comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia ⁊ uno mortuo soluendo ẽ ⁊ uno ma¬
numisso soluendo ẽ. Nec aduentici ea¬
sus computandi sint. alio ꝗn ⁊ ꝗ unum
incertum ex ẜiuis suis promisit neminẽ
manumittet.
cultatib codicillos confirmauit. deiñ
cum consilium creditoꝵ fraudandorum
cepisset lib̾tatem codicilł dedit. o btineri
non potest quominus lege lib̾tatem int̾¬
pellarẽtur. nam consilium testatoris frau¬
dulentum non eo tp̃r obseruatur quo co¬
dicilli confirmantur. sed quo lib̾tas codi¬
cilł datur. ¶ Minor annis.xx. cũ ẜuum
manumitt̾e uellet. nec iustam cãm ap̃
consilium manumittendi hab̾et tibi eum
ut manumitt̾et dedit. negauit eũ ꝓeulꝰ
conditione dt̃ manumittat fidĩcomimissi
cã lex eliasentia locum ht̃. ¶ Similes
uire militari testam̃to facto lib̾tates de¬
dit in fraude creditoꝵ ⁊ non soluendo
moriatur impediuntur lib̾tates.
numittat. ⁊ ille ꝑtritus scripsit lib̾m eũ¬

Expanded text:
quia et uno mortuo soluendo est, et uno manumisso soluendo est, nec aduenticii casus computandi sint: alioquin et qui unum incertum ex seruis suis promisit, neminem manumittet.cultatibus codicillos confirmauit, deinde, cum consilium creditorum fraudandorum cepisset, libertates codicillis dederit, optineri non potest, quo minus lege libertates interpellarentur: nam consilium testatoris fraudulentum non eo tempore obseruatur, quo codicilli confirmantur, sed quo libertas codicillis datur. Minor annis uiginti cum seruum manumittere uellet nec iustam causam ad consilium manumittendi haberet, tibi eum ut manumitteres dedit: negauit eum Proculcondicione debet, manumittat fideicommissi causa, lex Aelia Sentia locum habet. Si miles iure militari testamento facto libertates dederit in fraudem creditorum et non soluendo moriatur, impediuntur libertates. 9 numittat, et ille perterritus scripsit liberum eu
Abbreviated transcription (Latin):
extrinsecus ñ ex testam̃to uenientes idẽ
qͣntitate ineẽ uideant᷑ ñ faciunt legata
conditionalia.
Inupserit centũ legauit. nupsit mulier
duicenta non ⁊̃ centũ residua petat. ridi¬
culum ẽ tieand iut uiduam ⁊ut nuptã¬

Expanded text:
extrinsecus, non ex testamento venientes, id est quae tacite inesse videantur, non faciunt legata condicionalia. nubserit, centum legavit: nubsit mulier. ducenta, non etiam centum residua petat: ridiculum est
Abbreviated transcription (Latin):
umita dat᷑ lib̾tas
demonstrat᷑ ac ꝓpt̾ea in ꝑsonã eiꝰ tm̃ condi¬
tio ĩpleri pot̃. sañ sicũ cessint dies pecuniã
conditioni cõp̃hensam statu lib̾ habuerit
uire constituto nulli dando consequit᷑ lib̾¬
tatẽ. diũsa cã ẽ legatari incuiꝰ ꝑsona pla¬
cuit conditionẽ deficere si anteꝗͣ dedit. le¬
ẜi et̃ ħedis hedi dando ꝑuenit ad lib̾tatem.
at si nullꝰ ħedi successerit iure constituto
nulli dando ad lib̾tatem ꝑueniet.
est ⁊ si ad eũ ꝑtiñe dedisset lib̾tas seruo data
ẽ titiꝰ uiuo testatore decessit lib̾tas ñ ualet.
qr ꝯditio nec iniciũ accepit. Paulus gͦ.i siui¬
ueret titius ⁊ caꝑe ñ potest id ẽ dicendũ est
desisse ⁊i ñ uidetur. qđ nec incipit serui u¬
sus .f. mulieri ꝙ. adiudua eẽt legatus idest
seruus si ea nupsisse lib̾es ei usus eẽt.⁊ simu¬
lier mipẜit lib eĩt qr potior ẽ legato lib̾tas.

Expanded text:
um ita datur libertas:demonstratur ac propterea in personam eius tantum condicio impleri potest. sane si cum cesserit dies pecuniam condicioni compreiure constituto nulli dando consequitur libertatem. diuersa causa est legatarii, in cuius persona placuit. condicionem deficere, si, antequam dederit leam heredis heredi dando pervenit ad libertatem: at si nullus heredi successerit, iure constituto nulli dando ad libertatem perveniet. est et, si ad eum pertinere desisset, libertas seruo data est.Titius uiuo testatore decessit. libertas non ualet, quia condicio nec initium accepit.Paulus. ergo et si uiueret Titius et capere non potest, idem dicendum est: desisse eni‹m› non uidetur, quod nec incipit.Serui usus fructus mulieri, quoad uidua esset, legatus, idem seruus, si ea nubsisset, liber esse iussus ‹est›. si mulier
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib simul ꝑsonis existere. Itẽ si sym¬
phore. ⁊ ianuario centũ titus ꝑ̃stitĩt fundũ
ei lego. symphoro mortuo an legatũ ꝑisset
sed hoc quoq sic puto int̾p̃tandũ ut si dum
tione dicendũ siñ post morã titu sỹphorus
Aecessit debe partẽ dimidiã ianuario dantẽ
partẽ fundi dimidiã legatariũ ẽẽ conse¬
cuturũ. de illo qq̃ querit᷑ fundus quib dã
legatus ẽ si pecuniã infunus impensam q̃
ꝑferendi corꝑis in aliam regionẽ dedissent
nam siut̃q dedit neutris ẽ id legatũ qm̃con

Expanded text:
in omnibus simul personis exsistere. Item: "si Symin omnibus simul personis exsistere. Item: "si Symphoro et Ianuario centum Titius praestiterit, fundum ei lego". Symphoro mortuo an legatum perisset? sed hoc quoque sic puto interpretandum ut si, dumtione dicendum, si non post moram Titii Symphorus decessit, debere partem dimidiam Ianuario dantem partem fundi dimidiam legatarium esse consecuturum. De illo quoque quaeritur: fundus quibusdam legatus est, si pecuniam certam in funus impensamque perferendi corporis in aliam regionem dedissent. nam nisi uterque dederit, neutri est legatum, quon
Abbreviated transcription (Latin):
.d̾.ł.xx.Atestatore rogatus ut acceptis
centũ nũmis restitueret hrditatẽ titie coħe¬
di sue adita hẽditate decessit similit̃ ⁊ titia
anteꝗͣ daret centũ quesitũ ẽ an hr̃des titie
offerendo centũ fidĩcõmisso partẽ hr̃ditatĩ
sito conditio ẽẽt.
rationũ reddendaꝵ lib ẽẽ uissus ẽ docere
debet constare fidẽ om̃ib que ab eo gesta¬
sunt ut neq subfcerat qđ exhis que aceꝑit.
neq expensum rationib p̃scͥpserat qd̃ non
dedat seđ ⁊ qđ reliquũ ꝑ contextũ scͥptum
est ꝑmanere apud eũ soluere debet. neq di
alit lib eẽ potest qͣm si hoc mõ conditioni
sub qua data ẽ libtas satisfec̃it. cet̾um de¬
bitores cum quib ipse contͣxit non utiq
in diẽ mortis dñi sui fuisse idoneos pr̃are
cogendus ẽ. sed eo tp̃r quo his creditũ ẽ eiꝰ
conditionis fuisse ut diligens pat̃ .F. his
traditurus fuerit.
puta refec̃it plurib ꝓposite non possunt nͥ

Expanded text:
us, ut acceptis centum nummis restitueret hereditatem Titiae coheredi suae, adita hereditate decessit: similiter et Titia, antequam daret centum: quaesitum est, an heres Titiae offerendo centum fideicommisso partem hereditatissito condicio esset. rationum reddendarum liber esse iussus est, docere debet constare fidem omnibus, quae ab eo gestasunt, ut neque subtraxerit quid ex his quae acceperit neque expensum rationibus praescripserit quod non dederat: sed et quod reliquum per contextum scriptum est remanere apud eum, solvere debet: neque enim aliter liber esse potest, quam si hoc modo condicioni, sub quam data est libertas, satisfecerit. ceterum debitores, cum quibus ipse contraxit, non utique in diem mortis domini sui fuisse idoneos praestare cogendus est, sed eo tempore, quo his creditum est, eius condicionis fuisse, ut diligens pater familias his crediturus fuerit. puta "fecerint" pluribus propositae non possunt nisi
Abbreviated transcription (Latin):
fundis legatus sit si .x. dedissẽt ⁊ altĩdando
partẽ legatũ qq̃ debeatur pͥscus .R. statu¬
lib̃um non utiq ibi uͥ pat̃ .f. decessit. aut
ubi ipse relictus sit. aut ubi ulit rationes
redd̾e debes sed itum ꝓficisci ad eũ ciured¬
de debeat utiq si his. rei .p. causa habit. uerĩ¬
simũ est aũt ut alias aliud ex ꝑsona locoq
sit extimandum.
aulus. ł .ii. Cum filius rogatus finiss
a patre si anteꝗͣ res suas administrare posset
decessisset hrditatẽ titio restitueret ⁊ egressũ
xx annos decessisset rescͥptũ ẽ fidĩcõmissũ doi.¬

Expanded text:
et alteri dando partem legatum quoque debeatur.Priscus respondit statuliberum non utique ibi ubi pater familias decessit aut ubi ipse relictus sit aut ubi uelit, rationes reddere debere, sed interim proficisci ad eum, cui reddere debeat, utique si is rei publicae causa aberit: uerissimum est autem, ut alias aliud ex persona locoque sit aestimandum.undo Cum filius rogatus fuisset a patre, si, antequam res suas administrare posset, decessisset, hereditatem Titio restituere, et egressus viginti annos decessisset, rescriptum est fideicommissum d
Abbreviated transcription (Latin):
conditione filias ipsuis dedit ac petit. ut fili¬
as suas emanciparet ita ut cunitores a p̃tore
acciꝑent filii uidi fidĩcõmisisse placuit ut
eas sui uiris constitutas ad hrditatẽ alia ꝑ¬
uenire pateret᷑ nec adrem ꝑtuiere si portio¬
nẽ filiaꝵ uire substitutionis quesisset.

Expanded text:
condicione filias ipsius dedit ac petit, ut filicondicione filias ipsius dedit ac petit, ut filias suas emanciparet, ita ut curatores a praetore acciperent. filii uideri fidei commississe placuit, ut eas sui iuris constitutas ad hereditatem auiae peruenire pateretur, nec ad rem pertinere, si portionem filiarum iure substitutionis quaesisset.
Abbreviated transcription (Latin):
rogatꝰ sit libos suos emancipare. an cogi de-¬
beat manumittere ⁊ retineo medixisset defici
eos apetitione fidĩcõmissi: neq enĩ p̃tor fidĩ¬
comissariꝰ eos ad lib̾tatẽ tuet᷑ ut seruos. Papi
extͣ ordinẽ deb̾e constitui eũ qui ad cogno
uit. idꝙ sibi relictũ est hac conteplatione
ut libos suos emantiparet cogendũ eman.
luntas. sic dem̃ hoo accipiendũ quẽ adio¬
dũ si sub conditione lib̃oꝵ emancipando¬
rũ ei fuisset legatũ uł ita relictũ ut eos emã¬
ciparet cui rei consequens ẽ. qđ duuis se¬
uerꝰ rescͥpsit. Nã cũ q̃dam mulier nepo¬
tes suos ħẽs instituisset. ⁊ ipsũ filiũ coħẽs
filiis suis dedisset eos q̃ inuicẽ substituiss
rogasset q̃ filiũ ut filios emancipare. ñ autẽ
rogasset ut ħeditatẽ eis restitueret ex auc¬
toritate di seueri emancipare eos cõpulsꝰ
est. hisq resatuere ħ editatẽ. ⁊ adiectũ ÷ ut
si tardius id faceret quasi ex mora usuras

Expanded text:
rogatus sit liberos suos emancipare, an cogi debeat manumittere? et retineo me dixisse defici eos a petitione fideicommissi: neque enim praetor fideicommissarius eos ad libertatem tuetur ut seruos.Papiniextra ordinem debere constitui eum qui adgnovit id, quod sibi relictum est hac contemplatione, ut liberos suos emanciparet, cogendum emancioluntas: sic deinde hoc accipiendum, quemadmodum si sub condicione liberorum emancipandorum ei fuisset legatum vel ita relictum, ut eos emanciparet. cui rei consequens est, quod divus Severus rescripsit. nam cum quaedam mulier nepotes suos heredes instituisset et ipsum filium coheredem filiis suis dedisset eosque invicem substituisset rogassetque filium, ut filios emanciparet, non autem rogasset, ut hereditatem eis restitueret: ex auctoritate divi Severi emancipare eos compulsus est hisque restituere hereditatem. et adiectum est, ut, si tardius id faceret, quasi ex mora usuras
Abbreviated transcription (Latin):
on solũ nr̃m debitorẽ. sed ⁊ hr̃dis
cuiꝰlibet alt̾uis. ut libet᷑ legare possumꝰ. Potest
hr̃des dãpnari. ut ad certũ tẽpus ñ petat ab̃ito¬
re. s sine dubio nec lib̾are eũ intͣ id tẽpus debebit:
et si debitor decesserit ab hr̃de eiꝰ intͣid tẽpus pe¬
ti ñ pot̾̃it. illud uidñdũ ẽ an eiꝰ tp̃is intͣ qd pet̾e
hr̃s uetitus sit. uł usuras uł penas pet̾ẽ possit. et
priscus neratiꝰ existimabat. cõmitt̃e eũ adũsus
testam̃tũ si petisset qͥ ueꝵ ẽ: tale legatũ hr̃s ñs
a solo lutio titioue petito ad hr̃dẽ lucui titu ñ

Expanded text:
rum debitorem, sed et heredis cuiuslibet alterius ut liberetur, legare possumus.Potest heres damnari, ut ad certum tempus non petat a debitore: sed sine dubio nec liberare eum intra id tempus debebit, et, si debitor decesserit, ab herede eius intra id tempus peti non poterit.Illud uidendum est, an eius temporis, intra quod petere heres uetitus sit, uel usuras uel poenas petere possit. et Priscus Neratius existimabat committere eum aduersus testamentum, si petisset: quod uerum est.Tale legatum: 'heres meus a solo Lucio Titio ne pe
Abbreviated transcription (Latin):
iulianũ cͣcͣtatũ.ł.xxx.iii. dig̃. Sihis qui sti¬
pulatus stichũ aut .x. dãpnau̾it hr̃dẽ stichũ
ñ petẽ: legatũ uale constat. s ꝗͥ contineatui¬
deamꝰ ⁊ uilianꝰ scrib̾ actionẽ ex testam̃tom ħ
eẽ uidĩ. ut debitor accepto lib̾et᷑. que res utiq

Expanded text:
s qui stipulatus Stichum aut decem damnauerit heredem Stichum non petere, legatum ualere constat: sed quid contineat, uideamus. et Iulianus scribit actionem ex testamento in hoc esse uideri, ut debitor accepto liberetur: quae res utique
Abbreviated transcription (Latin):
sonał s uitus ad hr̃dẽ eiꝰ ñ tͣnsit si ñ coheret:
tͣnsit. ¶ Si u̾ba lib̾ationis int̾ sint collata ꝓ eo ẽ
quaĩ hr̃s ab eo debitore. Hedeq eiꝰ petẽ uetitꝰ
sit. ut adiectio hr̃dis ꝑmñ nicħ ualeat. atq noi
eẽt ualitura ipsus debitore̾s ꝑsona non com¬
p̃hensa. E his qui redde rationẽ uissit. ñ uiđ¬
tur satisfacẽ. si reliquũ reddat. ñ editis rationi¬
b si hr̃s uetitus sit agẽcũ eo. qui negocia de¬
functi gessit. ñ uidet᷑ obligatio ei p̃legata. que
dolo uł ex fraude eiꝰ qui negocia gesserit com¬
missa sit. ⁊ testator id uidet᷑ sensise. Idõ si hỹs¬
negocioꝵ gestoꝵ gesisset agens ꝓcurator ex te¬
stam̃to incerti dolimali exceptione excludi po¬

Expanded text:
dem eius non transit, si non cohaeret, transit. Si uerba liberationis in rem sint collata, pro eo est, quasi heres ab eo debitore heredeque eius petere uetitus sit, ut adiectio heredis perinde nihil ualeat, atque non esset ualitura ipsius debitoris persona non comprehensa. Is, qui reddere rationes iussus sit, non uidetur satisfacere, si reliquum reddat non editis rationibus. Si heres uetitus sit agere cum eo, qui negotia defuncti gesserit, non uidetur obligatio ei praelegata, quae dolo umissa sit, et testator id uidetur sen sisse. ideo si hernegotiorum gestorum egisset, agens procurator ex testamento incerti doli
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe pat̾ ex testam̃to agẽpossit. ut ⁊̃ filiꝰ actione
lib̾et᷑ quib dam. eo usq extendi actionẽ place¬
bat. quia patͥs int̾ eẽ uidet᷑. si pecłium filio post
emancipationẽ: concessisset. integrũ iuis eiꝰ ꝑma¬
nere. Ego ccͣsentio nicħ quicꝗͣ ampliꝰ patͥ pr̃andũ
ex huiꝰmoĩ scͥptã testam̃ti puto quã ut nicħ ex
eo qđ pr̃aturꝰ hẽĩ fueĩt pr̃et.¬

Expanded text:
e pater ex testamento agere possit, ut etiam filius actione liberetur. quibusdam eo usque extendi actionem placebat, quia patris interesse uideatur, si peculium filio post emancipationem concessisset, integrum ius eius permanere. ego contra sentio: nihil quicquam amplius patri praestandum ex eiusmodi scriptura testamenti puto, quam ut nihil ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
ex testam̃to acturũ ut creditori soluat᷑. Libatio
aũt debitori legata ita demũ effectũ ht̃. si ñsuit
exactũ id adebitore dũ uiuat testator. ceterum
si exactum ẽ euanescit. legatũ. Uñ querit uilia¬
nus si ab impub̃is. substituto sit lib̃atio relicta de¬
iñ impubes exegerit. qd debet᷑ an euanescat le¬
gatũ: icũ constet pupillũ in his que a substito¬
re relinquunt᷑. ꝑsonã sustiñe eiꝰ a quo sub condi

Expanded text:
 ut creditori soluatur.Liberatio autem debitori legata ita demum effectum habet, si non fuerit exactum id a debitore, dum uiuat testator: ceterum si exactum est, euanescit legatum.Unde quaerit Iulianus, si ab impuberis substituto sit liberatio relicta, deinde impubes exegerit quod debetur, an euanescat legatum. et cum constet pupillum in his, quae a substituto relinquuntur, personam sustinere eius a quo sub condi
Abbreviated transcription (Latin):
spectet᷑. huic patͥ similẽ fac̃. Iulianꝰ. Maritum cui
uxor post diuorciũ. libationẽ. dotis legauit. Nam
⁊ hunc licet die legati cedñte soluendo non sit.
legataĩum ẽẽ: iutrũq ait solutũ repet̾e ñ posse.
¶S ẽ ueriꝰ qd marcellus notat. patrẽ repetẽ pos¬
se. ñdũ enĩ erat debitor cũ solu̾et maĩtum ñ posse.
qđ debitũ soluit. Patrẽ enĩet sics debitorẽ ex istim¬
aũit at tam̃ loco eẽ conditionał debitoris quem
solutũ repet̾e posse ñ ambigit᷑. s et si dãpnatus

Expanded text:
spectetur. huic patri similem facit Iulianus maritum, cui spectetur. huic patri similem facit Iulianus maritum, cui uxor post diuortium liberationem dotis legauit: nam et hunc, licet die legati cedente soluendo non sit, legatarium esse: et utrumque ait solutum repetere non posse. sed est uerius quod Marcellus notat patrem petere posse nondum enim erat debitor, cum solueret, maritum non posse, quod debitum soluit. patrem enim etsi quis debitorem existimauerit, attamen loco esse condicionalis debitoris, quem solutum repete
Abbreviated transcription (Latin):
nationis cã fid uissor int̾uenit. nec ht̃ ad ũsũ
reũ regressũ. uł qui si ad fideuissorẽ pecunia
ꝑuenĩt: ⁊ ip̃e reũ dedit uice sua ipse que fide¬
ussit. pactoẽ reus lib̾andus. at quin solemuᷤ
dic̃e pacti exceptionẽ fideussori dandam.
que reo cõpetit. sed cũ alia sit mens legantis.
alia paciscentis. nequaꝗͣ ħ dicimꝰ qͥ si fideuis¬
sori sit lib̾atio legata sine dubio. ut ⁊ ulianꝰ
scͥpsit pacto erit fideiussor libandus. s ⁊ hic
puto int̾dũ accepti latione lib̾andũ. si uel¬
reus ipse uere fuit. aut in eãrem socius reus.¬
Id uilianꝰ eod libro scͥpsit si filiꝰ familias debitor
fũit. ⁊ patͥ eiꝰ fuĩt ubatio relicta: patrẽ pacto lib¬
andũ eẽ. ne ⁊̃ filius libet᷑. i parui inꝗt refert.
si sit aliꝗd inpeculio die legati cedñte. nec ne
securitatẽ enĩ pat̃ ꝑ hoc legatũ consequit᷑ inaxi¬
me inquid cũ rei uidicandus tẽpiis circa pecłium

Expanded text:
uenit nec habet aduersus reum regressum? uel quid si ad fideiussorem pecunia peruenerit et ipse reum dederit uice sua ipseque fideiusserit? pacto est reus liberandus. atquin solemus dicere pacti exceptionem fideiussori dandam, quae reo competit: sed cum alia sit mens legantis, alia paciscentis, nequaquam hoc dicimus.Quod si fideiussori sit liberatio legata, sine dubio, ut et Iulianus scripsit, pacto erit fideiussor liberandus. sed et hic puto interdum acceptilatione liberandum, si uelreus ipse uere fuit aut in eam rem socius reus.Idem Iulianus eodem libro scripsit, si filius familias debitor fuerit et patri eius fuerit liberatio relicta, patrem pacto liberandum esse, ne etiam filius liberetur. et parui, inquit, refert, si sit aliquid in peculio die legati cedente necne: securitatem enim pater per hoc legatum consequitur: maxime, inquit, cum rei iudicandae tempus circa peculium
Abbreviated transcription (Latin):
an areo petẽ posse. sed areo petẽ uetitũ sit. afidĩ uis¬
sore petat reo extestam̃to teñicelsus putat. Idem
celsus ait. nullam dubitationẽ hab̃e qͣn hẽde pe¬
certũ est. S et cyrogͣphum quis decedñs. ꝙitori
suo dedit: exceptionẽ ei cõpet̾e puto quasi ꝓfidei

Expanded text:
a reo petere posse, sed a reo petere uetitum, ssore petat, reo ex testamento teneri Celsus putat.Idem Celsus ait nullam dubitationem habere, quin herede pecertum est.Sed et si chirographum quis decedens debitori suo dederit, exceptionem ei competere put
Abbreviated transcription (Latin):
ego lib̾er. nemo me leͥgab legataiũ ut iuilianꝰ
eodͥ libꝰ. scͥpsit.: ⁊ marcellꝰ notat utq: legatũ eẽ.
tã in eũ ꝗͣ creditoris m̃i .⁊ si soluendo fuero. int̃¬
ex testam̃to non alit̾ hr̃s condẽpnari debebit:
ꝗͣ si caueat᷑ ei adũsus debitorẽ defensũ iri: itẽ
agñte debitoẽ nichil ampliꝰ hr̃es pr̃are debet

Expanded text:
t Iulianus eodem libro scribit. et Marcellus notat utriusque legatum esse tam meum quam creditoris mei, etsi soluendo fuero: inteex testamento? non aliter heres condemnari debebit, quam si caueatur ei aduersus debitorem defensu iri. item ag
Abbreviated transcription (Latin):
dig̃ scͥpsit. Si ꝗ decedens cẏrogͣphum sei ttio de¬
dit. ut post mortẽ suam seiodet. aut sic̃ ualuiss
sibi redd̾et. dem̃ titiꝰ defuncto donatoẽ. seio dedit
et hr̃s eius petat debitũ. seiꝰ doli exceptionẽ hab.¬
Nc̃ de effectu legati uideamꝰ. ⁊ si quid̃ mͥ libatiosit
relicta: cũ solus sĩdebitor. siue ame petat᷑. excepti¬
one uti possũ. siue ñ petat᷑ possĩ ag̃e. ut liber ꝑ
accepti lationẽ. S et sicum alio sim debitor. puta
duorei fuimꝰ ꝓmittendi. ⁊ mͥ soli testator consul¬
tũ uoluit agñdo consequar. et id: non ut ac¬
cepto lib̾et. ne ⁊̃ c̃reus m̃s lib̾etur ccͣ testatoris u¬
oluntatẽ. sed pacto libabor. S quid si soci fui¬
mus uideamꝰ nec ꝑ accepti lationẽ debeã lib̾a¬
ri. Alioqͥn dũ hac reo m̃opetit᷑ ego inquietor.

Expanded text:
 scripsit: si quis decedens chirographum Seii Titio dederit, ut post mortem suam Seio de aut, si conualuisset, sibi redderet, deinde Titius defuncto donatore Seio dederit et heres eius petat debitum, Seius doli exceptionem habet.Nunc de effectu legati uideamus. et si quidem mihi liberatio sit relicta, cum solus sim debitor, siue a me petatur, exceptione uti possum, siue non petatur, poss‹u›m agere, ut liberer per acceptilationem. sed et si cum alio sim debitor, puta duo rei fuimus promittendi, et mihi soli testator consultum uoluit, agendo consequar, non ut accepto liberer, ne etiam conreus meus liberetur contra testatoris uoluntatem, sed pacto liberabor. sed quid si socii fuimus? uideamus, ne per acceptilationem debeam liberari: alioquin, dum a conreo meo petitur, ego inquietor.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.i. Aurelio sep̃nio fr̃ĩmeo. Neminẽ moles¬
tari uolo noiẽ debiti. neq exige aliquid
ab eo quãdui uiueret. neq de forte aut
usure noĩe debiti:⁊ absoluo ei ilibo ex pig¬
norib eius domũ: i possessionẽ cã ꝑlatam.
Modestinus .Rx. Ipsũ debitorẽ si conueniatui:
exceptione. tutũ eẽ diũsũ. in ꝑsona hr̃dis eiꝰ.¬
¶Gauis seitis cũ adoleuisset.: accepit curato¬
res plubliũ meinũ: iluciũ sempnium. sed
enĩ id gauis seius intra legitimã etatẽ cons¬
titutus. cũ infatũ concedet testam̃to suo: de
curatorib suis ita cauit. questionẽ curatori¬
b meis nemo faciat. Rem enĩ ip̃e tͣctaui.¬

Expanded text:
. 'Aurelio Sempronio fratri meo. Neminem moles. 'Aurelio Sempronio fratri meo. Neminem molestari uolo nomine debiti neque exigere aliquid ab eo, quamdiu uiueret, neque de sorte aut usurae nomine debiti: et absoluo ei et libero ex pignoribus eius domum et possessionem Caperlatam.' Modestinus exceptione tutum esse: diuersum in persona heredis eius.Gaius Seius cum adoleuisset, accepit curatores Publium Maeuium et Lucium Sempronium. sed enim idem Gaius Seius intra legitimam aetatem constitutus cum in fatum concederet, testamento suo de curatoribus suis ita cauit: 'quaestionem curatoribus meis nemo faciat: rem enim ipse tractaui
Abbreviated transcription (Latin):
i s in testam̃to dãpnatus ẽ ne atmo
debitore exigat. neq ipsũ neq hr̃dẽ eiꝰ pot̃
conuenire: nam neq hr̃dis hr̃s agẽ. neq
abhr̃dis hed̾ potest peti. hrd̾ aut̃ hr̃s potest
dãpnari ne exigat debitorem.
ua. atiliciniꝰ si hr̃s ꝓhibet᷑ eũ frui ex con¬
ducto. si iure locationis quid retiñe ex testa¬
m̃to fore obligatũ auĩt quia nicħ int̾ eẽt
pecet᷑: an retineret. totã ti locationẽ lega¬
tum uideri.¬
ab olenꝰ ł. Peliqua qͦue iiudicio loca
gata eẽt gratuitã habitationẽ hr̃s prãre
deb̃et. ⁊ p̃tea placuit age posse colonum
cũ hr̃de ex testam̃to ut libetur conduc¬
tione. quod rectissime dr̃.
Inĩs dãpnas esto lib̾are illũ quod his nego cia
mea gessit. ⁊ siquid eũ mͥdare fac̃e oportet
ab eo ñ exigẽ dãpnatur hr̃s nec creditas
ab eo qq̃ pecũias exiget. in simili aut̃ lega¬
to uixest. ut de eo quoq legando pat̃.F. sen¬
serit. qđ seruis eius peculi noĩe debetur.

Expanded text:
is in testamento damnatus est, ne a Titio debitore exigat, neque ipsum neque heredem eius potest conuenire: nam neque heredis heres agere neque ab heredis herede potest peti. heredis autem heres potest damnari, ne exigat debitorem. ua Atilicinus, si heres prohiberet eum frui, ex conducto, si iure locationis quid retineret, ex testamento fore obligatum aiunt, quia nihil interesset, peteretur an retineret: totam enim locationem legatam uideriorum. reliqua quoque: in iudicio locatlegata esset, gratuitam habitationem heres praestare deberet. et praeterea placuit agere posse colonum cum herede ex testamento, ut liberetur conductione: quod rectissime dicitmeus damnas esto liberare illum, quod is negotia mea gessit, et si quid eum mihi dare facere oportet, ab eo non exigere', damnatur heres nec creditas ab eo quoque pecunias exiget. in simili autem legato uix est, ut de eo quoque legando pater familias senserit, quod seruis eius peculii nomine debetur.
Abbreviated transcription (Latin):
subscͥpsit usq meũ diem. qui fuit ante pau¬
cissimos dies quã moreret᷑. Hr̃des luci titii
dicunt quasdã sũmas ⁊ sẽnum adhuc erotẽ.
⁊ postea lib̾um accepisse neq meas rationes.
que alucio titio subscͥpte sunt intulisse. quero
an hr̃des. ab erote nichil exig̃e debent eius
tp̃ris quo luciꝰ tituis subscͥpsit. R. erotẽ ex
ea cã que ꝓponent᷑ lib̾ationẽ petẽ ñ posse. nͥ
⁊ ħ specialit̾ ei remissum est.
ꝑpetua tueri pot̾at. legau̾ãt qͥ sibi debetur.
nulliꝰ mom̃iti legatũ eĩt: at si id debitori lega¬

Expanded text:
subscripsit usque in eum diem, qui fuit ante pausubscripsit usque in eum diem, qui fuit ante paucissimos dies quam moreretur. heredes Lucii Titii dicunt quasdam summas et seruum adhuc Erotem et postea liberum accepisse neque in eas rationes, quae a Lucio Titio subscriptae sunt, int‹u›lisse: quaero, an heredes ab Erote nihil exigere debent eius temporis, quo Lucius Titius subscripsit. respondi Erotem ex ea causa quae proponeretur liberationem petere non posse, nisi et hoc specialiter ei remissum est. rpetua tueri poterat, legauerit quod sibi deberet, nullius momenti legatum erit. at si idem debitor
Abbreviated transcription (Latin):
i dãpnatus hr̃s fũit afid̾uissore
quid̾ ñ petẽ. Qđ aũt reus debet atio dare paci¬
sei debet ne afid̾ uissore petat.⁊ adũsus reum
actiones suas pr̃are legatario quẽadmodum
dãpnatus hr̃es ne areo petat :idãpnatus hr̃s
qđ fideuissor debet ⁊ reo acceptũ fac̃e ⁊ legata.¬
rio litis estimationẽ sufferre cogatur.
suo legat. R. Quotiens debitor crechtori suo
legoret ita inutile eẽ legatũ si nchil inter¬
eẽt creditoris ex testam̃to potiꝰ ag̾e: quam ex
pͥstina obligatione. Nam ⁊ si titiꝰ mandau̾̃it
meuio ut pecuniã ꝓmitteret. demñ lib̾eraĩ
eũ uisserit astipulatore manifestũ ẽ: qͣntũ
int̾ sit ꝓmissoris libari potiꝰ quã pr̃are ex sti¬
pulatu dem̃ mandati ag̃e.¬
ucius titius csi erotẽ auctorẽ ha¬
bet. codicilł ita caũ erotẽ libũ eẽ uolo. quẽ
rationes redde uolo eiꝰ tp̃is qͥ erit post nouis¬
simã meã subscͥptionẽ. postea uuus erotem
manumisit in eod̃ actu habu̾it rationes q̃

Expanded text:
i damnatus heres fuerit a fideiussore quidem non petere, quod autem reus debet, Titio dare, pacisci debet, ne a fideiussore petat, et aduersus reum actiones suas praestare legatario: quemadmodum damnatus heres, ne a reo petat, et damnatus dare quod fideiussor debet, et reo acceptum facere et legatario litis aestimationem sufferre cogatur. suo legat. respondit, quotiens debitor creditori suo legaret, ita inutile esse legatum, si nihil interesset creditoris ex testamento potius agere quam ex pristina obligatione. nam et si Titius mandauerit Maeuio, ut pecuniam promitteret, deinde liberari eum iusserit a stipulatore, manifestum est, quantum intersit promissoris liberari potius quam praestare ex stipulatu, deinde mandati agetem actorem haberet, codicillis ita cauit: 'Erotem liberum esse uolo: quem rationes reddere uolo eius temporis, quod erit post nouissimam meam subscriptionem'. postea uiuus Erotem manumisit in eodem actu habuit rationesque
Abbreviated transcription (Latin):
duob ꝑegre defunctis. si substitutus ignoret
ut̃ nouissimꝰ decesseĩt admittenda ẽ uiliam
sentntia qui ꝓpt̾ incertũ ꝯditionis ⁊̃ pͥoris
institutus. postmortẽ patͥs ab hostib rediit
bõꝵ possessionẽ accipiet. ⁊ anni tp̃s aquo
rediit ei cõputabit᷑. ¶Testam̃to facto iitui
ad rogandũ se p̃buit. ac postea sui iuiris
effectus uita decessit. Scͥptus hr̃s si posses¬
sionẽ petat exceptione dolimali sũmoue¬
bitur. qr dando se in arrogandũ testator
cũ capite fortunas qͦ suas in familiã ⁊ ad
domũ alienã tͣnsferat. Plane si sui uiris ef¬
fectus codicillus aut aliis litt̃is eođ destam̃to
se mori declaraũit uoluntas que defecãt.
uidicio recenti redisse intelligͥ. ñ secus ac
siquis aluid testantũ fecisset. ac suppara
tabulas incidisset. uetĩores supp̃mas relinqt᷑
nec putauĩt quisꝗͣ nuda uoluntate ꝯstitui

Expanded text:
tus ignoret, uter nouissimus decesserit, admittenda est Iuliani sententia, qui propter incertum condicionis etiam prioris s heres institutus post mortem patris ab hostibus rediit: bonorum possessionem accipiet et anni tempus a quo rediit ei computabitur.Testamento facto Titius adrogandum se praebuit ac postea sui iuris affectus uita decessit. scriptus heres si possessionem petat, exceptione doli mali summouebitur, quia dando se in adrogandum testator cum capite fortunas quoque suas in familiam et domum alienam transferat. plane si sui iuris effectus codicillis aut aliis litteris eodem testamento se mori uelle declarauerit, uoluntas, quae defecerat, iudicio recenti redisse intellegetur, non secus ac si quis aliud testamentum fecisset ac supremas tabulas incidisset, ut priores supremas relinqueret. nec putauerit qu
Abbreviated transcription (Latin):
s ip̃e sibi substitutꝰ intelligi debet. iõq nõ
ex maiore parte ꝗͣ t̾cia scͥptus uidetur. ẜ
hanc rationẽ cũ sextans uacuus relinquat᷑.
bõꝵ posessionẽ titus accipiet. ñ solũ t̾cie
partis. s eiꝰ quoq que ex sextante eisdẽ ac¬
crescit. ¶Qui filio ĩpub̾i substitũit. itasi filiꝰ
m̃s moriat᷑ pͥus ꝗͣ in suã tutelã ueniat. tunc
eiꝰ possessionẽ acciꝑe pot̃. S cũ in p̃nomi¬
cuius nom̃ intestam̃to uoluntate testataris
ꝑductũ ẽ. sic̃ ad adeundã hr̃ditatẽ ita ad
petñdã liõꝵ possessionẽ scͥptus ñ intelligit᷑¬
qͣuis nom̃ eiꝰ legat᷑. ¶Quidã testam̃tũ in ta¬
bulis sͥ fec̃ filio aũt ĩpubi ꝑnuncupationẽ
substituit.R. Sent̃ñtiã p̃toris indanda bõꝵ
possessione eã eẽ ut seꝑatĩ patͥs. seꝑatĩ filii
lnr̃des estimari debeant. Nã quẽ ad modũ
scͥpto filio hr̃di seꝑatĩ abhr̃dib patͥs itanũ¬

Expanded text:
substitutus intellegi debet ideoque non ex maiore parte quam tertia scriptus uidetur. secundum hanc rationem cum sextans uacuus relinquatur, bonorum possessionem Titius accipiet non solum tertiae partis, sed eius quoque, quae ex sextante eidem adcrescit.Qui filio impuberi substituitur ita: 'si filius meus moriatur, priusquam in suam tutelam ueniat, tunc eius possessionem accipere potest.Sed et cum in praenomicuius nomen in testamento uoluntate testatoris perductum est, sicut ad adeundam hereditatem, ita ad petuis nomen eius legatur.Quidam testamentum in tabulis sibi fecit, filio autem impuberi per nuncupationem substituit. respondi sententiam praetoris in danda bonorum possessione eam esse, ut separatim patris, separatim filii heredes aestimari debeant: nam quemadmodum scripto filii heredi separatim ab heredibus patris, ita nun
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uidebant᷑ euanuisse. Non adita patris
tabulas confirmari. que sent̃ntia uera ẽ.¬
Nemori dubitat ⁊̃ legata pr̃ari: i libtates
cõpetere. ⁊ cet̾a quecũq sint intestam̃to.
ꝑiñ uale ac si sua sponte hr̃s hr̃ditatem
adisset. Qoi cõpulsis adige hr̃ditatẽ.
sicuti cet̾is cõiodis caret. ita hoc quoq
casu careat. ne possit penitũdo quartam
retiñe. uta inuenio ab imꝑatore nr̃o. et
diuo patre eus rescͥptum. ¶ Non om̃is
aut̃ suspectã hr̃ditatẽ repudiatione amĩ¬
sam cogere potest adiri. ⁊ sibi restituus
is demũ ad quẽ actiones tͣnsire possuis.
dem ut emolum̃tum quid̃ hr̃ditatis
refundat. ipse uͦ oñib hr̃ditatis obstric¬
tus relĩquatur. Qr̃ si fidĩcõmissũ pecu¬
nian̾m alicui fu̾it relictum cessat com¬
pulsio. tanrisi indennitatis cautio offe¬
ratur. Proĩ qui hr̃ditatem rogatur res¬
stituere. is demum compellitur restitũe.¬

Expanded text:
quod videbantur evanuisse non adita patris quod videbantur evanuisse non adita patris tabulas confirmari: quae sententia vernim dubitat etiam legata praestari et libertates competere et cetera, quaecumque sint in testamento, perinde ualere, ac si sua sponte heres hereditatem adisset.Qui compulsus adit hereditatem, sicuti ceteris commodis caret, ita hoc quoque casu careat, ne possit paenitendo quartam retinere: et ita inuenio ab imperatore nostro et diuo patre eius rescriptum.Non omnis autem suspectam hereditatem repudiatione amissam cogere potest adiri et sibi restitui, sed is demum, ad quem actiones transire possunt: tem, ut emolumentum quidem hereditatis refundat, ipse uero oneribus hereditatis obstrictus relinquatur.Quare si fideicommissum pecuniarium alicui fuerit relictum, cessat compulsio, tametsi indemnitatis cautio offeratur.Proinde qui 'hereditatem' rogatur restituere, is demum compellitur restituere.
Abbreviated transcription (Latin):
decedens fidaĩ cõmissaĩum decipiat.
empestĩi ẽ requirere ꝑ quẽ quis coga¬
tur adire ⁊ restituere hr̃ditatẽ. ułuti si p̃tor.
aut consul fuerit hr̃s institutus suspectãq
subitiat᷑. solet p̃tor in eos uis dic̃e. Sed isi ip̃e
p̃tor hr̃s institutus suspectã dicat. ipse seco¬
gere non pot̾it. Quia triplici officio fungi
non pot̾. suspectã dicentis. ⁊ coacti cogentis
sed in his om̃ib casib atq similib pͥncipa
ĩplorãdũ ⁊ magistratũ gerat. patrẽ suũ iN
ciuus ẽ potestate cogẽ pot̾it suspectã dicen¬
tem hr̃ditatẽ adire ⁊ restituere.
adire ⁊ restituere ip̃a hr̃ditatẽ. siuste ca¬
use allegent᷑. Plane si bona ueniẽt᷑. non
oportet p̃torem. ne quidẽ pupiltũ resti¬
tuere. nͥ excausa ut dunis pius ꝑsit. Ssi
quis ꝯpupilsus adierit hr̃ditatẽ ex testam̃¬
to. qđ scdas tabulas habebat. quesitũ est
an ꝑaditionẽ ⁊ tabule scd̾e firmarentur

Expanded text:
decedens fideicommissarium decipiat. decedens fideicommissarium decipiat. Tempestivum est requirere, per quem quis cogatur adire et restituere hereditatem: veluti si praetor aut consul fuerit heres institutus suspectamque subiciant, solet praetor in eos ius dicere. sed et si ipse praetor heres institutus suspectam dicat, ipse se cogere non poterit, quia triplici officio fungi non potest et suspectam dicentis et coacti et cogentis. sed in his omnibus casibus atque similibus principalmilias sit et magistratum gerat, patrem suum, in cuius est potestate, cogere poterit suspectam dicentem hereditatem adire et restituere: adire et restituere ipsam hereditatem, si iustae causae allegentur. Plane si bona venierint, non oportet praetorem ne quidem pupillum restituere nisi ex causa, ut divus Pius rescripsit. Si quis compulsus adierit hereditatem ex testamento, quod secundas tabulas habebat, quaesitum est, an per aditionem et tabulae secundae firmarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
instituto. fidĩ cõmissaia hr̃ditas sub conditio¬
ne relicta eẽt. Imꝑator titus antoninus R¬
sit. ñ eẽ locũ ꝯstitutiom sue. neq pupillum
extͣ ordinẽ uiuandũ. p̃sertim si nouũ bñ
cõmissum relictum ẽ: i causaĩ qͥ ñ poterit.
ne ꝯditio deficiat. ⁊ hereat actionib cum
debet audĩ. si suspectã sibi hr̃ditatẽ dicat.
Nam ⁊ si maxime dicatur. ł iuste standi ñ habu¬
isse eũ qui testatus ẽ. uł de uirib testam̃tił
de sua conditione ñ eĩt audiendus. Quid gͦ
si de uũb fidĩ cõmissi tractet᷑. ħ q̃stio ap̃tore
p̃t̃mittenda ñerit.S quid si qui fidĩ cõmi̾¬
saĩus dicat. adeat pͥus⁊ sic de ħ queratur.
Credo int̃dũ audiendũ fidĩ cõmissariũ. si c̃¬
gnitio ꝓlixiorẽ tͥctatũ hãt. finge n ũba.
fidĩcõmissi de longinquo petenda ⁊ tam d¬
lib̾ationẽ d qͣntitate fidĩ cõmissi incide di¬
cendũ eĩt cõpellendũ eũ adire. ne pͥus par̾

Expanded text:
tas sub condicione relicta esset, imperator Titus Antoninus rescripsit non esse locum constitutioni suae neque pupillum extra ordinem iuvandum, praesertim si novum benecommissum relictum est, causari quid non poterit, ne condicio deficiat et haereat actiodebet audiri, si suspectam sibi hereditatem dicat: nam et si maxime dicatur vel ius testandi non habuisse eum qui testatus est vel de viribus testamenti vel de sua condicione, non erit audiendus. Quid ergo si de viribus fideicommissi tractetur? haec quaestio praetori praetermittenda non erit. sed quid si qui fideicommissarius dicat: "adeat prius et sic de hoc quaeratur?" credo interdum audiendum fideicommissarium, si cognitio prolixiorem tractatum habeat: finge enim verba fideicommissi de longinquo petenda et iustam deliberationem de quantitate fideicommissi incidere: dicendum erit compellendum eum adire, ne prius heres
Abbreviated transcription (Latin):
ex hr̃dib legato ꝑ fidĩ cõmissũ erat ab eo
simosco. theodoto ex parte hr̃de insti¬
tuto. apãphilo destatore legatus ẽ eũq
theodotus postꝗͣ adieĩt hr̃ditatẽ. pͥusꝗͣ
a coħẽ eiꝰdẽ pãphili adiret᷑ hr̃ditas. ad
iustã lib̾tatẽ ꝑduxit. ⁊ obħ in eũ casũ
res ꝑducta ẽ ut his qui legauit intesta¬
tus eẽ non possit. hermia postulante me

Expanded text:
ex heredibus legato per fideicommissum erat ab eo ex heredibus legato per fideicommissum erat ab eo si Mosco Theodoto ex parte hered‹i› instituto a Pamphilo testatore legatus est eumque Theodotus, postquam adierit hereditatem, prius quam a coherede eiusdem Pamphili adiretur hereditas, ad iustam libertatem perduxit et ob hoc in eum casum res perducta est, ut is qui legauit intestatus esse non possi
Abbreviated transcription (Latin):
potestas. lib̾tas siue fidĩ cõmissaĩa dici po¬
terit eũ a seruo suo ñposse cogi adire hr̃¬
ditatẽ. quãuis si sponte adisset cogeret᷑
pr̃are fidĩcõmissaĩam lib̾tatẽ ⁊ hr̃ditatẽ.
Itẽ querit si quis ꝑatus sit dño caũe de
indemnitate. anpossit cogi adire hr̃di¬
tatem. maxime ⁊ si p̃cium serui offeratur.
⁊ recte ait ñ oportere subinẽto cautionis
comitẽ se aditioni hỹditatis
ii qui solidũ caꝑe non possunt. ex asse
hr̃des instituti.⁊ rogati restituere solidũ
adire hr̃ditatẽ. ⁊ restituere cog̃etur. cum
nicħ hoñis apud eũ remansurũ sit.
Si ego hr̃s institutus ⁊ rogatus sim
stichũ manumitt̾e. uł aliꝰ legatarius
fidĩ aut̃ cõmissũ sit. ut titio hr̃ditatem
restituã. demn titii fidĩ cõmisit ut sticho
eandẽ reddet. stichus cog̾̃e me potest
adire ⁊ restituere hr̃ditatẽ. Tał quoq ca¬
sus a diuopio t̃minatus ẽ nam seruo uni

Expanded text:
t libertas siue fideicommissaria, dici pot libertas siue fideicommissaria, dici poterit eum a seruo suo non posse cogi adire hereditatem, quamuis, si sponte adisset, cogeretur praestare fideicommissariam libertatem et hereditatem: Idem quaerit, si quis paratus sit domino cavere de indemnitate, an possit cogi adire hereditatem, maxime et si pretium servi offeratur. et recte ait non oportere sub incerto cautionis committere se aditioni hereditatis. Hi qui solidum capere non possunt, ex asse heredes instituti et rogati restituere solidum, adire hereditatem et restituere cogentur, cum nihil oneris apud eos remansurum. Si ego heres insStichum manumittere uel alius legatarius, fidei autem meae commissum sit, ut Titio hereditatem restituam, deinde Titii fidei commissit, ut Sticho eandem redderet: Stichus cogere me possit adire et restituere hereditatem.Talis quoque casus a diuo Pio terminatus est: nam seruo uni
Abbreviated transcription (Latin):
falcidie erit locus. si tota hr̃ditas trans lata
sit cessat. huius legis bñficium¬
i seruo duoꝵ rogatus quis seit resti¬
tuere hr̃ditatem. ⁊ alt̾ cogere ułit suspec¬
tam dicentẽ. alt̃ restituere sibi recuset:
hoc erit dicendũ quod in duob quorũ
alt̾̃ susciꝑe uoluit hr̃ditatẽ: alt̾ non¬
Si pat̾filio quẽ inpotestate ht̃ rogetur
restituere hr̃ditatẽ. ansilius patrẽ suũ su
spectã dicat hr̃ditatẽ coegẽ possit.⁊ ñ
est dubiũ patrẽ afilio ꝑp̃corem cogi posse.¬
s ⁊ si id fidĩ cõmissũ ad castrense peculiũ
spectatuꝵ est ⁊ filius.F. is fuit. qui minus
militie sustinebat. alioue quo officio p̃e¬
rat multo magis dicendũ erit posse eum
postulare. ut pat̾ suus cogatur adire: ⁊
restituere hr̃ditatẽ. qͣmuis contͣ obseqͥ¬
um pat̾s debitũ uidetur id desidaturus.¬
S si seruo suo rogatus sit cũ lib̾tate quis
restituere hr̃ditatẽ. siue directa data sit¬

Expanded text:
Falcidiae erit locus: si tota hereditas translata Falcidiae erit locus: si tota hereditas translata sit, cessat huius legis beneficium.Si seruo duorum rogatus quis sit restituere hereditatem et alter cogere uelit suspectam dicentem, alter restituere sibi ‹r›ecuset, hoc erit dicendum, quod in duobus, quorum alter sus‹cip›ere uoluit hereditatem, alter non.Si pater filio, quem  an filius patrem suum, si suspectam dicat hereditatem, cogere possit? et non est dubium patrem a filio per praetorem cogi posse.Sed et si id fideicommissum ad castrense peculium spectaturum est et filius familias is fuit, qui munus militiae sustinebat alioue quo officio praeerat, multo magis dicendum erit posse eum postulare, ut pater suus cogatur adire et restituere hereditatem, quamuis contra obsequium patri debitum uidetur id desideraturus.Sed si seruo suo rogatus sit cum libertate quis hereditatem restituere, siue directa data si
Abbreviated transcription (Latin):
in eum qui coegit absentes si uelint fidei¬
cõmissũ suscipe ap̃sente petent consam̃¬
ter ait. nec quãtã eũ retentuꝵ adũsus
fidĩ cõmissaĩos suos: qr nec hr̃s potuit.¬
Qod metianus q̃rit. an his qui duob
suł plurib rogatus ẽ restituere hr̃ditatẽ.
cogente aliquo adire possit. ⁊ in hoꝵ ꝗd
id non desidauer̾ portionib falcidie bene¬
ficio uti siue ipsi quoq sibi restitui. siue aliꝰ
in locũ eoꝵ successer̃. ⁊ cũ ħ hodie iure u¬
timur: ut totũ tͣnseat ad eũ qui coegit con¬
sequens erit dicere quarte recentionẽ amisisse
eũ qui coactus ẽ. Rainsolidũ actiones tͣnsie¬
rint in eũ qui coegit. Plane si ꝓponas fi¬
Aicõmissaĩum ñ ita coegisse. ut tota h̃re¬
ditas anse tnsferatur. cũ ceꝑint ceteri
desidare ⁊ sibi restitui hr̃ditatem. dicendĩi¬
eñ falcidia uti posse. Recte metianus ait.
multum int̃eẽ utrũ totã restitui hr̃¬

Expanded text:
in eum qui coegit absentes, si uelint fideiin eum qui coegit absentes, si uelint fideicommissum suscipere, a praesente petent: consequenter ait nec quartam eum retenturum aduersus fideicommissarios suos, quia nec heres potuit.Idem Maecianus quaerit, an is, qui duobus uel pluribus rogatus est restituere hereditatem, cogente aliquo adire possit et in horum, qui id non desiderauerunt, portionibus Falcidiae beneficio uti, siue ipsi quoque desiderent sibi restitui siue alius in locum eorum successerit. et cum hodie hoc iure utimur, ut totum transeat ad eum qui coegit, consequens erit dicere quartae retentionem amisisse eum qui coactus est, quia in solidum actiones transierint in eum qui coegit. plane si proponas fideicommissarium non ita coegisse, ut tota hereditas in se transferatur: cum coeperint ceteri desiderare sibi restitui hereditatem, dicendum Falcidia eum uti posse. recte igitur Maecianus ait multum interesse, utrum totam restitui here
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ concessum est in quit militib ctrca institu¬
tionẽ separe sp̃es bonoꝵ. ita ⁊ si ꝑficaĩ cõmĩ¬
sum ab institutis hr̃dib id fecit adinittereur.
trebellianũ senatus consultum.¬
uin quidam duos hr̃des instieũt. eosq
inuicẽ subsitiũt. ⁊ ab his petierit. siue ut̃q fr¬
ur alt̾̃ hr̃s eẽt ut hr̃ditas sua ex parte dimi¬
dia restitueret᷑. alieui post qͥnquenniũ et
scͥpti susceptũ sibi hr̃ditatem dicant. fidĩ¬
cõmissaĩus aũt desidet suo ꝑicło adiri hr̃di¬
tatem censuit senatus ambos hr̃des alterũ¬
ue cogi adire hr̃ditatẽ ⁊ fidĩ cõmiss aĩo eam
restituere. ita ut sidĩ cõmissãio eam restituere¬
⁊ adũisus eum actiones cõpetant: quasi ex
trebelliano restituta hr̃ditate.¬
Ietianus scribit cũ quis exfidĩ cõmiᷤ¬
sarus ab eẽt ⁊ p̃sentes desident suo ꝑiculo
adire hr̃ditatẽ. tͥnslatisq insolidũ actiõib

Expanded text:
sicuti concessum est, inquit, militibus circa institusicuti concessum est, inquit, militibus circa institutionem separare species bonorum, ita et, si per fideicommissum ab institutis heredibus id fecerit, admitteretur Trebellianum senatus consultum.Cum quidam duos heredes instituerit eosque inuicem substituerit et ab his petierit, siue uterque siue alter heres esset, ut hereditas sua ex parte dimidia restitueretur alicui post quinquennium, et scripti sus‹pec›tam sibi hereditatem dicant, fideicommissarius autem desideret suo periculo adiri hereditatem: censuit senatus ambos heredes alterumue cogi adire hereditatem et fideicommissario eam restituere ita, ut fideicommissario et aduersus eum actiones competant quasi ex Trebelliano restituta hereditate.Maecianus scribit: cum quis ex fideicommissariis abesset et praesentes desiderent suo periculo adire hereditatem translatisque in solidum actionibus
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qui suspectam hr̃ditatẽ dicit. totãq
hr̃ditatem tͣnsire adeum qui adire cog̃.
S et si quis non hr̃ditatẽsisue partẽ di¬
midiam rogauit hr̃dẽ suũ resticuere. sed
hr̃ditatem seie que ad eum ꝑuenerat ł
totam uł partẽ etus hỹsq institutus fuspes¬
tam dicat. cũ placeat illud qđ pap̃ ait ex
trebelliano tͥnsire actiones dici pon̾t. si sus¬
pecta dicatur hr̃ditas. cogendũ hr̃dem
cas restituere. uł res ꝓuinciales.
dicendũ ẽ suspectã dicentẽ cogi adire.
et restituere. Nam ut elegant᷑  metianus
ratione
excertare males hr̃dem
instituere
potest. actionesq ei da¬
buntur
pari ratione ⁊̃ excrebellianõ
transibunt actiones. ⁊ qͣmuis placeat. cũ quis
hr̃ditatẽ bonaq que sibi ab aliquo obuener̃.
uł que in aliqua regione ht̃ restituere rogat.
ex trebelliauo ñ tͣnseunt actiones. tm̃ contra
respondi deb̾e in multis testam̃to ait. Nam

Expanded text:
eum, qui suspectam hereditatem dicit, totamque eum, qui suspectam hereditatem dicit, totamque hereditatem transire ad eum, qui adire cogit. Sed et si quis non hereditatis suae partem dimidiam rogavit heredem suum restituere, sed hereditatem Seiae, quae ad eum pervenerat, vel totam vel partem eius, heresque institutus suspectam dicat, cum placeat illud quod Papinianus ait ex Trebelliano transire actiones, dici poterit, si suspecta dicatur hereditas, cogendum heredemcas restituere vel res provinciales, dicendum est suspectam dicentem cogi adire et restituere: nam, ut eleganter Maecianus ratione ex certa re miles heredem instituere potest actionesque ei dabuntur, pari ratione etiam ex Trebelliano transibunt actiones: et quamvis placeat, cum quis hereditatem bonaquuel quae in aliqua regione habet, restituere rogat, ex Trebelliano non transeant actiones, tamen contra responderi in militis testamento ait: nam
Abbreviated transcription (Latin):
quia in ip̃a magis id qđ suꝑ ẽ ex hr̃ditate
qm ipsam hr̃ditatem resticuere sit rogatꝰ.
⁊ sunt qui putent ut metianꝰ iutilẽ eẽ hãc
deductionẽ. Nec i posse ex uĩe deduci qͣn¬
titatem. non magis qͣm fundũ quis deduc-¬
to axre alieno. uł deductis legatis restituere
sit rogatus. Neq Niecipit fundus eris alie¬
ni ł legati minutionẽ. S uilianũ existi¬
mare refert trebelliano senatus consulto
locũ eẽ .⁊ ne duplicit᷑ fidĩ cõmissaĩus ho¬
noretur. ⁊ cũ hr̃s es alienũ. uł legatũ de¬
ducit: ⁊ cũ conuenit᷑ acreditorib ⁊ lega¬
tirus resticuta s̃ ex trebelliano hr̃ditate de¬
be aut deductionẽ eum non pati ab hẽaũ
cauere illi hr̃dem. defensũ in eũ aduersũ
legatarios cet̃osq¬
Si quis hr̃ institutus rogatus fuerit
hr̃ditatem ñ totam sed partẽ restituere sit
ulit sibi restituere hr̃ditatẽ. alt̃ recuset.
senatus censuit utroq casu exhonerari

Expanded text:
quia vi ipsa magis id, quod superest ex hereditate, quia vi ipsa magis id, quod superest ex hereditate, quam ipsam hereditatem restituere sit rogatus. et sunt qui putent, ut Maecianus, inutilem esse hanc deductionem: nec enim posse ex iure deduci quantitatem, non magis quam si fundum quis deducto aere alieno vel deductis legatis restituere sit rogatus: neque enim recipit fundus aeris alieni vel legati minutionem. sed Iulianum existimare refert Trebelliano senatus consulto locum esse et, ne dupliciter fideicommissarius oneretur, et cum heres aes alienuducit et cum conuenitur a creditoribus et legatariis, restituta sibi ex Trebelliano hereditate debere aut deductionem eum non pati ab herede aut cauere illi heredem defensum iri eum aduersus legatarios ceterosque.Si quis heres institutus rogatus fuerit hereditatem non totam, sed partem restituere, velit sibi restitui hereditatem, alter recuset: senatus censuit utroque casu exonerari