comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
foueret quã scõ dissimu¬
labat gaudio qđ dolebat
Si quidẽ fides flere ꝓhibe¬
ret: gemitũ extorque¬
ret affectus. Et enĩ tã
erat scã de illius gła ex¬
ultatio: quã pia confusio
demorte : Ignosceris flen¬
tibus. gratulare g̃ auden¬
tibus: quia et piũ ẽ gau¬

Expanded text:
dore, quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio quam pia de morte tristitia. ignosceres flentibus, congratularere gaudentibus, du
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enĩ istũ unquã ci¬
licio tectũ. quiscineri¬
bus crederet in uolu¬
tionis glã. et natura demus¬
tate carnis ostensus est¬
lã uero in obsequiũ funeris
credi ñ potest: quanta
hominũ multitudo conie¬
nerit. Tota obuiã corpo¬
ri ciluitas ruit: cunctiex
agris atq uicis. multique
ex uicinis etiã urbibus ad¬
fuerunt O quantus luc¬
tus om̃i ũ. quanta. precipu¬
e mȩrentiũ lam̃ta moni¬
chorũ: qui eodie ad duo
milia conuenisse dicuntꝰ
spetialis martini gła
eius exẽplo. in dñi serui¬
tutẽ stirps tanta spuct¬
ficauerat Agebat ni¬
mirũ ante se pastor ex¬
illius multitudinis palli¬
das turbas agmina palli¬
ata. Et aut emeritoru
laborũ senes. aut iurae
xp̃i in sacram̃ta tirones
Tã uirginũ chorus flecu
abstinens p̃pudore : cũ letan

Expanded text:
quis istum umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuolutionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae pudore, quam san
Abbreviated transcription (Latin):
retur. ut corposculũ la¬
teris mutatione releua¬
ret: Sinite inquit. si¬
nite me fr̃s cęlũ poti¬
us respicere quã t̾rã.
et suo iã itinere iturus ad
dnm sp̃s dirigatur. hace
locutus: diabolũ uidet
ꝓpe adsistere: Quid hu
in quit astas cruenta
bestia: nihil inme fu¬
neste reperies. habrae
sinus me recipit. Cũ hac
ergo uoce flagitatũ di¬

Expanded text:
retur ut corpusculum laretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uoce spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
centẽ causabor etacẽ:
Nunia tua de uotꝰ implebo:
subsignistuis quo adusq
itu iusseris militabo Et
quãuis optata sit seni mes¬
sio post laborẽ: est tam̃
animus uictor annorũ. et
cedere nescius senectuti:
nuhi dñe uoluntas tua.:
hos uero quibus timeo
ipie custodies. S uirũ
meffabilẽ nec labore uic¬
tũ. nec morte uincendũ :
qui inulłã se partẽ ꝓnior
inlina uerit. nec mori
es.ui febriũ teneretur.
non tam̃ adĩ opere ces
sabat: ꝑ nox in orationi¬
bus et uigiliis. fatiscen¬
tes artus spiritui serui¬
re cogebat. Nobili illo
stratu suo. incinere et
cilicio recubans
Et cũ a discipulis roga¬
retur. ut saltr̃ uilia si¬
bi sineret stramenta
supponi: non decet in qͥt
filii xpĩanũ nisi incine¬
re mori. Ego si aliud
uobis exẽplũ relinquo.¬
ipse peccaui: Oculis ac
manibus incelũ sẽ ꝑ in¬
tentis: inuictũ ab oratio¬
ne sp̃m non relaxabat:
Et cũ a presbiteris qui tũ
adeũ confluxerant roga¬

Expanded text:
centem causabor aetatem. centem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori es ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, roga
Abbreviated transcription (Latin):
nos de solatos relinquis:
inuadent enĩ gregẽ tuũ lu¬
p̃ira paces  Et quis eos a mo¬
tibus nr̃is ꝑ cusso pastore pro¬
hibebit : scimꝰ quidẽ deside¬
rarȩ te xp̃m: sed salua sunt
tibi tua premia. nec dilata
minuentur: nr̃i potiuꝰ misere¬
re quos deferis. Tunc ille
motus his fletibus. ut todus se¬
ꝑ in bĩo misericordiȩ̨ uisce¬
ribus affluebat : lacrimasse
ꝑhibetur Conuersusq ad
dnm: hac tantũ flentib: uo¬
ce respondit Dñe si adhu
populo tuo sũ necessirius
non recuso laborẽ ⁊ fiat uo¬
luntas tua. Nimirũ int̾
spẽ amorẽq positus. du¬
bitauit pene qͥd mallet:
quia nec hos deserere. nei
a xp̃o uolebat diutius se¬
parari:
Nihil tamen inuoto suo ponens
uit uoluntati relinquens: totũ
se dũ arbitrio potestatiq cõ¬
Eirauis quidẽ est dñe corpo¬
reȩ pugna militiȩ : et ĩ sa¬
tis ẽ quod huc usq certaui
Sedsi adhuc in eodẽ labore
ꝓcastris tuorũ stare me p̃¬
cipis : non recuso. nec fatis¬

Expanded text:
desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique comgrauis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatis
Abbreviated transcription (Latin):
ioburnẽ im minento cadem festiurtate petchalisuisse decollatum: Fen no positine
sequente cum denuio tempus paschale r diret mistorium dominicac passioniscẽ
cõnpletum : Et ꝓpt ea qđ in librosacramontorum nataleci quar tolcalen darum
septe mbrium die nota tũ ẽ : in martirlogio qđ eu sobu& hicronimi uocebulis

Expanded text:
Joannem imminente eadem festivitate paschali fuisse decollatum, et anno post hunc sequente, cum denuo tempus paschale rediret, mysterium Dominicae passionis esse completum; et propterea quod in libro Sacramentorum natale ejus quarto Kalendarum Septembrium die notatum est; et in Martyrologio, quod Eusebii et Hieronymi vocabulis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ pore tetradii
cuiusdã ꝓ consulis ser
uus demonio corrept :
dolendo exitucrucr¬
abatur. Rogatus ergo
martinus ut ei manũt
imponeret de duci
eũ ad se iubet
potuit : ita in ad uenien¬
tes rapidis dentib sẽuic¬
bat: tũ tetradius ad gẽ¬
nua beatiuiri ad uolui.¬
tur: orans ut ad domũ
inqua demoniacus ha¬
bebatur ipse descenderet
Pũ uero martinus nega¬
gentilis domũ adire¬
non posse : Nã tetradi¬
us eodẽ tẽ pore ad huc
gentilitatis errore in¬
plicatus tenebatur.
Spopondit ergo se si de
puero de mon fuisset
exactus. xp̃ianũ fore
Ita martinus in posĩ¬
ta manu puero inmu¬
ndũ ab eo sp̃m eiecit:
Quo uiso tedridius. dñm¬
nrmiħm xp̃m credidit
Statĩq caticuminus
factus nec multopost
baptizatus est
Sẽ ꝑque martinũ saluto sue
auctorẽ. miro coluit as

Expanded text:
tempore Tetradii cujusdam proconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu crucabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet:potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negagentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit a
Abbreviated transcription (Latin):
lica &iã sitantũ maiestatẽ regiã contẽpnere uoliussent :
Lungitur despectiu meo cȩlestis inuiria : & mecũ parit̃ religio
romana contẽpnitur: Senciat contumax miles: me nonso¬
meoꝵ turba festinet : decimũ quẽq morti funesta sors p̃beat:
Discant ȩqualt̃ necẽ quos ordo p̾miserit moriendi. qualit maxi¬
Post hanc uocẽ ãpparitoris iussio in fausta porrigitur: Adle¬
gionẽ uelocit̾ ꝓperatur. crudelia p̃cepta reserantur tradun¬
turneci quos ordo repperit numerandi Lȩti ꝑ cussoub cer¬
uices p̃bent: solaq int̾ eos erat degloriosȩ mortis occupatio¬
ne intentio: Perfecto itaq: scelere : ut octodor ũ legio redeat
uibetur: Tunc mauricius primiceruis paululũ asatellitib
regiis segregatus. conuocat legionẽ. & hac oratione sanc ci
ores alloquitur. Gratulor uirtuti uestrȩ cõmilitares optimi:
qđ amore religionis nullã uobis cȩsaris p̃ceptũ attlit for

Expanded text:
lica eciam| si tantum maiestatem regiam contemnere uolues| sent. lica eciam| si tantum maiestatem regiam contemnere uolues| sent. Iungitur dispectui meo celestes iniuria et mecum| paretur religeo romana contemnitur. Sencia contu| ax miles . me non sosimorum meorum| turba festinet . decimum quem que morti funesta| sors praebaeat. Discant equalium neces ques ordo| praemiserit moriendi. Qualiter maxiPost hanc uocem paritur iussio infausta por| rigitur Ad legionem uelociter properatur . crudilia| praecepta reserantur . traduntur neci quos ordo| repperit numerandi. Laeti percussoribus ceruices| praebent. Solaque inter eos est de gloriosae mortes| occupacione contencio perfecto scelere ut octodorum| legio redeat iubetur. Tunc . mauricius primicerius .| paululum a satellibus regiis segregatus conuocat| legionem et hac orationem sancti oris alloquitur.| Gratulor uirtute uestrae commilitones| optimi quod amore relegionis nullam uobis caesa| ris praecepta attuller
Abbreviated transcription (Latin):
dine. erga xpm̃ deuotione certabant: Euangłici p̃cepti sub
tante mandass&. dictũ abhis ẽ : qđ cȩsar iusserat milites om̃s
hymmolasse hostias. libasse sacrificia. & sacra m̃ ta fana¬
tici ordinis p̃buisse: Iubere cȩsarẽ : ut legio festinant̃ re¬
uertens ad comilitonũ sep̃parar& exemplũ : Tuachi qui
p̃erant legioni miti affatu deder̃ responsum: Obhoc¬
taminari uiderentur: Dm̃ uiuũ colere. traditã orienta¬
limore religionẽ. usq ad diẽ uite ꝑhennit̃ custodire:
Adbelloꝵ usum paratã legionis eẽ uirtutẽ : ad comittenda ue¬
ro sacrilegia : sicut cȩsar precepit octodorũ non redire:
Reuersus itaq satelles nunciat obslinatos eẽ animos
legionis nec uelle pceptis imperatonis oboedire: Tunc maximi¬
anus cęsar iracundiȩ noietate suecensus ad hanc uocẽ subito
furore ꝓsiliuit dicens: Ergo milites mei imperatoria p̃cepta

Expanded text:
dine, erga Christum deuotione certabant. euangelici praecepti etiam sub dine, erga Christum deuotione certabant. euangelici praecepti etiam sub tante man| dasset. Dictum ab his est . quos caesar miserat . milites| omnes inmolasse hostias libasse sacrificia et sacra| menta fanatici ordinis praebuisse iubere caesaraem| ut legio festinanter reuertens commilitonum pare| ret exemplo. Tunc hii qui praeerant legione miti af| fatu +dere responsum praetanimo deum uiuum colere| traditam orientali more relegionem usque ad diem ui| tae perenniter costodire ad bellorum usum paratam| legionis esse uirtutem. Ad commitendi uero sacrilegia| sicut cesar praecipet octodorum non redire. Reuersus itaque| satellis nuntiat obstinatus esse animos legionis.| Nec uelle praeceptes imperatoris obaedire. Tunc| maximianos caesar iracundiae nimietate succensus| ad hanc uocem subito furore prosiluit. Ergone milites| mei imperatoria praecept
Abbreviated transcription (Latin):
doro separata necessitatẽ commitendi sacrilegu p̃teriss&
tur : ut comeandi facultate subtracta. constratis pontib
uiã fieri itineris necessitas imperar& Undiq: tam̃ immi¬
uentib saxis. paruus quidẽ sed amenus irriguis fontib cam¬
pus includitur: Vbi fessi milites legionis thebeȩ : postla¬
ferro cesaris puniuntur: Maximianus cȩsar dũ adsa¬
cramenta superius memorata cunctos in exercitusuo coger&:
agnouit preter gressam ut diximus legionẽ: Subito iracundiȩ
furore cõpletus. satellites mittit utlegionẽ adsacram̃toꝵ suorũ
sacrilegia reuocarent: Erat in eadẽ legione primicerius mauri¬
cius & signifer ex superius. & candidus senator : Qui ita commi¬
litonib suis perant: ut amore pocius diuinitatis. quã terrore mi¬
litari oboedienda p̃ciperent: Uiri inreb bellicis strenui: & uir
tute nobiles sed fide indõ nobiliares : Erga imperatouẽ fortitu¬

Expanded text:
doro seperata necessitatem com| mettendi sacrilegie praeterirdoro seperata necessitatem com| mettendi sacrilegie praeterirtur . ut cum eandem facultate subtracta constra| tis pontibus uiam fieri iteneris necessitas imperaret.| Vndique tamen inminentibus saxis . paruus quidem sed “a”| oenus inrigiis fontibus campus includitur ubi fessi mili| tes legionis tebeae post laneres resederunt| maximianos caesar. Dum ad sacramenta superius| memorata cunctos in exercito suo cogeret . agnouit| pratergressam ut diximus legionem subito iracundie| furorae conpletus satelletes mittet . ut legionem| ad sacramentorum suorum sacrilegia reuocarent| Erat in eadem legione primicirius mauricius . et signifer| exsuperius . et candidus senator . qui ita conmilitonibus| suis praeerant. Vt amore potius aequalitates quam| terrore militare obaedienda praeciperetute nobiles, sed nobiliores fide; erga imperatorem fortitu
Abbreviated transcription (Latin):
seuertiadẽ imperatoriã nimia crudelitate polluerat:
Angalliam ꝓperans: ad alpiũ appenii narũ aditũ uent : Transme¬
antib: iter alpiũ post arduã & orridã uiã: subito equalis lo¬
ci campestris occurrit grata planicies Quo in loco opidũ fac¬
tũ est: qđ octõdorus nom̃ accepit : Circa qđ irrigua fluminib
prata : aut agroꝵ: fertilis culturt porrigitur. p̃cipue deinde
hrodani flums ualidus cursus offertur : Transcenscis
igitur alpib maximianus cȩsar octõdorũ uenit: ibiq
sacrificaturus idolissius. conuenire exercitũ iussit. a troci
ꝓposita iussione ut ꝑ aras demonib consecratas urarent
coequalib sibi animis contra bagaudarũ turbas eẽ pugnan¬
dũ : Xp̃i anos uero : uelu dinimicos dus sus ab om̃ib ꝑse¬
quendos: Qđ ubi ꝑuenit primũ ad notitiã thebaide le¬
gionis : preteriens octo dorense opidũ. ad locũ cui a cauno
nomenẽ celerit᷑ ꝓperauit. ut octomiliũ spacio abocto¬

Expanded text:
seueritatem imperatoriam nimia crudelitate| polluerat. galliam properans ad alpium pennina| rum aditum uenit. Transmeantibus iter alpium .| post arduam et orredam uiam. Subite +qualis loci .| campestres occurret grata planities . quo in loco| oppidum factum est quod octodori nomen accipet| circa quod aut inrigua fluminibus prata. Aut agro| rum fertiles cultura porrigitur praecipue deinde|  rodani flumines cursus offertur . quiigitur alpibus.| Maximianos caesar octodorum uenit ibique sacri| ficaturus idolis suis conuenire exercitum iussit.| Atroci proposita iussione . ut per aras demonibus| consecratas iurarent aequalibus sibi animis| contra bacaudarum turbas esse pugnandum chris| tianosque uelut inimicos diis suis ab omnibus persequendos| quod ubi primum peruenit ad noticiam thehaide| legionis praeteriens octodorum oppidum . ad locum cui| acauno nomen est celeriter properauit. Vt duodicem| milium spacio ab octo
Abbreviated transcription (Latin):
EMPORIO: NOCLILIAN QUONDÃ ROMANE RTIPUS¬
Elicȩ principis cũ adimperiũ totius orbis fuiss& electꝰ om̃sq ꝓ¬
iuncias turbari quorundã p̃sumptione perspicer&: ad con¬
sorciũ imperu uellaboris olim sibi comilitonẽ. herculiũ maxi¬
mianũ cesarẽfecit. eũq contra amandũ & helianũ
qui in bagaudarũ nomen presumptione seruili arma com¬
mouerant : ad galliã destinauit : Cuia dsupplem̃tũ exercitus :
legionẽ thebeã exorientalib militib ire p̃cepit : Quȩ legio:
ui milia sexcentos sex aginta uiros. ualidos aninus & ins
tructos armis. antiquoꝵ romanoꝵ habebat exemplo
Hiigitꝰ milites xp̃ianȩ religionis ritũ orientali traditione
cutiẽ armis om̃ib p̃ponebant : A durbẽ quippe romanã

Expanded text:
ioclicianos quondam roman e rei publicę| princips. Cum ad imperium totius orbis fuis| set electus. Omnisque prouincias turbari| quorundam praesumpcione perspiceret. Ad| consorci“u”m imperii uel laboris olim sibi conmilitonem| herculium maximianum cesarem fecit . eumque| contra amandum et aelianum qui in bacaudarum| nomen . praesumpcione seruile arma commouerant| ad gallias distlegionem Thebeam ex orientalibus militibus ire iussit. Que legio sex milia sex centos sexagtructus armis . antiquorum romanorum| habebat exemplo . hii . igitur milites christianae religi| onis ritum orientali tradicione tutem et armis omnibus praeponebant
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ quo dephuno cosoroe scã crux fuerat era dens¬
lieit egressa : tuncredut Om̃iũq pestorib segrat
infudi u incebat enĩ aromata om̃a therebintinari a
balsa mi citq mrire: Confesti igit᷑ popularis faue¬
tũ sublatꝰ diuinã laudabat potenciã : Sicq glorios
augustꝰ erũpens laudib: ait: Ocrux admira bile
thronis ⁊ angłis iniueis candorib radiante tusba uistutũ:
efus est inpiecio nystre salutis: Ocrux splendidior astris
mund celebris hominib: multũ a mabilis sanctior
uniuersis quesola fuisti digna portare talentũ mundi. dulce

Expanded text:
eodem quo de fano Chosroe sancta crux fuerat Graccho bajulante egressa, tunc rediit, omniumque pectora gratanter infudit. Vincebat enim aromata omnia terebinthi natura vel balsami atque myrrhae. Confestim igitur popularis gauto sublatus Dei laudabat potentiam; sicque gloriosus Augustus erumpens in laudibus ait: O crux, admirabile thronis et angelis, niveis candoribus radiante turba virtutis, effusus est in pretio nostrae salutis! O crux splendidior astris, mundo celebris, hominibus multum amabilis, sanctior universis! quae sola digna fuisti portare talentum mund
Abbreviated transcription (Latin):
rat atque iuxta etĩ qual collega dõ crucẽ dominicã pos
lilioque suo regno tradito : ipse inphanohuiꝰcemo di
residebat : Illo itaque tempore eracleus arcẽte¬
nebat imperii uir armis strenuus lingua eruditus
corpore decoꝵs: Et quãuis sec ulari astu deditus totus
it m̃ erat fide catholicus & erga dĩ cultores supplex beni¬
uolus aacdeuotus : Pergens igitur filius cosdroe contra
eradeũ iux tada nubium cũ suo consedit exercitu:
Candeminspirante elemencia saluatoris. utrisque prin¬
cipib: placuit ut ipsi singuli in medio ponte fluminis dimi¬
candosimul confligerens: Et cui sors uiltoria m contu¬
liss& : ipse sine dãno utriusq: exercitus imperium
usurparex: Decretum & iã cumiura meno ꝓeessit:
ut si ali quis ex eoꝵ populo principisuo uenire in auxiliũ p̃sũ sis&
cyribus excisis & brachiis abeo influmine mergeret᷑:
Cumque utrisq popłis haec paccio placuiss& : inuicẽ

Expanded text:
rat, atque juxta ea, quasi collega Deo, crucem Dominicam posuerat. rat, atque juxta ea, quasi collega Deo, crucem Dominicam posuerat. Filio suo regno tradito, ipse in fanum hujuscemodi residebat. Illo itaque tempore Gracchus arcem tenebat imperii, vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore decorus, et quamvis saeculari actui deditus, totus tamen erat fide catholicus; et ergo Dei cultoribus supplex, benevolus ac devotus. Pergens igitur filius Chosroe contra Gracchum, juxta Danubium magnum fluvium consedit exercitus. Tandem inspirante clementia Salvatoris, utrisque principibus placuit ut ipsi singuli in medio ponte fluminis dimicaturi confligerent, et cui sors victoriam contulisset, ipse sine damno victorque exercitus imperium usurparet. Decretum etiam cum juramento processit ut si aliquis ex eorum populo principi suo venire in auxilium praesumpsisset, cruribus excisis et brachiis, in flumen mergeretur. Cumque utrique populo haec pactio placuisset, invicem
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiẽ : ut abincolis uicinarũ genciũ quos impetu uastars
barbarico suo nefa ndo subiuga rat dominio coli se iuberet¬
ut dm̃ & uocari se regẽ regũ & dominũ dominantiũ
Nec hoc solũ ei suffecit ad sueda mnationis interitũ:
iugauit sed & regna que extra & infralimi tone i
glomerabantur percirculũ suo crudelissimosubdidit
dominatui : Hierosso limam uero adiit ut ecclesias
incendio atque predat est: Ad sepulcrũ ergo dñi cũ
uoluiss& accederterritus redut : sed tamen lignisalu¬
taris pastẽ quã religiosissi ma regina ibi intesti moni¬
turri argenteã inqua interlucentib: gẽmisthronũ ex
truxerat auieũ ubisolis quadrigã & lune uel stellarum
i magines collocauerat. atque ꝑ ocul tas fistulas a que
mecitus adduxerat : ut qua sids̃ pluuiã desuꝑ uideretꝰ
infundere : Et dũ subteraneo specu equis trahentib:
quasi quodã modo rugitu tonitrui iuxta possibilitaa
astificismentiebat᷑ .: In hoc ita que loco sedẽ sibi paraue¬

Expanded text:
iam, ut ab incolis vicinarum gentium, quos impetu vastans barbarico suo nefando subjugaret dominio, coli se juberetut Deum, ut vocaret se regem regum, et dominum dominantium. Nec hoc solum ei abundavit ad suae damnationis interitum, Aegyptum, regna quae extra et infra limitanea glomerabantur per circulum suo crudelissimo subjugaret dominatui. Hierosolymam advenit, ac ecclesias incendit atque praedavit. Ad sepulcrum ergo Domini cum voluisset accedere, territus rediit; sed tamen ligni salutaris partem, quam religiosa regina ibi in testimoniturrem argenteam, istruxerat aureum, ibique solis quadrigam et lunae vel stellarum imaginem collocaverat, atque per occultas fistulas aquae meatus adduxerat, ut quasi Deus pluviam desuper videretur infundere. Et dum subterquasi quodammodo rugitum tonitrui juxta possibilitatem artificis mentiebatur. In hoc itaque loco sedem sibi parave
Abbreviated transcription (Latin):
empore illo post quã constantino augusto
contra maxentium tirannum ꝓperante
adbellũ signũ scẽ crucis celitus fuiss& ostensũ
& ipsofe liciter obtinente triumphũ. abhelena
iã dicti principis matre scã crux fuisset inuenta
atque ꝓsanitate egroti & resuscita cione mortui fu¬
iss&. Euidentȩ indicio uirtus declarata: regina
uoti compos effecta: ita salutare lignum fecit secari
ꝑ mediũ ut & crucem constantin opolim defferr& ad fili¬
um : & crucẽ in haerossolimis tecis argenteis conditã¬
in lo culo reseruaret: Sapienti usa consilio scilic&
ĩ ubi fuerat membris dominicis cptata  sapplicoic
ibidẽ glorificata uenerantur apopulo : Multoꝵ
ittique temporũ labente curriculo : cum exigente molȩ
peccaminũ flagellariꝑ mitte ret dñs populũ cristia¬
nũ ꝑseuiciã paganoꝵ : chosoro e quid̃ ꝓphanus & im

Expanded text:
empore illo postquam, Constantino Augusto contra Maxentium tyrannum properante ad bellum, signum sanctae crucis coelitus fuisset ostensum, et ipso feliciter obtinente triumphum, ab Helena jam dicti principis matre sancta crux fuisset inventa, atque per sanitatem aegroti et resuscitationem mortui fuisset evidenter indicio virtutis declarata, regina, voti compos effecta, ita salutare lignum fecit secare per medium, ut et crucem Constantinopoli deferret ad filium, et crucem Hierosolymis thecis argenteis conditain loco  sic  usa sapiente consilio, scilicet ut ubi fuerat membris Dominicis aptata supplicio, ibidem glorifica veneraretur a populo. Multorum itaque temporum labente curriculo, cum, exigente mole peccatorum hominum, flagellari permitteret Dominus populum Christianum per saevitiam paganorum, Chosroe quidam profanus
Abbreviated transcription (Latin):
ienspondera sulua presentẽ cateruã intuis hodie laudib:
congregatã tuo uexillo signatã : hec cũ dixiss & preciosã
partẽ ligni quã detulerat loco suo restituit: Lunc renouant᷑
antiqua miracula die eodẽ mortuus recepit ꝓpriã uitt̃.
paralitici quatuor adeptis un sanitatẽ amissã leꝓsix cutẽ
receper̃ mundã : quindecĩ quoq cȩci luce suns restituti plurimi quo:
ade monib: erepti multiq: auariis sunt infirmitatib: liberati:
Tunc imperator oracione ꝑ cicta offerens multa doncisȩclesiã
tediuina ꝑseuerante in scẽ crucis signaculo mireciloꝵ plurima incre¬

Expanded text:
tuis hodie laudibus congregatam, et tuo vexillo signatam. Haec cum dixisset, pretiosissimam partem ligni, quam secum detulerat, loco suo restituit. Tunc renovante Domino antiqua miracula, die eodem mortuus unus recepit propriam vitam; paralytici quatuor adepti sunt sanitatem amissam; leprosi decem cutem receperunt mundam; quindecim quoque caeci luci sunt restituti; plurimi quoque a daemonibus erepti, multique a variis sunt infirmitatibus liberati. Tunc imperator, oratione peracta, offerens multa donaria, ecclesias divina perseverantia. In sanctae crucis signaculo, miraculorum plurima incre
Abbreviated transcription (Latin):
gaude nte s om̃s populicũ ramispalmarũ & cereisac
lã padib: uel diuerso gloriȩ appa ratu& hymnis & can¬
ticis obuiã alii ꝑgunt alii subsequnt᷑ : Cũq imperator
demonte oliueti descendeis ꝑ eã portã quã dñsintra¬
repente lapidet portȩ descendentes clauser̃ seinuicẽ
& fastus est pacries unꝰ : Cũq: mirarent᷑ atoniti nimio

Expanded text:
gaudentes omnes populi cum ramis palmarum, cereis et lampadibus vel diverso gloriae apparatu, cum hymnis et canticis obviam alii pergunt, atque alii subsequuntur. Cumque imperator de monte Oliveti descendisset per eam portam quam Dominus intrarepente lapides portae descendentes, clauserunt se invicem, et factus est paries unus. Cumque mirarentur attoniti, n
Abbreviated transcription (Latin):
nipotiuꝰ quã principis in suo re
atq a postitte illiuꝰ morib c̃gruens.
effrcicto bectissimi tumulo . ossa
rens redegit ĩ puluerẽ ⁊ passi uesa¬
no furore disꝑsit sed grũ xp̃i que
suor dirigit corda femuloꝵ ꝑ eos
dies monachos ab hiero soluis ibidẽ
causet orationis adduxerae qͥ ui¬
dences eũ scelestũ fticinꝰ ab impis ꝑpẽ¬
treri. stupentib ipsis gentilib casdẽ
uenerandas reliqͥas abstuler moxq
inde ꝓfectisunt thesaurũ secũ mira¬
bile deferentes. Ecce rursobseqͥ um
monachorũ diuinitꝰ ꝓcurtit᷑. ut quẽ¬
ad modũ ꝑ monachoscapu dliuiꝰ
chos residui corporis eiꝰ reliqͥe ser¬
uarent᷑. que ꝓtinꝰ scõ athanasio ale¬
uniuer sa idolorũ delubra destruens.
in basilica quã sub Nomine eiꝰdẽ
bectissimi ioħis babtistȩ pia deuo¬
tione c̃strux̃ sub ingens popłi
ueneratione de posuic. Sediã

Expanded text:
ni potius quam principis in suo corni potius quam principis in suo coratque apostatae Juliani moribus congruens, effracto beatissimi tumulo, ossa rens redegit in pulverem, et passim vesano furore dispersit. Sed gratia Christi quae suorum dirigit corda famulorum, per dies eos monachos ab Hierosolymis ibidem causa orationis adduxerat, qui videntes tam scelestum facinus ab impiis perpetrari, stupentibus ipsis gentilibus, easdem venerandas reliquias transtulerunt, moxque inde profecti sunt, thesaurum secum venerabilem deferentes. Ecce rursum obsequium monachorum divinitus procuratur, ut quemadmodum per monachos caput hujus chos residuae corporis ejus reliquiae servarentur: quae protinus sancto Athanasio Alecopus, universa idolorum delubra destruens, in basilica quam sub nomine ejusdem beatissimi Joannis Baptistae pia devotione construxit, sub ingenti populi ven
Abbreviated transcription (Latin):
camelorꝰ pilis. & locus us pafus
tic melle siluestri. quae onĩa su¬
mae continentice. atq. fruga¬
litatis indicia ẽẽ mons tra sids
quib un uerso mundo cũ suis põ¬
pis delitusq renuncicins. nichil
aliud dignabat᷑ uidere quã xp̃m
cui aiã ad suũ baptisma ue¬
menti. tes timoniũ ꝑhibuit dicñs.
Eece agnꝰ dĩ. ecce qui tollit pec¬
catũ mundi. Cũq tãp̃claris
actib atq magnificis insinu¬
aret om̃ib ex ẽpla uirtutis.
nunc pleriq xpĩ anoꝵ phariseo¬
rũ sine dubitatione c̃similes: fi
forte di fuimulos uiderint abstinen
ledicto ꝓrũ pere. et rẽ quã imi¬
tatione deberent assequi. suis in¬
sequi c̃tumelus ñ uerent᷑. ut ꝓba¬
biles uitti rumorib malignis expo¬
sita lcuidandẽ ꝑ seuerantĩã te¬
iere ñ ualet: qua feruorẽ cet̃is
enulationis accendat: Hoc autẽ
demorũ dissimilitudine sustinem
cem̃ munđ qđ suũ erat diligeret
brat᷑. aeciã tẽporib uliani tiran¬

Expanded text:
camelorum, et locustis pastus ac melle silvestri. Quae omnia summae continentiae atque frugalitatis indicia esse monstrantur, quibus universo mundo cum suis pompis deliciisque renuntians, nihil aliud dignabatur videre quam Christum: cui etiam ad suum baptisma venienti, testimonium perhibuit dicens, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Cumque tam praeclaris actibus tamque magnificis insinuaret omnibus exempla virtutis, nunc plerique Christianorum Pharisaeorum sine dubitatione consimiles, si forte Dei famulos viderint abstinentes, ledicta prorumpere, et rem quam imitatione debent assequi, suis prosequi contumeliis non verentur: ut probabilis vita rumoribus malignis exposita laudandam perseverantiam tenere valeat, qua fervorem veteris aemulationis accendat. Hoc autem odium de morum similitudine sustinemus, us quod suum erat diligeret;bratur, etiam temporibus Juliani tyran
Abbreviated transcription (Latin):
inua sit exercitũ. ut nonsolũ predictã paccionẽ
nequa quã uellens transcendere sedetiã uolunta¬
rii cũ omni sua familia atque ꝓle eraclio sesubde¬
reni : tã potestate quã fide: Quos ille benigne sus cip¬
ens in hoc illis clem̃tiam prestitit ut omnes adbaptis¬
mũ conuolarent: Quo ita sefasturos esse: om̃s pari
spoponderunt : Ipse autẽ xp̃ĩ anissimus princepscun
suo tantũ exercitu regna que cosdroe tenuerat cis¬
cũ quaque ꝑlustrans ad sedẽ ipsius uenit. & cũ paucis
adeũ ascendit : sedentẽ que eũ inthrono aureo reppe¬
rit: Nullus nãq: ex eius exercitu fuerat qui ei ȩxitã
exosũ habebant: Nec in merito. uuppe. qui ma ni
monio & uita acceptis ate obsidib: dabo: Sin a ut̃¬
ciliud egeris : ma meogl adiinteribis: Cũ que
nequaquã aed quiesceret. era cle us euagina togla¬
dio capudilliu s tmputauit : ac sepeliri eũ iussit
rat baptiz ariiussnt : ipseq eũ desacrofonte suscepit.

Expanded text:
exercitum, ut non solum praedictam pactionem nequaquam vellent transcendere, sed etiam voluntarie, cum omni sua familia atque prole Graccho se subderent tam potestate quam fide. Quos ille benigniter suscipiens in hoc illis clementiam praestitit, ut omnes ad baptismum convolarent: quod ita se facturos esse omnes pariter spoponderunt. Ipse autem Christianissimus princeps cum suo tantum exercitu regna quae Chosroe tenuerat circumquaque perlustrans, ad sedem ipsius venit. Cum paucis ad eum ascendit, sedentemque eum in throno aureo reperit. Nullus namque ex ejus exercitu fuerat, qui ei excidium exosum habebant; nec immerito, quippe qui manifesmonio et vitam, acceptis a te pacis obsidibus, dabo; sin autaliud egeris, mox meo gladio interibis. Cumque ille nequaquam acquiesceret, Gracchus extracto gladio caput illius amputavit. Tamen sepeliri eum jussit, s baptizari jussit, ipseque eum de sacro fonte suscepit;
Abbreviated transcription (Latin):
de si diosa conuersatio ñ & equecut
Qulẽ uͦ tunc idẽ becicissimꝰ ex ege¬
rit uitte modũ. quil poterit igro¬
rare fideliũ: Nã p̃t̃ illã diun
muneris ex imia largitatẽ qua
de repmissione c̃ceptus : & adho
intra mat̃na c̃ dus iuscerti. deues
quẽ fecundaũ sterilẽ. inucero sę

Expanded text:
desidiosa conversatio non aequetur. Qualem vero tunc idem beatissimus exegerit vitae modum, et quis poterit ignorare fidelium? Nam praeter illam divini muneris eximiam largitatem, qua de repromissione conceptus est, et adhuc intra materna conclusus viscera, de utero quem fecund
Abbreviated transcription (Latin):
um Qđ cuitẽ haec ab illo au¬
diuimus annus ocicuus est
uos estimatte quã iã in p̃cipiti
consistcnt que fucura mecuunt᷑:¬
xp̃i regitis cura studiũq me
que de inuentione capitis
beciti ioħis babtistae greco
sermone conscripta est. latino
ꝑme redderet᷑eloqͥo : conueni¬
ens eẽ dicens. ut in natalieiꝰ
qͦ maior innatis mulierũ nemo
surrex̃ Haec relatio quae de
illo cradit᷑. poplis fidelib inci¬
met᷑ Prompto igit᷑ animo in
spaciolicae breui qđ poscebat᷑
ex plicui: maxime qr & sc̃i cu¬
tẽ tuci hoc idẽ fieri uelle cog¬
noii. Nec hoc sine diuino nu¬
tu gestũ eẽ ꝑspitio: ut idẽ sõs¬
ꝓphecrũ culm̃ om̃iũ. institu¬
torq mona chorũ. sicut primitꝰ
se monachis ostendic. qͥscicratis¬
simũ caput eiꝰ dedomo herodis
quandã regis impu. Dem alla¬

Expanded text:
um. quod autem haec ab illo auum. quod autem haec ab illo audiuimus, annus octauus est: nos aestimate, quam iam in praecipiti consistant, quae futura metuuntatiam Christi regitis, cura studiumque quae de inventione capitis B. Joannis Baptistae Graeco sermone conscripta est, Latino per me redderetur eloquio: conveniens esse dicentes, ut in natali ejus quo major in natis mulierum nemo surrexit, haec relatio quae de illo traditur, populis fidelibus intimetur. Promptis igitur animis in spatio licet brevi quod poscebatur explicui, maxime et quia sanctitatem tuam hoc idem fieri velle cognovi. Nec hoc sine divino nutu gestum esse perspicio: et idem sprophetarum culmen omnium, institutorque monachorum, sicut primitus se monachis ostendit, qui sacratissimum caput ejus de domo Herodis quondam regis impii sustul
Abbreviated transcription (Latin):
cuuitꝰ: Nospostea tempus
habiti consilii sollicite reqͥ¬
rentes: satis con ꝑtum habuim
ipsumdiem fuis se consilii: etea
ibi ab ep̃is fuisse decrec.
quae martino angłs nuncia¬
AFTERUM CUMA AbEO
define scłi qua ererens
prius ec̃ uenturos: Neronẽ
in occidentalẽ plcga subactis
onẽ abeo eacteniis exerdenda
ut idola gentiũ coli cogata
Ab antixpõ uero primũ orien¬
tis imꝑium eẽ capiendum: qͥ
quidem et capud regm hieroso¬
lina eẽt habiturds. ab illo eto
urbẽ ettemplũ eẽ reparandũ
illius eci ꝑsecutionem futurã
ut xp̃m̃dm̃ cogat negtri se
potius xp̃m eẽ confirmans:
Om̃s que scđm legẽ circũ cidi
iubetit. ipsum deniq neronẽ
ab anti xpo eẽ perimendũ
atq sub illius potestate. uni¬
uersum orbe. cunctasq gents
eẽ redigendas. donec aduen
tuxpĩ impius reprimaatur
Non eẽ autem dubium quiri
antix ps malo sp̃u contẽptus
nis puerilib: constitutus : de ca¬
te lcegitima sumpturus imꝑi¬

Expanded text:
ntiavit. Nos postea tempus ntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae Martino angelus nuntiaCaeterum cum ab eo de fine saeculi quaereremus, prius esse venturos: Neronem in Occidentali plaga regibus subactis onemque ab eo eatenus exercendam, ut idola gentium ab Antichristo uero primum Orientis imperium esse capiendum, qui quidem sedem et caput regni Hierosolymam esset habiturus: ab illo et urbem et templum esse reparandum. illius eam persecutionem futuram, ut Christum Deum cogat negari, se potius Christum esse confirmans, omnesque secundum legem circumcidj iubeat: ipsum denique Neronem ab Antichristo esse perimendum, adque ita sub illius potestate uniuersum orbem cunctasque gentes esse redigendas, donec Christi aduentu impius opprimatur. non esse autem dubium, quin Antichristus malo spiritu conceptus nis puerilibus constitutus, aetate legitima sumpturus imperi
Abbreviated transcription (Latin):
cardatis : ñ uidetis dõnũ
martinũ stantẽ uobis iluare
paratũ. simanꝰ ad ponitis:
tunc iactans palliũ qͦ uteba¬
tur: posuit manũ ad sarcosaqu
cũ reliquis sacerdotibus. crucib
paratis et cereis. In posicaq arta¬
phona. deder̃ cuncti udces psal¬
lentiũ in excelso: Tam̃ ad senis
conitũ ꝓtinꝰ iarcofagũ in sũm
leuitate cõmotũ. in loco ubi
nc̃ ad orat̾ dño annuente ꝑ¬
ducit᷑ qđ ad uoluntatẽ sacer¬
dotis cõpositũ. Dictis etiã mis¬
sis ut uentũ ẽ. ad conuiuiũ
requirentes sollicite senẽ. ne¬
quaq repererunt. Sed nec
fuisset uirtus angłica. que
nuntiauit et de inceps nulli
coparuit Inqͦ loco exilla
EM M INIMAM dICTV¬
russum: s& tam̃ dicã
Apud riemausũ epis coporum
smodus habebatur : ad quã
quidemire noluerat. sed qͥd
gestum eẽt scire cupiebat
Casu cum eo iste Sulpitius
nauigtibatt: sed ꝓcul ut sẽp̃
aceteris solus in remota na
quid gestum eẽt insinodo ñ¬

Expanded text:
tardatis? Non videtis domnum tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vobis iuvare paratum, si manus adponitis?' Tunc iactans pallium quod utebatur, posuit manum ad sarcofagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis et cereis, inpositaque antephonam, dederunt cuncti voces psallentium in excelso. Tamen ad senis conatum protinus sarcofagum in summa levitate commotum, in loco ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducittum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec fuisset virtus angelica, qui nuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illaem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navquid gestum esset in synodo, nu
Abbreviated transcription (Latin):
igere colebat : uigila¬
ta una nocte faccomane
acupto sarculo t̃rã que
suꝑ scm erat tumuli
ceper̃ effodere
Quo de tecto manus ut eũ
cõmouerent iniciunt:
Ibiq multitudo tota labo¬
rans: nihil ꝓrsus ꝑ totã di¬
t̃ ꝓfecit Uligilata deni¬
q alia nocte: mane tẽi¬
tantes iterũ nihil omĩ¬
no agere potuerunt:
Tunc conturbati atq ext̃¬
riti: qͥd facerent nescie¬
bant᷑. Dicit eis unꝰ ecleri¬
cis Scitis qr post hunc
triduũ natalis episcopa¬
⁊ eiꝰ eẽ consuerat . et for
sitan in hac die se trans¬
Tunc iciunus et orationi¬
die noctuq insistentes:
triduũ illud continua¬
tione duxerunt. Quar¬
ta aũt die accedentes
ponentesq manus non
ualebant peritꝰ moue¬
re sepulchrũ. Pauor
autẽ om̃ ex territi
ã in hocstantes ut tra
uasculũ qđ decexerant
operirent: Apparu¬
it eis ueneranda caru¬
tiȩ senex ad instarniuis
candorẽ efferens. dicens se
eẽ ab batẽ: Et ait eis:
Vsq: quo conturbamini et

Expanded text:
agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transTunc jejuniis, ac orationidie noctuque insistentes, triduum illud continuatim duxerunt. Quarta autem die accedentes, ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulchrum. Pavore autem omnes exterriti, iam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canities senis, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, ait eis: 'Usquequo conturbamini et
Abbreviated transcription (Latin):
boratur. sacerdotes reuela¬
tione glorificantur.
Quẽ michael assũpsit cũ an¬
głis: maria suscepit cũ uir¬
ginũ choris. paradisus re¬
tinet lȩtũ cũ scĩs: Sed qͥd
noi in laude eiꝰ tẽptarus
qđ ñ sufficimus ad imple¬
ree ipse ẽ enĩ laus illiuꝰ :
cuius laus ab eius orenũ¬
quã recessit: Nam nos ut i¬
nam uel simplicem pos¬
simus historiam expli
illud inserere lec¬
tioni: qualit̃ sc̃m eiꝰ
corpusculum. in loco ubi
uunc adoratur fuerio
angelo annuente trais¬
post transitũ gloriosi
domni aartini bea¬
tus ꝑpetuus turo nicae
sedis cathe dram sortitꝰ
e dignitatis. Ad eptio que
hunc apicẽ : cũ migno uoto¬
rũ consensu. fundam̃ta tẽ¬
pliampliaquĩ fuerant
suꝑ beatambra locare dis¬
posuit: Quod sgaci insis¬
tens studio mirifico ma¬
cipauit effectu. de qua.
fabraca multũ qđ loque¬
remur erat : sed quia p̃¬
sens c̃ conticere exinde
mneliũ putiuimꝰ Adueni¬
ente ergd optito tẽpore
sacerditi ut tẽplũ dedi¬

Expanded text:
boratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicillud inserere lectioni, qualiter sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, transpost transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃buisse : Per actoq: exmo¬
re seruicio : capitellũ
tantũ uobis excitantibus
ñ expleui Tunc illi stu¬
pefacti pariter et admi¬
rantes: diẽ et tẽpus notant
sollicite requirentes
Qui ipsã diẽ tẽpusq reperi¬
unt: qđ beatus confessor
dixerat se eius obsequus
deseruisse. O beatũ ui¬
rũ in cuius transitu scõrũ
canit numerus. anglorũ
exultat chorꝰ: om̃i ũq
cȩlestiũ uirtutũ occur

Expanded text:
praebuisse, peractoque ex mopraebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi'. Tunc illi stupefacti pariter et admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperiunt, quod beatus confessor dixerat, se eius exsequiis deservisse. O beatum virum, in cuius transitu sanctorum canit numerus, angelorum exultat chorus, omniumque caelestium vi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore beatus ã bro¬
sius cuius hodie flores elo¬
quii ꝑ totã eccłam redo¬
lent : mediolanensi ciuita¬
ti p̃erat ep̃s: Cui celebran¬
ti festa dominicȩ diei: is¬
ta erat consuetudo. ut ue¬
niens lector cũ libro ñ
antea legere p̃sumeret.
quã sc̃s nutu iussisset:
Factũ ẽ aũt ut illa die
dominica ꝓphetica lecti¬
one iã lecta. ande alta¬
re stante quilectionẽ be¬
atipauli ꝓferret : beatꝰ
antistes ambrosiuꝰ suꝑ
scm̃ altare obdor miret:
Quod uidentes multi. cũ
nullus eũ penitus ex ci¬
tare pręsumeret: trans¬
accis fere duarũ aut
triũ horarũ spaciis. ex¬
citauer̃ dicentes: lã ho¬
ra preterit. iubeat dõnꝰ
lectorẽ lectionẽ legere.
Expectat enĩ populus ualde
iã lassus : Respondens aur
beatus ambrosius: Nolide
inquit turbari: Multũ
enĩ mihi ualet sic ob dor¬
misse : cuitale miraculũ
dñs ostendisie dignatꝰ sit
Iã noueritis fr̃m meũ
martinũ sacerdotẽ: egres
Me aut̃ eiꝰ funeri obsequiũ

Expanded text:
tempore beatus Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam eclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebranti festa dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectionem legere; spectat enim populus valde iam lassus'. Respondens autem beatus Ambrosius: 'Nolite', inquid, 'turbari. Multum enim mini valet obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendisse dignatus sit. Nam noveritis, fratrem meum Martinum sacerdotem egressum me autem eius funere obsequium
Abbreviated transcription (Latin):
uisionis inspectori talit̃ ad eẽ dig¬
natꝰ est. Uidinãq ĩ uisione noc¬
tis. et ecce omiã hostia monaste¬
rii nr̃i pate facta sunt: et in mag¬
no metu positꝰ. cucurriut ea
clauderẽ. ⁊ rursꝰĩspitio flumꝰ
adhostia nrã ꝓrũpere. Hoc au¬
tẽ cũ uidisse: stupe faccꝰ cogita¬
bã unde tanta aquarũ eet᷑ ĩ men¬
sitas dũq id mecũ ipse ꝑ tractans
leuans oculos meos uidi marcellũ
archi mandritã a meridiana flu¬
minis parte uenientẽ. et multarũ

Expanded text:
visionis inspectorem esse dignatus est. Vidi namque in visione noctis, et ecce ostia monasterii nostri aperta sunt, et in magno metu positus, cucurri ut ea clauderem. Et rursus inspicio flumen ad ostia nostra prorumpere. Hoc autem cum vidissem, stupefactus cogitabam unde tanta aquarum esset immensitas. Dumque id mecum ipse pertracto, levans oculos meos vidi Marcellum archimandritam, a meridiana parte fluminis venientem, et
Abbreviated transcription (Latin):
sularẽ: Ceteris repulsi
Tũ gallũ media insede
cõponimꝰ: Quicũ diu no¬
bili sua uerecundia silen¬
tiũ tenuisset: tandẽ ita
exorsus ẽ. Conuenistis
adme audiendũ. et scĩ
et diserti: sed regͥiosas
pociuiꝰ quã doctas aures
ut arbitror adculistis
audituri me fide teste
ñ orator is copia locuturũ
Quȩ aũt hesterno dicta st̃
ñ reuoluã: illa quiñ u¬
dierunt. exscripas re
cornoscent. Noua pos¬
tumianus expectat nun¬
ciaturus orienti: ne se
in cõparatione martini p̃¬
ferat occidenti. Ac pri¬
mũ gestit animꝰ : ođ re¬
frigerius in aurẽ sug¬
gerit explicari
ES IN

Expanded text:
sularem, ceteri sunt repulsi. sularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nuntiaturus Orienti, ne se in conparatione Martini praeferat Occidenti. ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicare: res in
Abbreviated transcription (Latin):
prbt nr̃t aetherius cũ scali¬
pilionẽ diacono et ama¬
tore subdiacono Postre¬
mo aureliuꝰ prb̃t. dulcis¬
simꝰ meus longiore uia
ueniens: anhelus cucur¬
rit: Quid uos in quã
tã subito et tã inspe¬
rati tã ex diuersis regi¬
onib tã mane cũcur¬
ristis : Nos inquiunt hes¬
terno die cog nouimꝰ gal¬
lũ istũ ꝑ totã diẽ mar¬
tini narranse uirtutes.
et reliqua in hodiernũ
diẽ quia nox oppsserat
distulisse: Propterea
matura uim frequens
auditoriũ facere tan¬
tã materiã locuturo
Interea nunciatur no¬
bis multos seculariũ
stare ꝑforibus. net in¬
gredi audentes. sed
ut admitterent᷑ oran¬
tes. Tũ aper: Nequa¬
quã inquit istos nobis ad¬
misceri conuenit: quia ad
audiendũ pociuꝰ curiosi¬
tate quã relione uenerc̃.
Confĩus ego illorũ uice qͦs
ñ ad mittendos eẽ. cenie¬
bat. aegre tam̃ obtinui
ut eucheriũ exuicariis
et celsũ ad mitterent con¬

Expanded text:
presbyter noster Aetherius cum Calupresbyter noster Aetherius cum Calupione diacono, et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter dulcissimus meus, longiore via veniens, aubelus cucurrit. Quid vos, inquam, tam subito et tam insperati, tam ex diversis regionibus, tam mane cucurristis? Nos, inquiunt, hesterno cognovimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse virtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppdistulisse: propterea maturauimus frequens auditorium facere de tanta materia locuturo. interea nuntiatur multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur rogantes. tum Aper, nequaquam, inquit, istos nobis admisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent con