comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑtus est. Nam ante hoc quinquen¬
nium quendam illius libellum legi. in
quo tota nr̃oꝵ natio monachoꝵ ab eo ue¬
hementissime uexatur et carpitur. Un¬
de interdum belgitus nr̃ ualde irasci so¬
let. qd̃ dixerit nos usq ad uomitum sacia¬
nosco atq ita sentio de orientalib illũ
potius monachis quam de occidentali¬
b disputasse. Nam edacitas in grecis
gula est: in gallis natura. Tum ego sco¬
lastice in quam galle defendis gentem
tuam. S queso te liber iste. nunquid
hoc solum uitium dampnat in riona¬

Expanded text:
conpertus est. nam ante hoc quinquenconpertus est. nam ante hoc quinquennium quendam illius libellum legi, in quo tota nostrorum natio monachorum ab eo uehementissime uexatur et carpitur. unde interdum Belgicus noster ualde irasci solet, quod dixerit, nos usque ad uomitum solere satianosco, adque ita sentio, de orientalibus illum potius monachis quam de occidentalibus disputasse. nam edacitas in Graecis gula est, in Gallis natura. Tum ego, scolastice, inquam, Galle, defendis gentem tuam: sed quaeso te, liber iste numquid hoc solum uitium damnat in mona
Abbreviated transcription (Latin):
feruebat inuidia. Nam et si fortasse uidcã¬
tur parere epĩs debuisse: non ob hanc ta¬
men causam multitudinẽ tantam sub
xp̃i confessione uiuentem. presertim ab
ep̃is opor tuisset affligi. Inde igitur di¬
gressus beth leem oppidum pecii
qd̃ ab iherosolimis ex milib disparatur.
Ab alexandria autem sedecim mansio¬
nib ab est: eccłiam loci illius iheronimꝰ
p̃sbiter regit. Nam parrochia est ep̃i:
qui iherosolimam tenet. Michi iam pri¬
dem ieronimus suꝑiore illa mea ꝑegri¬
natione comꝑtus facile obtinuerat. ut
nullum mͥ expetendum rectius arbitrarer.
Uir enim pret̾ fidei mcritum dotemq
uirtutum. non solum latinis atq gre¬
cis. s et hebreis etiam ita litteris institu¬
tus est. ut se illi in om̃ia scientia nemo
audeat comparare. Miror autem si nõ
et uobis ꝑ multa que scripsit oꝑa comꝑ¬
tus est. cum ꝑ totum orbem legatur. No¬
bis uero gallus inquit. Nimiũ nimi ũq

Expanded text:
feruebat inuidia. nam etsi fortasse uideanferuebat inuidia. nam etsi fortasse uideantur parere episcopis debuisse, non ob hanc tamen causam multitudinem tantam sub Christi confessione uiuentem, praesertim ab episcopis, oportuisset adfligi. Igitur inde digressus Bethleem oppidum petii, quod ab Hierosolymis sex milibus separatur, ab Alexandria autem sedecim mansionibus abest. ecclesiam loci illius Hieronymus presbyter regit: nam paroechia est episcopi, qui Hierosolymam tenet. mihi iam pridem Hieronymus superiore illa mea peregrinatione conpertus facile obtinuerat, ut nullum mihi expetendum rectius arbitrarer. uir enim praeter fidei meritum dotemque uirtutum non solum Latinis adque Graecis, sed et Hebraeis litteris ita institutus est, ut se illi in omni scientia nemo audeat conparare. miror autem, si non et uobis per multa quae scripsit opera conpertus est, cum per totum orbem legatur. Nobis uero, Gallus inquit, nimium nimiumque
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius terrore disꝑsi fratres. ac ꝑ diuersas
horas monachi sunt fugati. ita ut p̃positis
edictis in nulla consistere sedes inherent᷑.
Illd̾ me admodum ꝓmouebat. qd̾ ihero¬
nimus uir maxime catholicus et sacre le¬
gis ꝑitissimus origenem secutus primo
tempore putabatur quẽ nunc idem p̃ci
pue uel om̃ia illius scripta dampnaret.
Nec uero ausus de quodam temere iudica¬
re. Prestantissimi uiri tamen et doctissi¬
mi ferebantur in hoc certamine dissidere.
Si tamen siue illud error est ut ego sentio.
siue heresis. ut putatur non solum repri
mi potuit. Multis enĩ aduersionib sa¬
cerdotum. si et nequaquã late se potuis¬
set effundere nisi contentione creuisset.
Istiusmodi ergo turbatione: cum ueni
alexandriam fluctuabat. Ce quidem
ep̃c illius ciuitatis benigne admodum et
melius quam opinabar excepit: et secum
tenere temptabat. S non fuit animus
ibi consistere. ubi recens fraterne cladis

Expanded text:
cujus terrore dispersi fratres, ac per diversas cujus terrore dispersi fratres, ac per diversas oras monachi sunt fugati, ita ut, propositis edictis, in nulla constare sede sinerentur. Illud autem me admodum permovebat, quod Hieronymus vir maxime catholicus, et sacrae legis peritissimus, Origenem secutus primo tepue uel omnia illius scripta damnaret. nec uero ausim de quoquam temere iudicare, praestantissimi tamen uiri et doctissimi ferebantur in hoc certamine dissidere. sed tamen siue ille error est, ut ego sentio, siue haeresis, ut putatur, non solum reprimi non potuit multis animaduersionibus sacerdotum, sed nequaquam tam late se potuisset effundere, nisi contentione creuisset. istius modi ergo turbatione, cum ueni Alexandriam, fluctuabat. me quidem episcopus illius ciuitatis benigne admodum et melius, quam opinabar, excepit et secum tenere temptauit, sed non fuit animus ibi consistere, ubi recens fraternae cladis
Abbreviated transcription (Latin):
os inquib ilum praua sensisse non du¬
bum est. que defensores eius falsata cõ¬
saidun. Etomiror unum eundemq
hominem tam diuersum ase ẽẽ potuis¬
se. ut in ea parte qua ꝓbatur neminem
post apłos habebat equalem. In ea uero
que iure rep̃henditur nemo deformius
doceatur errasse. Nam cum ab ep̃is ex¬
cerpta in libris illius multa legerentur
que contra catholicam fidem scripta con¬
starent locus ille uel maximã parabat
inuidiam in quo editum lege batur.
hominis salute ꝑpessus mortem ꝓ hominis
eternitate gustasset: ita eẽt eodem ordine
passionis etiam diabolum redempturus.
Quia hoc bonitati illius pietatiq congru¬
eret: ut qui ꝑditum hominẽ reformas¬
set. ꝓlapsum quoq angelum liberaret.
Cunq hec atq alia istiusmodi ab epĩs
ꝓderentur et studiis partium orta sedi
tio est. Que cum reprimi sacerdotũ auc¬
toritate non posset seuo exemplo ad regen¬
dani eccłie disciplinam. p̾fectus assumit᷑.

Expanded text:
di, in quibus illum praua sensisse non dudi, in quibus illum praua sensisse non dubium est, quae defensores eius falsata contendunt. ego miror unum eundemque hominem tam diuersum a se esse po. tuisse, ut in ea parte, qua probatur, neminem post Apostolos habeat aequalem, in ea uero, qua iure repredoceatur errasse. Nam cum ab episcopis excerpta ex libris illius multa legerentur, quae contra catholicam fidem scripta constarent, locus ille vel maximam parabat invidiam, in quo editum legebatur: Qhominis salute perpessus, mortem pro hominis aeternitate gustasset; ita esset eodem ordine passionis etiam diabolum redempturus, quia hoc bonitati illius pietatique congrueret 538, ut qui perditum hominem reformasset, prolapsum quoque angelum liberaret. Cum haec atque alia hujusmodi ab episcopis proderentur, ex studiis partium orta est magna seditio. Quae cum reprimi sacerdotum auctoritate non posset, saevo exemplo ad regendam Ecclesiae disciplinam praefectus assumitur:
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃i quedam in libris ip̃ius insanius scͥp¬
ta memorabant. que assercores eius de¬
fendere non ausi ab hereticis potius frau¬
dulenter inserta dicebant. Et ideo non
pter illa que in rephensione merito uo¬
carentur. etiam reliqua ẽẽ dampnanda
cum relegentium fides facile possit ha¬
bere discrimen ne falsata sequerentur.
t tamen catholice disputata retineret.
Nontt̃ auten mirum si in libris neute¬
nus t recens scriptis fraus heretica fuis¬
st oꝑata. que in quib dam locis non
inuisset incidere euuangelican ueri¬
tatem. A duersum hec ep̃i obstinatius
iuitentes: ꝓ potestate cogebant. Recte
iam uniuersa cum prauis et eum ip̃o
utore dampnare. quia satis suꝑq suf¬
firent libri quos eccłia recepisset. Re¬
uendam eẽ penitus lectionem. que plꝰ
le nocitura insipientib. quam ꝓ futura
sapientib. Michi autem ex illis lib̾s
nidam curibsius indaganti admodum
hulta placuerunt. s non nulla rep̃hen¬

Expanded text:
episcopi quaedam in libris illius insanius scripepiscopi quaedam in libris illius insanius scripta memorabant, quae adsertores eius defendere non ausi ab haereticis potius fraudulenter inserta dicebant: et ideo non propter illa, quae in reprehensionem merito uocarentur, etiam reliqua esse damnanda, cum legentium fides facile possit habere discrimen, ne falsata sequerentur et tamen catholice disputata retinerent. non esse autem mirum, si in libris neotericis et recens scriptis fraus haeretica fuisset operata, quae in quibusdam locis non timuisset inpetere euangelicam ueritatem. aduersum haec episcopi obstinatius renitentes pro potestate cogebant recta etiam uniuersa cum prauis et cum ipso auctore damnari, quia satis superque sufficerent libri, quos ecclesia recepisset: respuendam esse penitus lectionem, quae plus esset nocitura insipientibus quam profutura sapientibus. mihi autem ex illis libris quaedam curiosius indaganti admodum multa placuerunt, sed nonnulla deprehen
Abbreviated transcription (Latin):
cum aliqui ex incolis ad nos uisendes
nos dissimulatione celauerat. Om¬
de cum ip̃o ad eccłiam ꝓcessimus. qu
fere duob milib aberat. a conspĩa
nr̃o interiectu montis exclusa. En
autem uilib tecta uirgultis. none
to ambitiosior quam nr̃i hofpit flls¬
naculum in quo nisi turuus qulas
poterat consistere. Cum hominĩ nbd
nichil eos neq emere neq uendes.
sit fraus aut furtũ nesciunt. ai¬
asio ꝓtestatus eccłiam auro non stru
ss potius destrui. A liquantulum
q uestimentoꝵ indulsimus. Qd̃ cum
a benigne suscepisset: reuocantib nos
ymare nautis discessimꝰ. Prosperoq
asu septimo die alexandriam ꝑuenimꝰ
an fida inter ep̃os atq monachos certa¬
nna gerebantur. Ex ea occasione uel
ausa quia congregati in unum sepus
suerdotes frequentib decreuisse synodis
ebantur. ne quis origenis libros lege¬
n aut baberet. qui tractator scriptura¬
um sacrarũ ꝑitissimus habebatur. S

Expanded text:
cum aliqui ex incolis ad nos uisendos cum aliqui ex incolis ad nos uisendos nos dissimulatione celauerat. deinde cum ipso ad ecclesiam processimus, quae fere duobus milibus aberat, a conspectu nostro interiectu montis exclusa. erat autem uilibus texta uirgultis, non multo ambitiosior quam nostri hospitis tabernaculum, in quo nisi incuruus non poterat consistere. cum hominum mores nihil eos neque emere neque uendere. quid sit fraus aut furtum nesciunt. consilio protestatus, ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. aliquantulum ei uestimentorum indulsimus. Quod cum ille benigne accepisset, reuocantibus ad mare nautis discessimus, prosperoque cursu septimo die Alexandriam peruenimus, ubi foeda inter episcopos adque monachos certamina gerebantur ex ea occasione uel causa, quia congregati in unum saepius sacerdotes frequentibus decreuisse synodis uidebantur, ne quis Origenis libros legeret aut haberet, qui tractator scripturarum sacrarum peritissimus habebatur. sed
Abbreviated transcription (Latin):
et panis dimidius uiris quinq : Tum
ille sicut est uerecundissimꝰ aliquantulũ
erubescens. dum fatigationem meã acce¬
pit. facis inquit sulpici tuo more. qui
nuiram perafio nem si qua tibi pea
ueret. quã quala egostuidis merdoer¬
di etiam angłos manducar endure
Clam istum dimidium hordratix
timeo uel solus attingere. S content
sit hoc cyrenensis ille cui uel natura
uel necessitas est esurire. uel postirnios
isti quib eredo marina iactatio intbũ
cybi fecerat. nos ꝓcul a mari absumus
et qd̃ tibi sepe testatus sum: galli sumꝰ
S ꝑgat hic potius explicare sui tyr¬
nensis hystoriam. Enim uero postimi¬
anus cauebo post hec cuiusquam absi¬
nentiam p̃dicare. ne gallos nros artie¬
um penitus offendat exemplum. Se¬
tueram autem etiam cenam cyrenea¬
sis illius uel consequentiam. Septi
enim dieb apd̃ ip̃m fuimus referit ã¬
uiuia: s suꝑ sedendum est ne gallus
se estimet fatigari. Ceterum postero aͥi

Expanded text:
et panis dimidius uiris quinque? tum et panis dimidius uiris quinque? tum ille, sicut est uerecundissimus, aliquantulum erubescens, dum fatigationem meam accipit: facis, inquit, Sul pici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porruiuere: quamquam ego studio manducandi etiam angelos manducare credam: nam istud dimidium hordeacium timeo uel solus adtingere. sed contentus sit hoc Cyrenensis ille, cui uel necessitas uel natura est esurire, uel postremum isti, quibus, credo, marina iactatio inediam cibi fecerat: nos procul a mari absumus, et quod tibi saepe testatus sum, Galli sumus. sed pergat hic potius explicare sui Cyrenensis historiam. Enimuero, Postumianus ait, cauebo posthac cuiusquam abstinentiam praedicare., ne Gallos nostros arduum penitus offendat exemplum. statueram autem etiam cenam Cyrenensis illius uel consequentia — septem enim diebus apud ipsum fuimus — referre conuiuia: sed supersedendum est, ne se Gallus aestimet fatigari. ceterum postero die,
Abbreviated transcription (Latin):
tatus accepit nos benigne. Eiccto nos in
illud litus exponimus. et ne statim repete¬
re cursum possiimus maris. mollicia ad te¬
neri. Egressus in terram ut est mos huma¬
ni ingenii naturam locoꝵ cultumq ha¬
bitantium uoluisse cognoscere xp̃ianos
nos eẽ. id p̃cipue querere. an eent aliqui
inter illas solitudines xp̃iani. Tum uero
ille fluens gaudio: ad genua nr̃a ꝓuoluit᷑.
Iterum nos ac sepius exosculatos inuitat
ad orationem. Deinde positis in terra uer¬
uecum pellib: facit nos discumbere. Ap¬
ponit prandium. sane locupletissimũ:
dimidium panem ordeaceum. Eramus
autem nos quatuor: ip̃e erat quintus.
Fasculum etiam herbe intulit. cuius no¬
nien excidit. que mente si milis exuberãs
foliis saporem mellis prestabat. huius p̃¬
dulci admodum suauitate delectati. atq
ex saciati sumus. Ad hec sub ridens ego
ad gallum meũ. quid inquam galle pla¬
cet ne tibi prandium fasciculus herbarũ

Expanded text:
tatos accepit nos benigne. eiectos nos in tatos accepit nos benigne. eiectos nos in illud litus exponimus, et ne statim repetere cursum possimus, maris mollitie detineri: egressos in terram, ut sit mos humani Ingenii, naturam locorum cultumque habitantium uoluisse cognoscere: Christianos nos esse: id praecipue quaerere, an essent aliqui inter illas solitudines Christiani. tum uero ille flens prae gaudio ad genua nostra prouoluitur: iterum nos ac sad orationem; deinde impositis in terram vervecum pellibus facit nos discumbere. Apponit prandium sane locupletissimum, dimidium panem hordeaceum. Eramus autem nos quatuor, ipse erat quintus. Fasciculum etiam herbae intulit, cujus nomen excidit; quae menthae similis exuberans foliis, saporem mellis praestabat: hujus praedulci admodum suavitate delectati atque exsatiati sumus. Ad haec subridens ego ad Gallum meum, Quid, inquam, Galle? placetne tibi prandium, fasciculus herbarum
Abbreviated transcription (Latin):
mina. sata nulla ꝓueniunt. quippe in¬
stabili loco arentib arenis ad omnẽ mo¬
tum uentoꝵ cedentib. Uerum ubi au̾¬
sa quadam a mari ꝓmuntoria uentis
resistunt: eerra aliquantulũ solidior
herbam raram atq hispidam gignit
ea ouib est pabulum satis utile. In co¬
le lacte uiuunt. qui sollerciores sunt
uelut ita dixerim ditiores ordeatio pane
utuntur. Ea ibi sola messis est. que celeri¬
tate ꝓuentus. ꝑ naturam solis siue aeris
uentoꝵ casus euadere solet. Quippe fer¬
tur a die iacti seminis tricesimo die ma¬
turescere. Consistere autem ibi homines
non alia ratio facit. quam qd̃ om̃s tribu¬
to liberi sunt. Extrema siquidem cyre¬
noꝵ hora est deserto illi contigua qd̵̃ inter
egyptum et affricam interiacet. ꝑ qd̃ olim
cato cesarem fugiens duxit exercitum. Er¬
go ad tugurium illd̃ qd̃ eminus conspexe¬
ram ꝑtendi. inuenio senem in ueste pel¬
licea molam manu uertentem. cũ salu¬

Expanded text:
mina, sata nulla proueniunt, quippe inmina, sata nulla proueniunt, quippe instabili loco arentibus harenis ad omnem motum uentorum cedentibus. uerum ubi auersa quaedam a mari promuntoria uentis resistunt, terra aliquantulum solidior herbam raram adque hispidam gignit: ea ouibus pabulum est satis utile. incolae lacte uiuunt: qui autem sollertiores sunt uel, ut ita dixerim, ditiores, hordeacio pane utuntur. ea ibi sola messis est, quae celeritate prouentus per naturam soli saeuientium uentorum casus euadere solet: quippe fertur a die iacti seminis tricensimo die maturescere. consistere autem ibi homines non alia ratio facit, quam quod omnes a tributo liberi sunt. extrema siquidem Cyrenorum ora est, deserto illi contigua, quod inter Aegyptum et Africam interiacet, per quod olim Cato Caesarem fugiens duxit exercitum. Ergo ad tugurium illud, quod eminus conspexeram, pertendi: ibi inuenio senem in ueste pellicia. molam manu uertentem. consalu
Abbreviated transcription (Latin):
re scõꝵ et precipue ad sepulchrum cypͥ¬
ani martyris adorare. Quinto decimo di¬
e ad portumt regressi. ꝓuectiq in altum
alexandriam petentes: Reluctante au¬
stro pene in syrcis illati sumus. Qd̃ ꝓ¬
uidi naute cauentes iectis nauem ancho¬
ris sistunt. Sub oculis autem t̾ra conti¬
nens erat. in qua scaphis egressi cum ua¬
cua ab humano cultu omĩa cerneremꝰ.
Ego stucdiosius explorandoꝵ locoꝵ grã
longius. ꝓcessi. trib fere a litore milib
paruũ tugurium inter harenas̃ conspi¬
cio. cuius tectum cuius tectũ sicut salusti¬
us ait. Q uasi carma nauis. Erat con¬
tiguum terre satis firmis tabulatis cõ¬
stratum. non qd̃ ibi uis imbriũ ulla ti¬
meatur. fuisse autem illic pluuiam ne
quandoquidem auditum est. S qd̃ uen¬
toꝵ ea uis est. ut si quando uł clementi¬
or ecelo aliquantulus spirare flatus ce¬
perit maius in illis terris quã in ullo
mari naufragium sit. Nulla ibi ger¬

Expanded text:
re sanctorum et praecipue ad sepulchrum Cyprre sanctorum et praecipue ad sepulchrum Cypriani martyris adorare. quinto decimo die ad portum regressi prouectique in altum, Alexandriam petentes, reluctante austro paene in Syrten inlati sumus: quod prouidi nautae cauentes iactis nauem anchoris sistunt. sub oculis autem terra continens erat, in quam scaphis egressi cum uacua humano cultu omnia cerneremus, ego studiosius explorandorum locorum gratia longius processi. tribus fere a litore milibus paruum tugurium inter harenas conspicio, cuius tectum, sicut Salustius ait, quasi carina nauis erat, contiguum terrae, satis firmis tabulatis constratum, non quod ibi uis imbrium ulla timeatur — fuisse autem illic pluuiam, ne quando quidem auditum est —, sed quod uentorum ea uis est, ut si quando uel clementiore caelo aliquantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ullo mari naufragium sit. nulla ibi ger
Abbreviated transcription (Latin):
quam noueras factos s unum illũ nr̃i
quondam amantem in quo respirare
bistoꝵ insectationib solebamiis aspe¬
uoiem nobis fuisse quam debuit. Nlee
lero quicquam in illũ inclementius di¬
am. quia et amicũ colui: et tune et am
amaui cum putabatur inimicus. Me
lite m uec tatitis cogitationib reuoluã¬
len ad morlum dolor te compungit pe¬
nl nos sapientis et religiosi uiri amiei¬
sas uestitutos. Illum quodam tam a¬
beicum nobis tam amarum in nos eẽ
potuise. Uerum hec que meroris ple¬
ia sunt relinquamus. te potius ut cdu
dum spoponderas audiamus. Ita inquit
fiat postumianus. Qd̃ cum dixiss. pau¬
lulum om̃s conticuimus. Dem cilitium
cui insederat ad me ꝓpius ammonuit:
atq ita exorsus est. Ante hoc triennium
quo tempore tibi sulpici hinc abiens. ua¬
le dixi. Ubi narbone nauem soluimus
quinto die portum affrice intrauimꝰ. ad¬
eo ꝓspera dei nutu nauigatio fuit. Libu¬
it animo adire carthaginem loca uisita¬

Expanded text:
quam noveras factos; sed unum illum nostri quam noveras factos; sed unum illum nostri quondam amantem, in quo respirare ab istorum insectationibus solebamus, asperiorem nobis fuisse quam debuit. Nec vero quidquam in illum inclementius dicam, quia et amicum colui, et tunc etiam amavi cum putabatur inimicus. Me autem haec tacitis cogitationibus resolventem admodum dolor iste compungit pene nos sapientis et religiosi viri amicitia destitutos, illum quondam tam amicum nobis, tam amarum in nos esse potuisse. Verum haec, quae moeroris plena sunt, relinquamus: te potius, ut dudum spoponderas, audiamus. Ita, inquit, fiat, Postumianus. quod cum dixisset, paululum omnes conticuimus: dein cilicium, cui insederat, ad me propius admouit adque ita exorsus est. Ante hoc triennium, quo tempore tibi, Sulpici, hinc abiens ualedixi, ubi Narbone nauem soluimus, quinto die portum Africae intrauimus: adeo prospera Dei nutu nauigatio fuit. libuit animo adire Carthaginem, loca uisita
Abbreviated transcription (Latin):
i causa tot maria tantume terrarũ
mensus. a sumo ut ita dicam solis egͥs¬
s usq in eius occidua uenisti. Age
tgo quia secreti inter nos nec occupati
simus. et sermoni tuo uacare debemus.
taiseras nobis uelim omnẽ tue ꝑegrina¬
nonis hystoriam. qualiter inoriente fi¬
des xp̃i fioreat. que sit scõꝵ quies que in¬
stituta monachoꝵ quantisq signis ac
urtutib in seruis suis xp̃c oꝑetur. Nã
arte quia in his regionib inter ista q̃
iiuimus ip̃a nobis uita fastidio est: Li¬
benter ex te audiemus si uel in heremo
uiuere xp̃ianis licet. Ad hec postumia¬
nus. Fatiam inquit ut desiderare te ui¬
deo. S queso ex te prius audiam. An
isti om̃s quos hic reliqueram sacerdotes
tales sint. quales eos antequã ꝓficiscerer
noueramꝰ. Tum ego. Absit te inquam
ista querere. que aut una mecũ ut puto
uosi aut si ignoras. non audire sit me¬
lus. Illud reticere non possum. non solũ
Ils de quib interrogas nichil meliores

Expanded text:
nostri causa tot maria tantumque terrarum nostri causa tot maria tantumque terrarum emensus a summo, ut ita dicam, solis egressu usque in eius occidua uenisti. age ergo, quia et secreti inter nos nec occupati sumus et sermoni tuo uacare debemus, edisseras nobis uelim omnem tuae peregrinationis historiam, qualiter in Oriente fides Christi floreat , quae sit sanctorum quies, quae instituta monachorum, quantisque signis ac uirtutibus in semis suis Christus operetur. nam certe, quia in his regionibus inter ista quae uiuimus ipsa nobis uita fastidio est, libenter ex te audiemus, si uel in eremo uiuere Christianis licet. Ad haec Postumianus, faciam, inquit, ut desiderare te uideo. sed quaeso prius ex te audiam, an isti omnes, quos hic reliqueram sacerdotes, tales sint, quales eos antequam proficiscerer noueramus. Tum ego, absiste, inquam, ista quaerere, quae aut una mecum ut puto nosti, aut si ignoras, non audire sit melius. illud reticere non illos de quibus interrogas, nihil meliores
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib trade. Ego uero in quam etiat
cum tu in egypto morareris totus ticã
semꝑ animo et cogitatione uersabae.
Meq de te dies ac noctes cogitantem
totum tua caritas possidebat. ne dum
modo me tibi estimes puncto temꝑis
defuturũ : quo minus amore tuo pei¬
dens te intuar te audiam tecũ loqua
nullo penitus in secretum nr̃m qd̵ il¬
his hec remotior cellula prestat adnis¬
D. Nam huius nr̃i ut arbitror gall
psentiam non moleste feras. qua le
aduentui tuo ut uides. ꝑ inde atq es
triumphat gaudio. Recte plans il¬
quit postumianus in societate nã ꝑ
lus iste retinebitur. quia et si mͥ piñ
cognitus est. ꝓ eo tamen qd̃ tibi st
rissimus. non potest mͥ non et̃ alls
maxime cum ex martim sit disapͤ
Neq grauabor quãlibet consti
biscum ut possitis fabulari. quieᷤ
ꝓpter hoc uenerim ut me hunil le¬
aptnderem. Enim uero inquam. Sa
spbosti quantum pius amor possit. qͥ

Expanded text:
omnibus trade. Ego uero, inquam, etiam omnibus trade. Ego uero, inquam, etiam cum tu in Aegypto morareris, totus tecum semper animo et cogitatione uersabar, meque de te dies ac noctes cogitantem totum tua caritas possidebat, nedum modo me tibi aestimes puncto temporis defuturum, quominus ab ore tuo pendens te intuear, te audiam, tecum loquar, nullo penitus in secretum nostrum, quod nobis haec remotior cellula praestat, admisso. nam huius nostri, ut arbitror, Galli praesentiam non moleste feres, qui hoc aduentu tuo, ut uides, perinde adque ego triumphat gaudio. Recte plane, inquit Postumianus, in societate nostra Gallus iste retinebitur : qui etsi mihi parum cognitus est, pro eo tamen, quod tibi est carissimus, non potest mihi non esse carus, maxime cum ex Martini sit disciplina. neque grauabor quamlibet conserte uobiscum, ut poscitis, fabulari, quippe cum propter hoc uenerim, ut me huius Sulpinpenderem. Enimuero, inquam, satis probasti, quantum pius amor possit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
um in unum locum ego et orientalib
gallus nr̃ conuenissemus uir
mͥ et ꝓpter martini memoriam ex illius
enim discipłis erat. et ꝓpter sua merita
carissimus. Interuenit nobis postumi¬
anus m̃s nr̃i causa ab oriente quo se an¬
te triennium patriam relinquens con¬
tulerat regressus complexi hominem
amantissimũ exosculatiq genua et
pedes eius. Cum uno atq altero spacio
obstupefacti inuicem flentes. gaudio
de ambulassemus. iectis in terram cili¬
tiis consedimus. tum prior postumianꝰ
Eadem uocte in in somnis astatet
es. et imiesta me manu taher lse
uem ulam conscenderem. Coxtor¬
bras rumpente diluculo. cum sles
in quo quieueram surrexissem sonni¬
um ieũ ip̃e metum reputans tantoi
tui desiderio subito correptus sum ar
nichil cunctatus nauem ascendermi
Tricesimo die massilia appulsus ne
uigatio pie affuit uoluntati. Eumoi
ꝓpter quem tota maria transnauigi¬
uimus tantum terre transcurrimus
complectendum ꝑfruendum te remors

Expanded text:
um in unum locum ego et Gallus noster convenissemus, vir mihi et propter Martini memoriam ex illius enim discipulis erat et propter sua merita charissimus; intervenit nobis Postumianos meus, nostri causa ab Oriente, quo se ante triennium patriam relinquens contulerat, regressus. Complexi hominem amantissimum, exosculatique genua et pedes ejus, cum uno atque altero spatio quasi obstupefacti, invicem flentes gaudio deambulassemus, jactis in terram ciliciis consedimus. Tum prior Postumianus eadem nocte mihi in somnis adstare uisus es et iniecta me manu trahere, ut nauem illam conscenderem. mox tenebras rumpente diluculo, cum eo loco, in quo quieueram, surrexissem, somnium meum ipse mecum reputans tanto tui desiderio subito correptus sum, ut nihil cunctatus nauem conscenderem. tricensimo die Massiliam adpulsus, inde auigatio piae adfuit uoluntati. tu modo, propter quem tot maria transnauigauimus, tantum terrae transcucurrimus, conplectendum fruendumque te remotis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiciam quia exuꝑas eloquentia.Si it¬
q monachum tam astutum neq galli
decet ẽẽ tam callidum. Uerũ aggtal̃¬
re potius. et qd̾ te manet explica. Nius¬
um enim dudum alias res agenes ol¬
sumimꝰ. Tempus etiam solis acialiĩ¬
bra ꝓlixior monet non multũ deual
nocte suꝑ eẽ. Deinde cũ paululi. ons
ailius interim militando gesta p̃te
seq ca aitingam que laycus egit
⁊ monachus. Nec uero audita ab ali¬
s pocius quam que uidi ip̃e dicturus

Expanded text:
peritiam, quia exuberas eloquentia. sed neperitiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum tam astutum neque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra prolixior monet, non multum diei uicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes illius inter militandum gesta praetereo, neque ea adtingam, quae laicus egit ac monachus: nec uero audita ab aliis quam quae uidi ipse dicturus
Abbreviated transcription (Latin):
lucera ut arai et nobis debet le arde
ui eio. etr aartino suo erco presert
Sngo plane inquit gallus. Q etiene
sim tanto oneri tamen relatis lope
a postumiano obedientie cogor eemre
ut munus istud qd imponitis nõ tiuibi
S cdum cagito me hominẽ galum nit
aquitanos uerba facturũ. ueror ni osti¬
dat ur̃as nimiũ urbanas aures sermoti¬
sticior. Audietis me tamen ut guraom¬
cũ hominẽ nichil cũ fuco aut cõturiolo¬
quentem. Nam si mͥ tribuitis martii
me ẽẽ discipłm. illd̾ etiam contelit it
mͥ liceat exemplo illius mnanes sermo¬
nũ faleras et uerboꝵ orn amenta con¬
tempnere. Tu uero inquit postumianꝰ
uel celtice aut si maius gallice loquere
dũ modo iam martinũ loquaris. Egi
autem ꝓfiteor quia etiam si mutus eẽs
non de futura tibi uerba quib martim
facundo ore loquereris. Sicut zachari
in iohannis noĩe ligua resoluta est. Eci¬
rum cũ sis scolasticus hoc ip̃m quasi sa¬
lasticus artificiose facis. ut excuses in¬

Expanded text:
uia, ut dixi, et nobis debet loquendi vicem, et Martino suo, credo, praestabit Ego plane, inquit Gallus, licet impar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano obedientiae cogor exemplis, ut munus istud quod imponitis, non recusem: sed dum cogito, me hominem Gallum inter Aquitanos verba facturum, vereor ne offendat vestras nimium urbanas aures sermo rusticior. Audietis me tamen ut Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem: nam si mihi tribuitis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum phaleras et verborum ornamenta contemnere. Tu vero, inquit Postumianus, vel Celtice; aut, si mavis, Gallice loquere, dummodo jam Martinum loquaris. Ego autem profiteor, quia, etiamsi mutus enon defutura tibi uerba, quibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis nomine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose facis, ut excuses in
Abbreviated transcription (Latin):
quendam si agnoscit censeo iure laudan¬
dum qd̃ cum cum libertus descruerit.
ingratus miseratus est: potius quã in¬
sectatus habeuntem. S neq illi irasci¬
tur. aquo uidetur abductus. Ego autẽ
nisi istud uincende iracundie postumia¬
nus ꝓdidissit exemplum. grauiter iras¬
cerer discessioni fugitiui. S quia iras¬
ei non licet: tota istoꝵ cõmemoratio que
nos compungit abolenda est. Te inquã
pont iniane te porius dat¬

Expanded text:
quendam, si agnoscis, censeo iure laudanquendam, si agnoscis, censeo iure laudandum, quod cum eum libertus deseruerit ingratus, miseratus est potius quam insectatus abeuntem. sed neque illi irascitur, a quo uidetur abductus. Ego autem: nisi istud uincendae iracundiae Postumianus prodidisset exemplum, grauiter irascerer discessione fugitiui: sed quia irasci. non licet, tota istorum commemoratio, quae nos conpungit, abolenda est. te, inquam, Postumiane, te potius a
Abbreviated transcription (Latin):
gregatione multoꝵ ubi humana cẽt pa¬
cienda conuersatio residissent. In hoc
monasterio duos ego senes uidi. qui iã
ꝑ quadraginta annos ibi degere. ita ut
nunquam inde discederent fercbatur.
Quoꝵ pretercunda mͥ commemoratio ñ
iudctur. Siquidem id de coꝵ uirtutib
et abbatis ipsius testimonio et om̃ium
fratrum audicrim sermone celebrari qd̃
unum coꝵ sol nunquam uidisset c¬
pulantem. Alterũ nun quam uidis¬
set iratum. Ad hre gallus me intu¬
ens. O si ur̃ ille nolo nomen edicere nẽ
adesset. uelim ad modum istud audiret
exemplum: qd̃ in multoꝵ scpe ꝑ sonis
nimium exꝑti sumus uchementer tras¬
ci. S tamen quia inimicis suis quantũ
audio nuꝑ ignouit. si istud audirit ma¬
gis magisq ꝓposito confirmatitur. exem¬
plo. Preclaram cẽ uircutem tracundia
non moueri. nec ucro inficiabor iustas
illi causas rarum fuisse. sed ubi durior
pugna ibi gloriosior est corona. Unde

Expanded text:
gregatione multorum, ubi humana esset pagregatione multorum, ubi humana esset patienda conuersatio, resedissent. In hoc monasterio duos ego senes uidi, qui iam per quadraginta annos ibi degere, ita ut numquam inde discesserint, ferebantur. quorum praetereunda mihi commemoratio non uidetur, siquidem id de eorum uirtutibus et abbatis ipsius testimonio et omnium fratrum audierim sermone celebrari, quod unum eorum sol numquam uidisset epulantem, alterum numquam uidisset iratum. Ad haec Gallus me intuens: o si uester ille — nolo nomen dicere - nunc adesset, uellem admodum istud audiret exemplum, quem in multorum saepe personis nimium experti sumus uehementer irasci: sed tamen, quia inimicis suis, quantum audio, nuper ignouit, si istud audiret, magis magisque proposito confirmaretur exemplo, praeclaram esse uirtutem iracundia non moueri. nec uero infitiabor iustas illi causas irarum fuisse: sed ubi durior pugna, ibi gloriosior est corona. unde
Abbreviated transcription (Latin):
le ꝑ spm̃ ut discipulum uisitaret. pia sol¬
licitudine cognoscere cupiens qua uite sub¬
stantia uir fidelis aleretur. Qui minis¬
trari sibi panem ab homine noluisset
ad requirendum eum ip̃e ꝓficiscitur. Ille
ubi eminus senem uenire conspexit. oc¬
currit agit grãs ducit ad cellulam. Cũ
ingressi pariter ambo conspiciunt palmi
dere ac primũ calidi panis odor sentitur.
tactu uero ac si ante paululum focis eẽt
eriptus ostenditur. Egyptii tamen panis
forma non cernitur. Obstupefacti ambo.
munus celeste cognoscunt. Cum ille hoc
abbatis aduentui p̾stitum fateretur. ab.¬
bas uero illius fidei ac uircuti id potius
ascriberet. Ita ambo celestem panem cũ
multa exultatione fregerunt. Qd̃ cum
senex ad monasterium post regressus fra¬
trib retulissit. tantus om̃ium incende¬
rat ardor aninos ut certatim ad here¬
inum et sacras solitudines ire ꝓptrarent.
Miseros se fatentes qui dutius in con¬

Expanded text:
le per spiritum ut discipulum uisitaret, pia solle per spiritum ut discipulum uisitaret, pia sollicitudine cognoscere cupiens, qua uitae substantia fidelis aleretur, qui ministrari sibi panem ab homine noluisset, ad requirendum eum ipse proficiscitur. ille ubi eminus senem uenire conspexit, occurrit, agit gratias, ducit ad cellulam. cum ingressi pariter ambo, conspiciunt palmicdere. ac primum calidi panis odor sentitur, tactu uero ac si ante paululum focis esset ereptus, ostenditur: Aegyptii tamen panis forma non cernitur. obstupefacti ambo munus caeleste cognoscunt. cum ille hoc abbatis aduentui praestitum fateretur, abbas uero illius fidei ac uirtuti id potius adscriberet: ita ambo caelestem panem cum multa exultatione fregerunt. quod cum senex ad monasterium post regressus fratribus rettulisset, tantus omnes incesserat ardor animorum, ut certatim ad eremum et sacras solitudines ire properarent, miseros se fatentes, si qui diutius in con
Abbreviated transcription (Latin):
tie tumore deposuit. S cum infantrũ
fidem atq uirtutem ceteri p̃dicarent: ab¬
bas ille altiore consilio ne infirma etas
in solesceret. uirgis utrumq compescuit
multum obiurgatos. cur ip̃i qd̃ ꝑ eos dñs
oꝑatus fuerat ꝓdidissent. Opus illud nõ
sue fidei s diuine fuisset uirtutis. Dis¬
cerent potius deo in humilitate seruire.¬
et non in signis et uircutib głari. Quia
melior eẽt infirmitatis conscientia: uir¬
tutum uanitate. Hoc ubi monachus¬
ille audiuit. et peritatos infantulos ser¬
pentis occursu: et ip̃os insuꝑ multa uer¬
bera uito serpente meruisse. abbatem ob¬
seerat. ne sibi post hec panis ullus
aut cib aliquis. mitteretur. Iamq
octauus dies fuerat emensus qd̾ se ho¬
mo xp̃i intra ꝑiculum famis ip̃e conclu¬
serat. Arebant menbra ieiunio: s defi¬
cere mens celo intenta non poterat. Cor¬
pus inedia fatescebat: fides firma dura¬
bat. Cum interim ammonitus abbas il¬

Expanded text:
tiae tumore deposuit. sed cum infantium tiae tumore deposuit. sed cum infantium fidem adque uirtutem ceteri praedicarent, abbas ille altiore consilio, ne infirma aetas insolesceret, uirgis.utrumque conpescuit, multum obiurgatos, cur ipsi, quod per eos Dominus operatus fuerat, prodidissent. opus illud non suae fidei, sed diuinae fuisse uirtutis: discerent potius Deo in humilitate seruire, non in signis et uirtutibus gloriari, quia melior esset infirmitatis conscientia uirtutum uanitate. Hoc ubi ille monachus audiuit, et periclitatos infantulos serpentis occursu et ipsos insuper multa uerbera uicto serpente meruisse, abbatem obsecrat ne sibi post haec panis ullus aut cibus aliqui mitteretur. iamque octauus dies fuerat emensus, quo se homo Christi intra periculum famis ipse concluserat - arebant membra ieiunio, sed deficere mens caelo intenta non poterat: corpus inedia fatiscebat, fides firma durabat-cmn interim admonitus abbas il
Abbreviated transcription (Latin):
nutum illius potestatemq pendere. Ex
iis si qui maiorem uirtutẽ mente coneu¬
piuerint. ut acturi solitariam uitam se
adheremum conferant. non nisi ꝑmitten¬
n abbate discedunt. Hec illoꝵ prima
uirtusest parere alieno imꝑio. Transgres¬
sis idheremum abbatis illius ordinatione
amns uel quilibet alius cybus ministra¬
uir. Casu ꝑ illos dies quib illo aduene¬
iun cuidam qui nuꝑ ad heremũ seces¬
strit. neq amplius ab hoc monasterio
quam sex milib tabernaculum sibi con¬
situerat. panem abbas ꝑ luos pueros
niserat: quoꝵ maior habebat itatis an¬
us quindecim. minor duodennis erat.
sengo inde rdeuntib aspis mire ma¬
iniucinis fit obuia. Cuius occursu ni¬
il pterrit ubi ante pedes eoꝵ uenit. qͣ
Q mous pueri manu apprehensa ac pal¬
a muoluta ferri cepit. Dem monaste¬
sum quasi uitor ingressus. in occursũ
fratrum expectantib cunctis captiuam
bestiam resoluto pallio. non sine iactan¬

Expanded text:
nutum illius potestatemque pendere. ex nutum illius potestatemque pendere. ex his si qui maiorem uirtutem mente conceperint, ut acturi solitariam uitam se ad eremum conferant, nonnisi permittente abbate discedunt. haec illorum prima uirtus est, parere alieno imperio. transgressis ad eremum abbatis illius ordinatione panis uel quilibet cibus alius ministratur. casu per illos dies quibus illo adueneram cuidam, qui nuper ad eremum secesserat neque amplius ab hoc monasterio quam sex milibus tabernaculum sibi constituerat, panem abbas per duos pueros miserat, quorum maior habebat aetatis annos quindecim, minor duodecim erat. his ergo inde redeuntibus aspis mirae magnitudinis fit obuiam, cuius occursu nihil perterriti, ubi ante pedes eorum uenit, qminor e pueris manu adprehensam ac pallio inuolutam ferre coepit. dein monasterium quasi uictor ingressus in occursum fratrum, inspectantibus cunctis, captiuam bestiam resoluto pallio non sine iactan
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ arbitrantur insaniunt.U
rim catholica hominis scientia. s
doctrina est. Totus semꝑ in lodiaił
totus in libris est. Non die non nde
requi escit: aut legit aliquid stm ͤ
scribit. Qd̾ nisi mͥ fuisset firus
an adire. uel exigui temporis punc
a tanto uiro discedere noluissem.
Snt engo traditis atq commissis om̃i¬
s meis omm̃q familia que me contra uo¬
antatem animi mei secuta tenebat imn¬
oltitum exhoneratus quodam modo gra
afascr penitus ac liber regressus alexan¬
inam uisitatis ibi fratrib ad suꝑiorem
inde tebaidam. idest ad egypti extremam
antendi. Ibi enim uaste patentes here¬
n solitudines. plurimũ ferebantur habe¬
⁊ monachoꝵ. Longum est si om̃ia cupi¬
e referre que uidi: tamen pauca ꝑstrin¬
tam eplurib. Haut longe ab heremo
antigua nilo multa sunt monasteria. ha¬
litant uno in loco pleriq centeni quib
summũ ius est sub abbatis imꝑium ui¬
uere. Nichil arbitrio suo agere: om̃ia ad¬

Expanded text:
esse arbitrantur, insaniunt. Vere esse arbitrantur, insaniunt. Vere dixerim, catholica hominis scientia, sana doctrina est. Totus semper in lectione, totus in libris est: non die, non nocte requiescit; aut legit aliquid semper, aut scribit. quod nisi mihi fuisset fixum mum adire, uel exiguum temporis punctum a tanto uiro discedere noluissem. huic ergo traditis adque commissis omnibus meis omnique familia, quae me contra uoluntatem animi mei secuta tenebat inplicitum, exoneratus qufasce penitus ac liber, regressus Alexandriam, visitatis ibi fratribus, ad superiorem inde Thebaidam, id est ad Aegypti extrema contendi. Ibi enim vastae patentis eremi solitudines plurimum ferebantur habere monachorum. Longum est, si omnia cupiam referre quae vidi: tamen pauca perstringam e pluribus. X. Haud longe ab eremo, contigua Nilo multa sunt monasteria. Habitant uno loco plerumque centeni: quibus summum jus est, sub abbatis imperio vivere, nihil arbitrio suo agere,
Abbreviated transcription (Latin):
clerieoꝵ. quam uera quam fara Ee¬
paui. Conde a quibi dam quos iat¬
nart nolo: dicitur non amari. sos
sicut belgicus nr̃ irascitur. eacitats
nimic nos notatos. ita illi friner als̃¬
tur. Cum in illo opusculo scriptim le¬
gunt celibem spernit uirgo germanĩ
fratrem. querit extraneum. Ad heic
go nimium inquam galle ꝓgridtre
Caue ne et te aliquis qui hec fortasi
noscit exaudiat teq cum iheronit̃
cipiat non amare. Nam quia sco bes¬
cus es nam immerito te uersu comici
lius ammonebo obsequium amices:
ueritas odium parit. Tua nobis pote
ut ceperas postumi ane repecatur era¬
talis oratio. Ego inquit ut dicere
tueram apd̃ iheronimũ sex mensib
cui iuigis aduersus malos pugna. ꝑsti¬
umq certamen consciuit odia ꝑcͥint.
Od erunt eum heretici: quia eos itipes¬
nare non desinit. Oderunt lecia.
a uitam eoꝵ insectatur et erimina.
S plane eum boni om̃s ammiranẽ
et ciligunt. Nam qui cum hetalꝰ

Expanded text:
clericorum quam uera, quam fortia disputauit! unde a quibusdam, quos nominare nolo, dicitur non amari. nam sicut Belgicus noster irascitur, edacitatis nimiae nos notatos, ita illi fremere dicuntur, cum in illo opusculo scriptum legunt: caelibem spernit uirgo germanum, fratrem quaerit extraneum. Ad haec ego, Nimium, inquam, Galle, progrederis: cave ne et te aliquis, qui haec fortassis agnoscit, exaudiat, teque una cum Hieronymo incipiat non amare. Nam quia scholasticus es, non immerito te versu Comici illius admonebo: Obsequium amicos, veritas odium parit. Tua nobis potius, ut coeperas, Postumiane, repetatur orientalis oratio. Ego, inquit, ut dicere institueram, apud Hieronymum sex mensibus fui: cui jugis adversum malos pugna perpetuumque certamen concivit odia perditorum. Oderunt eum haeretici, quia eos impugnare non desinit: oderunt clerici, quia vitam eorum insectatur et crimina. Sed plane eum boni omnes admirantur et diligunt: nam qui eum haereticum
Abbreviated transcription (Latin):
gratulare gaubentib. quia et pium est
tinum. dum unusquisq et sibi prestat
ut doleat: et illi debet ut gaudeat. H oc
igitur beati uiri corpus usq ad locum se¬
pulchri hymnis canora celestis turba ꝓ¬
sequitur. Comparetur si placet scłaris
illa pompa non dicam funeris: S triũ¬
phii. Quid simile martini exequiis cõ¬
feretur: Ducant illi p̃ currib suis uine¬
tos post terga captiuos. martini corpus
hi qui mundum ductu illius uicerant
ꝓsecuntur. Illos confusis plausib popu¬
loꝵ honoret insania. martino diuinis
plauditur psalmis. martinus hymnis
celestib honoratur. Illi post trium phos
suos in tartara seua trudentur. martinꝰ
abrahe sinu letus excipitur. Martinus hic¬
pauꝑ ⁊ modicus: celum diues ingreditur.

Expanded text:
gratulare gaudentibus. Quia. Resp. gratulare gaudentibus. Quia. Resp. tibus, dum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur.
Abbreviated transcription (Latin):
istum unquam cilicio tectum quis cine¬
rib crederet in uolutum : ita uitro puri¬
resurrectionis gła. et natura demutate car¬
nis ostensus est. Iam uero in obsequium
funeri credi non potest. quanta hominũ
multitudo conuenerit. Tota obuiam cor¬
pori ciuitas ruit. cuncti ex agris atq ui¬
cis. multiq ex uicinis etiam urbib af¬
fuerunt. O quantus luctus om̃ium qnͣ¬
ta p̃cipue merentium lamenta mona¬
choꝵ. qui eo die fere ad duo milia conue¬
nisse dicuntur. Specialis martini gła
eius exemplo in dñi seruitutem. stirps
tanta fructificauerat. Agebat nimirũ
ante se pastor extinctus. greges suos sc̃e il¬
lius multitudinis pallidas turbas. agni¬
na palliata. et aut emeritorũ laboꝵ se¬
nes. aut iuratos xp̃i in sacramenta tiro¬
nes. Tam uirginum chorus fletu absti¬
dio qd̃ dolebat. Siquidem fides flere ꝓhi¬
bet: gemitum extorquet affectus. Et enĩ
tam erat scã de illius gła exultatio. quã
pia de morte confusio. Ignosce flentibus

Expanded text:
istum umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuolutum? iam eniresurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstidio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio quam pia de morte confusio. Ignosceris ignosce flentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
nam nisi in emere mori. Ego si aliud
uobis eremplum relinquo: ip̃e pecca¬
nte Seuilis ac manib in celum semꝑ
itentis. muctum ab oratione sp̃m ñ
relaxabat. Et cum a presbiteris qui tunc
ad eum confluxerant rogaretur. ut corpus¬
culum lateris mutatione releuaret: Si¬
nite me inquit simte me fratres. celũ
pocius respicere quam terram. et suo iam
itinere iturus ad dnm sp̃c dirigatur. Hec
locutus: diabolum uidet ꝓpe assistere.
Quid hic inquit astas cruenta bestia:
Nichil in me funeste reꝑies: abrahe me
sinus recipiet. Cum hac ergo uoce flagrã¬

Expanded text:
num nisi in cinere mori: ego si aliud num nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uoce spiri
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur: Grauis quidem est dñe cor¬
poree pugna milicie. et iam satis est
qd̃ huc usq certaui. S si adhue in
edem labore ꝓcastris tuoꝵ stare me
precipis: non recuso. nec fatiscentem
causabor etatem. Munia tua deuotꝰ
implebo. sub signis tuis quo at ip̃e tu
iusseris militabo. Et quamuis opta¬
ta sit seni remissio poit laborem: est
tamen animus uictor annoꝵ. et cede¬
re nescius senectuti. Ac si iam par¬
eis etati. bonum mͥ est dñe uoluntas tu¬
AHos tiero quib timeo: ip̃e custo¬
dis. Ouirum ineffabilem nec labore
uitum nec morte uncendum. quinul
lnse in partem ꝓnior inclinauerit. nec
mon timuerit. nec uiuere recus auit.
tass cum iam ꝑ aliquot dies u febri¬
un teneretur. non tamen a dei oꝑe
cessabat. ꝑnox in orationib et uigliis
fuascentes artus spũi seruire cogebat.
robili illo stratu suo in cinere et eiliti
tauibens. et cum adiscipłis rogaretur
it saltem uila sibi sineret stramenta
sabroni. Non decet inquid filii. xp̃ia¬

Expanded text:
icens: grauis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christia