comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manumissoris. nec ma
numissiõĩs ulło disc̾¬
m̃ie habito sic̃ aña ob¬
seruabatur ciuitate ro¬
mana donauimꝰ. mltis¬
⁊̃ ad ditis m̃is per qͦs
possit libertas seruis ẽ
ciuitate romana que
sola ĩ presenti ẽ p̃stari.
Qui manunitere pꝰ
On tñ cuiq uolenti m¬
anumittere licet Nam
is qui in fraudem credi¬
torum manumictit ni¬
chi agit. qr lex eliesen¬
tia inpedit libertatem:
um suum cum liberta¬
te heredem instituere:
ut fiat liber. heres q ei
solus ẽ necessarius si mͦ¬
ei nemo alius ex eo test¬
amento heres extiti̾t. a¬
ut qr nemo heres scrip¬
tus sit. aut q is scrip¬
tus ẽ qͣlib ex causa h̾res
nõ extit̾it. ¶ Ideoq eadẽ
lege eliesentia prouisum
est. et recte ¶Ualde en¬
un perspitiendũ est erat
ut egentes homines qͥb
alius heres extiturus ñ
uũ necessarium heredem
hãnt qui satisfacturus
eẽt creditorib. Aũ hoc eo
nõ faciente creditores res
h̾editarias serui nõie uẽ¬
dant. nẽ iniuria defũctꝰ¬

Expanded text:
manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicuti antea observabatur, civitate Romana donavimus: multis additis modis, per quos possit libertas servis cum civitate Romana, quae sola in praesent MANUMITTERE NON en cuicunque volenti manumittere licet. nam is qui in fraudem creditorum manumittit nihil agit, quia lex Aelia Sentia impedit libertatem. servum suum cum libertate heredem instituere, ut fiat liber heresque ei solus et necessarius, si modo nemo alius ex eo testamento heres extiterit, aut quia nemo heres scriptus sit, aut quia is qui scriptus est qualibet ex causa heres non extiterit. idque eadem lege Aelia Sentia provisum est, et recte: valde enim prospiciendum erat, ut egentes homines, quibus alius heres extaturus non uum necessarium heredem habeant, qui satisfacturus esset creditoribus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, nec iniuria defunct
Abbreviated transcription (Latin):
ib condito̾e ꝓmict̾e potest
in quantitate s ⁊̃ ĩ tẽpo¬
re minꝰ et plus inteligit᷑
plus est .n. statĩ aliqd dare
minus est u̾o pꝰ tp̃c dare.¬

Expanded text:
b condicione stipulari potest; in quantitate, sed etiam in tempore 'minus' et 'plus' intellegitur; 'plus' est enim 'statim aliquid dare', 'minus' est 'post tempus dare
Abbreviated transcription (Latin):
mus de legatis tis
que pars iurisł
extrã propositam quid̃
materiam uidetur. ¶ã
loquimur de his iuris
figuris quib per uniu̾¬
sitatem res nobis acqͥ¬
runtͦ. ¶ Sed cum om̃i¬
mͦ de testamentis ⁊ de h̾e¬
dib qui ĩ testamento in¬
stituunt᷑ locuti sumus.
nõ sine cã seq̃nti loco pͥ
ħ iuxis materia tracta¬
Iri. legatum itaq ẽ don¬
atio quedam a defunc¬
to relicta. ¶Sed olim
quid̃ erant legatorum
per dampnationem si¬
uendi mn per p̃ceptõnẽ.
⁊ certa quedam uerba

Expanded text:
mus de legatis. quae pars iuris extra propositam quidem materiam videtur: nam loquimur de his iuris figuris quibus per universitatem res nobis adquiruntur. sed cum omnino de testamentis deque heredibus qui testamento instituuntur locuti sumus, non sine causa sequenti loco potest haec iuris materia tractari. Legatum itaque est donatio quaedam a defuncto relicta. Sed olim quidem erant legatorum er damnationem, sinendi modo per praeceptionem: et certa
Abbreviated transcription (Latin):
et capitis dimunicione
tutoris ꝑ qm lib̾tas uel
ciuitas eiꝰ amititꝰ oĩs
tucela perit. ¶ Mintma
ã capitis diminuzone tu¬
toris ueluti si se ĩadopt̃o¬
nem dedĩt. legitiã t̃r̃tu
tela ꝑit. cet̾e nõ pereũt.
S pupilli et pupille capi¬
tis diminucio lic minĩa
sit: m̃ns tutelas tollit.

Expanded text:
et capitis deminutione tutoris, per quam libertas vel civitas eius amittitur, omnis tutela perit. minima autem capitis deminutione tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima tantum tutela perit, ceterae non pereunt. sed pupilli et pupillae capitis deminutio, licet minima sit, omnes tutelas tollit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsomis accrescit. ł sĩ nemo
sit deinceps ceteris lib̾is ꝑ¬
inde bonorum possessiõm
ex successorio ect̃o pollicet᷑
ac sus qui precedebat ex
eo nũo nõ ẽet. si quis ita
delatam sͥ bonoꝵ possõm
repudiau̾it ñ quouscs

Expanded text:
personis adcrescit: vel si nemo ex eo sit, deinceps ceteris proinde bonorum possessionem ex successorio edicto pollicetur ac si is qui praecedebat ex eo numero non esset. si quis itaque delatam sibi bonorum possessionem repudiaverit, non quous
Abbreviated transcription (Latin):
dib instituendis.
Tredem ĩstituere
permissum ẽ. tam
lib̾os homines qͣ
seruos et tã propͥos cp
alienos. proprios aũt
olim quidẽ scd̾m plu¬
rium sententiã ñ ałs¬
quam cũ lib̾tate recte
institue̾ licebat ¶ Ho¬
die uero ⁊̃ sñ lib̾cate ex
nr̃a ꝯstitut̃one hedes ĩ
stitu̾e eos permissũ ẽ

Expanded text:
DIBUS INSTITUENDIS Heredes instituere permissum est tam liberos homines quam servos tam proprios quam alienos. proprios autem olim quidem secundum plurium sententias non alquam cum libertate recte instituere licebat. hodie vero etiam sine libertate ex nostra constitutione heredes eos instituere permissum est
Abbreviated transcription (Latin):
qui possidet nicħh¬
ilominꝰ actoris ꝑ¬
tes optin. sicut ĩ
latioril digestoꝵ
libris oportumꝰ
apparebit. ¶Sed
iste quid̃ actõnes
qͣrum m̃tionem
st̾ similes ex leg¬
itimis ÷ cuulib

Expanded text:
qui possidet nihilo minus actoris partes obtinet, sicut in latioribus digestorum libris oppotunius apparebit. Sed istae quidem actiones, quarum mentionem sunt similes, ex legitimis et civilib
Abbreviated transcription (Latin):
di. fruendi eum¬
di agendi. aqͣm¬
ue ducendi itẽ
altiꝰ toliendi. pro¬
ꝓiciendi iamit¬
actiones in rem
genus actõnis ĩ
ꝯtrou̾siis rer cor¬
poraliũ proditũũ¬

Expanded text:
difruendi, eundi, agendi aquamve ducendi, item altius tollendi, prooiciendi, immitactiones in rem genus actionis in controversiis rerum corporalium proditu
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Ladem silicet int̾ueni¬
unt et si duabus plu¬
rib ue rebus deductis
p̃ceptis ue restituerẽ
h̾editatem rogatꝰ sit
Sed i si certa sumina deducta.
uł etiam maximam
partem h̾editatis cõti¬
net rogatus sit aliqͥs
h̾editatem restituere:
idem uiris ẽ. ¶Que
diximus de eo qui exas¬
se heres institutus est.
eadem transferimus
ad eum qui ex parte he¬
res scͥptus est. ¶ Prete¬
rea intestatus quoq
moriturus : potest ro¬
gare eum ad quem bo¬
na sua. uel legitimo iu¬
re. uel honorayio perti¬
nere intellexit: ut here¬
ditatem suam totam
partem ue eius. aut
rem aliquam. ueluti
fundum. hominem. pe¬
cuniam: alicui restitu¬
at. ¶Cum alioquin le¬
gata nͥ ex testam̃to ñ
ualeant. ¶ Cũ quoc
cui aliquid restitutur
potest rogare: ut idrur¬
sus alii totum. aut peo¬
parte. uel etiã aliudali

Expanded text:
 eadem scilicet intervunt et si duabus pluribusve rebus deductis praeceptisve restituere hereditatem rogatus sit. sed et si certa summa deducta vel etiam maximam partem hereditatis continet, rogatus sit aliquis hereditatem restituere, idem iuris est. quae diximus de eo qui ex asse heres institutus est, eadem transferimus et ad eum qui ex parte heres scriptus est. Praeterea intestatus quoque moriturus potest rogare eum ad quem bona sua vel legitimo iure vel honorario pertinere intellegit, ut hereditatem suam totam partemve eius aut rem aliquam, veluti fundum, hominem, pecuniam, alicui restituat: cum alioquin legata nisi ex testamento non valeant. Eum quoque, cui aliquid restituitur, potest rogare, ut id rursus alii totum aut partem vel etiam aliud ali
Abbreviated transcription (Latin):
us es modo p̾tor ent̃ danĩt
sicut supradc̃m est sed meo¬
rum quo qui testameto
ft̾o detess̾int. namsialie¬
ns postumus hry frñt
institutus ꝙͣuis hrditat̾e̾
iure tiuili ad ire nõ pot̾at
cũ ĩstitutio n̾õ ualebat.
honorarario iure tm̃ bõo¬
rum possessor efficiebat᷑
hodie recte hrs ĩstituit᷑
quasi et uiri cuuli n̾o m¬
cognitus ¶ Aliquando tñ
net emendandi nez ĩpug¬
nandi uefis uĩris s mag̾
confirmandi st̾a pollitet᷑
bonorum possessionem.
Nam ilłis quoq ⁊ recte
tt̾o testamento hrdes ins¬
tituti sunt dat scd̾m ta¬
bulas bonoꝵ possessĩom
Item ab intestato suos h̾r¬
des et cognatos ad bono¬
rum possessi̾om uocat.
Sed et remota quo bos¬
rum possessione ad eos
Quos aũt p̃tor folus no¬
tat ad hrditatem firdes
quid̃ ip̃o uĩre nõ fu̾umt.¬

Expanded text:
us eo modo praetor emendavit, sicut supra dictum est, sed in eorum quoque qui testamento facto decesserint. nam si alienus postumus heres fuerit institutus, quamvis hereditatem iure civili adire non poterat, cum institutio non valebat, honorario tamen iure bonorum possessor efficiebaturhodie recte heres instituitur, quasi et iure civili non incognitus. Aliquando tamen neque emendandi neque impugnandi veteris iuris, sed magis confirmandi gratia pollicetur bonorum possessionem. nam illis quoque qui recte facto testamento heredes instituti sunt, dat secundum tabulas bonorum possessionem: item ab intestato suos heredes et adgnatos ad bonorum possessionem vocat: sed et remota quoque bonorum possessione, ad eos Quos autem praetor solus vocat ad hereditatem, heredes quidem ipso iure non f
Abbreviated transcription (Latin):
Quarto: cognatis ꝓrĩs
Q uiñto. st qua ex famłia.
natis manumissous. S
eas quid̃ p̃toria induxit
turiosum est p̃t̃missum
sed nr̃is constitutionib
omĩa coirigentes cõtra
tabulas quid̾ et sermis
tabulas bonorum posse¬
ssionos ad miss̃mus ut¬
pote nectessario tonsti¬
tutas. nec tñ ab intesta¬
to unde libi. et uñ fĩmi
bonoꝵ possessionem. Q
aũt ĩ pretoris ecło .u. loro

Expanded text:
quarto cognatis proximis: quarto cognatis proximis: quinto tanquam ex familia: natis manumissoris. Sed eas quidem praetoria induxit curiosum praetermissum est, sed nostris constitutionibus omnia corrigentes, contra tabulas quidem et secundum tabulas bonorum possessiones admisimus utpote necessarias constitutas, nec non ab intestato unde liberi et unde legitimi bonorum possessiones. Quae autem in praetoris edicto quinto loco
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ ł sĩmi lem us constitu¬
tionem hrdes fuint uel¬
uti ꝑ senatus consultuz
et constitutiones pͥntsꝑ¬
ales. Sed cum eis p̃torr
dat bonorũ possessionem
loco hrdum cõstitiumtur
et uocant᷑ bonor posses¬
sores. adhuc aut et alios
cum płes gradus p̃tor fe¬
cit in bonorum possessio¬
iibo dandis dũ id ageb¬
at ne ꝙs sũ suitessore in¬
oriatur. Nam augustis
tauit. Sunt au̾t bonoruz
possessiones ex testam̃to
quid̃ hee. prima q̃ p̃ti̾tis
liberis datur. uocaturq
contra tabulas testam̃¬
scciptis ħrdib p̃tor polli¬
cetur. ⁊ deo uotatm. ẜm
tum de testamentis pꝰ
locutus esb: ad intesta¬
tos tr̾asitum ferit et p̾o
loco suis frdibus et io qͥ
ex edc̃o p̃toris suis ꝯmim̃ã¬
tur dat bonoꝵ⁊ possessioͥm
que uocantur. mĩ lib̾i. se¬
dertio: detem ꝑsonis qͣs
extraneo mamimissori
auus auia. tam pat̃ni ꝙͣ
mat̾m. Item filius fslia.
nepos neptis tam ex filio
ꝙꝓͣ ex filia. frat̃. soror. sine
consanguinei sũ uterim

Expanded text:
 similem iuris constitutionem heredes fiunt, veluti per senatus consultum et constitutiones principales: sed cum eis praetor dat bonorum possessionem, loco heredum constituuntur et vocantur bonorum possessores. adhuc autem et alios complures gradus praetor fecit in bonorum possessionibus dandis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustisstavit. Sunt autem bonorum possessiones ex testamento quidem hae. prima quae praeteritis liberis datur vocaturque contra tabulas. sscriptis heredibus praetor pollicetur, cum de testamentis prius locutus est, ad intestatos transitum fecit. et primo loco suis heredibus, et his qui ex edicto praetoris suis connumerantur, dat bonorum possessionem quae vocatur unde liberi. setertio decem personis quas extraneo manumissori avus, avia, tam paterni quam materni, item filius, filia, nepos, neptis, tam ex filio quam ex filia, frater, soror, sive consanguinei sive uterini:
Abbreviated transcription (Latin):
sessione in grad̾ eiꝰ sextũ
au̾t bonorum possessĩom
duximus et qũtam fecĩ¬
mus quam p̃tor ꝓximis
cognatis pollicetur. Cum
rentes q eorim utram
per cõstitutiom nr̃am ꝙ̃
de ĩre patronatus feci¬
Cũm em̃ ad similitudem
suctessionis ingemiorum
sit aliqua int̾ ingennos et
lib̾tos differentia sufficit
eis tam ccͣ tabulas bonorũ
possessio ꝙͣ u̾ legittimi ⁊
uñ cognati ex quibo possĩt

Expanded text:
sessione, in gradum eius sextam antea bonorum possessionem reduximus et quintam fecimus, quam praetor proximis cognatis pollicetur. 6 5rentes eorum, utramque per constitutionem nostram, quam de iure patronatus fecicum enim ad similitudinem successionis ingenuorum sit aliqua inter ingenuos et libertos differentia, sufficiunt eis tam contra tabulas bonorum possessio quam unde legitimi et unde cognati, ex quibus possint
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc adoo ita st̾ ut qͣm¬
uis per ad optioñe pare¬
tum lib̾oꝵ ue loco sibi ẽe
ceperũt: nõ possunt ĩt̾ se
matrimonio iungi ĩ tm̃
etiam ut dissoluta ad o¬
ptione idem iuris ma¬
neat ¶ Itaq eam que tͥ
per adoptõnem filia ãu
neptis ẽe ceperit. ño po¬
teris uxorem duc̾e. ꝙͣuis
eam mangcipau̾is.¶In
o. sed nõ tanta ¶Sane in¬
eodem p̃re. eademq m̃re
nati fuerĩt. siue alt̾urq
hed et si qua per ad opti¬
quam dui quidẽ ꝯstat
ad optio sane inter te ÷
eam nuꝑtie ꝯsiste̾ non.
ꝓpossũt.¶ Tum uero per e¬
Smantłonem adoptõ dis¬
soluta sit. poteris eam
uxorem duc̾e ¶Ged et si
tu emancipatus fu̾is ni¬
chil est i pedunto nuptiis.
Et ideo constat si quis ge¬
neꝵ adoptare uelit. debe
uel sororis filiam uxorẽ
ducere ñõ licet ¶ Sed nec
nept̃e. frĩs uel sororis du¬
cere quis potest. quam¬
uis quarto gradu sit.

Expanded text:
et haec adeo ita sunt ut, quamvis per adoptionem parentum liberorumve loco sibi esse coeperint, non possint inter se matrimonio iungi, in tantum ut etiam dissoluta adoptione idem iuris maneat: itaque eam quae tibi per adoptionem filia aut neptis esse coeperit, non poteris uxorem ducere, quamvis eam emancipaveris. Io, sed non tanta. Sane ineodem patre eademque matre nati fuerint siue aled si qua per adoptiquamdiu quidem constat adoptio sane inter te et eam nuptiae consistere non possunt: cum vero per emancipationem adoptio dissoluta sit, poteris eam uxorom ducere: sed et si tu emancipatus fueris, nihil est impedimento nuptiis. et ideo constat, si quis generum adoptare velit, deberel sororis filiam uxorem ducere non licet. sed nec neptem fratris vel sororis ducere quis potest, quamvis quarto gradu sint.
Abbreviated transcription (Latin):
si dñs fuit qui tradidit ł
usucapion̾e aut longi tẽ¬
poris p̾script̾om si dominꝰ
ñ sit. hactenus tantis ꝑa
monuisse sufficiat ꝙ ad̾m
singłe res acqruntur. nã
legatoꝵ ius quo et ip̃o iẽ¬
singule res uob̾ acgrunt᷑¬
¶ It fideiqmuissoꝵ ius u̾ sin¬
gule tes uob̾ relinqũtur
oport̾tuł inflori loco refe

Expanded text:
si dominus fuit qui tradidit, vel per usucapionem aut longi temporis praescriptionem, si dominus non sit. Hactenus tantisper admonuisse sufficiat, quemadmodum singulae res adquiruntur: nam legatorum ius, quo et ipso singulae res vobis adquiruntur: item fideicommissorum, ubi singulae res vobis relinquuntur, opportu
Abbreviated transcription (Latin):
iuisio ĩ duo gn̾a
diducit᷑. aut .N.
ĩ rem sunt. aut
in personã. ¶Nã¬
ꝙ agit unusqͣs¬
ꝙ aut cũ eo qͥ ei
obligatus ÷ uł ex
ꝯtrac̾tu uł ex ma¬
leficio. quo casu
nes ĩ personam.
per quas ĩtendit
adu̾sariũ ei dare.¬
aut fac̾e̾ oport̾e ⁊
aliis quilzdã mo

Expanded text:
ivisio in duo genera deducitur: aut enim in rem sunt aut in personam. namque agit unusquisque aut cum eo qui ei obligatus est vel ex contractu vel ex maleficio, quo casu nes in personam sunt, per quas intendit adversarium ei dare facere oportere, et alii
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑ tuã ẽẽ. statim adqͥ¬
rit᷑ tibi peoprietas ꝑ¬
mersas in horreo depo¬
sitas uendiderit simł
atq claues horrei tͭ¬
diderit emptori. tr̃as¬
fert proprietatẽ ĩnci¬
um ad emptorẽ. hoc
amplius. Incerdũ
et ĩ incertam ꝑsoña¬
collata uoluntas dñi
transfert proprietatẽ¬
rer ut ecce ¶Pretorez
et ꝯsules qͥ missiliaiac¬
tant ĩ uulgus. igno¬
rant qͥd eoꝵ qͥsqe ex¬
cepturus sit. et tñq
rit eiꝰ ẽẽ. statim eum
dñm efficiũt. ¶ Qua
rem prodelicto a dño ha¬
bitam occupauit quis.
statim eũ dñm effĩci:
prod̾elicto autẽ habet᷑
ꝙ dñs ea m̃te abiecerit.
ut id rerũ suaꝵ ẽe nol¬
rerũ eaꝵ q̃ in tẽpestate
maris leuande naus
rum permanent. qr pa¬
lam est eas nõ eo aniõ.
eici quo quis cas hr̃e
nõ wlt: s quo magis
cũ ip̃a naui periculum
maris effugiat.¶Qua
de cã siquis eas res flu¬
ctib expulsas . ł eriã
ĩ ip̃o mari nactis lucͣn¬
di auimo abstulit furt̃
ꝯmittit. ¶Nec longe di¬

Expanded text:
titur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas pmerces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem mercium ad emptorem. Hoc amplius interdum et in incertam personacollocata voluntas domini transfert rei proprietatem: ut ecce praetores vel consules qui missilia iactant in vulgus ignorant quid eorum quisque excepturus sit, et tamenrit eius esse, statim eum dominum efficiunt. Qua rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro derelicto autem habetur quod dominus ea mente abiecerit ut id rerum suaram esse nolrerum quae in tempestate maris levandae navis rum permanent, quia palam est, eas non eo animo eici quo quis eas habere non vult, sed quo magis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas vel etiam in ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe di
Abbreviated transcription (Latin):
licte sunt tuendaꝵ gr̃a
addicantur tͥ bona si ydo¬
nee creditorsb ca̾is de
solido ꝙ cuiq debetur sol¬
uendo ⁊ hii quid̃ ꝗbus
diretta lib̾tas data est
perinde lib̾i ea est. ac si hr¬
ditas adoita ẽẽt: hũ au̾t
quos hes rogatus est ma¬
numitt̾s ante libertatez
consetꝑͣtur ita ut si non
alia conditione uel boa
uoluntati uire si hii de
quoꝵ statu agitur cõsen¬
tiant: anctoritat̾e m̾̃a
accomodauimus ¶ et nͭ
hꝰ rescriptonis nr̃e emo¬
lum̃tum alia ratione.
iruitum fiat si fistus bo¬
na agnoscere uoluerit
et hi ꝗ reb nobatten¬
dunt scient commodo
pectunatio p̃ferenta lib̾¬
tatis t̾am et ita bona co¬
genda ut lib̾tas hiis sal¬
ua sit ꝙ eam adipisci po¬
tuerunt. si ħrditas exte¬
stamento adita esset.
¶Hoc rescriptumꝰ est

Expanded text:
lictae sunt, tuendarum gratia addicantur tibi, si idonee creditoribus caveris de solido quod cuique debetur solvendo. et hi quidem quibus directa libertas data est perinde liberi erunt ac si hereditas adita esset : hi autem quos heres rogatus est manumittere a te libertatem consequantur : nisi si non alia condicione velis bovoluntati tuae, si ii de quorum statu agitur consentiant, auctoritatem nostram accommodamus. et ne huius rescriptionis nostrae emolumentum alia ratione irritum fiat, si fiscus bona agnoscere voluerit, et hi qui rebus nostris attendunt scient, commodo pecuniario praeferendam libertatis causam, et ita bona cogenda ut libertas his salva sit qui eam adipisci potuerunt si hereditas ex testamento adita esset. ’ Hoc rescripto s
Abbreviated transcription (Latin):
quid restituat. ¶Item
q prima fidei ꝯmisso¬
rũ canabula a fide he¬
rendum pñdent et tã
nom̃ qm sb̾stantiam
acceperũt. I ideo diuus
augustus ad necessita¬
dem iuris ea detraxit.
Nuper et nos eundem
pn̾cipem superare ꝯtẽdẽ¬
tes: ex fco quod tribu¬
nianus uir excelsus qͣs¬
tor sacri palatii suggessit
ꝯstitutõnem fecimus ꝑ
qͣmͣ disposuimus sitesta¬
tor fidei h̾edis sui cõmis¬
it. ut uł hereditatem ge¬
ꝯmissum restituat ⁊ne¬
q ex scpͥtura. neq exnu¬
ĩ fidei ꝯmissis legitimis
ẽẽ noscitur. res possit ma¬
nifestari. sed uł pautio¬
res qͣm quinq uł nemo

Expanded text:
quid restituat. Et quia prima fideicommissorum cunabula a fide heredum pendent et tam nomen quam substantiam acceperunt, et ideo divus Augustus ad necessitatem iuris ea detraxit: nuper et nos, eundem principem superare contendentes, ex facto quod Tribonianus vir excelsus quaestor sacri palatii suggessit, constitutionem fecimus, per quam disposuimus: si testator fidei heredis sui commisit, ut vel hereditatem commissum restituat et neque ex scriptura neque ex quin fideicommissis legitimus esse noscitur, res possit manifestari, sed vel pauciores quam quinque vel nemo
Abbreviated transcription (Latin):
orum quidem pessima
ꝯditio iam ex młtist¬
emporib in desuetudin¬
nom̃ nõ freqntabatur.
Ideoq nr̃a pietas desi

Expanded text:
orum quidem pessima condicio iam ex multis temporibus in desuetudinnomen non frequentabatur: ideoque nostra pietas, omni
Abbreviated transcription (Latin):
ximum uocat. Itaq si u̾bi
gr̾a sit frat̃ defuncti et alt̾iꝰ
potior est. Et ꝙͣuis singula ĩ
numero usa lex ꝓximum
uocet: tñ dubium ñ ẽ quin
gradus om̃s ad mittantur

Expanded text:
ximum vocat: itaque si verbi gratia sit frater defuncti et alterius potior habetur. et quamvis singulari numero usa lex proximum vocet, tamen dubium non est quin gradus, omnes admittantur:
Abbreviated transcription (Latin):
iñtroducebat et penitus
eas a suctessione agnatoꝵ
repellebat. om̃i alia succes¬
sione incognita donet p̾¬
tores panlat̾i asꝑitatem
iuris cuuł corrigentes sũ
ꝙ deest ad ĩplentes hũao
ꝓpoĩto alumm ord̾iem sins
edc̾is addid̾unt et cagͣtioĩs
linea ꝓxĩtatis nomine
introd ucta ꝑ bonori possõ¬
nem eas ad iuuabant ⁊
pollicebant hiis booꝵ por¬
sessionem q̃. uñ tognati ap¬
pellabatur. ¶ Nos uero

Expanded text:
iam inducebat et penitus iam inducebat et penitus eas a successione adgnatorum repellebat, omni alia successione incognita, donec praetores, paulatim asperitatem iuris civilis corrigentes, sive quod deest adimplentes, humano proposito alium ordinem suis edictis addiderant et, cognationis linea proximitatis nomine introducta, per bonorum possessionem eas adiuvabant et pollicebantur his bonorum possessionem quae unde cognati appellatur. 3b. Nos vero
Abbreviated transcription (Latin):
lantur. It̾e si quis ex ceteris
agnatis ueluti frat aut pa¬
truus aut demq̃z is ꝗ long¬
culos quid̾e agnationis iu
ita placebat ut ip̾e ꝯfangͥ¬
nitatis uire tm̃ capiant hr¬
ditates si sorores sint: ultiꝰ
fratris tui aut patrui tui
filie uł amitte tue hroctas
ad te ꝑtinet. dna ud ad il¬
las nõ ꝑtinet ꝙ ideo ita ꝯ¬
tlitutum est qr cõmodius
uidebatut illa uira cõstitui
ut płiq ħroitates ad mas¬
Ituloz ꝯfuerent. ¶ S qr sa
Qne ĩiqum erat ĩ uiu̾su
eas qͣi extraneas repelli
p̾tor eas ad bonoꝵ posso̾m
admittit. en parte qua pro¬
xĩmĩtatis nomine bonoꝵ
posso̾m pollicetur. ¶Ex qua
s simplicitatem legibus
amplexa fili modo omnes
agnatos sũ masculos siue
fem̾ias cuiusq gͣdꝰ ad simi¬
litud̾iem suoꝵ inucem ad
successio̾m uocabat. ¶ Me¬
dia añt m̃s prudentia q̃ e
iumor imperiali aũt dispõe
ant̾ior. sb̃ tilitate quada
excogitata prefatam dr̃a¬

Expanded text:
lentur: item si quis ex ceteris lentur: item si quis ex ceteris adgnatis tuis, veluti frater aut patruus aut denique is qui longculos quiita placebat ut ipsae consanguinitatis iure tantum capiant hereditatem si sorores sint, ulterius fratris tui aut patrui tui filiae vel amitae tuae hereditas ad te pertinebat, tua vero ad illas non pertinebat. quod ideo ita constitutum erat, quia commodius videbatur, ita iura constitui ut plerumque hereditates ad masculos confluerent. sed quia sane iniquum erat in universum eas quasi extraneas repelli, praetor eas ad bonorum possessionem admittebat ea parte qua proximitatis nomine bonorum possessionem pollicetur: ex qua sed simplicitatem legibus amplexa, simili modo omnes adgnatos sive masculos sive feminas cuiuscumque gradus ad similitudinem suorum invicem ad successionem vocabat: media autem iurisprudentia quae iunior imperiali autem dispositione anterior, subtilitate quadam excogitata, praefatam different
Abbreviated transcription (Latin):
ł eoꝵ quos int̾suos hides
p̃tor uel constões uocant exi¬
stat ⁊ qui futcessionem qͦqͦ
modo amplectatur tinc ex
lege .xii. tabulaꝵ ad agna¬
tum proximũ ħroitas ꝑti¬
net ¶ Sunt agnati ut p̾o
quos libro ttadidimus cogͣti
per uiris sexꝰ ꝑsonas tegͣtõne
conuuncti quasia patre cog¬
nati. ¶ Itaq eodem patre na¬
ti frattes agnati s̃ sunt et
qui consanguinei uotant᷑
Net teꝗritur an ĩ eandem
mr̃em habuerint ¶ Item
patruus frĩs filio et inuic̾e
is illi agnatus est. Codem
numero sunt fratres patru¬
eles .i. qui ex duobo stattib
procreati sunt qui ĩ consob̾¬
m uocantur. Qua ratione
⁊̃ ad plures grad agnatõis
peruenite potĩmus. ¶hu
⁊̃ qui post mortem patris
 tatem s hñs ꝗ tunt ꝓxĩore
Agradu sunt cum t̾tum esse
ceꝑit aliqu̾e intestatum.
de tessisse. ¶P adoptone
quoz agnatiomis ius cons¬
istit ueluti int̃ filios natu¬
rales et eos quos pat̃ eoꝵꝑ.
adoptauit. Nͨ dubiũ est c̃
impptie consanguinei appel¬

Expanded text:
 eorum quos inter suos heredes praetor vel constitutiones vocant, extat aut successionem quoquo modo amplectatur: tunc ex lege duodecim tabularum ad adgnatum proximum hereditas pertinet. Sunt autem adgnati, ut primo quoque libro tradidimus, cognati per virilis sexus personas cognatione iuncti, quasi a patre cognati. itaque eodem patre nati fratres adgnati sibi sunt, qui et consanguinei vocantur, nec requiritur an etiam eandem matrem habuerint. item patruus fratris filio et invicem is illi adgnatus est. eodem numero sunt fratres patrueles, id est qui ex duobus fratribus procreati sunt, qui etiam consobrini vocantur. qua ratione etiam ad plures gradus adgnationis pervenire poterimus. hi quoque, qui post mortem patris tatem, sed his qui tunc proximo gradu sunt cum certum esse coeperit aliquem intestatum decessisse. Per adoptionem quoque adgnationis ius consistit, veluti inter filios naturales et eos quos pater eorum adoptavit nec dubium est, quin proprie consanguinei appel
Abbreviated transcription (Latin):
cempꝰ requiritut quo mortuꝰ
est. is tꝰ de hrditate agitur.
¶Quod si fr̃o testo asqu̾a
detesserit ꝑ ħ tp̃c requiritur
quo certum esse ceꝑit ulłm
ex testo hrdem hide exstitu¬
tum cum .n. ꝓprie quisquis
tur in quo spacio tpͥris sepe
accidit in ꝓrumore mortuo
ꝓximus e̾e incipiat qui ⁊¬
moriente testatore non e¬
rat prorimus. ¶ Piaceb¬
at aũt ĩ eo gn̾e ꝑcipiẽam
h̾rdtatum successionem ñ
esse .i. quanuis ꝓximus ꝙ
ẜ ea que cdiximus uocatur
ad h̾rditatem aut sp̾uerit
h̾rditatem aut añꝙ̃ adeat
gentes nõ ĩ totum sñ am¬
minculo relinquebant.
sed ex cognatoꝵ ord̾ie eos
uocabant ut poteagnatõi
iure eis recluso. S nos nicħ
deesse ꝑfectissimo iuri tm̃¬
cupientes nr̃a constitutõe
sanctsmus qm de uire pa¬
tate sugg̾ente ꝓtulimus
successiõm ĩ agnatoꝵ hrdi¬
tatib nõ eis ẽc denegandam
Cum sat̃ ab surdꝰ erat ꝙ cog¬
natisa p̃tore co aꝑtum est.
ħ agnatis ẽẽ rectusum ma¬
xime cum in hon̾e quidem

Expanded text:
ritur quo mortuus est is cuius de hereditate quaeritur. quodsi facto testamento quisquam decesserit, per hoc tempus requiritur quo certum esse coeperit, nullum ex testamento heredem extaturum: tum enim proprie quisque itur: in quo spatio temporis saepe accidit, ut proximiore mortuo, proximus esse incipiat qui moriente testatore non erat proximus. Placebat autem in eo genere percipiendarum hereditatum successionem non esse, id  ea quae diximus vocatur ad hereditatem, aut spreverit hereditatem aut antequam adeat gentes, non in totum sine adminiculo relinquebant, sed ex cognatorum ordine eos vocabant, utpote adgnationis iure eis recluso. sed nos nihil deesse perfectissimo iuri cupientes, nostra constitutione sanximus quam de iure patate suggerente, protulimus, successionem in adgnatorum hereditatibus non esse eis denegandam, cum satis absurdum erat quod cognatis a praetore apertum est hoc adgnatis esse reclusum, maxime cum in onere quidem
Abbreviated transcription (Latin):
in gn̾is fũ fenu̾m sĩnt simłi
modo ad successioms iura le¬
gittime ab intestato uocari
scd̾ m gradꝰ sui prerogatiua
nes ideo excludendas qr cõsã¬
gunitatis iura. sicuti g̾ma¬
ne nõ h̾nt. ¶ ħ ĩ addendum
nr̃e constitutioni ex istima¬
uimus ut tranferatur unꝰ
tm̃ modo gradus a ĩnre cog¬
nationis in limam successi¬
onem ut ñ solũ ft̾is fllius ⁊

Expanded text:
nt, simili modo ad iura successionis legitimae ab intestato vocari secundum gradus sui praerogativam, nec ideo excludendas quia consanguinitatis iura sicuti germanae non habent. Hoc etiam addendum nostrae constitutioni existimavimus, ut transferatur unus tantummodo gradus a iure cognationis in legitimam successionem, ut non solum fratris filius et
Abbreviated transcription (Latin):
et em̃ eoc gou naturali
concurrente et agnatiomis
tituł tam ĩ mascuł ꝙͣ ĩ fe̾mis
equa lance cõstitutis. Mas¬
culis quidem dabatur ad su¬
ccessionẽ ueĩre omniu̾ ag̃to¬
ium et ex agnatis aũt mu¬
lieribus ulłi peitꝰ nͥ sorori so¬
li ad agnator successionem
patebat aditus: Ideo in ple¬
nũ omma reducentes et ad
ius .xii. tabulaium eandem
dispom exequentes nr̃a cõsti¬
tutione sanctimus om̃s sĩ¬

Expanded text:
eodemque gradu naturali concurrente et adgnationis titulis tam in masculis quam in feminis aequa lance constitutis, masculis quidem dabatur ad successionem venire omnium adgnatorum, ex adgnatis autem mulieribus nullis penitus nisi soli sorori ad adgnatorum successionem patebat aditus? ideo in plenum omnia reducentes et ad ius duodecim tabularum eandem dispositionem exaequantes, nostra constitutione sanximus omnes legit
Abbreviated transcription (Latin):
toñ ex qua apertiꝰ pos¬
sibile ẽ scire. ¶ Lex iuli¬
⁊ peculatus eos punit
bati fuerint. ¶S si quid̾
ip̃si iudices tp̃r ãminis¬
tratonis puplicas pecu¬
nias subtxint capita¬
li animadu̾sione puni¬
untur. ⁊ ñ solũ hii s ã
qͥ ministeriũ ad ħ ad hi¬
buerĩt. ł qui subtͣctas
ab hĩs scientes suscepe¬
uũt. alii uͥ qui ĩ hanc
legem ĩciderũt. pene
¶Est ĩ int̾ puplica iu¬
dicia lex flauia de flagi¬
ariis q̃ int̾dum capit¬
is penas ex sacris ꝯsti¬
tutõnib irrogat. in¬
terdũ leuiorẽ. ¶Sunt
p̃terea puplica iudicia
lex iulia de ambitu et
lex iulia repetũdarũ.
lex uilia de ãnonia. et
lex uilia de residius q̃
de certis capitulis loc̃¬
tur. N aĩe quidẽ amis¬
sionẽ nõ irrogant. a¬
liis autẽ penis eos sub¬
ĩciunt qͥp̃cepta eoꝵ capi¬
tuloꝵ nͣlexert.¶Sed de
puplicis iuidiciis ħ ex
posuimꝰ ut uobis pos¬
sibile sit sũmo digito
N q̃i per indicem ea te¬
bis ex latiorib. diges¬

Expanded text:
tionem, ex qua haec apertius possibile est scire. Lex Iulia peculatus eos punit,rati fuerint. sed si quidem ipsi iudices tempore administrationis publicas pecunias subtraxerunt, capitali animadversione puniuntur, et non solum hi, sed etiam qui ministerium eis ad hoc adhibuerunt vel qui subtracta ab his scientes susceperunt: alii vero qui in hanc legem inciderint poenae Est et inter publica iudicia lex Fabia de plagiariis, quae interdum capitis poenam ex sacris constitutionibus irrogat interdum leviorem. Sunt praeterea publica iudicia lex Iulia ambitus et lex Iulia repetundarum et lex Iulia de annona et lex Iulia de residuis, quae de certis capitulis loquuntur et animae quidem amissionem non irrogant, aliis autem poenis eos subiciunt qui praecepta earum neglexerint. Sed de publicis iudiciis haec exposuimus, ut vobis possibile sit summo digito et quasi per indicem ea tebis ex latioribus diges
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia neq uidiop.¬
ꝑ actõnes ordi¬
nãt᷑. nec omnino quitꝙͣ
simile hñt. ceteris uidi¬
ciis de quib locuti su¬
mus. ¶Magnac di¬
u̾sitas ÷ eori ꝙ ĩ institu¬
endis  ĩ exc̾certendis.
cui ius ex ppło executõ
eoꝵ plerũq datur¶Pu¬
dam capitalia s̃. q̃dam ñ
capitalia. ¶ Capitalia di¬
ximus q̃ ultimo supli¬
ignis. ĩterdictõe. ł depor¬
tatõe. uł metallo. ¶Ce¬
tera si ꝙͣ ĩfamiã irrog¬
ant. cũ dãpno pecuniari
rem puplicã aliquid mo¬
liti s̃. suũ uigorẽ exten¬
dit. cuiꝰ pena aĩe amissi¬
onẽ sustinet.  memoria
rei ⁊̃ pꝰ mortẽ dãpnatur.
Item ler iulia de adulte¬
riis cohercendis q̃ ñ so¬
lũ tem̾atores auienaꝵn
nuptiaꝵ gladio punit.
s q eos qui c̃ masculĩs:
infandã libidinem exer¬
lex iulia ̃ stupͥ flagiti¬
ũ punit. cũ qͥs sine uil

Expanded text:
iudicia neque per actiones ordinantur nec omnino quidquam simile habent ceteris iudiciis de quibus locuti sumus, magnaque diversitas est eorum et in instituendis et in exercendis. cuivis ex populo exsecutio eorum plerumque datur. Pudam capitalia sunt, quaedam non capitalia. capitalia dicimus quae ultimo suppliignis interdictione vel deportatione vel metallo: cetera si qua infamiam irrogant cum damno pecuniariorem publicam aliquid moliti sunt suum vigorem extendit. cuius poena animae amissionem sustinet, et memoria rei et post mortem Item lex Iulia de adulteriis coercendis, que non solum temeratores alienarum nuptiarum gladio punit, sed etiam eos qui cum masculis nefandam libidinem exerlex etiam stupri flagitium punit, cum quis sine vi, vel
Abbreviated transcription (Latin):
lant᷑. a sica ꝙ sigtat fer¬
reum cultrum. ¶ Ladẽ
lege u uenefici capite cũ¬
dẽpnat᷑. qui artib odiosis
tam uenenis ꝙͥ susurris
magicis hõiẽ occid̾unt.
uł mala medicam̃ta.pu.
uẽdid̾unt ¶Aua deinde
lex asꝑimũ t̾m̃ noua pena
ꝑseq̃r. q̃ põpeia de parici¬
diis uocatur. qͣ cauet᷑ ut
si qͥs parentis. aut filii.
aut omnino affinitatis
eius q̃ nũctupatõe parri¬
cidii ꝯtinetur. fata p̃ꝑane¬
rit siue clam. siũ palam
scius criminis existit li¬
cet extͣneus sit: pena par¬
ricidii punietur. ⁊ neqꝑ g¬
ladio. n ignib. n ulli alie
sollẽpne pene subicitur. s
insutꝰ culleo caio iꝑ gal¬

Expanded text:
lantur a sica, quod significat ferreum cultrum. eadem lege et venefici capite damnantur, qui artibus odiosis, tam venenis quam susurris magicis homines occiderunt vel mala medicamenta publice vendiderunt. Alia deinde lex asperrimum crimen nova poena persequitur, quae Pompeia de parricidiis vocatur. qua cavetur, ut, si quis parentis aut filii, aut omino adfectionis eius quae nuncupatione parricidii continetur, fata properaverit, sive clam sive palam st, vel conscius criminis existit, licet extraneus sit, poena parricidii puniatur, et neque gladio neque ignibus neque ulli alii solemni poenae subiugetur, sed insutus culleo cum
Abbreviated transcription (Latin):
puplicatõnẽ partis di¬
nuiles: corporis coh̾cionẽ
cũ religione. ¶tem lex
cornelia de sicariis q̃ ho¬
micidas ultore ferro ꝑ¬
nem occidendi cã c̃ telo
ambulant. ¶Lelum

Expanded text:
licationem partis dimiles corporis coerctionem cum relegatione. Item lex Cornelia de sicariis, que homicidas ultore ferro phominem occidendi cum telo ambulant. Telum
Abbreviated transcription (Latin):
uel ĩ uicinũ mare. ł ĩ am¬
ne ꝓitiatur. ũ õiũ elem̃¬
torusu uiuꝰ car̾e incipiat.
N ei celũ suꝑstiti t̾ra mor¬
tuo auferatur. ¶Siqs
cariis sustinebit. ¶Item
lex cornelia de falsis q̃ p̃
testam̃taria uocatur pe¬
nã irrogat ei qͥ testam̃tũ
uł aliũ instrum̃t̃ falsũ
scripsi̾t. signau̾it. recita¬
u̾it. subieci̾t qui ue sigñ
adult̾inũ feci̾t. sculsi̾t ex¬
pressĩt. sciens dolo malo
eiꝰq legis pena ĩ seruo ul¬
timũ suppliciũ ẽ: ꝙ ĩ lege
de sicarus ⁊ ueneficis ser¬
uat᷑ ¶In libris uͦ. deporta¬
tio:. Item lex iulia de .iii.
puplica seu pͥuata adu̾sus.
cos exorit᷑. qui pmb
armatam uł sine ꝯmi

Expanded text:
icinum mare vel in amnem proiciatur, ut omni elementorum usu vivus carere incipiat et ei caelum superstiti, terra mortuo auferatur. si quicariis sustinebit. Item lex Cornelia de falsis, quae etiam testamentaria vocatur, poenam irrogat ei qui testamentum vel aliud instrumentum falsum scripserit, signaverit, recitaverit, subiecerit, quive signum adulterinum fecerit, sculpserit, expresserit sciens dolo malo. eiusque legis poena in servos ultimum supplicium est, quod et in lege de sicariis et veneficis servatur, in liberos vero deportatio. Item lex Iulia de vi publica seu privata adversus eos exoritur, qui vim vel armatam vel sine armi
Abbreviated transcription (Latin):
testator. ñ tñ ap̃ eũ qͥ he¬
res sit. dies legati cede̾
ĩtellig̃r cũ h̾editas a le¬
gato seꝑato sit. et possit
ꝑ eñ serũ alius heres
effici. si pͥusqͣm iussu do¬
mini adeat ĩ alt̾ius pote¬
statẽ tnͣslatus sit ułma¬
numissus. ip̃e heres ef̃¬
ficitur. quib casib uti¬
le ÷ legatũ. ꝙ si ĩ eadem
cã permansit iuissu le¬
gatarii adierit euanes¬
cit legatũ. ¶Ante he¬
redis ĩstitutõnẽ ĩ utili¬
ter aña legabatur. sili¬
cet qr testam̃ta uim ex
ĩstutone h̾edẽ accipiũt
N ob id ueluti cap̃ actꝑ
fundam̃tũ h̾ere tocius

Expanded text:
testator, non tamen apud eum qui hetestator, non tamen apud eum qui heres sit dies legati cedere intellegitur, cum hereditas a legato separata sit et possit per eum servum alius heres effici, si prius quam iussu domini adeat in alterius potestatem translatus sit, vel manumissus ipse heres efficitur: quibus casibus utile est legatum: quodsi in eadem causa permanserit et iussu legatarii adierit, evanescit legatum. Ante heredis institutionem inutiliter antea legabatur, scilicet quia testamenta vim ex institutione heredum accipiunt et ob id veluti caput atque fun
Abbreviated transcription (Latin):
gatũ nõ perimi ueluci
siqͥs ita legauerit. stic̃
seruũ ineũ uernã dolego.
tus sit. de seruo autẽ cõ¬
stat utile est legat᷑. N cõ¬
uenient̾ si ita demonstr¬
au̾it sticũ seruũ qm̃ a
seio emi sitq ab alio ep̃¬
Lis legato falsa cã nõ no¬
cet. ueli cũ ita quis dix¬
erit. ticio qui absen te
me negotia mea curau
gessit ticius. n patͦtinio
eius libeatꝰ est. legãt tñ
ualet ¶S si ꝯdicionali¬
Ater enuntiata sit cã ali
q̃ritur. ÷ ꝯstat pure in¬
utilit̾ legari. n quicꝙͣ
ꝑficere. si uiuo testatore
de potestate heredis exie¬
rit. qr ꝙ ĩ utile foret le¬
gatũ. si statim pꝰ fc̃m tes¬
tam̃tũ decessisset testato.
utius destato iuxerit.
Sub cõditone uero rec¬
te legat᷑. ut requiramꝰ
an quo tp̃r dies legati ce¬
dit ĩ potestate he̾dis nõ
sit. ¶ Ex diu̾so. he̾de ĩsti¬
tuto seruo q̃i dño recte
bitat᷑. nã ⁊ si statim post
fcm̃ testam̃tũ. decesserit

Expanded text:
 non peremi, veluti si quis ita legaverit ‘ Stichum servum meum vernam do lego ’: tus sit, de servo tamen constat, utile est legatum. et convenienter si ita demonstraverit ‘ Stichum servum, quem a Seio emi ’, sitque ab alio empLonge magis legato falsa causa non nocet. veluti cum ita quis dixerit: ‘ Titio, quia absente me negotia mea curavigessit Titius neque patrocinio eius liberatus est, legatum tamen valet. sed si condicionaliter enuntiata fuerit causa, aliuquaeritur. et constat, pure inutiliter legari, nec quidquam proficere si vivo testatore de potestate heredis exierit, quia quod inutile foret legatum, si statim post factum testamentum decessisset testator, utius testator vixerit. sub condicione vero recte legatur, ut requiramus, an, quo tempore dies legati cedit, in potestate heredis non sit. Ex diverso herede instituto servo, quin domino recto bitatur. nam et si statim post factum testamentum decesserit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊clarescit. ¶Tutoz au¬
t̃ẽ n per nr̃am ꝯstitutõ¬
nẽ unc̾tus dari debet. qͥ¬
a certo iudicio debet qͥs
ꝓ tutela sue posteritat᷑s
cauere. ¶Postumus
autẽ alienus heres in¬
stitui  añ ea potãt et
nunc potest. nͥ in utero
eiꝰ sit que iure nr̃o uxor
ẽe ñ potest. ¶ Si quis
mine p̃ nõie legatarii¬

Expanded text:
clarescit. tutor autem nec per nostram constitutionem incertus dari debet, quia certo iudicio debet quis pro tutela suae posteritati cavere. Postumus autem alienus heres institui et antea poterat et nunc potest, nisi in utero eius sit quae iure nostra uxor esse non potest. Si quid mine p
Abbreviated transcription (Latin):
c̃itos nullum ħreagnatu
manifestũ est cũ agnatio a
ter se quid̾e possunt uiden
cosanguinei esse qr ꝯsangui¬
nitatis uis sp̃es ẽ agnatdis.
Tantum gͥ cognati funt sibi
sicut et ex matre cognati sẜ

Expanded text:
itos nullum habere adgnatum manifestum est, cum adgnatio a e nec inter se quidem possunt videri consanguinei esse, quia consanguinitatis ius species est adgnationis: tantum igitur cognati sunt sibi, sicut et matris cognatis.
Abbreviated transcription (Latin):
cognatio spectatu. ¶Nam
agnati capite diminuti.
qui q̃ ue ex biis ꝓgeniti.
łimos nõ h̾nr. s a p̃tore t̾¬
cio ordine uocant᷑ exceptis
soł tm̃ modo fratre et soro¬
re emantipatis ñ ⁊ libetis
eoꝵ quo s anastasiana cũ frat̾¬
bo integͥ m̾is constitutis uo¬
cat quid̃ ad fĩam fratris
hrditatem sũ sororis ñ eqͥs
n̾o partibo s cum aliq̃ dimi¬
mitõe ꝙͣ facile est ex ip̾ius
constitutionis u̾b̾ colligͥe
aliis u̾o agnatis ifi̾oris gͣ¬
dus licet capitis diminut᷑o
passi ñ sunt tñ eos añponit
et procul dubio cognatis hos
ex transũst ͤ cognatione um¬
guntur tercio gradu ꝓximi¬
tatis nomĩe p̃tor ad futtes¬

Expanded text:
alis cognatio spectatur. nam adgnati capite deminuti quique ex his progeniti imos non habentur, sed a praetore tertio ordine vocantur, exceptis solis tantummodo fratre et sorore emancipatis, non etiam liberis eorum quos lex Anastasiana cum fratribus integri iuris constitutis vocat quidem ad legitimam fratris hereditatem sive sororis, non aequis tamen partibus, sed cum aliqua deminutione quam facile est ex ipsius constitutionis verbis colligere, aliis vero adgnatis inferioris gradus, licet capitis deminutionem passi non sunt, tamen eos anteponit et procul dubio cognatis. 2 ex transverso cognatione iunguntur, tertio gradu proximitatis nomine praetor ad succes
Abbreviated transcription (Latin):
s illud solũ ꝙ ex boĩs
eiꝰ qui rapinam pass̃:
id est quod ex sub̾a eiꝰ
ablatum ẽẽ. ꝓponatur.
Et gnͣalit̾ dicendũ est
ex quib cãis furti ac¬
tio ꝯpetit. in rem clã
factam ex hisdem caĩs
om̃s hr̃e hanc actionẽ.
De lege aquilia.

Expanded text:
 illud solum quod ex bonis eius qui rapinam passus est, id est quod ex substantia eius, ablatum esse proponatur. et generaliter dicendum est, ex quibus causis furti actio competit in re clam facta, ex iisdem causis omnes habere hanc actionem. TIT. 3 DE LEGE AQUILIA
Abbreviated transcription (Latin):
cꝑ It̾e seruor
odempnari eos.
Item siquis pos¬
tulante adu̾sario
iurau̾it deberi
sibi pecuniã qͣm
peteret n ei sol

Expanded text:
 item servorum, condemnari eos. Item si quis postulante adversario iuraverit deberi sibi pecuniam quam peteret, neque ei sol
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciosus fuerat. nõ tan¬
ti teneat᷑: quanti ib ho¬
die erit. s qnͣti in eo ã¬
no płi̾mi fui̾t QQua
rõne creditũ est pena¬
lem ẽẽ. huiꝰ legis actio¬
nem. qꝑ nõ solũ tanti
quisq obligat᷑. qͣntũ
dãpni dedit. s aliqͣnͣ¬
do longe płis. Iõq cõ¬
stat in h̾edem ño tnͣs
transitura fuisset si
ultra dãpnũ nunꝙͣ
lis estimarerͦ. ¶Iuud
nõ ex uerbis legis sed
ex int̾p̃tatõne placuit
nõ solum ꝑempti cor¬
poris estimationẽ ha¬
bendam eeͣ scd̃m ea que
diximus. s eo amplius
qtqͥd p̃te̾a perempto eo
corpore dãpni uobis al¬
latũ fu̾i̾t. ueluti si ser¬
nũ tuũ h̾edem ab asiqͦ
ĩstitutũ aña qͥs occide¬
rit. ꝙͣ is iussu tuo adi
ẽe ꝯstat. ¶Item si ex
pari mularum unã uł
ex quadrigis equarũ
unam octiderit: uł ex
cõmedis unus seruitꝰ
fuerit occisus. nõ solĩt
octisi fit estunatio sed
berũ ÷ autẽ ei cui seruũ
fu̾it occisus ex pͥuato
iudicio legis aqͥlie da¬

Expanded text:
iosus fuerit, non tanti teneatur quanti is hodie erit, sed quanti in eo anno plurimi fuerit. qua ratione creditum est, poenalem esse huius legis actionem, quia non solum tanti quisque obligatur quantum damni dederit, sed aliquando longe pluris: ideoque constatransitura fuisset si ultra damnum numquam lis aestimaretur. Illud non ex verbis legis, sed ex interpretatione placuit, non solum perempti corporis aestimationem habendam esse, secundum ea quae diximus, sed eo amplius quidquid praeterea, perempto eo corpore, damni vobis adlatum fuerit, veluti si servum tuum heredem ab aliquo institutum ante quis occiderit quam is iussu tuo adirstat. item si ex pari mularum unam vel ex quadriga equorum unum occiderit, vel ex comoedis unus servus fuerit occisus: non solum occisi fit aestimatio, sedberum est autem ei, cuius servus fuerit occisus, et privato iudicio legis Aquiliae da
Abbreviated transcription (Latin):
contrahi. Ꝙ fi suũ auru
ticius ded̾it m̾cede ꝓ eꝑa
constituta dubiũ ñ est
an locatc̃ et conductio sit
ẜ legem cond uctõis fate
debet et si quid in lege p̾t̾¬
missũ frñt: id ex equo bõo

Expanded text:
contrahi. quodsi suum aurum Titius dederit, mercede pro opera constituta, dubium non est quin locatio et conductio sit. m legem conductionis facere debet et, si quid in lege praetermissum fuerit, id ex bono
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti ex cognatis me¬
is qͥ nunt s̃. siquis sili¬
am meam uxorẽ dure¬
rit. ei hes m̃s illã rem
dato. ¶Incertis aute
ꝑsonis legara uel fidei¬
cõmissa relicta  p̃to¬
rem soluta repeti ño
posse sacris ꝯstitutio¬
nib caut̃ ÷ erat. ¶B¬
humo qͦͤ alieno ĩutili¬
t̾ legabat᷑. ẽ aut̃ alienꝰ
posthumꝰ qui natꝰ int̾¬
filios hedes h̾es testato¬
ex emancipato filio cõ¬
ceptꝰ nepos extraneus e¬
rat posthumus auo.

Expanded text:
veluti ‘ ex cognatis meis qui nunc sunt si quis filiam meam uxorem duxerit, ei heres meus illam rem dato. ’ incertis autem personis legata vel fideicommissa relicta et per errorem soluta repeti non posse, sacris constitutionibus cautum erat. Postumo quoque alieno inutiliter legabatur: est autem alienus postumus qui natus inter suos heredes testatoex emancipato filio conceptus nepos extraneus erat postumus avo.
Abbreviated transcription (Latin):
uicini officiat. ¶Iarir¬
sticoꝵ predioꝵ seruitu¬
tes quidã cõputari rec¬
te putant. aque hau¬
stum pecoris ad aqmͣ
ad pulsum ius pascen

Expanded text:
icini officiatur. In rusticorum praediorum servitutibus quidam computari recte putant aquae haustum, pecoris ad aquam adpulsum, ius pascen
Abbreviated transcription (Latin):
in quib om̃e ius anti¬
quum collatum est q¬
illustres et facundis¬
simos confecimus. in.
hos qͣtuoe libeos casd̃̾
ĩstitufones partiriu¬
ssimus. ut sint tocius
legitime scĩe peuna ẽ¬
lementa. ¶Quibus
breuiter expositum est ⁊⁊
quod aña optinebat et
ꝙ postea in desuetudine ĩ¬
umbeatum erat ab impe¬
riali remedio illumina¬
tum est. Quas ex õĩb
antiquoꝵ institutõnib
et p̃cipue ex cõmentari¬
is gaii nr̃i tam ĩstituti¬
onum qũa rerum coti¬
dianarũ alusꝙ multis
cõmentariis conpositas.
Cum tres predicti uiri
prudentes nobis optu.¬
lerunt. et legimus et
cognoiumus et plenis¬
simum nr̃arum ꝯstitu¬
tõnum robur eis accõ¬
modauimus ¶ Summ¬
a itaqꝑ ope et alacrist

Expanded text:
in quos omne ius antiquum collatum est qillustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Quibus breviter expositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum quam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis compositas cum tres praedicti viri prudentes nobis optulerunt, et legimus et cognovimus et plenissimum nostrarum constitutionum robur eis accommodavimus. Summa itaque ope et alacri st
Abbreviated transcription (Latin):
sũt tutores suos suspec¬
tos postulare ¶Pubez
aut̃ tutores suos ex ꝯsi¬
lio necessarioꝵ suspectos
possũt arguere. et ita
diui seuerus et antoniꝰ.
rescripserũt ¶ Suspectus
est autẽ qͥ nõ ex fide tute¬
lam gerit. licet soluẽdo
ẽ ut et uilianus quocp
scripsit. ¶S et añꝙͣ ĩcipi¬
at ger̾e̾ tutelam tutor
posse eũ qͣi suspectũ re¬
mou̾i ¶Idem uilianus
scripsit. et secundũ eum
ꝯstitutũ est. ¶ Suspect
aut̃ remotꝰ siquidem ob
dolum famosus est¶Si
ob culpam nõ neq ¶Si
quis aut̃ suspectus pos¬
tulatur q̃ ad cognito fi¬
niatur int̾dicit᷑ ei am

Expanded text:
sunt tutores suos suspectos postulare: puberes autem curatores suos ex consilio necessariorum suspectos possunt arguere: et ita divi Severus et Antoninus rescripserunt. Suspectus est autem, et qui non ex fide tutelam gerit, licet solvendo est, ut Iulianus quoque scripsit. sed et antequam incipiat gerere tutelam tutor, posse eum quasi suspectum removeri, idem Iulianus scripsit, et secundum eum constitutum est. Suspectus autem remotus, si quidem ob dolum, famosus est: si ob culpam, non aeque. Si quis autem suspectus postulatur, quoad cognitio finiatur, interdicitur ei a
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti lac ⁊ pilus et la¬
na. Itac agni ⁊ edi ⁊ ui¬
statim naturali iure dnĩs
⁊fructuarii s̃¶Partꝰ uͦ an¬
qͥs hãt: ĩ locũ demortu¬
oꝵ capitũ ex fenctufr¬
uctuarius sũmittere
deb ut et uiliano uisũ
est. ⁊ ĩ uineaꝵ de moztu¬
arũ ł arboꝵ locũ alias
debet sustine. Recte. Nco
lere debet ⁊ qͣi bonus pa¬
tͥfamilias uti debet.
¶hesauros quos qͥs in
adrianus naturalem.
eqͥtatem secutꝰ ei ꝯces¬
sit qui ĩuen̾i̾t. Id̃e ꝙ

Expanded text:
sicuti lac et pilus et lana: itaque agni et haedi et vistatim naturali iure dominii sunt fructuarii. partus vero anquis habeat, in locum demortuorum capitum ex fetu fructuarius summittere debet, ut et Iuliano visum est, et in vinearum demortuarum vel arborum locum alias debet substituere. recte enim colere debet et quasi bonus paterfamilias uti. Thesauros, quos quis in Hadrianus, naturalem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. ide