comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cesete progressus esset a castus ciniter milr pass iñ. ꝑspetulatoes &e
antecessorẽs equites nuntiat᷑ ei copias hostiũ haud longe ab ssese
uisas et hecast tum es nuntio puluo ingeno conspnci ceptuo ẽ
Hac re cognita Cȩsar iubet equitatum uniuersum cuiꝰ copiam hũit in
atq ordinatim signa solempniter consequi. Ip̃e antecedẽ cum paucis
ãmatis iamq cum procul hostis conspici posset. milites incampo iubet
galleari et ad eam pugnam parari: quoꝵ oĩo nũs fuit.xxx. cohõtiu
cum equitibus.cccc. et sagittariis. Et hostes interim quoꝵ dux erat la¬
bienus ae duopatidius aciem dirigum mirabili multitudine nõ pedi¬
tum: sed equitum conferctam: et inter eos leuis ãmature Numidas
et sagutarios pedites interposuerant et ita condempsauerãt ut ꝓcul
cesariani pedestres copias ãbitrarent᷑ et dextͫ aut sinistꝵ cõnu magͥs

Expanded text:
Caesar progressus esset a castris circiter milia passuum III, per speculatores et Caesar progressus esset a castris circiter milia passuum III, per speculatores et antecessores equites nuntiatur ei copias hostium haud longe ab sese visas. Et hercule cum eo nuntio pulvis ingens conspici coeptus est. Hac re cognatque ordinatim signa se leniter consequi; ipse antecedere cum paucis armatis. Iamque cum procul hostis conspici posset, milites in campo iubet galeari et ad pugnam parari; quorum omnino numerus fuit XXX cohortium cum equitibus CCCC, sagittariis CL. § 13 Hostes interim, quorum dux erat Labienus et duo Pacidei, aciem derigunt mirabili longitudine non peditum sed equitum confertam, et inter eos levis armatura Numidas et sagittarios pedites interposuerant et ita condensaverant ut procul Caesariani pedestris copias arbitrarentur; dextrum ac sinistrum cornu magnis
Abbreviated transcription (Latin):
bant homines: et in eiusscientia et consilio omnia sibi procliuiã om̃s
fore sperabant.Cesar una nocte in nauibus consumpta iam celo albe¬
scente cum proficisci conaret᷑ subito nauium ꝑs dequa timebat et er¬
rore eodem conferebat᷑. hac re cognita Cesar celeriter denauibus impat
om̃s egredi atq inlutore amatos reliquos aduenientes expectare.Itaq
sine mora nauibus eis inpõtum receptis & ad uectis militũ equitatũq
copus rtursus adoppidum ⁊uspinam redit. atq ibi castris constitutis
ip̃e cum cohõtibus expeditis .XXX. frumentatum est profectꝰ. Ex eo
cognitum est Cesaris consilium illum cum classe nauibus oneraris
que de errassent subsidio ire elam hostibus uoluisse ne casu ĩprudẽ¬
tes suȩ naues inclassem ad uersariorum incident neq cam rem eos
ucitatem et hostium multitudinem metu deficẽnt. Interim cũ iã

Expanded text:
bant homines et in eius scientia et consilio omnia sibi proclivia omnes bant homines et in eius scientia et consilio omnia sibi proclivia omnes fore sperabant. § 11 Caesar una nocte in navibus consumpta iam caelo albente cum proficisci conaretur, subito navium pars de qua timebat ex errore eodem conferebatur. Hac re cognita Caesar celeriter de navibus imperat omnis egredi atque in litore armatos reliquos advenientis milites exspectare. Itaque sine mora navibus eis in portum receptis et advectis militum equitumque copiis rursus ad oppidum Ruspinam redit atque ibi castris constitutis ipse cum cohortibus expeditis XXX frumentatum est profectus. Ex eo est cognitum Caesaris consilium, illum cum classe navibus onerariis quae deerrassent subsidio ire clam hostibus voluisse, ne casu imprudentes suae naves in classem adversariorum inciderent, neque eam rem eos ter suorum paucitatem et hostium multitudinem metu deficerent. § 12 Interim cum iam
Abbreviated transcription (Latin):
frumenti inuento Ruspinam redit. hoc eum existimo fecisse ne ma¬
ritima oppida post se uacua reliqueret. presidiaq firmata ad classis
ximo oppido reliquerat cum legione iubet compõtari ligna ĩoppi¬
dum q̃ plurima lp̃e cum cohõtibus.uii. que ex ueteranis legionibus
in classe tum sulpitio & uatinio rem gesserant exoppido Ruspiã
egressus proficiscitur ad põtum: qui ab est aboppido milł. pass.ii.
ibi q classem sub uesꝑum cum ea copia consendit. omnibus in exẽtiu
insciis et requirentibus impatoris consilium magno metu ac tristi so¬
licitabant᷑. ꝑua.N. cum copia et ea tironum neq omni ex posita ĩ affrica
.ꝯ. magnas copias et insiditiosȩ nationis equitatum q ĩnumerabilẽ se ex¬
positos uidebant. Neq quicqͣ solatii inp̃ntia atq auxiliu insuoꝵ cõ¬
silio animaduertebant nisi inip̃ius imꝑatõis uultu uigore: mirabilis
illaritate animi enim altum: et erectum ꝑse gerebat. Huic aequiesce¬

Expanded text:
frumenti invento Ruspinam redit. Huc eum idcirco existimo recepisse, ut maritima oppida post se ne vacua relinqueret praesidioque firmata ad classim ximo oppido reliquerat, cum legione, iubet comportari ligna in oppidum quam plurima; ipse cum cohortibus VII, quae ex veteranis legionibus in classe cum Sulpicio et Vatinio rem gesserant, ex oppido Ruspina egressus proficiscitur ad portum, qui abest ab oppido milia passuum duo, ibique classem sub vesperum cum ea copia conscendit. Omnibus in exercitu insciis et requirentibus imperatoris consilium, magno metu ac tristimonia sollicitabantur. Parva enim cum copia et ea tironum, neque omni exposita, in Africa contra magnas copias et insidiosae nationis equitatum innumerabilem se expositos videbant neque quicquam solati in praesentia neque auxili in suorum consilio animum advertebant, nisi in ipsius imperatoris vultu, vigore mirabilique hilaritate; animum enim altum et erectum prae se gerebat. Huic adquiesce
Abbreviated transcription (Latin):
aquam in naues iubet compõtari: Remiges interim qui aꝗͣ tum
enauibus exierant subito equites mauri non opinantibus Cae¬
sareanis adõti multos inoculis uulneraũnt: nõnullos ĩtẽfeceũnt.
Latent.ii. in insidiis cum equis inter conualles et subit exiliũt
non ut in campo cominus appugnẽt. Cesar interim insardinia
nuntios cum relitteris et in reliquas prouintias finittimas dimi¬
sit ut sibi auxilia commeatus frumentumq simł atq litteras
legissent mictenda curarent. Ex oneratisq ꝑtim nauibus lõ¬
ꝯis Rabrium postumium in siciliam ad secundum cõmeatug
arcessendum mictit. Interim cumx. nauibus longis adreliẽs
naues onerarias conquirendas que deeriassent :et simul mãe
taerdum ad hostibus uibet proficisci. Item. n Salristiũ chaspꝰ
ptorm aacelerinam insulam uersus quam aduersat in tenet ar
cum ꝑte nauium ire iubet ꝙ ibi magnum nũm stirstieri no

Expanded text:
aquam in navis iubet comportari. Remiges interim, qui aquatum aquam in navis iubet comportari. Remiges interim, qui aquatum e navibus exierant, subito equites Mauri neque opinantibus Caesarianis adorti multos iaculis convulnerarunt, non nullos interfecerunt. Latent enim in insidiis cum equis inter convallis ut subito exsistant,2 non ut in campo comminus depugnent. § 8 Caesar interim in Sardiniam nuntios cum litteris et in reliquas provincias finitimas dimisit, ut sibi auxilia, commeatus, frumentum, simul atque litteras legissent, mittenda curarent, exoneratisque partim navibus longis Rabirium Postumum in Siciliam ad secundum commeatum arcessendum mittit. Vatinium cum X navibus longis ad reliquas navis onerarias conquirendas quae deerrassent et simul mare tuendum ab hostibus iubet proficisci. Item C. Sallustium Crispum praetorem ad Cercinam insulam versus, quam adversarii tenebant, cum parte navium ire iubet, quod ibi magnum numerum frumenti es
Abbreviated transcription (Latin):
insequent᷑ mõ rũsus abequitibus iter leniter cum reliquis
facere coepit.Itaq quanto longius aboppido discedebat, tã-¬
to tardiões adinsequendum erant. Numide interim ĩ itinere
ex oppidis et castellis legiones uenire polliter frumentũ. paratos¬
q esse: que imꝑasset facere:itaq eo die castra posuit adoppi
unt: libenterq seomnia facturos que uellet pollicent᷑. Itaq cẽ¬
turionibus ad põtas oppidi et custodiis impositis nequis miles
inoppidum introiret: aut in iuriam facẽt cuipiam incolle nõ
longȩ ab oppido secundum litus fecit castra. Eodemq naues
onerarie et longe non nulle casu aduenerũt. Relique q ut est ei nũ¬
tiatum incerto loco uticam uersus petere uise sunt. Interĩ caesat ã
mari non digredi:n meditertanea petere ꝑꝑ nauium erroẽm equita¬
tumq innauibus omnem continere ut ãbitrõ ne agri uastarent᷑

Expanded text:
insequerentur, modo rursus ab equitibinsequerentur, modo rursus ab equitibfacere coepit. Ita quanto longius ab oppido discedebatur, tanto tardiores ad insequendum erant Numidae. Interim in itinere ex oppidis et castellis legationes venire, polliceri frumentum paratosque esse quae imperasset facere. Itaque eo die castra posuit ad oppiunt, libenter se omnia facturos quae vellet pollicentur. Itaque centurionibus ad portas oppidi et custodiis impositis, ne quis miles in oppidum introiret aut iniuriam faceret cuipiam incolae, non longe ab oppido secundum litus facit castra. Eodemque naves onerariae et longae non nullae casu advenerunt; reliquae, ut est ei nuntiatum, incertae locorum Uticam versus petere visa sunt. Interim Caesar a mari non digredi neque mediterranea petere propter navium errorem equitatumque in navibus omnem continere, ut arbitror, ne agri vastarentur;
Abbreviated transcription (Latin):
ascensus et nuntiabat᷑ auxilia magna equitatusq oppidaĩs sus¬
petias uenire non est uisa rõ adoppugnandum oppidũ cõmo¬
randi nedum in ea re Cesar esset occupatus:cĩcũuentus atẽgo
ab equitatu hostium laboraret. Itaq castra cum mouẽ uels sub¬
ito ex oppido erupit multitudo:atq equitatus subsidio u no
tempore eis casu succurit: qui erat missus ayuba adstpendiu
accipiendum: Castraq unde Cesar egressus iter facere coeperat
occupant et eius agmen extremum insequi coeperũt. Que res
cum animaduersa esset subito legionarii consistũt:et equites ꝗꝗͣ
erant pauci. tam̃ contͣ tantam multitudinem audacissime con¬
cũrunt. Accidit res incredibilis ut equites minus .xxx. galliĩ
maurorum equitum duo milł loco pellent refugarent q in
oppidum. Postq̃ repulsi et coniecti erant intra munitioẽs Cȩsã
iter constitutum ire contendit: quod cum sepius facent et mõ

Expanded text:
ascensus et nuntiabatur auxilia magna equitatus oppidanis supascensus et nuntiabatur auxilia magna equitatus oppidanis suppetias venire, non est visa ratio ad oppugnandum oppidum commorandi, ne, dum in ea re est Caesar occupatus, circumventus a tergo ab equitatu hostium laboraret. § 6 Itaque castra cum movere vellet, subito ex oppido erupit multitudo atque equitatus subsidio uno tempore eis casu succurrit, qui erat missus a Iuba ad stipendium accipiendum, castraque, unde Caesar egressus iter facere coeperat, occupant et eius agmen extremum insequi coeperunt. Quae res eum animadversa esset, subito legionarii consistunt et equites, quamquam erant pauci, tamen contra tantam multitudinem audacissime concurrunt. Accidit res incredibilis, ut equites minus XXX Galli Maurorum equitum II milia loco pellerent fugarentque in oppidum. Postquam repulsi et coniecti erant intra munitiones, Caesar iter constitutum ire contendit. Quod cum saepius facerent et modo
Abbreviated transcription (Latin):
cȩ quo classes decũrerent: procerto tutum abhostiũ subsidio fore
suspicabatur. sed fortuitu oblatam occaxionem egressus aucupabat᷑
Kplancus interim legatus petit a Cesate ut sibi daret potestatem ĩ
consilio agendi si posset aliqua rõne perduci adsanitatem. Itaq da¬
ta facultate lr̃as describit, et eas captiuo dat ꝑferendas inoppidu
ad considium quo simulat q captiuus cum ꝑuenisset: hãs q uͥ erat
mandatum considio põrigere ccepisset: pͥusq acciꝑet ille unde ĩꝗt
signatȩ dat homini certo ad scipionem ꝑferendas. postq̃ una
nocte et die adoppidum consumpta:neq: responsum ullum acõsi¬
dio dabatur: neq ei relique copiȩ succũrebant: neq equitatꝰ ha¬
bundabat: et adoppidum oppugnandum non satis copiaꝵ hebat.
et eas tironum neq pͥmo aduentu cõuulnerari exercitum uolebat
et oppidi egregia munitio: et dificiles adoppugnandum erant

Expanded text:
cae quo classes decurrerent pro certo tutum ab hostium praesidio fore cae quo classes decurrerent pro certo tutum ab hostium praesidio fore suspicabatur, sed fortuito oblatam occasionem egressus aucupabatur. § 4 L. Plancus interim legatus petit a Caesare uti sibi daret potestatem cum Considio agendi, si posset aliqua ratione perduci ad sanitatem. Itaque data facultate litteras conscribit et eas captivo dat perferendas in oppidum ad Considium. Quo simul atque captivus cum pervenisset litterasque, ut erat mandatum, Considio porrigere coepisset, prius quam acciperet ille, 'Unde,' inquit, signatae, dat homini certo ad Scipionem perferendas. § 5 Postquam una nocte et die ad oppidum consumpta neque responsum ullum a Considio dabatur, neque ei reliquae copiae succurrebant neque equitatu abundabat et ad oppidum oppugnandum non satis copiarum habebat et eas tironum neque primo adventu convulnerari exercitum volebat, et oppidi egregia munitio et difficilis ad oppugnandum erat
Abbreviated transcription (Latin):
cui p̃erat .C. considius. et aclupea ẜm oram maritimam cum eꝗ
ibi paulisper Cesar antepõtum cõmoratus dum relique naues conuenirent
ex ponit exercitum: cuius numerus in presentia fuit peditum ii. mill.
equites .d. castris q ante oppidum positis sine inuĩa cuiꝰꝙͣ consedit
cohibentq omnes ã preda. oppidani interim muros ãmatis complent
ante portam frequentes confident ad se deffendendum quoꝵ num̃us
duarum legionum inter erat. Cȩsar ciitum oppidum uectus nã loci
ꝑspecta rediit in castra: non nemo culpe eius prudentiȩ q assignabat
ꝙ n circum locum gubẽnatoribus prefectis q quid petẽnt precepat
N ut more ipĩus consuetudo supioribus temporibus fuerat. tabellas
signatas dederat ut intempore his plectis locum certum petẽnt uniu̾si
quod minime Cesarem fefellerat.: Namq nullum põtum tẽre affri¬

Expanded text:
cui praeerat C. Considius, et a Clupeis secundam oram maritimam cum equcui praeerat C. Considius, et a Clupeis secundam oram maritimam cum equibi paulisper Caesar ante portum commoratus, dum reliquae naves convenirent, exponit exercitum, cuius numerus in praesentia fuit peditum III milia, equites CL, castrisque ante oppidum positis sine iniuria cuiusquam consedit cohibetque omnis a praeda. Oppidani interim muros armatis complent, ante portam frequentes considunt ad sese defendendum; quorum numerus duarum legionum instar erat. Caesar circum oppidum vectus natura loci perspecta rediit in castra. Non nemo culpae eius imprudentiaeque assignabat, quod neque circum loca gubernatoribus praefectisque quid peterent praeceperat neque, ut more ipsius consuetudo superioribus temporibus fuerat, tabellas signatas dediderat, ut in tempore his perlectis locum certum peterent universi. quod minime Caesarem fefellerat; nam neque ullum portum terrae Afri
Abbreviated transcription (Latin):
uenire. In his ueterana legio .u.equitatus ad ii. mill. legionibus
collectis .UI. & equitum duobus millibus: ut queq pͣ legio uene¬
rat in naues longas imponebatur. equites autem inonerarias. Ita
maiorem ꝑtem nauium antecedere iussit et in insulam ptere ap¬
publice uendidit. Deinde alieno pretori qui siciliam obtinebat.¬
et de omnibus rebus precipit: et de reliquo exercitu celeriter im¬
ponendo datis mandatis nauem ip̃ conscendit ad ui. kł. uañ. &e
reliquas naues statim est consequutus. itaq uento certo celeriq nauigiõ
uectus post diem quãtam cum longis paucis nauibus in conspectum
affrice celeriter uenit. Neq onerarie relique preter paucas uento dis¬
ꝑse atq ẽrabunde diuersa loca petierunt: dipeam classe prefẽuehit:
deinde neapolim complura castella et oppida non longe amari reli¬
quit. postqͣ adrumentum accessit ubi presidium erat aduersario

Expanded text:
venire IIII,1 veterana legio quinta, equitum ad II milia. § 2 Legionibus venire IIII,1 veterana legio quinta, equitum ad II milia. § 2 Legionibus collectis VI et equitum II milibus, ut quaeque prima legio venerat in navis longas imponebatur, equites autem in onerarias. Ita maiorem partem navium antecedere iussit et insulam petere Avendit publice, deinde Alieno praetori, qui Siciliam obtinebat, de omnibus rebus praecipit et de reliquo exercitu celeriter imponendo. Datis mandatis ipse navem conscendit a. d. VI. Kal. Ian. et reliquas navis statim est consecutus. Ita vento certo celerique navigio vectus post diem quartum cum longis paucis navibus in conspectum Africae venit; namque onerariae reliquae praeter paucas vento dispersae atque errabundae diversa loca petierunt. Clupeam classe praetervehitur, dein Neapolim; complura praeterea castella et oppida non longe a mari reliquit. § 3 Postquam Hadrumetum accessit, ubi praesidium erat adversariorum
Abbreviated transcription (Latin):
die patẽnis. so. adxiii. kl. yanͣ lilibeu pẽ¬
uenit: statim q ostendit sese naues uelle
conscendere: cum non amplius legionem
tironum hr̃et unam equitesq uix .uiͨ ta-¬
bernaculum secundum litus ip̃m constitu¬
it ut prope fluctus uerberaret. Hoc eo cõ¬
silio fecit nequid sibi more quisqͣ fore speraret et ut om̃s indies ho¬
rasq parati essent. Incidit ꝑ idem tempus ut tempestates ad nauigã¬
dum ydoneas non hr̃et nichilo tamen minus in nauibus remiges mi¬
litesq continere: et nullam pretẽmittere occaxionem profectionis
cum presertim ab incolis eius prouĩtiȩ nuntiaret᷑ ad uẽsarioꝵ copiȩ
equitatusq infinitus legiones regie tres leuis ãmature magna uis sci¬
pionislegiones.x. elephanti.cxx.classesq esse complures tñ nõ de¬
terebat᷑ animo et sꝑe confidebat. Interim et naues indies lõge adau¬
geri et onerarie complures eodem concũrere: & legioẽs tironum cõ¬

Expanded text:
die intermisso a. d. XIIII Kal. Ian. Lilybaeum pervenit statimque ostendit sese navis velle conscendere, cum non amplius legionem tironum haberet unam, equites vix DC. Tabernaculum secundum litus ipsum constituit, ut prope fluctus verberaret. Hoc eo consilio fecit ne quis sibi morae quicquam fore speraret et ut omnes in dies horasque parati essent. Incidit per id tempus ut tempestates ad navigandum idoneas non haberet; nihilo tamen minus in navibus remiges militesque continere et nullam praetermittere occasionem profectionis, cum praesertim ab incolis eius provinciae nuntiarentur adversariorum copiae equitatus infinitus, legiones regiae IIII, levis armaturae magna vis, Scipionis legiones X, elephanti CXX classesque esse complures; tamen non deterrebatur animoque et spe confidebat. Interim in dies et naves longae adaugeri et onerariae complures eodem concurrere et legiones tironum con
Abbreviated transcription (Latin):
cognationis ad iudicauit occupatam et possessam paucis ante
urbanarum seditionum pati uidebatur. Rebus felicissime telerimeq
confectis inytalyam celerius oẽm oĩum p̃t̾ oppinioẽm uenit:¬

Expanded text:
cognationis adiudicavit occupatam et possessam paucis ante cognationis adiudicavit occupatam et possessam paucis ante urbanarum seditionum pati videbatur. Rebus felicissime celerrimeque confectis in Italiam celerius omnium opinione venit
Abbreviated transcription (Latin):
ponto gꝰ recepto: p̃da omni regia militibus cõdonata postero die
cum expeditis equitibus ip̃e proficiscit᷑. Legiõem.Ui. decedere ad
p̃mia atq honores accipiendos in ytaliã iubet. Auxͣ deyotari do¬
mum remictit. duas legiones cum celio mimitio inponto re¬
liquit. Itaq ꝑ gallogretiam Bithy nĩam q inasyam iter fec̾ oũis
carum prouir: arum de controuersiis cognoscit ac statuit iuraĩ
tetrarthũs reges ciuitates distribuit. Mithiydates ꝑgamũ qͦ
ortum disciplinis etiam regiis educatum: Nam eum mithry¬
dates rex asyȩ totius ꝑꝑ nobilitatem aꝑgͣmo ꝑuulum secũ aspõ¬
tauerat in castra: multosq retinuerat annos regem bosfori cõ¬
stutuit: quod subimperio phãnacis fuerat. prouintias q. po Ro
abaͣbaris atq inimicis regibus interposito amicissimo rege mu¬
niuit. Eidem tetrarchyam legibus gallogrecoꝵ iure gentis et

Expanded text:
Ponto recepto praeda omni regia militibus condonata postero die Ponto recepto praeda omni regia militibus condonata postero die cum expeditis equitibus ipse proficiscitur, legionem sextam decedere ad praemia atque honores accipiendos in Italiam iubet, auxilia Deiotari domum remittit, duas legiones cum Caelio Viniciano in Ponto relinquit. § 78 Ita per Gallograeciam Bithyniamque in Asiam iter facit omniumque earum provinciarum de controversiis cognoscit et statuit; iura in tetrarchas, reges, civitates distribuit. Mithridaten Pergamenumortum, disciplinis etiam regiis educatum — nam eum Mithridates, rex Asiae totius, propter nobilitatem Pergamo parvulum secum asportaverat in castra multosque retinuerat annos — regem Bosphori constituit, qui sub imperio Pharnacis fuerat, provinciasque populi Romani a barbaris atque inimicis regibus interposito amicissimo rege munivit. Eidem tetrarchian Gallograecorum iure gentis et
Abbreviated transcription (Latin):
se premebantur loci iniquitate. Itaq multis militibus interfectis
ꝑtim suorum ruina oppressis qui uelociter efugere poterãt ar¬
mis tñ proiectis uallem transgressi nł ex loco suꝑiore inẽmes ꝓficere
pot̾ant. At nostri uictoĩa elati subire iniquum locum munitiones¬
q aggredi non dubitarunt. defendentibus aũt his cohõtibus cast̃.
quas phãnaces presidio reliquerat. celeriter castiis hostiũ sũt poti¬
ti. interfecta multitudine omni suorum aut capta phãnaces cum
paucis equitibus profugit: cui ñ castroꝵ oppugnatio facultatẽ attu¬
lisset liberius profugiendi uiuus incesaris potestatem adductꝰ ẽẽt.
Tali uictoia totiens uictor Cesar incredibili est letitiã affectus quod
maximum bellum tanta celeritate confecerat ꝙ q subiti ꝑiculi re¬
cõdatio est letiõ: ꝙ uictoi̾a facilis ex dificillimis rebus acciderat.

Expanded text:
sae premebantur loci iniquitate. Itaque multis militibus partim interfectis sae premebantur loci iniquitate. Itaque multis militibus partim interfectis partim suorum ruina oppressis, qui velocitate effugere poterant, armis tamen proiectis vallem transgressi nihil ex loco superiore inermi proficere poterant. At nostri victoria elati subire iniquum locum munitionesque aggredi non dubitarunt. Defendentibus autem eis cohortibus castra quas Pharnaces praesidio reliquerat, celeriter castris hostium sunt potiti. Interfecta multitudine omni suorum aut capta Pharnaces cum paucis equitibus profugit; cui nisi castrorum oppugnatio facultatem attulisset liberius profugiendi, vivus in Caesaris potestatem adductus esset. § 77 Tali victoria totiens victor Caesar incredibili est laetitia adfectus, quod maximum bellum tanta celeritate confecerat, quodque subiti periculi recordatione laetior victoria facilis ex difficillimis rebus acciderat.
Abbreviated transcription (Latin):
q opp̃ssos eodem tempore milites ab oꝑibus uocat. ãma capẽ iuils
legionem opponit aciem q instruit: cuiꝰ rei subita trepidatio ma¬
gnum terrorem attulit nostris nondum õdinibus instructis. fal¬
cate regie quadrige ꝑmixtos milites ꝑturbant: q̃ tñ celeritẽ mul¬
titudine telorum oppͥmuntur. Insequit᷑ has acies hostiũ et ela¬
more sublato confligit multum aduiuante nã loci. pliimum
deorum ĩmortalium benignitate qui cum omnibus caĩb bellis
intersunt tum pretipue eis quibus nichil rõne potuit admini
strari magnoq acri proelio cominus facto dextro cõnu: quo uet¬
ana .ui. legio erat collocata initium uictorie natum est: cum abea
ꝑte in procliui detruderent᷑ hostes multo tardius. sed tñ eisde
diis adiuuantibus sinistro cõnu mediaꝙ acie tote profligant᷑ copiae
regis que qͣ facile subierant iniquum locum tam celeriter gradu pul¬

Expanded text:
sque oppressus eodem tempore milites ab opere revocat, arma capere iubet, sque oppressus eodem tempore milites ab opere revocat, arma capere iubet, legiones opponit aciemque instruit; cuius rei subita trepidatio magnum terrorem attulit nostris. Nondum ordinibus instructis falcatae regiae quadrigae permixtos milites perturbant; quae tamen celeriter multitudine telorum opprimuntur. Insequitur has acies hostium, et clamore sublato confligitur multum adiuvante natura loci, plurimum deorum immortalium benignitate; qui cum omnibus casibus bellicis intersunt, tum praecipue eis quibus nihil ratione potuit administrari. § 76 Magno atque acri proelio comminus facto, dextro cornu, quo veterana legio sexta erat collocata, initium victoriae natum est. Ab ea parte cum in proclive detruderentur hostes, multo tardius, sed tamen isdem dis adiuvantibus sinistro cornu mediaque acie totae profligantur copiae regis. Quae quam facile subierant iniquum locum, tam celeriter gradu pul
Abbreviated transcription (Latin):
sine loci felicitatei: siue hospitis et legionibus inductis quibus obtem¬
ꝑasset cum postea audiebamus siue paucitate nostroꝵ qui inãmis erãt
comꝑta cum rt÷e soꝑis quottidiani magnam illam seruoꝵ mul¬
titudinem que aggerem põtabat militum esse credidisset. siue etiã
fidutia ueterana exercitus sui quem cum legione.xxii. in acie cõfli¬
xisse et uicisse legati eius gloriabantur simul contemptui exercitus
nostri quem pulsum ase domitio duce sciebat: inito consilio dimi¬
candi descendere p̃rupta ualle coepit: cuius aliqͣ diu cesar ĩride¬
bat inanem ostentationem et eo loco militum cohõtatiõem:. que ĩ
locum nemo sanus hostis subiturus esset. Cum interim phãnaces
eodem gradu: quo in preruptam descenderet uallem ascendẽ ad¬
uersus arduum collem instructis copiis eoepit. Cesar incredibil
eius uel temeritate uel fidutia commotus: neq oppinans imꝑatꝰ¬

Expanded text:
sive loci felicitate sive auspiciis et religionibus inductus, quibus obtemsive loci felicitate sive auspiciis et religionibus inductus, quibus obtemperasse eum postea audiebamus, sive paucitate nostrorum qui in armis erant comperta, cum more operis cotidiani magnam illam servorum multitudinem quae aggerem portabat militum esse credidisset, sive etiam fiducia veterani exercitus sui, quem bis et vicies in acie conflixisse et vicisse legati eius gloriabantur, simul contemptu exercitus nostri, quem pulsum a se Domitio duce sciebat, inito consilio dimicandi descendere praerupta valle coepit. Cuius aliquamdiu Caesar irridebat inanem ostentationem et eo loco militum coartationem, quem in locum nemo sanus hostis subiturus esset: cum interim Pharnaces eodem gradu quo in praeruptam descenderat vallem ascendere adversus arduum collem instructis copiis coepit. § 75 Caesar incredibili eius vel temeritate vel fiducia commotus neque opinans imparatu
Abbreviated transcription (Latin):
tis impedimentisq incastris relictis pͥma luce neq opinantibus ho¬
stibus tum ipm̃ locum cepit inquo mithrydates ym proeliũ ad¬
uersus triarium fecerat.Hunc omnem compõtari agerem ex ca¬
stris seruitiaq agi uissit: nequis aboꝑe miles discederet cu spa¬
tio non amplius milł. pas.intercisa uallis castra hostium diuidẽt
ab oꝑe incepto cesaris castroꝵ phãnates cum id repente pͥma luce
animadluẽtisset copias suas omnes procastris instruxit. quas¬
interposita tanta locorum iniquitate consuetudine tam̃ ꝓuul¬
gata militari credebat instiui cesar uel ad opus suũ tãdãdu
quoplures mãmis plures. tenerent᷑: uel ad ostentationẽ regi¬
arum fidutiȩ ne munitione magisqͣ manu deffende̾ locu
phanaces uideretur. Deteritus nõ est quo minus pͣ aues pro
uallo instructa reliqua ꝑs exercitus opus faceret. At phãnates ĩ pulsis

Expanded text:
tis impedimentisque in castris relictis prima luce neque opinantibus hotis impedimentisque in castris relictis prima luce neque opinantibus hostibus eum ipsum locum cepit, in quo Mithridates secundum proelium adversus Triarium fecerat. Huc omnem comportatum aggerem ex castris per servitia aggeri iussit, ne quis ab opere miles discederet, cum spatio non amplius passuum mille intercisa vallis castra hostium divideret ab opere incepto Caesaris castrorum. § 74 Pharnaces, cum id repente prima luce animadvertisset, copias suas omnis pro castris instruxit. Quasinterposita tanta locorum iniquitate consuetudine magis pervulgata militari credebat instrui Caesar vel ad opus suum tardandum, quo plures in armis tenerentur, vel ad ostentationem regiae fiduciae, ne munitione magis quam manu defendere locum Pharnaces videretur. Itaque deterritus non est quo minus prima acie pro vallo instructa reliqua pars exercitus opus faceret. At Pharnaces impulsus
Abbreviated transcription (Latin):
temporibus nã facẽ consueuerat tunc necessitate fecit adductus
ut celerius omnium opinione manum conferret.elya est oppidꝰ
inponto positum utrup̃s inplano loco satis munitum.Tumulus
.N. ñalis uelut manufactus excelsiore undiq fastigio substinet
murum circumpositi sunt huit oppido magni multiq intẽcisi
uallibus colles:quorum editissimus unus:qui ꝑꝑ uictoĩa mytry¬
suum.iiĩ. abzelya. Hunc locum phãnaces ueteribus pr̃noꝵ felici¬
um castroꝵ refectum oꝑibus copiis suis omnibus occupauit. Cȩ-¬
sar cum abhoste milł. pas.u.castra posuisset uidẽtq eas ualles
quibus regia castra munirent eodem interuallo sua cast᷑.
si mõ ea loca hostes pͥoẽs non coepissent que multo erãt priora
regis castris aggerem comportari iubet intra muniticẽs:quo celeriter
collocato proxima nocte uigilia quãta legionibus omnibus expedi¬

Expanded text:
temporibus natura facere consueverat tunc necessitate fecit adductus, temporibus natura facere consueverat tunc necessitate fecit adductus, ut celerius omnium opinione manum consereret. § 72 Zela est oppidum in Ponto positum, ipsum ut in plano loco satis munitum: tumulus enim naturalis, velut manu factus, excelsiore undique fastigio sustinet murum. Circumpositi sunt huic oppido magni multique intercisi vallibus colles; quorum editissimus unus, qui propter victoriam Mithrisuum III abest ab Zela. Hunc locum Pharnaces veteribus paternorum felicium castrorum refectis operibus copiis suis omnibus occupavit. § 73 Caesar cum ab hoste milia passuum V castra posuisset videretque eas vallis quibus regia castra munirentur eodem intervallo sua castra munituras, si modo ea loca hostes priores non cepissent, quae multo erant propiora regis castris, aggerem comportari iubet intra munitiones. Quo celeriter collato proxima nocte vigilia quarta legionibus omnibus expedi
Abbreviated transcription (Latin):
fectis amissam uitam: n exertis uirilitatem restituere posse. quod
quidem supplitium grauius mõte. ciues.Ro. subissent. põto uoꝰ
decederet confestim: familiasq publicanoꝵ remictẽt. cetaq re¬
stituẽt sociis ciuibusq. Romanis que penes eum essent. Si bene¬
fecisset iam tunc mictẽt munera ac dona. que bene reb gestis
imꝑatões ab amicis recipere consuessent. miserat ei phãnaces con¬
nam auream. Nis responsis datis legatos remisit. At phãnaces libałr
omĩa pollicitus eum festinanter precũrentem Cesarem speraret:li¬
bentius etiam crediturum sius promissis:q̃ res pateret᷑: quo celerius
honestius q ad res magis necesserias proficiscẽt᷑ existimabat. Nemĩ
.N. erat ignotum plurimis decausis adũbem Cesatem reuocari lentiꝰ
agerẽ de diem postulare longioẽm pacatioẽs interponẽ et in
sũmam frustrari coepit.Cesar cognita calliditate hoĩs quod aliis

Expanded text:
fectis amissam vitam neque exsectis virilitatem restituere posse; quod fectis amissam vitam neque exsectis virilitatem restituere posse; quod quidem supplicium gravius morte cives Romani subissent. Ponto vero decederet confestim familiasque publicanorum remitteret ceteraque restitueret sociis civibusque Romanis quae penes eum essent. Si fecisset, iam tunc sibi mitteret munera ac dona quae bene rebus gestis imperatores ab amicis accipere consuessent. Miserat enim Pharnaces coronam auream. His responsis datis legatos remisit. § 71 At Pharnaces liberaliter omnia pollicitus, cum festinantem ac praecurrentem Caesarem speraret libentius etiam crediturum suis promissis quam res pateretur, quo celerius honestiusque ad res magis necessarias proficisceretur — nemini etiam erat ignotum plurimis de causis ad urbem Caesarem revocari —, lentius agere, decedendi diem postulare longiorem, pactiones interponere, in summa frustrari coepit. Caesar cognita calliditate hominis, quod aliis
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃cantur ne eius aduentus hostilis esset: factuꝵ.ii. oĩa phãna¬
cem que imꝑata essent maxĩeq cõmemorabant nulla phãnacẽ. cos
Cȩsarem auxilia pompeio dare uoluisse cum deyotarus qui dedis¬
set tamen ei satisfecit. Cesar respondit se fore equissimum phãna
legatos ne aut deyotaꝵ sibi obicent. aut minus eo glonarent̃ bene¬
fitiaq auxilia pompeio non misisset: Nam se neq libentius facẽ
quicq q supplicibus ignoscere neq prouĩtiaꝵ publicas inuũas cõ¬
donare his posse: qui non fuissent in se offitiosi id ipm̃. quod com¬
memorassent offm̃ fuisse utile phãnaci qui prouidisset ne uĩcẽtũ¬
eam quam sibi dis ĩ mõtales uictoĩam tribuissent. Itaq se mago
et graues in iuĩas ciuium Rđ. qui inpontho negociati essent: qm̃
integrum restituere non posset concedere phãnaci: Nam m ĩter¬

Expanded text:
deprecantur ne eius adventus hostilis esset: facturum enim omnia Pharnadeprecantur ne eius adventus hostilis esset: facturum enim omnia Pharnacen quae imperata essent. Maximeque commemorabant nulla Pharnacen auxilia contra Caesarem Pompeio dare voluisse, cum Deiotarus, qui dedisset, tamen ei satisfecisset. § 70 Caesar respondit se fore aequissimum Pharnaclegatos, ne aut Deiotarum sibi obicerent aut nimis eo gloriarentur beneficio, quod auxilia Pompeio non misissent. Nam se neque libentius facere quicquam quam supplicibus ignoscere neque provinciarum publicas iniurias condonare eis posse qui fuissent in se officiosi. Quin id ipsum quod commemorant officium fuisse utilius Pharnaci, qui providisset ne vinceretur, quam sibi cui di immortales victoriam tribuissent. Itaque se magnas et gravis iniurias civium Romanorum qui in Ponto negotiati essent, quoniam in integrum restituere non posset, concedere Pharnaci. Nam neque inter
Abbreviated transcription (Latin):
tum suꝑioribus suis benefitiis ueteri hospitio: atq amicitiȩ¬
ac dignitati etatiq hominis p̃cibus eoꝵ qui frequentes cõ¬
tetrarcaꝵ postea se cognituꝵ esse dixit. regiũ uestimentu
ei restituit. Legionum autem unam equam exgnẽ ciuium suorum
omnem adbellum gerundum adducere uissit. Cum inpontum
uenisset. copias q omnes in unum locum coegisset que nũo atq exẽ¬
citatiõe bellorum medioctes erant. Excepta.ui. legione sexta quam
setum ad duxerat alexandria ueteranam multis meritis laboribus
periculis q finitam. multisq militibus ꝑtim dificultate itineꝵ ac
nanigationum. ꝑtim crebritate belloꝵ adeo diminutam ut minus
mille hominum in ea esset. Relique erant tres legioẽs. Una deyotari
diuȩ quas in eo prcelio: quod. CN. domitium fecisse eum phãnace
scripsinius fũit. Legati a phãnace missi cesarem adeunt: atq ĩpmio

Expanded text:
tum superioribus suis beneficiis, veter hospitio atque amicitiatum superioribus suis beneficiis, veter hospitio atque amicitiae, dignitati aetatique hominis, precibus eorum qui frequentes contetrarcharum postea se cogniturum esse dixit, regium vestitum ei restituit. Legionem autem eam quam ex genere civium suorum omnem ad bellum gerendum adducere iussit. § 69 Cum in Pontum venisset copiasque omnis in unum locum coegisset, quae numero atque exercitatione bellorum mediocres erant — excepta enim legione sexta, quam secum abduxerat Alexandrea veteranam multis laboribus periculisque functam multisque militibus partim difficultate itinerum ac navigationum partim crebritate bellorum adeo deminutam, ut minus mille hominibus in ea esset, reliquae erant tres legiones, una Deiotari, duae quae in eo proelio quod Cn. Domitium fecisse cum Pharnace scripsimus fuerant —, legati a Pharnace missi Caesarem adeunt atque imprimis
Abbreviated transcription (Latin):
aryobarganys arraritem cum benemeritus dere pu. ut̾q eoꝵ eẽt
ariobãçani atribuit: qui sub eius imꝑio ac dictione esset ip̃e iter
inceptum simili uelocitate confice̾ cepit. Cum propius pontũ fiẽs¬
q gallogrecie accessisset. Deyotarus tetraicha gallogreciȩ tũ ꝗdem
pene totius ꝙ ei neq moribus. neq legibus concessum esse ceteri
tetrarce contendebant. sine dubio aut rex ãmeniȩ minoris ab
senatu depositis regiis insigniis: neq tm̃ pͥuato uestitu sed etiam
hĩtu supplex adcesarem uenit oratum ut sibi ignoscẽt ꝙ in ea
ꝑte positus terraꝵ: que nulla p̃sidia Cesaris hũisset iudicẽ esse¬
sar cum plurima sua cõmemorasset offiã: que consul ei decie¬
tis publitis tribuisset: cum q defectioẽm eius nullam posse ex¬
cusationem suȩ inprudentiȩ recipere coãguisset ꝙ hõ tante
lum: &.C. mãcellum consul esset: sed tñ se contedere id fac¬

Expanded text:
Ariobarzanis Ariarathi, cum bene meritus uterque eorum Ariobarzanis Ariarathi, cum bene meritus uterque eorum ainceptum simili velocitate conficere coepit. § 67 Cum propius Pontum finisque Gallograeciae accessisset, Deiotarus, tetrarches Gallograeciae tum quidem paene totius, quod ei neque legibus neque moribus concessum esse ceteri tetrarchae contendebant, sine dubio autem rex Armeniae minoris ab senatu appellatus, depositis regiis insignibus neque tantum privato vestitu sed etiam reorum habitu supplex ad Caesarem venit oratum ut sibi ignosceret, quod in ea parte positus terrarum quae nulla praesidia Caesaris habuisset esar, cum plurima sua commemorasset officia quae consul ei decretis publicis tribuisset, cumque defensionem eius nullam posse excusationem eius imprudentiae recipere coarguisset, quod homo tantae lum, C. Marcellum consul esset, tamen se concedere id fac
Abbreviated transcription (Latin):
tis prountiȩ tuendȩ ac defendende dimictit. & sibi ce pꝰ. Rͦ¬
amicissimos paucis diebus inea prouintia cõsumptis.Sex Ce¬
sarem amicum et ncc̃ium suũ legionibus syryȩ q p̃fecͭ. lpã ꝙ¬
eadem classe qua uenerat proficiscit᷑ incilitiã: cui ꝓuintiae
ciuitates om̃s euocat. Thãsum quod oppidum fere totius
Cilitiȩ nobilissimum fortissimumq est. ibi rebus omnib
prouintiȩ et finitimarum ciuitatum constitutis cupiditate profici¬
scendi adbellum gerendum non dutius morat᷑ magnisq itinẽib
simum et sanctissimum incapodotia bellone tem plum: quod tã¬
ta religione collitur ut sacerdos eius deimperio et potentia secundus
arege tonsensu gentis illius habeat᷑: ld homini nobilissimo Nyco¬
medi Hithynio adiudicauit qui regio capodociam gnẽ õtis ꝑꝑ ad
dubio uetustate tñ intermisso sacerdotiũ idrepebat. frem autem

Expanded text:
tis provinciae tuendae ac defendendae dimittit et sibi et tis provinciae tuendae ac defendendae dimittit et sibi et amicissimos. § 66 Paucis diebus in ea provincia consumptis Sextum Caesarem, amicum et necessarium suum, legionibus Syriaeque praeficit; ipse eadem classe qua venerat proficiscitur in Ciliciam. Cuius provinciae civitates omnis evocat Tarsum, quod oppidum fere totius Ciliciae nobilissimum fortissimumque est. Ibi rebus omnibus provinciae et finitimarum civitatium constitutis cupiditate proficiscendi ad bellum gerendum non diutius moratur, magnisque itineribus simum et sanctissimum in Cappadocia Bellonae templum, quod tanta religione colitur ut sacerdos eius deae maiestate, imperio, potentia secundus a rege consensu gentis illius habeatur. Id homini nobilissimo Lycomedi Bithyno adiudicavit, qui regio Cappadocum genere ortus iures intermisso sacerdotium id repetebat. Fratri autem
Abbreviated transcription (Latin):
discipline seueritatisq essent: eaq omiã flagitare aduentum
suum uideret tum preferendum ex istimauit. quas ĩprouin¬
tias regionesq uenisset eas ita relinquere constitutas ut do¬
mestitis discensionibus liberarent᷑: iu ralegesq accipeñt et ex¬
xnoꝵ hostium metum deponẽnt. Nec insyrya Cylytia/ asya
celeriter se confectuꝵ sperabat: ꝙ hȩ prouintiȩ nullo bello
p̃mebant᷑ Inbithinia ac pontho plus onẽis uidebat sibi ĩpẽ¬
dere. N on excessisse.N. pontho phãnacem audiebat: neq ex¬
cessum putabat: cum scđo p̃lio uehementer ess inflatꝰ: ꝙ
cõtͣ domitium calũpniam fecerat: cõmorat᷑ fere in omĩbus
ciuitatibus: que maioẽs sunt dignitate. p̃mia bene meritis
ce publice tribuit. de controuersũs ueteribus cognoscit
ac statuit reges. tirannos. dinostas prouintiẽ. finitimos q õs¬
qui ad eum conuenerant receptos infidem conditionib ĩposi¬

Expanded text:
disciplinae severitatisque essent, eaque omnia flagitare adventum disciplinae severitatisque essent, eaque omnia flagitare adventum suum videret, tamen praeferendum existimabat, quas in provincias regionesque venisset, eas ita relinquere constitutas ut domesticis dissensionibus liberarentur, iura legesque acciperent, externorum hostium metum deponerent. Haec in Syria, Cilicia, Asia celeriter se confecturum sperabat, quod hae provinciae nullo bello premebantur; in Bithynia ac Ponto plus oneris videbat sibi impendere. Non excessisse enim Ponto Pharnacen audiebat neque excessurum putabat, cum secundo proelio vehementer esset inflatus quod contra Domitium Calvinum fecerat. Commoratus fere in omnibus civitatibus quae maiore sunt dignitate, praemia bene meritis et viritim et publice tribuit, de controversiis veteribus cognoscit ac statuit; reges, tyrannos, dynastas provinciae finitimos, qui omnes ad eum concurrerant, receptos in fidem condicionibus imposi
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo defecerat ut ceteri existimabant: nepecuiã illa ex infinitimis
rapinis confecta inpotestatem cuiꝰq ueniret progressus saltẽ hyber¬
na tem pestate cum adhibẽnũ flum̃ nectis uitande cã se cõtulisset
inde paulo uehementiore tempestate in illo periculo suis se na¬
uigaturum credens profectus aduersis fluctibus occũrentibus
hostio fluminis in ipĩs faucibus cum neq flectere nauem protẽ
uim fluminis: neq direptam tantis fluctibus tenere poss: dem̃¬
sa naue periit. Cum insyryam Caesar ex egypto ueniret atz
abhis qui roma uenerant adeum cognoscẽt. litteris q ũbanis aĩad¬
uertẽt multa Romȩ male et inutiłi administraĩ ꝙ et contẽtioĩb¬
tribunatus ꝑnitiose seditioes oritentur et ambitione atq ĩdiligẽ¬
tia tribimorum militum: et qui legionibus preerant multa .ꝯ̃.
morem consuetudinem q militarem fierent que disoluende

Expanded text:
ab eo defecerat, ut ceteri existimabant, ne pecunia illa ex infinitis ab eo defecerat, ut ceteri existimabant, ne pecunia illa ex infinitis rapinis confecta in potestatem cuiusquam veniret. Progressus secunda ut hiberna tempestate cum in Hiberum flumen noctis vitandae causa se contulisset, inde paulo vehementiore tempestate, nihilo periculosius se navigaturum credens, profectus, adversis fluctibus occurrentibus ostio fluminis, in ipsis faucibus, cum neque flectere navem propter vim fluminis neque directam tantis fluctibus tenere posset, demersa nave periit. § 65 Cum in Syriam Caesar ex Aegypto venisset atque ab eis qui Roma venerant ad eum cognosceret litterisque urbanis animadverteret multa Romae male et inutiliter administrari netribuniciis perniciosae seditiones orirentur et ambitione atque indulgentia tribunorum militum et qui legionibus praeerant multa contra morem consuetudinemque militarem fierent, quae dissolvendae
Abbreviated transcription (Latin):
id castellum mãcelli quod proximum erat regis castris neq opinantibus
omnibus si tamen in omnibus fuit cassius: Nam de huiꝰ conscientia
dubitabat᷑ sed impetum fecerunt: compluresq ibi milites opp̃shũnt
quod nisi celeriter indignaticẽ et auxiliis lepidi proeliũ ẽet direptũ ma¬
ior calamitas esset accepta: cum iter cassio patefactum esset. Castͣ mã¬
cellus cum lepido conũixit. Lepidus eodem tpr̃e. Mãcellusq acõ
ad prouintiam obtinendam mictit: decuiꝰ aduentu ut cognouit cas¬
sius legioẽs quas secum habuerat equitatumq inhybẽna distribuit
ipẽ omnibus suis rebus celenter cõrectis malacam cõtendit: ibiq: ad¬
uerso tempoẽ nauigandi naues conscendit ut ip̃e predicabat: ne se
Lepido et Trebonio & Marcello cõmictẽt ut amici eius dititabãt.
ne ꝑ eam prouintiam mincẽ cum dignitate iterfacẽt cuiꝰ magͦ pãs

Expanded text:
id castellum Marcelli quod proximum erat regis castris, neque opinantibus id castellum Marcelli quod proximum erat regis castris, neque opinantibus omnibus — si tamen in omnibus fuit Cassius: nam de huius conscientia dubitabatur —, impetum fecerunt complurisque ibi milites oppresserunt. Quod nisi celeriter indignatione et auxilio Lepidi proelium esset diremptum, maior calamitas esset accepta. § 64 Cum iter Cassio patefactum esset, castra Marcellus cum Lepido coniungit. Lepidus eodem tempore Marcellusque Corad provinciam obtinendam venit. De cuius adventu ut cognovit Cassius, legiones quas secum habuerat equitatumque in hiberna distribuit; ipse omnibus suis rebus celeriter correptis Malacam contendit ibique adverso tempore navigandi navis conscendit, ut ipse praedicabat, ne se Lepido et Trebonio et Marcello committeret, ut amici eius dictitabant, ne per eam provinciam minore cum dignitate iter faceret cuius magna pars
Abbreviated transcription (Latin):
legionariis.xxxu magnoq nũõ equitum et reliquoꝵ auxiliariorum
uenit ea mente ullam ut sine ullo studio tm̃ contentioe cassii mãcelliq
componẽt. huic uenienti sine dubitatioẽ se credit atq offert Mãcellꝰ
cõtͣ suis setenet presidiis siue eo quod plus sibi uiis deberiq mãcello exi¬
stimabat. siue eo ꝙ ne preoccupatus aiũs lepidi esset obsequio adu̾sarii
uerebat᷑. Ponit ad ullam castra lepidus neq ht̃ a Mãcello ꝗcq̃ diuisi
ne pugnetur interficit. adeundum cassium in uitat fidemq suam
iomni re interponit.Cum diu dubitasset Cassius quid sibi faciun¬
dum quid uelepido esset tredendum neq ullũ exitum consilii sui
repiret. si ꝑmanẽt insiña. postulat uti munitioẽs disieterent᷑. fibiq lib
exitus daret᷑ nontm̃ inducias facẽnt: sed prope iam constituta ofa com¬
planarent: custodieq munitionum essent deductȩ auxilia regis in

Expanded text:
legionariis XXXV magnoque numero equitum et reliquorum auxiliorum legionariis XXXV magnoque numero equitum et reliquorum auxiliorum venit ea mente Uliam, ut sine ullo studio contentiones Cassi Marcellique componeret. Huic venienti sine dubitatione Marcellus se credit atque offert; Cassius contra suis se tenet praesidiis, sive eo quod plus sibi iuris deberi quam Marcello existimabat, sive eo quod ne praeoccupatus animus Lepidi esset obsequio adversarii verebatur. Ponit ad Uliam castra Lepidus neque habet a Marcello quicquam divisi. Ne pugnetur interdicit; ad exeundum Cassium invitat fidemque suam in re omni interponit. Cum diu dubitasset Cassius quid sibi faciendum quidve Lepido esset credendum, neque ullum exitum consili sui reperiret si permaneret in sententia, postulat uti munitiones disicerentur sibique liber exitus daretur. Non tantum indutiis factis sed prope iam pace constituta opera cum complanarent custodiaeque munitionum essent deductae, auxilia regis in
Abbreviated transcription (Latin):
erant cordubenses castellisq ydoneis locis collocatis opibusq ĩ cĩcuitu
oppidi continuatis. Ullam Cassiumq munitionibus clausit. que pꝰ ꝙͣ
pficerent᷑ longinus omẽm suum equitatũ emisit quod sibi usui fote
credebat si pabulari frumentariq mãcellum non pateret᷑. magno autẽ
fore impedimento si clausus obsidiõẽ et inutilis necessariũ cõsũ mere
aduingitq ei legionem quam secum ad duxerat. complutes q colio¬
tes auxiliarias hyspanoꝵ. Nam q ut cuulibus discensionibuo accidẽ
consueuit ita tem porbus illis inhyspania non nullȩ ciuitates reb Cal¬
NI studebant complures Mãcello fauebant. Accedit cum copiis Pogus
ad exteriores mãcelli muniticẽs pugnat᷑ uirinq actiter crebroq ut
accidit fortuna sepe adutrumq uictoiam transferente: nec tñ unq ab oꝑib
depellitur marcellus. ltem lepidus exciteriore prouintia cum cohortib

Expanded text:
erant Cordubenses. Castellis idoneis locis collocatis operibusque in circuitu erant Cordubenses. Castellis idoneis locis collocatis operibusque in circuitu oppidi continuatis Uliam Cassiumque munitionibus clausit. Quae prius quam perficerentur, Longinus omnem suum equitatum emisit; quem magno sibi usu fore credebat, si pabulari frumentarique Marcellum non pateretur, magno autem fore impedimento, si clausus obsidione et inutilis necessarium consumeret fadiungitque et legioni quam secum adduxerat compluris cohortis auxiliarias Hispanorum. Namque ut in civilibus dissensionibus accidere consuevit, ita temporibus illis in Hispania non nullae civitates rebus Cassi studebant, plures Marcellum fovebant. Accedit cum copiis Boguso ad exteriores Marcelli munitiones. Pugnatur utrimque acriter, crebroque accidit fortuna saepe ad utrumque victoriam transferente; nec tamen umquam ab operibus depellitur Marcellus. § 63 Interim Lepidus ex citeriore provincia cum cohortibus