comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
misisse heo ego sedes in gallia
habeo t obsides et tabuta nchil
hor ui. sed gallor omia uolun¬
tate preter dbuta que Iure belli
uictis imposui ꝙ non Ego quidẽ¬
bellmn illis sed ip̃i pͥmũ intule¬
aĩt om̃es em̃ simul gallie p̃pli
quos ego om̃es uno prelio uia si de¬
ceptos se uel insi diis arcuentos di¬

Expanded text:
misisse. Habeo ego sedes in Gallia, misisse. Habeo ego sedes in Gallia, habeo et obsides et tributa. Nichil horum vi, sed Gallorum omnia voluntate, preter tributa, que iure belli victis imposui, quod non ego quidem illis, sed ipsi primum intulerunt. Omnes enim simul Gallie populi quos ego omnes uno prelio vici. Si deceptos se vel insidiis circu
Abbreviated transcription (Latin):
cesoris efficaci opera cõtigisse ¶ Eodaa
pars de Eduoro cum Romanis
antiqua neccessitudine ypter quam
nufso modo possent salua honestate
destitni preẜtim cum ante Romanam
quoq amicitia tocins gassie p̾nci¬
patũ sine lite possederm̃t . Solere
liñte Romanos amicoꝵ fortias
non tantu deffende sed angere
Ednos ergo florẽtissimo in statu
suo Romano amiçitia consecutos
sub cadem postea pͥncipatũ fantio
ꝓspitatem calamitatib ꝑmutasse
qua fonte/ quo ne amm̃o tollerari
posse fins fiit nt peteret eadem
ipo que legatoꝵ ore petierat bello
n Ednos atq Inimriss abstiueres
obsides Redleret germanos si emi¬
tte forsitan non posset ac saltem
ne alios in gallas cransportaret
Barbarũs ad ingemũ Reũsus
plemĩ saperbie iactantie ꝙ Respon¬
ssum Reddidit ¶ Et pmo quidem
untates ip̃e co Res suas multis
noli inquit o Cesar opmari sine
magua premor spe et ꝓmissis m¬
gentib me ypinqnos eo prĩam di¬

Expanded text:
Cesaris efficaci opera contigisse; secunda Cesaris efficaci opera contigisse; secunda pars de Eduorum cum Romanis antiqua necessitudine, propter quam nullo modo possent salva honestate destitui, presertim quum et ante romanam quoque amicitiam totius Gallie principatum sine lite possederint; solere autem Romanos amicorum fortunas non tantum defendere, sed augere; Eduos ergo, florentissimo in statu suo romanam amicitiam consecutos, sub eadem postea principatum servitio, prosperitatem calamitatibus permutasse, qua fronte quove animo tolerari posse? Finis fuit, ut peteret eadem ipsa, que legatorum ore petierat: bello in Eduos atque iniuriis abstineret, obsides redderet; Germanos, si emittere forsitan non posset, at saltem ne alios in Gallias transportaret. Barbarus ad ingenium reversus plenum superbie iactantieque responsum reddidit, et primo quidem virtutes ipse et res suas multis noli, inquit, o Cesar, opinari sine magna premiorum spe et promissis ingentibus me propinquos et patriam di
Abbreviated transcription (Latin):
ade decm cossoqui uentirio timere
emꝰ se ab ilis infidias. Nofint ce
sar hiac de consa Rem qnã ꝑntabat
ueisem impedra sed decimõ segionẽ
dane ad cossoquñi rret galsor qui
mi castas erant equis iyposinedot
equitũ spetie falleret pedites metu¬
ente es ipe si res posteret fidissi¬
mo om̃ium prefidio nti posset it
¶Qna m Re iocatim unũ epi bedienss
non meseganter accepimꝰ psus inquit
¶cesar ystat ꝙͣ promisit didit em̃n se
decma legioñe loco cohortis pretorae
lrs equi sposita sucentĩs passis
pari itsdem it̃ nalio Nrionisti equi¬
atus obstiterat ¶Oratioms cesaris
pͥma pars fint cõniemoracio benefiti¬
bro senatus er ga issam ꝙ fegẽ eum
ꝙ amncũ dixisset ꝙ amplissims cn¬
nerib honorasset que grattora eo esse
debuerit quo ct m alios fariora et ni
ip̃m gratis aibs ip̃ins collata essent
meritis et absq noclc̃ia idꝙ sibi cum
senatus eximia liberalitate cã ipius

Expanded text:
ad diem colloquii venturum; timere ad diem colloquii venturum; timere se enim ab illis insidias. Nrem, quam putabat utilem, impediri, sed decimam legionem, dum ad colloquium iret, Gallorum, qui in castris erant, equis imposuit, ut equitum specie falleret pedites metuentem, et ipse, si res posceret, fidissimo omnium presidio uti posset. Qua in re iocatum unum ex peditibus non ineleganter accepimus: Plus, inquit, Cesar prestat, quam promisit. Dixit enim se decimam legionem loco cohortis pretorie saris equis imposita ducentis passibus, pari itidem intervallo Ariovisti equitatus abstiterat. Orationis cesaree prima pars fuit commemoratio beneficiorum senatus erga illum, quod regem eum, quod amicum dixisset, quod amplissimis muneribus honorasset, que eo gratiora esse debuerint, quo et in alios rariora, et in ipsum gratis absque ipsius collata essent meritis et absque notitia; idque sibi cum senatus eximia liberalitate, tum ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
tus edixerat placatus Impleret ct
ambitis qũĩ quaginta passimm nulib
qua plamus ꝑgeret cotamo itinere
dier septem hosti tam ẜxnins factus
nt iiter ambor castra non nisi qn¬
atuor et diginti milia passan inter¬
ceñt constitit Quod̾ ubi Irionistus
aguonit sen ammi mntatione ali¬
q̃ua sen metu forfican. Accedit eñn
non iꝙͣ in bello nt pars una uehe¬
meter asteram timens nõminns ab
astera timeatur. Ceteꝵ quacũq
Motus ex cansa legatos misit ad
cosorem colloqmo se ꝑatum offerens
quod uicintas sibi facilius fecisset
ac tucins ⁊ lon Recusauit cesar nec
despexit oblationẽ neq aliter ꝙͣ in
optiiã ꝓtem int prettatas estͥ ad
mentem solicet samorem Redisse sins¬
q et łei priͨ ͤ benefitiis obstuitu codi¬
tũ q pecicõns equitate caicta deli¬
Sorantem cepta diratie desicur leo¬
sioquio dies qm̃tus constiturtur o¬
atoscm̃ Itiomstos ne quos secu
pentes cesar oddncereto alio qunr uo

Expanded text:
tus edixerat, placatus impleret; et tus edixerat, placatus impleret; et ambitis quinquaginta passuum millibus, qua planius pergeretur, continuo itinere dierum septem hosti tam proximus factus, ut inter amborum castra nonnisi quatuor et viginti millia passuum interessent, constitit. Quod ubi Ariovistus agnovit, seu animi mutatione aliqua, seu metu forsitan accidit enim nonnumquam in bello, ut pars una vehementer alteram timens non minus ab altera timeatur, ceterum quacumque motus ex causa, legatos misit ad Cesarem, colloquio se paratum offerens, quod vicinitas sibi facilius fecisset ac tutius. Non recusavit Cesar neque despexit oblationem, neque aliter, quam in optimam partem, interpretatus est, ad mentem scilicet saniorem rediisse, suisque et rei publice beneficiis obstrictum coactumque petitionis equitate cuncta deliberantem cepta duritie destiturum. Colloquio dies quintus constituitur. Oravit tamen Ariovistus, ne quos secum pedites Cesar adduceret, alioquin non se
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo solere coutinge que de illis
mentib noua pestis an uirtus soli¬
ta pudorꝙ plus possint Edicere i¬
gitur iam hiic sent Nocte porma
uasa coligant castraq moneant
idq illos se spare facturos alocat
atq emre. Ei spes eñ falseret nee en¬
tem in bellam quisꝙͣ alis sequẽtir
ituro se tom̃ sola clim decima legioue
de cimĩs fide mlla esset sibi hofitatio
et hanc sibi p̃toriam cohertem fore.
mram unius uiri uirtus ac facundio
ꝙͣttm sepe possit in pliramos quauta
his horq sumlib et ꝙͣ repentena cn¬
ntatio ãoꝵ quantus ed algenti mecu
fernor andatiẽ quanta totis castas
asacritas nonnati decima segio ꝓ tri¬
bnnos sibi gr̃as egit tali fui dncis
honestata inditio Relique omes Im¬
patori offenso uerbis ac Reb satisfa¬
cere stadnerñt ad bellum ct̃ Impia
cucta ymptissime ¶Eesar per diici¬
atũ com plurimũ fidebat itinere pre¬
ꝑato nocte castra monit ut quod rra¬

Expanded text:
aliquo solere contingere, que de illis aliquo solere contingere, que de illis mentibus, nova pestis, an virtus solita pudorque plus possint. Edicere igitur iam nunc se nocte proxima vasa colligant, castraque moveant, idque illos se sperare facturos alacriter atque enixe. Si spes eum falleret nec euntem in bellum quisquam alius sequeretur, iturum se tamen sola cum decima legione, de cuius fide nulla sibi esset hesitatio, et hanc sibi pretoriam cohortem fore. Mirum unius viri virtus ac facundia quantum sepe possit in plurimos, quanta his horumque similibus et quam repentina mutatio animorum, quantus ex algenti metu fervor audacie, quanta totis castris alacritas. Nominatim decima legio per tribunos sibi gratias egit, tali sui ducis honestata iudicio. Relique omnes imperatori offenso verbis ac rebus satisfacere studuerunt, ad bellum et imperia cuncta promptissime. Cesar per Divitiacum, cui plurimum fidebat, itinere preparato nocte castra movit, ut, quod ira
Abbreviated transcription (Latin):
ictorie tacerent̃ sepe abipis helnetiis
mĩc Romanos suoditis Imꝑio uitti
eeñt Et si quando contra ouenisset
non id militũ uirtute sed Nrionisci
confilio gestam esse qui cũ se fim̃q
exercitu multos menses locis palu¬
stab tennisset iam de prelio despa¬
ntes ae disysos aggssus inopmo
fudisset incirsu ꝓinde nil sibi ac
suns ad uictoria deesse Romana mõ
constantia non defit rlam qui de¬
generis cãs metus in fannẽti pen¬
nriam uertant Rursus aroganter
facere qm se curris sui duas ĩmi¬
quib apopulis habunde framenta
suppeditent᷑ Et pretra ĩa in cam¬
bis fenmenta maturestẽ demq noc
ftnie nec errorem uie qne p̃tendat
quida nec om̃mo aliquid obstare
tñi non obstet iguama minme ro¬
manũ mału. Qne uero signa isos
non secnturos audierit no credere
Uon id em̃ nisi nel adn̾sa fortima
que longe ad enm diem abesset ab
coꝵ siguis uel anaritia scu stelere

Expanded text:
ictorie tacerentur, sepe ab ipsis Helvetiis, ictorie tacerentur, sepe ab ipsis Helvetiis, nunc romano subditis imperio, victi essent; et, si quando contrarium evenisset, non id militum virtute, sed Ariovisti consilio gestum esse, qui quum se suumque exercitum multos menses locis palustribus tenuisset, iam de prelio desperantes ac dispersos aggressus inopino fudisset incursu. Proinde nil sibi ac suis ad victoriam deesse, romana modo constantia non desit. Nam qui degeneris causas metus in frumenti penuriam vertant, rursus arroganter facere, qui se curis sui ducis immiquibus a populis abunde frumenta suppeditentur; et preterea iam in campis frumenta maturescere. Denique nec famem nec errorem vie, quam pretendant quidam, nec omnino aliquid obstare, tantum non obstet ignavia, minime romanum malum. Quod vero signa illos non secuturos audierit, non credere; non id enim, nisi vel adversa fortuna, que longe ad eum diem abesset ab eorum signis, vel avaritia seu scelere
Abbreviated transcription (Latin):
exhortationib acerrimis ꝙ Rephensio¬
nb ¶ Qr temerarie ac supbe consiliis
se sins ingererent Non eni militn
esse seddutis meditari t puidere qbr
uiis exercitum ducat quib artibus Re¬
gat que quoma sibi pinsa sint omia
fustra cos uanis ac Rediculis coriõ¬
⁊ib̾ qnati. Non milites ducem dncẽ
sed sequi oportere qua Inssi sint fi¬
dere quidem se non comissirai Rriom¬
stũ ul eo amico hostis fiat pplart¬
mani Esto antem mase sana mens
ẜcipitem oblitimi q sai aqret nooinse
tamn mntesietur hos tantos sibosina¬
erent panores aut de sui duc̃is pure¬
ntia ant de ꝓpria untute difideut
ant nnus de se sperarent taliurro
e certe nobili saltem at Romano q
de geio mario tustico arpmatian a¬
ssent partes eoro qui chebtonicos a
cambros duobꝰ cenencissimis & post
hom̃ memoria mauins prellid
delesset/ neq dero despandu uincipos¬
se germanos qui nt Romane de eis u¬

Expanded text:
exhortationibus acerrimisque reprehensioexhortationibus acerrimisque reprehensionibus, quod temerarie ac superbe consiliis se suis ingererent. Non enim militum esse, sed ducis, meditari et providere, quibus viis exercitum ducat, quibus artibus regat; que quoniam sibi provisa sint omnia, frustra eos vanis ac ridiculis terroribus quati. Non milites ducem ducere, sed sequi oportere, qua iussi sint. Fidere quidem se non commissurum Ariovistum, ut ex amico hostis fiat populi romani: esto autem, male sana mens precipitem oblitumque sui ageret, non se tamen intelligere, cur hos tantos sibi fingerent pavores aut de sui ducis providentia aut de propria virtute diffiderent aut minus de se sperarent tali viro, et certe nobili saltem ac romano, quam de Gaio Mario rustico Arpinate sperassent patres eorum, qui Teutonicos ac Cimbros duobus cruentissimis et post hominum memoriam maximis preliis delesset. Neque vero desperandum vinci posse Germanos, qui, ut romane de eis v
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu eoꝵ tollerare ne quinsse in qge¬
ntem formidinem mente concepant Dati
one quadam totis castris effoso meta
alue stimusatis cansis neccessarai e profe¬
cconis misionem fsaquatant asios oft¬
der solus contiobat ¶el ens ilios pir
et intordum lacrins metim secordiams
ad egregios uiros ẜpens centarionu
quoq et muilitũ fortissimos ammos atti¬
gerat. Et quos fateri netũ uecundia
non smebat non se hostem formiderre s¬
ed angustias silnestrã locor prseon¬
q diis iter ct difficustate comelita
dicebant hec ad ccsarem cum Relata
cent non iguarns quantũ in animis
homium falsa etiam possit opimo qͣ¬
primũ hos teriores exentere insticint
pnsqm in consternatione pestiferam
cdalestãt p̾cipne quia illud̾ interceta
ferebat obtorpnisse adeo om̃es metu nt
si forte i atiem uelit ednce neq sig¬
infer neq miles mipia excepturns
sit ¶ Connocatis igitur ad contionẽ
castris oronem habint yleña cosis

Expanded text:
conspectum eorum tolerare nequivisse, ingeconspectum eorum tolerare nequivisse, ingentem formidinem mente conceperant, teone quadam totis castris effuso metu, alii simulatis causis necessarie profectionis missionem flagitabant, alios pudor solus continebat, sed tristitia oris et interdum lacrimis metum socordiamque ad egregios viros serpens centurionum quoque et militum fortissimos animos attigerat, et quos fateri metum verecundia non sinebat, non se hostem formidare, sed angustias silvestrium locorum perplexumque dumis iter et difficultates commeatuum dicebant. Hec quum ad Cesarem relata essent, non ignarus quantum in animis hominum falsa etiam possit opinio, quamprimum hos terrores excutere instituit priusquam in consternationem pestiferam coalescant; precipue quia illud inter cetera ferebatur, obtorpuisse adeo omnes metu, ut, si forte in aciem vellet educere, neque signifer neque miles imperia excepturus sit. Convocatis ergo ad concionem castris, orationem habuit plenam animosis
Abbreviated transcription (Latin):
que in Rem orant festinanti agune ii
sriomstũ ꝓficistitur Iam trid̾m iter ex¬
egerat dn egressaᷤ illum fimb ad no¬
bile Sequanor opidimi uefuntione occu¬
pandum ingenti cum exerciti ꝓperare
compis quod sum̃io sibi studio phibendñ
patus erat emm locus et flimñs ambi¬
tu t ubi flumen en deẜit montancia
arce ualidissimus in super et Rer copia
bellis aptissimus flectis iter t noctes
diebus int̃ ẜens maximis itineribus
uesuntionẽ ante Regis adnentũ ꝑuenit
opidum q introgressus presidiis opor¬
tanis firmat ¶ hic uero ex̾citum Ro¬
mami incredibilis Rumor tremorq ꝑ¬
naserat Initiñ trahens a quibusdeł qui
nt sit Cesaren non insi anncitie Iure
ꝓseenti belloꝵ ꝙ mexpti atq ideo ad
onna crepidantes galios p̃cipne merca¬
tores de statu hõstim assidne inqui¬
rebãt ¶ Andita mole corporum ac urrtu¬
te et expientia germanoꝵ quocien sõuꝙ
cum his galloꝵ exc̃itum concurr issent

Expanded text:
que in rem erant, festinanti agmine in que in rem erant, festinanti agmine in Ariovistum proficiscitur. Iam tridui iter exegerat, dum egressum illum finibus ad nobile Sequanorum oppidum Vesuncionem occupandum ingenti cum exercitu properare comperit. Quod summo sibi studio prohibendum ratus erat enim locus et fluminis ambitu, et, ubi flumen eum deserit, montana arce validissimus, insuper et rerum copia bellis aptissimus flectit iter, et noctes diebus interserens maximis itineribus Vesuncionem ante regis adventum pervenit, oppidumque introgressus presidiis opportunis firmat. Hic vero exercitum romanum incredibilis rumor tremorque pervaserat, initium trahens a quibusdam, qui, ut fit, Cesarem nonnisi amicitie iure prosecuti bellorumque inexperti; atque ideo ad omnia trepidantes Gallos precipue mercatores de statu hostium assidue inquirebant; auditaque mole corporum ac virtute et experientia Germanorum, quotiescumque cum his Gallorum exercitus concurrissent,
Abbreviated transcription (Latin):
Imurias spectet non se bellum Ed̾ms
sine causa hoc est si Impio peant illa¬
tuz obsides mimme Redditur Fin
Imprum detrectent Re ipã pbaturos qd
de tam longinquo illis ysit Romanafr¬
atuitas postremo cominacione cesarea
inchilse moneri milla gentẽ ad emiii die
secum sine suo distrmne concurrisse factu¬
run se Cesari ac Romanis quotiens ue¬
lsent pngne copiam ostensurũ ꝙ quid
nidomiti germani inter arma geniti ct
mitriti humi ad ymbrem et ad solem ia¬
cere soliti qui iam multis annis sub
tecto non fi̾nt contra om̃em genteui
bello ualleant ¶ ħis intentum ce sarem
Eduor ac trenor uno tempore lega¬
tiones exmerins Edu fines suos
uastorinonis pplis e germama nꝑ in
gallias transnectis querebantur T reueri
nfintam multitudiem suenoꝵ ad Fhem
Rppam duoꝵ frateñ mperio ꝑuenisse nnti¬
abant transitũq moliri ¶ his rumoribus
Cesar expectus ne coningendi copias da
ret hostib spaciũ expeditissime dispoitis

Expanded text:
iniurias spectet, non se bellum Eduis iniurias spectet, non se bellum Eduis sine causa, hoc est, si imperio pareant, illaturum; obsides minime redditurum. Sin imperium detrectent, re ipsa probaturos, quid de tam longinquo illis prosit romana fraternitas. Postremo comminatione cesarea nichil se moveri. Nullam gentem ad eum diem secum sine suo discrimine concurrisse. Facturum se Cesari ac Romanis, quotiens vellent, pugne copiam ostensurumque, quid indomiti Germani, inter arma geniti et nutriti, humi ad imbrem et ad solem iacere soliti, qui iam multis annis sub tecto non fuerint, contra omnem gentem bello valeant. His intentum Cesarem Eduorum ac Treverorum uno tempore legationes excitaverunt. Edui fines suos vastari novis populis e Germania nuper in Gallias transvectis querebantur. Treveri infinitam multitudinem Suevorum ad Rheni ripas duorum fratrum imperio pervenisse nuntiabant, transitumque moliri. His rumoribus Cesar expret hostibus spatium, expeditissime dispositis,
Abbreviated transcription (Latin):
ipe et prinatm Cesaris t publice ꝑ¬
Benatus ac populi Romam benefitior
ĩ memor ichis sibi cam illis indicens
comnẽ cum tamen inter amicos cuncta
soleant esse cõmuma tam supbe Romani
Imꝑatoris et annci sin colloqmu recusa¬
ret seꝙ sibi dicturns fĩt hec manttee
ne scilicet ullan germanor nouau ma¬
mi cranfferet in gallias ¶Etins anas
populi Romani coꝵꝙ sociis obfides r¬
stitneret belio impostero atq Inmriis ce¬
inperaret Si hec faceret posse amicitiã
inter eum Romanos q confistere. Alica¬
nim qnom̃a ita Tenatus ꝯfulto tantũ
ẽẽt non se posse sotior minrias neqsi¬
gere hinic legationi nl placatis resp¬
ondens Ariomiscus miqũa se romanis
impetrandi legem ꝓsc ꝑsisse ait.Nors
igitur equa esse sibi seges a Romanis
statui t sno mr̃e suoq illos arbitrio
bellis parta moderari t ip̃e cur nohure
suo nti possit ĩnictos Iura hec esse be¬
lłoro equa gtentib om̃ib. E nod ad

Expanded text:
ipse et privatim Cesaris et publice ipse et privatim Cesaris et publice senatus ac populi romani beneficiorum immemor nichil sibi cum illis iudicans commune, quum tamen inter amicos cuncta soleant esse communia, tam superbe romani imperatoris et amici sui colloquium recusaret, se, que sibi dicturus fuerit, hec mandare: Ne scilicet ullam Germanorum novam manum transferret in Gallias, Eduis amicis populi romani eorumque sociis obsides restitueret, bello in posterum atque iniuriis temperaret; si hec faceret, posse amicitiam inter eum romanosque consistere; alioquin, quoniam ita senatus consulto cautum esset, non se posse sociorum iniurias negligere. Huic legationi nil placatius respondens Ariovistus numquam se Romanis imperitandi legem prescripsisse ait; non igitur equum esse sibi leges a Romanis statui; et suo iure suoque illos arbitrio bellis parta moderari, et ipse cur non suo iure uti possit in victos? Iura hec esse bellorum equa gentibus omnibus. Quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
cum prefcim Arionistus et natira sun¬
ꝓbus et successib tumens supraq
homiem elatus inchil non anfurns
appareret ¶ Omb ex cansis uisñ
est factu optamĩ segatos ad enni
mittẽ qui mitiarent here secũ cesarẽ
de Rei publice statu maguis ꝙ dereb
colloqu ad id loci ac tprͣis oportimi
clectionem regis esse hune tam mode¬
ste legaciom in solentissimũ ille resp¬
onssum reddidit Et quis ĩquid est
cesar aut quid michi cõmime cñ cesa¬
re/ Ego si cesaris egerem ad enni
uenirem. Ipe si mei eget ad me uen¬
iat Etruidem in possessionẽ cesaris
neq sine exercitu pedem positurus
neq excitum eo facile ꝑdnturns sim
¶Proinde fateor me nirari quid ad
Cesurem nra germama Aiiquid em̃
ego Rebus me Romanis m̃ustro ant
q̃ne causa i fines galliar quas mi¬
chi belli Iure quesitas scirent cesarẽ
et Romana signa ꝑtraxit ¶ hõc Resp¬
onso accepto Cesar legatos ad eñden
Remittit qui hec roferant Quando

Expanded text:
quum presertim Ariovistus et natura supquum presertim Ariovistus et natura superbus et successibus tumens supraque hominem elatus nichil non ausurus appareret. Quibus ex causis visum est factu optimum legatos ad eum mittere, qui nuntiarent habere secum Cesarem de rei publice statu magnisque de rebus colloqui: loci ad id ac temporis opportuni electionem regis esse. Huic tam modeste legationi insolentissimum ille responsum reddidit: Et quis, inquit, est Cesar, aut quid michi commune cum Cesare? ego si Cesaris egerem, ad eum venirem: ipse si mei eget, ad me veniat. Equidem in possessionem Cesaris neque sine exercitu pedem positurus neque exercitum eo facile perducturus sim. Proinde fateor me mirari, quid ad Cesarem nostra Germania numquid ego enim rebus me romanis immisceo?, aut que causa in fines Galliarum, quas michi belli iure quesitas scirent, Cesarem et romana signa pertraxerit. Hoc responso accepto, Cesar legatos ad eumdem remittit, qui hec referant: Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
sis q tramitib cen quibusdam
compedib imictos esse et se tran¬
fferre uollentib non aliter ꝙͣ
carcero effractorib p̾sto esse tor¬
tores Inre ⁊gis̾ ubilhuꝙ sint
enentom tirampni crndelis yma¬
ginem ante oculos habere semꝑ¬
q cernicib ĩpendentem credere ob
ean q nñc tau cunctis lamenta¬
neib solos obmntuisse. miserat¬
ns cesar miẜias galliar stratos
animos lencer erigit ꝓmittens se
de illoꝵ calamitatib curatur et
sperare irionistũ hine Romani
et segatis Reneisis ad ppria cesar̃ẽ
sup anditis attenctas cogitante mul¬
ta quidem ad fuscipiẽdum miseror
patrocimũ impellebant ¶ Sed̾u pͥmis
considerato ed nor quos non amicos
mõ sed consang   frẽs asenatu to¬
tiens appellatos sub fintio germanor
cornere et sibi ac popnlo Romano
guominisissimñ extimabat. Accedeb¬
passim ac temere in pallias effundi
non mõ cũ gallor pmtie sed non si¬
ne ꝑicnlo Romani Impii uidebatur

Expanded text:
sisque tramitibus, ceu quibusdam sisque tramitibus, ceu quibusdam compedibus vinctos esse; et se transferre volentibus non aliter, quam carcerum effractoribus, presto esse tortores. Iure igitur, ubicumque sint, cruentam tyranni crudelis imaginem ante oculos habere, semperque cervicibus impendentem credere, ob eamque nunc causam, cunctis lamentantibus, solos obmutuisse. Miseratus Cesar miserias Galliarum, stratos animos leniter erigit, promittens se de illorum calamitatibus curaturum, et sperare Ariovistum hinc romani et legatis reversis ad propria, Cesarem super auditis attentius cogitantem multa quidem ad suscipiendum miserorum patrocinium impellebant, sed inprimis consideratio Eduorum, quos non amicos modo, sed consanguineos et fratres a senatu toties appellatos sub servitio Germanorum cernere et sibi et populo romano ignominiosissimum estimabat. Accedebpassim ac temere in Gallias effundi non modo cum Gallorum pernicie, sed non sine periculo romani imperii videbatur,
Abbreviated transcription (Latin):
reliquñ qua si destituerent᷑ quod ħ
manico p̃ferendam hiis ad finem ꝑo¬
ratis et statu galliaꝵ plirib ber¬
bis expoito quem nõ Repeto quia
hec nllo mõdo ad Nrionisti nõtitia
ꝑferans̃ / de om̃mm quos heret ob¬
sidib in humanũ ille supplicm̃ sit
simpturus et oꝑem se igitur Rebns
adnersis et uerbis neccẽssitate ulti¬
ma expresis fidum sisentium implo¬
rore ¶ Ene cumn dixisset cẽti om̃es
affusi certatim uerbis ac mitibus
imẜicordiã atq auxillũ Romani
Imꝑatoris exposemit eunctis tñ
obserantib soli sequani mesto
silentio defixos in t̾ram oculos
ẜnabant ¶ Q. nod ad miratus
Cesar cum quid Rei que ne silentii
cansa ẽẽt ex his itero atq iteꝵ
que sinisset/ ipi uero ne histe quido
ansi in eadem mestitia ac tacitur¬
nitate ꝑstarent. Respondens pro
eis dimitiatus. Scito ait cesar
excidisse et que aliis poteat his
solis abendi etiam spem ademꝑ¬
tam occupatis euim opidis p̃cin¬

Expanded text:
reliquum, qua si destituerentur, quod reliquum, qua si destituerentur, quod manico preferendam. His ad finem peroratis, et statu Galliarum pluribus verbis exposito, quem non repeto quia hec ullo modo ad Ariovisti notitiam perferantur, de omnibus, quos haberet, obsidibus inhumanum ille supplicium sit sumpturus; et opem se igitur rebus adversis, et verbis necessitate ultima expressis fidum silentium implorare. Que quum dixisset, ceteri omnes affusi certatim verbis ac nutibus misericordiam atque auxilium romani imperatoris exposcunt. Cunctis tamen obsecrantibus, soli Sequani mesto silentio defixos in terram oculos servabant. Quod admirans Cesar, quum, quid rei queve silentii causa esset, ex his iterum atque iterum quesivisset, ipsi vero ne hiscere quidem ausi in eadem mestitia atque taciturnitate perstarent, respondens pro eis Divitiacus: Scito, ait, Cesar,excidisse, et que aliis pateat, his solis abeundi etiam spem ademptam; occupatis enim oppidis preclu
Abbreviated transcription (Latin):
helnetioꝵ potentia donñandi q libido
imnsa pariter ac suspecta erat. fer¬
me ĩgitur ex om̃ib galliaꝵ urbib
legationes principum gratulantes
ad cesarem bemiit
Dsisio segatis petentib Cesare ꝓ¬
mittente prefigitur. Is cũ uenisset
pͥmores galior Ren̾tunt᷑ petite ꝙ et
concesso secietiore ꝯ silio gementes ac
merore mimio ꝓfusi ad pedes cesaris
cuncti ꝓcubuere prefati fant se de Reb
acturos me si qua uel tenu Rinmla
in publicum orupissent mortem eis
atq ultinm̃ excidm allature essent
data fide silentii diniciatus ĩ loquẽdo
partes om̃mm executus Ariornsti in¬
sosens et ĩ mane ingum atq abiectũ
⁊ flebilem galliar statum uerbis
multis miserabilib deploramt umi
se ex om̃ib dictitans nec mremra¬
ndo nec ob̾sidib obstrctũ et olim
Romani ad senatus presidinm con¬
fugisse et mĩe pom̃b corã Romano
Im̃patore siberms soqui demq inchil
cis p̃ter cesarem ac Romanos spei

Expanded text:
Helvetiorum potentia dominandique libido Helvetiorum potentia dominandique libido invisa pariter ac suspecta erat. Ferme igitur ex omnibus Galliarum urbibus legationes principum gratulantes ad Cesarem venerunncilio, legatis petentibus, Cesare permittente, prefigitur. Is quum venisset, primores Gallorum revertuntur, petitoque et concesso secretiore colloquio, gementes ac merore nimio perfusi ad pedes Cesaris cuncti procubuere prefatique sunt se de rebus acturos, que si qua vel tenui rimula in publicum erupissent, mortem eis atque ultimum excidium allature essent. Data fide silentii, Divitiacus in loquendo partes omnium executurus Ariovisti insolens et immane iugum atque abiectum et flebilem Galliarum statum verbis multis miserabilibus deploravit, unum se ex omnibus dictitans nec iureiurando nec obsidibus obstructum et olim Romam ad senatus presidium confugisse, et nunc pro omnibus coram romano imperatore liberius loqui; denique nichil eis preter Cesarem ac Romanos spei
Abbreviated transcription (Latin):
uicima locoꝵ ficti deẜtas terras mu¬
aderent ac tenerent ita cũ helnetiis
tam suꝑba gente tamꝙ ĩ domita uno
quidem sed ingenti prelio debellatum
est ¶ Illnd inter multa memorabile
ꝙ in castris nnente funt tabule qͥb
heluetioꝵ mimerus ceteraꝵ ꝙ gentiũ.
que anpillio issis exierant kas grecis
insc̾ptus erat faerant aut oĩs geñis
honm capita tricenta sepaginta octo
milia/ Qno comꝑto cesar helnetiis
i potestatẽ redactis lustrũ condi fe¬
cit in qno capita nõ isi centũ decẽ
milia sunt Innenta unde facile mini¬
erꝰ collgitur uel cesoꝵ uel in bello
cosũptoro simulq illud̃ appet exhis
qui noctu e p̾lio fugerñs pter illa
sex milia que ad cesarem ex itinere
Retracta memoranimus .xiiii. uel
quos bollum fert cosib piisse hec in
galliis prima cesoris nota uictoria
est que non Romanis ip̃is ꝙͣ gallis
fere om̃ib letior fint ac gratior quib

Expanded text:
vicinia locorum freti desertas terras invvicinia locorum freti desertas terras invaderent ac tenerent. Ita cum Helvetiis, tam superba gente tamque indomita, uno quidem, sed ingenti, prelio debellatum est. Illud inter multa memorabile, quod in castris invente sunt tabule, quibus Helvetiorum numerus ceterarumque gentium, que illis auxilio exierant, literis grecis scriptus erat. Fuerunt autem omnis generis hominum capita trecenta sexaginta octo millia. Quo comperto, Cesar, Helvetiis in potestatem redactis, lustrum condi fecit, in quo capita nonnisi centum decem millia sunt inventa. Unde facile numerus colligitur vel cesorum vel in bello consumptorum, simulque illud apparet, ex iis, qui noctu e prelio fugere, preter illa sex millia, que ad Cesarem ex itinere retracta memoravimus, quatuordeciquos bellum fert, casibus periisse. Hec in Galliis prima Cesaris nota victoria est, que non Romanis ipsis, quam Gallis fere omnibus letior fuit ac gratior, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dubio marte conẜcum est. Romanor
tandem Impetu ac unsm̃b fatiga¬
ti helnetii yͥmo pedetenam Rotiocedẽ
mox et terga uertere. Ad extremu
magna strage deleti funt Impedi¬
mẽta eoꝵ simuil et castra capm̃tar
pars nocturna/ fuga clapsi rcꝗ¬
meti et insonnes ad centimi trigita
milia suꝑsticũ quarto die in lonlin¬
gones ꝓuenere Cesarem ne eos e
nestigio sequẽtur santioro ctra et
cesor sepnltura detimut ymisit
camen qui lingonib nñtiarent ¶Si
helnecios fanmnẽto aant ope aliqua
admnssent/ eos quoq sepro hosti¬
tridim̃ insequitur helnetii bello ui¬
cti Reꝵ insuper omnm accedente
pemiria deditionem per legatos ob¬
talernt / Nd̃ sex mllia ex his fug̃a
ni gmamã medicantes Cesar ex ĩpo
Retrapit itinere ꝓꝙ hostib ħñit Reli¬
qui flentes ac snpplices niam con
dib et ꝑfugis restitutis preceptum¬
qr eis a cesare nt incensos uitos acq
opida Reformarent ne forte germani

Expanded text:
dubio marte certatum est. Romanorum dubio marte certatum est. Romanorum tandem impetu a vulneribus fatigati Helvetii primo pedetentim retrocedere, mox et terga vertere, ad extremum magna strage deleti sunt. Impedimenta eorum simul et castra capiuntur; pars nocturna fuga elapsi irrequieti et insomnes, ad centum triginta millia superstitum, quarto die in Lingones pervenere. Cesarem, ne eos e vestigio sequeretur, sauciorum cura et cesorum sepultura detinuit. Premisit tamen, qui Lingonibus nuntiarent, si Helvetios frumento aut ope aliqua adiuvissent, eos quoque se pro hostitriduum insequitur. Helvetii vero bello victi, rerum insuper omnium accedente penuria, deditionem per legatos obtulerunt. Ad sex millia ex iis fugam in Germaniam meditantes Cesar ex ipso retraxit itinere proque hostibus habuit; reliqui flentes ac supplices misericordibus et perfugis restitutis, preceptumque eis a Cesare, ut incensos vicos atque oppida reformarent, ne forte Germani
Abbreviated transcription (Latin):
to insecutus hand ꝓcul abeis Castra
mentatus insedit ¶ dic añt ttio cũ
cesar Inopia fam̃ti cin pcipuam ca¬
usam donorigem dedisse cõstabat ab
nse quendo desistens aliorsum ꝓgeret
helnecii sen pridiane memores tardi¬
tatis/ ꝙ Romani ne de altiorib qm̃ide
locis se Innade fiissent ausi quod
errore cõtigerat metu factum eodem¬
Rati sen frumẽtatũ ittrros auersuri
maguis gressib insequntur/ Q nod
nb̃i Cesar aguoiit inuicinũ collem
om̃es copias sarcinas q om̃es con¬
trahit sio nt totus collis asũmo ad
ymñ impedimẽtis et hom̃ib tegeret᷑
ipe atie istrnta / eqnis antẽ om̃ibus
non dimissis mõ sed e conspectu
ab ductis nt fuge spes crepta spẽs¬
ꝙ par ꝓiculi oculis obiecta pares
aios dcrrent pedes ip̃e cum legiõib
in hostem Ruit pedestri q cũ equi¬
datn presim atiou crnentũq con¬
seritur ab hora lucis septima ad in¬
nstum noctis uariis licet enentib

Expanded text:
to insecutus, haud procul ab eis castra to insecutus, haud procul ab eis castra metatus insedit. Die autem tertio, quum Cesar inopia frumenti, cui precipuam causam Domnorigem dedisse constabat, ab insequendo desistens aliorsum pergeret: Helvetii seu pridiane memores tarditatis, quod Romani ne de altioribus quidem locis se invadere fuissent ausi, quod errore contigerat, metu factum, eodemrati, seu frumentatum ituros aversum, magnis gressibus insequuntur. Quod ubi Cesar agnovit, in vicinum collem omnes copias sarcinasque omnes contrahit sic, ut totus collis a summo ad imum impedimentis et hominibus tegeretur. Ipse, acie instructa, equis autem omnibus non dimissis modo, sed e conspectu abductis, ut fuge spes erepta spesque par periculi oculis obiecta pares animos darent, pedes cum legionibus in hostes ruit, pedestrique cum equitatu prelium atrox cruentumque conseritur. Ab hora lucis septima ad multum noctis, variis licet eventibus,
Abbreviated transcription (Latin):
noctu castris emittit et montis uerti¬
cem occupare inbet nec yus descendẽ
ꝙͣ ip̃e in hostes Impetum fecisset¬
¶ Paret ille et cum Iam sũma p̃hendiss¬
et Cesar q ip̃e paulo post secutus nõ¬
insi mile quin gentos passus distaret
ab hostib nec ab illis ant de cesare
ant de labieno/ sicut postea ex captins
cognitum est/ aliquid sentiretur Con¬
sid̾ins premissus a cesare uir qui longo
bessor usu Rei militaris doctissimꝰ cre¬
debatur ut qui din sub março crasso ct
sutio Tilla militasset mirn qua conste¬
rnacõne amun qno ne errore Ronianos
ascendentes ꝓcul aspitient hostes̾ ⁊atus
eqno calcarib adacto reg̃ssus ad cesa¬
rem helactios montẽ p̾octupasse demĩti¬
at Eubstitit cesar ip̃e etiam labien¬
ns Cesarei non Immemor precepti
se continunt / Sic uano nñtio mane is¬
lo Rei ingentis occasio pretmissa est
ad multam dici cum digressis hostib
se delusi cesar intellige̾t more soli¬

Expanded text:
noctu castris emittit, et montis vertinoctu castris emittit, et montis verticem occupare iubet nec prius descendere, quam ipse in hostes impetum fecisset. Paret ille, et quum iam summa prehendisset, Cesarque ipse post paulo secutus nonnisi mille quingentos passus distaret ab hostibus, nec ab illis aut de Cesare aut de Labieno, sicut postea ex captivis cognitum est, aliquid sentiretur, Considius premissus a Cesare, vir, qui longo bellorum usu rei militaris doctissimus credebatur, ut qui diu sub Marco Crasso et Lucio Sylla militasset, mirum qua consternatione animi quove horrore Romanos ascendentes procul aspiciens, hostes ratus, equo calcaribus adacto, regressus ad Cesarem Helvetios montem preoccupasse denuntiat. Substitit Cesar; ipse etiam Labienus, cesarei non immemor precepti, se continuit. Sic vano nuntio mane illo rei ingentis occasio pretermissa est. Ad multum diei quum, digressis hostibus, se delusum Cesar intelligeret, more soli
Abbreviated transcription (Latin):
statueretur asꝑiuns mtli i anĩnn ue¬
mret sine ip̃m̃s conimẽtia factum
esse que suspitio om̃nui pplot galli¬
aro fibi uehementer alienaret uictus
amnti lacrimis Cesar arrepta eurs
dextera trepid̾ñ mestum q consoland
donorigen accersit et pnte fiatie quid̃
egerit quid̾ mositus sit omes conatus
ems se nosse ꝓfitecur Inditia expouit
stelus aggrauat ꝓfidiam detestatur
quid ilłe sit meritus quid ip̃e de illom
ammo habnerit clare edocet Ad prost¬
remũ om̃ia se non sibi sed germano
ems Remisisse hortari ut deiñceps Se
non culpa cm̃ sed suspitionib liberi
preẜnaret. Sic ad monitũ submissit
cacite qui oms uiri gressus et non
mõ actus sed uerba etiam obẜnarẽt
dimisit Sub hec nuntiant᷑. hostes ad
Radicem poii montis octo milia pa¬
ssum̃ a Romanis castris abesse cesar
premiss qui montis aditum explorarẽt
nbi facilem accepit titũ labienum
unũ ex ducib sus cum ꝓte coppiaꝵ

Expanded text:
statueretur asperius, nulli in animum vestatueretur asperius, nulli in animum veniret sine ipsius conniventia factum esse; que suspicio omnium populos Galliarum sibi vehementer alienaret. Victus amici lacrimis Cesar, arrepta eius dextra, trepidum mestumque consolans Domnorigem arcessit, et, presente fratre, quid egerit, quid molitus sit, omnes conatus eius se nosse profitetur; indicia exponit, scelus aggravat, perfidiam detestatur; quid ille sit meritus, quid ipse de illo in animo habuerit, clare edocet; ad postremum omnia se non sibi, sed germano eius remisisse; hortari, ut deinceps se non culpa tantum, sed suspicionibus, liberum preservaret. Sic admonitum, submissis tacite, qui omnes viri gressus et non modo actus, sed etiam verba, observarent, dimisit. Sub hec nuntiatur hostes sub radicem proximi montis octo millia passuum a romanis castris abesse. Cesar, premissis qui montis aditum explorarent, ubi facilem accepit, Titum Labienum, unum ex ducibus suis, cum parte copiarum
Abbreviated transcription (Latin):
apud eum uidẽtur maioris fiatris fides
ꝓ mĩoris ꝓfidia ualuisse dinitiaco igi¬
tar enocato cotam frat̾ne nequitie pan¬
dit historiam petens ut uel ipe ni cum
cuadu̾tat uel si pietas institiam Remo¬
ratur per ppłm miad̾ñti uelit ¶ Ille
larimis manans neq excusans fratris
isamam sed accusans non in alios
tantim sed in se quem sibi natura cõ¬
inctissimũ fecisset bnficia uero coninca¬
tiorem facere debuissent qui sub se nõ
nt frater sed ut filuis cremisset et om̃i
suo inciemento non anctoris ĩ damiñ
mõ sed pene n pitiam usus esset
rtec pret̾ea quicq̃ negans omunir que
aeefare dicentur quo confessus uemi¬
am facisius Innenret sed nota sibi
dicens onña seqr er his dolorẽ quan¬
tus ulla de Re capi uscͣ posset t cape
et cepisse tandem singultiens obseciabat
ut fratiem sibi qualr cunq meretu cõ¬
donaret et psertim ꝙ pnblice ergase
coginto cesaris affectu si quid in eniu

Expanded text:
apud eum videretur maioris fratris fides, apud eum videretur maioris fratris fides, quam minoris perfidia valuisse. Divitiaco igitur evocato, totam fraterne nequitie pandit historiam, petens, ut vel ipse in eum animadvertat, vel, si pietas iustitiam remoretur, per populum animadverti velit. Ille lacrimis manans, neque excusans fratris insaniam sed accusans, non in alios tantum, sed in se, quem sibi natura coniunctissimum fecisset, beneficia vero coniunctionem facere debuissent; qui sub se non ut frater, sed ut filius crevisset, et omni suo incremento non auctoris in damnum modo, sed pene in perniciem usus esset; nec preterea quicquam negans omnium, que a Cesare dicerentur, quo confessus veniam facilius inveniret, sed nota sibi dicens omnia, seque ex his dolorem, quantus ulla de re capi unquam posset, et capere et cepisse; tandem singultiens obsecrabat, ut fratrem sibi qualitercumque meritum condonaret, eo presertim quod, publice erga se cognito Cesaris affectu, si quid in eum
Abbreviated transcription (Latin):
Romanor odio atq hel netior studio e¬
stuabat Etam et illor degente nobisipi¬
ma orta soco connigem hebat ad hec
magnas amicitias et funtimaro gen¬
tmi fanorẽ domi qnoq de uectigalibus
pnbłicis in quib se illis licitando oppo¬
nere nillus anderet ad in mensas di¬
uitias prouĩ iter his q õib spem nõ¬
ad altum mõ sed ad sumũ gradum
Regniq fastidiũ astendendi que cancta
sibi frnola atqr alio Recasura Roma¬
no sub impio puidebat super omnia
Romanor indicio se firmari post hie¬
nuꝰ indignabat᷑ ac dolebat his aden¬
ctus et uicinoꝵ quibꝰ modis poterat
benmoletiam querebat et Romanoꝵ
cesaris q pntiam oderat atq poten¬
tiam uehem̃ter horiebat quib rebus
Cesar cognitis insta comotus Rracũdia
pͥmo quidem de ipnis supplitio cogita¬
unt ad hem̃ singula amniũ inclina¬
bant et nichil in Rebus erat ambig¬
m. unũ om̃ib his obstabat amorse¬
atris hoc Retractus distulit ne mimuis

Expanded text:
Romanorum odio, atque Helvetiorum studio eRomanorum odio, atque Helvetiorum studio exestuabat. Nam et illorum de gente nobilissimo ortam loco coniugem habebat, ad hec magnas amicitias et finitimarum gentium favorem, domi quoque de vectigalibus publicis, in quibus se illi licitando opponere nullus auderet, ad immensas divitias pronum iter; hisque omnibus spem ad altum modo, sed ad summum gradum regnique fastigium ascendendi. Que cuncta sibi frivola atque alio recasura romano sub imperio providebat. Super omnia Romanorum iudicio se fratri posthabitum indignabatur ac dolebat. His adductus et vicinorum, quibus modis poterat, benevolentiam querebat et Romanorum Cesarisque presentiam oderat atque potentiam vehementer horrebat. Quibus rebus Cesar cognitis, iusta commotus iracundia, primo quidem de ipsius supplicio cogitavit; ad hoc enim singula animum inclinabant, et nichil in rebus erat ambigui. Unum his omnibus obstabat, amor fratris: hoc retractus distulit, ne minus
Abbreviated transcription (Latin):
femuẽta ꝓmissa nõ unttent seꝙ inͥ
eo bello destituerẽt Edi quod cor
maxime susce ꝑisset hortata certis
indiciis notũ donorigen ednui enus
t potentia et andacia ꝑar et apud
suos gra ingens erat omib consiliis
atq dmi st̾ndio et calidis orationib
ednor aios a Romanis anertere a¬
sserentem Romanos si helnetios ui¬
cerint non illie bellandi finem fact¬
nros ẽe nempe gallie ymo orbis ad
Imꝓiũ auellantes punide si poitus
ẜmenda sit multo equins eduos sue
ingum gentis laturos esse ꝙͣ extne.
hiis atq hoꝵ simlib ne fenmentu
euercitui et necesẜia q̃libet in tp̃re co¬
nectent᷑ obstare qum etiam helnetios
prim̃ iter obtumisse clademq eius
primus fugiens cetos fugẽ̾ decuisser
Is erat donorix Inmoris frater duntiat
qui tuc apud eduos collega listo simie
Rer perat Emus ne erga Romanos ac
Cesarem spectassima fides erat ¶ At
donorix multu a fratre diñsus occulto

Expanded text:
frumenta promissa non mitterent, seque in frumenta promissa non mitterent, seque in illo bello destituerent Edui, quod eorum maxime suscepisset hortatu, certis indiciis notum fit Domnorigem Eduum, cuius et potentia et audacia par, et apud suos gratia ingens erat, omnibus consiliis atque omni studio et callidis orationibus Eduorum animos a Romanis avertere, asserentem Romanos, si Helvetios vicerint, non illic bellandi finem facturos esse, nempe Gallie, immo orbis ad imperium anhelantes. Proinde si penitus serviendum sit, multo equius Eduos sue iugum gentis laturos esse, quam externe. His atque horum similibus, ne frumenta exercitui et necessaria quelibet in tempore convectentur, obstare. Quin etiam Helvetios primo iter obtinuisse, clademque eius primus fugiens ceteros fugere docuisset. Is erat Domnorix iunior frater Divitiaci, qui tunc apud Eduos collega Lisco summe rerum preerat, cuiusve erga Romanos ac Cesarem spectatissima fides erat. At Domnorix multum a fratre diversus occulto
Abbreviated transcription (Latin):
tios a maiorib sin obsides nõ dare
sed accipe didicisse Respondit/ enis se
Rei testes nolle allios ꝙͣ Romanos. sic
nnfecto pacis ne gotio digressi die pro¬
ximo ulrmqr Castra ꝓmonẽt Cesar ad
explorandas hostis uias quatuor
milia equitum gallicoꝵ quos ab edi¬
us coꝵ q auxĩsiarib contray̾at an¬
te rre ib̾et forteq itineꝵ pitiores
essent. Illi ant inconsulte pͥro gressi
inquis q locis cum hoste congressi
plures apanciorib uicti fũt E.no
saccessu tumentes helnetui cõtempnẽ
insustare Iuelse ꝙͣ primũ cõmitte Rem
fortune. Cesar nero tempus trahere
ac differre Ita qm̃idecim spatio dieꝵ
ꝑua tellure sepati et pene semꝓ ii
conspectu mutno prelio tñ abstine¬
rñt ac quocunq hostis pedem ꝓtuli¬
sset uestigiis Cesar instabat ꝯtentus
in p̃ns metu illu a p̃plationib ar¬
cuisse ¶ In hoc Reꝵ statu querenti
Cesari apud magratus ac principes
ednor o qui se comittabatur de eo ꝙ

Expanded text:
tios a maioribus suis obsides non dare, tios a maioribus suis obsides non dare, sed accipere didicisse respondit; eius se rei testes nolle alios, quam Romanos. Sic infecto pacis negotio, digressi die proximo utrinque castra promovent. Cesar ad explorandas hostis vias quatuor millia equitum gallicorum, quos ab Eduis eorumque auxiliaribus contraxerat, anteire iubet, forte quod itinerum peritiores essent. Illi autem inconsulte progressi, iniquisque locis cum hoste congressi, plures a paucioribus victi sunt. Quo successu tumentes Helvetii contemnere, insultare, velle quam primum committere rem fortune; Cesar vero tempus trahere ac differre. Ita quindecim spatio dierum parva tellure separati, et pene semper in conspectu mutuo, tamen prelio abstinuerunt. At quocumque hostis pedem protulisset, vestigiis Cesar instabat, contentus in presens metu illos a populationibus arcuisse. In hoc rerum statu, querenti Cesari apud magistratus ac principes Eduorum, qui se comitabantur, de eo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
teꝵ Insigniret/ et antique histo¬
rie nona adderet/ Cassii memoria
sibi uideatur illis in finib satis
esse ¶Ad hec Cesar se et Romaĩs
illius cladis memiuisse Respondit
coq magis ingemisce̾ ꝙ milla pr¬
orssus in helnetios Romanoꝵ In¬
iria precessisset/ facile declinadũ
si ullius offense sibi conscui fuissẽt
non cinuisse quidem Cassinmi nec
q essent/ et timere sme cansa nec
uiri fortis eẽt nec Romani. Securñ
ergo et incantũ opprimẽ nec opo¬
sim facimus fuisse nec a deo glori¬
osim ut eis forsican uideatur defin¬
erent igitur gtirt gliari cogitantes
longam sepe multis impitatem ste¬
ler deos dare quo acrins post ꝑ¬
spitatis excursum corqueat Rer mex¬
pectata mutatio. Et quo cerior eo
marior sit uindicta. Ceter ut ueter
offenssar esse possit oblimo Recenti
non posse quib nper socios Roma¬
noꝵ affecẽmt insi nona itiden
satiffacõe declantur ꝓq his ẜnandis
obsides dent ¶ Ad ea legatus helne¬

Expanded text:
terum insigniret, et antique histoterum insigniret, et antique historie novam adderet Cassii memoriam; si sibi videatur illis in finibus satis esse. Ad hec Cesar se et Romanos illius cladis meminisse respondit eoque magis ingemiscere, quo nulla prorsus in Helvetios Romanorum iniuria precessisset. Facile declinandum, si ullius offense sibi conscii fuissent. Non timuisse quidem Cassium nec que essent, et timere sine causa nec viri fortis esset nec romani. Securum ergo et incautum opprimere nec operosum facinus fuisse nec adeo gloriosum, ut eis forsitan videatur. Desinerent igitur gloriari, cogitantes longam sepe multis impunitatem scelerum deos dare, quo acrius post prosperitatis excursum torqueat rerum inexpectata mutatio, et quo serior, eo amarior sit vindicta. Ceterum ut veterum offensarum esse possit oblivio, recentium non posse, quibus nuper socios Romanorum affecerint, nisi nova itidem satisfactione deleantur, proque iis servandis obsides dent. Ad ea legatus Helve
Abbreviated transcription (Latin):
dem tobrente fortime reliquas hosti¬
uin copias oppressurus quo tranfitu
turbati hostes eo mayĩe ꝙ ardorem
animi stupebant qm uno die transi¬
sset n qno ip̃i dieb ui ginti fenstra
desudanerãt. Illico legatos ad enni
drragunt/ quor princeps fint dinico
nǵentis apud suos fame uir et qui
clade issa cassiana dio contra Roma¬
nos belli fluis Is redo qui cesarem
nõdum nosset fecit uerba pacifica
sed comiaconib int̾mxta in hac su¬
m̃am Ei pacem cum helnetiis Ro¬
man uessent seyatos Imperio parere
Si ante bessun mallent decere cam
meminnsse ⁊ Roman calamitatis Et
uirtutis helnetie eis ante alios
cognite et exꝑte iteꝵ atq iter
precanetem /ne quid sibi tale
cotingeret quale clun suis ma¬
iorib accidisset / neq uoͣ spem
insidias fudissent/ non frande
etem sed aꝑta ui solitos se pug¬
nare/ proinde si collatiit signis
in atiem ꝑuentũ. eẽt uideret ne
recenti ĩpe etiam clade locum al¬

Expanded text:
dem torrente fortune reliquas hostidem torrente fortune reliquas hostium copias oppressurus. Quo transitu turbati hostes, eo maxime quod ardorem animi stupebant, qui uno die transisset, in quo ipsi diebus viginti frustra desudaverant, illico legatos ad eum dirigunt, quorum princeps fuit Divico, ingentis apud suos fame vir, et qui clade illa Cassiana dux contra Romanos belli fuerat. Is, credo, qui Cesarem nondum nosset, fecit verba pacifica, sed comminationibus intermista, in hanc sententiam: Si pacem cum Helvetiis Romani vellent, se paratos imperio parere; si autem bellum mallent, decere eum meminisse et romane calamitatis et virtutis Helvetie eis ante alios cognite et experte; iterum atque iterum precaventem, ne quid sibi tale contingeret, quale olim suis maioribus accidisset. Neque vero spem insidias fudissent; non fraude enim, sed aperta vi solitos se pugnare. Proinde si, collatis signis, in aciem ventum esset, videret, ne recenti ipse etiam clade locum al