comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ius agi ceptũ ess nulites pom¬
peram om̃s manib atq clamo¬
rib obtestari ceperũt ut idem
statimqz dunicterẽtur nempe
si dilata res ess prouussiombz
nichil actũ iri iure ꝑiculũ etĩ¬
faustũ bellũ oderant om̃e in co
mali genus experti pacẽ aptabat̾
et quietẽ que tũc ꝑlene cognosa¬
tur dũ perdit᷑. Funs fuit ut q̃
in hispana possessiones aut do¬
miciliũ haberẽt statiz reliqui
om̃s ad uarũ amnẽ italie ĩgre¬
su diuncterẽtur Cesar ex libe¬
ralitate insita ex illo usq ad
uarũ frumẽtũ eis pollicetur
Addit insuꝑ ut quisquis eo bello
aliquid amisisset ꝙ penes nu¬
lites suos eẽt ei restitueret᷑. mi¬
litib ex tumnacõne fcã ꝑ recium
rerũ ip̃arũ de sua peciã restitu¬
it his uictis et in dedicõe accertis
sic Cicerione hispama in ptãtẽ
redacta ulterior nullo negocio ꝯ¬
secuta est que sub .iy. uarone te¬
nebatur Ille comitũ secutis exẽ¬

Expanded text:
nis agi ceptum esset, milites pomnis agi ceptum esset, milites pompeiani omnes manibus atque clamoribus obtestari ceperunt, ut ibidem statimque dimitterentur; nempe si dilata res esset promissionibus, nichil actum iri. Iure periculum et infaustum bellum oderant, omne in eo mali genus experti, pacem optabant et quietem, que tunc plene cognoscitur, dum perditur. Finis fuit, ut, qui in Hispania possessiones aut domicilium haberent, statim, reliqui omnes ad Varum amnem Italie in ingressu dimitterentur. Cesar ex liberalitate insita ex illo usque ad Varum frumentum eis pollicetur; addit insuper, ut, quisquis eo bello aliquid amisisset, quod penes milites suos esset, ei restitueretur: militibus, estimatione facta, pretium rerum ipsarum de sua pecunia restituit. His victis et in deditionem acceptis, et sic citeriore Hispania in potestatem redacta, ulterior nullo negotio consecuta est, que sub Marco Varrone tenebatur. Ille comitum secutus exem
Abbreviated transcription (Latin):
quos ciuile hellũ armaiit mino¬
rem ꝙ uos habent aut cõmissa¬
ciomis materiaz aut querele
Ceteri enĩ om̃s ad hũc diem
cũ pugnare meliori condicõne
licuisset se se prelio congressu¬
qz uolentes abstum̾e ne fuso
sanguine ciuiũ iter pacis obstru¬
eretur. Soli nos ultro inͥ arma¬
ti ꝯccurristis meas si quas sors
ess uictorias moraturi Sed eue¬
unt nobis ꝙ quibusdam ꝑtina¬
tib ac superbis ut ad id quod̃̃¬
solent̾ recusanent mox huilit̾
reũ tantur uobis ego libenter
ueniẽs ueniã dedisse renistꝭ
ueniaz et parastis bellũ S et
nuc petentib ueniã do suppli¬
ciũ remicto Ite igitur in pace
s ex̃citus dimictite nõ ut metũ
suit Ez ne contra me nichil le¬
ciis nulites audire potuissent
qd uõce gestu q indicabant Nẽꝑe
qui pena timuerãt gratissimã
atq exoptatissimã iissionẽ
sibi obtigisse letabantur. C ñ
igitur de tpr̃ aut de loco missio¬

Expanded text:
quos civile bellum armavit, minoquos civile bellum armavit, minorem, quam vos, habent aut commiserationis materiam aut querele. Ceteri enim omnes ad hunc diem, quum pugnare meliori conditione licuisset, sese prelio congressuque volentes abstinuere, ne, fuso sanguine civium, iter pacis obstrueretur. Soli vos ultro michi armati occurristis meas, si qua sors esset, victorias moraturi. Sed evenit vobis, quod quibusdam pertinacibus ac superbis, ut ad id, quod insolenter recusaverint, mox humiliter revertantur. Vobis ego libenter veniens veniam dedissem: renuistis veniam, et parastis bellum. Sed et nunc petentibus veniam do, supplicium remitto. Ite igitur in pace, sed exercitum dimittite, non ut mecum sint, sed ne contra me. Nichil letius milites audire potuissent, quod voce gestuque indicabant; nempe qui penam timuerant, gratissimam atque exoptatissimam missionem sibi obtigisse letabantur. Quum igitur de tempore ac de loco missio
Abbreviated transcription (Latin):
affectis colloquiũ peciere hoc
addito ut si cesari placeret secũ
sumotis nilitib loquerẽt᷑. Nega¬
it hoc cesar et si lo qui bellent
ciectis audientib loqm iussit da¬
to obside filio afframuĩ in locum
a cesare assignatũ ueniũt et
coram duob excitib uerba
fecit affranus huĩlia ad modũ
ac dimisũ Si inq̃t ab alio uictus
ocm̃ non iͥ ad accersenda mor¬
tez, aut manns aut aĩmꝰ de fui¬
sset S cogitans te dignũ cui
uitã debeam clemẽcie tue pocius
ꝙͣ mortis auxiliũ confugio nec
pompeiũ quo ad licinit obsequio¬
si fiumꝰ et constances neq em̃
tui odio sed sinande fidei studio
id egimꝰ Sediam fidei satis ac
supplicii est et fides et paciẽtia
uicta est multa graia et aĩs
et corporibz passi sumꝰ et pati
amplius nõ ualentes uictiq et
supplices oranius ne ad ultuma
progrediare supplicia Que cũ
ille dixisset cesar semper prouꝰ
aduemã nulli inq̃t ex onĩb

Expanded text:
afflictis, colloquium petiere, hoc afflictis, colloquium petiere, hoc addito, ut, si Cesari placeret, secum, submotis militibus, loquerentur. Negavit hoc Cesar, et, si loqui vellent, cunctis audientibus loqui iussit. Dato obside filio Afranii, in locum a Cesare assignatum veniunt, et coram duobus exercitibus verba fecit Afranius humilia admodum ac demissa. Si, inquit, ab alio victus essem, non michi ad arcessendam mortem aut manus aut animus defuisset. Sed cogitans te dignum, cui vitam debeam, ad clementie tue potius, quam mortis, auxilium confugio. Nec Pompeium, quoad licuit, obsequiosi fuimus et constantes. Neque enim tui odio, sed servande fidei studio id egimus. Sed iam fidei ac supplicii satis est. Et fides et patientia victa est. Multa gravia et animis et corporibus passi sumus, et, pati amplius non valentes, victi et supplices oramus, ne ad ultima progrediare supplicia. Que quunm ille dixisset, Cesar semper pronus ad veniam: Nulli, inquit, ex omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ assueti cedibz milites
non laudabat E ĩnicem nur
aut̃ que nõ facile ⁊es mouerẽt
uerbis ĩ motus in suã ꝑsistebat
uictoriaz incruẽta sꝑans nec
tefellit opinio unũ hic int̾ moras
accidit memoratu dignũ nec
exiguũ cesaree lenitatis indiciũ
Dum eñ m̃ẽ partes dedicio trac¬
taret᷑ atq hac fiducia nlites
huic illinc et colloquerẽtur et
paulatun e castris in castra dis¬
currerẽt positoq ad tempus ci¬
uili odio sine suspicõne atq illo
metu siul ut in pace agerẽt et
affranius ac petreius rexẽtina ac
ressuna nuitatione ꝓpositi om̃s
cesaris nulites intra uallũ suũ
depheusos in ermes stilz et in¬
cantos occiderũt Quo audito
cesar seuiciã noluit imitari sed
illorũ nulites suis in castris in¬
uentos ut ducũ ꝑfidie ĩscios et
ex ꝑtes dumu sit incolumes Tan¬
Dez uero duces impni rerũ ĩ opes
om̃ium et in p̾mis uiris atq e¬
quis quatuor iã dierũ iumo

Expanded text:
silium assueti cedibus milites silium assueti cedibus milites non laudabant, sed invicem murmautem, quem non facile res moverent, verbis immotus in sententia persistebat, victoriam incruentam sperans. Nec fefellit opinio. Unum hoc inter moras accidit memoratu dignum, nec exiguum cesaree lenitatis indicium. Dum enim inter partes deditio tractaretur, atque hac fiducia milites hinc illinc et colloquerentur, et paullatim e castris in castra discurrerent, positoque ad tempus civili odio, sine suspicione atque ullo metu simul ut in pace agerent, Afranius ac Petreius repentina ac pessima mutatione propositi omnes Cesaris milites intra vallum suum deprehensos inermes scilicet et incautos occiderunt. Quo audito, Cesar suevitiam noluit imitari, sed illorum milites suis in castris inventos, ut ducum perfidie inscios et expertes, dimisit incolumes. Tandem vero duces impii rerum inopes omnium, et in primis viris atque equis quatuor iam dierum ieiunio
Abbreviated transcription (Latin):
perseneranit ta ne intextis et
om̃s difficultates sola et solita
urtute suꝑaint donec tandez
abeñtes sterili atq arido in mõ¬
te dep̾hensos obsedit atq ita
circũdedit ut nullus ad fugã exi¬
tus pateret qua despacõe ꝯpul¬
si cũ fama et siti ultima p̾me¬
rent᷑. seye erũ pere et mou no¬
luerũt Quibz cesar contra suũ
morẽ pugne copiã non fecit U
nitra municõnes seq suos cõti¬
nuit cuiꝰ facti certa racio Spera¬
bat enĩ eos ad extrema perduc¬
tos sine prelio uinci posse Cur
igitur aut suos optime de se
meritos sibis carissimos ꝑicłĩs
atqz uulneribz exponeret sine
quib ut stdã suit prelia bicto¬
ua uir contĩgit et fortune co¬
micteret qd expectacõne cõfici
posset cũ sit ducis officiũ nõ
minus ꝯsilio ꝙͣ ferro ad uicto¬
riã aspuare ex diũ io aũt cur
nõ eos uincere maleti ꝙͣ occide̾
qui licet eeut adu̾ sarni cines
erant hoc tñ ducis ꝯptum cõ¬

Expanded text:
perseveravit tamen in incepto, et perseveravit tamen in incepto, et omnes difficultates sola et solita virtute superavit, donec tandem abeuntes sterili atque arido in monte deprehensos obsedit, atque ita circumdedit, ut nullus ad fugam exitus pateret. Qua desperatione compulsi, quum fame et siti ultima premerentur, sepe erumpere et mori voluerunt. Quibus Cesar contra suum morem pugne copiam non fecit, sed intra munitiones seque suosque continuit. Cuius facti certa erat ratio. Sperabat enim eos ad extrema perductos sine prelio vinci posse: cur igitur aut suos optime de se meritos sibique carissimos periculis atque vulneribus exponeret, sine quibus, ut secunda sint prelia, victoria vix contingit; et fortune committeret, quod expectatione confici posset, quum sit ducis officium non minus consilio, quam ferro, ad victoriam aspirare? Ex diverso autem cur non eos vincere mallet, quam occidere, qui, licet essent adversarii, cives erant? Hoc tamen ducis optimi con
Abbreviated transcription (Latin):
Eo uero ꝑgenti masilia federa¬
ta ciuitas et ab ip̃o p̾ncipio ro¬
mains amicissima nõ sui odio
s ĩgenti studio rei puᶜ ͤ portas
clausit quã ille cũ obsidione ci¬
uxisset Decimo bruto cũ parte
copiarũ oppugnãdã liquit Ip̃e
cextũ iter ꝑagens ad hispanias
uenit Ibi a petreio et Afframo
qui p̾mi occurrerãt bellũ incipiẽs
cũ nuillo tprm distrimiẽ eque
die ac nocte hostes aggrederet᷑
consilii ducũ fuit ne nocturns
horis aliquãdo pugnarẽt ꝙ tũt
pauor aiõs ad ignamã ĩpellat
nec sit qui sumotis testib conci¬
tatos reuocet atq ꝯtineat luce
aũt pudorez obstare et ducum
imꝑio et pñcia tribunorũ atq
tenturionũ frenari et ad uirtu¬
tem et ad fidem retrahi ut cõtra
mecũ mortẽq consisterẽt Ce¬
sur fato res bellicas uoluente
ad hilerdam compulsi hostes ce¬
sar non maximis ymbribz et
Diluuo a quarũ ingẽti quidez rei
fiumẽtarie mopia circũnentus

Expanded text:
Eo vero pergenti Massilia, federaEo vero pergenti Massilia, federata civitas et ab ipso principio Romanis amicissima, non sui odio, sed ingenti studio reipublice portas clausit. Quam ille quum obsidione cinxisset, Decimo Bruto cum parte copiarum oppugnandam linquit; ipse ceptum iter peragens ad Hispanias venit. Ibi a Petreio et Afranio, qui primi occurrerant, bellum incipiens, quum nullo temporum discrimine eque die ac nocte hostes aggrederetur, consilium ducum fuit, ne nocturnis horis aliquando pugnarent, quod tunc pavor animos ad ignaviam impellat, nec sit qui, submotis testibus, concitatos revocet atque contineat; luce autem pudorem obstare, et ducum imperio et presentia tribunorum atque centurionum frenari et ad virtutem et ad fidem retrahi, ut contra metum mortemque consisterent. Ceterum fato res bellicas volvente, ad Ilerdam compulsi hostes. Cesar vero, maximis imbribus et diluvio aquarum, ingenti quidem rei frumentarie inopia circumventus,
Abbreviated transcription (Latin):
mam qd̵ tot uictorie tot secula cõ¬
pleuerat uno die exhausit Iut̾¬
q alia ut striptũ est protulit ex
eo latorũ aureorũ .xxuiͫ nõ the¬
saurizandi cupiditate sed largie¬
di Nain ut alter ait nemo libera¬
lius uictus uius e nichil sibis re¬
tiuut preter dispensandi potesta¬
tem Compositis rebus urbanis
ut uisiẽ est amiũ ad extrema
qũtit Atq in p̾mis siciliaz ac sar¬
diniã duo illa aurea ppłi roma¬
in per legatos admĩstrare dispo¬
suit de gallia nichil sollicitꝰ
quã in sũma pace reluiquerat
solam respexit haspauiã conitãsiy¬
cũ p̾mũ classis oportunitas as¬
luxissz uestigus pompeur̃ asse¬
qui ne quid a tergo forundabile
luigueret detreut ad occide̾tez
proficisti ubi pompei topie in gẽ¬
tes erãt quarũ p̾sidio ille terra¬
rũ tractus tenebat᷑. sub legatis
senciebat ut moturus inter suos
dice̾t uado ad ex̾citũ sine duce
mox ren̾tar ad ducẽ sine excitu

Expanded text:
mani, quod tot victorie, tot secula commani, quod tot victorie, tot secula compleverant, uno die exhausit, interque alia, ut scriptum est, protulit ex eo latorum aureorum XXVI millia non thesaurizandi cupiditate, sed largiendi. Nam, ut alter ait, nemo liberalius victoria usus est: nichil sibi retinuit, preter dispensandi potestatem. Compositis rebus urbanis, ut visum est, animum ad extrema convertit, atque in primis Siciliam ac Sardiniam, duo illa horrea populi romani, per legatos administrare disposuit. De Gallia nichil sollicitus, quam in summa pace reliquerat, solam respexit Hispaniam, cogitansquum primum classis opportunitas affulsisset, vestigiis Pompeium assequi, ne quid a tergo formidabile linqueret, decrevit ad occidentem proficisci, ubi Pompeii copie ingentes erant, quarum presidio ille terrarum tractus tenebatur sub legatis sentiebat, ut moturus inter suos diceret: Vado ad exercitum sine duce, mox revertar ad ducem sine exercitu.
Abbreviated transcription (Latin):
eos portus p̾clusit Sed ne¬
qz sic detin̾e ua luit pompeñ
in mari adriatico durachiũ
naingaret Cesar hoste di¬
gresso cũ seqm illũ non possi
Brũdusiũ ingressus cõcio¬
nẽ habuit qua iusticiã cau¬
se sue ĩuiriasq hostiũ onut¬
b aꝑiret Quo facto cuz sua
illis in locis in utilis mora
ess ne qͥd sibi ociosũ lempꝰ
apflueret urbem romam uarͣ¬
sus iter arripuit toto belli
gallici decr̃mo nõ uisam
Cuiꝰ aduentus fama cognita
quãtus rome berror fuit hand
dem multis euat et forta¬
sse nõ in merito sed iracio¬
rem extimabat̾ non em̃
naturaliter neqz insi ma¬
guis ex causis ad nracũdiã
prouus fuit uenit igitur Ro¬
miã senatũq huit ex his
prĩb qui doi sub stiterãt
Ibi ꝑpetuaz dictura ip̃e si¬
ui sua auctoritate areipint
unde cesaris dictatoris no¬
mẽ multa quoq ꝯstituit ĩ
quibz pro lege uoluntas
fuit. Illud inter cũcta nemo¬
rabile nam eruariũ ppli ro¬

Expanded text:
os portus preclusit; sed neos portus preclusit; sed neque sic detinere valuit Pompeium, quin mari Adriaco Durachium navigaret. Cesar, hoste digresso, quum sequi illum non posset, Brundusium ingressus concionem habuit, qua iustitiam cause sue iniuriasque hostium omnibus aperiret. Quo facto, quum sua illis in locis inutilis mora esset, ne quid sibi otiosum tempus efflueret, urbem Romam versus iter arripuit, toto belli gallici decennio non visam. Cuius adventus fama cognita, quantus Rome terror fuerit, haud Et iratus quidem multis erat, et fortasse non immerito, sed iratiorem estimabant. Non enim naturaliter, neque nisi magnis ex causis ad iracundiam pronus fuit. Venit igitur Romam, senatumque habuit ex iis patribus, qui domi substiterant. Ibi perpetuam dictaturam ipse sibi sua auctoritate arripuit, unde Cesaris dictatoris nomen; multa quoque constituit, in quibus pro lege voluntas fuit. Illud inter cuncta memorabile: nam erarium populi ro
Abbreviated transcription (Latin):
ueni ad murũ castra posi põ¬
peuis est brundusii mi sit ad
me. N magnũ de pace que
uisa sut̃ respondi hoc uos
statĩ Icire uolui cũ in spe ue¬
nero de cõpo sicõne aliquid
me conficere statĩ uos cor¬
ciores faciã Et qm̃ ꝓpler na¬
nũ penuriã mari eum ob¬
sidere non poterat timẽs id
quod om̃o cupĩt hostis fugam
famosissinũ maximũꝙ illũ
portũ saxorũ molib ĩ iectis
obstrĩe iuisus est opus non
tĩñ honm sz nature improbũ
atq in extacablẽ qd ipẽ cogno¬
stens uni ex amicis Q. pe¬
Dio stribit hus uerbis Pom¬
peius se opido tenz nos ad
portas castra he̾mꝰ conani.
opus magnũ et multorum
Dierũ propter altitudinẽꝰ
maris Sed tñ nichil est ꝙ
pocuis faciamus aab utroqz
portus cornu moles iacinus
ut aut illuz ꝙͣ p̾mũ traicẽ
qd̾ het̃ brundu sii copiarũ co¬
gamꝰ aut exitũ prohibermꝰ
Cũ uero exitu eũ prohibere
nullo modo natura ipm
prohibente non poss caleis

Expanded text:
veni; ad murum castra posui. Pomveni; ad murum castra posui. Pompeius est Brundusii: misit ad me Nonium Magium de pace. Que visa sunt, respondi. Hoc vos statim scire volui. Quum in spem venero de compositione aliquid me conficere, statim vos certiores faciam. Et quoniam propter navium penuriam mari eum obsidere non poterat, timens id, quod omnes cupiunt, hostis fugam, famosissimum maximumque illum portum, saxorum molibus iniectis, obstruere nisus est: opus no tantum homini, sed nature, improbum atque inextricabile, quod ipse cognoscens uni ex amicis, Q. Pedio, scribit his verbis: Pompeius se oppido tenet: nos ad portas castra habemus. Conamur opus magnum et multorum dierum propter altitudinem maris, sed tamen nichil est, quod potius faciamus. Ab utroque portus cornu moles iacimus, ut aut illum quamprimum traicere, quod habet Brundusii copiarum, cogamus, aut exitu prohibeamus. Quum vero exitu eum prohibere illo modo, natura ipsum prohibente, non posset, catenis
Abbreviated transcription (Latin):
cet aĩ fluctuacõne et multa
confiliorũ uarietate tenuerat
rescapsit his uerbis cesar
imperator ciceromi salutem
dicit Recte augurauz de me
bene em̃ tibi cognitus sũ inchil
a me ab esse longus crudelita¬
te Atq ego cũ ex ip̃a re magna
capio uoluptatẽ tũ meũ fac¬
tũ probari abste trudpho et
gandeo Neqz illud me mouet
ꝙ hi qui a me dimisi sut̃ di¬
cessisse dicũtur ut in rursus
bellũ inferrent iichil eñ ma¬
lo ꝙͣ me et mei suuilẽ esse
et illos sui Quo uicto uix
aliqͥd nuꝙͣ dixi gloriosus ac
magnificẽcuus audiui et hec
quidez extra s nõ ut arbitior
contra seriẽ historie pro delec¬
tacione lectoris interpo sui
ad rem redeo ¶ Cũ cesar a¬
puliam actigissz mox brundu¬
siuz adut pompeiũ q iã pre¬
gressũ ualida obsidione circũ¬
dedit de quo husdem quibr
supra stribit Nam et hec ã
eius index eplã uidetur cesar
opio Coruelio qz salutez ad uii
Idus marcias Srundusiuz

Expanded text:
cet animi fluctuatione et multa cet animi fluctuatione et multa consiliorum varietate tenuerat, rescripsit his verbis: Cesar imperator Ciceroni imperatori salutem dicit. Recte auguraris de me bene enim tibi cognitus sum: nichil a me abesse longius crudelitate. Atque ego quum ex ipsa re magnam capio voluptatem, tum meum factum probari abs te triumpho et gaudeo. Neque illud me movet, quod hi, qui a me dimissi sunt, discessisse dicuntur, ut rursus michi bellum inferrent. Nichil enim malo, quam et me mei similem esse, et illos sui. Quo dicto vix aliquid unquam dici gloriosius ac magnificentius audivi. Et hec quidem extra, sed non, ut arbitror, contra seriem historie pro delectatione lectoris interposui. Ad rem redeo. Quum Cesar Apuliam attigisset, mox Brundusium adiit, Pompeiumque iam pregressum valida obsidione circumdedit; de quo iisdem, quibus supra, scribit; nam et hec animi eius index epistola videtur. Cesar Oppio Cornelioque salutem. Ad VII Idus Martias Brundusium
Abbreviated transcription (Latin):
cere ꝯstituerã ut ꝙͣ leuissi¬
mũ me proberem et põpeiũ
dare oꝑam ut reconciliarẽ
bemptemus hoc modo si possumꝰ
om̃ uolũtates recuperare et diu¬
turua uictoria uti qm̃ reliqui
cruidelitate odĩ effug̾e non
potuerũt neq uictoriã diu¬
cuis ten̾e preter uiuẽ l. sillã
quẽ mutaturus nõ sũ hec
et liberalitate nos muniamnꝰ
id quẽ ad modũ fieri possit
nõ nulla nͥ in mẽtem ueniũt
et multa reperiri possunt
de his rebus rogo uos ut
cogitacionẽ suscipiatis N.
magnũ pompei prefectum
deprelendi stilz meo insti¬
tuto usus sum et eũ statun
nussũ feci iam duo p̾fecti
partiũ pompei in meam
ptãtem uenerũt et a me
missi sũt Si uolent grati ẽẽ
debebũt pompeiuz hortan
ut malit i̾ esse amicus ꝙ¬
effectũ est ut res publica
in hũc statũ ꝑueniret Eidẽ
cũ de hoc scripsisset factũqz lau¬
dasset cicero qui se ad hec me¬
dium nnter partes magna li¬

Expanded text:
cere constitueram, ut quam levissicere constitueram, ut quam levissimum me preberem et Pompeium darem operam ut reconciliarem. Tentemus hoc modo, si possumus, omnium voluntates recuperare et diuturna victoria uti, quoniam reliqui crudelitate odium effugere non potuerunt, neque victoriam diutius tenere, preter unum L. Syllam, quem imitaturus non sum. haec et liberalitate nos muniamus. id quem ad modum fieri possit non nulla mi in mentem veniunt et multa reperiri possunt. de his rebus rogo vos ut cogitationem suscipiatis. N. Magium Pompei praefectum deprehendi. scilicet meo instituto usus sum et eum statim missum feci. iam duo praefecti fabrum Pompei in meam potestatem venerunt et a me missi sunt. si volent grati esse, debebunt Pompeium hortari ut malit mihi esse amicus qeffectum est, ut respublica in hunc statum perveniret. Eidem quum de hoc scripsisset factumque laudasset Cicero, qui se ad hec medium inter partes, magna li
Abbreviated transcription (Latin):
hostibus esse festiuãs non insi
septẽ dieꝵ mora ad corsuiũ
ex acta eo ip̃o die quo domiciũ
captiuosq dimisiat motus ca¬
stris in apuliam ꝑrexit oꝑe
p̾ciuz insi fallor fuerit quid de
his que modo memoraimꝰ et
ipẽ cesar et alii seussuit cũ
eñ clemẽtie illuis quã donu¬
cio acerrimo hosti et qui tu¬
multu in illo rei pud succes sor
sibi destiuatus et ad consulatuz
aspirans sicut diximꝰ sibi nu¬
nabat᷑ exhibuerat fama ut ad
hostes sic ad amicos eciã perue¬
iiss duoq sibi fauuliarissum
Corneluis balbus atqz opius
factũ eis per lrãs uehemẽter
laudassent Respousionis cesa¬
ree extat eplã que michi nũt
et propter staibentis auctoritatez
et ꝓpter ipiũs eplẽ gmntatez ac
breuitatez digna his int̃ seri
uisa est Ea uero est huiꝰ modi
Cesar opio Cornelio qz salurẽ
Gaideo me hercule uos signi¬
ficare lrĩs ꝙͣ ualde probetis
consilio urõ utar libenter. et
hoc libenciꝰ ꝙ mea sponte fa¬

Expanded text:
esse hostibus festinans, nonnisi esse hostibus festinans, nonnisi septem dierum mora ad Corfinium exacta, eo ipso die, quo Domitium captivosque dimiserat, motis castris, in Apuliam perrexit. Opere pretium, nisi fallor, fuerit, quid de his, que modo memoravimus, et ipse Cesar et alii senserint. Quum enim clementie illius, quam Domitio acerrimo hosti, qui tumultu in illo reipublice successor sibi destinatus et ad consulatum aspirans, sicut diximus, sibi minabatur, exibuerat, fama ut ad hostes, sic ad amicos etiam pervenisset; duoque sibi familiarissimi, Cornelius Balbus atque Oppius, factum eius per litteras vehementer laudassent, responsionis cesaree extat epistola, que michi nunc et propter scribentis auctoritatem et propter ipsius epistole gravitatem ac brevitatem digna his interseri visa est. Ea vero est huiusmodi: Cesar Oppio Cornelioque salutem. Gaudeo mehercule vos significare litteris, quam valde probetis Consilio vestro utar libenter, et hoc libentius, quod mea sponte fa
Abbreviated transcription (Latin):
gatis sane que ad cor fuuiz
acta euant multuz metus
om̃ib demptũ multũq
spei additũ cogno/temibus
resarem nichil bello uicto¬
ruun petere unde ut diximꝰ
et tustorũ ppłi et oĩs nmbra
pulsis inde p̾sidus ad cesarẽ
trãsiere Atq ita reb suo mo¬
re uelociter gestis at prospe¬
re cũ iam secũ gallia om̃is
cisalpina sentiret magnas
partes italie p̾mo occupauu
aduentu s cũ spes ceteris
onĩb soli pompeio ac sena¬
tu additus tunor qui in dorp¬
cio multũ momẽti reposue¬
rat et sepe eũ per lũs eus
catũ expectabant. Itaq cõ¬
festĩ pompeiꝰ lureria digre¬
ssus ubi belli sedez statusst
uidebat᷑ brundu sin petiit
ut italie litore ĩ extremo proy¬
cior ess ad trãsitũ Ita em̃
animo decreuerat relicta
italia trausmarina ceptade
siue id metu sollo pellente
sine intẽtione illam quam
paulo añ ex eplã cireronis
elicui atqz exposui Cesat aut̾ sẽ¬
per ꝓpiquus atqz contignus

Expanded text:
gatis sane, que ad Corfinium gatis sane, que ad Corfinium acta erant, multum metus omnibus demptum multumque spei additum cognoscentibus Cesarem nichil bello, nisi victoriam, petere. Unde, ut diximus, et Tuscorum populi et omnis Umbria, pulsis inde presidiis, ad Cesarem transiere. Atque ita rebus suo more velociter gestis ac prospere, quum iam secum Gallia omnis cisalpina sentiret, magnas partes Italie primo occupavit adventu. Sed quum spes esset ceteris omnibus, soli Pompeio ac senatui additus timor, qui in Domitio multum momenti reposuerant, et sepe eum per litteras evocatum expectabant. Itaque confestim Pompeius Lucetia digressus, ubi belli sedem statuisse videbatur, Brundusium petiit, ut Italie litore in extremo promptior esset ad transitum; ita enim animo decreverat, relicta Italia, transmarina tentare, sive id metu solo pellente, sive intentione illa, quam paulo ante ex epistola Ciceronis elicui atque exposui. Cesar autem semper propinquus atque contiguus
Abbreviated transcription (Latin):
prectus post modũ et delufũ
se intelligens uixqz a Nuo
manus abstinẽs c̃ multis no¬
bilibz qui secũ senciebant uic̃¬
tus ad cesarẽ est perductus
mori appetens et perosus bi¬
tain quẽ cesar illico solui iussit
ne quis eorũ a nilitib re
uel uerbis offenderet᷑. In hi¬
uuit questus qz per breuit ꝙ
pro suis in gentibz in illos et
in rem puᶜͣ ͫ meritis referte
sibi debitam gram̃ neglexi¬
isent et ĩiurius ac cõtume¬
lias indebitas retulisset̾ cũt¬
tos diuisit inicolumes quĩ et
pecume poudus ingeus do¬
micii depositũ et ab opida¬
nis sibi oblatũ ꝙͣiis et pe¬
cuma publica esset et ̃
scipendiu niata Domicio
restituit ne sangniius ꝙ
pecume abstinẽtior uide¬
retur nichil postremũ ex
ra uictoria uel prede cuo¬
piã uł ulcionis accepit insi
ꝙ domicii nulites satramẽto
ad egit nõ inuitos ut arbi¬
tor s eo libencius iurãtes qͤ
feliciꝰ ẽ sub sequati ꝙͣ sub
fugati duce militare unl¬

Expanded text:
perrectus postmodum, et delusum perrectus postmodum, et delusum se intelligens, vixque manus a servo abstinens cum multis nobilibus, qui secum sentiebant, vinctus ad Cesarem est perductus, mori appetens et perosus vitam. Quem Cesar illico solvi iussit, neve quis eorum a militibus re vel verbis offenderetur inhibuit, questusque perbreviter, quod pro suis ingentibus et in illos et in rempublicam meritis referre sibi debitam gratiam neglexissent, et iniurias ac contumelias indebitas retulissent, cunctos dimisit incolumes; quin et pecunie pondus ingens, Domitii depositum et ab oppidanis sibi oblatum, quamvis et pecunia publica esset et in stipendium numerata, Domitio restituit, ne sanguinis, quam pecunie, abstinentior videretur. Nichil postremo ex ea victoria vel prede cuiuspiam vel ultionis accepit, nisi quod Domitii milites sacramento adegit, non invitos, ut arbitror, sed eo libentius iurantes, quo felicius est sub sequaci, quam sub fugaci duce militare. Vul
Abbreviated transcription (Latin):
.uiiͫ. passuũ distans a Suli¬
none qd̵ id circo dixerĩ qr uul¬
gares quidã opidum putant
esse tuscorũ. Ibi contencionis̃
ulustulũ fuit pendente lñ ob¬
sidione lentulus spinter meris
egressus et fur̃e metuẽs ad ce¬
sarem ueuit Sibi atq int̾usecis
ueniaz petens ald qũẽ cesaris
responsio fuit Non se ut cuꝙͣ
male faceret ueniise sed ut
se ab mimicorũ malicus atq
Tiurus tueret᷑. ac tubunos
plebis sui odio in exiliũ actos
in suã repone̾t dignitatẽ De¬
inq ut se ipm ac populũ Ro¬
manũ suicio ac pancorũ tirã¬
inde conculcatu antiq redde¬
ret libertati Opido tunc p̾erat
si exigue fortune et bello prop̃tus
sed in faustus is deffensionẽ
parans s ab opidanis ad de¬
dicionez coactus cũ myri ma¬
let benenũ a Nuo medico po¬
poscit quod ille nec dare bo¬
lens nec negare ausus ut
qui dñi mores nostet poculũ
somniferũ pro ueneno ꝯbtu¬
lit quo ille hausto graut so¬
pore resolutus ꝯ quieurt ex¬

Expanded text:
ia passuum distans a Sulmone, quod idcirco dixerim, quia vulgares quidam oppidum putant esse Tuscorum. Ibi contentionis plusculum fuit. Pendente tamen obsidione, Lentulus Spinter muris egressus et finem metuens ad Cesarem venit, sibi atque intrinsecis veniam petens, ad quem Cesaris responsio fuit, non se, ut cuiquam male faceret, venisse, sed ut se ab inimicorum maleficiis atque iniuriis tueretur, ac tribunos plebis sui odio in exilium actos in suam reponeret dignitatem, denique ut seipsum ac populum romanum servitio et paucorum tyrannide conculcatum antique redderet libertati. Oppido tunc preerat sed exigue fortune et bello promptus, sed infaustus. Is defensionem parans, sed ab oppidanis ad deditionem coactus, quum mori mallet, venenum a servo medico poposcit, quod ille nec dare volens nec negare ausus, ut qui domini mores nosset, poculum somniferum pro veneno obtulit, quo ille hausto gravi sopore resolutus conquievit. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
pio uictori munꝰ impiũ domĩ do¬
natorio indignũ et douãte digni¬
ssimũ Nauis in qua uxor erat
et filius fuga euasit aliquot alie
capte crudelit̾q hĩte captus et lẽ¬
tulus ac perductus ad regẽ et
in custodia enectatus hic põper
quidez sed nõ belli ciuilis exitus

Expanded text:
pio victori munus impium, donum dopio victori munus impium, donum donatario indignum, sed donante dignissimum. Navis, in qua uxor erat et filius, fuga evasit; aliquot alie capte crudeliterque habite; captus et Lentulus ac perductus ad regem et in custodia enecatus. Hic Pompeii quidem, sed non belli civilis, exitus
Abbreviated transcription (Latin):
uilissimorũ hom̃ sentẽtia su¬
perato seu metu Romauoiũ ut
se accusantes post dicebant seu
sola ꝑfidia et contemptu eus
fidem sperne et captare gram̃
Uictoris et fortune obsequi dif¬
finitũ est imissiq carifices qͥ
euaui in stalpam sub p̾textu
protellosi lrĩs tũ paucis erey¬
tũ Et ad regem duceret᷑. int̾fi¬
cerent ¶ O fortuna homi et
rerũ exitus prosperatũ sub
filii atq uxoris et amicorum
oclis crideliter int̾fectus est
iiladio Achille seuissui hoĩs
atq septum uiri nanissum
olim sui nũc regii militis sui
autẽ de sertoris Pudor ĩ ex¬
piablis romanũ cuĩẽ ad roma¬
nũ p̾ncipẽ trucidandu Sic e¬
gixcii et obsem regis ĩperio
paruisse Oꝙͣnto erat honestior
casus inisi romana manꝰ ĩter¬
ueniss Sed hanc malorũ se¬
riem fortuna texuerat. nec¬
ubi ciuilis Deess insama siad
indos ꝑ geret Romano ut reor
gladio ꝑemndũ exat Corpus eiꝰ¬
in undas abiectũ caput resuatu

Expanded text:
vilissimorum hominum, sententia suvilissimorum hominum, sententia superato, seu metu Romanorum, ut se excusantes post dicebant, seu sola perfidia et contemptu eius fidem spernere et captare gratiam victoris ac fortune obsequi definitum est; missique carnifices, qui e navi in scapham sub pretextu procellosi littoris cum paucis exceptum, ut ad regem duceretur, interficerent. O fortuna hominum et rerum exitus prosperarum! Sub filii atque uxoris et amicorum oculis crudeliter interfectus est gladio Achille, sevissimi hominis, atque Septimii, viri immanissimi, olim sui, tunc regis militis, sui autem desertoris: pudor inexpiabilis, romanum civem ad romanum principem trucidandum sic egyptii et obsceni regis imperio paruisse. O quanto erat honestior casus, nisi romana manus intervenisset! Sed hanc malorum seriem fortuna texuerat, necubi civilis deesset insania. Si ad Indos pergeret, romano, ut reor, gladio pereundum erat. Corpus in undas abiectum, caput reservatum
Abbreviated transcription (Latin):
est altitudo es granior est rui¬
na Sit leslon insulain adũt u
sua illa amãtissima cõniux erat
re ceptoq carissimo pignore illic
deposito a tergo sibi metuens
mox discessit donec quibusdĩ
suorũ assecutis ĩ ĩ fami seu in¬
sula Cilituz seu stopulo de¬
liberabundꝰ substait an in affri¬
cam an ĩ egiptũ an in ꝑthiam
naigaret Et cũ proms esset
uictus in egiptũ flexit quodq
in consilus ciebrũ ẽ illa sentẽ¬
na suꝑauit qua deterior nulla
erat Ilempe cũ ab eo rege cui
tutor a senatu datus regun
su̾ma fide seruauerat et pater¬
na pietate ⁊ estituerat et pater¬
in iure hospic et sui in illum
meriti auxiliũ petiturus In farstũ
pnpim ad litus egixciũ appulisste
cognito tanti ura solitario adñe¬
tu ⁊ex ĩpubes ptholomens ex
illius hĩtu fortunã cõrectans
et subita ie turbatus dũ tum¬
ultario consilio quid agendic̃
essz quererz consultore si quis
ibi fuit honestior sꝑa donũ

Expanded text:
est altitudo, eo gravior ruiest altitudo, eo gravior ruina. Sic Lesbon insulam adiit, ubi sua illa amantissima coniux erat, receptoque carissimo pignore illic deposito, a tergo sibi metuens mox discessit, donec, quibusdam suorum assecutis, in infami seu insula Cilicum seu scopulo deliberabundus substitit, an in Africam, an in Egyptum, an in Parthiam navigaret; et quum pronus esset victus in Egyptum flexit, quodque in consiliis crebrum est, illa sententia superavit, qua deterior nulla erat. Nempe, quum ab eo rege, cui tutor a senatu datus regnum summa fide servaverat, et paterna pietate restituerat, et paterni iure hospitii et sui in illum meriti auxilium petiturus infaustam puppim ad littus Egyptium appulisset, cognito tanti viri solitario adventu, rex impubes Ptholomeus ex illius habitu fortunam coniectans, et subita re turbatus, dum tumultuario consilio, quid agendum esset, quereret, consultore, si quis ibi fuit honestior, spadonum,
Abbreviated transcription (Latin):
non est dubiũ nec eplas̃ le qi
net uperiri st̾ma passus bona
fide siut exaut obsignata et
in tacta ꝯbussit et racio licet
ac modire solitus subirasc sa¬
cins duxit me ne ad se acce¬
dere posset occurre et oppon̾e
illi iguorãciam offensar ꝙͣ
genus clemẽtie et om̃ib uicte¬
rus recto subiundice preferendũ
uenitusqz ab alex andre mace¬
Dons consilio diu̾sum qui nõ
solum ultro oblatus hostĩ eplas
nõ ꝯbussit Sed ut certissum suẽ̾
suit cognito eorũ de se uidicio iupli¬
cium meditatus Sed quid alexã¬
Drum noiõ ꝯm̃iuz fere hoĩn con¬
silia ac de re paria et alexan¬
Drea pocius ꝙͣ cesarea esse quis
Dubitet profecto ut in multis
in hoc quoqz unicus cesar est sed
pompei fugã prosequor Pul¬
sus gͦ pompeiꝰ per thesalitas
siluas uno equo per egeũ pel¬
lagus una naui fugiebat Roma
in imꝑi pudor igens ꝙ ille
mitu rexeuat Sed sic est res
hoim nõ stant et quo maior

Expanded text:
non est dubium, nec epistolas legi non est dubium, nec epistolas legi nec aperiri scrinia passus, bona fide, sicut erant, obsignata et intacta combussit; et raro licet ac modice solitus subirasci, satius duxit ire, ne ad se accedere posset, occurrere, et opponere illi ignorantiam offensarum, ari: mirum genus clementie et omnibus victoriis recto sub iudice preferendum, penitusque ab Alexandri Macedonis consilio diversum, qui non solum ultro oblatas hostium epistolas non combussit, sed, quod certissimi sunt sivit, cognito eorum de se iudicio, supplicium meditatus. Quamquam quid Alexandrum nomino? omnium fere hominum consilia hac de re paria, et alexandrea potius, quam cesarea, esse quis dubitet? Profecto, ut in multis, in hoc quoque unicus Cesar est. Sed Pompeii fugam prosequor. Pulsus ergo Pompeius per Thessalicas silvas uno equo, per Egeum, pelagus una navi fugiebat, romani imperii pudor ingens, quod ille nutu rexerat. Sed sic est. Res hominum non stant, et quo maior
Abbreviated transcription (Latin):
uatus essem ñ ab ex̃citu auxi¬
liũ petissem Eo uero qui dedicõ¬
ne ipotestatẽ cesaris uenerũt
Crastuiꝰ ut dictũ est ardenti¬
Isune duicans quẽ ce sar es
prelio mirã iurtute rem ges¬
sisse et de se optume m̃tuz
predicauit atq ita ut predi¬
xat nel mortuo grãs egit
uerũt et domicius is qui ad
corfuium captus fuat ac dimissus
de Parte cesaris nõ nisi et mili¬
tes sunt amissi Centuriones
tagita uiri eucellentes mirũ dictu
romains ab uiraqz parte pugnã¬
lib eam fuisse redis in paritatez
S pompeĩ sua illa iam uetus
fortuna reliquerat ¶ Hoc loco
non uidetur pret̾emida silencio
laudatissima illa cesaris uirtus¬
at modestia cuiꝰ et plumius se¬
cundus et seneca multiq aln
memine Nempe cuz inter alia
in pompei castris strima ĩne¬
nisset epla̾ru ad xompeñ a
principib Directarũ ex quib
elii posset quid tonta se quis¬
q sensiss qd̾ ad racionẽ nũdu
finiti belli prodesse potuisse

Expanded text:
atus essem, nisi ab exercitu auxiatus essem, nisi ab exercitu auxilium petiissem. Eorum vero, qui deditione in potestatem Cesaris venerunt, Crastinus, ut dictum est, ardentissime dimicans, quem Cesar eo prelio mira virtute rem gessisse et de se optime meritum predicavit, atque ita, ut predixerat, vel mortuo gratias egit. Periit et Domitius is, qui ad Corfinium captus fuerat ac dimissus. De parte Cesaris nonnisi ducenti milites sunt amissi, centuriones triginta, viri excellentes. Mirum dictu, Romanis ab utraque parte pugnantibus, eam fuisse cedis imparitatem; sed Pompeium sua illa iam vetus fortuna reliquerat. Hoc loco non videtur pretereunda silentio laudatissima illa Cesaris virtus, modestia, cuius et Plinius Secundus et Seneca multique alii meminere. Nempe quum inter alia in Pompeii castris scrinia invenisset epistolarum ad Pompeium a principibus directarum, ex quibus elici posset, quid contra se quisque sensisset, quod ad rationem nondum finiti belli prodesse potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
dimisit incolumes ut nõ modo
corpore si neqz ulla in re detrimt
litibz aut quemꝙͣ lede̾ aut illo¬
lis ac prompta distresio est
Cesar lassitudum nulitũ com¬
passus sue uero negligens qͥe¬
tis legiones qui secũ fuer at
ad castra que uiᵐ passuũ a
rergo aberant redire p̾cixit ut
quiestant eas uero que in castris
reniũserãt ad se benire imꝑat
ut laborẽt cũ quib eodẽ ip̃o die
laussil ꝑuemt qua iã pompe¬
uis fugiendo tuͣsier at ubi redi¬
tũ est in castra facta cesorum
racione de p̾hensuz est de legio¬
nib atq equitatu pompei q̾u¬
decĩ nulia cecidisse Nã ex traꝵ
gẽciũ et auxiliorũ que de toto
oriẽte cõuenerãt ĩ nuͣbilis stra¬
ges qui uagi in ermes nullo or¬
dine ad sacietatẽ cedenciũ sut
oppressi quo die ꝓspiciẽs cesar
ad u sarios cesos atq obtritos
campis hec aduerbũ tradit᷑.
dixisse hec uoluerũt tantis re¬
bz gestis Gauis cesur ꝯdemp¬

Expanded text:
dimisit incolumes, ut non modo in dimisit incolumes, ut non modo in corpore, sed neque ulla in re aliquid litibus aut quemquam ledere aut illolis ac prompta discretio est. Cesar lassitudini militum compassus, sue vero negligens quietis, legiones, que secum fuerant, ad castra, que sex millia passuum a tergo aberant, redire precipit, ut quiescant; eas vero, que in castris remanserant, ad se venire imperat, ut laborent. Cum quibus eodem ipso die Larissam pervenit, qua iam Pompeius fugiendo transierat. Ubi reditum est in castra, facta cesorum ratione, deprehensum est de legionibus atque equitatu Pompeii quindecim millia cecidisse. Nam externarum gentium et auxiliorum, que de toto oriente convenerant, innumerabilis strages fuit, qui vagi et inermes nullo ordine ad satietatem cedentium sunt oppressi. Quo die prospiciens Cesar adversarios cesos atque obtritos campis hec ad verbum traditur dixisse: Hec voluerunt. Tantis rebus gestis Gaius Cesar condemn
Abbreviated transcription (Latin):
cesar ĩ telligens trifariã ꝑti¬
tus est copiãs ut ꝑs in suis¬
Uars in pompei castris ad custo¬
diaz reside̾t pars expedicior se¬
cum iret ad hostes perseguẽdos
quos cũ non longo decurso spa¬
cio ꝓpe ess ut actingeret illi in
moniẽ aliu conscendert̃ euiꝰ
ad radicem fluius latebatur
Cesar illit eos obsedit ac militi
et lasfitudo requiez et nox pro¬
xcã suaderet ꝑsuasit tñ ut quie¬
tis in menores nouũ suscipent
laborẽ et municõnib int̾i̾ectis
flumẽ a mõte se cernerẽt et quo
nocturua clausis ꝑriperet᷑. a quo¬
cio qd̃ cũ factu esset t̾riti dedicio¬
uez ꝑ nũcios peciere Aliqtͦ sena¬
torni ordus fuga per noctẽ clã
dilapsis diuuiculo igitur cesar
hostes e mõte destendere Atiiz
ad terram ꝯm̃s arma proitere
cum iussisset cupide optempera¬
tũ est tensisq ad eũ palmuis a¬
ffusi ac gemẽtes ueniã ꝑreciere
Iussis assurge̾ nichilq metu̾e̾

Expanded text:
Cesar intelligens trifariam partiCesar intelligens trifariam partitus est copias, ut pars in suispars in Pompeii castris ad custodiam resideret, pars expeditior secum iret ad hostes persequendos. Quos quum non longo discursus spatio prope esset, ut attingeret, illi in montem altum conscenderunt, cuius ad radicem fluvius labebatur. Cesar illic eos obsedit, ac militiet lassitudo requiem et nox proxima suaderet, persuasit tamen, ut quietis immemores novum susciperent laborem, et, munitionibus interiectis, flumen a monte secernerent, quo nocturna clausis preriperetur aquatio. Quod quum factum esset, territi deditionem per nuntios petiere, aliquot senatorii ordinis fuga per noctem clam dilapsis. Diluculo igitur Cesar hostes de monte descendere, atque ad terram omnes arma proiicere quum iussisset, cupide obtemperatum est, tensisque ad eum palmis, affusi ac gementes veniam petiere. Iussos assurgere nichilque metuere
Abbreviated transcription (Latin):
nõ semꝑ pluriũ esse uictoriã cũ
ut apud striptores coustat ml
pompeio magis ꝙͣ suorũ nocu¬
erit multitudo nõ mĩꝰ tamẽ ut
arbitror nocuit indigesta uarie¬
tas q̃ per unũ frenari et regi
nulla potuit racioue hec thesa¬
lite pugne funs fuit fluisset ui
et pompei ne in suũ de decus
paucos uite dies a geret loigã¬
q gloriã breui spacio de honesta¬
ret atqz pollueret Sz sic enue
res huãne nl tam altum ꝙ nõ
uosfit dep̾mi nul tam clarum
ꝙ nõ ualeat obscurari. Itaqz te¬
iupestina morte nichil meliꝰ
s de hoc postea mĩc reũtor ad
rem ¶ Parta ut dictũ est bic¬
toria cũ et cesar castra hostiũ
cepiss et pompeiã aliqui in
montẽ castris proxinũ confu¬
gissent studiose eg̾it cũ militi
b in predam intenti tempus
labi finerẽt quo maior negli¬
geret᷑ occasio quod cũ obtiiiss
montẽ circũuallere dispofint
hostes mõti quod in aquosus
erat diffidentes abire Quod

Expanded text:
non semper plurium esse victoriam, quum, non semper plurium esse victoriam, quum, ut apud scriptores constat, nil Pompeio magis, quam suorum nocuerit multitudo. Non minus tamen, arbitror, nocuit indigesta varietas, que per unum frenari et regi nulla potuit ratione. Hec Thessalice pugne finis fuit: fuisset et utinam Pompeii, ne in suum dedecus paucos vite dies ageret, longamque gloriam brevi spatio dehonestaret atque pollueret. Sed sic erant res humane. Nil tam altum, quod non possit deprimi; nil tam clarum, quod non valeat obscurari. Itaque tempestiva morte nichil melius. Sed de hoc postea: nunc revertor ad Cesarem. Parta, ut dictum est, victoria, quum et Cesar castra hostium cepisset, et Pompeiani aliqui in montem castris proximum profugissent, studiose egit cum militibus, ne in predam intenti tempus labi sinerent, quo maior negligeretur occasio. Quod quum obtinuisset, montem circumvallare disposuit. Hostes monti, quod inaquosus erat, diffidentes abiere. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
et exhortans due ex oĩbz illiꝰ
per omiã disturrentis atq
om̃ĩb occurrentis uoces annota¬
te memorieqz mandate sũt ferox
altera Sed ad uincend̾ ictił nules
faciẽ ferri altera aũt̃ pia licet
ad iactacõem cõposita fflorus di¬
unicere sa tagentis hec unnicẽtis
seu iã uĩctoris et missentis bex
fuit Illa ĩ medio prelii ardore hac
iam uictis et in fugã uersis ho¬
stib usus est Ille eciã pie bõce
ronsentaneus actus fuit ꝙ tuili¬
bet suorũ uini hostiũ quẽ opta¬
ss uitam dare promisit nec mi¬
nuis ille ꝙ in tanto ꝯflictu nul¬
lus ĩuentus est nͥ armatus in
acie cecidisse Pomyeuis turba¬
tis ac t̾ritis suorũ ordinib tã¬
te rune molem nec sufferre
ualeus nec attollere a biecit
pondus nmꝑii seq fuge tradidit
nõ tam uni̾e cupiens ꝙͣ metuẽs
mori ne secũ totus ex̾citus mo¬
riretur quo sumoto nemo ãplus
in acie stetit Documẽtũ ingẽs

Expanded text:
et exortans. Due ex omnibus illius et exortans. Due ex omnibus illius per omnia discurrentis atque omnibus occurrentis voces adnotate memorieque mandate sunt, ferox altera, sed ad vincendum utilis: Miles, faciem feri; altera autem pia, licet ad iactationem compositam Florus divincere satagentis; hec vincentis seu iam victoris et miserantis vox fuit: illa in medio prelii ardore, hac iam victis et in fugam versis hostibus usus est. Illi etiam pie voci consentaneus actus fuit, quod cuilibet suorum uni hostium, quem optasset, vitam dare permisit; nec minus ille, quod in tanto conflictu nullus inventus est, nisi armatus, in acie cecidisse. Pompeius, turbatis ac territis suorum ordinibus, tante ruine molem nec sufferre valens nec attollere, abiecit pondus imperii seque fuge credidit, non tam vivere cupiens, quam metuens mori, ne secum totus exercitus moreretur. Quo submoto, nemo amplius in acie stetit: documentum ingens,
Abbreviated transcription (Latin):
uictorie Sed et ip̃e tamẽ suos
ꝑtim magnifica ꝑlum iniabi¬
li orõne cohartatus est Desten¬
ditq in p̾liũ mũdi partẽ ma¬
ximã secu trahens ffuit airẽ
sabilis pugne fuiis Nã cum
aliqmͣ dui equis uirib huic ide
Dimicaret᷑ pomy eius multi¬
tudine fisus ut dictũ est adcir¬
cũnemend̾ cesarem ut eq̾tatũ
effunderet ab utroq cornu Ce¬
sar suis equitib quos ĩtentos
in hanc iẽ fecerat subito signũ
dedit qui dicto cicius in effuses
facto impetu uere illos effiderũt et
uertere terga coegerũt Se ꝯunta
est equitatũ uis ardentissinia
legionũ ad eo cõglobata ut qͣiͣ
una manus oĩm uideret᷑. Sic
om̃s suul et ferire cerneres et
urgere ut sustineri uirtus tam
mita non poss Accessit et leuis
fragor ac strepitus arma ture
magmi demq instat ex̾citus ce¬
sar ip̃e ubiq pũs ucrũq simł
ex hibens et fortissum nlitis
et su̾i ducis officiũ et feriẽs

Expanded text:
victorie. Sed et ipse tamen suos victorie. Sed et ipse tamen suos partim magnifica partim miserabili oratione cohortatus est, descenditque in prelium mundi partem maximam secum trahens. Fuit autem abilis pugne finis. Nam quum aliquandiu equis viribus hinc inde dimicarent, Pompeius multitudine fisus, ut dictum est, ad circumveniendum Cesarem equitatum effunderet, ab utroque cornu Cesar suis equitibus, quos intentos in hanc rem fecerat, subito signum dedit, qui dicto citius, in effusos facto impetu, vere illos effuderunt, et vertere terga coegerunt. Secuta est equitatum vis ardentissima legionum, adeo conglobata, ut quasi una manus omnium videretur. Sic omnes simul et ferire cerneres et urgere, ut sustineri virtus tam unita non posset. Accessit et levis fragor ac strepitus armature, magni denique instar exercitus. Cesar ipse, ubique presens, utrumque simul exibens et fortissimi militis et summi ducis officium, et feriens
Abbreviated transcription (Latin):
et amplius nulia bellatorum
huic illuc preter auxilia regũ
et senatus Idem si belli ĩ quit
duces ĩspicias totus senatus
in partib si excercitus huic x
legiones Inde decẽ et octo flos
oĩs et robur Italiri sangius si
auxilia socioꝵ huic gallici gier¬
mamq dilectus Inde deioturus
Auobat zanes tharchon dimotus
corrinitus oĩs tracie capadocien
Cicilie macedome grecie et holie
tocuisqz robur orientis a cie ma¬
gno utrinqz ordine steterãt duces
nestio an om̃i suppremũ qui unꝙͣ
arma tractauint nec excipio a¬
ffrcanũ atq hambalem Nam
quis horũ utriusq seu uictorias
ne dicam bella duineret seu
rex magnitudiez meciatur ni¬
rũ tñ dictu quomodo iã põpei
ardor atqz nupetus uel etate
bel presagio quodã ac fortune
uarietate lentesceret ut qui eũ
cerneret quid ius pocuis ꝙͣ põ¬
penĩ crederet quo murabilior
michi est ille tociens petite pa¬
cis contemptus atqz illa spes

Expanded text:
et amplius millia bellatorum et amplius millia bellatorum hinc illinc, preter auxilia regum et senatus. Idem: Si belli, inquit, duces inspicias, totus senatus in partibus; si exercitus, hinc undecim legiones, inde decem et octo, flos omnis et robur italici sanguinis; si auxilia sociorum, hinc gallici germanique dilectus, inde Deiotarus, Ariobarzanes, Tarcondimotus, Corintus, omnis Thracie, Capadocie, Cilicie, Macedonie, Grecie, Etolie totiusque robur orientis. Acies magno utrinque ordine steterunt. Duces nescio an omnium supremi, qui unquam arma tractaverint, nec excipio Africanum atque Hannibalem. Nam quis horum utriusque seu victorias, ne dicam bella, dinumeret, seu rerum magnitudinem metiatur? Mirum tamen dictu, quomodo iam Pompeii ardor atque impetus vel etate vel presagio quodam ac fortune varietate lentesceret, ut, qui eum cerneret, quidvis potius, quam Pompeium, crederet. Quo mirabilior michi est ille totiens petite pacis contemptus atque illa spes