comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
EM UI DUAS
tab̾nas ꝯuinctas habebat. eas singias duobus
legauit. Quesitũ : si ꝗͥ ex suꝑiore tabna in infe¬
uidi. Iuł notat. uideamꝰ ne ħ ita iteꝵ sit. si aut
noĩatĩ ħ.ẜuitus imposita sit. autita legatũ da¬
tũ ÷ tabnã meam uti nẽ est do lego.

Expanded text:
ui duas tabernas coniunctas habebat, eas singulas duobus legauit: quaesitum est, si quid ex superiore taberna in infeuideri.Iulianus notat: uideamus, ne hoc ita nominatim haec servitus imposita est aut ita legatum datum est: "tabernam meam uti nunc est do lego".
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat᷑ qͣꝗͣ si ꝯͣditione qͥs fundũ legass uiã pure
aut ꝓparte fundũ pure ꝓparte sub ꝯditione. ⁊
uiã sine ꝯditione. si pendente ea legati dies ces¬
siss int̾it᷑ũ fore uie legatũ ut responsũ ẽ. Cũ alt̃i ex
uicinis ꝗ fundũ cõmunẽ habebant uiã sub ꝯdi¬
tione. alt̾i pure legasset. ⁊ pendente ꝯditione de¬
cessisset. qr alt̾iꝰ legatarii ꝑsona impedim̃to eẽt.
qͦminus solidus fundus cũ uia uendicaretur.

Expanded text:
dicione quis fundum legasset, uiam pure, aut pro parte fundum pure, pro parte sub condicione et uiam sine condicione, si pendente ea legati dies cessisset, interiturum fore uiae legatum: ut responsum est, cum alteri ex uicinis, qui fundum communem habebant, uiam sub condicione, alteri pure legasse‹t› et pendente condicione decessisset, quia alterius legatarii persona impedimento esset, quo minus solidus fundus cum uia uindicaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
filium suum substitutum inpub̃i testam̃to fr̃is ñ
emancipauit. sed ab intestato ꝑeum bona possi¬
de cepit. In eum qui testam̃to scͥptus hr̃s non
fuit. si fraudis consilio cum hr̃dib scͥptis partici¬
pato legitimam hr̃ditatem solus possideat. acc̃o
legatoꝵ ex sentñtia p̃toris dabitur.
serui hr̃ditatis quaq extimationem consequit᷑.
istitutus hr̃s rogatus restituere hr̃ditatem. si om̃
tas quam fidĩ cõmissarias. sed si alienos seruos ro¬
gatus sit manumittere. utiq redimere eos debet
eam aũt decessionem patiuntur iscui hr̃ditas

Expanded text:
ilium suum substitutum impuberi testamento fratris non emancipauit, sed ab intestato per eum possidere coepit. In eum, qui testamento scriptus heres non fuit, si fraudis consilio cum heredibus scriptis participato legitimam hereditatem solus possideat, actio legatorum ex sententia praetoris dabitur. serui hereditatis quoque aestimationem consequatur. Institutus heres et rogatus restituere hereditatem si omissque tam directas quam fideicommissarias. sed si alienos seruos rogatus sit manumittere, utique redimere eos debebit. eam autem decessionem patietur is cui
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ .i.d̾. Pretea patrono quoq qui exasse
hr̃s institutus ẽ. si ab intestato possideat
hr̃ditatem. commodum partis debite quod
habiturus foret. si ex testam̃to adisset hr̃dita¬
tem. saluum ei debet ẽẽ.
testato :⁊ substituto fuerit relicta. non uterq s
fuerit. ⁊ ego testam̃ti causa omissa. bonorum
possessionem eiusdem nomine fili petiero.
accufatio legatoꝵ in me dari debebit. non secu̾
ac si ipse hr̃s scͥptus omissa causa testam̃tibo¬
noꝵ possessionem ab intestato accepissem

Expanded text:
iale. Praeterea patrono quoque qui ex asse heres institutus est si ab intestato possederit hereditatem, commodum partis debitae, quod habiturus foret, si ex testamento adisset hereditatem, saluum ei debet esse. stituto et substituto fuerit relicta, non uterque, sed fuerit et ego testamenti causa omissa bonorum possessionem eiusdem filii nomine petiero, actio legatorum in me dari debebit non secus ac si ipse heres scriptus omissa causa testamenti bonorum possessionem ab intestato accepissem
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptis hr̃s erit metuo si mͥ hr̃s non erit c̃tum
dato. deinde titius omisso testam̃to. legitimam
hr̃ditatem possideat. an meuio cuius in potes¬
tate fuit. ut ex fubistitutione adeundo tantam
hr̃ditatem hr̃et. legatoꝵ accusatio dari debeat.
queritur et placet dari. quia nichil ꝓhibet
meuium iustam causam habuisse. ꝓpter quam
nollet negotis hr̃ditariis implicari.
i filius qui mansit in potestate¬
patris. Item filia hr̃dis instituti p̃t̃ito frẽ eman¬
cipato qui contͣ tabulas acciꝑe bonoꝵ possessio¬
nẽ potuit. uͭ ĩtestati pats pꝰsessionẽ aceeꝑint. legata oĩb pr̃abt̃.
nec filia dotẽ suã frĩ ꝯferet. cum ut scripta indeatim
hr̃ditatem habere.
causam testam̃ti. i segitimam hr̃ditatem possideat.
danda ẽ legatoꝵ accufatio inptipillum: sed eate¬
nus quatenus hr̃ditas ei acquisita ẽ. Iuid enĩ
si cũ alio possideat hr̃ditatem: sed hoc ⁊ in eo qui

Expanded text:
scriptis heres erit, Maeuio, si mihi heres non erit, centum scriptis heres erit, Maeuio, si mihi heres non erit, centum dato', deinde Titius omisso testamento legitimam hereditatem possideat, an Maeuio, cuius in potestate fuit, ut ex substitutione adeundo totam hereditatem haberet, legatorum actio dari debeat, quaeritur. et placet dari, quia nihil prohibet Maeuium iustam causam habuisse, propter quam nollet negotiis hereditariis implicari.i filius qui mansit in patris potestate, item filia heredes instituti praeterito fratre emancipato, qui contra tabulas accipere possessionem potuit, ut intestati patris possessionem acceperint, legata omnibus praestabunt nec filia dotem suam fratri conferet, cum ut scripta uideatur hereditatem habere. causam testamenti et legitimam hereditatem possideat, danda est legatorum actio in pupillum, sed eatenus, quatenus hereditas ei adquisita est. quid enim, si cum alio possideat hereditatem? Sed hoc et in eo qui
Abbreviated transcription (Latin):
i in testam̃to ita scͥptũ fuerit.
titius hr̃s esto i si titius hr̃s erit meuiꝰ hr̃s
esto ꝯititius omissa causa testam̃ti hr̃ditatem
legitimam possedit. meuio aduersus eũpeti¬
tio hr̃ditatis dari non debet. ꝓparte quã
habiturus ẽẽt si destam̃ti causa omissa non
fuisset. Cum enim omisso testam̃to hr̃ditã
possidetur. legntoꝵ quidem ⁊ lib̾tatum ratio
habendaẽ. quia alit̃ quam ab hr̃de darinor
potuerunt. hr̃ditatis uero que ita data ẽ rõẽ
hab̾e p̃tor non debet. sua enĩ culpa testator
sub hao conditione hr̃ditatis partem dedit.
quã potuit pure dare. quia ⁊ si ita scͥptum
fuisset. titius hũs esto. quisquis mͥ ex supͣ sẽp¬
tis hr̃s erit. sticus lib̃ ⁊ hr̃s esto:⁊ titius omiᷤ¬
so testam̃to hr̃ditatem possideat. lib̾tatem
p̃tor stichi tueri non debet. nec hr̃ditatis pe¬
titionem ei dare. Si quis hoc modo testa¬
m̃tum scͥpserit. atius hr̃s esto.si titius hr̃s non
erit meuius hr̃s esto. quisquis michi ex supͣ

Expanded text:
i in testamento ita scriptum fuerit: 'Titius heres esto: si Titius heres erit, Maeuius heres esto' et Titius omissa causa testamenti hereditatem legitimam possederit, Maeuio aduersus eum petitio hereditatis dari non debet pro parte, quam habiturus esset, si testamenti causa omissa non fuisset. cum enim omisso testamentodetur, legatorum quidem et libertatium ratio habenda est, quia aliter quam ab herede dari non potuerunt: hereditatis uero quae ita data est rationem habere praetor non debet: sua enim culpa testator sub hac condicione hereditatis partem dedit, quam potuit pure dar‹e›. Quare et si ita scriptum fuisset: 'Titius heres esto: quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, Stichus liber heresque esto' et Titius omisso testamento hereditatem possideat, libertatem praetor Stichi tueri non debet nec hereditatis petitionem ei dare. Si quis hoc modo testamentum scripserit: 'Titius heres esto: si Titius heres non erit, Maeuius heres esto: quisquis mihi ex supra
Abbreviated transcription (Latin):
Cui seruus ipsius
substitutus ẽ seruum suum̃adire uissit. si dcirco
fecit nelegata pr̃aret : utraq prãbit: ⁊ qͥua hr̃s
ẽ ⁊ qͥua omissa causa testam̃ti p̃sidet ex substituti¬
one hr̃ditatem. salua falcidia ei obseruata.
qui filiam sibi substitutam uissit adire hr̃ditatem
legataq abipso data sunt ex sentñtia edicti pr̃a¬
turum qm̃ filia patri substituitur incasu non ut
arbitͥum elegendi relinquatur. sed si uaria legata
suꝑ dodrantem data sint. eoꝵ pͥus rationem habẽ¬
dam que afilia sunt relicta. Nonenĩ caret dolopa¬
ter. qui honore ꝓpͥo omisso. pp̃ compendium alienã
institutionem maluit. Deniq si filie pater substitu¬
tus a dixthr̃ditatem. nichil eũ dolo facere tuluis
existimat. quia nemo filie patrem cͣc uotum paren¬
tum substituere iudetur. sed ut arbitrium eligen
stituta locũ edicto facit. si omisso testam̃to legitimã
hr̃ditatem fili possideat. Idem uiris erit. ⁊ si filio

Expanded text:
Cui seruus ipsius substitutus est, seruum suum adire iussit. si idcirco fecit, ne legata praestaret, utraque praestabit, et qua heres est et qua omissa causa testamenti possidet ex substitutione hereditatem, salua Falcidia ei seruata. 26qui filiam sibi substitutam iussit adire hereditatem, legata quae ab ipso data sunt ex sententia edicti praestaturum, quoniam filia patri substituitur in casu, non ut arbitrium eligendi relinquatur: sed si uaria legata supra dodrantem data sint, eorum prius rationem habendam, quae a filia relicta sunt. non enim caret dolo pater, qui honore proprio omisso propter compendium alienam institutionem maluit. Denique si filiae pater substitutus adiit hereditatem, nihil eum dolo facere Iulianus ex‹i›stimat, quia nemo filiae patrem contra uotum parentium substituere uidetur, sed ut arbitrium eligendstituta locum edicto facit, si omisso testamento legitimam hereditatem filii possideat. idem iuris erit et si filio
Abbreviated transcription (Latin):
Hr̃s adiectio ei nomine cuiusdam qui nonsit
hr̃s dare dampnatus totuni legatum debet. nã
si parseius qui non adisset adeum qui adisset
puenerit. Si titio ⁊ postumo legatum sit. ñ
nato postumõ totum titius uendicabit. Sed ⁊ si tes¬
tator dicio ⁊ postimio uiriles partes dari uoluisset
uł edam id exp̃ssisset. totum legatum titio debetꝰ
non nato postumo.
lp̃.ł.xxu. Qui fili ab legauit. si m̃tionẽ
aliqua parte testam̃ti postume fecit uidetur u
filiarum legato ⁊ de postuma sensisse.
ita legauerit si qua filia mͥ genita erit. ei hr̃s m̃s
cẽtũ dato. Plurib natis: uidetur singłis tantũdem
legasse. quod ita accipiendum est: nisi euidens
sit contraria uoluntas testatoris.¬
i uni exhr̃dib fueritlegatum:. Hoc debi ei
officio uidicis familie hreisesid̾ manifestum est.
sed ⁊ si abstinũt se hr̃ditate: consequi eum hoc

Expanded text:
Heres adiecto si nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus totum legatum debet: nam si pars eius qui non adisset ad eum qui adisset enerit. Si Titio et postumis legatum sit, non nato postumo totum Titius vindicabit. sed et si testator Titio et postumis viriles partes dari voluisset vel etiam id expressisset, totum legatum Titio debetur non nato postumo.nem aliqua parte testamenti postumae fecit, uidetur in filiarum legato et de postuma sensisse.Si quis ita legauerit: 'si qua filia mihi genitur, ei heres meus centum dato', pluribus natis uidetur singulis tantundem legasse: quod ita accipiendum est, nisi euidens sit contraria sententia testatoris.Si uni ex heredibus fuerit legatum, hoc deberi ei officio iudicis familiae herciscundae manifestum est: sed et si abstinuerit se hereditate, consequi eum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
unum uidi legatum. Nam qđ adẽptum est non
datum uidi. sed celsi ⁊ marcelli sentñtia quae
ait. & si post legata septus adscͥpta. idem hoc sub¬
iecit. pr̃ari semel uelle: ⁊ hoc ante impletum testã¬
m̃tum fecerit. ipso uire uidi cetera legata ad¬
empta. sed quod magis erit ademptum: non ⁊a
noꝵ legare uoluit. dimidiam scͥpsit. proculus
recte ait posse defendi. q̃r̃ cã legat᷑a. quia meẽt

Expanded text:
unum uideri legatum: nam quod ademptum est, nec unum uideri legatum: nam quod ademptum est, nec datum uideri secundum Celsi et Marcelli sententiam, quae aestionum ait etsi post legata saepius adscripta idem hoc subiecit semel praestari uelle et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure uideri cetera legata adempta. sed quo magis erit ademptum? non enim norum legare uoluit, dimidiam scripsit. Proculus recte ait posse defendi quartam legatam, quia inesse‹t›
Abbreviated transcription (Latin):
gare non possumus. eoꝵ quoq seruis legͣre pos¬
sumus. n legatis: nouissime scͥpture ualent.
quia mutari causa p̃cedentis legati. uł in diem
uł conditionem. uł ii totum ademptione potest.
Sed si sub alia ⁊ alia conditione legatum adẽp¬
tum ẽ: nouissima adẽptio spectanda est. Inter
dum tam̃ in legatis non posterior sed p̃cedens
scͥptura ualet. Nam si ita scͥpsero quod titio in¬
fra legauero. id neq do. neq lego. qđ infra lega¬
tum erit. non ualebit. Nam ⁊ eum sermonem
quo p̃sentia legata data in diem ꝓferuntur.
ad postea quoq legata scͥpta ꝑtinere placuit.
Uoluntas gͦ facit: qđ intestam̃to scͥptum ualeat.
hr̃ssticum seruo tuo tradidit. Neratus respondit.
si uoluntate dñi tradidit. uł ratum hoc dñs habũit:
legauero bis. semel. hr̃s ei dato. ut uł semel de¬
beatur. ⁊ eidem duas qͣntitates ad scͥpserit. uel
duos fundos. anutrumq debeatur: ⁊ ait aristo.

Expanded text:
gare possumus, eorum quoque servis legare posgare possumus, eorum quoque servis legare possumus. In legatis novissimae scripturae valent, quia mutari causa praecedentis legati vel die vel condicione vel in totum ademptione potest. sed si sub alia et alia condicione legatum ademptum est, ndum tamen in legatis non posterior, sed praecedens scriptura ualet: nam si ita scripsero: 'quod Titio infra legauero, id neque do neque lego', quod infra legatum erit, non ualebit. nam et eum sermonem, quo praesentia legata data in diem proferuntur, ad postea quoque scripta legata pertinere placuit. uoluntas ergo facit, quod in testamento scriptum ualeat. heres Stichum seruo tuo tradidit.Neratius respondit, si uoluntate domini tradidit uel ratum hoc dominus habuerit, legauero bis, semel heres ei dato' uel 'ut semel debeatur', et eidem duas quantitates adscripserit uel duos fundos, an utrumque debeatur? et ait Aristo
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ex ꝑsona fili tenentur. ipsi uero filio non ad¬
missa falcidia. qm̃ ex ꝑsona sua sibi filius obligari
non posset. ac pat̾ non ut hr̃s. sed ut pater rogare
uidetur & idõ si filio sit rogatus pater. post mortem
suam quod ad se ꝑuenit exlegato hr̃ditate filio re¬
lictis restituere. isq uiuo patre decedat. om̃imodo
patrem id retenturum. qm̃ fidei cõmissum ex ꝑsona
patris uires acceꝑit.
res legata fuerit. deinde die legati cedente hr̃s
tibi extiterit. libum michi ẽẽ labeo ait. ex meolega¬
to. anex eo quod tibi hr̃s sim: ac quiram legatum.¬
&̾ si uoluero eam rem ex meo legato adme ꝑtinere
ut tota mã sit exhr̃ditario legato petere me eam¬
non posse ꝓculus ait. Si quis seruos quos
gauis habebat eo testam̃to quod rome moriens
fecerit triduo quo mortuus fuerit dare hr̃dem
michi dampnauerit. ratum eẽ legatum.⁊ angusti¬
as tẽporis nichil legato nocere.
egula uiris ciuilis ẽ que efficit ut quib ipsis le¬

Expanded text:
m ex persona filii teneretur, ipsi uero filio non admissa Falcidia, quoniam ex persona sua sibi filius obligari non posset ac pater non ut heres, sed ut pater rogari uidetur. et ideo si filio rogatus sit pater post mortem suam, quod ad se peruenit ex legato uel hereditate filio relictis, restituere isque uiuo patre decedat, omnimodo patrem id retenturum, quoniam fideicommissum ex persona patris uires acceperitres legata fuerit, deinde die legati cedente heres tibi exstitero, liberum mihi esse Labeo ait, ex meo legato an ex eo, quod tibi heres sim, adquiram legatum: si uoluero, eam rem ex meo legato ad me pertinere, ut tota mea sit, ex hereditario legato petere eam posse. proculus ait, si quis seruos quos Gadibus haberet triduo quo mortuus fuerit heredem dare mihi damnaverit, ratum esse legatum et angustias temporis nihil legato nocere. Regula iuris civilis est, quae efficit, ut quibus ipsis le
Abbreviated transcription (Latin):
dato. cum utro uelit. seius aget. ut si cum uno
actum sit. ⁊ si solutum sit. alter lib̾etur. quasi
duo rei ꝓmittendi in solidum obligati fuissent.
Quid gͦ si ab alt̾o partem petierit: libum erit
ei ab alt̾utro reliquum petere.
D̾ erit. ⁊ si alter partem soluisset.
Siita
legatari sit lectionarios octo. aut ꝓhĩs in hoĩes
singłos certam pecuniam utrum legatrius uo¬
let. non potest legatarius partem seruorum
uendicare. ꝓ parte numimos petere. qr unũ
in alt̾utra cansa legatum sit. Quẽadmodum
olei si pondo quinqͣgnita. aut in singłas librã
certum as legatum sit. ne alit̃ obseruanti¬
bus ⁊̃ in unohomine legato diuisio concedat᷑.
Nec int̃ est diuisa ea sũma aniuncta ponatur.
icerte octo serius aut ꝓhominib certa pecu¬
nia legata non posse inuitum hr̃dem partem
sine uissu patris õptari posse: nec ante adi¬
cõmitti patris uł dñi potest. ac tunc demum ex
ꝑsona ipsoꝵ fidĩ cõmissum uires capit. cũ ipsis

Expanded text:
utro uelit, Seius aget, ut, si cum uno actum sit et solutum, alter liberetur, quasi si duo rei promittendi in solidum obligati fuissent. quid ergo si ab altero partem petierit? liberum cui erit ab alterutro reliquum petere. idem erit et si alter partem solvisset. Si ita legatum sit: "lecticarios octo aut pro his in homines singulos certam pecuniam, utrum legatarius volet", non potest legatarius partem servorum vindicare, pro parte nummos petere, quia unum in alterutra causa legatum sit, quemadmodum si olei pondo quinquaginta aut in singulas libras certum aes legatum sit: ne aliter observantibus etiam uno homine legato divisio concedatur. nec interest, divisa ea summa an iuncta ponatur: et certe octo servis aut pro omnibus certa pecunia legata non posse invitum heredem partemsine icommitti patris uel domini potest ac tunc demum ex persona ipsorum fideicommissum uires capit, cum ipsis,
Abbreviated transcription (Latin):
mel dumtaxat op̃tare possumus. Labeo ai
cumcerta res aut ꝑsona legaturita. qui meuꝰ
erit cũ moriar hr̃s dato:⁊ cõmunis sit totum
debi. Trebatium uerorespondisse partem debi.
Cassius scͥpsit qđ uerus est. ¶ Um funduᷤ
cõmunis legatus sit ⁊ non adiecta porcione. sed
meum nominauit. porcionem debi constat.
Uł.L.xxxiII.ticum qui nĩserit. cum
moriar hr̃s m̃s dato. magis conditionem lega¬
to iniecisse. quam demonstrare uoluisse patrẽ
familias apparet. eo quod si demonstrandi cã
hec oratio poneretur. ita concepta ẽẽt sticum qͥ
ñs est non qui m̃s erit. S ed conditionalis ac¬
cipi debet quatenus m̃s erit ut si totum alie.¬
nauerie. legatur extingatur. Si pardem: ꝓ ea
parte debeatur que testatoris mortis tp̃r. fuerit.
dum taxat partẽ deb̾i placet. quia ⁊̃ si adieci̾¬
set aliquid ei fundo: augm̃tum legatario

Expanded text:
mel dumtaxat optare possumus.Labeo ait, cum certa res aut persona legatur ita: 'qui meus erit cum moriar, heres dato' et communis sit, totum deberi.Trebatium uero respondisse partem deberi Cassius scripsit, quod et uerius est.Cum fundus communis legatus sit non adiecta portione, sed 'meum' nominauerit, portionem deberi constat.um. 'Stichum, qui meus erit cum moriar, heres meus dato': magis condicionem legato iniecisse quam demonstrare uoluisse patrem familias ap‹pa›ret eo quod, si demonstrandi causa haec oratio poneretur, ita concepta esset 'Stichus qui meus est', non 'qui meus erit'. sed condicio talis accipi debet 'quatenus meus erit', ut, si totum alienauerit, legatum exstinguatur, si partem, pro ea parte debeatur, quae testatoris mortis tempore fueritdumtaxat partem deberi placet, quia etiam si adiecisset aliquid ei fundo, augmentum legatario
Abbreviated transcription (Latin):
legauero.⁊ sp̃aliter meam ascͥpsero: eanq ꝑ par¬
tes totam refecero. carina eadem manente. nicħ¬
gari potest. Nec int̾ est andie cedente legati in
patris uoluntate sit. G. i si uissu patris adita sit

Expanded text:
legavero et specialiter meam adscripsero eamque per parlegavero et specialiter meam adscripsero eamque per partes totam refecero, carina eadem manente nihigari potest nec interest, an die cedente legati in patris potestate sit: igitur et si iussu patris adita sit
Abbreviated transcription (Latin):
huc non sit legari posset. ułuti quicquid illa an¬
cilla peꝑisset. consistit. uł ita ex uno quod in
fundo mõdo natum est. ł fecus. tatũ dato.¬
iusum fructum habeam. eumq legaũim.
nisi postea ꝓprietatem eius nactus sim: inutile
legatum ẽ. Siquis post testam̃tum factum
fundo titiano legato partem aliquam adiecerit.
quam titiano fundodestinaret. id qđ adiectum ẽ
exigi alegatario potest. & similis ẽ causa alluuio¬
nis :imaxime si ex alio agro qui fuit eius cum tes¬
tam̃tum faceret eampartem adiecit. Quodsi post
testam̃tum factum ex fundo titiano aliquid detra¬
xit. ⁊ alii fundo adiecit. uidendum ẽ utrum ne
eam quoq partem legatarius petiturus sit. An
hoc minus quasi fundi titiani ẽẽ desierit. cum
nr̃a destinatione fundoꝵ nomina: ⁊ domus non
natura constituentur: Et magis ẽ ut quod alii de-¬
stinatum ẽ: ademptum eẽ uideatur. & si nauem

Expanded text:
huc non sit, legari posse, ueluti 'quidquid illa anhuc non sit, legari posse, ueluti 'quidquid illa ancilla peperisset', constitit: uel ita 'ex uino quod in fundo meo natum est' uel 'fetus tantum dato'.Si usum fructum habeam eumque legauerim, nisi postea proprietatem eius nactus sim, inutile legatum est.Si quis post testamentum factum fundo Titiano legato partem aliquam adiecerit, quam fundi Titiani destinaret, id quod adiectum est exigi a legatario potest et similis est causa alluvionis et maxime si ex alio agro, qui fuit eius cum testamentum faceret, eam partem adiecit. Quod si post testamentum factum ex fundo Titiano aliquid detraxit et alii fundo adiecit, videndum est, utrumne eam quoque partem legatarius petiturus sit an hoc minus, quasi fundi Titiani esse desierit, cum nostra destinatione fundorum nomina et domus, non natura constituerentur. Et magis est, ut quod alii destinatum est ademptum esse videatur. si navem
Abbreviated transcription (Latin):
diũsum eẽ in illa scͥptura quas pecunias lega¬
uit. Iuib dies appositus non ẽ. annua bina.
t̾madiae hr̃s m̃s dare dãnas esto. Nonenim ħ
egisse destatorem ut confirmaret que inutilia sñt.
sedut indiem utilib ꝓrogaret. Idem eodem loco
ĩ substituto in prib̾i seͥpsit. ut si fuerit ab in pube
inutilit̾ legatum. substitutus hoc debeat. si hoc
amplius legatum ab eo sit relictum aliquid. nec
ille patri hr̃s extit̃ĩt: uimpubes decesserit.¬
N legata plurib relicta si partes adiecte nonsuis:
habet. ⁊ unum exhis legasset. ut non intelligere¬
tur quẽ legasset: eẽt electio legatarii.¬
lp̃. ł ads̃. Erege legato ⁊ que postea ac¬
pecora uiuo testatore mortua fuerint. ineorũq
locum aliqua eẽnt substituta. eundẽ gregem
uid̃i. ⁊ si diminutum ex eo grege pecus eẽt ułunꝰ
sisset ee. Q. uẽadmodum ininsula legata si combus¬
gauerit ut hodie fit: sme fructibus restituitur nͥ
Sompõ.ads. ¶uod inrerum natura ad¬

Expanded text:
ptura: 'quas pecunias legaui, quibus dies adpositus non est, annua bima trima die heres meus dare damnas esto': non enim hoc egisse testatorem, ut confirmaret quae inutilia sunt, sed ut diem utilibus prorogaret.Idem eodem loco et in substituto ‹im›puberis scribsit, ut, si fuerit ab impubere inutiliter legatum substitu‹tu›s hoc debeat, si 'hoc amplius' legatum ab eo sit relictum aliquid nec ille patri heres exstiterit et decesserit.In legato pluribus relicto si partes adiectae non sunthaberet, unum ex his legasset, ut non intellegeretur quem legasset, legatarii Sabinum Grege legato et quae postea acpecora vivo testatore mortua essent in eorumque locum aliqua essent substituta, eundem gregem videri: et si deminutum ex eo grege pecus esset et vesisset esse: quemadmodum insula legata, si combuslegaverit, ut hodie fit, sine fructibus restituitur, nisi m.Quod in rerum natura ad
Abbreviated transcription (Latin):
si nicħ aliud testator significet᷑. omĩa hȩc esse
legata mulsũ passũ de fructu: ⁊ similes potiones.
Itẽ uuas. ficus. palmas. caricas. q̃ si ita eẽt legatũ
uinũ amphorariũ amneũ grecũ:⁊ dulcia oĩa.
nicħ int̾ dulcia nͥ qd potionis fuisset legatum.
putat labõ excollatione uni amphoraris q ñ ĩpbo.
De instructo et instrumento legato. R
AULUS R

Expanded text:
si nihil aliud testamento significetur, omnia haec esse legata: mulsum passum defr‹u›tum et similes potiones, item uuas ficos palmas caricas.Quod si ita esset legatum: 'uinum amphorarium Aminaeum Graecum et dulcia omnia', nihil inter dulcia, nisi quod potionis fuisset, legatum putat Labeo ex collatione uini amphorarii: quod non improbo. DE INSTRUCTO UEL INSTRUMENTO LEGATO 1 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptus ẽ. edicto carboniano locus ñ ẽ. ac si¬
nulit̃ cũ certũ ẽ ꝗͣuis filiꝰ sit. eũ tñ hr̃dẽ nõ
fore. Ułuti si titio hr̃de instituto postumus.
aut ĩpubes exhr̃datus neget᷑ filus. nec ad
rẽ ꝑtinet qđ int̃ est illiꝰ in quib dã filiũ eẽ uł¬
uti ꝓpt̃ fr̃ĩs ex alia matre nati bona. ł tura libto¬
rũ i sepulchroꝵ. istos u casus ad carboma¬
nũ ꝯstat ñ ꝑtinere.

Expanded text:
cto Carboniano locus non est: ac similiter cum certum est, quamuis filius sit, eum tamen heredem non fore, ueluti si Titio herede instituto postumus aut impubes exheredatus negetur filius. nec ad rem pertinet, quod interest illius in quibusdam filium esse, ueluti propter fratris ex alia matre nati bona uel iura libertorum et sepulchrorum: istos enim casus ad Carbonianum constat non pertinere.
Abbreviated transcription (Latin):
moriant᷑. hr̃dib eoꝵ succurrendũ erit. ꝗd
n si ñ potuerant adire hr̃ditatẽ iure cessante
mariti sui postumã enixa ẽ. eid ẽ titie cͥm̃
adult̾ii sẽpnius apd p̃sidẽ ꝓuincie obiecit.
quero an in tp̃s pub̾tatis q̃stio adult̾i differ¬
q̃stionẽ in tp̃s pub̾tatis pupille differri.
possessionẽ ex carboniano accepit. Si anteꝗͣ
possessio adeũ tͣnslata fũit pubes factus sit pe¬
titoris partib fungi debeat .R. In eo qͥ aposseᷤ̾ᷤ¬

Expanded text:
moriantur, heredibus eorum succurrendum erit: quid enim, si non potuerunt adire hereditatem iure cessante st mortem mariti sui postumam enixa est: eidem Titiae crimen adulterii Sempronius apud praesidem prouinciae obiecit: quaero, an in tempus pubertatis quaestio adulterii differquaestionem in tempus pubertatis pupillae differri.possessionem ex Carboniano accepit, si, antequam possessio ad eum translata fuerit, pubes factus sit, petitoris partibus fungi debeat. respo
Abbreviated transcription (Latin):
labeo dic̃ qͦtiens suppositꝰ eẽ dr̃ pupillus. cũ qͦ
de patͥs eiꝰ hr̃ditate ꝯtroũsia ẽ. curare p̃torem
deb̾e. ut is in possessione sit. de eo puto eũ ulle
intelligi. qui post mortẽ patͥf familie qui se
sine libis decede credidit. filiꝰ eiꝰ eẽ dici ce¬
pit. Nã eiꝰ qui ad agnitus ẽ ab eo de ciuꝰ boĩs
querit᷑ iustior ieare causa ẽ quã postumi.
ferente hr̃de uiraũit se p̃gnantẽ eẽ. bonoꝵ
possessio ex edicto carboniano daĩ debet. uł
denegtũ. si illa hr̃di detulit uisiurandũ cum
cã cognita det᷑ possessio. ne aut hr̃ dibõꝵ possẽ¬
sio data faciat p̃uidiciũ. aut denegata uis
ordinaiũ eripiat pupillo.

Expanded text:
Labeo scribit, quotiens suppositus esse dicitur pupillus, cum quo de patris eius hereditate controuersia est, curare praetorem debere, ut is in possessione sit: de eo puto eum uelle intellegi, qui post mortem patris familiae, qui se sine liberis decedere credidit, filius eius esse dici coepit: nam eius, qui adgnitus est ab eo, de cuius bonis quaerferente herede iurauerit se praegnatem esse, bonorum possessio ex edicto Carboniano dari debet, uel denegari, si illa heredi detulit iusiurandum, cum causa cognita detur possessio, ne aut heredi bonorum possessio data faciat praeiudicium aut denegata ius ordinarium eripiat pupillo.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ bonoꝵ possessionis tp̃s ꝗͣdiu furiosus mead
ꝯditione ẽ neq instituto neq substituto cedit.
nec si cuiator furiosi noĩe possessionẽ acci¬
ꝑepot̃. id circo spatiũ tp̃is qdͥ scientib p̃fim¬
tũ est uidebitur ced̾ẽ. Nã. i pat᷑ infanti filio
possessionẽ accipit. qͦ tam̃ cessante infars
ñ excludit᷑. Quid gͦ sicurator acciꝑe no¬
lit. ñne iustiꝰ atq utiliꝰ erit adeundũ mo¬
dũ ꝓximo cuiq possessionẽ dari. ne bona
iaceant. qͦ admisso substitutꝰ cautionẽ pr̃a
re cogit᷑. õĩb his quib bona restitui debens.
si forte institutꝰ in eod furore decesserit. aut
cõpos m̃tis effectus. ante mortẽ abierit. qͣm
hr̃ditatẽ agnosc̾et. Nã ei fieri pot̾. ut uiuo
furioso substitutus decedat. Nec tam̃ furi¬
osus obstet cet̾is. si pͥus upse decesserit qͣm
hr̃ditatẽ adquireret.

Expanded text:
est: bonorum possessionis tempus, quamdiu furiosus in eadem condicione est, neque instituto neque substituto cedit. nec, si curator furiosi nomine possessionem accipere potest, idcirco spatium temporis, quod scientibus praefinitum est, videbitur cedere: nam et pater infanti filio possessionem accipit, quo tamen cessante infans non excluditur. quid ergo, si curator accipere nolit? nonne iustius atque utilius erit ad eundem modum proximo cuique possessionem dari, ne bona iacere cogitur omnibus his, quibus bona restitui debent, si forte institutus in eodem furore decesserit aut compos mentis effectus ante mortem obierit, quam hereditatem agnosceret. nam et fieri potest, ut uiuo furioso substitutus decedat nec tamen furiosus obstet ceteris, si prius et ipse decesserit, quam hereditatem adquireret.
Abbreviated transcription (Latin):
his potissimum onerandus sit.
p̾torem bonis int̾dictum ẽ nichil tͣnsferrepõ¬
se ad aliquem quia in bonis non habeant cũ
euis dimimitio sit int̾dicta. ¶Urator furi¬
osi rem quidem suam quasi furiosi trade poce¬
pit. ⁊⁊ dñum trans ferre rem uero furiosi si q̃i
suam tradat dicendum ẽ ut non transferat
dñium quia non furiosi negotium gerens tra
furiosi datum ualet. si utilitate furiosi exigen
curatore furiosi. rem furiosi dedicari ñ posse
constat. agnato enim furiosi non ius quaq
compeat rerum eius alienatio. sed quatenus
negotioꝵ exigit amministratio

Expanded text:
his potissimum onerandus sit. his potissimum onerandus sit. praetorem bonis interdictum est, nihil transferre posse ad aliquem, quia in bonis non habeant, cum eis deminutio sit interdicta. Curator furiosi rem quidem suam quasi furiosi tradere poterit et dominium transferre: rem uero furiosi si quasi suam tradat, dicendum, ut non transferat dominium, quia non furiosi negotium gerens tradfuriosi datum ualet, si utilitate furiosi exigentcuratore furiosi rem furiosi dedicari non posse constat: adgnato enim furiosi non usquequaque competit rerum eius alienatio, sed quatenus negotiorum exigit administratio
Abbreviated transcription (Latin):
Nomine curatorem dari oportet eumq rem
saluam fore urri boni arbitintiu satis care ꝑco¬
sul iuberis hoc sinon ex inquisitione dete pua
endis curatores facere senatus ꝑmisit. ei bona
creditorib uende non ꝑmisit. quãius credi¬
tores post id beneficium bona uende malleus
Sicut enĩ integrare potestas ipsorum ẽutcũ
uelint eligendi. ita cum altum elegerunt al¬
tero abstin̾e debent. Multoq magis id serua¬
ni aquum ẽ si ⁊̃ factus ẽ curator ꝑ quem bo¬
na distrahentur quãuis nondum explicato
eo negotio decesserint. Nam ⁊ tunc ex integ
alius curator faciendus ẽ. neq heres prioris
ereditos honerandus cum accide possit ut ne¬
gotio uł ꝓpt̾ sexus uł ꝓpt̾ atatis infirmitatem
uł ꝓpt̃ dignitatem maiorem minorẽue quam
inp̾ore acusatore spectata erat ab illis si sit.
Possint ⁊̃ plures heredes exiftere. neq aut ꝑ
om̃s id negotium amministrare expediat.
aut quicquam dici possit curunus aliquis ex

Expanded text:
nomine curatorem dari oportet eumque rem saluam fore uiri boni arbitratu satisdare proconsul iubet: sed hoc, si non ex inquisitione detur: nam endis curatores facere senatus permisit, eius bona creditoribus uendere non permisit, quamuis creditores post id beneficium bona uendere mallent: sicut enim integra re potestas ipsorum est utrum uelint eligendi, ita cum alterum elegerint, altero abstinere debent. multoque magis id seruari aequum est, si etiam factus est curator, per quem bona distraherentur, quamuis nondum explicato eo negotio decesserit. nam et tunc ex integro alius curator faciendus est neque heres prioris curatoris onerandus, cum accidere possit, ut negotio uel propter sexus uel propter aetatis infirmitatem uel propter dignitatem maiorem minoremue, quam in prior‹e› curatore spectata erat, habilis non sit, possint etiam plures heredes ei existere neque aut per omnes id negotium administrari expediat aut quicquam dici possit, cur unus aliquis ex
Abbreviated transcription (Latin):
aut si non habuit in potestate nepotes. qm̃
emancipato iamfilio nati fuissent. sub con¬
ditione eos hr̃des instituere ut emnancipa¬
rentur a patre ꝓdigo. s quod si nec ad hoc
consensurus eẽt ꝓdigus. sed ꝑ om̃ia uidiciũ
testatoris sequendum ẽ ne quẽ uero pater c̃¬
silio ꝓdigum credidit eũ magistratus ꝓpter
furiosi nullo modo lib̾tatem pr̃are potest:
qđ ea res ex amministratione non ẽ. Nam
intradendo ita res furiosi alienat. si id ad ã¬
ministrationẽ negotioꝵ. g. ꝑtineat. ⁊ idõ si
donandi causa alienet. neq traditio qͥc qͣm
ualebit. nisi ex magna utilitate furiosi hoc
cognitione iudicis faciat: dices corum¬

Expanded text:
aut si non habuit in potestate nepotes, quoniam aut si non habuit in potestate nepotes, quoniam emancipato iam filio nati fuissent, sub condicione eos heredes instituere, ut emanciparentur a patre prodigo. Sed quid si nec ad hoc consensurus esset prodigus? sed per omnia iudicium testatoris sequendum est, ne, quem pater uero consilio prodigum credidit, eum magistratus propter furiosi nullo modo libertatem praestare potest, quod ea res ex administratione non est: nam in tradendo ita res furiosi alienat, si id ad administrationem negotiorum pertineat: et id‹eo› si donandi causa alienet, neque traditio quicquam ualebit, nisi ex magna utilitate furiosi hoc cognitione iudicis faciat. LIBER U
Abbreviated transcription (Latin):
lege XII.t curatio furiosi aut ꝓdigi ꝑtin.
ał p̾̃tori amimimstrationẽ dat. scilicet eũ
se uiuit bonis intdici potest. In bonis en¬
ratoris pͥuilegium furiosi furioseue seruat᷑¬
ꝓdigis. ⁊ om̃s om̃ino ⁊̃ si medicto non fit eoꝵ¬
m̃tio in bonis curatoris decreto pͥuilegium
consequuntur.
pat̾ testam̃to dedit. eum p̃tor dare debet.
secutus patris uoluntatẽ. Manet enim ea
datio curatoris apud p̃torem. ut rescͥpto di¬
ui marci continetur: ihis consequens ẽ ut
⁊ si ꝓdigo euratorem ded̾it pat̾ uoluntatẽ
euis sequi debeat p̃tor. eumq dare cura¬
torem. s utrũ om̃imodo antea si futurum
eẽt. ut nisi aliquid pater testam̃to cauisset.
p̃tor ei bonis int̾dicturus eẽt i maxime si
filios habeat iste ꝓdigus potuit tñ pater ei
alias ꝓuid̾e nepotib sius. si eosuisserit hr̃¬
des eẽ. ⁊ exheredasset filium eiq qđ suffice¬
ret alim̃torum nomine. ab eis certũ legas¬
set. addita causa necessitateq uidicii sui.

Expanded text:
larum curatio furiosi aut prodigi pertinet, alii praetor administrationem dat, scilicet cum se uiuit, bonis interdici potest. In bonis curatoris pprodigus et omnes omnino, etiamsi in edicto non fit eomentio, in bonis curatoris decreto privilegium consequuntur. pater testamento dederit, eum praetor dare debet secutus patris voluntatem: manet enim ea datio curatoris apud praetorem, ut rescripto diui Marci continetur. His consequens est, ut et si prodigo curatorem dederit pater, uoluntatem eius sequi debeat praetor eumque dare curatorem. sed utrum omnimodo, an ita, si futurum esset, ut, nisi pater aliquid testamento cauisset, praetor ei bonis interdicturus esset? et maxime si filios habeat iste prodigus? Potuit tamen pater et alias prouidere nepotibus suis, si eos iussisset heredes esse et exheredasset filium eique quod sufficeret alimentorum nomine ab eis certum legasset addita causa necessitateque iudicii sui:
Abbreviated transcription (Latin):
o introductum ẽ s solent hodre
p̃tores uł p̃sides ii talẽ hominem muenerĩt. ꝗ
neq tẽpus neq finem expensarum habet sed
bona sua dilacerando ⁊ dissipando ꝓfundit.
curatorem ei dare exemplo furiosi. ⁊ tamdiuã¬
bo erunt incuratione. quãdui ⁊furiosus sam¬
tatem uł ille sanos mores receꝑit. Iuod si eue¬
nerit ipso iure desinunt eẽ in potestate cura¬
torum: Uratio aũt eius cui bonis inter¬
dicit᷑. filio negabatur ꝑmittenda. Sed extat di¬
in pii rescriptum filio potius curationẽ ꝑmit¬
tendam inpatre furioso si tamꝓbus sit.
ed ⁊ alus
dabit ꝓconsul curatores qui reb sins suꝑẽẽ ñ
possunt. ł dari iubebit. nec dubitabit. filium
quoq patri curatorẽm dari.
des instituti adire bonis ap̃tore curator dat
tio: ad filium ꝑtinet. Pietas enĩ parentib ⁊ si ine¬
qualis ẽ eoꝵ potestas equa debebitur.
uti senatoris uł uxoris eius in ea causa sit: ut
eius bona uenire debeant. Nam ut honestiꝰ

Expanded text:
o introductum est. sed solent hodie praetores uel praesides, si talem hominem inuenerint, qui neque tempus neque finem expensarum habet, sed bona sua dilacerando et dissipando profudit, curatorem e‹i› dare exemplo furiosi: et tamdiu erunt ambo in curatione, quamdiu uel furiosus sanitatem uel ille sanos mores receperit: quod si euenerit, ipso iure desinunt esse in potestate curatorum. Curatio autem eius, cui bonis interdicitvi Pii rescriptum filio potius curationem permittendam in patre furioso, si tam probus sit. Sed et aliis dabit proconsul curatores, qui rebus suis superesse non possunt, vel dari iubebit, nec dubitabit filium quoque patri curatorem dari. des instituti adire, bonis a praetore curator datutio ad filium pertinet: pietas enim parentibus, etsi inaequalis est eorum potestas, aequa debebitur. uti senatoris vel uxoris eius, in ea causa sit, ut eius bona venire debeant: nam ut honestius
Abbreviated transcription (Latin):
gotio gestoꝵ agant. ⁊ his exceptione rei uidica¬
te int̾ se i curatorem remotũ utatur hr̃dib
replicatio danda erit au sus ꝗ egit satis dechit.s
an replicato curatori ꝓfut̾a eẽt uidex estonab. Nã si cunra¬
tor sequens pecuniam quam excondempnatio¬
ne consecutus fuerat inrem furiosi uerass.
doli triplicatio obstabit. ¶Quesitum ẽ an
altĩ excuratorib furiosi recte solueretur. ł animꝰ
rem furiosi recte alienare possit .ix. recte solui.
um quoq qui ab alt̾o curatorib fundum
forios legtimne mercaretur usu capturum quia
aboer consentre deniq si p̃sens sit nuet solui
netert uenire. ł tradi. neq debitor lbad felu

Expanded text:
gotiorum gestorum agant et is exceptione rei iudicagotiorum gestorum agant et is exceptione rei iudicatae inter se et curatorem utatur: heredibus replicatio danda erit: "aut si is qui egit satisdederat". sed an replicatio curatori profutura esset, iudex aestimabit: nam si curator sequens pecuniam, quam ex condemnatione consecutus fuerat, in rem furiosi vertisset, doli triplicatio obstabit. Quaesitum est, an alteri ex curatoribus furiosi recte solvetur vel an unus rem furiosi alienare possit. respondi recte solvi. eum quoque, qui ab altero ex curatoribus fundum furiosi legitime mercaretur, usucapturum, quia alter consentire: denique si praesens sit et vetet solvi, vetet venire vel tradi,
Abbreviated transcription (Latin):
Obseruare oportebit p̃torem necui temere
ciraa cause cognitionem plenissimã curatio¬
nem det. Qm̃ pleriq uł furorem uł dem̃tiam
fingunt. quomagis curatore accepto onera ci
tueri debet. non solum pat̾monium sed et
corpus ac salus furiosi. ¶Uratõ dementi
datus decreto int̾posito ut satis daret ñ cauit.
i tam̃ quasdam res debonis eius legitimo alie¬
nauit. Si heredes dem̃tis easdem res uendicent.
quas curator alienauit.⁊ exceptio opponeretur.
si non curator uendidit replicatio dayi debet.
aut si satisdatione int̃posita scđ̾m decretũ uen¬
didit. Quod si p̃cio accepto curator creditores
furiosi dimisit. triplicatio doli tutores possesso¬
res pr̃abit. um dem̃tis curatorem quia sa¬
tis non dedat . i res male amministrasset. et¬
ꝓconsul remouerit abonis. ⁊ alium loco eius
sustirũit curatorem.⁊ hio posterior cum nec ip
se satis dedisset egerit. cum remoto negotioꝵ
g. postea quȩ heredes dem̃tis cum eodem ne¬

Expanded text:
orem oportebit, ne cui temere citra causae cognitionem plenissimum curatorem det, quoniam plerique uel furorem uel dementiam fingunt, quo magis curatore accepto onera ciutueri debet non solum patrimonium, sed et corpus ac salus furiosi. Curator dementi datus decreto interposito, uti satisdaret, non cauit et tamen quasdam res de bonis eius legitimo modo alienauit. si heredes dementis easdem res uindicent, quas curator alienauit, et exceptio opponetur 'si non curator uendiderit', replicatio dari debet 'aut si satisdatione interposita secundum decretum uendiderit'. quod si pretio accepto curator creditores furiosi dimisit, triplicatio doli tutos possessores praestabit. Cum dementis curatorem, quia satis non dederat et res male administraret, proconsul remouerit a bonis aliumque loco eius substituerit curatorem, et hic posse satisdedisset, egerit cum remoto negotiorum gestorum, posteaque heredes dementis cum eodem ne
Abbreviated transcription (Latin):
uingͥ. nͥ instituto.⁊ alio cõmittente edictũ
emancipato aũt. siue sit emancipatus in¬
stitutꝰ. siue sit p̃t̃itus. filio in potestate ex
besse emancipato extriente hr̃de insatuto.
uilianus ait. nepotẽ p̃t̾itũ pecita ꝯtͣ tabulas
bõꝵ possessione patruo sextantẽ patͥ unciam
ablatuꝵ. ¶ Si pat̃ emancipatꝰ exhr̃datus sit.
nepotib ex eo p̃titis qui erat in potestate retñ¬
t. nepotes admittunt᷑. Absurdũ ti ẽ cũ pat᷑¬

Expanded text:
instituto et alio committente edictum, emancipato autem, siue sit institutus emancipatus siue sit praeteritus. Filio in potestate ex besse, emancipato ex triente herede instituto Iulianus ait nepotem praeteritum petita contra tabulas bonorum possessione patruo sextantem, patri unciam ablaturum. Si pater emancipatus exheredatus sit nepotibus ex eo praeteritis qui erant in potestate retenti, nepotes admittuntur: absurdum enim est, cum pat
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si pat̃ ex duob filiis quos ĩ potestate huĩt alteꝵ
emancipau̾it. ⁊ nepotẽ ex eo in loco filii adopta¬
u̾it. ip̃ãto emancipato decesserit. Iulianꝰ ait.
Nepoti in locũ fili adoptato. succurri oportere.
ut q̃i filiꝰ porcionẽ hat ꝗͣ hab̾et. ⁊ si extraneus
adoptatus eẽt. sic fiet inquit ut filiꝰ ꝗ ĩ potestate
fuit t̾ciã partẽ nepos. in locũ filii adoptat᷑ aliam
t̃ciã emancipatꝰ filiꝰ cũ nepote. alt̾onepote rec̃ñ

Expanded text:
 Si pater ex duobus filiis, quos in potestate habuit, alterum  Si pater ex duobus filiis, quos in potestate habuit, alterum emancipauerit et nepotem ex eo in locum filii adoptauerit et praeterito emancipato decesserit: Iulianus ait nepoti in locum filii adoptato succurri oportere, ut quasi filius portionem habeat, quam haberet et si extraneus adoptatus esset. sic fiet, inquit, ut filius, qui in potestate fuit, tertiam partem, nepos in locum filii adoptatus aliam tertiam emancipatus filius cum nepote altero
Abbreviated transcription (Latin):
ti. S ⁊ si patriuis eoꝵ qui erat in potestate sit
p̃tĩtus. pat̃ exhr̃datus deb̃ẽt nepotes admit¬
ti. Nã exhr̃datus pat̾ eoꝵ ꝓmortuo habetur.
¶Si pat̃ inpotestate manens ex hr̃datus ł insti¬
tutꝰ sit. nepotẽ ex eo siue in potestate manentẽ
siue emancipatũ ad bona aui neq uocari
neq uocandũ eẽ sceuola ait. Totiens i nepo¬
ti ꝯsulendũ ẽ quotiens in potestate ẽ retentus
patre emancipato. Libos gͥ infamiliã ẽẽ oporite.
ut huic edicto locus sit. eiꝰ scilicet familie cuius
bõꝵ possessio petit᷑. S: ⁊ si postumꝰ natꝰ sit exema-¬
ncipato ante emancipationẽ ꝯceptus. idẽ erit
diẽndũ. lib̾os asit ñ om̃s simul uocat p̃tor. si gͣ¬
ne si sint ex emancipato nepos:⁊ ex nepote eu̾̃
alio ꝓnepos. dicũdũ eĩt utrũq ei uingi. ambo
ti in suoꝵ loco successer̃. ¶ Si post liminionepoᷤ
redieĩt.dic̃ndũ ẽ eũ patͥ emancipato ꝯiungi.¬

Expanded text:
potestate, sit praeteritus, pater exheredatus, debent nepotes admitti: nam exheredatus pater eorum pro mortuo habetur. Si pater in potestate manens exheredatus uel institutus sit, nepotem ex eo siue in potestate manentem siue emancipatum ad bona aui neque uocari neque uocandum esse Scaeuola ait: totiens enim nepoti consulendum est, quotiens in potestate retentus est patre emancipato. liberos igitur in familia esse oportet, ut huic edicto locus sit, eius scilicet familia, cuius bonorum possessio petitur. sed et si postumus natus sit ex emancipato ante emancipationem conceptus, idem erit dicendum. Liberos autem non omnes simul uocat praetor, sed grne si sint ex emancipato nepos et ex nepote eius alio pronepos, dicendum erit utrumque ei iungi: ambo enim in suorum loco successerunt. Si postliminio nepos redierit, dicendum est eum patri emancipato coniungi.
Abbreviated transcription (Latin):
o scͥpto hr̃di cohr̃dẽ datũ hc̃ nepotẽ patrem
aut̃ eiꝰdẽ p̃t̃itũ. accepisse ccͣ tabłas bõꝵ possessi¬
onẽ qđ ad edictũ p̃tous atunet semissẽ bõrum
fient. nc̃ uͦ post ꝯstitutionẽ diui pi si seruatur
pars nepoti: utrũ uirił. an qͣrta debeat. ẜ uaĩ:
nã si maui natus potestate fuisset ꝯiungebat᷑
in unã partẽ cũ patre suo ⁊ ꝓponamꝰ ẽẽ aliũ ex
eod nepote in familia aui. duo unã quartã ha¬
bituri erant patre eoꝵ accipiente cͥcͣ tabulas
bõꝵ possessionẽ. si fuissent in aui potestate. an
gͦ nc̃ in sexunciã tuendus sit. ꝗ ñ in familia re¬
tentus ẽ. ⁊ cui abscedet pars. que huic cessunẽ
pat̾ eiꝰ tantũ an ipatruo. ⁊ puto ⁊ patruo. nã ⁊
legatũ eidem datum pr̃aret.

Expanded text:
epotem, patrem autem eiusdem praeteritum accepisse contra tabulas bonorum possessionem. quod ad edictum praetoris attinet, semisses bonorum fient: nunc uero post constitutionem diui Pii si conseruatur pars nepoti, utrum uirilis an quarta debeat seruari? nam si in aui natus potestate fuisset, coniungebatur in unam partem cum patre suo. et proponamus esse alium ex eodem nepotem in familia aui: duo unam quartam habituri erant patre eorum accipiente contra tabulas bonorum possessionem, si fuissent in aui potestate: an ergo nunc in sescunciam tuendus sit, qui non in familia retentus est? et cui abscedet pars, quae huic cessura est, patri eius tantum an et patruo? et puto et patruo: nam et legatum eidem datum praestaret.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊emancipat᷑ ꝓcreaũit filiũ. i hr̃s ut̃q nepõ
institutꝰ fuĩt. pat̃ eoꝵ exhr̃datus. aliꝰ filiꝰ p̃t̃iuꝰ.¬
emancipationẽ susceptis. nepoti tam̃ rec̃¬
to in potestate bõꝵ possessio dari debet. qm̃
si pat̃ eiꝰ emancipatꝰ pt̃itus ẽẽt. simul cũ eo
bõꝵ possessionẽ acciꝑe posset ꝓpt̃ id capd
edicti qd auiliano introductũ ẽ .i. ex noua
clausula. nec debet det̾ioris eẽ ꝯditionis.
qi pat̃ eiꝰ exhr̃datus sit. idq ei p̃tito quoq
pr̃ari opartebit. s fr̃is eiꝰ ꝗ pꝰ emancipatio¬

Expanded text:
emancipatus procreauerit filium et heres uterque nepos emancipatus procreauerit filium et heres uterque nepos institutus fuerit, pater eorum exheredatus, aliemancipationem susceptis. nepoti tamen retento in potestate bonorum possessio dari debet, quoniam, si pater eius emancipatus praeteritus esset, simul cum eo bonorum possessionem accipere posset propter id caput edicti, quod a Iuliano introductum est, id est ex noua clausula, nec debet deterioris esse condicionis, quia pater eius exheredatus sit. idque ei praeterito quoque praestari oportebit. sed fr
Abbreviated transcription (Latin):
tate aui ꝯcurrente patre sint habitiũ. que
sentñtia uem ẽ. S ⁊ si sint duo nepotes ex
unꝰ. alia nepos cũ filio suo. s ⁊ si nepos ex alio
nepote defuncto duo ꝓnepotes. unꝰ ex ꝓnepo¬
tib emancipatꝰ soli fr̃i suo ꝯferat. uł si fr̃ ñ ẽ.
soli patruo. ñ ⁊̃ patruo maiori.
edicti cauit p̃tor. ut legat᷑a exceptis ꝑsonis
nepos prẽt. s pot̃ suꝑior sermo. ⁊ adhuc ca¬
sũ referri. Nã absurdũ ẽ patrẽ qͥ eiꝰ legata¬
dẽ partẽ uocantur.
ig̃. Qui duos filio̾
habebat. alt̾um ex his emancipauit nepotem
ex eo ĩpotestate retinuit. emancipatꝰ filiũ suctu¬
lit ⁊ apatre exhr̃datus ẽ. q̃ro cũ fr̃ eiꝰ ⁊ ipse
emancipat᷑ꝰ sit p̃t̃itus.: ⁊ nepotes ex emancipato
filio ab auo hr̃des instituti qͥ debõꝵ possessi¬
one uiris sit. ⁊ qꝗͥ int̃ sit si emancipatũ quoq
ex qͦ nepotes erant nati p̃titũ ẽẽ ponamus.R.
si filiũ recento ex eo nepote emancipaũit.

Expanded text:
tate aui concurrente patre sint habituri: quae sententia uera est. Sed et si sint duo nepotes ex unus, alia‹m› nepos cum filio suo. sed et si nepos et ex alio nepote defuncto duo pronepotes: unus ex pronepotibus emancipatus soli fratri suo conferat uel, si frater non est, soli patruo, non etiam patruo maiori. edicti cauit praetor, ut legata exceptis personis nepos praestet: sed potest superior sermo et ad hunc casum referri. nam absurdum est patrem quidem partem uo‹c›antur. rum. Qui duos filios habebat, alterum ex his emancipauit, nepotem ex eo in potestate retinuit: emancipatus filium sustulit et a patre exheredatus est: quaero, cum frater eius et ipse emancipatus praeteritus sit et nepotes ex emancipato filio ab auo heredes instituti, quid de bonorum possession‹e› iuris sit? et quid intersit, si emancipatum quoque, ex quo nepotes erant uati, praeteritum esse ponamus. respondi, si filium retento ex eo nepote emancipauerit et