comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
VIII Vt furseus apad orientales anglos monasteriũ fecerit. & deuisio nibus
uel sc̃i tate eius cui &iã caropost mortẽ in corrupta testimoniũ ꝑ hibuerit
xuiiil t defuncto honorio pontificatũ sit functus ds̃ dedit & qui tẽporeillo
orientaliũ anglorũ qui rofensis ecdesiae fuerint antistites
xx Vt prouintia mediterra neorũ anglorũ subrege pecida xp̃i a nasit facta

Expanded text:
IX. Ut Furseus apud Orientales Anglos monasterium fecerit; et de visionibus vel sanctitate ejus, cui etiam caro post mortem incorrupta testimonium perhibueritXX. Ut, defuncto Honorio, pontificatu sit functus Deusdedit; et qui Al. add. et in tempore illo Orientalium Anglorum, qui Hrofensis Ecclesiae fuerint antistitesXI Ut provincia Mediterraneorum Anglorum sub rege Peada Christiana sit facta
Abbreviated transcription (Latin):
centos annos abolita ẽ sed & cotidiȩ a nobis ꝑp&uo anathe¬
mate sepulta dãnatur. Et hortamur ne quorũ arma
cretur superbum eorũ conamem et impiũ dicentiũ possesine
peccato hominẽ existere expropria uoluntate & ñ ex gra¬
tia dĩ : Et primũ quidemblas phemiȩ stultiloquiũ est di¬
cere. eẽ hominẽ sine peccato. Quod omn no ñ potest nisi
unus mediactor dĩ & hominũ homo xp̃s ihs̃. quisine peccato
ẽ concoeptus & partus. nã ceterihomines cũ peccato origi¬
nale nascentes testi moniũ preuaricationis ade &iã sine
actuali peccato existentes. portare noscuntur secundũ pro¬
ph&am dicentẽ. Ecce in iniqui tatibus conceptus sũ. & cetera¬

Expanded text:
centos annos abolita est, sed et quotidie a nobis perpetuo anathecentos annos abolita est, sed et quotidie a nobis perpetuo anathemate sepulta damnatur: et hortamur, ne quorum armacretur superbum eorum conamen et impium, dicentium posse sine peccato hominem existere ex propria voluntate, et non ex gratia Dei? Et primum quidem blasphemiae stultiloquium est, dicere esse hominem sine peccato; quod omnino non potest, nisi unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus qui sine peccato est conceptus et partus. Nam caeteri homines cum peccato originali nascentes testimonium praevaricationis Adae, etiam sine actuali peccato existentes, portare noscuntur, secundum Prophetam dicentem: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum et
Abbreviated transcription (Latin):
recipro caresponsa. atea quȩ postu lata fuerant siluer
Quibus ne reseratis ne diutantȩ quȩstionis caligo in discussa
remaneret repperimus quas dã ꝑuintiȩ nõstrȩ. contra
orto doxam fidem nouam exueteri heresim renouare
conantes Pascha nr̃m in quo immolatus ẽ xp̃s. nebulosa
caligine refutantes. et quarta decima luna. c̃ ebreis
cȩlebrarenitentes. Quo epistolȩ principio manifeste
declaratur. et nuperrimo temporib: illis. hanc apudeos
heresim ex ortã & nõtatã eorũ gentẽ sed quosdã In eis
hac fuisse inplicatos. Exposita autẽ ratione paschalis ob¬
seruantiȩ lta de pelagianis in eadem epistola subdunt
Et hoc quoq: cognouimus quoduirus pelagiane heres eos
apud uos denuo reui uescit. qđ omnino hortamur ut aues¬
tris mentib: huius modiuenenatũ suꝑstitionis facinus
offeratur Nã qualiter ipsa quoq: ex ecrandahe resis
dã pnata est latereuos non debet. Quia non solũ ꝑistos du¬

Expanded text:
reciproca responsa ad ea quae postulata fuerant, siluerunt. reciproca responsa ad ea quae postulata fuerant, siluerunt. Quibus reseratis, ne diu tantae quaestionis caligo indiscussa remaneret, reperimus quosdam provinciae vestrae contra orthodoxam fidem, novam ex veteri haeresim renovare conantes, Pascha nostrum in quo immolatus est Christus, nebulosa caligine refutantes, et quarta decima luna cum Hebraeis celebrare nitentes. » Quo epistolae principio manifeste declaratur, et nuperrime temporibus illis hanc apud eos haeresim coortam, et non totam eorum gentem, sed quosdam in eis hac fuisse implicitos. Exposita autem ratione Paschalis observantiae, ita de Pelagianis in eadem epistola subdunt: « Et hoc quoque cognovimus, quod virus Pelagianae haereseos apud vos denuo reviviscit: quod omnino hortamur ut a vestris mentibus hujusmodi venenatum superstitionis facinus auferatur. Nam qualiter ipsa quoque execranda haeresis damnata est, latere vos non debet; quia non solum per istos du
Abbreviated transcription (Latin):
quos in obseruatione scĩ paschae erras se cpereat
iuxta quod supra docuimus sollerter exhortans nep aci¬
tatem suã in ex tremis terrȩ firib: constitutã sapientio¬
rem antiquis siue modernis quȩ per orbem erant xpi
ecdesiis estimarent: Neue contra paschales compositu
et decreta synodaliũ totius orbis pontificũ. abud pas
pro eodem errore. corrigendo lit teras eis magna auctoritate
at que eruditione plenas direxit. Cuidenter adstruens quia
et propelagiana heresi quã apud eos reuiuescere didicerat
cauenda hac repellenda in eadem illos epistola ad monere curauit
rano c&erisq: doctoribus seu abbatib: scottis ilarius archi¬
presbiter et seruans locum sc̃ȩ sedis a posto licȩ. lohannes dia¬
conus & dĩ nomine electus. Item io hannes primicerius & ser¬
uans locũ & scȩ sedis a postolicȩ Et lohannes seruus dĩ consilia¬
rius eiusdem apostolicȩ sedis. Scriptaq: ꝑlatores ad scae mo
moriȩ seuerinũ papam adduxer̃. Et de hacluce migrante

Expanded text:
quos in observatione sancti Paschae errare  Al., errasse compererat, juxta quod supra docuimus: sollerter exhortans, ne paucitatem suam in extremis terrae finibus constitutam, sapientiorem antiquis sive modernis quae per orbem erant Christi Ecclesiis aestimarent; neve contra Paschales computos, et decreta synodalium totius orbis pontificum, aliud Pascpro eodem errore corrigendo litteras eis magna auctoritate atque eruditione plenas direxit, evidenter adstruens, quiaet pro Pelagiana haeresi, quam apud eos reviviscere didicerat, cavenda ac repellenda, in eadem illos epistola admonere curavit; rano, caeterisque doctoribus seu abbatibus Scottispresbyter, et servans locum sanctae sedis apostolicae, Joannes diaconus et in Dei nomine electus, item Joannes primicerius et servans locum sanctae sedis apostolicae, et Joannes servus Dei, consiliarius ejusdem apostomoriae Severinum papam adduxerunt, et eo de hac luce migrante,
Abbreviated transcription (Latin):
& brittonũ gloriosissime prees sec : Equibus sex &iã
ipse ut diximus xp̃i regnomilitauit: rebellauit ad uer¬
sus cũ cȩdualla rexbrittonũ auxilium p̃bente illipenda
uiro strenuissimo de regio genere mertiorum qui & ipse
eo tempore gentis eiusdem regno anno ux e duobus uaria
sorte prefuit . & consortio graui proeliu᷑icampo qui uocat᷑

Expanded text:
sime praeesset, e quibus sex etiam ipse, ut diximus, Christi regno militavit, rebellavit adversus eum Caedualla rex Brittonum, auxilium praebente illi Penda viro strenuissimo de regio genere Merciorum, qui et ipse eo tempore, gentis ejusdem regno annis viginti et duobus varia sorte praefuit: et conserto gravi praelio in campo qu
Abbreviated transcription (Latin):
ilectis simofratri honorio honorius Interplurima
quȩ redẽptoris nr̃i miseri cordia suis famulis dignat᷑
bonorum munera p̃rogare illud &iam dementer c̃lata
suae pi&itis munificentia tribuit quoties ꝑfraternos affatis
unanimam dilectionẽ quađã contẽ platione alternisas pec¬
tibus representat Pro quib: maiestatieius gratias in desinent
exsoluimus. tumq uotis supplicibus exoramus ut uram dileo¬
tionem in predicatione euan gelii laborantẽ & fructificanẽ¬
ora peruos suscit& incrementa: Vt fide & opere intimore
dĩ & caritate ur̃a ad quisitio deces sorũq: ur̃orum quȩ per
domnigregorii ex ordia pullulat conualescento am¬
plius extendat᷑. ut ipsauos dominici eloqui promiss. infu¬
turo respicient Vlos quȩ uox ista adȩternã festiuiiatem
euocet. Uenite adme oms qui laborstis & honeratiestis

Expanded text:
IV. « Dilectissimo fratri Honorio, Honorius. « Inter plurima IV. « Dilectissimo fratri Honorio, Honorius. « Inter plurima quae Redemptoris nostri misericordia suis famulis dignatur bonorum munera praerogare, illud etiam clementer collata suae pietatis munificentia tribuit, quoties per fraternos affatus  Al., effectus unianimam dilectionem quadam contemplatione alternis aspectibus repraesentat. Pro quibus majestati ejus gratias indesinenter exsolvimus, eumque votis supplicibus exoramus, ut vestram dilectionem in praedicatione Evangelii laborantem  Al., eora per vos suscitet incrementa; ut fide et opere, in timore Dei et caritate, vestra adquisitio decessorumque vestrorum quae per domini Gregorii exordia pullulat, convalescendo amplius extendatur; ut ipsa vos dominici eloquii promissa in futuro respiciant, vosque vox ista ad aeternam festivitatem evocet: Venite ad me omnes q
Abbreviated transcription (Latin):
presentiam portitoris laudabiliter insinuata ẽ gratuitu
animo ad tribuere ulla sine dilatione prȩuidemus Et duo
di reximus ut dũ quis eorũ de hoc sło ad auctorẽ suum fuerit
debeat subrogare qđ quidem tam pro ur̃e caritatis affectu
quam protantarũ prouintiarũ spatia quȩ internos &uos ẽẽ
noscuntur : sumus inuitati concedere ut omnib: deuotioni
urãe nr̃m concursum. et uix taurã desideria p̃bemus in¬
colomem excellentiã uram gratia suꝑna custodiat MVnII
aec inter iustus archi ep̃s ad cȩlestia regna subleuatis
sulatum effectus qui or dinandus uenit ad paulinum et actur¬
rente sibi illo in lindo colino. quintus ab augustino dor uuernen
uuernensis uel ebura censis antsstis dehacuita transierit. Is qui
super est consors eiusdem gradus habeat potes tatem alterũ ordi¬
nandi in loco eius qui transierat sacerdotẽ Nec sit necesse ad
romanã usq: ciuitatem pentam prolixa terrarũ in nr̃am¬

Expanded text:
praesentium portitores laudabiliter insinuata est, gratuito praesentium portitores laudabiliter insinuata est, gratuito animo adtribuere ulla sine dilatione praevidemus  Al., praevidimus; et duo direximus, ut dum quis eorum de hoc saeculo ad auctorem suum fuerit debeat subrogare. quam pro tantarum provinciarum spatio, quae inter nos et vos esse noscuntur, sumus invitati concedere, ut in omnibus devotioni vestrae nostrum concursum, et juxta vestra desideria praeberemus. Incolumem excellentiam vestram gratia superna custodiat. aec inter Justus archiepiscopus ad caelestia regna sublevatus sulatum effectus  Al., electus: qui ordinandus venit ad Paulinum, et occurrente sibi illo in Lindocolino quintus ab Augustino Doruvernensiuvernensis vel Eburacensis antistes de hac vita transierit, is qui superest consors ejusdem gradus, habeat potestatem alterum ordinandi, in loco ejus qui transierat, sacerdotem; ne sit necesse ad Romanam usque civitatem per tam prolixa terrarum et m
Abbreviated transcription (Latin):
actibus ꝑsistentes : Ipsũq: aucto remhumam generis c̃fiten¬
tes eũ colere eiq: uota nr̃a reddere festinemus : &ideo excel¬
lentis sime fili paterna uos caritate qua c̃uenit exhortam
ut hoc quoduos diuina miseri cordia ad suã gratiã uoca redig¬
nata ẽ. Sollicita intentione. et assidius oratiombus seruare
ommmodo festin&is. Ut quiuos in p̃senti scło ex omnierrore
absolutos ad agnitionẽ sui nominis est dignatus ꝑficere
& glestis patcriȩ uobis p̃para ret mansionẽ Prȩdicatonis
igitur ur̃i domm mei a postolicȩ memoriȩ gregorii. fre¬
quenter lectione occupati pro oculis affectum doctrinȩ
ipsius quo pro ur̃is animabus libenter exercuit habetote
quatenus eius oratio et regnũ urm populũq: augeat & uos
omni potentidõ in rep̃hensibiles representet. Caucroquȩ
a nobis pro ur̃is sacerdotibus ordinanda sperastis. Hoc pro
fidei urãe sinceritate quȩ nobis multimoda relatione ꝑ

Expanded text:
actibus persistentes, ipsumque auctorem humani generis confidenactibus persistentes, ipsumque auctorem humani generis confidentes, eum colere, eique vota nostra reddere festinemus. Et ideo, excellentissime fili, paterna vos charitate, qua convenit, exhortamur, ut hoc quod vos divina misericordia ad suam gratiam vocare dignata est, sollicita intentione, et assiduis orationibus servare omnimodo festinetis, ut qui vos in praesenti saeculo ex omni errore absolutos ad agnitionem sui noet coelestis patriae vobis praeparet mansionem. Praedicatoris igitur vestri domini mei apostolicae memoriae Gregorii frequenter lectione occupati, prae oculis affectum doctrinae ipsius, quem pro vestris animabus libenter exercuit, habetote; quatenus ejus oratio, et regnum vestrum populumque augeat, et vos omnipotenti Deo inreprehensibiles repraesentet. Ea vero quae a nobis pro vestris sacerdotibus ordinanda sperastis, haec pro fidei vestrae sinceritate, quae nobis multimoda relatione per
Abbreviated transcription (Latin):
cedere signi fercũ suiss& Na non & incedente illo ubilib& ꝑpla¬
teas illud genus uexilli quod romani tufam. angli appellant
tuuf. ante eũ ferrisolebat: XUII¬
uotempore prȩsulatã sedis apostolicȩ honorius boni facus
succes sor habebat. Qui ubi gentem nor dan hymbrorũ cum
suo rege adfidem confessionẽq: xp̃i. paulino eutingeli¬
zante conuersam ẽe didicit Misit eidem paulino pallium
Misit & regiaeduino litteras exortacorias paterna illum
teta rũ iste ẽ ordo Dño excellentis simo hac prȩcellentis simo
est ardoresuccensa ut longelateq: resplendeat & in omni
mundo adnuntiata ur̃i operis multipliciter referat fructũ
Sic enimuos reges. ẽẽ. cognoscitis dũ regẽ et creatorem urm
ortodoxa p̃dicatione edocti. dm̃ uenerando creditis. ei que
qđ humana ual& conditiomentis urae sincerã deuotionẽ ex¬
soluitis quid enĩ dõnr̃o aliut offerre ualebimus nsiut bonis

Expanded text:
cedere signifer consuesset: necnon et incedente illo ubilibet per placedere signifer consuesset: necnon et incedente illo ubilibet per plateas, illud genus vexilli, quod Romani Tufam, Angli vero appellant Tuuf, ante eum ferri solebat. tempore praesulatum sedis apostolicae Honorius Bonifacii successor habebat, qui ubi gentem Nordanhymbrorum cum suo rege ad fidem confessionemque Christi, Paulino evangelizante conversam esse didicit, misit eidem Paulino pallium, misit et regi Aeduino literas exhortatorias, paterna illum IV. « Domino excellentissimo atque praecellentissimo est ardore succensa, ut longe lateque resplendeat, et in omni mundo adnunciata, vestri operis multipSic enim vos reges esse cognoscitis, dum regem et creatorem vestrum, orthodoxa praedicatione edocti, Deum venerando creditis, eique, quod humana valet conditio, mentis vestrae sinceram devotionem exsolvitis. Quid Duo nostro aliud offerre valebimus, nisi ut in bonis
Abbreviated transcription (Latin):
secũ inmonasterio & iacobũ dia conẽ uirũ utiq: industriũ hac
nobilem in xp̃o & in ecdesia qui ad nram usq: tempora ꝑmansit
Tanta autem eo tẽpore pax in brittania qua quauersũ impe¬
riũ regis aeduimi ꝑ uenerat fuis se ꝑhibetur. ut sicut usq hodiȩ
inpro uerbio dicitur &iam simulier una cum recens nato paruulo
uellectota ꝑ ambulare in sulã amariusq: admare nullo sele
risq: in locis ubi fontes lucidos luxta publicos uiarum transitus cons¬
pexit Ibi obrefrigerium uiantium erectis stipitib: aercos cau¬
cos suspendi uiberet. neque hos quis quam nisi adusum neces sariũ
contingere premagnitu dine ueltimoris eius auder&. uela moris
uell& Tantum uero in regno excellentiȩ habuit. ut ñ solũ inpugna
ante illũ uexilla gestarent᷑ : Sed & tempore pacis aequi tantẽ
inter auitates. siue uillas ut ꝓuintias suas cũministris sẽꝑ ante¬

Expanded text:
secum in ministerio et Jacobum diaconum, virum utique industrium ac secum in ministerio et Jacobum diaconum, virum utique industrium ac nobilem in Christo et Ecclesia, qui ad nostra usque tempora permansit. Tanta autem eo tempore pax in Brittania, quaquaversum imperium regis Aeduini pervenerat, fuisse perhibetur, ut, sicut usque hodie in proverbio dicitur, etiam si mulier una cum recens nato parvulo vellet totam perambulare insulam a mari ad mare, nullo se lrisque in locis ubi fontes lucidos juxta publicos viarum transitus construxit, ibi ob refrigerium viantium, erectis stipitibus aereos caucos suspendi juberet, neque hos quisquam, nisi ad usum necessarium, contingere prae magnitudine vel timoris ejus auderet, vel amoris vellet. Tantum vero in regno excellentiae habuit, ut non solum in pugna ante illum vexilla gestarentur, sed et tempore pacis equitantem inter civitates sive villas aut provincias suas cum ministris, semper ante
Abbreviated transcription (Latin):
rȩdicabat autẽ paulinus uerbũ etiã prouintiȩ lindissiquȩ
est prima ad meridianã umbre fluminis ripã ꝑtingensusq
admare Prefectũq: lindo colinȩ ciuitatis cui nom̃ eratblecea
primũ cũ domosua conuercit ad dñm. Inqua uidelicet ciuitate
& ecclesiã operis egregii delapide fecit. Cuius tecto uellongains¬
curia uel ostilimanu deiecto parietis actenus stare uidentur
& omnib: annis aliqua sanitatũ miracula in eodẽ loco solent̃
adutilitatẽ eorum. qui fideliter quȩ runt. In qua ecdesia
rauit michipẽs biter elabbas quidã uir uera cissimus demo¬
baptitatum fuis se die media. a paulino ep̃o p̃sente rege aediuno
et multã populi turbam in fluuio trecenta luxta ciui tatẽ quȩ lin¬
paululum in curuus. nigro capillo facis e macilenta. naso adunco
ꝑtenui uenerabilis simul & terribilis aspectu. Habuit autẽ

Expanded text:
edicabat autem Paulinus verbum etiam provinciae Lindissi, quae edicabat autem Paulinus verbum etiam provinciae Lindissi, quae est prima ad meridianam Humbrae fluminis ripam, pertingens usque ad mare, praefectumque Lindocolinae civitatis, cui nomen erat Blaecca, primum cum domo sua convertit ad Dominum. In qua videlicet civitate et ecclesiam operis egregii de lapide fecit: cujus tecto vel longa incuria, vel hostili manu dejecto, parietes hactenus stare videntur, et omnibus annis aliqua sanitatum miracula in eodem loco solent ad utilitatem eorum qui fideliter quaerunt ostendi. In qua ecclesia ravit mihi presbyter et abbas quidam vir veracissimus de mobaptizatum se fuisse die media a Paulino episcopo, praesente rege Aeduino, et multam populi turbam in fluvio Treenta juxta civitatem quae lin vir longae staturae paululum incurvus, nigro capillo, facie macilenta, naso adunco pertenui, venerabilis simul et terribilis aspectu. Habuit autem
Abbreviated transcription (Latin):
etate fuit usq ad suũ tempusperdaras se et sempuerioa uidis¬
setes tabatur . Erat autẽ prefatus rex reduald natu nobibs
quã libet astuignobilis filius truli cuius pat̃ fuit uuffa lquo
reges orientaliũ ulfingas appellant Verũ corpuald non
multo postquã fidem aecepit tempore occisus auirogentili
sata est̃ donec accepitregnũ frm eiusdẽ eorpualdi sigbert
lia fideisa cram̃tis inbutus .ẽ. Quorũ particpẽ mox ubi regnare
coepit. totã suã ꝓuntia facere curauit Cuius studiis glorio¬
asset desideriũ suũ misit eũ ad p̃dicandũ uerbũ uitȩ p̃fatinationi
anglorũ nec uota ipsius in casũ eȩcidere quin potius fructũ in ea
multiplicẽ credentiũ populorũ prius a gr̃ispiritalis cultor inuenit
Si quidem totã illã prouintiã iuxta sui nominis sac ram̃tũ a longa
iniquitatẽ At que infelicitate liberatã ad fidẽ & opera iustitia ead
ꝑpetuȩ felicitatis dona ꝑduxit Accepitq: sedem episcopatus inci¬

Expanded text:
etate fuit, usque ad suum tempus perdurasse, et se in pueritia vidisse testabatur. Erat autem praefatus rex Reduald natu nobilis quamlibet actu ignobilis, filius Tytili, cujus pater fuit Vuffa, a quo reges Orientalium Anglorum Vuffingas appellant. Verum Eorpuald non multo postquam fidem accepit tempore, occisus est a viro gentili, sata est, donec accepit regnum frater ejusdem Eorpualdi Sigberctlia, fidei sacramentis imbutus est, quorum participem, mox ubi regnare coepit, totam suam provinciam facere curavit. Cujus studiis glorioasset desiderium suum, misit eum ad praedicandum verbum vitae praefatae nationi Anglorum. Nec vota ipsius in cassum cecidere; quin potius fructum in ea multiplicem credentium populorum pius agri spiritalis cultor invenit. Siquidem totam illam provinciam juxta sui nominis sacramentum, a longa iniquitate atque infelicitate liberatam, ad fidem et opera justitiae, ac perpetuae felicitatis dona perduxit, accepitque sedem episcopatus in ci
Abbreviated transcription (Latin):
& altaria quȩ sine fructu utilitatis sacrauimus otiis anathe¬
fidem xp̃i sesus pere confessus .ẽ. Cumque aprefito ponti¬
fice sacrorũ suorũ quȩ reret quis aras & fana idolorum
cũ septis quib: erant circũdata prius ꝓsanare deberet
ille respondit Ego quis enĩ ea quȩ ꝑstultitiã colui nunc
ad exemplũ omniũ aptius quã iose per sapientiã michi
adõuero donatã destruam : Statimq: ad lecta suꝑstiti¬
oneuanitatis rogauit sibi regẽ armadare. Et ȩquum
lanceam inmanu. Et ascendens emissariũ regis. ꝑgens ad
idola quod aspiciens uulgus estimabat eũ insanire Nec
agnitione ueridĩ cultus ius sit socis des truere ac sucdendeor
fanum cũ omnib: septissuis Ostenditur aute locus ello qum¬
dã idolorũ non longe ab iburaco ad orientẽ intraaminẽ doruuen¬
cione & uocat᷑ hodiȩ godmund dingaam ubi ponti fexipst insp¬
rinte douero polluit ac destrux̃ eas quasiese sucruel Nris lebi

Expanded text:
et altaria quae sine fructu utilitatis sacravimus, ocius anatheet altaria quae sine fructu utilitatis sacravimus, ocius anathefidem se Christi suscipere confessus est. Cumque a praefato pontifice sacrorum suorum quaereret, quis aras et fana idolorum cum septis quibus erant circumdata, primus profanare deberet; ille respondit: « Ego. Quis enim ea quae per stultitiam colui, nunc ad exemplum omnium aptius quam ipse per sapientiam mihi a Deo vero donatam destruam? » Statimque abjecta superstitione vanitatis, rogavit sibi regem arma dare et equum lanceam in manu, et ascendens emissarium regis, pergebat ad idola. Quod aspiciens vulgus, aestimabat eum insanire. Nec agnitione veri Dei cultus, jussit sociis destruere ac succendere fanum cum omnibus septis suis. Ostenditur autem locus ille quondam idolorum non longe ab Eburaco ad orientem, ultra amnem Dorwentionem, et vocatur hodie Godmunddingaham, ubi pontifex ipse inspirante Deo vero polluit ac destruxit eas quas ipse sacraverat aras. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
pore quo in tus .ẽ. hiemis tempestate non tangit᷑. Sed tam̃ par
uis simospatio serenitatis admomentũ excurso. mox de hi me
in hie mem regrediens tuis oculis elabitur. Ita hȩc uita hominũ
admodicũ apparet. Quid autẽ sequatur quiduȩ p̃cesserit. pror¬
susignoramus unde si haec noua doctrina certius aliquid
miores natuiac regis c̃siliani diuinitus ad monio pseque¬
bant Adiecit autẽ co ifi. quia uell& ipsũ paulinũ dilgentius
audire de dõ quẽ prȩdicabat uerbũ facente Qđ cũ iubent
rege face ret exda mauit auditis eius sermonibus dicens
Iam olim intellex eram nihil ẽẽ quod co lebamus quia uidelic&
quanto studiosior in eo cultu ueritatẽ quȩ relbiam tanto minꝰ
inuemebam Nunc autem a perte profiteor quia in hac pre¬
dicatione ueritas daret Illa quȩ nobis uitȩ salutis & beatitu¬
dinis aeternedona ual& tribuere Vnde suggero rex ut tẽpla

Expanded text:
pore quo intus est, hiemis tempestate non tangitur, sed tamen papore quo intus est, hiemis tempestate non tangitur, sed tamen parvissimo  Al., minimo spatio serenitatis ad momentum excurso, mox de hieme in hiemem regrediens, tuis oculis elabitur. Ita haec vita hominum ad modicum apparet; quid autem sequatur, quidve praecesserit, prorsus ignoramus. Unde si haec nova doctrina certius aliquid majores natu ac regis consiliarii divinitus admoniti prosequebantur. Adjecit autem Coifi, quia vellet ipsum Paulinum diligentius audire de Deo quem praedicabat, verbum facientem. Quod cum jubente rege faceret, exclamavit, auditis ejus sermonibus, dicens: « Jam olim intellexeram nihil esse quod colebamus: quia videlicet quanto studiosius in eo cultu veritatem quaerebam, tanto minus inveniebam. Nunc autem aperte profiteor, quia in hac praedicatione veritas claret illa, quae nobis vitae, salutis et beatitudinis aeternae dona valet tribuere. Unde suggero, rex, ut templa
Abbreviated transcription (Latin):
quã ego culturȩ deorũ nostrorum sesubdidit &nibil hominus multis
qui ampliora a tebene ficia quã ego & maiores accipiunt dignãtates
magis que prosperantur in omnibus quȩ agenda uel adqui renda
disponunt : Si autem dii ali quidualerent me potius iuua reuaelent
qui illis in pensius serui re curaui. Vnde restat ut siea quȩ nunc
nobis noua predicantur meliora ẽẽ & fortiorahabita exami¬
natione pros pexeris absque ullo umtamine suscpereilla fes¬
tinemus Cuius suasioni uerbisq prudentibus alius obtimatum
regis tribuens assensũ continuo subdidit Talis inquiens michi
uid&ur rex uita hominũ prȩsens interris ad comparationẽ
eius quod nobis incertum ẽ. temporis quale cumte residente:
ad cȩnã cum ducibus acministristuis tẽporebrumali. accen¬
soquidem foco inmedio et calido effecto cȩnaculo furentibus
autem foris peromã turbinibus hemaliũ pluuiarũ uel niuium

Expanded text:
quam ego culturae deorum nostrorum se subdidit; et nihilominus multi sunt quam ego culturae deorum nostrorum se subdidit; et nihilominus multi sunt qui ampliora a te beneficia quam ego, et majores accipiunt dignitates, magisque prosperantur in omnibus quae agenda vel adquirenda disponunt. Si autem dii aliquid valerent, me potius juvare vellent, qui illis impensius servire curavi. Unde restat, ut si ea quae nunc nobis nova praedicantur, meliora esse et fortiora, habita examinatione, perspexeris, absque ullo cunctamine suscipere illa festinemus. Cujus suasioni verbisque prudentibus alius optimatum regis tribuens assensum, continuo subdidit: « Talis, inquiens, mihi videtur, rex, vita hominum praesens in terris, ad comparationem ejus quod nobis incertum est temporis, quale cum te residente ad coenam cum ducibus ac ministris tuis tempore brumali, accenso quidem foco in medio et calido effecto coenaculo, furentibus autem foris per omnia turbinibus hiemalium pluviarum vel nivium,
Abbreviated transcription (Latin):
procidere uell& leuauit eũ & quasi familia riuoce affatus. Ecae
inquit hostium mranus quos omuisti dño donante cuasisti ecce
regnum qđ des erast ipsc largiente ꝑcepisti Memento uto
tuĩ quod promisisti facere nedifferas suscipiendo fidẽ eius
& precepta seruando quite & atemporalibus aduersi serimens
tẽ porabis regni honore sublimauit. & sideinceps ucluntati eius
quam ꝑ me tibi p̃dicat obsecundare uolueris . &iã aꝑpetus ma¬
lorũ tormentis teliberans aernisecu regni incȩlis facit esse
sentire uellent oms pariter in fonte uite xp̃o conseorarentur
ita dnuente paulino fecit ut dixerat habito em̃ cũs. pientibus
consilio scs citabatur singillatim ab omnibus qualis sibi doctrina
haec eatenus in audita & rouus duinitatis qui p̃dicabatur culas
sime quod certũ didici prositeor qđ nihil omnino uirtutis hab& nihil uti¬
litatis religio illa quã huc usq: tenuimus: Nullus enituorũ studiosius

Expanded text:
procidere vellet, levavit eum, et quasi familiari voce affatus: « Ecce, inquit, hostium manus quos timuisti, Domino donante, evasisti; ecce, regnum quod desiderasti, ipso largiente percepisti. Memento ut tertium quod promisisti, facere ne differas, suscipiendo fidem ejus, et praecepta servando, qui te et a temporalibus adversis eripiens, temporalis regni honore sublimavit; et si deinceps voluntati ejus, quam per me tibi praedicat, obsecundare volueris, etiam a perpetuis malorum tormentis te liberans, aeterni secum regni in caelis faciet esse sentire vellent, omnes pariter in fonte vitae Christo consecrarentur. Et annuente Paulino, fecit ut dixerat. Habito enim cum sapientibus consilio, sciscitabatur singillatim ab omnibus, qualis sibi doctrina haec eatenus inaudita, et novus divinitatis qui praedicabatur cultus sime quod certum didici, profiteor, quia nihil omnino virtutis habet, nihil utilitatis religio illa  Al., habet religio quam hucusque tenuimus: nullus enim tuorum studiosius
Abbreviated transcription (Latin):
ralicto errore idolatriȩ fidem ueritatis ccẽperant. Predicanre
eis uerbũ ninnia ep̃o reuerentissimouiro demeu¬
qui erat regulariter fidem & misteria ueritatis edues
nunc anglorũ gens obtinet. Quilocus ad prouintã ber¬
ntorũ ꝑtinens uulgo uocatur ad candidã casa eo qđ ibi
ecclesiã delapide in solito brit tonib: more fecerit uenit
autem brit taniã colũba regnante pictis bridio filio
meilo conrege potentis simonono anno regniias. genteq:
illã uerbo et exemplo adfidẽ xp̃i conuertit. Vnde & pre¬
fatã in sulã ab eis in possessionẽ monasterii fauendi ace¬
pit Neq enĩ magna ẽ sed quasi fmiliarũ quinq uixa
estimationẽ anglorũ quam successores eius usq: hodie tenent¬

Expanded text:
relicto errore idolatriae, fidem veritatis acceperant, praedicante relicto errore idolatriae, fidem veritatis acceperant, praedicante eis verbum Nynia episcopo reverentissimo equi erat Romae regulariter fidem et mysteria veritatis edoctus; nunc Anglorum gens obtinet. Qui locus ad provinciam Berniciorum pertinens, vulgo vocatur Ad candidam casam, eo quod ibi ecclesiam de lapide, insolito Brittonibus more fecerit. Venit autem Brittaniam Columba, regnante Pictis Bridio filio Meilochon, rege potentissimo, nono anno regni ejus, gentemque illam verbo et exemplo ad fidem Christi convertit: unde et praefatam insulam ab eis in possessionem monasterii faciendi accepit. Neque enim magna est, sed quasi familiarum quinque, juxta aestimatione
Abbreviated transcription (Latin):
monasceria inbuelantur preceptorib: scortis paruuli an glorũ
una cũ maiorib: studiis & obseruatione disciplinȩ regulars
Nam mo nachi erant iaxime qui ad predicandũ uenerant
Monachus ipse epis copus edan. ut pote deinsula quȩ uocatur
cenebat regendisq eorũ populis prȩerat Quȩ ui delicet insula
adius quidem brittaniae ꝑtinet non magno ab eafreto discrol
sed donatione pictorũ qui illas brittamae plagas incolunt
iadudum morachis scottorũ tradita eo quodillis predicanib
fidẽ xp̃i perceperint Illi¬
minor accepit uenit de brbernia presbit̃ & abbas habituet
uita monachi insignis nomne coluba brittaniã p̃dicaturis
uerbum dĩ puintiis septẽ trionaliũ pictorũ. hoc est eisquȩ ar¬
duis atque orrentib: mantiũ iugis. ab aostralibus corũs
regionib: sequestrate Nã que ipsi australes picti quimtri
cius dẽ montes habent sedes multo ante tẽpora ut peribens¬

Expanded text:
monasteria, imbuebantur praeceptoribus Scottis parvuli Anglorum, monasteria, imbuebantur praeceptoribus Scottis parvuli Anglorum, una cum majoribus studiis et observatione disciplinae regularis. Nam monachi erant, maxime qui ad praedicandum venerant. Monachus ipse episcopus Aedan, utpote de insula quae vocaturtenebat, regendisque eorum populis praeerat: quae videlicet insula ad jus quidem Brittaniae pertinet, non magno ab ea freto discreta, sed donatione Pictorum, qui illas Brittaniae plagas incolunt, jamdudum monachis Scottorum tradita, eo quod illis praedicantibus fidem Christi perceperintminor accepit, venit de Hibernia presbyter et abbas habitu et vita monachi insignis, nomine Columba  Al., Columbanusest, eis quae arduis atque horrentibus montium jugis, ab Australibus eorum sunt regionibus sequestratae. Namque ipsi Australes Picti, qui intra eosdem montes habent sedes, multo ante tempore, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
rex locum sedis ȩpiscopalis in insula lindis sternen si ubi ipse
petebat tribuit. Qui ui delicet locus accodente hacrecedem
reumate bis cotidiȩ instar insule maris circũ luctur undis
bis renudatolittore contiguus terrae reddit᷑. Atq eius ad¬
monitionibus humilit̃ hac libenter in omnib: Auscultans ecłam¬
xp̃i in regnosuo multũ diligenter a edificare hac dilata recuruut
Vbipulderrimo sepe expectaculo contigit ut euangelitante
antiscite qui anglorũ linguã perfecte non nouerat ipse rex
scis ducib: hacministris. Interpres uerbi existeret gȩlestis qa
nimirum tã longo exilii sui tempore linguã scottorũ laplene
didicerat Ex incoepere plures perdies descottorũ regione
graciã baptismi quicũq sacerdotal erant gradu prediti
ministrare Construebancur ergo ecdesice ꝑloca. confiu¬
ebant ad audiendũ uerbũ populi gaudentes donabantur
munore regio possessiones & territoria adinstituend

Expanded text:
rex locum sedis episcopalis in insula Lindisfarnensi, ubi ipse rex locum sedis episcopalis in insula Lindisfarnensi, ubi ipse petebat, tribuit. Qui videlicet locus accedente ac recedente reumate bis quotidie instar insulae maris circumluitur undis, bis renudato littore contiguus terrae redditur; atque ejus admonitionibus humiliter ac libenter in omnibus auscultans, Ecci in regno suo multum diligenter aedificare ac dilatare curavit. Ubi pulcherrimo saepe spectaculo contigit, ut evangelizante antistite qui Anglorum linguam perfecte non noverat, ipse rex suis ducibus ac ministris interpres verbi existeret caelestis: quia nimirum tam longo exilii sui tempore linguam Scottorum jam plene didicerat. Exin  Al., exinde coepere plures per dies de Scottorum regione gratiam baptismi, quicumque sacerdotali erant gradu praediti, ministrare. Construebantur ergo ecclesiae per loca, confluebant ad audiendum verbum populi gaudentes, donabantur munere regio possessiones, et territoria ad instituenda
Abbreviated transcription (Latin):
fractura ipsius coepit molestia fatiga ri Ita ut ne ados quidẽ
adducere ipsũ brachiũ ullatens dolore arcente ualeret
Qui cũ die quadã mane audiret unũ defratrib: ad locũ eiusdẽ
scȩ crucis ascendere disposuisse rogauit ut aliquã sibi partẽ
de illo ligno uenerabili rediens adferret.: Credere sedicens
quia ꝑ hoc donante dño salute posse c̃sequi fecitille ut roga¬
tus est & reuersus aduesperam. sedentibus lam ad mensam
fratribus obitulit ei aliquid deueterimusso. quo suꝑficies
ligmierat obsita. Qui cũ sedens ad mensã non haberet ad manu
ubi oblatũ sibi munus reponeret misit hoc insinũ sibi. Etdũ iret
cubitum oblitus hoc alicubido ponere ꝑmisit suc in sinu ꝑmanere
at medio noctis tempore cum eigilaret sensit nescio quid frigi¬
disuo lateri adiacere Ad motaq manu requirere quidesset L
guoris habuis set III¬
dudum admonitionem a poscolicȩ sedis antis titis pascha ca nonico

Expanded text:
fracturae ipsius coepit molestia fatigari; ita ut ne ad os quidem fracturae ipsius coepit molestia fatigari; ita ut ne ad os quidem adducere ipsum brachium ullatenus dolore arcente valeret. Qui cum die quadam mane audiret unum de fratribus ad locum ejusdem sanctae crucis ascendere disposuisse, rogavit ut aliquam sibi partem de illo ligno venerabili rediens adferret, credere se dicens quia per hoc, donante Domino, salutem posset consequi. Fecit ille ut rogatus est, et reversus ad vesperam, sedentibus jam ad mensam fratribus, obtulit ei aliquid de veteri musco quo superficies ligni erat obsita. Qui cum sedens ad mensam non haberet ad manum ubi oblatum sibi munus reponeret, misit hoc in sinum sibi. Et dum cubitum, oblitus hoc alicubi deponere, permisit suo in sinu permanere. At medio noctis tempore, cum evigilaret, sensit nescio quid frigidi suo lateri adjacere, admotaque manu requirere quid  Al. aguoris habuisset dudum ad admonitionem apostolicae sedis antistitis, Pascha canonico
Abbreviated transcription (Latin):
Significans nimirum quodibidem cȩleste erigendũ troiripheũ
cȩlestis in coanda uictoria celestia us que hodie forent miracula
romani quondam ob archendos barbarorũ imp&us totam
amari admare precingere brittamã ut su pradocuimus In
quoui delicet loco consa&udinem multo iam tempore fecerant.
fr̃s augustaldensis ecclesiae quȩ non longe ab est aduenientes
omni anno pridiȩ quã postea idem rex os uald occisus ẽ uigilias p
salute ammae eius facere Plurimaq: psalmorũ laude cȩlebrata
uictimam pro eomane stere oblationes offerre. Qui&iã cres¬
merito quia nullũ ut comperimus fidei xpĩanȩ signũ. nulla
ecclesia nullũ altare in tota bernitionum gente erectũ est
prius quã hoc sacre crucis uexillũ nouus miliȩ ductor dictante
fidei de uotione contrahostem in manis simũ pugnaturus sta¬
tueretur Non abre est unume plurib: quȩ adlane crucem
deret repente corruit. brahiũ contriuit hac grauissima

Expanded text:
significans nimirum quod ibidem caeleste erigendum trophaeum, caelestis inchoanda victoria, caelestia usque hodie forent miracula Romani quondam ob arcendos Barbarorum impetus, totam a mari ad mare praecinxere Brittaniam, ut supra docuimus. In quo videlicet loco consuetudinem multo jam tempore fecerant fratres Hagustaldensis ecclesiae quae non longe abest, advenientes omni anno pridie quam postea idem rex Osuald occisus est, vigilias pro salute animae ejus facere, plurimaque psalmorum laude celebrata, victimam pro eo mane sacrae oblationis offerre. Qui etiam cresmerito, quia nullum, ut comperimus, fidei Christianae signum, nulla ecclesia, nullum altare in tota Berniciorum gente erectum est, priusquam hoc sacrae crucis vexillum novus militiae ductor, dictante fidei devotione, contra hostem immanissimum pugnaturus statueret. Nec ab re est unum e pluribus quae ad hanc crucem deret, repente corruens brachium contrivit, ac gravissima
Abbreviated transcription (Latin):
ria in ipso exordio nascentis ibi ecclesiȩ poterant aedificari
At tamen in cãpodono ubi tunc etiã uilla regiaerat fecit
uillã in regione quȩ uocabatur loidis. Cua sit autẽ ignẽ ad al¬
tare quia lapideum erat . & seruatur adhuc in monas terio re¬
uerentis simi abbatis. & presbiteri diriduulsi qđ ẽ insilua¬

Expanded text:
ria in ipso exordio nascentis ibi Ecclesiae poterant aedificari. ria in ipso exordio nascentis ibi Ecclesiae poterant aedificari. Attamen in Campodono, ubi tunc etiam villa regia erat, fecit villam in regione quae vocatur Loidis. Evasit autem ignem altare, quia lapideum erat: et servatur adhuc in monasterio reverentissimi abbatis et presbyteri Thryduulfi  Al
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ pore sequente & alii liberieiꝰ .: De aedilbergia regina ꝓgeniti
albati ad huc̃ raptis de hacuita & eburaci in ecdesia sepulti
Paptitatus & psi filius os fridi sed & alii nobiles acregiiuiri
npauci Tantus aute fert᷑ tunc fuisse feruor fidei ac deside¬
riã lauo cri saluttaris gentinor danhrmbrorũ. ut quodam
r pone paulinus uenieniens curega & regina inuillã regia
& babtizandi officio deditus moraretur quib: diebus cunctis. a
mane usque aduespera nil aliud ager& quã confluentẽ codecunc¬
tis uiculis hac locis plebẽ xp̃i uerbo salutis instrueret. at que
instructã in fluuio gleni qui ꝓximus erat lauacro remissionis
ablueret . Haec uilla tẽpore sequentiũ regũ deserta . et alia
pilla ẽ. facta. in loco qui uocat᷑ melmin . Hoeidem in pro¬
uintia benitiorũ sed & in prouina dirorũ ubi sepius m̃a¬
nere cũ rege solebat: baptitabat in fluuio sualua quiicũ

Expanded text:
tempore sequente et alii liberi ejus de Aedilberga regina progeniti, tempore sequente et alii liberi ejus de Aedilberga regina progeniti, albati adhuc rapti sunt de hac vita, et Eburaci in ecclesia sepulti. Baptizatus est et Yffi filius Osfridi, sed et alii nobiles ac regii  Al., et egregii viri non pauci. Tantus autem fertur tunc fuisse fervor fidei ac desiderium lavacri salutaris gente Nordanhymbrorum, ut quodam tempore Paulinus veniens cum rege et reget baptizandi officio deditus moraretur: quibus diebus cunctis a mane usque ad vesperam nil aliud ageret quam confluentem eo de cunctis viculis ac locis plebem Christi verbo salutis instruere, atque instructam in fluvio Gleni, qui proximus erat, lavacro remissionis abluere. Haec villa tempore sequentium regum deserta, et alia pro illa est facta in loco qui vocatur Maelmin  Al., vincia Berniciorum; sed et in provincia Deirorum, ubi saepius manere cum rege solebat, baptizabat in fluvio Sualua  Al., S
Abbreviated transcription (Latin):
atq: ad ꝑcipiendũ baptis ma inbuer&ur. citato opera construx
inqua etiã ciui tate ipsidoctori atq: antisti suo paulino sedẽ
episcopatus donauit: Mox autẽ ut baptis ma c̃secutus ẽ. curauit
docente eodem paulino maioremipso in loco et augustio rem
delapide fabricare br silicã in cuius medio ipsum qđ prius
fecerat oratoriũ induderetur. Preparatis ergo fundam̃tis
ingiro prioris ora torii ꝑquadrũ. coepit ȩdificare basilicã
Sedprius quã altitudo parietis ess&t c̃sũmata rex ipse im¬
pia nece occisus. opusidem suc ces sorisuo osualdo ꝑficiendũ
reliquit Paulinus autẽ ex eotẽpore sex annis continuis idẽ
ad finem usq: imperii regis illius. uerbũ dĩ annuente ac fec¬
uente ipso in ea ꝓuintia p̃dicabat. Credebantq & babtita¬
bant quot quot erant preordinati aduitã aeternã. In quib:
erantos frid & ead frid filii regis ȩduini qui amboei exulina¬
tis de quo en berga filia cȩarli regis mertiorũ. biptitatis

Expanded text:
atque ad percipiendum baptisma imbueretur, citato opere construxit. In qua etiam civitate ipse doctori atque antistiti suo Paulino sedem episcopatus donavit. Mox autem ut baptisma consecutus est, curavit, docente eodem Paulino, majorem ipso in loco et augustiorem de lapide fabricare basilicam, in cujus medio ipsum quod prius fecerat, oratorium includeretur. Praeparatis ergo fundamentis in gyro prioris oratorii per quadrum coepit aedificare basilicam. Sed priusquam altitudo parietis esset consummata, rex ipse impia nece occisus opus idem successori suo Osualdo perficiendum reliquit. Paulinus autem ex eo tempore sex annis continuis, id est, ad finem usque imperii regis illius, verbum Dei, adnuente ac favente ipso, in ea provincia praedicabat: credebantque et baptizabantur quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam: in quibus erant Osfrid et Eadfrid filii regis Aeduini, qui ambo ei exuli nati sunt de Quoenburga filia Cearli regis Merciorum. Baptizati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
antũ autẽ deuotionis ȩduin ergacultũ ueritatis habuit. ut etiã
relictis idolorũ suꝑstitionib: fidem & sacram̃ toxp̃i cũ suap
uintia resuscipere. et quidẽ pat̃ eius reduald. tã dudũ incantia
sa cram̃tis xp̃ianȩ fidei inbutus .ẽ sed frusca Na rediensdũ ab
uxoresua et quibusdã ꝑuersis doctorib seductus ẽ. atq: a since¬
ritate fidei de prauatus habuit posteriora peiora prioribis
Itaut in memor antiquorũ samari canorũ. et xp̃oseruire ui¬
der&ur & diis quib: antea seruiebatatq: in codẽ fano & altare

Expanded text:
antum autem devotionis Aeduini erga cultum veritatis habuit, ut etiam relictis idolorum superstitionibus, fidem et sacramenta Christi cum sua provincia suscipere. Et quidem pater ejus Reduald jamdudum in Cantia sacramentis Christianae fidei imbutus est, sed frustra: nam rediens domum, ab uxore sua et quibusdam perversis doctoribus seductus est, atque a sinceritate fidei depravatus habuit posteriora pejora prioribus; ita ut in morem antiquorum Samaritanorum et Christo servire videretur, et di
Abbreviated transcription (Latin):
lis ante danielem qui nunc occidentaliũ sagonũ est
australiũ sax onum et geuissorum: int̃posito pela¬
go latitudinis triũ miliũ quiuocat soluente In quo
uidelicet pelago biniestus oceani quicir cũbritta¬
niã ex infinito oceano septentrionalierũpunt sibi¬
met inuicem cotidie conpugantes. occurrunt
ultra bostiũ fluminis omelea que ꝑtrasiut orũ quȩ
ad regionẽ reuissorũ ꝑtinent ꝑpelagus intra fini

Expanded text:
lis ante Danihelem, qui nunc Occidentalium Saxonum  Allis ante Danihelem, qui nunc Occidentalium Saxonum  AlAustralium Saxonum et Geuissorum, interposito pelago latitudinis trium millium quod vocatur Solvente: in quo videlicet pelago bini aestus Oceani qui circum Brittaniam ex infinito Oceano septentrionali erumpunt, sibimet invicem quotidie compugnantes occurrunt, ultra ostium fluminis Homelea, quod per terras Jutorum, quae ad r
Abbreviated transcription (Latin):
rat filius sororiseius. dans illi prb̃m nomine id dila
qui omnibus qui saluari uellent uerbũ aclauatrum ui¬
te ministrar&, Vbi silentio p̃t̃eundũ nes sereor : qđ
tisunt Du o regii pueri fr̃s. uidelicet arualdi regis
insule spͥecialis : digratia coronato. siquideminmi¬
nentib: in sulȩ hostibus fugala psisunt : De in sula :
a facieregis uictoris credidissent proditis atque
in loco qui uocatur eu frod idest uadũ arundinis
bat auulneribus que ei inflicta fuer&t plianti in in sula
uecta postulauit q: eabeo ut si necesses set pueros in t̃¬
fici prius eosliceret fidei xp̃iane sacram̃tis inbui. con¬
dit Moxque illi instante carnifice mortem leti subie
bantesse transituros: hoc ergo ordine post quã om̃s
brittaniarum ꝓuintiae. fidem xp̃i sus ceperant᷑ sus ce¬
pit et insulauecta in quã tantũ aberumna externe
subiectionis nemo gradũ ministerii. a sedis episcopa¬

Expanded text:
rat filius sororis ejus, dans illi presbyterum nomine Hiddila, rat filius sororis ejus, dans illi presbyterum nomine Hiddila, qui omnibus qui salvari vellent, verbum ac lavacrum vitae ministraret. Ubi silentio praetereundum non esse reor, quoti sunt, duo regii pueri, fratres videlicet Arualdi regis insulae, speciali sunt Dei gratia coronati: siquidem imminentibus insulae hostibus, fuga lapsi sunt de insula, eta facie regis victoris credidissent, proditi sunt, atque in loco qui vocatur Hreutford, id est, Vadum harundinis, batur a vulneribus quae ei inflicta fuerant praelianti in insula Vecta: postulavitque ab eo, ut si necesse esset pueros interfici, prius eos liceret fidei Christianae sacramentis imbui. Condit. Moxque illi, instante carnifice, mortem laeti subierbant esse transituros. Hoc ergo ordine, postquam omnes Brittaniarum provinciae fidem Christi susceperant, suscepit et insula Vecta, in qua tamen ob aerumnam aeternae subjectionis, nemo gradum ministerii ac sedis episcopa
Abbreviated transcription (Latin):
ter accensi. et excotempore ñ solum in eo dẽ monas¬
terio sedinplerisq locis aliis coepit annuatim ei¬
dem regis acmultis xp̃i natalicus dies missarum
one ge uissorum cũ exularet apatria sua int̃se¬
sus est aducibus regis berethuno. et anhio qui
de inteps segnum prouintiae tenuer. Quorũ pri¬
or postea abeodem cadualla cũ esset rex geuiss o¬
prouintiam illã adflictione plurimo annorũ
tempore manpauit.
Quare factũ est : ut toto illo tempore
episcopatum ꝓprium habere nequiret. Sedreuotatado
occidentalium saxonũ. quies sent inuenta ciuitate sub¬
re ac suae prouintiae homines prohis substituere ẽtendit
simulet piȩdae dñodaret ⁊ quodita soluit hancuil frido
ep̃o quitun cforte degente sua suꝑueniens ad erat uten¬
centarũ familiarũ unde data est ep̃o possessio t̃retre¬
centorũ familiarũ atipse partem quã accepit cõ¬
mdauit cuidã dedericis suis cuinom bernumni ete.¬

Expanded text:
ter accensi; et ex eo tempore non solum in eodem monaster accensi; et ex eo tempore non solum in eodem monasterio, sed et in plerisque locis aliis, coepit annuatim ejusdem regis ac militis Christi natalitius dies missarum genere Geuissorum, cum exularet a patria sua, interfesus est a ducibus regis, Bercthuno et Andhuno, qui deinceps regnum provinciae tenuerunt: quorum prior, postea ab eodem Caedualla, cum esset rex Geuissoprovinciam illam adflictione plurimo annorum tempore mancipavit. Quare factum est ut toto illo tempore episcopum proprium habere nequiret  Al., nequiverOccidentalium Saxonum qui essent in Venta civitate, subre, ac suae provinciae homines pro his substituere contendit, simul et praedae, Domino daret. Quod ita solvit, ut hanc Uilfrido episcopo, qui tunc forte de gente sua superveniens aderat, utencentarum familiarum. Unde data est episcopo possessio terrae trecentarum familiarum. At ipse partem quam accepit, commendavit cuidam de clericis suis, cui nomen Bernuini, et e
Abbreviated transcription (Latin):
tanti decoris acuenustatis cẽ posse credebã Vnus quidem
at tonsus erat ut dericus alius barbam habebat prolixam
Dicebantq quodunus eorũ p&rus. alius uocaretur pacilus
niimonas terii missi ab ipsode caelis. Credidit ergo
uerbis pueri prbt ac statim egressus requisiuit in anna¬
emptum uocatisque statribus parari prandiũmissas fieri
at que om̃s cõmunicare more solito p̃coepit: Simulet
infirmanti puero de eodemsacrificio h̃icae oblationis
particulam deferrimandauit. Quibus ita gestis
ñ multo post eadem ipsadie puer de functus est
suaque morte ꝓbauit uera fuisse uerba que ab apos¬
colo xp̃i audierati Sedehoc eius uerb testimoniũ per¬
hibuit quod nemo preter ipsum tempore illo ex edẽ
est monasterio saptus demundo. Ex qua nimirũ
uisione multi qui haec audire potuerunt et exortan¬
dam in aduersis diuinam dem̃tiam et adsalita¬
ria ieiuniorum remedia sub eunda sunt mirab ili¬

Expanded text:
tanti decoris ac venustatis esse posse credebam. Unus quidem tanti decoris ac venustatis esse posse credebam. Unus quidem attonsus erat ut clericus, alius barbam habebat prolixam: dicebantque quod unus eorum Petrus, alius vocaretur Paulus: d tuitionem nostri monasterii missi ab ipso de caelis. » Credidit ergo verbis pueri preremptum: vocatisque fratribus, parari prandium, missas fieri, atque omnes communicare more solito praecepit: simul et infirmanti puero, de eodem sacrificio dominicae oblationis particulam deferri mandavit. Quibus ita gestis, non multo post, eadem ipsa die puer defunctus est, suaque morte probavit vera fuisse verba quae ab apostolis Christi audierat. Sed et hoc ejus verbis testimonium perhibuit, quod nemo praeter ipsum tempore illo ex eodem est monasterio raptus de mundo; ex qua nimirum visione multi qui haec audire potuerunt, ad exorandam in adversis divinam clementiam, et ad salutaria jejuniorum remedia subeunda sunt mirabili