comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hec ⁊ huiꝰ modi multa cũ rex osuiu
regi sigbercto amicali & quasi fr̃no
consilio sepe in culcaret: tandem ui¬
uante auicorũ consensu credidit.
Et facto cũ suis consilio. cũ ex hor¬
tatione fauentib cunctis ⁊ annu¬
entib fidei baptiratus est cumeis
a finano ep̃o in uilla regia cuiꝰ supra
meminimꝰ que cognominatur ad
murum. Est enim iuxta murũ qͦ
roman britanniã in sulam olim¬
precinxere: duodeci milia passuũ
amari orientali secreta. Igitur
rex sigberet eterm regni iã ciurs
effectus. temꝑalis regnisui sedem
aliqͦs sibi doctores daret qͥ gente
suam ad fidem xp̃i conuerterent.
ac fonte salutari abluerent. At
ille mittens ad ꝓuinciam meditra
clamauit: ⁊ dato illi socio altero
quodam pƀ̃ro misit predicare uer¬
bũ genti orientaliũ saxonum.
Ubi cũ omĩa ꝑ amibulantes multaᷤᷤ
dño eccłiam congregassent: conti¬
git cemꝑe qͦdam eundem ced redire
domũ. ac ꝑ uenire ad eccłiam lindif¬

Expanded text:
Haec et hujusmodi multa cum rex Osuiu Haec et hujusmodi multa cum rex Osuiu regi Sigbercto amicabili et quasi fraterno consilio saepe inculcaret, tandem juvante amicorum consensu credidit, et facto cum suis consilio, cum exhortatione, faventibus cunctis et adnuentibus fidei, baptizatus est cum eis a Finano episcopo in villa regia cujus supra meminimus , quae cognominatur Ad murum. Est enim juxta murum, quo olim Romani Brittaniam insulam praecinxere, duodecim millibus passuum a mari Orientali secreta. Igitur rex Sigberct aeterni regni jam civis effectus, temporalis sui regni sedem aliquos sibi doctores daret, qui gentem suam ad fidem Christi converterent ac fonte salutari abluerent. At ille mittens ad provinciam Mediterrum Dei Cedd, et dato illi socio altero quodam presbytero, misit praedicare verbum genti Orientalium Saxonum. Ubi cum omnia perambulantes multam Domino Ecclesiam congregassent, contigit quodam tempore eundem Cedd redire domum, ac pervenire ad ecclesiam Lindis
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe etiam orien¬
tales saxones fidem qmolim
Expuiso mellito antistite ab¬
iecerant: in stantia regis osuuii
receperunt. E at autem rex eiusde
gentis sigberc qͥ post sigeberc¬
tum cognomento paruum regna¬
uit: amicus eiusdem osuii regis.
Qui cũ frequenter ad eũ in ꝓuinci¬
am nordan hymbrorũ ueniret :
solebat eũ hortari ad intelligen¬
dũ dos esse ñ posse qͥ hominũ ma¬
nib factieẽnt. cłi creandi materiã
lignũ uellapidem esse ñ posse: quo¬
rum recisure uel igni absumeren¬
tur: uel in uasa quelibet humani
usus formarentur: uel certe despec¬
tui habita foras ꝓicerentur. ⁊ pedi¬
bus conculcata interram uerterent᷑:
d̾m potiꝰ intelligendum maiestate
in cõprehensibilem. humanis ocłis
in in sibilem. oipotentem. eter¬
num. qͥcelũ & terram ⁊ huma¬
num genus creasset. regerer et
iudicaturus esset orbem in eqͥtate.
cuiꝰ sedes eterna. non in uili ⁊ ca¬
duco metallo s incelis esset cre¬
ab illo prennia essent ꝑcepturi.

Expanded text:
 etiam Orientales Saxones fidem quam olim, expulso Mellito antistite, abjecerant , instantia regis Osuiu receperunt. Erat enim rex ejusdem gentis Sigberct, qui post Sigberctum cognomento Parvum regnavit, amicus ejusdem Osuiu regis, qui cum frequenter ad eum in provinciam Nordanhymbrorum veniret, solebat eum hortari ad intelligendum deos esse non posse qui hominum manibus facti essent; dei creandi materiam lignum vel lapidem esse non posse, quorum recisurae vel igni absumerentur, vel in vasa quaelibet humani usus formarentur, vel certe despectui habita foras projicerentur, et pedibus conculcata in terram verterentur. Deum potius intelligendum majestate incomprehensibilem, humanis oculis invisibilem, omnipotentem, aeternum, qui caelum et terram et humanum genus creasset, regeret, et judicaturus esset orbem in aequitate; cujus sedes aeterna non in vili et caduco metallo, sed in caelis esset creab illo praemia essent percepturi.
Abbreviated transcription (Latin):
luce migrauit anno ab incarnatione
dñi sescentesimo quinquagesimo
tercio pridie kł̾m octobriũ. Et ces¬
sante ep̃atu ꝑ annũ ⁊ sex menses:
dedit de gente occidentaliũ saxonũ¬
naturus uenit illuc ithamar an¬
autem dic septimo kłm apͥlium.
ip̃e de functo ithamar: cõsecrauit
ꝓ eo damianũ. qͥ de genere austra¬
liũ saxonũ erat oriundus.¬

Expanded text:
luce migravit anno ab Incarnatione Domini sexcentesimo quinquagesimo tertio, pridie Kalendarum Octobrium: et cessante episcopatu per annum et sex menses, dedit de gente Occidentalium Saxonunaturus venit illuc Ithamar autem die septimo Kalendarum Aprilium, ipse, defuncto Ithamar, consecravit pro eo Damianum qui de genere Australium Saxonum erat oriundus
Abbreviated transcription (Latin):
Ut colinan ep̾s relicta bri-¬
tannia cluo monasteria in
scottia. unũ scottis. alterum
anglis quos setum acd clure¬
rat fecerit .U. De morte

Expanded text:
Ut Colman episcopus, relicta Brittania, duo monasteria in Scottia, unum Scottis; alterum Anglis, quos secum adduxerat, fecerit. Inte
Abbreviated transcription (Latin):
nam sequi nõ clesisto. At wil¬
tholiũ iuirũ sc̃issimũ. doctis¬
simũ ac laude esse clignissi¬
mũ. Sed quid uobis cum
illo. cum nec eius decreta ser¬
uetis:. Ille enim in pascha suo
aut agnitum & a tota xp̃i eccłia
custoclitũ ꝓ nichilo contẽpni¬
tis. Ille enim sic in pascha clni¬
co quartam clecimam lunam
computauit: ut hanc eaclem
ip̃a diȩ more egiptioꝵ quintam
clecimã lunaꝰ acl uesperam esse
fateretur. Sic item uicesimam
ut hanc declinata caclem lie
esse uicesimã primã crecleret.
Cuiꝰ regulam clistinctionis uos
ignorasse probat : qͦd aliquotiẽs
in tercia clecua lima facitis.
De patre autem ur̃o colu̾ba & se¬
quacib eiꝰ. quoꝵ sc̃itatem uos imi¬
tari. & regulam ac precepta ce¬
lestib signis confirmata sequi

Expanded text:
nam sequi non desisto. » At Uilnam sequi non desisto. » At Uiltolium virum sanctissimum, doctissimum, ac laude esse dignissimum; sed quid vobis cum illo, cum nec ejus decreta servetis? Ille enim in Pascha suo aut agnitum et a tota Christi Ecclesia custoditum, pro nihilo contemnitis. Ille sic in Pascha dominico quartam decimam lunam computavit, ut hanc eadem ipsa die more Aegyptiorum quintam decimam lunam ad vesperam esse fateretur. Sic item vicesimam ut hanc declinata eadem die esse vicesimam primam crederet. Cujus regulam distinctionis vos ignorasse probat, quod aliquoties in tertia decima luna facitis. De Patre autem vestro Columba et sequacibus ejus, quorum sanctitatem vos imitari, et regulam ac praecepta caelestibus signis confirmata sequi
Abbreviated transcription (Latin):
ac clator euangelii dñs in ea
secl in quarta clecima uł uetꝰ
pascha manducauit acl ues¬
peram. uł noui testam̃ti sa¬
cramenta in cõmemoratiõem
maxime celebranclam com¬
menclauit: a celebracione
ur̃i pasche funclitus elimi¬
natis. Sic q ut dixi in cele¬
bratione sũme festiuitatis:
neq ioħi. neq petro. neq legi.
neq euãgłio concordatis. His¬
e contra colmanꝰ ait. Nũquied
anatholiꝰ uir sc̾s. ꝙ in prefata
hystoria eccłiastica młtum lau¬
datus : legi uł euangłio coritͣ¬
ria sapuit. qui a quarta deci¬
ma usq ad uicesimam pascha
celebrandũ scripsit : Nũqͥd
reuerentissimũ patrem nr̃m
columbã & successores eius
uiros deo dilectos qui eodem
modo pasca fecerunt. diuinis
pagnus contraria sapuisse uł¬
legisse creclendũ est: cum plu¬
rimi fuerint in eis. quoꝵ sc̃ita¬
ti celestia signa & uirtutum
que fecerunt miracula testi¬
moniũ prebuerũt e. Quos ip̃e
scõs esse non dubitans : semꝑ
eoꝵ uitam. mores & discipli¬

Expanded text:
inus in ea, sed in quarta decima vel vetus Pascha manducavit ad vesperam, vel novi testamenti sacramenta in commemorationem suae maxime celebrandam commendavit, a celebratione vestri Paschae funditus eliminatis: sicque, ut dixi, in celebratione summae festivitatis, neque Johanni, neque Petro, neque Legi, neque Evangelio concordatis. » His contra Colmanus: « Numquid, ait, Anatolius vir sanctus, et in praefata Historia ecclesiastica multum laudatus, legi vel Evangelio contraria sapuit, qui a quarta decima usque ad vicesimam Pascha celebrandum scripsit? Numquid reverentissimum Patrem nColumban, et successores ejus viros Deo dilectos, qui eodem modo Pascha fecerunt, divinis paginis contraria sapuisse, vel egisse credendum est? cum plurimi fuerint in eis, quorum sanctitati caelestia signa, et virtutum quae fecerunt miracula, testimonium praebuerunt: quos ipse sanctos esse non dubitans, semper eorum vitam, mores et discipli
Abbreviated transcription (Latin):
cdinis circiter trium stadiorũ.
& duob tm̃ in locis est tͣnͣsme¬
abilis. Utrũq enĩ capud ꝓten¬
dit in mare. In hac gͦ applicuit
seruus lei augustinus & socii
euis. uiri ut ferunt ferme qͣ¬
draginta. Acceperunt autem
precipiente beato papa grego¬
rio de gente francoꝵ interp̾tes:
& mittens ad edilberctum man¬
clauit se uenisse de roma ac nũ¬
cium ferre optimum. qͥ sibi obtẽ¬
perantibus et̾na in celis gaudia.
& regnum sine fine cũ dleo uiuo
& uero futurum si ne ulla dubie
manere illos in ea qm adierant
insula. & eis necessaria ministra¬
ri. donec uideret quid eis fac̾er
i̾ssit. Nã & antea fama acl eum
xp̃iane religionis ꝑuenerat. ut¬
pote qui & urorem habebat xp̃u¬
nam cle gente francoꝵ reginam
tione a parentibis acceperat.
ritum fidei ac religionis sue cui
ep̃o quem ei adiutorem fidei cl¬
uo. iussit augustinum cũ soci¬
is ad suum ibidem ad uenire
colloquium. Cauerat enimn

Expanded text:
dinis circiter trium stadiorum, dinis circiter trium stadiorum, et duobus tantum in locis est transmeabilis: utrumque enim caput protendit in mare. In hac ergo adplicuit servus Domini Augustinus, et socii ejus viri ut ferunt ferme quadraginta. Acceperunt autem, praecipiente beato papa Gregorio, de gente Francorum interpretes, et mittens ad Aedilberctum, mandavit se venisse de Roma, ac nuncium ferre optimum, qui sibi obtemperantibus, aeterna in caelis gaudia, et regnum sine fine cum Deo vivo et vero futurum, sine ulla dubietmanere illos in ea quam adierant insula, et eis necessaria ministrari donec videret quid eis faceret, jussit. Nam et antea fama ad eum Christianae religionis pervenerat, utpote qui et uxorem habebat Christianam de gente Francorum regia, tione a parentibus acceperat, ut ritum fidei ac religionis suae cum episcopo quem ei adjutorem fidei devo, jussit Augustinum cum sociis ad suum ibidem advenire colloquium. Caverat enim ne
Abbreviated transcription (Latin):
deum cleuotione a l solatianclum
quia res erigit cõmodetis. Candi¬
dum p̾terea presbiterũ cõmunẽ
filium. quem ad gubernationẽ
patrimonioli eccłie nr̃e tͣnͣsmisi¬
mus. Karitati ur̃e in omnibus
custodiat reu̾entissime frater.
Data decimo die kalenclarum
augustarũ. imperante dño no¬
stro mauricio tiberio puissimo
post consulatum eiuscdem dñi¬
oboratus gͦ confirma¬
cione beati patris gre¬
gorii augustinus cũ¬
famulis xp̃i qui erant cum eo.
rediit in opul uerbi ꝑuenito
britanniam. Erat eo tẽpore
rex edilberctꝰ in cantia poten
tisuimus. qui acd confinum ulq
humbre fluminis marimi. qͦ
meridiani & septẽtͥonales angło¬
rum populi clirimuntur. fines
imperii tetenderat. Est autem
ad orientalem cautie plagan
tanatos insula non moclica.
lł ÷ magnitudinis iuxta consu¬
etudinem estimationis angloꝵ
familiarum sescentarum. qũa
a continenti terra secernit flu¬
nius Wantsumu qui est latitu

Expanded text:
Deum devotione ad solatiandum, Deum devotione ad solatiandum, quia res exigit, commodetis. Candidum praeterea presbyterum communem filium, quem ad gubernationem patrimonioli Ecclesiae nostrae transmisimus, charitati vestrae in omnibus custodiat, reverendissime frater. Data die decima Kalendarum Juliarum, imperante domino nostro Mauricio Tiberio, piissimo post consulatum ejusdem domioboratus confirmatione beati Patris Gregorii Augustinus confamulus Christi qui erant cum eo, rediit in opus verbi, pervenitque Britanniam. Erat eo tempore rex Edilbereth tissimus, qui ad confinium usque Humbrae fluminis maximi, quo meridiani et septentrionales Anglorum populi dirimuntur, fines imperii tetenderat. Est autem ad orientalem Cantiae plagam Tenatos insula non modica, id est magnitudinis juxta consuetudinem aestimationis Anglorum, familiarum sexcentarum. Quam a continenti terra secernit fluvius Wantsumu, qui est latitu
Abbreviated transcription (Latin):
dustodiat dilectissimi filii. Data
die decimo kalenclarũ augustarũ.
mꝑante dño nr̃o mauricio tyb̾io
ussimo augusto.anno qͣrtodcimo
isit eciam
tunc idem ueneranduᷤᷤ
pontifex ad etherium
nigne susciꝑet literas: quarum
iste est textus. Deuerentissimo &
sanctissimo fr̃i etherio coep̾o: grego¬
rius seruus seruoꝵ dei. Licet apcl̃
sacerdotes habentes deo placitã
karitatem religiosi uiri nullius
cõmendatione indigeant: qͥ a tñ
frat̾nitati ur̃e nr̃a mittere scripta
curauimꝰ. insinuantes latorem
presentium augustinum seruũ
clei cłe cuiꝰ certi sumꝰ studio. cum
aliis seruis cdei illic nos ꝓ utilita¬
te aĩaꝵ auriliante dño direxisse.
Quem necesse est ut sacerdotali
studio sc̾itas ur̃a adiuuare. & sua
ei solatia prebere festinet. Ciu e¬
ciam ut prõptiores ad susfragan¬
clum possitis existere. causam uob̃
iniunximꝰ subtilit̾ indicare. scien¬
tes qͦd ea cognita. tota uos propt̾

Expanded text:
custodiat, dilectissimi filii. Data custodiat, dilectissimi filii. Data die decima Kalendarum Augustarum, imperante domino nostro Mauricio Tiberio piissimo Augusto anno decimo Misit etiam tunc isdem venerandus pontifex ad Etherium nigne susciperet, litteras, quarum iste est textus: « Reverentissimo et sanctissimo fratri Etherio coepiscopo, Gregorius servus servorum Dei. « Licet apud sacerdotes habentes Deo placitam caritatem religiosi viri nullius commendatione indigeant; quia tamen fraternitati vestrae nostra mittere scuravimus, insinuantes latorem praesentium, Augustinum servum Dei, de cujus certi sumus studio, cum aliis servis Dei illuc nos pro utilitate animarum, auxiliante Domino, direxisse. Quem necesse est ut sacerdotali studio sanctitas vestra adjuvare et sua ei solatia praebere festinet. Cui etiam ut promptiores ad suffragandum possitis existere, causam vobis injunximus subtiliter indicare, scientes quod ea cognita, tota vos propter
Abbreviated transcription (Latin):
det. Quarum iudelicet litt̾aꝵ ista
est forma ¶ꝯ Regorius seruus dei:¬
seruoꝵ dei : seruis cli nr̃i. Quia me¬
liꝰ fuerat bona non incipere. qͣm ab
his que cepta sunt cogitatione re¬
trorsum redire: su̾mo studio dilec¬
tissimi filii oportet. ut opꝰ bonum
quod auriliante dño cepistis ĩple¬
atis. Nec labor uos gͦ itin̾is. nec
maledicoꝵ hominum lingue det̾¬
teant : sed om̃i instantia omniq fer¬
uore que inchoastis cleo auctore
ꝑagite. scientes qd̾ laborem magnu̾
maior eterne retͥbutionis gla seqͥt᷑.
Remeanti autẽ augustino prepo¬
sito ur̃o quem & abbatem uobis cõ¬
stituimꝰ. in om̃ibus humilit̾ obedi¬
te: scientes hoc ur̃is aĩab ꝑ oĩa ꝓ¬
futurum. quicqͥd a uobis fuerit in
eiꝰ ad monitione cõpletũ. Omnipo
uidere concedat. quatinꝰ & si uob̾cũ
la borare nequeo. simul in retͥbuti¬
onis gaudio inueniar quia labora¬
de si licet uolo. Deul uos incolumeᷤ

Expanded text:
det. Quarum videlicet litterarum ista det. Quarum videlicet litterarum ista est forma: Gregorius servus servorum Dei, servis Domini nostri. « Quia melius fuerat bona non incipere, quam ab his quae coepta sunt cogitatione retrorsum redire, summo studio, dilectissimi filii, oportet ut opus bonum quod, auxiliante Domino, coepistis, impleatis. Nec labor vos ergo itineris, nec maledicorum hominum linguae deterreant: sed omni instantia, omnique fervore, quae inchoastis, Deo auctore, peragite: scientes quod laborem magnum major aeternae retributionis gloria sequitur. Remeanti autem Augustino praeposito vestro, quem et abbatem vobis constituimus, in omnibus humiliter obedite: scientes hoc vestris animabus per erit in ejus admonitione completum. Omnipotvidere concedat; quatenus etsi vobiscum laborare nequeo, simul in gaudio retributionis inveniar, quia laborare, scilicet, volo. Deus vos incolumes
Abbreviated transcription (Latin):
tificatum romane & apłice sedis sor¬
titus. rexit annos tredecim. menses
sex & dies clecem. Qui cdiuino admo¬
nitus instinctu. anno quartod ecimo
eiusdem pͥncipis. aduentus uͦ anglo¬
rum in britanniam anno circiter
centesimo qͥnqͣgesimo. misit seruũ
dei augustinum & alios plures cu
eo monachos timentes cleum pred¬
care u̾bum dei genti angloꝵ. Qͥ
cum iussis pontificalibus obtẽꝑan¬
tes memoratum opꝰ aggredi cepissẽt
ꝑculsi timore mnerti redire domũ
pocius qͣm barbaram. feram ĩ ncri¬
dulamq gentem. cuiꝰ nec lingͣm
quidem nossent. adire cogitabant
ꝙ hoc. ẽẽ. tuciꝰ cõmuni confilio de¬
cernebant. Hec mora. Auguiftinu
quem eis ep̾m ordinandum si ab
anglis susciperent᷑ disposuerat di¬
mum remittunt. qui a beatõ gre¬
gorio humili supplicatu optinere
ne ta ꝑicłosam. tam laboriosã. tã
incertam ꝑegͥnationem adire cle¬
berent. Quibus ille exhorta torial
mittens litteras. in opus eos uerbi
diuino confisos auxilio ꝓficisci sua¬

Expanded text:
 pontificatum Romanae et apostolicae sedis sortitus, rexit annos tredecim menses sex, et dies decem; qui divino admonitus instinctu anno decimo quarto ejusdem principis, adventus vero Anglorum in Britanniam anno circiter centesimo quinquagesimo, misit servum Dei Augustinum, et alios plures cum eo monachos timentes Dominum, praedicare verbum Dei genti Anglorum. Qui cum jussis pontificalibus obtemperantes, memoratum opus adgredi coepissent, perculsi timore inerti, redire domum potius, quam barbaram, feram, incredulamque gentem, cujus ne linguam quidem nossent, adire cogitabant, et hoc esse tutius communi consilio decernebant. Nec mora, Augustinum, quem eis episcopum ordinandum si ab Anglis susciperentur disposuerat, domum remittunt, qui a beato Gregorio humili supplicatu obtineret ne tam periculosam, tam laboriosam, tam incertam peregrinationem adire deberent. Quibus ille exhortatorias mittens litteras, in opus eos verbi, divino confisos auxilio, proficisci sua
Abbreviated transcription (Latin):
ec multo interposito tp̃re
nunciatur ex eadem insula
pelagianã ꝑuersitatem
iterato paucis auctorib dilati¬
ti. rursusꝙ adbeatũ uirũ preces
sacerdotum om̃ĩum deferunt᷑.
ut causam clei qm prius optinu¬
erat tutaretur. Quoꝵ peticioni fal¬
timis obteperat. Nanq acl iuncto
sibi seuero tociꝰ sc̃itatis uiro qͥ erat
eiscipulus bectisim partis lapi¬

Expanded text:
ec multo interposito tempore, nuntiatur ex eadem insula, Pelagianam perversitatem iterato paucis auctoribus dilatari. Rursusque ad beatissimum virum preces sacerdotum omnium deferuntur, ut causam Dei, quod prius obtinuerat, tutaretur. Quorum petitioni festinus obtemperat. Namque adjuncto sibi Severo, totius sanctitatis viro qui erat discipulus beatissimi patris Lupi
Abbreviated transcription (Latin):
auctore deo atdhuc ad fidem ꝑdu¬
cta est: hanc d ebet conuersatio.¬
nem instituere. que in initio na¬
scentis eccłie fuit patribus nr̃is.
in quibus nullus eoꝵ ex his que
possidebant a liqͥd suũ. eẽ. dicebat.
sed erant eis oĩa cõmunia. Si qui¬
uͦ sũt clerici ertra sacros canones
constituti qui se contrnere ñ possũt.
sortiri urores debent. & stipendia
sua exteriꝰ accipere. Quia & le eis
dem patͥb cle quib p̾fati sumꝰ noui¬
mus scͥptum: qͦd diuidebat᷑ singłis¬

Expanded text:
auctore Deo, ad fidem perduauctore Deo, ad fidem perducta est, hanc debet conversationem instituere, quae in initio nascentis Ecclesiae fuit patribus nostris, in quibpossidebat, aliquid suum esse dicebat, sed erant eis omnia communia . » Si qui vero clerici sunt extra sacros ordines constituti, qui se continere non possunt, sortiri uxores debent, et stipendia sua exterius accipere, quia et de his, de quibus praefati sumus, novimus scriptum, « quod dividebatur sing
Abbreviated transcription (Latin):
continuo romam laurentrum pre¬
biterum & petrum monachũ: qͥ
beato pontifici gregorio gente an
glorum fidem rp̃i suscepisse. ac
& de eis que necessarie uidebant᷑
questionibus eiꝰ consulta flagitãs.
Nec mora congrua quesitũ re¬
sponsa recepit. que eciã huic nr̃e¬
de his que fidelrum oblationib
accedunt altario. qͣnte debeant
fieri portiones.
esponsio gregorii pape
bene nosse clubrum non est: &
specialiter beati pault ad timo¬
theum epłe. in quib eũ erudi¬
re studuit: qualit̾ in domo cł
conuersari debuisset. Mos autẽ
sedis apłice est : ordinatis ep̃is p̾¬
cepta tradere. ut er om̃i stipendi¬
o quod accedit : quatuor debeat
fieri portiones.Una uidelicet
ep̃o & familie propt̾ hospitalita¬
tem atq susceptionem. alia cler
tercia pauꝑibul. quarta eccłiis
reparandis. S qͥa fraternital¬
tua monasterii regulis erudita
seorsum fieri non debet a clericis
suis. in eccl̃ia angloꝵ que nuꝑ

Expanded text:
continuo Romam Laurentium precontinuo Romam Laurentium presbyterum, et Petrum monachum, qui beato pglorum fidem Christi suscepisse, ac et de eis, quae necessariae videbantur quaestionibus ejus consulta flagitans: nec mora congrua questui responsa recepit, quae etiam Hide his, que fidelium oblationibus accedunt altario, quatuor debent fieri portiones. esponsio Gregorii papae bene nosse dubium non est, et specialiter beati Pauli ad Timotheum Epistolae, in quibus eum erudire studuit qualiter in domo Dei conversari debuisset. Mos autem sedis apostolicae est, ordinatis episcopis praecepta tradere, ut in omni stipendio quod accedit, quatuor debeant fieri portiones; una videlicet episcopo et familiae propter hospitalitatem, atque susceptionem; alia clero; tertia pauperibus; quarta ecclesiis reparandis. Sed quia tua fraternitas, monasterii regulis erudita, seorsum vivere non debet a clericis suis, in Ecclesia Anglorum, quae nuper,
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ suauissimis. que uera eẽ. mi¬
raculoꝵ quoq multoꝵ ostensio¬
ne firmauerant. credens baptiza¬
tus est ÷ cepere plures & nõ pauci¬
coticlie ad audiendum uerbum
confluere. ac relicto gentilitatis
dendo sociare. Quoꝵ fidei & coñ¬
uerlioni ita congratulatus esse
rer ꝑhibetur: ut nullũ tamen co¬
geret ad xp̃ianismũ. s tantũmo¬
clo credentes artiori dilectione qͣ¬
si conciues sibi regni celestis am¬
plecteretur. Didicerat enĩ ad octo¬
ribus auttoribq sue salutis. ser¬
uitium xp̃i uoluntarrum non cõ¬
accicium esse cdebere. Nec diftulit
quin eciam ip̃is loctoribus suis
locum sedis eoꝵ gradui congru¬
um in doroberni metropoli sua do¬
naret: simul & necessarias in diu̾¬
sis speciebus possessiones coferret.
Nterea uir dñi augustinꝰ¬
arelas uenit. & ab archiep̾o eiꝰdẽ
ciuitatis etherio iurta qͦd nissa
sc̃i patris gregorii acceperat ar¬
chiep̾c genti angloꝵ ordinatꝰ est.
Reuersusq in britanniam. milit

Expanded text:
eorum suavissimis, quae vera esse miraculorum quoque multorum ostensione firmaverant, credens baptizatus est, coepere plures ad audiendum verbum confluere, ac relicto gentilitatis dendo sociare. Quorum fidei et conversioni ita congratulatus esse rex perhibetur, ut nullum tamen cogeret ad Christianismum; sed tantummodo credentes arctiori dilectione, quasi concives sibi regni caelestis, amplecteretur. Didicerat enim a doctoribus auctoribusque suae salutis, servitium Christi voluntarium, non coactitium esse debere. Nec distulit, quin etiam ipsis doctoribus suis locum sedis eoum in Dorobernensi metropoli sua donaret, simul et necessarias in diversis speciebus possessiones conferret. Interea vir Domini AugustinArelas, et ab archiepiscopo ejusdem civitatis Aetherio, juxta quod jussa sancti Patris Gregorii acceperant, archiepiscopus genti Anglorum ordinatus est eversusque Brittaniam, misit
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet assidus. ugiliis ac
ieumniis seruiendo: uerbũ uite
quibus poterant predicando.
cuncta huiꝰ mundi uelud aliena
spernendo. ea tm que uictui ne¬
cessaria uidebantur ab eis quos
clocebant accipiendo. scđ̃m ea
que docebant ipsi ꝑ omĩa uiuen¬
do. & paratun ad pacienclum ad¬
uersa queq uł eciam morien¬
dum ꝓ ea quam prelitabant
ueritate animũ habendo. Qͥd
mora. Crediderunt non nulli
& baptizabantur. mirantessim¬
plicitatem in nocentis iute. ac
dulcedinem cloctrine eoꝵ celestiᷤᷤ.
Erat autem ꝓpe ipsã ciuitatem
ad orientem eccłia in honorem
sc̃i martim antiquitus facta
dum adhuc romani britanniã
incolerent. in qua regina qua
xp̃ianam fuisse prediximꝰ orare
consueuerat. In hac gͦ & ip̃i pͥmo
conuenire. psallere.orare. missas
facere. predicare & baptizare ce¬
perunt. donec rege ad ficlem con¬
uerso. maiorem preclicandi ꝑ oia
& eccl̃ias fabricandi uel restauran¬
li licentiam acciperent. At ubi

Expanded text:
videlicet, assiduis, vigiliis, ac jejuniis serviendo, verbum vitae quibus poterant praedicando, cuncta hujus mundi velut aliena spernendo, ea tantum quae victui necessaria videbantur, ab eis quos docebant, accipiendo, secundum ea quae docebant ipsi per omnia vivendo, et paratum ad patiendum adversa quaeque, vel etiam ad moriendum pro ea quam praedicabant veritate, animum habendo. Quid mora? Crediderunt nonnulli, et baptizabantur, mirantes simplicitatem innocentis vitae, ac dulcedinem doctrinae eorum caelestis. Erat autem prope ipsam civitatem ad Orientem Ecclesia in honorem sancti Martini antiquitus facta, dum adhuc Romani Brittaniam incolerent, in qua regina, quam Christianam fuisse praediximus, orare consueverat. In hac ergo et ipsi primo convenire, psallere, orare, missas facere, praedicare et baptizare coeperunt; donec rege ad fidem converso, majorem praedicandi per omnia, et ecclesias fabricandi vel restaurandi licentiam accipe
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris i maginem intabula
depictam. letaniasq canentes ꝓ
sua simul & eoꝵ propt̾ quos & ad
quos uenerant salute eterna clño
supplicabant.Cũq acl iussionem
regis residentes uerbũ ei uite u¬
nã cum omnib qui aclerant eius
comitibus predicarent: respõdit
uerba & ꝓmissa que affertis. s qͥa
noua sunt & incerta nõ his pos¬
sum assensum tribuere. reliccis e¬
is que tanto tempore cũ om̃i agłoꝵ
gente seruaui. Uerũ qͥa de longe¬
nistil̃. & ut ego mͥ uideor ꝑsperisse
ea que uos uera & optima crecleba¬
tis. nobis quoq cõmunicare clesi¬
deratis. nolumus molesti esse uo¬
bis. quin pociꝰ benigno nos hospi¬
tio recipere. & quecũq uictui ur̃o
sunt necessaria ministrare curamꝰ.
Nec tamen ꝓhibemꝰ: quin om̃s
quos potestis fidei ur̃e religio¬
nis predicando societis. Dedit
Ceis mansionem in cruitate do¬
robernensi. que imperii sui tociꝰ
erat metropolis. eisq ut ꝓmise¬
rat cum administratione iuictus

Expanded text:
Salvatoris in tabula depictam, laetaniasque canentes, pro sua simul et eorum propter quos et ad quos venerant salute aeterna, Domino supplicabant. Cumque ad jussionem regis residentes, verbum ei vitae, una cum omnibus qui aderant ejus comitibus praedicarent, respondit verba et promissa quae adfertis; sed quia nova sunt, et incerta, non his possum adsensum tribuere, relictis eis quae tanto tempore cum omni Anglorum gente servavi. Verum quia de longnistis, et ut ego mihi videor perspexisse, ea quae vos vera et optima credebatis, nobis quoque communicare desiderastis; nolumus molesti esse vobis: quin potius benigno vos hospitio recipere, et quae victui sunt vestro necessaria, ministrare curamus: nec prohibemus quin omnes quos potestis fidei vestrae religionis praedicando societis. » Dedit ergo eis mansionem in civitate Doruvernensi, quae imperii sui totius erat metropolis, eisque, ut promiserat, cum administratione victus
Abbreviated transcription (Latin):
tore conseruent. Cõmuni aute ui¬
ta uiuentib iã de fatiencłis porti¬
onib uel erhibenda hospitalitate
& adimplenda misclia nobis quid
erit loquendũ. cũ om̃e qͦd superẽ.
in causis piis ac religiosis erogan¬
dum est. dño magistro omnium
docente. quod suꝑ÷ clate elemosi¬
nã. & ecce omĩa munla su̾t uob̃¬

Expanded text:
ervent. Communi vita viventibus jam de faciendis portionibus, vel exhibenda hospitalitate, et adimplenda misericordia nobis quid erit loquendum, cum omne quod superest in causis piis ac religiosis erogandum est, Domino et magistro omnium docente: « Quod superest date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vob
Abbreviated transcription (Latin):
umphant uictoria fide optenta:
non uiribus. Cõposita itaq in lu¬
la securitate multiplici. superatis¬
q hostibus uel inuisibilibus uel
carne conspituis : reditum moli¬
untur pontifices. Quib tͣnͣqͥllam
nauigationem & merita ꝓpͥa & ĩter¬
cessio beati martiris albani paraue¬
runt. quietosq eos suoꝵ desiderii
felir carina restituit. Remansit

Expanded text:
umphant victoria fide obtenta, umphant victoria fide obtenta, non viribus. Composita itaque insula securitate multiplici, superatisque hostibus vel invisibilibus vel carne conspicuis, reditum moliuntur pontifices. Quibus tranquillam navigationem, et merita propria et intercessio beati martyris Albani paraverunt, quietosque eos suorum desideriis felix carina restituit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo. qm appropinqua¬
re intuebantur ĩ insidus ꝯstituti.
Tum subito germanus signifer
uoci sue uno clamore respõde¬
ant: securisq hostibus qͥ se in¬
sꝑatos acdesse confiderent. alla
tercio repetitam sacerdotes ex¬
clamabant. Sequitur una uor
omnium. & elatũ clamorẽ reꝑ¬
cusso aere montium conclusa
multiplicant. Hostile agnien
terrore ꝓfternitur: & suꝑ se non
solum rup es circund atas. sed eci¬
am ipsam celi machinam cõtre¬
miscunt: trepidationiq inecte
uix sufficere pelum pernicitas
credebatur. ꝑ assim fuguint.
arma proiciunt: gau¬
clentes uel nucla cor¬
pora erpulse discri¬
ni. plures etiam timore precipi¬
tes flumen quod transierant de¬
uorauit. Ultionem suam ĩ nocens
exercitus intuetur: & uictorie con¬
cesse ociosus spectator efficitur. S̃po¬
lia colliguntur exposita: & celestis
palme gaudia reoligiosus miles¬
amplectitur. Triumphant pontifi¬
ces: hostib fusis sine sanguine. Tri

Expanded text:
multitudo, quam adpropinquamultitudo, quam adpropinquare intuebantur in insidiis constituti. Tum subito Germanus signifer voci suae uno clamore respondeant; securisque hostibus, qui se insperatos adesse confiderent, alleluia jam tertio repetitam sacerdotes exclamabant. Sequitur una vox omnium, et elatum clamorem repercusso aere montium conclusa multiplicant. Hostile agmen terrore prosternitur, et super se non solum rupes circumstantes, sed etiam ipsam coeli machinam contremiscunt, trepidationique injectae vix sufficere pedum pernicitas credebatur. Passim fugiunt, arma projiciunt, gaudentes vel nuda corpora eripuisse discrimini. Plures etiam timore praecipites flumen quod transierant devoravit. Ultionem suam innocens exercitus intuetur, et victoriae concessae otiosus spectator efficitur. Spolia colliguntur exposita, et coelestis palmae gaudia miles religiosus amplectitur. Triumphant pontifices, hostibus fusis sine sa
Abbreviated transcription (Latin):
ut cotidianis predicationib ĩstituti.
certatim popłi ad grãm baptisma¬
tis conuolarent. Nã marima erer
citus multitudo undam lauachri
salutaris expetit. & eccłia ad diem
resurrectionis dñite fronlib cõter¬
ta cõponitur. atq in expeditione
campestri instar ciuitatis aptatur.
Madidus baptismate ꝓceclit erer¬
citus. fides in popło feruet. & con¬
trito armorum presidio diunita¬
tis erpectatur auxilrum. Institutio
nunciatur. qui uictori¬
am quasi de inermi ex¬
excitu presumentes as¬
sũpta alacritate festinãt.
Quorum tamen aduentus explo¬
ratione cognoscitur. Cũq emẽsa
solennitate paschali recens de la¬
uachro pars maior exertitus ar¬
ma capere & bellum tẽptaret¬
parare: germanꝰ dutem se p̾lii
iecta percurrit. & e regione qua
hostium sperabatur aduentus :
uallem circũdatam mediis mon¬
tibus intuetur. Quo in loco nouũ
cõponit erertitum: ip̾e dux ag¬
minis. Et iã aderat feror hostiũ

Expanded text:
ut, cotidianis praedicationibus instituti, ut, cotidianis praedicationibus instituti, certatim ad gratiam baptismatis convolarent; nam maxima devoti exercitus multitudo undam lavacri salutaris expetiit. Ecclesia ad diem resurrectionis dominicae frondibus contexta conponitur et in expeditione campestri instar civitatis aptatur. Madidus baptismatis procedit exercitus, fides fervet in populo, et contempto armorum praesidio, divinitatis expectatur auxilium. Interea haenuntiatur, qui victoriam quasi de inermi exercitu praesumentes, adsumpta alacritate, festinant; quorum tamen adventus exploratione cognoscitur. Cumque, emensa sollemnitate paschali, recens de lavacro pars maior exercitus arma capere et bellum parare temptaret, Germanus ducem se proelii iecta percurrit et e regione, qua hostium sperabatur adventus, vallem circutibus intuetur. Quo in loco novum componit exercitum, ipse dux agminis. Et jam aderat ferox hostium
Abbreviated transcription (Latin):
um pauꝑis uulgus sine num̾o. hi a¬
nimas curari: hi cupientes corpora.
Referri nequeunt quȩ xp̃c operaba¬
tur in famulo. qui uirtutes faciebat
infirmus. Et cum debilitati sue ni¬
chil remedii pateretur adhiberi. qͣ¬
clam nocte candentem niueis uestib
uidit sibi adesse ꝑsonam. quȩ ma¬
nu ertensa iacentem iideret᷑ attolle¬
re. eumq consistere firmis uestigiis
imꝑabat. P ost qͣm horam ita fuga¬
tis dolorib recepit pͥstinam sanitatẽ:
ut die reddito itineris labore subi¬
ret intrepiclus.
Nterea larones pictiq bellũ ad u̾sus
britones iunctis uirib susceperunt:
quos eadem necessitas in castra ꝯtͣrerat.
Etenĩ cũ trepidi partes suas pene ĩ
maturantes ad uentum. tantũ pa¬
uentib fiducie contulexũt: ut ac¬
cessisse marimꝰ crederet᷑ exercitus.
castris. Ad erant eciam quadragesime
uen̾abiles dies. quos religiosiores
reddebat p̾sentia sacerdotum. ĩ tm

Expanded text:
um pauperis vulgus sine numum pauperis vulgus sine numnimas curare cupientes, hi corpora. Referri nequeunt, quae Christus operabatur in famulo, qui virtutes faciebat infirmus; et cum debilitati suae nihil remedii pateretur adhiberi, quadam nocte candentem niveis vestibus vidit sibi adesse personam, quae manu extensa iacentem videretur adtollere eumque consistere firmis vestigiis imperabat. Post quam horam ita, fugatis doloribus, recepit pristinam sanitatem, ut, die reddito, itineris laborem subiret intrepidus. 17. Interea Saxones Pictique bellum adversus Brittanos iunctis viribus susceperunt, quos eadem necessitas in castra contraxerat; et cum trepidi partes suas paene inomissum maturantes adventum, tantum securitatis ac fiduciae contulerunt, ut accessisse maximus crederetur exercitus, tabat in castris. Aderant etiam quadragesimae venerabiles dies, quos relegiosiores reddebat praesentia sacerdotum, in tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
preparatis. germaniq pedẽ
lapluis octasione contriuit. ignorans¬
merita illiꝰ sicut iob beatissimi afflic¬
tione corporis ꝓpagancla. Et dũ aliqͣn¬
diu in loco uno infirmitatis necefsita¬
te teneretur: inuicina qua manebat
casula exarsit incenclium. Quoed con¬
su̾ptis domibus que illic palustri arũ
quo idem iacebat flabris stimulanti¬
bus ferebatur. Concursus omniũ ad
antistitem conuolauit: ut elatꝰ mani
Quib increpatis. moueri se fidei pre¬
sũptione non passus est. At multitudo
om̃is desꝑatione ꝑterrita. obuiã cͦrit e¬
incendio. Secd ut dei potentia mani¬
festior appareret. quicquid custo dire
tẽptauerat turba consumitur: qͦd
Hospitio sq̃i auiri expauesuens flama
transiliuit. ultea citraq deseiuens.
& inter globos flamantis incenclii
incolume tabernaculum qͦd habita¬
tor inclusus seruabat emituit. Erul¬
tat turba miraculo⁊ ꝙ uictam se di¬
uinis uirtutibus gratulatur. Excũ¬
babat dieb ac noctib ante tuguri¬

Expanded text:
ani pedem lapsus occasione contrivit, ignoransius, sicut Job beatissimi, afflictione corporis propaganda: et dum aliquandiu uno in loco infirmitatis necessitate teneretur, in vicina qua manebat casula exarsit incendium: quod consumptis domibus quae illic palustri harunquo idem jacebat, flabris stimulantibus ferebatur. Concursus omnium ad antistitem convolavit, ut elatus  Alquibus increpatis, moveri se, fidei praesumptione non passus est. At multitudo omnis desperatione perterrita, obviam currit incendio. Sed ut Dei potentia manifestior appareret, quidquid custodire tentaverat turba, consumitur; quod hospitio sancti viri, expavescens flamma transilivit, ultra citraque desaeviens, et inter globos flammantis incendii, incolume tabernaculum quod habitator inclusus servabat, emicuit. Exultat turba miraculo, et victam se divinis virtutibus gratulatur. Excubabat diebus ac noctibus ante tuguri
Abbreviated transcription (Latin):
ex cliuersis regionib collecta. qͦs pares
meritis receꝑat celum. sepulchri quoq
uniꝰ teneret hospitium. Quib cleposi¬
tis honorifice atq sociatis. cle loco ip̾o
ubi beati martiris effusus erat sangui
massam pulueris secum portaturꝰ ab¬
stulit. in qua apparebat cruore serua¬
to rubuisse martirum cedem ꝑlecu¬
tore pallente. Quib ita gestis: ĩ nu¬
mera hominũ eodem die ad dñm t᷑¬
ba conuersa est.

Expanded text:
ex diversis regionibus collecta, quos pares ex diversis regionibus collecta, quos pares meritis receperat caelum, sepulcri quoque unius teneret hospitium. Quibus depositis honorifice, atque sociatis, de loco ipso, ubi beati martyris effusus erat sanguis, massam pulveris secum portaturus abstulit, in qua apparebat, cruore servato, rubuisse martyrum caedem, persecutore pallente. Quibus ita gestis, innumera hominum eodem die ad Dominum turba conversa est.
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotibus offerens. qͣm illi aduer¬
sariis offerri preceperunt. Sed hi ꝯ¬
scientia puniente deterriti. iungũt
cũ parentib preces & curatione par¬
nule a sacerdotib deprecantur. Qui
inclinatos aĩo adu̾sarios intuentes.
orationem breuiter fundunt. ac d ĩde
auulsam manibus cõphendit. eamq
in conspectu omnium puelle oculis ap¬
plicuit. Quos statim euacuatos tenebͥs:
lumen ueritatis implenit. Erultant
parentes: miraculum populus contre¬
miscit. Postqͣm diem. ita exanimis oi¬
um suasio iniqua deleta est: ut sacer¬
clotum doctrinam sitientib desid̾iis
sectarentur. Cõpressa itaq ꝑu̾sitate
dãnabili. eiꝰq auctorib confutatis. at¬
q animis omnium fidei puritate cõ¬
positis. sacerdotes beatum albanum
turi petierunt. Ubi germanꝰ om̃ium
habens. facta orone iussit reuelli lepul¬
chrum. preciosa ibidem mun̾a ꝯditurꝰ
arbitrans opportunum. ut mẽbra sc̃oꝵ

Expanded text:
sacerdotibus offerens, quam illi adversacerdotibus offerens, quam illi adversariis offerri praeceperunt: sed hi conscientia puniente deterriti, jungunt cum parentibus preces, et curationem parvulae a sacerdotibus deprecantur: qui inclinatos animo adversarios intuentes, orationem breviter fundunt: ac deinde llo avulsam manibus comprehendit, eamque in conspectu omnium puellae oculis adplicavit, quos statim evacuatos tenebris lumen veritatis implevit. Exultant parentes, miraculum populus contremiscit: post quam diem ita ex animis omnium suasio iniqua deleta est, ut sacerdotum doctrinam sitientibus desideriis sectarentur. Compressa itaque perversitate damnabili, ejusque auctoribus confutatis, atque animis omnium fidei puritate compositis, sacerdotes beatum Albanum turi petierunt, ubi Germanus omniumhabens, facta oratione, jussit revelli sepulcrum, pretiosa ibidem munera conditurus; arbitrans opportunum ut membra sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
fulgentes. circumdati assentat᷑one
multoꝵ. & liscremen certaminis
subire maluerunt. qmͣ in popło
quem sub u̾terunt pudorẽ tacitur¬
nitatis incurrere. ne uiderentur
se ip̃o silentio danauisse. Illic pla
Aderat populus: expectatur futurꝰ¬
& iudex. Astabant pares: clispari ꝯ¬
ditione clissimiles. Hinc cliuina fi¬
des: inde humana presũptio. Hinc
pietas: inde superbia. Inde pelagiꝰ
auctor: hinc xp̃c. Primo in loco
sola nuditate uerboꝵ diu inaniter
& aures occupauit & tẽpora. Deinde
antistites uen̾andi torrentes eloquii
sui cũ apłicis & euͣngłicis imbribus
ꝓfuderunt. Miscebatur sermo ꝓpͥus
cum diuno: & assertiones moles¬
tissimas lectionum testimoĩa seq̃
dia confutatur. ita ut ad singłas.
uerboꝵ obiectiones errare se dum
lus arbiter uix manus continet:
iudicium tamen clamore testat᷑.
um subito quidam
tribunitie potestatis cũ con¬
iuge ꝓcedit in medium: fi¬
liam decem annoꝵ cecã curandam

Expanded text:
fulgentes, circumdati adsentatione fulgentes, circumdati adsentatione multorum: discrimenque certaminis subire maluerunt, quam in populo quem subverterant pudorem taciturnitatis incurrere, ne viderentur se ipsi silentio damnavisse. Illic planaderat populus expectator, et futurus judex, adstabant partes dispari conditione dissimiles; hinc divina fides, inde humana praesumptio; hinc pietas, inde superbia; inde Pelagius auctor, hinc Christus. Primo in loco sola nuditate verborum, diu inaniter et aures occupavit et tempora: deinde antistites venerandi, torrentes eloquii sui cum apostolicis et evangelicis imbribus profuderunt: miscebatur sermo proprius cum divino, et adsertiones molestissimas lectionum testimonia sequedia confutatur; ita ut ad singulas verborum objectiones errare se, dumlus arbiter vix manus continet, judicium tamen clamore testaum subito quidam tribunitiae potestatis cum conjuge procedit in medium, filiam decem annorum caecam curandam
Abbreviated transcription (Latin):
littoris quiete potiuntur Ibi con¬
ueniens ex liuersis partibꝰ multi¬
tudo.excepit sacerdotes quos uen¬
turos eciam uaticinatis ad uersa
predixerat. Nuntiabant enim
sinistri sp̃s quod timebant. Qui
imꝑio sacercdotum dũ ab obsessis
corporibus detruduntur. & tẽpesta¬
tis ordinem & ꝑicula que intulerãt
fatebantur. uictosq se eoꝵ meritis
& imꝑio non negabant. Interea bri¬
tanniaꝵ insulam apłici sacerclotes
raptim opinione. predicatione. iur¬
tutibus impleuerunt. diunꝰq ꝑ
uerum eciam ꝑ triuia & ꝑ rura pre¬
dicabatur. ita ut passim & fideles
catholici firmarentur: & depraua¬
ti uiam correptionis agnoscerent.
gionis uniu̾sitas in eoꝵ sententiã
propta tnͣsierat. latebant abditi
sinistre ꝑsuasionis auctores. & mo¬
re malignis sp̃s gemebant sibi ꝑi¬
re popłos euadentes. Ad extremũ
duturna meditatione concepta.
presumunt inire conflictũ. Pro¬
cedunt conspicui diuitiis. ueste

Expanded text:
littoris quiete potiuntur. Ibi conlittoris quiete potiuntur. Ibi conveniens ex diversis partibus multitudo excepit sacerdotes, quos venturos etiam vaticinatio adversa praedixerat. Nunciabant enim sinistri spiritus quod timebant, qui imperio sacerdotum dum ab obsessis corporibus detruduntur, et tempestatis ordinem et pericula quae intulerant fatebantur, victosque se eorum meritis et imperio non negabant. Interea Brittaniarum insulam apostolici sacerdotes raptim opinione, praedicatione, virtutibus impleverunt: divinusqueverum etiam per trivia, per rura praedicabatur; ita ut passim et fideles catholici firmarentur, et depravati viam correctionis agnoscerent. gionis universitas in eorum sententiam prompta transierat. Latebant abditi sinistrae persuasionis auctores, et more maligni spiritus, gemebant perire sibi populos evadentes, ad extremum diuturna meditatione concepta praesumunt inire conflictum. Procedunt conspicui divitiis, veste
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃e eccłie suscepissent. intrant oc¬
ceanunt. & ułq ad mecliũ itin̾is
quo a gallico sinu britannias usq
tenditur. scdis flatib tuta nauis
uolabat. Tũ subito occurrit ꝑgen¬
tib inimica is demonum: qui
tantos talesq uiros ad recuꝑandã
Concitant ꝓcellas. celũ diemq nubi¬
um nocte subducunt. uentoꝵ fu¬
rores uela non sustinent.uicta
tus corpore: lassitudine ac sopore
resolutus est. Tum uͦ quasi repug¬
natore cessante tempestas excitata
conualuit: & nauigium suꝑfusis
fluctibus iam mergebatur. Tũ bea¬
tus lupus om̃sq turbati: excitant
seniorem elementis furentib oppo¬
nendum. Qui ꝑiculi immanitate
constantior xp̃m inuocat. & assũp¬
spargine fluctꝰ seuientes opprimit:
tatur: oratio uno ore & clamore
ꝓfunditur. Ad est diunitas. fugã¬
tur inimici: tͣnquillitas serena
subsequitur. uenti ecõtrario ad iti¬
neris ministeria reu̾turtur: clecur¬
sisq breui spaciis pelagi. optati

Expanded text:
sanctae Ecclesiae suscepissent, intrant Osanctae Ecclesiae suscepissent, intrant Oceanum, et usque ad medium itineris quo a Gallico sinu Brittanias usque tenditur, secundis flatibus navis tuta volabat. Tum subito occurrit pergentibus initantos talesque viros ad recuperandaconcitant procellas, caelum diemque nubium nocte subducunt; ventorum furores vela non sustinent; cedebtus corpore, lassitudine ac sopore resolutus est. Tum vero quasi repugnatore cessante, tempestas excitata convaluit, et jam navigium superfusis fluctibus mergebatur. Tum beatus Lupus, omnesque turbati excitant seniorem elementis furentibus opponendum; qui periculi inmanitate constantior Christum invocat, et adsumpsaersos, oratio uno ore et clamore profunditur: adest Divinitas, fugantur inimici, tranquillitas serena subsequitur, venti e contrario ad itineris ministeria revertuntur, decursisque brevi spatiis pelagi, optati
Abbreviated transcription (Latin):
mane gentis prefate tẽpestati su¬
ꝑfuerat. octisis in eadẽ parentib
regium nomen & insigne feren¬
tibus. Hoc gͦ duce uires capessu̾̃t
britones. & uictores anglos ꝓuo¬
cantes ad prelium: uictoriam ip̃i
cleo fauente suscipiunt. Et ex eo
tẽpore nunc crues. nũc hostes uin¬
cebant. usq ad annũ obsessionis
dragesimo circiter & quarto anno
nte paucos sane
aluentus eor annos here¬
sis pelagiana ꝑ agricolã
illata seueriani ep̃i pelagiani fili¬
um : fidem britanniarum fecla
peste cõmaculauerat. Uerũ bri¬
tanni cũ neq susciꝑe dogma per¬
uersũ grãm xp̃i blasphemando
ullatenꝰ uellent. neq uersutiam
nefarie ꝑsuasionis refutare u̾bis
certando sufficerent: inueniũt
salubre consilium. ut a gallicanᷤ
antistitib auxilium belli sp̃ualis
inquirant. Quam ob causam col¬
lecta magna sinodo querebatur
clum fidei mitti deberent: atq
ad confirmandam fidem gr̃e celes
prompta deuotione preces & iꝰsa

Expanded text:
manae gentis praefatae tempestati sumanae gentis praefatae tempestati superfuerat, occisis in eadem parentibus regium nomen et insigne ferentibus. Hoc ergo duce vires capessunt Brittones, et victores provocantes ad praelium, victoriam ipsi, Deo favente, suscipiunt. Et ex eo tempore nunc cives, nunc hostes vincebant, usque ad annum obsessionis dragesimo circiter et quarto anno nte paucos sane adventus eorum annos haeresis Pelagiana per Agricolam inlata, Severiani episcopi filium, fidem Brittaniarum foeda peste commaculaverat. Verum Brittani cum neque suscipere dogma perversum gratiam Christi blasphemando ullatenus vellent, neque versutiam nefariae persuasionis refutare verbis certando sufficerent, inveniunt salubre consilium, ut a Gallicanis antistitibus auxilium belli spiritalis inquirant. Quam ob causam collecta magna synodo quaerebatur  ad succurrendum fidei mitti deberent: atquead confirmandam fidem gratiae caelestprompta devotione preces et jussa
Abbreviated transcription (Latin):
obtexit. Ruebant edificia: pub¬
lica simul & priuata. Passim sa¬
cerdotes inter altaria trucida¬
bantur. presules cũ popłis sine
ullo respectu honoris ferro parit̾
& flaminis consumebantur. nec
erat qui crudeliter interemptoᷤ
sepulture tracleret. Itaq ñ nul¬
li cle miseranclis reliquiis ĩ mon¬
ꝓcedentes manꝰ hostibus dabãt.
ꝓ accipiendis alimentoꝵ subsidi¬
is etermĩ subituri seruitium. si
tamen non continuo truciclarẽ¬
tur. Alii trans marinas regiones
dolentes petebant: alii ꝑstantes
in patria trepidi pauperẽ utã
in montibus. silius nel rupibus
ardius suspecta semper mente
agebant.
T ubi hostilis exercitus¬
ext̾minatis disꝑsisq ĩ¬
sule indigenis domũ
reu̾sus est: ceperunt & illi p̾au¬
latim iures animosq resumere.
emergentes cle latibulis quibus
sensu auxilium celeste precantes.
ne usq ad internetionem usque¬
qͣq cdelerentur. Utebantur eo
tẽpore duce ambrosio aureliano

Expanded text:
obtexit. Ruebant aedificia pubobtexit. Ruebant aedificia publica simul et privata, passim sacerdotes inter altaria trucidabantur, praesules cum populis, sine ullo respectu honoris ferro pariter et flammis absumebantur, nec erat qui crudeliter interemptos sepulturae traderet. Itaque nonnulli de miserandis reliquiis, in monprocedentes manus hostibus dabant, pro accipiendis alimentorum subsidiis aeternum subituri servitium, si tamen non continuo trucidarentur: alii transmarinas regiones dolentes petebant: alii perstantes in patria trepidi pauperem vitam in montibus, silvis, vel rupibus arduis suspecta semper mente agebant. At ubi hostilis exercitusexterminatis dispersisque insulae indigenis, domum reversus est, coeperunt et illi paulatim vires animosque resumere, emergentes de latibulis quibus sensu auxilium caeleste precantes ne usque ad internecionem usquequaque delerentur. Utebantur eo tempore duce Ambrosio Aureliano