comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nt quo ad emptionis occasio
inueniatur. uuncłis publicis
seũitate debẽ tractar s utiq
humiliores. cet̾um eos quust
inaliqua dignitate pofiti nõ
opinor iũcuus publicis ꝯti¬
in oporte. ¶Is tutor qui ĩ ꝯsid̾¬
ant̾ pupillum uł dolo absti¬
postulari. ¶ Qͥ obsegniciam.
uł rusticitate.uł ĩ hertia. uel¬
simplicitate. uł mꝑiciã rem¬
oto sit. in hac cã ẽ. ut integra
estimacione tutela uł cura
hãt. S isiquis obfrandẽ no
remouebit aliꝙ̃ s ei adiũxir.
nõerit famos. qr nõ est abur
tutela iussus.¶Dem .l.¬
Ce enĩ cãe faciũt ut integra
Iexstimatõe tutelam uł curã
quis hãt decreto igit᷑ debebit
cãm remouendi significan.
ut appareat de existimatõe. qd
ergo si nõ ngnificaũit cãmre¬
mociomis dẽcirto suo.pap̃. ait
debusse dici hunc incegre eẽ
nich̃ gesẜunt. nõ posst̾ suspec¬
ti postulari. uerum ob ignaui¬
am uł negligẽtia. uł dolũ si
dolo fecerit. possũt remou̾i.

Expanded text:
nt, quoad emptionis occasio inueniatur, uinculis publicis severitate debere tractari, sed utique humiliores: ceterum eos, qui sunt in aliqua dignitate positi, non opinor vinculis publicis contineri oportere. Is tutor, qui inconsideranter pupillum vel dolo abstipostulari. Qui ob segnitiam uel rusticitatem inertiam simplicitatem uel ineptiam remotus sit, in hac causa est, ut integra existimatione tutela uel cura abeat. sed et si quis ob fraudem non remouebit aliquem, sed ei adiunxerit, non erit famosus, quia non est abire tutela iussus. 4 Idem le enim causae faciunt, ut integra existimatione tutela uel cura quis abeat. Decreto igitur debebit causa remouendi significari, ut appareat de existimatione. Quid ergo si non significauerit causam remotionis decreto suo? Papinianus ait debuisse dici hunc integrae essnihil gesserunt, non possunt suspecti postulari, uerum ob ignauiam uel neglegentiam uel dolum, si dolo fecerunt, possunt remoueri.
Abbreviated transcription (Latin):
misit quadrigentorum et de¬
dit fundos duos inducenta
pret̾ea nomina debitorum ĩ
residua ducenta. mormant᷑
eius deçedens ꝓdote fundos
eiduos. non eos quos indo¬
tem acceperat reliquid et p̾t̾¬
ea duos illo dotales quos es¬
timatos acceperat reliquid

Expanded text:
misit quadringentorum et dedit fundos duos in ducenta, praeterea nomina debitorum in residua ducenta: mox maritus eius decedens pro dote fundos ei duos non eos, quos in dotem acceperat, reliquit et praeterea duos illos dotales, quos aestimatos acceperat, reliqui
Abbreviated transcription (Latin):
tres diuidatur. ¶Si qͥs
ex nepotibus suam portio
nem omiserit eueniet ut
non ad patrem eius sed
magis ad fratrem ꝑtineat

Expanded text:
tres dividitur. Si quis ex nepotibus portionem suam omiserit, eveniet, ut non ad patrem eius, sed magis ad fratrem pertineat
Abbreviated transcription (Latin):
sx foo qͣritur qu finum rebat
nuitum pub̾em. ĩpetrauit a
prĩcipe ut muto subitite eili¬
ceret. et substituit ticuntu
to duxit uxore p morte̾ patri.
cipalia ip̃i prĩcipes solent ĩper¬

Expanded text:
x facto quaeritur: qui filium habebat mutum puberem, impetrauit a principe, ut muto substituere ei liceret, et substituit Titium: mutus duxit uxorem post mortem patris ncipalia ipsi principes solent inter
Abbreviated transcription (Latin):
ub̃tates dedit nata pr mortẽ
pats filia cũ de ca nicħ patrez
sensisse ꝯstitiss placuit lib̾ta

Expanded text:
tates dedit. nata post mortem patris filia, cum de ea nihil patrem sensisse constitisset, placuit liberta
Abbreviated transcription (Latin):
ti pra in ẜmnitẽ deduca fu̾it.
Iigitur in haoc casu semissosfient.
ita ut altersenus int̾eum qui
do instituti hr̃ois fr̃t et sub¬
stitutum eqs portioun diuidat᷑.¬

Expanded text:
ti postea in servitutem deducti fuerint. igitur in hoc casu semisses fient ita, ut alter semis inter eum, qui dominus instituti heredis fuerit, et substitutum aequis portionibus dividat
Abbreviated transcription (Latin):
Uati mea sũt ꝯdicione ut adlega¬
suant ut ei agro uidentur desti¬
et nec dum ꝯpare sint dico pes¬
cumam que icuoo missa : utp
cam mces m ytaliam a.uclrir

Expanded text:
ati in ea sunt condicione, ut ad legafuerant, ut ei agro uiderentur destiet necdum comparatae sint, dico pecuniam, quae idcirco missa est, ut per eam merces in Italiam adveher
Abbreviated transcription (Latin):
umi intestõ ita scribitur si fili.
mis me uiuo morictur nepos
exco pr morte mca nato hr̃s
estoduo grad hr̃dũ sũt. nullo
enĩcasu u̾tq adirditate adint¬
titur ex quo appart si nepotica
sb̾stitutꝰ fũit et filiꝰ patri hrs
exstit̾it nõ posse ticiu una cu
filio prde ẽẽ qr nõ ĩprimũ. s ĩ

Expanded text:
mento ita scribitur: "si filius meus me vivo morietur, nepos ex eo post mortem meam natus heres esto", duo gradus heredum sunt: nullo enim casu uterque ad hereditatem admittitur. ex quo apparet, si nepoti Titius substitutus fuerit et filius patri heres exstiterit, non posse Titium una cum filio
Abbreviated transcription (Latin):
et qui eos excere̾nt ĩpo ũtiu
sunt his quorum in nu
tores.ẜtea boues domiti
et peccori stertorandi cau¬
sa parata uasaq utilia cul¬
turẽ que sunt aratrimi
ligones. sarculi falces pu¬
tatorie. bidentes et siqn
mlia dici possunticolli¬
gendi queniad modi

Expanded text:
et qui eos exercent praepositiue sunt is, quorum in numtores: praeterea boues domiti, et pecora stercorandi causa parata, uasaque utilia culturae, quae sunt aratra ligones sarculi falces putatoriae bidentes et si qua similia dici possunt. cogendi, quemadmod
Abbreviated transcription (Latin):
uem seꝑare spes bonorum itaet
si ꝑfidĩ ꝯmissum abinstitutis ur¬
dibus id fecerit in id admictetur
rit siue ut̾q aue ait rẽs eẽt ut
brditas sua exꝑte dimidia resti¬
cueretur alicin post qͥnqueu̾m
et scripti suspectam sibi br̃dita¬
cem dicant fideicõmissarius aũ
desideret suo periculo adire br̃di¬
tatem censuit: senatus ambos.
urdes altm ue cogi a dire. brdita¬
tem et fidi cõmissario eam resti¬
tuere. Ita et fideicõmissario eam¬
scribit cum quis ex fid̾i ꝯmissari¬
is ab eẽt. et presentes desiderent
suo periculo adire b̾rdicatem.
translatisq in solidum actioni¬
bus ieum qui coegit ab sences
siuelint fid̾iꝯinissum suscipere
apresente petant consequenter
ait uec quartam eum retenture¬

Expanded text:
em separare species bonorum, ita et, si per fideicommissum ab institutis heredibus id fecerit, admitteretur rit, siue uterque siue alter heres esset, ut hereditas sua ex parte dimidia restitueretur alicui post quinquennium, et scripti sus‹pec›tam sibi hereditatem dicant, fideicommissarius autem desideret suo periculo adiri hereditatem: censuit senatus ambos heredes alterumue cogi adire hereditatem et fideicommissario eam restituere ita, ut fideicommissario scribit: cum quis ex fideicommissariis abesset et praesentes desiderent suo periculo adire hereditatem translatisque in solidum actionibus in eum qui coegit absentes, si velint fideicommissum suscipere, a praesente petent: consequenter ait nec quartam eum retentur
Abbreviated transcription (Latin):
pollicetur in potestate paren¬
tis decuiis bonis agitur.
cum is moribtur. non fu̾it
ei liberisq quos in eius fa¬
milia habebit. Si ad eos hr¬
ditas suo nomĩe pertinebit
uec nominatim ex hr̃des scͥp¬
ti erunt bonorum .po. eius
ꝑtis datur. que ad eum per¬
tineret Si in potestate ꝑmnã

Expanded text:
in potestate parentis, de cuius bonis agitur, cum is moritur, non fuerit, ei liberisque, quos in eiusdem familia habebit, si ad eos hereditas suo nomine pertinebit neque nominatim exheredes scripti erunt, bonorum possessio eius partis datur, quae ad eum pertineret, si in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
hĩde en ita tueri p̾tor debebit inquit
ꝓ caꝑte qua hĩs scriptꝰ fu̾it is qui ĩpo¬
testate erat nõ tñ ultra uirile/ Ad col
p̾tor ita fieri cautõe ut recte caueatur
cauere au̾t ꝑ satisdatõe oportere popꝰ
et reis ⁊ pignorib caueri recte caueri
decollatõne ⁊ itaego quo puto/ Si
fratꝰ cauere nõ possit curator bonis ei
ꝯstituit᷑ aput quẽ refecta peciũa collo
cetur ut tũc demu recipiat quod re.¬
dactu est cu bona ꝓͥa contulberit .s.
si is cui ꝑ ꝯtũmaciaz actõnes detiegate
sint oblata postra cautõe recipit p̾stinii
iueEuaius aut edictu p̾toris deca¬
utõne loquatur tñetia re posse fieri
aut cautõe facienda collatõ est. Igitu
eque dicemus eu satisfeasse/ s ai po¬
ssũt ce q̃dam ĩ occulto nõ satis
qui nõ cauet qͣuis diuidat Siig
sĩ nõ ꝯstet / Sidicant᷑ quedam non
quantum ex collatõe.x.¬

Expanded text:
etor ita tueri debebit, inquit, pro ea parte, qua heres scriptus fuit is qui in potestate erat, non tamen ultra uirilem: ad collpraetor ita fieri collationem, ut recte caueatur: caueri autem per satisdationem oportere Pomponius et reis et pignoribus recte caveri de collatione, et ita ego quoque puto. Si frater cavere non possit, curator portionis eius constituitur, apud quem cetur, ut tunc demum recipiat quod redactum est, cum bona propria contulerit. quod si per contumaciam actiones denegatae sint, oblata postea cautione recipit pristinum ius.Quamuis autem edictum praetoris de cautione loquatur, tamen etiam re posse fieri aut cautione facienda collatio est. igitur aeque dicimus eum satisfecisse. sed cum possint esse quaedam in occulto, non satisqui non cauit, quamuis diuidat. si isi non constet, sed dicantur quaedam non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
siam referat. S hoc tm̃
ad eum uentrem erit refe¬
rendum qui cum liberis
admittitur. Cet̾um si
mittat᷑ unde legittimi .ł.
alia exꝑte dicendum est
non ẽẽ cause cognitionez

Expanded text:
siam referat. sed hoc tantum ad eum uentrem erit referendum, qui cum liberis admittitur. ceterum si mittatur unde legitimi uel qua alia ex parte, dicendum est non esse causae cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
et nurus applsonum etia
exsponsalibus aaquiri.
num ditecto limite in dua ͤ
lineas speratur. quarum al

Expanded text:
et nurus appellationem etiam ex sponsalibus adquiri. num directo limite in duas lineas separantur, quarum al
Abbreviated transcription (Latin):
ceps ante caꝵ reꝵ noĩc dequi¬
bo fu̾at iudicatu mutuas ad¬
mittit cauciones sicuti cu de
Roms suis ꝯferendis filiꝯ acoc¬
pta possc̃e cau̾e nõ pot̾. qr dene¬
gam ei accoos de fertur cõ di¬
cio cauendi frĩbo exforma ui¬
risdictionis ꝙ ex portoe frĩs.
fuerint cõ secũti cũ bonã ꝓpria
cõferre ceꝑit se restituros s miᷤ¬

Expanded text:
nceps autem earum rerum nomine, de quibus fuerat iudicatum, mutuas admisit cautiones: sicuti, cum de bonis suis conferendis filius accepta possessione cauere non potest, quia denegamus ei actiones, defertur condicio cauendi fratribus ex f‹o›rma iurisdictionis, quod ex portione f‹r›atris fuerint consecuti, cum bona propria conferre c
Abbreviated transcription (Latin):
scipulatõis dingi põssũt ¶In¬
pator marchꝯ ant. iulio albo
repsit cum aquo res fidei cõ¬
misse petebantur cũ appellas
be iecte placuit prĩcipi p ꝓuo

Expanded text:
stipulationis derigi possint.Imperator Marcus Antoninus Iulio Balbo rescripsit eum, a quo res fideicommissae petebantur, cum appellassbere. recte placuit principi po
Abbreviated transcription (Latin):
tunc uirum p̃cium in dotem
ꝯpensa turumłfilia familias
diuorcio fco dotem patri red¬
cli usẜat de inde ꝑte dotis ꝑso¬
luta pat̾ decesẜat relinꝙͣ ꝑter
si nec delegata nec ꝓmissa no¬
uandi animo patri fuiss muli¬
en solui deb̃i labcõ trebacius
putant idq uerumẽ. ¶Man¬
cipia indotem estimatam.ac¬
ccpisti pactum cõuentum de¬
inde factum est ut diuorco
facto tantidem estimata red¬
deres nec de ꝑtu dotalium an¬
cillatum mencio fcã est. orãc

Expanded text:
tum uirum pretium in dote compensaturum.Filia familias diuortio facto dotem patri reddi iusserat: deinde parte dotis persoluta pater decesserat. reliquam partem, si nec delegata nec promissa nouandi animo patri fuisset, mulieri solui debere Labeo Trebatius putant, idque uerum est.Mancipia in dotem aestimata accepisti: pactum conuentum deinde factum est, ut diuortio facto tantidem aestimata redderes nec de partu dotalium ancillarum mentio facta est. ma
Abbreviated transcription (Latin):
ut emancipatꝰ p̃titꝰ plus
uiris scriptis hrdibꝰ fũbꝯ su¬
is tribuat ꝙͣ hĩturiẽent si
soli fuissent quippe si filio
qui in potestate ẽ ꝑrĩs ex du¬
o decima ꝑte hrs scribatur
emacipato p̃tito dimidiar
ꝑtem bñficio emancipati:
occupat.¶ Qd si emãcipatũ
frem nõ hret duo decimam
exꝑte mĩma fit hr̃s institu

Expanded text:
ut emancipatus praeteritus plus iuris scriptis heredibus fratribus suis tribuat, quam habituri essent, si soli fuissent: quippe si filius qui in potestate patris est ex duodecima parte heres scribatur emancipato praeterito, dimidiam partem beneficio emancipati occupat, qui, si emancipatum fratrem non haberet, duodecimam ex parte minima sit heres in
Abbreviated transcription (Latin):
filium in ad optiua familia
cõstitutum pat̾ naturalis ex¬
hr̃daũit deinde sit filuiꝯ emã¬
cipatꝰ. nocepit ei ex hr̃datõ.
¶nad optçer datos fiuos ñ
sub moun p̾tor uoluit mo¬
do si hr̃des instituti sũt ⁊ ħ
iustissime eu fecisse labeo
ait nec enĩ intotum extra¬
nei sunt. ¶Ergo si fu̾int
hr̃des scripti accipiẽt.ꝯͣ.tã.¬

Expanded text:
filium in adoptiua familia constitutum pater naturalis exheredauerit, deinde sit filius emancipatus, nocebit e‹i› exheredatio. In adoptionem datos filios non summoueri praetor uoluit, modo heredes instituti sint, et hoc iustissime eum fecisse Labeo ait: nec enim in totum extranei sunt. ergo si fuerunt heredes scripti, accipient cont
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃oꝵ tribu̾e quas intestato
pre mortuo inhrditate pĩ¬
turꝯ eẽt si inpotestate mãsis¬
set et ideo siue emãcipatus
siue isqui inpotestate mã¬
sit siue madoptce datus

Expanded text:
liberorum tribuere, quas intestato patre mortuo in hereditate habiturus esset, si in potestate mansisset: et ideo siue emancipatus siue is qui in potestatem mansit siue in adoptionem datus
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. ¶criptus hr̃s. cc̃.
quem fuius impubes qͥ
subiectus dicitur ex edicto
primo. bonorum. possõnẽ
pecit excemplo legittimi.
pot̃. qd̃ si medio tp̃r. script̃
uł ille qui in testati põnem
hre potuerunt moriantur
hr̃dibus eorum succurrẽ¬
dum erit quid enu si nõ
potuerint ad ire hr̾ditatẽ

Expanded text:
m Scriptus heres, contra quem filius impubes, qui subiectus dicitur, ex edicto primo bonorum possessionem petit, exemplo legitimi potest. quod si medio tempore scriptus vel ille, qui intestati possessionem habere potuerit, moriantur, heredibus eorum succurrendum erit: quid enim, si non potuerunt a
Abbreviated transcription (Latin):
aucre pot̾. ¶Sutor statĩ inip̃o
is qui cupupillo ꝯͣhit scrip¬
tis tñ hoc aꝓꝑbetur recteneg¬
ocium gent ueluti si ab senti
iustam cãm auctor fĩ nõ pot¬
uit non tenetur. auis.

Expanded text:
o is qui cum pupillo contrahit, scriptis tamen hoc adprobetur, recte negotium geritur, ueluti si absenti causam auctor fieri non potuit, non tenetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ħ aũt ꝙ pupill nullam rem
sine tutoris auc̃te alienare po¬
cest apparet nec manumittere
re cum sine tutoris aucte po¬
se. ħ amplius licet tutoris au¬
ccoricate manumiitat debet
ex lege eliescencia ap̃ cõcilũ
b cais soluendo sine tutori

Expanded text:
 quod pupillus nullam rem sine tutoris auctoritate alienare potest, apparet nec manumittere eum sine tutoris auctoritate posse. hoc amplius licet tutoris auctoritate manumittat, debet e lege Aelia Sentia apud consilium bus causis soluendo sine tutoris
Abbreviated transcription (Latin):
eruod si retantum ꝯuinctus sit
ꝯstat non ẽẽ pociorem. Siuero
uerbis quidem ⁊itus sit. re
autem questionis non ẽ. anco¬
mientus pocior sit et magis ẽ. ut
et ip̃e preferatur Idem

Expanded text:
uod si re tantum coniunctus sit, constat non esse potiorem. si uero uerbis quidem coniunctus sit, re autem non, quaestionis est, an coniunctus potior sit: et magis est, ut et ipse praeferatur. 90
Abbreviated transcription (Latin):
io cnro ꝙ scriptũ ẽ exigi posse
in fraudem legis relictum.
qua sue manumissi manu¬
miẜam siue his tabulis siũ
quibꝰ cũq alus filios finas¬
ne suas om̃s cõcediolo. &¬

Expanded text:
o quod scriptum est exigi posse in fraudem legis relictum.Emnibus, quos quasue manumisi manumiser‹oue› siue his tabulis siue quibuscumque aliis, filios filiasue suos omnes concedi uolo'
Abbreviated transcription (Latin):
positam pecciũam petenda
sufficiunt u̾ba codicilloru
cum hanc solam nec auam
ius iurandum dediss. suꝑ b̃
restator affirmauit crede̾daẽ
est scriptura. Ticia honesti¬
cima femĩa cum in negocus

Expanded text:
positam pecuniam petendam sufficiant uerba codicillorum, cum hanc solam nec aliamiusiurandum dedisse super hoc testator adfirmauit, credenda est scriptura.Titia honestissima femina cum negotiis
Abbreviated transcription (Latin):
¶Hr̃s ĩstitutꝰ idẽq legitim si
qua sunscitutꝰ repudiau̾it qͣi
legitimꝰ nõ admitcit urditate.
cio nocebit neq ad testam̃ta¬
ria. qm̃ hãc nõ repudiauit
n ad legitimã qm̃ĩ nõ dũ ei fu¬
erat desata.¶dem.

Expanded text:
 legitimus si quasi institutus repudiauerit, quasi legitimus non amittit hereditatem: tio nocebit neque ad testamentariam, quoniam hanc non repudiauit, neque ad legitimam, quoniam nondum ei fuerat delata.
Abbreviated transcription (Latin):
ta decessit tricores ꝓuinciali¬
um reru culpe nõie cõdẽpna¬
dos existimami si cãm testi nõ
ignorantes utilitate ĩ pub̃¬
is deẜuerunt. Ram brditati
inꝓiũcia fidei cõmisso iestitu¬
tocãm quidẽ uins expedin
potusse. rerũ aut ãm ĩstratẽ¬
nem adeõs roci deir debuisseq
tucclam initalias susdepisse
nt. ¶ adũsus tutore qui pu¬
pillu hrditate pr̃is abstinu¬
it. accionẽ denegari nõ opor¬
tet creditori quicũ ip̃o tutor
e ꝯͣxit. quãuis tutor peccumã
ĩ re ĩpub̃is uert̾et.¶Curato¬
res adolescentis mutun ꝑicłi
gr̃a cancionẽ inuice sibi pre¬
buerunt. et inca rem pigno

Expanded text:
ta decessisset, tutores provincialium rerum culpae nomine condemnandos existimavi, si causam testamenti non ignorantes utilitatem impuberis deseruerunt: nam hereditatis in provincia fideicommisso restituto causam quidem iuris expediri potuisse, rerum autem administrationem ad eos recidere debuisse, qui tutelam in Itnt. Adversus tutorem, qui pupillum hereditate patris abstinuit, actionem denegari non oportet creditori, qui cum ipso tutore contraxit, quamvis tutor pecuniam in rem impuberis verteret. Curatores adulescentis mutui periculi gratia cautionem invicem sibi praebuerunt et in eam rem pigno
Abbreviated transcription (Latin):
nõ prãbit. ¶Qui se negocuis ĩ¬
pub̃is nõ uire tutor datꝰ ẜm
si rem septam deẜuerit fraudi
nł culpe cã ꝯdẽpneturmnõ ide
ẜuatur si quis ultro negma
uienu gesẜit. cum satis habũ¬
de q sufficiat uł muna sp̃e ꝑ
amci labore dño sulih̃rs in¬
stituto qui nõ hũt sb̃stitutũ

Expanded text:
non praestabit. Qui se negotiis impuberis non iure tutor datus sesi rem coeptam deseruerit, fraudis vel culpae causa condemnetur. non idem servatur, si quis ultro negotium alienum gesserit, cum satis abundeque sufficiat vel in una specie per amici laborem domino consuli. Heres insti
Abbreviated transcription (Latin):
Um cerrum aimuł
argenti pondus lega¬
tumẽ si non species desig¬
presentis tem poris sit pre¬
tari debet Põy

Expanded text:
um certum auri vel argenti pondus legatum est, si non species desigpraesentis temporis praestari debet. Po
Abbreviated transcription (Latin):
uxori sue leganerat.do¬
mum cum uire suo omĩ
et instrumento ⁊ suppelle¬
cili que rebatur an uideret
et argentum escale. et poto
nu legato contineri .R.si
gentumẽ deberi. escale at̃¬

Expanded text:
uxori suae legauerat domum cum iure suo omni et instrumento et supellectili, quaerebatur, an uideretur et argentum escale et potorium legato contineri. respogentum est, deberi, escale a
Abbreviated transcription (Latin):
õa usu exañdir debere Id cułr
porum sibiliquerent.niã
corsum nonrina nquit
u̾ut demonstrarent uo¬
luntatem dicẽtis et quidẽ
non arbitror quẽꝙͣ dicet
quod doninõ sentrret d
ut marime nominensꝰ
sic quo id appellan solet:
nam uocis ministerio uti¬
Imur. cet̾m nemo extimã¬
dus dirisse quod mente
agitauert. S et si magno¬
pe me tubonis. ⁊ ratio et
nccoritas mouet. nõ tñ
as uo dissentio non indeni
queniquam dixissgeristi¬
matur. nisi forte et ẽos qͥ
loqui non possunt conacu
ip̃o et sono quodam kalen¬

Expanded text:
a exaudiri debere. id Tubero parum sibi liquere ait: nam quorsum nomina, inquit, nisi ut demonstrarent uoluntatem dicentis? equidem non arbitror quemquam dicere, quod non sentiret, ut maxime nomine usus sit, quo id appellari solet: nam uocis ministerio utimur: ceterum nemo existimandus est dixisse, quod non mente agitauerit. sed etsi magnopere me Tuberonis et ratio et auctoritas mouet, non tamen a Seruio dissentio non uideri quemquam dixissematur: nisi forte et eos, qui loqui non possunt, conato ipso et sono quodam
Abbreviated transcription (Latin):
patruus sum. ⁊ tũ inichii
dem euruit. similit altera
alt̾ius fino nꝑserit. nam
qui exhiis masculi nati st̃
inuicem patrui sunt que
anutte sunt. Item masculis

Expanded text:
patruus sum et tu mihi. id euenit, si mulieres altera alterius filio nupserit: nam qui ex his masculi nati fuerint, inuicem patrui sunt, quae amitae, item masculi
Abbreviated transcription (Latin):
uina ⁊ demptione lib tatis ꝙ
quidam putant s suꝑnacna
scriptura non nocet lezato
redimatur.Seruolegato es
inter muos manuinisson
legatum adiacur nullius
momenti ẽ ad emptio. Igͥ
legatum qd̃ ipi datumẽ. Si¬
piet. nam et si rursus in ser¬
intute ceciderit notam̃lega¬
tum enis resuscitabitur no
rem legauero et roga¬
uero te ut eam ticio restitu
eligere ut fidei coml. nõ pres¬
tares et magis postioremse¬
pturam testamenti ylacuit
ceperit et ingratus postea
radem scriptum atestatore
apellatus ẽ. ꝯnnitata noluu¬
tite accionem extestam ẽto
hre non potest Acour

Expanded text:
uana ademptio libertatis. quod quidam putant: sed superuacua scriptura non nocet legato.redimatur. Seruo legato et inter uiuos manumisso si legatum adimatur, nullius momenti ademptio est: igitur legatum, quod ipsi datum est capiet. nam etsi rursus in seruitutem ceciderit, non tamen legatum eius resuscitabitur: norem legauero et rogauero te, ut eam Titio restitueeligere, ut fideicommissum non praeste‹s›. et magis posteriorem scripturam testamenti placuit ceperat et ingratus postea eadem scriptura a testatore appellatus est, commutata uoluntate actionem ex testamento habere non potest. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis bmplius do lego dai
fideiꝙ tue acti conintout
inprums semyronomsoro¬
remtiu protua pietate et
regere et cuen uelis et si pu¬
taueris eumad bonaminta¬

Expanded text:
uerbis: 'hoc amplius do lego dari'fideique tuae, Atti, committo, ut in primis Semproniam sororem tuam pro tua pietate et regere et tueri uelis, et, si putaueris eam ad bonam uita
Abbreviated transcription (Latin):
cius datus est. et tutele cõuem
tutordatus sit. et alt eoꝵ in le¬
gittimam tutelam fris sui ꝑ fõe
etatis ꝯstituti. rtidit. eum qui
datus eẽt turore ẽẽ desisse nerati¬
us ait qr igitur desut tutele ac¬
cio etiam exꝑsona impubis. ꝙͣ¬
ius si intestõ datus fuiss nõ de¬
sin̾et ẽẽ tutor en qr adhuc erat
ĩpubes qr semꝑ begittima tute¬
la testam̃tane cedit. Si intestõ
sb̃ ꝯdicione tutor dato sit. dem̃
alius medio tp̃r exinquisitõe
dicend̾ est locum ẽẽ tutele uidi¬
cio existente cõdicione qr tutor
ad tp̃s fu̾it datus idem erit di¬
cendum. EEt gen̾ałr qd tradit
est pupillum cum tutore suo
age tutele nõ posse actem ue¬
rumẽ sieadem tutela sit. ab su¬
relum emĩ erat a tutore ãmuĩst̾
ciomis racione negorur pupil¬
li repossi inquam ad huc pscũ¬
aret in qua aũt defunt tutor.
et itum cepit ẽẽ si expristina.
ãminstracione tutele debito
iem pupillo quo modo si pec¬
cumam crecditam apatir eius

Expanded text:
eius datus est et tutelae conueniri tutor datus sit et alter eorum in legitimam tutelam fratris sui perfectae aetatis constituti reccidit, eum qui datus esset tutorem esse desisse Neratius ait. quia igitur desinit, erit tutelae actio etiam ex persona impuberis, quamuis, si testamento datus fuisset, non desineret esse tutor eius, qui adhuc erat impubes, quia semper legitima tutela testamentariae cedit.Si testamento sub condicione tutor datus sit, deinde alius medio tempore ex inquisitione, dicendum est locum esse tutelae iudicio existente condicione, quia tutor ad tempus fuerit datus, idem erit dicendum.Et generaliter quod traditum est pupillum cum tutore suo agere tutelae non posse hactenus uerum est, si eadem tutela sit: absurdum enim erat a tutore rationem administrationis negotiorum pupilli reposci, in qua adhuc perseueraret. in qua autem desinit tutor et iterum coepit esse, sic ex pristina administratione tutelae debitor est pupillo, quomodo si pecuniam creditam a patre eius
Abbreviated transcription (Latin):
pupillo ur mix ei inpensa sũt
que delrbantur auas tutoriur
puta a pr̃e pupilli siquid debi¬
cum fint quentur. et magis
puto cum integra sit aociotu¬
tori nõ eẽ in cõtranum indiciũ
deducendum quid tñ sudo ex¬
pectauit qr cutor erat et io nõ
otucele indẽpnitate ꝯsequat.
q magis ꝓbandum ẽ. Nam si¬
sequatur. Ica ctia id ꝙ sibide¬
betur ꝯsequi deb̾et uł cuis setu¬
ritater. ergo et si excã que cp̃r
finitur obligacio aliqua fuit
tucele ꝯͣrium indicium eẽ ei opi¬
nor.¶Hanc accionẽ dandam
placet et situtele uit icio nõ a¬
gatur. et em̃ nõ nũquã pupil¬
us id ardo ag̾e tutele nõ uult.¬

Expanded text:
upillo vel in rem eius impensa sunt quae debebantur alias tutori, ut puta a patre pupilli si quid debitum fuit, quaeritur. et magis puto, cum integra sit actio tutori, non esse in contrarium iudicium deducendum. Quid tamen si ideo exspectavit, quia tutor erat et ideo non o tutelae indemnitatem consequatur. quod magis probandum est: nam sisequetur, ita etiam id quod sibi debetur consequi debet vel eius securitatem. Ego et si ex causa, quae tempore finitur, obligatio aliqua fuit, tutelae contrarium iudicium esse ei opinor. Hanc actionem dandam placet et si tutelae iudicio non agatur: etenim nonnumquam pupillus idcirco age
Abbreviated transcription (Latin):
nomine inducetur qͣnto
płis minoris ue sit res ea
quantitate. qͣm quo p̾cio
testa tor accipi dariue uis¬
sit. sedut ei quid portioni

Expanded text:
nomine inducetur, quanto pluris minorisue sit res ea quantitate, quam quo pretio testator accipi dariue iussit, sed ut ei quidem portioni
Abbreviated transcription (Latin):
a ei fc̃a fuerit. an inter li¬
beros bonorum possõnez
accipere potiͣt. simul ad
erit controuersiam sibi
moueri poterit etiam fi¬
nito tp̃r intra quod ex
prima ꝑte bonoru po¬
ssõnem acceperat et exe¬
quenti uonorum possoe
petere quam cum acceꝑit

Expanded text:
a ei facta fuerit, an inter liberos bonorum possessionem accipere possit, simul ad erit controuersiam sibi moueri, poterit etiam finito tempore, intra quod ex prima parte bonorum possessionem acceperat, ex sequenti bonorum possessionem petere. quam
Abbreviated transcription (Latin):
oportet omnimodo nec dis¬
cere se p̾guantem sufficit
quare nec tenere datio bo¬
in possonem uenter. si nͥ ẽ
ex brdatus et id qd̾ in u¬
çero erit inter suos hrdes
futurum erit. set et si iu¬
c̾tum sit aliqͥuid tñ cau
possit existere quo qui edi¬
tur suus fliturus sit. uen¬
trem mictemus. Equius
enim est uł frustra non nͥ¬
quam impendia fieri qͣui
denegari aliqnͣdo alimeta
ei qui dñs bouorum aliqͦ
casu futurus est. Quare

Expanded text:
oportet omnimodo nec dicere se praegnatem sufficit: quare nec tenet datio boin possessionem venter, si non est exheredatus et id quod in utero erit inter suos heredes futurum erit. sed et si incertum sit, aliquo tamen casu possit existere, quo qui editur suus futurus sit, ventrem mittemus: aequius enim est vel frustra nonnumquam impendia fieri quam denegari aliquando alimenta ei, qui dominus bonorum aliquo casu futurus est. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
ta rp̃e nouus libertus aut
emptor hr̃s extitit u̾b̾e dẽi
non ꝓhibetur patronus
accipere contra tabusas.bo.
negare possessorias actio¬
nes debeat. si fraudem e

Expanded text:
ta ipse nouus libertus aut emptor heredes extiterint, uerbis edicti non prohibetur patronus accipere contra tabulas bononegare possessorias actiones debeat, si fraudem e
Abbreviated transcription (Latin):
s iuquantũ pluriu̾ plegẽ
accipe pot̾ tm̃ dariuolo. Poti¬
q cunc qnq cape potit udet.
ei relictum. ¶S ⁊ si dixit quã
maximam ꝑtem dare posfũ
dãpnas estociprs m̃s dare id̾

Expanded text:
lli quantum plurimum per legem accipere potest dari volo", uti cum quando capere potuerit, uidetur ei relictum. sed et si dixerit: 'quam maximam partem dar‹e› possum, damnas esto heres meus ei dare', idem
Abbreviated transcription (Latin):
cmꝰ locusta ꝓcuio suo suu¬
tem. cum faciat cõdicioneor
inp̃leganda dote ut simallee
uxor macipia que indoie de¬
dit qua peccimia numatam
ncipet et sica macipia uxorm¬
nt muiquid ca etia mancipia
que postea exhis mancipuor
natasunt upori debebanti
quero. ꝓcub locuste suosal¬
utcm. si uror mallet mãcipi¬
a qͣ dotem acciꝑe et ip̃a maci¬
pia que estimata indorenade¬
dit. noctiam ꝑtus mancipio¬
rum ei debebuntur.¶Bonor
possdem dementis curatorid̾¬
ta legata acuratore qui funo¬
sum defendit peti pot̾it ¶S ꝙ¬
ortuo bone qui legato. Pauł
est n corui n carodebet.¶Si
ticio fiuimtana tesaralegata
sit et is decesyit quidar puta¬
nt ertingui legati. Ernõ
est uenim. Nam cui tesserara
miuscia legatur ei exstimatõ
uidetur legata. ¶Labeo refert
legan tibi posse trebaciũ ren¬
dise qd̾ merito prisco fulcini¬
us falsum ẽe agebat. S ꝓculꝰ
ait siquis prdem suũ eum fũ¬
dum cu conicium his hr̃s.

Expanded text:
 Lucusta Proculo suo salutem. Cum faciat condicionem in releganda dote, ut, si mallet uxor mancipia quae in dotem dederit quam pecuniam numeratam, recipere, si ea mancipia uxor malit, numquid etiam ea mancipia, quae postea ex his mancipiis nata sunt, uxori debeantur, quaero. Proculus Lucustae suo salutem. Si uxor mallet mancipia quam dotem accipere, ipsa mancipia, quae aestimata in dotem dedit, non etiam partus mancipiorum ei debebuntur. Bonorum possessione dementis curatori data legata a curatore, qui furiosum defendit, peti potortuo boue qui legatus est neque corium neque caro debetur. Si Titio frumentaria tessera legata sit et is decesserit, quidam putant exstingui legatum: sed hoc non est uerum, nam cui tessera uel militia legatur, aestimatio uidetur legata. Labeo refert legari tibi posse Trebatium respondisse, quod merito Priscus Fulcinius falsum esse aiebat. Sed Proculus ait, si quis heredem suum eum fundum, cuius commercium is heres
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ tutor pupiuar suam cõtra
senatus cõsulum uxoretu¬
nito delinquit cĩ yn qui ꝓhi¬
bitas miptias ꝯcrahunt et
mento pumendi sũt qd in ꝓ¬
utari no pot̾ mulieni que atu¬
tore decepta est. Trp̃. ex plic̃¬
ratis et fidei cominissis.¬

Expanded text:
 tutor pupillam suam contra senatus consultum uxorem durito: delinquunt enim hi, qui prohibitas nuptias contrahunt et merito puniendi sunt: quod imputari non potest mulieri, quae a tutore decepta est. LIBER TRIGATIS ET FIDEICOMMISSIS
Abbreviated transcription (Latin):
corum hec sunt socer. socru.
gradus uero affinitatis nlłi
sunt et quidem uiri pater ux¬
orisq. socermater aũt eorũ
socrus appeslaturcum apd̃

Expanded text:
eorum haec sunt: socer socrus, Gradus autem adfinitati nulli sunt. Et quidem viri pater uxorisque socer, mater autem eorum socrus appellatur, cum ap
Abbreviated transcription (Latin):
secutionem habebit siuep̃r
mstitutus ee̾t. famirhrais.¬
ictione ego puto qm̃ non
ħ noluit sccer ut bis dote
his prestet. muuierem age̾¬
tem ex cestamento cauerede¬
bere defensum in brdem ad¬
nersus maritum. ergo. et
maritus idem debebit. enu̾ie
idu̾sus mulierem defeniũ
in si prior agat ꝑ contro
no suo erhrdato dotem xur
legasset. Et ait agi quidem
cum marito ex br̾dato dedo¬
te non posse uerumꝑtrme
ipm dotem ꝑ secunturum
ex cansa legati. s non amas
eum legatum consecutarũ
quam ucnent hides ⁊diso

Expanded text:
secutionem habebit, siue heres institutus esset, familiae hercisactione. ego puto, quoniam non hoc uoluit socer, ut bis dotem heres praestet, mulierem agentem ex testamento cauere debere defensu iri heredem aduersus maritum. ergo et maritus idem debebit cauere aduersus mulierem defensu iri, si prior agat.Per contrarium lio suo exheredato dotem nurus legasset: et ait agi quidem cum marito exheredato de dote non posse, uerumtamen ipsum dotem persecuturum ex causa legati: sed non alias eum legatum consecuturum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cindos prelegata ẽ. et ortinũ
ubtum cu pecculiumlega¬
tum est. namq eum de pec¬
culio posse comuenriait.hĩ¬
dem non posse quia pecculiu
desut penes se hr̃e at dotis actio
nichominus competit etu¬

Expanded text:
 et orcinum libertum, cui peculium legatum est: namque eum de peculio posse conveniri ait, heredem non posse, quia peculium desiit penes se habere: at dotis actio nihilo minus competit, et
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ¶uerumẽ comodu
tiꝰ indote p̾legata eẽ represen¬
tationis quamius Mnna
die dos prestaretur. est et
illud quod obres donatas
bodie post senatus consulcũ
nulla sit exactio si mõ uolũ¬
cateni non mutanit cesta¬
cor.Im pense autem ipõuire
dotem mimnint. S quod
diximus ipo uire docem in¬
pensis minm non ad singu¬
la corpora s adumusitate
erit referendum/ adeo antẽ
docis actionem continet do¬
tis prelegacio. ut simnis
S et si mancipia fuerint in
dotem non extinata et hec
de mortua sint. legacum dotis
euanescit. S et sidotem ꝓ¬
miserit mulier neq dederit
et decedens mantus uxori p̾
chil amplius quam liba¬
cionem habebit nam et si
quis ita legauerit .c. q̃ mar¬

Expanded text:
Et uerum est commodum in dote relegata esse repraesentationis, quamuis annua die dos praestaretur: Est et illud, quod ob res donatas hodie post senatus consultum nulla fit exactio, si modo uoluntatem non mutauit testator.Impensae autem ipso iure dotem minuunt. sed quod diximus ipso iure dotem impensis minui, non ad singula corpora, sed ad uniuersitatem erit referendum.Adeo autem dotis actionem continet dotis relegatio, ut, si uiuus cipia fuerint in dote non aestimata et haec demortua sint, legatum dotis in his euanescit.Sed et si dotem promiserit mulier neque dederit et decedens maritus uxori dotem ihil amplius quam liberationem habebit: nam et si quis ita legauerit 'centum
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid demonstrate rei
adclitur satis demonstrare
mir dotem p̾legant siq¬
dem ius et actiones dedote
uoluit pre legare millius
momenti ẽe. legatum qui¬
ppe cum nupta ẽ. S si uoluit

Expanded text:
quidquid demonstratae rei additur satis demonstrataenurui dotem relegauit, si quidem ius actionis de dote uoluit relegare, nullius momenti esse legatum, quippe nupta est: sed si uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
dotis quam mantus accepit
prelegata ei est oporteredici ⁊̃
eam quãtitatem posse fi derꝰ¬
missum errogare q̃ ip̃o ure pore
miuit. eẽ enm mulierẽ
legatariam nemo est quidu

Expanded text:
dotis, quam maritus accepit, ei relegata est, oportere dici etiam eam quantitatem posse fideicommissum erogare, quae ipso iure dotem minuit: esse enim mulierem legatariam
Abbreviated transcription (Latin):
legator accõe utile. Nec eñi as¬
ita est si peccuma accepit. isq
omisit cãm test̾ĩtunc ciũ inso¬
udum tenebit᷑. ¶Cum substi¬
tutis ab institutis iegata fius¬
recuisare. substitutis dataarcte
erũ recusant in se dan legator
fidei ue comissoꝵ peticionẽ sb̃s

Expanded text:
legatorum actionem utilem: nec enim asita est, nisi si pecuniam accepit is qui omisit causam testamenti: tunc enim in solidum tenebitur. Cum substitutis ab institutis legata fuisrecusare substitutis data: recte enim recusant in se dari legatorum fideiue commissorum petitionem subs
Abbreviated transcription (Latin):
cium inpositum est utrumq
ac si meo et alt̾i ẜuo cet legat.¬
am scio ꝑtem dimidiam iog̃o
cundem fundu ticio lego si sei
decesẜit ps ei utriq accressitq
cum sepatim etiam ptos fundi
et totus legatus sit. necesse est
ut ꝑs que cessit ꝓportione les¬
ti cuq coꝵ quib fund sepati

Expanded text:
cium impositum est, utrumque ac si meo et alterius seruo› esset legaam, Seio partem dimidiam lego: eundem fundum Titio lego.' si Seius decesserit, pars eius utrique adcrescit, quia cum separatim et partes fundi et totus legatus sit, necesse est, ut ea pars quae cessat pro portione legati cuique eorum, quibus fundus separatim
Abbreviated transcription (Latin):
Iuum et urorem br̃¬
des scripsit filiam⁊
exbr̾danit et eilegatum
dedit cum infamina nu¬
b̾et .c. et cum infamilia
nipserit his uerbis in¬
sup arbitratu sempromi¬
am matris eius mancip¬
ia .x. que confestim po st
aditam hr̃ditatem mea
asemproma uxore mea
eligi nolo que mancipia
cum in familia mrpẜit
dari uolo. et si añquam
npsent aliquod ex mã¬
cipiis decessenit.cum in
locum ens arbitratu sẽ¬
Iee

Expanded text:
ium et uxorem heredes scripsit, filiam exheredauit et ei legatum dedit, cum in familia nuberet, centum et, cum in familia nupserit, his uerbis: 'insuper arbitratu Semproniae matris eius mancipia decem, quae confestim post aditam hereditatem meam a Sempronia uxore mea eligi uolo: quae mancipia, cum in familiam nupserit, ‹dari uolo. et si antequam nupserit›, aliquod ex mancipiis decesserit, tunc in locum eius arbitratu Siae
Abbreviated transcription (Latin):
tu rei que hrditate conti¬
netur hec cedunt nec fruc¬
tus fidei cominissarium se¬
quitur. Si mora non inter¬
cessit.set quia uon ut heres

Expanded text:
tu rei, quae hereditate continetur, haec cedunt, nec fructus fideicommissarium sequitur, si mora non intercessit. sed quia non ut heres
Abbreviated transcription (Latin):
puco et si ab eo pecitꝰ retorsit
in eũ crimĩa. ignoscend̾ ẽ n
ei si uoluit se ulcisci ꝓuocatꝰ
¶Si pris morte defendere ne¬
cesse hũit. an dicendũ sit ħ
quoq ei succurrendũ. ¶Sili¬
medicũ obinortem pr̃is an̾
cubilariũ. aut ꝙ alium qui
cura prem fũat.⁊ puto suc
sam institũe. ¶Accasse at eũ
dicimꝰ ꝗcrĩa obiecit ⁊ cam
porar usq ad sin̾am effecit
cet̾m si ante quieuit nõ ac̾ca¬
ut et h iure utimu:s si ap¬
pellatone int̾posita de sut be¬
nigne dicetur no ꝑtulisse ac¬
cuiatonem. Si gͥ pendente
applłone decessit lib̾tꝰ pr̾oni
filiꝰ admittiturad bonoru

Expanded text:
puto et si ab eo petitus retorsit puto et si ab eo petitus retorsit in eum crimina: ignoscendum enim est ei, si uoluit se ulcisci prouocatus. Si patris mortem defendere necesse habuerit, an dicendu‹m› sit hic quoque ei succurrendum, si limedicum forte patris aut cubicularium aut quem alium, qui circa patrem fuerat? et puto succsam instituere. Accusasse autem eum dicimus, qui crimina obiecit et causam perorari usque ad sententiam effecit: ceterum si ante quieuit, non accusauit: et hoc iure utimur. sed si appellatione interposita desiit, benigne dicetur non pertulisse accusationem. si igitur pendente appellatione decessit libertus, patroni filius admittetur ad bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
minor dicendũ hũc nõ ex¬
cludi sũ ip̃e sĩ tutor eius uł
curacor ac̾rauit. s si minor
quidem instituit ac̾catoem
ignosci debere quia mnor¬
cepit. n n imputare ei possu¬
mus cur ñ deẜunt acc̃ at̾cem
uł cur abolit̾oem nõ petierit
cum alteꝵ si feciss inturpil¬
lianunicidet alteꝵ ñ facile
impetretur. c̾te si abolicom
publice datam repet̾. iã ma¬
ior dicend̾ ẽ. hũc esse remo¬
uendu. maior n fe̾s potuit
siñ timore deẜere abolita ra
tit cuiꝰ pena aut supplicuiz¬
h̾uic aut exiliũ ꝙ sit uice de¬
portatonis ubi ciuitas amnt¬
titur si tanꝙͣ lib̾tũ eo crumie
accau̾it cuiꝰ pena ñ ẽ capitiᷤ
uer tñ iudicanti placuit au
filio ꝗ crim̃ leuiꝰ imporcauͭ.
s si non accauerit s testimo¬
nũ incap̃t lib̾ci dixit aut¬
subiecit accatore puto eu
maiestatis patromi filium
accau̾̃it.⁊ patromi filiꝰ calũp¬
me eũ capitis puniri desid̾a¬
uit. nõ d repelli ħ edco. Ide

Expanded text:
minor, dicendum est hunc non excludi, siue ipse siue tutor eius uel curator accusauerit. Sed si minor quidem instituerit accusationem,ignosci coepit. neque enim imputare ei possumus, cur non deseruit accusationem vel cur abolitionem non petierit, cum, alterum si fecisset, in Turpillianum incideret, alterum non facile impetretur. certe si abolitione publice data repetit iamiam maior, dicendum est hunc esse removendum: maior enim factus potuit sine timore deserere abolitam actit, cuius poena aut supplicabuit aut exilium, quod sit vice deportattitur. Si tamen quis libertum eo crimine accusauerit, cuius poena non est capitis, uerumtamen iudicanti placuit augfilio, qui crimen leuius inportauit. Sed si non accusauerit, sed testimonium in caput libsubiecit accusatorem, puto eum maiestatis patroni filium accusavit et patroni filius calumniae eum capitis puniri desiderauit, non debet repelli hoc edicto. idem
Abbreviated transcription (Latin):
stitutꝰ sit hrs uł pͥo gradu ul
seq̃nti uł alio. quo gradulic
exh̾rs sit ex eod̾teftamto no
est sb̃mouẽdꝰ alib̾tiboĩs ¶Si
patrom filus emançipatus
nolu̾it adire hrdicatẽ ułqui
inpot̾ate est retiñe mcħoꝰ li

Expanded text:
stitutus sit heres vel primo gradu vel sequenti vel alio quo gradu, licet exheres sit eodem testamento, non est summovendus a liberti bonis. Si patroni filius emancipatus noluerit adire hereditatem vel qui in potestate est retinere, ni
Abbreviated transcription (Latin):
dmuisione annien ql Ip̃
utru exdicimnatrimonii an
ex die traditi maritofundi
dis n dies dotis ꝯstitute

Expanded text:
diuisione anni eius, quo ur, ex die matrimonii an ex die traditi marito fundidis neque dies dotis constitutae
Abbreviated transcription (Latin):
omnes res per speciem enu¬
merare ueliete ẽẽnt. tñ et si
ante legis fal.rationem que
conditionis implende cã hr¬
di sunt data. inquarta nõ
computabuntur tũ id quod
non figura conditionis acci¬
pere uissus. ab eo cui br̃dita¬
tem restituere rogatus est cel¬
so. et uiliano m̃o placuit.ꝯ¬
putari quem adinodum si ea
summa hr̃s uendere eas res
uissus esset quia non conditi¬
oms implende causa. s quo¬
dam modo ꝓ p̃cio inferre sut
uissi. Quod loco amplius
quesitum est an fideicomis¬
sarius quoq inuitus coga¬
tur dare eam suminam. et re¬
cipere hr̃ditatem qͣi et in ip̃i¬
ris fidei comissum esset. sed id
uerissimile non est cum tal
oratio magis ip̃ius causa ꝙͣ
contra ip̃m poĩtam uideatur
¶Cum lex falcidie intueit

Expanded text:
peciem enumeratae relictae essent. Tametsi autem legis Falcidiae ratione, quae condicionis implendae causa heredi sunt data, in quartam non computantur, tamen id, quod non figura condicionis accipere iussus est ab eo, cui hereditatem restituere rogatus est, Celso et Iuliano nostro placuit computari, quemadmodum si ea summa heres uendere eas res iussus esset, quia non condicionis implendae causa, sed quodammodo pro pretio inferre sunt iussi. quo loco amplius quaesitum est, an fideicommissarius quoque inuitus cogatur dare eam summam et recipere hereditatem, quasi et ipsius fidei commissum esset: sed id uerisimile non est, cum talis oratio magis ipsius causa, quam contra ipsum posita uideatur. Cum lex Falcidia interuen
Abbreviated transcription (Latin):
hscriptura intutelam me uit
ue me qr sũma scripta nõ est po¬
test m̃ mdi tanta sinnͣ legataꝙ
ta ci rei sufficet. Si modo nõap¬
parcat aliam fuisse. defũcti uo¬
uintatem aut ex magnitudĩe
eh poccune aut exmediocrita¬
te facultatu ꝙͣ testatrix. ieliqd
tunc eñi offõ iudicis ẜ estim ati

Expanded text:
scriptura in tutelam Aureliae uiae, quia summa adscripta non est: potest tamen uideri tanta summa legata, quanta ei rei sufficeret: si modo non apparet aliam fuisse defuncti uoluntatem aut ex magnitudine eius pecuniae aut ex mediocritate facultatium, quam testatrix reliquit: tunc enim officio iudicis secundum
Abbreviated transcription (Latin):
uł cõdicone ascribunt exdic
addite prditatis p̾stent᷑. ¶Eam¬
duman cocticione cõ pleta
abhrde nõ tracditum. S aleg̾¬
tario  detentuir h̃rs uendicare
cum fructibꝰ pot̾it. ¶Curita:
legatu. illi hoc ampluis fun¬
dũm illum cum omĩb reb
que in codem fundo erũt mã¬
cipia quoq cõtinentur. MDer¬
m ita legatur quicquid in
orreo meo erit. et is̃ cui legat
est. ex irbꝯ nõ legatis ignorã¬
te eoampuandi legati sui ga

Expanded text:
 ex die aditae hereditatis praestentur.Fundum ante condicionem conpletam ab herede non traditum, sed a legatario detentum heres uindicare cum fructibus poterit.Cum ita legatur: 'illi hoc amplius fundum illum cum omnibus rebus, quae in eodem fundo erunt', mancipia quoque continentur.Cum ita legatur: 'quidquid in horreo meo erit' et is cui legatum est ex rebus non legatis ignorante eo ampliandi legati sui g
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstituit. quero cu liceat ingi¬
dio acuratione ⁊ aitra appellati¬
onẽ se excusare exqua die tp̃ra
que ĩextusacõibo obẜuanda
diuus maitꝯ ꝯstituit. ꝯputa¬
da sunt utium exdie apcites¬
tam̃ci. an ex quo adnego cia
gerenda uocatur. id pre̾ post

Expanded text:
constituit: quaero, cum liceat Nigidio a curatione etiam citra appellationem se excusare, ex qua die tempora, quae in excusationibus obseruanda diuus Marcus statuit, computanda sunt, utrum ex die aperti testamenti, an ex quo ad negotia gerenda uocatur, id est post
Abbreviated transcription (Latin):
uidam hr̃dem damp¬
nauerat dare ucori sue
uinum oleun frumentũ
mella salsamenta.trebacus
agebat exsingulis rebus:
nonamplius deben quar
quantum hr̃s nuilieri dae
uolinsset. qm̃ nonadiec¬
tum ẽẽt. quantum exq̃ qr
redaretur.offilius cassellur
tubeo omne quantum pat̾
fa. reliquisset legatum pu¬
tant labeo id probant idq
ueruẽ. Uitio ticio trici

Expanded text:
uidam heredem damnauerat dare uxori suae uinum oleum frumentum acetum mella salsamenta. Trebatius aiebat ex singulis rebus non amplius deberi, quam quantum heres mulieri dare uoluisset, quoniam non adiectum esset, quantum ex quaque re daretur. Ofilius Cascellius Tubero omne, quantum pater familias reliquisset, legatum putant: Labeo id probat idque uerum est. 'Lucio Titio triti
Abbreviated transcription (Latin):
uinuinum hr̃s dare
dampnatus ẽ. qd̃ in
amphoris cadis diffinũ ẽ.
dari dreciam sinasorũ me¬
tio facta nonest. Item q̃¬
ns cum uasis cadis lega¬
tum ẽ. tamen id quoq qd
indoliis ẽ legatum cẽ nr
sicuti siseruos omnes cũ
pecculio cursq eor legas¬
set. eciam eo qmbus¬

Expanded text:
ui uinum heres dare damnatus est, quod in amphoris et cadis diffusum est dari debet, etiamsi uasorum mentio facta non est. item quamuis cum uasis cadis legatum est, tamen id quoque, quod in doliis, legatum esse uidetur, sicuti, si seruos omnes cum peculio cuiusque eorum legasset, etiam eo
Abbreviated transcription (Latin):
reclitor debitori S cey¬
legait ita gaio seio qme¬
quid mͥ so pignore orcorum
suorum debun̾t ab hr̃dibus d¬
meis darinolo Quero cũ tes¬
tator mns a seio aliquid re¬
ait.itemtestatorem añ scos
coclicillos quibus legaint pe¬
ne omnem peccumam sortis
et nsuram recepisse ita ut
modicum sortis sensurarũ
debebatur et quesut anei re
ẽ. uerum postenus ꝓptea que
intempore adderentur ita ab
iudice estimandum ut in¬
spiceret oblinone peccuie
soluce aut qd eo inscio mi¬
merata eẽ id fecisset ant cõ¬
sulco qd̾ quantititem qͦndor¬

Expanded text:
reditor debitori legavit ita: "Gaio Seio, quidquid mihi sub pignore hortorum suorum debuit, ab heredibus meis dari volo": quaero, cum testator vivus a Seio aliquid reait item testatorem ante factos codicillos, quibus legavit, paene omnem pecuniam sortis et usurarum recepisse, ita ut modicum sortis et usurarum debeatur, et quaesiit, an ei reest, verum posterius propter ea, quae in tempore adderentur, ita ab iudice aestimandum, ut inspiceret, oblivione pecuniae solutae, aut quod eo inscio numerata esset, id fecisset, an consulto, quod quantitatem quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdem̾pnand est. Inteliigitur
aut poculio temꝰ fac̾e posse ꝙ
habet rri iudicande tempore.
at quin si cum patir agant
deducetur ex pecunio ꝙ patri
ur subiectis ci ꝑsonis fily de¬
uet at si cum ipo filio agatur
aln̾us debiti nõ fit detractacio
ĩ cõputacione: quantur facere
possit filia. Oauł.¬

Expanded text:
gitur autem peculio tenus facere posse, quod habet rei iudicandae tempore. Atquin si cum patre agatur, deduceretur ex peculio, quod patri vel subiectis ei personis filius debet: at si cum ipso filio agatur, alterius debiti non fiet detractio in computatione quantum facere possit filius. Pau