comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gades usq ⁊ occeanu fortunam
cesaris sequi ⁊ sb̃missa ceruice
igum pati.Sic cõpositis rebus
cum uictoria ⁊ mansuetudinis
insigni laude ex hispania disces¬
sum reditũq romã ẽ. Mãssilia ĩ¬
tun alegato cesaris equoreo uic
ta certamine ⁊ ut ꝗda asserũt.
eu̾sa siue ut alii idq ẽ ueriꝰ cap¬
ta ꝑdeditoem ac direpta nulla
suaꝵ reꝵ ciuib relicta p̃t̾ ĩ opes
s cariorem cũtis opibus liberta¬
tem. ⁊ seditõe militũ terribili q̃
ut quida uolunt placẽtie certe
itinere medio exarẜat mira et
uix credibili tũc inermus ducis
uirtute cõpressa. ¶um sic cesa¬
ri obsequit᷑ fortuna ⁊ ut sic di¬
xͥim adulatur qi eum timeat
⁊ negare p̃senti nichil audeat
aliqd tñ ad u̾sus ab sente ut flo¬
ri u̾bo utar ausa ẽ forte ut ĩmix¬
tis adu̾sitatibus ꝓsꝑitates eius
efficeret clariores si ꝗdem pre¬
missi Intonius ⁊ ꝑ. dolobella
ad mare adriaticu occupãdũ

Expanded text:
Gades usque et oceanum fortunam Gades usque et oceanum fortunam Cesaris sequi, et, submissa cervice, iugum pati. Sic compositis rebus, cum victoria et mansuetudinis insigni laude ex Hispania discessum reditumque Romam est. Massilia interim a legato Cesaris equoreo victa est certamine, et, ut quidam asserunt, eversa, sive, ut alii, idque est verius, capta per deditionem et direpta, nulla suarum rerum civibus relicta, preter inopem, sed cariorem cunctis opibus, libertatem, et seditione militum terribile, que, ut quidam volunt, Placentie, certe itinere medio, exarserat, mira et vix credibili tunc inermis ducis virtute compressa. Dum sic Cesari obsequitur fortuna, et, ut sic dixerim, adulatur, quasi eum timeat, et negare presenti nichil audeat, aliquid tamen adversus absentem, ut Flori verbo utar, ausa est, forte ut, immixtis adversitatibus, prosperitates eius efficeret clariores. Siquidem premissis Antonio et P. Dolabella ad mare Adriaticum occupandum,
Abbreviated transcription (Latin):
nĩcẽs manib atq clamoribus
obtestari cepunt ut ibroem statĩ¬
q dimitterent.nẽpe si dilata res
esset ꝓmissio nibꝰ nichil actũ rei.
iure piculu q infaustu bellum
oderant oẽ in eo mali ge nus exꝑti
pacemoptabant ⁊ quietẽ que tẽ
plene cognoscit᷑ dum ꝓditur. fi¬
nis fuit ut qui ĩ hispania posses¬
siones aut domiciliu hrent sta¬
tim reliqui cẽs ad uarũ amnez
italie ĩ ingressu dimitterent᷑. Ce¬
sar ex lib̾alitate insita ex illo us
ad uarum frum̃tu eis pollicet᷑
addit insuꝑ ut qsqs eo bello ali¬
qd amisiss qd̃ penes mulites su¬
os esset ei restitueret militibus
extimatõe fẽa preciũ rex ip̃aru
sua de pecunia restituit. his mie¬
tis ⁊ in deditõne acceptis ⁊ sic
cit̾iore hispania ĩ pt̃ate redacta
ult̾ior nullo negotio ꝯsecuta est.
que sb̃ o uarone tenebat᷑. Ille co¬
mitũ secutus exẽplũ cessit ultro
nec distulit cõmissa sibi ꝓuĩtia

Expanded text:
ni omnes manibus atque clamoribus ni omnes manibus atque clamoribus obtestari ceperunt, ut ibidem statimque dimitterentur; nempe si dilata res esset promissionibus, nichil actum iri. Iure periculum et infaustum bellum oderant, omne in eo mali genus experti, pacem optabant et quietem, que tunc plene cognoscitur, dum perditur. Finis fuit, ut, qui in Hispania possessiones aut domicilium haberent, statim, reliqui omnes ad Varum amnem Italie in ingressu dimitterentur. Cesar ex liberalitate insita ex illo usque ad Varum frumentum eis pollicetur; addit insuper, ut, quisquis eo bello aliquid amisisset, quod penes milites suos esset, ei restitueretur: militibus, estimatione facta, pretium rerum ipsarum de sua pecunia restituit. His victis et in deditionem acceptis, et sic citeriore Hispania in potestatem redacta, ulterior nullo negotio consecuta est, que sub Marco Varrone tenebatur. Ille comitum secutus exemplum cessit ultro, nec distulit commissa sibi provincia
Abbreviated transcription (Latin):
dixiss cesar semp pronus adue¬
niã nulli inꝗt ex õib quos cun¬
le bellũ armauit minorẽ M uos
hr̃t aut cõmiẜatõis mat̾ia aut
querele. ceti eĩ oẽs ad hũc diem
cũ pugnare meliori ꝯditõe licu¬
isset se se p̾lio cõgressuq uolẽte
abscinuere. ne fuso sanguine ci¬
uiu iter pacis obs trueret᷑. soli
uos ultro michi armati ccciuri¬
sts. meas si qua sors esset uicto¬
id qo̾ insolent recusauerĩt mox
huĩlit reu̾tant᷑. Gobis ego lihentꝰ
ueniẽs uenia dedisser. renuistis
ueniã. ⁊ parastis bellũ.S ⁊ nunc
petentibus ueĩa do. supplicium
remitto. Ite gͥ ĩpace. s exercitus
dimittite. nõ ut mecũ sint s ne ꝯͣ
me. Nichilletius milites audire
potuissẽt qd̾ uoce gestuq indi¬
cabant rẽpe qui penã timuerãt
gratissima atq ecoptatissima
missione sibi obtitigisse letabãt᷑
Cũ igit de tp̃r ac de loco missionis
agi ceptum esset milites põ peia¬

Expanded text:
dixisset, Cesar semper pronus ad vedixisset, Cesar semper pronus ad veniam: Nulli, inquit, ex omnibus, quos civile bellum armavit, minorem, quam vos, habent aut commiserationis materiam aut querele. Ceteri enim omnes ad hunc diem, quum pugnare meliori conditione licuisset, sese prelio congressuque volentes abstinuere, ne, fuso sanguine civium, iter pacis obstrueretur. Soli vos ultro michi armati occurristis meas, si qua sors esset, victoid, quod insolenter recusaverint, mox humiliter revertantur. Vobis ego libenter veniens veniam dedissem: renuistis veniam, et parastis bellum. Sed et nunc petentibus veniam do, supplicium remitto. Ite igitur in pace, sed exercitum dimittite, non ut mecum sint, sed ne contra me. Nichil letius milites audire potuissent, quod voce gestuque indicabant; nempe qui penam timuerant, gratissimam atque exoptatissimam missionem sibi obtigisse letabantur. Quum igitur de tempore ac de loco missionis agi ceptum esset, milites pompeia
Abbreviated transcription (Latin):
ieuinio affectis colloquiur petie¬
re hoc addito ut si cesari placeret
secũ sb̾motis militib loquerent᷑
negauit hoc cesar ⁊ si loqui uellẽt
cutis audientibꝰ loqui uissit da¬
to obside filio affranii in locum
a cesare assignatũ uenũt. ⁊ co¬
ram duob ex̾citib u̾ba fecit af¬
franiꝰ huilia ad modũ ac demi¬
ssa.Si iꝗt ab alio uictus essem
nõ mͥ ad arcessendã mortez ant
manus aut añus defuisset.set
cotitans te dignũ cui uitã debe¬
qm ad clem̃tie tue poti ꝙͣ mor¬
tis auxiliũ ꝯfugio. Nec nobis
cesar. nec militib his irasci de¬
quo ad licuit obsequiosi fuimuᷤ
⁊ ꝯstantes.neq eĩ tui odio s ser¬
uande fidei studio id egimꝰ. s ia
fidei satis ac suyplicii ẽ. ⁊ fides ⁊
patientia uicta est. multa grani¬
a ⁊ aĩs ⁊ corporib passi sumus ⁊
pati amplius nõ ualentes. uicti
q ⁊ supplices oramꝰ ne ad ultima
progrediare supplicia. Que cũ ille

Expanded text:
ieiunio afflictis, colloquium petieieiunio afflictis, colloquium petiere, hoc addito, ut, si Cesari placeret, secum, submotis militibus, loquerentur. Negavit hoc Cesar, et, si loqui vellent, cunctis audientibus loqui iussit. Dato obside filio Afranii, in locum a Cesare assignatum veniunt, et coram duobus exercitibus verba fecit Afranius humilia admodum ac demissa. Si, inquit, ab alio victus essem, non michi ad arcessendam mortem aut manus aut animus defuisset. Sed cogitans te dignum, cui vitam debeam, ad clementie tue potius, quam mortis, auxilium confugio. Nec nobis, Cesar, nec militibus his irasci dequoad licuit, obsequiosi fuimus et constantes. Neque enim tui odio, sed servande fidei studio id egimus. Sed iam fidei ac supplicii satis est. Et fides et patientia victa est. Multa gravia et animis et corporibus passi sumus, et, pati amplius non valentes, victi et supplices oramus, ne ad ultima progrediare supplicia. Que quunm ille
Abbreviated transcription (Latin):
ducis impio ĩ preliũ nõ ituros.
ille aũt quẽ nõ facile res moueret
uerbis ĩ motus in sm̃a psistebat
uictoriã ineruentã sꝑans. ñ fefe¬
lit opĩo. Unũ ħ inter moras accĩt
memoratu dignũ. nec exiguu
cesaree lenitatis indiciũ. dũ eĩz
int̾ ꝑtes deditio tractaret atque
hac fiducia milites hĩc illĩc ⁊ col¬
loquerent ⁊ paulafi e castris in
castra discurrerẽt poĩteq ad tp̃s
ciuili odio sine suspitõe atque
ullo metu simł ut impace age¬
rent. ⁊ affraniꝰ ac petreiꝰ repẽtina
ac pessima mutatõe ꝓpoĩti oẽs ce¬
saris milites intra u̾allũ suũ de¬
p̃hensos mermes scil ⁊ in cautos
occiderũt quo audito cesar seui¬
tiam noluit imitari s illor mili¬
tes sius in castris inuẽtos ut du¬
cum ꝑfidie inscios ⁊ exꝑtes di¬
misit in columes.Tande uõdu¬
ces impii rer in opes õiu ⁊ ĩ pri¬
mis uiris atq equis.iiii. iã dier

Expanded text:
ducis imperio in prelium non ituros. ducis imperio in prelium non ituros. Ille autem, quem non facile res moverent, verbis immotus in sententia persistebat, victoriam incruentam sperans. Nec fefellit opinio. Unum hoc inter moras accidit memoratu dignum, nec exiguum cesaree lenitatis indicium. Dum enim inter partes deditio tractaretur, atque hac fiducia milites hinc illinc et colloquerentur, et paullatim e castris in castra discurrerent, positoque ad tempus civili odio, sine suspicione atque ullo metu simul ut in pace agerent, Afranius ac Petreius repentina ac pessima mutatione propositi omnes Cesaris milites intra vallum suum deprehensos inermes scilicet et incautos occiderunt. Quo audito, Cesar suevitiam noluit imitari, sed illorum milites suis in castris inventos, ut ducum perfidie inscios et expertes, dimisit incolumes. Tandem vero duces impii rerum inopes omnium, et in primis viris atque equis quatuor iam dierum
Abbreviated transcription (Latin):
quar ingenti quidem rei frumẽ
tes sola ⁊ solita uirtute suꝑauit.⁊
donec tandem abeuntes sterli at¬
q arido in monte dephensos ob¬
sedit. atq ita cureũdedit ut nullꝰ
ad fugam exitus pat̾et. qua desꝑ¬
atõe cõpulsi cũ fame ⁊ siti ultima
p̃merent᷑ sepe erũpe ⁊ mori uolue¬
rũt. Quib Cesar ꝯͣ suũ morẽ pug̾
copiam nõ fecit s int̃ munitões
seq suosq ꝯtinuit. cuiꝰ fc̃i certa e¬
rat rõ. sperabat ei cos ad extrema
ꝑductos sine prelio uĩci posse. cur
igit aut suos optime de se mitos
sibiq carissimos ꝑiculis atq uul¬
nerib exponeret sine quib ut
secunda sint prelia iuctoria uix
tuci tamẽ poss. cu sit ducis offici¬
um nõ minus ꝯsilio ꝙͣ ferro ad
uictoriã aspirare. ex diu̾so autem
cur nõ eos uincere mall ꝙ occidẽ
qui liez essẽt adu̾sarii ciues erãt
hoc tñ ducis optimi ꝯsiliũ assue¬
ti cedib milites nõ laudabãt. s

Expanded text:
quarum, ingenti quidem rei frumentquarum, ingenti quidem rei frumenttes sola et solita virtute superavit, donec tandem abeuntes sterili atque arido in monte deprehensos obsedit, atque ita circumdedit, ut nullus ad fugam exitus pateret. Qua desperatione compulsi, quum fame et siti ultima premerentur, sepe erumpere et mori voluerunt. Quibus Cesar contra suum morem pugne copiam non fecit, sed intra munitiones seque suosque continuit. Cuius facti certa erat ratio. Sperabat enim eos ad extrema perductos sine prelio vinci posse: cur igitur aut suos optime de se meritos sibique carissimos periculis atque vulneribus exponeret, sine quibus, ut secunda sint prelia, victoria vix tutius tamen posset, quum sit ducis officium non minus consilio, quam ferro, ad victoriam aspirare? Ex diverso autem cur non eos vincere mallet, quam occidere, qui, licet essent adversarii, cives erant? Hoc tamen ducis optimi consilium assueti cedibus milites non laudabant, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sine duce mox reuertar ad ducẽ
sine excitu. Eo uͦ ꝑgenti mãssilia
federata ciuitis ⁊ ab ip̃o pͥncipi¬
o romanis amicissima nõ sui o¬
dio s ingenti studio rei.p. portaᷤᷤ
clausit. quam ille cũ obsidione
cĩxisset decimo bruto cũ ꝑte co¬
piaꝵ oppugnãda liꝗt ip̃e ceptũ
iter pagens ad hispanias uenit
ibi apetreio et affranio qui primi
occurrerãt bellũ incipiens cum
nullo tp̃r discrimine eque die ac
nocte hostes aggrederetur ꝯsiliũ
ducu fuit ne nocturnis horis
aliqñ pugnarẽt. ꝙ tũe pauor aĩ¬
mos ad ignauiã impellat. ñ sit
qui sb̾ motis testibus ꝯcitatos re¬
uocet atq ꝯtineat. luce aũt pudo¬
rem obstare. ⁊ ducũ impio ⁊ pre¬
sentia tribunor atq cẽtunonu
frenari ⁊ ad uirtutem ⁊ ad fidem
retrahi.ut ꝯtͣ metũ mortẽq ꝯsiste¬
rent. Ceter fato res bellicas uolue¬
te ad hileidã cõpulsi hostes. Cesir
uͦ maximis imbrib ⁊ diluuio a¬

Expanded text:
sine duce, mox revertar ad ducem sine duce, mox revertar ad ducem sine exercitu. Eo vero pergenti Massilia, federata civitas et ab ipso principio Romanis amicissima, non sui odio, sed ingenti studio reipublice portas clausit. Quam ille quum obsidione cinxisset, Decimo Bruto cum parte copiarum oppugnandam linquit; ipse ceptum iter peragens ad Hispanias venit. Ibi a Petreio et Afranio, qui primi occurrerant, bellum incipiens, quum nullo temporum discrimine eque die ac nocte hostes aggrederetur, consilium ducum fuit, ne nocturnis horis aliquando pugnarent, quod tunc pavor animos ad ignaviam impellat, nec sit qui, submotis testibus, concitatos revocet atque contineat; luce autem pudorem obstare, et ducum imperio et presentia tribunorum atque centurionum frenari et ad virtutem et ad fidem retrahi, ut contra metum mortemque consisterent. Ceterum fato res bellicas volvente, ad Ilerdam compulsi hostes. Cesar vero, maximis imbribus et diluvio a
Abbreviated transcription (Latin):
nisi magnis ex causis ad iracũ¬
diam pronus fuit uenit igitur
romã. senatũq huĩt. ex his pribꝰ
qui domi sbstiterãt. Ibi ppetua
dictaturã ip̃e sͥ sua autoritate ar¬
ripuit.uñ cesaris dictatoris no¬
men multa quoq ꝯstituit. ĩ qbꝰ
pro lege uolũtas fuit. Illud int̾
uerant uno die ex hausit intͥq
alt̾ ait nemo lib̾alius ictoria
usus est nichil sibi retinuit p̃ter
dispensandi ptatem. ¶Cõpositiᷤᷤ
rebus urbanis ut uisum est aĩu
ad externa ꝯuertit. atq ĩpͥmis
siciliam ac sardinam duo illa
re disposuit de galia nichil solici¬
tus quã insũma pace relĩquert
solam respexit hispaniã. cogitãs¬
q cũ primũ classis oportunitas
affulxiss uestigiis põpeni asseq
neqd atergo formidabłe lĩq̃ret.
decreuit ad occidentẽ proficisci.
ubi põpeii copie ingentes erant
quar p̃sidio ille t̾raꝵ tractus tene¬
batur sub legatis tribus.M. peti
int̾ suos drẽt uado ad exercitum

Expanded text:
nisi magnis ex causis ad iracunnisi magnis ex causis ad iracundiam pronus fuit. Venit igitur Romam, senatumque habuit ex iis patribus, qui domi substiterant. Ibi perpetuam dictaturam ipse sibi sua auctoritate arripuit, unde Cesaris dictatoris nomen; multa quoque constituit, in quibus pro lege voluntas fuit. Illud interverant, uno die exhausit, interque alter ait, nemo liberalius victoria usus est: nichil sibi retinuit, preter dispensandi potestatem. Compositis rebus urbanis, ut visum est, animum ad extrema convertit, atque in primis Siciliam ac Sardiniam, duo illa are disposuit. De Gallia nichil sollicitus, quam in summa pace reliquerat, solam respexit Hispaniam, cogitansque, quum primum classis opportunitas affulsisset, vestigiis Pompeium assequi, ne quid a tergo formidabile linqueret, decrevit ad occidentem proficisci, ubi Pompeii copie ingentes erant, quarum presidio ille terrarum tractus tenebatur sub legatis tribus, Marco Pinter suos diceret: Vado ad exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
altitudine maris. s tñ nchil est
qd̾ potiꝰ fatiamꝰ. ab utroq portus
cornu moles iacimus. ut aut illu
ꝙͣ primũ traicere qd ht brudusii
copiarũ cogamus. aut exitũ pro¬
hibeamus. cũ uõ exitu eũ ꝓhibẽ
illo mõ nat̾a ip̃m phibẽte̾ nõ po¬
sset cathenis os portus preclusit.
s neq sic detinere ualuit põpenũ
qn man adriatico durachũi na¬
iugaret. Cesar hoste digresso cũ
sequi illũ nõ posset brũdusiũ in¬
gressus cõtionẽ huĩt qua iusticiã
cause sue iniiriasq hostiũ õibus
apiret. quo fcõ cũ sua illis in locis
inutilis mora esset neqd sibi oti¬
osum tẽpus efflueret urbem ioãr
uersus iter arripuit toto belli ga¬
lici decẽnio nõ iusam. Cuiꝰ adue̾¬
tus fama cognita qntus rome
tͥror fuerit haud facile dictu est
multo quidem maior ꝙ̃ necc̃e
esset. iratus qdem multis erat
⁊ fortasse no in merito. s iratio¬
rem extimabãt. nõ eĩ nalit̾ neq

Expanded text:
altitudinem maris, sed tamen nichil est, altitudinem maris, sed tamen nichil est, quod potius faciamus. Ab utroque portus cornu moles iacimus, ut aut illum quamprimum traicere, quod habet Brundusii copiarum, cogamus, aut exitu prohibeamus. Quum vero exitu eum prohibere illo modo, natura ipsum prohibente, non posset, catenis os portus preclusit; sed neque sic detinere valuit Pompeium, quin mari Adriaco Durachium navigaret. Cesar, hoste digresso, quum sequi illum non posset, Brundusium ingressus concionem habuit, qua iustitiam cause sue iniuriasque hostium omnibus aperiret. Quo facto, quum sua illis in locis inutilis mora esset, ne quid sibi otiosum tempus efflueret, urbem Romam versus iter arripuit, toto belli gallici decennio non visam. Cuius adventus fama cognita, quantus Rome terror fuerit, haud facile dictu est, multo quidem maior, quam necesse esset. Et iratus quidem multis erat, et fortasse non immerito, sed iratiorem estimabant. Non enim naturaliter, neque
Abbreviated transcription (Latin):
desctatõe lectoris interposui adrẽ
redeo. ¶Cum cesar apuliã attigis¬
set mox brũdusiũ adiit põpeiuq
iam p̃gressum ualida obsidione
circũde dit. de quo usdem quib
supͣ stribit. nã ⁊ hec aĩ eiꝰ index e¬
pistola uidet᷑. Cesar oppio corne¬
lioq salũt. ad .uii. idus martias
brĩidusium ueni. ad murũ cast
posui. põpeiꝰ ẽ brũdusii.misit ad
me .N.Magiũ de pace. que uisa st̃
respondi. hoc uos statrm scire nol¬
lui. cũ in spem uenero de cõposi¬
tione aliqd me ꝯficere stati uos
certiores faciam. Et qm̃ ꝑꝑ nauiũ
pot̾at timẽs id ꝙ cẽs cupiũt ho¬
stis fugam famosissimũ maxiũr¬
q illum portũ saxoꝵ molib ĩ iec¬
tis obstruere nisus est. opus nõ
tm̃ hoĩ s nature improbu atq
in extricabile. qd̾ ip̃e cognoscens
uni ex amicis.o. pedio scribit his
u̾bis. põpeius se oppido tenet. nos
ad portas castra habemus. conam̾
opus magnũ ⁊ multoꝵ dier pp

Expanded text:
delectatione lectoris interposui. Ad rem delectatione lectoris interposui. Ad rem redeo. Quum Cesar Apuliam attigisset, mox Brundusium adiit, Pompeiumque iam pregressum valida obsidione circumdedit; de quo iisdem, quibus supra, scribit; nam et hec animi eius index epistola videtur. Cesar Oppio Cornelioque salutem. Ad VII Idus Martias Brundusium veni; ad murum castra posui. Pompeius est Brundusii: misit ad me Nonium Magium de pace. Que visa sunt, respondi. Hoc vos statim scire volui. Quum in spem venero de compositione aliquid me conficere, statim vos certiores faciam. Et quoniam proptepoterat, timens id, quod omnes cupiunt, hostis fugam, famosissimum maximumque illum portum, saxorum molibus iniectis, obstruere nisus est: opus no tantum homini, sed nature, improbum atque inextricabile, quod ipse cognoscens uni ex amicis, Q. Pedio, scribit his verbis: Pompeius se oppido tenet: nos ad portas castra habemus. Conamur opus magnum et multorum dierum propter
Abbreviated transcription (Latin):
bus rogo uõs ut cogitatõe su¬
scipiatis .N. Magiũ põpen p̃fc̃
dep̾hendi scil meo instituto u¬
sus su ⁊ eũ statĩ missũ feci. Ia
duo p̾fecti partiũ pompeii ĩ me¬
am potate uenerũt ⁊ ame mi¬
sħ sũt si uolẽt grati ẽẽ debeyt
scripsiss. fcm̃q laudass. Cicero
qui se ad huc mediũ int̾ ꝑtes
magna l ai fluctuatõe ⁊ multa
ꝯsilioꝵ uarietate tenuerat. Resc¬
de me. bñ eĩ tibi cognitus sum.
nichil ame abesse longius cru¬
delitate. atq ego cũ ex ip̃a re ma¬
gnã capio uoluptatẽ. tñ meum
factum prohari abste triũpho et
gaudeo.neq illud me mouet ꝙ
hi ꝗ a me dimissi sũt discessisse ⁊¬
dicunt ut mͥ rursus bellũ inferrẽt
nichil eĩ malo ꝙͣ ⁊ me mei siłem
ẽẽ. ⁊ illos sui. Quo dc̃o iux aliquid
umꝙͣ dici głiosius ac magnificẽ¬
tius audui. Et hec quidem exͣ. set
nõ ut arbitrõ ꝯtra seriẽ historie ꝓ

Expanded text:
bus rogo vos ut cogitationem subus rogo vos ut cogitationem suscipiatis. Nonium Magium Pompeii prefectum deprehendi. Scilicet meo instituto usus sum, et eum statim missum feci. Iam duo prefecti partium Pompeii in meam potestatem venerunt, et a me missi sunt. Si volent grati esse, debebunt scripsisset factumque laudasset Cicero, qui se ad hec medium inter partes, magna licet animi fluctuatione et multa consiliorum varietate tenuerat, rescde me bene enim tibi cognitus sum: nichil a me abesse longius crudelitate. Atque ego quum ex ipsa re magnam capio voluptatem, tum meum factum probari abs te triumpho et gaudeo. Neque illud me movet, quod hi, qui a me dimissi sunt, discessisse dicuntur, ut rursus michi bellum inferrent. Nichil enim malo, quam et me mei similem esse, et illos sui. Quo dicto vix aliquid unquam dici gloriosius ac magnificentius audivi. Et hec quidem extra, sed non, ut arbitror, contra seriem historie pro
Abbreviated transcription (Latin):
successor sͥ destinatꝰ ⁊ ad ꝯfulatũ
ispirans sicut dixinus s mina¬
bat exibuerat. fama ut ad hostes
sic ad aĩcos etiã ꝑuenisset ducq
t̾seri uisa est. ea uõ ẽ huiꝰmoĩ. Ce¬
sar oppio cornelioq salutẽ. Gan¬
deo meħcule uos significare litis
ꝙͣ ualde ꝓbetis ea que apd corfi¬
niũ sũt gesta. Cõsilio ur̃o utar li¬
bent̾. ⁊ hoc libentiꝰ ꝙ mea spõte fa¬
cere ꝯstituerã ut ꝙͣ lenissimu
me preberẽ ⁊ pompeiũ darem
oꝑam ut recociliare. Tentemꝰ
hoc modo si possumus oĩuz uo¬
lũtates recupare ⁊ diuturna
uictoria uti. qm̃ reliqui crude¬
litate odiũ effugere nõ potuer
neq uictoriã diutiꝰ tenere. p̃ter
unu .l. sillã quẽ imitaturꝰ non
sum hec noua sit rõ iũcẽdi ut
miẜicordia ⁊ libalitate nos mu¬
niamꝰ. Id quẽ admodũ ficĩ pos¬
sit nõ nulla mͥ ĩmẽter ueĩunt
⁊ multa repin possũt de his re¬

Expanded text:
successor sibi destinatus et ad consulatum successor sibi destinatus et ad consulatum aspirans, sicut diximus, sibi minaur, exibuerat, fama ut ad hostes, sic ad amicos etiam pervenisset; duoque terseri visa est. Ea vero est huiusmodi: Cesar Oppio Cornelioque salutem. Gaudeo mehercule vos significare litteris, quam valde probetis ea, que apud Corfinium sunt gesta. Consilio vestro utar libenter, et hoc libentius, quod mea sponte facere constitueram, ut quam levissimum me preberem et Pompeium darem operam ut reconciliarem. Tentemus hoc modo, si possumus, omnium voluntates recuperare et diuturna victoria uti, quoniam reliqui crudelitate odium effugere non potuerunt, neque victoriam diutius tenere, preter unum L. Syllam, quem imitaturus non sum. Hec nova sit ratio vincendi, ut misericordia et liberalitate nos muniamus. Id quemadmodum fieri possit, nonnulla michi in mentem veniunt, et multa reperiri possunt. De his re
Abbreviated transcription (Latin):
tallia oĩs cisalpina sentiret ma¬
nas ꝑtes italie primo occupau̾
peio ac senatiu additus timor ꝗ
in domitio multũ mom̃ti repo¬
suerant. ⁊ sepe eũ ꝑ lit̾is euocatũ
expectabant. Itaq ꝯfestim põpeiꝰ
luceĩa digressus ubi belli sedez sta¬
tuisse iudebat brũdusiũ petiit ut
itale litore in extremo prõptior
esset ad transitum ita ẽi animo
decreuerat relicta italia tĩasmari¬
na tentire siue id metu solo pel¬
lente siue intentõe illa quã pau¬
lo añ ex epła ciceronis elieui at¬
q exposui. Cesar aũt semꝑ ꝓpin¬
quus atq ꝯtiguus hostibus ẽẽ¬
festiriãs no nisi uii. dier mora ad
corfimũ exactaleo ip̃o die quodo¬
mitiũ captiuosq dimiẜat motiᷤ
castris in apuliã prexit. ¶opep̃
ciũ nͥ fallor fuerit qd de his que
modo memorauimus ⁊ ip̃e Ce
sar ⁊ alii senserĩt. Cũ eĩ clemẽtie
illius quã comitio acerrimo ho¬
sti ⁊ qui tumultu in illo rei.p.

Expanded text:
Gallia omnis cisalpina sentiret, maGallia omnis cisalpina sentiret, magnas partes Italie primo occupavitus, soli Pompeio ac senatui additus timor, qui in Domitio multum momenti reposuerant, et sepe eum per litteras evocatum expectabant. Itaque confestim Pompeius Lucetia digressus, ubi belli sedem statuisse videbatur, Brundusium petiit, ut Italie litore in extremo promptior esset ad transitum; ita enim animo decreverat, relicta Italia, transmarina tentare, sive id metu solo pellente, sive intentione illa, quam paulo ante ex epistola Ciceronis elicui atque exposui. Cesar autem semper propinquus atque contiguus esse hostibus festinans, nonnisi septem dierum mora ad Corfinium exacta, eo ipso die, quo Domitium captivosque dimiserat, motis castris, in Apuliam perrexit. Opere pretium, nisi fallor, fuerit, quid de his, que qui secum sentiebant, vinctus ad sar et alii senserint. Quum enim clementie illius, quam Domitio acerrimo hosti, qui tumultu in illo reipublice
Abbreviated transcription (Latin):
p.meritis referre sibi debitam
gr̃am neglexisset. ⁊ in uirias
ac ꝯtumelias ĩdebitas retullis¬
sent. cũtos dimisit in columes
qn ⁊ pecunie pondus ingens
domitii depositum ⁊ ab oppida¬
nis sibi oblatum ꝙius ⁊ pecuĩa
publica esset ⁊ instipendium
nuãta domitio restituit. ne sã¬
guinis ꝙͣ peciuĩe abstinẽtior ui¬
deret᷑. nichil postremo ex ea uic¬
toria uł pͣde cuipiã uł ultõnis
accepit. nͥ ꝙ domitii milites sa¬
cram̃to adegit nõ muitos ut ar¬
hitror s eo libentiꝰ iurantes quo
feliciꝰ ẽ sb̾ sequaci ꝙ sub fugacidu¬
ce militare. Nulgatis sane q̃ ad
corfiniũ acta erant multũ metꝰ
õib dẽptũ multũq spei additũ
cognoscentib cesarem nichil bel¬
lo nisi uictoriã petere. uUñ ut dixi¬
mus ⁊ tuscoꝵ ppłi ⁊ oĩs umbria
pulsis in p̃sidiis ad cesarem tr̃asi¬
ese. Atq ita rebus suo more uelo¬
citergestis ac prosꝑe cũ iã secum

Expanded text:
publicam meritis referre sibi debitam publicam meritis referre sibi debitam gratiam neglexissent, et iniurias ac contumelias indebitas retulissent, cunctos dimisit incolumes; quin et pecunie pondus ingens, Domitii depositum et ab oppidanis sibi oblatum, quamvis et pecunia publica esset et in stipendium numerata, Domitio restituit, ne sanguinis, quam pecunie, abstinentior videretur. Nichil postremo ex ea victoria vel prede cuiuspiam vel ultionis accepit, nisi quod Domitii milites sacramento adegit, non invitos, ut arbitror, sed eo libentius iurantes, quo felicius est sub sequaci, quam sub fugaci duce militare. Vulgatis sane, que ad Corfinium acta erant, multum metus omnibus demptum multumque spei additum cognoscentibus Cesarem nichil bello, nisi victoriam, petere. Unde, ut diximus, et Tuscorum populi et omnis Umbria, pulsis inde presidiis, ad Cesarem transiere. Atque ita rebus suo more velociter gestis ac prospere, quum iam secum
Abbreviated transcription (Latin):
cõspectũ certe nec uiciniã pati po¬
ssent ⁊ patriam ⁊ talem patriaz¬
aĩor osternatõe desererẽt s urge¬
bat hinc inuidiainde autẽ ter¬
rebat fama uiri que cousq creu¬
atq ab omib timeret. ¶his ad
auximũ gestis picenũ oẽ euus
olim esculu hodie ancon ẽ cap
nullo usꝙͣ ꝯtradicẽte puagatur
s cũtis sibi urbib atq opp̾idis
obiuã mittẽtib letoq eũ atq ex̾¬
citum eius obsequio ac fauore ꝓ¬
sequẽtib. Cĩgulo quoq qd̾ oppͥi¬
dum suo sũptu labienus extruxe¬
rat legati auctoris ĩmemores ce¬
sarem adeuntes se imꝑata ftũro
obtulerũt. atq imꝑanti milite
alacriter paruerũt diffuso me¬
tu simul ⁊ fama uirtutis ⁊ uul¬
gato hor de quibus diximꝰ exe̾
ceteri omẽs sequebant̾ undiq
deditoẽs. ⁊ siquis p̾stõr ꝯ̃dicet
in hibuit. q̃stusq ꝑ breuit ꝙ pro
sius ingentib ⁊ in illos ⁊ in rẽ¬

Expanded text:
conspectum certe nec viciniam pati poconspectum certe nec viciniam pati possent, et patriam et talem patriaanimorum consternatione desererent. Sed urgebat hinc invidia, inde autem terrebat fama viri, que eo usque crevatque ab omnibus timeretur. His ad Auximum gestis, Picenum omne, cuius olim Asculum, hodie Ancon est caput, nullo usquam contradicente, pervagatur. Sed cunctis sibi urbibus atque oppidis obviam mittentibus, letoque eum atque exercitum eius obsequio atque favore prosequentibus, Cingulo quoque, quod oppidum suo sumptu Labienus extruxerat, legati auctoris immemores Cesarem adeuntes se imperata facturos obtulerunt, atque imperanti milites alacriter paruerunt. Diffuso metu simul et fama virtutis et vulgato horum, de quibus diximus, exemplo, ceteri omnes sequebantur: undique dedisus ex Etruria Libo, Thermus ex is ingentibus et in illos et in rem
Abbreviated transcription (Latin):
ppͥ.r. talem uirũ sic de imperio ⁊¬
meritũ tot uittoriis insignem
menibus amice urbis arcer
orant ut fame ut suo suorũq
dist̾mini dum tp̃s ẽ ꝯsulat. his
ꝑ motus uarus ⁊ ꝑnitiẽ timẽs
fugam arripit ⁊ in seq̃ntib cesa¬
ns militibus prelio decernere ⁊¬
coactus ac deẜtus asuis solus
abit. quibdam eoꝵr domũ aliis
ad cesarem se ꝯferentibo quos
ip̃e collandatos bingne suscepit
⁊ .l. puppiũ centurionẽ ꝑtis ad¬
uerse ad se adductum illico rela¬
xari ac dimitti iubet. Auximu
ingressus eiuibus gras agiti at¬
qr illor erga eñ caritatis haud
in memorẽ se futuꝵ spondet Q¬
bus rome cognitis tantus pa¬
uor oĩum mentes inuasit ut
urbe fere oẽs excederẽt. ip̃iq ꝯsu¬
les atq ip̃e pompeius actu suis
de rebus opinantes ⁊ ex unius
oppidi euentu oĩa metientes mi¬
rum ualde unde intam paruis
aĩs tam magna supbiaut eius
uirimeritos honores ac gloriar
tam ꝑtinacit᷑ de trectaret euiꝰ nec

Expanded text:
 talem virum, sic de imperio meritum, tot victoriis insignem, menibus amice urbis arceri; orant, ut fame et suo suorumque discrimini, dum tempus est, consulat. His permotus Varus et perniciem timens fugam arripit, et, insequentibus Cesaris militibus, prelio decernere coactus ac desertus a suis solus abit, quibusdam eorum domum, aliis ad Cesarem se conferentibus, quos ipse collaudatos benigne suscepit, et Lucium Pupium, centurionem partis adverse, ad se adductum illico relaxari ac dimitti iubet. Auximum ingressus civibus gratias agit, atque illorum erga eum caritatis haud immemorem se futurum spondet. Quibus Rome cognitis, tantus pavor omnium mentes invasit, ut urbe fere omnes excederent ipsique consules atque ipse Pompeius actum suis de rebus opinantes, et ex unius oppidi eventu omnia metientes. Mirum valde, unde in tam parvis animis tam magna superbia, ut eius viri meritos honores ac gloriam tam pertinaciter detrectarent, cuius nec
Abbreviated transcription (Latin):
liam reu̾tat᷑. ex̾citumq dimitta
quo fc̃o ituꝵ in hispaniã põpeiũ
alioqn nichil de dilectibus omi¬
ssuros ꝯsules põpeuĩq. Iniqua ⁊¬
respõsio uisa est cesan ꝙse facere
iuberet. cñ ip̃e nichil nisi ꝓmitte
se factuꝵ uellet nec diẽ ꝑmissis
apponeret neq colloꝗo tp̃s daẽt
nec promittẽt accessu. nec ꝑmi¬
tteret. hinc pacis despatio ⁊ belli
pludiũ .m. antonius cũ quĩque
cohortibus aretiũ p̃missus ¶Era
auximi cuutatis ad custodiam
Actius uarꝰ quẽ decuriones auxi¬
mani sũmo adeunt ꝯsensu. dic̃t
notũ sibi cesaris ad uentũ. neq

Expanded text:
liam revertatur exercitumque dimittat; liam revertatur exercitumque dimittat; quo facto, iturum in Hispaniam Pompeium; alioquin nichil de delectibus omissuros consules Pompeiumque. Iniqua responsio visa est Cesari, quod se facere iuberet, quum ipse nichil nisi promittere se facturum vellet, nec diem promissis apponeret, neque colloquio tempus daret, nec promitteret accessum, nec permitteret. Hinc pacis desperatio et belli preludium. Marcus Antonius cum quinque cohortibus Arretium premissus. Erat Auximi civitatis ad custodiam Actius Varus, quem decuriones auximiani summo adeunt consensu; dicunt notum sibi Cesaris adventum, neque
Abbreviated transcription (Latin):
uult nocere patrie noceat ĩ meĩ¬
te. iq ita facere ad suũ decus
eximiũ ꝑtinere. Ad ea cesaris res¬
ponsio paulo longior fuit cõme¬
morauit in iurias pro multis in
discedant omẽs abarmis ⁊ ad
ciuilitatem solitam reu̾tant᷑ dil¬
lectus eĩ ꝑ italiamferuẽtes ⁊ rete¬
tas sub p̃fextu belli parthici legio¬
nes ⁊ ciuitatẽ esse armatã qd̾ nͥ
ad suam spectare pnitiez. profici¬
scatur ergo pompeius ĩ prouĩciã
suam. dimittantur exercitus. oẽs
ꝑ italiam arma deponãt. cessẽt
motus ⁊ metus publici. sit toga¬
ta ciuitas nõ armata. se quoq
equissimo aĩo quietuꝵ iniurias¬
qr omẽs ⁊ ꝯtumelias oblituruz
Ad hec tñ santiẽda ⁊ iureuirando
ꝯfirmanda petiit ut pompeius
uł ꝓpius accederet. uł se accedẽ
pateret spare eĩ se colloqo ⁊ ꝯspec¬
tu mutuo omẽs ꝯtrou̾sias finẽ¬
das. Ad hec responsio inscͥptis
reddita ut cesar ꝙͣ primũ ingal¬

Expanded text:
vult nocere, patrie noceat immerivult nocere, patrie noceat immerite; idque ita facere, ad suum decus eximium pertinere. Ad ea Cesaris responsio paululum longior fuit. Commemoravit iniurias pro multis in discedant omnes ab armis, et ad civilitatem solitam revertantur. Delectus enim per Italiam ferventes, et retentas sub pretextu belli Parthici legiones, et civitatam exarmatam, quid nisi ad suam spectare perniciem? Proficiscatur ergo Pompeius in provinciam suam, dimittantur exercitus, omnes per Italiam arma deponant, cessent motus et metus publici, sit togata civitas, non armata: se quoque equissimo animo quieturum, iniuriasque omnes et contumelias obliturum. Ad hec tamen sancienda et iureiurando confirmanda petiit, ut Pompeius vel propius accederet, vel se accedere pateretur; sperare enim se colloquio et conspectu mutuo omnes controversias finiendas. Ad hec responsio in scriptis reddita, ut Cesar quamprimum in Gal
Abbreviated transcription (Latin):
attigit ⁊ patentibus portis ĩtro¬
gressus tribunis plebis qui ꝑꝑ
cius odiui pulsi sibi obuiar uei¬
ebãt astantibus ꝯtionẽ hũit ad
ex̾citum. lapis me puero osten¬
tabat fori medio uͥ cesar cõcioat
ferebat fuit aũt contio efficacis¬
simascissa ut ferũt ueste uerisq
sen fictis cñ lacrimis ad suã dig¬
tate ꝯtra in uidiã hostiũ /ꝯẜ uan̾¬
dam fidem militum imploran¬
tis ⁊ ingentia promittetis
¶Cesarem arimini agentez lutius
cesar adolescens adiit qui patrẽ
hẽbat cesaris legatum. Is expli¬
citis pro quibus ad ueĩsset con¬
missa sibi apõpeio quedã aitad
cesarem uire illius que int eos
esset amiticie. Ea uõ huiꝰcemi su¬
ere excusare se põpeui cesar . ⁊ po¬
scere ne ea que pro rei. p.studio
atq amore gesẜit ad in uriam
semꝑ fuisse. siłr ⁊ cesari cara ẽẽ
debere. ut priuatas suas mimici¬
tias rei.p remittat. neq tã gra¬
uiter irascat᷑ ut dum hostibus

Expanded text:
attigit, et, patentibus portis, introattigit, et, patentibus portis, introgressus, tribunis plebis, qui propter eius odium pulsi sibi obviam veniebant, astantibus, concionem habuit ad exercitum. Lapis, me puero, ostendebatur fori medio, ubi Cesar concionatus ferebatur. Fuit autem concio efficacissima, scissa, ut ferunt, veste, verisque seu fictis cum lacrimis ad suam dignitatem contra invidiam hostium conservandam fidem militum implorantis, et ingentia promittentis. Cesarem Arimini agentem Lucius Cesar adolescens adiit, qui patrem habebat Cesaris legatum. Is, explicitis pro quibus advenisset, commissa sibi a Pompeio quedam ait ad Cesarem iure illius, que inter eos esset, amicitie. Ea vero huiuscemodi fuere: Excusare se Pompeium Cesari, et poscere, ne ea, que pro reipublice studio atque amore gesserit, ad iniuriam semper fuisse; similiter et Cesari caram esse debere, ut privatas suas inimicitias reipublice remittat, neque tam graviter irascatur, ut, dum hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
at ad rubiconẽ uenit amnẽ exi¬
guũ s magnaꝵ tũc limitẽ regio¬
nũ. Ibi panip cogitabũdus sb̾sti¬
tit. secum tacitus examinãs quã¬
tũ opus aggre deretꝰ tandẽ u̾sus
ad comittes Ad huc in ꝗt ceptis
absistere ac reuerti licet. at si ri-¬
uum hũc trasgredim̃ ferro ge¬
renda nobis erũt oĩa. Ibi herens
dubiꝰq aĩ huiꝰcemõi uisione fima¬
tus ẽ. Quidã sibi ⁊ statura ⁊ spetie
corporis supra humanũ modur
subito uisus ẽ. qui amnis ad rip̃a
sedens pastoria modulabat᷑ har̃¬
dine. Ad quẽ ut al nõ uisuz cuz
⁊ pastores locor ⁊ quidã quoq
militum cõuenissẽt ille subito u¬
nius e manu tubicinũ ãreptatu¬
ba uehemẽti flatu in crepit. gnͣ¬
gitẽq ꝑtransiit. Motus Cesar spec¬
taculo Eat gͦ ait quo deoꝵ ꝓdigi¬
aatq hostiũ uocat iniquitas. ce¬
pta res est. hec dicens transiit. ac
traduxit ex̾citum. ariminũq ur¬
bem proximã longa pace tr̃aqllã

Expanded text:
at, ad Rubiconem venit, amnem exiat, ad Rubiconem venit, amnem exiguum, sed magnarum tunc limitem regionum. Ibi parumper cogitabundus substitit, secum tacitus examinans, quantum opus aggrederetur. Tandem reversus ad comites: Adbuc, inquit, ceptis absistere ac reverti licet; at si rivum hunc transgredimur, ferro gerenda nobis erunt omnia. Ibi herens dubiusque animi huiuscemodi visione firmatus est: quidam sibi et statura et specie corporis supra humanum modum subito visus est, qui amnis ad ripam sedens pastoria modulabatur arundine. Ad quem, ut animal non visum, quum et pastores locorum et quidam quoque militum concurrissent, ille subito, unius e manu tubicinum arrepta tuba, vehementi flatu increpuit gurgitemque pertransiit. Motus Cesar spectaculo: Eatur ergo, ait, quo deorum prodigia atque hostium vocat iniquitas. Cepta res est. Hec dicens transiit ac traduxit exercitum, Ariminumque, urbem proximam, longa pace tranquillam
Abbreviated transcription (Latin):
taño usq adeo ut putant᷑ im¬
paria ⁊ utrũq sicut dc̃m ẽ regͥre
uoluisse magno ac fidedigno
sset cesar nẽ proĩtie sue termiõ
qui pro eo erant ꝯtẽptui hĩtos.
⁊ uł ui urbe depulsos uł sua spõte
digressos iome omẽs unanimi¬
ter ꝯtra se sentire. oĩa sui odio di¬
uina atq humana mistet᷑ ac ꝓ¬
uerti.se quoq ꝑ patientiã cõtẽ̾p¬
tum iri cogitans neq iam amp¬
lius ferendũ dissimulanduzq
aliqd existimans euocatis legio¬
nibus ubicũq essent p̃missisq
clam que tunc ad erant cohortibꝰ
nequã noui motus opinionem
turbido abitu preberet die illa ⁊
ꝯniuio ⁊ spectacłis otiosus int̾¬
fuit. sero aũt clandestiuo eg̾ssu se¬
cretum iter paucis comitatus ar¬
ripuit. in quo cũ tota nocte de er¬
rasset uix ad aurorãuie ducem
casus obtulit. quo p̃uio ad rectũ
iter pplexo ac difficili calle reu̾s
inuentisq cohortib quas p̃mis¬

Expanded text:
ta non usque adeo, ut putantur, imta non usque adeo, ut putantur, imparia, et utrumque, sicut dictum est, regnare voluisse magno ac fide digno sset Cesar, ne provincie sue terminosqui pro eo erant, contemptui habitos et vel vi urbe depulsos vel sua sponte digressos, Rome omnes unanimiter contra se sentire, omnia sui odio divina atque humana misceri ac perverti, se quoque per patientiam contemptum iri cogitans, neque iam amplius ferendum dissimulandumque aliquid existimans, evocatis legionibus, ubicumque essent, premissisque clam, que tunc aderant, cohortibus, ne quam novi motus opinionem turbido abitu preberet, die illa et convivio et spectaculis otiosus interfuit, sero autem clandestino egressu secretum iter paucis comitatus arripuit. In quo quum tota nocte deerrasset, vix ad auroram vie ducem casus obtulit, quo previo ad rectum iter perplexo ac difficili calle reversus, inventisque cohortibus, quas premiser
Abbreviated transcription (Latin):
magis ad uastanda italiã ꝙͣ ad
uincendu parato. et sentiens
se posse rep̃hendi ꝙ talẽ sequi ue¬
lletut ostenderet nõ se hois uir¬
tute s erga se merito ⁊ metu in¬
famie ne in gratus scil drẽtur
audi qd eadem dicit epła. non
me igit is ducit. s ẜ mo hoĩum
⁊ rursus ĩ uiiiiͦ. eñ dixiss. Miran¬
dum in modu Gneꝰ ũr sillani
regni siłitudinẽ cõcupiuit. addi¬
dit. eñ hoc ne inquies ẽẽ ius ⁊ re¬
spondens. Bñficiũ inꝗt sequor
michi crede nõ cãmlet alibi de
eodem.si uincit inqt sillano
more exẽploq uĩcit. ⁊ statĩ. oxa
aũt causa alia ẽ/ ꝙ bñficio iĩctus
ingratus ẽẽ nõ possu. multa st̃
io genus in illis epłis ab hoĩne
ñõ solu doctissimo s amicissimo
ĩ pomper̃ dẽa. ut scil undiq
fides ꝯstet. S ego hec pauca et
ad rem de qua agit᷑ spectantia ⁊
e locis secretiorib eruta libent
apposuinut utriusq partis meiͣ¬

Expanded text:
magis ad vastandam Italiam, quam ad magis ad vastandam Italiam, quam ad vincendam, parato. Et sentiens se posse reprehendi, quod talem sequi vellet, ut ostenderet non se hominis virtute, sed erga se merito et metu infamie, ne ingratus scilicet diceretur, audi, quid eadem dicit epistola: Non me igitur is ducit, sed sermo hominum. Et rursus in IX quum dixisset: Mirandum in modum Gneus noster Syllani regni similitudinem concupivit, et addidit: Cum hocne, inquies, esse vis? Et respondens: Beneficium, inquit, sequor, michi crede, non causam. Et alibi de eodem: Si vincit, inquit, Syllano more exemploque vincit. Et statim: Mea autem causa alia est, qui beneficio victus ingratus esse non possum. Et multa sunt id genus in illius epistolis, ab homine non solum doctissimo, sed amicissimo in Pompeium dicta, ut scilicet undique fides constet. Sed ego hec pauca et ad rem, de qua agitur, spectantia, et e locis secretioribus eruta, libenter apposui, ut utriusque partis meri
Abbreviated transcription (Latin):
moderatori rei ꝓ. beata ciuiu
iuta ꝓposita ẽ ut opib firma
copiis locuples gła ampla uͥtu¬
nõ id actũ beata ⁊ honesta cii¬
tas ut esset. nec nõ ille urbem
reliqt ꝙ eã tueri nõ posset. nec
italiam ꝙ ea pelleretur s hoc apͥ¬
mo cogitauit. omẽs terras oĩa
maria mouere.reges barbaros
incitare. gentes feras in italiã
armatas adducere. excitus con¬
ficere maximos. Genus illd̃ sil¬
lani regni iam pridem appeti¬
tur multis qui una sũt cupiẽ¬
tibus. An censes nichil inter e¬
eos ꝯueĩre nullã pactõe fieiͬ po¬
cuisse. hodie põt s nentri chotior
est ille ut nos bfisimus. uterq
regnare uult hec ate inuitatus
breuit exposui uoliusti eĩ med
de his malis sentuẽ ostendere
Quid tu lector ex his u̾bis iudi¬
cas. ꝙͣ toq iustiorẽ pompeii cã
reris ẽẽ ꝙ̃ cesaris. Item in eiꝰdem
libri fine. Qua spe proficiscar in¬
ꝗt uideo. cõiungoq me cũ hoĩe

Expanded text:
moderatori reipublice beata civium moderatori reipublice beata civium vita proposita est, ut opibus firma, copiis locuples, gloria ampla, virtunon id actum, beata et honesta civitas ut esset. Nec vero ille urbem reliquit, quod eam tueri non posset, nec Italiam, quod ea pelleretur, sed hoc a primo cogitavit, omnes terras, omnia maria movere, reges barbaros incitare, gentes feras in Italiam armatas adducere, exercitus conficere maximos. Genus illud Syllani regni iam pridem appetitur multis, qui una sunt, cupientibus. An censes nichil inter eos convenire, nullam pactionem fieri potuisse? Hodie potest; sed neutri  est ille, ut nos beati simus: uterque regnare vult. Hec a te invitatus breviter exposui. Voluisti enim me, quid de his malis sentirem, ostendere. Quid tu, lector, ex his verbis iudicas? Quantoque iustiorem Pompeii causam reris esse, quam Cesaris? Item in eiusdem libri fine: Qua spe proficiscar, inquit, video, coniungoque me cum homine
Abbreviated transcription (Latin):
se pacis oñdit quibusq fortas¬
se non minus fidei sit hñdum
ꝙͣ suspitõnib emłor. Illi enim
oderant et uentate ignorabãt
et m̃tiri poterãt. Cesar aũt et si
mntiri posset uentatẽ ignorare ñ
poterat legi et suorũ coĩtu epłaᷤ
idem pacis studiũ exp̃ssius cõti¬
nẽtes. Quid refert gͥ quid de il¬
lo sentiat pompeius et cicero cũ
at illd̾ potius ad rem ꝑtinet au¬
dire. qualia scilicet de pompeio
suo scribat cicero. quẽ tantũ di¬
lexit infinẽ ut uirsient de eo
seriptũ est nichil minus ꝙ ad
bellum natus et iam senior illũ
in ciilia suo totiens damnata
uditio et infelitia bella seq̃ret᷑.
et magis eligeret secũ ruere ꝙ̃
sine illo ꝯsistere quorũ ꝑtẽ ꝙ ñ
omnib nota erant et noticie
studio et nouitate rer desctan¬
di gr̃a huic ꝑti historie inseren¬
dam censui. Is ergo epłar ad a¬
natori cursus sedus medico sa¬
lus imꝑatori uictoria. sic hinc

Expanded text:
se pacis ostendit, quibusque fortasse pacis ostendit, quibusque fortasse non minus fidei sit habendum, quam suspicionibus emulorum. Illi enim oderant, et veritatem ignorabant, et mentiri poterant: Cesar autem, etsi mentiri posset, veritatem ignorare non poterat. Legi et suorum comitum epistolas idem pacis studium expressius continentes. Quid refert igitur, quid de illo sentiat Pompeius et Cicero, quum at? Illud potius ad rem pertinet, audire qualia scilicet de Pompeio suo scribat Cicero, quem tantum dilexit in finem, ut vir sicut de eo scriptum est nichil minus, quam ad bellum natus, et iam senior illum in civilia suo totiens damnata iudicio et infelicia bella sequereretur, et magis eligeret secum ruere, quam sine illo consistere; quorum partem, quod non omnibus nota erant, et notitie studio, et novitate rerum delectandi gratia, huic parti historie inserendam censui. Is ergo epistolarum ad Anatori cursus secundus, medico salus, imperatori victoria, sic huic
Abbreviated transcription (Latin):
sari euentur qd̾ miloni ut circũ¬
septus armatis apud indices ceu
ex unculis cãm dicat. Et hãc ue¬
risilłimã belli cãm uderiposse u¬
na uor eius facit de qua suo loco
dicam. Aliis uisum est eũ spatio
płimor annor imperio assue fac¬
tum dedidicisse priuatu modũ
et sola cupidine dñandi ĩ bella
ciuilia ꝯsensisso hec uidet᷑ fuisse
ciceronis opinio sibi int̾dum
anucissimiset in finẽ hostis. ꝗ
in libris officioru semꝑ cesarẽ
in ore huisse ait usus illos eru¬
pidiis quos ip̃e sic in latinum
uertit nam si molandu ẽ ius
regnãdi gr̃a molandũ ẽ aliis
rebus pietatẽ colas ¶Posiu ec¬
ce oppiniones hoĩuz uarias u¬
na eademq de re et hoĩuz idez
uolentiũ cesarẽ scilicet ĩ fama¬
re michi aũt sat ne dicã ualde
reꝵ taliũ cunoso uenere ad ma¬
nus aliquot cesaris ip̃us epłe.
nota sũt ⁊̃ eius dea ac responsa
ꝙͣ płima. In quibus oĩb auidu

Expanded text:
sari eventurum, quod Miloni, ut circumsari eventurum, quod Miloni, ut circumseptus armatis apud iudices, ceu ex vinculis, causam dicat. Et hanc verisimillimam belli causam videri posse una vox eius facit, de qua suo loco dicam. Aliis visum est eum spatio plurimorum annorum imperio assuefactum dedidicisse privatum modum, et sola cupidine dominandi in bella civilia consensisse. Hec videtur fuisse Ciceronis opinio sibi interdum amicissimi, sed in finem hostis, qui in Libris Officiorum semper Cesarem in ore habuisse ait versus illos Euripidis, quos ipse sic in Latinum vertit: Nam si violandum est ius, regnandi gratia violandum est: aliis rebus pietatem colas. Posui ecce opiniones hominum varias una eademque de re et hominum idem volentium, Cesarem scilicet infamare. Michi autent sat, ne dicam valde, rerum talium curioso venere ad manus aliquot Cesaris ipsius epistole, nota sunt etiam eius dicta ac responsa quam plurima, in quibus omnibus avidum
Abbreviated transcription (Latin):
initiũ he fuerunt cause aliqua
⁊ fortasse nõ puã iusticie faciem
hñtes siqua usꝙͣ ẽẽ põt iusta
cã patriã oppugnãdi ꝙiuis ab
aliis minus iuste quedã cause¬
afferant᷑. set odiũ manifestum
testimonii fidem leuat. Gnens
pompeius gener atq hostis
cesaris niebat eũ iõ ꝙ nõ posset
opa incepta ꝑficere neq de se
populi expectatõe ad ĩ plere tur¬
bare oĩa uoluisse. ne inturbido
ueritas appareret fuere ꝗ timu¬
isse illum dicerẽt ne eoꝵ que p̃¬
mio cõsulatu contra leges gesse¬
rat rõnem reddere graui sr̃o pi¬
culo cogeret̾ cum marcus cato
aste ultimus cuiꝰ uirtus ac graui¬
tas cõminatõe eius nõ minus
terribilem ꝙͣ cuiꝰcũq osulis fa¬
ciebat palam diceret ac iuraret
se cesanis nom mor ut priuatus
eẽ incipet inter reos delaturur
seu publice ille iusticie studiosus
seu ꝓprie memor in iurie uñ iam
in uulgus effusum erat idemce¬

Expanded text:
initium, he fuerunt cause aliquam initium, he fuerunt cause aliquam et fortasse non parvam iustitie faciem habentes, si qua unquam esse potest iusta causa patriam oppugnandi; quamvis ab aliis minus iuste quedam afferantur. Sed odium manifestum testimonii fidem levat. Gneus Pompeius, gener atque hostis Cesaris, aiebat eum ideo, quod non posset opera incepta perficere neque de se populi expectationem adimplere, turbare omnia voluisse, ne in turbido veritas appareret. Fuere, qui timuisse illum dicerent, ne eorum, que primo consulatu contra leges gesserat, rationem reddere gravi suo periculo cogeretur, quum Marcus Cato iste ultimus, cuius virtus ac gravitas comminationem eius non minus terribilem, quam cuiuscumque consulis, faciebat, palam diceret ac iuraret se Cesaris nomen mox, ut privatus esse inciperet, inter reos delaturum, seu publice ille iustitie studiosus, seu proprie memor iniurie. Unde iam in vulgus effusum erat idem Ce