comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantis.p. q romani in eũ bñficiis cognitis suis po¬
stulatis fore uei ꝑtinacia desisteret. dies colloqͥo
uit ne quẽ peditẽ ad colloqͥum cesar adduceret
uereri se ne ꝑ insidias ab eo circũuenirẽt᷑. Uterq
cũ equitatu ueniret. alia rõne nõ esse uenturũ.
esar ꝗ neq colloquiũ int̾posita causa tolli uolebat:
neq salutẽ suam. gallorũ eqͥtatui cõmittere aude¬
bat. cõmodissimũ esso statuit oĩbus eqͥs gallibus
equitibus detractis eo legionarios milites legiouis
deciie : cui ꝗͣꝰ maxime cõfulebat imponere ut p̃si¬
dium ꝗͣ amicissimũ siquid opus facto eeͬt haberet.
Qđ cũ fieret nõ irridicule quidã exmilitibus de¬
cime legionis dixit plusꝗͣ pollicitus ẽet cesarẽ ei¬
facere pollicitũ eẽ incohortis p̃torie loco decunam
legionem habiturũ ad equũ rescribere:
lanicies erat magna E in ea tumulus terrenꝰ satis

Expanded text:
tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis potantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio vit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis
Abbreviated transcription (Latin):
esse paratissimũ cõfirmauit. Inde reliq̃ legiones ꝑ
tribunos militũ & pͥmorũ ordines centuriones ege¬
runt ut ꝑ eos cesari satisfacerẽt. se neq unꝗͣ dubi¬
tasse neq timuisse neq de sũma belli suũ iudiciũ
sed imꝑatoris cͥcͣ existimauisse. eorũ satiffacione
accepta/ ⁊ itinere exquisito ꝑdiuiciacã qđ ex
aliis ei maxinã fidem habebat. ut milliũ ampliꝰ
.l. circuitu locis apertis exercitũ duceret. De qͣrta
uigilia ut dixerat profectus est. septimo die cũ
iter nõ int̾imtteret/ ab exploratoribus certior fac tꝰ
E xx. abesse. Cognito cesaris aduẽtu arioustus
legatos ad eũ mitnt. qđ antea de colloqͥo postula¬
sset. id ꝑ se licere fieri. qͣm propiꝰ accessisset. seꝙ
id sine ꝑiculo facere posse existimare. Nõ respu¬
it condicionẽ cesar. iamq eum ad sanitatẽ reu̾ti
arbitrabatur : cũ id qđ antea petenti denegasset:
ultro polliceret᷑. magͥnãq in spẽ ueniebat: ꝓ suis

Expanded text:
firmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis
Abbreviated transcription (Latin):
in eam partem ituros atq ibi facturos heluecios. uͥ
eos cesar cõsticuisset. atq eẽ uoluisset. Sin bello
ꝑ sequi ꝑscueraret. reminisceret̃ ꝙ ueteris ĩcõmo¬
di ppłi. ro. E pͥstine uirtutis heluecioꝵ. Qđ in¬
prouiso unũ pagum adortus esset. cũ hi qͥ flum̃
transirent suis auxiliũ ferre nõ possent. ne ob
eam rem aut sue magnoꝑe uirtuti cribueret: aut
ipsos despiceret. Se ita a prĩbus maioribusq suis di¬
insidiis uterentur. Quare ne cõmitterẽt. ut is locus
ubi constitissent ex calamitate popłi .ro. ⁊ int̾niciõe
exercitus nomẽ caperet. aut memoriã prod̃et.
His cesar ita respondet. eo sibi minus disputacioĩs
dari ꝙ eas res quas legati heluecioꝵ cõmemor¬
assent. memoria teneret : atq eo grauiuis ferre
qͦuiinꝰ ierico popłi .ro. accidisset. Qui si alicuiꝰ
in iurie sibi conscius fuisset. nõ fu̾sse difficile ca¬

Expanded text:
in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi perseveraret, reminisceretur et veteris incommodi populi Romani et pristinae virtutis Helvetiorum. Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis diinsidiis niterentur. Quare ne committeret ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minus merito populi Romani accidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile ca
Abbreviated transcription (Latin):
mememoria luciũ cassiũ consulem int̾fecerat. S
eus exercitũ sub uigũ miserat. ita siue casu siue
consilio deorũ inmortaliũ. que pars ciuitatis hel¬
uecie insignem calamitatẽ. popło .ro. ĩtulerat.
pͥnceps ea peuas persoluit. Qua in re cesar
nõ solum publicas sed eciã priuatas in iurias ultꝰ
est. qđ eius soceri luci pisonis auũ. luciũ piso¬
nem legatum tigurini eodem p̃lio quo cassiũ
interfecerat. Hoc prelio facto reliquas copias
helueciorũ: ut consequi posset pontem in arare
faciendũ curat. atq exercitũ ita traducit. Heluecii
repentino eiꝰ aduencu cõmoti. cũ id qđ ip̃i diebus
xx. egerune cõfecerant. ut flumẽ transirent illũ
uno die fecisse intelligerent. legatos ad cũ mitũt
cuius legationis diuico pͥnceps fuit. qui bello cas¬
siauo dux heluetiorũ fuerat. Is ita cũ cesare.
egit. Si pacem popłs romanꝰ cũ helucciis faceret

Expanded text:
m memoria L. Cassium consulem interfecerat et m memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem populus Romanus cum Helvetiis faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
duc tus cesar nõ expectandũ sibi statuit. dum.
õibus fortunis sociorũ cõsumptis in santones heluetii
ꝑuenirent. flumen est arar qui qđ ꝑfines heduoꝵ
& sequanorũ in rhodanũ influit incredibili leuitate
ita ut ut oculis in utrã partẽ fluit indicari nõ po¬
teritssit. Id heluetii ratibus. ac litribus uinctis
transibant. Ubi per exploratores cesar certior fa¬
ctus est. tres iam partes copiarũ. heluetios id
flumen traduxisse. quartã fere parcẽ citra flumẽ
ararim reliquam ee. de tercia uigilia cũ legionibꝰ
tribus e castris profectus ad eam partẽ ꝑuenit
que nõ dũ flumen transierat. eos impeditos Eĩ¬
opinatos aggressus magnã partẽ eorũ concidit.
reliqui se fuge mandarunt. atq in proximas silu¬
as abdiderunt. Is pagus appellabatur tuguriuus.
Nã õis auitas helucctie in quatuor pagos diuisa
ẽ. hic pagus unus cũ domo exisset patrũ nr̃orũ¬

Expanded text:
ductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, ductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostroru
Abbreviated transcription (Latin):
caturiges locis superioribus occupatis ab itinere ex¬
ercitum prohibere conantur. Compluribus his p̃liis
sebusianos exercitũ duat. Hi sunt extra prouinciã
trans rhodanũ pͥmi. Heluetii iã ꝑ augustias & fiues
sequanorũ suas copias traduxerant. & in heduorum
fines peruenerant. eorumq agros populabant᷑. Hediu
cũ se suaq ab his deffendere non possent. Legacos
ad cesarem mittunt rogatum auxiliũ. Ita se om̃i tp̃e
de . po .ro. meritos ẽẽ ut pene incõspec tu exercitus
nr̃i agri uastari. liberi eorũ inseruitutẽ adduci op¬
pida expugnari nõ debuerunt. Eodem tp̃e hedui ⁊¬
ambarriq necessarii E cõsanguinei heduorũ cesarẽ
cerciorem faciunt se se de populatis agris nõ facile
ab oppidis uim hostium prohibere. Item allobroges qͥ
trans rhodanũ uicos possessionesq habebant᷑ fuga
se ad cesarem recipiunt. E demonstrãt sibi p̃ter
agri solum. ihil esse reliqui. Quibus rebus ad¬

Expanded text:
Caturiges locis superioribus occupatis itinere exCaturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus ad
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit & asequauis impetrat ut ꝑ fiues suos hel¬
uecios ire paciantur: obsidesq uti int̾ se dent i¬
perficit. Sequaui ne itinere heluecios ee in animo¬
prohibebant. Heluetii ut sine maleficio  iuiuria
trauseant. cesari niuiciatur helueties eͬe in aĩo per
agrũ sequanorũ & heduorũ iter insantonũ fines
facere: qui nõ longe achelosatiũ finibus absunt.
que ciuitas est inprouincia. ld si fieri intelligebat
magno cũ ꝑiculo prouincie futurũ.: ut hõies belli¬
cosos popłi.ro. inimicos locis patentibus in axĩeq
frumentariis finitimos hr̃et. ob eas causas ei mu¬
nicioni: quam fecerat utum labienum legatum.
prefecit. ipse in italiam magnis itincribus contendit.
duasq legiones ibi conscripsit: et tres que apł aqͥlciã
hiemabant. ex hibernis etucit. et qua ꝓoximũ iter
inulteriorẽ galliã per alpos erat. cũ his quinq le¬
giomibus ire contendit. Ibi setrones & garozelli et

Expanded text:
suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helsuscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et
Abbreviated transcription (Latin):
ad cum reuerterũt. negat se more & exemplo
popłĩ.ro. posse. iter ulli ꝑ prouiciã facere dare.¬
ot si uim facere. conentur ꝓhibiturũ ostendit.
Heluccii ea spe deiec ti nauibus uinc lis. racibusq
compluribus factis. alii uadis rhodani. qua mi¬
nuna altitudo fluminis erat: nõ unꝗͣ int̾ dui sepius
noctu si ꝑrumpere possent conati. oꝑis municiõe
& militũ concursu. et telis repulsi. hoc conatu de¬
stiterunt. Relinq̃batur una ꝑsequanos ua:. qua
sequanis uiuitis ꝓpt̾ angustias ire nõ poterant.x
his cũ sua sponte persuadere nõ possent. legatos
ad dunorigem heduũ mittunt. ut eo dep̃catore
asequanis impetrarẽt. Dunorix gracia & legaciõe
apud sequauos plurimũ poterat. et heluetiis erat
amicus: qđ ex ea ciuitate orgentorigis filiam.
ĩ matrimoniũ duxerat. et cupiditate regni ad du¬
ctus nouis rebus studebat. ⁊ ꝗͣ plurimas ciuita¬
tes suo bũficio hr̃e obstrictas uolebat. Itaq rẽ

Expanded text:
ad eum reverterunt, negat se more et exemplo ad eum reverterunt, negat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar q memorie tenebat. L. cassium consulem
occisum exercitũq eiꝰ ab helueciis pulsum E
sub uigum missum: concedendũ nõ putabat.
Neq hoĩes inimico aĩo data facultate ꝑ. proui¬
ciam itineris faciundi temptaturos ab iniuria
& maleficio existimabat: tñ ut spaciũ int̾cedere
posset dũ milites quos imꝑauerat conuenirent.
legatis respondit: diem se ad delib̾andũ sump¬
turũ. si quid uellent ad idus apͥlis reuerterent᷑ s
Interea legione ea quam secũ habebat. militibꝰ¬
q qui ex̾ prouincia cõuenerant. alacu lemãno
qui in flumẽ rhodanũ influit: ad montẽ iuram
qui finos sequanorũ ab heluetiis diuidit. milia
passuũ. xuiiii.murũ in altitudinẽ pedũ .xui.
fossamq ꝑducit. Eo opere ꝑfecto presidia dis¬
ponit. castella cõmunit. quo faciluis sise ĩuito
transire conarentur prohibere possent. Ubi ea
dies quã consticuerat cũ legati uenit. & legati

Expanded text:
Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati
Abbreviated transcription (Latin):
ire paterentur. om̃ibus rebus ad profec tionem
cõꝑatis diẽ dicũt. ꝗͣ die ad ripã rhodani oẽs ꝯueniãt.
Is dies erat.ad. qͥntã lł apͥlis.L. pisone. a. ga¬
binio consulibus. Cesari cũ id nũciatũ e̾e̾t eõs
ꝑ prouinciã nr̃am iter facere conari: maturat ⁊¬
ab urbe proficisci. E ꝗͣ maximis potest itineribus
ingalliam ulteriorẽ contẽdit: E ad genuã puenit.
prouncie toti ꝗͣ maximũ potest militũ nuͣm
imꝑat. erat oĩno ingallia ult̾iore legio una.
Fontẽ qui erat ad genuã iubet rescindi. Ubi de
eiꝰ aduentu heluecii cerciores facti sunt. legatos
ad eum mittũt nobilissimos ciuitatis. cuiꝰ lega¬
cionis nã meius & uerudoicius pͥncipũ locum
obtinebãt: qui dicerẽt sibi esse in aĩo sine ullo ⁊¬
maleficio iter per proiunciã facere ꝓpt̾ea qd̾¬
nullũ aliud iter haberẽt. rogare ut eius uolun¬
tate id sibi facere licebat.

Expanded text:
ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat.
Abbreviated transcription (Latin):
proficiscantur. Boiosq qui transrhenũ ĩcoluerãt.
et in agrũ noricũ transierant. noriciamq oppu¬
guarant. receptos ad se socios sibi adscistunt.
Erant oĩno itinera duo: quibus itin̾ibus domo
exire possent. Unũ ꝑ sequanos angustũ & diffici¬
le uit̾ montẽ iurã et flumen rhodanũ. uix qua
singuli carri ducerentur Mons autẽ altissimus
impendebat: ut facile ꝑ pauci prohibereꝰ possent.
Alterũ ꝑ prouinciã nr̃am. multo facilus atq ex¬
pedicius. ꝓpt̾ea ꝙ int̾ fines heluetioꝵ E allogo¬
brum qui nuper porro paccati erant. rhodanus
fluit. Isq nõ nullis locis uado transitur. Extre¬
mũ oppidum allobrogũ est. proximũq helueti¬
orũ finibus genua. Ex eo oppido pons ad hel¬
uetios ꝑtinet. Allobrogibus sese uel suasuros.
ꝙ nõdũ bono aĩo in popłm .ro. uiderẽtur. exi¬
stimabant uel ui coacturos ut ꝑ suos fines cos

Expanded text:
proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, multo facilius atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod nondum bono animo in populum Romanum viderentur, existimabant vel vi coacturos ut per suos fines eos
Abbreviated transcription (Latin):
q suos quorũ magnum nͣum hẽbat eodẽ cõdu¬
xit: per eos ne cãm diceret se eripuit. Cum
ciuitas ob eam rem incitata armis uis suũ ex¬
equi conaretur. multitudinẽq hominũ exagris
magr̃atus cogerent: orgentorix mortuus eͦst.
neq ab est suspicio ut heluecii arbitrantur
quin ipse sibi mortem. consciuerit.
ost eius mortẽ nihilomũtꝰ heluecii id qđ cõsti¬
tuerant facere conantur. ut efinibus suis ex¬
eant. Ubil iã se ad eã rem paratos eͣc arbitrati
sunt. opida sua om̃ia nuͣo ad duodetim. Uicos
ad qͣdringentos E reliqua pͥuata hedificia incẽ¬
dunt. Frumentũ om̃e prot̾ ꝗͣ qđ secũ portaturi.
erant : conburunt: ut domum redicionis spe
sublata paraciores ad oĩa pericła subeunda
essent. Trium mensium molita cibaria sibi quẽ¬
q domo efferre iubent. Fersuadent rauratis
& tulignis et latocuas finitimis ut eodem usi
consilio oppidis siuis uitisq exustis una cũ eis

Expanded text:
que suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃e pͥncipatum in cuutate obtinebat sua. ac ma¬
xime plebi acceptus erat: ut idem conaret᷑ ꝑsua¬
det. ei q filiam suam in matrioniũ dat. Fer¬
facile factum ẽẽ illis probat conata perficere
ꝓpt̾ea ꝙ ipse sue ciuitatis imꝑiũ obtempturus x¬
esset. non cͣe᷑ dubium qͥn tocuis gallie plurimũ
heluecli possent. Se suis copiis. sũoq exercitu iłł
regna conciliaturũ cõfumat. Hac gr̃one addu¬
cti inter se fidem E uisiurandũ dant E regno
occupato ꝑ tres potentissimos ac firinissimos po¬
płos tocius gallie se potiri posse sperant. Ea res
ut ẽ heluetiis per indiciũ enunciata. Moribus
sus orgentorigẽ ede uinculis cãm dicere coege¬
runt. damnatũ penas seqͥ oportebat: ut ignĩ ⁊¬
cremaretur / dielcõstituta ⁊cause dictionis orgento¬
rix adiudiciũ om̃ẽm suam familiã ad hominũ
decẽ milia undiq coegiti et om̃s clientes oberatos¬

Expanded text:
tempore principatum in civitate obtinebat ac matempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratos
Abbreviated transcription (Latin):
angustos se fines hr̃e arbitrabantur. qui in lon¬
gitũdinẽ passuũ. cc.xl. in altitudinẽ. Clxxx. patebãt.
is rebus adducti. E auc toritate orgentorigis ꝑ¬
inoti. cõstituerũt ea q̃ ad proficiscendũ ꝑtinerent.
comparare. Iumentorũ  carrore ꝗͣ m̃axinium.
nũm coemere: Semẽtes ꝗͣ maximas fac̾e: ut inicin̾e
copia frumẽti suppeteret. cũ proximis ciuitatibus
pacem & amiciciam cõfirmare.: Ad eas res cõficiẽ¬
das biẽniũ satis ẽe sibi dixerunt. Int̾ciũ aunũ
ꝓfec tionẽ lege confirmãt. Ad easres cõficiẽdas
orgentorix delegitur. Is igit᷑ ubi legacionẽ ad ciui¬
tates suscepit in eo itinere persuadet. Cassico ca¬
tamentaleodis filio sequano. cuiꝰ pat̾ regnũ in
sequanis multos ãnos obtinuerat. E asenatu. po¬
puloq romano amicus appellatus erat: ut regnũ
inciuitate. sua occuparet. qđ pater ante habue¬
rat. Itemq dunorigi heduo. frĩ diuiciati. qͥ eo

Expanded text:
angustos se fines habere arbitrabantur, qui in lonangustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo
Abbreviated transcription (Latin):
Aquitaniã agarunna flumine ad pireneos mõ¬
tes. ⁊ ad eã partẽ occeani que c̃ ad hispaniam
pertinet. spectat int̾ occa sum solis ⁊ septẽtrio¬
nes. Apud heluecios longe nobilissimꝰ fuit E
ditissimus horgentoriẜ. M. messalla. et. P. marco
pisone cõsulibus: regni cupiditate inductus cõ¬
iuracionẽ nobilitatis fecit. ac ciuitati ꝑ suasit.
ut definibus suis cũ om̃ibus copiis exirẽt: ꝑfacile
potiri. Id hoc facilus eis persuasit. qđ undiq loci
natura heluecii cõtinerẽtur. Una exparte rhe¬
no latissimo atq altissimo. qui agrũ heluetium
agermanis diuidit. Altere exparceꝰ monte Iura
astissumo qui ẽ int̾ seqͣuos et heluetios. Tercia la¬
cu lemano & flumine rhodano qui prouintiam
nr̃am ab helueciis diuidit. His rebus fiebat. ut
et minus late uagarentur ꝙ minus facile finiti¬
mis bellũ in ferre possent. qua de causa hõĩes
bellandi cupidi magno dolore afficiebantur. Ero

Expanded text:
Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos monAquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile ae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
diuis a in partes tres. Quarũ
unã incolunt belge. Aliã aqͥ¬
tani. Terciã qui eorũ lingua
celte. Nr̃a uero galli appellãt᷑.
gis matrona ⁊̃ sequana diuidit. Horũ omnium
ad eos mercatores sepe cõmeant. atq ea que
adfeminandos aĩos ꝑtinent: inportant. Froximi¬
q sunt germanis qui trãs rhenũ incolunt. cum
quibus continent̾ bellũ geriuit. Qua de causa
heluecii qͦ reliquos gallos uircute precedunt.¬
qđ fere quotidiauis preliis cũ germanis cõtẽdũt.
tum aut suis fuubus eos prohibent: aut ip̃i in
eorũ finibus. bellum gerunt. Eorũ una pars.
quã gallos obtinere dictum est: iniciũ capit a
flumine rhodano. contineturq garumna flumĩe.
occeanũ fines belgarum attingit. eciã ab seqͣnis
ꝙ heluetiis flumẽ rhenum uergit ad septẽtrionẽ
Belge ab excremis gallie finibus oriuntur. per¬
tendant pectendunt ad iuferiorẽ p artẽ fluminis
rheui spectant in septenerionẽ & orientẽ solem.

Expanded text:
divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae; alteram, Aquitani; tertiam, qui, ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur.gis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium ad eos mercatores saepe commeant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum quibus continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii qquod fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem.
Abbreviated transcription (Latin):
cohortẽ futurã. huic legioni cesar indulserat p̃cipue
E p̃p uirtutẽ cõfidebat maxime:
Lac or̃one habita mirũ in modũ conuerse sẜ̃ oĩm
nientes. sũmaq alacritas E cupiditas belli gerẽdi
ĩnata est. pͥncepsq legiõs decinae ꝑtribunos mi¬

Expanded text:
cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos mi
Abbreviated transcription (Latin):
simulacionem angustiasq itinerũ conferret. facere
arrogant̾. cũ aut de officio imꝑatoris desꝑare aut
p̃scribere auderent. Hoc sibi esse cure frumentũ
sequanos. leucos. lingones sũministrare: iamq eeͣ
in agris frumẽta matura. de itinere ipsos breui tp̃e
iudicaturos ꝙ nõ fore dicto audientes: nec signa
laturi dicantur. nihil se ea re cõmoueri. sare enim
quibuscũq exercitus dicto audiẽs nõ fuerit: aut
male re gesta fortunã defuisse: aut aliqͦ facinore
comꝑto auariciã esse cõiunctam. suã in nocenciã.
ꝑpetuã uite felicitatẽ helueciorũ bello e̾ẽ ꝑ spectã¬
itaq se ꝗ in longiorẽ diẽ collocaturus eͣet̾. rep̃senta¬
turũ esse. E proxima nocte de quarta uigilia cas¬
apđ̾ eos pudor atq officiũ. an timor plus ualeret
qđ si preterea nemo sequatur. tñ se cũ sola decima
legione iturũ de qua nõ dubitaret sibiq eã pretoriã

Expanded text:
simulationem angustiasque itineris conferrent, facere simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helveitaque se quod in longiorem diem collocaturus esset, repraesentaturum, et proxima nocte, de quarta vigilia casapud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam
Abbreviated transcription (Latin):
meritus uidebatur ꝑꝑ factum nper in ytalia seruilẽ
tumultũ. quos tũ aliquid usus ac discipliua quã a
nobis accepissent. subleuarent. Ex quo iudicari pos¬
set. qͣntũ haberet in se boni cõstancia: ꝑꝑea ꝗ quos
armatos ac uictores suꝑassent. deuiq hos eosdẽ
gressi nõ solum in suis sedibus: sed etiã in illorum.
finibus plerumq suꝑassent: qui tũ pares cͥeͣ nr̃o exer¬
citui nõ potuerint: si quos aduersum p̃liũ. E fuga ga¬
llorũ cõmoueret. hoc si quererẽt reꝑiri posse duitu¬
rnitate belli. defatigatis gallis arioiustũ cũ multos
menses castris se ac paludibus tenuisset: neq sui
potestatẽ fecisset : desperantes iã de pugna & disꝑsos
subito ad ortũ magis racione ⁊ consilio ꝗͣ uirtute ui¬
cisse. Cui racioni contra homines barbaros atq imꝑi¬
tos locus fuisset ac ne ip̃m quidẽ sꝑare nr̃os exer¬
citus capi posse. qui suũ timorẽ in rei frumentarie

Expanded text:
meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quarmatos ac victores superassent. Denique hos esse gressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae
Abbreviated transcription (Latin):
qui se ex his minus timidos existimari uolebãt
non se hostem uereri. sed angustias locoꝵ ꝙ ma
aut rem frumentariã ut satis cõmode supportari po¬
sset. timere dicebant. nõ nulli eciã cesari renũciabãt
cũ castra moueri ac signa ferri iussissent. nõ fore
dicto audientes milites: neq ꝑꝑtimorẽ signa laturos.¬
Hec cũ aĩaduertisset cesar cõuocato cõcilio oĩmq or¬
dinũ ad id conciliũ adhibitis centurionibus uehemẽt̃
eos incusauit. Frimũ aut quã in partẽ: aut qͦ cõsilio
ducerentur sibi querendũ aut cogitandũ putarent.
petisse. Cur gͥ hũc tã temere quisꝗͣ ab officio disces¬
surũ iudicaret. sibi quidẽ ꝑsuaderi cognitis suis po¬
uererent᷑: aut cur de sua uirtute aut de ip̃ius dilis¬
gencia desperarent. fac tum eiꝰ hostis ꝑiculũ patrũ
nr̃oꝵ memoria cũ cimbris & theutonis. a.C. mario
pulsis nõ minorẽ laudem exercitus ꝗͣ ip̃e imperator

Expanded text:
Qui se ex his minus timidos existimari volebant, Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et Ariovistum, aut rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. itiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis povererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator
Abbreviated transcription (Latin):
tacione nr̃oꝵ uocibus gallorũ ac mercatoriu qui
ingenti magnitudine corporũ germanos incredibili
uirtute atq exercitacione in armis eẽ predicabant.
sepenũo sese cũ his cõgressos ne uultũ quidẽ atq
õẽm exercitilm occupauit: ut nõ mediocritꝰ omniũ
mentes aĩosq perturbaret. Hic pͥmũ ortus est ti¬
mor tribunis militũ ac prefectis: reliquis qui ex
urbe amicicie causa cesarem secuti. magnum in re
militari usum habebat. quorũ alius alia causa il¬
lata qua sibi ad profiascendũ necessaria eͥeͣ diceret.
Fatehat ut eius uoluntate discedere liceret: nõ nulli
pudore adducti. intabernaculis: aut suũ fatũ q̃re¬
bantur. aut cũ familiaribus suis cõmunẽ ꝑiculum
miserebantur. Uulgo totis castris testam̃ta obsigna¬
bantur: horũ uocibus ac timore. paulatĩq eciam
hi qui magnũ in castris usum habebãt milites cẽ¬
turionesq: quiq eqͥtatui p̃erant ꝑturbabantur:

Expanded text:
tatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui tatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, utbantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
est ei. Arioiustũ cũ suis copiis oĩbus ad occupãdũ
Besoncionẽ qđ oppidũ maximũ sequanorũ cõten¬
dere: tridiuq uiam asius finibus processisse. Id
ne accideret: magnopere sibi p̃cauẽdũ. cosar
existimabat. Namq oĩm rerũ q̃ ad bellũ usui
erant. sũma erat in eo oppido facultas. Edq nat᷑a
loci sic muniebatur ut magnã ad ducendũ bellum
daret facultatẽ. ꝓpt̾ea ꝙ flumẽ alduas dubiuis
ut circino circũ duc tum pene totũ oppidũ cingit.
Reliquũ spaciũ qđ est nõ amplius peduũ.ui. qua
flumen int̾mittit mons continet magna młtitudine
ita ut radices eiꝰ montis ex utraq parte ripe flũis.
contugant. hic murus arcũdatus arcem efficit et
cũ oppido cõiungit. Huc cesar magnis nocturnis i¬
diurnisq itineribus contendit. Occupatoq oppido
ibi presidia collocat: cũ paucos dies ad bensõtionẽ
rei frumentarie cõmeatusq causa moratur ex ꝑcũ¬

Expanded text:
est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percon
Abbreviated transcription (Latin):
abfuturũ : qđ sibi cesar denũciaret se heduorum
iniurias non eglecturũ. neminẽ socũ sine sua ꝑui¬
cie contendisse: cũ uellet congrederet᷑ intellec turo
quid inuicti germani exercitatissimi in ariis. qui
intra annos.xiiii.tec tum nõ subissent uirtute nõ¬
non possent.
Hec eodem tp̃e cesari mandata referebant᷑. E legati
ab heduis. E atreueris ueniebãt. Hedui questũ
ꝗ arudes qui nuꝑ ingalliã trãsportati essent fines
eorũ popularent᷑. sese ne obsidibus quidẽ datis pacẽ
arioiusti redunere potuissent. Treueri aut̃ pagos
.c sueuorũ ad ripas rheni cõsedisse: qui rhenũ tran¬
sire conabant᷑ his pre̾e nausam & cymberiũ frẽs
Qͥbus rebus cesar uehement̾ cõmotus maturandũ
sibi existimauit ne si noua manus sueuoꝵ cum
ueteribus copiis arioiusti. sese coniũxisset : minus
facile resisti posset. Itaq re frumẽtaria ꝗͣ celloriẽ
potuit comparata magnis itineribus ad arioiustũ
contendit. Cũ tridui uiã processisset nunciatum

Expanded text:
futurum. Quod sibi Caesar denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum
Abbreviated transcription (Latin):
rheni uenerãt domi reuerti ceꝑunt: qͦs ubi qͥ ꝓximi
rhenũ incolũt perterritos senserũt in secuti magnũ
ex his nuͣm occiderũt. Cesar unaͤstate duobꝰ maximis
bellis confec tis maturiꝰ paulo ꝗͣ tp̃s anni postulabat.
ĩhibera ĩsequanos exercitũ deduxit. hib̾ius labi¬
enũ p̃posuit ip̃e in ĩcit̾iorẽ galliã ad cõuentus agẽdos
profectus est.

Expanded text:
Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
In his fuit arioustus qͥ nauiculã deligatã ad ripã
ua nacione: quã adomo secũ duxerat. Alt̾a norici
regis uoctionis soror: quã ingalliã duxerat a fratre
missa. uterq in ea fuga ꝑierunt. Due fili& haꝵ alt̾a
octisa/ altera capta est. C. ualleriꝰ procillus cũ acus¬
todibus infuga trinis cachenis uinctus traberet᷑ in
ip̃m cesarẽ hostiũ equitatũ ꝑseq̃ntẽ incidit. Que qͥdẽ
tulit. ꝙ hominẽ honestissimũ prouincie gallie familia¬
rem suũ ⁊ hospistẽ ereptũ emanibus hostiu sibi resti¬
tutũ uidebat. Neq eius calamitate de tãta uolup¬
tate. ⁊ gratulacione quicꝗͣ fortuna diminuerat. ip̃e
pñte de se ter sorcibus consultũ dicebat: utrũ igit
statĩ necaret᷑/ an in aliud tp̃s reseruaret᷑. sorciũ bñficio
se ẽe incolum᷑. Item .m. metius repercũ ad eũ reductꝰ
est. hoc p̃lio transrhenũ nũciato. Sueui qͥ ad ripas

Expanded text:
In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam ba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem rovinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas
Abbreviated transcription (Latin):
ut spaciũ pila. in hostes cõiciendi nõ daret᷑. reiec ls
pilis cominus gladiis pugnatũ est. At germani celłr
ex consuetudine sua phalange facta impetus gla¬
diorũ exceperũt. Reperti sunt ꝗͣ plures nr̃i milites
qͥ in phalangẽ insilirent. E scuta manibus reuelle¬
rent. E desuꝑ uulnerarẽt. cũ hostiũ acies asinistro
cornu pulsa atq infugã conuersa eͣet. ad extrox
cornu uehement᷑ multitudine suorũ nr̃am aciem
p̃mebant. Ed cũ aĩaduertisset .p. crassus adolesceus.
qui equitatui preerat. qđ expedicior erat ꝗͣ hi qui
dintra aciẽ uerbabantur. terciã aciẽ laborantibꝰ nr̃is
subsidio misit. ita prelium restitutũ est. atq omnes
hostes terga uercerũt: neq pͥus fugere destiterunt.
ꝗͣ ad flumẽ rhenũ millia passuũ ex eo loco arat̾ . u.¬
ꝑuenerũt. ibi ꝑ pauci aut uiribus confisi tranare
contẽderũt. aut lintribus inuentis sibi salutẽ reꝑierũt

Expanded text:
ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s halarios inconspecta hostiũ pro castris mino¬
ribus constituit. quominꝰ multitudine militũ legiona¬
rioꝵ ꝓhostiũ nũo ualebat: ut ad spẽm halaris ⁊
uteretur. ipse triplia in structa acie usq ad castra
hostiũ accessit. Tũ demũ noͣcio germani suas copias
castris eduxerũt gn̾ãtimq cõstiterũt. paribus int̾ualł
harudes marcomãnos. ariboccos. Uangiones. nemetos.
sedunos. sueuos. oẽmq aciem suã redisset. carris arcũĩ¬
dederũt: nequa spes infuga relinq̃retur. Eo mulie¬
res imposuerunt: que ad p̾reliũ proficiscentes milites
passis crinibus flentes implorabant/ ne se ĩ seruitutẽ
romanis traderẽt. Cesar singulis legionibus singlos
legatos & questorẽ prefeat uti eos testes sue qͥsq
uirtutis haberet. ipse adextro cornu ꝗ eã partẽ
miuime firmã hostiũ esse aĩ aduerceret. preluun
cõmisit. Ita nr̃i acrit̾ in hostes signo dato impetũ
fecerunt. Itaq hostes repente celeritꝰq ꝑcucurierũt.

Expanded text:
uit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
deffenderet. se heduoꝵ. iniurias nõ negletturũ.
Ad hec ariosustus respondit ius esse bellii ut qui
tum. sed ad suũ arbitriũ imꝑare cõsueuisse. Si ip̃e
suo iure uteretur nõ oportere sea. popło .r. ĩ suo
iure impediri. Heduos sibi qm̃ belli fortunã tẽp¬
tassent. E armis congressi ac superati essent. stipẽ¬
darios factos esse. Magnam cesari iniurã facere.
qui suo aduentu uec tigalia siba def̾iora faceret.
heduis se obsides rediturũ nõ esse: neq his neq
eorũ sociis iminiura bellũ illaturũ si in eo reman̾ent
qđ conuenisset. stipendiumq quot annis penderẽt.¬

Expanded text:
defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut qui vtum, sed ad suum arbitrium imperare consuesse. Si ipse suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod con