comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esporis equitum uum cetrati sustinere potuerũt. oms
i osciecũ uenti in conspectu utriusq exercitus in tex¬
neuintur exatq occasio bene gexende rei. neꝙ uo id ce¬
um fugiebat tanto sub ocusis accepto detrimento ꝑ¬
aritum trercitum sustinere non posse presertim cix¬
undatum undiq equitatu cum in loco ȩquo atq apẽ¬
coronfligeretur. iđq omnib partibus ab eo flagita¬
litur. Eoncurrebant legati centuriones tribimiqx
militum ne dubitaret prelium cõmittere õium
ep militum paratissimos animos. Afranianos con¬
nã multis shadis sui timoris signa misisse qđ suis
non sub uenissent qđ decolle nonꝰ decederent qđ uix
suorum equitum incursus sustine̾nt. collatisq ĩunũ
laum signis conferti neq ordines neq signa seruarent.
qd si iniquitatem loci timerent daturos tamen aliquo
ceopugnandi facultatem. qđ certe inde decedendũ
usse afranio nec sine aqua ꝑmanere posset. Cȩsar

Expanded text:
temporis equitum vim caetrati sustinere potuerunt omnesque temporis equitum vim caetrati sustinere potuerunt omnesque ab eis circumventi in conspectu utriusque exercitus interficiuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fugiebat tanto sub oculis accepto detrimento perterritum exercitum sustinere non posse, praesertim circumdatum undique equitatu, cum in loco aequo atque aperto confligeretur; idque ex omnibus partibus ab eo flagitabatur. concurrebant legati, centuriones tribunique militum: ne dubitaret proelium committere. omnium esse militum paratissimos animos. Afranianos contra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
omne positum certamen utri prius angustias mõt¬
q occuparent. sed exercitum cȩsaris uiarum difficulta
tardabat. afranii copias equitatus cesaris insequens ns¬
rabatire.Res tamen ab afraniis huc erat nec essauos
deducta ut si priores montes quos petebant attigissem
ipsi periculum uitarent: cum impedimenta totius
citus cohortesq in castris relictas seruare non possenti
Bus interclusis exercitu cȩsaris auxilium ferri nulla
ratione poterat. Conficit prior iter cȩsar: atq ex ma¬
gnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem
aciem instruit. Afranius cum ab equitatu nouissimi
agmen premeret᷑ etante se hostem uideret quendam
collem nactus ibi constitit. Ex eo loco quatuor cetratoꝵ
cohortes ĩ montem qui erat inconspectu omniũ ex cel¬
sissimus mittit. Hunc magno ciresu concitatos ubs
occupare. eo consilio uti ipẽ ecclem om̃ib copiis contendet
a mutato iti nere uigis octogesam perueniret. Huncum

Expanded text:
omne positum certamen, utri prius angustias monteomne positum certamen, utri prius angustias montesque occuparent. sed exercitum Caesaris viarum difficultates tardabant, Afrani copias equitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario deducta, ut, si priores montis quos petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius exercitus cohortisque in castris relictas servare non possent; quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nulla ratione poterat. confecit prior iter Caesar atque ex magnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem aciem instruit. Afranius, cum ab equitatu novissimum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quendam nactus ibi constitit. ex eo loco iiii caetratorum cohortis in montem qui erat in conspectu omnium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare, eo consilio, uti ipse eodem omnibus copiis contenderet et mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum
Abbreviated transcription (Latin):
bant si hostem hibero inter cludere et frumento pohs
potuissent. Ac primo a franiani milites uisendiolio
loci excastris procurrebant con tum eliosis ꝗ uocibuaua¬
sequebantur. nos necessarii uictus inopia cohatopro¬
gere atq adhileedam reuerti. erat enim iter apron fu
diuersum contrariamq in partem uidebatur. Duolus
eorum consilium suum laudibus ferebant qđ se calte
tenuissent multumq eorum opmionem aduiabat os
sine uĩmentis impedimentisq aditer profetos uids
ut non posse in opiam dutius sustinere confident de
u̾bi paulatim retorqueri agmen ad dexteram conspes¬
xunt iamq: primos superare regionem castrorũ on¬
nium aduerterunt nemo erat ad eo etardus autu¬
giens laboris. quin statim castris exeundum atq ad¬
rendum putaret. Conclamat᷑ ad arma atq omnea
pie paucis presidio xelictis cohortibus exeunt retos
ad hberum itinere contendunt. Erat inceleritate

Expanded text:
bant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere bant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potuissent. Ac primo Afraniani milites visendi causa laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus prosequebantur nostros: necessarii victus inopia coactos fugere atque ad Ilerdam reverti. erat enim iter a proposito diversum, contrariamque in partem iri videbatur. duces vero eorum consilium suum laudibus ferebant, quod se castris tenuissent; multumque eorum opinionem adiuvabat, quod sine iumentis impedimentisque ad iter profectos videbant, ut non posse inopiam diutius sustinere confiderent. sed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram conspexerunt iamque primos superare regionem castrorum animadverterunt, nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris quin statim castris exeundum atque occurrendum putaret. conclamatur ad arma, atque omnes copiae paucis praesidio relictis cohortibus exeunt rectoque ad Hiberum itinere contendunt. Erat in celeritate
Abbreviated transcription (Latin):
um perse pudorem omnium cculis multum et tribu¬
iorum militum et centurionum p̃sentium afferre.
nibus rebus cohexceri milites et iofficio contineri
eant. ꝗͣ re omni ratione eͣe interdiũ ꝑrumperi¬
dum et si aliquo accepto detrimento tamen suma
rrercitus salua. locum quem petant capi posse. Hec
uuicit inconsilio sententia. et prima posteidie constitu.¬
unt proficisci. Cȩsar exploratis regionib albente cȩsoy
mnes copias casteis educit magnoq crecuitu nullo cer
ntinere ex excitum ducit. nam que ⁊ tinera adhiberum
q ottõgesã ꝑtinebant castris hostim oppositis te¬
nebantur: ipsi erant transcendẽdo ualles maxime
ac difficillime saxa multis locis prerupta ⁊ ter impe¬
diebant. arma ꝑ manus necessario tradebantur mi¬
ltesq in eemes sulleuatiq alii ab aliis magnam ꝑtem
utineris conficiebant. sed hunc laborem recusabat
neno qđ eum omnium laboꝵ finemfore existima¬

Expanded text:
um per se pudorem omnium oculis, multum etiam tribuum per se pudorem omnium oculis, multum etiam tribunorum militum et centurionum praesentiam adferre, quibus rebus coerceri milites et in officio contineri soleant. quare omni ratione esse interdiu perrumpendum; etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva locum quem petant capi posse. haec vincit in consilio sententia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis regionibus albente caelo omnes copias castris educit, magnoque circuitu nullo certo itinere exercitum ducit. nam quae itinera ad Hiberum atque Otogesam pertinebant, castris hostium oppositis tenebantur. ipsi erant transcendendae valles maximae ac difficillimae, saxa multis locis praerupta iter impediebant, ut arma per manus necessario traderentur militesque inermes sublevatique alii ab aliis magnam partem itineris conficerent. sed hunc laborem recusabat nemo, quod eum omnium laborum finem fore existima
Abbreviated transcription (Latin):
ueit. Postero die petreius cum paucis equitib occulte
l exploranda loca proficiscitur. Hoc idem fit exca-¬
uscesaris. mittitux.l. Decidius saxa cum paucis qui
esnatiram ꝑspiciat. Uterq idem suis renuntiat.u.
ulia passuum proxima intercidere ⁊tineris campe¬¬
sus inde excipere loca aspera et montuosa qui prior
Isangustias occupauerit ab hoc hostem ꝓhibere nihil
s negocii. Disputatire in consilio a petreio atq a fra¬
no et tempus profectionis queritur. Pleriꝙ cense¬
unt ut noctu i tex facerent. posse prius adangustias
queniei ꝗͣ sentiretur. Alii qđ pridie noctu conclama¬
im ẽet incesaris castris argum enti sumebant loco nõ
psse clam exixi. ciecũ fundi noctu equitatum cȩsaris
a omnia loca et itinera obsideri. nocturnaꝙ prelia ẽe
utanda. qđ ꝑterxitus miles inciuili dissensione timo.¬
ĩ magis ꝗͣ religioni consulere cõsuerit. ad luc̃ẽ mul-¬

Expanded text:
nent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte nent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris Caesaris. mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat. uterque idem suis renuntiat: v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde excipere loca aspera et montuosa; qui prior has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent; posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco non posse clam exiri. circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civili dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luce mult
Abbreviated transcription (Latin):
quitur et moratur. Illi necessario matireius qͣ cons¬
tuerant castra ponunt. suberant eñĩ montes at
amilib passuum .U. itinera difficilia atꝙ angusti
excipiebant. Hos montes intra se recipiebantat
collocatis exercrtum itinere ꝓhiberent ip̃i sine p¬
culo ac timore libere copias traducent. quod fuits
conandum atq omni ratione efficiendum et toni
diei pugna atq labore defessirem ⁊̃ posterum dic
distulerunt. Cȩsar quoq in proximo colle castra pt̃
media ereciter nocte. His qui ad aquãdi causaln¬
gius a casteis processerant abequitibus correptis fit
certior cȩsarduces aduersaxioꝵ silentio copias ca.¬
stris educere. Quꝯ cognito signum dari iubet et
uasa militari more conclamari. Illi exaudito cla¬
more ueriti ne noctu impediti sub onees conflgt
cogerentur. aut abeꝗtatu cȩsaris mangustus te¬
ner̾entur iter supprimũt copiasq ĩ castris coni¬

Expanded text:
equitur et moratur. illi necessario maturius quam constiequitur et moratur. illi necessario maturius quam constituerant, castra ponunt. suberant enim montes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, ut es collocatis exercitum itinere prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias castris educere. quo cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris conti
Abbreviated transcription (Latin):
atq exꝑiendum uidicat. Itaꝙ infixmiores milites
teomnibo centurus delio iubet quoꝵ ãt animus
aut es uires uidebant sustinere non posse Hoscuml¬
gione una presidio casteis relinquit. reliquasliion
expeditas educit magnat numero iumentora pini
mine suput atq in fea constituto traducit erexcitin
Pauc̃is ex his militibus in flumine axxepti abequitm
excipiuntur ac subleuantur. intecit tamen ne motu¬
ducto in columi exercitu copias insteuit teipliceatu
ciem ducere incipit ac tantum fuit mmilitibuostu¬
dii ut milia sex aditer adclito aduadum erecuaun
gnag fluminis mora inteeposita eos qui deteetiaus¬
gilia egissent ante horam diei nona consequerentuu
Quos ubi a franius procul uiso cum peteeio cõlpres
noua re ꝑterritus locis superiorib constitit acieno
iñsteuit. Cȩsar in campio exercitum reficitne di¬
fessum prelio obiciat. xiresus conantes progredi iss¬

Expanded text:
atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum legione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit magnoque numero iumentorum in flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci ex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus conantis progredi ins
Abbreviated transcription (Latin):
abeo missi flumen transeunt. et cum detertia uigilia
petre ius atq a franius castra mouissent repente sese ad
nouissimum agmen ostendunt et magnam ultitũdi e
uicum fusa morari atq iter impedire incipiunt. Pri¬
naluce exsuperioribus locis quȩ cȩsaris castris erant
muicta cernebantur equitatus. Nostri prȩlio nouis¬
imos illorum p̃mebant uehementer ac non nunꝙͣ su¬
sinebant extremum agmen atꝙ interrũ pebant alas:
inferebant signa & uniuersarum cohortium nostraex im¬
totis uõ castris milites conturbari et dolebat hostem
remanibus dimitti bellumq nẽcessario longiis duci.
ioturiones tribunosq militum adire atq obsecrare
ꝑeos cȩsar certior fieret. ne labori suo neue pericu¬
oparceret paratos ee̾ se se posse & audere transire
aumen. qͣ traductus esset equitatus. Quoxũ studio
i uocibus excitatus Cȩsar et si timebat tante multi¬
iudinis flumini exercitum obicere conandum tamẽ

Expanded text:
ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius atque Afranius castra movissent, repente sese ad novissimum agmen ostendunt, et magna multitudine circumfusa morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex superioribus locis, quae Caesaris castris erant coniuncta, cernebatur equitatus nostri proelio novissimos illorum premi vehementer ac nonnumquam sustinere extremum agmen atque interrumpi, alias ferri signa et universarum cohortium impetu nototis vero castris milites circulari et dolere hostem ex manibus dimitti, bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire atque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori suo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse et audere ea transire flumen, qua traductus esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus Caesar, etsi timebat tantae magnitudini fluminis exercitum obicere, conandum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ploratores cognita summo labore militum cesar conti¬
nuato diem noctemq opere in flumine auertendo huc
iam reduxerat rem ut equites et si di fficulter atque
egre fiebat: possent tamen atq auderent flume n transie
Saies uero tantũ mado humeris ac summo pectore ex¬
qant et tũ altitudine aquę tum ẽt rapiditate flu.¬
inis ad teanseundum impediebantur. sed tameri eode
se tempore pons in hibero ꝓpe effectus nuntiabatũ
aesicori uadum reperiebatire. Iam uõ eo magis illima¬
niandum ⁊ter extimabant. Itaꝙ duabus aipeiliaribus
ahortibus hilerdȩ prȩsidio relictois omnibus copiis
scorĩ tran seunt et du cum duabus legionibus quas in¬
uperioribus diebus tracluxerant castra coniugunt.
ilinquebatur cȩsari nihil nisi uti ȩquitatu agmen
iduersariorũ male kaberet et caperet. Pons enim
p̃ius magnum ciecuitum habebat ut multo breui-¬
ne itinere illi adhiberum ꝑ uenire possent. equites

Expanded text:
exploratores cognita summo labore militum Caesar contiexploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemque opere in flumine avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire, pedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero prope effectus nuntiabatur et in Sicori vadum reperiebatur. Iam vero eo magis illi maturandum iter existimabant. itaque duabus auxiliaribus cohortibus Ilerdae praesidio relictis omnibus copiis Sicorim transeunt et cum duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu agmen adversariorum male haberet et carperet. pons enim ipsius magnum circuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites
Abbreviated transcription (Latin):
peteeuisq perueniunt ne omnino frumento pabula in¬
terduderenture. qđ multum cȩsar: equitatu ualebat ig¬
q constituunt ipsi locis excidere et in celtiberiam bel¬
lum transferre. Nuic consilio suffeagabatur etiam
illa res qđ ex luobus contraeus generibus quȩ suꝑiort
bello cum .I. sertorio steterunt ciuitates iũcte nomen
atq imꝑium absentis timebant queq in amicitia
manserunt pompei magnis affecte beneficus eum
diligebant. Cȩsaris autem erat inbarbaris nomenob¬
scurius. Hinc magnos equitatus magnaq auxilia
expectabant et sus in locis bellum in hiemem duceri
cogitabant. Ic oc inito consilio toto flumine iberoi
ues conquire̾ et octogesima adduci uibent. Id eratꝙ
pidum positum adh̃berum milib .U. passuum a casts
aberat .xx. ad eum locum fluminis nauibus uindtis põ¬
tem imꝑant fieri legionesq duas flumen sicorimtrãs.¬
ducũt castraq munuint uallo pedum. xii. qͣ reꝑex.

Expanded text:
Petreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque inPetreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod multum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentis Pompei timebant, quae in amicitia manserant magnis adfectae beneficiis eum diligebant, Caesaris autem erat in barbaris nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaque auxilia exspectabant et suis locis bellum in hiemem ducere cogitabant. hoc inito consilio toto flumine Hibero navis conquiri et Otogesam adduci iubent. id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen Sicorim transducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per
Abbreviated transcription (Latin):
ni et post paucos dies lurgauonenses qui flumen hibe¬
rum attingunt ĩ sequuntur. Petit abhis omnib ut
se feumento uiuent. Tollicentire atq omnib undiq
conquisitis ui mentis incastea deportant. Transit et
eohoes luregauonẽsis adeum cognito ciuitatis consi¬
lio et signa ex statione teansfert. Magna celenter sito¬
mutatio rerum. perfedo pontes magnis quinq eiuitto¬
bus ad amicitiam adiunctis ex pedita re feume muitu
extintis rumoribus deauxilus legionum quȩ cumio¬
peio ꝑ mauritaniam uenire dicebantur: multe lonon¬
quiores ciuitate ab a franio desciscunt et cȩsaris amida¬
am sequuntur. Quib rebus ꝑterritis animis adueda¬
riorum cesarne semper magno circuitu ꝑ pontem equ¬
tatus eẽt mittendus nactus ydoneum locum foslas penui
xxx. ĩ altitudinem complures facere instituit. quĩbu
partem aliquam sicoris aduerteret aditumꝙ in eofum¬
ne efficeret. His pene effectis magnum intimorem aflamn

Expanded text:
ni et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hibeni et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hiberum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine efficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius
Abbreviated transcription (Latin):
piamio numero albicorum et pastorum iñ terfecto partẽ
pauum deprimunt non nullas cum hominib capiũt.
nliquas ĩ portu compellunt. Eo dienaues massiliensi¬
un cumhis quȩ sunt capte inter̾ũt.Uiiii. H&c pͥmum
cesai adhilexdam nuntiatur. si mulperfecto ponte ce¬
leriter fortuna mutatur. Illi ꝑterxiti uietute equitu
ninus libere minus audacter uagabantur. Alii non
nge acasteis progressi spatio ut celexem receptum
saber̃et angustius pabulabantur alii longiore crecu¬
ni custadias stationes ꝙ equitum uitabant: aut ali¬
quo accepto detrimento aut procul equitatu uiso ex
nedio itinere ꝓiectis aemis fugiebant. Postremo et
plires intermictere dies et preter consuetudinem
mnium noctu constituerũt pabulari. Interim osten
bet calla gueritani qui erant cum oscensib contri¬
biti mittunt ad eum legatos seseq imꝑata facturos
pollicentire. hos terraconenses et ⁊ accẽtani et auseta¬

Expanded text:
magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu viso ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iacetani et Auseta
Abbreviated transcription (Latin):
lienses et celeritate nauium et scientia gubertoet
confisi nostros eludebant impetumꝙ eorum excp¬
ebant exquo allicere latiore spatio aut producere
longius aut ciecuire nostros aut plumbs adoun
singulos aut remos transcurentes detergere sipos¬
sent̃ contẽdebant. Cum ꝓpius erat n ecessirio ueno
iscientia gubernato ꝵ atq artificis aduretutem mor¬
usorum eon fugiebant. qui minus exercitatis remigib¬
muoq ꝑitis gubernatorib utebantire. quiq repente
uoneruus nauũb exant prcducti neq dum etiam uo¬
iu aemamẽtorum cognitis tum ẽtiam tarditate et
uitate nauium impediebant᷑ facte enim sũbito ex
sumi da materia nõ eundem usum celeritatis habue¬
uant Etaq dum locus c̃õmunis pugnandi daxeturr. e¬
asanimo singulas binis nauibus obiciebant᷑ atque
iiesta manu ferrea et retenta utraq naui diuersi
pupiabant atq inhostui naues transcendebat et

Expanded text:
lienses et celeritate navium et scientia gubernatorum lienses et celeritate navium et scientia gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum excipiebant et, quoad licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire nostros aut pluribus navibus adoriri singulas aut remos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat necessario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem montanorum confugiebant. nosnatoribus utebantur, qui repente ex onerariis navibus erant producti nequedum etiam vocabulis armamentorum cognitis, tum etiam tarditate et gravitate navium impediebantur; factae enim subito ex umida materia non eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi pugnabant atque in hostium naves transcendebant et
Abbreviated transcription (Latin):
e naues domitius atq has colonis pastorib quaeits
se magna fiducia ad nostras naues ꝓcedunt. quo
perat.D. Brutus. hic adinsulam que ẽ contus
massiliam stationes obtinebat. eeat multo interio
numero nauiũ Brutus. s electos ex ommiblexion¬
bus fortissimos uixos añ signarios centurione eu¬
sar ei classi attribuerat. qͦui sibi idnumteis aui¬
depoposcerant. himanus feereas atq arpagonou
rauerant magnoq numero pilorum tragulaun
reliquoꝵ ꝙ teloꝵ se instrucerant. Ita cognito hol¬
um aduentu suas naues exportu deducunt cun
massiliensibus confligunt. Pugnatum ẽ utriaqbs
tissime atꝙ acerrime̾. neq multum albiei nostis
uixtute cedebant homines asperi et montaniei
citati mnarmis.atq hĩ modo digressi massiliensib
recentem eorũdem pollicitationem aĩs continebat
Pastoresq indomiti spelibertats incitatĩ sũb oculis
domitũ suam probare oꝑam studebant. Ip̃i masi¬

Expanded text:
t navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quot navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quose magna fiducia ad nostras navis procedunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed electos ex omnibus legionibus fortissimos viros, antesignanos, centuriones, Caesar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero pilorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu educunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albici nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massi
Abbreviated transcription (Latin):
re incipit. Eodem die equitum magnam partem
humen traiecit qui inopinantes pabulatores et sine
ilo dissipatos timore aggressi ꝗ̃ magnum numerum
umentoꝵ aatq hominum intercipiunt cohortibus
ꝗcenturiatis subsidio missis scienter induas ꝑtes
sese distribuunt. alii ut predȩ presidiosint alii ut
uenientibus resistant atq eos propellant: unamq
cohortem quȩ temere ante cȩteras extra acrem ꝓ¬
currebat seclusam a reliquis circũueniunt atquȩ
interficiunt ĩ columesꝙ cum magna preda eccl̃e
ponte incastra reuertuntire. Dum hȩc ad hileada
geruntur: massilienses ust .l. Domitu conlulendm
Tongas expeduit mimero xUi. quat euonauo
teate. multa his minora nauigia ad sute ut ui
multitudine nostra classis terreatur. MAOnipsi¬
uimee sagittariorum magnum albicor lequs
supra demonstratum e imponũt atq hos pienũ
pollicitationibusq incitant. Certas sibi depolou¬

Expanded text:
re incipit. Eodem die equitum magnam partem re incipit. Eodem die equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopinantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore adgressi magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt cohortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt, alii ut praesidio sint praedae, alii ut venientibus resistant atque eos propellant, unamque cohortem, quae temere ante ceteras extra aciem procurrerat, seclusam ab reliquis circumveniunt atque interficiunt, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi L. Domiti consilio navis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposci
Abbreviated transcription (Latin):
iuptue q romam ꝑlatis magniderum concursus
uasuanium magneꝙ gratulationes fieent: Aul
eritalia ad cti pompeuim proficiscebant᷑. Alii
utprincipes talem nuntium attulisse alii ne euen¬
usbelli expectasse aut exomnib nouissimi uenille
ne pontes perfici possent imperat militibus eelar
utnaues faciant ciuus generis eum superioribus
annis usum britaniȩ docuerant carine ac pͥmũ
stamĩe et leui materra fiebant.reliquum corpus
nauum uiminibus contextum coriis integebat᷑.
has ꝑfetas carris uinctis deuehit noctu milã passu.¬
um acastris.xxii. militesꝙ his nauibus flumen
nansportat continentemq ripȩ eollem inprouiso
acupat. Hunc celeriter prius ꝙͣ ab aduersarus sen¬
natur cõmunit. Huc legionem postea tran siecit
at exutraq parte pontem in stitutum biduo per¬
fcit. Ita cõmeatus eos qui frumenti causa proces¬
serat tuto ad se recipit et rem frum entaria expedi¬

Expanded text:
nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat. carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his navibus flumen transportat continentemque ripae collem improviso occupat. hunc celeriter, priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea transicit atque ex utraque parte pontem institutum biduo perficit. ita commeatus et, qui frumenti causa processerant, tuto ad se recipit et rem frumentariam expedi
Abbreviated transcription (Latin):
se in loca superiora receperimt. desiderati sut eo
die sagittarii circiter. cc. equites pauci.calonim
aiq impedimentoꝵ non magnus numerus. Hȩ
tamen omnia ĩ comoda annona creauit. quȩtu
singulos modios anõna ꝑuenerat et militũ uiri
in opia frumenti deminuerat atq ĩ com̃oda id
augebantur. Et tam paucis diebus magna eratu
rum facta cõmutatio ac se fortuna inclinauerat
ut nostri magna in opia necessariarum rerum con.¬
flictarentire Illi omnib abundarent rebus supe¬
rioresq haberentur. Cesar his eiuitatibus que ad
eius amicitiam accesserant quo minor erat feu.¬
menti copia pecum imꝑabat. calones adlongin¬
quiores ciuitates dimittẽbat. Ipse p̃sentem inopia
quibus poterat subsidus tutabatir. Hȩc afranus
aetusq et eorum amiei pleniora etiam atꝙ uberiora
nass ad suos perseribebant. multa rumoꝵ fingebat
tpene bellum confectum uideretur. Quibure lrĩs

Expanded text:
se in loca superiora receperunt. desiderati sunt eo se in loca superiora receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, equites pauci, calonum atque impedimentorum non magnus numerus. His tamen omnibus annona crevit. quae fere singulos modios annona pervenerat, et militum vires inopia frumenti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur, illi omnibus abundarent rebus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ impedimentis ut feet galliȩ consuetudo. frant̾
pueteraa cuiusq generis hominum milia cieciter¬
sex cum seruis liberisq sed nullus ordo. nullum inpi¬
rium certum cum suo quisꝙ consilio uteretirr. ataios.
sine timore iter facerent usi suꝑiore temporatou
itinerum licentia. Erant complures honesti adoeio¬
tes senatorum filii et ordims eq uestris. erantlegatdi
ciuitatum. erant legati cesaris. hos omnes flummaob
continebant. Ad hõs reprimendos eum omniequi¬
tatu tribusq legionibus afranius die nocte proficasc¬
tur. ĩ peudentes ante missis equitibus aggreditup
Celeriter sese tamen galli equites expediunt pluim¬
q cõmittunt. hi dum pari certamine resgeripoti¬
it magnum magnum hostium numerum paucisi¬
stinuere. sed ubi signa legionum appropinquareca¬
perunt paucis amissis sese inproximos montes o¬
ferunt. hoc pugnȩ tempus magnum attulit no¬
steis ad salutem momẽtum nacti enim spatum

Expanded text:
que impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant que impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis hominum milia circitervi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis equestris; erant legationes civitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte proficiscitur inprudentisque ante missis equitibus adgreditur. celeriter sese tamen Galli equites expediunt proeliumque committunt. ii dum pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proximos montes conferunt. hoc pugnae tempus magnum attulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium
Abbreviated transcription (Latin):
citus afranii omniũ reeum abundabat copia mul¬
um erat frumentum prouisum et conuetum su¬
penoribus temporibus. multum exorani ꝓuracia
comparabatur. magna copia pabuli suppetebat.
harum omnium rexum facultates sine ullo perieu¬
lpons hileede ꝓ̃bebat et loca tranfflumen in tegra
quo omnino cesar adire non poterat. Hȩ ꝑmanse¬
unt aquȩ complures dies conatusꝙ ẽ cȩłar reficẽ
pontes sed nec magnitudo fluminis ꝑmittebat neque
ad upam disposite cohortes adueesarioꝵ ꝑ ficipatiebã¬
tr. quad illis prohibere erat facile tum ip̃ius flumãs
natura atꝙ aquę magnitudine tum qđ extotis xipis
umum atꝙ angustum locum tela iaciebantur. atque
rat difficile eodem tempore rapidissimo flumine
oꝑa perficere et tela uitare. Nuntiatire afeanio x¬
nagnos comitatus qui ad cȩsarem iter habebant
adsumen constitisse. uenerant sagritarii eo ex
thutenis equites exgallia cum multis caeris magͥs¬

Expanded text:
citus Afrani omnium rerum abundabat copia. multcitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipsius fluminis natura atque aquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur; atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia cum multis carris magnis
Abbreviated transcription (Latin):
horum transiri poterat: n ecessarioq omnes his an¬
gustus continebant᷑ neq ciuitates quȩ ad cȩsaris a.¬
⁊nicitiam accesserant frumentum supportare m
hi qui pabulatum longius progressi erant interdu.¬
si fluminiboreuerti neq maxeimi comitatus qui ex
italia galliaꝙ ueni ebant in castra ꝑuenixe poterant.
anbenis erant neꝙ multum a matiuurtate aberãt.
u euuitates exinanitate qđ afranius pene omne
soementum ante ceseres aduentum hleedopigion¬
surreat reliqui si quid fuerat cȩscir supemoribus
debus consumpserat. Pecora qual̃ secundum pote¬
ut et inoꝑe subsidium propterbellum finitime
euitatis longius remouerant. Qqui exan lpa¬
sulandi aut᷑ feumentandi causa ꝓgressi hos leuis
pmature lusitani ꝑitiꝙ illaxum regionum cetea
reterioris hispaniȩ consectebantur. quibus pro
duie tumare flumen qđ consuetudo eoꝵ oranium
ut sineuteisꝙ ad exercitum non euant. At exee¬

Expanded text:
horum transiri poterat, necessarioque omnes his anhorum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant.  in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civitates longius removerant. qui erant pabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exer
Abbreviated transcription (Latin):
.iiiiʳ. milites ampluis .cc. Sed hȩc eius diei preferturon¬
nio ut seuteiꝗ superiores discessisse existimaremp
a franiani qđ cum ẽe omnũ uidicio inferiores uide¬
pugnandi fuerat et nr̃os primo congressu tergaũ¬
tere coegissent. Nostei aũt qđ iniquo loco atque
impari congressi erant ẽẽnt qđ quinq horis plũ
sustinuissent qđ montem gladiis difteictis ascena
proquo pugnatum ẽ magnis opibus muniuerũt pra¬
dium ibi posuerũt. Accidit ẽt̃ repentinum ĩ cono.¬
dum biduo quokȩc gesta sunt: tanta enim tempesti
exoritur ut nunꝙͣ illis locis maiores aquas fuisse
costaret. tum aut ex omnibus montibus nix ꝓliui
ac summas ripas fluminis superauit. pontesq am
quos .c. tabius fecerat uno die in t̾rupit. quȩ res m¬
gnas disficultates exexcitui cȩsaris attulit. Castral
ut supra demonsteatum est cum eẽnt in tere flum¬
na duo sicorĩ et cingam spatio milium .xxx. nenti

Expanded text:
iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opiiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores videpugnandi fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destrictis ascendipro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum
Abbreviated transcription (Latin):
bus defessos reciperet. hoc loco cum eẽt mͦ pugnatũ
continenter horis quinq nosteiꝙ grauius amulti¬
udine premerentur. consumptis omnibus telis
petum faciunt paucisq deietis reliquos sese conuẽ¬
trre cogunt. submotis submurum cohortibus ac
non nulla parte propter terrorem in oppidum com¬
pulsis facilis ẽ nostris receptus datus. Equitatus
aũt noster abuteoq latere de si deiectis atq inferio¬
ribus locis constiterat tamen sũmum iniugum
uietute cõnititur atq inter duas acies ꝑẽꝗtans
cõmodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. in
uario certamine pugnatum ẽ. Nostei inpemoco¬
gressu circiter .lxx. ceciderunt ex quib .S. fuloin
ex pͦ hastato legionis .xiii. qui propter eximiam ueu
ex in ferioribus ordinib in eum locum ꝑueneratdu¬
nerantur amplius .de. Ex afraniis in terficume. u
cilius primi pili centurio et preter eum centurioneo

Expanded text:
bus defessos reciperet. Hoc cum esset modo pugnatum bus defessos reciperet. Hoc cum esset modo pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multitudine premerentur, consumptis omnibus telis s faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones
Abbreviated transcription (Latin):
un hlerda suecedunt. Hne se recrpereeut. ⁊uellet
uusus ili er loco superiore nosteos premebãt. E rerup¬
ussaeus erat uteaꝙ ex parte dixectus deraeitem in
us tudinem patebat ut re insteucta echorres eisuꝑ
saum explerent et sneꝙ subsidia a latecibus sib̃or¬
u meq equites laborantibus usui eẽ posseat aAbop¬
pido autem elitus locus tenui fastigio uergebat ris
oagitudinem passium ciecitee.eccc. hanen ieo
M teceptus qdđ eo incitati studio in consultius pro¬
cesserant. Hoc pugnabatur loco et propter angusti¬
as iniquo et qđ sub ipsis radicibus montis ẽsriset¬
rrant: ut nullum frustea telum in eos mitteret᷑
tamen uixtute et pacientia nitebantirr atq omnia
uulnera sustinebant. Augebantur illis copiȩ atꝙ
uecastris cohortes ꝑ oppidum exebro subraitebantux
ut integri defessis succederent. Hoc idem cȩsar facẽ
ca ibatur: ut sũmissis in eundem locum sius cohorti¬

Expanded text:
itum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, itum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant. praeruptus locus erat utraque ex parte derectus, ac tantum in latitudinem patebat, ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submittebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur, ut submissis in eundem locum cohorti
Abbreviated transcription (Latin):
gnȩ assuefactis quod fere fit quibus quisq in loci
miles inueterau erit ut multum earum regionin
consuetudine moneatur. Hec tum ratio nostro
tirebauit in suetos huius generis pugnȩ. cixcum
enim sese abaꝑto latere procurrentib singulis ais¬
trabantire. Ipse enim suos ordies seruare neq als
discedere neq sine graui causa eum locum quemꝗ
perant dimitii censuerant oportere. itaq ꝑturlan
ante signariis legio quȩ ineo cornu constiterat lai
continuit atq in proximum collem sese recepit. cel
pene omni acie pexterrita qđ preter opinionem con¬
suetudinemq acciderat cohortatus suos legionem
nonam subsidio ducit. Hostem in solenter atq nr̃os
ĩ sequentem supprimit xursusq terga uertere seq
Lorpidum hilerdam recopee e elifeb dutucecdus
dor ren. Sed noue legionis renlites elatistlno
dum Mpscire acceptum deteralenitumi uolũt tepr̃e
oeduintue. et sub montem in quo erat oppidune per¬

Expanded text:
gnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis gnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis miles inveteraverit, ut multum earum regionum consuetudine moveatur. haec tum ratio nostros perturbavit insuetos huius generis pugnae; circumiri enim sese ab aperto latere procurrentibus singulis arbitrabantur; ipsi autem suos ordines servare neque ab signis discedere neque sine gravi causa eum locum, quem ceperant, dimitti censuerant oportere. itaque perturbatis antesignanis legio, quae in eo cornu constiterat, locum non tenuit atque in proximum collem sese recepit. Caesar paene omni acie perterrita, quod praeter opinionem consuetudinemque acciderat, cohortatus suos legionem nonam subsidio ducit; hostem insolenter atque acriter nostros insequentem supprimit rursusque terga vertere seque ad oppidum Ilerdam recipere et sub muro consogit. sed nonae legionis milites elati studio, dum sarcire acceptum detrimentum volunt, temere grediuntur et sub montem, in quo erat oppidum pos
Abbreviated transcription (Latin):
medio spatio tumulus erat paulum ȩdiuor qut
si occupasset cȩsar et cõmoni uisset ab oppadita
te et cõmeatu omni quem in oppidum conuloo
se interclusireum aduersarios confidebat halor
rans legiones tres er casteis educit aciẽꝙ inloio sa¬
neis consteucta unius legionis añ signarios peocin¬
re atq eum tumulum occupare iubet qua ueccon¬
ta celeriterq in statione pro castris erant afea tura¬
hortes breuiore itinere ad eundem occupanduni
cum mittunt᷑. contenditur prelio et qđ priuo int¬
mulum a feanii uenerant nostri repelluntur ato
aliis submissis subsidiis terga uertere seꝙ adsignas
gionum recipere coguntur. Genus erat pugne mili
illoex ut magno impetu primo procurerent audi¬
ter locum caperent ordines suos non magnoperes¬
uarent: rari dispersiq pugnarent. si prem erentui
pedem referre et loco excedere.non turpe extiman
Cumlusi tanis reliquisq barbaris genere quodampi¬

Expanded text:
medio spatio tumulus erat paulo editior; quem medio spatio tumulus erat paulo editior; quem si occupavisset Caesar et communivisset, ab oppido et ponte et commeatu omni, quem in oppidum contulerant, se interclusurum adversarios confidebat. hoc sperans legiones iii ex castris educit acieque in locis idoneis structa unius legionis antesignanos procurrere atque eum tumulum occupare iubet. qua re cognita celeriter, quae in statione pro castris erant Afrani cohortes, breviore itinere ad eundem occupandum locum mittuntur. contenditur proelio, et, quod prius in tumulum Afraniani venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis terga vertere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus erat pugnae militum illorum, ut magno impetu primo procurrerent, audacter locum caperent, ordines suos non magno opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre et loco excedere non turpe existimarent, cum Lusitanis reliquisque barbaris genere quodam pu