretur, graves de se poenas daret, Gailenum quemdam sibi familiarem rogavit, ut se gladio percuteret. A quo cultro per viscera trajectus interiit. Gailenus, truncatis manibus ac pedibus, naribus simul et auribus, turpiter vitam finivit. Post haec Sanson filius
Abbreviated transcription (Latin):
que ei aliqñ nõ solũ ãnũ. s
et diem et horã qua charibertꝰ
rex obiret predixerat. ut eã
suꝑ statũ int̾rogaret suũ.
remisit mandata. Hoc inquit
ãno chilperico de functus
merouens deuictis fratrib
regnũ accipiet. teqz ducẽ con¬
stituet. quo munere qͥn quẽmo
functus. septimo efficieris
epũs. Hoc ille ep̃o gregorio
retulit. et ab eo hoc responsũ
accepit. Ista magis a deo ꝙͣ a
diabolo exquiri debuissent.
Uerũtamen fredegũdis que
octulte gũtrãno fauebat p̃p̃
mortem theodeberti. nõ eñ ex¬
ea fuerat natus. misit ad eũ
ut meroueo suaderet egredi ab
ecclia. Ille presto putãs fore
ꝑcussores nõ distulit. s nl ẽu
nocuit. Deniũ chilpericus per
dyaconũ ad sepulcrũ sctĩ mar¬
tim duas mittit cartulas quaꝵ
Una cõtinebat ut sͥ diuinitus
in alia que erat uacua resc̾bẽt᷑
Si foret fas gũtrãnũ ab tẽplo
extrahi. Dyaconꝰ triduo expe¬
ctans mains a responso accessit

Expanded text:
quae ei aliquando non solum annum, sed quae ei aliquando non solum annum, sed et diem et horam qua Charibertus rex obiret, praedixerat, ut eam super statu interrogaret suo. remisit mandata: « Hoc, inquit, anno Chilperico defuncto, Meroveus, devictis fratribus, regnum accipiet, teque ducem constituet. Quo munere quinquennio functus, septimo efficieris episcopus. » Hoc ille episcopo Gregorio retulit, et ab eo hoc responsum accepit: « Ista magis a Deo quam a diabolo exquir idebuissent. » Verumtamen Fredegundis, quae occulte Guntranno favebat propter mortem Theodeberti non enim fuerat ex ea natus, misit ad eum ut Meroveo suaderet egredi ab ecclesia. Ille praesto putans fore percussores, non distulit; sed nil ei nocuit. Demum Chilpericus per diaconum ad sepulcrum sancti Martini duas mittit chartulas, quarum una continebat ut sibi divinitus in alia, quae erat vacua, rescriberetur si foret fas Guntrannum a templo extrahi. Diaconus, triduo exspectans, inanis a responso abscessit.
Abbreviated transcription (Latin):
rex eũ exilio relegauit. Di¬
rexit aũt ad sacerdotẽ ut mi¬
micũ suũ ab ecclesia expelleret.
D eo differente chilpericus
exertitũ cõmoueri cepit. Qd̾
audiens meroueus a basilica
etredi uoluit. leudastis uero
turonitus conies pueros eiꝯ
qui pro necessarno causis in
uillani ierant peremit. Quapp̃
meroueus adnitente gũtrãno
Marilefum medicũ a rege ueni¬
enten tenuit. Ablato q auro
et argento quod ferebat eũ
utiq occidisset insi ille ecc̃am
expetisset. Interea dũ de patre
ac nouerca meroueus młta
loqueret᷑ faciora quadã die
gregoriũ epm̃ ad cõuiuium
ĩuitans rogat aliquid ad edifi¬
cationẽ legi. Tũc antistes
arrepto salomonis libro hũc
pͥmũ x̾siculũ ĩuenit et legit.
Oculũ qui auersat᷑ patrem
effodient eũ corui de torrẽtib
Et hec quidem ille nõ ĩtellexit.
Antistes uero miratus est redar¬
gutionis sibi uerba prima
occurrisse.
ad mulierẽ phytonisã

Expanded text:
rex eum in exsilium relegavit. Direx eum in exsilium relegavit. Direxit autem ad sacerdotem, ut inimicum suum de ecclesia expelleret. Sed eo differente, Chilpericus exercitum commoveri praecepit. Quod audiens Meroveus a basilica egredi voluit. Leudastis vero Turonicus comes pueros ejus, qui pro necessariis causis in villam ierant, peremit. Quapropter Meroveus, adnitente Guntranno, Marileffum medicum a rege venientem tenuit, ablatoque auro ac argento quod ferebat, eum utique occidisset, nisi ille ecclesiam expetisset. Interea dum de patre ac noverca Meroveus multa loqueretur facinora, quadam die Gregorium episcopum ad convivium invitans, rogat aliquid ad aedificationem legi. Tunc antistes, arrepto Salomonis libro, hunc primum versiculum invenit ac legit: Oculum, qui aversatur patrem, effodiant eum corvi de torrentibus . Et haec quidem ille non intellexit, antistes vero miratus est, redargutionis sibi verba prima occurrisse. ad mulierem Pythonissam,
Abbreviated transcription (Latin):
turoms direxerat qui eumi
exinde ui abstraheret. Ruttolenꝰ
turonis ueniens beato põtifici
tũc gregorio mãdauit ut
gũtrãnũ a basilica sancta expel¬
leret. Quod si agere differret
stiret eũ cũ ualida manu uẽtu¬
rũ et hoc impleturũ. Sanctꝰ
autẽ antistes respondit. hoc
nũꝙͣ fuisse factũ. nec a se ullo
mͦ esse faciendũ. Interum miser
dũ domũ eccl̃ie in qua hospita¬
bat᷑ destruere nõ formidat
regio correptus morbo ad basilica
sancti martini fert᷑. Ubi nl
medele adeptus nõ post mul¬
tos dies est defũctus. Porro
meroueus ad sepedictã uemẽs
eccliam memorato pontifice
nissasi celebrãte petiit eũ eulo¬
gias sibi dare. Quo recusãte
minatus est se quosdam de ppło
interimere. qm̃ sm iudiciũ sacer¬
dotũ eũ cõmunone pͥuaret.
Tũc pontifex enlogias ei qͥdẽ
dedit regi ꝟo ꝑ dyaconẽ ĩno¬
tuit que acta fuerãt. Regnia
itaq clamãte ip̃m clericum
exploratorẽ a meroueo missũ

Expanded text:
Turonis direxerat qui eum Turonis direxerat qui eum exinde vi abstraheret. Ruccolenus Turonis veniens beato pontifici tunc Gregorio mandavit ut Guntrannum a basilica sancta expelleret. Quod si agere differret, sciret eum cum valida manu venturum et haec impleturum. Sanctus autem antistes respondit: Hoc nunquam fuisse factum, nec a se ullo modo esse faciendum. Interim miser dum domum ecclesiae, in qua hospitabatur, destruere non formidat, regio correptus morbo, ab basilicam sancti Martini defertur, ubi nil medelae adeptus, non post multos dies est defunctus. Porro Meroveus ad saepedictam veniens ecclesiam, memorato pontifice missas celebrante, petiit eum eulogias sibi dare. Quo recusante, minatus est se quosdam de populo interimere, quoniam sine judicio sacerdotum eum communione privaret. Tunc pontifex eulogias quidem ei dedit, regi vero per diaconum innotuit quae acta fuerant. Regina itaque clamante ipsum clericum exploratorem a Meroveo missum,
Abbreviated transcription (Latin):
Unc quoq guntraniꝰ
rex francorũ duos ma¬
gnacharii soceri sui quondã
filios int̾emit. facultates eoꝵ
fisco subiciens. De huit subse¬
cuta mors duorũ filiorũ ip̃iꝰ
est. Qua pp̃ guntramiꝰ liberis
orbatus childebertũ suum
ex frẽ sigeberto ne potem adop
alter rex francorũ p̾te¬
xatũ rothomagensẽ ep̃m
exilio destinauit. eo ꝙ cõcilio
brunichildis regine usus insidi¬
as ĩpĩ parasse diceret᷑. Meroue
u̾o filius eius quem tonsoratũ
ac monasterio detrusti a pr̃e
fuisse memorauimꝰ. iterum
laicus efficit᷑. Nam a gũtrãno
duce de quo sequens sermo
plura narrabit. per legatos
solicitatus a monasterio egres¬
sus et a gaileno suo familiari
ueste laicali indutus ad eccam
sancti martim turonis ut con¬
fugeret est impulsus. Ad hãc
demq et ip̃e gũtraniiꝰ cõfu¬
gerat metuens minas regis
chilperici eo ꝙ diceret᷑ filiũ
eius theodebertũ in bello suꝑ
memorato int̾emisse. Quapp
chilpericus ruttolenũ quemdã

Expanded text:
unc quoque Guntrannus, rex Francorum, duos Magnacharii soceri quondam sui filios interemit, facultates eorum fisco subjiciens. Dehinc subsecuta mors duorum filiorum ipsius est. Quapropter Guntrannus liberis orbatus, Childebertum suum ex fratre Sigeberto nepotem adoptalter rex Francorum, Praetextatum Rothomagensem eipscopum exsilio destinavit, eo quod, consilio Brunichildis reginae usus, insidias ipsi parasse diceretur. Meroveus vero filius ejus, quem tonsuratum ac monasterio detrusum a patre fuisse memoravimus, iterum laicus efficitur. Nam a Guntranno duce, de quo sequens sermo plura narrabit, per legatos sollicitatus, a monasterio egressus et a Gaileno suo familiari veste laicali indutus, ad ecclesiam Sancti Martini Turonis ut confugeret, est impulsus. Ad hanc denique et ipse Guntranus confugerat, metuens minas regis Chilperici, eo quod diceretur filium ejus Theodebertum in bello superius memorato interemisse. Quapropter Chilpericus Ruccolenum quemdam
Abbreviated transcription (Latin):
Didam potentissimus
procerũ chilperici
guntrãnusboso uno noĩe sic
dictus relictis in eccliã sancti
hylarii filiabus sus ad childeb̾tũ
transĩt. Anmo ꝟo tercio regin
childeberti uimoris qui erat
chilperici et gũtrãm septimꝰ
decimꝰ. gñtr̃anꝰ boso filias suas¬
a pictais aufferre uolens, dra¬
colenũ quẽdam sͥ infestissimũ
seqz ꝑsequentem ut a se auer¬
teretur precibus ac mum̃b
Flectere intebat᷑. Dracolemis
ut erat mente elatus suꝑbe
respondit. asserens se fuiculũ
quo alios deceptos ꝑdere solebat
paratũ habere. ut eo gũtrãnũ
ĩuolueret. Non tulit gũtrãnꝰ
suꝑba Iactantem d manus
eleuãs in celũ prodigia facier¬
tem ĩuocauit dm̃ñ et ut sui
ꝑ intercessionẽ beati martim
misereret᷑ orauit. Cõgressus
contra aduersariũ fauces cõtu¬
macie uerba profantes cultro
transfodit. Eleuatũq ex sella
equitatoria deiecit exammẽ
ad terrã. hoc euentu felici usꝰ
translatas a pictauorũ urbe

Expanded text:
idam potentissimus procerum Chilperici, Guntrannus-Boso uno nomine sic dictus, relectis in ecclesia sancti Hilarii filiabus suis, ad Childebertum transiit. Anno vero tertio regni Childeberti junioris, qui erat Chilperici et Guntranni septimus decimus, Guntrannus Boso filias suas Pictavis auferre volens, Dracolenum quemdam, sibi infestissimum seque persequentem, ut a se averteretur precibus ac muneribus flectere nitebatur. Dracolenus, ut erat mente elatus, superbe respondit, asserens se funiculum, quo alios deceptos perdere solebat, paratum habere, ut eo Guntrannum involveret. Non tulit Guntrannus superba jactantem, sed manus elevans in coelum, prodigia facientem invocavit Dominum et ut sibi per intercessionem beati Martini misereretur oravit. Congressus contra adversarium, fauces contumaciae verba profantes conto transfodit elevatumque e sella equitatoria dejecit exanimem ad terram. Hoc eventu felici usus, translatas a Pictavorum urbe
Abbreviated transcription (Latin):
Roxmiũ huic placito
dunensi habuit tp̃e estiuo¬
in loco qui uocat᷑ strannacus
cũ pipino et ludonico filus
Nam ꝙ lotharius non affuit
ni ualencia egritudĩs sup̃
dicte obstitit. In quo causã
eccliãꝵ lugdunensis atq
uiennensis uacantiũ uen¬
tillari fecit. eo ꝙ ep̃i dudũ
illarũ agohardus qui iussꝯ
ad rõnem nõ uenerat reddẽ¬
dam. bernardus aũt uien¬
nẽsis affuerat quidẽ. s rursꝰ
fugã mierat. S hec quidẽ
res imꝑfecta remãsit ꝓpter
gothorũ ibidem uentilata
est. quorũ alii partib ber¬
hardi fauebãt. alii aũt fa¬
uore ducebant᷑ beringarii
huronici quondã comitis
filii. S beringario ĩmatura
morte prerepto apud ber¬
hardũ potestas septiname
ꝙͣmaxima remãsit. Legatis
illuc missis qui ea q̃ indige¬
bant correptione ĩ meliorẽ
componerẽt statũ. His ꝑactis
et iam filiis ppło q dimissis
imꝑator autũnali uenatõe
peracta missa sancti martim
aquisgraui rediit. hiemẽ q

Expanded text:
roximum huic placito dunensi habuit, tempore aestivoin loco qui vocatur Stramiacus, cum Pippino et Ludovico filiis. Nam quod Lotharius non adfuit, invalentia aegritudinis supra dictae obfuit. In quo causam ecclesiarum Lugdunensis atque Viennensis vacantium ventilari fecit, eo quod episcopi dudum illarum, Agobardus quidem jussus ad rationem non venerit reddendam; Bernardus autem Viennensis adfuerit quidem, sed rursus fugam inierit. Sed haec quidem res imperfecta remansit, propter Gothorum ibidem ventilata est, quorum alii partibus Berhardi favebant, alii autem favore ducebantur Beringarii Hunroci quondam comitis filii; sed Beringario immatura morte praerepto, apud Berhardum potestas Septimanię quam maxima remansit, legatis illuc missis, qui ea que indigebant correctione, in meliorem componerent statum. His peractis, etiam filiis populoque dimissis, imperator autumnali venatione peracta, missa sancti Martini Aquisgrani rediit hiememque
Abbreviated transcription (Latin):
nõ solũ corruptionem quã
speramꝰ corporũ. uerũ et ip̃am
eternitatẽ aĩarũ ꝓpetius tra¬
damꝰ incendus. Ideo ꝙ ego
p̾mia. et p̃parata iniquis
supplicia. memor etiã maloꝵ
que gessi testamentũ scribẽ
Decreui. quo om̃s regmi nri
sanctorũ basilicas isto tp̃e
famosas heredes faciamus
earũ que eis a nobis tradite
sũt rerũ. Constitui etiam
quatuor fieri uno tp̃e exem¬
plaria. et ea subter mamibus
filiorũ in eorũ sigeberti acͣ
ludouici quos hodie reges
constituo. uestris quoq qui
astatis sanctissimi pontisites
necnõ gentis nr̃e principes
E quib unũ lugduno gallie
aliud parisius. terciũ mettis
in archinis eccliaꝵ custodi¬
enda dirigimꝰ. Quartum

Expanded text:
non solum corruptionem quam non solum corruptionem quam speramus corporum, verum et ipsam aeternitatem animarum perpetuis, tradamus incendiis. Ideoque ego, aemia, et praeparata iniquis supplicia, memor etiam malorum quae gessi, testamentum scribere decrevi, quo omnes regni nostri sanctorum basilicas isto tempore famosas, haeredes faciamus earum quae eis a nobis traditae sunt rerum. Constitui etiam quatuor fieri uno tenore exemplaria et ea manibus filiorum meorum Sigeberti ac Ludovii, quos hodie reges constituo, vestris quoque qui astatis sanctissimi pontifices, necnon gentis nostrae principes. E quibus unum Lugduno Galliae, aliud Parisius, tertium Metis in Archivis Ecclesiarum custodiendis dirigimus. Quartum
Abbreviated transcription (Latin):
tiomis habere. In crastinũ uale¬
dicens dagoberto regi p̃miisq
regalibus ab eo donatis in
regnũ suũ est regressus.
om̃ibus circũpositis gẽ¬
tibus nationib q sibi subiũ¬
gatis paceq per cirtuitũ
facta ad pietatem intendit.
Ut q se gratũ celestib in se
supra modũ fluentib bñficus
demonstraret uiniũsas pene
gallie eccłias pat̾monii sui
Herẽdes instituit. Cõuocatis q
filuis ac turba amicorũ gn̾ale
indixit placitũ in loco mĩtu¬
pato bigargio Ad quod ꝓspe
cõuementib cũctis francie
pͥmoribus x.kł. maias. rex
solio residens aureo hoc apud
eos disseruit modo. Causa
modo mͥ amãtissimi filii et
quicũq adestis francorum
potentẽs utilis ac fructuosa
uisa est uos cõuocandi ĩten¬
tio ut de his que ꝓmerendo
aĩe mee agere institui non
ego solus m applauderẽ. Quia
etem̃ caduca gerimꝰ corpora
aiãs qz ĩmortales. magna
absit minꝰ fuerunꝰ intenti

Expanded text:
tionis habere. In crastinum valetionis habere. In crastinum valedicens Dagoberto regi, praemiisque regalibus ab eo donatus, in regnum suum est regressus. omnibus circumpositis gentibus, nationibusque sibi subjugatis paceque per circuitum facta, ad pietatem intendit. Utque se gratum, coelestibus in se supra modum fluentibus beneficiis, demonstraret, universas pene Galliae ecclesias patrimonii sui haeredes instituit. Convocatisque filiis, ac turba amicorum, generale indixit placitum in loco nuncupato Bigargio. Ad quod propere convenientibus cunctis Franciae primoribus, X Kal. Maias, rex solio residens aureo, hoc apud eos disseruit modo: « Causa modo, mihi amantissimi filii, et quicunque adestis Francorum potentes, utilis ac fructuosa visa est vos vocandi intentio, ut de iis quae pro remedio animae meae agere institui, non ego solus mihi applauderem. Quia etenim caduca gerimus corpora, animasque immortales, magna absit minus fuerimus intenti,