comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in certus ꝯstitutus mo¬
uit adu̾sus eum qui
rem utendam accep̃
cõmodati actionẽ nisi
tẽ ei ẽẽ qui pro re sibi
acõmodata dño fatis¬
fecit. ¶Lum mãifes¬
tissimũ÷ etiam si ab
it ꝯmodati. ignarus
¶re ẽẽ surreptam. p̾cça
aut̃ hoc cognito adu̾¬
sus furem tr̃asibit oi¬
modo lib̾ari eũ qui rẽ
cõmodatam accepit.
Q uemꝯq cause exĩt
dñs adu̾sus furem ħa¬
buit eadem diffinitõe¬
ip̃o obtinẽte siue in ꝑ¬
tem siue in solidum
soluendo sit is qui rẽ
cõmodatam accepit.
¶Sed is apud qũe depõi¬
ta est. res custodiã nõ
pr̃at. sed tm̃ ĩ eo obnox¬
ius est: si ꝙꝓ ip̃e dolo .m.
feci̾t. qua de cã si res
ei subrepta fuit. qr re¬
stituende eiꝰ rei noĩe
depositi nõ tenet᷑. n
ob̾ id eius int̾ est rem
saluam ẽẽ. furtiꝰ gere
dño ꝯpetit. ¶ In sum¬
ma sciendũ qsitũ ẽẽ
an ĩpubes rem alienã
mũ obligari eo cͥmine
inpub̾em. si ꝓximus
pub̾tati sit. et ob id ĩ¬

Expanded text:
incertus constitutus movit adversus eum qui rem utendam accepit commodati actionem nisi tem esse ei qui pro re sibi commodata domino satisfecit, cum manifestissimum est, etiam si ab it commodati ignarus rem esse subreptam, postea autem, hoc ei cognito, adversus furem transivit, omnimodo liberari eum qui rem commodatam accepit, quemcumque causae exitum dominus adversus furem habuerit: eadem definitione obtinente, sive in partem sive in solidum solvendo sit is qui rem commodatam accepit. 17 19. Sed is, apud quem res deposita est custodiam non praestat, sed tantum in eo obnoxius est, si quid ipse dolo malo fecerit: qua de cei subrepta fuerit, quia restituendae eius nomine depositi non tenetur nec ob id eius interest rem saluam esse, furti itaque agere domino conpetit. In summa sciendum est quaesitum esse, an impubes rem alienam mum obligari eo crimine impuberem, si proximus pubertati sit et ob id in
Abbreviated transcription (Latin):
alienas ra rapto¬
pit tenetus rum.
Quis magis Alienã
rem ĩ uito dño ꝯtctat
qm qui ui rapit ¶ Iõcꝑ
recte dictũ est eũ ĩ ꝑ¬
bum furem eẽ¶S tñ
ꝓpͥam actõnẽ eius delic¬
ti nõie p̃tor intͦduxit
q̃ appenat᷑ ui bonorũ
raptoꝵ. ⁊ est infra ã¬
nũ qͣdrupli post ãnũ
simpli q̃ act̃o utilis÷.¬
⁊̃ si quis unã yẽ licet
minimã rapu̾tNt
druplũ aũ nõ totum
pena ÷ s extͣ penã rei ꝑ¬
secutõ sic̃ in actõne fu¬
rti manifesti diximꝰ.
Sed ĩ qͣdruplo ĩ est rei
ꝑsecutio. ut puta tͥpli
sit: siue cõp̃hendatur.
raptor ĩ ip̃o delicto siue

Expanded text:
alienas rapit, tenetur enim magis alienam rem inuito domino contrectat quam, qui ui rapit? itaque recte dictum est eum improbum furem esse; sed propriam actionem eius delicti nomine praetor introduxit, quae appellatur 'ui bonorum raptorum', et est intra annum quadrupli actio, post annum simpliunam rem, licet minimam, rapuerit. quadruplum autem non totum poena est et extra poenam rei persecutio, sicut in actione furti manifesti diximus: sed in quadruplo inest et rei persecutio, ut poena tripli sit, sive comprehendatur raptor in ipso delicto sive
Abbreviated transcription (Latin):
rius. uł fidei cõmissari¬
us. ¶Nec int̾ est ut¬
rum de suo propͥo ser
a uo roget. an de eo qui
ipsius heredis aut le¬
gatarii. uł ĩ extranei
sit ¶Itaq et alienus

Expanded text:
rius vel fideicommissarius. nec interest, utrum de suo proprio servo testator roget, an de eo qui ipsius heredis aut legatarii vel etiam extranei sit. itaque alienus
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ .i iure naturali. io
effici. ¶ Sed si is qui uen¬
did̾it fidem emptoris se¬
cutꝰ fu̾i̾t: dicendũ ÷ sta¬
tim rem ẽp̃toris fieri.
Nichil autem inter ẽ
utrũ ip̃e dñs tradat a¬
licui rem suam an uo¬
luntate dñi eius alius.
fuerit. isꝙ ex his ne¬
gociis rem uendidi̾t ⁊
tradid̾it. facit accipiẽ

Expanded text:
t iure naturali, id effici. sed et si is qui vendidit fidem emptoris secutus fuerit, dicendum est, statim rem emptoris fieri. Nihil autem interest, utrum ipse dominus tradat alicui rem, an voluntate eius alius. fuerit et is ex negotiis rem uendiderit et tradiderit, facit eam accipie
Abbreviated transcription (Latin):
iñ obligaton̾e deduti ulło
modo possunt. ¶ Si quis
aliũ dat᷑m stũrum ue ꝗd
sapond̾it ñ obligabitur
ueluti si spond̾at ticiũ .u.
aureos daturũ. Ꝙ si effet¬
turũ se ut ticiꝰ daret spop̾o¬
d̾to obligatur ¶ Si ꝗs
alii ꝙ̃eic̾ uiri sb̾iectus sit
stipulet᷑ n agit plane etiã¬
coferri potesb. ueluti sigs
ita stipulet᷑. m᷑ aut seio
dare spondes ut obligato
ꝗd̾ stipulatori acꝗratur
solui tñ seio inuito es re¬
cte posse. ut liberatio ip̃o
uire contingat. s illead¬
accom. ¶ Quod si quis
aibi et aui cꝰ uiri sb̾iectus
nõ sit dare. paureo sti¬
pulatus est ualebit ꝙde
stipulato. S utr̃ totum
debeatur ꝙ in stipulatõe
deductum est. an r̃o prs
dimidia dubitatum est
dimidiam ei acꝗti. ¶ Si
qui tuo umi sb̾iectꝰ est. a
qr uox tua. tamqua tilii
tua intelligitur in huis
reb q̃ t̾ acgrti possunt.
p̾terea mutiss ẽ stipulatio

Expanded text:
obligationem deduci nullo modo possunt. Si quis alium daturum facturumve quid spoponderit, non obligabitur, veluti si spondeat Titium quinque aureos daturum. quodsi effecturum se ut Titius daret spoponderit, obligatur. Si quis alii, quam cuius iuri subiectus sit, stipuletur, nihil agit. plane solutconferri potest veluti si quis ita stipuletur ‘ mihi aut Seio dare spondes? ’, ut obligatio quidem stipulatori adquiratur, solvi tamen Seio etiam invito eo recte possit, ut liberatio ipso iure contingat, sed ille adactionem. quodsi quis sibi et alii, cuius iuri subiec dari aureos stipulatus est, valebit quidem stipulatio: sed utrum totum debetur quod in stipulationem deductum est, an vero pars dimidia, dubitatum est: dimidiam ei adquiri. ei, qui tuo iuri subiectus est, si iris, quia vox tua tamquam filii tua intellegitur in his rebus quae tibi adquiri possunt. Praeterea inuti
Abbreviated transcription (Latin):
sua stipulatoris ẽẽ desin̾e
po̾t s ꝑrotinus inutił ẽ
It contta licet ĩ mitio u¬
tiłr res in stipulatũ ded¬
ucta sit si postea in eã ca̾m
de quibo supratt̃ in est sine
fc̃o ꝓmissoris deuen̾̃it ex¬
tinguitur stipulatio. Ac
net statĩ ab nifo tał stip¬
ulat᷑o ualet. luciũ ticiñ
cũ ẜuus enit: dare sp̃odes

Expanded text:
s stipulatoris esse desinere potest : sed protinus inutilis est. item contra, licet initio utiliter res in stipulatum deducta sit, si postea in earum qua causa de quibus supra dictum est sine facto promissoris devenerit, extinguitur stipulatio. ac ne statim ab initio talis stipulatio valebit ‘ Lucium Titium cum servus erit dare spondes
Abbreviated transcription (Latin):
hñt autem et heep¬
artes propͥa nõia ab
untia usq assẽm. ut
tans. quadrans. Tri¬
ens. qͥncunx. senus.
sepcunx. bessedodrans.
dextans deunx. as.

Expanded text:
nt autem et hae partes propria nomina ab uncia usque ad assem, ut tans, quadrans, triens, quincunx, semis, septunx, bes, dodrans, dextans, deunx, as.
Abbreviated transcription (Latin):
Seruus aute alienus
heres instituit᷑. qr ꝯcũ
h̾editariis seriuis ẽ tes¬
tam̃ti factio. ¶Nõdũ
enĩ adita heditas ꝑso¬
ne: uicem sustin nõ
h̾edis fut᷑i seo defũsti
cũ ⁊ euis qui in utero
est seruus recte heres
ĩstituit᷑. ¶ Seruus plu¬
rium cũ quibs testam̃¬
ti factio ẽ: ab extͣneo
ĩstitutus h̾es uniciuq
dñoꝵ cuiꝰ iussu adierit
pro portione dñi acqͥ¬
rit h̾editatem ⁊ unũ
nitum qͦt quisqe ue¬
lit he̾des face̾ licet.

Expanded text:
Servus alienus heres instituitur, quia et cum hereditariis servis est testamenti factio: nondum enim adita hereditas personae vicem sustinet, non heredis futuri, sed defuncti, cum et eius qui in utero est servus recte heres instituitur. Servus plurium, cum quibus testamenti factio est, ab extraneo institutus heres, unicuique dominorum cuius iussu adierit pro portione dominii adquirit hereditatem. Et unum nitum, quot quis velit, heredes facere l
Abbreviated transcription (Latin):
spondes. Q̾ stipnlat̾o licet
pure fiꝰ indeatur tñ te ip̃a
missor utatur ad pectum¬
am cartagi̾e dantam et
ideo si quis ita rome sup¬
uletur hodie cartagm̃e
dare spondes mutsł ent sti¬
pulatio tũ impossibłis sit

Expanded text:
spondes? ’ quae stipulatio licet pure fieri videatur, tamen re ipsa missor utatur ad pecuniam Carthagine dandam. et ideo si quis ita Romae stipuletur ‘ hodie Carthagine dare spondes? ’ inutilis erit stipulatio, cum impossibilis sit
Abbreviated transcription (Latin):
citũꝙ ei eẽ dicetur qͣntũ
ob eam rem equũ iudici
uidet᷑. actio datur. uidex
enĩ ꝯputare debet merce¬
des medicis p̾stitas. cẽta¬
q ĩpendia que ĩ curatio¬
ne facta s̃. p̃t̾ea oꝑarũ
quib caruit. aut cari¬
turus ÷ ob id ꝙ ĩ utilis
fc̃s: ¶ Si filius famili¬
as seorsũ a pr̃e habita

Expanded text:
citumque ei esse dicetur, quantum ob eam rem aequum iudici videtur, actio datur: iudex enim computare debet mercedes medicis praestitas ceteraque impendia quae in curatione facta sunt, praeterea operarum quibus caruit, aut cariturus est, ob id quod inutilis factus est. Si filius familias seorsum a patre habita
Abbreviated transcription (Latin):
ex maleficio obligatu
propͥe ex maleficio obli¬
gatus ĩtelligit᷑. qr plex̃¬
q ob alt̾ius culpam te¬
netur. aut serui. aut
libi ¶ Cui similis÷ is qͥ¬
ĩ ea parte qua uulgo it̾
fieri solet. id positũ aut
suspensũ ht̃ qͥ potest si
cecidi̾t alicui noc̾e. quo
casu pena .x. aureoꝵ ꝯsti¬
tuta est. ¶De eo uero
qui deiectũ effusum ue
÷ dupli qͣnti dampnum
datum sit. ꝯstituta ÷ ac¬
tio ¶ Eb hoĩe uͦ lib̾um.

Expanded text:
cio obligatus proprie ex maleficio obligatus intellegitur, quia plerumque ob alterius culpam tenetur aut servi aut liberi. cui similis est is qui ea parte qua vulgo iter fieri solet id positum aut suspensum habet quod potest, si ceciderit, alicui nocere: quo casu poena decem aureorum constituta est. de eo vero quod deiectum effusumve est, dupli quanti damnum datum sit, constituta est actio. ob hominem
Abbreviated transcription (Latin):
hitur ex int E¬
iogatione et sespon oce¬
sione cum ꝗd dari fieri¬
que nob̾ stipulam᷑. Exqͣ
due proficiscuntur act̾o¬
nes tam ꝯditio sic̃ta sit
stipulat̾o ꝙͣ ex stipulatu
si inr̃ta. Q ex ħ nomĩe
in de utitur qi stipulũ ap̃
ueteres frimũ appeslab¬
atur forte a sipite desc̾e¬
dens. In hac re olĩ talia
uerba tradita fum̾t. spon¬
des: spondeo. promittis:
cies : fatiam. ¶ utc̃ aũt
latina an greta ł qualz
alia lingu̾a. stipulatio
cõcipiatur inthꝰ int̃est

Expanded text:
hitur ex interrogatione et responsione, cum quid dari fierive nobis stipulamur. ex qua duae proficiscuntur actiones, tam condictio, si certa sit stipulatio, quam ex stipulatu, si incerta. quae hoc nomine inde utitur, quia stipulum apud veteres firmum appellabatur, forte a stipite descendens. In hac re olim talia verba tradita fuerunt: spondes? spondeo, promittis? cies? faciam. utrum autem Latina an Graeca vel qua alia lingua stipulatio concipiatur, nihil interest
Abbreviated transcription (Latin):
Bitur in pupilla¬
ri substitufone . ẜ.
prefatum modũ
ordinata duo qͦdaminͦ
sũt testamenta. alteũ
pr̃is. alteũ filii. tancpͣ
se ip̃e filius sͥ heredem
ĩstituisset. aut certe
uñ est testam̃tum du
hereditatum. ¶Sinã qͥs
ita formidolosus sit. ut
timeret ne filius eius
pupillus adħuc ex eo ꝙ
palam substitutũ acce¬
perit post obitũ eiꝰ peri¬
culo insidiarũ subic̾et᷑.
uulgarem quid̃ substi¬
tufonẽ palam face̾. et
in primis testam̃ti par¬
uti aut̃ per ꝙͣ et si heres ex¬
Ntiti̾t pupillus. ⁊ intͣpu¬
bertatem decesserit sub¬
ĩ inferiorib ꝑtib scrib̾e̾¬
nare. et in priori par¬
te testam̃ti cauere. ne
ĩferiores tabule uiuo
filio ⁊ adhuc in pub̾e
aperiantur.¶Illud pa¬
lam est. ñ iõ minꝰ uale
substitutionem ĩpub̾is
filii qui in heisdem tã¬
busis scͥpta sit. quib sͥ
quisq hedem ĩstituiss.
qłmus hoc puꝑillo peri¬
culosum sit. ¶ Nõ solũ
aut̃ h̾edib institutis li¬

Expanded text:
itur in pupillari substitutione secundum praefatum modum ordinata duo quodammodo sunt testamenta, alterum patris, alterum filii, tamquam si ipse filius sibi heredem instituisset: aut certe unum est testamentum duahereditatum. Sin autem quis ita formidolosus sit, ut timeret, ne filius eius pupillus adhuc ex eo quod palam substitutum accepit, post obitum eius periculo insidiarum subiceretur: vulgarem quidem substitutionem palam facere et in primis testamenti parutionem, per quam, etiamsi heres extiterit pupillus et intra pubertatem decesserit, subin inferioribus tabulis scribimnare, et in priore parte testamenti cavere ne inferiores tabulae vivo filio et adhuc impubere aperiantur. illud palam est, non ideo minus valere substitutionem impuberis filii, quod in iisdem tabulis scripta sit quibus sibi quisque heredem instituisset, quamvis hoc pupillo periculosum sit. Non solum autem heredibus institutis im
Abbreviated transcription (Latin):
Milicia.N uel ꝯsulariz
patͥciatus dignitas. Illico
imꝑalib codicillis p̾stitis
a parris potestate filios¬
libe̾at ¶Qs. N patiatur
pr̃em quidẽ posse per emĩa¬
cipatioĩs modũ sue pote¬
statis nexils filium rela¬
xare ¶Imꝑatoriam aũ
celsitudinem nõ ualere
eum q̃m sͥ pr̃em elegit.
ab aliena exim̾e potesta¬
te ¶Si ab hostib captꝰ
uus hostiũ fiat: tñ pen
tib capti st̾. si reu̾si fu¬
cipiũt. Id circo reuers
et lib̾os habebit ĩ potes

Expanded text:
militia enim vel consularia  patriciatus dignitas illico ab imperialibus codicillis praestitis a patria potestate liberat. quis enim patiatur patrem quidem posse per emancipationis modum suae potestatis nexibus filiam relaxare, imperatoriam autem celsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximere potestate? Si ab hostibus captus vus hostium fiat, tamen petibus capti sunt si reversi fucipiunt. idcirco reversus et liberos habebi
Abbreviated transcription (Latin):
uidetꝰ. ¶ Ip̃e q filiꝰ nepos¬
ue si ab hostib captus.
fui̾t similit̾ dñis peopt̾
ius plminii usqͦs pote¬
statis parentis ĩ suspen¬
dio ẽẽ ¶Dictũ est post¬
liminiũ a limine et pꝰ
Et eũ qui ab hostib cap¬
tꝰ in fines nr̃os peruen¬
it postea. post liminio re¬
u̾sum recte dñis ¶Nã
liminia sic̃ in domibus
fiñe quendam faciunt.
sic et imperii finem l̃¬
et limes dc̃s est qͣi finis
quidam et t̾minꝰ ab eo
pꝰ liminium dictũ qr ab
eodem limine reu̾tebatꝰ
quo amissus fuerat. S
et qui captꝰ uictis hosti¬
b recuperat᷑. pꝰ liminio
rediisse estimat᷑. ¶ Pret̾¬
ea emançipatõne qͦr de
sinũt lib̾i ĩ potestate pa¬
rent ẽe ¶Sed emancipa¬
tio ana quidem uł per
antiquas legis obseru¬
acõnes procedebat q̃ per
imaginarias uendicioẽs
et int̾cedentes manum¬

Expanded text:
. ipse quoque filius neposve si ab hostibus captus fuerit, similiter dicimus propter ius postliminii ius quoque potestatis parentis in suspenso esse. dictum est autem postliminium a limine et post, et eum qui ab hostibus captus in fines nostros postea pervenit postliminio reversum recte dicimus. nam limina sicut in domibus finem quendam faciunt, sic et imperii finem liet limes dictus est quasi finis quidam et terminus. ab eo postliminium dictum quia eodem limine revertebatur quo amissus erat. sed et qui victis hostibus recuperatur, postliminio rediisse existimatur. Praeterea emancipatione quoque desinunt liberi in potestate parentum esse. sed ea emancipatio antea quidem vel per antiquam legis observationem procedebat, quae per imaginarias venditiones et intercedentes manum
Abbreviated transcription (Latin):
explosa iluia ap̃ c̃petent¬
es uidices ł magistratꝰ
lios suos uł filias. uł ne¬
potes.ł neptes ac dein¬
ceps sua manu dimit¬
tant ¶ Et tũc ex edic¬
to p̃toris in hꝰ filii filie¬
ue nepote̾s uł neptis bo¬
nis qui q̃ ue a parentem¬
anunussus uł maiumi¬
ssa fu̾i̾t. eadem uira pr̃an¬
tur parenti q̃ tibuuntur
batrono ĩ bonis liberti.
Et p̃te̾a si inpubes sit fi¬
lius. uł filia uł cẽti. ip̃e
parens ex manumissio¬
ne tutelam eius nauci¬
scitꝰ. ¶ Amouendi aut̃
suimꝰ lib̾m ẽẽ arbitͥum
ei qui filiũ et ex eo nepo¬
tem uel neptem ĩ potes¬
tate ht̃ filiũ quidem de
potestate dimite̾ ne po
Et ex diu̾so filiũ quidẽ
ĩ potestate retin̾e. nepo¬
tem uͦ uel neꝑtem man¬
umitt̾e. ¶Ladem᷑ die ꝓ¬
ne pote uel peonepte di¬
sui uiris effic̾e̾ ¶ Sed et
super his habitas ⁊̃ ad¬
optionẽ dedi̾t .i. si hoc
ip̃m actis ĩt̾uenientib
ap̃ cõpetentem iudicem
manifestaurit. p̃sente
eo qui adoptat᷑ et ño cõ¬

Expanded text:
ia apud competentes iudices vel magistratus lios suos vel filias vel nepotes vel neptes ac deinceps sua manu dimitterent. et tunc ex edicto praetoris in huius filii vel filiae, nepotis vel neptis, bonis, qui vel quae a parente manumissus vel manumissa fuerit, eadem iura praestantur parenti quae tribuuntur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit filius vel filia vel ceteri, ipse parens ex manumissione tutelam eius nanciscitur. Admonendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem vel neptem in potestate habebit, filium quidem de potestate dimittere, nepet ex diverso filium quidem in potestate retinere, nepovero vel neptem manumittere eadem et de pronepote vel pronepte disui iuris efficere. Sed et super his habitas in adoptionem dederit, id est si hoc ipsum, actis intervenientibus, apud competentem iudicem manifestavit, praesente eo qui adoptatur, et non con
Abbreviated transcription (Latin):
risoc̃one ꝯparat¬
as ht̃ tam ĩ rem
quam ĩ personã
qͣs ⁊ ip̃as neces¬
sarium÷ exemp¬
lis ostendere. Ee¬
ce plerumq ita
permittit in rẽ
agere. ut ł actos
diceret se quasi
usu cepisse cy nõ
usu cepit. ł ex di¬
uerso possessor
diceret adu̾sari¬
um suum usu
ñ cepisse cyusu
ceperit. ¶Eam
si cui ex uista cã
res aliqua trad¬
ita fuerit: uelu¬
ti si cã emptioĩs
aut donatõnis.
aut dotis. aut
legatoꝵ nec dũ
eius rei dominꝰ
effectus: si eius
rei casu poss¬
essionẽ amise¬
rit. nullamht̃
tam actionẽ.
ad eam rem ꝑ

Expanded text:
atas habet tam in rem quam in personam, quas et ipsas necessarium est exemplis ostendere. ecce plerumque ita permittit in rem agere, ut vel actor diceret, se quasi usucepisse quod usu non ceperit, vel ex diverso possessor diceret, adversariam suum usu non cepisse quod usu ceperit. Namque si cui ex iusta causa res aliena tradita fuerit, veluti ex causa emptionis aut donationis aut dotis aut legatorum, necdum eius rei dominus effectus est, si eius rei casu possessionem amiserit, nullam in rem actionem ad eam rem
Abbreviated transcription (Latin):
Seruum adulci̾o ma¬
cłatum ñ uire testam̃¬
to manumissum añ
sñam ab ea muliere
lius momenti h̾atur.
Alienus seruus is ĩtel¬
ligit᷑ in qͦ usum fruct᷑
testato h̃t. ¶ Seruiꝰ

Expanded text:
Servum adulterio maculatum non iure testamento manumissum ante sententiam ab ea muliere lius momenti habeatur. ’Alienus servus etiam is intellegitur, in quo usum fructum te
Abbreviated transcription (Latin):
da uoluntate suscipien¬
de hereditatis h̾es fieri
Pro herede aut̃ ger̾e qͥs
uidetur si rebus hered¬
itariis tanꝙͣ heres utat᷑.
l̃ uendendo res h̾editari¬
as. aut p̃dia colendo lo¬
untatem suã declaret
uł re uł uerbis de adeũ¬
da h̾e̾ditate dũ modosci¬
at eum ĩ cuius bonis ꝓ
herede gerit testatum
in testatũ ue obisse ⁊ se¬
ꝯ ei heredem ẽe/ pro hẽde:
N. gere̾ est. pro dño ge¬
rere. ueteres .N. h̾e̾des
pro dñis appetiabant. Si¬
eut aut̃ nuda uoluntate
extͣneus fit heres: ita¬

Expanded text:
da voluntate suscipiendae hereditatis heres fieri. pro herede autem gerere quis videtur, si rebus hereditariis tamquam heres utatur vel vendendo res hereditarias aut praedia colendo lountatem suam declaret vel re vel verbis de adeunda hereditate, dummodo sciat, eum in cuius bonis pro herede gerit testato intestatove obiisse et se ei heredem esse. pro herede enim gerere est pro domino gerere: veteres enim heredes pro dominis appellabant. sicut autem nuda voluntate extraneus
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ generalit̾ cognitis
et incipientib nobis ex¬
ponere iura populi rom¬
ani. ita maxime uiden¬
dissime. Si primo leui.
ac simplici uia pꝰ deinde
diligentissima atq ex

Expanded text:
 generaliter cognitis et incipientibus nobis exponere iura populi Romani ita maxime videndissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentissima atque ex
Abbreviated transcription (Latin):
familias. ⁊seruus alienꝰ
testam̃ti factionẽ hr̃e ui¬
detur. licet.N. testam̃t̃
face̾ nõ possũt. ac tñ exte¬
stamento uł sibi uł aliia¬
cquixere possũt. ¶ Extͣ¬
neis autem heredib de li¬
berandi potestestas est de
adeunda hereditate uł nõ¬
⁊adeunda. ¶Sed is siue cui¬
Q abstinendi potestas÷ in
miscuerit se bonis h̾edi¬
tatis siue extraneus cui
de adeunda h̾editate desi¬
b̾are licet adierit: postea
relinqñde heditatis faciss¬
tatem nõ ht̃. nͥ mino sit.¬

Expanded text:
milias et servus alienus testamenti factionem habere dicuntur: licet enim testamentum facere non possunt, attamen ex testamento vel sibi vel alii adquirere possunt. Extraneis autem heredibus deliberandi potestas est de adeunda hereditate vel noadeunda. sed sive is cui abstinendi potestas est immiscuerit se bonis hereditariis, sive extraneus, cui de adeunda hereditate deliberare licet, adierit, postea relinquendae hereditatis facultatem non habet, nisi minor sit
Abbreviated transcription (Latin):
opat᷑ s qr ĩ potestate femine si
quoꝙ a dño h̾es ĩstitu¬
tus. ⁊ post testamentũ
fc̃m ab eo manumissus
eodẽ nũo habetur ¶In
extͣneis heredib uiõ ob¬
seruatur. ut sit cũ eis
testam̃ti factio siue ip¬
si h̾e des ĩstituantur. si¬
ue hii qui ĩ potestate eo¬
rũ sunt. ⁊ id duͣob tẽ¬
porib ĩspicitur. ¶ Tes¬
terit ꝯstitutõ. ¶Mor¬
tis uͦ testatoris: ut ef¬
fectũ hãt. ħ amplius ⁊
cũ adierit hereditatem:
esse debet cum eo testa¬
menti factio. siue pu¬
re. siue sub ꝯditione he¬
res institutus sit. ¶ Nã
ius heredis eo maxime
tp̃e inspitiendũ ÷ quoat¬
quirit he̾ditatem. ¶ Me¬
dio autem tp̃e inter fa¬
ctum testam̃tũ ꝯ mortẽ
testatoris uł ꝯditõnem ĩ¬
stitutõnis existentem. in¬
utatõ iuris non nocet
h̾edi q ut diximꝰ tria
tempora inspiciꝰ. ¶Tes¬
tamenti autem factõnẽ
nõ solum is he̾re uidetire
qui testamentũ facere pͥ.
sed ñ qui ex alieno testa¬

Expanded text:
in potestate liberos quoque a domino heres institutus et post testamentum factum ab eo manumissus eodem numero habetur. In extraneis heredibus illud observatur, ut sit cum eis testamenti factio, siue ips‹i› heredes instituantur siue hi qui in potestate eorum sunt, et id duobus temporibus inspicitur, testerit institutio, et mortis testatoris, ut effectum habeat. hoc amplius et cum adibit hereditatem esse debet cum eo testamenti factio, siue pure siue sub condicione heres institutus sit: nam ius heredis eo uel maxime tempore inspiciendum est, quo adquirit hereditatem. medio autem tempore inter factum testamentum et mortem testatoris uel condicionem institutionis exsistentem mutatio iuris heredi non nocet, quia, ut diximus, tria tempora inspici debent. testamenti autem factionem non solum is habere videtur qui testamentum facere potest sed etiam qui ex alieno testa
Abbreviated transcription (Latin):
tam ĩ testam̃to. qͣm ex
te stamento h̾edes fũt.
E his p̃tor permittit
uolentib abstine̾ se h̾e¬
ditate. ut potiꝰ parentis
qm ip̃oꝵ bona similiter
a creditorib possideant᷑.¬
¶ Let̾i qui testatoris uiri
sb̾diti nõ sũt: extͣnei here¬
des appellantͦ ¶Itaꝙ lib̾i
quoꝙ nr̃i qui in potes¬
tate nr̃a nõ sũt. heredes
a nobis instituti: extͣnei
de cã ÷ qui a m̃re hedes

Expanded text:
tam ab intestato quam ex testamento heredes fiunt. sed his praetor permittit volentibus abstinere se ab hereditate, ut potius parentis quam ipsorum bona similiter a creditoribus possideantur. Ceteri, qui testatoris iuri subiecti non sunt, extranei heredes appellantur. itaque liberi quoque nostri qui in potestate nostra non sunt, heredes a nobis instituti, extranei de causa et qui heredes
Abbreviated transcription (Latin):
testatoris ꝓtinus liber
n necessarius h̾es fit.
Uñ qui facultates sus suas¬
pectas hñt. solent ser¬
nũ suũ pͥmo aut scdo
ui ⁊̃ ulteriore gradu
he̾dem ĩstituere. ut sic̾¬
dicorib satis nõ fiat
potius eius h̾edis bona
qͣmͣ ip̃ius testatoris a
creditorib possideant᷑.
uł distrahant᷑. ł inter
Ieos diuidant᷑. ¶Pro ħ̃
modũ pr̃atur. ut eaq̃
pꝰ mortem patͦni sui gͥ
acquisierit ip̃i reser¬
uentur.⁊. quamuis nõ
sufficiũt bona defuncti
creditorib: tñ it̾m ex
ea cã res eius qͥs sͥ ac¬
quisiu̾it nõ ueniunt.
Siu aut̃ i necessarii h̃e¬
des sũt ueluti filius fi¬
sia. nepos neptis ue ex
filio. ÷ deinceps cet̾i li¬
beri qui mͦ ĩ potestate
morientis fum̾t ¶ S
ut nepos neptis ue sui
h̾edes sint. nõ sufficit
eũ eam ue in potestate
aui mortis tp̃r. fuisse. s
opus est ut pr ͤ luiuo suo¬
desiei̾t suus heres esse.
aut morte ĩterceptus.
tus potestate. ¶Lunc
.N. nepos neptis ue inlo

Expanded text:
testatoris protinus liber et necessarius heres fit. unde qui facultates suas suspectas habent, solent servum suum primo aut secundo vel etiam ulteriore gradu heredem instituere, ut, si creditoribus satis non fiat, potius eius heredis bona quam ipsius testatoris a creditoribus possideantur vel distrahantur vel inter eos dividantur. pro hoc modum praestatur, ut ea quae post mortem patroni sui sibi adquisierit ipsi reserventur: et quamvis non sufficiant bona defuncti creditoribus, iterum ex ea causa res eius, quas sibi adquisierit, non veneunt. Sui autem et necessarii heredes sunt veluti filius, filia, nepos neptisque ex filio et deinceps ceteri liberi, qui modo in potestate morientis fuerint. sed ut nepos neptisve sui heredes sint, non sufficit eum eamve in potestate avi mortis tempore fuisse, sed opus est ut pater eiusus heres esse aut morte interceptus tus potestate; tum enim nepos neptisue in locum
Abbreviated transcription (Latin):
S nr̃a bñiuolentia cõe
om̃ib sb̾iectis imperio no¬
stro prauit.: ħ bñficium
⁊ ꝯstitutõnem tam eqͥs¬
simam qͣm nobilem scr¬
ipsit. ¶ Cuiꝰ tenorem si
obseruauerint homines
licet eis adire h̾edita¬
tem. et in tm̃ tem̾i in
qͣntũ ualere bona here¬
ditatis ꝯtigi̾t ut ex hac
cã neq delib̾atõnis auxi¬
lium eis fiat netessari¬
um. nisi omissa obserua¬
tione nr̃e ꝯstitutõnis ⁊
deliberationis existima¬
uerĩt et sese uet̾is gͣua¬
mini adicõnis subꝑone̾
maluerĩt. ¶Item ex¬
traneus heres testam̃¬
aut ab instato testato ad
legitumam hereditatẽ
uocatus potest. aut pro

Expanded text:
olentia commune omnibus subiectis imperio nostro hoc praestavit beneficium et constitutionem tam aequissimam quam nobilem scripsit, cuius tenorem si observaverint homines, licet eis adire hereditatem et in tantum teneri in quantum valere bona hereditatis contingit, ut ex hac causa neque deliberationis auxilium eis fiat necessarium, nisi omissa observatione nostrae constitutionis et deliberandum existimaverint et sese veteri gravamini aditionis supponere maluerint. Item extraneus heres testamaut ab intestato ad legitimam hereditatem vocatus potest aut pro
Abbreviated transcription (Latin):
dimus ypothecam p̃fer¬
ri eam aut̃ alqs credito¬
rib ĩ ypothecis tc̃ censu¬
imus: cũ ip̃a mulier de
dote sua experiat᷑: cuiꝰ
soliꝰ prouidentia ħ intͦ¬
duximꝰ.¶ In bone fĩdei
aut̃ uidiciis lib̾a potes¬
tas permitti uidetur iu¬
dici ex bono equo esti¬
mandi qnͣtũ actori res¬
titui debeat. in quo et il¬
lud ꝯtinet᷑ ut siquid in¬
uic̃e actorem pr̃are opor¬
teat. eo ꝯpensato in reli¬
qũu is cũ quo actũ est
ꝯdẽpnari debet. ¶Sed
et instrictis iuditiis ex
rescͥpto diui marci oppo¬
sita doli mali exceptio¬
ne ꝯpensatio induceba¬
tur. ¶ Sed nr̃a ꝯstitu¬
tio eas c̃pensationes que
iure aꝑto nitunt᷑ laciꝰ
introduxit. ut actões¬
ipso iure minuant. fĩ̃
in rem siue ĩ personam
siue alias ĩ quascũtꝑ. ex¬
cepta sola depositi actõne.

Expanded text:
dimus hypothecam: praeferri autem aliis creditoribus in hypothecis tunc censuimus, cum ipsa mulier de dote sua experiatur, cuius solius providentia hoc induximus. In bonae fidei autem iudiciis libera potestas permitti videtur iudici ex bono et aequo aestimandi, quantum actori restitui debeat. in quo et illud continetur, ut, si quid invicem actorem praestare oporteat, eo compensato, in reliquum is cum quo actum est condemnari debeat. sed et in strictis iudiciis ex rescripto divi Marci opposita doli mali exceptione compensatio inducebatur. sed nostra constitutio eas compensationes quae iure aperto nituntur latius introduxit, ut actionesipso iure minuant, sive in rem sive personales sive alias quascumque, excepta sola depositi actione
Abbreviated transcription (Latin):
ałco libertino. et ałto in
genuo ¶Sed et siquis ex
dum qui ex matre lib̾a.
tempore quo nascitur¬
filius Licet ancilla ꝯce¬
perit. Ee ꝯt̾rio si libera
ꝯceperit. deinde ançilla
fc̃a pariat. Piacuit eñ
Squi nascitur lib̃m nasq.
q nõ debet calamitas in¬
atris ei nocere qui est¬
in utero. ¶ Ex his et ill¬
ud q̃sitũ est. si ancilla p¬
regnãs. manumissa. de¬
inde ancilla fc̃a. postea:
peꝑerit. lib̾m an seruu

Expanded text:
altero libertino et altgenuo. sed et si quis ex dum qui ex matre libera tempore quo nascitur, licet ancilla conceperit. et ex contrario si libera conceperit, deinde ancilla facta pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. ex his et illud quaesitum est, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla postea facta peperit, liberum an servu
Abbreviated transcription (Latin):
poterit. ¶Qͦd si patronus
adhuc idem erit dicend̾.
dum modo meminerimꝰ
fame patroni ẽe perten¬
dum. licet ut suspectꝰ
remotus fuit ¶ Conse¬
quens ẽ ut usdeamus
qui possũt suspectos po¬
stulare. Et sciendũ est
qͣi publicam ẽe hancac¬
tionẽ hoc est om̃ib pa¬
tere. ¶ Quinĩmo etiam
mulieres admictuntꝰ.
er rescripto diuoꝵ seue¬
ri et antonii ¶Sed hee
sole que pietatis neces¬
situdine ducte adhuc

Expanded text:
poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequens est, ut videamus, qui possint suspectos postulare. et sciendum est, quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere. quin immo et mulieres admittuntur ex rescripto divorum Severi et Antonini, sed hae solae, quae pietatis necessitudine ductae ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
In nomne dominn nr̃i
sar. flauius. Iustinia¬
nus. Alamanicus. Ge¬
affricanus. pius. felix
inclitus. uictor ac tri
solum armis decoratam
sed et legils oportet esse
armatam ut utrumq
tempus. et belloꝵ. et pa¬
cis recte possit guberna¬
ri¶Et peinceps romanꝰ
uictor existat. nõ solũĩ
hostilibs p̃lus sed etiam.
per legitanos tramites ca¬
lumpniantium iniquita¬
tem expellat. et fiat tã
iuris religiossimus ꝙͣ.
uictis hostib triumpha¬
tor Quorum utramcz

Expanded text:
IN NOMINE DOMINI NOSTRI SAR FLAVIUS IUSTINIANUS ALAMANNICUS GOAFRICANUS PIUS FELIX INCLITUS VICTOR AC TRIUsolum armis decoratam, sed etiam legibus oportet esse armatam, ut utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat non solum in hostilibus proeliis, sed etiam per legitimos tramites calumniantium iniquitates expellens, et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostibus triumphator. Quorum utram
Abbreviated transcription (Latin):
terpom et sũ ulla dsminut̾te
filiorum suoꝵ successionez
acciꝑe excepta fti̾s et sororis
ꝑsona sũ ꝯsanguinei sint
sũ sola cognationis iura ħn¬
tes. et ꝙ̃ad̾m eas ĩ toto alio
ordie legr̃timo p̃posuimus
ut sigd̃ sole sorores agnate
defuncte suꝑsint dimidiã¬

Expanded text:
poni et sine ulla deminutione filiorum suorum successionem accipere, excepta fratris et sororis persona, sive consanguinei sint sive sola cognationis iura habentes, ut quemadmodum eam toto alio ordini legitimo praeposuimus,ut, si quidem solae sorores cognatae defunctae supersint, dimi
Abbreviated transcription (Latin):
robur. et traditonis
necessitas ĩcũbat dona¬
tori ÷ cũ retro princi¬
pũ disposiones insinu¬
ari. eas aut̃ actis int̾¬
uenientibus uolebãt.
si maiores ducentor
fuerant solidoꝵ ¶Nrã
c ad qngentos solidos
ampliauit. qm stare
etiã sine ĩsinuatione
statiut. ⁊ quafdam
donatõnes inuenerat
q̃ penitꝰ sine ĩsinuatõ¬
ne fieri minĩe desid̾ant
sed ĩ se plenissinã h̾ant

Expanded text:
robur et traditionis necessitas incumbat donatori. et cum retro principum dispositiones insinuari eas actis intervenientibus volebant, si maiores ducentorum fuerant solidorum, nosque ad quingentos solidos ampliavit, quam stare et sine insinuatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem fieri minime desiderant, sed in se
Abbreviated transcription (Latin):
aut om̃ino differunt ne¬
ł̾ si menius uĩnit dare spõ¬
des. Nam si ea ita ñ fint.
ita se b̾nt statĩ nalz stipło
¶Non solum res ĩ fupu¬
latum deduti possut set
stipulatonib optĩmum
erit penam subitere. ne¬
quantitas tipulationis¬
incerta fit at nc̃ce sit acto¬
ri ꝓbare ꝗ eius intersit.
puletur ita adici pena
dedet. Si ita frm nõ etit
tm̃ pene nomĩe .x. aure¬
oł dare spondes. Set fiã

Expanded text:
aut omnino non differunt: ve‘ si Maevius vivit, dare spondes? ’ nam si ea ita non sunt, ita se habent, statim valent. ec solum res in stipulatum deduci possunt, sed stipulationibus optimum erit penam subiquantitas stipulationisincerto sit ac necesse sit actori probare, quid eius intersit. puletur, ita adici poena debet: ‘ si ita factum non erit, tum poenae nomine decem aureos dare spondes? ’ sed si
Abbreviated transcription (Latin):
uices ⁊ alias difficultates
tum ip̾is latims ⁊̃ legem
iuliam et senatus .q. largi¬
ani et edc̃i dimi traiam in
ꝓpetuum deleri censuius

Expanded text:
ices et alias difficultates cum ipsis Latinis etiam legem Iuniam et senatus consultum Largianum et edictum divi Traiani in perpetuum deleri censui
Abbreviated transcription (Latin):
amus ão fidersis.¬
cõmissa et priug̾
ade hereditatib fid̾i ꝯ¬
missariis uideamus.
Sciendum itaq ẽ om̃ia
fidei ꝯmissa pͥmis tẽpo¬
rib. infirma ẽe. qr ne¬
mo ĩuitus cogebatur
prestare id de quo rog¬
atus erat.¶ Quibus
enim nõ poterãt hedi¬
tates uł legata pelinq̃¬
re. si relinq̃bant fidei
ꝯmittebant. eoꝵ q̃ui ca¬
pere ex testam̃to pote¬
rant. ⁊ i deo fid̾i cõmis¬
sa appellata s̃. qr nullo
uincło iuris. s tm̃ pu¬
dore eoꝵ qui rogabat᷑
cõmittebantur. ¶Pos¬
tea pͥmus diuus augus
signem quoꝵdam per
erat paularim cõu̾sũ
est ĩassiduam iuris¬
dictiom. tantꝰq fauos
ceret. ꝙ̃ fidei comissari

Expanded text:
amus ad fideicommissa. et prius de hereditatibus fideicommissariis videamus. Sciendum itaque est, omnia fideicommissa primis temporibus infirma esse quia nemo invitus cogebatur praestare id de quo rogatus erat: quibus enim non poterant hereditates vel legata relinquere, si relinquebant, fidei committebant eorum qui capere ex testamento poterant: et ideo fideicommissa appellata sunt, quia nullo vinculo iuris, sed tantum pudore eorum qui rogabantur, continebantur. postea primus divus Augustsignem quorundam perferat, paulatim conversum est in adsiduam iurisdictionem: tantusque favor ceret, quem fideicommissari
Abbreviated transcription (Latin):
uũ alienũ qͥs prẽm fa¬
milias arbitratꝰ h̾edem
meuiꝰ ĩ ꝑartem admit¬
es nõ erit. ĩ eo quid̾ ꝙ
alieno uiri subiectũ ẽẽ
testato scit: sic accipi¬
untͦ. sineq ip̃e ħ̾es erit
neq alium heredem ef¬
feci̾t. ¶In eo uͦ quem
trato. illud singnifica¬
t̃. si h̾editatem sibi eiue
cuiꝰ iuri postea subiec¬
tus ẽẽ ceperit: nõ acqͥ¬
sar in persona. ꝑthe¬
pnii serui sui ꝯstituit.

Expanded text:
um alienum quis patremfamilias arbitratus, heredMaevius in partem admiteres non erit ’, in eo quidem quem alieno iuri subiectum esse testator scit, sic accipiuntur: si neque ipse heres erit neque alium heredem effecerit: in eo vero quem tratur, illud significant: si hereditatem sibi eive cuius iuri postea subiectus esse coeperit non adqusar in persona Parthenii servi sui constituit.
Abbreviated transcription (Latin):
est ut res c mobiles per
trienniũ usu capiant᷑.
In mobiles uͦ per songi
tp̃ris possessionẽ .i. inter
p̃sentes decẽnio ¶nter
absentes .xx annis usu¬
capiuntur. ⁊ his mis
ño solũ in ytalia sed in
om̃i terra q̃ ur̃o ĩperio
gubernatͤ. dñia reum
iusta cã p̾sessionũ p̃cedẽ¬
te acquirunt᷑. ¶Sed a

Expanded text:
est, ut res quidem mobiles per est, ut res quidem mobiles per triennium usucapiantur, immobiles vero per longi temporis possessionem, id est inter praesentes decennio, inter absentes viginti annis, usucapiantur, et his modis, non solum in Italia sed in omni terra quae nostro imperio gubernatur, dominium rerum iusta causa possessionis praecedente adquiratur. Sed a
Abbreviated transcription (Latin):
mulgata permisimus
ño solũ in ea degere.s ⁊̃
alus locare.¶Hec des¬
uitutib et usu fructu
⁊ usu et habitatone dix¬
isse sufficiat. ¶De h̾e¬
ditate aut̃e ⁊ obligato¬
nib sius locis ꝓponemꝰ.
Exposiumꝰ sũmatim qͥ¬
bus modis iure gͣnti¬
modo uideamꝰ qͥbs modis
legitimo et ciuili iure
acquiruntur. De usu¬
capionibus et legitim¬
tpis possesionibus. E¬
ure cuuli ꝯstitut̃
fuerat ut qui bo¬
na fide ab eo qui
dñs nõ erat cũ credide¬
rit dñm ẽẽ. rem emerit
uł ex donatõne alia ue
iusta cã accep̾i̾t. is eam
rem si mobilis erat u¬
no anno: uͥq si ĩ mobi¬
lis biennio tm̃ ĩ italico
solo usu capiebat ne re¬
rũ. dñia ĩ incerto eent.
Et hoc placitũ erat pu¬
tantib antiqͥorib dñis
suffic̾e ad ĩ quirendas
res suas p̃fata tp̃a: no¬
bis melior sña resedit
ne dñi maturius suis
reb defraudentur. neq
certo loco bñficium hoc
conclaudat᷑. Et ĩo ꝯsti¬
tucionem sr hoc prom¬
ulgauimus. qua caut̃

Expanded text:
mulgata permisimus non solum in ea degere sed etiam aliis locare. Haec de servitutibus et usu fructu et usu et habitatione dixisse sufficiat. de hereditate autem et de obligationibus suis locis proponemus. exposuimus summatim, quibus modis iure gentimodo videamus, quibus modis legitimo et civili iure adquiruntur. TIT. 6 DE USUCAPIONIBUS ET LONGI TEMPORIS POSSESSIONIBUS Iure civili constitutum fuerat, ut, qui bona fide ab eo qui dominus non erat, cum crediderit eum dominum esse, rem emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerum dominia in incerto essent. et cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne domini maturius suis rebus defraudentur neque certo loco beneficium hoc concludatur. et ideo constitutionem super hoc promulgavimus, qua cautum
Abbreviated transcription (Latin):
Sto sit. ¶ Nec ulli alii i
re. aut gratis ꝯcedẽ pͭ.
cũ is qui usum fruct̃
ht̃. potest hec õia face̾.
hactenus ius hr̃e intel¬
ligitꝰ. ut ip̃e tm̃ habit.
Net hoc ius ad alium
et uix receptũ ẽẽ uidet᷑.
ut hospitem ei recipere
liceat. et cũ uxore sua¬
libertis. nec ñ asiis libe¬
ris ꝑsonis. quib ñ minꝰ
qͣm serius utitur habi¬
tandi ius hãt. Et ꝯuẽn¬
ent̾ si ad mulierẽ usus
ediũ pertineat cũ mari¬
to ei hereditare liceat.
Item is ad qũe usus ser
ui pertinet: ip̃e tm̃ opẽ
adq ministerio eiꝰ uti pͭ
ad aliũ uͦ nullo mͦ us
suũ tniferre ei ꝯcessũ ẽ.¬
Sed et si pecoris uł oui¬
um usus legatus fue¬
rit. neq lacte. neq ag¬
nis. neq lana. utetur
usuarius.qr ea ĩfruc¬
tus̃ & Piane ad sterco
tacio legata siue aliqͦ
mͦ ꝯstituta sit neq usꝰ
uid̾r neque usus feuctꝰ¬

Expanded text:
to sit: nec ulli alii iure aut gratis concedere potest, cum is qui usum fructum habet potest haec omnia facere. hactenus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius ad alium et vix receptum videtur ut hospitem ei recipere liceat et cum uxore sualibertis nec non aliis liberis personis, quibus non minus quam servis utitur, habitandi ius habeat, et convenienter, si ad mulierem usus aedium pertineat cum marito habitare ei liceat. Item is ad quem servi usus pertinet ipse tantum operis atque ministerio eius uti potest: ad alium vero nullo modo ius suum tSed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercortatio legata sive aliquo modo constituta sit, neque usus videtur neque usus fructu
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps emancipat. Ꝙ ex
nr̃a cõstitutione omo mou¬
citur ut emancipationes li¬
berorũ sꝑuiteantur cõtrac¬
ta fiducia fĩ. Cumap̾anti¬
quos ñ alit̾ ħ optineat᷑ nisi

Expanded text:
deinceps, emancipat. quod ex nostra constitutione omnimodo inducitur, ut emancipationes liberorum semper videantur contracta fiducia fieri, cum apud antiquos non aliter hoc obtinebat nisi
Abbreviated transcription (Latin):
De rebus corporalib et
uedam pretereares
corporales st̃. q̃dã
in corporales. Corp¬
sua tangi possunt. ue¬
luci fundus. homo. ues¬
tis. aurũ. argent̃. ⁊ de¬
niq alie res innume¬
rabiles. incorporales ã
sunt que tangi ñ pos¬
sunt. qͣlia sunt ea que
ĩ..re ꝯsistũt. sicut h̾e¬
ditas usus fructꝰ. usus
obligatõnes. quoqͦ mͦ
ꝯtracte nec ad rem ꝑ¬
tinet ꝙ in h̾editateres
corporales continentͦ.
Nam et fructus qͥ ex
fundo percipiũtur cos¬
porales sunt. et id qd̃

Expanded text:
DE REBUS INCORPORALIBUS. Quaedam praeterea res corporales sunt, quaedam incorporales. Corptura tangi possunt: veluti fundus, homo, vestis, aurum, argentum et denique aliae res innumerabiles. Incorporales autem sunt quae tangi non possunt. qualia sunt ea quae in iure consistunt: sicut hereditas, usus fructus, obligationes quoquo modo contractae. nec ad rem pertinet quod in hereditate res corporales continentur: nam et fructus qui ex fundo percipiuntur corporales sunt, et id q
Abbreviated transcription (Latin):
induxit que ĩ nr̃o
codice fulget qmͣ
procul dubio est ex
lege ꝯdictiua ema¬
nare quadrupli ue¬
luti fuxti manifes¬
ti ¶Atẽ de eo qd̃
metꝰ cã factums
deq ea pecunia q̃ ĩ
hoc data sit ut is
cui det᷑ calũpnie
cã negociũ alicui
It̃e ex lege ꝯdic̾ti

Expanded text:
induxit, quae in nostro codice fulget, ex qua dubio procul est ex lege condicticiam emanare. Quadrupli veluti furti manifesti, item de eo quod metus causa factum sit, deque ea pecunia quae in hoc data sit ut is cui datur calumniae causa negotium alicui item ex lege condicti
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ de his ꝯpetit actõ. que
relicta uenrabilib locis
sũt. ñ solũ infitiat̃one
duplicant᷑ S si distu¬
lerit relicti sołonem us¬
q quo iussu magistͣtuũ
soluentẽ simpli reddit᷑.
Item actio de eo ꝙ metꝰ
tã factũ sit a ceteris de
quib locuti sumꝰ eo dif¬
ferret ꝙ eius natura
tacite ꝯtinetur ut qd̃
iudicis iussu ipãm rẽ
actori restitu at absol¬
ita s om̃imodo qͥsq inqͣ¬
druplum ꝯdempnat᷑. ꝙ
tõne. ¶ Acc̃onũ autẽ
q̃dam bonefid̾i st̃. que¬
dam stricti iuris. ¶ Ho¬
ne fidei st̾ hec. exempto.
uendito. locato. ꝯducto.
negotioꝵ gestoꝵ mãda¬
ti. depositi prosocio tutele
cõmodati. pignoraticia:
dundo. p̃scpͥtis uerbis q̃
de estimato ꝓponit᷑. ⁊ ea

Expanded text:
 de his competit quae relicta venerabilibus locis sunt non solum infitiatione duplicatur, sed et si distulerit relicti solutionem usque quo iussu magistratuumsolventem simpli redditur. Item actio de eo, quod metus causa factum sit, a ceteris, de quibus simul locuti sumus, eo differt, quod eius natura tacite continetur, ut, qui iudicis iussu ipsam rem actori restituat, absolest, sed omnimodo quisque in quadruplum condemnatur, tione. Actionum autem quaedam bonae fidei sunt, quaedam stricti iuris, bonae fidei sunt hae: ex empto, vendito, locato, conducto, negotiorum gestorum, mandati, depositi, pro socio, tutelae, commodati, pigneraticia, dundo, praescriptis verbis quae de aestimato proponitur, et ea
Abbreviated transcription (Latin):
xta ẽ actõ. ¶Ex
maleficiis u pro¬
dite ac̾tiones sũt:
sũt. alie tam pe¬
ne qm rei perse¬
qñde. ⁊ ob id mix¬
tm̃ prosequitur
quis actõne furti.
siue enĩ manifes¬
te agat᷑ quadrupli
sine n manifesti
dupli de sola pena
agit᷑ nã ip̃am rem
propria actõneꝓ
ẽẽ petens. siue fur
ip̃e eam rem possi¬
deat. siue alius qͥs¬
liber. eo amplius
adu̾sus furem eti¬
am ꝯdit̃o est rei.
Ui autẽ bouor ra¬
quia ĩquadruplũ
rei persecutio ꝯti¬
netur. pena autẽ

Expanded text:
x maleficiis vero proditae actiones aliae sunt, aliae tam poenae quam rei persequendae et ob id mixtum persequitur quis actione furti; sive enim manifesti agatur quadrupli sive nec manifesti dupli, de sola poena agitur: nam ipsam rem propria actione esse petens, sive fur ipse eam rem possideat, sive alius quilibet: eo amplius adversus furem etiam condictio est rei. Vi autem bonorum raquia in quadruplo rei persecutio continetur,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ bone fidei disposuit.
Ftuerat aña ⁊ rei uxorie
actõ una: ex bone fidei iu¬
diciis. ¶ Sed cũ pleniorẽ ẽẽ
ex stipulatu actõnẽ inue¬
nientes om̃e ius ꝙꝑ actio
rei uxorie añ h̾ebat cum
multis diuisionib in ex
stipulatu actõnem q̃ dedo¬
til exigendis proponit᷑
transtulimus. n̾to rei
uxorie actõne sbͥlata ex
stipulatu q̃ pro ea initͦ¬
ducta ÷. nata̾m bone fid̾i
iudicii tm̃ ĩ ex actõne do¬
tis meruit. ut bõe fidei
sit ¶ Sed n tacitã ei de

Expanded text:
fidei disposuit. Fuerat antea et rei uxoriae actio ex bonae fidei iudiciis: sed cum, pleniorem esse ex stipulatu actionem invenientes, omne ius quod res uxoria ante habebat cum multis divisionibus in ex stipulatu actionem, quae de dotibus exigendis proponitur, transtulimus, merito rei uxoriae actione sublata, ex stipulatu, quae pro ea introducta est, naturam bonae fidei iudicii tantum in exactione dotis meruit ut bonae fidei sit. sed et tacitam ei de
Abbreviated transcription (Latin):
tutõnis normã a reis
quitꝙͣ exegerint ¶ S
furti quidem nr mani¬
festi actõ et serui corru¬
pti a ceti̾s de quib simł
locuti sumꝰ eo differũt
ꝙ hee actõnes om̃imͦ du¬

Expanded text:
tutionis normam a reis quidquam exegerint. Sed furti quidem nec manifesti actio et servi corrupti a ceteris, de quibus simul locuti sumus, eo differt, quod hae actiones omnimodo du
Abbreviated transcription (Latin):
mune ut id diuida¬
tꝰͦ. ¶ Itẽ finiũ regũ¬
doꝵ qua iit̾ eos a¬
git᷑ qui ꝯfines agr¬
os ht̃ hñt in quib
tͥb iudiciis permit¬
titur iudici rem a¬
licui ex litigatorib
ex bono ir equo adiu¬
dicare. et si unius
pars p̃grauari uide¬
bitꝰ eũ iniuicem cͥta
pecunia alteri ꝯdẽp¬
nare. ¶Om̃s aut̃
actões uł in simplũ
cõcepte st̾. uł in du¬
plum. uł ĩ triplum.
uł in quadruplum.
¶Nilterius autẽ nul¬
la actõ extendit᷑. in
simplum aut̃e agit᷑
ueluti ex stipula t̃oẽ
⁊ mutui datõne. ex
empto. uendito. loca¬
to. ꝯducto. mandato.
dãpni iniurie ex lege
aquilia depositi ex qͥ¬
busdam casib ¶ Itẽ
serui corrupti quẽ ꝯ¬
petit in eũ cuius hor¬
tatu ꝯsilio ue seruuꝰ
alienus fugit. aut
ꝯtumax aduersus
dñm factus ẽ: aut
luxuriose uiu̾e ce¬
perit. Aut deniꝙ qͦ¬
libet mͦ deterior fac¬
tus sit. In qua actõ
ne ñ eaꝵ rerũ quas
fugiendo seruus ab¬
stulit estimatõ dedu¬

Expanded text:
 ut id dividatur: item finium regundorum, quae inter eos agitur qui confines agros habent. in quibus tribus iudiciis permittitur iudici rem alicui ex litigatoribus ex bono et aequo adiudicare et, si unius pars praegravari videbitur, eum invicem certa pecunia alteri condemnare. 2 Omnes autem actiones vel in ceptae sunt vel in duplum vel in triplum vel in quadruplum: ulterius autem nulla actio extenditur. In simplum agitur veluti ex stipulatione, ex mutui datione, ex empto, vendito, locato, conducto, mandato edamni iniuriae ex lege Aquilia, depositi ex quibusdam casibus: item servi corrupti, quae competit in eum cuius hortatu consiliove servus alienus fugerit aut contumax adversus dominum factus est aut luxuriose vivere coeperit aut denique quolibet modo deterior factus sit in qua actione etiam earum rerum quas fugiendo servus abstulit aestimatio dedu
Abbreviated transcription (Latin):
luti siquis homi¬
nem claud̾. aut
luscũ occiderit qͥ ĩ
eo anno integer
⁊ magni p̃cii fui̾t.
¶Tantũ enĩ dãpna¬
tꝰ quanti is homo
ĩ eo anno plurimi
sed̾m iam traditã
diuisionẽ ¶Item
mixta ÷ actõ ꝯtra
eos qui relicta satͦ¬
scĩs ecclesiis Nuł
aliis uen̾rabilib
locis legati ł fidei¬
ꝯmissi nõie darel
distulerũt: usq
adeo ut ĩ hii in iu¬
diciũ uocarentur.
ideo ĩ duplũ sit eius
s. dam actõnes mixtã
cãm optine̾ uident᷑.
tam ĩ rem qũa in ꝑ

Expanded text:
. Si quis hominem claudum aut luscum occiderit, qui eo anno integer et magni pretii fuerit; tanti enim damnatur, quanti is homo in eo anno plurimi ndum iam traditam divisionem. item mixta est actio contra eos qui relicta sacrosanctis ecclesiis vel aliis venerabilibus locis legati vel fideicommissi nomine dare distulerint usque adeo ut etiam in iudicium vocarentur: ideo in duplum eius fit aedam actiones mixtam causam optinere videntur tam in rem quam i
Abbreviated transcription (Latin):
re om̃s rei perse¬
uident᷑ ueluti qͥ¬
b mutuam petu¬
niã uł in stipula¬
tũ deductam pet¬
it actor. ¶Item¬
q cõmodati depo¬
siti mandati pro
socio. exei eremp¬
to uendito locato
ꝯducto plane si
depositi agitur eo
ĩcendii ruine na¬
ufragiicã deposit̃
sit in duplũ acti¬
onem preto reddͭ.
si mͦ cũ ip̃o apud
qũe depositũ sit.
aut cũ herede eiꝰ
ex dolo ip̃ius agi

Expanded text:
re omnes rei persevidentur: veluti quibus mutuam pecuniam vel in stipulatum deductam petit actor, item commodati, depositi, mandati, pro socio, ex empto vendito, locato conducto. plane si depositi agetur, eo incendii, ruinae, naufragii causa depositum sit, in duplum actionem praetor reddit, si modo cum ipso apud quem depositum sit aut cum herede eius ex dol