comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inter uictoriam morem ue certa desꝑatiõe
abruptis: aut iuncere. aut si fortuna dubi¬
tabit. in prelio potius qͣm in fuga mortem
oppetere. Si hoc bene fixum omĩb destina¬
tum in animo ẽ: iterum dicam uicistis. Nul
abdiis ĩmortalib acrius datum ẽ. His adhor¬
tationib cum utrimq ad certamem accen¬
si militum animi ẽẽnt: romani pontẽ tici¬
num iungunt. tutandiq pontis causa castel¬
lum insuꝑ imponunt. Penus hostib oꝑe oc¬
cupatis maharbalem cum alanumidarum
equitib quingentis ad depplandos sociorũ
.p .x. agros mittit. galł parci qͣm maxime ui¬
bet. pͥncipiumq animos ad defectionẽ solliqi¬
tare. Ponte ꝑfecto. traductus romanus exer¬
citus in agrum insubrium. quinq miliapaᷤ¬
suũ. a uico tumulis consedit. Ibi hannibal
castra habebat. Reuocatoꝙ ꝓpere maharbale.
atq equitib cum inspectare certam̃ cernẽt
nichil unqͣm satis dictum p̃monitũꝙ ad co¬

Expanded text:
inter uictoriam mortemue certa desperatione inter uictoriam mortemue certa desperatione abruptis, aut uincere aut, si fortuna dubitabit, in proelio potius quam in fuga mortem oppetere. si hoc bene fixum omnibus destinatum in animo est, iterum dicam, uicistis; nullab dis immortalibus acrius datum est.' his adhortationibus cum utrimque ad certamen accensi militum animi essent, Romani ponte Ticinum iungunt tutandique pontis causa castellum insuper imponunt: Poenus hostibus opere occupatis Maharbalem cum ala Numidarum, equitibus quingentis, ad depopulandos sociorum populi Romani agros mittit; Gallis parci quam maxime iubet principumque animos ad defectionem sollicitari. ponte perfecto traductus Romanus exercitus in agrum Insubrium quinque milia passuum ab Uictumulis consedit. ibi Hannibal castra habebat; reuocatoque propere Maharbale atque equitibus cum instare certamen cerneret, nihil unquam satis dictum praemonitumque ad co
Abbreviated transcription (Latin):
meducem pͥmũ: dem̃ uos om̃s qui saguntũ
oppugnassetis. Deditos ultimis cruciatib af¬
fecturi suerunt. crudelissima acsuꝑbissima
genssua omnia suiq arbitrii facit. Cũ quibꝰ
bellum. quib pacem habeamꝰ: se modum
imponere equũ censet. Circumscribit inclu¬
ditq nos t̾minisñtiũ fluminũ q quos ñ exceda¬
mꝰ neq eos qͦsstatuit t̾minoᷤ obsuat ne tͣnsiertuihi¬
b̃m: ne quidrer tͥ sit cum saguntinis. Ad hib̃m ẽ
saguntũ nusqͣm te uestigio mouĩs parum
ẽ quod uet̾rimas ꝓuintias meas siciliam ac
cessero in affrica transcendes. transcendisse
autẽ dico duos consules huius anni: unum
in affricam alterum in hispaniã miserunt.
Nichil unqͣm nobis relictum ẽ nͥ quod ar¬
mis uindicaremus. Illis timidis ⁊ ignauis
eẽ licet qui respectum ht̃ quod sua t̾ra suus
agerꝑtuta ac paceta itinera fugientes accipi¬
ent. Uobis necceẽ ẽ fortib uiris eẽ ⁊ omnib

Expanded text:
me ducem primum, deinde uos omnes qui Saguntum me ducem primum, deinde uos omnes qui Saguntum oppugnassetis; deditos ultimis cruciatibus adfecturi fuerunt. crudelissima ac superbissima gens sua omnia suique arbitrii facit; cum quibus bellum, cum quibus pacem habeamus, se modum imponere aequum censet. circumscribit includitque nos terminis montium fluminumque, quos non excedamus, neque eos, quos statuit, terminos obseruat: "ne transieris Hiberum; ne quid rei tibi sit cum Saguntinis." ad Hiberum est Saguntum? "nusquam te uestigio moueris. " parum est quod ueterrimas prouincias meas, Siciliam ac cessero, in Africam transcendes. <transcendes> autem? transcendisse dico. duos consules huius anni, unum in Africam, alterum in Hispaniam miserunt. nihil usquam nobis relictum est nisi quod armis uindicarimus. illis timidis et ignauis esse licet, qui respectum habent, quos sua terra, suus per tuta ac pacata itinera fugientes accipient: uobis necesse est fortibus uiris esse et, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
noraturum certũ abeo utrius ȩx̃citus sit con-¬
sul. Non ego illud parui estimo milites. qdđ
nemo ẽ ur̃m. cuiꝰ ñ ante ocłos ip̃e sepe milita¬
re aliquod ediderim facinus cui ñ idem ego
uirtutis spectator ac testis. notata. temporib
locisq referre sua possim decora: tum lauda¬
stis memiliesis. donastis alumnũ. pͥus oĩum
ur̃m qͣm imꝑator ꝓcedam acie adũsus igno¬
tos inter se ignorantesq quocumq circũtu¬
liodos plena omnia uideo animoꝵ ac robo¬
ris. ueteranum peditem generosissimarum
gentiũ equites frenatos infrenatosq uos so¬
patriam tum obiram iustissimam pugna¬
turos. inferimus bellum. infestisq signis deᷤ¬
cendimus in in italiam. tanto audatius for¬
tius q pugnaturi qͣm hostis: qͣntomaior spes
maior ẽ animꝰ inferentis uim quam arcentis.
Accendit p̾terea⁊ stimulat animos dolor. in¬
iuria indignitas. Ad supplitiũ depoposcert

Expanded text:
noraturum certum habeo utrius exercitus sit connoraturum certum habeo utrius exercitus sit consul. non ego illud parui aestimo, milites, quod nemo est uestrum cuius non ante oculos ipse saepe militare aliquod ediderim facinus, cui non idem ego uirtutis spectator ac testis notata temporibus locisque referre sua possim decora. cum laudatis a me miliens donatisque, alumnus prius omnium uestrum quam imperator, procedam in aciem aduersus ignotos inter se ignorantesque. quocumque circumtuli oculos, plena omnia uideo animorum ac roboris, ueteranum peditem, generosissimarum gentium equites frenatos infrenatosque, uos sopatriam, tum ob iram iustissimam pugnaturos. inferimus bellum infestisque signis descendimus in Italiam, tanto audacius fortiusque pugnaturi quam hostis, quanto maior spes, maior est animus inferentis uim quam arcentis. accendit praeterea et stimulat animos dolor, iniuria, indignitas. ad supplicium depoposcerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ritis uictoriam fore. sepe⁊ ꝯtẽ ptũ hostis cruen¬
tum certam̃ edidit. Et incliti ppłi regesq ꝑ-¬
leui mom̃to uicti sunt una dempto hoc uno
fulgore nõis romani quid ẽ tur illi uob̃ compa¬
randi sint: ut .xx. annoꝵ militiam ur̃am cũ
illa uirtute cum illa fortuna. taceam abher-¬
culis columnis. ab occeano terminisq ultimiᷤᷤ
t̃rarum ꝑ tot ferocissimos hispanie ⁊ gallie
ppłos uincentes huc ꝑuenistis. Pugnabitiscũ
exercitu tirone hac ipsa estate ceso uicto circũ¬
sesso agalł. ignoto adhuc duci suo ignorãti¬
q ducem. Anme in p̃torio patris clarissimi
imꝑatoris probe notum certe eductum. domi¬
torem hispanie gallieq uictorem. eũdem ñ
alpinarum mͦ gentium s ip̃aꝵ ꝙ multo ma¬
uis ẽ alpium. cum se m̃stri hoc conferam du¬
ce. desertore exercitus sui cui siquis demptis
signis penos romanosq hodie ostendat ig¬

Expanded text:
ritis uictoriam fore; saepe et contemptus hostis cruenritis uictoriam fore; saepe et contemptus hostis cruentum certamen edidit et incliti populi regesque perleui momento uicti sunt. nam dempto hoc uno fulgore nominis Romani, quid est cur illi uobis comparandi sint? ut uiginti annorum militiam uestram cum illa uirtute, cum illa fortuna taceam, ab Herculis columnis, ab Oceano terminisque ultimis terrarum per tot ferocissimos Hispaniae et Galliae populos uincentes huc peruenistis; pugnabitis cum exercitu tirone, hac ipsa aestate caeso, uicto, circumsesso a Gallis, ignoto adhuc duci suo ignorantique ducem. an me in praetorio patris, clarissimi imperatoris, prope natum, certe eductum, domitorem Hispaniae Galliaeque, uictorem eundem non Alpinarum modo gentium sed ipsarum, quod multo maius est, Alpium, cum semenstri hoc conferam duce, desertore exercitus sui? cui si quis demptis signis Poenos Romanosque hodie ostendat, ig
Abbreviated transcription (Latin):
acuigentib transite. Hic uincendum aut
moriendum milites ẽ ubi pͥmũ hosti occur¬
ristis: i eadem fortuma que necc̃ĩtatẽ pugnã¬
di imposuit p̃mia uob̃ ea inctoribꝰ ꝓponit. quibꝰ
ampliora homines ne ab diis quidem ĩmortalib
optare solent. Si siciliam tm̃ ac sardiniam pa-¬
rentib nr̃is ereptas nr̃a iuitute recuꝑaturi eẽmꝰ:
satis tam̃ ampla precia ẽent. Quicquid roma-¬
ni tot triumphis partum congestumq possi¬
dent: id om̃e ur̃m cum ip̃is dñis futurum ẽ.
Inhanc tam opiniam mercedem agite cũ
diis bñ iuuantib. arma capite. satis adhuc
inuastis lusitanie celtibieq montib pecora
ta uos ac ditia stipent̾ia facẽ.⁊ magna opere
p̃cia mereri. Tm̃ itin̾is ꝑ tot montes flumina-¬
q ⁊ tot armatas gentes emensos. hic uob̃ ter¬
minum laborum fortuna dedit: hi dignam
mercedem emeritis stipendiis dabit. Nec qͣm
magni nominis bellũ ẽ. tam difficilẽ existima¬

Expanded text:
ac uigentibus transitae. hic uincendum aut ac uigentibus transitae. hic uincendum aut moriendum, milites, est, ubi primum hosti occurristis. et eadem fortuna, quae necessitatem pugnadi imposuit, praemia uobis ea uictoribus proponit quibus ampliora homines ne ab dis quidem immortalibus optare solent. si Siciliam tantum ac Sardiniam parentibus nostris ereptas nostra uirtute reciperaturi essemus, satis tamen ampla pretia essent: quidquid Romani tot triumphis partum congestumque possident, id omne uestrum cum ipsis dominis futurum est; in hanc tam opimam mercedem, agite dum, dis bene iuuantibus arma capite. satis adhuc in uastis Lusitaniae Celtiberiaeque montibus pecora ta uos ac ditia stipendia facere et magna operae pretia mereri, tantum itineris per tot montes fluminaque et tot armatas gentes emensos. hic uobis terminum laborum fortuna dedit; hic dignam mercedem emeritis stipendiis dabit. nec, quam magni nominis bellum est, tam difficilem existima
Abbreviated transcription (Latin):
mid certamen legeret. Et cuiꝰq sors exciderat.
alacher inter gratulantes gaudio exultans.
cum sui moris tripudiisarma raptim capie¬
bat. Ubi uõ dimicarent: his habitus animoꝵ
ñ int̾ eiꝰdemmͦ conditionis hoĩes erant: sed
etiam int̾spectantes uulgo. ut ñ uincentiũ
magis qͣm bñ morientiũ fortuna laudaretur.
Dum sic aliquot spectatis parib affectos dimi¬
siss: contione inde aduocata ita apud eoslocu¬
tus fertur. Siquem animũ aliene sortis exem¬
plo paulo ante habuistis eundem mox ine-¬
stimanda fortuna ur̃a habueritis. Nicimuᷤ
milites. Neq enim spectacłm mͦ illud. s que¬
dam ueluti imago ur̃e conditionis erat ac neᷤ¬
cio an maiora uincula maioresq necc̃itates
uobis quam captiuis ur̃is fortuna cirtũ dedit.
Dextra leuaq duo maria claudunt. nullam
ne effugium quidem nauem hñtib circa
padus amnis maior padus acuiolentior ro¬
oano. Ab tergo alpe surgent. uix integris uob

Expanded text:
in id certamen legeret, et, <ut> cuiusque sors exciderat, in id certamen legeret, et, <ut> cuiusque sors exciderat, alacer, inter gratulantes gaudio exsultans, cum sui moris tripudiis arma raptim capiebat. ubi uero dimicarent, is habitus animorum non inter eiusdem modo condicionis homines erat sed etiam inter spectantes uolgo, ut non uincentium magis quam bene morientium fortuna laudaretur. cum sic aliquot spectatis paribus adfectos dimisisset, contione inde aduocata ita apud eos locutus fertur. 'si, quem animum in alienae sortis exemplo paulo ante habuistis, eundem mox in aestimanda fortuna uestra habueritis, uicimus, milites; neque enim spectaculum modo illud sed quaedam ueluti imago uestrae condicionis erat. ac nescio an maiora uincula maioresque necessitates uobis quam captiuis uestris fortuna circumdederit. dextra laeuaque duo maria claudunt nullam ne ad effugium quidem nauem habentes; circa Padus amnis, maior Padus ac uiolentior Rhodano, ab tergo Alpes urgent, uix integris uobis
Abbreviated transcription (Latin):
agebatur. s ꝓitalia uobis pugnandũ. necẽ
alius abtergo exercitus. qui nͥ nos uincimus
hosti obsistat. nec alpes alie sunt. quas dũ
suꝑant. comꝑari noua possint p̃sidia. Hic
est obstandum milites. uelut siañ romana
menia pugnemus Unus quisq se ñ corpꝰ suũ.
s coniugem ac lib̾os paruos. armis ꝓtegere
putet. Nec domesticas solum agitet curas:
s identidem hoc animo reputet. nr̃as ne nunc
urbis acromani imꝑiifore. Hec apud romanoᷤᷤ
consul. Hannibal reb pͥusqͣm u̾bis adhortã¬
dos milites ratus: cucumdato ad spectaculum
execcitu captiuos montanos uinctos in medio
statuit. armisq gallicis ante pedes eoꝵ ꝓiectis:
interrogare interp̃tem uississet: quis uinculis
leuaretur. armaq ⁊ equum uictor acciperet.
decertare ferro uellet cum ad unum omnes.
ferrum pugnamq poscerent. ⁊ delecta in id
sors ẽet. se quisq eum optabat. quem fortuna

Expanded text:
agebatur, sed pro Italia uobis est pugnandum. nec est agebatur, sed pro Italia uobis est pugnandum. nec est alius ab tergo exercitus qui, nisi nos uincimus, hosti obsistat, nec Alpes aliae sunt, quas dum superant, comparari noua possint praesidia; hic est obstandum, milites, uelut si ante Romana moenia pugnemus. unusquisque se non corpus suum sed coniugem ac liberos paruos armis protegere putet; nec domesticas solum agitet curas sed identidem hoc animo reputet nostras nunc urbis ac Romani imperii fore.' haec apud Romanos consul. Hannibal rebus prius quam uerbis adhortandos milites ratus, circumdato ad spectaculum exercitu captiuos montanos uinctos in medio statuit armisque Gallicis ante pedes eorum proiectis interrogare interpretem iussit, ecquis, si uinculis leuaretur armaque et equum uictor acciperet, decertare ferro uellet. cum ad unum omnes ferrum pugnamque poscerent et deiecta in id sors esset, se quisque eum optabat quem fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ qr i federa hamilcaris scͥpta manu. Qui
uissus ab consule nr̃o p̃sidium deduxit abe-¬
rice. Qui graues impositas uictis carthaginien¬
sib leges fremẽs merensq accepit. Qui dece¬
dens sicilia. Quistipendium ppło .r. dare pac¬
tus ẽ. Itaq uosego milites ñ eo solum animo
quod adu̾sus alios hostes soletispugnare ue¬
lim: s cum indignatione quadam atq ira
uelut si seruos uideatis ur̃os arma repente cͤ
uos ferentes. Licuit ad euricem clausos: maf¬
sricam traice̾ at q intra paucos dies smne ul¬
lo certamine carchaginẽ delere. Neniam dedi¬
mus p̃cantib emisimus ex obsidione pacem
conuinctis fecimus tutele deiñ nr̃e duximuᷤ
cum affrico bello urgẽntur. Pro hisinꝑtitis fu¬
riosum iuuenem sequentes oppugnatum pa¬
triam nr̃am ueniunt. Atq utinam ꝓdecme
tm̃ hoc uob̃. ⁊ ñ ꝓsalute eẽt certam̃. ñ depol¬
sessione sicilie ac sardinie de quib quondã

Expanded text:
tremque et foedera Hamilcaris scripta manu, qui tremque et foedera Hamilcaris scripta manu, qui iussus ab consule nostro praesidium deduxit ab Eryce, qui graues impositas uictis Carthaginiensibus leges fremens maerensque accepit, qui decedens Sicilia stipendium populo Romano dare pactus est. itaque uos ego, milites, non eo solum animo quo aduersus alios hostes soletis, pugnare uelim, sed cum indignatione quadam atque ira, uelut si seruos uideatis uestros arma repente contra uos ferentes. licuit ad Erycem clausos ricam traicere atque intra paucos dies sine ullo certamine Carthaginem delere; ueniam dedimus precantibus, emisimus ex obsidione, pacem cum uictis fecimus, tutelae deinde nostrae duximus, cum Africo bello urgerentur. pro his impertitis furiosum iuuenem sequentes oppugnatum patriam nostram ueniunt. atque utinam pro decore tantum hoc uobis et non pro salute esset certamen. non de possessione Siciliae ac Sardiniae, de quibus quondam
Abbreviated transcription (Latin):
ueheret nauib gallieoram. ad famam huiꝰ
hostis in terram egressus p̃misso equitatu ad
rodanum moui castra. Equestri p̃lio qua par¬
te copiarum conserendi manum fortuna da¬
ta ẽ hostem fudi. Peditum agm̃ quod in mo¬
dum fugientium. raptimagebat᷑. quia ad¬
sequi t̾ra ñ poteram neq regressus ad naues
erat. qͣnta maxime potui celeritate tanto
maris t̾rarum q cirtuitu in radicib ꝓpe al¬
pium huic tim̃do hosti obuiꝰ fui. Utrumcũ
declinarem certamen iꝓuisus incidisse uideo
an occurtẽ in uestigiis euis lacessere actrah̾e
ad decernendum exꝑiri uiuat: utrum alios
repente carchaginienses ꝑ .xx. annos terra edi¬
dit: an id̾ sint qui ad egatis pugnauĩnt insu¬
las ⁊ quos aberice duo deuicenis denariisesti¬
matos emisistis. Et utrum hannibal hic sit
emulus itinerum hercłis ut ip̃e fert an uecti¬
quem nisi saguntinũ scelus agitaret: respicẽt
ꝓfecto siñ patriam uictam: domũ certe pa¬

Expanded text:
ueherer nauibus Galliae oram, ad famam huius ueherer nauibus Galliae oram, ad famam huius hostis in terram egressus, praemisso equitatu ad Rhodanum moui castra. equestri proelio, qua parte copiarum conserendi manum fortuna data est, hostem fudi; peditum agmen, quod in modum fugientium raptim agebatur, quia adsequi terra non poteram, neque regressus ad naues erat quanta maxime potui celeritate tanto maris terrarumque circuitu, in radicibus prope Alpium huic timendo hosti obuius fui. utrum, declinarem certamen, improuidus incidisse uideor an occurrere in uestigiis eius, lacessere ac trahere ad decernendum? experiri iuuat utrum alios repente Carthaginienses per uiginti annos terra ediderit an iidem sint qui ad Aegates pugnauerunt insulas et quos ab Eryce duodeuicenis denariis aestimatos emisistis, et utrum Hannibal hic sit aemulus itinerum Herculis, ut ipse fert, an uectirelictus. quem nisi Saguntinum scelus agitaret, respiceret profecto, si non patriam uictam, domum certe pa
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmo umbre hominũ fame. frigore. inluie
squalore. enecti. contusi ac debilitati: inter
saxa rupesq. Adhoc preusti artus. niuerigẽ¬
tes nerui m̃bra torrida gelu. quassata fractaqͣ
arma claudi acdebiles equi. Cum hoc equite.
cum hoc pedite pugnaturi estis. Reliquias
extremashostium habetis. ac nichil magis
uereor necum quã neuos cum pugnauitis.
alpes uicisse hannibalem uideant᷑. S ita for¬
sitan decuit cum federum ruptore duce. ac
ppło: dõs ipsossine ulla humana ope cõmit¬
tere ac ꝓfligarebellũ: nos qui scd̃m dos u̾ola¬
ti sumus cõmissum ac ꝓfligatum conficere.
Nonue̾or nequis me hec uri adhortandi
causa magnifice loqui existimet. ipsum a¬
liter animo affectum eẽ. licuit in hispaniã
ꝓuinciam meam quo iam ꝓfectus eram cũ
ac ꝑiculi sotium haberem. ⁊ hasdrubalem
potius quam hannibalem hostenrimino-¬
rem haud dubie molem belli. Tñ cum p̃ter¬

Expanded text:
immo, umbrae hominum, fame, frigore, inluuie, immo, umbrae hominum, fame, frigore, inluuie, squalore enecti, contusi ac debilitati inter saxa rupesque; ad hoc praeusti artus, niue rigentes nerui, membra torrida gelu, quassata fractaque arma, claudi ac debiles equi. cum hoc equite, cum hoc pedite pugnaturi estis; reliquias extremas hostis, non hostem habetis, ac nihil magis uereor quam ne cui, uos cum pugnaueritis, Alpes uicisse Hannibalem uideantur. sed ita forsitan decuit, cum foederum ruptore duce ac populo deos ipsos sine ulla humana ope committere ac profligare bellum, nos, qui secundum deos uiolati sumus, commissum ac profligatum conficere. non uereor ne quis me haec uestri adhortandi causa magnifice loqui existimet, ipsum aliter animo adfectum esse. licuit in Hispaniam, prouinciam meam, quo iam profectus eram, cumac periculi socium haberem et Hasdrubalem potius quam Hannibalem hostem et minorem haud dubie molem belli; tamen, cum praeter
Abbreviated transcription (Latin):
tie scriptiis. ibi cum frẽ. cr̃i. scipione meis auspi-¬
ciis rem gerit. uͥ eum gerere senatus ppłs q r.
uoluit: ego ut consulem ducem adu̾sus hanm¬
balem ac penos hab̃etis. ip̃e me huic uolun¬
tario certamini obtuli. Nouo imꝑatori ap̃
nouos milites pauca u̾ba facienda sunt. Ne
genus belli. neue hostem ignoretis: cum his ẽ
uobis milites pugnandũ quos terra mariq.
pͥore bello uicistis. a quib stipendiũ ꝑ.ix an¬
nos. exegistis. aquib capta belli p̃mia siciliã
ac sardinam habetis. Frit gͥ in hoc certamine.
is uobis ilł̃q animus. qui uictorib ⁊ uictiseẽ
solet. Nec nunc illi quia audent: s quia ne
in columi pugnam deuiactauere: cos duabus
partibꝰ peditum equitum q in transitum alpi¬
sint plus speinactoseẽ. At enim pauciquidẽ
sunt s uigentes animis corꝑib q quoꝵ robo¬
ra ac iuires uix sustine̾ ins ulla possit. Effigies

Expanded text:
ciae scriptus, ibi cum fratre Cn. Scipione meis auspiciae scriptus, ibi cum fratre Cn. Scipione meis auspiciis rem gerit ubi eum gerere senatus populusque Romanus uoluit, ego, ut consulem ducem aduersus Hannibalem ac Poenos haberetis, ipse me huic uoluntario certamini obtuli, nouo imperatori apud nouos milites pauca uerba facienda sunt. ne genus belli neue hostem ignoretis, cum iis est uobis, milites, pugnandum quos terra marique priore bello uicistis, a quibus stipendium per uiginti annos exegistis, a quibus capta belli praemia Siciliam ac Sardiniam habetis. erit igitur in hoc certamine is uobis illisque animus qui uictoribus et uictis esse solet. nec nunc illi quia audent sed quia necincolumi pugnam detractauere, eos duabus partibus peditum equitumque in transitu Alpis plus spei nactos esse. at enim pauci quidem sunt sed uigentes animis corporibusque, quorum robora ac uires uix sustinere uis ulla possit. effigies
Abbreviated transcription (Latin):
conuenerant q duces: sicut inter se ñdum satis
noti: itaiam imbutus uterq quadam ad mira¬
tione alt̾uis. Nam hannibał ⁊ apud romanos.
iam ante sagunti excidium celeb̾rimũ nomen
erat:⁊ scipionem hannibal eo ip̃o quod adu̾sus
se dux potissimum lectus eẽt p̃stantẽ uirũ c̾de¬
bant. Et auxerant inter se oppinionẽ: scipio
quod relictus in gallia obuius fuerat in itali¬
traiciendarum alpium i effectu. Occupauit
tam̃ scipio padum traicere.⁊ ad titinum am¬
nem montis castris priusquã educeret in aciẽ.
ad hortandoꝵ militum causa talẽ oronẽ ẽ exor¬
sus. Sieum ex̾citum milites ducẽm maciem
quẽ in gallia mecũ habui: suꝑsedissem loqui
apud uos. Quid enĩ adhortari referret aut eos
equites qui equitatũ hostiũ ad rodanum flu¬
men egreeuieissent aut has legiones cũqui¬
b fugientem hunc ipsum hostem secutus con-¬
fessionẽ cedentis ac detractantis certam̃ ꝓ uicto¬
ria habuiꝰ: nũc quia ille ex̾citus hispanie ꝓuin¬

Expanded text:
conuenerantque duces sicuti inter se nondum satis noti, ita iam imbutus uterque quadam admiratione alterius. nam Hannibalis et apud Romanos iam ante Sagunti excidium celeberrimum nomen erat, et Scipionem Hannibal eo ipso quod aduersus se dux potissimum lectus esset praestantem uirum credebat; et auxerant inter se opinionem, Scipio, quod relictus in Gallia obuius fuerat in Italitraiciendarum Alpium et effectu. occupauit tamen Scipio Padum traicere et ad Ticinum amnem motis castris, priusquam educeret in aciem, adhortandorum militum causa talem orationem est exorsus. 'si eum exercitum, milites, educerem in aciem quem in Gallia mecum habui, supersedissem loqui apud uos; quid enim adhortari referret aut eos equites qui equitatum hostium ad Rhodanum flumen egregie uicissent, aut eas legiones cum quibus fugientem hunc ipsum hostem secutus confessionem cedentis ac detractantis certamen pro uictoria habui? nunc quia ille exercitus, Hispaniae prouin
Abbreviated transcription (Latin):
cessauerant ab opere ut nouum murum abea
parte qua pacte facta oppidum ruinis erat refi¬
cerent. Inde oppugnatio eos aliquanto atrocior
quam ante adhorta ẽ nequa primum aut
portissimum partem ferrent opem. cum oĩa
uariis clamorib streperent satisscire poterãt.
Ipse hannibal qua turris mobilis omnia mu¬
nim̃ta urbis suꝑans altitudine agebat᷑ horta¬
tor aderat. Que cum admota catapultisba¬
listis q ꝑ omnia tabulata dispositis muros de¬
fensorib nudasset. tum hannibal occasionẽ
ratus quingentos ferme afroscum dolabris
ad subruendum abimo murum mutit. Nec
erat difficile opus q cem̃ta ñ calce durata e¬
rant. s inter litaluto. structure antique gen̾e.
Itaq latius quam qͣ cederet᷑ ruebat. ꝑque pa¬
tentia rumis agmina armatoꝵ in urbemua¬
debant. Locum qͦ editum capiunt. collatisq
eo catapultis ballistisq ut castellũ in ipsa ur¬
be uelut arcem ĩminentẽ haberent muro cir¬

Expanded text:
cessauerant ab opere, ut nouum murum ab ea cessauerant ab opere, ut nouum murum ab ea parte qua patefactum oppidum ruinis erat reficerent. inde oppugnatio eos aliquanto atrocior quam ante adorta est, nec qua primum aut potissimum parte ferrent opem, cum omnia uariis clamoribus streperent, satis scire poterant. ipse Hannibal qua turris mobilis, omnia munimenta urbis superans altitudine, agebatur hortator aderat. quae cum admota catapultis ballistisque per omnia tabulata dispositis muros defensoribus nudasset, tum Hannibal occasionem ratus, quingentos ferme Afros cum dolabris ad subruendum ab imo murum mittit; nec erat difficile opus, quod caementa non calce durata erant sed interlita luto, structurae antiquae genere. itaque latius quam qua caederetur ruebat perque patentia ruinis agmina armatorum in urbem uadebant. locum quoque editum capiunt, conlatisque eo catapultis ballistisque ut castellum in ipsa urbe uelut arcem imminentem haberent muro cir
Abbreviated transcription (Latin):
certare oratione cum eo necesse fuit. adeo ꝓpe
omnis senatus hannibalis erat. Infestiusq lo-¬
cutum arguebant hannonem: quam flaccũ
ualerium legatum romanum. Responsum
inde legatis romanis bellum ortum ab sagun¬
tinis ñ ab hannibale eẽ popłm .r. iniuste facẽ.
si saguntios. uetustissime carthagniensium
societati p̃ponat: dum romani tempus terunt le-¬
gationib mittendis. hannibal quia fessum
militem p̃liis oꝑibq habebat. paucoꝵ hisdi¬
erum quietem dedit. stationib ad custodiam
uinearum alioꝵq operum dispositis interĩ
ammos eoꝵ nunc ira in hostes stimulando nc̃
spe p̃mioꝵ accendit. Ut u̾o ꝓcontione p̃dam
capte urbis edixit militum forte: adeo accen¬
si om̃s sunt. ut si extimplo signum datum eẽt
nulla ui resisti uideret᷑ posse. Saguntinis ut a
preliis quietem habuerant. nec lacessentes. nec
lacessiti ꝑ aliquot dies ita ñ nocte ñdie ũquã

Expanded text:
certare oratione cum eo necesse fuit; adeo prope certare oratione cum eo necesse fuit; adeo prope omnis senatus Hannibalis erat, infestiusque locutum arguebant Hannonem quam Flaccum Ualerium, legatum Romanum. responsum inde legatis Romanis est bellum ortum ab Saguntinis, non ab Hannibale esse; populum Romanum iniuste facere, si Saguntinos uetustissimae Carthaginiensium societati praeponat. dum Romani tempus terunt legationibus mittendis, Hannibal, quia fessum militem proeliis operibusque habebat, paucorum iis dierum quietem dedit stationibus ad custodiam uinearum aliorumque operum dispositis. interim animos eorum nunc ira in hostes stimulando, nunc spe praemiorum accendit; ut uero pro contione praedam captae urbis edixit militum fore, adeo accensi omnes sunt ut, si extemplo signum datum esset, nulla ui resisti uideretur posse. Saguntini ut a proeliis quietem habuerant nec lacessentes nec lacessiti per aliquot dies, ita non nocte, non die unquam
Abbreviated transcription (Latin):
uatessim nr̃is capitib inuderent. susceptũq
cum saguntinis bellum habendũ cũ romaniᷤ
ẽ. dedemus gͦ hannbalem: dicet aliquis. scio
meam leuem eẽ meo auctoritatẽ ꝓpt pat̾nas
inimiritias. S et hamilcarem eoꝑisse letatuͤ
sum Quod si ille uiueret. bellum iam habe¬
remus cum romanis. Et hunc iuuenem tam¬
quam furiam facemq huiꝰ belliodi ac dete¬
stor. Nec dedendum solum ad piadm rupti
federis: s sinemo deposcit. deuehndum in ul¬
timas maris terrarumq oras. ab legandum eo.
unde nec ad nos nom̃ famaq eius accedere neq
ille sollicitare quiete ciuitatis statum possit. ego
ita censeo. legatos extimplo romam mutendos
qui senatui satisfaciant. alios qui hannibali
nuncient ut exercitum ab sagunto abducat.
ipsumq hannibalem ex fedẽ romanis dedãt.
tertiam legationem ad res saguntinis reddendaᷤᷤ
decerno. Eum hanno ꝑorasset. nemini omniũ

Expanded text:
uates sim—nostris capitibus incident, susceptumque uates sim—nostris capitibus incident, susceptumque cum Saguntinis bellum habendum cum Romanis est. dedemus ergo Hannibalem? dicet aliquis. scio meam leuem esse in eo auctoritatem propter paternas inimicitias; sed et Hamilcarem eo perisse laetatus sum quod, si ille uiueret, bellum iam haberemus cum Romanis, et hunc iuuenem tamquam furiam facemque huius belli odi ac detestor; nec dedendum solum id piaculum rupti foederis, sed si nemo deposcit, deuehendum in ultimas maris terrarumque oras, ablegandum eo unde nec ad nos nomen famaque eius accedere neque ille sollicitare quietae ciuitatis statum possit, ego ita censeo. legatos extemplo Romam mittendos qui senatui satisfaciant, alios qui Hannibali nuntient ut exercitum ab Sagunto abducat ipsumque Hannibalem ex foedere Romanis dedant, tertiam legationem ad res Saguntinis reddendas decerno.' cum Hanno perorasset, nemini omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quos pͥore bello rupta federa sunt ultilltrũ
hostem anuos an fortunam utriusq popłi
ignoratis. Legatos ab sotiif i ꝓsotiis uenienteᷤ.
bonus imꝑator ur̃ in castra ñ admisit: ius gẽ¬
tium sustulit. Hitam̃ unde ne hostium quidẽ
legati arcent᷑ pulsi ad uos uenerunt. res ex fedẽ¬
repetunt᷑ de re repetunt᷑ publica. fr̃aus absit.
auctorem culpe ⁊ reum criminis deposcunt.
Quo lenius agunt segnius incipiunt: ẽo cum
cepint uercor nt ꝑseuerantiuis seuiant Egatis
hic duxerat: s pater ip̃e hamilcar mari. alter
ut isti uolunt. S tarento idẽ italia ñ abstinue¬
ramus exfedere: sicut nunc sagunti ñ abstine.¬
mus. Nicerunt gͦ dii hominesq et id de quo
uerbis ambigebat᷑ uter ppłs fedus rupisset. euẽ¬
tus belli uelut equlꝰiudex unde ius stabat: ei
uictoriam dedit carthagini nunchannibal
uineas turresq admouet carthaginis menia
quatit ariete. Sagunti ruine falsus utinam

Expanded text:
per quos priore bello rupta foedera sunt ulti. utrum per quos priore bello rupta foedera sunt ulti. utrum hostem an uos an fortunam utriusque populi ignoratis? legatos ab sociis et pro sociis uenientes bonus imperator uester in castra non admisit; ius gentium sustulit; hi tamen, unde ne hostium quidem legati arcentur, pulsi, ad uos uenerunt. res ex foedere repetuntur; publica fraus absit: auctorem culpae et reum criminis deposcunt. quo lenius agunt, segnius incipiunt, eo cum perint uereor ne perseuerantius saeuiant. Aegates hic dux erat sed pater ipse Hamilcar, Mars alter, ut isti uolunt. sed Tarento, id est Italia, non abstinueramus ex foedere, sicut nunc Sagunto non abstinemus; uicerunt ergo di hominesque et, id de quo uerbis ambigebatur uter populus foedus rupisset, euentus belli uelut aequus iudex, unde ius stabat, ei uictoriam dedit. Carthagini nunc Hannibal uineas turresque admouet: Carthaginis moenia quatit ariete. Sagunti ruinae—falsus utinam
Abbreviated transcription (Latin):
admissi auditiq ñ sunt: ea quoq uana atq
irrita legatio fuit. hanno unus adũso senatu
causam federis magno silentio ꝓpter auc̃tori¬
tatẽ suam cum assensu audientium egit. ꝑ
eosfederum arbitros ac testes. Oratio hanno¬
nis suadentis senatum obtestantis ne roma-¬
num cum saguntino suscitarent bellum. Mo-¬
nuisse. p̃dixisse se ne hamilcharis ꝓgeniem ad
exertitum mitterent. ñ manes. ñ stirpem eius
conquiescere uiri nec unqͣm donec sanguiniᷤ
nominisq barchini quisquam suꝑsit quie¬
tura federa romana iuuenem flagrantem cu-¬
pidine regni uiamq unam ad id cernentem
siexbellis bella serendo suctinctꝰ armis legionib¬
q uiuatuelut materiam igni p̃bentes ad ex̾¬
citus milistis. Aluistis gͦhincendium quo nc̃
ardetis. Saguntum ur̃i circumsedent exercitꝰ
unde arcentur federe. mox carthaginẽ cutum¬
sedebunt romane legiones. ducib isdem dii

Expanded text:
admissi auditique sunt, ea quoque vana atque admissi auditique sunt, ea quoque vana atque irrita legatio fuit. Hanno unus adversus senatum causam foederis magno silentio propter auctoritatem suam, non cum adsensu audientium egit, per deos foederum arbitros ac testes senatum obtestans, ne Romanum cum Saguntino suscitarent bellum: monuisse,praedixisse se ne Hamilcaris progeniem ad exercitum mitterent; non manes, non stirpem eius conquiescere viri, nec unquam, donec sanguinis nominisque Barcini quisquam supersit, quietura Romana foedera. iuvenem flagrantem cupidine regni viamque unam ad id cernentem si ex bellis bella serendo succinctus armis legionibusque vivat, velut materiam igni praebentes ad exercitus misistis. aluistis ergo hoc incendium quo ardetis. Saguntum uestri circumsedent exercitus unde arcentur foedere; mox Carthaginem circumsedebunt Romanae legiones ducibus iisdem dis
Abbreviated transcription (Latin):
conceptum q ip̃o motu multo maiorem
ignem ferret arma dimitti cogebat: nudũ¬
q militem ad insequentes ictus p̃bebat.
Cum dui anceps fuisset certam̃. ⁊ saguntiniᷤᷤ
quia preter spem resisterent creuissent am¬
mi penus quia ñ uicislet ꝓuicto ẽẽt. clamo¬
rem repente opidam tollunt. Hostemq
in ruinas muri expellunt. inde impeditũ.
trepidantemq. exturbant postremo fu-¬
sum sugatumq in castra redigunt. Inte¬
rim ab roma legatos uenisse nunciatũ ẽ.
Quib obuiam ad mare missi ab hanmbale
qui dicerent. nec tuto eos adituros inter tot.
tam effrenatarum gentium arma: nec han¬
nibali in tanto discrimine rerum oꝑe eẽ lega-¬
tiones audire. apparebat ñ admissos ꝓtinus
carthaginem ituros. Litteras gͥ nunciosq ad
pͥncipes factionis barchine p̃mittit: ut p̃para¬
rent suoꝵ animos. nequid pars altera gratifi¬
cari pro romanis poss. Itaq p̃terquam quod

Expanded text:
conceptumque ipso motu multo maiorem conceptumque ipso motu multo maiorem ignem ferret, arma omitti cogebat nudumque militem ad insequentes ictus praebebat. cum diu anceps fuisset certamen et Saguntinis, quia praeter spem resisterent, crevissent animi, Poenus, quia non vicisset, pro victo esset, clamorem repente oppidani tollunt hostemque in ruinas muri expellunt, inde impeditum trepidantemque exturbant, postremo fusum fugatumque in castra redigunt. interim ab Roma legatos venisse nuntiatum est. quibus obviam ad mare missi ab Hannibale qui dicerent nec tuto eos adituros inter tot tam effrenatarum gentium arma nec Hannibali in tanto discrimine rerum operae esse legationes audire. apparebat non admissos protinus Carthaginem ituros. Litteras igitur nuntiosque ad principes factionis Barcinae praemittit, ut praepararent suorum animos, ne quid pars altera gratificari populo Romano posset. itaque , praeterquam quod
Abbreviated transcription (Latin):
altius consciri solent: s uste acies uelut pa¬
tenti campo. inter ruinas muri tectaq urb̃
modico distantia interuallo constiterant.
Hinc spes. hinc desperatio animos irritat.
peno cepisse iam se urbem si paulũ adnitat᷑
credente saguntinis ꝓnudata menib patͥa.
corpora opponentib. nec ullo pedem referẽ¬
te ne in relictum a se locum hostem ĩmitte¬
ret. Itaq quo acrius ⁊ confertim magis utrĩq
pugnabat᷑. eo plures uulnerabantur. nullo
inter arma urporaq uano intercidente telo.
Phalarica erant saguntinis missile telum
hastili abiegno ⁊ cetero tereti p̃terqͣm ad ex¬
tremum. unde ferrum. extabat. Id sicut in
pilo quadratum stupa circum ligabant
liniebantq pice. ferrum autẽ tres longũ
habebat pedes. ut cum armis tranfigẽ corpꝰ
posset. S id maxime etiam sihesisset inscu¬
to nec penetrasset in corpus pauorem faci¬
ebat: quod cum medium accensũ mitt̾et᷑.

Expanded text:
alterius conseri solent, sed iustae acies velut paalterius conseri solent, sed iustae acies velut patenti campo inter ruinas muri tectaque urbis modico distantia intervallo constiterant. hinc spes, hinc desperatio animos inritat, Poeno cepisse iam se urbem, si paulum adnitatur, credente, Saguntinis pro nudata moenibus patria corpora opponentibus nec ullo pedem referente, ne in relictum a se locum hostem immitteret. itaque quo acrius et confertim magis utrimque pugnabant, eo plures volnerabantur nullo inter arma corporaque vano intercidente telo. phalarica erat Saguntinis missile telum hastili abiegno et cetera tereti praeterquam ad extremum unde ferrum exstabat; id, sicut in pilo, quadratum stuppa circumligabant linebantque pice; ferrum autem tres longum habebat pedes, ut cum armis transfigere corpus posset. sed id maxime, etiam si haesisset in scuto nec penetrasset in corpus, pavorem faciebat, quod cum medium accensum mitteretur
Abbreviated transcription (Latin):
abẽet quin opera acuinee desererentur: ob-¬
sidio deinde ꝑpaucos dies magis quam ob-¬
pugnatio fuit dum uulnus ducis curaretur.
ꝑquod tempusut quies certaminum erat. ita
ab apparatu operum acmunitionum nicħ
cessatum. Itaq acrius deintegro cohortumẽ
bellũ. plurib q partib uix accipientib qͥb¬
dam oꝑa locis uinee cepte agi admoueriq
aries. habundabat multitudine hominũ
tis creditur. Oppidam ad omnia tuenda
atq obeunda multifariam destineri cep¬
ti sunt. ñ sufficiebant. Itaq iam ferieban-¬
t᷑ arietib muri. cassateq multe partes erãt.
una continentib ruinis nudauerat urbẽ.
Tres deinceps turres. quantumq inter eas
murierat cum fragore ingenti ꝓciderunt.
captum oppidum ea nediderant peni. qua
uelut si pariter utrosq. murd̾s texisset. ita
utrim q in pugnam procursum ẽ. nichil
tumultuarie pugne simile erat. quales in op¬
pugnationib urbium ꝑ occasionem partiᷤ

Expanded text:
abesset quin opera ac uineae desererentur. obabesset quin opera ac uineae desererentur. obsidio deinde per paucos dies magis quam oppugnatio fuit dum uolnus ducis curaretur; per quod tempus ut quies certaminum erat ita ab apparatu operum ac munitionum nihil cessatum. itaque acrius de integro coortum est bellum pluribusque partibus, uix accipientibus quibusdam opera locis, uineae coeptae agi admouerique aries. abundabat multitudine hominum tis creditur—: oppidani ad omnia tuenda atque obeunda multifariam distineri coepti non sufficiebant. itaque iam feriebantur arietibus muri quassataeque multae partes erant; una continentibus ruinis nudauerat urbem; tres deinceps turres quantumque inter easmuri erat cum fragore ingenti prociderunt. captum oppidum ea ruina crediderant Poeni, qua, velut si pariter utrosque murus texisset, ita utrimque in pugnam procursum est. nihil tumultuariae pugnae simile erat, quales in oppugnationibus urbium per occasionem partis
Abbreviated transcription (Latin):
oremq quam cetera cura uallem uergens. Adu̾¬
sus eum uineas agere instituit. ꝑ quas aries me-¬
nęb admoueri posset. s ut locus ꝓcul murossa¬
tis equus agendis uineis fuit ita haud quãqͣm
ꝓspere postquam adeffectum oꝑis uentum ẽ
ceptis succedebat ⁊ turris ingens iminebat et
murus ut insuspecto loco supͣ cetere modum
altitudinis emunitus erat ⁊ iuuentus delecta uͥ
plurimũ ꝑiculi actimoris ostendebaturibi ui
maiore obsistebant. Ac pͥmo missilib submo¬
uere hostem nec quicquam satistutum muni¬
entib pati: denide iam ñ ꝓ menib mͦ atq tur-¬
ri tela micare s ad erumpendum etiam insta¬
tiones operaq hostium animus erat. quib tu¬
multuariis certaminib haud ferme plures sa¬
guntini cadebant quam peni. Alt uõ hanni-¬
bal ipse dum murum incautius subit aduer¬
sum femur tragula grauiter ictus cecidit. tan¬
ta circa suga actrepidatio fuit. ut ñ multũ

Expanded text:
oremque quam cetera circa uallem uergens; adueroremque quam cetera circa uallem uergens; aduersus eum uineas agere instituit per quas aries moenibus admoueri posset. sed ut locus procul muro satis aequus agendis uineis fuit, ita haudquaquam prospere, postquam ad effectum operis uentum est, coeptis succedebat. et turris ingens imminebat et murus, ut in suspecto loco, supra ceterae modum altitudinis emunitus erat, et iuuentus delecta ubi plurimum periculi ac timoris ostendebatur ibi ui maiore obsistebant. ac primo missilibus summouere hostem nec quicquam satis tutum munientibus pati; deinde iam non pro moenibus modo atque turri tela micare, sed ad erumpendum etiam in stationes operaque hostium animus erat; quibus tumultuariis certaminibus haud ferme plures Saguntini cadebant quam Poeni. ut uero Hannibal ipse, dum murum incautius subit, aduersum femur tragula grauiter ictus cecidit, tanta circa fuga ac trepidatio fuit ut non multum
Abbreviated transcription (Latin):
tenderant bellũ. erant qui ñ temere mouen-¬
dam rem tantam expectandosq ex hispania
legatos censerent. Hec sententia que tutissima
uidebat᷑ uicit. legatiq eo maturius missi . p.
ualerius flaccus. ⁊ quintus fabius panphiluᷤ
saguntum ad hannibalem atq inde cartha¬
ginem siñ absisteret᷑ bello ad ducem ipsum
in penam federis rupti deposcendum. Dum
ea romani parant consultant q iam sagũ¬
tum sũma ui oppugnabat᷑. Eiuitas ea longe
opulentissima uttra hiberum fuit sita passuᷤ
mille ferme amari. Oriundi a sagunto insula
dicunt᷑ mixtiq etiam ab ardea rutuloꝵ qui¬
dam generis. ceterum in tantas breui creuerãt
opes seu maritimis seu terrestrib fructib seu
multitudinis increm̃to seu discipline sc̃itate
qua fidem socialem usq ad ꝑnitiem suam
coluerunt. Hannibal infesto exercitu ing̾it̃
sines puastatis passim agris urbem t̾ptito adg̾¬
ditur. Angulus murierat in planiorem patenti-¬

Expanded text:
tenderant bellum; erant qui non temere mouentenderant bellum; erant qui non temere mouendam rem tantam exspectandosque ex Hispania legatos censerent. haec sententia, quae tutissima uidebatur, uicit legatique eo maturius missi, P. Ualerius Flaccus et Q. Baebius Tampilus , Saguntum ad Hannibalem atque inde Carthaginem si non absisteretur bello ad ducem ipsum in poenam foederis rupti deposcendum. dum ea Romani parant consultantque, iam Saguntum summa ui oppugnabatur. ciuitas ea longe opulentissima ultra Hiberum fuit, sita passus mille ferme a mari. oriundi a Zacyntho insula dicuntur mixtique etiam ab Ardea Rutulorum quidam generis; ceterum in tantas breui creuerant opes seu maritimis seu terrestribus fructibus seu multitudinis incremento seu disciplinae sanctitate qua fidem socialem usque ad perniciem suam coluerunt. Hannibal infesto exercitu ingressus fines, peruastatis passim agris urbem tripertito adgreditur. angulus muri erat in planiorem patenti
Abbreviated transcription (Latin):
Eeterum iam belli causa: certamina cum fi¬
nitimis serebant᷑ maxime turdetams. Quib
cum adẽt idem qui litiserat sator nec deita¬
men uris s uim queri appareret: legatia sa¬
guntinis romam missi introducti cum con¬
haud dubie ĩminens orantes. Cõs. tunc rome
erant .p. cornelus. scipio: ⁊ titus simpronius
longus. Qui cum legatis in senatum in troduc¬
tis de. re .p. retulissent. placuissetq mitti lega¬
tos in hẏspaniam ad res sotioꝵ inspiciendas.
quib si uidẽtur digna causa. ⁊ hannibali de¬
ret. ⁊ carthaginem in affricam traicerent acso
tiorum. p .r. querimonias deferrent. Hac lega¬
tione decreta necdum missa omniũ spe cele-¬
rius saguntum oppugnari allatum ẽ. Tunc
relata de integro res ad senatum.⁊ alii ꝓuin¬
cias consulib hispaniam atq affricam decer-¬
nentes. terra mariq rem gerendam censebãt.
alii totum in hispaniam. hannibalemq in-¬

Expanded text:
ceterum iam belli causa certamina cum ficeterum iam belli causa certamina cum finitimis serebantur, maxime Turdetanis. quibus cum adesset idem qui litis erat sator, nec certamen iuris sed uim quaeri appareret, legati a Saguntinis Romam missi auxilium haud dubie imminens orantes. consules tunc Romae erant P. Cornelius Scipio et Ti. Sempronius Longus . qui cum legatis in senatum introductis de re publica rettulissent placuissetque mitti legatos in Hispaniam ad res sociorum inspiciendas, quibus si uideretur digna causa, et Hannibali de abstineret et Carthaginem in Africam traicerent ac sociorum populi Romani querimonias deferrent—hac legatione decreta necdum missa, omnium spe celerius Saguntum oppugnari allatum est. tunc relata de integro res ad senatum est; alii prouincias consulibus Hispaniam atque Africam decernentes terra marique rem gerendam censebant, alii totum in Hispaniam Hannibalemque in
Abbreviated transcription (Latin):
metu cessisse credebant hostẽ id moran uictoriã
rati quod intereẽt anniiᷤ clamore sublato.
passim sine ullus imꝑio quacuiq ꝓrimũ
ẽ in amnem ruunt. Et ex parte altera ripe. uiᷤ
ingens equitum in flumen ĩmissa: medioq
alueo haud quaqͣm pari certamine concur-¬
sum. Quippe ubi pedes instabił ac uix uadofi¬
dens: uł ab inhermi equite equo temere acto
medios gurgites stabili cõminus eminusq rẽ
gereret. Pars magna flumine allumpta: qui¬
dam ũticoso amni delati in hostes: abelefan¬
tis obtriti sunt. Postremi quib regressus in
suam ripam tutior fuit: ex uaria trepit᷑atione
cum in unum colligerent᷑: priusqͣm tanto pa¬
uore reciperent animos hannibal agmine qͣ¬
drato amnem ingressus fugam ex ripa fecit.
Nastatisq agris: intra paucos dies carpetanos
qͦ indeditionẽ accepit. Etiam omnia trans-
hiberum p̃ter saguntinos carthagimensium
erant: cum saguntinis bellum nũdum erat

Expanded text:
metu cessisse credebant hostem, id morari uictoriam metu cessisse credebant hostem, id morari uictoriam rati quod interesset amnis, clamore sublato passim sine ullius imperio qua cuique proximum est in amnem ruunt. et ex parte altera ripae uis ingens equitum in flumen immissa, medioque alueo haudquaquam pari certamine concursum, quippe ubi pedes instabilis ac uix uado fidens uel ab inermi equite, equo temere acto, medios gurgites stabili, comminus eminusque rem gereret. pars magna flumine absumpta; quidam uerticoso amni delati in hostes ab elephantis obtriti sunt. postremi, quibus regressus in suam ripam tutior fuit, ex uaria trepidatione cum in unum colligerentur, priusquam in tanto pauore reciperent animos, Hannibal agmine quadrato amnem ingressus fugam ex ripa fecit uastatisque agris intra paucos dies Carpetanos quoque in deditionem accepit; et iam omnia trans Hiberum praeter Saguntinos Carthaginiensium erant. cum Saguntinis bellum nondum erat;
Abbreviated transcription (Latin):
uium socioꝵ q animis in se firmatis: uerepͥ¬
mo inuacceos ꝓmotum bellum. Hermandi¬
ca et arbochala cartoꝵ urbes. ui capte. Arbo¬
chala et uirtute et multitudine oppidanoꝵ
du defensa. Ab hermandica profugi ȩxu¬
lib oliadum pͥore estate domite gentis cun¬
se unxisent concitant cãpetanos adhortiq
hannibalem regressum ex uacceis. Haud ꝓcul
tago flumine. agm̃ graue preda turbauere.
Hannibal p̾lio abstinuit: castrisq suꝑ ripã
positis cum pͥma quies silentiumq ab hostib
fuit. amnẽ uado traiecit. Nalloq ita ꝓducto
ut locum ad transgrediendũ hostes habẽnt:
inuadere eos transeuntes statuit. Equitib
p̃cepit: ut cum ingressos aquam uiderent ad¬
aũt erant disponit. C ãpetanoꝵ cum appendi¬
cib olcadum uacceorumq c. milia fuere. In¬
uicta acies: siequo dimicaret᷑ campo. Itaq et
ingenio feroces et multitudine freti.⁊ quod

Expanded text:
uium sociorumque animis in se firmatis uere pruium sociorumque animis in se firmatis uere primo in Uaccaeos promotum bellum. Hermandica et Arbocala, eorum urbes, ui captae. Arbocala et uirtute et multitudine oppidanorum diu defensa; ab Hermandica profugi exsulibus Olcadum, priore aestate domitae gentis, cuse iunxissent, concitant Carpetanos adortique Hannibalem regressum ex Uaccaeis haud procul Tago flumine agmen graue praeda turbauere. Hannibal proelio abstinuit castrisque super ripam positis, cum prima quies silentiumque ab hostibus fuit, amnem uado traiecit ualloque ita praeducto ut locum ad transgrediendum hostes haberent inuadere eos transeuntes statuit. equitibus praecepit ut, cum ingressos aquam uiderent, adaginta autem erant—disponit. Carpetanorum cum appendicibus Olcadum Uaccaeorumque centum milia fuere, inuicta acies si aequo dimicaretur campo. itaque et ingenio feroces et multitudine freti et, quod
Abbreviated transcription (Latin):
q magno futuro duci eẽt p̃termissa. Eeterũ
ex quo die dux est declaratus uelut ytalia ei
ꝓuintia decreta bellumq romanum man-¬
datum eẽt. nicħ ꝓlatandum ratus. ne se qͦut
patrem hamilcarem deiñ hasdrubalemcũt¬
tantem casus aliquis oppͥmeret: saguntinᷤ
inferre bellum statuit. Quib oppugnandil
quia haud dubie romana arma mouebant᷑
in olcadum pͥus fines ultra hiberum eagens
inparte magis quam inditione carchagini¬
ensium erat induxit exercitum: ut ñ petisse
saguntinos. s rerum serie finitimis domitis
gentib iungendaq tractus ad id bellum ini¬
deriposset: carthaiãm urbem oppulentam
caput gentiseius expugnat diripit q Quo
metu ꝑcusse minores cunitates: stipendio im¬
posito imꝑium accepere. Nictor exercitus oppu¬
lentusq p̃a: carthaginẽ nouam in hib̃na
ẽ deductus. Ibi large parciendo p̃dam stipen¬
dio q p̃terito cum fide exsoluendo cunctisci¬

Expanded text:
que magno futuro duci esset praetermissa. ceterum que magno futuro duci esset praetermissa. ceterum ex quo die dux est declaratus, uelut Italia ei prouincia decreta bellumque Romanum mandatum esset, nihil prolatandum ratus ne se quoque, ut patrem Hamilcarem, deinde Hasdrubalem, cunctantem casus aliquis opprimeret, Saguntinis inferre bellum statuit. quibus oppugnandis quia haud dubie Romana arma mouebantur, in Olcadum prius fines—ultra Hiberum ea gens in parte magis quam in dicione Carthaginiensium erat—induxit exercitum, ut non petisse Saguntinos sed rerum serie finitimis domitis gentibus iungendoque tractus ad id bellum uideri posset. Cartalam, urbem opulentam, caput gentis eius, expugnat diripitque; quo metu perculsae minores ciuitates stipendio imposito imperium accepere. uictor exercitus opulentusque praeda Carthaginem Nouam in hiberna est deductus. ibi large partiendo praedam stipendioque praeterito cum fide exsoluendo cunctis ci