comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accusatus est obieiebant ei quod post quam filium suum obsidem regi
dederat suadente coniuge sua liitbga quae filia defiderii regis lan¬
gobardoꝵ fuit: & post patris edcilium francis inimicissina semꝑ
titit inaduersitatem regis & utbellũ contra francos susciperent
hunorũ gentem concitar&. quouerũ fuisse rerũ in eodẽ anno
gestarũ ꝓbauit euentus. o biciebantur ei & alia conplura & dicta
&̃ facta quȩ non nisi ab inimico & irato uel fieri uel ꝓferri poterant
quorum neunũ quidẽ inficiari cȩpit. Sed noxȩ conuctus unoon¬
niũ ad sensu ut maiestatis reus capitali sententia dam natus est:
sed clementia regis lic& mortis ad dictũ liberare curauit
ammutato habitu in monasteruim missus est ubitam religiost
uixit quam libenter intrauit. Similiter etthrodo filius euis ton¬
sus & monosticae conuersationẽ mantipatus ẽ: baiora rii quoq:

Expanded text:
accusatus est. Obiciebant ei, quod postquam filium suum obsidem regi accusatus est. Obiciebant ei, quod postquam filium suum obsidem regi dederat, suadente coniuge sua Liutberga, quae filia Desiderii regis Langobardorum fuit, et post patris exilium Francis inimicissima semper extitit, in adversitatem regis, et ut bellum contra Francos susciperent, Hunorum gentem concitaret. Quod verum fuisse, rerum in eodem anno gestarum probavit eventus. Obiciebantur ei et alia conplura et dicta et facta, quae non nisi ab inimico et irato vel fieri vel proferri poterant, quorum ne unum quidem infitiari coepit. Sed noxae convictus, uno omnium adsensu ut maiestatis reus capitali sententia damnatus est. Sed clementia regis licet morti addictum liberare curavit. Nam mutato habitu in monasterium missus est, ubi tam religiose vixit, quam libenter intravit. Similiter et Theodo, filius eius, tonsus et monasticae conversationi mancipatus est. Baioarii quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
Congregitoq Ingenti exercitu atq intrespar tes diuise baloriam
paere constituit: Cumq pippinũ filium cũ talicis copus neseden¬
tionã uallem uenire uissis so orientales quoq franci ac saxones ut
ussi fueran ad danubium in loco quipfe cringa uocatur accessissent
pst cũ exereiti quem secum duxeriet suꝑ letham Rlu uiũ quialaonan nos
cuntonruosi da manui ꝓeul dubio petiturus nisi tas ilo sibi aepopulo suo
adregem ueniendo consulere: Namuideris seundique uir ati¬
sessumuenit supplex acueniam dean tegestis sibidari depreretus
imperauit duodecim obsidib: & populo terrȩ ꝑsacram̃ taconfir¬
to infranciam reuersus est: & in suburbano mogonciacense
inuilla quȩ uocat᷑ Ingilum heim quia ibi hiemauerat & natalem
in reodẽ conuentu ad esse iusiis sor. atq: ible ut ei fuerat imperatũ
adregis prae senstiã ꝑuenissa. Crimine maiestatis aba io arus¬

Expanded text:
congregatoque ingenti exercitu atque in tres parte diviso, Baioariam congregatoque ingenti exercitu atque in tres parte diviso, Baioariam petere constituit. Cumque Pippinum filium cum Italicis copiis in Tredentinam vallem venire iussisset, orientales quoque Franci ac Saxones, ut iussi fuerant, ad Danubium in loco qui Pferinga vocatur accessissent, ipse cum exercitu quem secum duxerat, super Lechum fluvium, qui Alamannos cum tam valida manu procul dubio petiturus, nisi Tassilo sibi ac populo suo ad regem veniendo consuleret. Nam videns se undique circumsessum, venit supplex, ac veniam de ante gestis sibi dari deprecatus imperavit, duodecim obsidibus, et populo terrae per sacramenta firmato, in Franciam reversus est. Et in suburbano Mogontiacense, in villa quae vocatur Ingilunheim, quia ibi hiemaverat, et natalein eodem conventu adesse iussisset, atque ille, ut ei fuerat imperatum, ad regis praesentiam pervenisset, crimine maiestatis a Baioari
Abbreviated transcription (Latin):
magnopere uelle respondisset simulque alegatis memorati ducis inqui¬
reret quã huius paccationis firmitatem facere deberent. Responder
sibi dehacre nihil esse commissum. nec sede hoc negotio aliud facturos
quã utresponsa regis atque pontificis dominosuorepoitarent. Quorum
uerbis papacõmotus uelud fallaces acfraudulentos a nathematis gladio
statuit feriendos si abolim regi promissa fide discederent. atqueita infecto
& cum aixeorem suam fastradam filiosq acfilias & omnem comittetũ
quẽ apud cos dimiserat uuormaciȩ inuenisse. genera lem populi sui cuen¬
tu ibi habere statuit: inquo cumomia quȩ initalia ges serat. coram op¬
timatib suis narrando cum memoras se : Etad ex trenũ delegatis
tassilonis qui ad se romȩ uenerant mentio facta fuisse: Inite consiliũ
it a pernretur quietas silo deꝓmis sa sibi fidelitate facer e uuellia

Expanded text:
magnopere velle respondisset, simulque a legatis memorati ducis inquimagnopere velle respondisset, simulque a legatis memorati ducis inquireret, quam huius pacationis firmitatem facere deberent, responderunt, sibi de hac re nihil esse commissum, nec se hoc negotio aliud facturos, quam ut responsa regis atque pontificis domino suo reportarent. Quorum verbis papa commotus, velut fallaces ac fraudulentos anathematis gladio statuit feriendos, si ab olim regi promissa fide discederent, atque ita, infecto Et cum uxorem suam Fastradam filiosque ac filias et omnem comitatum, quem apud eos dimiserat, Wormaciae invenisset, generalem populi sui conventum ibi habere statuit. In quo cum omnia, quae in Italia gesserat, coram optimatibus suis narrando commemorasset, et ad extremum de legatis Tassilonis, qui ad se Romae venerant, mentio facta fuisset, iniit consilium ut experiretur, quid Tassilo de promissa sibi fidelitate fecere vellet,
Abbreviated transcription (Latin):
grimoldo obsidatus grã suscepto. maiorẽ patriremisit. Accepit insuꝑ
apopulo obsides undecim. misitquelegatos qui & ipsum ducem & omnem
beneuentanum populum ꝑsacramenta firmarent Ipse post haec
cũ legatis constantino imperatoris qui propt̃ petendam filiam suam
adsẽmissi fuerant locutus est. Atque illis dimissis. romã reuersus
scm̃ paschale festum. magna cum hilaritate caelebrauit
um adhuc romȩ ageret. tassilo dux baioariȩ. misit legatos suos arnum
Iuidelicet ep̃m & hunricum abbatem adhar drianum papam. petens
ut in t̾regem atqueillum mediator pacis fieri dignaretur. Nec pontifex
p̃cibus eius censuit abnuendum. sed quanta potuit instantia apud regem
Int̾cedere curauit. ut int̾eos pax & concordia. ex suae apostolice aucto¬
ritatis ammonitione atque int̾uentione ꝓueniret Cui cũ rex idem se

Expanded text:
Grimoldo, obsidatus gratia suscepto, maiorem patri remisit. Accepit insuper Grimoldo, obsidatus gratia suscepto, maiorem patri remisit. Accepit insuper a populo obsides undecim, misitque legatos, qui et ipsum ducem et omnem Beneventanum populum per sacramenta firmarent. Ipse post haec cum legatis Constantini imperatoris, qui propter petendam filiam suam ad se missi fuerant, locutus est, atque illis dimissis Romam reversus, sanctum paschale festum magna cum hilaritate celebravit. DCCLXXXVII. Cum rex adhuc Romae ageret, Tassilo, dux Baioariae, misit legatos suos, Arnum videlicet episcopum et Hunricum abbatem, ad Hadrianum papam, petens ut inter regem atque illum mediator pacis fieri dignaretur. Nec pontifex precibus eius censuit abnuendum, sed quanta potuit instantia apud regem intercedere curavit, ut inter eos pax et concordia ex suae apostolicae auctoritatis ammonitione atque interventione proveniret. Cui cum rex idem se
Abbreviated transcription (Latin):
pontifice quam cũsuis optimatib: deliberas s&. aragisus dux be¬
neuentanorũ auditueius aduentu conꝑtaq in t̾ram suã Intran¬
diuoluntate. ꝓpositũ eius auer tere conatus est. Misso enĩ rumol¬
do maiore filio suo cũ muneribus adregem. rogare coepit neter¬
ram beneuentanorum intrar&. Sed ille longealiter dereb¬
inchoatis faciendum si biiusdicans retentosecumrumoldum
cum exercitusuo capuã cã pania& ciuita tẽ accessit. Ibique
cas tris positis consedit. Indebellũ gesturus imme mora tus
dux intentionẽ regissa lubri consilio preuenis s&. Namrelicta
beneuento que caput illius terrȩ habetur insalernũ maritimã
ciuitatẽ uelut munitionẽ secũ suis contulit. Missaq: legatione
utrosq filios suos regi obtulit ꝓmit tens se ad omnia quȩ impera¬
rentur libenter obȩditurum cuius p̃cib rex ad nuens diuini &iã
timoris respectu bello abstinuit. & minore ducis filio nomine

Expanded text:
pontifice quam cum suis optimatibus deliberasset, Aragisus, dux Bepontifice quam cum suis optimatibus deliberasset, Aragisus, dux Beneventanorum, audito eius adventu compertaque in terram suam intrandi voluntate, propositum eius avertere conatus est. Misso enim Rumoldo, maiore filio suo, cum muneribus ad regem, rogare coepit, ne terram Beneventanorum intraret. Sed ille longe aliter de rebinchoatis faciendum sibi iudicans, retento secum Rumoldo, cum omni exercitu suo Capuam Campaniae civitatem accessit, ibique castris positis consedit, inde bellum gesturus, ni memoratus dux intentionem regis salubri consilio praevenisset. Nam relicta Benevento, quae caput illius terrae habetur, in Salernum, maritimam civitatem, velut munitiorem se cum suis contulit, missaque legatione, utrosque filios suos regi obtulit, promittens, se ad omnia quae imperarentur libenter oboediturum. Cuius precibus rex adnuens, divini etiam timoris respectu bello abstinuit, et minore ducis filio, nomine
Abbreviated transcription (Latin):
bus francorum sub actus ac tributarius factus in positum sibi urcti¬
gallic& inuitus soluere solebat cumque eotempore dicto audiens
nones sit missus illuc regiae mensae prepositus audulfus perfidȩ
gentis contumaciam iniraceleritate compresnt . regique apus
uuor maciam et obsides quos acce perat et cõplures expopuli pra¬
moribus adduxit. Rex pace undiq: partastatuit romam pro ficisci
& partem italiȩ quȩnunc beneuentus uocatur ad gredi con¬
ueniens esse arbitratus ut illius regni residuam portionem
suȩ potestatẽ subicer& cuius caput in capto desiderioregema¬
ioreq: partem in lango bardia iam subacta tenebat. Nec diu
ratus sed contractis celeriter francorũ copiis. in ipsa
hiemalis tẽporis asperitate Italiã ingreditur. Cumque
inflorentia tus corũ ciuitate natalẽ dñi celebras s&.
quanta potuit celeritate romã ire contendit. Quo
cum uenis s& ac de ꝓfectionesua in beneuentũ tamcũ adriano

Expanded text:
bus Francorum subactus ac tributarius factus, inpositum sibi vectibus Francorum subactus ac tributarius factus, inpositum sibi vectigal, licet invitus, solvere solebat. Cumque eo tempore dicto audiens non esset, missus illuc regiae mensae praepositus Audulfus, perfidae gentis contumatiam mira celeritate compressit, regique apud Wormaciam et obsides quos acceperat, et complures ex populi primoribus adduxit. Rex, pace undique parta, statuit Romam proficisci, et partem Italiae quae nunc Beneventus vocatur adgredi, conveniens esse arbitratus, ut illius regni residuam portionem suae potestati subiceret, cuius caput in capto Desiderio rege, maioremque partem in Langobardia iam subacta tenebat. Nec diu moratus, sed contractis celeriter Francorum copiis, in ipsa hiemalis temporis asperitate Italiam ingreditur. Cumque in Florentia Tuscorum civitate natalem Domini celebrasset, quanta potuit celeritate Romam ire contendit. Quo cum venisset, ac de profectione sua in Beneventum tam cum Hadriano
Abbreviated transcription (Latin):
illa sax onicȩ ꝑ fidiȩ ꝑuicacitas ꝑ aliquot annos. Ob hoc maxi¬
me. quoniam occasiones deficiendi adremꝑtinentes Inueni¬
renon potuerunt Facta est eodem anno transrhenũ apud
orientales francos aduersus regem inmodica coniuratio
Cuius auctorẽ hardradũ comitẽ fuisse constabat Sed huius
indicium cito ad regẽ delatum est. Eiusq sollertia tam
ualida conspiratio citraullũ grande periculũ Inbreui con¬
quieuit Auctoribus eius partim priuatione luminum. partim & ilii deporta.¬
tione condep̃natis
Cum & hie mis tempus &xpletum et rcm pascha in attiniaco uilla fuissec
arege celebratum. exercitum in brittanniam cis marinam matere cons¬
tiaut. Nam cum abanglis asaxonibus brittannia in sula fuisset inuasa
Magna pars inco larum eius mare. Traiciens inultimis galliȩ finibus
uenetorum et coriosolitarum regiones occipauit. Is populus a regi¬

Expanded text:
illa Saxonicae perfidiae pervicacitas per annos aliquot, ob hoc maxiilla Saxonicae perfidiae pervicacitas per annos aliquot, ob hoc maxime, quoniam occasiones deficiendi ad rem pertinentes invenire non potuerunt. Facta est eodem anno trans Rhenum apud orientales Francos adversus regem immodica coniuratio, cuius auctorem Hardradum comitem fuisse constabat. Sed huius indicium cito ad regem delatum est, eiusque sollertia tam valida conspiratio citra ullum grande periculum in brevi conquievit, auctoribus eius partim privatione luminum, partim exilii deportatione condemnatisCum et hiemis tempus expletum, et sanctum pascha in Attiniaco villa fuisset a rege celebratum, exercitum in Brittanniam cismarinam mittere constituit. Nam cum ab Anglis amagna pars incolarum eius mare traiciens, in ultimis Galliae finibus Venetorum et Coriosolitarum regiones occupavit. Is populus a regi
Abbreviated transcription (Latin):
rtgiones ingenti lade ad seciss&. Tranadta tande hieme
& aduectis ex francia commeatibus. publicũ populi sui con¬
uentũ in loco quipa drabrunnouocatur more solẽ nihabuit.
Acꝑactis his quȩ ad illius conuentus rationẽ ꝑtine bans
In pagũ uocabulo bardengo oꝓficiscitur. Ibique audiens
uuidoꝰgindũ ad abbionẽ esse intrans albina saxonũ regione
primo tosper saxones ut omis saper fidia ad suã fidẽ uenire
non ambieren suadere cȩpit : Cũ que ipsi facinorũ suorum
sibi conscuregis fidei se committere dubitarent tandẽ ao¬
cepta abeo quã obtabant inpunitatis sponsione. at que
impetratis quos sibidari precabant᷑ suȩ salutis obsidibus
quos eis amaluuinus unus aulicorũ a rege missus ad duxerat.
um eodẽ ipso ad eius presentiã in attiniaco uilla uener̃. at que
ibi baptizatisunt. Namrex postquã ad eos accersiendos me¬
moratũ amaluiunũ direxit. in franciam reuersus est. Quieuitq

Expanded text:
regiones ingenti clade adfecisset, transacta tandem hieme regiones ingenti clade adfecisset, transacta tandem hieme et advectis ex Francia commeatibus, publicum populi sui conventum in loco qui Padrabrunno vocatur, more solemni habuit. Ac peractis his, quae ad illius conventus rationem pertinebant, in pagum vocabulo Bardengoo proficiscitur, ibique audiens Widokindum ac Abbionem esse in transalbiana Saxonum regione, primo eis per Saxones, ut omissa perfidia ad suam fidem venire non ambigerent, suadere coepit. Cumque ipsi, facinorum suorum sibi conscii, regis fidei se committere dubitarent, tandem accepta ab eo, quam optabant, inpunitatis sponsione, atque impetratis, quos sibi dari precabantur, suae salutis obsidibus, quos eis Amalwinus, unus aulicorum, a rege missus adduxerat, cum eodem ipso ad eius praesentiam in Attiniaco villa venerunt, atque ibi baptizati sunt. Nam rex, postquam ad eos accersiendos memoratum Amalwinum direxit, in Franciam reversus est; quievitque
Abbreviated transcription (Latin):
uersa fugatis uicto ad patrẽ uuormatiam reuersus est
Rex autẽ congregato iterũ &ercitu in saxoniã profectus :
Celebratoq in castris natalitia dñidie suꝑ ambrã fluuiũ ipago
hu& tagoe iuxta castrũ saxonũ quod dicit᷑ skid roburg. ad locũ uocabu¬
lorimi in quo uui sura & uuar harma confluunt populabundus acces¬
sit Lonq: eũ ulteriuꝰ ꝓgreditã hie malis temporis asperitas quam
aquarum in undatio prohiber& eres burgum castrum Inhibna
umibi hiemare de creuis s&. accitis atq ad ductis ad se uxore ac¬
liberis relictoque cũtis in eodẽ castra sates fido ac firmo p̃sidio¬
ipsecũ expedita manuad saxonũ pagos uastandos ac uillas diripi¬
endas eeressus in quietã satis hiemen ubiq: discurrendo & cunc
ques dibis atq incendiis permiscendo tã ꝑseipsũ qua perduces
mibssuse rat saxonib reddidit. Cũq huius modi pascatio¬
nibus ꝑtotũ hiberni tẽporis spatiũ omnes fere s xonum

Expanded text:
versa fugatis, victor ad patrem Wormaciam reversus est. versa fugatis, victor ad patrem Wormaciam reversus est. Rex autem, congregato iterum exercitu, in Saxoniam profectus est, celebratoque in castris natalicio Domini die super Ambram fluvium in pago Huettagoe . iuxta castrum Saxonum quod dicitur Skidroburg , ad locum vocabulo Rimi, in quo Wisura et Waharna confluunt, populabundus accessit. Cumque eum ulterius progredi tam hiemalis temporis asperitas quam aquarum inundatio prohiberet, Aeresburgum castrum in hiberit. DCCLXXXV. Cum ibi hiemare decrevisset, accitis atque adductis ad se uxore acliberis, relictoque cum eis in eodem castro satis fido ac firmo praesidioipse cum expedita manu ad Saxonum pagos vastandos ac villas diripiendas egressus, inquietam satis hiemem, ubique discurrendo et cuncta caedibus atque incendiis permiscendo, tam per seipsum, quam per duces quos miserat, Saxonibus reddidit. Cumque huiusmodi vastationibus per totum hiberni temporis spatium omnes fere Saxonum
Abbreviated transcription (Latin):
peham uocatur renum traiecit. et uastatis uuest fala orum pagis
uenit aduuisuram. Cumquȩ in eo loco qui huc ulbidictur castris
super fluuiũ positis consediss&. Viditse inaquilonales saxoni&
partes sicit statuerat ꝓpter nimias aquarũ in undationes quȩ tũ
subito ex iugita te pluiuarũ ac ciderant transire non pos se.
idcir coiter inthuringiã conuertit. & filiũ suum ka rolum cũ par¬
te exercitus in uuest fala orũ finib: sedereiussit. Ipseperthorgin¬
am iterꝑtiens uenit incampestna saxomȩ quȩ albi atque salae
fluminibus adiacent. Depopulatis que orientalium saxonum
agris acuillis incensis des cahningi hocloco nom̃ erat infranciã
regressus est. Karolus uero filius eius cum eiit̃ agenti inpago
draigni iustalippiam fluuium saxonumoccurris set exercitus
Commissocumei s equestripro elio. felici acprospero euentudimmi¬
cauit. Nam magno eorum numero interfecto caeteris indi¬

Expanded text:
peham vocatur, Rhenum traiecit, et vastatis Westfalaorum pagis, peham vocatur, Rhenum traiecit, et vastatis Westfalaorum pagis, venit ad Wisuram. Cumque in eo loco qui Huculbi dicitur, castris super fluvium positis consedisset, vidit se in aquilonales Saxoniae partes, sicut statuerat, propter nimias aquarum inundationes, quae tum subito ex iugitate pluviarum acciderant, transire non posse. Idcirco iter in Thuringiam convertit, et filium suum Karolum cum parte exercitus in Westfalaorum finibus sedere iussit. Ipse per Thuringiam iter faciens, venit in campestria Saxoniae, quae Albi atque Salae fluminibus adiacent depopulatisque orientalium Saxonum agris ac villis incensis, de Scahningi --hoc loco nomen erat --in Franciam regressus est. Karlus vero filius eius, cum ei iter agenti in pago Draigni iuxta Lippiam fluvium Saxonum occurrisset exercitus, commisso cum eis equestri proelio, felici ac prospero eventu dimicavit; nam magno eorum numero interfecto, caeteris in di
Abbreviated transcription (Latin):
atie conflugerent. quo nuntio com motus ad unatis quaecum ad se
uenerant quasq: ante secum habebat francorũ copus ad locum
ubi congregati erant sine dilatione profectus est. Congressus¬
q: cumeis eademqua & prius felicite dimicauit. cȩsa est eorum
infinita multitudo spoliaq: direpta captiuorum quoq: magnus
abductus ẽ numerꝰ. Indeuictor a dorientem it̃ conuertit. primo¬
que usq: ad uii surã. deinde usq: ad albiam cuncta de uastando
ꝑ agrauit. inde reuersus infranciã dux̃ uxorem filiã radolfi
comitis natione francã nomine fastradam exquaduas filias
proceeauit. Eodem anno de functa est bone memoriae mat̃
regis berhtrada: IIII. đ iuł ipse in hȩris tallio uilla ibidem
hic maturus consedit ibiq: nata lem dñi ac scm̃ pas cha
celebrauit.
Num primum o partunitas temporis aduenit adreliquias belli saxo¬
inici conficiendas. Rex animo intento cum exercituin loco qui lip¬

Expanded text:
acie confligerent. Quo nuntio commotus, adunatis quae tum ad se acie confligerent. Quo nuntio commotus, adunatis quae tum ad se venerant, quasque ante secum habebat, Francorum copiis, ad locum ubi congregati erant, sine dilatione profectus est, congressusque cum eis, eadem qua et prius felicitate dimicavit. Caesa est eorum infinita multitudo, spoliaque direpta, captivorum quoque magnus abductus est numerus. Inde victor ad orientem iter convertit, primoque usque ad Wisuram, deinde usque ad Albiam cuncta devastando peragravit. Inde reversus in Franciam, duxit uxorem filiam Radolfi comitis natione Francam, nomine Fastradam, ex qua duas filias procreavit. Eodem anno defuncta est bonae memoriae mater regis Berhtrada 4. Id Iul. Ipse in Heristallio villa ibidem hiematurus consedit, ibique natalem Domini ac sanctum pascha celebravit. Cum primum oportunitas temporis advenit, ad reliquias belli Saxonici conficiendas rex animo intento, cum exercitu in loco qui Lip
Abbreviated transcription (Latin):
concessit. ibiq: natalẽ dñi ibi& pascha more solito celebrauit.
dridente ueris tẽperie cumad ex peditionẽ
saxonicam sepre para s&. Nam deomni moda eorum defectione adeũ
ꝑ latũ fuerat prius quam dememorata uilla mouer&. hildigar dis
regina uxor eius decessit iibł mai. Cuiuis funeri cummore
sol lenni iusta persolueret. in saxoniã sicut dispositum habebat
duxit exercitum Cumque saxones in eo lo co quit heotmelli uoca¬
tur adpugnã se preparare comperissit. ad eos quanta potuit celertate
contendit. Commissoque cum eis prelio tanta eos caedepros trauit ut
de innumerabili eorum multitudine ꝑ pauci euasis sedicantur
Cũq: deloco prelu ad para brunnon secum exercitu recepiss&.
atq ibi castris positis partẽ exercitus queadhuc defrantiaueni¬
re debuerat operiretur. Audiui saxones infinib: uuest fala orũ
suꝑ fluuium hasam ad hoc congregari. ut ubi cum eosiuenis s&

Expanded text:
concessit, ibique natalem Domini, ibi et pascha more solito celebravit. concessit, ibique natalem Domini, ibi et pascha more solito celebravit. Adridente veris temperie, cum ad expeditionem Saxonicam se praeparasset--nam de omnimoda eorum defectione ad eum perlatum fuerat--priusquam de memorata villa moveret, Hildigardis regina uxor eius decessit 2. Kal. Maias. Cuius funeri cum more solemni iusta persolveret, in Saxoniam, sicut dispositum habebat duxit exercitum. Cumque Saxones in eo loco qui Theotmelli vocatur, ad pugnam se praeparare comperisset, ad eos quanta potuit celeritate contendit; commissoque cum eis proelio, tanta eos caede prostravit, ut de innumerabili eorum multitudine perpauci evasisse dicantur. Cumque de loco proelii ad Padrabrunnon se cum exercitu recepisset, atque ibi castris positis partem exercitus, quae adhuc de Francia venire debuerat, operiretur, audivit Saxones in finibus Westfalaorum super fluvium Hasam ad hoc congregari, ut ibi cum eo, si venisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerunt. sed maior francis qua pronumero iactura fuit. quia
legatorem duo adalgisus. et geilo comitum quattuor aliorum quȩ
clarorum atque nobilium usque aduinginti interfecti. precer
cȩteros quihos sequuti potius cum eis perire quam posteosiiuere
maluerunt. Cuius reinumtum cumrex accepisset. Nichil
sibi cunctandum arbitratus. collecto festinanter exercituln sa¬
xoniam proficiscitur. accitisque ad secunctis saxonum primi¬
ribus de auctoribus facte defeccionis inqui siuit et cũomnes uiudo¬
Kindum huius sceleris auctorem ꝓ clamarent. eum tamꝰ tradere
nequirent eoquod his reꝑ petrata ad nore mannos secontulerat.
Cȩterorum quipersuasione eius morem gerentes tantum facinus
peregerunt usquȩ ad quattu or mnilia quingenii traditi et superala¬
rum fluuium in loco quiser dĩuocatur. sus suregisom̃s unadie
decollati sunt. huius modiuindicta patrata rextheodo ne uilla inhib nc

Expanded text:
pervenerunt. Sed maior Francis quam pro numero iactura fuit, quia pervenerunt. Sed maior Francis quam pro numero iactura fuit, quia legatorum duo, Adalgisus et Geilo, comitum quattuor, aliorumque clarorum atque nobilium usque ad viginti interfecti, praeter caeteros, qui hos sequuti, potius cum eis perire quam post eos vivere maluerunt. Cuius rei nuntium cum rex accepisset, nihil sibi cunctandum arbitratus, collecto festinanter exercitu, in Saxoniam proficiscitur, accitisque ad se cunctis Saxonum primoribus, de auctoribus factae defectionis inquisivit. Et cum omnes Widokindum huius sceleris auctorem proclamarent, eum tamen tradere nequirent, eo quod is re perpetrata ad Nordmannos se contulerat, caeterorum, qui persuasioni eius morem gerentes tantum facinus peregerunt, usque ad quattuor milia quingenti traditi, et super Alaram fluvium, in loco qui Ferdi vocatur, iussu regis omnes una die decollati sunt. Huiusmodi vindicta perpetrata, rex Theodone villa in hiberna
Abbreviated transcription (Latin):
latere saxonum castraerant posita ꝑuenerunt. In quo loco cũ theodericu
castra posuiss& ipsi sicut cũ eo conuenerat quo facilius montẽ cir cũ ire possent
trans gressi uiu surã in ipsa fluminis ripa cas tra posuer̃. Habitoq interse
conlo quio ueriti sunt ne ad nomen theoderici uic toriae fama transirex
sieum in eodem preliosecum haberent. Id eo sine illocum sa xonib: congredi de¬
cernunt sumptisq: armis non quasiad hostẽ maties tantẽ sed quasi ad fu¬
gientiũ t̃ga insequenda spoliciq: diripienda pro ut ouẽq: ue locitas equi
suitulerat quasaxones ꝓcastris in acie stabant unusquis que eorum
sum ma festinatione contendit. quocum ess& male ꝑuentũ indediam
pugnatũ ẽ. Nam cũ misso proeliocir cumuentia saxonibus peneoms
interfecti sunt quitamen eua dere potuerunt non in sua unde pro fec¬
ti sunt. sec intheoderici castra quaetrans montẽ erant fugiendo

Expanded text:
latere Saxonum castra erant posita, pervenerunt. In quo loco cum Theodericus latere Saxonum castra erant posita, pervenerunt. In quo loco cum Theodericus castra posuisset, ipsi, sicut cum eo convenerat, quo facilius montem circumire possent, transgressi Wisuram, in ipsa fluminis ripa castra posuerunt. Habitoque inter se conloquio, veriti sunt ne ad nomen Theoderici victoriae fama transiret, si eum in eodem proelio secum haberent. Ideo sine illo cum Saxonibus congredi decernunt, sumptisque armis, non quasi ad hostem in acie stantem, sed quasi ad fugientium terga insequenda spoliaque diripienda, prout quemque velocitas equi sui tulerat, qua Saxones pro castris in acie stabant, unusquisque eorum summa festinatione contendit. Quo cum esset male perventum, male etiam pugnatum est; nam commisso proelio circumventi a Saxonibus, paene omnes interfecti sunt Qui tamen evadere potuerunt, non in sua, unde profecti sunt, sed in Theoderici castra, quae trans montem erant, fugiendo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepit ut sumptis secũ orientalibus francis atquesaxonibus contuma¬
tium selauorũ audatiam quanta potius sent celeritate cõprimereN
Quicũ iussa facturi sax oniae fines in gressi fuis sent. CompereruN
saxones exconsilio uui dukindi ad bellũ francis inferendũ esse pre¬
para tos. Omissoq itinere quo ads dauos iturierant cum orientaliũ
francoꝵ copus ad locũ in quo saxones audierant congregatos ire
contendunt. Quibus in ipsa saxonia obui auit theodericus comes
ꝓ pinquus regis cũ his copus quã audita saxonũ defectione raptim
in ribua ria congrega potuit. Is festi nantib: legatis consiliũ de dit
ut primo per exploratores ubi saxones essent uelqud a pud eos
ageretur. sub quãta fieri pos s& celeritate cognoscerer
Tum silociqualatis pateretur simuleos adorirentur. Cuius consilio conlau¬
dato unacũ illo usque ad montẽ qui sunt talappellatur. Inciis septẽ trionali

Expanded text:
praecepit, ut sumptis secum orientalibus Francis atque Saxonibus, contumapraecepit, ut sumptis secum orientalibus Francis atque Saxonibus, contumacium Sclavorum audatiam quanta potuissent celeritate conprimerent. Qui cum iussa facturi Saxoniae fines ingressi fuissent, compererunt Saxones ex consilio Widukindi ad bellum Francis inferendum esse praeparatos; omissoque itinere, quo ad Sclavos ituri erant, cum orientalium Francorum copiis ad locum, in quo Saxones audierant congregatos, ire contendunt. Quibus in ipsa Saxonia obviavit Theodericus comes, propinquus regis, cum his copiis, quas audita Saxonum defectione raptim in Ribuaria congregare potuit. Is festinantibus legatis consilium dedit, ut primo per exploratores, ubi Saxones essent vel quid aput eos ageretur, sub quanta fieri posset celeritate cognoscerent, tum, si loci qualitas pateretur, simul eos adorirentur. Cuius consilio conlaudato, una cum illo usque ad montem qui Suntal appellatur, in cuius septentrionali
Abbreviated transcription (Latin):
so le bat generalem conuentũ habendum censuit Trtuecto que
apud coloniam rheno cũ om̃ĩ francorum exercitu ad fonte lippie
uenit Et castris positis ꝑdies non paucos ibidem moratus est : Libi in tcetera
negotia &iam legatis sigifridi regis danorũ & quos caganus & iu¬
gurrus princeps hunorum uelut pacis causa miserunt. & audiuit
& absoluit. Cũ que conuentu cõpleto transrhenũ ingalliã serecepissec
uuidoleindus qui ad nor mannos ꝓfugerat. in patriam reuersus
uanis spebus saxonũ animos addefectionẽ concitauit. Interearegi
aidlatũ est. quod sorabis claui qui campos int̃ albini & salam Int̃ iacentes
in colunt infines thuringorum. acsaxonum quieis erant cont̃mini
p̃dandi causa fuissent ingress̃ & direptionibus atque incendis quaedã
loca uastassent: Quistatim accitis adsetribus ministrissuis ad algiso
camerario. & geilone comite stabuli & uuorado comite palatii

Expanded text:
solebat, generalem conventum habendum censuit. Traiectoque solebat, generalem conventum habendum censuit. Traiectoque apud Coloniam Rheno, cum omni Francorum exercitu ad fontem Lippiae venit, et castris ibi positis, per dies non paucos ibidem moratus est. Ubi inter cetera negotia etiam legatos Sigifridi, regis Danorum, et quos ad se Caganus et Iugurrus, principes Hunorum, velut pacis causa miserunt, et audivit et absolvit. Cumque, conventu completo, trans Rhenum in Galliam se recepisset, Widokindus, qui ad Nordmannos profugerat, in patriam reversus, vanis spebus Saxonum animos ad defectionem concitavit. Interea regi adlatum est, quod Sorabi Sclavi, qui campos inter Albim et Salam interiacentes incolunt, in fines Thuringorum ac Saxonum, qui eis erant contermini, praedandi causa fuissent ingressi, et direptionibus atque incendiis quaedam loca vastassent. Qui, statim accitis ad se tribus ministris suis, Adalgiso camerario et Geilone comite stabuli et Worado comite palatii,
Abbreviated transcription (Latin):
legationẽ departẽ pontificis formonsus acdamasus ep̃i & departe regis
richol fusi diaconus atq eburhari đ magister pincernarũ.
Quicũ
ut ussierant cum morato duce loquutiẽẽnt. in tantũ cor eius e mollitum
ẽut dicer& seftatim uelle ad regis properare prȩsentiã sisibitales obsides
dent᷑ subquib de sua sa lute dubrtare nulla sit necessitts. Quib: datis
si ne conctione apud uuor matiã ad regẽ uenit. sacra intũ quod iube¬
batur iura uit : obsides duod ecĩ qui imperabantur sine mora dedit
quos sind bt̃ reginensis ep̃s de baioaria. incarisia co ad conspectũ regis
adduxit. Sedidẽ dux domũ reuers non diuineaquam promiserat fidȩ
ꝑmansit. Rexaũt in etidem uilla hie men transiens & natalẽ dñi&
pasca eodem in loco cȩlebrauit. DcCL XXXII.
Estatis mitio cũ iam propt̃ pabuli copiã exercitus ducipote¬
Inat in saxoniã eundũ & ibi ue in francia quot annis

Expanded text:
legationem de parte pontificis Formonsus ac Damasus episcopi et de parte regis legationem de parte pontificis Formonsus ac Damasus episcopi et de parte regis Richolfus diaconus atque Eburhardus magister pincernarum. Qui cum, ut iussi erant, cum memorato duce locuti essent, in tantum cor eius emollitum est, ut diceret, se statim velle ad regis properare praesentiam, si sibi tales obsides dentur, sub quibus de sua salute dubitare nulla sit necessitas. Quibus datis sine cunctatione apud Wormaciam ad regem venit, sacramentum, quod iubebatur, iuravit, obsides duodecim, qui imperabantur, sine mora dedit; quos Sindbertus, Reginensis episcopus de Baioaria, in Carisiaco ad conspectum regis adduxit. Sed idem dux domum reversus non diu in ea, quam promiserat, fide permansit. Rex autem in eadem villa hiemem transiens et natalem Domini pascha eodem in loco celebravit. 782. DCCLXXXII. Aestatis initio, cum iam propter pabuli copiam exercitus duci poterat, in Saxoniam eundum et ibi, ut in F
Abbreviated transcription (Latin):
qr mataltn dni ticeni atq ibi resi duum hiemis manendo Compleui:
de romã ueniens honorifice ab adriano papasus ceptus est E teuiibi
scm̃ pascha celebrapr& baptizauit idem pontifex filiũ eius pippinũ
unxitq eum inregẽ unxit &iam & hludeuuicum fratrẽ eius quibus
& coronã imposuit. quorũ maior id est pippinꝰ iri lango bardia mi¬
nor uero id est hlud ouuicus in aquitaniarex constitutus est
Rege uero roma digresso acmediolanũ ueni ente Thomas eiusdẽ
urbis air ceps baptirtut ibi filic̃ eius nominegis lã& descicro fon¬
te suscepit. Quib gestis infranciã reuersus est̃. Sed cũromȩ esse
conuenit inter ipsũ atq hadrianũ pontificẽ ut sil mul legatos mit¬
terens ad tassilonẽ ba ioariȩ ducẽ quieum commonereis desacra¬
mento quod pippino regi & filiis eius ac francis iuraueratScili
ut subieitus & obȩdiens cis esse deber&. electicio directi sunt in hano

Expanded text:
que natalem Domini Ticeni, atque ibi residuum hiemis manendo complevit.que natalem Domini Ticeni, atque ibi residuum hiemis manendo complevit. DCCLXXXI. Inde Romam veniens, honorifice ab Hadriano papa susceptus est. Et cum ibi sanctum pascha celebraret, baptizavit idem pontifex filium eius Pippinum, unxitque eum in regem. Unxit etiam et Hludewicum fratrem eius, quibus et coronam inposuit. Quorum maior, id est Pippinus, in Langobardia, minor vero, id est Hludewicus, in Aquitania rex constitutus est. Rege vero Roma digresso ac Mediolanum veniente, Thomas eiusdem urbis archiepiscopus baptizavit ibi filiam eius nomine Gislam, et de sacro fonte suscepit. Quibus gestis, in Franciam reversus est. Sed cum Romae esset, convenit inter ipsum atque Hadrianum pontificem, ut simul legatos mitterent ad Tassilonem Baioariae ducem, qui eum commonerent de sacramento, quod Pippino regi et filiis eius ac Francis iuraverat, scilicet ut subiectus et obediens eis esse deberet. Electi ac directi sunt in hanc
Abbreviated transcription (Latin):
nde cum primũ tẽporis oportunitas adridereuis a est
iterũ cũ
magno exercitu sax oniam profectus est. Transiensq per
castrũ eresburꝰ gum ad fontẽ lippiȩuenit ubi castrame tatus ꝑ aliquot
dies moratus est. inde adorientẽ itinere conuerso ad ouacrũ fluui¬
ũ accessit. Cui cũ ibi omnes orientaliũ partiũ saxanes ut uisse¬
rat occur rissers Maxima eoru multitudo in loco qui orheim
appellat᷑ solita simulationebaptizataest. Profectus inde ad albiam
castrisq in eoloco ubiora & albia confluunt adhabenda statiua
conlocatis ta ad ressaxonũ quiciteriorem quã & sclauorũ qui ulte¬
riorem fluminis ripam in colunt componendas operam inpendit
Quib tine ꝓ tempore ordinatis atq disposi tis infranciam reũsus ẽ.
Pntoq conilio orandi acuota soluendi causa romani statui ꝓ falsur
Samiptisq secuum uoxtore ac liberis sine mora intalia ꝓfcetus ẽ. Eelebrauit¬

Expanded text:
Inde, cum primum temporis oportunitas adridere visa est, Inde, cum primum temporis oportunitas adridere visa est, iterum cum magno exercitu Saxoniam profectus est, transiensque per castrum Aeresburgum, ad fontem Lippiae venit, ubi castrametatus, per aliquot dies moratus est. Inde ad orientem itinere converso, ad Ovacrum fluvium accessit. Cui cum ibi omnes orientalium partium Saxones, ut iusserat, occurrissent, maxima eorum multitudo in loco qui Orheim appellatur, solita simulatione baptizata est. Profectus inde ad Albiam, castrisque in eo loco, ubi Ora et Albia confluunt, ad habenda stativa conlocatis, tam ad res Saxonum qui citeriorem, quam et Sclavorum qui ulteriorem fluminis ripam incolunt, conponendas operam inpendit. Quibus tunc pro tempore ordinatis atque dispositis, in Franciam reversus est; initoque consilio, orandi ac vota solvendi causa Romam statuit proficisci, sumptisque secum uxore ac liberis, sine mora in Italiam profectus est, celebravit
Abbreviated transcription (Latin):
DRe leheris talio ubi hiemauerat & ubinatalem dñi & scmpas¬
cha celebrauerat. primaueris temperie mouens conpendium uenit.
Et cuminde ꝑ actoꝓpterquod uenerat negotio reuer tiss&. occurrit
ei hil debranđ dux spolitinus cum magnis muneribus inuilla uurci¬
Niaco . quẽ & benigne suscepit & muneribus donatũ inducatũ suũ
remisit. Ipse animo ad saxonicã expeditionẽ intento duriam uenit
habitoq iuxtamorem generali conuentu rhenũ in eoloco qui lippe¬
han uocatur cum exercitu traiecit. Cuicũ saxones in quodã loco
qui buo cholt uocat᷑ uana speducti resistere temptarerꝰ. pulsi. fuga¬
tiꝰsunt. & rex uuest falaorũ regionẽ ingressus omnes eos indedi¬
tionẽ accepit. Indeacduuisura fluuiumꝰ ueniens castris positis
in loco nomine midufulli statiua ꝑ aliquot dies habuit. Ibi anga¬
rii & ost falai uenientes & obsides deder̃ & sacram̃taui raueruN.
Quib ꝑ actisrex transrhenũ uuor maciã ciuitate in hibna se&ecepit
DCC L XXX

Expanded text:
de Heristallio, ubi hiemaverat et ubi natalem Domini ac sanctum pascha celebraverat, prima veris temperie movens, Compendium venit. Et cum inde, peracto propter quod venerat negotio, revertisset, occurrit ei Hildibrandus dux Spolitinus cum magnis muneribus in villa Wirciniaco . Quem et benigne suscepit, et muneribus donatum in ducatum suum remisit. Ipse animo ad Saxonicam expeditionem intento, Duriam venit, habitoque iuxta morem generali conventu, Rhenum in eo loco qui Lippeham vocatur, cum exercitu traiecit. Cui cum Saxones in quodam loco qui Buocholt vocatur vana spe ducti resistere temptarent, pulsi fugatique sunt. Et rex Westfalaorum regionem ingressus, omnes eos in deditionem accepit. Inde ad Wisuram veniens, castris positis in loco nomine Midufulli, stativa per aliquot dies habuit. Ibi Angrarii et Ostfalai venientes, et obsides dederunt, et sacramenta iuraverunt. Quibus peractis, rex trans Rhenum Wormaciam civitatem in hiberna se recepit. DCCLXXX.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃lio captum indomũ ire ꝑmisit. Legatimi chal fuere cognomento glanglia nos
⁊theo filius pres biter delachernis post quoꝵ ab solutione uenertnt dechis panis
legati hadesonsi regis basiliscustifroia. munera deferentes que illedem a nubus
quas uistor apud olipononã ciuitatẽ a se &pugnatã coeperat regimittere curauit
M auros uidelic& .uii. cũtoti demmulis at queloricis. quelic& ꝓdono metterontur
Magis tamen in signia uictoriȩ uidebantur. quos ibenigne suscepit & remi ne¬
ratos honori fice dimisit. Insulabaleares quenunc al in colis carũ mauiorca
& minorica uocitantur amauris piraticam ꝙercentib: depdatisu¬

Expanded text:
io captum domum redire permisit. Legati fuere Michael, cognomento Ganglianos, et Theofilus presbyter de Blachernis. Post quorum absolutionem venerunt de Hispania legati Hadefonsi regis, Basiliscus et Froia, munera deferentes quae ille de manubiis, quas victor apud Olisiponam civitatem a se expugnatam coeperat, regi mittere curavit, Mauros videlicet septem cum totidem mulis atque loricis, quae licet pro dono mitterentur, magis tamen insignia victoriae videbantur. Quos et benigne suscepit, et remuneratos honorifice dimisit. Insulae Baleares, quae nunc ac incolis earum Maiorica et Minorica vocitantur, a Mauris piraticam exercentibus depra
Abbreviated transcription (Latin):
Namin prima c̃gressione quat tuor milia eoꝵcecidisse narrauit. li¬
gatus regis eburis nomine quiineodẽ p̃liofuit & in abodritoꝵ acie d&¬
trumcornutenuit. fusigitur fugatique & multis suorum a missis cum magna
calamitate adlo ca suareuersi sunt. A dr&x in franciam regressus cũa quas¬
grani ueniss& primolegatos hereneimperatricis ad sede constantinopoli inis¬
sos audiuit. Nã constantinus filius eius ꝓpt̃ mor insolenciam asius c̃p̃ hensus qxatt¬

Expanded text:
Nam in prima congressione quattuor milia eorum cecidisse narravit leNam in prima congressione quattuor milia eorum cecidisse narravit legatus regis Eburis nomine, qui in eodem proelio fuit et in Abodritorum acie dextrum cornu tenuit. Fusi igitur fugatique et multis suorum amissis cum magna calamitate ad loca sua reversi sunt. At rex in Franciam regressus, cum Aquasgrani venisset, primo legatos Herenae imperatricis ad se de Constantinopoli missos audivit, – nam Constantinus filius eius propter morum insolentiam a suis comprehensus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ regis legatũ quẽ ille ante paucos dies adsigi fridũ regẽ dano rũ regẽ mise¬
rat: Iscũ eodẽ tempore reuerter&ur abhunis seditionis auctorib int̃¬
ceptus atq occisus est. Quib: acceptis rex grauiter commotus congrega
to exercitu in loco cui mundam nomen suꝑ uiusuram castraposuit: atq in
foedifragos ac desertores arma corripuit. & ultor necis legatorũ suorũ
quicquidsaxoniȩ interalbiani & uiusura int̾iac& totũ ferro & igniuastaũ
Trans albiani autẽ suꝑbia elati eo qđd regis legato sinpime occidere potuer̃. Ar¬
reptis contra abodritos ꝓficiscunt᷑ Nam ab odriti auxiliares francorum
sem ꝑfuenunt ex quo semel abeis in socidate receptisunt quoꝵduer tascho
cognito trans albi anoꝵ motu. eis cũomib copiissuis in loquo quisuentana
uccatur occurrit. Commissoque p̃lio: ingentieos cede ꝓstrauit

Expanded text:
cum regis legatum, quem ille ante paucos dies ad Sigifridum regem Danorum misecum regis legatum, quem ille ante paucos dies ad Sigifridum regem Danorum miserat. Is cum eodem tempore reverteretur, ab huius seditionis auctoribus interceptus atque occisus est. Quibus ato exercitu, in loco, cui Mimda. nomen, super Wisuram castra posuit, atque in foedifragos ac desertores arma corripuit, et ultor necis legatorum suorum, quicquid Saxoniae inter Albiam ac Wisuram interiacet, totum ferro et igni vastavit. Transalbiani autem superbia elati , eo quod regis legatos inpune occidere potuerunt, arreptis armis contra Abodritos proficiscuntur. Nam Abodriti auxiliares Francorum semper fuerunt, ex quo semel ab eis in societatem recepti sunt. Quorum dux Thrasco cognito Transalbianorum motu eis cum omnibus copiis suis in loco, qui Suentana vocatur, occurrit commissoque proelio. ingenti eos caede prostravit.
Abbreviated transcription (Latin):
berna diuisit : Illucpippinũ deitalia & ludouucũ dehispania expeditione
regressũ ad seuenire iussit ibi legatas hunor cũ magnis muneribus adse
missos audiuit & absoluit Ibi legatũ hadefonsi regis asturiae atque gal¬
lecia dona sibi deferentẽ suscepit. Inde iterũ pippinũ aditaliã. hlude iuucũ
ad aquitaniã remisit. Cũ quo & ab dellã sarracenũ ireius sit. qui postea
ut ipse uoluit in hispaniã ductus & illorũ fidei quib se credere non dubi¬
ta uit commissus est. Rex aut̃ insaxo niã residens. Ibi& natalẽ dni
& pascha celebrauit. DCCXC.VII.
Cumiam uer ad p&er& nondũ tameri ꝓpter in opiam pabuli exercitus de
hibernis ꝓduci potius s&. saxones trans albiani occasionẽ nancti. legatos
regis quiad eos obiusticias faciendas missi fuerar conp̃hensos int̃ficiur
paucis eorũ quasi ad remediũ reseruatis: Trucidantescũ c&eris & godesscal¬

Expanded text:
berna divisit. Illuc Pippinum de Italia et Hludewicum de Hispanica expeditione berna divisit. Illuc Pippinum de Italia et Hludewicum de Hispanica expeditione regressos ad se venire iussit, ibi legatos Hunorum cum magnis muneribus ad se missos audivit et absolvit, ibi legatum Hadefonsi, regis Asturiae atque Galleciae, dona sibi deferentem suscepit. Inde iterum Pippinum ad Italiam, Hludewicum ad Aquitaniam remisit, cum quo et Abdellam Sarracenum ut ipse voluit, in Hispaniam ductus et illorum fidei, quibus se credere non dubitavit, commissus est. Rex autem in Saxonia residens ibi et natalem Domini et pascha celebravit. 798. DCCXCVIII. Cum iam ver adpeteret, nondum tamen propter inopiam pabuli exercitus de hibernis produci potuisset, Saxones Transalbiani occasionem nancti legatos regis, qui ad eos ob iustitias faciendas missi erant, conprehensos interficiunt, paucis eorum quasi ad redimendum reservatis, trucidantes cum caeteris et Godescal
Abbreviated transcription (Latin):
contundendã perfidȩ gentis comtumaciã saxoniã uastaturus intrauit
Neo prius deftitit quã om̃s terminos eius peragess&. Nã usque adul¬
timos fines eius quamter albim & uuisurã oceano allitur accessit
nderegres sus cumaquas graniuenis &: Ibique ab del lã sartacenũ¬
filium ibi in mauge regis demauritania ad seuenientem suscepiss&. Le¬
gatũq nicotȩ patricii quitunc siciliam ꝓcurabat nomine theoctistũ
litteras imprĩs de constantino polim missas deferentẽ audiss&. Consiliũ
in ut ut ꝓpter conficiendũ saxonicũ bellũ in ipsaregione hiemar&. Sump¬
to igitur secũ comitatu suo. saxoniã p&iit. castrisq suꝑuui sura positiscoꝵ¬
sedit & locũ castroꝵ heristelliuocari uissit . quilocus ab incolis usq: in
prȩsens ita nominat᷑. E xercitũ ueroquẽ secũ ad duxit ꝑ totã saxoniã in hi¬

Expanded text:
contundendam perfidae gentis contumaciam Saxoniam vastaturus intravit. contundendam perfidae gentis contumaciam Saxoniam vastaturus intravit. Nec prius destitit, quam omnes terminos eius peragrasset. Nam usque ad ultimos fines eius, qua inter Albim et Wisuram oceano alluitur, accessit. Inde regressus, cum Aquasgrani venisset, ibique Abdellam Sarracenufilium Ibin-Mauge regis, de Mauritania ad se venientem suscepisset, legatumque Nicetae patricii qui tunc Siciliam procurabat, nomine Theoctistum, litteras imperatoris de Constantinopoli missas deferentem audisset, consilium iniit, ut propter conficiendum Saxonicum bellum in ipsa regione hiemaret. Sumpto igitur secum comitatu suo, Saxoniam petiit, castrisque super Wisuram positis consedit, et locum castrorum Heristelli vocari iussit, qui locus ab incolis usque in praesens ita nominatur. Exercitum vero, quem secum adduxit, per totam Saxoniam in hi
Abbreviated transcription (Latin):
direptis peneomibus hunorũ opibus ad patrem aquis grani hiberna
habentẽ uenit acspolia regni quȩ secũ d&ulit eidem presentauit : Iu¬
dun &iam illedequo superius mentio facta est fidẽ dictis suis ad¬
hibens ibidem ad regemuenit . Ibiq: cũ om̃ib: qui s ecũ uenerant
baptizatus acremuneratus postdatũ fidei seruandȩ sacramentũ
domu rediit sedin ꝓmissa fidelitate dium̃anere rioluit. peemul¬
topost ꝑfidiȩ sue poenas dedit. Rex uero ut dictũ est aquis gra¬
ru in hib̵nis considens ibi & natalednĩ. & pascha more solito glebrauit
De cXC Par cinona ciuitas Inlimite hispanicosita quȩ alternantererũ¬
UI. Deuentu qunc francorum nunc sarracenorũ dicioni sub iacebat
Fandẽ ꝑ zatũ sarracenũ qui tunceam inuastrat regireddita est.
Namis aestatis initio aquis grani adregẽ uenit seque cũ memorata ciuuitate
spontanea deditione illius potestati permisit. quarecepta rex filiũ suu

Expanded text:
direptis pene omnibus Hunorum opibus, ad patrem Aquisgrani hiberna direptis pene omnibus Hunorum opibus, ad patrem Aquisgrani hiberna habentem venit, ac spolia regni quae secum detulit, eidem praesentavit. Tudun etiam ille, de quo superius mentio facta est, fidem dictis suis adhibens, ibidem ad regem venit, ibique cum omnibus qui secum venerant baptizatus ac remuneratus, post datum servandae fidei sacramentum domum rediit; sed in promissa fidelitate diu manere noluit, nec multo post perfidiae suae poenas dedit. Rex vero, ut dictum est, Aquisgrani in hibernis considens, ibi et natalem Domini et pascha more solito celebravit. DCCXCVII. Barcinona civitas in limite Hispanico sita, quae alternante rerum eventu nunc Francorum nunc Sarracenorum dicioni subiciebatur, tandem per Zatum Sarracenum, qui tunc eam invaserat, regi reddita est. Nam is aestatis initio Aquisgrani ad regem venit, seque cum memorata civitate spontanea deditione illius potestati permisit. Qua recepta, rex filium su