comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
interim Bernardus in medio suorum uolitans. alios
ut arma capiant. alios ut dimicent exhortans. mul¬
tos castigans atꝗ merepans. nulli sati fidens atꝗ ubiꝗ
insidias suspicans . omnia ipse mimera obibat: Io an¬
ne e diuerso nunc adprimos nũc ad medios. nũc
ad postremos recurrebat. iamꝗ eos ad ulteriorem
partem pontis obstiterant sunimouerant. ac multi
suorum ꝑuaserant. Nec magno distabant inter se
ipsi duces spacio. cum Ioannes Bernardu agnoscit
erat enim sine galea. a linteum sicut e cuoilisur¬
perat circundatum capiti gerebat: Tunc ioa¬
nes exclamat adsocios ut cum solum peterent. cuuis
caput liriteo cernerent obuolutum. Atq ita a pli¬
rimis Fernardus petebatur & fortasse summum di¬
scrimen adiisset: nisi cognita re lnteum abiecissa
paulumꝗ doneo galeam caperet declinasset atq
latiusset. Ibi reuersus ad pontem prglium maiore
manu suorum ram senesçens ac languidũ redinte¬

Expanded text:
interim Bernardus in medio suorum volitans, alios interim Bernardus in medio suorum volitans, alios ut arma capiant, alios ut dimicent exhortans, multos castigans atque increpans, nulli satis fidens atque ubique insidias suspicans, omnia ipse munera obibat. 6 Ioannes e diverso, nunc ad primos, nunc ad medios, nunc ad postremos recurrebat, iamque eos, qui ad ulteriorem partem pontis obstiterant, summoverat, ac multi suorum pervaserant. Nec magno distabant inter se ipsi duces spatio, cum Ioannes Bernardum agnoscit: erat enim sine galea, et linteum, sicut e cubili surrexerat, circumdatum capiti gerebat. 7 Tunc Ioannes exclamat ad socios, ut eum solum peterent, cuius caput linteo cernerent obvolutum. Atque ita a plurimis Bernardus petebatur et fortasse summum discrimem adiisset, nisi, cognita re, linteum abiecisset paulumque, donec galeam caperet, declinasset atque latuisset. 8 Ibi, reversus ad pontem, prelium maiore manu suorum iam senescens ac languidum redinte
Abbreviated transcription (Latin):
trim aurore raymundus cum sua triremi ante
portum spracusanum prȩsto fuit ꝗ soannes Mon¬
cada cum trecentis equitibus totidemgpeditibus
ligones dolabrag ferentibus castra in uadit fossas
implet uallum rescindit pixsidiũ deiicit atg
in ipsa castra irrumpit ¶Cumꝗ undiꝗad arma
conclamatur ac discurritur Srit quisꝗ primum
tela ceꝑat. ad periculũ properat. Ioannes od uios¬
quosg ipso imipetu propellens at sternens adponte
peruenerat triremi ad tumultũ exctata atꝗ ad con¬
stitutum locum festinante. Sed ii qui multeriorib
castris erant. raptim sumptis armis cum auxiluĩ
alteris castris ferunt in ipso ponte lo anni occurrũt
Ibi pugna oritur. pauer ad prohibendum transitũ suf¬
ficientibus & noz ⁊ angustia loci e suspensa suꝑ aquas
machina pedestribus q̃ equestribus aptior ancipitẽ
magis atꝗ horribilem pugnam reddebat. Ad hec a tergo
magis ac magis atrox certamen accendebatur. Cum

Expanded text:
tum aurore Raimundus cum sua triremi ante tum aurore Raimundus cum sua triremi ante portum Syracusanum presto fuit, et Ioannes Moncada cum trecentis equitibus totidemque peditibus, ligones dolabraque ferentibus, castra invadit, fossas implet, vallum rescindit, presidium deiicit atque in ipsa castra irrumpit. 3 Cumque undique ad arma conclamatur ac discurritur et, ut quisque primum tela ceperat, ad periculum properat, Ioannes, obviosquosque ipso impetu propellens ac sternens, ad pontem pervenerat, triremi ad tumultum excitata atque ad constitutum locum festinante. Sed ii qui in ulterioribus castris erant, raptim sumptis armis, cum auxilium alteris castris ferunt, in ipso ponte Ioanni occurrunt. 4 Ibi pugna oritur, paucis ad prohibendum transitum sufficientibus, et nox et angustia loci et suspensa super aquas machina, pedestribus quam equestribus aptior, ancipitem magis atque horribiliorem pugnam reddebat. Ad hec a tergo magis ac magis atrox certamen accendebatur. 5 Cum
Abbreviated transcription (Latin):
alterum hominibus ĩprimis iniusum est. Quanꝙ̃ in
eo nõ fuerunt ille uirtutes quȩ amabilem reddunt
humanitas affabilitas. comitas. lementia. largitas.
magnificentia sed quȩ uenerabilem atꝗ intendum
horrendum seueritas: austeritas. tolerantia laborũ
mediȩialgoris. estus iupiliarum. mulctatio sontui
dem castris ioannes Moncada frater Antonii comi¬
tis darnonis tui postea in paterna hereditate succes.¬
sit hie cęteris quillem inrebus Bernardi partes fo¬
uebat sed moppugnanda Regina dissentiens
cum uerbis hominem asententia reuocar nõ poss:
elam armatu sociis salutato duce ac retinere co¬
nante ecupit e castris: nõ nullis qui cęteros quos¬
unq possent ad similiter agendũ suaderent re¬
lictis. Ad eum se in tutiora insulę loca recipientẽ
Sanciani confluunt. itemq alii qui meluis de re
catalana sentiebant S rebus nouisbernarii in¬
fensi erant. atq paucis diebus excomposito sub exor¬

Expanded text:
alterum hominibus in primis invisum est. Quanquam in alterum hominibus in primis invisum est. Quanquam in eo non fuerunt ille virtutes que amabilem reddunt: humanitas, affabilitas, comitas, clementia, largitas, magnificentia, sed que venerabilem atque interdum horrendum: severitas, austeritas, tolerantia laborum, inedie, algoris, estus vigiliarum, mulctatio sontiumdem castris Ioannes Moncada, frater Antonii comitis Darnonis, cui postea in paterna hereditate successit. Hic ceteris quidem in rebus Bernardi partes fovebat, sed in oppugnanda regina dissentiens, cum verbis hominem a sententia revocare non posset, clam armatis sociis, salutato duce ac retinere conante, erupit e castris, nonnullis, qui ceteros quoscunque possent ad similiter agendum suaderent, relictis. 2 Ad eum se in tutiora insule loca recipientem Sanciani confluunt itemque alii, qui melius de re Catalana sentiebant et rebus novis Bernardi infensi erant. Atque paucis diebus, ex composito, sub exor
Abbreviated transcription (Latin):
tis ac tormentis saxa iaculantibus obsesses quotidie
oppugnat ne noctibus quidem adquietem datis. & quoo
minime decebat amatorẽ. honos sit auribus: fimum
ac perora fimo quę teterrimum odorem remittunt
sepius q̃saxa marcis tecta iacrebat. nolens de esse for¬
tunę ut dictitabat uocis suis aspiranti Et si ꝑ aucoꝵ
dierũ abos esse obsessis ei compertumerat: tamen
nihil longius udebatur ꝙ̃ ut regnaam quã cupiebat
uxorem ac tanto pere amabat. & habmiratum quẽ
nec minus oderat esiuis consiliis aduersum prycipue.
timebat. redigeret insuam potestatem id est anteh
rex inAragonia. constitueretur ipse se regem in¬
sicilia faceret ¶huue tantę rei conficiendę e luior
et perfidia si ei coedimus impedimento suerut: Nicę¬
teris auaricia &ut ipse arbitror irreligio. Siꝗdem
laudes eius hec duo precipue uitia fedabant: saccor
contemptus ac tenacitas. Quorum alterũ numinibus

Expanded text:
tis ac tormentis saxa iaculantibus obsessos quotidie tis ac tormentis saxa iaculantibus obsessos quotidie oppugnat, ne noctibus quidem ad quietem datis et, quod minime decebat amatorem, honos sit auribus, fimum ac peiora fimo, que teterrimum odorem remittunt, sepius quam saxa in arcis tecta iacebat, nolens deesse fortune, ut dictitabat, votis suis aspiranti. 26 Et si paucorum dierum cibos esse obsessis ei compertum erat, tamen nihil longius videbatur quam ut reginam, quam cupiebat uxorem ac tantopere amabat, et halmiratum, quem nec minus oderat et suis consiliis adversum precipue timebat, redigeret in suam potestatem: idest antequam rex in Aragonia constitueretur, ipse se regem Sicilia faceret. 27 Huic tante rei conficiende et livor et perfidia, si ei credimus, impedimento fuerunt; si ceteris, avaricia, et, ut ipse arbitror, irreligio. Siquidem laudes eius hec duo precipue vitia fedabant, sacrorum contemptus ac tenacitas: quorum alterum numinibus,
Abbreviated transcription (Latin):
urois esset: has angustias duo portus coarctant
maioy miniorz. supra maiore arp posita est beeui
muro cum porta arcem portumq umgente. ao
altera parte longiore muro ⁊sme porta ad mino¬
rem portum producto. Ita nemo terrestri itiner
urbem aut mgredi aut egredi potest nisi ꝑ portam
arci subiectam. Eum portam cum repentino aduen¬
ta Bernardus occupasset custodiri uisserat. dimi
urbem uel cepisset B uel desperasset. ne ue fortassis
re infecta ipse reditu prohiberetur: ueue re confecta
hostes cõmodam fugam nancis cerentur . ¶ Utraꝗitag
fronte terry occupata arcem ⁊ aburbe sa conti¬
nente munitionibus cingit stationes extruit.. prȩ¬
sidia disponit oppidanis seu uolumtariis seu inuitis
nimq̃ intermisso labore adiuuantibus ac nequa na¬
ius a portu maiori. nam id a mmori propter an¬
gristum aditum nõ timebatur. subuenire posset. utraꝗ
castra ducto suꝑ aquas ponte cõmutit. machinisꝗ crec¬

Expanded text:
urbis esset. Has angustias duo portus coartant, urbis esset. Has angustias duo portus coartant, maior minorque; supra maiorem arx posita est, brevi muro cum porta arcem portumque iungente, ab altera parte longiore muro et sine porta ad minorem portum producto. Ita nemo terrestri itinere urbem aut ingredi aut egredi potest, nisi per portam arci subiectam. 24 Eam portam cum repentino adventu Bernardus occupasset, custodiri iusserat dum urbem vel cepisset, vel desperasset, neve fortassis re infecta ipse reditu prohiberetur, neve re confecta hostes commodam fugam nanciscerentur. 25 Utraque itaque fronte terre occupata, arcem et ab urbe et a continente munitionibus cingit, stationes extruit, presidia disponit, oppidanis seu voluntariis seu invitis nunquam intermisso labore adiuvantibus; ac nequa navis a portu maiori nam id a minori propter angustum aditum non timebatur subvenire posset, utraque castra ducto super aquas ponte committit; machinisque erec
Abbreviated transcription (Latin):
teaos inctum tum propter gratram ac factionẽ rea¬
pit cornitibus santii qua potuerunt fuga elapsis
quos sancius marcem admuter̃ noluit quoo re
abaria admodum teniu utebant uix recepta urbe
bernardus aetem obsidere atq op pugnare instinur.
prȩtendens urbem quidem redipere se uoluisse in
suam potestatem quo teneret mofficio. do nec de iure
regis inaragonia disguireretuar arccm uõ obsi-¬
dere nõ tam ob reginam quę nõ nilail abofficiorece¬
teres ꝙ̃ obsançium capitalissiũ suui qui cum semy
alias inse male cogitauit. tum maxnne ia tempis
post reconciliatamgram arma contra se sumpsit
Qaduersus presidom consilia cum primoribus de
administrando bello agitat Est aui ayx. mar¬
chectam uocant. in iis angustiis quȩ̨ portsmos
grece dicuntur. quasi hmite quodam inter conti¬
nentem ut sic dicam surbem pene insulam et
sic olimuocabatur: cumnon uros sed tertia pars

Expanded text:
ter metum, tum propter gratiam ac factionem, recter metum, tum propter gratiam ac factionem, recipit; Comitibus Sancii qua potuerunt fuga elapsis, quos Sancius in arcem admittere noluit, quia re cibaria admodum tenui utebantur. 22 Vix recepta urbe, Bernardus arcem obsidere atque oppugnare instituit, pretendens urbem quidem redigere se voluisse in suam potestatem, quo teneret in officio, donec de iure regis in Aragonia disquireretur. Arcem vero obsidere non tam ob reginam, que nonnihil ab officio recederet, quam ob Sancium capitalissimum suum, qui cum semper alias in se male cogitavit, tum maxime id temporis post reconciliatam gratiam arma contra se sumpsit, et adversus presidem consilia cum primoribus de administrando bello agitat. 23 Est autem arx, Marchettum vocant, in iis angustiis que ‘porthmos ‘grece dicuntur, quasi limite quodam inter continentem, ut sic dicam, et urbem pene insulam, et sic olim vocabatur cum non urbs, sed tertia pars
Abbreviated transcription (Latin):
tare. potiusꝗ ꝙ cum aliis priuatis hopunibus consul¬
taret ac seorsum haberet contiliabula cum iam pri-¬
uata esset. Ttaq comꝑatis copiis partim ui partem
minis partim auctoritate. cuutates plurimas ab
illius ditione ad suam transfert. łdem propediẽ
facturus de Syracusis uidebatur. Quam urbem nõ
ut regram sed ut peculiarem. traditamq sibi pro.
uitę diprutate Regina cordihabens magisꝗ q̃ ceteras
amutere uerita: illue se confert. accensitq Sancus
doris egielii de quo supradiximus filiuni prefectũs
classiariũ quẽ nulgo admiratum uocant. ꝙ screbat
simultates gerere cum Bernardo caprera ut
rationem miret qua tam iolento uiro queat obsister.
¶s cum adeam una cum supprefecto inarcem uenissa
Sernardus se ratus ut dicebat matcem cum pullis
una captunum esse: eodem accũrit cum septingẽtis
equitibus ac mille peditibus arcemꝙ pretergressus
urbem muadit. ac nemine repugnante tum prop¬

Expanded text:
tare potiusque cum aliis privatis hominibus consultare potiusque cum aliis privatis hominibus consultaret, et seorsum haberet concilia, cum iam privata esset. Itaque comparatis copiis, partim vi, partim minis, partim auctoritate civitates plurimas ab illius ditione ad suam transfert. 20 Idem propediem facturus de Syracusis videbatur; quam urbem non ut regiam, sed ut peculiarem traditamque sibi pro vite dignitate, regina cordi habens, magisque quam ceteras amittere verita, illuc se confert accersitque Sancium Doris Egidii, de quo supra diximus, filium, prefectumque classiarium, quem vulgo admiratum vocant, quia sciebat simultates gerere cum Bernardo Caprera, ut rationem iniret qua tam violento viro queat obsistere. 21 Is cum ad eam una cum supprefecto in arcem venisset, Bernardus se ratus, ut dicebat, matrem cum pullis una capturum esse, eodem accurrit cum septingentis equitibus ac mille peditibus arcemque pretergressus urbem invadit, ac nemine repugnante, tum prop
Abbreviated transcription (Latin):
nauim coegit caprerã conantẽ excusart pntem
orationem cum preterita facta male purgasset pro-¬
pere desilire de ponte ne in mare cum ipso ponte de
appellasse regmam. ideo ꝙ nec eam fastidiose respon-¬
disse sed hanc sibi contumeliam ab mimico niposi:¬
tam qui magis ut in cõmodaret ei quẽ oderat illuc
triremim habuisset q̃ ut regnię gratificaretur. Quȩ
dicenti nõ defuissẽt qui ccederent et si sciebãt nauẽ
ad huc stante eo inponte reductam fuisse: nisi quȩ
insecuta sunt indicassent nõ modo affectasse uxoreᷤ
quo facilius honestiuꝗ regno potrretur seol etra cor¬
pris adamasse bat enim uir alioquin s̃primis mu¬
lierosas ut nescures martem ne magis anuenerẽ
colerg. Capsus hac iterum spe et ꝑ contumeliam
elusus abiit indignans ac minabundus se monstra :¬
turum illi q̃ in consulte ageret quę recusaret cum
sũmo magistratu consilia in priblicam salutem agr¬

Expanded text:
navim, coegit Capreram, conantem excusare presentem navim, coegit Capreram, conantem excusare presentem orationem, cum preterita facta male purgasset, propere desilire de ponte, ne in mare cum ipso ponte decappellasse reginam, ideoque nec eam fastidiose respondisse, sed hanc sibi contumeliam ab inimico impositam, qui magis ut incommodaret ei quem oderat illic triremim habuisset, quam ut regine gratificaretur. Que dicenti non defuissent qui crederent, etsi sciebant navem adhuc stante eo in ponte reductam fuisse, nisi que insecuta sunt indicassent, non modo affectasse uxorem, quo facilius honestiusque regno potiretur, sed etiam corpus adamasse. 18 Erat enim vir alioquin in primis mulierosus ut nescires Martem ne magis an Venerem coleret. 19 Lapsus hac iterum spe et per contumeliam elusus, abiit indignans ac minabundus, se monstraturum illi quam inconsulte ageret, que recusaret cum summo magistratu consilia in publicam salutem agi
Abbreviated transcription (Latin):
comprehender cum parasset: illa seu admonita a
suspicantibus seu certior facta astientibus marcẽ
uirtim concessit ¶Qua dere Bernardus maiore
in modum dolens nõ modo ꝙ deceptris spe foret. ue¬
rum etiam ꝙ uebementi conflagraret inuidia
qui dolo inreginam uteretur: misit cid eã qui de
collogiuo ageret. cupere enim se pungare inuidia
suspicione ab illui animo adimere. Nec ab
regina uerũ quia parum fidei uterq alteri habers
conuentum est. ut illa de puppi triremis hic de
ponte quo littori nauis iungitur sermonẽ facera
Ille post multa uerba quę ad pungationẽ facti acci-¬
nebant dicitur Bernardus intrlisse coniugii men¬
tionem Qadd ea turbato uultu regina subrecisse
nu senex scabide nec plura his auertensq se us-¬
sisse Raymundũ torres Cie erat dominus triremis
solusq aderat. retraheret longius a terra triremẽ.
I protinus imperans remigibus in altum referie

Expanded text:
comprehendere cum parasset, illa seu admonita a comprehendere cum parasset, illa seu admonita a suspicantibus, seu certior facta a scientibus, in arcem furtim concessit. 13 Qua de re Bernardus maiorem in modum dolens, non modo quia deceptus spe foret, verum etiam quia vehementi conflagraret invidia, qui dolo in reginam uteretur, misit ad eam qui de colloquio agerent, cupere enim se purgare invidiam et suspitionem ab illius animo adimere. 14 Nec abnuit regina, verum, quia parum fidei uterque alteri haberet, conventum est, ut illa de puppi triremis, hic de ponte, quo litori navis iungitur, sermonem faceret. 15 Illic post multa verba que ad purgationem facti attinebant, dicitur Bernardus intulisse coniugii mentionem, et ad ea turbato vultu regina subiecisse «hui, senex scabide», nec plura his, avertens se iussisse Raimundum Torres is erat dominus triremis, solusque aderat retraheret longius a terra triremim. 16 Is, protinus imperans remigibus in altum referre
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝑxnnia singularisq Reginę pulchritudo & intã
dubig rebus atq arduis amare uacabat aut uacare
uidebatur. cum potius optandum foret illam minus
speciosam esse hoc est minus suꝑbam ac fastidiosam
utiq iuro nec iuueni nec formoso ¶Ea propter si ꝓpa¬
lam in matrimo niui peteret. extimes cebat ne respu¬
eretur. neue fatum suum nõsatis idoneo colore teges
posset quippe qui ccedi uolebat uelle insulam moffi¬
cio tenere doneo in Aragonia inter regum esser
Constituit itaꝗ dolo atꝗ insidiis rem tractar. si id pa-¬
rum procederet. blandiciis ac promissis ad extremis
adhibere terrorem atꝗ uim Tenebat se ꝑ id tempus
Regina murbe Catina ubi arx inter primas tuta
et mani uicina est. sed diuersabat᷑ fere in propinquo
monasterio cum sanctungnialibus. quod nullarum
esset q̃ illarum consuetudo uel aptior uidus feminȩ
uel ad famam honestior. hoc in loco Bernardus eam

Expanded text:
tis eximia singularisque regine pulchritudo et in tam tis eximia singularisque regine pulchritudo et in tam dubiis rebus atque arduis amare vacabat, aut vacare videbatur, cum potius optandum foret illam minus speciosam esse, hoc est minus superbam ac fastidiosam, utique viro nec inveni nec formoso. 11 Ea propter si propalam in matrimonium peteret, extimescebat ne respueretur, neve factum suum non satis idoneo colore tegere posset. Quippe qui credi volebat velle insulam in officio tenere, donec in Aragonia interregnum esset. Constituit itaque dolo atque insidiis rem tractare; si id parum procederet, blanditiis ac promissis, ad extremum adhibere terrorem atque vim. 12 Tenebat se per id tempus regina in urbe Catina, ubi arx inter primas tuta et mari vicina est, sed diversabatur fere in propinquo monasterio cum sanctimonialibus, quia nullarum esset quam illarum consuetudo vel aptior vidue femine, vel ad famam honestior. Hoc in loco Bernardus eam
Abbreviated transcription (Latin):
hanc quo Martinus qui fuit uir suus uere reo sicilię
nõ modo uiua uxore sea etrã mortua. cum pręserti
siculi regem ⁊ ante mortem uxoris Rea mortua
agnouissent Sed Bernardo si regno Reginaguxor
potitus esset quantulũcung ius satis sibi fore iudebat᷑
¶oc in loco mun consideranti Mariam quę patri in
regno successit Martinum uel alterũ uel utrũq qui
inius feminȩ successor fuit Bernardum qui tenui he¬
reditarii regni apud feminam filio uelut ancora
nauem spei suģ firmabat: subit admiratio de arago¬
nensibus qui nolebant propinquos Regis epfemina
in suo regno succedere cum uelint suos hoc eodem
iure succedere nialieno. Itaq sic ne alia repetant᷑
Ferdmandus in regno Araigoniȩ potrut succeder: quo-¬
modo Martinus insiculo. Unzoc sicut dixi Bernar¬
dus nõ fallebatur. Fallebatur meo ꝙ multo maioris
haberi debet et erroris et detrimenti: erat ei mopta¬

Expanded text:
hanc, quo Martinus, qui fuit vir suus vere rex Sicilie hanc, quo Martinus, qui fuit vir suus vere rex Sicilie non modo viva uxore, sed etiam mortua, cum presertim Siculi regem et ante mortem uxoris et ea mortua agnovissent. Sed Bernardo, si regno reginaque uxore potitus esset, quantuluncunque ius satis sibi fore videbatur. 9 Hoc in loco mihi consideranti Mariam, que patri in regno successit; Martinum vel alterum vel utrunque, qui in ius femine successor fuit; Bernardum, qui tenui hereditarii regni apud feminam filo velut ancora navem spei sue firmabat, subit admiratio de Aragonensibus, qui nolebant propinquos regis ex femina in suo regno succedere, cum velint suos hoc eodem iure succedere in alieno. Itaque sic, ne alia repetantur, Ferdinandus in regno Aragonie potuit succedere quomodo Martinus in Siculo. 10 In hoc, sicut dixi, Bernardus non fallebatur, fallebatur in eo quod multo maioris haberi debet et erroris et detrimenti. Erat ei in opta
Abbreviated transcription (Latin):
siculi ipsi delegissent. Cogitabat ⁊ aliam apud se
ipsum causam: ꝙ si blantam in matrimoniũ acce¬
pisset. uendicaret sibi ob hoc quoꝗ regnum quod Blan¬
ca Marię ut propingue suicederet᷑. Si quidem Maria
pro neptis fuerat regis Nauarrę exfilia quę fiuit
prima uxor regis pẽtri. unde uxor regis Federici
mater eius genita erat. Ex quo intelligi licet q̃ prę¬
postere semardus aperet ueluti alienam a regno
sicilie Blancam nsequebant᷑ cuius hereditario
iure regnum sibi destinabat asserere: hac cogitatio¬
ne qua fallere alios uolebat ut mea fert opmio
tam callidus tam uafer uir non fallebatur. Neꝗ
enm eum fugiebat multo prexiorẽ Maris
fusse Martinum patrem ut pote auuniculũ uti modo
ostendi pariter ⁊ consobrinum cuiui mater soror fede¬
rici regis fuisset utroꝗ ex parente. Quod ius propinqui-¬
tatis erat in elianore regina castellę. cuius filius ter¬
dmandus eodem gadu propinquitatis contragebat

Expanded text:
Siculi ipsi delegissent. 5 Cogitabat et aliam apud se Siculi ipsi delegissent. 5 Cogitabat et aliam apud se ipsum causam, quia, si Blancam in matrimonium accepisset, vendicaret sibi ob hocquoque regnum, quia Blanca Marie ut propinque succederet. Siquidem Maria proneptis fuerat regis Navarre ex filia, que fuit prima uxor regis Petri, unde uxor regis Federici mater eius genita erat. 6 Ex quo intelligi licet, quia prepostere Bernardus ageret, qui veluti alienam a regno Sicilie Blancam insequebatur, cuius hereditario iure regnum sibi destinabat asserere. Hac cogitatione, qua fallere alios volebat, ut mea fert opinio, tam callidus ac vafer vir non fallebatur. 7 Neque enim eum fugiebat, multo proximiorem Marie fuisse Martinum patrem, utpote avunculum, uti modo ostendi, pariter et consobrinum, cuius mater soror Federici regis fuisset, utroque ex parente. 8 Quod ius propinquitatis erat in Elianore regina Castelle, cuius filius Ferdinandus eodem gradu propinquitatis contingebat
Abbreviated transcription (Latin):
gistratum iusticiarium uocant. Nam Blancam ne
ut spolianet ac̾ se augeret auctoritate. priuatam
uideri uolebat quod defuncto rege cuius partibus fun¬
gebatur ex autorata esset. se aũt cum antea tum uõ
tunc esse summum magrãtum s ad quem spectet mo-¬
derari prouinciam. Neq uero ob id modo aduersa -¬
batur reginę ut primus ipse ac solus magistratus esset
quo facilius regnum occuparet. sed ut illam quoꝙ in
matrimonium acciperet: quo maiorem sibi autoritatẽ
compararet. ad regium nomen assumendum ¶Fa-
aebat prȩterea spem uicinitas Ladis lai. arictoritasg
alterius summi pontificis si plures eodem tempore
possunt summi pontifices esse. Nam tunc de ponti¬
ficatu contendebant Benedutus ⁊ regorius. Ioãnes
Colorem aũt iuris prehebat. ꝙ defunita sine liberis
Maria sicilie regina regnum ad Martinum euis
uirum nõ potuerat peruenire nec demde ad Mlar¬
tinum patrem eogillum regem esse debere quem sici

Expanded text:
gistratum iustitiarum vocant. 2 Nam Blancam reggistratum iustitiarum vocant. 2 Nam Blancam regut spoliaret ac se augeret, auctoritate privatam videri volebat, quia defuncto rege, cuius partibus fungebatur, exauctorata esset; se autem cum antea, tum vero nunc esse summum magistratum et ad quem spectet moderari provinciam. Neque vero ob id modo adversabatur regine, ut primus ipse ac solus magistratus esset, quo facilius regnum occuparet, sed ut illamquoque in matrimonium acciperet, quo maiorem sibi auctoritatem compararet ad regium nomen assumendum. 3 Faciebat preterea spem vicinitas Ladislai auctoritasque alterius summi pontificis, si plures eodem tempore possunt summi pontifices esse. Nam tunc de pontificatu contendebant Benedictus, Gregorius, Ioannes. 4 Colorem autem iuris prebebat, quia defuncta sine liberis Maria Sicilie regina, regnum ad Martinum eius virum non potuerat pervenire, nec deinde ad Martinum patrem, eoque illum regem esse debere, quem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
mali erit. Solent huiuscemodi contingere equus me
non homo percussit hęc uerba uelut pro amito timẽtis
extenuarunt ⁊ apud patrem ⁊ apud cęteros culpę atro¬
atatem ta aũt hęc fuerit animi pręstantia fortitu¬
doq declarat ꝙ aliquot diebus ꝑ eptremos dolores sine
ulla recreatione iactatus est desperantibus iam medicis
quin plagam sacer ignis corriperet nisi suguenisset
dnrurgicus quidam Ferdinandus alfonsi uir dignus
uel bac una curatione qui litteris memoris mandet.
¶Recepta salub ritate filii rex dertusa ue se tenebat pa¬
pa deinde Ilerda studiorum nutricula ꝑarcelonam
peruenit. ibiq conalium generale proumciȩ catalo-
rens qui ornatissimam eenuensium classem bello uicit
tini tragonia intestinis bellis laborabat. ꝙ in sicilia
neminem neꝗ potentię neꝗ factionis neq auctoritatis
maioris sciebat Ad hȩe ꝙ erat piętor insulę quem ma¬

Expanded text:
mali erit, solent huiusmodi contingere; equus me, mali erit, solent huiusmodi contingere; equus me, non homo percussit.» 20 Hec verba velut pro amico timentis extenuarunt et apud patrem et apud ceteros culpe atrocitatem. Quanta autem hec fuerit animi prestantia fortitudoque declarat, quia aliquot diebus per extremos dolores sine ulla recreatione iactatus est; desperantibus iam medicis quin plagam sacer ignis corriperet, nisi supervenisset chirurgicus quidam Ferdinandus Alfonsi, vir dignus vel hac una curatione, qui litteris memorieque mandetur. 21 Recepta salubritate filii, rex Dertusa, ubi se tenebat papa, deinde Ilerda studiorum nutricula Barcelonam pervenit, ibique concilium generale provincie Catalonirens, qui ornatissimam Genuensium classem bello vicit m regis Martini Aragonia intestinis bellis laborabat, quia in Sicilia neminem se neque potentie, neque factionis, neque auctoritatis maioris sciebat, ad hec, quia erat pretor insule, quem ma
Abbreviated transcription (Latin):
Tum inter amplexus multorum qui accurerant ep
equo humi depositris cum esset. pro loci oportunitate
uulnus obligatur multsꝗ in eotremo addes centulis
esse mussitantibus. aliis circũfrementibus. aliis nun¬
ciatum regi qui nõ nilul aberat euntibus. fuerũt
qui Bernardo suadereit. ut fugam capesseret: ne
uenientis iram regis operiretur. solus frater n
faceret dissuasit Pore enm ut uelut noxui ac
sceleris consciũ multi seguerentur etiam regis in¬
iussu. Nam quisquis fugit: alios quodã modo inuitat
ad insequendum: a quibus uel retrahendus esset
cum dedecore uel puniendus in fuga obfacti ultionem
Si quidem impune est peccasse iis qui ut regi gratificarent
alios offenderunt. Rex audita re cum actonitus accur¬
risset fremensꝙ diceret. ubi est qui primigeniũ meum
muni peremit ille reluitans dolori uultu ac uoce erec¬
tiore ꝙ̃ pro uiribus. nilul est inquit periculi pater. nilal

Expanded text:
Tum inter amplexus multorum qui accurrerant, ex Tum inter amplexus multorum qui accurrerant, ex equo humi depositus cum esset, pro loci oportunitate vulnus obligabatur multisque in extremo adolescentulum esse mussitantibus, aliis circumfrementibus, aliis nuntiatum regi, qui nonnihil aberat, euntibus; fuerunt qui Bernardo suaderent, ut fugam capesseret, ne advenientis iram regis opperiretur. 18 Solus frater, ne faceret, dissuasit: fore enim ut, velut noxium ac sceleris conscium, multi sequerentur etiam regis iniussu. Nam quisquis fugit alios quodammodo invitat ad insequendum, a quibus vel retrahendus esset cum dedecore, vel perimendus in fuga ob facti ultionem. Siquidem impune est peccasse iis qui, ut regi gratificarentur, alios offenderunt. 19 Rex, audita re, cum attonitus accurrisset fremensque diceret «Ubi est qui primigenium meum mihi peremit?», ille reluctans dolori, vultu ac voce erectiore quam pro viribus «Nihil est», inquit, «periculi, pater, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sfiliorum oculos animosq multifaria uenatione pauit.
uissit filium ad tenerum adhuc apeum canis morsu
retentum sauciumq accedere. atq illum hasta exeq
ferire. ut tanq̃ prȩda a se capta lętus iugorem animo
presumeret. Cum inhoc occupatus est puer ⁊ multi
cum risu ilaritateꝗ exhortantes ut fit circũfindunt
Qut spectaculo intersint inimiscentur. indignissima
res contigit. equus cui insidebat bernardus centellia
alfonso ut diximus datus custos tanꝙ̃ achilli phenix
alcem magnaui incussit adolescenti mexteriore
pante genu sinistri. Nestrebat ille calc itrosum esse
equum. quippe quem cõmodato forte eo die accepissa
Ad eum itum Nfonsus nõ exclamans neꝗ inge¬
miscens pulebat enim a dolore uinci: tantum ad
plagam apposuit manum. Srepressogemitu dissimu-¬
lare magnitudinem mali corrabatur. sed pallor in-¬
secutus Srigor ⁊ꝙiamiam collapsurus udebatur
dolorem ingentem periculosamꝗ plagam indicabãt

Expanded text:
filiorum oculos animosque multifaria venatione pavit, iussit filium ad tenerum adhuc aprum, canis morsu retentum sauciumque, accedere, atque illum hasta ex equo ferire, ut tanquam preda a se capta, letus vigorem animo presumeret. 15 Cum in hoc occupatus est puer et multi cum risu hilaritateque exhortantes, ut fit, circumfunduntur et, ut spectaculo intersint, immiscentur, indignissima res contigit. 16 Equus cui insidebat Bernardus Centellia Alfonso, ut diximus, datus custos, tanquam Achilli Phenix calcem magna vi incussit adolescenti in exteriori parte genu sinistri. Nesciebat ille calcitrosum esse equum, quippe quem commodato forte eo die accepisset. Ad eum ictum Alfonsus non exclamans neque ingemiscens pudebat enim a dolore vinci tantum ad plagam apposuit manum et, represso gemitu, dissimulare magnitudinem mali conabatur; sed pallor insecutus et rigor et quia iam iam collapsurus videbatur dolorem ingentem periculosamque plagam indicabant. 17
Abbreviated transcription (Latin):
liberis. Tunior grandiori comes ist ueluti matri
cum sigis mundo cui propinqua erat. acturȩ de
concilianda amicicia ineundoq federe inter gene¬
rum ꝙ Ferdinandum ad recuperandum illi regnĩ
Nea politanum ¶Rex prope omnem suę ditronis orã.
q̃ longa est emensus. pluribus diebus adduersa tempe¬
state usus est. & cum altum tenere nollet. sed quo
minus iactaretur terram legeret: eo diutius racta¬
tusest. Transierat aũt iam equinoctium autunale
atq ita uexatus ut per omne tempus quo fuit ꝑpinia¬
ni decubrierit. nec unꝙ̃ equo uectus sit egre q adue¬
menti imꝑatori obiuam processerit. Nam papa
ut dixsmus anteuerterat. ¶iod si ferdinandus of¬
ficiose Rex sua cęsarisꝗ dignitate egit. ut certe egit:
ꝙ illum prȩuenit: prudentium relinquo iudicio an
idem sit de illa Moreliana antecessione sentiendum
E tum aũt certaminis fuerit perpiniani inter multos
canes ac uetulam Ulpem: ⁊ pręlongum est relatu

Expanded text:
liberis. Iunior grandiori comes iit veluti matri, liberis. Iunior grandiori comes iit veluti matri, cum Sigismundo, cui propinqua erat, acture de concilianda amicicia ineundoque federe inter generum et Ferdinandum ad recuperandum illi regnum Neapolitanum. 6 Rex prope omnem sue ditionis oram quam longa est emensus, pluribus diebus adversa tempestate usus est, et cum altum tenere nollet sed, quo minus iactaretur, terram legeret, eo diutius iactatus est. Transierat autem iam equinoctium autumnale; atque ita vexatus, ut per omne tempus quo fuit Perpiniani decubuerit, nec unquam equo vectus sit egreque advenienti imperatori obviam processerit. Nam papa, ut diximus, anteverterat. Quod si Ferdinandus officiose et ex sua cesarisque dignitate egit, ut certe egit, quia illum prevenit, prudentium relinquo iudicio an idem sit de illa Moreliana antecessione sentiendum. 7 Quantum autem certaminis fuerit Perpiniani inter multos canes ac vetulam vulpem, et prelongum est relatu
Abbreviated transcription (Latin):
posse. nemini magis q̃ pro uiribus esse prestandum
excusare licere suam cuiq in cõmodam ualitudinem
cum prȩsertim ia per alios recte administrari possit
Ex uerecundia tactus ne in tanto theatro ubi papa
Aipator digladiaturi essent intusaretur ꝙ filium
adolescentem q̃ se intcresse maluisset. honestatem
saluti preposuit: si salus honeste negligi potest ¶Facto
turprofectionis suȩ papa certiore per complure
tea dies . ne rursus quod in Mo relia contigit usuue¬
niret: cum onini familia mare ascendit. Nam nep
Reginę tam affecta ualitudine iurum non comitari
fas erat ⁊ cum pleraq ꝑalfonsum in patris uicem
administranda essent: mnhumanum udebatur uxo¬
rem puellulam nuꝑ ductam domi solam murbe
peregrina relinquere ¶Trofectȩ aũt sunt eodem
aliȩ duę regmnę Iolanta s Margarita glores nimo¬
ne conditionis exemplum. Nullę enim feminȩ
infelicius uiris orbantur: g̃ Reginȩ̨ sine cõmunibus

Expanded text:
posse, nemini magis quam pro viribus esse prestandum; posse, nemini magis quam pro viribus esse prestandum; excusare licere suam cuique incommodam valitudinem, cum presertim id per alios recte administrari possit. 3 Rex verecundia tactus, ne in tanto theatro ubi papa et imperator digladiaturi essent, incusaretur, quia filium adolescentem quam se interesse maluisset, honestatem saluti preposuit, si salus honeste negligi potest. 4 Facto igitur profectionis sue papa certiore per complures antea dies, ne rursus quod in Morelia contigit usu veniret, cum omni familia mare ascendit. Nam neque regine tam affecta valitudine virum non comitari fas erat, et cum pleraque per Alfonsum in patris vicem administranda essent, inhumanum videbatur uxorem puellulam nuper ductam, domi solam in urbe peregrina relinquere. 5 Profecte autem sunt eodem alie due regine, Hiolanta et Margarita Glores, humane conditionis exemplum. Nulle enim femine infelicius viris orbantur quam regine sine communibus
Abbreviated transcription (Latin):
uersȩ erant suadentium sententię uel potius uolintates
Pauci nanꝗ in consulendo quod sentiunt: pleriꝗ quod
cupiunt loquuntur Ut non sine causa regis pruden¬
tia prȩstare cęteris debeat: cui non satis sit dispicere
quȩ dicantur: nisi etiam quo animo dicantur
frequenter consilium quod alio qum optimum uidebatur
depres ensa consulentis obliqua uolintate auctoritaten
perdit. ac uelut mane contemnitur. Non actinet
affectus causasꝗ omnium qui consulebant ac misteria
proferce Tantum quid suaderent & gubus rationibus
adduci se dicerent. satis est actigisse. Alii hortabantur
ad constitutum locum ire ne impatorem. nesum¬
mum pontificem ne concilium senatumꝙ christianoꝵ
ne gloriam suam contẽptui haberent. Alii runsus de¬
hortabantur. nime rogantes nequid saluti suȩ ante¬
fernet. parteret domui quȩ exsua unius uita pendere
nuine admorientes nhil transigi nisi incolumi salute

Expanded text:
verse erant suadentium sententie, vel potius voluntates. verse erant suadentium sententie, vel potius voluntates. Pauci nanque in consulendo quod sentiunt, plerique quod cupiunt loquuntur: ut non sine causa regis prudentia prestare ceteris debeat, cui non satis sit dispicere que dicantur, nisi etiam quo animo dicantur. Nam frequenter consilium, quod alioquin optimum videbatur, deprehensa consulentis obliqua voluntate, auctoritatem perdit et velut inane contemnitur. 2 Non attinet affectus causasque omnium qui consulebant ac mysteria proferre; tantum quid suaderent et quibus rationibus adduci se dicerent satis est attigisse. Alii hortabantur ad constitutum locum ire, ne imperatorem, ne summum pontificem, ne concilium senatumque Christianorum, ne gloriam suam contemptui haberet. Alii rursus dehortabantur, nunc rogantes nequid saluti sue anteferret, parceret domui, que ex sua unius vita penderet, nunc admonentes nihil transigi nisi incolumi salute
Abbreviated transcription (Latin):
ac uegeta ualitudine. Subitum aũt morbum ꝑituite
uolunt incurrisse exassidua mansione sub diuo per
noctem. Ad hȩe fr equentiore edulio cumeris ciuus¬
dam quem uocant malignanum. Accitis tamen in¬
digenis medicis fomenta adibita sunt. alieꝗ curatio¬
nes Atq ita reutxit ¶Postero die post aceptam po¬
tionem tum melius saberet: gratulabantur ei nõ nulli
ꝙ hunc in modum uatucinio defunctus esset. Et enĩ
fertur quidam suie ex prenosticis corporis presagiẽs
siue oraculo aliquo iistinctus: Nam astrologię prȩdi¬
cere mortes non tribuo. dissipasse famam non dum
exacto quadriennio regem iuta defuncturii. Rexta¬
men neꝗ prophetanti plane crediderat: neq nũc
magnopere consolantibus acquies cebat: plus suę con¬
stientie de ualituadme sui corporis fiolei hab ebat: ꝙ̃
atꝗ instante tempore perpinianum se conferret. an al¬
fonsum pro se muteret: atq ut ipse ambigebat. ita di¬

Expanded text:
ac vegeta valitudine. Subitum autem morbum pituite ac vegeta valitudine. Subitum autem morbum pituite volunt incurrisse ex assidua mansione sub divo per noctem, ad hec frequentiore edulio cucumeris cuiusdam, quem vocant malignanum. Accitis tamen indigenis medicis, fomenta adhibita sunt alieque curationes. Atque ita revixit. 8 Postero die post acceptam potionem, cum melius haberet, gratulabantur ei nonnulli, quia hunc in modum vaticinio defunctus esset. Etenim fertur quidam, sive ex prenosticis corporis presagiens, sive oraculo aliquo instinctus nam astrologie predicere mortes non tribuo dissipasse famam nondum exacto quadriennio regem vita defuncturum. Rex tamen neque prophetanti plane crediderat, neque nunc magnopere consolantibus acquiescebat, plus sue conscientie de valetudine sui corporis fidei habebat, quam atque instante tempore Perpinianum se conferret, an Alfonsum pro se mitteret. Atque ut ipse ambigebat, ita di
Abbreviated transcription (Latin):
Hihorti mtra muros ualentię sunt. proxrmni eis ame¬
rtate sunt alteri eytra pomerium secundum re¬
gram domum quam pons fluuium amplectens ur¬
bi pene coniungit. Celebratio hȩc ꝑ quindecim
creciter dies extracta est ¶ Post totidem ferme dies
ne qua gaudia sine calamitate aliqua traducantur
sicut raro tristia sine aliquo solatio sunt sic enim
nos deus admonet sub inde et nostrę fragilitatis et
suę clementię accidit ut rex sicuts edebat cum do-¬
mesticis colloquens subita defectione corporis delabe¬
retur & inter assistentus succurrentes manus aliq̃diu
intermoreretur rumorꝗ in uniuersa nõsolum domo
sed urbe quoꝗ uulgaretur repentina morte subtrattũ
Mediti ut meptremo casu opitularentur acciti. dicuntur
se occultasse pręmetu neue inprȩteritum negligentis
neue inpresens inscientiȩ pęnas luerent ¶Laborauerat
quidem Rex diu ex renibus uir alioquin prospera

Expanded text:
Hi orti intra muros Valentie sunt, proximi eis ameHi orti intra muros Valentie sunt, proximi eis amenitate sunt alteri extra pomerium, secundum regiam domum, quam pons fluvium amplectens urbi pene coniungit. 5 Celebratio hec per quindecim circiter dies extracta est. 6 Post totidem ferme dies nequa gaudia sine calamitate aliqua traducantur, sicut raro tristia sine aliquo solatio sunt: sic enim nos Deus admonet subinde et nostre fragilitatis et sue clementie accidit ut rex, sicut sedebat cum domesticis colloquens, subita defectione corporis delaberetur et inter assistentium succurrentes manus aliquandiu intermoreretur, rumorque in universa non solum domo, sed urbequoque vulgaretur, repentina morte suptractum. Medici, ut in extremo casu opitularentur, acciti, dicuntur se occultasse pre metu, neve in preteritum negligentie, neve in presens inscientie penas luerent. 7 Laboraverat quidem rex diu ex renibus, vir alioquin prospera
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Rairsus cum audis extrinsecus esse parietes
intus autem aulam. cone lauia. curiam item sacella
altaria sedilia canonicorũ. thronum episcopi
etera inuusmodi nõ aliud q̃ edes esse succurrit
unt enm parietes ex truncis sytrorum confecti et
tamen froncuibus uestiti ut penspici introrsum ne¬
queat. ne dum intrari. Ita cum rami adolescunt
mtorquentur atq inflectuntur. ita insiti at q
inserti consitiq atq conserti coalescunt. ut ommes
rimȩ expleantur sut nibil uacui relinquatur
ut paniter firmitatii exteuncis. ⁊ decons epfron¬
dibus ratio conscet ꝑodem pacto introrsum guę
enumeraui composita sunt clericis per se laicisg
deseriuentia pauimentum laterculo quadrato
uitreatos ac pitto constratum est. ut nõ alias apuo
Elysium sedes beatorum ni nemoribus lucisꝗ poe¬
te sint inapinati. nec aliȩ quodãmodo in para¬
diso terrestii in nocentium hominũ futurȩ fuerĩt

Expanded text:
sunt? Rursus cum audis extrinsecus esse parietes, sunt? Rursus cum audis extrinsecus esse parietes, intus autem aulam, conclavia, curiam, item sacella, altaria, sedilia canonicorum, thronum episcopi et cetera huiusmodi, non aliud quam edes esse succurrit. 3 Sunt enim parietes ex truncis cytrorum confecti et tamen frondibus vestiti, ut perspici introrsum nequeat, ne dum intrari; ita cum rami adolescunt, intorquentur atque inflectuntur, ita insiti atque inserti, consitique atque conserti coalescunt, ut omnes rime expleantur, ut nihil vacui relinquatur, ut pariter firmitatis ex truncis et decoris ex frondibus ratio constet. 4 Eodem pacto introrsum que enumeravi composita sunt, clericis per se laicisque deservientia. Pavimentum laterculo quadrato vitreatoque ac picto constratum est, ut non alias apud Elysium sedes beatorum in nemoribus lucisque poete sint imaginati; nec alie quodammodo in paradiso terrestri innocentium hominum future fuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
taret aduenit sancius episcopus palentinus ducens
sponsam pronubus &uelut parens puellę cum hen¬
rico infante qui proRege castelle perpinianum
pergebat. cumq omni nobilitate castellana. Eam be¬
nedicens ⁊ suo &matris aqua uices acteporat nõĩe
sponso tradidit. Quos ambos dehiime sunmus pontifex
ut moris est sacerdotum intemplo multis cum ceui¬
moniis sanctificauit atq deduxit. Epornauit aũi
leticiam nupcialem tum anni tempus. sub extremũ
enim ueris erat. tum natiua soli cęliq temperies pe¬
ne ad nuptias contrahendas nata Siquider liquer
nunꝗ̃ in omni brispania urbis situm esse clementiorem
Quod indicant cum alia multa tum uero horti nõ trã
Cytris consiti sed etiam Cytreis parietibus uiuentema¬
teria conclusi: ut dubites horti ne sint an edes. Na
cum nihil aliuos insit ꝑ̃ arbores frugiferȩ atꝗ felices
manu posite / institute digeste : quio iisi horti ditendi

Expanded text:
taret, advenit Sancius episcopus Palentinus ducens taret, advenit Sancius episcopus Palentinus ducens sponsam, pronubus et velut parens puelle, cum Henrico infante, qui pro rege Castelle Perpinianum pergebat, cumque omni nobilitate Castellana. Eam benedicens et suo et matris, a qua vices acceperat, nomine, sponso tradidit. Quos ambos dehinc summus pontifex, ut moris est sacerdotum, in templo multis cum cerimoniis sanctificavit atque deduxit. Exornavit autem letitiam nuptialem, tum anni tempus – sub extremum enim veris erat – tum nativa soli celioue temperies, pene ad nuptias contrahendas nata; siquidem liquet nusquam in omni Hispania urbis situm esse clementiorem. 2 Quod indicant cum alia multa tum vero orti non tantum cytris consiti, sed etiam cytreis parietibus vivente materia conclusi: ut dubites orti ne sint an edes. Nam cum nihil aliud insit quam arbores frugifere atque felices, manu posite, institute, digeste, quid nisi orti dicendi
Abbreviated transcription (Latin):
nec excusationem uel officii uel ignorantię uolebat ac-¬
cipere. Usq adeo in uicario euis qui dixit. Discite ame
qui mitis sum ⁊ humili corde. professa dominatur am¬
bitio. Multę sunt lateorę in pectoribris humanis atq ao¬
diti recessus. Id ipsum fortassis obtendebat papa iut
aliqua ratione postulatis regi nõ ac quiesceret. Algre
ifecta digressi sunt. ¶ terum post dies complures cũ
papa moppido cui nomen est sancto Mactheo agerg:
illuc eum adiit. persuasitꝗ ut pirpinianum una se
conferrent ne causam suam aosentia ueluti diffi¬
dentia damnare iuderetur Contendebant autem
de papatu in tria memora lacerato ac tria capita di¬
ducto ẜenedutus qui clementi: regorius qui mno-¬
centio. Ioannes qui alexandro successerat : Seol cum
peiuis celebrare nuptias primigenii decreuisset u¬
petrat ab eodem: ut ualentiam adsanctificandos con¬
iuges proficiscatur ¶Etructoq mirifico apparatu
atq omifaria pompa quę cum die coronationis cer¬

Expanded text:
nec excusationem vel officii, vel ignorantie volebat accipere; usque adeo in vicario eius, qui dixit: «Discite a me qui mitis sum et humili corde», professa dominatur ambitio. Multe sunt latebre in pectoribus humanis atque abditi recessus. Id ipsum fortassis optendebat papa, ut aliqua ratione postulatis regis non acquiesceret. Itaque re infecta digressi sunt. 7 Iterum post dies complures, cum papa in oppido, cui nomen est Sancto Mattheo, ageret, illuc eum adiit persuasitque ut Perpinianum una se conferrent, ne causam suam absentia veluti diffidentia damnare videretur. 8 Contendebant autem de papatu, in tria membra lacerato ac tria capita diducto, Benedictus qui Clementi; Gregorius qui Innocentio; Ioannes qui Alexandro successerat. Sed cum prius celebrare nuptias primigenii decrevisset, impetrat ab eodem, ut Valentiam ad sanctificandos coniuges proficiscatur. IX 1 Extructoque mirifico apparatu atque omnifaria pompa, que cum die coronationis cer
Abbreviated transcription (Latin):
missus adolescentulus erat. exanematus reuocare
pergentem clamoribus cum nõ posset: ipse quoꝗ cũ
aliis nõ nullis aquas meunt magis uerentes infamiã
destituti filii regis q̃ uitę periculũ. Ille internatan¬
dum quo ad poterat ferire conatus in ulteriore
ripam euasit. atꝗ illine aliq̃ dui persecutus strenue
occidit ⁊maximi apri s maximi fluminis uitor
Rex ubi rescruit inter cogitationem pericuili ⁊ ad¬
ationem facti. nec indignationem nec letitiar
ostendit. nolens neꝗ streniutatem reprȩhendere
neq audaciam ninuam aduiuart. Mac exindo¬
le Alfonsus futuury magnantmitatis specmien de¬
dit sicut patrentię ac mansuetudmis ex eo quod
egit paucis postea diebus. Concesserat rex uenatũ
non tam exmore q̃ ut petcum ex filiis minimũ
circiter no uem annos natum uenatiomibus rit sic
dicam micrar&: Atq uoi bona diei parte & suos

Expanded text:
missus adolescentulus erat exanimatus, revocare missus adolescentulus erat exanimatus, revocare pergentem clamoribus cum non posset, ipsequoque cum aliis nonnullis aquas ineunt, magis verentes infamiam destituti filii regis quam vite periculum. 11 Ille inter natandum quoad poterat ferire conatus, in ulteriorem ripam evasit, atque illinc aliquandiu persecutus strenue occidit, et maximi apri et maximi fluminis victor. 12 Rex ubi rescivit, inter cogitationem periculi et admirationem facti, nec indignationem nec letitiam ostendit, nolens neque strenuitatem reprehendere, neque audaciam nimiam adiuvare. 13 Hac ex indole Alfonsus future magnanimitatis specimen dedit, sicut patientie ac mansuetudinis ex eo quod egit paucis postea diebus. 14 Concesserat rex venatum, non tam ex more, quam ut Petrum ex filiis minimum circiter novem annos natum venationibus, ut sic dicam, initiaret. Atque ubi bona diei parte et suos