comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magna utrinq animositate. tam̃
maiore saxonum qͣm francorum
dampno. ꝑ continuos .xxx. tres
anuos gerebatur. Poterat siquide
citius finiri. si saxonũ hoc ꝑfidia
pateretur. Dif ficile dictu est qͦ¬
tieus suꝑatiac supplices regi se
dediderunt. unꝑata facturos pol¬
liciti sunt: obsides qui imꝑabant᷑
absq dilatione dederunt. legatos
qui mutebant᷑ susceperunt: aliqͦ¬
tiens ita domiti & emolliti. ut etiã
cultũ demonũ dimittere. & xp̃i a¬
ne religioni se subdere uelle ꝓmit¬
terent. Sed sicut adhec facienda
aliquetiens proni. sic ad eadem
ꝑuertenda semꝑ fuere precipites.
ñ si ut satis estimare ad utrũ horĩt
faciliores uerius dici possit. quip¬
pe cũ xͦt inchoatũ cum eis bellũ.
uix ille annus exactus sit. quo ñ
ab eis huiꝰcemodi facta sio ꝑmuta¬
tio. S magnanimitas regis ac ꝑ¬
petua tam᷑ in adu̾sis qͣm in pros¬
peris ĩntis constanuia. nulla eoꝵ
mutabilitate uł uinci poterat.

Expanded text:
magna utrimque animositate, tamen magna utrimque animositate, tamen maiore Saxonum quam Francorum damno, per continuos triginta tres annos gerebatur. Poterat siquidem citius finiri, si Saxonum hoc perfidia pateretur. Difficile dictu est, quoties superati ac supplices regi se dediderunt, imperata facturos polliciti sunt, obsides qui imperabantur absque dilatione dederunt, legatos qui mittebantur susceperunt, aliquoties ita domiti et emolliti, ut etiam cultum daemonum dimittere et Christianae religioni se subdere velle promitterent. Sed sicut ad haec facienda aliquoties proni, sic ad eadem pervertenda semper fuere praecipites, non sit ut satis aestimare, ad utrum horum faciliores verius diei possint; quippe cum post inchoatum cum eis bellum vix ullus annus exactus sit, quo non ab eis huiuscemodi facta sit permutatio. Sed magnanimitas regis ac perpetua tam in adversis quam in prosperis mentis constantia nulla eorum mutabilitate vel vinci poterat
Abbreviated transcription (Latin):
allio deportatus: & filius eius a¬
aalgisus italia pulsus. & res alan
gobardorũ regib adriano romane
icłiȩ rectori restitute Ilost cuiꝰ finẽ
laxonicũ bellũ quod quasi int̾mis¬
sum uidebatur reyecitum ẽ: qͦ nul¬
lum neq ꝓlixius neq atrocius
francorũq popło laboriosius sus¬
reptum ẽ.qui a saxones sicut om̃s
fere germania incolentes natio¬
nes & natura feroces. & tultui de¬
monũ dediti. nr̃eq: religioni con¬
trarii:neq: diuma neq humana
iura itł polluere itł transgredi in¬
honestum arbitrabanturꝰ Suber
e causȩ. que cotidie pacem contur¬
quib uł siluȩ maiores. uł mon¬
tum iuga interiecta utrorumq
agros certo limite disterminass.
in quib cedes & rapinȩ & incen¬
dla uicissim fieri ñ cessabant.
Quib adeo franci sunt irrita¬
N. ut ñ iam uicissitudinẽ redde.
s aꝑtum contra eos bellũ susu¬
pert̃ dignũ iudicarent. Susceptũ
est igitur ad u̾sus eos bellum quod

Expanded text:
exilio deportatus et filius eius Aexilio deportatus et filius eius Adalgisus Italia pulsus et res a Langobardorum regibus ereptae Hadriano Romanae ecclesiae rectori restitutae. 7. Post cuius finem Saxonicum, quod quasi intermissum videbatur, repetitum est. Quo nullum neque prolixius neque atrocius Francorumque populo laboriosius susceptum est; quia Saxones, sicut omnes fere Germaniam incolentes nationes, et natura feroces et cultui daemonum dediti nostraeque religioni contrarii neque divina neque humana iura vel polluere vel transgredi inhonestum arbitrabantur. Suberant et causae, quae cotidie pacem conturquibus vel silvae maiores vel montium iuga interiecta utrorumque agros certo limite disterminant, in quibus caedes et rapinae et incendia vicissim fieri non cessabant. Quibus adeo Franci sunt irritati, ut non iam vicissitudinem reddere, sed apertum contra eos bellum suscipere dignum iudicarent. Susceptum est igitur adversus eos bellum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
& telerrime complecũ. Ripinꝰqui¬
dem haistulfum regem paucorũ
dierũ obsidione apud ticinũ cont¬
pulit & obsides dare: & erepta ti¬
manis oppida atq castella restie¬
ere. atq ut reddita ñ repecerents
sacram̃to fidem facere. Rarolusi
pꝰt inchoatum a se bellũ non pͥli
destitit: qͣm & desiderium regem
quẽ longa obsidione fatigauerat
indeditione susciꝑet. filiumqis
adalgisum in quẽ spes omium
inclinate indebantur: ñ solum
regno s etiam italia excedere cons
primeret. totamq: italiam suȩ
nũ pipinũ regem imponeret.
saliam intranti qͣm difficilis al¬
num transitus fuerit. quantoq
rancorũ labore inuia montium
uisa. & eminentes in celũ scopuli
mͦ: asꝑe cautes su ꝑatẽ sint hoc
uto describerem: nisi uite illius
nodi potius qͣm bellorũ que ges¬
sit euentus memorie mandare
p̃senti oꝑe animo ẽet ꝓpositum
finis tamen huiꝰ belli fuit sub ac¬
ta italia. & rex desiderius ꝑ petuo

Expanded text:
et celerrime conpletum. et celerrime conpletum. dem Haistulfum regem paucorum dierum obsidione apud Ticenum conpulit et obsides dare et erepta Romanis oppida atque castella restituere atque, ut reddita non repeterentur, sacramento fidem facere; Karolus vero post inchoatum a se bellum non prius destitit, quam et Desiderium regem, quem longa obsidione fatigaverat, in dedicionem susciperet, filium eius Adalgisum, in quem spes omnium inclinate videbantur, non solum regno, sed etiam Italia excedere compeprimeret totamque Italiam sue suum Pippinum regem imponeret. Italiam intranti quam difficilis Alpium transitus fuerit, quantoque Francorum labore invia montium iuga et eminentes in caelum scopuli atque asperae cautes superatae sint, hoc loco describerem, nisi vitae illius modum potius quam bellorum, quae gessit, eventus memoriae mandare praesenti opere animo esset propositum. Finis tamen huius belli fuit subacta Italia et rex Desiderius perpetuo
Abbreviated transcription (Latin):
tem aquitaniam octupare belliꝗ
iam pene ꝑ actum reparare t̾e¬
uerat. aquitaniam relinquens
uuasconiam ꝓetere coegit. Qun
tam̃ ibi consistere ñ sustinens.g
misso amne garomna lupoua¬
conum duici ꝑ legatos mandars
ꝑ fugam reddat. qͦuod ni festinas
faciat: bello se eum expostulati¬
rum. Sed lupus saniori consibo¬
usus. ñ solum hunoldumreda
s etiam seipsum cũ ꝓuintia tus
preerat eꝰ potestati ꝑmisit Co¬
positis in aquitana reb eoq uei
finito. regni qͦ socio iam rebus
manis exempto: rogatu & preub
adriani romane urbis ep̃i exaus
bellum contra langobardos su¬
pit. Quod pͥus qͥdem & apatre ci
Stepħo papͥa supplicante cũ mai
difficultate susceptum ẽ: qua
dam eprimorib francorũ cumq
consultare solebat. ad eo uolunan
eius renisi sunt:ut se regemn qͥeset¬
turos domũq: redituros. libera
uoce ꝓclamarent. Susceptũ ẽ.td
men tunc contra haistulfũ regi

Expanded text:
tem Aquitaniam occupare bellumque tem Aquitaniam occupare bellumque iam poene peractum reparare temptaverat, Aquitaniam relinquere et Wasconiam petere coegit. Quem tamen ibi consistere non sustinens, transmisso amne Garonna Lupo Wasconum duci per legatos mandat ut perfugam reddat; quod ni festinato faciat, bello se eum expostulaturum. Sed Lupus saniori usus consilio non solum Hunoldum reddidit, sed etiam se ipsum cum provincia cui praeerat eius potestati permisit. Conpositis in Aquitania rebus eoque bello finito, regni quoque socio iam rebus humanis exempto, rogatu et precibus Hadriani Romanae urbis episcopi exoratus bellum contra Langobardos suscepit. Quod prius quidem et a patre eius, Stephano papa supplicante, cum magna difficultate susceptum est, quia quidam e primoribus Francorum, cum quibus consultare solebat, adeo voluntati eius renisi sunt, ut se regem deserturos domumque redituros libera voce proclamarent; susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem
Abbreviated transcription (Latin):
puericia. quia neq scriptis unqͣm
aliquid declaratum ẽ: neq qͥs ꝗͣ.
mͦ suꝑesse inuenitur qui horum
se dicat habere noticiam. scribere
ineptum uidicans: ad actus & mo¬
res cecerasq uite illius partes ex¬
plicandas ac demonstrandas. omis¬
sis incognitis transire disposuis Ita
tam̃. ut᷑ pͥmo res gestas & domi & fo¬
ris. deinde inores & studia eius: tam
de regni administratione qͣm fine
narrando. nichil dehis que cogni¬
ta uł digna uł necessaria sunt prȩ¬
termittam. Omĩum bellorũ que
gessit pͥmo aquitanicũ apatre in¬
thoatum s ñdum finitũ quia cito
ꝑagi posse indebatur: fre adhuc in¬
uo cciam & auxilium ferre rogato
suscepit. Et licet eum frat̃ ꝓmisso
frustrassex auxilio. suscepͣtam ex¬
peditionẽ strenuissime executus.
ñ pͥus incepto desistire. aut semel
suscepto labore cedere uoluit:qͣm
hoc quod efficere moliebatur ꝑse¬
uerantia quad̾a ac iugitate petfe¬
cto fine concluderet. Nͦam & hu¬
noldum qui post uulaifarii mor¬

Expanded text:
pueritia quia neque scriptis usquam aliquid declaratum est, neque quisquam modo superesse invenitur qui horum se dicat habere notitiam, scribere ineptum iudicans ad actus et mores ceterasque vitae illius partes explicandas ac demonstrandas, omissis incognitis, transire disposui; ita tamen ut, primo res gestas et domi et foris, deinde mores et studia eius, tum de regni administratione et fine narrando, nihil de his quae cognitu vel digna vel necessaria sunt praetermittam. Omnium bellorum quae gessit primo Aquitanicum, a patre inchoatum, sed nondum finitum, quia cito peragi posse videbatur, fratre adhuc vivo etiam et auxilium ferre rogato, suscepit. Et licet eum frater promisso frustrasset auxilio, susceptam expeditionem strenuissime exsecutus non prius incepto desistere aut semel suscepto labori cedere voluit, quam hoc, quod efficere moliebatur, perseverantia quadam ac iugitate perfecto fine concluderet. Nam et Hunoldum, qui post Waifarii mor
Abbreviated transcription (Latin):
habitare ñ ualerent: in tres ut fe¬
runt omnẽ cateruam partes di-¬
uidentes. quȩ ex illis pars patriam
relinquere. nouasq deberet sedes
ex quirere sorte ꝑquirunt.
Gitur ea pars cin sors dederat gen¬
tale solum excedere.exteraq arui
p̃stantiores: ad exquirendas quas
possent incolere t̾ras sedesq statu¬
ere. uale dicentes sins simul & pa¬
triȩ ter arripiunt Morum erat
qͥucum mat̾ nomine gabara. mu¬
lier quantũ inter suos & ingemo
acris. & consilio ꝓuida. De cunis in
reb dubiis prudentia. non mini¬
mum confidebant.

Expanded text:
habitare non valerent, in tres, ut fehabitare non valerent, in tres, ut fertur, omnem catervam partes dividentes, quae ex illis pars patriam relinquere novasque deberet sedes exquirere, sorte perquirunt. 3. Igitur ea pars, cui sors dederat genitale solum excedere exteraque arva praestantiores, ad exquirendas quas possint incolere terras sedesque statuere, valedicentes suis simul et patriae, iter arripiunt. Horum erat ducum mater nomine Gambara, mulier quantum inter suos et ingenio acris et consiliis provida; de cuius in rebus dubiis prudentia non minimum confidebant.
Abbreviated transcription (Latin):
s maximȩ sibi contiguas europȩ
afflixerunt. Testantur hoc ubiq
urbes dirutȩ ꝑ totam illiricũ gal¬
liamq. s maxime misere italiȩ
quȩ pene om̃ium illarũi ẽ.gentiũ
exꝑta seuitiam ¶othi siquidem
uuandaliq. rugi.heruli. atq: tur¬
cilingi. necnon etiam & aliȩ fero¬
ces & barbare nationes e germa-¬
nia prodierunt¶ Pari etiam modo &
uuinilorũ hoc ẽ. langobardorum
gens que postea in italia feliciter
regnauit. agermanorũ populis
originem ducens. licet aliȩ cause eg̾s¬
sionis eorum asseuerentur. ab in¬
sula que scandinauia dr̃ aduentauit.
Uius insulȩ etiam plinius u.¬
scd̃s in libris quos de natura
rerum composuit. mentionẽ facit.
¶hec gͥ insula sicuit retulerunt nobis
qui eam lustrauert̃. ñ tam in mari
ẽ. posita. qͣm marinis fluctib ꝓpt̾
planiciem marginũ t̾ras ambieu¬
tib circũfusa. Intra hanc gͦ consti¬
tur populi dum in tant̾a multitu¬
dmem pullulassent ut iam simul

Expanded text:
 maxime sibi contiguam Europam afflixerunt. Testantur hoc ubique urbes erute per totam Illiricum Galliamque, sed maxime misere Ytalie, que pene omnium illarum gentium est experta sevitiam. Gothi siquidem Vandalique, Rugi, Heruli atque Turcilingi nec non etiam et alie feroces et barbare nationes e Germania prodierunt. Pari etiam modo et Vinnilorum, hoc est Longobardorum, gens, quregnavit, a Germanorum populis originem ducens, licet et aliae causae egressionis eorum asseverentur, ab insula quae Scadinavia dicitur adventavit. 2. Cuius insulae etiam Plinius Secundus in libris, quos de natura rerum conposuit, mentionem facit. Haec igitur insula, sicut retulerunt nobis qui eam lustraverunt, non tam in mari est posita, quam marinis fluctibus propter planitiem marginum terras ambientibus circumfusa. Intra hanc ergo constituti populi dum in tantam multitudinem pullulassent, ut iam simul
Abbreviated transcription (Latin):
Unntadecima ꝓuntiarum ẽ.
apulia. consociata sibi calaba:
itstra qua ẽ. regio salentina. hȩc
ab occidente uel africo habet sam¬
nium & lucaniam: a solis uorta
a driatico pelago finitar. Hȩc habet
urbes sans opulentas. luceriam. s
pontum. canusium. agerentium
brundisiũ. & tarentum. & insinisties
italie cornu quȩ qͥnquaginta mili¬
bus extenditur.aptam mertimonis
ydrontũ. Apulia autẽ: a ꝑditione
nominatur. Cinus enim ibi solisfer¬
uorib tͣre uirentia ꝑduntur. xxii.

Expanded text:
uinta decima provinciarum est Apulia, cumsociata sibi Calabria, intra quam est regio Salentina. Hec ab occidente vel africo habet Samnium et Lucaniam, a solis vero ortu Hadriatico pelago finitur. Hec habet urbes satis pontum, Canusium, Agerentiam, Brundisium et Tarentum et in sinistro Italiae cornu, quod quinquaginta milibus extenditur, aptam mercimoniis Ydrontum. Apulia autem a perditione nominatur; citius enim ibi solis fervoribus terrae virentia perduntur. 22.
Abbreviated transcription (Latin):
quod inmissa ꝑ hostem flamma
nonadiit: missus ecelo ignis euer¬
tit. Et quoniam uber dicendi ma¬
teria est: quȩ nequaquam hoc
concludi libro potest hic presen¬
dis uoluminis finis sit: ut in sub¬
sequentibus cetera prosequam᷑.

Expanded text:
quod immissa per hostem flamma non adiit, missus e coelo ignis evertit. Et quoniam uber dicendi materia est, quae nequaquam hoc concludi libro potest, hic praesentis voluminis finis sit, ut in subsequentibus caetera prosequam
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ ab augusto ophilus macer qui
prefectus prȩcorio erat. cum filio di¬
adumeno inuasit imꝑiim. ẜ eñiso
anno continuo apud dusaidem mli¬
tari tumultu occisus est.

Expanded text:
cimus ab Augusto Ophilus Maorinus, qui praefectus praetorio erat, cum filio Diadumeno inuasit imperium sed emenso anno continuo apud Archelaidem militari tumultu occisus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃atum gessit liber existit. eiꝰdem
miracula uitȩ & abstinentiã con¬
tiuens. S & ego in libro quemde
ep̃is eiusdemꝰ ciuitatis conscripsi
flagitante agelranno uiro mris¬
simo & sc̃itate precipuo prefate
eccłie archiep̃o. de hoc sacratissi¬
mo uiro arnulfo. quȩdam tins
miranda composui: quȩ mͦ super¬
fluum duxi replicare
NteR hec cuntb̾tus cunctis ama¬
bilis pͥnceps postq̃m .xii. annollas¬
gobardorũ regnũ post patrem so¬
lus obtinuit. tandem ab hac luce
subtractus ẽ. Hic in campo coro¬
nate ubi bellum contra alachis
gessit. in honorem beati gregori
martiris monast̾ium constrixtt
¶fuit autẽ iuir elegans & om̃i boni¬
tate conspicunus: audaxq bellorũ.

Expanded text:
episcopatum gessit, liber existit, eiusdem episcopatum gessit, liber existit, eiusdem miracula et vitae abstinentiam continens. Sed et ego in libro quem de episcopis eiusdem civitatis conscripsi flagitante Angelramno, viro mitissimo et sanctitate praecipuo, praefatae ecclesiae archiepiscopo, de hoc sacratissimo viro Arnulfo quaedam eius miranda conposui, quae modo superfluum duxi replicare. 17. Inter haec Cunincpert cunctis amabillimus princeps, postquam duodecim annos Langobardorum regnum post patrem solus obtenuit, tandem ab hac luce subtractus est. Hic in campo Coronate, ubi bellum contra Alahis gessit, in honore beati Georgii martyris monasterium construxit. Fuit autem vir elegans et omni bonitate conspi
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ consiliũ nullus adire potest.
Sospes enĩ ueniens sup̃mo ex orbe britanni:
Peruarias gentes. ꝑ freta ꝑq mas:
Uabem romulẽa uidit. tẽplumq uerendũ
Aspexit petri. mistica dona gerens.
Candidus int̾ones xp̃i sociabilis iuit.
Corpore nam tumulũ: m̃te suꝑna renet.
Cõmutasse magis sceptroꝵ insignia creda:
Quem regnũ xp̃i ꝓmeruisse uides xu.
oe tempore apud gallias frantosꝰ
regib a solita fortituidine cos¬
entia degenerantib: hi qui mau¬
res domꝰ regalis ẽẽ. uidebantures¬
ministrare regni potentia m &q¬
quid regib agere mos ẽ. ceperur
quippe cũ cesitus eẽt dispositumꝰ
ad horum ꝓgeniem francoꝵ tans¬
uehi regnums fuit aittẽ eo tempi
maior domꝰ in regio palatio arnust
in episcoꝑatu extitit: ac demum
heremitiẽa uitam diligens. lepn¬
sis uniu̾sa p̃bens obsequia. om¬
uentissi me uixit. De uiiꝰ mirabl¬
bus apud metensem ȩccłiam ub

Expanded text:
Cuius consilium nullus adire potest! Cuius consilium nullus adire potest! Sospes enim veniens supremo ex orbe Brittani Per varias gentes, per freta perque vias, Urbem Romuleam vidit templumque verendum Aspexit Petri, mistica dona gerens. Candidus inter oves Christi sociabilis ibit, Corpore nam tumulum, mente superna tenet. Commutasse magis sceptrorum insignia credas, Quem regnum Christi promeruisse vides'. 16. Hoc tempore aput Gallias Francorum regibcientia degenerantibus, hi qui majores domus regalis esse videbantur administrare regni potentiam, et quicquid regibus agere mos est coeperunt; quippe cum caelitus esset dispositum, ad horum progeniem Francorum transvehi regnum. Fuitque eo tempore maior domus in regio palatio Arnulfus, in episcopatu extitit, ac demum heremiticam vitam eligens, leprosis universa praebens obsequia, continentissime vixit. De cuius mirabilibus apud Metensem ecclesiam, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
anglorum saxonũi qͥ multa
inlita patria bella gesserat. ad x
mirifice susceptus ẽ. Is cũ rom̃a
uenisset: a sergio papabaptratꝰ
petrusq appellatus. & adhuc in
albis constititꝰ: ad regna celestia
migrauit. suiꝰ corpꝰ in basilica
beati petri sepultum ẽ: & hoc
suꝑ sẽ epitaphiũ descͥptũ habet.
Cislmen. opes sobolts. pollentia regna tnũphos:
Exuiias. ꝓceres. mȩnia. castra. lares.
Queq patrũ uirtus. & quȩ congesserat ipse
Ceadpal armipotens liquit amore dei.
U t̃ petrũ sedemq petri rexcerneret hospes:
Cuꝰ fonte meras sumeret alm̃ aquas.
Splendificũq iubar radianti carꝑethaustu:
Ex quo uiuificus fulgor ubiq fluit.
Perspiciensq alacer retidiuȩ p̃mia uitȩ:
Barbaricam rabiemꝰ nom̃ & inde siũi
Conu̾sus conu̾tit ouans. petrũq uocari
Sergius antistes iussit. ut ipse pater
Fonte renascentis. quẽ xp̃i gr̃a purgais:
Protimꝰ albatum uexit in arce poli
Mira fides regis.clem̃tia maxima xp̃i:

Expanded text:
Anglorum Saxonum, qui multa in sua patria bella gesserat, ad Chmirifice susceptus est. Is cum Romam pervenisset, a Sergio papa baptizatus Petrusque appellatus et adhuc in albis constitutus, ad regna caelestia migravit. Cuius corpus in basilica beati Petri sepultum est, et hoc super se epythapium descriptum habet: 'Culmen, opes, sobolem, pollentia regna, triumphos, Exubias, proceres, moenia, castra, lares, Quaeque patrum virtus et quae congesserat ipse, Cedoal armipotens liquit amore Dei, Ut Petrum sedemque Petri rex cerneret hospes, Cuius fonte meras sumeret almus aquas, Splendificumque iubar radianti carperet haustu, Ex quo vivificus fulgor ubique fluit; Percipiensque alacer recidivae praemia vitae, Barbaricam rabiem nomen et inde suum Conversus convertit ovans, Petrumque vocari Sergius antistes iussit, ut ipse pater Fonte renascentis quem Christi gratia purgans Protinus albatum vexit in arce poli. Mira fides regis, clementia maxima Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
mis uxta basilicam dñi saluato¬
ris quã qͦndam auus eiꝰ ariꝑtuscos¬
striixerat sepultus ẽ. Regnumiq
ingobardorũ liutꝑto filio adhuc
puerilis ȩtatis reliquit. cui tutore
ansprandum uirum sapientem &
Ilistrem contribuit.
Ie hize elapsis octo m̃sib. Ra¬
Onꝑtus dux taurmensium
quem qͦndam rex godeꝑtus cum¬
oringueretur agt̾imo aldo reliqͦ¬
iat parnulum. de quo & suꝑius
arimꝰ. cũ ualida manu ueniens
adũsus ansprandũ & rotharit ber¬
com̃sium ducem apud nouarias
anflixit. eosq: incampo exsuꝑars.¬
regnũ langobardorũ imiasit:s
codem anno mortuus est. xuiii.
UNc filius eiꝰ arrꝑtus tterum
bellum parans. pugnauit cum
lutꝑto rege apud ticinu: cumq:
bello exsuꝑans: liut ꝑtum infan¬
tulum unium in bello comp̃hen¬
di. Ansprandus qͦ fugiens in insu¬
lam comacinam se cominiuit.

Expanded text:
ni Salvatoris, quam quondam avus eiusdem Aripert construxerat, sepultus est. Regnumque Langobardorum Liutperto filio adhuc puerilis aetatis reliquit, cui tutorem Ansprandum, virum sapientem et inlustrem contribuit. 18. Dehinc elapsis octo mensibus, Raginpertus dux Taurinensium, quem qexstingueretur a Grimoaldo reliquerat parvulum, de quo et superius diximus, cum valida manu veniens adversus Ansprandum, et Rotharit Bergomensium ducem, apud Novarias conflixit, eosqregnum Langobardorum invasit. Sed eodem anno mortuus est. 19. Tunc filius eius Aripert iterum bellum parans, pugnavit cum Liutberto rege apud Ticinum, cumqubello exsuperans, Liutbertum infantulum vivum in bello comprehendit. Ansprandus quoque fugiens, in insulam se Commacinam communivit.
Abbreviated transcription (Latin):
misit scirumq abbatem qui eũ
in ponto exulem a luerat ep̃m
in loco gallim ͤ constituit ĩ hic cos

Expanded text:
misit, Cyrumque abbatem, qui eum in Ponto exulem aluerat, episcopum in loco Gallicini constituit. Sis
Abbreviated transcription (Latin):
actis absiundam cũm lafi¬
gobardorũ thesauris constantino¬
polim ad imꝑatorem direxit.
¶Affirmant aliqui etiam peredeu
pariter cum belmechis & rose¬
inunda rauennam uenisse. atq:
exinde constantinopolim cum¬
absiunda directũ ẽe. ibiq in spec¬
taculo populi coram imꝑatore
leonem mire magnitudinis occi¬
disse. Cui ut ferunt ne aliquid
malignũ in regia urbe quia uir
erat fortis moliretur: iussu im¬
peratoris oculi euulsi sunt. Qui
sibi p̾t aliquot tempꝰ: duos cul¬
tellos aptauit. Quib utrisq suis
manicis absconsis: ꝑ alatium pe¬
tiit. atq: se quedam ad angusti
ittilitatem si ad eum intro mit¬
teretur lociturũ ꝓmisit. Ad quẽ
augustus duos sibi familiares
qui enis u̾ba susciꝑent patricios
misit. Qui tũ ad ꝑeileum uenis¬
sent: ille ad eos quasi aliquid
eis secretius dicturus ꝓpils ac¬
cessit. atq ambos utraq in anu
gladiis quos absconsos h abebat
fortiter uulnerauit: ita ut sta¬

Expanded text:
fectus Albsuindam cum Lanfectus Albsuindam cum Langobardorum thesauris Constantinopolim ad imperatorem direxit. Adfirmant aliqui, etiam Peredeo pariter cum Helmechis et Rosemunda Ravenna venisse atque inda Constantinopolim directum esse, ibique in spectaculo populi coram imperatore leonem mirae magnitudinis occidisse. Cui, ut ferunt, ne aliquid malignum in regia urbe, quia vir fortis erat, moliretur, jussu imperatoris oculi evulsi sunt. Qui sibi post aliquod tempus duos cultellos aptavit, quibus in utrisque suis manicis absconsis, palatium petiit, atque se quaedam ad Augusti utilitatem, si ad eum intromitteretur, locuturum promisit. Ad quem Augustus duos sibi familiares, qui ejus verba susciperent, patricios misit. Qui cum ad Peredeum venissent, ille ad eos, quasi aliquid eis secretius dicturus propius accessit, atque ambos utraque manu gladiis, quos absconsos habebat, fortiter vulneravit, ita ut sta
Abbreviated transcription (Latin):
Statim Rosemunda longind pre¬
suto rauenne mandauit. ut citiꝰ
nauem dirigeret. que eos susciꝑe
posset. Longinꝰ tali nuntio letͫ
iffectus: festinanter nauem di¬
rexit. in quã helmechis cum ro¬
semunda iam conuige noctu fugi¬
entes ingressi: auferentes secũ abͦ¬
bardorũ thesaurũ. uelotiꝰ rauen¬
nam ꝑuenerunt. Lunc longinꝰ pre¬
fictus suadere cepit rosemunde ut
helmechis intͣficeret. & eiꝰ se mlptiis
copularet. Illa ut erat ad omnem
hequitiam facilis. dum optat
rauennatiũ aña fieri: ad tantũ
ppetrandũ facinus assensũ dedit.
atq: cum hemechis se in balneo ab¬
lueret. egredienti ei de lauachro
ueneni potulũ quod salutis esse
asseuerabat ꝓpinauit. Ille uͥ sen¬
sit se mortis poculũ bibisse: ro¬
semunda euaginato suꝑ eam gla¬
dio quod reliquum erãt bibere
cegit. Sicq dei om̃ipotentis iu¬
diuo. inter fectores iniquissimi u¬
no mom̃to ꝑierunt.
is ita p̾emptis: longinꝰ pre¬

Expanded text:
Statimque Rosemunda Longino praeStatimque Rosemunda Longino praefecto Ravennae mandavit, ut citius navem dirigeret, quae eos suscipere possit. Longinus tali nuntio laetus effectus, festinanter navem direxit, in qua Helmechis cum Rosemunda, sua iam coniuge, noctu fugientes ingressi sunt. Auferentesque secum Albbardorum thesaurum, velocius Ravennam pervenerunt. Tunc Longinus praefectus suadere coepit Rosemundae ut Helmichis interficeret, et ejus se nuptiis copularet. Illa, ut erat ad omnem nequitiam facilis, dum optat Ravennatium domina fieri, ad tantum perpetrandum facinus assensum dedit, atque dum Helmichis se in balneo ablueret, egredienti ei de lavacro, veneni poculum, quod salutis esse asseverabat, propinavit. Ille ubi sensit se mortis poculum bibisse, Rosemundam, evaginato sudio, quod reliquum erat bibere coegit. Sicque Dei omnipotentis iudicio interfectores iniquissimi uno momento perierunt. 30. His ita peremptis, Longinus prae
Abbreviated transcription (Latin):
Quã strictius religatam abstrahtn
ñ ualens: app̃henso tam̃ scabello
suppedaneo. se cũ eo ꝑaliquod spaci¬
umͣ defendit. S heu ꝓdolor. uis
bellicosissimꝰ & summe audacie n¬
chil contra hostem p̃ualens. quasi
unus de incestis interfectꝰ ẽ. Uniꝰq
muliercule consilio ꝑiit: qui ꝑto
hostiũ strages bello famosissimuis
exstitit. Cuius corpꝰ cum maximo
langobardorũ fletu & lam̃tis. sub
ciniꝰdam scale ascensu que palatis
erat contigua sepultum esfuit
autẽ statura ꝓcerus: & ad bella ꝑ¬
agenda toto corpore co apͣtus. Hinꝰ
amnlũ nr̃is in dieb gisebertus qͥ
am ueronensiũ fuerat aꝑiens. spa¬
cm eius & si quid mornatu ipoiꝰ
inuentum fuerat abstulit. Quam
ob causam. uanitate solita apud
indoctos homines alboin uidisse¬
Re iactabat.
eitur helmechis extincto albomn:
ranim eius inuadere conatus ẽ.
s minime potuit. quia langobar
aminiũ de morte illius dolentes.
cum moliebartur extinguere.

Expanded text:
quam strictius religatam abstrahere quam strictius religatam abstrahere non valens, adprehenso tamen scabello subpedaneo, se cum eo per aliquod spatium defendit. Sed heu pro dolor! vir bellicosissimus et summae audaciae nihil contra hostem praevalens, quasi unus de inertibus interfectus est, uniusque mulierculae consilio periit, qui per tot hostium strages bello famosissimus extitit. Cuius corpus cum maximo Langobardorum fletu et lamentis sub cuiusdam scalae ascensu, quae palatio erat contigua, sepultum est. Fuit autem statura procerus et ad bella peragenda toto corpore coaptatus. Huius tumulum nostris in diebus Giselpert, qui dux Veronensium fuerat, aperiens, spatham eius et si quid in ornatu ipsius inventum fuerat abstulit. Qui se ob hanc causam vanitate solita aput indoctos homines Alboin vidisse iactabat. 29. Igitur Helmechis, extincto Alboin, regnum eius invadere conatus est. Sed minime potuit, quia Langobardi, nimium de morte illius dolentes, eum moliebantur extinguere.
Abbreviated transcription (Latin):
uestiariȩ cum qua peredeus stupri
consuetudinẽ habebat supposuit.
Ubi peredeus rem nescius ueniens.
cum regina concubuit. Cũq illa pa¬
trato iam scelere ab eo quexeret qua
se ẽe. existimaret. & ipse nom̃ suȩ a¬
mice quã ẽẽ. putabat nominasset.
regina subiunxit. Nequaqͣm ut pu¬
tas: s ego rosemunda sum inquit.
Certe nunc talem rem ꝑedee ꝑpe¬
tratam habes: ut aut tu albom
int̾ficias. aut ipse te suo gladio ex¬
tinguat. Tunc ille intelsexit malũ
quod ferit. Et qui sponte noluerat:
tali mͦ in regis necem coactus assen¬
sit. Lunc rosemunda dum se albo¬
in meridie sopori dedisset. magnũ
in palatio silentium fieri p̃cipiens.
omĩa alia arma subtrahens. spa¬
tam illius ad lectuli capit ne tol¬
li aut euaginari posset fortiter
colligauit: & iuxta consiliũ ꝑedei¬
crudeliorem introduxit. Albon
subito de sopore exꝑgefactus: ma¬
lum qͦd immminebat᷑ intelligens.
manũ citius ad sꝑatam porrexit.

Expanded text:
vestiariae, cum qua Peredeo stupri vestiariae, cum qua Peredeo stupri consuetudinem habebat, supposuit; ubi Peredeo rem nescius veniens, cum regina concubuit. Cumque illa patrato iam scelere ab eo quaereret, quam se esse existimaret, et ipse nomen suae amicae, quam esse putabat, nominasset, regina subiunxit: 'Nequaqtas, sed ego Rosemunda sum, inquit. Certe nunc talem rem Peredeo perpetratam habes, ut aut tu Alboin interficias, aut ipse te suo gladio exstinguat. Tunc ille intellexit malum quod fecit, et qui sponte noluerat, tali modo in regis necem coactus assensit. Tunc Rosemunda, dum se Alboin meridie sopori dedisset, magnum in palatio silentium fieri praecipiens, omnia alia arma subtrahens, spatham illius ad lectuli caput, ne tolli, aut evaginari posset, fortiter colligavit, et juxta consilium Helmicrudelior introduxit. Alboin subito de sopore experrectus, malum quod imminebat intellegens, manum citius ad spatham porrexit;
Abbreviated transcription (Latin):
regnauit: insidiis suȩ conirigis int̾¬
emptus ẽ. Causa aut̃e int̃fectionis
enis hec fuit Cum in conuiuio ul¬
tra qm oportuerat apud ueronña
letus resideret: cũ poculo quod de
capite cunimundi regis sui soceri
fecerat: regine ad bibendũ uimĩi
dari p̃cepit᷑. atq: eam ut cum patre
suo letanter biberet inuitauit.
ueritatem in xp̃o loquor. ego hoc po¬
culum uidi in quodam diẽ festo rat¬
chis pͥncipem ut illud conuiuis sus
ostentaret manu tenentẽ. Ig rose¬
munda ubi rem animad uertit:
altum concipiens in corde dolorẽ.
queq: compescere ñ ualens: mox
in mariti necem patris funꝰ uidi¬
catura exarsit. Consiliũq mox cũ
helmechis qui regis scilpor hoc ẽ.
armiger & collectaneus erat. ut
regemꝰ int̾ficeret iniit. Qui regi¬
neͦ ꝑsuasit. ut ipsa ꝑedeum qui
erat uir fortissimꝰ in hoc consilio
asciret.Peredeus cum regine sua¬
denti tantũ nefas consensũ ad hib̃e
nollet: illa se uoctu in lectulo sue

Expanded text:
regnavit, insidiis suae coniugis interegnavit, insidiis suae coniugis interemptus est. Causa autem interfectionis eius fuit. Cum in convivio ultra quam oportuerat aput Veronam laetus resederet, cum poculo quod de capite Cunimundi regis sui soceris fecerat reginae ad bibendum vinum dari praecepit atque eam ut cum patre suo laetanter biberet invitavit. veritatem in Christo loquor: ego hoc poculum vidi in quodam die festo Ratchis principem ut illut convivis suis ostentaret manu tenentem. Igitur Rosemunda ubi rem animadvertit, altum concipiens in corde dolorem, quem conpescere non valens, mox in mariti necem patris funus vindicatura exarsit, consiliumque mox cum Helmechis , qui regisscilpor, hoc est armiger , et conlactaneus erat, ut regem interficeret, iniit. Qui reginae persuasit, ut ipsa Peredeo , qui erat vir fortissimus, in hoc consilium adsciret. Peredeo cum reginae suadenti tanti nefas consensum adhibere nollet, illa se noctu in lectulo suae
Abbreviated transcription (Latin):
didit. In qua cum alboin ꝑ port̃a
que dicitur sc̃i ioħis ab orientali
urbis parte introiret. equus eius
in porte medio concidens. qnuis
calcarib stimulatꝰ. quanuis hinc
in de hastarum uerberib cȩsus.
ñ poterat eleuari¶ Tunc unus ex
eisdem langobardis: talit̃ regẽ
allocittus est dicens.¶ M em̃to dñe
rex: quale uotum uouisti. fran¬
ge tam durũ uotu: & ingredieris
urbem. Nere & enim xꝑianus ẽ. po¬
pulus in hac ciuitate¶Si quidem
albom uouerat. qͦd uniu̾sum po¬
płm qui se tradere noluissec gladi¬
o extingueret. Qui ꝑ ostqͣm tale uo¬
tum dirumpens ciuib indulgen¬
tiam ꝓmisit: mox eiꝰ equus con¬
surgit᷑. ipse ciustatem ingressus.
nulli lesionem inferens. in sua pro¬
missione ꝑmansit. Lunc ad eum
om̃is populus in palatiũ qͦd qͦndam
rex theodoricus construxerat con¬
currens. post tantas animi miseri¬
as de spe iam fidus. cȩpit futura re
in tralia tres annos & sex m̃ses

Expanded text:
didit. In quam cum Alboin per portam didit. In quam cum Alboin per portam quae dicitur Sancti Iohannis ab orientali urbis parte introiret, equus eius in portae medio concidens, quamvis calcaribus stimulatus, quamvis hinc inde hastarum verberibus caesus, non poterat elevari. Tunc unus ex eisdem Langobardis taliter regem adlocutus est dicens: "Memento, domine rex, qualem votum vovisti. Frange tam durum votum, et ingredieris urbem. Vere etenim christianus est populus in hac civitate". Siquidem Alboin voverat quod universum populum, quia se tradere noluisset, gladio extingueret. Qui postquam talem votum disrumpens civibus indulgentiam promisit, mox eius equus consurgens, ipse civitatem ingressus, nulli laesionem inferens, in sua promissione permansit. Tunc ad eum omnis populus in palatium, quod quondam rex Theudericus construxerat, concurrens, post tantas animum miserias de spe iam fidus coepit futura relin Italia tres annos et sex menses
Abbreviated transcription (Latin):
iciNensis eo tempore ciuitas
tres annos obsidionẽ ꝑferens. se
fornter continuit. langobardorũ
exertitu procul iuxta ẽam ab occi¬
dentali parte residentẽ. Interim
albom eiectis militib inuasit
omĩa usq: ad tusciam. prȩt̾ rom̃a
& rauennam. uł aliqua castella
quȩ erant in maris litore constity
ta. Nec erat tunc uirtus romanis
ut resistere ꝑ ossent: quia & pesti¬
lentia que sub narsete facta est
plurimos in liguria & uenetus ex-¬
tinxerat. & pꝰtannũ quẽ diximus
fuisse ubertatis. fames nimia in¬
gruens unu̾sam italiam deuas¬
tabat./ Certum ẽ. autẽ tunc albor
multos secum exdiu̾sis quas uel
alii reges uł ipse ceꝑat gentib ad
italiam ꝑduxisse. Unde & usq: ho¬
die eorũi quib inhabitant uicos:
gẽppidos.bulgares.sarmatos pan¬
nomios. sueuos. noricos. siue aliis
huiꝰcemodi nõib appellatos.xxuiii.
Tuͦ ticinensis tiuitas post tres
annos & aliquot m̃ses obsi¬
dionem ñ ferens: tandem se albo¬
in & langobarlis obsidentib tra¬

Expanded text:
icinensis eo tempore civitas ultra tres annos obsidionem perferens, se fortiter continuit, Langobardorum exercitu non procul juxta eam ab Occidentali parte se continente. Interea Alboin electis militibus invasit omnia usque ad Tusciam, praeter Romam et Ravennam, vel aliqua castella, quae erta. Nec erat tunc virtus Romanis, ut resistere possint, quia et pestilentia, quae sub Narsete facta est, plurimos in Liguria et Venetiis extincxerat, et post annum, quem diximus fuisse ubertatis, fames nimia ingruens universam Italiam devastabat. Certum est autem, tunc Alboin multos secum ex diversis, quas vel alii reges vel ipse ceperat, gentibus ad Italiam adduxisse. Unde usque hodie eorum in quibus habitant vicos Gepidos, Vulgares, Sarmatas, Pannonios, Suavos, Noricos sive aliis huiuscemodi nominibus appellamus. 27. At vero Ticinensis civitas post tres annos et aliquod menses obsidionem perferens, tandem se Alboin et Langobardis obsidentibus tra
Abbreviated transcription (Latin):
ortuo gut diximꝰ lupo duce
grimoaldus rex filiam eiꝰ uõies
theuderadam filio suo romualdo
qui beneuentũ regebat in matci¬
monium tradidit. ex qua iłe tres
filios. hoc ẽ. grimo aldum. gisulfi.
necnon & arichis genuit.
illis qui eum quando ben¬
uentumꝰ profectus fuerat deseruest
suas iniurias ultus est.

Expanded text:
r, ut dixeramus, Lupo duce, Grimualdus rex filiam eius nomine Theuderadam suo filio Romuqui Beneventum regebat, in matrimonium tradidit. Ex qua tres filios, hoc est, Grimoaldum, Gisulfum, nec non et Arichis genuit. illis qui eum quando Beneventum profectus fuerat deseruerunt suas injurias ultus est.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoda regis exercitui intiłer̃t. Qui
rex in nouissimo loco ratchis dut̃e
& eius fr̃em haistulfum cũ foro¬
uilanis constituit. Suꝑ quos spo¬
letani & romani irruentes: ali¬
quos ex eis uulnerauer̃t. s tam̃
ratchis cum suo germano & ali¬
quib uiris fortissimis om̃e illud
pugne pondus sustinentes. uiri¬
literq certantes: multis trucida¬
tis se suosq exinde preter ut dixi
paucos sauciatos exemerunt. Ibi
quid̾a spoletanorũ fortissimꝰ ber¬
to noĩe¬
⁊ nominatiue

Expanded text:
commoda regis exercitui intulerunt. Qui commoda regis exercitui intulerunt. Qui rex in novissimo loco Ratchis ducem et ejus fratrem Ahistulfum, cum Forojulianis constituit. Supra quos Spoletani et Romani irruentes, aliquos ex eis vulneraverunt. Sed tamen Ratchis cum suo germano et aliquibus viris fortissimis omne illud pugnae pondus sustinentes, viriliterque certantes, multisque trucidatis, se suosque inde, praeter, ut dixi, paucos sauciatos, exemerunt. Ibi quidam Spoletanorum fortissimus, Berto nomine, nominative
Abbreviated transcription (Latin):
arent: in eiꝰ conti sũmitate tu¬
ulus auis uolitando ueniens in¬
sedͥtt. Tunc aliquib prudentib
hoc portento uisum est significa¬
n eiꝰ pͥncipatũ inutilem fore. Rex
autẽ luttprandus cũ hoc cognonis¬
set: ñ equo animo accepit. Tam̃ de
infirmitate conualescens: eũ regni
sui consort̾e habuit. Euolutis dehiic
aliqͦt annis. trastinundꝰ qui romã
sugerat spoletum rediens hilderic̃e
rtͦmxit. Rursumq contra regem
rebellionis audaciam sũpsit.lu.
tum annis .uii. ducatũ gessisset:
uita exemptꝰ ẽ. Post cuiꝰ obitum: go¬
descalcus dux effectus: annis trib
beneuentanis p̃fuit. cui in coniu¬
gio uxor sociata nomme anna fuit.
lex g liutprandus talia de spole¬
to siue beneuento audiens: rur¬
lum c̃i exercitu spoletũ petiit. Q
pentapolim ueniens. dũ afano ci¬
utate forum simphronii ꝑgeret:
nslua quȩ inmedio ẽ. spoletani¬
se cũ romanis sociantes. inagna in¬

Expanded text:
derent, in eius conti summitate cuderent, in eius conti summitate cuculus avis volitando veniens insedit. Tunc aliquibus prudentibus hoc portentu visum est significari, eius principatum inutilem fore. Rex autem Liutprand cum hoc cognovisset, non aequo animo accepit; tamen de infirmitate convalescens, eum regni sui consortem habuit. Evolutis dehinc aliquod annis, Transamundus, qui Romam fugerat, Spoletium rediens, Hildericum extinxit rursumque contra regem rebellionis audaciam sumpsit. 56. tum annis septem ducatum gessisset, vita exemptus est. Post cujus obitum Godeschalcus dux effectus, annis tribus Beneventanis praefuit; cui in conjugio uxor sociata nomine Anna fuit. Rex ergo Liutprandus talia de Spoleto, sive Benevento, audiens, rursum cum exercitu Spoletum petiit. Qui Pentapolim veniens, dum a Fano civitate forum Sempronii pergeret, in silvam quae in medio est, Spoletanse cum Romanis sociantes, magna in
Abbreviated transcription (Latin):
is dieb trasemundus
contra rege rebellaiit.Suꝑqi
rege cũ exeruitu ueniente: ipse cras¬
mundus rom̃a fuga petiit. in cuib
co hildericus ordinatus est. Mortus
autẽ romualdo iuniore beneuene¬
norum duce: qui .xͣx. & sex ducad
tenuerat annis: gisulfus eiꝰ filis
adhuc puerulus remansit. Conu
quẽ aliqui insurgentes: eũ moli
sunt extinguere. Sed beneuenta
popłs qui suis ductorib semꝑ si¬
lis extitit eos ꝑemerunt: siridus
uitam seruantes. Qui gisulfus q̃
propt̃ ȩcatem puerilem idontis
ad tantũ populũ regendum ns
ieniens. eũ exinde abstulit: & apud
uneuentũ suũ nepotẽ gregoriũ du¬
em ordinauit. cui in matrimonio
nor sociata gesib̾ga nomine fuit.
sa rex liutprandus rebus cõpositis.
ssuũ solium remeauit. gisulfũq
nũ nepotem pat̾ua pietate erudi¬
mnie in matrimoniũ muxit. Ipse
s eo tempore in languorȩ deciders:
norti approximauit. Quẽ langobar¬
n utta excedere existimantes: eiꝰ ne¬
potem hildebrandũ foras muros ci

Expanded text:
is diebus Trasemundus contra regem rebellavit. Super quem rex cum exercitu veniens, ipse Trasemundus Romam fuga petiit. In cujus loco Hildericus ordinatus est. Mortuo autem Romualdo juniore Beneventanorum duce, qui viginti et sex ducatum tenuerat annis, Gisulfus ejus filius adhuc parvulus remansit. Contra quem aliqui insurgentes, eum moliti sunt exstinguere. Sed Beneventanorum populus, qui suis ductoribus semper fidelis exstitit, eos peremerunt, sui ducis vitam servantes. Qui Gisulfus cum propter aetatem puerilem idoneus ad tantum populum regendum nonveniens, eum exinde abstulit, et apud Beneventum suum nepotem Gregorium ducem ordinavit. Cui in matrimonio uxor sociata Giselberga nomine fuit. Ita rex Liutprandus rebus compositis, ad suum solium remeavit. Gisulfumque suum nepotem patgenie in matrimonium iunxit. Ipse rex eo tempore in langorem decidens, morti adproximavit. Quem Langobardi vita excedere existimantes, eius nepotem Hildeprandum foras muros civ
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Non infulto obtrectatorib nr̃ᷤ.
unum aliquod abinitio urbiscon¬
dite bellum proferant: tam pia
necessitate susceptum. tam diuma
felicitate confectum. tam clem̃ti be¬
nignitate sopitum. ubi nec pugna
grauem cȩdem. Nec uictoria cruen¬
tam exegerit ultionem. & fortasse
concedam: ut ñ hec fidei xp̃iani du¬
cis concessa uideantur. quanuis ego
hoc testimonio ñ laborem: quando
unus exipsis poeta quidem eximiꝰ.
bis: & deo & homini testimoniũ tu¬
lit. quib aits Onimium dilecte deo
tibi mnitat excer: & coniurati ueni¬
unt ad huinilm aelassica uenti. Ita
celitus iudicatum ẽ. inter partem
etiam sine prȩsidio hominũ solo
deo humiliter sperantem: & partẽ
arrogantissime de uirib suis & de
idolis presum̃tem. Heo dosius aut̃e
composita tranquillataq: re publi¬
ca: apud mediolanum constitutus

Expanded text:
fuit. Non insulto obtrectatoribus nostris. Unum aliquod ab initio Urbis conditae bellum proferant, tam pia necessitate susceptum, tam divina felicitate confectum, tam clementi benignitate sopitum, ubi nec pugna gravem caedem, nec victoria cruentam exegerit ultionem: et fortasse concedam, ut non haec fidei Christiani ducis concessa videantur, quamvis ego hoc testimonio non laborem, quando unus ex ipsis, poeta quidem eximius, sibus et Deo et homini testimonium tulit, quibus ait: O nimium dilecte Deo! tibi militat aether, Et conjurati veniunt ad classica venti. 562 Ita coelitus judicatum est inter partem, etiam sine praesidio hominum de solo Deo humiliter sperantem, et partem arrogantissime de viribus suis, et de idolis praesumentem. Theodosius autem, composita tranquillataque republica, apud Mediolanum constitutus
Abbreviated transcription (Latin):
circa finitimas rome urbes firma¬
re uires exercitus sui. auxiliaq uł
sibi adquirere uel hostibus subtra¬
here studens bellis exerceretur: a
samnitibus qui lucane genti suf¬
fragabantur. maximo bello in lu¬
cania uictus atq occisusest¶ Sed
quoniam aliquantum romanas
c lades recensendo progressus supa:
uel alerandri llius mncione co¬
moͣnitus. de philippo macedonũ
rege qui olimpiadem huius ale.¬
xandri epirote sororem uxorem ha¬
buit. ex qua alexandrum g tmnit
paucissimis annis recro repetitis.
magna paruis in quantum pote

Expanded text:
circa. finitimas Romae urbes firmacirca. finitimas Romae urbes firmare uires exercitus sui auxiliaque uel sibi adquirere uel hostibus subtrahere studens bellis exerceretur, a Samnitibus, qui Lucanae genti suffragabantur, maximo bello in Lucania uictus atque occisus est. Sed, quoniam aliquantum Romanas clades recensendo progressus sum, uel Alexandri istius mentione commonitus, de Philippo Macedonum rege, qui Olympiadem huius Alexandri Epirotae sororem uxorem habuit, ex qua Alexandrum Magnum genuit, paucissimis annis retro repetitis magna paruis in quantum pote
Abbreviated transcription (Latin):
phans parricida non meruit.
nno autem post hune subse¬
quente: minutia uirgo uesta¬
lis ob admissum in cestum urua¬
in campo qui nunc sceseratrs
uocatur.¶At uero paruo ex in tem¬
pore interiecto horresco referre qd̃
gestumest. Nam claudio marcello
et ualerio flaco consulibus incre¬
dibili rabie et amore scelerum.ro.¬
mane matrone exarserunt. Erat
utiq fedu ille ac peftuens annus:
in flicte qiam utiq cateruatim
strages serebantuir. Et ad huc tamen
penes omnes: de copto adresim¬
plex crudelitas erat. Cum existente
quadam ancilla indice conui cte
primum multȩ matrone ut bibe¬
rent quȩ coxerant uenena cõmpul-¬
se deinde simul ut hausere con¬
summate sunt: tanta muttitudo
fuit matronarum in his facinori¬
bus consciarum. ut trecente oc¬
toginta damnate exꝰ illis simin
fuisse referantur.
nno ab urbe condita. pc. xxͦ¬
i. alerander rex eptrotarum
lius magni auunculus.
traiectis initalia copiis cum bellum
ad uersus romanos pararet: et

Expanded text:
phans parricida non meruit. Anno autem post hunc subsequente Minucia uirgo Vestalis ob admissum incestum n campo, qui nunc sceleratus uocatur. At uero paruo eiim tempore interiecto horresoo referre quod gestum est. nam Claudio Marcello et Valerio Flacco consulibus incredibili rabie et amore scelerum Romanae matronae exarserunt. erat utique foedus ille ac pestilens annus infictaeque iam undique cateruatim strages egerebantur et adhuc tamen penes omnes de corrupto aere simplex credulitas erat, cum, exsistente quadam ancilla indice et conuincente, primum multae matronae ut biberent quae coxerant uenena compulsae, deinde, simul atque hausere, consumptae sunt. tanta autem multitudo fuit matronarum in his facinoribus consciarum, ut trecentae septuaginta damnatae ex illis simul fuisse referantur. Anno ab Vrbe condita CCCCXXII Alexander rex Epirotarum, illius Magni auunculus, traiectis in Italiam copiis cum bellum aduersus Romanos pararet et
Abbreviated transcription (Latin):
bitu uariisq instructos armis
ante oculos legatorũ ꝑ dies aliqͥt
quasi nouus igiter exercitus ad

Expanded text:
bitu variisque instructos armis ante oculos legatorum per dies aliquot, quasi novus iugiter exercitus ad
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ leo in expulsione illius narib
detruncauit. Qui pͦt iterũ assũp¬
to imꝑio. quotiens defluentem
guttam reumatis manu detersit:
pene totiens aliquem ex his qui
contra eum fuerant iugularipre

Expanded text:
Quem Leo in expulsione illius naribus detruncavit; qui post iterum adsumpto imperio, quotiens defluentem gutta reumatis manu detersit, pene totiens aliquem ex his qui contra eum fuerant iugulari pr
Abbreviated transcription (Latin):
sic iam ante de creuerĩt. ut ampli¬
us tunc ualere non possit. Exeunti¬
bus gallis: remanserat in illo quon¬
dam urbis ambitu in formium rui¬
narum obscena congeries. Et un¬
diq per impedita errantium et in¬
ter sua ignotorum : offense uocis
imago responilens trepidos sus-¬
pendebat. Auditus horror: quatie¬
bat animos. Silentia ipsa: terreba¬
nt. Siquidem materia pauoris ⁊:
raritas ipsa uocis. Hinc illis mu-¬
tare sedes aliud incolere oppidũ.
altero autem censeri nomine:
cogitatum. placitum atq tempta¬
tirm est. En tempora: quorum ꝯ¬
paratione presentia ponderantur.
En quibus recordatio suspirat. en
que incutiunt de electa uel potiꝰ
de negleta religione penitentiam.
Reuera pares sunt et conferuntur
inter se: he duȩ captiuitatss. Illa
sex mensibus deseuuiens et tribus
diebus ista transcurrens. halli
et tincto populo. urbe deleta:
ipsum quoq romȩ nomen extre¬
mis cineribus persequentes: et

Expanded text:
sic iam ante detriuerint, ut amplisic iam ante detriuerint, ut amplius tunc ualere non posset. exeuntibus Gallis remanserat m illo quondam Vrbis ambitu informium ruinarum obscena congeries, et undique per impedita errantium et inter sua ignotorum offensae uocis imago respondens trepidos suspendebat auditus. horror quatiebat animos, silentia ipsa terrebant : siquidem materia pauoris est raritas in spatiosis. hinc illis mutare sedes, aliud incolere oppidum, altero etiam censeri nomine cogitatum plaoitum atque temptatum est. En tempora, quomm conparatione praesentia ponderantur; en, de quibus recordatio suspirat; en, quae incutiunt de electa uel potius de neglecta religione paenitentiam. reuera pares sunt et conferuntur inter se hae duae captiuitates : illa. sex mensibus desaeuiens et tribus diebus ista transcurrens; Galli exstincto populo Vrbe deleta ipsum quoque Romae nomen in extremis cineribus persequentes et