comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onontnobiduu supererat ciu exerieue fru¬
mencum metiti oporteret& quod a bribra¬
Qste oppido heduort longe maximo & copi¬
orssimonon amplius miłib passiuui.xuiii. a¬
berat rei frrimentariȩ prospiciedum existi¬
mauit. Iter ab heluetiis auertit ac bibracte ire
contendie ła res perfugitiuos. lemilii decurio
a se existimarent eoq magis quod prdiee hꝑi¬
oribo locus occupatis preliu nõ commisissene
siue eoꝙ re frumentaria incerdudi posse
confiderẽt commutato consilioato unere
conuerso nostros a nouissimo agmule inseo
ac lacessere ceperunt. Postꝗ̃ id anim adutit᷑
copias suas cesar in proximu collem subdu¬
cibe quieaeuꝗ qui substinet& nostiuue
petiu misie Iple interu in colle medio tr̃plice
aciem instrnt legionu quattuor uetera¬
nes quas in gallia citetiore proxime coniecip¬
serat & omnia auxilia collocari iubetac so¬
÷ superiore acie consticerant muauntiussõe
Helueti cuz omnib suis carris secuet inpeo¬

Expanded text:
omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decuriona se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranes quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia conlocavit, ita in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impe
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat. neq eius calamitate de tanta uoluptate
et gratulatione quicꝗ̃ fortuna diminuerat. Is se
prẽsenee sede se eer sortib consuleu dicebat. Utrus
ig̃ statu nec careeut an ĩ aliud tempus reseruaret
Sortium bñficio se esse ĩ columem Ite M Metiuio re¬
pertus & ad eu reductus est. Hoc prelio trans rhenui
nũciato sueui qui ad ripas rheni uenerane domus
reuerei ceperũt. quor ubi hi qui proximi menum
mneodunt perterritos senserũt in secuti magni e he
nũ occiderũt. Cȩsaruna estateduob maximis bel¬
lis confectis maturius paulo q tempus anni postula¬
bat in hyberna ĩ sequanor exercitu deduxit. hiber¬
nis labienu preposuit. Ipse ĩ citeriorem galliam ad
conuentus agendor profec tus es

Expanded text:
videbat neque eius calamitate de tanta voluptate videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis belis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus es
Abbreviated transcription (Latin):
laborantib nostris subsidio misieuea preliu restitutu
est atq om̃es hoste tergauerterunt neꝗ priuo fugẽ
destiterunt ꝙ ad flumen thenu milia passuu e
eo loco cutie .u. peruenerunt. Ibi ꝑ paucĩ aut uirib cõ¬
defisi eranare contẽdecunt aut lintrib inuentis
salute reppererunt. In his fuit Ariouis tũs qui naui¬
cula: deligata ad ripam nactue ea perfugit. Reliqs
fuerũt Auouisti uxores una sueua natione qua
domosetu adduxerat. Altera norica regis uacionoo
soror quam ĩ gallia duxerat a fratremusam. Utreq
in ea fuga perierunt dugfiliȩ hare. Altera occiso. Alea
capea est .Ei. salerius procillus cuuza custodib ĩ fuga
teinis catenis uinctus eraheretur in ipsu Cesare hosti¬
u equitatu persequẽte incidit: Quȩ quide re nõ
hoie honestissimu prouĩcie galliȩ familiare suum¬
& hospitem ereptu ẽ manib hostiu sibi restitutum

Expanded text:
laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquouae fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum
Abbreviated transcription (Latin):
gionib singulos legatos & questore prefecit ũti eor
Testes suȩ quisq uirtutis haberet. Ip̃se a dexpro comu
łea parte minme firma hostiui esse aĩaduertat
preliu cõmisit. Ita nostri acriter ĩ hoste signo dato
impet̾u fecerũt. Ieaq hostes repente celeriterq procur¬
rerũt ue spaciu pila ĩ hostes conisciendi nõ daret.
Rerec tis pilis cõminus gladi pugnatu est At g¬
mani celeriter ex consuctũdine sua phalange facta
impecus gladioꝵ exceperũt. Reperti sunt ꝗ ples no¬
strĩ milites qui in phalangem ĩsilirent & scuta ma¬
nib reuellerent & desuꝑ ũ inerarene. Cu hostium
acies a sinistro comu pulsa atq ĩ fuga conuersa es¬
set a dexero comu uehemene multitudine suor
nostra aciem premebant. Id cu aĩaduertis set .s. cras¬
sus adolescens qui equitatu preerat ꝙ expeditior e.¬
rat ꝗͣ hi qui inera acie uersabantur: Fercia aciem

Expanded text:
gionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos gionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem
Abbreviated transcription (Latin):
mitti exusu esset necne. Fas ieaq dr̃e non esse fas g¬
manoo superare si ante noua luna prelio conten¬
dissene. Fostridie eiꝰ dieci Cȩsar presidiu uetisq castͥo
ꝙ sacis esse est uisus reliquit omnis alaios ĩ conspec¬
tu hostiu pro castris minorib constituit: quod
minus multitudine melitu legionarioꝵ pro hosti¬
um nũo ualebat ue ad spẽm alariis uteretior. Ip̃e
eriplici instructa acie usq ad castra hostiu acces¬
sit Rui demu necessario germtini suas copias casto
edux erunt generatuq constituerũt patib intec¬
uallis. Hatudes marcomãnos: triboces nangiones
uemete sedusios sueuor omẽzq actem sua rhedis
& catris ciecundeder̃t nequa spes ĩ fuga relinque¬
retur. eo mulieres imposuetũt. que inprelius pro¬
ficiscentes milites passis crinib flentes implorabanit
ne se ĩ seruitute romanis etaderent. Cȩsat singulis le¬

Expanded text:
mitti ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Gmitti ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis le
Abbreviated transcription (Latin):
rene. Nihilominus secius cesar uei anee constituorat
duasacues hoste propullare Tertias opus peeficeie iuis¬
sitMunitis castris duas ibi legiones reliquitꝵꝓ
temi auxilioꝵ quatuor reliquas in castra maiora
reduxie. Freximo die insticuto suo cesar ẽ castrs u¬
sersq copias suas eduxit pauluilugq a maiorib ca¬
stris progressus acies instruxit. hostibeq pugnandi
poeate fac. Vbi netu quidem corprodire incellexit
mnecit᷑ menidie exercieu ĩ castra reduxit Tu de¬
mup driouũstue ꝑtem suaꝵ copiaꝵ. quȩ castra maio¬
ra oppugnaret misit acriter uerĩq usq ad uesper
pugnatu est. Solis occasu suas copias Ariouistus mil¬
tis D illatis et acceptis uulnerib in castra reduxit
Puse saptiuis quȩreret cesar quã obres Ariorustus
prelio nõ decertaret. hanc recipiebat cãs ꝙ apud geema¬
nos ea consuetudo essetnie matrer familie eoꝵ sorti¬
bus & uaticinationib declararẽt. Ueru preliu com¬

Expanded text:
Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium com
Abbreviated transcription (Latin):
bacur. Paulati aue germanos consuescere rhenui
transire & ĩ galliam magna eoꝵ multitudi
feros ac barbaros obtemperaturos existimabat
quin cu omne gallia occupassent ut ante &¬
mbri eeutoniq fecissent ĩ prouincia extrent
atq inde ĩ italia coneenderene: presertu cum
sequanoe a prouincia. ñr̃a thodanus duude¬
ret quib reb ꝗͣ macũrime occurendu puta¬
bat. Ipse aut Ariouistus tãtor sibi spotantam
arogantia sumpserae ut ferendus nõ uide¬
retut. Quamobre placuit ei ut ad Ariouistus
egatos miter& qui ab eo postularene uti a¬
liques locum medium utriusq colloquio de¬
ligeret uelle sc̃se de & p. & sumis ueniusq reb
cu eo agere. ei legatõi Anoustus respondit si
quidipẽi a cesarẽ opus esset sese ad eum uentu¬
ru fuĩsse si quid ille a seuelit illu ad se ueni¬
re oportere. freterea seneqsine exercitu in
eas partes galliȩ uenire auderequas cȩsar pos¬

Expanded text:
abatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum abatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitudferos ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar pos
Abbreviated transcription (Latin):
Suod soli nec ĩ oculto quide quer neq auxi¬
Lum implore auderent absentiq Atioiusti
crudelitate ueluti si coram adesset horrerẽt
ꝑꝑea quod reliquis tunta fuge facultas dare¬
tur. Sequanis uõ quĩ itra fines suos Ariouistũ
receperunt quoꝵꝗoppida oĩã in potestate ei us
essene. om̃es cruciatũs essent perferrendi Hisre¬
bus cognitis cȩsar galloꝵ animos uerbus confir¬
mauie pollicitusq est sibi eam re curȩ futura.
magna se habere spem & beneficio suo et aucto¬
ritãte aductu Arioiustu finem ĩ ucriis factr¬
tum. Hac oratione conciliu dimisce & secũdii
ea multȩ res eui hortabaneur quare eam rem
sibi cogitãdim & suscipienda putaret. In pͥmis
quod hẽduco fratres consanguineosq sȩpenuo a se¬
natu appellatos ĩ seruituee atꝗ indicione uis¬
debat germanoꝵ teneri: eorꝗ obsideo esse apud
Ariouustu ac sequanos intelligebat : qđ in tãto

Expanded text:
quod soli ne in occulto quidem queri neque auxiquod soli ne in occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tanto
Abbreviated transcription (Latin):
naꝗ quȩtumq accidãt experianeur. Hec anũ¬
ciata Anouisto sintinon dubitãt quin de oibus
obsidib qui apud eum sine grquissimiu suppli¬
cium sumae: Cȩsare uel auctoritate sua atq
exercitus uel recent uictoria uel nomine plia
deterrere posse:ne maior multieudo germanors
rhenu eraducatiu galliamq omne ab Arioui¬
sti inuiria posse deffendere. Hac oratione a di¬
uiciaco habita om̃es qui aderant magno fle¬
tu auxiliu a cȩsare petere cepexunt. Animad¬
uertie cȩsar unu ex omnibus sequanis nihil
eaꝵ re facere quas ceteri facerent. Sed tri¬
stem capite demisso terram ĩtuer. Euis rei q̃
causa esset miratus ex ipsis quȩ sut. Nihilsed¬
ni respondere sed in eade tristicia taciti per¬
manere cu ab his sepius quȩ rete nequllam
omnino uoce exprimere possent Idem diuici¬
acus heduus respondit. Hoc esse miseriorem
grauoreq fortunam sequanoꝵ ꝗ̃ reliquor

Expanded text:
namque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enunnamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respondit: hoc esse miseriorem et graviorem fortunam Sequanorum quam reliquorum,
Abbreviated transcription (Latin):
totius galliȩ occupauĩsset & nunc de altera
parte tercia sequanos decedere iuberet. ꝓpea
quod paucis mensib ante harudi milia ho¬
minu xxiiii. ad eum uenissene: quib locue
ac sedes parare̾. Futur esse paucis anis uti
omnes ex galliȩ finib pellerenturatꝗ omner
germani rhenum transirene N eq conferendu
esse gallicu cum germanoꝵ agro neꝗ hanc cõ¬
suetudine uictus cuu illa comꝑandam. Ario¬
iuistum aut ut semel galloꝵ copias prelio ui¬
cerie: quod preliu factum sit ad maetobies superbe &
crudeliter imperare:obsides nobilissimes cuiuisq li¬
beros poscere et in eos omnia exempla cruciatuꝰo
ederensi qua res non ad nutu aue ad uolunta¬
tem eius facta sie. homines esseibarbaꝵ iracun¬
dum temeratiu: non posse eius imperia diuetꝰ
Omnib gallis idem esse faciendis quod heluetii
fecerine ut domo emigrẽt. Aliud domiciliu
alias sedes remotas a gefmanis petant fortu¬

Expanded text:
totius Galliae, occupavisset et nunc de altera totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortu
Abbreviated transcription (Latin):
gallia ad c. &xx. milium numeꝵ. Cu his heduo
eorumq ditionis homines semel atq iceꝵ armis
contendisse: magna calamitate pulsos accepisse:
Omnem nobilitãtem omne senatum omnem eq¬
tatu amuusse Quibus preliis calamitatibusq
fractos qui & sua uirtute & płi R. hospicio atꝗͣ
amicitia pluximum ante in gallia poerussẽt
coactos erse sequanis obsides dare nobilissimos
ciuitatiss& iure iurando ciuitate astringẽ
se se neq obsides repecituros neq auxiluꝵ a płoa
imploraturos neque recusaturos quo minus
Uniu in se esse ex omni ciuitate heduoꝵ qui
adduce non potuerie ut iuraret aut suos li
beros obsides dar&. Ob eam rem se exciuitate
profugisse & romam ad senatu uenisse auxili¬
um postulatumꝙ solus neque ireirando ne¬
ꝗ obsidib teneretur. Sed peuis uictorib sequa¬
rex germanoꝵ in eoꝵ finibus consedisset Ter¬
cĩamq partem agti sequani qui esset optimu

Expanded text:
Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractos, qui et sua virtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus t. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequaiovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus
Abbreviated transcription (Latin):
mandatui essecrinter se sanerune. Eo conci¬
lio dimisso idem principes ciuitatum qui an
fuerane ad cȩsarem reuerterunt petiecũeo
uei sibe secreto ĩ oculto de sua oĩuq salute cuito
agere liceret Ea re impetrata se se om̃es flẽtes
cesari ad pedes proiecernt non minus id se cõ¬
tendere et laborare ne ea quȩ dixissent enur¬
ciarentur ꝗͣ uei ea quȩ uellene impetrarene
propterea quod si enuciatum esset summug
incruciati se uenturos uiderent. Locutus ẽ
pro his diuacus heduus galliȩ totius factio¬
nes esse duas. Haꝵ altercus principatum te¬
nere heduos. Aleerius aruernos H i tãtoperes¬
cu de poteneatu inter se multos annos conten¬
derene factiu est sici ab aruernis sequanisꝗger¬
mani mercede acoeserentur. Hor ꝑrimo cut¬
eiter milia XUI mheni transisse Postea ꝗagto
et culeiu & copias gallor homenes feri acbarba¬
ri adamassent erãductos plure nunc esse in¬

Expanded text:
mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concimandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse
Abbreviated transcription (Latin):
IxuIii. Eoꝵ qui domum redierũt censu habito
ue cȩsar imperauerat. repertus est numerus mi¬
liu.c. & .x. bello heluetioꝵ confecto totius fere
galliȩ legati principes eiuieatu ad cȩsarem cõ¬
gratulatum cõuenerũe incelligere sese. tam &¬
si proueterib heluetioꝵ iniuris populus .⁊. ab his
penas bello repetisset :t̃n ea rem nõ minus ex usu
silio florentissimis rebus domossuas heluet i reli¬
quissẽt uei toti galliȩ bellu inferrent imperi¬
o potireneur: locumq ex domilio ex magna co¬
pia deligerene:que ex omni gallia oportunis¬
simum ac fructuosissimus iudicassene reliqͣq
ciuitates stipendiarias haberẽt petierunt uei
sibi conciliu tocius galliȩ indiem certamin¬
sese habere quasda res quas ex cõmuni con¬
sensu ab eo petere uellene. Ea re permissa di¬
em concilio statuerunt & iure iurando ne
quis enunciaret nisi quib cõmuni consilio

Expanded text:
LXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, LXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis populi Romani ab his poenas bello repetisset, tamen eam rem non minus ex usu silio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam ine liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio
Abbreviated transcription (Latin):
Allobrogib imperauit ut his fcumenei copiam
facerent. Ipsos oppida uicosq quos incenderant re¬
stituere iussit. Id ea maxime ratione fecie quod
noluit eu locum unde Heluetii discesserant ua¬
carene ꝑꝑbonitate agroꝵ germani qui erans
rhenu incolunt. e siũs finibus in heluetioꝵ fine
eransirene & finitimi galliȩ prouinciȩ allobro-¬
gibusq essẽt. Boios petentib hedius quod egregia
uictute erane cogniti ut ĩfinib suis collocaxet
concessit quib illi agros dederune: quosq postea
ĩparte uiris libertatisꝗ atq conditione atq
ipsi erant receperũe. In cͦasttis heluetioꝵ tabulȩ
reperte sunt litteris grecis confectȩ & ad cȩsa¬
rem relate: quibus in tãbulis nominati ratio
confecta eratqui nũs domo exisset eoꝵ qua
heluetioꝵ milia .ccliii. sulignoꝵ milia .xx.¬
xuii. Lacobrigoꝵ .xxiii. Rauracorus XXXI Bo¬
iorum ixxxi. Ex his qui arma ferre possent ad

Expanded text:
Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum quHelvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad
Abbreviated transcription (Latin):
Vngones uetas nunciosq misit ne cosfumento
neu alia reiuuarene qui si iuuassent seeo¬
de loco quo helutios hĩtur Ipse triduo esere¬
musso dimomnibo copus cos sequl cepito deluede¬
ni amniu remiopia adducti legacos de dedi¬
conuerissent seq ad pedes prorecissent supplo¬
nit obside arma seruos quiꝰ ad eos perfugisset
r perteritine acmis eraditu supplicio asti¬
cerent siue spe salutis inducti quod̃ tanta
multitudine dedicicior suas fgem aste
occultariauit omnino ignorati posse exisouoa¬
renprima nocte ex cãstris heluctior egreł
adthenu finesq geminor contendise
ubi he sau rescqtiquom perfinenbe tanrohusuti
onquirerent & reducerent si sibi puogatu es
cuellent imperauut. Reductos auostu
nuo habiut seliquos omnes obsidile ohus
perfugisiraditis indeditiones slecoput. dlelire¬
posiuuli gor latobrigos in fines suos unde erãt¬
profecti reuerti iussit & quod om̃ib frugib
amissis domi nihil erat quo famem tollerarent :

Expanded text:
nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de dediconvenissent seque ad pedes proiecissent supplinit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, re perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contendeubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erantprofecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent,
Abbreviated transcription (Latin):
muniꝰ redicendu sibi & cognoscendu putar&
Hec esse quȩ ab eo postularẽt. pͣ nequa multitu¬
dine hõru amplius trans rhenu in gallia tradu¬
ceret Deinde obside quos ab heduis naberet redde¬
ret sequani permitteretut quos illi haberẽt
uolũtate eu reddere illis liceret: neue he¬
duo ĩurtia lacesseret neꝗ his sociisq eor bel¬
si non impetrasset sese quoniana Nesalla
Ipisone consuł senatus censuisset uei quicũq
galliam prouincia obtineret quod cõmodo
r p facere posset heduos cetero ꝗamicoo pa¬
defenderet heduoꝵ iniurias non neglec tu
Ad hec Ariouistus respondit uis esse belli ut ꝗ
uicissent his quos uicissent quemadmodui uel
&armis congressi ac suꝑati essent stipendiarios
esse factos: Magna cȩsarem in iria facere he
sociis ĩuiria bellu illatuꝵ si in eo manerent qđ
conuenisset stipendiuq quotanis penderẽt. Si
id non fecissene longe ab his fraenũ nomen pͥa¬

Expanded text:
dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum belsi non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos pdefenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut qui vicissent iis quos vicissent quem ad modum vearmis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qusociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis fraternum nomen p
Abbreviated transcription (Latin):
adolescentia posset per se oreuisser quib opibo
acderiuis non solu ad minuendam gram se pe¬
ne ad perniciem suam uteretur. Se setamen
ramore fiacerno & existimatione uulus
commouer quod siquid ei a celare grautu
acoidisst cu ipse eiu locum amicutie apua
eumdneretnemine existimatuninos
uoluntate factum: Qua ex re futut ueto
uous pallit animi a seauenterentar Hceciu
plutebus ueris fensa celare petereo lȩsar

Expanded text:
adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
ditm sumamq ĩ se uoluntates egregiam fi¬
demiusticias temperantiam cognoueraꝵ
Hlam ne eius supplicio diuiciati auu offẽ¬
deree ucrebatur. Ieaq prius ꝗ̃ quicq̃ conare¬
turdiuiciacum adse uocanł ubet & quor¬
idianis incerpretib remotis per Cualeriu
trouicillu principem galliȩ prouinciȩ fami¬
liarẽ suum cui sumam̃ omnuu renfidem
habebae cu eo colloquitur simuł cõmonefacit
quȩ ipso presente sicdicta ĩ concilio galloꝵ
de dinorige sine dicta & ostendit quȩ sepe¬
racu quisꝗ de eo apud se dixerat. Fetie aeꝗ ho¬
ractrut sine eius osfensione aĩ uel ipse de
eo cauia cognita statuat uel ciuieate đe
tast utuere iubeat. Diuiciacus multiscũ
lacrumis cesare complexos obsecrare cepitne
qued grauius ĩ fratre statueret scire sȩ lla
esse uera nec quenꝗͣ ex eo plus q̃ se doloris ca¬
pere: propeerea q cu ipse gracia plurumu dor¬
mi atq in reliqua gallia ille minimaa ꝓaopt

Expanded text:
dium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter
Abbreviated transcription (Latin):
non solu domi sed & apud finitimas ciuitate
simo collocasse Ipsi & heluetus uixores habere so¬
rorem ex matre & propinquas suas nupeupid
alias cuutates collocasse Fauere & cupere helue¬
sarm & romanos qͥ eon aduentu potentia eiꝰ
diminuta & diuiciacus frateri antiqua
lommgra atꝗ honoris sit restitutpe dacqese
accidae romanus suma in fpem peł heluetiosge¬
gru obtinedi uenire Imperio pͥrnon mncelote¬

Expanded text:
neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitatesneque solum domi, sed etiam apud finitimas civitatessimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio po
Abbreviated transcription (Latin):
geraneur: hostibus enũciari hos a se coerceri
non posse quin & quod necessario rem coactꝰ
esari enunciarit. intelligere se se quanto id
cu periculo fecerit & obeam causa ꝗͣdiu potue¬
tie eacuisse : Cȩsar hacoratione liscidunorigo
diuiciaci fraerem designati sentiebat. Sed ꝙ
pluribus presentib casresiactari nole baticele¬
riter consiliu dimietie. liscum retinetquens
ex solo caquȩ in cõuentu dixerat. Dicit liberiꝰ
atqaud astius eade secreto ab aliis querit. Reppe¬
ne esse uera ip̃m ese dunorigem suma auda¬
tiasmagna apud propter liberalitates gr̃a cre
pidu reꝵ nouaꝵ complures annos portoria ree¬
liqua q omnia heduoꝵ uestigalia paruo pre¬
cio redempea hr̃e propterea quod illo dicente
conetadicere audebat nemo his reb desuaro
familiarem auixisse & facultates ad largiẽdus
magnas compđrasse: Magniu numeru ẽquita¬
cuo suo sumpere semper alere &circum se hitẽ

Expanded text:
gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere,
Abbreviated transcription (Latin):
creatur anuus & uĩtȩ necesq in suos habet pote
grauiter eos accusat quod ciu neq emi neq ex
agris sumi posset ea necessario tempore ea pro¬
pinquis hostib ab his non subleuetur. presertum
cu magna ex parte eoꝵ precibus adductus bel¬
lum sustepent multo & grauius quod sit desti¬
tutus queritur. Tuidemũ liscus oratione cȩ¬
saris adductus quod ante tacuerat proponit
esse nõnullos quoꝵ auctoritas apud plebe plu-¬
rimu ualeat qui priuati pluis possent ꝗͣ ipsi
magis tratus. hos seditiosa aeq impraba oratõe
mulcieudine deterrere ne frumẽtum confe¬
rant quod prestare debeant si iam principatu
galliȩ obeinere non possent gallori ꝗ̃ romanoꝵi
imperia perferre satis esse meq dubitare debe¬
ant quin si heluetios suꝑauerint romani una
cu reliqua gallia heduis libertate sint erep¬
turi. Ab hisdem nostra consilia quȩq ĩ castris

Expanded text:
creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant quod debeant: praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris
Abbreviated transcription (Latin):
Cesat suosã prelio coneinebat ac satis habebat ĩ
Ita dies circiter .xii. iter fecere uti inter nouissi¬
mui hostiu agmen & nostru primu non am¬
plius quinis ueł senis milib passuu interesset
interii quotidie cesat heduos frumẽtum quod
gallia sub septentriõnib ut ante dictu est posi¬
ta est ño modo frumẽta in agris matura non
erant sed ne pabuli quides satis magna copia
suppetebat. Eo aũt frumeneo ꝙ flumine arari na¬
ubus subuexerat ꝑꝑea uti minus pocerat quod
iter ab arari heluetis auerterane a quibus disce¬
dere nolebat. Diem exdie ducere hedui confecci
portari adesse dicere. ubi se diutius duci intel¬
lexie & die instare quodie frumentu militi¬
bus metiri oportebat conuocatis eoꝵ princi¬
pibus. quoꝵ magna copiam in castru habebat:
in his diuiciaco & lisco qui st̃mo magistratiu
preerane: quem uergobretu aꝑpellant hedui: ꝗ

Expanded text:
Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tatem concedere. Cu ea ita sine tamen si obside
ab hissibi dentur uti ea quȩ polliceant᷑ facturos
incelligat: Et so heduis de iniuriis quas ipsis socusq
cori intulerine. Item si allobrogibus satisfaciãt
se se cu ipsis pacem esse factiꝵ. Huuco respondit
iea heluetios a maioribus suis esse institutos uti
obsides accipere non dare consueueñt. Eius rei
ex coloco castra mouene. Idemi facit Cȩsar equita¬
tumq omne ad ñum quattuor miliu quem
ex omni prouincia & heduis atꝗ heduor socus
arctum habebat premictit qui uideant qua
ĩpartes hostesieerfaciane. Qui cupidius nouis¬
simu agmen in secuti alieno loco cu equitatu
heluetior prelius cõmietunt & pauci de nostriᷤᷤ
cadunt. Quo prelio sublati heluetiid quingẽtis
equitibus canta muleitudine equitu p̃ro¬
pulexant audatus substinere monnũꝗ & gra
iussimo agmine prelio nostros lacessere cẽpert

Expanded text:
tatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides tatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei pex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
a pacribus maioribusq suis didicissenit magis u-
Qua re nescõmiet eret ut is locus ubi consticis
nomen caperet aut memoria proderet. His ceur
ita respondit. Eo sibi minus dubieationis dari q
eas resquas legati heluetioꝵ commemoras sẽt me¬
moria erneret atq eo grauius ferre quo minus
merito pͦ .tͦ accidisset qui si aliciuuis inuire sibi
conscuus fuis set non fuisse difficile cauere. S
co deceptum quod neq cõmissu a se intelligeret
qua fimeret ineq sine causa timendu putar&
Quod s̃ ueceris contum eliȩ obliuisci uellens Nu
& recentiu iniuriaꝵ ꝙ eo inuito iter perpro
secđ suã iuictoria ta in solenter glarent quodq
tam du impune se iniuras tulussȩ ad mirarẽt᷑:
eodem pertinere Consuesse n deos immortales :
quo grauius homines excõmutatione rerf
Sdoleane quos proscelere eoꝵ ulcisci uelint iis se¬
cundiores interdu res & diutuuniorem impuni¬

Expanded text:
a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis via patribus maioribusque suis didicisse, ut magis viQuare ne committeret ut is locus ubi constitissnomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minus merito populi Romani accidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriarum, quod eo invito iter per prose? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impuni
Abbreviated transcription (Latin):
consuleoccisu exercitumq cius ab heluetiis pulsũ
& sub iugum missui concedendum non putabat
neq homines inimico animo data facultate per
proiunciam utineris faciundi temperaturo
ab iniuria & maleficio existimabat. Iamen ue
spatiu intercedere possset: du milites quos im¬
perauerat conuenirent legatis respondidic di¬
em se addiberandu sumpeur siquid uellene ad
idus aprilis reuerterentur interea legione qua
secum habebat militibusq qui ex prouuincia con¬
uenerant a lacu lemano qui influmen rhoda¬
numĩfluit ad monte litram qui fines sequano¬
rus ab heluctis diuidit milia passiuis x& uiiii
muꝵ in altitudine pedum .xui. fossamq perdocit
uirtueis heluetioꝵ quod improuiso unu pagũ
adortus esset cu ii qui flumen transissene sius au¬
xiliu ferre nõ possent. ne ob ea rem aue suȩ magꝰ¬
pere uireuei erbueret aut ipios despiceret: Scita

Expanded text:
consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII m in altitudinem pedum sedecim f Quod improviso unum pagum legati ad eum reverterunt, negat se more et exexilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita
Abbreviated transcription (Latin):
rebus ad profectiones comparatis diem dicunt: qua
die ad ripam rhodani omnes conueniant Is dies
erane ad .u. Nał a priles Lfisone .A. Babinio consul
cȩsaruui id nunciatu esset cosper prorunciam
nostram iter facere conari maturat ab urbe pro¬
ficisci & ꝗͣ maximis põt itineribus in galliaulte¬
riorem contendit & ad genua peruenit. prouĩ¬
ciȩ toti ꝗͣ maximu post militum nomeru im¬
perae. Erat omnino ingallia ulteriore legio
una põtem qui erat ad genua iubet rescindi.
ubi de eius aduentu Neluetii cerciores facti sẜ
legatos ad eu mittunt nobilis simos ciuitatis
cũius legationis Hanmetius & Uerudetius pͥn¬
cipu locum obtinebant. qui dicerẽt sibi esse in
animo sine ullo malefitio iter per prouinciam
facere propterea. quod nullu aliud iter habe¬
rent. Rogare ut eius uoluntate id sibi facere
liceat. Cesar quod memoria tenebat .l. cassium

Expanded text:
rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium
Abbreviated transcription (Latin):
silio. opp̃idis suis uicisq exustis una cui eis profici¬
scantur: bocosq qui trans rheniu incoluerant &¬
in agrum noricu transierant noritiamq oppu¬
gnarane receptos & se socios sibi asciscunt: erãt
omnino itineca duo: quibus itineribus domo
exire possent unu persequanos angustu & dif¬
ficile intermoneem lutram & flumen rhodanũ
uiꝵ qua singuli carri ducerentur. ons ãt
aleissimus impendebat ut facile perpauei pro¬
hibere possene. Alterui per prouinciam nostra
multo facilius atq expedicius propterea quod
ineerfines heluetioru & allobrogum qui nuper¬
populo .Ro pacaei erane: Rhodanusifluit is nõ
nullis locis uado transiẽ. Excremu oppidiu al¬
lobrogum est proximuq heluenorum finibus
genuace  eo oppido pons ad heluetios pertinet
Allobrogibeus sese uelsua suros. quod nõdu bono
acturos ut per suos fines cosire paterentur. Gibs¬

Expanded text:
silio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficisilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, multo facilius atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod nondum bono acturos ut per suos fines eos ire paterentur.