comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corum fidei cõmisit. ut postinortem restitu¬
erent ꝗͣ ẜ exre familiaris testatoris suꝑ fu¬
ent septitio heredos non modicam partem
ronorum testatoris. consumpserunt.⁊ mł¬
tos heredos reliquerunt. quib scientibus
multa corpora que remanserant ex bõis lu¬
tutiti septuiss possedit. Quesitum ẽ anid
quod lutius titius debuit matrietauuncło
confusa obligatio intercid̾at. s fidei com¬
missi repetitio erat. cuiuis equitas de fecit.i
hisqui multa exhereditate consumpsisse
ꝓponuntur.
Aauł .i. Plius phebꝰ testam̃to factocũ
tres liberos heredos instituͣt phebum et e¬
radiam ex eadem matre polieritemex ali
aportionib equis. petit apolicrate minore
frẽ. ut acceptoc̾to precio hereditatem frib
concetieret. ⁊ iuicemeos euiex eadem
matreerant. Siquiseorum heros nõ fuiᷤ¬
s substituerat. polieratos intra pub̾tatẽ
decessit setłas tabłas fecit quas matrieuis

Expanded text:
ommisit, ut post mortem restituerent, quod ex re familiari testatoris superfuerit, Septicio. heredes non modicam partem bonorum testatoris consumpserunt et multos heredes reliquerunt, quibus scientibus multa corpora, quae remanserant ex bonis Lutii, Septicius possedit. quaesitum est, quod Lucius Titius debuit matri et auunculo, confusa obligatio interciderat, sed fideicommissi repetitio erat: cuius aequitas defecit his, qui multa ex hereditate consumpsisse proponuntur. Iulius Foebus testamento facto, cum tres liberos heredes institueret, Foebum et Heracliam ex eadem ma‹t›re, Polycraten ex alia aequis portionibus, petit a Polycrate minore fratre, ut accepto certo praedio hereditatem fratribus concederet: et inuicem eos, qui ex eadem matre erant, si qui eorum heres non fuisset, substituerat. Polycrati, s‹i› intra pubertatem decessisset, secundas tabulas fecit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
restituere miniam quantitatem quã solã
mbonis fuisse dicebat isquib fideicõmis¬
sumderebatur restituit. postea reꝑtis iust¬
rumentis appuruit. quadruplo ampliũ
inhereditate fuisse quesitumẽ. anin reli¬
quum fidei cõmissi nomine conueniri poᷤ¬

Expanded text:
tem, quam solam in bonis fuisse dicebat, his quibus fideicommissum debebatur restituit: postea repertis instrumentis apparuit quadruplo amplius hereditate fuisse: quaesitum est, an in reliquum fideicommissi nomine conueniri pos
Abbreviated transcription (Latin):
fectu᷑ pauptatis qumn ablos ꝑueñit. ala¬
tis eumex uslirisꝓ quantirate nũmorũ
redactis. hoc amplius eidem a lumpno u¬
meo hominem collacraneum. ⁊uernan
surorem. qui eum artificio suo mercede da¬
ta alere pot̾it. Quesitumẽ. Cum alimẽta
mulromino ra pric̾nit. heredos scriptiꝙ̃

Expanded text:
fectu paupertatis, qui ad uos peruenerit, alatis eum ex usuris pro quantitate nummorum redactis. hoc amplius eidem alumno meo hominem Caletanum et uernam sutorem, qui eum artificio suo mercede data alere poterit'. quaesitum est, cum alimenta multo minora praestiterint heredes scripti,
Abbreviated transcription (Latin):
pulem.⁊ titiumequis partib heredo institũat.
afilio tuo totum semissem legau̾at. autioni¬
cħ̾ ⁊ titium filio substũat. que situmẽ. cumti¬
tius ex institutioẽ adiss ⁊ impub̾e filio mortu¬
o ex substitutione ħrs exstitiss: quantuin le¬
gatoꝵ nomine pr̃are deber⁊ ⁊ placuit solidale¬
gae̾um prãre debe: Nam confusiduo semissẽ
effic̾ent. ut cͥca legẽ falcid̾. totius assis ratio:
habetur. ⁊ solida legata pr̃arentur: ¶S hoc
iau̾m ẽsifilius añquam pat̾ ħres existent
tecessiss. Siuo pus patris beres fuĩt. nõam¬
pliora legaradebr substitutus. quam quibus.
pupillus obligatus fũat: qui non suonoĩeob¬
ligatus erat. s de functi pupilliqui ncħ ãpliꝰ
quam semissis dodrantem pr̃are necesse ba¬
⁊ buͣit. ¶ Quoẜ̾ siextranei ħrdis semistotus
legatus fũat. isq pupillo aquo neħ legatũc
rat: ex substi̾tutioe hres exstitit: pot̾it᷑ dici au¬

Expanded text:
puberem et Titium aequis partibus heredes instituerat, puberem et Titium aequis partibus heredes instituerat, a filio totum semissem legaverat, a Titio nihil et Titium filio substituerat. quaesitum est, cum Titius ex institutione adisset et impubere filio mortuo ex substitutione heres exstitisset, quantum legatorum nomine praestare deberet. et placuit solida legata eum praestare debere: nam confusi duo semisses efficerent, ut circa legem Falcidiam totius assis ratio haberetur et solida legata praestarentur. sed hoc ita verum est, si filius antequam patri heres exsisteret decessisset. si vero patri heres fuit, non ampliora legata debet substitutus, quam quibus pupillus obligatus fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam semissis dodrantem praestare necesse habuit. Quod si extranei heredis semis totus legatus fuerit isque pupillo, a quo nihil legatum erat, ex substitutione heres exstiterit, poterit dici au
Abbreviated transcription (Latin):
habiturus sit. in quo pars dimidia hereditatĩ
ẽ. namc̾te quidãpnatus ẽ fundum corneliañ¬
iꝰ uende seiani fundi partem ħrlitarioiure ht̃.
Itemquidampnatusẽ seianum fundumu
uende̾ partem corneliani fundi hrditarioui¬
reretim. ¶ Siquis heredem institiũt eũ cur:
rogatus fuat post mortem suam .s. restituere:
bet ħres exstitiss. hoc. centum inhere alieno
ponentur. ¶ Si tuex partẽq̃rta. tituisex par
quarta ħrdos scriptifuĩtis. deinde tuex parteli¬
midia ħres institutus fiñs sub conditione ⁊ le¬
gata. nẽ silibtatis date fuint:pendente condi¬
tioẽ lib̾tates competẽt. legata cota pr̃abũtur
Quia siue conditio exstit̾it te herde existente.
litraq ual̾t. Siue condicio defec̃it. tu ⁊ titius he¬
redos eritis de lege falcid̾. si hoc querys anexistẽ¬
teconditione miscetur. quadrans tuus ⁊ semi
atq itapdodñte rõ penenda ẽ. ¶ cumhisqͥ¬
b ate pure hrde legatum ẽ. respondebimus
misceriduas partes. ¶Qui filium suum ĩ¬

Expanded text:
habiturus sit, in qua pars dimidia hereditatis est: nam certe qui damnatus est fundum Cornelianum vendere, Seiani fundi partem hereditario iure habet, item qui damnatus est Seianum fundum vendere, partem Corneliani fundi hereditario iure retinet. Si quis heredem instituerit eum, cui rogatus fuerat post mortem suam centum restitubet heres exstitisset, haec centum in aere alieno ponerentur. Si tu ex parte quarta, Titius ex parte quarta heredes scripti fueritis, deinde tu ex parte dimidia heres institutus fueris sub condicione, et legata, item libertates datae fuerint: pendente condicione libertates competent, legata tota praestabuntur, quia sive condicio exstiterit, te herede exsistente utraque valent, sive condicio defecerit, tu et Titius heredes eritis. de lege Falcidia, si hoc quaeris, an exsistente condicione miscetur quadrans tuus et semis atque ita pro dodrante ratio ponenda est cum his, quibus a te pure herede legatum est, respondebimus misceri duas partes. Qui filium suum im
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ alim̃tarioꝵ portiones ꝓ mõ sortium sere¬
triẽnto ex actolegariis ħrs legẽ falcidiamop¬
ponit. id circoq administut tutelam testator
quaꝵ rõ nõ dum reddita sit ⁊ ꝙ neget tm̃ redi¬
giex noĩb possequantum. incautioe decluctũ¬

Expanded text:
torum alimentariorum portiones pro modo sortium se retorum alimentariorum portiones pro modo sortium se rehereditatem triennio exacto legatariis heres legem Falcidiam opponit idcirco, quod administravit tutelas testator, quarum ratio nondum reddita sit et quod neget tantum redigi ex nominibus posse, quantum in cautione deductu
Abbreviated transcription (Latin):
a deducto ere alieno euis qd̾ suꝑ fu̾it. quartam¬
stulaturam. um nõ alias eaque eidatas as.
cepturam. si mõ eam quarram suppleat᷑. qͣm
uoluntati defuc̾ti soluendũ pr̃anco pareret.
administrauit. eaꝙ decedẽs ante rõnem sibi
rediam a dministratioĩs: exasse eundẽ ma¬
ritum ħidem reliduerit. eiusꝙ fid̾i cõmisit.¬
utax uncias filiocoicum moreretur restitue¬
ret.daias aũuncias nepoti. quesitumẽ: anid
quoꝙ qd̾ ex administratiõe rerum apd̃ mani¬
tum re sedisse ꝯssit̾it cum cet̾is põis ꝓrata .x.i
unciarum filio restiuidebeat. R iõꝙ debuiss:
hereditati: in r̃nem uenirecete. ¶Filie quã¬
mat rogauat siimpubes decessiss rescituere .i.¬
hereditatem titio patriuis legnimus ħr̃s exsti¬
tit mrõne iegis falc. ponendadesidat: decducisor¬
Dͥ tͥor exquarum usuris alim̃ta impubes defũc¬
ta ex pͥscã testatricissue plurib debita pr̃iu̾t.
Q uesinumẽ. an sieas deduxnt cau̾e debeat defũc¬

Expanded text:
educto aere alieno eius quod superfuerit quartamstulaturam, uerum non alias ea, quae ei data sunt, accepturam, si modo ea quartam suppleant, quam uoluntati defuncti soluendum praestando parereadministrauit eaque decedens ante rationem sibi redditam administrationis ex asse eundem maritum heredem reliquit eiusque fidei commisitecem uncias filio communi cum moreretur restitueem uncias nepoti. quaesitum est, an id quoque, quod ex administratione rerum apud maritum resedisse constiterit, cum ceteris bonis pro rata decem unciarum filio restitui debeat. respondit hereditati, in rationem venire debere. Filiae, quagaverat, si impubes decessisset, restituere hereditatem Titio, patruus legitimus heres exstitit: in ratione legis Falcidiae ponenda desiderat deduci ss, ex quarum usuris alimenta impubes defuncpersona testatricis suae pluribus debita praestitit: quaesitum est, an, si eas deduxerit, cavere debeat defunc
Abbreviated transcription (Latin):
conditiodeficiat. legatum ualiturum nõsir.
legi falcidie. locus nõ erit᷑. pͥorro silegilocus
non sit. existente eonditiõe legatum tͥ debebit᷑
cum autemuoluntatem testatoris eam fu¬
isse appareat. ut ꝓpt᷑ cuumlegatumcet̾oꝵ
segataminiunoll. oagis ẽ. ut statuere d̾lr¬
amus tui legͥat conditonem defecisse. ouid
gͦ dicemus: si. ccͦ. legaut. itͥ similit̾ subead̾
aut extistitisse. aut defecisse legatitiu con¬
ditionem. ut aut tõtum aut nicħ tͥ debeatur.
et iniquũ .⁊ cc̃ uoluntatem testãtis existima¬
quando necẽe ẽ totius. legaticonditionem.ł
exstitisse uł defecisse. Ergo ꝑ excepͥuonem
dolimalitota eares tempandaerit. Quarec.
quis tale ꝗd consequi uelit. sit consequetur. d¬
siquoᷤ amplius legaui uł legaũo. ꝙͣ ꝑlegem
falẽ. licidit. tumiquantum ad supplendumq̃.¬
drantẽ delucioport⁊ ex eolegato ꝙ nnodecliꝰ. he¬
res mĩs dampnãsestotare. ¶ Qui ce. in boĩs
relinquebat. regauit mͥ cẽtum. p̃seriti d̾ie tͥ

Expanded text:
condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum autem uoluntatem testatoris eam fuisse appareat, ut propter tuum legatum ceterorum legata minui nollet, magis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dicemus, si ducenta legauit et tibi similiter sub eadem aut exstitisse aut defecisse legati tui condicionem, ut aut totum aut nihil tibi debet iniquum et contra uoluntatem testatoris existimaquando necesse est totius legati condicionem uel exstitisse uel defecisse. ergo per exceptionem doli mali tota ea res temperanda erit. Quare cum quis tale quid consequi uelit, si‹c› consequetur: 'si quo amplius legaui uel legauero, quam per legem Falcidiam licebit, tum quantum ad supplendum quadrantem deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare'. Qui ducenta in bonis re
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃.r. Siciu plusquam liciũt legetur. et
dubitari iuste possit. utrum lex falcid̃. locum
habitura ẽ: nec ne. subuenit pͥtor heredi. u̾ei
legatarius satis det. ut si appariũt eum apͣlius:
legatoꝵ nomine cepisse. qͣm ex lege falc̃. caꝑe
licebit. quantiea res erit tantam pecumã det.
dolus quimalus ab eo afuturus sit.nec mt̃ẽ
utrumin pͥmis tabłis hocfiat. aninpupila¬
rib. an mutriusq et enĩ legem falcidiam se¬
mel eẽ a̾mittendamĩ siduplex sit testm̃. iã
conuenit ꝯtributis legatis. tam his q̃ ab ipsoͥ
pupillo: quamhis que ab substituto ĩpubg
relicta sũt. ⁊ siñ fuiss int̾pisita stipulatio ex

Expanded text:
ictum. Si cui plus quam licuerit legetur et dubitari iuste possit, utrum lex Falcidia locum habitura est nec ne, subuenit praetor heredi, ut ei legatarius satisdet, ut, si apparuerit eum amplius legatorum nomine cepisse quam e lege Falcidia capelicebit, quanti ea res erit, tantam pecuniam det dolusque malus ab eo afuturus sit. Neque interest, utrum in primis tabulis hoc fiat an in pupillaribus an in utrisque: etenim legem Falcidiam sese admittendam, etiamsi duplex sit testamentum, iam convenit, contributis legatis tam his, quae ab ipso pupillo quam his, quae a substituto impuberi relicta sunt. Si non fuisset interposita stip
Abbreviated transcription (Latin):
quotestm̃ eius ad benesicium pncipale pͥtne
desiẽrat. ¶ Siuo mira amium missioũ deceᷤ¬
sĩt. solus titius deductionem partisqͣrte parie¬
tur. qr eo tp̃r sid̃ifid cõmissum ẽ relictum eiqͦ
testatoriure militar testari nõ pot̾it.dar
tenuoĩ locus erit. Cunc em̃ ex constitutioẽ di¬
ui adriam falcidie satis facit ẽa q̃ntitascum
nꝰiͦs apd̾ heredẽ remansĩt. s falcidiam pacietur so¬
ne. siquis ita scrib̾. acceptis. c. peto restuuas he¬
duatem. neq ꝑsoãm dantis demonstrau̾it qͣi¬

Expanded text:
quo testamentum eius ad beneficium principale pertinere desierat: si vero intra annum missionis decesserit, solus Titius deductionem partis quartae patietur, quia eo tempore fideicommissum ei relictum est, quo testator iure militari testari non pottentioni locus erit: tunc enim ex constitutione divi Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, cum apud heredem remanet. sed Falcidiam patietur sone si quis ita scribsit: "acceptis centum peto restituas hereditatem" neq
Abbreviated transcription (Latin):
coħrcli suo substiᷤtuus. ⁊ delib̾ant᷑ coħerde
legata habita rõne legis falc̾. soluit. deinde
ex substiturione. alt̾am quoqꝙ partem ħr¬
ffriẽ̾.i.. Quiquadringenta habebat. ccr
legaint. deinde fundum tͥ dignum. ci aureis ci¬
suhacconditioẽ legauit. silegis falc̃ intest̾õ su rͦ¬
c olocus noneẽt. ¶ Queritur. ꝗd iurisẽ. dixi d¬

Expanded text:
coheredi suo substitutus deliberante coherede coheredi suo substitutus deliberante coherede legata, habita ratione legis Falcidiae, solvit, deinde ex substitutione alteram quoque partem herestionum. Qui quadringenta habebat, trecenta legauit: deinde fundum tibi dignum centum aureis sub hac condicione legauit, si legi Falcidiae in testamento suo locus non esset: quaeritur, quid iuris est. dixi
Abbreviated transcription (Latin):
stitutioẽ frĩ suo heros exstit̾t. s aut lege. aut
ꝑ mĩposit᷑am ꝑsoãm atq ita mipubi decessit
sicquoꝙ estimandus crit substitutus legata
debe: minime.amquantum int̾ sit ex¬
hrclatus filiuis ex substitiuioẽ frĩ suo hre exi¬
stat. analiomo. uł exeo aparet. ꝗ alias ab co
legare pat̾ potuit. alias nõ potuit. E st gͥ rõm
congruẽs. neplusiuiris cirea ꝑsõam substitu¬
stituebat. ¶ Coheros pupillodatus si partep̃
sua legaroa habita leg̾ falc̃. ratione pr̃it̾it. et
demdeimpułe mortuo ex substitutiõe hrs ex¬
stitit. ⁊ semis pupillilegati s exhaustus eẽt¬
ex̃mtegro legisfalcidie iõ ponenda erit ut ꝯͥ¬
tributis iegatn ⁊ queabipo ⁊ qͣue apupillo
dat᷑a fuant. lit paurs quartabonoꝵ ap̃ eum
remaneatꝰ. nͥe emipupilo heros existat. tñ
heros exstuiss. necaltaugebuntur legat᷑a¬
ĩ qͣue ab ipõ ultra dodrantemdata fu̾ant. qͣm¬
augentur. cum ex parte ħros insciutus. ⁊

Expanded text:
t, sed aut lege aut per interpositam personam atque ita impubes decesserit? sic quoque existimandus erit substitutus legata debere? minime: nam quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio modo, vel ex eo apparet, quod alias ab eo legare pater potuit, alias non potuit. est igitur rationi congruens, ne plus iuris circa personam substitustituebat. Coheres pupillo datus si pro parte sua legata, habita legis Falcidiae ratione, praestiterit, bere mortuo ex substitutione heres exstiterit et semis pupilli legatis exhaustus eintegro legis Falcidiae ratio ponenda erit, ut ctis legatis, quae ab ipso et quae a pupillo data fuerant, pars quarta bonorum apud eum remaneat. licet enim pupillo heres exsistat, tamen cheres exstitisset. nec aliter augebuntur legata, quae ab ipso ultra dodrantem data fuerant, qaugentur, cum ex parte heres institutus et
Abbreviated transcription (Latin):
ius testatõr ag̾e nonpot̾it. ueluti si tutor cum
solu̾et legata non int̃ posuerit scipulatioe
quanto plusquam ꝑlegem faleidie. licuiͣt a¬
capi solutum fui̾t. reddi. P upillus quidẽ co
nomine tutele non agit. s heredieius ħquo¬
ꝙͣ nomine tutorobligatus erit. E e

Expanded text:
is testator agere non potuerit: veluti si tutor, cum solveret legata, non interposuerit stipulationem, quanto plus quam per legem Falcidiam capi licuerit solutum fuerit, reddi: pupillus quidem eo nomine tutelae non agit, sed heredi eius hoc quoque nomine tutor obligatus erit. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
colegauit.⁊ exħiclatus fr̃ĩ impubiexstuit
i patͥs facultates pai̾ne ꝑ c̃am herecditariam
ex substitutioẽ ad eum ꝑueniãt: pot̾dicilega¬
ta abeo relicta prãnda eẽ habita ratiõe legis¬
ͥ falc̾. ihis bõis que part̾ mortis cp̃r reliq̃rit.
nec huue cẽruimẽ ꝗ cum ex heredato pater

Expanded text:
 impuberi exstitit  patris facultates paternae per causam hereditariam ex substitutione ad eum perveniant, potest dici legata ab eo relicta praestanda esse habita ratione legis Falcidiae in his bonis, quae pater mortis tempore reliquerit. nec
Abbreviated transcription (Latin):
exstitiss. dotem confestim in computatiõnẽ
hereditatis. ⁊ falcidie legis rationem inere aliẽ¬
ͥ no deducet. altuidel enim uidebitur indora¬
tamuxorem habe. Quod si filius extraneum
⁊coheredem hãt ip̃e quidem semꝑ ꝓqua parte
patri heros erit. dotem in here alienodeducer.
et coheres eius: añquãmdos afilio ꝑcipiatun¬
d .i. łlitia testamto suotitiu frẽm suum
ex parte t̾cia heredem instituit. fid̃iꝙ eius
commisit. ut hereitatem retenta quarta.
parte scce ⁊ pcule restuuat: eadem friq̃dam
ẽut restitueret inregͣm retin̾edebeat: se. titi¬
um legata integraretine debe. s inpartem
quartam imputarioport̾e .xii. partem p̃di¬
oium. s sinoneẽt adiectum ut pars quarta
familieis lex falcidia molicetim¬
d̾ e. Qui fundum solum in bõĩs centum:
relinquebat. si hrdem suum dampnauit.
ut eumquinquagnita tulouenderr: nõẽ
estimandus mampliusquam quinquagĩta
legasse. id̾oq lex falc̃. locum non babr. Item si

Expanded text:
exstitisset, dotem confestim in computatione hereditatis et Falcidiae ratione in aere alieno deducet: aliter enim videbitur indotatam uxorem habere. quod si filius extraneum coheredem habeat, ipse quidem semper pro qua parte patri heres erit dotem in aere alieno deducet, et coheres eius, antequam dos a filio praecipiatuorum Titia testamento suo Titium fratrem suum ex parte tertia heredem instituit fideique eius commisit, ut hereditatem retenta quarta parte Secundae et Proculae restituat: eadem fratri quest ut restituere an integra retinere debeat. respondi Titium legata integra retinere debere, sed in partem quartam imputari oportere duodecimam partem praediorum. sed si non esset adiectum, ut pars quarta familiae lex Falcidia induce Qui fundum solum in bonis centum relinquebat, si heredem suum damnaverit, ut eum quinquaginta Titio venderet, non est existimandus amplius quam quinquaginta legasse, ideoque lex Falcidia locum non habet. Item is,
Abbreviated transcription (Latin):
subuiris uirancdi cõditiõe quid acceꝑit.
aut omittẽdo cõclitioẽm ꝑderet ħeclitatẽ
letatũue. aut cogeretur turpit̃ accipiẽdo
qͥd relict̃ ẽ ita acciꝑe ut capiunt. hi quib ntłar
talis iuris urradi cõditio ingeritur. Et rec¬
tt cum crũ faciles sint.ñnulli horinum
adiurandum c̃tẽtu religioĩs: alii ꝑquãti¬
micli. cliuumni nummis usq ad suxstitu¬

Expanded text:
sub iurisiurandi condicione quid accepit, aut omittendo condicionem perderet hereditatem legatumue aut cogeretur turpiter accipiendi quid relictum est, ita capere, ut capiunt hi, quibus nulla talis iurisiurandi condicio inseritur, et recte: cum enim faciles sint nonnulli hominum ad iurandum contemptu religionis, alii perquam timidi metu diuini numinis usque ad superstit
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Niqui ita sint instituti. sisccii uni
uͥsoꝵ bõꝵ mreoꝵ ꝑmanserint usq ãd ãnos
sẽdetim hedes sunto. inutuẽ ẽe institu¬
tioriẽ. scd̃m u̾boꝵ significationẽ. Mar¬
cellus ita uilianus aut̃. qm̃ ⁊ ant̃ aditã¬

Expanded text:
. Si qui ita sint instituti: 'si socii una bonorum meorum permanserint usque ad annos sedecim, heredes sunto', inutilem esse institutionem secundum uerborum significationem Marcellus ait: Iulianus autem, quonia
Abbreviated transcription (Latin):
lỹ. Siquis ita institutus sit. simonum̃¬
tum post mortẽ testatoris intͥduo ꝓximio
mortis eius fecisset. Cũ monum̃tum intͥ¬
duo ꝑfici ñ possit. cdicẽlũ erit ꝯditioriẽ e¬
uanescere. quasi inpossibilẽ.
issi. si inuicem cauissent se legata eo test̃o
relicta reddituros. placet remiti eis cocditi

Expanded text:
. Si quis ita institutus sit, si monumentum post mortem testatoris in triduo proximo mortis eius fecisset: cum monumentum in triduo perfici non possit, dicendum erit condicionem euanescere quasi impossibilem.isset, si inuicem cauissent se legata eo testamento relicta reddituros, placet remitti eis condici
Abbreviated transcription (Latin):
Sufficit enĩ mulieri h notum facere. ꝙ sit.
tiare ꝙ non sit exse p̃gnãs. Hoc aũt uł ip¬
simarito. ł alii nomine el facere ꝑ mititur.¬
Epena aut mariti eaẽ. ut nisi aut custoceõp¬
p̃gnamtem cogatur maritus. partum acgno¬
scere. Et sinon agnouerit extra ordinemco¬
ercetur debebit igiturͤ les pendere non eẽ ex
se p̃gnãtem aũnoĩe ei respondi. Osifactum
fuĩt non alias necẽe habebit agnoscere nisi
filius uere fuerit ¶Illud notantardũ
ẽ ꝙ elenunciacio amarito non incipit. set
amuliere. S si maritus ultro custodes offe¬
rat. ⁊ ea non amuitat. ut si non denunciaũ¬
rit muuier aut sidenunciauerit ꝗđ custodes
aut arbitrio iudifis non amiserĩt. librum¬
c̃ marito parentiue eĩ partum non agraosce¬
ie. ¶Simulier ee sepregantem intradi¬
es xxx. non denuntiauent post cadenũti¬
ans cã congnita audiridebebit: qũi
immo ⁊ suntotum omiserit denuntiaͣ
uortii. non utiles. Cleganteraũt ap̃ iuliũ¬

Expanded text:
sufficit enim mulieri hoc notum facere, quod tiare, quod non sit ex se praegnas: hoc autem uel ipsi marito uel alii nomine eius facere permittitur.Poena autem mariti ea est, ut, nisi aut custodes ppraegnatem, cogatur maritus partum agnoscere: et, si non agnouerit, extra ordinem coercetur. debebit igitur respondere non esse ex se praegnatem aut nomine eius responderi: quod si factum fuerit, non alias necesse habebit agnoscere, nisi uere filius fuerit.Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere: Sed si maritus ultro custodes offerat et ea non admittat, uel si non denuntiauerit mulier, aut si denuntiauerit quidem, custodes auton agnoscere. Si mulier esse se praegnatem intra triginta dies non denuntiaverit, postea denuntians causa cognita audiri debebit. Quin immo et si in totum omiserit denuntiati die divortii, non utiles. Eleganter autem apud Iuli
Abbreviated transcription (Latin):
siue uroromisit. que eam exsenatus .c. obẜua.¬
re oportui̾t. nicħ p̃udicare filio. si filius ẽ. ñ tĩ¬
.ĩ uirẽ sui ueꝵ ne in alim̃tis quid scõm ouu p̃i¬
i rescͥptum. siue maritus neglexi̾t face̾. que ex
retusare potĩt filium. plane si de nunciante
muliere negaui̾t. ex se eẽ p̃gnantem tam̃ ⁊ si cu¬
i stoces ñ miẜit. ñ cuitabit. quominus queraturᷤ
an exeo mulier. p̃gnãs sit oue cã si fuĩt᷑ acta ap̃

Expanded text:
sive uxor omisserit, quae eam ex senatus consulto observsive uxor omisserit, quae eam ex senatus consulto observare oportuit, nihil pin iure sui, uerum ne in alimentis quidem secundum diui Pii rescriptum: siue recusare poterit filium. Plane si denuntiante muliere negaverit ex se esse praegnatem, tametsi custodes non miserit, non evitabit, quo minus quaeratur, an ex eo mulier praegnas sit. Quae causa si fuerit acta apud
Abbreviated transcription (Latin):
ei partum editum ex se negare nec ei noce
uxorem. siue exsep̃gantem. sine preuiditro
natus .c. conp̃ensum ẽ. si mulier uirodenũ¬
tiauerit se ex eo s cepisse. ⁊ is cui denuntatum
erit custodes aduentrem custodiendum in¬
spiciendumq non miserit neq contestato di¬
xerit ex se eam p̃gnamtem eam nonẽẽ ut eii
td ꝙ edictum sit ingnoscere sit necẽe none
optinet ut siquis gnoscere se fuum
pceret siũ hredem haberet. quamus exfu¬
io alius conceptus sit. Qñꝙͣ enim inꝗd ceꝑitꝰ
cã agi. grande p̃iudicium affre̾t. ꝓfiliocõ:¬
fessio patris. Idem ꝑcẽrium quoꝙ ait. si mp¬
lier diuorcio facto ñ fecerit ea q̃ senatus. c.pͣ
p̃cipuntur. ut liceat patri. ñ agnosce̾. ñ eo ꝑ¬
tinẽ. ut filius natus suũ se qpͤre ñ possit.s ao
ciante se p̃gnantem maritus ñ negaui̾t. non
utiq suum illi partum efficicogendũ. tm̃ ałe.
cet̃m si cͦessi. satis in uiriosum ait. ¶ Siquiꝰ
longo tp̃r ab fui̾t. ⁊ reuersus uxorem pgnãtẽ

Expanded text:
ei partum editum ex se negare nec ei nocebuxorem siue ex se praegnatem, sine praeiudicio nsulto comprehensum est, si mulier uiro denuntiauerit se ex eo concepisse et is cui denuntiatum erit custodes ad uentrem custodiendum inspiciendumque non misserit neque contestato dixerit eam ex se praegnatem non esse, ut ei id quod editum sit agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis agnoscere se filium diceret, suum heredem haberet, quamvis ex alio conceptus sit: quandoque enim, inquit, coepit causa agi, grande praeiudicium adfert pro filio confessio patris. Idem per contrarium quoque ait, si mulier divortio facto non fecerit ea, quae senatus consulto praecipiuntur, ut liceat patri non agnoscere, non eo pertinere, ut filius natus suum se dicere non possit, sed ad tiante se praegnatem maritus non negaverit, non utique suum illi partum effici, cogendum tamen alere: ceterum esse satis iniuriosum ait, si quis longo tempore afuerit et reversus uxorem praegnatem
Abbreviated transcription (Latin):
at. tam̃ es alienum eiꝰ noneẽ cogendumer¬
officio pieratis sue dabat in uitos coginõ
oportere nisi in sũmamegestatem pat̾ de¬
auetus ẽ. ¶ Solent iudices congnostere
⁊ int̃ pat̾nos. ⁊libertos. side al. enis bisaga¬
tur. Itaq si negent se pat̃nos eẽ libertos
congnoscere cos oportebit: ꝙ silibercosc̃e
constiterit tunc demum decernere ura
ꝗlant nec tñ aum̃toꝵ decretum touet ub¬
potoꝰ facuitatem cominus prȩ indicio certa¬
re possit. siubertum sencgͣet. Alim̃taã
ꝙꝓ mõ facultatum erũt prebẽda egentib¬
¶s. patronis. Em si sit uñ se exhibeant ces¬
sabunt partes iudicis Utrum aũt tñpa¬
troni alendisũt an etiam patronoꝵ libi
tractanpot᷑. ⁊ puto cã cognita udices ⁊ lib̃¬
ͥros quoq patronoꝵ alendos decernere. Nõ

Expanded text:
at, tamen aes alienum eius non esse cogendum exat, tamen aes alienum eius non esse cogendum exofficio pietatis suae dabit, inuitos cogi non oportere, nisi in summam egestatem pater deductus est. Solent iudices cognoscere et inter patronos et libertos, si alendis his agatur: itaque si negent se esse libertos, cognoscere eos oportebit: quod si libertos constiterit, tunc demum decernere, ut alant: nec tamen alimentorum decretum tollet liberto facultatem, quo minus praeiudicio certare possit, si libertum se neget. Alimenta autem pro modo facultatium erunt praebenda, egentib patronis: ceterum si sit unde se exhibeant, cessabunt partes iudicis.Utrum autem tantum patroni alendi sint an etiam patronorum liberi, tractari potest. et puto causa cognita iudices et liberos quoque patronorum alendo
Abbreviated transcription (Latin):
bocꝓnumtia t̃ filium cẽ. ẜ ali debere i
itadiuus marcus rescripsis Si quis ex his
alere detractet ꝓ mõ facuitatum alim̃ta
constituent᷑. Od si non prestentur pig¬
gnorib captis ⁊ distractis cogetur sententi¬
e satis facere᷑. Id̾ uidex exstimare debet nũ:
ut filios suos alere. Trebatio drmip mariõ
rescriptumẽ mĩto patrem eum nolleal
sit emantipatus. patrem in opem ale cog̃¬
tur. Iniquissimum enĩmĩto quis dixe¬
rit patremegere. cũ filius sit infacultati¬
u Si mat̾ alim̃ta que fecit in filioapatre.
repetat. cũ moeam audiendam. itadiuu
marcus rescripsit antonie mõtane m ħ
qͣuib necessario filiam tuam exhibunstia
patre eiꝰ praĩ oportert. iudices ex stimabũt
affectu. infiliam tuam errogat᷑am eẽs etiã¬
si apatre suoecucaretur. ¶Amilite quo¬
q filio qui infacultatib sit. exlibenoᷤᷤ
parentes eẽ pietatis existimat. rõ. ¶ Par¬
ens quamuis ali afilio rõe naturali debe¬

Expanded text:
onuntiatur filium esse, sed ali debere: et ita divus Marcus rescripsit. Si quis ex his alere detrectet, pro modo facultatium alimenta constituentur: quod si non praestentur, pignoribus captis et distractis cogetur sententiae satisfacere. Idem iudex aestimare debet, num rito filios suos nolit alere: Trebatio denique Marino rescriptum est merito patrem eum nolle alilius emancipatus, patrem inopem alere cogetur: iniquissimum enim quis merito dixerit patrem egere, cum filius sit in facultatibus. Si mater alimenta, quae fecit in filium, a patre repetat, cum modo eam audiendam. ita divus Marcus rescripsit Antoniae montanae inquibus necessario filiam tuam exhibuisti, a patre eius praestari oporteat, iudices aestimabuntaffectu in filiam tuam erogatura esse‹s›, etiamsi a patre suo educ‹a›retur'.A milite quoque filio, qui in facultatibus sit, exhibendos parentes esse pietatis exi‹gi›t ratio.Parens quamuis ali a filio ratione naturali debe
Abbreviated transcription (Latin):
co N lim̃ta liberto patente non prãndo
patronis amissione libetͣtis causa in poĩtoꝵ
⁊ hr̃ditatis liberti pumetur. Non aũt necẽe
habebit pr̃are eciamsipot̃. ¶Inꝑatoris
constitutio cõmodi tał profertur Cumꝓła¬
tum sit cõtumeliis patronos aubertis ẽẽ ui¬
olatos. ł illita manu a trocius se pulsatos. aut
uctos primum eos in potestate patronorũ
redigi. ⁊ ministerium prebere anis cogi.s
sinaũt nec haec mõ amoneat̾e apresid̾em¬

Expanded text:
 Alimenta liberto petente non praestando patronus amissione libertatis causa impositorum et hereditatis liberti punietur: non autem necesse habebit praestare, etiamsi potest. Imperatorisconstitutio talis profertur: "Cum probatum sit contumeliis patronos a libertis esse violatos vel illata manu atroci esse pulsatos aut entes relictos, primum eos in potestate patronorum redigi et ministerium dominis praebere cogi: sin autem nec hoc modo admonea
Abbreviated transcription (Latin):
causa fidei commissi manumisit quenms
suis nummis redemit nõ deb⁊ audiriũ q̃
marcellus scribit. exseq̃t cͦumꝙ qui mer¬
cedes exbigencĩo ius libertor amascrit. S
et patroni filium qui capitis acusauit lib̃¬
tum pat̾num. negat exhibendum. S ilib̃¬
ta cogitur patronum ałeᷤ de alim̃tis patro¬
ni arbit̃ soret dicidari. arbitraturus qnͣ¬
tumsit. in facuitatib ut periñ possĩtali¬
menta moderari : que tamdiu pr̃abuntur¬
u quam diu liberto suꝑsit. patronodesĩt.

Expanded text:
ssi manumisit quemque suis nummis redemit, non debet audiri, ut et Marcellus scribit, exaequatque eum, qui mercedes exigendo ius libertorum amisit. Sed et patroni filium, qui capitis accusavit libertum paternum, negat exhibendum. Sed et liberta cogitur patronum alere. De alimentis patroni arbiter solet dari arbitraturus, quantum sit in facultatibus, ut perinde possint alimenta moderari, quae tamdiu praestabuntur, quamdiu liberto supersit, pa
Abbreviated transcription (Latin):
po alescendat caritateq sanguinis singĩoꝵ de¬
sicleria. ꝑpende iudicem oportet. Id in liberiᷤᷤ¬
ts quoq exbibendis aparentio: dicendũ ẽ. Ergo ⁊
ĩatrẽ cogxmus presertim uulgo quesitos
liberos alẽ. nec non ipõs eam. Item diuuspi¬
us sig̃eat quasi auus quoꝙ mat̾nus alereꝯ
pelliturͣ Id rescribit ut filiam suam pat̾ exbi¬
beat. si constiterit apud iudioem iuste eamꝓcre¬
atam.S filius si possit se exuibere exstimare i¬
udices delent. nec non debeat e aum̃ta accerñ
alitudine es. ut oꝑiꝰ sufficere non possis ¶ Si
rparens neget. filium idcirooᷤ ulere senõas
scͥe ⁊ siconstiterit filium.ł parentem eẽtũc

Expanded text:
e haec res descendat caritateque sanguinis, singulorum desideria perpendere iudicem oportet.Idem in liberis quoque exhibendis a parentibus dicendum est.Ergo et matre‹m› cogemus praesertim uolgo quaesitos liberos alere nec non ipsos eam.Item diuus Pius significat, quasi auus quoque maternus alere compellatur.Idem rescripsit, ut filiam suam pater exhibeat, si constiterit apud iudicium iuste eam procreatam.Sed si filius possit se exhibere, aestimare iudices debent, ne non debeant evaletudine es, ut operis sufficere non possis". Si vel parens neget filium idcircoque alere se non scere et si constiterit filium, vel parentem esse, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
consuitum quod factumẽ
deliberis agnoscendis duas
aspẽs ꝯplectitur. unam eooꝵ quiagnoscũt.
alteram eoꝵ que falsum partum subi¬
ͣtiunt. ꝑmittĩt igit̾ mulieri parent¬
ue in cui porestate ẽ ł ei cui mandatũ
ab eis ẽ siputat p̃ugnãmtem denuntiare
int̃ dies triginta post diuortium connu¬
merandos. ip̃i marito. uł parenti incui po¬
testate ẽ autaddonum dor̃tiate. si nulld
coꝵ copiam ht̃ Domũ accipere debemus.o¬
spicium si in ciuitate maneat. D si non sit

Expanded text:
consultum, quod factum est de liberis agnoscendis, duas species complectitur, unam eorum qui agnoscunt, aliam earum quae falsum partum subiciunt. Permittit igitur mulieri parentive in cuius potestate est vel ei cui mandatum ab eis est, si se putet praegnatem, denuntiare intra dies triginta post divortium connumerandos ipsi marito vel parenti in cuius potestate est, aut domum denuntiare, si nullius eorum copiam habeat. Domum accipere debemus hospitium, si i
Abbreviated transcription (Latin):
dici debeat: ⁊certe ꝓbantlum ẽ cum auo p̃.¬
iudicium departu agnoscendo similit᷑ a
ud gnoscenqum si hoc ip̃m in questice uen¬
iat. utrũ in matrimonis: naud postea edi
c̃. heos. consuita post motẽ parentis cessare. siis
suꝑsit incinus potestate recasuri non sũt. Qder¬
go ẽ. inpetitione hr̃ditatis quam filius intend̾

Expanded text:
dici debeat. Et certe probandum est cum avo praeiudicium de partu agnoscendo similiter agendum. Quid si hoc ipsum in quaestionem veniat, utrum in matrimonio an postea edithaec senatus consulta post mortem parentis cessare, si is supersit, in cuius potestate recasuri non sunt. quid ergo est? In petitione hereditatis, quam filius intendit
Abbreviated transcription (Latin):
ffre: Be in tegrato m̾m̾o si it̾̃m diuorei¬
um factum erit. obres amotas pͥoris dliuorcũ
cã. ⁊tem obimpensas donationesꝙ pͥore ma¬
dotales tam uendicatio quã ꝯdictio uiro
adũsus mulicrẽ cõpetit. ⁊ inpotestate eiꝰ¬
est. qua uelit agcione uti.
uidicium sicht̃. locum. sidiuorcucon¬
silio res amote fuerint. ⁊ secutum diuor¬
cium fuñt. sd su iñ matrimoio uxorma¬
rito suptraxerit. licẽt cessat rerum amota¬
rum accõ tñ ipãs res maritus condicere
potest. Nam iure gencium condiciputo
pos. se res abris qui nõ ex iusta causa possi

Expanded text:
Redintegrato matrimonio si iterum diuortium factum erit, ob res amotas prioris diuortii causa, item ob impensas donationesque priore madotales tam uindicatio quam condictio uiro aduersus mulierem competit, et in potestate est, qua uelit actione uti. iudicium sic habet locum, si diuortii consilio res amotae fuerint et secutum diuortium fuerit. Sed si in matrimonio uxor marito res subtraxerit, licet cessat rerum amotarum actio, tamen ipsas res maritus condicere potest: nam iure gentium condici puto posse res ab his, qui non ex iusta causa possi
Abbreviated transcription (Latin):
arccilus.: Siqͣua maritus bonafide
Lemerat. uxor amouit. ł opem furi tiueri¬
t. idq fecit diuoreu causa. rerumamota:¬
aulus N imulier. cũ diuri uita desꝑ.¬
aset sub reptis quibꝰ reb aiuertisset sic̃o¬
ualuerit irutilis rerum amotarum
ei dandaest accõ. ¶ Si sesus muueri:
iussu diuorcii causa res amouerit pedĩ
tum facienti opõrtere ferre cum muliẽ
furtum non faciat. quamuis seruus
infacinorib dicto domini audiens eẽĩ
debeat. s rerum amotarum accioe ¶At simꝰ
dotem seruus datus furtum uiro feceritsi
quidem mulier talem cum eẽ scierit tot̃¬

Expanded text:
rem, quam maritus bona fide emerat, uxor amouit uel opem furi tulit idque fecit diuortii causa, rerum amotaum Si mulier, cum de viri vita desperasset, subreptis quibusdam rebus divortisset, si convaluerit vir, utilis rerum amotarum actio ei danda est. Si servus mulieris iussu dominae divortii causa retum facienti opem ferre, cum mulier furtum non faciat, quamuis seruus in facinoribus domino dicto audiens esse non debeat: sed rerum amotarum actio erit.At si in dotem seruus datus furtum uiro fecerit, si quidem mulier talem esse eum scierit, tot
Abbreviated transcription (Latin):
rẽt. quesnã quoq quinti mutii fuit ⁊ aiuli¬
ano ꝓbatur. eoq uĩe utimur. ut cesset cura. si
tutele etas indulgeat. quare situtore̾ habẽt ꝑ
furorẽ incurã noredigũtur suĩnohan̾t ⁊ fur¬
r essaccessr̃ nicħominus tutores acciꝑe poit i
r̃ qui alex xĩtabulariũ ita accepta ẽ. utadpu¬
etaus eẽt ĩpedim̃tũ. ⁊ ita dissinemus. eique e¬
tas cuẽ ł̃ tutele subic̃ ndẽe necẽẽ qĩ d̾m̃ti que¬

Expanded text:
entia Quinti quoque Mucii fuit et a Iuliano probatur eoque iure utimur, ut cesset cura, si tutelae aestas indigeat. quare si tutores habent, per furorem in curam non rediguntur, siue non habent et furor eis accesserit, nihilo minus tutores ac duodecim tabularum ita accepta est, ut ad puaetatis esset impedimentum. et ita definiemus ei, quem aetas curae uel tutelae subicit, non esse necesse q
Abbreviated transcription (Latin):
ntꝰa. Inconcubinatu põt ẽẽ. ⁊ aliea lib̾ta.
uingenua. ⁊ maxie ea q̃ obscuro loconata ẽ. ł
questũ corpore fecit alioquin si honeste ui¬
te ⁊ ingenuã muliere ĩ ꝯcubinatu hre ma
liũt. sinetestatioe. hocmaĩfesteũ fitiente ñ
concubinatũ. abip̃o cõminit᷑. nã quia ꝯcu¬
binatus ꝑleges nom̃ asũpsit. exrrilegis pt¬
na ẽ utꝰ marcellus ł ui. dig̃seb̾.

Expanded text:
num In concubinatu potest esse et aliena liberta et ingenua et maxime ea quae obscuro loco nata est vel quaestum corpore fecit. alioquin si honestae vitae et ingenuam mulierem in concubinatum habere maluerit, sine testatione hoc manifestum faciente non concubinatum ab ipso committitur. nam quia concubinatus per leges nomen assumpsit, extra legis poena
Abbreviated transcription (Latin):
lpa. Sifilius. s. iutorap̃tõe tutussit. si quĩ¬
dẽpat̾ tutelã agnouit. insolidũ debet tenĩ.
sinõagnouit. oũtaxat d̾peculio agnouisse
aũt iud̾tur. siueges sit. si uegerenti filio cõ¬
sensit. siũ oĩo adringit tutela uncũ ꝗdã filio
scͥpsisꝙ ut diligente tutelã gerẽt. cũscias in¬
quit ꝑiculũ ad nosꝑtinere. dixi he quor ui¬
dͥi agnouisse plane si solũ monuit filiũ.
non uideturagnita.

Expanded text:
lius familias tutor a praetore datus sit, si quidem pater tutelam agnouit, in solidum debet teneri, si non adgnouit, dumtaxat de peculio. adgnouisse autem uidetur, siue gessit, siue gerenti filio consensit siue omnino attigit tutelam. unde cum quidam filio scripsisset, ut diligenter tutelam gereret, 'cum scias', inquit, 'periculum ad nos pertinere', dixi hunc quoque uideri adgnouisse: plane si solum monuit filium, non uidetur agnita.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iuustotutõe  ͭ  ue cũ quoeoꝵ litẽ agẽ
iuuiltꝰ ⁊ cuãtor inemm rẽpetit᷑. ufr ip̃is posscen¬
tib datur anũo ĩ aduersario. Et sciend̾ ⁊̃ suĩ
ti itaq infanti nõpot cuĩ: ¶ Idẽcassius ait si
pupillus cuatoẽm poscẽ nõ uult. quominus.
cũ eo agat᷑ cogieũ ap̃tõe. d̃buisse/ quolibet lo¬
nũ scͥpsit. ¶ Sxpũpillus pear curitorẽ
nec addat inquãrẽ. in in om̃s ꝯtroũsias datuᷤ
sit. ⁊ ait celsus Seruũ ꝯstitu isse. inomẽs res o¬

Expanded text:
eorum quo litem agere uult et curator in eam rem petitur, utrum ipsis poscentibus datur an uero et aduersario? et sciendum est, siue ti, itaque infanti non potest dari. idem Cassius ait, si pupillus curatorem poscere non uult, quo minus cum eo agatur, cogi eum a praetore debuisse.Quolibet lonum scripsit. Si pupillus petat talem curatorem nec addat in quam rem, an in omnes controversias datus sit? et ait Celsus Servium constituisse in omnes res
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ acciõe p̃tiũ ħrditatis exiget amuliere¶ s an
d̾ce dãt legata. ceteraq hõea ħrditatis uidendũ.
⁊ muchiuiõtur posse dicilegataĩos potius cũm
ułiere usuroᷤ hac accione. quia. ⁊ ip̃oꝵ int fuit
eoꝵ ꝯsequatur: s ⁊ directis cͥdoptorẽ succ̃here
oportere. ut int̾uentu suo tueat᷑ eoꝵ lib̾tatẽ¬

Expanded text:
ditatis a muliere exiget.Sed an decedant legata ceteraque onera hereditatis, uidendum. et mihi uidetur posse dici legatarios potius cum muliere usuros hac actione, quia et ipsorum interfueorum consequitur: sed et directis credo praetorem succurrere oportere, ut interuentu suo tueatur eorum libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
ruus inpliũ łimus unius loco. ł inunãli¬
curator maneat alius in eidẽ lite. cuãtorpe¬
ti nõpõt. ⁊ sititiꝰ u̾bigrã adu̾susseiũ curitor
petitus sit. io̾titiuis adu̾sus alium tutorẽ
tari potent ut exediuersis euͥsis. unus duoꝵ
curatotͥ loc̃ obtineat. ꝙ quid̾ẽ ⁊ adu̾sus eũdẽ
accidit. sindiu̾sis lites. indulsis tꝑib id¬

Expanded text:
rium uel unus unius loco uel in unam liis curator maneat, alius in eandem litem curator peti non potest.Etsi Titius uerbi gratia aduersus Seium curator petitus sit, idem Titius aduersus alium tutorem dari poterit, ut ex diuersis causis unus duorum curatorum locum optineat. quod quidem et aduersus eundem accidet, si in diuersas lites in diuersis tempori
Abbreviated transcription (Latin):
ũ nerͣndi. ⁊ ꝯsuetudo spectanta ẽ qua tꝑoãle inͥ¬
si quotiũ. aut ualitudo ꝓpt quã ab ducitur. hõa
iuge nerandi facultate. S siexea q̃ aliimiptasit¬
s postuniũ ꝗs hr dẽ instituerit ip̃ouire ñas
let. ꝙ turpis sit instituno. ¶ Sifiliũ ex hrda¬

Expanded text:
ndi et consuetudo spectanda est quam temporale uitium aut ualetudo, propter quam abducatur homo a generandi facultate.Sed si ex ea, quae alii nupta sit, postumum quis heredem instituerit, ipso iure non ualet, quod turpis sit institutio.Si filium exhereda
Abbreviated transcription (Latin):
op̃& omino dissime is ꝯnõdũ ratus ẽ. itai
br̃s instituit᷑ siue uiuo. s iue mortuo ratus
fuent hĩs esto auit ⁊iã pͥure. neutrius tꝑis
babita m̃tiõe. fialt utcasus omissus fuent. co
casuꝗoniis sus sit. natus rũpit testam̃tũ. Quu
ta hac adiecta. ꝑ quã distinguit᷑. genitor abeo
agenitꝰ sit. Itaq pꝰmortẽ patͥs ꝑciꝑe hr̃ditatẽ¬

Expanded text:
i nondum natus est ita heres instituitur: 'siue uiuo me siue mortuo natus fuerit, heres esto', aut etiam pure neutrius temporis habita mentione. si alteruter casus omissus fuerit, eo casu qui omissus sit natus rumpit testamentum, quia ta hac adiecta, per quam distinguitur genitor ab eo qui genitus sit. itaque post mortem patris non hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
rmoclare. arbitrioiudicis modicumtẽ¬
pꝰoris ei in dulgeri cartionem preben¬
tĩ ¶ Si bona mulieris ꝓparete sintp.¬
ublicata. suꝑẽ mulieri ^ reliquã partẽ¬
sꝰ clotis exaccio ¶ꝑlus puto ⁊ si pofflitẽ
contestatam publicatasit dos ꝓparte
sufficiet arbitrium iudicis ad partiscõ¬
dẽpnacionem faciendam. Q uodsitotado¬
s publicata sit. exspirabit iudicium

Expanded text:
mmodare, arbitrio iudicis modicum temmmodare, arbitrio iudicis modicum tempus ei indulgeri cautionem praebenti.Si bona mulieris pro parte sint publicata, superest mulieri reliquae partis dotis exactio: plus puto: et si post litem contestatam publicata sit pro parte dos, sufficiet arbitrium iudicis ad partis condemnationem faciendam. quod si tota dos publicata sit, exspirabit iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
c ferenda ẽ mulier si dicat magis se uel¬
le cdilationem pati. quã in rep̃sentatiõe
de duccionem ¶Siue autem. mariti
suic uyoris periculo dos fuit. niebilomi¬
id. nec delibertatis eãm in poĩtis eis prãu¬
dis tenebitur. quod sinegocium inter
cos gestum est. utiq tenebitur ut offi¬
cio iudicis caueat se restiruturum mu
ex seuus in serulĩ dotalib fuit. uidendũ
ande hoc possit conueniri isiquidem
tm̃ inseruos uxoris seruus fuit. constat¬
eum tenerihoc nomine. Si uõ ⁊ insuos
ẽ nat᷑aliᷤᷤ ad huc dicendum est. in mnocleratã
eius seuiciam hoc uidicio coercendam
quamuis enim diligentiã uxor eam dem̃ ⁊
ab eo exigat. quam reb suis
exiget. nec pluspossit at tñ seuiciaq̃ in.
ꝓ priis culpanda est in alienis cober¬
ercenda est. hoc ẽ in dotalib ¶ Siuxo¬
g̃denclum an conpensacionem boc nom:¬
ine patiposset. ⁊ puto siquidem ꝓ iꝰbuit.
cãmaritus conmodare statim de ductio¬
ponemfieri. Si ueronon proibuit camc̃õ¬

Expanded text:
c ferenda est mulier, si dicat magis se uelle dilationem pati quam in repraesentatione deductionem.Siue autem mariti siue uxoris periculo dos fuit, nihilo miit, nec de libertatis causa impositis ei praestandis tenebitur: quod si negotium inter eos gestum est, utique tenebitur, ut officio iudicis caueat restituturum se mulsaeuus in seruos dotales fuit, uidendum, an de hoc possit conueniri. et si quidem tantum in seruos uxoris seum teneri hoc nomine: si uero et in suos est natura talis, adhuc dicendum est immoderatam eius saeuitiam hoc iudicio coercendam: quamuis enim diligentiam uxor eam deab eo exigat, quam rebus suis exiget, nec plus possit, attamen saevitia, quae in propriis culpanda est, in alienis coercenda est, hoc est in dotalibus. Si uxovidendum, an compensationem hoc nomine pati possit. Et puto, si quidem prohibuit eam maritus coonem fieri: si uero non prohibuit eam co
Abbreviated transcription (Latin):
impensꝗs afilio ł factas siuc ꝑꝑres donatã
afilio. Cãmotas ab uxore res peculiareᷤ.
bor ip̃o quos habet accsꝰnem pater expõna
filii. maiꝯ pecuium fit. ⁊ sic tõtum est
prandum. mulieri quod est inpeculio
quia adhuc sit quod uxori debeatur.¬
¶Maritum reddenda dote dedolo malo
⁊ culpa cauere ȯportet. Q uod sidolo.¬

Expanded text:
io familias factas sive propter res donatas a filio vel amotas ab uxore res peculiares hoc ipso, quod habet actionem pater ex persona filii, maius peculium fit, et sic totum est praestandum muquia adhuc sit quod uxori debeatur.Maritum in reddenda dote de dolo malo et culpa cauere oportet. quod si dolo
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit quominus restituere possit dam¬
pnamdum eum quanti iuratũ inlitem
iurauerit. quia in uitis nobis res nost¬
ras auus retinere nõ debcat. ¶Si post

Expanded text:
fecerit, quo minus restituere possit, damnandum eum, quanti mulier in litem iurauerit, quia inuitis nobis res nostras alius retinere non debeat.Si post
Abbreviated transcription (Latin):
udebitur sine liberis decefsisse. S ⁊ si nau¬
fragio uł ruma uł agg̃ssuuł quo alio
mõ simul eum patre ꝑierit:anconditio:
defecit. uidcamus. et magis nõ defccissear¬
bitror. qr nonẽ um̃ filium euis suꝑ upxis¬
se. aut gͥ filus suꝑ iuxit. patri ⁊ extureit
conditionem fidei cõmissi. aut nõ suꝑiuẽ
et exstitit conditio. Cum auremquis añ.
et quis postea decesserit nõ apparet: exsti¬
tisse conditionem sideicõmissi. magis di¬
cendumẽ. ¶ Si quis ita fidei cõmissum
reliquerit fideitue fili cõmudo. ut si siñ
herede moriaris: restituas seio hereditatẽ
ud̃i eum deliberis sensisse. diuus pius re¬
scripsit. ⁊ idõ cum quidam sine lib̾is dece¬
d̾et. auuncłum ab intestato bonoꝵ posseᷤ¬
sorem hñs: exstitisse conditionem fideic̃õ¬
missi rescripsit.

Expanded text:
uidebitur sine liberis decessisse. sed si nauuidebitur sine liberis decessisse. sed si naufragio uel ruina uel adgressu uel quo alio modo simul cum patre perierit, an condicio defecerit, uideamus. et magis non defecisse arbitror, quia non est uerum filium eius superuixisse. aut igitur filius superuixit patri et extinxit condicionem fideicommissi, aut non superuixit et extitit condicio: cum autem, quis ante et quis postea decesserit, non apparet, extitisse condicionem fideicommissi magis dicendum est. Si quis ita fideicommissum reliquerit: 'fidei tuae, fili, committo, ut, si alieno herede moriaris, restituas ‹S›eio hereditatem', uideri eum de liberis sensisse diuus Pius rescripsit: et ideo, cum quidam sine liberis decederet, auunculum ab intestato bonorum possessorem habens, exti‹ti›sse condicionem fideicommis