comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex mẽbrana tam tenui. qualis in ouo ab exteriore testa clauditur &
intra se claudit liquorem. Hoc cũ a phisicis dep̃hensum sit hipocrates
quoq ip̃e qui tam fallere ꝙͣ falli nescit. quia expimenti certus asserint¬
utero eius ciectũ quale septimo post conceptũ die intellexerat. Mulierẽ
enĩ semine nõ effuso ne grauida maneret orantem imꝑauerat saltibꝰ
concitari. Aitq septimo die saltum septinũ eiciendo cum tali folliculo
qualẽ supra retulimus suffecisse conceptui. hec ypocras. Straton uo ꝑipa¬
teticus. & diocles caristius ꝑ septenos dies concepti corꝑis fabritam hac ob¬
seruatione dispensauit. ut ebdomada seciuida credant guttas sanguims in
suꝑficie folliculi de quo dixinus apparere. tertia demergi eas retrorsum ad
ip̃ius conceptionis humorẽ. quarta humorem ip̃m coagulari ut quiddam
uelut inter carnem et sanguinẽ liquida adhuc soliditate conueĩat. Quĩta

Expanded text:
ex membrana tam tenui qualis in ouo ab exteriore testa clauditur et ex membrana tam tenui qualis in ouo ab exteriore testa clauditur et intra se claudit liquorem. Hoc cum a physicis deprehensum sit, Hippocrates quoque ipse, qui tam fallere quam falli nescit, experimenti certus adseruitutero eius eiectum quam septimo post conceptum die intellexerat. Mulierem enim, semine non effuso, ne grauida maneret orantem imperauerat saltibus concitari aitque septimo die saltum septimum eiciendo cum tali folliculo qualem supra rettulimus suffecisse conceptui. Haec Hippocrates. Straton uero Peripateticus et Diocles Carystius per septenos dies concepti corporis fabricam hac obseruatione dispensant, ut hebdomade secunda credant guttas sanguinis in superficie folliculi de quo diximus apparere, tertia demergi eas introrsum ad ipsum conceptionis humorem, quarta humorem ipsum coagulari ut quiddam uelut inter carnem ac sanguinem liquida adhuc soliditate conueniat, quinta
Abbreviated transcription (Latin):
nonus fit sumlis sexto. decimus quinto. & undecimꝰ fit quarto par.
tertioq duodecimꝰ. et tertius decimꝰ similis fit secundo. quartusdecimꝰ
primo. Certia uo̾ ebdomada cadem facit quȩ prima. Quarta eadẽ quę
secunda. Nic demq est numerus qui hominẽ concipi. formari. edi.
uiuere. ali. atq ꝑ omnes etatũ gradus tradi senecte atq omĩno cõsta¬
re facit. Nam ut illud taceamus qd̾ uterũ nulla in seminis occupa¬
tum. hoc dierum numero septenario natura constituit uelut decreto
exonerande mulieris uectigali. mense redeunte purgari. Hoc tamen
p̃tereundum nõ est quia semen qd̃ post iactum sui intra horas septem
non fuerit in effusione relapsum. hesisse in uitam pronũciatur. uerũ
semine semel nitra formãdi hominis monetam locato hoc pͥmũ arti¬
fex natura molitur. ut die septimo follitulũ genimũ circũdet humori

Expanded text:
nonus fit similis sexto, decimus quinto, et undecimus fit quarto par nonus fit similis sexto, decimus quinto, et undecimus fit quarto par tertioque duodecimus, et tertius decimus similis fit secundo, quartus decimus primo. Tertia uero hebdomas eadem facit quae prima; quarta, eadem quae secunda. Hic denique est numerus qui hominem concipi, formari, edi, uiuere, ali ac per omnes aetatum gradus tradi senectae atque omnino constare facit. Nam ut illud taceamus quod uterum nulla ui seminis occupatum hoc dierum numero natura constituit uelut decreto exonerandae mulieris uectigali mense redeunte purgari, hoc tamen praetereundum non est quia semen, quod post iactum sui intra horas septem non fuerit in effusionem relapsum, haesisse in uitam pronuntiatur. Verum semine semel intra formandi hominis monetam locato, hoc primum artifex natura molitur ut die septimo folliculum genuino circumdet umori
Abbreviated transcription (Latin):
da. inde sicta. & ad ultimũ frigida. E maxima conu̾sio id est anni hũida
est uerno temꝑe. calida estiuo. sicta antumno. frigida ꝑ hiemẽ. Aledia
autem conu̾sio mensis ꝑ lunam ita fit. ut pͥma sit ebdomas humida.
quia nascens luna humorẽ assolet concitare. Secunda calida adolescẽte
eadem luce de solis aspectu. Tertia sicta quasi plus ab ortu remota. Arͣta
frigida deficiente iam lumĩe. Lercia uero conuersio que est diei scd̃m
ortum & occasum ita disponitur ꝙ huunda sit usq ad primã de qͣtu¬
or partib partem diei. calida usq ad secũdam. sicta usq ad t̾ciam. qrͣ¬
ta iam frigida. Octeanus quoq in incremento suo hunc numerum
tenet. Nam primo uascentis lune die fit copiosior solito. inuitur
paulisper scd̾o. iinorẽq cum uidet tertius ꝙͣ secundus. et ita decrescẽ¬
do ad diem septimũ ꝑuenit. Rursus octauus dies mauet septĩo par.

Expanded text:
da, inde sicca et ad ultimum frigida. Et maxima conuersio, id est anni, humida da, inde sicca et ad ultimum frigida. Et maxima conuersio, id est anni, humida est uerno tempore, calida aestiuo, sicca autumno, frigida per hiemem. Media autem conuersio, mensis per lunam, ita fit ut prima sit hebdomas humida, quia nascens luna humorem adsolet concitare; secunda calida, adolescente in eadem luce de solis aspectu; tertia sicca, quasi plus ab ortu remota; quarta frigida, deficiente iam lumine. Tertia uero conuersio, quae est diei secundum ortum et occasum, ita disponitur quod humida sit usque ad primam de quattuor partibus partem diei, calida usque ad secundam, sicca usque ad tertiam, quarta iam frigida. Oceanus quoque in incremento suo hunc numerum tenet. Nam primo nascentis lunae die fit copiosior solito, minuitur paulisper secundo, minoremque eum uidet tertius quam secundus, et ita decrescendo ad diem septimum peruenit. Rursus octauus dies manet septimo par et
Abbreviated transcription (Latin):
Ac denuo dicotomos. et cum ad nos lumĩs uniu̾si¬
tate priuatur. Amphicirtos est autẽ cum supra diametrũ dicotom
anteqmͣ orbis conclusione cingatur. uel de orbe iam minuens int̾ medi¬
etatem ac plenitudinẽ insuꝑ mediam lumims curuat enimẽtiam.
Sol quoq ip̃e de quo uitam omnia inutuãtur septimo signo uices
suas uariat. Nam a solsticio hiemali ad estiuũ solsticiũ septino ꝑue¬
uit signo. Ac a tropico ueruo usq ad antumualem tropicũ septimi
sigui ꝑ agratione perducitur. Tres quoq conu̾siones lucis aetheree st̃¬
E per hunc numerũ constant. Est autem pͥma maxima. secũda me¬
dia. nũma est tertia. E maxnua est anni secũdum solem. Media mẽ¬
sis secundũ lunaui. Alinnia diei scd̃m ortum & occasũ. Est gͦ una¬
quȩq comi̾sio quadriptita. E ita constat septenus numerus. id est ex
tribus generib conu̾sionũ. et ex quatuor modis quib unaquęq con¬
u̾titur. Ni sunt autẽ quatuor modi. Fit em̃ prima humida. deinde cali¬

Expanded text:
ac denuo διχότομος, et cum ad nos luminis uniuersitate priuatur. Ἀμφίκυρτος est autem cum supra diametrum dichotomi antequam orbis conclusione cingatur uel de orbe iam minuens inter medietatem ac plenitudinem insuper mediam luminis curuat eminentiam. Sol quoque ipse, de quo uitam omnia mutuantur, septimo signo uices suas uariat. Nam a solstitio hiemali ad aestiuum solstitium septimo peruenit signo, et a tropico uerno usque ad auctumnale tropicum septimi signi peragratione perducitur. Tres quoque conuersiones lucis aetheriae per hunc numerum constant. Est autem prima maxima, secunda media, minima est tertia; et maxima est anni secundum solem, media mensis secundum lunam, minima diei secundum ortum et occasum. Est uero unaquaeque conuersio quadripertita, et ita constat septenus numerus, id est ex tribus generibus conuersionum et ex quattuor modis quibus unaquaeque conuertitur. Hi sunt autem quattuor modi: fit enim prima humida, deinde cali
Abbreviated transcription (Latin):
e quibus duo maxime inter se diuersos et cęli uerticib ipĩs ex utraq
parte subnixos orriguisse pruma uides. Ecte testatur finale frigus esse
de celo. Idem quoq de feruore medio tullius dicit. Aledium autẽ illum
et maximũ solis ardore torreri. Cũ ergo mainfeste et rigorem de cęli uer¬
ticibus. et feruorem de sole in terre circulos uenire significauerit. ostẽdit
prius in celo hos eostem cingulos constitisse. Nunc quoniã constitit in
celo et in terra zonas eastem esse uel cingulos. Hec enim unius rei duo
sunt nom̃a. Iam dicendum est quȩ causa in ȩthere hanc diuersitatem
qualitatis esficiat.

Expanded text:
«e quibus duos maxime inter se diuersos et caeli uerticibus ipsis ex utraque «e quibus duos maxime inter se diuersos et caeli uerticibus ipsis ex utraque parte subnixos obriguisse pruina uides». Ecce testatur finale frigus esse de caelo. Idem quoque de feruore medio dicit: «medium autem illum et maximum solis ardore torreri». Cum ergo manifeste et rigorem de caeli uerticibus et feruorem de sole in terrae cingulos uenire signauerit, ostendit prius in caelo hos eosdem cingulos constitisse. Nunc quoniam constitit easdem in caelo et in terra zonas esse uel cingulos - haec enim unius rei duo sunt nomina - iam dicendum est quae causa in aethere hanc diuersitatem qualitatis efficiat.
Abbreviated transcription (Latin):
celo ab.r. usq ad.q. hoc inficit terram ab.r. usq ad .l. Et quod in celo est
a.q usq ad .p. tale facit in t̾ra ab .i. usq ad.in. qualeq est desuꝑ a .p. usq¬
ad .o. tale in terra ab .m. usq ad .n. Et quale illit est ab .o. usq ad .c. tale
hic est ab .n. usq ad.t. Siuit autem in ethere extremitates ambe id est a
d. usq ad .r. et a .c. usq ad .o. eterno rigore densete. Ideo in terram ab .s.
usq ad .r. et a .t. usq ad .n. Rursus in celo a.q. usq ad .p. mimio calore
feruet. Ideo in t̾ra quoq ab .l. usq ad .m. idem feruor est. Item sunt in
celo temperies ab .o. usq ad .p. ẜ a.q. usq in .r. ideo hic quoq sũt tempe¬
ratȩ ab .n. in .m. et ab .l. in .r. Equinoctialis eñĩ circulus qui ab.a. usq
ad.b. ductus est mediam secat pustam. E ip̃m autem scisse ciceronem
ꝙ terrem curuli celestib inficiantur ex uerbis eius ostenditur. Ait enĩ

Expanded text:
caelo ab R usque ad Q, hoc inficit terrae a K usque ad L: et quod in caelo est caelo ab R usque ad Q, hoc inficit terrae a K usque ad L: et quod in caelo est a Q usque in P, tale facit in terra ab L usque ad M; qualeque est desuper a P usqad O, tale in terra ab M usque ad N: et quale illic ab O usque ad C, tale hic est ab N usque ad T. Sunt autem in aethere extremitates ambae, id est a D usque ad R et a C usque ad O, aeterno rigore densetae: ideo in terra idem est ab S usque ad K et a T usque ad N. Rursus in caelo a Q usque ad P nimio calore feruet: ideo in terra quoque ab L usque ad M idem feruor est. Item sunt in caelo temperies, ab O usque ad P, et a Q in R: ideo hic quoque sunt temperatae, ab N in M, et ab L in K. Aequinoctialis enim circulus, qui ab A usque ad B ductus est, mediam secat perustam. Et ipsum autem scisse Ciceronem quod terreni cinguli caelestibus inficiantur, ex uerbis eius ostenditur. Ait enim:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã hic intelligi. sicut in breuissimo speculo cũ facies monstratur ĩ¬
gens tenent in angusto membra uel lineamẽta ordinem. quem sua
in uero digesserat amplitudo. Sed hoc quoq asserendo quod dicitur
minuemꝰ laborem oculis subiciendo picturã. Esto enim spera celi
a .b.c.d. et iutra se claudat speram t̾re. cui asscripta sunt .s.x .t.u.
et ducatur in celi spera cirtulus septentrionalis ab .l. usq in .o. tro¬
picus estiuus a .g. in p. et equinoctialis a b. usq in .a. et tropicus hi¬
emalis ab .ẜ. in .qͥ. et australis ab .e. in.R. Sed et zodiatus ducatur
ab .ẜ. in .p. Rursus in spera terre ducãtur iisdem limites cingulorũ
quos supra descripsimꝰ in .n. in .in. in .l. in. R. his ita depictis sine
difficultate constabit singulas t̾re partes a singulis celi partib suꝑ
susum a .d. usq ad .i. hoc despicit t̾ram ab .s. usq ad .r. E quod est in

Expanded text:
etiam hic intellegi, sicut in breuissimo speculo cum facies monstratur inetiam hic intellegi, sicut in breuissimo speculo cum facies monstratur ingens, tenent in angusto membra uel liniamenta ordinem quem sua in uero digesserat amplitudo. Sed hic quoque adserendi quod dicitur minuemus laborem oculis subiciendo picturam. Esto enim caeli sphaera A B C D, et intra se claudat sphaeram terrae, cui adscripta sunt S X T V; et ducatur in caeli sphaera circulus septentrionalis ab I usque in O, tropicus aestiuus a G in P, et aequinoctialis a B in A, et tropicus hiemalis ab F in Q, et australis ab E in R; sed et zodiacus ducatur ab F in P; rursus, in sphaera terrae, ducantur idem limites cingulorum quos supra descripsimus, in N, in M, in L, in K. His depictis, sine difficultate constabit singulas terrae partes a singulis caeli partibus sususum a D usque ad R, hoc despicit terrae ab S usque ad K: et quod est in
Abbreviated transcription (Latin):
piximꝰ. in plano autem mediũ exprimere nõ possumuis. speralẽ tu¬
morem mutuati sumꝰ altitudinis intellectũ a circulo qui magis ori¬
zon qm meridianꝰ uidetur. Ceterum nolo hoc mente ꝑcipias ita nos
hant protulisse mensurã tanꝙͣ a d. ꝑ.a. usq ad .c. pars terre supior
rior. Hoc quoq tractatu propriũ sortito finem. Nunc illud quod pro¬
bandum promisimꝰ asseramus. Hos cingulos et beue maronem celo
et bene terre assignasse ciceronem. et utrũq non discrepantia sed cõso¬
na eademq dixisse. Natura em̃ cȩli hauc in diu̾sis partibus terre
temperiem. nimetatẽq distinxit. et qualitas uel frigoris uel caloris
que culibet etheris parti simul inhesit eandem inficit partem t̾re
quam inspicit ambiendo. E quia has diuersitates que certis fimbus
terminãtur cingulos in celo uocauerũt necesse est totidem ciugulos

Expanded text:
pinximus, in plano autem medium exprimere non possumus sphaeralem tupinximus, in plano autem medium exprimere non possumus sphaeralem tumorem, mutuati sumus latitudinis intellectum a circulo qui magis horizon quam meridianus uidetur. Ceterum uolo hoc mente percipias ita nos hanc protulisse mensuram tamquam a D per A usque ad C pars terrae superior rior. Hoc quoque tractatu proprium sortito finem, nunc illud quod probandum promisimus adseramus: hos cingulos et bene Maronem caelo et bene terrae adsignasse Ciceronem, et utrumque non discrepantia, sed consona eadem dixisse. Natura enim caeli hanc in diuersis terrae partibus temperiem nimietatemque distinxit, et qualitas uel frigoris uel caloris, quae cuilibet aetheris parti semel inhaesit, eadem inficit partem terrae quam despicit ambiendo. Et quia has diuersitates, quae certis finibus terminantur, cingulos in caelo uocauerunt, necesse est totidem cingulos
Abbreviated transcription (Latin):
incipiens a medio ꝑuste habet sexagesimas quindecim et stadiorũ
iilia sexagnita et tria. Huiꝰ quarte partis mensura relata ad alias¬
partes constabit totius ambitus plena dimensio. Ab a. igitur usq
ad .n. quod est medietas ꝑuste habet sexagesinas quatuor. quȩ fa¬
cuint stadioꝵ milia sexdecim cum octingentoꝵ adiectione. Ergo
om̃s perusta sexagesimarũ octo est. et tenet stadiorũ inilia trigĩ¬
ta tria. et sexcenta insuꝑ. Latitudo autem ciuguli nr̃i qui tẽperatus
cuiꝰ mensuram eudenter expressimꝰ alterius quarte partis magnitu¬
diuem ab. a. usq ad . d. pari dimensionũ distinctione cognosces. Cũ ergo
qnͣtum teneat spere superficies quȩ ad nos est in oni sua medietate
cognoueris. de mensura quoq inferioris medietatis id est a .d. ꝑ .l. usq
ad .c. smiliter instrueris. Modo autem quia orbem terre in plano

Expanded text:
incipiens a medio perustae, habet sexagesimas quindecim et stadiorum incipiens a medio perustae, habet sexagesimas quindecim et stadiorum milia sexaginta et tria. Huius quartae partis mensura relata, constabit totius ambitus plena dimensio. Ab A igitur usque ad N, quod est medietas perustae, habet sexagesimas quattuor, quae faciunt stadiorum milia sedecim cum octingentorum adiectione. Ergo omnis perusta sexagesimarum octo est, et tenet stadiorum milia triginta tria et sescenta insuper. Latitudo autem cinguli nostri qui temperatus cuius mensuram euidenter expressimus, alterius quartae partis magnitudinem, ab A usque ad D, pari dimensionum distinctione cognosces. Cum ergo quantum teneat sphaerae superficies quae ad nos est in omni sua medietate cognoueris, de mensura quoque inferioris medietatis, id est a D per B usque ad C, similiter instrueris. Modo enim quia orbem terrae in plano
Abbreviated transcription (Latin):
nobis stare dixerit inferiorem zone nr̃e partem tenentes. obliquos u̾o̾
eos qui australis cinguli deuexa sortiti sũt. Suꝑest ut de spaciis ipĩꝰ
terrȩ quanta habitatione cesserint. quanta sint inculta referamus.
id est quȩ sit singuloꝵ dimensio cinguloꝵ. quod ut facile dmoscas
redeundũ tibi est ad orbis terre descriptionẽ quam paulo aute sub¬
iecimus. ut ꝑ asscriptarũ lrãrum notas ratio dimensionũ lucidius
explicetur. Omĩs terre orbis id est cirtulus qui unuisum ambitũ
claudit. cui asscripta sunt. a .b.c.d. ab his qui eum rõne dimensi
sunt in .lx. diuisus est partes. Habet autem motus ip̃e ambitus sta¬
diis quaternis milib ducentis. et sine dubio medietas eius quȩ est
a d. ꝑ orientem id est ꝑ a. usq .c. habet triginta sexagesimas. et sta¬
diorum milia centũ . xxui. Quarta u̾o̾ pars quȩ est ab a. usq ad .c.

Expanded text:
nobis stare dixerit inferiorem zonae nostrae partem tenentes, obliquos uero nobis stare dixerit inferiorem zonae nostrae partem tenentes, obliquos uero eos qui australis cinguli deuexa sortiti sunt. Superest ut de terrae ipsius spatiis, quanta habitationi cesserint, quanta sint inculta referamus, id est quae sit singulorum dimensio cingulorum. Quod ut facile dinoscas, redeundum tibi est ad orbis terrae descriptionem quam paulo ante subiecimus, ut per adscriptarum litterarum notas ratio dimensionum lucidius explicetur. Omnis terrae orbis, id est circulus qui uniuersum ambitum claudit, cui adscripta sunt A B C D, ab his qui eum ratione dimensi sunt in sexaginta diuisus est partes. Habet autem totus ipse ambitus stadiis quaternis milibus ducenis. Et sine dubio medietas eius, quae est a D per orientem, id est per A usque ad C, habet triginta sexagesimas et stadiorum milia centum uiginti sex. Quarta uero pars, quae est ab A usque ad C,
Abbreviated transcription (Latin):
lida separãtur. Rursus illos ab antr suis id est ꝑ nostri cinguli
inferiora uiuẽtib interiectio ardẽtis sequestrat. E illi a nobis septem¬
trionalis extremitatis rigore remouẽtur. Et quia non est uua om̃iũ
affinis contuatio. sed interiecte sunt solitudines et calore uel frigore
nuituũ uegantib cõmeatum. hac t̾re partes quȩ a quatuor hominũ
generib incolũtur. maculas habitationũ uocant. Quemadmodũ au¬
tem ceteri omnes uestigia sua figere ad nr̃a credantur. ip̃e distiuxit.
et australes quidem aꝑte pronũciauit aduersos nobis stare. dicendo qͦ¬
rum australis ille in quo qui isistunt aduersa nobis urgent uestigia.
E ideo aduersi nobis sunt. quia in parte spere quę contra nos ẽẽ morã¬
tur. Restat inquirere quos transuersos. et quos obliquos nobis stare
memorauerit. Sed nec de ip̃is potest esse dubitatio. quin transu̾sos

Expanded text:
lida separantur; rursus illos ab antoecis suis, id est per nostri cinguli lida separantur; rursus illos ab antoecis suis, id est per nostri cinguli inferiora uiuentibus, interiectio ardentis sequestrat, et illi a nobis septentrionalis extremitatis rigore remouentur. Et quia non est una omnium adfinis continuatio, sed interiectae sunt solitudines ex calore uel frigore mutuum negantibus commeatum, has terrae partes quae a quattuor hominum generibus incoluntur 'maculas habitationum' uocauit. Quemadmodum autem ceteri omnes uestigia sua figere ad nostra credantur, ipse distinxit, et australes quidem aperte pronuntiauit aduersos stare nobis, dicendo «quorum australis ille, in quo qui insistunt aduersa uobis urguent uestigia»: et ideo aduersi nobis sunt quia in parte sphaerae quae contra nos est morantur. Restat inquirere quos transuersos et quos obliquos nobis stare memorauit, sed nec de ipsis potest esse dubitatio quin transuersos
Abbreviated transcription (Latin):
interrupti nullã meandi ad se habeant facultatẽ. et uerba ip̃a decla¬
rant non eũ de uno genere hominũ loqui in hac suꝑficie a nobis so¬
lius torride int̾iectione diuiso. Sic em̃ magis diceret ita interiectoe
ut uel ab illis nos meare possit. Sed dicendo ita int̾ruptos ut inhil
inter ipõs ab aliis ad alios manare possit. qualiter inter se illa ho¬
minũ genera sint diuisa significat. Q autem ad nr̃ãm par¬
tem referretur adiecit. dicendo de illis qui et a nobis et a se ĩuicem
diuisi sunt partim obliquos. partim tiansuersos. partim eciã ad¬
uersos stare nobis. Int̾ruptio eigo non unius geueris a nobis sed om̃i¬
ui generum a se diu̾sorum refertur. Que ita distinguenda est. hi
quos seꝑat a nobis pusta. quos greci uocant. Si milit
ab illis qui inferiorem zonȩ suę incolunt partẽ interiecta australi ge¬

Expanded text:
interrupti nullam meandi ad se habeant facultatem, et uerba ipsa declainterrupti nullam meandi ad se habeant facultatem, et uerba ipsa declarant non eum de uno hominum genere loqui in hac superficie a nobis solius torridae interiectione diuiso. Sic enim magis diceret: «ita interruptos ut nihil ab illis ad uos manare possit»; sed dicendo: ita «interruptos ... ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit»>, qualiter inter se illa hominum genera sint diuisa significat. Quod autem uere ad nostram partem referretur, adiecit, dicendo de illis qui et a nobis et a se in uicem diuisi sunt: «partim obliquos, partim transuersos, partim etiam aduersos stare» nobis. Interruptio ergo non unius generis a nobis, sed omnium generum a se diuisorum refertur, quae ita distinguenda est. Hi quos separat a nobis perusta, quos Graeci ἀντοίκους uocant, similiter ab illis qui inferiorem zonae suae incolunt partem, interiecta australi ge
Abbreviated transcription (Latin):
dem temꝑatorũ cingulorũ continuatã esse temperiem. E cum ait
in terra maculas habitationũ uideri. non eas dicit quȩ in parte nr̃e
habitationis non nullis desertis interpositis incolũtur. Non em̃ adi¬
ceret in ip̃is maculis uastas solitudines int̾iectas. si ipãs solitudiues
diceret inter quas certe partes macularũ instar haberentur. S quia
maculas dicit has quatuor quas in duob terre hemisperiis binas
esse ratio monstrauit. bene adiecit interiectas solitudines. Nam
sicut pars quȩ habitatur a uobis multa solitudinũ interiectiõẽ di¬
stinguitur credendũ est in illis quoq tribus aliis habitationib. simi¬
les esse iuter deserta et culta distinctiones. Sed et quatuor habitatio¬
num incolas et relatione generis situs et ip̃a quoq standi qualitate
depiuxit. Frimũ emm ait alios preter nos ita incolere t̾ram ut a se

Expanded text:
dem temperatorum cingulorum continuatam esse temperiem; et cum ait dem temperatorum cingulorum continuatam esse temperiem; et cum ait in terra maculas habitationum uideri, non eas dicit quae in parte nostrae habitationis non nullis desertis locis interpositis incoluntur. Non enim adiceret «in ipsis ... maculis ... uastas solitudines interiectas», si ipsas solitudines diceret, inter quas certae partes macularum instar haberentur, sed quia maculas dicit has quattuor quas in duobus terrae hemisphaeriis binas esse ratio monstrauit, bene adiecit «interiectas solitudines». Nam sicut pars quae habitatur a nobis multa solitudinum interiectione distinguitur, credendum est in illis quoque tribus aliis habitationibus similes esse inter deserta et culta distinctiones. Sed et quattuor habitationum incolas et relatione situs et ipsa quoque standi qualitate depinxit. Primum enim ait alios praeter nos ita incolere terram ut a se
Abbreviated transcription (Latin):
firinariq quoq et apud illos minus rerũ peritos hoc extimare de
nobis. nec credere posse nos in quo sumꝰ loco degere. sed opinari si qͥs
sub pedibus eoꝵ tẽptaret stare casurum. nũꝙͣ tamen apud nos quis¬
qͣm timuit ne caderet in cęlũ. Ergo nec apud illos quisqmͣ in suꝑi¬
ora casurus est. sicut omĩa uutu suo pondera in t̾ram ferri suꝑius
relata docuerunt. Postremo quis ambigat in spera t̾re ita ea que in¬
feriora dicuntur suis suꝑiorib esse contraria. ut est oriens occidenti
Nam in utraq parte par diametros habetur. Cum ergo orientẽ et
occidentem similiter constet habitari. quid est qd̃ fidem huius quoq
diuerse sibi habitationis excludat: Nec omĩa non ociosos lector in
tam. paucis uerbis ciceronis inueniet. Nam cum dicit t̾ram cingu¬
lis suis rediuntam atq cutũdatam. ostendit ꝑ om̃e t̾re corpus ean¬

Expanded text:
firmauerim quoque et apud illos minus rerum peritos hoc aestimare de firmauerim quoque et apud illos minus rerum peritos hoc aestimare de nobis, nec credere posse nos in quo sumus loco degere, sed opinari, si quis sub pedibus eorum temptaret stare, casurum. Numquam tamen apud nos quisquam timuit ne caderet in caelum, ergo nec apud illos quisquam in superiora casurus est, sicut «omnia nutu suo pondera» in terram ferri superius relata docuerunt. Postremo quis ambigat in sphaera terrae ea quae inferiora dicuntur superioribus suis esse contraria, ut est oriens occidenti? Nam in utraque parte par diametros habetur. Cum ergo et orientem et occidentem similiter constet habitari, quid est quod fidem huius quoque diuersae sibi habitationis excludat? Haec omnia non otiosus lector in tam paucis uerbis Ciceronis inueniet. Nam cum dicit terram cingulis suis «redimitam atque circumdatam», ostendit per omne terrae corpus ean
Abbreviated transcription (Latin):
eum diffintione deterreat. Nam si nobis iuuendi facultas est in hac
tertarũ parte quã colimꝰ. quia calcantes humũ cęlum susꝑiciniꝰ suꝑ
uerticem. quia sol nobis et oritur et occidit. quia cirtũfuso fruamur ae¬
re. cuiꝰ spiramus haustu. cur non et illic aliquos uiuere credamꝰ. ubi
eadeni semꝑ in promptu sunt. Nami qui ibi dicuntur morari. eandem
credendi sunt spirare auram. quia eadem est in eiuisdẽ zoualis ambitꝰ
continuatiõe temperies. idẽ sol illis et obire dicetur nrõ ortu. et orietur
cum nobis octidet. Calcabũt eque ut nos huinũ. et suꝑ uerticẽ celum
iudebunt. nec motus erit. ne de t̾ra in cęlum decidant. cum uel unꝙͣ pos¬
sit ruere sursum. Si enim nobis quod asserere genus ioci est uisum ha¬
betur ubi est terra. et sursum ubi est cęlum illis quoq susum erit.
quod de inferiore suscipiciẽt. nec aliquo modo in suꝑua casuri sũt. Af¬

Expanded text:
eum definitione deterreat. Nam si nobis uiuendi facultas est in hac eum definitione deterreat. Nam si nobis uiuendi facultas est in hac terrarum parte quam colimus quia, calcantes humum, caelum suspicimus super uerticem, quia sol nobis et oritur et occidit, quia circumfuso fruimur aere cuius spiramus haustu, cur non et illic aliquos uiuere credamus ubi eadem semper in promptu sunt? Nam qui ibi dicuntur morari eandem credendi sunt spirare auram, quia eadem est in eiusdem zonalis ambitus continuatione temperies; idem sol illis et obire dicetur nostro ortu et orietur cum nobis occidet; calcabunt aeque ut nos humum, et super uerticem semper uidebunt; nec metus erit ne de terra in caelum decidant, cum nihil umquam possit ruere sursum. Si enim nobis, quod adserere genus ioci est, iusum habetur ubi est terra et susum ubi caelum, illis quoque susum erit quod de inferiore suspicient, nec aliquando in superna casuri sunt. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
ad nos cardinem ꝑuenit id est auster ita in origine sua gelidus est ut
apud nos cõmendabilis est blando rigore septemtrio. Sed quia per flam¬
mam torride zone ad noc comimneat adimxtus igni calescit. & qui inci¬
pit frigidiis. calidus ꝑuenit. Neq enim uel ratio uel natura patẽtur
ut ex duob equo pressis ngore cardinb dissimili tractu flatus emittẽ¬
tur. Nec dubium est nr̃m quoq septemtrionẽ ad illos qui in australi
adiacent ꝓpter candem rõnem calidum ꝑuenire. et austrũ corꝑib eorũ
gemino aure sue rigore blandiri. Eadem rõ non permittit nos ambige̾
quin ꝑ illam quoq suꝑficiem t̾re quȩ ad nos haletur inferior. integer
zonarum ambitꝰ quȩ hic temperate sunt codem ductu temꝑatus habea¬
tur. atq ideo illic quoq hȩ eȩdem duȩ zonȩ a se distantes similit̾ incolã¬
tur. Aut dicat quisquis huic fidei obiuare mauult quid sit quod ab hac

Expanded text:
ad nos cardinem peruenit, id est auster, ita in origine sua gelidus est ut ad nos cardinem peruenit, id est auster, ita in origine sua gelidus est ut apud nos commendabilis est blando rigore septentrio; sed quia per flammam torridae zonae ad nos commeat, admixtus igni calescit et qui incipit frigidus, calens peruenit. Neque enim uel ratio uel natura pateretur ut ex duobus aequo pressis rigore cardinibus dissimili tactu flatus emitterentur. Nec dubium est nostrum quoque septentrionem ad illos qui australi adiacent propter eandem rationem calidum peruenire, et austrum corporibus eorum genuino aurae suae rigore blandiri. Eadem ratio nos non permittit ambigere quin per illam quoque superficiem terrae, quae ad nos habetur inferior, integer zonarum ambitus quae hic temperatae sunt eodem ductu temperatus habeatur, atque ideo illic quoque eaedem duae zonae a se distantes similiter incolantur. Aut dicat quisquis huic fidei obuiare mauult quid sit quod ab hac
Abbreviated transcription (Latin):
similem temperiem similiter incolatur. Sed a quibus neq licuit unꝙͣ
nobis. nec licebit agnoscere. Interiecta enm torrida utriq hominũ gene¬
ri cõmertium ad se denegat commneãdi. Demq de quatuor habitationis
nr̃e cardimbus. oriens. octidens. et septemtrio suis uocabulis nuntupan¬
tur. quia ab ip̃is exordiis sus sciuntur a nobis. Nam et si septeitriona¬
lis extrenutas inhabitabilie est non multo tamen a uobis remota est.
Quarto uo̾ nr̃e habitationis cardim. causa hec alterũ nomen dedit ut me¬
nidies non australis uocaretur. quia et ille proprie est australis qui de al¬
tera extremitate procedens aduersus septẽtrionalem. et huric meridiem
uire uocitari facit locus. de quo incipit nobis. Nam quia sentiri ancipit
a medio terix in qua est usus diei. ideo tanꝙͣ medidies una mutapa lrã
meridies nũcupatue est. Sciendum est autem ꝙ uentus qui per hũnc

Expanded text:
similem temperiem similiter incolatur; sed a quibus, neque licuit umquam similem temperiem similiter incolatur; sed a quibus, neque licuit umquam nobis nec licebit agnoscere: interiecta enim torrida utrique hominum generi commercium ad se denegat commeandi. Denique de quattuor habitationis nostrae cardinibus oriens, occidens et septentrio suis uocabulis nuncupantur, quia ab ipsis exordiis suis sciuntur a nobis nam etsi septentrionalis extremitas inhabitabilis est, non multo tamen est a nobis remota. Quarto uero nostrae habitationis cardini causa haec alterum nomen dedit, ut meridies, non australis uocaretur, quia et ille est proprie australis qui de altera extremitate procedens aduersus septentrionali est, et hunc meridiem iure uocitari facit locus de quo incipit nobis: nam quia sentiri incipit a medio terrae in qua est usus diei, ideo tamquam quidam medidies, una mutata littera meridies nuncupatus est. Sciendum est autem quod uentus qui per hunc
Abbreviated transcription (Latin):
sit torrida. Restat ut cingulus ab .i. usq ad .n. de subiecto calore et supio¬
re frigore temperetur. Rursus ut zona quȩ est inter .l. et f. accipiat de
suꝑiecto calore et subdito rigore temperiem. Nec excogitatas a nobis
lineas quas duximus extimetur. Circi sunt enim de quib superius retu¬
linuis. septemtrionalis et austialis. et tropici duo. Nam equinoctialem
hoc loco quo de t̾ra loquimur non oportet asscribi qui oportumore loco aur¬
sus addetur. Lacet igitur sint hȩ duȩ mortalibus egͥris munere concesse¬
duũ quas dixinus temperatas. nõ tamen ambȩ zons hominb nr̃i gene¬
ris nidulte sunt. sed sola suꝑior quę est ab .i. usq adAinmũtolitur ab oĩ
quale scire possumꝰ hominũ genere. romani greciue sint. uel barbarice
cuiuscũq natiomis. Illa uo̾ ab .l. usq ad.f. sola rõne intelligitur ꝙ ꝓpter

Expanded text:
sit torrida. Restat ut cingulus ab I usque ad N de subiecto calore et superiosit torrida. Restat ut cingulus ab I usque ad N de subiecto calore et superiore frigore temperetur, rursus ut zona quae est inter L et F accipiat de superiecto calore et subdito rigore temperiem. Nec excogitatas a nobis lineas quas duximus aestimetur: circi sunt enim de quibus supra rettulimus, septentrionalis et australis et tropici duo. Nam aequinoctialem hoc loco quo de terra loquimur non oportet adscribi, qui opportuniore loco rursus addetur. Licet igitur sint hae ...duae mortalibus aegris munere concessdiuum quas diximus temperatas, non tamen ambae zonae hominibus nostri generis indultae sunt, sed sola superior, quae est ab I usque ad N, incolitur ab omni quale scire possumus hominum genere, Romani Graeciue sint uel barbari cuiusque nationis. Illa uero ab L usque ad F sola ratione intellegitur quod propter
Abbreviated transcription (Latin):
no afflatu continu caloris ustus. spaciũ quod et lato et ambitu prolixiꝰ
occupauit. minietate feruoris facit inhabitabile uicturis. Iuter extremos
uero et medium duo maiores ultumis. medio minores. ex utriusq uici¬
nitatis intemperie tẽperantur. In hisq tantũ uitales auitis natura dedit
ncolis carpere. Et quia animo
facilius illabitur cõcepta racio
descriptione ꝙͣ sermone. esto orbis
terre cui asscripta sũt . a .b.c.d.
et cuta a. asscribantur .n. et .l. c̾ca
.i. et cuta .d. e. et .f. et ducantur
recte linee a signis ad signa que
dicimus id est a g. in .i. ab .m. in
.nI.a .k. i .l. ab.e. in.F. Spacia gͥ
duo diuersa sibi. id est unũ a c us¬
q ad lineam quȩ in .i. ducta est.
alterum a .d. usq ad lineam quȩ ĩ
.f. ducta est intelligatur prima orriguisse ppetua. est enim suꝑior septẽ¬
trionalis. inferior australis extremitas. Aledium uo̾ ab .n. usq ad .l. zona

Expanded text:
rno adflatu continui caloris ustus, spatium quod et lato et ambitu prolixius rno adflatu continui caloris ustus, spatium quod et lato et ambitu prolixius occupauit nimietate feruoris facit inhabitabile uicturis. Inter extremos uero et medium, duo maiores ultimis, medio minores, ex utriusque uicinitatis intemperie temperantur, in hisque tantum uitales auras natura dedit incolis carpere. Et quia animo facilius inlabitur concepta ratio descriptione quam sermone, esto orbis terrae cui adscripta sunt A B C D; et circa A, adscribantur N et L; circa I; et circa D, E et F; et ducantur rectae lineae a signis ad signa quae dicimus, id est a G in I, ab M in N, a K in L, ab E in F. Spatia igitur duo aduersa sibi, id est unum a C usque ad lineam quae in I ducta est, alterum a D usque ad lineam quae in F ducta est, intellegantur pruina obriguisse perpetua: est enim superior septentrionalis, inferior australis extremitas. Medium uero, ab N usque in L, zona
Abbreviated transcription (Latin):
orizon id est finalis cutulus de quo ante retulimus. Ergo medietas t̾rȩ¬
cuuis partem nos incolunus sub eo celo est quod fuerit super terram. E¬
reliqua medietas sub illo quod dum uoluitur ad ea loca quȩ ad nos iudẽtur
inferiora descendit. In medio enim locata ex omĩ sui parte cȩlum suspicit.
Huius igitur ad celum breuitas cui punctũ est. ad nos uero inniẽsa glo¬
bositas distinguitur locis inter se uicissim pressis minietate uel frigoris
uel caloris geminam nacta int̾ diuersa temperiem. Nam et septemtri¬
onalis et australis extremitas ppetua orriguerunt pruna. Chi uelut
duo sunt cinguli. quibus terra redimitur. Sed ambitu breues quasi ex¬
treina cingentes. Horum uterq habitationis impacieus est. quia torpor
ille glacialis nec animali. nec frugi uitam mistrat. Illo enim aere
corpus alitur. quo herba nutritur. Medius cingulus. et ideo maxinuis et̾¬

Expanded text:
horizon, id est finalis circulus de quo ante rettulimus. Ergo medietas horizon, id est finalis circulus de quo ante rettulimus. Ergo medietas cuius partem nos incolimus sub eo caelo est quod surgit super terram, ereliqua medietas sub illo quod, dum uoluitur, ad ea loca quae ad nos uidentur inferiora descendit: in medio enim locata ex omni sui parte caelum suspicit. Huius igitur ad caelum breuitas, cui punctum est, ad nos uero immensa globositas, distinguitur locis inter se uicissim pressis nimietate uel frigoris uel caloris, geminam nacta inter diuersa temperiem. Nam et septentrionalis et australis extremitas perpetua obriguerunt pruina, et hi uelut duo sunt cinguli quibus terra redimitur, sed ambitu breues quasi extrema cingentes. Horum uterque habitationis impatiens est, quia torpor ille glacialis nec animali nec frugi uitam ministrat: illo enim aere corpus alitur quo herba nutritur. Medius cingulus, et ideo maximus, aete
Abbreviated transcription (Latin):
occeam ambitum dedisset intelligi. sed adiciendo quȩ colitur a nobis. uerã
eius diuisionem de qua paulo post disseremus uosse cupientib intelligen¬
dam relinquit. De quinq autem cingulis ne quȩso extimes duoꝵ roma¬
nȩ facundiȩ parentũ maronis et tullii dissentire doctrinam. cum hic ipĩs
cingulis t̾ram redimitam dicat. ille hisdem quas greto nomine zonas uo¬
cat. asserat celum teneri. Ytrũq enim incorruptam uerãq. nec alteri
contrariã retulisse rõnem procedente disputatione cõstabit. Sed ut oĩa
quȩ hoc loco expiananda recepimus liquere possint. habendus est pͥmũ
sermo de cingulis.quia situ eoꝵ ante oculos locato. cętera erunt intellectui
promora. prius autem qualit̾ terrã coronent. deinde quẽ adinodũ cęlum
tencaut explicandũ est. Terra nona et ultima spera est. hanc diuidit

Expanded text:
Oceani ambitum dedisset intellegi; sed adiciendo «quae colitur a uobis...», ueram Oceani ambitum dedisset intellegi; sed adiciendo «quae colitur a uobis...», ueram eius diuisionem, de qua paulo post disseremus, nosse cupientibus intellegendam reliquit. De quinque autem cingulis ne quaeso aestimes duorum Romanae facundiae parentum, Maronis et Tullii, dissentire doctrinam, cum hic ipsis cingulis terram redimitam dicat, ille isdem quas Graeco nomine zonas uocat adserat caelum teneri. Vtrumque enim incorruptam ueramque nec alteri contrariam rettulisse rationem procedente disputatione constabit. Sed ut omnia quae hoc loco explananda recepimus liquere possint, habendus est primum sermo de cingulis, quia, situ eorum ante oculos locato, cetera erunt intellectui proniora. Prius autem qualiter terram coronent, deinde quemadmodum caelum teneant explicandum est. Terra nona et ultima sphaera est. Hanc diuidit
Abbreviated transcription (Latin):
cior. parua quędam est insula cutũfusa illo mari. quod athlanticũ. qd
magnum. quod occeauũ appellatis i terris. qui tm̃ tanto nonũe qmͣ
fit paruus uides. Postqͣm celum quo omña continentur. et subiectarum
sperarũ ordinem. motũq. ac de motu sonum celestis musicȩ modos et iu¬
meros explicantem. et aerem subditũ lunę tullianus sermo ꝑ necessaria
et presenti operi apta ductus ad t̾ram usq descripsit. ip̃ius iam terre
descriptionem. uerborũ partus. rerum feciuidus absoluit. Etem̃ maculas
habitationũ. ac de ipis habitatoribus alios interruptos. aduersosq obliqͦs
eciam. et transuersos alios nominãdo terrene spere globositatem tantũ nõ
coloribus piuxit. Illud quoq non sine ꝑfectione doctrine est. quod cũ aliis
nos non patitur errare. qui t̾ram semel cingi occeano crediderunt. Nam si
dixisset omis terra parua quędam est insula circũfusa illo mari. unum

Expanded text:
tior, parua quaedam est insula, circumfusa illo mari quod Atlanticum , quod tior, parua quaedam est insula, circumfusa illo mari quod Atlanticum , quod Magnum, quem Oceanum appellatis in terris; qui tamen tanto nomine quam sit paruus uides.» Postquam caelum quo omnia continentur, et subiectarum sphaerarum ordinem motumque, ac de motu sonum caelestis musicae modos et numeros explicantem et aerem subditum lunae, Tullianus sermo, per necessaria et praesenti operi apta ductus, ad terram usque descripsit, ipsius iam terrae descriptionem uerborum parcus, rerum fecundus absoluit. Et enim maculas habitationum ac de ipsis habitatoribus alios interruptos aduersosque, obliquos etiam et transuersos alios nominando, terrenae sphaerae globositatem tantum non coloribus pinxit. Illud quoque non sine perfectione doctrinae est, quod cum aliis nos non patitur errare qui terram semel cingi Oceano crediderunt. Nam si dixisset «omnis terra... parua quaedam est insula circumfusa illo mari...», unum
Abbreviated transcription (Latin):
habitari in terra rarie et angustis locis. et in ip̃is quasi maculis ubi ha¬
bitatur uastas solitudines iteriectas. eosq qui incolunt t̾ram non modo
int̾ruptos ita esse ut inhil inter ip̃os ab aliis ad alios manare possit. sed
partim obliquos. partim transuersos. partim eciam adu̾sos stare uobis. a
quibus expectare gloriam certe nullam potestis. Cerms autem eandẽ ter
rani quasi quibusdam redimitam. et cirtũdatam cingulis. e quib duos
maxime inter se diuersos. et cęli uerticib ipis ex utraq parte submxos
orriguisse pruina uides. Medium autem illum et maximũ solis ardore
torreri. Duo sunt habitabiles. quoꝵ australis ille. in quo qui insistunt
aduersa nobis urgent uestigia. nihil ad nr̃m genus. Hic autem alter.
subiectus aquilom quem incolitis. cerne ꝙͣ tenui uoc parte contingat.
Om̃is eium t̾ra quę colitur a uobis angusta uerticibus. lateribus la¬

Expanded text:
habitari in terra raris et angustis locis, et in ipsis quasi maculis ubi hahabitari in terra raris et angustis locis, et in ipsis quasi maculis ubi habitatur uastas solitudines interiectas, eosque qui incolant terram non modo interruptos ita esse ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit, sed partim obliquos, partim transuersos, partim etiam aduersos stare uobis, a quibus expectare gloriam certe nullam pndem quasi quibusdam redimiram et circumdatam cingulis: e quibus duos maxime inter se diversos, et caeli verticibus ipsis, ex utiaque parte submxos, obriguisse pruina uides, medium autem illum et maximum solis ardore torreri. Duo sunt habitabiles, quorum australis ille, in quo qui insistunt aduersa uobis urguent uestigia, nihil ad uestrum genus; hic autem alter subiectus aquiloni quem incolitis cerne quam tenui uos parte contingat. Omnis enim terra quae colitur a uobis, angusta uerticibus, lateribus la
Abbreviated transcription (Latin):
maticum: primũ quidem propt̾ nuiniam sui difficultatẽ ab usu reces¬
sit. Tercium uo̾ est in fame mollicia. Unde mediũ id est diatonũ mun¬
dane musice doctrina platonis asscribitur. Nec hec inter pret̾eunda pone¬
mus ꝙ musicam ꝑpetua celi uolubilitate nascentem ideo claro non senti¬
mus auditu. quia maior sonus est ꝙͣ ut humanarũ auriũ recipiatur an¬
gustiis. Nlam sicut inli cata dupla ab aurib incolarum amplitudinẽ
fragoris excludunt. quid mirum si nr̃m sonus excedit auditũ quem
niũdane molis impulsus emittit: Nec enim de mhilo est quod ait. qui
complet aures meas tantus et tam dulcis somis. Sed uoluit intelligi ꝙ
si eius qui celestibus meruit interesse secretis complete aures sunt som
magnitudine. suꝑest ut cȩteroꝵ homuiũ sensus mundane concinencie
non capiat auditum. Sed iam tractatũ ad sequentia transferamꝰ. Uides

Expanded text:
maticum, primum quidem propter nimiam sui difficultatem ab usu recesmaticum, primum quidem propter nimiam sui difficultatem ab usu recessit, tertium uero est infame mollitie, unde medium, id est diatonum, mundanae musicae doctrina Platonis adscribitur. Nec hoc inter praetereunda ponemus, quod musicam perpetua caeli uolubilitate nascentem ideo claro non sentimus auditu, quia maior sonus est quam ut humanarum aurium recipiatur angustiis. Nam si Nili Catadupa ab auribus incolarum amplitudinem fragoris excludunt, quid mirum si nostrum sonus excedit auditum, quem mundanae molis impulsus emittit? Nec enim de nihilo est quod ait «qui complet aures meas tantus et tam dulcis sonus», sed uoluit intellegi quod, si eius qui caelestibus meruit interesse secretis completae aures sunt soni magnitudine, superest ut ceterorum hominum sensus mundanae concinentiae non capiat auditum. Sed iam tractatum ad sequentia conferamus. «Vides
Abbreviated transcription (Latin):
borum ciceronis de musica tractatus succnctus a nobis qua licuit bre¬
uitate sufficiet. Nam netas et ipatas aliarũq fidium uocabula pcur¬
rere. et tonorum. uel limatũ minuta subtilia. et quid in some pro lit¬
tera. quid pro sillaba. quid pro integro nomĩe accipiatur asserere osten¬
tantis est non docentis. Nec enun quia fecit in hoc loco cicero musice mẽ¬
tionem occasione hac est eundum ꝑ singulos tractatus. qui possint ẽẽ
de musica. quos quãtum mea fert opinio terminũ habere non extimo
Sed illa sinit ꝑquirenda quib uerba quę explananda receperis possĩt
liquere. Quia in re naturalit̾ obscura qui exponendo plura ꝙͣ necesse
est superfundit. addit tenebras. non adiunt densitatem. unde fiuem de
hac tractatus parte faciemꝰ. adiecto uno quod scitu dignum putamꝰ.
quia cum sit melodiȩ musice tria genera enarmoniũ. diatonũ. et cro¬

Expanded text:
borum Ciceronis de musica, tractatus succinctus a nobis qua licuit breborum Ciceronis de musica, tractatus succinctus a nobis qua licuit breuitate sufficiet. Nam netas et hypatas aliarumque fidium uocabula percurrere, et tonorum uel limmatum minuta subtilia, et quid in sonis pro littera, quid pro syllaba, quid pro integro nomine accipiatur adserere ostentantis est, non docentis. Nec enim quia fecit in hoc loco Cicero musicae mentionem, occasione hac eundum est per uniuersos tractatus qui possunt esse de musica, quos, quantum mea fert opinio, terminum habere non aestimo, sed illa sunt persequenda quibus uerba, quae explananda receperis, possint liquere, quia, in re naturaliter obscura, qui in exponendo plura quam necesse est superfundit addit tenebris, non adimit densitatem. Vnde finem de hac tractatus parte faciemus, adiecto uno quod scitu dignum putamus, quia, cum sint melodiae musicae tria genera, enarmonium, diatonum et chro
Abbreviated transcription (Latin):
antecedentib iam probatũ est. Ergo uniu̾si mundam corꝑis spere nouẽ
sunt. prima illa stellifera. quȩ proprio nonñe celum dicitur. et aplanes¬
apud gretos uocatur. aixens et continens ceteras. Hec ab oriente semꝑ uol¬
uitur in occasum. Subiectę .uii. quas uagas dicimus ab occidente in ori¬
entem feruntur. Nam t̾ra sine motu est. Octo sunt igitur quȩ mouẽ
terea quia mercurialis & uenerius orbis pari ambitu comitati solem
uiȩ eius tanqm satellites obsequũtur. et ideo a non nullis astrononne
studentib eandem uim cũ sole sortiti extimantur. Unde ait illi octo cur¬
sus in quibus eadem iuis est duorum . un. efficiunt distinctos int̾uallis
sonos. qui numerus rerũ omĩum fere nodus est. Septenariũ autem
numerũ rerum omĩum nodum ẽẽ plene cum de nuimeris superius lo¬
quereniur expressimꝰ. Ad illuminãdam ut extimo obscuritatẽ uer¬

Expanded text:
antecedentibus iam probatum est. Ergo mundani corporis sphaerae nouem antecedentibus iam probatum est. Ergo mundani corporis sphaerae nouem sunt. Prima, illa stellifera, quae proprio nomine caelum dicitur et apud Graecos uocatur, «arcens et continens ceteras». Haec ab oriente semper uoluitur in occasum; subiectae septem, quas uagas dicimus, ab occidente in orientem feruntur; nona, terra, sine motu. Octo sunt igitur quae mouentterea quia Mercurialis et Venerius orbis, pari ambitu comitati solem, uiae eius tamquam satellites obsequuntur, et ideo a nonnullis astronomiae studentibus eandem uim sortiti existimantur. Vnde ait: «Illi autem octo cursus isonos, qui numerus rerum omnium fernumerum rerum omnium nodum esse plene, cum de numeris superius loqueremur, expressimus; ad illuminandam, ut aestimo, obscuritatem uer
Abbreviated transcription (Latin):
longiore graiior. Item acutior ꝑ patẽciora foramina. grauior per angu¬
sta. et utriusq cause ratio una. quia spiritus ubi incipit fortior est. de¬
fectior est ubi desinit. E quia maiorem ĩpetum ꝑ maius foramẽ impel¬
lit. Contra autẽ in angustis et eminꝰ positis contingit. Ergo orbis al¬
tissimus. et ut in ĩmensum patens. et ut spũ eo fortiore. quo origini
sue uicinior est incitatus. sonorum de se acumen emittit. Uox ultimi et
pro spacii bieuitate. et pro longniquitate iam frãgitur. Hunic quoq aꝑ¬
cius approbatur spiritũ quãtum ab origine sua deorsum recedit. tanto
cuta impulsũ fieri leiuorem. ut circa t̾ram quę ultima est spera tam
concretus et tam densus habeatur. ut causa sit terre mia sede semꝑ he¬
rendi. nec ii quãlib partem ꝑmttatur moueri obsessa undiq circũ fu¬
si spiritus densitate. In spera autem ultuũ locum esse qui medius est.

Expanded text:
proximis, grauior; item, acutior per patentiora foramina, grauior per anguproximis, grauior; item, acutior per patentiora foramina, grauior per angusta. Et utriusque causae ratio una, quia spiritus, ubi incipit, fortior est, defectior ubi desinit, et quia maiorem impetum per maius foramen impellit, contra autem in angustis contingit et eminus positis. Ergo orbis altissimus, et ut in immensum patens, et ut spiritu eo fortiore quo origini suae uicinior est incitatus, sonorum de se acumen emittit; uox ultimi et pro spatii breuitate et pro longinquitate iam frangitur. Hinc quoque apertius approbatur spiritum, quanto ab origine sua deorsum recedit, tanto circa impulsum fieri leniorem, ut circa terram, quae ultima sphaerarum est, tam concretus, tam densus habeatur, ut causa sit terrae in una sede semper haerendi, nec in quamlibet partem permittatur moueri, obsessa undique circumfusi spiritus densitate; in sphaera autem ultimum locum esse qui medius est,