comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malus tm̃mõ p̃sterur. ¶ Q margars¬
tam titio pignoris ded̾at filium herecleo
instituit. ⁊ filiam exheredauit. dem̃ cauit.
ita tetiti rogo fideiq tue. cõmito utimã¬
garitamquamtͥ pignori decli uñdas. ⁊ de¬
dlucto om̃idebito tuo qd amplius erit io
omine filie mee restituas ex eascriptum¬
filiam afratre fideiꝯmissum petẽ posse:
ut is actiones at suas adu̾sus debitorem
eiprestaret ħ enim casu eum qui crelitor
fuisset. debitorem intellegenctum eiꝰ. s. qd̾
p̃tium pignoris summam debiti. excedat
nonaũt mirandum sicum aliũs ĩtgat᷑
sit. aliui sidei ꝯmisso. obstringatur. nã
cum ĩtest̃o itascribatur tenti rogo. ut ac¬

Expanded text:
margarita Titio pignori dederat, filium heredem instituit et filiam exheredauit, deinde ita cauit: 'te, Titi, rogo fideique tuae committo, uti margarita, quae tibi pignori dedi, uendas et deducto omni debito tuo quod amplius erit id omne filiae meae restituas'. ex ea scriptufiliam a fratre fidei commissum petere posse, ut is actiones suas adversus debitorem ei praestaret: hoc enim casu eum, qui creditor fuisset, debitorem intellegendum eius scilicet, quod pretium pignoris summam debiti excedat. Non autem mirandum, si, cum alius rogatus sit, alius fidei commisso obstringatur: nam et cum in testamento ita scribatur: "te, Titi, rogo, ut ac
Abbreviated transcription (Latin):
teperierit. sinelubio foli herecli deperibit
Gisuus leganis sit. ⁊ moram heres fecci̾t.
ꝑitulo enis. ⁊ uiuit ⁊ den̾or fit. ut si debilẽ
forte rraclat. nichilominus tebeatur.
Cumaliquid tsbi legatum fideiq tue cõ¬
missum sit. ut mͥrestitu as siquidẽ nchil
p̃terea extesto capias. dolũmalum dũtaxat.
ineoxigendo eolegato lilicquĩ ⁊ tecuipam

Expanded text:
ea deperierit, sine dubio soli heredi deperit. Si seruus legatus sit et moram heres fecerit, periculo eius et uiuit et deterior fit, ut, si debilem forte tradat, nihilo minus teneatur. Cum quid tibi legatum fideiue tuae commissum sit, ut mihi restituas, si quidem nihil praeterea ex testamento capias, dolum malum dumtaxat in exigendo eo legato, alioquin etiam
Abbreviated transcription (Latin):
It sicominoͣ heres exritõ quiñ est. sonm̃do
cui funclum tudure mͥ influs eẽs manebit
tua obligatio sicut manẽt sicũ fundum
emissem. ¶Sutascripium erit. ampli
quam titio legaui. heres m̃s seio .x. dato.
neat. ⁊ scio nichil ultra .x. tebeatur. nam
⁊ usitatum fere ẽ sic legare luo titio tot.
⁊ ħ ampliuis uxori. ⁊ libis eius tot. ¶Sĩ
eicui nichil legatum ẽ. cranbac a dnectiõe.
hoc amplius. aliquid legetur minimedu¬
bitandum ẽ. qnio qd̾ itaiegauĩt debeat.¬
⁊ imulto minus dubitandimẽ. siabeo ꝙ
nicͥ mͥ debr itastipulatus fuero. amplui
¶Sifuus anenus lib̾ cẽ uissus ⁊ leganis sit
peti eum exlegato posse ait. nancũlib̾tas
nuilius momĩtisit. ab surclum eẽ ꝑeam le¬

Expanded text:
Item si domino heres exstitero, qui non esset solvendo, cuius fundum tu mihi dare iussus esses, manebit tua obligatio, sicut maneret, si eum fundum emissem. Si ita scriptum erit: "amplius quam Titio legavi heres meus Seio decem dato", neat et Seio nihil ultra decem debeatur: nam et usitatum fere est sic legare: 'Lucio Titio tot et hoc amplius uxori et liberis eius tot'. Si ei cui nihil legatum est cum h‹a›c a‹die›ctione 'hoc amplius' aliquid legetur, minime dubitandum est, quin id quod ita legauerit debeatur: multoque minus dubitandum, si ab eo qui nihil mihi debet ita stiSi seruus alienus liber esse iussus et legatus sit, peti eum ex legato posse ait: nam cum libertas nullius momenti sit, absurdum esse per eam le
Abbreviated transcription (Latin):
stem. Sisuus legatus uiuo testatore fug¬
isse dicatur. ⁊ inpensa ⁊ ꝑiculo eius cui
legatus sit recidi tebr. quoniã rem legatã
eo loco p̃stare heres deb: in qͥuo atestatore
sit relicta. ¶Sud qd̃ ertestam̃to mͥde¬
bes. quilib alius ẜuo meo dõãuerit. mane¬
bit. ad huc mͥ extestõ actio. ⁊ marime si i¬
gnorem meam factam ẽẽ Ialioqn oseqũes

Expanded text:
Si seruus legatus uiuo testatore fugisse dicatur, et impensa et periculo eius cui legatus sit reddi debet, quoniam rem legatam eo loco praestare heres debeat, in quo a testatore sit relicta. Si id quod ex testamento mihi debes quilibet alius seruo meo donauerit, manebit adhuc mihi ex testamento actio et maxime, si ignorem meam factam
Abbreviated transcription (Latin):
re.c. tem̃ infra cõpbensum crat neunus
exherectib cituret q̃ritur relinqui heredes
utrum tota .c. dare deberẽt. andeclucta uni
illius hereclitaria portionesꝵ. uerius ẽẽ re¬
liqua herecles tota .c. ture debere. cum⁊ sigͥ¬
ficatio ũborum ñrepugnet. huic sp̃gentie
⁊ uoluntas testatoris. congruat. ¶Intesta¬
m̃to sic erat scriptum. luno titio sus here¬
dimeo tabulas quib erpecuniam exꝓmi¬
R. sitabule fuissent. ndeberi. q nrecdortis
his dies legati noncessit. ¶ul notatsi
testam̃ti faciendi tp̃r itibuie nulle fue¬
runt uertiroione dicipõt legatum titio
tio ꝓnonsccipta habeatur. ¶ etiareos
hostium posse legari. sabinus ait. sialiquo
casu emipossit ¶ Slotitio ittllegatũ
fuerit. quisquis michi heres erit. dapnas
esto titio herecti dare .x. declucta sua parte

Expanded text:
einde infra conprehensum erat, ne unus ex heredibus ei daret: quaeritur, reliqui heredes utrum tota centum dare deberent an deducta unius illius hereditaria portione. respondit uerius esse reliquos heredes tota centum debere, cum et significatio uerborum non repugnet huic sententiae et uoluntas testatoris congruat. In testamento sic erat scriptum: 'Lucio Titio, si is heredi meo tabellas, quibus ei pecuniam expromirespondit, si tabulae fuissent, non deberi, quia non redditis his dies legati non cessit. Iulianus notat: si testamenti faciendi tempore tabulae nullae fuerunt, una ratione dici potest legatum Titio o non scripta habetur. Etiam rem hostium posse legari Sabinus ait, si aliquo casu emi possit. Si Attio ita legatum fuerit: 'quisquis mihi heres erit, damnas esto Attio heredi decem dare', deduct
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. hr̃tli pͥmo pure siũ subhac ꝯditione sibe¬
res ñfuerit qr moriente eo condino ĩpletũ.
Sisocero agenero suo herede instituto pars.
rerectitatis alii legata fuiss. dectuctaquo
dore eum debiturum ẽẽ partẽ hereditatis le¬
gatam sabm. R dit que at moclum sipetu¬
ma excrecliti causa sccero debita fuiss ead¬
ductã partẽ hrditatis clatur fuiss.¬

Expanded text:
est primo heredi siue sub hac condicione 'si heres non fuerit', quia moriente eo condicio impletur. Si socero a genero suo herede instituto pars hereditatis alii legata fuisset, deducta dote eum debiturum esse partem hereditatis legatam Sabinus respondit, quemadmodum, si pecunia ex crediti causa socero debita fuisset, ea deducta partem hereditatis daturus fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissum. utpetuniam ntio p̃stet. ideoq
⁊ titium. ip̃m cunco heretie acturum ⁊ li¬
btatemsuo. uł semꝓnit quod rogans
sit p̃stare cogendum. ¶ Auidi filu
sui fideiꝯmisit. ut certampetuniã. iiiͦi.
lib̾ts suis mutuam taret. ⁊ usuras le¬
mores taxauerat. platuit hoc fidei ꝯmis¬
sum utile toium esse.

Expanded text:
tet: ideoque et ipsum Titium cum herede acturum et libertatem seruo uel Sempronio quod rogatus sit praestare cogendum. Auidius filii sui fidei commisit, ut certam pecuniam quattuor libertis suis mutuam daret et usuras leuiores t‹a›xauerat: placuit hoc fideicommissum utile totum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
erit. ut : situp̃e fuo meo eam dcĩueris
inuito meliberis. qd̃ nullo mõ retĩpiendũ
est ꝙm̃nec solunone quidẽ inuito me fa̾ta
li deberis. ¶ cumhontio legatus eẽtq̃si¬
tum ẽ. uirum arbirrium heredis ẽ quẽue¬
lit tandi. anporius legãtarui ꝑ. ueriuisdic¬
cielectiõem eius ẽẽ cuipotestas sit qua actio¬
nemunuelit .i. legatarii. ¶ ħmoilega¬
tum illi aut illi ut̃ hoꝵ prior capitoliũ
ascenderit. utĩe ẽẽ euidenti argum̃to ppari
stichumq̃ quẽtete stipulattis enm titius a.
te hereclent mͥ legauit. Siquidem ñ exlucͣ¬
tiua cã stipulatio. int̃cessit. utile legarũ
eẽ. placebat. Sinertuab tuc magispla¬
cet. inutile ẽẽ leg̾atum qr nec absitquicꝗͣ
rede. sempnius mͥ legauit. fidciq mee cõ¬
miserit: ut eum alicui restituam. legatũ
uille erit. qr nõsum habitur hdem iuris
erit. ⁊ sipetunamame legauĩt inuitoma¬
gis simprioritestõ fidei ꝯmissum sit stẽ si sit

Expanded text:
i tu ipse seruo meo eam donaueris, inuito me libereris: quod nullo modo recipiendum est, quando ne solutione quidem inuito me facta libereris. Cum homo Titio legatus esset, quaesitum est, utrum arbitrium heredis est quem uelit dandi an potius legatarii. respondi uerius dici electionem eius esse, cui potestas sit qua actione uti uelit, id est legatarii. Huiusmodi legatum 'illi aut illi, uter eorum prior Capitolium ascenderit' utile esse euidenti argumento probaStichum, quem de te stipulatus eram, Titius a te herede mihi legauit: si quidem non ex lucratiua causa stipulatio intercessit, utile legatum esse placebat, sin e duabus, tunc magis placet inutile esse legatum, quia nec absit quicquam rede Sempronius mihi legaverit fideique meae commiserit, ut eum alicui restituam, legatum utile erit, quia non sum habiturus: idem iuris erit et si pecuniam a me legaverit: multo magis, si in priore tes
Abbreviated transcription (Latin):
tum adeptum uideri. eocãn: quo .c. deb̾i
ceꝑint̾. Quoꝵ ꝙr cc̃litio uiuo legatano
non extit̾it. fõte qr it̾pellatus hr̃s nonsit:
eueniet. ut ad ep̾tio nich egerit. fundiq
legatum durauĩt splañ sisic legatumsit: si
penum non decłit .x. dato. dicimꝰ nõ eẽ pemĩ

Expanded text:
tum ademptum uideri eo casu, quo centum deberi coeperint. quorum quia condicio uiuo legatario non exstiterit, forte quia interpellatus heres non sit, euen‹i›t, ut ademptio nihil egerit fundique legatum durauerit. Plane si sic legatum sit: 'si penum non de
Abbreviated transcription (Latin):
cditioerit. ut onĩmodo ad hĩtem meiu ie¬
gnum transeat. ⁊ simeuiꝰ añ aditam hicli¬
tarem decessit set idem suta fui̾t scͥptum si
titius hrcłitatera meam adierit. intͣ. dies .c.
rit. non subco̾cditioe̾. Quia hec dininitiola¬
beoĩs ꝓbanda eit. cdicn̾̃tis id demum legatũ
ad bĩdem legatarii m̃fire. Qd̾ dec̾tum sit de¬
bitum iri siadeatur hr̾clitas. Sitñ duos hr̃os
instituam. ⁊ si alt̾ ex hisadeat hr̃litatem
alicui legem ab om̃ib hr̃clib ñ enitꝰ. ꝓsuꝑua¬
cuo ea conclitio. s inpõtioe̾ quid̾ cohitus c
hĩte uitituto. eom̾o legatum ect.¬

Expanded text:
o ad heredem Maeuii legatum transeat, etiamsi Maeuius ante aditam hereditatem decesserit. et idem, si ita fuerit scriptum: 'si Titius hereditatem meam adierit, intra dies centrit, non sub condicione, quia definitio Labeonis probanda est dicentis id demum legatum ad heredem legatarii transire, quod certum sit debitum iri, si adeatur hereditas. Si tamen duos heredes instituam et, si alter ex his adeat hereditatem, alicui legem ab omnibus heredibus: non erit pro superuacuo ea condicio, sed in portionem quidem coheredis herede instituto eo modo legatum e
Abbreviated transcription (Latin):
sentiente filia nonperierat eq dotilac¬
tio mulieris est. ¶ Ftuctus expredus
q̃intotem data ẽẽ urdebantur bõfide ꝑ¬
Sceptos ⁊ mulieris honerib añcausamli¬
& Beralem absutos q̃ius seruã fuisse pl e¬
siconstrãt petinonposse platurt. Suptus
uero necessanios ⁊ utiles inp̃dia quedo¬
talia uidebantur factos ꝯpensatis is¬
fructib ꝑcẽp̾tis. adfinem suꝑflui serii¬
ri conuenit. ¶Usuias numeratedotis
exstipulatu poter ĩ nrio defunga filia
sipetat gener qui reugue dotił ꝓmisse fe
solmnus stipulatus est. ita demum adfinem
suice mutua debite quãtitatis cõpensan¬
uxorem suam exibuit. INicꝗn sipcris sũ¬
ptib exibitasit ĩ anis usuraꝵ stipso opẽ¬
sationĩ nonꝓderit. ¶ aduitum uxrore¬
d post diuortium reũsa iudicium accep̾tũ.
ergestipulatione. quam ecrraneus quidoiẽ
declenit stipulatus fuerit. n ondissolunũ.
nee officio uidicis absolutio continetũ.

Expanded text:
sentiente filia ‹c›onpetierat, aeque dotis actio mulieris est. Fructus ex praediis, quae in dotem data uidebantur, bona fide perceptos et mulieris oneribus ante causam liberalem absumptos, quamuis seruam fuisse postea constiterit, peti non posse placuit. sumptus uero necessarios et utiles in praedia quae dotalia uidebantur factos, compensatis fructibus perceptis, ad finem superflui seruari conuenit. Usuras numeratae dotis ex stipulatu pater in matrimonio defuncta filia si petat, gener, qui residuae dotis promissae faenus stipulatus est, ita demum ad finem uice mutua debitae quantitatis compensuxorem suam exhibuit: alioquin si patris sumptibus exhibita sit, inanis usurarum stipulatio compensationi non proderit. Ad uirum uxore post diuor tium reuersa iudicium acceptum ex stipulatione, quam extraneus qui dotem dederit stipulatus fuerit, non dissoluitur nec officio iudicis absolutio continetur.
Abbreviated transcription (Latin):
atistore .ł.u. ibiõe aristorei coñsensit sego
dice plus ⁊ siemancipasset patex filiam.
ip̃mquo conuenĩri posse. ¶Lutius
titius filie sue nomine centum in doteor¬
ꝓmisit gaio seio. ⁊ intgaiũ senĩ ⁊ lutuĩti¬
tium ꝓairem mulieris conuenit. nebos a
iuro uiuo lutio trio. roest patre mulie¬
ris petẽntur. p̾a culꝑa mariti diuortiofcõ.
solutum est matrimoniũ. ⁊ pãt mulieris
dececlens alios heredes instituit. filia exhr¬
data.¶ q̃ro an ab hereclib soceri mariius.
engete cõtem põt. Itum eam mulieri reddi¬
iurus est h. numfilia aliis apatre hrclib
institutis. actionem delore suaretrrpĩta

Expanded text:
quinto: ibidem Aristoni consensit. ergo dicerem et si emancipasset pater filiam, ipsum quoque conueniri posse. Lucius Titius filiae suae nomine centum doti promisit Gaio Seio: inter Gaium Seium et Lucium Titium patrem mulieris conuenit, ne dos a uiro uiuo Lucio Titio id est patre mulieris, peteretur: postea culpa mariti diuortio facto solutum est matrimonium et pater mulieris decedens alios heredes instituit filia exheredata: quaero, an ab heredibus soceri maritus exigere dotem potest, cum eam mulieri redditurus est. respondi: cum filia aliis a patre heredibus institutis actionem de dote sua recipera
Abbreviated transcription (Latin):
uus mat̾nus eistipulatus ꝓponitur qued
cum ita est herecli stipulatoris quandoꝙ
diũterit mulier. actio competere ur.¶S di¬
cendum est seie dotem posse soluiquauis
actio ei directo noncorpetat. ac sisibi au̾
illi dari auus stipulatus eẽtss ꝑmntẽ
necõmo cons defruterur. ũtilem actoẽm
fauõre enim nuptiarum ⁊ max̃ ꝓpt̃ affe¬
sctionem ꝑsonarum. adhoc deturtendum ẽ.¬
d̾e .ł. ¶uidotemstipulanti uxori ꝓmi¬
serat. eicem testam̃to qdum legauerat ita
tam̃ nedotẽm aberedib peteret. ⁊ eaq̃lega¬
negantum
alistratus. S icotali instrum̃to istasti¬
pulatio mierpoĩtasit. ut liberoꝵ nomĩe
tos aput maritum resiceat. nepotum quor
moĩe dos retinebitus.

Expanded text:
auus maternus ei stipulatus proponitur: quod auus maternus ei stipulatus proponitur: quod cum ita est, heredi stipulatoris, quandoque diuorterit mulier, actio competere uidetur. sed dicendum est Seiae posse dotem solui quamuis actio ei directo non competat, ac si sibi aut illi dari auus stipulatus esset. sed permne commodo dotis defrudetur, utilem actionem: fauore enim nuptiarum et maxime propter affectionem personarum ad hoc decurrendum e. Qui dotem stipulanti uxori promiserat, eidem testamento quaedam legauerat, ita tamen, ne dotem ab heredibus peteret: ea, quae leganegandamaestionum. Si dotali instrumento ita stipulatio interposita sit, ut liberorum nomine dos apud maritum resideat, nepotum quoque nomine dos retinebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
s re nec ullam exceptionem habebunt so¬
ceri herecdes. aduersus eum cuĩ absur dedr̃
dolo u̾ideri cũ i facere. quiñ ip̃iquẽ cõueĩt.
S alii restiturus petit. alioquin ⁊ sib ortemt
patris diu̾tisset. nondum exacta tote ex¬
clut̾etur exactõe dotis maritus qd̃ nõ est
aomitenclum Eo siexparte filia heres
parrisuo extitiͣt debebit maritus cohered
eius ꝓparte uitili exigere. ⁊ mulieri redtẽ
aut actiones ci prare.¬
sdem .l Maius seius auus matermsse¬
ie nepti que erat inpotestate parris cͥtam
petumie quantitatem dotis nomine luti
ne culpa mulieris diuortium factumeẽt.
dos om̃is seie uxori. uł gaioseio auomatẽ¬
no reclderetur restituereturq q̃ro cũ sruiᷤ
auus maĩnus statim uita defunctus sit::
seia postea sinz culpasua druerterit. uiuo
parre incuius potestate ẽ. anzcui actio ex
hoc pacto. exstipulatione: competat. ⁊ uir̃.
herecli aui materni exstipulatu annepti
R inꝑsoãquidem neptis uideri inutilitẽ

Expanded text:
re: nec ullam exceptionem habebunt soceri heredes aduersus eum, cum absurde dicitur dolo uideri eum facere, qui non ipsi quem conuenit sed alii restituturus petit: alioquin et si post mortem patris diuortisset nondum exacta dote, excluderetur exactione dotis maritus, quod non est admittendum. sed et si ex parte filia heres patri suo exstiterit, debebit maritus coheredes eius pro parte uirili exigere et mulieri reddere aut actiones ei praeonum. Gaius Seius auus maternus Seiae nepti, quae erat in patris potestate, certam pecuniae quantitatem dotis nomine Lucione culpa mulieris factum esset, dos omnis Seiae uxor‹i› uel Gaio Seio auo materno redderetur restituereturque'. quaero, cum Seius auus maternus statim uita defunctus sit et Seia postea sine culpa sua diuorterit uiuo patre suo, in cuius potestate est, an et cui actio ex hoc pacto e‹t› stipulatione competat et utrum heredi aui materni ex stipulatu an nepti. respondi in persona quidem neptis uideri inutiliter
Abbreviated transcription (Latin):
tum reputiat poste a parer repudiati
absente filio. sponsalia cum eadẽ nomine
filu fuifecit meuia demde repudi uin
spõsclib misit atq alii ita rupsit qro si
meua aget camlutio tttio qͦritam mariꝰ¬
to. ⁊ apatte hr̃cle relicto. dedote. ⁊ ꝓbetur cul¬
cu mulieris matrimonium dissolunu. an
tiius comueniretur tam̃sisponsalib nõ es̃¬
sñalsẽt. culpara mulieris mulctãtũ esse
ĩpł. Uiroatq uxore mores inuicem
accusantib. causam repudu teclisse utrũ
ꝓnuntiatũ est. idita accipi debet. ut eale¬
Se quam ambo conteserunt. neu t̃ iũdicẽt
paria enĩm delicta mutua ꝯpensatione

Expanded text:
um misit: postea pater repudiati absente filio sponsalia cum ea de nomine filii sui fecit: Maeuia deinde repudium sponsalibus misit atque ita alii nupsit. quaero, si Maeuia aget cum Lucio Titio quondam marito et a patre herede relicto de dote et probetur culpa mulieris matrimonium dissolutum, an Titius conueniretur, tamen, si sponsalibus non consensisset, culpam mulieris multandam esse. Uiro atque uxore mores inuicem accusantibus causam repudii dedisse utrumque pronuntiatum est. id ita accipi debet, ut ea lege, quam ambo contempserunt, neuter uindicetur: paria enim delicta mutua pensatione
Abbreviated transcription (Latin):
qu̾or nupta nonfuisser. nichilom nos
dedote agere nonpot. qr minorem dotẽ
recepisset. hõc enim aodotis agirãtum
ꝑtinet᷑. quem ad modumsipartũ antił¬
larum̃ non recepisset. aut legata ł rere¬
ditates que post diuornum ꝑseruos dota¬
les atquisite marito fuissent.

Expanded text:
quo nupta non fuisset, nihilo minus quo nupta non fuisset, nihilo minus de dote agere potest, quia minorem dotem recepisset: hoc enim ad dotis augmentum pertinet, quemadmodum si partum ancillarum non recepisset, aut legata uel hereditates, quae post diuortium per seruos dotales adquisitae marito fuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
sdem: Simarito publico iudicͥo dã¬
pnato. pars aliqua bonoꝵ ñ publicet᷑
fiscus creditorib eius satis facere netes¬
se ht̃. int̾quos uxor quoq est. ¶ Sipat
cum ducẽta filie sue nomine. dotis grã
ꝓ misisset. ⁊ pactus fu̾it neamplius quõ
centum ale petentur. ⁊ soluto matrimo¬
mo egerit. centum dequib conuenit.
nepetẽmur. nec intelligunt᷑ dotis eẽ
Quod simortuo parre cumhr̃de eiꝰ mari¬
tus agere ceperit. istaquo pecuma in
dotem er̾it. ¶ Siuolu̾ntate filie ꝓcuti¬
tor apatre dutus. litem dedote contestat᷑
fui̾t. ⁊ re scdm eum uroicata pater de¬
cesserit. urdicati actionem filie potuis
quam hr̃dib parris dati oportebt.
Cumparti tos data eẽt. et eĩfilm s exa¬
liqua parte hr̃s sub conditione institu.¬
tus fuerit. ⁊ peroente conditione. cobrdes
eius dotem ꝓsua portione mulieri solue¬
cuꝑande gr̃a aduersus cohr̃des ht̃. ¶ Si
funtum dotalem rͣecepisset mulier ñ
iubita ratione fructuum ꝓportione am̃

Expanded text:
m Si marito publico iudicio damnato pars aliqua bonorum eius publicetur, fiscus creditoribus eius satisfacere necesse habet: inter quos uxor quoque est. Si pater, cum ducenta filiae suae nomine dotis gratia promississet, pactus fuerit, ne amplius quam centum a se peterentur, et soluto matrimonio egerit, centum, de quibus convenit ne peterentur, nec intelleguntur dotis esse. Quod si mortuo patre cum herede eius maritus agere coeperit, ista quoque pecunia in dote erit. Si voluntate filiae procurator a patre datus litem de dote contestatus fuerit et re secundum eum iudicata pater decesserit, iudicati actionem filiae potius quat et ei filius ex aliqua parte heres sub condicione institutus fuerit et pendente condicione coheredes eius dotem pro sua portione mulieri solueciperandae gratia aduersus coheredes habet. Si fundum dotalem recepisset mulier non habita ratione fructuum pro portione anni,
Abbreviated transcription (Latin):
fłricamis .ł. Quedotis nomine cͥtam
pecunam ꝓmierat quosdam hibuat.
quistipiarentur partem dotis distrac¬
to marrimonio sibi solui eanulla
data declote obierat. cotem matito suo
adierat nichominus supłatoib teriebit᷑.¬

Expanded text:
m. Quae dotis nomine certam pecuniam promiserat, quosdam adhibuerat, qui stipularentur partem dotis distracto matrimonio sibi solui: ea nulla data dote obierat eodem marito suo adierat. nihilo minus stipulatoribus tenebit
Abbreviated transcription (Latin):
qm a deunte hr̃litatem debitries i¬
telligere seꝰ compensasse nec adrem ꝑ¬
tinere quod soluento nõ eẽt hr̃ditas qͥn
hane titius insua potestate sẽdier
totẽ sibi reodi postulãt. ip̃a se matrem
familias dic̃ et dedore agere uult.q̃¬
situm est. quepartes prditis sunt srespon¬
gatttum atticem ficuti denegaretur. ⁊̃¬
uamsi. imarituis minus fatẽ põt
scomaritus ꝯtempnandus est. nemꝑnĩ¬
tiem mariti mulier punitasit
trem recepisse. cum cãs cc̃ticerdi filiaei
sum ma dotatasit.

Expanded text:
m adeundo hereditatem debitricis intellegeretur secum pensasse: nec ad rem pertinere, quod soluendo non esset hereditas, quando hanc Titius in sua potestate esse dicit et dotem sibi reddi postulat: ipsa se matrem familias dicit et de dote agere uult: quaesitum est, quae partes iudicis sint. respongandam actionem, sicuti denegaretur, etSi maritus minus facere potest sco maritus condemnandus est, ne in perniciem mariti mulier punita sitpatrem recepisse, cum causas contradicendi ei summa dotata sit.
Abbreviated transcription (Latin):
artianus. Excusatus indetur pat¬
nus qui institutionem p̃imisit cumalr̃
neẽt alibto scriptus heres. quam eum ĩstitu¬
ĩ oͣportet. nam ⁊ sisuus eiꝰ exasse institut᷑
fuerit. ⁊ ꝑquencumq casum ñ potuert.

Expanded text:
rum.Excusatus uidetur patronus, qui institutionem praetermisit, cum aliter esset a liberto scriptus heres quam eum institui oportet: nam et si seruus eius ex asse institutus fuerit et per quemcumque casum non potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Siquis pecunĩam ñ acceperit. sim¬
pliciter autem omiserit cam testam̃ti dũ.
uult p̃stitum eiqui substitutus ẽ. ł legiti.¬
mo. numquid locusnonsit. eclictoplane
indignanclum ẽ circumũntã uolutatẽ
defumcti ⁊ iõ siliquido conftitit innecele¬
gatarioꝵ hoc factum quamuis ñpeciũa
accepia S niia gra collata. dicenctum
erit locum ẽẽ utili actioni. adũsus eum
qui possid⁊ herectitatem. Epecte clicenr
ubicumq quis duuuit p̃stitum eiquise re¬
pudiante ueniurus ẽ ñ repuch aturus
nisipstitum uellet. ⁊ max̾ime siob ũten¬
da iudicia rofecit. ibidicenctum ẽ si aoũ¬
sus possessorem conpete actionem sic tñ
ut ubiquidem pecunia accepta repudi¬
auit ibi dicemus eum ꝗ omisit conueniẽ¬
dum ẽẽ xbi uero gratis: infinudem tñ
egrum quib quid relicitum ẽ possessorẽ
debere conueni urili actione. ¶Quã¬
quam dehereclib institutis ud̾aturp̃t

Expanded text:
.Si quis pecuniam non accepit, simpliciter autem omisit causam testamenti, dum uult praestitum ei qui substitutus est uel legitimo, numquid locus non sit edicto? plane indignandum est circumuentam uoluntatem defuncti: et ideo si liquido constiterit in necem legatariorum hoc factum, quamuis non pecunia accepta, sed nimia gratia collata, dicendum erit locum esse utili actioni aduersus eum qui possidet hereditatem.Et recte dicetur, ubicumque quis, dum uult praestitum ei, qui se repudiante uenturus est, non repudiaturus, nisi praestitum uellet, et maxime si ob euertenda iudicia id fecit, ibi dicendum est aduersus possessorem competere actionem, sic tamen, ut, ubi quidem pecunia accepta repudiauit, ibi dicamus eum qui omisit conueniendum, ubi uero gratis, in fraudem tamen eorum quibus quid relictum est, possessorem debere conueniri utili actione.Quamqu
Abbreviated transcription (Latin):
an uõ contribuenus omines fidei ꝯmis¬
sarios qͣsi equaless. magis ẽ. ut itadistin¬
guamus multum inter ẽẽ utrum inci¬
derit medictum heres annon. Namsim
cidit p̃ferendi erunt. hiiquib. testo relic
faccultatem .⁊ abintestato succedendi ał
Qr aliacan̾sa int̃cessit q̃ scom ea q̃ fupͣ
scriptasunt ñoffendit edictum dicẽtũ¬
est contribui fidei ꝯmissa debeqͣsi exeq̃t .i¬
¶ Nonsimplinter antem p̃tor polucitus ẽ
sedaturum atrionem. S tom̃ aĩ cogni¬
tasnansiue inuenerit. & saitorem hui
rei auctorem ẽe ip̃mq ꝑmifisse ab uite¬
stato succedere saut siqua ana iusta cã

Expanded text:
an uero contribuemus omnes fideicommisan uero contribuemus omnes fideicommissarios quasi aequales? et magis est, ut ita distinguamus multum interesse, utrum incidit in edictum heres an non. nam si incidit, praeferendi erunt hi quibus testamento relictfacultatem et ab intestato succedendi, uel quia alia causa intercessit, quae secundum ea quae supra scripta sunt noest contribui fideicomissa debere quasi exaequata.Non simpliciter autem praetor pollicitus est se daturum actionem, sed causa cognita: nam siue inuenerit testatorem huius rei auctorem esse ipsumque permississe ab intestato succedere aut si qua alia iusta ca
Abbreviated transcription (Latin):
derel iuł scribit cegenclumpͥm ũ lega¬
tap̃stare. moxdimissis legans signis
suꝑfuerunt exdodrãte tunc fideiꝯpras¬
sa cogi p̃stare ceterum silegata afunat
doclrantem tunc nichil fideiꝯ missariis
p̃standum hr̃e enim iategrum q̃tnr̃atẽ
legiinum heredem oportet. Iordo igit
auiliano adhibetur. inprius legata p̃¬
stentur deinde exsuꝑfluo fideicomissa
missa cãtesti abintestato possideat hr̃di¬
tatem cogatur om̃imõ legatap̃staren
enim unq ciomittere hĩlitatem ꝑmĩ¬
sit. quifidei ꝯmissa abeo reliquit abrate¬
statosplane sinominatim ideiꝑmisit.
tacemus ñ eum incidere medictum quia
usus est faccultate eaquameitestator
concessit. Quot siñeiconcessent spãlitẽ
testator om̃itere. is ordo erit sequencł
quem uillanus ostenctit. quid demde¬
dicemus susclem ⁊ extestam̃to legata⁊
fideicõmissa abintestato suerrat derelic¬
ta. ⁊ p̃terea alus fideicõmissa ã ordine
inum debeamus facere quem uił m̃ostt̃at

Expanded text:
rum scribit cogendum primum legata praestare, mox dimissis legatis si quid superfuerit ex dodrante, tunc fideicommissa cogi praestare: ceterum si legata absumant dodrantem, tunc nihil fideicommissariis praestandum: habere enim integrum quadrantem legitimum heredem oportet. ordo igitur a Iuliano adhibetur, ut prius legata praestentur, deinde ex superfluo fideicommissa, missa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, cogatur omnimodo legata praestare: nec enim utique omittere ei hereditatem sit, qui fideicommissa ab eo relinquit ab intestato.Plane si nominatim id ei permisit, dicemus non eum incidere in edictum, quia usus est facultate ea, quam ei testator concessit: quod si non ei concessit specialiter testator omittere, is ordo erit sequendus, quem Iulianus ostento legata et fideicommissa ab intestato fuerint relicta et praeterea aliis fideicommissa? an ordinem illum debeamus facere, quem Iulianus monstrat,
Abbreviated transcription (Latin):
affectũ nec utilitatem singulorũ¬
s nec communter finguntur ftĩ
euim qui filuim naturtilem pos¬
sidet tanto locuplecior est quod
eum si alius possid̾et plurimo
redemptus fuiss PS nec ille qui fi¬
lium alienum pofsidet tantum
habeat quanti eum patri uend̾e
potestIneq spectandum est diur¬
uendat s in presencia non quasi
filius alicuius ꝯ quã homo esti¬
natur eadem causa est eius ser¬
ui qui noxam nocuit nec enĩ de¬
linquendo quis quã preciosioͣ
sit s nec heredem post mortem
testatoris institutum ẜuimͣ
tanto plis eẽ quo pluris ueuicͥ
põt pedius scribit. est enim ab¬
surdum ip̃mi heredem insticutũ
non eẽ locupleciorẽ ante quam

Expanded text:
affectu nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur. nec enim qui filium naturalem possidet tanto locupletior est, quod eum, si alius possideret, plurimo redempturus fuisset. sed nec ille, qui filium alienum possidet, tantum habet, quanti eum patri vendere potestuendat, sed in praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo aestimatur. eadem causa est eius serui, qui noxam nocuit: nec enim delinquendo quisque pretiosior fit. sed nec heredem post mortem testatoris institutum seruum tanto pluris esse, quo pluris uenire potest, Pedius scribit: est enim absurdum ipsum me heredem institutum non esse locupletiorem, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
tie caucioms uõ hxbit. ¶ pr exhdite filie
tutoros declit eos ꝙ si mir eni in puse filii s̃¬
sticuta uita decessiss Id regendam aicedeꝰ
iussit cum utore mũadatum eẽt ut imniõi¬
eus filic coi decies iestitucetur nõ sbꝯdi¬
conc tucores uidebunt dati nec siquidui¬

Expanded text:
e cautionis non habebit.Pater exheredatae filiae tutores dedit eosque, si mater eius, impubere filia constituta, uita decessisset, ad rem gerendam acc‹e›dere iussit, cum uxori mandatum esset, ut moriens filiae communi decies restitueret. non sub condicione tutores uidebunt
Abbreviated transcription (Latin):
.. Pecreto ptoris u̾suipectus itmot᷑.
ꝑiculum futuri tp̃is ñtim̾et. iniquũ enĩ
ur̃. remoueri quidem atutela ł cura infũtũ
suspecti tutoris. quãuis pͥtẽ receptasoluit᷑.
possit. incegnitione suspecti quominus
religio ptoris apupillari fuo detegente
frautes instruaitur.

Expanded text:
m.Decreto praetoris ut suspectus remotus periculum futuri temporis non timet: iniquum enim uidetur remoueri quidem a tutela uel cura, in futursuspecti tutoris quamuis pridem recepta soluiturpossit in cognitione suspecti, quo minus religio praetoris a pupillari seruo detegente fraudes instruatur.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ siiuo pupillo mortuus exit. temde
pupillus inpubes decesserit. n amisꝗ
tat. uanc uingie̾am patne hereclitati. ⁊ a¬
ecrescendi uire acquiri cuitumq parris
herecli existimandum est. Ei gt
abeo.ilium emancipatumpãt solũ
heredem̃ instituit. ⁊ sis reres ñẽet suum
lib̾m. ⁊ hecedem ẽe uisserat. filius tamꝙ̃
pat̃. demens fuisset. bonorum ei pcem̃ ab
intestato petit. ⁊ itahereditatem possedit.
labeo ait sipluretur lanam̃te parrẽ testõ
to ħ falsum puto. Namfilius emancipat.
cumhr̃clitatem testam̃to tutam adseꝑti¬
nere noluit. ꝯtinuo eã adsubstitutum
heredem transit necpõt uideri ꝓheredeͥ
gessisse. quiut hereditatem omitteretex

Expanded text:
 uiuo pupillo mortuus erit, deinde pupillus impubes decesserit. nam is qui at, coniungi eam paternae hereditati et adcrescendi iure adquiri cuicumque patris heredi existimilium emancipatum pater solum heredem instituit et, si is heres non esset, servum liberum et heredem esse iusserat: filius, tamquam pater demens fuisset, bonorum possessionem ab intestato petit et ita hereditatem possedit. Labeo ait, si probaretur sana mente pater testamentum hoc falsum puto: nam filius emancipatus cum hereditatem testamento datam ad se pertinere noluit, continuo ea ad substitutum heredem transit nec potest uideri pro herede gessisse, qui, ut hereditatem omitteret, e
Abbreviated transcription (Latin):
iboNex abeo ait. suta institunuis
sit. siuiiuerit heres esto quamuis iuira¬
u̾it ñtam̃ eum statim heredem futurũ
añquam ꝓherede aliquid gesserit quia
uirando uoluntatem magis suam de¬
clarasse uideatur. ego puto satis eum
ꝓherede gessisse. suit heres iurauerauĩt
pculus idem eoq uire utimur.
nꝰ uus heres institutus post iussum dñi añ¬
quam adiret alien atus ẽẽt. nouĩ iuissũ
posterioris domini nuisum pͥoris exĩgit᷑
Dam libro singulari regularum põpo

Expanded text:
ius Labeo ait, si ita institutus sit 'si iurauerit, heres esto', quamuis iurauerit, non tamen eum statim heredem futurum, antequam pro herede aliquid gesserit, quia iurando uoluntatem magis suam declarasse uideatur. ego puto satis eum pro herede gessisse, si ut heres iurauerit: Proculus idem, eoque iure utimur.Si seruus heres institutus post iussum domini, antequam adiret, alienatus esset, nouum iussum posterioris domini, non iussum prioris exigitur. 63 Libro singulari regularum P
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Cumeñi herectitas abeo quoq
petipossit. quiunam aliquamrem herecti¬
tario noĩe possideat. dubitari ñoportet
ꝗuuerum sit quod cditimus.
herectitatem ñpossitẽat. excluduntur
gata lib̾tatesque int̃ticlant. S iafidei¬

Expanded text:
.Cum enim hereditas ab eo quoque peti possit, qui unam aliquam rem hereditario nomine possideat, dubitari non oportet, quin uerum sit quod diximus.hereditatem non possideat, excluduntur gata libertatesque intercidunt. sed in fidei
Abbreviated transcription (Latin):
uem. ⁊ Preterea parronoquor quid exasse
heres institutus est. si abintestato posserit
rereditatem comodum partis debite quod
habiturus foret. si extesto adisset hr̃ditatẽ
saluum ei debr eẽ.

Expanded text:
e.Praeterea patrono quoque qui ex asse heres institutus est si ab intestato possederit hereditatem, commodum partis debitae, quod habiturus foret, si ex testamento adisset hereditatem, saluum ei debe
Abbreviated transcription (Latin):
stem. ⁊ Pamph̃o libto ħ amplius quã
coclititus reliqui dariuolo. c Scio omĩa
q̃tibi panphile relinquo ad filios meos ꝑ¬
uentura. cum affectic̃ẽmiam circa eos¬
bñ ꝑspectam habeo. Quero anu̾bis sup̃scrip¬
tis panphilifideicõmisit. utpost mortem fi¬
liis defuncti.c. restituat. R sm eaq̃ppone¬
rentur ñuideriquidem qm̃tum adu̾lu te¬
statoris ꝑtinet fidei ꝯmissum pãphili ut
.c. restitueret. S cũsnam defuneti. alibto
decipi Satis inumanũ ẽ .c. ercelictos fili¬
ĩ testatoris debere restitui ꝙ ⁊ insimili spe
indiscrimine uite ꝯstitutum ꝑ infĩmita¬
tem acetsitis amitis grio seio contub̾nã¬

Expanded text:
m. 'Pamphilo liberto hoc amplius, quam codicillis reliqui, dari uolo centum. scio omnia, quae tibi, Pamphile, relinquo, ad filios meos peruentura, cum affectionembene perspectam habeo". quaero, an verbis supra scriptis Pamphili fidei commissit, ut post mortem filiis defuncti centum restituat. responrentur non uideri quidem, quantum ad uerba testatoris pertinet, fidei commissum Pamphili, ut centum restitueret: sed cum sententiam defuncti a liberto decipi satis inhumanum est, centum ei relictos filiis testatoris debere restitui, quia in simili spein discrimine uitae constitutum per infirmitatem arcessitis amicis Gaio Seio contuberna
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝯmissum ualeat. ¶duas filias eꝗ̃s
expartib heredes fecerat᷑. alñ furdum p̃¬
legauerat. ⁊ abea̾ penerat. ut sororisue
xe. daret. abeatem filia petit. itpãtẽ
dimidimiam fundi ei demisorori restitu¬

Expanded text:
missum valet. Duas filias aequis ex partibus heredes fecerat: alteri fundum praelegaverat et ab ea petierat, ut sorori suae viginti daret: ab eadem filia petit, ut partem dimidiam fundi eidem sorori restitu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊is clie cedente legati decesserit. me here
legatum repucliauõ. magis placere
uideo partem defccisse. ¶ Sieohere¬
fuo hereditario legatum fuĩt. tractanꝰ¬
tib nob̾ decapstitate uitendum ẽ utrũ
heretis. andefimcti ꝑcã. anneutrius spec¬
tari debert ⁊ p̃ mouitas uarietates pla¬
cet. utqr nullus ẽ dñs. in cui ꝑsca decapa¬
citate q̃ri possit. siã ullo ĩpectim̃to acꝗra¬
tur legatum herecditati atqr obid omĩ¬
mõ adeumꝑtineat. quic̃q postea heres
adeos qui ure uocantur uenit.
quancdies legati ceclat᷑ abom̃ib erep¬
tus est exostitutione diupn antonini
suctessorieus debetur.

Expanded text:
et is die cedente legati decesserit me heredelegatum repudiauero, magis placere uideo partem defecisse. Si eo herehereditario legatum fuerit, tractantibus nobis de capacitate uidendum est, utrum heredis an defuncti persona an neutrius spectari debeat. et post multas uarietates placet, ut, quia nullus est dominus, in cuius persona de capacitate quaeri possit, sine ullo impedimento adquiratur legatum hereditati atque ob id omnimodo ad eum pead eos, qui iure uocantur, uenit.quam dies legati cedat, ab hominibus ereptus est, ex constitutione diui Antonini successori eius debetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ũabuno herectum mulieri ꝓdo
te conpensandi aĩo legatum eẽt eaq dõ¬
tem suam ferre quã legatũmaluit. u¬
trum inom̃s heredes. an ineum solũ aqͦ
oiure arit uditio mariti ꝯtẽpta ẽẽ de¬
beat. equũ ẽẽ euͣm aqͦ cͣimaritus aliquid

Expanded text:
ab uno herede mulieri pro dote compensandi animo legatum esset eaque dotem suam ferre quam legatum maluit, utrum in omnes heredes, an in eum solum, a quo o iure aut iudicio mariti contenta esse debeat, aequum esse eum, a quo ei maritus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Quib. clies uitinꝰ tuus ienia publi¬
ca cumad parendum ꝯclitioni ue uesles
ꝓ hibui̾t nec ꝑtestaret quonui. agendo ob
calupuiam eum submoucus huties uti¬
oni ñ mputabuatur. ¶Ecamxtalega¬
uerat sipublius corneli ĩpensã ꝗ̃ infũoũ
seianum feci herecli meo dedcrit. nibcres m̃s
publio cornelio fundum seianũdato cas¬
filius impenseũbo negat p̃tiura significa¬
ri s cos clumtaxat sũptus quos meum
quas ꝑetumas cuiq legam eas heres m̃s
mortua matre herelib titu legatũ detã

Expanded text:
. Quibus diebus uicinus tuus te uia publica, cum ad parendum condicioni ire uelles, ire prohibuerit nec per te staret, quo minus agendo ob calumnias eum summoueas, hi dies condicioni non imputabuntur. Quidam ita legauerat: 'si Publius Cornelius impensam, quam in fundum Seianum feci, heredi meo dederit, tum heres meus Publio Cornelio fundum Seianum dato'. Casgnificari, sed eos dumtaxat sumptus, quos in eum "quas pecunias cuique legavi, eas heres meus, mortua matre heredibus Titii legatum deberi
Abbreviated transcription (Latin):
mus toti eẽ testam̃ti. ⁊ adom̃s heredes insti¬
accõmodatafũit. camreferre debemus ad
eumcdãtaxat gradum quo hee ꝑoẽ insti¬
tute fuerunt. ¶Cumita intestõscͥptum
erat ut aliquio inforofiat neq ascciptuo.
eũt. in quo foro. labeo ait. siñappareat ꝙo
mortuns senserat ĩ nmunicipu foro faci¬
enclum in quo bis quitestm̃fetu domicili¬

Expanded text:
 ad omnes heredes instiaccommodata fuerit, eam referre debemus ad eum dumtaxat gradum, quo hae personae institutae fuerunt. Cum ita in testamento scriptum erat "ut aliquid in foro fiat" neque adscriptum erat in quo foro, Labeo ait, si non appareat, quid mortuus senserit, in eius municipii foro faciendum, in quo is qui testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
Ublius meuns testõ suo itacaũ
quisquis mͥheres heredesue erunt. do. lego
fideiq eoꝵ cõmitto utident gaioseio soro¬
ris mee filio in honore ꝯsinatus qͣtrigin¬
ta uiuo meuio seiuis ꝯsul designatus est ⁊
uranus eclioit. demn exalendis i anuaruis

Expanded text:
ublius Maeuius testamento suo ita cauit: 'quisquis mihi heres heredesue erunt, do lego fideique eorum committo, uti dent Gaio Seio sororis meae filio in honorem consulatus quadringenta': uiuo Maeuio Seius consul designatus est et munus edidit: deinde ex calendis Ian
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Siquis eũꝗͣ ip̃e manumitere
m̃potenit legauit ita ut eumlegataris
manumiteret ⁊ sialegato ñtepellatur
tur. quonens ꝯͣ legem nicħ sit fuarrum
rtq neratius scribit ⁊ tam̃ alegato ñ ẽẽ¬

Expanded text:
am Si quis eum, quem ipse manumittere non poterat, legaverit ita, ut eum legatarius manumitteret, etsi a legato non repellatur, tur, quotiens contra legem nihil sit futurum. idque Neratius scribsit, et tamen a legato non e
Abbreviated transcription (Latin):
Paulusł Cont̾ra nurum quoq socero hoc¬
ĩ iudicium d̾andum. at illicinus. ⁊ fulcinĩ
aunt. ¶ Quotiens filio familias dota
est dos Secerum obrẽs diuortu causa amo¬
tas. furti agere nonposse. Item cumrerum
amotarum ĩnuirum datur iudicium sifi¬
lius familias maritus sit urrum depetuli¬
o an inipsum actiodari debe e̾adem xepete¬
musque defilia familias diximus. ¶ Sipost
diuortium maritus decesserit. heres enus reꝵ
amotarum urdicio uti põt. tem heres mu¬
lieris ex hac causa. tenebitur. sicut concliti¬
onis nomine excausa furtiua. ¶S fimo¬
te mariti solutum sit. matrimonium heres
mariti herectitatis petitione. ł adexibendũ
actionem eas consequi poterit aristo ⁊ con¬
dici ei posse recte putat. q exiniusta causa
aput eam eẽnt. Quod simortuo uitoͥ amoꝰ¬
duerit: nonfatit furtum. qr rei hereclitate
ñdum possesse nonfit furtum. iteoq aut ue¬
dicari poterunt. aut inherelitatis petitionẽ¬

Expanded text:
um. Contra nurum quoque socero hoc iudicium dandum Atilicinus et Fulcinius aiunt, quotiens filio familias dos data est: socerum ob res diuortii causa amotas furti agere non posse. Item cum rerum amotarum etiam in uirum datur iudicium: si filius familias maritus sit, utrum de peculio an in ipsum actio dari debeat? eadem repetemus, quae de filia familias diximus. Si post diuortium maritus decesserit, heres eius rerum amotarum iudicio uti potest. Item heres mulieris ex hac causa tenebitur, sicut condictionis nomine ex causa furtiua. Sed si morte mariti solutum sit matrimonium, heres mariti hereditatis petitione uel ad exhibendum actione eas consequi poterit. Aristo et condic‹i› ei posse recte putat, quia ex iniusta causa apud eam essent. Quod si mortuo uiro amouerit, non facit furtum, quia rei hereditariae nondum possessae non fit furtum: ideoque aut uindicari poterunt aut in hereditatis petitione
Abbreviated transcription (Latin):
pora legari. omĩa ⁊ iura. ⁊ surtutes possunt.¬
qr hec legari nonposse senanis censuit. Aui¬
ola ⁊ pansa consulib. ¶E ractaritam̃
põt. Siqñ marmorea. uł colũpne fuerint
demabinitio ñ consiitit. ligarum expost fc̃o
ñ conualescat quẽ at moctum. nec res mea
ta quires abinitio legatum ñ hibuit s si
subconditione legenr. poniͣt ⁊ legatumua¬
lere siexistentis conditioĩs tp̃r mea ñ sit ł
subconcitione. ⁊ ꝑmitti instipłanti.⁊ lega¬
riposse auint: purum igitur leganĩ cato¬
mana reguia impectit ⁊ ꝯdinõale ñqui¬
a adoctitionalia. catoniana ñꝑtur. ¶ut
gauĩt ⁊ exalteris asliquit iunctũ eiẽ ei cͥ¬
edes legaui̾t. aniegaium ualeat mou
q̃stionem ꝙ exsenatus ꝯfulto. ⁊ ex ꝯstitu

Expanded text:
pora legari omnia et iura et seruitutes possunt.nt, quia haec legari non posse senatus censuit Auiola et Pansa consulibus. Tractari tamen poterit, si quando marmora uel columnae fuerint quidem ab initio non constitit legatum, ex post facto non conualescet, quemadmodum nec res mea ta, quia uires ab initio legatum non habuit. sed si sub condicione legetur, poterit legatum ualere, si exsistentis condicionis tsub condicione et promitti mihi stipulanti et legari aiunt. purum igitur legatum Catoniana regula impediet, condicionale non, quia ad condicionalia Catoniana non pertinetgaverit et ex alteris aliquid iunctum ei cui aedes legavit, an legatum valebit? movet quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
i auo inferriuoluit. I p̃tium loci legati¬
legario offerri. ¶ Sterasisuum ñ ip̃e o¬
cidit. S ꝯpulit ad malefitium. ut abali
magis filegatarugr̃a scribuntur. quambo¬
dioscrcentis ꝓñscriptis ħ abentur  iti
tie legatum relictum ẽ si arburami sen

Expanded text:
io inferri voluit vel pretium loci legatario offerri. Item si servum non ipse occidit, sed compulit ad maleficium, ut ab aliomagis legatarii gratia scribuntur, odio scribentis pro non scriptis habentur. Si Ti
Abbreviated transcription (Latin):
parm deteret᷑ dns io expeculio p̃staret ꝯ¬
er iunctitione enis rei haberet. ¶ Sumus
exheretsib ẜuum legatum occidisset. õm̃o ꝯͥ d¬
ñplacet cohereclem̃ tenĩ cuiꝰ cuiꝑa factum
norsit netes inrerum naturasit.
p̃. Sicuilegatur cumquattuordetim
annorum erit. certo uire retimur. ut tĩc
sit quattuortecim annorura cummnple.¬
ũt. ⁊ ita imꝑatorem decreuisse. marcellus
scripsit. sergo cum eẽt sic relictum c̃ad.

Expanded text:
rvum dederet dominus vel ex peculio praestaret,ex venditione eius rei haberet. Si unus ex heredibus servum legatum occidisset, omnino n placet coheredem teneri, cuius culpa factum non sit, ne res in rerum natura sit.. Si cui legetur, cum quattuordecim annorum erit, certo iure utimur, ut tunc sit quattuordecim annorum, cum impleuerit: et ita imperatorem decreuisse Marcellus scripsit. Ergo cum esset sic relictum: 'cum
Abbreviated transcription (Latin):
mors inpelisset. manumissioñe cumtibi
legatum eẽt si eũm anumisiss. nichilomi¬
nus tebetur tibi legatum. q ꝑ tenõstent.
quominus ꝑueniat. ad libtatem. ¶ Siꝑu
herectum ncãtafit. uilegando. uiriles par¬
tes berecles tebent ẜuiõ õs hereditarias.
dem Nemo pot. ĩtestam̃to suo cauẽ
nelẽges. iniuo testam̃to locum hañtiq nͦ
tempore autloco. aut ꝯtitione finiri obli¬
gano hectus legatoꝵ nomine põt¬
tem. Silegati Fuinomine stipinei
legatarius fugitiuiũ eum ñeẽ p̃stari. nichu
eueniet. in eamstipislaticẽm o qualisfit
t̃alis. extestam̃to p̾stari deb:. mnec ullũ ileci¬
ato tũpnum facere intelligitur.
ires obligataꝑ fidei ⁊ missum fuit
relictasuquitemscit eam testator obliga¬
tam abhetecle luenta est i nsi animo alio
fuerit sinestiat afideio missario nisi uel
hanc. lauamrem reluturus fuiss sisciss
exsoluto here alieno ꝙ sitestator eo am¬
nius ad herecles suos ꝑtinere uoluit. ñ tam̃

Expanded text:
mors impedisset manumissionem, cum tibi legatum esset, si eum manumisisses, nihilo minus debetur tibi legatum, quia per te non stetit, quo minus perueniat ad libertatem. Si pars heredum nominata sit in legando, uiriles partes heredes debent, si uero omnes, hereditarias.m Nemo potest in testamento suo cavere, ne leges in suo testamento locum habeant, quia nec tempore aut loco aut condicione finiri obligatio heredis legatorum nomine potm. Si legati serui nomine stipuletur legatarius fugitiuum eum non esse praestari, nihil ueniet in eam stipulationem, quia qualis sit, talis ex testamento praestari debet nec ullum in legato damnum facere intellegeretur.res obligata per fideicommissum fuerit relicta, si quidem scit eam testator obligatam, ab herede luenda est, nisi si animo alio fuerit: si nesciat, a fideicommissario nisi si uel hanc uel aliam rem relicturus fuisset, si scisset exsoluto aere ‹a›lienoonus ad heredes suos pertinere noluerit, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tebr derestittiõe sui. ñ exstimationẽ p̃sta¬
tat S⁊ si alienus fuus infugasit siñcul¬
pahxrectis itemdicipõt. Nam⁊ ĩ alienocul¬
pa admitipot. scauebit aũt sic. utsifuĩt
fistichus antpanphilus legẽtur ait ex
his. ux infugasit. łaput hostes dicenclum
erit p̃sentem p̃stari. aut absentis exstima¬
tionem.¶Totiens enim berecli electio est ꝯ¬
mitenda quotienscumq moram ñ est fa¬
ciurus legatario Quaratione platurtt. si
itacaũdum ut sunpotestate ambo redi
herecditaria sincculpa heredis ꝑierit.l ñcõ¬
paruerit nichl amplius quancauẽ eum
oportebit. S siciapa hr̃clis resꝑient statim
tapnandus est. culpa aũtqlit sit exstimã¬
ta. uideamus anñsolum eaq̃ tolo ꝓxima
sit. uerum ⁊ q̃ leuisest. annumd ⁊ diligen¬
tiaquo exigenta est abherede ꝙ uer̾ĩusẽ.
Qtemsifuntus chasmate ꝑierit. labeo ait.
Utiq exstimatioñẽ ñ deberi. s itanerum ẽ
Sinõpostmoramfactum id euenĩt potuit

Expanded text:
restitutione serui, non aestimationem praestaet si alienus seruus in fuga sit culpa heredis, idem dici potest: nam et in alieno culpa admitti potest: cauebit autem sic, ut, si fuerit si Stichus aut Pamphilus legetur et alter ex his vel in fuga sit vel apud hostes, dicendum erit praesentem praestari aut absentis aestimationem: totiens enim electio est heredi committenda, quotiens moram non est facturus legatario. qua ratione placuit et, si ita cavendum, ut, "si in potestate ambo redirhereditaria sine culpa heredis perierit vel non compareat, nihil amplius quam cauere eum oportebit: sed si culpa heredis res perit, statim damnandus est. Culpa autem qualiter sit aestimanda, uideamus, an non solum ea quae dolo proxima sit, uerum etiam quae leuis est? an numquid et diligentia quoque exigenda est ab herede? quod uerius est. Item si fundus chasmate perierit, Labeo ait utique aestimationem non deberi: quod ita uerum est, si non post moram factam id euenerit: potuit