comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apꝓbatũ & ad sumum sacerdotii gradũ dignũ
mores iohanne apostata. Cumꝙ hoc tertio
om̃s dixissent. annuente imp̃re nominatum.
lunt. & fideles affuturos iure urando ꝓmitette
se degere posse. ne consumeret᷑ romanꝰ popl̃s
ob multitudinẽ exercitꝰ. multis ut redirent
cognoscer&̾. n ignoranᷤᷤ quã facile romanorũ
mentes pecunia poss& corrũpere. clam roma
mittit nuntios. beati petri omĩumꝙ eccłaru
pecuniã reꝓmittenᷤ. si suꝑ pium imprem &
dõnũ leonem papã irruerent. eosꝙ impissi¬
me trucidarent. Quid multiᷤᷤ morer: Romani
quã mox exercitꝰ paucitate confisi immo de¬
cepti & peciniȩ ꝓmissione animati. bucina
concrepante suꝑ imp̃rem ut eũ occidant fe¬
stinare contenðunt. Quibꝰ impr̃ suꝑ pontem
tyberis quẽ romani plaustris impeditũ habebat.
occurrit. Cuiꝰ fortes milites ad sue facti bello
pectore atq armis intrepidi eos int̾ ꝓsiliunt¬

Expanded text:
approbatum et ad summum sacerdotii gradum dignum, approbatum et ad summum sacerdotii gradum dignum, mores Iohanne apostata!' Cumque hoc tertio omnes dixissent, annuente imperatore nominatum Llunt et fideles ei adfuturos iureiurando promittunr cum paucis Romae se degere posse, ne consumeretur Romanus populus ob multitudinem exercitus, multis, ut redirent,cognosceret, non ignorans, quam facile Romanorum mentes pecunia posset corrumpere, clam Romam mittit nuntios, beati Petri omniumque ecclesiarum pecuniam repromittens, si super pium imperatorem et domnum Leonem papam irruerent eosque impiissime trucidarent. Quid multis morer? Romani quam mox exercitus paucitate confisi, immo decepti, et pecuniae promissione animati bucina concrepante super imperatorem, ut eum occidant, festinare contendunt. Quibus imperator supra pontem Tyberis, quem Romani plaustris impeditum habebant, occurrit. Cuius fortes milites assuefacti bello, pectore et armis intrepidi eos inter prosiliunt et
Abbreviated transcription (Latin):
& contra me defendit. seditiones fecit. &
uidentibꝰ nr̃is militibꝰ dix belli factuᷤ. lorica
& galea ẽ indutꝰ. Qͥd suꝑ hoc sc̃ã synoduᷤ de¬
cernat. edicat. Adhȩc romani pontifices
reliquusq cleruᷤ &. cunctus popłs dixerunt.
nauditũ uulnuᷤᷤ m audito cauterio ẽ exuren¬
dunt. dicorruptis moribꝰ soli sibi & ñ cunctis
obe&̃. quo quomͦ toleranduᷤᷤ e&̃. Quot pͥus casti.
huiꝰ factisunt imitatione in cesti. Qt probi. hui
exemplo conũsationis st̃ reꝓbi. letimuᷤᷤ itaq
magnitudinẽ imperii uri. monstrũ illud nul
la uirtute redẽptũ auitus. ascã romana ȩccła
pelli. aliumꝙ loco eiꝰ constitui. qͥ nobis exem¬
plo bone conuersationis pre eẽ ualeat &. pro¬
desse. sibi rectẽ uiuat. ac bene inuendi nobis
dicitis. mhilq gratius nobis quã ut talis qͥ huic
sc̃ȩ &. imiuersali sede p̃ponat᷑ in ueniri possit.
His auditis. om̃s una uoce dixert̃. leonẽ uenera¬

Expanded text:
et contra me defendit, seditiones fecit, et et contra me defendit, seditiones fecit, et videntibus nostris militibus dux belli factus, lorica et galea est indutus; quod super hoc sancta synodus decernat, edicat. » Ad haec Romani pontifices reliquusque clerus et cunctus populus responderunt: 'Inauditum vulnus inaudito est cauterio exurendum. Si corruptis moribus soli sibi et non cunctis obesset, quoquo modo tolerandus esset. Quot prius casti huius facti sunt imitatione incesti? Quot probi huius exemplo conversationis sunt reprobi? Petimus itaque magnitudinem imperii vestri, monstrum la virtute redemptum a vitiis, a sancta ecclesia pelli, aliumque loco ejus constitui, qui nobis exemplo bonae conversationis praeesse valeat, et prodesse sibi: recte vivat, ac bene vivendi nobis dicitis, nihilque gratius nobis, quam ut talis, qui huic sanctae et universali sedi praeponatur, inveniri possit.era
Abbreviated transcription (Latin):
sent. cũ hisdem litteris ad scãm synodũ quȩ
xpectauimꝰ aduentũ eiꝰ ut p̃sente eo qd nobiꝰ
egerit quererem᷑. Uerũ qm̃ ñ eum affuturũ
certo scimꝰ. quã ꝑ fide nobiscũ egerit ut diligen
agnoscatiᷤᷤ. etiam atq etiã flagitamꝰ. Notum
itaq uobis facimꝰ archi ep̃is. prbs. diaconibuᷤ¬
reliquoq clero: nec ñ & comitibꝰ iudicibꝰ. omĩq
plebi: qđ idẽ ioħ papa oppressu aberengario
atq ad elb̾to rebelli nr̃is misit nobis insaxoniq̃
nuntios roganᷤᷤ ut ꝓ amore dĩ initaliã ueni¬
remuᷤ & ȩccłam Sc̃i Pecri ac se ipsũ exfaucibuᷤᷤ
eorũ liberaremꝰ. Nos uͦ ad iuuante dõ quantũ
fecerimuᷤᷤ. ñ ẽ necesse dicere. ut inp̾sentiarũ
uidetis. Treptus uͦ mea oꝑa exeoꝵ manibus
& honori debito restitutꝰ. oblitu iuram̃ti
&. fidelitatiᷤᷤ quã mͥ supͣ corpuᷤ scĩ łetri pro¬
misit. eundẽ adelb̃tum roma uenire fecit

Expanded text:
sent, cum eisdem litteris ad sanctam synodum, quae sent, cum eisdem litteris ad sanctam synodum, quae « Expectavimus adventum ejus, ut, praesente eo, quid nobis egerit, quereremur; verum quoniam non eum adfuturum certo scimus, quam perfide nobiscum egerit, ut diligenter agnoscatis, etiam atque etiam flagitamus. Notum itaque vobis facimus archiepiscopis, episcopireliquoque clero, necnon et comitibus, judicibus, omnique plebi, quod idem Johannes papa oppressus a Berengario atque Adelberto, rebellibus nostris, misit nobis in Saxoniam nuntios, rogans ut ob amorem Dei in Italiam veniremus, et eclesiam sancti Petri ac se ipsum ex eorum faucibus liberaremus. Nos vero adjuvante Deo quantum fecerimus, non est necesse dicere, ut inpraesentiarum videtis. Ereptus vero mea opera ex eorum manibus, et honori debito restitutus, oblitus juramenti, et fidelitatis quam mihi supra corpus sancti Petri promisit, eumdem Adelpertum Romam venire fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
lem diaconẽ suos infideles qͦs nos suscepisse
accussat. his tẽporibꝰ nec uidimꝰ nec suscepimꝰ.
onstantinopolĩ dõno papa eos. ob in iuriam.
nrãm ꝓficiscenteᷤᷤ dirigente. capue st̃ ut audi¬
umus capti. Quibꝰ cũ etiã saleccũ natione bul¬
garium
educatione ungarium dõni pape. familiarissimũ
& Zacheum urũ reꝓbatũ. diuinarũ atq humana¬
rum inscium litterarũ adõnopͣp ep̃m nouiter
consecratũ. & ungariiᷤᷤ ad p̃dicandũ ut suꝑ nos
irruant destinatũ eodẽ captos ẽẽ audiuimus.
litterȩ fidem amitterent. quȩ plũbo signate sui
nominis caracteres monstrant. his expletss. lan¬
dohardũ asaxonia mimendendensem. & liud¬
brandũ abitalia cremonensẽ ep̃os cũ pfatis num¬
tus romã dirigit. dõno pͦp se incul pabilẽ ee satiᷤᷤ¬
facturũ. Quox etiã militibꝰ hoc intẽpore iustuᷤᷤ
imposint. ut si secuᷤᷤ dõnuᷤᷤ pͦp ñ creder&. duello

Expanded text:
lem diaconem, suos infideles, quos nos suscepisse lem diaconem, suos infideles, quos nos suscepisse accusat, his temporibus nec vidimus nec suscepimus: Constantinopolim domno papa eos ob iniuriam nostram proficiscentes dirigente, Capuae sunt, ut audivimus, capti. Quibuscum etiam Saleccum, natione Bulgarium, educatione Ungarium, domni papae familiarissimum, et Zacheum, virum reprobatum, divinarum atque humanarum inscium litterarum, a domno papa episcopum noviter consecratum et Ungariis ad praedicandum, ut super nos irruant, destinatum, eodem captos esse audivimus. litterae fidem admitterent, quae plumbo signatae sui nominis caracteres monstrant. » 7. His expletis, Landohardum a Saxonia Mimendensem et Liudprandum ab Italia Cremonensem, episcopos, cum praefatis nuntiis Romam dirigit, domno papae se inculpabilem esse satisfacturos. Quorum etiam militibus hoc imperator justus imposuit, ut si secus domnus
Abbreviated transcription (Latin):
qđ si ñ poss& et noll& ac se culpabilẽ redder&
pedib idẽ benedictuᷤ concite ꝓciden ᷤ. se pec¬
casse. se sc̃ę romanȩ sedis inuasorẽ ẽẽ acclama¬
uit. Post hȩc pallium sibi abstulit. qđ simul
cũ pontificali ferulaq manu gestabat. dõno
papȩ leoni reddidit. Quã ferulã idẽ papa fre¬
git. & fractã popło ostendit. Demde bene¬
dictum int̾ra sedere p̃cepit. cui casulamq
planetã dict̃ cũ stola parit̃ abstulit. post
ant̾ omnibꝰ ep̃is dixit. Benedictũ sc̃ȩ & apłic

Expanded text:
 si non posset aut nollet ac se culpabilem redderettoris isdem Benedictus concite procidens se peccasse, se sanctae Romanae sedis invasorem esse acclamavit. Post haec pallium sibi abstulit, quod simul cum pontificali ferula, quam manu gestabat, domno papae Leoni reddidit. Quam ferulam isdem papa fregit et fractam populo ostendit. Deinde Benedictum in terra sedere praecepit. Cui casulam, quam planetam dicunt, cum stola pariter abstulit. Post autem omnibus episcopis dixit: ' Benedictum, sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: omnibꝰ ep̃is. Nos audiuimꝰ dicere. qͥ auos uultis
alium papã facere. Si hoc facitiᷤᷤ. ex cõmunico uos
de dõ omĩpotente. ut ñ habeatis licentiã ullũ
ordinare. & missã celebrare. Cũ hȩc epła inscã
synodo legeret᷑. aduenert̃ qͥ pͥus de fuerant reli¬
giosi a lotharingia. heinricus treuerensis archi
tertonensis. Sigulfuᷤᷤ placentinꝰ. quoꝵ consilio
domino papȩ ita rescribt̃. Sũmo pontifici&
uniuersali papȩ dõno iohanni. octo diuinȩ
respectuclem̃tiȩ imp̃r augustuᷤᷤ. sed & sc̃ã syno¬
dus romȩ obseruitiũ dĩ congregata. in dño
salutẽ. Preterita synodo quȩ celebrata ẽ .uiii. iđ¬
noub̃. litteraᷤ uobiᷤᷤ direxerimꝰ in quibꝰ accussa¬

Expanded text:
Dei omnibus episcopis. Nos audivimus dicere, quia vos vultis Dei omnibus episcopis. Nos audivimus dicere, quia vos vultis alium papam facere; si hoc facitis, excommunico vos da Deum omnipotentem , ut non habeatis licentiam nullum ordinare et missam cesynodo legeretur, advenerunt, qui prius defuerant, religiosi: a Lotharingia Heinricus Treverensis archieTertonensis, Sigulfus Placentinus; quorum consilio domno papae ita rescribunt: 'Summo pontifici et universali papae domno Irespectu clementiae imperator augustus, sed et sancta synodus Romae Dei ob servitium congregata, in Domino salutem. Praeterita synodo, quae celebrata est 8 Idus Novembris, litteras vobis direximus, in quibus accusa
Abbreviated transcription (Latin):
cardinalis archidiaconuᷤᷤ tali ẽ sermone aggreᷤᷤ¬
sus. Qua tͥ auctoritate qua ue lege o inuasor.
hȩc pontificalia indum̃ta usur pasti suꝑstite
hoc p̃sente dõno nr̃o uenerabili pp leone. quẽ
tu nobiscũ accusato ac reꝓbato iohanne ad
apłiratuᷤ culm̃ elegisti: Non inficiari podes
eñ ceteris romanis papã electurũ aut ordina¬
N absꝙ illiis filuq sui regis octonis consen.
Denedictꝰ respondit. Siquid peccaui. iniseremin

Expanded text:
alis archidiaconus tali est sermone adgressus: 'Qua tibi auctoritate quave lege, o invasor, haec pontificalia indumenta usurpasti, superstite hoc praesenti domno nostro venerabili papa Leone, quem tu nobiscum accusato et reprobato Iohanne ad apostolicatus culmen elegisti? Num inficiari potes sisse numquam te cum ceteris Romanis papam electurum aut ordinaturum absque illius filiique eius regis Ottonis consensu?' Benedictus respondit: 'Si quid peccavi, miseremini
Abbreviated transcription (Latin):
garium inferetrato monte resistentẽ ꝓpul¬
semus. de in pat̾na abdicatione dõnum ꝑꝑ.
c̃ ueniamꝰ. Ain uoluntate. uerecundia saltem.
inuirũ ꝑfectũ se se mutabit. sicq forsitan
deuictu ᷤ. bene c̃ suescere. pud& his de suescere.
his ex pletis. papiȩ nauĩ conscendit. ac ꝑ heri¬
diani alueũ rauenna usq ꝑuenit: Indeq
ꝓgredienᷤᷤ. montẽ feretratũ qđ scĩ leonis dr̃.

Expanded text:
garium in Feretrato monte resistentem propulsemus, dein paterna abdicatione domnum papam conveniamus; si non voluntate, verecundia saltem in virum perfectum sese commutabit. Sicque forsitan devictus bene consuescere, pudebit desuescere'. VI. His expletis Papiae navim conscendit ac per Heridani alveum Ravennam usque pervenit indeque progredi
Abbreviated transcription (Latin):
hugb̃to abbati ducatũ int̾ iurũ & mon¬
tem iouis cõmisit. eoqd tunc fidelissimꝰ
putaret᷑. ut pote affmnitate coniunctus propt᷑¬

Expanded text:
Hucberto abbati ducatum inter Jurum et montem Jovis commisit, eo quod tunc fidelissimus putaretur, utpote affinitate conjunctus propt
Abbreviated transcription (Latin):
milites alui ꝑhystriã. alii ꝑcãpaniã. alii uero
priuarunt. Constantinopolĩ caput falsi im¬
peratoris deportatũ ẽ. hȩc audiens gens sara¬
cenorũ quȩ iam ȩgẏptũ & alexandriã ꝑuase¬
rant. subito cũ multis nauibꝰ uenientes sici¬
liam inuadunt. siracusas ingrediunt᷑. mul¬
tamq stragẽ faciunt popłoꝵ. auferentes qͦq
p̃dam nimiam. &. omnẽ illum que constan¬
tum in ęre & diuersis speciebus ad alexan¬
driam reuersisimt.

Expanded text:
milites, alii per Istriam, alii per Campaniam, alii vero milites, alii per Istriam, alii per Campaniam, alii vero privarunt. Constantinopolim. caput falsi imperatoris deportatum est. Haec audiens gens Sarracenorum, quae jam Aegyptum et Alexandriam pervaserat, subito cum multis navibus venientes Siciliam invadunt, Syracusas ingrediuntur, multamque stragem faciunt populorum, auferentes quoque praedam nimiam et omnem illum, quem Constantum in aere et diversis speciebus, ad Alexandriam reversi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bene uentu cũ omi exercitu circũdedit. ubi
rumaldus filius Grimaldi regis se incluserat.
mꝑator accepta obside predicti rumaldi so¬
rore. soluta obsidione: neapolim ꝓficiscitur.
nde roma ꝑrexit. cui sexto aburbe milia.¬
rio. uitellianus pp cũ sacerdotibꝰ & populo
romano occurrit. qui obtulit beato petro
pallium auro textile. Et manens apud romã
diebus .xii. omĩa quȩ fuerant antiquitus
instituta exaere in ornamentu ciuitatis depo¬
suit. intantũ &iam ut ȩccłam beatȩ mariae
quȩ aliquando pantheon uocabat᷑ disco ope¬
rir&. tegulasq aereas inde auferr& Post
hȩc neapolim reuersus.itinere terreno ꝑrexit:
ciuitatẽ regium. Ingressusq siciliã. habitauit
insiracusa. Mansit aut̃ insicilia .ui. anñ. Ibi
post plurimãs & in auditas dep̃dationes in
balneo asuis extictꝰ ẽ. Post hui mortẽ. mexe¬
cius insicilia regnũ arripuit. sed absq ori¬
entalis exercitus uoluntate contra quẽ italiȩ

Expanded text:
Beneventum cum omni exercitu circumdedit, ubi Beneventum cum omni exercitu circumdedit, ubi Rumaldus filius Grimaldi regis se incluserat. Imperator accepta obside praedicti Rumaldi sorore, soluta obsidione Neapolim proficiscitur. Inde Romam perrexit, cui sexto ab urbe miliario Vitellianus papa cum sacerdotibus et populo Romano occurrit qui obtulit beato Petro pallium auro textile, et manens apud Romam diebus 12, omnia quae fuerant antiquitus instituta ex aere in ornamentum civitatis deposuit, in tantum, ut etiam basilicam beatae Mariae, quae aliquando Pantheon vocabatur, discooperiret, tegulasque aereas inde auferret. Post haec Neapolim reversus, itinere terreno perrexit civitatem Regium, ingressusque Siciliam habitavit in Syracusa, mansit autem in Siciliam 6 annos, ubi post plurimas et inauditas depraedationes in balneo a suis extinctus est. Post hujus mortem Mezentius in Sicilia regnum arripuit; sed absque orientalis exercitus voluntate, contra quem Italiae
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ idem rex insua fide suscipiens ad ulatoꝵ
& detrabentiũ linguis stimulatꝰ. dolo occi¬
dere meditat᷑. Sed industria hunoldi fide¬
lissimi militis ꝑ murũ tycmensem fune
de positus. infrantiã ad dagobtũ fugit
mortisq periculũ euasit. Per idem tẽpus¬
theodorus archi ep̃s. & adrianas abba doc¬
tissimus. auitelliano papa missisunt in.
brittanniã. plurimasq ȩccł̃as anglorum
doctrinȩ aplicȩ fruge. foecundarunt. Iqͥb
theodorus archi ep̃s peccantiũ iudicia. quantis
scilic& annis ꝓ uno quoq peccato quis poeni¬
tere debeat. mirabili & in discreta considera¬
tione describit. his diebus constantinus
augustus italiã alangobardorũ manu eri¬
pere cupiens. c̃stantinopolim egressus. athe
nas uenit. inde mare trans gressus. tarentũ
applicuit. In de bene uentũ intrauit. om̃sq
pene ciuitates langobardoꝵ ꝑquas uenerat
cepit. luceriã usq ad solũ ꝓstrauit. Demde

Expanded text:
Quem idem rex in sua fide suscipiens, adulatorum Quem idem rex in sua fide suscipiens, adulatorum et detrahentium linguis stimulatus, dolo occidere meditatur. Sed industria Hunoldi fidelissimi satellitis per murum Ticinensem fune depositus in Franciam ad Dagobertum fugit mortisque periculum eTheodorus archiepiscopus et Adrianus abba doctissimus a Vitelliano papa missi sunt in Britanniam, plurimasque ecclesias Anglorum doctrinae apostolicae fruge foecundarunt, e quibus Theodorus archiepiscopus peccantium judicia, quantis scilicet annis pro uno quoque peccato quis penitere debeat, mirabili et discreta consideratione describit. His diebus Constantinus Augustus Italiam a Langobardorum manu eripere cupiens, Constantinopolim egressus venit Athenas; inde mare transgressus Tarentum applicuit, inde Beneventum intravit, omnesque pene civitates Langobardorum per quas venerat cepit. Luceriam usque ad solum prostravit. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
filius constantini filii eraclii. regñann. xxuiii
ic asupͣ dicto paulo deceptus hereticus effi¬
citur. exposuitq typum aduersus catholicã
fidẽ. nec una nec duas uoluntates aut ope¬
rationes inxp̃o difiniens eẽ confitendas.
qͣsi nihil uelle uel operari credendus sit
xp̃c. Unde amartino papa & .cu. ep̃ĩs sub
anathemate damnati sunt supͣ nominati
ep̃i. hac dere idem martinus papa in exiliũ
mittit᷑ apud cersonã. ibiq morit᷑. Ubi & iam
miraculorũ gła fulg&. Eugenius papa con¬
stituit᷑. Quouita decedente: uitellianus
Clothario langobardorũ regẽ mortuo. Gri¬
mal dus uir strenuus regnũ obtinuit. Per
pelitur. Dagob̾tus monachiã totius imperii
obtinuit. excepto qđ fri suo heriberto circa
ligerim & limitẽ qͦ tendit᷑ partibꝰ uuasconiȩ
pagum scilic&. tolosanũ caturtinũ aganensẽ
petrogoricũ & scõnicũ. uel qđ abhis aduersus
pyreneos montes excludit᷑ concessit. Gri¬
maldus rex bethariũ uirũ potentẽ ꝑseqͥtur

Expanded text:
filius Constantini filii Heraclii regnavit annos XXVIII. Hic a supradicto Paulo deceptus hereticus efficitur exposuitque tipum adversus catholicam fidem, nec unam nec duas voluntates aut operationes in Christo definiens esse confitendas, quasi nihil velle vel operari credendus sit Christus. Unde a Martino papa et CV episcopis sub anathemate dampnati sunt supra nominati episcopi. Hac de re idem Martinus papa in exilium mittitur apud Cersonam ibique moritur; ubi etiam miraculorum gloria fulget. Eugenius papa constituitur, quo vita decedente Vitellianus Rothario Langobardorum rege mortuo Grimaldus vir strenuus regnum optinuit. Per pelitur. Dagobertus monarchiam totius imperii optinuit, excepto quod fratri suo Heriberto citra Ligerim et limitem, quo tenditur partibus Wasconiae, pagum scilicet Tolosanum, Caturcinum, Aganensem, Petrogoricum et Sanctonicum vel, quod ab his versus Pireneos montes excluditur, concessit. Grimaldus rex Bertarium virum potentem persequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
constantim superioris augusti. regnauit
quo de fumeto agathiis papa ordmatur
Constantinꝰ angustus .cl. epõs congregari
fecit in urbe regia. int̾ quos etiam afuerunt
legati scę romanȩ eccłȩ missi ab agathone
papa. lohannes diaconus. &. iohannes por¬
tuensis ep̃s. Qui om̃s heresim damnauer̃
quȩ unã oꝑationẽ & uoluntatẽ in dño nrõ
ihũ xp̃o asseuerabat. Ea hora tante arenarũ
telȩ in medio populi ceciderunt. ut omnes
mirarent᷑. & ꝑ hoc significatũ est qđ sordes
hereticȩ prauitatis de pulsȩ eent. Et georgius
quidem patriarcha constantinopolitanᷤ
correctus ẽ. ceteri uͦ in sua defensione ꝑseue¬
rantes. anathematizatisunt ultione dĩꝑ¬
tes siue oꝑationes. his tẽporibꝰ solis ecclyp¬
sis facta ẽ.u. non mai. maxq subsecuta est
grauissima pestis tribꝰ m̃sibus iuł. anc̃. &o
septẽbris. lunc uisibilit̾ multis apparuit.
qͥa bonꝰ & malus angl̃s noctu ꝑciuitatem.
ꝑgens. & ex iussuboni angli malus angłs

Expanded text:
it quo defuncto Agatho papa ordinatur. Constantinus augustus CL episcopos congregari fecit in urbe regia, inter quos etiam fuerunt legati sanctae Romanae ecclesiae missi ab Agathone papa, Iohannes diaconus et Iohannes Portuensis episcopus. Qui omnes heresim dampnaverunt, quae unam operationem et voluntatem in domino Iesu Christo asseverabat. Ea hora tantae aranearum telae in medio populi ceciderunt, ut omnes mirarentur; ac per hoc significatum est, quod sordes hereticae pravitatis depulsac essent. Et Georgius quidem patriarcha Constantinopolitanus correctus est, ceteri vero in sua defensione perseverantes anathematis sunt ultione pertes sive operationes. His temporibus solis eclypsis facta est V. Non. Mai. moxque subsecuta est gravissima pestis tribus mensibus Iulio, Augusto et Septembri. Tunc visibiliter multis apparuit, quia bonus et malus angelus noctu per civitatem pergerent, et ex iussu boni angeli malus angelus,
Abbreviated transcription (Latin):
tas tua. ut etiam ñpetentibus opẽ p̃stes. ro¬
goᷤ pietas tua hab&. aliqid nob̾ depecunia
commodes. qua ciues nrõs releuare ualeamiis. Cumq hi
negotiũ exercentes. responsum inciuitate nr̃a sicut re¬
lique habent p̃stiterint. pecuniã tuam cum usuris
legitimis reddemus. Tunc ille pietate commotus
septem ei milia aureorũ p̃stitit. Quȩ ille accipiens.
ꝑciues suos erogauit. At illi negotia exercentes. di¬
uites ꝑ hoc effecti sunt. & usq hodie magni haben¬
tur. Cũq ante dictus ep̃s debitam pecuniã ob¬
tuliss& regi. respondit rex. Non habeo necessariũ
hoc accipere. illud mihi sufficit si dispensatione
tua pauperes qui opprime bantur in opia. ꝑ tuã
suggesti onẽ. uel ꝑmeam largitatẽ st̃ releuati.
t nihil exigens. ante dictos ciuies diuites fecit.
efuncto autẽ apud urbẽ
supra dictã memorato antistite. agiricus qui¬
dam eciuib in cathedram subrogatur. Si acri

Expanded text:
tas, ut etiam non petentibus opem praestes. Rotas, ut etiam non petentibus opem praestes. Rogo, si pietas tua habet aliquid de pecunia, nobis commodes, qua cives notros relevare valeamus. Cumque hi negotium exercentes, responsum in civitate nostra, sicut reliquae habent, praestiterint, pecuniam tuam cum usuris legit mis reddemus. Tunc ille pietate commotus, septem ei millia aureorum praestitit. Quae ille accipiens, per cives suos erogavit. At illi negotia exercentes, divites per hoc effecti sunt, et usque hodie magni habentur. Cumque antedictus episcopus debitam pecuniam obtulisset regi, respondit rex: Non habeo necessarium hoc recipere; illud mihi sufficit, si dispensatione tua pauperes qui opprimebantur inopia, per tuam suggestionem, vel per meam largitatem sunt relevati. Et nihil exigens, antedictos cives divites fecit. XXXV. Defuncto autem apud urbem supradictam memorato antistite, Agiricus quidam e civibus in cathedram ejus subrogatur. Siagri
Abbreviated transcription (Latin):
sigardem reginã uerũ est restitutus. Mortua au¬
tẽ illa. consurgens iterũ secundinus eũ interfecit.
Am hic moriens filiũ dereliquit. quicũ creuiss&
& ess& adultus. cepit patris sui uelle in uiriam uin¬
dicare. Tunc secundinus timore ꝑterritus. dũ de
uilla inuillam ante eũ fuger&. cũse iam uider& eo
imminente ñ posse euadere . ne in manus inimici
eSIRAtUS autem uirdimnensis ep̃s. cui theo¬
dericus rex multas irrogauit in uirias. cũ post mul¬
ta exitia. damna. atq erumnas. ad lib̾tatẽ ꝓpriã
apud uirdunensẽ urbẽ potiretur . uidens habi¬
to tares eius ualde pauperes. atq destitutos.
dolebat suꝑ eos. Et cũ ipse ꝑtheodericũ derebi
suis remansiss& extraneus. nec haber& deppͥo
qualit̃ eos consolaretur. bonitatẽ & clem̃tiã
circa om̃s. theo deberti regis cernens. misit ad
eum legationẽ dicens. Fama bonitatis tuȩ in
uniuersam t̾ram uulgatur. cũ tanta sit largi¬

Expanded text:
sigardem reginam iterum est restitutus. Mortua ausigardem reginam iterum est restitutus. Mortua autem illa, consurgens iterum Secundinus, eum interfecit. Nam hic moriens filium dereliquit, qui cum crevisset, t esset adultus, coepit patris sui velle injuriam vindicare. Tunc Secundinus timore perterritus, dum de villa in villam ante eum fugeret, cum se jam videret eo imminente non posse evadere, ne in manus inimici eratus autem Viridunensis episcopus, cui Theudericus rex multas irrogavit injurias, cum post multa exitia, et damna atque aerumnas, ad libertatem propriapud Viridunensem urbem potiretur, videns habitatores ejus valde pauperes atque destitutos, dolebat super eis; et cum ipse per Theudericum de rebus suis remansisset extraneus, nec haberet de proprio qualiter eos consolaretur, bonitatem et clementiam circa omnes Theudeberti regis cernens, misit ad eum legationem, dicens: Fama bonitatis tuae in universam terram vulgatur, cum tanta si tua largi
Abbreviated transcription (Latin):
minum dilatauit. Chesauros uͦ magnos ad theodo¬
bertũ de italia direxit. Qđ cum narsis imperato¬
ri posuiss& in noticiam. imperator c̃ductis p̃tio
entibus narsiti solatiũ mittit. Confligensq postea uictis
abscessit. Deinceps uͦ buccilenus siciliam occupauit. deqͣ
etiam tributa exigens regi transmisit. Magna enim
ei felicitas in his c̃ditionibus fuit.
Et teriolus tunc & secundinus magni cũ rege habebant᷑.
frant autem ut̃q sapientes. & rethoricis imbuti litteris.
S ed secundinus plerũq legationẽ imperatoriã arege mis¬
sus intulit: & obhoc iactantiã sumpserat. ac ñnulla con¬
tra rationẽ exercebat. Qua de causa factum ẽ. ut
int̾ illum atq at teriolũ lisseua consurger&. Queusq
ad hoc ꝓfecit: ut oblitis uerborũ obiectionib ꝓpriis
ni causam. at teriolũ in eius potestatẽ dedidit. Qui
ualde humiliatus ẽ & ab honore depositus. sedꝑ uui¬

Expanded text:
minum dilatavit; thesauros vero magnos ad Theudeminum dilatavit; thesauros vero magnos ad Theudebertum de Italia direxit. Quod cum Narses imperatori posuisset in notitiam, imperator conductis pretio gentibus, Narseti solatium mittit, confligensque postea victus abscessit. Deinceps vero Buccellinus Siciliam occupavit, de qua etiam tributa exigens, regi transmisit. Magna enim ei felicitas in his conditionibus fuit. XXXIII. Asteriolus tunc et Secundinus magni cum rege habeabantur. Erat autem uterque sapiens, et rhetoricis imbutus litteris. Sed Secundinus plerumque legationem imperatori a rege missus intulit, et ob hoc jactantiam sumpserat, ac nonnulla contra rationem exercebat. Qua de causa factum est, ut inter illum atque Asteriolum lis saeva consurgeret: quae usque ad hoc profecit, ut oblitis verborum objectionibus proprini causam, Asteriolum in ejus potestatem dedidit. Qui valde humiliatus est, et ab honore depositus: sed per Uvi
Abbreviated transcription (Latin):
tum illis amplius quã hi fraudauerant abstuł.¬
G heodebertus uero initaliam
abiit. & exinde multũ ad qui siuit. Sed quia loca illa
ut fertur morbida sunt. exercitus eius indiuersis fe¬
bribus corruens uexabatur. Multi enĩ ex his. inillis
locis mortui sunt. Qd uidens theodob̾tus exea reuer¬
sus est. multa secũ spolia ipsi uel sui deferentes. Di¬
citur tc̃ temporis usq ticinũ accessisse cuutatẽ. in
qua buccilenũ rursũ direxit. quiminorẽ illã ita
liam captã atq inditionib regis ante dicti redac¬
tam. maiorẽ petut. inqua contra bils ariũ mul¬
tis uicib pugnans uictoriam. obtinuit. Cũq impe¬
rator uidiss& qđ bilsi arius crebrius uinceretur
amoto eo narsitẽ in euis loco statuit. Belsuarium
uͦ comitẽ stabuli quasi ꝓhumilitate qđ prius fuerat
posuit. Buccilenus uͦ contra narsitẽ magna certami
na gessit. captamq omnẽ italiã usq inmare ter¬

Expanded text:
tum illis amplius quam hi fraudaverant, abstutum illis amplius quam hi fraudaverant, abstuTheudobertus vero in Italia abiit et exinde multum adquisivit. Sed quia loca illa, ut fertur, morbida sunt, exercitus eius in diversis febribus corruens vexabatur; multi enim ex his in illis locis mortui sunt. Quod videns Theudobertus ex ea reversus est, multa secum expolia ipse vel sui deferentes. Dicitur tamen tunc temporis usque Ticinum accessisse civitatem, in qua Buccelenum rursum dlia capta, atque in ditionem regis antedicti redacta, majorem petiit: in qua contra Bellissarium multis vicibus pugnans, victoriam obtinuit. Cumque imperator vidisset, quod Bellissarius crebrius vinceretur, amoto eo, Narsetem in ejus locum statuit. Bellissarium vero comitem stabuli, quasi pro humilitate, quod prius fuerat, posuit. Buccellinus vero contra Narsetem magna certamina 134 gessit; capta omni Italia, usque in mare ter
Abbreviated transcription (Latin):
tem in una equalitate pariter & om̃i potentia ẽ¬
fitentes. etiam si mortiferum bibamus innomine
contra hanc mulierẽ theodardũ regẽ tusciȩ
didiciss& que meretrix ista commiserat. qualiter
ꝓpter seruum quẽ acceperat. in matrẽ extterit par¬
ricida succenso uehement̃ balneo eam in eodem
cum una puella includi p̃cepit. Quȩ nec mora in¬
ter arduos uapores ingressa. in pauim̃to corruens
mortua atq consumpta est. Qđ cognoscentes hire¬
ges. hildeb̾tus & lotharius consobrini eius. necñ
& theo deb̾tus. qđ scilic& tãturpi fuerat int̾fecꝰ¬
um auferemus. & simili pena te damnabimũ.
Tunc ille timens. quin quagena eis milia aureoꝵ
trans misit. hildeb̾tus autẽ ut semꝑ erat contra
lothariũ regem inuidus. atq. uersutus. cũ theo¬
deberto nepote suo c̃iunctus diuiso intse hoc au¬
ro. nihil exinde dare regi lothario uoluerunt.
at ille suꝑ thesauros dodomeris aggressus. mul¬

Expanded text:
tem in una aequalitate pariter et omnipotentia cotem in una aequalitate pariter et omnipotentia confitentes, etiam si mortiferum bibamus, in nomincontra hanc mulierem, Theodadum regem Tusciae didicisset quae meretrix ista commiserat, qualiter propter servum, quem acceperat, in matrem exstiterat parricida, succenso vehementer balneo, eam in eodem cum una puella includi praecepit. Quae nec mora, inter arduos vapores ingressa, in pavimento 133 corruens, mortua atque consumpta est. Quod cognoscentes hi reges Childebertus et Chlothacharius consobrini ejus, nec non et Theudebertus, quod scilicet tam turpi fuerit interfecum auferemus, et simili poena te damnabimus. Tunc ille timens, quinquagena eis millia aureorum transmisit. Childebertus autem, ut erat semper contra Chlothacharium regem invidus atque versutus, cum Theudeberto nepote suo conjunctus, diviso inter se hoc auro, nihil exinde dare regi Chlothachario voluerunt. At ille super thesauros Chlodomeris aggressus, mul
Abbreviated transcription (Latin):
leuitatẽ animi sui relicto matris consilio quȩ ei
regis filiũ ꝓuidebat. seruũ suũ traguilanẽ nomine
accepit. & cũ eo ad ciuitatẽ quȩ defensari possit
aufugit. Cũq mat̾ eius contra eã ualde frender&.
peter&q ab ea ne humiliar& duitius nobile genis
sed dimisso seruo similẽ sibi de genere regio quem¬
mater ꝓuiderat deber& accipere nullatenus uoluit
ad quiescere. Tunc mater eius contra eam frendens
exercitũ commouit. at illi uenientes suꝑ eos. tragui¬
lanem int̾fecerunt gladio. ipsam qq̃ cedentes indo¬
mo matris reduxerunt. Erant aut̃ sub arriana
secta uiuentes. Et quia eoꝵ consuetudo ẽ ut ad
altare uenientes. dealio calice reges accipiant.
dequo mater communicatura erat. Quo illa
hausto. ꝓtinus mortua est. Non enim dubium
est. tale maleficiũ esse de parte diaboli.
Qid contra hȩc miseri heretici respondebunt.
ut inscã eor. locũ habeat inimicis: Nos uꝰ trinita¬

Expanded text:
levitatem animi sui relicto matris consilio, quae ei levitatem animi sui relicto matris consilio, quae ei regis filium providebat, servum suum, Traguilanem nomine, accepit, et cum eo ad civitatem, qua defensari possit, aufugit. Cumque 132 mater ejus contra eam valde frenderet, peteretque ab ea ne humiliaret diutius nobile genus, sed dimisso servo similem sibi de genere regio, quemmater providerat, deberet accipere, nullatenus voluit acquiescere. Tunc mater ejus contra eam frendens, exercitum commovit. At illi venientes super eos, Traguilanem interfecerunt gladio, ipsam quoque caedentes in domum matris reduxerunt. Erant autem sub Ariana secta viventes. Et quia consuetudo eorum est, ut ad altarium venientes, de alio calice reges communicentde quo mater communicatura erat. Quo illa hausto, protinus mortua est; non enim dubium est tale maleficium esse de parte diaboli. Quid contra haec miseri haeretici respondebunt, ut in Sancta eorum locum habeat inimicus? Nos vero Trinita
Abbreviated transcription (Latin):
agere maleficii. Tunc app̃henso uno deciuitate
rustico. ipsi int̾rogant qiđ hoc essent qđ agerđ.
Qui ait. Cunicã beati uincentu deportant. &
cũ ipsa ut dñs eis misereatur exorant. Qđ illi
timentes. se abea ciuitate remouerunt. Sed ta¬
men ad quisita maxima hispanie: parte cum
magnis spolus ingallias redierunt
ost amalaricũ uͦ theuda rex ordiatus ẽ
iihispanis. Quo int̾fecto. theodogisilũ leuauert̃
regẽ. Isdũ ad cenã cum amicissuis epular&. & ess&
ualde lȩtus . cereis subito extinctis inrecubitu ab¬
inimicis gladio ꝑcussus interiit. Postquẽ agyla reg¬
nũ accepit. Sumpserunt gothi hanc de testabi¬
lem consuetudinẽ. ut siquis eis deregib ñpla¬
cuiss&. gladio eũ appeterent. & qui libuiss& a¬
nimo hunc sibi statuerent regẽ.¬
t quia theodericus italie clodouei regis sororẽ
in matrimonio habuit. mortuus filiam paruulã cũ
uxore reliquit. hic aut̃ cũ adulta facta ess& ꝑ

Expanded text:
agere maleficii. Tunc apprehensum unum de civitate agere maleficii. Tunc apprehensum unum de civitate rusticum, ipsi interrogant, quid hoc esset quod agerent. Qui ait: 'Tonicam beati Vincenti deportant et cum ipsa, ut eis Dominus misereatur, exorant'. Quod illi timentes, se ab ea civitate removerunt. Tamen adquisitam maximam Hispaniae partem, cum magnis spoliis in Galliis redierunt. Post Amalaricum vero Theuda rex ordinatus est in Hispaniis. Quem interfectum, Theudegiregem. Is dum ad coenam cum amicis suis epularetur, et esset valde laetus, cum subito, exstinctis in recubitu inimicis gladio percussus interiit: post quem Agila regnum accepit. Sumpserant enim Gotthi hanc detestabilem consuetudinem, ut si quis eis de regibus non placuisset, gladio eum appeterent, et qui libuisset animo, hunc sibi statuerent regem. XXXI. Et quia Theodoricus rex Italiae Chlodovechi regis sororem in matrimonio habuit, mortuus parvulam filiam cum uxore reliquit. Haec autem cum adulta facta esset, per
Abbreviated transcription (Latin):
data ad ꝓpria sunt regressi. Qđ nullus ambi¬
gat. hanc ꝑ obtentũ regine. beati martini fus¬
se uirtutẽ.
ost hȩc hil debtus rex in hispaniã abiit. Quã
ingressus cũ lothario cesaraugustanã ciuitatẽ.
cum exercitu uallant atq obsident: at illi tanta humi¬
utate ad dm̃ conuersisunt. ut induti cilitis. abstenti
a cibis & poculis. cũ tunica uincentu martiris muros ci¬
uitatis psallendo circurent. Mulieres qq̃ amicꝰte
nͥgris palliis. dissoluta cesarie suꝑ posito cinere. ut
eas putares uirox funeribus deseruire plangendo
sequebantur. Et ita totã spẽ locus ille ad dnĩ mi¬
scđiam retulit. ut diceretur ibidẽ niniuitarũ
ie iuniũ celebrari. Nec estimaretur aliud posse fi¬
eri. nisi eoꝵ p̃cib diuina miscđia flecteretur. hi
autẽ qui obsidebant nescientes qid obsessi agerent.
cũ uiderent sic murũ circuiri. putabant eos aliqiđ

Expanded text:
data, ad propria sunt regressi. Quod nullus ambidata, ad propria sunt regressi. Quod nullus ambigat hanc per obtentum reginae beati Martini fuisse virtutem. XXIX. Posthaec Childebertus rex in Hispaniam abiit; quam ingressus cum Chlothachario, Caesaraugustanam civitatem cum exercitu vallant atque obsident. At illi in tanta humilitate ad Deum conversi sunt, ut induti ciliciis, abstinentes a cibis et poculis, cum tunica beati Vincentii martyris muros civitatis psallendo circuirent: mulieres quoque amictae nigris palliis, dissoluta caesarie, superposito cinere, ut eas putares virorum funeribus deservire, plangendo sequebantur. Et ita totam spem suam locus ille ad Domini misericordiam retulit, ut diceretur ibidem Ninivitarum jejunium celebrari: nec aestimaretur aliud posse fieri, 131 nisi eorum precibus divina misericordia inflecteretur. Hi autem qui obsidebant, nescientes quid obsessi agerent, cum viderent sic murum circuiri, putabant eos aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
hiuenientes cũ exercitib sius eũ obsiderent. tac¬
tantes ilũ die sequenti interficere. mane facto
in loco quo erant congregati orta tempestas ten¬
toria dissipauit. res diripuit: & cuncta sub uerut
inmixtaq fulgura cũ tonitruis ac lapidib sup
eos descendunt. Ipsi qq̃ suꝑ grandine humũ infacie ꝓ¬
ruunt. & a lapidibus decidentib grauit̃ uerberan¬
tur. Nullum enĩ eis tegum̃ remanserat nisi parma.¬
& tantum hoc maxime metuentes. ne ab ignib. ce¬
lestibus cremarentur. Sed & & quites eorũ disꝑsist̃.
ti ex eis ꝓrsus non sustinentes. tc̃ illi alapidibus ut
diximus cesi & humo ꝓstrati. penitentiã agebant
ac ueniã p̃cabantur a dõ. qđ ista contra sangui
una quidẽ gutta decidit. aut aliquis sonitus to
nitrui est auditus. Sed nec auditũ ullius uenti
in illo loco senserunt. hiꝗꝗ mittentes nuntios
ad eũ. pacẽ & concor iam petierunt. Qua¬

Expanded text:
hi venientes cum exercitibus suis eum obsederent, trachi venientes cum exercitibus suis eum obsederent, tractantes illum die sequenti interficere, mane facto, in loco, quo erant congregati, orta tempestas tentoria dissicit, res diripit et cuncta subvertit; inmixtaque fulgora cum tonitruis ac lapidibus super eos discendunt. Ipse quoque super infectam grandine humum in facie proruunt et a lapidibus decedentibus graviter verberantur – nullum enim eis tegumen remanserat nisi parmae tantum–, hoc maxime metuentes, ne ab ignibus caelestibus cremarentur. Sed et equites eorum ita dispersenim ex eis prorsus non sunt inventi. Tunc illi a lapidibus, ut diximus, caesi et humo prostrati, paenitentiam agebant ac veniam praecabantur Deo, quod ista contra sanguinuna quidnitrui est auditus: sed nec anhelitum ullius venti in illo loco sensere. Hi quoque mittentes nuntios ad eum, pacem et concordiam petie
Abbreviated transcription (Latin):
sibi assumer&. in basternam positam. indomitis bob
conuinctis. eam deponte p̾cipitauit. quȩ in ipso flu¬
mine spm̃ reddidit. Hoc apud uirdunum ciuitatẽ
desponsatam haber&. & eam ꝓpt̃ deuteriã accipe¬
re noll&: coniuncti franci contra eum ualde
scandali⁊abantur. quare sponsam suam relin¬
quer&
Tunc commotus relicta deuteria dequa
paruulum filium habebat nomine theodo ualdũ
wisigardem duxit uxorem. Quam nec multo tem¬
pore habens. defuncta illa aliam accepit. uerun-
tamen deuteriam ultra non habuit
il deb̾tus autẽ & theodob̾tus commouentes
eexercitũ. contra lothariũ ire disponunt. lie au¬
tẽ hec audiens. estimans se horũ exercitũ non su¬
ftinere. insiluam confugit. & concides magnas
transfundens. Sed & rotiidis regina hȩc
audiens. beati martini sepulchrũ adit. ibiq ino¬
ratione ꝓsternitur. & tota nocte uigilat. orans
ne inter filios suos bellum ciuile consurger&.Cũq

Expanded text:
sibi adsumeret, in basterna posita, indomitis bubus sibi adsumeret, in basterna posita, indomitis bubus coniunctis, eam de ponte praecipitavit; quae in ipso flumine spirdesponsatam haberet, et eam propter Deuteriam accipere nollet, conjuncti Franci contra eum valde scandalizabantur, quare sponsam suam relinqueret. Tunc commotus, relicta Deuteria, de qua parvunomen, Wisigardem duxit uxorem. Quam nec multo tempore habens, defuncta illa, aliam accepit. Verum tamen Deuteriam ultra non habuitutem et Theodoberthus commoventes exercitum, contra Chlothacharium ire disponunt. Ille autem haec audiens, aestimans, se horum exercitum non sustenire, in silva confugit et concides magnas transfundens. Sed et Chrodichildis regina haec audiens, beati Martini sepulchrum adiit, ibique in oratione prosternitur et tota nocte vigilat, orans, ne inter filios suos bellum civile consurgeret. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
bus miraretur . Nam derebus bonis tam de armĩ
quã deuestibus uel deriiquis ornam̃tis. qđ regẽ
habere dec& terna ei paria condonauit. simili¬
ter de & quitibus atq catinis. hec audiens giual¬
dus. qđ scilic& theodeb̾tus regnũ patris sui obti¬
nuiss&. adeũ deitalia rediit. Quẽ ille c̃gaudenꝰ
ac de osculans. tertiam ei partẽ de muneribis.
que apatruo acceperat est largitus. Et om̃a que in fisco
suo pat̾ posuerat derebus sigiualdi patriseuis. ipsi reddi
p̾cepit.
It ille in regno firmatus. magnum se atq bonitate om
ni p̃cipuum reddidit. Erat enĩ regnũ cum iustitia regens.
sacerdotes uenerans. eccłas munerans. pauperes eleuans.
& multa multis benefitia pia ac dulcissima ac commo¬
dans uoluntate. Om̃e tributũ qđ infiscosuo ab
eccłis in aruernũ sitis reddebatur clem̃t᷑ indulsit.
euteria uͦ cernens filiam suam.
ad ultã ualde fuisse. timens ne eam concupiscensrex

Expanded text:
bus miraretur. Nam de rebus bonis, tam de armis bus miraretur. Nam de rebus bonis, tam de armis quam de vestibus, vel reliquis ornamentis, quae regem habere decet, terna ei paria condonavit; similiter et de equitibus atque catinis. Haec audiens Givaldus, quod scilicet Theudoberthus regnum patris obtenuisset, ad eum de Italia rediit. Quem ille congaudens ac deosculans, tertiam partem ei de muneribus, quae a patruo acceperat, est largitus; et omnia, quae in fisco suo pater posuerat de rebus Sigivaldi, patri eius, ipsi reddi praecipit. At ille in regno firmatus, magnum se atque in omni bonitate praecipuum reddidit. Erat enim regnum cum iustitia regens, sacerdotes venerans, eclesias munerans, pauperes relevans et multa multis beneficia pia ac dulcissima accommodans voluntate. Omne tributo, quod in fisco suo ab eclesiis in Arvernum sitis reddebebatur, clementer indulsit. Deuteria vero cernens filiam suam valde adultam esse, timens, ne eam concupiscens rex
Abbreviated transcription (Latin):
nens munitũ: latiũ petut. ibiq & latuit. Dũ hȩc
agerentur. nuntiatur theo dobto patrẽ suũ gra¬
uiter egrotare: & ad quẽ nisi uelotius ꝓperar&
ut eũ uiuũ inuenir&. apatruis suis excluderet᷑.¬
& ultra illuc non redir&e. at ille hȩc audiens.
cuncta post posita illuc dirigit. deuteria cũ filia sua
aruerno relicta. Cũq abiss& theodericus ñ post mul¬
tos dies obut. uicesimo tertio regni sui anno. Consur¬
gentes aut̃ hil deb̾tus & lotharius contra theodobtũ.
regnũ eius auferre uoluerunt. Sed ille muneribus
placatis. a leo dibus suis defensatus est. & in regnum
stabilitus. Mit tens postea aruernũ. deuteriã sibi
accersiuit. eãq inmatrimonio sotiauit sibi.
i dens aut̃ hildeb̾tus. qđ ei p̃ualere ñ poss&
legationẽ adeũ misit. & ad se uenire p̃cepit dicens.
filios ñ habeo. tetanquã filiũ habere desidero. Quo
ueniente tantis eũ muneribus ditauit. ut abom̃i¬

Expanded text:
nens esse munitum, Latium petiit ibique et latuit. Dum haec nens esse munitum, Latium petiit ibique et latuit. Dum haec agerentur, nuntiatur Theodoberto, patrem suum graviter egrotare, et ad quem nisi velocius properaret, ut eum inveniret vivum, a patruis suis excluderetur et ultra illuc non rediret. At ille haec audiens, cuncta postposita, illuc dirigit, Deoteria cum filia sua Arverno relictam. Cumque abissit, Theudoricus non post multos dies obiit vicinsimo tertio regni sui anno. Consurgentes autem Childeberthus et Chlothacharius contra Theudobertum, regnum eius auferre voluerunt, sed ille muneribus placatis a leodibus suis defensatus est et in regnum stabilitus. Mittens postea Arvernum, Deoteriam exinde arcessivit eamque sibi in matrimonio sociavit. Videns autem Childeberthus, quod eilegationem ad eum misit, et ad se venire praecepit, dicens: Filios non habeo, te tanquam filium habere desidero. Quo veniente, tantis eum muneribus ditavit, ut ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
rat autẽ ibidẽ matrona deuteria
nomine. utilis ualde atq sapiens. cuius uir apđ
hi terris urbẽ c̃cesserat. Que misit nuntios ad
aut̃ ad castrũ ueniens. cũ pace ingressus est.
Subditũq sibi cernens popłm. nihil inibi ma¬
ligessit. Deuteria uͦ ad occursũ eius uenit:
at ille eam spetiosam cernens. amore eius capitur.
suoq eam copulauit stratu.
n illis diebus theodericus parentẽ suum sigiual¬
dum occidit gladio. mittens occulte ad theo dob̾
habebat. Sedquia eũ desacro fonte exceperat.
ꝑdere noluit. Litteras uͦ quas ei pat̾ trans miserat.
ei adlegendũ dedit dicens. fuge hinc. quia pa¬
tris mei p̃ceptũ accepi. ut te interficiã. Siuͦ ille
defunctus fuerit. & me regnare audieris. tc̃securis
ad me reuerteris. Quod audiens. grãs agens. & ua¬
ledicens abscessit . arelatensim enim tunc urbẽgothi
puaserant. dequa theodobtus obsidesretinebat.
ad eã guialdus confugit. Sed parũ se ibidem cer¬

Expanded text:
Erat autem ibidem tunc matrona, Deuteria Erat autem ibidem tunc matrona, Deuteria nomine, utilis valde atque sBiterris urbem concesserat. Quae misit nuntius ad autem ad castrum veniens, cum pace ingressus est; subditumque sibi cernens populum, nihil inibi male gessit. Deuteria vero ad occursum ejus venit; at ille, speciosam eam cernens, amore ejus capitur, suoque eam copulavit stratui. In illis diebus Theudoricus parentem suum Sigivaldum occidit gladio, mittens oeculte ad Theudoberthabebat. Sed quia eum de sacro fonte exciperat, perdere noluit. Litteras vero, quas ei pater transmiserat, ipsi ad legendum dedit, dicens: 'Fuge hinc, quia patris mei praeceptum accipi, ut te interficiam; si vero ille defunctus fuerit et me regnare audieris, tunc securus ad me reverteris'. Quod audiens, gratias agens et vale dicens, abscessit. Arelatensim enim tunc urbem Gothi pervaserant, de qua Theudobertus obsedes retenebat; ad eam Sigivaldus confugit. Sed parum se ibidem cer
Abbreviated transcription (Latin):
pedes desup aminuto lapide & dificatũ habet᷑.
habens in atto pedes xxx. inlatũ pedes quindecĩ.
Qui cur ñ ciuitas dictasit ignoro. hab& enĩ incir¬
cuitu p̃tiosos fontes. Aparte aut̃ occidentis mon¬
tes sunt ub̾rimi. uineisq repleti. Quitã nobile
in colis falernũ porrigunt. ut respuant scalonũ.
Nã ueteres ferunt. ab aureliano hoc imperatort
fuisse & dificatũ.
heodericus autẽ filio suo theo dobto. uisi
sissent. theodericus. theodob̾tũ. lotharius uͦ gun¬
thariũ seniorẽ filiũ suũ. ad hȩc requirenda tranꝰ¬
mit tunt. Sed guntharius usq rotenus accedens
nescio quȩ faciente causa regressus est. Zheodo¬
bertus uͦ usq adbiterinsẽ ciuitatẽ abiens. deas
castrũ optinuit. atq inp̃dã diripuit. Deinde ad
aliud castrũ nomine caprariã. legatos mitut dicenꝰ.
Nisi se illi subdant. omnẽ locũ illũ incendio con¬
cremandũ. eosq qui ibidẽ resident captiuan dos.

Expanded text:
pedes, desuper a minuto lapide aedificatus habetur, pedes, desuper a minuto lapide aedificatus habetur, habens in altum pedes triginta, in latum pedes quindecim: quae cur civitas dicta non sit, ignoro. Habet enim in circuitu pretiosos fontes: a parte autem Occidentis, montes sunt uberrimi, vineisque repleti, quia tam nobile incolis Falernum porrigunt, ut respuant Cabillonum: nam veteres ferunt ab Aureliano hoc imperatore fuisse aedificatum. XX. Theudericus autem filio 127 suo Theudeberto Uvisigsissent, Theudericus Theudebertum, Chlothacharius vero Guntharium seniorem filium suum ad haec requirenda transmittunt. Sed Guntharius usque Ruthenos accedens, nescio qua faciente causa, regressus est; Theudebertus vero usque ad Biterrensem civitatem abiens, Deas castrum obtinuit, atque hinc praedam diripuit. Deinde ad aliud castrum, nomine Caprariam, legatos mittit, dicens, nisi se illi subdant, omnem locum illum incendio concremandum, eosque qui ibidem resident captivandos. XXII.
Abbreviated transcription (Latin):
gregorius apud urbẽ lingonicam magnus dĩ sacer
dos. signis & uirtutibus clarus. Sed quia huius
pontificis meminimus. gratũ arburatussum ut sitũ
loci cliuionensis in quo maxime erat assiduus. huic
inseram lectioni. Est autẽ castrũ firmissimis muris
in media planitiȩ. & satis iocunda cõpositũ terras
ualde fertiles atq fecundas. ita ut arius semel
scissis uomere semina iaciantur. & magna frue¬
tuum opulentia sub sequatur. Amęridie ha¬
U& oscarum fluuium. piscibus ualde p̃diuitẽ. ab aqui¬
lone uͦ. alius fluuiolus uenit. qui pportã ingrediens.
ac sub pontẽ decurrens ꝑaliã rursus portã egredi¬
tur. totũ munitionis locũ placida unda circũ fluens.
ante portã aut̃ molina mira uelocitate diuertit.
Quatuor porte aquatuor plagis mundi sunt posi¬
te. totũq edifitiũ triginta tresturres exornant.
Muros uͦ illius dequadris lapidib usq inuiginti

Expanded text:
Gregorius apud urbem Gregorius apud urbem dos, signis et virtutibus clarus. Sed quia hujus pontificis meminimus, gratum arbitratus sum, ut situm loci Divionensis, in quo maxime erat assiduus, huic inseram lectioni. Est autem castrum firmissimis muris, in media planitie et satis jocunda compositum, terras valde fertiles habens atque fecundas, ita ut arvis semel scissis vomere, semina jaciantur, et magna fructuum opulentia subsequatur. A Meridie habet Oscaram fluvium, piscibus valde praedivitem; ab Aquilone vero alius fluviolus venit, qui per portam ingrediens ac sub pontem decurrens, per aliam rursus portam egreditur, totum munitionis locum placida unda circumfluens: ante portam autem molendinas mira velocitate divertit. Quatuor portae a quatuor plagis mundi sunt positae: totumque aedificium triginta tres turres exornant: murus vero illius de quadris lapidibus usque in viginti