comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i pamphilo seruo trat¬
seruus gn̾alit̾ legatuis sit. dem̃ dñs pamphili pꝰ.¬
quã dies legati cesserit. eũ manumisisset si ꝗdẽ
titius seruũ uendicaũit extinguit᷑ pamphilile¬
gatũ. qr non eẽt in hr̃ditate qui possit optari.
Si uͦ titius legatũ a se repudiasset. pãphilum
optare posse legatũ ꝯstat. Licet i manumissioẽ
pãphili due ꝑsone ꝯstituerent᷑: ati ⁊ pãphili.
uniꝰ tm̃rei legatum int̾eas ũtitur. ⁊ atio uen¬
dicante optio extinguitur repudiante pãphi
bo optare potest.
dem̃ optio serui meuio data fũit. Isq herotẽ op¬
cau̾it. fundus ad solũ seium ꝑtinebit. qm̃adite
hr̃ditatis tpr is solus erit. ad quẽ possit legatum
ꝑtiñe. Nã icum seruo cõmimi alt̃ ex sociislegat
idcirco ad solũ sociũ totũ legotũ ꝑtinet. qm
die legati cedente solus ẽ cui uł ꝑeum seruum

Expanded text:
i Pamphilo servo Lucservus generaliter legatus sit, deinde dominus Pamphili, postquam dies legati cesserit, eum manumississet: si quidem Titius servum vindicaverit, exstinguitgatum, quia non esset in hereditate qui possit optari. si uero Titius legatum a se repudiasset, Pamphilum optare posse legatum constat: licet enim manumissione Pamphili duae personae constituerentur Titii et Pamphili, unius tamen rei legatum inter eas vertitur et Titio vindicante optio exstinguitur, repudiante Pamphilus optare potest. deinde optio servi Maevio data fuerit isque Erotem optaverit, fundus ad solum Seium pertinebit, quoniam aditae hereditatis tempore is solus erit, ad quem posset legatum pertinere. nam et cum servo communi alter ex sociis legat, idcirco ad solum socium totum legatum pertinet, quoniam die legati cedente solus est, qui per eum servum
Abbreviated transcription (Latin):
ei qui uicinus non est mutiliter relinquit᷑.
In eadem causa erunt seruitutes gestandi uł
in tuo uuas prem̃di. uł aree tue. ad frum̃ta
ceteraq legumina expͥmenda utendi. hoc ii
liquit. ⁊ alumpno his uerbis meuio infantialũ
cipias ⁊ usuras ei ꝗncunces mannum. usq ad
uicesimum. etatis pres eumq suscipias.i
tuearis. Quesitum est an seia postquam
legatum accepit suum. si noluit pecuniã
alũpno relictam suscipe. uł insuscipienda
ea cessaũit: alim̃torum onera ex die mortis
testatoris compellenda sit. agnoscere &

Expanded text:
ei, qui uicinus non est, inutiliter relinquitur: ei, qui uicinus non est, inutiliter relinquitur: in eadem causa erunt gestandi uel in tuo uuas premendi uel areae tuae ad frumenta ceteraque legumina exprimenda utendi. haec enliquit et alumno his uerbis: 'Maeuio infanti alumscipias et usuras ei quincunces in annum usque uicesimum aetatis praestes eumque suscipias et tuearis'. quaesitum est, an Seia, postquam legatum suum acceperit, si nolit pecuniam alumno relictam suscipere uel in suscipienda ea cessauerit, onus alimentorum ex die mortis testatoris compellenda sit adgnoscere. re
Abbreviated transcription (Latin):
formam ab adriano datam obseruandũ ẽẽ
imp̃r nr̃ rescripsit. Sed et si generaliter pu¬
b̃tas non sic diffinitur. tam̃ pietatis intuitu in
sola specie alim̃torum. hoc tẽpus etatis esse
obseruandum. non eẽ inciuile. Sed si alim̃¬
ta quȩ uiuus pr̃abat reliquerit: ea demum
pr̃abuntur. quȩ mortis tempore pr̃are solitũ
erat. Qr̃ si forte uarie p̃stiterit. eius cantum
temporis prãtio spectabitur. quod ꝓximumeiꝰ
mortis fuerit. Quid gͦ si eum testaretur pr̃a-
sima fuit. Guidam lib̾tis suis ut alim̃ta
sulebar de fidei .c. cum in regione affrice. uł
forte egipti res agi ꝓponebatur. ubi aqua ue¬
nalis est. Dicebam gͥ ẽẽ emolum̃tum. fidei .c.
siue quis habens cisternas id relinquerit. suĩ
non ut sit infidĩ. cõ. quanto quis aquam eẽt
comparaturus. nec uideri inutile eẽ fidei. com.
qua in seruitute p̃dii non possessioni. uicine
ad aquam appulsus ẽ seruitus ꝑsone est: tm̃

Expanded text:
formam ab Hadriano datam obseruandam esse formam ab Hadriano datam obseruandam esse imperator noster rescripsit. sed etsi generaliter pubertas non sic definitur, tamen pietatis intuitu in sola specie alimentorum hoc tempus aetatis esse obseruandum non est inciuile.Sed si alimenta, quae uiuus praestabat, reliquerit, ea demum praestabuntur, quae mortis tempore praestare solitus erat: quare si forte uarie praestiterit, eius tamen temporis praestatio spectabitur, quod proximum mortis eius fuit. quid ergo, si, cum testaretur, minus sima fuit. Quidam libertis suis ut alimenta, sulebar de fideicommisso. cum in ea regione Africae vel forte Aegypti res agi proponebatur, ubi aqua venalis est, dicebam igitur esse emolumentum fideicommissi, sive quis habens cisternas id reliquerit sive non, ut sit in fideicommisso, quanto quis aquam sibi esset comparaturus. nec videri inutile esse fideicommissum quasi servitute praedii non possessori vicinae ad aquam adpulsus est seruitus personae, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
erant ei summe que in eum codicilł tnsferebat᷑.¬
uerba testam̃ti ita se habent. ut quo ad eũ clau-¬
dio iusto morati eẽnt. his alim̃ta ⁊ uestim̃ta legata
sint. tam̃ hanc fuisse defuncte cogitatione inter¬
p̃tatur. ut post mortem usti eadem uob pr̃are
sitas alim̃tis prandis ꝑpetuo maneat. Ita cor¬
sultus de taliscriptã. ⁊ tecum sint semꝑ uolo. q̃ro
cum manumissi ab herede. cum eo morati diu
fint. sed ob grauiorem seruitutem ab eo disces¬
serint. an alim̃ta his debeantur. que negauit
pr̃are. nisi uice seruitutis his uteretur. R. scđ̃m
ta relinquantur. usq ad pub̾tatem deb̾i. Sed
hoc uerũ non est. Tamdu enĩ debentur do¬
nec testator uoluit. aut si ñ appareat quid
sentiat ꝑ totum tempus uite debebuntur. Cer¬
te si usq ad pub̃tatem alim̃ta reluiquantur.
si quis exemplum alimĩtorum que dudun
pueris. ⁊ puellis dabantur. lit sequi sciat a
drianum constitusse. ut pueri usq ad xuiii.

Expanded text:
erant ei summae, quae in eum codicillis transferebatur.erant ei summae, quae in eum codicillis transferebatur.uerba testamenti ita se habeant, ut, quoad cum Claudio Iusto morati essetis, alimenta et uestiarium legata sint, tamen hanc fuisse defunctae cogitationem interpretor, ut et post mortem Iusti eadem uobis praessitas alimentis praestandis perpetuo maneat. Item consultus de tali scriptura 'et tecum sint semper uolo': quaero, cum manumissi ab herede cum eo morati diu sint, sed ob grauiorem seruitutem ab eo discesserint, an alimenta his debeantur, quae negat se praestare, nisi uice seruitutis is uteretur. responditnta relinquantur, usque ad pubertatem deberi. sed hoc uerum non est: tamdiu enim debebitur, donec testator uoluit, aut, si non paret quid sentiat, per totum tempus uitae debebuntur. Certe si usque ad pubertatem alimenta relinquantur, si quis exemplum alimentorum, quae dudum pueris drianum constituisse, ut pueri usque ad decimu
Abbreviated transcription (Latin):
Paulus .ł. s cui annua alim̃ta relicta fuerat
annua ceteroꝵ nũmorum reliquit ex posterio¬
re parte testam̃ti ita cauit. obligatus eis ob cau¬
sam fidĩ .c. fundos meos. illum ⁊ illũ. ut ex red¬
ditu eorum alim̃ta suprascripta ꝑcipiant. Iue¬
situm ẽ. an si quando minores redditus ꝑuen̾int
q̃ ẽ quantitas cibariorum ⁊ uestiariorum. hr̃des
ad supplendum eũ honorari non debeant. uł si
alio anno ex concesseruit. an supplendum sit.
quod suꝑiori anno mintis ꝑceꝑint. Paulus. R.
cibaria ⁊ uestiaria lib̾tis defuncti integra deberi.
ta ꝑcipent minuisse eum. uł auxisse ea que relĩ
usuris eius sũme lib̾tatis cibaria ⁊ uestiaria pr̃a¬
ret. que statuerat. Codicilł aũt eandem sũmam
uetuit dari gͦ. seio. sed dari publio meuio uo¬
luit. Quero anlib̾tis. fidei .c. debeat meuius. R.
meuiũ nisi aliud de quo nond lib̾aret᷑ doceat.
Sibi a testatore inunctũ uideri scđm uolunta¬
tem testatoris recepisse ea onera que ascripta

Expanded text:
um.Is, cui annua alimenta relicta fuerantannua certorum nummorum reliquit et posteriore parte testamenti ita cauit: 'obligatos eis ob causam fideicommissi fundos meos illum et illum, ut ex reditu eorum alimenta supra scripta percipiant'. quaesitum est, an, si quan‹d›o minores reditus peruenerint, quam est quantitas cibariorum et uestiariorum, heredes ad supplendam eam onerari non debeant, uel, si alio anno excesserint, an supplendum sit, quod superiore anno minus perceperint.Paulus respondit cibaria et uestiaria libertis defuncti integra deberi, nta perciperent, minuisse eum uel auxisse ea quae reliqusuris eius summae libertis cibaria et uestiaria praestaret, quae statuerat: codicillis autem eandem summam uetuit dari Gaio Seio, sed dari Publio Maeuio uoluit: quaero, an libertis fideicommissum debeat Maeuius. respondi Maeuium, nisi aliud, de quo non deliberaretur, doceat sibi a testatore iniunctum, uideri secundum uoluntatem testatoris recepisse ea onera, quae adscripta
Abbreviated transcription (Latin):
ne mancipia rustica. numero .uiii. legauit.
et his cibaria pr̃ari uissit in hȩc uerba. eis¬
q mancipis que suipra legauit cibaru no¬
mine ab hr̃dib meis prãri uolo. que me ui¬
uo accipiebant. Quesitum ẽ cum uiuo tes¬
tatore. semꝑ mancipia rustica in tempore me¬
ssum i arearum delegata fuerint: iex eo tpr
tode p̃diorum. an heres quoq eius temporis

Expanded text:
nae mancipia rustica numero octo legauit et his cibaria praestari iussit in haec uerba: 'eisque mancipiis, quae supra legaui, cibarii nomine ab heredibus meis praestari uolo, quae me uiuo accipiebant'. quaesitum est, cum uiuo testatore semper mancipia rustica tempore messium et arearum delegata fuerint, et eo tempotode praedii, an heres eius quoque temporis
Abbreviated transcription (Latin):
U erbis fidei .c. pure manum isso p̃teriti quoq
tẽporis alim̃ta reddenda. quãius tardius libta¬
tem recuꝑauit. nec heres moram lib̾tatis fe.¬
cerit. Tunc enum explorari moram oportet.
cum de usuris fidei .c. queritur. non de ipsis
fidei.c. M lim̃tis uiri boni arbitratu filiere¬
lictis ab herẽde filio ꝓ m̃o legate dotis. quam so¬
lam pater ex heredate filie nubenti dari uolu¬
it. atq ꝓincrem̃tis etatis ⁊ exhibendam eã

Expanded text:
Uerbis fideicommissi pure manumisso praeteriti quoque Uerbis fideicommissi pure manumisso praeteriti quoque temporis alimenta reddenda sunt, quamuis tardius libertatem reciperauerit nec heres moram libertati fecerit: tunc enim explorari moram oportet, cum de usuris fideicommissi quaeritur, non de ipsis fideicommissis.Alimentis uiri boni arbitratu filiae relictis ab herede filio pro modo legatae dotis, quam solam pater exheredatae filiae nubenti dari uoluit, atque pro incrementis aetatis eam exhibendam esse
Abbreviated transcription (Latin):
alũpnis meis de̾ singłis denos aureos. Eandemq¬
uero sũmam penes te ẽẽ uolo. Cex increm̃to eos
alere te uolo. reliquum restituas nĩño conliberto
scripto herede non possit. tam̃ cum alimentis
relictam pecuniam. ut seruet ac restituat intͣ
falcidiam recte peaturum. qđ de suꝑfluo ꝓbaĩ
non potest. Cum quoq lib̾tum int̾ eos quibus
cibaria itẽ uestiaria patrona. que uiua pr̃abat.
reliquit recte fidei .c. petiturum existimauit.
qui annuos.xxii. aureos: ⁊ menstruum frum̃¬
tum atq uinum acceptauit.
pr̃aret. hr̃dem quoq heredis ad p̃ceptionem
admitti placuit. Si tam̃ plures hr̃des heres ha¬
beret: intentionem quidem defuncti pͥma facie
refragari: sed aliud ꝓbari non oportere. quid
enim si ceteros heredes suos eutauit.⁊ quietam
ac uerecundam atq etiam idoneam libtis con¬
sulens domum sequi maluit: et idõ ab om̃ib
heredis heredib alim̃ta pr̃abuntur.¬

Expanded text:
alumnis meis des singulis denos aureos eandemqalumnis meis des singulis denos aureos eandemque summam penes te esse uolo, cuius ex incremento eos alere te uolo: reliquum restitues Numerio conliberto scripto herede non possit, tamen eum, alumnis relictam pecuniam et seruet ac restituat, intra Falcidiam recte petiturum: quod de superfluo probari non potest.Eum quoque libertum inter eos, quibus cibaria, item uestiarium patrona, quae uiua praestabat, reliquit, recte fideicommissum petiturum existimaui, qui annuos uiginti aureos et menstruum frumentum atque uinum acceptauit. praestaret, heredem quoque heredis ad praeceptionem admitti placuit. si tamen plures heredes heres haberet, intentionem quidem defuncti prima facie refragari, sed aliud probari non oportere: quid enim, si ceteros heredes suos euitauit et quietam ac uerecundam atque etiam idoneam, libertis consulens, domum sequi maluit? et ideo ab omnibus heredibus heredis alimenta praestabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Ierba testam̃ti om̃ib lib̾tis nr̃is cibaria
pr̃abitis ꝓ arbitrio ur̃o non ignorantes quos ex
his caros habuerim. Item alio loco ꝓtimum. ꝓ¬
cum sint. ⁊ cibaria debeant dari an his quos cõ¬
dum uiri boni arbitrio statuendum ẽẽ.
tus. ⁊ habitatio debebitur. quia sine his ali cor¬
pus non potest. Cetera quȩ ad disciplinam
ꝑtinent: legato non continentur.
aulus .ł.¬
libtorum destinatam. unum ex heredib scđm
uoluntatem defuncti p̃cipientem. cauere. non
ẽẽ cogendum. ex ꝑsona deficientium partes co¬
heredib restitui placuit. ob eam gͥ speciem post
om̃ium lib̾torum mortẽ in c̾ti non competit
acc̃o. nec utilis dabitur. diuersa causa ẽ eius cui
legatorum diuisio mandatur. Nam ea res presen¬
tem et mom̃tariam curam iniuingit. Alim̃toꝵ
uero p̃bendorum necessitas om̃ib menstrius
atq annius uerecundiam quoq pulsantibris
gau seiz. quicquid ex hereditate mea redigeris. ilł

Expanded text:
m.Uerba testamenti: 'omnibus libertis nostris cibaria praestabitis pro arbitrio uestro, non ignorantes, quot ex his caros habuerim'. item alio loco: 'Prothymum us cibaria debent dari an his quos comdum uiri boni arbitrio statuendum esse. tus et habitatio debebitur, quia sine his ali corpus non potest: cetera quae ad disciplinam pertinent legato non continentur, 7 Paulus rtorum destinatam unum ex heredibus secundum uoluntatem defuncti praecipientem cauere non esse cogendum ex persona deficientium partes coheredibus restitui placuit: ob eam igitur speciem post mortem omnium libertorum indebiti non competit actio nec utilis dabitur. diuersa causa est eius, cui legatorum diuisio mandatur: nam ea res praesentem a‹c› momentariam curam iniungit, alimentorum uero praebendorum necessitas oneribus menstruis atque annuis uerecundiam quoque pulsantibus Gai Sei, quidquid ex hereditate mea redegeris, illis
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑtinet: et si mortui aliqui ex libtis sint. an
pars eoꝵ ad fidei cõmissarios suꝑstites ꝑtinet:
an die cedente fidei commissi morientis unili¬
bto porciones ad heredes eorum an testatores
beant. et non ꝑsolum usum. f. et ideo Si
quid suꝑfluum in readitib quam incibari¬
iserit. hoc ad libtos ꝑtinet. S et si decessẽt
fidei comiissarius ante diem fidei cõmissi.
cedentem pars eiis ad ceteros fidĩ cõminis¬
sarios ꝑtinet. post diem aũt cedentem. si qui
mortui sunt ad suos heredes hȩc tͣnsmitunt.¬
Lcuis citius testor suo lib̃tis lib̾tabq suis
euis heredibus prã uissit. nulla conditioẽ
adiecta. quero an si sine patroni libis idemli¬
bti agant cibaria et uestiaria accipe possĩt.¬

Expanded text:
nae pertinet? et si mortui aliqui ex libertis sint, an nae pertinet? et si mortui aliqui ex libertis sint, an pars eorum ad fideicommissarios superstites pertinet? et an die cedente fideicommissi morientium libertorum portiones ad heredes eorum an testatoris beant et non per solum usum fructum et ideo et si quid superfluum in reditibus quam in cibariifideicommissarius ante diem fideicommissi cedentem, pars eius ad ceteros fideicommissarios pertinet: post diem autem cedentem si qui mortui sint, ad suos heredes haec transmittent.Lucius Titius testamento suo libertis libertabusque heredibus praestari iussit nulla condicione addita: quaero, an, si sine patroni liberis idem liberti agant, cibaria et uestiaria accipere possint.
Abbreviated transcription (Latin):
eis qui dabunt. redditurum se ut quisq ex his¬
libtis decesserit alioue quo quomͦ inciuitate¬
n ẽẽ desierit tantũ ex sorte quantum efficiet ꝓ
porcione. computatio. duus pius rubrio ciudã
telesforo rescripsit consuł uocatis his a quibus
uobis alim̃ta debi ex causa fidei cõmissi consti¬
terit. uł om̃s ab uno uł facta ꝓrata distributiõe
quis et a quib ꝑcipiatis decernerent. fiscus n
si eo nomme quid uob ab eo debetur exẽplum¬
⁊ sequatur. Iam nunc sciatis partes eoꝵ qui sol¬
uendi ẽẽ desierint: non ꝑtinere ad omis reliqͦ¬
rum heredum
Iodus .ł. ¶Quero quã habeant significati¬
onem. utrum ex p̃dus alim̃ta ipsi capiant. at
uero ut ꝓpter p̃dia et cibaria ⁊ uestiaria ab hr̃de
ꝑcipiant: ⁊ utrum ꝓprietas an usus f. relitus sit:
et si ꝓprietas relicta sit aliquid tam̃ suꝑfluum
inueniatur. redditib quã est in qͣntitate ciba¬
riorum et uestiariorum an ad heredem patro¬

Expanded text:
eis qui dabunt redditurum se, ut quisque ex lieis qui dabunt redditurum se, ut quisque ex libertis decesserit alioue quo modo in ciuitate esse desierit, tantum ex sorte, quantum efficiet pro portione computatio'.Diuus Pius Rubrio cuidam Telesphoro rescripsit: 'Consules uocatis his, a quibus uobis alimenta deberi ex causa fideicommissi constiterit, uel omnes ab uno uel facta pro ‹ra›ta distributione quis et a quibus percipiatis, decernent. fiscus enim, si eo nomine quid ab eo uobis deberetur, exemplum sequetur. iam nunc sciatis partes eorum, qui soluendo esse desierint, non pertinere ad onus reliquorum heredum. quaero, quam habeant significationem, utrum ut ex praediis alimenta ipsi capiant an vero ut praeter praedia et cibaria et vestiaria ab herede percipiant? et utrum proprietas an usus fructus relictus est? et si proprietas relicta sit, aliquid tamen superfluum inveniatur in reditibus, quam est in quantitate cibariorum et vestiariorum, an ad heredem patro
Abbreviated transcription (Latin):
i alim̃ta fuerint legata. dici potest etiam aꝗͣ
legato meẽ. si m ea regione fuerit legata ubi ue¬
nundari aqua solet.
seuerus: ⁊ añt rescripserunt. & licet ad fiscum
bona fuerint reuoluta. ex quib alimenta deben¬
tur prãnda sunt. sicui ad quẽlibet successorem
m̃toꝵ lib̾tos diuide. quotiens plures sunt hr̃des
ne a singłis hr̃dibus minutatim alm̃ta petente̾:
destringantur. Quam diuisionẽ ꝑm̃ tueri opor
Solent et unum eligere ꝑquẽ almm̃ta prẽntur.
aut ex uoluntate defuncti aut arbitrio suo. ut
rem istam ꝑtinere. Q a multis testam̃tis suis pr̃a¬
. re lib̾tis uibent necessaria: que quia minime
ex his ad nichilum ꝑducuntur. cum plures here¬
des ceꝑunt ꝑsuccessiones existere. Qua de causa
⁊puto uos recte facturos. sicut uocatis fauille here¬
dib ꝓcuratorib ue eoꝵ constitueri is cu aceteris
dari debeat pecunia ex cuius usuris alimenta
ꝯ prentur. Debebit aũt his qui accipiet cauere

Expanded text:
i alimenta fuerint legata, dici potest etiam aquam legato inesse, si in ea regione fuerint legata, ubi venumdari aqua solet. Severus bona fuerint deuoluta, ex quibus alimenta debeantur, praestanda sunt, sicuti si ad quemlibet successorem mentorum libertos diuidere, quotiens plures sunt heredes, ne a singulis heredibus minutatim alimenta petentes distringantur: quam diuisionem perinde tueri osolent et unum eligere, per quem alimenta praestentur, aut ex uoluntate defuncti aut arbitrio suo, ut m istam rem pertinere, quia multi testamentis suis praestari libertis iubent necessaria, quae quia minimi aeris sunt, ad nihilum perducuntur, cum plures heredes coeperunt per successiones existere. qua de causa puto uos recte facturos, si conuocatis Fauillae heredibus procuratoribusue eorum constitueritis, cui a ceteris dari debeat pecunia, ex cuius usuris alimenta praestentur. debebit autem is qui accipiet cauere
Abbreviated transcription (Latin):
recte uidetur. Ut non ordo scͥpture sed ordo
successionis spectetur. Quod gͥ dictum est
singłis lib̃orum substituere licere: Idõ adie¬
ctum ẽ. ut declaretur noneẽ a fili testam̃to
incipiendum inpub̃is.
odis. ł .i. differentiarum. Cumfilio
pater in pub̃i ita substituerit quisquis michi
hr̃s erit idem filio in pub̃ hr̃s esto. placuit
adhanc substitutionem scͥptos tantũmodo
adhr̃ditatem admitti. Itaq dñs cui ꝑ seruũ
hr̃ditatis porcio quesita sit ex substitutione
in pub̃ishr̃s effici non pot̃it. si seruus ab eiꝰ
utimur ex diui marci .i seueri c̾onstitutione.
ut cum pat̾̃ inpubi filio in alt̾um casum sub

Expanded text:
recte uidetur, ut non ordo scripturae, sed ordo recte uidetur, ut non ordo scripturae, sed ordo successionis spectetur. Quod igitur dictum est singulis liberorum substituere licere, ideo adiectum est, ut declaretur non esse a filii testamento incipiendum impuberis.o primo differentiarum Cum filio impuberi pater ita substituerit: "quisquis mihi heres erit, idem filio impuberi heres esto", placuit ad hanc substitutionem scriptos tantummodo ad hereditatem admitti: itaque dominus, cui per servum hereditatis portio quaesita sit, ex substitutione impuberi heres effici non poterit, si seruus ab eiusutimur ex diui Marci et Ueri constitutione, ut, cum pater impuberi filio in alterum casum subs
Abbreviated transcription (Latin):
dis tabulis. ut p̃tor utiles actiones decernat
substitutus. Prius aũt sibi quis debetħ
rdem scrib̾e deinde filio substituere ⁊ non
conuertere ordiuem. scͥptum est. ⁊ hoc ui
putat pͥus sibi deb̾e. deinde filio
hr̃dem scribe. Cet̾um si ante filio deuide
sibi testam̃tum faciat non uale. Oi uae
sententia rescͥpto imꝑatoris nr̃i ad uirum
luppum britanie p̃sidem comꝓbata est ⁊
inerito. Constat enim unum eẽ testam̃tũ.
licet due sint hr̃ditates. usq a deo ut qͦs
quis facit necessarios eosdem ⁊̃ filio facit
⁊ postumum suũ filio in pubi possit ȩquis
substituere. Sedi¬
ed si quis ita fuerit tes¬
ualet substitutio licet conũsa seͥꝑtura filiz
testam̃tum fec̃it. Sed et si ita scripserint
si filius mͥ hr̃s nonerit. seius hr̃s esto: filiꝰ
hr̃s esto. Scd̾o quidem gradii seuis scͥptus
est hr̃s ⁊ si filius hr̃s non extrt̃it. ꝓculdubio

Expanded text:
undis tabulis, ut praetor utiles actiones decernat undis tabulis, ut praetor utiles actiones decernat substituto. Prius autem sibi quis debet heredem scribere, deinde filio substituere et non convertere ordinem scripturae: et hoc Iulianus putat prius sibi debere, deinde filio heredem scribere: ceterum si ante filio, deinde sibi testamentum faciat, non valere. quae sententia rescripto imperatoris nostri ad Uirium Lupum Brittanniae praesidem comprobata est, et merito: constat enim unum esse testamentum, licet duae sint hereditates, usque adeo, ut quos quis sibi facit necessarios, eosdem etiam filio faciat et postumum suum filio impuberi possit quis substituere. Sed si quis ita fuerit tesualet substitutio, licet conuersa scriptura filii testamentum fecerit. Sed et si ita scripserit: 'si filius mihi heres non erit, Seius heres esto: filius heres esto', secundo quidem gradu Seius scriptus est heres et, si filius heres non exstiterit, procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si pͥucipale ruptum sit testam̃tum. ⁊
pupillare euanuit. Sed si extraneum quis
inpub̃em scripserit hr̃dem poterit ei sub¬
stituere. si modo eumin locum nepotibus
adoptauerit. uł arrogauerit p̃cedentes.
uisquis aũt in pubi testam̃to facit sibi
quoq debet facere. Cẽt̃um soli filio non po¬
terit: nisi forte miles sit. adeo aũt nͥ sibi
quoq fecerit non ualet. ł nisi adita quoq
patris hr̃ditas sit. pupillare testam̃tum
euanescat. Plane si omissa causa pͥncipał
testam̃ti ab intestato possideatur hr̃ditas:
dicendum ẽ. ⁊ pupillo. substitutũ seruan¬
dum. Int̃dum pupillaris ĩ testam̃ti ͤ compel¬
lendum hr̃dem institutum adire hr̃ditatẽ.
ut ex scđis tabulis fidĩ cominissum conua¬
lescat. ut puta si iam pupillus decessit. Ce¬
terum si adhuc uiuat imꝓbum ẽẽ. Iuł
estimat eũ qui sollicitus ẽ deuim hr̃ditate.
tatis causa fuerat restitutus. puto ꝓficere sc¬

Expanded text:
nam si principale ruptum sit testamentum, et nam si principale ruptum sit testamentum, et pupillare euanuit. sed si extraneum quis impuberem heredem scripserit, poterit ei substituere, si modo eum in locum nepotis adoptauerit uel adrogauerit filio praecedente. Quisquis autem impuberi testamentum facit, sibi quoque debet facere: ceterum soli filio non poterit, nisi forte miles sit. adeo autem, nisi sibi quoque fecerit, non ualet, ut, nisi adita quoque patris hereditas sit, pupillare testamentum euanescat. plane si omissa causa principalis testamenti ab intestato possideatur hereditas, dicendum est et pupillo substitutum seruandum: Interdum etiam pupillaris testamenti causa compellendum heredem institutum adire hereditatem, ut ex secundis tabulis fideicommissum conualescat: ut puta si iam pupillus decessit: ceterum si adhuc uiuat, improbum esse Iulianus existimat eum, qui sollicitus est de uiui hereditate. tatis causa fuerit restitutus, puto proficere sec
Abbreviated transcription (Latin):
EREDES AUTE
dñr ĩstituti aut substituti.
Instituti pͥmo gradii. substi¬
tuti scđo uł tercio hr̃dis
substitutio dupplex est aut
simplex ułuti lucius atius
hr̃s esto. Si michi lucuis titius hr̃s non erit.
mͥ hr̃s esto. Si hr̃s non erit siue erit ⁊ intra
pubtatem decesserit. tunc gauis seuis mͥ
hr̃s esto. Substituere libis tam hr̃di¬
bus institutis quam exhr̃datis possumus
et tam eum quam quem hr̃dem nobis
instituimus quam alt̾um. Substituere
libis pater non potest nisi hr̃dem sibi insti-¬
tuerit. nam sine hr̃dis institutione nichil ĩ
orib introduc¬
tłim ẽ ut quis ubis inpubib testam̃tum fa¬
accipiendum. si sint in potestate. Cet̾um
emancipatis non possumus. Postumis pla¬
ne possumus. Nepotib etiã possumus. ⁊de¬
inceps. Si qui recasuri non sunt in patris
potestate. Sed si eos patres p̃cedant: ita de¬
mum substitui eis potest. Si hr̃des instituti
sint uł exhr̃dati. ita enum post legem uel¬
leam succedendo non rumpitur testam̃tũ.

Expanded text:
eredes aut instituti dicuntur aut substituti: instituti primo gradu, substituti secundo uel tertio. Heredis substitutio duplex est aut simplex, ueluti: 'Lucius Titius heres esto: si mihi Lucius Titius heres non erit, it et intra pubertatem decesserit, tunc Gaius Seius heres mihi esto'. Substituere liberis tam heredibus institutis quam exheredatis possumus et tam eum, quem heredem nobis instituimus, quam alterum. Substituere is pater non potest nisi si heredem sibi instituerit: nam sine heredMoribus introductum est, ut quis liberis impuberibus testamentum faaccipiendum, si sint in potestate: ceterum emancipatis non possumus. postumis plane possumus. nepotibus etiam possumus et deinceps, si qui non recasuri sunt in patris potestate. sed si eos patres praecedant, ita demum substitui eis potest, si heredes instituti sint uel exheredati: ita enim post legem Uelleam succedendo non rumpunt testamentum:
Abbreviated transcription (Latin):
Pap̃ .ł. Pat̃ dotẽ a nuru
accepta ex hr̃dato filio legauit: hr̃s patͥs o ppo¬
sita doli exceptione. ñ ante solũe legatũ cog̃n¬
dus ẽ qͣ ei cautũ fũit dem̃ dẽpnitate soluto. m̃.¬
S si pͥusqͣ legatũ filio solũetur mulier dotem
suam recuꝑaũit frustra filiꝰ delegato aget. S
si lex falcidia locũ in legato dotis adũsus exbr̃da
qͣntitatẽ ꝗͣ hr̃s retinũit utił acdo dotis ei dabitur
qđ si ratũ ñ hat. defendi quidẽ debeb̾ hr̃s auiro
ꝗ se defensurũ ꝓmisit. s si totãlitẽ uir solus su¬
bierit. actio uidicati si cautũ ñ erit ꝓea qͣntitate
q̃ uĩe falcidie pet̾nda ẽ adũsus hr̃dem S: si pͥꝗ

Expanded text:
Pater dotem a nuru acceptam filio exheredato legauit: heres patris opposita doli exceptione non ante soluere legatum cogendus est, quam ei cautum fuerit de indemnitate soluto msi, priusquam legatum filio solueretur, mulier dotem suam reciperauit, frustra filius de legato aget. Sed si lex Falcidia locum in legato dotis aduersus filium quantitatem, quam heres retinuerit, utilis actio dotis ei dabitur. quod si ratum non habeat, defendi quidem debebit heres a uiro, qui se defensurum promisit: sed si totam litem uir solus subierit, actio iudicati, si cautum non erit, pro ea quantitate, quae iure Falcidiae petenda est, aduersus heredem dabi
Abbreviated transcription (Latin):
Parc̃ .ł. Pote p̃legata ñ ÷ hr̃s audien¬
dus. si uelit ob donatioẽs in mulierẽ factam
solutione differre. ł ob impensas alias quãq
ipso uĩe dotẽ iniuunt. aliud ẽ enĩ minorem
ẽẽ factã dotẽ. ꝗͣ ꝑnecessaĩas impensas accedit.
aluid pignoris noĩe retiñi dotẽ obeãq mulie¬
rem inuicẽ pr̃are aequum est.

Expanded text:
ote relegata non est heres audiendus, si uelit ob donationes in mulierem factas solutionem differre uel ob impensas alias, quam quae ipso iure dotem minuunt: aliud est enim minorem esse factam dotem, quod per necessarias impensas accidit, aliud pignoris nomine retineri dotem ob ea, quae mulierem inuicem praestare aequum est.
Abbreviated transcription (Latin):
tur restitũe nͥ plus fuit in eo ꝗͣ in qͣntitate dotis.
residuũ uͦ qd p̃t̃ea illi relictũ ÷ cũ fructib cogetur
restituẽ. habebit gͥ p̃cipuam dotẽ cũ suis
fructib iduͦ q̃ extrinsecus ei relictũ ẽ cum
fructib quiad eã ꝑuenĩnt restituet.

Expanded text:
tur restituere, nisi plus fuit in eo quam in quantitate dotis: residuum uero, quod praeterea illi relictum est, cum fructibus cogetur restituere. habebit igitur praecipuam dotem cum suis fructibus: id uero, quod extrinsecus ei relictum est, cum fructibus, qui ad eam peruenerint, restituet.
Abbreviated transcription (Latin):
dote legatũ ẽ. ł qd iuicẽ dotis sͥ a scͥptũ ẽ restitũe
stituta rogataq qntitatẽ hr̃di restituẽ. iddemũ
restituet q̃ qͣntitatẽ dotis excedit. idq q̃ ex rep̃senta¬
tionis cõmͦ sentit. Nã ⁊ siꝙ cũ anuru sua dotem.
accepisset filiũ suũ hr̃dẽ institiũt eũq rogau̾ĩt

Expanded text:
uicem dotis ‹e›i adscriptum est restituere, stituta rogataque quantitatem hereditatis restituere id demum restituet, quod quantitatem dotis excedit idque quod ex repraesentationis commodo sentit. nam et si quis, cum a nuru dotem accepisset, filium suum herede
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝗs uxoĩ sue dotẽ p̃legat. fidĩq com¬
missũ ab ea relinqͥt. ħ fidĩ ꝯmisst̃ excõmͦ qͥ exrele-¬
gatioẽ mulier sensit existimabit᷑: uta celsus q̃q̃ lib
dig̃. scͥpsit. qd sinecessaĩe fuer̃ exͣpense. q̃ ip̃o uĩe do¬
tẽ minuunt ampliꝰ dici pot̾. si tota qͣntitas dotis ꝗͣ
possefidĩ ꝯmissũ erogare. q̃ ip̃o uire dotẽ minuit:
eẽ n mulierẽ legataĩa nemo ẽ qͥ dubitet: s: i si

Expanded text:
uis uxori suae dotem relegat fideique commissum ab ea relinquit, hoc fideicommissum ex commodo, quod ex relegatione mulier sentit, aestimabitur, et ita Celsus quoque lib scripsit. quod si necessariae fuerunt impensae, quae ipso iure dotem minuunt, amplius dici potest, si tanta quantitas dotis, quposse fideicommissum erogare, quae ipso iure dotem minuit: esse enim mulierem legatariam nemo est qui dubitet. sed et si
Abbreviated transcription (Latin):
dote ꝑcepit. qr matͥmoni cã id lucͣtus ẽ non ex
pat̾s uidicio.¶utier dotẽ ꝓmisit qͣdring̃n¬
toꝵ idedit fundos duos inducenta. ⁊ p̃tẽa noĩa
debitoꝵ in residua ducenta mox maĩtus eiꝰ dece¬
dens ꝓdote fundos ei duos ñeos qͦs indotẽ acceꝑat
reliqͥt .i p̃tea duos illos dotales qͦs extimatos a cre-¬
ꝑat reliꝗt fidĩq eiꝰ ꝯmisit. ut qͥc qͥd ad se ex hr̃e¬

Expanded text:
dote percepit, quia matrimonii causa id lucratus est, non ex patris iudicio. Mulier dotem promisit quadri‹n›gentorum et dedit fundos duos in ducenta, praeterea nomina debitorum in residua ducenta: mox maritus eius decedens pro dote fundos ei duos non eos, quos in dotem acceperat, reliquit et praeterea duos illos dotales, quos aestimatos acceperat, reliquit fid
Abbreviated transcription (Latin):
n̾alit̃ dos p̃legata nob s semel deb̾i fundũ ibidẽ
mela ꝯuinx̃ in dotẽ. si fundꝰ indotẽ suit locatꝰ ama¬
rito ad c̾tũ tp̃s uxore ñ alias fundũ ex relegatiõe
ꝯsequi. ꝗͣ si cau̾it se passurã colonũ frui. dũ modo
ipsa impensiones ꝑcipiat.

Expanded text:
 dos relegata, non bis, sed semel deberi fundum. Ibidem Mela coniungit, si fundus in dote fuit locatus a marito ad certum tempus, uxorem non alias fundum ex relegatione consequi, quam si cauerit se passuram colonum frui, dummodo ipsa pensiones percipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
ille ap̃me deposuit. si nulla sint nicħ deb̾i ꝯstat.
qr nulla cõꝑassent. Si quis uxori fundũ titia¬
uis actiõis dedote uoluit p̃legare. nulliꝰ mom̃ti eẽ
legatũ. ꝗppe nupta ẽ. S siuoluit eã reciꝑe dotalẽ
pecumã inꝗt utile eĩt legatũ. Si t̃m ħ dotẽ receꝑ¬
it. nichominꝰ maĩtꝰ dotis ꝑsecutionẽ habebit. siue
hr̃s institutꝰ eẽt familie. herciscũd uidicio siue non.
utili actione. Ego puto q̃m ñ ħuoluit socer uthĩ
dotẽ hs̃ pr̃aret mulierẽ agñtẽ ex testõ caũe debe
defensũ ire hr̃dẽ adũsus maĩtũ. S ⁊ maĩtꝰ id debe¬
suo exhr̃dato dotẽ nuruis legass: ⁊ ait agi ꝗdẽ
cũ maĩto ex hr̃dato de dote ñ posse. ueꝵtũ ip̃m
dotẽ ꝑsecutuꝵ ex cãlegati: s ñ ał eũ legatũ ꝯse¬

Expanded text:
ille apud me deposuit', si nulla sint, nihil deberi constat, ille apud me deposuit', si nulla sint, nihil deberi constat, quia nulla corpora sint. Si quis uxori fundum Titiaius actionis de dote uoluit relegare, nullius momenti esse legatum, quippe nupta est: sed si uoluit eam recipere dotalem pecuniam, inquit, utile erit lega tum. si tamen haec dotem receperit, nihilo minus maritus dotis persecutionem habebit, siue heres institutus esset, familiae herciscundae iudicio, siue non, utili actione. ego puto, quoniam non hoc uoluit socer, ut bis dotem heres praestet, mulierem agentem ex testamento cauere debere defensu iri heredem aduersus maritum. suo exheredato dotem nurus legasset: et ait agi quidem cum marito exheredato de dote non posse, uerumtamen ipsum dotem persecuturum ex causa legati: sed non alias eum legatum conse
Abbreviated transcription (Latin):
Um dos p̃legat᷑. ueꝵ id
dotis legato ineẽ. q actionid̾
dote ihereat. uõ si int̾ uirũ
iuxorẽ ꝯuen̾at ut morte uĩ
soluto mat̾monio cõi filio intueniente dos apd
maĩti hr̃ dẽ remaneret.⁊ maitus dec edens dotẽ
p̃legaũat. stari pacto ñ debet. obħ đ dos p̃legata ẽ.
Ueꝵ icitͣ p̃legationẽ ħ ꝓbari debet. Nã qd ÷ adnissũ
posse detiorẽ ꝯditionẽ dotis fieĩ intũenentib libis
totiẽs locũ ht̃. qͦtiens ip̃a minm. decedit łdiuorci
um int̾uenit. U eꝵ est cõmodũ indote p̃lega¬
ta eẽ rep̃sentatioĩs qͣuis annua die dos p̃stareair.
est ⁊ illud qͥ obres donatas hodie. pꝰ senat᷑ ꝯsultum
nulla sit exactio: si mͦ uoluntatẽ ñ mutauit testa
corꝑa. s uiuu̾sitatẽ eĩt referendũ. ad eo aũt dotis
fiũnt in dotẽ ñ extimata. ⁊ ħ de mortua sint: le¬
gatũ dotis in his euanescit. s ⁊ sidotẽ ꝓmiserit
mulier. neq ded̾it: i decedens maĩtus uxori dotẽ

Expanded text:
um dos relegatur, uerum est id dotis legato inesse, quod actione de dote inerat. Et ideo si inter uirum et uxorem conuenerat, ut morte uiri soluto matrimonio filio communi interueniente dos apud mariti heredem remaneret, et maritus decedens dotem relegauerit, stari pacto non debet ob hoc quod dos relegata est. uerum et citra relegationem hoc probari debet: nam quod est admissum posse deteriorem condicionem dotis fieri interuenientibus liberis, totiens locum habet, quotieum intervenit. Et verum est commodum in dote relegata esse repraesentationis, quamvis annua die dos praestaretur: Est et illud, quod ob res donatas hodie post senatus consultum nulla fit exactio, si modo voluntatem non mutavit testatad universitatem erit referendum. Adeo autem dotis fuerint in dote non aestimata et haec demortua sint, legatum dotis in his euanescit. Sed et si dotem promiserit mulier neque dederit et decedens maritus uxori dotem
Abbreviated transcription (Latin):
socer. andote soluta mulieĩ legat᷑ maĩti extinguat᷑.
d̾ q̃rit si dos ali legata eẽt eã q̃ rogatus sit mulieĩ
restituere. an lex falcidia in legato locũ hãt :idic̃¬
ꝯsecuturã. Ego q̃ro acͥcomodarep̃sentatioĩs in hoc
sit p̃legata. eaq rogata dotẽ restituere. an falci
ex residuo sidĩ ꝯmissũ pr̃ari. q̃ utiq habitarõne fal¬
cidie mulieĩ pr̃abit᷑. S ex maĩto ex parte hr̃e ins¬
tituto a socero dote p̾legata. legatũ dotis falcidi¬
am passurꝰ uidelicet qͥ adhuc ꝯstante matͥmonio
indebita doꝰ iuidet᷑ p̃legata. ueꝵ qͥ falcidia recedit
in fam̃ herciscũde uidicio maĩtũ p̃ceptuꝵ q̃ adio¬
dũ totã dotẽ p̃ciꝑet siñẽet plegara. E Mela

Expanded text:
socer, an dote soluta mulieri legatum mariti extinguatur.Idem quaerit, si dos alii legata esset eamque rogatus sit mulieri restituere, an lex Falcidia in legato locum haconsecuturam. ego quaero, an commoda repraesentationis in hoc sit relegata eaque rogata dotem restituere, an Falcide‹x› residuo fideicommissum praestari: quod utique habita ratione Falcidiae mulieri praestabitur. sed et marito ex parte hered‹i› instituto a socero dote praelegata legatum dotis Falcidiam passurum, uidelicet quia adhuc constante matrimonio indebita dos uidetur relegata, uerum quod Falcidia reccidit, in familiae herciscundae iudicio maritum praecepturum, quemadmodu
Abbreviated transcription (Latin):
gatão. Satigfieri uoluntati defuncti. sic ac¬
cipit᷑ quo ad uoluntati defuncti uł exfrutib
ut aliunde satisfiat. Constitutio aũt diuian.¬
tonini ꝑtinet ad om̃s aquib utilit̃ fidĩcõmis.¬
sũrelictũ est qͣuis hr̃des ñ sint. Par enĩutilitã
est. ¶ Inpossessionẽ missus legatoꝵ seruando¬
rũ causa si litẽ eonoiẽ ꝯtestatus sit. non ante
decede possessionẽ debet. quã ei ꝓlite fuĩt
cautũ.  Missus inpossesũonẽ. si ñ admitta
est inpossessionẽ. Messio aut̃ locũ habebit.
dĩ cõmissũ sub ꝯditione ut sempnie restitu¬
at. noniniq p̃torẽ statut᷑rũ ulianꝰ scͥpsit.¬
si anteꝗͣ legatũ consequat᷑ legatarius i fidĩ¬
cõmissi conditionalis satis ñdet. ut magis sẽ¬
ꝓnio det legati ꝑsecutionẽ. ut is legataĩo satis¬
det deficiente ꝯditione reddi semꝓnio .x. s
ait. cogi eũ inuicẽ satis dare. aut ipsa .x. tͣdẽ.

Expanded text:
gatario.Satisfieri uoluntati defuncti sic acgatario.Satisfieri uoluntati defuncti sic accipitur, quoad uoluntati defuncti uel ex fructibus uel aliunde satisfiat.Constitutio autem diui Antonini pertinet ad eos, a quibus utiliter fideicommissum relictum ‹est›, quamuis heredes non sint: par enim utilitas est. In possessionem missus legat‹o›rum seruandorum causa si litem eo nomine contestatus sit, non ante decedere possessione debet, quam ei pro lite fuerit cautum. Missus in possessionem si non admittatest in possessionem. Missio autem locum habebit dei commissum sub condicione, ut Sempronio restitueret, non inique praetorem statuturum si, antequam legatum consequatur legatarius, fideicommissi condicionalis satis non de‹t›, ut magis ‹Sem›pronio det legati persecutionem, ut is legatari‹o› satisdet deficiente condicione reddi decem. ‹se›d ait cogi eum i
Abbreviated transcription (Latin):
icẽta debebit. ⁊ pati ꝗͥ hr̃dem cołe agros
fructus oportebit redig̃e. s custo dire lega¬
taĩum fructus oportebit. ue ab hr̃de con¬
sumantur. qđ si hr̃des fructus nolit cog̃¬
re. ꝑmittendũ erit legataĩo cogere fruc¬
tus icoactus seruare. qͥmimo si tales sint
fructus. quos pͥmo quoq tp̃r uenire ex¬
pediat. uendẽ qq̃ legataĩo ꝑmittendũ ẽ.
⁊ p̃cium seruare. Incet̾is quoq rebus
hr̃ditariis missi in possessionẽ hoc erit
officiũ. ut imiũsas res hr̃ditaĩas colligat.
ubi custodiat. ubi domiciliũ defunctus
habuit. ⁊ si nulla domus sit habitationẽ
conducat. uł orreũ qđdam in quores col¬
locate custodiantur. ⁊ puto ita legataĩũ
custodire res hr̃ditaĩ as deb̾e. ut neq hr̃di
auferantia: neq deꝑeãt de teriore sue fiant.¬
qd si ex constitutione quis mpossessionẽ mit¬
tatur.curandũ ẽ ne uis fiat utenti frũcti le¬

Expanded text:
et cetera debebiet cetera debebiet fructus redigere, sed custodire legatarium fructus oportebit, ne ab herede consumantur: quod si heres fructus nolit cogere, permittendum erit legatario cogere fructus et coactos seruare. quin immo si tales sint fructus, quos primo quoque tempore uenire expediat, uendere quoque legatario permittendum est et pretium seruare. in ceteris quoque rebus hereditariis missi in possessionem hoc erit officium, ut uniuersas res hereditarias colligat et ibi custodiat, ubi domicilium defunctus habuit, et, si nulla domus sit, habitatione‹m› conducat uel horreum quoddam, in quo res collectae custod‹i›antur. et puto ita legatarium custodire res hereditarias debere, ut neque heredi auferantur neque depereant deterioresue fiant.Quod si ex constitutione quis in possessionem mittatur, curandum est, ne uis fiat utenti et fruenti le
Abbreviated transcription (Latin):
satisdatio rescͥptum locũ habebit. quia
mora fit solutioni. Sex aũt m̃sium puto cõ¬
tinuũ tp̃s non possessionẽ cõputandum¬
cesarum. ñ accipimꝰ. si pupillus tutorẽ ñ
hãt. nec curatorẽ furiosus uł adolescens.
Nam frustratio ñ debet nocere huiꝰmodi
ꝑsonis que sunt indefense. Certe si hr̃di¬
tas iacurrit aliquo tp̃r. hoc tp̃s de medio
dethendũ est. Iueri pot̃it an inucẽ usina¬
rũ hii fructus cedãt. que infidĩ cõmissis
debent᷑. ⁊ cũ exẽplum pignoꝵ sequimur.
id qđ ex fructib ꝑcipitur. pͥmũ in usuras
mox si ꝗ suꝑfluũ est in sartẽ debet imputaĩ.
quinimmo .i si amplius ꝗͣ sibi debet᷑ ꝑceꝑit
legataĩus exẽplo pignorantie actionis. uiti
lis actio ad idreddendũ dari debebit. sed
pignora qd quis ⁊ distrahere pot̾. hic aũt fru¬
i tantũ ei constitutio ꝑmisit ut festinetur ad
sent̾ñtiam. ¶ Qui legatoꝵ seruandoꝵ causa
in possessionẽ mictitur: ⁊ fructus custodire

Expanded text:
satisdatio, rescriptum locum habebit, quia mora fit solutioni.Sex autem mensum puto continuum tempus, non possessionum conputandum.Cessatum non accipimus, si pupillus tutorem non habeat nec curatorem furiosus uel adulescens: nam frustra‹t›io non debet huiusmodi personis tas iacu‹e›rit aliquo tempore, hoc tempus de medio ‹d›etrahendum est.Quaeri poterit, an in uicem usurarum hi fructus cedant, quae in fideicommissis debentur. et cum exemplum pignorum sequimur, id quod ex fructibus percipitur primum in usuras, mox, si quid superfluum est, in sortem debet imputari: quin immo et si amplius quam sibi debetur perceperit legatarius, exemplo pigneraticiae actionis etiam utilis actio ad id refundendum dari debebit. sed pignora quidem quis et distrahere potest, hic autem frui tantum ei constitutio permisit, ut festinetur ad sententiam. Qui legatorum servandorum causa in possessionem mittitur, et fructus custodire
Abbreviated transcription (Latin):
filii filieue non adierit. ex.sꝰ.cͦ. t̃cutt᷑. in¬
b.p. antiquũ uis seruandũ ẽ. Cũ enĩ
dicendũ erit agnatũ non succeđe. Qm̃¬
aut diximus uis antiquũ seruari mnat᷑
non ad eunte. cui ꝑsone deferat᷑ hr̃ditã.
uidñdũ. utrũ ei que nẽ ꝓxima inuenit᷑.
cũ matre repudiat. an ei que fuit cũ in¬
testato decessisse c̾tũ eẽt. Utputa fuit pa¬
truus cũ intestato deced̾et. patrui filius
cũ mat̾ repudiasset. patruo ñdũ delata
hr̃ditate. atq idõ defuncto eo. inatre de¬
lib̾ante. patrui filiũ uocari. ¶Si mater

Expanded text:
filii filiaeue non adierit ex senatus filii filiaeue non adierit ex senatus  antiquum ius servandum est: cum enim dicendum erit adgnatum non succedere, qanon adeunte, cui personae deferatur hereditas, uidendum, utrum ei, quae nunc proxima inuenitur, cum mater repudiat, an ei quae fuit, cum intestato decessisse certum est? ut puta fuit patruus, cum intestato decederet, et patrui filius: cum mater repudiasset, patruo nondum delatam hereditatem atque ideo defuncto eo matre deliberante patr
Abbreviated transcription (Latin):
erit uocanda. obicitur matͥ pat̃. in utͦq
boĩs. tã fili quã filie. siue hr̃s siue bõꝵ
possessor existat. S neq auus neq pro¬
auus. in t̾tulliano matͥ noc̾et. quãuis sidu¬
adoptuuis mat᷑ nocet. Ueruis ẽ ⁊i cũ pat̃
ẽẽ desierit: amatre eũ excludi. S nec ad
bõꝵ possessionẽ contͣ tab̃ eũ admiti cum
tab̾ exquauis parte exclud̾ matrẽ. Si sit
agnatus defuncti i naturalis pat̃ sit in ad
uelit hab̾e hr̃ditatem. matrẽ ex.s̃. cͦ. una
cũ ea uenire: patrẽ excludi placet. Si c̃¬
consanguinea repudiet. matrẽ ex gͦ.eͦ.
soleat mat̾ expectare consanguineã. ułit
necne adire hr̃ditatẽ. nc̃ tm̃ expectatur¬
an consanguinea ẽ que patrẽ excludit Re
mat̾ cum patre quasi cognata. S ⁊ in hac
morã patietur. nec ante accipiet.b.p. quam
guinea. Ut pu̾ta qm̃ pat̾ matͥs nepotem
suũ exfilia adoptanit. sit p̃t̃ea ⁊ pat̾ nat᷑a¬
lis. ħ mat̃. Si quiđ mat̃ quasi consangui

Expanded text:
erit uocanda.Obicitur matri pater in utriusque bonis tam filii quam filiae, siue heres siue bonorum possessor existat. sed neque auus neque proauus in Tertulliano matri nocent, quamuis fiduadoptiuus matri noc‹e›t: uerius est enim, cum pater esse desierit, a matre eum excludi: sed nec ad bonorum possessionem contra tabulas eum admitti, cum tabulas, ex quauis parte excludit matrem. Si sit adgnatus defuncti et naturalis pater sit in adouelit habere hereditatem, matrem ex senatus consulto una cum ea uenire, patrem excludi placet: si consanguinea repudiet, matrem ex senatussoleat mater exspectare consanguineam, uelit nec ne adire hereditatem, nunc tamen exspectaturam: consanguinea enim est, quae patrem exmater cum patre quasi cognata, sed et in hac moram patietur nec ante accipiet bonorum poguinea, ut puta quoniam pater matris nepotem suum ex filia adoptauit, sit praeterea et pater naturalis: haec mater si quidem quasi consanguin
Abbreviated transcription (Latin):
quissimũ est om̃s filios ma¬
tri p̃ferri. ⁊̃ si ꝑ adoptione in famił relica
eeñt. S ⁊i nepos ex adoptuo filio natus.
ex u̾bis senatus ẽ. mat̾ obstab̾. Si ex filio
nepotẽ auus manummsit᷑. isq patre ex
auo. ⁊ matre suꝑstitib decessit̾ pot̃ q̃ri:
quis potior eẽ debeat. Nam si mat̾ exclu¬
serit auũ manumissionẽ qui pat̾ ante¬
ponitur. edicto p̃toris inducit᷑ pat̾ defun¬
rursus auus uocabitur. Itaq rectius est¬
cũ auuo ius suũ conseruare. qui ⁊ contͣ
potestate sit: ad hr̃ditatẽ ãmittitur. Riͦ¬
luis qui se nolle adire hr̃ditatẽ matris
dixit. an pot̾ mutata uoluntate adire
anteꝗͣ consanguineus. ł agnatus adieit
icũ u̾ba extensiua s̃ penitenti eiꝰ usq
ad annũ ad nuttenda ẽ.cũ ⁊ ipsa fili
bõꝵ possessio annalis est.

Expanded text:
uisum est omnes filios matri praeferri, etiamsi per adoptionem in familiam relicti essent.Sed et nepos ex adoptiuo filio natus ex uerbis senatus consulti matri obstabit.Si ex filio nepotem auus manumiserit isque patre et auo et matre superstitibus decesserit, potest quaeri, quis potior esse debeat. nam si mater excluserit auum manumissorem, qui patri anteponitur, edicto praetoris inducetur pater defunrursus auus uocabitur. itaque rectius est auo ius suum conseruare, qui et contra state sit, ad hereditatem admittitur. Filius, qui se nolle adire hereditatem matris dixit, an potest mutata uoluntate adire, antequam consanguineus uel adgnatus adieritet cum uerba extensiua sint, paenitentia eius usque ad annum admittenda est, cum et ipsa filii bonorum possessio annalis est.
Abbreviated transcription (Latin):
rit rursꝰ ĩmixtus. rursus debetinat̾ absti¬
nere. ESi quis ex lib̃is dum ẽ uiutero in
possesfionẽ missus erit. mox natꝰ sit.⁊ añ¬
b.p. acceptã decessit. an mat̃ noceat. ui¬
dend̾ quasi .b. possessor. & puto non noc̃e
suie suus pat̾ agnascitar. Neq ⁊ sufficit
⁊ pͥus quã ipse sit m̃tis c̃pos factus .⁊.b.p.¬
petieĩt. decessi̾t matͥ non obstabit. S si ꝗ
cũ status controu̾siam patẽtur carbonia
dũ ẽ matͥ post tp̃s non nocere. aut si un¬
pubes decessit : matrẽ posse admitti. S
si infanti ꝑtutorẽ petita sit possessio. licet

Expanded text:
rit rursus immixtus, rursus debet mater abstinere.Si quis ex liberis, dum est in utero, in possessione missus sit, mox natus sit et an acceptam decesserit, an matri noceat, uidendum, quasi bonorum possessor. et puto non nocere, si non suus patri adgnascitur: neque enim sufficit et priusquam ipse mentis compos factus bpetierit, decesserit, matri non obstabit.Sed si quis, cum status controuersiam pateretur, Carboniadum est matri post tempus non nocere aut, si impubes decesserit, matrem posse admitti.Sed si infant