comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sane q̃stionis fuit. uirum isdemũ dolo
malo facere uideatur quominus posside¬
at. quiꝑdolum eam possessionẽ duiitat
quam aliquando habuit. anuo is quib
inciperet. labeo sibi uiteri ait ñminus
delinquere eumquinon incipiat. poffi¬
tere. quam eumquideunat. que senten¬
tia optinet. ¶ Siquis ꝑfrmitem omi¬
serithereclitatem. ut ad legitimũ ꝑnem¬
at legatorumpentione tencbitur.

Expanded text:
.Sane quaestionis fuit, utrum is demum dolo .Sane quaestionis fuit, utrum is demum dolo malo facere uideatur quo minus possideat, qui per dolum eam possessionem dimittat, quam aliquando habuit, an uero is quoinciperet.Labeo sibi uideri ait non minus delinquere eum, qui non incipiat possidere, quam eum qui desinat: quae sententia optinet.Si quis per fraudem omiserit hereditatem, ut ad legitimum perueniat, legatorum petitione tenebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ant hereditat̃i. uł partem eius conuenir
execlicto poterunt. sutiq sinõ exalia ccauͥ¬
sa possideant ut puta siquis omiserit ꝗd̾e
hereclitatem. s excausa fidei ꝯmissi possi¬
d missus inpossessionem fidei ꝯmissor ẜ
uenisse inp̾oẽm nam ħ exhac causa lega¬
tarius respont̾e cogitur. ¶totiens igit᷑
edictum p̃toris locum habebit quotiens
antquasi heres legitimus possidr. autqr bõ
te quasip̃do possideat. hr̃clitatem fingẽs
aliquet mulum sibi abintestato põnis
quocumq enim mõ hubetl̃litatem lucri
i facturus quissit legata p̃stabit. Sane. in¬
t̃ueniente cautione euicta hrctitate lega¬
ta rectoi. ¶ et sinonpossideat quis hr̃dita¬
tem dolo autem malo fecerit. quominuᷤᷤ
possideat. eueniet. ut ꝑ inde teneat᷑. atq
siherectitatem adiss. ¶ dolõ autẽma¬
lo fecisse uiderur. quomin possideatqͥ ad
alium transtulit possessionem. ꝑfraidem
ut legataru ceteriq qui quido intestam̃to
acceperunt careant hisq̃ sibi relicta sũt¬

Expanded text:
ant hereditatem uel partem eius, conueniri ex edicto poterunt, utique si non ex alia causa possideant: ut puta si quis omisit quidem hereditatem, sed ex causa fideicommissi possidet missus in possessionem fideicommissorum essionem: nam nec ex hac causa legatariis respondere cogetur. totiens igitur edictum praetoris locum habebit, quotiens aut quasi heres legitimus possidet aut quia bte quasi praedo possideat hereditatem fingens sibi aliquem titulum ab intestato possessionis: quocumque enim modo hereditatem lucriifacturus quis sit, legata praestabit, sane interueniente cautione 'euicta hereditate legata reddi'.Et si non possideat quis hereditatem, dolo autem malo fecerit quo minus possideat, eueniet, ut perinde teneatur atque si hereditatem adisset.Dolo autem malo fecisse uidetur quo minus possideat, qui ad alium transtulit possessionem per fraudem, ut legatarii ceterique qui quid in testamento acceperunt careant his quae sibi relicta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ulus. Simulier ũntris nomine in
possessionemsit aperiende sunt. se tabule
ut stigur cui temantuta sit curatiõ.
lp̃. Simduob exempłarus scriptum
sit restam̃tum. altiitto patefacto. ttibu¬
lle aꝑte funt. ¶ Sisui natura tabu.
si exuste sint futurum ẽ. ut sub ueniti le¬
gataruis debeat. Ndem ⁊ si sup̃sse ł occul

Expanded text:
um Si mulier ventris nomine in um Si mulier ventris nomine in possessione sit, aperiendae sunt secundae tabulae, ut sciatur, cui demandata sit curatio. duobus exemplariis scriptum sit testamentum, alterutro patefacto apertae tabulae sunt. Si sui natura tabulael exustae sint, futurum est, ut subvenire legatariis debeat. idem est, si subpressae
Abbreviated transcription (Latin):
um abinitio aꝑiende funt. tabu¬
e p̾toris id officium ẽ. ut cognt signa¬
tores conuenire. sigilla sua recognosce.
ce eium cxpedit sup̃ma hominum iudi
erit. imurta potĩt ip̃is int̃nenientibus
resgͥnari testam̃tum⁊ recitari
ais. Sed siquis exsignatorib aberit
mirti debr tabule testam̃ti ubup̃e sit uti
agnoscat. namreuocari enm agnoscendi
causahonerosum est. quippe sepe cũmag¬
na captione areb nr̃is reuocamur  sit
iniquum dapnosum cuiq ẽẽ offitium
suuminec adrem ꝑtinet. unus absit.an
om̃s. et siforte om̃ib absentib obcam̃
aliquam aꝑ̃ite tabulas iubeat. deb ꝑcon¬
sui curare. ut itueentib optme op¬
pimonis uiris apiantur⁊ post descriptũ
⁊ recognitum factum abhisdemquib int̃¬
uenientib aꝑte sunt obsignentur. tunc
dem̃ eo mittantur ubi ip̃isignatores fĩt
adinspitienda sigillasuãͤ
pscripͣtum neaperiantur. at tam̃ sise or¬
sum eas signatas testatoꝵ reliq̃rit. p̃tor
eas aperire nisi causa cograta ñpatietur.¬

Expanded text:
um ab initio aperiendae sint tabulae, praetoris id officium est, ut cogat signatores convenire et sigilla sua recognoscerece enim expedit suprema hominum iudicerit inventa, poterit ipsis intervenientibus resignari testamentum et recitariale. sed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti ubi ipse sit, uti adgnoscat: nam reuocari eum adgnoscendi causa onerosum est. quippe saepe cum magna captione a rebus nostris reuocamur et sit iniquum damnosum cuique esse officium suum. nec ad rem pertinet, unus absit an omnes. et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgueat, debet proconsul curare, ut interuenientibus optimae opinionis uiris aperiantur et post descriptum et recognitum factum ab isdem, quibus interuenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua. perscriptum ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator reliquerit, praetor eas aperiri nisi causa cognita n
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ institiuus. ⁊ p̃t̾miserit. institutionem.
amncidat ineclictum q̃ritur. ⁊ ñputo ĩci¬
dere quafi testator. hanc ercetlecit faccu¬
ltatem quieum substituit. ¶ p̃tmitẽ
ẽ cansã testam̃ti. si quis repucliauit hc̃¬
ditatem ¶Quisunt iapotestate. starĩ
to nec quod seabstmere possunt quicꝗ¬

Expanded text:
substitutus et praetermiserit institutionem, an incidat in edictum, quaeritur. et non puto incidere, quasi testator hanc ei dederit facultatem, qui eum substituit. Praetermittere est causam testamenti, si quis repudiaverit hereditatem. Qui sunt in potestate statim to nec quod se abstinere possunt, quic
Abbreviated transcription (Latin):
lectam putauit aclut. anpossit acquirẽ¬
hereditatem. ponsequens ẽ licere posse eũ
adire maxime. cumħ suspicio nicħ ei ob
fuerit. nec ꝑiculum obrulerit faciluis ꝗs
xomitet. Siquis pure institinus. puta¬
uit subconditionem istiturum concliti

Expanded text:
ectam putauit, adiit, an possit adquirehereditatem? consequens est dicere posse eum adire, maxime cum haec suspicio nihil fuerit nec periculum adtulerit. facilius quis admittet, si quis pure institutus putauit se sub condicione institutum condici
Abbreviated transcription (Latin):
eõ ipep̾utet solus suusta ratione tuctus npõt.¬
et adire siscd̾mmultorum oppiuonẽ põt̃pp̃d
ergo ẽ sip̃gnans fuerit. cumputaretheres
tͣ neẽ p̃gnantem. ⁊ adiit. mox abortum fcõ
ẽ. ꝓculdubio nicħ egĩt. totiens igatur ei
suap̃sumptio ꝓficit quoniens ꝯcurrit cũ
ueritate. ¶S ⁊ supãmulier heres insti¬
tutasit. q̃sepgͥnantem fingit a teundoacꝗsͣt¬

Expanded text:
usta ratione ductus, non potest adire: si secundum multorum opinionem, potest.Quid ergo si praegnas fuit, cum putaret heres non esse praegnatem et adiit, mox abortum factum est? procul dubio nihil egerit. totiens igitur ei sua praesumptio proficit, quotiens concurrit cum ueritate.Sed et si ipsa mulier heres instituta sit, quae se praegnatem fingit, adeundo
Abbreviated transcription (Latin):
llum institutum hereclem nonpotuisset
uibe aclux̾ in ꝓuntia agentem linus pius
rescripsit consulib subuenĩre ẽi oportere.
mornofilio eoquot rerplublite causa abẽ¬
rat. ¶ Quod dicitur ꝓximus afilio postũ¬
mo heresdummulr p̃gnans est. qutpũtat̃
tem põt acciꝑe ꝓxim̾. auinre quisuum here¬
demparitũrus est ⁊ ñsolum adtestatos ⁊.at¬

Expanded text:
m institutum non potuisset iubere adire in prouincia agentem, diuus Pius rescripsit consulibus subuenire ei oportere mortuo filio, eo quod rei publicae causa aberat. Quod dicitur: 'proximus a filio postumo heres, dum mulier praegnas est aut putatur tem, potest' accipe proximus a uentre, qui suum heredem pariturus est. et non solum ad testatos ha
Abbreviated transcription (Latin):
sdem. Siquis heres insiminus epãte
mox titio substitutus. antequam excã
substitutiois ei deferatur hereditas phe
rede gesserit. eiͣt heres exccusa quoque
substituntioĩs qm̃ in uito quoq ei accre
mox emancipatus. ł manumissus excã
substitutionis adeant. erũt nam̃q hr̃¬
des. sunt enim appenclices p̃cetdentis ĩstu¬
tutiois ¶iexclusus ꝑcondinionem sib da¬
tam. pater. filium uissit adire. dicenlum
erit eum non q̃sisse suamportionẽ. Sr
aclierit᷑ necessarium est ussum. ut fili
ul suus coheredes adeant.

Expanded text:
m.Si quis heres institutus ex mox Titio substitutus, antequam ex causa substitutionis ei deferatur hereditas, pro herede gesserit, erit heres ex causa quoque substitutionis, quoniam inuito quoque ei adcresmox emancipatus uel manumissus ex causa substitutionis adeant: erunt namque heredes: sunt enim appendices praecedentis institutionis.Si exclusus per condicionem sibi datam pater filium iussit adire, dicendum erit eum non quaesisse suam portionem.Sed adierit, necessarium est iussum, ut filius uel seruus coheredes adeant.
Abbreviated transcription (Latin):
iutum. s utrum pure ansubconditione
ignoret: nõ potiͣt adire hr̃clitatem. lic p̃u¬
re heres institutus sit ⁊ subconclitione
licet paruerit conclitioĩ. ¶ Set ⁊ si deconͣ¬
ditione testatoris incertus sit pãt f. anfili¬
aił. Quod sidubitet. anaput hostes¬
decesserit. anciuis romanus. qm̃uiro casu
ẽ iuis a deuncti. ⁊ inre ẽ utpossit adire di¬
tet. anfilius f. sit. posse eum acquirere hr̃¬
ditatem iamclictũm ẽ cur aũt sieamꝰ igͦri¬
conclitionem acdire pot. sitestatoris ñpõt.
illaratio ẽ qd̾ qui conditionem testatoris
ignorat: anualeat testam̃tum dubitet᷑.
quidesua detestam̃to c̾nisẽ. ¶ St etfcum

Expanded text:
tutum, sed utrum pure an sub condicione tutum, sed utrum pure an sub condicione ignoret, non poterit adire hereditatem, licet pure heres institutus sit, et sub condicione licet paruerit condicioni. Sed et si de condicione testatoris incertus sit, pater famili.Quod si dubitet, apud hostesdecessit an ciuis Romanus, quoniam utroque casu est ius adeundi et in re est, ut possit adire, ditet, an filius familias sit, posse eum adquirere heditatem iam dictum est. cur autem, si suam ignorcondicionem, adire potest, si testatoris, non potest? illa ratio est, quod qui condicionem testatoris ignorat, an ualeat testamentum dubitat, qui de sua, de testamento certus est.Sed
Abbreviated transcription (Latin):
putet p̃gnantem cumnõsit. ¶ suum here¬
dem certum᷑ ex asseheredem ẽẽ. ⁊ siputãt p̃
Quod siunum muteroht̃. anexpar¬
techimicliasit heres siue institutum postu¬
mum ꝓpoñas siue intestatum patrem de
enim sicuri cum uatuo ut̾o filius exasse
heresẽ. itqr cumunum geiͣt nec ꝑnagturã
humane conditionis alium partum for¬
mare põt. quit quid̾ post certum tp̃s com¬
ceptionis eueniz. exparte dimidia. ⁊ igno¬
rantem fore hereclem / ñ exquarta inuł pu¬
tat. ¶ Scientia autem. ł oppino  filius
f. ł fuus institutisunt ugrũ ipoꝵ anctñim
ł parris accipiendasit. ffinge parẽ piitasse¬
p̃gnantẽfilium certum eẽ fingeͦ ⁊ sic ͥ aore¬
anacquiret hereclitatem. ꝑpto acquirẽ
s⁊ contra ñ acquitre. ¶ Sicertus sum
dicatux ẽẽ. possum adire herelitatem
i q̃ paxtes accrescunt q̃postumo datest.
sicertumsit ñ eẽp̃gnantem lic hr̃s igñor.¬
eres institutus siputet testatorẽ
uiuere qu̾amuis aut̃ defunctus sit. adire

Expanded text:
putet praegnatem, cum non sit.Suum heredem certum est ex asse heredem esse, etsi putat esse quid si unum in utero habeat, an ex parte dimidia sit heres, siue institutum postumum proponas siue intestatum patrem decenim, sicuti cum uacuo utero suus ex asse heres est, ita et cum unum gerit nec per naturam humanae condicionis alium partum formare potest quod quidem post certum tempus conceptionis eueniet, ex parte dimidia et ignorantem fore heredem, non ex quarta, ut Iulianus putat.Scientia autem uel opinio, si filius seruus instituti sunt, utrum ipsorum an domini uel patris accipienda sit? finge patrem putasseaegnatem, filium certum esse fingere et sic adireadquirat hereditatem? puto adquirere: sed contra non adquirere.Si certus sumdicatur esse, possum adire hereditatem.e partes adcrescunt, quae postumo datae sunt, si certum sit non esse praegnatem, licet heres ignoreres institutus si putet testatorem vivere, quamvis iam defunctus sit, adire
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ deeo cauquo cure ⁊ tutele lib̾etur. ex his
⁊ h̾mõi appret uolũtatis q̃oẽm sabinũ
atum desua potestate restatorẽ sensisse.
Sx aũt hec script᷑am uaria ẽ. ⁊ uolũtans
ht̃. q̃stionem ut illasiquis quo itascrip¬
serit cumsui uũs fuĩt fãctus. nam aliter
alias accipitur plerumq potestatis lib̾toẽm¬

Expanded text:
o curae et tutelae liberetur. Ex his et huiusmodi apparet voluntatis quaestionem Sabinum atum, de sua potestate testatorem sensisse. Sic autem haec scriptura varia est et voluntatis habet quaestionem, ut illa quoque, si quis ita scripserit "cum sui iuris fuerit factus" nam aliter alias accipiatur: et plerumque potestatis liberatio
Abbreviated transcription (Latin):
sisolus substitiuis possidẽt siquid̾ pecu¬
nia accepta insitiutus omisiss. dicemus
institutum suis legãtarus respondere de¬
bere substitutum siis. Siaũt sinepecum¬
aadusus substitutum dabimꝰ actionẽm
namcum ambo possideant meliꝰ dicem
singulos snis. legatarus. Rdẽ debe.¬

Expanded text:
si solus substitutus possideret, si quidem pecusi solus substitutus possideret, si quidem pecunia accepta institutus omisisset, dicemus institutum suis legatariis respondere debere, substitutum suis: si autem sine pecunia, aduersus substitutum dabimus actionem. nunc cum ambo possideant, melius dicetur singulos suis legatariis responde
Abbreviated transcription (Latin):
si neq inpbe. neq inprulent̃ institutos
legata recnsare substitutis data Recte
enim retusat insedari legatoꝵ sũifidei
cõmissoꝵ petitionem substituto cuilib
suit ad eumti bereclitatem ñfitei ꝯmissũ
pete. s umũsa bona optinere. ¶ Sictuo
siñt hereles. insitutus ⁊ substitutus ⁊ ã¬
bo omissa cãtestam̃ti ab intestato possi¬
deant hereclitatemlq̃stionis ẽ. an ambo
cegantur legata p̃stare ⁊ itrum umusꝗ¬
q ealegataque ase relictasunt. anuero
ambo uiraq legata cogantur p̃stare ego
puto insolidum adũsus singulos legato¬
ꝵ petitionẽ dantum s uirum eoꝵq̃ asele¬
uidẽamus . ł alias ꝓpcãmus mititutum so¬
lum possidere hereclitatem eoꝵ legatorũq
sunt aserelictã. an ⁊̃ eoꝵ legatoꝵ q̃sunt
asubsuuto relicta actionem patietur
dicendum est. ita demum eoꝵ ⁊̃ siclolo
sub fintiti ꝑueniat adinstitutos heredi¬
tas sinepecumia. Namsipecãm accepit
substitutus ip̃e erit conuenientus ¶N

Expanded text:
ipsit neque improbe neque imprudenter institutos legata recusare substitutis data: recte enim recusant in se dari legatorum fideiue commissorum petitionem substituto, cui liberum fuit adeunti hereditatem non fideicommissum petere, sed uniuersa bona optinere. Si duo sint heredes institutus et substitutus et ambo omissa causa testamenti ab intestato possideant hereditatem, quaestionis est, an ambo cogantur legata praestare et utrum unusquisque ea legata quae a se relicta sunt an uero ambo utraque legata cogantur praestare. ego puto in solidum aduersus singulos legatorum petitionem dandam: sed utrum eorum quae a se leuideamus. et alias proponamus institutum solum possidere hereditatem: eorum legatorum, quae sunt a se relicta, an etiam eorum, quae sunt a substituto relicta, actionem patietur? dicendum est ita demum etiam eorum, si dolo substituti perueniat ad institutos hereditas sine pecunia: nam si pecuniam accepit substi tutus, ipse erit conueniendus. item
Abbreviated transcription (Latin):
Sinõsolus. S cumalĩo possidet
hereditatem isqui õmisit cam̃ testam̃ti
rectissime uił ait. quod ⁊ marcellus ꝓbat
tantam impsum quoq legatoꝵ actio¬
nem utilem nec em̃ asꝑnari teb obẽe
sibi faictum hrlis scripti ciu ẽt ꝓfueitis¬

Expanded text:
Si non solus, sed cum alio possidet hereditatem is qui omisit causam testamenti, rectissime Iulianus ait, quod et Marcellus probat, dandam in ipsum quoque legatorum actionem utilem: nec enim aspernari debet obesse sibi factum heredi‹s› scripti, cui eti
Abbreviated transcription (Latin):
arcelł .ł.Iitiꝰ puerũeunt quẽ post młtos
annos ueñire iłit. ponea exo ratus. accep¬
to abeop̾tio eum manumisit scniero an eum
filiꝰ ⁊ hr̃s mamimissoris. ut ingͣtum accu¬
sare possit spe. posse. si nic̾ aludess impecli¬
m̃to Nampłiũ int̾ eise ⁊ a suo suocuus l¬
p̃ fatit. iste incͥamplius quã oꝑam suam
accõmodare uideri põt.
tum posse argui diuis se seũ. zant̾ re¬

Expanded text:
rum. Titius puerum emit, quem post multos annos uenire iussit: postea exoratus accepto ab eo pretio eum manumisit: quaero, an eum filius et heres manumissoris ut ingratum accusare possit. respondit posse, si nihil aliud esset impedimento: nam plurimum interesse, a suo serupraestitit, iste nihil amplius quam operam suam accommodare uideri potesttum posse argui diuus Seuerus et
Abbreviated transcription (Latin):
tem .l. ꝑ Pupillus sihr̃s extiterit cieꝰ tute¬
lartutor suis gesserat. exhr̃clitaria cau¬
sa cũtutore suo habebit actionem ¶ Si
tutor inhostium potestate ꝑuenerit. ꝙ si
nita tutela. intelligitur fideinisso : qui
peo rem saluamfore sposponderĩt. ⁊ siquis
existat defensor eiꝰ quipnntus ẽ suscipere
uidicium tutele ł siquiss it bonis eiꝰ eura¬

Expanded text:
tum.Si pupillus heres exstiterit ei, cuius tutelam tutor suus gesserat, ex hereditaria causa cum tutore suo habebit actionem.Si tutor in hostium potestatem peruenerit, quia finita tutela intellegitur, fideiussores, qui pro eo rem saluam fore spoponderint, et si quis existat defensor eius, qui paratus est suscipere iudicium tutelae, uel si quis sit
Abbreviated transcription (Latin):
s ut lib̾is ocalio uiro egẽtib. aut
fratribus aut parẽtib consulciet
uelut cos exhostib reduneret. qr
iusta ⁊ honesta cã ẽ non indctur
male acciꝑe etideo ei iecre soli¬
cur.idemq auifilia familias
obseruatur ALp̃.

Expanded text:
 ut liberis ex alio uiro egentibus aut fratribus aut parentibus consuleret uel ut eos ex hostibus redimeret, quia iusta et honesta causa est, non uidetur male accipere et ideo recte ei soluitur: idque et in filia familias obseruatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯctitionem itunat. cuifacile parere poffit.
ueluti sifuum ꝗ̃ inpotestate h̃t manum¬
iserit. nec maũmitit. hic p̃tore̾s erunt pã¬
tes ut imitetur edictum suum illud qͦ
siconclitioni parere heres nompotiͣt. quam
insua potestate ñbẽbit Ueluti institurio

Expanded text:
condicionem trahat, cui facile parere possit, veluti "si servum quem in potestate habeat manumiserit" nec manumittat, hic praetoris erunt partes, ut imitetur edictum suum illud, quo si condicioni heres parere non poterit, quam in sua pot
Abbreviated transcription (Latin):
intͣtertum herectitastp̃s optingerit adi¬
taq fui̾t. selcũ defuncti creditorib possidẽ
uissurum. et interim qurgebantur ꝓpt̃ ꝑ¬
curatores distrahi ussurum. ¶ Sifubꝰ
ditione quis heres substitutus sit. ⁊ graue¬

Expanded text:
certum tempus hereditas optigerit aditaque fuerit, se bona defuncti creditoribus possidere iussurum et interim quae urguebunt per procuratores distrahi iussurum. Sed si sub condicione quis heres institutus sit
Abbreviated transcription (Latin):
ta nest excutiamus duos exquadrantiᷤ¬
bi heredes scripsit. inũm sine parte. qd̾
aissi deest feret hoc ⁊ labeo un iͨdem tctat¬
siduos ex.xi. o̾uos sinepurte stripnt᷑ mox
unus exhis quisinepatre fuerunt repudi¬
aũt iarum om̃ib scim uncia an. idsolũ
teitiam ueriorem puto.¶Quantũ ius ac¬
crescendi ñsunt conuincti. quisine par¬
parte heredes scriꝑserit. neq hos neq il¬
los coniũctos. ¶S fiasse expleto aliũ
sine parte hereclem sctipserit. ĩ aliũ assez¬

Expanded text:
ta non est, excutiamus. duos ex quadrantibus heredes scripsit, tertium sine parte: quod assi deest, feret: hoc et Labeo. Vnde idem tsi duos ex undecim, duos sine parte scripsit, mox unus ex his, qui sine parte fuerunt, repudiauerit, utrum omnibus semuncia an ad solum ntentiam veriorem puto: nam quantum ad ius adcrescendi non sunt coniuncti, qui sine parparte heredes scripserit, neque hos neque illos coniunctos. Sed si asse expleto alium sine parte heredem scripserit, in alium asse
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt. Siquis uacu a parte relicta ito ĩ
⁊ hanc m̃tem ẽẽ testantis. qd̃ et uit pro¬
bat. ⁊ est. u̾ii ꝙ suuuus ⁊ mortuus exꝑ¬
te climitlia ꝯiuictim hr̃des institutisunt.¬
exaltera aliuis equas partes eos habituro¬
õp .l. ¶rebutius aĩt. sic nonrẽcte siri¬
bi quisquis mͥ heres erit. stichus lib. ⁊ hr̃s
esto.liberum rñ eum futurum. labo. he¬
redem eum futurum recte putat. ¶S
uͥba mncpitia ꝯdic̃nałr. ꝓlata nõ Iudutũt¬
uba testacoria debent mcelligi ꝙ ꝑĩde esset ac¬
si cestotor putasset .5̃. si ĩ.¬

Expanded text:
ferunt, si quis uacua parte relicta ita insstituerit: 'si mihi Seius heres non erit', quem non instituerat, 'Sempronius heres esto', an hic occupare possit uacantem portionem. et Pegasus quidem existimat ad eam partem admitti: Arim Trebatius ait sic non recte scribi: "quisquis mihi heres erit, Stichus liber et heres esto", liberum tamen futurum. Labeo et heredem eum futurum recte putat. Snihil interest.Si iam mortuo quadrans, alii do‹d›rans datus sit et alius sine parte scriptus sit, Labeo eum, qui sine par
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet. alit atq sutascripsisset. cxpleto
asse. exreliq̃ parte heres esto. qm̃ ełinichil
reliquum est. exnulla parte heres institut᷑
ẽ ss. siexpleto asse duo sine partib scribant᷑
uirum insingulos asses istictuo. aninu¬
num assem coniungantur q̃rit᷑ ꝑ putat
labeo. ⁊ ũrus ẽ. munum assem uenire.
Nam ⁊ suñuis sine parte duo coniũctim si¬
ne parte instiruantur. rares trientes fieĩ
quis diponcłĩum distribuit. ⁊ ĩtium sine
parte instiruit hic rnaluri assem Sr ĩtriẽ¬
temuenit. ut lateo. lib posterioꝵ. uni scrĩp¬
se.patfamil distribuisset. ⁊ aliquẽ sm̃pa̾t
fecisset heredem utrum neis assem habitu¬
deẽt ethinc ẽẽ tollerabilissimam sentẽniã
puto ut eaclem uͣtio inclipontio. oĩq re.
te inceps. q̃ massemfuctur paulus eade.
ratio est inscdo asse. q̃⁊ipͥmo.¬

Expanded text:
ueniet. aliter atque si ita scripsisset expleto asse: 'ex reliqua parte heres esto', quoniam, cum nihil reliquum est, ex nulla parte heres institutus est.Sed si expleto asse duo sine partibus scribantur, utrum in singulos asses isti duo an in unum assem coniungantur, quaeritur. et putat Labeo, et uerius est, in unum assem uenire: nam et si unus sine parte, duo coniunctim sine parte instituantur, non tres trientes fieri quis dupundium distribuit et tertium sine parte instituit, hic non in alium assem, sed in trientem uenit, ut Labeo quarto posterior‹u›m scripse pater familias distribuisset et aliquem sine parte fecisset heredem, utrumne is assem habitudeesset. et hanc esse tolerabilissimam sententiam puto, ut eadem ratio in dupondio omnique re deinceps quae in asse seruetur.Paulus: eadem ratio est in secundo asse q
Abbreviated transcription (Latin):
tputa pͥmus. ⁊ frarris mei filii eq̃ herecles
sumpto. Namħ adiectio declarat om̃s ex
uitib partib instututos ut ⁊ labeꝯ scribit
Quatestracta semissem frarris filii semis
luerit. S sollemus assic distributio. in xii
uñcias fit deniq siminu̾s distribuit po¬
testas iitis ĩnhoc reuolu̾it᷑ inputa sidu¬
os herecles. exquadrante scripserit. nãhr̃¬
ditas eus resiclua accedit. ut exsemissib
iudeantur scripti ¶S sialter exquatirante
alt̃ exsemisse heredies scriptisunt. ꝗ accetlit̃
quadrans ꝓpirtib hereditarus eis accresit

Expanded text:
puta "Primus et fratris mei filii aeque heredes sunto": nam haec adiectio declarat omnes ex virilibus partibus institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta semissem fratris filii, semisluerit: sed sollemnis assis distributio in duodecim uncias fit. Denique si minus distribuit, potestate iuris in hoc revolvitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scripserit: nam hereditas eius residua accedit, ut ex semissibus videantur scripti. Sed si alter ex quadrante, alter ex semisse heredes scripti sunt, qui accedit quad
Abbreviated transcription (Latin):
uliqq̃. lib.xix. refert. Si quisita
heredemscripserit. titius exparte dimidi¬
a hr̃i esto Seuis exparte dimidia. ex quapã¬
te seiĩ institui. exeadem parte dumictia sĩ¬
ꝓnius heres esto. dubitari posse. urrum in
tres semisses duudere uoluit herecditatẽ.
sem huouo quadrantes ferent. ¶ Ide co¬
dem lscripsit. sipͣm exsem̃isse scds exse¬
misse Siprius heres ñerit: ĩtius exclotrã¬
futuras exquib uimi. quidẽ laturum t̃¬
tium ui. sccundum.¬

Expanded text:
libro trigesimo refert, si quis ita heredem scripserit: "Titius ex parte dimidia heres esto: Seius ex parte dimidia: ex qua parte Seium institui, ex eadem parte Sempronius heres esto", dubitari posse, utrum in tres semisses dividere voluit hereditatem sem, hi duo quadrantes ferant. Idem eodem libro scripsit, si Primus ex semisse, Secundus ex semisse, si Primus heres non erit, Tertius ex dodranfuturas, ex quibus novem quidem laturum Tertium, sex secundum
Abbreviated transcription (Latin):
sipublicum debitum ĩminet. ꝑ ꝓcurato¬
rem solũndum est es alienum sicuti cum
uñter inpossessicẽm sit ampupullus hr̃s
iutorem nonbũt. ⁊ ideo aitͥ cause cognitio¬
nem adiectam ꝓpt eos quisinetliloncẽ
herecles eẽ altero mortuo. eum qui suꝑeñ
exasse heredem fore.¬
cto scnatus censuit.
õꝑ .l.. Nite solum ex parte dimidia so¬
pure. exaltem subconditione heretlem
instituero. et substituero tibi nõ existen¬
te conditione substiturum. exeatẽ pãte

Expanded text:
atorem solvendum aes alienum, sicuti cum venter in possessione sit aut pupillus heres tutorem non habeat. Et ideo ait causae cognitionem adiectam propter eos, qui sine dilatione heredes esse, altero mortuo eum qui supererit ex asse heredem forecto senatus censuit. Si te solum ex parte dimidia pure, ex altera sub condicione heredem instituero et substituero tibi, non existente condicione substitutum ex ea parte
Abbreviated transcription (Latin):
exemisse heredes fore. cuns sententie as¬
sentienctum est puto. S siduos exasse
hereles instituerit ĩtium autem exdi¬
mid̾. ⁊ sexta. eodem lib̾labeo ait. mingĩ¬
ti untias. assem diuidenctum octo la¬
turum. exclimidia ⁊ sexta scͥptum. Illos

Expanded text:
sse heredes fore, cui sententiae adsentiendum puto. sed si duos ex asse heredes instituerit, tertium autem ex dimidia et sexta, eodem libro Labeo ait in uiginti uncias assem diuidendum, octo laturum ex dimidia et sexta scriptum illos
Abbreviated transcription (Latin):
restituta eit hĩtlitas. et si n̾cdum earum. o¬
nactus fui̾t possessic̾e̾m. ¶si pis qui hr̾¬
ditatẽ sibireddi ab hr̃de itipłatus sit. eiꝙex
itipłatu agñti restituta fu̾it hr̃clitas. c̾oitat
inchominus transferi actioẽs. locita est. si
iscum quo actum sit. restituat hr̃clitatem:
Siuo ob id qd̾ nõ reitinũ̾t estimatiõe hr̃cli¬
tatis condẽp natus f̾uĩt: remane̾t actiones
hr̃ditarie apd̾ eum qui cẽdẽpn atus sit: actõ
aut cm̃titatem cõsequit᷑. ¶ Siħis scriptꝰ
restituĩtur nr̃litatem. et postea de hĩclitate
controu̾siam passus uictus sit: aut litͥma
cessit clurare actioe̾s cõititit infideico mis¬
sarium semł translatas. ¶ Signis ma¬
iorem partem reititui̾t ꝗͣ rogatus ẽ. in eam
partem que excedit nõ iransferuntur ac

Expanded text:
restituta est hereditas, etsi nondum earum nactus fuerit possessionem.Si is qui hereditatem sibi reddi ab herede stipulatus sit eique ex stipulatu agenti restituta fuerit hereditas, constat nihilo minus transferri actiones. hoc ita est, si is cum quo actum sit restituat hereditatem: si uero ob id quod non restituerit aestimatione hereditatis condemnatus fuerit, remanent actiones hereditariae apud eum qui condemnatus sit, actor autem quantitatem consequitur.Si heres scriptus restituerit hereditatem et postea de hereditate controuersiam passus uictus sit aut lite cesserit, durare actiones constitit in fideicommissarium semel translatas.Si quis maiorem partem restituerit quam rogatus est, in eam partem quae excedit non tra
Abbreviated transcription (Latin):
cõlitioe̾ hr̃s iititut᷑ sit qui suspectam hr̃cli¬
tatemsibi eẽ dicit. si neꝙ dicultatẽ neq
t̃pitudinem ullamht̾ cõclitio. nec impocli¬
m̃tum alidꝑuidend̾ est parere cõcu̾tioĩ. ⁊ adi¬
re. et ita restitue᷑. Si u̾otpis ant difficił sit
cõditio: aꝑte mnicum̃i eit cogi eum expłe eam
alt̾ius gr̃ał S et remuti eam ab initio u̾sũ¬
um est plusenim tribui aptore ei qui ficei cõ¬

Expanded text:
condicione heres institutus sit qui suspectam sibi hereditatem esse dicit, si neque difficultatem neque turpitudinem ullam habet condicio nec impendium aliquid, iubendus est parere condicioni et adire et ita restituere: si uero turpis aut difficilis sit condicio, aperte iniquum est cogi eum explere eam alterius gratia. sed et remitti eam ab initio uisum est: plus enim tribui a praetore ei qui fideico
Abbreviated transcription (Latin):
qͣr defuncta ea inmatrimonio fr̃site filia.
quod indotem fuiss. nõ cõtũ in partẽ hr̃cli¬
tanis que restituenda eit. Set ⁊ si exꝓmissioe̾
dotisaliquicl debitum fuit: eris alien uoco
ꝓ̃nctum.: ¶ alupno c̾tam pecc̾iam legunt.
et eam recipi a semꝓnĩo mandauit. ⁊ c̾tasꝰ u¬
suras alũpno pr̃ati. donẽc adiucessimum
annum ꝑuenit. dem̾alũpni fidei cõmisit.

Expanded text:
 defuncta ea in matrimonio superstite filia, quod in dotem fuisset, non contineri in partem hereditatis quae restituenda est: sed et si ex promissione dotis aliquid debitum fuit, aeris alieni loco habendum.Alumno certam pecuniam legauit et eam recipi a Sempronio mandauit et certas usuras alumno praestari, donec ad uicensimum annum peruenerit: deinde alumni fid
Abbreviated transcription (Latin):
aulus .ł. a Actione derationib distrahñ¬
dis. nemo tenetur. nisi qui intutela gẽrñda
rem. exbonis ꝑuꝑili absirilĩt. Quod sifu̾ia¬
ddi amimo fetit. ⁊ furti tenetur. ntraque
autem actione obligatur. ⁊ altã ñtoliet.

Expanded text:
um. Actione de rationibus distrahendis nemo tenetur, nisi qui in tutela gerenda rem ex bonis pupilli abstulerit. Quod si furandi animo fecit, etiam furti tenetur. utraque autem actione obligatur
Abbreviated transcription (Latin):
quam siconsetutus fiñt pupilius quod.
fui̾t ablatum. tollitur hoc iuditium qr de
nicħ absit pupillo. ¶ ħ actiolicet int d̾¬
uplumsit. insimplo. reiꝑsecutionem ꝯtinz.
ñtofalupli pena est.
op̃.l..Siutele. ꝙut negõtioꝵ gestoꝵ
agatur. incerto hoc quantum abnũsari¬
is debetur tutori. ꝓcuratori  arbiratu uroi¬
cis caum̃tumest. ꝙ eo nic̃ie ͥ s abfit.
ulus ł.n Pisifinita tutelasit iũte¬
e aginonpõt. sutur autem nõsolum pu¬
bertate. Si ⁊ mortẽ tutoris. ł pupilli. ¶ fili¬
um familias. emancipatum situtelã ãmi¬
nistrat. ⁊ directo teneri uillanus putat.
Si adhuc inpubes tutele agat. nicħ ꝯsumi¬
tur. ¶Coufuriosi curatore. ñtutele. S⁊
negõrumgestoꝵ actio esti q̃ ꝯpetit ⁊̃ clum
negotia gerͣit. q ñidem in hac actione ẽ.¬
ꝙ intutele actione est. dum inpubes ẽ. is cꝰ
pupilli ł cõmodatam non recddat. ñtm̃ cõ¬
modati. ł depõiti uerum ⁊̃ tutele tenetur. et

Expanded text:
quam si consecutus fuerit pupillus quod fuerit ablatum, tollitur hoc iudicium, quia nihil absit pupillo. Haec actio licet in duplum sit, in simplo rei persecutionem continet, non tota dupli poena est.. Si tutelae aut negotiorum gestorum agatur incerto hoc, quantum ab aduersariis debetur tutori procuratoriue, arbitratu iudicis cauendum est, quod eo nomine eis absit.num. Nisi finita tutela sit, tutelae agi non potest: finitur autem non solum pubertate, sed etiam morte tutoris uel pupilli. Filium familias emancipatum, si tutelam administret, etiam directo teneri Iulianus putat. Si adhuc impubes tutelae agat, nihil consumitur. Cum furiosi curatore non tutelae, sed negotiorum gestorum actio est: quae competit etiam dum negotia gerit, quia non idem in hac actione, quod in tutelae actione, dum impubes est is cuius pupilli uel commodatam non reddat, non tantum commodati uel depositi, uerum tutelae quoque tenetur. et
Abbreviated transcription (Latin):
denthimus. ⁊ iuł. alias accipienchama le¬
gatum peculii. ait sup̃isuo legetur ali
tandum quodies legati ceclit. Siuero ex¬
testatoris scribit. c uneñ ip̃isuũ pecu¬
liũ legatur uerisimile ẽ eum om̃e aug¬
m̃tum a dĩpm ꝑtinere uoluisse cuipatri¬
moĩum mamimisso fururĩrẽ. cũ alũ
ñ sic t̾ñut si m alternis ꝑoã hec eum sen¬
sisse appareat idem licas.
aulus. I di ꝙ suo qui mip̃ius peculio
ẽ debetur. nondeducitur exlegato pecu¬
lio qͣuis consinis eius sit. ¶ Sicõsm̃i¬

Expanded text:
detrahimus? et Iulianus alias accipiendum ledetrahimus? et Iulianus alias accipiendum legatum peculii ait, si ipsi seruo legetur, alitandum, quo dies legati cedit: si uero exuntate‹m› testatoris scribit: cum enim ipsi suum peculium legatur, uerisimile est eum omne augmentum ad ipsum pertinere uoluisse, cui patrimonium manumisso futurum est, cum alii, non: sic tamen, ut, si in alterius persona hoc eum sensisse appareat, ideuod seruo, qui in ipsius peculio est, debetur, non deducitur ex legato peculio, quamuis conseruus eius sit.Si cons
Abbreviated transcription (Latin):
tate pactus fuĩt. ⁊ partem pecunie dedeĩt
⁊ anquã resicuum dederit. dñs decesserit
libeꝵq ẽẽ testam̃to uisserit. cumpetulio
legato. anqtꝰ dño declerit inpetuliofit
imputandum. ⁊ ait labeo depeculio dece¬
dereplane siñdum dederit. S donec tra
deret totum ꝓdepoĩto aput eumfuĩt id
inpeculio ẽẽ platuit. ¶Idemsifuo pe¬
culiumsit legatum. ⁊ adebitore eiꝰ petu¬
liari eius heres uetitus sit petere. Uerum
ẽ hoc minus ẽẽ inlegato peculii hoc ẽ
sp̃e. Ꝙ dam ẜuo suo libtatem sirationes
recdoisset dederat. ⁊ siberelib .c. intulis¬
s. imp̃r igitur nr̃tumparre rescripsit
petulium quidem ĩmisilegatum deber
cerum inquit siconditionib p̃s crip¬
tis paruit suus testatorem uoluisse eũ
retinere peculium intp̃tamur uidelicet.
exeo qd̾ tͥepͤetulio eum uisserat .c. infer¬
re. ¶Uirum aũt to demũ petulium
accipimus qd̾ mortis tp̃r fuĩt anuero ⁊¬
ꝙ p̾a accefferit aplicamus. ł qt̾ decesseit

Expanded text:
it et partem pecuniae dederit et ante quam residuum dederit dominus decesserit liberumque esse testamento iusserit cum peculio legato, an quod domino dederit in peculio sit imputandum. et ait Labeo de peculio decedere. plane si nondum dederat, sed, donec totum traderet, pro deposito apud eum fuerit, id in peculio esse placuit.Item si seruo peculium sit legatum et a debitore eius peculiari heres uetitus sit petere, uerum est hoc minus esse in legato Specie: quidam seruo libertatem, si rationes reddidisset, dederat, et si heredibus centum intulisset. imperator igitur noster cum patre rescripsit, peculium quidem non nisi legatum deberi: 'uerum', inquit, 'si condicionibus praescriptis paruit seruus, testatorem uoluisse eum retinere peculium interpretamur': uidelicet ex eo, quod ex peculio eum iusserat centum inferre.Utrum autem id demum peculium accipimus, quod mortis tostea accessit applicamus uel quod decessit
Abbreviated transcription (Latin):
uulnerauit fuus ⁊uiliorẽ fecĩt marcel¬
lus ñ eẽdubitandum clecluci expetulio
uulneret anscĩdat aliquit ł frangat ã
furripiat. quo caũsineclubio minuitur
peculiũ: d m̃uiltrasimplum s sisenulne¬
rauĩt ł ⁊̃ occiderit. nichil ẽ deducenclũ
hoc nomine lalioquĩ ticennis. ⁊ sifugerit
declucendum itquanto uilior sit factus

Expanded text:
rem fecerit, Marcellus non esse dubitandum deduci ex peculio, uulneret an scindat aliquid uel frangat an subripiat? quo casu sine dubio minuitur peculium, sed non ultra simplum.Sed si se uulnerauit uel etiam occidit, nihil est deducendum hoc nomine: alioquin dicemus et si fugerit, deducendum id, quanto uilior sit factus
Abbreviated transcription (Latin):
añtꝙ dño debetur petulio legato dedu¬
dumsetiedenit. ⁊ ag̾etur depetulio cũar¬
rogatore. Itemputo licendũ qd̾ deherede
clicitur
ip̃. Seniq pegasus Rdit. Sistatu li¬
dero cupetuliumsit legatum heres in¬
terim crecliclerit. Id ip̃o iure derrbi ⁊ cõ¬
pora singula ⁊̃ ꝑ hoc es alienum diminu¬
i ꝓinde sipure lib̾tatem acceperit.⁊ he¬
res ł uiuo dño. ł añ aditam heretlitatẽ

Expanded text:
no debetur peculio legato dedudum se dederit et agetur de peculio cum adrogatore, idem puto dicendum, quod de herede diciturm.Denique Pegasus respondit, si statulibero, cui peculium legatum sit, heres interim crediderit, id ipso iure detrahi et corpora singula etiam per hoc aes alienum deminui.Proinde si pure libertatem accipiet et heres uel uiuo domino uel ante aditam
Abbreviated transcription (Latin):
hãt petume. quãse mrationes dm̃i inpẽ¬
disse dicit Qdtam̃sihec uoluntas fuit te¬
statoris cur nõpossit consequi. certe can¬
pensariteb. hoc quot inpendit tũ eo qt̾
dño tebetur. ¶ Anr quod chñs scripsis¬
set Ruo sedebere ꝑeculio legato cecdere¬
pegasus negat. idemnerua. ⁊ cummetia¬
nus domitius filie sue petulium qd eius
eẽt legasset. ⁊ annuum ꝙ eisolits exit
tare biennio ñcletlisset. S inrationib
sius retuisset. filie seclebere quĩq̃ginta.
attilicinus existimauit legato ñcedere.

Expanded text:
habeat pecuniae, quam se in rationem domini impendisse dicit'. quid tamen si haec uoluntas fuit testatoris? cur non possit consequi? certe compensari debet hoc quod impendit cum eo quod domino debetur. an et quod dominus scripsisset se seruo debere, peculio legato cederet?Pegasus negat: idem Nerua: et cum Gnaeus Domitius filiae suae peculium quod eius esset legasset, et annuum, quod ei solitus erat dare, biennio non dedisset, sed in rationibus suis rettulisset filiae se debere quinquaginta, Atilicinus existimauit l
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃.: Sipeculiũ legetur ⁊ sit incorpori¬
i singuia corpora prorata debebunt. ⁊ ita
adiectionem nõ uitare legatum S n¬
chil ei aclitere nec em̃ipõt. crescere uñcdi¬
catio peculii ꝑ huinc adiectionẽ plane si
tione doli aduersus heredem uñdicantẽ
utipot. habr eñĩ insolidis reb defumeti
noluntatem eris aliem nõclucencli.¶ S¬

Expanded text:
Si peculium legetur et sit in corporiui singula corpora pro rata debebunt. et ita adiectionem non uitiare legatum, sed nihil ei adicere: nec enim potest crescere uindicatio peculii per hanc adiectionem. plane si m, exceptione doli aduersus heredem uindicantem uti potest: habet enim in solidis rebus uoluntatem aeris alieni non deducen
Abbreviated transcription (Latin):
meo mlegato. an⁊ uicatsi mei petuliũ
admeꝑtineat. q̃ritur.⁊ putamꝰ ꝯtiaeri
eiꝰ uicaru legato petulium/ nisi adu̾sa
sit uoluntas testatoris. ¶ Siẜmis ⁊
uitarius enis. lib̾i ẽẽ uissifunt eisq petu¬
lia sualegata sint ũba ẜmuolũtatem.

Expanded text:
mihi legato an et uicarii mei peculium ad me pertineat, quaeritur. et putamus contineri legato uicarii eius peculium, nisi aduersa sit uoluntas testatoris.Si seruus et uicarius eius liberi esse iussi sint eisque peculia sua legata sint, uerba secundum
Abbreviated transcription (Latin):
iuis.xi. cous. fuissent. tam̃qnqͣginta dełe
alphenus uarius sui̾s Rdisse scribit q
ppoita sũmaquinquaginta adiecta sitt
eiq̃ dotem nullam inbetat uir sic leganũ
quaginta heres duto deberi eilegatum offi¬
lius cassellius Id̾ fuii auditores retulecł.
ꝑinde habenclum ẽẽ. ac siẜuus alicui mor¬
tuus aut ꝓco .c. legata eent. qd ucrum est.
qr his u̾bis ñ dos ip̃as ꝓlote petunia lega
reclato filio legauit sheres patris oppõita
toli excepnione ñ añsoluere legatum co¬
gendusest. quamei cautum fuerit demncẽ¬
pnitate soluto matrimonio S sipriusquã
legatum ssuo solueretur mułr dotẽ suã
recuꝑmuit. frustra filius delegato agit s
silex falticlia locum inlegato totis a tru̾sus
filium exłxclatum habuit. ⁊ ⁊̃ mulr̃ solu¬
tionem ratamfeterit. ꝓpt̾ eam quãtitatẽ
quãhr̃s retinuerit. utilis actio dotis ei dabr.
ꝗd sirnum ñhubeat defendiquidem habe¬
s bit. heres auiro quidefensurum ꝑmisi d̾

Expanded text:
inta dotis fuissent, tamen quinquaginta debere Alfenus Uarus Seruium respondisse scribit, quia proposita summa quinquaginta adiecta sit. Item ei, quae dotem nullam habebat, uir sic legauera, 'pro ea quinquaginta heres dato'. deberi ei legatum Ofilius Cascellius, item et Seruii auditores rettulerunt: perinde habendum esse ac si seruus alicui mortuus aut pro eo centum legata essent. quod uerum est, quia his uerbis non dos ipsa, sed pro dote pecunia legatredato legauit: heres patris opposita doli exceptione non ante soluere legatum cogendus est, quam ei cautum fuerit de indemnitate soluto matrimonio. Sed si, priusquam legatum filio solueretur, mulier dotem suam reciperauit, frustra filius de legato aget. Sed si lex Falcidia locum in legato dotis aduersus filium exheredatum habuerit et mulier solutionem ratam fecerit, propter eam quantitatem, quam heres retinuerit, utilis actio dotis ei dabitur. quod si ratum non habeat, defendi quidem debebit heres a uiro, qui se defensurum promisit:
Abbreviated transcription (Latin):
quĩtum mutium. qui nichil numerauit
S cotemstiplatus est si morte mulieĩs
testam̃to suoͥta tauit. lutio tĩtio mari¬
to meo cui maximas gratias ago tar uo¬
lo suꝑ totem quameitedi tot aureos¶qro
cum insittũit lucium titium conueni¬
re quitus mutuis. exstipulaui actione.
ñtonationis causa stipłatus ẽ. hereclib
mulieris cum teneri. ⁊ ideo .u. mutium
exceptione repellendum eẽ/ Quot fidcã¬
tionis causaseia stipulari ꝑmisisset. ui¬
deri eum ineum casum qui morte muli¬
eris extirit mortis cãstipulatum ⁊ iõ fi tei
eius cõmitti potuisse ineũ casum dicen
gauit. Scie uxorimee siom̃s res q̃taibul
totalib contineantur. heretlim eo exhibu

Expanded text:
Quintum Mucium, qui nihil numerauit, Quintum Mucium, qui nihil numerauit, sed dotem stipulatus est, si morte mulieris testamento suo ita cauit: 'Lucio Titio marito meo, cui maximas gratias ago, dari uolo super dotem, quam ei dedi, tot aureos'. quaero, cum instituit Lucium Titium conuenire Quintus Mucius ex stipulatu action‹e›, non donationis causa stipulatus est, heredibus mulieris eum teneri et ideo Quintum Mucium exceptione repellendum esse. quod si donationis causa Seia stipulari permisisset, uideri eum in eum casum, qui morte mulieris exstitit mortis causa stipulatum: et ideo fidei eius committi potuisse in eum casum dicendgauit: 'Seiae uxori meae, si omnes res, quae tabulis dotalibus contineantur, heredi meo exhibu
Abbreviated transcription (Latin):
inceo tam̃ acio filii differtur q tune is dem
dieb filio soluidotem Rsum ẽ cũparti ꝓpar¬
te filius heres extiterit. ⁊ adꝑceptionẽ dotis
soluto matrimonio postquamheres exti¬
rit ita admissus est siforte ꝑetrorem cau¬
tio defensionis omissasit. ⁊ excausa ficeitõ¬
missi filius cotem acceperat ut intebitũ
fideiꝯ missum filius ñrepetentur. Cautio¬
nis eñi p̃stande necessitas solutionẽmo¬
ratur. non incebitũ facit. quod fuit cebi¬
tum. S ñerit miquũ hereli subueniri.
habebat petuniam ꝑdote legauerat uiro
uuo mancipiis mortuis. uxor post uitũ
uita tecessit. dheredem ei actio legare
cte transmittĩtur. qm̃inariti uoluntas E¬
uanda est.
num. ⁊ q̃nuptura oꝑtut exstunata in
teri.S umiu̾sa dote plegata. cerum sti¬
matarum p̃tium relictum uerum ip̃ãs
res quales inuenirentur.
ceũ.. Siseie ꝓdote .c. fundus leganuis
sit. itemq meuio. qd meiuo falcroia au¬
fert. ꝓeo qĩ concursus ñfuerit mulr̾ plus

Expanded text:
non ideo tamen actio filii differtur: quia tunc isdem diebus filio solui dotem responsum est, cum patri pro parte heres exstitit et ad praeceptionem dotis soluto matrimonio, postquam heres exstitit, admissus est. Si forte per errorem cautio defensionis omissa sit et ex causa fideicommissi filius dotem acceperit, ut indebitum fideicommissum non repeteretur: cautionis enim praestandae necessitas solutionem moratur, non indebitum facit quod fuit debitum: sed non erit iniquum heredi subueniri. habebat, pecuniam pro dote legauerat: uiuo uiro mancipiis mortuis uxor post uirum uita decessit. ad heredem eius actio legati recte transmittitur, quoniam mariti uoluntas seruanda est. num et quae nuptura optulit aestimata in deri, sed uniuersa dote praelegata rerum aestimatarum pretium non relictum, uerum ipsas res, quales inuenirentur.s sit idemque Maeuio: quod Maeuio Falcidia aufert, pro eo quasi concursus non fuerit, mulier plus
Abbreviated transcription (Latin):
sit legatum s. quantitas eadem meodẽ
testamto sepius diuus diuus pus rescri¬
psit. Tunc sepius p̃stantum summam
sieuidemissimis ꝓlutionib ostentatur.
testatorem multiplicare legatum uo¬
luisse. Iidemq ⁊ irfideicõmisso ꝯstruit
eiusꝙ reiatio euidens est. ꝙ eatem res sepiꝰ
p̃stari nonpõt eademsumma uolente. te¬
statore murtiplicairi pot. ¶S. hoc itaerit ac¬
cipiendum. sinontertum corpus. numoꝵ¬

Expanded text:
gatum, sed quantitas eadem in eodem testamento saepius, diuus Pius rescripsit tunc saepius praestandam summam, si euidentissimis probationibus ostendatur testatorem multiplicasse legatum uoluisse: idemque et in fideicommisso constituit. eiusque rei ratio euidens est, quod eadem res saepius praestari non potest, eadem summa uolente testatore multiplicari potest.Sed hoc ita erit accipiendum, si non certum corpus num
Abbreviated transcription (Latin):
uilians scribit. exundito ꝗd̾ acturum¬
me. utp̃tium consequar. extestam̃to uero
ut remquam uĩrdidi. ⁊ tagidi recipiam.
temsubiũgit ⁊ ip̃tium mnquidẽ erat so¬
uitum rem autem ñdum tratideram ex
testam̃to me agentem. ub̾tionẽ ꝯsequi.¬
¶ Idem uiliamis scribit. ¶Sifundum
testator quẽ abalio emerit. mͥlegauit.
hetedem cogenclumichi actionẽ. excmpto
p̃stare silie siñclum pes tradita fuĩt. uł
desuncto ł beredi. ¶ Si quis alicu lega¬
heredem hoc legatum transeat ⁊ mãcellus
nom̃ heredis adiectum legato fiñt ¶ hr̃i
cogitur legati p̃dii soluere uengai p̃tĩ¬
tum A tributum. uł salariũm.⁊ elcacariũ
ł ꝓaque forma. ¶ Scio exfacto tracta¬
tum cumquitum duos funtos esnominᷤ¬

Expanded text:
ulianus scribit ex vendito quidem me acturum, ut pretium exsequar, ex testamento vero, ut rem quam vendidi et tradidi recipiam. idem subiungit, si pretium quidem mihi erat solutum, rem autem nondum tradideram, ex testamento me agentem liberationem consequi. Idem Iulianus scribit, si fundum testator, quem ab alio emerat, mihi legavit, heredem cogendum mihi actionem ex empto praestare, scilicet si nondum res tradita fuerit vel defuncto vel heredi. Si quis alicui legan etiam ad heredem hoc legatum transeat. et Marcellus nomen heredis adiectum legato fuerit. Heres cogitur legati praedii solvere vectigal praeteritum vel tributum vel solarium vel cloacarium vel pro aquae forma. Scio ex facto tractatum, cum quidam duos fundos ei
Abbreviated transcription (Latin):
habens. legast: funclum corneli anum
zeẽt alt̃ p̃tu maioris. alt̃minoris ⁊ heres
diceret. minorem legatum. legatarius ma¬
iotem. uulgo fatebatur. utiq minorem.
eum legrsse simaiorem. ñ potui̾t docere le:¬
gatarius. ¶ constat. ⁊̃ res alienas lega¬
riposse utiq sio ꝑari possunt. ⁊̃ srtifficilis
earum comꝑatiosit. Fiuero salustianos
ortos quisunt augusti. uł fundum albarũ
quipͥncipalib usib desuit. logauitquis fu¬
riosi ẽ talia legata test̾o adscribere. Item
campũmartium. aut forum romaram.
łedem scicrã legari nõposse ꝯstat. ẜ ⁊ p̃di¬
a cesaris q̃ informamparimonii. reclarta
subꝓcurtitore parrimomisũt. Silegentur.

Expanded text:
habens legasset fundum Cornelianum et esset alter pretii maioris, alter minoris et heres diceret minorem legatum, legatarius maiorem: uolgo fatebitur utique minorem eum legasse, si maiorem non potuerit docere legatarius. Constat etiam res alienas legari posse, utique si parari possint, etiamsi difficilis earum paratio sit. Si vero Sallustianos hortos, qui sunt Augusti, vel fundum Albanum, qui principalibus usibus deservit, legaverit quis, furiosi est tacampum Martium aut forum Romanum uel aedem sacram legari non posse constat.Sed et ea praedia Caesaris, quae in formam patrimonii redacta sub procuratore patrimonii sunt, si legentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓparte reputiare legatum ñꝑõt heredes¬
autem esus possunt. ut alt cõꝵ partem su¬
am. acquirit. alt̾ repudiet. ¶ Silega¬
tum nob relittum constituerimus. nolle
adnos ꝑtinere peo erit. quasi nec legatũ
quidemfit. Nideo licumis nec ꝯfusas ser¬
uitutes si forte p̃dium michi legatum
p̃dio meo debuerit suititem ¶  ⁊ integͣ
furti actio manebit. Sisiuis legatus sit
eĩ cuinomine furti agere potit legatari.¬

Expanded text:
parte repudiare legatum non potest: heredes eius possunt, ut alter eorum partem suam adquirat, alter repudiet. Si legatum nobis relictum constituerimus nolle ad nos pertinere, pro eo erit, quasi nec legatum quidem sit: et ideo dicimus nec confusas seruitutes, si forte praedium mihi legatum praedio meo debuerit seruitutes, et integra furti actio manebit, si seruus legatus sit ei, cuius nomine furti agere poterit legatari