comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
laborantib &e ipse labori insisteret: festinus
ad locum cũ filiis uenit : impleturus qͦd fue¬
rat iissus. Quo cũ ꝑuenisset: fretus auxilio
sc̃i michaelis archangłi : qͦd humana non po¬
terat untus. mirum in modum tam facile
molem tante magnitudinis remouit: ut nul¬
lum pondus inibi ẽẽ iuideret᷑. At om̃s in cõmu¬
ne collaudantes dm̃. scmq arihangłm micha¬
elem: cepto attentius insistebant oꝑi. Cumq
iam dictus ep̃c de magnitudine fabrice con
struende adhuc dubius cogitaret: nocte me¬
dia sicut. quondam gedeomi insignũ uictorie.
ros iacuit supͣ uerticem montis: ubi autem
fundamenta locanda erant. siccitas fuit: dictũ¬
q ẽ ep̃o. Uade: & sicut signatũ uicieris funda¬
menta iace. Qui statim omiꝑ ctenti deo gr̃ãs
tͥitruxit ꝙ fabricam. ñ culmine subtilitatis
celsam. s in modũ cripte rotundam: centũ
ut estimabat᷑ hominũ capacem: illiꝰ in mon¬

Expanded text:
laborantibus et ipse labori insisteret, festinus laborantibus et ipse labori insisteret, festinus ad locum cum filiis venit, impleturus quod fuerat jussus. Quo cum pervenisset, fretus auxilio sancti Michaelis archangeli, quod humana non poterat virtus, mirum in modum tam facile molem tantae magnitudinis removit, ut nullum pondus inibi esse videretur. At omnes in commune laudantes Deum sanctumque archangelum Michaelem, coepto attentius insistebant operi. Cumque jam dictus episcopus de magnitudine construendae fabricae adhuc dubius cogitaret, nocte media, sicuti quondam Gedeoni in signum victoriae, ros jacuit super verticem montis; ubi autem fundamenta locanda erant, siccitas fuit, dictumque est episcopo: Vade, et sicut signatum videris, fundamenta jace. Qui statim omnipotenti Deo gratias Exstruxit itaque fabricam non culmine sublimitatis celsam, sed in modum cryptae rotundam, centum ut aestimatur hominum capacem, illius in mon
Abbreviated transcription (Latin):
usq hodie petra qͣsi digito hominis inscripta.
ca in hunc modum ẽ responsione dictatus.
ut loco eo edificaretur edes. quo merat tan¬
rus abscondite religatus. Cumq de loci reqͥre¬
ret amplitudine. uł qͣntitate : eisdem cogno¬
uit responsis. edificationi eum debere statue¬
re modum: quẽ uideret iuuencũ pedibus¬
in circuitu ꝓtruisse. Dost hec quoq ussum
ẽ: ut suo p̃reptus dño restitueret᷑ taurus. ue
nerabilis ep̃c At iussione certissimꝰ: cũ hymnis
& laudib p̾dictim locum ingressus. exertere
imꝑatum opus adgͥssus est. Congregataq ru¬
sticoꝵ maxima multitudine. locum purgauit
cuius meddio due maxime p̾minebant rupes:
quas oꝑantium multoꝵ mouere ñ poterant
manꝰ: nec a suo diuellere statu. Qui cũ diu
hererent. nec omnino qͥd deberent facere in¬
cuta uisio apparuit cuidam homini nomine
filus ampliatus : magnum inter suos tenebat
dignitatis locum. Hic gͦ ꝑ iuisũ monitus. ut cũ

Expanded text:
s petra quasi digito hominis inscripta, ca in hunc modum est responsione dictatum, ut loco eo aedificaretur aedes, quo inerat taurus absconditus et religatus. Cumque de loci requireret amplitudine vel quantitate, eisdem cognovit responsis aedificationi eum debere statuere modum, quem videret juvencum in circuitu protrivisse. Post haec jussum est ut suo praereptuepiscopus, de visione certissimus, cum hymnis et laudibus praedictum locum ingressus, exercere imperatum opus aggressus est: congregataque rusticorum maxima multitudine locum purgavit, cujus medio duae praeeminebant rupes, quas operantium multorum movere non poterant manus, nec a suo divellere statu. Qui cum diu haererent, nec omnino quid facerencuta visio apparuit cuidam homini nomine , qui duodecim filiis ampliatus magnam inter suos tenebat dignitatis gloriam. Hic ergo per visum monitus ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
dñi nr̃i iħu xp̃i simulq beatissimi archangłi
agnoscere ualeret deliberationem. Contigit
in eiusdem deponeret saxi cacumine : ut dũ
is qui amiserat inuencum .i. pperiendi ad¬
mutteret spem: et turpe latrunculus lucrũ
essiceret et eodem sntesta tertio admonitione

Expanded text:
i Jesu Christi simulque beatissimi archangeli agnoscere valeret deliberationem. Contigit in ejusdem deponeret saxi cacumen, ut dum is qui amiserat juvencum, reperiendi amitteret spem, turpe latrunculus lucrum efficeret ex eodem. Interea tertia admonitione
Abbreviated transcription (Latin):
iudeoꝵ. Xp̃o uͦ dño in ꝓpria ueniente atq
a suis nõn recepto. quin potius ꝓdito ⁊ ipso
ad patrem remeante. aboletur obseruatio
pͥsce legis. constabilitur annuntiationis e¬
uanglice admirabile sacramentũ: dum exe¬
unte ꝑ omnẽ terram sono apłico ⁊ cermomie
tͣnsteruntur sacroꝵ. ꝑ ministeria apłoꝵ. Auit̃
eñi bystorie eccłiastice: qͥd post passionẽ ce
ascensionem dñi add celos. post dii expectatã

Expanded text:
isto vero Domino in propria venienti, atque a suis non recepto, quin potius prodito, ipso ad Patrem remeante, dum aboletur observatio priscae legis, constabilitur annuntiationis evangelicae admirabile sacramentum, dum exeunte per omnem terram sono apostolorum, caeremoniae transferuntur sacrorum per ministeria angelorum. Aiunt etenim historiae ecclesiasticae quod post passionem et ascensionem Domini ad
Abbreviated transcription (Latin):
archangłi michaelis uenerationi: mare qͦd
longe distabat paulatim assurgens. omnemq
silue magnitudinem uirtute complanauit¬
sua: & in harene sue formam cuncta redegit:
p̾bens iter popło terre. ut enarrent mirabilia
dei. Iam uero ad illud ueniendũ ẽ: qualiter
idem beatoꝵ pͥnceps spũum. angłica reuela¬
tione dedicauerit p̾dictum locum.
cum religiosissimꝰ et deo amabilis
prefate urbis antistes. autbertus nomine. so¬
pori se dedisset : admonitus ẽ angłica reuela¬
tione. ut in iam dicta sũmitate montis locũ
admonitus ẽ uisione. qͦd ꝑficeret qͦd iubebat᷑.

Expanded text:
archangeli venerationi, mare quod archangeli venerationi, mare quod longe distabat paulatim assurgens, omnem silvae magnitudinem sua virtute complanavit, et in arenae suae formam cuncta redegit, praebens iter populo terrae ut enarrentur mirabilia Dei. Jam vero ad illud veniendum est, qualiter idem beatorum princeps spirituum angelica revelatione dedicaverit praedictum locum. cum religiosissimus et Deo amabilis praefatae urbis antistes Autbertus nomine sopori sese dedisset, admonitus est angelica revelatione, ut in jam dicti summitate loci sancti admonitus visione, quo perficeret quod jubebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
locus sicut a ueracib cognoscere potumꝰ narra¬
torib ab opacissima claudebatur silua: longe
ab occeani ut estimatur estu milib distans
trib: aptissima p̾bens latibula ferarum. Et
qͥa secretiora celi ꝑ contemplationis subtilita¬
tem rimare uolentib. gratissima ẽẽ solent re¬
tasse comperimus monachos: ubi etiam nẽ
usq due extant eccłie. pͥscorum manu constru¬
cte. Nam ipsi monachi ibidem dño seruientes :¬
dispensatione cuncta regentis dei. sustentaban¬
anstenacus: taliter eis ferente auxiliũ. Nam
ut illis sine quo humana ñ potest exigi uita
cdeerat uictus ⁊ fumo signifero discurrente. altaq
celi petente. onerabat ase lum dapib dilectio¬
ne uera farcitis: sicq duce inuisibili breuiora
ꝑ loca ibat &e inuia ac recuibat ⁊ ferens dñi ns¬
su que erant illis necessaria. S qͥa hic locus
nutu dei futuro parabatur miracło. sc̃ĩq sui

Expanded text:
locus, sicut a veracibus cognoscere potuimus narralocus, sicut a veracibus cognoscere potuimus narratoribus, opacissima silva claudebatur longe ab Oceani ut aestimatur aestu millibus distans sex, altissima praebens latibula ferarum. Et quia secretiora coeli per contemplationem subtilitatis rimari volentibus gratissima esse solent retasse comperimus monachos, ubi etiam usque nunc duae exstant ecclesiae priscorum manu constructae. Nam ipsi monachi ibidem Domino servientes dispensatione cuncta regentis Dei sustentabaniacus  Beauvoir  taliter eis ferente auxilio. Nam ut illis sine quo humana non potest exigi vita, deerat victus, fumo signifero discurrente altaque coeli petente, onerabat asellum dapibus dilectione vera farcitis: sicque duce invisibili praevio, per loca ibat invia, ac redibat ferens Domini jussa illisque necessaria. Sed quia hic locus Dei nutu futuro parabatur miraculo sanctique sui
Abbreviated transcription (Latin):
morem tumuli. quasi ab arenis em̾gens in
altum. in spatio ducentoꝵ cubitoꝵ porrigit᷑.
oceano undiq cinctus. Qui locus angustum
admirabilis insule p̾bet spacium ⁊ mter ostia
situs. ubi immergunt se mar flumina. segia
Longitudine uͦ ac latituaie a radice qua
p̾minet ñ multũ distat: ut cognoscitur ab
eo oꝑe saluatum. immo seruatũ ẽ humani
sex distans milib et occasum ꝓspectans: abrica¬
tensem pagum dirimit a britannia. Nulla ibi
exerceri ualet actio mundialis His solis congru¬
us extat locus: qui xp̃m sedule uenerari dispo¬
nunt. Et hos suscipit: quos ad ethera ardens
uirtutũ amor euehit. Copia piscium inibi re¬
peritur: qͣm plumoꝵ aqua fluminũ marisq
infusione congerit᷑ Ocul uͦ cernentib: nilfore
aliud qͣm spaciosa quedam immo uͦ speciosa
turris iudetur. S: et mare recessu suo. deuoto
popłe bis in cuie desideratũ iter p̾bet: beati pe¬
tentib limina archangłi michaelis. Qui pͥmũ

Expanded text:
morem tumuli quasi ab arenis emergens in morem tumuli quasi ab arenis emergens in altum, in spatio ducentorum cubitorum porrigitur, Oceano undique mari cinctus locus, angustum admirabilis insulae praebet spatium inter ostia situs, ubi immergunt se mari flumina Segia Longitudine vero ac latitudine a radice qua prominet non multum distat ut conjicitur ab eo opere quo salvatum, imo servatum est humani  Avranches  sex distans millibus, occasum prospectans, Abrincatensem pagum dirimit a Britannia. Nulla ibi exerceri valet actio mundalis; his solis congruus exstat locus, qui Christum sedule venerari disponunt: et hos suscipit, quos ad aethera ardens virtutum amor evehit. Copia tanta piscium ibidem reperitur, quae plerumque fluminum marisque infusione congeritur. Procul vero cernentibus nihil aliud fore quam spatiosa quaedam, imo speciosa turris videtur. Sed et mare recessu suo devotis populis bis inde desideratum iter praebet beati petentibus limina archangeli Michaelis, qui primum
Abbreviated transcription (Latin):
ium p̾nunciauerat eloqͥo. cũ fletu huma¬
nitatis: eccła apud ierosolimam monitu
diritatis ꝑ cunctum orbem gentib eun¬
ystolaretur diem: sacerdotib solitas extubi¬
as obseruantib ⁊ noces subitas ingiles audi¬
unt dicentes. Migremꝰ ex his sedib:. Uoces u̾
subite ꝑ angłos emisse. que enuntiauerunt
beatoꝵ sp̃uum demigrationem: angłicum
ministeriũ insinuarunt ad eccłiam gentiũ
tͣnfferendum. Ex quib patenter insinuatur.
qͦd beatus michael archangłs ministenum
qͦd exertuerat in dei quondam popło ⁊ idem
sortitus sit apud gentium electionem. Hec ita
esse deuotio credit fideliũ: ꝓpter ostensionem
signoꝵ. Notum eñi le fieri uoluit mortalib
etatis nr̃e temporib quo se humanũ genus
in electoꝵ spũum societate cognosceret ddeuo¬
catum. Beniq animadutendum ẽ qͦ myste¬
no locum mortalib p̾uiderit in uartib oc¬
ciduis: uibi ex om̃ orbe confluit. uenerant᷑
angłicum imploratura subsidium. religiosa
multitudo fidelium.

Expanded text:
rum praenuntiaverat eloquio cum fletu humanitatis, Ecclesia apud Hierosolymam monitu Divinitatis per cunctum orbem gentibus evanivitatis praestolaretur diem, sacerdotibus solitas excubias observantibus, voces subitas vigiles audivit dicentes: Migremus ex his sedibus. Voces vero subito per angelos emissae, quae enuntiaverunt beatorum spirituum demigrationem, angelicum ministerium insinuarunt ad Ecclesiam gentium transferendum. Ex quibus patenter insinuatur quod beatus Michael archangelus ministerium quod exercuerat in Dei quondam populum, eumdem sortitus sit apud gentium electionem. Haec ita esse devotio credit fidelium propter ostensionem signorum. Notum enim se fieri voluit mortalibus aetatis nostrae temporibus, quo se humanum genus in electorum spirituum societate cognosceret devocatum. Denique advertendum est quo mysterio locum mortalibus praeviderit in partibus occiduis, ubi ex omni orbe confluit veneranter angelicum imprecatura subsidium religiosa multitudo fidelium.
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑi gr̃a insig¬
nita longe lateq undiq ꝑ pum
diei partes strenue gubernante: qͥa omp̃s ds
głs unus ex seytem spiritib in conspecti
dñi semꝑ adsistentium. qui etiam & paradi¬
si p̃positus ad saluandoꝵ animas in pacis
regione collocandas. constitutus legitur
post eam manifestatõnem quase in mon¬
te gargano adorandum & głificandum
qmodo et qͣlter uoluit. sicut in scriptis ha¬
bus sese indiciis manifestare idem beatissi¬
suli occidentalium popłoꝵ ⁊ ut qͥ quondlam
benedicto in patriarchis popło ifrłitico de¬
fensionis attribuerat opem: ipse custos ac¬
Namq legitur in usione damelis ꝓphete

Expanded text:
i gratia insignita longe lateque undique per s strenue gubernante, quia omnipotens Deus gelus unus ex septem in conspectu Domini semper assistentibus, qui etiam et paradisi praepositus salvatorum animas in pacis regione collocaturus legitur, post eam manifestationem qua se in monte Gargano ad adorandum ac glorificandum quomodo et qualiter voluit, sicut in scriptis habus sese indiciis manifestare idem beatissisulem occidentalium populorum: ut qui quondam benedicto in patriarchis populo Israelitico defensionis attribuerat opem, ipse custos exNamque legitur in visione Danielis prophet
Abbreviated transcription (Latin):
eum uoluit curare p̃sbrterum. Qui uix
tandem antistitis iussione compulsus: et
manum ei imposuit ⁊ et ad quictẽ pͥstinã
discedente diabolo reuocauit. Et qͥa ipse
p̃sbiter impugnationem demonis sepiꝰ sust¬
nebat ⁊ hoc magis sanctus indendit ep̃c. ut
ab eo adñsitas ipsa in noĩe saluatoris se de¬
pelli cognosceret: quẽ infestatione crebra ag¬
gressus fuerat superare. Nam ut̾q sanitate

Expanded text:
eum voluit curare presbyterum; qui vix eum voluit curare presbyterum; qui vix tandem antistitis iussione compulsus, et manum ei inposuit et ad quietem pristinam, discedente diabolo, revocavit. Et quia ipse presbyter inpugnationem demonis sepius sustinebat, hoc magis sanctus intendit episcopus, ut ab eo adversitas ipsa in nomine Salvatoris se depelli cognosceret, quem infestatione crebra aggressus fuerat superare. Nam uterque, sanitate
Abbreviated transcription (Latin):
obruta desperatione turbari: cũ esset potius
ualde dormientis gub̃natione securum. Tẽ
quidã diaconus claudiꝰ noĩe. in parde ipsius
lectuli residens: librũ sc̃i hylarii lectionis stu¬
dio ꝑcurrebat. Qui respiciens: uidit unum ex
pueris nõie alisium demonis impugnatione
uexari. Qđ non solũ ꝑturbatione membrorũ:
uerũ etiam hunitu. mugitu. uł balatu pecoꝵ
fatebatur. Cũq cerneret ꝑiculum nauis. mise¬
rie istius successione submotũ: statim sanctũ
importuna aggͣssione a sompno compulit
tis seriem qͣm metũ p̾cedentis pericł̃i cogno¬
uisset: ait ad eos lacrimans. Grande certamen
cũ adu̾sario humani generis nc̃ gessimꝰ in so¬
pore: qͦd in ueritate constare subsequens de¬
monstrauit exemplũ. Nam et dormiens ꝓca¬
citatẽ rep̃ssit undarũ: ac demoniũ ab arrepto
corꝑe euigilans effugauit. Que uirtus. ut pe¬
ricłm quoq euaderet uanitatis: ꝑsalutarem

Expanded text:
oborta desperatione, turbari, cum esset potius oborta desperatione, turbari, cum esset potius valde dormientis gubernatione securus. Tunc quidam diaconus Claudius nomine in parte ipsius lectuli residens, librum sancti Hilarii lectionis studio percurrebat. Qui respiciens, vidit unum ex pueris nomine Alifium demonis inpugnatione vexari, quod non solum perturbatione menbrorum, verum etiam innitu, mugitu vel balatu peccorum fatebatur. Cumque cerneret periculum navis miseriae istius successione submotum, statim sanctum inportuna aggressione a somno compulit tis seriem, quam metum precedentis periculi cognovisset, ait ad eos lacrimans: 'Grande certamen cum adversario humani generis nunc gessimus in sopore'. Quod in veritate constare, subsequens demonstravit exemplum, nam et dormiens procacitatem repressit undarum et demonium ab arrepto corpore evigilans effugavit. Quae virtus ut periculum quoque evaderet vanitatis, per suum
Abbreviated transcription (Latin):
fectib ꝓpiquorum p̾sentanea contẽplatio¬
ne p̾bere. Tum iter dispositum. cursu naui¬
gationis arripuit. Et qͥmuis ceteros ꝑnicis ro¬
dani fluenta terrerent ⁊ tam̃ in ipsius sancti
pontificis meritis confidentes. inter undarum
minas tuti scd̃is estib ꝓperabant: ut deditum
amnem casib. t̃c manifestum sit caruisse peri¬
culis. Sempiterni gͦ regis admiranda ee non
ignota potentia ⁊ dum sc̃is suis flumina sub
flumius qui mortifera rapacitate terrere priꝰ
nouerat ÷ iussione dñica didicit famulari.
Iamq sono aquarũ despecta ferocitas. ꝑ na¬
uigium sopore corꝑa soluebantur: ita ut bea¬
uicerat m̃tis ⁊ indefessa aggressione confudit.
Qd etiam sequens patefecit euentus. Namq
cum iam in conspectu nature firmatam mu¬
nimine arcem demonstraret: a uento naui¬
giũ sc̃m antistitem qͦd gerebat. subitaneis flu¬
ctib excitatis. cepit diabolica emissio¬
ne uexari: ita ut posser naingium

Expanded text:
fectibus propinquorum praesentanea contemplatiofectibus propinquorum praesentanea contemplatione praebere. Tum, iter dispositum, cursum navigationis arripuit. Et quamvis ceteros pernicis Rodani fluenta terrerent, tamen in ipsius sancti pontificis meritis confidentes, inter undarum minas tuti secundis estibus properabant, ut deditum amnem casibus tunc manifestum sit caruisse periculis. Sempiterni ergo Regis ammiranda et non ignota potencia tum sanctis suis flumina subdecit; et fluvius, qui mortifera rapacitate terrere prius noverat, iussione dominica didicit famulari. Iamque somno aquarum despecta ferocitas, per navigium sopore corpora solvebantur, ita ut et beavicerat, mentis indefessae aggressione confudit, quod etiam sequens patefecit eventus. 8. Namque cum iam in conspectu nature firmatam munimine arcem demonstraret Avennio, navigium, sanctum antistitem quod gerebat, subitaneis fluctibus excitatis, cepit diabolica emissione vexari, ita ut posset navigium,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ iustis indignas sepe intulerim tͥbulationes.
Nam qͥa expugnari nescit iusticia celestis: hoc
ipso quo impugnatur fortior est. O celestis re¬
gis indulgentia: qui peccantiũ animas ñ uuli
perire. s culpas. O uirtutũ głia: que ꝑfamulũ
suũ apollinarem. refutatis mundialib curis
gemina gr̃a clarint uirtutis. Deniq assistens
ꝓ iusticia. insaniam regis tuimidamq eiꝰ suꝑbi¬
am reprimit: & orationis effectu a langore
mortali quo detinebat᷑ absoluit. Dignum gͦ
est. ne silendo denegentur que diuinitas in
seruis sius oꝑatur: s. ppło credenti deo auspice
patefiant. Ergo cũ pontificali officio cursum
tricesimo & quarto anno uenerabilis urte com¬
ꝑiret: suꝑna cõmonitione cõmonitus. ad ui¬
decreuit dicens ⁊ ante transitum suum qͦd
iam celeriter imminere diuina reuelatione
cognouerat: uelle se tam liminib sc̃i genesii
martyris. q̃m conspectib pontificũ atq af¬

Expanded text:
dum iustis indignas saepe intulerim tribulationes; dum iustis indignas saepe intulerim tribulationes; nam quae expugnari nescit iustitia caelestis, hoc ipso, quo impugnatur, fortior est. O caelestis regis indulperire, sed culpas! O virtutum gloria, quae per famulum suum Apollinarem, refutatis mundialibus curis, gemina gracia claruere virtutis! Denique assistens pro iusticia, insaniam regis tumidamque eius superbiam reprimit et orationis effectu a languore mortali quo detinebatur absolvit. 7. Dignum ergo est, ut non silendo denegentur, quae divinitas in servis suis operatur, sed populo credenti Deo auspice patefiant. Ergo cum pontificalis officii cursum tricessimo et quarto anno venerabilis vitae compleret, superna ammonitione commotus, ad videcrevit, dicens, ante transitum suum, – quod iam celeriter imminere divina revelatione cognoverat, – velle se tam liminibus sancti Genesii martyris, quam conspectibus pontificum atque af
Abbreviated transcription (Latin):
rentia. eundi famulatus om̃imodis denegauit:
magisq regina illa lacrimis pedes eiꝰ rigans. pos¬
cebat uł cucullam eiꝰ sibi p̾stari. qͣm suꝑ regem
sternere deberet. Uictus fletib cessit. Que cum
tribuente deo supra uirũ suũ. fiduciali constan¬
tia fuisset expansa: statim effugata in festina¬
tione febrium. uł si qua aliqua impugnatio
uidebatur : ꝓꝑitatis munus emeruit. His actis.
reminiscens rex ille facinus qͦd admiserat ⁊ li¬
cet gͣndi confusione repletus. tam̃ exultans
qͦd suffragante pontifice ꝑ uestim̃ti eius tegini¬
na pͥstinam meruisset consequi sospitatem: p̃cur¬
rens pͥmum studuit. ut tanti miracłi. tanteq
uirtutis largitate. latices quos dñs
seruo suo benignitatis munere tubuit.
oculis uisibilib cernere mereretur. Agnita uir¬
tutis gr̃a: uenit ad uirum dei. Et amplectens
pedes ciꝰ. coram positus: cũ exultationis flecu
ueniam postulabat dicens. Peccaui⁊ iniq gessi:

Expanded text:
rentia eundi famulatus omnimodis denegavit: rentia eundi famulatus omnimodis denegavit: magisque regina illa lacrimis pedes eius rigans poscebat vel cucullam eius sibi praestari, quam super regem sternere deberet. Victus fletibus cessit. Quae cum tribuente deo supra virum suum fiduciali constantia fuisset expansa, statim effugata infestatione febrium vel si qua alia impugnatio videbatur, prosperitatis munus emeruit. His actis reminiscens rex ille facinus quod admiserat, licet grandi confusione repletus tamen exultans, quod suffragante pontifice per vestimenti eius tegmina pristinam meruisset consequi sospitatem, praecurrens primum studuit, ut tanti miraculi tantaeque virtutis largitate latices, quos dominus servo suo benignitatis munere tribuit, oculis visibilibus cernere mereretur. Agnita virtutis gratia venit ad virum dei et amplectens pedes eius coram positus cum exultationis fletu veniam postulabat dicens: Peccavi, inique gessi,
Abbreviated transcription (Latin):
annuente illo qui aq̃m feruere iubet in cor¬
de terre. fons exortus est. Et qͣmdui beatissimꝰ
pontifex ibidem moratus est: beneficio om̃i¬
potentis dei aqua sibi placitam semꝑhabe¬
re ꝓmeruit. Post discessum uero eiꝰ fons sicca¬
tus est: ut om̃s agnoscerent. meritis sermi dei
fontem ipsum obsequiũ suũ detulise ⁊ et
ad psanum cursum fuisse reu̾sum. Cumq
rex ille uirum illum apłicum nec incdere uel¬
let. s magis insidias p̃tendere studeret ⁊ qũe
meritorum rectissimorũ iudex. & immense
uirtutis celerem ultionem demonstrans. ilico
contigit: ut ipse rex ita ium febrium incurre¬
ret. ut pocuis funebris qͣm uitalis esse crederet᷑
Tunc regina ipsius fide accensa alacri festina¬
tione ꝑuenit ad locũ ubi beatissimꝰ pontifex
residebat: & auida deuotione petebat. ut in¬
t̾cessione ipsius dñs incolumitatis donũ recipe¬
ret. S uir dei abdicata mundane elationis effe¬

Expanded text:
annuente illo, qui aquas fervere iubet in corannuente illo, qui aquas fervere iubet in corde terrae, fons exortus est; et, quam diu beatissimus pontifex ibidem moratus est, beneficio omnipotentis dei aquam sibi placitam semper habere promeruit. Post discessum vero eius fons siccatus est, ut omnes agnoscerent meritis servi dei fontem ipsum obsequium suum detulisse et ad pristinum cursum fuisse reversum. Cumque rex ille virum illum apostolicum nec videre vellet, sed magis insidias praetendere studeret, qui est meritorum rectissimorum iudex et immensae virtutis laudabilis, celerem ultionem demonstrans, illico contigit, ut ipse rex ita vim febrium incurreret, ut potius funebris quam vitalis esse crederetur, IIII. Tunc regina ipsius fide accensa alacri festinatione pervenit ad locum, ubi beatissimus pontifex residebat, et avida devotione petebat, ut intercessione ipsius dominus suus incolumitatis donum reciperet. Sed vir dei abdicata mundanae elationis effe
Abbreviated transcription (Latin):
pit ut pontifices qui ibidem pariter resicde¬
bant ad ꝓpria reuerterentur: & sigillatim ꝑ
singulos menses regi adherere deberent.S
quia beatissimꝰ apollinaris in condempna¬
tione stepħi ꝑseuerans iudebatur: ipsem
primũ studint obseruare. Tune om̃s lacri¬
mis diuinam potentiam obsecrantes ne se-
derelinqueret: ualedicentes. celebrata oratio¬
ne ꝓfecti sunt. In quo loco dum uir dei mo¬
ratum spacia. necessitatis causa sustineret: ab
ardenti estu fluenta rodani tepefacta sunt:
ut a sitientib ex eo aqua potari non posset.
Et qͥa nullus putens. neq fons unde aqua
bauriri deberet. ibidem reperiebat᷑: beatissimꝰ
uir dei firmans se sp̃u sc̃o. de irtutib: ñ ig¬
note potentie securus ⁊ confert se ad locum
a deo designatum: & secretius p̾cepit sius
sarculum exhiberi. Quo exhibito: oratione
impleta. ait ad eos. In nõie cdei patris & filii
& sp̃s sci: hunc locum aꝑite. Hoc facto: mox

Expanded text:
pit, ut pontifices, qui ibidem pariter residepit, ut pontifices, qui ibidem pariter residebant, ad propria reverterentur et singillatim per singulos menses regem operire deberent. Sed quia beatissimus Apollinaris in condempnatione Stephani perseverans videbatur, ipsum primum studuit observare. Tunc omnes lacrimis divinam pderelinqueret, vale dicentes celebrata oratione profecti sunt. In quo loco dum vir dei morarum spatia necessitatis causa sustineret, ab ardenti aestu fluenta Rhodani tepefacta sunt, ut a sitientibus ex eo aqua potari non posset. Et quia nullus puteus neque fons, unde aqua hauriri deberet, ibidem reperiebatur, beatissimus vir dei, firmans se spiritu sancto et virtutibus non ignotae potentiae securus, confert se ad locum a deo designatum et secretius praecepit suis sarculum exhiberi. Quo exhibito, oratione completa, ait ad eos: In nomine patris et filii et spiritus sancti, hunc locum aperite. Hoc facto mox,
Abbreviated transcription (Latin):
tia. doctunis sacris. sp̃u feruente eruditi. sy¬
nodalem institutionẽ seruantes cũ reliquis
pontificib simul in unum congregati. ipsũ
stephanum sacra cõmunione priuari sanxe¬
runt: ut calcata scilicet humane fragilita¬
tis impudicitia. incestũ qͦd iusticia suꝑna
dampnauit inhonesta p̾sumptio ñ aude¬
at uindicare. Tunc rex dire insame furore ꝑ¬
motus: beatissimos pontifices acerrime in¬
sidias p̾tendendo. inuiriari ñ desinebat.
s: apłici atq uenerabiles uiri minas terre¬
ni regis minime formidantes ⁊ imperiis cele¬
stib armati. ita se iusticie uincło nexuerunt:
ut quelibet supplicia eisdem inferrentur ⁊
ut soci passionum torm̃ta tolerarent. uisũ
eñi illis est ut in oppido cuntatis lugdunen¬
sium. qͦd nuncupatur sardina: pariter tan¬
qͣm exilio deputati. auxiliante dño comita¬
rentur. Uidens gͦ rex ille constantiam eorũ
incorruptibilem esse ⁊ ab ira ñ desmens. p̃ce¬

Expanded text:
tia, doctrinis sacris, spiritu fervente, eruditi, – sitia, doctrinis sacris, spiritu fervente, eruditi, – sinodalem institutionem servantes, cum reliquis pontificibus simul in unum congregati, ipsum Stephanum sacra communione privari sanxerunt, ut, calcata scilicet humanae fragilitatis inpudicitia, incestum, quod iusticia superna dampnavit, inhonesta praesumptio non audeat vindicare. 3. Tunc rex dirae insaniae furore permotus, beatissimos pontifices acerrime insidias praetendendo iniuriare non desinebat; sed apostolici atque venerabiles viri minas terreni regis minime formidantes, imperiis caelestibus armati, ita se iusticiae vinculo nexuerunt, ut quaelibet supplicia eisdem inferrentur, ut seva passionum tormenta tolerarent. Visum enim illis est, ut in oppido civitatis Lugdunensium, quod noncupatur Sardinia, pariter tamquam exilio deputati, auxiliante Deo, comitarentur. Videns vero rex ille constantiam eorum incorruptibilem esse, ab ira non desinens, praece
Abbreviated transcription (Latin):
ne foueret. multis eum constat emicuisse urr¬
tututib: quas ꝓ immensitate gestorũ p̾terire
malu. qͣm imperita p̾sumptione. tanti uiri
merita indignis aggressa suffraguis. non tan¬
tum mandarentur dictis : qͣntum uerborũ
confunderent᷑ in iurus. Tamen qͦd munda¬
ne uite ꝓpinqͦnte iam termino. eum egisse re¬
colimꝰ ⁊ tam p̾sentib qͣm futuris scl̃is aperimꝰ:
ut p̾dicandis actib. exemplisq głosis. emu¬
latione laudabili posteritas excitetur. Itaq
accidit ut quidam ex officio regis sigismundi
noĩe stẽphanus. qui omnẽ dñationem fisci
ex pͥncipatu gerebat: defuncta eiꝰ coniuge so¬
rorem uxoris sue sibi illicite conuugii consor¬
tio copularet. Qua de re sancti ac beatissimi
apłici uiri auitus. & apollinaris. qui scqłm car¬
nem germani. in xp̃i uero oꝑe famosissimi
fratres. omni semꝑ in tempore operib manci¬
pati diumis ⁊ nobilitate eoꝵ cognita. pruden¬

Expanded text:
ne foveret, multis eum constat emicuisse virne foveret, multis eum constat emicuisse virtutibus, quas pro inmensitate gestorum praeterire maluit imperita praesumptio, ne tanti viri merita indignis aggressa suffragiis, non tantum mandarentur dictis, quantum verborum confunderentur iniuriis. Tamen, quod mundanae vitae propinquante iam ex termino eum egisse recolimus, tam praesentibus quam futuris saeculis aperimus, ut praedicandis actibus exemplisque gloriosis emulatione laudabili posteritas excitetur. 2. Itaque accidit, ut quidam ex officio regis Sigismundi nomine Stephanus, qui super omnem dominationem fisci principatum gerebat, defuncta eius coniuge, sororem uxoris suae sibi inlicite coniugii consortio copularet. Qua de re sancti ac beatissimi apostolici viri Avitus et Apollinaris, – qui secundum carnem germani, in Christi vero opere famosissimi fratres, omni semper in tempore operibus mancipati divinis, nobilitatis eorum cognita pruden
Abbreviated transcription (Latin):
uantum
uita scorũm. beatis actib sacrisq
uirtutib ñ solum p̾senti clarifica¬
int in scło. s eternitatis quoq titulis extulit
in futuro: tantum fidelium sensib reatum
abusionis exhibent. si lingue taciturnitate
debitis p̃coniis negligantur. Et licet eis suffi¬
ciat p̃sentia gaudia laborũ uicisse compedi¬
b : tam̃ memorie fraudantur a posteris. si
succedentib scłis uuatia facta silentio dene¬
gentur. Et licet orbis tocius spatia gestorum
admiratione compleuerint ⁊ ce nullus sit
xp̃iani nominis locus. qui aut electorum
gła careat. aut oꝑum felicium laudes ignoret:
tamen nos ammonent apollinaris summifc̃a
pontificis ⁊ ne p̾tereat sedulitas uocis. qͦd neqͣ¬
qͣm lingua ualet exequare successib. Igitur
beatus apollinaris ualentine urbis ep̃c: apd̃
uiennam & natus & institutus est. Qui nobi¬
li generositate conspicuus. natalium titulos
mentis fatigatione sublimans ⁊ dum pasto¬
ris cura gregem sibi creditũ paterna gub̃natio¬

Expanded text:
uantum vita sanctorum beatis actibus sacrisque virtutibus non solum praesenti clarificavit in saeculo, sed aeternitatis quoque titulis extulit in futuro, tantum fidelium sensibus reatum abusionis exibent, si linguae taciturnitate, denegatis praeconiis, neglegantur. Et licet sufficiat eis praesentia gaudia laborum vicisse compendiis, tamen memoriae fraudantur et posteris, si succedentibus saeculis vivacia facta silentio denegentur. Et licet orbis totius spatia gestorum ammiratione compleverint, et nullus sit christiani nominis locus, qui aut electorum gloria careat aut operum felicium laudes ignoret, tamen nos ammonent Apollinaris summi facta pontificis, ne praetereat sedulitas votis, quod nequid lingua exaequare successibus. 1. Igitur beatus Apollinaris Valentinae urbis episcopus apud Viennam et natus et institutus est. Qui nobili genere ortu conspicuus, natalium titulos mentis fastigatione sublimans, dum pastoris cura gregem sibi creditum paterna gubernatio
Abbreviated transcription (Latin):
eqͣlitate detentus. consurgere ad dependen¬
da matutina officia ñ ualeret. Qui dum
in lectulo suo tolerande infirmitatis causa
quiesceret : quidam ex custodib cubiculi pa¬
ragorius noie. demonio instigante cõmotus.
ad lectũ ipsius insania ducente ꝑuenit: ac
ipsius adu̾sarii ꝑsuasus audacia. alapa ñti¬
muit uultũ uiolare pontificis. Qł opus ne¬
farium: ꝓpria religatione condempnat᷑. Factũ
ẽ ut pontificis irib siusq ausib necteretur
Nam grabato cui admotus fuerat statim he¬
rens: mansit immotus. Nos uero redditis deo
de more p̾comis. dũ cubiculi cella nobis rede¬
reuerentia uitari solet. p̾sumptio innlicare¬
auderet: causam rei geste tam u̾bis ipsius sci
qͣm berentis taciturnitate cognouimꝰ. Tunc

Expanded text:
equalitate detentus, consurgere ad dependenequalitate detentus, consurgere ad dependenda matutina offitia non valeret. Qui dum in lectulo suo tollerandae infirmitatis causa quiesceret, quidam ex custodibus cubiculi Paragorius nomine, daemonio instigante, commotus, ad lectum ipsius, insania ducente, pervenit, ac ipsius adversarii persuasus audacia, alapa non timuit vultum violare pontificis. Quod opus nefarium propria religatione condempnans, factum est, ut pontificis viribus suisquae ausibus necteretur: nam grabatto cui admotus fuerat statim herens, mansit immotus. Nos vero, redditis Deo de more preconiis, dum cubiculi cellula, nobis redereverentia vitari solet, praesumptio vindicaret, causam rei gestae tam verbis ipsius sancti, quam herentis taciturnitate cognovimus. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
memoratꝰ diaconꝰ festinaret: a socio itineris
leone noĩe. ueridica responsione cognouit.
ipsos solidos qui elemosinis suꝑfuerant. quo
ligati erant saluo linteo ꝑdidisse. Tunc dia¬
conus ille meritorũ pontificis securitate
confidens: ait ad eũ Succensendũ est nob
ne pereat qͦd est pauꝑibus deputatũ. Itaq
reu̾tentes sparsos totos solidos protinꝰ in¬
uenerunt: nec potiit rem sacratam largi¬
tioni pauꝑum. harenarũ que exceꝑat frau¬
dare congeries. Accidit hoc ipso operante:
clarũ uł grande miracłm. Nam quidam
surdũ & mutũ filiũ exhibentes. qͦm gemine
calamitatis causam demonis assiduitas ue¬
terane nutriebat. supplicit᷑ postulabant:
ut ab hac tribulatione sancti apollinaris
fuisset oleo sc̃o linitus. ut fuerat pontificali
iussione p̾ceptum: statim imbecillitate sub¬
mota. salutis p̃mium diabolo fugiente ꝓme¬
ruit. Secutũq ẽ post dies: ut sacerdos ip̃se in¬

Expanded text:
memoratus diaconus festinaret, a socio itineris memoratus diaconus festinaret, a socio itineris Leone nomine veredica responsione cognovit, ipsos solidos, qui elemosinis superfuerant, quo ligati erant salvo linteo perdidisse. Tunc diaconus ille meritorum pontificis securitate confidens, ait ad eum: 'Succensendum est nobis, ne pereat, quod est pauperibus deputatum'. Itaquae revertentes sparsos totos solidos protinus invenerunt, nec potuit rem sacra largitione iam pauperum harenarum quae exceperat fraudare congeries. 11. Accidit, hoc ipso operante, darum vel grande miraculum. Nam quidam surdum et mutum filium exibentes, – quam geminae calamitatis causam demonis assiduitas veteritate nutribat, – suppliciter postulabant, ut ab hac tribulatione sancti Apollinaris fuisset oleo sancto linitus, ut fuerat pontificali iussione preceptum, statim inbecillitate submota, salutis premium, diabolo fugiente, promeruit. 12. Secutumque est post dies, ut sacerdos ipse in
Abbreviated transcription (Latin):
tabat. his actis. dũ a cunctis grates diuine
potentie recdlerent᷑⁊ in conspectu arelatensi¬
um urbis rodano famulante ꝑuenims.
ubi sanctus atq p̃cipuus uir dominꝰ cesarius
ep̃c. plebis quoq comitatus obsequiis ⁊ pa¬
riterq liberius p̾fectus officio stipante circũ¬
datꝰ. sedulo occurrere gaudio. & letis eũ exco¬
luere sermonib: confidentes qͦd in aduentu
ciꝰ diuinam miscd̃iam excepissent. Hoc cur¬
tas gauisa p̃sidio: ppłorum exultauit studiis
Hinc sanctus apollinaris ciuitatib annuens:
paulisꝑ p̾cibus moras indulsit. Ubi cũ a con¬
sangumeis suis. partemio. & ferreolo. assiduo
ueneraret᷑ occursu ⁊ quiq ꝓ salutis sue cõmo¬
dis multis eũ honorauẽre munerib: que in¬
digentiũ manib dans ꝓpe totũ retinuit urbs
deuota qͦd dederat. In quo loco dũ horarum
spacia caritatis causa ꝓtraheret: arcucanisa
senatrice ꝓpinqua sua inuitante. marsilien¬
sium nos uota suscipiunt. Ubi dũ p̾cedens

Expanded text:
. His actis, dum a cunctis grates divinae potentiae redderentur, in conspectu Arelatensium urbis, Rodano famulante, pervenimus. Ubi sanctus atquae precipuus vir domnus Caesarius episcopus, plebis quoque comitatus obsequiis, pariterque Liberius praefectus, offitio stipante circumdatus, et sedulo occurrere gaudio et laetis eum excoluere sermonibus, confidentes, quod in adventu eius divinam misericordiam excepissent. Hoc civitas gavisa praesidio populorum exultavit studiis. Hinc sanctus Apollinaris civibus annuens, paulisper precibus moras indulsit. Ubi a consanguineis suis Partemio et Ferreolo assiduo veneratur occursu, quique pro salutis suae commodis multis eum honoravere muneribus, quae indigentium manibus prope totum retinuit urbs devota quod dederat. In quo loquo dum horarum spacia caritatis causa protraheret, Arcutamia senatrice, propinqua sua, invitante, Massiliensium nos vota suscipiunt. Ubi dum precedens
Abbreviated transcription (Latin):
s dum ibidem aduenisset ex fides sana reces¬
sit cum lumine. Sed et alia contracta mem¬
bris: recepit ibidem premia sanitatis. Mulier
quedam nobilis bettola nomine: cũ ebdoma¬
da sine cibo et sompno degeret: et acri deu¬
tium torqueretur dolore: cum ex puluere se¬
pulchri sputo mixto locum liniuisset dolo¬
ris: confestim recipit gaudium sospitatis. le¬
ctor quoq ibi deseruiens. desperatus a medicis.
incõmodo tenebatur languoris: ita ut septẽ
dierum euoluto curriculo. nulla penitus su¬
meret alimenta. Sed cum leuatus in grabato.
ad scĩ fuisset deportatus sepulchrũ: qui uene¬
rat ex fide. recepit medicinam ex puluere.

Expanded text:
m, dum ibidem advenisset ex fide, sana recesm, dum ibidem advenisset ex fide, sana recessit cum lumine. Sed et alia contracta membris recepit ibidem praemia sanitatis. Mulier namque nobilis Bettola nomine, cum ebdomada sine cibo et somno degeret et acri dentium torqueretur dolore, cum ex pulvere sepulchri sputo mixto locum livisset doloris, confestim recepit gaudium sospitatis. Lector igitur, qui ibi deserviens, desperatus a medicis, incommodo tenebatur languoris, ita ut, VII dierum evoluto curriculo, nulla penitus sumeret alimenta. Sed cum levatus in grabatto ad sancti fuisset deportatus sepulcrum, qui venerat ex fide, recepit medicinam de pulvere.
Abbreviated transcription (Latin):
res languores ac morbos sanauit. Cecis lumen
reclidit: surdis auditum restituit: infirmantib
grãm sanitatis impendit. Sentiens igitur se cor¬
pore iam resolui: briennone predio tactus incom¬
modo: euocato sacerdotali conuentu. scĩs eos p̃cdi¬
cationib exhortatur. Fente choro circumstanti¬
um: scm̃ ad dñm transmisit sp̃m. Statim di¬
uina urtus affuit: que ad demonstranddam pou¬
tificisgłiam. odorem suauitatis ostendit. fragla¬
bat de illo odor nectareus: tanqͥm si fuissec mt¬
tis aromatib delibutus. Corpus impositum
feretro. dnunis canticis circuindatum caterua
sequebatur plangentiũ: adq urta preceptum
ipsius uiri scĩ instillicidio basilice ac pedes
sc̃e columbe tradiderunt corpusculum sepul¬
chro : uerentes transcendere iussa magistri:
ubi manus dñi uirtutũ multiplicauit conge¬
riem. Nam quedam mulier per triginta an¬
norum curriculum. lumen perdiderat otuloꝵ.¬

Expanded text:
res a languoris morbo curavit. Caecis lumen res a languoris morbo curavit. Caecis lumen reddidit, surdis auditum restituit, infirmantibus gratiam sanitatis inpendit. 26. Sentiens igitur se corpore iam resolvi, Briennone praedio tactus incommodo, evocato sacerdotali conventu sanctis praedicationibus exortato, flente choro circumstantium, sanctum ad Dominum transmisit spiritum. Statim divina virtus adfuit, quae ad demonstrandam pontificis gloriam odorem suavitatis ostendit; flagrabat de illo odor nectarius, tamquam si fuisset multis aromatibus delibutus. Corpus inpositum feretro, divinis canticis circumdatum, caterva sequebatur plangentium; atque iuxta praeceptum ipsius viri sancti in stillicidio basilicae ad pedes sanctae Columbae tradiderunt corpusculum claustra sepulchri, verentes transcendere iussa magistri: ubi manus Domini virtutum multiplicavit congeriem. 27. Nam quaedam mulier, triginta annorum curriculo lumen perditum oculoru
Abbreviated transcription (Latin):
ros de fouea inimici. Adlantur stuo: que cres¬
cunt uirtutes in cumulum. Dum quidam ur
nobilis herlefredus nomine. causa eum prandi
ticiaco uilla inuitasset dr̃aca die÷ et ip̃e deuotus
offerre sacrificium heuorram ꝑgeret uicum: au¬
dito in celo sonitu. astitit equo insidens dui in uno
loco. Sicq diutius celo intentus: orationem dñi¬
cam decantari audiuuit inter angłicos choros.
Merito namq ei patebant superna misteria:
cuius mens assidue erat celo intenta. Sufficere
itaq sibi credidit. qb̃ sub presentia xp̃i laudes su¬
ꝑnas audisset: ac ꝑ hoc cepto itinere ñ perrexit
Die quadam dum in urbe senonica ad prandiũ
licto prandio: alacer obuiam ꝑgit. nemine
nuntiante. Sanctum Winebaldum inter
ecclĩam sc̃e marie et sc̃i stephani euntem inuenit:
atq oratione completa. prelato pacis osculo. acͥ
ꝓprium ꝑduxit conuiuium. Multa ostendit
in corpore: que longum ẽ paginis intimare. Plu¬

Expanded text:
ros de fovea inimici. 24. Addantur stilo, quae cresros de fovea inimici. 24. Addantur stilo, quae crescunt virtutes in cumulum. Dum quidam vir nobilis Herlefredus nomine eum causa prandii Titiaco villa invitasset dominica die et ipse devotus offerre sacrificium aurora pergeret vico, audito in caelum sonitu, adstetit equo insidens diu in uno loco, sicque diutius caelo intentus orationem dominicam decantari audivit inter angelicos choros. Merito namque ei patebant superna misteria, cuius mens assidue erat caelo intenta. Sufficere itaque sibi credidit, quod sub praesentia Christi laudes supernas audisset, ac per hoc coepto itinere non perrexit. 25. Die quadam dum in urbe Senonica ad prandium licto prandio, alacer obviam pergit, nemine nuntiante, sanctum Winebaudum inter ecclesiam sanctae Mariae et sancti Stephani euntem invenit, atque oratione completa, praelato pacis osculo, ad proprium perduxit convivium. Multa ostendit in corpore, que longum est paginis intimare. Plu
Abbreviated transcription (Latin):
cum comite basilicas circuiret ex more: et pene
noctibus singulis non solum infra murorum
menia. s etiam circumquaq uiciia scõꝵ lustra¬
ret oratoria. Et hoc ita animo agebat strenuo:
ut hora qua clerum agere matutina sollemꝑ¬
nia competeret: ip̃e manu propria signum eccl̃e
tangeret. Quaclam nocte clum a uasilica sc̃i re¬
migi ad domum eccłe pergeret: duos inter se
clericos rixantes aucliuit. acdulterar cum mu¬
lenb uolentes. Eadem hora presens noluit
se eis ostenddere: ne iterum in eius absentia. aq̃
destinatum uolutabrum festinarent. Melius
subleuaret. Concitus eccłam pergit: breuiatam
pro illis orationem fudit. Mox signum sc̃i
stephani manu tangit: ut matutinas laudes
clerus concinens celebraret. Mirum in moddum
ab eorum cordibus stimulus ardoris recessit. Tunc
ad eccłiam currunt: debita officia soluunt. Etpleta
psalmodia: ab eo correpti ueniam petunt. Sic

Expanded text:
cum comite basilicas circumiret ex more et pene cum comite basilicas circumiret ex more et pene noctibus singulis non solum infra murorum moenia, sed etiam circumquaque vicina sanctorum lustraret oracula. Et hoc ita animo agebat strenuo, ut hora, qua clerum agere matutina sollemnia competeret, ipse propria manu signum ecclesiae tangeret. 23. Quadam nocte, dum de basilica sancti Remigii ad domum. ecclesiae pergeret, duos inter se clericos rixantes audivit, adulterare cum mulieribus volentes. Eadem hora praesens noluit eis se ostendere, ne iterum in eius absentia ad destinatum volutabrum festinarent. Melius tiones sublevaret. Concitus ecclesiam pergit, breviatam pro illis orationem effudit. Mox signum sancti Stephani manu tangit, ut matutinis laudibus clerus conveniens celebraret. Mirum in modum, ab eorum cordibus Stimulus ardoris recessit; tunc ad ecclesiam currunt, debita officia solvunt. Expleta psalmodia, ab eo correpti, veniam petunt, meli
Abbreviated transcription (Latin):
rex de signo sc̃i stephani. qđ miam haberet¬
sonitus dulcedinem: iussit illua parisuis cle¬
portari : ubi ip̃m sepius debuisset audire. s
latum ẽ signum a senonica urbe: poidit ul¬
cedinem sonitus sui. Quo rex agnito: ilico us¬
sit loco pristino restitui signũ. At ubi ꝑuenit¬
ad pontem siriacum: rectlito sono a dño inur¬
tute sci lupi. insonuit miliario septimo. Uur
sc̃s cũ sederet in urbe: ilico perrexit obuiam cũ
psallentium dignitate. Et qd̾ dolens ꝑdicderat.¬
stis affuit: et ei ualidam sitim inflixit. Iussit sa¬
cerdos ministro: aquam sibi frigidam deporta¬
re. Et dolos intelligens mnunici: signatum plu¬
cłim super uasculum posuit: ibiq ueternũ. ho¬
stem inclusit. Qui tota nocte usq quo sol racliatꝰ
clara se lampade terris infudit. uariis uocibus
ciulans. quis fuisset ostendit: et qui temptare
uenerat: confusus abscessit. Erat consuetudo
scõ ugilandi dono a dño sibi collato.ut una

Expanded text:
 de signo sancti Stephani, quod miram habere de signo sancti Stephani, quod miram haberet dulcedinem, iussit eum Parisius deportare, ubi ipsum saepius debuisset audire; sedlatum est signum a Senonica urbe, perdidit dulcedinem sonitus sui. Quo rex agnito ilico iussit loco pristino restituere signum; at ubi pervenit Ponte Siriaca , reddito sono a Domino, in virtute sancti Lupi insonuit miliario septimo. Vir sanctus cum sederet in urbe, ilico perrexit obviam cum psallentium dignitate, et quod dolens pestis adfuit et ei validam sitim inflixit. Iussit sacer ministro aquam frigidam deportare, et dolos intellegens inimici, signato, pluctum super vasculum posuit, ibique veternum hostem inclusit, qui nocte tota, usquequo sol radians claro se lampade terris infudit, variis vocibus ululans, quis fuisset, ostendit, et qui temptare venerat, confusus abscessit. 22. Erat consuetudo sancti, vigilandi donum a Domino sibi conlatum, ut uno
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ pontificem collaudatur: meritum sacrdo¬
tis agnoscitur. Obuiam deiude pontifci &
sc̃o umebaldo. plebs senonice urbis egredit᷑
cum hymnis et canticis: flentibus pre gau¬
dio plurimis. Intra ꝓpria: desideratus introi¬
uit antistes. Frat eñi hylaris in confabalatio¬
confortabat iustum: requirebat infirnum: sub¬
leuabat miserum: nullum q ab oper: dei pre¬
termittebat tempuluacuum. Quodam igitur
die dñico. dum in borlone predio eucharistie
sacraret misterium: oram sacerlotali uelleui¬
tico choro gemma dde &lo in calicem eius cles¬
cendit a cdño. inter manis pontificis. cõmutio¬
nem corporis et sanguinis xp̃i celebrantis. Que
scilicet genima radio fulgente pulcherrima
diu senonis conseruata: regia iubente potentia
namq apparet. quantum xp̃s ip̃m dilererit.
inter cuius manus tam preclaram miraculum
demonstrauit. Acdlantur pagiie: que fuerun
subsequuta miracula. Audito clotharius¬

Expanded text:
per pontificem conlaudatur, meritum sacerdoper pontificem conlaudatur, meritum sacerdotis agnoscitur. Obviam deinde pontifici et sancto Winebaudo plebs Senonicae urbis egreditur cum hymnis et canticis, flentibus prae gaudio plurimis, intra edem propriam desideratus introivit antistes. Erat enim hilaris in confabulatioconfortabat iustum, requirebat infirmum, sublevenat miserum nullumque ab opere Dei praetermittebat tempus vacuum. 19. Quodam igitur die dominico, dum ob Ordone praedio eucharistiae sacraret misterium, coram sacerdotali vel levitico choro gemma de caelo in calice descendit a Domino inter manus pontificis, commixtionem corporis et sanguinis Domini celebrantis; quae scilicet gemma radio fulgente pulcherrima diutius Senonas conservata, regia iubente potentia,namque apparet, quantum Christus ipsum dilexerit, inter cuius manus tam praeclarum miraculum demonstravit. 20. Addantur paginae, quae fuerunt subsecuta miracula. Audito rex Chlotharius