comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bisq multitudine coacta.
ꝯsilium habuit. quid facto
opus eẽt. o tempore uir il¬
stinensis comes. hugonis
ducis burgudie nepos. lo¬
chie. ⁊ ambazie dñs.strenu.¬
us armis. summa ꝓbitate
⁊ potestate preditus erat ⁊
andegauensẽ ꝯsulatum
ex regio mun̾e nuꝑ sibi ĩ¬
ꝑtitum procurabat. In au¬
tisiodorensi etiam urbe au¬
rent allegatõnis sue fũgi¬
offõ. ab uniu̾sis acclama¬
tum est. Cum aũ ad eũ ab
istiusmodi causã nũcios
nientẽ d̾i ut creclimꝰ gr̃am
Sc̃ĩ martini ut ei moris e¬
rat. oraturus intrat eccłiã.
Exiens autẽ ab ecclia. ab ii¬
niũsis cumgaudio susci¬
pitur: et ab omnib ei debit
honor et reu̾entia defertur.
Cũ in medio eoꝵ ⁊sedisset.
ĩ hecuerba pro rupit. uiri
turonici. uiri cliuitiis afflu¬
entes. cum diuite ĩgenii ue¬
na calleatis. et prudentia et
fortitudine polleatis. miror
admodũ et uehement̃ ob¬
antistitẽ mart̾. tam longo
exilio relegatũ. ur̃a id agẽ¬
te ĩ curia reclucere neglexi¬

Expanded text:
bisque multitudine coacta, consilium ineunt quid facto opus esset. Eo tempore vir ilstinensis Comes Ingelgerius, Hugonis Ducis Burgundiæ nepos, Lochiæ & Ambaziæ Dominus, strenuus armis, summa potestate & probitate præditus erat, & Andegauensem Consulatum ex regio munere nuper sibi impartitum procurabat. In Antissiodorensi etiam vrbe Aurent, allegationis suæ officio fungi ab vniuersis acclamatum est. Cum autem ad eum ob istiusmodi causam nuncios nientem Dei, vt credimus gratiam, sancti Martini, vt ei moris est, oraturus intrauit Ecclesiam. Exiens autem ab Ecclesia, ab vniuersis cū gaudio suscipitur, & ab omnibus ei honor debitus & reuerentia defertur. Cum in medio eorum consedisset, in hæc verba prorupit. Viri Turonici, viri diuitiis affluentes, cum diuite ingenij vena calleatis, & prudentia & fortitudine polleatis: miror admodum, & vehementer obAntistitem Martinum tam longo exilio relegatum, vestra id agente incuria, reducere neglexi
Abbreviated transcription (Latin):
maxentiũ archimandri¬
ta. a mericliana fluminis¬
parte uenientẽ et multax
turmarũ uoces. ab orien¬
tali plaga basilica scĩ iulia¬
ni martyris audiebã. Qua¬
rum ad nos ingens sonus
deferebatur ⁊ꝑ aquas ip̃as

Expanded text:
Maxentium archimandritam, a meridiana parte fluminis venientem, et multarum turmarum voces ab orientali plaga basilicae Sancti Juliani martyris audiebamus. Quarum ad nos ingens sonus deferebatur, et per aquas ipsas
Abbreviated transcription (Latin):
sua diffisus industria. de¬
uotis or̃onum studiis ne¬
gocia cuncta p̾ueniens.i¬
bi quid agẽt infallibiliter
didicttz zeloq ductus diuui¬
no ꝓximoꝵ lucris intendẽ.
quam sibi soliuiu̾e p̃ele-¬
git. Tunc sc̃s francifcus in
dño ꝯfortatus. exauctorita

Expanded text:
sua diffisus industria, devotis orationum studiis negotia cuncta praeveniens, ibi quid ageret infallibiliter didicit, zeloque ductus divino proximorum lucris intendere quam sibi soli vivere praeelegit. Tunc sanctus Franciscus, in Domino confortatus, ex auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
cabilis eratz seu quia ut
pleriq tum arbitrabant᷑.
auaritia repugnabat. Si¬
quidem in bona eoꝵ ĩ hia¬
uerat. fertur enim ille uir.
multiᷤbonisq actib pre¬
dictus. adu̾sus auaritiam

Expanded text:
cabilis erat, seu quia, ut plerique tum arbitrabantur, auaritia repugnabat, siquidem in bona eorum inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam
Abbreviated transcription (Latin):
Qui progressus alatere re¬
gio. cum in eius specie decreto
regis studeret. prope senno¬
nas ueniens. exarsit iracũ¬
die flammis: indigne ferc̃s
nimiũ. qd̃ sibi cum muni¬
bus obuiã p̾dictus ñ p̾ces¬
sissec antistes. In ciuitate
namq susceptus. cũ contͤ
scm̃ dei uultu inced̾et torui¬
do. Hoc ab eo accepit respõ¬
sum. Magis quã hõib
Sacerdotẽ enim plebẽ reg̾e.
⁊ principes seculi oporte di¬
iuna precepta docere. illos
autem ad ip̃m candecet cõ¬
uenire. Regressus gͥ frendẽ
farulsus. qd̾ a scõ nis isset
plenius mimeratus.plura

Expanded text:
Qui progressus a latere reQui progressus a latere regio, cum in eius specie decreta regis studeret, prope Senonas veniens, exarsit iracundiae flammis, indigne ferens nimium, quod sibi cum muneribus obviam praedictus non processisset antistes. In civitate namque susceptus, cum contra sanctum Dei vultu incederet torvido, hoc ab eo accepit responsum: 'Magis quam hominibus Sacerdotem enim plebem regere et principes saeculi oportet divina praecepta docere; illos autem ad ipsum condecet convenire'. 11. Regressus igitur frendens Farulfus, cur a sancto non fuisset plenius inuneratus, plura
Abbreviated transcription (Latin):
emii erubescẽ nõ poterat. ꝙ̃
testis inuiolate ꝯscientie de¬
fendelat . Defuncto gͥ theo¬
dorico princips.dũ rex fran¬
coꝵ chlotharius.burgun¬
diã cepisset intrare. armatũ
manu hostili blidebodem
direxit ducem ad senonitã
urbẽ. Cumq eam cepissẽt
crudeliter iaculis infestare
sc̃s̃ fidens ĩ dño. aulã petit
mat̾s eccłie. ĩ honore ꝓ tho¬
martyris stephan ꝯstitu¬
te. Et dum ad euocandum
ppłm. signũ p̾̃dicte ecclesie
tang̾et: omĩs fortitudo sen¬
sus ad hostium cat̾ua reces¬
sit. Tantusq t̾ror. super eoᷤ
ieruit ut nullatenus euã¬
dere se crederent.nisi fuge
p̃sidiũ expecissent. Oiur̃
clarissimũ. qui exemplo
mosaico. dum ad celum por
rorit brachiũ. hostẽ fuga
te ꝯfidentes. sola saluas cle¬
mentia. absq clipeo aut ha¬
sta. Obtento itaq clothariꝰ
regno burgundie. precepit
ciudam iuro potentidigni¬
tate seculi ĩ magna gloria
p̃pollenti. farulfo noĩe duci.
regalia negocia explicare.

Expanded text:
enim erubescere non poterat, quem testis inviolatae conscientiae defendebat. 9. Defuncto igitur Theoderico principe, dum rex Francorum Chlotharius Burgundiam coepisset intrare, armatum manu hostili Blidebodem direxit ducem ad Senonicam urbem. Cumque eam coepissent crudeliter iaculis infestare, sanctus fidens in Domino aulam petiit matris ecclesiae in honore protomartiris Stephani constitutae, et dum ad evocandum populum signum praedictae ecclesiae tangeret, omnis fortitudo sensus ab hostium caterva recessit, tantusque terror super eos irruit, ut nullatenus evadere se crederent, nisi fugae praesidium expetissent. O virum clarissimum, qui exemplo Mosaico, dum ad caelum porrexit brachium, hostein fugate confidentes sola salvas clementia absque clipeo aut hasta. 10. Obtento itaque Chlotharius regno Burgundiae praecepit cuidam viro potenti, dignitate saeculi in magna gloria praepollenti, Farulfo nomine duci, regalia negotia explicare.
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriolũ quod uocat᷑
uulgo uarenna. Cumq
caritate.se illic habitantes
aliquantũ temꝑis detine
uellent. nullo modo acqͥeuit
Quia feminaꝵ habitaculũ
illuc erat. Egressus itaq pe

Expanded text:
monasteriolum, quod vocatur vulgo Varenna. Cumque caritate se illic habitantes aliquantum temporis detinere vellent, nullo modo adquievit, quia feminarum habitaculum illud erat. Egressus itaque pe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑta nobis erant.plura o¬
misimus. quia sufficere
treclidimꝰ: si tantum ex.¬
cellentia notarentur. si¬
mul et legentib ꝯsulend̾̃
fuit. nequod his pareret
copia congesta fastidium.
Obsecro autem eos qui lec¬
turi sunt. ut fidem clictis
.adhibeant: neq me quic¬
quam nisi compertum et
probatum scripsisse arbitrẽ¬
tur Alicquin.tacere quã
falsa clicere maluissem i

Expanded text:
ta nobis erant, plura omisimus: quia sufficere credidimus, si tantum excellentiora notarentur. Simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. Obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant; neque me quidquam nisi compertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere, quam falsa dicere, maluissem.
Abbreviated transcription (Latin):
mianus ĩquitz neq
unquam adextera mea lib̾
ille disceclit. Nam si agnoscis.
aperit librum. qui sub ueste
latebat. en ip̃m. hic mͥ ĩquit
terra ac mari comes, hic ĩ ꝑe¬
grinatione tota. sotius ⁊ ꝯ¬
solator fuit.s referam tibi
plane quoliber iste penetͣ¬
uerit. ⁊quam nullus fere
in orbe t̾rarum locus sit. uͥ

Expanded text:
mianus inquit, neque umquam a dextera mea liber ille discedit: nam si agnoscis aperit librum qui veste latebat, en ipsum. Hic mihi, inquit, terra ac mari comes, hic in peregrinatione tota socius et consolator fuit. Sed referam tibi plane, quo liber iste penetraverit, et quam nullus fere in orbe terrarum locus sit, u
Abbreviated transcription (Latin):
iunxit se cetera multitudo:
⁊ matris precib ad clana¬
bat. Tum martinus uidẽs
pro expectantium salute.
ut postea nobis ip̃e dicebat.
consequi se posse uirtutem.
defuncti corpus propriis ma¬
nib accepit. Et cum expec¬
tantib cunctis. genua fle¬
xisset. ubi consummata
oratione surrexit. uiuifi¬
catum ꝑuulum matrri

Expanded text:
iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri
Abbreviated transcription (Latin):
oblaturus sacrificiũ
deo ueste proceclit. Quo qͥdẽ
die. mira dicturus sum.
cum iam altarium sicut
est sollempne benecliceret.
globumignis de capite illi
uidimus emicare. tta ut in

Expanded text:
oblaturus sacrificium Deo ueste procedit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam altarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in
Abbreviated transcription (Latin):
que dei erant deo: et que ce¬
saris. cesari restituebãt. Ita¬
q cũ ⁊ hii sicut cete Dri mili¬
anoꝵ multituclinẽ destina¬
rentur. soli crudelitatis mi¬
nisteriũ detrectareauisi sunt:
atq huiusmodi preceptis. se
optemperaturos negant.

Expanded text:
quae Dei erant Deo, et quae Caesaris Caesari restituebant. Itaque cum hi, sicut et caeteri milistianorum multitudinem destinarentur; soli crudelitatis ministerium detrectare ausi sunt, atque hujusmodi praeceptis se obtemperaturos negant.
Abbreviated transcription (Latin):
pulihrã. elegantẽ. atq sa¬
pientẽ clodoueo nuncia¬
nerunt ħ. At ille ħ audiẽ
tee legationẽ ad gunde¬
audũ misit. aureliañ
na. Quadam die cum ad
missa ix sollempnia clo¬
tildis uenisset aurelian
missus clodouei. acceptas
uestes pauꝑculas. bonas
relixquit: et ante eccłie ma¬
tritiuã. in medio pauper
consedit. Transactis itaꝙ
missaꝵ sollempniis clo¬
dinẽ cepit elemosinã da
te pauperib. Cumq ad
aurelianũ pauꝑem se si¬
mulantẽ uenisset misit
aureũ unũ ĩ manũ eius
At ule oscuians manũ ip̃iꝰ
puelle. retraxit pallũ eius
retro.post hec illa ingressa
ẽ ĩ cubiculũ suũ ⁊ misit
ancillã suã uocare peregri¬
nũ illũ. At ille anulũ clodo¬
uei regis manutenens. reli¬
qua ornamenta sponsalia

Expanded text:
elegantem atque sapientem, Chlodoveo nuntiaverunt haec. Et ille haec audiens, iterum legationem ad Gundobadum misit, Aurelianumna. Quadam die Dominica cum ad missarum solemnia Chrothildis venisset, Aurelianus missus Chlodovei accepit vestes pauperculas: bonas reliquit, – et ante ecclesiae matricolam in medio pauperum consedit. Transacta itaque missarum sollempnia, Chrosolitam coepit ęlymosinam dare in pauperibus. Cumque ad Aurilianum pauperem simulantem venisset, misit aureum unum in manu eius. Et ille osculans manum ipsius A. puellae, retraxit pallium eius retro. Post haec illa ingressa est in cubiculum suum, misit ancillam suam vocare peregrinum illum. At ille anolum Chlodoveo rege manu tenens, reliqua ornamenta sponsalia
Abbreviated transcription (Latin):
uespere.suggesserunt ei
de ip̃a spelunca. que cohere¬
bat monastĩo nr̃o. ut utr̃¬
q pariter iungeretur. Ius¬
sit hoc ep̃c fieri. Cui dixit
stephanus presoiter. Ex
precepto ur̃o cras mature
trado speluncã fr̃i marcel¬
lo.Et mane ꝑueniens. tͦ¬
didit nobis ip̃m monas¬
teriũ. sub p̾sentia presbite¬
roꝵ palladii. petri genna¬
dii. et stephani archimã¬
drite monasterio qd̾ nob̾¬
dere.Dumq loca ipsa mũ¬
damus.ueniens petrus
presbiter loci bethinama¬
lis. ait michi. Stephanꝰ
archimandrita bechga

Expanded text:
espere, suggesserunt ei omnia de ipsa spelunca, quae cohaerebat monasterio nostro, ut utrumque pariter jungeretur; jussitque hoc episcopus fieri. Cui dixit Stephanus presbyter: « Ex praecepto nostro cras mature trado speluncam fratri Marcello. » Et mane perveniens tradidit nobis ipsum monasterium sub praesentia presbyterorum Palladii, Petri, Gennadii, et Stephani, archimandritae monasterii Bdere. Dumque loca ipsa mundamus, veniens Petrus, presbyter loci Bethmamatis, ait mihi: « Stephanus, archimandrita Bethgaa
Abbreviated transcription (Latin):
In quo etiam a deo illusit.
ut eum quidam episcopus
rufus nomine. ut dominũ
adoraretz propter quod eũ
postea ab episcopatu deiec

Expanded text:
in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiec
Abbreviated transcription (Latin):
pro castris tuoꝵ stare me p̃¬
capis. non recuso, nec fa¬
ascentem causalor etatẽ.¬
Munia tua deuotus im¬
plebo subsignis tiuis quo¬
ad ip̃e tu iusseris militabo
Et quamuis optanda sit se¬
ni messio post laborem. est
tamen animus iuctor an¬
noꝵ: ⁊ cedere nescius senectu¬
ti. Ac si iam parcis etati. bonũ
michi est domine uolunta
tua. hos uero quib timeo
ip̃e custodias O uirum ief¬
fabilem. nec lalore uictum
nec morte uincendum. qui
innullam se partem ꝓnior
inclinauerit: nec mori ti¬
muerit. nec uiuere recusa¬
uit. Itaq cum iam ꝑ aliqͦt
dies infebrium teneretur.
non tamen adei opere cessa¬
bat. Per nox in or̃onibus.
⁊ uigiliis. fatiscentes artus.
spiritui seruire cegebat. no¬
bili illo stratu suo incinere
⁊ tiliciis recubans. Et cum
Adiscipulis rogaretur. ut
saltem uilia sibi sineret stͣ¬
menta supponi non decet
inquit filii xp̃ianum nisi
incinere mori. Ego si aliud

Expanded text:
pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem.munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ammonuit.sed ⁊aues et
bestias. ⁊ quaslibet creatu¬
ras alias. fr̃m uł soroꝵ no¬
minib nũcupans. ad om¬
niũ conditoris laudẽ solli¬
cit᷑ inuitauit. S ⁊ hic qui
totum se nutii creatoris
subiecerat. ñ ĩmerito trea¬
turis sibi inferiorib. altis¬
simi nom̃ ĩuocans ĩpera¬
bat: quaꝵ eciã obedienciã
ip̃a frequenter experienci¬
a cognoscebat. EEt ut referã
pauta de multis. accidit di¬
e quadã apud castrũ qd̃
dicitur albianũ ut cum dei
u̾bũ ppło illic adunato
ꝓponere uellet:prenimio stͤ¬
pitu et multitudine hyrũ¬
dinũ ibidẽ nidificantium
audiri ñ posset. Quib ita
garrientib. taliter ẽ locutꝰ
Sorores mee hyrundines.
iam tempus est ut et ego
loquar. quia uos quid̃ sa

Expanded text:
admonuit, sed et aves et bestias et quaslibet creaturas alias, fratrum vel sororum nominibus nuncupans ad omnium Conditoris laudem sollicitus invitavit. 38 Sed et hic qui totum se nutui Creatoris subiecerat, non immerito creaturis sibi inferioribus, Altissimi nomen invocans imperabat, quarum etiam obedientiam ipsa frequenter experientia cognoscebat. Et ut referam pauca de multis, accidit die quadam apud castrum quod dicitur Albianum, ut cum Dei verbum populo illic adunato proponere vellet, prae nimio strepitu et multitudine hirundinum ibidem nidificantium audiri non posset. Quibus ita garrientibus taliter est locutus: "Sorores meae hirundines, iam tempus est ut et ego loquar, quia vos quidem sa
Abbreviated transcription (Latin):
fides reginarũ est conferen¬
daz quod michi liceat sepa¬
rata misterii maiestate di¬
xisse. Illa expetiit audire
sapientem, ista non tantũ
auclisse ꝯtenta. sed ⁊ meruit
seruire sapienti. Adhec po¬
stummianus. Iam dudum
inquit galle audiens te lo¬
quentem uehementer ad¬
miror regine fidem.Sedil¬
lud ubi est quodnulla unꝙͣ
femina ferebatur propius
astitisse martino: Etce ista
regina non solum astitit.
sedeciam ministrauit. Et
uereor. isto ne aliquantu¬
lum se tueantur exemplo.
qui libenter feminis inse¬
runtur. Tum gallus. Qd
tu inquit. non uides. quod
solent docere gramati.Locũ.
tempus ꝑsonam: Propo¬
ne enim tibi ante oculos
captum in palatio. imꝑato¬
ris precib ambiri. regine
fide dei cogi. temporis necces¬
sitate constringi.ut clausoᷤᷤ

Expanded text:
fides reginarum est conferenda quod mihi liceat separata mysterii majestate dixisse, illa expetiit audire sapientem; ista non tantum audisse contenta, sed et meruit servire sapienti. VII. Postumianus, jamdudum, inquit, Galle, audiens te loquentem vehementer admiror reginae fidem: sed illud ubi est, quod nulla umquam femina ferebatur propius astitisse Martino? ecce ista regina non solum astitit, sed etiam ministravit: et vereor, ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, Quid tu, inquit, non vides quod solent docere grammatici, locum, tempus, personam? Propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clauso
Abbreviated transcription (Latin):
nõ uis: ille cum exercitu frã¬
coꝵ ĩ occursũ tuũ uenire dis¬
ponit. At illeait. uͥcumq
uult ueniat: et ego contra
eũ ire clispono cum płimo
sangius multoꝵ. qͥ fusus

Expanded text:
non vis, ille cum exercitu Francorum in occursum tuum venire disponet. Et ille ait: Ubicunque vult, veniat: et ego contra eum ire dispono cum hoste plurimo sanguis multorum, qui effusus
Abbreviated transcription (Latin):
struxit. Idem quippe filius d̾t
mortalẽ deus ĩmortalẽ sus
ne mortuus surrexit. quia
ĩ mortalitatẽ sue duuinita¬
tis carne mortuuis ñ amisit

Expanded text:
struxit. Idem quippe Christus Demortalem Deus immortalis accene mortuus resurrexit, quia immortalitatem suae divinitatis carne mortuus non amisit
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet totũ candidũ. in
dorso sub et latran¬
tẽ inutero se hab̾e. Suꝑ
quo t̾rita uehementer
cum religiosũ quendam
uirsi consuluisser. etinu

Expanded text:
scilicet totum candidum, in dorso subrufum, et latrantem, in utero se habere. Super quo territa vehementer, cum religiosum quemdam virum consuluisset, continu
Abbreviated transcription (Latin):
tirpans. priuignã xp̃o assig-¬
nare studuit: eãq ex sacro
baptismate nataliam appel¬
iuuenis. iure ꝯiugalitatis
asciuit. cõpletis sponsaliũ

Expanded text:
tirpans, privignam Christo assignare studuit, eamque ex sacramento baptismatis Sabigotho appeljuvenis, juro conjugalitatis asciscens, completis sponsalium
Abbreviated transcription (Latin):
cat ꝓperare sublimitatem
Meminit huius barbarice
ꝑsecutionis beatus ihero¬
nimus scribens ad quan¬
dã adolescentulã iuduam
agge ruchiã nobilẽ. ex hor¬
tans eã de ꝑseuerantia ui

Expanded text:
cat properare sublimitatem. Meminit hujus barbaricae persecutionis beatus Hieronymus scribens ad quamdam adolescentulam viduam Aggerunchiam nobilem, et exhortans eam de perseverantia vi
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. non fidei crastina die
ante aciem inermis as¬
tabo et in nomine clñuhe¬
su. signo crucis nõ clipeo
protectus aut galta. ho¬
stlum ciineos penetrabo
securus. Retrudi ergo ⁊̃
custodia iubetur factuꝰ
fidem dictis. ut inermisbaar

Expanded text:
bitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis bar
Abbreviated transcription (Latin):
inde quod uelletz dari sibi
petiit.dentẽ unũ. Frustra
uero aliquandiu fres qͥ cũ
eo uenerant laborantes. cõ¬
cessum sibi trahere penitus
ñ ualebant. Fractis enim
cultellis. duob aut trib

Expanded text:
inde quod vellet, dari petiit dentem unum. Frustra vero aliquandiu fratres qui cum eo venerant laborantes, concessum sibi trahere penitus non valebant. Fractis enim cultellis duobus aut trib
Abbreviated transcription (Latin):
eodem tempore inoriente
quendam extitisse. qui se
iohannem esse iactitabat
Ex quo conicere possumus.
istius modi pseudo prophẽ¬
tis existentib. antixp̃i ad.¬
uentum imminere, qui
iam in istis mysterium
iniquitatis operatur Neq
erum pretereundum uidet᷑
quanta martinum sub
isdem diebz dyabolus arte
temptauerit. Quodam e¬
nun die premissa post se¬
⁊ circumiectus ip̃a luce pur
purea. quo fatilius clari¬
tate assumpti fulgoris il¬
luderet. ueste etiam regia
indirtus. dyademate ex
geminis auroq redimitꝰ.
calceis auro illitis. sereno
ore. leta facie. ut nichil minꝰ
quam dyabolus putaretur.
oranti incellula astitit. Cũ

Expanded text:
eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse purea, quo facilius claritate assumpti fulgoris illuderet, veste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro illitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula astitit. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cursor apãruit. monuitq¬
q uti comites suos latere:
⁊sumens id qd̃ ferebat au¬
fugeret. Qd̃ cum fecisset.
ad domũ ꝓpͥam unde disceᷤ¬
serat rediit. Et ex illo per¬
mansit uniu̾sis reb pro¬
speris florens. Intelligebat
autẽ sue prosꝑitatis auc¬
tore. et honorẽ ei deuoto
studio siuis ꝯgruentẽ uiri-¬
b offerebat. Quicum pro¬
pinqͣm sibi cerneret mor¬
tẽ. hydriam in qua munꝰ
illud habebat ĩclusum. di¬
ligenter obsignans. sorori
ꝯmendat ꝓprie. pristinam
egestatem suã eidẽ refe̾ns:
⁊ opulentiã que nunt eẽt
ĩ manib pandens. Cumq
fugienda pͥme pauꝑtatis
incommoda retulisset. in¬
dicassetq eciam modũ qͣ¬
liter his ẽet ereptus. p̾cat
ẽ eam ut depositum hono¬
rifice tractaretz. Nec prius
hydriam patefaceret quiam
rei prouentũ id qd̃ erat in¬
terius iuilicaret. logitans

Expanded text:
praecursor apparuit, monuitqpraecursor apparuit, monuitque ut comites suos lateret, et assumens id quod ferebat aufugeret. Quod cum fecisset, ad domum propriam, unde discesserat, rediit: et ex illo permansit universis rebus prosperis florens. Intelligebat autem suae prosperitatis auctorem, et honorem ei devoto studio suis congruentem viribus offerebat. Qui cum propinquare sibi cerneret mortem, hydriam in qua munus illud habebat inclusum diligenter obsignans, sorori commendat propriae, pristinam egestatem ei referens, et opulentiam quae nunc esset in manibus pandens. Cumque fugienda primae paupertatis incommoda retulisset, indicassetque modum qualiter iis esset ereptus, precatus est eam ut depositum honorifice tractaret, nec prius hydriam patefaceret quam rei proventum id quod erat interius indicaret, cogitans
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝯiunctionis illicite
suis ad muentionib nõ
proditꝰ. increpationũ sibi
singebat ymagines ⁊ am¬
putatum capit iusti ne¬
fanda dyaboli filia formi¬
dabat. Sicq cogitationũ
prauitate decepta. deinceps
latere se creclidit. Mona¬
chi ergo qui tanta reue¬
latione p̾cursoris xͥ digni
sunt habiti.sumentes ue¬
nerandũ caput.domũ re¬
dire ꝓperabant. Figulis aũ
quidã ꝑidem tempus emiᷤ¬
sene cuuitatis. multis opp̃s¬
sus angustiis. omĩb q re¬
b nescessariis indigens.
tum ñ posset extremam
pauꝑtatem ult̾ius elucta¬
ri. proip̃ius egestatis diffi¬
ultate magnis affectus
ediis. uitam discessione
continere se credidit. Acci¬
dit autẽ illi dum fug̾et.
octurrere monachis istis.
qui uas heremi p̾ciosissi¬
mũ deferebant. At ubi co¬
mes eis.⁊ socius itineris
factus est.onus ei sicuti
peregrinantes pariter
solent fidele ꝯmittunt.
uassim qui sibi reuelatꝰ
liat exponentes. Sed fi¬
gulo misteriũ ignoranti

Expanded text:
enim conjunctionis illicitae suis adinventionibus proditus, increpationum sibi fingebat imagines, et amputatum caput justi nefanda diaboli filia formidabat: sicque cogitationum pravitate decepta, deinceps latere se credidit. Monachi ergo qui tanta revelatione praecursoris Christi digni sunt habiti, sumentes venerandum caput, domum redire properabant. Figulus autem quidam per idem tempus Emesenae civitatis multis oppressus angustiis, omnibusque rebus necessariis indigens, cum non posset extremam paupertatem ulterius eluctare, pro ipsius egestatis difficultate magnis affectus taediis, vitam discessione continere se credidit. Accidit autem illi dum fugeret, occurrere monachis istis, qui vas eremi pretiosissimum deferebant. At ubi comes eis et socius itineris factus est, onus ei, sicuti peregrinantes pariter solent, fidele committunt, visum qui sibi revelatus fuerat, exponentes. Sed figulo mysterium ignoranti
Abbreviated transcription (Latin):
preda potita est. Que eciã
desisse iam ꝓphetice lingue
corruptionis existimans.
nequaqͣm passa est caput
ip̃m uenerandũ cũ reliquo
corpore sepeliri. metũ de eius
riunctione ꝯcipiens. ⁊ hoc
proculclubio ꝑtractans.
qd̃ integrum sc̃ĩ corpꝰ omi
facilitate resurgẽt. Hocaũ

Expanded text:
praeda potita est. Quin etiam desisse jam propheticae linguae correptiones existimans, nequaquam passa est caput ipsum venerandum cum reliquo corpore sepeliri, metum de ejus conjunctione suscipiens, et hoc procul dubio pertractans, quod integrum sancti corpus omni facilita
Abbreviated transcription (Latin):
casu fuisset affectus. Neminẽ
quidem deẽẽ de monachis set
unum rustitum mercede cõ¬
ductum. ut uehiculo ligna
deferret.isse ad siluam nunci¬
ant. Iubet igitur aliquos ire
ei obuiq̃ ita haut longe a
monasterio iam pene exani¬
mis inuenitur. Extremum
tamen sp̃m trahens. indicat
frĩb casum mortis ⁊ uuln̾is
uinctis scilicet bobus dum
dissoluta arcius lora const̾ͥn
git. bouem sibi extusso capi¬
te inter inguina cornu ũecis¬
se.Nec multo post uitam red¬
dilit. uideris quo iudicio do¬
mini. dyabolo data fuerit ħ
potestas. In martino illud mi¬
rabile erat. quod non solum
hoc quod supra retulimus.
set multa istius modi si quo¬
tiens accidissent. longe ante
preuidebat: ⁊ sibi nunciata f¬
frĩb indicabat. frequenter
autem clyabolus. dummille
nocendi artib sanctũ uirũ
conabatur illudere. usibi¬
lem se ei formis diuersis

Expanded text:
casu fuisset affectus. Neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut vehiculo ligna deferret, isse ad silvam nuntiant. Jubet igitur aliquos ire ei obviam. Ita baud longe a monasterio jam pene exanimis invenitur. Extremum tamen spiritum trahens, indicat fratribus causam mortis et vulneris: junctis scilicet bubus dum dissoluta arcgit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersis
Abbreviated transcription (Latin):
quar.ubi pene omnibꝰ. ma¬
gis quam tibi notus est:
Hic egyptum nitriã theba¬
idamac tota memphitica
regna transiuit.Hunc ego
ĩhẽremo.aquodam sene le¬
giuidi.Cuicum me fami¬
liarem tuum ẽe dixissem⁊
iniuncta legatio est:lit si un¬
quam terras istas.te incolu¬
mi contigissem ea te suple¬
re compellerem.que millo
tuo libro. de uirtitib beati
iuri professus es preterisse
Age ergo quia non illa ate
auclire desidero.que scripta

Expanded text:
quar? ubi pene omnibus magis quam tibi notus est. Hic Aegyptum, Nitriaidam ac tota Memphitica regna transiuit. hunc ego in eremo a quodam sene legi uidi: cui cum me familiarem tuum esse dixissem, et aec mihi iniuncta legatio est, ut, si umquam terras istas te incolumi contigissem, ea te supplere conpellerem, quae in illo tuo libro de uirtutibus beati uiri professus es praeterisse. age ergo, quia non illa a te audire desidero, quae scripta
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Sic noue nilicie dux fu¬
turus. ex hac ip̃a sui muta¬
tione ꝑpendit. iam dictam
iusionẽ. longe aliud quã
credid̾at inportare. sic armiˢ
celestibz. quib post modũ
contra omnes temptafces.
uiriliter urebat᷑ acceptis:
cepit extunc mores pͥstinoᷤ.
adplenum mutarẽ. Iran¬
siscus iraqz iã apublice ne¬
gociatõnis tumultu. se sub¬
trahens. euuangłicus nego¬
ciator efficit᷑ ⁊ quasi bonas
margaritas. donec unam
preciosã inueniat querit. dĩ
ad uidendũ. quid deo placẽ¬
tius inchoet:cliũsax medi¬
tando uirtutũ. officinas
greditur. Cumq sit ĩ agrĩ
dñicum meclitari secedit.
thesaure illic absconditũ.
inuenit ⁊recondit. eumos
cum agro uenditis omĩb
comparare ꝓponit. Ia noul
ꝓpositi nouũ ꝯsiliariũ q̃rit
deũ qͥd agat unicũ ꝯsulit:

Expanded text:
ret. Sic novae militiae dux futurus ex hac ipsa sui mutatione perpendit, iam dictam visionem longe aliud quam crediderat importare; sic armis caelestibus, quibus postmodum contra omnes tentationes viriliter utebatur, acceptis, coepit ex tunc mores pristinos ad plenum mutare. Franciscus itaque iam a publicae negotiationis tumultu se subtrahens, evangelicus negotiator efficitur, et quasi bonas margaritas, donec unam pretiosam inveniat, quaerit, dum ad videndum quid Deo placentius inchoet, diversarum meditando virtutum officinas ingreditur. Cumque sic in agrum dominicum meditari secedit, thesaurum illic absconditum invenit et recondit, eumque cum agro, venditis omnibus, comparare proponit. 4 Iam novi propositi novum consiliarium quaerit: Deum, quid agat
Abbreviated transcription (Latin):
lianus imperator singłis
amministratorib siuis
ab hiis qui se temporib
gum p̾cepta uiolari. Hos
comprehensos nisi diis
nr̃is sacrificauerint. diũ¬
sis puniri iubemꝰ crucia

Expanded text:
lianus imperatur| singulis administratoribus suis ab his qui se temporibusgum praecepta uiolare. Hos con| praehensus nisi diis nostris sacrificarent. Diuersis| punite crucia
Abbreviated transcription (Latin):
net regiã sellã ignis oꝑirei
ip̃mq regẽ ea ꝑte corporis
inuitus assurg̾et. Ibi archi¬
ep̃c cum ppłõ deuoto eccł̃iam.
que sc̃ĩ martini basilica dicit᷑.
in honore itidẽ ip̃ius sc̃i in
celebrata. auctoritate archie¬
subuentionis huiꝰ festum.
nitatis celebret᷑ q̃ nullo alio
nomine rectius quã subuẽ¬
tio censetur:
lapsis post hastingi in¬
cenclia tͥb lustris. succeᷤ¬
de afinib suis exulans Rol¬
louir armis stremius: sed
lita xp̃iane professionis ho

Expanded text:
nec regiam sellam ignis operiret, ipsumque regem ea parte corporis invitus assurgepiscopus cum populo deuoto Ecclesiam, quæ sancti Martini de Basilica dicitur, in honore itidē ipsius Sancti inscelebrata, auctoritate ArchieSubuentionis huius festum niter celebretur, quæ nullo alio nomine rectius, quam Subuentio, censetur. Elapsis post Hastini incendia tribus lustris, succeste a finibus suis exulans, Rollo vir armis strenuus, sed circa Christianæ professionis ho
Abbreviated transcription (Latin):
orbis multipliciter dilatã¬
dos.ĩ dño ꝯfortauit. Eo tẽ¬
pore appositus est eis quidi
uir alius, et sic octonariꝰ
ip̃oꝵ ꝯpletus est numeruᷤ.
Tunc sc̃s ad se conuocans
uniu̾sos.⁊ ad mittendũ
diu̾sas mundi parces. binoᷤᷤ
binosq ꝯfederans. plura
illis de regno dei.de mũdi
suiq ꝯtemptu. dulciter et
intente ꝓposuitz et int̾alia
precipue de paciencia. ⁊ hu

Expanded text:
orbis multipliciter dilatandos in Domino confortavit. 19 Eo tempore appositus est eis quidam vir alius, et sic octonarius ipsorum completus est numerus. Tunc sanctus, ad se convocans universos et ad mittendum in diversas mundi partes binos binosque confoederans, plura illis de regno Dei, de mundi suique contemptu dulciter et intente proposuit, et inter alia praecipue de patientia et hu
Abbreviated transcription (Latin):
yconcius ex uicariis
iur fidelis cum fami-¬
liam illius lues extrema
uexaret. et ĩ audite calami-¬
tatis exemplo. ꝑ totã dom̃
corpora egra procumbent.
martini ꝑ litteras ĩplorauͭ
auxiliũ. Quo tempore uir
beatus rem ẽẽ ꝓmisit diffi¬
cilem impetrari. Nam sp̃u
sentiebat domũ illã cliuino
numine u̾berari. Tam̃ nõ
prius destitit septẽ totos die.
totidẽq noctes orando ⁊ ie-¬
ninando ꝯtinuans. quã
id quod exorandũ recepe

Expanded text:
ycontius ex uicariis uir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae calamitatis exemplo per totam domum corpora aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium. quo tempore uir beatus t rem esse promisit difficilem inpetrari: nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum recepe
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e ingeniũ. memoriã a ĩtel¬
lectũ. Nam ĩgenio aclinue¬
nimus. quod nõ liclicimꝰ.
hemoria tenemus. qd doce
gerit. ul audire. Quicl modo
faciemus: Nunqͥd non ista
tua. unũ sapientie in hõie
possidecnomen:Si ergo hõ
in una sapientia trinũ pos¬
sidet nomen./ quomͦ nõ ds̃

Expanded text:
ingenium, memoriam et intellectum. Nam ingenio invenimus quod didicimus, memoria retinemus quod docemigerit vel audire. Quid modo faciemus? Nunquid non tria ista una sapientia in homine possidet? Si ergo homo in una sapientia trinum possidet nomen, quomodo non Deus
Abbreviated transcription (Latin):
dc ip̃o ft̃m ẽẽt ignorans. ꝙͣ
plurimũ sollicttus ẽẽ nõ
desittit: donec ei tandem pꝰ
longã inquisitionẽ ĩno¬
tuit. qualter ĩ loco p̃fato.
filius cuis misere degendo
delituit. Turbatus itaq ñ
mediocriter ad subitum
rei euentũ. conuocatis a¬
micis et notis. si ne mora

Expanded text:
de ipso factum esset ignorans, quam plurimum sollicitus esse non destitit, donec ei tandem post longam inquisitionem innotuit, qualiter in loco praefato filius eius misere degendo delituit. Turbatus itaque non mediocriter ad subitum rei eventum, convocatis amicis et notis, sine mora
Abbreviated transcription (Latin):
gientes. et quasi adueniẽ¬
te iulice agmina damp¬
nanda trepidare: ut aduẽ¬
tum ep̃i clericis qui uen

Expanded text:
gientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uen
Abbreviated transcription (Latin):
it ilico puero suo se reue¬
lans pueri ih̾u sc̃a natuu¬
tas: tenẽ fidei suggerens
incrementa.⁊diuine ĩ eo
ĩchoans mysteria ⁊tẽpla

Expanded text:
it illico puero suo se revelans pueri Jesu sancta Nativitas, tenerae fidei suggerens incrementa, et divinae in eo inchoans mysteria contempla
Abbreviated transcription (Latin):
ti tue aliqiid de facultate
thesauri sui. que ei ꝯtin¬
git quia sic iustũ ẽẽ decer¬
nitur. habeasq fedus ⁊
amiticiã cum clodoueo ⁊

Expanded text:
 tuae aliquid de facultate thesauri sui, quae ei contingit, quia sic iustum esse decernitur, habeasque foedus et amicicia cum Chlodoveo
Abbreviated transcription (Latin):
Ple autem cum casu quo¬
dam. eẽt de cenaculo euo¬
utus:⁊ꝑ confragosos sca¬
le gradus detidens. multiᷤᷤ
uilnerib esset affectus.
cum exanimis iaceret. in
cellula. ⁊ ĩmodicis doloribꝰ
truciaretur nocte ei ange¬
lus uisus est eluere uul¬
nera. ⁊ salubri unguine.
contusi corporis membra
ro die restitutus est santta¬
ti. ut nichil uinquam per¬
tulisse ĩ commodi putaret᷑.

Expanded text:
pse autem cum casu quodam esset de cenaculo deuolutus et per confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine contusi corporis superliro die restitutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaret
Abbreviated transcription (Latin):
grossiorib et emunib
pascens. ⁊ sic eos p̾parans.
et ĩstituens dño ĩspiran¬
te. quasi continuo adhe
mũ transmittendos. Hec
tum in ordine filioꝵ ter¬
cium bernarclũ haberet
lutõ. sompniũ uidit pre¬
sagisi futuroꝵ. catellum

Expanded text:
grossioribus et communibus pascens; et sic eos praeparans et instituens Domino aspirante, quasi continuo ad Dei servitium transmittendos. 2. Haec cum in ordine filiorum tertium Bernardum haberet in utero, somnium vidit praesagium futurorum, catellum
Abbreviated transcription (Latin):
catholica hominis sciencia.
sana doctͥna est.Totus semꝑ
in lectione totus inlibris est
Non die. non nocte requiescit:
Aut legit semꝑ aliquid. aut
scribit. Quod nisi mͥ fuisset
fixum animo. ⁊ ꝓmissũ dõ

Expanded text:
catholica hominis scientia, sana doctrina est. Totus semper in lectione, totus in libris est: non die, non nocte requiescit; aut legit aliquid semper, aut scribit. Quod nisi mihi fuisset fixum animo et promissum, D
Abbreviated transcription (Latin):
erpens fiumẽ secabat.¬
⁊ ripe in qua constite¬
ramus at̾mnatabat. In noĩe
dire. Mox se mala bestia ad.
u̾bum sc̃i retrorsit. ⁊ inulte¬
riorẽ ripam nobis expectã¬
tib transmeauit. Quod cũ
omnes nõ sine miratulo c̃¬
neremus. altius ĩgemiscẽs
alt. Serpentes me audiit̃t
⁊ homines non audiunt.
iscem pasche dieb ed̾e
esuetus. paulo ante
horam refeitionis interro¬
gabat. an haberetur ĩ prõp¬
tu. Tunc cato dyconꝰ ad quẽ
monasterii administratõ
ꝑtinebat. doctus ip̃e piscari.
negat ꝑ totum diem sibi ul¬
lam cessisse capturam, sed
neq alios piscatores qͥ uen¬
dere solebant quicqua ag̾e
quiuisse. Uade inquit mit¬
te linũ tuũ captura ꝓueni¬
et. Contiguũ flumini ut
sulpicius iste descripsit. ha¬
bebamus habitaculũ. Pro¬
tessimus cunctuit pote fe¬
riatis dieb uid̾e piscantẽ.
om̃iũ sp̃eb intentis. nõ ur¬
cassum futura temptami-¬
na. quib piscis martino a.¬
auctore. martini usib que¬

Expanded text:
erpens flumen secans in ripam, in qua constiteramus, adnabat: innomine, dire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt. Piscem Paschae diebus edere consuetus paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quae
Abbreviated transcription (Latin):
cum pellib. facit nos discũ¬
bere. Apponit prandiũ sa¬
ne locupletissimũ. dimidi¬
um panem ordeaceum. E

Expanded text:
cum pellibus facit nos discumbere. Apponit prandium sane locupletissimum, dimidium panem hordeaceum. E
Abbreviated transcription (Latin):
cepto ꝑseueranter ĩsistens.
ꝑsuasiones huiusmodi ꝙͣ¬
to potãt humilius nõ ad¬
misitz qui a et usq adeo
tandem dño cooꝑante p̃ua-¬
luit. donec eodẽ ep̃o fideltter
ꝓcurante. ad summi ponti¬
ficis audaentiã res ꝑuenit
Concomitabat᷑ quoq bea¬
tum ui diuina ꝓuiden¬
tia ĩ om̃ib que agebat. ⁊
seciux ꝑcrebras reuelatces
uisionesq reddebat. Uidit
eciam tunc temporis uisi¬
onẽ suo dñi pape ⁊sensun
ꝓposito pollicentẽ. quandã
uidelicet arborẽ magnã.
mireq proceritatis. auius
ip̃e cacumen manib leuit̾
ad t̾ram usq deflexit. Qd̃ u¬
tiq reiexitus eiudenter ptꝰ¬
modũ compbauit. dimile
se ad condescendendũ iuro
pauꝑi uir excellentissimus
⁊ magnanimꝰ dñs uidelicet

Expanded text:
epto perseveranter insistens, persuasiones huiusmodi quanto poterat humilius non admisit Qui et usque adeo tandem Domino cooperante praevaluit, donec eodem episcopo fideliter procurante, ad summi Pontificis audientiam res pervenit. Concomitabatur quoque beatum virum divina providentia in omnibus quae agebat, et securum per crebras revelationes visionesque reddebat. Vidit etiam tunc temporis visionem, suo domini Papae consensum proposito pollicentem: quamdam videlicet arborem magnam miraeque proceritatis cuius ipse cacumen manibus leviter ad terram usque deflexit. Quod utique rei exitus evidenter postmodum comprobavit, dum se ad condescendendum viro pauperi vir excellentissimus et magnanimus, dominus videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutorib uł intectũ corpꝰ
offerentes. Non uel ip̃a suoꝵ
multitudine. non armorum
munitione celati sunt: ut fer¬
ro conarentur asser̾e iusticie
causam: s hec solũ reminiscẽ¬
tes se illum confiteri. qui nec
relamando ad occisionẽ duc¬
tus est. et tanꝙͣ agnus non
aperuit os suũ. Ip̃ĩ quoq
tanꝙͣ grex dĩicarũ ouium.
laniari se ab irruentib lupis
passi sunt. O perta est terra.
illic ꝓcũbentib in mortẽ cor¬
poꝵ pioꝵ fluxerũtq preciosi
sanguinis riui. Que unqu̾ã
rabies absq bello. tantam hu¬
manorũ corpoꝵ stragem de¬
dit. Que feritas ex sententia
sua. tot sumul perire uł reos
iussit: Ne iusti punirentur
multitudo non optinuit cum
multũ esse soleat. qđ multi¬
tudo deliquit. Hac gͥ crudeli¬
tate ĩmanissimi tyrantii. con¬
fessus est ille sc̃oꝵ populus.
qui contempsit rem presenti¬
um ob spem futuroꝵ. Sic
intersecta est illa plane ange

Expanded text:
soribus uel intectum corpus offerentes. non uel ipsa suorum multitudine, non armorum munitione elati sunt, ut ferro conarentur adserere iustitiae causam, sed hoc solum reminiscentes se illum confiteri qui nec reclamando ad occissionem ductus est et tamquam agnus non aperuit os suum, ipsi quoque tamquam grex dominicus ouium laniari se tamquam ab inruentibus lupis passi sunt. operta est terra illic procumbentibus in mortem corporibus piorum, fluxerunt pretiosi sanguinis riui. quae umquam rabies absque bello tantam humanorum corporum stragem dedit? quae feritas ex sententia sua tot simul perire uel reos iussit? ne iusti punirentur, multitudo non obtinuit cum inultum esse soleat, quod multitudo delinquit. hac igitur crudelitate inmanissimi tyranni confectus est ille sanctorum populus qui contempsit rem praesentium ob spem futurorum. sic interfecta est illa plane ange
Abbreviated transcription (Latin):
nus. Et cum nollet acciꝑe.
uoluelut se pedib eius: Ett
sacramentis t̾ribilib ꝯstris¬
tus. suscepit munuscłm eiꝰ
sc̃s cosmas comꝑisset. ualde
contristatꝰ. precepit ne corpuᷤ
eius una cum eo sepeliretur

Expanded text:
. Et cum nollet accipere uoluebat se ad pedes eius; et sacramentis terribilibus constrictus suscepit munus ne sperc cum sanctus Cosmas comperisset ualde tristatus est et precepit ne corpus eius cum ipso sepeliretur.
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutib. quantula est is¬
ta laudatio: nisi quod mii
ẽ homimi illitterato. ne hãc
quidem gr̃am defuisse. Ez

Expanded text:
uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
tum populi. Idem namoe
haximian us sicut auaricia¬
libidine. crudelitate.ceteris¬
q uiciis obsessus furebat.
ita ef iam exsetrandis dedi¬
tus gentilium ritibus. ⁊ er

Expanded text:
um populi. idem namque Maximianus sicut auaritialibidine, crudelitate, ceterisque uitiis obsessus furebat, ita etiam exsecrandis gentilium ritibus de
Abbreviated transcription (Latin):
ter aduertenti patebttz qua¬
liter uir iste murmuratõ¬
nis et detractionis uerba
uitauit. Quid plura ͨ In
om̃i genere ꝑfectionis. us
ad sũmum apicẽ ꝑting̃i
cupiens. fauorẽ sũmopere

Expanded text:
ter advertenti patebit, qualiter vir iste murmurationis et detractionis verba vitavit. Quid plura? In omni genere perfectionis usque ad summum apicem pertingere cupiens, favorem summopere
Abbreviated transcription (Latin):
illis. temptatoris impulsu
cominoto uento nauis ĩ pro¬
funlũ dimergit᷑ ⁊ sexus u¬
terq ab amne diripit᷑. Cũq

Expanded text:
illis, tentatoris impulsu commoto vento, classis in profundo demergitur, et sexus uterque ab amne diripitur. Cumq
Abbreviated transcription (Latin):
as ep̃c iuxta desideriũ
cordis sui inclara ualle be¬
atam celo aĩam reddidisset.
offerens pro eius transitu
uen̾abilis abbas hostiã sa¬
lutarẽ gli̾am eius dño reue¬
lante cognouit:⁊eodẽ inspi¬
rante sacrificio iã expleto for¬
mã mutauit or̃onis. ⁊ collec¬
tã intulit. que ad scõꝵ ponti¬
ficũ celebritates. ñ ad ꝯmen¬
utionẽ defunctoꝵ ꝑtinet.
ita dicens. D̾s qui beatum
malachiã pontificẽ scõꝵ tuor
meritis coequasti tribue q̃s.
ut qui p̃ciose mortis eius fe¬
sta agimus:. uite quoq imi¬
demur exempla. Deinde re¬
uenter accedens. sacra eus
uestigia deuotissime oscula¬
batur. Modum tam̃ aut se¬
riẽ uisionis. nec cuiqͣm ape¬
ure nec in eiusde ep̃i uita
scribere acquieuit. Hoc tñ
respondens cum plurimũ
rogaretur. nimis ad ꝓpͥam
siu ip̃ius ꝑtinuisse ꝑsonã.

Expanded text:
sit, juxta desiderium cordis sui in Clara-Valle beatam coelo animam reddidisset; offerens pro ejus transitu venerabilis Abbas hostiam salutarem, gloriam ejus Domino revelante cognovit, et eodem inspirante, sacrificio jam expleto, formam mutavit orationis, et collectam intulit, quae ad sanctorum pontificum celebritates, non ad commendationes defunctorum pertinet, ita dicens: « Deus, qui beatum Malachiam pontificem sanctorum tuorum meritis coaequasti, tribue, quaesumus, ut qui pretiosae mortis ejus festa agimus, vitae quoque imitemur exempla. » 1138 Deinde reverenter accedens, sacra ejus vestigia devotissime osculabatur. Modum tamen et seriem visionis nec cuiquam aperire, nec in ejusdem episcopi Vita scribere acquievit: hoc tantum respondens, cum plurimum rogaretur, nimis ad propriam sui ipsius pertinuisse personam.
Abbreviated transcription (Latin):
Illi hec audiẽtes ĩira mag¬
na ꝯmoti. cum maxuno ex¬
ercitu burgundiã petunt.
di. Tunt temporis edifica¬
bat sigif mundus rex mo.¬
nastium scõꝵ martyrum
agaunensiũ ĩburgũdia
lã mauricii uidelicet socioꝵ
q eius sex milib sexcentis
Illi autẽ ꝯmouerunt hostẽ
burgunlionũ contra clodo¬
mirũ regẽ ⁊ childebertum
et clotariũ fr̃es. fil ios clodo¬
uei. Illis inter se pugnanti¬

Expanded text:
Illi haec audientes, in ira magna commoti, cum maximo exercitu Burgundiam petunt, di. Tunc temporis aedificabat Sismundus rex monasterium sanctorum martyrum Agaunensium in Burgundia, sancti Mauricii scilicet cum sociis suis sex millibus sexcentis. Illi autem commoverunt hostem Burgundionum contra Chlodomirum regem, et Childebertum et Chlotarium fratres, filios Chlodovei. Illis inter se compugnanti
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ martinũ. ut eos sua ui¬
sitatione. de ergastulo carte¬
ris liberaret. Exterritisq
custodib et ĩfugã ũsis dis¬
ruptis obicib retinacłoꝵ.
liber ppls surgit auincłõ
Et sicusq ad sc̃a pignora
ppło expectante ꝑuener̃t.
osculando flentes beatas
reliquias: simulq ⁊ grãs
beato martino ꝓ absolu¬
tõne reddentes. quodeos di¬
gnatus fũit sua pietate sal¬
uare. Tunt obtentis ꝑ saccr

Expanded text:
sanctum Martinum, ut eos sua visanctum Martinum, ut eos sua visitatione de ergastulo carceris liberaret. Exterritisque custodibus, et in fugam versis, disruptis obicibus retinaculorum, liber populus surgit a vinculo, et sic usque ad sancta pignora, populo expectante venerunt, osculando flentes beatas reliquias simulque et gratias beato Martino pro sui absolutione reddentes, quod eos dignatus fuerit sua pietate salvare. Tunc, obtentis per sacer