comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratbinis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis. Reliquum
exercitum in copiosissimos hiturgium inducit: qui cum latos fines
& complura oppida haberent: unius legionis hibernis non potuerũt
contineri: qn bellum pararent coniurationemq facerent. Re¬
pentino aduennii cęsaris accidit qđ imparatis deiectisq accide¬
re fuit necesse: ut sinc timore ullo rura colentes prius ab equita¬
tu opprimerentur ꝗ confugere in oppida possent. Nam etiam illud
uulgare incursionis hostium signum: quod incendiis edificioꝵ
intelligi consueuit: cęsaris erat interdicto sublatum ne aut copia
pabuli frumentiq si longius progredi uellent deficeret: aut ho¬
stes incendiis tetrerentur. Multis hominum milibus captis perter¬
riti bituriges qui primum aduentum purauerant effugere ro¬
manoꝵ in finitimas ciuitatem aut priuatis hospitiis confisi
utineribus omnibus locis occurrit. necdat alicui ciuitati spac̾ium

Expanded text:
rat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum rat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi s itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium
Abbreviated transcription (Latin):
Mnigallia deuicta cesar cum supiore ȩstate
nullum bellandi tempus intermisisser: mi¬
litesq hibernoꝵ quiete reficere a tantis la¬
boribus uellet. complures eodem tempore ci¬
uitates renouare belli consilia nuntiabantur.
coniurationesq facere. cuius rei uerisimilis
causa afferebatur. quod gallis omnibus cogni¬
fum esset: neq ilia multitudinc in unum locum coacta resisti pos¬
sc romanis: nec si diuersa bella complures codem tempore intulis¬
sent ciuitates satis auxilii aut spacii aut copiarum habiturum
exercitum ppli ro. ad omnia persequenda. Nlon esse aũt alicui ci¬
uitati sortem incominodi recusandam: si tali mora reliquȩ pos¬
sent uindicat in libertatem. Que ne opinio galloꝵ confamaret:
cȩsar n antonium questorem suis prefecit hibernis. Ip̃e equitum
prsidio pridie. lx ianuanas ab oppido bibracte proficiscitur ad le¬
gionem xii. quam non longe a finibus heduoꝵ collocauerat in
fimbus biturigum: eiq adiungit legionem .xi. que proxima fue¬

Expanded text:
mni Gallia devicta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fue
Abbreviated transcription (Latin):
iturus uideretur: refertur in castra. Commius aũt siue expiato do
lore suie magna parte amissa suoꝵ legatos ad antonium mittit. se
q ibi futurum ubi prescripserit & ea facturum que imperarit ob¬
sidibus firmat. unum orat illud ut timori suo concedatur. ne ĩ
conspectum ueniat cuiusꝗ̃ romani. Cuius postulationem cum¬
antonius cum iudicaret ab iusto nasci timore: ueniam perendi
dedit. obsides accepit:

Expanded text:
iturus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo iturus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo dolore sive magna parte amissa suorum legatos ad Antonium mittit seque et ibi futurum, ubi praescripserit, et ea facturum, quae imperarit, obsidibus firmat; unum illud orat, ut timori suo concedatur, ne in conspectum veniat cuiusquam Romani. Cuius postulationem Antonius cum iudicaret ab iusto nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit
Abbreviated transcription (Latin):
sepius equites eius agoressus sccunda prelia faciebat. Houissime cum
lehementius intenderetur ac uolusenus intercipiendi commii cupi¬
ditate pertinatius eum cum paucis insecutus esset. ille aũt fuga re¬
hementi uolusenum produxisser longius: tum repente commius
suoꝵ inuocat fidem atq auxilium ne sua uulnera per fidem mnt¬
positam paterentur impiiira Conuersoq equo se a cereris incau¬
tius premittit in prefectum. faciunt hocidem omnes equites. pau¬
cos q nostros conuertunt atq insecuntur. Commius incensum cal¬
caribus equum coniungit equo quadrati lanceaq infesta magnis
uiribus medium fȩmur traiicit uoluseno prefecro uulneraro nõ
dubitant nostri resistere. et conuersis equis hostem pellere. Q uod
ubi accidit complures hostium magno nr̃oꝵ impetu perculsi uul¬
nerantur. ac partim in fuga proteruntur. partim intercipiuntur
do grauiter ab eouulneratus prefectus esset: ut uite periculum ad¬

Expanded text:
saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat. Novissime, cum saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat. Novissime, cum vehementius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus esset, ille autem fuga vehementi Volusenum produxisset longius, inimicus homini suorum invocat fidem atque auxilium, ne sua vulnera per fidem imposita paterentur impunita, conversoque equo se a ceteris incautius permittit in praefectum. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere. Quod ubi accidit, complures hostium magno nostrorum impetu perculsi vulnerantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercipiuntur; t: graviter adeo vulneratus praefectus, ut vitae periculum ad
Abbreviated transcription (Latin):
in totius galliȩ defectione: quam sustinuerat fidelitatem atq auxi¬
lium prouintie illius. Confectis rebus ad legiones in belgium se
recipit. hibernarq nemoroceunȩ. Ibi cognoscit Commium atreba¬
rem prelio cum equitati suo contendisse. Nam cum antonius ĩ
hiberua uenisset. ciuitasq atrebatum in officio esset: commius ꝗ
post illam uulnerationcm quam supra commemoraui semper
ad omnes mnotiis paratus suis ciuibus esse consuesset. ne consilia bel¬
li querentibus auctor amoꝵ duxq deesset: parente romanis ciuita¬
bus conimeatus complures qui portabantur in hiberna romanoꝵ
intercipiebat Frat atrebatus anronio prefectus equitum .C. uoluse¬
nus quadratus qui cum eo hibernaret. hunc antonius ad perse¬
quendum equitatum hostium mittit. Uolusenus ad eam uirtuiẽ
quȩ singularis erat in eo magnum odium commii adiungebat
quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaq dispositis insidii

Expanded text:
in totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiin totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illius, his confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit hibernatque Nemetocennae. Ibi cognoscit Commium Atrebatem proelio cum equitatu suo contendisse. Nam cum Antonius in hiberna venisset, civitasque Atrebatum in officio esset, Commius, qui post illam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitaibus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis
Abbreviated transcription (Latin):
sicut cęrera celcriter fęliciterq confecit. Namq omnes aquita¬
nic ciuitates legatos ad cęsarem miserunt: obsidesq ei dederũt.
Quibus rebus gestis ip̃e equitum presidio n arbonam profecuis est
exercunum persegatos in hiberna deduxit: quatuor legiones in bel¬
gio collocauit. Cum .ai. antonio & e. srebonio & faulo uatinio
deg atis auas legiones in heduos deduxit: quoꝵ in omni gallia sũ¬
mam esse a uctoritatem sciebat. duas in turones ad fin̾es carnu¬
tum posuit. quȩ omnem illam regionem coniunctam occcano cõ¬
tinerent. duas reliquas in lemonicum finibus non longe ab aruer¬
nis requa pars gallie uacua ab exercitu esset. paucos dies ipe in pro¬
uintia moratus cum celeriter omnes conuentus percurrisser pub¬
licas controuersias cognosset benemeritis premia tribuissit: cogno¬
scendienim magnam facultatem habebat quali quisq fuisset animo

Expanded text:
sicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitasicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem profectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in provincia moratus, cum celeriter omnes conventus percucurrisset, publicas controversias cognosset, bene meritis praemia tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, quali quisque fuisset animo
Abbreviated transcription (Latin):
moraturus iudebatur: cum sibi conscius esset q̃ inimicum debe¬
ret cesarem habere. Hunc epasnactus arueitus amicissimus po¬
puliro. sine dubitatione ulla uinctum ad cęsarem deduxit.
Labienus interim in treucris equestie prelium secundum fe¬
cit compluribus treucris interfectis & germanis qui nullis ad¬
uersus romanos auxilia denegabant. principes eoꝵ uiuos re¬
degit in suam porestatem: atq in his curum heduum qui et u̾¬
tutem & generis sũmam nobilitatem habebat: solusq ex heduis
ad id tempus ꝑmanserat in armis. Ea re cognita cȩsar cum in
omnibus partibus galliȩ bene res geri uideret: iudicaretq su¬
ꝑioribus ȩstiuis galliam deuictam subactamq esse in aquita¬
niam quam nunꝗ̃ adisset per . P. crassum quadam ex parte de¬
uicisse: cum duabus legionibus in eam partem galliȩ est pro¬
fectus uribi extremum t̾empus consumtret ȩstiuoꝵ Quam rem

Expanded text:
moraturus videbatur, cum sibi conscius esset, quam inimicum debemoraturus videbatur, cum sibi conscius esset, quam inimicum deberet Caesarem habere, hunc Epasnactus Arvernus, amicissimus populi Romani, sine dubitatione ulla vinctum ad Caesarem deduxit. Labienus interim in Treveris equestre proelium facit secundum compluribusque Treveris interfectis et Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam potestatem atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summam nobilitatem habebat solusque ex Aeduis ad id tempus permanserat in armis. Ea re cognita Caesar, cum in omnibus partibus Galliae bene res geri videret iudicaretque superioribus aestivis Galliam devictam subactamque esse, Aquitaniam numquam adisset, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus consumeret aestivorum. Quam rem
Abbreviated transcription (Latin):
tamq attulit oppidanis salutis despationem: ut non hominũ
consilio sed deoꝵ uoluntate factum putarent. Itaq se necessita¬
te coacti tradiderunt. Cȩsar cum suam lenitatem cognitam oĩ¬
bus sciret: neq uererentur nequid crudelitate nature uidere¬
tur asperius fecisse: neq exitum consilioꝵ suoꝵ animaduerteret.
si tali ratione diuersis in locis plures consilia inissent. exemplo
supplicii deterrendos reliquos existimauit. Itaq onmibus qui
arma tulerant manus precidit uitam q concessit quo testatior
esset pȩna improboꝵ. Drappes quem captum esse a cminio do¬
cui: siue indignitate & dolore uinculoꝵ siue timore grauioris
supplicii paucis diebus cibo se abstinuit atq ita inttriit. Fodem
rempore Lucterius quem profugisse ex prelio scripsi cum in po¬
testatem uenisset epasnacti aruerni crebro enĩ mutandis locis
multoꝵ fidei se commendabat: qđ nusꝗ̃ diutus sine periculo cõ¬

Expanded text:
tamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum tamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum voluntate factum putarent. Itaque se necessitate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate naturae videretur asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, si tali ratione diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena improborum. Drappes, quem captum esse a Caninio docui, sive indignitate et dolore vinculorum sive timore gravioris supplici paucis diebus cibo se abstinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex proelio scripsi, cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo com
Abbreviated transcription (Latin):
perciupitmn hai saciant uincis ce aggere suppressa compre heudebũ
ia ipsum quod morabatur Miluts contra nostri quigreisulos eii
ia cp luim lodqr iniquo pt cmebantu. tamen ormiia fortissuo spos¬
tieebarli andm onsats ets̃i gerebantu & excelso loco ee in conspe¬
en uarrtiaus nostri magnusq utrimiq clamor oticbanin. drailẽ
quis q goitr tina unc insignis quo notior testauorq aomus es¬
ui siuis edis hostium. Naminȩq se offerebat. cȩlar cum complu¬
res iuos uulnerari uideret ex omnib oppidi partibus colportis
onouleni cusmquid ageretur in locis reliquis essent gnar. suspe¬
si reuocant ab impugnandis oꝑibus armatos murisq disponunt.
itaq nostri finc prelii facto celeriter opera flamma comprchensa
partim restingunt partim interscindunt. Cum pertinaciter re¬
sisterent oppidani magna etiam parte amissa siti suoꝵ in sentẽ¬
tia ꝓmanebant. Ad postremum cimiculis uenȩ fontis intercisȩ
sunt atq auersȩ. Quo facto repente percimis exaruit fons:tan¬

Expanded text:
ecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum quod morabatur. Milites contra nostri, quamquam perii locoque iniquo premebantur, tamen omnia fortissimo sustinebant animo. Res enim gerebatur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri, magnusque utrimque clamor oriebatur. Ita quam quisque poterat maxime insignis, quo notior testatiorque virtus esset eius, telis hostium flammaeque se offerebat. Caesar cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi partibus cohortes oppidani, cum quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revocant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. Ita nostri fine proeli facto celeriter opera flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magna etiam parte amissa siti suorum in sententia permanerent, ad postremum cuniculis venae fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repente perennis exaruit fons tan
Abbreviated transcription (Latin):
bentibus nostris sine uulneribus ac periculo uitę. neq adire flu¬
men neq arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eoꝵ
cognita cesar sagittariis funditoribusq dispositis tormentis etã
quibusdam locis contra facilli mos descensus colloeaniis naulaiti¬

Expanded text:
bentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flubentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua f
Abbreviated transcription (Latin):
cum omnibus gallis notumesse sciret reliquam esse unam ȩstatem
suȩ prouintiȩ: quam si sustinere possent: nullum ultra periculum
uererentur. Itaq.q. Calenum legatum cum legionibus reliquit. ꝗ
iustis utineribus subsequeretur ip̃e cum omni equitatu q̃ potuit
celerrime ad caninium ꝑuenit contendit. Cum contra expecta¬
tionem omnium cȩsar uxellodunum puenisset: oppidumq opi¬
bus clausum animaduerterer. neq ab oppugnatione recedi uide¬
ret ulla conditione posse: magna aut copia frumenti abundarc op¬
pidanos ex perfuois cognosceret aqua prohibere hostem temptare cȩ¬
pit.Humen infimam uallem diuidebat. quȩ totum pene montem
ungebat: in quo positum erat preruptum uudiq oppidum uxello¬
dunum. Hoc auertere loci natura probibebat. Infunis enim sic radici¬
bus montis ferebatur: ut nullam in partem depressis fossis deriuari
posse. Erat aũt ospidanis difficilis & preruptus eo descensus: ut prohi¬

Expanded text:
cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohi
Abbreviated transcription (Latin):
tebat. quo celerius ciuitatem timore libtraret: principem scele¬
ris illius & concitatorem belli gatriatum ad supplicium deposcit.
qui et si non ciuibus quidem suis se committebat. tamen celeruter
omnium cura quesitus in castra producitur. Cogitur in eius suip¬
plicium cęsar contra naturam suam concursu maximo militum
qui omnia pexicula et detrimenta belli a gatriato accepta refere¬
bant. adeo ut uerberibus exanimatum cõpus securi ferirctua
ibi crebris litteris caninii fit certior quȩ de drapere & lucterio ge¬
sta essent quoq in consilio ꝑmanerent oppidani. quoꝵ & si pauci¬
tatem contemnebat. tamen pertinatiam magna pena esse affici¬
endam iudicabat: ne uniuersa gallia non ibi uires defuisse ad resi¬
stendum romanis: sed constantiam putaret: neue hoc exemplo ce¬
terȩ ciuitates locoꝵ oportunitate frerȩ se uindicarent in libertatẽ.

Expanded text:
tebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceletebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceleris illius et concitatorem belli, Gutruatum, ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitur in eius supplicium Caesar contra suam naturam concursu maximo militum, qui ei omnia pericula et detrimenta belli accepta referebant, adeo ut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem,
Abbreviated transcription (Latin):
piunt. Quod ubi accidit germani equites signis legionis uisis ue¬
henientissime preliantur. confestim cohortes undiq impetum fa¬
ciunt omnibusq aut interfectis aut captis magna preda poti¬
untur. Capitur ipe eo prelio drappes. Caninius felicissime rege¬
sta sine ullo penc militis uuluere ad obsidendos oppidanos reuer¬
titur. externoq hoste delero cuius timore sua tum diuidere presi¬
dia & mimitione oppidanos circumdare prohibitus erat opera
undiq imperat administrari. Uenit eodem suis copiis postero
dic C fabius partemq oppidi sumit ad obsidendum. Cesar.M
qua rursus nouoꝵ consilioꝵ capiendoꝵ belgis facultas cdaretur lpe
reliquas ciuitates adit. obsides plures imperat: timentes omni¬
um animos consolatione facta sanat. Cum in carnures ueniss&
quoꝵ in ciuitate suꝑiore commentatio cȩsar exposuit initium
belli esse ortum: qđ precipue eos ꝑꝑ conscientiam facti timere adu¬

Expanded text:
piuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vepiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum faciunt omnibusque aut interfectis aut captis magna praeda potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo paene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique imperat administrari. Venit eodem cum suis copiis postero die Gaius Fabius partemque oppidi sumit ad obsidendum. Caesar iqua rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. reliquas civitates adit, obsides plures imperat, timentes omnium animos consolatione sanat. Cum in Carnutes venisset, quorum in civitate superiore commentario Caesar exposuit initium belli esse ortum, quod praecipue eos propter conscientiam facti timere animadver
Abbreviated transcription (Latin):
Drappete esse in castris amilibus non longe amplius xii. Qua re ex
compluribus cognita cum intelligeret fugato duce altero perter¬
ritos reliquos facile opprimi posse. magnę felicitatis esse arbitraba¬
tur neminem ex cede refugisse in casra. qui de accepta calami¬
tate nuntium drappeti referret. sed in experiundo cum periculũ
nullum uideret equiratum omnem germanos q pedites sũmȩ
uelocitatis homines ad castra hostium premittit. Ip̃e legionẽ
unam inter castra distribuit: alteram secum expeditam ducit.
Cum ꝓpius hostes accessisset: ab exploratoribus quos premiserat co¬
gnoscit. castra coꝵ ur barbaroꝵ fere consuctudo est relictis locis
supetioribus ad ripas esse fluminis demissa. At germanos eꝗres
imprudentibus omnibus de improuiso aduolasse: pręlium q
commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructam q
adelucit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca supiora ca¬

Expanded text:
Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII. Qua re ex Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII. Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calamitate nuntium Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum omnem Germanosque pedites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expeditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploratoribus quos praemiserat cognoscit castra eorum, ut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluminis esse demissa; at Germanos equitesque imprudentibus omnibus de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora ca
Abbreviated transcription (Latin):
parata statuunt drappes & lucterius non longe ab oppido
x. milibis. unde paulatim in oppidum frumentum supportarẽt.
ip̃iq inter se prouintias partiuntur. Drappes castris presidio cũ
parte copiarum restitit. Lucterius agmen iumentoꝵ ad oppi¬
dum ducit. Dispositis ibi presidiis hora noctis circiter decima sil¬
uestribus angustissimis itineribiis frumentum importar in oppi¬
dum instituit. Quoꝵ strepitum uigiles castroꝵ cum sensissent.
exploratores q missi quȩ gererentur renuntiassent: caninius et¬
leriter cum cohortibus atmatis ex proximis in frumentarios sb̃
ipam lucem impetum fecit. Hti repentino malo perteriti diffugi¬
unt ad sua presidia Que nostri ut uiderunt acrius contra arma¬
tos incitati neminem ex eonumero uiuum capi patiuntur.
Profugit deinde cum paricis lueterius nec se recipit in castra. Re
beue gesta caminius ex capriuis comperit partem copiarum cum

Expanded text:
parata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido parata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido X milibus, unde paulatim frumentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se provincias partiuntur: Drappes castris praesidio cum parte copiarum restitit; Lucterius agmen iumentorum ad oppidum ducit. Dispositis ibi praesidiis hora noctis circiter decima silestribus angustisque itineribus frumentum importare in oppidum instituit. Quorum strepitum vigiles castrorum cum sensissent, exploratoresque missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum cohortibus armatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem impetum fecit. Ei repentino malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; quae nostri ut viderunt, acrius contra armatos incitati neminem ex eo numero vivum capi patiuntur. Profugit inde cum paucis Lucterius nec se recipit in castra. Re bene gesta Caninius ex captivis comperit partem copiarum cum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod cum animaduerterent oppidani miserrimaq alexiȩ me¬
moria solliciti similem casum obsessionis uererentur: maxĩeq
ex omnibus lucterius qui fortimȩ illius piculum fecerat: mo¬
neret frumenti rationem esse habendam. Constituunt omni¬
um consensu parte ibi relicta copiarum cum expeditis ad im¬
portandum frumentum proficisti. Eo consilio probato proxima
nocte duobus milibus armatoꝵ relictis reliquos ex oppido drap¬
pes & lucterius edutunt. hi paucos dies morati ex finibus ca¬
duccoꝵ: qui partim re frumentaria subleuare eos cupiebant
partim prohibere quo minus sumerent non poterant. ma¬
gnum numerum frumenti comparant: nonnunꝗ̃ aũt expe¬
ditionibus nocturnis castella nostorum adoriuntur. Quam ob
causam .C. Caninius toto oppido munitiones circum dare cona¬
tur. ne aut opus effectum tueri non posset: aut plurimis in
locis infirina disposita presidia: magna copia frumenti com¬

Expanded text:
Quod cum animadverterent oppidani miserrimaque Alesiae meQuod cum animadverterent oppidani miserrimaque Alesiae memoria solliciti similem casum obsessionis vererentur, maximeque ex omnibus Lucterius, qui fortunae illius periculum fecerat, moneret frumenti rationem esse habendam, constituunt omnium consensu parte ibi relicta copiarum ipsi cum expeditis ad importandum frumentum proficisci. Eo consilio probato proxima nocte duobus milibus armatorum relictis reliquos ex oppido Drappes et Lucterius educunt. Hi paucos dies morati ex finibus Cadurcorum, qui partim re frumentaria sublevare eos cupiebant, partim prohibere quo minus sumerent non poterant, magnum numerum frumenti comparant, nonnumquam autem expeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriuntur. Quam ob causam Gaius Caninius toto oppido munitiones circumdare moratur, ne aut opus effectum tueri non possit aut plurimis in locis infirma disponat praesidia. Magna copia frumenti com
Abbreviated transcription (Latin):
ciniorumq faciendoꝵ facultatem haberent: in finibus se consti¬
tuunt cadurcorum. Ibi cum lucterius apud suos ciues quon¬
dam integris rebus multumq potuisser: semperq auctor nouoꝵ
consilioꝵ magnam apud barbaros auctoritatem haberet: oppidũ
uxellodunum quod in clientela fuerat eius egregie natura loci
munitum occupat:suis & drappetis copiis: oppidanosq sibi con-¬
iungit. Quo cum confestim.C. caninius uenisset: animaduer¬
tererq omnes oppidi partes preruptissimis saxis esse mumitas
quod defendente nullo: tamen armatis ascendere esset difficile
magna aũt impedimenta oppidanoꝵ uideret: quȩ si clamdesti¬
na fuga subtrahere conarentur: effugere non modo equita¬
tus: sed ne legiones quidem possent.Tripartito cohortibus diui¬
sis trina celsissimo loco castra fecit: a quibus paulatim quantũ
copiȩ patiebantur uallum in oppidi circuitum ducere instituit

Expanded text:
ciniorumque faciendorum facultatem haberent, in finibus consisciniorumque faciendorum facultatem haberent, in finibus consistunt Cadurcorum. Ibi cum Lucterius apud suos cives quondam integris rebus multum potuisset, semperque auctor novorum consiliorum magnam apud barbaros auctoritatem haberet, oppidum Vxellodunum, quod in clientela fuerat eius, egregie natura loci munitum, occupat suis et Drappetis copiis oppidanosque sibi coniungit. Quo cum confestim Gaius Caninius venisset animadverteretque omnes oppidi partes praeruptissimis saxis esse munitas, quo defendente nullo tamen armatis ascendere esset difficile, magna autem impedimenta oppidanorum videret, quae si clandestina fuga subtrahere conarentur, effugere non modo equitatum, sed ne legiones quidem possent, tripertito cohortibus divisis trina excelsissimo loco castra fecit; a quibus paulatim, quantum copiae patiebantur, vallum in oppidi circuitum ducere instituit.
Abbreviated transcription (Latin):
ncis cu citutatis. quarum eo prelio quod cum diminaco fecerat
coprarsi  attitas sciebat. Non enim dubitabat qurecenti calto¬
murate summissi ores essent future. Sato uero spacio actelun¬
m code sumligance dumnaco possent concitati. Qua iuiee suma
telict a edetitos in recipiendis ciuitatibus fabium consequonie
ti s arruites qui scpe iuerat nunq̃ pacis fecerant mendori e.
dans obndibus uenumt in deditionem cȩttreq ciuitates posislm
uatimi igalie simbus occeano coniuncti quȩ armorice appellan¬
tua auctoriratt adauee carnutum aduentu fabii legioriumq
imperata snc mora facunt. Summinacus sius finibus expulsꝰ
emons lantansq solus exrremas gallie regiones penre est coalius
Ar arappes unaq sucitrius cum legiones caninium q adesse co¬
qnoscert nec se sine certa pernitie ꝑsequente exenaia platio
itio eonins fineo intrate posse: nec tam libere yagandi latro¬

Expanded text:
proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur. Nam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus veniunt in deditionem, ceteraeque civitates positae in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctoritate adductae Carnutum adventu Fabi legionumque imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine certa pernicie persequente exercitu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vagandi latro
Abbreviated transcription (Latin):
Quiom fuq pasro fuoe se mancdant. At nostri equites gaulo an
te sesistn biis fortusime conflecerant. letica uiccoris eiam
magns undq damore sublato cedentibus circiamfusi q̃tum
enuons uirs qa pitquendum dextreq ad cedenduro ealent
euoum eo prelio interficiut. Itaq amplicis milibui eitaus
arinato e auroꝵ qui cotem pore arma prorecerant i nter fectis.
orinas mulntudo capitur impedimentoꝵ. Qua ex fuga cum
conaster drapptem s enonem qui ut primirm defecerat᷑ gallia
enil dommeatus romanoꝵ interceperat non amplius homi
nura milibus ex fuga qnq collectis prouintiam petere. upabr
connlum cum eo lucterum cadurcum cepisse. quem supi oie
consluini atio prima defecrione galliȩ facere in prouintamduo¬
cuins c rrapetum cognitum est. Canintus legatus cum legioribus
aubun patos ꝑsequendos contendit. ne detrimento auct nimo¬
clu obori ntics paona infamia perditoꝵ hominum lacrocinusei¬
peresurer ⁊ abius cumi reliquo exerati in catnuras cȩrcossqẜ

Expanded text:
stri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia victoriae elati magno undique clamore sublato cedentibus circumfusi, quantum equorum vires ad persequendum dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque amplius milibus XII aut armatorum aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga cum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defecerat Gallia, et commeatus Romanorum interceperat, non amplius hominum duobus milibus ex fuga collectis provinciam petere unaque consilium cum eo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario prima defectione Galliae facere in provinciam voluisse impetum cognitum est, Caninius legatus cum legionibus duabus ad eos persequendos contendit, ne detrimento aut timore provinciae magna infamia perditorum hominum latrociniis caperetur. Gaius Fabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque
Abbreviated transcription (Latin):
credentes ut prius cognouerant: delerdi equitatus nr̃i nacti occa¬
sionem uidebantur. Cum aliꝗ̃dui summa contentione dimica¬
cum repente conferctȩ legiones in conspectum hostium uenuĩt.
Quibus uisis perculie barbaroꝵ rurme acperiiono aueohe¬

Expanded text:
credentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occacredentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu summa contentione dimicacum repente confertae legiones in conspectum hostium veniunt. Quibus visis perculsae barbarorum turmae ac per
Abbreviated transcription (Latin):
gna preda multis interfectis potiuntur. Ita re benc gesta se rccipi¬
unt in castra. Inscquenti nocte Rabius equites premitut sic para¬
tos ut confligerent:atq: omne agmen morarentur dum conseque¬
retur ip̃e. Cuius preceptis ut res gereretur.Q: Titatius uariis prese¬
ctus cquitum singularis & animi et prudentie uir suos hortatur.
aomenq hostium consecutuis turmas partim idoncis locis dispo¬
nit partim equitum prelium cõmittit. Confligit audatius cqui¬
tatiis hostium succedentibus sibi peditibus. qui toro agmine sħ̾¬
sistentibus equitibus suis contra uostros ferunt auxilium.Fit
prelium acri certamine.Nainq nostri contemptis pridein supa¬
tisq hostibus: cum subsequi legiones . neminissent & pudore ce¬
dendi & cupiditare celerius per se conficiendi prelii fortissime cõ¬
tra pedires preliantur. hostesq nihil amplius copiarum accessurũ

Expanded text:
gna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipigna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra nostros ferunt auxilium. Fit proelium acri certamine. Namque nostri contemptis pridie superatis hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime contra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum
Abbreviated transcription (Latin):
xilium duratio ferendum. At dumnacus aduentu fibii cogni¬
to desperata salute si tempore eodem coactus esset. & romanum¬
& externum sustinere hostem: & respicere ac timere oppicdanos re¬
pente ex eo loco cum copiis recedit. nec se satis tutum fore arbitra¬
rur: nisi flumine ligeri quod erat ponte ꝑꝑ magnitudinem trans¬
eundum copias traduxisset. Tabuis et si nondinn in conspectũ ue¬
nerat hostibus neq se caninio coniunxerat:tamen doctus ab
his qui locorum cognouerant naturam potissimum credidit. ho¬
stes perterritos non eum locum quem petebant petituros. Itaq
cum copiis ad eundem pontem contendit: eꝗtatumq tantũ
procedere ante agmen imperat legionum:qͣtum cum processisser
sine defatigatione equoꝵ in eadem se recipere castra.Consecun¬
tur equites nostri ut crat preceptum inuaduntq dumnaci ag¬
men: & fugientes perterritosq sub sarcinis in itinere aggressi ma¬

Expanded text:
xilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognixilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab eis qui locorum noverant naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet castra. Consecuntur equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi ma
Abbreviated transcription (Latin):
i ragnam multitudinem conuenisse hostium in fines picto¬
numm lttem nuntiisq durati cognosceret: qui ppetuo inamis¬
ria manserat romanoꝵ cum pars quȩdam ciuitatis eius defecis¬
se adoppidum lemnonem contendit. Quo cum aduentaret at¬
qex captiuis certius cognosceret multis hominum milibus a
Suninacoduce andium durcium lausum lemone oppugna¬
nari Neq infurm a legiones hostibus conimitrere auderet. Castra
posuit loco nunitus Sumnacus cum appinquare.e. caninium
rognouisiet. copiis ornibus ad legionem conuersis castra romano¬
rũm oppiignate instituit. Cumq plures dies in oppugnatione
consumpsisser. & magno suoꝵ detrimento nullam partem mumii¬
tionuni conuellere potuisset rursus ad obsidendum lemonem¬
rediit. Eo tempore .C. fabius legatus complures ciuitates in fide
recepit. obsidibus firmat. litterisq .c. caninii rebili certior fit quę
in picronibus geruntur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad au¬

Expanded text:
m magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictom magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonumredit. Eodem tempore C. Fabius legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad au
Abbreviated transcription (Latin):
onibus prccias sa tis finnas iegiones habere erut imabattin abi¬
brns an togatani galliam mittit ad colonias cuiuiam romanoꝵ
uendas noquoa simile in commodum accideret discursiome
tauebiao ⁊csupiore estate irgestinis acciderat quia repencino
larrorinio atq tinꝑetu in colȩ erant ospressi. I pe ad uastandos
Aposiaidos q sines ambiorigis proficiscitut. Quera xiteim¬
surdaonutatis esse ducebat adcofines eius rastate ciuibus edif¬
cus &a prcore utodio suoꝵ ambiorix si quos foctuna reliquos fe¬
cuisea pulum tcautum ꝑp tantas calamitares haberet u etiu¬
tale Cumi nomnes patres frais ambiorigis aut legiones aus
urilia dimisuo atqi omnia edibuis incendiis rapinusq uaistas¬
sui magnonumtio hominum interfecto aut capto ⁊ abieriũ
cum duabus legionibus in treueros mirtit: quoꝵ ciuitas fꝑ
ricati non mulltum a germanis differebat: neq imperata un¬
⁊ aisi exer ciucoacto saciebat: Intetim e canninius legatus ct̃¬

Expanded text:
timabat. Titum Labihibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterrsuae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nullum reditum propter tantas calamitates haberet in civitatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas pritate non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cu
Abbreviated transcription (Latin):
morites ee nos dt instriuate cepit magno cuma labote & contimia
cinicanone soppidani enim loco superiore decutrunt &e cro ina¬
ci labote aoꝵ opatuis locorum umncene dificultatent glem tempo¬
ee sunicuor ceto tatti & uimncas agunt & ad capur sentis quda
germiopls sincuulo pituo sinc suspitione hostium face ⁊ licebat
cao lar suput fortis eaisigium posser: ex ea cum tela coriaeuns
sctratur ad fontis aduim. nec sine piculo possent aquati o uu¬
dam nlon fantur pacora atq iumenta sed enam magna hostũ
raultitudo siti consumebatur. Quo modo perterriti ospidani dus¬
pas lcuuo pi ce sanduluq complent. eas ardentes iaopere prouobe¬
punt. Fodem trmport accrrimne preliantur ut ab incendio et¬
tirqui enao di micationis periculo adererteant romanos e lodum

Expanded text:
montem et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminet labore atque operibus locorum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebat. sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum, nec sine periculo possent aquari oppidani, non tantum pecora atque iumenta, sed etiam magna hostium multitudo siti consumebatur. Quo malo perterriti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera provolvunt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. M
Abbreviated transcription (Latin):
oriuntur. pertinent ad interiorem partem fluminis rheni
spectant ad septentrionem & orientem solem. Aquitania
a garunna flumine ad pyreneos montes & ad cam partẽ
occeani quȩ ad hispaniam pertinet spectar inter occasum so¬
lis & septentriones. Apud heluetios longe nobilissimus fuit &

Expanded text:
oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit
Abbreviated transcription (Latin):
ALIA EST OMNIS DIUI¬
sa in partes tris: quarum unã
incolunt belge. aliam aquita¬
ni.terriam qui iporum lingua
celre nostra galli appellantur.
gibus inter se differunt. Sallos
ab aquitanis garulla flumen
a belgis matrona et sequana
diuidit. Noꝵ omnium fortissi¬
mi sunt belge: ppca quod acul¬
tu atq humanitate prouintię longissime absunt: mini¬
me ad eos mercatores sȩpe commeant. atq ea quȩ ad effe¬
minandos animos pertinent important. froximi sunt
germanis qui transrhenum incolunt cum quibus conti
nenter bellum gerunt Quadecausa heluetii quoq reliquos
gallos uirtute precedunt: quod fere quotidianis preliis cu
germanis contendunt: cum aut suis sinibus eos prohibet
aut ip̃i in coꝵ finibus bellum gerunt. Forum una pars quã
gallos obtinere dictum est initium capit a flumine rhoda
no: contincturq gerumna flumine. Occeanum fines belga¬
rum attingit: etiam a sequanis et heluitiis flumen rhenũ¬
uergit ad seprentrionem. Belge ab extremis galliȩ finibus

Expanded text:
lia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae; alteram, Aquitani; tertiam, qui, ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. gibus inter se differunt. Gallos Lugdunenses ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum quibus conenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum eno, continetur Garumna flumine, Oceanum in finibus Belgarum attingit; etiam ab Sequanis et Helvergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus
Abbreviated transcription (Latin):
facta nostros presidia in inducturos aut deniq indiligentius
scrutaturos crediderant: partim cum his quȩ retinuerant & cela¬
uerant armis partim scutis ex cortice factis aut uiminibus in¬
textis: quę subito ut temporis exiguitas postulabar pellibus inclu¬
serant. Tertia uigilia qua minime arduus ad nostras munitioẽs
ascensiis uidebatur. omnibus copiis repente ex oppido eruptionẽ
fccerunt. Celeriter ut ante cęsar imperarat ignibis significatio¬
ne facta. exproximis castellis eo concursum est: pugnatumq
ab hostibus ita acrirer. ut a uiris fortibus in extrema spe salutis
iniquo loco contra eos qui ex uallo turribusq tela iaccrent: pugna¬
ridebuit. cum in una uirtute omnis spes salutis consisteret. Occi¬
sisq ad hominum milia. iuii ͦ: reliqui in oppido reiecti sunt. Pos¬
tridie eius diei refractis portis cum iam defenderet captum oppi¬

Expanded text:
facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet