comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que dr̃et arioiustus conspexisset.
exercitu suo presente conclena¬
uit. quid ad se uenirent. an specu¬
landi cã. Conantes dr̃e ꝓhibuit.
⁊ in cathenas coniecit. Eodem die
castra promouit: ⁊ milib passu¬
um .ui. cesaris cactus ci sub mõ¬
te consedit. Post tridie eius diei
preter castra cesaris sucis copias
traduxit. ⁊ nulib ibi passuum
duob ultin eum castrr fecit. eo
consilio. uti frumento cõmecitu¬
qz qd̃ ex sequanis. ⁊ hedius sup¬
portaretur. cescirẽ int̾cluderet.
Ee eo die dies continnos .u. cescir
ꝓ castris suas copias tradireit.¬
⁊ aciem instructam habuit. ut
si uellet ariouistus prelio ꝯtende.
ei potestas non deeẽt. Auouistꝰ
his omnib dieb excitum castus
continens. equestri prelio cocidie
contendit. Genus hoc errit pug¬
ne quo se germani exercuerant.
dem nũo pedites uelocissum
ac fortissimi: quos ex omi co¬
pia. singuli singulos. salutis¬
sue causa deleg̾ant. Cum his in
preliis u̾sabantur: ad eos se eqͥ¬

Expanded text:
ris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: dem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equ
Abbreviated transcription (Latin):
Die fecisse intelligent. legatos
ad eum mctunt. Cuiꝰ legatio¬
nis diuico pͥnceps fuit qui bello
cassicino dux heluetioꝵ fuerrt.
ꝑtem ituros atq ibi futuros hel¬
uetios. ubi eos cesar cõstitusset
ctq ẽẽ uoluiccet. Sin bello ꝑ se¬
qui ꝑseueruet: reminiscerẽtur
⁊ ueteris in cõmodi. p̃ .r. et pri¬
stine uirtutis heluetior. qd in¬
ꝓuso unum pagum cidortus
eẽt: cum hii qui flumẽ tnͣsissẽt
sius auxilium ferre non possẽt.
ne ob eau ieui aut suc magno¬
pere uirtuti tribueret. cuit ip̃os
despiceret. se ita a patrib iucuo¬
ribusq sus didicisse. ut magis
cuit insidiis nitterentur. Quaie
ne cõmictent. ut is locus ubi cõ¬
aut memoriam proderet: His ce¬
sar ita respondit. Eo sibi minus
dubitationis dari. qd̃ eas res
quas legati heluetii comunemo¬
inssent memoria teneret. atq eo
in iune sibi consciuis fuisset. nou¬
fuiscet: nou fuisse difficile cau̾e.
s eo deceytum qd̾ neq conuissum

Expanded text:
die fecisse intellegerent, legatos die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. , in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi perseveraret, reminisceretur et veteris incommodi populi Romani et pristinae virtutis Helvetiorum. Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis  aut insidiis niterentur. Quare ne committeret ut is locus ubi conaut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commis
Abbreviated transcription (Latin):
certior fcictus est. tres iam ꝑtes
copiciꝵ heluetios id fiumen tra¬
durisse. quartam uero ꝑtem cit᷑
flumen araũ ieliqua ẽẽ. de t̾cia
iugiliai cum legionib tribus ecai¬
stris profectus. ad eam partem
ꝑuenit que noudum flumẽ tnͣsi¬
eint. Eos impeditos et mopinãtes
concidit. reliqui se fuge iuciuda¬
dideriuit. Ispagus appellabatur
tigurinus. Nam om̃ĩs ciuitas
heluetia. in quatuor partes uel¬
cum domo erisset. patrum nr̃orũ
inemoria .l. cassiũ consulem int̾¬
fecert. et eius exercitum sub iu
etiam yͥuatas iniurias ultus ẽ.
quod eius soceri .l. pisouis auũ.
i. ppsonem legtituui. tigiuiui eo¬
dem prelio quo cassium int̾fere¬
unt. Nioc prelio facto. reliquas
coyicis hel uetioꝵ ut consequer.
pocset pontem iatari facien¬
dum curcit atq ita ex̾citũ teadu¬
cit. Heluetu repentino eius ad¬
uentu cõmoti. cum id quod iysi
dieb xxͣ. egerrime confecenit.
ut Rumen transirent. illũ uno

Expanded text:
certior factus est tres iam partes certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes concidit; reliqui sese fugae mandadiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos dcum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugetiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno
Abbreviated transcription (Latin):
his defendere non possent. lega¬
tos ad cesarem mictunt. rogtit̃
auxilium. ita se omm tempore
de ppło romano mentos oẽ. ut pe¬
ne in conspectu extitus. p.r̃. agͥti
ucistari. liben eoꝵ in seruituteur
abduci. oppida expugnar non de¬
buert. Eodem tempore hediu
ambari. necessaru consangner
heduor cẽsarem certiorem facuĩt.
lese depopulcitis agtis nõ fucile
ab oppidis uim hoctium prohibere.
Item allobroges qui tiris ihodanũ
uicos possectiones q habebauit. for¬
gase ad cescrrem recipiunt. et de¬
monctirait s̃ pret̾ agri solum nich
eẽ reliqui. Qub reb adductus
cescir non expectemdum sibi statu¬
it: Dum omuib fortunis sociorũ
consimptis. m sanctonos heluetu
puenirent.¶ funien ẽ araris quod
per fines heduoꝵ ⁊ sequanoꝵ in cħo¬
domum maluit. icredibili leuita¬
tẽ. ita ut oculis in utram partem
flucit iudicari non possit. Id hel¬
uetii utib ac lintrib muctis tnͣs¬
ibant. Ubi per ex plorcitores cesar

Expanded text:
iis defendere non possent, legaiis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
longe a toloscicium finib abst.
que ciuitas ẽ in prouiutia. Id si
fieret intelligebat magno cum
ꝑiculo prouintie futurmi. ut
hom̃es bellicosos. populi roman
inimicos. locis patentib mexie¬
q frumentariis fiiitimos hr̃et.
Ob eas causas ei muuitiomi quͣ
fec̾at .ẽ. lcibienũ legatum p̾fecit.
ip̃e in italiam magnus itim̃b
contendit: ducsq ibi legiones
conscribit. ⁊ tres que cutũ aqui¬
leiam hyencibant ex hiberus
educit ⁊ qua proximum iter in
ult̾iorem galliam ꝑ alpes erat.
cum his .u. legionib ire cõtendit.
Ibi ceutroues. ⁊ grnoceli ⁊ catu¬
uges locis superiorib occupatis.
itinere excitum prohibere conan
brogum fines ab allobrogib in
sebusianos ex̾citũ ducit. Lii sunt.
extra prouintiam tumsrhodanũ
pͥmi. Heluetii iam per angustias
⁊ fines sequanoꝵ suas copias
tindurerant. ⁊ in heduoꝵ fines
ꝑuenerant. eoꝵqz agros poyula¬
batur. He diu cum se suaq cb

Expanded text:
longe a Tolosatium finibus absunt, longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantbrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab
Abbreviated transcription (Latin):
possent conati. Oꝑis munitione.
⁊ uulitum concursu. ⁊ telis reyul¬
si. hoc conatu destiteriut. Relin¬
quebatur una ꝑ sequanos iuci.
qua sequanis iuuitis pp̃ angusti¬
as ire nou poterant. His cum sua
possent. legtitos ad dũm norigem
heduũ unttunt. ut eo deprecatore
a sequanis impetrarent. Dũ norre
gĩ et largitione cipd̃ sequanos
plurimum poterat et heluetus
ert cunicus. quod ex ea cuitate
orgetorigis filiami in inaitrimo¬
num dureercit. et cupiditate re¬
gn adductus noiuio reb studelat.
⁊ ꝯiuiͣ pliuias ciuitates suo bene¬
ficio hr̃e obstrictas uolebat. Itaq
rem suscipit. ⁊ a sequanis impe¬
tont. ut ꝑ fines suos heluetios
iir patiantur. obsidesq uti in¬
ter sese deut ꝑfetit. Sequa ne ĩ
itinere heluẽtios prohibeant.
heluetu ut sine maleficio et in¬
iuria timiseant. Cesari remintia¬
tur heluetiis ẽẽ. in aniuio per
agrum sequanoꝵ ⁊ heduoꝵ iter
in sauctonum fines facere. qui ñ

Expanded text:
possent conati, operis munitione possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
dere posset dũ milites qͦs imꝑauat
conuenirent. legatis respondit diẽ
se ad delibandum sumpturũ. Di
quid uellent ad id aprisis reu̾t̾ent᷑
Intea ea legione es legione quan
secumi habebat militib q qui ex ꝑ¬
uintia couuenemut. alaicu leuian¬
no qui in flumen rhodanum m¬
fluit. ad moutem iuram qui fines
sequanoꝵ ab heluetus diuidit
rum in altitudinem pedum ser¬
decim fossamq ꝑducit. Eo opere
ꝑfecto: presidia disponit. castella
communit. quo facilius si se mui¬
to tinusire conarentur ꝓhibe pos¬
sit. Ubi ea dies quĩ constituent
tum legatis uenit. ⁊ legati ad eũ
reu̾tuntur. negat se more et ex¬
emplo. p̃. r̃. posse iter ulli ꝑ prouĩ¬
tiam dare. Et si uim fcicere couẽ¬
tur ꝓhibiturum ostendit. Helue¬
tii ea spe deiecti. nauib iuuctis.
intib q complurib ecictis: alu
ucidis rhodaui qua minima al¬
titudo fluimnis erat nõ muniqui
nit̾diu sepius noctu si ꝑrumpere

Expanded text:
dere posset dum milites quos imperaverat dere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, rum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere
Abbreviated transcription (Latin):
mãm iter facere conari: maturat
cib urbe ꝓficisci. ⁊ quͣi mocemus po¬
test itiu̾erib in galliam ult̾iorem
contendit. ⁊ ad genucn ꝑuenit.
Prouincie toti. quami mãrimum
pocest mlitum numerũ imperit.
Ercit omnino in gallia ultenore
legio ura. Pontem qui eit adge¬
nuam iubet resciidi. ubi de eius
aduentu heluetii certiores fricti
sunt: legatos ad euni mittuat.
nobilissimos ciuitatis. Cuius le¬
gatos nãmeius. ⁊ uerdotius pͥn¬
cipum locũ optinebant qui dr̃ent
sibi ẽẽ in caumo. sine ullo male¬
ficio iter per prouinticum faicere.
ꝑp̃eci quod aliud iter hrent nullũ.
iogare ut eius uoluntate id sibi
face liceat. Cesor quod inemoria
tenebat .l. cassium consulem occi¬
sum exercitumq eius ab heluetuis
pulsum ⁊ subingum missum conce¬
dendur uon putabat. n honines
iuco cnimo data faicultate per
ꝓuintiam itiu̾is faciudi tempe¬
turos ab iniuria ⁊ maleficio exũti¬
icibat. Tamen ut spatinm int̾ce¬

Expanded text:
nostram iter facere conari, maturat nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium interce
Abbreviated transcription (Latin):
consilio oppidis cuis uicis ꝙ erustis
una curu ins proficiscant᷑. Boios¬
q qui transrenum incoluernt. ł
icigrum noricũ tiisierant. no¬
reismq oppugnauut receptos ad
se socios sibi ad sciscunt Qnuit oro
itiuera duo quib itinib domo exie
possent. unum ꝑ sequanos cuigustũ
⁊difticue inter moutema iuram el
Aumen thodanum ie qua singłi
cari duc̾entur. Oons autẽ altis¬
simis impendebat. ut facile per¬
panci prohibere possent alterum
atq expeditius. ꝓp̃ea quod inter
fines heluetioꝵ ⁊ allobrogum est¬
Ex eo oppido pons ad heluetios ꝑ¬
tinet. allobrogib sese uł ꝓsuasu¬
ros qd nondum bono euimo in . p̃.
coacturos ut ꝑ suos fines eos ure
paitentur. Omuib reb cid ꝓfectio¬
nem cõm̃paitis: Dieui dicut qͣ
die ad ripxm rhodam õs conueniant.
Is dies erit ad .u. kl̃. aprilł .l. pisone
aulo gabinio consulib. Cesciri cũ
id nunciatũ eẽt. eos ꝑ ꝓrouiutias

Expanded text:
consilio oppidis suis vicisque exustis consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod nondum bono animo in populuel vi coacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam
Abbreviated transcription (Latin):
git. et omnes clientes oberritos q
suos quoꝵ maignum iiieꝵ hẽbat
codem condireit. ꝑ eos uecaiusam
drẽt se eriimit. Cum ciuittis ob eã
rem incitcita armis iuissuum ex¬
equi conaretur: multitudinemq
hominũ ex agus magr̃atus co¬
gerent. orgetorie mortuus ẽ. Neq
ab ẽ suspitio heluetii crbitinutur.
qͥu ip̃e sibi mortẽ consciu̾it. Post
eius mortem inchilo minus hel¬
uetii id qd̃ constituenunt fac̾e co¬
nantur: ut efiuibz suis execuit.
Ubi icun se ad eam rem paratos
õẽ. arbitinti sunt. oppida sua oĩa¬
uinuero ad duodecim uicos. ad
quadringentos. reliqua pͥuata
edificia incendunt. Ffrum en tum
onme p̾ter quod secũ portaturi
erant comburunt. ut donuiu re¬
dicionis sꝑe sublata paratiores
cid omĩa ꝑicula. sub enuda ẽẽnt.
ã run iuensiũ molita cibaric sͥ
queniqz domo efferre iubent. ꝑ¬
sucident rauscicis ⁊ tulingis ⁊ la¬
tobicis finitimis: uti eodem usi

Expanded text:
git, et omnes clientes obaeratosque git, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi
Abbreviated transcription (Latin):
pellatus erat. ut regnũ in cui¬
tate suci occuperret. qd pat̾ antea
habuert. Itemq dum norigi
heduo fr̃ĩ diuiciati qui eo temꝑe
pͥncipatum in ciuitate obtinebat.
cic increune plebi acceptus euit. ut
idem concretur ꝑsucidet. eiq fulc̃
sucimi i maitrimouium dac. ꝑfa¬
ꝑpeai ꝙ ip̃e sue ciuitatis imꝑuii
obtenturus eẽt: nõ ẽ dubiuiu qͥn
tocius gallie pluimũ heluetii pos¬
sent. se cius coriis. cuoq exercitu
ulis iegna conciliatur confirmat.
Iac orone adducti. iuter se fidem
⁊ iusuirtiudum dant. Et regno oc¬
curcto. ꝑ tres pocentissimos ac
firmicsimos ppłos tocius gallie
cese potui. posse sꝑant. Ea res est.
heluetiis ꝑ inditium enunciata.
Morib siuĩs: orgetorigem ex uincu¬
lis causam dr̃e coegerunt. Damy¬
ncitum. penani sequi oportebait. ut
igui cremaretur. Die constituta
cance dictionis. orgetorie ad iudi¬
cium omnem suami familicm ad
hominum milia. decem. undiq coe¬

Expanded text:
icus appellatus erat, ut regnum in civiicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfa ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coe
Abbreviated transcription (Latin):
minus late uagarentur. ⁊ iniuꝰ
facile finitimis bellum inferre.
poffent. Qua ex ꝑte homines uei¬
landi cupidi incigno dolore agi¬
ciebantur. Pro multitudine au¬
tem honiuun. et ꝓgnia belli at
fortitudins angustos se fiues hr̃e
arbitiulmitur. qui in lougitudĩe
milib passu. ccͣ el in latitu¬
diuem .c l xxx. patebant. His re¬
bus ꝯdducti. ⁊ auctoritate orgoto¬
rigis ꝑmoti. constituerunt oa
que ad proficiscendum ꝑtiuerẽt
comparure. iumiencoꝵ ⁊̃ cartor
sem̃tes quam marinas fricere
in itiuere. copia frumenti suppe¬
teret: cui proxinus cuutatib
pacem ⁊ amicitiam confirinare.
Ad cas ies conficiendcis: bienni¬
um sibi satis ẽẽ duxerunt. In
t̾ciuiu auum profoctionem le¬
ge confirmant. Ad eas ies con¬
ficͥendas orgetorix delegiturs
sibi legationem ad ciuitates
succepit. In eo itinere ꝑsuadet
castico cantamanta loedis fiio
sequano. cuius pat̾ regnum ĩ
sequanis multos annos obtinu

Expanded text:
minus late vagarentur et minus minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtiuent ad infenorem ꝑtem flu¬
iuus rheni. spectant in septem¬
trionem ⁊ orientem solem. ⁊qui¬
tama ⁊ garunna flumine ad py¬
reneos moutes et eam ꝑtem cce¬
aii q̃ ad hispaniam ꝑtinet spectrit
inter occasi soł et septem trio¬
nes. Apud heluetios longe nobi¬
lissimius fuit et ditissimꝰ orgeto¬
rix. Is.m̃. messala. ⁊ .p̃. m̃. psone
consulib regni cupiditate ĩdus¬
tus. coniutiouem nobilitatis
focit. ⁊ ciuitaces ꝑsuasit ut de fs¬
uib suis cũ omĩb copiis exuent.
ꝑfacile ẽẽ cum uirtute onub
prestarent.tocius gallie impio
potini. Id hoc eacilius eis ꝑsuiaisit
qd undiq loci uata tutẽ helue¬
tii continentur. una ex ꝑte eui¬
miue reno l acissio atq atiai¬
nio qui agrum heluetinm a g¬
uianis diuidit. alt̾a ex pte mõte
uua alticsimo. qui ẽ inter sequa¬
nos ⁊ heluetios. Cercia lacu leui¬
auno et flumne rhodano. qui
ꝓuintiam ñm ab heluetiis.
diuidit. His reb fiebat. ut et

Expanded text:
pertinent ad inferiorem partem flupertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et
Abbreviated transcription (Latin):
Allia est omis
diuisa ui par¬
tes tres: qua¬
rum unam
incolunt bel¬
ge aliam aqͥ¬
taiii. t̾riam
qui ip̃orum
lingua celte.
m̃n galli appellantur. Hominis
rumia flumen. a belgis matrona
et sequana diuidit. Hoꝵ ominũ
fortułum sunt belge. pp̃ea quood a
cultu atq humauitate prouintie
longissime absunt. mimiueq ad
eos miertatores sepe comieant. at¬
y ea q̃ ad effeminandos ammos
ꝑtinent important. Penuiq sũt
gerinanis qui trausthenum inco¬
lunt. quib cum continentꝰ uellã
genuit. Qua de causa helueti ꝙͣ
reliquos gallos uirtute p̾cedunt.
quod fere cotidianis preliis cum
germains contendunt. cum cuit
sius finibz eos ꝓhibent. aut ipĩ
in eoꝵ finib bellum gerunt. Coꝵ
una pars quan gallos optinere
dictum ẽ mitium capit a flum̃e
rhodauo continetur garunna.
flumiue. Occeanum fiuibł fies
belgarum attingit: etiam ab sẽ¬
quanis. ⁊ heluetiis. flnmen rerũ
uergit ad septem triones. Gelge
ab extrenus gallie fiuib oriunt:

Expanded text:
allia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnesrumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
quo hostes ieuunt ad eos ꝯtendit.
eqnitatumq omnem aute se mit¬
nt. Considius qui iei militaris
ꝑitictiuus habebatur. ⁊ in exti¬
tu .i. sulle ⁊ postea in nĩ cracai fue¬
int iuui exploratorib p̾mittitur.
Pina luce cum sunimꝰ mons a lu¬
do labieuo tenetur. ipe ab hostiũ
ccistris nou longius mille ⁊ quin¬
gentis passib abẽet. n ut postea
ex captiuis compant aut iysius
aduentus auit labiem cognitus
eẽt. considius equo admisso ad eũ
accurut. Dicit montẽ quem alabie¬
no occupari uoluent ab hostibus
teneri. id se agallicis arnius atq
insignibz cognouisse. Cesar suas
copias in proximũ collem subdu¬
ait aciem instruit. labienus ut
eint ei preceptum cicesaie ne pre¬
lium cõuntteret insi ipĩus copie
ꝓpe hostium casti uise eẽnt ut
undiq uno tempore in hostes ĩ¬
petus fieiet. montes xcupat. mĩs
expetabat. prelioq abstinebat.

Expanded text:
quo hostes ierant ad eos contendit quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat.
Abbreviated transcription (Latin):
acesare pet̾er. cescir eiꝰ dextium
preudit. consolatus iognt orandi
fuiem faciat. Canti eius apd se
gũm eẽ ostendit. uti ⁊ iei publice
inuiuiam.⁊ suũ dolorem eius nõ¬
luutati ac precib condonet. dñno¬
ngem ad se uocrit. siẽm cdhibet.
que ui eo reprehendat ostendit.
que ipe intelligat. q̃ ciuitas que¬
retur. ppouit monet ut in roliquũ
tempus oc suspitiones iutet. ptita
se diuitiaco frĩ condonam dicit.
dũ norigi cuctodes ponit. utq a
gut quib cuiu loquatur scire possit.
Fodem die ab exploratorib c̾tior
factuo hostos sub monte cõsedisse
mlia passuum ab ip̃ius castrt
acto. qualis ẽẽ natura moutis ⁊
qucilis in cutiuitu ascensus. qui
cognosceret usit. Renuntiatum
est facilemi ẽe. De tertia ingilia t¬
tum labienum legatum ꝓ pretore
cum ducio legionib ⁊ his ducib
qui iter cognouernt suminum
iugum uioutis iubet ascendere.
quid su consilii sit ostendit. Ipẽ
de quarta iugilia eodem itineie

Expanded text:
a Caesare peteret, Caesar eius dextram a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere
Abbreviated transcription (Latin):
cilio galloꝵ dũ norige sint dicta.
et ostendit q̃ separatim quisq de
eo apd̾ se dixit. petit citq horccitur.
ut siue eius offensione auiu uel
ip̃e de eo causa coguita statucit.
uł ciuitatem statuere iubecit.
Diuitiacus multũ cum lacrinus
cesarem complexus obsecrare cepit
ne quid ꝯranius in frẽm statueret.
scire se illa ẽẽ uera. noc quemqmͣ
ex eo plusquam se doloris capere.
Pp̃ea quod cum ip̃e giũ plurunum
donu atq in reliqua gallia ille
miuimum ꝑp̃ adolescensciam poss.
ꝑ se crenicset. Quib opib ac uer¬
nis. non solum ad ininuendum
gñam s pene ad ꝑuitiem suam
uteretur. sese tamen et amore
fiaterno ⁊ existimatione uulgi cõ¬
mouen. qd̃ si qͥd ei a cesare grauiꝰ
accidisset. cum ip̃e enu locũ cum¬
citie apud eum ten̾e ueminem
existuatuꝵ non sua uolitate
factũ. Qua ex re futurũ uti totiꝰ
grillie ammi a se aduerterentur
Hec cum plurib uerbis fleus

Expanded text:
cilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, cilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens
Abbreviated transcription (Latin):
aurilio ceseuz hediu uuserant dñ¬
norix nou ert. eoꝵ fuga reliquum
ẽẽ equitatũ ꝑt̾ritum. Quib iebus
cognitis. cum ad has suspitiones
certissime res acced̾ent qd̾ ꝑ fines
sequanoꝵ heluetios tuiduxissent
quod obsides int̾ eos dandos cuuass
qd ea oninia nõ modo in iussu suo
et ciutatis. s eciam inscientib
ipsis fecisset. qd̾ a magistratu he¬
duoꝵ accusaretur. satis ẽẽ oruise
arbitubat᷑ quare in eum aut ip̃e
ammadũteret. aut ciutatẽ am¬
inum adu̾tere iuberet: His om̃ib
mam in se uolutatẽ egregiam
fidem iustitiam temꝑantiam co¬
guouerat. Namne enus supplicio
diuitiaci aminum offenderet ue¬
rebatur. Itaq pͥusꝙͣ quicqͣ concire¬
tur diuitiacum ad se nocari iubet.
i cotidianis int̾pretib remotis. ꝑ.
c. ualerium trancillum pͥncipem
gallie ꝓuintie frauiliarem suum
cum siumuami oĩm rerũ fidem ha¬
bebat cũ eo colloquitur. Simł cõ¬
mone ecicit que ip̃o peesente in cou¬

Expanded text:
auxilio Caesari Haedui miserant, Dumauxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibusmum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in con
Abbreviated transcription (Latin):
heduoꝵ uectigalia paruo precio re¬
dempta hr̃e ꝓpt̾ea qd̾ illo dicente.
contradicere cuidect neuio. His re¬
bus et suam ieui familiarem auxisse
et facultates ad largiendum ma¬
gnas comparasse: magnuu nũm
equitatus suo sumytu semꝑ alere
posce. atqz huius potentie caiusa
matremi munitu ugibus homun il¬
matre et ꝓpinquas suas nuytum
in alics ciitates collocasse. fru̾e
⁊ cupere heluetiis ꝓpter eam ad fi¬
intatem. odisse etiam suorũ nomĩe
cescnem et romcinos. qd̾ eoꝵ aduẽ¬
tu potentia eius demuiuta et diui¬
ticitus fr̃ in cinciquum locum gr̃e
citq honoris sit restitus. si qͥd acci¬
dat romains. summaui in spem ꝑ
heluetios regni obtinendi uenire
imperio. p̃ .r. non modo de regno.
s etiam de ea qmͣ hebat gm̃ desꝑare.
Reppenebat etiam inquirendo cesar.
quod prelium equestre adu̾siuu
paucis aute dieb ẽẽt factũ. initiũ
eius fuge factũ a dñ norige atq
eius equitib. Nam equitatui quẽ

Expanded text:
Haeduorum vectigalia parvo pretio reHaeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alerposse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini ilmatre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem
Abbreviated transcription (Latin):
im proba or̃one multitudinem
deterrere. ne frumentum confe¬
pͥncipatum gallie optinere nou
possent. galloꝵ quani romanoꝵ
impena preferre. n dubitare debe¬
auit quin si helueticos supau̾unt ro¬
mam. una cũ reliqua gallia hediꝰ
libertatem sint erepturi. ab hisdẽ
nra consilia queqz in castus ge¬
rantur hostib enunciari. hoc a se
coherceri non posse: quiu etiam
qd̃ uecessanam reni coactus ce¬
san enunciart intelligere se se
quanto id cum ꝑiculo fec̾it. ⁊ ob
eam causam qmͣdu potu̾it tacuisse.
Cesar hac or̃one lisci dũ norigem
diuiciati fiẽm designari sentiebat.
s q. pliuib presentib eas ies iacta¬
n nolebat celenter conciliũ duuictit.
liscũ retiuet. q̃ut ex solo ea que in
conuentu dix̾cit. Dicit libius atq
cudatius. Eadem secreto ab aliis
norigem sumina audatia magna
apd plebem pp̃ lib̾ilitatem gratia
cupidum ierum nouarum. cõplu¬
no anuos portoria reliqua q omma

Expanded text:
improba oratione multitudinem improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum confeprincipatum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis norigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia
Abbreviated transcription (Latin):
heluetii au̾tennt a quibi discede̾
nolebat. Diem ex die duce̾. hediu
conferr comportan adẽẽ dicere.
Ubi se duitius duçi intellexit. ⁊
diem iustare quo die frumentũ
nilitib metui oporteret: conuo¬
catis eoꝵ pͥncipib quoꝵ magnã
copiam in castus habebat. in his
Diuiciaco ⁊ lisco qui sinumo ma¬
gistratui preerant quem u̾go bre¬
tum appellant. helduu qui crect᷑
auimus. ⁊ uite uecisqz in suos ht̃.
potestatem: guiuiter eos accusat.
qd̾ cum neq eiui. ueq ex agus
sumi posset. tam necessauo tpr̃e
tam ꝓpinquis hostib ab his nõ
sublenetur. p̾sertim cum magua
ex parte eoꝵ precib adductus bel¬
lum susceꝑit. multo etiam guauꝰ
qd̾ sit destitutus quentur. Quiu
deuum liscus orõne cene cesans
adductus. qd̾ autea tacuert ꝓpo¬
uit. ẽẽ non nullos quoꝵ auctori¬
tas apud plebem pliimũ ualeat.
qui pͥuati plus possent quĩ ipsi
magistiatus. Hos sediciosa atq

Expanded text:
Helvetii averterant, a quibus discedere Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque
Abbreviated transcription (Latin):
iter faciant. Qui cupidius nouis¬
sunum agnen iusecuti. alieuo
loco cum equitatu heluetioꝵ p̾liũ
cõnuctunt. ⁊ panci de nrĩs cadunt.
Quo prelio sublati heluetu qd quin¬
gentis equitib tautam inultitu¬
dinem equitum ꝓpulernt auda¬
tius subsictere. non nunqmͣ et
no uissimo agiine prelio nr̃os la¬
cessere ceꝑunt. Cesar a pͥlio suos
continebãt. ac satis habebat iun
presentia hostem rapinis pabu
citeras. iter fecerunt: ut int̾ no¬
uissimum hostium aigmen ⁊ no¬
strum pͥmum. uon amplius qͥnis
aut seius imilib passuum iuter¬
eẽt. Int̾i cotidie cesar heduos
friuuentum qd eẽnt publice
polliciti flcigitenre. Nam ꝓpter
fugora quod gallia sub petentriombꝰ
ut aute dictum ẽ. posita ẽ non mͦ
funuenta in agus matum non e¬
uunt. s ne patibuli quidem scitio
magna coyia suppetebat. Eodem
autem frumento quod aliunuue
arari nauib sub uer̾at. pp̃t̾ea uti
minus potenit. qd iter abaran

Expanded text:
iter faciant. Qui cupidius novisiter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabuciter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ heduoc: quod ambauos: qd al¬
lobroges uexissent memoria depo¬
uere posse. quod sua uictoria tam
insolenter gliarentur. qdq tãdu
se impune inuias tulisse aim¬
mnrentur eodeu ꝑtinere: Consuesse
eiuui deos immorcoles. quo grauꝰ
homines ex cõmutatione rerumi
doleaut. quos ꝓ scelere eoꝵ ulcisci
ueluit his secundiores int̾dum res.
⁊ diuturnorem impunitatem
concedere. Cum ea ita suit. tam̃
si obsides abhis sibi dentur uti
ea se q̃ polliceautur facturos in¬
telligat. ⁊ si hedues de iniuriis
quas ipĩs sociisq eoꝵ intulenut:
item si allobrogib scitis faciant.
sese cum his pacem ẽẽ facturum
Diuico respondit. ita heluetios
a iaiorib sius institutos ẽẽ uti
obsides ciccipere. non daix cõsue
responso dato: discessit. Poctero
die. cactin ex eo loco mouent. Idẽ
facit celar equitatumq ouĩem
ad numeꝵ quatuor milium quẽ
ex omni ꝓuintia ⁊ hedius atq
eoꝵ sochs coactum hebat p̾mittit.
qui uidecuit quas inpartes hostos

Expanded text:
quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consueresponso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes
Abbreviated transcription (Latin):
teret. Colloquendi cesari cã uisa
nou ẽ: ⁊ eo magis qd ydie eius
diei geriam retinerz nõ poterant.
quin tela in nr̃os coic̾e̾nt. legatũ
ex sius sese magno cum ꝑiculo
ad eum missurum. et homiuib
feris obiecturum eristi iicibait
Cõmodissimum uisum ẽ gaiũ ualer¬
um ꝓcillum .c. ualeri caburi filium
suuma uirtuce et humauitate ado¬
lescentem. cui ꝯ pater a gayo ualeuo
facco cinitate donatus erat. et
longinqua consuecudine utebat᷑.
⁊ qd̃ in eo pectandi gertucnus cã
titiũ qui hospitio auouicti uꝰ erit.

Expanded text:
teret. Conloquendi Caesari causa visa teret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa Metium, qui hospitio Ariovist
Abbreviated transcription (Latin):
colloquio geriuitur: cesari num¬
cicitum ẽ. equites auonisti ꝓpiꝰ
tumulum aiccedere. ⁊ nros adeqͥtare
lapides telciq in nr̃os coicere. Ce¬
sar loquendi finem fecit. seq ad
suos recepit. siusqz imꝑauit. ne qd̾
Nam et sine ullo ꝑiculo legionis
delecte cõnussum cum equitatu
prelium fore iuidebat. tam̃ cõmittẽ¬
dum nou putabat. ut pulsis ho¬
stib dici posset eos a se ꝑ fidem ĩ
colloquio circumuentos. Postea
qmͣiͣ in uulgus militum elcitum
ẽ qua arrogantia in colloquio ano¬
uistus usꝰ omui gallia romanis ĩ¬
terdixisset. impetumq in nros eiꝰ
equites fecissent. ecq res colloqͥ¬
umi diremisset. multo nicuor
alcicrites studiũq pugnondi maiꝰ
ex̾citui imectum ẽ. Biduo pꝰ ano¬
iustus cid cesarem legatos misit.
uelle se de hiis rebz que uicer eos
agi cepte. u ꝑ fecte eẽnt cigere cũ
eo uti aut iteꝵ colloquio diem con¬
stitueret. cuit si id iuinus uellet
ex suis legatis ciliquem ad se mt¬

Expanded text:
conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod ur. ita sine periculo legionum delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mit
Abbreviated transcription (Latin):
quos. qd̾ in suo iure se int̾pellare
pellatos diceret. non se tam bar¬
ut non sciret n bello allobrogũ
ꝓrimo heduos romanis auxiliũ
tulisse. n ip̃os in his contentio¬
nib quas hedui secum et cum
sequanis habuicsent auxilio. p̃.
r̃. usos ẽẽ debere. se suspicar sumu¬
lata cescrem cauicicia. Qd̾ erem¬
tum in gullia habecit. sui oppͥmẽ¬
di causa hr̃e. qui usi decedat. at
excitum deducat ex his regionib
sese illum nou ꝓ cmico s ꝓ hoste
ipsis ꝑ eoꝵ nuntios comptum ha
Ad̾ si decessicset ⁊ liberam posses¬
sionem gallie sibi tradidicset.
magno se illũ p̾mio remunem¬
turum: et quecumq bella geri
tietlet. sine ullo eius ꝑiculo con
ti. ut optime meritos socios desereret.
u se iudicare galliam potrꝰ ẽẽ auioui¬

Expanded text:
quos, quod in suo iure se interpellaremquos, quod in suo iure se interpellaremuos appellatos diceret, non se tam barut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste ipsis per eorum nuntios compertum hQuod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confti ut optime meritos socios desereret, neque se iudicare Galliam potius esse Ariovi