comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rediret dircrit. Sed anteqͣm missi eum ad
issent: tͥum dierum iam confecto itinere.
dum idem uir dm̃ Gregorius ut iter agen¬
tib moris est. circa sextam horam in qͦdã
prato sociis quib dam quiescentib. aliis
autẽ illi assistentib. uel quib reb necessa¬
riis occupatis sederet et legeret. ucint ad
cum locusta ÷ & dans salcum. pagine ꝗͣ
ꝑcurrebat insedit. Eernensq cam beatus
gregoriꝰ tam mansuete loco quo assede¬
rat ꝑmanere: cepid colletans sodalib ip¬
sius nom̃ recipcans quasi int̃pretari. Locu¬
sta inquam hec dici potest: quasi loco
sta. Et subiungens: sciatis inquid ñ ꝓgres¬
sius nos iter cepͥtum licere ꝓtendere. Uerũp¬
tamen surgite. et iumenta sternite: ut quan¬
tum licuerit qͦ tendimꝰ ꝓperemꝰ. Dum autẽ
hinc mutuo confabularent᷑. et secum que¬
rerent ÷ ꝑuenerunt missi aplici equis sudan¬
tib. et admodum fatigatis: statiq illi cũ

Expanded text:
rediret intrediret intissent, trium dierum jam confecto itinere, dum idem vir domini, Gregorius, ut iter agentibus moris est, circa sextam horam in quodam prato sociis quibusdam quiescentibus, aliis autem assistentibus vel quibusque rebus necessariis occupatis sederet et legeret, venit ad eum locusta, et dans saltum paginae quam percurrebat, insedit. Cernensque eam beatus Gregorius tam mansuete loco quo assederat permanere, coepit collaetans sodalibus ipsius nomen reciprocans quasi interpretari: Locusta, inquam, eo dici potest, quasi loco sta; et subjungens, sciatis, inquit, non progressius nos iter coeptum licere protendere. Verumtamen surgite, et jumenta sternite, ut quantum licuerit quo tendimus properemus. Dum autem hinc mutuo confabularentur, et secum quaererent, pervenerunt missi apostolici equis sudantibus et admodum fatigatis, statimque illi cum
Abbreviated transcription (Latin):
quos ad xp̃m conucrteret᷑ mitteret: asscren̾s
et scip̃m in hoc opꝰ dño cooꝑante ꝑficiendũ
paratum eẽ. si camen eidem aplico pape. hoc
ut fieret complaceret. Quod cum ci pͥmo
pontifex minime annuisset: postremo in¬
fatigabilib eius precib uictus assensit. Q
ciuib ꝓfectionis sue celans negotium : qm̃
cum apłica bñdictione arripuit. Hec inte¬
rea ad noticiam populi ueniunt. U nan¬
mi condicto om̃s urbici ac suburbami. uł
quiq audientes occurrere potuerunt. sese
in tres pardes diuidunt: et ꝓficiscenti apłi¬
co pelagio ad eccl̃iam sancti pet̾. terribili
uoce conclamant. Eya apl̃ice quid feci¬
sti: Sc̃m petrum offendisti: romam de¬
struxisti: gregorium ñ tantũ÷ dimisisti
qͣm expulisti. His gͦ uocib horrbiliter
ꝑmotus pontifex. popłmq uchementissime
metucus: post eum cum summa festinatiõe
et obligatione inc̾dictionis ut qͣntociꝰ romã

Expanded text:
quos ad Christum converterentur mitteret, asserens quos ad Christum converterentur mitteret, asserens et seipsum in hoc opus domino cooperante perficiendum paratum esse, si tamen eidem apostolico papae 9 hoc ut fieret complaceret. Quod cum ei primo pontifex minime annuisset, victus tandem infatigabilibus ejus precibus assensit. Qui civibus profectionis suae celans negotium quandcum apostolica benedictione arripuit. 19. Haec interea ad notitiam populi veniunt. Unanimi condicto omnes urbici ac suburbani, vel quique audientes occurrere potuerunt, sese in tres partes dividunt, et proficiscenti apostolico Pelagio ad Ecclesiam sancti Petri, terribili voce conclamant: Eia, apostolice, quid egisti? Sanctum Petrum offendisti, Romam destruxisti, Gregorium non tam dimisisti quam expulisti. His ergo vocibus horribiliter permotus pontifex populumque vehementissime metuens, post eum summa cum festinatione, et obligationis ut quantocius Romam
Abbreviated transcription (Latin):
sulam xp̃iam esscnt: an paganoꝵ crrorib
implicati. Dictumq est. qd̾ essent pagam.
At ille intimo ex corde longa trahens suspi¬
ria: hcu ꝓhdolor inquit. qͦd tam lucidi uul¬
tus homines tenebrarum auctor possidet⁊
tantaq frontis species mentem ab interna
gauid: qͦd esset uocabulum gentis illiꝰ. Res¬
ponsum est. qͦd angli uocarent᷑. At ille. Bene
inquit. Nam et anglicam habent faciem:
et tales angłorum in celis decet ẽe coheredes.
Quod habet inquit nomen ip̃a ꝓuintia.
de qua isti sunt allati: Responsum est: qͥa
deiri uocarent᷑ idem ꝓuintiales. At ille. Be¬
ne inquit dciri: quia de ira eruti. et ad mi
quomͦ uocatur: Responsum est qͦd elle
uocaretur. At ille alludens ad nomen: ait.
Laudem dei creatoris illis in partib oportet
cantari. Accedcnsq ad pontificem huius ro¬
mane et apłice sedis. rogauit ut genti angloꝵ
in britanniam aliquos uerbi ministros ꝑ

Expanded text:
sulani Christiani essent, an paganorum erroribus sulani Christiani essent, an paganorum erroribus implicati. Dictumque est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria, Heu! Proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque frontis species aegram mentem et agavit quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est, quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet, inquit, nomen illa provincia, de qua isti sunt allati? Responsum est, quia Deiri vocarentur iidem provinciales. At ille: Bene, inquit, Deiri, de ira eruti, et ad misquomodo vocatur? Responsum est quod Alle vocaretur. At ille alludens ad nomen ait: Laudem Dei Creatoris illis in partibus oportet cantari. 18. Accedensque ad pontificem hujus Romanae et apostolicae sedis, rogavit ut genti Anglorum in Britanniam aliquos verbi ministros, per
Abbreviated transcription (Latin):
ortipiens. c̃ne lib̾catis fecit eẽ participem. Etenĩ
quia qui deo ño fidelit̃ adhereo. iemꝑ ex ciꝰ
largifluo munere ad potiora conscendit:
dum sanctus iste ardenti studio ꝓ colligen¬
dis particulatim fidelium animab satage¬
ret: donauit illi dominꝰ pius. ut totam parit̃
anglorum conũteret gentem. Cunius conũsi¬
onis. ut putatur facta diumitus hec occã¬
sio fuit. Dum die quadam aduementibus
nuꝑ mercatorib multa uenalia in forum
rome collata fuissent. multiq ad emendũ
hinc inde confluerent: contigit et gregori¬
um ante scilicet quam pontificale decus ha¬
beret ꝑ forum transitum facere ⁊ ac indisse
int̾ alia pucros uenales positos lactei corpo¬
ris. ac uenusti uultus: capillos quoq preci¬
pui can. doris habentes. Quos cum as
terra essent allati. Dictumq est quia de bri¬
tannia insula: cuiꝰ incole tali omnes clecores
niterent. Rursus int̾ro gauit utrum idem in¬

Expanded text:
eripiens, aeternae libertatis fecit esse participes. Etenim eripiens, aeternae libertatis fecit esse participes. Etenim quia qui Deo nostro fideliter adhaeret, semper ex ejus largifluo munere ad altiora conscendit, dum iste sanctus ardenti studio pro colligendis particulatim fidelium animabus satageret, donavit illi pius dominus, ut totam pariter Anglorum gentem converteret. Cujus conversionis, ut putatur facta divinitus haec occasio fuit. Dum die quadam advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum Romae collata fuissent, multique ad emendum hinc inde confluerent, contigit et Gregorium ante scilicet quam pontificale decus haberet, per forum transitum facere, ac vidisse inter alia pueros venales positos, lactei corporis, ac venusti vultus, capillos quoque praecipui candoris habentes. Quos cum aspterra essent allati. Dictumque est quia de Britannia insula, cujus incolae tali omnes decore niterent. Rursus interrogavit utrum iidem in
Abbreviated transcription (Latin):
lis constitutis queque crant oportuna trais¬
mitteret. Nam alii quidem pontifices con¬
struendis ornandisq auro uel argento ec¬
clesus oꝑam dabant: hic autem et his insi¬
stebat. et quasi his omissis totus erga am¬
marum lucra ingilabat÷ et quicquid pecu¬
me habere poterat. sedulus disꝑgere & da¬
re pauꝑib curabat. ut iusticia ciꝰ mancret
ut illud beati iob ueracit̃ dicere posset. Bene¬
dictio ꝑituri suꝑ me ueniebat: & cor indue
consolatus sum. Iusticia indutus sum: et uesti¬
ui me sicut uestimento et diademate iudicio
meo. Oculus fui ceco: et pes claudo. Pacer
eram pauꝑum: & causam quam nesciebam
diligentissime inuestigabam. Et paulo post.
Si comedi buccellam meam solus. et ñ come¬
dhit pupillus ex ea: quia ab infantia creuit
metum miseratio: & de utero mat̾s egressa¬
ptinet: qͦd angloꝵ gentem ꝑ predicatõ¬
ret quos illuc direxit de dentib antiqͥ hostis

Expanded text:
lis constitutis quaeque erant opportuna translis constitutis quaeque erant opportuna transmitteret. Nam alii quidem pontifices construendis ornandisque auro vel argento ecclesiis operam dabant; hic autem et his insistebat, et quasi his omissis totus erga animarum lucra vacabat, et quidquid pecuniae habere poterat, sedulus dispergere, et dare pauperibus curabat , ut justitia ejus 8 maneret ut illud beati Job veraciter dicere posset: Benedictio perituri super me veniebat, et cor viduae consolatus sum. Justitia indutus sum, et vestivi me simeo. Oculus fui ceco et pes claudo; pater eram pauperum, et causam quam nesciebam, diligentissime investigabam . Et paulo post: Si comedi buccellam meam solus, et non comedit pupillus ex ea, quia ab infantia mea crevit mecum miseratio, et de utero matris meartinet, quod Anglorum gentem per praedicatores quos illuc direxit, de dentibus antiqui hostis
Abbreviated transcription (Latin):
presentib durius premebat᷑. eo de et̃na certiꝰ
presumptione respirabat. fatigabat eum
preterea de ordinandis urbis ingiliis ne ab
hostib caꝑetur. sollicitudo continua. Hrebatł
quoq incessant̃ eius animum. filiorum hinc
inde discrimina nuntiata: sed tamen ille int̃
tot & talia deprehensus incõmoda. nunqͣm
ocio indulgebat: qͥn aut filioꝵ utilitatib
iscruiret. aut aliquid dignum eccl̃ie scribe¬
ret: aut ꝑ contemplatiõis grãm celi secretis
int̾esset. Demiq cum de tota italia pene lan¬
gobardoꝵ gladios metuentes. plurimi undiq
ad romanam urbem confluerent: sollertem
ꝓ om̃ib curam gerebad: et uniũsis cum uer¬
bi pabulo corporis subsidia ministrabat.
In tantum namq eiꝰ animũ miscdie amor
dcumxerat: ut ñ solum hoꝵ qͦs presentes
habebat necessitatib occurreret : sed insuꝑ
longe positis opem suc largitatis impende¬
ret: adeo ut etiam in montẽ sẏnai dei famu¬

Expanded text:
praesentibus durius premebatur, eo de aeterna certius praesentibus durius premebatur, eo de aeterna certius praesumptione respirabat. Fatigabat eum praeterea de ordinandis Urbis vigiliis, ne ab hostibus caperetur, sollicitudo continua. Urebant quoque incessanter ejus animum filiorum hinc inde discrimina nuntiata. Sed tamen ille inter tot et talia deprehensus incommoda, nunquam otio indulgebat, quin aut filiorum utilitatibus inserviret, aut aliquid dignum Ecclesiae scriberet, aut per contemplationis gratiam coeli secretis interesset. 16. Denique cum de tota pene Italia Langobardorum gladios metuentes plurimi undique ad Romanam urbem confluerent, solertem pro omnibus curam gerebat, et universis cum verbi pabulo corporis subsidia ministrabat. In tantum namque ejus animum misericordiae amor devicerat, ut non solum horum quos praesentes habebat necessitatibus occurreret, sed insuper longe positis opem suae largitatis impenderet; adeo ut etiam in monte Sinai Dei famu
Abbreviated transcription (Latin):
tu petri diacom sui. uͥtutes scorum quosin
italia clariores nosse uel audire poterat. ad
exemplum iuuentium posteris collegit: ut
sicut in libris expositionum suarũ quib sit
uͥtutib insudandum edocuit ⁊ ita etiam de¬
scͥptis scõrum miraculis. que uͥtutũ carundem
sit claritas ostenderet. Primam quoq et ul
tumam iezechielis ꝓpħe partes que inidebant᷑
obscuriores: ꝑ omelias uginti et duas. qͥntũ
lucis intus habeant cicmonstrauit. Scripsit
preterea et alia nnulla. sed & epłas qmplins
que singulatim cuncta edicere breuitatis stu¬
dio omisi. Quod eo magis mirum est tot eũ
ac tanta condere uolumina potuisse: q̃ om̃
fere iuuentutis sue tempore ut uerbis ipsiꝰ lo¬
lassescebat: lentis quidem sed tamen febrib
continuis anhelabat. frequens etiam cum s¬
suum dolor uchement̾ affligebat. Ucrum uis
hec dum sollicitus pensaret. quia scͥpt᷑a teste
omnis filiꝰ qͥ recipitur flagellacur: quo mal¬

Expanded text:
tu Petri diaconi sui, virtutes sanctorum, quos in tu Petri diaconi sui, virtutes sanctorum, quos in Italia clariores nosse vel audire potuerat, ad exemplum viventium posteris collegit; ut sicut in libris Expositionum suarum quibus sit virtutibus insudandum edocuit, ita etiam descriptis sanctorum miraculis, quae virtutum earumdem sit claritas ostetimam Ezechielis prophetae partem, quae videbantur obscuriores, per homilias viginti et duas, quantum lucis intus habeant demonstravit. Scripsit praeterea et alia nonnulla, sed et epistolas complures, quae singulatim cuncta edicere, brevitatis studio, omisi. 15. Quod eo magis mirum est, tot cum ac tanta condere volumina potuisse, qui omni fere juventutis suae tempore, ut verbis ipsius lolassescebat, lentis quidem, sed tamen continuis febribus anhelabat, frequens etiam eum gressuum dolor vehementer affligebat. Verum inter haec dum sollicitus pensaret quia, Scriptura teste, omnis filius qui recipitur, flagellatur, , quo mal
Abbreviated transcription (Latin):
est eccłia. immo ip̃m dei templum. inibi esse
absconditũ exclamaiit. Tandemq electus
et dilectus dñi inuenit᷑. capit᷑. trahit᷑. & ad be¬
ati petͥ apłi basilicam ducitur: ibiq ad pon¬
tificalis gr̃e officium consecratus. papa urbis
efficit᷑. Quo in tempore. dum a ioh̃e rauen¬
natis urbis cp̃o rep̃hensus fuisset. cur a pasto¬
rali officio delitescendo se subducere tam ido¬
neus uoluisset: hac occasione compulsus uo¬
lumen egregium qui pastoralis appellat᷑ cõ¬
posuit. In quo manifesta luce patcfecit: qua¬
lis ad eccł̃ie regimen assumi. qualit̾ ip̃i pasto¬
res uiuere. qua discretione singulas quasq
audicntium ꝑsonas instrucre. quantaq cõ¬
sideratione ꝓpriam cotidie debeant fragili¬
tatẽ pensare. Sed & omelias cuangłioꝵ nu¬
mero quadraginta composut: quas in du¬
ob codicib equa sorte distinxit. libros ctiam
dialogorum quattuor edidit : in quib roga¬

Expanded text:
est ecclesia, imo ipsum Dei templum inibi esse est ecclesia, imo ipsum Dei templum inibi esse absconditum exclamavit. Tandemque electus ac dilectus domini invenitur, capitur, trahitur, et ad beati Petri apostoli basilicam ducitur; ibique ad pontificalis gratiae officium consecratus, papa urbis efficitur. 14. Quo in tempore cum a Joanne Ravennatis urbis episcopo reprehensus fuisset, cur a pastorali officio delitescendo se subducere vir tam idoneus voluisset, hac occasione compulsus volumen egregium, 7 quod Pastoralis appellatur, composuit: in quo manifesta luce patefecit qualis ad ecclesiae regimen assumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discretione singulas quasque audientium personas instruere, quanta consideratione propriam quotidie debeant fragilitatem pensare. Sed et homilias Evangeliorum numero quadraginta composuit, quas in duobus Codicibus aequa sorte distinxit. Libros etiam Dialogorum quatuor edidit, in quibus roga
Abbreviated transcription (Latin):
re. ne ab oratione cessarent: donec miscra¬
tione diumna pestis ipsa quiesceret.:
umq adhuc futurus antistes fuge lati¬
bula p̃pararet: urbi sollicitudo et portis in¬
gilic deputant᷑ ⁊ donec oportune et głose
ut ordo sacer exposcit. in co diuina munia
complerent᷑. Optinet tamen a negotiatorib:
ut in cratera occultatꝰ cduccret᷑ ab urbe Sicq
latebra triduo se occultauit: donec illum
ieiuniis et orationib popłs romanus. colũp¬
na lucis tertia suꝑ cum nocte celitꝰ emissa
optinuit. Que ñ paruo noctis spacio a sũmo
celi usq ad cundem ip̃m linea recta effulgeis:
querentib uotũ optabile demonstrauit. Sed
et cuidam anachorete urbi contiguo. angłi
ascendentes & descendentes ꝑ p̃fatam colump¬
nam suꝑ illum sunt uisi. Qui mox felix sa¬
crumq sumens auspicium. de ea quam in¬
dit in sompnis sanctus iacob scala. ibidemq
domum dm̃i dixit fore: rectorem domꝰ dei que

Expanded text:
re, ne ab oratione cessarent, donec miserare, ne ab oratione cessarent, donec miseratione divina pestis ipsa quiesceret. 13. Cumque adhuc futurus antistes fugae latibulum praepararet, Urbi sollicitudo et portis vigiliae deputantur, donec opportune et gloriose, ut ordo sacer exposcit, in eo divina munia complerentur. Obtinet is a negotiatoribus ut in cratera occultatus educeretur ab Urbe, atque ita latebris triduo se occultavit, donec illum jejuniis et orationibus, populus Romanus, columna lucis, tertia super eum nocte coelitus emissa, obtinuit: quae non parvo noctis spatio a summo coeli usque ad eumdem ipsum linea recta effulgens, quaerentibus votum optabile demonstravit. Sed et cuidam anachoretae Urbi contiguo angeli ascendentes et descendentes per praefatam columnam super illum sunt visi. Qui mox felix sacrumque sumens auspicium, de ea quam vidit in somnis sanctus Jacob scala, ibidemque domum Domini dixit fore, rectorem domus Dei, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ac miscricors deus. uult a se precib ueniam
crigiz qui quantum meremur ñ uult irasci.
Hinc etenim ꝑ psalmistam dicit. Inuoca me
in die tribulationis tue: et eripiam te. et mag¬
nificabis me. Ipse enim sibi cestis est: quia
inuocantib miscreri desiderat ÷ qͥ ammonet
et correctis oꝑib. ab ip̃o ferie quarte di¬
re considerat ÷ ip̃e a sententia ꝓposite damp¬
nationis parcat. Quam grhortationem be¬
ati gregori ideo hinic opusculo inserendã
putauimꝰ: ut a quanta ꝑ fectione predica¬
tionis initium sumpserit monstraremus:
Gitur dum magna multitudo sacerdotũ.
monachoꝵ. diuersiq serus et etatis. iuxta
preceptionem beati Gregorii die constituta
dñm rogatura conucnisset⁊ in tantum lues
ip̃a diumo iudicio descuit: ut intra umiꝰ
hore spacium. dum uoces plebs ad dñm
supplicationis emicteret: octoginta homi¬
nes in t̾ram corruentes sp̃m gralarent. Sed
non destitit sacerdos tantus popło predica¬

Expanded text:
ac misericors Deus vult a se praecibus veniam ac misericors Deus vult a se praecibus veniam exigi, qui quantum meremur non vult irasci. Hinc etenim per psalmistam dicit: 'Invoca me in die tribulationis tuae et eripiam te, et magnificabis me'. Ipse ergo sibi testes est, quia invocantibus miserere desiderat, qui ammonet,et correctis operibus, ab ipso feriae quartae dire considerat, ipse a sententia propositae damnationis parcat. » Quam exhortationem beati Gregorii ideo huic opusculo inserendam putavimus, ut a quanta perfectione praedicationis initium sumpserit, monstraremus. 12. Igitur dum magna multitudo sacerdotum, monachorum, diversique sexus et aetatis, juxta praeceptionem beati Gregorii die constituta Dominum rogatura venisset, in tantum lues ipsa divino judicio desaeviit, ut intra unius horae spatium, dum voces plebs ad Dominum supplicationis emitteret, octoginta homines ad terram corruentes spiritum exhalarent. Sed non destitit sacerdos tantus populo praedica
Abbreviated transcription (Latin):
do cõmisimus: et quod nequiter egimꝰ. flendo
puniamꝰ. Preuemamꝰ faciem eiꝰ in confessione:
et sicut ꝓpħ̾a admonet leuemꝰ corda nr̃a cum
manib ad dm. Ad deum quippe corda cum
manib leuare est: orationis nr̃e studium cum
merito bone oꝑationis crigere. Dat ꝓfecto dat
tremori nr̃o fiduciam: qui ꝑ ꝓph̾am clamat.¬
Nolo mortẽ pecc̃oris: scd ut conu̾̃tat᷑ et uiuat.
Nullus autem de iniquitatum suarũ imma¬
ntate desꝑet. Uet̃nosas namq r nuitarum
culpas. tͥduana penitentia abstersit: et conũ¬
sus latro. uite p̾mia etiam in ip̃a sententia
sue mortis cmerint. Mutemꝰ gͥ corda: et p̾su¬
mamus nos iam ꝑcepisse qͦd petimus. Citius ad
precem uidex flectitur: si a prauitate sua peti¬
tor corrigitur. Imminente gͦ tante animadũ¬
sionis gladio: nos importuns fletib insistamꝰ
Ea namq que ingrata c̃ẽ hominib impor¬
cuntas solet. iudici ueritatis placet: quia piꝰ

Expanded text:
do commisimus, et quod nequiter egimus, flendo do commisimus, et quod nequiter egimus, flendo puniamus. Praeveniamus faciem ejus in confessione , et sicut propheta admonet: Levemus corda nostra cum manibus ad Deum . Ad Deum quippe corda cum manibus levare, est orationis nostrae studium cum merito bonae operationis erigere. Dat profecto, dat tremori n'Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat'. Nullus autem de iniquitatum suarum inmanitate disperet; veternosas namque Ninnivitarum culpas triduana paenitentia abstersit, et conversus latro vitae praemia etiam in ipsa sententia suae mortis emeruit. Mutemus igitur corda et praesumamus nos iam percepisse, quod petimus. Citius ad praecem iudex flectitur, si a pravitate sua petitur corrigatur. Imminente ergo tantae animadversionis gladio, nos inportunis fletibus insistamus. Ea namque, quae ingrata esse hominibus inportunitas solet, iudicio veritatis placet, quia pius
Abbreviated transcription (Latin):
portet fratres dilectissimi ut flagella
dei que metuere uentura debuimus: sal¬
tim p̾sentia & erꝑta timeamꝰ. Conũsionis
nob̾ aditum dolor aꝑiat: & cordis nr̃i dur¬
tiam ipsa quam pacimur pena dissoluat.
Ut cnim ꝓpħa teste predictum est: ꝑuenit gla¬
dius usq ad animam. Ecce etenim cuncta plebͤ
celestis ire mucrone ꝑcutitur: & repentina sin¬
guli cede uastantur. Nec languor mortẽ pre¬
uenit: sed languoris moras ut cernitis mors ip¬
sa precurrit. ꝑcussus quisq ante rapit᷑: qͣm
ad lam̃ta penitentis conũtatur. Pensate ergo
qualis ad conspectum districti iudicis ꝑuenit:
cui ñ uacat flere qͦd fecit. Habitatores quiq
non ex parte subtrahunt᷑: sed parit̃ corruunt.
Domus uacue relinquunt᷑ ⁊ filioꝵ funera pa¬
rentes aspiciunt: & sun cos ad interitũ heredes
precedunt. Inusqͥsq gͦ nr̃m ad penitentiȩ
lam̃ta confugiat: dum flere ante ꝑcussioneo
uacat. Rcuocemꝰ ante oculos m̃tis quicqͥd erran¬

Expanded text:
portet, fratres dilectissimi, ut flagella Dei, quae metuere ventura debuimus, saltem praesentia et experta timeamus. Conversionis nobis aditum dolor aperiat, et cordis nostri duritiam ipsa quam patimur poena dissolvat. Ut enim propheta teste praedictum est: Pervenit gladius usque ad animam . Ecce etenim cuncta plebs, coelestis irae mucrone percutitur, et repentina singuli caede vastantur. Nec languor mortem praevenit, sed languoris moras, ut cernitis, mors ipsa praecurrit. Percussus quisque ante rapitur, quam ad lamenta poenitentiae convertatur. Pensate ergo, qualis ad conspectum districti judicis pervenit, cui non vacat flere quod fecit. Habitatores quique non ex parte subtrahuntur, sed pariter corruunt; domus vacuae relinquuntur; filiorum funera parentes aspiciunt, et sui eos ad interitum haeredes praecedunt. Unusquisque ergo nostrum ad poenitentiae lamenta vacat. Revocemus ante oculos mentis quidquid erran
Abbreviated transcription (Latin):
rii: & ca consentiendum sub presentia
deo amantissimi imꝑatoris nostri con¬
stantim. & omnium decreto complacu¬
it anathematirari impiam eius sectam:
& iniqua atq sinc deo uerba simul
& nomina quib utebatur filium dei
blasphemans. & dicens ex non extantib
esse. et iterum. fuit aliquando qͣndo
non fiit: quomodo enim fuit. aut
quomodo uerum non fuit ÷ & ꝓ libero

Expanded text:
rii, eique consentientium, sub praesentia Deo amantissimi imperatoris nostri Constantini, et omnium decreto complacuit anathematizari impiam ejus sectam et iniquam, atque sine Deo verba, simul et nomina quibus utebatur, Filium Dei blasphemando, et dicendo: ex non exstantibus esse; et iterum, fuit aliquando quando non fuit. Quomodo enim fuit, aut quomodo iterum non fuit? Et pro libero
Abbreviated transcription (Latin):
tare. Et quia hoc agentes. ipsi potiꝰ ad suã
hostes depredationem inuitant: iccirco hac
tͥ auctoritate p̃cipimus. ut suprascͥpdo ep̃o
int̾minare ñ desinas. quatinus hoc de cȩ¬
tero facere ñ p̾sumat : sed in eccł̃ia sua sa

Expanded text:
tare. Et quia hoc agentes ipsi potius ad suam tare. Et quia hoc agentes ipsi potius ad suam hostes depraedationem invitant, idcirco hac tibi auctoritate praecipimus ut supradicto episcopo interminari non desinas, quatenus hoc de caetero facere non praesumat, sed in Ecclesia sua sa
Abbreviated transcription (Latin):
menitabili prorsus neccc̃itate discedere gre¬
gorius ꝑmittebat: qͦs nimirũ in causis
mundĩalib occupari uehem̃tissime ꝓhi¬
bebat. Unde romano defensori scribit al
cens. Platum ad nos est: reuerentissimum
frc̃m nr̃m basilium ep̃m uelut unum ãs
laicis. in causis occupari ÷ & pretoris mil¬
recidit. et reuerentiam sacerdotalcm ani¬
chilat ÷ statim ut exꝑientia tua hoc pcł¬
tum susceꝑit. eum ita ad reũtendum
stricta erecutione compellat: quatimiiie
illicite insistente qͥnq clieb sub qua lille
erusatione immorari ñ sliceat: nc si ͥbi
modo eum ibidem amplius moram ha¬
bere ꝑmiseris: cum ip̃o apud nos grauit̃
incipias ẽẽ culpabilis:
tem anthemio subdiacono. Puenit ad noꝰ
pimenium amalphitane cũntatis ep̃m in
eccł̃ia sua residere non ẽẽ contentum: sed
foris ꝑ loca diu̾sa uagari. Quod indentes
alii. nec ip̃i in castro se retinent: s eiꝰ crem
plum sequentes. foris magis eligunt habi¬

Expanded text:
evitabili prorsus necessitate discedere Gregorius permittebat: quos nimirum in causis mundialibus occupari vehementissime prohibebat. Unde Romano, decens: «Perlatum est ad nos reverentissimum fratrem nostrum Basilium episcopum, velut unum de laicis in causis occupari, et praetoriis inureddit, et reverentiam sacerdotalem annihilat, statim ut experientia tua hoc praeceptum, susceperit, eum ita ad revertendum districta executione compellat, quatenus ei illic, te insistente, quinque diebus sub qualibet excusatione immorari non liceat: ne si quolibet modo eum ibidem amplius moram habere permiseris, cum ipso apud nos graviter incipias esse culpabilis. » 37. Item Anthemio subdiacono: « Pervenit ad nos Pimenium, Amalfitanae civitatis episcopum, in ecclesia sua residere non esse contentum, sed foras per loca diversa vagari. Quod videntes alii, nec ipsi iplum sequentes, foris magis eligunt habi
Abbreviated transcription (Latin):
pit: sed repente eum in cuius manib aqͣm
fundere uolucrat. ñ inuenit. Cumq hoc fac¬
tum secuni ip̃e miraret᷑: eadem nocte dñs
ei ꝑ uisionẽ dixit. Ecteris dieb me in mͣbris
meis: hesterno autem die me in memetip̃o
lio quoq tempore idem gregoriꝰ iux

Expanded text:
pit, sed repente eum in cujus manibus aquam pit, sed repente eum in cujus manibus aquam fundere voluerat non invenit. Cumque hoc factum secum ipse miraretur, eadem nocte Dominus ei per visionem dixit: « Caeteris diebus me in membris meis, hesterno autem die me in memetipso Alio quoque tempore idem Gregoriu
Abbreviated transcription (Latin):
in siracusana ȩccl̃ia cos quos credit aut in¬
telligit quia de hac murmurare potuerun.
facta collatione doceat. & quasi alia ex occa¬
sione cos instruere ñ desistat. Nam de con¬
stantinopolitana ȩccł̃ia qͦd dicunt ÷ qͥs eam
dubitet sedi aplicȩ ẽe subiectam: Q uod &
pussimꝰ dominus imꝑator. & frat̃ nr̃ eusdẽ
ciuitatis ep̃c. assidue ꝓfitent᷑. Tamen si quid
boni. uł ipsa uel altera ȩcclia habet: ego &
minores meos quos ab illicitis ꝓhibeo. in
bono imitari paratus sum. Stultus est enĩ.
qui in eo se pͥmum existimat: ut bona quȩ
uderit discere contempnat.xxu
Antȩ hospitalitatis gregorus in ipso
etiam patͥarchio ꝑmansit: ut exceptis his
quos tam ꝑ diũsas regiones. quam romȩ
quoq longobardoꝵ ꝑfidiȩ gladios fugien¬
ret. Int̾ quos die quadam unꝰ accessit. in cuiꝰ
manib dum ip̃e ex humilitatis ministerio
aquam fundere uellet. conũsus urceum acce¬

Expanded text:
in Syracusana Ecclesia, eos quos credit aut inin Syracusana Ecclesia, eos quos credit aut intelligit, quia de hac re murmurare potuerunt, facta collocutione, doceat, et quasi alia ex occasione eos instruere non desistat. Nam de Constantinopolitana Ecclesia quod dicunt, quis eam dubitet sedi apostolicae esse subjectam? Quod et piissimus dominus imperator, et frater noster ejusdem civitatis episcopus assidue profitentur; tamen si quid boni, vel ipsa, vel altera Ecclesia, habet, ego et minores meos, quos ab illicitis prohibeo, in bono imitari paratus sum. Stultus est enim qui in eo se primum existimat, ut bona quae viderit discere contemnat. » 22. Tantae hospitalitatis Gregorius in ipso etiam patriarchio permansit, ut exceptis his quos, tam per diversas regiones quam Romae quoque Langobardorum 52 perfidiae gladios fugienret. Inter quos die quadam unus accessit, in cujus manibus dum ipse ex humilitatis ministerio aquam fundere vellet, conversus urceum acce
Abbreviated transcription (Latin):
situnt: apud nos uͦ. a dericis simul ddr. a po¬
pulo respondet᷑. Et totidem uicib etiam. xp̃e
loyson dicit: quot apud grtos mulio moto
dicit᷑. In cotidianis autẽ missis alia quȩ
uocib. paulo diutius occupemur. Orationẽ
uero dominicam iccirco mox post precẽ di¬
cimus: quia mos apłoꝵ fuit. ut ad ipsam
solummͦ orationẽ. oblationis hostiam conse¬
crarent. Et ualde mͥ inconuemiens uisũ est:
ut precem quam scolasticus composuerat.
suꝑ oblationem dicercmꝰ ⁊ et ipsam traditio¬
nem quam redemptor nr̃ composuit. suꝑ eiꝰ
corpꝰ & sangumẽ non diceremus Sed & dñi¬
ca oratio apud grecos ab omm ppło dicitur:
apud nos uero a solo sacerdote cantat᷑. In qͦ
gͦ grecorum consuctudines secuti sumꝰ. qͥ aut
ueteres nr̃as reparauimꝰ. aut nouas & ittiles
constituimꝰ: in quib tamen alios ñ ꝓbam᷑
unitari: Ergo ur̃a caritas cum occasio ddede¬
rit. ut ad cathanensem cuutatẽ ꝑgat: uel

Expanded text:
dicunt, apud nos autem a clericis dicunt, apud nos autem a clericis o respondetur. Et totidem vicibus etiam Christe eleison dicitur, quod apud Graecos nullomodo dicitur. In quotidianis autem missis alia quae vocibus paulo diutius occupemur. Orationem vero Dominicam idcirco mox post precem dicimus, quia mos apostolorum fuit ut ad ipsam solummodo orationem oblationis hostiam consecrarent. Et valde mihi inconveniens visum est ut precem quam scholasticus composuerat super oblationem diceremus, et ipsam traditionem quam Redemptor noster composuit super ejus corpus et sanguinem non diceremus. Sed et Dominica oratio apud Graecos ab omni populo dicitur, apud nos vero a solo sacerdote cantatur. In quo ergo Graecorum consuetudines secuti sumus, qui aut veteres nostras reparavimus, aut novas et utiles constituimus, in quibus tamen alios non probamur imitari? Ergo vestra charitas, cum occasio dederit ut ad Catanensem civitatem pergat, vel
Abbreviated transcription (Latin):
nem suꝑ hostiam censiit recitari.
E quib cum postea quosdam murmu¬
rare sentiret. tanqͣm qui constantinopo¬
litanȩ ȩxcliȩ consuctudines sequerct᷑: puissimus
in nullo hoꝵ aliam ȩccl̃iam secuti sumꝰ. Nam
& alł̃a hic ut diceretur: de ierosolimoꝵ ecclia
er beati ieronimi traditione. tempore beatȩ me
moriȩ damasi pape tradit᷑ tractum. Et icleo
magis in hac re illam consuetudinẽ amputa¬
uimus: quȩ hic a grecis fuerat tradita. Sub¬
diaionos autẽ ut spoliatos ꝓcedere facerem :
antiqua consuetudo ȩccłiȩ fuit. Sed quia pla¬
tnt cuidam nr̃o pontifici: nescio cur eos uesti¬
tos pcedere p̃cepit. Nam siciliȩ ȩccłiȩ nunqͥd
tedlitionẽ a gretis accepunt: Unde habent
Shodie. ut subdiacom in lincis tunicis ꝓ ce¬
anoi nͥ quia hoc a matre sua romanã ȩccłia
ꝑcepunt: Rẏmeleison autẽ nos neq dicimꝰ
ictĩ a grecis dicitur. qͦd in grecia om̃s simul

Expanded text:
nem super hostiam censuit recitari. 21. nem super hostiam censuit recitari. 21. De quibus cum postea quosdam murmurare sentiret, tanquam qui Constantinopolitanae Ecclesiae consuetudines sequeretur, piissimusin nullo horum aliam Ecclesiam secuti sumus. Nam ut Alleluia hic diceretur, de Jerosolymorum Ecclesia ex beati Hieronmoriae Damasi papae traditur tractum. Et ideo magis in hac re illam consuetudinem amputavimus, quae hic a Graecis fuerat tradita. Subdiaconos autem spoliatos ut procedere facerem, antiqua consuetudo Ecclesiae fuit. Sed quod placuit cuidam nostro pontifici, nescio cui, eos vestitos procedere praecepit. Nam vestrae Ecclesiae nunquid traditionem a Graecis acceperunt? Unde habent ergo hodie, ut subdiaconi in tunicis procedant, nisi quia hoc a matre sua Romana Ecclesia perceperunt. Kyrie eleison autem nos neque dicimus sicut a Graecis dicitur, quia in Graecis omnes simul
Abbreviated transcription (Latin):
gorium prȩcuntem: et auditure uerbũ
doctrinȩ. innumerabiles undiq diũsi sexus.
ȩtatis ac ꝓfessionis uoluntarie confluebant
cohortes. Quib ille utpote doctor cȩlestis mi¬
liciȩ: cuntis dumtarat arma spiritalia sug¬
grrebat. Pauꝑib uͦ & aduenis. qui ꝓ conditi¬
one tempoꝵ rome influxerant: cotidiana sti¬
pendia ministrabat: Capłm xe¬
uꝑ corpora autẽ beatoꝵ petri & pauli
apłoꝵ missaꝵ sollempnia celebrari decreuit.
adquisitis numerosissimis oliuetis: quorum
summã in tabulis marmoreis pre forib ciꝰdẽ
basilicȩ annotauit. Luminaria suꝑaddidit:
officia sedula deputauit. De sepultura iux¬
ta ȩccliam commodum sꝑare ꝓhibiit. Sep¬
tem ex defensorib. honore religionario deco¬
randos indixit. Alleliua extra pentecosten
tempora. dici ad missas fecit. Subdiaconos ex¬
poliatos ꝓcedere statiit. Ryrrieleyson cantare
prȩcepit: et orationẽ dñicam mox post cano¬

Expanded text:
gorium praeeuntem, et auditurae verbum gorium praeeuntem, et auditurae verbum doctrinae innumerabiles undique diversi sexus, aetatis ac professionis, voluntariae confluebant cohortes, quibus ille, utpote doctor coelestis militiae, cunctis duntaxat arma spiritalia suggerebat, pauperibus vero et advenis, qui pro conditione temporum Romam influxerant, quotidiana stipendia ministrabat. 20. Super corpora beatorum Petri et Pauli apostolorum missarum solemnia celebrari decrevit, acquisitis numerosissimis olivetis, quorum summam in tabulis marmoreis prae foribus ejusdem basilicae 51 annotavit. Luminaria superaddidit, officia sedula deputavit. De sepultura juxta Ecclesiam, commodum sperare prohibuit. Septem ex defensoribus honore regionario decorandos indixit. Alleluia extra Pentecostes tempora dici ad missas fecit. Subdiaconos exspoliatos procedere statuit. Kyrie eleison cantari praecepit, et orationem Dominicam mox post cano
Abbreviated transcription (Latin):
prȩfixa sacris canonib tempora. licenter iam
ad quodlibet eccł̃iasticum officium ꝓuehat᷑.
si tamen illis ñ fuit cͥminib maculatus. qui
ni testam̃to ueteri morte multantur
sollempniis multa subtrahens. paua
conũtens. ñ nulla uͦ suꝑ adiciens: ꝓ exponen¬
dis cuangłicis lectionib. in unius libri uoli¬
mine coaitauit. In canone apposuit: dicdq
nr̃os in tua pace dispone. atq ab ecerna
dampnatione nos eripe. & in electoꝵ tuoꝵ
iubeas grege numerari: uii
tationes ꝑ basilicas. uel beatoꝵ mar
dirum cimiteria. scdm qͦd hactenus plcos
romana quasi eo inuente certatim discui¬
rit: sollicite ordinauit. ꝑ quas et ip̃s sml
discurrens: dum adhuc loqui preualcreu.
tempore declamauit. Reliquas uero cĩul̃
numeri dictauit quidem: sed lassescente
stomacho languore continuo aliis ꝓil¬
tiandas commisit: Capitulum. nis¬
equebat᷑ exercitꝰ dñi ultra citraq Gre¬

Expanded text:
praefixa sacris canonibus tempora, licenter jam praefixa sacris canonibus tempora, licenter jam ad quodlibet ecclesiasticum officium provehatur, si tamen illis non fuerit criminibus maculatus, quae in Testamento Veteri morte mulctantursolemniis, multa subtrahens, pauca convertens, nonnulla vero superadjiciens, pro exponendis evangelicis lectionibus in unius libri volumine coarctavit. In canone apposuit: « Diesque nostros in tua pace dispone, atque ab aeterna damnatione nos eripi, et in electorum tuorum jubeas grege numerari. » 18. Stationes per basilictyrum coemeteria secundum quod hactenus plebs Romana, quasi eo vivente, certatim discurrit sollicitus ordinavit; per quas et ipse simul discurrens, dum adhuc loqui praevaluit, tempore declamavit, reliquas vero ejusdem numeri dictitavit quidem, sed lassescente stomacho, languore continuo aliis tiandas commisit. 19. Sequebatur exercitus Domini ultra citraque Gre
Abbreviated transcription (Latin):
decoris offitium. sed ad capiendũ solummͦ
monachicũ ꝓpositum. suscipiendos ẽẽ cense¬
bat dicens. M ultos ex ȩccliastica scu scłari
militia nouimus ad om̃ipotentis dei scruiti¬
uni festinare: ut ab humana seruitute libe
fugiendi ȩccłiastici uł scl̃aris uiris dñium.
occasionem prebemꝰ. Si uͦ festinantes ad om̃¬
potentis dei serintium incaute retinemꝰ: illi
inuenim᷑ negare quȩdam qͥ dedit omnia.
Unde necesse est ut quisquis ex iuris eccl̃iasti¬
ci uł sclaris militiȩ scruitute. ad dei scruitiũ
conũti desiderat: ꝓbetur pͥus in laico habi¬
tu constitutꝰ. Et si mores cius atq conũsatio
bono desiderio illius testimonium ferunt:
absq ulla retractatione seruire in monaste¬
rio dño om̃ipotenti ꝑmittat᷑: ut ab huma¬
no scruitio liber recedat. qͥ diuino obseqͥo
districtiorem subire appetit seruitutẽ. Si autĩ
& in monachico habitu scđ̾m patrum it¬
gulas irreprehensibilit̾ fuerit conu̾satꝰ: post

Expanded text:
decoris officium, sed ad capiendum solummodo monachicum propositum suscipiendos esse censebat, dicens: « Multos ex ecclesiastica seu saeculari militia novimus ad omnipotentis Dei servitium festinare, ut, ab humana servitute liberfugiendi ecclesiastici vel saecularis juris dominium occasionem praebemus. Si vero festinantes ad omnipotentis Dei servitium incaute retinemus, illi invenimus negare quaedam, qui dedit omnia. Unde necesse est ut quisquis ex juris ecclesiastici vel saecularis militiae servitute ad Dei servitium converti desiderat, probetur prius in laico habitu constitutus, et si mores ejus atque conversatio bono desiderio illius testimonium ferant, absque ulla retractatione servire in monasterio omnipotenti Deo permittatur, ut ab humano servitio liber recedat, qui in divino obsequio districtiorem subire appetit servitutem. Si autem et in monachico habitu secundum Patrum regulas irreprehensibiliter fuerit conversatus, post
Abbreviated transcription (Latin):
tonsurare ceꝑunt. Quorum tergiuersatiõi
mauritius imꝑator prudent̾ occurrens. da¬
ta ꝑ longinum stratonẽ lege precepit: ut
quisqͥs fuisset publicis administrationib
implicatus. ei ad ȩccł̃iasticum uenire offici¬
um ñ liceret. Quam legem gregorius suꝑ
hoc ualde laudaiit: dicens. Qui scł̃arem
habitum deserens. ad eccł̃iastica officia ue¬
nire desiderat: non relinquere cupit scł̃m.
ERiim dum ad clericalem ꝓfessionẽ.
tam ex eccłiastica qͣm ex scł̃ari quoq mi¬
litia diu̾sis occasionib cotidie pene innu¬
merabilis multitudo conflueret: pastor ad
omnia ꝓuidꝰ nequaqm̃ eos ad eccl̃iastici

Expanded text:
tonsurare coeperunt. Quorum tergiversationi tonsurare coeperunt. Quorum tergiversationi Mauricius imperator prudenter occurrens, data per Longinum Stratorem lege, praecepit ut quisquis fuisset publicis administrationibus implicatus, ei ad ecclesiasticum venire officium non liceret. Quam legem Gregorius super hoc valde laudavit, dicens: « Qui saecularem habitum deserens, ad ecclesiactica 50 officia venire festinat, non relinquere cupit saeculum, erum, dum ad clericalem professionem tam ex ecclesiastica, quam ex saeculari quoque militia diversis occasionibus, quotidie pene innumerabilis multitudo conflueret, pastor ad omnia providus, nequaquam eos ad ecclesiastici
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio. subsistendi coram pontifice fiduci¬
ccersiebant᷑ pontificalib ꝓfundis con¬
silius prudentes uiri quos ꝑhibin potius qmͣ
potentes. et pauꝑ philosophia intrinsetus.
quid potius aut potissimum in unoquoq
negotio sequendum putaret᷑. artificiosis ar¬
gumentationib rationabilit̾ inquirentes:
diues mertia. quȩ se de sapientib pari sorte
ulciscit᷑. pre cubiculi forib despicabilis rema¬
nebat. S ola deerat int̾pretandi bilinguis
ꝑitia: & facundissima uirgo cecropiã. quȩ
quondam suȩ mentis acumina. uarrone ce¬
libatum suum auferente. latinis tradiderat:
in posturarũ sibi prestigia. sicut ip̃e in suis
FMo laicoꝵ. qͦdlibet palatii ministeri¬
um. uł eccł̃iasticum patͥmonium ꝓcu¬
rabat ÷ sed omnia ęccl̃iastici iuris muma.
eccłiastici nicħominꝰ uiri subibant: nimirũ
laicis ad armoꝵ solam militiam. uł agroꝵ
curam continuam deputatis. Ob hoc se nõ¬
nulli ꝓcerum. sub optentu religionis primo

Expanded text:
udicio subsistendi coram pontifice fiducircessebantur pontificalibus profundis consiliis prudentes viri, quos perhibui, potius quam potentes; et paupere philosophia intrinsecus quid potius aut potissimum in unoquoque negotio sequendum putaretur artificiosis argumentationibus rationabiliter inquirente, dives inertia, quae modo se de sapientibus pari sorte ulciscitur, prae cubiculi foribus despicabilis remanebat. Sola deerat interpretandi bilinguis peritia, et facundissima virgo Cecropia, quae quondam suae mentis acumina, Varrone caelibatum suum auferente, Latinis tradiderat, imposturarum sibi praestigia, sicut ipse in suis emo laicorum, quodlibet palatii ministerium, vel ecclesiasticum patrimonium procurabat, sed omnia ecclesiasecclesiastici nichilominus viri subibant, nimirum laicis ad armorum solam militiam vel agrorum curam continuam deputatis. Ob hoc se nonnulli procerum sub optentu religi
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem ad sepulchrum uirguis dei. remediũ
quercrent animarum et corpoꝵ simul: & cũ
dei adiutorio om̃s qui illic cum amore diui¬
nitatis auxilium querebant. sami atq inco¬
lumes inde reuertebantur.
rat autẽ quidam uir in hec uicina lo¬
ca: cuiꝰ uxor ceca c̃ effecta. Tulitq eam uir
suus: & addaxit ubi lancta uirgo reqescebat
ad supradictum monasterium nuinalla. Lũ
autem eccl̃iam intrassent. et illa stetisset subt̃
unam lampadem: repente effundebatur il¬
la candela ubi illa subterstabat ⁊ et effudit

Expanded text:
ibidem ad sepulcrum beate virginis remedium ibidem ad sepulcrum beate virginis remedium querere animarum et corporum simul, et cum Dei adiutorio omnes, qui illic ad amorem divinitatis auxilium querebant, sani atque incolumis inde revertebantur. 7. Erat autem quidam vir in hac vicina loca, cuius uxor ceca est effecta, tulitque eam vir suus et adduxit eam, ubi sancta virgo quiescebat, ad supradictum monasterium Niviala. Cum autem ecclesiam intrassent, et illa stetisset subter unam lampadem, repente effundebatur illa candela, qua ipsa subter stetisset, et effudit
Abbreviated transcription (Latin):
e reuertebatur ad suos parentes.
is ita gestis: contigit ut prelicta abba¬
tissa neptis beate geretrudis uirginis¬
xp̃i de hac luce migrasset: que post ip̃am
gubnatͥr extiterat minalensi monasterio.
eunc cuncta familia unanimit̃ om̃s unam
puellam ex nobili genere ortam sͥ elegerunt
abbatissam. cui nomen erat agnes: que et
ip̃a similit̾ nutͥta fuerat abeata geretrude.
Ipsa autẽ postea cdificauit basilicam in ho¬
qua ecclia edificata fuerat. dum lectum fu¬
isset cum honore portatum: ip̃a nocte om̃s
sorores in eadem eccl̃ia cum summa reueren¬
tia sollempnitates ugiliasq habuerunt.
finitis autem matutinis. et oꝑc dei comple¬
do ÷ et ertinctis lucernis septem que semꝑ in
eodem oratorio ardere solebant: mane fac
eccłiam intrassent ÷ uiderunt om̃s lucernaᷤ
ardentes. quas ante extinctas dimiserant.
Unde factum ẽ. ut diuulgatum cẽt hoc mi¬
raculum ꝑ uniũsam regionem illam: et fa¬
ut om̃s qui longe aut ꝓpe essent. uenientes

Expanded text:
e revertebat ad suos parentes. 6. His ita gestis, contigit, ut predicta abbatissa, nepta beate Geretrude de hac luce migrasset, que post ipsam gubernatrix extiterat Nivialense monasterio. Tunc cuncta familia unianimiter omnes unam puellam ex nobile genere ortam sibi elegerunt abbatissam, cui nomen erat Agnes, qui et ipsa similiter nutrita fuerat a beata Geretrude. Ipsa autem postea edificavit eclesiam in hoqua ecclesia aedificata fuerat, et lectum fuisset cum honore ibidem portatum, ipsa autem nocte omnes sorores in eadem aeclesia cum reverentia sollemnitatis vigilias habuerunt. Finito autem matutino et opere Dei completo et extinctis lucernis 7, quae semper in eodem oraturio ardere solebant, mane auteecclesiam intrassent, et viderunt omnes lucernas ardentes, que ante extinctas demiserunt. Unde factum est, ut devulgatum esset hoc miraculum per universam regionem illam, et faut omnes, qui longe aut prope essent, venientes
Abbreviated transcription (Latin):
contremiscat: ne tunc sine causa iam tine¬
at. cum coram illo celum & terra tremuess
Audisti quid uolo: uide qͥd agas.

Expanded text:
contremiscat, ne tunc sine causa jam timeat, cum coram illo coelum et terra tremuerit. Audisti quod volo, vide quid agas.
Abbreviated transcription (Latin):
creditatem corruptibilem cum cunc¬
tis redditib spreuit: quia incorruptibilem
conseruatam in celis cum mansuris diuituˢ
adamauit. Nec integrum s̃ fore credidit:
si in ipsa qua natus est patͥa xp̃o milita¬
ret: qm̃ ab ip̃o natiuitatis initio. tam cor¬
poris qͣm et amime gressib ip̃m querere
inchoauit. Et quasi infans de carcere na¬
tus ÷ confestim ut saꝑe cepit de tenebris
horrificis ad lumen mundi egredi concu¬
piscit: sic iste quasi pigeret cum in terra
genitum ÷ de hac miscria ad celestia ꝓpe¬
ranter regredi festinauit. Pro qua re sol¬
licitus. cum dauid continua uoce coticlie
decantaiit. Educ de carcere aiãm meam:

Expanded text:
reditatem corruptibilem cum cunctis redditibus sprevit, quia in corruptibilem conservatam in caelis cum mansuris divitiis adamavit. Nec integrum sibi fore credidit, si in ipsa qua natus est patria Christo militaret, quoniam ab ipso nativitatis initio tam corporis quam et animae gressibus ipsum quaerere inchoavit. Et quasi infans in carcere natus, confestim ut sapere coeperit, de tenebris horrificis ad lumen mundi egredi concupiscit, sic iste, quasi pigeret eum in terra genitum, de hac miseria ad caelestia properanter regredi festinavit. Pro qua re sollicitus cum David continua voce cotidie decantavit: Educ de carcere animam meam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑmittit. Nam excepta forncationis can¬
sa. uirum uxorem relinquere: nulla rat¬
one concedit. Quia postquam copulatiõ
coniugii. uiri atq mulieris unum corpis
efficitur: non potest ex parte conũti. & g
iolentius excutere gregorius decertabat
Qua propt̃ uirgilio et theodoro ep̃is ga¬
liarum. post aliqua scribens ait. Plurim
iudaice religionis uiri in hac ꝓuintia cõ¬
manentes. ac subinde in massiliȩ paruib
ꝓ diu̾sis negotiis ambulantes. ad nostran
ꝑduxere noticiam: multos consistentum
in illis partib iudeoꝵ. in magis ad fon¬
tem baptismatis qͣm predicatione ꝑduc¬
tos. Nam intentum quidem huiuscem
& laude dignum censeo. & de dñi nr̃i
descendere dilectione ꝓfiteor: sed hanc
eandem intentionẽ nisi competens scrip¬
ture sacre comitetur effectus. timeo no
aut m̃cedis opꝰ exinde ñ ꝓueniat. ant
iuxta aliquid animaꝵ quas eripi uelu¬
mus qͦd absit dispendia subsequant.

Expanded text:
non permittit. Nam excepta fornicationis caunon permittit. Nam excepta fornicationis causa, virum uxorem relinquere nulla ratione concedit, quia postquam copulatione conjugii viri atque mulieris unum corpus efficitur, non potest ex parte converti, et violentiis excutere Gregorius decertabat. Quapropter Virgilio et Theodoro, episcopis Galliarum, post aliqua scribens, ait: « Plurimi Judaïcae religionis viri in hac provincia commanentes, ac subinde in Massiliae partibus pro diversis negotiis ambulantes, ad nostram perduxere notitiam, multos consistentium in illis partibus Judaeorum vi magis ad fontem baptismatis quam praedicatione perductos. Nam intentum quidem hujuscemodi, et laude dignum censeo, et de Domini nostri descendere dilectione profiteor; sed hanc eamdem intentionem, nisi competens Scripturae sacrae comitetur effectus, timeo ne aut mercedis opus exinde non proveniat, aut juxta aliquid animarum quas eripi volumus, quod absit, dispendia subsequantur.
Abbreviated transcription (Latin):
gregoriꝰ uxori reddi iubebat. Qua propter
adriano panormitano notario scribens ait.
Agathosa lagͥc presentium. questa ẽ: ma¬
ritum suum contra uoluntatẽ suam
monasterio urbici abbatis ẽẽ conũsum. Qd
quia ad eiusdem abbatis culpam. uł mui¬
diam ñ ẽ dubium ꝑtinere ÷ exꝑientie tue
precipimꝰ. ut diligenti inquisitione discu¬
tiat: ne forte cum cius uoluntatȩ conũsus
sit. uel ip̃a se mutare ꝓmiserit. Et si hoc
reppererit: & illum in monasterio ꝑmane¬
re ꝓuideat ÷ & hanc sicut ꝓmisit mutare
compellat. Si uero nichil horum ẽ. nec qͦn¬
dam fornicatiõis crimen. ꝓpt̾ qͦd uiro licet
uxorẽ dimittere. p̃dictam mulierẽ cõmi¬
u̾sse cognou̾is: ne illius conũsio. ixori re
uolumus ut maritum suum illi. etiam si
iam tonsoratus est reddere debeas. omm
occasione cessante. Quia & si mundana
lex precipit. conu̾sionis gr̃a utrolibet mi¬
to solui posse coniugium: diuina lex fie

Expanded text:
Gregorius uxori reddi jubebat. Quapropter Gregorius uxori reddi jubebat. Quapropter Hadriano, Panormitano notario, scribens, ait: « Agathosa, latrix praesentium questa est maritum suum contra voluntatem suam in monasterio Urbici abbatis esse conversum. Quod quia ad ejusdem abbatis culpam et invidiam non est dubium pertinere, experientiae tuae praecipimus ut diligenti inquisitione discutiat, ne forte cum ejus voluntate conversus sit, vel ipsa se mutare promiserit; et si hoc repererit, et illum in monasterio permanere provideat, et hanc, sicut promisit, mutare compellat. Si vero nihil horum est, nec quondam fornicationis crimen, propter quod viro licet uxorem relinquere, praedictam mulierem commisisse cognoveris, ne illius conversio uxori relsio, volumus ut maritum suum illi, etiamsi jam tonsuratus est reddere debeas, omni excusatione cessante: quia etsi 153 mundana lex praecipit, conversionis gratia, utrolibet invito, solvi posse conjugium, divina lex fieri