comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non deest negocio curio. suosq hortatur ut spem omne
in uirtute reponant. nec militibus quidem ut defessis
nec equitibus ut paucis & labore confectis studium ad
pugnandum uirtusq deerat. Sed hi erant numero.cc.
reliqui in itinere sustiterant. quancunq in parte in pe¬
tum fecerant hostes loco cedere cogebant. sed neq longi¬
us fugientes prosequi uehementius equos in citare porent:
aduersos proterrere incipit. Cum cohortes ex acie procur¬
rissent numidae integri celeritate impetum nostrorum
effugiebant. rursusq ad ordines suos se recipientes cir¬
cuibant: & ab acie excludebant. Sic neq in loco manere
ordinesq seruare neq procurrere & casum subire tantũ
uidebatur. Hostium copia summissis a rege auxiliis cre¬
bro augebantur. nostris uires lassitudine. deficiebant.
Simul ii qui uulnera accepant neq acie excedere neq
in lccum tutum referri poterant: quod tota acies equitatu

Expanded text:
non deest negotio Curio suosque hortatur, ut spem omnem non deest negotio Curio suosque hortatur, ut spem omnem in virtute reponant. ne militibus quidem, ut defessis, neque equitibus, ut paucis et labore confectis, studium ad pugnandum virtusque deerat; sed hi erant numero cc, reliqui in itinere substiterant. hi quamcumque in partem impetum fecerant, hostes loco cedere cogebant, sed neque longius fugientes prosequi, nec vehementius equos incitare poterant. aversos proterere incipit. cum cohortes ex acie procucurrissent, Numidae integri celeritate impetum nostrorum effugiebant, rursusque ad ordines suos se recipientes circumibant et ab acie excludebant. sic neque in loco manere ordinesque servare, neque procurrere et casum subire tutum videbatur. hostium copiae submissis ab rege auxiliis crebro augebantur; nostros vires lassitudine deficiebant, simul ii qui vulnera acceperant, neque acie excedere, neque in locum tutum referri poterant, quod tota acies equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
burra de nocturno prelio.il. hispanorum & gallorum equi¬
tum quossue custodie causa circum se habere consuerat¬
& peditum eam partem cui maxime confidebat saburre
summitit. ipse cum reliquis copiis lefantisq. Ix. lentius
subsequitur. suspicatus premissis equitibus ipsum afor
curionem saburra copias equitum peditumq instrut:
atq his imꝑat ut simulatione timoris paulatim cedant
ac pedem referant: sese cum opus ess& signum prelu
daturum: & quod rem postulare cognouiss& impaturi
Curio ad superiorem spem addita presentis temporis
opinione hostes fugere arbitratus copias ex locis supiori¬
bus in campum dedũc. Quibus ex locis cum longuis elsa
progressus confecto iam labore exercitu. XUI. milium spa¬
tio constitit. Dat signum suis saburra. aciem constituit.
& circiure ordines atq hortari. incipit. sed peditatu dunt¬
xat ad speciem procul utitur. equites in aciem un mibtit.

Expanded text:
burra de nocturno proelio ii milia Hispanorum et Gallorum equiburra de nocturno proelio ii milia Hispanorum et Gallorum equitum, quos suae custodiae causa circum se habere consuerat, et peditum eam partem, cui maxime confidebat, Saburrae summittit; ipse cum reliquis copiis elephantisque lx lentius subsequitur. suspicatus praemissis equitibus ipsum adfore Curionem Saburra copias equitum peditumque instruit atque his imperat, ut simulatione timoris paulatim cedant ac pedem referant; sese, cum opus esset, signum proelii daturum et quod rem postulare cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem addita praesentis temporis opinione hostes fugere arbitratus copias ex locis superioribus in campum deducit. Quibus ex locis cum longius esset progressus, confecto iam labore exercitu xvi milium spatio constitit. dat suis signum Saburra, aciem constituit et circumire ordines atque hortari incipit. sed peditatu dumtaxat procul ad speciem utitur, equites in aciem immittit.
Abbreviated transcription (Latin):
norum orationem cum perfugis conuenire: abesse regem
ueniguas esse copias missis quae paucis equitibus pares esse
non potuerunt: proinde ad predam ad gloriam properate.
utim de premiis uestris & de referenda gratia cogitare
incipiamus. F rint per se magna quae gesserant equites pre¬
serum cum eorum exguus numerus cum tanta multitudi¬
he numidarum conferretur. Fiaec tam ab ipsis inflatius com¬
nemorabintur. ut de suis homines laudibus insolenter qui¬
aem sea libenter predicant. Multa preterea spolia prefere¬
bintur capi homines equitesq producebantur. ut quic ꝗd
interceder& temporis hoc omne uictoria morari uideretur.
se spei curionis militum studia non deerint. equites sequi
ub& sese. iterq ⁊ ccederat ut q̃ maxime ex fuga perterrito
aloriri poss&. At illi itinere totius noctis confecti subsequi
non poterant. atq alii alio loco resistebant. Ne hec quidem
res curionem ad spem morabatur. luba certior factus a sa¬

Expanded text:
vorum orationem cum perfugis convenire? abesse regem, vorum orationem cum perfugis convenire? abesse regem, exiguas esse copias missas, quae paucis equitibus pares esse non potuerint? proinde ad praedam, ad gloriam properate, ut iam de praemiis vestris et de referenda gratia cogitare incipiamus. erant per se magna quae gesserant equites, praesertim cum eorum exiguus numerus cum tanta multitudine Numidarum conferretur. haec tamen ab ipsis inflatius commemorabantur, ut de suis homines laudibus libenter praedicant. multa praeterea spolia praeferebantur, capti homines equitesque producebantur, ut quidquid intercederet temporis, hoc omne victoriam morari videretur. ita spei Curionis militum studia non deerant. equites sequi iubet sese iterque accelerat, ut quam maxime ex fuga perterritos adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non poterant atque alii alio loco resistebant. ne haec quidem res Curionem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Sa
Abbreviated transcription (Latin):
equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mittit al
flumen bagradam quibus preerat saburra de quo ante eris
auditum. sed rex cum omnibus copiis insequebatur. & .u.
milium passuum interuallo ab saburra conscederat. equi¬
tes missi nocte itei iter conficiunt. imprudentesq atq ino¬
pinantes hostes aggrediuntur. Numidae enim quadam bas¬
bara consuetudine nullis ordinibus passim consedereant.
hos oppresos somno & dispersos adorti magnum eorum
iunerum interficiunt. multi perterriti profugiunt. quo fa
Mud curionem equites reuertuntur. captiuosq ad eum re¬
dicunt. Curio cum omnibus copiis.iiii. uigilia exierat co¬
dortibus.u. castris presidio relietis. progressus milia passiui
ue quites conuenit. rem gestam cognouit. & captiuos que¬
nt quis castris ad bagradam presit. respondent saburram.
eliqua studio itineris conficiendi quaerere pretermitit.
prorimaꝗ respiciens signa uidetis ne inquit milites capti¬

Expanded text:
equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mittit ad equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mittit ad flumen Bagradam. quibus praeerat Saburra, de quo ante erat auditum, sed rex cum omnibus copiis insequebatur et vi milium passuum intervallo ab Saburra consederat. equites missi nocte iter conficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Numidae enim quadam barbara consuetudine nullis ordinibus passim consederant. hos oppressos somno dispersos adorti magnum eorum numerum interficiunt; multi perterriti profugiunt. quo facto ad Curionem equites revertuntur captivosque ad eum reducunt. Curio cum omnibus copiis quarta vigilia exierat cohortibus v castris praesidio relictis. progressus milia passuum vi equites convenit, rem gestam cognovit; ex captivis quaerit, quis castris ad Bagradam praesit; respondent Saburram. reliqua studio itineris conficiendi quaerere praetermittit proximaque respiciens signa, videtisne, inquit milites, capti
Abbreviated transcription (Latin):
.xx. milibus longe ab utica eius copias abesse relictis munt¬
onibus sese in castra cornelia recepit. Huc frumentum cor¬
portare castra munire materiam conferre cepit. statimq
in siciliam misit uti dua legiones reliqunsq equitatus ad s̃
milterentur. Castra erant ad bellum ducendum aptissima
natura & loci munitione & maris propinquitate & aqua
& salis copia cuius magna uis iam ex proximis erat salinis
copias expectare & bellum ducere parabat. His constitutis re¬
bus probatisq consilus ex perfugis quibusdam oppidanis au¬
dit uibam reuocatum finitimo bello & controuersus leptica¬
norum restitisse in regno & saburram regno eius prefectum
cum mediocribus copis missum utice appropinquare. Nis
auctoribus temere credens consilium commutat. & prelio
rem committere constituit. Multum ad hanc rem probandi
adiuuat adolescentia. magnitudo animi superioris tempo¬
ris prouentus fiducia rei bene gerenda&. His rebus impussis

Expanded text:
xx milibus longe ab Utica eius copias abesse, relictis munitxx milibus longe ab Utica eius copias abesse, relictis munitionibus sese in Castra Cornelia recepit. huc frumentum comportare, castra munire, materiam conferre coepit, statimque in Siciliam misit, uti duae legiones reliquusque equitatus ad se mitteretur. castra erant ad bellum ducendum aptissima natura et loci munitione et maris propinquitate et aquae et salis copia, cuius magna vis iam ex proximis erat salinis copias expectare et bellum ducere parabat. His constitutis rebus probatisque consiliis ex perfugis quibusdam oppidanis audit Iubam revocatum finitimo bello et controversiis Leptitanorum restitisse in regno et Saburram, eius praefectum, cum mediocribus copiis missum Uticae adpropinquare. his auctoribus temere credens consilium commutat et proelio rem committere constituit. multum ad hanc rem probandam adiuvat adulescentia, magnitudo animi, superioris temporis proventus, fiducia rei bene gerendae. his rebus impulsus
Abbreviated transcription (Latin):
lua silentio exercitum in oppidum reducit. Postero dic
curio obsidere uticam ualloꝗ circumunire instituit. Erat
in oppido multitudo insolens belli diuturnitate ocii
ncenses pro quibusdam Caesaris in beneficus illi amicis
superioribus prelus magnus. Itaꝗͦ de deditione omnes
in palam loquebantur. omnes & cum .s. actio agebant
ne sua pertinacia omnium fortunas perturbari uell&
flet cum agerentur nuntu premissi a rege iuba uenerut
qui illum cum magnis copiis ad esse dicerent. & de defe¬
sione ac custodia urbis hortarentur. quae res eorum per¬
territos animos confirmauit. Nuntiabantur hec eadem
curioni. sed aliquandui fides fieri non poterat tantam
habebat suarum rerum fiduciam. lamꝗ Cacsaris in hilpa¬
nia res secunde in africam litteris ac nuntus pferebantura
bus omnibus rebus sublatus nihil contra se regem nisurs
existimabat. Sed ubi certis auctoribus comꝑit minus ⁊ o

Expanded text:
lia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die lia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die Curio obsidere Uticam valloque circummunire instituit. erat in oppido multitudo insolens belli diuturnitate otii, censes pro quibusdam Caesaris in se beneficiis illi amicisssuperioribus proeliis magnus. itaque de deditione omnes iam palam loquebantur et cum P. Attio agebant, ne sua pertinacia omnium fortunas perturbari vellet. haec cum agerentur, nuntii praemissi ab rege Iuba venerunt, qui illum adesse cum magnis copiis dicerent et de custodia ac defensione urbis hortarentur. quae res eorum perterritos animos confirmavit. Nuntiabantur haec eadem Curioni, sed aliquamdiu fides fieri non poterat; tantam habebat suarum rerum fiduciam. iamque Caesaris in Hispania res secundae in Africam nuntiis ac litteris perferebantur. quibus omnibus rebus sublatus nihil contra se regem nisurum existimabat. sed ubi certis auctoribus comperit minus v et
Abbreviated transcription (Latin):
fabius a proximis militibus circunuentus interficitur.
ac fugientium multitudine ⁊ turba porte castrorum ecd¬
pntur. atqiter impeditur. pluresq in eo loco sine uulnere
q in prelio aut in fuga intereunt. neꝗ multum abfuit qn
aan castris expellerentur. ac non nulli protinus codem
arsu in oppidum contenderunt. Sed cum loci natura
& munitio castrorum aditum prohibebant: quod ad pre¬
lum egressi curionis milites his rebus indigebant quae
ia oppugnationem castrorum erant usui. Itaq curio exer¬
aitum in castra reducit suis omnibus preter fabium inco¬
lumibus ex numero aduersariorum circter. dc. inter¬
sitis ac uulneratis. qui omnes discessu curionis multiq
preterea per simulationem uulnerum ex castris in oppi¬
dum pp timorem sese recipiunt. Qua re animaduersa
uanus ex terrore exercitus cognito bucinatores in castriᷤ
& paucis ad speciem tabernaculis relitis de tertia uigi¬

Expanded text:
Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. hac fugientium multitudine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum afuit quin etiam castris expellerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt. sed cum loci natura et munitio castrorum aditum prohibebat, tum quod ad proelium egressi Curionis milites iis rebus indigebant quae ad oppugnationem castrorum erant usui. itaque Curio exercitum in castra reducit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero adversariorum circiter dc interfectis ac m vulneratis; qui omnes discessu Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa Varus et terrore exercitus cognito bucinatore in castris et paucis ad speciem tabernaculis relictis de tertia vigi
Abbreviated transcription (Latin):
iub&: & precurrit ante omnes: adeoq erat impedita uallis
ut in abscensu nisi subleuati a suis primi non facile enitere¬
tur. sed preoccupatus animus actianorum militum tempo¬
re & fuga & caede suorum nihil de resistendo cogitabat.
omnesq iam se ab equitatu circunueniri arbitrabantur. lti¬
q prius ꝗͣ prius telum abiici poss& aut nostri propius acce¬
derent. omnis uari acies terga uertit: seq in castra recipit.
Qua in fuga fabius pelignus quidam ex infimis ordinibi
de exercitu curionis primum agmen fugientium inseci¬
tus magna uoce uarum nomine appellans reꝗrebat uti u¬
nus ess& ex eis militibus & monore aliquid uell& & di¬
cere uideretur. Ubi sȩpius ille appellatus aspexit ac resti¬
tit & quis ess& aut quid uellor quaesiuit humerum apet¬
tum gladio appetit: paulumq fuit quin uarum intersice.
Quod ille ꝑiculum sublato ad eius conatum scuto uitaus.

Expanded text:
iubet et praecurrit ante omnes. adeoque erat impedita vallis, iubet et praecurrit ante omnes. adeoque erat impedita vallis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. sed praeoccupatus animus Attianorum militum timore et fuga et caede suorum nihil de resistendo cogitabat, omnesque iam se ab equitatu circumveniri arbitrabantur. itaque priusquam telum adigi possit aut nostri propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur. ubi ille saepius appellatus aspexit ac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umerum apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit.
Abbreviated transcription (Latin):
aut difficili ascensu & arduo. Hanc uterq si aduersario¬
rum copiae transire conarentur expestabat: quo equiori
loco prelium commuter&. simul a sinistro cornu.p. actu
equitatus omnis & una leuis armatura & interiecti com¬
plures cum se in uallem dimiterent cernebantur. ad eos cu¬
rio equitatum & duas mauricinorum cohortes millit. quoꝵ
primum impetum equites hostium non tulerunt: sed amisi
equis ad suos refugerunt. Relicti ab his qui una procurre¬
rant leuis armatura. circunueniebantur: atq interficiebatuir
ab nostris. Huc tota uari conuersa acies suos fugere & conci¬
di uidebat:. Tum rebilus legatus caesaris quem curio secum
ex sicilia duxcerat quod magnum habere usum in re milit̾a
sciebat perterritum inquit hostem uides curio: quid dubitꝰ
uti temporis oportunitate: Ille unum elocutus ut memoria
tenerent milites ea quae sibi pridie confirmassent. sequi se

Expanded text:
at difficili et arduo ascensu. hanc uterque si adversarioat difficili et arduo ascensu. hanc uterque si adversariorum copiae transire conarentur, expectabat, quo aequiore loco proelium committeret. simul ab sinistro cornu P. Atti equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur. ad eos Curio equitatum et duas Marrucinorum cohortis mittit; quorum primum impetum equites hostium non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti ab his, qui una procurrerant levis armaturae, circumveniebantur atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere et concidi videbat. tum Rebilus, legatus Caesaris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum habere usum in re militari sciebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas uti temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea quae pridie sibi confirmassent, sequi se
Abbreviated transcription (Latin):
mini. Equidem me Caesaris militem dici uolui. uos me imp¬
atoris nomine appellauistis. cuius si uos poenit& uestrum uo¬
bis beneficium remitto. mihi meum restituite nomen ne ad
contumeliam honorem dedisse uideamini. Qua oratione p¬
mon milites crebro etiam dicentem interpellant ut magno
cum dolore infidelitatis suspicionem sustinere uiderentur.
discedentem uͦ ex contione uniuersi cohortantur magno sit
inimo. neu dubit& prelium comittere & suam fidem uir¬
tuitemq experiri. Quo facto comutata omnium uolunta¬
te & opinione consensu suo constituit curio cum primu
sit data potestas prelio rem commattere. posterai die pro¬
ductos eodem loco quo supioribus diebus constiterat in a¬
ue collocat. ne uarus quidem actius dubitat copias produ¬
cere siue solicitandi milites siue aequo loco dimicandi de¬
tur occasio ne facultatem pretermittat. Erat uallis in¬
ter duas acies ut supra demonstratum est non ita magno

Expanded text:
mini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me impmini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperatoris nomine appellavistis. cuius si vos paenitet, vestrum vobis beneficium remitto, mihi meum restituite nomen, ne ad contumeliam honorem dedisse videamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam dicentem interpellabant, ut magno cum dolore infidelitatis suspicionem sustinere viderentur, discedentem vero ex contione universi cohortantur, magno sit animo neubi dubitet proelium committere et suam fidem virtutemque experiri. quo facto commutata omnium et voluntate et opinione consensu suorum constituit Curio, cum primum sit data potestas, proelio rem committere, posteroque die productos eodem loco, quo superioribus diebus constiterat, in acie collocat. ne Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive sollicitandi milites sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne facultatem praetermittat. Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna,
Abbreviated transcription (Latin):
Caesarem probatis iam me offenditis qui de eius in uos meriti
preiudicaturus non sum quae sunt adhuc & mea uoluntate
& uestra expectatione leuiora. sed tamen sui laboris militel
semper euentu belli premia petiuerant. qui qualis sit sun¬
rus ne uos quidem dubitatis. diligentiam quidem uestram¬
an poenit& uos aut quem ad finem adhuc res processit: for¬
tunam eur preteream. An poenit& uos quod saluum atis
olumen exercitum nulla omnino naue desiderata tradu¬
xerim: quod classem hostium primo impetu aduenies pro¬
sigiuerim: quod bis perbiduum equestri prelio supaueri:
quod ex portu sinuq aduersariorum .ec. naues onerarias ad¬
luxerim eo illos compulerim ut neq pedestri itinere neq
nauibus commeatu uiuari possint: Hac uos fortuna atꝗhiˢ
ducibus repudiatis corfiniensem ignominiam initaliae fugi
an hispaniarum dedeitionem in africi belli preiudicia sequi¬

Expanded text:
Caesarem probatis, in me offenditis. qui de meis in vos meritis Caesarem probatis, in me offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, quae sunt adhuc et mea voluntate et vestra exspectatione leviora; sed tamen sui laboris milites semper eventu belli praemia petiverunt, qui qualis sit futurus, ne vos quidem dubitatis. diligentiam quidem nostram aut, quem ad finem adhuc res processit, fortunam cur praeteream? an paenitet vos, quod salvum atque incolumem exercitum nulla omnino navi desiderata traduxerim? quod classem hostium primo impetu adveniens profligaverim? quod bis per biduum equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum cc naves oneratas abduxerim eoque illos compulerim, ut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortuna atque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispaniarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequi
Abbreviated transcription (Latin):
xercitus duos supatos duces duas receptas prouincias: hec ac¬
ta diebus.xl.in quibus in conspectum aduersariorum uenett
caesar. An qui in columes resistere non potuerunt ꝑditi resi¬
stant: uos autem certa uctoria caesarem secuti didicata
iam belli fortuna uictum sequimini cum uestri officu pre¬
mia recipe debratis: Desertos enim ac se proditos a uobis di¬
cunt: & prioris sacramenti mentionem faciunt. Uos ne uͦ
.i. domitium an uos domitius deseruitur: Non ne extremi
pati fortunam paratos proiecit: Ille sibi clam non uobis salut
petiuuit. nam proditi per illum Caesaris beneficio estis conser¬
uati. sacramento quidem uos tenere qui potuit cum proiectis
fascibus & deposcito impio priuatus & captus ipse in alienam
ueniss& potestatem: Relinquitur noua legio ut eo neglecto
sacramento quo non tenemini respuatis illud quod de dedi¬
tione ducis & capitis diminutione sublatum est. At credo si

Expanded text:
xercitus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acxercitus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum adversariorum venerit Caesar? an qui incolumes resistere non potuerunt, perditi resistant? vos autem incerta victoria Caesarem secuti diiudicata iam belli fortuna victum sequamini, cum vestri officii praemia percipere debeatis? desertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti mentionem faciunt. vosne vero L. Domitium, an vos Domitius deseruit? nonne extremam pati fortunam paratos proiecit ille? non sibi clam vobis salutem fuga petivit? non proditi per illum Caesaris beneficio estis conservati? sacramento quidem vos tenere qui potuit, cum proiectis fascibus et deposito imperio privatus et captus ipse in alienam venisset potestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglecto sacramento, quo tenemini, respiciatis illud, quod deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, credo, si
Abbreviated transcription (Latin):
sit eorum usus studio ad corfinium Caesar ut magnam
partem italiae beneficio atq auctoritate eorum suam fece¬
nt. Uosenim uestrumq factum inꝗt omnia deindeps mu¬
nicipia sunt secuta. neq sine causa & Caesar amicissime
de uobis & illi grauissime udicauerunt. Pompeius enim
nullo prelio pussus uestri facti p̃iudicio demotus italia
excessit. Caesar me quem sibi carissimum habuit prouĩ¬
cum siciliam atq africam sine quibus urbem atq italiam
tueri non potest uestrae fidei cõmisit. Assunt qui uos hor¬
tentur ut a nobis desciscatis. Quid enim est illis optatius:
uno tempore & nos circunuenire & nos nefario scelere ob¬
stringere. aut quid irati grauius de uobis sentire possunt qͥ¬
aut eos prodatis qui se uobis omnia debere iudicant in cori
potestatem ueniatis qui se peruos pisse existimant. An uo̾
in hispaniam res gestas caesaris non audistis: duos pulsose¬

Expanded text:
sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate eorum suam fecerit. vos enim vestrumque factum, inquit, omnia deinceps municipia sunt secuta, neque sine causa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a nobis desciscatis. quid enim est illis optatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos nefario scelere obstringere? aut quid irati gravius de vobis sentire possunt, quam ut eos prodatis, qui se vobis omnia debere iudicant, in eorum potestatem veniatis, qui se per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas Caesaris non audistis? duos pulsos e
Abbreviated transcription (Latin):
sibi parum credi. neq improbos scire sese timeri. quod illis
licentiam timor augeat noster his studia deminuat. Quod
si iam inquit haec explorata habemus quae de exercitus
alienatione dicuntur quae quidem ego falsa aut certe
minora opinione esse confido quanto dissimulare & occul¬
tare haec qͣ per nos confirmari prest&: an uͦ uti corporis
uulnera ita exercitus incommoda sunt agenda ne spem
aduersariis augeamus aut etiam media nocte proficisca¬
mur addunt quo maiorem credo licentiam habeant q
peccare conentur. namq huiusmodi res aut pudore aut
metu tenentur. quibus rebus nox madeime aduersaria
est. Quare nec tanti sum animi ut sine spe castra oppu¬
gnanda censeant neq tanti timoris ut ipse deficiam. atq
omnia prius expienda arbitror magna. exx parte iam me
una uobiscum de re iudicium facturum confido. Dimis¬
so consilio contionem aduocat militum. commemorat quo

Expanded text:
sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia deminuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exercitus alienatione dicuntur, quae quidem ego aut omnino falsa aut certe minora opinione esse confido, quanto haec dissimulari et occultari, quam per nos confirmari praestet? an non, uti corporis vulnera, ita exercitus incommoda sunt tegenda, ne spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe castra obpugnanda censeam, neque tanti timoris, uti spe deficiam, atque omnia prius experienda arbitror magnaque ex parte iam me una vobiscum de re iudicium facturum confido. Dimisso consilio contionem advocat militum. commemorat, quo
Abbreviated transcription (Latin):
pati. Porro erant qui Censerent de tertia uigilia in casta
cornelia recedendum: ut maiore spatio temporis inter¬
iecto militum mentes sanarentur. simul siquid graui¬
us accidiss& magna multitudine nauium tutius & fi¬
cilius in siciliam receptus darctur. Curio utrunq impn¬
bans consilium quantum alteri sententiae deess& an¬
mi tantum alteri supesse dicebat. Hos turpissimae fuga
rationem habere. illos etiam iniquo loco dimicandum
putare. Qua enim inquit fiducia & opere & naturi
loci munitissima castra expugnari posse confidimus.
aut uͦ quid proficimus si accepto magno detrimento
ab oppugnatione castrorum discedimus: quasi ñ felia¬
tas rerum gestarum exercitus beniuolentia in patoribo
& res aduers&e odia concilient. castrorum mutatio ꝗd hab&
nisi turpem fugam & desperationem omnium & alienatio¬
nem excercitus: Nam neq prudentes suspicari oport&

Expanded text:
perpeti. erant, qui censerent de tertia vigilia in Castra perpeti. erant, qui censerent de tertia vigilia in Castra Cornelia recedendum, ut maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul siquid gravius accidisset, magna multitudine navium et tutius et facilius in Siciliam receptus daretur. Curio utrumque improbans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos turpissimae fugae rationem habere, illos etiam iniquo loco dimicandum putare. qua enim, inquit, fiducia et opere et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestarum exercitus benevolentiam imperatoribus et res adversae odia concilient! castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet
Abbreviated transcription (Latin):
irididerat plures auctores eius rei uidebantur. cuule bellu¬
genus hominum quod licere libere facere & sequi quol
uell&̃ legiones quae paulo ante apud aduersarios fuerit
Nam etiam Caesaris beneficium mutauerat consuetudo
qua offerrentur municipia etiam diuersis partibus con¬
iuncta. neq eram ex marsis pelignisq ueniebat ut qui
suꝑiore nocte in contubernus cõmilitesq non nulli gra¬
uiores sermones militum uulgo duruis accipiebantur.
non nulli etiam ab his qui diligentiores uideri uolebat
fingebantur. Quibus decausis consilio conuocato de sum¬
ma rerum deliberare incipit. Erant sententiae quae co¬
nandum omnibus modis castraq uari oppugnanda cen¬
serent. quod huiusmodi consilus militum ocium ma¬
xime contrarium esse arbitrarentur. postremo prestare
dicebant per uirtutem in pugna belli fortunam expin
ꝗͣ desertos & circunuentos a suis grauissimũ supplicium

Expanded text:
tradiderat, plures auctores eius rei videbantur. civile bellutradiderat, plures auctores eius rei videbantur. civile bellugenus hominum cui id liceret libere facere et sequi quod vellet; legiones hae quae paulo ante apud adversarios fuerant . nam etiam Caesaris beneficia mutaverat consuetudo qua offerrentur . municipia etiam diversis partibus coniuncta. ;neque enim ex Marsis Paelignisque veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque . non nulli graviora sermones militum; dubia durius accipiebantur, nonnulla etiam ab his, qui diligentiores videri volebant fingebantur. Quibus de causis consilio convocato de summa rerum deliberare incipit. erant sententiae, quae conandum omnibus modis castraque Vari oppugnanda censerent, quod in huius modi militum consiliis otium maxime contrarium esse arbitrarentur. postremo praestare dicebant per virtutem in pugna belli fortunam experiri, quam desertos et circumventos ab suis gravissimum supplicium
Abbreviated transcription (Latin):
manipuliq constarent. Hanc nactus appellationis causam
quintilius circiure aciem curionis atq obsecrare milites ce¬
pit ne prima sacramenti quod apud domitium atq apud
se quaestorem dixissent memoriam deponerent. neu c̃tra
cos arma ferrent qui eadem essent usi fortuna eademꝗ in
obsidione pẽpessi: neu pro his pugnarent a quibus in con¬
tumeliam pfuge appellarentur. Nis pauca ad spem largi¬
nonis addidit. quaȩ ab sua libertate si se atꝗ actium secuti
essent expectare deberent. Hac habita oratione nullam
in partem ab exercitu curionis fit significatio. atq ita
suas uterq copias reducit. atq in castris curionis magnus
omnium incessit timor. Nam is uarus hominum sermoni¬
bus celeriter augetur. unusquisq enim opiniones fingebat:
&ad id quod ab alio audierat sui aliquid timõi̾s augebat.
hoe ubi uno auctore ad plures pmanauerat atq alius alii

Expanded text:
manipulique constarent. hanc nanctus appellationis causam manipulique constarent. hanc nanctus appellationis causam Quintilius circumire aciem Curionis atque obsecrare milites coepit, ne primi sacramenti, quod apud Domitium atque apud se quaestorem dixissent, memoriam deponerent, neu contra eos arma ferrent, qui eadem essent usi fortuna eademque in obsidione perpessi, neu pro iis pugnarent, a quibus contumelia perfugae appellarentur. huc pauca ad spem largitionis addidit, quae ab sua liberalitate, si se atque Attium secuti essent, expectare deberent. hac habita oratione nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio, atque ita suas uterque copias reducit. Atque in castris Curionis magnus omnium incessit timor animis; is variis hominum sermonibus celeriter augetur. unusquisque enim opiniones fingebat, et ad id, quod ab alio audierat, sui aliquid timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad plures permanaverat atque alius alii
Abbreviated transcription (Latin):
recepit magnum peditum numerum interficiunt. Prori
nocte centuriones marsi duo ex castris curionis cum mani¬
pularusbus suus. xxii. ad actium uarum perfugiunt. Hisi¬
uc uere quam habuerant opinionem ad eum perferuss
sue etiam auribus uari seruiunt nam quae uolumus & cre¬
dimus libenter & qua sentimus ipsi reliquos sentire spamus.
confirmant quidem certe totius exercitus animos alienos
esse a curione maximeq opus est in conspectu exercitum
uenire & colloquendi dare facultatem. Qua opinione ad¬
auctus uarus postero die mane legiones ex castris duc. fac
idem curio. atq una ualle non magna interiecta suas uter¬
ꝗ copias instruit. Erat in exercitu uari sextus quintilius
uarus quem fuisse corfini supra demonstratum est. Nic
dimissus a Caesare in africam uenerat. legionesq eas trans¬
duxerat quas supioribus temporibus corfinio receperat
caesar adeo ut paucis mutatis centurionibus udem ordineᷤ

Expanded text:
recipit, magnum peditum numerum interficiunt. Proxima recipit, magnum peditum numerum interficiunt. Proxima nocte centuriones Marsi duo ex castris Curionis cum manipularibus suis xxii ad Attium Varum perfugiunt. hi sive vere quam habuerant opinionem ad eum perferunt, sive etiam auribus Vari serviunt — nam quae volumus, ea credimus libenter, et quae sentimus ipsi, reliquos sentire speramus — confirmant quidem certe totius exercitus animos alienos esse a Curione, maximeque opus esse in conspectum exercitus venire et colloquendi dare facultatem. qua opinione adductus Varus postero die mane legiones ex castris educit. facit idem Curio, atque una valle non magna interiecta suas uterque copias instruit. Erat in exercitu Vari Sex. Quintilius Varus quem fuisse Corfinii supra demonstratum est. hic dimissus a Caesare in Africam venerat, legionesque eas traduxerat Curio, quas superioribus temporibus Corfinio receperat Caesar, adeo ut paucis mutatis centurionibus idem ordines
Abbreviated transcription (Latin):
uticam relinquunt. & quo imperatum est transeunt. quie
res omnium rerum copia compleuit exercitum. His rebus
gestis curio se in castra ad bagradam recepit: atq uniuersi
exercitus conclamatione impator appellatur. posteroq die
uticam exercitum diic. & prope oppidum castra ponit. Non¬
dum ope castrorum ꝑfecto equites ex statione nuntiant mm¬
gna auxlia eqtum peditumq ab rege missa uticam uenire
eodemq tempore ius magna pulueris cernebatur: & uestigo
temporis primum agmen erat in conspectu. Nouitate rei
curio permotus p̃mittit equites qui primum impetum su¬
stineant ac morentur. ipse celeriter ab ope deductis legion¬
bus aciem instruit. equitesq comittunt prelium. Et prius¬
qͣ plane legiones explicari explicari & consistere possent
tota auxilia regis impedita ac perturbata quod nullo ordite
& sine timore iter fecerant in fugam se coniciunt. equitatu
omni fere in columi quod se per litora celeriter in oppidum

Expanded text:
Uticam relinquunt et, quo imperatum est, transeunt. quae Uticam relinquunt et, quo imperatum est, transeunt. quae res omnium rerum copia complevit exercitum. His rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recipit atque universi exercitus conclamatione imperator appellatur, posteroque die Uticam exercitum ducit et prope oppidum castra ponit. nondum opere castrorum perfecto equites ex statione nuntiant magna auxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam venire; eodemque tempore vis magna pulveris cernebatur, et vestigio temporis primum agmen erat in conspectu. novitate rei Curio permotus praemittit equites, qui primum impetum sustineant ac morentur; ipse celeriter ab opere deductis legionibus aciem instruit. equitesque committunt proelium, et, priusquam plane legiones explicari et consistere possent, tota auxilia regis impedita ac perturbata, quod nullo ordine et sine timore iter fecerant, in fugam coiciunt equitatuque omni fere incolumi, quod se per litora celeriter in oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
animaduertit multa undiq portari atq agi plenissimis
uis. quae repentini cumultus timore: ex agris in urbem
conferebantur. Nuc equitatum mutit ut dirip& atꝗ ha¬
ber& loco predae. codemq tempore his rebus subsidio. de.
equites numidae ex oppido peditesq cecc. mittuntur uar
roni quos aucilii causa reoc iuba p̾aucis diebus ante uti¬
cam miserat. Nuic & paternum hospitium cum pompeio
& simultas curionis intercedebat. quod tr.pl. legem pro
mulgarat qua lege regnum uibe publicauerat. Concurrit
equites inter se. neq uͦ p̾rimum impetum nostrorum numd
ferre potuerunt. sed interfectis circiter.cxx. reliqse in casii
ad oppidum recepunt. Interim aduentu longarum nauium
curio pronuntiare onerariis nauibus iuub& quą stabant ad
uticam numero circiter.cc. se in hostium habiturum loco qu
non ex uestigio ad castra corneliana uela duxiss&. qua pr¬
nuntiatione facta temporis puncto sublatis ancoris omnes

Expanded text:
animadvertit multa undique portari atque agi plenissimis animadvertit multa undique portari atque agi plenissimis viis, quae repentini tumultus timore ex agris in urbem conferebantur. huc equitatum mittit, ut diriperet atque haberet loco praedae; eodemque tempore his rebus subsidio dc equites Numidae ex oppido peditesque cccc mittuntur a Varo, quos auxilii causa rex Iuba paucis diebus ante Uticam miserat. huic et paternum hospitium cum Pompeio et simultas cum Curione intercedebat, quod tribunus plebis lm promulgaverat, qua lege regnum Iubae publicaverat. concurrunt equites inter se; neque vero primum impetum nostrorum Numidae ferre potuerunt, sed interfectis circiter cxx reliqui se in castra ad oppidum receperunt. interim adventu longarum navium Curio pronuntiari onerariis navibus iubet, quae stabant ad Uticam numero circiter cc, se in hostium habiturum loco, qui non ex vestigio ad Castra Cornelia naves traduxisset. qua pronuntiatione facta temporis puncto sublatis ancoris omnes
Abbreviated transcription (Latin):
codem cum exercitu proficiscitur. biduiq iter progressus
iã flumen bagradam peruenit. Ibi .c. caniniũ rebilum
legitum cum legionibus reliquit. ipse cum equitatu
procedit ad castra exploranda corneliana. quod is locꝰ
pidoneus castris habebatur. Id autem est uigum directũ
in mare eminens utraq ex parte preruptũ atq aspum.
sed tam paulo leniore fastigio ab ea parte quae ad uti¬
cam uergit. ab est directo itincre ab utica paulo amplius
pissuum mille. Sed hoc itinere est fons quod mare succe¬
dit. longe lateq is locus restagnat. quem si quis uitare uo¬
luerit sex milium circuitu in oppidum ꝑuenit. Hoc ex¬
plorato loco curio castra uari conspĩc muro oppidos con¬
iuncta ad portam quae appellatur belliea admodum mu¬
nita natura loci una ex parte ipso oppido utiea altera
a theatro quod est ante oppidum subtractionibus eius
opis maximis aditu ad castra difficili & angusto. Simul

Expanded text:
eodem cum exercitu proficiscitur biduique iter progressus eodem cum exercitu proficiscitur biduique iter progressus ad flumen Bagradam pervenit. ibi C. Caninium Rebilum legatum cum legionibus relinquit; ipse cum equitatu antecedit ad Castra exploranda Cornelia, quod is locus peridoneus castris habebatur. id autem est iugum derectum eminens in mare, utraque ex parte praeruptum atque asperum, sed tamen paulo leniore fastigio ab ea parte, quae ad Uticam vergit. abest derecto itinere ab Utica paulo amplius passus mille. sed hoc itinere est fons, quo mare succedit longius, lateque is locus restagnat; quem siqui vitare voluerit, vi milium circuitu in oppidum pervenit. Hoc explorato loco Curio castra Vari conspicit muro oppidoque coniuncta ad portam, quae appellatur Belica, admodum munita natura loci, una ex parte ipso oppido Utica, altera a theatro, quod est ante oppidum, substructionibus eius operis maximis, aditu ad castra difficili et angusto. simul
Abbreviated transcription (Latin):
consumptis appulit ad eum locum qui appellatur angul¬
laria. hic locus abest a lupeis passus. xxii. hab&q non inao¬
moda estate nauigationem. & duobus eminentibus pro¬
muntoruis continentur. Huius aduentum .l. Caesar fił. cuo
.x.longis nauibus ad eluppeam prestolantibus quas nauel
utice ex predonum bello subductas .p. actius reficiendis
huius belli causa curauerat. ueritusq nauium multiu¬
dinem ex alto refugerat. appulsaq ad proximum litus
trireme constrata in litore relicta pedibusq ad rumenu
perfugerat. Id oppidum .c. considius longus unus ligx¬
nis presidio tuebatur. reliquae Caesaris naues eius fug
se adrumentum recepunt hunc secutus aa. rusus qul
naubus.xii. quas presidio onerariis nauibus curio ex
siclia eduxcerat postꝗͣ in litore relictam nauem conspex
hane remulgo abstraxit. ipse ad .c. curionem cum cdasse
redit. Curio martium uticam nauibus premittit. ipse

Expanded text:
consumptis adpellit ad eum locum qui appellatur Anquilconsumptis adpellit ad eum locum qui appellatur Anquillaria. hic locus abest a Clupeis passuum xxii milia habetque non incommodam aestate stationem et duobus eminentibus promunturiis continetur. huius adventum L. Caesar filius cum x longis navibus ad Clupeas praestolans, quas navis Uticae ex praedonum bello subductas P. Attius reficiendas huius belli causa curaverat, veritusque navium multitudinem ex alto refugerat appulsaque ad proximum litus trireme constrata et in litore relicta pedibus Hadrumetum perfugerat. id oppidum C. Considius Longus unius legionis praesidio tuebatur. reliquae Caesaris naves eius fuga se Hadrumetum receperunt. hunc secutus Marcius Rufus quaestor navibus xii, quas praesidio onerariis navibus Curio ex Sicilia eduxerat, postquam in litore relictam navem conspexit, hanc remulco abstraxit; ipse ad C. Curionem cum classe redit. Curio Marcium Uticam navibus praemittit; ipse
Abbreviated transcription (Latin):
sus attribuerat unam ipse conscenderat nactus turbidan
tempestatem profectus est. Hunc conspicatae naues que us¬
subruti consuetudine quotidiana ad portum excubabant
sublatis ancoris sequi ceperunt. Ex his unum ipsius naug¬
um contendit & fugere perseuerauit. auxilioq tempestid
e conspectu abiit. due perterritae concursu nostrarum na¬
uium sese in portum recepunt. Massilienses arma tormea¬
taq ex oppido ut est imperatum proferunt. naues ex portu
naualibusq educunt. pecuniam expublico tradunt. Qui¬
bus rebus confectis Caesar magis eos pro nomine & ueui¬
state ꝗͣ pro meritis in se ciuitatis conseruans duas ibi legi¬
ones presidio relinquit. coeteras in italiam mitit ipse ad
urbem proficiscitur. Hisdem temporibus. C. curio in africa
profectus ex sicilia etiam ab initio copias.p. attii uari di¬
spiciens duas legiones ex.iiii.quas a caesare acceꝑat. d aq¬
tes transportabat. biduoq & noctibus tribus nauigatione

Expanded text:
s adtribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam s adtribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam tempestatem profectus est. hunc conspicatae naves quae iussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubabant, sublatis ancoris sequi coeperunt. ex his unum ipsius navigium contendit et fugere perseveravit auxilioque tempestatis ex conspectu abiit, duo perterrita concursu nostrarum navium sese in portum receperunt. Massilienses arma tormentaque ex oppido, ut est imperatum, proferunt, navis ex portu navalibusque educunt, pecuniam ex publico tradunt. quibus rebus confectis Caesar magis eos pro nomine et vetustate quam pro meritis in se civitatis conservans, duas ibi legiones praesidio relinquit, ceteras in Italiam mittit; ipse ad urbem proficiscitur. Isdem temporibus C. Curio in Africam profectus ex Sicilia et iam ab initio copias P. Atti Vari despiciens duas legiones ex iiii quas a Caesare acceperat, d equites transportabat biduoque et noctibus tribus navigatione
Abbreviated transcription (Latin):
aduentum expectabant. Eadem ratione priuatum ac pu¬
bice quibusdam ciuitatibus habitis honoribus tarracone di¬
sedit pedibusꝗ narbonam atq deinde massiliam peruenit.
ibi legem de dictatore latam seseq dictatorem dictum a .M.
lepido pretore cognoscit. Massilienses omnibus defessi mali
rei frumentari.&. ad summam inopiam adducti bis prdio
nauali supati crebris cruptionibus fusi graui etiam pestilen¬
na conflictin ex diutina conclusione & mutatione uctus
panico enim uetere atꝗ ordeo corrupto omnes alebantur quod
aa huiusmodi casus antiquitus paratum in publicum attulerat
deuecta turri labefacta magna parte muri auxiliis prouinci¬
irum & exeraitium despatis quos in Cacsaris potestatem ue¬
uisse cognouerant sese dedere sine fraude constituunt. Sed
piucis ante diebus .l. domitius cognita massiliensium uolu¬
tart nauibus tribus comparatis ex quibus duas familiaribus

Expanded text:
adventum exspectabant. eadem ratione privatim ac puadventum exspectabant. eadem ratione privatim ac publice quibusdam civitatibus habitis honoribus Tarracone discedit pedibusque Narbonem atque inde Massiliam pervenit. ibi legem de dictatore latam seseque dictatorem dictum a M. Lepido praetore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis, rei frumentariae ad summam inopiam adducti, bis proelio navali superati, crebris eruptionibus fusi, gravi etiam pestilentia conflictati ex diutina conclusione et mutatione victus — panico enim vetere atque hordeo corrupto omnes alebantur, quod ad huiusmodi casus antiquitus paratum in publicum contulerant — deiecta turri, labefacta magna parte muri, auxiliis provinciarum et exercituum desperatis, quos in Caesaris potestatem venisse cognoverant, sese dedere sine fraude constituunt. sed paucis ante diebus L. Domitius cognita Massiliensium voluntate navibus iii comparatis, ex quibus duas familiaribus
Abbreviated transcription (Latin):
nit: relatis ad eum publicis cum fide rationibus. qd penelea
est pecunae tradit: & quid ubiꝗ habeat frumenti ac nin¬
um ostendit. Caesar contione habita corduhe omnibus &¬
neratim gratias agit ciuibus romanis quod oppidum in su
porestate studuissent habere. hispalis qued psidia eapals
aditanis quod conatus aduersariorum infregissent sese in li
mauissent. Pecunias quae erant in publicum uarronia.c.x.
pollicitus remittit. bona restituit eis quos liberius locutos ac
oenam tulisse eognouerat tributis quibusdam publicis pri¬
unsꝗ premuis. reliquos in posterum bona spe compl&. bidu¬
umnꝗ cordu commoratus gadis proficiscitur. pecunias monum¬
raꝗ que ex fano herculis collata erant in priuatam domum
giones utribuit. ipse his uauibus quas .M. uarro quasq gidi¬
tini uissu uarronis fecerant terraconem pauas diebus puc¬
nit. ibi totius fere citerioris prouincie legationes Caesaris

Expanded text:
nit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod penes eum nit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod penes eum est pecuniae, tradit, et, quid ubique habeat frumenti ac navium, ostendit. Caesar contione habita Cordubae omnibus generatim gratias agit: civibus Romanis, quod oppidum in sua potestate studuissent habere, Hispanis, quod praesidia expulissent, Gaditanis, quod conatus adversariorum infregissent seseque in mavissent. pecunias, quas erant in publicum Varroni cives Romani polliciti, remittit; bona restituit iis quos liberius locutos hanc poenam tulisse cognoverat. tributis quibusdam publicis privatisque praemiis reliquos in posterum bona spe complet biduumque Cordubae commoratus Gadis proficiscitur; pecunias monimentaque quae ex fano Herculis collata erant in privatam domum, giones adtribuit. ipse iis navibus quas M. Varro quasque Gaditani iussu Varronis fecerant, Tarraconem paucis diebus pervenit. ibi totius fere citerioris provinciae legationes Caesaris