comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. siest. quicum tutele urdicio ꝯueĩat.
equissimum erit dice̾. cessare cͥm̃suspectĩꝰ
Si autem ip̃e tutor est solus. numꝗd q
tutele cessat̾ remour̃idus sit ab hac ãmĩ¬
stratione. quasi inhac suspectus: exeo qd̾ ĩ
aliam malensatus sit ergo ⁊ meo qui curã¬
tor solus post finitam tutelam ꝯfirmat᷑
est. idem dicipõt. ¶ Quod siquis itatũ¬
tor danissit. quo admmitalia tutor erit.
Uelquo. adtransmare merit᷑ anpossit su¬
spettus postulari exeogestu quẽ dmini

Expanded text:
est, qui eum tutelae iudicio conveniat, aequissimum erit dicere cessare crimen suspecti. Si autem ipse tutor est solus, numquid, quia tutelae cessat, removendus sit ab hac administratione, quasi in hac suspectus ex eo, quod in alia male versatus sit? ergo et in eo, qui curator solus post finitam tutelam confirmatus est, idem dici potest. Quod si quis ita tutor datus sit: "quoad in Italia erit, tutor esto" vel "quoad trans mare non ierit", an possit suspectus postulari ex eo gestu, quem admini
Abbreviated transcription (Latin):
dem .l.utor qua et cohr̃s pupillo
erat. cum comuieniretur fidei ꝯmissi noĩẽ
insolidum ipe dnt᷑. Tuesitum est. anĩadul¬
tum pupillum ꝓparte dantasit. utił accõ
R̾. dantum̃. desus pettis tutorib ⁊ cu

Expanded text:
rum. Tutor, qui et coheres pupillo rum. Tutor, qui et coheres pupillo erat, cum conueniretur fideicommissi nomine, in solidum ipse cauit: quaesitum est, an in adultum pupillum pro parte danda sit utilis actio. dit danda. DE SUSPECTIS TUTORIBUS ET CU
Abbreviated transcription (Latin):
toris tolum pupillo. ñ nocere. tunc uerũ
est. cum exillius fraute locupletior pup¬
illus factus nõ est qͣtitr merito sabin ⁊̃
tributoria actiõe pupillum conuenientũ
extolo tutoris existimauit. s. si ꝑ iniquã
tastributionem. pupilli rationib fauit
ꝗd indepoĩti quoq actione dicendum est
inthereclitatis petitionem simoto qd̃ tu.¬
toris dolo desut. pupilli ratiõib illatũꝓbet᷑.
incuratorem. ꝗ negoti a gessit. uidicati ac¬
tio nõmagis quanitutdres simodo nulla o
exconsensu post depõitum offitium nouati¬
onemfactam. ⁊ in cuxatorem uł tutorem
tẽpnatus. fuerat. actionem post tutelam
funtam rẽct̾e recusat. non idem ineo pla¬
cuit. qui suo nominẽ mutuam pecãm ac¬
cepit. ⁊ iudicatum ꝓpupillo ferit nisi for¬
te creclitor ideo contraxit. ut incausam
torem reliquid. ẜ̃ cum sententi a dicta u⁊¬
dicati tranfertur. aopupillum actio.ñ
Icex̃ .i.t Iutori qui infantem defen¬
dit. succurritur. ut inpmpissum itita¬

Expanded text:
toris dolum pupillo non nocere, tunc uerum est, cum ex illius fraude locupletior pupillus factus non est. quare merito Sabinus tributoria actione pupillum conueniendum ex dolo tutoris existimauit, scilicet si per iniquam distributionem pupilli rationibus fauit. quod in depositi quoque actione dicendum est, item hereditatis petitione, si modo, quod tutoris dolo desiit, pupilli rationibus illatum probin curatorem qui negotia gessit iudicati actio, non magis quam in tutores, si modo nullam ex consensu post depositum officium novationem factam et in curatorem vel tutorem demnatus fuerat, actionem post tutelam finitam recte recusat. non idem in eo placuit, qui suo nomine mutuam pecuniam accepit et iudicatum pro pupillo fecit, nisi forte creditor ideo contraxit, ut in causamtorem reliquit. secundum eum sententia dicta iudicati transfertur ad pupillum actio non  Tutori, qui infantem defendit, succurritur, ut in pupillum iudica
Abbreviated transcription (Latin):
pilli comsumpserit. ñ fubitur spupillus hr̃¬
ditatem adire sine tutoris auctoritate nõ
põt. quamuis lucrosa sit. nec uilum rabr
tapnum./ nec exsenatus consulto rrebellia no
hrelitatem recipere. puꝑillus sine tutoris a¬
uctoritate poterit. ¶t utor statim in p̃o
negotio p̃sens debrͣ auctor fi. post tempus
auctoritatem isqui cumpupillo contraha
scriptis tam̃hec ꝓbaretur. recte negotium
geritur. Ueluti si absenti pupillo ꝑepłam
uentum aliquid aut locem ⁊ is tutoris an¬
toritat᷑e consentiat.

Expanded text:
pilli consumpserit, liberabitur pupillus.Hereditatem adire pupillus sine tutoris auctoritate non potest, quamuis lucrosa sit nec ullum habeat damnum.Nec ex senatus consulto Trebelliano hereditatem recipere pupillus sine tutoris auctoritate potest.Tutor statim in ipso negotio praesens debet auctor fieri, post tempus auctoritatem is qui cum pupillo contrahit, scriptis tamen hoc adprobetur, recte negotium geritur, ueluti si absenti pupillo per epistulam uendam aliquid aut locem et is tutoris auctoritate consentiat.
Abbreviated transcription (Latin):
necessariam̃ est. cotidie mñi suspetti tuto¬
res postusantur. pͥmũ ignur cortractem
untescendat suspecti crim̃. Faput quos
postulari quis possit suspectus tutor uł cu¬
rator deinte quis ꝑ aquo ⁊ exquib causis
remouetur deniq pena suspettissciendum
est suspecti crim̃. alege xii. tabularum de¬

Expanded text:
necessaria est: cottidie enim suspecti tutores postulantur.Primum igitur tractemus, unde descendat suspecti crimen et apud quos postulari quis possit suspectus tutor uel curator, deinde quis et a quo et ex quibus causis remouetur, deque poena suspecti.Scieest suspecti crimen e lege duodecim tabularum de
Abbreviated transcription (Latin):
lꝑ.l.ꝯQuamꝗͣ regłasit. uiris cuulis. in
rem suam auctorem tutorem fieri ñpossẽ
tr̃. põt tutor ꝓprusui debitoris. brclitatẽ
a deuntipupillo auctoritatem accõmoture
quannus ꝑ bec debitor eius esficiatur. pͥma
enĩm᷑ rõ: auctoritatis ea est. ut heredes fiat
ꝑ conseqñtias. contigit. utcdepitum subeat.¬
Sitam auctore abeo stipulari nõpot ⁊ cum¬
quitam auctoritatẽ accõmodaret. pupil
le. ut suo suo stipulanti sponderet. diuuspĩ
antoninus rescripsit. uire pupillam ñtem᷑
S⁊ inquãtum locupletior facta ẽ tinitum
actioẽm S siaucto. si ꝗt utfilio suo quid
tratutur. nulla er̃it auctoitas. euitent eni
sua auctoritate rem accpit. ¶ tutor sũ
uitus retentus sit. ꝑiũte nualet qd̾ agirur
neq enim p̃sñtia corporis sufficit a daucto¬
ritatem. ũt sisonno aut morbo ꝯmitialt
occupatus tacuisset.
at. ualẽat. auctoritas eius cumse ꝓbãre dic̃
itqd agatur hoc est enim auctorẽ fi̾.¬

Expanded text:
quam regula sit iuris civilis in rem suam auctorem tutorem fieri non posse, tamen potest tutor proprii sui debitoris hereditatem adeunti pupillo auctoritatem accommodare, quamvis per hoc debitor eius efficiatur: prima enim ratio auctoritatis ea est, ut heres fiat, per consequentias contingit, ut dese tamen auctore ab eo stipulari non potm auctoritatem accommodaret pupillae suae, ut seruo suo stipulanti sponderet, diuus Pius Antoninus rescripsit iure pupillam non teneri, sed in quantum locupletior facta est, dandam actionem. sed si auctor fiat, ut filio suo quid tradatur, nulla erit auctoritas: euidenter enim sua auctoritate rem adquirit.Tutor si inuitus retentus sit per uim, non ualet quod agitur: neque enim praesentia corpori‹s› sufficit ad auctoritatem, ut si somno aut morbo comitiali occupatus tacuisset. at, ualet auctoritas eius, cum se probare dicit id quod agitur: hoc est enim auctorem fi
Abbreviated transcription (Latin):
nuisset. corrupisset ꝑdididisf d posesor eqͥq
furioso queripot. siquid nemretum natura
cẽt. ꝑfurorem eius accroisset S tuquid pu¬
nus es sisolunte ñsit tutor cuiis tnpnu
eẽ debeat. tumalicqr elegantius dice potuit
actiones dum taxat. quas ht̃ cumtutore pu¬
pillus. petitori hyditaͬs prantas ẽẽ. situti hr̃¬
des. ł bonorum possessor sinichil culpe eiꝰ fac¬
tumsit. luti sitefundo hr̃clitario uideiectus

Expanded text:
nuisset corrupisset perdidisset. de possessore quoque furioso quaeri potest, si quid ne in rerum natura esset, per furorem eius accidisset. tu quid putus es, si soluendo non sit tutor, cuius damnum esse debeat? cum alioquin elegantius dicere poterit actiones dumtaxat, quas haberet cum tutore pupillus, uen ditori hereditatis praestandas esse, sicuti heres uel bonorum possessor si nihil culpa eius factum sit ueluti si fundo hereditario ui deiectus
Abbreviated transcription (Latin):
quod offilio placebat. Sieo tutore auctore
quitutelam ñgerat emã apupillo sciens
alium cuis tutelam gerere cominũ me nõ
p̃se fi̾. Item sieo auctore emã quitutela fu¬
erit remotus. nec enim id ratum haberi ꝯ̾b
tore np̃ot plane siplures sint tutores qͦꝵ
unius auctoritas sufficit dicendum ẽ altoͣ
auctore pupillum ꝑosse oͥb ligari siuemũ¬
tuam peccãm eidet. Suie stipuletur abeo.
Si cumsolus sit tutor mutuam peccam ꝓu¬
pilio dedit. l.abeo stipletur. nerit obliccatꝰ
pletior factus sit nam inpupillum ntm̃
tutori. uer cuinsactionem. inꝗ̃tum locuple¬
tior factius est. dandam diuus pĩ rescͥpfit¬
¶pupius uñdento sine tutoris auctoritate. nĩ
obligatur.Set nec mem̃do nisi inquãtũ
locupletior factus est. itẽ ip̃e tutor ⁊ ep̃toris
⁊ uñditoris officio fungi ñ pot. S enim sicõ¬
ritas cui sufficit ꝓculdubio emere põt. Set¬

Expanded text:
quod Ofilio placebat, si eo tutore auctore, qui tutelam non gerat, emam a pupillo sciens alium eius tutelam gerere, dominum me non posse fieri: item si eo auctore emam, quierit remotus: nec enim id ratum haberi. 5 Ultore non potest. plane si plures sint tutores, quorum unius auctoritas sufficit, dicendum est altero auctore pupillum ei posse obligari, siue mutuam pecuniam ei det siue stipuletur ab eo. sed et cum solus sit tutor mutuam pecuniam pupillo dederit uel ab eo stipuletur, non erit obligatus pletior factus est: nam in pupillum non tantum tutori, uerum cuiuis actionem in quantum locupletior factus est dandam diuus Pius rescripsit.Pupillus uendendo sine tutoris auctoritate non obligetur sed nec in emendo, nisi in quantum locupletior factus est.Item ipse tutor et emptoris et uenditoris officio fungi non potest: sed enim si conritas sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
Apd̾atistonem ittiscritum ẽ. quot
cuipa tutoris pupillus. &xhrclitate desũt᷑ p̾si¬
tere eĩ estimatio inpetiticẽm hr̃clitatũ sinc
ulla dubitatiõe fieri tebere uerum ẽ. itasipu¬
pupillus exlitis exstimationẽ subient s
u da situtor solũnto ñest. uitenlum eñi erit u
rar rtum calamitas pupilli ã detrãtũ ẽẽ de

Expanded text:
Apud Aristonem ita scriptum est: quod culpa tutoris pupillus ex hereditate desiit possidere, eius aestimatio in petitione hereditatis sine ulla dubitatione fieri debebit ita, si pupupillus ex litis aestimatione subierit. sed si tutor solvendo non est, videndum erit, utrum calamitas pupi
Abbreviated transcription (Latin):
tor inlitem iuraret ⁊tam̃ llt̾ ita ẽ sirem
anctore pupillus fuare possit.
dem .l.. Situtor ł curator pecunia eiꝰc̾
negotia amministrat mutua data ip̃esti¬
pulatus fui̾t suł p̃clia in nom̃suumemerit
utilis actĩo ei cuius peccã fuit datur. adrẽ
ũndicantum. uł mutlam pecãm exigẽrũ.

Expanded text:
tor in litem iuraret: et tamen illud ita est, si rem tor in litem iuraret: et tamen illud ita est, si rem a tutore pupillus seruare possit.m.Si tutor uel curator pecunia eius, cuius negotia administrat, mutua data ipse stipulatus fuerit uel praedia in nomen suum emerit, utilis actio ei, cuius pecunia fuit, datur ad rem uindicandam uel mutuam pecuniam exigendam.
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ł. Situtor pupillo nolit auttor
taiem eum prare deutre ⁊ si expeclit tutele
urortio pupillus hanc iacturam ꝯsequit᷑.
pupilio debr. dicendumest. neq telegari
eum. neq ꝓcuratorem adũsus tutorem
dari. ip̃o tutore auctore posse qr futurum
sit. ut auctoritate sua liberetur.
nit explicantu. tutore auctore op̾ eẽ.¬
nt̃pupillos pame hrclitatisdi¬
uisio factã est. p̃sñte tutõre. S ñ aͥtngna¬
te instrum̃to diuisionis qsitum est. anei
ñ idcirco minus standum ẽe dunsioni qd̾
contempnatus. exccͣti patris. accepit cu¬
rͣatorem int̾quem et creclitorem acta fa¬
ctasunt ap̃ ꝓcuratorem cesaris infrascͥꝑ¬
ta pͥscus ꝓcurator cesaris dixit. facias iu¬
dicata nouellius curãtor dixit abstineo
pupiim prisus ꝓcurator cesaris dixit
nitorem suum liberaturus est. io ip̃o tu¬
tore auctore agi recte non põt.Quãdo ex
facto tutoꝵł curatoꝵ minores age
condepnandum S ñputo quanti auc¬

Expanded text:
tum Si tutor pupillo nolit auctor tatem eum praestare, deinde etsi expedit, tutelae iudicio pupillus hanc iacturam consequitur. pupillo, dicendum est neque delegari eum neque procuratorem aduersus tutorem dari ipso tutore auctore posse, quia futurum sit, ut auctoritate sua liberetur. rant, explicanda tutore auctore opus epupillos paternae hereditatis diuisio facta est praesente tutore, sed non adsignante instrumento diuisionis: quaesitum est, an einon idcirco minus standum esse diuisioni, qcondemnatus ex contractu patris accepit curatorem, inter quem et creditorem acta facta sunt apud procuratorem Caesaris infra scripta.Priscus procurator Caesaris dixit: 'faciat iudicata'.Nouellius curator dixit: 'abstineo pupillum'.Priscus procurator Caesaris dixit: tutorem suum liberaturus est, id ipso tutore auctore agi recte non potest. QUANDO EX FACTO TUTORIS UEL CURATORIS MINORES AGEREcondemnandun, sed non puto, quanti ac
Abbreviated transcription (Latin):
aũt sibi stipłandos ꝑtraditi oẽm accipien¬
to. ⁊̃ sinc tutoris auctoritai. pot.creden¬
Do obligare sibi ñpõt. q sine cutoris aucto¬
ritate. nicħ alienare põt. exhoc autꝙ pupil¬
lus. nullam rem sine nuitoris auctoritate. ali¬
en are põt. apparet manumittere cumsne
tutoris auctoritate ñ posseᷤ hamplius. lic tu

Expanded text:
autem sibi stipulando et per traditionem accipiendo etiam sine tutoris auctoritate potest: sed credendo obligare sibi non potest, quia sine tutoris auctoritate nihil alienare potest. Ex hoc autem, quod pupillus nullam rem sine tutoris auctoritate alienare potest, apparet nec manumittere eum sine tutoris auctoritate posse. h
Abbreviated transcription (Latin):
reorum dominus uiginti quinq
alicui de disset et eum institueret
heredem et dodrantem legauerit.
uichil aluid suboccasione legis
falcidie int̾uenne potest quia ui¬
uus uidetur heredi futuro ꝓuid̾e
atur: non habere legem falcidram
locum dicendum est set sane inple¬
lieris quod ita obsuatur ut omis¬
um heres erciam post longum tp̃c
mortis testatoris implorare. no ꝓibet᷑¬
D̾m .l. O Tneficio legis falcidie
indiguus cẽ uidetur qui idegerit
ut fideicommissu̾iutcidat pret̾ca
.qui non capienti togatus est resti¬
tucre heredicatem. Seuatus cons.
plauciano conceditur quartamn
retineress ea quarta quam nõ

Expanded text:
reorum dominus uiginti quinque reorum dominus uiginti quinque alicui dedisset et eum instituerit heredem et dodrantem legauerit, nihil aliud sub occasione legis Falcidiae interuenire potest, quia uiuus uidetur heredi futuro prouideatur, non habere legem Falcidiam locum dicendum est. et sane in plerisque ita observatur, ut omisum heres etiam post longum tempus mortis testatoris implorare non prohibetm.Beneficio legis Falcidiae indignus esse uidetur, qui id egerit, ut fideicommissum intercidat.Praeterea qui non capienti rogatus est restituere hereditatem, senatus consulto Planciano non conceditur quartam retinere: sed ea
Abbreviated transcription (Latin):
uidi fiusse hereditatem sicuti c¬
cuni condicio credidi extitit pꝰ
mortem ita et pectulii increm̃¬
tum pleuiorem faciet heredi¬
ergo si idem suus de fuu̾cto et
alii deua debuit et una decem
habuerit Augetur. semel exi
hiis hedicis deccin que de func¬
to raturiliter debebantur ma¬
nentibus. ¶Is qui nbouis u
num diuu taxat suum habebit
legauit cum ticio ⁊ cius fidei
conmsit ut post trieunum i¬
manumittet tur debet ex eo ꝙ
interim ex operibus s ii adti¬
cium perueuiret quarta ap̃d
quem admodum. si dircto post
trieninum seruo libtatem. de¬
disset eius qsiod usum fructum
ei legasset aut ei ꝓprietatem.i
per fidei cominiisum reliquiss¬
¶ Sticum tibi. seruo tuo decem
legrunt fuel econtra tibi decem
seruo tuo stichũ libertatẽ quo
stichi euis fidei comimisit. lex
falcidia minuit legata redi¬
mere ab herede ꝑtem deberet
quemadinodum si tibi utruu¬
q legiss. ¶ Sepius euenit
sne emolumentum cuis legis
consequatur. Nam si centum au¬

Expanded text:
i fuisse hereditatem, sicuti cum condicio crediti exstitit post mortem, ita etiam peculii incrementum pleniorem faciet herediergo, si idem servus defuncto et alii dena debuit et una decem habuit? augetur scilicet et his hereditas, decem, quae defuncto naturaliter debebantur, innum dumtaxat seruum habebat, legauit eum Titio et fidei eius commisit, ut post triennium manumitteret: debet ex eo, quod interim ex operis serui ad Titium peruenire potest, quarta apud quemadmodum si directo post triennium seruo libertatem dedisset eiusque usum fructum ei legasset, aut ei proprietatem per fideicommissum relinquit.Stichum tibi, seruo tuo decem legauit uel contra tibi decem, seruo tuo Stichum, libertatemque Stichi fidei eius commisit. lex Falcidia minuit legata: redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrumque legasset.Saepius euenit, ne emolumentum eius legis heres consequatur: nam si centum au
Abbreviated transcription (Latin):
tronus peuit. ut de nomine familie nõ
stimaret adsolam ꝯ sobrinamsuam boã
ꝑuentura. codicillis adeam factis plib fidi¬
cõmissa teliq̃rat uire successioĩs aoduos
eidẽ gradus possessioẽ deuoluta. rationib
equitatis.⁊ ꝑpetui ecticti exemplo ꝓpãtedi
miclimiclia mulierem releuantum ꝑdit
tũpnicausa durum uidebitur. ¶pat q̃
filio semissem declerat. ⁊ sororib ei inpu¬
berib qͣdrantes quib frem̃tutorẽ dechit ĩ
fuert locimus. fili ꝯtemptus eris ꝓtuo se¬
misse aureis ditͤentis. ⁊ uos filie ꝓur̃is q̃¬

Expanded text:
tronus petit, ut de nomine familiae non stimaret ad solam consobrinam suam bona peruentura, codicillis ab ea factis pluribus fideicommissa reliquerat.Iure successionis ad duos eiusdem gradus possessione deuoluta rationibus aequitatis et perpetui edicti exemplo pro parte dimidia mulierem releuandam respondi: idere damni causa durum uidebatur.Pater, qui filio semissem dederat et sororibus eius impuberibus quadrantes, quibus fratrem tutorem dedit, ita fuerat locutus: 'fili, contentus eris pro tuo semisse aureis ducentis et uos, filiae, pro
Abbreviated transcription (Latin):
oportet cumquo desũp̃inis quis loquat᷑.
S inquem uoluntatis mee intentiodiri¬
gatur. ¶ libes p̃dium reliquit acpe¬
tut: neid alienarent. utq infaimilia lib¬
torum retinerent. Siexcepto uno ceteri
tem integras petitieos enĩ adfideiꝯmis¬
sũ uidetur inuitasse. qui iuditio pãru¬
erunt. Palioqnꝑ absurclum eĩt uice mu¬
tua petitionem incduti. E. ut abaltõ par¬
tem alienatam quis ꝑetat. c̃ partẽ suam
alienandõ ꝑcliderit. S hoc itaꝑcedere põt.
siparit auenent. ceterum ꝓutquisq prĩ¬
ꝙ alienauĩt: partem posteriorib ñfucri.
insuperiorib partib fecisse partẽ. intelli¬
gitut. at sinemo uerdidẽtit. ⁊ nouissimꝰ
sine liberis uita decesserit. fideiꝯ missi peti¬

Expanded text:
oportet, cum quo de supremis quis loquatur, sed in quem uoluntatis intentio dirigatur.Libertis praedium reliquit ac petit, ne id alienarent utque in familia libertorum retinerent. si excepto uno ceteri tem, integras petet: eos enim ad fideicommissum uidetur inuitasse, qui iudicio paruerunt: alioquin perabsurdum erit uice mutua petitionem induci, scilicet ut ab altero partem alienatam quis petat, cum partem suam alienando perdiderit. sed hoc ita procedere potest, si pariter alienauerint: ceterum prout quisque prior alienauerit, partem posterioribus non faciin superiorum partibus fecisse partem intellegitur. at si nemo uendiderit et nouissimus sine liberis uita decesserit, fideicommissi peti
Abbreviated transcription (Latin):
ur nc deniq ratione placuit arutore
quinichil accepit fideiꝯmissũ pupil¬
betur. ¶ fre herede instituto pent᷑
nedomus alienetur. S ut infamilia
relinq̃retur. Siñpiruerit heres uolun¬
tati. S domũ alienauit. ł exte foherede¬

Expanded text:
uidetur. hac denique ratione placuit a tutore, uidetur. hac denique ratione placuit a tutore, qui nihil accepit, fideicommissum pupilbeatur.Fratre herede instituto petit, ne domus alienaretur, sed ut in familia relinqueretur. si non paruerit heres uoluntati, sed domum alienauerit uel exte
Abbreviated transcription (Latin):
nomine familie relinquitit. srãuolũ¬
taria̾sit. alienatio s brñhereclis uene¬
ant. tamdiu emptor retinere teb. quã¬
diucepitor haberet bonis nuntitu post
mortem eius ñ habiturus. ꝙ extet retes
p̃stare cogetur. ¶ Matfilio impubere
herede instituto tutorem eid̾ ascripsit.
euisq fidei cõmisit. ut sifilius suus. in¬
tra .xiiii. ãnos decessis restituere᷑ here¬
ditatem semꝑnio. ñideo minus fiderꝯ¬
missum recte datum intelligi debr qr¬
tutorem dare mater ñpotent nãcsipa
t̃ ñiure facto testo tutoris fideiꝯmise
rit eq̃ p̃stabit q̃ ad moclum siure feõ
testm̃ finssi. Sufficit emut abipubẽ
datum fideiꝯmissum uidatrabeo dari
quẽ isqnudabit tutorem declepat ł ⁊̃ tu¬
torem forre arburabatur. Id incuxato¬
re impuberis.ł minoris ãnis debrpliũ
nec inf̾est tutor recte tatus. Uiuo parre
moriatur. laliquo pͥuilegio excusetur
tor fuerat tutus quib certe casib fitei¬
cõmissum ñint̃tictit. qd̾ apupillo tatũ

Expanded text:
nomine familiae relinquitur, si non uoluntaria facta sit alienatio, sed bona heredis ueneant, tamdiu emptor retinere debet, quamdiu debitor haberet bonis non uenditis, post mortem eius non habiturus quod exter heres praestare cogeretur.Mater filio impubere herede instituto tutorem eidem adscripsit eiusque fidei commissit, ut, si filius suus intra quattuordecim annos decessisset, restitueret hereditatem Sempronio. non ideo minus fideicommissum recte is uenediu debitor haberet bonis non uenditis, post mortem eius non habiturus quod exter heres praestare cogeretur.Mater filio impubere  sufficit enim, ut ab impubere datum fideicommissum uideatur, ab eo dari, quem is qui dabat tutorem dederat uel etiam tutorem fore arbitrabatur. idem in curatore impuberis uel minoris annis debet probari. nec interest, tutor recte datus uiuo patre moriatur uel aliquo priuilegio excusetur tor fuerat datus: quibus certe casibus fideicommiss‹um› non intercidit, quod a pupillo datum
Abbreviated transcription (Latin):
nũ petere possit unus sisolus moriẽte
eo suꝑfuit. ¶ Snemtuã ꝗͣ existima¬
lum meã ate hrde instiuto titiole¬
gem nẽ nerani pͥstisententie. nec ꝯstĩ¬
tutiomi lorus q̃cauetur. ñ cogenũp̃sta¬
re legatum heretlems nam succursũ est.
hetedlib. necogantur redimere ꝙ testa¬
tor suũ existimans reliquid. Sunt ⁊ eͥ
inlegandis magis suis reb q̃ maliems

Expanded text:
um petere possit unus, si solus moriente eo superfuit.Si rem tuam, quam existimabam meam, te herede instituto Titio legem, non est Neratii Prisci sententiae nec constitutioni locus, qua cauetur non cogendum praestare legatum heredem: nam succursum est heredibus, ne cogerentur redimere, quod testator suum existimans reliquit: sunt enim magis in legandis suis rebus quam in
Abbreviated transcription (Latin):
modo siiamlegatis solutis cͥm̃ ꝑctueltiõis
illatum est.
acceptis ex hereditate mea inportionem
tuam .c. aureis ⁊ p̃clio tusculano purter
decoĩfiliam hbituram petuniã aũt deꝑ
te suaretenturam. ¶ eorum quib mor¬
tis causa doãtum ẽ. fidei ꝯmitiquoꝙ quo
ip̃r pot̃ qd̾ fideicõmissum heredes salua
faicidie ratione quamhis quor doãtioĩb
exemplo legatorum locum hab̾e placuit
pr̃abunt. sipars dõionis fidcio misso ⁊ti¬
neatur. fidei ꝯmissum quoq mũne̾. falucli¬
e fungetur. SSitam̃almm̃ta p̃stari ñclubae¬
uoluit collatiois totum ronus inresicluao
doãtõis ẽẽ respondendum etsee defuncti
uoluntate. quidemaior e ꝑecinia p̃stari
ñ dubie uoluit integra. ¶ ꝯattilus su¬
is uulgo cõceptis dotem sua mortis cã dc̃ar¬
to stiplar ꝑmisit ᷤ aiauis herelib ĩstra¬
uiro fidei. missura dotis deberi. si faluoie
ranio ñinruem̃t. ceo retenionẽ cotis ui¬

Expanded text:
modo si iam legatis solutis crimen perduellionis modo si iam legatis solutis crimen perduellionis illatum est. acceptis ex hereditate mea in portionem tuam centum aureis et praedio Tusculano partem de communi filiam habituram, pecuniam autem de parte sua retenturam.Eorum, quibus mortis causa donatum est, fidei committi quoquo tempore potest: quod fideicommissum heredes salua Falcidiae ratione, quam in his quoque donationibus exemplo legatorum locum habere placuit, praestabunt. si pars donationis fideicommisso teneatur, fideicommissum quoque munere Falcidiae fungetur. si tamen alimenta praestari uoluit, collationis totum onus in residuo donationis esse respondendum erit ex defuncti uoluntate, qui de maiore pecunia praestari non dubie uoluit integra.Mater filiis suis uulgo conceptis dotem suam mortis causa donando stipulari permisit: cum aliis heredibus instituiro fideicommissum dotis deberi, si Falcidiae ratio non interuenerit: ideo retentionem dotis ui
Abbreviated transcription (Latin):
sapure cata sꝑare pot. qr clics mnitilr ceclit.¬
pat̃ cumfilia ꝑse tuisse berede instituta sic
intestamto locutꝰ fui̾t peto cũmorieris licet
noĩs mei/ necessitas quidem restituendi ne¬
potib uiriles partes p̃cetlere uidebutur .
moderande portioĩs quãmaiorem ĩunius
nepotis ꝑsc̃ãm cenferrmoluit arbuium
iegauit. siconsentiat: ut decreto p̃roris cõ¬
firmetur. ⁊ p̃tor ñitoneum existimet. ut¬
olegati. ñ tenegabitur. ¶Q mutia aa
tionem alicuius. ñ faciendi facta in t̃po¬
suit. sip̾a fecerit. fruitus quo: legatoruo
quos in pͥncipio ꝓmitti necesse ẽ de resti¬
meredeb. Nuriis actoib legatoꝵ simul
tes diuidi ñpõt. ñ enim eam̃te dutũ ẽ le¬
gatarus płimis actionib uti. S ut la¬
xior eis agencli facultas sit. exuna interĩ
q̃ fuerat electa legatum petere. ¶ repetẽ¬
dorum legatorum faccultas exos eo te¬
stam̃to solutoꝵ danta ẽ. ꝙ irritum eẽ p̾d
functi memoriam dũpnatam. apparuit.

Expanded text:
ies inutiliter cedit.Pater cum filia pro semisse herede instituta sic testamento locutus fuerat: 'peto, cum morieris, licetnominis mei'. necessitas quidem restituendi nepotibus uiriles partes praecedere uidebatur, sed moderandae portionis, quam maiorem in unius nepotis personam conferri voluit, arbitrium legavit: si consentiat, ut decreto praetoris confirmetur, et praetor non idoneum existimet, actio legati non denegabitur. Qui Mucianam cautionem alicuius non faciendi causa interposuit, si postea fecerit, fructus quoque legatorum quos principio promitti necesse est restituere debet. Variis actionibus legatorum simul tes diuidi non potest: non enim ea mente datum est legatariis pluribus actionibus uti, sed ut laxior eis agendi facultas sit, ex una, interim quae fuerat electa, legatum petere.Repetendorum legatorum facultas ex eo testamento solutorum danda est, quod irritum esse post defuncti memoriam damnatam apparuit,
Abbreviated transcription (Latin):
suo nr̃. reliquisse ꝗ qd̾ reliquit oĩmõ
uni reliquisse. nampostquã paritũẽ
uoluntati ceteri ꝯditioe defigũt. S si
uno exfamilia herede instituto illefũ
dꝰ extraneo relictus ẽ. ꝑ inde fideiꝯmis¬
sum exillõ testõ petetur. ac sinemo ex¬
uerirmis quiheres scriptus ẽ ratic̃e toli ꝙꝓ¬
exceptioĩs ceteris fideio missũ perentib¬
fucere partem. intelliginir. ¶naque
ratĩo cereros admunit. eatem tantam

Expanded text:
ur reliquisse, qui quod relinquit omnimodo  erit uni reliquisse: nam postquam paritum uoluntati, ceteri condicione deficiunt.Sed si uno ex familia herede instituto ille us extraneo relictus est, perinde fideicommissum ex illo testamento petetur, ac si nemo uerum is, qui heres scriptus est, ratione dolxceptionis ceteris fideicommissum petentibfacere partem intellegitur: nam quae ratio ceteros admittit, eadem tacitam
Abbreviated transcription (Latin):
Si comiectura exuoluntate testatoris ca¬
pientu mors instituti expectanta ẽ.¬
Mensenegotiũ excãfidei ꝯmissi cũ indẽp¬
nitate hepectum. ꝑcautionẽ subsceptũ¬
⁊ filie mancipia q̃nubenti dedit. ũbfider¬
ꝯmissi p̃starioluit. partus subsceptos. ⁊ si
matres añ testĩ mortue fuissent᷑. excãfidĩ
ꝯfirmatis doãtionib pͥd obruatũ est.
hr̃ditatem p̾mortemsuã rogatiis restitu¬

Expanded text:
 coniectura ex uoluntate testatoris cpienda mors instituti exspectanda eMensae negotium ex causa fideicommissi cum indemnitate heredum per cautionem suscepr filiae mancipia, quae nubenti dedit, uermmissi praestari uoluit: partus susceptos, etsi matres ante testamentum mortuae fuissent, ex causa firmatis donationibus pridem obseruatum est. Hereditatem post mortem suam rogati restitu
Abbreviated transcription (Latin):
deiꝯmissum iñceteros habnurus est.
dũmeoꝵ cõmito nefundum iuscula¬
num alienent. ⁊ nedefaimilia nominis
mei exeat ẜmuoluitatem eosquoꝙ in¬
uitatos intelligendum ẽ quib heredes
exttanei fideiꝯmissam libtatem redli¬
derant. ¶ fidertue ꝯmuto ureor ut des¬
restituas tine mee cũmorientis ꝗcquid
dedit fideiomisso continebuntur Nam
ordo scripture ñimpeclit cam̃ uirĩs. ac
p̃dia dari lib̾tismeis qd̾ siquis eoꝵ sine
lib̃is. nita decesserit. partes eoꝵ adreliqͦs
ꝑtinere uolo cõe libtum prtris eundẽq
filium exuoluntate substitutionẽ exclu¬
dere platint. ¶Curatoris fui frustra
fideiꝯmississe uidelutur. uthereddi frarri
negotiorum gestoꝵ rationẽ redtereti quã¬
quam ignttir testõ cautum eẽt. ut cum
adstatum suum fiait ꝑueniss. ei demuor
solueretur. tñsubcuratore alio fraite a¬
gentem. recte placuit actionem ĩferresc̃
solutic que fieri iuste potuit dilata.
abinstituto extraneo p̃dia libtis cũmo¬

Expanded text:
deicommissum inter ceteros habiturus est dum meorum committo, ne fundum Tusculanum alienent et ne de familia nominis mei exeat.' secundum uoluntatem eos quoque inuitatos intellegendum est, quibus heredes extranei fideicommissam libertatem reddiderunt. "Fidei tuae committo, uxor, ut restituas filiae meae, cum morieris, quidquid dedit, fideicommisordo scripturae non impedit causam iuris ac uoi. 'Uolo praedia dari libertis meis: quod si quis eorum sine liberis uita decesserit, partes eorum ad reliquos pertinere uolo.' collibertum patris eundemque filium ex uoluntate substitutionem excludere placuit.Curatoris sui frustra fidei commisisse uidebatur, ut heredi fratri negotiorum gestorum rationecautum esset, ut, cum ad statum suum frater pervenisset, ei demum solveretur, tamen sub curatore alio fratrem agentem recte placuit actionem inferre, cusolutio quae iuste fieri potuit dilata. Ab instituto extraneo praedia libertis cum mo
Abbreviated transcription (Latin):
heres m̃s titio tuto. ꝙ extestam̃to sempni
tebetur mͥcum uire nouatioĩs q̃ legatar
itq testator añt fecerat. legatum extest̾o
ntebea tur. placuit faisam demõstratiõe:
legatario nonobee. Mec intorum falsũ ui¬
teri. ꝙ ueritatis pͥmorcłio adiuuaretur.¬
Siuis puremantimissus cuilib̾tas ꝓpter
inpeclim̃tum uiris post aclitã herectitatẽ
ñ comperit. ꝗ status cius extrinsetus subs

Expanded text:
Heres meus Titio dato, quod ex testamento Sempronii debetur mihi.' cum iure nouationis, quam legatarius idemque testator ante fecerat, legatum ex testamento non debeatur, placuit falsam demonstrationem legatario non obesse, nec in totum falsum uideri, quod ueritatis primordio adiuu‹a-› retur.Seruus pure manumissus, cui libertas propter impedimentum iuris post aditam hereditatem non competit, quod status eius extrinsecus sus
Abbreviated transcription (Latin):
rĩt sicut uice mutu a p̃stabumntur aͥctices
q̃ eipstaripotuerunt. ¶domin herede fru¬
ctuario scripto fundum subconlitionele¬
gauit. uoluntatis ratio ñ patit᷑. ut heres ex
causa usust. emolum̃tum retineat dusũ
inceteris p̃cnorum fuitutib qͣs hr̃s lubũis

Expanded text:
runt, sicut uice mutua praestabuntur actiones, quae praestari potuerunt.Dominus herede fructuario scripto fundum sub condicione legauit. uoluntatis ratio non patitur, ut heres ex causa fructus emolumentum retineat: diuersum in ceteris praediorum seruitu
Abbreviated transcription (Latin):
exclusurum. ¶Eitio frĩsuo menius
hereditatem sen aquo reres institus eãt
post mortẽ suã restituere rogatus. eodntio
rerede scripto pent. utmoriens titius tam
suamꝰ seppereditatẽ sempnio restueret.
ecum eefructib mectio tp̃r ꝑceptis fideiomi¬
si debatamquãtitatem trius ꝑcepiss: eris

Expanded text:
xclusurum.Titio fratri suo Maeuius hereditatem Seii, a quo heres institutus erat, post mortem suam restituere rogatus eodem Titio herede scripto petit, ut moriens Titius tam suam quam Seii hereditatem Sempronio restitueret. cum ex fructibus medio tempore perceptis fideicommissi debitam quantit
Abbreviated transcription (Latin):
atquos hereclitatis porno. quã acceꝑit.
filia. reclierat placuit. ꝙ si aliũfilie sub¬
stituiss eum oportere filio fidei cõmissũ
recltere. ¶ eiuctis p̃diisquepãt quise
dñm eẽ crettiderat. uerb̃ fideiꝯ missi filio
reliquid. nulla cumfrĩb. ⁊ coheredibus.
actio erit. Sitam̃ int̃filios cliuisionem
fecit arbit̃ comectura uolũtans ñpatiet᷑
eum partes coheretlib p̃legatas restituẽ.
nusi parati fuerint. ⁊ ip̃i partis uiditiũ
ftĩ ꝯsuare. ¶ pat certam petuniam
nxhereclate filie. ũbis fidei ꝯmissi reliꝗd.
eimiq nupture totis nomine dari uo¬
luit filio dotemstipulante/ c̃filĩ mino¬
rem dotem dediss suꝑfluum ẽe filie red¬
denclum ꝯstabut. diuortio quoq secuto

Expanded text:
quos hereditatis portio quam accepit filia redierat, placuit: quod si alium filiae substituisset, eum oportere filio fideicommissum reddere.Euictis praediis, quae pater, qui se dominum esse crediderit, uerbis fideicommissi filio reliquit, nulla cum fratribus et co heredibus actio erit: si tamen inter filios diuisionem fecit, arbiter coniectura uoluntatis non patietur eum partes coheredibus praelegatas restituere, nisi parati fuerint et ipsi patris iudicium fratri conseruari.Pater certam pecuniam exheredatae fieamque nupturae dotis nomine dari uoluit filio dotem stipulante. cum filius minorem dotem dedisset, superfluum esse filiae reddendum constabat. diuortio quoque secuto
Abbreviated transcription (Latin):
collata ẽ. iurilem qui fuerint. defamili¬
a petant admissa ꝓpt̃ hexechũ eoꝵ uiri¬
lem portionem conpens atiõe S ⁊ si fun¬
dum heres uni exfamilia reliq̃rit eĩq
fideicõmisserit ut eum extesfo restnuat
q̃situm est. anfidei ꝯmissũ peti possit dꝑx
le pͥortestator itafidei cõmissũ reliꝗss regi¬
eum funclum cuinoles. autquib uoles
exfamilia relinquas rẽ inexpeclito fore
lia exeat heredis heredem ꝑpt̃ sequens
fideiꝯmissum ꝙ ĩexterũ collatũ ẽ. honera¬
tum intelligendum petituris demceps
ceteris expͥmo festõ fideiꝯmissum p̾mor
mortem uidelie eĩ quiprimo electus est.
Sidẽo sielecto uno fideiꝯmissũ ĩ exterum .i
ñꝯferãtur ñ alias ei qui elecuis ẽ fideiꝯmiss

Expanded text:
ui sunt de familia petent admissa propter heredes virilium portionum pensatione. Sed et si fundum heres uni ex familia reliquerit eiusque fidei commisserit, ut eum extero restituat, quaesitum est, an hoc fideicommissum peti possit. dixi lle prior testator ita fideicommissum reliquisset: 'rogo fundum cui uoles aut quibus uoles ex familia relinquas', rem in expedito fore: lia exeat', heredis heredem propter sequens fideicommissum, quod in exterum collatum est, oneratum intellegi, petituris deinceps ceteris ex primo testamento fideicommissum post mortem uidelicet eius qui primo electus est.Et ideo si electo uno fideicommissum in exterum non conferatur, non alias ei qui electus est fideicommiss
Abbreviated transcription (Latin):
luno ꝑrior ñꝑiunt altam attiõem atq¬
fundo diium iuris intellectu sñdinsi¬
õe corporis optinent indem rderur. cũ
duob testam̃tis gnͣałr. hõ legatur. nã
ꝗ soluñte altõ legatarii factus ẽ. quã¬
iis pasiat alienatus abaltõ hr̃de. sõsoliu
ñpotĩt eadem quoq ratio stipłatioĩs ẽ hõi
m̃i legatum oratioĩs conpendio singłos
inhisq̃ legatarii fuerunt.i tafrustra sol¬
uit᷑. cuĩ dm̃um p̾alegatariis. adẽptus est
sundo legato siheres. sepeueritestimatio
referenda erit. ad torump̃tiũ fundi qͦ potu̾i
añsepulturam exstimari Quare sifueit
uno herelib ꝗ solus honeratus fuerit ĩ¬
testam̃to litis exstimarionem reilegate
abstulit. post cocdicillis aꝑtis abherelib

Expanded text:
lutio prior non peremit alteram actionem, atqfundo dominium iuris intellectu, non diuisione corporis optinent.Non idem respondetur, cum duobus testamentis generatim homo legatur: nam qui soluente altero legatarii factus est quam sit alienatus, ab altero herede idem solui non poterit: eademque ratio stipulationis est. hominis enim legatum orationis compendio singulosin his qui legatarii fuerunt, ita frustra soluitur cuius dominium postea legatarius adeptus est, fundo legato si heres sepelierit, aestimatio referenda erit ad totum pretium fundi, quo potuit ante sepulturam aestimari: quare si fuerit uno ex heredibus, qui solus oneratus fuerat, litis aestimationem legatae rei abstulit, postea codicillis apertis ab
Abbreviated transcription (Latin):
legitimam heredem. cogendam p̃stare fi¬
dei ꝯmissa Rdiinam enire uoluntatis
p̃ces a dom̃em suceessionum spem porrec¬
te uidebantur. ¶ Mando filiemee ꝓ
salute sollicitus ip̃us. utquoad liberos
tollat testam̃tum ñfaciat. itt eñi potit.
sine ꝑitulo uiuere sfidei ꝯmissariam he¬
reditatẽ sorori coberedi ñurteri relictã
apparint: qdñdepecunia sua restati S
obtemptu ꝯsilii derogare. iurĩ testm̃ fieĩ
ꝓhidendo uoluit. ¶ rogo filia utbcã
tuã qñ distribuas ubis tuis. utquisq
matris electione cessante sufficiet sĩ
offenderint. seos aũt quos mat elegeit
fore potores. Sisoliꝓmeriussent. exisu¬
maui¶ꝙ sineminem elegerit. eos solos
ñ admittit qui offenderint. ¶ doati¬
onis p̃cliorum epłam ignornte filioma¬
t̃. ineclesacra u̾bis fideiꝯmissi ñ subnxã

Expanded text:
endam praestare fideicommissa respondi: nam enixae uoluntatis preces ad omnem successionis speciem porrectae uidebantur. 'Mando filiae meae pro salute sollicitus ipsius, ut, quoad liberos tollat, testamentum non faciat: ita enim poterit sine periculo uiuere.' fideicommissariam hereditatem sorori coheredi non uideri relictam apparuit, quod non de pecunia sua testari, sed optentu consilii derogare iuri testamentum fieri prohibendo uoluit. 'Rogo, filia, bona tua quandoque distribuas liberis tuis, ut quisque matris electione cessante sufficiet, si non offenderint: eos autem, quos mater elegerit, fore potiores, si soli promeruissent, existimaui: quod si neminem elegerit, eos solos non admitti, qui offenderunt.Donationis praediorum epistulam ignorante filio mater in aede sacra uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
int̃poni uoluisse. quo filia post pͥmas
tionem extendi ñoportet.¶ atiliã
pãt penerat. ut cuiuellz exlibis sins p̃¬
tna cũmoreretur restituerat. uni exli¬
bis. p̃clia fideiꝯ missi filia uiua dc̃aue

Expanded text:
ionem uoluisse, quo filia post primastionem extendi non oportere.A filia pater petierat, ut cui uellet ex liberis suis praedia cum moreretur restitueret: uni ex liberis praedia fideicommissi uiua dona
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ¶¶ Piles adsororem ep̃lam qͣ post
mortem suam aꝑirimandauit. talẽ scrip¬
sit. scire teuolo doãre me tili aureos octi¬
gentos fideiꝯ missum deberi sorori constrit.
necaliut ꝓbanctum inclib sup̃mauolũ¬
tate placet enĩ ꝯfistere fideiꝯmissũ ac si
defunctus cum eo loquatur. quẽ pͥcario ẽ¬

Expanded text:
m.Miles ad sororem epistulam, quam post mortem suam aperiri mandauit, talem scripsit: 'scire te uolo donare me tibi aureos octingentos'. fideicommissum deberi sorori constitit nec aliud probandum in cuiuslibet suprema uoluntate: placet enim consistere fideicommissum et si defunctus cum eo loquatur, quem precario
Abbreviated transcription (Latin):
ed ntio suad G ⁊ si legatum ꝑ ceperit ñ
amplius excãfideiꝰ miss cogendus erit
plum restiuere rogatus sit. ad sũmã le¬
ganuidebitur ꝯstitusse Siaut. p̃tepus.
fidei ꝯmissum relictum sit. usuarcũ duo¬
taxat ao dĩtauntũ admittet᷑ nec mutãda
sementia etit. qd forte legato ꝑcẽpto ma
gnũ emolumtum exaliqͦ negotio ꝯ secut̃
est. aut penamstipulationis ĩminentẽ
euasit. ¶itasiquantitas. cũquãtitate
feratur enimuero sipetunia accepta ro¬
gatus sit rempͥam quamꝙͣ maioris p̃m¬
exstimaretur restituere. ñ est audliendu
leg attirius legato ꝑcepto siuent cõputa¬
re nonenim equitas hoc ꝓbare patitur
siqd̾ legatorum nomine ꝑceperit legata¬
fferat Cumquidã filio suo exparte he.¬
rede instituto. patruum eiꝰ. coberedẽ ei de¬
diss. ⁊ abeo petiss. utfiliũ suũ ꝓuirsli porti¬
one filus suis coheretlẽ faceret. siquid̾ mi

Expanded text:
d ratio suadet. sed et si legatum perceperit, non amplius ex causa fideicommissi cogendus erit duplum restituere rogatus sit, ad summam legati videbitur constituisse: si autem post tempus fideicommissum relictum sit, usurarum dumtaxat additamentum admittetur. nec mutanda sententia erit, quod fgnum emolumentum ex aliquo negotio consecutus est aut poenam stipulationis imminentem euasit. haec ita, si quantitas cum quantitate conferatur. enimuero si pecunia accepta rogatus sit rem propriam, quamquam maioris pretii est, restituere, non est audiendus legatarius, legato percepto si uelit computare: non enim aequitas hoc probare patitur, si quod legatorum nomine perceperit legatafferat.Cum quidam filio suo ex parte herede instituto patruum eius coheredem ei dedisset et ab eo petisset, ut filium suum pro uirili portione filiis suis coheredem faceret: si quidem mi
Abbreviated transcription (Latin):
ita quisquis michi hr̃s etit. Icem filio
meo hr̃s citohidditatem qiuie exsubtitu¬
tio̾e ad eum ꝑueni̾t reititu̾e cog̾nclus ẽ.
Si uero cetracto hoc articulo. quisquis
mͥ erit hr̃s subititut᷑ ita fui̾t tituis fili¬
o meoyr̾s eito tñ si solus patri hr̃s estit̾it.
nnchominus cogñcdus erit hitlititem
pupilli restituere. si uero cobĩem hu̾it
retmebit pupillum hr̃clititem. quia
potuit cohr̃de a deunte. quanuis ipẽ pa¬
tri omisiss. hi̾ditatem ex subititutiõe
adire. ¶ Si pat᷑ filium quẽ in pote¬
itate habebat hi̾rem rescpẜit. et ab eo
petierit ut hĩclitateni sempnioreiti

Expanded text:
filio meo heres esto", hereditatem, quae ex substitutione ad eum pervenerit, restituere cogendus erit. si vero detracto hoc articulo "quisquis mihi heres erit" substitutus ita fuerit: "Titius filio meo heres esto", tum, si solus patri heres extiterit, nihilo minus cogendus erit hereditatem pupilli restituere, si vero coheredem habuerit, retinebit pupilli hereditatem, quia potuit coherede adeunte, quamvis ipse patris omisisset hereditatem, ex substitutione adire. Si pater filium, quem in potestate habebat, heredem scripserit et ab eo petierit, ut hereditatem Sempr
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuus hrclitarius post actitam hĩcta¬
tem stiplatus fuiss aut ꝑ trachtioẽm
accepiss aut fructus qui exreb hiclita¬
nis gcepti fiussent utiq si nulla mo¬
ra ficei cõmisso factã fiuis Is sicuid
añ aclitam hictitatem siiis stipłatus
fuiss aut ꝑtraditidem accepiss. idreti

Expanded text:
us hereditarius post aditam hereditatem stipulatus fuisset aut per traditionem accepisset aut fructus, qui ex rebus hereditariis percepti fuissent, utique si nulla mora fideicommisso facta fuisset. sed si quid ante aditam hereditatem servus stipulatus fuisset aut per traditionem accepisset, id resti
Abbreviated transcription (Latin):
et ad crcipiendas acrdes. ¶ si ẜuum
mrditirium hñs qui coactus adierit ius¬
siss adire ur̃ditatẽ ab alio hĩte suore¬
lictam et tunchĩditatem quam suspec¬
tam fibi ẽẽ dixit reititui̾t. an ⁊ eam hitli

Expanded text:
et ad excipiendas actiones. Si servum hereditarium heres, qui coactus adierit, iussisset adire hereditatem ab alio eidem servo relictam et tunc hereditatem, quam suspectam sibi esse dixe
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tium eius sui sororis defimeti p̃rare.
debent lib̾tatem fauore ẜui ẜuatahor
ampluis. et si ignorans filiꝰ codicillos a
pr̃are debebunt. ne factum eiꝰ alteri dãp¬
num atfecit. set et siẜuus iste a sempro¬
niohr̃s inititut᷑ sit. eamq br̃clitatem
poitea quam ex teitõ ftũs adlib̾tatem ꝑue¬

Expanded text:
ui sorori defuncti praestare debent libertate fauore sui seruata. hoc amplius et si ignorasset filius codicillos a praestare debebunt, ne factum ‹cu›iusquam alteri damnum adfe‹r›at. Sed et si seruus iste a Sempronio heres institutus sit eamque hereditatem, posteaquam ex testamento fratris ad libertatem perue
Abbreviated transcription (Latin):
peto ficeiq tue cõmitto. ut quiꝗ ex hr̃cli¬
tate mea ad te ꝑu̾int filiomeo pͥrima qͣq
die uł si prius quid ei acciłit matri eiuiss
redois . querit᷑ cum añ ꝗͣ adeatur nitlitaᷤ
ꝑuer decessit. anfideicõmusum matͥ de¬
leatur. R. si puerañ ꝗͣ dies fidei comissi¬

Expanded text:
peto fideique tuae committo, ut quidquid ex hereditate mea ad te pervenerit, filio meo prima quaque die aut, si prius quid ei acciderit, matri eius des reddas". quaeritur, cum antequam adeatur hereditas puer decesserit, an fideicommissum matri debeatur. r
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ad matrem pottei aũ ꝗͣdies fidei cõmis¬
si ceisit sic cecessit. ad bĩdem ꝑueri fldeico¬
nuissum ꝑ tin̾e.. ¶ set anea uoluntas fu¬
it patus . Fi. ut si añ restitutũ fideicomis¬
sum puer cecessiss. matri potiꝰquã hr̃cli.e
pr̾aretur. p̾tor estimabit ex ꝑsc̃a̾ matris.
Set teitatoris uoluntati congruũ at. qñ¬
cumq puer decesfit. siũ añꝗͣ dies ficei¬
cõmisłi cedat. siũ postea ad matit̾ tratis¬
ferri fĩdeicõ missum. siñiam puerhor ac¬
cepit ec q ur̃ utimur. ¶ si suohĩte
scripto dñs rogatus ẽ eidems uorestitũe
hr̃clitatẽ cimi lib̾ eẽt utue ficeicõmissũ
eit. ¶ Siquis filium fuũ ee asse uĩdem
decess it hirlitatẽ suam sorori sue resti¬
tueret. et filum cum scret quod incoli

Expanded text:
dies fideicommissi cessit si decesserit, ad heredem pueri fideicommissum pertinere. sed an ea voluntas fuit patris familias, ut, si ante restitutum fideicommissum puer decessisset, matri potius quam heredibus praestaretur, praetor aestimabit ex persona matris sed testatoris voluntati congruum est, quandocumque puer decesserit, sive antequam dies fideicommissi cedit sive postea, ad matrem transferri fideicommissum, si non iam puer hoc acceperit, eoque iure utimur. Si servo herede scripto dominus rogatus est eidem servo restituere hereditatem, cum liber esset, utile fideicommissum est. Si quis filium suum ex asse heredem decesserit, hereditatem suam sorori suae restitueret, et filius cum sciret
Abbreviated transcription (Latin):
et nchil restituet idẽsi nõ plus er¬
it. ꝙͣ proportõ cum retiu̾e oportet
interdum uero reddet. siplus per¬
cepit.ꝙ̃ eun retinere oportet. ead
terutrius dedote agatur. ¶Inpen¬
dia autc̃ fructuũ ꝑcipiendorũ causa

Expanded text:
et nihil restituet, id est si non plus erit, quam pro portione eum retinere oportet: interdum uero et reddet, si plus percepit quam eum retinere oportet. eade cum herede alterutrius de dote agatur.Impendi autem fructuum percipiendorum
Abbreviated transcription (Latin):
fitut facienli testi. itafidei ꝯmissi relinq̃¬
dipotestate consequitur. ¶ mortiscõp¬
num ꝑfideiꝯ mrassum sui relicti. añquam

Expanded text:
enti faciendi ita fideicommissi relinquendi potestatem consequitur.Mortis damnum per fideicommissum serui relicti, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ decepta accipiat inchilouu
ei actio dotis manebit. ¶ Sipat fili¬
a absente dedott eg̾it. ⁊ omissa sit de
cũ abeo consecuta sic quãtiumerdo
nonoie debeat᷑ amarito qͥ prisoluit
¶ Sipriꝓpt condcpuatione rome
ubi dos petatur ẽe noliceat fiuesa¬
at ratani tempatreni hĩtiminu

Expanded text:
uationem decepta accipiat, nihilo minus actio dotis ei manebit.Si pater filia absente de dote egerit, etsi omissa sit de tum ab eo consecuta sit, quantum ei dotis nomine debeatur a marito qui patri soluit.Si patri propter condemnationem Romae, ubi dos petatur, esse non liceat, filiae saat ratam rem patrem habitu
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ ẽ in cũ casum inque nõ
pepigent eẽ mulieri actionẽ. ¶Si
post solutũ m̃m. silia familias
citra patris uolutatẽ exactam
coẽm dotem cõsumat pat̾. ⁊ una
ea ⁊ mortua actio sr̃ ẽ ut dos ipsi so
cansis soluta sit nõ suꝑ erit actõ
s mortuo patre uec et hrdes ag¬
eut nec mulier. ¶Suilier solu

Expanded text:
dicendum est eum in casum, in quem non pepigit, esse mulieri actionem. Si post solutum matrimonium filia familias citra patris voluntatem exactam communem dotem consumat, patri et viva ea et mortua actio superest, ut dos ipsi solcausis soluta sit, non supererit actio. Sed mortuo patre nec etiam heredes agent nec mulier. Si mulier solu
Abbreviated transcription (Latin):
ntestõquidãscͥpͥserat ut sͥ mo¬
nim̃tum ad exemplũ eiꝰ qd̾ inuia sallãa
eẽt publii septiini demetrii fieret. nisi
factum eẽt heredes magna pecunia mł¬
ctarentur⁊ cũid monum̃tũ plubli seꝑ¬
timi demetri nullũ reꝑiebat᷑ s.p. septi

Expanded text:
amento quidam scribserat, ut sibi monumentum ad exemplum eius, quod in via salaria esset Publii septimii Demetrii, fieret: nisi factum esset, heredes magna pecunia multare et cum id monumentum Publii septimii Demetrii nullum repperiebatur, sed