comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nt.Oppidi murus ab planitie atq initio ascensus recta
regione si nullus anfractus interceder& . m .cc. passus a¬
berat. Quicquid huic circuitus ad moliendum liuum
accesserat id spatium itineris augebat. Amedio fe colle
in longitudine ut natura montis ferebat ex grandib
saxis sex pedum murum qui nostrum impetum tarda¬
r& produxcerant gilli. atq inferiore omni spatio uacuo
rlicto superiorem partem collis usq ad murum oppidi
densissimis castris compleuerant. Milites signo dato elen¬
ter ad munitiones pueniunt: eamq transgressi trinis ca¬
stris potiuntur. Ac tanta fuit in castris capiendis celerit
ut notomatus rex nitiobrigum subito in tabernaculoq
pressus ut meridie conqueuerat suꝑiore corporis parte
nudata uulnerato equo uix se ex manibus predantum
crip&. Consecutus id quod animo proposuerat Caesart
ceptiu cani iussit. legioniq decim& qua cum erat contio¬

Expanded text:
tit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta tit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, conti
Abbreviated transcription (Latin):
nur. longo circuitu easdem omnes iub& petere regiones.
naec procul ex oppido uidebantur ut erat a gergouia
despectus in castra: neq tanto spatio certi quid ess& ex¬
plorari poterat. legionem unam eodem iugo mittit: &
pulum progressam inferiore loco constituit. siluisq oc¬
cultat. Augetur gallis suspicio: atq omnes illo munitio¬
num copia traducuntur. Uatua castra hostium Caesar
conspicatus tectis insignibus suorum occultatisq signis
militaribus raros milites qui ex oppido animaduerte¬
rentur ex maioribus castris in minora traduc. legatisq
mos singulis legionibus prefecerat quid fieri uell&
stendit. In primis mon& ut contineant milites ne stu¬
dio pugnandi aut spe predae longius progrediantur.
quid iniqui iniquitas loci habeat in commodi propo¬
nit. hoc una celeritate posse mutari: occasionis esse re
non proclii. His rebus expositis signum dat: & ab dex¬
tera parte alio ascensu eodem tempore ad heduos mit¬

Expanded text:
ntur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. ntur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mit
Abbreviated transcription (Latin):
ciendi causa ueniss& animaduertit collem qui ab ho¬
stibus tenebatur nudatum hominibus qui superionbus
diebus uix pre multitudine cerni poterat. Ammiratus
quaerit ex perfugis causam quorum magnus ad eum
quotidie numerus confluebat. Constabat incer omnes
quod iam ipse Caesar per exploratores cognouerat den¬
sum esse eius iugi prope equum. sed hunc siluestrem &
angustum qua ess& aditus ad alteram partem oppidi
re uno colle ab romanis occupato si alterum qͥmisissent
quin pene circunuallati atq omni exitu & pabulationt
interclusi uiderentur. ad hunc muniendum omnes a
uercingetorige aduocatos. Hac re cognita Casar milli
complures equitum turmas. Fisdem media nocte in¬
perat ut paulo tumultuosius omnibus in locs uagare¬
cur. Prima luce magnum numerum impedimentone
ex castris detrahi mulionesq cum cassidibus equitum
specic ac simulatione collibus tircunuchi iub&.tis pau¬
cos addit equites qui latius ostentationis causa uagare¬

Expanded text:
ciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hociendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua esset aditus ad alteram partem oppidi;re, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagare
Abbreviated transcription (Latin):
questionem de bonis direptis decernunt. litauici fratruq
bona publicant. legatos ad Cxesarem sui purgandi gratia
mitunt. Haec faciunt recuperandorum suorum causa. sed
contaminati compendio ex direptis bonis quod ea res¬
ad multos pertinebat timore penae exterriti consilia clan
de bello inire incipiunt. ciuitatesꝗ reliquas legationib
solicitant. Quae tam & si Caesar intelligebat. tamem q̃ mi¬
tissime potest legatos appellat. nihil se propter in scient¬
am leuitatemꝗ uulgi grauius de ciuitate iudicare ne¬
ꝗ de sua in heduos beniuolentia diminuere. Ipse mao¬
rem gallia motum expectans ne ab omnibus ciuitatib
circunsisteretur consilia inibat quem ad modum a ger¬
gouia disceder& ac rursus omnem exercitum contra¬
her& ne profectio nata a timore defectionis similis fu¬
ge uideretur. Haec cogitanti accidere uisa est facultas
bene rei gerendae. Nam cum minora in castra oꝑis pspi¬

Expanded text:
quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea resad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspi
Abbreviated transcription (Latin):
in castra puenit. Dum haec ad gergoiuam geruntur he¬
dui primis nuntus a litauico accõeptis nullum sibi ad cogno¬
scendum spatium relinquunt. impelit alios auaritia alios
iracundia & temeritas quae maxime illi hominum genẽi
est innata ut leuem auditionem habeant pro re comper¬
ta bona ciuium romanorum diripiunt: caedes faciunt:i
seruitutem abstrahunt. Adiuuat rem proclinatam con¬
ustolitaius. plebemq ad furorem impellit ut ficinore ad¬
nisso ad sanitatem reuerti pudeat.M. aristium .tr. mili¬
tum iter ad legionem facientem fide data ex oppi¬
do cauillono educunt. idem facere cogunt eos qui negoci¬
andi causa ibi constiterant. Nos continuo itinere adorti
omnibis impedimentis exuunt. repugnantes diem nocte¬
ꝗ obsident. Multis utrinq interfectis maiorem multitu¬
dinem armatorum concitant. Interim nuntio alato om¬
nes eorum milites in potestate Cxsaris teneri concurrut
ad aristium: nihil publico factum consilio de monstrant.

Expanded text:
in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant;
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine opum quae neq uiderant ante galli neq: au¬
dierant & celeritate romanor ꝑmotulegatos ad Caesarem
de deditione mittunt. & petentibus remis ut conseruare¬
tur impetrant. Caesar obsidibusᷤ accoeptis primis ciuitatis.
atq ipsius galbae regis duobus filiis armisq omnibus ex
oppido traditis. in deditionem suessiones accoepit. exerci

Expanded text:
magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque aumagnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exerci
Abbreviated transcription (Latin):
culo uiderentur: neq ulla necessitate neq imperio con¬
tinerentur exaudito clamore perturbatis ordinibus om¬
nes in fuga prȩsidium sibi ponerent. ita sine ullo pericu¬
lo tantam nostri eorum multitudinem interfecerunt quã¬
tum fuit dici spatium. sub occasumq solis destiterunt. seq
in castra ut erat imperatum recoeperunt. Post tridie eius
diei Caesar prius qͣ se hostes ex terrore ac fuga reciperent
in fines suessionum ꝗ proximi remis erant exercitum
duxit. & magno itinere confecto ad oppidum nouiodu¬
num contendit. Id ex itinere oppugnatũ quod uacuum
a defensoribus audiebat. propter latitudinem fosse muriq:
altitudinem paucis defendentibus expugnare nõ potuit.
Castris munitis uineas agere:quaeq: ad oppugnandum usui
erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga suessionu
multitudo in oppidum proxima nocte conuenit. Celerit᷑e
uineis ad oppidum actis agere iacto turribusq constitutis

Expanded text:
culo viderentur neque ulla necessitate neque imperio conculo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis,
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium ferrent non poterat. Ea re constituta. sccũda
uigilia magno cum strepitu ac tͥ multu castris egressi nł¬
lo certo ordinc neq imperio cum sibi quisq pͥmum iti¬
neris locum peter&. & domur puenire properar& feccrut
ut consimilis fuge profectio uideretur. Nac restatim ca¬
sar per speculatores cognita: insidias ueritus quod qua
de causa discederent nondum perspexerat. exctum eq¬
tatumq castris continuit. Prima luce confirmata ab ex¬
ploratoribus omnem equitatum ꝗ nouissimum agmen
moraretur prȩmisit. His.q predium & .l. arunculcium
coctam legatos pręficit.t. labienum legatum cum legioni¬
bus tribus subsequi iussit. Ni nouissimos adorti. & multa
milia passuum prosecuti. magnam multitudinem eor
fugientium conciderunt. Cum ab extremo ordine ad
quos uentum erat consisterent fortiterq impetum no¬
strorum militum substinerent: prioresq ab esse a peri¬

Expanded text:
auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum nostrorum militum sustinerent, priores, quod abesse a peri
Abbreviated transcription (Latin):
est. Hostes impeditos nr̃i in flumine aggressi magnum eo¬
rum numeꝵ occiderunt.per eorum corpora reliquos
audacissime transire conãtes: multitudiẽ teloꝵ reppule¬
runt. pͥmos ꝗ transierant eꝗtatu circunuentos interfe¬
cerunt. Hostes ubi de expugnãdo oppido & de flumine
trãscundo spem se fefellisse intellexerũt neq nostros in
locum iniꝗorem progredi pugnãdi causa uiderũt. atq
ipsos res frumentaria deficere coepit. cõsilio conuocato
constituerũt optimũ esse domum suam quẽq reuerti.
& quorum in fines pͥmum romani exercitũ introduxis¬
sent ad eos defendendos undiq conuenirent. ut potius
in suis qͣ in alienis finibus decertarent. & domesticis
copus rei frumen tariae uterentur. ad eam sententiam cum
reliquis causis haec quoq ratio eos deduxit. quod diuitiacũ
atq heduos finibus bellouacorum appropinquare cogno¬
uerant. Nis persuaderi ut diutius morarentur neq suis

Expanded text:
est. Hostes impeditos nostri in flumine adgressi magnum eoest. Hostes impeditos nostri in flumine adgressi magnum eorum numerum occiderunt; per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam quemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis
Abbreviated transcription (Latin):
instruxerant. Palus erat non magna inter nostrum atq: ho¬
stium exercitum. hanc si nostri transirent hostes expectabãt
nostri aũt si ab illis initium transeundi fier& ut impedi¬
tos aggrederentur parati in armis erãt. Interim proelio
equestri inter duas acies contẽdebatur. ubi neutri initi¬
um transeundi faciunt. secundiore eꝗtum proelio nostris.
Cesar suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco
ad flumẽ axonã contenderunt: quod esse post nostra ca¬
stra demonstratum est. Ibi uadis reꝑtis partẽ suaꝵ copiaꝵ
traducere conati sunt. eo cõsilio ut si possent castellũ cui
p̃erat.&. titurius legatus expugnarẽt. pontẽq interscin¬
derent. sin minus possẽt agros remoꝵ popularẽtur. qui
magno nobis usui ad bellum gerendũ erant: cõmeatusq
& leuis armaturae numidas funditoͬes. sagittaĩosq pontẽ
traducit. atq ad eos contendit. Acrite̾ in eo loco pugnatũ

Expanded text:
instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hoinstruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen Axonam contenderunt, quod esse post nostra castra demonstsuarum transducere conati sunt, eo consilio, ut, si possent, castellum, cui praeerat Quintus Titurius legatus, expugnarent pontemque interciderent . Si minus potuissent agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatusqueet lenis armaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit, atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum
Abbreviated transcription (Latin):
tabatur. Ubi nostros non esse inferioes intellexit loco pro
castris ad aciem instruendum natura oportuno atq idoneo
quod is collis ubi castra posita erant paulum ex planitie edi¬
tus tantum aduersus in latitudinem patebat. quantu loci
acies instructa occupare poterat. atq ex utraq parte lateris
deiectus habehat & in fronte leniter castigitus castratus ⁊¬
paululum ad planitiem rediebat. ab utroq latere eius collis
transuersam fossam obluxit arciter passuum quadringen¬
torum. & ad extremas fossas castella constituit. ibiq torme¬
ta collocauit. ne cum aciem instruxiss& hostes quod tan¬
tum multitudine poterant a lateribus suos pugnantes
arcunu enire possent. Hoc facto duabus legionibus quas
prorime conscripserat in castris relictis ut si quo opus es¬
s& subsidio duci possent reliquas sex legiones pro castris
in acie constituit. Nostes item suas copias ex castris eductais

Expanded text:
tabatur. Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro tabatur. Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas
Abbreviated transcription (Latin):
nisi subsidium sibi summitatur se se diutius sustinere non
posse. Eo de med ia nocte caesar hisdem ducibus usus qui
nuntu ab iccio uenerant numidas & cretas sagitarios & fu¬
ditores baleares subsidio oppidanis mittit. Quorum aduen¬
tu & remis cum spe defensionis studium propugnandi ac¬
cessit. & hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi dis¬
cessit. ltaq paulisper apud oppidum morati a grosq remoꝵ
depopulati omnibus uicis hedificusq qͦt adircꝰ potuerant
incensis ad castra caesaris cum omnib copus contederunt.
& a milibus passuum minus duobus castra posuerũt. q̃¬
castri ut fumo atq ignibus significabatũ amplius passuũ
milibus osto in latitudinẽ patebant: Cesar pͥmo & pp mul¬
titudinem hostium & pꝑ eximiam opinionem uirtutis
proclii supersedere statuit. quotidie tamẽ equestrib proe¬
lus qͥd hostis uirtute poss& & quid nostri auderent peridi¬

Expanded text:
nisi subsidium sibi mittatur, sese diutius sustinere non nisi subsidium sibi mittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar, iisdem ducibus usus, qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares subsidio oppidanis mittit. Quorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit, et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. Itaque paulisper apud oppidum merati, agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis, aedificiisque, quo adire poterant, incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt, et a millibus passuum minus duabus castra posuerunt. us milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo et propter multitudinem hostium et propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri auderent pericli
Abbreviated transcription (Latin):
ne pons erit. ibi presidium ponit. & in altera parte fluminis¬
Q titurium sabinum legitum cum sex cohortibus relinquit.
Castra in altitudine pedum duodetim uallo fossaq duo de u
ginti pedum munire ub&. Abhis castris oppidum remorum
nomine bibrax aberit milia passuum octo. Id ex itinere ma¬
gno impetu belge oppignare coepunt. Egre eo die sustenta¬
tum est. Galloꝵ eadem atq belgar oppugnatio est. Flec ubi
arcumiecta multitudine hominum totis moenibus lapides
in murum iaciꝰ coepti sunt. murusq defensoribus nudatus
est. testudine facta portas succendunt. murumq subruut.
quod tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides
Ac tela coniecerit in muro consistẽdi potestas erat nulli. Cu
finem oppugnandi nox feciss& Iccius remus summa nobili¬
tate & gritia inter suos qui tum oppido prefuerat unum q
legaiti de pace ad eaesarem uenerant nuntium ad cum mitit

Expanded text:
ne pons erat. Ibi praesidium ponit, et in altera parte fluminisne pons erat. Ibi praesidium ponit, et in altera parte fluminis Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus reliquit. Castra in altitudinem pedum duodecim fossamque pedum octodecim munire jubet. Ab ipsis castris oppidum Remorum, nomine Bibrax, quod aberat millia passuum octodecim ex itinere, magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentata est Gallorum atque Belgarum oppugnatio haec. Ubi circumjecta multitudine hominum totis moenibus, undique in murum lapides jaci coepti sunt, murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portis succedunt, murumque subruunt, quod tum facile fiebat. Namque tanta multitudo lapides ac tela conjiciebant, ut in muro consistendi potestas esset nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praefuerat, unus ex his, qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit,
Abbreviated transcription (Latin):
nire principumq liberos obsides ad se adduci iussit. Quae
omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse diuitia¬
cum heduum magnope cohortatus doc& quantopere
rei .p. communisq salutis intersit manus hostiũ distinẽi
ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id
fieri posse si suas copias hedui in fines bellouacorum introdu¬
xerint. & eorum agros populari coeperunt. his mandatis cũ
ab se dimittit. Postqͣ omnes belgirum copias in unum locu
coactas ad se uenire uidit neq iam longe ab his quosmisc¬
rat exploratoribus & ab remis cognouit flumen axona
quod est in extremis remorum finibus exercitum traiducere
maturauit. atq ibi castra posuit. quaeres & latus unum castro¬
rum ripis fluminis muniebat & post eum quae essent tuta ab
hostibus reddebat. & commeatis ab remis reliquisq ciuitatib
ut sine periculo ad eum portari poss& efficiebat. in coflumi¬

Expanded text:
nire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae nire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magnopere cohortatus docet quanto opere rei publicae communisque salutis intersit manus hostium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat exploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remorum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostut sine periculo ad eum portari possent, efficiebat. In eo flumi
Abbreviated transcription (Latin):
hos posse conficere armata milia centum pollicitos. ex eo
numero electa sexaginta totiusq belli imperium sibi po¬
stulare. Suessiones suos esse finitimos fines latissimos fera¬
cissimosq agros possidere. apud eos fuisse regem nostra &
memoria deuiciacum totius galliae potentissimum ꝗ cum
magnae partis harum regionum tum etiam britanniae re¬
gnum obtinuerit. nunc esse regem galbam. Ad hunc pro¬
pter iustitiam prudentiamq suam totius belli summa¬
omnium uoluntate deferri. oppida habere numero duo¬
decim. polliceri milia armata quinquaginta. totidem ne¬
riuos qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeq:
absint. quindecm milia atrebates. ambianos decem milia.
tuacos decemnouem milia. condrusos. eburones caeraesos
pacmanos qui uno nomine germani appellantur arbitrari
ad quadraginta milia Caesar remos cohortatus liberali¬
terq: oratione prosecutus omnem senatum ad se conue¬

Expanded text:
hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, tucos XVIIII milia; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se conve
Abbreviated transcription (Latin):
quidem fratres consanguineosq suos qui eodem iure &
hisdem legibus utantur unum imperium unumq ma¬
gistratum cum ipsis habeant deterrere potuerint quin
in armis essent & quid in bello possent sic reperiebat. ple¬
Crosq belgas esse ortos a germanis. rhenumq antiquitus
traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse. gallosq
qui ea loca incolerent expulisse. solosq: esse qui patrum
nostrorum memoria omni gallia uexata theutonos cym¬
brosq infra fines suos ingredi prohibuerint.qua ex re
fieri uti carum rerum memoria magnam sibi autoritate
magnosq spiritus in re militari sumerent. de numero eoꝵ
omnia se habere explorata remi dicebant. propterea quod
affinitatibus propinquitatibusq: coniuncti quantam ꝗs¬
q multitudinem in cõmuni belgarum concilio ad bellum
pollicitus sit cognouerunt. Plurimum inter eos bellona¬
cos & uirtute & auctoritate & hominum numero ualere.

Expanded text:
quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magistratum cum ipsis habeant, deterrere potuerint quin  quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebant, propterea quod propinquitatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere:
Abbreviated transcription (Latin):
exercitum uenit. Dat negocium senonibus reliquisq gal¬
lis qui finitumibelgis erant uti ea quae apud eos gerãtur
agnoscant. seq de his rebus certiorem faciant.Hi constan¬
ter omnes nuntiauerunt manus cogi. exertitum in unum
locum conduci. Tum uͦ dubitandum non existimauit quin
ad eos proficisceretur. Re frumentai̾a comparata castra mo¬
u&. diebusq cirater quindecim ad fines belgaꝵ peruenit.
Eocum deimprouiso celeriusq omni opinione ueniss&
remi qui proximi gallia ex belgis sunt ad eum legatos
Siccium & Andocum borium primos ciuitatis miserunt:
qui dicerent se suaq omnia in fidem atq in potestatem
populi .r. permittere. neq se cum belgis reliꝗs consensisse.
imperata facere: & oppidis recipe: & frumento coeterisq
rebus iuuare dreliquos omnes belgas in armis esse. germa¬
nosq qui cis rhenum incolant sese cum his coniunxisse.
tantumq esse eorum omnium furorem ut ne suessiones

Expanded text:
exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Galexercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum legatos Iccium et Andebrogium, primos civitatis, miserunt, qui dicerent se suaque omnia in fidem atque potestatem populi Romani permittere, neque se cum reliquis Belgis consensisse imperata facere et oppidis recipere et frumento ceterisque rebus iuvare; reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque qui cis Rhenum incolant sese cum his coniunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem ut ne Suessiones
Abbreviated transcription (Latin):
UMess& cesar in citeriore gallia in hibernis
Ita uti superius de monstrauimus crebri ad eu
rumores afferebantur. licterisq item labieni
certior fiebat omnes belgas quam tertiam ẽe
inter sedare. Coniurandi has esse causas. Primum quod
uererentur ne omni pacata gallia exercitus noster ad eos¬
adduceretur. Deinde quod a non nullis gallis solictaretur
partim ꝗ germanos diutius in gallia uersari noluerant
ita populi.r. exercitum hiemare atq inueterascere in gal¬
lia moleste ferebant. partim qui mobilitate & leuitate
animi nouis imperiis studebant. ab non nullis etiam
quod in gallia a potentioribus atq his qui ad conduce¬
dos homines facultates habebant uulgo regna occupaban¬
tur qui minus facilem eam rem in imperio non conseq
poterant His nuntus litterisq commotus cesar duas le¬
giones in citeriore gallia nouas conscripsit. & in cunte
estite in interiorem galliam ꝗ deducer&. Q pedium legi¬
tum misit. lpse cum pͥmum pabuli copia esse inciper& ad

Expanded text:
um esset Caesar in citeriore Gallia in hibernis, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, quam tertiam esse inter se dare. Coniurandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Galliaduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita populi Romani exercitum hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum primum pabuli copia esse inciperet,
Abbreviated transcription (Latin):
uincia tribiusse. eorũ omnium commodorũ etiam memo¬
res & ingratos in se & in oppidum romanum. Hoc bello &
ctis romanus semel & sepius attuliss&. nis & luce clara
captum in medio foro nefarie interficere uoluistis. Uos ita
pacem semper odistis ut nullo tempore legiones desint. pͥ.R.
in hac prouincia haberi. Apud uos beneficia pro maleficus¬
& maleficia pro beneficiis habẽtur. Ita neq in ocio concordi¬
am neq in bello uirtutem ullo tempore retinere potuistis.
Priuatus ex fuga. cti. pompeuis adolescens a uobis receptus
fasces & imperiũ sibi arripuit. multis interfectis ciuib au
xilia contra.p.r. parauit. agros prouinciãq uestro impulsu
depopulauit. In quos uos uictores existimabatis: An me
diruere possent: Quarum laudibus & uirtute.¬

Expanded text:
vinciae tribuisse: eorum omnium commodorum et immemovinciae tribuisse: eorum omnium commodorum et immemores et ingratos in se et in populum Romanum hoc bello et us sacrosanctis manus semel et saepius attulistis et luce clara Cassium in medio foro nefarie interficere voluistis. Vos ita pacem semper odistis ut nullo tempore legiones desitae sint populi Romani in hac provincia haberi. Apud vos beneficia pro maleficiis, maleficia pro beneficiis habentur. Ita neque in otio concordiam neque in bello virtutem ullo tempore retinere potuistis. Privatus ex fuga Cn. Pompeius adulescens a vobis receptus fascis imperiumque sibi arripuit, multis interfectis civibus auxilia contra populum Romanum comparavit, agros provinciamque vestro impulsu depopulavit. In quo vos victores exstabatis? An me diruere possent? Quarum laudibus et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
quae res magno erat aduimẽto oppidanis. tum preterea
agi propius milia passuum.ui. non recipiebantur. Ut pom¬
peius ad oppidum oppugnationẽ tutiorem efficer& om¬
nem materiam circum oppidum succisam intro conges¬
sit. lta necessario deducebantur nostri ut a numida qͦd¬
proxxime ceperant materiem illo deportarent. Dum hec ad
mundam geruntur & ursonem çaesar ad hispalim cum a¬
gadibus se recepiss& in sequenti die contione aduocata cõ¬
memorat initio quaesture suae eam prouinciam ex omnib
prouinciis peculiarem sibi constituisse & quae potuerat eo
tempore beneficia largitus erat. In sequenti pretura petunt
ampliato honore uectigalia quae metellus imposuiss& a se¬
natu petisse. & ea pecunia se liberasse. simulq patrocinio
suscepto multis legibus ad senatum inductis simul publi¬
cis priuatisq causis multoꝵ inimicitiis susceptis diefendis¬
se. suo item in consulatu absenti quae potuiss& cõmoda pro¬

Expanded text:
quae res magno erat adiumento oppidanis. Tum praeterea quae res magno erat adiumento oppidanis. Tum praeterea  propius milia passuum VI non reperiebatur: ac Pompeius ut se ad oppidi oppugnationem tutiorem efficeret, omnem materiem circum oppidum succisam intro congessit. Ita necessario diducebantur nostri, ut a Munda, qproxime ceperant, materiem illo deportarent. § 42 Dum haec ad Mundam geruntur et Ursaonem, Caesar, ad Hispalim cum Gadibus se recepisset, insequenti die contione advocata commemorat: initio quaesturae suae eam provinciam ex omnibus provinciis peculiarem sibi constituisse et quae potuisset eo tempore beneficia largitum esse; insequente praetura ampliato honore vectigalia quae Metellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia provinciam liberasse simulque patrocinio suscepto multis legationibus ab se in senatum inductis simul publicis privatisque causis multorum inimicitiis susceptis defendisse; suo item in consulatu absentem quae potuisset commoda pro
Abbreviated transcription (Latin):
q qui in castello ad pugnam processerant codem signo fu¬
gientes latrones dum persequuntur a tergo insidiae cla¬
more sublato circunueniunt. didius magna cum uirtute
cum pluribus interficitur. Non nulliq ea pugna scaphas
quae ad litus fuerant occupant. item complures nando
ad naues quae in salo fuerunt se recipiunt. anchoris sub¬
latis pelagum remis petere ceꝑunt. quae res eorũ uitae
subsidio fuit. lusitani preda potiuntur. Caesar gadibus
rursus ad hispalim recurrit. Fabius maximus quem ipse¬
ad presidium oppugnandum reliquerat operibus assi¬
recuꝑandum. occasione non pretermittunt pugnare: &¬
reliquos uiros capiunt. xiiii. Ursonem proficiscuntur:
quod oppidum magna munitione continebatur sic ut ip̃e
locus non solum opere sed etiam natura ad oppugnãdum¬
aditus hostem appeter&. huc acciderat ut aquam preter
cum circa riuus nusꝗͣ repiebatur propius. uii. passuum.

Expanded text:
que qui ex castello ad pugnam processerant, eodem signo fuque qui ex castello ad pugnam processerant, eodem signo fugientis latrones dum persequuntur, a tergo insidiae clamore sublato circumveniunt. Didius magna cum virtute cum compluribus interficitur; non nulli ea pugna scaphas quae ad litus fuerant occupant, item complures nando ad navis quae in salo fuerunt se recipiunt, ancoris sublatis pelagus remis petere coeperunt; quae res eorum vitae fuit subsidio. Lusitani praeda potiuntur. Caesar Gadibus rursus ad Hispalim recurrit. § 41 Fabius Maximus, quem ad Mundam praesidium oppugnandum reliquerat, operibus assireciperandum occasionem non praetermittunt et reliquos vivos capiunt, XIIII milia. Ursaonem proficiscuntur; quod oppidum magna munitione continebatur, sic ut ipse locus non solum opere sed etiam natura datus ad oppugnandum hostem appareret. Huc accedebat ut aqua praeter cumcirca nusquam reperiretur propius milia passuum VIII;
Abbreviated transcription (Latin):
auxciliis ad conuallem atq exesum locũ ut in speluncam
pompeius se occultare cepit: ut a nostris non facile inue¬
niretur nisi captiuoꝵ indicio ita ibi interficitur. Cum cae
pulo datum est in conspectu. Interfecto.en. pompeio ado¬
lescente didius quem supra demonstrauimus illa affectuᷤ
letitia proximo se recepit castello non nullasq naues ad
ad signum se receperunt. & bene magna manu compa¬
rata ad didium se reportant. Nuic & si non aberat dili¬
gentia ad naues tuendas tamen non nunqͣ ex castello
propter eoꝵ crebras excursiones euciebatur. & prope quo¬
tidianis pugnis insidias ponunt: & tripartito signo di¬
stribuunt. Erant parati qui naues incenderent incen¬
sisq qui subsidium repeterent. li hic dispositi erant ⁊ ut
a nullo conspectu omnium ad pugnam contenderent. Ita
cum ex castello didius ad propellendum processiss& cum
copis signum a lusitanis tollitur. naues succendunt. sumul¬

Expanded text:
auxiliis ad convallem exesumque locum in speluncam auxiliis ad convallem exesumque locum in speluncam Pompeius se occultare coepit, ut a nostris non facile inveniretur nisi captivorum indicio. Ita ibi interficitur. Cum Caespulo datum est in conspectum. § 40 Interfecto Cn. Pompeio adulescente Didius, quem supra demonstravimus, illa adfectus laetitia proximo se recepit castello non nullasque navis ad ad signum se receperunt et bene magna manu comparata ad Didium se reportant. Huic etsi non aberat diligentia ad navis tuendas, tamen non numquam ex castello propter eorum crebras excursiones eliciebatur,122 et prope cotidianis pugnis insidias ponunt et tripertito signa distribuunt. Erant parati qui navis incenderent, incensisque qui subsidium repellerent:123 hi sic dispositi erant, ut a nullo conspici possent: reliqui in conspectu omnium ad pugnam contendunt. Ita cum ex castello Didius ad propellendum processisset cum copiis, signum a Lusitanis tollitur, naves incenduntur, simul
Abbreviated transcription (Latin):
ess& allatus in ea ferebatur. Lusitanus more militari cũ
tibusq circuncluditur. Erat accessus loci difficultas. nam
riter. munitum locum natura ceperat sibi pompeius. quis¬
magna multitudine deducti homines ex superiore lo co
defendere possunt subeunt in aduentu nos depellunt te¬
lis. quibus cedentibus cupidius insequebantur aduersarii:
& confestim tardabantur accessu. Hoc sepius facto ani¬
maduertebatur nostro magno id fieri piculo. opere cir¬
cũ munire instituit. pari autem & celeri festinatiõe cir¬
cunuentos uigo dirigunt. ut aequo pede cum aduersariis
congredi possent. a quibus cum animaduersum ess& fu¬
ga sibi presidium capiunt. Pompeus ut supra demõstra¬
uimus saucio & intorto talo id circo tardabatur ad fugi¬
endum. itemq propter loci difficultatẽ neq equo neq ue¬
hiculo salutis suae presidium parare poterat. caedes a no¬
stris undiq adminis trabatur. Exclusa munitione amissisq

Expanded text:
esset ablatus in ea ferebatur. Lusitanus, more militari ex esset ablatus in ea ferebatur. Lusitanus, more militari ex tibusque circumcluditur. Erat accessus loci difficilis. Nam  munitum locum natura ceperat sibi Pompeius, ut quammagna multitudine adducta pauci homines ex superiore loco defendere possent. Subeunt in adventu nostri, depelluntur telis. Quibus cedentibus cupidius insequebantur adversarii et confestim tardabant ab accessu. Hoc saepius facto animum advertebatur nostro magno id fieri periculo. Opere circummunire instituunt;118 pares autem ex celeri festinatione circummunitiones iugo derigunt, ut aequo pede cum adversariis congredi possent. A quibus cum animum adversum esset, fuga sibi praesidium capiunt. § 39 Pompeius, ut supra demonstravimus, saucius et intorto talo idcirco tardabatur ad fugiendum, itemque propter loci difficultatem neque equo neque vehiculo saluti suae praesidium parare poterat. Caedes a nostris undique administrabatur. Exclusus munitione amissisque
Abbreviated transcription (Latin):
quenti nocte uigilia.iii. tessera data extra uallum homi
oppida oppugnat quae propter pompeiũ dissentire ceperant.
pars erat quae legatos ad caesarem miserat. pars erat in quã
pompeianarum partium fautores erant. Seditione cõcitata
partes occupant. caedes fit magna. saucius pompeius naues
xexx. occupat longas & profugit. Didius qui gadis classi pre¬
fuerat ad quem simul nuntius allatus est confestim seq
cepit partim pedibus partim adequitatus ad persequen¬
aqua fuissent ad terrant. Dum aquantur didius classe
occurrit: naues incendit. non nullas capit. Pompeuis cum
paucis profugit. & locum quendam munitũ natura occu¬
pat. Equites & cohortes quae ad persequendum missae erãt
speculatoribus ante missis certiores fiunt. diem & noctẽ
iter facuint. Pompeius humero & sinistro crure uehemẽ¬
ter erat sancius. Huc accedebat ut etiam talum intorsis¬
s&. qua res maxime impediebat. lta lectica a turre in qua

Expanded text:
quenti nocte vigilia tertia tessera data extra vallum omnesquenti nocte vigilia tertia tessera data extra vallum omnesoppida oppugnat, propter Pompeium dissentire coeperunt. Pars erat quae legatos ad Caesarem miserat, pars erat quae Pompeianarum partium fautores essent. Seditione concitata portas occupant; caedes fit magna; saucius Pompeius navis XX occupat longas et profugit. Didius, qui Gadibus classi praefuisset, simul nuntius allatus est, confestim sequi coepit; Carteia pedites et equitatus ad persequenaqua fuissent, ad terram applicant. Dum aquantur, Didius classe accurrit, navis incendit, non nullas capit. § 38 Pompeius cum paucis profugit et locum quendam munitum natura occupat. Equites et cohortes qui ad persequendum missi essent speculatoribus antemissis certiores fiunt; diem et noctem iter faciunt. Pompeius umero et sinistro crure vehementer erat saucius. Huc accedebat ut etiam talum intorsisset; quae res maxime impediebat. Ita lectica ad turrem cum
Abbreviated transcription (Latin):
statem haberent. quod ante caesari portas preclusissent
illo beneficio suum maleficium existimabant se lucriface.
Lusitani hispalim oppugnare nullo tempore desistebant.
Quod cum animaduerter& caesar si oppidum capere cõten
der& ut homines perditi incenderent & moenia delerent
ita consilio habito noctu patitur lusitanos eruptionẽ faceͤ:
id quod consulto non exxistimabant fieri. Ita irrumpendo
naues quae ad flumen bethimfuerant incendunt. Nostri
dum incendio detinentur illi profugiunt & ab equitibus
cociduntur. Quo facto oppido recuperato hastam iter fa¬
cere cepit. Ex qua ciuitate legati ad deditionem uenerũt.
Mundenses qui ex prelio in oppidum confugerãt cũ diutuis
circunsederentur bene multi deditionẽ faciunt. & cum es¬
sent in legionem distributi coniurant inter se omi noctu
signo dato qui in oppido fuissent eruptionem facerent. il¬
li caedem in castris administrarent. Hac re cognita inse¬

Expanded text:
statem haberent. Quod ante Caesari portas praeclusissent, statem haberent. Quod ante Caesari portas praeclusissent, illo beneficio suum maleficium existimabant se lucri facere. Lusitani Hispali pugnare nullo tempore desistebant. Quod Caesar cum animadverteret, si oppidum capere contenderet, timuit ne homines perditi incenderent et moenia delerent; ita consilio habito noctu patitur Lusitanos eruptionem facere; id quod consulto non existimabant fieri. Ita erumpendo navis, quae ad Baetim flumen fuissent, incendunt. Nostri dum incendio detinentur, illi profugiunt et ab equitibus conciduntur. Quo facto oppido reciperato Astam iter facere coepit; ex qua civitate legati ad deditionem venerunt. Mundenses, qui ex proelio in oppidum confugerant, cum diutius circumsiderentur, bene multi deditionem faciunt et, cum essent in legionem distributi, coniurant inter sese, ut noctu signo dato qui in oppido fuissent eruptionem facerent, illi caedem in castris administrarent. Hac re cognita inse
Abbreviated transcription (Latin):
extra murum. Ita caesar oppido potitus dum hic detine¬
tur ex prelio quos circum munitos superius demonstraiumꝰ
eruptionem fecerunt. & bene multi interfecti in oppidã
sunt redacti. Caes ar hispalim cum contendiss& legati de¬
precati uenerunt. lta cum oppidum sese tueri dixiss& ca¬
ninium legatum cum presidio intromittit. ipse castra ad
oppidum ponit. Erat bene magnum intra pompeianas par
tes presidium receptumq indignabatur clam cuidam phi¬
loni illi qui pompeianarum partium fuiss& defensor acer¬
rimus. is tota lusitania notissimus erat. Hic clam presidia
lusitaniam proficiscitur. & cecilium nigrũ nomine barba¬
ro ad lennium conuenit: qui bene magnam manũ lusita¬
norum habebat. Reuersus hispalim oppidum denuo noctu
per murũ recipitur. presidium uigiles ugulant. portas pre¬
cludũt. de integro pugnare ceperunt. Dum haec geruntur
legati cartalenses renuntiauerunt quod pompeiũ in pote¬

Expanded text:
t. Ita Caesar oppido potitur. Dum hic detinet. Ita Caesar oppido potitur. Dum hic detinetur, ex proelio quos circummunitos superius demonstravimus, eruptionem fecerunt et bene multis interfectis in oppidum sunt redacti. § 35 Caesar Hispalim cum contendisset, legati deprecatum venerunt. Ita cum ad oppidum esset ventum, Caninium cum praesidio legatum intromittit: ipse castra ad oppidum ponit. Erat bene magna manus intra Pompeianarum partium, quae praesidium receptum indignaretur clam quendam Philonem, illum qui Pompeianarum partium fuisset defensor acerrimus — is tota Lusitania notissimus erat —: hic clam praesidia Lusitaniam proficiscitur et Caecilium Nigrum, hominem barbarum, ad Lennium convenit, qui bene magnam manum Lusitanorum haberet. Reversus Hispalim in oppidum denuo noctu per murum recipitur: praesidium, vigiles iugulant, portas praecludunt, de integro pugnare coeperunt. § 36 Dum haec geruntur, legati Carteienses renuntiaverunt quod Pompeium in pote