comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consentire filiam decet hocẽ uite ꝓbat¬
e. silia leuis mulier uł addomuim uue¬
nis. uł niiiiiͨ circamaritum non merce¬
ere pretorem oportere: daroque ei accio¬
nem. ¶Simaritus uł uxor constante᷑ a
trimonio. furrere ceꝑit. quid faciendum
sit tractemus. S ⁊ Illud qisqd̃ dubio ꝓcul
obseruatur campersonarn que furore d̾¬
centaest. quia sensum nd̃ habet. nuniciũ
mittere non pͥot an autem illa repudi¬
anda ẽ considerandumest a siquidem in¬
func nullo modo oporter dirimi matri¬
monium sciente eapersona que cumcon¬
pos mentis eẽt gita furenti quemꝰad ino¬
ipau aum diximus nuncium misĩt culpa su¬
s anupcias cẽͫ reptas: Quid enim tamt
bumanum est quam ut foctuitie
casib mulieris maritum. uel uxoremui¬
t teri participem eẽ Sin aritem tantus furoᷤ¬
rest. ita ferox. ita ꝑnciosus ut sanitati¬
ra. hudla spes suꝑ sit cirrani̾stb̾s. terribiles
⁊ forsitam alia persona uel ꝑꝑ seuiciam
furoris. uł quialiberos non habet ꝓcreã¬

Expanded text:
consentire filiam decet, hoc est vitae probatae, filia levis mulier vel admodum iuvenis vel nimia circa maritum non mereere praetorem oportere dareque ei actionem. Si maritus trimonio furere coeperint, quid faciendum sit, tractamus. et illud quidem dubio procul obseruatur eam personam, quae furore detenta est, quia sensum non habet, nuntium mittere non posse. an autem illa repudianda est, considerandum est. et si quidem intunc nullo modo oportet dirimi matrimonium, sciente ea persona, quae, cum compos mentis ess‹et›, ita furenti quemadmodum diximus nuntium miserit, culpa sua nuptias esse diremptas: quid enim tam humanum est, quam ut fortuitis casibus mulieris maritum uel uxorem uiri participem esse? sin autem tantus furor est, ita ferox, ita perniciosus, ut sanitatis nulla spes supersit, circa ministros terribilis, et forsitan altera persona uel propter saeuitiam furoris uel, quia liberos non habet, procrea
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Sicum dotem daret pater. ur extraͬ¬
neus ꝓmuliere in unum casim pepigit.
uł indiuoꝵtium uł inmortem. dicendum
est in cum casum in quem non pepigit: es¬
se muueri accionem¶Sipost solutum ma¬
trimonium filia familias ottrapatris uo¬
luntatem exactam. commnunem dotemͥ
consumat. paͬri Q uiuaea.⁊ mortua. acci

Expanded text:
m.Si, cum dotem daret pater uel extraneus pro muliere, in unum casum pepigit, uel in diuortium uel in mortem, dicendum est in eum casum, in quem non pepigit, esse mulieri actionem.Si post solutum matrimonium filia familias citra patris uoluntatem exactam communem dotem consumat, patr
Abbreviated transcription (Latin):
cia. scłs exccto. t̾tiꝰ exqua dr̃ate. sit insti¬
tutus. repudiantt ĩtio. innouẽ partes
diuidant quadrantẽ. ferat acto partes qey
besse institutus fuerat. unã partẽ. qui ex
uncia scͥptꝰ ẽ nͥforte alia mens fuerit te.¬
statoris. ꝙ uir credẽdũẽ. nͥ euit̾ẽt᷑ fuerit

Expanded text:
 tertius ex quadrante sit institutus, repudiante tertio in novem partes dividatur quadrans feratque octo partes qui ex besse institutus fuerat, unam partem qui ex uncia scriptus est: nisi forte alia mens fuerit testatoris: quod vix credendum est, nisi evidenter fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
s expost facto retro ducitur. ⁊ appari ꝗd
accum est ut eoce sires legata fuent ⁊ de¬
liberante legatano dam heres ali i tradi¬
derit. Nam siꝗdem uoluerit legatarius
uent ual tantumdem⁊ si pecãtam
hereditariam legatam credident heres:
Nam siꝗ olem non repudiauert lega¬
tanius a lienam peccumam credident
si uero repudiauerit suam pecumam
credidisse iudetim Qd ergo si ꝯsũpta
d̾ Qd̾ de parit̃ mortius tractamus
maliis agitatum est ut ecce si mat̃ sti¬
płata est dotem amerito mortua filia in
matrioromosib redoi ⁊immul cum filia
ꝑit an adheredem matris accio exstipła¬
tu ꝯpeter ⁊diuus pius rescripsit non ẽ
ꝯmissam stipłacionem ꝗa mat̃ filie nõ

Expanded text:
t facto retro ducitur et apparet, quid actum est. ut ecce si res legata fuerit et deliberante legatario eam rem heres alii tradiderit: nam si quidem uoluerit legatarius uerit, ualet. tantundem est et si pecuniam hereditariam legatam crediderit heres: nam si quidem non repudiauerit legatarius, alienam pecuniam credidit, si uero repudiauerit, suam pecuniam credidisse uidetur. quid ergo, si consumpta um Quod de pariter mortuis tractamus, et in aliis agitatum est. ut ecce si mater stipulata est dotem a marito mortua filia in matrimonio sibi reddi et simul cum filia perit, an ad heredem matris actio ex stipulatu competere? et divus Pius rescripsit non esse commissam stipulatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd factum sit. neꝙ in hoc aliꝗͣo fecisse
si aliꝗd factum non sit p inde siꝗs ita
fecisti uleneg hoc exprimat eoꝵ ꝗdem
ium fieri uoluit ita ꝯpͥhendem debeie:
Dillud aut aliud fienspondes si nichiloꝵ
factum erit tantum dab. ¶ temsi
pat filius. intesto. ita scripserat. siꝗs
michi filius aut filia genitus ess ħes
michiesto. si michi filius aut filia he¬
res non ent seius heres esto non satis uo¬
umtatem suam declarauit si non alit̃
extraneum heredem esse uol quã si neꝙ

Expanded text:
uid factum sit, neque in hoc aliquid fecisse, uid factum sit, neque in hoc aliquid fecisse, si aliquid factum non sfecisti?" ille neget, hoc exprimat: "eorum quid, unum fieri velit, ita comprehendere debet: "illud aut illud fieri spondes? si nihil eorum factum erit, tantum dabis?" Item si pater familias in testamento ita scripserit: "si quis mihi filius aut filia genitur, heres mihi esto: "si mihi filius aut filia heres non erit, Seius heres esto", non satis voluntatem suam declaravit, si non aliter extraneum heredem
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝓposits spãlit̃ plurib reb quas fi. si¬
necẽe est gñ om̃es esse sistendos utstipła ⁊¬
tiom satis fiat ł ut ꝓpriuis accedanris
fingamnnis ita stipsacionem factam. si
stichum ⁊ damã ⁊ herotem non sisteris
om̃s sisti oporteat. ¶trũmͣ xipias
ꝯstipłationem si illud aut illuo factm
est᷑ ꝙͦ quaius Altero facto iuͣmsit. hoc
aut illud uere factum esse. non ideo tñ
uerum ert hocaut illud factum nonẽe.
Nam mmnul esse ca possunt uera quãius in¬
t̃ se ꝯtrana sunt ꝗa cum significicio non
exumiiso si exaliquo sumit. si uerali¬
ud iñ sit ueram efficit tot̾am gracionem
sicut eõcrio elue eraciones pugnatia ꝯtinẽ¬
tes smniul false sumt ueluti si ꝗd liberoꝵ
ꝑertim inpuberes decessernt. Nam ihoc
falsum ent om̃s in puberes decessisse nl
lud om̃s puberes decessisse id accidit ꝗa
ꝗd facium nonut. Illius effectus hic
est ut sieuir fiat. huius aut u̾utĩꝙ fiat
nec in᷑ illo ꝓdest aiiꝗͣd non fecisst si ali.¬

Expanded text:
cum propositis specialiter pluribus rebus, quas fierinecesse est enim omnes esse sistendos, ut stipulationi satisfiat. vel ut propius accedamus, fingamus ita stipulationem factam: "si Stichum et Damam et Erotem non sisteris, omnes sisti oporteat. Vtrum ita concipias stipulationem "si illud aut illud factum erest, quod, quamuis altero facto uerum sit hoc aut illud uere factum esse, non ideo tamen uerum erit hoc aut illud factum non esse. nam simul ea possunt esse uera, quamuis inter se contraria sunt, quia cum significatio non ex uniuerso, sed ex aliquo sumitur, si ueri aliquid inde sit, ueram efficit totam orationem: sicut e contrario duae orationes pugnantia continentes simul falsae sunt, ueluti si partim impuberes decesserint, nam et hoc falsum erit omnes impuberes decessisse et illud omnes puberes decessisse. id accidit, quia quid factum non sit: illius effectus hic est, ut neutrum fiat, huius autem, ut utrumque fiat: nec in illo prodest aliquid non fecisse, si aliq
Abbreviated transcription (Latin):
cognati eñ testam̃ti facti tp̃r fuerunt.
c̾ra ce siꝗs testam̃ti facti tp̃r cognatus
non fuetit mortis tp̃r factus est perro.¬
gacionem facilius legatum ꝯsequitur
siꝗs cognaciom leg idem est atꝙ sico
aulis. ¶um senatus tpĩb diui marci
ꝑmisent collegis legare nulla dubitaci
Oẽ ꝙ si corpon cui lier co hire legatĩ
sit debratur cui aũt non lic si legetur
non ualebit insi singłis legetur hii

Expanded text:
cognati enim testamenti facti tempore fuerunt. certe si quis testamenti facti tempore cognatus non fuit, mortis tempore factus est per adrogationem, facilius legatum consequitur. Si quis cognationi leget, idem est atque si coautium. Cum senatus temporibus diui Marci permiserit collegiis legare, nulla dubitatio est, quod, si corpori cui licet coire legatum sit, debeatur: cui autem non licet si legetur, non ualebit, nisi singulis legetur: hi
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ Si fuerit legatum relictum. exco¬
guatis meis qui prius capitolium ascẽ¬
derit: si sumul duo uenisse clicantur nec
appar ꝗs prior uenent an in peclietur
legatum ł ei ꝗ monum̃tum fecerit ⁊
plires fecennt ł ei ꝗmaximus natu
est ⁊cluo paues etate sint. Srisi legatur
asemꝓnio amico fuent relictum ⁊̃ duo
sint equa calitate ꝯuincti sinħsi duo¬
b hõĩb eius dẽ nominis fuetit legatũ

Expanded text:
 Si fuerit legatum relictum "ex cognatis meis qui primus Capitolium ascenderit", si simul duo venisse dicantur nec apparet, quis prior venerit, an impedietur legatum? vel ei qui monumentum fecerit, et plures fecerint? vel ei qui maximus natu est, et duo pares aetate sint? sed et si legatum Sempronio amico fuerit relictum, et duo sint aequa caritate coniuncti? sed et si duobus hominibus eiusdem nominis fuerit legatu
Abbreviated transcription (Latin):
inpeclin. ad ep̃ti onem aut in utrũq ua¬
lere. Plane sina libͥtarem acceꝑit si an¬
cilla pͥriũ marem pepit libera este
⁊ hec uno utero marem ꝯ feminã peꝑiiss
si qͥ  certum est ꝗͥ pnus eclidiss non deᷤ¬
bent cle ipsius statuambigi utnum filua¬
libera ess nec ne. s nec filie. Nam si postea
morem sententiam seꝗ opoit uitam
ipsa lib̾tatem ꝯsequaͭ quã eius filia in¬
genuitatem quan p̃sũptionẽ priore
masculo eclicto.¬
xi qui nouissimus suꝑ iuxerit ꝓprietas
utile est legatum . existimo enĩ omĩb
lib̾tis ꝓpnetatem sub hac ꝯclictione si
cepnonib ambigua est oratio cõmodis¬
simũ est idaccipi quo res dequa agitur
inagis ualeat quã ꝑeat.
ducentis que aput eum de posui. occ
iego singłe sũme seꝑate ꝗdem certam
hũt demonstracionem. ꝯiunctione uõ
tali incidunt in ambiguitatem. S di¬
ꝗs leg sundum seianum heres mis atiͥ¬
dͣtio cum dione meuũ ẜuodato dubita tc

Expanded text:
autem in utrumque valere. Plane si ita libertatem acceperit ancilla: "si primum marem pepererit, libera esto" et haec uno utero marem et feminam peperisset: si quidem certum est, quid prius edidisset, non debet de ipsius statu ambigi, utrum libera esset nec ne, sed nec filiae: nam si postea niorem sententiam sequi oportet, ut tam ipsa libertatem consequatur quam filia eius ingenuitatem, quasi per praesumptionem priore masculo edito.ei, qui nouissimus superuixerit, proprietas, utile est legatum: existimo enim omnibus libertis proprietatem sub hac condicione 'siceptionibus ambigua oratio est, commodissimum est id accipi, quo res de qua agitur magis ualeat quam pereatducentis quae apud eum deposui trecenta lego', singulae summae separate quidem certam habent demonstrationem, coniunctione uero tali incidunt in ambiguitatem. sed diquis leget: "fundum Seianum heres meus Attio cum Dione Maevii servo dato", dubitatur
Abbreviated transcription (Latin):
par̃ Set n illo quentur si pant̃ pu¬
pillus ⁊ qui ei substautus erat necessa¬
rius decessent an fr fr̃ĩ existat heres an
ꝯtra ł si duo inuicem necessani substi¬
tuti sunt ninaͣ ꝑierint an heredes exti¬
tisse iuidcãtur ⁊ alit̃ alten hoc est si inui

Expanded text:
 et in illo quaeritur, si pariter pupillus et qui ei substitutus erat frater necessarius decesserit, an frater fratri exsistat heres an contra: uel si duo inuicem necessarii substituti sunt et una perierint, an heredes exstitisse uideantur: uel alter alteri hoc est si inui
Abbreviated transcription (Latin):
rumbãt accõnem. conferre delrbut. mago̾
enim iundiece quam pecuie ht̃ ꝑsecutio¬
nem. S si flrtihãt accõnem. conferrece¬
uit. ¶ Si tres emancipati duo mn potesta
qr iuicem nõ conferunt iͥus loco
sint: nec mindignarieos oporr̾e si plus
conferant. ⁊ mius accipiant qr inpote

Expanded text:
re debet: magis enim vindictae quam pecuniae habet persecutionem: sed si furti habeat actionem, conferre debebit. Si tres emancipati, duo in potestatquia invicem non conferunt, unius loco sint: nec indignari eos oportere, si plus conferant et minus accipiant, quia in pote
Abbreviated transcription (Latin):
ferribona uir autem bonus nõsit. arbi¬
traturus confẽndum idꝙ. necht̃. nee dolo
nec culpadesut hr̃e. ĩd quoq ꝙ sub condi¬
none exstipulatu debetur emancipato
conferi deb̾r diu̾sumẽ in legato conditio¬
nali. qr ⁊ si in potestate fuiss ⁊ post moꝵ¬
te patris conditio exsticiss ip̃ẽ hab̾et accio

Expanded text:
ferri bona: uir autem bonus non sit arbiferri bona: uir autem bonus non sit arbitraturus conferendum id, quod nec habet nec dolo nec culpa desiit habere. Id quoque, quod sub condicione ex stipulatu debetur emancipato, conferri debet. diuersum est in legato condicionali, quia et si in potestate fuisset et post mortem patris condici
Abbreviated transcription (Latin):
auł .ł.Cumemancipati filii nomiẽ a¬
postumum nepotem post auimortem ͭ e¬
edictum: dm̃s bonorum possonem acci¬
pe oport̾e. necessarium enimerit dr̃e oiã
boã sua eum conferee. licet non pot̾it dici
mortis tempore auiboã habuisse. qr ip̃e
enondum inierum natura erat. Igitur
siue hereditatem apatre siue legatum ac¬
ceꝑit. ħ conferre debebit. Illd̃ autemĩ¬
telligendum ẽ. filium in boĩs hab̾e. qd̃
edicto ħhere alicnosr̃ ẽ.S si sub conditi¬
one debabat. non statrm id decluc̃e debebi
S id quoq confere. cc̃ autem caũi ei opor¬
tebit ab eo qui mpotestate ẽ. ut existẽte
conditione defendatur ꝓea partequam
contulit. ¶ de illis que sineculpa fi¬
liiemancipati post mortem parris ꝑier̃.
qͣr. ad cuius decrimentum ea ꝑtinere debe¬
ant.⁊ pleriꝙ putant eaque sme dolo.i.
et culpa pierunt ad collationem ronorũ
non ꝑtin̾e. ⁊ hoc exillis ũb intelligendũẽ
quib precor boĩ iuri arbitratti iubr con¬

Expanded text:
um. Cum emancipati filii nomine nepotem postumum post aui mortem editum dicimus bonorum possessionem accipere oportere, necessarium erit dicere bona sua eum conferre, licet non potest dici mortis tempore aui bona habuisse, qui ipse nondum in rerum natura erat. igitur siue hereditatem a patre siue legatum acceperit, hoc conferre debebit. Illud autem intellegendum est filium in bonis habere, quod deducto aere alieno superest. sed si sub condicione debeat, non statim id deducere debra autem caueri ei oportebit ab eo qui in potestate est, ut existente condicione defendatur pro ea parte quam contulit. De illis, quae sine culpa filii emancipati post mortem patris perierunt, quaeritur, ad cuius detrimentum ea pertinere debeant. et plerique putant ea, quae sine dolo et culpa perierint, ad collationis onus non pertinere: et hoc ex illis uerbis intellegendum est, quibus praetor uiri boni arbitratu iubet con
Abbreviated transcription (Latin):
u̾so praturus est. Idem̃ legatoꝵ noĩe
ad patrem ꝑtinebit ꝙ rius int̃ enit. Ił¬
lud queri põt an eo quoꝙ nomine pͥat̃
extesto agere possit. ut etiam filius
acc̃õne liberetur ꝗb dam eousꝙ extẽ¬
denclam accionem placebat ꝗa patris
int̃ esse iudetur si pecculium filio pꝰ¬
eiuis ꝑ manere ego ꝯtra senfro. racħ

Expanded text:
nomine ad patrem pertinebit, quod eius intererit.Illud quaeri potest, an eo quoque nomine pater ex testamento agere possit, ut etiam filius actione liberetur. quibusdam eo usque extendi actionem placebat, quia patris interesse uideatur, si peculium filio eius permanere. eg
Abbreviated transcription (Latin):
ir¶ Potest heres dãpnari ut ad c̃tũ
sitps non petat adebitore si si nͣnur¬
bio nec uberar eum intra id ip̃s co¬
ͦ gitur: si debitor decesserit ab herede eiꝰ
imtra id tp̃s peti non poter̃t. Illud
iudenlum est an eius tpĩs intra qͦu
petere heres uetitus sit xus uras.
tpenas petere possit. ⁊priscus nera¬
u cuis existimabant ꝯmittere eum si¬
transit s nichil uiuo lucio tino adp̾
lum quotiens enĩ coher ꝑsone id
ꝙͦ legatur ueluti ꝑsona ł ẜuitus ad
herecem eiusnon transit si non co
in rem sint coliata ꝓ eoesse quas
heres ab eodebitore heredeq eius.
reliquian reodat non editis rõm¬
b̃ ¶Si heres necitus sit agere
cum eosq negocia defimcti gessu¬
non uidetur obligatio ei p̃legata
que do lo rexfraude eius ꝗ nego¬
tia gessent ꝯmissa sit ut cestator
uideatur id sensisse. Ideo siheres
negotioꝵ gestoꝵ egiss agͥcrus ꝓcu¬
fͥrator extestõ incerti doli mali exce

Expanded text:
Potest heres damnari, ut ad certum tempus non petat a debitore: sed sine dubio nec liberare eum intra id tempus debebit, et, si debitor decesserit, ab herede eius intra id tempus peti non poterit.Illud uidendum est, an eius temporis, intra quod petere heres uetitus sit, uel usuras uel poenas petere possit. et Priscus Neratius existimabat committere eum transit, si nihil uiuo Lucio Titio aduesum: quotiens enim cohaeret personae id quod legatur, ueluti personalis seruitus, ad heredem eius non transit, si non coonis in rem sint collata, pro eo est, quasi heres ab eo debitore heredeque eius reliquum reddat non editis rationibus.Si heres uetitus sit agere cum eo, qui negotia defuncti gessenon uidetur obligatio ei praelegata, quae dolo uel ex fraude eius qui negotia gesserit commissa sit, et testator id uidetur sen sisse. ideo si heres negotiorum gestorum egisset, agens procurator ex testamento incerti doli mali exce
Abbreviated transcription (Latin):
utius titius cum errotem¬
auctorẽm ht̃ coclicillis ita cauit he¬
rotem uberum esse uolo quẽ ratio¬
nes readere uolo eius tp̃is ꝙ erit post
noussimã meam sub scriptionẽ
postea uiius erotem manu misit
in eodem acͣtu habuerit. rõnes ꝙ sb̃
sub scripsit usꝙ in eum diem ꝗ fuit
ante inucissimos dies quã more¬
retur. heredes iunititii dicunt quas¬
dam sũmas ⁊ euum adhuc eroteni
⁊ postea uberum acceprise neꝙ ine¬
as raciones que alimo titio sub sꝙͥ¬
te sunt intulisse quero an heredes
ab herote nichil exigere debemt eiꝰ
ipis quo limus tituis sub scripsit.
R erotem exeacausa que ꝓponẽtur
ubacionem petere non posse. nisi ⁊¬

Expanded text:
potius potius actorem haberet, codicillis ita cauit: 'Erotem liberum esse uolo: quem rationes reddere uolo eius temporis, quod erit post nouissimam meam subscriptionem'. postea uiuus Erotem manumisit in eodem actu habuit rationesque subscripsit usque in eum diem, qui fuit ante paucissimos dies quam moreretur. heredes Lucii Titii dicunt quasdam summas et seruum adhuc Erotem et postea liberum accepisse neque in eas rationes, quae a Lucio Titio subscriptae sunt, int‹u›lisse: quaero, an heredes ab Erote nihil exigere debent eius temporis, quo Lucius Titius subscripsit. respondi Erotem ex ea causa quae proponeretur liberationem petere n
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃s D iqs raciones exigere ueretur
ũ uerit ⁊ siꝗd dolo fecit ꝗ raciones gessit.
ꝙ siqs etiam ⁊ h uelis remitere ita de¬
ter legare dap̃nas esto heres m̃s ꝗcꝗd
abeo exigere illa uel illa actione id̾i
uł.. Si dãpnatus heres fuerit
afide uissore ꝗdem non petere. ꝙ aũ
teus deber titio pacissci dare debꝰ ne
afide uissore petat⁊ ad u̾sus reum ac¬
tiones suas pr̃are legatano quẽ admo¬
cdum dãpnatus heres ne areo petat. ⁊ dãp¬
ab herede suo liberare uisẜit. an fid̾¬
tussor liberan debeat. R. debere. Item
quesitum est an ꝗa mandati accione
heredes tenentur in utile legatum es¬
s quẽ ad modum inutile legatum
est ꝙͣ debior sus creditori suo legat
R̾. quotiens debitor creditor suo le¬
gam ita ĩutile esse logatum simc̃
nt̃ ess creditons extesto potius agẽ
quã expristina obligãtione. Nam:
sititius mandauent meuio⁊ ut pec¬
deuni uisẜit astipłatore manifestõẽ
quantum int̃ sit ꝓmissoris liberari

Expanded text:
m.Si quis rationes exigere uetetur,uit, et si quid dolo fecit qui rationes gessit. quod si quis et haec uelit remittere, ita debet legare: 'damnas esto heres meus, quidquid ab eo exegerit illa uum.Si damnatus heres fuerit a fideiussore quidem non petere, quod autem reus debet, Titio dare, pacisci debet, ne a fideiussore petat, et aduersus reum actiones suas praestare legatario: quemadmodum damnatus heres, ne a reo petat, et damnsuo liberari iusserit, an fideiussor liberari debeat? respondit debere. item quaesitum est, an, quia mandati actione heredes tenerentur, inutile legatum ‹esset, quemadmodum inutile legatum› est quod debitor creditori suo legat. respondit, quotiens debitor creditori suo legaret, ita inutile esse legatum, si nihil interesset creditoris ex testamento potius agere quam ex pristina obligatione. nam et si Titius mandauerit Maeuio, ut peceum iusserit a stipulatore, manifestum est, quantum intersit promissoris liberari
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯueniebat rũptũ fientestam̃tũ. art̃ cũ enitro¬
q: nato testator uoluerit inorẽ aliꝙo babe. id̾o. ao
biuꝰ mõi sententiã bumauitate suggerente. de
cursũ ẽ ꝙ ⁊̃ iubentio celso apertissime placuit.¬
¶Regula ẽ. uris cuuł qua ꝯffitutũẽ. hĩditatẽ adi¬

Expanded text:
conueniebat ruptum fieri testamentum, attamen ‹cu›m ex utroque nato testator uoluerit uxorem aliquid habere, ideo ad huiusmodi sententiam humanitate suggerente decursum est, quod etiam Iuuentio Celso apertissime placuit.Regula est iuris ciuilis, qua constitutum est hereditatem ad
Abbreviated transcription (Latin):
nitũ acciꝑe. ⁊ si ex secto ũnteͤ editus sit.
õlã ⁊hie rũpit eius testamentum. silicet sinasea¬
tur inpotestate q̃uiotamen sinoninte grum
animal editum sit. cum sp̃u tam. anad huc
testamentum rũpat. ⁊ ħ tñ rumpit.

Expanded text:
secto ventre editus sit: nam et hic rumpit testamentum, scilicet si nascatur in potestate. Quid tamen, si non integrum animal editum sit, cum spiritu tamen, an adhuc testamentum rumpat? et tamen rumpit.
Abbreviated transcription (Latin):
ti auo eius clem rei debitores tñ uerius est ħ
uesu adep̃tum esse legatum. INam cum¬
⁊̃ cdico ꝙ titium cdare cdãpnaui seius dãp¬
nas estoddare uideor clicere netitius d.
It̃ fiꝓ fundo .x. legẽtur qdcm putant.

Expanded text:
em rei debitores, tamen uerius est hoc casu ademptum esse legatum: nam cum dico: 'quod Titium dare damnaui, Seius damnas esto dare', uideor dicere, ne Titius det. Item si pro fundo decem legentur, quidam putant
Abbreviated transcription (Latin):
adimatur sub ꝯdictione ⁊pendente ꝯdi¬
tione titius clecessent quãius ꝯdmo de¬
fecent ab hiem titii legatum non ꝑti¬
nebit. Nan legatum cum sub ꝯdicione a¬
climitur ꝑ indeest acsi sub ꝯtrana ꝯdicioe.
datum fuiss¶Quidita legatum est
titio .x. heres m̃s datosititio non dederit
eadem .x. semꝓnio clato si moriatur titiꝰ¬
rẽ aane diemꝰ legati sem ꝓmiis legatum u¬
lp̃  At stichum legatarius eligere nꝰ
ratione motus pessimum lib̾tum esse ad¬
ieciss ea que ꝑnore scriptura ei relicta fy¬

Expanded text:
ente condicione Titius decesserit, quamvis condicio defecerit, ad heredem Titii legatum non pertinebit: nam legatum cum sub condicione adimitur, perinde est, ac si sub contraria condicione datum fuisset. Quod ita legatum est: "Titio decem heres meus dato: si Titio non dederit, eadem decem Sempronio dato", si moriatur Titius ante diem legati, Sempronius legatum um ut Stichum legatarius eligere nonratione motus pessimum libertum esse adiecisset, ea quae priore scriptura ei relicta fu
Abbreviated transcription (Latin):
one adimitur. Nam pure legatum si sub ꝯ¬
dicione adiatur sub ꝯtratia ꝯlicione
datum intelsigitu. ⁊ ideo ꝯfirmabitir
ad ep̃tio aut. quo minus non quo magis
legatum debeatur int̃uenit. ¶ Quib
excausis dacio lagati in utilis est exhi
dem causis etiam ad ẽp̃tio in efficax ha¬
betur ueluti si uiam ꝓparte adimas
aut ꝓparte liberum ẽẽ uetes
tore ⁊ alienatus fursus redẽptu
sit atestatore non debetur legatano

Expanded text:
si sub condicione adimatur, sub contraria condicione datum intellegitur et ideo confirmatur. ademptio autem, quo minus, non quo magis legatum debeatur, intervenit. Quibus ex causis datio legati inutilis est, ex idem causis etiam ademptio inefficax habetur, ueluti si uiam pro parte adimas aut pro parte liberum esse uetes.tore et alienatus rursus redemptus sit a testatore, non debetur legatario
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si nerum in ancitiam re¬
cliecunt. ⁊ penituit testatorẽ prioris of¬
fense. legatum ł fidei. c. relictum redintegͣ¬
tursambulatona em̃ uoluntas est defũe¬
ti usꝙ ad uite supmũ exitum. ĩ pg lacio
aius: S icut adim legatum põt. ⁊ta⁊
alium trans ferri ueluti hoc mõ ꝙ titio
citam ad iectionem ꝯtim.¬

Expanded text:
Quod si iterum in amicitiam redierunt et paenituit testatorem prioris offensae, legatum vel fideicommissum relictum redintegratur: ambulatoria enim est voluntas defuncti usque ad vitae supremum exitum. Gaius um. Sicut adimi legatum potest, ita et ad alium transferri, ueluti hoc modo: 'quod Titio citam ademptionem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sticho aliquid. testator sinelib̾tate
legasset. tune sequens legatum cõsistit
cum tota familia. dunum ldẽm. stich.
recsderit ut quasi puit legato utilitr sit
logatũ. nec adu̾satur caroniana suohuĩ¬
tarius hr̃sinstitutus sic. qm̃ potest añ i

Expanded text:
et Sticho aliquid testator sine libertate legasset, tunc sequens legatum consistit, cum tota familia ad unum, id est Stichum recciderit, ut quasi pure legato utiliter sit legatum. nec aduersatur Catoniana, si uoluntarius heres institutus sit, quia pot
Abbreviated transcription (Latin):
d. ubto. ¶artus uxor ine codrgllis
ꝑfioci cotrinssum dedit predia. Item
tancti quas clegerit. quattuor. Queli¬
tumest ancrhis lancib que mortiᷤ tempo¬
ir sint: cligere possit. ĩespõdit. posse.
U tritico. uinq ⁊ oleo legato.

Expanded text:
um.Maritus uxori suae codicillis per fideicommissum dedit praedia, item lances quas elegerit quattuor: quaesitum est, an ex his lancibus, quae mortis tempore sint, eligere possit. respondit posse. DE TRI
Abbreviated transcription (Latin):
ffr̃.l. Edicto p̃toris bonorum possõhis
denegatur. quirei capitalis dampnatis.
neꝙ mintegrum restituti sunt. Reiaũt
capitalis dampnatus intelligitur. ais cuipe¬
namors ẽ. aut ignis. ⁊ aque int̾ dictiosit. i¬
cum autem mrelegatione quis eritad bo

Expanded text:
.Edicto praetoris bonorum possessio his denegatur, qui rei capitalis damnati sunt neque in integrum restituti sunt. rei autem capitalis damnatus intellegitur is, cui poena mors aut aquae et ignis interdictio sit. cum a
Abbreviated transcription (Latin):
petitum iudĩ constiit. ¶ Cumita fue
bierit: partem suam sr̃stiti fr̃ĩ restutuat. ꝙ
siut̾raq sine liberis diem suumobierit:
om̃em hereditatem ad neptem incam
claudiam ꝑuenire uolo. desuncto altero
suꝑstite filio. nouissimo aũ sine liberis:
neptis prima quidem facie ꝓpt̾ conditioĩs
u̾ba non admituuidebatur. S cumin si¬
dei comissis uoluntatem spectariconue¬
mat: absurdum eẽ.R: ¶ Cerissante pri¬
ma substitutione: partis nẽpti pecitionẽ
de negariquam totum hałe uoluit auus.
si nouissimus fris quoꝙ portionem susce¬
rieris hereditatem meam restutuas flũs

Expanded text:
petitum uideri constitit. Cum ita fuerpetitum uideri constitit. Cum ita fuerbierit, partem suam superstiti fratri restituat: quod si uterque sine liberis diem suum obierit, omnem hereditatem ad neptem meam Claudiam peruenire uolo': defuncto altero superstite filio, nouissimo autem sine liberis neptis prima quidem facie propter condicionis uerba non admitti uidebatur: sed cum in fideicommissis uoluntatem spectari conueniat, absurdum esse respondi cessante prima substitutione partis nepti petitionem denegari, quam totum habere uoluit auus, si nouissimus fratris quoque portionem suscerieris hereditatem meam restituas filiis
Abbreviated transcription (Latin):
rarie. ⁊ trerelliani solent et̃. eiũcta hereti¬
tare abeoqui postra quam fidei cõmissã
stitutionem. lite cumeo contestata pote¬
testas enimeuictionis tollit intellectum
restitutionis. indebito fidei cõmisso ꝯstĩ¬
iuro. plane fidei cõmissoum abeoquoꝙ
qui postta iuẽ relictum ẽ. quiã possessor
quam fidei cõmissario restituit. heredi re¬
putat defendi pot̃ acciones tretelliam:¬
õ .x. Piliam fr̃ĩb cerus reb accepus ħ¬
redem bereditatem restituere pat̾ uoluit
ante restiutam hereuitatem ipossd̃neo
hereditatis filiam quoq mitti placuit.
Cum autem int̾ea filii res bonorum inso¬
lidum discraxiffissent. item alias pigͦ¬
ridedissent. hereditate postea restituta ꝯ
õnoz. Item pignora consirmari.
reditate bõis uemeis ꝑuenerit: idomne
post moritm suam restituerãt patrue ⁊
mee colonie beneuentanorum. nichil de
fructib pendente constiditione ꝑceptis.

Expanded text:
rariae Trebelliani solent esse evicta heredirariae Trebelliani solent esse evicta hereditate ab eo, qui, posteaquam fideicommissam  ante restitutionem lite cum eo contestata: potestas enim euictionis tollit intellectum restitutionis indebito fideicommisso constituto. plane si fideicommissum ab eo quoque qui postea uicit relictum est: quia possessor quam fideicommissario restituit, heredi reputat, defendi potest actiones Trebelliaorum. Filiam fratribus certis rebus acceptis hereditatem restituere pater uoluit: ante restitutam hereditatem in possessionem hereditatis filiam quoque mitti placuit. cum autem interea filii res bonorum in solidum distraxissent, item alias pignori dedissent, hereditate postea restituta coones, item pignora confirmari. reditate bonisue meis peruenerit, id omne post mortem suam restituant patriae meae coloniae Beneuenta‹no›rum': nihil de fructibus pendente condicione perceptis
Abbreviated transcription (Latin):
deat. ⁊ sibi restituat. Quidgͦ si non aliis: ipĩ
heredi rogatus sit restituere: quia non debet᷑
eidem quandoq quarta recdii quam ꝑdidit
ꝑꝑt̾ huiꝰ portionis retententionem erit audi¬
endus. S nec illud translatiue omitẽdũ
ẽ instituto. qui ooactus ẽ adire fidei comissi
peticionem denegandam eẽ. Curenĩ nõuide.¬
atur indignus. ut qui destituit supp̃mas de¬
functi p̃ces consequitur aliquid exuolunt¬
ate : quod forilus ꝓbabitur. si postimpletã
conditionem coactus ẽ adire.¶ ꝯiam sipendẽ¬
te conditione durum ent idem ꝓbare. cum
et falcidiam penitendo potuit induc̃e. neci¬
gnoro possedici nullomõ fidei cõmissi peti¬
onetionem denegandam eiquiiura sepul¬
chroꝵ acquirim sequitur ad eosenatus i¬
nichil apud eum ex ea partequam deliꝗt
uoluit relinquere. ut nec falcidiam exer.¬
cere possit. nec ꝑceptio ap̃eum relĩquãtur:
us quilibet successor. ¶Accõnos tempo¬

Expanded text:
deat et sibi restituat. Quid ergo, si non alii, sed ipsi deat et sibi restituat. Quid ergo, si non alii, sed ipsi heredi rogatus sit restituere? quia non debet eidem quandoque quarta reddi quam perdidit, propter huius portionis retentionem erit audiendus. sed nec illud translaticie omittendum est instituto, qui coactus est adire, fideicommissi petitionem denegandam esse: cur enim non uideatur indignus, ut qui destituit supremas defuncti preces consequatur aliquid ex uoluntate? quod fortius probabitur, si post impletam condicionem coactus est adire. nam si pendente condicione, durum erit idem probare, cum et Falcidiam paenitendo potuit inducere: nec ignoro posse dici nullo modo fideicommissi petitionem denegandam ei qui. iura sepulchr‹o›rum adquiri insequuntur, adeo senatus nihil apud eum ex ea parte, quam derelinquit, uoluit relinquere, ut nec Falcidiam exercere possit nec praeceptio apud eum relinquatur us quilibet successor. Actiones tempo
Abbreviated transcription (Latin):
usrestitutionem quando ꝑsõam nonẽ cui
restitiu pot̾. ¶Qui fidei comissam hereo.¬
itatem extxbelliano cum suspectam dac̃et᷑
tot᷑am̃ recepit. suipẽ quoq rogatus sit alũre¬
stituere totum restiturre cogetur. ererit ĩ
hac quoꝙ restitutione trebellianolocus. Qr̃¬
tam enĩ falc̾. iure fldei cõmissariis retinere
non potuit. nec adrem ꝑtinet.quod nis pͥor
ut adietur hereditas desid̾ass fidei cõmissũ
quod legata cet̾a nonultra dodrantem pr̃ata
liud ẽenim expscã heredis conuenin. aliuo
dum institutum ad ireubi nulla portio re¬
mansura sit a pd̾ eumutiq siconfestim uł
post tempus cum fructib rogatus ẽ. rectiere.
S ⁊ sisine fructib rogatus ẽ redie. non erit
ydonea quantitas ad infẽndam ad eundi
nec̾itatem. nec ad remꝑiinebit. si pͥoreciam
libertatem accepit: ut enĩ pecuniam itanͨ
libertatem ad cogendum institutum acce¬
pisse satis ẽ. Quod si pͥor recusaint. placuit
ut recta. uia scd̃s possi postulare ut heros a¬

Expanded text:
restitutionem, quando persona non est, cui restitui potest. Qui fideicommissam hereditatem ex Trebelliano, cum suspecta diceretur, totam recepit, si ipse quoque rogatus sit alii restituere, totum restituere cogetur. et erit in hac quoque restitutione Trebelliano locus: quartam enim Falcidiae iure fideicommissarius retinere non potuit. nec ad rem pertinet, quod, nisi prior, ut adiretur hereditas, desiderasset, fideicommissum quod legata cetera non ultra dodrantem praestat: aliud est enim ex persona heredis conueniri, aliuddum institutum adire, ubi nulla portio remansura sit apud eum, utique si confestim uel post tempus cum fructibus rogatus est reddere: sed et si sine fructibus rogatus est reddere, non erit idonea quantitas ad inferendam adeundi necessitatem. nec ad rem pertinebit, si prior etiam libertatem accepit: ut enim pecuniam, ita nec libertatem ad cogendum institutum accepisse satis est. quod si prior recusauerit, placuit, ut recta uia secundus possit postulare, ut here‹s› a
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. ne potest uidĩ id pr̃aturus qd̾ alius
possidet cum accione mandatirem conse.
qui possit. ita ut aut ipẽ patrono restitu¬
at. aut eum cum quo mandatum cẽxit
restituere cogat. Qui enĩ diicemus: sus
quiuire int̾põitus ẽ. nicħ dolo fecit. nõ
dubitamus quin pmimõ cũ aoagi pꝰsit.

Expanded text:
ratur. nec potest videri id praestaturus quod alius ratur. nec potest videri id praestaturus quod alius possidet, cum actione mandati consequi rem possit, ita ut aut ipse patrono restituat aut eum cum quo mandatum contraxit restituere cogat. quid enim dicemus, si is, qui in re interpositus est, nihil dolo fecit? non dubitabimus, quin omnimodo cum eo agi
Abbreviated transcription (Latin):
uł .i. Silib̾tus cum fraudare patronũ
mam credid̾it. non erit inhibenda accõ
fauiana. qr lib̾tus donasse magis in hũc
mra sum intelligendus ẽ. in fraudem pa¬
trom quam ce̾ senatus consultũ c̃ctidisse.
deuola.ł. Ergo si senatus consultum
nato filio. f. creclid̃it: causa cognita ei su¬
amicis pot̾. legare u̾o nec benemerentib a¬
micis pot̾. q̃ patroni partem minuat.
atum ẽ. non exstet. accio patroni tessat q̃¬
admodum si peccunam infraudem abiece¬
s. aut etiam siis qui mortiscã alib̾to acce¬
piss eamrem uendidifs:.⁊ bone fidei emp¬
qd semit. sic ⁊ qd̃ uolente patrono lib̾tus do¬
sundum seio trade uellet. seuis titio man¬
dau̾it. ut eum accȩpiat. itaut int̾ seium¬
et titium mandatum cẽbatur. quero post
mortem lib̾ti patronus utrum cum seio
dum taxat qui mandauit accionem ht̃.
ancum titio qui fundum retinet. ancum
ciodatur. C um cẽ neg̃m qd̾ euis uoluntate
gestum sit. incondempnatione eius confe¬

Expanded text:
um. Si libertus, cum fraudare patronum niam crediderit, non erit inhibenda actio Fauiana, quia libertus donasse magis in hunc casum intellegendus est in fraudem patroni quam contra senatus consultum credidisse.um. Ergo si senatus consultum natu filio familias crediderit, causa cognita ei suamicis potest: legare vero nec bene merentibus amicis potest, quo patroni partem minuat. atum est, non extet, actio patroni cessat, quemadmodum si pecuniam in fraudem abiecisset aut etiam si is, qui mortis causa a liberto accepisset, eam rem uendidisset et bonae fidei empquod consentit: sic et quod uolente patrono libertus dofundum Seio tradere uellet, Seius Titio mandauit, ut eum accet Titium mandatum contrahatur. quaero, post mortem liberti patronus utrum cum Seio dumtaxat qui mandavit actionem habet, an cum Titio qui fundum retinet, an cumtio datur, cum omne negotium, quod eius voluntate gestum sit, in condemnationem eius confe
Abbreviated transcription (Latin):
pos maioris posoãs continet sedecimẽ
enim abaui abauie ueꝓnepos. ⁊cum
abauusocies num̾etur. nepotes bisoc¬
cies computati. supra scriptum nũm
efficiunt. patrui maioris neptis. item auũ¬
culi maioris nepos neptiscadem rauone

Expanded text:
pos personas continet sedecim est enim abaui abauiaeue pronepos et cum abauus octies numeretur, nepotes bis octies computati supra scriptum numerum efficiunt. patrui maioris neptis item. auunculi maioris nepos neptis eadem ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ppłe eͤibeamus dum tarat. ne partem di¬
midiam heretitatis quantitas que resti¬
iueretur excedat. anu̾o sicut publius
meuius desidat quicquid se posito qua¬
drante ronoꝵ eiusꝙ quadrantis frucu
sit tes ei si adiecas fructib quantitatem
pore fuit non miue̾t. toium pubilioi
meiio restituendum. nec ex stipulanoẽ
abhisquib legata soluta sunt repetiqͥeꝗͣ
pot̾. Si uõ fructus quant̾tatem partusdi¬
midieexuberant: quadrantituo ⁊ fruc¬
tib eis accedat. Siu̾o fructus eus parciᷤ
que supra quadrantem ap̃ consobrim̃
tuam remansat non impłent quãti¬

Expanded text:
pplere ei debeam, dumtaxat ne partem dipplere ei debeam, dumtaxat ne partem dimidiam hereditatis quantitas quae restitueretur excedat? an uero, sicut Publius Maeuius desiderat, quidquid seposito quadrante bonorum eius‹que› quadrantis fructisit, si adiectis fructibus quantitatepore fuit, non minuet, totum Publio Maeuio restituendum: nec ex stipulatione ab his, quibus legata soluta sunt, repeti quicquam potest. si uero fructus quantitatem partis dimidiae exuberant, quadranti tuo et fructibus eius accedet. si uero fructus eius partis, quae supra quadrantem apud consobrinam tuam remans
Abbreviated transcription (Latin):
rant: pestituantur. non quidem aqͥuo¬
heredib nõ honeremur. s ab eocui restit¬
uta fuit herediras. Nam sicut explende
fideigrã cogendus ẽ adire hereditatẽ. ita
obid ip̃mdampno afficinõdebebit.¬
heres exasseerat instituta consobria
plegem leg falc̃ licet cepiss. rectitum
iri. s i ceu segata solida ãccepant. i simiłr
derestituendo ꝙ amplius ꝑcepissent. eaue¬
runt: mortua consobrinaniea publius
meuius desid̾at sibi alt̾am partem here¬
diraus cum frucub restitui. quero itãq
quantum eirestuuere debram uir quod
supraquadrantem bonorum penor con¬
sobrinam meamemanserat. nec ampli
quicquam: an etabaliis quib legataso¬
luta sunt. repete quid ab his debram. etͣ
quantum. Itt̃ quero. si quid abhis exs
stipulatione ꝓcero⁊ quod apd̾ consobri¬
nam meam supraquadrantem remã¬
serat. nõ efficiet partemdimidiam pere¬
ditatis. anexicremento ⁊ fruetib cuis
sũme. que supraquadi antem bonorũ
penes consobͥlinam meam remansit. su¬

Expanded text:
t, restituantur, non quidem a coheredibus, ne onerentur, sed ab eo ‹c›ui restituta fuerit hereditas. nam sicut explendae fidei gratia cogendus est adire hereditatem, ita ob id ipsum damno adfici non de‹beb›it.Heres ex asse erat instituta consobrinaper legem Falcidiam liceret cepisset, redditu iri: sed et ceteri legata solida acceperant et similiter de restituendo quod amplius perc‹ep›issent cauerunt. mortua consobrina mea Publius Maeuius desiderat sibi alteram partem hereditatis cum fructibus restitui. quaero itaque, quantum ei restituere debeam? utrum quod supra quadrantem bonorum penes consobrinam meam remanserat nec amplius quicquam? an et ab aliis, quibus legata soluta sunt, repetere quid debeam et quantum? item quaero, si quod ab his ex stipulatione percepero et quod apud consobrinam meam supra quadrantem remanserat, non efficiet partem dimidiam hereditatis, an ex incremento et fructibus eius summae, quae supra quadrantem bonorum penes consobrinam meam remansit, su
Abbreviated transcription (Latin):
aiuis..Lege cornelia canetur de p̃mid.
accusatorii qui requisunt ⁊ remintiͦ.¬
auit cos ẜuos qui exea fam̃ ant̃ questioe rrꝰ
fugerint ut insingłos suos quos ꝯnicent
quinq aureos exbons occisi. aut si ĩ recli E¬
gi ea quantitas npossit. ex publico acci
admisissẽt accusatori tribuitur. ¶Pretã
cauetar ut dehisqui antͣ qõnẽ habitã

Expanded text:
ale.Lege Cornelia cauetur de praemio accusatoris, qui requisiuit et renuntiauit eos seruos, qui ex ea familia ante quaestionem fugerint, ut in singulos seruos quos conuicerit quinque aureos ex bonis occisi aut, si inde redigi ea quantitas non possit, ex publico accipadmisissent, accusatori tribuitur.Praeterea cauetur, ut de his, qui ante quaestionem habitam
Abbreviated transcription (Latin):
nũo nũmos conputat. Idem arginto fac¬
to legata puto insieudenter contrasen¬
sisie testatorm apparet nũ mosũ cõtineriꝰ¬
¶Aygento omi legato quod suum cẽt
sine du bio nõ tebetur. id quod in credito I¬
uendican pocest. ¶ Cuĩ auram uł argt̃¬
tum fac dum legatur. si fãctũ uł collisum
sit. non conunctur. Seruius enim existim¬
mat. aurum uł argentum fac tum idui¬
den quod comode utipossumꝰ: Argentũ
autim fractum et cołisum nõ incider in
eam difinitioem set in fccto contineri.¬
¶ Cui legatum ẽ auram om̃e quod suuor
ec̃t. cum mororetur: õmẽ aurum fietͤ ꝙ tc̃
uater familias cum morentur uendicarepõ¬
tuit suum cẽ. Set siqua distribunio cius in
factaest. tunc inter ẽ quo mb̃ legatum si ꝑ¬
Sifactum aurum legatum ẽ: om̃e ad
ie cum ꝑueniet cuilegatum c̃. ex quo auro

Expanded text:
o nummos computat. item argento facto legato puto, nisi euidenter contra sensisse testatorem appareat, nummos non contineri.Argento omni legato, quod suum esset, sine dubio non debetur id, quod in credito evindicari non possit. Cui aurum vel argentum factum legatum est, si fractum aut collisum sit, non continetur: Servius enim existimat aurum vel argentum factum id videri, quo commode uti possumus, argentum autem fractum et collisum non incidere in eam definitionem, sed infecto contineri. Cui legatum est aurum omne, quod suum esset cum moreretur, eius omne aurum fiet, quod tunc pater familias, cum moreretur, vindicare potuit suum esse. sed si qua distributio eius rei facta est, tunc interest, quomodo sit legatum. si factum aurum legatum est, omne ad eum pertinet cui legatum est ex quo aur
Abbreviated transcription (Latin):
abeolib: Quilancem marima mi¬
Inorem minima relinꝰ qus bat italegaue¬
rat. lancemminorẽ illi lego medie ma¬
gnitudinis uideri legatam lancẽ respõ gͦi¬
sumẽ. sinon apparet quã lancẽ erhispa
iunc ta sigilla enea crteraq om̃ĩa que¬
ĩ ad candem similitudinem regidipos

Expanded text:
atorum.Qui lancem maximam minorem minimam relinquebat, ita legauerat: 'lancem minorem illi lego'. mediae magnitudinis uideri legatam lancem responsum est, si non appareret, quam lancem ex his paiuncta sigilla aenea ceteraque omnia, quae ad eandem similitudinem redigi pos
Abbreviated transcription (Latin):
armille uiriole. anuli p̃t̃ signatoi̾os.⁊ oĩa.
q̃ ad aliã tem nullã ꝑant᷑. nͥ corꝑis ornãdi cã
quo ex numero inhec sunt. aurum gẽme
lapilli. quia aliam nullam inse utilita¬
tem habent. ¶Mundus mulieris
est. quo mulier mundior sit continẽ¬
ͦ tur. eos pecculũ matule. unguenta ua¬
sa. ungentaria. et siqua similia dicipo¬
ssunt. ueluti labatior riscus. ornamen¬
torum hec inte mitre. semimitre. cali¬
tica. acustum margarita quam muli¬
eres habere solent. reticula crochi fun¬
tra sicut ⁊ mulier potest ẽẽ munda. ñ
tñ ornata. ut sol contingere inhis q̃se
emundaudĩt. orcata loca inbalneo neq se
ornauerint. et cõc̃: aliqua exsono statim
ornatam nontam̃ eomundatã marganta suũ
soluta sunt. ui quialii lapides. si quto crĩc¬
tiles sint. diccndum est ornam̃torum loco
hab̾i. set et sun hoc sint resoluti ut conpo o¬
nãcur ornamentorum loco sunt. qugosi
ad huc sint rudes lapilliꝰ uł mangame

Expanded text:
armillae uiriolae anuli praeter signatorios et omnia, quae ad aliam rem nullam parantur, nisi corporis ornandi causa: quo ex numero etiam haec sunt: aurum gemmae lapilli, quia aliam nullam in se utilitatem habent. mundus mulieris est, quo mulier mundior fit: continentur eo specula matulae unguenta uasa unguentaria et si qua similia dici possunt, ueluti lauatio riscus. ornamentorum haec: uittae mitrae semimitrae calautica acus cum margarita, quam mulieres habere solent, reticula crocyfantia. sicut et mulier potest esse munda, non tamen ornata, ut solet contingere in his, quae se emundauerint lotae in balneo neque se ornauerint: et contra est aliqua ex somno statim ornata, non tamen conmundata.Margarita si non soluta sunt uel qui alii lapides si quidem exemptiles sint, dicendum est ornamentorum loco haberi: sed et si in hoc sint resoluti ut componantur, ornamentorum loco sunt. quod si adhuc sint rudes lapilli uel margaritae
Abbreviated transcription (Latin):
sis urisine resctcione quodq alteripi¬
s t̃er familias iufectinũo fuãt. idutetus¬
t̃itcͣ legatum cẽ. ¶Siautem aurum ul ar¬
gentum signatum legatum ẽ. icl paterfa
rse milias uidetur testam̃to legasse quod eiꝰ¬
d aliqua format cepisum uł utiq̃ pam¬
ẽ s philippi sunt. Ittmq nũmis mataet si¬
eͥnoi milia. Argento legato. non puto uentuᷤ¬
ñtur  c̃ ousa habita sana cõtineri. quia argenti
lig anũo nõ hab̾etur ¶ argentum factuor¬
e pfecte quisita dpfinut. ꝙ neq in massa/ ne¬
q in lana neq insignato. neq ĩ supellec ti¬
li neq iumũdo neq inornam̃tis sͥit.

Expanded text:
sis uti sine refectione, quodque ab eo patre familias infecti numero fuerat, id uidetur legatum esse. si autem aurum uel argentum signatum legatum est, id pater familias uidetur testamento legasse, quod eius aliqua forma est expressum, ueluti quae filippi sunt itemque nomismata et similia.Argento legato non puto uentris causa habita scafia contineri, quia argenti numero non habentur. Argentum factum recte quis ita definierit quod neque in massa neque in lamna neque in signato neque in supellectili neque in mundo neque in ornamentis insit.
Abbreviated transcription (Latin):
mee ornam̃ta unu̾isa dari uolo eodem
testam̃to tta scripserat fimerari me arbi¬
trio mei uiri uolo. ⁊ inferri michi que¬
cumq sepulture mee. cãm feram exoͬnaͥ pͥ¬
mẽtis lineas duas ex mãgaiͣtis ⁊ uiriolas

Expanded text:
meae ornamenta uniuersa dari uolo'. eodem testamento ita scripserat: 'funerari me arbitrio uiri mei uolo et inferri mihi quaecumque sepulturae meae causa feram ex ornamentis lineas
Abbreviated transcription (Latin):
que dam ueluti sarmatarum que pͥlib
teguntur. Ansto teguntar ctiam coac li¬
lia. uesti cedcir ait. ⁊teͣum̃ta sub sellioꝵ
huic legato cedeir uit le margartarum:
Item fibule omam̃torum magis quãm ue¬
stes sunt tapetti uestiȩ cedunt que autꝰ:
insternu aut mͥcidi solent: set stragulaset R
babͣ lomi qͣue equis insterni solent. nõputo
uestis eẽ. fascie crutales pedulesq et inpili¬
auestis locosunt. quia partem corporis ue ꝙ¬
stiunt. alia causa ẽ. c̃do nũ ꝗa usum calcia i¬
ͥ mentorum p̃ stͤat. ceruicalia quoq uestis
nomine continentur. ¶Siquẽ ad dicc¬
nt uestem suam apparit dłe a eum sensisse quã
ipse musus suos habuit. ꝙ culcitre ctiam
uestierunt. Item pelles capnne et agnine di
uestis enunt. Muliebri uesit legata. et in¬
fantilem contineriet puelanum et uirgin

Expanded text:
quaedam, ueluti Sarmatarum, quae pellibus teguntur. Aristo etiam coactilia uesti cedere ait et tegimenta supselliorum huic legato cedere. Uittae margaritarum, item fibulae ornamentorum magis quam uestis sunt. Tapeta uesti cedunt, quae aut sterni aut inici solent: sed sbabylonica, quae equis insterni solent, non puto uestis esse.Fasciae crurales pedulesque et inpilia uestis loco sunt, quia partem corporis uestiunt. alia causa est ‹u›donum, quia usum calciamentorum praestant. Ceruicalia quoque uestis nomine continentur. Si quis addiderit 'uestem suam', apparet de ea eum sensisse, quam ipse in usus suos habuit. Culcitae etiam uestis erunt. Item pelles caprinae et agninae uestis erunt. Muliebri ueste legata et infantilem contineri et puellarum et uirginum
Abbreviated transcription (Latin):
libertum non obligari. quia nõ ꝑ eum
s ꝑ patronos staret. quo minus oꝑedent̃᷑.
Sicut accidit cum egrotati lib̾to oꝑe indiẽ¬
tur. qd̾ si diu̾sarum cuutatum patrom
sint. ⁊ in suaquisquis moretur consenti¬
re debent in oꝑis ab eo accipiendis. ⁊durũ
oꝑando simul opis indicictis si iaccipiẽ¬
dis non consenciant compelli ad pr̃andã
alt̃ quinꝙ oꝑarum estimationem.

Expanded text:
libertum non obligari, quia non per eum, sed per patronos staret, quo minus operae dentur, sicut accidit, cum aegrotanti liberto operae indicuntur. quod si diuersarum ciuitatium patroni sint et in sua quisque moretur, consentire debent in operis ab eo accipiendis: durum acem diebus operando, simul operis indictis, si in accipiendis non consentiant, compelli ad praestandam alteri quinque operarum aestimationem.