comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sufferentiami et longanimitatem.
et qd̃ expedit adimpleat. tã de te qͣm
de filia tua. Iro hoc et frequenter
uidere te uolui et colloqui tecum:
ut aliqͣm consolationemi ꝑ me hui¬
nulemi forsitan inuenires. Ut aũt
ũ aguosceretur ꝑmulta colloquia.
dixit ad pafiuicurm. Uale dũe iii.
Et dñ recedere uellet pafmicius
aninia illius compaciebatur illi. fa¬
cies enim pallebat. et replebatur la¬
crimis. Pre umio aĩtt ieimo et
diuturna media: sauguinem euo¬
mebat. Multũ igitur confortatus
pafinicius inainmonitione eris:
discessit abea. Et ueniens ad abbatẽ:
dixit. Edificata est anima mea. ab
isto fr̃e: et ita sum letus effectus
siuaragdus incella sohtaria trigin¬
ta et octo annos. inqdit ininfirim¬
tatem qua et mortuus est. Quadã
um. et post orationem et salutati¬
onem fr̃m dixit seni. Si iubes
pater ꝑmitte me smaragdũ uid̾e:
quia ualde eum desiderat anima
inea. Uocatoq agapito. precepit ei de¬
ducere pafiicium aduisitandum

Expanded text:
sufferentiam et longanimitatem, et quod expedit adimpleat tam de te quam de filia tua. Propter hoc et frequenter te videre volui, et colloqui tecum, ut aliquam consolationem per me humilem forsitan invenires. Ut autem non agnosceretur per multa colloquia, dixit ad Paphnutium: Vale, domine mi. Et dum recedere vellet Paphnutius, anima illius compatiebatur illi, facies ejus pallebat, et replebatur lacrymis. Prae nimio autem jejunio et diuturna inedia sanguinem vomebat. Multum igitur confortatus Paphnutius in admonitione ejus, discessit ab ea. Et veniens ad abbatem, dixit: Aedificata est anima mea de illo fratre, et ita sum laetus effectus Smaragdus in cella solitaria triginta et octo annos, incidit in infirmitate, qua et mortuus est. Quadam um, et post orationem et salutationem fratrum dixit seni: Si jubes, Pater, mitte me Smaragdum videre, quia valde desiderat eum anima mea. Vocatoque Agapito praecepit ei ducere Paphnutium ad visitandum
Abbreviated transcription (Latin):
ra. et tu es pater m̃s pafinicius. Ecce
audisti me et satiffactum est tibi: sed
nemo hoc sciat. et ũ ꝑmittas ab alio
corpus meum mdari et lauari. sed
ꝑ temet ipsum hoc facas. Et quia
ꝓmisi abbati habere me multas po¬
ssessiones: et si potuissem. sustiuere
et perdurare iuloco isto adducerem
eas huic: imple ergo qd̃ ꝓmisi: qui¬
a ueuerabilis est locus iste iora pro
me. Hec hcens tradidit sp̃m. Cum
uidisset quia obdormniuit. commo¬
ta sunt omnia uiscera elus: cecidit¬
q interrã. et factus est uelud mor¬
tuus. Accurrens aũt agapitus usdit
quoq quia defunctus esset smarag
bes dñe mi pafnuci. Et ait ad eum
pafnucus. Dimitte me. ut hic mo¬
riar. Uidi enĩ mirabiha. hodie. Sur¬
gens aũt irruit infaciem eius. et¬
multitudinem lacrimarũ effitdẽs:
clamabat dicens. Heu me filia dul¬
cissima. quare ñ manifestasti te mͥ¬
spontanea uoluntate: Aut me quo

Expanded text:
ra, et tu es pater meus. Ecce jam vidisti, et satisfactum est tibi, sed nemo hoc sciat, et non permittas ab alio corpus meum nudari et lavari, sed a temetipso hoc facias. Et quia promisi abbati nabere multas possessiones, et si potuissem sustinere et perdurare in loco isto, adducerem eas hic. imple ergo quod promisi, quia venerabilis est locus iste, et ora pro me. Haec dicens tradidit spiritumvidisset quia obdormivit, commota sunt viscera ejus, ceciditque in terram, et factus est velut mortuus. Accurrens autem Agapitus, videns quoque quia defunctus esset Smaragdbes, domine mi Paphnuti? Ait autem Paphnutius: Dimitte me ut hic moriar, vidi enim mirabilia hodie. Surgens autem irruit in faciem ejus, multitudinem lacrymarum infundens, clamabat dicens: Heu me! filia mea dulcissima, quare ante non manifestasti mispontanea volunta
Abbreviated transcription (Latin):
piens loqui tecũ. Egressus aũt abba s
sederunt. Dicit ei seuex. Quid est qd̃
uenisti fili: Dicit eufrasia. Ego quidẽ¬
uenio de palatio et sũ eunuchus:⁊
studium conuersationis. Notirm
au̾t factũ est michi de bona ur̃a cõ¬
uersatione. et cupio habitare uobis¬
possessiones multas: et si dederit mͥ¬
huc. Dicit ez senex ille. Bene uenisti
fili. Ecce monasterium. Si tibi placet:
habita nobiscum. Et adiecit. Quod
Dicit ez senex. Iuuenis es: non potes
solus sedere. opus est tibi habere ma¬
gistrum : ut discas regulam et conu̾¬
sationem monachoꝵ. Tunc dicit abba
t. Ut iubes dne mi pater sic facio. Et
ꝓtubit quingentos solidos inmanũ¬
terim istos solidos. et si uidero quia
nient illa reliqua. Uocauit aũt albas
uiũ frẽm nomine agapitũ uirũ scm̃
et irreprehensibilem: et tradidit in
manu eius sinaragdũ. et dicit ei. Amo¬
do hic fihius tuus erit et. discpuluͤ¬

Expanded text:
piens loqui tecum. Egresso autem abbate,piens loqui tecum. Egresso autem abbate,sederunt. Dicit ei senex: Quid est quod huc venisti, fili? Dicit ei Euphrosyna: Ego quidem de palatio fui eunuchus, et studium conversationis. Notum autem factum est mihi de bona vestra conversatione, et cupio habitare vobispossessiones multas, et si dominus dehuc. Dicit ei senex: Bene venisti, fili: ecce monasterium; si placet, habita nobiscum. Et dicit ei senexDicit ei abbas: Juvenis es, non potes solus sedere, opus est tibi habere magistrum, ut discas regulam et conversationem monachorum. Qui dixit abbati: Sicut jubes, domine mi, sic facio. Et protulit quingentos solidos in manterim istos, et si videro quia et illa reliqua. Vocavit abbas unum fratrem, nomine Agapitum, virum sanctum, et impassibilem, tradidit in manus ejus Smaragdum, dicens: Amodo hic
Abbreviated transcription (Latin):
bi dicere plus his nescio. Tamen s
potes ferre temptamenta carnis:
relinque omnia et fuge. facultates¬
enim patris tui multos inuement
heredes. Ecce tophia. gerochemia. exe¬
nodochia monasteria. uidue pupil¬
li. peregrim. infirmi. captiui: si uo
ei puella. Confido indõ et moratio¬
nib tuis: quia laborare habeo ꝓ a
nima mea deo auxihante. Dicit ei se¬
nex. Taha desideria afirmitate non
tencie ꝑagere. Dicit ei eufrasia. Et ide¬
o te fatigaui. ut impleas desideriũ
meũ: et facta oratione benedicas
me: et abscidas comã capitis mei.
scidit comã capitis cius.: et induit
custodiat ab omni malo. Et hec di¬
cens seuex discessit abea. et ambu
lauero in monasterium puellarũ.
pater meus requirens inueniet
me. et uiolenter retrahet inde ꝓp¬
ter sponsum meũ. Proinde ꝑgam
sua accipiens quingentos solidos.
et abscondit se inquodã loco ꝑto
erat. et annunqauit ꝑ hostiarium
abbati dicens. Eunuchus quidã de
palatio ueniens ante ostiũ stat. cu¬

Expanded text:
us dicere nescio. Tamen si potes ferre tentamenta carnis, relinque omnia, et fuge facultates patris tui, quae multos inveniunt haeredes. Ecce ptochia, hierocomia, xenodochia, monasteria, viduae, pupilli, peregrini, infirmi, captivi, ubi voei puella: Confido in Deum et orationibus tuis, quia laborare habeo pro anima mea, Deo auxiliante. Dicit ei senex: Talia desideria a firmitate non tentiae. Dicit ei Euphrosyna: Et ideo te fatigavi, ut impleas desiderium meum; et facta oratione benedicas me, et abscidas comam capitis mei. scidit comam capitis ejus, induitque ecustodiat te ab omni malo. Et haec dicens senex, discessit ab ea, et ambulavero in monasterio puellarum, pater meus requirens inveniet me, et violenter trahet me inde propter sponsum meum. Proinde pergam sua, accipiens secum quingentos solidos, et abscondit se in aliquo loco per , et nuntiavit per ostiarium abbati, dicens: Eunuchus quidam de palatio veniens, ante ostium stat, cu
Abbreviated transcription (Latin):
a timoris dei. facientes aũt ibi
tres dies aurẽ pouebat cotidie ad
psalmos et uidens singulor con¬
uersationẽ et spiritale ꝓpositum
mirabatur eoꝵ uitã dicens. beati
sint uiri isti qui in hoc scło ange¬
tã eteruã consecunt᷑. Et cepit cor eiꝰ
esse solhgtũ inzelo timoris dei. Nost
tres aũt dies dixit pafmicius ad
abbatem. Ueni pater ut salutet te
ancilla tua et ora ꝓ ea quia am¬
bulate uolumus inciuitatem. Cũ
us auimã meã. Extendit ꝙ in amũ
suã. et benedixit eam dicens. Deus
ineniitatem. Iater uero cius si ali¬
quando inuemebat monachum
adducebat addomũ suam. petens
ut oraret ꝓea. Unus aũt die an¬
niuersaria qua ordinatus est ab¬
bas monasterii de quo supradixi¬
mus: misit albas unũ ex fr̃ĩb ad
pafinicum. ut mutaret eũ ad sol¬
lempuitatem albatis. Qui abiens
ad domiũ eius requisuit cum. Ine¬
ri aũt dixerunt. Srocessit. Audieus¬

Expanded text:
a timoris Domini: faciens ibi a timoris Domini: faciens ibi tres dies, aurem ponebat quotidie ad psalmos, et videns singulorum conversationem et spirituale propositum, mirabatur eorum vitam, dicens: Beati sunt viri isti, qui et in hoc saecutam aeternam consequuntur. Et coepit cor ejus esse sollicitum in zelo timoris Dei CAP. V.--Post tres autem dies dixit Paphnutius ad abbatem: Veni, Pater, ut salutet te ancilla tua, et ora pro ea, quia ambulare volumus in civitatem. Cum us animam meam. Extendensque manum suam benedixit eam, dicens: Deus,in civitatem: pater vero illius si aliquando inveniebat monachum, hunc adducebat ad domum suam, rogans ut oraret pro ea. Una autem die anniversaria, quando ordinatus est abbas monasterii, de quo supra diximus, misit abbas unum e fratribus ad Paphnutium, ut invitaret eum ad solemnitatem abbatis: qui abiens in domum ejus, requisivit eum. Pueri autem dixerunt ei: Processit.
Abbreviated transcription (Latin):
et lectionib ceteraq huius mum¬
di sapientia. Nuella uero tantã ex¬
cepit disciplinã ut iniraretur pa¬
ter illius pridenciam. Opimo eiꝰ
pulchra ninis et cõposita uultu
et ammo. Multos aut̃ exctauit
ad accipiendã eã fihis. et multis
de certantib cũ patre eiꝰ ꝑuenire ad
finem ñ poterant. sed ipse tantũ
dicebat uoluntas dñi fiat. Unus
aũt exuꝑans om̃s in honore et qh¬
uitiis accersiuit patrẽ illiꝰ. et postu¬
labat abeo dari filam eius filio
suo inmatrimono. Qua concessa:¬
Nost multũ uero tempors accipi¬
ens eam pafnucius cũ esset anno¬
rũ dec̃e ⁊ octo abiit in mionasteri¬
um cũ ea ad qd̃ consueuerat ambu¬
lare. multãq iterũ pecunam lar¬
gitus ad uecessaria est fr̃m dixttq
abbati. Fructũ orationũ tuarum
adduri. tibi ut ores ꝓ filia mea.
quia iam ad iruptias eã tradere
uolo. Iussit aũt abbas introduci¬
eã in renodochio monasterii locutꝰ¬
q est cum ea. Et benedicens exorta

Expanded text:
et lectionibus, caeteraque hujus mundi sapientia. Puella vero tantam excipiens disciplinam, ita ut miraretur pater illius prudentiam. Opinio autpulchra nimis, et composita vultu et animo. Multos autem excitavit ad accipiendum eam filiis suis, et multis decertantibus cum patre ejus, pervenire ad finem non poterant, sed tamen ipse dicebat: Domini voluntas fiat. Unus autem exsuperans omnes in honore et divitiis, accersivit patrem illius, et postulabat ab eo ut daret filiam ejus filio suo in matrimonio, et concessmultum vero temporis accipiens eam Paphnutius, cum esset annorum octodecim, abiit in monasterium cum ea, in quo consueverat, multamque iterum pecuniam largitus est ad necessaria fratrum. Dixitque abbati: Fructum orationum tuarum adduxi tibi, ut ores pro ea; quia jam ad nuptias eam tradere volo. Jussit autem abbas eam introduci in xenodochia monasterii, locutusque est cum ea, et benedicens exhortat
Abbreviated transcription (Latin):
uit uir mnalexandri¬
ne: honorabilis om¬
nib et custodiens
mandata dei. Hic ac¬
cepit coniugẽ dignã
generi suo: et ipsam honestoꝵ mo¬
rũ plenã. sed sterilis ñ pariebat.
Uir aũt eius nimis fluctuans
erat eoqd̃ ñ haberet cui om̃s facul¬
tates suas dinitteret: ut post obi¬
tũ suũ bene et congruenter sua
substanqã gubernaret. Uxo uero¬
erus ñ cessabat indigentib nocte

Expanded text:
uit vir in Alexandrius, honorabilis omnibus, et custodiens mandata Dei. Hic accepit conjugem dignam generis sui, et ipsam honestis moribus plenam, sed sterilis non pariebat. Vir autem ejus nimis fluctuans, eo quod non haberet cui omnes facultates dimitteret, ut post obitum suum bene et congrue suam substantiam gubernaret, indigentibus non cessabat ministrare nocte
Abbreviated transcription (Latin):
caritate dñi frater: quot frẽs estis
inmonasterio. At ille dixit. Trecen¬
ti quinquagunta duo. Dicit ei puel¬
la. Qui uoluerit uenire illuc adcon¬
uersationem: suscipit illũ abbas¬
pater uester:. Lespondit ei. Etiam cũ
gandio magno suscipit illũ. maxi¬
me ꝓpter uocem dñi qua dicitur.
Qui uenit ad me ñ eitiam eũ fora᷑.
Dicit ei eufrasia. Om̃s mecch̾a uestͣ
psalhtis: et equaliter ieriinatisꝰ. Di¬
cit ei monachus ille. Commiuniter qͥdẽ
psallimus. ieniat uero unusquisq
quomodo nult. aut quantũ ualet.
arbitrii et spontanee uoluntatis.
tri meo: qui ꝓuana et caduca huiꝰ
imuidi substantia cupit me trade¬
re uiro. Dicit ei monachus ille. So¬
ror non ꝑmitcas ut polluat homo
corpus tuũ: et tradas talem pulchri¬
tudmem pati obpbrium: sed despon¬
sa te xp̃o. qui tibi potest ꝓ his om¬
nib transeuntib dare regna celoꝵ
exiens uade in monasterium mu¬
tato habitu scłari. induta ueste mo¬
nachiah. ut possis euadere. Quecũ

Expanded text:
ine mi frater, quanti fratres estis in monasterio. At ille dixit: Trecenti quinquaginta duo. Dixit ei puella: Qui voluerit venire illic ad conversionem, suscipit illum abbas vester? Respondit ei: Etiam cum multo gaudio suscipit illum, maxime propter vocem Domini, qui dixit: Qui venit ad me, non ejiciam foras . Dicit ei Euphrosyna: Omnes in ecclesia vestra psallitis, et aequaliter jejunatis? Dicit ei monachus ille: Communiter quidem psallimus, jejunia vero unusquisque quomodo vult, aut quantum valet, arbitrii et spontanea voluntate. Otri meo, quia pro vana et caduca hujus saeculi substantia cupit me tradere viro. Dicit ei monachus: Soror, non permittas ut polluat homo corpus tuum, et tradas talem pulchritudinem pati opprobrium, sed desponsa te Christo, qui tibi potest pro ipsis omnibus transeuntibus dare regnum coelorum, exiens, vade ad monasterium, mutato habitu saeculari indue vestem monachilem, ut possis evadere. Quae cum haec
Abbreviated transcription (Latin):
somno ꝑtransiui. postulans deum
ut ostenderet misere anime mee
miscd̃iam suam. Et facto mane pla¬
cuit me mittere. in eccham. et addu¬
cere unum fr̃m ut audirẽ ab ip̃so
uerbum dei: et quid facere deberẽ.
Nostulo aũt te pater ꝑ mercedem

Expanded text:
somno transivi, postulans Deum somno transivi, postulans Deum ut ostenderet animae meae misericordiam suam; et mane facto, placuit mihi mittere in ecclesiam, et adducere unum fratrem, ut audirem ab ipso verbum salutis, et quid facere debeam. Postulo autem te, Pater, pro mercede
Abbreviated transcription (Latin):
uat fidem. Dicit ei monachus. Ecce
pater tuus ueniet mecũ. admona¬
sterrum et faciet sbi tres dies uel
quatuo: tu aut adduc tecũ unum
de monachis. et quomodo uoles
am. uenit pafnucius: et uidens mo¬
nachum interrogauit eum dicens.
Quid ad nos fatigatus aduenisti
dne. Et dixit adeum. Anniuersari¬
a dies est inmonasterio: misitq me
abbas ut uenias et accipias benedi¬
ctionẽ. Gauisus aut pafnucius in¬
gressus est cũ co innauiculam: et
inmonasteriũ. abierunt. Cum aũt¬
in monasterium theodosii: et ingres¬
sus ecch̾am monachũ que ibi inue¬
neris adduic tecũ. Miscricordia auͣt
dei. ecce quidã. monachus uenit de
monasterio. uendens que secum
habebat. Et uidens puer eum: ro¬
gauit ut ueniret ad eufrasiam. Qui
cum uenisset uidens eum puella
surrexit et salutauit eum dicens
Ora ꝓme pater. Et orans benedixͣ
eam. Et sedit. Dixit aũt ei eufrasi¬
ego nolo inquinari inco. Sed time¬
o esse inobediens patri meo. et qͥd
faciam nescio. Totã eñi nocte absq

Expanded text:
cce pater tuus veniet mecum ad monasterium, et faciet ibi tres dies vel quatuor. Tu autem adduc unum de monachis, et quomodo voles, nam, venit Paphnutius, et videns monachum, interrogavit cum, dicens: Quid ad nos fastidium sumpsisti, domine? Et dixit ad eum: Anniversaria dies est monasterii, misit me abbas ut venias et accipias benedictionem. Gavisus est autem Paphnutius, ingressusque cum eo in naviculam, abierunt in monasterium. in monasterium Theodosii, ingressusque ecclesiam, monachum quem ibi inveneris adduc tecum. Misericordia autem Dei ecce quidam monachus veniebat de monasterio, vendens quae secum habebat. Et videns eum puer, rogavit eum ut veniret ad Euphrosynam. Qui cum venisset, videns eum puella, surgens salutavit eum, dicens: Ora pro me, Pater; et orans benedixit eam, et sedit. Dixit autem Euphrosyet ego nolo inquinari in eo, sed timeo inobediens esse patri meo, et quid faciam nescio. Totam enim noctem absque
Abbreviated transcription (Latin):
Post multũ uero temporis indica¬
uit abbati causã desiderii sui. qui
cum paciens illi postulauit adeo
dari ei fructum uentris. Et amboꝵ
orationes exaudiens ds largitur
unã fihiam. Uidens aũt pafmicius
abbatis conuersationẽ nũqͣm amo¬
nasterio discedebat. Unde et comu¬
gem suã introduxit ut benedic̾e
tem baptizata est. imposueruntq
illi nomen eiꝰ eufrasia. Gaudebant
aũt suꝑ illã parentes eius. quia
erat accepta deo et pulchra ficie.

Expanded text:
Post multum vero temporis indicavit abbati causam desiderii sui: qui compatiens illi, postulavit a Domino dari illi fructum ventris; et amborum orationes exaudiens Deus, largitur unicam filiam. Videns autem Paphnutius abbatis conversationem, nunquam a monasterio recedebat. Unde et conjugem suam introduxit, ut benedicerettem baptizata est, imposueruntque illi nomen Euphrosynam. Gaudebant autem super illam parentes ejus, quia erat accepta Deo, et pulchra facie.
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatis narrat hẏstoria
dnm iħm iericho ꝑgentem
ad confirmanda infide sue maiesta¬
tis corda ppłi p̾sentis cuidã ceco ad se
clamanti lumen reddidisse oculoꝵ. ut
intraculo confirmauit. ut rex ipse in¬
telligeret tam sibi necessariũ cordis
lumen esse qͣm ceco oculoꝵ illustrati¬
onem. Et qd̃ dtuina oꝑata est gr̃a ꝑ
preces famuli sui in oculis ceca nocte
castigatis. hoc ꝑ sermones eiusdem
famuli eade operante potencia per
sp̃ũalis intelligentiam lucis in fuo
pectore ꝓficeretur. Nam regia excel¬
lentia condigno comitatu cum inul¬
tudine maxima ppł iter agentib

Expanded text:
auctoritatis narrat historia, dominum Iesum Hiericho pergentem ad confirmanda in fidem suae maiestatis corda populi praesentis cuidam caeco ad se clamanti lumen reddidisse oculorum, u in corde regis miraculo confirmavit, ut rex ipse intellegeret, tam sibi esse necessarium cordis lumen, quam caeco oculorum inlustrationem; et quod divina operata est gratia per preces famuli sui in oculis caeca nocte castigatis, hoc per sermones eiusdem famuli, eadem operante potentia, per spiritalis intellegentiam lucis in suo pectore perficeretur. Nam regia excellentia condigno comitatu cum multitudine maxima populi, iter agentib
Abbreviated transcription (Latin):
soli seruire deo et dulcissimos con¬
templatiue uite carpere fructus.
hunc uero ad sc̃m remigiũ xp̃i cla¬
rissimĩr sacerdotem remensem ꝓpe¬
rans ciuitatem fibi socium assum¬
sit. quatinus ꝑsingulos itineris su¬
i gressus saluberrimis ab eo imbue¬
retur doctrinis et catholice fidei fir¬
mus inciaretur fundamentis. ut
paratus fide et uirtutũ scientia a
tanto pontifice sp̃uali ablueretur
lauacro. et ab illo donis celestibus
confirmaretur qd abisto prius di¬
uina preueniente grã euangelicis
ceptũ fuerat p̾dicationib. hic ad fon¬
tem uite festinantem deducebat re¬
gem. ille infonte salutis eterne ue¬
mentẽ abluebat. Ambo ꝓpe modũ
pari pietate patres. hic doctrina fi¬
dei. ille baptismatis unda. Utriq eter¬
no regi reg̃ẽ tẽporalem munus ac
ceptabile. hii funt due oliue et du¬
o candelabra lucentia a quib rex p̾¬
fatus inuia dei eruditus. et adiabo¬
tam perpetue lucis ingressus. Cum

Expanded text:
soli servire Deo, et dulcissimos consoli servire Deo, et dulcissimos contemplativae vitHunc uero ad sanctum Remedium Christi clarissimum sacerdotem Remanam properans ciuitatem sibi socium adsumpsit, quatenus per singulos itineris sui gressus saluberrimis ab eo inbueretur doctrinis et catholicae fidei firmis initiaretur fundamentis, ut paratus fide et uirtutum scientia, a tanto pontifice spiritali ablueretur lauacro et ab illo donis caelestibus confirmaretur quod ab isto prius diuina praeueniente gratia euangelicis coeptum fuerat praedicationibus. Hic ad fontem uitae festinantem deducebat regem, ille in fonte salutis aeternae uenientem abluebat. Ambo propemodum pari pietate patres, hic doctrina fidei, ille baptismatis unda, utrique aeterno regi regem temporalem munus obtulerunt acceptabile. Hi sunt duo oliuae, candelabra lucentia a quibus rex praefatus in uia Dei eruditus et a diabotam perpetuae lucis ingressus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
gustia tribulationis una tantũmͦ
petione ꝓmeririt. ñ solum apresen¬
ti uastatione ciuitatũ suꝑna ꝓtecti¬
one defendi. sed etiam in eadem no¬
cte qua preses indiuinas effudet¬
rat aures centum octoginta quin¬
q milia hostiũ letus et liberatus
occidi uiderat. hec uero uictoria
de qua ante diximus regi populo¬
q fuo causa fuit salutis eterne et
ne lucerna sc̃s scilicet uedastus sub
modio lateret absconditus sed supͣ
candelabrum positus exemplis uł
predicationib in domo dei lucens
ab errore idolatrie et caligine igno¬
rantie inuiam plurimos educeret
ueritatis. Igitur superatis hostib
et reb inrpace compositis. et alamã¬
cũ laude triumphi patriam rediit.
Et ut fidelis tante sibi głe largito¬
ri sponsor appareret. festinauit seruo¬
rum xp̃i sacra imbui p̾dicatione.⁊
sc̃i baptismatis ablui sacramentis.
uenit adtullũ opidũ ubi sc̃m ag¬
nouit uedastũ laudabili regione

Expanded text:
gustia tribulationis una tantummodo gustia tribulationis una tantummodo petitione promeruit, non solum a praesenti vastatione civitatem superna protectione defendi, sed etiam in eadem nocte, qua preces in divinas effuderat aures, centum octoginta quinque millia hostium laetus et liberatus occidi viderat ? VII. Haec vero victoria, de qua ante diximus, regi populoque suo causa fuit salutis aeternae, et ne lucerna, sanctus videlicet Vedastus, sub modio lateret absconditus, sed supra candelabrum positus, exemplis vel praedicationibus in domo Dei lucens, ab errore idololatriae et caligine ignorantiae in viam plurimos educeret veritatis. Igitur superatis hostibus, et rebus in pace compositis, et Alemancum laude triumphi ad patriam rediit. Et ut fidelis tantae sibi gloriae largitori sponsor appareret, festinavit servorum Christi sacra imbui praedicatione, et sancti baptismatis ablui sacramentis. Venit autem ad Tullum oppidum, ubi sanctum agnovit Vedastum laudabili religione
Abbreviated transcription (Latin):
lium. Et quia reginã habuit religi¬
osam baptismiq sacramentis in¬
citiatã nomine rodhild. oculos cũ
hac uoce incelũ leuauit. O d̃s umi¬
ce potestatis et summe magestatis
qm regina rodhild colit. confitetur
et adorat concede michi hodie de mimicis
meis uictoriam. Nam ex hac die
tu solus michi eris deus et uene¬
rauda potestas tu michi triumphũ
presta et ego tibi seruiciũ ꝓmitto
semptternum. Mox diurna oꝑan¬
te pietate terga uerterunt alaman¬
iii. uictoria cesfit regi et francis.
uI doctua sICI sIainta susceuit.
mira ommpotentis
dei clementia. o meffabilis
bonitas. qui sic exaudit ut
irunqͣm derelinquat spantes inse.
Quanta fide xp̃iam illius inuoca¬
re miscd̃iam debent. dũ paganus
rex adunius precis effectũ tantam
ꝓmeruit uictoriam: Cui exantiqͥs
huiꝰ diuine pietatis auxilium
adequare debemus. qu. obunius
momenti lacrimas tam celebrem
uenturo suo seruo contulit triũ¬
phum. nisi ezechie regi qui inan¬

Expanded text:
lium. Et quia reginam habuit religilium. Et quia reginam habuit religiosam baptismique sacramentis initiatam nomine Hlothild, oculos cum hac uoce ad caelum leuauit: «O Deus unicae potestatis et summae maiestatis quem regina Hlothild colit, confitetur et adorat, concede mihi hodie de inimicis meis uictoriam; nam ex hac die Tu solus mihi eris Deus et ueneranda potestas. Tu mihi triumphum praesta et ego Tibi seruitium promitto sempiternum». Mox, diuina operante pietate, terga uerterunt Alamanni. Victoria cessit regi et Francis. us doctrina fidei sacramenta suscepit. 2. O mira omnipotentis Dei clementia! O ineffabilis bonitas qui sic exaudiet et numquam derelinquet sperantes in se! Quanta fide christiani illius inuocare misericordiam debent, dum paganus rex ad unius precis effectum tantam promeruit uictoriam. Cui ex antiquis huius diuinae pietatis auxilium adaequare debemus qui ob unius momenti lacrimas tam celebrem uenturo suo seruo contulit triuphum; nisi Ezechiae regi, qui in an
Abbreviated transcription (Latin):
bile ecce nunc dies salutis. dns ihe¬
sus qui uult om̃s saluos fieri cõ¬
petentem suo famulo p̾usdebat
causam quomͦ oportune ad nuni¬
sterium uerbi dei ꝑuenire ualu¬
isset. Contigit uero prefatũ fran¬
coꝵ regẽ chlodoueũ alamannis
bella inferre qui tunc tẽporis re¬
gno suo ꝑ se potiti sunt. sed non
eos ita offendit imparatos ut uo¬
luit. Nam fortissima collecta ma¬
nu regi circa tipas riem flumi¬
ns obui auerunt unanimes bel¬
lica uirtute patriam defendere uel
libera manu ꝓpatria mori. et fortis¬
sime utrimq decertatum. Hi ne tri¬
uinphi głam illi ne patrie ꝑderent
libertatem. inmutuam corruentes
cedẽ. Igit᷑ rex minio turbatus terro¬
re dũ inrinicos uidit fortiter pugna¬
re et suos pene ad internetionẽ uin¬
ci. magis cepit de salute desꝑare qͣm
uictoria sperare. Et si nec dũ uolunta¬
te reuatus esset in xp̃o. tamen neces¬
sitate cogente ad xp̃i confugi auxi¬

Expanded text:
bile, ecce nunc dies salutis». Dominus Iebile, ecce nunc dies salutis». Dominus Iesus qui uult omnes homines saluos fieri conpetentem suo famulo praeuidebat causam quomodo oportune ad ministerium uerbi Dei peruenire ualuisset. Contigit uero praefatum Francorum regem Hlodouium Alamannis bella inferre qui tunc temporis regno suo per se potiti sunt. Sed non eos ita offendit inparatos ut uoluit. Nam fortissima collecta manu regi circa ripas Reni fluminis obuiauerunt unanimes bellica uirtute patriam defendere uel libera manu pro patria mori. Et fortissime utrimque decertatum est, hi ne triumphi gloriam, illi ne patriae perderent libertatem in mutuam corruentes caedem. Igitur rex nimio turbatus terrore dum inimicos uidit fortiter pugnare et suos pene ad internicionem uinci magis coepit de salute disperare quam de uictoria sperare. Etsi necdum uoluntate renatus esset in Christo, tamen necessitate cogente ad Christi confugit auxi
Abbreviated transcription (Latin):
depelleret orbe multa scõꝵ lumi¬
na doctoꝵ enangelice predicationi
luce fulgentia toto diuiserat mũ¬
do. et sicut celũ fulgentib ornatur
om̃s abuno illustrant᷑ sole sic et la¬
ta terrarum spacia scĩs splendesce¬
rent doctoribus. Cui tamen abeter¬
no sole illuminati diuina p̾uenien¬
te gr̃a cecas ignorantie tenebras ue¬
re fidei fulgore et glorioso xp̃i no¬
mine illustrarent. ut eis ininistrã¬
tib longa abinicio scli estiries eter¬
ne uite epulis saciaret᷑. De quoꝵ
mimero dei sc̃s sacerdos uedastus
et predicator egregius temporib
fortissim regis tunc tẽporis fran¬
coꝵ chlodonei inhas diuina diri¬
gente gr̃a ob multoꝵ salutem per¬
uenit regiones quatinus suꝑne
pietatis suffultus auxilio ppłm di¬
abolica fraude deceptũ et erroꝵ
laqueis captiuũ inuiam dirigeret
salutis eterne et uere que in xp̃o
est libertati restitueret. Sedut hoc
acceptabili scd̃m apłm fieret tẽpore
qui ait ecce nunc tempus accepta¬

Expanded text:
depelleret orbe, multa sanctorum lumina doctorum, euangelicae praedicationis luce fulgentia, toto diuiserat mundo ut, sicut caelum fulgentibus ornatur es ab uno inlustrantur sole, sic et lata terrarum spatia sanctis splendescerent doctoribus, qui tamen ab aeterno sole inluminati, diuina praeueniente gratia, caecas ignorantiae tenebras uerae fidei fulgore et glorioso Christi nomine inlustrarent, ut, eis ministrantibus, longa ab initio saeculi esuries aeternae uitae epulis satiaretur. De quorum numero sanctus Dei sacerdos Vedastus et praedicator egregius temporibus fortissimi regis tunc temporis Francorum Hloduuii in has, diuina dirigente gratia, ob multorum salutem peruenit regiones, quatenus supernae pietatis suffultus auxilio populum diabolica fraude deceptum et errorum laqueis captiuum in uiam dirigeret salutis aeternae et uerae quae in Christo est libertati restitueret. Sed ut hoc acceptabili secundum apostolum fieret tempore qui ait: «Ecce nunc tempus accepta
Abbreviated transcription (Latin):
meuangcho legimus ubi dixerunt
demones ad dñm ih̃m scimus te
qui sis dei filius. Et uidei dicebant.
hic aũt unde sit nescimus. Sed
ñ hoc testimonium accipitur demo¬
num. sed confessio. Unde miserioreᷤ
arriam uel iudei ut qd confitentur
demones illi negẽt. Vtamen qui grãm
ecłie sue augere consueuit ñ passus
est dui. insulitari aꝑfidis scĩs suis.
Unus itaq ex ipsa multitudine
subito areptus spũ immindo. cla¬
mare cepit ita torqueri eos ut lp̃e
tor quebatur qui negarent marty¬
res. uel qui non crederent intri¬
uitatis initatẽ qm docet ambro¬
sius. At ilh ac uoce confusi. quicõ¬
uerti debuerant et dignã tali con
mus. quia sufficere credimus sitantum
extellentiora notarentur simul et legen¬
tib consulendum fuit nequod his pare¬
ret copia. congesta fastidium. Obsetro ita¬
q eos qui lecturi sunt ut fidem dictis ad¬
hibeant. neq me quicqͣm nisi quod com¬
ptũ et ꝓbatum sit scriptitasse arbitrent᷑.

Expanded text:
in Evangelio legimus, ubi dixerunt in Evangelio legimus, ubi dixerunt daemones ad Dominum Jesum: Scimus te, quia sis Dei Filius ; et Judaei dicebant: Hic autem unde sit, nescimus . Sed non hic testimonium accipitur daemonum, sed confessio; unde miseriores Ariani vel Judaei, ut quod confitentur daemones, illi negent. 16. Deus tamen qui gratiam Ecclesiae suae augere consuevit, non passus est diu insultari a perfidis sanctis suis. Unus itaque ex ipsa multitudine subito arreptus a spiritu immundo, clamare coepit ita torqueri eos, ut ipse torquebatur, qui negarent martyres, vel qui non crederent in Trinitatis unitatem, quam docet Ambrosius. At illi hac voce confusi, qui converti debuerant, et dignam tali conmus: quia sufficere credidimus, si tantum excellentiora notarentur. Simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. Obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant; neque me quidquam nisi compertum et probatum scripsisse arbitrentur:
Abbreviated transcription (Latin):
catholice intantũ arrianoꝵ ꝑfidi¬
a minuebatur. Demq ex hoc tẽꝑe
sedari cepit ꝑsecucio que iustine
furore accendebat᷑. ut sacerdos de
eccha pelleretur. Tam̃ qm intra pa¬
lacium mucititudo arrianoꝵ cũ in¬
stitia constituta deridebat. tantã dĩ
grãm qͣm eccłie sue catholice dñs
iħs mertos martyrũ suoꝵ confer¬
re dignatus est uenerabilemq uirũ
ambrosiũ narrabat pecuma cõpa¬
rasse homines. qui se uexari ab im¬
mitudis spiritib mentirent᷑ atq ab
illo sicut et a martyrib se torqueri
dicerent.Sed hoc rudaico ore loque¬
bantur arriani suppares scilicet eoꝵ
Illi entm domino dicebant. qͣm in
beelzebul pͥncipe demonioꝵ eicit de¬
monia isti de martyrib uel de dñi
sacerdote loquebant᷑ qd ñ deigr̃a¬
in mundi sp̃s pellerent᷑. sed accepta
petunia se torqueri mentirentur.
Camabant enĩ demones scmus
uos martyres. sed arrian dicebant.
nescimus esse martyres.Iam hoc n

Expanded text:
catholicae, in tantum Arianorum perfidicatholicae, in tantum Arianorum perfidia minuebatur. 15. Denique ex hoc tempore sedari coepit persecutio, quae Justinae furore accendebatur; ut Sacerdos de Ecclesia pelleretur. Tamen intra palatium multitudo Arianorum cum Justina constituta deridebat tantam Dei gratiam, quam Ecclesiae catholicae Dominus Jesus meritis martyrum suorum conferre dignatus est: venerabilemque virum Ambrosium narrabat pecunia comparasse homines, qui se vexari ab immundis spiritibus mentirentur; atque ita ab illo, sicut et a martyribus se torqueri dicerent. Sed hoc Judaico ore loquebantur Ariani, suppares scilicet eorum; illi enim de Domino dicebant, quoniam in Beelzebuth principe daemoniorum ejicit daemonia : isti de martyribus, vel de Domini Sacerdote loquebantur, quod non Dei graimmundi spiritus pellerentur; sed accepta pecunia se torqueri mentirentur. Clamabant enim daemones: Scimus vos martyres; et Ariani dicebant: Nescimus esse martyres. Jam hoc et
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius celebritatis deuocio usq m
doti reuelauerunt. Erãt enĩ mbasi¬
hca positi inqua sunt hodie corpo¬
ra naboris et felicis martyrũ. Sed
sc̃ martyres nabor et felix celeber¬
rume frequentabãtur. Irothasii uͦ
et geruas martyrũ ut nomina tta
etiam sepultura incognita erat.
rntantũ ut ipsoꝵ supra sepulchra
ambularent om̃s qui uellent adcan¬
cellos peruentre. quib scõꝵ naboris
et felicis martyrũ ab inutia sepul¬
chra defendebant᷑. Sedubi scõꝵ mar¬
tyrũ corpora sunt leuata et mlecti¬
cis posita mnultoꝵ ibi sanitati egri¬
tudimis ꝑdocentur. Cetus etiã seuerꝰ
nomme qui usq niruc ieadẽ basi¬
hca que dicit᷑ ambrosiana. inqua
martyrũ corpora sunt translata
religiose seruit. iibi uestẽ martyrũ
attigit statim lumen recepit. Obses¬
sa etiã corpora abspiritib inmundis
curata. sumia cũ grã domũ repete¬
bant. Sed his beneficiis martyrũ
inquantum crescebat fides eccłie

Expanded text:
Cujus celebritatis devotio usque iCujus celebritatis devotio usque idoti revelaverunt. Erant enim in basilica positi, in qua sunt hodie corpora Naboris et Felicis martyrum: sed sancti martyres Nabor et Felix celeberrime frequentabantur, Protasii vero et Gervasii martyrum ut nomina, ita etiam sepulcra incognita erant, in tantum ut supra ipsorum sepulcra ambularent omnes, qui vellent ad cancellos pervenire, quibus sanctorum Naboris et Felicis martyrum ab injuria sepulcra defendebantur. Sed ubi sanctorum martyrum corpora sunt levata, et in lecticis posita, multorum ibi satanae aegritudines perdocentur. Caecus etiam Severus nomine, qui nunc usque in eadem basilica quae dicitur Ambrosiana, in quam Martyrum corpora sunt translata, religiose servit; ubi vestem martyrum attigit, statim lumen recepit. Obsessa etiam corpora a spiritibus immundis curata, summa cum gratia domum repetebant. Sed iis beneficiis martyrum in quantum crescebat fides Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
iltum destinatus est. reputans fibi
isto iudicio dei soinse esse conuer¬
sum ut meod̃e carpento dirigeretur
ad exitum qd̃ ipse parauerat sacerdo¬
ti. Cui non ininmũ solacium sacerdos
p̾buit. dando sumptus uel alia que
erant necessaria. Sed hec confessio
hominis. nec mulieris furorẽ. nec ue¬
sanoꝵ arrianoꝵ demenciam represfit.
Maiore et enim accensi demencia.
basilicam porcianã inuadere niteban¬
tur. Exercitus enĩ armatus adcustodi¬
endas fores ecclie est directus. ut ne¬
mo auderet catholicã eccłiam ingre¬
di. Sed dñs qui de aduersariis suis
ecch̾e sue trihumphos donare con¬
sueuit. ad eccłie fue mummentum
mihtum corda conuertit. ut aduer¬
sis scutis ecche fores seruarent nec
egredi dimitterent. sed ingredi eccle¬
siam plebem cathohcam minime:
ꝓhiberent. Sed nec hoc satis erat
missis mihtib nisi ut etiam ꝓ ca¬
tholica fide cũ plebe pariter adcla¬
marent. hoc intempore primum
mediolanensi celebrari ceperunt.

Expanded text:
silium destinatus est, reputans sibi silium destinatus est, reputans sibi justo judicio Dei id in se esse conversum; ut in eo carpento dirigeretur ad exsilium, quod ipse paraverat Sacerdoti. Cui non minimum solatii Sacerdos praebuit, dando sumptus, vel alia quae erant necessaria. 13. Sed haec confessio hominis nec mulieris furorem, nec vaesanorum Arianorum dementiam repressit; majore etenim accensi amentia, basilicam Portianam invadere nitebantur: exercitus etiam armatus ad custodiendas fores ecclesiae est directus, ut nemo auderet catholicam ecclesiam ingredi. Sed Dominus qui de adversariis suis Ecclesiae suae triumphos donare consuevit, ad Ecclesiae suae munimentum militum corda convertit; ut aversis scutis ecclesiae fores servarent, nec egredi dimitterent, sed ingredi ecclesiam plebem catholicam minime prohiberent. Sed nec hoc satis erat missis militibus, nisi etiam pro catholica fide cum plebe pariter acclamarent. Hoc in tempore primum n ecclesia Mediolanensi celebrari coeperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tem manus inicere. Unde debes
uereri dei iudictum ne tibi alquid
eueniat. Qd̃ dictũ. exitus confirma¬
uit. Nam aho die mortuã ad sepul¬
chrũ usq ꝑduxit grãm ꝓcontume¬
ha rependens.Sed hoc factũ. ñ leu̾e
aduersariis incussit metũ. pacẽq
tholico sacerdote: mediolanũ redit.
rum oblatis ppłos extitabat. Sedin¬
firmoꝵ amini. tałib ꝓmissis decipie¬
bantur. Promittebat eñ tribunatus
et diuersas alias dignitates. his qui
illum de eccłia raptum. adexilium ꝑ¬
duxissent. Quodꝰ multi conarentur
sed deo presule ꝑficere ñ ualerent. u¬
nus infehcio ceteris nomine euthi¬
mus intanto furore extitatus est ut
iuxta eccł̃iam sibi domũ pararet. atq
mneadem currum constitueret. quo
facilius raptũ suꝑ positum carpento
ad exilium deduceret. Sed iniquitas
eius inuertic̾ẽ ipsius desendit. Post
annum enim eodẽ die quo illum
rapere se arbitrabatur. ⁊ neode carpen¬
to inpositus. de eade domo ipse ad ex¬

Expanded text:
tem manus injicere; unde deberes tem manus injicere; unde deberes vereri Dei judicium, ne tibi aliquid mali eveniret. Quod dictum exitus confirmavit; nam alio die mortuam ad sepulcrum usque deduxit, gratiam pro contumelia rependens. Et hoc factum non levem adversariis incussit metum, pacemquetholico sacerdote, Mediolanum revertirum oblatis, populum excitabat. Sed infirmorum animi talibus promissis decipiebantur; promittebat enim tribunatus, et diversas alias dignitates iis, qui illum de ecclesia raptum, ad exsilium perduxissent. Quod cum multi conarentur, sed Deo praesule, perficere non valerent, unus infelicior caeteris, nomine Euthymius, in tantum furorem excitatus est, ut juxta ecclesiam sibi domum pararet, atque in eadem carrum constitueret, quo facilius raptum, superpositum carpento ad exsilium perduceret. Sed iniquitas ejus in verticem ipsius descendit ; post annum etenim eodem die quo illum rapere se arbitrabatur, in eodem carpento impositus, de eadem domo ipse ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
impleretur illud dominicũ dictũ ad
apłos etiã maiora his facietis cre¬
dentes innomine meo. qd̾ tã signũ
sanitatis ut mirabile ita etiã nec
occultum. Nam ego lac inead̾e re¬
gione post annos plu mos scĩs
uiris referentib positus mnurbe cog¬
noui. Siritum liero cũ adordinan¬
du̾ ep̃m anemium ꝑrexisset ibiq
iustine tunc temporis regine poten¬
cia et multitudine coadunata. de
eccła pelleretur: ut ñ ab ipso sed
ab hereticis arrianus ep̃c meadem
eccłia odinaret᷑ esseq constitutus
intribunali. nichil curans eoꝵ qͤ
amuhere excitabant᷑ una de uirgi¬
nib arrianoꝵ impudentior ceteris
tribunal conscendens. adp̾henso ue¬
stimento sacerdotis cũ illud adtra¬
here uellet ad part̾e muherum. ut
ab ipsis cesus de eccħa pelleret᷑. au¬
druit ut ipse solitus erat referre.
Et si ego indignus tanto sacerdoci¬
o sum tam̃ te ñ comienit uel ꝓfes¬
sionẽ tuã inqualemcirmq sacerdo¬

Expanded text:
impleretur illud Dominicum dictum ad impleretur illud Dominicum dictum ad apostolos: Etiam majora his facietis, credentes in nomine meo . Quod tamen signum sanitatis ut mirabile fuit, ita etiam nec occultum; nam ego hoc in eadem regione post annos plurimos, sanctis viris referentibus, positus in Urbe cognovi. 11. Sirmium vero cum ad ordinandum episcopum Anemium perrexisset, ibique Justinae tunc temporis reginae potentia et multitudine coadunata de Ecclesia pelleretur; ut non ab ipso, sed ab haereticis arianus episcopus in eadem ecclesia ordinaretur: essetque constitutus in tribunali, nihil curans eorum, quae a muliere excitabantur; una de virginibus Arianorum impudentior caeteris, tribunal conscendens, apprehenso vestimento Sacerdotis, cum illum attrahere vellet ad partem mulierum, ut ab ipsis caesus de ecclesia pelleretur; ait ei, ut ipse solitus erat referre: Etsi ego indignus tanto sacerdotio sum, tamen te non convenit vel professionem tuam in qualemcumque sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
itaq fertur omnia eccħ astica offici¬
a implesse. atq octauo die ep̃c ordi¬
natus est cũ fumina gr̃ã et leticia
ciuictoꝵ. Igitur post annos quatu¬
o ordinatonis sue ad urbẽ romam
hoc est ad ꝓpͥum solũ prexit. Ibiq
scãm puellam de qua fuprã memo¬
rariimus cui manu̾ solitus erat of
ferre. ni domo ꝓpͥa cũ germana ficut
reliquerat inuenit. ĩa matre defun¬
cta. Atq cũ illa dexterã obscularet᷑¬
illius subridens ait illi Ecce ut di¬
cebam tibi. sacerdotis mauũ oscula¬
ris. Peridẽ tẽpus cũ transtyberim
apud qͣndã clarissimũ inuitatus ut
sacrificium indomũ offerret quedã
balneatrix que paralitica in lecto ia¬
cebat. cum cognouisset ibid̃e esse
dñ sacerdotem. incellula se adean¬
dem domum ad quã ille muitatꝰ ad
uenerat portari fecit. atq oranti et
imponenti manus. uestimenta atti¬
git. Quem cum ex oscularet᷑ statim
recepta sanitate ambulare cepit. Ut

Expanded text:
itaque fertur omnia ecclesiastica officiitaque fertur omnia ecclesiastica officia implesse, atque octava die episcopus ordinatus est summa cum gratia et laetitia cunctorum. Igitur post annos aliquot ordinationis suae ad urbem Romam, hoc est, ad proprium solum perrexit, ibique sanctam puellam, de qua supra memoravimus, cui manum offerre solitus erat, in domo propria cum germana, sicut reliquerat, invenit, jam matre defuncta. Atque cum illa dexteram illius oscularetur, subridens ait illi: Ecce ut dicebam tibi, sacerdotis manum oscularis. 10. Per idem tempus cum trans Tiberim apud quamdam clarissimam invitatus, sacrificium in domo offerret, quaedam balneatrix quae paralytica in lecto jacebat, cum cognovisset ibidem esse Domini Sacerdotem, in sellula se ad eamdem domum, ad quam ille invitatus venerat, portari fecit, atque orantis et imponentis manus vestimenta attigit. Quae cum exoscularetur, statim sanitate recepta, ambulare coepit; ut
Abbreviated transcription (Latin):
uentus cũ custodiret᷑ appło missa re¬
tunc ualentinianum. Qui summo
gaudio accepit. qd̾ iudices ad se di¬
recti ad sacerdocium peterent᷑. Letaba
tur etiam ꝓb prefectus quia uerbũ
elus impleretur ⁊ nambrosio. Dixe¬
rat enini ꝓficiscenti cũ mandata
ab eodẽ darentur. aut morisẽ: Uade
age ñ ut iudex. sed ut ep̃c. Nendente
itaq relatione iterũ fugã parauit.
atq inpossessione cirrusdã leonqi cla¬
rissimi uiri aliqnͣdni latuit. Sed ub
relationi responsum est. ab eode leon¬
cio ꝓditur. Ireceptũ em̃ erat uicario.
ut infisteret reb ꝑfigendis. Qui in¬
runcta sib cũ uellet implere ꝓposito
edicto comuienit om̃s ut si uellent si¬
b consulere rebq suis ꝓderent ui¬
rum. Sroditus itaq et adductus me¬
dionalũ. cum intelligeret circa se de¬
i uolitutatẽ. nec se ducus posse re¬
sistere postulauit ñ se nisi acatholi¬
co ep̃o baptizari. Solhgtã enĩ habe¬
bat ꝑfidiam arrianor. Baptizatus

Expanded text:
entus custodiretur a populo missa remum Valentinianum, qui hoc summo gaudio accepit, quod judices ad se directi ad sacerdotium peterentur. » Ecce tur etiam Probus praefectus, quod verbum ejus impleretur in Ambrosio; dixerat enim proficiscenti, cum mandata ab eodem darentur, ut moris est: Vade, age non ut judex, sed ut episcopus. 9. Pendente itaque relatione, iterum fugam paravit, atque in possessione cujusdam Leontii clarissimi viri aliquamdiu delituit. Sed ubi relationi responsum est, ab eodem Leontio proditur; praeceptum enim erat vicario ut insisteret rebus perficiendis: qui injuncta sibi cum vellet implere, proposito edicto, convenit omnes, ut si vellent sibi consulere, rebusque suis, proderent virum. Proditus itaque et adductus Mediolanum, cum intelligeret circa se Dei voluntatem, nec se diutius posse resistere, postulavit non se nisi a catholico episcopo baptizari; sollicite enim cavebat perfidiam Arianorum. Baptizatus
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis enim disciplina inp̃senti quidem¬
fructũ pacatissimum exercitatis reddit¬
enĩ aspectu angelicus: sermone nitidus.
oꝑe scc: corpore integer. ingenio optimꝰ:
consilio magnus: fide catͥolicus: sepe pati¬
entissimus. caritatem diffusus. Sed uurtu¬

Expanded text:
Omnis enim tribulatio in praesenti videtfructum pecatissimum exercitatis reddenim aspectu angelicus, sermone nitidus, opere sanctus, corpore integer, ingenio optimus, consilio magnus, fide catholicus, spe patientissimus, caritate diffusus et
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs iudeoꝵ. Illi enĩ uocib siuis san¬
guinẽ dominicum effuderunt di¬
centes. sanguis eius suꝑ nos. isti
uero catecuminum scientes fideli
uoce renrissioñe illi peccatoꝵ. omni¬
um ꝑbaptismatis grãm ꝓmittebant.
Tunc ille turbatus reuertens do¬
mũ. philosophiam ꝓfiteri uoluit.
futurus sed uerus philosophus xͥ
qui contemptis scłarib pompis. pis¬
catoꝵ secuturus esset uestigia. qui
xp̃o ppłos congregauert̃. ñ fucis uer¬
boꝵ sed simplici sermonũ et uere fide¬
i racione: missi sine pera. sine uirga.
etiam ipsos philosophos conuertert̃.
Quod ubi ne faceret reuocatus est
publicas mulieres publice ad se in¬
gredi fecit. Ad hoc tantum. ut uisis
his ppħ ĩtencio reuocaret᷑. At uͦ ppłs.
magis magisq clamabat peccatũ
tuũ suꝑnos. At ille cũ uideret ni¬
fugã parat. Egressus medio noctis
ciuitatẽ conticinium se ꝑgere puta¬
ret. mane ad portã quitatis medio¬

Expanded text:
populus Judaeorum; illi enim vocibus suis sanpopulus Judaeorum; illi enim vocibus suis sanguinem Dominicum effuderunt, dicentes: Sanguis hujus super nos : isti vero catechumenum scientes, fideli voce remissionem illi peccatorum omnium per baptismatis gratiam promittebant. Tunc ille turbatus revertens domum, philosophiam profiteri voluit, futurus sed verus philosophus Christi, qui contemptis saecularibus pompis, piscatorum secuturus esset vestigia, qui Christo populos congregarunt non fucis verborum, sed simplici sermone, et verae fidei ratione, missi sine pera, sine virga, etiam ipsos philosophos converterunt. Quod ubi ne faceret, revocatus est; publicas mulieres publice ad se ingredi fecit, ad hoc tantum, ut visis his, populi intentio revocaretur. At vero populus magis magisque clamabat: Peccatum tuum sufugam paravit: egressusque noctis medio civitatem, cum Ticinum se pergere putaret, mane ad portam civitatis Medio
Abbreviated transcription (Latin):
arriane ꝑfidie ep̃o. qui dionisio be¬
ate memorie confessore adexihum
destiuato incubabat eccłie cũ sedego
cura se dande sedicionis ne ppłs
ciuitatis inpericubum fui conuer¬
teretur perrexit ad eccham. Ibiq cũ
alloqueretur plebem. subito uox fer¬
tur infantis infantis in populo so¬
nuisse. Ambrosm̃ ep̃m. Adcinus
uocis sonitum. tocius ppħ ora con¬
uersa sunt acclamantis ambrosiũ
ep̃m. Itaq qui antea turbulentissi¬
me dissidebant. quia et arriam sibi
et catholici fibi ep̃m cupiebant suꝑ¬
atis alterutris ordinariis repente
in hunc tinũ mirabili et incredibi¬
li concordia consenserunt. Quo ille
cognito egressus eccħam tribunal
sibi parari fecit. Qurppe mox futu¬
rus ep̃c ad alciora conscendit. Tunc
contra confuetidinẽ fuã tormenta
personis iusfit adhiberi. Quod cũ
faceret ppłs nichilominus acclama¬
bat peccatũ tuũ suꝑnos. Sed ñ si¬
militer hic ppłs tunc clamauit. fic̃

Expanded text:
Arianae perfidiae episcopo qui Dionysio beArianae perfidiae episcopo qui Dionysio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, incubabat Ecclesiam cum popcura sedandae seditionis, ne populus civitatis in periculum sui verteretur, perrexit ad Ecclesiam: ibique cum alloqueretur plebem, subito vox fertur infantis in populo sonuisse Ambrosium episcopum. Ad cujus vocis sonum totius populi ora conversa sunt, acclamantis Ambrosium episcopum; ita qui antea turbulentissime dissidebant, quia et Ariani sibi et Catholici sibi episcopum cupiebant, superatis alterutris, ordinari, repente in hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, egressus Ecclesiam, tribunal sibi parari fecit; quippe mox futurus episcopus, altiora conscendit: tunc contra consuetudinem suam tormenta jussit personis adhiberi. Quod cum faceret, populus nihilominus acclamabat: Peccatum tuum super nos. Sed non similiter is populus tunc clamavit, sicut