comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
collusione debent sec̾m. turpe Nẽ utpa¬
trie functioes ferre ñpoffit̃. quienamfor¬
tune uim se ferre profitetur.
ria sibi cõmodã appłi cõmodis ministrari.¬
honeste obsequii tenilioro: maliuñt quã
turpiter ẜiure diuitib quos ⁊ ea patimur
accipere que sani offerunt ꝓobsequus ñ¬

Expanded text:
colluvione secerni. turpe enim est, ut patriae functiones ferre non possit, qui etiam fortunae vim se ferre profitetur. ria sibi commoda a populi cohoneste obsequi tenuioribus malint quam turpiter servire divitibus. Quos etiam ea patimur accipere, quae sani offerunt pro obsequiis, n
Abbreviated transcription (Latin):
sacro palano int̾ arthyatos militanint cũ
cõmitia pͥmiordinis uel secunoi ademp¬
tifiuñt. aut maororis glum dignitatis as¬
scendiñt. nulla municipali. nulla cuna¬
lium ꝯuentione uexentur. seu indempta
administratione sep accepta testimonia¬
li meruũit missionen. sint abomi functi¬
one omib q murũb publicis ĩmunes. nec

Expanded text:
ilitarunt, cum comitivam primi ordinis vel secundi adepti fuerint aut maioris gradum dignitatis adscenderint, nulla municipali, nulla curialium conventione vexentur, seu indepta administratione seu accepta testimoniali meruerint missionem: sint ab omni functione omnibusque muneribus publicis immunes, nec
Abbreviated transcription (Latin):
facundiã. s qr singlis ciuitans adeẽ iꝑse
ñpossum. iubeo. quisquis docere uult ñre¬
pente nec temere ꝓsiliat adhoc muntus.
s hoc inditio ordims ꝓbatus dectum curi¬
aliũ mereatur optimoꝵ ꝯspirate ꝯsẽsu.

Expanded text:
facundia. Sed quia singulis civitatibus adesse ipse non possum, iubeo, quisquis docere vult, non repente nec temere prosiliat ad hoc munus, sed iudicio ordinis probatus decretum curialium mereatur, optimorum conspirante consensu.
Abbreviated transcription (Latin):
namneq eos quiplatiart g̃nare iusti
tiaẽ. neq illos qui drspncuerit tenere pͥ¬
dentis ẽ. integio ergo singulo aniũs ario
anno trangresso cogantur exponere ꝗ¬
b tauuis suscepta driꝰperimt ut facile
siquis infurto fuĩt dephen sus recentecͥs¬
adreunegrare iacraturam. nonꝑpety¬
⁊ aut exactores tencantur inꝯtinnata
uexandoꝵ ꝓuinialium potestare ue¬
luti ꝯcussionum cominatione. s per
annos fingulos iuditiaria sedulttate
mutentur. nrni aut ꝯ suerndo ciunta¬

Expanded text:
int gravare iusti est, neque illos qui displicuerint tenere prudentis. Integro igitur singuli anniversario anno transcurso cogantur exponere, quibus titulis suscepta disperserint, ut facilius, si quis in furto fuerit deprehensus, recentem queat redintegrare iacturam. Non perpetui autem exactores teneantur in continuata vexandorum provincialium potestate, veluti concussionum dominatione, sed per annos singulos iudiciaria sedulitate mutentur, nisi aut consuetudo civita
Abbreviated transcription (Latin):
s̾.ãEIqius marchiam᷑ defunctiẽ ioco
particeps fiat quaprintis qui inhoc or¬
dine repientur. septem uł eo amplius iu¬
dĩcantib itoneus approbetur. ita tñ utqui¬
nmeꝵ statum ueniat s eum ordinem ꝯ¬
sequatur quicet̾is adpriora subiatis ulti¬
ylosophye p̃ceptores. nefñ ⁊̃ medicos. p̃ter
rec que retro lataꝵ sanctionum ꝯsecuns.:¬

Expanded text:
Si qui in archiatri defuncti est locum particeps fiat, quam primis qui in ordine repperientur septem vel eo amplius iudicantibus idoneus adprobetur, ita ut, quinumerum statim veniat, sed eum ordinem consequatur, qui ceteris ad priora subvectis ultiilosophiae praeceptores nec non etiam medicos praeter haec, quae retro latarum sanctionum
Abbreviated transcription (Latin):
nus rons c̃aminis sacri. inquib uel semł
rome seu antique gretie emĩto coronati
ñemĩlis corruptis ac redemptis ꝓben¬
tur cuulium munerum tribuisolet
abstinere debent amĩmeribus autem cur¬
libus excludendi non sunt.
um sis dimisfus honessam missiorem cõ¬
secutum te eẽ ambigi ñ pot̃. habebis itaq

Expanded text:
nus tribus certaminis sacri, in quibus vel semel Romae seu antiquae Graetiae, merito coronati non aemulis corruptis ac redemptis probentur, civilium munerum tribui solet abstinere debent, a muneribus autem civilibus excusati non sunt.um sis dimissus, honestam missionem consecutum te esse ambigi non potest. Habebis itaque
Abbreviated transcription (Latin):
nis sexus ꝯditione m̾dicuntur exẽplo
mattim quinq suꝑstitum nũo liboꝵ
catiore potiri ꝯuenit itaut surihoc nũo
filius legmine etatis inueniatur obeim¬
distatim ꝓsuo patre mimĩb applicetur

Expanded text:
 sexus condicione indicuntur, exemplo marium quinque superstitum numero liberorum catione potiri convenit, ita ut, si in hoc numero filius legitimae aetatis inveniatur, obeundis statim pro suo patre muneribus applicetur
Abbreviated transcription (Latin):
sic ł dietum ẽ accollitis ⁊ nicͥ penitus acci¬
oĩa tefinimus suꝑis qr ñ qr ꝑmunificẽ¬
tiam q̃r duos maiores lectos munerab¬
ili uasoꝵ custodia ĩ opoĩtos dm̃s autro¬
a studii głose memorit ⁊ stephani magni¬
fict memorit. siquis enim illos uoluit¬
acciꝑe ut pote ⁊płimis hominib agẽtes
eum custodia potiara ⁊ oĩo quatam cuno

Expanded text:
sicut dictum est, acolefinimus super his qui non per munificentiam quaerunt duos maiores lectos in venerabili vasorum custodiario positos, diximus autem Studii gloriosae memoriae et Stephani magnificae memoriae. Si quis enim illos voluaccipere, utpote et plurimis hominibus egentes et cust
Abbreviated transcription (Latin):
solicitudinem ponente ꝓtp̃e batissimo ar¬
chiepõ uniũs ali patriarcha sub quõs. dõ
uniũsus scĩssime eccłe statuohis ita¬
ꝙ factis nullum penitus abinuito ꝑ¬
ciꝑe ꝓmortuo corꝑe curato quiequã
ut aut disceta sĩt oĩa sanctm singło
lecto guisdato unum asstium tari
astistiam aut canonicar̃. inminus oc¬
to mulier̃ p̃cedentium⁊ tribacollitis¬
qui nich penitus accipietur si tñ aliꝙ a¬
liquis uoluer̃. petentium defuncto exe¬
entium ip̃e sponte cogente nullo aliuo
zasist̾ium unum ł duo aut te amplius ad¬
hoc sit hoc sit quidẽ ei munificentie tñ nec
hoc indefinitum relinquim ⁊ bic eadẽmẽ¬
mutur assist̾iar seu canonicarum a colito

Expanded text:
sollicitudinem ponente pro tempore beatissimo archiepiscopo et universali patriarcha, sub quo sunt et deo universus sanctissimae ecclesiae status. His ita factis nullum penitus ab invito percipere pro mortuo corpore curato quicquam. Vt autem discreta sint omnia, sancimus singulo lecto gratis dato unum asceterium dari ascetriarum aut canonicarum, non minus octo mulierum praecedentium lectqui nihil penitus accipient. Si tamen aliquis voluerit competentium defuncto entium ipse sponte cogente nullo et aliud asceterium unum vel duo aut etiam amplius assumere, hoc sit quidem eius munificentiae, tamen nec hoc indefinitum relinquimus, et hic eandem menmuntur ascetriarum seu canonicarum
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑantium salute ꝑus actus oĩo ad effect̃
ad duci: ñ laborantium bonum opus ad si¬
bseqñtium desidia deꝑire sic aut mille. e.
ergastĩa inminuta⁊ sine tributo ẜuare disi¬
osumus ita reliquis ergastia oĩa subiribu
tis neꝙ uenerabilib domib noq exenodoc
aut quipotestatib st̃ s oĩb ergastuo simi¬
lit agnoscentib tributa. nec paulatim sin¬
gula excusare ⁊ ꝓprium leuigare: reliquis
pautis existentib totum ĩpones honus exħ
magnum sustinere dispendium fere hoc
ñ ualentes tua ig celsitudo quid posteadẽ
administratioẽm acceꝑit: pareno tib offiti

Expanded text:
imperantium salute, pios actus omnino ad effectum adduci, et non laborantium bonum opus a subsequentium desidia deperire. Sicut autem mille centum ergasteria inminuta et sine tributo servari disposuimus, ita reliqua ergasteria omnia sub tributis, neque venerabilibus domibus neque xenodochaut qui in potestatibus sunt; sed omnibus ergasteriis similiter agnoscentibus tributa, nec paulatim singula excursare et proprium levigare et reliquis paucis existentibus totum inponere onus, et ex hoc magnum sustinere dispendium ferre hoc non valentes. Tua igitur celsitudo et qui post te eandem administrationem acceperint et parens tibi offici
Abbreviated transcription (Latin):
duodeci solidor quatitatẽ ĩ tuob lectis
studii⁊ stephani ĩdesiderato ut poĩta in
scĩssima maiore eccła ł uno solito ꝓeo for¬
so assistĩo seu canonicis gͣtis⁊ aliis lectis pce¬
tẽtium ead accipiente quantitat̃e quã ali
aut uolente qui hoc celebrat quippe dio a¬
mabilib defensorib necessitatẽ habentib¬

Expanded text:
duodecim solidorum quantitatem in duobus lectis Studii et Stephani, in deaurato autem posito in sanctissima maiore ecclesia, vel uno solo pro eo forso asceterio seu canonicis gratis in aliis lectis praecedente eandem accipiente quantitatem quam etiamtur, id volente qui hoc celebrat, quippe deo amabilibus defensoribus necessitatem habentib
Abbreviated transcription (Latin):
hii. ⁊ ꝙ anob̾ꝯ stituere.: qui post eum fuit
tõ amantissimi exenodochii memoratoꝵ
exenodochoꝵ eo ꝙ ascistie ad hoc ministr̃a¬
ntes opus sceno dochiis ꝑ tp̃s memoratoꝵ
latus earum ꝯmittitur ut ꝑ eos distributi¬
o fiat ꝑdecłatis sub eis ꝯstitutis ascistiis
canonicis nec ñ ⁊ acolitis. Siũoretro fec̾it᷑
circa talẽ solutiõe tũc õe ꝙ post primum¬
semestre debetur exigi sẽꝑ adõ amabilib
coy conomis cum usure scie partis legitu¬
me centesime post semestre tp̃s ꝓuidẽtia
huius ponante ꝑtp̃s sc̃issimo ep̃o⁊ parria¬
cłe. siaũt ÷ alt̃ ãnus tnseat neꝙ sicaliquid
exsoluant d̃o amabiles oe yconominireũ¬
rentissimis mulierib aut memoratis deca
lum exigere dõ amabiles yconomos debĩt.
cudicta usura s :̃ coge̾ dõ amabiles. ycono¬

Expanded text:
 est, et qui post eum fuerint deo amantissimi xenodochi memoratorum xenodochiorum, eo quod ascetriae ad hoc ministrantes opus sub xenodochis per tempus memoratorum  tempus praesulatus earum committitur, ut per eos distributio fiat praedeclaratis et sub eis constitutis ascetriis et canonicis nec non et acoluthis. Si vero retro fecerint circa talem solutionem deo semestre debetur exigi semper a deo amabilibus oeconomis cum usura tertiae partis legitimae centesimae post semestre tempus; providentiam huius ponente per tempus sanctissimo epietiam alter annus transeat et neque sic aliquid exsolvant deo amabiles oeconomi reverentissimis mulieribus aut memoratis decanlum exigere deo amabiles oeconomos debitum cum dicta usura, sed etiam cogere eos dare o
Abbreviated transcription (Latin):
ta fiãt ꝓhibita subiecto nr̃os relĩquant
quãta gͥ sigłis ĩ terpellantib nob̾ debi¬
ta petentib publica ĩ opiam redditioĩb
facere aut usq ad uillas aut ciuitares:
nes ꝑ quas sanctim dimittere oĩbnris
sub iectis reliqua oĩo debita ap̃tĩto circulo
ditioẽs ip̃is ut sĩt ugĩti : duoãni ꝯtinuo
ĩ nr̃as subiectis a nob̾ facte largitatis: nu
lla reliqua exigi exilla relata tp̃a hec uõdi¬
ximus ñ mhis q̃ in auro solum s er̃ siar¬
gẽtum aut triticum aut aliã q̃tã spõs de¬
bitasit ⁊ hoc quid siũ qr subiectis sũi ab ilł¬
iectis hãc nr̃a largitatẽ ꝯcelimꝰ ut nemo

Expanded text:
a subiectos nostros relinquatur. Quanta igitur singulis interpellantibus nobis et debita praetendentibus publica et inopiam redditionis facere, aut etiam usque ad villas aut civitates ser quas sancimus dimitti omnibus nostris subiectis reliqua omnino debita a praeterito circulo dictione et ipsius, ut sint viginti et duo anni continui in nostros subiectos a nobis factae largitatis, et nulla reliqua exigi ad illa relata tempora. Haec vero dicimus non in his quae in auro solum, sed etiam si argentum aut triticum aut quaedam alia species debita sit, et hoc quidem sive quod a subiectis debiectis hanc nostram largitatem concedimus, ut nemo
Abbreviated transcription (Latin):
oport igitur sup̃dicta mille. e. ergastia co¬
stodiri : dõamabilos õe conomis: defensori¬
b sẽꝑ sine tributis⁊ sine deminutiõe sup¬
lenta: glossimo p̃fecto felicis ħꝰ ub̾. Siquis
fiat casus quolib mõ aut mutatio hoꝵ fa¬
ciei aut mercatioĩs ut dõ amabiles quidẽ
ergast̾ia ⁊ defensorres aũt octingenta cͥca fimꝰ
nomis tari sepultiũs sic̃ defendentes dñi

Expanded text:
Oportet igitur supradicta mille centum ergasteria custodiri et deo amabilibus oeconomis et defensoribus semper sine tributis et sine deminutione, supplenda a gloriosissimo praefecto felicis huius urbis, si quis fiat casus quolibet modo aut mutatio horum faciei aut mercationis, ut deo amabiles quidem ergasteria, defensores autem octingenta, circa funnomis dari sepulturis, sicut descendentes dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe pͥncipium aut siqua eaꝙ ab aliis facta
s̃ secuta ẽ corruptio hac emendãe a nob̾: adã
tiquũ reduci ordiñe ut nos aut faccoẽm re
i correptiõe ad bonos actus studam habe seꝑ
partitipiũ quale iuidelie aliꝗd sẽꝑ exeqĩde¬
fuetoꝵ factũ ñ recte ꝑspexim. ⁊ em̃dare edo¬

Expanded text:
cipere principium aut si qua ea quae ab aliis facta sunt bona secuta est corruptio, hanc emendari a nobis et ad antiquum reduci ordinem, ut nos aut factione rei aut correctione ad bonos actus studeamus habere semper participium. Quale videlicet aliquid super exequiis defunctorum factum non recte perspeximus em
Abbreviated transcription (Latin):
hoc aut barbuco nr̃is subiectis quã ꝑhas
ꝯferuntur dc̃atioẽs : que sacris nr̃is pͥua¬
tis aut diuino nr̃is patrimonio ꝯpetunt
aut aliis qui publicũ exigũt aũ palatinus
huc ap̃ nr̃os subiectos s̃. Si aliquid ꝯtig̃
eis tare : ap̃ curiales forsitan aut offitiale
aut ypothecas aut delegatioẽs aut abhis¬

Expanded text:
s subiectis. Quam per has perfruuntur donationes et quae sacris nostris privatis aut divino nostro patrimonio competunt aut ab iis qui publicum exigunt aut a palatinis unt subiectos. Si enim aliquid contigit eos dare et hoc apud curiales forsitan aut officiales aut hypodectas aut delegatores aut a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitutus ẽ.: interpell eum⁊ ex nõ
scripto iuditium mereatur. si hoc fi¬
at. nec inquietet eum. nec trahat ad
auditoria ciuilia neꝙa sacro eum ua¬
care faci̾at  moãsterio. s exñ scrip̃to ex
aminetur negotium sine tãpnis ꝯ accip¬
iat formã. forsan ⁊ scriptam si hoc qq̃
partes uoluĩnt⁊ poposcerint.⁊ libentur.
altutro certamine siũõ aut ꝑꝑ cause

Expanded text:
constitutus est, et interpellet eum et ex non scripto iudicium mereatur, Et si hoc fiat, nec inquietet eum nec trahat ad auditoria civilia neque a sacro eum vacare faciat ministerio, sed ex non scripto et examinetur negotium sine damnis et accipiat formam forsan etiam scriptam, si hoc quoque partes voluerint et poposcerint, et liberentur alterutro certamine. Si vero aut propter causae
Abbreviated transcription (Latin):
ogẽs castigatiõe eccłastidͭ  mulcta doo
amabilis ep̃s hoc discernat. nicħ cõmuni¬
cantib clarissimis ꝓuintie iudicibrn
em̃ uolumus talia nogotia oĩo scĩre cuu¬
les udicos cũ oporteat talia ⁊ eccłastice
examinan: em̃dari aĩas d linquetium ꝑ

Expanded text:
gens castigatione ecclesiastica et multa, deo amabilis episcopus hoc discernat, nihil communicantibus clarissimis provinciae iudicibus. Neque enim volumus talia negotia omnino scire civiles iudices, cum oporteat talia ecclesiastice examinari et emendari animas delinquentium per
Abbreviated transcription (Latin):
dicib ẜ nr̃as leges studentib cum magͥ¬
munitate: uelociter utis decidere. ut ñ
ob seciuiie: cum oporteat dm̃ placaĩ: d¬
centia sacerdotib agi auditoriis detine¬
antum illio turbis atꝙ in ꝓerentes tum¬
utu litigantium aĩab ¶ Sitm̃ decri¬
minib ⁊ ueniantur. si quid eiuilib. hic
quid ꝯpetentes iudices. inꝓiuntiis aũt
har̃ p̃sides sĩt iudicca ñ tñscendente lite
m̃suim̃ duoꝵ spatiũ ex quo litis ꝯtestati¬
o fit quateno breuis ĩ poãtur cãe ĩminꝰ.
rit dignum. prius hũc spoliari acõama¬
bili ep̃o sacerdotali dignitate⁊ ita⁊ sub
legũ fieri manĩisiuo eccłasticũ sit dͥlictũ¬

Expanded text:
dum nostras leges studentibus cum magnanimitate et velociter lites decidere, ut nonobsequiis, et cum oporteat deum placari et decentia sacerdotibus agi, auditoriis detineantur et illic turbis atque inhaerente tumultu litigantium animabus. Si tamen de criminibus conveniantur, si quidem civilibus, hic quidem competentes iudices, in proviearum praesides sint judices: non transcendente lite mensium duorum spatium, ex quo litis contestatio fit, quatenus brevis imponatur causae terminus. poena judicaverit dignum, prius hunc spoliari a Deo amabili episcopo sacerdotali dignitate, et ita sub legum fieri manu. Si vero ecclesiasticum sit delictu
Abbreviated transcription (Latin):
limas sacras scribentes leges:
decõ amabilib ep̃ĩs. ⁊ reliquo
oĩ sac̃e datio nec ñ dereuẽntissimis
moachis: nuꝑ hoc agentes ĩquib
uolumus reuentissimos moãchos
ap̃ solos ciuitatis ep̃os subquib
sunt moãsteria ꝯuentioõs suscipe.
petitisumus amena tõ amabi¬
li archiep̃ohuius felicissime ciuta¬
tisꝯ linuisali patriarcha reuentissi¬
mis ełis hoc ture priuilegiũ ut siꝗs

Expanded text:
ntes leges, et de Deo amabilibus episcopis, et reliquo omni sacerdotio, nec non de reverendissimis monachis et nuper hoc agentes, in quibus volumus reverendissimos monachos apud solos civitatis episcopos, sub quibus sunt monasteria, conventiones suscipere petiti sumus a Menna Deo amabili archiepiscopo hujus felicissimae civitatis, et universali patriarcha, reverendissimis clericis hoc dare privilegium, ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃clio ab alt̾o ꝯductore it auferatur au
adiecit. obtiuit: maneat apͥud eum tpã¬
lis illa ꝯductio. siõ ide hanc rõanrẽ
aliquando merutt uire ꝑpetuo possci¬
derere hadebit ⁊ ipse suꝑuis exp̃siam
ꝑpetuam firmitatem. deconductorib ⁊ ꝓ¬

Expanded text:
io ab altero conductore offeratur augadiecit obtulerit, maneat penes eum temporalis illa conductio. Si vero idem hanc ipsam rem aliquando meruerit iure perpetuo possidere, habebit et ipse superius expressam perpetuam firmitatem. DE CONDVCTORIBVS
Abbreviated transcription (Latin):
d̃. Palatmos quia mro illustri comite re¬
ꝵ priuatarum cump ispucis litiers destinã¬
tir. ad commnomitionemindicis quo faci¬
lius ex pclus rei nr̃e ꝯferantur debne pẽ¬
fiones cimi sũma degere popinus disci¬
ad sionmnitate mnamrefferii pordina¬
rios udices oporteoit. ut meos seułris¬
fme uordicetur᷑.

Expanded text:
 palatinos, qui a viro inlustri comite rei privatae cum publicis litteris destinantur ad commonitionem iudicis, quo facilius ex praediis rei nostrae conferantur debitae pensiones, cum summa degere praecipimus disciad sublimitatem tuam referri per ordinarios iudices oportebit, ut in eos severissime vindicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ad domiuun regiam pimenie aliquit q̃¬
stionis em̃nt. ⁊ iauter quãex logum orli¬
ne. quim sirtilit̃ omne hoium genus te¬
netur. ł excipiant. uelinferant attiones
exeantionis sue turbrilentum ministĩ
scentẽ domum delatio ⁊illa souicitet. nec
cos inconsulte ꝑtinatie sero ꝑtineat. Ora¬

Expanded text:
um regiam pertinente aliquid quaestionis emerserit, non aliter quam ex legum ordine, quibus similiter omne hominum genus tenetur, vel excipiant vel inferant actiones:exsecutionis suae turbulentum ministeriscentem domum delatio ulla sollicitet, ne eos inconsultae pertinaciae sero paeniteat. gra
Abbreviated transcription (Latin):
testate parentum nonsunt. postea autem
recdiguntur inpotestatt parentum. quat
ẽ is quidum naturalis fuerat: postea curie
datus potestate patris subicitur. ¶ Nec
trimonium minime legib int̃dictum fr¬
erat. s ad quant pater ꝯ suetudinem ha¬
buerat. postea exnostra ꝯstitutione dõta¬
li instrum̃tis ꝯposius: inpotestate patͥs
efficitur. Quod ⁊ anis ub̃is quiexeodem
Onsoluim naturales liberi sccimoum ea q̃
diximus. inpotestate nostra sunt nerum
enam hii quos adoptamuis. ¶ Adopti¬
o au̾t duob modis fit. aut principaure¬
scripto. ant imꝑio magistratus. ¶Imꝑato¬
ris autoritate adoptare quis potest. eo eas¬
magistratus adoptamus ea eos easue. ꝙ¬
pͥmum gradum liberoꝵ. optineant: q̃¬
lis ẽ filius. filia. sine inferiorem: quals
est nepos. neptis. ꝓnepos. ꝓneptis. ¶ Si
hodie exnostra ꝯ sl consirtutione. cumifi¬
lius fama. apatre naturau ex nostra ꝯstity¬
extrance ꝑsone madoptionem datur: ui

Expanded text:
testate parentum non fiant, postea autem redigantur in potestatem. qualis est is qui dum naturalis fuerat postea curiae datus potestati patris subicitur. nec  cuius matrimonium minime legibus interdictum fuerat sed ad quam pater consuetudinem habuerat. postea ex nostra constitutione, dotalibus instrumentis compositis, in potestate patris efficitur: quod et alii si ex eodem Non solum tamen naturales liberi, secundum ea quae diximus, in potestate nostra sunt, verum etiam ii quos adoptamus. Adoptio autem duobus modis fit, aut principali rescripto aut imperio magistratus. imperatoris auctoritate adoptamus eos easmagistratus adoptamus eos primum gradum liberorum optineant, qualis est filius filia, sive inferiorem, qualest nepos neptis, pronepos proneptis. Sed hodie ex nostra constitutione, cum filiusfamilias a patre naturali extraneae personae in adoptionem d
Abbreviated transcription (Latin):
mpͣr. ieo H ac ꝓidentissima lege sta¬
tuimus omiexusatione cessante nulla¬
q ꝑsona uł dignitate penitus excepta in
quibus camq locis administrationis sub¬
limiatistne cõmissi opus exegit᷑ muro
ꝵ ꝯstructionem seu susceptionem fru¬
m̃ti. aliarumq spẽꝵ sine nullo impedi¬
mento ꝓut cõmodum atq necess arium
magnituto tua ꝓrospexit fieri. Quiꝑfes

Expanded text:
p. Hac providentissima lege statuimus omni excusatione cessante nullaque persona vel dignitate penitus excepta, in quibuscumque locis administrationi sublimitatis tuae commissis opus exegerit, murorum constructionem seu comparationem frumenti aliarumque specierum sine ullo impedimento, prout commodum atque necessarium magnitudo tua perspexerit, fieri. a. 472
Abbreviated transcription (Latin):
abom̃ibus sordidis minũb uendicẽ¬
tur. cetos ant palatina uelmilitauiñt
pal atium p̾roganua nuratos ita de¬
mum pͥuilegium simile ꝯtineant. sipͥo¬
rib statutis siad huius modi excẽptionẽ
docuint ꝑtinere. ut ñsingulis incuita
ꝑsonuis. s incõe dignitati ł corpori hixus¬
moti bene fitia doceantur. fuisse ꝯcessa
cura rectores ⁊ gramaticos eruditionas utͥ¬
usq uenisto more dũrante ¶Cordiooꝵ uõ
muneꝵ tal exceptiosit. ut mꝑatrimomiis
dignitatum suꝑius digestoꝵ ñꝯfiendi
pouinis cura mandetur aut panis excoctio
aut obsequium pͥstini. nec paraueredoꝵ
huius modi uins aut parangariaꝵ ꝓbĩti¬
omandetur. exceptisns quib exmore re¬
ticus umes indironur. uel expelntionis
bus more ditionis illirice ꝓnecessitate ua
tificum diu̾soꝵ excoquende ⁊ calcis obsẽ
ꝵ patrimonia rp̃beant. carbones quaꝙ nͥ
q: temonis necessitas nuilla mandetur lega¬
tisatq allectis suptus posseffio. huius moi

Expanded text:
ab omnibus sordidis muneribus vindicentur; ceteros autem palatina vel militari intra palatium praerogativa munitos ita demum privilegium simile contingat, si prioribus statutis se ad eiusmodi exceptionem docuerint pertinere, ut non singulis indulta personis, sed in commune dignitati vel corpori huiusmodi beneficia doceantur fuisse concessa: circa rhetores atque grammaticos eruditionis utriusque vetusto more durante. Sordidorum vero munerum talis exceptio sit, ut patrimoniis dinficiendi pollinis cura mandetur aut panis excoctio aut obsequium pistrini nec paraveredorum huiusmodi viris aut parangariarum praebitio mandetur, exceptis his, quibus ex more Raeticus limes includitur vel expeditionistionis Illyricae pro necessitate vel tificum diversorum, excoquendae etiam calcis obsequrum patrimonia non praebeant: carbonis quoque nque temonis necessitas nulla mandetur: legatis atque adlectis sumptus possessio huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
rus.łparangariis ⁊̃ plaistris uel quolib⁊
munẽ penitus excusari pcipimꝰ. sonis
siũ addiuina nram domum uel adnene¬
rabilis augusse ueladsacro scas ecclas uł
suastib illustres domus ꝑtinent nec le¬
ge pg̃matica nec dmina adnotatione sa¬
croue oraciuio excusatos indictonis ma¬

Expanded text:
quolibet munere penitus excusari praecipimus, sed omnes, sive ad divinam nostram domum sive ad venerabilis Augustae vel ad sacrosanctas ecclesias vel quaslibet illustres domos pertinent, nec lege pragmatica nec divina adnotatione sacrove oraculo excusatos indictionibus ma
Abbreviated transcription (Latin):
oypr. ualerit. Eamlegem quã deextͣ¬
onlinaniis sorcudisq muño exp̃ssisi
nocabulis functionum ⁊ insignu digͣ¬
taum sine ulla ambage p̃scͥpsimus. ita
cura eos ir quos nr̃a munã redundarũ¬

Expanded text:
o pp. Eam legem, quam de extraordinariis sordidisque muneribus expressis vocabulis functionum et insignibus dignitatum sine ulla ambage praescripsimus, ita circa eos, in quos nostra munera redundaru
Abbreviated transcription (Latin):
ogit ex sua suđu tumpnum exlese ꝑ sõe dela¬
tum. ꝑ ꝯpetentem uidic̃e restitutuert ꝯpellit̾.
ꝯsuꝑ hoc cingłi ꝯdignitatis sustinebit amĩ¬
tẽ legẽ ĩꝑpetuũ ualiturã eclictis sollepnibũ
regia cuuitate ꝓpoĩtis ad om̃iũ mortuãueĩre

Expanded text:
um laesae personae delatum per competentem iudicem restituere compellitur, et super haec cinguli et dignitatis sustinebit amistem legem in perpetuum valituram edictis sollemnibus in regia civitate propositis ad o
Abbreviated transcription (Latin):
scalas. ut fenestris supponeientur. cõmo¬
te qui nulla oꝑam ad furtũ fatiendumi
adhibuit. s cantum ꝯsilium dedit: atq
illis fatiunt: ⁊res infurtuia camcadit.
nec obio abullo usu capi põt. ante quã
ti acciononnascitur. qr nec exꝰalia ulla causa
pot inter eos attio nasci Siuero ope ⁊ ꝯstilio
alsius fuitum factum fiñt. qr utiq furtũ

Expanded text:
scalas, ut fenestris supponerentur, commote qui nullam operam ad furtum faciendum adhibuit, sed tantum consilium dedit atque illis faciunt et res in furtivam causam cadit nec ob id ab ullo usucapi potest antequam ti actio non nascitur, quia nec ex alia ulla causa potest inter eos actio nasci : 14 si vero ope consilio alterius furtum factum f
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ minuaslonib quecirrares solifumt.
ut ex hac causa om̃i rapina om̃es hoĩes ab¬
stineant.Sane inhac actione ñunq ex¬
pectatur rem in bonis actoris eẽ. Nlamsi¬
ue mbonis sit fiue ñsit. im̃ siexbonis sit.
locumhec actio habebit. Quare siue cõ¬
modata. siue locara. sine enam pignora¬
ta. sine depostaẽ aput tuium. sicut int̃¬
sit eius eam ñ aufferri. ueluti sũre oe
eius ñrapi. dicendum ẽ ꝯpetere ei hanc
actionem. ut ñdñiũ accipiat: s illud
souum. quod ex bons eius ꝯurapinãpas¬
sus ẽ. itẽ quodex subã eius ablatum eẽ ꝓ¬
ponatur. Et gnaliter chicendumẽ. exqui¬
b causis furti actio ꝯpent inre clan fac¬
ta. ex hisdem caĩs omẽs hre hanc actiorẽ.
mocapite cautũẽ: nt siquis hõminẽ a¬
uenum: auenantue qnatrupedeni. que¬

Expanded text:
in invasionibus quae circa res soli fiunt, in invasionibus quae circa res soli fiunt, ut ex hac omni rapina homines abstineant. In hac actione non utique exspectatur rem in bonis actoris esse: nam sive in bonis sit sive non sit, si tamen ex bonis sit, locum haec actio habebit. quare sive commodata sive locata sive etiam pignerata sive deposita sit apud Titium, sic ut intersieius non rapi: dicendum est, competere ei hanc actionem, ut non dominium accipiat, sed illud solum quod ex bonis eius qui rapinam passus est, id est quod ex substantia eius, ablatum esse proponatur. et generaliter dicendum est, ex quibus causis furti actio competit in re clam facta, ex iisdem causis omnes habere hanc actionem. mo capite cautum est ut, si quis hominem alienum alienamve quadrupedem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
post annũ simpli. Que actio utilis. ⁊ siꝗs
diupium aut ñtotm penaest. ⁊ extra
penam rei ꝑ secutio. sicut mactione fuiti
manifesti diximus. S⁊ inquadruploin¬
est ⁊ rei ꝑsetutio. ut pena triplisit: siue
comphendatur raptor impid delicto. suĩ
non. Ridiculum este lemons eẽ concdli¬
tionis eumquiuirapit: quanquidam a¬
mouet ¶Quia tm ita competit hec acuosico¬
lo maloquisq rapuit. quraliquo errore ĩ¬
ductus suam rem eẽ existimans campru¬
rapuit. S. ⁊ nedum aua ex cogitantur. in¬
uematur uia. ꝑquam raptor es impu-¬
ne suam ex̾ceiteant auantiam: melius di¬
ualib ꝯstitutionib ꝓhac parte ꝓspctum
e. ut nemini liceat irapere uł rem mo¬
bilem. uł se mouentem. ucet suam ean¬
dem rem existimet. Sa siqnis contrapͥncipũ
statnta fecent: reiquidẽ sue dominocadẽ.
Sinaũt auenasit. post restitutionẽ eius
⁊̃ extimationem eiusdem rei p̃stare. Qd̾
nonidium in mobiib rebrque rapi pos¬
sunt. ꝯstitutiones obtinere cerslierunt. f¬

Expanded text:
post annum simpli. quae actio utilis est, etidruplum autem non totum poena est et extra poenam rei persecutio, sicut in actione furti manifesti diximus: sed in quadruplo inest et rei persecutio, ut poena tripli sit, sive comprehendatur raptor in ipso delicto sive non. ridiculum est enim levioris esse condicionis eum qui vi rapit quam qui clam amovet. Quia tamen ita competit haec actio, si dolo malo quisque rapuerit: qui aliquo errore inductus, suam rem esse, et imprurapuit. sed ne, dum talia excogitentur, inveniatur via per quam raptores impune suam exerceant avaritiam: melius divalibus constitutionibus pro hac parte prospectum est, ut nemini liceat vi rapere rem mobilem vel se moventem, licet suam eandem rem existimet: sed si quis contra statuta fecerit, rei quidem suae dominio cadere, sin autem aliena sit, post rei restitutionem etiam aestimationem eiusdem rei praestare. quod non solum in mobilibus rebus, quae rapi possunt, constitutiones optinere censuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Furti aut actio ei ꝯpetit. cm̃us int̃ẽ rem.
saluam eẽ: licet dñs ñsit. Itaq nec dño a¬
tiagere posse. ⁊̃ siyconeũ debuoren⁊ hãt. qr
expeclit ei pignori potius incumb̾e. quai
ꝑsonan agefe. Adeoquid̃. ut quamius ip̃e
tebitor eam rem subripiũt. nichilhominꝰ
lienda: łcuranda. ant sartmator sarcien¬
da uestim̃ta. ñcede certa acceꝑit. ⁊ ea fur¬
to amisit᷑. ipse furti ht̃ actionem noñs. qr¬

Expanded text:
Furti autem actio ei competit, cuius interest rem salvam esse, licet dominus non sit: itaque nec domino ati agere posse, etiamsi idoneum debitorem habeat, quia expedit ei pignori potius incumbere quam in personam agere: adeo quidem ut, quamvis ipse debitor eam rem subripuerit, nihilo minuslienda curandave aut sarcinator sarcienda vestimenta mercede certa acceperit eaque furto amiserit, ipse furti habet actionem, non
Abbreviated transcription (Latin):
uere desicdãt. sine furti ad u̾sus eum quirẽ
subropuit. ⁊ alt̾utra eaꝵ eiecta: dnm nõ
posse ad expenitentia ad alt̾am uenire ac¬
tionẽ.: S⁊ siquidẽ furem elegĩt. illum ꝗ
rem utendam accepit penitus lib̾ari.

Expanded text:
e desiderat, sive furti adversus eum qui rem subripuit, et alterutra earum electa, dominum non posse ex poenitentia ad alteram venire actionem. sed si quidem furem elegerit, illum qui rem utendam accepit penitus liberari.
Abbreviated transcription (Latin):
nonadiden ¶Imuria ant occidere ĩ¬
tellignur. quimulo inre occidit. Itaq ꝙ
neis quidem haclege tenetur. quicau oc¬
cidit. sim̃o culpaꝙ euis nuilla iuema¬
siquis dumudit iaculis uel ex̃citatur.
transenntem ẜnũ tuũ traiecit᷑. distingͥ.
co quamquiex̾citandis milinb destin¬
atus ẽ. id amisit. ¶ Item sputator ex
arbore deiecto rãmo.ẜuum tuñ transe¬
uritenz occiclit. s ꝓpe uiam publicam
ant incinalem idͣ factumest. neꝙ p̃¬
clamanit. ut casus eitaripossit cui¬
pe reus est.Sip̃clamauit. neq ine
curait cauere. extraculpam ẽ puta¬
tor. Eque extra culpam eẽ intelligit᷑.
siseor sum. auia forte nelmmedid fũ¬
to cedebat. licet np̃clamanit. quia
eo loco quonulli extraneo ius suerat
u̾sandi ¶ Preterea simedicus quiser¬
nuim tuuim fecuit dereliquent curati¬
onẽ. atq obid mortuus fust ẜuus: cul¬
pe reus est. ¶ Imꝑnia quoq cuipe a¬
nimeratur. Ueluti simedicus ideo
ẜuum tuum occidit. quodeum ma¬

Expanded text:
‘ Iniuria ’ autem occidere intellegitur, qui nullo iure occidit. itaque qne is quidem hac lege tenetur, qui casu occidit, si modo culpa eius nulla invenisi quis, dum iaculis ludit vel exercitatur, transeuntem servum tuum traiecerit, distinguitur. co quam qui exercitandis militibus destinatus est, id admisit. Item si putator ex arbore deiecto ramo servum tuum transeuntem occiderit, si prope viam publicam aut vicinalem id factum est neque praeclamavit, ut casus evitari possit, culpae reus est: si praeclamavit neque ille curavit cavere, extra culpam est putator. aeque extra culpam esse intellegitur, si seorsum a via forte vel in medio fundo caedebat, licet non praeclamavit, quia eo loco nulli extraneo ius fuerat versandi. Praeterea si medicus, qui servum tuum secuit, dereliquerit curationem atque ob id mortuus fuerit servus, culpae reus est. Imperitia quoque culpae adnumeratur, veluti si medicus ideo servum tuum occiderit, quod eum ma
Abbreviated transcription (Latin):
cause exitum cominus adu̾sus furem
habiu̾t. Eadem diffimtione optinente.
sine inpartem. sui insondum soluendo
sit is quirem commodatã accepit. ¶S⁊
p̃stat. s tm̃ in eo obnoxius ẽ siquid ipse
dolo malofecit᷑. Quadecansa stres ei fub¬
repta fuĩt. qr restituende eius rei noĩe de¬
positintenetur. nec obid euis int̾ ẽ rem¬
saluã eẽ furti agere r̃opot. s furti actiodo
gan eocͥmine impubem: siꝓx imus puib̾¬
tatisit. aobid intelligat se d̾elinquere.
furti actio. siue dupli siue quadrupli:
tin ad pene ꝑsecutionem ꝑtinet. Namip¬
sius rei ꝑsecutionem extrinsecus ht̃ dñs.
quam aut uenoicando. ant ꝯdicendoi
põt auferre. s. ⁊ uendicatio quiden⁊ ad u̾¬
sus possessorem ẽ. siue ip̃e fur posscicet.
siue alius quilibet. Condino ant adu̾sꝰ
Ideoq recte dictumẽ eum imꝓbii furẽ¬

Expanded text:
causae exitum dominus adversus furem causae exitum dominus adversus furem habuerit: eadem definitione obtinente, sive in partem sive in solidum solvendo sit is qui rem commodatam accepit. 17 praestat tantumque in eo obnoxius est, si quid ipse dolo malo fecerit; qua de causa si res ei subrepta fuerit, quia restituendae eius nomine depositisalvam esse, furti agere non potest, sed furti actio dogari eo crimine impuberem, si proximus pubertati sit, et obid intellegat se delinquere. io sive dupli sive quadrupli tantum ad poenae persecutionem pertinet: nam ipsius rei persecutionem extrinsecus habet dominus, quam aut vindicando aut condicendo potest auferre. sed vindicatio quidem adversus possessorem est, sive fur ipse possidet sive alius quilibet: condictio autem adversus ideoque recte dictum est, eum improbum fure
Abbreviated transcription (Latin):
smaut comodator ueniat ad u̾sus eum
quirem utentam accepit: ipsi quidẽ mil¬
lomodo ꝯpetere posse adu̾sus furẽ fur-¬
ti actonem. eum eiart quiprore cõmoda¬
ta ꝯuenitur: posse adu̾sus furem furti
habere actionem. Ita tm̃ sidñs sciens rem
c̃ẽ subreptam adusus eum cuires cõmoda¬
ta fuit ꝑuenit. Smnaut nesciens ⁊ dubi¬
tans renon cẽ subrepiam. apud eum cõ¬
modan actionem instituit: postea auĩt re
codꝑta:. uoluit rentere quitem commoda¬
ti actionem. ad furti aut ꝑuenire. tunc ꝗ¬
den⁊ licentia ei xedatur ⁊ adñsus furem
uenire. nullo obstaculo ei opponendo.qm̃
incertus ꝯstitutus mouit aduersus eum ꝗ
ren utendam accepit cõmodati actionẽm.
nisi dños abeao satis faciumẽ. Tuncii oĩ
moco furem adno quidẽ furti actione
lib̾ari. suppositum aist cẽ ei quipre sibi cõ¬
modata tomino saus fecit. Cummanife
reptam. postea aut hoc ei cognido adũsus
furent transibit om̃imo lib̾arieum qui
rem commodatam accepit: quẽtum ꝙ

Expanded text:
m commodator veniat adversus eum qui rem utendam accepit, ipsi quidem nullo modo competere posse adversus furem furti actionem, eum autem qui pro re commodata convenitur, posse adversus furem furti habere actionem, ita tamen si dominus, sciens rem esse subreptam, adversus eum cui res commodata fuit pervenit: sin autem nescius et dubitans rem non esse apud eum commodati actionem instituit, postea autem, re comperta, voluit remittere quidem commodati actionem, ad furti autem pervenire, tunc licentia ei concedatur et adversus furem venire, nullo obstaculo ei opponendo, quoniam incertus constitutus movit adversus eum qui rem utendam accepit commodati actionem nisi domino ab eo satisfactum est: tunc etenim omnimodo furem a domino quidem furti actione liberari, suppositum autem esse ei qui pro re sibi commodata domino satisfecit, cum manifreptam, postea autem, hoc ei cognito, adversus furem transivit, omnimodo liberari eum qui rem commodatam accepit, quemcumque
Abbreviated transcription (Latin):
tor ¶fullominero ⁊ sartinatorñ aliter
furti ꝯpetere placinit. quã sisoluendo sint:
hocẽ sitmiorei extimanonem somere poy¬
sint. Namsisduiendo ñ sint. tc̃ qr ab eis su¬
um dñs ꝯsequi ĩtpossit: ip̃i dño furti actio
ꝯpetit. qr noc cau ip̃nis inter ẽ ren samã
ee. Itemẽ ⁊ simꝑarte soniedosunt fullo.
ant sartinator. ¶Quedefullone ⁊ sari¬
natore dixinius. eadem ⁊ adeum cui cõ¬
modata res ẽ. transfeñda uet̃es existima¬
bant. Nam ut ille fullo m̃cedemaccipien¬
do custodiam p̃stat. itais quoq quicomoda¬
tum utendum ꝑcipit similit neceẽ hł cu¬
stocliam p̃stare. Set nostra ꝓindentia

Expanded text:
tori. fulloni vero et sarcinatori non aliter furti competere placuit, quam si solvendo sint, hoc est si domino rei aestimationem solvere possint: nam si solvendo non sunt, tunc quia ab eis suum dominus consequi non possit, ipsi domino furti actio competit, quia hoc casu ipsius interest rem salvam esse. idem est et si in parte solvendo sint fullo aut sarcinator. 16 18. Quae de fullone et sarcinatore diximus, eadem et ad eum cui commodata res est transferenda veteres existimabant: nam ut ille fullo mercedem accipiendo custodiam praestat, ita is quoque qui commodum utendi percipit similiter necesse habet custodiam praestare. sed nostra providentia
Abbreviated transcription (Latin):
eantur.⁊ retrudantur in locis q̃ decanecanͭ¬
uncupant᷑. penas ꝯperentes passuri. exac¬
cõem nullam deceto agẽ ꝑmitendi hec
ualente. siquis cum aliquo reuentimo¬
rũ moãchoꝵ. aut uirginum. aut muli¬
erũ oĩo saerar̃ ⁊ inuenerabiliũ moãst̾iis
mus quas ualere ⁊ firmas ẽẽ oĩo uolu

Expanded text:
eantur, et retrudantur in locis quae decanica nuncupantur: poenas competentes passuri, exactionem nullam de caetero agere permittendi. Hac valente lege, si quis cum aliquo reverendissimorum monachorum, aut virginum, aut mulierum omnino sacrarum, et in venerabilibus monasteriis mus, quas valere et firmas esse omni volu
Abbreviated transcription (Latin):
nonestatem. cum ydonei sint deo amab
tur iustitiã.⁊ honestas sacrãtoꝵ iniuol¬
ata integracy ẜuabitur. soĩs igitur sit
lex hãtq custodiam agłossimis p̃fectis
gnificentissimo p̃tore pͦprum ⁊iudicib
gentium. eorꝵq offitus : nulla eis fiat
oĩo corruptio. s integra ad honorẽ reũr̃¬
tissimoꝵ moãchoꝵ custoliatur: hec aũt
tłia ⁊ batituto cognoscens. ⁊ ip̃a custocliat

Expanded text:
nestatem, cum idonei sint Deo amabitur justitiam, et honestas sacratorum inviolata, integraque servabitur. Communis igitur sit lex, habeatque custodiam a gloriosissimis praefectis, gnificentissimo praetore populorum, et judicibus gentium, eorumque officiis, et nulla eis fiat omnino corruptio, sed integra ad honorem reverendissimorum monachorum custodiatur. Haec autem etiam tua beatitudo cognoscens, et ipsa custodiat
Abbreviated transcription (Latin):
lerari utes sanctimus moãchas illibatas.
ut ñ mos coꝵ occupetur cirea littis sollici¬
tudinẽ .s uelocĩt lib̾ati sacris oꝑib obsecũ¬
deñt ¶Sciant igitur. qui p̃t̃ hoc aliquid e¬
giͣt. si quit̃ uitex sit quitalem ꝓfferre sẽ¬
tentiã p̃sumpẜit. qr ab aministratioe
repellitur. tãqua diumitati: tumeliã faci¬
ens.: pena .x. librar̃ auri una cum offitõ

Expanded text:
lerare lites sancimus monachis illibatis, ut non mens eorum occupetur circa litis sollicitudinem, sed velociter liberati sacris operibus obsecundent. Sciant igitur qui praeter haec aliquid egerint, si quidem judex sit qui talem proferre sententiam praesumpserit, quod ab administratione repelletur tanquam Divinitati contumeliam faciens
Abbreviated transcription (Latin):
sĩũo ⁊̃ ñ hoe ⁊̃ ñ hoc illĩ egerĩt. ille t̃m talẽ
repoãt cartam uenerabił illius eccłe defen¬
sor in euisdem scĩssime eccłe archius. hoc
ẽ ubi uenerabilia cã uasa ẜuantur. p̃dic¬
tas sub scriptioẽs hñtẽ: ut reconditum sit
nob̾ om̃ib ex hoc munim̃ ñ alit̃ uideat᷑
nuptiali effectu cosdẽ ꝯuenisse: nisi tale
aliquid agatur: omĩo exlitt̃is c̃a testimoĩ¬
um hãt. his itagestis: nuptia. excis sobo¬
lem ẽẽ legitima. hec aũt dixim ubi ñdo¬
tis aut ante nuptiał doãtioĩs fit docum̃¬
tum: fidem enim in soł testib suspecta
had bentes. ad p̃sentem uenimus dispoĩtiõe¬
te parte ia cen̾s habeat ⁊̃ his licentiã. Sini
n. agitur agrcolã aut milites armatos.qͦ.

Expanded text:
Sin vero etiam hoc illi non egerint, ille tamen talem reponat chartam venerabilia illius ecclesiae defensor in eiusdem sanctissimae ecclesiae archivis hoc est ubi venerabilia vasa servantur praedictas subscriptiones habentem, ut reconditum sit hominibus ex hoc munimen, et non aliter videatur nuptiali affectu eosdem convenisse nisi tale aliquid agatur et omnino ex litteris causa testimonium habeat. His ita gestis et nuptias et ex eis sobolem esse legitimam. Haec autem dicimus, ubi non dotis aut antenuptialis donationis fit documentum. Fidem enim in solis testibus suspectam habentes ad praesentem venimus dispositionetae parte iacens, habeat etiam in his licentiam. Sed neque agricolas aut milites armatos, quos
Abbreviated transcription (Latin):
timi filii qui patrum aut mediceritatẽ aũ
militares ł rusticas occupatioẽs: ingnorã¬
ob̃ fiunt semꝑ omñum asioue mulieres au¬
diuumus ingemescentos ⁊ dicentes ⁊dicetes
quiquitã eoꝵ c̃ocupiscentia detenti ducant
indomib sius sacra tangentes eloquia aut
moratioĩs domib urantes habituros seca
habituros legitimas uxoros. talit eas habẽ¬
tes tp̃e multo. ⁊ forte suscipientes filiosd
linde dum sesaciauĩnt eces desiterio aut
extra filioecum filiis ꝓhicientes desius do¬
mib. iudicauimus ÷ hoc oportere sanctiẽ.
mit uxorẽ legitimam hab̃⁊ fili oꝵ legi¬
timor matrem nequaqũa penitus licẽtiã
eier̃ nãc tedomo p̃t ordinem legis expeli
ti boĩs quartam sub̾e uiri ꝑcipiens. suie
expellatur. siue pnus moriatur uir siꝑ¬

Expanded text:
timi, qui patrum aut mediocritatem aut militares vel rusticas occupationes et ignoranfiunt semper omnium assidue mulieres audimus ingemiscentes et dicentes, quia quidam earum concupiscentia detenti ducant in domibus suis, sacra tangentes eloquia aut in orationis domibus iurantes habituros se eas legitimas uxores, taliter eas habentes tempore multo et forte suscipientes filios, deinde dum se satiaverint earum desiderio, aut extra filios aut cum filiis proicientes de suis domibus, iudicavimus etiam hoc oportere sanare: mi ut uxorem legitimam haberet et filiorum legitimorum matrem, nequaquam penitus licentiam ei esse hanc de domo praeter ordinem legis expelleti bonis, quartam substantiae viri percipiens, sive expellatur sive prius moriatur vir
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eũ mutere repudium ꝗ ipas nuptia
denegat s si eam inratioãbilit̾ expellat
dedomo hoc ip̃m sit adu̾sus uirum uistã
causatio: mulier hoc factom. repudium
ei mittat.⁊ exigat quartam. suxor uostẽ.¬
sa fuit extitisse. licet ext̃ dotem ꝯ uenit uis¬
uirando credens. Quꝯ̃d enimagat aludq̃
ad totem ñ ẽ itonea: quã ͣ sem ipãm u¬
sub oẽi dotem cẽdat: Sit aũt soboles legi¬
tima ⁊̃ in uito patre: qui enimat hoc nup¬
tias fec̃ꝯ filios ꝓcreauit. ut mulier legrai
germine rursus etnaturales abicere. n
qua̾tam postea fort̾e nuptias post mor¬
tem uyoris aut repudiũ cchẽtes cosqui
exilł nascuntur nuptus uelle habebit so¬
los ẽẽ legitimos. nisi eis ⁊ illi priores fui̾nt
copulatr quoꝵ similit̃ pat̃ ẽ: teste existen¬

Expanded text:
est eum mittere repudium qui et ipsas nuptias denegat. Sed si eam inrationabiliter expellat de domo, hoc ipsum sit adversus virum iusta causatio, et mulier hoc facto repudium ei mittat et exigat quartam, si uxor ostensa fuerit extitisse, licet extra dotem convenerit iuriiurando credens. Quid enim agat aliud quae ad dotem non est idonea, quam ut semet ipsam sub omni dote contradat? Sit autem et soboles legitima etiam invito patre. Qui enim ad hoc nuptias fecit et filios procreavit, ut mulier legitimgermine rursus ut naturales abicere, neque quasdam postea forte nuptias post mortem uxoris aut repudium contrahens eos qui ex illis nascuntur nuptiis velle habere solos esse legitimos, nisi eis etiam illi priores fuerint copulati, quorum similiter pater est, teste existen
Abbreviated transcription (Latin):
orib ẽ. siuolui̾t legitime uxori copulas ñ
factre nuptial̃ docum̃ta. ñ sic docum̃ta nõ¬
ꝓbatiõt hoc agatur.s ueniat ad quadã or
exin reuerentissimoꝵ cłicoꝵ at testatiõe
faciat dccłante. quia sub illa inditiõe illo

Expanded text:
oribus est, si voluerint legitime uxori copulari et non facere nuptialia documenta, non sic quomoprobatione hoc agatur, sed veniat ad quandam orexinde reverentissimorum clericorum attestationem conficiat declarantem, quia sub i
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to cognoiim: multe quid: ꝯtinue lite̾
nuntiate nr̃e maiestati ad nos opus nos
ta. ut nuptie: extra dotalia docum̃ta exso¬
lo affectu ualeantꝰ rate sint.s falsitatis c̃e¬
tes testes sine ꝑculo m̃tientes. quiauir uo¬
cabat dñam coherentẽ. ĩstum illa similĩt
noĩabat⁊ sic eis finguntur mat̾monia nõ
⁊ castitatis sumus amatores: hec nr̃is sacti¬
mus subiectis. s nicħ ẽ furore uehem̃tius
nentis ⁊ insilientẽ atꝙ in herentẽ ꝯcupis¬
centiam refrenãtis ut hũqui hoc tali dtine
tur.si abstinebunt ẜmone ad eas quas am¬

Expanded text:
to cognovimus; multae quidem et continuae lites nuntiatae nostrae maiestati ad opus nos ta, ut nuptiae et extra dotalia documenta ex solo affecta valeant et ratae sint, sed falsatis cont testes sine periculo mentientes, quia vir vocabat dominam cohaerentem et istum illa similiter nominabat, et sic eis finguntur matrimonia nonet castitatis sumus amatores et haec nostris sancimus subiectis: sed nihil est furore amoris nentis et insilientem atque inhaerentem concupiscentiam refrenantis; ut hi qui hoc tali detinentur quo se abstinebunt sermone ad eas quas am
Abbreviated transcription (Latin):
itimoꝵ abicere. Unoenĩ hoc mõ oĩb huiꝰmõ¬
legitimos ñ ht̃ filios. medemur ita breui
solatiꝰo. tm̃ natẽ ĩ petum corrigentes. Sĩ
uõ solũm naturaliũ filioꝵ pat̾ hoc quiꝰd
ꝑꝑ quastã fortu̾tas circũ stantias ñ agat:

Expanded text:
abicere. Vno enim hoc modo omnibus huiusmolegitimos non habent filios medemur, ita brevi solacio tantum naturae impetum corrigentes. Si vero solummodo naturalium filiorum pater hoc quidem propter quasdam fortuitas circumstantias non agat
Abbreviated transcription (Latin):
urrerit tał. Multe namꝙ. sicut p̃diximus:
nature ͥ nouitates. liceat igitur. sic̃ dixum
parri silegitimã ñ hãt sobolẽ. filios restitue
nature:: antiq in genuitati. si ex lib̾a ei fiãt.
suos deceto: sulpotestate hẽ. neꝙ enĩ i p¬
rincipio qñ sola nata fanctiebat hoĩs añqã¬

Expanded text:
urrerit talis multae namque sicut praediximus naturae sunt novitates, liceat igitur sicut diximus patri, si legitimam non habeat sobolem, filios restituere naturae et antiquae ingenuitati, si ex libera ei fiant, et suos de cetero et sub potestate habere. Neque enim a principio, quando sola natura sanciebat homin
Abbreviated transcription (Latin):
h ĩc natur quit̃ legitimas ꝓdux̃ soboles.
at uõ ad cõcupiscentiã diu̾sio natura ltis
inmiseuit. tam quã ergo similib passi õĩb
factis oport ⁊̃ medelam exqualitatib muen¬
ingitur iegitima licentia patrimatrem ĩ pri¬
ori statudelinquenti. si exiũtate aliquid enrca
thoꝵ apparuĩt telinquisse alit namꝙ fieril

Expanded text:
 quidem legitimas produxit soboles, at vero ad concupiscentiam diversio naturales eis inmiscuit. Tamquam ergo similibus passionibus factis oportet etiam medelam ex aequalitatibus invenCaput II Sit igitur licentia patri matrem in priori statu relinquenti, si ex veritate aliquid circa torum apparuerit deliquisse aliter namque fieri hoc
Abbreviated transcription (Latin):
noua qͦdam⁊ nũcaĩuẽta a nobuia ad legi¬
timoꝵ us ꝑ ouc̃e naturales ꝓculdubio
suis intalib casib ñ existentib. Sic̃eniẽ
quitũ ap̃cedentib nob̾ad inuentos mot̾
quilibitos adĩgenuitatẽ ceduc̃ p̃mãdamñ

Expanded text:
nova quadam et nunc adinventa a nobis via ad legitimorum ius perducere naturales, procul dubio suis in talibus casibus non existentibus. Sicut enim est quidam a praecedentibus nobis adinventus modus qui libertos ad ingenuitat