comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et utiq peccasse̾ aliꝗ intelug̾. licet ꝑĩ
prudentiã.: Idcouidetur quasi exmale¬
ficiotener. ⁊ inquãtũ de cart equum
religĩomi uidicantis uidedͣtͣtur pc̃nao
habitatut deiectum effusum ut aliqud
s̾. itaut alicui noctretur. qi exmalcfitio
obliganus int̾ellig. Idco aũt non ꝓpe ex
milefitio obligitus intelligitur. qi ple

Expanded text:
sse aliquid intellegitur, licet per imprudentiam: ideo videtur quasi ex maleficio teneri, et in quantum de ea re aequum religioni iudicantis videbitur, poenam habitabat, deiectum effusumve aliquid est, ita ut alicui noceretur, quasi ex maleficio obligatus intellegitur: ideo autem non proprie ex maleficio obligatus intellegitur
Abbreviated transcription (Latin):
accorẽ p̃start oportet. cõꝯ pẽsito inreu¬
quũ is cum quo actum ẽ. ꝯdẽpnan dele¬
at. ¶ S ⁊ instrictis uidicus exrescͥpto di¬
ui marci õp̃posita doum iu exceptione
conpensatio inducelutur. ẜ nr̃i ꝯstitutu
casꝯ̃ pẽsatioẽs q̃ uie aptoitũtur. Latiꝰ m¬
trodux̃. ut accõnes ipso u̾re minuant
siue in rem̃. siue inꝑscã siũe aliaͣs quagcũ¬
q excepta sola de post acc̃õne slũ illquid
conpensationis noc opponisatis impium
ẽc crecdimꝰ. ne sub p̾tetu ꝯpensationis
depositaꝵ req ꝗ exaccõne dfraudt᷑. ¶pre¬
terea quas dã accõnes arbũttͥmis idẽ ex

Expanded text:
actorem praestare oporteat, eo compensato, in reliquum is cum quo actum est condemnari debeat. sed et in strictis iudiciis ex rescripto divi Marci opposita doli mali exceptione compensatio inducebatur. sed nostra constitutio eas compensationes quae iure aperto nituntur latius introduxit, ut actiones ipso iure minuant, sive in rem sive personales sive alias quascumque, excepta sola depositi actione, cui aliquid compensationis nomine opponi satis impium esse credidimus, ne sub praetextu compensationis depositarum rerum quis exactione defraudetur. 3 Praeterea quasdam ac
Abbreviated transcription (Latin):
er intelligiur. ¶ S si uoqui tͥ bonafid̾
suit inũiria factasit. nuua t accõ dabit᷑.
set suo noc̃ id̾ exꝑm poterit. nͥ in ꝯtume¬
liam tuam pͥulsatussit. tũc n̾ conpent:⁊
tͥ iniunarum accõ. Idẽ ergo ẽ. ⁊ insuo
auenobona fide tibi fuiente. ut tociẽs
admittatur iniuriarum accõquociens
intuam contumeliam ĩnuna ei facta sit.
¶pena aũt in uiriarũ exlege .xii. tabularũ
ꝓpt̃ m̃brũm quid̾ rũptum aliotalio erat. ꝓpt̃

Expanded text:
eri intellegitur. Sed si libero, qui tibi bona fide servit, iniuria facta sit, nulla tibi actio dabitur, sed suo nomine is expereri poterit: nisi in contumeliam tuam pulsatus sit, tunc enim competit et tibi iniuriarum actio. idem ergo est et in servo alieno bona fide tibi serviente, ut totiens admittatur iniuriarum actio, quotiens in tuam contumeliam iniuria ei facta sit. Poena autem iniuriarum ex lege duodecim tabularum propter membrum quidem ruptu
Abbreviated transcription (Latin):
aũt duo genera sunt. manifestum. nec ma¬
nifestum. Nam ꝯccptum. et oblatum. spẽs
p̾henditur. S ctiam his qui ieo locode p̃¬
henditur. quosit. uluti quidomi furtum
fecit. et ñdum egressus ianuam d̾p̃hen¬
sus fuĩt. Et qui moliueto obliuaꝵ aiunui
stendendum ẽ. Quod quam dui eamrem fur
quam coꝑuenĩt: quo ꝑferre. ac deponere
c̃ manifestus fur. ¶ Iec manifestum fũ¬

Expanded text:
autem genera duo sunt, manifestum et nec manifestum. nam conceptum et oblatum specieshenditur, sed etiam is qui eo loco deprehenditur quo fit, veluti qui in domo furtum fecit et, nondum egressus ianuam deprehensus fuerit, et qui in oliveto olivarum aut in tendendum est, quamdiu eam rem furquam eo pervenerit quo perferre ac deponere est manifestus fur. nec manifestum fu
Abbreviated transcription (Latin):
rem ꝙ st̃ puisatum quis uerba̾tum ue
domuut suamuitatroitam ẽt dicat.
Domũ aũt accipinus aue inpͥa domo
quis habitet siue mꝯducta. łgratis. siue
hospito receptum sit. ¶ Atroxiniuna
estimatur. łẽxfacto. ułuti siquis ab au¬
quo uulneratus fiuĩt. ł fustib cesus. ł ex

Expanded text:
 se pulsatum quis verberatumve, domumve suam vi introitum esse dicat. domum autem accipimus, sive in propria domo quis habitat sive in conducta vel gratis sive hospitio receptus sit. Atrox iniuria aestimatur vel ex facto, veluti si quis ab aliquo vulneratus fuerit vel fustibus caesus: vel ex
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ ñ soluusta. aũffacta s ⁊̃ scĩsa. aut col¬
lisa. ⁊effusa ⁊ quoquo m̃o ꝑemptaatq
õt̾iora facta. hõc uerbo ꝯtinctur. De¬
niq responsum ẽ. siquis in alienũ ui¬
num. aut oleum idmimiscuent. quo
nanurał boñitas. uii ł olei cõrrumpetur
exhac parte legis eum cenen. ¶Iuudpa¬
lune. sicut exprimo capite ita demuor
quisq tenctur.si dolo. aut culꝑa cuisho¬
moassq̃ drupedes. occisus occisaue fuit:
ata exhoc capite. et dolo. aut culpa. dece¬
terodampno quẽq tentri. Hoc tñcipi¬
te ñ quantiineo anno. s quãti indietr. s

Expanded text:
unde non solum usta aut fracta, sed etiam scissa et collisa et effusa et quoquo modo perempta atque deteriora facta hoc verbo continentur: denique responsum est, si quis in alienum vinum aut oleum id immiserit quo naturalis bonitas vini vel olei corrumperetur, ex hac parte legis eum teneri. Illud palam est, sicut ex primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cetero damno quemque teneri. hoc tamen capite non quanti in eo anno, sed quanti in diebus
Abbreviated transcription (Latin):
sccuit. dereliquent curationẽ. obidatq
mortuus fuit fuus ciuipe reus ẽ. Imꝑici¬
a quoq culpe in numeritur. ullti simedi¬
cus ideosium tuum occidit. ꝙ cum maie
sccuerit. aut ppu ci incclicamtum declit.
¶Impetu quo mulirum quasmulio ꝓpt̾
imꝑitiam recinere ñ potuĩt sis uus tuus
oppssus fuĩt. culpe̾ reus ẽ mulio. s et sip̃pt̃¬
infirinitatem renuiere eas ñ potuerit. cũ
cius aut pꝑ infirmitatem. aut ꝑꝑmꝑiti¬
u̾blegis quinti inco anno płrmm̃ fuit. illa
sententia exprimitur. ut siquis homineo
aut p̾ciosus fĩt. sitam teaeatur quinti

Expanded text:
secuit, dereliquerit curationem atque ob id secuit, dereliquerit curationem atque ob id mortuus fuerit servus, culpae reus est. Imperitia quoque culpae adnumeratur, veluti si medicus ideo servum tuum occiderit, quod eum male secuerit aut perperam ei medicamentum dederit. Impetu quoque mularum, quas mulio propter imperitiam retinere non potuerit, si servus tuus oppressus fuerit, culpae reus est mulio. sed et si pinfirmitatem retinere eas non potuerit, cum ejus aut propter infirmitatem, aut proptlegis ‘ quanti id in eo anno plurimi fuerit ’ illa sententia exprimitur, ut si quis hominem aut pretiosus fuerit, non tanti teneatur quanti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnĩciit inuiriam accepisse dicitua Inui¬
tia aũt ꝯmitiaur. Non solũ cum quis pu¬
gnoputitu iu fustib cesuis. ł eti ã uerbu¬
tus ent. S etiam sicui ꝯuĩtiũm factũ fuĩt.
Siue cuiũs bona quasi debitors quinichũ¬
celligebat cum sibi debet. Uł siquis ad in

Expanded text:
ntiat, iniuriam accepisse dicitur. Iniuria autem committitur non solum, cum quis pugno puta aut fustibus caesus vel etiam verberatus erit, sed etiam si cui convicium factum fuerit, sive cuius bona, quasi debitoritellegebat nihil eum sibi debere, vel si quis ad in
Abbreviated transcription (Latin):
Siue eam quadrupedem que pecoꝵꝵ nu¬
incrononẽ. uluti canẽ. au fera besti ioi¬
uulnerauĩt. aut occidit. hx capte accõ
constitiutur.Inceteris quoq oĩb anima¬
lib ¶Item in omnib reb que anima
carent. dampnum iniuiria datum hac par¬
te uendicatur. Si quidenm ustum aũ

Expanded text:
siue eam quadrupedem, quae pecudum numero non est, uelut canem, aut feram bestiuulnerauerit uel occiderit, hoc capite actio constituitur. in ceteris quoque animalibus, item in omnibus rebus, quae anima carent, damnum iniuria datum hac parte uindicatur. si quid enim ustum aut
Abbreviated transcription (Latin):
Iiuid ñ exublegis s. ex int̃ pretanone pli¬
ut. n solum ꝑempti corpons estimatio¬
nẽ hndam ẽẽ. sccłm ea q̃ diximus. s co ao¬
plius. quicquid p̾terea pempto eo corpe
dãpni uobadiatum fuit. uluti fis uũ tuũ
ħrdem ab iliquo institutũ antea quis occi¬
dit quãlis iussu tuo adiret. Namhrcli¬
tatis quaꝑ amisse rationẽ eẽ hñdam cõ¬
stat ¶ Item si expurmularũ unam. uel
ex quadrigis cquoꝵ uñi quis occiderit.
uel excomedis unus suus fuĩt occisus ñ
solum occisifit estunatio. s eo amplius id
quoq conputatur quanti dep̾citi sunt ꝙ¬

Expanded text:
is legis, sed ex interpretatione placuit, non solum perempti corporis aestimationem habendam esse, secundum ea quae diximus, sed eo amplius quidquid praeterea, perempto eo corpore, damni vobis adlatum fuerit, veluti si servum tuum heredem ab aliquo institutum ante quis occiderit quam is iussu tuo adiret: nam hereditatis quoque amissae rationem esse habendam constat. item si ex pari mularum unam vel ex quadriga equorum unum occiderit, vel ex comoedis unus servus fuerit occisus: non solum occisi fit aestimatio, sed eo amplius id quoque computatur, quanto depretiati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sciuiam et ñ data oꝑa ut fuctũ admat̃t¬
tur. factum ẽ. infactum acc̃o dim debeat
¶At ubi oꝑe meuutraĩ furtum fecit. am¬
bo furti tenentur. Ope ꝯfilio tĩ quoq furtũ
admitui uidetur. quiscalas forte fenestris
subponit. aut ip̃as fenestras. łbostium
tfringit. ut alius furtum facẽt. qui uel
ferram̃ta ad efringendum. aut scalas
ut fenestris supponerentur cõmodauĩt.
scie̾ris cuius gra comodau̾it. Certe quul¬
lam opam adsurtum faciendum adbi¬
buit. set tm̃ ꝯsilium declit atꝙ ortatus
ẽ. ad furtũ faciendum. ñ tenetur furti.
sunt. Sires cis surripiãt. furtum quidẽ
ut faciunt. ⁊ res infurtuiã ciusamca.¬
cã pot̃ int̃ eos accõnasci. Si uero ope cõ¬
scilio alterius furtum factum fuĩt. qr u
tiq furtum ꝯmittitur: ꝯuenient᷑ iie

Expanded text:
ata opera ut furtum admitteretur, factum est, in factum actio dari debet. at ubi ope Maevii Titius furtum fecerit, ambo furti tenentur. ope consilio eius quoque furtum admitti videtur, qui scalas forte fenestris supponit aut ipsas fenestras vel ostium effringit, ut alius furtum faceret, quive ferramenta ad effringendum aut scalas, ut fenestris supponerentur, commodaverit, sciens cuius gratia commodaverit. 12. lam operam ad furtum faciendum adhibuit, sed tantum consilium dedit atque hortatus est ad furtum faciendum, non tenetur furti. sunt, si rem eis subripiant, furtum quidem illis faciunt et res in furtivam causam cacausa potest inter eos actio nasci : 14 si vero ope consilio alterius furtum factum fuerit, quia utique furtum
Abbreviated transcription (Latin):
dari cuiqua id inteluig̾. qd̾ ita datur ũ eius
fiat. necres qi actoris ẽ m̃agis eiꝰpot̾ ficri.
piane odio furum quo magis plibx accõi¬
b tencantui effectũ est. ut extra penam
dupli. aut quadrupu. rccipiende reino
os. Etiam hec inrem accõ ꝑ quã rẽ suã
quis esse perit. ¶ appellamus aũt inreor
quidẽ acc̃ones. uendicat᷑iones in ꝑscão
uero accõnes. ꝗb dare face. oportere in

Expanded text:
dari cuiquam id intellegitur quod ita datur ut eius fiat, nec res quae iam actoris est, magis eius fieri potest. plane odio furum, quo magis pluribus actionibus teneantur, effectum est, ut extra poenam dupli aut quadrupli, rei recipiendae nomos etiam haec in rem actio, per quam rem suam quis esse petit. Appellamus autem in rem quidem actiones vindicationes: in personam vero actiones, quibus dare f
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ su incelitxisset ñ pmissurum. at sipmis¬
surum cͣclant extra crim̃ uidi. Obtima
sant distinctione. Quia furtum sine affec¬
tufurandi. ñ ꝯmitutur. ¶ S̃ si crecłat ali¬
quis inuito dñost rem ꝯmodatam sibi cõ¬
tractart. dño aũt uolente idfiat. dr̃ fur
suũ meuu souicitauĩt. ũ quas dam res dnõ¬

Expanded text:
 si intellexisset, non permissurum, ac si permissurum credant, extra crimen videri: optima sane distinctione, quia furtum sine affectu furandi non committitur. Sed et si credat aliquis invito domino se rem commodatam sibi contrectare, domino autem volente id fiat, dicitur servum Maevii sollicitaverit, ut quasdam res do
Abbreviated transcription (Latin):
tractu.⁊ qua¬
si ex contractu. scquitu. ut de obligatio¬
ciamus. s ille quidem ut suo loco tradi¬
cdimus in .iiiͦi. gna diuiduntur. hee uero
unius generis sunt. Tam om̃s exrͣe na¬
scuntui.i. exipso malefitio. ruti exfur̾to
aut rapina. aut dupno. aut inuma. ooti¬
furtum ẽ ꝯ̃trauo r̾ei frauduõsa. ł ip̃sius
rei. łetiam usus eiꝰ. possessionisue. Qdie
ge natũrauꝓhibitum ẽ admittere.
furtum aũt. x afũuo .i. anigrodictum
ẽ. Quodelam. et obscure fit.⁊ plerum¬
q nocre uel a fraude. Lafẽndo. idẽ aufe

Expanded text:
tractu et quasi ex contractu, sequitur, ut de obligatiociamus. sed illae quidem, ut suo loco tradidimus, in quattuor genera dividuntur: hae vero unius generis sunt, nam omnes ex re nascuntur, id est ex ipso maleficio, veluti ex furto aut rapina aut damno aut iniuria. Furtum est contrectatio rei fraudulosa vel ipsius rei vel etiam usus eius possessionisve, quod lege naturali prohibitum est admittere. Furtum autem vel a furvo id est nigro dictum est, quod clam et obscure fit et plerumque nocte: vel a fraude: vel a ferendo, id est aufe
Abbreviated transcription (Latin):
ad cum ꝑferre: utrum furti ansui corrup¬
ti iuditioteneretur ticius: ãneutro ⁊ cum¬
nobsuphic dubitatione suggestum ẽ.
et. antiquoꝵ prudentiũ suphos altratio¬
nec pͥpeximus. quibdam neq furti. neq
suicorrupti actionẽ prestautib. quib¬
damfurti. tm̃modo. nos hui modi caludi¬
tati. obuiam cuntes ꝑnr̃am decisionẽ sãc¬
tunus. nsolum furti acconẽ. s etiam sui
corrupti ec̃ cumdan. licet tnim his suus
deterior a sollicitatort minime factus
ẽ. et io non ꝯcurrant regule. q̃ fui comu¬
pti actionẽ introducent. tñ ꝯsilium cor¬
ruptoris ad ꝑniciem ꝓbitatis suintro¬
cluctum ẽ ut sit ci penał accõ inposita. tã¬
ex hiũmodi impunitate. et in alium suũ¬
cõmatit. tuti sidebitor rem quã credito¬
ripignons cã dedit. subtraxent. ¶Intdũ¬

Expanded text:
ad eum perferre, utrum furti an serui corrupti iudicio teneatur Titius mihi, an neutro? resnobis super hac dubitatione suggestum est et antiquorum prudentium super hoc altercationes perspeximus, quibusdam neque furti neque servi corrupti actionem praestantibus, quibusdam furti tantummodo: nos huiusmodi calliditati obviam euntes, per nostram decisionem sanximus, non solum furti actionem, sed etiam servi corrupti contra eum dari: licet enim is servus deterior a sollicitatore minime factus est, et ideo non concurrant regulae quae servi corrupti actionem introducerent, tamen consilium corruptoris ad perniciem probitatis servi introductum est, ut sit ei poenalis actio imposita, taex huiusmodi impunitate et in alium sercommittit, veluti si debitor rem quam creditori pignoris causa dedit subtraxerit. Int
Abbreviated transcription (Latin):
tra aut si uiro miuria factasit. uxor inuia¬
rum nomine agere ñ pot̃ defendi cmu
xores aums ñ uiros ab uxorib equũ ẽss̃
et socer nurus nomine cuĩ iir in potestate
sis quid nuula iniuria fieri intelligaur. s
meliam dñi respiẽ̾it. uluti siquis alicnũ¬

Expanded text:
tra autem, si viro iniuria facta sit, uxor iniuriarum agere non potest: defendi enim uxores a viris, non viros ab uxoribus aequum est. sed et socer nurus nomine, cuius vir in potestate sis quidem nulla iniuria fieri intellegitur, semeliam domini respicit: veluti si quis alienu
Abbreviated transcription (Latin):
pignore. siuc his apud quemres de posi¬
ta est. tart utatur. suic his quicam rem
utendam accepit. malium usum cam
tranfferat. quam cuius grã cidata ẽ. fur¬
cum ꝯmittit. Uelu̾ti. siquis argentum utẽ¬
tendum acceꝑit. quasi amicos ad cenam
inuitaturus. et id pegre secum tiait at
siquis eqͣuũ gestandicã ꝯmodatum sibi:
iongius auquo cduxĩt. ꝙ uetes scͥpscrunt
de coquimaciem equũꝑduxssetplacu¬

Expanded text:
apud quem res deposita est ea re utatur, sive is qui rem utendam accepit in alium usum eam transferat quam cuius gratia ei data est, furtum committit. veluti si quis argentum utendum acceperit quasi amicos ad cenam invitaturus et id peregre secum tulerit, aut si quis equum gestandi causa commodatum sibi longius aliquo duxerit, quod veteres scripserunt de eo qui in aciem equum perduxisset. Placu
Abbreviated transcription (Latin):
cum res furtiua abaliquo tibi oblatasit.
ca q apd̾ te ꝯceptasit utiq sicam̃te tͥ data
ci. ¶ Est criam phibitifurti accõadu̾sus
⁊ aduersus cum qui furtiuã rem ap̃se que
in desuctudinẽ abierunt. ¶ Cum nrequis
m anifestissimũ ẽ quodom̃s quiscientes rẽ
furtiuã susceꝑĩt. et celauint. furti nec ma¬
nifesti obnoxusunt. ¶ pena manifestĩfurti.
qua drupuẽ. Tam exsiu ꝑsõa: quã exlbi
uecmainifesti:. dupl̃. ¶ furtum aũtfitñ
solum cum quis int̾cipiendi ci alienã reo

Expanded text:
cum res furtiva ab aliquo tibi oblata sit eaque apud te concepta sit, utique si ea mente tibi data i. est etiam prohibiti furti actio adversus ti adversus eum qui furtivam rem apud se quin desuetudinem abierunt. cum enim manifestissimum est quod omnes qui scientes rem furtivam susceperint et celaverint, furti nec manifesti obnoxii sunt. Poena manifesti furti quadrupli est tam ex servi persona quam ex liberi, nec manifesti dupli. Furtum autem fit non solum, cum quis interci
Abbreviated transcription (Latin):
beclisuo familie herciscunde uiditio exbis
caĩs obligatus ẽ ¶ Heres quoq legatoꝵ
nomine. non ꝓͥe ex ꝯtractu obuigatus in¬
telligiur. Neq enim cum herede. neq d̾
functo ullum negotium legatarius ꝓpͥc
ẽ obligatuoheres qĩ excontc̃tu debe in¬
tellignur. ¶ Item hi cuiquis ꝑ trrorem
nõ debitum soluit: qi exꝯtractu debt uid̾¬
tu obligatus. ut si cerciorem rationẽ seq̃¬
mur. mag̃ ut sup̃ cliximus exclistractu.
quam ex ꝯtẽtuposset dici obligatus ẽe.Na
qui soluendi animopecãm dat. in hoc da¬
re uidetur. ut clistrahat potius negotiũ.
quã contrahat. S tñ ꝓiide is qui accip̃
obligatur. acsimutuum illi daretui. Et
idcoꝰ clitione tẽnc̃tur ¶ Ex quib dam
tñ causis repeti non pt̃. Quod pperrorẽ
n debitum solutum sit. sic nãq definier̃
uetes. Ex quib causis infici andolis crescit
Exhis caĩs ñ debitum solutum repeti nõ
posse. uluti exlege aquilia. ¶tem exle¬
gãtis. qd̾ uet̾es quid̾ inhis legatis locum

Expanded text:
is causis obligatus est. Heres quoque legatorum nomine non proprie ex contractu obligatus intellegitur neque enim cum herede neque cum defuncto ullum negotium legatarius gessiest obligatus heres, quasi ex contractu debere intellegitur. Item is, cui quis per errorem non debitum solvit, quasi ex contractu debere videtu obligatus ut, si certiorem rationem sequamur, magis, ut supra diximus, ex distractu quam ex contractu possit dici obligatus esse: nam qui solvendi animo pecuniam dat, in hoc dare videtur, ut distrahat potius negotium quam contrahat. sed tamen proinde is qui accepit obligatur, ac si mutuum illi daretur, et ideo condictione tenetur. Ex quibusdam tamen causis repeti non potest, quod per errorem non debitum solutum sit. namque definiverunt veteres, ex quibus causis infitiando lis crescit, ex his causis non debitum solutum repeti non posse, veluti ex lege Aquilia, item ex legato. quod veteres quidem in his legatis locum
Abbreviated transcription (Latin):
citroq int̾ cos nascuntur. actiones q̃
rum ꝯ traria. quas exnullo ꝯ tractu
pͥc nasci manisestum ẽ. Quippe nascũ¬
tiui ita iste accõnes. si sine mãdato
quisq aliens negocuis gerendis se op¬
tulit. ex qua causa hii quoꝵ negotiage¬
stafiũt. Etiã ignorantes obligantur:
idq uiuitatis casa receptum c̃. ne abst̃¬
tium qui subita festinatione co actinł
udemandata negõoꝵ suoꝵ ãministra¬
cione ꝑ egre ꝓfectieẽnt. descrerentur
si de eoq. quis imp̃eclisset. nullam habi¬
turus ẽẽt actionẽ. Si cut aũt is quiutilit

Expanded text:
citroque inter eos nascuntur actiones, quae ri contraria. quas ex nullo contractu proprie nasci manifestum est: quippe ita nascuntur istae actiones, si sine mandato quisque alienis negotiis gerendis se obtulerit: ex qua causa ii quorum negotia gesta fuerint etiam ignorantes obligantur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotiorum suorum administratione, peregre profecti essent, deserentursi de eo quod quis impendisset nullam habiturus esset actionem. sicut autem is qui utilit
Abbreviated transcription (Latin):
peccoꝵ numcrosit. inu̾m a ãccidit. quanti
cares meo anno pumi fuĩnt. tantũ dñodare
dipnctur Quod aũt non p̾cise dequa drupe¬
de side citantum que pegcoꝵ nunero ẽ ca¬
uetur. coptinet ut neq defens bestus. ne¬
q dccanib cautum ẽẽ inteiligimus. s dhis
tuitum q̃ pͥe pasci dicuntir. Quales sunt
equi. muli. asini. boues. oues. capre. desu¬
b quoq id plicuit. Nam. ⁊ sues peccorp̃
appellatione ꝯtinentur. qr ⁊ hugregatio¬

Expanded text:
sit, iniuria occiderit, quanti ea res in eo anno plurimi fuit, tantum domino dare damnetur. Quod autem non praecise de quadrupede, sed de ea tantum quae ‘ pecudum numero ’ est cavetur, eo pertinet, ut neque de feris bestiis neque de canibus cautum esse intellegamus, sed de his tantum quae proprie pasci dicuntur, quales sunt equi, muli, asini, boves, oves, caprae. de suibus quoque idem placuit : nam et sues pecorum appellatione continentur, q
Abbreviated transcription (Latin):
obtinuit sabini sententia. obligatonũ
eẽ in boc casu mandatum. q ñ alit̃ ticio
bes neq mampliorem pecumã fidi iube
rit ⁊ siusq ad centum aureos cum eo a
clauit ł ut ticiopetumam fenerares:
Iliud quoq mandatũ ñ ẽ obligatori
uni ce bonos mores c̃ uluti siticł de fur¬
to au dapnofaciendo. aũ deiniuria fa¬
cienda tͥ mandet. licet n penam istius
facti nomine p̃stitis. non tñ ullã habes
aduersus ticium accionẽ. ¶s qui exe¬
quitur mandatum ñ debet excede fic̃s
mandati. Ut ecce siquis usq ad cẽtuo
aureos mandãt tibi ufundũ emẽs¬

Expanded text:
obtinuit Sabini sententia, obligatorium esse in hoc casu mandatum, quia non aliter Titio bes neque in ampliorem pecuniam fideiuberrit, etiam si usque ad centum aureos cum eo andavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: Illud quoque mandatum non est obligatorium, quod contra bonos mores est, veluti si Titius de furto aut damno faciendo aut de iniuria facienda tibi mandet. licet enim poenam istius facti nomine praestiteris, non tamen ullam habes adversus Titium actionem. Is qui exsequitur mandatum non debet excedere fines mandati. ut ecce si quis usque ad centum aureos mandaverit tibi, ut fundum eme
Abbreviated transcription (Latin):
si quis ex socus mole debiti pregrauatus.
ctass S hoc casuis ad huc ꝯsentiant insocicta¬
tem. Noua uidetur inciꝑe socictas ¶ Sociꝰ
socioutrum conomine tantum teneatur.
ꝓsocio actione. siꝗd dolo ꝯmisent. sicut has
qui dponi apud se passus ẽ. an ⁊̃ culpe .i.
dẽm dendie. atq negligentie noĩt quesi¬
tum ẽ. preualuit tam̃ ctiam culp̃t nomi¬
ne teneri cum. ¶ Culpa aũt non ad exactis¬
amã diligentiam dingenda ẽ. Sufficitu
talem diligentiam incõib reb adhibere
socium qualem sius reb adbibe solet naorł
quiparum diligenti socium sibi assumit.
moĩ siue sua tantum gra aliquis tͥ madet.
Que sua ⁊ cua.siue aliena tantum. suie sui
mandatum. ⁊ obidnulla excoobligõ nee
mandati in t̃ uos actionascaui. ¶Mandã¬
tis tantum gr̃a int̾uenit mandatumluł¬
uti siquis t̾ mandet. ut negotia ełꝰ gereres
pecuniam subusurs credes ei quiinr̃e ip

Expanded text:
si quis ex sociis mole debiti praegravatus etas. sed hoc casu si adhuc consentiant in societatem, nova videtur incipere societas. Socius socio utrum eo nomine tantum teneatur pro socio actione, si quid dolo commiserit, sicut is qui deponi apud se passus est, an etiam culpae, id est desidiae atque neglegentiae nomine, quaesitum est: praevaluit tamen, etiam culpae nomine teneri eum. culpa autem non ad exactissimam diligentiam dirigenda est: sufficit enim talem diligentiam in communibus rebus adhibere socium, qualem suis rebus adhibere solet. nam qui parum diligentem socium sibi adsumit,  sive sua tantum gratia aliquis tibi mandet, sive sua et tua, sive alimandatum et ob id nulla ex eo obligatio nec mandati inter vos actio nascitur. Mandantis tantum gratia intervenit mandatum, veluti si quis tibi mandet, ut negotia eius gererespecuniam sub usuris crederes ei, qui in rem ip
Abbreviated transcription (Latin):
tem ferat et dapnoñtentatur. Quod ⁊ ip̃o.
suus ꝯuenient̃ sͥ existimauit. Q uod m̃ ita
intelligi oportet ut si maliqua relucrũ. ma
lia dãpnum.adlatum sit ꝯpensatione fac¬
ta. solum quod suꝑ ẽ intelligatur iucri ẽẽ.
¶uud expeclitum ẽ. si inuna causa pars fuit¬

Expanded text:
non teneatur, quod et ipsum Servius convenienter sibi existimavit: quod tamen ita intellegi oportet, ut, si in aliqua re lucrum, in aliqua damnum allatum sit, compensatione facta, solum quod superest intellegatur lucri esse. Illud expeditum est, si in una causa pars fu
Abbreviated transcription (Latin):
rauerint. At cum aliquis renunciauent so¬
cietati. soluitur socicta q ẜplane si quis calli
siquidẽ uero. iliũ lucͥ faq̃at. qd ñ captauit
lidip̃m solum ꝑtinet. ¶ Ei uero cuirenũci¬
atum ẽ. ꝗcꝗd omĩno p̾t renũciatam societatẽ
ad quiritur soli ꝯceclitur. ¶ soluitur adhucͤ
socictas. etiam morte socu. qr qui societateoꝵ
contrahit cͥtam ꝑsoĩm sibi clegit¶ S ⁊ si ꝯsen¬
su plium societ as ꝯtractasit morte unus sol¬
tictate alit ꝯuenit. ¶ Itemsi alicui rei ꝯtrae¬
ta socictis si. ⁊ finis negõ inpositus ẽ. finitur
socictas ¶Publicatione quoq distrihiso¬
cictatem m anifestum ẽ. sca ⁊ si uniuersa bo¬
na socu publicetur.¶ Nim cum incius locuo
alius succedit promortuo habetur. ¶ tem¬

Expanded text:
raverint: at cum aliquis renuntiaverit societati, solvitur societas. sed plane si quis callidsi quid vero aliud lucri faceret quod non captaverit, ad ipsum solum pertinet: ei vero cui renuntiatum est, quidquid omnino post renuntiatam societatem adquiritur, soli conceditur. Solvitur adhuc societas etiam morte socii, quia qui societatem contrahit certam personam sibi elegit. sed et si consensu plurium societas coita sit, morte unius soccietate aliter convenerit. Item si alicuius rei contracta societas sit et finis negotio impositus est, finitur societas. Publicatione quoque distrahi societatem manifestum est, scilicet si universa bona socii publicentur: nam cum in eius locum alius succedit, pro mortuo habetur. Item
Abbreviated transcription (Latin):
susceptnti sane cium a suscepit ad ipsi¬
us ꝑicdm his casus ꝑtinct si non suscepe¬
rit. securus ent¶ dem et incetens anima¬
lib cetenq reb intelliginus. Utiq tñ
uendicationẽ rci et conditionẽ exhebe
debebit emptor. qui isme quiremnon A¬
clum empton tradidit adhuc ip̃e dñs
ẽ. Iclem ẽ criam difuru et de dampni
inuirie actione. ¶Ep̃tiotam subꝯditi¬
otam subꝯditione quam pure ꝯtrala po
tum diẽ tͥplacũt. ent tͥ emptus aurcis.
tot. ¶Loca sacra. Preligiosa. Item publica

Expanded text:
susceperit. sane enim, si susceperit, ad ipsius periculum is casus pertinet: si non susceperit, securus erit. idem et in ceteris animalibus ceterisque rebus intellegimus. utique tamen vindicationem rei et condictionem exhibere debebit emptori, quia sane, qui rem nondum emptori tradidit adhuc ipse dominus est. idem est etiam de furti et de damni iniuriae actione. Emptio tam sub condicione quam pure contrahi potum diem tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica,
Abbreviated transcription (Latin):
homo mortuus sit łaliqua parte corꝑis le¬
stte incendio consũpte suint. aut fundus.
influminis totus. xaliqua exparte abla¬
tus sit. siue etiam mundatione aque. aut
arborib turbine deiectis longe minor
aut det̾ior eẽ ceꝑit ep̃tons dap̾num ẽcu
i necesse t̃. ucet remñ fuĩt nactus p̃tium

Expanded text:
homo mortuus sit vel aliqua parte corporis lrte incendio consumptae fuerint, aut fundus vi fluminis totus vel aliqua ex parte ablatus sit, sive etiam inundatione aquae aut arboribus turbine deiectis longe minor aut deterior esse coeperit, emptoris damnum est, cui necesse est, licet rem non fuerit nactus, pretium
Abbreviated transcription (Latin):
da uestim̃ta quis declit. nullastatim mẽ¬
cede ꝯstituta s p̾tea tantum daturus quã¬
tum int̾ eos ꝯuenĩt non ꝓp̾e locatio. ⁊ ꝯduc¬
tio. ꝯ trabuintelligitur. s conomint̾ p̃scͥp¬
t̃is uerbactioditur. ¶ Preterea sic̃ uulgo

Expanded text:
da vestimenta quis dederit nulla statim mercede constituta, sed postea tantum daturus quantum inter eos convenerit, non proprie locatio et conductio contrahi intellegitur, sed eo nomine praescripti
Abbreviated transcription (Latin):
nhis aut que scͥptura ꝯficumtir. ñ alã
ꝑfectam eẽ emptionẽ. ⁊ uenditionẽ. cõ¬
stinumꝰ isi. ⁊ instruñta emptionis fu
scͥpta. aut siꝑtabellionẽ fiunt. Nist ⁊ cõ¬
plet̾iones acceꝑint. ⁊ fuint partib ab so¬
luta. donec n aliꝗ ex hi de t̃ et pemitnti
ciocus t̃ et pot̃ emptor. ruenditor. sinc pe¬
na recede ab ep̃tiones ita tñ impune rece:¬
de cis ꝯcedimus. Hisliam arrarum nomi
restitucre ꝯpellitur. licet nicb̾ supanis
s int̃ aliquos ꝯuenit. ut quãti ticł̾rem esti¬
mauĩt. tantisit epta.Int uet̾e saticha¬
bundeq hoc dubitabatur. Siue ꝯstatco
uenditiosie ñ.S nr̃a decino ita hostitu

Expanded text:
autem quae scriptura conficiuntur non aliter perfectam esse emptionem et venditionem constituimus, nisi et instrumenta emptionis fuescripta et, si per tabellionem fiunt, nisi et completiones acceperint et fuerint partibus absoluta. donec enim aliquid ex his deest, et poenitentiae locus est et potest emptor vel venditor sine poena recedere ab emptione. ita tamen impune recedere eis concedimus nisi iam arrarum nominrestituere compellitur, licet nihil super arris  inter aliquos convenerit, ut, quanti Titius rem aestimaverit, tanti sit empta: inter veteres satis abundeque hoc dubitabatur, sive constat venditio sive non. sed nostra decisio ita ho
Abbreviated transcription (Latin):
c̾cum est. excepto eoq. un nominatunsti¬
pulando. aut ꝑtraditionẽ. accipiendo il
usoli adquirt uluti cum itastipuletur
ticio clño meodare spondes. s si umus do¬
mini uissus uus fuĩt stipłatus. licet an¬
cea dubitabatur. Cam̃ post nr̃am dicisio¬
nẽ res expeclita ẽ ut illi tm̃ adquirat.
quiloc cifice iussit ut sup̃lictum ẽ. Ꝙ b¬
tente creclitore aliud palio soluĩt. Noc mñ
int̃ ẽ. quisoluat. utrum ip̃e quidebet. an
alius ꝓcolibatur et enĩ ⁊ aliosoluente.
siue scientt clebitore. Nue ignorante i
inuito soluuo fiat. ¶ Item fireus solũt :¬

Expanded text:
rtum est, excepto eo, quod uni nominatim stipulando aut per traditionem accipiendo illi soli adquirit, veluti cum ita stipuletur: ‘ Titio domino meo dare spondes? ’ sed si unius domini iussu servus fuerit stipulatus, licet antea dubitabatur, tamen post nostram decisionem res expedita est, ut illi tantum adquirat, qui hoc ei facere iussit, ut supra dictum est. tiente creditore aliud pro alio solverit. nec tamen interest, quis solvat, utrum ipse qui debet, an alius pro eo: liberatur enim et alio solvente, sive sciente debitore sive ignorante vel invito solutio fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
desinre. tunc pro nicbilo tt̃ uenditionẽ
quasi nullo preciostatuto. Quod ius cum
inuenditionib nob placuit. non t̃ abstir¬
clum ⁊ in locationib ⁊ concluctionibus
trahtrestemp̃tium innumerata pecuni¬
a osistere debet. nam ⁊ incet̾is reb in p̃ci¬
um cẽ possit ułuti homo. aufund̃. aut to¬
gi. altius rtip̾cium et̃ possit ualde que

Expanded text:
definire, tunc pro nihilo esse venditionem, quasi nullo pretio statuto. quod ius cum in venditionibus nobis placuit, non est absurdum et in locationibus et conductionibus trahere. Item pretium in numerata pecunia consistere debet. nam in ceteris rebus an pretium esse possit, veluti homo aut fundus aut toga alterius rei pretium esse possit, vald
Abbreviated transcription (Latin):
Acliooꝵ colloces cui gnĩs mandatum. ma¬
ugatorium. q nemo exꝯsiud mandatiob¬
sugatur. Etiamsinon expecliat ei cuidabi¬
turs cumlibm cuiq sit ap̃ se explorare. an
expecliat ꝯsilium. ¶ Itaq siociosam pec¬
cumam domite habentem ortatus te fue¬
rit aliquis ut rem aliquam emeres.xeam
crederes quam uis non expecliat tͥ eam

Expanded text:
datum maligatorium, quia nemo ex consilio mandati obligatur, etiamsi non expediat ei cui dabitur, cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, ut rem aliquam emeres vel eum crederes, quamvis non expedierit tibi eam
Abbreviated transcription (Latin):
c partes ꝑtincant: clap̃ni t̾tia ladscium
due pirtes dapni. luc̃ tercia. anrata deb
habi ꝯuentio. Quintus mutius c̃c naturã
socictatis talem pactionẽ cẽ existim iuit ͣ
obid non ẽe ratam hñdam.Seruius aũt¬
sulpius. culis sententia p̃ualuit. oc̃ sensit.¬

Expanded text:
ae partes pertineant, damni tertia, ad Seium ae partes pertineant, damni tertia, ad Seium duae partes damni, lucri tertia, an rata debet haberi conventio? Quintus Mucius contra naturam societatis talem pactionem esse existimavit et ob id non esse ratam habendam. Servius Sulpicius, cuius sententia pra
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ibi grã aureos decem. utrum emptio.
etuenditio. ꝯ trabi uide at̃ an locatioctꝰ
ductio. Cassuis ait. mat̾ie quid ep̃tionẽ¬
nẽ et uenditionẽ ꝯtrabi. Quodsi suum
aut ꝓmisit. ab eo custodia cał desidatur¬
qualem diligentissimus pat̃ fimilias su¬
is reb adhibet. Quam si p̃sticit et aliqͦ
casu rem amisent de restituenda ea nõ
tenebr: ¶ Mortuo ꝯductore intra tp̃ra
conductionis. ħ̾rs eł cod̾ uire in ꝯducti¬
onẽ succedit. de sotietatibus.¬
nit unius alicuius negociationis. uluti
ni nominatim conuenent. equalee sci¬
ł pates. et in lucro. et indampno. ex¬
pect᷑antur. Quodsi expsse fucrint partes.
hee suan debenti nec numquam dubiuor
fuit: quinualeat conuentios Si duoit̃ se
pacti s̃. ut ad unum quid̃ cluc partes. et
dap̃m et lucriꝑtineat. ad alium t̾cia. ⁊oli
De illalinc ꝯ uentione quesitum ẽ sititius
et stus int̾ se pitiis. ut adticium lucri du¬

Expanded text:
verbi gratia aureos decem, utrum emptio verbi gratia aureos decem, utrum emptio et venditio contrahi videatur, an locatio et conductio? et Cassius ait, materiae quidem emptionenem et venditionem contrahi. quodsi suum aut qualem diligentissimus paterfamilias suis rebus adhibet. quam si praestiterit et aliquo casu rem amiserit, de restituenda ea non tenebitur. Mortuo conductore intra tempora conductionis heres eius eodem iure in conductionem succedit. TIT. 25 DE SOCIETATE Saut unius alicuius negotiationis, veluti ni nominatim convenerit, aequales scilicet partes et in lucro et in damno spectantur. quodsi expressae fuerint partes, hae servari debent: nec enim umquam dubium fuit, quin valeat conventio, si duo inter se pacti sunt ut ad unum quidem duae partes et damni et lucDe illa sane conventione quaesitum est, si Titius et Seius inter se pacti sunt, ut ad Titium lucri du
Abbreviated transcription (Latin):
ductio. ut in quib dam causis quero solet.
utrum c̃ptio et uendito contra hatur. an
locatio et conductio. ut ecce de p̃dus que
ꝑpetuo quibdam fruenda trabuntũ. idẽ
ut quim diu pẽnsio. siue reditus. ꝓhis dño
p̃stitur. neꝙ ipsẜ conductori. neq ħreli
eiusciuue conductor. Heres ue eꝰ idp̃di¬
um uendidit. aut donauert. aut dotis no¬
mine dedit. aliout quoquomodo alicna¬
uerit. auferre liccat. s talis contractus. q
int̃ ueteres clubitabatur. ⁊ aquib dã loca¬
tio aquiliidam uenditio existimabatur.
lex zenomana lata c̃. que enfit̾tos eos
contrictus ꝓpͥmstatuit naturam neq ad
locitionẽ neq aduenditionẽ inclinatem
si sus pactionib fulciendam. et siquidem
fuerit puctum. tunc siquid̾ totius rei m¬
tentus accesserit. ad dĩnsr hoc redunda¬
re ꝑicł sm̃ particulans ademphiteon¬
canium huiusmoĩ dapnũ uenire quoui¬
re uumur. ¶ Item quertur sicum. aunfi¬
ce titius conuciũt uthis ex auro suopon

Expanded text:
ductio, ut in quibusdam causis quaeri soleat, utrum emptio et venditio contrahatur, an locatio et conductio. ut ecce de praediis quae perpetuo quibusdam fruenda traduntur, id est ut, quamdiu pensio sive reditus pro his domino praestetur, neque ipsi conductori neque heredi eius, cuive conductor heresve eius id praedium vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit aliove quo modo alienaverit auferre liceat. sed talis contractus quia inter veteres dubitabatur et a quibusdam locatio, a quibusdam venditio existimabatur: lex Zenoniana lata est, quae emphyteuseos contractui propriam statuit naturam neque ad locationem neque ad venditionem inclinantem, sed suis pactionibus fulciendam, et si quidem fuerit pactum, tunc si quidem totius rei interitus accesserit, ad dominum super hoc redundare periculum, sin particularis, ad emphyteuticarium huiusmodi damnum venire. quo iure utimur. Item quaeritur, si cum aurifice Titio convenerit, ut is ex auro suo cer
Abbreviated transcription (Latin):
rios ciꝯ excuisse qͥd lite̾ ap̾d
eunde ysichiũ appellasse ⁊ c̾a
ꝯtigit recuri̾t ad tua cognitte
⁊ dimilis miudicio tue celsi¬
cud̾is ex̾c̾etur. recessisse qa cͥ¬
taminibꝰ apte gestis arbit᷑s
ant̾ elegisse cões ex scͥpto ⁊ ap̾
illo xurrisse ⁊ qͥdã exgunsse. p̾ca¬

Expanded text:
rios eius exercuisse quidem litem apud eundem Hisychium appellasse; et causam contigit recurrere ad tuam cognitionem, et dum lis in iudicio tuae celsitudinis exercetur, recessisse quidem a certaminibus apud te gestis, arbitros autem elegisse communes ex scripto et apud illos concurrisse et quaedam exercuisse; p
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃ris n rata e̾e iudicis sin̾a
semel appellatd̾e data.s ⁊ per¬
legittimũ suscipe ⁊̃ di decies
milies plꝰꝙͣ biemim tp̃c exces¬
sit aut excedat de inceps aut̃
moi̾ neg̾o in quotatt aliquid
agͥ. in medio mote cãe ap̾ app¬
ellat̾oms nidice aut nõ mo¬
ce aliqui eligant alii ⁊ ꝓpt̾ea.¬

Expanded text:
poris, neque ratam esse iudicis sententiam semel appellatione data, sed perlegitimum suscipere, etiamsi decies milies plus quam biennii tempus excessit aut excedat. Deinceps autem in omni negotio, in quo tale aliquid agitur et in medio motae causae apud appellationis iudicem aut non motae aliqui eligantur alii, e
Abbreviated transcription (Latin):
manebit ⁊ ipe̾ sic̾ p̾cliximꝰ incor¬
pore supplicium sustinebit agͣna
hac longissime ciuitate e xpelle̾t¬
¶ mulieres ita qr caste quid̾e mue
uolumꝰ ⁊ oramꝰ.non aũt in¬
uitas adluxuriosa uita de¬
duci nec impie ag̾e cogioio c̾i
lenocunm et fier ꝓhibenius
.et fcm pumimꝯ p̃cipue quidm
inhac felicissima cuntatea i¬

Expanded text:
manebit; et ipse, sicut praediximus, in corpore supplicium sustinebit et magna hac longissime civitate expelletur. Mulieres itaque caste quidem vivere volumus et oramus, non autem invitas ad luxuriosam vitam deduci nec impie agere cogi. Omnino enim lenocinium et fieri prohibemus et factum punimus, praecipue quidem in hac felicissima civitate
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aspectabilib p̾corib ppłi hiꝰ
felicissime cuntatis cõp̾rensũ
õsũ nouissima sustinere suppl¬
icia Siem̃ pecciũarñ eõs furto¬
rum ⁊ latrocinoꝵ. em̃e datores
clegimꝰ quo moco non mul¬
to mͦagis castitatis furtũ ⁊ la¬
crocumim eos cohercere pinittr¬
ma siquis au̾t paciat᷑ insua
expulent sciat ⁊̃ dec̾e libraru
auri sustinere pẽar ⁊ circa ip̃am p¬
iclitaturũ habitat᷑te siquis
aut ꝯscͥptõe de ceto incaliln¬

Expanded text:
 spectabilibus praetoribus populi huius felicissimae civitatis comprehensum omnium novissima sustinere supplicia. Si enim pecuniarum eos furtorum et latrociniorum emendatores elegimus, quomodo non multo magis castitatis furtum et latrocinium eos cohercere permittimus? Si quis autem patiatur in sua expulerit, sciat etiam decem librarum auri sustinere poenam et circa ipsam periclitaturum habitationem. Si quis aut
Abbreviated transcription (Latin):
felicissima ciuitate ⁊ ħre ꝯstitu
ta nisins hĩtatõib ⁊ cibũeis.¬
nuszand̾ darc. ⁊ uester ⁊ de incepͥ
trad̾e ad luxuria ⁊as uolẽtib¬
caꝵ acced̾ete ip̾os accipe ⁊ cele
brare ꝯscͥptões qr usq adct̾p¬
am ⁊ celeste̾ hanc fimeton̾e mi¬
plentes q̃sda u̾ocar ⁊ figenissor¬
es expetere ⁊ intm ꝓced̾e inlici¬
tam act̾oer ut moipene mhac

Expanded text:
leges, et nuper interpellatione nobis facta rerum impiarum pro talibus negotiis in hac maxima civitate commissis causam non despeximus. Agillicite, ex causis autem crudelibus et odiosis occasionem sibimet nefandorum invenire lucrorum, et circuire provincias et loca plurima et iuvenculas miserandas decipere promittentes ca
Abbreviated transcription (Latin):
st aũt capitis diminuo pͥoristione
status commiut itio. eaꝙ trib modis
accidit. Nam aut maxima ẽ climinuti
ocipitis. aũ minor. quã quidã mediã
ubeant. auminima. ¶ craxina aũt este
capitis diminutioͤᷤ cum aliquis simul et
ciuitatt̃ ⁊ lib̾tatt̃ admitrt. Quod acci¬
dit in his qui supene efficiuntur. atro
cium participadum uenũdari passist
Minor siue mecdia c̃ capitis diminu¬
nocum ciuitas quid amittitur. lib̾tas
ueroretinetin. qd accidit ei cui aqua ct̾
ignis int̃dictũ fuit. ł ei qui in insulam
de portatus fuit. ¶ Minima capitis di¬
minutio ẽ. cum ⁊ ciuitas et libtas ꝯtine¬
tur. S status hõĩs ꝯmutatur. Quodacciꝰ

Expanded text:
st autem capitis deminutio prioris status commutatio, eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio aut minor, quam quidam mediam vocant, aut minima. Maxima est capitis deminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit. quod accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocietium participandum se venumdari passi sunt. Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdictum fuerit, vel ei qui in insulam deportatus est. Minima est capitis deminutio, cum et civitas et libertas retinetur, sed statu
Abbreviated transcription (Latin):
filius non est tibi agnatus. ẜꝰ cognat᷑
Et inuicem scilicet tuilli codem unrt cõ¬
iugers. qillã quui nascuntur. patrisn¬
ñmatris familiã secuntur. ¶ Qͦ auit lõ
ab intestato uocat ad tutelam agnatos.
ñ hãc bt significationem siñ oĩodost
cͣerit testam̃tũ is qui poterat tutores da
re. Si quãtum ad tutelam ꝑtinet inte¬
status decessent ꝙ tunc quoq accidere
intelligitur. cum is ꝗdatus ẽ tutor uius¬

Expanded text:
filius non est tibi adgnatus, sed cognatus et invicem scilicet tu illi eodem iure coniungeris, quia qui nascuntur patris non matris familiam sequuntur. Quod autem lex ab intestato vocat ad tutelam adgnatos, non hanc habet significationem, si omnino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserit. quod tunc quoque accidere intellegitur
Abbreviated transcription (Latin):
missus capite ñ miuitur. q nullũ ca¬
p̃habuit. ¶ Quib aũt clignitas magis
quã status ꝑmutatur capite ñ mimi¬
untur. et idcosenatus motu capite nõ
miniuꝯ stat. ¶ Quod aũt clictum ẽ ma

Expanded text:
missus capite non minuitur, quia nullum caput habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capite non minui constat. Quod autem dictum est ma
Abbreviated transcription (Latin):
tutor datus ñ sit. his ex lege .xii. tabu¬
iarum agnati sunt tutores. ꝗuocan
ti qĩ apatre cognati. lun frat̃ todem pa¬
tre natus. fr̃ĩs filius neposue exeo. It pa¬
truus et patrui filius neposue exco.
At qui ꝑfeminini sexus  cognationem¬

Expanded text:
tutor datus non sit, iis ex lege XII tabularum agnati sunt tutores, qui uoc iuncti, quasi a patre cognati, ueluti frater eodem patre natus, fratris filius neposue ex eo, item patruus et patrui filius et nepos ex eo. at hi, qui per feminini sexus person
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to cum lib̾tate recte tutor dari
accepisse uidcĩ et ꝑ hoc recte tutorem
eẽ. ¶plane si ꝑ errorẽ quasi lib tut̃õ.
datus sit. aliud dicendum c̃. Seriuis
aũt alienus pure inutilĩt testam̃todat᷑
tutor. S ita. cum lib̾ent. utilit daitui. pro¬
pͥus aũt ẜuus inutilit comodo datur tu
annis tutor testam̃to datus tunc tutor e
exc̾ro tempore. ł sub conditione. ł añt
heredis institutionẽ posse dan tutorẽ.

Expanded text:
nto cum libertate recte tutor dari accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure inutiliter datur testamento tutor: sed ita ‘ cum liber erit ’ utiliter datur. proprius autem servus inutiliter eo modo datur tutannis tutor testamento datus tutor erex certo tempore vel sub condicione vel ante heredis institutionem posse dari tutorem
Abbreviated transcription (Latin):
Sin autẽ intestati decesẜĩt nullo
libͥoꝵ relicto tuẽ patrono ius quod
erat in lege .xii. tabulaꝵ in in teg¬
rum reseruauit. cũ u̾o maiores
centenarus sint. Si heretes ui bo¬
noꝵ possessores ubos habeant. siue
unum siue plures aiuocũq serus
ul gradus ad eos successione ꝑent̾
tedurimo oĩb parronis una cum
sua ꝓgenie semons. Sin autẽ sin
udis deceẜ̾int si quidem intostati
ad omnẽ hereditatẽ patronos pa
uł pationas p̃teneñt cũ nullos
ubos habent u habentes eos ex he¬
dauerit. ut mater siue auo mat̾n
eos p̾t̾ierit. Ita ut nõ possit argui
in offiriosa eoꝵi testam̃ta tue ex nea e
constitutõe ꝑ bonori possessione. ꝯͣ
tabulas nõ duidiam ut .an. set

Expanded text:
tem intestati decesserint, nullo liberorum relicto, tunc patronatus ius, quod erat ex lege duodecim tabularum, integrum reservavit. cum vero maiores centenariis sint, si heredes vel bonorum possessores liberos habeant sive unum sive plures cuiuscumque sexus vel gradus, ad eos successionem parentum deduximus, omnibus patronis una cum sua progenie semotis. sin autem sine liberis decesserint, si quidem intestati, ad omnem hereditatem patronos patvel patronas praeterierint, cum nullos liberos haberent vel habentes eos exheredaverint, vel mater sive avus maternus eos praeterierit, ita ut non possint argui inofficiosa eorum testamenta, tunc ex nostra constitutione per bonorum possessionem contra tabulas non dimidiam, ut an
Abbreviated transcription (Latin):
dum pationũ naturales ubinõ
sumt. solũ quos ĩ potestate mortis
ip̃re hab̾at. s. ⁊̃ emancipati ⁊ĩ ad¬
optonem dati si modo ex aliq̃ ꝑte
beretes scuptierant. ¶ Aut p̾ten
n atra tabulas bonoꝵ possessione
er edieto pocierant. nã er ieredi¬
tati nullo moto repellebant patͤ¬
num ł postea iegẽ papia ad aueta
sunt iura patronoꝵ qui locuple¬
tiores lib̾os habebant. cautũ est
eĩ utex bonis eio qui sert̾cioꝵ cen¬
tum miliũ patrimoniũ relinque¬
rat ⁊ paunores quã tres uyos ha¬
bebat. siue nntestam̃to fc̃s. siue
intestato mortuo erat uirilis ꝑs

Expanded text:
onum naturales liberi, non solum quos in potestate mortis tempore habebat, sed etiam emancipati et in adoptionem dati, si modo ex aliqua parte heredes scripti erant aut praeteriti contra tabulas bonorum possessionem ex edicto petierant: nam exheredati nullo modo repellebant patronum. Postea lege Papia adaucta sunt iura patronorum, qui locupletiores libertos habebant. cautum est enim ut ex bonis eius qui sestertiorum centum milium patrimonium reliquerit et pauciores quam tres liberos habebat, sive is testamento facto, sive intesta
Abbreviated transcription (Latin):
ubͥto. ꝑ m̃ ꝑs dimidia patrono de¬
bebatur. ac si bis sine tillo filio
fiua ue intestam decessiss cũ duos
duas ue heretes relinqͥrat teraia
ꝑs debebatur pationo sitres re¬
liquent repellebat᷑ patrono.
natõe greca linga ꝯpendioso tẽ¬

Expanded text:
 pars dimidia patrono debebatur ac si is sine ullo filio filiave decessisset: cum duos duasve heredes reliquerat, tertia pars debebatur patrono: si tres reliquerat, repellebatur patronus. notione Graeca lingua compendioso tra
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt naseunt᷑ ex anci ilis uñs.
fiunt au̾t uire gentiũ .i. excaꝑ¬
tiuitate.aut iuit ciuiliũ homa
uber maior .xx. aunis ad preci¬
um ꝑticipandim si se uenu¬
dari passus est ¶ In suor ico¬
gione nulla differentia est. in¬
uuis autem multe differentie.
siutaunt enm ingenui: uit li
ngenius est is qui statim ⁊ ͤ
figenius. matrimonio editus.
siue exłib̾tinis siue ex alt̾e liber¬
tino. ⁊ alt̾o ingrnuo ¶ S et siqͥe
ex matie lib̾a nascatur. patre u̾¬
ẜuo ingemiiuis nichrominus
nascitur ¶Qñe ad modq. ex m̃¬
tre lib̾as incerto patre natus
est. qm̃i uulgo ꝯcepto est. suffi¬
eit autem lib̾am fuissi matiẽ.
eo tempore quo nascit᷑. licet an¬
cilla ocepit ¶ Et econtͣrio siliłu
concepent. de inde ancilla facta
parat placuit euni qui nasci¬
tur ubum nasci. Quia nõd
calamitas matris ei no q qui

Expanded text:
unt: nascuntur ex ancillis nostris, fiunt aut iure gentium, id est ex captivitate, aut iure civili, cum homo liber maior XX annis, ad pretium participandum sese venundari passus est. In servorum conditione nulla differentia est. is autem multe differentie sunt: aut enim ingenui sunt, ngenuus est is qui statim, ut ingenuis matrimonio editus, sive ex libertinis, sive ex altero libertino, altero ingenuo. sed et si quis ex matre libera nascatur, patre servo, ingenuus nihilo minus nascitur: quemadmodum qui ex matre libera et incerto patre natus est, quoniam vulgo conceptus est. sufficit autem liberam fuisse matrem eo tempore quo nascitur, licet ancilla conceperit. et ex contrario si libera conceperit, deinde ancilla facta pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui