comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eiulans senex genua eius
ampleccitur. dicens. filia
mea moritur. misero genẽ
langoris, et quod ip̃a ẽ mor¬
te crudelius. solo sp̃u uiuit.
iam carne premortua: ro¬
go ut ad eam eas atq bene¬
dicas. Confido enim. quod

Expanded text:
eiulans senex genua eius amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod
Abbreviated transcription (Latin):
post tribunus miltt̃
fuit. Ip̃e armatam
miliciã inadolescen¬
cia secutus. inter sca.¬
lares alas sub rege
constantio.de in sub
iuliano cesare milita.

Expanded text:
post tribunus militum fuit. Ipse armatam militiam in adolescentia secutus, inter scholares alas sub rege Constantio, deinde sub Juliano Caesare milita
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditas aitẽ ur̃a omnia
habendo nichil possidetz qr
dyabolicis dedicata artibus.
ĩfelicis lucri ꝯpeclib detine¬
tur. Nichil in hoc mundo se¬
cundis credat humane fra¬
gilitatis lapsura ⁊ditio. Gau¬
dia tempoꝵ ur̃oꝵ ĩ similidu¬
dinẽ iutri cum ceperint
splendere franguntur So

Expanded text:
Cupi| ditas autem uestra omnia habendo nihil possedit . quia| diabolecis delegata facultatibus infelicis lucri cupidi| tate detenetur. Dixit nihil in hoc mundo secum dis| credat humanae fragilitatis lapsura condiciodia temporum uestrorum similitudine uitri cum ceperint splendere franguntur
Abbreviated transcription (Latin):
bentur. nec inmerito quia ꝓ
deo summo preciosas sc̃i ani¬
mas refuncdunt. quanta re¬
xp̃o martyrũ milia ferro cesa
referuntur.:S nunc iam ip¬
sam beatissime passionis c¬
causam loquamur. Sub

Expanded text:
bentur, nec inmerito, quia pro deo summo pretiosas sancti animas refundunt. quanta Christo martyrum milia ferro caesa referuntur? nunc iam ipsam beatissimae passionis causam loquamur. Sub
Abbreviated transcription (Latin):
somno quidem. nisi ĩ quã.¬
tum nature neccessitas
cogebatz uere fatebor nõ
si ip̃e ut aiunt ab infe¬
rrs omerus emergerẽt.
posset exponere:ad eo oĩa
maiora in martino sunt.

Expanded text:
somno quidem, nisi in quantum naturae necessitas cogebat: vere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia majora in Martino sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Quo detecto. manus ut eum
commouerent initiunt. Ibi¬
q multitudo tota laborans.
nichil prorsus ꝑ totam diẽ
profecit. Uigilata deniq ali¬
a nocte. mane temptantes
iterum nicħ omnino ag̾e
potuerunt. Tunc conturba¬
ti alq exterriti. quid fac̾ent
nesciebant. Dicit eis unus
exclericis. Scctis quia post
hoc triduũ ntalis episcopa¬
tus eius ẽẽ consueuenttͤ. for¬
sitan in hac die tramsferri
uos admonet. Tunc ieiuns¬
is ⁊ or̃onibz ac iugi psallen¬
tio. die noctuq insistentes
triduum illud continuã¬
tione duxerunt. Quarta
autem die accedentes. ponẽ¬
desq manus. non ualelũt
penitus mouere sepulcheũ
Pauore autem omnes exter¬
riti. iam in hoc stantes ut
term uasculum quod de te¬
rerant operirent. apparuit
eis ueneranda canitie se¬
nex. instar niuis tandorẽ
efferens,dicens se ẽe abba

Expanded text:
Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerunt. Quarta autem die accedentes ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulchrum. Pavore autem omnes exterriti, iam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canities se, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abba
Abbreviated transcription (Latin):
q habere cupiunt. Nam
cum ego prebbitero illi de¬
tem nummos aureos ob¬
tulissem. refugit altiori con¬
silio protestatus ecclesiam
auro non strui sed potius
destrui. Aliquantulum ei

Expanded text:
 habere cupiunt. nam cum ego presbytero illi decem nummos aureos obtulissem, refugit, altiore consilio protestatus, ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. aliquantulum ei
Abbreviated transcription (Latin):
similem apłis. eciam in
his conuiciis uirum. Nẽ¬
pe hoc.⁊ de paulo gentiles.
cum eum uipera momor¬
disset.sensisse referuntur.
Hic homo debet homicida
eẽ. quem saluum factum
de mari facta uiuere nõ si¬
uerunt. At ille excussa ui¬
pera inignem.nich mali
paclebatur. Illi autẽ subito
casurum. et repente moritu

Expanded text:
similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil mali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moritu
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ genera. Et enim
tum solis oculis iuclicala¬
tur. cumquis pallore pociꝰ
aut ueste.quã fide heretic̃
estimaret᷑. Hec nequaquã
placttura martino. ep̃i sẽ¬
tiebant. Sz male ꝯsciis illa
uelmolestissima erat cu¬
rane se ab eor communt¬
one adueniens abstineret.
non defuturis. qui tantiui¬
ri constantiã. p̃missa aucto¬
ritate sequerent᷑. In eunt
cum imꝑatore ꝯsiliũ. ut
missis obuiã magr̃i offi¬
tialib. urbẽ illã ꝓpius ue¬
taretur accedere. nisi se cũ
pate epõꝵ ibi ꝯsistentiũ af¬
fore fateretur. Quos ille
callide est frustratꝰ. profitet᷑
se cum pace xp̃i ẽẽ uentu¬
rũ. Postremo ingressus.
nocturno tempore adiit
Post triclie palatiũ petit.
dreter multas qͣs euolũe
longum est. has principa¬
les petitiones habebat. ꝓ
narsete comite et leuchadio
preside quoꝵ ambo gr̃am ꝑ
tiũ fuerant ꝑtinatioribus
stucliis que nõ ẽ temporis

Expanded text:
hominum genera: etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quis pallore potius aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant, sed male consciis illa uel molestissima erat cura, ne se ab eorum communione adueniens abstineret, non defuturis qui tanti uiri constantiam praemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum imperatore consilium, ut missis obuiam magistri officialibus urbem illam propius uetaretur accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consistentium adfore fateretur. quos ille callide frustratus profitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit postridie palatium petit. praeter multas, quas euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis
Abbreviated transcription (Latin):
est ciuitate. Paterfami¬
lias duodecennẽ ab utero mu¬
tam puellã martino cepit
offerre. poscens ut linguã li¬
gatã. meritis siuis sc̃s ab sol¬
ueret. Ille cedens ep̃is. qui tũ
forte latus illuis ambiebãt.
ualentimano atq uictricio.
imparem se ẽẽ tante molii sz
illis quasi se sanctiorib nicħ

Expanded text:
est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantae moli; sed illis quasi sanctioribus ni
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Angłm dei habeo ama¬
torem⁊ qui nimio zelo corpꝰ¬
uiter senserit quod tu rrie
polluto amore contingas:
exagitabit. ⁊ amittes flo¬
custoclias ita te quoq dilig
sicut me: ⁊ ostendet iͥ grãm
suam. Tunc ualerianꝰ nu¬
lum. Et si probau̾o. qd̾ u̾e¬
hortaris Si aut̃e uirũ aliũ
diligis ⁊te ⁊ illum glaclio¬

Expanded text:
at: Angelum Dei habeo amatorem, qui nimio zelo custviter senserit quod tu me polluto amore contingas, exagitat et amittes flocustodias, ita te quoque diliget sicut et me, et ostendet tibi gratiam suam». Tunc Valerianus nulum et si probauero quod uehortaris. Si autem uirum alium diligis et te et ipsum gladio
Abbreviated transcription (Latin):
reciprotus ĩgressus et regs¬
sus sccretior hr̃etur. Sex ũs
mensib emensis. comꝑto ca¬
nonici. qd̃ rollo cenomãnis

Expanded text:
reciprocus ingressus et regressus secretior haberetur. Sex vero mensibus emensis, comperto canonici quod Rollo, Cenomannis
Abbreviated transcription (Latin):
tus franciscus afr̃ibus
absentasset: ecce circa me¬
diã noctis horam. quib¬
dam fr̃m quiescentibus.
aliis autẽ orantib. currẽ
igiieus ꝑ ostiolum domꝰ
introiens. huc illucq per

Expanded text:
tus Franciscus a fratribus absentasset, ecce circa mediam noctis horam, quibusdam fratrum quiescentibus, aliis autem orantibus, currus igneus per ostiolum domus introiens huc illucque per
Abbreviated transcription (Latin):
rem misisse marti¬
nõ oleum qd̃ ad diuersas
morboꝵ causas neccessariũ.
sic̾ est ꝯsuetudo beneclic̃et.
Ampullulã uitreã istiꝰmo¬
di fiuusse. rotunda ut ĩuen¬
trem cresceret ore producto
sed oris exstantis cõcauum
non repletum:qr id moris
sit uascula complere. ut ꝑs¬

Expanded text:
rem misisse Martino oleum, quod ad diversas morborum causas necessarium sicut est consuetudo benediceret: ampullulam vitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in ventrem cresceret, ore producto; sed oris exstantis concavum non repletum; quia ita moris sit vascula illa complere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gloriosus xp̃i confessor nõ
solum sensibilib de quibꝰ
ꝑlongum ẽẽt narrare per
singula. bestiis uidelicet.
et auib imꝑauitz sed ad
illius obsequiũ in alt̾am
naturã in sensibilia eciã
dominus elementa conũ¬
tit. De quoꝵ similib. unũ
quoqlibet ut breuiter enar

Expanded text:
gloriosus Christi confessor non solum sensibilibus, de quibus perlongum esset narrare per singula, bestiis videlicet et avibus imperavit, sed ad illius obsequium in alteram naturam insensibilia etiam Dominus elementa convertit. De quorum similibus unum quoque libet ut breviter enar
Abbreviated transcription (Latin):
deportata ĩ sacrario basilite
sancti petri. ad latus clodo¬
uei regis uiri sui sepulta ẽ.
a filiis sus. childeberto. et
clothario regib atq hu

Expanded text:
deportata, in sacrario basilicae sancti Petri ad latus Chlodovechi regis sepulta est a filiis suis, Childebertho atque Chlothachario regibu
Abbreviated transcription (Latin):
sis. ⁊cepte formidinis fomi¬
tẽ subministrat. Muros
tñ reparant.⁊ turriũ ꝓpug¬
nacula resartiunt: ⁊ sagit¬
taꝵ granline p̾missa. ua

Expanded text:
sis, cōceptæ formidinis fomitem subministrat. Muros tamen reparant, & turrium propugnacula resarciunt, & sagittarū grandine præmissa va
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. si adiscipina exẽpli
istius iuri non recedant. ui¬
deant enim quia martino
semel tantsi in uita iam¬
ip̃o sc̃o septuagenario. ñ
iudua libera. non uirgo
lasciuiens. sed sub uiro ui¬
uens. ip̃o uiro pariter sup¬
plicante. regina seruiuit
et ministrauit. hec edenti.
non cum epulante discubu¬
itz non ausa ẽ ꝑticipare con¬
niuiũ: sed deferebat obseqͥ¬
um. Disce igitur disciplinã.
seriuat tibi matrona. non
immꝑet et seriuat non recũ¬
dat sicut martha illa mi¬
nistrauit domino. nec tam̃

Expanded text:
erunt, si a disciplina exempli istius non recedant. uideant enim, quia Martino semel tantum in uita iam septuagenario non uidua libera, non uirgo lasciuiens, sed sub uiro uiuens, ipso uiro pariter suppet ministravit. Haec edenti astitit, non cum epulante discubuit: nec ausa est participare convivium, sed deferebat obsequium. Disce igitur disciplinam: serviat tibi matrona, non imperet; et serviat, non recumbat: sicut Martha illa ministravit Domino, nec tam
Abbreviated transcription (Latin):
exenia setum retulit p̃ciosa.
aut modicũ hunc sui repu¬
tans fructũ ẽẽ laboris. Int̾
que. beati cesarii dentẽ. quo¬
nam modo receperit me¬
morandũ. Cum enim inte¬
grũ ei preclicti martyris
caput exhiberet᷑. ut tolleret

Expanded text:
xenia secum attulit pretiosa, haud modicum hunc sibi reputans fructum esse laboris. Inter quae beati Caesarii dentem quonam modo receperit, memorandum. Cum enim integrum ei praedicti martyris caput exhiberetur, ut tolleret
Abbreviated transcription (Latin):
habitare. erigit celsa laq̃a
reastruit multa ꝯclaui¬
a. sculpit hostia: pingitar¬
maria uestẽ respuit gros¬
siorẽ inclumentũ molle
desiderat: atq ħ caris iudu¬
is. ac familiarib mandat
tributa iuirginib. Illa ut
byrrum rigentẽ hec ut
fluentẽ texat laternam

Expanded text:
habitare erigit celsa laquearia, construit multa conclauia, sculpit ostia, pingit armaria, uestem respuit grossiorem, indumentum molle desiderat, adque haec caris uiduis ac familiaribus mandat tributa uirginibus, illa ut byrrum rigentem, haec ut fluentem texat lacernam.
Abbreviated transcription (Latin):
aurelianis usq transmiteñt.
huius latores et custodes ex¬
ntunt. hbernꝰ maioris mo¬
nastĩi abb̃s sepelictus cum
uiginti quatuor monachiᷤᷤ¬
lius et luodecim canonici qͥ
te deuote deseruirent. comi¬
talui eoꝵ indesinent᷑ adh̾en¬
tib. duodecĩ castri nom burr¬
gensib: qui scĩs seruitoribꝰ
pie deseruientes. eis neccessa¬
ria ꝓuid̾ent. fame ũo p̾mo.¬
dñ precurrentis relatu edoe
liqd̃ dani ad gallie suꝑio¬
ra processissent. cũ thesau¬
eo suo ad sc̃m̃ transmeãt
beneditũ. Paucis ũo elap¬
ls dieb. fama ꝑuigili rur¬
um p̾nuntiante. qd̾ iam
lollo aurelianis aduenis¬
set scãꝵ bauili reliqͥaꝵ cha¬
bleiam ueniunt. Tempore
autẽ ꝑ modico ibidẽ emora¬
ti. metu iter ĩualescente. cũ

Expanded text:
Aurelianis usque transmittunt. Hujus latores et custodes exstiterunt, Hebernus Majoris Monasterii abbas saepedictus cum viginti quatuor monachis, et duodecim canonici, qutino deseruirent: comitatui eorum indeserenter adhærentibus duodecim Castri-noui burgensibus, qui sanctis deseruitoribus pie deseruientes, eis necessaria prouiderent. Famæ vero postmodum decurrentis relatu edocti, quod Dani ad Galliæ superiora processissent, cum thesauro suo ad sanctum transmeant Benedictum. Paucis vero elapsis diebus fama peruigili rursum prænunciante, quod iam Rollo Aurelianis aduenisset, sanctarum baiuli reliquiarum Chableiam veniunt. Tempore autem permodico ibidem commorati, metu conualescente
Abbreviated transcription (Latin):
sa nouerunt. Nec ignorat
armenia. bosforus exclusa
sognourt ⁊postremo siquis
aut fortunatas insulas aut
Natialẽ frequentat ocea¬
num. Quo miserior est
regio ista nr̃oꝵ. que tantũ
uirũcum in proximo ha¬
buerit.nosse non meruit.
Nec tamen huic crimini
miscebo populares: soli il¬
lum deriti.soli nesciunt sa¬
cerdotes. Nec ĩmerito nosse
illũ iniidi noluerunt: qr

Expanded text:
sa nouerunt, nec ignorat Armenia, Bosporus exclusa cognouit, et postremo si quis aut Fortunatas insulas aut glacialem frequentat oceanum. quo miserior est regio ista nostrorum, quae tantum uirum, cum in proximo habuerit, nosse non meruit. nec tamen huic crimini miscebo populares: soli illum clerici, soli nesciunt sacerdotes, nec inmerito nosse illum inuidi noluerunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
remisit. Pontifex autem
cũ sumina ueneratione
⁊ obsequio eũ ad cellã su¬
am redire fecit. Ubi postea

Expanded text:
remisit. Pontifex autem cum summa veneratione et obsequio eum ad cellam suam redire fecit, ubi postea
Abbreviated transcription (Latin):
lapidib exturbaibant. Qd̃
operi sancti martini recto
inclicio deputatur: qui in¬
ciuitate sua sibi deuotis po¬
pulis. seclulã exhibuit pre¬
sentemq custodiã. Et hant
uirtutẽ ex supra dicto cog¬
na atq in rethorica sociis
felitis exoleo qd̾ sub yma¬
gine picture beati martini
incicindile ardebat. dum
tetegerint oculos. lum̃ rediᷤ

Expanded text:
lapidibus exturbabant. Quod lapidibus exturbabant. Quod ope sancti Martini recto judicio reputatur, qui vicinitate sua sibi depulis sedulam exhibuit praesentemque custodiam'. Et hanc virtutem a supra dicto cogna atque in rethorica socii sui Felicis ex oleo, quod sub imagine picturae beati Martini in cicendile ardebat, dum tetigerunt oculos, lumen red
Abbreviated transcription (Latin):
pore utebat᷑. Tunc abscisã
fideliter inclumenti ꝑticu¬
lam imposuit suꝑ pustulã
Mox ut egri membra te¬
tigit. uulnus pustule. ue
protulit. et infirmũ refert
ĩcolumẽ hanc apud yta¬
los asserens specialẽ uig̾e
medelam. ut siquis pustu¬
quũ qd̾̃ fu̾it beati marti
Aut palliolis q̃ pendent de
parietib. quicqiud pͥmũ
raptum fu̾it. si egro super¬
positum adheserit sit sali¬
bre hec medela. genitorem
luis carnalem ab interitu
pustule. ut ip̃e patris sui
deslis asserit. libemuit.
tulit. Incacumine ca¬
beli regionis ytalie qd
dicitur t̾ciũ. Oratoriũ beati
martini fundatũ est. Ibiq
deret nocturnis ĩsidiis. qͥs¬
quis de ugilantib habuiᷤ¬
set inturre lanceã. aut spa¬
tã. aut cultellũseu grafiũ
protulisset ex theca. fere ꝑ
hore spatiũ. tale lumẽ redde¬
batur ex uniũso gladio.
tamquã si illud ferrum
ũteretur incereũ. Et mox
ex ip̃o signo custodes ãmo¬
niti regis magis intenti
uigiiis. hostes latebranteᷤ.

Expanded text:
pore utebatur. Tunc abscissam fideliter indumenti particulam imposuit super pustulam. Mox ut aegri membra tetigit, vulnus pustulae ven017 Sancti protulit, et infirmum refert incolumem. Hanc apud Italos asserens specialem vigere medelam, ut si quis pustuquum quod fuerit beati Martinaut palliolis, quae pendent de parietibus, quidquid primum raptum fuerit, si aegro superpositum adhaeserit, fit salubre. Haec medela genitorem suum carnalem ab interitu pustulae, ut ipse patris sui testis asserit, liberavit.tulit, in cacumine castelli regionis Italiae, dicitur Tertium, oratorium beati Martini fundatum est; ibiquederet nocturnis insidiis, quisquis de vigilantibus habuisset in turre lanceam, aut spatam, vel cultellum, seu grafium protulisset ex theca, fere per horae spatium tale lumen reddebatur ex universo gladio, tanquam si illud ferrum verteretur in cereum. Et mox ex ipso signo custodes admoniti, magis intenti vigiliis, hostes latebrantes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quas ĩ scripturis d̾m
disceret et cognosceret.
quo quantũ ĩbreui pro¬
ficerit. et qͣm ꝑspicacem
incliscernendo induerit
sensũ. ex eo qd̃ subiungi¬
mus aduerti potest. Cñ¬
pitis dolore uexaret᷑ deci¬
dit ĩ lectum. Adducta aũ
ad eum ẽ muliertula.qͥ
dolorem mittigatura car¬
minib. Quam cum illi
appropinquantẽ senti¬
ret cum carminalib in¬
strumentis. quib hoib
de uulgo illudere ⁊sueue¬
rat cum indignatõne

Expanded text:
 quas in Scripturis Deum disceret et cognosceret: in quo quantum in brevi et profecerit, et quam perspicacem in discernendo induerit sensum, ex eo quod subjungimus, adverti potest. Cpitis dolore vexaretur, decidit in lectum. Adducta autem ad eum est muliercula, quasi dolorem mitigatura carminibus. Quam 1064 cum ille appropinquantem sentiret cum carminalibus instrumentis, quibus hominibus de vulgo illudere consueverat, cum indignatione
Abbreviated transcription (Latin):
anos.Nec cunctatus.in me¬
dio ut erat campo. cunctos
imposita uniuersis manu:
cateciiminos fecitz eũ quidẽ
ad nos conuersus diceret.
non in rationabiliter ĩ cam¬
po catecuminos fieri: ubi

Expanded text:
anos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
teras. Neq enim absq diui¬
no consilio. istius modi exem¬
plum beatus euuangelista
sacris litteris ꝓtulisset. nisi
ut exhis humana mens eru-¬
diretur. naufragiorum. at¬
q serpentium casus. ⁊ suut
apłs refert. qui nuditate.fa¬
me latronumq peritulis
gloriatur. omnia hec stis ho¬
tiendum quidem ẽẽ cõmu¬
nial s his tolerandis. atq
innocendis. pretipuã semꝑ
iustorum fuisse uirtitem:
dum ꝑ omnia temptamen¬
ta pacientes. semꝑ inuicti.
tanto fortius uincerent. qͣn¬
tograuius ꝑtulissent. un¬
de hoc quod ad martini infir¬
mitatem uocatur Plenum
est dignitatis et glorie. Si

Expanded text:
ieras. neque enim absque diuiieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis hotiendum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, si
Abbreviated transcription (Latin):
rum eum putabant. Sed cũ¬
cum uiderent nichil mali cõ¬
tingere ei. conuertentes se di¬
cebant eum d̾m eẽ: Alicquin
uel horum exemplo.õium
mortalium infelicissime per¬
fidiam tuam crarguere ipse
debueras: ut si tibi scandalũ
mouerat. quod martinus flã¬
ma ignis uidebatur attactu.
hunt rursum attactum ad
merita illius ⁊ uirtitem re¬
ferres. quod cirrum septus ig¬
nib non perisset.Agnosce e¬
nim miser.agnosce qd̾ nes¬
cis. omnes fere sc̃õs. magis
insignes periculoꝵ suorum
fuisse uirtutib. Uideo quid̃
petrum fide petentem. rerũ
obstante natura. mare pe¬
dib suꝑgressum et instabi¬
les aquas corporeo pressisse
uestigio. S non ideo mͥmi
nor iuidetur gentiũ p̃dicatoe.
quem fluctus obsorbutt ⁊¬
post triduum totidemq not¬
tes.emergentem e profundo
unda restituit. Atq haut sci¬
o.anpene plus fuerit uixisse
in profundo an supra maris
profunda transisse. S hec.
tu ut arbitror stulte. non le.¬
gems, aut lecta non aduer¬

Expanded text:
rum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatur adtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non aud
Abbreviated transcription (Latin):
tereat eidẽ capitulo. Uene¬
rabilis ille frater. qui ñc
sc̃s et gloriosus xp̃i ꝯfessor
antonus. Ubi dum sc̃s
iste mexponendis diunaꝵ
paginaꝵ eloquiis sapĩe
ex hortationis affectuose
ꝓponeret. frater quidã mo¬
naldus nomine.sacerdos.
uir simplex et multaꝵ ur¬
tutum ornatu p̾clarꝰ faciẽ
suã ad ostium domꝰ rũtit.
tuditq corporeisq oculis:
qualiter beatus franciscuᷤ
ĩaere subleuatus. ueluti
manib ĩ cruce protensis.
fres qui aderant benedixit

Expanded text:
tererat eidem capitulo venerabilis ille frater, qui nunc sanctus et gloriosus Christi confessor, Antonius. Ubi dum sanctus iste, in exponendis divinarum Paginarum eloquiis sapientexhortationis affectuose proponeret, frater quidam, Monaldus nomine, sacerdos, vir simplex et multarum virtutum ornatu praeclarus, faciem suam ad ostium domus convertit, viditque corporeis oculis qualiter beatus Franciscus in aere sublevatus, veluti manibus in cruce protensis, fratres qui aderant benedixit
Abbreviated transcription (Latin):
uuangelii ũbum. quo di¬
citur. edentes et bibentes¬
que apud illos sunt. mini¬
mũ quid. per raro degustã:
reliquas insinũ. subtili ca¬
cautela mittebat. Nuda hu¬
mus dormire coacto. tuni

Expanded text:
angelii verbum, quo dicitur: Edentes et bibentesquae apud illos sunt, minimum quid perraro degustans, reliquas in sinum subtili cautela mittebat. Nuda humus dormire coacto, tuni
Abbreviated transcription (Latin):
sedebat intristicia dña prouĩ¬
ciaꝵ. sacerdotes eius gementes.
uirgines eius squalide. ⁊ ip̃a
oppressa amaritudine.nec e¬
rat qui consolaretur eam ex
om̃ib caris eius. unica spes
ppło periclitanti post d̾m ⁊be-
atam eius genitricẽ mariã.
tuius beneficia memoria te¬
nax ppłm specialiter parisiẽ¬
sem subiectum eidẽ uirgini
reddidit et deuotum.una
uox ppłi. unus clamor om̃i¬
umuna petitõ singłoꝵ. ut
egrederetur beata uirgo ge¬
nouefa. de loco sc̃o suo.⁊ pre-¬
sentia sua tueretur ppłm su¬
pplicantem. et gementẽ et
ꝑeunti subueniat ciuitati.
ne inuoluatur. iustus cum
iniusto ⁊ pius cum impio
Opponat se muix ꝓgente sua
frangat iram dei supplicati¬
one humili sius pretibz dei
impetret miãm ut miseri¬
cors d̾s remittat offensam.
et imperet uentis et aqͥs.⁊fi¬
at tranquillitas magna.
Supplicante igitur ep̃o o

Expanded text:
tristitia domina provinciarum: « sacerdotes ejus gementes, virgines ejus squalidae, et ipsa oppressa amaritudine, nec erat qui consolaretur eam ex omnibus charis ejus . » Unica spes populo periclitanti post Deum, et B. ejus Genitricem Mariam, cujus beneficia memoria tenax populum specialiter Parisiensem subjectum eidem virgini reddidit et devotum. Una vox populi, unus clamor omnium, una petitio singulorum, ut egrederetur B. virgo Genovefa de loco sancto suo, et praesentia sua tueretur populum supplicantem et gementem, et pereunti subveniat civitati, ne involvatur justus cum injusto, et pius cum impio. Opponat se murum pro gente sua, frangat iram Dei supplicatione humili, suis precibus Dei impetret misericordiam, ut misericors Deus remittat offensam, et imperet ventis, et aquis, et fiat tranquillitas magna. Supplicante igitur episco
Abbreviated transcription (Latin):
mora restitue, aut te nulla¬
¶ui ep̃c ĩ his ũbis stomain¬
tus. ita respondit. Non decet
ꝑegͥnũ cum arcmata ma¬
nu loca sc̃a inuisere nͨ scõꝵ

Expanded text:
mora, restitue; aut te nullaCui episcopus in his verbis stomachatus ita respondit. Non decet peregrinum cum armata manu loca sancta inuisere, nec
Abbreviated transcription (Latin):
Go quidem
frater una¬
nimis. libel¬
lum quem
de uita sant¬
ti martini
scripseram iceda sua pro¬
mere. ⁊ intra domesticos pa¬
rietes cohibere decreueram.
quia ut sum natura infir

Expanded text:
go quidem, frater unanimis, libellum quem de uita sancti Martini scripseram, scheda sua premere et intra domesticos parietes cohibere decreueram, quia, ut sum natura infir
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ non derelinquet. Qui
enim apertis oculis fidei ui¬
cere ꝓmeruit. quam glorio
il tantam grãm prouexit.
ut ⁊ animas audientium
hymbre uerbi dei irrigarẽt:

Expanded text:
 non derelinquetur. Qui enim apertis oculis fidei videre promeruit, quam gloriosad tantam gloriam provexit, ut et animas audientium imbre verbi Dei inrigarent
Abbreviated transcription (Latin):
Apparuit inquit ter beatis¬
simus et uniu̾salis apłs.
atriz fidelis amicus salua
septimana qͣdragesime
scõꝵ ieiunioꝵ octauo deci¬
mo die mensis peritii. id ẽ
no piissimis imperatoribꝰ.
famulis dei. sub scissimo
ep̃o uranio ciuitatis eme¬
sene. Qui eciã hoc idem re

Expanded text:
Apparuit, inquit, ter beatissimus et universalis apostolus, atque fidelis amicus Salvatseptimana quadragesimae sanctorum jejuniorum, octavo decimo die mensis Peritii, id estno piissimis imperatoribus famulis Dei, sub sanctissimo episcopo Uranio civitatis Emei etiam hoc idem re
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uerum ẽẽ. gaudens. eos
transmisit. At illi statim re¬
miserunt archadiũ ad re¬
ginã licentes. Hec sunt for¬
fices et toce gladius. Sic

Expanded text:
hoc verum esse, gaudens ipsos eis transmisit. At illi statim remiserunt Archadium ad reginam, dicentes: 'Haec sunt forfices, et ecce! gladius. Si
Abbreviated transcription (Latin):
fferor siquid̃ creditis
sp̃u. ⁊ pre dolore totus
sterium beati uiri duob
a ciuitate erat milib dispa¬
ratum. s si quotiens uen¬
turus ad eccl̃iam pedem
extra cellule suelimen ex¬
tulerat. uideres ꝑ totam et¬
clesiam energuminos ru

Expanded text:
fferor, si quid creditis, spiritu et prae dolore totus ? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos ru
Abbreviated transcription (Latin):
fraudulenter inserta dice¬
bãt et ideo nõ propter illa q̃¬
in reprehensione merito uo¬
carentur eciam reliqua. ẽẽ.
dampnanda tunilegenti¬
um fides facile possit hr̃e
discrimẽ. ne falsata sequã¬
tur. ⁊ tamẽ catholice dispitra¬
ta retineantur. Non eẽ aut̃
mirũ sim libris neutericis.
a recent̾ scriptis fraus here¬
tica fuiss opata q̃ ĩ quib dã
losis nõ timuisset incidere
euuangłicam ueritatem.
Adu̾sum hec ep̃i obstinatiꝰ
renitentes. pro potestate co¬
gebant recte eciam untũsa
tum prauis et cum ip̃o aucto¬
re dampnare. quia satis suꝑ¬
q sufficerent libri. quos eccle¬
sia recepisset. respuendã esse
penitus lectionẽ q̃ plus eẽt
nocitura insipientib. quã
profutura sapientib. Mi¬
chi autem ex illis libris q̃dã
turiosius indaganti admo¬
dum multa placuerunt: s
nõ nulla reprehendi in qͥbꝰ
illum praua sensisse nõ du¬
bium est que defensores eiᷤ¬
falsata ꝯtendunt: ego miror

Expanded text:
fraudulenter inserta dicebant: et ideo non propter illa, qin reprehensionem merito uocarentur, etiam reliqua esse damnanda, cum legentium fides facile possit habere discrimen, ne falsata sequerentur et tamen catholice disputata retinerent. non esse autem mirum, si in libris neotericis et recens scriptis fraus haeretica fuisset operata, quae in quibusdam locis non timuisset inpetere euangelicam ueritatem. aduersum haec episcopi obstinatius renitentes pro potestate cogebant recta etiam uniuersa cum prauis et cum ipso auctore damnari, quia satis superque sufficerent libri, quos ecclesia recepisset: respuendam esse penitus lectionem, quae plus esset nocitura insipientibus quam profutura sapientibus. mihi autem ex illis libris quaedam curiosius indaganti admodum multa placuerunt, sed nonnulla deprehendi, in quibus illum praua sensisse non dubium est, quae defensores eifalsata contendunt. ego miror
Abbreviated transcription (Latin):
poreas damẽ neccessitateᷤ.
piissimo miserabatur af¬
fectu.Cuius tanta erat
humanitas. ut nõ modo
hominib. sed irratõnali¬
b eciam animãtib aui¬
b ꝯpateretur et feris. nͨ

Expanded text:
poreas tamen necessitates piissimo miserabatur affectu; cujus tanta erat humanitas, ut non modo hominibus, sed irrationabilibus etiam animantibus, avibus compateretur et feris. N
Abbreviated transcription (Latin):
stns gradu cumt debito ho¬
nore. ⁊summa reuentia col¬
lotatur. Hec est gͥ gloriosa¬
⁊ sollempnis exceptio. qua¬
a deo archip̾sul turonensis
martinꝰ ab exilio reu̾tens.
ab alumpnis suis officiose
extipitur ⁊ in propͥa ait clic¬
tum sede residens.omĩpotẽ¬
ti seut sui moris ẽpli̾mũ
suffragatur. Hoc exceptio¬
nis celebre festum anno
adalaudo archiep̃o turonẽ¬
li synodalis santiuit auc¬
toritad. que q̃n recołr a da¬
nis fatta destructio. ⁊ mart̃
repatriantis celebris ⁊ iocũ¬
Al aluis memorialis exrep¬
do memoratur.Te gͦ obbo
ies non et ueneratoribus
tus more tuo bonaꝯfer: no¬
xia submoue ⁊ oronũ iugi
instantia. gaudia nob̾ iute
ĩterminabilis obtine.pre¬
stante domino nr̃o ihu xp̃o

Expanded text:
istino gradu cum debito honore & summa reuerentia collocatur. Hæc est igitur gloriosa, sollemnisque Exceptio, qua Archipræsul Turonensis Martinus ab exilio reuertens ab alūnis suis officiose adeo excipitur, & in propria, vt dictum est, sede residens, omni petenti se, vt sui moris est, plurimum suffragatur. Hoc exceptionis celebre festum, annoAdalaudo Archiepiscopo Turonēata Synodalis sanciuit auctoritas: quæ quando recolitur, a Danis facta destructio, & Martini repatriantis celebris & iocunda a suis memorialis Exceptio memoratur. Te igitur, o bonnec non & veneratoribus tuis, more tuo bona confer, noxia submoue, & orationum iugi instantia gaudia nobis vitæ interminabilis obtine. Præstante Domino nostro
Abbreviated transcription (Latin):
quam opinabar excepit. ⁊¬
secum tenere temptabat:
sed ñ fuit anmꝰ ibi ꝯsistere.
ubi recens fr̃ne cladis ferue¬
batinuiclia. Nam ⁊ si fortaᷤᷤ¬
se uideantur parere ep̃is de¬
buisse. Non ob hanc tamẽ
causã multituclinẽ tantã
sub xp̃i confessione uiuen¬
tem presertim ab ep̃is oppor¬
tuisset affligi:
Bit᷑ in de digressus bethleẽ
oppidum pecii qd̃ ab ih ero¬
solimis sex milib disparat᷑
ab alexandria autẽ sedecĩ
mansionib ab est ecclesiã
loci illiuis iheronimꝰ p̃sbit̃
regit. Nam parrochia ẽ ep̃i
qui iherosolimã tenet. e
iam pridem iheronimꝰ superi¬
ore illa mea ꝑ egͥnatione
ꝯpertus facile obtinuerat.
ut nullũ mͥ expetendũ res¬
tius arbitrarer. uir enim
preter fidei meritum dotẽ¬
q uirtutũ. non solum lati

Expanded text:
quam opinabar, excepit et secum tenere temptauit, sed non fuit animus ibi consistere, ubi recens fraternae cladis feruebat inuidia. nam etsi fortasse uideantur parere episcopis debuisse, non ob hanc tamen causam multitudinem tantam sub Christi confessione uiuentem, praesertim ab episcopis, oportuisset adfligi. Igitur inde digressus Bethleem oppidum petii, quod ab Hierosolymis sex milibus separatur, ab Alexandria autem sedecim mansionibus abest. ecclesiam loci illius Hieronymus presbyter regit: nam paroechia est episcopi, qui Hierosolymam tenet. mihi iam pridem Hieronymus superiore illa mea peregrinatione conpertus facile obtinuerat, ut nullum mihi expetendum rectius arbitrarer. uir enim praeter fidei meritum dotemque uirtutum non solum Lati
Abbreviated transcription (Latin):
quantulus spirare flatus
ceperit. maius in illis t̾ris
quam in ullo mari naufra¬
gium sit. Nulla ibi ger¬
mina. sata nulla ꝓueniũt.
quippe instabili loco aren¬
tib arenis ad omnẽ motũ
uentoꝵ cedentib. uerum
ubi aduersa quedam a ma¬
ri promuntoria uentis re¬
sistunt. terra aliquantulũ
soliclior.herbam raram atcq
hispidam gignit. ea ouib¬
est. pabulum satis utile. I¬
cole lacte uiuunt qͥ sollerci¬
ores sunt uł ut ita dixerim
diciores. ordeaceo pane utũ¬
tur.Ea ibi sola messis est
que celeritate prouentus ꝑ
naturam solis siue aeris
uentorum casus euadere so¬
let. Quippe fertur a die iat¬
ti seminis tricesimo die ma¬
rurescere. Lonsistere autẽ

Expanded text:
quantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ullo mari naufragium sit. nulla ibi germina, sata nulla proueniunt, quippe instabili loco arentibus harenis ad omnem motum uentorum cedentibus. uerum ubi auersa quaedam a mari promuntoria uentis resistunt, terra aliquantulum solidior herbam raram adque hispidam gignit: ea ouibus pabulum est satis utile. incolae lacte uiuunt: qui autem sollertiores sunt uel, ut ita dixerim, ditiores, hordeacio pane utuntur. ea ibi sola messis est, quae celeritate prouentus per naturam soli saeuientium uentorum casus euadere solet: quippe fertur a die iacti seminis tricensimo die maturescere. consistere aute
Abbreviated transcription (Latin):
Igresso itaq bcato ar¬
chipsule mart̃ ꝓprie ꝑrochie
fines. mirũ ĩmodũ. res in a¬
nmate et ĩsensibiles. pasto¬
ris sui sentientes aduent̾.
grata ⁊gratulatõnis sue
signa pretendunt. Uniũ

Expanded text:
gresso itaque beato archipraesule Martino propriae parochiae fines, mirum in modum res inanimatae et insensibiles, pastoris sui sentientes adventum, grata congratulationis suae signa praetendunt. Uni
Abbreviated transcription (Latin):
michi inprimis esse arbi¬
tror. ne ea de martini uir¬
tutib repetã. que in libro
suo sulpicuis iste memo.¬
rauit. unde prima illius
interim militando gesta
pretereo: neq ea attingã
que laicus egit ac mona¬
thus: nec uero aucdita ab
pore relictis scolis be¬
atome uiro iunxi. paucos
post dies euntem ad eccle¬
siam sequebamur. Iterim
ei semimdus hybernis
mensib pauper occurrit.
orans sibi uestimentum
dari. Tunt ille arcersito ar¬
chiclyacono. uissit algentẽ
sine dilatione uestiri. De¬
inde secretariũ ingressus¬
est.tum solus ut erat illi cõ¬
suetudo resideret.hanc enim
sibi etiam in ecclesia solitu¬
dinem ꝑmissa clericis liber

Expanded text:
mihi inprimis esse arbitror, ne ea de Martini uirtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memorauit. unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea adtingam, quae laicus egit ac monachus: nec uero audita ab pore relictis scholis beato me uiro iunxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi uesdari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis liber
Abbreviated transcription (Latin):
uir dei non solum carnis
incentiua rigore repressit.
uerum eciam corporis sens
ne quicqͣm uanitatis hau¬
rirent. sũme cautele repa¬
gulis obfirmauit. Nam cũ
morã in loco qui dicit᷑ rig̾
tortus ꝓpe assisium facẽt.
accidit ut rome coronandꝰ

Expanded text:
ir Dei non solum carnis incentiva rigore repressit, verum etiam corporis sensus, ne quidquam vanitatis haurirent, summae cautelae repagulis obfirmavit. Nam, cum moram in loco qui dicitur Rigus Tortus prope Assisium faceret, accidit ut Romae coronand
Abbreviated transcription (Latin):
filius tuus ꝓprius clodo¬
ueus rex: ubi pro thesau¬
ro uxoris sue dñe mee ad¬
ueniat. Igitur burgin

Expanded text:
filius tuus proprius Chlodoveus rex, ubi pro thesauro uxoris suae, dominae meae adveniat'. Igitur Burgun
Abbreviated transcription (Latin):
dũ dirigit. propter thesaur
ch otilclis regine suc. Gun¬
debaudus. Itaq ĩira ꝯmotꝰ
ait.Numquid ĩ manus elo¬
douei tradetur regnũ meu.
aut thesauri mei: Non lco
testatus sũ tͥ aureliane. iit
meo explorare substanciã
meã : ꝑ salutẽ principũ iu¬
ficiã te. Cui aurelianus res¬
pondit dicens.Uiuit dñs me¬
us clodoueus rex.⁊ franci qͥ
tum eo sunt.quia ñ timeo
minas tuas: dum dñs m̃s

Expanded text:
dum dirigit propter thesaurum Chrotchilde reginae suae. Gundobadus itaque in ira commotus, ait: 'Numquid in manus Chlodoveo tradetur regnum meum aut thesauri mei? Nonne testatus fui tibi, Auriliane, ut meo explorare substantiam meam? Per salutem princiA. puficiam te'. Cui Aurilianus respondit, dicens: 'Vivit dominus meus Chlodoveus rex et Franci qui cum eo sunt, quia non timeo minas tuas, dum dominus meus
Abbreviated transcription (Latin):
gesta cala¬
mo pandẽ.
ꝑ raphaelẽ
docemur archangelum.
rum est enarrare. S ⁊ lu¬
cerna mundi iheronimus.
Ad istud nos prouocauit
demplum qui postquam
plaro transtulit eloquio.
eciam uitas anachoretarũ.
hylarionis ⁊pauli malchi.
⁊alioꝵ florentissimo depin¬
xit stilo. ĩ memoriã posteriᷤᷤ

Expanded text:
gesta calamo pandere per Raphahel docemur archangelum arum est enarrare. Sed et lucerna mundi Hieronimus ad istud nos provocavit exemplum, qui postquam praeclaro transtulit eloquio, etiam vitas anachoritarum Hylarionis, Pauli, Malchi et aliorum florentissimo depinxit stilo in memoriam posteri
Abbreviated transcription (Latin):
illas precipue diligebat. qͣs
ut puta ouitulas simplici¬
oris. ⁊ mansuetioris natu¬
re uidebatz quaꝵ eciam no¬
minib xp̃m ob aliquam

Expanded text:
illas praecipue diligebat, quas, ut puta oviculas, simplicioris et mansuetioris naturae videbat, quarum etiam nominibus Christum ob aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
camur: ne pereat ppłs plꝰ.
uamtiu sumus. Tunc iussit
teĩminentẽ iam plagã
ipos uł t̾ram eoꝵ subiugo
tubutario ꝯstituit. Factaq
iustoria. reu̾sus est ĩfran¬
ua ad reginã suã. Narra¬
uitq ei qualiter ꝑ ĩuocati¬
onẽ noĩs ihu xͥ iuctoriam
meruit obtinere. Acta sũt
elodeueo regnante. Tunc re¬
gina abscondite uocauit
sam remigiũ. urbis remen
sis ep̃m. dep̃cans esi ut regi
iuam salutis ostend̾et. Quẽ
sacerdos ad baptismũ ueni¬
re p̾dicabat. Et ille ait. libẽ¬
ter te audia beatissime pat̾
s unũ restat. quia ppłs qui
me sequitur. nõ uult relin¬
quere dõs suos:sed uadam

Expanded text:
x, ne pereat plus populus; iam tui sumus'. Tunc iussit rex inminente iam plaga ipsos vel terra eorum sub iugo tributario constituit. Factaque victoria, reversus est in Francia ad reginam suam narravitque ei, qualiter per invocationem nominis Imeruit obtenere. Acta sunt hlodoveo regnante. Tunc regina abscondite vocavit sanctum Remegium urbis Remensem episcopum, deprecans eum, ut rege viam salutis ostenderet. Quem sacerdos ad baptismum venire predicabat. Et ille ait: 'Libenter te audiam, beatissime pater; sed unum restat, qui a populus, qui me sequitur, non vult relinquere deos suos; sed vadam
Abbreviated transcription (Latin):
pignora uirib et armis uil¬
le s uendicare. Hodie tñ cũ
tuis pacient̃ sustine. ⁊quid
nis huius exitꝰuł finis esse
ualeat ꝑtunctant᷑. Cui siagͥ
eduensis. una cum domno¬
lo tricacensi. id ip̃m sapient̃
respondit. Non decet ep̃m ali¬
ena rapere ul cuiꝰlib depõr¬
tum. fraude. uł uiolentia
uelle subriꝑe. Beati siqͥdẽ
martini corpꝰ. hostili urgẽ¬
te gladio. a turonicis huc
allatũ.⁊ ab eis penes te re¬
poĩtũ noiumꝰ. Qd̃ ergo a
fidelib fidelit̾ tͥ ⁊missum
est. tu quandoq fidelis resti¬
tue, et fidei lese. dampnare¬
sartiens exasꝑato comitiũ
bis eum lenib ⁊ officiis d¬
demulcens postulata cõ¬
cede. Nisi enun spontanee
et cito reddideris. ad tuide¬
detus et ignominiã. abla

Expanded text:
pignora viribus & armis velle sibi vendicare. Hodie tamen cum tuis patienter sustine, & quid nis huius exitus vel finis esse valeat, percunctatur. Cui Siagrius Eduensis, vna cum Domnolo Tricasensi, ad ipsum sapienter respondit. Non decet Episcopum aliena rapere, vel cuiuslibet depositū fraude vel violentia velle surripere. Beati siquidem Martini corpte gladio, a Turonicis huc allatum, et ab eis penes te repositum novimus. Quod ergo a fidelibus fideliter tibi commissum est, tu quandoque quoque fidelis restitue, et fidei laesae damna resarciens, exasperato comiti, verbis eum lenibus, et officiis demulcens, postulata concede. Nisi enim spontanee, et cito reddideris, ad tui dedecus et ignominiam abla
Abbreviated transcription (Latin):
ut in eo quoq uideretur
gelista testatur. si omĩa scri¬
berentur. ne ip̃m quidem
mundũ capere eos qͥ scri¬
bendi fuerant libros.Cete¬
rum nos saltẽ pauca de plu¬
rib exempli grã ꝓferamꝰ
Castrũ uillanũ accole uo¬
cant. qd̃ a claraualle. ut ai¬
unt sex miliariis distat.
ubi mulier pregnans tem¬
pus om̃e transierat pari¬
endi ⁊ aliquantis mẽsib
iã decursis. cum nec dũ pa¬
reret amplius mirabat᷑.

Expanded text:
ut in eo quoque videretur gelista testatur: Si omnia scriberentur, ne ipsum quidem mundum capere eos, qui scribendi fuerant, libros . Caeterum nos saltem pauca de pluribus exempli gratia proferamus. Castrum-Villanum accolae vocant, quod a Clara-Valle, ut aiunt, sex milliariis distat: ubi mulier praegnans tempus omne transierat pariendi, et aliquantis mensibus jam decursis, cum necdum pareret, amplius mirabat
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ reor. qd̃ uteri in¬
star uas ip̃m p̾cursori fo¬
ret ut sicuti dñm ĩutero
matris positus innotuerat.
ita ꝓfecto post mortẽ uiuẽs.
urne illius mist̾ium opor¬
tuno tempore reuelaret:et
Omulier ip̃is exꝑimentis
saurũ istum possidere merui¬
mus. Si igitur et tu reuerẽti¬
ciam huius habueris.bono¬
rũ oĩm tam p̾sentiũ quã

Expanded text:
quantum reor, quod uteri instar vas ipsum praecursori foret, ut sicut Domino in utero matris positus innotuerat, ita profecto post mortem vivens, urnae illius mysterium opportuno tempore revelaret: et « O mulier, ipsis experimentis saurum istum possidere meruimus. Si igitur et tu reverentiam hujus habueris, bonorum omnium tam praesentium qua
Abbreviated transcription (Latin):
nima illius. alioꝵ maxi¬
mis maiora esse. nulli u¬
dubium est. Ita faciam gal¬
lus inquit. uerum id qd̃
dicturus sum. ip̃e ñ uidi.
prius enim gesta res est.
quam me illi uiro iunge¬
rem sed factum celebre ẽ:¬
⁊ fidelium fr̃m qui int̾ fue¬
rant sermone uulgatum¬
odem fere tempore.

Expanded text:
nima illius aliorum maximis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgatum. eo fere tempore
Abbreviated transcription (Latin):
rit enĩ egregiꝰ p̾dicator. ¶
tanquam bonus canis. gͣ¬
cie lingue meclicinat in
multis multos m orbos cu¬
raturus est animaꝵ. Qͤ

Expanded text:
rit enim egregius praedicator, et tanquam bonus canis, gratia linguae medicinalis in multis multos morbos curaturus est anima
Abbreviated transcription (Latin):
ille ⁊ litterarum peritia im¬
buebat. ⁊ religionis mode¬
stia intormabat. Beniꝙ
dum spiritalib studiis etu¬
paret᷑. inter cetera semꝑ me¬
mor uerboꝵ dñi quib in iu

Expanded text:
ille et litterarum peritia imbuebat et religionis modestia informabat. Denique dum spiritalibus studiis occuparetur, inter cetera semper memor verborum Domini, quibus in iu
Abbreviated transcription (Latin):
sueuerat ĩme lace. Isto ĩ
tentus his degeliat officiᷤ¬
quando ⁊ꝑto urbis ĩcendi¬
o cum diuinitatis ĩuocati¬
one deꝓperans. scõꝵ fultͤ
suffragio. lapidib ecclesie.

Expanded text:
sueverat immolare. Istuc enim intentus his degebat officiquando comperto urbis incendio, cum divinitatis invocatione deproperans, sanctorum fultus suffragio, lapidibus ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
assionem scõꝵ mar¬
tyrum qui hunc¬
locum gloriososan¬
guine illustrant pro honore
gestoꝵ stilo explicamus. Ea
utiq fide. qua ad nos marty¬
rii ordo peruenit. Nam per
succedentiũ relationẽ rei ge-¬
ste memoriam fidum inter-¬
cepit obliuio. Ee si ꝓ mar-¬
tyrib singulis. loca singula
que eos possident insignia ha

Expanded text:
assionem martyrum qui Agaunum glorioso sanguine inlustrant pro honore gestorum stilo explicamus, ea utique fide qua ad nos martyrii ordo peruenit. nam per succedentium relationem rei gestae memoriam nondum intercepit obliuio, etsi pro martyribus singulis loca singula quae eos possident uel singula
Abbreviated transcription (Latin):
Si xp̃c uidã passus est cur r¬
ego nõ paciar brictionem:
Adhec postumianus. Audi¬
at inquit istud exemplũ.
nr̃ iste de ꝓximo. Qui cũ sit
sapiens. ĩ memor p̾sentiũ.
ĩmemor futuroꝵ. si fuerit
offensus insanitz ĩ sua se
non habens potestate.Se¬
uit inclericos. grassaturĩ
laycos totumq t̾raꝵ orbẽ
ĩsuã ꝯmouet ultõnem. I
qua per tenniũ iugiteR
dimitatione ꝯsistens. nec
tempore. nec ratõne sedatur.
Dolenda hominis ⁊ miran¬
da conclitõ eciã si hac sola
insanabilis mali peste p̾¬
meretur. ueꝵ ista ei pacĩe
i tranquillitas. exempla
referre sepuis galle debue¬
ras ut sciret irascia sciret
ignoscere. Qͥ si istum ip¬
sum breuiter ĩ sertũ smo¬
ne meũ. ĩ se prolatũ forte
agnoiũt. sciat magis nõ¬
oe mimici. quã amici a¬
nimo me locitũ. Quia si fĩ
posset.optaret ut martino

Expanded text:
s ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino
Abbreviated transcription (Latin):
dam guntharii comitis ma-¬
ligno spũ infestabat᷑. intã¬
tum ut ⁊ lingue officium
amitteret.Cumq in p̾sen¬
tiam uiri dei deducta fuiss.
ille aqua benelicta eam a¬
sparsit. ⁊ crucis scĩficatione
signauit. Deniq digitos
suos inos mulieris compo
Et cõtinuo solutũ ẽ. iuncu¬
lum lĩgue eius ⁊ ad ĩperiũ
uiri dei mox loqͥ cepit recte.
Sicq sanafacta est muli¬
er. ex illa hora. Alio tẽpore.¬

Expanded text:
dam Guntharii comitis maligno spiritu infestabatur, in tantum ut et linguae officium amitteret. Cumque in praesentia viri Dei deducta fuisset, ille aqua benedicta eam aspersit et crucis sanctificatione signavit. Deinde digitos suos in os mulieris componet continuo solutum est vinculum linguae eius, et ad Imperium viri Dei mox loqui coepit recte, sicque sana facta est mulier ex illa hora. 25. Sep
Abbreviated transcription (Latin):
Ex inuiri cũ mulierib suis
pud iudicem sua inuenire do¬
naria. qui nil aluid pene pose¬
rat habere quam tormenta.
in exprobationẽ eoꝵ ꝯuersuᷤ¬

Expanded text:
Ex hinc viri cum mulieribus suis pud judicem sua inventuros donaria, qui nihil aliud habere poterant quam tormenta. in exprobrationem lictoru
Abbreviated transcription (Latin):
rapido cursu. domum sc̃i aure¬
lii occupantes. qua om̃s sc̃i
collecti manebant. inforib¬
adhuc clamare ceperunt.
Oxite miseri. exite cominꝰ

Expanded text:
rapido cursu domum beati Aurelii occupantes, qua omnes sancti collecti manebant, prae foribus clamare coeperunt: « Exite, miseri; exite cominus