comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ee.ait. ꝙp̃os eacilio sardiniã misit. Nuius & zeno¬
nis tẽporibus sub uuandalica ꝑsecutione martirio
coronantur apud africã. Eugenius hataginensis ep̃s.
& cũ eo plusquã .S. Itc̃ liberatus abba. Bonifacius
diaconus. seruius &rusticus subdiaconi. rogatus
& septimus monachi. & maximus puer. primo igne
inucti post remorum uectibus enecatisunt. Item
martianus & satirianus. & maxima uirgo. & cum
eis. c lax crudeliter ꝑhemptisunt. Itẽ papias
& mansuctus. uulds. ualerianus. urbanus. &
crescens. felix. & hortolanus. florentianus. ꝙͣi in
confessione cursũ uitȩ consũmarunt. Itẽ datiua.
dionisia. & emelianus midicus. cum multis a¬
liis. Ualerianus ep̃s. Sim machus pp̃. eclesiam
romanam gubnat. Pecuniam & uestes pafricã
& sardiniam ep̃is in ecilio missis ministrat.
Post hunc hormisda pp̃ constituitur. Clodoueuꝰ
rex francorũ ingallia. regñ anñ .xxx. Siagri¬

Expanded text:
CCXX episcopos exilio Sardiniam misit. Huius et ZenoCCXX episcopos exilio Sardiniam misit. Huius et Zenonis temporibus sub Wandalica persecutione martirio coronantur apud Africam Eugenius Kartaginensis episcopus, et cum eo plus quam D; item Liberatus abba, Bonifacius diaconus, Servius et Rusticus subdiaconi, Rogatus et Septimus monachi et Maximus puer primo igne iniecti, post remorum vectibus enecati sunt. Item Martianus et Satirianus et Maxima virgo et cum eis CCLXX crudeliter perempti sunt. Item Papias et Mansuetus, Vultdeus, Valerianus, Urbanus et Crescens, Felix et Hortolanus, Florentianus episcopi, in confessione cursum vitae consummaverunt, item Dativa, Dionisia et Emelianus medicus cum multis aliis, Valerianus episcopus. Simmachus papa ecclesiam Romanam gubernat, pecuniam et vestes per Africam et Sardiniam episcopis in exilio missis ministrat. Post hunc Hormisda papa constituitur. Glodoveus rex Francorum in Gallias regnat XXX annos, Siagri
Abbreviated transcription (Latin):
qpͣs. Aetius patricius. aualentiniano occidit᷑.
Apud ardatum. hilarius ep̃s doctissimus. atq
pre darissimus uir. quiuitam scĩ honorati ꝓrȩ¬
decessoris sui composuit moritur.CAPE
nno domiñ incarnationis. coce.u. Leo regñ
anñ.xiii. Nuic leoni leo papa plurima scribit.
Iheodorus ep̃s ciuitatis firię histortã ȩ̨celisiasticã
afine libit& cusebii scribit. Hilarius papa ro¬
manã eccłam gubernat. Uictorinus uibente
papa hilario reuolutionẽ magni anni describit.
cece .xiii. Senon regñ anñ .uvi. Odoacer rex
gothos. romã obtinuit. Ihoo doricus cognom̃
uua lager. utrãq macȩdoniã depopulatur.
Honoricus rex uuandal& arrianis. in affrica
dãp nauit acatiũ constantino politanũ epm
& petrũ alexcan drinũ. Edasius uir prudens. felici
papa inpontificatu s uccedit. Hic etiã dãpnauit a¬
chatiũ &petrũ. Post hunc anastasius p̃sul efficit᷑.
qui uoluit occulte reuocare achatium sed non po¬
anñ .aox.uiii. Transa mundus rex uuandalorum.

Expanded text:
. Aetius patricius a Valentiniano occiditur. Apud Arelatum Hilarius episcopus doctissimus atque preclarissimus vir, qui vitam sancti Honorati predecessoris sui composuit, moritur. 405–412 Anno dominicae incarnationis CCCCV. Leo regn. annos XVII. Huic Leoni Leo papa plurima scribit. Theodorus episcopus civitatis Ciriae historiam ecclesiasticam a fine librorum Eusebii scribit. Hilarius papa Romanam ecclesiam gubernat. Victorinus iubente papa Hilario revolutionem magni anni describit. CCCCXIII. Zenon regnat annos XVII. Odoacer rex Gothorum Romam obtinuit. Theodericus, cognomento Walager, utramque Macedoniam depopulatur. Honoricus rex Wandalorum Arrianus, in Africa dampnavit Acatium Constantinopolitanum episcopum et Petrum Alexandrinum. Gelasius, vir prudens, Felici papae in pontificatu succedit. Hic etiam dampnavit Achatium et Petrum. Post hunc Anastasius presul efficitur, qui voluit occulte revocare Acatium, sed non poannos XXVIII. Transamundus rex Wandalorum
Abbreviated transcription (Latin):
numerabi lẽ multitudinẽ captiuorũ inde ab¬
duserunt. Regẽ aũt̃ othariũ nocere non potu¬
erunt : quuntraticinensem urbem secõ muni¬
erat. Exercitus qui atẽpus arstiuũ erat propter
in consurti aeris in conmoditatẽ. dissemteri e
morbo grautter fatigatur. et obhoc in patri ã
redire conpellitur. Tassi lodux baioariã achil¬
deberto ditx constituitur. Otharius rex ad
guntran nũ regem patruũ ohil deberti legatos
dirigit. ut ꝑcius niitũ pax inter ohil debertũ
et eun dem othariũ firmaretur. Erat aũt
iste guntran nus rex pacificus. omnibonitate
ornatus. Iscũ quo dãdie uenatũ insiluã
isset. ut solet firri hac illa ꝗue discurren¬
tib socus ipse oũ uno fideli suo solus remasit.
Et graui fonno depressus. capica ingenib eius. recli¬
nato obdormiuit. Necuius ore paruu animal
egressum tenuenis quiꝓpe discurrebat transire

Expanded text:
erabilem multitudinem captivorum inde abduxerunt. Regem autem Otharium nocere non potuerunt, qui intra Ticinensem urbem se communierat. Exercitus, quia tempus aestivum erat, propter inconsueti aeris incommoditatem dissinteriae morbo graviter fatigatur et ob id in patriam redire compellitur. Tassilo super Baioariam a Childeberto dux constituitur. Otharius rex ad Guntramnum regem, patruum Childeberti, legatos misit, ut per eius nutum pax inter Childebertum et eundem Otharium firmaretur. Erat autem iste Guntramnus rex pacificus, omni bonitate ornatus. Is, cum quodam die venatum in silvam isset, ut solet fieri, hac illacque discurrentibus sociis ipse cum uno fideli suo solus remansit; et gravi somno depressus caput in genibus eius reclinato obdormivit. De cuius ore parvum animal egressum tenuem rivulum, qui prope discurrebat, transire
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatione adxp̃m angłos oonuertit
Richa redus rex gothorũ frater herminigil dis
martiris ꝑ p̃dicationẽ se andri ep̃i ad fidẽ
catholicã conuertitur. Baptizatur gens anglorũ.
et ad xp̃m conuetitur. &l edilbertus rex eorũ .
inepiscopatus sui exordio scripserat.
libros etiã quos in ex positione beati ob ia¬
du dũ constantino polĩ fecerat supra dioto leandro
ep̃o mittit. Cui etiã palliũ ex bene di̾tione
scĩ petri dirigit. CAPITULUO.¬
aurttius imperator legationt̃ ad chil debtũ¬
regẽ dirigit. mandausri ut qu prius non
fecerat nuno adimpleret. ut lango bardos ab
italia remoueret. Qui ex ercitũ initaliã direx̃
et conmissa pugna cũ langobardis. francorum
acies grauiter ad tritesunt: Abrincatis. paternꝰ
lauius rex otharius theo dolindã gerbaldi
baio ariorũ duois filiã in con uigi. ũ accrpit
hil debertus iterato initaliã exercitus
fancorũ. cũ xx ducib ad delbertũ langobar¬

Expanded text:
predicatione ad Christum Anglos convertit. predicatione ad Christum Anglos convertit. Racharedus rex Gothorum, frater Herminigildis martyris, per predicationem Leandri episcopi ad fidem catholicam convertitur. Gens Aad Christum convertitur, Edilbertus rex eorum bain episcopatus sui exordio scripserat, libros etiam quos in Expositione beati Job jamdudum Constantinopoli fecerat, supradicto Leandro episcopo mittit, cui etiam pallium ex benedictione sancti Petri dirigit. Mauritius imperator legationem ad Childebertregem dirigit, mandans ei, ut quod prius non fecerat, nunc adimpleret, ut Langobardos ab Italia removeret: qui exercitum in Italiam direxit, et commissa pugna cum Langobardis, Francorum acies graviter attritae sunt. Abrincatis Paternus Flavius rex Otharius Theodolindam, Garibaldi Bajoariorum ducis filiam, in conjugium accepit. Childebertus, iterato in Italiam exercitu Francorum cum 20 ducibus ad bellandum Langobar
Abbreviated transcription (Latin):
Qui herminigil dis p̃dicatine łean dri ep̃i
his palensis. at que adhortatione sur coniugis
acatholicã fidem. conuersus fuerat.
Qũr pater impius in ipso sacrato pas chali dieꝰ
fecuri percus sit. Ingundis post mariti
mortẽ cũ ingalli as repedare uellet apiratis
tenetur. at que insicili ã deducitur. ubi
et moritur. Filius eius imperatori est trans missus.
otẽ pore fuit aque diluuiũ infinibus uenetiarũ
et liguriȩ. siue in ceteris regionibus italiȩ quale
post noe tẽpus creditur non fuisse. Sub secuta est
statim pestisn guinaria que tanta strage populũ
douasta uit. ut de in estimabili. multitu dine
pauci remanerent. Hac peste. pelagius p̃pextinctũ est
In hac tribulatione gregorius acunctis geraliter
papa electus est. et inpontificali cathe dra
sub limatus.
er idẽ tr̃pus is dẽ gregorius pp̃. augustinũ.
meltti ũ etiohan nt cũ aliis pluribus
monachis tim̃tib dm̃. inbrit taniã misit. eoꝵq

Expanded text:
qui Herminigildus predicatione Leandri episcopi qui Herminigildus predicatione Leandri episcopi Hispalensis atque adhortatione suae coniugis ad catholicam fidem conversus fuerat. Quem pater impius in ipso sacrato pascali die securi percussit. Ingundis post mariti mortem, cum in Gallias repedare vellet, a piratis tenetur atque in Siciliam deducitur, ubi et moritur. Filius eius imperatori est transmissus. Eo tempore fuit aquae diluvium in finibus Veneciarum et Liguriae seu in ceteris regionibus Italiae, quale post Noe tempus creditur non fuisse. Subsecuta est statim pestis inguinaria, quae tanta strage populum devastavit, ut de inaestimabili multitudine pauci remanerent. Hac peste Pelagius papa extinctus est. In hac tribulatione Gregorius a cunctis generaliter papa electus est et in pontificali cathedra sublimatus. Per idem tempus isdem Gregorius papa Augustinum, Melitium et Iohannem cum aliis pluribus monachis timentibus Deum in Brittanniam misit eorumque
Abbreviated transcription (Latin):
angobardi cũ ꝑ anñ & sub potestate ducũ
fuis sent. regẽ suꝑse staturunt. Ethariũ
filiũ clephonis. Cũe etiam ob dignitatem
flauiũ apellauer. Luo pͣ nomine langobar¬
reges usi sunt. Duces qui tunc erant obrestau¬
rationẽ regni om̃ẽ substantiarum stiarum
medietatẽ rigalibus usibus tribuunt. ut essi
pes set underex ipse siue qui ei aderant ꝑ diuersa
officia alerentur.¬
Mauricius imperator chil deb̵to regis fran¬
coto quinquaginta milia solidos ꝑ suos legatos
dirextt petens ut lango bardos detta liꝰ a
exter minaret. Quicum francis italiã
intrat. lango bardi munera tribuuntꝰ.
et pacem cũ eo faciunt. Imperator solidos
requirit. sedille suarũ uirium potentia
fretus ꝓ hacre. nec respon sũ reddidit.
dem̃ chil debertus
bellũ aduersus hispanos gerens. eorum
acies superauit. Causa huius certaminis
ista fuit. Hil de bertus ingundam
sororem suã. herminigildo leuigildi his¬
panorum regis filio in coniuigiũ tradiderat.

Expanded text:
angobardi, cum per annos X sub potestate ducum fuissent, regem super se statuunt Otharium filium Clephonis; quem etiam ob dignitatem Flavium appellaverunt, quo prenomine Langobarreges usi sunt. Duces, qui tunc erant, ob restaurationem regni omnem substantiarum suarum medietatem regalibus usibus tribuunt, ut esse posset, unde rex ipse sive, qui ei aderant per diversa officia, alerentur.Mauricius imperator Childeberto regi Francorum quinquaginta milia solidos per suos legatos direxit, petens, ut Langobardos de Italia exterminaret. Qui cum Francis Italiam intrat, Langobardi munera tribuunt et pacem cum eo faciunt. Imperator solidos requirit, sed ille suarum virium potentia fretus pro hac re nec responsum reddidit. Idem Childebertus bellum adversus Hispanos gerens eorum acies superavit. Causa huius certaminis ista fuit. Childebertus Ingundam sororem suam Herminigildo Levigildi Hispanorum regis filio in coniugium tradiderat;
Abbreviated transcription (Latin):
pora fecrũ. stephani ꝓto mar̃. gamalihelis. oẜ
nichodemi luciano pbro rtuelantur. Boni faciu
pp̃ & celestinus romanani regunt ecclesiam:
ieronimus pbr. obitt xii. honorii anno.
giatis aut̃ sue xcii. libros suos ꝑl. anri con¬
fecit.
nno dominice incarnationis. coa ldex. Ihcodo¬
sius minor archidii filius regñ anñ .xxui.
Ualentinianus uinior constantii filius. rauennȩ̨
imperator ordinatur. Gens uuandalox. alanoꝵ
&gotoꝵ. africã dauastat. Augustinus ip̃s in¬
ter ipsas obsidionũ angustias migrauit addo¬
minũ. Uuandali capta cartagine. insicilia
transcunt. Aistus romanã regit eccłam.
Iuius tẽporibus leo magnus apostolica optinu¬
it cathedrã. Adquẽ &s adpilceriã augustã
multa suꝑ futicetis ẽrrort seribit. ⁊lauian

Expanded text:
pora sanctorum Stephani protomartiris, Gamalielis et pora sanctorum Stephani protomartiris, Gamalielis et Nichodemi Luciano presbitero revelantur. Bonifacius papa et Celestinus Romanam regunt ecclesiam. Hieronimus presbiter obiit XII. Honorii anno, aetatis autem suae XCVII; libros suos per L annos confecit. nno dominicae incarnationis CCCLXX. Theodosius minor, Archadii filius, regn. annos XXVI. Valentinianus iunior, Constantii filius, Ravennae imperator ordinatur. Gens Wandalorum, Alanorum et Gothorum Africam devastat. Augustinus episcopus inter ipsas obsidionum angustias migravit ad Dominum. Wandali capta Cartagine in Siciliam transeunt. Xistus Romanam regit ecclesiam. Huius temporibus Leo magnus apostolicam optinuit cathedram; ad quem et ad Pulceriam augustam multa super Euticetis errorem scribit. Flavi
Abbreviated transcription (Latin):
sheo dosius qui gratiano uiuente.⁊. anñ iã orientẽ
rigebat posteius morit᷑ regnat anñ .xI Maxi¬
mũ tyrannũ. quarto ab aquilcia lapide int̾¬
sicit.
Siricius pp̃. romanã regit ȩcclesiam. Hicronimꝰ
librũ deinlustibus uirisꝰ scribit. Apud egyptũ
ioħs heremita cdebratur quiteodosio detirannis
uictoriã p̃ dixit.
nno dominicȩ. in carnationis. excl.
Archadius filius theodosu cum frt honorio rigñ
anñ xiii. Gothi italiã uuandali atq alani
gallias ad grediuntur. Corpora abacue. & mi¬
che ę ꝓphetarum reuelantur. In nocentius p̃p
romanã regit eccłam. Post hunc zosimuł ꝓpꝰ.
celestia transit. Scuerinus ep̃s colonie agrippinȩ
clarus habetur. Augustinus eps eximuł doctor
in ipponensi ecła diuinã philosopbiã dogniati¬
zat. sełagius britto gram dĩ inpugnat
nno dominicȩ incarnationis¬
ac ixnii. Nonorius cum theodosio minore
fratris sui. filio regñ. ann.x u. Alaricus rex
gotho romia inuadit. Anno. ͦi.Honorii cor¬

Expanded text:
heodosius, qui Gratiano vivente V annos iam orientem regebat, post eius mortem regnat annos XI. Maximum tirannum quarto ab Aquileia lapide interficit. Siricius papa Romanam regit ecclesiam. Hieronimus librum de inlustribus viris scribit. Apud Aegyptum Iohannes heremita celebratur, qui Theodosio de tyrannis victoriam predixit. Anno dominicae incarnationis CCCL. Archadius filius Theodosii cum fratre Honorio regnavit annos XIII. Gothi Italiam, Wandali atque Alani Gallias adgrediuntur. Corpora Abacuc et Micheae prophetarum revelantur. Innocentius papa Romanam regit ecclesiam, post hunc Zosimus papa. celestclarus habetur. Augustinus episcopus eximius doctor in Ipponensi ecclesia divinam philosophiam dogmatizat. Pelagius Britto gratiam Dei impugnat. Anno Dominicae incarnationis 364 Honorius cum Theodosio minore fratriGothorum Romam invadit. Anno VII. Honorii cor
Abbreviated transcription (Latin):
inperator ereatur. Dynodus .cl. patrum congregat᷑.
urbe augusta. subdamaso p̃p̃. Teo dosius archadiũ
filium consortẽ imperii facit. Maximus inbrit¬
taniã imperator crtatur. Ingalliã apud lugdunũ
gratianũ augustũ int̾fecit. fratit̃ euis ualenti¬
nianũ italia expulit. Martinus turonorum
ep̃s uirtutum gloria fulgit. Hi ronimus sacrę
scripture intpres inbetlehẽ in signis habetur.

Expanded text:
imperator creatur. Sinodus CL patrum congregatur imperator creatur. Sinodus CL patrum congregatur urbe Augusta sub Damaso papa. Theodosius Archadium filium consortem imperii facit. Maximus in Brittanniam imperator creatur, in Galliam apud Lugdunum Gratianum augustum interfecit, fratrem eius Valentinianum Italia expulit. Martinus Turonorum episcopus virtutum gloria fulget. Hieronimus sacrae scripturae interpres in Bethleem insignis habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
exilio relegatur. & usq ad mortẽ &iam ultra
apĩanũ nomen mutando exilia fatigatur.
Adultimũ. apud frigiã defunctus ẽ. indetreueris
reportatur.
nno dñice in carnat̃. ecex. lulianus regnaũ
anñ .uiͦ. menses uiii. Hlis adde ui. qui remanser̃.
fitannꝰ. suꝑsunt .ii. menses &x.& uiii. dies.
Huius tẽporib coronant᷑. romȩ priscus pb̃r.¬
benedicta semina. pigmenius pbr. ioħs pbr.
hilarinus. Hicrosolimorum ep̃s quiriacus qui
& uidas. Alexandriȩ. gallicanus. Uercellus
cusebis ep̃s. Arctia ciuitate. donatus ep̃s.
Antiochia: theodorͣus pb̃r.¬
regnat menses. uiii. Hisdẽ princeps officiosis.
fratre ualente regñ anñ .xi. Rome damasus
papa. clarus habetur. Mediolanis: ambrosuis
ep̃s insignis habitur. Hilarius ep̃s pictauis mo¬
ritur. Athandsius alexandria uita decedit.
anũ .iiii. Huni gotos ꝓpriis sedibus pellunt.
gothi tratiã dipopulant᷑.
ualentiniano regñ anñ .U. Todosus agratiano

Expanded text:
exilio religatur et usque ad mortem etiam ultra exilio religatur et usque ad mortem etiam ultra christianum nomen mutando exilia fatigatur, Ad ultimum apud Frigiam defunctus est, inde Treveris reportatur. dominicae incarnationis CCCX. Iulianus regnavit annos II, menses VIII. His adde VI, qui remanserunt, fit annus, supersunt II menses et X et VIII dies. Huius temporibus coronantur: Romae Priscus pBenedicta femina, Pigmenius presbiter, GordHilarinus, Hierosolimorum episcopus Quiriacus, qui et Iudas; Alexandriae Gallicanus; Vercellis Eusebius episcopus; Aretia civitate Donatus episcopus; Antiochia Theodoritus prregnat menses 8. Hisdem princeps officiosis fratre Valente regnavit annos 11, Romae Damasus papa clarus habetur, Mediolani Ambrosius episcopus insignis habetur. Hilarius episcopus Pictavis moritur, Athanasius Alexandria vita decedit. annos IV. Huni Gothos propriis sedibus pellunt, Gothi Tratiam depopulantur.Valentiniano regn. annos VI. Theodosius a Gratiano
Abbreviated transcription (Latin):
auida inuenitur. dedut ingestas pontificum ro¬
manorut᷑ legimus. sub const ntio. patre constantini.
& isebio pontifice romano. eadt̃ erux iniuntio
Nam ibi ita legitur subhuuis tẽporibus idẽ cusebu
inuentae᷑. crux dñi quintto non as mai &bapti¬
zatusest uidas qui & quiriacus
nno dominice incarn ectey. Constanti as
cũ constantino &e constante fratribus anũ¬
maximinus truiustec ep̃s clarus babetur.¬
Ia cobus nusibi ep̃s agnoscitur. Antonius¬
monachus in heremo moritur. Hilarius picta¬
uensis ep̃s ab exilio reuouocatur. Iulius plpi
in exilium mittitur. Liberius ꝓp̃ exilio deputat᷑
Neuocatus hereticis fauet. Felix pp̃ de ponitur.
x abhereticis interficitur. Euc ebius pbr ꝓptꝰ
ibique post .uii. menses moritur. Dionisius ep̃s
mudiolanensis. apud capadotiã exilio dãpnatur.
Paulus constantinopolitanus ep̃s. abarrianis stran¬
gulatur. Paulinus ep̃s treuirorum successor scĩ
maximini ep̃ĩ. ob catholicã fidẽ aconstantio

Expanded text:
uda invenitur. Sed ut in Gestis pontificum Romanorum legimus, sub Constantio patre Constantini et Eusebio pontifice Romano eadem crux inventa est. Nam ibi ita legitur: sub huius temporibus, id est Eusebii, inventa est crux Domini V. Nonas Magi et baptizatus est Iudas, qui et QuirAnno Dominicae incarnationis 295 Constantius cum Constantino et Constante fratribus, anMaximinus Trevirorum episcopus Iacobus Nisibinus episcopus agnoscitur, Antoniumonachus in eremo moritur, Hilarius Pictavensis episcopus ab exilio revocatur. Iulius papa in exilium mittitur; Liberius papa exilio deportatur, revocatus hereticis favet. Felix papa deponitur et ab hereticis interficitur. Eusebius presbiter ibique post VII menses moritur. Dionisius episcopus Mediolanensis apud Cappadociam exilio dampnatur. Paulus Constantinopolitanus episcopus ab Arrianis strangulatur. Paulinus episcopus Treverorum, successor sancti Maximini episcopi, ob catholicam fidem a Constantio
Abbreviated transcription (Latin):
Martiamis &ualentimanus itgñ. anñ .iii.
channes baptista duobus monachis ceaput suũ
manifistat. Germanus tp̃s aut tissidorensis.
& lupus trecasenus eps inbrutanniã uir¬
guitrar. Post hec germanus apud ruentiã
moritia. Seuerinus eos treueris. Poli chronu
uirdunũ. albinus catalaunen sis discipuli
sei lupi cpi cari habentur. Aurelianis.
ta fideidogmat& seribit. Anatbolius ꝙp̃s cn¬
ftanttino polttanus. aticil grort dãpnat.E
alcone ꝓp̾ arguitur ga contra nictnũ con

Expanded text:
Martianus et Valentinianus regn. annos VII. Iohannes baptista duobus monachis caput suum manifestat. Germanus episcopus Autisiodorensis et Lupus Trecassinus episcopus in Brittanniam diriguntur. Post haec Germanus apud Ravennam moritur. Severus episcopus Treveris, Policronius Virduni, Albinus Catalaunensis discipuli sancti Lupi clari habentur. Aurelianis Ata fidei dogmata scribit. Anatolius episcopus Constantinopolitanus Euticetis errorem dampnat et a Leone papa arguitur, quod con
Abbreviated transcription (Latin):
dixliQui aduersus ꝑ sas bellũ ad gressus
octiso chosre eorũ iege ꝑsas indediatioñe
recepit. et ligñu scę crucis hierosolima
unde sub latũ fuerat cũ magna ueneratio¬
nerestituit. Bonifacius tertius et honoruis.
seuerius et iohan nes romanã regunt ȩccłam.
He diunus rex anglorum p̃dicante paulino ep̃o ad oxp̃ĩ fidẽ
cũ sua gente conuertitur. Honorius p̃p scottos in Car̃ł¬

Expanded text:
Qui adversus Persas bellum adgressus occiso Chosdroe eorum rege Persas in deditionem accepit et lignum sanctae crucis Ierosolimam, unde sublatum fuerat, cum magna veneratione restituit. Bonifacius tertius et Honorius, Severinus et Iohannes Romanam regunt ecclesiam. Heduin rex Anglorum predicante Paulino episcopo ad Christi fidem cum sua gente convertitur. Honorius papa Scottos in obser
Abbreviated transcription (Latin):
ad uersa uelut in ostentatione fragilitatis humanȩ
destruens quȩ cumulauerat cincta in honeste in momento
abstulit quȩ ꝓspero arridens successu quondã gloriosȩ
ad tulerat. Mittit ergo ad arnolfum ex imperatore effec¬
tus egenus. & desperatis reb ñ de imperii dignitate sed de
uictu cotidiano cogitans. tantũ alimentorũ copiã ad subsi¬
diũ uitȩ p̃sentis supplex exposcit. Dirigit etiã bernardũ
filiũ quẽ expelice susceperat cũ exemis. eũq eius fidei
cõmendat. Miseranda rerũ facies. Uidere imperatorẽ
opulentissimũ ñ solũ fortunȩ hornamentis destitutũ.
uerũ etiã humanȩ opis egentẽ. Concessit aut̃ ei arnulfus
rex non nullos fiscos in alamannia. unde ei alimonia p̾be¬
retur. Ipse uero cõpositis in frantiã felicit᷑ rebus. in baioa¬
riã reuertitur . Eodẽ anno uuitgarius ep̃s de augusta
ciuitate obiit. et ad albero nobilis genere magniq in gemi

Expanded text:
adversa velut in ostentatione fragilitatis humanae adversa velut in ostentatione fragilitatis humanae destruens, quae cumulaverat, cuncta inhoneste in momento abstulit, quae prospero arridens successu quondam gloriose adtulerat. Mittit ergo ad Arnolfum ex imperatore effectus egenus et desperatis rebus non de imperii dignitate, sed de victu cottidiano cogitans tan tum alimentorum copiam ad subsidium vitae presentis supplex exposcit; dirigit etiam Bernardum filium, quem ex pelice susceperat, cum exeniis eumque eius fidei commendat. Miseranda rerum facies, videre imperatorem opulentissimum non solum fortunae ornamentis destitutum, verum etiam humanae opis egentem. Concessit autem ei Arnulfus rex nonnullos fiscos in Alamannia, unde ei alimonia pretur; ipse vero, compositis in Francia feliciter rebus, in Bajoariam revertitur. Eodem anno Witgarius episcopus de Augusta civitate obiit, et Adalbero, nobilis generis magnique ingenii
Abbreviated transcription (Latin):
e grotare. Mense itaq nouembris circa transitũ sc̃i mar¬
tini triburias uenit. ibiꝙ conuentũ generalẽ conuocat.
Cernentes optimates regni ñ modo uires corporis uerũ etã
animi sensus ab eo diffugere. arnolfũ filiũ carlo manni
ultro in regnũ ad trabunt. Et subito facta conspiratione
ab imperatore deficientes ad p̃dictũ uirũ certatim tran¬
seunt. ita ut intriduo uix aliquis remaneret. qui ei
saltim officia humanitatis impenderet. Cib tantũ & potꝰ
exliutb̾ti ep̃ĩ sũptib administrabatur. Erat res spectaculo
digna & estimatione sortis humanȩ rerũ uarietate miran¬
da. Nã sicut ante scdã fortuna reb ultra quã arbitrari pos¬
set affluentib tot tantaq imperii regna sine laborum
sudorib sine bellorũ certaminib ad traxerat. ita ut
post magnũ carolũ maiestate. potestate. diuitiis. nulli
regu francorũ uideretur esse post ponendus. ita nunc

Expanded text:
egrotare. Mense itaque Novembrio circa transitum sancti Maregrotare. Mense itaque Novembrio circa transitum sancti Martini Triburias venit ibique conventum generalem convocat. Cernentes optimates regni non modo vires corporis, verum etiam animi sensus ab eo diffugere, Arnolfum filium Carlomanni ultro in regnum adtrahunt et subito facta conspiratione ab imperatore deficientes ad predictum virum certatim transeunt, ita ut in triduo vix aliquis remaneret, qui ei saltim officia humanitatis impenderet. Cibus tantum et potus ex Liutberti episcopi sumptibus administrabatur. Erat res spectaculo digna et aestimatione sortis humanae rerum varietate miranda. Nam sicut ante secunda fortuna rebus ultra, quam arbitrari posset, affluentibus tot tantaque imperii regna sine laborum sudoribus, sine bellorum certaminibus adtraxerat, ita ut post magnum Carolum maiestate, potestate, divitiis nulli regum Francorum videretur esse postponendus, ita nunc
Abbreviated transcription (Latin):
adulterii crimine eo qđ reginȩ secretis familiarius quã
oportebat inmisceretur. asuo latere cũ dedecore rep¬
pulit. Deinde paucis in t̃positis dieb coniugẽ ricgardẽ
sic enĩ augusta uocabatur. ꝓeadẽ re in contionẽ uocat.
Et mirũ dictu publice ꝓtestatur. nũquã se carnali coitu
cũ ea miscuisse. cũ plus quã decennio legitimi matrimomii foedere
eius consortio esset sociata. Illa econtra non solũ ab enis sedetiã
ab om̃i uirili cõmixtione se in munẽ esse ꝓfitetur. ac de uirgi¬
nitatis in tegritate gloriatur. Iaꝙ se approbare dĩ om̃ipo¬
tentis iudicio si marito placeret aut singulari certamine
aut ignitorũ uomerũ. examine fiducialiter ad firmat.
Erat enim religiosa femina. Facto discidio. in monasterio
qđ in proprietate sua construxerat dõ famulatura recessit.
is ita gestis imperator corpore & animo coepit CAPE¬

Expanded text:
adulterii crimine, eo quod reginae secretis familiarius, quam adulterii crimine, eo quod reginae secretis familiarius, quam oportebat, inmisceretur, a suo latere cum dedecore repulit. Deinde paucis interpositis diebus coniugem Richgardem – sic enim augusta vocabatur – pro eadem re in contionem vocat et, mirum dictu, publice protestatur numquam se carnali coitu cum ea miscuisse, cum plus quam decennio legitimi matrimonii foedere eius consortio esset sociata. Illa econtra non solum ab eius, sed etiam ab omni virili commixtione se inmunem esse profitetur ac de virginitatis integritate gloriatur, idque se approbare Dei omnipotentis iudicio, si marito placeret, aut singulari certamine aut ignitorum vomerum examine, fiducialiter adfirmat; erat enim religiosa femina. Facto discidio in monasterio, quod in proprietate sua construxerat, Deo famulatura recessit. His ita gestis, imperator corpore et animo cępit a
Abbreviated transcription (Latin):
& strenue rexerat. odini filio rotb̾ti ab imperatore tra¬
ditur qui ea tepestate parisiorũ comes erat. & cũ gorlino
eiusdẽ urbis ep̃o contra nortmnannorũ assiduã inpugna¬
tionẽ ciuitatem totis uirib tuebatur. His ȩtiã dieb p̃¬
dictus gorlinus ep̃s inter ipsas obsidionũ p̃ssuras migra¬
uit ascło. In cuius loco substitutus ẽ ab imperatore aschi¬
ricus ep̃s. Post hȩc impr̃ galliarũ populos ꝑ lustrans pa¬
risius cũ in menso exercitu uenit. ibiꝙ aduersus bostes
castra posuit. Sed nil dignũ imperatore maiestati in
eo dẽ loco gessit. Ad extremũ concessis terris & re¬
gionib quȩ ultra sequanã erant nortmannis ad dep¬
dandũ eo qđ in colȩ illarũ sibi obtẽperare nollent recessit.
& recto itinere in alamanuiã ꝑreait. Et primo quidẽ
liudiuiardũ ep̃m uercellensem uirũ sibi ꝑcarũ & admi¬
nistrandis publicis utilitatib unicũ consiliariũ. ob iecto

Expanded text:
 strenue rexerat, Odoni filio Rodberti, ab imperatore tra strenue rexerat, Odoni filio Rodberti, ab imperatore traditur, qui ea tempestate Parisiorum comes erat, et cum Gozzilino, ejusdem urbis episcopo, contra Nordmannorum assiduam impugnationem civitatem totis viribus tuebatur. His etiam diebus praedictus Gozzilinus episcopus inter ipsas obsidionum pressuras migravit a seculo, in cujus loco substitutus est ab imperatore Haschiricus episcopus. Post haec imperator Galliarum populos perlustrans, Parisius cum immenso exercitu venit, ibique adversus hostes castra posuit, sed nil dignum imperatoria majestate in eodem loco gessit. Ad extremum, concessis terris et regionibus quae ultra Sequanam erant, Nordmannis ad depraedandum, eo quod incolae illarum sibi obtemperare nollent, recessit, et recto itinere in Alamanniam perrexit . Et primo quidem Liudwardum episcopum Vercellensem, virum sibi percarum et in administrandis publicis utilitatibus unicum consiliarium, obiecto
Abbreviated transcription (Latin):
necessarias in tactas reseruantes. Pauci igitur latrun¬
culi qui latitabant in concauis uiarũ itinerib uiden¬
tes heuiricũ apꝓpinquare cito surgunt a locis in quib
anii magnitudinẽ in dignitatẽ rei non ferens suꝑ
eosirruit. & mox in cecis foueis equus eui insidebat
impegit. & cũ ipso in terrã corruit. Hostes summa cũ festina¬
tionẽ aduolantes. antequã aloco eleuaretur. eũ terrȩ
confodiunt. & aspiciente uniuerso exercitu absq mora
trucidant. arma auferunt. & spolia ex parte diripiunt.
gminib aut̃ impetũ facientib ui& cadauer erammȩ
eruitur. & asuis usq suessionis deportatũ in basilica scĩ medar¬
di sepelitur. Exercitus amisso duce. ad ꝓpria reuertitur.
ENo tẽpore hugo abba magnȩ potestatis uirCAPE¬
& magne prudentiȩ aurelianis moritur. & apud scm̃ ger¬
manũ autisiodoro tumulatur. Ducatus quẽ tenuerat¬

Expanded text:
necessarias intactas reservantes; pauci igitur latrunnecessarias intactas reservantes; pauci igitur latrunculi qui latitabant in concavis viarum itineribus, videntes Heinricum appropinquare, cito surgunt a locis in quibus animi magnitudine indignitatem rei non ferens, super eos irruit, et mox in caecis foveis equus cui insidebat impegit, et cum ipso in terram corruit; hostes summa cum festinatione advolantes, antequam a loco elevaretur, eum terrae confodiunt, et aspiciente universo exercitu, absque mora trucidant, arma auferunt, et spolia ex parte diripiunt. Agminibus autem impetum facientibus, vix cadaver exanime eruitur, et a suis usque Suessionis deportatum, in basilica sancti Medardi sepelitur. Exercitus, amisso duce, ad propria revertitur. em tempore Hugo abba, magnae potestatis vir et magnae prudentiae, Aurelianis moritur, et apud sanctum Germanum Antisiodoro tumulatur. Ducatus quem tenuerat et
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃itatis acreligionis uir ad cęlestẽ patriã transiit iuu
id̃ uilii. Cui successit in regiminis loco farabertus ue
recedentes. sequanã in grediuntur. & parisius applicantes
castra ponunt. et ciuitatẽ obsidione claudunt. Contra quos
imperator hemricũ ducẽ cũ exercitu uernali tẽpore diri¬
git. sed minime p̃ualuit. Erant enant ut ferunt xꝙͣ .x &¬
eo amplius ad uersariorũ milia. om̃s pene robusti bellatores.
Denuo aestiuo tẽpore antequã segetes in manipulis redige¬
rentur. idẽ heiricus cũ exercitib utriusq regni parisi¬
us uenit. Et circũ stantib legionib ipse cũꝑpaucis ꝓpius
accedens. munitionẽ circuit. sitũ loci contẽplatur. adi¬
tũq ꝑquirit. quo exercitui cũ hostib minus periculosus
pateret congressus. Porro nortniann audientes ap¬
ꝓpinquare exercitũ foderant foueas latitudinis uni
us pedis. & ꝓfunditatis triũ in circuitu castrorũ. easꝙ
quis quilus & stipula operuerant. semitas tantũ discursui

Expanded text:
ctitatis ac religionis vir, ad caelestem patriam transiit IIII. Idus Iulii, cui successit in regiminis loco Farabertus venrecedentes Sequanam ingrediuntur et Parisius applicantes castra ponunt et civitatem obsidione claudunt; contra quos imperator Heinricum ducem cum exercitu vernali tempore dirigit, sed minime prevaluit. Erant enim, ut ferunt, XXX et eo amplius adversariorum milia, omnes pene robusti bellatores. Denuo aestivo tempore, antequam segetes in manipulis redigerentur, idem Heinricus cum exercitibus utriusque regni Parisius venit et circumstantibus legionibus ipse cum perpaucis propius accedens munitionem circuit. situm loci contemplatur aditumque perquirit, quo exercitui cum hostibus minus periculosus pateret congressus. Porro Nortmanni audientes adpropinquare exercitum foderant foveas latitudus pedis et profunditatis trium, in circuitu castrorum, easque quisquiliis et stipula operuerant, semitas tantum discursui
Abbreviated transcription (Latin):
malitiã ab eo defecerant anmaniora & peiora faci¬
ens ad se reuocare posse. Ludouiucus in regnũ rur¬
sus accersitur. & a comitib stephano. gerar do. & mat¬
frido circa mosã isdẽ Tuentibolch inp̃lio interficitur.
idus augusti.
odẽ anno gerardus. odam uxorẽ eiusdẽ ⁊uentibolch¬

Expanded text:
maliciam ab eo defecerant, inmaniora et peiora facimaliciam ab eo defecerant, inmaniora et peiora faciens ad se revocare posse. Ludowicus in regnum rursus accersitur, et a comitibus Stephano, Gerardo et Matfrido circa Mosam isdem Zuendibolch in prelio interficitur Idus Augusti. odem anno Gerardus comes Odam uxorem eiusdem Zuendibolch
Abbreviated transcription (Latin):
congregati ludouuicũ filiũ p̾fati principis quẽ ex
legitimo matrimonio susceperat. regẽ suꝑse creant.
& coronatũ regiisq hornamentis indutũ infastigio
regni sublimant.
Nũ hȩc ingermania aguntur. int̃ Zuentibolch
& primorib regni in expiabilis oritur dissensio
ꝓpt̃ assiduas dep̃dationes & rapinas quȩ in regno
fiebant. & quia cũ mulierib & ignorabiliorib reg¬
ni negotia disponens. honestiores et nobiliores
quosꝙ deiciebat. & honorib et dignitatib expolia¬
bat. Prohuuscemodi itaꝙ causa om̃ib odiosus efficit᷑.
Certauim ignar adludouincũ branseunt eũꝙ in regnũ in¬
troducunt. et intheodonis ulla manib datis eius domi¬
nationi se subiciunt. Lu do uiuco transrhenũ eunte. ru¬
entibolch co adinatis quoscũꝙ potuit. ciuitates regni
circuit. in cendiis ac rapinis cuncta deuastat. arbitra¬
tus defectores qui ꝓpt eius in solentiã & in manẽ

Expanded text:
congregati Ludowicum filium prefati principis, quem ex congregati Ludowicum filium prefati principis, quem ex legitimo matrimonio susceperat, regem super se creant et coronatum regiisque ornamentis indutum in fastigio regni sublimant. Dum haec in Germania aguntur, inter Zuendibolch et primoribus regni inexpiabilis oritur dissensio propter assiduas depredationes et rapinas, quae in regno fiebant, et quia cum mulieribus et ignobilioribus regni negotia disponens honestiores et nobiliores quosque deiciebat et honoribus et dignitatibus expoliabat. Pro huiuscemodi itaque causa omnibus odiosus efficitur. Certatim igitur ad Ludowicum transeunt eumque in regnum introducunt et in Theodonis villa manibus datis eius dominationi se subiciunt. Ludowico trans Rhenum eunte Zuendibolch coadunatis, quoscumque potuit, civitates regni circuit, incendiis ac rapinis cuncta devastat, arbitratus defectores, qui propter eius insolentiam et inmanem
Abbreviated transcription (Latin):
are. Et qui in aliorũ actionib breuitati studemus.
in nr̃is uerbositatis uitiũ cauere debemus. CAł¬
uentiboleb demiꝯcũ excit̾u. adurfos uen̾t. munitio¬
Qnẽ totisirib expugnare molitur. Sed cũ minime
conatus eius ꝓficeret. ep̃s iubẽt ut reginariũ &odacrũ
& socios eorũ anathematizarent. Sed cũ illi anathe¬
matis sententiã proferre recusarent. minis exꝓbra¬
tionib & contumelus utitur. & sic soluta obsidione unus¬
quisꝙ ad propria rediit.SAPL¬
a tẽpestate odilbaldus sc̃s uir treiectensis ȩxcłȩ p̃sul. ereb
humanis sublatus. ad cȩleste regnũ transiuit. In cuius
loco subrogatus ẽ ratbodus uenerabilis antistes. CAEE¬
Circa confinia memorati anni. arnulfus imperator mi¬
grauit ascło ui kł decb̃ris. sepultusq ẽ honorifice
in odingas. ubi & pat̾ eius tumulatus iacet. CAPł
subdicione arnulsi fuerant ad foracheim inununt᷑

Expanded text:
are. Et qui in aliorum actionibus brevitati studemus, are. Et qui in aliorum actionibus brevitati studemus, in nostris verbositatis vitium cavere debemus. Zuendibolch denuo cum exercitu ad Durfos venit, munitionem totis viribus expugnare molitur. Sed cum minime conatus eius proficeret, episcopis iubet, ut Reginarium et Odacrum et socios eorum anathematizarent; sed cum illi anathematis sententiam proferre recusarent, minis, exprobrationibus et contumeliis utitur, et sic soluta obsidione unusquisque ad propria redit. Ea tempestate Odilbaldus sanctus vir, Treiectensis ecclesiae presul, e rebus humanis sublatus ad caeleste regnum transivit, in cuius loco subrogatus est Ratbodus venerabilis antistes. Circa confinia memorati anni Arnulfus imperator migravit a seculo III. Kal. Decembris sepultusque est honorifice in Odingas, ubi et pater eius tumulatus iacet. 900 Asub dicione Arnulfi fuerant, ad Foracheim in unum
Abbreviated transcription (Latin):
gario fresone filio gerulfi. cũ uenatũ ꝑgeret dolo
trucidatur. Ducatus quẽ tenuerat megmardo fratri
ab imperatore committitur.
ũ habuit cũ optrnatib arnulfi & caroli & suis apud
scm̃ goarem. Ex regno arnulsi inter fuerunt hattho
archi ep̃s. cuanradus et gebehardus comites. Ex parte
caroli. aschiricus ep̃s. & odocar comes. Quid uero in eodẽ
conuentu seor sũ sine p̃sentia regis ꝑtractatũ sit postea
euentus rei luce clarius manifestauit.
Codẽ annoricharius abba monasteriũ prumiensis con¬
stituitur. Qualiter aut̃ erga me actũ sit id circo hoc in
loco notare distuli. neforte iniuriis ꝓuocatus ultra
quã xp̃iana patientia ꝑmittit ꝓsecutionis meę causas
exaggerasse uiderer. et ne prolixe rationis oratio quȩ
multiplex atq ꝑplexa ẽ. fastidiũ inferret audientib.
Res enĩ gestas ut supra p̃misimus notare statuimus. non
rerũ gestarũ causas certis rationũ in dicuis enuele¬

Expanded text:
gario Fresone filio Gerulfi, cum venatum pergeret, dolo gario Fresone filio Gerulfi, cum venatum pergeret, dolo trucidatur; ducatus, quem tenuerat, Meginhardo fratri ab imperatore committitur. um habuit cum optimatibus Arnulfi et Caroli et suis apud sanctum Goarem; ex regno Arnulfi interfuerunt Hattho archiepiscopus, Cuonradus et Gebehardus comites, ex parte Caroli Haschiricus episcopus et Odacar comes. Quid vero in eodem conventu seorsum sine presentia regis pertractatum sit, postea eventus rei luce clarius manifestavit. Eodem anno Richarius abba monasterii Prumiensis constituitur. Qualiter autem erga me actum sit, idcirco hoc in loco notare distuli, ne forte iniuriis provocatus ultra, quam christiana patientia permittit, persecutionis meae causas exaggerasse viderer et ne prolixae rationis oratio, quae multiplex atque perplexa est, fastidium inferret audientibus. Res enim gestas, ut supra premisimus, notare statuimus, non rerum gestarum causas certis rationum indiciis enucle
Abbreviated transcription (Latin):
secũ ad sumens mosã transut. & ad florithingas uenit.
ubi om̃s ꝓceres regni qui in illis partib erant ad eum
confluxerunt. E& desperatis itaꝙ reb uires se recepis¬
se congaudens. resumpta fiducia contra emulũ ad
pugnã ꝓficiscitur. Carolus aniumaga reuertens
prumiam uenit. & inde aduersus Zuentiboleh co¬
pias transfert. Sed apꝓpinquantib exutraq parte
exercitib nequaquã pugna cõmittitur. sed in ter¬
currentib legatis pax firmatur. sacramenta iurant᷑.¬
Carolus transuadat ꝓmosa. in suum regnũ regreditur.
ũ hec in frantia geruntur.i t ludouicũ & berenga caẽ
riũ mitalia plurimȩ congressionẽs fiurt. multa certa¬
minũ discrimina uicissim sibi succedunt. Nouissime
ludo uincus berengariũ fugat. romã in greditur.
Ubi a sumino pontifice coronatus. imperator appellat᷑. CAP̃
Per idẽ tẽpus euuorhardus dux filius meginardi auualt¬

Expanded text:
secum adsumens Mosam transiit et ad Florichingas venit, secum adsumens Mosam transiit et ad Florichingas venit, ubi omnes proceres regni, qui in illis partibus erant, ad eum confluxerunt. Ex desperatis itaque rebus vires se recepisse congaudens resumpta fiducia contra emulum ad pugnam proficiscitur. Carolus a Niumaga revertens Prumiam venit et inde adversus Zuendibolch copias transfert; sed adpropinquantibus ex utraque parte exercitibus nequaquam pugna committitur, sed intercurrentibus legatis pax firmatur, sacramenta iurantCarolus transvadata Mosa in suum regnum regreditur. Dum haec in Francia geruntur, inter Ludowicum et Berengarium in Italia plurimae congressiones fiunt, multa certaminum discrimina vicissim sibi succedunt. Novissime Ludowicus Berengarium fugat, Romam ingreditur, ubi a summo pontifice coronatus imperator appellatur. Per idem tempus Eworhardus dux filius Meginardi a Walt
Abbreviated transcription (Latin):
consiliariũ nescio cuius in stinctu ase reppulit. & honorib
hereditatibꝙ quas in regno suo habebat interdictis. cũ
extra regnũ in fra xiuii dies secȩdere iubet. Iile ad iunctos
sibi odacro comite & quib dã aliis cũ mulierib & paruulis
& om̃i suppellectili in qđdã tutissimũ locũ qđ durfos dr̃
intrauit. ibiq cõmununt. Qđ rex cũ cognonisset co ad¬
unato exercitu. castra expugnare conatus ẽ. Sed minime
p̃ualuit. ꝓpt̾ paludes & multiplices refusiones quas in
p̃dicto loco mosa fluuius facit. Rege ab obsidione re¬
cedente. p̃fati comites carolũ ad eunt. & eũ cũ exercitu
in regnũ introducunt. Tuentiboleb quãuis sero intellegens
se circũ uentũ cũꝑ paucis fuga dilabitur. Carolus rec¬
to itinere aquis uenit. deinde niumagã ꝑreait. Interea
⁊uentibolch ad franconẽ ep̃m uenit. et eũ cũ om̃ib sis

Expanded text:
consiliarium, nescio cuius instinctu, a se repulit et honoribus, consiliarium, nescio cuius instinctu, a se repulit et honoribus, hereditatibus, quas in suo regno habebat, interdictis eum extra regnum infra XIIII dies secedere iubet. Ille adiuncto sibi Odacro comite et quibusdam aliis cum mulieribus et parvulis et omni supellectili in quoddam tutissimum locum, quod Durfos dicitur, intravit ibique se communivit. Quod cum rex cognovisset, coadunato exercitu castrum expugnare conatus est, sed minime prevaluit propter paludes et multiplices refusiones, quas in predicto loco Mosa fluvius facit. Rege ab obsidione recedente prefati comites Carolum adeunt et eum cum exercitu in regnum introducunt. Zuendibolch, quamvis sero, intellegens se circumventum, cum perpaucis fuga dilabitur; Carolus recto itinere Aquis venit, deinde Niumagam perrexit. Interea Zuendibolch ad Franconem episcopum venit et eum cum omnibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
Ia tẽpestate inter ruodulfũ epm uurziburhgense
& filios hemrici ducis ad albertũ. ad alardũ & hem¬
ricũ magna discordiarũ lis. & in placabilis odiorũ
controuersia exparius minimisq reb oritur. et uelut
exꝑmodica scintella in gens incendiũ excitatur. itã
dedie indiem succrescens in inmensũ dilatatur. Et dũ
denobilitate carnis. deparentũ numerosa multitudine.
de magnitudine terrenȩ potestatis ultra quã decet se
extollunt in mutuis cędib ꝓrũpunt. In numerabiles ex
utraq parte gladio pereunt. truncationes manuũ ac pedũ
fiunt. regiones illius subiecte. rapinis & incendiis solo
satur. & mense ianuario tertio die eiusdẽ mensis diem̃
claudit extremũ. & apud scm̃ dionisiũ cũ debito honore
sepulture mandatur. Principes inunũ congregati pari
consilio & uoluntate carolũ suꝑse regẽ constitiuint. CAPB¬
odẽ anno zuentibolb reginariũ ducẽ sibi fidissimũ & unicũ

Expanded text:
Ea tempestate inter Rodulfum, episcopum Wirziburgensem, Ea tempestate inter Rodulfum, episcopum Wirziburgensem, et filios Heinrici ducis, Adalbertum, Adalhardum et Heinricum, magna discordiarum lis et implacabilis odiorum controversia ex parvis minimisque rebus oritur, et velut ex permodica scintilla ingens incendium excitatur, ita de die in diem succrescens in inmensum dilatatur. Et dum de nobilitate carnis, de parentum numerosa multitudine, de magnitudine terrenae potestatis ultra, quam decet, se extollunt, in mutuis caedibus prorumpunt; innumerabiles ex utraque parte gladio pereunt, truncationes manuum ac pedum fiunt, regiones illis subiectae rapinis et incendiis solotsatur et mense Ianuario, tertio die eiusdem mensis, diem clausit extremum et apud sanctum Dionisium cum debito honore sepulturae mandatur. Principes in unum congregati pari consilio et voluntate Carolum super se regem constituunt. Eodem anno Zuendibolch Reginarium ducem sibi fidissimum et unicum
Abbreviated transcription (Latin):
Ialbricus comes qui megingaudũ occiderat. astephano
fratre uualonis in terficitur.
gerardus. & matfridus comites honores & dignitates
quas arege acceperant ꝑdunt. ⁊uentibo lch tre¬
ueris cũ exercitu uenit. terrã quã p̃fati comites tenui¬
erant in ter suos diuidit. monasteriũ ad horrea. et
monasteriũ sc̃ĩ petri quod mettis sitũ ẽ sibi reseruans. CAEt¬
Dost hȩc patrẽ suꝑ uxorẽ quã accipere desiderabat ꝑ legatos
consulit. Eius hortatu ad ottonẽ comitẽ missũ dirigit.
eius filiã nomine odã in coniugiũ ex poscit. Ille petitionib
eius gratanter assensũ p̃buit. eiq filiã tradidit. Quã post
pauca cȩlebratis nuptus. sibi in matrimoniũ sociauit. CNP̃¬
odẽ anno arnulsus uuormatiã uenit ibiq placitũ te¬
inuit. Ubi ad eius tolloquiũ ⁊uentiboleh occurrit.
et interuentu imperatoris stephanus. gerardus & mat¬
fridus cum filio reconciliantur. CA P ł¬

Expanded text:
Albericus comes, qui Megingaudum occiderat, a Stephano, Albericus comes, qui Megingaudum occiderat, a Stephano, fratre Walonis, interficitur. Gerardus et Matfridus comites honores et dignitates quas a rege acceperant, perdunt. Zuendibold Treveris cum exercitu venit, terram quam praefati tenuerant, inter suos dividit, monasterium ad Horrea et monasterium sancti Petri, quod Mettis situm est, sibi reservans. Post haec patrem super uxore quam accipere desiderabat, per legatos consulit. Ejus hortatu ad Ottonem comitem missum dirigit, cujus filiam, nomine Odam, in conjugium exposcit. Ille petitionibus ejus gratanter assensum praebuit, eique filiam tradidit, quam post pascha celebratis nuptiis sibi in matrimonium sociavit. Eodem anno Arnolfus Wormatiam venit, ibique placitum tenuit, ubi ad ejus colloquium Zuendibold occurrit, et interventu imperatoris Stephanus, Gerhardus et Matfridus cum filio reconciliantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Came tropolitano rathbodo ac suis suffraganeis ep̃s consecrat᷑
sus romã uenit. & urbẽ romanã cũ consensu sũmi pontificis
Larmis cepit. Qđ retro ante scłis ido in auditũ quia ñ
factũ fuit. excepto qđ galli senones cũ brennone duce
multo ante natiuitat᷑e xp̃i tẽpore semel fecerunt.
Mater lantb̃ti quȩ ad p̃sidiũ afilio relicta fuerat. cũ suis la¬
tenter aufugit. Arnulsus ciuitatẽ in gressus a formoso
apłicȩ sedis p̃sule cũ magno honore susceptus ẽ. & ante
confessionẽ sc̃i petri coronatus imperator creatur. CAEL¬
n de reuertens paralisi morbo grauatur. Ex qua infi¬
mitate du languescit.¬
Sodẽ anno lantb̃tus filius uiudonis de quo paulo superius
mentionẽ fecimus uita decedit. & ludo uicus filius
bosonis alangobardis inuitatus aꝓuintia egressus italiã
Per idẽ tẽpus cir ca festiuitatẽ scĩ andreę Cał Tin trat.

Expanded text:
a metropolitano Rathbodo ac suis suffraganeis episcopus conseca metropolitano Rathbodo ac suis suffraganeis episcopus consecsus Romam venit et urbem Romanam cum consensu summi pontificis armis cepit. Quod retro ante seculis ideo inauditum, quia non factum fuit, excepto quod Galli Senones cum multo ante nativitatem Christi tempore semel fecerunt. Mater Lantberti, quae ad praesidium a filio relicta fuerat, cum suis latenter aufugit. Arnolfus civitatem ingressus, a Formoso, apostolicae sedis praesule, cum magno honore susceptus est, et ante confessionem sancti Petri coronatus, imperator creatur. Inde revertens paralisi morbo gravatur, ex qua infirmitate diu languescitEodem anno Lantbertus, filius Widonis, de quo superius paulo mentionem fecimus, vita decedit, et Hludowicus, filius Bosonis, a Langobardis invitatus, a provincia egressus Italiam intrat. Per idem tempus circa festivitatem sancti Andreae