comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũꝑe audebãt. nec uł hostes ĩuadere uł
iactare ĩcendia desinebãt. ⁊ defessis ĩ tegri
⁊ uiui mortuis succedebãt. ut ꝗ ĩ eo ipso
tpris mom̃to sitũ patrie ⁊ salutẽ totius
gallie cogitarẽt. Qua ĩ parte p̃t̾eũdũ nõ
uitetur illud memorabile quod nec
scͥptor a quo añ alios : sta decͥpunꝰ sibi p̃¬
tercũdũ extunauit. sub oculis suis ge¬
stũ. Gallus quidã as̃i portã oppidi tradi¬
tas ei ab intrĩsetis picis ac seui glebas
ĩ ignẽ iactabat. scorpione trãsfixꝰ exa¬
nimatusq ꝓcubuit. hũc iacentẽ unus
e ꝓximis trãs gressus ⁊ ꝑicł̃i oblitꝰ codẽ
officio fũgi cepit. Illo qͦq pari ictuscor¬
pioius occiso mox successit tertiꝰ. ⁊ t̾tio
quartus. nec añ successionũ taliũ finis
fuit ꝙͣ exficto igne depłsisq hostib ĩ op¬
pidũ pugne ⁊̃ finis eẽt. ¶ uertĩgeton¬
tandẽ oppidanoꝵ aĩs atq corpoͬib fatiga¬

Expanded text:
rumpere audebant nec vel hostes invadere vel rumpere audebant nec vel hostes invadere vel iactare incendia desinebant, et defessis integri, et vivi mortuis, succedebant, ut qui in eo ipso temporis momento situm patrie statum et salutem totius Gallie cogitarent. Qua in parte pretereundum non videtur illud memorabile, quod nec scriptor, a quo ante alios ista decerpimus, sibi pretereundum estimavit, sub oculis suis gestum. Gallus quidam ante portam oppidi traditas ei ab intrinsecis picis ac sevi glebas in ignem iactabat; scorpione transfixus exanimatusque procubuit. Hunc iacentem unus e proximis transgressus, et periculi oblitus, eodem officio fungi cepit. Illo quoque pari ictu scorpionis occiso, mox successit tertius et tertio quartus, nec ante successionum talium finis fuit, quam, extincto igne depulsisque hostibus in oppidum, pugne etiam finis esset. Vercingetotandem, oppidanorum animis atque corporibus fatiga
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpetuo p̃pditi uirtute tñ ac ꝑseue¬
rãtia difficłtates suꝑante iuginti¬
quĩq dieb extruxerãt. ⁊ muriᷤᷤ ad mo¬
uerãt.⁊ galli decẽ milia ex oĩ gallia e¬
lectorũ hõiũ oppido ĩtruserãt. eo cõsi¬
lio ne uł solis biturigib salus publi¬
ca crederet᷑ uł seruati oppidi głria so¬
loꝵ eẽt biturigũ. s galloꝵ oĩu.⁊ actiᷤᷤ
sub t̾ram cuniculis ĩ cẽsoq ꝑ nocte
aggere ⁊ simł factis eruptiõib ro¬
mana castra ĩ magno discrimãe pesu¬
issent nͥ sũma ducis ꝓuidẽt. a eẽt occur¬
sũ. qui duas assidue legiones excuba¬
re ꝓ castris faciebat. harũ int̾uẽtu. ⁊
eoꝵ qui eiꝰdẽ iussu totis noctib ĩ opere
iugilabãt ⁊ flãme extĩcte ⁊ ĩ sultus ho¬
stiuĩ sũt repłsi. ⁊ excitati oẽs totis ex ca¬
stris ad auxiliũ cõuenerũt. Nec roma¬
na uirtute gallica ic̃ ꝑtinacia lẽtescebat.
Obstinati ĩ mortẽ ñ tm̃resistebãt. s e¬

Expanded text:
tute tamen ac perseverantia difficultates superante, vigintiquinque diebus extruxerant, et muris admoverant, et Galli decem millia ex omni Gallia electorum hominum oppido incluserant eo consilio, ne vel solis Biturigibus salus publica crederetur, vel servati oppidi gloria solorum esset Biturigum, sed Gallorum omnium. Et actis sub terram cuniculis, incensoque per noctem aggere, et simul factis eruptionibus, romana castra in magno discrimine posuissent, nisi summa ducis providentia esset occursum, qui duas assidue legiones excubare pro castris faciebat. Harum interventu et eorum, qui eiusdem iussu totis noctibus in opere vigilabant, et flamme extincte et insultus hostium sunt repulsi, et excitati omnes totis ex castris ad auxilium convenerunt. Nec romana virtute gallica ideo pertinacia lentescebat. Obstinati in mortem non tantum resistebant, sed e
Abbreviated transcription (Latin):
ut equitũ c̾tũ numerũ cõficiãt. obtẽꝑatũq illico
ẽ. qui dec̃ milia equitũ fuisse satis cõuenit. pedi
tatu sanc nõ alic ꝙ̃ quẽ hiuiss opꝰ eẽ ꝓfessus ẽ qui
atuagita miliũ erat. Nõ setii p̃lu fortunã totis
his copiis ex ꝑtuũ neq rẽ iuste cõmissurum
aciei u̾cigctorix aiebat. s qm̃ ab ũdaretequicatu
romanos pabule ex clusurũ. atq ita uiro armiᷤ
ĩuictos media acftne uicturũ. Neq artere lo¬
stẽ a fium̃tis s fruñta ip̃a conrũpere suis ꝑsu¬

Expanded text:
ut equitum certum numerum conficiant, obtemperatumque illico ut equitum certum numerum conficiant, obtemperatumque illico est. Quindecim millia equitum fuisse satis convenit: sane non alio, quam quem habuisset, opus esse professus est, qui octoginta millium erat; non se tamen prelii fortunam totis his copiis experturum neque rem iuste commissurum aciei Vercingetorix aiebat, sed, quoniam abundaret equitatu, Romanos pabulo exclusurum, atque ita viros, armis invictos, inedia ac fame victurum. Neque arcere hostem a frum
Abbreviated transcription (Latin):
liũ gallie toti tetiꝰ ĩstituit: Ad qd̾ ppli oes cõue¬
nere. p̃t iemos ac liugones trruerteq. ⁊ illo ᷤ
quidẽ duos amicitia cõtinuit romanoꝵ. lxs
tertios locoꝵ distãtia. ⁊ slius lalm. quẽ pacielũ¬
tur eo tpr̃e ab ĩcursib gerinanoꝵ. q̃ res toco
illos bello medios tenuit. ut ĩ neutrũ ꝑte incli¬
nit̾ dix. Cuiꝰ dearti pudore sułac inerore
cõsternati hedui ⁊ espe ĩxba tuecti tũ p̃rim̃¬
⁊ cogͦscere cesirẽ ceperũt. ⁊ fortuna suã. ñ tñ
ab ĩcepti resilie ausi hĩc cesaris hic galloru
metu. tũ pͥmũ qͦq tunudi adelescẽtes epore¬
dorix ⁊ uuridomar̾ indignãtes agͦscere pocue¬
rũt qͣnto eẽt honestiꝰ sul cesare tali iuro ⁊ de
eis ita mico. ꝙ sub u̾cĩgetorige a dusus cesane
militare. ¶ Ipe at p̾dem fact nẽ refectus qõq
est fortiꝰ cõtentoe reformat ipator u̾cĩgetorix suo
iã c̾tior destatu agit iã cuta fidentiꝰ edicitq õibus

Expanded text:
totius instituitur, ad quod populi omnes convenere, preter Remos ac Lingones Treverosque; et illos quidem duos amicitia continuit Romanorum, hos tertios locorum distantia et suus labor, quem patiebantur eo tempore ab incursibus Germanorum, que res toto illos bello medios tenuit, ut in neutram partem inclinitur. Cuius decreti pudore simul ac merore consternati Edui, et e spe improba deiecti, tum prim cognoscere ceperunt et fortunam suam, non tamen ab incepto resilire ausi hinc Cesaris, hinc Gallorum metu. Tum primum quoque tumidi adolescentes Eporedorix et Viridomarus indignantes agnoscere potuerunt, quanto esset honestius sub Cesare, tali viro et de eis militare. Ipse autem pridem factus, nunc refectus, quodque est fortius, contentione reformatus imperator Vercingetorix, suo iam de statu certior, agit iam cuncta fidentius, edicitque omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ad mnunitões obuiaᷤᷤ ꝑ ueniũt. qb dc̃o
citiꝰ trãsmissis trina hostiũ castra corri¬
puĩt. tãta celeritate ut uotimarꝰ unꝰ
e regulis galloꝵ dũ meridiaret᷑ ĩ lectu¬
lo dep̾hensus uix manꝰ militũ semisopi¬
aĩo de creuerat actũ uider receptui ca¬
ni imperat. substitit legio q̃ ꝓpĩ qua
erat. Alt̾a uͦ remotior seu signo ꝑ
distãtiã ñ audito seu feruõe martio
ĩpellẽte aĩos ꝙͣuis retinẽtib legatis
ꝗb hoc ab ĩꝑatoͬe mãdatũ erat ⁊ uirtu¬
ti ꝓpͥe ⁊ fuge hostiũ cõfisai ⁊ uictoriaꝵ

Expanded text:
ad munitiones obvias perveniut; quibus dicto ad munitiones obvias perveniut; quibus dicto citius transmissis, trina hostium castra corripiunt tanta celeritate, ut Votimarus, unus e regulis Gallorum, dum meridiaretur, in lectulo deprehensus vix manus militum semisopinimo decreverat, actum videt, receptui cani imperat. Substitit legio, que propinqua erat; altera vero remotior seu signo per distantiam non audito, seu fervore martio impellente animos, quamvis retinentibus legatis, quibus hoc ab imperatore mandatum erat, et virtut
Abbreviated transcription (Latin):
stis pplexis iter saxis. ⁊ suꝑ duplice
difficłtatẽ tria ibi hostuĩ castra crebre¬
q munitões ĩsederãt. s difficilia cunta
aliud eẽt acturꝰ ⁊ hac illac ꝑ tenebias
noctis magno strepitu discurtre iussi ᷤ
eꝗtib ⁊ ĩmixtis turbe mulionib gale¬
atis qͦ maior ac strepẽtior motus eẽt
õiumq aĩos errore ac pauore uario
atq ĩc̾ta expectatõe suspenderet. ⁊pe
hostib ĩ suspitõe trepidã adductis le¬
grtis legionũ ꝗd paret aperit. dicit iẽ
eẽ difficilẽ. docet ꝗd iniꝗtas locoꝵ ma¬
li habeat. quãtũq ꝑicłi. adu̾sũs quam
occasione ñ p̃lio sit utendũ. ut militeᷤ
gͦ suos cõtineãt monet atq ĩperat. ne
uł pugne uł p̃de dulcedine rapiãtur
qͦ ñ ex pedit. sic suos affat᷑ heduo̾ ascẽ¬
su alio ad portas oppidi ꝓ ficisci uibet.
Iñ suis militib signũ dat. quo accepto
rapidissime uũ ulłs ascẽsurꝰ uideretur

Expanded text:
stis perplexum iter saxis, et super duplicem stis perplexum iter saxis, et super duplicem difficultatem tria ibi hostium castra crebreque munitiones insederant. Sed difficilia cunctaquod aliud esset acturus, et hac illac per tenebras noctis magno strepitu discurrere iussis equitibus, et immixtis turbe mulionibus galeatis, quo maior ac strepentior motus esset, omniumque animos errore ac pavore vario atque incerta expectatione suspenderet, ipse, hostibus in suspicionem trepidam adductis, legatis legionum, quid paret, aperit, dicit rem esse difficilem, docet, quid iniquitas locorum mali habeat quantumque periculi, adversus quam occasione, non prelio, sit utendum. Ut milites ergo suos contineant, monet atque imperat, ne vel pugne vel prede dulcedine rapiantur, quo non expedit. Sic suos affatus, Eduos ascensu alio ad portas oppidi proficisci iubet; inde suis militibus signum dat. Quo accepto rapidissime, unde nullus ascensurus videretur,
Abbreviated transcription (Latin):
spẽ ꝓspioris euentꝰ occasio se ostẽdit. for¬
te eĩ ĩ eũ collẽ quẽ captũ ⁊ cõmunitũ ca¬
strisq minõib deputatũ fossaq maio¬
rib castris adiũctũ memorauimꝰ spͤtã¬
di grã cõscendẽti collis alter ab hostib
possessus apparuit uacuus custodibus.
ꝗb cõfertissimꝰ eẽ cõsueuerat. Tũ parũp
gradũ fixit admurãs.reiq cãm q̃siuit
ex ꝑfugis qui in dies ad cũ mlti ueni¬
chãt. Audit ex his qd̾ ab exploratõib
suis iã priꝰ audierat. Omnes inde
euocatos ad muiendos aditus loci
alteriꝰ cui maxime metuebũt.ꝙ iñ
planũ iter ess ad oppidũ. quẽ aditu si
romani caperẽt qui collẽ alterũ ia ha¬
lerẽt tũ sibi ꝓrsus obsessi ⁊ seclusi a su¬
is ⁊ exclusi ab oĩ libero discursu atq a
pabulo uidebant᷑. hoc audito recẽs cogi¬
tatio ꝑcussit repẽte aĩu locũ illũ occupan¬
di. Erat at ⁊ natura ⁊ manu hõiũ agge¬

Expanded text:
. Forte enim in eum collem, quem captum et communitum castrisque minoribus deputatum fossaque maioribus castris adiunctum memoravimus, spectandi gratia conscendenti collis alter ab hostibus possessus apparuit vacuus custodibus, quibus confertissimus esse consueverat. Tum parumper gradum fixit admirans, reique causam quesivit ex perfugis, qui in dies ad eum multi veniebant. Audit ex iis, quod ab exploratoribus suis iam prius audierat, omnes inde evocatos ad muniendos aditus loci alterius, cui maxime metuebant, quod inde planum iter esset ad oppidum; quem aditum si Romani caperent, qui collem alterum iam haberent, tum sibi prorsus obsessi et seclusi a suis et exclusi ab omni libero discursu atque a pabulo videbantur. Hoc audito, recens cogitatio percussit repente animum locum illum occupandi. Erat autem et natura et manu hominum agge
Abbreviated transcription (Latin):
obsides aliis ac stipendia pendentes uris furiti¬
mis ludibriũ accepissẽ nõ mͦ stipendio atq obsidi¬
b liberaui s sup̃ oĩs eui memoriã głriosos feci.
ita ut ex misera ⁊ miserabili fortuna ĩuidiosõ to¬
biliꝰ. Illi ar quib eẽt unis p̃coidiis affixa perfi¬
dia abiere. illico ⁊ uerboꝵ ⁊ rerũ oĩu ⁊ tati du¬
cis ĩmemores. Itaq statĩ ut nouiodunũ attige¬
rũt uͥ cesar heduoꝵ fidei credens. obsices ex oĩ
gallia ⁊ frum̃tũ ⁊ pecuniã rei .p. ⁊ sua ⁊excitꝰ¬

Expanded text:
obsides aliis ac stipendia pendentes, vestris finitiobsides aliis ac stipendia pendentes, vestris finitimis ludibrium, accepissem, non modo stipendio atque obsidibus liberavi, sed supra omnis evi memoriam gloriosos feci ita; ut ex misera et miserabili fortuna invidiosos tobilius. Illi autem, quibus esset imis precordiis affixa perfidia, abiere illico et verborum et rerum omnium et tanti ducis immemores. Itaque statim, ut Noviodunum attigerunt, ubi Cesar Eduorum fidei credens obsides ex omni Gallia et frumentum et pecuniam reipublice et
Abbreviated transcription (Latin):
a romanis ĩ pacriã ꝓfectũ.⁊ necessariũ ẽẽ ipõs pre¬
uenire. ut cõsiliis atq conatib eiꝰ occurrerẽt Nõ
fefellit cirtuspectissimi ducis acuiñ fucata adole¬
scenciũ orõ. Senserat iãpridẽ erga se nutantes
heduoꝵ aĩos. ⁊ hoꝵ iuuenũ leuitatẽ cͥtis i diciis
iã añ notauerat. neq ĩ dubiũ reuocabat. qn hoꝵ
ꝓfectio allatura eẽt alim̃ta ꝑfidie. eẽtq his pre¬
sentib latens ad huc ꝓditio eruptura maturius
Nle tñ aut liberũ comeatũ liberis hoĩb denegando
uideret᷑ iniuriꝰ aut ĩuitos detinendo paiud̾ cre¬
derer᷑ licentia dedit abeũdi. Digredientes uͦ sic al¬
loquit᷑. Et ite airamici. qñ sic libet. Nem̃tote at̃ ⁊
uĩis ciuib memorate si forsitan obliti cẽnt mea
ĩ illos ⁊ ppłi R. bñficia. ego eni nõ antiqua res ẽ
aiĩ paucos ãnos cũ uos hedui. humilos ⁊ conclu¬
sos ĩ oppidis agris fortuiusq õib amissis ꝑ uiz

Expanded text:
patriam profectum, et necessarium esse ipsos prevenire, ut consiliis atque conatibus eius occurrerent. Non fefellit circumspectissimi ducis acumen fucata adolescentium oratio. Senserat iam pridem erga se nutantes Eduorum animos et horum iuvenum levitatem certis indiciis iam ante notaverat, neque in dubium revocabat, quin horum profectio allatura esset alimenta perfidie, essetque, his presentibus, latens adhuc proditio eruptura maturius. Ne tamen aut liberum commeatum liberis hominibus denegando videretur iniurius, aut invitos detinendo pavidus crederetur, licentiam dedit abeundi. Digredientes vero sic alloquitur: Et ite, ait, amici, quando sic libet. Mementote autem et vestris civibus memorate, si forsitan obliti essent, mea in illos et populi romani beneficia. Ego enim, non antiqua res est, ante paucos annos quum vos, Edui, humiles et conclusos in oppidis, agris fortunisque omnibus amissis, per vim
Abbreviated transcription (Latin):
crãsfert. atq illis terrestre iter agẽtib ip̃e setũdo
flumiuis alueo lucetiã reperit. quo p̃cognito lestẽ
oppidũ iicenderũt pontesq oppidi qͦꝵ alter dextrã

Expanded text:
transfert atque, illis terrestre iter agentibus, ipse secundo transfert atque, illis terrestre iter agentibus, ipse secundo fluminis alveo Lucetiam repetit. Quo precognito, hostes oppidum incende
Abbreviated transcription (Latin):
q ad humeros madefactũ traduxit exercitum.
stib stupefactis aspectu ĩgentẽ ium fruiñti ac
pecõis late effusi adept̾ egetes rerũ oiu legioes
dispersa inter eos rerũ copia recreauir. ¶S
hec ab ĩperatere tã celeriter ꝙͣ felicit᷑ gererent᷑
legatꝰ uir fortissimꝰ labienꝰ in ꝑplexitatib ił¬
tis erat. ꝓfect̾ nepe cũ.iͦiͦi. legienib lutetiam
parisioꝵ q̃ ĩ insula secane sita erat uͥ nc̃ est totius
trãsalpine gallie famosior ciuitas fundata pari¬
sius magna ibi mltitudĩe hostiũ exceptus ⁊ neꝗcꝙͣ
tentato trãsitu replsus erat. S noctño iñ silentio
digressus inelodunũ uenit. eppidũ tũc senoniun.
⁊ nauib iuetis ĩ flumine int̾gressus ac pene ua¬
cuũ uactus locũ ꝙ pars maxͣ accolarũ lutetia ad
bellũ uissa ꝑrexerat. sine cõtradictõe aut ulla repu¬
gnãtia eũ cepic. In suꝑ amnẽ refecto põte cepiaᷤᷤ

Expanded text:
que ad humeros madefactum, traduxit exercitum. que ad humeros madefactum, traduxit exercitum. stibus stupefactis aspectu, ingentem vim frumenti ac pecoris late effusi adeptus, egentes rerum omnium legiones, dispersa inter eos rerum copia, recreavit. Dum hec ab imperatore tam celeriter quam feliciter gererentur, legatus, vir fortissimltis erat. Profectus nempe cum quatuor legionibus Lucetiam Parisiorum, que in insula Sequane sita erat, ubi nunc est totius transalpine Gallie famosior civitas fundata Parisius, magna ibi multitudine hostium exceptus, et, nequicquam tentato transitu, repulsus erat. Sed nocturno inde silentio digressus Melodunum venit, oppidum tunc Senonum, et, navibus inventis in flumine, introgressus ac pene vacuum nactus locum, quod pars maxima accolarum Lucetiam ad bellum iussa perrexerat, sine contradictione aut ulla repugnantia eum cepit. Inde super amnem refecto ponte, copias
Abbreviated transcription (Latin):
fluminis custodire qͦ cũ trãsitu ꝓhiberẽt. frumẽ¬
ta conũꝑe aut asportare. ut eũ si ñ ałi. saltẽ fame
repellerẽt. quã ĩ spem ualde illos ligeramnis eii¬
gebat liq̃factis auctꝰ niuib ut uadari nusꝙͣ posse
pediret. nicħ tñ aĩo deiectꝰ s ꝑfidia ĩ auctre̾s uer¬
tere cogitus celerandii statuit. ut si fieri posset
cũ hostib añ cõgrederet᷑ ꝙͣ eoꝵ copie ex oĩ gal¬
liarũ angulo cõuenirẽt. q̃ añ retioq ĩnumera¬
biles ⁊ ĩmense erãt. cõgitabat at̃ ligerĩ fcõ rap¬
tĩ põte trasire. Ad quẽ cũ die noctuq nũꝙͣ ĩ ter¬
cidit. Expeditissimi quidã equitũ suoꝵ uadũ
ĩ flumine repperere. altũ ꝗdẽ ac difficile. s ꝓ qͣ¬
litate tpris oportunũ. Itaq qd̾ ꝑsepe ⁊ fecerat
⁊ facturꝰ erat trãsusis ĩ flumine equis magͥrib
ꝗ udarũ p̾mũ ĩpetũ sustinerẽt saluũ ꝗde licer us¬

Expanded text:
fluminis custodire, quo eum transitu prohiberent, frumenfluminis custodire, quo eum transitu prohiberent, frumenta corrumpere aut asportare, ut eum, si non aliter, saltem fame repellerent; quam in spem valde eos Liger amnis erigebat, liquefactis auctus nivibus, ut vadari nusquam posse pediret. Nichil tamen animo deiectus, sed perfidiam in auctores vertere cogitans, celerandum statuit, ut, si fieri posset, cum hostibus ante congrederetur, quam eorum copie ex omni Galliarum angulo convenirent, que animmense erant. Cogitabat autem Ligerim, facto raptim ponte, transire. Ad quem quum, die noctuque, numquam intercidit. Expeditissimi quidam equitum suorum vadum in flumine reperiere, altum quidem ac difficile, sed pro qualitate temporis opportunum. Itaque, quod persepe et fecerat et facturus erat, transversis in flumine equis maioribus, qui undarum primum impetum sustinerent, salvum quidem, licet us
Abbreviated transcription (Latin):
deducter cõꝑto ꝙ licauictus al heduis cu ho¬
nore susceptus eẽt ⁊ magratuũ ac senatꝰ occũ¬
su missiq de amnicitia publice ad uertĩgetori¬
ge legati et sibi tp̃s audendi aliꝗo adueisse ra¬
ti nec cõtenti p̾da nͥ cruera crudelitate respersa
eẽt oppidi custedib ⁊ romanis negotiatorib
ad unũ cesis q̃cũq ibi reꝑta sũt tãꝙͣ bello uł he¬
reditace q̃sita equis int̾ se portõib diuiserunt.
p̃ter obsides qͦ ad magrat᷑ ab illis lib̾tati red¬
tendos deduxerũt. oppidũ uͦ ip̃ nõ sat ualidũ
extimãtes neqũ iuinanis utile ẽẽ poss flami
ĩmissis exusserũt. fruinti parte nauib quãtu
pauas horis licuit erat eĩ ĩ ripa ligeris oppidũ
auecra parte aquis aut flamis iniecta. neꝗd
penit᷑ romanis cãto ex oppido suꝑeẽt. Neq his
cõtenti duo illi egregii cesaris amici. colligere
oĩ ex parte p̃sidia. quib cesari obsisterẽt. ripas

Expanded text:
od Litavitus ab Eduis cum honore susceptus esset, et magistratuum ac senatus occursu, missique de amicitia publice ad Vercingetorigem legeti, et sibi tempus audendi aliquid advenisse rati, nec contenti preda nisi cruenta crudelitate respersa esset, oppidi custodibus et romanis negotiatoribus ad unum cesis, quecumque ibi reperta sunt, tamquam bello vel hereditate quesita equis inter se portionibus diviserunt preter obsides, quos ad magistratus ab illis libertati reddendos deduxerunt. Oppidum vero ipsum non sat validum estimantes, ne quando Romanis utile esse posset, flammis immissis, exurunt, frumenti parte navibus, quantum paucis horis licuit erat enim in ripa Ligeris oppidum, avecta, parte aquis aut flammis iniecta, ne quid penitus Romanis tanto ex oppido superesset. Neque his contenti duo illi egregii Cesaris amici, colligere omni ex parte presidia, quibus Cesari absisterent, ripas
Abbreviated transcription (Latin):
postremo hec eũ ad mortẽ usq ꝑduxit.
de quo suo dicet᷑ loco. Nũc cepta ꝓseqm̃
Itaq cesir etsi aĩos heduoꝵ plane noue¬
rat legatis tñ coꝵ ad se ueniẽtib beni¬
gnssimũ respõ sũ dedit. pp aliqͦt demen¬
tiũ uanitatẽ ñ se minꝰ urbẽ sibi caris¬
sima amare. nec posse sibi ĩ aiu ueni¬
re ut qͦs ip̃e tãtope diligat semꝑq di¬
lexerit ab his parciꝰ diligat᷑. hec legatiᷤᷤ¬

Expanded text:
postremo hec eum ad mortem usque perduxit. postremo hec eum ad mortem usque perduxit. De quo suo dicetur loco: nunc cepta prosequimur. Itaque Cesar, etsi animos Eduorum plane noverat, legatis tamen eorum ad se venientibus benignissimum responsum dedit: propter aliquot dementium vanitatem non se minus urbem sibi carissimam amare, nec posse sibi in animum venire, ut, quos ipse tanto opere diligat semperque dilexerit, ab iis parcius diligatur. Hec legati
Abbreviated transcription (Latin):
citͦq occisis ĩ diẽ posterũ uĩ maiore pa¬
rãt. S hec agẽtib atq parãtib nuntĩ
suꝑueĩt. dece̾ milia illa suoꝵ ĩ pt̃ate
cesaris ẽẽ. uix li tauictũ fuga creptu
euasisse. Tũ subito deiecti metu adtͥ¬
bunũ quẽ obsidebãt ultib mutatis s
ñ aĩs festinãt. factũ tem̾e sine cõsẽ¬
su ppłi excusãt de boꝵ direptõe u
diciũ ĩstituũt. Litauictũ fratresq
eiꝰ exilio cõdemnãt. bona publicant
sup his ad cesarẽ legatos mittunt
qui factũ purget uenia petãt. ⁊ hec oĩa nõ
fid s inctu agẽtes solita int̾im ĩ secreto
belli cõsilia agitabãt. urbesq finitimas
ad.irma ꝑ nũtios hortabant᷑. mille bñfi¬
cioꝵ atq honoꝵ memoĩa oxciderat. soliꝰ
cesaree meminenit dem̃tie. q̃ cũ oẽs ad
amorẽ atq obsequuĩ excitasse debuerit
mltos uidignũ ꝗdẽ ad iniurias excitauͭ.

Expanded text:
citroque occisis, in diem posterum vim maiorem pacitroque occisis, in diem posterum vim maiorem parant. Sed hec agentibus atque parantibus, nuntius supervenit: decem millia illa suorum in potestate Cesaris esse, vix Litavitum fuga ereptum evasisse. Tum subito deiecti metu ad tribunum, quem obsidebant, vultibus mutatis, sed non animis, festinant, factum temere sine consensu populi excudicium instituunt, Litavitum fratresque eius exilio condemnant, bona publicant, super his ad Cesarem legatos mittunt, qui factum purgent, veniam petant. Et hec omnia non fide, sed metu agentes solita interim in secreto belli consilia agitabant, urbesque finitimas ad arma per nuntios hortabantur. Mille beneficiorum atque honorum memoria exciderat: solius cesaree meminerant clementie. Que quum omnes ad amorem atque obsequium excitasse debuerit, multos indignum quidem ad iniurias excitavit;
Abbreviated transcription (Latin):
u̾i utiq faciẽ ñ hrent s more gẽtis
audita quelibet ꝓ cõꝑtis accipe solite
romanos ciues qui apd̾ eos ceu fidissĩgs
amicos seturi agebãt aut morte aut
seruitute damnauer̃t. bona dinpue¬
rãt. nil ĩpietatis omiserãt. Agitabant
aĩos latẽti odio accẽsos auaritia.ira. te¬
m̾itas. familiares pestes gentiũ illarũ.
⁊ addebat stimłos furõi cõuictolitamiꝰ
cesaris mun̾e sũmꝰ heduoꝵ magiatus
sũmꝰ romanoꝵ hostis ac cesaris. Ioꝵ
cõsilioꝵ auctor õiũ ⁊ pͥnceps. Is sua
spõte cõcitatũ ppł uerbis urgebar.
ut eo illos adduc̾et uñ reditus nlłs eẽt
ad samora cõsilia. Itaq ⁊ tribunũ mili¬
tũ marcũ aristiũ ⁊ negotiatoe̾s roma¬
nos fide data cabillone oppido eductos
ĩ itine cõtra fidẽ aggressi spoliãt. seq ĩ
locũ eminẽtẽ defensionis grã receptan¬
tes die noctuq cutũsistũt. ac mltis ultͦ

Expanded text:
veri utique faciem non haberent; sed more gentis veri utique faciem non haberent; sed more gentis audita quelibet pro compertis accipere solite, romanos cives, qui apud eos ceu fidissimos amicos securi agebant, aut morte aut servitute damnaverant, bona diripuerant, nil impietatis omiserant. Agitabant animos latenti odio accensos avaritia, ira, temeritas, familiares pestes gentium illarum, et addebat stimulos furori Convictolitanis, Cesaris munere summus Eduorum magistratus, summus Romanorum hostis ac Cesaris, horum consiliorum auctor omnium et princeps. Is sua sponte concitatum populum verbis urgebat, ut eo illos adduceret, unde reditus nullus esset ad saniora concilia. Itaque et tribunum militum Marcum Aristium et negotiatores Romanos, fide data Cabillone oppido eductos in itinere contra fidem aggressi spoliant, seque in locum eminentem defensionis gratia receptantes die noctuque circumsistunt, ac, multis ultro
Abbreviated transcription (Latin):
tiis heduũ missis ꝗ ꝓditionẽ li tauicti
suãq clem̃tiã nũtiarẽt seruatricẽ suoꝵ
ciuiũ qͦs occidere belli iure licue̾ĩt. ñ am¬
pliꝰ ꝙͣ tres horas noctis ad reꝗẽ sui dedit.
u̾itus credo ne nimio sopore marcesce¬
rẽt. iñ gergoniã redit. Duo interĩ ꝑicu¬
losa cõtigerãt. Nã ⁊ alu̾ni eo digresso
castra eiꝰ ĩuaserãt.⁊ castroꝵ latitudo ⁊
raucitas defensoꝵ ⁊ uis hostiũ rem
ĩ sũmũ discrim̃ adduxerat. Id se pͥmo
die passũ ꝓximoq passurũ atq ad id
se p̃parare cesan fabiꝰ nũtiauit. is ꝗ le¬
gatus ad castra remãserat. ⁊ hic illinũ¬
tiꝰ noctis ⁊ uie medio occurrit. ꝑꝑ quẽ
gressu addito accelerãs ad castra ñdũ
orto sole pueĩt Er hedui li tauicti de
suoꝵ cede nũtiis auditis ĩ furorẽ u̾si
oẽs nichil ampliꝰ expectãtes nilq
aliuo regrentes an fła eẽ possẽt que

Expanded text:
tiis Eduum missis, qui proditionem Litaviti tiis Eduum missis, qui proditionem Litaviti suamque clementiam nuntiarent, servatricem suorum civium, quos occidere belli iure licuerit, non amplius, quam tres horas noctis, ad requiem suis dedit, veritus, credo, ne nimio sopore marcescerent; inde Gergoniam rediit. Duo interim periculosa contigerant. Nam et Alverni, eo digresso, castra eius invaserant, et castrorum latitudo et paucitas defensorum et vis hostium rem in summum discrimen adduxerat: id se primo die passum proximoque passurum atque ad id se preparare Cesari Fabius nuntiavit, is, qui legatus ad castra remanserat; et hic illi nuntius noctis et vie medio occurrit, per quem gressu addito, accelerans ad castra nondum orto sole pervenit: et Edui, Litaviti de suorum cede nuntiis auditis, in furorem versi omnes, nichil amplius expectantes nilque aliud requirentes, an falsa esse possent, que
Abbreviated transcription (Latin):
illos impediat. ac retardet. graui õib¬
inhibitõe ꝓpõita nequẽ ꝓrsus occiderẽt
ñ seueri iudicis. s pii more patris casti¬
gare uolẽs ñ ꝑun̾e. Nominatĩ eporidori¬
gẽ ⁊ unidomarũ ire iubet. ⁊ suos alloꝗ.
ut uideãt cos cesos ñ ẽẽ sicut ꝓditor ille
cõfinxerat. Qui ubi ad heduos uenere
amicosq ⁊ notos copellare cepũt nemo
at̃ illos e toto agmine ñ ⁊ nou̾at ⁊ama¬
bat. ꝑcussit aĩos illico uera cõsideratio
senserũtq oes se p̾cipitẽ ĩ locũ sui duciᷤ
fraude ꝑductos. ꝓ iectis itaq statĩ ar¬
mis ⁊ ꝓtẽtis ad cesarẽ manib ceperũt
alta uoce erroĩs ueniã ĩplorare. litaui¬
ctus uͦ intelligẽs ĩ efficax suũ eẽ cõmen¬
tũ dimisso ex̾citu ampli ñ suo cũ clien¬
tib sius ꝗ eũ more gallico ĩ nlla deserere
potenãt fortuã equo stimlis adacto clã
dilabit᷑ ꝑuẽĩtq gergoniã. ¶ cesar nũ¬

Expanded text:
illos impediat ac retardet, gravi omnibillos impediat ac retardet, gravi omnibinhibitione proposita, ne quem prorsus occiderent, non severi iudicis, sed pii more patris castigare volens, non perimere. Nominatim Eporedorigem et Viridomarum ire iubet et suos alloqui, ut videant eos cesos non esse, sicut proditor ille confinxerat. Qui ubi ad Eduos venire amicosque et notos compellare ceperunt nemo autem illos e toto agmine non et noverat et amabat, percussit animos illico vera consideratio, senseruntque omnes se precipitem in locum sui ducis fraude perductos. Proiectis itaque statim armis et protentis ad Cesarem manibus, ceperunt alta voce erroris veniam implorare. Litavitus vero intelligens inefficax suum esse commentum, dimisso exercitu amplius non suo, cum clientibus suis, qui eum more gallico in nulla deserere poterant fortuna, equo stimulis adacto, clam dilabitur pervenitque Gergoniam. Cesar, nun
Abbreviated transcription (Latin):
tuor expeditissimis legionib castriᷤᷤ egͤ¬
dit᷑. q̃ tpr̃is exclusus ãgustiis nõ arcta¬
uit ut decuit. s ĩgẽti spatio p̃sidiũ exi¬
guũ ñ nͥ duarũ scilicet legionũ sub le¬
gato fabio dimisit. Añ oĩa tr̃ litaui¬
cti frẽs capi uisserat. Illi at̃ ut cũ frẽ ꝯ
uenerãt ad hostes paulo añ ꝓfugerãt.
Ita fraudẽ oĩ ex parte cõstãtẽ cesar in¬
telligens tãto ĩtentiꝰ cepto ꝓcedit itin̾e.
Inq ip̃o castroꝵ exitu horcat᷑ suos ne
noctño labore turbent᷑. cẽ eĩ ut ineptũ
tp̃s ad cũdũ sic necessariũ piũq iter.
⁊ debere pietatẽ me duritiẽ superare.
oĩbq alacritatẽ młtã atq eũdi cupi¬
ditatẽ gestu ac uoce signãtib ꝓfici
scit᷑. ⁊ ugĩtiquĩq milib passuũ ex¬
actis uidet. ab adu̾so ueniẽtẽ acie he¬
duoꝵ. p̃mittitq illis obiuã eꝗtatũ. ꝗ

Expanded text:
tuor expeditissimis legionibus castris egrtuor expeditissimis legionibus castris egreditur, que temporis exclusus angustiis non arctavit, ut decuit, sed ingenti spatio presidium exiguum nonnisi duarum scilicet legionum sub legato Fabio dimisit. Ante omnia tamen Litaviti fratres capi iusserat. Illi autem, ut cum fratre convenerant, ad hostes paulo ante profugerant. Ita fraudem omni ex parte constantem Cesar intelligens tanto intentius cepto procedit itinere, inque ipso castrorum exitu hortatus suos, ne nocturno labore turbentur, esse enim, ut ineptum tempus ad eundum, sic necessarium piumque iter, et debere pietatem vie duritiem superare; omnibusque alacritatem multam atque eundi cupiditatem gestu ac voce signantiblibus passuum exactis, videt ab adverso venientem aciem Eduorum premittitque illis obviam equitatum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
excitũ m̃titus erat ut diximꝰ. Ad hc̃
eporedorigẽ circa mediũ noctis huiꝰ ce
rei fama ꝑuen̾at. ⁊ quid litauictꝰ di¬
xiss quid egiss audiuit.⁊ ꝗd animo
uolu̾et cogitauit. Statĩ gͦ nlła mora in¬
terpõita cesarẽ adit. ⁊ ꝓditionẽ aꝑit. fu¬
turꝰ ip̃e mox ꝓditor. Re ut erat exposi¬
tas ducẽ orat. sua sapia tem̾ariis ⁊ ini¬
quis iuuenũ cõsiliis ut occurrat. nec ꝑ¬
mutat sibi ppłoq .R. amicissimã ci¬
uitatẽ paucoꝵ imo uniꝰ hõĩs mñdacio ali¬
enã fieri. p̃uidere eĩ se aĩo futurũ si tot
milia heduoꝵ ciuiũ se ad hostes duciᷤᷤ
licet fraude cõtulerĩt ut uix ciuitaᷤ rẽ
cõtemnat. Abscessit hoc nũtio somnus
cesari. cura a t̃ grauis accessit. ꝙ hedu¬
oꝵ res semꝑ ei cordi fuerat. ⁊ ꝑicłm ꝓ¬
uidebat.⁊ qm̃ celeritatẽ eximiã res po¬
scere uisa ẽ statĩ cũ toto eꝗtatu ⁊ quat¬

Expanded text:
exercitum mentitus erat, ut diximus. Ad hunc exercitum mentitus erat, ut diximus. Ad hunc Eporedorigem circa medium noctis huiusce rei fama pervenerat: et, quid Litavitus dixisset, quid egisset, audivit, et, quid animo volveret, cogitavit. Statim ergo, nulla mora interposita, Cesarem adit, et proditionem aperit futurus ipse mox proditor. Re, ut erat, exposita, ducem orat, sua sapientia temerariis et iniquis iuvenum consiliis ut occurrat, nec permittat sibi populoque romano amicissimam civitatem paucorum, immo unius hominis, mendacio alienam fieri; providere enim se animo futurum, si tot millia Eduorum civium se ad hostes, ducis licet fraude, contulerint, ut vix civitas rem contemnat. Abscessit hoc nuntio somnus Cesari, cura autem gravis accessit, quod Eduorum res semper ei cordi fuerat, et uoniam celeritatem eximiam res poscere visa est, statim cum toto equitatu et qua
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑/ o mens hoĩu ceca. ⁊ futuri ĩscia
se se illis adiũxerãt. eos li tauictus o¬
stendẽs digito occidamꝰ inꝗt hos latro¬
nes. paret᷑ statĩ impiis p̃ceptis. uix dũ
uerba finierat cõcursuq militũ crude¬
lit̾ ĩt̾fecti sũt. ⁊ direpta q̃ ferebãt oĩa
Neq hoc cõtentꝰ flagitio litauictꝰ ꝑ oẽs
heduoꝵ fines hũc rumorẽ spargit. sua¬
detq oĩb idẽ face̾ qd̾ ip̃e fec̾it. ut scelere
ĩplicitos uł errore impio a romana
disiũgat amicitia. ¶ Erĩt cum cesare
duo hedui adolescẽtes egregii. qͦꝵ supͣ
m̃tio ẽ ħita. eporedorix ꝓsapia ortꝰ
illustri. magneq int̾ suos potẽtie. et
uiridomarꝰ par grã atq etate. s gnͣe
lõge impar. hũc cesar sibi a diuitiaco
cõmẽdatũ ex imo ĩ altũ ualde ꝓuexe¬
irt. ita ut cũ eporedorige ip̃o de pͥoiͣta¬
te cõtenderet. de qͦꝵ cede li tauictꝰ apud

Expanded text:
rentur o mens hominum ceca et futuri inscia! rentur o mens hominum ceca et futuri inscia! sese illis adiunxerant: eos Litavitus ostendens digito: Occidamus, inquit, hos latrones. Paretur statim impiis preceptis. Vixdum verba finierat, concursuque militum crudeliter interfecti sunt et direpta, que ferebant, omnia. Neque hoc contentus flagitio Litavitus per omnes Eduorum fines hunc rumorem spargit, suadetque omnibus idem facere, quod ipse fecerit, ut scelere implicitos vel errore impio a romana disiungat amicitia. Erant cum Cesare duo Edui adolescentes egregii, quorum supra mentio est habita, Eporedorix, prosapia ortus illustri magneque inter suos potentie, et Viridomarus par gratia atque etate, sed genere longe impar. Hunc Cesar sibi a Divitiaco commendatum ex imo in altum valde provexerat ita, ut cum Eporedorige ipso de prioritate contenderet; de quorum cede Litavitus apud
Abbreviated transcription (Latin):
cũuenti ꝙ cũ aliinis clãdestina colloꝗa
habuissẽt p̃repta facłtate defensionis
occisi sũt. de fratrib meis ac ꝓpĩquis
loqui lacrimis impedior. oĩu siłis ẽ
fortuã. Si mͥ ñ creditis hos audite.
qͦs ex ea cede ñ romanoꝵ misericoͣdia
s ip̃oꝵ fuga sub traxit. Ad facienda
uerbis fidẽ subornati testes ꝓdeunt.
de cõficta histoi̾a nil mutantes. his
auditis territi oẽs exclamãt. litaui¬
ctũ orãt ut saluti oĩu cõsulat.: qͣsi
ñ facti inꝗt s cõsilii tp̃s sit.ñ ẽ de ieb
c̾tissimis cõsultandũ. ꝗnimus gͥ in¬
g̾goniã. ⁊ aliinoꝵ signis nr̃a signas
tãto scelere polluti ñ hic pectãdi finẽ
facturi. s ĩ nr̃am necẽ illico ut noᷤ ui¬
derĩt ruituri sĩt. Nortẽ itaq fugia¬
mꝰ. ⁊ qua dat᷑ ĩ p̃sens ulciscamͣ occisos.
Erãt ĩ comitatu romani ciues magnã
uĩ frum̃ti ⁊ cõmeatuũ reliqͦꝵ ad ca¬
stra cesaris deferẽtes. ꝗ ut tutiꝰ ꝓficisce¬

Expanded text:
is clandestina colloquia habuissent, prerepta facultate defensionis, occisi sunt. De fratribus meis ac propinquis loqui lacrimis impedior. Omnium similis est fortuna. Si michi non credite, hos audite, quos ex ea cede non Romanorum misericordia, sed ipsorum fuga subtraxit. Ad faciendam verbis fidem subornati testes prodeunt, de conficta historia nil mutantes. His auditis, territi omnes exclamant, Litavitum orant, ut saluti omnium consulat. Quasi non facti, inquit, sed consilii tempus sit, non est de rebus certissimis consultandum. Gergoniam et Alvernorum signis nostra signa tanto scelere polluti non hunc peccandi finem facturi, sed in nostram necem illico, ut nos viderint, ruituri sint? Mortemque igitur fugiamus, et, qua datur in presens, ulciscamur occisos. Erant in comitatu romani cives magnam vim frumenti et commeatuum reliquorum ad castra Cesaris deferentes, qui, ut tutius proficisce
Abbreviated transcription (Latin):
gistratu sũmo p̃diti ĩ sentẽtiã trãsiert̃.
s qm̃ ciuitatẽ bñficioꝵ cesaris obli¬
uisci posse nec sperabãt nec credibile ui¬
debat᷑ alia ad id uia fraudulẽtior est
inuẽta. stulta tñ ĩuentio. ⁊ ĩuetoͬib su¬
is digna. ea uͦ fuit hꝰ moĩ. Aux ilia q̃
ab heduis ad cesarẽ mittẽda mõstraui¬
mꝰ ut litauicto ducenda cõmitterent᷑.
id quidẽ ulło negotio ĩpetratũ ẽ. Isgͦ
p̃missis ad cesarẽ fr̃ib ꝗd de reliqͦ sĩt
acturi. cũ cisdẽ ordinat. Cũ gͦ romaniꝰ
castris cũ excitu ꝓpinqͣret neq iã ampliꝰ

Expanded text:
gistratu summo prediti in sententiam transierunt; gistratu summo prediti in sententiam transierunt; sed quoniam civitatem beneficiorum Cesaris oblivisci posse nec sperabant nec credibile videbatur, alia ad id via fraudulentior est inventa, stulta tamen inventio et inventoribus suis digna. Ea vero fuit huiusmodi: auxilia, que ab Eduis ad Cesarem mittenda monstravimus, ut Litavito ducenda committerentur. Id quidem nullo negotio impetratum est. Is ergo, premissis ad Cesarem fratribus, quid de reliquo sint acturi, cum eisdem ordinat. Quum ergo romanis castris cum exercitu appr
Abbreviated transcription (Latin):
to uelũ cause honestiõis obtendẽs ⁊ plus
se lib̾tati patrieq asserẽs debere ꝙͣ cesari ñ¬
nullis adolescẽtib nobilib ac supbis faci¬
le ꝑsuasit ut romane amicitie uĩclũ lene
discuterẽt. seq ñ solũ lib̾tati natos s im¬
perio memĩssẽt. unicã eẽ urbẽ heduoꝵ q̃
totiꝰ gallie uictoi̾am remoret᷑. ciꝰ exemplũ
sequi alias. hac ad cõe bonũ redeũte cet̾as
secuturas. nec romanis uͥ deĩceps pedẽ po¬
nãt ĩ gallia supesse. Neq uͦ p̃ter ignauiã
heduoꝵ ꝗcꝙͣ cause eẽ cur iomanos magis
hedui ꝙͣ iomani heduos de suis q̃onibuᷤᷤ
adeãt. Nõ hec ãpliꝰ toleranda eẽ. s cesari
ac romanis ostendendũ ⁊ liberos se ⁊ ui¬
ros ⁊ gallicos. Et cor ꝗdẽ adolescentium
pͥnceps erat lituuictus ꝗdã. eiꝰqͦ g̾mani
qui cito oẽs ñ cõsiliũ s auctorẽ consilii
extimãtes senioris atq potẽtioris ⁊ ma¬

Expanded text:
to velum cause honestioris obtendens, et plus to velum cause honestioris obtendens, et plus se libertati patrieque asserens debere, quam Cesari, nonnullis adolescentibus nobilibus ac superbis facile persuasit, ut romane amicitie vinculum leve discuterent, seque non solum libertati natos, sed imperio, meminissent. Unicam esse urbem Eduorum, que totius Gallie victoriam remoretur; eius exemplum sequi alias; hac ad commune bonum redeunte, ceteras secuturas, nec Romanis, ubi deinceps pedem ponant, in Gallia superesse; neque vero preter ignaviam Eduorum quicquam cause esse, cur Romanos magis Edui, quam Romani Eduos, de suis questionibus adeant; non hec amplius toleranda esse, sed Cesari ac Romanis ostendendum et liberos se et viros et Gallicos. Et eorum quidem adolescentium princeps erat Litavitus quidam eiusque germani, qui cito omnes non consilium, sed auctorem consilii estimantes, senioris atque potentioris et ma
Abbreviated transcription (Latin):
Ulla ẽ at̃ ĩ t̾ris ĩ cõcusa felicitas. Nescio
qͣmͦ ĩ ꝓcursu ierũ ad uota fluentiũ pro¬
Seris adu̾sa se ĩserũt. Cesare ad gͥgoni¬
amres agente nilo nͥ de hostib solicito
ꝑ idosa defectio uñ mĩme timebat᷑ eru¬
pit. Ciuitas heduoꝵ pͥma amica ppłi .R.
⁊ sui ducis ⁊ senatꝰ sepe decretis honestata
uit̾q oẽs imo p̃ oĩb gallicis urbib sũmo
semꝑ ĩ honõe ħita de rebellione quis ħ ũꝙͣ
crederet cogitauit. In itiũ rebellionis a cõ¬
uictolitaue illo quẽ cesar aũ paucos dicͤ
ĩ ciuiliũ seditionũ dirẽptione p̃tulerat. o
ꝙͣ facile ĩgratis aĩs magnoꝵ licet atq re¬
centiũ bñficioꝵ subrepit obliuio. Ille se¬
quidẽ bñficio cesaris obstrictũ fassus ꝙ si¬
bi iustissiã tũ fauiss ĩ cã. omissa m̃tione
petiuue quã ut romaius fidẽ frang̾et ab
alu̾nis acceperat. cũ ulła sit turpior perfi¬
dia ꝙͣ cui auaritia causã dedit fedoq ꝓpoĩ¬

Expanded text:
ulla est autem in terris inconcussa felicitas. Nescio quomodo, in procursu rerum ad vota fluentium, prosperis adversa se inserunt. Cesare ad Gergoniam res agente nilque, nisi de hostibus, sollicito, periculosa defectio, unde minime timebatur, erupit. Civitas Eduorum, prima amica populi romani et sui ducis et senatus, sepe decretis honestata interque omnes, immo pre omnibus gallicis urbibus, summo semper in honore habita, de rebellione quis hoc unquam crederet? cogitavit. Initium rebellionis a Convictolitane illo, quem Cesar ante paucos dies in civilium seditionum diremptione pretulerat. O quam facile ingratis animis magnorum licet atque recentium beneficiorum subrepit oblivio! Ille siquidem beneficio Cesaris obstrictum se fassus, quod sibi iustissima tamen favisset in causa, omissa mentione pecunie, quam, ut Romanis fidem frangeret, ab Alvernis acceperat, quum nulla sit turpior perfidia, quam cui avaritia causam dedit, fedoque proposi
Abbreviated transcription (Latin):
rat ostẽtatõe t̾rifica. q̃ hostes facile so
mis collis unꝰ quẽ si romani occupas¬
sent poterãt hostes ⁊ aquatoe ⁊ pabulo
ĩpediri. Is collis ꝙ cet̾is õib difficilior erat
atq p̃ruptior negligentĩ seruabat᷑. s uir¬
tuti nil usꝙͣ difficile. nil p̃ruptũ. Loci huiꝰ
oportuntatẽ cõspicat᷑ cesar ñ misit ꝗ eu
caperẽt. s ꝑ se ip̃ nocte ĩtẽpesta ꝓfectꝰ ex
castris ascensũ luce media uix accessi¬
bilẽ suꝑauit. ⁊ repẽtinꝰ adueniẽs depł¬
so iñ p̃sidio hostili occupauit collẽ. ⁊ ca¬
stra ibi minora cõstituit. quib duas
legiones assignauit. ⁊ũ duplicẽ fossam
duodenos pedes seu altitudinis hñtẽ a mi
nlła uis hostiũ uetare posset. qn ĩt̾ se libe¬
re cõmigrarẽt. sic ad uctõia pnaoĩa uidebãt᷑.¬

Expanded text:
rat ostentatione terrifica, que hostes facile solrat ostentatione terrifica, que hostes facile solsent. Erat ex plurimis collis unus, quem si Romani occupassent, poterant hostes et aquatione et pabulo impediri. Is collis, quod ceteris omnibus difficilior erat atque preruptior, negligentius servabatur. Sed virtuti nil usquam difficile, nil preruptum. Loci huius opportunitatem cunspicatus Cesar non misit, qui eum caperent, sed per se ipsum nocte intempesta profectus e castris ascensum luce media vix accessibilem superavit; et repentinus adveniens, depulso inde presidio hostili, occupavit collem, et castra ibi minora constituit, quibus duas legiones assignavit. Tum duplicem fossam duodenos pedes seu altitudinis seu latitudinulla vis hostium vetare posset, quin inter se libere commigrarent. Sic ad victoriam prona omnia videbant
Abbreviated transcription (Latin):
egens oꝑe cõfestĩ reficit. ⁊ traductis legiõĩb
castra cõmunit. p̃missasq legiones ad se
e uestigio reu̾ti iubet. Inclłigens se delusu
u̾cĩgetorix. amoto obice quo ab hoste sepa¬
rabat᷑. ne ĩuitus ad pugnã cogi poss ex
co ip̃o loco uͥ erat dũ reditũ legionũ ⁊ ꝓpͥũ
uidit errorẽ magnis cursib ĩ anteriora
cõtendit. quẽ ũ segniꝰ sua ꝑ uestigia cesar
inseꝗt᷑. quĩtoq dic gergoniã ꝑueĩt ⁊pri¬
mo statĩ ad uẽtu leue p̃lĩ eq̃stre cõmissu
s nil ĩ eo memorabile gestũ est. Cesar ur¬
bẽ altissiõ ĩ mõte sitã ⁊ accessu ab oĩ parte
difficilẽ speculat̾ ⁊ agnoscẽs ñ exigui tẽ¬
poris opꝰ eẽ/ oppugnatoẽ differenda sta¬
tuit donec curã rei frum̃tarie ⁊ cõmeati¬
b ĩpendiss. u̾cĩgetorix singłos ppłos ĩ sĩ¬
gulis collib gergonie cͥcũfusis explicue¬

Expanded text:
egens opere, confestim reficit; et traductis legionibus, egens opere, confestim reficit; et traductis legionibus, castra communit, premissasque legiones ad se e vestigio reverti iubet. Intelligens se delusum Vercingetorix, amoto obice, quo ab hoste separabatur, ne invitus ad pugnam cogi posset, ex eo ipso loco, ubi erat, dum reditum legionum et proprium vidit errorem, magnis cursibus in anteriora contendit. Quem non segnius sua per vestigia Cesar insequitur, quintoque die Gergoniam pervenit, et primo statim adventu leve prelium equestre commissum, sed nil in eo memorabile gestum est. Cesar urbem altissimo in monte sitam et accessu ab omni parte difficilem speculatus, et agnoscens non exigui temporis opus esse oppugnationem differendam statuit, donec curam rei frumentarie et commeatibus impendisset. Vercingetorix singulos populos in singulis collibus Gergonie circumfusis explicue
Abbreviated transcription (Latin):
alicubi clauer nom̃ ĩuenio. Itaq ꝑueni¬
ens ⁊ p̃dusos aditꝰ ⁊ adu̾sa ĩ ripa obambu¬
lãtẽ hostẽ repperit. hoc ĩ statu p̃mebĩt uarie
duces cure. u̾igetorix nequem cesare pon¬
tib refic̾e̾t mnetuebat. cesar uͦ ne fluminiᷤᷤ
aluco pp̃editꝰ qd̾ uadari añ autumnum
ñ soleat otiosã ag̾e cogeret᷑ cstatẽ. omne
tñ ĩcõmodũ uicit ducis ĩgeniũ. siqde p̃¬
missis e regione õib ĩpedim̃tis ⁊ qͣttuor
legionib additisq cohortib aliqͦt ut con
cis abditis cũ duab tm̃ q̃ suꝑerãt legionib
se tenuit. suisq ut ꝙͣ lõgissime ꝓederẽt atq
ita a se hostẽ distraherẽt ĩꝑauit. tũc hoste
digiesso ⁊ romani ex̾citus iter obseruãte ut
uͥcũq trãsire uolẽtib obuiaret locũ uacu¬
um relictũ cesar occupat. atq e põtib unu
cuiꝰ pars ima uisa ẽ ĩtactior minorisq

Expanded text:
alicubi Claver, nomen invenio. Itaque pervenialicubi Claver, nomen invenio. Itaque perveniens et preclusos aditus et adversa in ripa obambulantem hostem reperit. Hoc in statu premebant varie duces cure: Vercingetorix, ne quem Cesar e pontibus reficeret, metuebat; Cesar vero, ne fluminis alveo prepeditus, quod vadari ante autumnum non soleat, otiosam agere cogeretur estatem. Omne tamen incommodum vicit ducis ingenium. Siquidem, premissis e regione omnibus impedimentis et quatuor legionibus additisque cohortibus aliquot, ut conscis abditis cum duabus tantum, que supererant, legionibus se tenuit, suisque, ut quam longissime procederent atque ita a se hostem distraherent, imperavit. Tunc hoste digresso et romani exercitus iter observante, ut ubicumque transire volentibus obviaret, locum vacuum relictum Cesar occupat, atque e pontibus unum, cuius pars ima visa est intactior minorisque
Abbreviated transcription (Latin):
rũ nobilissimũ ⁊ totiꝰ gẽtis potẽtissimũ
cũ creatũ cõtra leges c̾tis testimonii de¬
p̃hendiss cedere cõuictolitauẽ uͦ rite
ꝑ sac̾dotes more patrio ĩstitutũ p̃esse
magistratui impauit. ob teꝑatũq p̃cep¬
to est sine ullo murmure aut querela.
hortat᷑ dehĩc heduos ut ciuilib discordiis
abstinerẽt. q̃ pestifere semꝑ magnis urbi¬
b ac funeste sũt. utq ĩ p̃sens bellũ auxi¬
la q̃ possent mutterẽt. deuicta gallia digna
a se p̃mia ꝑcepturi. equitat᷑ ab his oĩs ⁊ de¬
cẽ milia peditũ ut sibi miterent᷑ obtinuit.
Tũc ex̾citũ duas distribuit ĩ partes. qͣnuoͬ
legiones ⁊ partẽ ñ exiguã eꝗtat᷑ sub labi¬
eno ĩ senones atq parisios direxit. Ip̃e cum
sex legionib ⁊ reliqͦ eꝗtatu ĩ alu̾nos rediit.
ꝓrexitq gergoniã.¬
¶ uertingetorix ad¬
uẽtu cesaris p̃cognito qua trãscũdũ illi
nou̾at oẽs fluuii põtes fregit. cui laber

Expanded text:
ssimum, quum creatum contra leges certis testimoniis deprehendisset, cedere, Convictolitanem vero, rite per sacerdotes more patrio institutum, preesse magistratui imperavit; obtemperatumque precepto est sine ullo murmure aut querela. Hortatus dehinc Eduos, ut civilibus discordiis abstinerent, que pestifere semper magnis urbibus ac funeste sunt, utque in presens bellum auxilia, que possent, mitterent, devicta Gallia, digna a se premia percepturi, equitatus ab his omnis et decem millia peditum, ut sibi mitterentur, obtinuit. Tunc exercitum duas distribuit in partes: quatuor legiones et partem non exiguam equitatus sub Labieno in Senones atque Parisios direxit, ipse cum sex legionibus et reliquo equitatu in Alvernos rediit perrexitque Gergoniam. Vercingetorix, adventu Cesaris precognito, qua transeundum illi noverat, omnes fluvii pontes fregit, cui Laber,
Abbreviated transcription (Latin):
capto adhũc modũ oppido cesar statĩ
equites suos cõtra equitatũ hostiñ ad¬
uentãtẽ educit. ⁊ illos eq̃stri p̃lio cõser¬
to młta cũ eoꝵ strage uicit ⁊ ĩ fugã u̾tit
In qua uictoĩa ne pͥuemꝰ sua laude bar¬
sib cesare nulitabãt atq ab ip̃o pͥncipio
secũ erãt oꝑa fuit egregia. ab eo ei ĩmis¬
si labor̃tib aliis in tpr̃e subuenerũt
fregerũcq gallos repentino impetu. hec
uidentes e menib oppidani spe auxilii
amissa urã cesaris metuẽtes eos ꝗ tumł¬
tũ excitauerãt iĩctos ad cũ deduxerũt
ceptãq deditoe ꝑegerũt. Ip̃e at̃ his ꝑactiᷤᷤ¬

Expanded text:
Capto ad hunc modum oppido, Cesar statim Capto ad hunc modum oppido, Cesar statim equites suos contra equitatum hostium adventantem educit, et illos, equestri prelio conserto, multa cum eorum strage viarsub Cesare militabant atque ab ipso principio secum erant, opera fuit egregia. Ab eo enim immissi, laborantibus aliis, in tempore subvenerunt fregeruntque Gallos repentino impetu. Hoc videntes e menibus oppidani, spe auxilii amissa, iram Cesaris metuentes eos, qui tumultum excitaverant, vinctos ad eum deduxerunt, ceptamque deditionem pe
Abbreviated transcription (Latin):
ut dimitteret᷑ instabat. acq obnixꝰ ora¬
bat friuolas p̃tendẽs p̃cib rões. hĩc me¬
tũ maritumi fastidii. qd̾ tã paruomariᷤ
ĩ spatio utiq magnũ eẽ ñ poterat. hĩc
religionẽ nescio quã suã. qua se naui¬
gare ꝓhibitũ asserebat. Cesar qui non
nẽ iniustã cõstãtissime repulit. Ille ĩ di¬
gnãs cirtuire pͥncipes ac terrere ⁊ neł
qua ir̃e cesarẽ seq̃rent᷑ hortari. callido
eĩ cõsilio id agi ut gallia suis pͥncipib
spoliata faciliꝰ iugũ romane seruitutt᷑
exciperet. duc̾c illos secũ uelle ñ ꝙeis
egeat. s ut qd̾ ĩ galliis ñ auderet trans
mare deductos int̾ficiat. Mouebãt he
uoces ĩfirmoꝵ aios. ita ut aliqͦs iura¬
m̃to astrĩgeret q̃ coĩ patrie utilia eẽnt
ut coĩ cõsilio gererent᷑. neq ĩ oĩb roma¬
noꝵ ĩꝑ io ut doꝵ pareret᷑. Nichil hoꝵ ce¬
sare latebat. ueꝵ ado diuitiacũ ⁊ hedu

Expanded text:
ut dimitteretur, instabat, atque obnixus orabat, frivolas pretendens precibus rationes, hinc metum maritimi fastidii, quod tam parvo maris in spatio utique magnum esse non poterat, hinc religionem nescio quam suam, qua se navigare prohibitum asserebat. Cesar, qui nonnem iniustam constantissime repulit. Ille indignans circumire principes ac terrere, et, ne qua ratione Cesarem sequerentur, hortari: callido enim consilio id agi, ut Gallia suis principibus spoliata facilius iugum romane servitutis exciperet; ducere illos secum velle, non quod eis egeat, sed ut, quod in Galliis non auderet, trans mare deductos interficiat. Movebant he voces infirmorum animos, ita ut aliquos iuramento astringeret, que communi patrie utilia essent, ut communi consilio gererentur, neque in omnibus Romanorum imperio, ut deorum, pareretur. Nichil horum Cesare