comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbabitur. diuus adrianus rescͥpsit
snĩa conp̃hendat᷑ ⁊̃ delatores edicto
id cõphendisse. ¶S diuus pius
maximo cecilio rescripsit cõstitutõnẽ
prĩs sui qua cõpelłetur delator edẽ
mandatorẽ hanc nisi edicliss ut
ĩ uincula deducẽtur eo ꝓtinere ut
ñ delator pena subdut̾etur si mã¬
datorẽ hr̃et. s ut mandator quo
s ut pena coherceat᷑. libertos quo
caẽ mandatores ccͣ prõnos a p̃sidib
ꝓnũciarũ pena plectendos. ¶Con¬
plura sũt scripta pͥncipalia qui¬
b cauetur ñ obẽe errorẽ cuiqm
ꝙꝓ ignotus iuris sui ipẽ se detule¬
rit. s extat eoꝵ idem pͥncipum
rescriptum ex quo ur᷑ posse defendi.
ita demũ ñ nocẽ cuiqmͣ se detulisse

Expanded text:
probabitur, diuus Hadrianus rescripsit probabitur, diuus Hadrianus rescripsit sententia comprehendatur etiam delatores edicto id comprehendiss‹e›. Diuus Pius Caecilio Maximo rescripsit constitutionem patris sui, qua compelleretur delator edere mandatorem ac, nisi edidisset, ut in uincula deduceretur, eo pertinere, non ut delator poena subduceretur, si mandatorem haberet, sed ut mandator quoqused ut poena coerceantur: libertos quoque causae mandatores contra patron‹o›s a praesidibus prouinciarum poenae plectendos. Complura sunt rescripta principalia, quibus cauetur non obesse errorem cuiquam, quod ignotus iuris sui ipse se detulerit. sed extat eorundem principum rescriptum, ex quo uidetur posse defendi ita demum non nocere cuiquam se detulisse,
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti eoꝵ qui non p̃mii ꝯseq̃ndi
Item eoꝵ qui ultiscendi gra adu̾sa
ri plurifariam pͥncipalib constituti¬
onib p̾cipitur ¶ Dimis adrianꝰ
flauio arriano ĩ hec u̾ba rescͥpsit qͥn
eid instrum̃ta ad cãm fisci ꝑtinenti¬
a cũ possit exsberi non exhib noc̾e
debeat si uer̃o alt̾ non inuenitur
ea subtracta ẽẽ credãtur q̃ nocitu¬
ra cã eius fuerunt dubitatũ ñ est̃
s nec alias dubitari oꝑ qͥ non in
aliam rem noc̾e debent qmͣ ĩ eam ꝙͣ
desiderata sunt. Item diui frẽs ad
libellum rufi cornelii rescripserũt
tociens edenda ẽẽ instrumenta quo¬
ciens de iure dm̃ii uł de iuxe capien¬
di. uł dealia cã simili renũciaria q̃ qͥ¬
ratur. non si de capitali cã agatur.
¶Senatus censuit si n dilator
neantur. ⁊ ei post ea publicã cãm de¬
ferendĩ uis adimatur. possõris ã ius
idem ẽẽ ꝙ fide latus oĩno ñ esset
quociens cm̃ delator ad e̾e iꝰssus ces¬
sat. nec ħ frande possõris fcm̃ esse

Expanded text:
ueluti eorum, qui non praemii consequendi, item eorum, qui ulciscendi gratia ri plurifariam principalibus constitutionibus praecipitur. Diuus Hadrianus Flauio Arriano in haec uerba rescripsit: 'Quin ei, qui instrumenta ad causam fisci pertinentia, cum possit exhibere, non exhibet, nocere debeat, si uerum aliter non inuenitur, ea subtracta esse credantur, quae nocitura causae eius fuerint, dubitatum non est. sed nec alias dubitari oportet, quin non in aliam rem nocere debeant, quam in eam qua desi‹d›erata sunt'. Item diui fratres ad libellum Cornelii Rufi rescripserunt totiens de iure capiendi vel de iure dominii vel de aliqua causa simili re nummaria quaeratur, non si de capitali causa agatur. Senatus censuit, ut, si neque delator tur et ei postea publicam causam deferendi ius adimatur, possessoris autem ius idem esset, quod si delatus omnino non esset. Quotiens tamen delator adesse iussus cessat nec hoc fraude possessoris factum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ .ł. Appellatore
defuncto sicuidẽ sine herede cuiꝰtũ
gen̾is applłatõ fu̾i̾t euanescit. ꝙ si
applłatori heres exstitit si quidẽ nł¬
lius alt̾iꝰ int̾est cãs appłłonis reddi
cogendus non ẽ ꝑagere applłatõnẽ.
ueluti cũ sine a demptõne bonorũ
telegatus ẽ. nam si a demptis bõĩs
relegatus Ansulam deportatus sit¬
uł in metallũ datus ꝓuocatione
int̾posita decesserit. Imꝑr̃. nost̾
alexander plectorio militi ita res¬
cripsit qmͣuis pendente applłonẽ
morte rei crien extuctũ sit
data tũt̃ de parte bonoꝵ eiꝰ suĩa¬
ꝓponitur aduersus qmͣ non aliter
is qͥ emolum̃tũ successionis hab
optin̾e pot̾ qmͣ si in reddendis cãĩs
pplłatione int̾posita si decesserit.
heredes cãs int̾posite applłonis red¬
dere necc̃e est. ⁊̃ si rõnes tutele he¬
res reddid̾it. qr sufficit mortis tp̃r

Expanded text:
ibus. Appellatore defuncto, si quidem sine herede, cuiuscumque generis appellatio fuit, euanescit. quod si appellatori heres extiterit, si quidem nullius alterius interest causas appellationis reddi, cogendus non est peragere appellationem: ueluti cum sine ademptione bonorum relegatus est. nam si ademptis bonis relegatus uel in insulam deportatus uel in metallum datus prouocatione interposita decesserit, imperator noster Alexander Plaetorio militi ita rescripsit: 'Quamuis pendente appellatione morte rei crimen extinctum sit, data tamen etiam de parte bonorum eiponitur, aduersus quam non aliter is, qui emolumentum successionis habet, optinere potest, quam si in reddendis causis ppellatione interposita si decesserit, heredem eius causas appellationis reddere necesse est, etiamsi rationes tutelae heres reddiderit,
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł. Pretor ait quẽ in locũ ꝙẽ¬
fũciatũ ẽ nẽquid oꝑis noui fieret qł
dete agitur ꝙ in eo loco añ qm̃ nũcia¬
tio remissa suerit aut ĩ ea tã eẽt t
remitti deb̾e̾t fcĩ ẽ id restituas.
nt̾dictũ hoc ꝓponitur̾ ex hiꝰ causa

Expanded text:
. Praetor ait: 'Quem in locum nuntiatum est, ne quid op‹eri›s noui fieret, qua de re agitur, quod in eo loco, antequam nuntiatio missa fieret aut in ea causa esset, ut remitti deberet, factum est, id restituas'. Interdic
Abbreviated transcription (Latin):
lare aũ ꝓprie hic dicimꝰ ꝑ tribun¬
ali pet̾e non alibi. ¶Si tñ uicinuĩ
ubi municipiũsit ut cũ magr̃at᷑
se int̾pone̾ non pot̾it. p̃tor uel
p̃sens adiri pot̾ dici hnͣc cessare ac
tionẽ adu̾sus magr̃atus qĩ nichil
intersit cũ in tua potestate fui̾t
a p̃tore uł a p̾side desiderare ĩ pos¬
sõnem mitti ¶ Hec autẽ accio
cũ rei hat ꝑsecutionẽ ⁊ heredi et
ĩ h̾edem ⁊ ꝑpetuo dabr̃

Expanded text:
lare autem proprie hoc dicimus pro tribunlare autem proprie hoc dicimus pro tribunali petere, non alibi. Si tam uicinum urbi municipium sit, ut magistratu se non interponente potuerit praetor uel praeses adiri, potest dici cessare hanc actionem aduersus magistratus, quasi nihil intersit, cum in tua potestate fuerit a praetore uel praeside desiderare in possessionem mitti. Haec autem actio cum rei habeat persecutionem, et heredi et in heredem et perpetuo dab
Abbreviated transcription (Latin):
s domũ in qua degit. denũciari
sic acciꝑe debemus ut ⁊̃ si in alieã
domo hĩtet ibi ei denũcietur ꝙ si
nͨ habitatõnẽ habeat ad ipm̃ p̃di¬
um erit denũciandũ uł ꝓcurato¬
ri eius uł certe inquilinus ¶To¬
ciens autẽ p̾̃torẽ exig̾e deñciatio¬
nẽ intelligendũ ẽ si sit cui deñ
cietur. Ceterũ si ñ sit ueluti he
ditaria insula est. nec dũ hore¬
ditas adita est uł si heres ñ ex¬
te nec inhĩtet᷑. cessat ħ pars e¬
dũti. est tucius sibellum ad ipłas
edes ꝓponere. fieri enĩ potest ñtꝰ
ita monitus defẽsor existat. ¶In
eum quicquid eoꝵ q̃ supͣ scipta
sunt ñt curau̾it qnͣti ea res ẽ cuiꝰ
dampni infecti noĩe cautũ ñ erit
iudiciũ datur ꝙ non ad qnͣtitatẽ
refertur. s ad idꝙ int̾est ⁊ adu¬
tilitatẽ uenit non ad penam. Hpx
autẽ iudiciũ non c̾cam ꝯdicionem
habet si postulat̾ ẽ. ceterũ qui ã
postulabit exꝑirt non pot̾. Postu¬

Expanded text:
sed 'domum, in quam degit denuntiari' sed 'domum, in quam degit denuntiari' sic accipere debemus, ut et si in aliena domo habitet, ibi ei denuntietur. quod si nec habitationem habeat, ad ipsum praedium erit denuntiandum uel procuratori eius uel certe inquilinis. Totiens autem praetorem exigere denuntiationem intntietur: ceterum si non sit, veluti quod hereditaria insula est nec dum hereditas adita, uel si heres non exstet nec inhabitetur, cessat haec pars edicti. est tamen tutius libellum ad ipsas aedes proponere: fieri enim potest, ut ita monitus defensor existat. In eum, qui quid eorum quae supra scripta sunt non curauerit, quanti ea res est, cuius damni ‹i›nfecti nomine cautum non erit, iudicium datur: quod non ad quantitatem refertur, sed ad id quod interest, et ad utilitatem uenit, non ad poenam. Hoc autem iudicium certam condicionem habet, si postulatum est: ceterum qui non postulauit, experiri non potest. postu
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. ł Dies cautõni p̾stitutus
si fimetur p̾toris uł p̾sidis offici¬
um erit ex hac cã uł renouare ł
ꝓtelare eam. ⁊ si hoc localẽ exigit
in quisitionẽ ad magr̃atus muns¬
cipales hoc remitere. ¶Si intͣ
diem ap̃tore constituend ñ cauet᷑
ĩ possõnẽ eius rei mtendus ẽ. Euis
rei sic accipitur. siue res tota sit
siue ꝑs sit rei. ¶An tñ is qͥ nõ
gr̃atib coherceatur non fcm̃ s infcm̃
⁊ si a p̃tore missus non admittatur
eadẽ accõne utendũ ẽ. Duas ergores
magrãtib municipalib p̃tor uel
cet̾a sue iuris dictõi reseruauit.¬
¶ Si forte duretur nõ ca u̾i ut
pd̃ssid̾e liceat ꝙ cã ꝯgnita tieri so¬
let ndũ uiros s p̃tores uł p̃sides
p̃missirros. Item ut ex cã dicedaᷤ.
de possõne. ¶Pretor ait. dũ qͥ a
buent pͥus domũ denũciari iubẽ¬
am abee autẽ uidetur qui ĩ ipppe
non est ꝙ et pomponiꝰ ꝓbat ¶Ue¬
retunde autẽ p̃torem deuũciarĩ
iub̾e oꝑ ñ extrahi de domo sua

Expanded text:
ni praestitutus si finietur, praetoris uel praesidis officium erit ex causa uel reum notare uel protelare eum et, si hoc localem exigit inquisitionem, ad magistratus municipales hoc remittere. Si intra diem a praetore constituendum non caueatur, in possessionem eius rei mittendus est. 'eirei" sic accipe, sive tota res sit sive pars sit rei. An tamen is, qui non ratibus coerceatur? non puto, sed in factum et si a praetore missus non admittatur, eadem actione utendum est. Duas ergo res magistratibus municipalibus praetor uel cetera suae iurisdictioni reseruauit. Si forte duretur non caueri, ut possidere liceat quod causa cognita fieri solet non duumuiros, sed praetorem uel praesidem permissuros: item ut ex causa decedatur de possessione. Praetor ait: 'dum ei, qui aberit, prius domum denuntiari iubeam'. abesse autem uidetur et qui in iure non est: quod et Pomponius probat: uerecunde autem praetorem denuntiari iubere, non extrahi de domo sua.
Abbreviated transcription (Latin):
dñiũ mag̃ ꝙͣ oꝑam intellexit. Id̾o¬
ꝙ si ꝓhibet heres ticio seruire ꝑue¬
nit ad libertatẽ. ¶ Suchꝰ si he̾di
meo anno seruierit. liber esto que¬
rendũ ẽ slimis quõ accipi debent
constet an qui bisexto. s suꝑiꝰ mag̃
intelligẽtlũ pomp̃. scrib̾. s et quibus¬
dam dieb ant ualitudo. aut alia
iusta cũ impedim̃to fuit quominꝰ
seruiat. et hii anno imputandi st̃
seruire enĩ nob̾ intelligũt᷑. ⁊̃ hii quoᷤᷤ
curamꝰ egros qͥ cupientes seruire pp̃
adu̾sam ualitudine̾ impediuntur.¬
Itẽ si x. dare hẽdi iussus fu̾it hr̃s

Expanded text:
nium magis quam operam intellexit. ideoque si prohibet heres Titio seruire, peruenit ad libertatem. 'Stichus si heredi meo anno seruierit, liber esto': quaerendum est, annus quomodo accipi debeat, constet an quibus libet. sed superius magis intellegendum Pomponius scribit. sed et si quibusdam diebus aut ualetudo aut alia iusta causa impedimento fuerit, quo minus seruiat, et hi anno imputandi sunt: seruire enim nobis intelleguntur etiam h‹i›, quos curamus aegros, qui cupientes seruire propter aduersam ualetudinem impediuntur.Item si decem heredi dare iussus fuerit, heres
Abbreviated transcription (Latin):
Somp̃i. E tatu lib rõm redd̾e
iussus reliquũ ꝙ apparet soluent
de eo cx obscuriꝰ est sat̃dare paratꝰ ẽ¬
neract̾. ⁊ aristo recte putant li¬
berũ fore. ne multi ad lib̾tatẽ ꝑ¬
uenire non possint ĩ cerca cã rõne¬

Expanded text:
m.Statuliber rationem reddere iussus re liquum quod apparet soluit, de eo, quod obscurius est, satisdare paratus est.Neratius et Aristo recte putant liberum fore, ne multi ad libertatem peruenire non possint incerta ca
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ⁊ unuscinisꝑ acciꝑe nolu̾it me¬
lius ẽ dice̾. posse eũ eadem .u. alt̾i af¬
ferentẽ ad lib̾tatẽ ꝑuenire. ¶ Sti¬
chus ticio si ꝑ trienniũ seruierit
uł si illi centũ oꝑas decłit uber

Expanded text:
 unus quinque accipere noluerit, melius est dicere posse eum eadem quinque alteri offerentem ad libertatem peruenire. 'Stichus si Titio per triennium seruierit uel si illi centum operas dederit, liber
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Homo lib hereditatẽ
nobis adqͥrere ñ pot᷑ s qui bona
fide nobis seruit adquiret tm̃
si sponte sua sciens odicõnẽ su¬
am adierit. Namꝰ iussu nr̃o adie¬
rit. n sibi n nob̾ adqͥrit. Si non
huĩt animũ sibi adqͥrendi ꝙ si
eam mentẽ huĩt sibi adquirit:¬
Itẽ ꝓmitrendo nob̾ lib̾ hõ qui
bona fide nob̾ serint emendo uꝑ
uendendo uł locundo uł ꝯducen¬
do obligari ipo iure potꝰ. S ⁊ dã¬
pnũ dando. dampni miurie tene¬
bitur ut tm̃ culpam in damꝑno dan¬
do exigẽ debeamꝰ grauiorẽ. nec tã
leuem qmͣ ab exͣneo. at si iussu nr̃o
ꝙͥ ĩ re nrã gerant uł absentibus
nobis qĩ procuratores alicyͥ agat᷑
danda erit in eos actõ non solsi
si eos emerimus. s ⁊̃ si donati
fiu̾nt nob̾ aũ ex dotis nolẽ. aut
ex legatis ꝑtin̾e ad nos ceꝑint
aut ex hereditate idẽ p̃stabunt
nec solũ si nr̃os putau̾imus. s et
si comunes aut fructuarios ut trã
ꝙ acquisituri non eẽnt. Si reu̾a co¬

Expanded text:
Mucium.Homo liber hereditatem nobis adquirere non potest, qui bona fide nobis seruit: adquiret, si tamen sponte sua sciens condicionem suam adierit: nam si iussu nostro adierit, neque sibi neque nobis adquiret, si non habuerit animum sibi adquirendi: quod si eam mentem habuit, sibi adquirit.Item promittendo nobis liber homo, qui bona fide nobis servit, ut et emendo vel vendendo, vel locando vel conducendo, obligari ipso iure poterit. Sed damnum dando damni iniuriae tenebitur, ut tamen culpam in damno dando exigere debeamus graviorem nec tamen levem quam ab extraneo. At si iussu nostro quid in re nostra gerant vel absentibus nobis quasi procuratores aliquid agant, danda erit in eos actio. Non solum si eos emerimus, sed etiam si donati fuerint nobis aut ex dotis nomine aut ex legati pertinere ad nos coeperunt aut ex hereditate, idem praestabunt: nec solum si nostros putaverimus, sed et si communes aut fructuarios, ut tamen, quod adquisituri non essent, si re vera com
Abbreviated transcription (Latin):
meo delegante me ꝓmisisti fcm̃
ualet. ⁊lle .x. suũ recepit.s si debi¬
torẽ meũ tibi donationis ĩ modice
bitore meo sũmatĩ tibr donauim ⁊ tu
nullã ei t̾did̾is. s ego siquidẽ pͥetu¬
nie ac̾clitori meo nõdũ solute sũt
ħabeo ad ñsus debitorẽ meũ recis¬
soriam ĩ id ꝙ supͣ legis modũ tͥ
ꝓmisit ita ut in reliquũ tm̃mͦ tͥ ma¬
neat obligatus. sinꝑͣ pecuniam
a debitore meo ȩregisti in ħ ds modũ
legis excedit ccͣ te ꝯdistionẽ habeo

Expanded text:
misisti: factum ualet, ille enim suum recepit.Sed si debitorem meum tibi donationis immodicae tam a debitore meo summam tibi donauerim et tu illam ei credideris. sed ego, si quidem pecuniae a debitore meo nondum solutae sint, habeo aduersus debitorem meum rescissoriam in id, quod supra legis modum tibi promisit ita, ut in reliquum tantummodo tibi maneat obligatus: sin autem pecunias a debitore meo exegisti, in hoc, quod modum legis exce
Abbreviated transcription (Latin):
lanti fid̾i cõmissario ꝓmiserit. ñ erit
cogendꝰ solu̾e. nec pars ex legib ue¬
recũdie patronali debita minuatur.¬
retinere pot̾it uoluntatẽ testatorsᷤ
secutꝰ spopond̾it se daturũ. s magẽ
eẽ ut ñ possit sue ꝯfessioni obuiare
ꝙ̃ad̾̃ enĩ si soluiss fidẽ restatori
suo adimplesse uidecdtur.⁊ nulla ei
repetitõ concessa fu̾at. ⁊ ita ⁊ stipło¬
ne ꝓcedente ccͣ fidẽ testatoris qmͣ
agnouit uenientẽ ei m̾ito occurtet᷑.¬

Expanded text:
lanti fideicommissario promiserit, non erit lanti fideicommissario promiserit, non erit cogendus soluere, ne pars ex legibus uerecundiae patronali debita minuatur.retinere poterat, uoluntatem testatoris secutus spopondit se daturum: sed magis est, ut non possit suae confessioni obuiare. quemadmodum enim, si soluisset, fidem testatori suo adimplesse uidebatur et nulla ei repetitio concessa fuerat, ita et stipulatione procedente contra fidem testatoris, quam adgnouit, uenienti ei m
Abbreviated transcription (Latin):
mutuã ticio. addendã seio tui donatũ
uolebat. dem̃ ticius mortuo donato¬
re seio declisse ꝓponatur erit conseq̃ns
drẽ peccimiam sãt fieri siue mortuum
sciuit sũi ignorauit is qui dabat qr
peccunia fu̾it dantis. S si quidẽ igno¬
rau̾it mortuũ erit lib̾atus si sic mu¬
tuam petumã accepit soluendam seio.
Si asi mandau̾o tͥ ut pecumiã ticio
des cui donare uolebam ⁊ tu ignoras
me mortuũ hoc feceris hẽbis adu̾sus
heredes meos mandati actõnẽ. si sciẽs
nõ habebis. ¶ Siciuis seruo pectuni¬
am f̾did̾it. deuñ is liber̾ factus eã ex¬
ꝓmiserit ñ erit donatõ. s debiti so¬
lutõ. ¶Idẽ in pupillo qui sñ tuto¬
spopondero hc odicione si iurasses
tẽ nom̃ meũ latur᷑. sĩ eẽ donõnem
qr ob rem fc̃a est. ⁊ ros secuta est
arcͦ .ł. Si prõnus ex debrta ꝑte
heres instituatur. ⁊ libertus fidet
eius cõmisit ut ꝙͥ daret. hoc ⁊ stipu¬

Expanded text:
mutuam Titio reddendam Seio, cui donatum mutuam Titio reddendam Seio, cui donatum uolebat, deinde Titius mortuo donatore Seio dedisse proponatur, erit consequens dicere pecuniam Seii fieri, siue mortuu‹m› sciuit siue ignorauit is qui dabat, quia pecunia fuit dantis: sed si quidem ignoravit mortuum, erit liberatus, si sic mutuam pecuniam accepit solvendam Seio. si autem mandavero tibi, ut pecuniam Titio des, cui donare volebam, et tu ignorans me mortuum hoc feceris, habebis adversus heredes meos mandati actionem: si sciens, non habebis. Si quis servo pecuniam crediderit, deinde is liber factus eam expromiserit, non erit donatio, sed debiti solutio. idem in pupillo, qui sine tutospopondero hac condicione, si iurasses te nomen meum laturum, non esse donationem, quia ob rem facta est, res secuta estrum.Si patronus ex debita parte heres instituatur et libertus fidei eius commisit, ut quid daret, et hoc stipu
Abbreviated transcription (Latin):
masse refert deniꝙ refert aristonem
putare. Si seruũ tͥ tradid̾o ad hoc ut eũ
post qͥnq̃nniũ manumittas ñ posse
ante qͥng̃nniũ agi qr aliqͣ donatio
mẽẽ ur᷑ alit̾ attꝑ inquid si ob hoc tibi
tradidissẽ ut cõtinuo manumittas
hic enĩ nec donõni locũ ẽe. Nõ ẽẽ ob¬
ligatõnẽ s ͭ m suꝑiori casu quid actũ
sit inspiciendũ pomp̃. ait pot̾ enĩqͥn¬
q̃nniũ ñ ad hoc eẽ positũ ut alicͥo
donetur. ¶ Ie aristo at. si donatio¬
nis cã in hoc tradat᷑ seruꝰ. ut pꝰ qͥnꝙ̃¬
niũ manum̃tat᷑. sit aũ alienꝰ posse
dubitari an usu capiat᷑ qr aliquid
oonatõnis cã int̾ueniret.⁊ hoc genus
q̃stionis ĩ mortis cã donationib u̾sari
ponip̃. ait. et magis putat ut si ita
donetur ut post qͥncr̃nniũ manum̃ta¬
an non. ut si ob honorẽ aliqͣ ꝓmit¬
te ded̾o si qualib inre oꝑa uł gr̃ mea
usus fu̾it ¶ Non pot̾ lib̾alitas nole¬
ti adquiri. ¶ Siquis ded̾it peccuniam

Expanded text:
mare refert. Denique refert Aristonem putare, si servum tibi tradidero ad hoc, ut eum post quinquennium manumittas, non posse ante quinquennium agi, quia donatiouidetur: aliter atque, inquit, si ob hoc tibi tradidissem, ut continuo manumittas: hic enim nec donationi locum esse et ideo esse obligationem. sed et superiore casu quid acti sit, inspiciendum Pomponius ait: potest enim quinquennium non ad hoc esse positum, ut aliquid donetur.Idem aristo ait, si donationis causa in hoc tradatur seruus, ut post quinquennium manumittatur, sit autem alienus, posse dubitari an usucapiatur, quia aliquid donationis interueniret. et hoc genus quaestionis in mortis causa donationibus uersari Pomponius ait et magis putat ut, si ita donetur, ut post quinquennium manumittaan non, ut, si ob honorem aliquem promitte dedero, si qualibet in re opera uel gratia mea usus fueris.Non potest liberalitas nolenti adquiri.Si quis dederit pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃.ł ¶uda rõ ñ facit alicꝙ̃ de¬
bitoreᷤ ut puta ꝙ donare libo homi¬
ni uoluminis. licet referamꝰ in rõ¬
liorẽ redditlisti dono tibi ⁊ ꝑmit̾to
hĩtare in illo cenaculo eoꝙ defuncto
regulo ꝯtrou̾siam hĩtationis pati¬
atur nichostratꝰ ⁊ cũ de ea re met̃
ꝯtiilisset dixi posse defendi. ñ me¬
ram donationẽ uerũ offcm̃ magis¬
tri quadã mercede remuneratum
regulũ id̾oq nõ uid̾i̾ donõnẽ seq̃n¬
tis tꝑis irritam ẽẽ ł si expussus
nichostratus ueniat ad indicem
ad exemplũ int̾dci ꝙ fructuario
ꝓponitur defendendus erit qĩ loco
possõnͥis ꝯsticutꝰ qͥ nsũ cenacłi ac¬
cepit.
dem .ł. Geredittatẽ piis sibi re¬
lictã filie sue iuris effcam doneuit
creditorib hr̃ditariis filia sat̃¬
face̾ d. uł si hoc minime faciat
ĩ ⁊ creditores contra pͥtẽ ueniant
cogendã eam ꝑ actionẽ p̃scriptis
nbis prẽm adu̾sus eos defendere.

Expanded text:
m.Nuda ratio non facit aliquem debitorem: ut puta quod donare libero homini uolumus licet referamus in ratliorem reddidisti, dono et permitto tibi habitare in illo cenaculo eoque uti'. defuncto Regulo controuersiam habitationis patiebatur Nicostratus et cum de ea re mecum contulisset, dixi posse defendi non meram donationem esse, uerum officium magistri quadam mercede remuneratum Regulum ideoque non uideri donationem sequentis temporis irritam esse. quod si expulsus Nicostratus ueniat ad iudicem, ad exemplum interdicti, quod fructuario proponitur, defendendus erit quasi loco possessoris constitutus qui usum cenaculi accepit.m.Hereditatem pater sibi relictam filiae sui iuris effectae donauit: creditoribus hereditariis filia satisfacere debet, uel, si hoc minime faciat et creditores contra patrem ueniant, cogendam eam per actionem praescriptis uerbis patrem aduersus eos defendere.
Abbreviated transcription (Latin):
accõnẽ p̾ure amisisse. R. licet. enĩ
ẽẽ quisaccipiat᷑. attũ eũ qui s̃iuire
ꝯfessus est suã ꝯfessionẽ infirma¬
re ñ posse. ¶ Donatõne̾ dd̾ pamͦ.
bonoꝵ ꝓxime cognate ĩuentis nł¬
lam fuisse constabat uerũ ei qͥ do¬
nauit. ac postea iure p̾̃torio suc¬
cessit. qm̃ adu̾sus bonos mores et
ius gentiũ festinass accõnes here¬
ditarias in totũ denegandas .R.¬

Expanded text:
actionem iure amisisse respondi: licet enim esse quis accipiat, attamen eum, qui in iure confessus est, suam confessionem infirmare non posse.Donationem quidem partis bonorum proximae cognatae uiuentis nullam fuisse constabat: uerum ei, qui donauit ac postea iure praetorio successit, quoniam aduersus bonos mores et ius gentium festinasset, actiones hereditarias in totum denegandas r
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.l.Ex hac scriptura sciant
heredes mei me uestẽ uniu̾sã ac res
cet̾as quacũ ĩ diẽ mortis mee mecũ
hiũ. illi ⁊ illis lib̾tis meis uiuiĩ donas¬
se. dmim̃ad lib̾tos benigna uit̾ p̾tatõe
ꝑtin̾ere.

Expanded text:
.Ex hac scriptura: 'sciant heredes mei me uestem uniuersam ac res ceteras, quascumque in diem mortis meae mecum habui, illi et illi libertis meis uiuum donasse' dominium ad libertos benigna interpretatione pertinere.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ .x. Si cuĩ appellatõ nĩ reci¬
pitur sufficit si possit dr̃e appł¬
latõnẽ suam ñ ẽẽ receptam qd̃
pͥncipi ent supplicandũ. Si uͦ alius ap¬
pellabat᷑ qmͣ pͥnceps ille erit adeun¬
dus. s et siquidaluid post receptam
applłonẽ impedimento fcm̃ fuerit eũ
adiri oꝑ quem appellare quis debet.¬
plane si applłatõne non recepta non
ipm̃ adiit ꝙ̃ debuit. s pͥncipem pro
eo habebitur atꝙ si is adclittus est
quĩ adiri debuit .i. rescriptis imꝑa¬
toris nri antonini declarat᷑. plane si
aliũ ꝓalio adiit non pͥncipem nicħ
ei hic error. ꝓderit. licet non uideat᷑
cessare. Intͣ constituta aũ applłatoria
temꝑa d is cuiꝰ applłatõ ñ est receptaꝰ
uł cõpetent̾ iudicẽ uł pͥncipem adirei

Expanded text:
ibus.Ei, cuius appellatio non recipitur, sufficit, si possit dicere appellationem suam non esse receptam: quod principi erit supplicandum: sin uero aliu‹s› appellabatur quam princeps, ille erit adeundus.Sed et si quid aliud post receptam appellationem impedimento factum fuerit, eum adiri oportet, quem appellare quis debet.Plane si appellatione non recepta non ipsum adierit, quem debuit, sed principem, pro eo habebitur, atque si is aditus est, qui adiri debuit: idque rescriptis imperatoris nostri Antonini declaratur.Plane si alium pro alio adiit non principem, nihil ei hic error proderit, licet non uideatur cessasse.Intra constituta autem appellatoria tempora debet is, cuius appellatio non est recepta, uel compet
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃.ł. Si captiuꝰ de quo ĩ pace ca¬
utũ fuerat ut rediret sua uo ͭͤ. ap̃ hos¬
tes mansit ñ ei postea post liminiũ¬
ẽeuerũ .÷ ¶Expulsis hostib ex agͥs
dominos redire. nͨ aut publicari aut
p̃de loco cedere. publicatur enĩ ille

Expanded text:
m Si captivus, de quo in pace cautum fuerat ut rediret, sua voluntate apud hostes mansit, non est ei postea postliminium. Verum est expulsis hostibus ex agris dominos redire nec aut publicari aut praedae loco cedere: publicatur enim ille
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Hec autẽ locũ hñt qͦti¬
eñs pupillus ñ defendat᷑ a quocũ
siũ a tutore uł acuratore sĩ ha¬
beat tutorẽ pu siũ non hãt. ce¬
terum si existat aliquis qui defẽ¬
d̾e. paratꝰ : cessabit rei seruate eã
possõ. ¶Non defencli pupillũ cs̃¬
start debet linc̃re qr p̃tori. ut¬
⁊ sic ꝑmittat bonoꝵ possõnẽ.
hoc aũ ostare d ⁊ sic euocandi
sũt ad p̾̃torẽ tutores pupilli
ut defendãt. ¶Si aũ non ht̃
tutores requrendi gnati sunt.¬
uł affines. ⁊ si qͥ alii forte sunt
quas uerisimiles sunt defensio¬
ne̾ pupilli pu ͤ ue ñ omissurod
uł pp̃ necessitudinẽ. uł pp̃ cari¬
tatem uł qua alia rõne lib̃ti
⁊̃ siquisunt idonei euocandi¬
sunt eoꝵ equirendaq defensio
si autem negt̃ se defend̾e̾. aut
ñ si egent seu taceant tunc p̃¬
ceꝑit pupillus uł pupilla. desi¬
neret possid̾i. sdẽ est in furioso.
¶Ait p̃tor. si is pupillus in suã
tutelam uen̾it ea ue pupilla

Expanded text:
. Haec autem locum habent, quotiens pupillus non defendatur a quocumque, siue a tutore uel curatore, siue habeat tutorem pupillus siue non habeat: ceterum si existat aliquis, qui defendere sit paratus, cessabit rei seruandae causa possessio. Non defendi pupillum constare debet liquereque praetori, ut sic permittat bonorum possessionem. hoc autem constare debet sic: euocandi sunt ad praetorem tutores pupilli, ut defenda‹n›t: si autem non hab‹e›t tutores, requirendi cognati uel adfines et si qui alii forte sunt, quos uerisimile est defensionem pupilli pupillae non omissuros uel propter necessitudinem uel propter caritatem uel qua alia ratione: liberti etiam si qui sunt idonei, euocandi exquirendaque defensio. si aut negent se defendere aut non negent, sed taceant, tunc prcoeperit pupillus uel pupilla, desinet possideri. idem est et in furioso. Ait Praetor: 'si is pupillus in suam tutelam uenerit eaue pupilla
Abbreviated transcription (Latin):
non solum tp̃ris se defendere se uo¬
lentib hoc eclictũ scuptũ e̾. S ẜ re̾¬
⁊ si recte defend̾etur hoc ẽ uł a se
uł ab alio quocũq. s si alius defen¬
dat erit nectia sat̾tdatõ si ipẽ. ñ pu

Expanded text:
non solum ipsis se defendere volentibus hoc edictum scriptum est, sed in rem: et "recte defendetur" hoc est vel a se vel ab alio quocumque. sed si alius defendat, erit necessaria satisdatio, si ipse, non pu
Abbreviated transcription (Latin):
lio rupho qui tacitam fidẽ aomoda¬
uit. ut nõ capienti restitu̾et hr̃di¬
tatẽ. si declucta ꝑte qrͣta rest̾ituit
nicħ retin̾e d. quadrans aũ qͥ hr̃di
imponitur ipĩ erlpiatur. ⁊ ad fis sĩ
tnͣsferaturꝰ unũ dodrandis semissc̃
solũ cap̃ qͥ se detulit.
ꝑatoris flauio statilio p̃dia t̾to
pretio addixerat. deñ fcã licitatõe
idem statilius recepta ea licitatione
optinũat ⁊ ĩta uacuam possõnem
inductus erat de fructib tp̃r me¬
dio receptis querebatur prõnus
fisci eos ẽẽ uolebat. plane si medio
temꝑe int̾ p̾mam licitatõnẽ ⁊ se¬
qñtem adiectionẽ ꝑcepti fuissent
ad uenditorẽ ꝑtiuere sic̾ solet est¬
iuderi cũ in diem adiectio fta est
dem̃ melior condicio allata ẽ nec
moueri debemꝰ tꝑ idẽ fuiss qͣr et
pͥmo adiecta fuerant p̃dia s cũ
utrac addicio intͣ tempus uinde¬
miaꝵ fcã fuiss recessum ẽ ab hoc
tcͣtatu atꝙ placebat fructus em
tentiam induxerunt qr sub colo¬

Expanded text:
lio Rufo. Qui tacitam fidem accommodauit, ut non capienti restitueret hereditatem, si deducta parte quarta restituit, nihil retinere debet. quadrans autem qui heredi imponitur ipsius eripiatur et ad fiscum transferatur'. unde dodrantis semissem solum capit qui se detulit.imperatoris Flauio Stalticio praedia certo pretio addixerat. Deinde facta licitatione idem Stalticius recepta ea licitatione optinuerat et in uacuam possessionem inductus erat. de fructibus medio tempore perceptis quaerebatur: Patruinus fisci esse uolebat. plane si medio tempore inter primam licitationem et sequentem adiectionem percepti fuissent, ad uenditorem pertinere‹nt› sicut solet dici, cum in diem addictio facta est, deinde melior condicio allata est nec moueri deberemus, quod idem fuisset, cui et primo addicta fuerant praedia. sed cum utraque addictio intra tempus uindemiarum facta fuisset, recessum est ab hoc tractatu itaque placebat fructus empuam sententiam induxerunt, quia sub colo
Abbreviated transcription (Latin):
eius qui ab hoitib captas ẽ. post¬
ea stipulatus est aut si legatum
sit seruo eius postea qmͣ ille ad hos¬
tes ꝑuen̾it. ħ habunt heredes eius
qͦꝵ et si captiuitatis eius tempore
decessiss aquĩ fisciũ foret heredi.
nerariis pp̃ libelli usum pꝰ lũm¬
niũ eso non piscatoris ut si quas
actuarias uoluptatis cã ꝑauerit᷑
ꝑrecipiũtur post liminio. nã sñ
culpa eqͥtis ꝓrumꝑe se pot̾unt
ñ idem ĩ armis uiris ẽ quippe nõc
saͥne flagio amittũtur. arma eĩ

Expanded text:
eius, qui ab hostibus captus est, postea stipulatus est, aut si legatum sit seruo eius, posteaquam ille ad hostes peruenit, hoc habebunt heredes eius, quia et si captiuitatis tempore decessisset, adquisitum foret heredi. nerariis propter belli usum postliminium est, non piscatoriis aut si quas actuarias uoluptatis causa parauerrecipitur postliminio: nam sine culpa equitis proripere se potuerunt. Non idem in armis iuris est, quippe nec sine flagitio amittuntu
Abbreviated transcription (Latin):
o uł de domo ꝓcessiss nemine t̾¬
uoꝵ reluto mox reu̾tens ꝓhibitꝰ
sit ingredi in ip̃m p̾diũ. uł siͥs
eum nmedio itinere detinueritꝰ
⁊ ipẽ possederit. ui deiectus uidet᷑
nio retinebat ⁊ si non corꝑe¶R
uulgo diciturꝰ estiuoꝵ hybernoꝵ¬
q saltuũ uos possõnes animo re¬
tinere. In exempli cã didici ꝓcu¬
lum dicere. nam ex oĩb p̃dus ex
quib non hͣc mente recedimꝰ ut
amisisse possõne uellemus. idẽ ẽ.¬
¶ Eũ qui n aĩo n corꝑe possi¬
deb̾at ing̾cli autẽ ⁊ incĩpe possi¬
dere ꝓhibeatur non uiden de¬
iectum uerius est. dicit᷑ enim
isqui amitit possõneꝰ qr ñ accipit¬
¶Ui in ui repelłe lic̾e cassius sen¬
paret aũ inquid de eo armna armis
repellere liçere. ¶ Lipossid̾e eum
diffiuendũ est qui expulso uetere
possõre ad quisitam reꝵ possonem
optin. aut qui in hoc ipm̃ aptat᷑
⁊ p̃p̃aratus uenit ut contra bo¬

Expanded text:
o uel de domo processisset nemine so uel de domo processisset nemine suorum relicto, mox reuertens prohibitus sit ingredi uel ipsum praedium, uel si quis eum in medio itinere detinuerit et ipse possederit, ui deiectus uidetur: animo retinebat, etsi non corpore. Quod uolgo dicitur aestiuorum hibernorumque saltuum nos possessiones animo retinere, id exempli causa didici Proculum dicere: nam ex omnibus praediis, ex quibus non hac mente recedemus, ut omississe possessionem uellemus, idem est. Eum, qui neque animo neque corpore possidebat, ingredi autem et incipere possidere prohibeatur, non uideri deiectum uerius est: deicitur enim qui amitur. Uim ui repellere licere Cassius scrparet autem, inquit, ex eo arma armis repellere licere. Ui possidere eum definiendum est, qui expulso uetere possessore adquisitam per uim possessionem optinet aut qui in hoc ipsum aptatus et praeparatus uenit ut contra bo
Abbreviated transcription (Latin):
culpa eiꝰ mortuis hoĩb existima¬
tionẽ eoꝵ ꝑ int̾cdcm restitu̾e debe¬
at sic̃ fur hoĩs ⁊̃ mortuo eo ture¬
huic quoq cõsefͣns ẽẽ ait. ut uille
quoq edium intendio cõsũptaꝵ
p̃ciũ resticu̾e cogatur. ubi enĩ
int̾clicto tem̾̃i. ¶ bi aũ ait pre¬
tor ut ne quis ⁊ q̃ illic nͨ hu̾it cõ¬
plectaturꝰ. Sane ꝙ ait p̾tor ibi
quõ accipimꝰ. utrũ in eo loco
unũ quis ui deiectus ẽ. an ui

Expanded text:
timationem eorum per interdictum restituere debeat, sicuti fur hominis etiam mortuo eo tenetur. huic consequens esse ait, ut uillae quoque et aedium incendio consumptarum pretium restituere cogatur: ubi enim interdicto teneri. 'Ibi' autem ait praetor, ut ne quis et quae illic non habuit, complectatur. Sane quod ait praetor 'ibi', quomodo accipimus? utrum in eo loco, unde qu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ⁊̃ adu̾sus eũ ꝓponitur qͥ dolo
malꝯ fecit qͦ ius arinis deiceret᷑
utentem is: aut nõ admisit eum
cũ ex fundo exiss. cõ usus fructus
deserendi cã. Cetm̃ siquis ab initõ uo¬
lentẽ inciꝑe uti frui ꝓhũit. hoc int̃d¬
ictũ locũ non ht̃ quid ergoͬ d fir fruc

Expanded text:
tum etiam aduersus eum proponitur, qui dolo malo fecit, quo quis armis deiceretur: utentem et fruentem aut non admisit, cum ex fundo exisset non usus fructus deserendi causa. ceterum si quis ab initio uolentem incipere uti frui prohibuit, hoc interdictum locum non habet. quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
edificiis uti frui ꝓhibitꝰ est ꝯseq̃nt̾
aũ dicemꝰ ad res mobiles hoc int̾dic
tus est re mobili. nisi rei soli cedeb¬
ant res mobiles. Si ibi gͥ fuerũt
debere referri. ¶Itẽ si nonusus fr¬
uctus. s usus sit relictꝰ operit hoc

Expanded text:
aedificiis uti frui prohibetur. consequenter autem dicemus ad res mobiles hoc interdictus est re mobili, nisi si rei soli accedebant res mobiles: si igitur ibi fuerunt, dictum debere. Item si non usus fructus,
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃. ł. ¶dẽ est ⁊ siquis armis¬
iũ deiectus ẽ cpo ex facinoribus
defunctoꝵ de eo ꝙ ad heredem ꝑuenit
actõ dat᷑. Sufficit enim ñ in lucro u̾¬
sari eũ heredem ñ ⁊̃ dampnũ subire.¬

Expanded text:
. Quod est et si quis armis deiectus est, quia ex facinoribus defunctorum de eo, quod ad heredem peruenit, actio datur: sufficit enim non in lucro uersari eum heredem, non
Abbreviated transcription (Latin):
uideri armis deiectũ. Eũ igitur qͥ
cũ armis uenit possumꝰ armis dei¬
cere. s hoc̃ statĩ non ex interuallo
dũ mõdo stamus non solũ resis¬
tere ꝑmissũ ne deiciatur. s si deiec
uenit.⁊ ipẽ dñs armis deietisse ur̃
sui mandauit sũ ut iul. ait. rats̃
huĩt. ⁊ hoc łꝰ familia dd̾ est. Nam¬

Expanded text:
i eum armis deiectum. Eum igitur, qui cum armis uenit, possumus armis repellere, sed hoc confestim, non ex interuallo, dummodo sciamus non solum resistere permissum, ne deiciatur, sed et si deuenit, et ipse dominus armis deiecisse uidetur, siue mandauit siue, ut Iulianus ait, ratum habuit. Hoc et in familia dice
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ex int̾clicto uñ ui ⁊̃ is qui non
possidet restituere cogetur¶ In¬
terclictũ hoc qr atrocitatẽ facino¬
ris in se contin q̃sitũ ẽ an lib̾to
in prõnum uł liberis adu̾sus ꝑen¬
tes competit. et ueriꝰ est nec lib̾to
in pr̃onũ. nec in ꝑentis lib̾ts dan¬
dum ẽe. meliusꝙ erit in fcm̃ acti¬
onem hiis competere. Aliter altẜ
si ui armata usus sit adu̾sus ub̃¬
tum prõnus uł adu̾sus liberos pa¬
rens. nam ħ int̾clictũ competit. l
int̾clictum ⁊ herełi. ⁊ ceteris suc̃cõ¬
rib competit. ¶ Non alii autem

Expanded text:
Ex interdicto unde ui etiam is, qui non possidet, restituere cogetur. Interdictum hoc quia atrocitatem facinoris in se habet, quaesitum est, an liberto in patronum uel liberis aduersus parentes competit. et uerius est nec liberto in patronum nec in parentes liberis dandum esse meliusque erit in factum actionem his competere. aliter atque si ui armata usus sit aduersus libertum patronus uel aduersus liberos parens: nam hic interdictum competit. Hoc interdictum et heredi et ceteris successoribus competit. Non alii aut
Abbreviated transcription (Latin):
Nequid aũ ꝑuim adunatur etiã
leg̃ib iulus ꝓspicitur .p. iudicõrũ pu¬
cipum. ¶ Hoc int̾tlictũ ñ ad õẽ
uim ꝑtin. ũm adeos tm̃ qͥ depos¬
sõne deiciuntur̃ ad solam autem
atrocẽ uim ꝑtin hoc int̾clictũ. et ad
eos tm̃ qui de solo deiciuntur. ut
puta de fundo sũ de eclificõ. ad aliũ
añ non ꝑtin. et siquis de area de¬
ni deĩectus est infclicto locus est
ꝓiñ ⁊ si suꝑficiaria insula fu̾it
qua quis deiectus ẽ. apparet huic¬
dubiũ nõ uenit iiterdictũ hoc ad
res mobiles ñ ꝑtin̾e. nã ex ea cã
fuit uł ui bonoꝵ raptoꝵ actio cõ¬
petit. Pof ⁊̃ ad exhibendũ agi pla
Sitnis de naue ui deiectꝰ est hu¬
it int̾rlicto locꝰ ñ ẽ. argum̃to eiꝰ qui
de uehicło deiectus ẽ. ꝙ̃ nemo dixit
int̾rlicto hoc uti posse. plane si
quis deligneid edib deiectus fu¬
erit. nemo ambigit int̾rlcõ locum
fore. qr qͣle sit quid ue solo coh̾eat
unde quis ui deiectus est ht int̾¬

Expanded text:
uim admittatur, etiam legibus Iuliis prospicitur publicorum ecipum. Hoc interdictum non ad omnem uim pertinet, uerum ad eos, qui de possessione deiciuntur. ad solam autem atrocem uim pertinet hoc interdictum, et ad eos tantum, qui de solo deiciuntur, ut puta de fundo siue aedificio: ad alium autem non pertinet. Et si quis de area d‹e›ui deiectus est, interdicto locus erit. Proinde et si superficiaria insula fuerit, qua quis deiectus est, apparet dubium non uenit interdictum hoc ad res mobiles non pertinere: nam ex causa furti uel ui bonorum raptorum actio competit: potest et ad exhibendum agi. plSi quis de naue ui deiectus est, hoc interdicto locus non est, argumento eius, qui de uehiculo detractus est, quem nemo dixit interdicto hoc uti posse. Plane si quis de ligneis aedibus deiectus fuerit, nemo ambigit interdicto locum fore, quia qualequale sit quod solo cohaereat, inde qui ui deiectus est habet inte
Abbreviated transcription (Latin):
inue ripa eiꝰ. aut ⁊ flumine. ripa ue
enis ĩmitt̾e quo alit̃ aqua fiuat. ꝙͣ¬
in pͥore estate fluxit. ueto ¶ Hoc
interdicto ꝓspexit p̃tor ne deriuat¬
onib minis concessis flumina exare¬
scant. aut mittatus alueus uicinis
aũ ad flumina . ꝑ. siue nauigabilia
re estate fluxit. aqmͣ fluere. ¶ Qd
autẽ ait. alit̾ fluat ñ ad qnͣitatẽ aq̃
fluentis ꝑtin. s ad modũ et ad rigo¬
aqua. at ꝑ hoc rapidior sit cũ ĩ cõmodo
acobentium ⁊ siqnid alii uitii accole
ex fcõ eins qͥ ꝯuenit᷑ sentiunt int̾dcõ
locus eñt. ¶ Sicis ex riuotecto per
aꝑtũ duc̾e uelit. uł ccͣ qui añ aꝑto dux̃
nuc̃ oꝑto uelit. Int̾dicto tem̃ placet
afferat. siłi mͦ. ⁊ si incile ducat. aũ alio
loco faciat. aut si alueum fluminis
mutet. ħ int̾dc̃o tenebr̃. ¶ Sunt
qui putant excipiendũ hoc int̾dco
ꝙ eius ripe muniende nĩ tã fiet. scil
ut siquid fiat. ut alid̾ aqua fluat. Si¬

Expanded text:
ius facere aut in id flumen ripamue eius immittere, quo aliter aqua fluat, quam priore aestate fluxit, ueto'. Hoc interdicto prospexit praetor, ne deriuationibus minus concessis flumina excrescant uel mutatus alueus uicinis autem ad flumina publica, siue nauigabilia re aestate fluxit, aquam fluere. quod autem ait 'aliter fluat', non ad quantitatem aquae fluentis pertinet, sed ad modum et ad rigoaqua ac per hoc rapidior fit cum incommodo accolentium: et si quod aliud uitii accolae ex facto eius qui conuenitur sentient, interdicto locus erit, Si quis ex riuo tecto per apertum ducere uelit uel contra qui ante aperto duxit, nunc operto uelit, interdicto teneri placuit, adferat. Simili modo et si incile ducat aut alio loco faciat aut si alueum fluminis mutet, hoc interdicto tenebitur. Sunt qui putent excipiendum hoc interdicto 'quod eius ripae muniendae causa non fiet', scilicet ut, si quid fiat, quo ali
Abbreviated transcription (Latin):
cebitur. ¶In hoc int̾dicto res¬
titutorio non est iniquũ ut la¬
est qͦminꝰ hr̃es. fieqtus in flumi¬
ne. ripaue .p nauigare liceat.
umine .p̃. nauẽ ratẽ ag̾e̾ quo ue
minꝰ ꝑ ripam honare. ł ex hone¬
rare liceat uim fieri ueto. Item
ait ut ꝑ latũ fossam stagnum ꝓ.
nauig̾are liceat int̾dicta̾. ¶ Hoc
int̾clicto ꝓspicitur. nequis tñ¬
flumine. p. nauigare ꝓhibeat᷑

Expanded text:
cebitur. In hoc interdicto restitutorio non est iniquum, ut Laest quo minus haberes. UT IN FLUMINE PUBLICO NAUIGARE LICEAT umine publico nauem ratem agere quoue minus per ripam onerare exonerare liceat, uim fieri ueto. item ut per lacum fossam stagnum publicum nauigare liceat, interdicam'. Hoc interdicto prospicitur, ne quis flumine publico nauigare prohibea
Abbreviated transcription (Latin):
tus possor. Plus dr̃ ⁊ si merines ue¬
uenerant eos ꝓcesserint ut fustes
aut lapides sum̾ent .iꝰ. erit armata.
¶Ꝙarmati uen̾ũt. et sinon armis
usi sunt ad deiciendũ. s deiec̾unt.
armata uis fcã ẽẽ uidetur̃. Sufficit re¬
.N. tremor armoꝵ ut uideantur ar¬
mis deiecisse. ¶Siquis añ uisis ar¬
matis qui alio tendebant. metuq ħ
def̾ritus ꝓfugit. ñ urͣ ui deiectus
qr non hoc aĩo fuerit qͥ armati erat
s alio tendebant. ꝓ iñ ⁊ sicũ arma

Expanded text:
tur. Plus dicitur, et si inermes ueinermes uenerant eo processerunt, ut fustes aut lapides sumerent, uis erit armata. Qui armati uenerunt et si armis non sunt usi ad deiciendum, sed deiecerunt, armata uis facta esse uidetur: sufficit enim terror armorum, ut uideantur armis deiecisse. Si quis autem uisis armatis, qui alibi tendebant, metu hoc deterritus profugerit, non uidetur deiectus, quia non hoc animo fuerunt qui armati erant, sed alio tendebant
Abbreviated transcription (Latin):
n enĩ cũ ĩcõmodo accolentiũ nimiẽ¬
ex cã existimet. an hanc exceptõnẽ
dare debeat. plerũꝙ ⁊ utilitas suad
exceptõnẽ istam dari. s si alia utili¬
tas uertatur eius qui quid in flumi¬
ne.pifecit. Pone enĩ grande dampnũ
flumen ei dare solitũ p̃dia eus depła¬
ri. uł si forte aggeres uł qmͣlibet
aliam munitõnt̃ adhibuit ut agrũ
suũ tuereturꝰ eaq res cursũ fluminᷤ
ad aliquid ĩmutat. tur ei ñ consula¬
tur. plerosꝙ scio ꝓrsus flumina aueri¬
tisse. alueos ꝙ mutasse dũ p̾diis suiᷤ
ĩiuria uticẜ accolarum. ¶ Is autẽ
hoc inf̾clicto tenebit᷑ qui alit̾ fecit
fluere qmͣ pͥore estate fluxit. icirco
aiunt p̃torẽ pͥorem estatẽ cõp̃hen¬
disse. qr semꝑ cerciorem ẽ naturał
cursus fluminũ estate potiꝰ ꝙͣ hy¬
eme. nec ad instantẽ estatẽ. s ad pͥo¬
rem interclictũ hoc referturꝰ. qr illiꝰ
ggatis influxus indubitatior est.
¶ Estas ad equi noctiũ autũ pnale

Expanded text:
e cum incommodo accolentium munienex causa aestimet, an hanc exceptionem dare debeat: plerumque enim utilitas suadet exceptionem istam dari. Sed et si alia utilitas uertatur eius, qui quid in flumine publico fecit pone enim grande damnum flumen ei dare solitum, praedia eius depopulari, si forte aggeres uel quam aliam munitionem adhibuit, ut agrum suum tueretur eaque res cursum fluminis ad aliquid immutauit, cur ei non consulatur? plerosque scio prorsus flumina auertisse alueosque mutasse, dum praediis suis iniuria utique accolarum. Is autem hoc interdicto tenetur, qui aliter fecit fluere, quam priore aestate fluxit. et idcirco aiunt praetorem priorem aestatem comprehendisse, quia semper certior est naturalis cursus fluminum aestate potius quam hieme. nec ad instantem aestatem, sed ad priorem interdictum hoc refertur, quia illius aestatis fluxus indubitatior est. aestas ad aequinoctium autumnale
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ip̃o tm̃ ꝓcuratore intdici debere.
sab̾. snĩa uera est. ¶ S et si cũ crus
alium deiet̾it ratũ huo sunt qui pu¬
tant. sm. sabiũ. ⁊ cassiũ qui rati hĩti¬
onem mandato comꝑant me iuideri de¬
iecisse. Int̾dcõ iẜ me isto teri ⁊ hoc ue¬
rum ẽ. Rectuis enĩ dr᷑. maleficio rati¬
hĩtionẽ mandato comꝑari. ¶ & uodgͥ¬
ni deiecit mito scriptũ est in eũ ca¬
sũ in quem familia mea ui deiecit.
Cetm̃ si iussit ipẽ deiecit. nec gͣua¬
rid dñs qui ñ iussit. s seruoꝵ suo¬
rum fcm̃ p̾stare d. ⁊ si non iussu etꝰ
deieterunt. Nam non grauabit᷑ dñs
hoc noĩe quippe tñ aut ꝑuenit ad
eũ aliquid ⁊ restitiũt. alit nõ ꝑue¬
nerit. ⁊ ipõs seruos noxe dedendo

Expanded text:
procuratore interdici debere. Sabini sententia vera est. Sed et si quod alius deiecit, ratum habuero, sunt qui putent secundum Sabinum et Cassium, qui ratihabitionem mandato comparant, me videri deiecisse interdictoque isto teneri, et hoc verum est: rectius enim dicitur in maleficio ratihabitionem mandato compar deiecit', merito scriptum est in eum casum, in quem familia mea ui deiecit. ceterum si iussit, ipse deiecit, nec grauari debet dominus qui non iussit, si seruorum suorum factum praestar‹e›t, etsi non iussu eius deiecerunt: nam non grauabitur hoc nomine, quippe cum aut peruenit ad eum aliquid et restitueret, aut non peruenit et ipsos ser
Abbreviated transcription (Latin):
iam urorẽ suã. Itẽ ⁊ filiã ticiã cõem
equis portionib scripsit. Itẽ asio ca¬
pite erotẽ seruũ meũ qui ⁊ phisuiꝰ
notat᷑ lib̾um e̾̃e uolo si ixori mee
placeat cũ itac. sera uxor lucii ticii
abstmu̾it se ab eadẽ hẽditate. ⁊ ex
substitutõne portio eiꝰ adticiã fili

Expanded text:
iam uxorem suam, item Titiam filiam communem aequis portionibus scripsit heredes. item alio capite: "Erotem servum meum, qui et Psyllus vocatur, liberum esse volo, si uxori meae placeat". cum itaque Seia uxor Lucii Titii abstinuerit ab eadem hereditate et ex substitutione portio eius ad Titiam fili
Abbreviated transcription (Latin):
ue testionũ d̃. uł ñ dd̾. petuniã
acceperit. pena legis cormelie afficit᷑
⁊ qui iudicẽ corruꝑit corrũpendũ¬
ue turau̾it. S et si iudex constitu¬
tõnes p̾ntipũ neglexerit punitur.¬
¶ Qui in rõnib tabulis cereis¬
ile. uł alia quare. siue cõsignatõe
hiis causis. atꝙ si errant falsaris
puniuntur. Sic ⁊ diuus seuerus
dita ẽe adu̾sariis suis dicit accusa¬
ri eum falsip᷑. ¶ Ad testã militũ¬
sibi legatũ fid̾ cõmissũ adscͥpse¬
rint. ¶Int̾ filiũ ⁊ seruũ. ⁊ extra¬
ueũ testit scribentes hec int̾est
quo me exͣneo si specialit̾ subscͥp¬
tio facta est ꝙ illi dictaui ⁊ reco¬
gnoui pena cessat. ⁊ capi pot̾ in
filio ui seruo uł gu̾alis subscͥptõ
sufficẽt ad penam euitandam¬
et ad cepiendũ. ¶ Ex illa cã quoꝙ

Expanded text:
ecuniam acceperit, poena legis Corneliae adficitur. et qui iudicem corruperit corrumpendumve curaverit. Sed et si iudex constitutiones principum neglexerit, punitur. Qui in rationibus tabulis cerisve vel alia qua re sine consignatione his causis, atque si erant falsarii, puniuntur. sic et diuus Seuerus rodita esse aduersariis suis dicit, accusare eum falsi potest.Ad testamenta militusibi legatum fideicommissumue adscripserint.Inter filium et seruum et extraneum testamentum scribentes hoc interest, quod in extraneo, si specialiter subscriptio facta est 'quod illi dictaui et recognoui', poena cessat et capi potest, in filio uel seruo uel generalis subscriptio sufficit et ad poenam euitandamet
Abbreviated transcription (Latin):
re non possunt. ati siquis adu̾sꝰ
hnͣc legem p̃fectus errario obte.¬
ꝑserit ut ꝑm̃ pumatur. ac si fai¬
sũ omisiss. set ad illos hoc ñ ꝑti¬
net ut idem pͥncipes rescͥpserunt
qͥ añ qmͣ tutelam susceꝑunt ħges
serunt. nec. N excusationes amisi¬
sse. s fraudes exclusisse idẽ pͥncipes¬
rescripserunt ita demũ eũ qui ra¬
tionẽ tutele uł cure ñdũ reddit cũ
fisco cͣche̾ non deb̾e si uiuat is cui̾
tutele admĩstrata est. Nam si dec¬
esserit licet nondũ heredi eiꝰ rõ¬
nẽ reddid̾it iure eũ contͣhere. S

Expanded text:
re non possint ac, si quis adversus hanc legem profectus aerario obrepserit, ut perinde puniatur, ac si falsum commisisset. Sed ad illos hoc non pertinet ut idem principes rescripserunt, qui antequam tutelam susciperent haec gesserunt: nec enim excusationes admisisse, srescripserunt ita demum eum, qui rationem tutelae uel curae nondum reddidit, cum fisco contrahere non debere, si uiuat is, cuius tutela administrata est: nam si decesserit, licet nondum heredi eius rationem reddiderit, iure e
Abbreviated transcription (Latin):
trem. et auũ et aniam quos more
meaioꝵ puntiri supͣdiximꝰ capitis
pena plectent᷑ ut ułtimo supplicio
liquis parentẽ occiderit ĩpunttꝰ
erit. ut diui frẽs rescripserunt
suꝑ eũ qui ꝑ furorẽ matrẽ neca¬
uerat. Nam suffice̾ furore illo eũ
punirl diligentiꝰ q custodiendũ
ẽẽ. auti ⁊̃ in uinculis coħ̾cendum

Expanded text:
trem et avum et aviam quos more maiorum puniri supra diximus, capitis poena plectentur aut ultimo supplicio liquis parentem occiderit, inpunitus erit, ut diui fratres rescripserunt super eo, qui per furorem matrem necauerat: nam sufficere furore ipso eum puniri, diligentiusque custodiendum esse aut etiam uinculis coercendum
Abbreviated transcription (Latin):
ceu̾. ł Erat autẽ eus qͥ ꝯgno¬
uerat tm̃. nec pr̃i indicau̾at rele¬
gatus est. et medicus supplicio afi
s ñ eos ⁊̃ parit̾ complecti qui patri
priore ue gradu sunt. S nou̾ce et

Expanded text:
um Frater autem eius, qui cognoverat tantum nec patri indicaverat, relegatus est et medicus supplicio affenon etiam eos pariter complecti, qui pari propioreve gradu sunt. sed et novercae et
Abbreviated transcription (Latin):
statuam ĩ municipio ea m̃te posu¬
it ut ea municipii ẽẽt. ⁊ eñ petere
uult excludi eãm oꝑ p̾striptõe
in fcm̃ data.

Expanded text:
statuam in municipio ea mente posuit, ut ea municipii esset, et eam petere uult, excludi eum oportet praescriptione in factum data.