comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
anmis paratisqz semꝑ legioni¬
u stabat audito pugne screpitu
confusisqz clamorib ĩ sequẽtiuz
et tadencũ gemitu ubi occulis
rem ꝑsperit Sic est ait ut pre¬
inderam aĩo duci suo equatꝰ ha¬
inbali impar est ĩuentus Sz
u uis alias Nic̃ rebus est opus
ĩte mecũ comilitones mei hostes
iã parata uictoria priuemꝰ ci¬
nes pũti ꝑiculo liberemꝰ Ilrãm
hanbal unrtutez suã ayinicuis
insticiaz recognostat hec dicẽs
castris egreditur atq ex illo ĩ
quo erat cole destendes ubi ad auxi¬
liĩ sue gentis ĩ prousus ac
qiͣ celo missus aꝑꝑuit illud et
fugiẽtib aĩ rediere et ꝓpellẽtib
cecidere ut et uicti fugam sisterẽt
et uictores ab ĩsequendi scudio
retro se ad sua signa referẽtes
cõuerterẽt inferrẽt isz hanbal
in castra se recipiẽs ꝑiculuez de¬
clinaint fassus ĩ genne id̾ erat
Tandez enr̃ inq̾t nubes illa
quã cotidie in uertice monciũ
indebamꝰ ꝓcellosam in grau¬

Expanded text:
animis paratisque semper legionianimis paratisque semper legionibus stabat, audito pugne strepitu confusisque clamoribus insequentium et cadentium gemitu, ubi oculis rem perspexit, ‘Sic est’ ait ‘ut previderam animo: duci suo equatus Hanibali impar est inventus. Sed verba alias; nunc rebus est opus. Ite mecum, commilitones mei; hostes iam parta victoria privemus, cives presenti periculo liberemus; nostram Hanibal virtutem, suam Minutius inscitiam recognoscat’. 33 Hec dicens castris egreditur atque, ex illo in quo erat colle descendens, ubi ad auxilium sue gentis improvisus et quasi e celo missus apparuit, illico et fugientibus animi rediere et propellentibus cecidere, ut et victi fugam sisterent et victores, ab insequendi studio retro se ad sua signa referentes,converterent inferrentque, Hanibal se in castra recipiens periculum declinavit, fassus ingenue quod erat. ‘Tandem’ enim inquit, ‘nubes illa, quam quotidie in vertice montium videbamus, procellosam in gran
Abbreviated transcription (Latin):
pes ꝯcaue multe quidez et multo¬
rũ honĩ capaces In his clam eqͥtũ
peditũq quĩq milia abdiderat
huiꝰ rei ne quis sensus ad hoste
ꝑueniret in aliud ꝓpĩquius spec¬
taculum occupare illũ statuit
atq coñtere successitq cõsiliũ
missis ad aurorã pancis qm
ce ꝯspectos aĩõsior ꝙͣ cancior dux
cõtemxtim ac ferotit̾ mictit p̾mũ
qui eos inde dexellerent Inde alios
Atq ulios submictit uno quoq
sui ducis exemplo ĩpetuo suis ꝙͣ
cancius in preliũ ruente Cũq
hanbal suis carꝑtim auxilia
subuũstrans et ligna igmi ut
dĩ suꝑaddens et paucis fauillis
magnũ sustitaret incendium
Mimicius raptim totis copũs in
puguã fectur in qua sic teme
liqua resistendi uideretur urgẽte
tamẽ huic hambale huic insi¬
dus patefactis de ierta a deo ro-¬
mana a cies fractiqz aĩ fuere ut net
pugne aditus nec fuge abitus
cicrisẜ Ille qui hoc semper euen¬
turũ cogitabat/ erectis aurib atq

Expanded text:
pes concave, multe quidem et multopes concave, multe quidem et multorum hominum capaces; in his clam equitum peditumque quinque milia abdiderat, cuius rei nequis sensus ad hostem perveniret, in aliud propinquius spectaculum occupare illum statuit atque convertere, successitque consilium missis ad auroram paucis quice conspectos, animosior quam cautior dux contemptim ac ferociter mittit primum qui eos inde depellerent, inde alios atque alios submittit, unoquoque sui ducis exemplo impetuosius quam cautius in prelium ruente; cumque Hanibal, suis carptim auxilia subministrans et ligna igni ut dicitur superaddens, e paucis favillis magnum suscitaret incendium, Minutius raptim totis copiis in pugnam fertur. 31 In qua sic temerliqua resistendi videretur, urgente tamen hinc Hanibale hinc insidiis patefactis, deiecta adeo romana acies fractique animi fuere ut nec pugne aditus nec fuge abitus currisset: ille, qui hoc semper eventurum cogitabat, erectis auribus atque
Abbreviated transcription (Latin):
senatus censeat diuisionẽ copi¬
arũ sibi placere nõ tpr̃m̃ ut
qui totũ nequeat partẽ seruet
qui partẽ ꝑdiderit totũ ꝑdere ne¬
queat ad hũc g ͦ. modũ fca diui¬
sio legionũ ĩtemq et equitatꝰ
et sociorũ atq om̃is generis au¬
uilioꝵ equis partib Quib
cognitis hambal letus et teme¬
utrio duci additã audaciã et pru¬
denti potencia ĩ minunita
aduersus unũ Mimiciũ diuisis
udictatore setenẽtem tastris omñe
llud suũ motus uertit ĩgeniũ
Net magn negotii res fuit P̾a¬
uile in insidias urgere uallis
nuda erat et expedita prospectu
nllã insidiandi opportumtate ses¬
pecta colis in medio castiorum
illi quisquis euz pͥoccuyass un¬
lis hosti aũt̃ futurꝰ in cõmodus
Et hanbal ad citamẽtum p̾liĩ
ꝙͣ ad loci comoditatem uti maliat
Itaq cũ possi illum p̾mꝰ arripe
sciens distulit Erant aut haud
procul inde in occultis secessib ru¬

Expanded text:
senatus censeat, divisionem copisenatus censeat, divisionem copiarum sibi placere non temporum, ut qui totum nequeat partem servet, qui partem perdiderit totum perdere nequeat. Ad hunc ergo modum facta divisio legionum itemque et equitatus et sotiorum atque omnis generis auxiliorum equis partibus. 27 Quibus cognitis Hanibal, letus et temerario duci additam audaciam et prudenti potentiam imminutam, adversus unum Minutium divisis a dictatore se tenentem castris omne illud suum notum vertit ingenium; nec magni negotii res fuit pitem in insidias urgere. 28 Vallis nuda erat et expedita prospectui, nulla insidiandi oportunitate suspecta; collis in medio castrorum, illi quisquis eum preoccupasset utilis, hosti autem futurus incommodus; eo Hanibal ad incitamentum prelii quam ad loci commoditatem uti maluit. 29 Itaque, cum posset illum primus arripere, sciens distulit. Erant autem haud procul inde in occultis secessibus ru
Abbreviated transcription (Latin):
rent ꝑmisi m̾ ut de ipiũs mori¬
bz de studio iurtutis de cõtemytu
faine de consilio atqz cõstancia plu
tanto pplĩ ex ĩsolenti insanus/
effectus dictatorez iã senatus cõ¬
sulto de equato sibi magrõ eq̾tũ
in itme̾ cerciore aiõq nõ ninꝰ
aduersus ciiũ ĩnrias ꝙͣ adu̾sus
hostiũ fallacias in domito rede¬
mitem cõtuimo aggreditur Cñq
se illi mperio a dequatuiz als̾ reye¬
riss nũciass agere ĩcipit ut uel
unius uel pluriũ dierũ spacio al¬
teũ ex̾citui preent̃ Remisz suo q̃sy
die suo ageret arbitrio/ Sic eñ nec
ĩmunitas cuiꝙͣ uires et equatũ
glẽ gratulari a ͭ diu̾isionẽ hanc
iperii non probare Sic uinĩ oĩ¬
bz aliquãdo preesse ut unꝰ diei
fortuna atq unꝰ ducis temeritas
omĩã possi euerte̾ Id enĩ esse non
coĩcare nixiũ s aufferre si bni
ducũ absq ulteriꝰ culxa una
hora licoit iy mille ampluis al¬
terius partes suit Itaq qñ sic

Expanded text:
rent, permisi michi ut de ipsius morirent, permisi michi ut de ipsius moribus, de studio virtutis, de contemptu fame, de consilio atque constantia plurtanto populi favore ex insolenti insanus effectus, dictatorem iam senatus consulto de equato sibi magistro equitum in itinere certiorem animoque non minus adversus civium iniurias quam adversus hostium fallacias indomito redeuntem continuo aggreditur, cumque se illi in imperio adequatum nuntiasset, agere incipit ut vel unius vel plurium dierum spatio alternis exercitui preessent remque suo quisque die suo ageret arbitrio: sic enim nec imminutas cuiquam vires et equatum glorie gratulari ait; divisionem hanc imperii non probare, sic unum omnibus aliquando preesse, ut unius diei fortuna atque unius ducis temeritas omnia posset evertere; id enim esse non comunicare imperium sed auferre, si uni ducum absque alterius culpa una hora liceat, quo nulle amplius alterius partes sint; itaque, quando sic
Abbreviated transcription (Latin):
et sub illo lacedemon ĩpulsa per¬
graniter sub hoc strata penitus
atqz euersa est Quid hic dicam
in si hoĩes nõ publici bom sed ho¬
nores p̾uate sue glorie amantes
greca minuuz leuitate At hic nost̾
neq suã famã neq ĩ famã ne¬
q oĩno quicꝙͣ aliud ꝙͣ salutem
patrie sibiq detrahenciũ cuuu
cogitabat ut penitus uerũ ess iid
premissĩ sequẽt uersiculo ait
Enmus Non pouebat eñ rumo¬
res ante salutẽ dicerem sanctũ
quẽdam unũ fuisse inisi huic etas
obsistere hic illa cermnomarẽ uo¬
toꝵq sedulitas et deorũ ꝯsultatio
qua in pmordio dictature usus
apud liuiuz refertur dignus qui
unũ deuz coleret atqz consuleret
cui uni uota faceret atqz ꝑsoluẽr̾
hec tam multa extra ordinẽ di¬
uerĩ quia et in uit̾a homĩ hec
et his simlia bello ac pace crebre
nmnis occiersancia et ad exemplũ
utilia uisa sũt ad hec tũ de rebus
gestis ab hoc uiro pauca se se offer¬

Expanded text:
et sub illo Lacedemon impulsa peret sub illo Lacedemon impulsa pergraviter, sub hoc strata penitus atque eversa est. Quid hic dicam nisi: homines non publici boni, sed private sue glorie amantes greca nimium levitate! 22 At hic noster neque suam famam neque infamiam neque omnino quicquam aliud quam salutem patrie sibique detrahentium civium cogitabat, ut penitus verum esset, quod premissum sequenti versiculo ait Ennius: non ponebat enim rumores ante salutem. 23 Dicerem sanctum quendam virum fuisse, nisi hinc etas obsisteret, hinc illa cerimoniarum votorumque sedulitas et deorum consultatio, qua in primordio dictature usus apud Livium refertur, dignus qui unum Deum coleret atque consuleret, cui uni vota faceret atque persolveret. 24 Hec tam multa extra ordinem dixerim, quia et in vita hominum hec et his similia bello ac pace crebro nimis occursantia et ad exemplum utilia visa sunt; ad hec, cum de rebus gestis ab hoc viro pauca se se offer
Abbreviated transcription (Latin):
straheret/ ab incepto his armatꝰ
curis et hac fretus ꝯstiẽcia quid
de se alii loquerentur nõ curabat
Ip̃e secũ assidus bona et salutaria
loquebatur, et sermones uulgi ymo
et patrũ uulgaria loguẽtiũ ex
alto despiciẽs gloriosũ sibi extima¬
bat pro salute onn suã gloriã ne¬
glexisse Non enĩ calitracidis aut
e lebroti lacedemonũ ducũ exẽpla
sequebat᷑. Quorũ sinul et fabii
est caput ciceronẽ mencio si quidez
ħor p̾mus cũ pelopõne siaco bello
ꝙ thuchirides historicus grauis
strixsit Multa fortiter feliciterqz
gessiss a suis tandez admonitus
nt eportu in quo erat classem de¬
duceret neu cũ authe mensibz pre¬
liĩ nauale susciperet la cedemones
inquit si hanc classez amisẜuit
facile aliã rexarabũt nõ sic ego
famã meã si eam fugiendo perdi¬
dero alter uero similẽ ob cam̃ cum
declinare pugnã poss et deberet
inconsulte cũ epanuũda theba¬
no du ce pugnauit uictus uterqz

Expanded text:
straheret ab incepto. 19 His armatus straheret ab incepto. 19 His armatus curis et hac fretus conscientia, quid de se alii loquerentur non curabat, ipse secum assidue bona et salutaria loquebatur et, sermones vulgi imo et patrum vulgaria loquentium ex alto despiciens, gloriosum sibi extimabat pro salute omnium suam gloriam neglexisse. 20 Non enim Callicratidis aut Elebroti Lacedemonum ducum exempla sequebatur, quorum simul et Fabii est apud Ciceronem mentio. Siquidem horum primus, cum peloponnesiaco bello, quod Tuchidides historicus graius scripsit, multa fortiter feliciterque gessisset, a suis tandem admonitus ut e portu in quo erat classem deduceret neu cum Atheniensibus prelium navale susciperet, ‘Lacedemones’ inquit ‘si hanc classem amiserint, facile aliam reparabunt; non sic ego famam meam, si eam fugiendo perdidero’. 21 Alter vero similem ob causam, eum declinare pugnam posset et deberet, inconsulte cum Epaminonda thebano duce pugnavit. Victus uterque
Abbreviated transcription (Latin):
et pplũ et senatũ rumorib ful¬
sis Imxleuerat ut de abrogãdo
dictatoris imperio in cõsalio agi
continebat qdq nec autea pro¬
fecto. nec postea inisi falsor uin¬
ꝙͣ accidit magr̃ equictũ dictato¬
ris nuxio equaretur Que de¬
creta ut erãt atria om̃s ad dicta¬
toris ignonãz Ipẽ solus ad suam
gloriã referebat Illa se cogit acõne
consolans ꝙ senatus ac ppls equa¬
re pt̃ dignitates et inperia non
uirtutes Neq magis ingens ai¬
mus his om̃ib Mͣruxes sõlida et
ĩ mensa uento facili moncbatur
Sciebat se suamqz dilacõnẽ rome
pariter et in castris ẽfamẽ s
nec illud igrabat eaudez et pa¬
trie sue utilez et hauibali odio¬
sam Sic ut sepe p̾li p̾uatus
iam sub antumm exitũ hiber¬
na circũ spic̾e̾nt Intelligebatq
ueqz dissemulabat uir pruden¬
tissimus sat magnũ uictorie ge¬
mis esse unici solitis non uinci
ꝙ uel mors sepe uel casinz huã¬
norũ infunita uarietas repente di¬

Expanded text:
et populum et senatum rumoribus falet populum et senatum rumoribus falsis impleverat, ut de abrogando dictatoris imperio in consilio agitcontinebat quodque nec antea profecto nec postea nisi fallor unquam accidit, magister equitum dictatoris imperio equaretur. 17 Que decreta, ut erant acria, omnes ad dictatoris ignominiam, ipse solus ad suam gloriam referebat, illa se cogitatione consolans quod senatus ac populus equare potest dignitates et imperia non virtutes; neque magis ingens animus his omnibus quam rupes solida et immensa vento facili movebatur. 18 Sciebat se suamque dilationem Rome pariter et in castris infamem, sed nec illud ignorabat eandem et patrie sue utilem et Hanibali odiosam sic ut, spe prelii privatus, iam sub autumni exitum hiberna circumspiceret; intelligebatque neque dissimulabat vir providentissimus sat magnum victorie genus esse vinci solitis non vinci,quem vel mors sepe vel casuum humanorum infinita varietas repente di
Abbreviated transcription (Latin):
ciomib assueuerat uentosissima¬
rũ plemus opinionũ missus
adictatore cũ quadũgentis
equitib exploratũ quid apud
hostes ageret. Iussusq̃ neq
in conspectuz hostiĩ uenire
neqz ulteriꝰ prodire qm̃ dum
tuto posset quibusdam hosti¬
uz quos effuses casus obtule¬
rat ĩ t̾empto concepta subito
magna spe stulte uictorie dic¬
tatoris ꝯblitus et concionato¬
ris magrũn memor de expło¬
ratore bellator effectus / et equita¬
tu hostiũ tircũuentus obtũbe¬
ret magna cũ suorũ parte
auxit et fabii odiuz et aymue¬
tii fauor̃e ꝙ sacioꝵ causa re¬
uertente iomam dictatore magist
equitũ nõ inssus mõ pro uire ĩpern
s paterue monitus oratusqz ne qua
sye inductus manũ cu hoste cõ¬
sereret oblataz ꝓ sꝑuiculi ꝯgressus
occasionẽ tam ardenter ꝙͣ mobedie¬
ter arripuit et nõ nullis hostiũ
obtrũcatis quasi in gentes uicto¬
rie mĩcuez Roman misit adeoqi

Expanded text:
tionibus assueverant, ventosissimationibus assueverant, ventosissimarum plenus opinionum, missus a dictatore cum quadringentis equitibus exploratum quid apud hostes ageretur, iussusque neque in conspectum hostium venire, neque ulterius prodire quam dum tuto posset, quibusdam hostium quos effusos casus obtulerat interemptis, concepta subito magne spe stulta victorie, dictatoris oblitus et contionatoris magistrique sui memor, de exploratore bellator effectus et equitatu hostium circumventus occumberet magna cum suorum parte. 15 Auxit et Fabii odium et Minutii favorem quod, sacrorum causa revertente Romam dictatore, magister equitum, non iussus modo pro iure imperii sed paterne monitus oratusque nequa spe inductus manum cum hoste consereret, oblatam prosperiusculi congressus occasionem tam ardenter quam inobedienter arripuit et, nonnullis hostium obtruncatis, quasi ingentis victorie nuntium Romam misit; adeoque
Abbreviated transcription (Latin):
cilib in prĩa contemxtibilis
fcus erat Ita om̃s qͣiͣ preterituꝵ
et ad huc recenciũ claudiũ obłi¬
ti preliĩ oxtalant Ante om̃s
publici se furoris ducẽ magr̃
equitu exhilebat nõ iã concta¬
ctorem illuz s in hertez nõ cau¬
tũ sed pauiduz ac pusalaminẽ
appellans Primo quidez fusuris
iiter notos huic inde clandesti¬
nis Rost ub̃i a meus liuor uerecũ¬
die frenũ rupit in publico coram
multis cora om̃ib clara uoce ad
extremũ longis orõnib/ et cõtiona¬
tus in morez de preclari et sui
ducis in famna sibi gloriã que¬
reus pugne ꝙͣ om̃ib exoptata
norat hortator ardentissimꝰ et
ĩ uenit stultus ĩ sapientez lo¬
queus ut mos est non audito¬
res modo s credulos Itaqz om̃s
et in castris et Rome pugnã
frenoere dictatoris in herciaz
accusare magri equitũ indu¬
striã forteniq ar̃m actollere
Ita ut hostiluis manciuus
unus muenũ qmi mimtii cõ¬

Expanded text:
civibus in patria contemptibilis civibus in patria contemptibilis factus erat; ita omnes quasi preteritarum et adhuc recentium cladium obliti, prelium optabant. 13 Ante omnes publici se furoris ducem magister equitum exhibebat, non iam cuntatorem illum sed inertem, non cautum sed pavidum ac pusillanimem appellans, primo quidem susurris inter notos hinc inde clandestinis, post, ubi amens livor verecundie frenum rupit, in publico coram multis coram omnibus clara voce, ad extremum longis orationibus et contionantis in morem, de preclari et sui ducis infamia sibi gloriam querens, pugne quam omnibus exoptatam norat hortator ardentissimus. Et invenit stultus in sapientem loquens, ut mos est, non auditores modo sed credulos. 14 Itaque omnes et in castris et Rome pugnam fremere, dictatoris inertiam accusare, magistri equitum industriam fortemque animum attollere, ita ut Hostilius Mancinus, unus invenum qui Minutii con
Abbreviated transcription (Latin):
dencĩ medicoꝵ contraria mor¬
bis publicis remedia adhibeat
Id eñ uero sic agebat ut nõ me¬
tu agi omia s prouidẽcia inde̾¬
ntur Itaqz quocũqz se hanibal
mouiss fabius castra proximo
poss ita nec belliẽ omietebat
nec preliũ ꝯmictebat ex̾citũ¬
et ad os̃ ꝓuixtũ ac paratum
casus, ut is qui salutez in mora
in celeritate ꝑiculũ proinderet
que onnã utrum aĩo tarditate
insita faceret. an quia sic expe¬
dieus reb tũc pñtib indicaret
quidã in dubio posuere q̃ michi
nõ tam iusta dubitacio uidet᷑.
ꝙͣ in iuriosa suspicio cũ et si mul¬
ta cũctantꝰ iul ab eo tñ ignaue
gestũ seguit̾ qz non sit dubiũ¬
res poposcit Ceterũ his morib
et hac tanta maturitate ꝯsilioꝵ
pugne aiduz hambale offen¬
debat senciẽtem suis ictib secuz
agi seqz adiuuisse dispendia di¬
his ipĩs consilus atq artib
quibz hostib metuendus smł
et suis nulitibz in castris et fuis

Expanded text:
dentium medicorum contraria mordentium medicorum contraria morbis publicis remedia adhibebat. 9 Id enimvero sic agebat, ut non metu agi omnia sed providentia viderentur; itaque quocunque se Hanibal movisset, Fabius castra proximo posset. Ita nec bellum omittebat nec prelium committebat, exercitumet ad omnes promptum ac paratum casus, ut is qui salutem in mora in celeritate periculum provideret. 10 Que omnia utrum animo tarditate insita faceret an quia sic expediens rebus tunc presentibus iudicaret quidam in dubio posuere; que michi non tam iusta dubitatio videtur quam iniuriosa suspitio cum, etsi multa cuntanter, nil ab eo tamen ignave gestum segniterque non sit dubiures poposcit. 11 Ceterum his moribus et hac tanta maturitate consiliorum pugne avidum Hanibalem offendebat, sentientem “suis artibus” secum agi seque ad invise dispendia dihis ipsis consiliis atque artibus, quibus hostibus metuendus, simul et suis militibus in castris et suis
Abbreviated transcription (Latin):
uiri secũq aĩõ uoluere Romanos
dap̃nis ad monitos iã tandez uerũ
ducẽ elegisse noy iain sibi cũ sem¬
promo flamineoq esse negotiũ
S cũ iai maturo iul temere
ilq p̾cipitant̃ acturo mio Sane
de prudencia hostis certus de con¬
stancia dubius miris illã moĩs
exꝑiri ĩsticit Nuc̃ romanis castrs
obequitando ex probandoqz segni¬
ciez de generantesqz a maioꝵ mo¬
rib aiõs Nuc̃ sua castra sepuis
mouẽdo nastandoq int̾im ami¬
corũ ppli Romaui fines Non nũ¬
ꝙͣ fuge in morẽ abscedendo repos¬
cisqz in locis subsistendo si forte
spe uictorie castris eductu sic ĩ
campũ posset elic̾e fabius ulli
re motus unoqz semper ĩ ꝓposito fi¬
uus erat ne res afflictas in exte¬
mũ distrimẽ abduce̾t. Sed tea¬
hendo tũc tandoqz hostem fatiga¬
ret Recolens per id tempus, nich
magis ꝙ̃ temeritate ardentesq̃z
ducũ aiõs romano imꝑio nocui¬
Ise Morem igitur sequens pru¬

Expanded text:
viri, secumque animo volvere Romanos viri, secumque animo volvere Romanos damnis admonitos iantandem verum ducem elegisse, neque iam sibi cum Sempronio Flaminioque esse negotium sed cum maturo nil temere nilque precipitanter acturo viro. 7 Sane de prudentia hostis certus de constantia dubius, miris illam modis experiri institit, nunc romanis castris obequitando exprobrandoque segnitiem degenerantesque a maiorum moribus animos, nunc sua castra sepius movendo vastandoque interim amicorum populi romani fines, nonnunquam fuge in morem abscedendo repostisque in locis subsistendo, si forte spe victorie castris eductum sic in campum posset elicere. 8 Fabius nulla re motus unoque semper in proposito fixus erat, ne res afflictas in extremum discrimen adduceret, sed trahendo cuntandoque hostem fatigaret; recolens per id tempus nichil magis quam temeritatem ardentesque ducum animos romano imperio nocuisse, morem igitur sequens pru
Abbreviated transcription (Latin):
uobis do ꝙ illi se et accipe a lacres
et gesturos esse dixerunt Rem pla¬
ne et dantib et recipiẽlib ĩfelicẽ
inde ubi ad tuͣsimenũ tercia ĩsignis
clades accepta est tot dap̾ns trori¬
bqz cõcussares puᵃͣ cu ad dicta¬
torẽ hoc est ultiniũ in aduersis au¬
uiliuĩ confuge decreuiss cõsiliũq
per qͦs dictator dici solitus alter in
acie cecidisset ulter a besset in gal¬
lia .n ͨ. tuto quidez per uagantib
cũcta uictoribz adiri posset ppłs Ro¬
manus qd̵ nũqm autea uisam
uel auditũ fuerat dictatorẽ siue
qm̃ id per leges nõ liceret/ qui pro
dictatore ess Q̾utũ fabiũ maxi¬
mũ creauit aditus ei marcus ruffus
nibal qui per famã Romanũ ducũ
mores et nonuã nouerat cogiito
p̾mũ ꝙ rep sũma fabio ess ĩ po¬
sita de lunc cũiam castris ꝓxĩ
esfent ne quiꝙͣ tantout in pugnaz
eliceret et augi cepit . et meture
nõ tam potentiã ꝙͣ prudenciam

Expanded text:
vobis do’. Quod illi se et accipere alacres vobis do’. Quod illi se et accipere alacres et gesturos esse dixerunt, rem plane et dantibus et recipientibus infelicem. 5 Inde ubi ad Transimenum tertia insignis clades accepta est, tot damnis terroribusque concussa respublica cum ad dictatorem, hoc est ultimum in adversis auxilium, confugere decrevisset, consulumque, per quos dictator dici solitus, alter in acie cecidisset, alter abesset in Gallia nec tuto quidem pervagantibus cunta victoribus adiri posset, populus romanus, quod nunquam antea visum vel auditum fuerat, dictatorem sive, quoniam id per leges non liceret, qui pro dictatore esset Quintum Fabium Maximum creavit; additus ei Marcus Rufus Mnibal, qui per famam romanorum ducum mores et nomina noverat, cognito primum quod rerum summa Fabio esset imposita dehinc, cum iam castris proximi essent, nequicquam tentato ut in pugnam eliceret, et angi cepit et metuere non tam potentiam quam prudentiam
Abbreviated transcription (Latin):
rutilam qui hand dubie uictoria¬
rũ miͣo et magnitudine p̾liorũ
suꝑior fuit unũ hostem hambalẽ
satis esse uult liuius Inter Romami
ducis laudes maguũ hostis et sui¬
gulare p̾coniũ his p̾missis que
ad uiri noticiã ꝑtinent ad eius go¬
sta prodior bello igitur punieo se¬
cũ do qd per hanibalẽ carthaginẽ¬
ses uarus atqz horrendis euentibz
morauimꝰ cognito sagũti excidio
secũde legacõnis romanorũ p̾ncexs
fabius cũ in senatu carthuginẽsi¬
um hoc unũ quod ei erat ĩpositum
Que siuisset pu ͦ priuato ne cõ¬
silio saguntũ hauibal euertiss
lesponsũqz ess aspius Ille torta ĩ¬
suũ collecta hoc inq̃t merennio bel¬
lum uobis pacem qz portanus utrũ¬
libet accipite Cũqz illi utrũ si pla¬
ceret eis daret nchilonũn procla¬
massent Idez uultu ac gestu pene
horrendo discusses in aduersos gre¬
mio nõ aliter ꝙͣ si obuolutũ sibi
bellũ acculiss Nellũ inquit igit᷑

Expanded text:
Rutiliani, qui hauddubie victoriaRutiliani, qui hauddubie victoriarum numero et magnitudine preliorum superior fuit, unum hostem Hanibalem satis esse vult Livius, inter romani ducis laudes magnum hostis et singulare preconium. 3 His premissis que ad viri notitiam pertinent, ad eius gesta progredior. Bello igitur punico secundo, quod per Hanibalem Carthaginenses variis atque horrendis eventibus moravimus, cognito Sagunti excidio, secunde legationis Romanorum princeps Fabius cum in senatu Carthaginensium hoc unum quod ei erat impositum quesivisset, publico privato ne consilio Saguntum Hanibal evertisset, responsumque esset asperius, ille toga inum collecta, ‘hoc’ inquit ‘in gremio bellum vobis pacemque portamus, utrumlibet accipite’. 4 Cumque illi utrum sibi placeret eis daret nichilo mitius proclamassent, idem vultu gestuque pene horrendo, discusso in adversos gremio non aliter quam si obvolutum ibi bellum attulisset, ‘bellum’ inquit ‘igitur
Abbreviated transcription (Latin):
regressus in thalaneũ et młta
de Rege ĩperio falaciqz hospite
nec pauca de Romains qui mor¬
tem sens expectare grauarẽ¬
tur questus ia irruentib ar¬
matis om̃i fuge. ac salutis spe
prepta ueneno raptum hausto
ꝙ more regio ad fortune uarios
casus sub gẽma amili itlusũ
gestabat interut utiiz ab his
qui ad eũ comp̃hendendũ missi
erant iam ex aĩs ĩuentus est
Romain generis prũdẽ¬
tissimus est hĩtus nũdur enĩ cato
censorius fame hucꝰ pͥmũ locũ occu¬
pauat qi huic ip̃ĩ tamẽ apud ci¬
ceronẽ clarũ magne sapĩe ac uir¬
tutis testiom prebet Ap̾ͥme autẽ
honestatus est illo eñ carmiẽ no¬
tissimo unus homo nobis cuntãdo
restituit iem Nota sunt reliqua qͥb
hoc fame decus marĩqz coguour̃e
uire sibi debitũ eciã si ab eo ortũ
ess magui sũt auctores ꝙͣ.ꝙͣ uiri
huiꝰ plura consilia ꝙͣ prelia me¬
morẽtur Sz nec desũt p̾lia/ et ad
equandaz aui gliaz fabis maxĩ

Expanded text:
regressus in talamum et multa regressus in talamum et multa de rege impio fallacique hospite nec pauca de Romanis qui mortem senis expectare gravarentur questus, iam irruentibus armatis omni fuge ac salutis spe prerepta, veneno raptim hausto, quod more regio ad fortune varios casus sub gemma anuli inclusum gestabat, interiit; atque ab his, qui ad eum comprehendendum missi erant, iam exanimis inventus est romani generis prudentissimus est habitus; nondum enim Cato Censorius fame huius primum locum occupaverat, qui huic ipsi tamen apud Ciceronem clarum magne sapientie ac virtutis testimonium prebet. Apprime autem honestatus est illo Ennii carmine notissimo: unus homo nobis, cuntando restituit rem. 2 Nota sunt reliqua, quibus hoc fame decus Maximique cognomen iure sibi debitum, etiam si ab eo ortum esset, magni sunt auctores; quanquam viri huius plura consilia quam prelia memorentur; sed nec desunt prelia et ad equandam avi gloriam Fabii Maximi
Abbreviated transcription (Latin):
ula essz ut Rõms hambalenrex
traderet ab authioco instantis
tercior ꝑiculi effectus abiit et
omia prius expertus tandem
ad prusiam bichinie regẽ fortuna
dilectũ olim suũ impellente p̃¬
fugit Cui aduersus Sumenẽ
maritimo p̾lio decertanti nuia
caliditate uictoriã que funt Nla
ues quippe fictilib .s. uasis et ua¬
sa sipentib impler fecit Incepta¬
qz pugna in aduersas naues
proici que res p̾mo ridicula ui¬
quare fictilib Postꝙͣ uero frac¬
tis uasis serpẽtes uelut statere
perqz hostiũ pupes serpere ce¬
uerut t̾abilis uictoue causa
fuit Sed presidus et ingratus
rex cue Romani per le gatos rur¬
sus hambalez de poscerent nõ
illi saltẽ ut authiocus fuge it̾
ostendit sz uictoris populi gra¬
ciã q̃rens misit qui eũ caperẽt
Quod ille p̾senciẽs frustra ten¬
tatis secretis egressib quos fi¬
dei regie parũ fisus sub t̾ra¬
neos eciã sibi p̾parauerat ubi
omniã armatis cepta ppendit

Expanded text:
illa esset ut Romanis Hanibalem rex illa esset ut Romanis Hanibalem rex traderet, ab Anthioco instantis certior periculi effectus, abiit et, omnia prius expertus, tandem ad Prusiam Bithynie regem, fortuna dilectum olim suum impellente, profugit; qui adversus Eumenem maritimo prelio decertanti mira calliditate victoriam quesivit. 53 Naves quippe fictilibus vasis et vasa serpentibus impleri fecit, inceptaque pugna in adversas naves proici; que res, primo ridicula gnare fictilibus –, postquam vero fractis vasis serpentes velut scatere perque hostium puppes serpere ceperant, terribilis et victorie causa fuit. 54 Sed perfidus et ingratus rex, cum Romani per legatos rursus Hanibalem deposcerent, non illi saltem ut Anthiocus fuge iter ostendit sed, victoris populi gratiam querens, misit qui eum caperent. 55 Quod ille presentiens, frustra tentatis secretis egressibus quos, fidei regie parum fisus, subterraneos etiam sibi preparaverat, ubi omnia armatis septa perpendit,
Abbreviated transcription (Latin):
Sqno quidez u̾mo aduẽtu ceu di¬
uinũ aliqd̃ niq id qd amino nolue¬
bat oportunũ nuuꝰ lete bisus as
Deinde multo hĩtus in honore
Ad ultimũ suspectus ob nigeniũ
uariũ uersucũq et in indoꝵ obtrec¬
catõnes quibz aule regũ sempei
habundãt uniformis tamẽ et fi¬
delis ꝯfultor regi fuit in illa fi¬
Uus sũa cuiꝰ supͣ mẽtionẽ fecimꝰ
non expectandas stilz romanoꝵ
uires s occurrendũ eis atq in
ytalia pugnandũ Nempe neq
Romã neq ytaliã insi ytalicis
uirib uinici posse Inqz id oꝑam
suã polliceus qua in Re siei cie¬
dituz fuiss potãt regis potencia
cũ hanibalꝰ prudẽtia Nũc eciã gra¬
ue bellũ sustitari Ceteꝵ cũ reiecto
eius consilio Romanis iã in greciã
gie uires inciperẽt sero illi credi
ceptũ et aliqua p̾lia gesta non
prosꝑa s minis aduersa cõselio ha¬
mbalis uicto aut̃ ud extremũ
rege tũ inter condicõnes pacis

Expanded text:
o quidem primo adventu ceu dio quidem primo adventu ceu divinum aliquod inque id quod animo volvebat oportunum munus lete visus ac deinde multo habitus in honore, ad ultimum suspectus ob ingenium varium versutumque et invidorum obtrectationes, quibus aule regum semper abundant, uniformis tamen et fidelis consultor regi fuit, in illa fixus sententia, cuius supra mentionem fecimus, non expectandas scilicet Romanorum vires, sed occurrendum eis atque in Italia pugnandum nempe neque Romam neque Italiam nisi italicis viribus vinci posse, inque id operam suam pollicens. 51 Qua in re si ei creditum fuisset, poterat regis potentia cum Hanibalis prudentia nunc etiam grave bellum suscitari. Ceterum cum, reiecto eius consilio, Romanis iam in Greciam gie vires inciperent, sero illi credi ceptum et aliqua prelia gesta, non prospera sed minus adversa concilio Hanibalis. 52 Victo autem ad extremum rege, cum inter conditiones pacis
Abbreviated transcription (Latin):
differẽdo fatiga uit et martellꝰ
audendo contudit Scipio ultima
exꝑiendo confregit de quibz ex
ordine siis dicetur locis Sero qui¬
dez iam nõ ille hanibal neqz ille
ex̾citus ut capuã ipam romana
pressaz obsidione liberaret Romain
licere egressi obuiã pati qz ad
pluĩ essent consules romain con¬
tinẽti biduo trux tempestas nihi¬
buit ¶ Cum utrosis uix in castra
reuersos subita et nua excepissi¬
nbriũ ac uentorũ et sulminũ
repentino ĩpetu nec inisi ad
breuis hore spaciũ duratura nõ
tã naturaliter ꝙͣ diuinitus ad̾
alie urbis auxiliũ in frontes
hostiũ ex ipã capi tolii arce des¬
cendere quo miraculo cõcussus
hanibal dixisse traditur Romã
capiendi nũc sibi añm de esse
nũc̃ fortunã Coter hic tãtus
et ĩ his que memorammꝰ pre¬
lus et in alus multis uictor tã¬
dez uictus et patria profugus
ad anthiocã regem sirĩe ꝑue¬
uit ꝯin aduersus Romanos es
tempore bellũ iureus p̃parabut

Expanded text:
differendo fatigavit et Marcellus differendo fatigavit et Marcellus audendo contudit, Scipio ultima experiendo confregit; de quibus ex ordine suis dicetur locis. Sero quidem iam non ille Hanibal neque ille exercitus, ut Capuam ipsam romana pressam obsidione liberaret, Romam licere, egressi obviam paratique ad prelium essent consules romani, continenti biduo trux tempestas inhibuit, cum utrosque vix in castra reversos subita et mira seimbrium ac ventorum et fulminum, repentino impetu nec nisi ad brevis hore spatium duratura, non tam naturaliter quam divinitus ad alme urbis auxilium in frontes hostium ex ipsa Capitolii arce descendere. Quo miraculo concussus Hanibal dixisse traditur: Romam capiendi nunc sibi animum deesse, nunc fortunam. 49 Ceterum hic tantus et in his que memoravimus preliis et in aliis multis victor, tandem victus et patria profugus, ad Anthiocum regem Syrie pervenit, qui adversus Romanos eo tempore bellum ingens preparabat
Abbreviated transcription (Latin):
sibi aꝑitis rei bellice maiori uicio
datur ꝙͣ ꝙ Romã uictor ut diximꝰ
retotale nõ adut Illud nempeꝓs¬
ꝑitatẽ suã distulit hoc extiuxit
Inter capne quidez campaineq
delicias militare robur illud elã¬
quit et marcuis ardor ille de ferũt
ut nõ mĩꝰ uere ꝙͣͣ proprie a mar¬
co mharcello dictũ sic fuisse capitã
modo ille malo ac labori ĩmitrtꝰ
excitus circũ fusus illecebris enez¬
natus et suarũ oblitus est arciũ
Sed dux ip̃e ꝙ actento mri rigo¬
re fabulosum inderi poss insi
a claris ꝓdieuz esset auctoribz a¬
pud salapiã apulie opiduz osten¬
dit O hũanuz aĩm ĩ constantẽ
et passionibz semꝑ obuoxiũ ma¬
huo nec honesto quidez nec se
digno amore correptus est Et
bellis in domitũ meretatula bla¬
uda ꝑdomunt ticiuiqz et trebie
et carthaguus et glẽ et sui ip̃iꝰ
fecit in mẽorez hueꝰ uero tam
fortunati et semꝑ unic̾e soliti
ducis impenũ fabius maximꝰ

Expanded text:
sibi a peritis rei bellice maiori vitio sibi a peritis rei bellice maiori vitio datur quam quod Romam victor, ut diximus, recto calle non adiit: illud nempe prosperitatem suam distulit, hoc exstinxit. 45 Inter Capue quidem Campanieque delitias militare robur illud elanguit et martius ardor ille defervuit, ut non minus vere quam proprie a Marco Marcello dictum sit: «fuisse Capuam modo ille malo ac labori innutritus exercitus circumfusis illecebris enervatus et suarum oblitus est artium, sed dux ipse, quod attento viri rigore fabulosum videri posset nisi a claris proditum esset auctoribus, apud Salapiam Apulie oppidum – o humanum animum inconstantem et passionibus semper obnoxium! – magno nec honesto quidem nec se digno amore correptus est, et bellis indomitum meretricula blanda perdomuit Ticinique et Trebie et Carthaginis et glorie et sui ipsius fecit immemorem. 47 Huius vero tam fortunati et semper vincere soliti ducis impetum Fabius Maximus
Abbreviated transcription (Latin):
maiorib reliquiis lateri et in feli¬
cis ex̾citus uno om̃s agmine nullo
du ce illesi canusuiz peruenere, ad¬
se decem nulia honui fuisse tradit᷑.
quos fuga undiqz saluos fecit Et
hec quidem apud Romanos uictos
in sũmis ꝑiculis a gebantur haui¬
bal aut uictor si ut uin̾ce sit stuui¬
sset uti uictoria et consaiũ secutꝰ
Maharballis qui suorũ unus Is¬
qz ardentissimꝰ ducuz fuit ar matꝰ
ut erat ciuentusq̃z urbem ad uisset
aut certe illũ p̾misiisz aut dubie
in extremo distamniẽ Roͣmẽ impiũ
illo die fuerat Sz ytaliam misecta
diuinitas maxime et seincie in¬
feusa barbarite sagatissum ducis
proidenciã excecauit Sub stitit
quidez tuc nocãtem seqmi uoluit
fortunã utqz ait florus cum uicto¬
ria posset uti fuu maluit Qrͣ
eñ acie uicisse suffice̾t sibi et suis
ꝯmescendi uictisqz siml respirandi
spaciuz dedit totus ip̃e cũ ex̾citu
illo fortissimo in uoluptatez atq
in hertez requẽ resolutus Idq

Expanded text:
maioribus reliquiis laceri et infelimaioribus reliquiis laceri et infelicis exercitus, uno omnes agmine nullo duce illesi Canusium pervenere; ad decem milia hominum fuisse traditur, quos fuga undique salvos fecit. 43 Et hec quidem apud Romanos victos in summis periculis agebantur; Hanibal autem victor, si ut vincere sic scivisset uti victoria et, consilium secutus Maharbalis qui suorum unus isque ardentissimus ducum fuit, armatus ut erat cruentusque urbem adiisset aut certe illum premisisset, hauddubie in extremo discrimine romanum imperium illo die fuerat. 44 Sed Italiam miserata divinitas et sevitie infensa barbarice, sagacissimi ducis providentiam excecavit: substitit quidem tunc nec vocantem sequi voluit fortunam, utque ait Florus, «cum victoria posset uti, frui maluit». Quasi enim acie vicisse sufficeret, sibi et suis quiescendi victisque simul respirandi spatium dedit, totus ipse cum exercitu illo ferocissimo in voluptatem atque inertem requiem resolutus; idque
Abbreviated transcription (Latin):
soleret essz fuga laudabilis fugiẽ
tem qui quagĩta nõ amplius ꝓse
tribum nulitũ uigniti unꝰ cõsula¬
res pretores atqz edilicii aliquot
Senatores in suꝑ octuagintare¬
liquorũ mr̃s cesoꝵ ambigne tra¬
ditus uidetur Qd̾ coustat qua¬
draginta milia peditu equitũ
duo nulia septingẽti fuerunt
Sũt qu hos legiouarios tiñ pedi¬
tes atq equites aliorũ cuuũ ac
sociorũ parem ꝓpe mͣm fuisse as¬
serãt Constat e cadauerib occisor
feri ducis iꝑio poutẽ sciñ in flũt
proxiõ et cuidele excitum impio
tale tuͣsuectũ Captiuorũ nõ nisi
tria peditũ milia et trecẽti eqnites
fuere tanto om̃ibz peior morte cax¬
tiuitas uisa erat Tria nlia et qũĩ¬
genti q̃ in minora castra cõfugant
audati fuga nurũ dictu per medigs
hiostes a quibz obsidebant᷑ parefac¬
to armis aditu et pñtib aminis
et tenebus noctis aduiti cũ sest
in maiora caftra recepisset cõmucti

Expanded text:
soleret, esset fuga laudabilis. Fugiensoleret, esset fuga laudabilis. Fugientem quinquaginta non amplius prostribuni militum viginti unus, consulares, pretores atque edilitii aliquot, senatores insuper octuaginta. Reliquorum numerus cesorum ambigue traditus videtur; quod constat, quadraginta milia peditum, equitum duo milia septigenti fuerunt; sunt qui hos legionarios tantum pedites atque equites, aliorum civium ac sotiorum parem prope numerum fuisse asserant. 41 Constat e cadaveribus occisorum feri ducis imperio pontem factum in flumine proximo et crudelem exercitum impio calle transvectum. Captivorum nonnisi tria peditum milia et trecenti equites fuere, tanto omnibus peior morte captivitas visa erat. 42 Tria milia et quingenti, qui in minora castra confugerant, audaci fuga, mirum dictu, per medios hostes a quibus obsidebantur patefacto armis aditu, et presentibus animis et tenebris noctis adiuti cum se se in maiora castra recepissent, coniuncti
Abbreviated transcription (Latin):
maturitatẽ college rec publice
nisi reiceret᷑. ultimã uroidente
et manna ut fit ex̾citus parte
a confilus auersa fidelib atqz in
principiũ suũ prona his hanibal
fisus cũ nichil hostiũ ess in cogni¬
tũ et adintus insidus suis scilz
artibz in precipitẽ consulez ĩne¬
hitur, consule alters nõ tam spõ¬
te sua college impetũ prosequẽte
ꝙͣ mitantẽ in illius temeritate
rem publicaz desere nõ audente
Concursu est acai et ciuento p̾lio
tissum hostis ac frandib Sed
uento simil ac puluere et sole tur¬
ꝯplentib ut q̃ ad trebiã ꝯtra nos
fugore ad tusimenũ nebula Sic
ad cãuas pene oĩb militatib ele¬
mẽtis consulũ alter prudeus atq
ĩnocens honesta morte procubuit
Illuz alterũ tocius mali causam
fuga turpis eripuit ꝙͣꝙͣ pro hoc
ip̃o sibi a senatu gracie agẽnt᷑.
qd̾ de re puͭͣ non desperasẜ tali
tunc in statu res romant erant
ut qd patrus morib alienũ hẽri

Expanded text:
maturitatem college, reipublice maturitatem college, reipublice nisi reiceretur utilissimam, irridente et magna, ut fit, exercitus parte a consiliis aversa fidelibus atque in precipitium suum prona. 37 His Hanibal fisus, cui nichil hostium esset incognitum, et adiutus insidiis, suis scilicet artibus, in precipitem consulem invehitur, consule altero non tam sponte sua college impetum prosequente quam nutantem in illius temeritate rempublicam deserere non audente. 38 Concursum est acri et cruento prelio, tissimi hostis ac fraudibus sed vento simul ac pulvere et sole turcomplentibus, utque ad Trebiam contra nos frigore, ad Transimenum nebula, sic ad Cannas pene omnibus militantibus elementis. 39 Consulum alter prudens atque innocens honesta morte procubuit; illum alterum totius mali causam fuga turpis eripuit, quanquam pro hoc ipso sibi a senatu gratie agerentur, quod de republica non desperasset: tali tunc in statu res romane erant ut, quod patriis moribus alienum haberi
Abbreviated transcription (Latin):
ceciderut Ex uulr eribz de huic
utriusq partis plurum rome nũ¬
cio cladis accepto quis fuĩt dolor
ex qͣrio meciare due matres uno
de filus tondem, quos occisos au¬
dierant p̾ter spem reꝑtis repen¬
luo haudio exaiãtẽ sunt Ha¬
nbal post uictoriã ut pietatẽ
in mortues ostendẽt Romanor
corpora humari iisfit In quibz
curiose quesitũ corpus cõsulis
nec ĩuentũ est Quartuz ut ait
florus et pene ultriũ uulmus
nupii cãue apulie uicus ignobi¬
lis sz romana nobilitatus famo¬
susqz ꝑnicie ibi hanibal ausidis
anns ad rixam castra in septẽ¬
trionẽ uersa locauerat stant so¬
lem indigenã uentũ cotidie ari¬
da illuc arua uersuntez alergo
hrẽt contra Romains eadez in
ripa castra metantib uaduersa
omĩa s nichil infestius ꝙͣ in
ip̃o ex̾citu militũ maxiẽ con¬
sulum distordia lucio enulio
paulo tarda et tuta cõsilia lau¬
dante Terencia autẽ uarros
uelocia et temeraria p̾ferente et

Expanded text:
ceciderunt; ex vulneribus dehinc ceciderunt; ex vulneribus dehinc utriusque partis plurimi. 35 Rome nuntio cladis accepto quis fuerit dolor ex contrario metiare: due matres uno die, filiis totidem quos occisos audierant preter spem repertis, repentino gaudio exanimate sunt. Hanibal post victoriam, ut pietatem in mortuos ostenderet, Romanorum corpora humari iussit, in quibus curiose quesitum corpus consulis nec inventum est. 36 «Quartum», ut ait Florus, «et pene ultimum vulnus imperii Canne, Apulie vicus ignobilis», sed romana nobilitatus famosusque pernicie. Ibi Hanibal Aufidi amnis ad ripam castra in septentrionem versa locaverat ita ut solem et indigenam ventum, quotidie arida illic arva versantem, a tergo haberet; contra Romanis, eadem in ripa castrametantibus, adversa omnia, sed nichil infestius quam in ipso exercitu militum maximeque consulum discordia, Lucio Emilio Paulo tarda et tuta concilia laudante, Terrentio autem Varrone velocia et temeraria preferente et
Abbreviated transcription (Latin):
latuuas alii multi a quis absup̃¬
ti demersiqs multi incepto nrri¬
to renatentes ab equitib qui
ripas latus obsederant int̾fecti
sunt Enascere aliqui inter ce¬
teros sex nului qui conglobati
in unũ per ipãs hostiũ acies
eruꝑant ignari quo in statu
res rõua ess ac cũ tollem pro¬
uniũ suꝑassent et ꝑcussa so¬
lis radio ac rarescente iã nebu¬
la strata omã nichilqz iam
spei reliquũ uidissent gressu
raxido abiere Ffuerũt qm labo¬
re ac uulueribz ex hausti fame
aliis miseruis accedente sese de¬
derent uictori pacti ut armis
traditis liberi cũ singulis uesti¬
mentis abscedent Quod pac¬
tum puica fide suatũ est cõ¬
rectiq om̃s in uincula Quẽde¬
tĩ nulia Romanoꝵ in acie ꝑie¬
ultis electa Alii nempe alit̃
apud quosdã uigninquĩq
eñ aliter atq aliter ꝑe mitiũ nõ
est decem nulia du̾sis inuerib
fuga Romai reuerit hostiũ
nõ insi nulle quingẽti in prelio

Expanded text:
lacunas alii ubi multi aquis absumplacunas alii ubi multi aquis absumpti demersique, multi incepto irrito renatantes ab equitibus qui ripas lacus obsederant interfecti sunt. Evasere aliqui; inter ceteros sex milia qui conglobati in unum per ipsas hostium acies eruperant, ignari quo in statu res romana esset; at cum collem proximum superassent et percussa solis radio ac rarescente iam nebula strata omnia nichilque iam spei reliquum vidissent, gressu rapido abiere. 34 Fuerunt qui labore ac vulneribus exhausti, fame aliis miseriis accedente, se se dederent victori, pacti ut armis traditis liberi cum singulis vestimentis abscederent; quod pactum punica fide servatum est coniectique omnes in vincula. Quindecim milia Romanorum in acie perieia de multis electa; alii nempe aliter; apud quosdam viginti quinque enim aliter atque aliter pereuntium non esfuga Romam revexit. Hostium nonnisi mille quingenti in prelio
Abbreviated transcription (Latin):
membz Illic quoq suis usus
artib hanbal Romanũ ex̾citũ
dextũ leuaqz huic monte inde
lacu c̾cũspectuz a tergo ĩ nisi¬
diis circũneit et cõsiliũ ducis
aduiuit nebula elatu ꝓximo
assurgens tã ꝯdeu sa ut omt
ferme uision uisus eriperet cla¬
mores undiqz uarii et dissom
alias tanto feruore pugnatũ
est usii ad eo ut cũ tub horis
pugna Durauit̃ eoq tẽporis
spacio terremotus horribilis
fuerit qui kras et maria per
oeñ pene ꝯcussit ytaliã ui¬
bes euertit fluiã retroñtit
Ingũ monciũ subuertit Nlullꝰ
ab utraq a cie plus senssit ꝙͣ
ac labore nec det̾ritus nec de¬
fessus ubitĩq ꝑiculi pluui¬
mũ senciebat ad erat pugnator ex¬
ortatorq mag̾ficus Itaq cũ ubiq ar¬
deus tunc circa eñ ardencior pu¬
gua fuit donec tandez ab equicte
quodã ytalice originis cognitus ⁊
tũ fuga preces multi formis ple¬
na distrimis Alii per Ruxes in¬
uias alii per medios hostes per

Expanded text:
menibus. Illic quoque suis usus menibus. Illic quoque suis usus artibus Hanibal romanum exercitum, dextera levaque hinc monte inde lacu circumseptum, a tergo etiam insidiis circumvenit; et consilium ducis adiuvit nebula e lacu proximo adsurgens tam condensa, ut omnem ferme usum visus eriperet; clamores undique varii et dissoniRaro unquam alias tanto fervore pugnatum est usque adeo ut, cum tribus horis pugna duraverit eoque temporis spatio terremotus horribilis fuerit qui terras et maria per omnem pene concussit Italiam, urbes evertit, flumina retrovertit, iuga montium subvertit, nullus ab utraqac labore nec deterritus nec defessus, ubicunque periculi plurimum sentiebat, aderat pugnator hortatorque magnificus; itaque cum ubique ardens tum circa eum ardentior pugna fuit donec tandem, ab equite quodam italice originis cognitus et tum fuga preceps multiformis plena discriminis: alii per rupes invias, alii per medios hostes, per
Abbreviated transcription (Latin):
sub oclĩs suis agi ꝙͣꝙͣ toto cõsalio
disfuadẽte ad frenenda puniẽ¬
li impetu in aciem processit
spretis ut ꝑhibent auspicus atq
omĩb et Deorũ minis ab ĩ eiido
prelio dehortãtib ꝓpter qd̾ quidez
pace dixerĩ contra dicẽciu factũ¬
qz culpanciũ uinic̾e dignus erat
Ea nobis ars demonũ nota ẽ
qua liberiꝰ inter illos claros utiqz
et ingentes uiros, sed uere Religio¬
nis instros utebant᷑. ut quotieus
euenturũ aliq̃d presagiu mlt̾a
si quidez et natura et etate ca¬
lentes si stdm̃ eorũ fauore atq
auxilio euenire persuadeant
Snm aduersum ideoq eorũ mo¬
nita ac sacra neglecta finit in
hac spe sclz in hoc metu miserias
aias oseq̃nciores sibi efficiãt per¬
mictẽte deo uere atqz ita errores
honũ castigãte qui neg lecto se
collut deos gẽciũ demomia s
redeo ad p̾ͥmũ inceptũ Concur¬
sum est ad tnͣsimenũ qui nñt̾¬
est ꝑusmus latus sus cortone

Expanded text:
sub oculis suis agi, quanquam toto concilio sub oculis suis agi, quanquam toto concilio dissuadente, ad frenandam punienli impetu in aciem processit, spretis ut perhibent auspiciis atque ominibus et deorum minis ab ineundo prelio dehortantibus; propter quod quidem, pace dixerim contradicentium factumque culpantium, vincere dignus erat. 29 Ea nobis ars demonum nota est, qua liberius inter illos claros utique et ingentes viros sed vere religionis inscios utebantur, ut quotiens eventurum aliquid presagiunt multa siquidem et natura et etate callentes, si secundum, eorum favore atque auxilio evenire persuadeant, sin adversum, ideo quod eorum monita ac sacra neglecta sint, ut hac spe scilicet et hoc metu miseras animas obsequentiores sibi efficiant, permittente Deo vero atque ita errores hominum castigante, qui neglecto se colunt deos gentium, demonia. Sed redeo ad primum inceptum. 30 Concursum est ad Transimenum, qui nunc Perusinus est lacus, sub Cortone
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ ante erat ibi florẽcia castra
locat, oculo altero iam amisso. et
qiͣ leui ĩꝑterritus iactura plusq
illo uno uidens oclõ ꝙ duob
alni ad belli reliquũ haud mͣyͣ
solito segniꝰ aĩ̃ intendebat Iam
noui Romo consules erant quor¬
alter flanimꝰ cui in sortem uenerãt
legioues que placẽcie hibernarant
Iam cũ om̃ib copiis aute muros
arecii. in castris erat ardentissum bii
aĩ et ob id suspectus partibz fama¬
qz nõ ignotus hanibali qui rapiduz
ducis ingeniũ ĩ uirus ĩpellendum
ratus totã illam regionẽ que int̾
fesulas, atqz areciz secus arin rapas
sita est ꝙͣ inter p̾mas ytalie ube¬
erunã et p̾clau striptores asserũt
et res probat cedib atq incẽdus
et rapinis uastat que omiã expi¬
quo ceruens dux Romanꝰ aiõst¬
or ꝙͣ caucior ꝙͣͣq felicior nõ pu ͭ ͤ
magis ꝙͣ sue ꝓp̾e ignonuẽ tribu¬
ens hec ul hostib tam cõtemptũ

Expanded text:
dum enim erat ibi Florentia – castra dum enim erat ibi Florentia – castra locat. Oculo altero iam amisso et quasi levi imperterritus iactura, plusque ilio uno videns oculo quam duobus alii, ad belli reliquum haudquaquam solito segnius animum intendebat. 27 Iam novi Rome consules erant. Quoralter Flaminius, cui in sortem venerant legiones que Placentie hibernarant, iam cum omnibus copiis ante muros Aretii in castris erat, ardentissimi vir animi et ob id suspectus patribus famaque non ignotus Hanibali; qui rapidum ducis ingenium iniuriis impellendum ratus, totam illam regionem que inter Fesulas atque Aretium secus Arni ripas sita est, quam inter primas Italie uberrimam et preclari scriptores asserunt et res probat, cedibus atque incendiis et rapinis vastat. 28 Que omnia e propinquo cernens dux romanus, animosior quam cautior quamque felicior, non publice magis quam sue proprie ignominie tribuens hec ab hostibus tam contemptim