comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deri potius cligeret ꝙͣ publice
traquillitatis cuersor. ¶At cur
obstinatos ad negandu cerne¬
ret ssenatu sibi ad uersu et esui
inimicis designatos iã ꝯsules
audiret tribunos qui sibi ader̃t
clitarent᷑ aut ip̃e cũtatõe iulesce¬
ret dispositis more solito ꝑ hib̾¬
na legionib ultiõ transitu exga¬
lliis in italiam rediit quo cu
uenisset inueĩt duas illas legi¬
ones sub obtentu belli particisi¬
bi ereptas neq ad bellu ꝓ fcãs
et in italia detentas quin ⁊ põ¬
peio assignatas. qd ad euidẽte
cesaris in uiriã ꝑtinere nõ solũ
ip̃e uir talis s quicũq de ppło
ꝓpendebat. Ad huc tam̃ tacitus
processit cõuentibusq ꝑ actis
ut solebat rauẽnã uenit urbez
sue prouĩtie ab ea ꝑte nouissiãz
ut nec tͥminos suos exce deret
et proximus eẽt adu̾sariis ac
paratus ulcisci siꝗd forte sui odi¬
o intribunos mimitiꝰ decreuis¬
sent. ¶Et hoc quidem belli ciuiliꝰ

Expanded text:
deri potius eligeret, quam publice deri potius eligeret, quam publice tranquillitatis eversor. At quum obstinatos ad negandum cerneret, senatumque sibi adversum et ex suis inimicis designatos iam consules audiret, tribunos, qui sibi aderant, clitarentur aut ipse cunctatione vilesceret, dispositis more solito per hiberna legionibus, ultimo transitu ex Galliis in Italiam rediit. Quo quum venisset, invenit illas duas legiones sub obtentu belli Parthici sibi ereptas, neque ad bellum profectas, et in Italia detentas, quin et Pompeio assignatas; quod ad evidentem Cesaris iniuriam pertinere non solum ipse, vir talis, sed quicumque de populo perpendebat. Adhuc tamen tacitus processit, conventibusque peractis, ut solebat, Ravennam venit, urbem sue provincie ab ea parte novissimam, ut nec terminos suos excederet et proximus esset adversariis ac paratus ulcisci, si quid forte sui odio in tribunos inimicius decrevissent. Et hoc quidem civilis belli
Abbreviated transcription (Latin):
¶ncidit in hoc tp̃s senatus con¬
sultum prima equũ fronteluere
autẽ iniquirut duc quidõ una
scilicet expõpeii altera ex cesaris
legionibus ad bellũ parthicum
mitterent en in uerbis equalitaᷤ
Ecce aũt in rebus iniquitas. Si¬
quidem cũ pompeius unã esius
Cesar remisit. et esus misit unã
ita pompeũ nulla cesarẽ uero du¬
abus legionibus ĩ minutũ ueni¬
o fuit qui nõ intelligeret tulit
tam̃ quin ctiã cũ aduersariis pa¬
cisci uoluit ut tr̃asalpina gallia
simłq octo legionibus dimissis
sola sibi cisalpina gallia et illiri¬
cum eñ duab tm̃i legionibus
et nom̃ imperii remaneret doñ
ꝯsul fieret deniq co usq submi¬
sit excelsu aĩu ut qui cesarem
nõ nosset suspican eñ posset bel¬
li metu ad ista descendere. que
nichil erat ab illius uiri morib
ac mente remotiꝰ set tãtu illi-
studiũ fuit uł exercende uł simł¬
lande modestie ut quid uis ui¬

Expanded text:
Incidit in hoc tempus senatus conIncidit in hoc tempus senatus consultum prima equum fronte, vere autem iniquum, ut due quidem, una scilicet Pompeii, altera ex Cesaris legionibus, ad bellum Parthicum mitterentur. En in verbis equalitas: ecce autem in rebus iniquitas. Siquidem quum Pompeius unam ex suis, Cesar remisit et e suis misit unam. Ita Pompeium nulla, Cesarem vero duabus legionibus imminutum nemo fuit, qui non intelligeret. Tulit tamen, quin etiam cum adversariis pacisci voluit, ut, transalpina Gallia simulque octo legionibus dimissis, sola sibi cisalpina Gallia et Illyricum cum duabus tantum legionibus et nomen imperii remaneret, donec consul fieret. Denique eousque submisit excelsum animum, ut, qui Cesarem non nosset, suspicari eum posset belli metu ad ista descendere, quo nichil erat ab illius viri moribus et mente remotius. Sed tantum illi studium fuit vel exercende vel simulande modestie, ut quidvis vi
Abbreviated transcription (Latin):
potentiã formidarẽt sepe curio
ip̃e senatui obtulerat ut uterq
simul ab armis abscederetiatq
ad equam cuuilitate parit̾ reme¬
arent ita demũ securam liberãq
tus de cesaris uolũtate qui id ip¬
sum asenatu literis petit. ut sci¬
licet aut sibi ppłi. ro bñfieiũ ĩte¬
gru seruaretur. hoc ẽ imperium
cũ legionib aut ceteri saltẽ duceᷤᷤ
meadem oditõne cẽnt excitus¬
q dimitterẽt qd eo fidencius⁊
postulabat ut quidã opinabant᷑
quia se cũ uellet aliquãto faciliꝰ
ueteranoꝵ ꝙͣ põpeiũ tyronum
exercitũ ad obsequia reducturũ
nõ ambigeretitanta cũ uetera¬
nis amiticiã cesar longo usu tã¬
tãq familiantatẽ contraxisse ui¬
debatutq erat affabilis et aĩoꝵ
rapar sine ulla dubitatõe contra¬
xerat. Set neq ꝑ se neq ꝑtribuõs
qd̾ petebat obtinuit obstantibus
fautoribus ꝑtis ad uerse qui nul¬
lum pompeio parem pati poterã

Expanded text:
potentiam formidarent, sepe Curio potentiam formidarent, sepe Curio ipse senatui obtulerat, ut utrique simul ab armis abscederent, atque ad equam civilitatem pariter remearent; ita demum securam liberamquetus de Cesaris voluntate, qui id ipsum a senatu litteris petiit, ut scilicet aut sibi populi romani beneficium integrum servaretur, hoc est, imperium cum legibus, aut ceteri saltem duces in eadem conditione essent, exercitusque dimitterent. Quod eo fidentius postulabat, ut quidam opinabantur, quia se, quum vellet, aliquanto facilius veteranorum, quam Pompeium tironum, exercitum ad obsequia reducturum non ambigeret: tantam cum veteranis amicitiam Cesar longo usu tatamque familiaritatem contraxisse videbatur, utque erat affabilis et animorum rapax, sine ulla dubitatione contraxerat. Sed neque per se neque per tribunos, quod petebat, obtinuit, obstantibus fautoribus partis adverse, qui nullum Pompeio parem pati poterant.
Abbreviated transcription (Latin):
asse uerãs. ¶his turbatus cesar
nec ĩ merito cogitansq qd̃ sepe
dr̃e solitũ fama fuit operosius
multoq difficilius principe ui¬
rum a sumo dignitatis gradu
ad media deici ꝙͣ amediis ad ex¬
trema nõ credendũ ut affricanꝰ
maior fecerat sed obstandum
statuit in uidie et turbare priue
oĩa ꝙͣ exẽplo illius ꝙͣus lauda¬
tissimo in uictus ab hostib uin¬
ci aciuibus et in exilio mori ue¬
llet Nõdum tam̃ ad arma pro¬
rupio set donec uire potius quã
bello agendi spes suꝑ fuit quies¬
cendu statuens patient quide
dicam melius dissimulant̾cun¬
ta sustinuit. et qm̃ nõ nisi u̾bis
offenderet᷑ ad huc uerborũ qͦq
defensionẽ parans et cõsulem
alterum et aĩosissimũ atq eloꝙ¬
tissimũ e collegio tribunoꝵ ga¬
ium cirrionẽ multa sibi ac pro¬
fusa largitõe quesuut neqñ uel
in senatu uł ad ppłm deessent sue
cause defensores. Cum uo iã mul¬
ti cesansnec non alii pompeii

Expanded text:
m asseverans. His turbatus Cesar, m asseverans. His turbatus Cesar, nec immerito, cogitansque, quod sepe dicere solitum fama fuit, operosius multoque difficilius principem virum a summo dignitatis gradu ad media deici, quam a mediis ad extrema, non cedendum, ut Africanus maior fecerat, sed obstandum statuit invide, et turbare prius omnia, quam exemplo illius quamvis laudatissimo, invictus ab hoste vinci a civibus et in exilio mori vellet. Nondum tamen ad arma prorupit, sed donec iure potius, quam bello, agendi spes superfuit, quiescendum statuens patienter quidem, dicam melius, dissimulanter cuncta sustinuit; et, quoniam nonnisi verbis offenderetur adhuc, verborum quoque defensionem parans, et consulem alterum et animosissimum atque eloquentissimum e collegio tribunorum Gaium Curionem multa sibi ac profusa largitione quesivit, ne quando vel in senatu vel ad populum deessent sue cause defensores. Quum vero iam multi Cesaris nec non alii Pompeii
Abbreviated transcription (Latin):
Illa palam in senatu dc̃a contra ce¬
sarem ac decreta. Noue ⁊̃ uie ex¬
cogitate quibus eius potestas q̃
iam multis formidabilis ẽẽ ce¬
perant tolleret᷑ ant certe minue¬
ret᷑.si quidem eũctis iã magnifi¬
cẽtia et liberalitate cesarea stupe¬
fcĩs et quid his rebus tantis et
tam late effusis sibi uellet secuz
tacitis meditantib nec loqui a¬
liquid audentibus. Marcus cla¬
udius marcellus ꝯsul cui an
amore publico an priuato odio
dignitas cesaris ac potestas ĩ iuisa
erat frequẽti senatu testatus de
salute rei.p. se acturum diffini¬
uit ut cũ bellum in gallia finitõ
retur qui ĩ pace proĩtiã gub̾na¬
ret. ip̃e uero sine imperio rediret
Adlidit ne absentis rõ comitiis
cõsularibus hr̃etur qd̃ licet cõi
lege de õibus cautũ eẽt legi tam̃
cesar exceptus erat ita ergo sub¬
lata erat exceptõ et nõ ꝯtentus
ꝯsul in uiria cesaris ĩꝑsonã illata
his quoq quos cesar cuutate do

Expanded text:
illa palam in senatu dicta contra Ceilla palam in senatu dicta contra Cesarem ac decreta. Nove etiam vie excogitate, quibus eius potestas, que iam multis formidabilis esse ceperat, tolleretur aut certe minueretur. Siquidem cunctis iam magnificentia et liberalitate cesarea stupefactis, et, quid his rebus tantis et tam late effusis sibi vellet, secum tacitis meditantibus nec loqui aliquid audentibus, Marcus Claudius Marcellus consul, cui an amore publico an privato odio dignitas Cesaris ac potestas invisa erat, frequenti senatu testatus de salute reipublice se acturum definivit, ut, quum bellum in Gallia finitum retur, qui in pace provinciam gubernaret, ipse vero sine imperio rediret. Addidit, ne absentis ratio comitiis consularibus haberetur; quod licet communi lege de omnibus cautum esset, lege tamen Cesar exceptus erat. Ita ergo sublata erat exceptio. Et non contentus consul iniuria Cesaris in personam illata, his quoque, quos Cesar civitate do
Abbreviated transcription (Latin):
dus tr̃ascundi nõ penitus notus
sit illud plane cõptum est duru
ꝑ hoc ex aĩco hostez cesari quesitũ
set in noxiũ sibi autẽ comunem
fere oĩbus trãsfugis contẽptum
siquidem cicero ip̃e qui euz sua
smã magnũ uirũ dixerat cõfestĩ
libro proximo. In labieno ĩquit
parũ est dignitatis. un apͥncipio
arbitrari se ait illum iã tunc si
transfugu penitere. ꝙ põpeium
scilicet et ꝯsules uiresq omẽsqr
rei.p. urbe deserta sparsas ꝑ italiã
longeq aliũ rerũ statũ ꝙ̃ sperane¬
rat inuenisset cõe malũ instabili¬
um ac uagarũ m̃tiũ sciũt hoiẽs
que relinquũt qualia sint at q̃
petunt nesciunt. un fit ut sepe se
in ueĩant spe minores et relicta
suspirẽt et in uenta fastidiant
hec tam multa de labieno quia
res apud historicos uidet occulti¬
or et curiositas legentiũ nichil
etiã minimũ resꝑuit qd̾ cognito
dignũ sit. ¶Et hec clam ꝑ nũtios

Expanded text:
dus transeundi non penitus notus dus transeundi non penitus notus sit, illud plane compertum est, durum per hoc ex amico hostem Cesari quesitum, sed innoxium, sibi autem communem fere omnibus transfugis contemptum. Siquidem Cicero ipse, qui eum sua sententia magnum virum dixerat, confestim libro proximo: In Labieno, inquit, parum est dignitatis. Unde a principio arbitrari se ait illum iam tunc sui transfugii penitere, quod Pompeium scilicet et consules viresque omnes reipublice, urbe deserta, sparsas per Italiam, longeque alium rerum statum, quam speraverat, invenisset; commune malum instabilium ac vagarum mentium. Sciunt homines, que relinquunt, qualia sint; at, que petunt, nesciunt. Unde fit, ut sepe se inveniant minores, et relicta suspirent, et inventa fastidiant. Hec tam multa de Labieno, quia res apud historicos videtur occultior, et curiositas legentium nichil etiam minimum respuit, quod cognitu dignum sit. Et hec clam per nuntios:
Abbreviated transcription (Latin):
aliqn cesar ip̃e mordacit̾ expro¬
brãdo dixisse tradit᷑. Sane qua¬
lit̾ aut quãdo discesserit seq uo
ronis ad atichumeo tp̃re quo
hec in re.p. fiebant ita scriptu ẽ
labienus discessit a cesareiet in
alia statĩ epła labienũ ab illo disce¬
ssisse ꝓpe modũ cõstat et post pa¬
uca de eodem siłq de cesare loꝙs
facinus in quit iam diu nullu
cile preclarius. qui ut aliud ni¬
chil hor tam̃ profecit dedit illi do¬
lorem. set etia ad sũmã ꝓ fc̃m ali¬
quid puto nec longe post labie¬
nus in quit uir mea sentẽcia ma¬
gnus theanum uenit.ibi pompe¬
ium consulesq ꝯueĩt qui ẜmo
fuit et quid actum sit scribamx
ad te cum certu scĩa. et rursus
aliquantu aĩ nobis uidet actu¬
lisse labienus. deniq de põpeio a¬
gens labienum inquit secuz hẽt
nõ dubitantẽ de imbecillitate ce¬
saris copiani. In quo quidẽ tam
indubitato uiditio longe ut res
docuit fallebat. Quãus uero mo¬

Expanded text:
aliquando Cesar ipse mordaciter exproaliquando Cesar ipse mordaciter exprobrando dixisse traditur. Sane qualiter aut quando discesserit, seque vronis ad Atticum eo tempore, quo hec in republica fiebant, ita scriptum est: Labienus discessit a Cesare. Et in alia statim epistola: Labienum ab illo discessisse propemodum constat. Et post pauca de eodem simulque de Cesare loquens: Facinus, inquit, iam diu nullum civile preclarius: qui, ut aliud nichil, hoc tamen profecit: dedit illi dolorem; sed etiam ad summam profectum aliquid puto. Nec longe post: Labienus, inquit, vir mea sententia magnus, Theanum venit; ibi Pompeium consulesque convenit. Qui sermo fuerit et quid actum sit, scribam ad te, quum certum sciam. Et rursus: Aliquantum animi nobis videtur attulisse Labienus. Denique de Pompeio agens: Labienum, inquit, secum habet, non dubitantem de imbecillitate Cesaris copiarum. In quo quidem tam indubitato iudicio longe, ut res docuit, fallebatur. Quamvis vero mo
Abbreviated transcription (Latin):
tandem horũq siłib ex caĩs tan¬
dem latens erupit in uidia. Et
primo quide tentatũ ab emu¬
lis labienum legimus. cuiꝰ cre¬
bra mẽtio insupiorib est hĩta
quẽ tunc cesar cisalpine gallie
prefecerat qd eo spectabat ut eo
alienato cesar ꝑte exercitus pri¬
uaretur de quo cesar ip̃e multa
audiens nil cre debat constãtiã
alienã sua metiens ꝯstantia cui
fcm̃ pro uarietate sentẽtiarum
et excusare licet et rep̃hendere
nã si cesar in uiste contra patriã
arma uertebat iuste desen potuit
et rei .p. caritas priuatis affc̃ibus
añ poni. Alioqn in grati in fami¬
a non carebit qui tam caro du¬
ci aliũ pretulerit eiq sine cã acẽ¬
riims hostis euaserit et ꝓ fcõ
Si ingratitudo fuit sat digno
supplicio punita fuit ut qui sb̃
cesare inctoriosissimus uir fuis¬
set sub pompeio fugacissimus
fcus sit mutata cũ duce nõ for¬
tuna tm̃ hoĩs set uirtute. qd̃ ĩ eñ

Expanded text:
tandem horumque similibus ex causis tantandem horumque similibus ex causis tandem latens erupit invidia. Et primo quidem tentatum ab emulis Labienum legimus, cuius crebra mentio in superioribus est habita, quem tunc Cesar cisalpine Gallie prefecerat, quod eo spectabat, ut, eo alienato, Cesar parte exercitus privaretur; de quo Cesar ipse multa audiens nil credebat, constantiam alienam sua metiens constantia. Cuius factum pro varietate sententiarum et excusare licet et reprehendere. Nam, si Cesar iniuste contra patriam arma vertebat, iuste deseri potuit, et reipublice caritas privatis affectibus anteponi. Alioquin ingrati infamia non carebit, qui tam claro duci alium pretulerit, eique sine causa acerrimus hostis evaserit. Et profecto, si ingratitudo fuit, sat digno supplicio fuit punita, ut, qui sub Cesare victoriosissimus vir fuisset, sub Pompeio fugacissimus factus sit, mutata cum duce non fortuna tantum hominis, sed virtute; quod in eum
Abbreviated transcription (Latin):
nibus in om̃e tẽpus stipendiu
duplicauit qd̾ quidẽ et si ex̾citui
gratissimũ fuerit eumq militib
carissimũ feceritsic ut carior ne¬
mo unꝙͣ alius sũptuosissimum
tam̃ rei .p. fuisse non ambigitur
¶Et hec quidẽ inter suos. Ap̾uda
exteros uero reges gentesq p̃t̾
licentiã senatus ac populi miraᷤᷤ
exercuit lib̾alitates nõ ut dux
ppłi.ro. set ut dñs aut rex neque
solum in italia galliisq et hisp¬
aniis sed in asia etiam et gretia
et dona ingentia et auxilia eis
misit et eoru urbes preclans ope
nõ negauerim posset tam̃ excu¬
sator inuenirisolent enĩ qui ma¬
iora aliis agunt et maiora presu¬
mere et quo melius sibi sũt con¬
scii plus audere. erit fortasse qui
dicat tollerabłe in cesare qḋ ĩ alio
quolibet nõ fuisset erit ex diu̾so
qui hoc fauorabilit̾ potius ꝙͣ cun¬
lit dictum dicat excellẽtia enĩ
cuus et uiri boni nõ libentiam
debet augere set modestiã ¶hic

Expanded text:
nibus in omne tempus stipendium nibus in omne tempus stipendium duplicavit; quod quidem, etsi exercitui gratissimum fuerit, eumque militibus carissimum fecerit, sic ut carior nemo unquam alius, sumptuosissimum tamen reipublice fuisse non ambigitur. Et hec quidem inter suos. Apud exteros vero reges gentesque preter licentiam senatus ac populi miras exercuit liberalitates, non ut dux populi romani, sed ut dominus aut rex, neque solum in Italia Galliisque et Hispaniis, sed in Asia etiam et Grecia, et dona ingentia et auxilia eis misit, et eorum urbes preclaris opernon negaverim, posset tamen excusator inveniri. Solent enim, qui maiora aliis agunt, et maiora presumere, et quo melius sibi sunt conscii, plus audere. Erit fortasse, qui dicat tolerabile in Cesare, quod in alio quolibet non fuisset: erit ex diverso, qui hoc favorabiliter potius, quam civiliter, dictum dicat: excellentia enim civis et viri boni non licentiam debet augere, sed modestiam. His
Abbreviated transcription (Latin):
et in quisiturũ cõtra eu ⁊ sibi
exercitus adẽptuꝵ ip̃ius quaꝵ
pompeii simł et marci crassio¬
beraet ad u̾sanũ aꝯsulatu repu¬
lit et obtinuit sibi imperium
inqnqueniũ prorogari quib
obtentis eo fi dutie est euectus
ut iam nichil sibi crederes impo¬
sibłe et legiones nouas autorita¬
te sua scriberet et nichil qd ei in
aĩum uenisset aggredi uereretur
¶Quibus rebus ego culpa cesarez
nõ ab soluo fecit queda nõ infici¬
or quibus liberam imo duȧ̃z gen¬
tium ciuitatẽ In stuporẽ primo
post in uam uerteret forum ꝑ ma¬
xime impense cepit extruere e ma¬
nubiis que nõ sue erant. s populi
ro. disciplinã militarẽ publice so¬
litam doceri ad se reduxit ut pri¬
uatim suo doceretur arbitrio. qd̃ q
si fortassis sibi suo uire licuerit uͥ
qui parem in eius reipitia nõ ha¬
beret fuit tam̃ ꝯtra mores atq in¬
stituta maior quor semꝑ obser¬
uatissumi fuerant romani legio¬

Expanded text:
et inquisiturum contra eum et sibi et inquisiturum contra eum et sibi exercitus adempturum, ipsius quoque Pompeii simul et Marci Crassi opera et adversarium a consulatu repulit, et obtinuit sibi imperium in quinquennium prorogari. Quibus obtentis, eo fiducie est evectus, ut iam nichil sibi credens impossibile et legiones novas auctoritate sua scriberet et nichil, quod ei in animum venisset, aggredi vereretur. Quibus rebus ego culpa Cesarem non absolvo. Fecit quedam, non inficior, quibus liberam, immo dominam gentium civitatem, in stuporem primo, post in iram verteret. Forum permaxime impense cepit extruere e manubiis, que non sui erant, sed populi romani. Disciplinam militarem, publice solitam doceri, ad se reduxit, ut privatim suo doceretur arbitrio; quod, etsi fortassis sibi suo iure licuerit, ut qui parem in eius rei peritia non haberet, fuit tamen contra mores atque instituta maiorum, quorum semper observantissimi fuerunt Romani. Legio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗsq sibi aĩo prinũ locũ gorie
uindicaret. Int̾imio ant̾e alios.
magnus noĩe re ãt maximus
uir pomdeius. cui cesar ut ami¬
cum illum sibi faceret filiã Iuli¬
am optimã et uiri amãtissimã
matrimonio collocarat. set xo
odiu pronas mẽtes ad ꝯman¬
du de torquere difficile. ualere
tam̃ poterat ad publicã pacem
si aut ip̃a iuxisset aut ceptum
filium subita ꝯstematõe nõ ef¬
fudisset abortuum iunxit et a¬
lio nexu sibi pompeni cesar pri¬
ꝙͣ iret in gallias et ut glutino
stabiliore ꝯsisterẽt. Marcũ cras¬
sum ip̃i pompeio aquo ueteri
odio dissidebat recociliauit ut
tribus potentissimis Nullo ꝯti¬
totus orbis obsequeret haud
sane cõmẽtũ rude uł insulsu
set fortuna more suo rotans
res humanas oĩa ad unũ deuol¬
nebat Et pompeii quidẽ auxiu¬
o primũ galia atq illiricum
prouĩtiã adeptus mor cñ .l. do¬
mituis cõsularis candidatus
minaret si ad ꝯsulatũ puẽĩret

Expanded text:
quisque sibi animo primum locum glorie quisque sibi animo primum locum glorie vindicaret, inter quos unus ante alios magnus nomine, re autem maximus vir Pompeius, cui Cesar, ut amicum illum sibi faceret, filiam Iuliam optimam et viri amantissimam matrimonio collocarat. Sed ad odium pronas mentes ad amandum detorquere difficile. Valere tamen poterat ad publicam pacem, si aut ipsa vixisset aut conceptum filium subita consternatione non effudisset abortivum. Iunxit et alio nexu sibi Pompeium Cesar, priusquam iret in Gallias; et, ut glutino stabiliore consisterent, Marcum Crassum ipsi Pompeio, a quo veteri odio dissidebat, reconciliavit, ut, tribus potentissimis nullo contrai consequens totus orbis obsequeretur. Haud sane commentum rude vel insulsum; sed fortuna more suo rotans res humanas omnia ad unum devolvebat. Et Pompeii quidem auxilio primum Galliam atque Illyricum provinciam adeptus, mox quum L. Domitius, consularis candidatus, minaretur, si ad consulatum perveniret,
Abbreviated transcription (Latin):
la unꝙ̃ magna gloria siñ magͦ
fuit in uidia ut memorabłe sit
qd̾ fertur socratis ꝯsilium: qui
querẽti altibiadi qualit̾ in iuidi¬
am uitaret uiue inꝗt ut tersi¬
tes sic ẽ hełe. Si uixisset domi
cesar octiosus uoluptati ac sõp¬
no incubuissechand dubie ho¬
stibus et inudia caruiss. Set
esi galliã domuisset romanũ¬
q illã iuigũ ferre coegisset nec¬
tigalia populi in ĩmensu auxi¬
sset germanos ut est demma¬
ximis cladib affecisset quos
tam̃ iĩcendo ac uastando ita
sibi iurtutis admiratõe deiuxit
ut usq ĩpresente gub̃natores
imperii qd̃ ad eos iõ uereor de¬
scendit ut rueret nõ alio ꝙͣ ce¬
saris noĩe uocitẽt uulgan etiã
in sermone Cum et britãnos
gna agendo atq audedo mul¬
torũ et magnoꝵ in uidiã in ci¬
dit. omortalĩ semp laboriosa
cõ ditõ semꝑq disposita asł ꝯt̾e¬
ptui uł in uidie subiacere. erat
rome multi uuri ingẽtes quor

Expanded text:
la unquam magna gloria sine magna la unquam magna gloria sine magna fuit invidia; ut memorabile sit, quod fertur Socratis consilium, qui querenti Alcibiadi, qualiter invidiam vitaret: Vive, inquit, ut Tersites. Sic est hercle. Si vixisset domi Cesar otiosus, voluptatique ac somno incubuisset, haud dubie hostibus et invidia caruisset. Sed quum Galliam domuisset, romanumque illam iugum ferre coegisset, et vectigalia populi in immensum auxisset, Germanosque, ut est dictum, maximis cladibus affecisset quos tamen vincendo ac vastando ita sibi virtutis admiratione devinxit, ut usque in presentem diem gubernatores imperii, quod ad eos ideo, vereor, descendit ut rueret, non alio quam Cesaris nomine vocitent, vulgari etiam in sermone quum et Britannos gna agendo atque audendo, multorum et magnatum in invidiam incidit. O mortalium semper laboriosa conditio semperque disposita vel contemptui vel invidie subiacere! Erant Rome multi viri ingentes, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
re pro patria et suũ et imperiisin
nom̃ crebris ac maximis ornae̾
uictorus et romana urtute fu¬
rorẽ ꝯpesenisse barbaricũ. Itaque
gnͣosis conatibus affuit fortuna
ut rebus supra spem sup̃q fider
prospe succadẽtib idem ille senatꝰ
qui legitos ad explor andũ statũ
galliarũ mittẽdos aliꝙͣdo decre¬
uerat et illi ip̃i qui dedendum¬
cum hostibus censuerat graui
prorsus et odiosa sentẽcia admi¬
ratõe rerũ glorie tande sue fa¬
uerint eiq plures et pluriũ di¬
eꝵ supplicatoẽs ꝙͣ ulli unꝙͣ detre¬
uere. ut et historieus idem ait
et ex p̾missis apparuit de inceps
eadem armalimpia et iniusta
et in uiscera patrie miserabili al¬
ternatõe ꝯuersa ¶Quãius eĩ
et hic magna nõ desit excusato
uere tñ nulla sufficiens cã est.
contra patriã arma mouẽtibus
de quib iam hinc agere aggre¬
diar. ¶Dictum est multis qdẽ
in locis et dicendũ plurib. Nul¬

Expanded text:
re pro patria, et suum et sui imperii re pro patria, et suum et sui imperii nomen crebris ac maximis ornare victoriis, et romana virtute furorem compescuisse barbaricum. Itaque generosis conatibus affuit fortuna, ut, rebus supra spem supraque fidem prospere succedentibus, idem ille senatus, qui legatos ad explorandum statum Galliarum mittendos aliquando decreverat, et illi ipsi, qui dedendum hostibus censuerant gravi prorsus et odiosa sententia, admiratione rerum glorie tandem sue faverint; eique plures et plurium dierum supplicationes, quam ulli unquam, decrevere, ut et historicus idem ait et ex premissis apparuit. Deinceps eadem arma impia et iniusta et in viscera patrie miserabili alternatione conversa. Quamvis enim et his magna non desit excusatio, vere tamen nulla sufficiens causa est contra patriam arma moventibus; de quibus iam hinc agere aggrediar. Dictum est quidem multis in locis et dicendum pluribus: nul
Abbreviated transcription (Latin):
uitates ĩ prouĩtie formã redegit
eiqr insingłos annos stipẽdii no¬
men ĩposuit. Germanos ꝗ trans
rhenu in colunt primꝰ romaõꝵ¬
põte fabricato acgressus maximis
affecit cladib ¶Aggressus ⁊ bri¬
tinos ignotos antea superatisq
pecunias et obsides imꝑauit. Et
hec ille. que nos latius in histoie
tenus gloriosa ma¬
gnifica. et si enim
in nõ nullis actibꝰ
modus fortassis ex ce deret᷑ quez
in multitudine actuũ p̾cipue bel¬
Alicoꝵ ad unguẽ seruare difficille
est et si suctomii quẽ proxiẽ noĩa¬
ui de ip̃o loquẽtis plane sentẽcia¬
ista sit. Si quidem nec deiñ ait
ulla belli occasioẽ in iusti qde ac
ꝑicłosi abstinuit tam federatis ꝙͣ
infestis ac fens gentibus ultro
lacessitis. et ꝯstet gloriosu utiq
nichil ẽẽi qd̾ in iustũ sit ꝙͣuis hec
inꝙͣ ita suit et possit forsan unꝰ
alterq actus arguisũma tamẽ
irrep̾hensibilis uideri põt pugna¬

Expanded text:
vitates in provincie formam redegit, vitates in provincie formam redegit, eique in singulos annos stipendii nomen imposuit. Germanos, qui trans Rhenum incolunt, primus Romanorum, fabricato ponte, aggressus maximis affecit cladibus. Aggressus et Britannos ignotos antea, superatisque, pecunias et obsides imperavit. Et hec ille, que nos latius in historie tenus, gloriosa, magnifica. Etsi enim in nonnullis actibus modus fortassis excederetur, quem in multitudine actuum, precipue bellicorum, ad unguem servare difficile est, etsi Svetonii, quem proxime nominavi, de ipso loquentis ista sententia sit, siquidem: Nec deinde, ait, ulla belli occasione iniusti quidem ac periculosi abstinuit, tam federatis quam infestis ac feris gentibus ultro lacessitis, et constet gloriosum utique nichil esse quod iniustum sit; quamvis hec, inquam, ita sint, et possit forsan unus alterque actus argui, summa tamen irreprehensibilis videri potest: pugna
Abbreviated transcription (Latin):
te anxia melior uidebat. ip̃e qdez
hibemis ex actis apḋ belgas iaz
p̃sagiens ciuile bellum in italia
uenit ut omẽs urbes et famosa
oppida cisalpine gallie circũeũ¬
do ppłor gratia sibi ꝯciliaret aqb
oĩbus plusꝙͣ humano cultu ac
ueneratõne susceptus rursus tñ¬
salpinã in galliam remeauit ad
excitum suspensus aĩo atq ex¬
pectans quid de se senatus ⁊ res¬
p. de creuisset. ¶Hi sũt quidem
multorũ annorũ cesaris labores
in galliahe difficultates hec ꝑicu¬
la uni magno imꝑio nedũ uini
uiro multasatis et grauia qͦm̃
sumã ꝯplexus est suctonius tñ¬
quillus his uerbis que inserere
uiuat po eximiã breuitatẽ Gessit
ĩquit nouẽ annis quib ĩ impe¬
rio suit hec fere omẽ galliã que
a saltu pireneo alpibusq et mõ¬
te gebenina Elũb theno ac ro¬
dano ꝯtinet paretq arcuitu ad
bis et tricies centi milia passu¬
um pret̾ sotias ac bñ meritas ci¬

Expanded text:
te anxia, melior videbatur. Ipse quidem, te anxia, melior videbatur. Ipse quidem, hibernis exactis apud Belgas, iam presagiens civile bellum in Italiam venit, ut omnes urbes et famosa oppida cisalpine Gallie circumeundo populorum gratiam sibi conciliaret, a quibus omnibus plus quam humano cultu ac veneratione susceptus rursus transalpinam in Galliam remeavit ad exercitum, suspensus animo atque expectans, quid de se senatus et respublica decrevisset. Hi sunt quidem multorum annorum Cesaris labores in Gallia, he difficultates, hec pericula uni magno imperio, nedum uni viro, multa satis et gravia, quorum summam complexus est Svetonius Tranquillus his verbis, que inserere iuvat propter eximiam brevitatem. Gessit, inquit, novem annis, quibus in imperio fuit, hec. Fere omnem Galliam, que a saltu Pyreneo Alpibusque et monte Gebenna fluminibus Rheno ac Rhodano continetur, patetque circuitu ad bis et trecies centena millia passuum, preter socias ac bene meritas ci
Abbreviated transcription (Latin):
cilior fuit. cognitis et meritis sin¬
guloꝵ et pro uarietate mentorũ
penis aut p̾miis assignatis iter
lexit in belgas ibiq proxima
hyemẽ egit corpore forsan otiosi
una illi cura erat om̃e belli sem̃
extĩguere nichil armis s omĩa
mitib actis dulcib u̾bis agere.
amicos ueteres ẜuare.nouos q̃¬
rere nulli malũ facere. bona õib
nil noui onens ĩ ponere multũ
ueteris uł minuere uł auferre
deniq moĩs oĩbus curare ut di¬
scedens pacatam relinqueret.
regionẽ et cessante bello ad triũ¬
phũ rediens uictorẽ exercitũ re¬
duceret. qd̾ sibi ꝯtingere bello
durãte nõ poterat. Effecitq spera¬
to quoq facilius ꝙ optabat. nã
et ip̃e ad talia oĩum semꝑ efficaci¬
sa bellis gallia appetẽtissima ꝑacis
erat eoq magis quo ⁊ dux sẽpere
natura mitis nũc mitissimꝰ et pa¬
rendi meliorib cõditio semp to¬
lerabilis nũc optabilis ac liberta¬

Expanded text:
cilior fuit, cognitis et meritis sincilior fuit, cognitis et meritis singulorum, et pro varietate meritorum penis aut premiis assignatis, iter flexit in Belgas, ibique proximam hiemem egit corpore forsan otiosiouna illi cura erat omne belli semen extinguere, nichil armis, sed omnia mitibus actibus, dulcibus verbis agere, amicos veteres servare, novos querere, nulli malum facere, bona omnibus, nil novi oneris imponere, multum veteris vel minuere vel auferre; denique modis omnibus curare, ut discedens pacatam relinqueret regionem, et, cessante bello, ad triumphum rediens victorem exercitum reduceret, quod sibi contingere, bello durante, non poterat; effecitque sperato quoque facilius, quod optabat. Nam et ipse ad talia semper omnium efficacisa bellis Gallia appetentissima pacis erat, eoque magis, quo et dux semper natura mitis, nunc mitissimus, et parendi melioribus conditio semper tolerabilis, nunc optabilis ac, liberta
Abbreviated transcription (Latin):
pit et lucterius cadurcus quem
uictum acanio profugisse meõra¬
uICu creberime mutaret hospiti¬
a sut qui sibi male ꝯscius nusꝙͣ
tutũ se putaret et sic uagus forte
in manus ueniset erpasnacti alũ¬
ni qui int̾ tot patrie sue motus
semꝑ amiticiã ppłi romani uno
fidei cenore seruaueratꝑ eũ iinc¬
tus ad cesarem est ꝑductus. E¬
bus undiq ad uota fiuentib ce¬
sar om̃i gallia ꝑ domita suũ cre¬
didit equitaniã licet ꝑ legatos
uictã per se adire ibidemq agere
qd̾ supeẽt estatis. Eo igit profcũs
omẽs illas terras in certu utrũ
maiori felicitate an celeritate ꝯpo¬
sut. cũ certatĩ omẽs pͥmo eius
ad uentu et obsides ad eũ mitte¬
rent et legatos. eligẽtes benuolẽ¬
tiam tanti uiri potius ꝙͣ potẽtia
expiri. In narbonã adiit diuisis¬
qr legionib ꝑ hibema. sic ut nul¬
la ꝑs gallie presidiis uacua eẽt
ip̃e cognitis intereundũ causis
ppłor ad qd̾ ueĩo aptiornemo fa¬

Expanded text:
pit; et Lucterius Cadurcus, quem pit; et Lucterius Cadurcus, quem victum a Caninio profugisse memoravi, quum creberrime mutaret hospitia, ut qui sibi male conscius nusquam tutum se putaret, et sic vagus forte in manus venisset Erpasnacti Alverni, qui inter tot patrie sue motus semper amicitiam populi romani uno fidei tenore servaverat, per eum vinctus ad Cesarem est perductus. Rebus undique ad vota fluentibus, Cesar, omni Gallia perdomita, suum credidit Aquitaniam, licet per legatos victam, per se adire ibidemque agere, quod superesset estatis. Eo igitur profectus omnes illas terras, incertum utrum maiori felicitate an celeritate, composuit, quum certatim omnes primo eius adventu et obsides ad eum mitterent et legatos, eligentes benivolentiam tanti viri potius, quam potentiam experiri. Inde Narbonam adiit, divisisque legionibus per hiberna, sic ut nulla pars Gallie presidiis vacua esset, ipse, cognitis inter eundum causis populorum, ad quod nemo aptior, nemo fa
Abbreviated transcription (Latin):
sisterẽt ab incepto atq ultiã iu
cogente se traderent ad onẽ uic¬
toris arbitriũ senserat pridem
cesar ad res gerendas suaz sibi¬
obstare clem̃tiã. prouideratq aĩo
nullum finẽ reru fore si omĩb
eque pius omẽs ad rebellanduz
spe misericordie incitaret. set in¬
uitus ꝯtra suam nã contraq su¬
um morẽ qcꝙͣ durius cogitabat
ex diu̾so autem suam masuetu¬
dinẽ sic uotã õĩbus ꝯfidebat ut
minime uereret᷑ si qd egisset as¬
perius neqd seueritate actum ⁊
nõ potius necessitate iudicaret
hac fidutia et exẽpli cã inductꝰ
in omẽs qui illo in oppido cõtͣ
eũ arma gestauerãt in suetũ sibi
supplici genus exereuit. quibus
ad terdrẽ ceteror precisis maĩb
uitã dedit. ¶ꝑ hos ip̃os dies labi¬
enus equestri prelio treueros ui¬
cit. multosq eorũ ac germanor
qui eis tulerant tulissentq oĩb
ꝯtra romanos auxiliũ int̾fecit.
multos ex prĩcipibus uiuos ce¬

Expanded text:
sisterent ab incepto, atque, ultima vi sisterent ab incepto, atque, ultima vi cogente, se traderent ad omne victoris arbitrium. Senserat pridem Cesar ad res gerendas suam sibi obstare clementiam, provideratque animo nullum finem rerum fore, si omnibus eque pius omnes ad rebellandum spe misericordie incitaret. Sed invitus contra suam naturam contraque suum morem quicquam durius cogitabat. Ex diverso autem suam mansuetudinem sic notam omnibus confidebat, ut minime vereretur, si quid egisset asperius, ne quis severitate actum et non potius necessitate iudicaret. Hac fiducia et exempli causa inductus in omnes, qui illo in oppido contra eum arma gestaverant, insuetum sibi supplicii genus exercuit, quibus ad terrorem ceterorum, precisis manibus, vitam dedit. Perque hos ipsos dies Labienus equestri prelio Treveros vicit, multosque horum ac Germanorum, qui eis tulerant tulissentque omnibus contra Romanos auxilium, interfecit, multos ex principibus vivos ce
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ uł minimũ ꝓposito moue¬
bant̾ set ut picłu ꝑicło propul¬
sarẽt seuo et pice ardentib et
apte instructis ignẽ in opera⁊
romana iactabant. atq ita mul¬
tis exustis siti suã alieno ĩ cẽdio
uĩdicabãt. Ibi uõ et ꝯtra flãmas
et ꝯtra tela et ꝯtra ip̃a loci diffi¬
cultate aromanis acerrime de¬
certatum est eaq adentius quo
altiore in loco dimicabat̾int cuiꝰ¬
q uirtus et ignauia ab ĩꝑato¬
re totoq ꝯspiceret exercitu. qr
tñ difficillima res erat et multi
ex idmanis assidue uulneraba᷑
excogitauit aliam uiã cesar. et
omisso certamine ĩpari ac dam¬
noso cunicłis fub tenã actis ad
ip̃ius iam fontis uenas penetnͣ¬
do ꝑuenerat. quib p̃cisis atq
aliorsum deriuatis subito fons
siceatus est que res in trisecis tã¬
tum doloris attulit ac stuporis
ut nõ humanũ opus crederent
set diunũ et qͣi idmani ĩ bello
duis auxilianb uterent territi de¬

Expanded text:
tamen vel minimum proposito movetamen vel minimum proposito movebantur, sed, ut periculum periculo propulsarent, sevo et pice ardentibus et apte instructis ignem in opera romana iactabant, atque ita multis exustis sitim suam alieno incendio vindicabant. Ibi vero et contra flammas et contra tela et contra ipsam loci difficultatem a Romanis acerrime decertatum est, eoque ardentius, quo altiore in loco dimicabatur, ut cuiusque virtus et ignavia ab imperatore totoque conspiceretur exercitu. Quia tamen difficillima res erat, et multi ex Romanis assidue vulnerabantur, excogitavit aliam viam Cesar, et, omisso certamine impari ac damnoso, cuniculis sub terram actis, ad ipsius iam fontis venas penetrando pervenerat, quibus precisis atque aliorsum derivatis, subito fons siccatus est. Que res intrinsecis tantum doloris attulit ac stuporis, ut non humanum opus crederent, sed divinum, et quasi Romani in bello diis auxiliaribus uterentur, territi de
Abbreviated transcription (Latin):
defuisse. et potuisse urbes teneri cũ
oppida tenerent̾. hanc opinionez
extirpandam ne qñ forte nouãdar
rerũ ẽẽ posset occasio. et obsessorur
ꝑtinatia penitus ꝯfringendam
censuit. itaq cum sic oppidum
ab om̃i ꝑte circũdatũ eẽgut nil
operibus addi poss et obsessis re¬
rum copiam õium ẽẽ sentiret aqͣ
eis aufere tentauit. et flum̃ ĩ pri¬
mis qd̾ p̾terfluit ad radicẽ mõtiͤ
auertere. cũq id natura rerũ ob¬
stante nequiuisset at hostes usu
saltem fluminis prohibere nisus
erat. positisq ad unã ripam sagit¬
tariis alterius aditum p̃cluserat
Erat aũt fons iiuus at abũdans
haud procul amuris oppidiisau
loci iniquitatẽ ꝑiculosa cẽt pͥu¬
gna romanis labore tñ ingenti
et in desinẽti certamine effecit
ut ad fontem tellis uenientib
piculosa hostib et difficilis esset
aquatio. un nõ tm̃ pecora set hoĩes
płimos sitis extinxerat. Neque

Expanded text:
defuisse, et potuisse urbes teneri, quum defuisse, et potuisse urbes teneri, quum oppida tenerentur. Hanc opinionem extirpandam, ne quando forte novandarum rerum esse posset occasio, et obsessorum pertinaciam penitus confringendam censuit. Itaque, quum sic oppidum ab omni parte circumdatum esset, ut nil operibus addi posset, et obsessis rerum copiam omnium esse sentiret, aquam eis auferre tentavit, et flumen inprimis, quod preterfluit ad radicem montis, avertere. Quumque id, natura rerum obstante, nequivisset, at hostes usu saltem fluminis prohibere nisus erat; positisque ad unam ripam sagittariis, alterius aditum precluserat. Erat autem fons vivus et abundans haud procul a muris oppidi: is uod propter loci iniquitatem periculosa esset pugna Romanis. Labore tamen ingenti et indesinenti certamine effecit, ut ad fontem telis venientibus periculosa hostibus et difficilis esset aquatio, unde non tantum pecora, sed homines plurimos sitis extinxerat. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
u̾t diximus multa rebellio orta
erat cogitãs eos plus ceteris oĩb
ut urbem attigit cõiuratoĩs aue¬
torẽ guttuariu depoposcit Is uul¬
gato more hoĩu qui libenter cõ¬
mune oĩum piculũ uniꝰ ĩ capd̾
u̾tunt quesitus appło diligent̾
et in uentus cñ ad eũ eẽt adduc¬
tus uĩ nature sue cesar actulit
utq unius supplitio metu oẽs
absolueret illum a quo damna
et mala oĩa exercitiu illataõiũ
una uoce cõstabat militũ odio
ꝑmisit et securi ꝑcuti passus est
¶Cesari aput carnutes agenti
litere reddũt᷑ ⁊ cãnio legato de
strage hostiu lucteriiq fuga⁊
captiuitate drappetis In super
et de oppidanoru ĩ mutabiliꝓ
posito qui nec ducũ euẽtu nec
exercitus flecterent. que res et¬
si ad modũ parua aĩum ducis mo¬
uit. ne scilicet unũ oppidu multis
urbibus argum̃tum eẽti ño sͥ supi¬
oribus bellis ad deffensionẽ liber¬
tatis tam potẽtiam ꝙͣ ꝯstantiam

Expanded text:
ut diximus, multa rebellio orta ut diximus, multa rebellio orta erat, cogitans eos plus ceteris omnibuut urbem attigit, coniurationis auctorem Gutuarium depoposcit. Is, vulgato more hominum, qui libenter commune omnium periculum unius in caput vertunt, quesitus a populo diligenter et inventus quum ad eum esset adductus, vim nature sue Cesar attulit, utque unius supplicio metu omnes absolveret, illum, a quo damna et mala omnia exercitui illata omnium una voce constabat, militum odio permisit, et securi percuti passus est. Cesari apud Carnutes agenti littere redduntur a Caninio legato de strage hostium Lucteriique fuga et captivitate Drappetis, insuper et de oppidanorum immutabili proposito, qui nec ducum eventu nec exercitus flecterentur. Que res, etsi admodum parva, animum ducis movit, ne scilicet unum oppidum multis urbibus argumentum esset, non sibi superioribus bellis ad defensionem libertatis tam potentiam, quam constantiam
Abbreviated transcription (Latin):
supesset qui rei nũtius ad drap¬
pette iret qui ut puto rerũ ne¬
scius in castris agens et fortas¬
se sociũ expectãs subito hostiui
incursu pari strage deletus est
hoc intͥfuit ꝙ alter sins peñtib
abierat hic ĩ manus hostiuz ui¬
uus uenit.paucisq post diebꝰ
seu dolore captiuitatis et fortu¬
ne sue odio seu metu suppli cu
grauioris spontanea cibi medi¬
a uitã finiuit. ¶his felicit̾ for¬
tit̾ q ꝑ legatos gestis cesar re¬
licto inbellouacis Marco anto¬
nio cũ p̃sidio neqd nouitu mł¬
tus oriret ꝑ se ip̃m urbes alias ĩ¬
uisit euocatisq ad ꝯtionẽ ppłis
orõe miti ac magnifica qua in
re principes oĩum seculorũ uicit
et prestantissios oratores eq̃uit
multa undiq ꝑturbata cõposu¬
it nã ⁊ aĩcos illarauit et hostes
placauit. et dubios firmauit et
deiectos erexit. et mestos ac pa¬
uidos ꝯsolatus est. Inter ceteros
ppłos cum carnutes adiisset un

Expanded text:
superesset, qui rei nuntius ad Drapsuperesset, qui rei nuntius ad Drappetem iret, qui, ut puto, rerum nescius in castris agens et fortasse socium expectans, subito hostium incursu pari strage deletus est. Hoc interfuit, quod alter, suis pereuntibus, abierat; hic in manus hostium vivus venit, paucisque post diebus, seu dolore captivitatis et fortune sue odio seu metu supplicii gravioris, spontanea cibi inedia vitam finivit. His feliciter fortiterque per legatos gestis, Cesar, relicto in Bellonatis Marco Antonio cum presidio, ne quid novi tumultus oriretur, per se ipsum urbes alias invisit, evocatisque ad concionem populis, oratione miti ac magnifica, qua in re principes omnium seculorum vicit, et prestantissimos oratores equavit, multa undique perturbata composuit. Nam et amicos hilaravit et hostes placavit et dubios firmavit et deiectos erexit et mestos ac pavidos consolatus est. Inter ceteros populos, quum Carnutes adiisset, unde,
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi ro. redacte et in fide recep¬
te sũt. In quibus fuere carnuteᷤᷤ
qui fere semꝑ eatenus obstina¬
ti in rebellione ꝑmãserãt quor
exẽplo mote urbes alie galliar
occeanum accolentes que dice¬
bant᷑ armorice sponte romano
uigo colla subiciũt. q̃ oĩa ꝑ Gaũi
fabiũ gesta sũt. At Gaius camiꝰ
drappetẽ senonẽ et lucterium
cadurcum audacissimos nocẽ¬
tissimosq hoiẽs qui ad unata
seruorũ exulũq ac latronũ ma¬
nu et romanos cõmeatus tur¬
bare et late latrocinar soliti erãt¬
sic infinibus cadurcoꝵ obsedit
primũ de hĩc aũt frum̃tis u̾sel¬
ledunũ id oppido ubi obsideba
erat nom cõportãdis intẽtos
aggressus lucteriũ seorsu ita
acie ꝯtudit ut uix eo cũ paucis¬
simis fugiente sui ad unũ oẽs
cederentur.neq enĩ quẽꝙͣ scele¬
stor furũ romani milites uiuũ
capere dignarent᷑ tanta deniq
strages fuit ut ne unus quidẽ

Expanded text:
populi romani redacte et in fidem receppopuli romani redacte et in fidem recepte sunt, in quibus fuere Carnutes, qui fere semper eatenus obstinati in rebellione permanserant, quorum exemplo mote urbes alie Galliarum oceanum accolentes, que dicebantur Armorice, sponte romano iugo colla subiiciunt, que omnia per Gaium Fabium gesta sunt. At Gaius Caninius Drappetem Senonem et Lucterium Cadurcum, audacissimos nocentissimosque homines, qui, adunata servorum exulumque ac latronum manu, romanos commeatus turbare et late latrocinari soliti erant in finibus Cadurcorum obsedit primum; dehinc autem frumentis Versellodunum id oppido, ubi obsidebantur, erat nomen comportandis intentos aggressus Lucterium seorsum ita acie contudit, ut vix, eo cum paucissimis fugiente, sui ad unum omnes cederentur, neque enim quemquam scelestorum furum romani milites vivum capere dignarentur. Tanta denique strages fuit, ut ne unus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
hostis ambiorigis ebuidnum
regis proficiscit᷑ quẽ neq armi
uincere. semꝑ prelio abstinẽtez
neq cursu assequi sepe fuga p̃¬
cipiti sibi elapsu sperãs. extiã¬
bat uastitate finiũ ac damnis
sic in uisũ patrie sue facere ut
ꝯsensu auiũ belli auctor ppetuo
plecteret᷑ exilio et ip̃e incerim
uel amicis opemi uł hostibus
peste aliquã importaret copi¬
Is usq quaq diffusis utrũq
uotiue accidit. Nam et fines
ambiorigis multis captis ce¬
sisq mortalib ferro atq igne
uastauit. et ꝑ legatos interea
amicis subueĩt egẽtib noĩa¬
tun pictonũ infinib andio
duratio ppłi ro. aĩco stabli sẽꝑ
ac fido qui tũc tẽporis ad limoẽ
absidebat ab ad dunaco. qui ad
famã aduẽtantis auxilii romaĩ
in fuga uersus. atq int̾ fugien¬
dum prelio uictus ac sarcinis ⁊¬
õibus spoliatis uix euasit dura¬
tius obsidione liberatus ẽ mul¬
te ꝑ id tẽpus urbes ĩ potestate

Expanded text:
hostis Ambiorigis, Eburonum hostis Ambiorigis, Eburonum regis, fines proficiscitur, quem neque armis vincere semper prelio abstinentem, neque cursu assequi sepe fuga precipiti sibi elapsum sperans estimabat vastitate finium ac damnis sic invisum patrie sue facere, ut consensu civium belli auctor perpetuo plecteretur exilio, et ipse interim vel amicis opem vel hostibus pestem aliquam importaret. Copiis usquequaque diffusis, utrumque votive accidit; nam et fines Ambiorigis, multis captis cesisque mortalibus, ferro atque igne vastavit, et per legatos interea amicis subvenit egentibus, nominatim Pictonum in finibus Andio Duratio, populi romani amico stabili semper ac fido, qui tunc temporis ad Limonem obsidebatur ab Adunaco, qui ad famam adventantis auxilii romani in fugam versus, atque inter fugiendum prelio victus ac sarcinis omnibus spoliatus, vix evasit: Duratius obsidione liberatus est. Multe per id tempus urbes in potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
ceat aspiciens s quid me. uos
castis et uos uobis peccati penam
irogastis qua otentus alia non
ĩ pona datis obsidibus par ꝯue¬
nit. secute exẽpĩsi urbes relique
cõpressa et paccata oĩa uidebant
pata fcũros. co labienũ cũ duab
legionib dirigendũ statuit suꝑ¬
erant tam̃ ut ex magnis egritũ¬
dinib solent dolores aliq̇ mẽ¬
broꝵ sic ex grauib bellis priua¬
torũ hoĩu singlares motus ex
hac aut illa ur̃be migrãtiũ sedes¬
q mutanciu nulla aliã obcã
ꝙͣ ut romanũ imperiũ de trecta¬
rent cui nec obstare poterãt n
subici dignabãt. fuge remedũ
ut̾ difficultates elegerãt. hos
motus neq cõprimi magno
opus apparatu neq oĩo negli¬
gi cõsiliu erat qua obrẽ diui¬
dere legiones sub legatis per ex¬
trema galliarũ statuit. quibus
et fuga rebelliu et in uirias
fideliu in hiberet. Quo fc̃o ip̃e
quidẽ aduastandos sui antiq

Expanded text:
deceat, aspiciens, sed quid me. Vos deceat, aspiciens, sed quid me. Vos peccastis, et vos vobis peccati penam irrogastis, qua contentus aliam non imponam. Datis obsidibus, pax convenit. Secute exemplum urbes relique,compressa et pacata omnia videbantur, perata facturos. Eo Labienum cum duabus legionibus dirigendum statuit. Supererant tamen, ut ex magnis egritudinibus solent dolores aliqui membrorum, sic ex gravibus bellis privatorum hominum singulares motus ex hac aut illa urbe migrantium sedemque mutantium nullam aliam ob causam, quam ut romanum imperium detrectarent, cui nec obstare poterant nec subiici dignabantur: fuge remedium inter difficultates elegerant. Hos motus neque comprimi magno opus apparatu, neque omnino negligi consilium erat; quamobrem dividere legiones sub legatis per extrema Galliarum statuit, quibus et fugam rebellium et iniurias fidelium inhiberet. Quo facto, ipse quidem ad vastandos sui antiqui
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i grauissimas penas damus a¬
misimus opes nr̃as et uetustam
gloriam et uires et uiros amisizꝰ
nichil nobis est reliqui pret̾ tuar
miẜicordiã de illo solo speramus
quẽ offendimus. hoc tantis ĩ ma¬
lis boni est ꝙ simul et corbeus oĩs
mali auctor occubuit. quo sospite
nũꝙͣ nobis resipiscere licuisset il¬
le plebem miseraz quocũq libuet
cõcitabat plus ille unus ꝙͣ senatꝰ
uitas poterat gaudemus ꝑiisse ⁊
dum ille ꝑierit᷑. Ad hec cesar Et an¬
no altero primi furẽtũ ultimi re¬
sipiscẽtiu fiustis et nũc nulla nr̃a
culpa bellum nobis intulistis sed
eĩ fecit hec corbens solus nullum
in aliis crm̃ estilibet id quidẽ opi¬
nari. scio tñ ꝙͣ accusare mortuos
nec responsuros leue est. Sed nũ
ꝙͣ tm̃ unus ĩ ppło põt quim plus
possit rinu̾isa nobilitas si ad salutẽ
publica bona fide ocordet. Ego st
nõ omittã morẽ meũ ĩ uobis par¬
cam uł indignis. nõ quid uos

Expanded text:
nostri gravissimas penas damus. Anostri gravissimas penas damus. Amisimus opes nostras et vetustam gloriam, et vires et viros amisimus. Nichil nobis est reliqui, preter tuam misericordiam. De illo solo speramus, quem offendimus. Hoc tantis in malis boni est, quod simul et Corbeus, omnis mali auctor, occubuit, quo sospite numquam nobis resipiscere licuisset. Ille plebem miseram, quocumque voluerat, concitabat; plus ille unus, quam senavitas, poterat. Gaudemus periisse, dum ille perierit. Ad hec Cesar: Et anno altero primi furentium, ultimi resipiscentium fuistis et nunc nulla nostra culpa nobis bellum intulistis. Sed enim fecit hec Corbeus solus, nullum in aliis crimen fuit. Libet id quidem opinari; scio tamen, quam accusare mortuos nec responsuros leve est. Sed numquam tantum unus in populo potest, quin plus possit universa nobilitas, si ad salutem publicam bona fide concordet. Ego autem non omittam morem meum in vobis: parcam vel indignis, non quid vos