comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si suspensa lite societatem futuri e¬
molum̃ti cautio poslicet᷑. Si uero
post cãm actã cautũ est honaria
sũma peti pot̾it usq ad ꝓbabilem
qnͣtitatẽ ⁊ si noĩe palmatꝰ cuitũ
sit. sic tñ ut cõputetus ad ꝙ datũ
causis usq ad centũ aureos  pis¬
uus seu̾. ab heredib .i. aduoati
emortuo ꝓhibutt mercedẽ repe¬
ti qr ꝑ ipm̃ non stꝑterat quome¬
nris cãm age̾t. ¶ Ad nutricia q.
officiũ p̃ndis uł p̾toris deuenit
Namꝙ nuttices ad alimonia i¬
fantiũ aprit p̃sides ꝙ sibi debet᷑
petunt .s: rutricia eo usq pdu¬
cemus quo adm fantes uberas
alũtur.cetm̃ post hec cessant ce¬

Expanded text:
si suspensa lite societatem futuri esi suspensa lite societatem futuri emolumenti cautio pollicetur. si vero post causam actam cauta est honoraria summa, peti poterit usque ad probabilem quantitatem, etsi nomine palmarii cautum sit: sic tamen, ut computetur id quod datum causis usque ad centum aureos. Divus Severus ab heredibus advocati mortuo eo prohibuit mercedem repeti, quia per ipsum non steterat, quo minus causam ageret. Ad nutricia quoque officium praesidis uel praetoris deuenit: namque nutrices ob alimoniam infantium apud praesides quod sibi debetur petunt. sed nutricia eo usque producemus, quoad infantes uberibus aluntur: ceterum post haec cessant pa
Abbreviated transcription (Latin):
pu . int̾est ꝙ si dampno fe sũt obser¬
uari non debẽ et id̾o s̃ obseruandũ
ꝙ defunctus certa sũma logata uetu¬
it uetrigal ex̃ceri ẽe enĩ tollerabilia
se in aliqͣ ciuitate ꝓmisit ad ꝑficiẽ¬
dĩ tam ip̃e ꝙͣ heres eius ex consci¬
tutione diui traiam obligatus est.
a s: siquis ob honorẽ opus fcũrũ se in¬
ciuitate aliqua ꝑmiserit atq ĩcho¬
auerit᷑ priusꝙͣ que qui perficeretur.
decesserit heres eius extraneus qͥdem
tẽ patͥmonii relictisibi ab eo ꝙͥ id opꝰ
fac̾e̾ institu̾at si ita mallet ciuitati
in qͣ id opꝰ fi̾ ceptũ ẽ dare is autẽ cͥ
ex uũo liberoꝵ est si heres exstitit
non qͥnte ꝑtis. s decime ꝯcedente ne¬
siã contuu̾̃ diuus pius sxpsit. De
uariis ⁊ exͣ ordinariis cog̾tions¬
bus si iudex litẽ suã fecisse dicẽt

Expanded text:
 interest: quod si damnosae sint, obseruari non debere. et ideo non obseruandum, quod defunctus certa summa legata uetuit uectigal exerceri. esse enim tolerabilia, se in aliqua civitate promiserit, ad perficiendum tam ipse quam heres eius ex constitutione divi Traiani obligatus est. sed si quis ob honorem opus facturum se civitate aliqua promiserit atque inchoaverit et priusquam perficeret, decesserit: heres eius extraneus quidem ntam patrimonii relicti sibi ab eo, qui id opus facere instituerat, si ita mallet, civitati, in qua id opus fieri coeptum est, dare: is autem, qui ex numero liberorum est, si heres exstitit, non quintae partis, sed decimae concedendae nelia contineri diuus Pius rescripsit. DE ‹UARIIS ET› EXTRAORDINARIIS COGNITIONIBUS ET SI IUDEX LITEM SUAM FECISSE DICET
Abbreviated transcription (Latin):
audiant que utiq medicinã exhib̾e
iudetur. ¶Modicos fortassis qͥ acci¬
piat ⁊̃ eos qui alicuiꝰ ꝑtis corꝑis. ał¬
certi doloris sanititẽ pollicent᷑. ut
¶puta si auricularꝰ si fistisle uł
sauit. ñ sũt ista medicine gn̾a tñ ⁊ si
sist qͥ hos sibi profuisse cũ p̃dicõne affir¬
ment. ¶An ⁊ filosophi ꝓfessoꝵ nũo
sint ⁊ ñ pũtẽ tĩ qͥa ñ religiosa res est
s qr hoc pͥmũ ꝓfiteri eos oꝑ m̃cen¬
nariam oꝑam spernere. ¶ꝑm̃ n
nec iuris quidẽ ciił. ꝓfessorib ius di¬
ceret. ¶ Est enĩ res sãssima ciuuił
sapĩa. s qtit p̃cio nũatio non sit esti¬
manda. nec de honestanda dũ in iudi¬
cio honor petitur qui ing̃ssu sacͣm̃ti
offerre debuit. ¶ Quedã . Ñ. timet᷑¬
si honeste accipiantur. in honeste trtm̃
petuntur. ludi quoq ut farii magis¬
tris licet ꝑ̃ sĩt ꝓfessores tñ usurpatũ
est. uti is qͦ uis dicatur. tam ⁊ si libra¬
riis. ⁊ notariis. ⁊ calculatorib. sĩ ta

Expanded text:
audiant, quae utique medicinam exhibere videtur. Medicos fortassis quis accipiet etiam eos, qui alicuius partis cocerti doloris sanitatem pollicentur: ut puta si auricularius, si fistulae zavit: non sunt ista medicinae genera, tametsi sint, qui hos sibi profuisse cum praedicatione adfirment. An et philosophi professorum numero sint? et non putem, non quia non religiosa res est, sed quia hoc primum profiteri eos oportet mercennariam operam spernere. Proinde ne iuris quidem civilis professoribus ius dicent: est quidem res sanctissima civilis sapientia, sed quae pretio nummario non sit aestimanda nec dehonestanda, dum in iudicio honor petitur, qui in ingressu sacramenti offerri debuit. quaedam enim tametsi honeste accipiantur, inhoneste tamen petuntur. Ludi quoque litterarii magistris licet non sint professores, tamen usurpatum est, ut his quoque ius dicatur: iam et librariis et notariis et c
Abbreviated transcription (Latin):
tione possunt ꝙ cũq enĩ siue u̾bis
contractũ est. siue non ũbis. noua¬
ri pot̃. et tnͣsire in u̾boꝵ obligõne
ex quatu obligõne dũ mͦ sciamus
nouatõnẽ ita demũ fieri. si hoc a

Expanded text:
tionem possunt: quodcumque enim siue uerbis contractum est siue non uerbis, nouari potest et transire in uerborum obligationem ex quacumque obligatione, dummodo sciamus nouationem ita demum fieri, si hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Nouatio pͥoris debiti ⁊̃ ali¬
am̃ obligationẽ u ciuilẽ uł natura¬
lem. transfusio atq tnͣslatio hoc ẽ
cũ ex p̃cedenti cã ita noua constitu¬
atur. ut pͥor ꝑimat᷑. nouatõ enĩ a no¬
uo nom̃ accẽpit. ⁊ a noua obligatio.¬
ne illud non int̾est qͣls p̃cessit obli¬
gatio. utrũ naturalis an ciuilis. an
honeraria. ⁊ utrũ u̾bis an re. an
obligõ aut ciuslitꝰ teneat. aut n᷑lit̾
ut puta si pupillus sine tutoris aueͤ¬

Expanded text:
.Nouatio est prioris debiti in aliam obligationem uel ciuilem uel naturalem transfusio atque translatio, hoc est cum ex praecedenti causa ita noua constituatur, ut prior perematur. nouatio enim a nouo nomen accepit et a noua obligatione.Illud non interest, qualis processit obligatio, utrum naturalis an ciuilis an honoraria, et utrum uerbis an re an obligatio aut ciuiliter teneat aut naturaliter: ut puta si pupillus sine tutoris au
Abbreviated transcription (Latin):
uł. ł Cum procurator ĩ rẽ age¬
bat cautõnẽ ded̾ait. ratã rẽ dnm hĩ
tiurũ. postea uicto reo dñs reu̾sus
teꝵ de eadẽ re agitabat. ⁊ cũ reus
hrẽt possõnẽ. ⁊ noluit eam rẽ resti¬
tuere. ⁊ id̾o magis condempnatꝰ eso.
in ampliꝰ fideussores non tenentur :
hoc enĩ ñ d imputari fideiussori

Expanded text:
um Cum procurator in rem agebat, cautionem dederat ratam rem dominum habiturum: postea victo eo dominus reversus iterum de eadem re agitabat, et cum reus haberet possessionem, et noluit eam restituere et ideo magno condemnatus est: in amplius fideiussores non tenentur: hoc enim non
Abbreviated transcription (Latin):
dbligato. si nauis ex affrica ue ne er̃
ꝙ̃ sub hoc mͦ accepi ut usq ad temp.
uite sue dum taxat obligaret᷑. ⁊ pen¬
dente condicõne. accepto latũ fuerit.
⁊ is fideiussor ad huc pendente. Dici¬
one mortuus fuit ꝯfestĩ areo petere
possumꝰ. qr eristens condicio n oblig¬
ationẽ in ꝑ᷑ iam mortus effice̾. neq

Expanded text:
bligato "si navis ex Asia venerit", quem sub hoc modo accepi, ut usque ad tempus vitae suae dumtaxat obligaretur, pendente condicione acceptum latum fuerit et is fideiussor adhuc pendente condicione mortuus fuerit: confestim a reo petere possum, quia existens condicio neque obligationem in
Abbreviated transcription (Latin):
nuctuareꝰ. utrũ repmitt̾e dampni f¬
infecti aut safdare debeat ⁊ uilianꝰ
scribit. quociens st̃ficiaria insula
uiciosa ẽ dñm euisdẽ soli ⁊ de insula¬
ut edificii uicio reꝓmitt̾e. aut an¬
eñĩ ad ꝙ̃ suꝑficies ꝑtinet de utroc

Expanded text:
ciarius utrum repromittere damni infecti an satisdare debeat. et Iulianus scribit, quotiens superficiaria insula uitiosa est, dominum et de soli et de aedificii uitio repromittere aut eum, ad quem superficies pertinet, de utroque
Abbreviated transcription (Latin):
nec alt̾m peti pot̾ utic qmͣ diu utr̃¬
ꝙ est. ¶Accessio uõ in obligõnem
aut ꝑ̾. aut rei fit ꝑ. cum mͥaut ticic
tio hoie soluto ticio. ¶ Si ita sti¬
pulatꝰ sim si fundũ pon dederis.¬
.s. dare spondes sola .c. in scipulatõe
sunt in ex solutõne fundus. s si na¬
uem fieri scipulatus sum. ⁊ si non
feceris .c. uidendum utrũ dus t ip¬
ulationes sint. pura ⁊ condicõral

Expanded text:
nec alter peti potest, utique quamdiu utrunec alter peti potest, utique quamdiu utrumque est. Accessio vero in obligatione atio homine soluto Titio. Si ita stipulatus sim: "si fundum non dederiscentum dare spondes?' sola centum in stipulatione sunt, in exsolutione fundus. Sed si nauem fieri stipulatus sum et, si non feceris, centum, uidendum, utrum duae stipulationes sint, pura et condicional
Abbreviated transcription (Latin):
sunt aut .N. dies in hiis est an cõ¬
dicio. aut modus. aut accessio. cͥca¬
Cura diem duplexꝰ inspectio. nã
ilł ex die incipit obligatio. aut
confertur in diem ¶ Ex die ue¬
luti kalend̾ matiis dare spondes
cuiꝰ natura hec est ut ante diem
ad tempus obligõnẽ constitui
tum. nam ꝙ alicui deberi ceꝑintꝰ
certis modis desinit deberi. plane
post tempus stipulator uł pacti cõ¬
uenti uł doli mali exceptõe subino¬
ueri poterit. sic.⁊ in tradendo siqͥs
dixĩt se solũ sine sr̃ficie tradere
nicħ ꝓficit si quominꝰ ⁊ suꝑfici¬
es transeat qͥ natura solo cohet̃.¬
Condicio uero efficax ẽ q̃ in con¬
stituenda obligõne inseritur. ñ q̃
post ꝑfectam eam ponit᷑. ueluti ct̃¬
tum dare spondes nͥ nauis ex asia ue¬
nerit. s hoc casu existente condicõe
locus ent exceptõni pacti cõuenti
uł doli mali. ¶ Modus obligõnis ẽ
cũ scipulamut .x. aut hominẽ. nam
alteriꝰ solutio totã obligatõnẽ ĩ t̾unit

Expanded text:
sunt: aut enim dies in ‹i›is est aut condicio aut modus aut accessio.Circa diem duplex inspectio est: nam uel ex die incipit obligatio aut confertur in diem. ex die ueluti 'kalendis Martiis dare spondes?' cuius natura haec est, ut ante diem ad tempus obligationem constitui tum: nam quod alicui deberi coepit, certis modis desin‹i›t deber‹i›. plane post tempus stipulator uel pacti conuenti uel doli mali exceptione summoueri poterit. sic et in tradendo si quis dixerit se solum sine superficie tradere, nihil proficit, quo minus et superficies transeat, quae natura solo cohaeret.Condicio uero efficax est, quae in constituenda obligatione inseritur, non quae post perfectam eam ponitur, ueluti 'centum dare spondes, nisi navis ex Asia venerit?" sed hoc casu existente condicione locus erit exceptioni pacti conventi vel doli mali. Modus obligationis est, cum stipulamur decem aut hominem: nam alterius solutio totam obligationem interemit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alias tͣnͣseut̃ adu̾sus hĩtes pene
bonoꝵ ad emptõnis qmͣ si lis cõtes¬
tata. et cõdempnatõ fuerit secuta
exteptõ repetundaꝵ ⁊ marestatis
iudicio q̃ ⁊̃ mortuis reis cũ quib
nicħ actũ est ad huc ex̃ceri placũ
ut bona eoꝵ fisco uendicentur. ad¬
co ut driuis seuerus ⁊ ant̃ rescͥpse¬
runt ex quo qͥs alicy ex hiis causis
crimẽ contraxit nicħ ex bonis su¬
is alienare. aut manumt᷑e cũ pos¬
se. ex cet̃is uõ delictis pena ĩcipere
ab herede. ita dem̃. pot̾ siuino reo
accusato mota est. licet ñ fuit cõ¬
dempnatõ secuta :¬

Expanded text:
non alias transeunt adversus heredes poenae bonorum ademptionis, quam si lis contestata et condemnatio fuerit secuta, excepto repetundarum et maiestatis iudicio, quae etiam mortuis reis, cum quibus nihil actum est, adhuc exerceri placuit, ut bona eorum fisco vindicentur: adeo ut divus Severus et Antoninus rescripserunt, ex quo quis aliquod ex his causis crimen contraxit, nihil ex bonis suis alienare aut manumittere eum posse. ex ceteris vero delictis poena incipere ab herede ita demum potest, si vivo reo accusatio mota est, licet non fuit condemnatio secuta
Abbreviated transcription (Latin):
tate. uł pp̃ honorẽ. aut pp̃ ampliᷤ¬
simas facultates. ł pp̃ ĩnocentia
satur facere solet.
li cͥmine postuletur lege iudico¬
extero satꝰ dato ꝓmittatur. ꝙ si
non defendatur in uincula. p co
nici iubetur ut ex uinculis cãm
dicat. Solet itaꝙ tractari. an p̾ca
dno ꝑmitcendũ sit oblata sat̾dati¬
one seruũ suũ uinculis lib̾are du¬
bitõnẽ auget edcm̃ domiciani qͥ
cautũ est aboliciones ex. s.t. fac

Expanded text:
ter honorem aut propter amplissimas facultates vel pro innocentia satur facere solet. li crimine postuletur, lege publicoextero satisdato promittatur: quod si non defendatur, in vincula publica coici iubetur, ut ex vinculis causam dicat. Solet itaque tractari, an postea domino permittendum sit oblata satisdatione servum suum vinculis liberare. dubitationem auget edictum Domitiani, quo cautum est abolitiones
Abbreviated transcription (Latin):
frĩs sui falsũ arguere minaret᷑. et
sollempnia accusatõis si impleuit
intra tempus a p̃sideꝰ p̃fũctũ p̃ses
puincie it̾m ꝓnunciauit non posse
illam amplius de falso testõ dicere
srͣ dixit se post finitũ tempus deir
ad falsi accusatõnẽ postea reuti. R

Expanded text:
fratris sui falsum arguere minaretur et sollemnia accusationis non impleuit intra tempus a praeside praefinitum, praeses prouinciae iterum pronuntiauit non posse illam amplius de falso testamento dicere: sed dixit se post finitum tempus de irad falsi accusationem postea reuerti. r
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Otudã in testõ scripserat
aiũ ⁊ illũ seruos meꝗs uenire uolo
si iõ eos uoluit ueniĩdari ut si ue¬
neant ad lib̾tatẽ ꝑueniant p̃stan
ret lib̾tatẽ ꝓdid̾it hr̃di sieũ redem¬
rit qr semel exstitit cõdicõ.¶Is
cui ub̾tas debebat᷑ nenit si uilt
ab herede maniunti. ñ er̃ int̾ue¬
niendũ ei cũ hr̃s p̃sẽserit emptor
latitauit qm̃ poterat uti senatus
consulto ut qi ex testõ ad lib̾tatẽ
ꝑueniat. ¶ I cui ex fid̾ cõmisso
ubtas debebatur ab eo qui soluendo
non erat. passas ẽ se bona fide ep̃¬
tori tradi existimans ũt manu¬
missũ constituendã actõnẽ. exͦ. eiuᷤᷤ
qͥ lib̾i hoĩs emptorẽ simulata ser¬
uitute decepit. Ego quocꝑ adducor

Expanded text:
m. Quidam in testamento scripserat: 'illum et illum seruos meos uenire nolo'. si ideo eos noluit uenumdari, ut, si ueneant, ad libertatem perueniant, praestandtet libertatem, proderit heredi, si eum redemerit, quia semel exstitit condicio. Is cui libertas debebatur ueniit: si uult ab herede manumitti, non erit interueniendum ei, cum heres praesens erit, emptor latitabit: quoniam poterat uti senatus consulto, ut quasi ex testamento ad libertatem perueniat. Is cui ex fideicommisso libertas debebatur ab eo qui soluendo non erat passus est se bonae fidei emptori tradi: existimas in manumissum constituendam actionem exemplo eius, qui liberi hominis emptorem simulata seruitute
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾i̾t fid̾uissorẽ acciꝑe ñ possit. nã pe¬
nas ob maleficia solui magna rõ sui¬
det. s .iͦ. potiꝰ ut qui cũ alio cũ quo
furtũ admisit in ꝑtẽ ꝙͣ ex furto
sibi restitui desiderat. fideuissorem
obligare non pot̃. et qui aueno hor¬
tatu ad furtum faciendũ ꝓuet̾tus
est. nec infurti pena ab eo qͥ horta¬
tus est fideiussorẽ acciꝑe possit ĩ qͥb¬

Expanded text:
um est, fideiussorem accipere non possit nam poeum est, fideiussorem accipere non possit nam poenas ob maleficia solui magna ratio suadet, sed ita potius, ut qui cum alio cum quo furtum admisit, in partem, quam ex furto sibi restitui desiderat, fideiussorem obligare non possit, et qui alieno hortatu ad furtum faciendum prouectus est, ne in furti poena ab eo qui hortatus est fideiussorem accipere possit. in q
Abbreviated transcription (Latin):
dũ obligato fidelussor inusũ fruc¬
tum accipiatur. q̃sitũ utrũ obliget᷑
fideiussor qĩ ĩminꝰ an non obligeturꝰ
q̃ĩ in aliud nob̾ ĩ eo ur̃ dubits̃ ẽt̃¬
an usus fructus pars rei sit. an ꝓpͥsi
qͥdam. s cũ usus fructus fundi uis est
ĩ ciule ÷ fideissorẽ ex sua ꝓmissio¬
ne non teneri. ¶Adeo a seruo por᷑
fid̾iussor accipi. ut ip̃e qͦ dñs in id
ꝙ sibi debetur fid̾iussor est ab eo rec¬
te accipiat. ꝙ̃ fideuissorẽ. ⁊̃ ab eo
ipõ seruo int̾rogari nichił inꝑe¬
dit. ¶ Si afurioso stipulat᷑ fu̾is
non posse te fideuissort acciperei
ctũ est. qi ñ solũ ⁊pꝑa sapulatio nul¬
la int̃resseiss.s nec negotiũ quidem
ullũ gestũ intelligiturꝰ. ꝙ si pro reo¬
furioso iure obligõ fideuissorẽ acte¬
pero tenetur. fideuissor idꝙ uulgo
dcm̃ est. Maleficõꝵ fideiussorẽ accipi
ñ posse. non sic nisi intelligi posse d
ut in penam furti is cui furtũ fcm̃¬

Expanded text:
dum obligato fideiussor in usum fructum accipiatur, quaesitum est, utrum obligetur fideiussor quasi in minus, an non obligetur quasi in aliud. nobis in eo videtur dubitatio esse, usus fructus pars rei sit an proprium quiddam: sed cum usus fructus fundi ius est, incivile est fideiussorem ex sua promissione non teneri. Adeo a servo potest fideiussor accipi, ut ipse quoque dominus in id, quod sibi debetur, fideiussorem ab eo recte accipiat: quem fideiussorem etiam ab eo ipso servo interrogari nihil impedit. Si a furioso stipulatus fueris, non posse te fideiussorem accipere certum est, quia non solum ipsa stipulatio nulla intercessisset, sed ne negotium quidem ullum gestum intellegitur. quod si pro furioso iure obligato fideiussorem accepero, tenetur fideiussor. Id quod volgo dictum est maleficiorum fideiussorem accipi non posse non sic intellegi debet, ut in poenam furti is, cui furtum fact
Abbreviated transcription (Latin):
Iaur. Aliam cãm ẽẽ nouatio¬
nis uoluntarie aliam iudicii accep¬
ti multa exempla ostendũt.¶ Pi¬
it pͥuslegiũ dotis ⁊ tutele. si post di¬
uortiũ des scipłonẽ declucatur. uł
post pub̾t̾atẽ tutele accio nouet᷑.

Expanded text:
um.Aliam causam esse nouationis uoluntariae, aliam iudicii accepti multa exempla ostendunt. perit priuilegium dotis et tutelae, si post diuortium dos in stipulationem deducatur uel post pubertat
Abbreviated transcription (Latin):
habeat. qͥ id dampño uicino sarti¬
at cadẽ erunt. ⁊ si minimũ dam¬
pnũ deturꝰ plaucius si ab eo ꝙ̃
dmin cẽ negarẽ uellẽ sub hac ex¬
ceptione si dñs nõ ess satisdari
repromitti constitit ñ debe̾ me
impetrare hoc. s debe̾ me elige̾
a quo uelun mͥ caueri.

Expanded text:
ino sarciit. eadem erunt et si minimum damnum detur. Plautius. si ab eo, quem dominum esse negarem, vellem sub hac exceptione "si dominus non esset" satisdari,repromitti, constitit non debere me impetrare, sed debere me eligere, a quo velim mihi caveri.
Abbreviated transcription (Latin):
nupte ẽe desierit accilsari pot̾it
n enĩ aliam lex tuetur ꝙͣ quen
nupta est. ꝙͣ diu nupta erit.
adułtũ cũ filia qmͣ in pot̾ate ht̃
itatẜ nemo alius ex parentibus

Expanded text:
nupta esse desierit, accusari poterit: neque enim aliam lex tuetur quam eam, quae nupta est, quamdiu nupta erit. adulterum cum filia quam in potestate habet: itaque nemo alius ex patribus
Abbreviated transcription (Latin):
possit. uu siqui sacerdotium nat¬
ti sint. ut disced̾e ab eo sisie religi¬
one non possunt. Nam ⁊ hii ⁊ in
ꝑpetiũ excusantur. ¶ Duo gna
tribuendeꝰ muñis .p. uacationis
sunt uñ plenius ⁊ cũ militie dat᷑
aAliũ exiguũ cum nudã mun̾ib
uacationẽ acceꝑint. ¶ Qus aũ
non ht̃ excusationeꝰ gtiam ĩuitꝰ
iudicare cogitur. ¶Si. post ca¬
usam actam ceperit se excusare
iudex siquid̾ priuilegio ꝙ habu̾tt
ante qrłi susciperet uidiciũ se ue¬
lit excusare. nec audiendus esy se¬
mel enĩ agnoscendo iudicis̃ rensici¬
at excusationi ꝙ si postea iusta
causa incidit ut uidex. uł ad tẽ¬
pus excusetur non debet in a¬
luid iudicium transferri sicum
captione id futurum est alte¬
utͥ usꝙ tollerabilius deniq intłs
iudicem qͥ semel agnouerat tanti¬
semper expectare qmͣ iudici nouo
rem rursus iudicandam omutere

Expanded text:
possit: uel si quid sacerdotium nancti sint, ut discedere ab eo sine religione non possint. nam et hi in perpetuum excusantur.Duo genera tribuendae muneris publici uacationis sunt, unum plenius, cum et militiae datur, aliud exiguius, cum nudam muneris uacationem acceperint.Qui autem non habet excusationem, etiam inuitus iudicare cogitur.Si post causam actam coeperit se excusare iudex, si quidem priuilegio, quod habuit antequam susciper‹e›t iudicium, uelit se excusare, nec audiendus est: semel enim adgnoscendo iudicium renuntiat excusationi. quod si postea iusta causa incidit, ut iudex uel ad tempus excusetur, non debet in alium iudicium transferri, si cum captione id futurum est alteutrius. tolerabilius denique est interdum iudicem qui semel cognouerat tantisper exspectare, quam iudici nouo rem rursum iudicandam committere
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.P. Qui ob hoc tm̃ in naui¬
bũs sint. ut in eis agendi causa
oꝑarentur nulla constitutione n¬
iminuitatem amunĩb cuulibus
hãnt. Oꝑis date imminutates hr̃o¬
bus non relinquuntur. ⁊ genĩ post¬
eris date cuscodite ꝙ ad cos qui
munerib uel honorsb se attir¬
eiunt. tñ alias compelli non pos¬
sant inuitũ suscipere istum ho¬
norem. fides eis sesiauda ẽ condi¬
cio quoq admuncra. suic ad ho¬
nores applicare se passi sunt. Iu¬

Expanded text:
.Qui ob hoc tantum in nauibus sint, ut in eis agendi causa operarentur, nulla constitutione immunitatem a muneribus ciuilibus habent.Personis datae immunitates heredibus non relinquuntur.Sed et generi posterisque datae custoditaeque ad eos, qui muneribus uel honoribus se adstrinxerunt, cum alias compelli non possent inuiti suscipere istum honorem: fides eis seruanda est condicioque, qu‹a› ad munera siue honores applicare se passi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
deinde stipuleris a seio qlͣito minꝰ
ab illo consecuturꝰ sis ⁊ si .x. petiert̾
a ticõ non tũ soluitur secꝰ. cħ enim
si cõdempnatus ticꝰ nicħ̾ fac̃e pos.
s si cũ seio pͥus egeris ticui nullã
ꝑtem liberabit᷑. Intectũ quippe ÷
an oĩo seiꝰ debiturus sit. deniq si
totũ ticiꝰ soluent. nec debitor fu

Expanded text:
deinde stipuleris a Seio, quanto minus ab illo consecutus sis: etsi decem petieris a Titio, non tamen absolvitur Seius: quid enim, si condemnatus Titius nihil facere potest? sed et si cum Seio prius egeris, Titius in nullam partem liberatur: incertum quippe est, an omnino Seius debiturus sit: denique si totum Titius solverit, nec debitor fu
Abbreviated transcription (Latin):
si diuidit ceꝑit. ut heredis. ita fis
nũ. tum ad fid̾iussoris qmͣ rei pro¬
mittendi ꝑiculũ spectat. noc ad rẽ
ꝑtinebit. si fid̾uissor ita sit accept᷑
qnͣto minus ex p̃tio pignoris. dis¬
tracti seruari potuerit. Istis eppr
ẜ fideuissores actione diuisa ꝯdemp¬
natus si desierit ẽẽ soluendo frans
auxiliũ implorabitur. ¶ Fideius¬
sores a colonis datos. ⁊̃ ob pecunrã
dotis p̃dioꝵ teneri ꝯuenit. cũ ea
quocꝵ spẽs locatõnis uinculũ ad
se trahit sĩ mutat ꝯfestim. an ĩt̾¬
iecto tp̃r fidẽ suam astrinxerunt.¬
¶ Plures eiusdem pecunie c̾cden¬
de mandatores si unus in iudicõ
eligatur absolutionẽ quoꝙ se¬
tuta non liberantur. s om̃s libã¬
tur ꝓecunia soluta.
nẽ a credicore qui reũ postulau̾it
deceptus sit. creditor qui fideiusso¬
rem pro mutuo accepit. agit cͣcͣria
pignorantia accione in ꝙͣ actionẽ
ueniet qd̾ int̾est c̾ditoris. s ea ac¬
tio fideussorẽ honerare nd̃ pot̾it.

Expanded text:
si diuidi coeperit, ut heredis, ita fiscnum tam fideiussoris quam rei promittendi periculum spectat, nec ad rem pertinebit, si fideiussor ita sit acceptus: 'quanto minus ex pretio pignoris distracti seruari potuerit': istis enim ter fideiussores actione diuisa condemnatus si desierit esse soluendo, frausauxilium implorabitur. Fideiussores a colonis datos etiam ob pecuniam dotis praediorum teneri conuenit, cum ea quoque species locationis uinculum ad se trahat: nec mutat, confestim an interiecto tempore fidem suam adstrinxerunt. Plures eiusdem pecuniae credendae mandatores, si unus iudicio eligatur, absolutione quoque secuta non liberantur, sed omnes liberantur pecunia soluta. nem a creditore, qui reum postulauit, deceptus sit creditor, qui fideiussorem pro mutuo accepit, agit contraria pigneraticia actione, in quam actionem ueniet quod interest creditoris. sed ea actio fideiussorem onerare non poterit:
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Siquis ꝓ eo qui libertꝰ
non eẽt. ⁊ oꝑas p̃staturũ se iuras¬
set fideiussor erit non tenebitur.
Item si filiꝰ a pr̃e uł dñs a seruo
snipuletur. nec fideiussor acceptus
tenetur. qr non ꝓot̃ ꝓ eodẽ eidem
ẽẽ obligatus. ¶Ex diũso ergo pre
a filio uł dño a deruo stipulato. fid̾¬
iussor acceptus teneturꝰ. ¶ Si num¬
mos alienos q̃i tuos mutuos. si ne
uissorẽ obligatũ ẽẽ in oẽm enim
cãm acceptus uidetur. q̃ ex eã nu¬
meratõne nasci pot̃. ¶ Profurti
artione fideuissor accipi pot̾. itẽ
ꝓ eo qui in legẽ aquiliã omisit.
diu̾sa cã est ppłariũ accionũ.

Expanded text:
m. Si quis pro eo, qui libertus non esset et operas praestaturum se iurasset, fideiussor erit, non tenebitur. Item si filius a patre uel seruus a domino stipuletur, nec fideiussor acceptus tenetur, quia non potest pro eodem et eidem esse obligatus. ex diuerso ergo patre a filio uel domino a seruo stipulato fideiussor acceptus tenetur. Si nummos alienos quasi tuos mutuos dederisiussorem obligatum fore: in omnem enim causam acceptus uidetur, quae ex ea numeratione nasci potest. Pro furti actione fideiussor accipi potest: item pro eo, qui in legem Aquiliam commisit. diuersa causa est populariu
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.i. ¶tacy fullo qui curanda
polienda uestimenta acceꝑit. sem¬
ꝑ agit p̃starẽ eũ custodiam d si ã
soluendo non est ad dñm actio redit
ri non datur. qmͣuis int̾est eus rem
ñ surripr. Quippe cũ res ꝑicilo eig
sit. s nemo de inꝓbitate sua ꝯseqͥr
actionem. et Ideo soli bone fid̾i pos¬
sõri. non ⁊̃ male fid̾i furti actõ dat᷑.
b ⁊ si respignori data sit. c̾clitori
quocẜ damus furti actionem. qmͣ¬
uis in bonis eius res non sit. qͥnĩmo
non solum adu̾sus exͣneum ei dabi¬
mus. uerum ⁊ ctͣ ipm quoꝙ do
minũ furti actionẽ dabim
et ista iuł scrib. nec ñ ⁊ ip̃i dño
dari placet᷑. sic fit ut non teneatur
furti. et agat. Id̾o autem datur utͥq
tores interest an ita demũ. si deb¬
itor soluendo non est ⁊ putat põp.

Expanded text:
Itaque fullo, qui curanda poliendave vestimenta accepit, semper agit: praestare enim custodiam debet. si autem solvendo non est, ad dominum actio redit:sori non datur, quamvis interest eius rem non subripi, quippe cum res periculo eius sit: sed nemo de inprobitate sua consequitur actionem et ideo soli bonae fidei possessori, non etiam malae fidei furti actio datur. Sed et si res pignori data sit, creditori quoque damus furti actionem, quamuis in bonis eius res non sit: quin immo non solum aduersus extraneum dabimus, uerum et contra ipsum quoque minum furti actionem, et ita Iulianus scripsit. nec non et ipsi domino dari placet, et sic fit, ut non teneatur furti et agat. ideo autem datur utrique, toris interest an ita demum, si debitor soluendo non est? et putat Pomponius
Abbreviated transcription (Latin):
ianuam meam tabulas fireris
⁊ ego eas pͥusqmͣ denũciare̾ refix¬
ero. Deinde muitẽ int̾clicto ꝙ
ui aut clam egerimus nͥte re¬
mittas mͥ ut absoluar. cõdẽpn¬
andũ te cr̃i rem ñ restituas qnͣ¬
ti mea intersit. aut certe excep¬
clam aut p̾̃cario feceris.¶ Si
sterrus ꝑ fundũ meũ tuleris cũ
meũ fec̾it. aut aue̾ egeritꝰ. uenaduꝵ¬
ue fuerit sine ullo oꝑe hoc int̃tlicto
teneatur.  Siquis ꝓrectũ. añ stu¬
licidiũ in sepulchrũ miserit. ⁊ si ipm
monum̃tũ non tangeret recit cũ eo
agi ꝙ in sepulchro quid ui. aut clare
fcm̃ sit. qr sepulchri sit non solũ e
ciat se opus fcũrũ. confestim opus

Expanded text:
ianuam meam tabulas fixeris et ego eas, priusquam tibi denuntiarem, refixero, deinde inuicem interdicto quod ui aut clam egerimus: nisi remittas mihi, ut absoluar, condemnandum te, quasi rem non restituas, quanti mea intersit, aut certe excepclam nec precario feceris'. Si stercus per fundum meum tuleris, cum id meum fecerit aut auem egerit uenatusue fuerit sine ullo opere, hoc interdicto teneatur. Si quis proiectum aut stillicidium in sepulchrum immiserit, etiamsi ipsum monumentum non tangeret, recte cum eo agi, quod in sepulchro ui aut clam factum sit, quia sepulchri sit non solum is tiauerit se opus facturum, confestim opus
Abbreviated transcription (Latin):
henderis. eamꝙ in fundo tuo
coaluerit. utile est int̾clictum
ꝙ ui aut clam ustra annũ. s si
annus p̃cerierit. nullã rxman̾e
actionẽ. et radices que ex fun¬
do meo sunt tuas fierĩ qmͣuis
accessiones sint. ¶Siquis uiaũ
clam arau̾it puto eũ teneri
hoc int̾dicto ꝑiñ atq si fossam
fetiss non enĩ ex qualitate oꝑ

Expanded text:
eris eaque in fundo tuo coaluerit, utile est interdictum quod ui aut clam intra annum: sed si annus praeterierit, nullam remanere actionem radices, quae in fundo meo sint, tuas fieri, quia his accessiones sint. Si quis ui aut clam arauerit, puto eum teneri hoc interdicto perinde atque si fossam fecisset: non enim ex qualitate
Abbreviated transcription (Latin):
omĩm᷑ dampnũ p̃stari debere. ⁊
qͥdẽ hoc ampliꝰ qmͣ in sugioribus
casib seruandũ ẽ. ut ⁊ si igno¬
rauerit is qui certũ hoĩem emi
mandauerit furem ẽe nichominꝰ
tũ dampnũ decid̾e cogetur. Iusti¬
ssime .N. ꝓ curatorẽ allegare ñ
fuisse. se id dampnũ passurũ. su d
mandatũ ñ suscepiss idq euidẽ¬
tius in cã depositi apparere. nam
licet alii eqũ iudeatur ñ eẽ oꝑt̾e
cuiqmͣ plus dampni ꝑseruum e¬
uenire. qmͣ qnͣti ip̃e seruus sitꝰ
multo tñ equius eẽ nemini offi¬
sum c̾ẽ. et sicut in suꝑiorib con¬
tractib uendicõe. locatione. pig¬
nore dolũ ciꝰ qui sciens reticuerit
puniendũ eẽ dcm̃ sit. Ita ⁊ ĩ hiis
culpam eoꝵ. quoꝵ cã contͣhitur.
ip̃s potiꝰ dampnosam ẽe deb̾e. nã
certam mandatis culpã e̾ẽ. qͥ tale̾

Expanded text:
omni modo damnum praestari debere, et omni modo damnum praestari debere, et quidem hoc amplius quam in superioribus causis seruandum, ut, etiamsi ignorauerit is, qui certum hominem emi mandauerit, furem esse, nihilo minus tamen damnum decidere cog‹a›tur. iustissime enim procuratorem allegare non fuisse se id damnum passurum, si id mandatum non suscepisset: idque euidentius in causa depositi apparere. nam licet alioquin aequum uideatur non oportere cuiquam plus damni per seruum euenire, quam quanti ipse seruus sit, multo tamen aequius esse nemini offisum esse, et sicut in superioribus contractibus, uenditione locatione pignore, dolum eius, qui sciens reticuerit, puniendum esse dictum sit, ita in his culpam eorum, quorum causa contrahatur, ipsis potius damnosam esse debere. nam certe mandantis culpam esse, qui talem
Abbreviated transcription (Latin):
dem. R Ei serie coĩ uni
ex dũis fuitũ feceꝑit cõri diuidũdo
agi deb̾ẽ placet. ⁊ arbit̾o iuditis
contineri. ut aut dampuũ p̃stetꝰ
mͦ noxalis accio capud sequatur.
ctũ ñ eo uscꝵ producendũ ait
ut ⁊̃ si liber factus sit cũ ipõagi
posse dicamꝰ. sicuti non ageretur
⁊ si ꝓprius fuisset. Ex hiis igitur
apparet ⁊̃ mortuo seruo nichil eẽ
ꝙr accor co nomine consequi possit:
nisi forte quid ex re furciua ad so¬
ciũ ꝑuen̾it. hiis ⁊̃ illud consequẽs
ri dodĩs furtũ mͥ fecerit. agendo
ccͣria ꝑ ignoranti᷑a consequar u¬
ti. similit̾ aut dampnũ decidas
aut ꝓ nore dedicõne hoĩem relinqͣs.¬
¶dem dicendũ de eo est ꝙ̃ cõuenis¬
ser in cã redibitõis ẽẽ. uti ꝙ̃ ad̾m¬
dampnũ decidere.ł pro noxe dedi¬
cione hoĩem relinquere cogatur¬
nisi ꝙ in hiis ampliꝰ sit. ꝙ si sciẽtͣ
signoranti furem pignori ded̾iti
est. id enĩ bone fid̾i cõuenire. set
dubitare se ait. nũ eq dicend̾. sit

Expanded text:
i seruus communis uni ex dominis furtum fecerit, communi diuidundo agi debere placet et arbitrio iudicis contineri, ut aut damnum praestet modo noxalis actio caput sequatur.n eo usque producendum ait, ut etiam, si liber sit factus, cum ipso agi posse dicamus, sicuti non ageretur etiam, si proprius fuisset. ex his igitur apparere et mortuo seruo nihil esse, quod actor eo nomine consequi possit, nisi forte quid ex re furtiua ad socium peruenerit.His etiam illud consequens ri dederis, furtum mihi fecerit, agendo contraria pigneraticia consequar, uti similiter aut damnum decidas aut pro noxae deditione hominem relinquas.Idem dicendum de eo, quem conuenisset in causa redhibitionis edamnum decidere uel pro noxae deditione hominem relinquere cogatur.Nisi quod in his amplius sit, quod, si sciens quis ignoranti furem pignori dederit, est: id enim bonae fidei conuenire: Sed dubitare se ait, num aeque dicendum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ri dediss referre estimauit. Uñ
ea pecunia data eẽt. ut siqͥdẽ aliũde
qmͣ ex peculio hãt hec saltẽ p̃stet
qm̃ quidẽ si nondũ ad ub̾tatẽ ꝑue
fuit. Si nõ ex peculio qr mĩmos he¬
redi dederit quos utiq is passurus
eũ ñ fui̾t ei dare contra statuend̾¬

Expanded text:
ri dedisset. referre existimauit, unde ri dedisset. referre existimauit, unde ea pecunia data esset, ut, si quidem aliunde quam ex peculio, haec saltem praestet, quoniam quidem si nondum ad libertatem sefuerit: si uero ex peculio, quia nummos heredis dederit, quos utique is passurus eum non fuerit ei dare, contra statuend
Abbreviated transcription (Latin):
inf̾cedat. Cetm̃ si ipẽ ultro eius
custodiã aͣgenti forte. ł nũmoꝵ
ꝯmiserit cũ alioqͥn nicħ ũqułi
dñs tale quid feciss. alit̾ ostimã¬
dum est. ¶Locaui tibi fundum
et ut assolet ꝯuenit: uti fructus
ob mercedẽ mͥ pignori eẽnt. si coᷤᷤ
clam deportaueris furti tetũ age̾
posse aiebat. s ⁊ si tu alii fructus
pendentes uendid̾is. et emptor eo ᷤᷤ
deportau̾it cõseq̃ns erit. ut ĩ fur¬
tiuam cãm eos incid̾e̾ dicamꝰ. et .n.
fructus qmͣ diu suo loco cohereãt.
funde ẽẽ. et id̾õ colonũqr uolũta¬
tediũ eos ꝑciꝑe udeaturꝰ suos
fructus facere ꝙ certe ĩ ꝓ̃pͥctate
non eq dicit᷑. qͣuenĩ rõne colo¬
ni fieri possũt. cũ emptori eos su¬
.x. ded̾it liber ẽe iussus erat he¬
res noxali iudicio defendet. pen¬
dente iudicõ seruus datis heredi¬
.x ad lib̾tatẽ peruenit. quorit᷑
anñ. alit̾ ab solutõ ficri debeat.¬
qmͣ si .x. que excepiss heres acto¬

Expanded text:
dat: ceterum si ipse ultro ei custodiam argenti forte uel nummorum commiserit, cum alioquin nihil umquam dominus tale quid fecisset, aliter existimandum est.Locaui tibi fundum, et ut adsolet conuenit, uti fructus ob mercedem pignori mihi essent. si eos clam deportaueris, furti tecum agere posse aiebat. sed et si tu alii fructus pendentes uendideris et emptor eos deportauerit, consequens erit, ut in furtiuam causam eos incidere dicamus. etenim fructus, quamdiu solo cohaereant, fundi esse et ideo colonum, quia uoluntate domini eos percipere uideatur, suos fructus facere. quod certe in proposito non aeque dicitur: qua enim ratione coloni fieri possint, cum emptor eos su dederit, liber esse iussus erat, heres noxali iudicio defenderat: pendente iudicio seruus datis decem heredi ad libertatem peruenit: quaeritur, an non aliter absolutio fieri debeat,i decem, quae accepisset, heres acto
Abbreviated transcription (Latin):
nũ depone. ¶Cirta cõmodatũ
autẽ. merito aliud estimandũ. uide¬
licet ꝙ tũc eiꝰ soliꝰ comodũ. d utẽ¬
dũ rogaui̾t uersetur itaq eũ qui
ꝯmodan̾it sicut in locatione si do¬
lo quid feci̾t. ñ ultͣ p̃ciũ serui qͥd
amissurũ. qͥn ⁊̃ paulo remissius
circa int̾polatõnẽ doli mali u̾sari

Expanded text:
rca commodatum autem merito aliud existimandum, uidelicet quod tunc eius solius commodum, qui utendum rogauerit, uersetur. itaque eum qui commodauerit, sicut in locatione, si dolo quid fecerit non ultra pretium serui quid amissurum: quin etiam paulo remissius circa interpretationem doli mali debere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbatur usꝙ eo possideamꝰ donet
reuertentes nos aliquis repellat
aut nos aĩo desinamus possid̾e
eo qui ing̾ssus sit in possõnẽ. ⁊ id¬
sur utilius ẽẽ.

Expanded text:
probatur usque eo possideamus, donec reuertentes no‹s› aliquis repellat aut nos ita animo desinamus possidere, eo, qui ingressus sit in possessionem: et uidetur utilius esse.
Abbreviated transcription (Latin):
Laut.l Cũ pupillaxem saluam ła¬
uł fari ñ possit. seruus eiꝰ stipu¬
labitur. Si seruũ non hst. serius
ei emendus est. ssi non sit unde
ematur. aut si non sit expedita
emptio. ꝓfecto dicetur. seruum
publicum apud pretorem.¬

Expanded text:
um.Cum pupillo rem saluam uel fari non possit, seruus eius stipulabitur: si seruum non habeat, emendus ei seruus est: sed si non sit unde ematur aut nemptio, profecto dicemus servum publicum apud praetor
Abbreviated transcription (Latin):
ne institutꝰ ost. agnita bonoꝵ pos¬
sone cogit᷑ substituto ĩ die cau̾e lõ¬
giorem. p̃tor enĩ bñficiũ suũ nemi¬
ni uult et̾ captõsũ. ⁊ pot̾ uideri ca¬
lumpniose sat̾ pet̾ẽ ꝙ̃ aliꝰ asicedit.
erit int̾pretatio. eius enĩ mens esti
manda ẽ.
ante int̾ennisi cau̾e iusserat. post¬
ea in longũ tp̃s cau̾i p̃ceꝑit. qr a
pͥma stipłone ꝓrsus diccedi uolue¬
rat exceptionem p̾ͥme stipłonis od¬
ligatis peperisse uidetur.

Expanded text:
us est, adgnita bonorum possessione cogitur substituto in diem cauere longiorem: praetor enim beneficium suum nemini uult esse captiosum et potest uideri calumniose satis petere, quem alius antecedit.Cerit interpretatio: eius enim mens aestimanda est.ante in triennium caueri iusserat, postea in longum tempus caueri praecepit: quia a prima stipulatione prorsus discedi uoluerat, exceptionem primae stipulationi obligatis peperisse uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ei legatũ erat m̃sas dũtaxat sibi
legatas putaret. eaꝵq dũtaxat
estimatõnẽ in iudicõ feciss pꝰea eũ¬
dẽ petiturũ. de argento quoq legato
treb̾. ait nͨ obstaturam ei exreptio

Expanded text:
ei legatum erat, mensas dumtaxat sibi legatas putaret earumque dumtaxat aestimationem in iudicio fecisset: postea eundem petiturum de argento quoque legato Trebatius ait nec obstaturam ei exceptio
Abbreviated transcription (Latin):
pluine artende agi si uicinius opus
pecerit ne aqͣ q̃ a hocͥ decurrens agͦ
mes pderat huic ꝓsit. offiliꝰ igitur
⁊ labo putant agi ñ posse. ⁊̃ si ĩt̾sit
inpea ad me acrmͣ ꝑuenire hanc .n.
actonẽ locũ hr̃e si aqua pluuia no¬
ceat ñ siñ ꝓsit. ¶ S et si uicimis

Expanded text:
pluuiae arcendae agi, si uicinus opus fecerit, ne aqua, quae alioquin decurrens agro meo proderat, huic prosit.Ofilius igitur et Labeo putant agi non posse, etiamsi intersit mea ad me aquam peruenire: hanc enim actionem locum habere, si aqua pluuia nocea
Abbreviated transcription (Latin):
ti dumirarat querendi cã aratro scm̃¬
siccandoꝵ cã facca st. ¶ Mutius
qͥ meliorẽ agrũ suũ face̾ ne uicini
det̃iorẽ faciar ¶ S et siquis arare
⁊ serere possit etiam sine sulcis aqͣ¬
rus teneri eũ si qid exhus licet
agri tolendi cẽ uideatur̾ fetisse ꝙ
si alit̾ ser̾e̾ ñ possit nͥ sulcos aquari¬
ꝯm̃s sultos agri colendi tã directos
ita ut in unã ꝑgant ꝑtem uis ẽe
face̾. s ap̃ seruis auditores pelatum¬
posilt est si quis salicta plantet uł fet̾it. et
ob hoc aqua restagnaret aq̃ pliuue
arcende agi posse.si ea aqͣ uicino nõ¬
stribit ea q̃cũꝙ frugũ frurtuum
endoꝵ cẽ id̾ opus fiat. sab̾. cassius opus
siquis faciat aque pluuie artende actio¬
nc eũ trã ait. ¶ Iet̃ aiuint si aqͣ nata᷑¬
ut᷑ decurrat acruc pluuie accende accio

Expanded text:
at quaerendi causa aratro facsiccandorum causa factas Mucius quem meliorem agrum suum facere, ne uicini deteriorem faciat.Sed et si quis arare et serere possit etiam sine sulcis aqu teneri eum, si quid ex his, licet agri colendi causa uideatur fecisse: quod si aliter serere non possit, nisi sulcos aquariait sulcos agri colendi causa directos ita, ut in unam pergant partem, ius esse facere. Sed apud Seruii auditores relatum est, si quis salicta posuerit et ob hoc aqua restagnaret, aquae pluuiae arcendae agi posse, si ea aqua ‹u›icino noscribit eaendorum causa id opus fiat Item Sabinus Cassius opus si quis faciat, aquae pluuiae actione eum teneri ait.Idem aiunt, si aqua naturaliter decurrat, aquae pluuiae arcen
Abbreviated transcription (Latin):
¶p̃ . ł. S i cui agua pliuiia damp¬
nũ dabit accõne aque ꝑluuie artende
au̾tetur aqͣ. ¶ Aqmͣ pluuiã dm̃s
qͣ de celo cadit.atq imbre ext̾scit sũi
ꝑse hec aqua celestis noceat ut tu¬
u̾oait. siue cũ alia mixta sit. ¶ Dec
aũ actio locsĩ ht̃ dẽ dampno noñdũ
fcõ. oꝑe tñ iam fcõ. hoc ẽ de eo opere
ex quo dampnũ timet᷑. tociens ꝙ lo¬
cũ ht̃. quociens manuftõ oꝑe aqua
ag᷑ nocttura est .i. cũ quis mamifec̾it¬

Expanded text:
ui aqua pluuia damnum dabit, actione aquae pluuiae arcendae auertetur aqua. aquam pluuiam dicimus, quae de caelo cadit atque imbre excrescit, siue per se haec aqua caelestis noceat, ut Tubero ait, siue cum alia mixta sit.Haec autem actio locum habet in damno nondum facto, opere tamen iam facto, hoc est de eo opere, ex quo damnum timetur: totiensque locum habet, quotiens manu facto opere agro aqua nocitura est, id est cum quis ma
Abbreviated transcription (Latin):
agrĩ meliorẽ faciendi id facit. ¶Idẽ
sciend̾ ẽ hnͣc actõnẽ uł suꝑiori adu̾¬
sus inferiorẽ cõpet̾e. ne aquã ꝗ nͨ que
natura fluat oꝑe fc̃o inhibeat ꝑ su¬
um agrũ decurrere ⁊ inferiori adu̾sꝰ
plicandũ nũqmͣ ꝯpetere hanc accionẽ

Expanded text:
agrum meliorem faciendi id fecit.Item sciendum est hanc actionem uel superiori aduersus inferiorem competere, ne aquam, quae natura fluat, opere facto inhibeat per suum agrum decurrere, et inferiori aduersus applicandum numquam compet
Abbreviated transcription (Latin):
ĩefem plinuis artende accione coħcebit᷑ nec
aluo gramus imñ oriaturꝰ. Nam ⁊ si ĩ¬
pu ͦ oꝑioriens uł ex loco aliquo
agro ꝓfundum uicini decendat is cꝑ
ope fcõ ĩ mcũ fundum eam au̾tat
atue pluuis arcende ten̾i cũ lab̾o ait.¬
Cassius quoq scrb̾. si aqua ex edifi¬
aid ibano nocrat uł agro uł edifi¬
cio rustito agendũ de fluminib et
stullicidus. ¶ Ap̃ lab̾onẽ inuenio
relatũ si ex agr̃o meo aqua fluens
noctat᷑ soco qui ẽ intra continentiã
hoc ẽ edificia non posse me aq̃ plu¬
uoe artende ꝯueniri ꝙ si ex ꝯtinẽ¬
tib esfiuens ĩ meũ agrũ defluait
ei ꝙ noceat aq̃ ꝑhunie arcende ẽẽ as

Expanded text:
ionem coercebitur.Nec illud quaeramus, unde oriatur: nam et si publico oriens uel ex loco sacro per fundum uicini descendat isque opere facto in meum fundum eam auertat, aquae pluuiae arcendae teneri eum Labeo ait.Cassius quoque scribit, si aqua ex aedificio urbano noceat uel agro uel aedificio rustico, agendum de fluminibus et stillicidiis.Apud Labeonem autem inuenio relatum, si ex agro meo aqua fluens noceat loco qui est intra continentia, hoc est aedificio, non posse me aquae pluuiae ar‹c›endae conueniri: quod si ex continentibus profluens in meum agrum defluat eique noceat, aqu
Abbreviated transcription (Latin):
atq hoc in cõmodũ naturalit̾᷑ pati m¬
fenore agrũ ad suꝑiorẽ compensare¬
q de be cũ alio ꝯmodo sic̃ enĩ omnis
lex agri non ĩuemat᷑ uetustate uicẽ
legis ren̾e. Sane.nͣ. ĩ seruitutib ħ
idem seqͥmur ut nͥseruit᷑ ñ ĩueni¬
atur imposita qrͣ diu usus ẽ serui¬
tute n ui n p̃cario n clam huisse
longam ꝯsuetudinẽ uł ut iure imn¬
positã seruitutẽ uideatur. ñ ergo
cogonus uicum̃ agr̃ agg̾es muni¬
re.s nos ĩ eius ag muniemur. ał.

Expanded text:
ncommodum naturaliter pati inferiorem agrum a superiore compensareque debere cum alio commodo: sicut enim omnis lex agri non inueniatur, uetustatem uicem legis tenere. sane enim et in seruitutibus hoc idem sequimur, ut, ubi seruitus non inuenitur imposita, qui diu usus est seruitute neque ui neque precario neque clam, habuisse longa consuetudine uelut iure impositam seruitutem uideatur. non ergo cogemus uicinum aggeres munir
Abbreviated transcription (Latin):
ni ał nocẽt. ea accõne ñ continet᷑.¬
Ileratt̃ scribit opus c quis fecent
ut acmͣ exclude̾t q̃ exundante palu¬
de.⁊ s agrũ eius refluere sol si ea pa¬
lus aqͣ pluuia ampliatur eaꝙ aqua
repulsa eo oꝑt agris uicini noccat
aque pluuie accione coget᷑ rosłe.¬
¶ De eo oꝑe cx agͥ colendi cã aratro

Expanded text:
a noceret, ea actione non continentur.Neratius scribit: opus, quod quis fecit, ut aquam excluderet, quae exundante palude in agrum eius refluere solet, si ea palus aqua pluuia ampliatur eaque aqua repulsa eo opere agris uicini noceat, aquae pluuiae actione cogetur tollere.De eo opere, quod agri colendi causa aratro
Abbreviated transcription (Latin):
sit imbre aũ c̾sc̾e eã aqmͣ dicens quie
colore mutat uł inc̾scit. ¶ Itẽ sçiẽd̾
e hnͣt actionẽ non alias locũ hr̃ẽ qr
si atua pluma agro noceat cet̾m si
dificõ uł opido noctat cessat ħ actio.
licidia flumina ĩmitt̾e ⁊ ita lab̾o ⁊
cassins aiint. aque qͥdẽ pliuue arten¬

Expanded text:
sit: Imbre autem crescere eam aquam, quae colorem mutat uel increscit.Item sciendum est hanc actionem non alias locum habere, quam si aqua pluuia agro noceat: ceterum si aedificio uel oppido noceat, cessat actio licidia flumina immittere. et ideo L‹a›beo et Cascellius aiunt aquae quidem pluuiae arcen
Abbreviated transcription (Latin):
plicit̾ stipulatur. uł ab alio acce¬
ꝑit. et ad heredẽ captiui ꝑtin¬
enti. aliud ꝙ sit iuris in ꝑsonã
cum stipularetur. nec postea de¬
prehenditur. ut seruus in here¬
ditate. tñ in ꝓposito pot̃ queri
num ex hͣc stipułone nicħ ad¬
quisitum h̾edi uideatur. quoñ
si serurs h̾edirariꝰ defuncto aũ
⁊̃ heredi futuro stipulatꝰ fuiss.
u in hͣc specie seruus filio ex¬
equebatur. Nam ⁊ si filiꝰ captiui
patti suo stipłatus fuĩt dari res
impendenti ent. ⁊ si pat̾ apd
hostes dccesserit nulliꝰ mom̃¬
set. ⁊ eo nop̃e peciiam in ãnos
singulos dari stipulatus eẽt. fini¬
to usu fructu domino residui
temꝑis adquiri scipłonem.
ne subnixa. Nam si in amnos
forte .u. locłtio facta sit. qm̃¬
thtertũ est fructus in quem diem¬

Expanded text:
pliciter stipulatur uel ab alio accepit, etiam ad heredem captiui pertinent aliudque sit iuris in persona cum stipularetur, nec postea deprehenditur ut seruus in hereditat‹e›, tamen in proposito potest quaeri, num ex hac stipulatione nih‹i›l adquisitum heredi uidetur, quomodo si seruus hereditarius defuncto aut etiam heredi futuro stipulatus fuisset. sed in hac specie seruus filio exaequabitur: nam et si filius captiui patri suo stipulatus fuerit dari, res i‹n› pendenti erit et si pater apud hostes decesserit, nullius momeset et eo nomine pecuniam in annos singulos dari stipulatus esset, finito fructu domino residui temporis adquiri stipulationne subnixa: nam si in annos forte quinque locatio facta sit, qncertum est, fructus in quem diem
Abbreviated transcription (Latin):
gere ꝯditorẽ. ut qnͣtum intelli¬
guatur ⁊ diligatur semꝑĩme¬
moria hãtur. nec sufficit deo in¬
teslectus nͥuoluntas sit ĩamore
eius. n istaduon memoria adda¬
tur. q̃ semꝑ minente in tlłigẽ¬
tis ⁊ diligentis maneat ds̃. qr
sicut nullũ mom̃tum ẽ quoñ
utatur hõ. uł fruatur dei boni¬
tate: Ita semꝑ inmemoria debet
p̃sens eẽ. Ad similitudinẽ qͦ dei
fc̃s est hõ. ut sicut deus caritas
est bonus. iustus. mitis miseri¬
cors. Ita homo caritatẽ hãt ⁊ sit

Expanded text:
gere Conditorem, ut quantum intelligatur et diligatur, semper in memoria habeatur. Nec sufficit Deo intellectus, nisi voluntas sit in amore ejus; nec ista duo, nisi memoria addatur, qua semper in mente diligentis et intelligentis maneat Deus. Quia sicut nullum momentum est quo non utatur homo vel fruatur Dei bonitate, ita semper in memoria debet praesens esse. Ad similitudinem quoque Dei factus est homo, ut sicut Deus charitas est, bonus, justus, mitis, misericors, ita homo charitatem habeat, sit
Abbreviated transcription (Latin):
to incellectu uoluntate mem¬
oria. sicut ã ex pr̃e filius. exutio¬
q sp̃s. Ita exincellectu uolũtas
⁊ ex utcoq memoria. nec sine hus
ttib potest aĩa ẽẽ petfecta. por
unum qͣntum adbatundinẽ
ꝑtinet sinealus integrũcon¬
stat ⁊ sicut cls pater. deus filius
deus. tres ꝑsonas hñs. Ita ⁊ aĩa

Expanded text:
to intellectu, voluntate et memoria. Sicut autem ex Patre 160 Filius, ex utroque Spiritus, ita ex intellectu voluntas, et ex utroque memoria, nec sine his tribus potest anima esse perfecta, nec unum, quantum ad beatitudinem pertinet, sine aliis integrum constat. Et, sicut Deus Pater, Deus Filius, Deus tre
Abbreviated transcription (Latin):
sudin
morte custoliant
cum eingilaueris
in resurrectõne io¬
quere cũ eis expectã¬
dopremia. que tibi
siea seruauisses pro¬
¶missa erant.
¶ Patet de adulta. s
heretici si bene uiue¬

Expanded text:
s: in morte custodiant Cum evigilaveris in resurrectione, loquere cum eis exspectapraemia, quae tibi, si ea servasses, promissa erant. Patet de adultera, sed haeretici si bene vi
Abbreviated transcription (Latin):
te dds. aqua ergo trigida que sicientiꝰ
atdorem extinguit. ⁊ nuntius qui de
longeuenit noua quelibet ⁊mopi¬
nata gaudia portat. assimilancur
qr ⁊ dulcedo diuine uisionis aĩam
diu cesidantem consolatur. ⁊ ab¬

Expanded text:
tera . Aqua frigida ergo, quae sitientis ardorem restinguat, et nuntius qui de longe veniens nova quaelibet et inopinata gaudia portet, assimilatur, quia et dulcedo divinae visionis animam diu desiderantem consolatur, a
Abbreviated transcription (Latin):
Acsidicat omni pe¬
le solatiũ uł dei uer¬
bum. ne forte p̾tere¬
as eum qui dignꝰ
pestate seminand̃
ẽ. qr nescimus que
sit uoluntas sp̃s ⁊
hoc ẽ quomodo ⁊ c̃¬

Expanded text:
Ac si dicat: Omnipole solatium, vel Dei verbum ne forte praetereas eum qui dignuspestate seminandum est, quia nescimus quae sit voluntas spiritus, et hoc est, Quomodo,