comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di emancipato legatuz
fuerit. cum pater morietur
etiam hoc conferre debet ¶oi
rendum est. qm̃ utile est hoc
fidei ꝯmissum et euenietut
pro eo heatur atq si post
mortem patris relictum fu¬
iss. nec cogeturhic confer

Expanded text:
i emancipato legatum fuerit, cum pater morietur, etiam hoc conferre debet.Si arendum est, quoniam utile est hoc fideicommissum? et eueniet, ut pro eo habeatur, atque si post mortem patris relictum fuisset, nec cogetur hic confer
Abbreviated transcription (Latin):
gradus hu uocantur
primum sin hr̾des scd̾o
legittum tercio pximi.
cognati deinde uir et ureõ¬
siue tabule test̾r. non extẽt
sue exstent si scd̾m eas uł
contra cas bonorum posẜonẽ
liberis boꝵ posẜo. datur non tm̃
his qui in potestatẽ parentis
usq in mortis tempus fuerũt
s emancipatis.

Expanded text:
gradus uocantur: primum sui heredes, secundo legitimi, tertio proximi cognati, deinde uir et uxor.Siue tabulae testamenti non exstent, siue exstent, si secundum eas uel contra eas bonorum possessionem liberis bonorum possessio datur non tantum his, qui in potestatem parentis usque in mortis tempus fuerunt, sed emancipatis.
Abbreviated transcription (Latin):
xip̾. Cum sine bñficio
precoris qui patitur con¬
trouersiam filius pr̃s
esse pot̾. forte quia scrip¬
tus est edicto carbonia

Expanded text:
.Cum sine beneficio praetoris qui patitur controuersiam filius heres esse potest, forte quia scriptus est, edicto Carbonia
Abbreviated transcription (Latin):
uid aũt si se nõ ex Dez m.¬
cusau̾it. s ãmĩstrare nolũit.
pot̾it cõueniri si ab alus res
ẜuari nõ poturss s hec nõ q̃¬
rendumẽ. s ꝯtumacia pu¬
nienda est eiꝰ qui quodam¬
modo se extusauit multo.
mag̾ quis dicere debeb̾ indi¬
gnu iudicio prĩs qui ut sꝯ¬
pectꝰ remouend ẽ atutela.
fidelissimos parẽtes lib̾is tu¬
tores elig̾e solẽ.⁊ id̾o ad fus¬
cipiend̃ hom tutele etiã hon¬
ore legati eos ꝑsequi s cum
ꝓponatur is dequo queritur
intestõ legatu meruisse eide
pupillo sb̃stitumꝰ. nõ est ñi¬
simile hunc demũ cũ testa¬
core substitũe uoluisse. si
et tu tela suscepiss. ⁊ id̾o eũd
quo queritur alegato ꝗͥdẽ
si ad ħ mũet pupillꝯ reppel¬
lendum fuisse a substitucioe
aut nõ eẽ sõmouend̾ cu eo
causu etia suspecta tutela fi¬
niretur. ¶Lucius ticiꝰ extri

Expanded text:
uid autem, si se non excusauerit, sed administrare noluerit poterit conueniri, si ab illis res seruari non potuisset. sed hoc non quaerendum est, sed contumacia punienda est eius, qui quodammodo se excusauit. multo magis quis dicere debebit indignum iudicio patris, qui ut suspectus remotus est a tutela. fidelissimos parentes liberis tutores eligere solere et ideo ad suscipiendum onus tutelae etiam honore legati eos persequi. sed cum proponatur is de quo quaeritur in testamento legatum meruisse et idem pupillo substitutus, non est uerisimile hunc demum eum testatorem substituere uoluisse, si et tutelam suscepisset: et ideo eum de quo quaeritur a legato quidem, si adhuc uiueret pupillus, repellendum fuisse, a substitutione autem non esse summouendum, cum eo casu etiam suscepta tutela fin‹i›retur. Lucius Titius ex tri
Abbreviated transcription (Latin):
ri mee uolo tradi sepeliendur
infundo illo demomm̃tum
extria usq adquadrigentos
auiros. Quero cum induo¬
decima ꝑte nõ ampliꝙͣ cẽtũ
quinqͣginta aureos ex bonis
mariti aduxorẽ puemant
an hac scriptura abea sola
monum̃tum sibi testator ex¬

Expanded text:
ri meae uolo tradi sepeliendum in fundo illo et monumentum exstrui usque ad quadri‹n›gentos aureos'. quaero, cum in duodecima parte non amplius quam centum quinquaginta aurei ex bonis mariti ad uxorem perueniant, an hac scriptura ab ea sola monumentum sibi testator ex
Abbreviated transcription (Latin):
fi deicõmissum ut sic dixerĩ
supple̾at postulet. Set qua¬
lis uunc est hereditas desi¬
deret restitui sibi. nequaqͣm
Id debet. heres recusare. nã
et quodam modo imꝑtem
h̾rditatis senatus recipi.
uoluit fideicõmissarium.
et hr̃i hrdis ioco: pro qua
parte ei restituta esset hrdi¬
cas. set cum hr̾ditarios nũ¬
mos ian fencrauerit. aut
ex fundis fructus percepit
uichil eo nomme prestat
ueta est si non intercessit.
mora scilicet quia suo peri¬
culo fenerauit colendo ue
fundum. uel in cogendis fruͤ¬
tibus consumpsint operam
uec equum erat alterius.
ut sic dixerim procurationẽ

Expanded text:
fideicommissum, ut sic dixerim, suppleat postulet, set qualis nunc est hereditas, desideret restitui sibi, nequaquam id debet heres recusare: nam et quodammodo in partem hereditatis senatus recipi uoluit fideicommissarium et haberi heredis loco, pro qua parte ei restituta esset hereditas. sed cum hereditarios nummos faen‹e›rauit aut ex fundis fructus percepit, nihil eo nomine praestat ssum relicta est, si non intercessit mora, scilicet qu‹i›a suo periculo faenerauit colendoue fundo uel in cogendis fructibus insumpsit operam: nec aequum erat alterius, ut sic dixeri‹m›, pro
Abbreviated transcription (Latin):
et instar culture ẽet et
ita consimntur. et semp¬
s causa seminis nichaci¬
bans differt.¶Conserui¬
di fructus cansa ueluti gͦ¬
nana quia mbis fructus
custodinntur inteos cay¬
sellas inquibus fructus
dorum fruccunm cansa ꝓ¬
antur instrumenti cẽ cõ¬
stat. neluti inmenta et ue¬
icula. ex naues et cuppe ⁊
culei.Alphenus antem si
quosdam ex honninbus
aliis iegauent ceteros q
infunto suerunt nõ con¬
tinen instrumentoait qr
nchil.animalis instrum̃¬
ti eẽ opinabatur. qd̾ nõ ẽ
uenum. constat enm eos
qui agͥ grã ibi sunt in str̃o
contineri Quenturans¬
uis qui qͣsi colonis in

Expanded text:
et instar culturae esset et ita consumitur, ut sempsed causa seminis nihil a cibariis differt. Conseruandi fructus causa, ueluti granaria, quia in his fructus custodiuntur, urceos capsellas, in quibus fructus dorum fructuum causa parantur, instrumenti esse constat, ueluti iumenta et uehicula et naues et cuppae et culei. Alfenus autem, si quosdam ex hominibus aliis legauerit, ceteros, qui in fundo fuerunt, non contineri instrumento ait, quia nihil animalis instrumenti esse opinabatur: quod non est uerum: constat enim eos, qui agri gratia ibi sunt, instrumento contineri. Quaeritur, an seruus, qui quasi colonus in
Abbreviated transcription (Latin):
urator furiosi nullonodo
tradendo ita res furiosi aliẽat.
si id̃ ad amĩstratiem negorur¬
gestoru ptinea et ideo sidon¬
Andica alieuet n tradicio.
quicquã ualebit.nisi exrna¬
gna utilitate funos ħ cogni¬
cione uidisis faciat. Sod̾.¬

Expanded text:
urator furiosi nullo modotradendo ita res furiosi alienat, si id ad administrationem negotiorum pertineat: et id‹eo› si donandi causa alienet, neque traditio quicquam ualebit, nisi ex magna utilitate furiosi hoc cognitione iudicis faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
repto diui marci cõtinetui hi¬
i cõseq̃ns ẽ. ut et siꝓdigo cato¬
iem dedit pat̾ uoluntatẽ en
scqui debeat p̾tor. eumq dair
curatorẽ.s⁊ utrũ omĩmodo an
ita si futurũ ec̃t. ut nisi pater
aliquid testõ cauiss. p̾tor ci
si filios hat iste ꝓodigus. po¬
tuit tñ ꝑat ci alias ꝓrouidere
nepotieN sius sieos iunssiss eẽ¬
hrdes. et ex h̃dass  firium eiq
ꝙysufficet alim̃toꝵ noĩe abcis
ctum legass adclita cã necessi¬
tatemq iudicii sui. aut si nõ
hũit in potestate nepotes qm̃
cmãcipato iam filio nati fiis¬
sẽt subodicione cos br̃des ĩsti¬
tũc ut emãciparentur apr̃e ꝓ¬
digo. s quid since adħ con¬
dicium test̾atoris seq̃nd̾ ẽ n¬

Expanded text:
ripto diui Marci continetur. His consequens est, ut et si prodigo curatorem dederit pater, uoluntatem eius sequi debeat praetor eumque dare curatorem. sed utrum omnimodo, an ita, si futurum esset, ut, nisi pater aliquid testamento cauisset, praetor ei si filios habeat iste prodigus? Potuit tamen pater et alias prouidere nepotibus suis, si eos iussisset heredes esse et exheredasset filium eique quod sufficeret alimentorum nomine ab eis certum legasset addita causa necessitateque iudicii sui: aut si non habuit in potestate nepotes, quoniam emancipato iam filio nati fuissent, sub condicione eos heredes instituere, ut emanciparentur a patre prodigo. Sed quid si nec ad hoc condicium testatoris sequen
Abbreviated transcription (Latin):
re legis falcidie iocus e¬
rit.⁊ deoq deficiente cond¬
ictione. non debebitur ru¬
tum ualiturum non sit
legi fal. locus non erit. por¬
ro si legi locus non sit. exis¬
tente condictione legatũ
tibi debebitur. cum aũt uo¬
luntatem testatoris eam
fuisse.appareat. ut pp̃ tuu
legatum cet̾orum legata
minui uollet magis ẽ ut
statuere debeamus tin lega¬
ti condictionem defecisse
Quid ergo dicemus si du¬
centa legauit. ⁊ tibi simiłr
sub eadem condictione du¬
centa legata esse ꝓponant᷑
nam aut extitisse. aut de fe¬
cisse legati tui condictõm
ut. aut totum aut mehil
tibi debeatur. et iniquin

Expanded text:
s, legi Falcidiae locus erit ideoque deficiente condicione non debebitur. rutum valiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum autem voluntatem testatoris eam fuisse appareat, ut propter tuum legatum ceterorum legata minui nollet, magis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dicemus, si ducenta legavit et tibi similiter sub eadem condicione ducenta legata esse proponantur? nam aut exstitisse aut defecisse legati tui condicionem, ut aut totum aut nihil tibi debeatur, et iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
lec uerba adiecit quam ratio¬
nem reddere nolo quia uistr¬
uinentum penes se habet
Qnesitum ẽ anstichus reliq̾
que exammistratione accus
debuerat redtere debuent x.
stichum eo nomine non te
relata fuent. retineri ergoa
reliqua possunt cum pectu¬
lio ant exeo deduci qd sibi le¬
gatum ẽ.Centum que ap̃
Ampromanũ de posita labeo
apuo ip̃m ẽẽ nolo donec filiꝰ

Expanded text:
ec uerba adiecit: 'quem rationem reddere ueto, quia instrumenta penes se habet': quaesitum est, an Stichus reliqua, quae ex administratione actus debuerat, reddere debuerit. respondi Stichum eo nomine non tenrelata fuerat: retineri ergo reliqua possunt cum peculio aut ex eo deduci, si legatum est. 'Centum, quae apud Apronianum deposita habeo, apud ipsum esse uolo, donec filius
Abbreviated transcription (Latin):
seio gaio rationemactus rei
mee que ꝑ inensam eus
smeextra mensam indie
mortis mee gesta exigatis
eoq nomine eum liberetis
rationes indie mortis ad mi¬
instrauent iste et ꝑmensar
suam et que ex̾ad mĩstrainit
anad rationes reddendas hr¬
tenus p̾standa sit exquali¬
tate disceptationis midite
extimaturum ¶Enm qui
tutelam ip̃ius ad iminstra
qm̃ impend̾at inse etꝰ frem
ip̃ius .x. Quesitum ẽ anu¬
tile ẽẽt inysona eius fider.
Idem quesut sinitutoris p

Expanded text:
Gaio Seio rationes actus rei meae, quae per mensam eius siue extra mensam in diem mortis meae gesta est, exigatis eoque nomine eum liberetis'. rationes in diem mortis iste administ‹r›auerit et per mensam suam et quae extra administrabantur, an ad rationes reddendas herquatenus praestanda sit, ex qualitate disceptationis iudicem aestimaturum. Eum, qui tutelam ipsius administravequae impenderat in se et fratrem ipsius, decem: quaesitum est, an utile esset in persona eius fideicoIdem quaesiit, si in tutoris p
Abbreviated transcription (Latin):
nia legata nestem que er
e facta uł acti sit deberi nõ
placet s et matena legata naues
arnnum neerei factimi non
uendicetur. nane autem legata
dissoluta neq materia nais de

Expanded text:
na legata vestem, quae ex a facta sit, deberi non placet. Sed et materia legata navis armariumve ex ea factum non vindicetur. Nave autem legata dissoluta neque materia neque
Abbreviated transcription (Latin):
formare pot̾. ꝙ quide p c̾tu
tp̃s cõceptionis euenit ex ꝑte
dimidia et ignorante forebr̃¬
utrum ip̃oꝵ an dñi uł patris
accipienda sit finge patrez pu¬
tasse p̃gnantẽ filiu c̾tum ẽẽ
fing̾e et sic adire anacquira¬
t hrditate puto acquirere.
S ꝯͣ nõ acquirere. Si c̾tꝯ sũi
uł ruptum. lic dicatur ẽẽ pos
liqueptes accrescunt que pos¬
tumo datesũt sic̾tu sit nõ eẽ
p̃gnate licet h̃rs ignoret.

Expanded text:
formare potest quod quidem post certum tempus conceptionis eueniet, ex parte dimidia et ignorantem fore hereutrum ipsorum an domini uel patris accipienda sit? finge patrem putasse praegnatem, filium certum esse fingere et sic adire, an adquirat hereditatem? puto adquirere: sed contra non adquirere. Si certus sum vel ruptum, licet dicatur esse, possliquae partes adcrescunt, quae postumo datae sunt, si certum sit non esse praegnatem, licet heres ign
Abbreviated transcription (Latin):
adut hr̃ditate nõ pot̾. S si scit
se hr̃ dem ĩ stitutil. S utru pu¬
re an subꝯdicione ignoretũ
pot̾it adire hr̃ditate lic pu¬
re hr̃s ĩstitutꝰ sit. et sb̃ ꝯdicio¬
ne licet paruerit ꝯdiciomi. S
et si de ꝯdicc̃e testatoris ĩctus

Expanded text:
adire hereditatem non potest. Sed et si se heredem institutum, sed utrum pre an sub condicione ignoret, non poterit adire hereditatem, licet pure heres institutus sit, et sub condicione licet paruerit condicioni. Sed et si de condicione testatoris incertus
Abbreviated transcription (Latin):
¶Constat criam res auenas le¬
gan posse ntiq si cõparan pos¬
sunt. etiam sidificilius caru
nos hortos qui sunt angusti
uł funclum albanur qui pri¬
cipanb usib deẜuit legan̾¬
it quis fimosi est. talia legata
testo ci describe. ¶Item campũ
marcium aut forum roma¬
num uł edem sacram legan
nõ posse ꝯstat. ¶ S et preli¬
a cesaris que informa patri¬
monu redacta sub ꝓcurãtore
patrimonii sunt si legerent.

Expanded text:
Constat etiam res alienas legari posse, utique si parari possint, etiamsi difficilis earum nos hortos, qui sunt Augusti, uel fundum Albanum, qui principalibus usibus deseruit, legauerit quis, furiosi est talia legata testamento adscribere. Item campum Martium aut forum Romanum uel aedem sacram legari non posse constat. Sed et ea praedia Caesaris, quae in formam patrimonii redacta sub procuratore patrimonii sunt, si legentur,
Abbreviated transcription (Latin):
S funcuum testator qu em ao
Lalio emerat michꝰ legamt:
hrcui. ¶Siquis aucui legani¬
rit liccir lapidem cedere q̃si¬
tum est. an etiam ad br̃demb
legatum trascat et manxi
negat ad hrdem transmittit.
mu nomẽ br̃dis adiectumi
legato fint. ¶Leirs cogitur
legati plii solue uectigal pͥ¬
tctitum uł triputum uel sal¬
forma. ¶Scio ex fc̃o tractatur
cum quidam duos fundos er¬
dem noĩs habe̾s legass fund
minorẽ legatum legatarius

Expanded text:
 fundum testator, quem ab alio emerat, mihi legauit, heredi. Si quis alicui legauerit licere lapidem caedere, quaesitum elegatum transeat. et Marcellus negat ad heredem transmitti, nisi nomen heredis adiectum legato fuerit. Heres cogitur legati praedii solvere vectigal praeteritum vel tributum vel solforma. Scio ex facto tractatum, cum quidam duos fundos eiusdem nominis habens legasset fundum minor
Abbreviated transcription (Latin):
debet. ¶Si ticius ame rem e¬
miss et eandem michi lega¬
set an quam eitraderem inox
ei traclido et p̾cium recepero
uidetur quidem is prima faci¬
e rem michi ineam iegassect
ideo legatim nõ cõsisteni Sri
exempto accione ureratus u¬
tiq piegatu iem uendicam.
pot̾o quam tradidi R sinon¬
dum erat solutum inichi p̃ci¬
umauliam scripsit exuencli¬
to quide me acturum ut pͥci¬

Expanded text:
debet. Si Titius a me rem emisset et eandem mihi legasset antequam ei traderem, mox ei tradidero et pretium rec‹e-› pero, uidetur quidem is prima facie rem mihi meam legasse et ideo legatum non consistere. sed ex empto actione liberatus utique per legatum rem uindicare potero quam tradidi. sed si nondum erat solutum mihi pretium, Iulianus scribit ex uendito quidem me acturum, ut preti
Abbreviated transcription (Latin):
squi de corpora legan onñaet
uractsintutes possumt. S. e¬
aque coitꝰ uncta sunt leg̃
nnõ possunt. qr hoc legari n
posse senatus censuit. anio¬
ia et pensa cõsulib tractan
tͣn pot̾it ut siquando mar¬
ora uł columpne fuint sepa

Expanded text:
quidem corpora legari omnia et iura et seruitutes possunt. Sed ea quae aedibus iuncta sunt legari non possunt, quia haec legari non posse senatus censuit Auiola et Pansa consulibus. Tractari tamen poterit, si quando marmora uel columnae fuerint sepa
Abbreviated transcription (Latin):
que dominiçis uius cansa
parrata sunt sS aristonotat
a que es̃ in potinq non st̃
continen legato u pote ea
inquibus ee̾ solemus ole¬
mel ceteraq his similia.
postenorum er scribit m¬
si eorum cede. quia non
batius in melle ec̃. scubit¬
inmerito quia mel. esse
solemus. s proculus onrĩa
hcontinen recte scribit nͥ
solemus legauerit et ea
quoq legato continen cre¬
dendum ẽ inisi contraria iu¬
te exculente penin cedere
lac̾tas quoq cumimirriã
sua continer nec labeo ne¬
gnnt. Pecculenta pemi eaq̃
continebuntur suprasco¬
tanero noncontinebuntm¬
¶Penori acetum quaꝵ cedere
cnemodubitat nisi extĩ¬

Expanded text:
causa parata sunt.Sed Aristo notat etiam quae esui potuique non sunt contineri legato, ut puta ea, in quibus esse solemus, olemel ceteraque his similia.Pposteriorum scribit nihil eorum cedere, quia non batius in melle contra scribit, merito, quia mel esse solemus. sed Proculus omnia haec contineri recte scribit, nisolemus, legaverit? et ea quoque legato contineri credendum, nisi contraria me esculentae penui cedere, lacertas quoque cum muria sua contineri nec Labeo negauit.Poculenta penu ea, continebuntur, supra scripta uero non continebuntur.Penori acetum quoque cedere nemo dubitat, nisi e
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ruiil. deputati ouos gn¬
tus nincuis sic defimebat
ut eorum cibaria contrm
putãt: qui opus nonface¬
rent s materiam ẜbinit
seruo notandi ũ textori
et certricum cybana dice¬
tent contineri/ S muciꝰ
circa patrem. famił. sunt¬
Similimõ ⁊ iumentorum
cibana pemicontinentir
s eor iumentorum que usib
ipĩus et amicorum deser¬
munt. cet̾m si qua nim̃ta
agrs deserinebant urlocab¬
tur legato non cedere cibana
corum. Siue aut frumen¬
tum sine quid leguminis
incella penuaria hint peoi
legito continebiti s etꝰor¬
deum siue familie sinem
mentorum gr̃a. ⁊ offilius
scribit ligna et carbones¬
an penorilegato contineantͤ
quentur etͦ quintus min¬
cis et offilius negauert᷑

Expanded text:
uillis deputati. quos Quintus Mucius sic definiebat, ut eorum cibaria contineri putet, qui opus non facerent: sed materiam praebuit Seruio notandi, ut textorum et textricum cibaria diceret contineri: sed Mucius circa patrem familias sunt.Simili modo et iumentorum cibaria penui continentur, sed eorum iumentorum, quae usibus ipsius et amicorum deseruiunt: ceterum si qua iumenta agris deseruiebant uel locabantur, legato non cedere cibaria eorum.Siue autem frumentum siue quid leguminis in cella penuaria habuit, penori legato continebitur, sed et hordeum siue familiae siue iumentorum gratia: et Ofilius scribit libro onficeretur, an penori legato contineantur, quaeritur. et Quintus Mucius et Ofilius negauerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
qua ꝑte dotis ab hrdib ci p̾s¬
tandacadem erunt dicenda si
hrs instituta ꝓdote omiẜit hr̃¬
ditatem ut in sb̃stitutu accõ
detur. et hoc uerum ẽ. S delega¬
tis et legis falcidie racione u¬
alde dubitatur utrum is in
ꝙͣ solum dotis acc̃o datur leg̾¬
ta integra exꝑsona sua debe¬
at pinde ac siom̃s hr̃dos dotẽ
prarent andotem totam in
ħ̾re alieno ꝯputare qr ĩeũ so¬
lum accõ en detur. qd̾ sane mͣ¬
gis rom h̃re uidetur. Dem.¬
cui fundus .c. dign legatꝰ
fũit. si .c. hr̃di uł cuilib alii
dedit uberrimu uidetur ẽẽ
legatum. ⁊am alias int̾ est
legataru fundum pocius hẽ¬
re qua .c. sepe cnũ con fines
fundos ctiam supͣ iustam ex¬
stimacione int̾ est nr̃a adq¬

Expanded text:
qua parte dotis ab heredibus ei praestanda. Eadem erunt dicenda, si heres instituta pro dote omiserit hereditatem, ut in substitutum actio detur: et hoc verum est. Sed de legatis et legis Falcidiae ratione belle dubitatur, utrum is, in quem solum dotis actio detur, legata integra ex persona sua debeat, perinde ac si omnes heredes dotem praestarent, an dotem totam in aere alieno computare, quia in eum solum actio eius detur: quod sane magis rationem habere videtur. Idemfundus centum dignus legatus fuerit, si centum heredi vel cuilibet alii dederit, uberrimum videtur esse legatum: nam alias interest legatarii fundum potius habere quam centum: saepe enim confines fundos etiam supra iustam aestimationem interest nostra adq
Abbreviated transcription (Latin):
sit nõ eẽ fingit tñ eẽ. ꝓuide et sis¬
uus qi tutor eg̾it diuus seuores
cipsit dand̾ mn dnm̃ iudicium:
utile. ¶Cum eo qui ꝑtutore ne¬
gocia gessit. etiã añ pub̾tate agi
posse nulla dubitacioẽ qr tutor
noest. Quare siquis fimta tutela
ꝓtutore negocia impubis gełẜ
mistrau̾it. dem qiͣ tuto eque tene¬
bitur exeo ꝙ ꝓtutore ãmistran¬
it. ꝙͣnis de noluatur hic gestom
tutele accone.¶Siquis quasi tu
tore dato negocia gesfit anap

Expanded text:
it non esse, finget tamen esse.Proinde et si seruus quasi tutor egerit, diuus Seuerus rescripsit dandum in dominum iudicium utile.Cum eo, qui pro tutore negotia gessit, etiam ante pubertatem agi posse nulla dubitatio est, quia tutor non est.Quare si quis finita tutela pro tutore negoministrauerit, deinde quasi tutor, aeque tenebitur ex eo quod pro tutore administrauit, quamuis deuoluatur hic gestus in tutelae actionem.Si quis quasi tuttore datus negotia gesserit, an,
Abbreviated transcription (Latin):
ulus. Lucius ticius ita
cestam̃tum fecit aurelius
claudius natus ex illa muli¬
ere. si filium meum esse se ui
dici probauerit. heres mͥ es¬
to. paulus.R. filium d quo
quereretur. non sub ea condi¬
tione institutum uideri. qͥ
inpotestate eius ess ⁊ideo
testam̃tum millius esse mon̾i¬

Expanded text:
um Lucius Titius ita testamentum fecit: "Aurelius Claudius natus ex illa muliere, si filium meum se esse idici probauerit, heres mihi esto'. Paulus respondit filium de quo quaereretur non sub ea condicione institutum uideri, quae in potestate eius est, et ideo testamentum nullius esse mo
Abbreviated transcription (Latin):
sũ motꝰ insi forte abum
ꝑsona eum tescator ex hr¬
dau̾it. Nam si ħ fec̾it. uicio¬
saent exhrdaçio ꝙ ad mod
modi ex hrdatõ uiciosa est
qm̃ pr aditam a se br̃dita¬
te uoluit eum sũmotũ ꝙẽ
inpossibile. ¶ Añ br̃dis ĩsti¬
tutõem ex hr̃dtus ab omĩ¬
meo qui miscuit duos gͣ¬
dus exhr̃datcer uale mau¬
ricius recte putat ueluti
prim hr̃s esto exsemisse.
siprim hr̃s nõ exit scd̃s si
semisse hr̃s esto t̾cius ex ali
clu sũ moto ẽ. si ita testato
sit pr̃ famił ut aprimo gͣ¬
du quide filium p̃t̾iret. a
scdo solo exhr̃daret. sabi¬
nus. ⁊ cassius et iuł. putãt
pempto primogradu tes¬
tam̃tũ ab eo gradu exoroi¬
um capetur unde filiꝰ ex

Expanded text:
summotus, nisi forte ab unius persona eum testator exheredauerit: nam si hoc fecit, uitiosa erit exheredatio. quemadmodum smodi exheredatio uitiosa est, quoniam post aditam hereditatem uoluit eum summotum, quod est inpossibile.Ante heredis institutionem exheredatus ab omnibeo, qui miscuit duos gradus, exheredationem ualere Mauricianus recte putat, ueluti: 'Primus heres esto ex semisse. si Primus heres non erit, Secundus ex semisse heres esto.Tertius ex alioadu summotus est.Si ita testatus sit pater familias, ut a primo quidem gradu filium praeteriret, a secundo solo exheredaret, Sabinus et Cassius et Iulianus putant perempto primo gradu testamentum ab eo gradu exordium capere, unde fili
Abbreviated transcription (Latin):
It st̃ ꝓeꝑe̾ it filiuum dic̃e.d̾.
lex seia aũt natũ dix̾it rec¬
te ex h̃rdat. et si cum cõmici¬
o dix̃it. nõ nomĩand. uel
nõ fuli meus latro gladia¬
tor mag̃ est ut recte ex hr̃da¬
tus sit eͥt si ex adult̾io natũ
dum instituciones recte ex.¬
hr̃datur et erit atoto gradũ¬

Expanded text:
t si pepercerit filium dicere, ex Seia autem natum dixit, recte exheredat: et si cum conuicio dixerit 'non nominandus' uel 'non filius meus', 'latro', 'gladiator', magis est, ut recte exheredatus sit, et si ex adultero natum dum institutiones recte exheredatur et erit a toto gradu
Abbreviated transcription (Latin):
uid sit noĩatim ex hr̃¬
dariuideamꝰ nom̃ et
p̾nomẽ et cognom̃ en
dicend est. an sufficit uiunũ
exhus. et ꝯstat suffide.Der.
et ita iudetur filiꝯ m̾s ex hds
esto  et si nec nom̃ en cxṗssũ
sit et si modo unicꝯ fit. Qam
si płes sint fuu benigna int̾¬

Expanded text:
uid sit nominatim exheredari, uideamus. nomen et praenomen et cognomen eius dicendum est an sufficit uel unum ex his? et constat sufficere. et ita uidetur 'filius meus exheres esto', si nec nomen eius expressum sit, si modo unicus sit: nam si plures sunt filii, benigna inte
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑit utrum tm̃ portõm
legatum. an alt̾um. qd̾ eleg̾it
Et magis est ut utrum̃q
conseruetur. S sic ne ampliꝰ
inutroq. ꝙͣ uirilem hãt Si
adhierit hr̃ditatem is cuii¬
rilis conẜuaturlib̾tates cõ

Expanded text:
acceperit, utrum tantum portionem legatum an alterutrum quod elegerit? et magis est, ut utrumque conseruetur, sed sic, ne amplius in utroque quam uirilem habeat. Si adierit hereditatem is cui uirilis conseruatur, libertates co
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃aret priuatorum cauti¬
oue legibꝰ non esse refran¬
gandum constitit et ideo so¬
rorem uire pub. retentionẽ
hĩturam et actionem exstip̃̾.

Expanded text:
aret. priuatorum cautione legibus non esse refragandum constitit et ideo sororem iure publico retentionem habituram et actionem ex stip
Abbreviated transcription (French):
uł. S inbertus preterito
patrono extraneum institu¬
it hr̃dem et patronus ante
se dederit. Demide scriptus a

Expanded text:
um Si libertus praeterito patrono extraneum instituerit heredem et patronus, antese dederit, deinde scriptus
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Nam si uł sensu ꝑcipiat
quis. cui rei ad hibitꝰ sit. suf¬
fic̾e. s si detenti sint in uiti ibi
In possint nũcupandi sũt. li¬
cebit ergo testarori ⁊ hr̃des nũ¬
pala d.quid ẽ pala. nõ uti¬
q inpublicu. s ut exandin
possit. ex audin aũt. nõ ab oĩ¬
bo s atestih et si płes fũint.
testos adhibiti sufficit sollep¬
nem num̃u exaudire.¶Siqd
post fc̃m testm̃ mutan placu¬
it.omĩa exintegro facienda:
sũt. ꝙ uoquis obscurꝯ intes¬
tam̃toui nũcupat. uł scribit.
anpost sollempmia ex plana¬
n possit quentur ut putasti¬
chum legau̾at cũ plures hret
nec declauit de quo sentirt.
ticio legauit. cum młtos tici¬
os amicos hr̾et errau̾at ĩno¬
mine. uił inp̃noĩe. uł cognoĩe
cũ incorꝑe nõ errasset pot̾it ne
postea  declarare de quo sensit.
et puto posse nicħ enĩ nũc da¬
t. s datu significat. ¶S fu¬

Expanded text:
sit: nam si uel sensu percipiat quis, cui rei adhibitus sit, sufficere, Sed si detenti sint inuiti ibi ri possunt, nuncupandi sint: licebit ergo testanti uel nunpalam debet. quid est palam? non utique in publicum, sed ut exaudiri possit: exaudiri autem non ab omnibus, sed a testibus: et si plures fuerint testes adhibiti, sufficit sollemnem numerum exaudire. Si quid post factum testamentum mutari placuit, omnia ex integro facienda sunt. quod vero quis obscurius in testamento vel nuncupat vel scribit, an post sollemnia explanare possit, quaeritur: ut puta Stichum legauerat, cum plures haberet, nec declarauit de quo sentiret: Titio legauit, cum multos Titios amicos haberet: errauerat in nomine uel praenomine uel cognomine, cum in corpore non errasset: poteritne postea declarare, de quo senserit? et puto posse: nihil enim nunc dat, sed datum significat. s
Abbreviated transcription (Latin):
c̾itiet putoctiam qualitattm
nũmoꝵ posse postca. idcli. Rã
et si adiecta nõ fuissutiq ꝑ¬
lacẽt cõiectione fi en qd reli¬
quit uł ex iucins scriptis ł¬

Expanded text:
cerit? et puto etiam qualitatem nummorum posse postea addi: nam etsi adiecta non fuisset, utique placeret coniectionem fieri eius quod reliquit uel ex uicinis scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
On multum int̾est ab fu̾it
tutor cu negociu ꝯheretur
Lidem tutor actor auctorutti¬
q fit. S ħ utrum ita ẽsibis
auctor fc̃s ẽ. an et una auc¬
toritas sufficiat eo aĩo. ntad
utrumq ꝑtineat dubitat

Expanded text:
on multum interest, afuerit tutor, cum negotium contraheretur, idem tutor auctor utrique fit. sed hoc utrum ita est, si bis auctor factus est, an et una auctoritas sufficiat eo animo, ut ad utrumque pertineat ? dubitat
Abbreviated transcription (Latin):
te cutorisq spectan deb̾e̾ ꝑ¬
cerut tucele curacionis ue
iudicio tenebuntur. Dem.
qua rem ꝑtraditõe accepit.
tota adticiu ꝑtinebit. Mar¬
gantur ctia si taceãt. Nam
cum peccuma mutuã acceꝑ¬
int. quamuis nicħ dicant
aucte cutoris ĩ terposita tenõ

Expanded text:
 curatorisque spectari debere pcerint, tutelae curationisue iudicio tenebuntur. 12 Iuquam rem per traditionem acceperit, tota ad Titium pertinebit. Margantur, etiamsi taceant: nam cum pecuniam mutuam acceperint, quamuis nihil dicant, auctoritate tutoris i
Abbreviated transcription (Latin):
possõnem. contra.ta. pet̾e
pot̾it. Ex brdatus enim
obstat filus suis post e¬
mancipationem Suscep¬
tis. nepoti tamen retento
set si mul cum eo bonorũ
possõnem accipere poss pp̾
id caput edicti. quod a iu¬
liano introductum .i. ex
noua clausula nec debet d¬
tioris ẽẽ condictionis qr
p̃r eius ex hr̃datus sit.Id
est con ẜuanda est camen

Expanded text:
sionem contra tabulas petere poterit: exheredatus enim obstat filiis suis post emancipationem susceptis. nepoti tamen retento set, simul cum eo bonorum possessionem accipere posset propter id caput edicti, quod a Iuliano introductum est, id est ex noua clausula, nec debet deterioris esse condicionis, quia pater eius exheredatus sit. idest: conseruanda est tamen
Abbreviated transcription (Latin):
um dominus seruũ
uelle manumittere
professionem edis ibi pec¬
culii uissit. atq ita ẜnus
ubertatem accepit.res pec¬
cului professiom sbtractas
non inderi mamiisso ta¬
cite concessas apparint.
testamento data libertate
pecculium legauerat eũdẽ¬
q postea manimserat li¬
bertus ut ⁊ nõiũ pecculi
acciones ei prestent᷑ extes¬
tamento consequitur¶ fi¬
lius familias cin pat̾ peccu¬
lium legaiit seruñ peccu¬
sit. senius comnins oĩũ
hr̃dum e. exemptus pec
lii. quia id pectulium ad
legatarium ꝑtinet quia
mea cansa moriente pacre

Expanded text:
um dominus servum vellet manumittere, professionem edi sibi peculii iussit atque ita servus libertatem accepit. res peculii professioni subtractas non videri manumisso tacite concessas apparuit. Testamento data libertate peculium legaverat eundemque postea manumiserat: libertus, ut et nominum peculii actiones ei praestarentur, ex testamento consequetur. Filius familias, cui pater peculium legavit, servum pecuisit: servus communis omnium heredum est exemptus pecunem, quia id peculium ad legatarium pertinet, quod in ea causa moriente patre
Abbreviated transcription (Latin):
qz et si fu a pene concepit et
resticuta ediderit hoc idem et si li¬
bera concepit edidit ẜua ꝑene
mox restituta est. ¶ S et si li¬
bera concepit in ẜuitute redact᷑
ediderit mox i. anumissa est ad
legittim. am h̾rditatem eius.
admittetur. ¶Item si ad huc
pregnans manumissa est di¬
cendum erit prodẽe et infintu¬
te editi filii ad legittimam hr¬
ditatem mater ad mictatur ut
puta si post moram fc̃am infi¬
dei ꝯmissa libertate peperit uł
ap̾ hostes. et cum eo redit. uł
redempta edidit. ¶ Simulier
sit famosa ad legittimam hr̾di¬
tatem libo̾rum ad mictecur. ¶In¬
puberem cui pr secundas cabu¬
las fecit cunc certum est intesta¬
ci in decessisse cum omiserint
substicuti hrditatem eius qr
et si inpubes. arrogatus sit di.
cendum est mr̃em ad bon a eius
adimitti que h̾t si in cestatus
decessiss. ¶liberi defuncti siun
quidem obstabunt matri euis

Expanded text:
 et si serua poenae concepit et restituta edidit: hoc idem et si libera concepit, edidit serua poenae, mox restituta est: sed et si libera concepit et in seruitutem redacta ed‹i›dit, mox manumissa est, ad legitimam hereditatem eius admittetur. item si adhuc praegnas manumissa est, dicendum erit prodesse. et in seruitute editi filii ad legitimam hereditatem mater admittetur, ut puta si post moram factam in fideicommissa libertate peperit, uel apud hostes et cum eo rediit, uel si redempta ed‹i›dit. Si mulier sit famosa, ad legitimam hereditatem liberorum admittetur. Impuberem, cui pater secundas tabulas fecit, tunc certum est intestatum decessisse, cum omiserint substituti hereditatem eius. quare et si impubes adrocendum est matrem ad bona eius admitti, quae haberet, si intestatus decessisset.Liberi defuncti sui quidem obstabunt matri ei
Abbreviated transcription (Latin):
cibana et uestiana darinolũ.
Quesitum ẽ. cum suꝑixi¬
sset filia testamento aptoa
coclicillis postea autem deces¬
serit et fidei.cõ. datumeide
restituenda parte tercia ad he¬
redes suos transmiserat an
eciam cibanorum et uestia¬
norum tertia pars el ꝑ fidei.¬
uideri/ idem que sut aneor
quecodicillis ꝑ fidei. cõ. re¬
tantum asubstitutione le¬
gatum deducta tetia prrte
quantitatis legatorum testa¬
mento datorum compnta¬
ri debeãt ut due partes quã¬
titatis debeantur ꝓpet̾ codi¬
cillos quibus tertiam ꝑtem
codicillis legatorum ad filiã
suam partinere noluit .R.
integr. extabulis sbstitutõ¬
ms deberi ¶Cibana et nesti¬
aria ꝑfidei. com. dederat et ita
adiecerat quos libeitos me¬
os ubicorpus meum positũ
fuent ibieos morari inbeo
ut ꝑ absenciam filiarumme¬
arum ad sacro fragum meũ
memoriam meim quot ã¬
nis celebrent. Quesitum
ẽ. um exlibertis quia diemor

Expanded text:
cibaria et vestiaria dari voluit. quaesitum est, cum supervixisset filia testamento aperto et codicillis, postea autem decesserit et fideicommissum datum ei de restituenda parte tertia ad heredes suos transmiserat, an etiam cibariorum et vestiariorum tertiae partes ei per fideivideri. Idem quaesiit, an eorum, quae codicillis per fideicommissum retantum a substitutione legatum deducta tertia parte quantitatis legatorum testamento datorum computari debeat, ut duae partes quantitatis debeantur, praeter codicillos, quibus tertiam partem codicillis legatorum ad filiam suam pertinere voluit. respondit integrum ex tabulis substitutionis deberi. Cibaria et vestiaria per fideicommissum dederat et ita adiecerat: "quos libertos meos, ubi corpus meum positum fuerit, ibi eos morari iubeo, ut per absentiam filiarum mearum ad sarcofagum meum memoriam meam quotannis celebrent". quaesitum est, uni ex libertis, qui a di
Abbreviated transcription (Latin):
ree sint que q̃ndoq honeste
⁊̃ sine ꝑiculo uite prestant᷑.
nec semꝑ hee que manu¬
missiomis tpͣr prestan debu¬
erunt. S si turpes opas post¬
ea ex̾cere ceꝑit p̾stare debe¬
bit eas quas manumissõ¬
ns tp̃r p̾stabat .tales patro¬
no opere dantur quales ex
etate dignitate ualitudine
necessit᷑ate ꝓposito cet̾isq eiꝰ
estim ari debent. Idem.¬

Expanded text:
honeste et sine periculo uitae praestantur, nec semper hae, quae manumissionis tempore praestari debuerunt. sed si turpes operas postea exercere coeperit, praestare debebit eas, quas manumissionis tempore praestabat.Tales patrono operae dantur, quales ex aetate dignitate ualetudine necessitate proposito ceterisque eius aestimari debent: 17 Idem
Abbreviated transcription (Latin):
e.¶Ueremur aut ue ĩ pu¬
bere eo mortuo alia lega¬
ta inueniantur que contri¬
butione fc̃a excedant dodi

Expanded text:
e, ueremur autem, ne impubere eo mortuo alia legata inueniantur, quae contributione facta excedant dod
Abbreviated transcription (Latin):
rorem et filium comunẽ br¬
dem inaitiit exuroris fidel co¬
mifit in ħ u̾bã peto ate dña
nxor ne exfundo ticiano ꝑte
tibi uedises. cum scias me u¬
niusam emptionẽ eius fun¬
di fecisse. S benc ficio affecti¬
onis et pietatis quã tibi deb¬
ui cander emptionẽ curnũm¬
is meis cõꝑasse tecu comuni¬

Expanded text:
orem et filium communem heredes instituit et uxoris fidei commisit in haec uerba: 'peto a te, domina uxor, ne ex fundo Titiano partem tibi uindices, cum scias me uniuersam emptionem eius fundi fecisse, sed beneficio affectionis et pietatis, quam tibi debui, eandem emptionem, cum nummis meis comparasse
Abbreviated transcription (Latin):
Intestam̃to ita scriptum fuit
domum mea cum ortis appli¬
citũlib̾tis meis cõcedinolo. et
alio capite fortuͣto lib̃to inco
dic tam inꝙͣ habitabam. Itẽ

Expanded text:
In testamento ita scriptum fuit: 'domum meam cum horto applicito libertis meis concedi uolo' et alio capite: 'Fortunio liberto meo diaetam, in qua habitabam, ite
Abbreviated transcription (Latin):
mehil legatarus debebr᷑
quia magis ex stulticia ẽp¬
toris habere uidetur hr̃s
institutus quam ex bonis
defimcti. Nam et econtͣi¬
Osi male uendid̾it res hr¬
ditarias. non erit legata¬
riorum detrunentum.I¬
ta ergo comodum debet
esse hr̃dis.si bñ res ammi

Expanded text:
hil legatariis debebitur, quia magis ex stultitia emptoris habere uidetur heres institutus quam ex bonis defuncti. nam et e contrario si male uendiderit res hereditarias, non erit hoc legatariorum detrimentum: ita ergo commodum debet esse heredis, si bene res admi
Abbreviated transcription (Latin):
dimidia absced̾et. ut residu¬
a sola uidetur fuisse in bo¬
ius an uero succurri hr̃di
necessarium esse uidebitur
s uidetur succurri debere cũ
animus utigantis optinẽ¬
di uotum hanc opinionẽ
admittit¶Siẜuus testam̃¬
to manumissus ante addi¬
tam hr̃ditatem decedat here¬
di quidem perisse intelligr
set cuius preci erit qui si

Expanded text:
dimidia abscederet, ut residua sola uideretur fuisse in bonis, an uero succurri heredi necessarium esse uidebitur. sed uidetur succurri debere, cum animus litigantis et optinendi uotum hanc opinionem admittit.Si seruus testamento manumissus ante aditam hereditatem decedat, heredi quidem perisse intellegitur: sed cuius pretii erit, qui, si
Abbreviated transcription (Latin):
non cm̃ presentes set etiã
ab sentes uł per epsam po¬
sunt. nam etiam adũsus
absentes postulatur decie¬
tum. siue cercior sit quor¬
dam uoluntas recusantiũ
adire et restitue h̾rditatẽ
siue inc̾ta. ad qd̾ p̾sencia
eorum non est neccͣia.¬
¶Meminisse aũt o por

Expanded text:
antum praesentes, sed etiam absentes uel per epistulam possunt: nam etiam aduersus absentes postulatur decretum, siue certior sit eorum uoluntas recusantium adire et restituere hereditatem siue incerta: adeo praesentia eorum non est necessaria.Meminisse au
Abbreviated transcription (Latin):
¶Emancipatus filius si
quidem nepotes ui aui pote¬
state non hãt fratribus su¬
is conferret. S et si sint
nepotes. uoluit enim p̾tor
filuis suis. qui sint in pote¬
state solꝰ conferre merito
quia ueniendo ad bonoꝵ
facit. ¶Nunc uideamus
qntum eis conferat. et quid
semper cum fratribus em ̃¬
cipatus confert. uirilem s
detrahit.Y trum et in eo caũ
bonorum suorum conferat
Et puto dunidiam tantu
bonorum eis ꝑtem conferre¬
debere. Nam et si alius ema¬
cipatus filius sit. alius in
potestate retentus filius e¬
mancipatus. his duobus
nepotibus. uam tantum
ꝑtem conferet et patruo e¬
orum qui in potestate man¬
sit unam ꝑtem dabit. ter¬
ciam ip̃e hẽbit nec quodue¬
potibus confertur a patruo

Expanded text:
Emancipatus filius si quidem nepotes in aui potestate non habeat, fratribus suis conferet: sed si sint nepotes, uoluit eum praetor filiis suis qui sunt in potestate solis conferre, merito, quia ueniendo ad bonorufacit.Nunc uideamus, quantum eis conferat. et quidem semper, cum fratribus emancipatus confert, uirilem sibi detrahit: utrum et in eo casu bonorum suorum conferat? et puto dimidiam tantum bonorum eis partem conferre: nam et si alius emancipatus sit filius, alius in potestate retentus, filius emancipatus his duobus nepotibus unam partem tantum conferet et patruo eorum qui in potestate mansit unam partem dabit, tertiam ipse habebit: nec quod nepotibus confertur a patruo
Abbreviated transcription (Latin):
emancipato ip̃i patri con¬
ferent. hoc enum non debo¬
nis aui. set ꝓpter bona p¬
ea eis accrescit. Eueniet
igitur ut pater emancip̃

Expanded text:
emancipato, ipsi patri conferent: hoc enim non de bonis aui, sed propter bona postea eis accessit. Eueniet igitur, ut pater emancip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quem quis cogatur adire et
restituere b̾rditatem ueluti si
pretor aut consul fuerit hr̃s ĩ¬
sticutus suspectamq brditatẽ
dicat an cogi possit adire et resti

Expanded text:
 quem quis cogatur adire et restituere hereditatem: veluti si praetor aut consul fuerit heres institutus suspectamque hereditatem dicat, an cogi possit adire et resti
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc Rpto solum adiectur
est sołe uł ad cp̃s uł inppetu¬
um cxcusan ꝓ ut ualitudo¬
est qua afficitur furor aut̃ ñ
intotum excusat. s efficit ut
curator int̾im detur. Sũt et¬

Expanded text:
in hoc rescripto adiectum est solere uel ad tempus uel in perpetuum excusari, prout ualetudo, qua adficitur. furor autem non in totum excusat, sed efficit, ut curator interim detur.
Abbreviated transcription (Latin):
cuutate ẽẽ desiss. nec ei
u beri ulli ẽent. ceteris er
liberis qui manumisit ꝑ¬
inde omnia uira ẜuentur
ac si nich̾ de eo liberto ea¬
ue liberta isparens signi¬
ficasset. ini.¶Quamuiᷤᷤ
singulari ẜinone .s. con¬
sultum scriptum est. tñ
et pluribus liberis et płes
libertos libertas ue posse
assignari. certum est is
quoq libertus qui aput
hostes est a signari pot̾.
Cassignare aut quis pot̃

Expanded text:
tate esse desisset neque ei liberi ulli essent, ceteris eius liberis qui manumisit perinde omnia iura seruentur, ac si nihil de eo liberto eaue liberta is parens significasset". Quamvis singulari sermone senatus consultum scriptum est, tamen et pluribus liberis et plures libertos libertasve posse adsignari certum est. Is quoque libertus, qui apud hostes est, adsignari potest. Adsignare autem quis pot
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. Si pationus ex
inmore parte quam le¬
gittima hr̃s institutus.
fłm cestantum dixisset.
nec obtinuisset. non est

Expanded text:
m Si patronus ex minore parte quam legitima heres institutus falsum testamentum dixisset nec optinuisset, non est
Abbreviated transcription (Latin):
diuorcuca. ¶Res amotas
imꝰdũs nõ solum cas quas in¬
ułr amouit cum diuorcucõ¬
scilium iniss. ¶s: etiam cas
quas nupta amou̾it sicur
discedẽt cas cclau̾it. Non so¬
lum cas ies que extant mir
rum amocarum uidicium
uenire uiłait. uenim ctiam¬

Expanded text:
i causa res amotas dicimus non solum eas, quas mulier amouit, cum diuortii consilium inisset, sed etiam eas quas nupta amouerit, si, cum discederet, eas celauerit.Non solum eas res, quae exstant, in rerum amotarum iudicium uenire
Abbreviated transcription (Latin):
petunt. quas bũnt hr̃s eo tempo¬
re: quo fidĩ ꝯmissario restituebꝰ.¬
¶Marcellus s eas quoq acto¬
nes que subcondictione erant
et quarum dies eo tempore non
cesserat fid̾i ꝯmissario competere
placet. ¶S anteqͣm restitue¬
retur pr̃ditas exceptione auqua
hr̃s adiuuandus non est. cum h̾
uinius ex causa fid̾ismissi restiti
rus sit ¶ Grebellianum señ¬

Expanded text:
petunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat.Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et quarum dies eo tempore non cess‹e›r‹a›t, fideicommissario competere placet. sed antequam restitueretur hereditas, exceptione aliqua heres adiuuandus non est: cum hoc minus ex causa fideicommissi ‹sit› restituturus.Trebellianum sen
Abbreviated transcription (Latin):
ac si fundum qui cibi aticio lega¬
tus eẽt: restitueret etiam rogatus
fuisses  Idoq et si suspectam me¬
u lrditatem dixeris cogite nõ
oportere eaz adire. ¶Quodsi
meunis te rogauerit et suam hr¬
ditatem et ticianam restituere
tuq sponte aderis hrditatem¬
uteris legis falcidie ꝯmodo
et ꝑtem quartam meinane hr̃¬
dicatis retinebis dumidiam. ⁊

Expanded text:
ac si fundum, qui tibi a T‹i›tio legatus esset, restituere rogatus fuisses: ideoque et si suspectam Maeuii hereditatem dixeris, cogi te non oportet eam adire.Quod si Maeuius te rogauerit et suam hereditatem et Titianam restituere tuque sponte adieris heuteris legis Falcidiae commodo et partem quartam Maeuianae hereditatis retinebis, dimidiam
Abbreviated transcription (Latin):
plibet alii mibere muto pa¬
trono. Item uilia de adulterus
nͥ certo modo diuortium fcm
sit proifecto h̃t. Deueteraꝵ¬

Expanded text:
prohiberet alii nubere inuito patrono. item Iulia de adulteriis, nisi certo modo diuortium factum sit, pro infecto habet. DE UETERA
Abbreviated transcription (Latin):
fferatur⁊ emancipatus ꝑtez
filii sui occupat in qua honꝰ
legatorum uon consisteret
s rectis dicetur in emanci¬
patum solum dandam eẽ
actionem ne poti⁊ quidem

Expanded text:
feratur et emancipatus partem filii sui occupet, in qua onus legatorum non consisteret. sed rectius dicetur in emancipatum solum dandam esse actionem nepoti, et quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ontra nurum quar Quił.
soco ħ uidicium dandanti¬
cilim lucius et fulciniꝰ aut.
Quoçiens filio familias dos
data ẽ soc̃ium obres diuorci¬
i cã amotas furti ag̾e non
posse. Itercur reriim amota¬
rum etiam inuirũ datur
iudicium si filius famił. ĩ
marito sit utru depeculio ã¬
an in id ip̃m acc̃o dani debẽ¬
at eadem iepetemꝰ que defi¬
lia famił. diximꝰ. ¶Si post di¬
uorcum maritꝰ decessit hr̃s
en reru amotarum iudicio
uti pot̾. ¶ Itẽ hrs mulieris ex
hac cã tenebr̃. sic̃ ꝯdictioni
nomĩe ex cã furtiua. S et si
morte mariti solutum sit.
ticione uł ad exhibendum ac¬
cione cas cõsequi pot̾ita¬
risto et ꝯdici posse recte pu¬
tat. qr ex iusta cã apd̾ cami
ẽẽt. Quod si mortuo uiro a¬
mou̾it nõ facit furtumi qr
rei hr̃ditarie nõdum posses¬
se nõ fit furtum idecq aut
uendicare pot̾it. aut in hr̃¬

Expanded text:
ontra nurum quoque socero hoc iudicium dandum Atilicinus et Fulcinius aiunt, quotiens filio familias dos data est: socerum ob res diuortii causa amotas furti agere non posse.Item cum rerum amotarum etiam in uirum datur iudicium: si filius familias maritus sit, utrum de peculio an in ipsum actio dari debeat? eadem repetemus, quae de filia familias diximus.Si post diuortium maritus decesserit, heres eius rerum amotarum iudicio uti potest.Item heres mulieris ex hac causa tenebitur, sicut condictionis nomine ex causa furtiua.Sed si morte mariti solutum sit titione uel ad exhibendum actione eas consequi poterit.Aristo et condic‹i› ei posse recte putat, quia ex iniusta causa apud eam essent.Quod si mortuo uiro amouerit, non facit furtum, quia rei hereditariae nondum possessae non fit furtum: ideoque aut uindicari pot
Abbreviated transcription (Latin):
Ulier habebit rerum ¶ xp̃¬
Lamotaru accionẽ adusus
uiru et ꝯ pensare pot̾ muli
cum agione qua marito ag̾

Expanded text:
ulier habebit rerum amotarum actionem aduersus uirum et compensare potest mulier cum actione, qua maritus ag
Abbreviated transcription (Latin):
nes meii ꝓacumaui finiam
pacumeuam ĩ magnar exas¬
se urdem institũat eiq patrẽ
eiꝰ sustituat pacumcino ma¬
gno occiso. et nimore piato
qiͣfilia quoq en mortua muta¬
institint hac p̾facione qr hr̃¬
des quos uoluu m hrẽ cõtim¬
ge nõ potui nomis inifus hr̃s
esto pacumcina magna sup¬
plicauit ĩꝑatoribꝰ nr̃is et oog¬
nicione suscepta licet modi
stitucionis ꝯtiñetur. qr falsu
no solet ob ẽẽ tñ ex nouĩtate
testantis putauit ĩ ꝑatorei:
agnam ꝑtin̾e. s legata expos

Expanded text:
meiam Magnam filiam Pactumeii Magni ex asse heredem instituerat, eique patrem eius substituerat. Pactumeio Magno occiso et rumore perlato, quasi filia quoque eius mortua, mutainstituit hac praefatione: 'quia heredes, quos uolui habere mihi contingere non potui, Nouius Rufus heres esto'. Pactumeia Magna supplicauit imperatores nostros et cognitione suscepta, licet modus institutioni contineretur, quia falsus non solet obesse, tamen ex uoluntate testantis putauit imperator ei agnam pertinere, sed legata ex pos
Abbreviated transcription (Latin):
as nupta decesẜit᷑ pat̾ fimus
en fec̾it tñ et si eidote postͥa.¬
liqd temp gener redde deb̃¬
et tñ cõtinuo socer agendo
cõ sequetur. ut ĩpensam fu¬
neris p̾sente respͥciat cet̾a
dotrs statuto tp̃r soluantur.
ta uxore mãumisit brsso¬
lus uir alib̃to ĩstitutꝰ por¬
cionẽ hr̃dicatis quã ut pa¬
tron cõ sequi potuit ac de¬
buit restitũe debet. alt̾am
uero porcionẽdotis uidicio.
si modo uxor maumittenti

Expanded text:
as nupta decesserit et pater funus ei fecerit, tametsi ei dotem post aliquod tempus gener reddere deberet, tamen continuo socer agendo consequetur, ut impensam funeris praesentem recipiat, cetera dotis statuto tempore soluantur.ta uxore manumisit. heres solus uir a liberto institutus portionem hereditatis, quam ut patronus consequi potuit ac debuit, restituere debet, alteram uero portionem dotis iudicio, si modo uxor manumittenti