comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ecc̃a flagellandã eg̾ssus sit satbã
a facie dni Eõcuciut angulos do¬
mus ut ꝓst̾nant filios et filias ei
qui languores et doloẽs aiax ara¬
uit ĩ cruce. Cõmonẽt et ꝯturbant
terra ut uideantur pr̃e ꝙd sanã
opporteat ħ tũ nõ d̾ oĩb sermo ẽ
S dehiis qui patris uolu̾tate cõ¬
tempta ẜuuit sue Constat eĩm
quia ĩ oĩ officio domus drͣ sic re¬
linqu̾tur quida ut aliĩ assumãt᷑
Uioi ego ipẽ ĩ oĩbus hiis decaos
.s. archidiaconos epos et legatos
tanta sollicitudiẽ operari ĩ messe
dni ut merito fidei et u̾tutis rec¬
te uideri poss uinea patris ĩ ma¬
nu eoꝵ prudẽter et utilit̾ collocaã
at alii sic u̾sant ac si ad thebas
ĩfascinus excitandas mittat᷑ abi¬
feris thesiphone uel megera naz
fere sic ab aula ꝯtra oĩn ucta fide¬
liĩ ao ecc̃e publica officia accesst̃
empta ꝓbat iustificat ĩ periũ pro
muneub exultat ĩ reb pessimis
lecant᷑ cũ mala fuerit Xixꝙ teñ¬

Expanded text:
esiam flagellandam egressus sit Satan a facie Domini. Concutiunt angulos domus, ut prosternant filios et filias ejus, qui languores et dolores animarum curavit in cruce. Commovent et conturbant terram, ut videantur habere quod sanari oporteat. Hic tamen non de omnibus sermo est, sed de his qui, Patris voluntate contempta, serviunt suae. Constat enim quia in omni officio domus Domini, sic relinquuntur quidam, ut alii assumantur. Vidi ego ipse in omnibus his, decanos scilicet, archidiaconos, episcopos et legatos, tanta sollicitudine operari in messe Domini, ut merito fidei et virtutis, recte videri posset vineam Patris in manu eorum prudenter et utiliter collocatam. At alii sic versantur, ac si ad Thebas in facinus excitandas mittatur ab inferis Thesiphone vel Megaera. Nam fere sic ab aula contra omnium vota fidelium, ad Ecclesiae publica officia accesseruempta probat. Justificant impium pro muneribus, exsultant in rebus pessimis, laetantur cum mala fiunt: Vixque ten
Abbreviated transcription (Latin):
cpera prior de cantet gla ĩ excels
teo et ĩtena pax hoĩb poe̾ uolũtat
Hoc si quidẽ canticũ est fideliũ p̃¬
latoꝵ qui specios ĩ cedũt pedib et
ex eo ut̃is qr pacẽ portant et pacẽ
scĩonie socia sine qua nẽo deur¬
uidebit Dicut et hii cũ sapic̃tia
quia bona est sub̾a cui nõ ẽ pẽe
ĩ oscic̃tia et nequissia paupertas
ĩore ĩpii Clamitat i plateis qr
btus uiz qui ĩuc̃tus est sine ma¬
cula et qui pt̃ auꝵ nõ abiit Ac
si aꝑte dicat Quisquis ĩ m̾unere
cuiuslib ingratus aux querit ma¬
cuila ĩucĩt sine qua nec adquiri
nec eẽ potest apud auidũ possessoe
Daus uꝙͣ pecuia sine sordidaco¬
ne manuũ tractauit diucus Ex
eã tñ certe minus manus sordet
qͣ aius holo mͥ maioꝵ frigescãt
uimina a de nare canina sonae
i celũ ut de pacribus qui oebem
udicat et a nullo uidicãt᷑ ĩtris
aliquio dica nisi plenũ fide ca¬
ntate et reueretia. Dicam tamẽ
Quod uerũ ẽ adeo ut ei nẽo frdliũ

Expanded text:
a in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Hoc siquidem canticum est fidelium praelatorum, qui speciosis incedunt pedibus, et ex eo beatis, quod pacem portant, et pacem sanctimoniae sociam, sine qua nemo videbit Deum. Dicunt et hi cum Sapientia, quia bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia, et nequissima paupertas in ore impii . Clamitant in plateis, quia beatus vir qui inventus est sine macula, et qui post aurum non abiit ; ac si aperte dicant: Quisquis in munere cujuslibet magistratus, aurum quaerit, maculam invenit, sine qua nec acquiri, nec esse potest apud avidum possessorem. Quis unquam pecuniam sine sordidatione manuum tractavit diutius? Ex ea tamen certe minus manus sordet quam animus. Nolo mihi malorum frigescant limina, aut de nare canina sonare in coelum, ut de patribus, qui orbem judicant, et a nullo judicantur in terris, aliquid dicam, nisi plenum fide, charitate et reverentia. Dicam tamen quod verum est, adeo ut ei nemo fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
carius S ꝑpontificẽ magnũ qui
penetrauit celos ihesũ filiuꝰ dei ubiz
gnoso pectus honesto Teri siquidẽ
rcoratores sic adorant patre̾ ĩ spu
et ueritate an ne creclis eũ accepis¬
se aliquid noĩe sportulaꝵ hoc eiꝰ pre¬
textu nõ tã uidices ꝙͣ iudicioꝵ cau¬
pones qui nequicia sua honesta xo¬
lunt palliare licentia ĩiquitatẽ su¬
am colorare nitũtꝰ querentes sell
aliqua emolumẽta negocioꝵ quoꝵ
ꝓ parte onera portãt aut si emalu¬
mẽtũ eẽ nõ licet sit saltẽ pesatio
sumptuũ aut dampnoꝵ Hii tamẽ
rari st̃ Quis eĩ erubescit dicere. ꝗd
michi dabis ut tibi iustia facia¬

Expanded text:
r pontificem magnum, qui penetravit coelos, Jesum Filium Dei, ubique generoso pectus honesto. Veri siquidem adoratores sic adorant Patrem in spiritu et veritate. Anne credis eum accepisse aliquid nomine sportularum? Hoc enim praetextu non tam judices quam judiciorum caupones, qui nequitiam suam honesta volunt palliare licentia, iniquitatem suam colorare nituntur, quaerentes scilicet aliqua emolumenta negotiorum, quorum pro parte onera portant. Aut si emolumentum esse non licet, sit saltem compensatio sumptuum et damnorum. Hi tamen rari sunt. Quis enim erubescit dicere: Quid mihi dabis ut tibi justitiam facia
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m omedat uidicũ dei ⁊ cas gtept¬
dues facit & ĩ egeste bonoꝵ ipis ̃¬
iqui affliuit fit tame ĩterdii nes¬
çio quo pacto ut ad subm̾siõs uesto
se eis ĩgerant et quo diligẽtus ex¬
cdudũtur ad ostiũ contẽptoris studio¬
suis pulsant Quo bs̃ engemꝰ mu¬
nerai caicuis abigeat ad enũdiꝙ
fugant᷑ accelerat Et ħ quide iua o¬
pentoiosissia ⁊ boestissia ẽ a d diuicias
Cu eĩ diuitie prudeter excludũtur ⁊
uita eterna acquirit᷑ ⁊ cumls diciar
accedit et si hoc nimis arduũ uidẽ
aliis uel a iuidicib tã ecc̃asticis ꝙͣ
mũdais qui ꝓfessioe ã sacro iusticie
obligati st̃ ipleri opport Utͦrũ siqͥ¬
dẽ forma samuel est qui sic p̾fuit
sacͥficiiᷤ ut ñ ꝑtẽt sanguini ĩpioꝵ s
iudicia utraq ex̾cuit ut nullũ oppri¬
meret et ḋ manu cuiusꝙͣ nichil ac¬

Expanded text:
icium Dei, et eas contemptibiles facit, quod in egestate bonorum, ipsis iniqui affluunt? Fit tamen interdum nescio quo pacto, ut ad subversionem justorum, se eis ingerant, et quo diligentius excluduntur, ad ostium contemptoris studiosius pulsant. Quod beatus Eugenius munera cautius abigebat, ad eum undique fugantur, accelerant. Et haec quidem via compendiosa, et honestissima est ad divitias. Cum enim divitiae prudenter excluduntur, et vita aeterna acquiritur, et cumulus divitiarum accedit. Et si hoc nimis arduum videtur aliis, vel a judicibus tam ecclesiasticis quam mundanis, qui professione aut sacramento justitiae obligati sunt, impleri oportet. Utrorumque siquidem forma Samuel est, qui sic praefuit sacrificiis, ut non parceret sanguini impiorum; sic judicia utraque exercuit, ne ullum opprimeret, et de manu cujusquam nihil ac
Abbreviated transcription (Latin):
fictilib quãi auro utatꝰ Nã sicut
cres aomictũt adusũ sic a sapiẽte
tempnũt᷑ abusu s forte suppelłe
uilis uidebr ignoiosa magnatibus
et honoĩs splendorẽ res tenuis d̾co¬
lorat At qui longe p̾statuns emo
macula dehonestat. Tictilib ceasse
ferut anatodea regẽ Atꝙ abãcum
samio sepe onerasse luto auere̾t¬
sa respõdit Rex ego cũ si sicilie fi¬
qulo sũ geitore satus. Fortunã re¬
uent habe quidĩ repete diues abex¬
multe senite Illa p̾cetis̃ mͥ udet
ẽe nobilior et laudabilior que siel
prantet dus paciẽt᷑ reb ut uti nẽ¬
uerit et rex que sic u̾sat᷑ ĩ usur ut
olus et quel ex̃me pauꝑtatis exen¬
a d̾octa sit nõ fastiore Enictus
siquide phĩe exinuus ẽ ut nouert

Expanded text:
 Nam sicut opes admittuntur ad usum, sic a sapiente contemnuntur abusu. Sed forte supellex vilis videbitur ignominiosa magnatibus, et honoris splendorum res tenuis decolorat. Atqui longe praestantius est mormacula dehonestat. Fictilibus coenasse ferunt Agathoclea regem, Atque abacum Samio saepe onerasse tuto. Fersam respondit: Rex ego qui sum Siciliae, figulo sum genitore satus. Fortunam reverenter habe, quicunque repente Dives ab exmultae semitae, illa prae caetor, et laudabilior, Quae sic prandet olus patienter, rebus ut uti Noverit, et rerum quae sic versatur in usu, ut olus, et quaelibet extremae paupertatis xenia docta sit non fastidire. Fructus siquidem philosophiae eximius est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ndet quos tñ eiectis diuitib ĩ cẽa
nuptialẽ sapiẽtia introducit nisii
ebriabũt᷑ ab ub̾tate domꝰ dei et tor¬
rẽte uoluptatis eterne potat᷑ electi
Interĩ quicũ nõ habet diuicias stul¬
tus ẽ asiꝰ scipex adex plu̾bũ a si
quidĩ sensibiliꝰ est scultus ergo mi¬
ẜꝙ est si quis ẽ pauꝑ s nec amaĩ
potest ab aliquo quẽ mala fortũa
pͥmit eo ꝙ nulla fides u̇ꝙͣ mifos
elegit amicos et iuste credit᷑ mala
ferre quisꝙ que sustiẽt Adecip res¬
nũ pecuĩe ĩualuit ut desꝑet᷑ de fio
uidicis qui repellit muncra offerẽt
Si pacisa detrectas pollicetis uideis
olisse causa et fortasse affcũ uel
muere ẽẽ crederis p̃corruptus si per¬
ac si naufragii d ꝓtũdo queante
Sed quis unꝙͣ ulcerosus spinas o¬
gessit ut uclutatus ieis quiescate
molliter ꝓꝓfecto si ei perfecte credẽ¬
tu qui ait diuitie stͥ spĩe mime
Piuites pauꝑib mẜiores st eo ꝙ¬

Expanded text:
quos tamen ejectis divitibus in coenam nuptialem Sapientia introducit , ubi inebriantur ab ubertate domus Dei, et torrente voluptatis aeternae potantur . Interim quicunque non habet divitias stultus est, asinus, stipes, caudex, plumbum, aut si quid insensibilius est. Stultus ergo miserque est, si quis est pauper. Sed nec amari potest ab aliquo, quem mala fortuna premit, eo quod Nulla fides unquam miseros elegit amicos, et juste creditur quisque mala ferre, quae sustinet, adeoque regnum pecuniae invaluit, ut desperetur de fide judicis, qui repellit munera offerentis. Si pacisci detrectas, pollicentis videris odisse causam. Et fortasse affectu, vel munere esse crederis praecorruptus, si perac si naufragi de profundo queant enSed quis unquam ulcerosus spinas congessit, ut volutatus in eis quiescat molliter? Profecto si ei perfecte crederetur qui ait, divitiae sunt spinae, minime divites pauperibus miseriores sunt, eo
Abbreviated transcription (Latin):
thoro comisq cerui cũ fluctuan¬
tibr aĩos om̃iuz oculosꝙ ĩse ꝯn̾¬
teret illesus euasit eo ꝙ ubi euz
leo ꝓcul aspexit repẽte quaĩ admi¬
rans stecit ac de inde sensi ⁊ quãi
iocabundꝰ placide accessit ad ho¬
minez Tu caudã more atꝙ ritu
adulantiũ canu clemẽter ⁊ blã¬
de mouit hoĩsꝙ se corpori adui¬
gens crura cius et manus ꝓpe
iam metu exaĩati lingua leuiter
demulsit Cũ hõ inter illata at¬
cis fere blandimẽta amissũ auiz
recuꝑare possz et iuix paulatiqo¬
culos adotuẽdũ leone aꝑire h

Expanded text:
tono, comisque cervicum fluctuantono, comisque cervicum fluctuantibus, animos omnium oculosque in se converteret, illaesus evasit, eo quod ubi eum leo procul aspexit, repente quasi admirans stetit, ac deinde sensim et quasi jocabundus placide accessit ad hominem. Tum caudam more atque ritu adulantium canum, clementer et blande movit, hominisque se corpori adjungens, crura ejus et manus, prope jam metu exanimati, lingua leniter demulsit, cum homo inter illata atrocis ferae blandimenta, amissum animum recuperare posset, et vix paulatim oculos ad contuendum leonem ape
Abbreviated transcription (Latin):
le facit qui miẜ c̃ẽ pctest Flemo
eoꝵ qui mortẽ ꝓuocat excusabił
est Excus abłiores st̃ qui ĩminẽte
abhorrrent. Quis eĩ ꝯgnouit osi¬
liuĩ dñi et an possit mortẽ ĩpẽdẽ¬
tem quacu ratioe effugere San¬
drococtus a rege allexandro ĩt̾fici
uissus salutẽ celeritate peclũ que¬
siuit Ex qua fatigatione cũ scp¬
no captus iaceret leo ĩgẽtis fore
ad dormiẽtẽ accessit sudorẽꝙ flu¬
entẽ lĩgna ei detersit et blade ex¬
ꝑgefactu reliquit hoc ꝓdigio p̾m̃
ad spem regni maiestãte ominis
ĩpulsus est Molienti dem̃ bellul
adu̾sus p̾fectos allexandri elefatus
ĩfinite magnitudis ultro se cbtu¬
lit et ueluti diita mãsuetudĩe
eũ tergo suscepit duxq belli ⁊ p̃¬
liator post modũ ĩ signis extitit i
Andronicus quoꝙ dãpnatus ad
bestias cũ leomi obiectus eẽt qui
Et uastitudĩe corporis et ĩpetu f¬
uoris fremitu terrifico sonoroqͦ

Expanded text:
le facit qui miser esse potest. Nemo le facit qui miser esse potest. Nemo eorum qui mortem provocant excusabilis est. Excusabiliores sunt qui imminentem abhorrent. Quis enim cognovit consilium Domini, et an possit mortem impendentem quacunque ratione effugere? Sandrococtus a rege Alexandro interfici jussus, salutem celeritate pedum quaesivit. Ex qua fatigatione cum somno captus jaceret, leo ingentis formae, ad dormientem accessit, sudoremque fluentem lingua ei detersit, et blande expergefactum reliquit. Hoc prodigio, primum ad spem regni, majestate ominis impulsus est. Molienti deinde bellum adversus praefectos Alexandri, elephantus infinitae magnitudinis ultro se obtulit, et veluti domita mansuetudine, eum tergo suscepit, duxque belli, et praeliator postmodum insignis exstitit. Andronicus quoque, damnatus ad bestias, cum leoni objectus esset, qui et vastitudine corporis, et impetu fervoris fremituque terrifico, sonoro quoque
Abbreviated transcription (Latin):
rem ꝓbabit aut iuctur Si febrer
uicers ad agone ueiam̃ si me u̾iceĩt
Adiferna descenda Ibiq ꝑ noctẽ
eliso gutture nõ tã mori seait ꝙͣ
febrẽ morte excludẽ deceptus op̃ioẽ
unoꝵ forciũ et exẽ ͦ ĩ extreme dif¬
ficultatis articulo ne aliũde ĩ ferre¬
tur mortẽ ultronea credidit appe¬
tenda Pindicata siquidẽ opĩo
sapiẽtiorib ꝑsuafat ĩ cõe ut motẽ
puocare mallẽt ꝙͣ turpe aliquid
suitinẽ Recit hoc cato fecerunt ⁊¬
alii. qui ferrũ aut cicutã aliud ne
toricu p̾occupates oe et solã ut pu¬
tabant turpitudis effugiebat notã
Neritatis namq ignorantia eis pa¬
trocinari uidetur S crassa ẽ et su¬
pina que certa postpoit ĩ certis Et
quidquid he̾tur eptimũ ex causa
ĩani abicit et expellit Tlec in eo
fortitudĩs nomẽ assequit᷑ quod se
p̃ ceteris frandulẽta opĩo consequi
głatur Utiꝙ frandulẽt᷑ et uane
Quia ut ait ille Rebus ĩ aduersis
facile ẽ otempnẽ uita Fortius il¬

Expanded text:
it, aut victum. Si febrem vicero, ad agonem veniam; si me vicerit, ad inferna descendam. » Ibique per noctem eliso gutture, non tam mori se ait, quam febrem morte excludere. Deceptus opinione virorum fortium et exemplo, in extremae difficultatis articulo, ne aliunde inferretur, mortem ultroneam credidit appetendam. Praejudicata siquidem opinio sapientioribus persuaserat in commune, ut mortem provocare mallent, quam turpe aliquid sustinere. Fecit hoc Cato, fecerunt et alii, qui fertum aut cicutam, aliudve toxicum praeoccupantes, omnem et solam ut putabant turpitudinis effugiebant notam. Veritatis namque ignorantia eis patrocinari videtur; sed crassa est et supina, quae certa postponit incertis, et quidquid habetur optimum ex causa inani abjicit et expellit. Nec in eo fortitudinis nomen assequitur, quod se prae caeteris fraudulenta opinio consequi gloriatur. Utique fraudulenter et vane, quia, ut ait ille: Rebus in adversis facile est contemnere vitam. Fortius il
Abbreviated transcription (Latin):
torui utebat᷑. Quodã uõ tempoe
cũ ĩ usũ potandi cancũ ligneũ gẽret
uidit pueꝵ manu cõcaua libẽ et e¬
lisit eu ĩ terra dice̾s Nesciebã ꝓ na¬
tuã hret poculũ Pichil ũꝙ̃ de aĩmi
ngore remisit ieode uultus tenore
etiam adusis ĩterpellãtib perstitit
et ut plene socraticũ nosses calcatis
mors quoꝙ uidicat Hã cũ ad mo¬
nem climpicũ qui magna frequẽ¬
cia gretie celebratur iamͦ senex per¬
qeret feori ĩ itine̾ apphe̾sus accubint
increpidie uie Tolentibꝰ aut̃ aici
aut liumẽtũ aut ĩ uehiculũ tollẽ
nõ adquieuit s transiẽs ad axbois¬

Expanded text:
rtebatur. Quodam vero tempore, cum in usum potandi calicem ligneum gereret, vidit puerum manu concava bibere, et elisit eum in terra dicens: « Nesciebam quod natura haberet poculum. » Nihil unquam de animi rigore remisit, in eodem vultus tenore etiam adversis interpellantibus perstitit, et ut plene Socraticum nosses, calcatis mors quoque indicat. Nam cum ad agonem Olympicum, qui magna frequentia in Graecia celebrabatur, jam senex pergeret febri in itinere apprehensus, occubuit in crepidine viae. Volentibus autem amicis, aut in jumentum, aut in vehiculum tollere, non acquievit, sed transiens ad arbo
Abbreviated transcription (Latin):
minis sapĩa affectãtis quid
ite nit quid ĩtra se quid extra qͥd
infra quid supra qͥd cõtra qͥd ante
uł pca nt cõtẽplari. Inde ẽ forte ꝙ
illi qͥ pͥma tocius phylosophye elle¬
mẽta post̾is tradere curauerũt sb̾a¬

Expanded text:
minis sapientiam affectantis, quid ipse sit, qui intra se, quid extra se, quid infra, quid supra, quid contra, quid ante, vel postea sit, contemplari. Inde est forte quod illi, qui prima totius philosophiae elementa posteris tradere curaverunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
utilit nouit : Si ignoras ĩquit tẽ pul¬
cherrima ĩter mulieres abi post ue¬
Ri cãs cognoscite rer. Quid sumus
aut ꝗd nã uicturi gigͥniur ordo Des
datur aut meͣte ꝙͣ mollis flexꝰ ⁊ũ
Quis modus argento ꝗd fas opta¬
re qͥd asper utile nummus ht pueis¬
cans q ꝓpinquis. Quatu elargiri
deceat que te deus cẽ : Iussit ⁊ hũa q̃
ꝑte locatus es iure. Hec ⁊ eĩ cõtẽpla¬
tio quadriptitu part fructu utilita¬
te sui caritater ꝑximi cõtẽptũ mũ¬
di. Amorez dei. An ñ ẽ arbor bona q̃
tãta fructu dulcedinẽ affert tãta
affert utilitate . Certe ñ suꝑbit qui
pauulus ẽ ĩ ocłis suis. Duz qͥsq que
adsũt uł abst̃ expẽtibiliu nu cogita
qͥs desua pauptate nõ erubescit.Siꝗs
nõ appetẽda sui recẽseat. ei iugis mate¬
na modesti doloris ⁊ hũilitatis occur¬
rit. Quocũq se u̾tat ĩse ipõ deicitur
qͥ petit adnõ cõfortari. dicẽs. hiliatꝰ

Expanded text:
inatur: « Si ignoras, inquit, o pulchra inter mulieres, abi post veet causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, qcharisque propinquis Quantum elargiri deceat, quem te Deus esse Jussit, et humana qua parte locatus es in re. Haec etenim contemplatio quadripartitum parit fructum, utilitatem sui, charitatem proximi, contemptum mundi, amorem Dei. Annon est arbor bona, quae tantam fructuum dulcedinem affert, tantam affert utilitatem? Certe non superbit, qui parvus est in oculis suis. Dum quisque quae adsunt vel absunt, expetibilium numerum cogitat, quis de sua paupertate non erubescit? Si quis non appetenda sui recenseat, ei jugis materia modesti doloris et humilitatis occurrit. Quocunque se vertat, in se ipso dejicitur, qui petit a Domino confortari, dicens: Humiliatus
Abbreviated transcription (Latin):
amore honestatis. ⁊ cultu uͥtutis.
Precedit gͦ scĩa uͥtutis cultu quia
nemo põt fidelit̾ appetẽ ꝙ ignorat
⁊ malu nͥ cognitu sit utiliter ñ ca¬
uetur. Porro scĩe thesaurus nobis
duob modis exponit᷑. Cũ aut rõis
excicio ꝙ scir pot itellectus ĩ uenit
Aut c ab sconditu ẽ reuelas gr̃a

Expanded text:
tis. Praecedit ergo scientia virtutis cultum, quia nemo potest fideliter appetere, quod ignorat, et malum nisi cognitum sit, utiliter non cavetur. Porro scientiae thesaurus nobis duobus modis exponitur, cum aut rationis exercitio, quod sciri potest intellectus invenit; aut quod absconditum est revel
Abbreviated transcription (Latin):
que uniusq fouet ⁊ singło ĩco¬
lumitas uite. Mlichil eĩ hõi p̾stãcius
uita eius ĩcolumitate iite nichil sa¬
lubrius.hoĩez nõ cõstare ex aĩa rõali
⁊carne cormptibili antiqui sapic̃tes
diffinerũt. Caro siqͥde uiuit ab aĩa
cũ aliũde cor uita ẽẽ nõ possit ꝙ semp
iercie suc torpore qͥescit nͥ sp̃ualis na

Expanded text:
fovet, et singulos, incolumitas vitae. Nihil enim homini praestantius vita ejus: incolumitate vitae, nihil salubrius. Hominem vero constare ex anima rationali, et carne corruptibili, antiqui sapientes definierunt. Caro siquidem vivit ab anima, cum aliunde corpori vita esse non possit, quod semper inertiae su
Abbreviated transcription (Latin):
uł parte dico. Partiu exꝑs ẽ sim
tore bonor uẽdicauit quas Inquis.
Uirtutes utiq quibꝰ iuget ⁊ oꝑatur
⁊ sui expimentu facit᷑. Si non gͦ
młtiplicitate parciu ⁊ ꝙͣtitatis qua¬
da distẽsione crescit. rone tñ ⁊ in¬
tellectu appetitu bomi au̾sione mali
manẽte simplicitatis nã dilatatur
en spus implet deus enĩ spũs est
solida ⁊ pft̃a ẽ uita aĩe. Cu eni
ĩ tellectus dnĩ qui sũme bonus est
uisus sui acumine ꝙͣtu ualet ⁊ l
apprendit ⁊ bonu ꝙͣ ille uidet ĩcor¬
rupta uolũtas appetit ⁊ rõ ne d̾cli¬
net ad dextra ułsinistra qͥ sano
afrcũ ad bonu trahit uia aperit
ia ꝙͣda ĩ mortalitatis assecuta est
glia. Quod forte ia sentiebat qͥ
insuauitate ꝯscĩe sue dicebat. Cor
ñ cõtristatur aut cõdolet alicui coꝵ
Fo forte fideles aĩas ĩuitat ẜmo ꝓ¬
aut merons tumons aut spei ñ au̾¬
tatur a facie mea mec ñ displiceat

Expanded text:
 partem dico? Partium expers est, tore bonorum vindicavit. Quas? inquis. Virtutes utique, quibus viget et operatur, et sui experimentum facit. Si non ergo multiplicitate partium, et quantitatis quadam distentione crescit, ratione tamen et intellectu, appetitu boni, aversione mali, manente simplicitatis natura dilatatur. us implet Deus enim spiritus est solida et perfecta est vita animae. Cum enim intellectus Deum, qui summe bonus est, visus sui acumine, quantum valet et licet apprehendit, et bonum quod ille videt, incorrupta voluntas appetit, et ratio ne declinet ad dexteram vel sinistram, qui sano affectu ad bonum trahitur, viam aperit, jam quamdam immortalitatis assecuta est gloriam. Quod forte jam sentiebat, qui in suavitate conscientiae suae dicebat: Cor non contristatur aut condolet alicui eoruEt forte fideles animas invitat sermo paut moeroris, timoris aut spei, non avertatur a facie mea, et meae non displiceat
Abbreviated transcription (Latin):
quiescit. Si quo minus ⁊ eo minus
uiuit. Nla ⁊ corpus qͣ parte sui non
mouctur ab aĩa ia mea torporẽ mõ¬
tis ĩcurrit. Du ergo totu uiuit.
ad ea totu disponitur q̃se ñ ꝑpates¬

Expanded text:
quiescit. Si quo minus, et eo minus vivit. Nam et corpus, qua parte sui non movetur ab anima, jam in ea torporem mortis incurrit. Dum ergo totum vivit, ad eam totum disponitur, q
Abbreviated transcription (Latin):
Non satis homo est quẽ aliena nõ
mouẽt/ S sapiẽtioribus ia uenit
ĩ dubiu an quicꝙͣ hõis recte sit hõi
alienu: Ulirtutis uõ ꝓcessus ambi¬
guitatis huiꝰ nodu soluit cu ⁊ comi¬
cus nicħ humaĩ alienu ase repuret
⁊ mag̃r celestis hõiez hõi diligendu
docuerit ut se ip̃m. Uñ patet ĩdig̾
cẽ tãto magr̃o discipulu qui u̾ita¬
ti nõ cõgauder ⁊ aduersus publice sa
intẽtio ⁊ nugas eoꝵ quo pot ⁊ cosueu̾

Expanded text:
non satis homo est quem aliena non movent. Sed sapientioribus jam venit in dubium, an quidquam hominis, recte sit, homini alienum. Virtutis vero processus, ambiguitatis hujus nodum solvit, cum et comicus nihil humani alienum a se reputet, et Magister coelestis hominem homini diligendum docuerit ut se ipsum. Unde patet indignum esse tanto Magistro discipulum, qui veritati non congaudet, et adversus publicae saintentio; et nugas eorum, quo potest et consuevit,
Abbreviated transcription (Latin):
tio du ĩ eptiaꝰ nu¬
gatoꝵ excutio q̃
de causa ocian de¬
creuera ⁊ silere
S alt̾uz mͥ nego¬
cioꝵ tumłtus ex¬
cutit alt̾u mot̾
Animi interrumpit. Qui eĩ sb̾ pota¬
te ꝯstitutus ẽ si sapit obtẽpat ĩpeno
p̾sidẽtis q̃m stimuli affectuu pun¬
gunt dissimłare ñ pot qͥn moueat
Ad forma passionis. Exultat gͦ
q̃m gaudii aura demłcet spes ĩdu¬
cit hilantate metus trepidat dolẽ¬
tis añs merore cõfunditur hec ap̾
singłos alt̾nat facies boni aut mal
Ueru sẽsus maloꝵ altior ẽ ⁊ sepius
ĩ om̃es ĩcurrit. Quis ẽ eĩz qui ma¬
Eloru aspitate sepius nõ urat᷑ ꝙͣ
temłceatur fomento bonoꝵ: Rarꝰ.
ẽ qui tocius fortime ĩpetu a se toto
possit arcere. Qui suis uirib p̾na
let ĩ amici aut familiaris corpore
uł sorte tẽptatur Licet parũ hũanꝰ
sit ꝙͣ extraneoꝵ iactura no cõcutit.¬

Expanded text:
 dum ineptias nugatorum excutio. Qua de causa otiari decreveram et silere, sed alterum mihi negotiorum tumultus excutit, alterum motus animi interrumpit. Qui enim sub potestate constitutus est, si sapit obtemperat imperio praesidentis. Quem stimuli affectuum pungunt, dissimulare non potest, quin moveatur ad formam passionis. Exsultat ergo quem gaudii aura demulcet, spes inducit hilaritatem, metus trepidat, dolentis animus moerore confunditur. Haec apud singulos alternat facies boni aut mali. Verum sensus malorum altior est, et saepius in omnes incurrit; quis est enim qui malorum asperitate saepius non uratur, quam demulceatur fomento bonorum? Rarus est, qui totius fortunae impetum a se toto possit arcere. Qui suis viribus praevalet, aut in amici aut familiaris corpore, vel sorte tentatur. Licet parum humanus sit, quem extraneorum jactura non concutit
Abbreviated transcription (Latin):
liberatões castre̾ses ficticie. tn fre¬
quẽtius agitẽtur. ut ĩhis excita¬
tus nules cũ usus exeg̾it qͥd ma¬
xime expediat sciat elig̾e. Si uõ
res fuit seria. lateat militẽ eo ꝙ
militare p̃ceptu ẽ. quid fiꝰ debeat
tractato cũ multis. quid uõ factu¬
rus sis cũ paucissimis ⁊ fidelissimi
uł pocius ipc tecu. Raro ẽi maet
ab scõditu. ꝙ ad noticia młtitu¬
dinis uẽit. Militaria quoq p̾cep¬
ta ⁊ exẽpla strenuor iunioribus
sepe referẽda sũt ut his adsc̾iam
istruant illis acçẽdant᷑ ⁊ ainẽt᷑
ad u̾cute. Nec tn ꝓpositu meu
cus quilibet ĩtelligit᷑ pͥncipatꝰ. q̃m
siquis edisc̾e uoluent. ad eat ca¬
tonẽ cẽsorinuz legat ⁊ illa q̃ cor¬
nelius celsus. q̃ uiliꝰ ignius. que
uegecius renatus. cuius eo ꝙ ele
dit l exẽpla ꝑstͥnxit pła inserui
legat inꝙͣ q̃ isti postis p̾scribenda
duxerũt. ħ̾ tn ĩ õĩu artiu utilita¬
te u̾sat᷑. ut nequaꝙͣ p̾ceptis exci¬

Expanded text:
ationes castrenses, fictitiae tamen, frequentius agitentur, ut in his exercitatus miles, cum usus exegerit, quid maxime expediat, sciat eligere. Si vero res fuerit seria, lateat militem, eo quod militare praeceptum est: quid fieri debeat tractato cum multis, quid vero facturus sis, cum paucissimis et fidelissimis, vel potius ipse tecum. Raro enim manet absconditum, quod ad notitiam multitudinis venit. Militaria quoque praecepta et exempla strenuorum, junioribus saepe referenda sunt, ut his ad scientiam instituantur, illis accendantur et animentur ad virtutem. Nec tamen propositum meum cus quilibet intelligitur principatus. Quam si quis ediscere voluerit, adeat Catonem Censorium, legat et illa quae Cornel. Celsus, quae Julius Hyginus, quae Vegetius Renatus; cujus, eo quod dit, licet exempla praestrinxit, plura inserui: legat, inquam, quae isti posteris praescribenda duxerunt. Hoc tamen in omnium artium utilitate versatur, ut nequaquam praeceptis exerci
Abbreviated transcription (Latin):
ab arte ꝑfectio. si tñ ungi ex̾citatõ
fui̾t solidata. Obtinet ħ in lib̾ali¬
bus uinlib ⁊ mecanicis. aut si q̃
sũt. quarũ ñdu audierimꝰ mẽcio¬
ne ut ars ĩfecũda sit sine usu et
usus temarius sic̃ arte. ilicia gͦ
sine arte ĩ heres ẽ ĩ officiosa sic usu.
nus manca. His ẽi uͥb̾ ĩ institutõe
traiam nouissime usus ẽ cũ ama¬
nibus plapsus ẽ ad pedes. Seq̃m̃
qͦ eu. ⁊ sicut ip̃e ait qͣi soceo pedi¬
bus faciamus. ut non offẽdant̃
adlapidẽ obicẽ ue aliu quẽ mł

Expanded text:
ab arte perfectio, si tamen jugi exercitatione ab arte perfectio, si tamen jugi exercitatione fuerit solidata. Obtinet hoc in liberalibus, virilibus et mechanicis, aut si quae sunt, quarum nondum audierimus mentionem, ut ars infecunda sit sine usu, et usus temerarius sine arte. Militia ergo sine arte iners est, inofficiosa sine usu. nus manca. His enim verbis in institutione Trajani novissime usus est, cum a manibus prolapsus est ad pedes. Sequamur ergo eum, et sicut ipse ait, quasi soccos pedibus faciamus, ut non offendantur ad lapidem, obicemve alium, quem m
Abbreviated transcription (Latin):
est. O ca efficaciter exequi labo¬
nosissimu. Qd uõ ĩ p̾ceptis cloq̃¬
cie ad herẽniu serbens de arte
dicenda asseruit. ea scil ĩ efficacẽ
⁊ ĩutile ẽẽ siẽ usu ⁊ excitatõe dicẽ¬
di. ad om̃es artes arbitror tnferẽdũ
quatenus nõ firma̾tur usu nec ex̃¬
cicio roborant. Ad eo quidẽ. ut si
arte usu q dissocies utilior sit u¬
sus exps artis ꝙ ars q̾sui usuz nõ
picia ⁊ usu Hebat allophilii. stra¬
uit.⁊ ĩbaculo suo agg̃di ausus ẽ
uiru cũctis t̾ribile ⁊ bellatore ab
adoloscẽcia sua. Reiccit q lon¬
ca regia ⁊ arma quib ex̾citat᷑
nõ fuerat ratus ẽẽ õia ĩpedimẽto
nulicie quor usus excicio nõ fir¬
matur. Ceterũ sic̃ ais sterilis est.
usus ignara. sic ⁊ usus ĩꝑfẽus ẽ. qui
ex arte nõ ꝓue̾it. Est ergo singłor
uuciu anatura qua reluctãte. et
ut dici solet ĩuita minerna nullꝰ
rocte aggͥdimir. Progͥssus ab usu

Expanded text:
ficaciter exsequi laboriosissimum. Quod vero in praeceptis eloquentiae ad Herennium scribens, de arte dicendi asseruit, eam scilicet inefficacem et inutilem esse sine usu et exercitatione dicendi, ad omnes artes arbitror transferendum, quatenus non firmantur usu, nec exercitio roborantur. Adeo quidem ut si artem usumque dissocies, utilior sit usus expers artis, quam ars quae sui usum non peritiam et usum habebat, allophylum stravit, et in baculo suo aggredi ausus est virum cunctis terribilem, et bellatorem ab adolescentia sua. Rejecitque loricam regiam et arma, quibus exercitatus non fuerat, ratus esse omnia impedimento militiae, quorum usus exercitio non firmatur. Caeterum sicut ars sterilis est usus ignara, sic et usus imperfectus est, qui ex arte non provenit. Est ergo singulorum initium a natura, qua reluctante, et ut dici solet invita Minerva, nihil recte aggredimur. Progressus ab usu,
Abbreviated transcription (Latin):
sit nõ nouit. Uerũtu nec ex̾ceri
nec ad pugna uocat᷑ utiłr. cui sti¬
pendia non ꝓcedut. Si ei sbtra¬
has alimẽta. tͥ nules obsequiu
neꝗ abit. aut fide. Efames enĩ ut
dici solet pug̃t ĩ tenus. ⁊ sola hec.
que tutissima uidẽtur expugnat
lescit plebs ieuina timere. E
pene. nc̃ p̾mioꝵ spe ad officium
incitetur. Sunt ubiq cãpi docto¬
res ⁊ nlitariu ex̾cicior magn.¬

Expanded text:
 non novit. Verumtamen nec exerceri, nec ad pugnam vocatur utiliter, cui stipendia non procedunt. Si enim subtrahas alimenta, tibi miles obsequium negabit, aut fidem. Fames enim, ut dici solet, pugnat interius, et sola haec, quae tutissima videntur, expugnat. Nescit plebs jejuna timere. Si poenae, nunc praemiorum spe ad officium incitetur. Sint ubique campi ductores, et militarium exercitiorum mag
Abbreviated transcription (Latin):
uͣtutẽ nõn de eẽ. que tn frequẽter
untridit si nõ disciplina firmatur¬
qͣ. tẽ nõ rei militans lacedemo¬
nii tradidisse dicũtur. Uñ ⁊ han¬
nibal. italia petiturꝰ. lacedemõni
qͣsunt ductore armor. Qui de¬
siderat pacẽ p̃paret bellur. Qui
uictona cupit diligẽt ĩbuat mili¬
tem. Qui scd̃os optat enẽtus di¬
micet arte nõ casu. Nemo ꝓuo¬
care. nc̃o offende audet. ꝙ scit
supiore fore si pugnet. Aithem¬
enses uim̃ p̾cet̾is mandasse mili¬
tibus psc loquũtur annales. Ci¬
les nõdu: ementus ex̾ciçio ⁊ labo¬
ri uigit᷑ assuescat. Nla ħ solent
ĩ castris sanitate et ĩ cõflictu pre¬
stare uictoria. Ide q̃ tradiderunt
qr ĩpeditib robur cõsistit excitus

Expanded text:
tutem non deesse, quae tamen frequenter intercidit, si non disciplina firmatur. Artem vero rei militaris, Lacedaemonii tradidisse dicuntur. Unde et Annibal Italiam petiturus, Lacedaemonium quaesivit ductorem armorum. Qui desiderat pacem, praeparet bellum. Qui victoriam cupit, diligenter imbuat militem. Qui secundos optat eventus, dimicet arte, non casu. Nemo provocare, nemo offendere audeat, quem scit superiorem fore, si pugnet. Athenienses unum prae caeteris mandasse militibus, prisci loquuntur annales: Miles nondum emeritus exercitio et labori jugiter assuescat. Nam haec solent in castris sanitatem, et in conflictu praestare victoriam. Iidem eam tradiderunt, quia in peditibus robur consistit exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
pide quidẽ breuit᷑ ⁊ acbe. Na rex
de nũo ex̾citus ⁊ de exstimada equi¬
patoe q̃siuerat. ⁊ illu liquet rñdis¬
se depda. Neniq si naso. ami
credat cos cid robusta miliciam
admittẽdos. Opifices artiuis bn
q uestib itidiores cẽ. Eneasreo
digitis gẽmas adense. iiio ad po¬
cula seg̾it tnstulisse. aachabeos
quoq ꝯstat clipeq ĩ aurasse.⁊ ex
fulcoie cor fortitudine̾ ꝗẽcius dis
sipaita. Ee tu credibile est uestei
coi fuisse cõtẽtos. Nlichilẽ qbnunꝰ
deceat militer ꝙͣ cultus moluor q÷
delicie uesti exquisite. iforte oũ
trasone admunitõer caydis expu¬
qnda ueneri de nou̾it miliciar sua
marte cõtẽpto. Cordes quoo iii¬
tande sũt. ⁊ medicctati q̃ aureo ip¬

Expanded text:
Nam rex de numero exercitus, et de aestimanda aequiparatione quaesierat et illum liquet respondisse de praeda. Denique si Naso a milcredat eos ad robustam militiam admittendos? Opifices artium singquam vestibus nitidiores esse. Aeneas a digitis gemmas ad ensem, Virro ad pocula legitur transtulisse. Machabaeos quoque constat clypeos inaurasse, et ex fulgosipatam. Eos tamen credibile est veste communi fuisse contentos. Nihil est quod minus deceat militem, quam cultus mollior, et deliciae vestium exquisitae, nisi forte cum Thrasone ad munitionem Thaidis expugnandam, Veneri devoverit militiam suam, Marte contempto. Sordes quoque vitandae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Scuq uelet applicn dixit c̃e ⁊de¬
nem. ⁊ pferc̃oa aliis nͥ leuitas ĩpe¬
diret. S. sicuti hanibal negabat
posse uinci romanꝙ iͥ ipalua su
Nari sedibus suis faciliꝰ expuot.
ne. S uõ recte fuent ĩstituti. Idce¬
trna excitatõe frmau̾ut. hono¬
rati ĩcedat heant᷑ patrie defenso¬
res. inteãt cultu qui tnͣ iros d̾oe¬
at nã cultus lasciuior nec ĩmuli¬
chri sexi uicio caret aut nota.
Sirbro nãq cõptu ẽ ĩbellis mili¬
cie lascunc̃te ⁊splẽoidũ apparatũ
nõ ta ciuub cõferie uictoriar ꝙͣ
hostes ĩuitare adp̾dar. Un ⁊ hã

Expanded text:
ue vellet applicari, dixit esse idoneam, et praeferendam aliis, nisi levitas impediret. Sed sicuti Annibal negabat posse vinci Romanos nisi in patria sua, Nam in sedibus suis facilius expugnatur. liae. Si vero recte fuerint instituti, et doctrinam exercitatione firmaverint, honorati incedant, habeantur patriae defensores, niteant cultu, qui tamen viros deceat, nam cultus lascivior nec in muliebri sexu vitio caret, aut nota. Crebro namque compertum est in bellis, militiae lascivientem et splendidum apparatum, non tam civibus conferre victoriam, quam hostes invitare ad pr
Abbreviated transcription (Latin):
siguibus aureis ⁊ argẽteis florẽ¬
tem ĩducẽte currus cũ falcibus
a cũ currib clephatos ⁊ oẽr eqͥta¬
tem frenis epiphiis. monilibus ac
falers p̃fulgente cũ gͦ rex ꝯtem¬
płone tanti. Ac ta ornati ex̾citus
qłabũdus hãnibale. aspexiss.
putas ne ĩquit satis eẽ romanis

Expanded text:
teis florentem, inducentem currus cum falcibus, et cum curribus elephantos, et omnem equitatum, frenis, ephippiis, monilibus, ac phaleris praefulgentem. Cum ergo rex contemplatione tanti ac tam ornati exercitus, gloriabundus Annibalem aspexisset: « Putasne, inquit, satis esse Romanis
Abbreviated transcription (Latin):
Or cantuarieses du mod̾ationis
habenis auaritia cohibẽt ⁊ mag̾
mõtis noua religio dũ oĩa m̃daͣ
cõtempnes et de crastĩo nõ cogitas
repellit oĩa auaria excludit ab y¬
poctaꝵ nota ⁊ noĩe lõguis absũt
et qui sint seculares aut reliosi
q que regula actiuoꝵ q q̃ ociosor

Expanded text:
Quod Carthusienses, dum moderationis habenis avaritiam cohibent, et Magni Montis nova religio, dum omnia mundana contemnens, et de crastino non cogitans repellit omnia, avaritiam excludit, ab hypocritarum nota et nomine longius absunt: et qui sunt saeculares aut religiosi: et quae regalia activorum, et quae otiosor
Abbreviated transcription (Latin):
Dehiis qui ipudentius irruut sñ
dissilatioe ambitioĩs quos neq
rõ neq auctas reprimere potest.
De legib seculauũ prĩcipu quib
curiales et offitiales arcent᷑ ab hõ¬
rib ecc̃ãsticis et quib exem pł da¬
thanite ⁊ abiranite nitãt᷑ ꝙtinere

Expanded text:
De his qui impudentius irruunt, sine dissimulatione ambitionis, quos neque ratio, nec auctoritas reprimere potest.De legibus saecularium principum, quibus curiales et officiales arcentur ab honoribus ecclesiasticis: et quibus exemplis Dathanitae et Abironitae nitantur obtinere
Abbreviated transcription (Latin):
uoce ppłus eẽt acclamate inquit qͥ¬
Impune tamẽ tuc eximii ciuis pul¬
sata potentia ẽ hĩc ĩ iudiosa q̃rela
hic lam̃tatiõe miẜabili Eidẽ cãdida
fascia crus alligatũ hñti Fauoniᷤ
ñ refert ĩ quit qua ĩ paite corpoĩs
sit dyadema nes eius regias ex¬
pbans cauillatione pãni exigui
hiis neutra i parte mutato eul¬
tu utrũ cauit ne aut hylari frõte
libẽter agnosce̾ pocẽtia ã t̾iti iraz
ꝓfiteri iudẽtur Idẽ cũ heluio fõmi¬
õpeano lib̾tini filio ĩ ꝓperans ꝙ redie¬
rat ab ĩferis ut lũciũ libonẽ amic
pomper accusaret ab ĩ feris ĩquit
beliuis ĩ libonẽ ueĩo accator sed
dũ illic moratus su uidi ꝙͣ pli̾os

Expanded text:
voce populus esset: « Acclamate, inquit, Quivoce populus esset: « Acclamate, inquit, Quiimpune tamen tam eximii civis pulsata potentia est, hinc invidiosa querela, hinc lamentatione miserabili. » Eidem candida fascia crus alligatum habenti, Favonius: « Non refert, inquit, qua in parte corporis sit diadema. » Res ejus regias exprobrans cavillatione panni exigui. Sed is neutra in parte mutato vultu, utrumque cavit, ne aut hilari fronte libenter agnoscere potentiam, aut tristi iram profiteri videretur. Idem cum Helvio Formiano libertini filio improperans, quod redierat ab inferis, ut Lucium Libonem, amicum Pompeii, accussaret: « Ab inferis, inquit, Helvius in Libonem venio accusator; sed dum illi
Abbreviated transcription (Latin):
it sicut nec prudẽtia philippi cõ¬
suł cũ ei a reo dicẽtur ciũ lietoris
pbilippe mͥ cõsul quia nec ego tibi
senator sũ adagni põpeii ĩter cete¬
ros ĩ hac ꝑte uurtus enituit E ũ
eĩ gneuis piso malliũ crispũ reũ
ageret eũꝙ em dẽter nocẽtẽ popeii
grã eripi id̾ret inueili ĩpetu ac̃
studio dd accusacõ ꝓuectus mul¬
ta et grauia cͥmina p̃pctẽti ḋfenso¬
ri cbiecit Interogatus de ĩte abi
eo cun se predes quo ñ acc̃aret i
da ĩquit et tu predes rei publice
te si postulatus fueris ciuile bellũ
nõ excitatur et ego q̃ de tuo p̾us¬
qr d̾ in allii capite ĩ cõsiliũ iudices
mitta Ita eocdẽ iuditio duos sus¬
tinuit reos acc̃atione malliũ ub̾¬
tate põpem̃ et eoꝵ alteꝵ lege ꝑ egit
alteꝵ ꝓfessicoe̾ qua solũ poterat g
gneuis leculus Maroellinꝰ ꝯsul
Cu i contioe imn agni ponpei nimia
potentia querẽtur assẽsus ꝙ ei clara

Expanded text:
it, sicut nec prudentia Philippi conit, sicut nec prudentia Philippi consulis, cum ei a reo diceretur, cui lictoris Philippe, mihi consul, quia nec ego tibi senator sum. » Magni Pompeii inter caeteros in hac parte virtus enituit. Cum enim Cneius Piso, Mallium Crispum reum ageret, eumque evidenter nocentem, Pompeii gratia eripi videret, juvenili impetu ac studio ad accusationem provectus, multa et gravia crimina praepotenti defensori objecit. Interrogatus deinde ab eo cur se praeses quoque non accusaret: « Da, inquit, et tu praeses reipublicae te, si postulatus fueris, civile bellum non excitaturum, et ego etiam de tuo, priusquam de Mallii capite, in consilium judices mittam. » Ita eodem judicio duos sustinuit reos, accusatione Mallium, libertate Pompeium, et eorum alterum lege peregit, alterum professione, qua solum poterat. Cn. Lentulus Marcum in contentione de Magni Pompeii nimia potentia quereretur, assensusque ei clara
Abbreviated transcription (Latin):
de mẽntur et grãm At cũ sub y¬
magiẽ libertatis temeritas spẽ sui
ꝓfudit uehem̃tia rep̾hesiõ ĩcur¬
nt xulgi quid aurib gratior q̃
Sapiẽtissimi cuius ꝙ aĩo ꝓbabłior
utpote frequẽtius tuta uenia alie
tati ⁊ quel dc̃a eus paciẽt᷑ exciꝑe
S nec cperib se opponit dũ iur¬
cutis iactura ñ ĩ currat. Eu eĩ per
se ipa uutus queꝙ resplẽd̾at pa¬
ciẽcie titulus gliosiori fulgoe laẽs
uernates sibi ĩpunitate donata re¬
pondit cõsuli romaoꝵ si bonã de¬
deritis perpetua si malã nõ duuit̃¬
na Oaia uore libertatis nõ modo
ueia rebllionis eptinuerũt pri¬
u̾nates s esia bñficiũ cuutatis
romaẽ quia sic ĩ senatu loqui pͥ¬
uernas ausus ẽ Philippus quidã
adusus ordinẽ senatoꝵ lib̾tatem
ex cuit segnitiẽ ꝙ ꝑ rostris exꝓbrã
alio sibi senatu opu̾s ẽẽ dixit᷑ nec
tn senatoĩa grauitas moneri potu¬

Expanded text:
dem merentur et gratiam. At cum sub idem merentur et gratiam. At cum sub imagine libertatis, temeritas spiritus sui profudit vehementiam, reprehensionem incurrit; vulgi quidem auribus gratior, quam sapientissimi cujusque animo probabilior, utpote frequentius tuta venia alienrtati, et quaelibet dicta ejus patienter excipere. Sed nec operibus se opponit, dum virtutis jacturam non incurrat. Cum enim per se ipsam virtus quaeque resplendeat, patientiae titulus gloriosiori fulgore clarent captivi Privernates, sibi impunitate donata, respondit consuli Romanorum, si bonam dederitis, perpetuam, si malam, non diuturnam. Qua voce libertatis, non modo veniam rebellionis obtinuerunt Privernates, sed etiam beneficium civitatis Romanae, quia sic in senatu loqui Privernas ausus est. Philippus quidam adversus ordinem senatorum libertatem exercuit, segnitiemque pro rostris exprobrans, alio sibi senatu opus esse dixit, nec tamen senatoria gravitas moveri potu
Abbreviated transcription (Latin):
gesta sunt hystoricor testimoĩo
ꝑ celebre est Cato uenenũ bibit
fisciuit gladiũ et neqͣ mora ꝑten¬
deret uitã ignobilẽ ĩ iecta mane
dilataut nuliuis sãgninẽ gnõ¬
sũ effudit ne regnate uidereti
cesarẽ Prutus aĩalia mouit ci¬
uilia ut urbẽ eximet ẜuituti ip̃a¬
ꝙ sedes ĩperii mir̾abili maluiti
miorẽ sexũ cõuiges theutonoruz
ob amorẽ pudicitie rogãtes uictoẽ
mariũ ut dono mitterẽt᷑ ueste uir¬
ginib se quo ꝓmittẽtes ꝯcubitus
futuras exꝑtẽs cũ mĩme audirẽ¬
tur ꝓxima nocte sibi laqueis sp̃u
eripuerũt eliso guitũẽ ne ẜiurẽt
aut pudicicie dispẽcdiũ pacerẽtur
Si singula hunsmoĩ referre uolu¬
ero tẽpus añꝙͣ exẽpla defitiẽt. L¬
b̾tatis ꝙ usus eximius est eiq i
soli displicet qui morib ẜ uilib
uiuit Que libere dicũt᷑ a fiunt
sicut tioris ita et temeritatis exper¬
tia sũt et dũ recta uia ĩceditur lau¬

Expanded text:
gesta sunt, historicorum testimonio gesta sunt, historicorum testimonio percelebre est. Cato venenum bibit, ascivit gladium: et ne qua mora protenderet vitam ignobilem, injecta manu dilatavit vulnus, sanguinem generosum effudit, ne regnantem videret Caesarem. Brutus arma movit civilia, ut Urbem eximeret servituti. Ipsaque sedes imperii, miserabili maluit bmiorem sexum. Conjuges Teutonorum, ob amorem pudicitiae rogantes victorem Marium, ut dono mitterentur Vestae virginibus, se quoque promittentes concubitus futuras expertes; cum minime audirentur, proxima nocte laqueis sibi spiritum eripuerunt eliso gutture, ne servirent, aut pudicitiae dispendium paterentur. Si singula hujusmodi referre voluero, tempus, antequam exempla, deficiet. Libertatis itaque usus eximius est, eique soli displicet, qui moribus servilibus vivit. Quae libere dicuntur aut fiunt, sicut timoris, ita et temeritatis expertia sunt, et dum recta via inceditur, lau
Abbreviated transcription (Latin):
dicta patienti aĩo maiores tulerit
et de drña ledorie et scomatis: ¶¬
ibertas ergo de singuł ꝓ arbit̾o
iudicat et que sanis uid mo¬
nb couare rephende̾ nõ ueretur
Nichil autẽ głosius ẽ ubertate p̃ter
uirtutẽ si tamẽ libertas recte auir¬
tute seuĩgitur Om̃ib eĩ recte sa¬
piẽtib liquet quia libertas uera a¬
ĩ uita ostat eẽ uirtutẽ et que sola
graue et cliosu ẜuitutis excutit
sine lib̾tate nõ ꝓueit libertatis ꝙi
dispendiũ perfectã cõmĩcit nõ ad¬
&e iurtutẽ Engo et̃ purtutũ hitu
Auilibet liber est et quateꝰ ẽ ub
eatenus ututib pollet E contra
ꝑsonis et rebus ĩ debito fłatu sõ¬
rabilius ei qui u̾tutis aliquã re¬
uerẽtiam hab eam ꝓmouisse os
egregios pricipes legimꝰ nec ũꝙͣ
calcasse libatatẽ ñ maĩfestos nir¬
tucis hostes Maie fauoe̾ libetatis
st̃ ĩtroducta nouerũt iurisperiti
et que ob illius aorẽ magnifice

Expanded text:
dicta, patienti animo majores tulerint: dicta, patienti animo majores tulerint: et de differentia loedoriae et scommatis. Libertas ergo de singulis pro arbitrio judicat, et quae sanis videt moribus obviare, reprehendere non veretur. Nihil autem gloriosius libertate, praeter virtutem, si tamen libertas recte a virtute sejungitur. Omnibus enim recte sapientibus liquet, quia libertas vera ain vita constat esse virtutem, et quae sola grave, et odiosum servitutis excutit sine libertate non provenit, libertatisque dispendium, perfectam convincit non adesse virtutem. Ergo et pro virtutum habitu quilibet et liber est, et, quatenus est liber, eatenus virtutibus pollet. Econtra personis et rebus indebito famulatu subjrabilius ei, qui virtutis aliquam reverentiam habet? Eam promovisse omnes egregios principes legimus, nec unquam calcasse libertatem, nisi manifestos virtutis hostes. Quae favore libertatis sunt introducta, noverunt jurisperiti, et quae ob illius amorem magnifice
Abbreviated transcription (Latin):
quodãmd ingenitu est eleganter
expressit Et forte boc sibi prefatus
Pater imposuit. ut sic laborantiũ tũ¬
be sponte consertus benignus audi¬
retur Sane uilius cesar audita ca¬
comis morte tandẽ ꝯpassus ẽ laboi¬
bus et erũpius extincti et egͥgium
ciuẽ reb hũais defleuit extinctu¬
exemptũ Publice tamẽ ꝯfessus est
ꝙ et cato uirtuti eius ĩuid̾at q̃ ꝙ ip̃e
catonis gle iuidebat O. ue uẽo ad
grãm sine inuidia uia expeditissĩa¬
suna hũilitas uel recond solidissi¬
ma ueritas Alia siquidẽ uirtute ne¬
mo detractionis dedinat aculetis
libẽ tamẽ rephẽsionis medelam sa¬
na mens mĩme aspernat᷑ lz uire ꝯ
uicia puniant᷑ famosiꝙ libelli nã
si mala condiderit ĩ quẽ quis carmi¬
na ius est iudiciũꝙ ẽ et adũsus
cõuiciatorẽ pridem lex est accepta
chorusꝙ de inepta licẽtia p̾sumẽti¬
um et abutẽtiu turpiter obticuit
amore et fauore et dehiis qui libẽ

Expanded text:
quodammodo ingenitum est, eleganter quodammodo ingenitum est, eleganter expressit. Et forte hoc sibi praefatus Pater imposuit, ut sic laborantium turbae sponte consertus, benignius audiretur. Sane Julius Caesar, audita Catonis morte, tandem compassus est laboribus et aerumnis exstincti, et egregium civem rebus humanis deflevit exemptum. Publice tamen confessus est, quod et Cato virtuti ejus inviderat, et quod ipse Catonis gloriae invidebat. Quae vero ad gratiam sine invidia via expeditissimasima humilitas, vel retundet solidissima veritas. Alia siquidem virtute, nemo detractionis declinat aculeos, liberae tamen reprehensionis medelam, sana mens minime aspernatur. Licet jure convicia puniantur, famosique libelli. Nam Si mala condiderit in quem quis carmina, jus est Judiciumque: et adversus conviciatores jam pridem « lex est accepta, chorusque » de inepta licentia praesumentium, et abutentium, Turpiter obticuit,amore et favore: et de his, qui libere
Abbreviated transcription (Latin):
diti insequ̾tur Nã sicut ẜuoꝵ ita
et subditor genus plerũq queru¬
lũ est et aut se ĩ uure p̾mi ã idige
remunari studia aut offitia maie
ad mistrari causatur raroq ĩuei¬
es qui ĩ aliquo nõ detrahat p̾sidẽ¬
ti et si interdũ omĩa recte gerant᷑
¶omicos relege reuolue tragicos
tamiliã fere semꝑ patrifamilias xi¬
debis ingratã at nõ mõ ĩcuria s
ĩ scola s ĩ claustro s ĩcapitolio mo¬
rem hunc si tamẽ domestica uicia
sunt morib agganda miraberis
tur expertũ Cũ ei monasteruĩ ĩgssꝰ
est feruens adhuc igne quẽ ḋ no¬
uo conceꝑat ingratiurz suoꝵ igna¬
uiam arquebat nec mora ꝓmocus
ĩ modico miẜatioẽ oplicu motus ẽ
Nodum tam pepercit maiorib. Pau¬
lo post adpeiores ascendit priori¬
bus ꝙ opatiens carꝑe nõ cessauit
abbates Ecũs ẽ ⁊ ip̃e abbas ⁊ ꝓpici¬
us ĩ coabbates ep̃oꝵ cepit uicia in¬
labora.se s uir prudes quod hoĩb

Expanded text:
diti insequuntur. Nam sicut servorum, ita diti insequuntur. Nam sicut servorum, ita et subditorum genus plerumque querulum est, et aut se injuste premi, aut indigne remunerari studia, aut officia male administrari causatur. Raroque invenies, qui in aliquo non detrahat praesidenti, etsi interdum omnia recte gerantur. Comicos relege, revolve tragicos, familiam fere semper patrifamilias videbis ingratam. At non modo in curia, sed in schola, sed in claustro, sed in Capitolio morem hunc, si tamen domestica vitia sunt moribus aggreganda, miraberis tur expertum. Cum enim monasterium ingressus esset, fervens adhuc igne, quem de novo conceperat, magistratuum suorum ignaviam arguebat. Nec mora, promotus in modico, miseratione complicium motus est. Nondum tamen pepercit majoribus. Paulo post ad priores ascendit: prioribusque compatiens, carpere non cessavit abbates. Factus est et ipse abbas, et propitius in coabbates, episcoporum coepit vitia inlaborasse, sed vir prudens, quod hominibus