comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intereant. Consurgit᷑ ex consilio cõprehendũt utrumq
ex orant ne sua dissensione & ꝑtinacia rem ĩ sũmũ
ĩdissensionẽ nullã se salutẽ prospicere. Res dispu¬
tacione ad mediã noctẽ ꝑducitur. Tandem Gotta per¬
pronunciatur ituros. Consumitur uigiliis reliqua pars
noctis. cũ sua quisq miles circũspiceret: qͥd secũ portari
posset: quid ex instrumẽto hib̾noꝵ reliquere coge¬
retur. Om̃ia ex cogitatur. quare nec sine periculo
maneat᷑. & langore milicũ ⁊ uigiliis ꝑiculũ augeatur.
Prima luce sit ex castris preficiscuntur⁊ ut qͥbus eͣet
persuasum. nõ ab hoste: nõ ab homine amicissimo am¬
biorige consiliũ dacũ longissimo agmine maxisq ĩ pe¬
dimontis. At hostes postea ꝗͣ ex nocturno fremitu
uigiliisq deprofectione eorum senserũc. collocatis
insidiis: biparcito ĩ siluis opportuno cõsilio atq occulto

Expanded text:
intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta perr prima luce ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto
Abbreviated transcription (Latin):
cõsiliũ descendisse. suam sentenciã inutraq parte eẽ
tutam. Si uihil eẽt durius nullo cũ ꝑiculo ad ꝓximã
legionẽ ꝑuenturos. si gallia om̃is cũ germanis consentiret.
Unam esse positã in celeritate salutẽ. Cotte quidẽ atq
eoꝵ qui dissentirẽt consiliũ. quẽ haberet exitũ. In qͦ
si presens ꝑicłm nõ sit: at certe longinqͣ obsidione
fames ce̾t ꝑtimescenda. Hac inutraq parte disputa¬
cione habita. Cũ acotta pͥmisq ordinibus acrit᷑q resi¬
steretur. Uincite inquit si ita uultis. Sabinus & id cla¬
riore uoce ut magna pars militũ ex audiret. Neq ĩ qͥt
id sibi qui grauissime ex uobis mortis inꝑicło terear.
hi sapient̾ si grauiꝰ qͥd accideret abste racionẽ depo¬
scent. qui si ꝑte licent ꝑendiuo die cũ proximis hib¬
nis coniuncti cõmunẽ cũ reliqͥs belli casum sb̾stineãt.
nõ reietti & relegati longe abceteris/ aut ferro aut faie

Expanded text:
consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium quem habere exitum? In quo si non praesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti communem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame
Abbreviated transcription (Latin):
& acesare cõuentura subsidia. Postremo qđ ẽẽ leuiꝰ
aut turpius ꝙͣ auc tore hoste de sũmis rebus capere
cõsilium. Contra eo liturius sero facturos clamitat.
cũ maiores manus hostiũ adiunctis germanis cõuenis¬
sent. E cũ aliquid calamitatis inproximis hib̾nis ẽẽt
acceptum breuem cõsulendi eẽ occasionẽ. Cesarem
arbitrari profectũ in ytaliã / neq alit̾ carnutes int̾fi¬
ciendi tasgecii consilium fuisse capturos neq eburo¬
nes si ille adesset tanta contencione nr̃i ad castra uẽ¬
turos esse nõ hostem auctorẽ. sed rem spectare. Subee
rhenũ magno esse germanis dolori ariotusti mortẽ
et suꝑiores nr̃as uictorias. ardere galliã tot cõtu¬
meliis acceptis sb̾ popłi ro. imperio redactam. suꝑ¬
iore gloria rei militaris extincta. Postremo qͥs hoc
sibi ꝑsuaderet. sine certa spe ambiorigẽ ad huiꝰmodi

Expanded text:
et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasionem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galliam tot contumeliis acceptis sub populi Romani imperium redactam superiore gloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
hibernis leuetur. & cesaris pro eiꝰ meritis gr̃as referre.
Hac oracione habita discedit ambiorix. Carpinius
& Iunius que audierũt ad legatos defferũt. Illi re¬
pentina re ꝓturbati. E si ab hoste ea dicebant᷑. tñ nõ
negligenda existimabant: maxĩe q hac re ꝑmoue¬
bantur ꝙ ciuitatem ignobilẽ atq humilẽ eburonũ
sua sponte popło .ro. bellum facere ausam uix erat
credendũ. Itaq ad consiliũ rẽ defferunt. magnaq
int̾ eos resistit controuersia. Lucius arunculeuis com¬
pluresq tribunĩ militũ. & pͥmorũ graduũ cẽturioues
uihil temere agendũ. neq ex hibernis inuissu cesaris
discedendũ existimabant. quantas ius magnas et̃
copias germanorũ substineri posse munitis hibernis
docebant. Reni cͣẽ testimonio qđ pͥmũ hostiũ ĩpetũ
multis ultro uuln̾ibus illatis forcissime substinuerũt.
re frumentaria nõ premi. Int̾ea ex proximis hib̾nis

Expanded text:
hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem deferunt magnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ ut suis copiis popłm . ro. superari posse confidat.
sed ẽeͣ ingallia comune consiliũ õibus hib̾uis cesaris:
oppugnandis. hunc ẽẽ dictum diẽ ne qua legio alt̾i
legioni sb̃sidio uenire posset. nõ facile gallos gallis
negare potuisse. p̃sertim cũ de recuperanda cõmuni
libertate cõsilium initum uideretur. Qñ quibus pro
pietate satiffecerit. hr̃e nũc se rõnem officii pro bñficis
cesaris. monere. orare tituriũ pro hospicio ut sue ac
militũ saluti consulat. magnã manũ germanoꝵ cõdu¬
ctam rhenũ transisse. hanc affore biduo ip̃orũ esse
consiliũ uelint ne pͥus ꝗͣ finitimi senciãt eductos ex
hib̾nis milites: aut ad ciceronẽ/ aut ad labienum des¬
ducere. Quoꝵ alter millia passuũ circit̾ qͥnqͣgintas
alter paulo amplius abhis absit. Illud se polliceri
Q iurciurando confirmare tutum iter suos ꝑ fines
daturũ. idq qđ cũ facit & ciuitati se se cõsulere qd

Expanded text:
rerum ut suis copiis populum Romanum superari posse confidat. rerum ut suis copiis populum Romanum superari posse confidat. Sed esse Galliae commune consilium: omnibus hibernis Caesaris oppugnandis hunc esse dictum diem, ne qua legio alterae legioni subsidio venire posset; non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretur. Quibus quoniam pro pietate satisfecerit, habere nunc se rationem offici pro beneficiis Caesaris: monere, orare Titurium pro hospitio, ut suae ac militum saluti consulat. Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipsorum esse consilium, velintne priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut ad Ciceronem aut ad Labienum deducere, quorum alter milia passuum circiter quinquaginta, alter paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dirent. habere sese que de re cõi dicere uellent. Qbꝰ
rebus controuersias minui possessperarẽt. mittitur
quidã qui iam añ ussu cesaris ad ambiorigẽ uẽtitare
consuerant. Apd quos ambiorix ad hũc modũ locutꝰ ẽ.
Se se probesaris in se bñficiis plurimũ ei confiteri x¬
ad tuuatucis finitinuis suis pendere consuessent. qđq
ei & filius & frĩs filius abcesare remissi essent. qͦs
ad tuuatui obsidum. nuo missos apud se inseruitute
E cathenis tenuissent: neq id qđ fecerat de oppugnacõe
castror/ aut iudicio aut uoluntate sua fecisse. sed
coactus ciuitatis. suaq eẽ huiꝰmodi imꝑiarut non
minus haberet uiris in se multitudo ꝗͣ ip̃e ĩ młcitudinẽ
iuitati. porro hanc fuisse. belli causam. ꝗ repentine belli
gallorũ conuracionĩ resistere nõ potuerit id se facilȩ
ex humilitate sua probare. posse. qđ nõ adeo sit imꝑitꝰ

Expanded text:
diret: habere sese, quae de re communi dicere vellent, quibus diret: habere sese, quae de re communi dicere vellent, quibus rebus controversias minui posse sperarent. Mittitur quidam, qui iam ante missu Caesaris ad Ambiorigem ventitare consuerat; apud quos Ambiorix ad hunc modum locutus est: sese pro Caesaris in se beneficiis plurimum ei confiteri od Aduatucis, finitimis suis, pendere consuesset, quodque ei et filius et fratris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum numero missos apud se in servitute et catenis tenuissent; neque id, quod fecerit de oppugnatione castrorum, aut iudicio aut voluntate sua fecisse, sed coactu civitatis, suaque esse eiusmodi imperia, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem. Civitati porro hanc fuisse belli causam, quod repentinae Gallorum coniurationi resistere non potuerit. Id se facile ex humilitate sua probare posse, quod non adeo sit imperitus
Abbreviated transcription (Latin):
mare: quorũq opera cognouerat. tasieciũ int̾fectũ
hos cõprehensos ad se se nintere:ls
Interim ab oĩbus legatis. questoribusq qͥbus legiones
tradiderat cercior factus in hib̾na peruentum est.¬
locũq hibernis esse munitũ. diebus circit᷑. Xu. qͥbis
in hiberna uentũ est iniciũ repentini tumultus ac de¬
fectionis ortum ẽ ab ambiorige.et Catiuulco: qui cũ
ad fines regni sui. sabuo cocteq presto fuissent. fru¬
mentaq in hiberna cõporeauissent. Induciomari tre¬
ueri nũciis impulsi suos concitauerũt. subbitoq op̃pssis
lignatoribus magna manu ad castra oppugnanda
uenerunt: cũ cełr nr̃i arma cepissent uallũq ascen¬
dissent. atq una ex parte hispanis equitibus missis
equestri prelio superiores fuissent. desperata re hostes
suos ab oppugnacione reduxerunt. Tunc suo more
cõclamauerunt: uti aliqui ex nr̃is ad colloquiũ pro¬

Expanded text:
mare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, mare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, certior factus est in hiberna perventum locumque hibernis esse munitum. Diebus circiter XV, quibus in hiberna ventum est, initium repentini tumultus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent vallumque adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio superiores fuissent, desperata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris ad colloquium pro
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hunc modũ distribuitis legionibus facilline in opie
frumentarie sese mederi posse existimauit: atq harũ
tñ oĩm legionũ hib̾na p̃t̾ eam quã lucio roscio ĩ pacca¬
tissimã & quictissimã parcẽ ducendã dederat. millib̾
passuũ cirtit̾ cencũ continebantur. Ip̃e int̾ea quo ad
legiones collocatas/ munitaq hib̾na cognouisset in
gallia morari constituit. Erat incarnutibus sũmo loco
natus Tasgetius. Cuius maiores insua ciuitate regnũ
obtinuerant. Huic cesar pro eius urtute atq in se be¬
niuolencia ꝙ in õĩbus bellis singłari eius oꝑa fuerat
usus: maiorem locũ restituerat. Terciũ hũc iã annũ
regnantẽ inimicis multis palam exciuitato ⁊ hisx
auctoribus eum int̾feterunt. Deffertur ea res ad ce¬
sarem. Ille ueritus ꝙ ad plures ꝓtinebat / ne ciuitas
eorũ inpulsione deficeret. Lucium plancũ cũ legione
ex belgis cełr in carnutes proficisci iubet. ibiq hye¬

Expanded text:
Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae frumentariae sese mederi posse existimavit. Atque harum tamen omnium legionum hiberna praeter eam, quam Lucio Roscio in pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolentia, quod in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus, maiorum locum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimici, multis palam ex civitate eius auctoribus, eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hie
Abbreviated transcription (Latin):
lites collocauit. ac sũma tranqͥlitate secuta
git. oñsq in columes naues ꝑduxit. Subductis na¬
uibus conalioq galloꝵ samatobrine ꝑacto qđ eo
auno frumentum in gallia ꝑꝑ siccitates angustus per¬
uenerat. coactus est ałr/ ac suꝑloribus anis ex̾atũ
in hib̾nis collocare: legionesq inplures ciuitates di¬
stribuere. Ex quibus unã iumurinos ducendã.C.
fabio legato dedit. Alterã in neruios. Q. aceroni
Terciã m nesuos. L. roscio. Quartã in remis cum
tito labieno in cõfinio creueroꝵ hiemare uissit. Tres
inbelgis collocauit. His.m. crassum. E.L.minuciũ¬
planciũ. et. C. treboniũ legatos prefecit. Unam
legionẽ quã proxime transpadũ conscripserat. E cohortes.
oͦ. ineburones: quorũ pars maxiia ẽ. int̾ mosam. Erhenũ
qui sub impio ambiorigis. E catuolei enerant Pmisit.
His militibus. Q tituriũ sabinũ. E. L. aurunculeium
coctam legatos p̃esse misit.

Expanded text:
lites collocavit ac summa tranquillitate consecuta,lites collocavit ac summa tranquillitate consecuta,git omnesque incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere; ex quibus unam in Morinos ducendam Gaio Fabio legato dedit, alteram in Nervios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgis collocavit: eis Marcum Crassum quPlancum et Gaium Trebonium legatos praefecit. Vnam legionem, quam proxime trans Padum conscripserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant, misit. Eis militibus Quintum Titurium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos praeesse iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
sarem mitit. Cesar cũ cõstituisset hiemare ĩ continẽti
ꝓpt̾ repentinos gallie motus agere: neq multũ estats
suꝑesset/ atq id facile extrahi posse intelligeret: obsides
nia penderet constituit. Int̾diat acq imꝑat casitielano
ne mandubracio neu trinouantibꝰ bellũ faciat. Obsidibꝰ
icceptis exercitũ reducit ad mare: Naues inuenit refectas
meatibus exercitum reportare instituit. Ac sic accidit
uti ex tanto nauiũ numero tot nauigacionibus atq
hoc/ neq suꝑiore anno nulla oino nauis q̃ milites
portaret desideraretur. At ex his que ĩnaues ex
continenti ad eum remitterent᷑. E pͥoris cõmeatus ex¬
posicis milicibus. E quas postea labienus faciendas
curauerat. nũo .lx. ꝑ pauce locũ caperent. relique
fere om̃s reficerentur Quas cũ aliquãdui cesar
frustra expectasset / ne anni tp̃e anauigacione ex¬
cluderetur. qđ eqͥnociũ suberat. necci̾o angustius mi¬

Expanded text:
sarem mittit. Caesar, cum constituisset hiemare in continenti sarem mittit. Caesar, cum constituisset hiemare in continenti propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis superesset, atque id facile extrahi posse intellegeret, obsides mano Britannia penderet constituit; interdicit atque imperat Cassivellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat. Obsidibus acceptis exercitum reducit ad mare, naves invenit refectas. meatibus exercitum reportare instituit. Ac sic accidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, ne anni tempore a navigatione excluderetur, quod aequinoctium suberat, necessario angustius mi
Abbreviated transcription (Latin):
atq opere munitũ. tñ huno duabus partibus oppugnare
contendit. Hostes paulisꝑ morati milicũ nr̃oꝵ impetũ
non tulerunt: seseq ex alia parte oppidi eiecerunt.
Magnus ibi nũs pecorũ repertus. multiq infuga sũt
comp̃hensi atq int̾fecti.
Dum hec in his locis geruntur. Cassibelanus ad cantium
qđ eẽ ad mare supͣ demõstrauimꝰ: quibus regionibus x¬
quatuor reges p̃erant. Cyngentorix. Caruilius. Taxu¬
nagallus. Sengouax. nuncios mittit: atq his imperat
uti coactis om̃ibus copiis. castra naualia de inprouiso
adoriantur atq oppuguent. Hi cũ ad castra uenissẽt
nr̃i erupcione facta młtis eoꝵ int̾fectis. capto eciam
nobili duce Cygentorige suos incolumes reduxerũt.
Cassibelano hoc p̃lio nũciato tot detrimẽtis acceptis
uastatis finibus maxĩe eciã ꝑmotus defectione ciui¬
tatũ. legatos ꝑ atrebatẽ cõminiũ dededictione ad ces¬

Expanded text:
atque opere munitum; tamen hunc duabus ex partibus oppugnare atque opere munitum; tamen hunc duabus ex partibus oppugnare contendit. Hostes paulisper morati militum nostrorum impetum non tulerunt seseque alia ex parte oppidi eiecerunt. Magnus ibi numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprehensi atque interfecti. Dum haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regionibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, Carvilius, Taximagulus, Segovax, nuntios mittit atque eis imperat uti coactis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. Ei cum ad castra venissent, nostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos incolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem Commium de deditione ad Cae
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum incontinẽtẽ galliam uenerat. cuius pater¬
unanueticius in ea ciuitate regnum obtinuerat inter/¬
fectusq erat acasibelano. Ipse fuga mortẽ uitau̾at.
legatos ad cesarem mittunt. pollicenturq sese ei de¬
dituros atq imperata facturos. Petũt ut mandubra¬
ciuim ab iniuria casibelani deffendat atq inciuitatẽ
mittat. qui presit imperiumq obtineat. His cesar ĩ¬
mandubraciũq ad eos mittit. Illi imꝑata cełr fece¬
runt. obsides ad num. frumentũq miserũt. Trino¬
bantibus deffensis atq ab omi militũ iniuria pro¬
hibitis. Cenimagni. Sengoriaci. Ancalites. Bibroci.
Crassi. legacionibus missis sese cesari dedunt. Abx
his cognoscit nõ longe ab eo loco oppidum casibelani
abesse: siluis palludibusꝙ munitũ : quo satis magnus
quo incursionis hostiũ uitande causa euenire cõsuerãt.
Eo proficiscitur cũ legionibus. Locũ reperit egregie natura

Expanded text:
ad eum in continentem Galliam venerat, cuius paterad eum in continentem Galliam venerat, cuius pater in ea civitate regnum obtinuerat interfectusque erat a Cassivellauno, ipse fuga mortem vitaverat, legatos ad Caesarem mittunt pollicenturque sese ei dedituros atque imperata facturos; petunt ut Mandubracium ab iniuria Cassivellauni defendat atque in civitatem mittat, qui praesit imperiumque obtineat. His Caesar imMandubraciumque ad eos mittit. Illi imperata celeriter fecerunt, obsides ad numerum frumentumque miserunt. Trinobantibus defensis atque ab omni militum iniuria prohibitis Cenimagni, Segontiaci, Ancalites, Bibroci, Cassi legationibus missis sese Caesari dedunt. Ab his cognoscit non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse silvis paludibusque munitum, quo satis magnus quo incursionis hostium vitandae causa convenire consuerunt. Eo proficiscitur cum legionibus: locum reperit egregie natura
Abbreviated transcription (Latin):
mandarent. Casibelanus ut supra demõstrauimus
om̃i deposita spe cõtensionis dimissis amplioribus co
seruabat. paululũq ex uia excedebat. Locisq impes¬
ditis at siluestribus sese occultabat atq his regiõibꝰ
quibus nos iter facturos esse cognouerat. pecora atꝙ
homines ex agris insiluas cõpellebat. Et cũ equitatus
nr̃ liberus predandi uastandiq causa se inagrosx
effunderet. om̃ibus uiis semitis q esedarios ex siluis x¬
enuetebat. E magno cũ ꝑiculo nr̃oꝵ equitũ cũ his cõ¬
fligebat: atq hoc metu lacius euagari prohibebat.x
Relinq̃batur ut neq longuis ab agmine legionum
discedi cesar pateretur. et tñi in agris uastandis incẽ¬
diisq faciendis hostibus noceretur. quantũ labore atq
itinere legionarii milites efficere poterant. Interim
trinobantes ꝓpe firmissima eoꝵ regionũ ciuitas. ex
qua maudubratuus adolescens cesaris fidem secutus

Expanded text:
mandarent. Cassivellaunus, ut supra demonstravimus, mandarent. Cassivellaunus, ut supra demonstravimus, omni deposita spe contentionis dimissis amplioribus copservabat paulumque ex via excedebat locisque impeditis ac silvestribus sese occultabat, atque eis regionibus quibus nos iter facturos cognoverat pecora atque homines ex agris in silvas compellebat et, cum equitatus noster liberius praedandi vastandique causa se in agros eiecerat, omnibus viis semitisque essedarios ex silvis emittebat et magno cum periculo nostrorum equitum cum eis confligebat atque hoc metu latius vagari prohibebat. Relinquebatur ut neque longius ab agmine legionum discedi Caesar pateretur, et tantum in agris vastandis incendiisque faciendis hostibus noceretur, quantum labore atque itinere legionarii milites efficere poterant. Interim Trinobantes, prope firmissima earum regionum civitas, ex qua Mandubracius adulescens Caesaris fidem secutus
Abbreviated transcription (Latin):
Maguoq eorũ nũõ int̾fecto. neq sui colligendi neq con¬
sistendi aut ex equis desiliendis facultatẽ dederiut:
Ex hac fuga protinus que undiq cõuenerãt auxilia di¬
scesserunt: neq post id qp̃s unꝗͣ sũmis copiis nobiscũ
hostes cõtenderunt. Cesar cognito consilio eorũ adx
flumen tamesin infines cassibellani exercitum duxit.
Qđ flumen uno oĩno loco pedibus atq hoc egre trã¬
siri potest. Eo cũ uenisset. aĩaduertit ad alterã flu¬
minis ripam magnas esse copias hostiun instructas.
Ripa aut̃ erat acutis sudibus p̃fixis munita. euisdẽ
gnis sub aqua defixe sudes flumine cegebantur. his
rebus cognitis acaptiuis ꝑfugisq cesar premisso eqͥ¬
tatu confestim logiones subsequi iussit. Sed ea celeri
tate. & eo impetu milites ierunt cũ capite solo ex aqͣ
extarent: ut hostes impetũ legionũ atq equitatum
substinero nõ possent. ripasq dimitterent ac se fuge

Expanded text:
magnoque eorum numero interfecto neque sui colligendi neque conmagnoque eorum numero interfecto neque sui colligendi neque consistendi aut ex essedis desiliendi facultatem dederunt. Ex hac fuga protinus, quae undique convenerant, auxilia discesserunt, neque post id tempus umquam summis nobiscum copiis hostes contenderunt. Caesar cognito consilio eorum ad flumen Tamesim in fines Cassivellauni exercitum duxit; quod flumen uno omnino loco pedibus, atque hoc aegre, transiri potest. Eo cum venisset, animum advertit ad alteram fluminis ripam magnas esse copias hostium instructas; ripa autem erat acutis sudibus praefixis munita, eiusdemque generis sub aqua defixae sudes flumine tegebantur. His rebus cognitis a captivis perfugisque Caesar praemisso equitatu confestim legiones subsequi iussit. Sed ea celeritate atque eo impetu milites ierunt, cum capite solo ex aqua exstarent, ut hostes impetum legionum atque equitum sustinere non possent ripasque dimitterent ac se fugae
Abbreviated transcription (Latin):
prelio cõtenderent. equestris aut̃ p̃lii racio ⁊ cedentibꝰ
& inseq̃ntibus par atq idem periculũ inferebant. Ac¬
cedebat huc ut numꝗͣ conferti sed rari magnisq ĩt̾¬
uallis p̃liarentur. stadonesq dispositas haberent. atq
alios alii deinceps exciperent. Integriq E recentes
defatigatis succederent.
ostero die cũ procul a castris hostes in collibus costi¬
tissent. rari se ostendere & lencius ꝙͣ pͥdie nr̃os eqͥtes
plio lacessere ceꝑunt. Sed meridie cũ cesar pabulan¬
di causa tres legiones atq oẽm eqͥtatũ cũ. C. treboio
legato misisset᷑ repente ex oĩbus partibus ad pabu¬
latores ad uolauerũt. sicuti ab insignis legionibusq nõ
abstinerent. nr̃i acrit̾ in eos impetu facto repullerunt.
Neq finem sequẽdi fecerunt. qđ subsidio confisi eqͥtes
cũ post legiones uiderẽt piecipites hostes uiderunt. ꝓ¬

Expanded text:
proelio contenderent. Equestris autem proeli ratio et cedentibus proelio contenderent. Equestris autem proeli ratio et cedentibus et insequentibus par atque idem periculum inferebat. Accedebat huc ut numquam conferti sed rari magnisque intervallis proeliarentur stationesque dispositas haberent, atque alios alii deinceps exciperent, integrique et recentes defetigatis succederent. Postero die procul a castris hostes in collibus constiterunt rarique se ostendere et lenius quam pridie nostros equites proelio lacessere coeperunt. Sed meridie, cum Caesar pabulandi causa tres legiones atque omnem equitatum cum Gaio Trebonio legato misisset, repente ex omnibus partibus ad pabulatores advolaverunt, sic uti ab signis legionibusque non absisterent. Nostri acriter in eos impetu facto reppulerunt neque finem sequendi fecerunt, quoad subsidio confisi equites, cum post se legiones viderent, praecipites hostes egerunt
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint: atq om̃s insiluas collesq cõpullerũt. sed cõ¬
pluribus int̾fectis cupidius insecuti nõ nullos esuis ami¬
serunt. At illi int̾misso spacio imprudentibus nr̃is.
at occupatis ĩ muni cione castrorũ subito se ex silus
cieterunt: impetuq in eos facto: qui erãt instacione ꝑ
castris collocati accit̾ pugnauerunt. Duabusq missis
proruperunt. seq inde incolumes recoꝑunt.
Eo die. Q labienus durus tribunus militũ int̾ficit̃.
Illi pluribus inmissis cohortibus repellunt᷑. in hoc toto
genere pugne cũ sub oculis oĩin ac pro castris dimica¬
retur intellectũ est nr̃os ꝓpt̾ grauitatẽ armoꝵ. qđ
neq in seqͣ cedentẽs possent. neq abinsignis discedere
auderent: minus aptos eẽ ad huiꝰ gn̾is hostem. Eqͥtes
cõsulto plerũq cederent. E cũ paulũ alegionibus nr̃os
remouissent. Qͣ ex sedis desilirent. E pedibus dispari

Expanded text:
fuerint atque eos in silvas collesque compulerint. Sed comfuerint atque eos in silvas collesque compulerint. Sed compluribus interfectis cupidius insecuti nonnullos ex suis amiserunt. At illi intermisso spatio imprudentibus nostris atque occupatis in munitione castrorum subito se ex silvis eiecerunt, impetuque in eos facto qui erant in statione pro castris collocati, acriter pugnaverunt, duabusque missis perruperunt seque inde incolumes receperunt. Eo die Quintus Laberius Durus, tribunus militum, interficitur. Illi pluribus submissis cohortibus repelluntur. Toto hoc in genere pugnae, cum sub oculis omnium ac pro castris dimicaretur, intellectum est nostros propter gravitatem armorum, quod neque insequi cedentes possent neque ab signis discedere auderent, minus aptos esse ad huius generis hostem, equites illi etiam consulto plerumque cederent et, cum paulum ab legionibus nostros removissent, ex essedis desilirent et pedibus dispari
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ longitudinẽ esse existimatur. Ita om̃is insula inaircu¬
itu est. uicies centũ millibus passuũ. Ex his om̃ibus
longe sunt humanissimi qui canciũ incolunt. que
regio ẽ maritiina om̃is: neq multũ agallica differũt
consuetudine. Int̾iores pleriq frumenta nõ serunt
sed lacte E carne uiuunt. pellibusq sunt uestiti. ões
uero se britani intro inficiunt qđ ceruleũ efficit colorẽ
atq hor horridiores sunt in pugna aspec tu capilloq
sunt ꝓmisso: atq omĩ parte corporis rasa pretꝰ caput.
E labrũ superius. Uxores hñt deni duodeniq int̾
se cões. & maxĩe fre̾s cũ frĩbus. parentesq cũ lib̾is
Sed si qui sunt ex his nati eorũ habent᷑ liberi. quo
pͥmo uirginos queq̃ deducte sunt. Equites hos tum
esed ariiq acrit̾ p̃lium cũ equitatu nr̃o initinere cõ¬
flixerunt. ita tñ ut nr̃i om̃ĩbus partibus superiores

Expanded text:
in longitudinem esse existimatur. Ita omnis insula est in circuin longitudinem esse existimatur. Ita omnis insula est in circuitu vicies centum milium passuum. Ex his omnibus longe sunt humanissimi qui Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis, neque multum a Gallica differunt consuetudine. Interiores plerique frumenta non serunt, sed lacte et carne vivunt pellibusque sunt vestiti. Omnes vero se Britanni vitro inficiunt, quod caeruleum efficit colorem, atque hoc horridiores sunt in pugna aspectu; capilloque sunt promisso atque omni parte corporis rasa praeter caput et labrum superius. Vxores habent deni duodenique inter se communes et maxime fratres cum fratribus parentesque cum liberis; sed qui sunt ex his nati, eorum habentur liberi, quo primum virgo quaeque deducta est. Equites hostium essedariique acriter proelio cum equitatu nostro in itinere conflixerunt, tamen ut nostri omnibus partibus superiores
Abbreviated transcription (Latin):
ad orientẽ solem ꝑtinet. Inferior admeridiẽ spectat.
Huius latus tenet circitꝰ millia passuũ octingenta. al¬
terũ uergit ad hispaniã atq occidentẽ solẽ. Qua ex
parte est hibernia dimidio minor ut estimatur ꝗͣ bri¬
itania. sed pari spacio trãsmissus atq ex gallia est in
brictaniã. In hoc medio cursu ẽ insula que appellat᷑
mora. complures p̃terea minores subiette insule ex¬
istimantur. de quibus insulis nõ nulli scripserũt. dies¬
dies continuos. xxx. sub bruma esse noctes. Nos nihil
de eo ꝑcunctacionibus reꝑiebamus nisi certis ex aqͥs
mensuris breuiores ẽẽ ꝗͣ incõtinẽti noctes repiebamus.
Huius ẽ latitudo lateris ut fere illoꝵ opinio septin¬
gentorũ nilliũ. terciũ est contra septemtriones: cui pari
nulla ẽ obiecta terra: sed eius angulus la teris maxĩe
ad germaniam spectat. Hec millia passuũ oc tingẽta

Expanded text:
ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat. ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat. Hoc pertinet circiter millia passuum quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona: complures praeterea minores subiectae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam in continenti noctes videbamus. Huius est longitudo lateris, ut fert illorum opinio, septingentorum milium. Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime ad Germaniam spectat. Hoc milia passuum octingenta
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i memoria proditũ dicunt. Mlaritima pars ab his
qui p̃de ac belli inferendi causa ex belgis trãsierũt.
Qui om̃s fore his nominibus ciuitatũ appellantur.
quibus orci ex ciuitatibus. eo ꝑuenerũt. E. bello illaco
ibi ꝑmanserũt: atq agros colere ceꝑunt. Hominũ ẽ
infinita multitudo. creberimaq edificia fere gallicis
consimilia. Fetorũ magnus num̾us. utuntur aut ere
aut minimo ereo aut anulis ferreis ad certũ pondus.
examinatis pro nũmo. Nascitur ibi plumbũ album. ĩ
medit̾raneis rehionibus. In maritimis ferrũ: sed eius
exigua ẽ copia. Ere utuncur inportato. Mat̾ia cuiꝰq
gͣnis ut ingallia ẽ pret̾ fagũ ⁊ abietẽ. leporẽ & gal¬
luiam & anserẽ gustare fas nõ putant. Hec tũ alũt
ãĩ uoluptatisq causa. Loca sunt temꝑaciora ꝗͣ ĩgallia.
remisioribus frigoribus insula natura utriq. cuiꝰ latꝰ
ad canciũ. quo fere oñis ex gallia naues appellantur:

Expanded text:
ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, qui praedae ac belli inferendi causa ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius uad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ refici magno negocio uiderontur. Itaq ex legionibꝰ
fabros delegit. ⁊ ex continẽti alios accersiri iubet.⁊
labieno scribit: ut ꝗͣ plurimas posset his legionibꝰ
q̃ sunt apud eũ nauis instituat. Ipse E si res erat
multi operis ac laboris tñ cõmodissimũ esse statuit
om̃s naues sub duci. E cũ castris una municione cõiũgi
In his rebus ciecit̾ dies .x. cõsumit: ne noc turius qͥdẽ
temporibus ad laborẽ militũ int̾missis: subductis na¬
uibus castrisq egregie munitis. easdem copias. quas
añ p̃sidio nauibus reliqͥt. ip̃e eodem unde redierat
strandi cõmuni cõsilio ꝑmissa est. Cassibellano auꝰ
fines amarittimis ciuitatibus flumẽ diuidit: quod
appellatur tamesis a mare circit̾ passuũ millia.lxxx.
Huic suꝑiori tp̃e cũ reliqͥs ciuitatibus cõtinua bella
int̾cesserant. sed ur̃o aduentu ꝑmoti brittani hunc
toti bello impioq p̃fecerant./.
Gritanie pars inferior. ab his in colitur: quos natos in ĩsula

Expanded text:
 magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una munitione coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis navibus castrisque egregie munitis easdem copias, quas ante, praesidio navibus reliquit: ipse eodem unde redierat strandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic superiore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti Britanni hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis incolitur quos natos in insula
Abbreviated transcription (Latin):
introitus erant preclusi. Ep̃i ex siluis rari ꝓpugnabãt.
nr̃osq intra municiones ingredi prohibebant. At mili¬
tes legionis septune testudine facta E aggere ad mus¬
niciones adiecto locũ ceperũt. eosq ex siluis expulerũt.
paucis uulneribus acceptis. sed fugientes longiꝰ cesar
prosequi uecunt. E ꝙ loci nͣam ignorabãt E ꝙ magna
parte diei cõsumpta /municioni castroꝵ tp̃s relinqͥ
uolebat. Postridie eius dici mane tripartito milites oqui¬
tesq in expedicionẽ miffit: ut eos qui fugerãt ꝓseq̃rent᷑.
His aliquantulũ itineris ꝓgressis cũ iã extremi essent
ĩ conspec tu. equites a. Q. atrio ad cesarẽ uenerũt.
qui nunciarent suꝑiore nocte maxima cohorta ⁊¬
tempestate prope om̃s naues afflictas atq ĩ littore eie¬
ctas eeͣ: ꝙ neq anchore funesq substinorẽt: neq naute
gub̾natoresq uim tempestati pati possent. Itaq ex

Expanded text:
introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis rari propugnabant introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis rari propugnabant nostrosque intra munitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta et aggere ad munitiones adiecto, locum ceperunt eosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fugientes longius Caesar prosequi vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum tempus relinqui volebat. Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in expeditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur. His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent in prospectu, equites a Quinto Atrio ad Caesarem venerunt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope omnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae gubernatoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex
Abbreviated transcription (Latin):
que cũ ãnotiuis pͥuatisq quas sui quisq cõmodi¬
uise / alittore discesserant. ac se insupiora loca ab diderãt.
Cesar exercitu exposito/ E loco castris idoneo capto. ubi
ex captiuis cognouit : quo in loco copie hostiũ cõsedis¬
sent. cohortibus decẽ ad mare rolictis ⁊ equitibus
trecentis: qui p̃sidio nauibus essent. de tercia iugilia
ad hostes contendit. eo minus ueritus nauibus ꝙ inli¬
tore molli atq aperto deligatas ad anchoras relinq̃¬
bat. et p̃sidio nauibus. Q. atriũ q prefecit. Ipse no¬
Ctu progressus millia passuũ circit̾.xii. hostiũ co¬
pias conspicatus est. Illi equitatu atq essedis ad flum̃
progressi ex loco suꝑiore nr̃os prohibere E prelium
cõmittere ceperunt. repulsi abequitatu se insiluas ab/¬
diderunt. locũ nacti egregie & natura ꝙ opere munitũ
quem domestia belli ut uidebatur causa iam ante
preparauerant. Nã crebris arboribus succisis omnes

Expanded text:
quae cum annotinis privatisque quas sui quisque commodiquae cum annotinis privatisque quas sui quisque commodie tempore, a litore discesserant ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu et loco castris idoneo capto, ubi ex captivis cognovit quo in loco hostium copiae consedissent, cohortibus decem ad mare relictis et equitibus trecentis, qui praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus navibus, quod in litore molli atque aperto deligatas ad ancoram relinquebat, et praesidio navibus Q. Atrium praefecit. Ipse noctu progressus milia passuum circiter XII hostium copias conspicatus est. Illi equitatu atque essedis ad flumen progressi ex loco superiore nostros prohibere et proelium committere coeperunt. Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, quem domestici belli, ut videbantur, causa iam ante praeparaverant; nam crebris arboribus succisis omnes
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rei frumentarie prouideret. queq ingallia gererent᷑
agnosceret. consiliumq pro ep̃e ⁊ pro re caperet. Ip̃e
cũ quimq legionibus & pari nũo equitũ quẽ incõtinẽti
reliquerat ad solis occasum naues soluit. E leui affrico
profectus media circit̾ nocte uento int̾misso cursum
nõ tenuit. & longius delatus ẽ. orta luce sub sinistra
britaniam relictam cõspexit. Tum rursus estus con¬
mutacionẽ secutus: remis contendit. ut eam partẽ ĩsule
caperet: qua optimũ esse egressum suꝑiore estate co¬
gnouerat. Quã re inmodum. fuit militũ uirtus lau¬
danda : qui uectoriis grauibusq nauigiis non int̾¬
missꝙ remigandi labore longarũ uauium cursum
adequarũt. Accessum est adbrictaniã oĩbꝰ nauibus
meridiano fere tp̃e: neq in eo loco hostis est uisus.x
Ded ut postea cesar ex captiuis cognouit cũ magne⁊
manus eo cõuenissent multitudine nauiũ ꝑterrite

Expanded text:
et rem frumentariam provideret quaeque in Gallia gererentur et rem frumentariam provideret quaeque in Gallia gererentur cognosceret consiliumque pro tempore et pro re caperet, ipse cum quinque legionibus et pari numero equitum, quem in continenti reliquerat, ad solis occasum naves solvit et leni Africo provectus media circiter nocte vento intermisso cursum non tenuit, et longius delatus aestu orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit. Tum rursus aestus commutationem secutus remis contendit ut eam partem insulae caperet, qua optimum esse egressum superiore aestate cognoverat. Qua in re admodum fuit militum virtus laudanda, qui vectoriis gravibusque navigiis non intermisso remigandi labore longarum navium cursum adaequarunt. Accessum est ad Britanniam omnibus navibus meridiano fere tempore, neque in eo loco hostis est visus; sed, ut postea Caesar ex captivis cognovit, cum magnae manus eo convenissent, multitudine navium perterritae,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia eiꝰ consilia cognosceret. Tandem idoneã nactꝰ teni¬
pestatẽ milites equitesq ĩ naues cõscendere iubet.
At oĩm impeditis aĩs dunorix cũ equicibus heduoꝵ aca¬
stris insciente cesare domũ discedere cepit. Qua re nũci¬
ata cesar int̾missa ꝓfectione atq õibus rebus post po¬
sitis magnã partẽ equitatus ad eum inseq̃ndum misit.
retrahiq imꝑauit. Si uim faciat neq ꝑeat. int̾fici iubet.
Nihil eum se habento pro sano facturũ arbitratus.
qui pñtis imperiũ neglexisset. ille enĩ reuocatus resis¬
tere/ ac se manu deffendere suorũq fidem implorare
cepit . se clamitans lib̾um se. libereq ciuitatis osse. Illi
ut erat imꝑatũ circumsistunt hominẽ atq incerficiũt
atq equites om̃s hedui ad cesarẽ reuertuntur
His rebus gestis labientis incõtinentẽ cũ tribus legionib̾
⁊ equitum milibus duobus relicto ut portus tueret᷑.

Expanded text:
omnia eius consilia cognosceret. Tandem idoneam nactus temomnia eius consilia cognosceret. Tandem idoneam nactus tempestatem milites equitesque conscendere in naves iubet. At omnium impeditis animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere coepit. Qua re nuntiata Caesar intermissa profectione atque omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum insequendum mittit retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici iubet, nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui praesentis imperium neglexisset. Ille enim revocatus resistere ac se manu defendere suorumque fidem implorare coepit, saepe clamitans liberum se liberaeque esse civitatis. Illi, ut erat imperatum, circumsistunt hominem atque interficiunt: at equites Aedui ad Caesarem omnes revertuntur. His rebus gestis, Labieno in continente cum tribus legionibus et equitum milibus duobus relicto ut portus tueretur
Abbreviated transcription (Latin):
hortariq cepit. uti incõtinẽti remanerẽt. metu territare
nõ sine causa fieri ut gallia õmi nobilitate spoliaret᷑.
Id esse cõsiliũ cesaris: ut quos incõspectũ gallie int̾fic̾e
uereretur. Hos oñis inbrittaniã traductos netaret. fidẽ
reliqͥs interponere iusiurandũ poscere: ut qđ cͣet ex
usui gallie intellexissẽt comuni cõsilio administrarẽt.
Hec a cõpluribus ad cesarẽ deferebantur:
Quare cognita cesar. qđ tm̃ ciuitati hedue dignitatis
tribuebat coercendũ atq deterrendũ quibuscũq rebꝰ
posset dunorigẽ statuebat: ꝙ longius eius amenciã pro¬
gredi uidebat. ꝑspiciendũ: ne qͥd sibi: aut rei .p. nocere
posset. Itaq circit̾. xxu. diebus in eo loco cõmoratus. ꝙ
chorus uentus nauigationẽ impediebat . qͥ magnam
partẽ. om̃is tp̃is in his locis falere consueuit. dabat x¬
oꝑam ut in officio dunorigẽ contineret. Nihilo tñ seciꝰ

Expanded text:
hortarique coepit uti in continenti remanerent; metu territare: hortarique coepit uti in continenti remanerent; metu territare: non sine causa fieri, ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; id esse consilium Caesaris, ut quos in conspectu Galliae interficere vereretur, hos omnes in Britanniam traductos necaret; fidem reliquis interponere, iusiurandum poscere, ut quod esse ex usu Galliae intellexissent communi consilio administrarent. Haec a compluribus ad Caesarem deferebantur. Qua re cognita Caesar, quod tantum civitati Aeduae dignitatis tribuebat, coercendum atque deterrendum quibuscumque rebus posset Dumnorigem statuebat; quod longius eius amentiam progredi videbat, prospiciendum, ne quid sibi ac rei publicae nocere posset. Itaque dies circiter XXV in eo loco commoratus, quod Carus ventus navigationem impediebat, qui magnam partem omnis temporis in his locis flare consuevit, dabat operam ut in officio Dumnorigem contineret, nihilo tamen setius
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ ĩ se fidem ꝑspexerat: relinq̃re in gallia reliqͦs
obsidum loco secũ ducore decreuerat. Qđ cũ ip̃e ab¬
esset motũ gallie uerebatur. Erat una cũ ceteris du¬
norix heduus de quo añ a nobis dictũ est. hunc
secũ in pͥmis hr̃e constituerat: qđ eũ cupidũ rerum
nouarum. cupidum imꝑii. magni animi. mague uiter
gallos auctoritatis agnouerat. Accedebat huc ꝙ iam
ĩ concilio heduoꝵ dunorix dixerat sibi a cesare re¬
gnũ ciuitatis deferri. qđ dictũ hedui grauit̾ ferebãt.
neq recusandi aut deprecãdi causa legatos ad cesarẽ
mittere audebant. Id factũ ex suis hospitibus cesar
cognouerat. Ille oĩbus pͥmo petere p̃cibus cõtendit.
ut ingallia relinqueretur. partĩ ꝙ insitetus nauigãdi
mare timeret. partĩ ꝙ religionibus impediri se diceret.
ostꝗͣ id obstinate sibi negari uidit om̃i spe impetrãdi
adempta. pͥncipes gallie sollicitare: se reuocare singłos

Expanded text:
quorum in se fidem perspexerat, relinquere in Gallia, reliquos quorum in se fidem perspexerat, relinquere in Gallia, reliquos obsidum loco secum ducere decreverat, quod, cum ipse abesset, motum Galliae verebatur. Erat una cum ceteris Dumnorix Aeduus, de quo ante ab nobis dictum est. Hunc secum habere in primis constituerat, quod eum cupidum rerum novarum, cupidum imperi, magni animi, magnae inter Gallos auctoritatis cognoverat. Accedebat huc quod in concilio Aeduorum Dumnorix dixerat sibi a Caesare regnum civitatis deferri; quod dictum Aedui graviter ferebant, neque recusandi aut deprecandi causa legatos ad Caesarem mittere audebant. Id factum ex suis hospitibus Caesar cognoverat. Ille omnibus primo precibus petere contendit ut in Gallia relinqueretur, partim quod insuetus navigandi mare timeret, partim quod religionibus impediri sese diceret. Posteaquam id obstinate sibi negari vidit, omni spe impetrandi adempta principes Galliae sollicitare, sevocare singulos