comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ricũ. Chilpericus genuit ehlot
rici.
et fredegundȩ. Eotẽ pore Gon¬
do landus maior domꝰ in aula regis
habebatur. Dagobertꝰ filius
chlotharii regnauit annis xdci
et monarduã in totis trib: regnis
accepit sagaciter. Eotẽ pr Erco¬
naldus maior domuserat. Chlodo¬
ueus filius dagoberti regnauit
annis xxo. Hunc franci superse
in regnũ statuunt. Accepitq
uxorẽ degenere saxonũ nomine
balthildẽ puldrã. Franci uero
chlothariũ filiũ eius seniorem
in totis tribus regnis statuunt
cũ ipsa regina matresua regna¬
turũ. Eotẽ pr̃ de functo Erco¬
naldomaiore dom. franci in in¬
certũ uacillantes prȩfinito conslio.
Ebro inũ huius honoris altitudine
maiorẽ domꝰ in aula regis statuunt.
In his dieb: chlotharius regnau¬
regnauit anñ .ui. Leo dericus
frat̃ eius rexeleuatꝰ ẽ francorũ
Eotẽ pr̃. franci aduersus Ebroinũ
insidiis prȩparatis. suꝑte odericũ
consurgunt eũq regnodeiciunt.

Expanded text:
rico. Chilpericus genuit Hlotharico. Chilpericus genuit Hlotharici et Fredegunde. Eo tempore Gondolandus maior domus in aula regis habebatur. or Dagobertus, filius Chlotarii, regnavit annis XXXIIIͦIͬ et monarchiam in totis tribus regnis accepit sagaciter. Eo tempore Erconaldus maior domus erat. Chlodoveus, filius Dagoberti, regnavit annis XVI. Hunc Franci super se in regnum statuunt, accepitque uxorem de genere Saxonum nomine Bathildem pulchram. Franci vero Chlotarium, filium eius seniorem, in totis tribus regnis statuunt cum ipsa regina matre sua regnaturum. Eo tempore, defuncto Erconaldo maiore domus, Franci in incertum vacillantes, praefinito consilio, Ebroinum huius honoris altitudine maiorem domus in aula regis statuunt. In his diebus Chlotharius regnavit annis III. Teodericus, frater eius, rex elevatus est Francorum. Eo tempore Franci, adversus Ebroinum insidiis preparatis, super Teodericum consurgunt eumque regno deiciunt
Abbreviated transcription (Latin):
bertus filius childe berti. reg¬
nauit annis. V: Teo dericus
genuit chil dericũ. qui insi¬
thio mona sterio constitutus ẽ.
ippinus regnauit annis. xui:
nuit pabolũ. Pabolus egetiũ
Egetius genuit egegiũ. Eaegius
genuit siagriũ. ꝑquẽ romani
reꝗnũ ꝑdiderunt. Ires fuer
qui dictisunt. Primꝰ ermenius
decđs higo. Tertius esco. In de
adereuerunt gentes x iii:
Primꝰ Ermenius genuit gathos.
uua lagothos. u.indalos. Gi ppe¬
dios et saxones. Ingo genuit
burgondiones thoringos lango¬
bardos et bao uueros. Escio genuit
romanos. brictones francos et ala
genuit chlenũ etchlodianem.
Ehlodius genuit chlodebaudum.
chlodebaudus genuit chlodericũ.
chlodericus genuit chlodo ueũ
et chlodmarũ. Chlodo ueus ge¬
nuit childebertũ. teo dericum
etchlothariũ. Chlothariusgen
gunthariũ cherebertũ. Guntrã¬
nũ. chilpericũ. chrãnũ et sige¬
bercũ. Si gebertus genuit chil¬
debertũ. Childe bertus genuit
tet bertũ. teodericũ. et chilpe¬

Expanded text:
rti, regnavit annis V. Theodericus genuit Hildericum, qui in Sithio monasterio constitutus est. Pippinus regnavit annis XVI. nuit Pabolum. Pabolus Egetium. Egetius genuit Egegium. Egegius genuit Siagrium, per quem Romani regnum perdiderunt. Tres fuerunt, qui dicti sunt primus Ermenius, secundus Ingo, tertius Escio. Inde adcreverunt gentes XIII. Primus Ermenius genuit Gothos, Walagothos, Wandalos, Gippedios et Saxones. Ingo genuit Burgondiones, Thoringos, Langobardos, Baoweros. Escio genuit Romanos, Brittones, Francos et Alamgenuit Cleno et Cludiono. Chludius genuit Chlodebaudo. Chlodebaudus genuit Chloderico. Chlodericus genuit Chlodevio et Hlodmaro. Chlodevius genuit Hildeberto, Theoderico et Hlothario. Chlotharius genuit Gunthario, Heriberto, Gunthramno, Hilprico, Chramno et Sigeberto. Sigebertus genuit Hildeberto. Hildebertus genuit Theothberto, Theoderico et Chilpe
Abbreviated transcription (Latin):
teronnus filius chloiloueti.
uartus. childericꝰ. filius mere¬
uii et regnauit annis uiginti¬
filius childerici. et regnauit
annis xxx et habuit filios nͦt
idest teodericũ. chlodomirũ.
childebertũ et chlothariũ qui
regnũ interse diuiserunt.
Sextus h lotharius. filiuschlodo¬
ueti. et regnauit annis. Li.
Septimus r exchilpericus. regnũ
chlotharii accepit. Mortuus ẽ
chilpericus filius clotharii.
ceregnaute annis xiit:
Mortuus est chlotharius filias chuilpe¬
ria: et regnauit anius xlũ.

Expanded text:
erevius, filius Chlodoveti. Quartus Childericus, filius Merevei, et regnavit annisXXIIIfilius Childerici, et regnavit annis XXX et habuit filios IIII. Hi sunt Theodericus, Clodemirus, Hildebertus et Hlotharius, qui regnum inter se diviserunt. Sextus rex Hlotharius, filius Glodovei, et regnavit annis LI. Septimus rex Hilpericus regnum Hlotharii accepit. Mortuus est Hilpericus, filius Hlotharii, et regnavit annis XXIII. Mortuus est Hlotharius, filius Hilperici, et regnavit annis
Abbreviated transcription (Latin):
illidona dirox̃. Quri ante
paucos annos eũ quẽ tunc so¬
lũ habebat roganti mitter&.
elefantũ. Imperatores & iã
constantino politani nici¬
forius michael & leo ultra
amicitã & socictatẽ eiꝰ
exc petentes cũ plures ad eũ
miserelegatos. Cũ quib tam̃
ꝓpt̃ sus ceptũ ase lmpr̃is
nom̃ & obhoc quasi qui lm¬
periũ eis eripere uallet &
ualde sus pectũ foedus
firmissimũ statuit ut nulla
Int̾ partes cuiꝰ libet scandali
remaneret occassio. Erat enĩ
seꝑ romanis & grecis francꝙ
sus pecta potentia. Vnde &
illud gregũ exeaat ꝓuerbiũ¬
de scriptio atq diuista quȩ
facta .ẽ. acglorio sissimo atq
piissimo domno karolo lmpri
cia . xliii. & in italia dex¬
U̾i. Imperii autẽ .xi. indi¬
tione.iiii. quã pia & pru¬
denti consideratione facere
de creuit & adño annuente
ꝑ fecit dedies auris suis atq
pecuniaq in illa die in ca¬
mera eius inuenta. ẽ.¬

Expanded text:
illi dona direxit, cum ei ante illi dona direxit, cum ei ante paucos annos eum quem tunc solum habebat roganti mitteret elefantum. Imperatores etiam Constantinopolitani, Niciforus, Michahel et Leo, ultro amicitiam et societatem eius expetentes conplures ad eum misere legatos. Cum quibus tamen propter susceptum a se imperatoris nomen et ob hoc eis, quasi qui imperium eis eripere vellet, valde suspectum, foedus firmissimum statuit ut nulla inter partes cuiuslibet scandali remaneret occasio. Erat enim semper Romanis et Grecis Francorum suspecta potentia; unde et illud Grecum extat proverbiuDescriptio atque divisio, quae facta est a gloriosissimo atque piissimo domno Karolo imperatore cia XLoIIIo et in Italia XXX°VIo, imperii autem XIo, indictione IIII, quam pia et prudenti consideratione facere decrevit et Domino annuente perfecit de thesauris suis atque pecunia, quae in illa die in camera eius inventa e
Abbreviated transcription (Latin):
ad suã uoluntatẽ ꝑ munificen¬
nã inclinatos ut eũ nũquã
alit̃ nisidnm̃ seq: subditos &
seruos ei ꝓnuntiarent. Ex¬
tant epłe ab eis ad illũ misse
quib: huius modi afectꝰ eorũ
erga illũ indicat᷑. Cũ aaron
rege ꝑsarũ qui excepta india
totũ pene tenebat orientẽ.
talẽ habuit in amicitia cũ cor¬
diã ut his gratiã eiꝰ om̃iũ quin
to orbe terrarũ erant regũ ac
principũ amicitiȩ p̃poneret.
nores a amtanificentia sibi co¬
lendũ iudicaret. Ac ꝓ inde
cũ legati eiꝰ quos cũ denariis
ad sacratissimũ dñi ac salua¬
toris nr̃i sepulchrũ locũ re
surrectionis miserat ad eũ
uenissent & eidñi sui uolunta¬
tẽ indicassent. Non solũque
petebant̾ fieri ꝑmisit sed &iã
sacrũ illũ & salutare locũ ut
illius potestati ad scriberet
rõcessit & reuertentib lega¬
tos suos ad iungens int̾ ues¬
tes & aromata & cȩteras ori¬
entaliũ t̾rarũ opes ingentia

Expanded text:
ad suam voluntatem per munificenad suam voluntatem per munificentiam inclinatos, ut eum numquam aliter nisi dominum, seque subditos et servos eius, pronuntiarent. Extant epistolae ab eis ad illum missae, quibus huiusmodi affectus eorum erga illum indicatur. Cum Aaron, rege Persarum, qui excepta India totum pene tenebat Orientem, talem habuit in amicitia concordiam, ut his gratiam eius omnium qui in toto orbe terrarum erant regum ac principum amicitiae praeponeret, nore ac munificentia sibi colendum iudicaret. Ac proinde, cum legati eius, quos cum donariis ad sacratissimum Domini ac Salvatoris nostri sepulchrum locumque resurrectionis miserat, ad eum venissent et ei domini sui voluntatem indicassent, non solum quae petebantur fieri permisit, sed etiam sacrum illum et salutarem locum ut illius potestati adscriberetur concessit; et revertentibus legatis suos adiungens inter vestes et aromata et ceteras orientalium terrarum opes ingentia
Abbreviated transcription (Latin):
utrãq pannoniã & a positã
in altera danubii ripadaciã
iustoriã quoq: & liburnia
atq dalmaciã excepris ma¬
ritimis ciuitatib: quas ob
amicitiã &iuuctũ cũ eofȩdus
constantino palitanũ Impe¬
iatopt̃ habere ꝑmisit. De in¬
de om̃s barbaras ac feras na¬
tionesq lnt̾rhenũ ac insulã
sluuios oceanũq ac danubiũ
osite lingue quidẽ penesimi¬
les morib uero atq habitu
ualde dissimiles germaniã
Incolunt ita ꝑdomuit ut eas
iributarias efficeret. Inter
quas fere p̃cipuesunt uue¬
lata bisorabi abodriti boema¬
iii.cũ hus nãq bello conflix̃
cȩteras quarũ multo maiorẽ
busdã regib ac gentib ꝑ
amicitiã sibi conciliatis. ad eo
nãq ae defonsũ galletiȩ atq
asturicȩ regẽ sibi societate
deuixit ut his cũ ad eũ uł lit¬
teras uł legatos mitteret non
alit̃ seapud illũ quã ꝓpriũ
suũ appellari iuberet. Scot¬
torũ quoq reges sic habuit

Expanded text:
utramque Pannoniam, et adpositam utramque Pannoniam, et adpositam in altera Danubii ripa Datiam, Histriam quoque et Liburniam atque Dalmatiam, exceptis maritimis civitatibus, quas ob amicitiam et iunctum cum eo foedus Constantinopolitanum imperatorem habere permisit; deinde omnes barbaras ac feras nationes, quae inter Renum ac Visulam fluvios, oceanumque ac Danubium positae, lingua quidem paene similes, moribus vero atque habitu valde dissimiles, Germaniam incolunt, ita perdomuit, ut eas tributarias efficeret. Inter quas fere praecipuae sunt Welatabi, Sorabi, Abodriti, Boemanni--cum his namque bello conflixit--; caeteras, quarum multo maior esbusdam regibus ac gentibus per amicitiam sibi consiliatis. Adeo namque Hadefonsum, Gallitiae atque Asturicae regem, sibi societate devinxit, ut his cum ad eum vel litteras vel legatos mitteret, non aliter se apud illum quam proprium suum appellari iuberet. Scotorum quoque reges sic habuit
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ oceanũq ac mare balearicũ
iacet & pars germaniȩq Inter
saxoniã & danubiũ rhenũq
ac salã fluuiũ quidiuringos & so¬
rabos diuidit posita a francis qui
orientalis dicunt᷑ incolit᷑. &
ꝓpt̃ hec alamanni atq baio¬
arii ad regni franeꝙ potesta¬
tẽ ꝑtinerent. ipse bella mem¬
rata primo aquitaniã & uua¬
coniã totũq pẏriei montis
iugũ &usq ad hiberũ amnẽ
quia pud nar uarro sortꝰ & fer¬
tilissimos his paniȩ agrosseca
sub dertose ciuitatis moenil
baleari comari miscet᷑. De¬
inde italiã totãq ab auga ista
p̃toria usq in calabriã in fe¬
riorẽ inqua grecoꝵ ac bene¬
uentanq constat. eẽ. confinia
decies centũ & eo amplius
passuũ milib longitudine
porrigit᷑. Tunc saxoniãq:
quidẽ germaniȩ pars non
medica. ẽ. & eiꝰ que a francis
incolit᷑ duplũ in lato habere
putat᷑. Cũ ei longitudine
possit. eẽ. cũ similis. Post quã

Expanded text:
rem Oceanumque ac mare Balearicum rem Oceanumque ac mare Balearicum iacet, et pars Germaniae quae inter Saxoniam et Danubium Rhenumque ac Salam fluvium, qui Thuringos et Sorabos dividit, posita a Francis qui Orientales dicuntur incolitur, et praeter haec Alamanni atque Baioarii, ad regni Francorum potestatem pertinerent, ipse per bella memorata primo Aquitaniam et Wasconiam totumque Pyrinei montis iugum et usque ad Hiberum amnem, qui apud Navarros ortus et fertilissimos Hispaniae agros secans sub Dertosae civitatis moenia Balearico mari miscetur; deinde Italiam totam quae ab Augusta Praetoria usque in Calabriam Inferiorem, in qua Grecorum ac Beneventanorum constat esse confinia, decies centum et eo amplius passuum milibus longitudine porrigitur; tum Saxoniam, quae um, Germanie pars est magna et eius, que a Francis incolitur, duplum putatur, cum ei longitudine possit esse consimilis; post quam
Abbreviated transcription (Latin):
totius germaniȩ ꝓmitteret po¬
testatẽ frisiã quoq atq saxoniã
haud alit̃ atq suas ꝓuincias esti¬
mabat iã ab odritos uicinosiuos
in suadictionẽ redegerat. lam
eos sibi uetigales fecerat iacta¬
bat & iã sebreuia quas grani
ubiregis comitatꝰ erat cũ maxi¬
mis ropus aduenturũ nec dictis
ei quã uanissimis om̃ino fides
obnutebat᷑. Quinpotius puta¬
ret᷑ tale aliqͥd inchoaturꝰ nisifes¬
tinata fuisset morte p̃uentus.
Nã a proprio satellite int̃̾ fectꝰ. ẽ.¬
& sue uite & belliase inchoatifinẽ
accelerauit. Hec sunt bellaq
rex potentissimꝰ ꝑ annos . xlvii.
tot enĩ annis regnauerat indi¬
uersĩs terrarũ partib: sũma pru¬
dentia atq felicitate gessit. Qui¬
b regnũ francoꝵ qđ post patrẽ
pipini magnũ quidẽ & forte
susceperat ita nobilit̾ amplia¬
uit ut pene duplũ illi adiecerit.
Nãcũ prius non am plius quea pars
gallleȩ que in terrhenũ & lige¬

Expanded text:
totius Germaniae promitteret pototius Germaniae promitteret potestatem: Frisiam quoque atque Saxoniam haud aliter atque suas provincias aestimabat; iam Abodritos vicinos suos in suam ditionem redegerat, iam eos sibi vectigales fecerat; iactabat etiam se brevi Aquasgrani, ubi regis comitatus erat, cum maximis copiis adventurum. Nec dictis eius, quamvis vanissimis, omnino fides abnuebatur, quin potius putaretur tale aliquid inchoaturus, nisi festinata fuisset morte praeventus. Nam a proprio satellite interfectus et suae vitae et belli a se inchoati finem acceleravit. Haec sunt bella quae rex potentissimus per annos XLVII – tot enim annis regnaverat – in diversis terrarum partibus summa prudentia atque felicitate gessit. Quibus regnum Francorum, quod post patrem Pippinum magnum quidem et forte susceperat, ita nobiliter ampliavit, ut poene duplum illi adiecerit. Nam cum prius non amplius quam ea pars Galliae quae inter Rhenum et Lige
Abbreviated transcription (Latin):
cerib francoꝵ eobello perier̃.
Ericus dux faro ulanꝰ in libur¬
nia uixta tharsaticã mari¬
timã ciuitatẽ insidies oppida¬
noꝵ int̾ ceptũ. & gerolđ baio¬
aricȩ p̃fectꝰ in pannonia cũ
contra hunos p̃liaturꝰ aciẽ
strueret Incertũ a quo cũ du¬
ob tantũ qui eũ obęquitantẽ
a singulos hortantẽ comita¬
bant᷑ int̾ fectꝰ ẽ. Cȩterũ incru¬
entũ pene francis hoc bellũ &
prosperimũ exitũ habuit. tã &¬
si diutius sui magnitudine tra¬
heret᷑. Post qđ & saxonicũ sue
ꝓ lixitati cũ uenientẽ finẽ acce¬
pit. Boemanicũ quoq & limo¬
nicũq postea exorta sunt diu
durare ñ potuer̃ quo. utrũq
ductu karoli unioris cȩlerifine
cõpletũ. ẽ. Ultimũ contra
nort mannos quidã uocant᷑ pri¬
mo pyraticã exercentes deinde
maiori elase litora galliȩ at
germaniȩ uastantes bellũ sus¬
ceptũ . ẽ. Quq rex godifridus
ad eo uana spem flatꝰ erat ut sibi

Expanded text:
roceribus Francorum eo bello perierunt: roceribus Francorum eo bello perierunt: Ericus dux Foroiulanus in Liburnia iuxta Tharsaticam maritimam civitatem insidiis oppidanorum interceptus; et Geroldus Baioariae praefectus in Pannonia, cum contra Hunos proeliaturus aciem strueret, incertum a quo, cum duobus tantum qui eum obequitantem ac singulos hortantem comitabantur interfectus est. Ceterum incruentum poene Francis hoc bellum fuit et prosperrimum exitum habuit, tametsi diutius sui magnitudine traheretur. Post quod et Saxonicum suae prolixitati convenientem finem accepit. Boemanicum quoque et Linonicum, quae postea exorta sunt, diu durare non potuerunt. Quorum utrumque ductu Karoli iunioris celeri fine conpletum est. Ultimum contra Nordmannos, qui Dani vocantur, primo pyraticam exercentes, deinde maiori classe litora Galliae atque Germaniae vastantes, bellum susceptum est. Quorum rex Godofridus adeo vana spe inflatus erat ut sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝓfectis ꝓuinciarũ cõmitib
& iã atq legatis ꝑ ficienda cõ¬
missit qđ cũ ablus strenuissi¬
me fuisset ad ministratũ. Oe¬
tauo tandẽ anno cũ pletũ. ẽ.
Qđ prȩlia in eo gesta quantũ san¬
guinis effusũ sit. Testat᷑ ua¬
cua om̃i habitatore pannonia
& locus in quo regia Raganie¬
rat ita de sertꝰ utne uestigiũ
quidẽ in eo humane habitatio¬
nis appareat. Tota in hoc bel¬
lo hunq nobilitas periit. tota
gła decidit. Om̃is peccunia
& congesti ex longo tẽpore
thies auri direpti sunt neq ul¬
lũ bellũ contra francos exorcũ
humana potest memoriare¬
cordari qđ illi magis ditati
& opib actisint quipexũ usq
in id tẽ pr̃is pene pauperes
uiderent᷑. Tantũ auri & ar¬
genti in regia reꝑtũ tot spo¬
lia p̃ciosa inp̃liis sublata ut
merito eredi possit hoc fran¬
cos hunis iuste eripiusse qđ
huni prius aliis gentib: In ius¬
te eripuer̃. Duo tantũ ex ꝓ¬

Expanded text:
ac praefectis provinciarum, comitibus ac praefectis provinciarum, comitibus etiam atque legatis perficienda commisit. Quod cum ab his strenuissime fuisset administratum, octavo tandem anno conpletum est. Quot proelia in eo gesta, quantum sanguinis effusum sit, testatur vacua omni habitatore Pannonia et locus in quo regia kagani erat, ita desertus ut ne vestigium quidem in eo humanae habitationis appareat. Tota in hoc bello Hunorum nobilitas periit, tota gloria decidit, omnis pecunia et congesti ex longo tempore thesauri direpti sunt. Neque ullum bellum contra Francos exortum humana potest memoria recordari, quo illi magis ditati et opibus aucti sint, quippe cum usque in id temporis poene pauperes viderentur, tantum auri et argenti in regia repertum, tot spolia pretiosa in proeliis sublata, ut merito credi possit hoc Francos Hunis iuste eripuisse, quod Huni prius aliis gentibus iniuste eripuerunt. Duo tantum ex p
Abbreviated transcription (Latin):
longitudinis quidẽ in cõꝑte
latitudinis ueroq nus quã cen¬
tũ milia passuũ exccedat Cũ
inmultis locis contractior in¬
ueniat᷑ hunc multa ei circũ¬
sedent nationes dãpni siqͥdẽ
ac sueones quos nort mannos
suocamꝰ & septẽ trionale litꝰ
& om̃s in eo insulas tenent.
Atlitus australe selaui & aisti
& alie diuerse incolunt nati¬
ones. int̾ quos uł p̃cipui sunt
quib tunc aregebellũ infe¬
rebat᷑ uuelatabiquos ille una
tantũ & quã ꝑ se gesserat ex¬
peditione ita contulit ac do¬
mui ut ulterius imperata
facere minime rennuendũ
iudicarent. Maximũ om̃iũq
ab illo gesta sunt bellorũ ꝓpt̃
saxonicã hiuie bello successit
illud uidelicet qđ contra aua¬
res siue hunos susceptũ. ẽ. qđ
ille & animosiusquã cȩtera
& longe maiori a paratu ad¬
ministrauit. Unã tam̃ ꝑse in
panoniã nã hane ꝓuinciamea
gẽstũ incolebat expeditionẽ
fecit. Cȩtera filio suo pipino

Expanded text:
longitudinis quidem inconpertae, longitudinis quidem inconpertae, latitudinis vero quae nusquam centum milia passuum excedat, cum in multis locis contractior inveniatur. Hunc multae circumsedent nationes: Dani siquidem ac Sueones, quos Nordmannos vocamus, et septentrionale litus et omnes in eo insulas tenent; at litus australe Sclavi et Aisti et aliae diversae incolunt nationes, inter quos vel praecipui sunt quibus tunc a rege bellum inferebatur Welatabi. Quos ille una tantum et quam per se gesserat expeditione ita contudit ac domuit ut ulterius imperata facere minime rennuendum iudicarent. Maximum omnium quae ab illo gesta sunt bellorum praeter Saxonicum huic bello successit, illud videlicet quod contra Avares sive Hunos susceptum est; quod ille et animosius quam cetera et longe maiori apparatu administravit. Unam tamen per se in Pannoniam – nam hanc provinciam ea gens tum incolebat – expeditionem fecit, cetera filio suo Pippino
Abbreviated transcription (Latin):
misit obsides qui imperabant᷑
dedit. int̃ quos & filiũ suũ
heodonẽ data in suꝑ fide cũ
iuram̃to qđ ab illius potestate
addefectionẽ nemini suaden¬
ti ad sentiri deberet. & sicq bel¬
lo qđ quasi maximũ futurũ ui¬
debat᷑ celerrim ẽ. finis in positꝰ.
Tassilo tam̃ post modũ ad regẽ
euocat neq redire ꝑmissus
neq: ꝓuincia quã tenebat ulte¬
rius duci. sed comitib: ad re¬
gendũ cõmissa ẽ. His motib: ita
cõpositis sclauis qui nr̃a consue¬
tudine uiulti ꝓprie uero id .ẽ.
sua locutione uuelata bidicont᷑
bellũ in latũ.ẽ. in quo & saxones
uelut auxiliatores int̃ cȩteras
nationesq regis signa iusseque¬
bant᷑ quã quã ficta & minꝰ deuo¬
ta obȩdientia militabat. Causa
bellierat qđ abo dritos quicũ
francisolĩ federati erant ad si¬
dua incursione lacescebant
nec iussionib cȩteri poterant.
Sinus quidã ab occidentali oce¬
ano orientẽ uersus porrigit᷑.

Expanded text:
misit, obsides qui imperabantur misit, obsides qui imperabantur dedit, inter quos et filium suum Theodonem, data insuper fide cum iuramento quod ab illius potestate ad defectionem nemini suadenti adsentire deberet. Sicque bello, quod quasi maximum futurum videbatur, celerrimus est finis inpositus. Tassilo tamen postmodum ad regem evocatus neque redire permissus, neque provincia quam tenebat ulterius duci, sed comitibus ad regendum commissa est. His motibus ita conpositis, Sclavis, qui nostra consuetudine Wilzi, proprie vero – id est sua locutione – Welatabi dicuntur, bellum inlatum est. In quo et Saxones velut auxiliares, inter ceteras nationes quae regis signa iussae sequebantur, quamquam ficta et minus devota oboedientia militabant. Causa belli erat quod Abodritos, qui cum Francis olim foederati erant, adsidua incursione lacessebant nec iussionibus coerceri poterant. Sinus quidam ab occidentali Oceano orientem versus porrigitur,
Abbreviated transcription (Latin):
exigenda atq suscipienda cũ
aragiso dimissis romã reddit.
Cũ sup̃tisq ibi in sẽꝗ ueneratione
locꝙ aliqͥd dieb ingalliã re¬
uertit᷑. Baio aricũ de inbellũ
& repente ortũ & cȩlerifine
cũ pletũ .ẽ. qđ suꝑ bia simul
ac so cordiatassilonis ducis
excitauit qui hortatu uxoris
q filia desiderii regis erat
ac patri exiliũ ꝑmaritũ ul¬
cisci posse putabat uincto fe¬
dere cũ hunis qui inbaiorus
suÑ aboriente conterinini ñ
solũ imperata ñ faceret sed
bello rege ꝓuocare tẽp̃tabat.
debat᷑ animositas regis ferre
ne quiuerat ac ꝓinde copiis
undiq contractis baio ariã
petiturꝰ. Ipse ad lechũ amnẽ
cũ maximouenit exercitius
fluuius. baio arios ab alaman¬
nis diuidit cuiꝰ in ripa castris
conlocatis prius quã ꝓ uinciã
intraret animũ ducis ꝑ legatos
statuit experiri. Sed nec ille
ꝑtinacit̃ agere uł sibi uł genti
utile ratꝰ subplex se regi per¬

Expanded text:
exigenda atque suscipienda cum exigenda atque suscipienda cum Aragiso dimissis Romam redit, consumptisque ibi in sanctorum veneratione locorum aliquot diebus in Galliam revertitur. Baioaricum deinde bellum et repente ortum et celeri fine conpletum est. Quod superbia simul ac socordia Tassilonis ducis excitavit; qui hortatu uxoris, quae filia Desidac patris exilium per maritum ulcisci posse putabat, iuncto federe cum Hunis, qui Bawaris sunt ab oriente contermini, non solum imperata non facere, sed bello regem provocare temptabat. debatur, animositas regis ferre nequiverat, ac proinde copiis undique contractis Baioariam petiturus ipse ad Lechum amnem cum magno venit exercitu. Is fluvius Baioarios ab Alamannis dividit. Cuius in ripa castris conlocatis, priusquam provinciam intraret, animum ducis per legatos statuit experiri. Sed nec ille pertinaciter agere vel sibi vel genti utile ratus, supplex se regi per
Abbreviated transcription (Latin):
leȩ suꝑlitus oceani residen¬
tes dicto audientes. ñ erant.
missa ln eo sexpeditione qua
& obsides dare & que impera¬
rent᷑ sefacturos polliceri co¬
acti sunt. Ipse postea cũ exerci¬
tu italiã ingressus ac ꝑromã in¬
teragens capuã cãpiniȩ urbẽ
accessit. Atq ibi positis castris
bellũ bene uentanis idederent᷑
cõminatꝰ. ẽ. Preuenit hoe dux
gentis aragisus filios suos ru¬
moldũ & grimoͬldũ cũ magna
pecunia obuiã regi mittens
rogat ut filios obsides suscipiat
seq cũ gente Imperata factorũ
pollicet᷑ p̃t̃ hoc solũ supse ad con¬
spectũ uenire cogeret᷑. Rex uti¬
litate gentis magis quã anime
eiꝰ obstinatione considerata &
oblatos sibiobsides suscepit eiq
ut ad conspectũ uenire ñ coge¬
ret᷑ ꝓ magno munere concessit.
Ul noq ex filiis quiminor erat
obsidatꝰ gratiare eento maiorẽ
patri remisit. Legatisq: obsacra¬
m̃ta fidelitatis abene uentanis

Expanded text:
liae super litus Oceani residenliae super litus Oceani residentes dicto audientes non erant, missa in eos expeditione, qua et obsides dare et quae imperarentur se facturos polliceri coacti sunt. Ipse postea cum exercitu Italiam ingressus ac per Romam iter agens Capuam Campaniae urbem accessit, atque ibi positis castris bellum Beneventanis, ni dederentur, comminatus est. Praevenit hoc dux gentis Aragisus: filios suos Rumoldum et Grimoldum cum magna pecunia obviam regi mittens rogat ut filios obsides suscipiat, seque cum gente imperata facturum pollicetur, praeter hoc solum, si ipse ad conspectum venire cogeretur. Rex, utilitate gentis magis quam animi eius obstinatione considerata, et oblatos sibi obsides suscepit, eique ut ad conspectum venire non cogeretur pro magno munere concessit; unoque ex filiis, qui minor erat, obsidatus gratia retento, maiorem patri remisit; legatisque ob sacramenta fidelitatis a Beneventanis
Abbreviated transcription (Latin):
nendis oportunꝰ extremã
inpedim̃to partẽ & eos qui
nouissimi agminis inceden¬
tes subsidio p̃cedentes tue¬
bant᷑ de suꝑ incursantes in
sub iectã uallẽ deiciunt.
Consertoq cõ eis p̃lio usq
adunũ om̃s int̾ ficiunt ac
dieectis in pedim̃tis noctis
beneficio quȩ iã instabat ꝓ¬
tecti sũma cũ celebritate in
diuersa dis ꝑgunt᷑. Adiuuabat
in hoc facto uuas cones & leuitas
armorũ & loci iniquitas quore
ges gerebat᷑ sitꝰ & contra francos
& armorũ grauitas & lociiniqui¬
tas ꝑ omĩa uuas conib reddidit
impares. in quo p̃lio eggi harđ
regĩ acmense p̃positꝰ & anselmꝰ
comes palatii & hruod lanđ
britannici limitis p̃fectꝰ cũ
aliis cũ plurib Int̃ficiunt᷑ neq
hoc factũ ad p̃sens uindicari
poterat quia hostis re ꝑ petrata
ita dis ꝑsus. ẽ ut ne fama qui¬
dẽ remaneret ubinã gentiũ
queri potuisset. Domuit &¬
brittones qui ad oceidentẽ
in extrema quadã parte gali¬

Expanded text:
nendis opportunus, extremam nendis opportunus, extremam impedimentorum partem, et eos qui novissimi agminis incedentes subsidio, praecedentes tuebantur, desuper incursantes in subjectam vallem dejiciunt, consertoque cum eis praelio, usque ad unum omnes interficiunt, ac direptis impedimentis, noctis beneficio, quae jam instabat, protecti, summa cum celeritate in diversa disperguntur. Adjuvabat in hoc facto Wascones levitas armorum, et loci in quo res gerebatur situs, econtra Francos et armorum gravitas et loci iniquitas per omnia Wasconibus reddidit impares. In quo proelio Eggihardus regiae mensae praepositus, Anshelmus comes palatii et Hruodlandus Brittannici limitis praefectus cum aliis conpluribus interficiuntur. Neque hoc factum ad praesens vindicari poterat, quia hostis re perpetrata ita dispersus est ut ne fama quidem remaneret ubinam gentium quaeri potuisset. Domuit et Brittones, qui ad occidentem in extrema quadam parte Gal
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ qui sua ȩtate gentib do¬
minabant᷑. & prudentia maxi¬
mꝰ & animi magnitudine pres¬
tantissimꝰ nihil inhisq uł sus¬
cipienda erant uł exequen¬
da aut ꝓpt̃ laborẽ decreta¬
uit aut ꝓpt̃ periculũ exorru¬
qualitatẽ & subire & ferre
doctꝰ nec in aduersis cȩdere
nec in ꝓsperis falso blandien¬
di fortune ad sentiri solebat.
ũ enĩ as siduo ac pene continuo
cũ saxonib bello certaret᷑ dis¬
positus ꝑ congrua confinioꝵ
loca p̃sidiis his paniã quã
maxime poterat belli appa¬
ratu ad gredit̾ saltuq pirinei
superato om̃ibusq: audierat.
oppidis atq castellis indedic
tionẽ acceptis saluo & in co¬
lumi exercitu reuertit᷑ p̃t̃
tigit expiriri. Nã eũ agmi¬
ne longo ut loci & angustia¬
rũ siuis ꝑ mittebat porree¬
tusiret exercitꝰ uuas cones
in sũmi montis uerticȩ posi¬
tis insidus. Est enĩ locus exo¬
pacitate siluarũ quarũ ubi
maxima .ẽ. copia insidiis po¬

Expanded text:
omnium qui sua aetate gentibus doomnium qui sua aetate gentibus dominabantur, et prudentia maximus et animi magnitudine praestantissimus, nihil in his quae vel suscipienda erant vel exequenda, aut propter laborem detractavit aut propter periculum exhorruqualitatem et subire et ferre doctus, nec in adversis cedere nec in prosperis falso blandienti fortunae adsentiri solebat. Cum enim assiduo ac poene continuo cum Saxonibus bello certaretur, dispositis per congrua confiniorum loca praesidiis, Hispaniam quam maximo poterat belli apparatu adgreditur; saltuque Pyrinei superato, omnibus quae adierat oppidis atque cationem acceptis, salvo et incolumi exercitu revertitur, pratigit experiri. Nam cum agmine longo, ut loci et angustiarum situs permittebat, porrectus iret exercitus, Wascones in summi montis vertice positis insidiis est enim locus ex opacitate silvarum, quarum ibi maxima est copia, insidiis po
Abbreviated transcription (Latin):
co theot melli nominato & ite¬
rũ apud asã fluuiũ & hoc uno
mense paucis quoq int̾ postuis
diebus. His duob: p̃lus hostes
adeo ꝓfligati ac de uieti sunt
ut ulterius regẽ neq ꝓ uoca¬
re neq uenienti resistere nisi
aliqua locimunitione de¬
sensi auderent. Plures tam̃
eo bello tã ex nobilitate fran¬
corũ quã sadconũ & functi
sũmis honorib uiri consũpti
sunt tandẽq anno tricesimo
tertio finitũ. ẽ. Cũ interĩ tot
actanta indiuersis terrarũ
Partib bella contra francos &¬
exorta sint & sollercia regis
ad ministrata ut merito intu¬
entib in dubiũ uenire possit
utrũ in eo aut labꝙ pacientiã
aut felicitatẽ potius mirari
conueniat. Nãbiennio an¬
te italicũ hoc bellũ sumpsit
exordiũ & cũ sine intermissi¬
one gereret᷑ nihiltam̃ exhisq
ali ubi erats gerenda dimissũ
aut ulla in parte abȩq: opero¬
so certamine cessatũ . ẽ. Narex

Expanded text:
co Theotmelli nominato et iteco Theotmelli nominato et iterum apud Hasa fluvium, et hoc uno mense, paucis quoque interpositis diebus. His duobus proeliis hostes adeo profligati ac devicti sunt, ut ulterius regem neque provocare neque venienti resistere, nisi aliqua loci munitione defensi, auderent. Plures tamen eo bello tam ex nobilitate Francorum quam Saxonum et functi summis honoribus viri consumpti sunt. Tandemque anno tricesimo tertio finitum est, cum Interim tot ac tanta in diversis terrarum partibus bella contra Francos exorta sint et sollertia regis administrata, ut merito intuentibus in dubium venire possit, utrum in eo aut laborum patientiam, aut felicitatem potius mirari conveniat. Nam biennio ante Italicum hoc bellum sumpsit exordium, et cum sine intermissione gereretur, nihil tamen ex his quae alicubi erant gerenda dimissum, aut ulla in parte ab aeque operoso certamine cessatum est; nam rex,
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Nã nũ quã eos huiuscemodi
qđ ꝑ petrantes impune ferre
passus.ẽ. quin aut ipse ꝑseduc¬
to aut ꝑ comites suos misso exer¬
citu ꝑfidiã eoꝵ ulcis ceret᷑ &
dignã abeis penã exigeret usq
dũ om̃ib qui resistere solebans
ꝓfligatis. &. insuã potestatẽ re¬
dactis decẽ milia hominũ ex his
qui utrasq ripas albis fluminis
Incolebant cũ uxorib & pariui¬
lis sublatos transtulit & ut
atq illuc ꝑ galliã & germani¬
ã multimoda diuisione distri¬
buit ea conditione a rege ꝓpo¬
sita & ab illis suscepta tractũ
ꝑ tot annos bellũ constat. eẽ.
finitũ ut abiecto demonũ cul¬
tu & relictis patriis cęro moni¬
is xp̃iane fidei atq religionis
sacram̃ta susciperent. & francis
ad unati unus cũ eis populus ef¬
ficerent᷑. Hoc bello lic& per
multũ tẽporis spaciũ trahere¬
t. Ipse non amplius cũ hoste quã
bis aciȩ conflixit. Semel iuxta
montẽ qui os neggi dicit᷑ in lo¬

Expanded text:
ri. Nam numquam eos huiuscemodi ri. Nam numquam eos huiuscemodi aliquid perpetrantes inpune ferre passus est, quin aut ipse per se ducto aut per comites suos misso exercitu perfidiam ulcisceretur et dignam ab eis poenam exigeret, usque dum, omnibus qui resistere solebant profligatis et in suam potestatem redactis, decem milia hominum ex his qui utrasque ripas Albis fluminis incolebant cum uxoribus et parvulis sublatos transtulit et huc atque illuc per Galliam et Germaniam multimoda divisione distribuit. Eaque conditione a rege proposita et ab illis suscepta tractum per tot annos bellum constat esse finitum, ut, abiecto daemonum cultu et relictis patriis caerimoniis, Christianae fidei atque religionis sacramenta susciperent et Francis adunati unus cum eis populus efficerentur. 8. Hoc bello, licet per multum temporis spatium traheretur, ipse non amplius cum hoste quam bis acie conflixit, semel iuxta montem qui Osneggi dicitur in lo
Abbreviated transcription (Latin):
te tam̃ maioresaxonũ quã fran¬
annos gerebat᷑. Poterant siqui¬
dẽ citius finiri si saxonũ hoc ꝑ¬
fidia pateret᷑. Dificille dictũ ẽ.
quoties superati ac supplices regis
se dedider̃ . Imperata facturos
polliciti sunt obsides qui impera¬
bant᷑ absq dilattone dededer̃
legatos qui mittebant᷑ sus ceper̃
aliquoties itadomiti & emolliti
ut & iã cultũ dȩmoniũ dimit¬
tere & xp̃iane religionise subde¬
re uelle ꝓmitterent. Sed sĩ cut
ad hȩc facienda aliquottes ꝓni
sic ad eadẽ ꝑ uertenda semꝑ fu¬
ere p̃cipites. Nonsit ut satis esti¬
mare ad utrũ horũ faciliores ue¬
rius dici possint quippe cũ post
inchoatũ cũ eis bellũ uixullus
annus ex act̾ sit quonon labeis
huius cemodi factasit. ꝑmutatio.
Sed magnanimitas regis ac ꝑpetu¬
atã in aduerñs quã in prosperis
mentis constantia nulla eꝙ mu¬
tabilitatẽ uł uinci poterat. ut
abhis queagere cȩperat defatiga¬

Expanded text:
te, tamen maiore Saxonum quam Frante, tamen maiore Saxonum quam Franannos gerebatur. Poterat siquidem citius finiri, si Saxonum hoc perfidia pateretur. Difficile dictu est, quoties superati ac supplices regi se dediderunt, imperata facturos polliciti sunt, obsides qui imperabantur absque dilatione dederunt, legatos qui mittebantur susceperunt, aliquoties ita domiti et emolliti, ut etiam cultum daemonum dimittere et Christianae religioni se subdere velle promitterent. Sed sicut ad haec facienda aliquoties proni, sic ad eadem pervertenda semper fuere praecipites, non sit ut satis aestimare, ad utrum horum faciliores verius diei possint; quippe cum post inchoatum cum eis bellum vix ullus annus exactus sit, quo non ab eis huiuscemodi facta sit permutatio. Sed magnanimitas regis ac perpetua tam in adversis quam in prosperis mentis constantia nulla eorum mutabilitate vel vinci poterat vel ab his quae agere coeperat defatiga
Abbreviated transcription (Latin):
tute. Post euiꝰ finẽ saxonicũ
qđ quasi int̾missũ uidebat᷑ re¬
petitũ . ẽ. qđ nullũ neq: ꝓlixius
neq a trocius francoq populo
laboriosius susceptũ . ẽ. quia
saxones sic̃ om̃s fere germaniã
incolentes nationes & natura
feroces & cultui dȩmonũ dediti
nrẽq religioni contrarii neq
diuina neq humana iura ut
puluere uł trans gredi in hones¬
tũ arbitrabant᷑. Suberant &
causȩ quȩ cotidie pacẽ contͣba¬
re potuerant. Termini uide¬
licet nr̃i & illꝙ pene ubiq in
plano contigui. Pret̃ pauca
loca in quib: uł siue maiores
uł montiũ uiga int̾ iecta utro¬
rũq: agros certolimitte dister¬
minant. Inquib: cȩdes & rapi¬
ne & incendia uicissĩ fieri ñ
cessabant. Quib ad eo franci
sint irritati ut ñ iam uicissitu¬
dinẽ reddere sed aꝑtũ contraeos
bellũ suscipere dignũ iudicaren
Sus ceptũ. ẽ. igit᷑ aduersus eos bel¬
lũ qđ magna utrĩq animosita¬

Expanded text:
tutae. 7. Post cuius finem Saxonicum, tutae. 7. Post cuius finem Saxonicum, quod quasi intermissum videbatur, repetitum est. Quo nullum neque prolixius neque atrocius Francorumque populo laboriosius susceptum est; quia Saxones, sicut omnes fere Germaniam incolentes nationes, et natura feroces et cultui daemonum dediti nostraeque religioni contrarii neque divina neque humana iura vel polluere vel transgredi inhonestum arbitrabantur. Suberant et causae, quae cotidie pacem conturbare poterant, termini videlicet nostri et illorum poene ubique in plano contigui, praeter pauca loca, in quibus vel silvae maiores vel montium iuga interiecta utrorumque agros certo limite disterminant, in quibus caedes et rapinae et incendia vicissim fieri non cessabant. Quibus adeo Franci sunt irritati, ut non iam vicissitudinem reddere, sed apertum contra eos bellum suscipere dignum iudicarent. Susceptum est igitur adversus eos bellum, quod magna utrimque animosita
Abbreviated transcription (Latin):
inde dictionẽ susciperet. filiũ
eiꝰ ad algisũ inquẽ spes om̃iũ
inclinate uidebant᷑ ñ solũ reg¬
no sed & iã italia excedere cũ¬
pelleret. Om̃ĩa romanis erep¬
ta restitueret hruod gausũ fo¬
ro iubiani dicatꝰ p̃fectũ res no¬
uas molientẽ opprimeret totã¬
q: italiã sue dictioni subiuga¬
r& sub acteq filiũ suũ pipinũ
regẽ inponeret. italiã intranti
quã difficillis alpiũ transitꝰ
fuerit quantoq francoꝵ labore
inuia montiũ iuga & eminen¬
tes in celũ scopoli atq spere
cautes superate sint. hoc loco
describerẽ nisi uite illius mo¬
dũ potius quã bello quegessit
euent̾ memorie mandare p̃sen¬
ti opere animo. eẽt. ꝓpositũ fi¬
nis tam̃ huiꝰ belli fuit sub acta
italia. & rex desiderius ꝑpetuo
exilio deportatꝰ & filius eiꝰ ad¬
algisus italia pulsus. & res a lan¬
gobardꝙ regib erepte hadria¬
no romane eccłȩ rectori resti¬

Expanded text:
in deditionem susciperet, filium in deditionem susciperet, filium eius Adalgisum, in quem spes omnium inclinatae videbantur, non solum regno sed etiam Italia excedere compelleret, omnia Romanis erepta restitueret, Hruodgausum , Foroiuliani ducatus praefectum, res novas molientem obprimeret, totamque Italiam suae ditioni subiugaret, subactaeque filium suum Pippinum regem imponeret. Italiam intranti quam difficilis Alpium transitus fuerit, quantoque Francorum labore invia montium iuga et eminentes in coelum scopuli atque asperae cautes superatae sint, hoc loco describerem, nisi vitae illius modum potius quam bellorum quae gessit eventus memoriae mandare praesenti opere animo esset propositum. Finis tamen huius belli fuit subacta Italia, et rex Desiderius perpetuo exilio deportatus, et filius eius Adalgisus Italia pulsus, et res a Langobardorum regibus ereptae, Adriano, Romanae aecclesiae rectori, resti
Abbreviated transcription (Latin):
humanis exempto rogatu & p̃¬
cib ad riani romane urbis ep̃i exo¬
ratꝰ bellũ contra lango bardus
suscepit. Qđ prius quidẽ & a
patre eiꝰ stephano papa suppli¬
cantẽ cũ magna difficultate
susceptũ . ẽ. quia quidẽ eprimo¬
rib franco cũ quib consulta¬
re solebat. ad eo uoluntati eiꝰ
renisisunt ut seregẽ desertu¬
ros domũq redituros libera
uoce ꝓclamarent. Susceptũ
tam̃. ẽ. tunc contra haistul fũ
regẽ & celeberrime cõpletũ.
Sedlicet sibi & patri belli suscrpi¬
endi similis ac potius eadẽ cau¬
sã sub. eẽ. uideret᷑ haud simili
tam̃ & laborẽ certatũ & fine
constat. eẽ. cõpletũ. Hpinꝰ siqui¬
dẽ haistulfũ regẽ paueꝗ dierũ
obsidione apud ticȩnũ cõpulit &
ohsides dare. & erepta romanis
oppida atq castella restituere
cram̃to fidẽ facere. Karlus uꝰ.
post inchoatũ a sebellũ . ñ prius
destitit quã & desideriũ regẽ quẽ
longa obsidione fatigauerat

Expanded text:
humanis exempto, rogatu et prhumanis exempto, rogatu et precibus Hadriani Romanae urbis episcopi exoratus bellum contra Langobardos suscepit. Quod prius quidem et a patre eius, Stephano papa supplicante, cum magna difficultate susceptum est, quia quidam e primoribus Francorum, cum quibus consultare solebat, adeo voluntati eius renisi sunt, ut se regem deserturos domumque redituros libera voce proclamarent; susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem et celerrime conpletum. Sed licet sibi et patri belli suscipiendi similis ac potius eadem causa subesse videretur, haud simili tamen et labore certatum et fine constat esse conpletum. Pippinus siquidem Haistulfum regem paucorum dierum obsidione apud Ticenum conpulit et obsides dare et erepta Romanis oppida atque castella restituere cramento fidem facere. Carolus vero post inchoatum a se bellum non prius destitit, quam et Desiderium regem, quem longa obsidione fatigaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
actũ sed nundũ finitũ quia
cito ꝑ agi posse uidebat᷑ fratre
ad huc uiuo & iã & auxiliũ
ferre rogato suscepit. &slic&
eũ frat̃ ꝓmisso frustrasset auxi¬
lio sus ceptã expeditionẽ stre¬
nuis somꝰe executꝰ ñ prius in¬
cepto desistere aut semel sus¬
cepto labori cedere uoluit
quã hoc qđ efficere molieba¬
t̾ ꝑ seuerantiã quadã ac iugi¬
tate ꝑ fecto si ne concluden.
re occupare bellũq iã pene
ꝑ actũ reparare tẽp̃ tauerat
aquitaniã relinquere & uuas¬
coniã petere coegit. Que tam̃
ibi consistere. ñ sustinens trans¬
missos amnegaronna lupo uuas¬
conũ duci ꝑ legatos mandat ꝑ
fugã reddat qđ infestinato faci¬
at bello se eũ expostulaturũ.
Sedlupus saniori usus consilio
ñ solũ hunoldũ reddidit. sed
& iã seipsũ eũ ꝓuincra cui p̃¬
erat eiꝰ potestati ꝑ misit. Cũ po¬
sitis in aquitania reb eoq bello
finud regni quoq sõcio iã reb

Expanded text:
atum, sed nondum finitum, quia atum, sed nondum finitum, quia cito peragi posse videbatur, fratre adhuc vivo etiam et auxilium ferre rogato, suscepit. Et licet eum frater promisso frustrasset auxilio, susceptam expeditionem strenuissime exsecutus non prius incepto desistere aut semel suscepto labori cedere voluit, quam hoc, quod efficere moliebatur, perseverantia quadam ac iugitate perfecto fine concluderet. m occupare bellumque iam poene peractum reparare temptaverat, Aquitaniam relinquere et Wasconiam petere coegit. Quem tamen ibi consistere non sustinens, transmisso amne Garonna Lupo Wasconum duci per legatos mandat ut perfugam reddat; quod ni festinato faciat, bello se eum expostulaturum. Sed Lupus saniori usus consilio non solum Hunoldum reddidit, sed etiam se ipsum cum provincia cui praeerat eius potestati permisit. Conpositis in Aquitania rebus eoque bello finito, regni quoque socio iam rebus
Abbreviated transcription (Latin):
primo reserant. Italiã fuga
petut & nullus existentib: cau¬
sis spreto mariti fratre subde¬
sideru regis lango bardorũ
patrociniũ secũ liberis suis con¬
tulit. & karlomannꝰ quidẽ post
ad ministratũ cũ munit̃ bien¬
nio regnũ morbo decessit. Rarolꝰ
autẽ fratre de functo consensu
om̃iũ francoꝵ rex constituit᷑.
Decuiꝰ natiuitate atq infancia
uł etiã pueritia quia neq
scriptis usquã aliqđ declara¬
tũ .ẽ. neq: quis quã modo suꝑ¬
eẽ. inuenit᷑ qui ho sedicat ha¬
bere notitiã. scribere ineptũ
iudicans ac dactꝰ & mores ce¬
terasq uite illius partes expli¬
candas ac demonstrandas omis¬
sis in cognitis transire disposu
lta tam̃ ut primores gestas &
domi & foris deinde mores &
studia eiꝰ tũ deregni adminis¬
tratione & fine narrando ni¬
hil dehisq cognitu uł digna
uł neces saria sunt p̃t̃ mittã.
Om̃iũ bellorũ quegess̃t pri¬
mo aquitanicũ apatre incho¬

Expanded text:
primores erant, Italiam fuga primores erant, Italiam fuga petiit et nullis existentibus causis, spreto mariti fratre, sub Desiderii regis Langobardorum patrocinium se cum liberis suis contulit. Et Karlomannus quidem post administratum communiter biennio regnum morbo decessit; Karolus autem fratre defuncto consensu omnium Francorum rex constituitur. De cuius nativitate atque infantia vel etiam pueritia quia neque scriptis usquam aliquid declaratum est, neque quisquam modo superesse invenitur qui horum se dicat habere notitiam, scribere ineptum iudicans ad actus et mores ceterasque vitae illius partes explicandas ac demonstrandas, omissis incognitis, transire disposui; ita tamen ut, primo res gestas et domi et foris, deinde mores et studia eius, tum de regni administratione et fine narrando, nihil de his quae cognitu vel digna vel necessaria sunt praetermittam. Omnium bellorum quae gessit primo Aquitanicum, a patre incho
Abbreviated transcription (Latin):
cutis diem obiit fustib liberis
Karlo & Karlomanno ad quos
successio regni diuino nutu ꝑ¬
uenerat. Frãci si quidẽ facto sol¬
lẽpnit̃ generali cũ uentu ãbos
sibi reges constituunt ea condi¬
tione p̃missa ut totũ regni eq¬
pꝰ exequo partirent᷑. & Rarolꝰ
eã partẽ quã pat̾ eqꝗ pipinꝰ te¬
nuerat. Karbomannꝰ uero eã cui
patruus eoꝵ. Karlomannꝰ p̃erat:
regendi gratia sus ciperet. Sus¬
cepti sunt autẽ utrũq conditi¬
ones. & pars enĩ regni diuisi iux¬
ta modũ sibi ꝓpositũ ab utroq
recepta.ẽ. Mansitq istã quã¬
uis cũ suma difficultate con¬
cordia multis ex parte karlo¬
manni societatẽ se parare mo¬
lientib adeo ut quidã eos & iã
bello cõmittere sint meditati.
Sed in hoc pulsus pecti quã peri¬
culi fuisse ipse rerũ exitꝰ ad ꝓ¬
bauit. cũ de functo karbo man¬
no uxor eiꝰ & filii cũ quib: dã
qui ex optimatũ eiꝰ numero

Expanded text:
cutis diem obiit, superstitibus liberis cutis diem obiit, superstitibus liberis Karlo et Ksuccessio regni divino nutu pervenerat. Franci siquidem facto sollemniter generali conventu ambos sibi reges constituunt, ea conditione praemissa, ut totum regni corpus ex aequo partirentur, et Karolus eam partem, quam pater eorum Pippinus tenuerat, Karlomannus vero eam, cui patruus eorum Karlomannus praeerat, regendi gratia susciperet. Susceptae sunt utrimque conditiones, et pars regni divisi iuxta modum sibi propositum ab utroque recepta est. Mansitque ista, quamvis cum summa difficultate, concordia, multis ex parte Karlomanni societatem separare molientibus, adeo ut quidam eos etiam bello committere sint meditati. Sed in hoc plus suspecti quam periculi fuisse ipse rerum exitus adprobavit, cum defuncto Karlomanno uxor eius et filii, cum quibusdam qui ex optimatum eius numero
Abbreviated transcription (Latin):
te apud eccłam beati siluestri
constructo monasterio cũ fr̃ib
secũ ad hoc uenientib ꝑ aliqđ
annos optata quiete ꝑfruit᷑.
Sedcũ ex francia multi nobiliũ
ob uota soluenda romã sollẽp¬
nit̾ cõmearent & eũ uelut dnm
quondã suũ p̃terire nolent.
O tiũ quo maxime delectabat᷑
crebra salutatione int̃rũpen¬
tes locũ mutare cõpellunt. nã
huius cemodi frequentiã cũ suo
ꝓposito officere uidisset relic¬
tomonte in saniũ ꝓuineiã ad
monasteriũ scĩ benedicti scitũ
in castro casino secessit & ibi qđ
reliquũ erat tẽporalis uite reli¬
giose conuersando cõpleuit.
Pipinꝰ autẽ ꝑ auctoritatẽ roma¬
ni pontificis ex p̃fecto palacu
rex constitutꝰ cũ ꝑ annos. .xu.
aut eo amplius francisolus
imperaret. finito aqui tanico.
bello qđ contra uuai fariũ du¬
cẽ aquitaniȩ abeo sus ceptũ ꝑ
continuos nouẽ annos gerebat᷑
apud parisios morbo atq int̾¬

Expanded text:
cte apud ecclesiam beati Silvestri cte apud ecclesiam beati Silvestri constructo monasterio cum fratribus secum ad hoc venientibus per aliquot annos optata quiete perfruitur. Sed cum ex Francia multi nobilium ob vota solvenda Romam sollemniter commearent et eum velut dominum quondam suum praeterire nollent, otium quo maxime delectabatur, crebra salutatione interrumpentes, locum mutare conpellunt. Nam huiuscemodi frequentiam cum suo proposito officere vidisset, relicto monte, in Samnium provintiam ad monasterium sancti Benedicti situm in castro Casino secessit, et ibi, quod reliquum erat temporalis vitae, religiose conversando complevit. 3. Pippinus, autem, per auctoritatem Romani pontificis ex praefecto palatii rex constitutus, cum per annos 15 aut eo amplius Francis solus imperaret, finito Aquitanico bello, quod contra Waifarium, ducem Aquitaniae, ab eo susceptum, per continuos novem annos gerebatur, apud Parisius morbo aquae inter