comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uteus est lacus defossꝰ: puteis ysid
ex quo hauritur aqua. a potatiõe
ỹeme sub terris calarem cõtineri. Ido
et specus calidos esse: ⁊ tepidiorẽ pute¬
oꝵ aquam. Itaq uenas int̾no coͣlore
siccari. Ged in aliis t̾rris augentur ym¬
bribus flumina. nylus at̃ qr nullo yn¬
bre augetur. tenuatur. Deinde cresc̃
per estatem: quo tẽpore frigẽt ĩt̾iora
tertarum. et redit rigor fontibꝰ. hoc
In ripa baeotis opidum est. cuius :¬
putei cͥscente maris estu miniĩtur.
Augescunt descedẽte: mediis tẽporũ
ĩmobiles. Cad̾ est n᷑a hispali oppido. u¬
uni puteo: ceteris aut̃ uillgaris.W. d¬

Expanded text:
uteus est lacus defossus, ex quo hauritur aqua, a potatione em sub terris contineri: ideo et specus calidos esse et tepidiorem puteis aquam, itaque uenas interno calore siccari. Sed in aliis terris augeri imbribus flumina; Nilum, quia nullo imbre adiuuetur, tenuari; deinde crescere per aestatem, quo tempore fripent interiora terrarum et redit rigor fontibus. Quon ripa Baetis oppidum est, cuius putei crescente aestu minuuntur, augescunt decedente, mediis temporum immobiles. eadem natura Hispali oppido uni puteo, ceteris vulgaris.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ est aqua putei. Ꝙ autem ex catha¬
pbari. ꝙ iuxͣ flumina statim reperituᷤ
in puteo aqua. et ꝙ sepe cõtingit uno
puteo post alterum fcõ. aquã de pri¬
cis aqua putei reperitur. Ideo autez¬

Expanded text:
 esse causam putei; quod enim ex cataatur, quod juxta flumina statim reperitur aqua putei, et quod saepe contingit uno puteo post alterum facto, aquam de pricis aqua putei reperitur. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
sed in sonum ualuit. Quid est ergo ip̃a
fulguratio ⁊ aeris diducentis se corruẽ¬
tis ꝙ iactatio. langurdum ignem nec
exiturum aperiens. Quid est fulmen
qua uis in inferiora descendat. Sic en ĩ¬
ignis inpactus nubibꝰ frigidis sonat.
At cum illas interscidit fulget. et mi¬
nor uis ignium fulgurationes facit.
ẽtium ignium conatum. pͥmãq flã¬
ma incertam: modo int̾euntem. modo
resurgẽtem. hec antiqui fulgetra di¬
aer extenuatis nubibus in ignem u̾ti¬
tur. nec uiret quibus longius ꝓsilrat
tate sunt fulmina: qr plurimũ calidi
est. facilius est aut̃ att̾tu caloꝵ ignis
enstit. E edem autem medo fit fulgͣ¬
qd spleudet. x fulmien qd incenditur.
s illi leuior uis. alimentiq minꝯ est. Et
ut breuiter dicam qd̾ sentio: fulmen ẽ

Expanded text:
 in sonum ualuit. Quid est ergo ipsa fulguratio? Aeris diducentis se corruentisque iactatio languidum ignem nec exiturum pariens. Quid est fulmen? qua uis in inferiora descendat. Ita ignis impactus nubibus frigidis sonat; at, cum illas interscindit, fulget, et minor uis ignium fulgurationes facit, entium ignium conatum et primam flammam incertam, modo intereuntem, modo resurgentem; haec antiqui fulgetra diaer extenuatis nubibus uertitur, nec uires quibus longius prosiliret tate sunt fulmina quia plurimum calidi est; facilius autem attritu calidorum ignis existit. Eodem autem modo fit fulg splendet, et fulmen, quod mittitur. Sed illi leuior uis alimentique minus est et, ut breuiter dicam quod sentio, fulmen e
Abbreviated transcription (Latin):
.ysidorꝰ. Effestis lapis est. speculi nͣ¬
turam ħus in reddendis ymaginibꝰ
q̃mꝙͣ rutil. Experimentum eiꝰ est:
si feruenti ⁊que addita statim refri¬
geret. aut si soli apposita materiam
aridam accendat. Nascitur in corĩtho.

Expanded text:
es speculi naturam habet, in reddendis imaginibus, quanquam rutilet: experimentum ejus, si ferventi aquae addita statim refrigeret, aut si soli opposita aridam materiam accendat. Nascitur in Coryco.
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt sic appellatur: qr ut fumus
gͦssa a t̾ra resoluta: et circa sr̃ficiem
terre adherente. Quanto uiridior
ẽ: tanto melior. exsiccata nulliꝯ ẽ
efficatie. p̾ncipaliter purgat melã¬
coliam. scdario flegna salcũ ⁊ cołam.¬

Expanded text:
ita appellata, quia ut fumus ad terra resoluta et circa superficiem terre adherente. Quanto viridior est tanto melior, exsiccata nullius est efficacie. Principaliter purgat melancoliam, secundario flegma, scilic
Abbreviated transcription (Latin):
Gentiana nom̾ sũpsit ut medici me¬
morant ab inuentore. radicibꝰ silis
rex illirioꝵ. ubiq nascentem. in illiri¬
co tñ p̾stantissimã. folio fraxini: sed
magnitudinem lactuce. caille ten̾o
pollitis crassitudine cauo et ĩani. ex

Expanded text:
Gentiana nomen sumpsit, ut medici memorant, ab inventore, radicibus aristrex Illyriorum, ubique nascentem, Ilyrico tamen praestantissimum, folio fraxini, sed magnitudine lactucae, caule tenero, pollicis crassitudine, cavo et inani, ex
Abbreviated transcription (Latin):
fortandi ex ponticitate: et diureticã
ex qualitatibus. aqua decoctionis eiꝰ.
uł succus feniculi cum eo datus. sol¬
uit opilationem splenis ⁊ epatis ex
frigida causa. pulius eius cum mel¬

Expanded text:
fortandi ex ponticitate sua et diureticam ex qualitatibus. Aqua decoctionis eius vel succus feniculi cum eo datur, solvit oppilationem splenis et epatis ex frigida causa. Cerotum factum e
Abbreviated transcription (Latin):
to supra qd̾ succedunt corpora. hoc aut̃
nõ est: scil ꝙ spacium contentum ⁊tra
t̾minos continentis sit locus. uł aliqͥ
loci. Si enu hiꝰ dim̾sio ymaginata es¬
s locus: infiniti essent loci in uno loco.
trium locus est: necesse est esse quartũ.
scilicet t̾minu corporis continentis.
dico aut̾ contentu corpus qd̾ mouet᷑

Expanded text:
to, supra quod succedunt corpora. Hoc autem to, supra quod succedunt corpora. Hoc autem non est, scilicet quod spatium contentum intra terminos continentis sit locus, vel aliquid loci; si enim huiusmodi dimensio imaginata esset locus, infiniti essent loci in uno loco, ur nihil horum trium locus est, necesse est esse quartu, scilicet terminum corporis continentis. Dico autem contentum corpus, quod movet
Abbreviated transcription (Latin):
habere: et unũqd̾q corpus natura fer¬
ri sursum uł deorsũ. et in locis ꝓpriis
forte autem quatuor sunt. qͦruz
unim aliquid ncc̃e esse locum. scilicet
aut formam. aut materiaz: aut spa¬
ciũ aliqd̾ in medio extremoꝵ. aut extre¬
ma. forma quidem ur esse ꝓpt̾ id qd̃
continet. In eodem enĩ sunt extrema
continentis et contenti. sunt quidem¬
corporis .s. a contento diuisus. materia
uero esse uidetur: qr alteratione manẽ¬
te materia fit transmutatione. sic et
in loci mutatione manente loco. pret̾ea
ĩ transmutatione elem̾toꝵ: qd̾ erat aer.
hoc nunc aqua. Idem autem leocus: qr
contin rem: locus autem utrũq. ex
eo autẽ ꝙ manente continẽte mouet
contentuz et diuisum. ut ex uase aqua:
uidetur locus esse spaciũ mediũ. scilicet
receptũ inter partes superficiei continẽ
tis. Qd̃ enĩunus et iem locus ĩtrãsmu¬
tatus icaiprat oula coruora sedimi sucesione.
non uidetur possibile: nisi locus sit ul¬
timum continentis cum spacio ĩtercep¬

Expanded text:
habere et unumquodque corpus natura ferri sursum vel deorsum, in locis propriis Forte autem quatuor sunt, quorum unum aliquid necesse est esse locum, scilicet aut formam, aut materiam, aut spatium aliquod inmedio extremorum, aut extrema. Forma quidem videtur esse, propter id quod continet: in eodem enim sunt extrema continentis et contenti, cum sciliccorporis, scilicet a contento divisi. Materia vero esse videtur, quia in alteratione manente materia fit transmutatio, sic et in loci mutatione manente loco. Preterea in mutatione elementorum, ubi erat aer hic, nunc aqua. Idem autem locus; quiacontinet rem, locus autem utrumque. Ex eo autem quod manente continente movetur contentum divisum, ut ex vase aqua, videtur locus esse spatium medium, scilicet rece autem unus et idem locus intransmutatus recipiat diversa corpora secundum successionem, non videtur possibile, nisi locus sit ultimum continentis cum spatio intercep
Abbreviated transcription (Latin):
et qd̾ uniuersitatis orto depose̾bat ut oꝑa
euis cõplerentur per ordines et disposi¬
tiones. i sumo õium in uniu̾sa p̾cepto
bonitate molita cucta fouẽs et nutriẽs¬
et regens et disponenꝰ uniuersa: eãdem
sub se dnantibꝰ bonitatẽ et uirtutem
secund mensurã participationis et mi¬
nisterii rationẽ per ordines et gradus
multifariam dispensauit. excellentiori¬
Ierarchia secundũ se formaũ ⁊ subse cõ¬
stituit. dñari ⁊ pͥesse in operibus suis
scdm ordines consignatos subuno pͥnͦ.
et potestate una a qua omĩs potestas
et oĩs uirtus et omĩs lux. Que uirtus¬

Expanded text:
quod universitatis ordo deposcebat, ut opera ejus complerentur per ordines et dispositiones a summo in universa praecepto bonitate inolita cuncta fovens et nutriens, regens, et disponens universa, eamdem sub se dominantibus bonitatem, et virtutem secundum mensuram participationis et ministerii rationem per ordines et gradus multifariam dispensavit excellentiorihierarchia secundum se formavit, et sub se constituit dominari, et praeesse in operibus suis secundum ordines consignatos sub uno principio et potestate una, a qua omnis potestas, et omnis virtus, et omnis lux spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
omnis natura corporea: omĩs irrõna
lis uita. omnis uoluntas. uł infirma
uł praua: ut hoc de subditis uł cum
subditis agant. qd ordo nature poscit
in omnibꝰ. iubente illo cui subiecta
de rebus subiectis ministrare. ut se¬
cũdum illas pͥncipales in uerbo dei ra¬
tiones non creatas. uł scd̾m illas ĩ pri¬
mis sex dierum operibus causaliter

Expanded text:
omnis natura lis uita, omnis uoluntas uel infirma uel praua, ut hoc de subditis uel cum subditis agant, quod naturae ordo poscit in omnibus iubente illo, cui subiecta de rebus subiectis tamquam materiem ministrare, ut secundum illas principales in uerbo dei non creatas uel secundum illas in primis sex dierum operibus causaliter
Abbreviated transcription (Latin):
nit. penes ꝙͣ primitus sunt oĩum que
sunt. mensure. numeri et pondera.xlii.
tionalem participẽ fecit deus potes
in hoibus: ut dnentur creature eius.
Dignũ siquidẽ fuerat. ut illa paris ope¬
ris sui particeps fieret potestatis eius
in dispõne sua: que in sua conditione

Expanded text:
ille penes quem primitus sunt omnium quae ille penes quem primitus sunt omnium quae sunt mensurae, numeri et pondera, am participem fecit Deus potestin hominibus, ut dominentur creaturae ejus. Dignum siquidem fuerat, ut illa pars operis sui particeps fieret potestatis ejus in dispositione sua: quae in sui conditione
Abbreviated transcription (Latin):
filioru. nec agricolas frugum creato¬
res dicimus qͣ uis eoꝵ extrinsetus ad¬
tohibitis motibus creanda dei uirtus
nec malos fas est putari creatores. s
ꝓ subtilitate sui sensus et corporis seĩa
per congruas temperationes elemẽ¬
toꝵ latenter spargunt. atq ita et
gignendarũ rerum. ⁊ accelerandoru
increm̾toꝵ p̾bent occasiones. Sed nec
boni ħ nisi qͣntum deꝰ uibet: nec ma¬
li. nisi iuste accepta a deo potestate. sũ
ad suã penã: siue ad alioꝵ. uł penã malo¬
igitur ex sũmo causarum ordine con¬
dere atq administrare creaturã. qd fa¬
cit solus creator deus: aliud ꝓ distribu¬
tis ab illo iuribus ac facultatibus aliꝙͣ
operationẽ forinsecus admou̾e. ut tunc
uł tunc: sic uł sic exeat qd̃ creatur. Ista
cuncta iam creata sunt: sed acceptis opor¬
tunitatibꝰ ꝓdeunt. Nam sicut matres
grauide sunt fetibus: sic ip̃e mundus
grauidus est causis uascentiũ. que ĩ
illo non c̾antꝰ. nisi ab illa sũma nascen¬

Expanded text:
hominum nec agricolas creatores frugum, quamuis eorum extrinsecus adhibitis motibus ista creanda dei uirtus elos fas est putare creatores, si pro subtilitate sui sensus et corporis seminaper congruas temperationes elementorum latenter spargunt atque ita et gignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. sed nec boni haec nisi quantum deus iubet, nec mali ad suam poenam siue ad aliorum uel poenam maloimo ac summo causarum cardine condere ac ministrare creaturam, quod facit solus creator Deus; aliud autem pro distributis ab illo viribus ac facultatibus aliquam operationem forinsecus admovere, ut tunc vel tunc, sic vel sic, exeat quod creatur. Ista cuncta jam creata sunt, sed acceptis opportunitatibus prodeunt. Nam sicut matres gravidae sunt fetibus, sic ipse mundus gravidus est causis nascentium: quae in illo non creantur, nisi ab illa summa essen
Abbreviated transcription (Latin):
pationis uarie multiplexq ad deco¬
rem et pulcritudinẽ eoꝵ que sapĩa or¬
naũ operũ ab una uirtute et pot̾tate
una distribuitur. multe uirtutes et
potestates mlt̾e efficiuntur. Sed riusꝰ¬
ne multitudo scisma generet ad diuisi¬
onem et adisum se pugnet orbis dña¬
tione contraria: unũ pricipiũ est et mo¬
derator unus oĩum a quo habent qd̃ ⁊̃:
et sub quo moderantur qd̾ possunt. et
referunt ad ip̃m omne qd̾ efficiunt.
ut unitas maneat in omnibꝯ. ⁊ pax ꝑ¬
seueret in regno cuncta regentis dei.¬

Expanded text:
varie multipliciterque ad decorem ac pulchritudinem eorum, quae sapientia ornavit operum, ab una virtute et potestate una distribuitur, multae virtutes et potestates multae efficiuntur. Sed, ne rursum multitudo schisma generet, ac divisionem et adversum se pugnet orbis dominatione contraria, unum principium est, et moderator unus omnium, a quo habent quod sunt, et sub quo moderantur quod possunt, et referunt ad ipsum omne quod efficiunt, ut unitas maneat in omnibus, et pax perseveret in regno cuncta creantis e
Abbreviated transcription (Latin):
duo reperio que fecisti carentia temporibꝰ.
cum tibi neutrum coet̾nũ sit. unũ ꝙ ita
formatum sit: ut sñ aliqͦ defectu conteni¬
plationis. sñ aliquo ĩteruallo cre mutati¬
inquam forma. ut motionis uł statio¬
nis mutaretur. quo tempori subderetur.
res ex se factas. non et̾nitate. s origine.
nichilo condidit deus: s quedã fecit ex

Expanded text:
duo reperio, quae fecisti carentia temporibus, cum tibi neutrum coaeternum sit: unum, quod ita formatum est, ut sine ullo defectu contemplationis, sine ullo interuallo mutatiin quam formam uel motionis uel stationis mutaretur, quo tempori subderetur, res ex se factas non aeternitate, sed sola origine, nihilo condidit Deus, sed quaedam fecit ex
Abbreviated transcription (Latin):
perstringere. si nõ studeamꝰ hec et ad nr̃õ
puectus congrua consiteratione deri¬
superna cuitas illa exangelis et hoibꝰ
constat. ad quã tantum credimus hu¬
mani gen̾is ascendere. qͣntos illis con¬
tigit electos angelos remãsisse: debenis

Expanded text:
perstringere, si non studeamus haec etiam ad nostros profectus congrua consideratione derilla civitas ex angelis et hominibus constat: ad quam tantum credimus humanum genus ascendere, quantos illic contigit electos an
Abbreviated transcription (Latin):
nisi per filios a de. Deniq gaudent ange¬
li: ad penitentiã pccõris. Qd si delicie st̃
angeloꝵ lacrime mee. Quid delicie mee:
Omne opus eoꝵ laudare deum: s deest
laudi. si desint qui dicant. Transiuimus

Expanded text:
neque hoc parum. Denique gaudent angeli ad poenitentiam peccatoris. Quod si deliciae angelorum lacrymae meae, quid deliciae? Omne opus ipsorum laudare Deum: sed deest laudi, si desint qui dicant: Transivimus
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ unũ dicendũ est ꝙ nõ sił est ⁊ utr̃¬
aut sit p̾teritum futurum ue tepus. sic̃
presens ⁊ si est: oportet scire ubiest. Sed :¬
adute ꝙ cuncta et futura ⁊ p̾terita et
presentia: in aĩosunt potius requirẽda.
pestanto. ⁊peramus igĩ aduenientta
rituemur psentia. recolim̃ transeuitia.
Met nõita ĩ deo sunt: cui sił assunt omĩa.¬

Expanded text:
 est quod non simul est? 3. Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut praesens; et si est, scire oportet ubi est; sed adverte quod cuncta, et futura et praeterita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. spectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Haec non ita in Deo sunt, cui simul omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Tempus gͥ non ad creaturas que supra
celos sunt: sed ad eas que sub celo sunt
uł succedunt. s nb̃ qui sub celo uersam᷑
eͥt hoc ĩfirmo mũdo. In rebus nullus sta
tus est tempoꝵ qr celeri creature motu
mutantur. ⁊lec .c. anni unũ tẽpus est.
Nec unꝰ annꝰ unũ tp̃s est. Nec unꝰ mẽsis
unũ .t. ẽ. nec. dieꝰ. nec hora. Sed dum

Expanded text:
Tempus igitur non ad eas creaturas, quae supra coelos sunt, sed ad eas quae sub coelo sunt vel succedunt, sed nobis, qui sub coelo versamur in hoc infimo mundo. tus est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum t
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa erant: anteꝙͣ essent in se. sed̾m ratio¬
nem et causa ⁊ prouidentiã. qua futu¬
ra erant. sed .q. minꝰ erant perfecta sĩ¬
Que rõ oĩa continebat. et maiorerat in
toto. et quasi super habundabat singillis.
et ideo ñ erant singula hoc totum: s in
unũ erant. Sed ratione et ꝓuidentia u¬
una discreta sunt que futura erant ĩ
parte et toto: et minꝰ fu turaerant in
parte ꝙͣ in toto. Ideo ip̃a in ratione minꝰ
creature ñ unũ aliqͥd. aut hoc aut illud
ĩ ratione diuina per exemplũ suffic̾e
potuit: ad cuius siliturinem formaret᷑.¬
¶sed qͣ totum assũpsit deum. ut eius yma¬
go fieret. et expͥssa ẽ ad totum emulans

Expanded text:
omnia erant antequam essent in se secundum rationem et causam et providentiam ex qua futura erant; sed quasi minus erant singula perio omnia continebat; et major erat in toto et quasi superabundabat singulis. Et ideo non erant singula hoc totum, sed in unum erat; sed ratione et providentia una discreta sunt quae futura erant in parte et toto, et minus futura erant in parte quam in toto. Ideo et ipsa in ratione minus creaturae non unum aliquid aut hoc aut illud in ratione divina pro exemplari sufficere potuit, ad cujus similitudinem formaretursi totum assumpsit Deum ut ejus ipsius imago fieret, et expressa est ad totum aemulans
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi enĩ uisus deficit. sbi error sensus
Lat ymaginationem uidendi qd̃ nõ uid
sicut aliquis clausis oculis uidetur sibi
cenebras uidere. rlam ꝙͣuis uisus ex lu¬
ce oculoꝵ sumat exordiu nicħ tamen

Expanded text:
Nam ubi visus deficit, ibi error; sensus at imaginationem videndi, quod non videt. Sicuti aliquis clausis oculis videtur sibi tenebras videre. Nam quamvis visus ex luce oculorum sumit exordium, nihil tamen
Abbreviated transcription (Latin):
fecunda est. et omĩu nutritiua.
In se quor continae metalla p̾ciosa.
Super oĩa elementa passibił: atꝙ mu¬
tabilis. et petrosa quidem frigida ẽ
lida et humida. lutea uͦ frigida et hu

Expanded text:
fecunda est et omnium nutritiva. In se quoque continet metalla pretiosa. Super omnia elementa passibilis est et mutabilis. Terra si petrosa fuerit, frigida et lida et hu
Abbreviated transcription (Latin):
officium q mortalium. et maloruni
omnium remedium est. Optauit
reformites. Effice illam tibi cogitatõe
multa familiarem: ut si ita tuleris.
possis illi et obuiam exire. Sed nobis¬
ignorantibꝰ. uerum oĩa terribilioras.
quorum metum raritas auget. leui¬
enĩ accrount familiaria.: nam in inso¬
lito formito maior est. Cur aut̃ nb̾
quicq̃m insolitum est s Quia naturã
oculis nõ rõne cõprehendimꝰ. nec
cagitamꝰ quid illa facere possit. sed
tantum quid fecit. Damus itaqr pe
territi: cum illa ñ sit noua. s insolita.

Expanded text:
officiumque mortalium malorumque officiumque mortalium malorumque omnium remedium est: optauit reformides; effice illam tibi cogitatione multa familiarem, ut, si ita tulerit, possis illi et obuiam exire. Liignorantibus uerum omnia terribiliora sunt, utique quorum metum raritas auget: leuius accidunt familiaria, at ex insolito formido maior est. Quare autem quicquam nobis insolitum est? Quia naturam oculis, non ratione, comprehendimus nec cogitamus quid illa facere possit, sed tantum quid fecerit. Damus itaque huiterriti, cum illa non sint noua sed insolita.
Abbreviated transcription (Latin):
sus. Pusilla res est hois uita: ser
ingens res cõtemptus uite. Qui hai
contempserit: securuꝰ uidebit ma¬
ria turbari: etiã si illa omnes om̃s¬
excitauerint uenti. etiam si estus
aliqua perturbatione mundi toril
in terras uerterit occeanum. Securus
et ignes suos in exaitium oium mittũ.¬
ꝯietam iuptis cõpagibus deicens so¬
sum et illa inferoꝵ regua retega̾tur.
cere fortunam supuacua ꝓmitren¬
aĩa habenda est. siue illam insidie.
siie morbi petant: siue hostium gla¬
dii. siue insularum cadentium fra¬
gor. sũ ruina terrarum. siue uasta
exeuntem hortari. et cum bonis õĩbꝰ
emittere s. uade fortiter. uade feliciter.
Nich dubitaueris. redderis. Non de re
si de tempore questio est: facis qd:
qnqr faciendum est. Terum nat᷑a
tempus: et auidissimos sui deserit.
nec qd̾ futurum est meum est. nec
auimus amissos: hoc affigamus aĩo.¬
et hoc uobis subinde dicamus. Mori¬
endum est. Quando. Quid tuaꝰ
mors nature lex est. Mors tributuz

Expanded text:
sus. Pusilla res est hominis anima, sed ingens res contemptus animae: hanc qui contempsit securus uidebit maria turbari, etiamsi illa omnes excitauerunt uenti, etiamsi aestus aliqua perturbatione mundi totum in terras uertet oceanum; securus cet caelum et ignes suos in exitium omniuiet ruptis compagibus dehiscens solum, illa licet inferorum regna retegantur. cere fortunam superuacua promittenest habenda: siue illam insidiae siue morbi petent siue hostium gladii siue insularum cadentium fragor siue ipsarum ruina terrarum siue uasta exeuntem hortari et cum bonis ominibus emittere? "Uade fortiter, uade feliciter! Nihil dubitaueris: redderis. Non de re sed de tempore est quaestio, facis quod quandoque faciendum est. Nec rogatempus et auidissimos sui deserit; nec quod futurum est meum est nec qeramus amissos? Hoc affigamus animo, hoc nobis subinde dicamus: moriendum est. Quando? Quid tua? Mors naturae lex est, mors tributum
Abbreviated transcription (Latin):
libro .xxu. una aliqui acoron uocant.
duo sunt eius gen̾a. Mas flore feniteo:
femina ceruleo. nõ altiores palma fru¬
tice ten̾o. foliis pusillis. rotundis ĩ ter¬
ra iacentibꝰ. Nascũtur in hortis ⁊ locis
aquosis: pͥor q floret cerulea. utriusq
succus. oculoꝵ caliginem cum melle
medetur. succus eius caput p̾gat. per
nares ĩ fusus: ita ut deinde uino collu¬

Expanded text:
lida aliqui acoron vocant. duo genera eius: mas flore phoeniceo, femina caeruleo, non altiores palmo, frutice tenra iacentibus. nascuntur in hortis et aquosis. prior floret caerulea. utriusque sucus oculorum caliginem discutit medentur. sucus caput purgat per nares infusus ita, ut deinde vino collu
Abbreviated transcription (Latin):
oribꝰ foliis. ex obliquo stricta. Caulis
eius tener est. rubens radice una ceu¬
palo in terram demissa: graui odore.
succo. Ob id in turbinibꝰ caloꝵ eam
maturitatem seminis incidũt. suc¬
cigracia. aliqui ⁊ folia. Inuenitur ã¬
ta: ne absorbeatur lacrima. fuere qͥ
trad̾ent in iudea suꝑ shosolimam:
metallicam eius naturam. Sed uł¬
la mag̾ imꝓba est: nec alia nigrior

Expanded text:
oribus foliis, ex obliquo striata. caulis eius tener est, rubens palo in terram demissa ; ipsa gravis odore, suco. ob id in turbinibus cadorum ematuritatem seminis incidunt suci gratia, aliqui et folia. invenitur enon absorbeatur. fuere qui traderent in Iudaea super Hierosolyma metallicam eius naturam , sed nulla magis inproba est, neque alia nigrior
Abbreviated transcription (Latin):
equinoctium autũpnale qualz hora
diei archum fieri: in estate uero non
fi̾. nisi aut incipiente aut ĩclinato iã¬
die. Cuiusrei. causa manifesta est.
sol calidissimꝰ nubes efficit. nec pot̾
ymaginem suam ab his recipere qͣs
scindit. at matutino tempore uł uͥgẽs
in occasum minꝰ uirium h̾et. Ideoq
a nubibus sustineri et repercuti pot̾.
Deinde u̾o qr cum achuz facere non
solent nͥ adu̾sus his nubibus ĩ quibꝰ
oblicus est.Ita qualibet dici parte¬
etiam cum altissimus est: habet ali¬
quas nubes quas ex adu̾so ferire possit.
quã ut ullis nubibus occurri possit.¬
sole aduerso non fiuint: nec ũꝙͣ nisi di¬
midia cͥculi forma. nͥ noctu ꝗͣuis aris¬
fatetur id̾. nõ nisi .xxxͣ. luna posse. fi
tupnali: die decrescente. Quo rursus
crescente abequinoctio uerno nõ exi¬
stunt. nec cirea solstitiũ longissimis
diebus. bruma u̾o .i. breuissimis di¬

Expanded text:
equinoctium qualibet hora diei arcum fieri, aestate non fieri nisi aut incipiente aut inclinato die. Cuius rei causa manifesta est: sol calidissimus nubes euincit nec potest imaginem suam ab his recipere quas scindit; at matutino tempore aut uergens in occasum minus habet uirium, ideo a nubibus sustineri et repercuti potest. Deinde cum arcum facere non soleat nisi aduersus his, in quibus facit obliquus est: itaque qualibet diei parttiam cum altissimus est, habet aliquas nubes, quas ex aduerso ferire possit. linea, quam ut ullis nubibus possitsole adverso non fiunt nec umquam nisi dimidia circuli forma nec noctu, quamvis Arisfatetur idem non nisi XXX luna posse fierinoctio autumnali die decrescente. quo rursus crescente ab aequinoctio verno non exsistunt, nec circa solstitium longissimis diebus, bruma vero id est brevissimis
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ deus olim mundo diluuiũ in¬
duxit: non tantum ex aquis q̃ sub
firmam̾to erant. quia nec cataclismũ
facere suffecissent. s etiam maxĩe
ex his que super firmam̾tum. unde
scriptum est. et catharacte celi aꝑte
sunt. hinc factum est ut archum
postinodum in nubibꝰ poneret. ne
suitra dilinuu super terram soucet
ac si diceret. aque supertelesteꝰ iouxer
munto diluuium. s nunc archũ po¬
nam ĩn nubibus. qui fit ex aqueis
terre humoribus. Ut et si qñ pluuiar
aque ĩ aͤre pendeant: hoc signo appa¬
rente homines nõ timeant. qm̃ aq̃
quas uident in nubibus de t̾ra sunt:
nec tantum cumulum facere poter̾.
ut mundo diluuiu inducant. hec ẽ
ratio naturalis: cur deus posuit ar¬
chum in nubibus ob signum federis.

Expanded text:
autem deus olim mundo diluvium induxit, non tantum ex aquis que sub firmamento erant, quia nec cataclismum facere suffecissent, sed etiam maxime ex his que super firmamentum, unde scriptum est et cataracte celi aperte sunt; hinc factum est ut arcum postmodum in nubibus poneret, ne ulta diluvium super terram induceret, ac si diceret: aque super celestes induxerunt mundo diluvium, sed nunc arcum meum ponam in nubibus, qui fit ex aqueis terre humoribus, ut si quando pluviarum aque in aere pendeant, hoc signo apparente homines non timeant, quoniam aque quas vident in nubibus de terra sunt, nec tantum cumulum facere poterunt, ut mundo diluvium inducant. Hec est ratio naturalis cur deus posuit arcum in nubibus ob signum federis.
Abbreviated transcription (Latin):
per aquam ne timeatur. et futuri per
ignem ut expectetur. Inde est ꝙ duos
habet colores. Ceruleum qui aqueus¬
ẽ: et est exterior qr p̾terut et rubeum
turaliter desiccationẽ aeris iã inceptã¬

Expanded text:
eriti, ne timeatur, et futuri per ignem, ut exspectetur. Inde est quod duos habet colores, coeruleum, qui est aqueus, et est exterior, quia praeteriit, et rubeum,turaliter ostendet desiccationem aeris jam incoepta
Abbreviated transcription (Latin):
Iscine uero due uł solo imp̾sso
uł ceso lapide circa uillam de
bent fi: quas facile est aut fonte aũ
imbre suppleri. ut una ex his peco
lupinos et si qua rusticitas ĩꝓfim¬

Expanded text:
iscine due, vel solo impresse, vel ceso lapide circa villam esse debebunt, quas facile est aut fonte, aut imbre suppleri; ut una ex his usui lupi, pinos et si qua rusticitas
Abbreviated transcription (Latin):
danda sunt ei a parte meridiana et
octidentis hyberni: ut tota die solis
iuuetur et illustretur aspͨtu. Celle
late sint. fortius enĩ uapor inter au¬
gusta luctabr̃. Pisscinales uero celle
ut omnis earũ per ortos decurrat elinues.
Peniq si copia est aque. fusuras bal¬
nearum debent et pist̾na suscipere. uͥ
ibi formatis aquariis molis: frumẽ¬

Expanded text:
dabimus a parte meridiana et occidentis hyberni, ut tota die solis iuvetur et illustretur aspectu. Celle late sint. Fortius enim vapor inter angusta luctabitur. Piscinales celle ut omnes earum hortos decurrat eluvies. Si aque copia est, fusuras balnearum debet et piscina post suscipere, ut ibi formatis aquariis molis, sine
Abbreviated transcription (Latin):
cansa. Uillas in ĩ fimis ualibꝰ meige
et pancoꝵ dierum uoluptatem p̾feire
saluti habitatoꝵ. cum si fons de sit ac
puteus. cist̾uas estruere cõueniat. qbꝰ
oi̾um conduci possit aqua testorum.
alto rudere solidarũ relicto fusoriis lo¬
co. ⁊ estacei pauim̃ti supefusione leui¬
getur. hoc pauim̾tu oĩ cura t̾endũ
est ad uictores. in lardo pĩgui decocto
assidue perfricandũ Qd ubi deducto
humore siccatum est: ne rimis in
aliqua parte findatur. Etiam parie¬
tes silĩ corio uelentur obducti. Et ĩ
post diuturna ⁊ solidam siccitate.
aque p̾beatur hospiciũ. Anguillas
sane piscesq fluuiales mitti ĩ his
pasci q conueniet: ut hoꝵ natatu
aqua stans agilitatem currẽtis u¬

Expanded text:
causa villas in infimis vallibus mergere et paucorum voluptatem preferre habitatorum saluti; cum si fons desit ac puteus, cisternas construere conveniat, quibus omnium conduci possit aqua tectorum.  imis solum alto rudere solidatum, relicto fusoriis loco, testacei pavimenti superfusione levigetur. Hoc pavimentum omni cura terendum est ad nitores et lardo pingui decocto assidue perfricandum. Quod ubi deducto humore siccatum est; ne rimis in aliqua parte findatur, etiam parietes simili modo velentur obducti et ita post diuturnam et solidam siccitatem, aque prebeatur hospitium. Anguillas sane, piscesque fluviales mitti in his, pascique convenit, ut horum natatu, aqua stans agilitatem currentis
Abbreviated transcription (Latin):
sit uelotior: ultra mediũ septẽtrionis¬
occidentali occurr̾. ⁊ lascitur q uentꝰ col¬
laterat inter boream ⁊ zephirũ.Si u̾o
occidentalis orientali ultra mediũ oxͥ
it: fit uentꝰ collateralis int̾ boreã et eu¬
rum. Silr si alie due refluxiones ultra

Expanded text:
sit velocior, ultra medium septeOccidentali occurrit, nascitur ventus collateralis inter Boream et Zephyrum. Si vero Occidentat, fit ventus collateralis inter Boream et Eurum. Similiter si aliae duae refluxiones ul
Abbreviated transcription (Latin):
p̾clarus dies extitit: qui non aurora
s aplena luce inchoait. et in mane
sequentis diei consũmatus est. Reli
uesperam. quoꝵ quisq a suo mane
incipiens. usce ad alterius diei mane
tendebatur. Hic est naturał ordo dis¬
tictionis sex dieru. ut distingͤantur
et cõputentur. a mane usq ad mane.
postea uero ĩ misterio ft̃m est. ut cõpu¬
tentur a uespera usq in uesperam.
et adiungatur dies p̾cedenti nocti ĩ
computatione.cum iux naturalem
ordinem p̾cedens dies sequenti nocti
adiungi debeat. qr homo aluce per pec¬
catum corruit in tenebras ignorantie
et pcc̃oꝵ. Deinde per xp̃m a tenebris ad

Expanded text:
praeclarus dies extitit, quia non ab aurora, praeclarus dies extitit, quia non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequentis diei consummatus est. Unde vesperam, quorum quisque a suo mane incipiens usque ad alterius diei mane tendebatur. » Hic est naturalis ordo distinctionis dierum, ut distinguatur atque computetur dies a mane usque ad mane. Postea vero in mysterio factum est ut dies computetur a vespera in vesperam, et adjungatur dies praecomputatione, cum juxta naturalem ordinem praecedens dies sequenti nocti adjungi debeat, quia homo a luce per peccatum corruit in tenebras ignorantiae et peccatorum, deinde per Christum a tenebris ad
Abbreviated transcription (Latin):
lucem illam potuisse lucere. cum etiam
nautarum operatione sepius illustren¬
tur: qui in ꝓfundũ mersi. misso exore
oleo aquas sibi lustrant. Que multo ra¬
riores fuerunt in principio ꝙͣ modo sint.
qr nõdũ congregate erant in loco uno.
ubi sol cotidiano cursu circimectus appa
ret: ut eodem tramite circũcurreret. pͥ
moq ad occasu descendens uesperam
faceret. d euide reuocata mane. Beda fr̃¬
goñ. decebat enĩ ut dies aluce ĩciperet.
et in mane sequentis diei tenderet. ut
opera dei a luce inchoasse. et ĩ lucem cõ¬
pleta esse significarentur. Occidente¬
itaq luce paulatĩ et post spaciũ diur¬
ne longitudinis inferiores partes su¬
beunte: factum est uespere. Mane aut̃
omĩno tenebrosa que post creata sidera
aliqua luce claruit. Petrꝰ lumbatdus¬
Mane ergo pͥmus dies non h̾uit. qr ñ
dies p̾cesserat. que seq̃ntis diei initio
terminaret᷑. et eo p̾cipue qr luce appa¬
rente mox super terram plenus atq

Expanded text:
lucem in aquis posse lucere, cum etiam nautarum operatione saepius illustrentur, qui in profundum mersi, misso ex ore oleo aquas sibi illustrant, quae multo rariores fuerunt in principio quam modo sunt, quia nondum congregatae fuerant in uno loco. ubi sol quotidiano cursu circumvectus oriens emergit, ut eodem tramite circumcurrens, ac primo ad occasum descendens vesperam faceret, et deinde revocata ad or« Decebat, ut dies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse, et in luce completa esse significaretur. Re luce paulatim, et post spatium divinae longitudinis inferiores partes subeunte, factum est vespere, sicut nuncomnino tenebrosa fuit, quae post creata sidera aliqua luce claruit: decebatMane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur; et eo praecipue, quia luce apparente, mox super terram plenus atque
Abbreviated transcription (Latin):
tamen uenenũ inest ei. traduntq¬
grediatur abortum fieri. estͥ altera qi¬
claminos cognomine cyssantemos.
geniculaculatis caulibꝰ suꝑuacius
apͥore distans cuca arbores aciuis ede¬

Expanded text:
tamen venenum ei est, traduntqugrediatur, abortum fieri. Est et altera cyclaminos cognomine cissanthemos, geniculatis caulibus supervacuis a priore distans, circa arbores se
Abbreviated transcription (Latin):
nigriora et tenuiora. sñ angulis in
ꝗbus albicant macule caule. exiguoiã¬
ne floribꝰ p̃pureis radice lata ut ra¬
pum uideri possit cortice nigro. In
umbrosis nascitur. et a nostris tuber
t̾re uocatur. In om̃ibus domibus ẽ¬

Expanded text:
nigrioraque et tenuiora, sine angulis, in quibus albicant maculae, caule exiguo, inani, floribus purpureis, radice lata, ut rapum videri possit, cortice nigro. 115 nascitur in umbrosis. a nostris tuber terrae vocatur, in omnibus se
Abbreviated transcription (Latin):
Abarum .i. plumbum cõbustum:
habet in se uirtutem desiccantem cũ
acumine. Qd̾ et si abluatur: desic¬
cat sñ morsura et est medicamen
utile pessimis ulceribꝰ. maximeq
oculoꝵ huiditatem eoꝵ desicrat. et
cicatricem superinducit. Auiscẽna

Expanded text:
d est plumbum combustum, habet in se virtutem desiccantem cum acumine. Quod etsi abluatur, desiccat sine morsura et est medicamen utile pessimis ulceribus, maxime oculorum; humiditatem eorum desiccat et cicatricem superinducit. Hespida
Abbreviated transcription (Latin):
sa etiam in qr iete ueneria sponte
nature crumpentia. eiusq morbi
ingenia. clauus orator his lami
bi imposita pectori: sub ea cantica
exclamans. alendis uocibus utilẽ¬
isus medicine patinis fictilibus:
substrato sulphure minuto lami
in coquento scobem plumbi lima que¬
sitam sulphuri miscent. Alui uero ce¬
nissam potius ꝙͣ sulphur. plateariꝰ.
soluitur. Ex plumbo funt mortari

Expanded text:
n quiete veneria sponte naturae erumpentia usque in genus morbi. his lamnis ori inposita sub ea cantica exclamans alendis vocibus medicinae usus patinis fictilibus substrato sulpure minuto, lamnin coquendo scobem plumbi lima quaesitam sulpuri miscent, alii cerussam potius quam sulpur. fit et s
Abbreviated transcription (Latin):
inciderit: humore et igni inter se cõ¬
gruentibus offensi. uehem̃ti fragore
flatini uenti coacti bulliẽtes creore
per fontes egrediantur. Omĩs at̾¬
ĩ prauis rebus pertocta. aliam uirtu¬
tem recipit ad usu. Nam sulphuro¬
si fontes neruoꝵ labores reficiunt:
soluta membra paralisi aut aliqua
ĩmorbi repperiunt: fouẽdo ꝑ patẽtes
uenas refrigeratiõe cõtraria calore

Expanded text:
inciderunt, umore et igni inter se congruentibus offensa vehementi fragore flati vi venti coacti bullientes crebre per fontes egrediuntur. ex his ain pravis rebus percocta aliam virtutem recipit ad usum. namque sulphurosi fontes nervorum labores reficiunt psoluta membra corporum paralysi aut aliqua vi morbi receperunt, fovendo per patentes venas refrigerationem contraria calo
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad superiora dirigitur. nec est ibi ob¬
staculum quo repercuciatur. deficit. des¬
ciendo q spissatur. Cũ autem tnͣsit per
cculũ in quo albugineus humor est ⁊¬
cristallinus cum extinguitur. nec aliꝰ¬
color sibi occurit: talem .i. aqueum ⁊ cri¬
m̾toet in eodem esse .xi. cͥculos. in uno:¬
tur auctores de superioribꝰ: uidelicet
fabulose. astrologice. astronomice. fabu
thaurũ illuc esse translatum. et ĩsignũ¬
genus traandi: maxime est nccͣrium.
Eo enĩ scimus de uno qͦ signo ĩ qua par¬
te celi sit. quot stelle sint ies et quom¬

Expanded text:
um ad superiora dirigatur, nec est ibi obstaculum quo repercutiatur; deficit, et deficiendo spissatur. Sed quia transit per oculum in quo est aqueus humor, et crystallcolor ibi occurrit, talem, id emento, in eodem esse duodectur auctoritas de superioribus: fabulose, astrologice, astronomice. Fabul Taurum illuc esse translatum, et in signugenus tractandi maxime est necessarium. Non enim scimus de unoquoque signo, in qua parte coeli sit, et quot stellae in eo sint, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
bilosi aeris excedit. qui ex halatione t̾re ua
poraliter aquas trahit. ac per subtiles mi¬
nutias suspendit. et post corpulentius
conglobatas pluuialr̃ refundit. Si u̾o p̃
aqua sicut uidenus ad tantas minuti¬
as perueĩre ut feratur uaporalit̾ super
aerem aquis naturalr̃ leuiorem. Cur
nõ credamꝰ et super illud leuiꝰ celũ minu¬
tioribus guttis et leuioribꝰ ĩmanare ua¬
poribus: sed quoquomͦ ibi suit: ibi esse ñ
qualitatibus ⁊ meatibꝰ conuĩcere uolũt:¬

Expanded text:
icut aer iste nubilosus exhalatione terrae aquas vaporaliter trahit, et per subtiles minutias suspendit, et post corpulentius conglobatas pluvialiter refundit. Si ergo potest aqua sicut videmus ad tantas minutias pervenire, ut feratur vaporaliter super aerem aquis naturaliter leviorem, cur non credamus etiam super illud levius coelum minutioribus guttis et levioribus emanare vaporibus; sed quoque modo ibi sint, ibi esse non qualitatibus et meatibus convincere moliunt
Abbreviated transcription (Latin):
tritur sicut planta et aĩal. aĩal eĩ
scm frigidum ⁊ humidum nut̾¬
tur. et scd̾m calidum et humidum
uiuit. Sicq uita et nutrim̃tum
ꝓuenit exhumido ĩ planta et aĩali.
ut dicit ut. Ioħ es damascenus. In
sal uer: de cinierib plantarũ ⁊cssũ.
est oleum qd̾ ignis non potuit disg̃¬
gare. est enim in adustibile. Eed
oleum qd extrabitur per distillatie¬
nem. est adustibile. ⁊lam omne ꝗd̾
per distillationem egreditur sug̃
ignem. et hẽt naturam sp̃ũum ũ
supͣdictum est. In qual etiam re mi¬
nerili siue de terra. sũ de planta sũ
te aĩali est oleum sñ quo non poss
fundi et currere . ¶xc ui. de opere

Expanded text:
tritur, sicut planta et animal. Animal enim tritur, sicut planta et animal. Animal enim secundum frigidum et humidum nutritur et secundum calidum et humidum vivit. Sicque vita et nutrimentum provenit ex humido in planta et animali, ut dicit Ioannes Damascenus. In sale vero de cineribus plantarum et ossium, est oleum, quod ignis non potuit disgregare. Est enim inadustibile; sed oleum quod extrahitur per distillationem est adustibile. Nam omne quod per distillationem egreditur fugit ignem et habet naturam spirituum ut supra dictum est. In qualibet etiam re minerali sive de terra sive de planta sive de animali, est oleum, sine quo non posset fundi et currere.
Abbreviated transcription (Latin):
Tale est etiã disgregare res quatuor.
remaneat dũium uniꝰ elem̃ti. et
hec est extrahere primo aquam: de¬
inde oleum. t̾tio ignem qui ẽ liquor
rubrus. Quarto loco remanet t̾ra
tanq̃ fex. Et per hoc pot̾ sciri ꝙ ele¬
mentum magis dñatur in illa plã¬
ta de qua hoc agitur. De sicca tamẽ
planta non extrahit᷑ aqua: quia ex
ea iam euaporauit humiditas aq̃
que cicius enaporat ꝙͣ hũiditas ole¬
agina. Illa enim est que diutius re¬
manens: defendit plantas a putre¬
factione. Idem etiam fieri potest de
quibuedam rebus que ꝓcedunt ex
aĩalib. ut de osse capillo euo. et hiꝰ
Uñ docet auiscenna in capło de cõp¬
lexionibꝰ membroꝵ distillare ofra
et capillos: ad sciendũ in quo eoꝵ
plus sit humiditatis. Sic etiam
est extrahere salem de om̃ibꝰ cine¬
ribꝰ pla̾itaꝵ et ossium aĩaliũ. et de
calcibꝰ lapidum. In hoc aut̃ differt̃
hi sales inter se: ꝙ in sale calcium
non est oleum. qr caret utraq hu¬
miditate. nec uegeratur. nec nu¬

Expanded text:
Tale est etiam disgregare res quatuor dremaneat dominium unius elementi et hinc extrahere primo aquam, deinde oleum, tertio ignem, qui est liquor rubeus; quarto loco remanet terra tamquam fex. Et per hoc potest sciri quod elementum magis dominatur in illa planta, de qua hic agitur. De sicca tamen planta non extrahitur aqua, quia ex ea iam evaporavit humiditas aque, que citius evaporat quam humiditas oleagina. Illa enim est que diutius remanens, defendit plantas a putrefactione. Idem etiam fieri potest de quibusdam rebus que procedunt ex animalibus, ut de osse, capillo, ovo et huiusmodi. Unde docet Avicenna in capiti de complexionibus membrorum, distillare ossa et capillos, ad sciendum in quo eorum plus sit humiditatis. Sic etiam est extrahere salem de omnibus cineribus plantarum et ossium animalium et de calcibus lapidum. In hoc autem differunt hi sales inter se, quod in sale calcium non est oleum, quia caret utraque humiditate, nec vegetatur, nec nu
Abbreviated transcription (Latin):
sublimis et utilitas non parua.
qm̃ ad transmutationes et disgre¬
que iugiter in mundo fuit ad uarios
usus hominũ partim a natura. par¬
tim inrdustria humana. ut est opus
minii rlmilionis. iutri. et auri cal¬
ci unde et dicta est eculta pħica: qr¬

Expanded text:
sublimis et utilitas non parva, quantum ad transmutationes et disgreque iugiter in mundo fiunt, ad varios usus hominum, partim a natura, partim industria humana, ut est opus minii, vermilionis, vitri et aurichalci. Unde et dicta est occulta phi
Abbreviated transcription (Latin):
pore necclum dẽpsato in guttas. sed
gelu ꝓpediente formata. ⁊lec tñ trans¬
lucet ut glacies qm̃ ex paruissimis ⁊
ĩnum̾is minutus fit: que nõ coerẽt
p̾ferũt q candorem. Aiuem ꝓbantur
here montes illi qui orbis climata fa¬
ciunt: ut caucasus in indya.athlas in
xoria. et ceteri. olimpus aut̃ nõ hab
sicut nec pluuias nec uentos qr exce¬
dit oĩum humoꝵ regiones. ⁊liues ꝑ
totum aunũ seruari possunt sub t̾ra
paleis cooperta. In oriente quidẽ ser¬
uantur ad miscendũ niuis estate
calida. uł ad aerem ĩfrigidãdum c̾ca
ĩfirmos. Infrigidat enĩ ualte. Et no¬
tandũ ꝙ membra fricata niue et si
adhoram quasi fugus ĩtolerabile patiã¬
tur: postea tam̾ per se calore modera¬
tissimo refouentur. quia calor natu¬
ralis in homine accroentali frigori re¬

Expanded text:
pore necdum densato in guttas, sed gelu prepediente formata: nec tamem translucet ut glacies, quoniam ex parvissimis et innumeris minutiis fit, que non coherent, preferuntque candorem. Nivem probantur habere montes illi qui orbis climata faciunt, ut Caucasus in India, Athlas in Andria et ceteri. Olympus autem non habet, sicut nec pluvias, nec ventos, quia excedit omnium humorum regiones. Nives per totum annum servari possunt sub terra paleis cooperte. In oriente quidem servantur ad miscendum vinum estate calida, vel ad aerem infrigidandum circa infirmos: infrigidant enim valde. Et notandum, quod membra fricata nive, etsi ad horam quasi frigus intolerabile patiantur, postea tamen per se calore moderatissimo refoventur, quia calor naturalis in homine accidentali frigori re
Abbreviated transcription (Latin):
nie puteis uł stagnis id genꝰ aque
he̾ntibus cum decoquebant. et ĩpis¬
cinas ligneas fundebant appendẽtes
super ereas restes lapillis extentas:
qbus limus in silitudinem nitei uł ui¬
trei acini adherebat. sic ꝙ eiectum sic¬
cabatur diebus.xxx. fit aũt nunc ali¬
bi inspeluncis. qd̾ liquide collectum.
de hinc diffusum in quosta botros
solidatur. fit et ĩ scrobibus cauatis:
quo e lateribus decidentes gutte coa¬
lescunt. fit et salis modo: ex flagran¬
tissĩo sole. adeo aut constructiue u̾tu¬
tis est: ut in leonũ et ursoꝵ ora asꝑ¬
sum. tantam ui heat astringendi.: ut
non ualeant mordere. pliniꝰ ubi sͣ.

Expanded text:
niae puteis, vel stagnis id genus aquae habentibus, quam decoquebant, et in piscinas ligneas fundebant, appendentes super eas restes, lapillis extentas, quibus limus in similitudinem vitrei acin adhaerebat, sicque ejectum siccabatur diebus XXX. 250 10. Fit autem nunc alibi in speluncis, quod liquide collectum, dehinc diffusum in quosdam botros solidatur: fit et in scrobibus cavatis, quarum de lateribus decidentes guttae coalescunt; fit et salis modo ex flagrantissimo sole. Adeo autem constrictae virtutis est, ut in leonum et ursorum ora sparsum tantam vim habeat ad stringendum, ut non valeant mordere. CAPUT III.
Abbreviated transcription (Latin):
roen ĩuenit nu̾u stadioꝵ. Disposi¬
tis quoq per ĩterualla locoꝵ a sep¬
horoscopicis siłĩ dimensione. et
gnomorum equa longitudine
formatis: tot idem gnomonice sb̃¬
putationis doctos hoies quot ua¬
sa fuant singuł qquibeq ĩposuit.
atq una die omnes meridiani tpris
obseruare fecit: et notare unũquẽꝙ
sui gnomiꝰnis ũbram qͣnte ess lonq¬
tudinis. atq ita cõperit ꝙ ultra. dcc̃.
stadia ad unius longitudinis gno¬
monem ũbra nõ respondit. ex hoᷤᷤ aui
conclusit ꝙ partes. ccc. lx. quibus oĩs
⁊ ocliaci tractus diuiditur: ad t̾ras usꝙ
perueniant. et pars que ibi ĩcõperta
et iestimabilis est mensure ĩ terreis
at. comperta g̾ magnitudine uni¬
us partis terrarum que aid zodiacũ
pertin. et illam trecentie sexagesies
multiplicando: curculũ terre diffini¬
uit stadioꝵ.cc.lii. miliũ .i. miliaria
.lxxx.uii. miliaria ⁊ semissem. Igr̃
.xxiiii. partemi tot stadioꝵ tranicurr᷑

Expanded text:
roem invenit numerum stadiorum; dispositis quoque per intervala locorum, a sepvariis oroscopus simili dimensione, et gnomonumequalilongitudine formatis totidemnogmonicesupputacionis, homines doctos quos vasa fuerant singulis quibus imposuit, atque una die omnes umbram meridiani temporis observare fecit; et notare unumquemque sui nogmonis umbram, quante esset longitudinis, atque ita comperit quod ultra VIIc stadia ab unius longitudinis nogmonice umbranum non respondit. Ex hoc autem conclusit; quod partes IIIcLX quibus omnes zodiaci tractus dividitur ad terras usque pervernerint, et pars que ibi comparata et inestimabilis est mensure, in terris at, comparata ergo magnitudine unius partem terrarum, que ad zodiacum pertinet, et illam trecesies sexagesies multiplicando circulum terre diffinuit stadiorum IIcLII millium, unum milliaria cLXXXVII miliaria et semissem; igitur XXXIIII partes tot stadiorum transcurrit
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sꝰ unam quippe nͣture partem
ingrati sumus: qͣ nõ ad delicias qͣsc
igni. ligno. lapide. omnibꝰ horis cru¬
ciatur. multoq plus ut deliciis. ꝙͣ ut
tramus eius uiscera. auri et argẽti
uenas. eris ac plumbi metalla fodiẽ¬
dum actis. uiscera eius abstrahimus
ut digito gẽma gestetur. Qͦ petituri
quot manus atteruntur: ut unus
niteat articulus: sed et omnes hi

Expanded text:
us unam quippe naturae partem ingrati sumus. quas non ad delicias quasque igni, ligno, lapide, fruge omnibus cruciatur horis multoque plus, ut deliciis quam ut tramus in viscera, auri argentique venas et aeris ac plumbi metalla fodiendum actis. viscera eius extrahimus, ut digito gestetur gemma, quo petitur. quot manus atteruntur, ut unus niteat articulus! si ulli es
Abbreviated transcription (Latin):
siam aque subeunt ⁊ͣ ymbres. rigesct̃
in grandines. tumescunt in fluctꝰ.
p̾cipitantur in torrentes. Aer quoq¬
densatur in nubibꝰ. furit ꝓcellis. at
hec benigna nimis indulgens. usibꝰ
mortalium semper ancilla que coric¬
ta geuerat. Que sponte fundit Q
Quam bona fide creditum fenus red¬
dit. ꝙ nr̃i causa alit ꝯ postifera siqͥd̾
cesse est illi seminata excipere: ac ge¬
nita sustinere. Sed in malis generã¬
tium noxa est. Illa u̾o serpentẽ hoie
pertusso amplius nõ recipit: penas¬
q etiam in ercium noĩe exigit. Illa
parturit. Quin etiam miserie nr̃e¬

Expanded text:
 aquae subeunt in imbres, rigescunt in grandines, tumescunt in fluctus, praecipitantur in torrentes, aer densatur nubibus, furit procellis: at haec benigna, mitis, indulgens ususque mortalium semper ancilla, quae coacta generat, quae sponte fundit, quam bona fide creditum faenus reddit! quae nostra causa alit! pestifera enim cesse est semina excipere et genita sustinere; sed in malis generantium noxa est. illa serpentem homine percusso amplius non recipit poenasque etiam inertium nomine exigit. illa parturit. quin et venena nost