comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apprehendiss sur nob cõpetit.
acc̃o⁊ idem et ĩ apib dicitur qr
i pr̃ionio nr̃o computatur.¬
¶s et si quid de pecorib nr̃is a
feram euasĩt. nain magis eẽ
ut non desmnat nr̃m eẽ ĩ quit
quod alupo eripitimuł alia bẽ¬
stia tamdiu quamͣ diu ab eo
fu̾it consumptum.

Expanded text:
adpraehendisset, furti nobis competit actio. idem et in apibus dicitur, quia in patrimonio nostro computantur.Sed et si quid de pecoribus nostris a feram euaserit: nam magis esse, ut non desinat nostrum esse, inquit, quod a lupo eripitur vel alia bestia, tamdiu, quamdiu ab eo non fuerit consumptum.
Abbreviated transcription (Latin):
tit. uł. post limimo redierit. an
uictorie cominodum debeat cũ
eo cominuuicar uamĩdubita¬
te iadicti actio eñ solidum cõ¬
petit et electionem cohr̃di d an¬
dam idẽaut cõmicandam
eaͣmiaut ex ꝑundi faciendo pote¬
statem huic qui post uictoriam
cohr̃dis effectus sit hr̃s. aut rcu̾¬
sus sit ĩ auitatemsidemq ob ser¬
andum si postea natus sit postu¬
nius. ñ enim hiis ꝑsonis silenti¬
um̃ imputari pot̾ cum ad hr̃di¬
tatem post uictoriã coħdis ꝑuene
ni ex hrdib picgare fũint cautio¬
nos non prius ei tradendas quã
cobr̃tes descripsĩnt. siam et si ser¬
uus actor in quit sũit plegatus:
non alias cumis adetitum quã
rõnes redliditnos udebimius:
miniquis et cautio sit in t̾ponen
siat: plerumq enm auteunce
rõnes sunt uetessarie actori ad
ĩstruenda ea que postea en̾igñt
ad notitiam eius spoctantia ẽ

Expanded text:
it uel postliminio redierit, an uictoriae commodum debeat cum eo communicare? nam indubitate iudicati actio ei in solidum competit. et electionem coheredi dandam, id est aut communicandam eam aut experiundi faciendam potestatem huic, qui post uictoriam coheredis effectus sit heres aut reuersus sit in ciuitatem. idemque obseruandum, si postea natus sit postumus. non enim his personis silentium imputari potest, cum ad hereditatem post uictoriam coheredis perueneni ex heredibus praelegatae fueri‹n›t rationes, non prius ei tradendas, quam coheredes descripserint. nam et si seruus actor, inquit, fuerit legatus, non alias eum tradendum, quam rationes reddiderit. nos videbimus, numquid et cautio sit interponendfiat? plerumque enim authenticae rationes sunt necessariae actori ad instruenda ea, quae postea emergunt ad notitiam eius spectantia. et
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ Pet ⁊ si usii capio fu̾it cepta
ab eo qui hr̃s non erat. añ litẽ
cotestatam. ⁊ postea impleta
fu̾it. rem de uiditio sub ducit.¬
usus fructũs anĩ iuditium de¬
ducatur. qr̃ suit puta si deducto
usu fructu fidus fuit ab hr̃di
cineri ut si uolent br̃des a com¬
munione usus fructus clisce¬
dere. moremeis gerat cautõilz
int̾positis.
ulianus Si aliifunidum. alii
usunifructum fundi adiudi¬
cauit. nõ cõmunicariusum fr¬
uctum usus fructus a excto
tempore aus ad c̃tum tempuᷤᷤ
et alti̾ris annis ad iudicari po¬
rest. ¶id quod annisuo fundo
post litem centestatam alluit.
eque uenit inł iuditi. ¶ S
a si dolour culpa quad ĩusum
fructum ab uno ex hrdip fac¬
re pomponius ait nam ⁊ omĩa
que quis ĩ hr̃ditate dolo aut
culpa fecit. ĩ uiditium familie
hrc̃ ueniunt ⁊ sic tamen. si qiͣ he¬
res fec̾it a idro siuiuotestatore
mius exhr̃dib pecuniam sust¬
ulerit. ĩ familie bre iunditium

Expanded text:
 et si usucapio fuerit coepta ab eo, qui heres non erat, ante litem contestatam et postea impleta fuerit, rem de iudicio subducit.Usus fructus an in iudicium deducatur, quaeritur: ut puta si deducto usu fructu fundus fuit ab hereditineri, ut, si uolent heredes a communione usus fructus discedere, morem eis ‹g›erat cautionibus interpositis. Iulianus ait, si alii fundum, alii usum fructum fundi iudex adiudicauerit, non communicari usum fructum. Usus fructus et ex certo tempore et usque ad certum tempus et alternis annis adiudicari potest. Id quod amnis fundo post litem contestatam alluit, aeque uenit in hoc iudicium. Sed et si dolo uel culpa quid in usum fructum ab uno ex heredibus facre Pomponius ait: nam et omnia, quae quis in hereditate dolo aut culpa fecit, in iudicium familiae erciscundae ueniunt, sic tamen, si quasi heres fecerit. et ideo si uiuo testatore unus ex heredibus pecuniam sustulerit, in familiae erciscund
Abbreviated transcription (Latin):
ab ex tranco aliquio datũ sit.¬
¶ Ies que sub conditione leg. ẽ
intĩm hr̃ditaͬs ẽ a idro uenit in
familie hrc̃ iuditium ⁊ ad uidi¬
cari potest cum sua scilicet cã ut
existente conditione. eximatur
ab eo cui adiudicataẽ aut defi¬
tiente conditione ad edbirũt¬
tura quib relicta ẽ. idem et ĩ sta¬
tulibõ dititur. qui int̾imẽ br̃cli

Expanded text:
ab extraneo aliquid datum sit.Res, quae sub condicione legata est, interim heredum est et ideo uenit in familiae erciscundae iudicium et adiudicari potest cum sua scilicet causa, ut existente condicione eximatur ab eo cui adiudicata est aut deficiente condicione ad eos reuertatur a quibus relicta est. idem et in statulibero dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ꝰ Item predia que mi pr̃i¬
moniisirt s et uettigaua ur
suꝑfitiaria nec minus hec quo¬
q res quas alienas defunctius
bona fide possidit¬

Expanded text:
um item praedia, quae nostri patrimonii sunt, sed et vectigalia vel superficiaria: nec minus hae quoque res, quas alienas defunctus bona fide possidet
Abbreviated transcription (Latin):
at hec acc̃o anrei ꝑ secutionẽm ẽt̃
magis ẽ. ut etiam macellus putat᷑
nt reisit ꝑsecutio. ¶uetus fuit duͣ
none facta: lib̾̃ationem cõtigere.
nonlitis contestatione: qm̃ solutõ
ad utramq obligationẽ proficit.
aulus Id quod sur condictaꝵ
debenir. sine pure siue certolad die
constituatur ead̃ cc̃dictione suspẽ¬
ditur: ut ex istente condictr̃e tenẽ¬
atu feficiente utraq acc̃o depeat
ĩis quipure debet. si subcõdictõne
constituat. ĩ quit pomp̃ ĩ hinc uti¬
cuicet int̾ient peculium nõ tamen
d̾ Dpec enimquod crescit petuliͦ¬
um. aut de peculio decre scit ꝑtinet
ad constitutoriam actionem
ramabeo factã mortuo sticho: si pͥ¬

Expanded text:
at haec actio an rei persecutionem: et magis est, ut etiam Marcellus putat, ut rei sit persecutio. Vetus fuit dubitione facta liberationem contingere, non litis contestatione, quoniam solutio ad utramque obligationem proficit. Paulus debetur, sive pure sive certo die constituatur, eadem condicione suspenditur, ut existente condicione teneatur deficiente utraque actio depereat. Sed is qui pure debet si sub condicione constituat, inquit Pomponius in hunc utilicet interierit peculium, non tamen ium.Nec enim quod crescit peculium aut decrescit, pertinet ad constitutoriam actionem.ram ab eo factam mortuo Sticho si
Abbreviated transcription (Latin):
Eum quiephesi promis
se soluturum si constituat alioꝵ
ioco se soluturum: teneri cõstat¬
Quuanus legatum rome consti-¬
tuentem quod inꝑuintia acce¬
rome soluturim: denegatur
ĩ eim actio deconfituta. ¶ qd
exigimus ut sit debitum ꝙ cõ¬
stituinu. ĩ i e m ex actum e/ non
utio ut is culi constitiutur cre¬
ditor ntꝰ. nami. ⁊ quod ego debeo:
ruconsaituendo teneb̾is ⁊ quod¬
sepsam qͥme tͣalem emisit scuꝑ¬
si me secundum mandatum¬
sei . si quid tibi debitum appro¬

Expanded text:
Eum, qui Ephesi promisit se soluturum, si constituat alio loco se soluturum, teneri constat.Iulianus legatum Romae constituentem, quod in prouincia acceRomae soluturum, denegatur in eum actio de constituta.Quod exigimus, ut sit debitum quod constituitur, in rem exactum est, non utique ut is cui constituitur creditor sit: nam et quod ego debeo tu constituendo tenebepistulam ad me talem emisitsi me secundum mandatumi, si quid tibi debitum adpro
Abbreviated transcription (Latin):
uidicis acce de por. non debeatus. nes
sit ĩ obligatione adeo ut qucq ñe
sorte souita: ur si capue ꝓetatiu: ap¬
hitrium iudicis eit nsisi quis ⁊¬
łicat siuidex centum ⁊ iugñm
condempnare debu̾it. centia
soluts ex uniu̾sitate tam ex sorte
quamex pena solutum iud̾irut
suꝑsit petitio eius quod excedit.
sortẽm ⁊ accedat pena pro eaden
quantitate. quod non puto ad:¬
mittendum fanto magis quo
creditor accipiendo pecuniam. a
remisisse pͥeͣn amuidetun de cor
equitan qui constituta ex cõ cũ¬
sensu factacustodit qm̃ gra na¬
ue ẽ fidem fallere. ¶ ait ꝑ̃tor qui
pecuniam debitam consfituit᷑.
qui sit accipiendums̃ queue.
namet mulieres de constituta te¬

Expanded text:
udicis accedere potest, non debeatur nec sit in obligatione, adeo ut nunc quoque sorte soluta vel si Capuae petatur, arbitrium iudicis cesset: nisi si quis dicat, si iudex centum et viginti condemnare debuerit, centum solutis ex universitate, tam ex sorte quam ex poena solutum videri, ut supersit petitio eius quod excedit sortem, et accedat poena pro eadem quantitate. quod non puto admittendum, tanto magis, quod creditor accipiendo pecuniam etiam remississe poenam videtur. V equitati: qui constituta ex consensu facta custodit, quoniam grave est fidem fallere. Ait praetor: "Qui pecuniam debitam constituit". "qui" sic accipiendum est "quaeve", nam et mulieres de constituta te
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minus ydoneam fideiubentẽ
prestet. si nulla mora inf̾uemẽte.
magis puto non teneri. ¶ cõstuu¬
ere autemet presentes ⁊ ab scu¬
des possums. sicut paciscr q per

Expanded text:
non minus idoneam fideiubentem praestet: si nulla mora interveniente, magis puto non teneri. Constituere autem et praesentes et absentes possumus, sicut pacisci, et per
Abbreviated transcription (Latin):
Dnstitu̾it se pretuinieus sõui¬
¶ eturum: tenetu Sisine sonstitu¬
as pot̾ dici qud te ñ tenerilicet
u̾ba elicu late patean auoquin
⁊ confestim agitetian potĩt. si sta¬
liniconstitiusti ut non ioluas s
medicumtempus statuendum᷑
ẽ non minus decemclierum ut
ex actio celebretur. ¶ constituto
satis non facit qui soluturumse
constitu: si offerat satis faciõ¬
nem: ¶ Si quis autem consti¬
tuat se satis daturum: ⁊ fideui¬
ssorem uł pignora det. ñ teͣnetur
pecuniam br̃ditatem ex senat᷑
consulto crebelliano restitũs:
qͣm sortis petitoẽm cranstulisti
ad alium. denegandaẽ tibi pecu

Expanded text:
nstituerit se pretium eius soluturum, tenetur. Si sine die constituas, potest quidem dici te non teneri, licet verba edicti late pateant: alioquin et confestim agi tecum poterit, si statim ut constituisti non soluas: sed modicum tempus statuendum est non minus decem dierum, ut exactio celebretur. constituto satis non facit, qui soluturum se constituit, si offerat satisfactionem. si quis autem constituat se satisdaturum, fideiussorem uel pignora det, non tenetur,pecuniam hereditatem ex senatus consulto Trebelliano restitueris, quoniam sortis petitionem transtulisti ad a
Abbreviated transcription (Latin):
ulianus. P romissor bominis.
homine mortus cum pẽum sta¬
ret quominus irad̾e̾tir. ⁊ si hõi¬
nem daturum se constitũit: de
constituta pecunia tenebitur. ut
pretium eius soluat

Expanded text:
um.Promissor hominis homine mortuo, cum per eum staret quo minus traderetur, etsi hominem daturum se constituerit, de constituta pecunia tenebitur, ut pretium eius soluat. 24
Abbreviated transcription (Latin):
batum eritine tibi cauturum¬
et soluturum sine contron̾si a᷑ͤ¬
fenenr titius de constitutã pe¬
lium soluturum non se ꝓ alio:
non tenetr aia pomp̃ lib̾ uin.
scribit ĩtem simichi constituas

Expanded text:
batum erit me tibi cauturumet soluturum sine contrtenetur Titius de constituta plium soluturum, non se pro alio, non tenetur: et ita Pomponius libro scribit. Item si mihi
Abbreviated transcription (Latin):
forte ad diem constituti ꝑ actorẽ
non steñt. añuł postea. a⁊ puto et¬
hecͣ ad diem constitun refẽndam.¬
proindesiualitudine ĩpeditus aut
ur aut tempestate. penitor ñ uẽnit.¬

Expanded text:
rte ad diem constituti per actorem ante stetit uel postea. et puto etec ad diem constituti referenda.proinde si ualetudine impeditus aut tempestate petitor non uenit
Abbreviated transcription (Latin):
miularfi̾ sciꝑuietur. ⁊ locum no
adiciat. nonualet stipiuatio ¶ Si¬
gis ita stipulatur ephesi decem
do̾ari. si ante diemquam ep besum
ꝑuemir possit agat ꝓperam ante
diem agit. quia ⁊uiliamis putat
diemtacite huic stipiuationuĩ eẽ.
tartagͣme darͣr mutilit stipuiari.¬
¶ itemuilianus tractat. anis qui
ephesi sibi aut titio dari stipularꝰ
c̃. si alibititio soluͣamir nichompin
pͣoͦssit intend̾e sibi dari oͣporte. epͣ
uilianus scͥrͣibit. lib̾ationem non
contigisse. atq ideo posse pcͣt ꝙ int̾.¬
es marcellus qutem. ⁊ alias tracͥ¬
taͣt ⁊ aput uiuianum notat posse
dici: et simichi alibi soluatur lib̾¬
ationem contigisse. quamius ĩui¬
cus accipere non cogarspiane si nõ
contingit᷑ libatio: dicendum ait.
suꝑcẽ ixtitionem integre si uine.¬

Expanded text:
insulam fieri stipuletur et locum non adiciat, non ualet stipulatio. Qui ita stipulatur 'Ephesi decem dari', si ante diem, quam Ephesum peruenire possit, agat, perperam ante diem agi, quia et Iulianus putatdiem tacite huic stipulationi inesse.Carthagine dari, inutiliter stipulari. Idem Iulianus tractat, an is, qui Ephesi sibi aut Titio dari stipulatus est, si alibi Titio solvatur, nihilo minus possit intendere sibi dari oportere. et Iulianus scribit liberationem non contigisse atque ideo posse peti quod interest. Marcellus autem et alias tractat et apud Iulianum notat posse dici et si mihi alibi solvatur, liberationem contigisse, quamvis invitus accipere non cogar: plane si non contigit liberatio, dicendum ait superesse petitionem integrae su
Abbreviated transcription (Latin):
ita constituatu mimicipib
solurail. pupillo. uł furioso.
i uł ad olescentr utilitatis grã¬
uat alio. sͫ. yuto dandam municipibus
uł pupillour furioso. utł ado¬
lescenti. utilem actionemsser¬
no quoꝵ constitui posse cõstat.
qsi seruo constituatur domino
solui: ul ip̃i seruo qualem ser¬
lum domino ad quiiere ob¬
liganonem.
aulus. ¶demẽq si ei quiboã
fide michi seruit consticutũ
fuerit.
¶ Si michi aut stipiler titio:
titio constͣitui suo nomine ñ
posse. mliantis ait / quia ñ h̃t
pentionẽ tam et si soluiei possit

Expanded text:
tituatur municipibus solui uel pupillo uel furioso uel adulescenti, utilitatis gratia puto dandam municipibus uel pupillo uel furioso uel adulescenti, utilem actionem.Seruo quoque constitui posse constat et, si seruo constituatur domino solui uel ipsi seruo, qualemqualem seruum domino adquirere obligationem. arum. Idem est et si ei qui bona fide mihi seruit constitutum fuerit. . Si mihi aut Titio stipuler, Titio constitui suo nomine non posse Iulianus ait, quia non habet petitionem, tametsi solui ei possit.
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ ex qucrumq contractu ssue
c̾tisine incerti ⁊ si ex causa emp¬
tionis quis pretium debeat uel
ercansa dotis ur cã tuttle uł ex
quocumq alio contractatu. ¶dẽ¬
bitum aũt natura sufficit s etis¬
qͣ au honoraria actione ñ iure¬
t i   qiuili obligatus ẽ constimendo

Expanded text:
id est ex quocumque contractu siue certi siue incerti, et si ex causa emptionis quis pretium debeat uel ex causa dotis uel ex causa tutelae uel ex quocumque alio contractu.Debitum autem uel natura sufficit.Sed et is, qui honoraria actione, non iure ciuili obligatus est, constituen
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ Arbitraria actionitiusq
utuitatẽ continet. tam actoris¬
quam rei quod sirei intẽ. mino¬
ris fiat pecunie condempnatio¬
quaminrentatum ẽ aut si aͣcͥto¬
ris: maioris pecunie fiat. ¶ Y añt
actio ex ula stipulationeuenit
ubi stipulatus sum ate epbesi
decemdari. ¶ Siq̃uis ephesi de¬
cem aut capue hominem dari
stipulatus exͣeriatur. non debẽt
detracͣto alio ilcco experiri: ne
ireiee potrstate. s guid deleat.
cẽ iueius arhitrio. po  an debeat᷑.
aut pampbilum promittit elit¬
gere posse quid soluat. quamduͣ¬
ambo uinunt. cctũm ubi alter
decessit. extingui eius electionẽ
nc sit ĩ arbitrio eͣius᷑ an debeat:
quem solum delet. quare ⁊ ĩ ꝓͣpoͫ¬
sito eum qui proͣmisit ephesi. aut
capue. si fu̾it in ip̃ius arbitrio ubi
abeo petatur. comicmri n potui¬
se semꝑ enin aumilorumni elec¬
turum sic cuenire. ut sit inp̃ius
arbitrio aͣnterẽat quare putat¬
posse ab eopeti altõleco ⁊ sine lou¬
trad iectione. damus igitur acg¬

Expanded text:
rbitraria actio utriusque utilitatem continet tam actorquam rei: quod si rei interest, minoris fit pecuniae condemnatiintentum est, aut si actoris, maioris pecuniae fiat. Haec autem actio ex illa stipulatione ubi stipulatus sum a te Ephesi decem dari. Si quis Ephesi decem aut Capuae hominem dari stipulatus experiatur, non debet detracto altero loco experiri, ne i esse potestate, sed quid debeat, esse in eius arbitrio, an debeat, aut Pamphilum promittit, eligere posse quod soluat, quamdambo uiuunt: ceterum ubi alter decessit, extingui eius electionem, ne sit in arbitrio eius, an debeat, quem solum debet. quare et in proposito eum, qui promisit Ephesi aut Capuae, si fuerit in ipsius arbitrio, ubi ab eo petatur, conveniri non potuisse: semper enim alium locum electurum: sic evenire, ut sit in ipsius arbitrio, anposse ab eo peti altero loco et sine loci adiectione: damus igitur ac
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pr̃ ⁊ dominus de peculo obsinc¬
g t̃ti si constͥuerint cenebitur:¬
a fausq ad eam quantitatẽ que tũc
Iit᷑ ĩ peculio cum constituebat᷑
esum si plus suo nomine con¬
se decem soluturum quamuis.
in peculio qumq fu̾it. de conͭ¬
stituta ĩ decem tenebitur. N
ni constitilit ex tote quam qłͣ¬
ti facẽ poͣterat quia debitumcõ¬
stituerit. ĩ solilum quid̾ cẽnetn.
S mulierii quantum facẽ pot
contemꝰpnatur. ¶ Si quis aũt

Expanded text:
us de peculio obstricti si constituerint, tenebuntur usque ad eam quantitatem, quae tunc fuit in peculio, cum constituebatur: ceterum si plus suo nomine conse decem soluturum, quamuis in peculio quinque fuerint, de constituta in decem tenebitur. 3  constituit ex dote quam facere poterat, quia debitum constituerit, in solidum quidem tenetur, sed mulieri in quantum facere potest condemnatur.Si quis aut
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ius ẽ quod seuus ait. codep¬
nãtionio spectantlumi siuierõ
enit suectandum. non enim de¬
tet nouissimimuite tempus.
estimarine ad exiguum pree¬
seruo forte morte mortifere ẽ¬

Expanded text:
uit, quod Servius ait, condemnationis tempus spectandum: si vero delsum erit spectandum: non enim debet novissimum vitae tempus aestimari, ne ad exiguum prservo forte mortifere vu
Abbreviated transcription (Latin):
offente fine pretium bouis. de¬
tracto corii p̃tio doli mali excep¬
tͣione submonebitur. id̾ iuris
ẽ in unis slibrepͣtis/ nam et in¬
ustum uinatia iure condicipos
nomine lib furti tenetur colici
autem ait eiñ pot̾. insiliber cõ¬
inre commodata uł depoĩtaute̾¬
do: condictione quoq ex cusa ⁊¬
furtiua obstringitur que difꝰ¬
fert ab actione cominodatic¬
ħ quod etiamsisine dolomalo
et culpa euis int̾ierit res conꝰ¬
aictione tamen teneͣturscum
ĩ commnodati actione ñ facilẽ
ultra culpamr: ⁊ ĩ depoĩti ñ ultrã
dolummalum cenetur. ⁊s cum
quo depõiti agetur.
gitiuus anĩ aliudnomen ali¬
umq statum obligatõis crãs¬
feratur nec me mouet p̃ sens
homo fu̾it nec ne cummora q̃
eueniebat ex furto: ueluti qua¬
dam de oblegatione finiatur.

Expanded text:
offerente fure pretium bouis detracto pretio corii doli mali exceptione summouebitur. Idem iuris est uuis subreptis: nam et mustum et uinacia iure condici posnomine liber furti tenetur: condici autem ei non potest, nisi liber conuel re commodata uel deposita utendo, condictione quoque ex furtiua causa obstringitur: quae differt ab actione commodati hoc, quod, etiamsi sine dolo malo et culpa eius interierit res, condictione tamen tenetur, cum in commodati actione non facile ultra culpam et in depositi non ultra dolum malum teneatur is, cum quo depositi agetur. rtiuus an in aliud nomen aliumque statum obligationis transferatur: nec me mouet, praesens homo fuerit nec ne, cum mora, quae eueniebat ex furto, ueluti quadam delegatione finiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtio extitit ab solutio sequi debẽ¬
bit ꝑince ac uͣtem seruus sub.
lite contesfata condictio extitiss.
ñam noc petitoris s iaminterẽ
Hominem iepete ħ si res sine doł¬
⁊ lomalo furis cuis eẽ desiit qd̾ sĩ
pendente condictione uid̃ caiet.
iudex estimare debebit. quantit¬

Expanded text:
titerit, absolutio sequi debebit, perinde ac si idem servus sub lite contestata condicio exstitisset: nam nec petitoris iam interest hominem recipere et res sine dolo malo furis eius esse desiit. quod si pendente condicione iudicaretur, iudex aestimare debebit, quanti
Abbreviated transcription (Latin):
sciens accepit. indendum si pro¬
ex causa furtia: ¶ Srame con¬
dicere si ratum habeam quodĩ¬
debitum datum sit. s altã cond¬
ictione altera tollitur.
conclictionem ĩ pecuhim¬

Expanded text:
sciens acceperit, uidendum, si proex causa furtiua: sed et me condicere, si ratum habeam quod indebitum datum sit. sed altera condictione altera tollitur. condictionem in peculi
Abbreviated transcription (Latin):
pus pret̾isse bonoru possiõnis
infacto e̾rrat Idem e̾ si putaret ñ¬
¶ eum bonorum possionem acce¬
pisse ¶ si sciat eum non petisse. et¬
cempus qło pret̾isse ignoret aũt

Expanded text:
pus praeterisse bonorum possessionis, in facto errat. idem est, si putet eum bonorum possessionem accepisse. sed si sciat eum non petisse tempusque ei praeterisse, ignoret aut
Abbreviated transcription (Latin):
iteo ii quidignorante emptore. ita
uenduxit palamuxte dicant quid̃
tque sic sicut utiq optime ornataꝰ
uẽtendi causa fuu̾int. ita emptori¬
bus tradentur si quidita factums
ñ fu̾it. de ornam̃tis restituẽclis iu¬
mentis ue ornam̃torum nomineꝰ
redibendis in dieb sexagintamo¬
rbi autemiutiine causa: ĩ emptisd
faciendis: in sex menslo ur quãto
minoris cumuenirẽt fũint ĩ ãno
iuditium dabimus. ¶ Suumẽta
paria simuluenirẽt. et aitum ĩ ea
causa fu̾it ut redib̾i debeit. iuditi¬
um dabimus quoutrumq redi¬
lratur. ¶loquutur ediles iu hoc
elicto de ium̃tis rectlibendis: cã
autem huius eclictiead̾ ẽ. que mã¬
cipiorum redibendoꝵ et fere ead̃
sunt i hus que ĩmancipiis quod
ad morbum uitiumue actinet
quicquid ergo illuc diximus huc
erit cransfẽndum ec si mortuum
fu̾it ium̃tum. parimodo rediberi
potĩt. q̃m ad molum mantipiũ pot̾.¬
¶ ũtorum aũt applione an
omne pecus contineatur. udcamꝰ

Expanded text:
ideo si quid ignorante emptore ita uuendunt, palam recte dicunto, quid tiique sit, utique optime ornata vendendi causa fuerint, ita emptoribus tradentur. si quid ita factum non erit, de ornamentis restituendis iumentisve ornamentorum nomine redhibendis in diebus sexaginta, morbi autem vitiive causa inemptis faciendis in sex mensibus, vel quo minoris cum venirent fuerint, in anno iudicium dabimus. si iumenta paria simul venierint et alterum in ea causa fuerit, ut redhiberi debeat, iudicium dabimus, quo utrumque redhibeatur". Loquuntur aediles in hoc edicto de iumentis redhibendis. Causa autem huius edicti eadcipiorum redhibendorum.Et fere eadem sunt in his, quae in mancipiis, quod ad morbum uitiumue attinet: quidquid igitur hic diximus, huc erit transferendum. et si mortuum fuerit iumentum, pari modo redhiberi poterit, quemadmodum mancipium potest.Iumentorum autem appellatione an omne pecus contineatur, uideamus.
Abbreviated transcription (Latin):
gendumẽ quo nominatĩ adi¬
citur accessurum fuudo honi¬
nemstichum: s etiam signalit̾
omnia mancipia que infum¬
do sunt accedant uenditõni.
Luistam cãm eẽ ut quod ĩuen¬
ditione accessurum cẽ dictũ
ẽ. ut tamintegrum prẽtur ꝙͣ
illud pr̃ari debuit quod prin¬
cipalit uenit namiure ciuili
ut integrasint. q̃ accessura eẽ¬
dictum̃ fu̾it ex empto actõ ẽ.¬

Expanded text:
gendum est, quo nominatim adigendum est, quo nominatim adicitur accessurum fundo hominem Stichum, sed etiam si generaliter omnia mancipia quae in fundo sint accedant uenditioni. ustam causam esse, ut quod in uenditione accessurum esse dictum est tam integrum praestetur, quam illud praestari debuit quod principaliter ueniit: nam iure ciuili, ut integra sint quae accessura dictum fuerit, ex empto actio e
Abbreviated transcription (Latin):
ues acconimodateur emꝑtori ad
predibendum ultra non uero cõ¬
Isi comen̾it ut imppetuum re¬
libitio fiat puto hanc conuen¬
etionemualẽ/ i tem sitempus
sex agnnta dierum p̾finitum
redibitoĩ pret̾i̾t. causa cognita
iuditium dabitur ĩ cause aũt
cognitione ħ u̾sabitur. si aut
mora fuit ꝑuenditorem aut
sinon fuit p̾sens cui reddẽtur.
autaliqua iustacausa int̾cessit
curintra diem iullibitum mã¬
tipium nonẽ quod ei magis
dispucũat. ¶ ihus autem ac¬
tionib eadem crunt obseruã¬
darque de partu fructib acces¬
sionibq et que de mortuo re¬
dibendo dicta sunt. ¶ qd̾ ẽp̃toi
accłdit partẽ eẽ uenditõis ꝑr¬
lidentibus iusumẽ᷑.
auis Itaq sicut suꝑius uẽ¬
ditor de morbo utioue ꝯcetis¬
q que ibi comp̾hensa sunt pre¬
dicẽ iubetur ⁊ prete̾a inhus ca¬
usiis noneẽ mancipium ut
ꝓmittat p̾cĩpitur.ita et cum
accedat alii rei homo: ead̾ et
predicẽ ⁊ ꝓmittere complũtur
quod non solins cãn ĩ telli¬

Expanded text:
es accommodatur emptori ad redhibendum, ultra non. si uero conuenerit, ut in perpetuum redhibitio fiat, puto hanc conuentionem ualere.Item si tempus sexaginta dierum praefinitum redhibitioni praeteriit, causa cognita iudicium dabitur: in causae autem cognitione hoc uersabitur, si aut mora fuit per uenditorem, aut non fuit praesens cui redderetur, aut aliqua iusta causa intercessit, cur intra diem redhibitum mancipium non est, quod ei magis displicuerat.In his autem actionibus eadem erunt obseruanda, quae de partu fructibus accessionibus quaeque de mortuo redhibendo dicta sunt.Quod emptioni accedit, partem esse uenditionis prudentibus uisum est.um.Itaque sicut superius uenditor de morbo uitioue et ceteris quae ibi comprehensa sunt praedicere iubentur, et praeterea in his causis non esse mancipium ut promittat praecipitur: ita et cum accedat alii rei homo, eadem et praedicere et promittere compellitur. quod non solum hoc casu intelle
Abbreviated transcription (Latin):
metos ut quadrigais ui mulas
pares accidere solet. ut neutrinon
cipiã etiam non morbosa redibeã¬
tur. si separinon possint sine ma¬
gno ĩ commodouł pietatis rõne
offensa: q̃uid eminisi filio retẽto
pentes relibe̾ malu̾unt. ur cõtra

Expanded text:
edos uel quadrigas uel mulas pares accidere solet, ut neutri noncipia etiam non morbosa redhibentur, si separari non possint sine magno incommodo uel ad pietatis rationem offensam. quid enim, si filio retento parentes redhibere maluerint uel co
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃ Si piura mancipiauno
et de unocorum edilitia actione
utamurita demum ꝓ bonitate eiꝰ
estimatio fict si confuse ĩiiiũsis
mancipiis constitutũ pretumũ
fu̾it. ¶ qd̾ si singuloꝵ mancipio¬
rum constituto p̾tionmũsacãti
uenieruit. quanti ex consũmati¬
one singulorum ficbat cuiusq
mancipii p̾tum: seu pluris seu
atuis ꝓ nouitioueneat. et ħ elictilł
fallatiis uenditorum cecurrit:
ubiq enim currant ecdues ne ꝙp̃¬
cores auenditorib circuueĩat.
ut ecde pleriq solent mancipia:
que uendẽ nouitia ñ sunt. quasi
dant presumptimienm ẽ eamã¬
cipia que rudia sunt. simplitiora
ce̾ ⁊ administĩa aptiora; et dotuliora
⁊ ad omne ministium̃ habilla ztr¬
ita uero mancipia et uet̾ana: cliffi S̃¬
tile est reformare. ⁊ ad sugs mores
formare quia ergo uenasiciarii sa¬
unt facue decurri ad uouitiorum
emptionemiocuro int̾polant ue¬
tericores ꝯ ꝓnouitiis uenaunt q
Ne fiat b edicto elules enintiãt et

Expanded text:
inum.Si plura mancipia uno et de uno eorum aedilicia actione utamur, ita demum pro bonitate eius aestimatio fiet, si confuse uniuersis mancipiis constitutum pretium fuerit: quod si singulorum mancipiorum constituto pretio uniuersa tanti uenierunt, quantum ex consummatione singulorum fiebat, tunc cuiusque mancipii pretium, seu pluris seu ator pro nouicio ueneat. et hoc edictum fallaciis uenditorum occurrit: ubique enim curant aediles, ne emptores a uenditoribus circumueniantur. ut ecce plerique solent mancipia, quae nouicia non sunt, quasi dant: praesumptum est enim ea mancipia, quae rudia sunt, simpliciora esse et ad ministeria aptiora et dociliora et ad omne ministerium habilia: trita uero mancipia et ueterana difficile est reformare et ad suos mores formare. quia igitur uenaliciarii sciunt facile decurri ad nouiciorum emptionem, idcirco interpolant ueteratores et pro nouiciis uendunt. quod ne fiat, hoc edicto aediles denuntiant: et
Abbreviated transcription (Latin):
ueniti si coua accessura fundo
uam siseruus cum peculio ue¬
nierit. ea mancipia que ĩ pecu¬
lio fu̾int. sanaeẽ prare uẽclitor
nondelet. quia ñ clixit certum
grꝑus accessurum: s peculiũ
tale prare oportẽ et qmͣad mod̾
certam quantitatempeculii p̃¬
stare non delet. ita necħ. ¶ ead̾
rationera facẽ pomponius ait
ut etiamsihr̃ditas: aut peculi¬
uniserui uenierit. iocus edic¬
to edilium ñ sit. circaea corpora
que sunt in hr̃ditate. aut ĩpeͣtu¬
lio. ¶ id̾ probat. et si sundus⁊
aũstrumtouenierit. et ĩi¬
strum̃to mancipia snt. pͥutoꝵ
hanc sĩnamueram nisi si ali¬
ud speciałr actum eẽ ꝓponatur.¬
¶ siuenclitares redileatu⁊
seruus quoq qui eirei accessit.
licet nullum ineouitium sit:
redibeatur.
ueluti cõmedi: ur chorus. refer¬
re ait ĩ uniu̾so an in singulos
p̾tium constituatur ut scilic
int̾dum umia: int̾clum plures
uenditiones contracte ĩteili¬
gantur. quodur eo queri ꝑti¬
nere ut si quis eorum forte mo

Expanded text:
ueluti si dolia accessura fundo tum: nam si seruus cum peculio uenierit, ea mancipia quae in peculio fuerint sana esse praestare uenditor non debet, quia non dixit certum corpus accessurum, sed peculium tale praestare oportere, et, quemadmodum certam quantitatem peculii praestare non debet, it nec hoc. eandem rationem facere Pomponius ait, ut etiam, si hereditas aut peculium serui uenierit, locus edicto aedilium non sit circa ea corpora, quae sunt in hereditate aut in peculio. idem probat et si fundus cum instrumento uenierit et in instrumento mancipia sint. puto hanc sententiam ueram, nisi si aliud specialiter actum esse proponatur. Si uendita res redhibeatur, seruus quoque qui ei rei accessit, licet nullum in eo uitium sit, redhibetur. ueluti comoedi uel chorus, referre ait, in uniuersos an in singulos pretium constituatur, ut scilicet interdum una, interdum plures uenditiones contractae intellegantur: quod uel eo quaeri pertinere, ut, si quis eorum forte mor
Abbreviated transcription (Latin):
tiomi locus ẽẽ pot̾. ¶ a filius famil
ea accõne tenetin. si facultatẽ rer
ex hibende hr̃. ¶ Scpius ad ex hibẽ¬
dum agenti. siex ead causa agat.
obstaturam exceptionemiur ait.
nouam autem cãmint̾uenire. si
is qui uendicandi grãegiss post
acceptinuuditum. eam ab ali¬
quo accepit. aideo exceptionẽ einõ
officẽ item siciqui furti accurus
ad ex hibendum egiss it̾um futũ
factumsit deniq siquis optandi
grã ad ex hibendum egiss et post
litemcontestatom alt̾ius cesta

Expanded text:
tioni locus esse potest. Et filius familias ea actione tenetur, si facultatem rei exhibendae habet. Saepius ad exhibendum agenti, si ex eadem causa agat, obstaturam exceptionem Iulianus ait: novam autem causam intervenire, si is, qui vindicandi gratia egisset, post acceptum iudicium eam ab aliquo accepit, et ideo exceptionem ei non officere. item si ei, qui furti acturus ad exhibendum egisset, iterum furtum factum sit. denique si quis optandi gratia ad exhibendum egisset et post litem
Abbreviated transcription (Latin):
dem Thesaurus meus ĩ tuofun¬
do e. nec cum patis me effod̾e cũ
cum loco non mou̾is: surti quide
et ad ex hibendum eo nomine age.
rette non posse me lalxo ait. quiã
neq possit̾es eum: neq dolo fec̾is
quo minus possid̾es ut poit cum
fieri possit. ut nescias eum thesan¬
rum ĩ tuo fundo eẽ non c̃e autem
nuqͥmuniuranti michiñ calum¬
ꝑnie causa id postulare. uł inter¬
ruit si ꝑme nonsten̾t quominuis
dampni infecti tibi operis nomĩe
caueatur. ne uim facias mͥ quor
minus cumi thesanrum effrliam
tollam. exportem quod si gnam¬
dominus ad ex hibendum suo no¬
minetenetur. sin aũt seruus atͣ¬

Expanded text:
 Thensaurus meus in tuo fundo est nec eum pateris me effodere: cum eum loco non moueris, furti quidem aut ad exhibendum eo nomine agere recte non posse me Labeo ait, quia neque possideres eum neque dolo feceris quo minus possideres, utpote cum fieri possit, ut nescias eum thensaurum in tuo fundo esse. non esse autem iniquum iuranti mihi non calumniae causa id postulare uel interri, ut, si per me non stetit, quo minus damni infecti tibi operis nomine caueatur, ne uim facias mihi, quo minus eum thensaurum effodiam tollam exportem. quod si etiamdominus ad exhibendum suo nomine tenetur: si autem seruus
Abbreviated transcription (Latin):
scerc quiex hibĩ desid̾auit. si nou
solebat possor seruum pascere
namsi solebat. sicutipascit aitaci
bana potest non ircussare ¶T¬
t̃cdum tamen eoloci ex hib̾e̾ deb
sius sumptib. si forte ꝓponas da¬
ta opera cum ĩlocum ab dicum
res contuuisse: it actori ĩcommo¬
dioreẽt exhibitõ namĩhunc ⁊¬
casum: suis sumptib ⁊ ꝑiculo
debebit tebebit ex hur ĩcu locum:¬

Expanded text:
scere qui exhiberi desiderauit, si non scere qui exhiberi desiderauit, si non solebat possessor seruum pascere: nam si solebat, sicuti pascit, ita et cibaria potest non recusare. interdum tamen eo loci exhibere debet suis sumptibus, si forte proponas data opera eum in locum abditum res contulisse, ut actori incommodior esset exhibitio: nam in hunc casum suis sumptibus et periculo debebit e
Abbreviated transcription (Latin):
non de restituendo: s de exhibẽdo
nsu captum ex hibeat. nonuidetur¬
exhibuisse. cumpetitorĩtentiẽm¬
suam ꝑdid̾it a ideo ab solui cum¬
ñ oportere nisi ꝑ atus sit repetita
die ĩtentionem suscipere itant¬
fructus scdm legem estimentur.¬
¶ quia tñ cauͣsa petitori ĩ hac acti¬
one restituitur sab̾putauit par¬
tum quoq restituendum siuie p̾¬
gnans fuit mulier. siue postea¬
conceperit quam sentẽtiam et¬

Expanded text:
restituendo, sed de exhibendo sucaptum exhibeat, non videturexhibuisse, cum petitor intentisuam perdiderit, et ideo absolvi eumn oportere, nisi paratus sit repetita die intentionem suscipere, itfructus secundum legem aestimentura tamen causa petitori in hac actone restituitur, Sabinus putavit patum quoque restituendum, sive pgnas fuerit mulier sive posteconceperit: quam sententiam e
Abbreviated transcription (Latin):
ubi agitur nc ei calliditas suaꝓ
sit. ¶ Si de plurib reb quis conui¬
ematur alitis contestate temꝑe
omnes possedit licet postea quas¬
dam deserit posside̾. quanius sine
dolomalo posside̾ dampnandum
insiex hibrat eas quas potest.

Expanded text:
ubi agatur, ne ei calliditas sua prosit. Si de pluribus rebus quis conueniatur et litis contestatae tempore omnes possedit, licet postea quasdam desierit quamuis sine dolo malo possidere, damnandum, nisi exhibeat eas quas potest.
Abbreviated transcription (Latin):
legau̾o. ⁊ adita inea hr̃clitate
ꝑconstituti tempus ad m¬
ittendam se. iututẽ ignora¬
ueris camtib icgataniee ã¬
mittes uianũ utendo q̃uod
suintra id̾ tempus antequã
rescurs tibi legatam seruitu¬
t̾em tuum fundumnẽdid̃is:
ad emptorẽ ia ꝑtinebit. si te¬
li quo tempore eausus fu̾it qr
scilicet tua eẽ ceperat ut iam̃
necius repudiandilegatum
tibi possit contingẽ cum adteꝰ
cum ip̃e cui debetur utitur. qui¬
ue ĩ possione eius nomime est.
aut m̾cennarius aut hospes:
aut medicus quiue adiusitã¬
dum dominũ ueñ: uł colonus
aut fructuarius.
aulus  PSerntute mus nõu¬
denm nisi de is qui suounonti
se creclit idecq si quis ꝓuiã pub¬
aica uł pro alt̾us seruitute us:¬
us sit. nec int̾dictiiinec acc̃oͣ¬
oͣutiliter competit. eopetit cli

Expanded text:
legauero et adita mea hereditate per constitutum tempus ad amittendam seruitutem ignoraueris eam tibi legatam esse, amittes uiam non utendo. quod si intra idem tempus, antequam rescires tibi legatam seruitutem, tuum fundum uendideris, ad emptorem uia pertinebit, si reliquo tempore ea usus fuerit, quia scilicet tua esse coeperat: ut iam nec ius repudiandi legatum tibi possit contingere, cum ad tcum ipse cui debetur utitur quiue in possessionem eius est aut mercennarius aut hospes aut medicus quiue ad uisitandum dominum uenit uel colonus aut fructuarius: e usus non uidetur nisi is, qui suo iure uti se credidit: ideoque si quis pro uia publica uel pro alterius seruitute usus sit, nec interdictum nec actio utiliter competit. Si i
Abbreviated transcription (Latin):
ĩoͣ: ne uectores ircipiant. ⁊ sic uc
aertaregione acerto mari ne¬
¶ egitietur ut ecce sunt naues¬
piar uł adurachio uectores¬
hotraiciunt in habiles. ¶ item
ad mare non sufficientes. Iui¬
plures sint magrĩnondiuise¬
dri officiis quod cumq cum¬
imo gestinnerit. obuigabit¬
excitoren. Si diuisis. ut aiter¬
iccanto ait̃ erigendo: procuius¬
q offitio obligabitur ex̾titoꝵ¬
s ꝯsĩ sic p̃posuit ut pleriq faci¬
unt. ne alt̾ sine altõ quid gãt:¬
putabit. ¶ex̾citorem auteñ¬
cum dicimus: ad quem obuẽ¬
tiones. ⁊ redlitus omnes per¬
ueniuiuit. siue is dominus sit
nanis siue a domino nauem
tempus ur inꝑpetuum. ¶ parꝗ¬

Expanded text:
io, ne uectores recipiant, et sic, ut certa regione et certo mari negotietur, ut ecce sunt nauespa uel a Dyrrachio uectoretraiciunt ad mare non sufficientes. Siplures sint magistri non diuisis officiis, quodcumquuno gestum erit, obligabitercitorem: si diuisis, ut alterlocando, alter exigendo, pro cuiusque officio obligabitur exercitoet si sic praeposuit, ut plerique facunt, ne alter sine altero quid gputabit. Exercitorem auteeum dicimus, ad quem obuetiones et reditus omnes pereniunt, siue is dominus nauis sit siue a domino nauem tempus uel in
Abbreviated transcription (Latin):
ut hic ⁊ .s. nau cou sta.bii ⁊ sunt. ⁊ .q. de tͥbutor .ł. ꝓturatores .s. ⁊ ꝑui
emendis. uł uendẽdis fũit ipoĩ¬
tus. enam ħ nomine obligat ex¬
ercitorem. ¶ Alius autemcon¬
excitoris. an alenus ir neccuius
etatis sit. int̾erit. sibi imputam.¬
ro qui iposuit. ¶ magistrum aũ.
accipimus non solum quem ex̃
gistĩ o sumgi: ip̃e eumimposin.¬
sse uitetur que señtia michi
iudetur probabilis/ omnnia em̃
factamagr̃i. debeo prãre quieũ
p̃posui alicquin contrabentes
decipientur. a facilius ħ inma¬
gistro quaminstitore  admittẽ¬
dum põ ufilitatem squid tamẽ
sisic magałn s̾posuit. ne alium
eilice̾t p̃ponere. an ad huc uiliãi
sĩnam admittimus indendũ
eenimfinge ⁊ nominatĩ euz
prohibuisse netitio magrõ u¬
taris. dicendumtamenꝰ cous¬
erit producendam utilitatẽ¬
uatugantum. ¶ nauẽ acciꝑe
debemus siue marinam: siue
fumialem: siue ĩ aliquosta¬
gno nainget. siue sinedria sit.
¶xo ͭ autem ex omni cã p̃tor

Expanded text:
us emendis uel uendendis fuerit praepositus, etiam hoc nomine obligat exercitorem. Cuius autem conexercitoris an alienus: sed nec cuius aetatis sit, intererit, sibi imputaturo qui praeposuit. Magistrum autem accipimus non solum, quem exergisterio fungi, ipse eum imposuisse uidetur. quae sententia mihi uidetur probabilis: omnia enim facta magistri debeo praestare qui eum praeposu‹i›, alioquin contrahentes decipientur: et facilius hoc in magistro quam institore admittendum propter utilitatem. quid tamen si sic magistrum praeposuit, ne alium ei liceret praeponere? an adhuc Iuliani sententiam admittimus, uidendum est: finge enim et nominatim eum prohibuisse, ne Titio magistro utaris. dicendum tamen erit nauigantium. Nauem accipere debemus siue marinam siue fluuiatilem siue in aliquo stagno nauiget siue schedia sit. Non autem ex omni causa praetor
Abbreviated transcription (Latin):
cummagistro contractumsit.
utrumquasũ uolentem da¬
mus accionem ĩ solidum: an
uero exempio tributorie dͦabi¬
uͣuissi reigitur dubia melius
ẽ uerbis edicti seriure. ⁊ neq
scienti am solam ⁊ midam
i pris dõmiue ĩnauuꝰ hone a¬
rͣ neq ĩ petuliarib m̃cibus¬
dẽ asi. uoluntatem extelidẽ ad solidi
obuigationẽ. ⁊ ͣta uitetuu et̃
pomponius signnficare si fit
ĩ auena pocestate si quid̃
uoluntate gat. in soidum
cum obuigari si nnnuo ĩ pecii¬

Expanded text:
cum magistro contractum sit, utrum quasi in uolentem damus actionem in solidum an uero exemplo tributoriae dabimus? in re igitur dubia melius est uerbis edicti seruire et neque scientiam solam et nudampatris dominiue in nauibus onerare neque in peculiaribus mercibus uoluntatem extendere ad solidi obligationem. et ita uidetur et Pomponius significare, si sit in aliena potestate, si quidem uoluntate gerat, in solidum eum obligari, si minus, in pec
Abbreviated transcription (Latin):
onem mui a dubitatioe. te mer¬
cedib quoq cumeo si agatur re
nimium corruptas locator nõ re¬
stituit. ¶ conluctor omnia secũ¬
dum legem conductioĩs facẽ ceb
et ante om̃ia: colonus curare deb
lit opa rustica suo quaqꝵ cempore fa¬
tiat. ne ĩ tempestiuacultura: det̾io¬
rem fundum facẽt p̾tea uillarum
curam᷑ agẽ delet ut eas ĩ corrup¬
tas þabeat. ¶ cułpe aũt ip̃ius illud

Expanded text:
onem, nulla dubitatio est. de mercedibus quoque si cum eo agatur, renimium corruptas locator non restituat. Conductor omnia secundum legem conductionis facere debet. et ante omnia colonus curare debet, ut opera rustica suo quoque tempore faciat, ne intempestiua cultura deteriorem fundum faceret. praeterea uillarum curam agere debet, ut eas incorruptas habeat. Culpae autem ipsius et illud
Abbreviated transcription (Latin):
suͣtadͣ aͬtun cẽt ut ĩ simili re solurͣ
possit: conluctorẽ culpam dũ tax¬
at debẽ. namĩ qͣue utriusq cã con¬
trabetur. culpam debĩneq oĩmodo
culpanicẽ. quodum rectlidiss ex fr¬
mñto qm̃ alicui primum reddere
cum necesse fuiss ꝗ tam et si melio¬
rem cͣuis condictionẽ facẽt quam
ceterorum.
ulianus Qui fundum colendũ¬
ĩ plures annos lcrau̾at docessit ⁊ eũ
fumdum legauit. cassius negauit
possecogi colonumut eũ finidum
coleret. quia uich hr̃dis int̾ect̃. qd si
colonus uellet colere. ꝗ ab eocui ie¬
actionẽ colonumhrẽ. et ħ detrune¬
tum ad hr̃dem ꝑt̾ie̾. sicutisiquis
rem quam uendidiss uec clũ tra¬
didiss auiiegass hr̃s eius empto¬
tionem ex conuctout michi fru
liceat quamius ꝑte ñ stet quomi¬
nus io p̾stes qm admodũ ĩquit suͣͣ

Expanded text:
t in simili re solui possit, conductorem culpam dumtaxat debere nam in re, quae utriusque causa contraheretur, culpam deberi neque omnimodo culpam esse, quod uni reddidisset ex frumento, quoniam alicui primum reddere eum necesse fuisset, tametsi meliorem eius condicionem faceret quam ceterorum. 32 Iulianus liin plures annos locauerat, decessit et eum fundum legauit. Cassius negauit posse cogi colonum, ut eum fundum coleret, quia nihil heredis interesset. quod si colonus uellet colere et ab eo, cui leactionem colonum habere: et hoc detrimentum ad herede‹m› pertinere: sicuti si quis rem, quam uendidisset nec dum tradidisset, alii legasset, heres eius emptotione ex conducto, ut mihi frui liceat, quamuis per te non stet, quo minus id praestes: quemadmodum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
s ã lege xii. tabularum arboru
furtim cesarum ⁊ int̾clicto ꝙ ui
aut clami s utiq uidicis qui ex
Accato iudicat offitio contiuetur ut
detãs actiones sccator omittat ¶uit
lant nonͣ feir onductorid apuo
eẽ. si plus quam colerabile ẽ. sesi
fũint fructus. alioqum modicum
dampnũ equo auimo ferre debet
colonus cuimcdicũ lucrum ñ au¬
fertur. apparet autem de eo nos co¬
lono dicẽ qui ad pecuniã numera¬
tam conluxit. alioqumn partiariꝰ
partiatur. ¶ qui columpnã trãs

Expanded text:
 ex lege duodecim tabularum arborum furtim caesarum et interdicto quod vi aut clam: sed utique iudicis, qui ex locato iudicat, officio continetur, ut ceteras actiones locator omittat. Vis lant, non debet conductori damnosa esse, si plus, quam tolerabile est, laesi fuerint fructus: alioquin modicum damnum aequo animo ferre debet colonus, cui immodicum lucrum non aufertur. apparet autem de eo nos colono dicere, qui ad pecuniam numeratam conduxit: alioquin partiariuspartitur. Qui columnam trans
Abbreviated transcription (Latin):
ͣ uillas hac lege acceperat u: ĩ corr¬
uptas redt̾e̾t p̾ter uim ⁊ lietustatẽ
coloni seruus uilias ĩcencdit ñ for¬
renec id pactum eẽ ut si aliquis do¬
mesticus eas incendissyne. praret.
uoluisse

Expanded text:
corruptam redderet praeter uim et uetustatem: coloni seruus uillam incendit non form respondit nec id pactum esse, ut, si aliquis domesticus eam incendisset, ne praestuoluisse
Abbreviated transcription (Latin):
si uendid̃is michi fundumisꝙ prius¬
quam uacuus tradetur publicacus
fu̾it ten̾is exempto. quod hactenus
uerumerit. ut p̃tium restituas nõ
ut etiam p̾stes siquid pluris mea ⁊̃¬
t̾sit. eum uacuũ michitradiz iumir
igitur ⁊ arca conductionc̾ scruã¬
dum puto ut m̃cedẽ quã p̾stitun re

Expanded text:
si uendideris mihi fundum isque priusquam uacuus traderetur publicatus fuerit, tenearis ex empto: quod hactenus uerum erit, ut pretium restituas, non ut etiam id praestes, si quid pluris mea intersit eum uacuum mihi tradi. similiter igitur et circa conductionem seruandum puto, ut mercedem quam praestite
Abbreviated transcription (Latin):
cur utrimi retemptor si q̃m quid
eorum carum rerum face̾ uidiss
prohibe debet. an etiam siluã ita
custodire ne quis id facẽ possit. s4.
ũbum sine utramq hr̃e significa¬
tionẽ S lcratorem potius iduid̾i
uoluisse. ut redẽptor ñsolũ siquem
sicasu iudiss siluam cedẽ. probib̾e̾t. s ut
guia cen. denacula italceauit. ut qͣ¬
draginta ex omnib collig̾entur.
dominus ĩ sule quia edifitia uiti¬
um fac̾e dicẽt. demolierat eͥam: q̃¬
sicum ẽ quantilis estimari deleret.
ci dominus p̾cliorum locass ꝙ eius
temporis habitatores hĩtare nõ po¬
cuissent. rõnem deduci: et canti litẽ
estimari. sin aũt ñ fuissi necc̃e de¬
moliri:s qui a melius edificare
uellet id feciss: qũati conductoris
int̾eẽt. hĩtatores ne mgrarent. cãti
condempnari õ porcs. ¶ edils in ͦ¬
muicipio balneas condip̾at. ut eͣ¬
eo anno municipes gratis lauarẽ.¬
tur post tres m̃ses ĩ cendio facto s̃e
posse agi cũbaliuatore ex concluc¬

Expanded text:
ur, utrum redemptor, si quem quid earum rerum facere vidisset, prohibere deberet an etiam ita silvam custodire, ne quis id facere possit. respondi verbum sinere utramque habere significationem, sed locatorem potius id videri voluisse, ut redemptor non solum, si quem casu vidisset silvam caedere, prohiberet, sed uti ngula caenacula ita conduxit, ut quadraginta ex omnibus colligerentur: dominus insulae, quia aedificia vitium facere diceret, demolierat eam: quaesitum est, quanti lis aestimari deberet, ti dominus praediorum locasset, quod eius temporis habitatores habitare non potuissent, rationem duci et tanti litem aestimari: sin autem non fuisset necesse demoliri, sed quia melius aedificare vellet, id fecisset, quanti conductoris interesset, habitatores ne migrarent, tanti condemnari oportere. Aedilis in municipio balneas conduxerat, ut eo anno municipes gratis lavarentur: post tres menses incendio facto respondit posse agi cum balneatore ex conduc
Abbreviated transcription (Latin):
hensum sit ut arbitratu donmnꝰ
opus approbetur ꝑ iude habetur
ac siuiriboni arbitrium cõpre¬
hensum fuiss frd̃q seruatur si
altĩus cuius libet arbitrium
comphensum sit/ nam fides bõa
exigit. ut arbitrium tale pretur
quale uirbbono conuenit idq¬
arbitrium ad qualitatẽ operis.¬
ñ ad prorogandũ tempus quod
lege finitũ sit ꝑtinet nisi idip̃m
lege comp̾hensum sit. quib con¬
sequẽs ẽ ut irrita sit aꝓpbatio: do¬
lo conductoris facta ut ex locato
agipossit. ¶ si colonus iocauerit¬
sundum. res postioris conducto¬
ris domimo ñ obligãtur. s fruc¬
tusi causa pignoris manc̃at. ꝙ¬
ad madum ẽẽt. si primus colonꝰ
potest dominus si deseruerit.
bĩtationẽ uł fundi cultura¬
cõlonus ut ĩ quilinus: cinneis
statim ageis et de hiis que pre¬
senti die prare debũnt. ueluit
opus aliquid efficẽnt. ꝓpaga¬
tiones fac̾e̾nt agẽ similit pbł¬
¶ cõlomssiei frui ũ licrat. tos¬
tius quinqnnii nomme sta¬

Expanded text:
hensum sit, ut arbitratu domini opus adprobetur, perinde habetur, ac si viri boni arbitrium comprehensum fuisset, idemque servatur, si alterius cuiuslibet arbitrium comprehensum sit: nam fides bona exigit, ut arbitrium tale praestetur, quale viro bono convenit. idqarbitrium ad qualitatem operis,n ad prorogandum tempus, quod lege finitum sit, pertinet, nisi id lege comprehensum sit. quibus cosequens est, ut irrita sit adprobatio o conductoris facta, ut ex locatopossit. Si colonus locaueritundum, res posterioris conductoris domino non obligantur: sed frucn causa pignoris manent, qadmodum essent, si primus colonuspotest dominus, si deseruerit habitationem uel fundi cultura‹o›nus uel inquilinus, cum eis statim agere. Sed et de his, quae praesenti die praestare debuerunt, uelut opus aliquod efficerent, propagationes facerent, agere similit Colonus, si ei frui non liceat, totius quinquennii nomine sta