comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculus. ait. nec si ĩrem pactus sit. al¬
teri noceͣ. tãtum eͥrũ ꝯstitutũ est. ut
solidũ alt̾ peterc põssit. itẽ iarco. na
nec nouare aliũ posse. quãuis ei itc¬
te sũt. recte solui ꝙ crediderĩt. ucet o¬
nouaie ñ possit. qud̃ est ueꝵ. Id̃ꝙ in
duob reis stip̃ulãdidicc̃dũ est. ¶ Si
cum reo. ad certũ tp̃s pactio factã sit
ultra. neꝙ reo. neqꝙ fideuissorib ꝓdẽ¬
st.u. eud̃ sisine pona sua itus pepi¬
gerit ne afidciussoribpetatur nicͥ
id ꝓdesse sideiussori qdam putãt. qͣ¬
quam id rei ĩtersit. q eademũ com¬
retẽ eitereat ex ceptio. q̃ ⁊ reo: ẽgodidi
sita ꝯuenit uͥpcteret. pͥus pactũ ppo¬
sterius elidetur. ñ ꝗdem ip̃o uͣre. sic̃
toluitur stipulatio pstipusationeor
sinoc actũ est. qr ĩstipulationib iꝰ
ꝯtinctur ĩ pactis factum u̾satur. q
idco replicatione ex ceptio. elideturͤ
cadem ratione ꝯtingit ne fideiusso¬

Expanded text:
tus sit, alteri nocere: tantum enim constitutum, ut solidum alter petere possit. idem Labeo: nam nec nouare alium posse, quamuis ei recolui quod crediderint, licet nouare non possint. quod est uerum. idemque in duobus reis stipulandi dicendum est.Si cum reo ad certum tempus pactio facta sit, ultra neque reo neque fideiussori prodest. quod si sine persona sua reus pepigerit, ne a fideiussore petatur, nihil id prodesse fideiussori quidam putant, quamquam id rei intersit: quia ea demum competere ei debeat exceptio, quae et reo. ego didicstea conuenit ut peteret: prius pactum per posterius elidetur, non quidem ipso iure, sicut tollitur stipulatio per stipulationem, si hoc actum est, quia in stipulationibus ius continetur, in pactis factum uersatur: et ideo replicatione exceptio elidetur. eadem ratione contingit, ne fideiusso
Abbreviated transcription (Latin):
.i. int̾rogatur utrũ uelit cũ q̃ ad¬
optaturus sit. iustũ sibi filium
se᷑ ⁊ is ꝗ acoptatur. iogatur anid
fieri patratur. ¶ Imꝑio m̃agut᷑¬
tus adoptamus cos q̃ in potestate

Expanded text:
est interrogatur, an uelit eum quem adoptaturus sit iustum sibi filium esse, et is qui adoptatur rogatur, an id fieri patiatur. imperio magistratus adoptamus eos qui in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
possit. rẽtirie tam̃ ĩ matrimõirm
põt. ꝙ cum ita se ht. in potestatc
filium halebit: ꝓ in si fimosa sit
uxor. ex ea tñ ꝯceptus. in potestate
niscitur s ⁊ in furore cius ꝯceptu
abco ꝗ ñ furebat siñ dubio ĩ pote¬
partus in potestate patris nascit᷑.¬
tatis redliquis ĩ furiosis manen¬
tib. ñ cum ꝯsi stat mit̾moniũ al¬

Expanded text:
possit, retinere tamen matrimonium potest: quod cum ita se habeat, in potestate filium habebit. proinde et si furiosa sit uxor, ex ea ante conceptus in potestate nascetur: sed et in furore eius conceptus ab eo qui non furebat sine dubio in potepartus in potestate patris nasctatis reliquiis in furiosis manentibus: nam cum consistat matrimonium al
Abbreviated transcription (Latin):
testate nam cum ius potestatio o¬
moril fit receptũ. nec possit desi
bi qb cisib solent. nequ̾aquam du¬
bitandum c̃. iemincit cos ĩ potesta¬
it. q̃uare ñ solum cos liłos ĩ potesta¬
te balebit. quos añ furorẽ goiuit.c
furore oditi st̃. s ⁊ si in furore co a¬
gente. uxor ꝯciput. uitc̾̃dum est

Expanded text:
testate. nam cum ius potestatis moribus sit receptum nec possit desinberi quibus casibus solent, nequaquam dubitandum est remanere eos in potestate. quare non solum eos liberos in potestate habebit, quos ante furorem genuit, furore editi sunt. sed et si in furore agen
Abbreviated transcription (Latin):
itaꝙ tehis q̃ alieno uiri subiccte sũt.
nm si cognoui̾mus q̃ iste ꝑsõe sunt.
simł ĩtellegemus q̃ sui uuis sũt te¬
spiciamus itaꝙ tebis q̃ in aliẽa pote¬
stait sunt. gͥ inpotestate sũt ẜui tooi¬
noꝵ. q̃ quitem potestas iuris gc̾tu¬

Expanded text:
no iuri subiectae sunt: nam si cognouerimus quae istae personae sunt, simul intellegemus quae sui iuris sunt. dispiciamus itaque de his, quae in aliena potestate sunt.Igitur in potestate sunt serui dominorum quae quidem potestas iuris gent
Abbreviated transcription (Latin):
qtur. ¶ pretẽiti si ancilla p̃gnĩs
suprept᷑a fuũt. qͣuo aput lonefitei
c̃ptorem poꝑit. id ꝙ natum erit tã¬
quam furtiuũ usuñ capitur. hioꝯ¬
scquẽs est uͥ lib̾tus quoꝙ quĩdiu pa¬
troĩ filius nisci possit. ꝓo unt sit qͦ
sunt qui patronos kabeͣnt.

Expanded text:
tur: praeterea si ancilla praegnas subrepta fuerit, quamvis apud bonae fidei emptorem pepererit, id quod natum erit tamquam furtivum usu non capitur: his consequens est, ut libertus quoque, quamdiu patroni filius nasci possit, eo iure sit, quo sunt qui patronos habent.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. quia ctiam ñ exceptoco.igtn¬
to conomine ꝯtr̃ate. tolimali ex¬
ceptione possim sum moueri.
factum humo sortit tẽclolo tꝑ
mota fibi ꝯtroiisia uenditorem
ticłit ꝓcuratorẽ. isꝙ uictus nitis
estimationẽ sustułit. stipulatio

Expanded text:
sit, quia etiam non excepto eo agendo eo nomine contra te doli mali exceptione possim summoueri. 2factum humanae sortis: de dolo tamen mota sibi controuersia uenditorem dederit procuratorem isque uictus litis aestimationem sustulerit, sti
Abbreviated transcription (Latin):
uiso cũcatur. iegssum hale ᷤ ꝓ
quãtitate tuncte partis ꝙ sicer¬
tus locus sit. cuictus. ñ ꝓ indi¬
uiso portio fũdi ꝓbononita¬
te locicrit regͥssus. ꝗd erũ si ꝙ
fuit. in agro p̃tiosimmũ s e
uictum est. aut ꝙ fuit agro ui¬
lissimũ. estimͭ ibitur lociqua¬
litas.ct sic crit itgssus.

Expanded text:
viso evincatur, regressum habet pro quantitate evictae partis: quod si certus locus sit evictus, non pro indiviso portio fundi, pro bonitate loci erit regressus. quid enim, si quod fuit in agro pretiosissimum, hoc evictum est, aut quod fuit in agro vilissimum? aestimabitur loci qualitas, et sic erit regressus.
Abbreviated transcription (Latin):
xat coͥrũminus sana fit.d oĩb
aduersus dictum ꝓmiss muł
recit ag̾ ibid̃. .ait. extra ere et fu¬
gaimẽtum posse. nec tñ crioẽ
d fugitiuum esse agi p̾osse.
ris uitiumest. uduti silutos as¬
sidut uelit spactare. aut tabu¬
las pictas studiose ĩtucatur.
fiue ⁊̃ mendat. aũ similib ui¬
tiis tencatur. ¶Quotiẽs mor¬
b sonticus nomiatim⁊ figni¬
sican cassius ait ꝗ nõceat no¬

Expanded text:
orum minus sana sit, de omnibus "adversus dictum promissum" recte agi. Ibidem ait errare et fugere iumentum posse, nec tamen erronem aut fugitivum esse agi posse. Vris vitium est, veluti si ludos adsidue velit spectare aut tabulas pictas studiose intueatur, sive etiam mendax aut similibus vitiis teneatur. Quotiens morbus sonticus nominatur, eum significari Cassius ait, qui noceat: no
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ. Scmuc̃ditor peculiũ accis¬
surũ dixit. si uicarius euictus
lio. ñ accesserit. siue fũit inuꝑa
iu̾dice emptor passus c̾. aut̃
atꝙ si noĩatim ẜuũ acceđe di¬
xiss. tunc cũi prestare deb̾ct in
icculio cum c̃se¬

Expanded text:
i venditor peculium accessurum dixit. si vicarius evictus lio, non accesserit, sive fuerit, iniuriam a iudice emptor passus est: aliter atque si nominatim servum accedere dixisset: tunc enim praestare deberet in peculio eum
Abbreviated transcription (Latin):
minus eius esset. us euirdi agẽ¬
dura michi uendicłit. ⁊ cesserit.
tenebitur michi cuictionuis no¬
mine. ccteris non ceclẽtibu̾s.
.Lutius titius p̃dia ĩgermãt
trãns itnũ emit. ⁊ partem p̃tii
intulit. cũ in residuã quantitatt
cepto pͥncipali partĩdistractas pa¬
tim ueterans ĩpitina Assigna¬
tas q̃ro. in huius iti ꝑiculu̾inc
adueditorẽ ꝑtirie possit. ꝓuł. n.¬

Expanded text:
minus eius esset, ius eundi agendi mihi uendiderit et cesserit, tenebitur mihi euictionis nomine ceteris non cedentibus..Lucius Titius praedia in Germania trans Renum emit et partem pretii intulit: cum in residuam quantitatem aecepto principali partim distractas, partim ueteranis in praemia adsignatas: quaero, an huius rei periculum ad uenditorem pertinere possit.Pau
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̃t crũhunc ex sccta emptiont
.i. e litis estimatione enꝑtori
gerit hõ culpa possossoris. dãp¬
ñpdus qd̾ erit poͣssor̃. s ñ sta
tim ad uẽditorem regussuꝵ. et
ex duple stipulatione actuz.
qr ĩterum non ꝓpt̾ cuictionom
s ꝓpter sugam ci hoĩnom hrt¬

Expanded text:
 hunc ex secunda emptione, id est ex litis aestimatione emptori gerit homo culpa possessoris, damnatus quidem erit possessor, sed non statim eum ad uenditorem regressurum et ex duplae stipulatione acturum, quia interim non propter euictionem, sed propter fugam ei hominem h
Abbreviated transcription (Latin):
incus fictus est statĩ mcaintẽ
quãto ob id det̾ior est. ⁊ quam ac¬
tionem semel exstipulatu hit̃
ctpi. eam nic ob euictionẽ. noc
morte. nec manimissioẽ. nec fu
¶ fui nec ulla sumilicã admit¬
ti aitãt si in lonis mcis factus
ñ fit nichil ob ea ꝙ sugituius sit
mupior sim. u̾ puta cum ĩtoĩs

Expanded text:
meus factus est statim mea interest, quanto ob id deterior est, et quam actionem semel ex stipulatu habere coepi, eam nec euictione nec morte nec manumissione nec fuga serui nec ulla simili causa amitti: at si in bonis meis factus non sit, nihil ob ea quod fugitiuus sit pauperior sim,
Abbreviated transcription (Latin):
do U enditor homirus ẽp̃tori
pr̃are ccłet. quãti eius interẽst.
hõinem uẽditoris fuisse. quau
siue partu̾s ancule siue hr̃ditas
qũ ẜ nus uissu ẽptoris adieit
cuit ñtiagi ⁊ ẽp̃to potest et ñ¬
cut obligatus ẽ uenditor. u̾ p̃¬
stet lic̾e habe hõinem quẽ uen¬

Expanded text:
Uenditor hominis emptori praestare debet, quanti eius interest hominem uenditoris fuisse. quare siue partus ancillae siue hereditas, quam seruus iussu emptoris adierit, it, agi ex empto potest: et sicut obligatus est venditor, ut praestet licere habere hominem quem ven
Abbreviated transcription (Latin):
c.Quid amex purit dimudia re¬
res insututus inulisa p̃clia uen¬
diditi ⁊ cohũles p̃tium acceperũt.
euictis his q̃ro. in cohitles exẽp¬
to actione tencãtu. ixli. si coheit¬
des p̃sentes affułrũt nec dissen¬
serũt. iuteri unũ quamꝙ panrte
sium uendidisse

Expanded text:
.Quidam ex parte dimidia heres institutus uniuersa praedia uendidit et coheredes pretium acceperunt: euictis his quaero, an coheredes ex empto actione teneantur. respondi, si coheredes praesentes adfuerunt nec dissenserunt, uideri unumquemque partem suam uendidisse
Abbreviated transcription (Latin):
rem ꝙñteneriq̃i occiterit. s qͣi uul¬
nerauit. qr exalieno uulnert piit. po¬
steriorẽ teneriq occidit. Qud̃ ⁊ mar¬
ello uidetur. ⁊ ẽ ꝓbabilius.¶ Sips
trabẽ deiecit ⁊ hominẽ obcresierĩt. e¬
que uetĩb ꝑlacet õs lege aqlia ienc¬
ri. ¶ Itẽ acũ coꝯcanẽ initau̾it. et¬

Expanded text:
em non teneri quasi occiderit, sed quasi uulnerauerit, quia ex alio uulnere periit, posteriorem teneri, quia occidit. quod et Marcello uidetur et est probabilius. Si plures trabem deiecerint et hominem oppresserint, aeque ueteribus placet omnes lege Aquilia teneri. Item cu
Abbreviated transcription (Latin):
quc̃ tonsor halebat gula sit p̃cifi. ab¬
⁊ iccio cultello. ĩ qr ꝯcũꝙ coꝵ culpa
uͥ ex ꝯsuctudine lutebatur ł ubitͣn.
situs ficquẽs eiat. ẽ ꝙ cumputetur
Quãuis nec iluuit malgcbcatur si c̃
loco piculoso sellã halẽti tõsori sos
factum. actioẽ tenetur  sipłos ẜuu¬

Expanded text:
quem tonsor habebat, gula sit praecisa ‹a›diecto cultello: in quocumque eorum culpa usitus frequens erat, est quod ei imputetur: quamvis nec illud male dicatur, si in loco periculoso sellam habenti tonsori se quis factum actione tenetur. Sed si plu
Abbreviated transcription (Latin):
hõ infr̃tũ esse dã lam actioẽ offuĩ
scribit quc̃ ad mor ũsi ẜuus nicus
abalio ĩ irifi. is decluctus. abaalio cẽt
fu̾it occisus. aquelous ent s si cu
alii ĩ cãusa ponculantur. ẜuus per̃
locur trãsie⁊⁊ aqba cessit. qr r̃de¬

Expanded text:
dandam actionem Ofilius scribit: quemadmodum si servus meus ab alio in insidias deductus, ab alio esset fuerit occisus, Aquiliae locus est: sed si cum alii in campo iacularentur, servus per eum locum transierit, Aquilia cessat, q
Abbreviated transcription (Latin):
cauerat discipulũ indisciplina n
multo magis gͥ ⁊ mecciso idẽ ent
dicendũ ꝓponitur. aut̃. apud eum
sp̃os tał. Sutor ĩꝗt puero disceti
ingenuo filio farilas paꝵ re
ficienti quod demostrauerat. fo¬
macalcerceruicem ꝑcusit. ut oc¬
ciuoͣits pͥuero ꝑ fũd̾retur. dic̃ g¬

Expanded text:
isciplina: multo magis igitur in occiso idem erit dicendum. proponitur autem apud eum species talis: sutor, inquit, puero discenti ingenuo filio familias, parum bene facienti quod demonstraverit, forma calcei cervicem percussit, ut oculus puero perfunderetur. dicit ig
Abbreviated transcription (Latin):
rũt estimationes. alia dãpni alia
accipiemtus culpadatũ etiã b eoo
noccit noluit ⁊ iõ quorimus si fu¬
ridsus dãpnum decłit. anigis aq¬
ue actõsit. ⁊ rtgisus negaũ. qcni¬

Expanded text:
runt aestimationes, alia damni, alia accipiemus culpa datum etiam ab eo, qui nocere noluit. Et ideo quaerimus, si furiosus damnum dederit, an legis Aquiliae actio sit? et Pegasus negavi
Abbreviated transcription (Latin):
cisui occisa ue fu̾i̾t. lex aquaiccũ
ỹt. ⁊̃ niuria accisũ merito adicit̃.
non enĩ sufficit occisũ s oportet ĩ¬
uiria idẽe factum
aͥ taque si seruũ tiu̾ilatronẽ
nindiantẽ michi occidero. secu
ero nam adu̾sus ꝑiculit̾natai
ratio ꝑmittit se̾ defende̾ ¶Ler
duodecimitabulaꝵ furẽ nocto s¬
pre ẽsũ occidẽ pmittit. utm̃ id
ipmn cũ clamore testificetur. In t̃

Expanded text:
cisus occisaue fuerit, lex Aquilia locum habet. iniuria occisum esse merito adicitur: non enim sufficit occisum, sed oportet iniuria id esse factumtaque si servum tuum latronem insidiantem mihi occidero, securus ero: nam adversus periculum naturalis ratio permittit se defendere. Lex duodecim tabularum furem noctu deprehensum occidere permittit, ut tamen id ipsum cum clamore testi
Abbreviated transcription (Latin):
uoitium condiciposse. ¶ Siuxor ud
maritus erceptioe quadam doãtioniseĩ
summoiũ uoluĩrit. facta audice abso¬
lutiõe itaualebit qui cepaifũa. s coridice¬
tur cicindoãtum est. ¶Concessadoatio
est sepulture cã. nam sepulture cã locil
sum. hocaũt exeouenit: quod diffimͣ
solet. cam demumtrationẽ impediri so¬
łe. que ⁊ damrtem pauꝑiorem. ⁊ accipi¬
entem faciet locupletiorẽ porrobic non
urotur fienloupletior inennit̃ quã
religiondicauit nͨ moueat quẽ Ñm
quodemet: n amarito acopissi. Nam
⁊ si pauꝑior ea fĩet. nisi mantus dedis¬
s nõ tño ricosit locupletior. quodñ
crpendit. ¶ hoc res allud suadet. si
cumonpus humãtim. Et̾m añquan
ficret religiosus. donantismanet. ꝓĩ¬
de srontrarit mulici. manet locusdo

Expanded text:
uortium condici posse.Si uxor uel maritus exceptione quadam donationis causa summoueri uoluerint, facta a iudice absolutione ualebit quidem sententia, sed condicetur ei, cui donatum est.Concessa donatio est sepulturae causa: nam sepulturae causa locum sum. hoc autem ex eo uenit, quod definiri solet eam demum donationem impediri solere, quae et donantem pauperiorem et accipientem faciet locupletiorem: porro hic non uidetur fieri locupletior in ea re quam religioni dicauit. nec mouit quemquam, quod emeret, nisi a marito accepisset: nam etsi pauperior ea fieret, nisi maritus dedisset, non tamen idcirco fit locupletior, quod non expendit.Haec res et illud suadet, si cum corpus humatur: ceterum antequam fiet religiosus, donantis manet. proinde si distraxerit mulier, manet locus do
Abbreviated transcription (Latin):
rõnem huic finẽ celsus adiecit. quot
płiq magissior̃ ex souũt. inbũc casũ
quẽdõint. nec de suo putãt ꝓficisci
quod de aueno plemus restitinmt uo¬
luntate defuncusouti. nec inm̃¬
to sepe credimis aliquid defunctum¬
delucta quarta rogatus restitise. et
tsi integ̃mfidem p̃stitit omissosenatus
luit. uoluntatontestatoris ꝯsecinuᷤ

Expanded text:
rationem huic sententiae Celsus adiecit, quod plerique magis fidem exsoluunt in hunc casum quam donant nec de suo putant proficisci, quod de alieno plenius restituunt uoluntatem defuncti secuti: nec immerito saepe credimus aliquid defunctumdeducta quarta rogatus restituere et tamen integram fidem praestitit omisso senatusluit uoluntatem testatoris obsecutus.
Abbreviated transcription (Latin):
enim pauꝑior sit: quinõ aqquirat. s
qui patrimoĩo suo deposuit. R epudia
stituta sit mulicr.uł ⁊ abintestatohe¬
resfuturasimili. mõ ⁊ silegatum re¬
pudiet. placet nobisuałe doãtionen
simulier dõ̃tio substituta sit in legato
quisragatus sit p̃cepta certa quantitate
uxorissie ħrdititẽ restitue. ⁊ issrñ dedu¬
ctione restituĩt. celsus .ł.x.d̃. scrpsit.¬

Expanded text:
enim pauperior fit, qui non adquirat, sed qui de patrimonio suo deposuit. repudiatuel substituta sit mulier uel etiam ab intestato heres futura.Simili modo et si legatum repudiet, placet nobis ualere donationem, si mulier substituta sit in legato quis rogatus sit praecepta certa quantitate uxor‹i› suae hereditatem restituere et is sine deductione restitu
Abbreviated transcription (Latin):
peculio non dibitur actioin pominim. nec
intͣ aninu ẜ si cumuodientate patͥi. t do¬
nam. uł stabulum putoc̃ hancactionem
insolidum eospatidere quisiommna q̃ei ibi
contingunt insondum receperter. explicit
ł.iiii.indpit.u. deiudicus et ubiquis

Expanded text:
nec intra annum. sed cum uoluntate patris uel donam uel stabulum, puto etiam hanc actionem in solidum eos pati debere, quasi omnia, quae ibi contingunt, in solidum receperint. LIBER QUINTUS DE IUDICIIS ET UBI QUISQUE
Abbreviated transcription (Latin):
eamcautan set dampni michidet uel fu̾¬
tum faciat. quamquamet finrti accõ etdã¬
factum estt⁊ serin m ei nomine adueisuste
aius.ur cotum conduxisti ⁊̃ exconductio
hateis mẽ opligatum s si uampiim in
caupona est cumnisfcm pretor estimare soiet
nõñ p̾utat compcinsnor ne hancactio¬
ne uulem futuram. ¶ Infactumaccõ
ne caupotenctur ꝓhis qmbaditanoi cau
samcapoa sitt. hoc aũt non pcitmet ad
eum qui hosotto repentino recipitur. uel
hominis srm arguamuss. una cõnterti ẽe¬
elãctemus acconesñtas. quamis excondu
ctoadnersuscosaccõ competit epercitori.
Osi ab solutus sit creratorhacactice. dmd¬
unagatut cum nauta excepͣtio tubitu.
ne scpuis de ciuscem hominisadmissoq̃r¬

Expanded text:
a utaris et damnum mihi det uel furtum faciat, quamquam et furti actio et damfactum est, etiam serui mei nomine aduersus te eius uel totum conduxisti, etiam ex conducto habebis me obligatum. Sed si damnum in caupona est, cuius factum praetor aestimare solet, non putat Pomponius eius nomine hanc actionem utilem futuram. In factum acne caupo tenetur pro his, qui habitandi causa in caupona sunt: hoc autem non pertinet ad eum, qui hospitio repentino recipitur, veluhominis factum arguamus: sed una contenti esemus actiones nostras, quamuis ex conducto actio aduersus eos competat exercitori. sed si absolutus sit exercitor hac actione, deinde agatur cum nauta, exceptio dabitur, ne saepius de eiusdem hominis admisso quaer
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc nõnextẽt tñ ꝑe recepto naiudu¬
aniustenebit ¶ de erenitoru. cati¬
uni.qtẽ untia siis nichilcauetur. s ioẽ
cnstitu oporte lareosgibit. et hoc uire
utimut.¶Emposaut et stabularios. eq
cosaccipiemus. et qui cauponesu stabu¬
lum excitent. institohesue coꝵ. ceterum
siquisoꝑamediastii simgitur non cõ¬
tinccurutputa atͣfu ⁊ foc̾ani. ethissimi¬
les. ¶ Ait pror quod asq salumfo¬

Expanded text:
si hoc non exercet, tamen de recepto nauicularius tenebitur. De exercitoribus ratium, item lyntrariis nihil cauetur: sed idem constitui oportere Labeo scribit, et hoc iure utimur. Caupones autem et stabularios aeque eos accipiemus, qui cauponam uel stabulum exercent, institoresue eorum. ceterum si qui opera mediastini fungitur, non continetur, ut puta atriarii et focarii et his similes. Ait praetor: 'quod cuiusqu
Abbreviated transcription (Latin):
sits nramrersit saluasee. etemmnnopĩ
magisquamquoꝵ sunt debent solui.
et toro sipignori merees acceꝑoobper¬
iuari nauticamihmagisquamte¬
bitorinauta tenebitur. oian cassusce̾¬

Expanded text:
intersit saluas esse: etenim nobis magis, quam quorum sunt, debent solui. et ideo si pignori merces accepero ob pecuniam nauticam, mihi magis quam debitori nauta tenebitur, si ante eas susce
Abbreviated transcription (French):
dimpnofatali contigerit Itẽ lapo sc̃¬
bit. si quidnaufragio ant ꝑuim prra¬
tarumꝑierit. non ce iniquum excep¬
tionẽ ei tari Idẽm enit dicenonm. et
simstibulo aut incarꝑcã iusmaiorꝰ
tragent. ¶Etde motenentur caupo¬
neset stabuiaru. qmexercentes negoti¬
u suum secipium e tẽnim si ert ne¬
gorumm suum receꝑint nontẽnebun¬

Expanded text:
damno fatali contingit. inde Labeo scribit, si quid naufragio aut per uim piratarum perierit, non esse iniquum exceptionem ei dari. idem erit dicendum et si in stabulo aut in caupona uis maior contigerit. Eodem modo tenentur caupones et stabularii, quo exercentes negotium suum recipiunt: ceterum si extra negotium receperunt, non tenebun
Abbreviated transcription (Latin):
er postea abeo subnpiatir aut. uioibie¬
nptnte ip̃e nauta solm̃ uonons ¶
nauta nautetabularius stabrilaiti
iccͦmi perxuse. que post impoitasrimea¬
esinpaui. iocatasq infetentur et sicaru

Expanded text:
et postea ab eo subripiatur, aut alio subripiente ipse nauta soluendo non sit. Si nauta nautae, stabularius stabularii, ictum pertinere, quae post impositas merces in nauem locatasque inferentur, etsi earum
Abbreviated transcription (Latin):
xit ex locatocontmetuiss sigͥtis res
sirscepte sunt. ait pomp̃. depoiti agi po¬
tuisse.¶ mũatur igitur cr honoraria
accõsitiducta. cumslt̃ ciuiles nsifor¬
te ingm̃it ioeo. ut innõtesceret p̃tortu

Expanded text:
xit, e‹x› locato conuenietur: sed si gratis res susceptae sint, ait Pomponius depositi agi potuisse. miratur igitur, cur honoraria actio sit inducta, cum sint ciuiles: nisi forte, inquit, ideo, ut innote
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.r Ait pretor naute cauponessta¬
bulani. quod auusq saun fore receꝑint
insi restituent ineos iutĩcumtabo. ¶ Mã¬
ximautaita sest hunisedicti. quia neces
grauit̾ aduerfuseos hoc coustitutum.
liamest migorum arbionequem re¬
omant et insihocẽet. staturum materia
darẽtur cm fimbraduĩcsi scosquo s reti¬
abament hinusmodi frauoib ¶O
etart p̾tor naure nautam acciꝑedebe¬
mus cum qui nauem exert. quamuis
naute appellanturomnesquinainsna qͥ¬
ingande cama innauisirat. s de exerci¬
dor̾e solimiaio p̃retor sentit. nec emin
debet inquid pomp̃ porrẽmigem aut me¬
sõnautam obugari. ẜ ꝑseur pernanis

Expanded text:
 Ait praetor: "Nautae caupones stabularii quod cuiusque salvum fore receperint nisi restituent, in eos iudicium dabo". Maxima utilitas est huius edicti, quia necessgraviter hoc adversus eos constitutum: nam est in ipsorum arbitrio, ne quem recipiant, et nisi hoc esset statutum, materia daretur cum furibus adversus eos quos reciabstineant huiusmodi fraudibus. Qui est. ait praetor "nautae". nautam accipere debemus eum qui navem exercet: quamvis nautae appellantur omnes, qui navis navigandae causa in nave sint: sed de exercitore solummodo praetor sentit. nec enim debet, inquit Pomponius, per remigem aut mesonautam obligari, sed per s
Abbreviated transcription (Latin):
autem diuim uiris est. id muilꝰ. in
bons est. Puero quodhumani: uñs
est. pleꝵq in alicunus bonis est. potest
aũt et nuins inbonis eẽ nam res
hsclitanc antequam auquis h̃ro ex¬
istat. niunis in bonis sunt ¶ee aut
lice sunt aut priuate. que pubuce
Quedam preterea res cotꝑaies sunt:
quedam incorꝑale̾s Corꝑales aũt h¬
ce sunt: que sin natuta tangi posst̃.
ueluti fim̃dus. hõ. uẽstis.aurum. ar¬
gentum. e demq aue res innum¬
erabiles. In cotꝑales sunt que tangi
non possunt. qualia sunt ea que in
uire ꝯsistunt. sicut hrdĩtas. usus.¬
pales ꝯtinentur. nã et fructus qui ex
fundo ecipuntur corꝑales sunt et
id qd̃ exaliqua obligõne nobis debe¬
tur pleiq corꝑale est. Geluti. fimo.
ho. peccuma.nam ip̃m us successio¬
utendi. fru̾endi. et ip̃m uis obug¬
andi incorꝑale est. Eoõ numero
arc̃ .i. Quedam natutali uire ꝯm¬
uiua sunt: oium. quedam uniuer¬
sitatis. quedam nullius. płaq uõ
ens. et mare ⁊ ꝑer hoc littora man.¬

Expanded text:
autem diuini iuris est, id nullius in bonis est: id uero, quod humani iuris est, plerumque alicuius in bonis est; potest autem et nullius in bonis esse: nam res hereditariae, antequam aliquis heres existat, nullius in bonis sunt . . . .licae sunt aut priuatae. Quae publicae eterea res corporales sunt, quaedam incorporales. Corporales eae sunt quae sui natura tangi possunt: veluti fundus, homo, vestis, aurum, argentum et denique aliae res innumerabiles. Incorporales autem sunt quae tangi non possunt. qualia sunt ea quae in iure consistunt: sicut hporales continentur, et fructus, qui ex fundo percipiuntur, corporales sunt, et id, quod ex aliqua obligatione nobis debetur, plerumque corporale est, ueluti fundus, homo, pecunia: nam ipsum ius successioutendi fruendi et ipsum ius obligationis incorporale est. eodem numero .Quaedam naturali iure communia sunt omnium, quaedam uniuersitatis, quaedam nullius, pleraque ens, et mare, et per hoc litora ma
Abbreviated transcription (Latin):
aic Iancq̃tum est quodabiniur̃
hõmum defensumatq ẽ munitum
Sanctum aũt oictum ⁊ asigm̃inb.
sunt añt sagmina quedam herbe.
quas legati ppł .t. ferre soient. neꝗ
eos moiant. sicut legãti gretoꝵ fẽit
ea que uocantur cenuia.  In munic¬
ipiis quoq muros de scos. sabmum
recte respondisse. Cassius refert ꝓhibi¬
ꝙ opoite: nequid irhis ꝯmittetur.
lp̃. ⁊. Nac̃ loca sunt ea: que publice
sunt dedicata. sine inciurtate sũt
siue in agͣro. ¶ Sciendum ÷ locum
publicum. cunc sacrum fieri posse:¬

Expanded text:
anctum est, quod ab iniuria hominum defensum atque munitum est.Sanctum autem dictum est a sagminibus: sunt autem sagmina quaedam herbae, quas legati populi Romani ferre solent, ne quis eos uiolaret, sicut legati Graecorum ferunt ea quae uocantur cerycia.In municipiis quoque muros esse sanctos Sabinum recte respondisse Cassius refert, prohiberique oportere ne quid in his immitteretur.. Sacra loca ea sunt, quae publice sunt dedicata, siue in ciuitate sint siue in agro. Sciendum est locum pub‹l›icum tunc sacrum fieri posse
Abbreviated transcription (Latin):
ait̃.lͫ Nemo igitur adiitus in¬
ansaccede ꝓhibetur. piscandi c̃a.i
dum tñ uillis et mronuimtis et edi¬
fit̾iis abstineatur quia non sunt
luis gentium sicut et mare. Ida
⁊ diuus pius piscatorib formianiꝰ
et capianis rescriptisit s: ⁊ flumi¬
na pen̾e oĩa et portus publica sunt.
aĩ .i.  Riparum quoq usus est pu¬
blicus uire gent. um sicut ip̃rus
flumins. Itaq nauem ad eas appli¬
care. funes arparib ibi natis seligaẽ

Expanded text:
ionum.Nemo igitur ad litus maris accedere prohibetur piscandi causa, dum tamen uillis et aedificiis et monumentis abstineatur, quia non sunt iuris gentium sicut et mare: idque et diuus Pius piscatoribus Formianis et Capenatis rescripsit.Sed flumina paene omnia et portus publica sunt.it. Riparum quoque usus publicus est iuris gentium sicut ipsius fluminis: itaque navem ad eas appellere, funes ex arboribus ibi natis religare,
Abbreviated transcription (Latin):
go priuatim sibi ꝯstituerit sacrũ. sa¬
trum ñ s non ꝓfanum. Semel auͥ
cde sacra fc̃t ⁊ diruto edifitio locꝰ
sacͤer man̾et. ¶ Neligiosum autẽ lo¬
cum imusquisq sua uoluntate fa¬
cit. dum mortium infeit in lõcm
suum ¶n ꝯmune aũt sepulcrum ⁊̃¬
inuitis cet̾is licet in furre S malie¬
num locũ ꝯcedente dño licet in fer¬
tẽ. ⁊ licet posteaᷤ catum ñ hĩñt quã
illatus mortirus religiosus locussiti
Cenotahium quoq magis plac loc

Expanded text:
go priuatim sibi constituerit sacrum, sacrum non est, sed profanum. semel autem aede sacra facta etiam diruto aedificio locus sacer manet. Religiosum autem locum unusquisque sua uoluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. in commune autem sepulchrum etiam inuitis ceteris licet inferre. sed et in alienum locum concedente domino licet inferre: et licet postea ratum habuerit quam illatus est mortuus, religiosus locus fit. Cenotaphium quo
Abbreviated transcription (Latin):
homisauouod in his repõnere. cuilib¬
et lib̾m ÷ sicuti per ip̃m flum̃ nainga¬
crent. Qua de cã arbpres quan: in ciste
nate coꝵtẽ sũt. ¶n mari piscantib li¬
b̾m est casam in littore ponert inqua
tur. qui ibi edificant. s quã di edifi¬
crum manet auoqum edificio dilap¬
so: quasi iure post limini reuertit
locus in prstinam c̃am. et si aluis ĩ
eotẽ loco edificaui̾t: cuns fier ¶ Uni¬
uersitaris sunt non singłoꝵ. ueluti
que incinitatib sunt. ut teatrã. tst¬
adia. et hissimilia: et siqua alia sunt:
telligitur. s uniuersitatis. Et ĩo tam
e ꝯtra cluẽ quã ꝓ eo posse ẜuum cunta

Expanded text:
liquid in his reponere cuilibet liberum est, sicuti per ipsum flumen nauigaerent: qua de causa arbores quoque in his natae eorundem sunt.In mare piscantibus liberum est casam in litore ponere, in qua tur qui ibi aedificant, sed quamdiu aedificium manet: alioquin aedificio dilapso quasi iure postliminii reuertitur locus in pristinam causam, et si alius in eodem loco aedificauerit, eius fiet.Uniuersitatis sunt, non singulorum ueluti quae in ciuitatibus sunt theatra et stadia et similia et si qua alia sunt ctellegitur, sed uniuersitatis et ideo tam contra ciuem quam pro eo posse seruum c
Abbreviated transcription (Latin):
Drocuł .ł. Siis qui nepotes exfilio ht¬
et in nepotis locoaliquem adoptaũ.
non puto mortuo auo uita ꝯsangin¬
m̃tatis in nepotes fututa eẽ. s si sic̾ ad¬
optanent. ut ⁊̃ uire legis nepos filiꝰ
eet quasi exlutio filio filio suo puta ⁊¬

Expanded text:
rum.Si is, qui nepotem ex filio habet, in nepotis loco aliquem adoptauit, non puto mortuo auo iura consanguinitatis inter nepotes futura esse. sed si sic adoptauit, ut etiam iure legis nepos suus esset, quasi ex Lucio puta filio suo et e
Abbreviated transcription (Latin):
cum princeps eum dedicam̃t. uł d̾ea¬
icandi potestatem tederit. ¶ Is notan¬
dum est aliud ẽe sacium iocum aluro
sacrarium Sacer locus est. locus cõsecratꝰ
Sacrarium est locus in quo sacra tepon¬
untur. euod ⁊̃ inedifici o priuato eẽ
potest. et solent quiub̾are cumiocum te¬
ligionẽ uolunt. sacra in enocates ppnie i¬
atum. ut leges sc̃e sunt. Sanctiõe ein
quatam sũt subnixe. Quod crã sanctiõe
quatã subnixum. ioscm̃ est. Et si deo ti
sit ꝯsecratu. et interdum in sanctiõib
adicitur. ut qui ibi aliquid ꝯmisent
capite pumatur. ¶Murosaũt mumici¬
pales. nec refic̾e lĩcet sine principis uxR
psidis auctoritate uł aliquid eisꝯuinge̾
uł supponere. ¶ Res sacra non reapiti
ni edificatum sit: ficret priuatum. ata
pumat. sicuti is qui trinscendĩt. sca¬
lisamotis ł alia: qualibet iõne. Namci¬
ues rc̃anos auas quam ꝑ portas egradi fi
liccr. Cum illuo hostile. ⁊ ab homgians¬

Expanded text:
cum princeps eum dedicauit uel dedicandi dedit potestatem. Illud notandum est aliud esse sacrum locum, aliud sacrarium. sacer locus est locus consecratus, sacrarium est locus, in quo sacra reponuntur, quod etiam in aedificio priuato esse potest, et solent, qui liberare eum locum religione uolunt, sacra inde euocare. Proprie t leges sanctae sunt, sanctione enim quadam sunt subnixae. quod enim sanctione quadam subnixum est, id sanctum est, etsi deo non sit consecratum: et interdum in sanctionibus adicitur, ut qui ibi aliquid commisit, capite puniatur. Muros autem municipales nec reficere licet sine principis vel praesidis auctoritate nec aliquid eis coniungere vel superponere. Res sacra non recipit re aedificatum sit, fieret privatum, ita punitur, sicuti si quis transcendet scalis admotis vel alia qualibet ratione. nam cives Romanos alia quam per portas egredi non licet, cum illud hostile et abominan
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. In ẜuitute mea qͥu̾esitus mͥ
siuus. in potestatẽ meam redigi bñ
los deducitur. Nam alie sunt diuin¬
i iuris. alie humani dĩum uri̾
sunt. ueluti res sacre et teligiose.
satre qͦq res. ueluti mim porte. qu¬
otum modo diuim iuris sunt. Qs̃¬

Expanded text:
piam.In seruitute mea quaesitus mihi filius in potestatem meam redigi benelos deducitur: nam aliae sunt diuini iuris, aliae humani. diuini iuris sunt ueluti res sacrae et religiosae. sanctae quoque res, ueluti muri et portae, quodammodo diuini iuris sunt. q
Abbreviated transcription (Latin):
principe confirm̃an potest:
hiano rescripsit. quod desid̾as an im¬
petrare debeas extimabunt uidicesad¬
hibitis ⁊̃ his qui cõtradicent. id est ꝗ
in euis erãnt potestate: nepotes ap̃
arrogatorem effitumtur.simulq
cũ suo ꝑatre in euisdẽ recidunt pote¬
state quod non similiter inadopti¬
oriẽ ꝯgrigit. Nam nepotes exeo in ra
t̃ał au retinentur potestate. ¶Non
tantum cum quis adoptat s cum
doarrogando suum hrdem sibi accre¬
li  m potestate cmancipauient. et po¬
stea eum adoptauent: moruo eo ne¬
pos in patris non reuertitur potestatẽ
in adoꝑcionem denuo. re acõptauit

Expanded text:
principe confirmari potest. hiano rescripsit: "Quod desideras an impetrare debeas, aestimabunt iudices adhibitis etiam his, qui contra dicent, id est queri, qui in eius erant potestate, nepotes apud adrogatorem efficiuntur simulque cum suo patre in eius reccidunt potestatem. quod non similiter in adoptionem contingit: nam nepotes ex eo in aui naturalis retinentur potestate. Non tantum cum quis adoptat, sed et cum do adrogando suum heredem sibi adscili est in potestate, emancipauerit et postea eum adoptauerit: mortuo eo nepos in patris non reuertitur potestatem.in adoptionem, quem denuo redadoptauit
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s hereditarũ puenisse merito negabi¬
tiͫ o et rerum ante unortioncm dõĩt¬
armm p̃cia pr̃arᷤ. aͣmuitatis rõcrigͣit.
¶Nont̾antũaũt qd̾ aduenditorem bere¬
ditatispucit. s et quot ad hedem elus
exheredirate pirenit emptori restituẽ

Expanded text:
neris hereditarii, peruenisse merito negabitur. sed et rerum ante uenditionem donatarum pretia praestari aequitatis ratio exigit. Non tantum autem quod ad uenditorem hereditatis peruenit, sed et quod ad heredem eius ex hereditate peruenit, emptor
Abbreviated transcription (Latin):
empte ulle cẽna. one staturoempturte¬
statuscst ic̃ xtuniam omnem reliquare
ꝑatirm fiuns se cesolere et sagulumi ca
petuma signataꝵ signisobsigrann
die noĩe fi satestato comintur aerꝙpto¬

Expanded text:
emptae villae essent. die statuto emptor testatus est se pecuniam omnem reliquam paratum fuisse exsolvere et sacculum cum pecunia signatorum signis obsignavit, die nomine fisci testato conventum empto
Abbreviated transcription (Latin):
õ.i. Sũt̃ quot quisq insccietate
condilit exstinctum sit. uidendim
ẽ anꝓsorloagẽ possit. tractatiratã¬
hres. et egounm scrictatẽ coiũ
ut acceproequomeo quadrigam⁊
mane̾ nec exp̃cio cquorum tuoꝵ pir¬
rẽ debi. nec emĩhabende quͭ aorige.s
uĩroerce cortam socictatem cetm
si roactumdicatur. ut quadͥga fiet
ciq cen carctur.tuq inei tres partes
hñts. egoquartami nor coubie aobir
scusimrius. ¶ Item celsustractat
si peuimam contulissemus a drr̃i
ẽuertuit pecuma picet quor no
fierit isisoaaas coirasit uttiaꝑi

Expanded text:
i id quod quis in societatem contulit exstinctum sit, uidendum, an pro socio agere possit. tractatum itahaberes et ego unum, societatem coimus, ut accepto equo meo quadrigam manere nec ex pretio equorum tuorum partem deberi: non enim habendae qua drigae, sed uendendae coitam societatem. ceter‹um› si id actum dicatur, ut quadriga fieret eaque communicaretur tuque in ea tres partes haberes, ego quartam, non dubie adhuc socii sumus.Item Celsus tractat, si pecuniam contulissemus ad merceeuenit, ut pecunia periret, quod non fieret, nisi societas coita esset, utri
Abbreviated transcription (Latin):
ritq i maleficuria d iinsir itquot
corrtulit. aut solum aut cum pena
ncitre contulisse. quod sisciente.
⁊̃ penam sccum agnoserre oportit
equum est eramn ut auus prit. api¬
uĩt lucrui pattiapet et dampniũ.

Expanded text:
rit qui maleficium admisit, id quod contulit aut solum aut cum poenaionem hoc contulisse: quod si sciente, etiam poenam socium agnoscere oportet: aequum est enim, ut cuius participauit lucrum participe
Abbreviated transcription (Latin):
suta dictum cẽti ut emptor dieb xxx. ꝓ
ximisfurdum metiatur et donimoi
reranrtiet.quanto modusagri min¬
or sit. quod post diem incesirro re¬
nunciass nichile ꝓfutircum s suta
pactum cẽt. ut emptor indicl ꝓxim
minorem modumagriẽe quamnus
multispostamnis posse eum quomi¬
nonis modus agrfuiss repetere. ¶In
lege fundi aquam accessuram dixit.
Querebatur.an ⁊̃ itera que aocessit.ꝑ.¬
sibi urdi idactumẽe et iõ iterquoq
im̃ditorem trad̾e oporte. ¶ Quiagr̃¬
suig̾ula iugeta certum p̃ium stipu¬

Expanded text:
si ita dictum esset, ut emptor diebus triginta proximis fundum metiatur et domino renuntiet, quanto modus agri minor sit, quo post diem trigensimum renuntiasset, nihil ei profuturum: sed si ita pactum esset, ut emptor minorem modum agri esse, quamuis multis post annis posse eum quo minor is modus agri fuisset repetere. In lege fundi aquam accessuram dixit: quaerebatur, an etiam iter aquae accessisibi uideri id actum esse, et ideo iter quoque uenditorem tradere oportere. Qui agrsingula iugera certum pretium stipu
Abbreviated transcription (Latin):
s c̃ifactiest. Quotiens uõuibore prioi
res dõmonisca distrahitmm. dubrã ñ
eĩt imditionem noꝵ uale. hoc inter
ccc̃os iñt urrum uo et ueorem tci¬
tiorus cĩ ũitio fata p̃ciouiliore. ñuiᷤ¬
Ainsimentiest.
ip̃.i. Sitebitor rempignoratam acͥ¬
ditore reem̃t. nasi suo reletrptor¬
um qrafructumoliue patdentis ur̃coi¬
diss et suipłatusest .x. pontoolei quot
natumẽẽt. p̃aum constituis setyeo qd̾

Expanded text:
facta est: quotiens uero uiliore pretio res donationis causa distrahitur, dubium non est uenditionem ualere. hoc inter ceteros: inter uirum uero et uxorem donationis causa uenditio facta pretio uiliore nullius momenti est.orum. Si debitor rem pigneratam a creditore redemerit, quasi suae rei emptorum, qui fructum oliuae pendentis uendidisset et stipulatus est decem pondo olei quod natum esset, pretium constituisse ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
d .l. Siquisfundum iure ẜrditũo
sibi telatimitaũndidiss erit tibiẽ¬
prustanti. qͣntiatestatore emptũ
ẽ. mox inuemiauit nõ cirptus.s do¬
natus testatori uidetur q̃isine p̃cio
fc̃a ur̃cortio. Iõq simiłerit subcon¬
diuõe fcẽ ir̃mitionisque nulla ẽ
sicont̃ngo defcreͣnt.¬

Expanded text:
. Si quis fundum iure hereditario sibi delatum ita uendidisset: 'erit tibi emptus tanti, quanti a testatore emptus est', mox inueniatur non emptus, sed donatus testatori, uidetur quasi sine pretio facta uenditio, ideoque similis erit sub condicione factae uenditioni, quae nulla est, si con
Abbreviated transcription (Latin):
uenditor scit futiũm eẽ quod uenit
solus scit. non obligabitur uñditor.
nec tñ eximdito quicquam conseꝗt᷑.
nsi ultro quod conuem̃t pr̃et: qdsi
unditor scit ẽmptor ignorabit. ut̃r
uõnõ eo ꝓficit itau̾ant ãpliusaut
mmusueneat. s ut appareit qͣntũ
ematur. ¶ diemprioita fcã fu̾i̾t.

Expanded text:
uenditor scit furtiuum esse quod uenit, uenditor scit furtiuum esse quod uenit, i emptor solus scit, non obligabitur uenditor nec tamen ex uendito quicquam consequitur, nisi ultro quod conuenerit praestet: quod si uenditor scit, emptor ignorauit, utrinuero non eo proficit, ut aut plus aut minus ueneat, sed ut appareat, quantum ematur. Si em
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. que fum ma ułstillicioia. pri¬
mum expectarioportet quid actum
sit: sirion idappareat. tunc idaccipitur
sit accede stichum ẜuum. neq intelli¬
gatur quis expłibaccesẜit. cum dealio
emptor. dealio imñditor señẜit. nichi¬
lominus fundi ũ iditione uałeꝰ
stat. s labbait. eumstichum deb̾iq̃m
unditor intellexit. nec refert. quanti
sit accessio siue plusmeasit quam i¬
ip̃are. cui accedat. anminus. płasq
enim resaliquando ꝑꝑaccessioẽs emmmꝰ
sicuticum domus ꝑꝑmarmora et sta¬
tuaset tabulas pictasematur. ¶ om̃
rerum quasquis hr̃e uł possid̾e.uł per¬
sequi potest ĩnditio fit recte. ¶iasuͦ
naturauł gentumiusuł moͬresciui¬
tatis ꝯ mercio exuerunt egrum nulla
uñditio est. ¶ hominem lib̾r scien¬
tisemẽ non possumus s nectał emp¬
tioaut stipło. admutends est. cums¬
uuserit. quamins dixeuis futirras
resemi posse. nec enim fasest. huiusi¬
oĩcãs ex pectare. ¶ It si et ẽmptor ccu

Expanded text:
ditur, quae flumina uel stillicidia, primum ‹s›pectari oportet, quid acti sit: si non id appareat, tunc id accipitur sit accedere Stichum seruum neque intellegatur, quis ex pluribus accesserit, cum de alio emptor, de alio uenditor senserit, nihilo minus fundi uenditionem ualere constat: sed Labeo ait eum Stichum deberi quem uenditor intellexerit. nec refert, quanti sit accessio, siue plusipsa re cui accedat an minus: plerasque enim res aliquando propter accessiones emimus, sicuti cum domus propter marmora et statuas et tabulas p‹i›ctas ematur. Omnium rerum, quas quis habere uel possidere uel persequi potest, uenditio recte fit: quas uero natura uel gentium ius uel mores ciuitatis commercio exuerunt, earum nulla uenditio est. Liberum hominem scientes emere non possumus. sed nec talis emptio a‹ut› stipulatio admittenda est: 'cum seruus erit', quamuis dixerimus futuras res emi posse: nec enim fas est eiusmodi casus exspectare. Item si et emptor et
Abbreviated transcription (Latin):
quodsiumum ia lumerit ut inũ¬
gula samphoras. It. olcumi:ut insmn¬
gulasmetretai. it fruratumuut in
singuios modios. Itẽ irgentumi. ut
insingłasubras. crrtum p̾cium dicet¬

Expanded text:
quod si uinum ita uenierit, ut in singulas amphoras, item oleum, ut in singulos metretas, item frumentum, ut in singulos modios, item argentum, ut in singulas libras certum pretium diceret
Abbreviated transcription (Latin):
oit. quid int̃ eosdecustodiare comic¬
nerat oi nichil appareat conuenisse
tał custodia desidmda est aũndite¬
⁊re qualem bonus pater. f suis reb ad¬
hibet. quam siprestit̾it. et tñ rẽ ꝑdi¬
ptori. Señ uidebumus inꝑsõm eiꝰ
nullamũdicationem reiautꝰ
dicionem hr̃e possit. obidip̃m dam¬
pnandus ẽ quiasisuam rẽ unoto¬
iss. poruiss eas accõnes ademprorẽ
t̃nsferre. ¶ Inhisque pont̾ num¬
ero. m̃suraueconstantiueluti fru¬
m̃to. uino.oleo.argento. mõeas.¬
uantur. que uacetis ut simulatq
depcio conuenit. uid̾atur ꝑfectauẽ¬

Expanded text:
erit, quid inter eos de custodia rei conveerit, quid inter eos de custodia rei convenerat: si nihil appareat convenisse, talis custodia desideranda est a venditore, qualem bonus pater familias suis rebus adhibet: quam si praestiterit et tamen rem perdie videbimus in personam eius, nullam vindicationem aut condictionem habere possit, ob id ipsum damnandus est, quia, si suam rem vendidisset, potuisset eas actiones ad emptorem transferre. In his quae pondere numero mensurave constant, veluti frumento vino oleo argento, modo ea servantur quae in ceteris, ut simul atque de pretio convenerit, videatur perfecta ven
Abbreviated transcription (Latin):
ptonsfui̾t arbitrium: quem uell¬
cominissum sit. ut quem uoluis¬
anademptum hr̃et. ¶tutor rey
pupilliemcit non potest. Iõq porri¬
gendum est. adsimilia .i. adcuratre
et ꝓcirratores. et qui negodaa li enage
racconuentiomo il ꝓficiat. s ut au¬
¶llud ꝯstat inꝑfectum eẽ neg̃m. cũ
eme uolemt⁊. sic ũnditordicit. q̃nti.
uelis. q̃ntiequum putauis. qͣnti exi¬
stimauĩs. habebisemptum. ¶Uẽ¬
nem mali quidam putant non ꝯͣ¬
hiemptionem.qura nec societas. a¬
ut mandatum flagiciose rel ullasi
de hisque nullo mõ adietionqn
alt̾ius mat̾ieusunobiseẽ possut.
dehisũo que mixta aliismatiisado
nocendinaturam deponunt. ut exhi̾
timandauit. ut fugitunĩm ẜnũ
querat. et siinuerãt uñdat. nec ip̃e
ccͣ senãtus consultum ꝯmitt t. qr
ñ uendidit. neq amicusciuisquia
p̃sentem undidit. Emptor quoq qui
p̃sentememit recte negoium gere¬
re intelligitur. ¶ Sireundita pet
furtum ꝑierit. pͥus aĩ aduertendinr

Expanded text:
s fuit arbitrium quem uellcommissum sit, ut quem uoluisan emptum haberet. Tutor rem pupilli emere non potest: idemque porrigendum est ad similia, id est ad curatores procuratores et qui negotia aliena gerra conuentio nihil proficiat, sed ut euIllemere volenti sic venditor dicit: "quanti velis, quanti aequum putaveris, quanti aestimaveris, habebis emptum". Veneni mali quidam putant non contrahi emptionem, quia nec societas aut mandatum flagitiosae rei ullas de his quae nullo modo adiectione alterius materiae usu nobis esse possunt: de his uero quae mixta aliis materiis adeo nocendi naturam deponunt, ut ex histi mandauerit, ut fugitiuum suum quaerat et si inuenerit uendat, nec ipse contra senatus conon vendidit, neque amicus eius, quia praesentem vendit: emptor quoque, qui praesentem emit, recte negotium gerere intellegitur. Si res vendita per furtum perierit, prius animadvertendum
Abbreviated transcription (Latin):
ec edicto pretor adueisus ua¬
nos et dorosos.qui aluis offuerant ca¬
lliditite quadam subucrat. ne uau
lũ mautra ilia sit luciosa. ł istis sim¬
o plicitas dampnesa.uera aut edic¬
ti taua sunt. Que dolo. o. fcã ce tuce
ũde his reb aua acto noncrit. ex i¬
sta c̃a ẽe uidebitur: uiticumr. taro:
polum.m. seruius quig ita diffunt
machinationeni quantam. actu᷑
decipiendi cã cum auud simulatur
et alurõ agitur. iaboo aũt act. posse¬
⁊ c̃i sine simnlatiõe idagi ur quisc̾¬
cumuematur. posse et sine dolo. m
au̾udagi et alut simmulani. sicuti
facumt qui per huiusmodi dũimu¬
iationem deseruiunt et tuentur ꝑ
sua ue aue̾naᷤ. itaq ip̃e sic diffimt do¬
lum.o. ẽẽ. omnem cauidĩparem fa¬
llat̾iam m᷑achinationem. ad cutum¬
⁊s uenicndum. fallendum docipiẽ¬
dum acterum adbibĩtam. labeoni
tentus preror dolm dicere. ẜ adiecir
malum. quomam ueteres dolum ⁊¬
bonum dicebant er ꝓsolertia hoc no¬
in accipiebant. maxĩc si aduersus n¬

Expanded text:
c edicto pretor adversus varios et dolosos, qui aliis obfuerunt calliditate quadam, subvenit, ne vel illis malitia sua lucrosa sit vel istis simplicitas damnosa. Verba edicti talia sunt: Que dolo malo facta ede his rebus alia actio non erit et iusta causa esse uidebitur iudicium dabo.' Dolum malum Seruius quidem ita definiit machinationem quandam alterius decipiendi causa, cum aliud simulatur et aliud agitur.Labeo autem posse et sine simulatione id agi, ut quis circumveniatur: posse et sine dolo malo aliud agi, aliud simulari, sicuti faciunt, qui per eiusmodi dissimulationem deserviant et tuentur vel sua vel aliena: itaque ipse sic definiit dolum malum esse omnem calliditatem fallaciam machinationem ad circumveniendum fallendum decipiendum alterum adhibitam. Labeonis tentus praetor dolum dicere, sed adiecit malum, quoniam veteres dolum etiam bonum dicebant et pro sollertia hoc nomen accipiebant, maxime si adversus ho
Abbreviated transcription (Latin):
librouni. scribit. ⁊̃ si interdictura sit
quoquis exꝑmi. uł excẽp̃tiqe qua tueri¬
se possit᷑ cesart hoc edictum Ide ⁊ pon
tutus sit quiscum accionem te dolo
hr̃e non ꝑesse. utputa si de dolo stipui¬
atus fit. ¶ Idem romp̃ait. et si actioẽ¬

Expanded text:
o scribit, etiamsi interdictum sit quo quis experiri, vel exceptio qua se tueri possit, cessare hoc edictum. idem et Ptutus sit quis, eum actionem de dolo habere non posse, ut puta si de dolo stipulatum sit. Idem Pomponius ait
Abbreviated transcription (Latin):
bet apertisspmas ꝓbationes uiolentie
opponere. ¶Sr iusto metu perteritus
crgrãtioẽ adquam ut irractus iret
potens aduersarius minabatur idꝙ
hr̃e licebat conpuisus unditit. res
suc equitati per p̃sitẽ ꝓuintie restit¬
iuĩtur ¶S frneratõr in cimiliter cu¬
scodiento arletam ⁊ acertaminib
ꝓhirendo cauere ꝯpulerit ult̃ qua¬
irtatem debite peccimie.his ꝓbatis.
petens uidex rem suam enuitati resti¬
tui decernat. ¶ Siquis quot aduer¬
sario nan debear delegante eo ꝑuima
paritiõr ysidis int̃uemente sine no¬
tiõe urdicis coacius est dare. uideꝵx in¬
cuuuiter extorta restitui ab eoqui re
dampnum prestiterir uircated
si debitis satis fecit simplici iussioe.⁊
non cognitioe habita quantius non
extra ordinem eractionẽ fieri. s cuu¬
uter oportint. qi que solutiom debi¬
tarum abeo quantitatum ꝓrecerut

Expanded text:
bet apertissimas probationes uiolentiae bet apertissimas probationes uiolentiae opponere. Si iusto metu perterritus cognitionem, ad quam ut uinctus iret, potens aduersarius minabatur, id quod habere licebat compulsus uendidit, res suae aequitati per praesidem prouinciae restituitur. Si faenerator inciuiliter custodiendo athletam et a certaminibus prohibendo cauere compulerit ultra quantitatem debitae pecuniae, his probatis competens iudex rem suae aequitati restitui decernat. Si quis, quod aduersario non debebat, delegante eo per uim, apparitione praesidis interueniente, sine notione iudicis, coactus est dare, iudex inciuiliter extorta restitui ab eo, qui rei damnum praestiterit, iubeat. quod si debitis satisfecit simplici iussione et non cognitione habita, quamuis non extra ordinem exactionem fieri, sed ciuiliter oportuit, tamen quae solutioni debitarum ab eo quantitatium profecer