comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
appellat᷑ anguillaria. hic locus ab est a lupeis passus
xXii. habetq nõ in cõmoda estate nauigationem ⁊¬
et duobꝰ eminẽnbꝰ promõtorui cõtinẽtur. huiꝰ aduẽ¬
iũ .l. cesar fił. cũ x. lõgis nauibꝰ ad cluppeã p̾stolãtibꝰ¬
quas naues utice ex p̾donũ bello subductas .p. acliꝰ reficiẽ¬
das huiꝰ belli cã curauerat. ueritꝰq nauiũ multitudinem
ex alto refugerat. appulsaq ad proximũ litus trireme
cõstrata in litore relicta pedibusq ad drumẽtũ ꝑ fuge¬
rat. Id oppidũ.C. cõsidius lõgꝰ uniꝰ legiõis pͥsidio tuebat᷑.
uibꝰ curio ex sicilia eduxerat: postꝗͣ inlitore relictam
nauẽ cõspexit hãc remulgo abstraxit. ip̃e ad .c. curio¬
nẽ cũ classe redit. Curio martiũ uticã nauibꝰ pͥmutit
ip̃e eodẽ cũ excitui proficiscit̾. biduiq it̾ progressus adi
flumẽ bagadrã ꝑueĩt. Ibi.C. caninũ rebilũ legatũ cũ

Expanded text:
appellatur Anquillaria. hic locus abest a Clupeis passuum appellatur Anquillaria. hic locus abest a Clupeis passuum xxii milia habetque non incommodam aestate stationem et duobus eminentibus promunturiis continetur. huius adventum L. Caesar filius cum x longis navibus ad Clupeas praestolaquas navis Uticae ex praedonum bello subductas P. Attius reficiendas huius belli causa curaverat, veritusque navium multitudinem ex alto refugerat appulsaque ad proximum litus trireme constrata et in litore relicta pedibus Hadrumetum perfugerat. id oppidum C. Considius Longus unius legionis praesidio tuebatur. vibus Curio ex Sicilia eduxerat, postquam in litore relictam navem conspexit, hanc remulco abstraxit; ipse ad C. Curionem cum classe redit. Curio Marcium Uticam navibus praemittit; ipse eodem cum exercitu proficiscitur biduique iter progressus ad flumen Bagradam pervenit. ibi C. Caninium Rebilum legatum cum
Abbreviated transcription (Latin):
iussu bruti cõsuetudine quotidiana ad portũ excuba¬
bãt. sublatis ancoris seꝗ ceꝑũt. Ex his unũ ip̃ius naui¬
giũ cõtẽdit &e fuge̾ ꝑ seuerãt. auxilioq tẽpestatis ẽ con-¬
spectu abiit. due ꝑter̾ĩte cõcursu nr̃arũ nauiũ se se ĩ
portũ receꝑũt. Massiliẽ ses arma tormẽtaq: ex oppi¬
do ut est ĩꝑatũ proferũt. naues exportu naualibꝰq edu¬
cũt. pecuniã expublico iradũt. Quibꝰ rebꝰ cõfectis caes.
magis eos pro noĩe et uetustare ꝗͣ pro meritis in se
ciuitatis cõseruãs duas ibi legiões pͥsidio reliꝗt. cetͥas
initaliã mutit. ip̃e ad urbẽ proficiscit᷑. Hisdẽ tẽporibꝰ
c.curio in africã profectꝰ ex sicilia &ẽ ab initio copias
p. aitu uari despiciẽs: duas legiões ex.iiii.qͣs a cesare
acceꝑat.d.eꝗtes trãsportabat. biduoq &e noctibus
tribꝰ nauigatione cõsũptis appulit ad eũ locum qui

Expanded text:
iussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubaiussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubabant, sublatis ancoris sequi coeperunt. ex his unum ipsius navigium contendit et fugere perseveravit auxilioque tempestatis ex conspectu abiit, duo perterrita concursu nostrarum navium sese in portum receperunt. Massilienses arma tormentaque ex oppido, ut est imperatum, proferunt, navis ex portu navalibusque educunt, pecuniam ex publico tradunt. quibus rebus confectis Caesar magis eos pro nomine et vetustate quam pro meritis in se civitatis conservans, duas ibi legiones praesidio relinquit, ceteras in Italiam mittit; ipse ad urbem proficiscitur. Isdem temporibus C. Curio in Africam profectus ex Sicilia et iam ab initio copias P. Atti Vari despiciens duas legiones ex iiii quas a Caesare acceperat, d equites transportabat biduoque et noctibus tribus navigatione consumptis adpellit ad eum locum qui
Abbreviated transcription (Latin):
massiliã ꝑuei̾t. ibi legẽ de dictatore latã seseque
dictatorẽ dictũ a. M. lepido p̾toͬe cognoscit. Massi¬
liẽ ses õibꝰ defessi malis rei frumẽtarie ad sũmã
inopiã adducti.bis p̾lio nauali suꝑati. crebris erupn¬
onibꝰ eusi graui ẽ pestilẽtia cõflictati ex diutina
cõclusione et mũitione uictꝰ. pauco .i. uetere atq: ordeo
corrupto oes alebãtur q ad huiusmodi casus antiꝗtus
paratũ in publicũ anulerãt. deiecta turi. labefacta magͣ
parte muri: auxiliis prouĩciarũ & exͥcitiũ desꝑatis quos
ĩ cesaris porestatẽ ueisse cognouerãt se se dedere sine'
fraude cõstituũt. Sed paucis ãte diebꝰ.l. domitiꝰ cognita
massiliẽ siũ uolũtate nauibꝰ tribꝰ cõꝑatis ex ꝗbꝰ duas fa¬
miliaribꝰ suis attribuerat: unã ip̃e cõscẽderat. nactus
nurbidã tẽpestatẽ profectꝰ est. hũc cõspicate naues q̃ i

Expanded text:
Massiliam pervenit. ibi legem de dictatore latam seseque Massiliam pervenit. ibi legem de dictatore latam seseque dictatorem dictum a M. Lepido praetore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis, rei frumentariae ad summam inopiam adducti, bis proelio navali superati, crebris eruptionibus fusi, gravi etiam pestilentia conflictati ex diutina conclusione et mutatione victus — panico enim vetere atque hordeo corrupto omnes alebantur, quod ad huiusmodi casus antiquitus paratum in publicum contulerant — deiecta turri, labefacta magna parte muri, auxiliis provinciarum et exercituum desperatis, quos in Caesaris potestatem venisse cognoverant, sese dedere sine fraude constituunt. sed paucis ante diebus L. Domitius cognita Massiliensium voluntate navibus iii comparatis, ex quibus duas familiaribus suis adtribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam tempestatem profectus est. hunc conspicatae naves quae
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidii cã uenerãt. q eorũ cõsilia sua u̾tute cõfirma¬
uissẽt. Pecunias q̃ erãt inpublicũ uarrõi ac .G.r. pol¬
licitꝰ remiitit. bona restituit eis quos liberiꝰ locutos ac
penã tulisse cognouerat tributis ꝗbusdã publicis.
pͥuatisq pͥmiis. reliquos in posterũ bona spe cõplet
biduũq cordube cõmoratꝰ gadis proficiscit᷑ pecũas
monumẽtaq q̃ ex fano herculis collata exãt in p¬
uatã domũ referi̾ intẽplũ iubet: prouĩcieq.Q.
cassiũ p̾ficit. huic . iiii. legiões attribuit. Ip̃e his nauibꝰ
qͣs. m.uarõ qͣsq gaditãĩ iussu uarõnis fecerãt tar¬
raconẽ paucis diebꝰ ꝑueĩt. ibi totiꝰ fere citioris ꝓuĩciẽ
leganoes caesaris aduẽtũ expectabãt. Eadẽ ratiõe
pͥuatĩ ac publice ꝗbusdã ciuitatibꝰ habitis honorib
tarracone discedit. pedibusq narbonã atq deĩde

Expanded text:
consilia sua virtute confirmaconsilia sua virtute confirmavissent. pecunias, quas erant in publicum Varroni cives Romani polliciti, remittit; bona restituit iis quos liberius locutos hanc poenam tulisse cognoverat. tributis quibusdam publicis privatisque praemiis reliquos in posterum bona spe complet biduumque Cordubae commoratus Gadis proficiscitur; pecunias monimentaque quae ex fano Herculis collata erant in privatam domum, referri in templum iubet. provinciae Q. Cassium praeficit; huic iiii legiones adtribuit. ipse iis navibus quas M. Varro quasque Gaditani iussu Varronis fecerant, Tarraconem paucis diebus pervenit. ibi totius fere citerioris provinciae legationes Caesaris adventum exspectabant. eadem ratione privatim ac publice quibusdam civitatibus habitis honoribus Tarracone discedit pedibusque Narbonem atque inde
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tiõre adductũ galloniũ gadibꝰ excessisse. Nisi
cognitis rebꝰ alt̾a ex duabꝰ legionibꝰ q̃ uernacula appel¬
labatur ex castris varrõis astãte & inspectãte ipsoi
signa sustulit. seseq hispali recepit atq: inforo &e por¬
ticibꝰ sine. maleficio cõsedit. Quod factũ adeo ei con-¬
uẽtꝰ ciuiuĩ romaõrũ cõprobauerũt: ut domũ ad se sq
hospitio cupidissime reciꝑet. Quibꝰ rebꝰ ꝑt̾ritꝰ uarro
cũ inẽ cõu̾so se se italiã uẽturũ promisisset: certior
ab suis factꝰ est p̾clusas e̾ẽ portas. Tum uo õĩ int̾clusus
itinẽ ad caesarẽ mutit paratũ se eẽ legionẽ cui usseru
tradere. Ille ad eũ sex. caesarẽ mutit atq huic tradi iubet
Tradita legiõe uarro cordubã ad caes.ueĩt. relatis ad
eũ publicis cũ fide ratiõibꝰ. ꝙ penes eũ est pecũe tradit
exptilissẽt. gaditanis ꝙ conatꝰ adu̾sariorũ ĩ fregissẽt

Expanded text:
hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus, quae vernacula appellabatur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque Hispalim recepit atque in foro et porticibus sine maleficio consedit. quod factum adeo eius conventus cives Romani comprobaverunt, ut domum ad se quisque hospitio cupidissime reciperet. quibus rebus perterritus Varro, cum itinere converso sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se esse legionem, cui iusserit, tradere. ille ad eum Sex. Caesarem mittit atque huic tradi iubet. tradita legione Varro Cordubam ad Caesarem venit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod penes eum est pecuniae, tradit, expulissent, Gaditanis, quod conatus adversariorum infregissent
Abbreviated transcription (Latin):
ueissẽt tuẽ di oppidi cã apud se retinuit. Isdẽ diebꝰ carmo¬
nẽses q̃ est lõge firmissima. totiꝰ prouĩcie ciuitas deductiᷤ
tribꝰ in arcẽ oppidi cohorubꝰ a uarõne pͥsidio ꝑse cohorteᷤᷤ
eiecit: portasq pͥclusit. Hoc uo magis proꝑaͬe uarro ut
cũ legiõibꝰ ꝗͣ pͥmũ gadis cõtẽderet: nec itine̾ aut traiectu
int̾cluderẽtur. tãta actã secũda incaesarẽ uolũtas pro¬
uĩcie reꝑiebat᷑. Progresso eo ꝑabulo lõgiꝰ lr̃e agadibus
reddũtur: simulatq sit cognitũ de edicto caesaris con¬
sensisse gaditinos pͥncipes cũ tribunis cohortium q̃
e̾ent ibi pͥsidio ut galloniũ ex oppido expellerenti
urbẽ insulãq caesari seruarẽt. Hoc inito cõsilio de¬
nũtiasse gallonio ut sua spõte dũ sine ꝑiculo licẽt
excederet gadibꝰ. siid nõ fecisset sibi cõsiliũ capt̾os

Expanded text:
venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmovenissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae civitas, deductis tribus in arcem oppidi cohortibus a Varrone praesidio, per se cohortes eiecit portasque praeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gadibus redduntur, simulatque sit cognitum de edicto Caesaris, consensisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos.
Abbreviated transcription (Latin):
rebꝰ fauẽ cognouerat. in ĩsula frumẽto nauibꝰq cõꝑans
bellũ duci nõ difficile existĩabat.C&e sar et si multisi
necessariisq rebꝰ initalia reuocabat᷑: tamẽ cõstituerat
nullã ꝑtẽ belli in hispanis relinq̃re:ꝗ magna ee põ.
bñficia et magnas cliẽtelas in ciu̾ori prouĩcia scieba
Itaq duabꝰ legiõibꝰ missis inult̾iorẽ hispaniã cũ. & cassio
tri .pl. ip̃e cũ. dc. eꝗtibꝰ magnis itineribꝰ progredit̾: edic¬
tũq pͥmittit ad quã diẽ magistratꝰ pͥnceps oĩum ciuitatũ
sibi ẽẽ pͥsto cordube uellet. Quo edicto tota prouincia
pulgato nula fuit cuitas qn adia tẽpus ꝑtem senans
cordube mutẽt: nõ ciuis romanus paulo notior ꝗn ad i¬
statutũ diẽ cõueniret. Simul ip̃e cordube cõuẽtus ꝑ se por¬
tas uarroni clausit. custodias uigiliasq: inturribꝰ muroq
disposuit. cohortes due q̃ colonice appellabãtur cũ eo cãu

Expanded text:
rebus favere cognoverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, tamen constituerat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, quod magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provincia sciebat. Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaniam cum Q. Cassio, tribuno plebis, ipse cum dc equitibus magnis itineribus praegreditur edictumque praemittit, ad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civitas, quin ad id tempus partem senatus Cordubam mitteret, non civis Romanus paulo notior, quin ad diem conveniret. simul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu
Abbreviated transcription (Latin):
cõscẽderẽt ut multitudine atq onẽ nõnulli depͥmerẽt.
reliꝗ hoc timore propiꝰ adire tardarẽtur. Quibus rebus
accidit ut pauci milites patresq failie ꝗ aut gratia aut
misericordia ualerẽt. aut naues adnare possẽt recepti
insiciliã incolumes ꝑuẽirent. Reliq̃ copie missis adua¬
rũ noctu legatorũ nuͣo cẽturiõibꝰ sese ei de derũt.
ꝗ uarũ cohortes militũ posto die ante oppidũ iuba con¬
picatꝰ suã ẽẽ pͥdicãs pͥdã magnã ꝑtẽ eorũ interfici
uissit. paucos electos in regnũ remisit. Cũ uarus suã
sidẽ ab eoledi q̃reret᷑ neq restitẽ audẽt ip̃e equo ĩ
oppidũ uectꝰ prosequẽtibꝰ cõpluribꝰ senatoribꝰ quo ĩ

Expanded text:
conscenderent, ut multitudine atque onere nonnulli deprimerentur, conscenderent, ut multitudine atque onere nonnulli deprimerentur, reliqui hoc timore propius adire tardarentur. Quibus rebus accidit, ut pauci milites patresque familiae, qui aut gratia aut misericordia valerent aut naves adnare possent, recepti in Siciliam incolumes pervenirent. reliquae copiae missis ad Varum noctu legatorum numero centurionibus sese ei dediderunt. quorum cohortes militum postero die ante oppidum Iuba conspicatus, suam esse praedicans praedam, magnam partem eorum interfici iussit, paucos electos in regnum remisit, cum Varus suam fidem ab eo laedi uereretur neque resistere auderet. ipse equo in oppidum vect
Abbreviated transcription (Latin):
columes ĩcastra cõferũt. milites ad unũ oẽs intͥfici¬
ũtur. Nis rebꝰ cognius martius rufus qͣstor in castris
relictꝰ a curiõe cohortat᷑ suos ne aĩo deficiat. illi orãt
atq obsecrãt in siciliã nauibꝰ reportẽtur. Pollicetur.
magistrisq ĩꝑat nauiũ ut pͥmo uesꝑe oẽs scaphas
adlitꝰ appulsas hẽant. Sed tãtꝰ fuit oĩum terror
ut alii ad ee copias iube dicent: alii cũ legiõibꝰ ĩstaẽ
Uarũ: iãq se puluerẽ ueniẽtiũ cerne̾. Quarũ re
nihil õino acciderat: alii classẽ hostiũ celerit᷑ aduo¬
laturã suspicarẽt᷑. itaq ꝓt̾ritis oĩbꝰ sibi ꝗsq cõsule¬
bat. ꝗ ĩ classe erãt proficisci proꝑabãt.Hoꝵ fuga
nauiũ onerariarũ magistros incitabat. Pauci lenũ¬
culi ad officiũ ĩꝑiũq cõueniebãt. Sed tãta erat cõ¬
pletis utoribꝰ cõtẽtio ꝗ potissimũ ex magno nuero

Expanded text:
columes in castra conferunt. milites ad unum omnes interficicolumes in castra conferunt. milites ad unum omnes interficiuntur. His rebus cognitis Marcius Rufus quaestor in castris relictus a Curione cohortatur suos, ne animo deficiant. illi orant atque obsecrant, ut in Siciliam navibus reportentur. pollicetur magistrisque imperat navium, ut primo vespere omnes scaphas ad litus adpulsas habeant. sed tantus fuit omnium terror, ut alii adesse copias Iubae dicerent, alii cum legionibus instare Varum iamque se pulverem venientium cernere, quaceleriter advolaturam suspicarentur. itaque perterritis omnibus sibi quisque consulebat. qui in classe erant, proficisci properabant. horum fuga navium onerariarum magistros incitabat; pauci lenunculi ad officium imperiumque conveniebant. sed tanta erat completis litoribus contentio, qui potissimum ex magno numero
Abbreviated transcription (Latin):
rabatur. aut paretes suos cõmẽdabãt. si quos ex eo'
piculo fortuna seruare potuisset. plena erãt oĩa ti¬
moris c luct. Curio ubi pt̾ritis oibꝰ neq cohortatiões
suas neq pͥces audiri intelligit: unã ut miseris ĩrebꝰ spem
reliquã salutis e̾e arbitratꝰ proxĩos colles caꝑe uniu̾sos
atq: eo signa inferͣi iubet. hos quoq pͥoccupat missusi
a saburra eꝗtatꝰ. Tũ uero ad sũmã desꝑationẽ nostri
ꝑueniũt &e ꝑtẽ fugiẽtes ab eꝗtatu intͥficiũt᷑ ꝑcĩ integri:
tẽdat. et se ab eo nõ discessurũ pollicet᷑. At curio nũꝗͣ
amisso excitu se quẽ a caes. fidei cõmissũ acceꝑat ĩ eiꝰ
cõspectũ reu̾surũ affirmat. atq ita pͥliãs int̾ficitur.
eꝗtes ex pͥlio ꝑpauci se recipiũt. Sed hi quos ad no¬
uissimũ agmẽ equorũ reficiẽ dorũ cã sustitisse de-¬
mõstratũ est. fuga totiꝰ exͥcitꝰ procul aĩadu̾sa se se ĩ¬

Expanded text:
rabantur aut parentes suos commendabant, siquos ex eo rabantur aut parentes suos commendabant, siquos ex eo periculo fortuna servare potuisset. plena erant omnia timoris et luctus. Curio ubi perterritis omnibus neque cohortationes suas neque preces audiri intellegit, unam ut in miseris rebus spem reliquam salutis esse arbitratus proximos colles capere universos atque eo signa inferri iubet. hos quoque praeoccupat missus a Saburra equitatus. tum vero ad summam desperationem nostri perveniunt et partim fugientes ab equitatu interficiuntur, partim integri ptendat, et se ab eo non discessurum pollicetur. at Curio numquam se amisso exercitu, quem a Caesare fidei commissum acceperit, in eius conspectum reversurum confirmat atque ita proelians interficitur. equites ex proelio perpauci se recipiunt; sed ii quos ad novissimum agmen equorum reficiendorum causa substitisse demonstratum est, fuga totius exercitus procul animadversa sese in
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑ ut spẽ oẽm ĩu̾tute reponãt. nec militibꝰ qͥẽ ut de¬
tessis. nec eꝗtibꝰ ut paucis et labõe cõfectis studiũ ad
pugnãdũ utusq de erat. Sed hierãt nũo. cc. reliqin
itiñe sustiterãt . quãcũq ĩptẽ ĩpetũ fecerãt hostes loco
ex acie procurissẽt numide ĩtegri celeritate ĩperũ
ntorũ esfugiebãt. rursusq ad ordies suos se recipiẽteᷤ
circubãt et ab acie excludebãt. Sic neq in loco manẽ
ordiesq seruãe neq procurrẽ & casũ subire tãtũ
udebat᷑. Nostiũ copie sũmissis a rege auxiliis crebꝰ
augeb ãtur nr̃is uires lassitudĩe deficiebãt. Simul
u qͣ uulnera acceꝑãt neq acie excedere neq ilocũ
ttũ reseri poterãt. ꝙ tota acies eꝗtatu hostiũ circũ¬
data tenebat᷑. Hi de sua salute desꝑãtes ut extrẽo
uite tẽpo̾e hoĩes face̾ cõsuerũt aut suã mortẽ mise¬

Expanded text:
tatur, ut spem omnem in virtute reponant. ne militibus quidem, ut detatur, ut spem omnem in virtute reponant. ne militibus quidem, ut defessis, neque equitibus, ut paucis et labore confectis, studium ad pugnandum virtusque deerat; sed hi erant numero cc, reliqui in itinere substiterant. hi quamcumque in partem impetum fecerant, hostes loco ex acie procucurrissent, Numidae integri celeritate impetum nostrorum effugiebant, rursusque ad ordines suos se recipientes circumibant et ab acie excludebant. sic neque in loco manere ordinesque servare, neque procurrere et casum subire tutum videbatur. hostium copiae submissis ab rege auxiliis crebro augebantur; nostros vires lassitudine deficiebant, simul ii qui vulnera acceperant, neque acie excedere, neque in locum tutum referri poterant, quod tota acies equitatu hostium circumdata tenebatur. hi de sua salute desperantes, ut extremo vitae tempore homines facere consuerunt, aut suam mortem mise
Abbreviated transcription (Latin):
curiõĩs militũ studia nõ deexãt. eꝗtes seq iubet se se.
ułq acceserat ut q̃ maxĩe ex fuga pt̾ritos adori possei
At illi uinẽ touꝰ noctis cõfecti sub seꝗnõ poterãt. atq
ali alio loco resistebãt. Ne heo ꝗẽ res curionẽ ad
spẽ morabat᷑. iuba certior factꝰ a saburra de noc
cuimaxĩe cõfidebat saburẽ sb̾mutit. ipse cũ reliqs
copuis elefãtisq ix iẽtiꝰ sub seꝗt̾. suspicatꝰ pͥmissis:
cũq ĩstruit atq his ĩpat ut simulanõe timõis paula¬
ñ cedãt ac pedẽ referãt: se se cũ opus e̾et signutn
pͥli daturũ &e ꝙ rẽ postulare cogno usser ĩpamr̃
Curio ad suꝑiorẽ spẽ addita pñtis tẽporis opinione
hostes fugẽ arbitratꝰ copias ex locis suꝑiõibꝰ incãpum
deducit Quibꝰ ex locis cũ lõgiꝰ ee̾t progressus cõfecto:
ã labõe ex̾titu .xui. miliũ spatio. cõstitit. Dat signum¬
sus saburã. aciẽ cõstituit: & circuire ordiẽs atq hortãi

Expanded text:
Curionis militum studia non deerant. equites sequi iubet sese iterque accelerat, ut quam maxime ex fuga perterritos adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non poterant atque alii alio loco resistebant. ne haec quidem res Curionem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Saburra de noctcui maxime confidebat, Saburrae summittit; ipse cum reliquis copiis elephantisque lx lentius subsequitur. suspicatus praemissis ne timoris paulatim cedant ac pedem referant; sese, cum opus esset, signum proelii daturum et quod rem postulare cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem addita praesentis temporis opinione hostes fugere arbitratus copias ex locis superioribus in campum deducit. Quibus ex locis cum longius esset progressus, confecto iam labore exercitu xvi milium spatio constitit. dat suis signum Saburra, aciem constituit et circumire ordines atque hortari
Abbreviated transcription (Latin):
dũt. easq de muro ĩ musculũ deuoluũt. Inuolute labũt.
delapse ab lat̾b̾ longuriis furcisq ab oꝑe remouẽtur'
Interĩ sub musculo milites uectibꝰ infima saxa turris.
hostiũ qbꝰ fũdamẽta cõtinebãtur cõuellũt. musculus ex
turri lat̾itia a nr̃is telis tormẽtisq defẽdit᷑. hostese
muro ac turribꝰ sũmouẽt᷑. nõ dat᷑ libera muridef ẽdẽ¬
di facultas. cũ pluribꝰ iã lapidibꝰ ex ea q̃ subeat turi
subductis repẽtina ruina ꝑs eiꝰ turris cõcidit. ꝑs reliq̃

Expanded text:
dunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, dunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub musculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non datur libera muri defendendi facultas. compluribus iam lapidibus ex illa quae suberat turri subductis repentina ruina pars eius t
Abbreviated transcription (Latin):
regulas .iiii. patẽtis digitoᷤ defigũt q̃ lateres ꝗ suꝑ mus¬
culos struãtur cõtineãt. Ita fastigiato atq ordinatĩ
structo ut trabes q̃ exãt incapreolis collocate in lat̾ibꝰ¬
et luto musculus. ut ab igne ꝗ ex muro iacẽtur tutꝰ esset:
cõtegitur. suꝑ lateres coria inducũtur. ne canalibꝰ aqͣ
ĩmissa latereres diluẽ posset.coria autẽ ne rursus
igni ac lapidibꝰ corrũpãtur cẽtonibꝰ cõtegũtur. hoc
opusõe tectũ uineis ad ip̃am turrĩ ꝑficiũt. subitoq in opinã¬
tibꝰ hostibꝰ machinaniõe nauali phalãgis subiectis ad turrĩ
hostiũ admouẽt ut edificio iũgãtur. Quo malo ꝑt̾riti su¬
bito oppidani saxa ꝗͣ maxĩa possũt uectibꝰ promouent
pcipitataq muro inmusculũ deuoluũt. Ictũ firm itas
mat̾ie sustinet. & ꝗcꝗ incidit fastigio musculi elabitur
id ubi mutãt cõsiliũ. cupas teda ac pice referctas incẽ¬

Expanded text:
regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musregulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capreolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incen
Abbreviated transcription (Latin):
mis lat̾ibꝰ instruebãt. exq ea cõngnatiõe rursus sũma
cõtabulatõe storiasq eleuabãt. Ita tuto ac sine ullo:
nulne̾ ac ꝑiculo se  tabulata extruxerũt. fenestrasq:
qbꝰ in locis uisũ est adtormẽta mutẽda instruẽdo reliq̃¬
rũt. Ubi ex ea turri q̃ circũ essẽt oꝑa tueri se ꝑosse sũt
cõfisi musculũ pedes.lx. longũ ex materia bipedali
q̃ a turiͣ lateritia ad hostiũ turrẽ murũq: ꝑducerẽt.
face̾ instituerũt. cuiꝰ musculi hec erat. forma. Due pri-¬
mũ trabes in solo eque lõge distãtes int̾ se pededes:
iii.collocãtur: inq eis colũnelle pedũ inaltudinem .u.
defigũt᷑. has int̾ se capreolis molle fastigio cõiũgũt. ubi
tigna q̃ musculi tegẽdi causa ponãt collocẽtur. Eo suꝑ
tigna bipedalia mutũt. eaq lam̃ĩs clauisq religant
Adextremũ musculi tectũ trabesq: extremas qͣdratas

Expanded text:
mis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam mis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat forma. duae primum trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas
Abbreviated transcription (Latin):
saxa ex catapultis lat̾iciũ discurrent. Storias autẽ ex
funibꝰ ãcoariis.iiii. ĩlõgitudinẽ parietũ turris latas.uii.
pedes fccerũt. easq tribꝰ ex partibꝰ q̃ ad hostes uergebã
eminẽtibꝰ ꝑtibꝰ trabibꝰ circũ turrẽ pͥpẽdẽtes religaue
rut. Quo d̃ unũ genꝰ tegimẽti aliis locis erãt reptinillo
telo atq tormẽto traici posse. Ubi u̾o ea ꝑs tur᷑is q̃era
ptecta tecta arꝙ mũita est ab õi ictu hoatiũ pluteosal
alia oꝑa abduxerũt: surris tectũ ꝑ se ip̃m prẽsiõibꝰ et i
cõtignatiõe pͥma suspẽdẽ ac tollere ceꝑũt. Ubi ꝗͣtũ stoi̾a¬
rũ demisso patebat᷑ tãtũ eleuabãt. Intra hec tegimẽta ab-¬
dit atq mũiti parietes lat̾ibꝰ extruehãt. rursusq aliam
prẽsionẽ ad edificãdũ sibi locũ expediebat. Ubi tempus
altiꝰ cõtabulatiõis uidebat᷑: tigna itẽ ut pͥmo tecta extre-¬

Expanded text:
saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum runt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionierunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo tecta extre
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. ita ut capita tignorũ extrema pai̾etũ structũa
tegerẽtur. neꝗͥ eminẽt ubi ignis hostiũ derescẽt. Hãs
insuꝑ cõtignationẽ qͣtũ tectũ plutei ac uinearũ passum
est lat̾iculo astruxerũt. supraq eũ locũ duo tigna trãs¬
u̾sa miecerũt: ut nõ lõge ab extrẽĩs parietibꝰ qb suppẽ¬
derẽt eã cõñgnationẽ q̃ turͣi tegumẽto e̾e̾t futura.
supraq eatigna directo trãsusas trabes iniecerunt
eaq assibꝰ religauerũt. has trabes paulo longiores
atq eminẽtiores qͣ extremi parietes erãt effererũt
ut eet ubi tegumẽra p̾pẽdẽ possẽt ad defẽdẽdos icł
ac repellẽdos. Cũ int̾ eã cõuignationẽ parietes extrue¬
rẽtur. eãq cõtabulationẽ sũmã lat̾ibꝰ lutoq cõstrauerũ
ne ꝗͥs ionis hostiũ nocẽ posset. Cẽtonesq in suꝑ eiecerũt
ne aut tela tormẽtis missa tabulationẽ ꝑfringent aut

Expanded text:
runt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura runt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adstruxerunt supraque eum locum duo tigna transversa iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellendos, cum innem summam lateribus lutoque constraverunt, nequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut
Abbreviated transcription (Latin):
esfudit. At re cognita tãtꝰ luctꝰ excepit ut urbs ab hostibꝰ
capta eodẽ uestigio uideret᷑. Massiliẽses tamẽ nihil segͥ
ad defensiões urbis reliqͣ apparare ceꝑũt. Est aĩadu̾sũ
a legionariis ꝗ dextrã partẽ oꝑis admistrabãt ex crebris
hostiũ eruptiõibꝰ magno sibi esse p̾sidio si pro castello ac
receptaculo turrĩ ex latẽ sub muro fecissẽt. Quam pͥmo ad
repẽtinos incursus hũilẽ ꝑuãq fecerũt. huc ferebãt se.hĩc
siqͣ maior oppresserat uis propugnabãt hic ad repellẽdũ
hostẽ & prosequẽdũ procurẽbãt. Patebat hec quo quo¬
u̾sus pedes.xxx. sed parietũ crassiudo.u. Postea uͭo ut
est rerũ oĩum magist̾ usus hoĩum adhibita solertia.
inuẽtũ est. magno e̾eͥ usui posse. sihec esset in altitudinẽ
turis elata. i hac ratiõe ꝑfectũ est. Ibi turͣis altitudo
pducta est. id cõtabulatiõis cã in parietes in strure¬

Expanded text:
effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen nihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administrabant, ex crebris hostium eruptionibus magno sibi esse praesidio posse, si ibi pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent. quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxe
Abbreviated transcription (Latin):
eã incitauerãt. Sed tãta re prouisabrutꝰ celeritate na¬
uis uisus est ut ꝑuo momẽto ãtecedẽt. ile adeo grauit᷑¬
int̾ se incitate cõflixerũt: ut uehemẽtissime utreq: ex
cõcursu laborarẽt: alt̾a uõ pͥfracto rostro tota collabe¬
fieret. Qua re aĩadusa q̃ proxĩe eiloco exbruti classei
naues erãt in eas ĩpeditas ĩpetũ faciũt: celerit̾q ãbas
depͥmũt. Sed nasidiane naues nlłi usui fuerũt: celeri¬
terq pugna excesserũt.Non.ii.has aut cõspectus patͥe
aut propĩquorũ p̾cepta ad extremũ uite ꝑiculũ adire
cogebãt. Itaq: ex eo nuo nauiũ nulla desiderata est. ex
massiliẽ si classe.u. sũt depͥsse .iiii.capte. una cũ nasidiaĩs
profugit:q̃ dẽs citeriorẽ hispaniã peuuerũt.At ex re¬¬
liꝗs una pͥmissa massiliã huiꝰ nũtii ꝑferẽdi graua cũ iã
appropĩquaret urbi oĩs se se multiudo ad cognoscẽdũ

Expanded text:
eam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate naeam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate navis enisus est ut inter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. qua re animadversa, quae proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. at ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuntii perferendi gratia cum iam adpropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ p̾ceptorũ q̃ paulo ante ab suis acceꝑãt. hoc aĩo
decertabãt ut nullũ aliud tẽpus ad conãdũ habinũ
uiderẽt̃. & qb inpugnauite ꝑiculũ acciderat: nõ ua
multũ se reliquorũ ciuiũ fatũ antecedẽ existimarẽ.
qb urbe capta eadẽ eͥet belli fortuna patiẽda. deduc¬
nsq nr̃is paulatĩ nauibꝰ artificio gubernatorũ mobi¬
litari nauiũ locus dabat᷑. & si quãdo nr̃i facultarem
nacti ferreis mãibꝰ imectis nauẽ religauerãt undiq
suis laborãtibꝰ succut rebãt. Neq uero cõiũcti albies
cõminus pugna deficiebãt. neq multũ cedebãt u̾tute nr̃is
simul ex mĩoribꝰ nauibꝰ magna uis eminꝰ missa telorũ mul-¬
ta nr̃is de ĩprouiso ĩprudẽtibꝰ atq ĩpeditis uulnera infe-¬
rebãt. cõspicateq naues triremes due nauẽ. D.bruti quae
ex insigni facile agnosci poterat: duabꝰ ex partibꝰ sese ĩ

Expanded text:
eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum civium fatum antecedere existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Albici comminus pugnando deficiebant neque multum cedebant virtute nostris. simul ex minoribus navibus magna vis eminus missa telorum multa nostris de improviso imprudentibus atque inpeditis vulnera inferebant. conspicataeque naves triremes duae navem D. Bruti, quae ex insigni facile agnosci poterat, duabus ex partibus sese in
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq suos cohortatꝰ quos ĩtegros suꝑauisset uictos con¬
tẽpnerẽt plenꝰ sper bone atq aĩ adu̾sus eas proficiscit᷑
Facile erat ex castris .C. trebonii atq oĩbꝰ suꝑioribꝰ locis
prospice̾ in urbẽ.: ut oĩs iuuẽtꝰ q̃ in oppido remãserat
oẽs suꝑioris etatis cũ liberis atq uxoribꝰ publicis cus.¬
todus q̃ aut muro ad celũ manu tẽderẽt: aur tẽpla
deorũ ĩ mortaliũ adirẽt. & ãte simulacra proiecti
ineiꝰ diei casu suarũ õium fortunarũ euẽtũ cõsistere
ex istiarẽt. Nã et honesti ex uuuẽtute. & cuiusq etau
ãplissimi noĩatĩ euocati atq obsecrati naues cõscen¬
derãt. ut si ꝗͥ adũsi accidisset ne ad conãdũ ꝗͥẽ sibi ꝗcꝗͣs
reliꝗ fore uide̾nt. si suꝑauissẽr. uel domesticis oꝑibus.
uel e&x traneis auxiliis de salute urbis cõfide̾nt. Cõmiso
pͥlio massiliẽ sibꝰ res nulla ad u̾tutẽ defuit: sed memoͬes

Expanded text:
itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesque superioris aetatis cum liberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caelum manus tenderent aut templa deorum immortalium adirent et ante simulacra proiecti um, quin in eius diei casu suarum omnium fortunarum eventum consistere existimaret. nam et honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi accidisset, ne ad conandum quidem sibi quicquam reliqui fore viderent; si superavissent, vel domesticis opibus vel externis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores
Abbreviated transcription (Latin):
eꝗtes reu̾tũtur: captiuosq ad eũ reducũt. Curio cũ
oĩbꝰ copiis. iii. uigilia exierat cohortibꝰ ꝗnq castris:
psidio relictis progressus milia passuũ. uequites
cõuenit.rẽ gestã cognouit. et captiuos q̃rit ꝗs castris
ad bagadã p̾sit. respõdẽt saburrã. reliqua studio
itneris cõficiẽdi q̃rẽ pͥt̾mitit. proxĩaq respiciens
signa: uidetis ne inꝗt milites captiuorũ orationem
cũ ꝑfugis cõuẽire: ab e̾e̾ regẽ exiguas eͥe copias.
missas q̃ paucis eꝗtibꝰ pares eͥe nõ potuerũt. proĩde
ad p̾dã ad gloriã proꝑate: ut iã de pͥmuis ur̃is et¬
de referẽda grã cogitae̾ incipiamꝰ. E.rãt ꝑse magͣ
q̃ gesserãt eqres. p̾sertĩ cũ eorũ exiguus nus cũ tãta
multitudine numidarũ cõferẽt᷑. hȩc tamẽ ab ip̃is
inflatiꝰ cõmẽorabãt᷑. ut de suis hoĩe s laudibꝰ ĩ solẽt¬

Expanded text:
equites revertuntur captivosque ad eum reducunt. Curio cum equites revertuntur captivosque ad eum reducunt. Curio cum omnibus copiis quarta vigilia exierat cohortibus v castris praesidio relictis. progressus milia passuum vi equites convenit, rem gestam cognovit; ex captivis quaerit, quis castris ad Bagradam praesit; respondent Saburram. reliqua studio itineris conficiendi quaerere praetermittit proximaque respiciens signa, videtisne, inquit milites, captivorum orationem cum perfugis convenire? abesse regem, exiguas esse copias missas, quae paucis equitibus pares esse non potuerint? proinde ad praedam, ad gloriam properate, ut iam de praemiis gitare incipiamus. erant per se magna quae gesserant equites, praesertim cum eorum exiguus numerus cum tanta multitudine Numidarum conferretur. haec tamen ab ipsis inflatius commemorabantur, ut de suis homines laudibus libent
Abbreviated transcription (Latin):
luis ex ꝑfugis ꝗbusdã oppidaĩs audit iubã reuocatũ
finitio bello et cõtrou̾siᷤͤletitanorũ restitisse ĩ regno.
et saburrã eiꝰ pfectũ cũ mediocribꝰ copiis missũ utice
appropĩquare. his auctoribꝰ temẽ credẽs cõsiliũ cõ¬
mutat et p̾lio rẽ cõmut̾e cõstituit. Multũ ad hãc rẽ
probãdã adiuuat adolescẽtia magnitudo aĩ. suꝑiois
tẽporis prouẽtꝰ fiducia reibene gerẽde. His rebꝰ ĩpul¬
sus eꝗtatũ õem pͥma nocte ad castra hostiũ mutit i
ad flumẽ bagradã: qbꝰ p̾erat saburra de quo ante erat
auditũ. sed rex cũ oibꝰ copiis inseq̃bat᷑. et.Ui. milium:
passuũ int̾uallo ab saburã cõsederat. eꝗtes missi nocte
it cõficiũt. ĩprudẽtesq atq ĩ opinãtes hostes aggrediũt
Numide .ii. qͣdã barbã cõsuetudine nullis ordinibꝰ passĩ
int̾ficiũt. multi ꝑt̾riti profugiũt. quo facto ad curionẽ

Expanded text:
liis ex perfugis quibusdam oppidanis audit Iubam revocatum liis ex perfugis quibusdam oppidanis audit Iubam revocatum finitimo bello et controversiis Leptitanorum restitisse in regno et Saburram, eius praefectum, cum mediocribus copiis missum Uticae adpropinquare. his auctoribus temere credens consilium commutat et proelio rem committere constituit. multum ad hanc rem probandam adiuvat adulescentia, magnitudo animi, superioris temporis proventus, fiducia rei bene gerendae. his rebus impulsus equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mittit ad flumen Bagradam. quibus praeerat Saburra, de quo ante erat auditum, sed rex cum omnibus copiis insequebatur et vi milium passuum intervallo ab Saburra consederat. equites missi nocte iter conficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Numidae enim quadam barbara consuetudiinterficiunt; multi perterriti profugiunt. quo facto ad Curionem
Abbreviated transcription (Latin):
dia urbis hortarẽt᷑. oue res eorũ ꝑt̾ritos aĩos confu¬
mauit. Nũtiabãtur haec eadẽ curiõi. sed aliquã diu
fides fieri nõ poterat. tãtũ hẽbat suarũ rerũ fidi¬
ciã lãq cesaris in hispaĩa res secũde ĩ africam lris
ac nutus ꝑferebãtur. Quibꝰ oĩbꝰ rebꝰ sublatꝰ nihilcon¬
aea se regẽ nisutũ eristimabat. Sed ubi etis auct̃ois
cõpit minꝰ. . & .xx. milibꝰ iõge abutica eiꝰ copias abesse. re¬
uctis mũitiõibꝰ se se ĩcastra cornelia recepit. huc frumẽ¬
tũ cõportare castra muire materiã cõfere cepit.statĩ¬
ꝙ ĩ siciliã misit: uti due legioes reliquusq: eꝗtatꝰ ad se'
muterẽtur. Castra erãt ad bellũ ducẽdũ aptissimai
natura & loci mũitiõe. et maris propĩꝗtate & aq̃ et salis
copia cuiꝰ magna uis iã ex proxis erat salinis eo cõgesta
Itaq oium suorũ cõsẽsu curio reliqͥs copias expectare
et bellũ ducẽ ꝑabat. His cõstitutis rebꝰ probatisq cõsi¬

Expanded text:
 urbis hortarentur. quae res eorum perterritos animos confirmavit. Nuntiabantur haec eadem Curioni, sed aliquamdiu fides fieri non poterat; tantam habebat suarum rerum fiduciam. iamque Caesaris in Hispania res secundae in Africam nuntiis ac litteris perferebantur. quibus omnibus rebus sublatus nihil contra se regem nisurum existimabat. sed ubi certis auctoribus comperit minus v et xx milibus longe ab Utica eius copias abesse, relictis munitionibus sese in Castra Cornelia recepit. huc frumentum comportare, castra munire, materiam conferre coepit, statimque in Siciliam misit, uti duae legiones reliquusque equitatus ad se mitteretur. castra erant ad bellum ducendum aptissima natura et loci munitione et maris propinquitate et aquae et salis copia, cuius magna vis iam ex proximis erat salinis eo congestaitaque omnium suorum consensu Curio reliquas copias expectare et bellum ducere parabat. His constitutis rebus probatisque consi
Abbreviated transcription (Latin):
ext̾reamur ut tũ accidit. Aduẽtus.n .l. nasidii sũma
spe et uolũtate ciuitatẽ cõpleuerat. Nacti idoneum
uẽtũ exportu exeũt. et taurcẽta qd est castellũ massilien¬
siũ adnasidiũ ꝑueniũt: ibiq naues expediũt: rursusq
ad cõfligẽdũ aĩo cõfirmãt: et cõsilia cõmũicãt. dexira

Expanded text:
exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa spe et voluntate civitatem conpleverat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quod est castellum Massiliensium, ad Nasidium perveniunt ibique naves expediunt rursusque se ad confligendum animo confi
Abbreviated transcription (Latin):
reliquas naues cursũ massiliã u̾sus ꝑficit. pͥmissaq clã
nauicula domitiũ massiliẽ sesq de suo aduẽtu certiores
facit: eosq magnoꝑe hortat᷑ ut rursus cũbruti classe'
additis suis auxiliis cõfligãt. Massiliẽses post suꝑius
incõmodũ uet̾es ad eũdẽ nuͣm ex naualibꝰ productas
naues refecerãt:sũmaq industria armauerãt: remi¬
gũ. gubernatorũq magna copia suppetebat. piscato¬
riasq adiecerãt atq cõtexerãt ut e̾ent abictu telorũ
remiges tuti. has sagutariis tormẽtisq cõpleuerant
Tali modo instructa classe oĩum suorũ matrũ failiȩ uir¬
ꝯinũ p̾cibꝰ et fletu excitati extremo tẽpore ciuitati sub¬¬
uenirẽt: nõ mĩore aĩo ac fiducia ꝗͣ ante dimicauerant
nauescõscẽdũt. Cõmuni &ẽ sit uitio nature ut ĩuisis la¬
titãtibꝰ atq ĩcognitis rebꝰ magis cõfidamꝰ uehemẽtiusq

Expanded text:
reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi enim fit vitio naturae, ut invisitatis atque incognitis rebus magis confidamus vehementiusque
Abbreviated transcription (Latin):
pedũ.xii. cuspidibꝰ p̾fixi: arq hi maxĩs ballistis ^ missi
ꝑ .iiii. ordiẽs cratiũ int̾rã defigebãtur. Iraq pedalibus
lignis cõiũctis int̾se porticus integebãt᷑: atq huc agg
int̾manus profe̾bat᷑. ãtecedebat testudo pedũ.lꝙ.
eqͣndi loci cã facta: itẽ ex fortissimis lignis ęuolutai
õĩbꝰ rebꝰ ꝗbꝰ ignis iactꝰ &e lapides defendi possẽt. Sedma-¬
gnitudo oꝑũ. altiuido muri atq turriũ: multitudo
tormẽtorũ oẽm adm̃istrationẽ tardabãt. Crebro ta¬
mẽ ꝑ albicos eruptiões fiebãt ex oppido. ignesq aggtĩ
et turribꝰ inferebãtur. que faciliꝰ nr̃i milite e repellebãt
liẽsibꝰq subsidio missus freto sicilie ĩprudẽte atq ino¬
pinãte curiõe ꝑuehit᷑. appulsisq messania nauibꝰ atque
inde propt̾ repẽtinũ terorẽ pͥncipũ ac senatꝰ fugai
facta ex naualibꝰ eorũ unã deducit. hac adiũcta ad

Expanded text:
pedum xii cuspidibus praefixi atque hi maximis balistis missi pedum xii cuspidibus praefixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant liensibusque subsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad
Abbreviated transcription (Latin):
I. treboniꝰ legatꝰ ꝗ ad oppugnationẽ mas¬
silie relictꝰ erat: duabꝰ expartibꝰ aggerem
Quineas turesq ad oppidũ age̾ instituit i
Una erat proxĩa portui nauibꝰq: alt̾a ad
partẽ qua est aditꝰ ad galliã atq hispaniã ad id mare qͥ
adigit ad hostiũ rhodani. Massilia .. fere tribus ex
oppidi ꝑtibꝰ mari abluit᷑:reliqͣ qͣrta est q̃ aditũ habeat
ad t̾rã.huius quoq spatii pars ea q̃ ad arcẽ ꝑtiner lo¬
cinatura & ualle altissima mũita longã & difficilem
hẽt oppugnatonẽ. Ad ea ꝑficiẽda oꝑa.c. trebonius:
magnã iumẽtorũ atq hoĩum multiuudinẽ ex oĩ pro-¬
uĩcia uocat. uimĩa mat̾iãq cõportari iubet. Quibus
cõparatis rebꝰ aggerẽ in altitudinẽ pedũ. lxxx. extru¬
it. Sed tãti erãt antiꝗrꝰ inoppido oĩm rerũ adbellũ
apparatꝰ. tãtaq multitudo tormẽtorũ: ut eorũ uim
nulle cõtexre uimibꝰ uinee sustinẽ ꝑossẽt. Asseres enĩ

Expanded text:
ationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur; reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum ad bellum apparatus tantaque multitudo tormentorum, ut eorum vim nullae contextae viminibus vineae sustinere possent. asseres enim