comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
misso domtinico ad moniti oboedire noluer̃ : ut hannũ nrm reuuadi are cogant᷑ & ꝑfide lussoros adpa¬
latiũ nrm̃ uenire ubeant᷑ et tunc nos decornamꝰ utrũ nob̵ placeat ut aut illũ lannũ ꝑsoluat
aut aliã armis carã sustine at : DE ȨCCLIS Int̃ heredes diuisis : Deȩccłis qͥlnt̃ coheredes diuisesunt :
c̃sideratũ ẽ quatenꝰ si scđm prouidentiã & admonitionẽ epĩ ipsi coheredes eas uoluerint te¬
nere & honorarefaciant : Sinaut̃ hoc contradixerint ut in epĩ potestate maneat utrũ a
re ꝑmittat autreliquias exinde auferat . &ubi ad nrmbene ficiũ eccłȩ ꝑtinentes itadiuisȩ inuentȩ
in qusitionẽ faciant uerũ ꝑneglogentiã auit ii posl ilitatẽ destructestut : &uli neglegentia hnuenta fuert¬

Expanded text:
misso dominico admoniti oboedire noluerint, ut bannum nostrum rewadiare cogantur, et per fideiussores ad palatium nostrum venire iubeantur. Et tunc nos decernamus, utrum nobis placeat, ut aut illum bannum persolvat, aut aliam harmiscaram sustineat. 2. De ecclesiis quae inter coheredes divisae sunt, consideratum est, quatenus si secundum providentiam et admonitionem episcopi, ipsi coheredes eas voluerint tenere, et honorare faciant. Sin autem hoc contradixerint, ut in episcopi potestate maneat, utrum eas ita consistere permittat, aut reliquias exinde auferat. Et ubi ad nostrum beneficium ecclesiae pertinentes ita divisae inventae in
Abbreviated transcription (Latin):
dempnare p̃sumat: DELIBERTIS UT SACERDOTIE: DEEENSENTUR ALLATCO
Liberti quorũ cũque in geniorũ a sacerdotib: defensent᷑. nec ad publicũ reuocentꝰ¬
NEALIQVIS CLERICVS EROQUACV& OCCASIONE EX traneã mulierẽ indomosud
labeat : nullus ergo deinceps đorum prooc casione necessitatis uestis faciendi aut causa op¬
dinandidomus ex traneã muliore indo mosua habere p̃sumat: DE uiDUIS exepta

Expanded text:
dempnare praesumat. 86. De libertis, ut a sacerdotibus defensentur. dempnare praesumat. 86. De libertis, ut a sacerdotibus defensentur. Liberti quorumcumque ingenuorum a sacerdotibus defensentur nec ad publicum ullatNe aliquis clericus pro quacumque occasione ex hoc extraneam mulierem in domo sua habeat. Nullus ergo deinceps clericorum pro occasione necessitatis vestes faciendi aut causa ordinandi domus extraneam mulierem in domo sua habere praesumat. 88. Ex epistola
Abbreviated transcription (Latin):
nius erga eũ epõ agere placuerit cuius ditioni subsistit : DESARTA TECTIS eCđarũ que exdo¬
nis fiunt eisde conlatis ut in potestate epĩ reuocentur quȩq conligata fuerint : Quȩcũq pro
sartatectis ȩccłis fuerint conligata in potestate pontificis aut prbi uł seruientiũ scõꝵ loco¬
rũ scđm uoluntatẽ conferentis. ad sedebeant reuocare : qđ si aliquis haec inde abstraxe¬
t rapuerit furatusue fuerit uł ea fraudauerit. aut uasta uerit seu quoquũq: c
alienauerit: sciat se eẽ canonicȩ ex commurucatũ quousq: eaquȩ abstulit studoat re¬
formare : HEΡRESBITER̃ diaconũ aut clericũ aliquẽ ullus uidex saecularis absq
consensu epĩ sui dis tringat : VINVLLVs iudex neque presbiterũ neq diaconem
aut clericũ. aut iuniarẽ ecclesiae sine scientia pontificis ꝑse dis tringat aut con¬

Expanded text:
nius erga eum episcopo agere placuerit, cuius ditioni subsistit. 84. De sartatectis ecclesiarum, quae ex donius erga eum episcopo agere placuerit, cuius ditioni subsistit. 84. De sartatectis ecclesiarum, quae ex donis fiunt eisdem conlatis, ut in potestate episcopi revocent, quaecumque colligata fuerint. Quaecumque pro sartatectis ecclesiis fuerint colligata, in potestate pontificis aut presbiteri vel servientium sanctorum locorum secundum voluntatem conferentis ad se debeant revocare. Quod si aliquis haec inde abstraxerit, rapuerit furatusve fuerit, vel ea fraudaverit aut vastaverit seu quocumque commento alienaverit, sciat se esse canonice excommunicatum, quoadusque ea, quae abstulit, studeat reformare. 85. Ne presbiterum, diaconum, aut clericum aliquem ullus iudex secularis absque consensu episcopi sui distringat. Ut nullus iaut clericum, aut juniorem ecclesiae sine conscientia pontificis per se distringat, aut con
Abbreviated transcription (Latin):
isalimis ad sepulturã eoru cadauera deducant᷑ : Multi en sibi ꝑignorantiã usur parunt : Si naliter
& dehis placuit qui ꝓsuis scelerib puniunt᷑: DE VERBO OCIOSO: Ome uerbũ ociosũ qđ locuti
fuerint homines si reddent deeorationẽ indie iuditii maltomagis dapnant nexia uerba loquen¬
tes : Ociosũ quippe uerbũ ẽ qđ aut utilitate rectitudinis aut ratio ne iuste necossi tatis ca¬
ret: aut tam̃ indie iuditu deeorationẽ reddetur : DEEO QVI nomint̃ ꝑemerit : Quioccide¬
rit hominẽ iuxta ca nonicã paeniteat sanctionẽ & ab ȩccła prius ꝓiciat᷑ ubi prostratꝰ inter¬
rã incinere et cilicio in introitũ et exitũ populi sẽꝑ iaceat humilit̃ postulans ut ꝓse orare non de dig¬
nẽt. Et hocusq: ad satis factionẽ ȩccłȩ & sacerdotũ agat. Pane tantũ &aqua fruens nisi buma¬

Expanded text:
psalmis ad sepulturam eorum cadavera deducantur; multi enim sibi cum ignorantia usurparunt. Similiter psalmis ad sepulturam eorum cadavera deducantur; multi enim sibi cum ignorantia usurparunt. Similiter et de his placuit, qui pro suis sceleribus puniuntur. 82. De verbo otioso. Omne verbum otiosum, quod locuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die iuditii; multo magis damnantur noxia verba loquentes. Otiosum quippe verbum est, quod aut utilitate rectitudinis, aut ratione iustae necessitatis caret; attamen in die iudicii de eo rationem reddant . 83. De eo, qui hominem peremerit. Qui occiderit hominem, iuxta canonicam poeniteat sanctionem, et ab ecclesia prius proiciatur; ubi prostratus in terram in cinere et cilicio in introitum et exitum populi semper iaceat humiliter postulans, ut pro se orare non dedignentur. Et hoc usque ad satisfactionem ecclesiae et sacerdotum agat pane tantum et aqua fruens, nisi huma
Abbreviated transcription (Latin):
quic̃uiuio solo gentiliũ et escis immolatitus usi sunt : possunt ieiunis et manꝰ in posia¬
onẽ prgari ltaue de inceps ab ido locitis alstinentes sacra m̃torũ xp̃i possunt cẽ
participes : Si aut̃ aut idola ad orauer̃ aut homicidiis uł fornicationib contaminae uit
lcõmunio nẽ eos nisi ꝑ paenitentiã publicã nono portet admitti : DEPA MILIA RITATE EX trano
mulierũ : Vt nullus familiaritatẽ extranearũ mulierũ p̃sumat habere & quinuentus fuerit seuerius
sibi quacũque neglegentia mortẽ inferunt ut eorum cõmemoratio in oblatione nonfiat. similicer
& dehis qui prosuis scelerib puniunt᷑ : Dthis quisibim& ipsis quocũq: modo modo mortẽ inferunt
& dehis quipyosuis sclerib puniunt᷑ : P lacuit ut hi qui sibi ipsis aut ferro aut ueneno aut p̃cipitio aut
sus pendio uł quolib& modo uiolent̃ infer̃ mertẽ. nulla illis in oblatione cõmemeratio fiat. neq cum

Expanded text:
Qui convivio solo gentilium, et escis immolaticiis usi sunt, possunt jejuniis et manus impositione purgari, ut deinceps ab idolothytis abstinentes sacramentorum Christi possint esse participes. Si autem aut idola adoraverunt, aut homicidiis vel fornicationibus contaminati sunt, ad communionem eos, nisi per poenitentiam publ Ut nullus familiaritates externearum mulierum praesumat habere; et qui inventus fuerit, severius sibi quacunque negligentia mortem infecerunt, ut eorum commemoratio in oblatione non fiat: similiter et de his qui pro suis sceleribus puniuntur. Conc. Bracar. I, tit. 16, c. 63. De homicidio volunt, ut eorum commemoratio in oblatione non fiat: similiter et de his qui pro suis sceleribus puniuntur. Placuit, ut hii, qui sibi ipsis aut ferro aut veneno aut praecipitio aut suspendio vel quolibet modo violenter inferunt mortem, nulla de illis in oblatione commemoratio fiat, neque cum
Abbreviated transcription (Latin):
admplenda ep̃i & abbates sitier eliqui quibenefici anta habent adiuuent comites insuis homiib
distringendis & sicomites hanc nram conslitutionẽ neglexerent. hoc ꝑmissos nros adm um noticia
ł facte st uł inemendatae remanser̃. hoc ad uram noticiã ꝑferat᷑: Autor uero facci sifuerit p̃posit̃
ł aduo cat᷑ siuecenteriarius ł qualibet alia dignitate p̃dita libera ꝑsona. plegalẽ em̃ dationẽ piloco
actã sub fideiussorib aduram psentiãueniat: Multitudo uero siue deseruis siue deliberis sit
tiona emendatione multetur . Vt ponte publici quides crucifueruit iterũ extruant᷑. Deportib publi¬
cis destructis placuit nob̵ ut iuqui iussione ninam inrepartonitib pontis contepser̃ uolum̃ ac iubem̃ ut

Expanded text:
adimplendam episcopi et abbates, sive reliqui qui beneficia nostra habent, adiuvent comites in suis hominibus distringendis. Et si comites hanc nostram constitutionem neglexerint, hoc per missos nostros ad nostram noticiavel factae sunt vel inemendatae remanserunt, hoc ad nostram notitiam perferatur. Auctor vero facti si fuerit praepositus vel advocatus sive centenarius vel qualibet alia dignitate praedita libera persona, post legalem emendationem in loco factam sub fideiussoribus ad nostram praesentiam veniat. Multitudo vero, sive de servis sive de liberis sit, legitima emendatione multetur. 112. Ut pontes publici, qui destructi fuerint, iterum extruantur. De pontibus publicis destructis placuit nobis, ut hii, qui iussionem nostram in reparandis pontibus contempserunt, volumus ac iubemus ut
Abbreviated transcription (Latin):
a uarito tẽpore poenitentia ẽ quia sponsio earũ a dño tenebat᷑ : sieniꝰ inter hom¬
es solet io e fide eonruatus nulla ratione dispolui quanto magis istap ollicot¬
faat factione exduduntur: quantopotius udue quȩ ꝑfectioris actatis e
maturioris sapientiȩ atq: consilii exiscuntint uira niq consortio
mul totiens usesunt et uelari so ꝑmuserunt habitũq religionis a¬
supsoruno. et demũ a postata uerunt atq: ad prio rẽ uomitũ sunt reuer

Expanded text:
iquanto tempore poenitentia est; quia sponsio earum a Domino tenebatur. Si enim inter homines solet bonae fidei contractus nulla ratione dissolvi, quanto magis ista pollicitsatisfactionem excluduntur, quanto potius viduae, quae perfectioris aetatis et maturioris sapientiae atque consilii existunt virorumque consortio multotiens usae sunt et velari se permiserunt habitumque religionis assumpserunt, et demum apostataverunt atque ad p
Abbreviated transcription (Latin):
Progeniom suã unũ quõ q usq ad septimã obseruare de cernimꝰ genenationẽ
& quã diuse aȩ noscunt affinitate propinquosad huĩ copulȩ non accedere sociota¬
te Et in scis canonib: spũdĩ conditis de incertis habetur insertũ : Incestir
coniunctionib: nidul prorsus ueniȩ reseruamus : nisi cũ ad ulteriũ separationo
sana uerint: Incestos uero: nullo coniugii nomine p̃uedendos sanctimiur :
sed qͥb in licita conunctio lit dieiẽ nsili simt quos scon patrĩ deretac̃iugio copulari phibent si atohunt

Expanded text:
 observare decernimus generationem, et quamdiu se agnoscunt affinitate propinquos, ad huius copulae non accedere societatem. Et in sanctis canonibus spiritu Dei conditis de incestis habetur insertum: Incestis coniunctionibus nihil prorsus veniae reservamus, nisi cum adulterium separatione sanaverint. » Incestos vero nullo coniugii nomine appellandos sanccimus; sed quibus inlicita coniunctio interdicitur, nisi hi sunt, quos sanctorum patrum decreta coniugio copulari prohibent, habebunt
Abbreviated transcription (Latin):
cosuł laicos religiosos ante sacrã horã diei t̃tiã inire conuiuia : neq: aliquando łros
maxilitanus dix̃ : In quibusdã locis sunt prbi qui aut ignorantes sĩ pliciti
aut dissimulantes audaciter presente et in consulto ep̃ocũ plurib: indomicilus
agunt agenda qđ disciplinȩ in congruũ eẽ. cognos cit scitas urã: Genilius ep̃s dixit :
ratres & coepĩ nri digne suggestionituȩ respondere ꝓpt̃ ignorantiã non mora

Expanded text:
cos vel laicos religiosos ante sacram horam diei tertiam inire convivia, neque aliquando clericos cos vel laicos religiosos ante sacram horam diei tertiam inire convivia, neque aliquando clericos Massilitanus dixit: In quibusdam locis sunt presbiteri, qui aut ignorantes simpliciter aut dissimulantes audacter praesente et inconsulto episcopo cum pluribus in domiciliis agunt agendam. Quod disciplinae incongruum esse cognoscit sanctitas vestra. Genilius episcopus dixit: Fratres et coepiscopi nostri dignae suggestioni tuae respondere propter ignorantiam non mora
Abbreviated transcription (Latin):
nstituta eẽ noscunt᷑ : Id ẽ ut annis septẽ int̾ caticuminos orent: et duob: int̃cath¬
cos et pͥea moderatione etclem̃tia epĩ fidelib: in oblationẽ & eucharischia cͥmunieent :
Quã formã sequant etrec̃firmati : DE CIERICIS qͥ ad seculariũ defensionẽ confuguint ꝓpe¬
districtionẽ epĩ : Placuit ut cłrs sire licto offitio suo ꝓpt̃ distrietionẽ ad sȩcularẽ fortasse
c̃fugerit et his adquẽ recurrit solatiũ defensionis in penderit : cũ eodẽ deȩccłȩ communio¬
ne pellatur : SE EVAΡIloquiis : Clericos scurriles & uerb̵ c̃pib: loculares: ab offitiodetra¬
lendos DECIE RiCis qui in c̃iuuio antane p̃suserint : Veric int̃ epulascantantes supͣdicte
tẽ ad cerrime obiurgandũ : siꝑsteterit inuitio : ex cõmunicandũ : NEAN TE Horã
dicit̃tiã quis ad conuiuiũ ꝑgat nec ante benedictionẽ manducet : Non oportere cleri¬

Expanded text:
constituta esse noscuntur; id est ut annis septem inter caticuminos orent, et duobus inter cathconstituta esse noscuntur; id est ut annis septem inter caticuminos orent, et duobus inter catholicos; et postea moderatione et clementia episcopi fidelibus in oblatione et eucharistia communicent. Quam formam sequantur et reconfirmati. depellatur. Placuit, ut clericus, si relicto officio suo propter districtionem ad saecularem judicem fortasse confugerit, et is, ad quem recurrit, solatium ei defensionis impenderit, cum eodem de ecclesiae communione pellatur. 66. De turpiloquiis. Clericos scurriles et verbis turpibus ioculares ab officio detrahendos. 67. De clericis, qui in convivio cantare praesumpserint. Clerici inter epulas cantantes supradictatem acerrime obiurgandum; si perstiterit in vitio, excommunicandum. 69. Ne ante horam diei tertiam quis ad convivium pergat nec ante benedictionem manducet. Non oportere cleri
Abbreviated transcription (Latin):
quã missȩ sollo pͥnitas cõpleat᷑ & ubi ep̃s fuerit beneditionẽ accipiant sac̃ dotis : sac̃ dorteaut̃
uerbũ in ecda faciente : qͥ egressus dea uditorio fuerit ex cõmunic& : Detus quie cđastica
iciunia absq necessitate dissoluunt : Si q̃ eorũ qͥ continentiȩ studenã absq: necessitate cor¬
porea tradita in commune ieiunia et ab ȩccła custodita suꝑbiendo dissoluit st inulo suꝑ co¬
det᷑ nisi solitũ salis quiasi fideles ꝑ ilbos dies sacram̃ta non mutant. nec cãticumino ropor¬
teo mutare : Quȩ forma : etiã apublice penitentib: omnino sequenda est : Detus quire¬
baptirati uł recen firmatis quid sit agendũ : Deł qui rebaptizati sine aliqua necessitate uł conĩ¬
ta lapsi sunt : placuit utcircaeos illa nicene si nodistatuta seruent᷑ quȩ dep̃uaricatorib:

Expanded text:
quam missae sollempnitas conpleatur. Et ubi episcopus fuerit, benedictionem accipiant sacerdotis. Sacerdoquam missae sollempnitas conpleatur. Et ubi episcopus fuerit, benedictionem accipiant sacerdotis. Sacerdoica ieiunia absque necessitate dissolvunt. Si quis eorum, qui continentiae student, absque necessitate corporea tradita in commune ieiunia et ab ecclesia custodita superbiendo dissolvit stimulo suae codetur, nisi solitum salis; quia si fideles per illos dies sacramenta non mutant, nec catechumenos oportet mutare. baptizati vel reconfirmati sunt, quid sit agendum. De his, qui rebaptizati sine aliqua necessitate vel tormento lapsi sunt, placuit, ut circa eos illa Nicenae sinodi statuta serventur, quae de praevaricatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ad epĩ ordinationẽ et potestatẽ ꝓtinsatit  DEHIESquȩ a fidelib: in parro echitanisba¬
silicis offerunt᷑: Dehis quȩ parrociuis int̃ris iuneis mancipus atq peculiis que cũq fideles
optulerint : antiquorũ canonũ instituta seruent᷑ & omã in epĩ potestate consiscant:
Denis tam̃ quȩ in altario accesserint : tertia epis fidelit̃ deferac᷑ : DE QVATTUOR porti¬
onefideliũ fieri debeant portiones ut una sit epĩ alia dericorũ tertia pauperũ
quo seputat p̃diũ possidere frustret᷑ liceatq: cui lib& ȩccłasticȩ ꝑsonȩ uocẽ contradicti¬
onis adferre & cũ fructib p̃teriti tẽporis eadẽ p̃dia alienata reposcere : DETVQV
concẽp̃tores canonũ extiterint laicis : Vt laici contep̃tores canonum ex communicens
derici honore priuent᷑ : VTEOEUIVS antecõ pletã missã ecbenedictionẽ accoptã egre +
diñ presumat : Cũ ad celebranda smissas indĩ nomine c̃uenit᷑ popłus non antedi

Expanded text:
pi ordinationem et potestatem pertineant. 57. De his, quae a fidelibus in parrochitanis basilicis offeruntur. De his, quae parrochiis in terris, vineis, mancipiis atque peculiis quicumque fideles obtulerint, antiquorum canonum instituta serventur, et omnia in episcopi potestate consistant. De his tamen, quae in altario accesserint, tertia pars fideliter episcopis deferaturone fidelium fieri debeant portiones: ut una sit episcopi, alia clericorum, tertia pauperum, quo se putat praedium possidere, frustretur, liceatque cuilibet ecclesiasticae personae vocem contradictionis adferre et cum fructibus praeteriti temporis eadem praedia alienata reposcere. 60. De his qui contemptores canonum extiterint laicis. Ut laici contemptores canonum excommupriventur. 61. Ut populus ante completam missam et benedictionem acceptam egredi non praesumat. Cum ad celebrandas missas in Dei nomine convenitur, populus non ante discedat,
Abbreviated transcription (Latin):
lurt lium ane pdeionis firmit̃ c̃seruant᷑ fixius cam̃ aq feruentius iura tanti
pacti quetũ dõ sacta st̃ in uio labilit̃ st̃ obseruanda
PESCOLIS PERSINGULAS VRBES AGENDIS
Incios pari ẽsensude reiumꝰ ut unus quisq: epõrꝓ inscolis habendis & adutilitatẽ eccłae
militib: xp̃i p̃parandis oleducandis ab iunc magis studiũ ad hiberaa : Et in hoc unus¬
unus quisq rectorũ scolasticos suos eidẽ concilio ad eẽ faciat quatenus et
ceteris eccłis notisirĩ detus sollers studium circa diuinũ cultũ omipubis
mani festũ fiat:
QUODABETI SCORIS IEIUNIS INEO SITIONET MAUYA HIERI OORTEAT
Ut epĩ non nisi ieiuni ꝑ inpositionẽ smanuũ spũmi scm̃ tradarT. Exceptis
in firmis. & morte poreclrtantib:: Sicut aut̃ duob tẽporib: pascha uidelicat
opente costen baptismũ. Ita oiã traditionẽ sp̃s scĩ aieiunis pontificib ẽuenit
Ut prb̃i sicuti actenus factũ est Indiscrete ꝓdiuersa ñ mittant᷑ Nec ab epis

Expanded text:
 fixius tamen atque ferventius iura tanti pacti, quae cum Deo facta sunt, inviolabiliter sunt observanda. 5. De scolis per singulas urbes habendis. Inter nos pari consensu decrevimus, ut unusquisque episcoporum in scolis habendis et ad utilitatem ecclesiae militibus Christi praeparandis et educandis abhinc maius studium adhiberet. Et in hoc uniusunusquisque rectorum scolasticos suos eidem concilio adesse faciat, quatenus et ceteris ecclesiis noti sint et eius sollers studium circa divinum cultum omnibus manifestum fiat. 6. Quod ab episcopis ieiunis inpositionem manuum fieri oporteat. Ut episcopi nonnisi ieiuni per inpositionem manuum Spiritum sanctum tradant, exceptis infirmis et morte periclitantibus. Sicut autem duobus temporibus, pascha videlicet et pentecosten, baptismum, ita etiam traditionem sancti Spiritus a ieiunis pontificibus convenUt presbiteri, sicut hactenus factum est, indiscrete per diversa non mittantur nec ab episcopis
Abbreviated transcription (Latin):
in locis incgruentib: fieriomĩ no ñ debeaNt: Et necesse ẽ : ut unꝰ qͥsq: epoꝵ huiꝰ cemodi
excepto quando initinere ꝑgit᷑ & locbasi lice ꝓculẽ. & id in altarib: ab ep̃is c̃serratis
fieri necessitas c̃pellit nepopłus dĩ sine missarũ celebratione & corporis &e sangui¬
nis domnicȩ ꝑceptione maneat : missarũ cȩlebrationes in huiꝰ cemodunlicitis
locis postottantasq ꝓhibitiones facere adtepta uerit : dignũ ẽ ut grado siui peri¬
culũ incurrat : Saausigit᷑ ẽ missã ñ audiri quã eã ubi ñ licet nec oport& colebrari

Expanded text:
in locis incongruentibus fieri omnino non debeant; et necesse est, ut unusquisque episcoporum huiuscemodi in locis incongruentibus fieri omnino non debeant; et necesse est, ut unusquisque episcoporum huiuscemodi m abhinc, excepto quando itinere pergit et locus basilicae procul est et id in altaribus ab episcopo consecratis fieri necessitas conpellit, ne populus Dei sine missarum celebratione et corporis et sanguinis dominici perceptione remaneat, missarum celebrationes in huiuscemodi inlicitis locis post tot tantasque prohibitiones facere adtemptaverit, dignum est, ut gradus sui periculum incurrat. Satius igitur est missam non audiri, quam eam ubi non licet nec oportet, celebrari
Abbreviated transcription (Latin):
deli bo t̃ribili c̃ denuntiet ae diẽ dominicũ inqͦ auctor uicȩ resurrexit a mortiuis honorabilit̃¬
aee nera bilit̃ colant: Nasi paga ni obmemoria & rouerentiã deoe suoit dies o breraluit¬
dei more carnali sabbatũ carnalit̃ obseruare sataguts̃ quapomagis apĩantreligi¬
onuis deuatio ob memeriã dominiceresu rrectionis eundẽ diẽuenerabilit̃ atq honorabilit̃
colere debas: Multinãq nrõꝵ uisi multioiã quorũ dã relatu didicim quos dam¬
in hacdie opera ruralia exercentes fulmine int̃emptos quosdã artuũ c̃tractione mul¬
tatos quosdã &iã uisibili igne assũptos subito incinere resolutos poenalit̃ occubuisse:
Proinde necesse ẽ : ut primũ sac̃ dotes reges & principes cunctiq fideles huic dieidebi¬
lterũ incculcandũ popłisq: deñtiandũ sũo pereuisu fuit : ut missarũ cȩlebrationes

Expanded text:
delibus terribiliter denuntietur, ut diem dominicudelibus terribiliter denuntietur, ut diem dominicuer colant. Nam si pagani ob memoriam et reverentiam deorum suorum dies colere et Iudei more carnali sabbatum carnaliter observare satagunt, quanto magis christianae religionis devotio ob memoriam dominice resurrecolere debet. Multi namque nostrorum visu, multi etiam quorundam relatu didicimus, quosdamin hac die opera ruralia exercentes, fulmine interemptos, quosdam artuum contractione multatos, quosdam etiam visibili igne absumptos, subitos in cinerem resolutos penaliter occubuisse. Proinde necesse est, ut primum sacerdotes reges et principes cunctique fideles huic dieiiterum inculcandum populisque denuntiandum summopere visum fuit, ut missarum celebrationes
Abbreviated transcription (Latin):
nos noriuis rutidatione eor ũ quigindũ amittãnł tãpso quã pmiinistrossurs uouatio
eosai ea noniee penitentiȩ subdere non neglegat Iuxt Pđ in sonosilus ciouerit¬
ensetitulo primo seribit᷑ : Er bt siuxore acceperit : ab ordine deponatar
danero formeat fuert. aut adulteriũ ꝑp&ratꝰ fuerit ã plius pellideba & sub
paenitentia redu: Nonnulli epo gradu amisso ad eofilubeli al esficur:÷u
nec publicis quia fasñẽ nec ca nonicis propt̃ quorumdã epoꝵ incurian
sesscdis et pulis surs ade ũ badñ saluatoris quib muisteria corporis e sanguinis
adsantiẽ cũ nullus circũstet dicit : Quȩ consuesudo qua a postolice q eõ¬
clesiastiee a uetoritati refragat᷑ & tanto misterio quandũ dehonoratione
in rogare uideur : om̃ib nob̵ in c̃mune uisũ ẽ ut de inceps huius ce modiusus
inter caetera uero ad monitionis nraẽ officia sacis illud nob̵ necessa rũ uisu ẽ : ut popłis fi¬

Expanded text:
dationem eorum qui gradum amittunt tam per se quam ministros noverit, eosque canonice penitentiae subdere non neglegat, iuxta quod in concilio Cesariensi titulo primo scribitur: « Presbiter si uxorem acciperit, ab ordine deponatur; si vero fornicatus fuerit aut adulterium perpetraverit, amplius pelli debet et sub penitentia redigi. » Nonnulli enim amisso gradu adeo filii Belial efficiuntur, ut nec publicis, quia fas non est, nec canonicis, propter quorundam episcoporum incuriam, at; quia ita nec verba Domini salvatoris, quibus mysteria corporis et sanguinis mstantium, cum nullus circumstet, dicit? Quae consuetudo quia apostolicae et ecclesiasticae auctoritati refragatur et tanto mysterio quandam dehonorationem irrogare videtur, omnibus nobis in commune visum est, ut deinceps huiuscemodi usus Inter cetera vero admonitionis nostrae officia satis illud necessarium visum est, ut populis fi
Abbreviated transcription (Latin):
sequantur regulam. Neque habeat emere declinctur a quoquã
Nullus in monasterio proprii cordis sequatur uoluntatem
Neque p̃sumac quisquam cum abbate suo protue in framonasteriũ
dutforis contendere. quod ip̃ sumpiert regulari dicplins
subiaceat. si frequenter correptus proqualib& culpa si& iam
ex comunicatus None mencdauerit acrior ei accedat corratio
Id uerberun uindicte ineum procedant. similiter &q u p̃sump¬
serit claustramonasterii egredi uel quocumque ire uel quippiam
quamuis parum sine iussione ab batis facere uindicte regularis¬
ur subiaceat. peccantes corã om̃ib: arguanitur. ut ceterim&eum
hał eaut

Expanded text:
sequantur regulam, neque ab ea temere declinetur a quoquam. sequantur regulam, neque ab ea temere declinetur a quoquam. Nullus in monasterio proprii cordis sequatur voluntatem, neque praesumat quisquam cum abbate suo proterve infra monasterium aut foris contendere. Quod si praesumpserit, regulari disciplinae subiaceat. Si quis frequenter correptus pro qualibet culpa, si etiam excommunicatus non emendaverit, acrior ei accedat correctio, id est, verberum vindictae in eum procedant. Similiter et qui praesumpserit claustra monasterii egredi, vel quocumque ire, vel quippiam, quamvis parum, sine iussione abbatis facere, vindictae regulari subiaceat. Peccantes autem coram omnibus arguantur, ut caeteri metum habeant
Abbreviated transcription (Latin):
tiuolatilia in nataledñi. a in pascha tantum quattuor diebus
siest unde commedant siuerononfuerit unde Non requiratur
ꝑdebitum Si autemabba aut monachi abstinere se uoluerunt
in eorum sitarbitrio
Ut inuffule ueriuniane fr̃ibusdentur
ndo ctrinasua ab apłicam deb&illam semꝑformã seruare . dviii¬
Inquadicit arguȩ. obsecra. increpa. Ilest inclisciplinatos. & inqui¬
ctos. deb&̧durius arguere obedientes autem. & mites. &e sapientes
utinindius ꝓficiant obsecrare : Neglegentes & contemꝑnentes
increp& & corripiat admonemꝰ. Neque dissimul& peccata
deliquentium sed mox ut ceperint oririradicitus eaut p̃uala
amput& memor periculi helidesilo: In probos autem a& duros
acsuꝑbos uel inobȩdientes. uemborum uel corporis castigatione¬
& in ipso initio peccati cõerceat: Scienis scriptum stultus uerbis
non corrigitur : Etitemumꝰ Per cutefiliumtuum uirga & libera¬
bis animameius amotter. In omnibus igitur om̃s magistram

Expanded text:
t volatilia in natale Domini et in pascha tantum quatuor diebus, si est unde, comedant. Si vero non fuerit unde, non requiratur per debitum. Si autem abbas aut monachi abstinere se voluerint, in eorum sit arbitrio. 79. Ut muffulae vervecinae fratribus dentur. 80. In doctrina sua abbas apostolicam debet illam semper formulam servare, in qua dicit: argue, obsecra, increpa. Id est, indisciplinatos et inquietos debet durius arguere, obedientes autem et mites et patientes, ut in melius proficiant, obsecrare. Negligentes vero et contemnentes ut increpet et corripiat, admonemus, neque dissimulet peccata delinquentium; sed mox ut coeperint oriri, radicitus ea ut praevalet amputet, memor periculi Heli sacerdotis de Silo. Improbos autem et duros ac superbos vel inobedientes, verberum vel corporis castigatione in ipso initio peccati coerceat, sciens scriptum: Stultus verbis non corrigitur; et iterum: Percute filium tuum virga, et liberabis animam eius a morte. In omnibus igitur omnes magistram
Abbreviated transcription (Latin):
aut ad inudiã aut adcetera utia spiritalia quȩ exradice supbiȩ ꝓdeunt labitur
QVIDITABΑT NVNCIΑΤIΟ Inbaptismno & quo modo ołseruanda sit
alliuno ut sui aueropossint periculũ nagis adnibraNł scudia: abterauntiareigitꝰ
duabelor poenat eũ res puere sꝑ nerereicere eiq ẽtridicere. seqi unũ quoqs astee
aliemare suse aliudquid quodlioc uerbo in lioc sensu exprimi possur ⁊ aret aepe¬

Expanded text:
aut ad invidiam aut ad caetera vitia spiritalia, quae ex radice superbiae prodeunt, labitur. 4. Quid sit abrenuntiatio in baptismo, et quomodo observanda sit. abhinc, ut suum cavere possint periculum, magnum adhibeant studium. Abrenuntiare igitur diabolo est penitus eum respuere, spernere, reicere eique contradicere seque unumquemque ab eo alienare, sive aliud quid quod hoc verbo in hoc sensu exprimi potest. Opera e
Abbreviated transcription (Latin):
tuni cuique fratri inerbo & potusuo mensura separatim detur:
& deipsa m̃ sura sibidata alicuinihil tribuat
t fr̃s aliquid pinguedinis iniuiccu cotidiano habeatit: excepto
uifer̃. & diebus octo antenatale chnĩ. & a quinqua gessima usque
ad pascha

Expanded text:
unicuique fratri in cibo et in potu sua mensura separatim detur, et de ipsa mensura sibi data alicui nihil tribuat. Ut fratres aliquid pinguedinis in victu quotidiano habeant; excepta sexta feria, et diebus octo ante natale Domini, et a quinquagesima usque ad pascha
Abbreviated transcription (Latin):
alit̃ ab hisofficiis remouendos iudicam̃ : ne alios desacroscõ fontis baptis made
et cõmunione ca nonica priuati & paenitentiȩ publicest̃ subacti: donec per
pȩnitentiȩ satis factionẽ reconciliationẽ mereant᷑: Quoseni lex diuiua
etauctoritas canonica ab ecclesiarũ liminib: & acastrismilitarib: ner uina
sint popłi sequestrat: multomagis ablis sacris officiis usq: ad tepus poonitentiȩ
Vt extra statuta tẽpra canonũ baptis mata ñ cȩlebrent᷑ : quia sacri canoner hoc
modis omĩb nisi aliqđ periculũ insaiterit fierinco ibent. intantũ &iã ut eosqui ali¬
o tempore baptizant᷑ agradib ecclesiasticis arceant:
Deeo &iã instruandos fideles necessario p̃uidimꝰ: ut intelligarł pactũ qđ cũ
deo inbaptis mate fecor : Paccũ qđ cũ deo in baptis matefit: amultis extoto
amultis ex parte trans gredit: Ex toto quippe trans gredic quando quis pose

Expanded text:
aliter ab his officiis removendos indicamus, ne alios de sacrosancto fontis baptismate sualiter ab his officiis removendos indicamus, ne alios de sacrosancto fontis baptismate suet communione canonica privati, et penitentiae publice sunt subacti, donec per penitentiae satisfactionem reconciliationem mereantur. Quos enim lex divina et auctoritas canonica ab ecclesiarum liminibus et a castris militaribus, ne ruina sint populi sUt extra statuta tempora canonum baptismata non celebrentur: quia sacri canones hoc modis omnibus, nisi aliquod periculum institerit, fieri prohibunt, in tantum, ut etiam eos, qui alio tempore baptizantur, a gradibus ecclesiasticis arceant. De eo etiam instruendos fDeo in baptismate fecerunt. Pactum quod cum Deo in baptismate fit, a multis ex toto, a multis ex parte transgreditur. Ex toto quippe transgreditur, quando quis post
Abbreviated transcription (Latin):
B nabentoa iuenta. coneta oroinata tuoc aue inserta esse noscunt
Sed post modũ a fidelibus reꝑta nac in scedula sicut actaerant sc̃ inserta ut
facilius a fideb: Q uotiens necesse fuerit repperiantur :
INCIPIUNT CAUITUIA QUAESVN GENERALIT̃ PERPARROCMAS POPILIS DENU¬
TIΑΗΡΑ Vt fidei sacram̃ tobabtizandi imbuantur & ut paruuli desacris fontib:
ab his nonsuscipiant᷑. uel homines ad c̃firmationẽ tenearłur eui in publica par¬
nitentia ADHUC CΑTIOΝICΑ in reconciliatimanserit :¬
ł: Ioc ad monendũ uł denuntiandũ fidelib necessariae ꝓuidimꝰ : ut hi qui fidem
xp̃i ex p&unt & ꝓuecte &e tatis sun Priusquã ad baptis mũ accedanT instruant᷑
& fidei & baptismatis sacramento : Similit̃ & illi instruendi sunt qui par¬
uulos desacro fonte sus cipere uoluerint : ut intelligant &uim eiusdẽ sacram̃ti
& quid ꝓ aliis spoponderint uł ꝓquo fide iussores extiterint : Il losta m̃speci¬

Expanded text:
 habentur inventa, collecta, ordinata hucque inserta esse noscuntur; sed postmodum a fidelibus reperta hac in scedula sicut acta erant sunt inserta, ut facilius a fidelibus, quotiens necesse fuerit, repperiantur. INCIPIUNT CAPITULA QUAE SUNT GENERALITER PER PARROCHIAS POPULIS DENUNTIANDA. 1. Ut fidei sacramento baptizandi imbuantur. Et ut parvuli de sacris fontibus ab his non suscipiantur vel homines ad confirmationem teneantur, qui in publica poenitentia adhuc canonice inreconciliati manser1. Hoc admonendum vel denuntiandum fidelibus necessario providimus, ut hi qui fidem Christi expetunt et provectae aetatis sunt, priusquam ad baptismum accedant, instruantur et fidei et baptismatis sacramento. Similiter et illi instruendi sunt, qui parvulos de sacro fonte suspicere voluerint, ut intellegant et vim eiusdem sacramenti, et quod pro aliis spoponderint vel per quos fideiussores extiterint. Illos tamen speci
Abbreviated transcription (Latin):
t ad capitulum leccio tradatur similiter ad conlationem sitẽpus
fuerit oportunum¬
Ut quando fr̃s estiuo tempr̃ ieiun anter post seatam dormiant
thisquinoa aculpatenetur diedominico remissius habeat dł
&ueniam nonpetat
Utpro abbatedefuncto anniuersalium fiat offitium. dla
t adinissam scs stantes & paternr̃ genuflectantes dicart dł II¬

Expanded text:
t ad capitulum lectio tradatur, similiter ad conlationem si tempus fuerit oportunumUt quando fratres aestivo tempore ieiunant, post sextam dormiant. 72. Ut si qui noxae culpa tenetur, die dominico remissius habeat, et veniam non petat. 73. Ut pro abbate defuncto anniversarium fiat officium. 74. Ut ad missam Sanctus stantes et Pater noster genua flectentes dicant
Abbreviated transcription (Latin):
axii. audiatur
cccviii. Vtepiplebes alienas nonusurpent & ne moexeis collega
suum indiocesiuł aliubi suꝑ gradiat᷑.¬
cccuiiii. Deepͥo qui ab aliquo mpetit᷑ uł supsequestionẽ
aliquã reculerit ut ꝑ epos iudices causa termin&.¬

Expanded text:
is audiatur. 308. Ut episcopi plebes alienas non usurpent et ut nemo ex eis collegam suum in diocesi vel aliubi supergrediatcopo qui ab aliquo impetitur, ut si ipse quaestionem aliquam retulerit, per episcopos judices causa termin
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ ⁊ Furciqͦoũq genere c̃depnatꝰ in famis efficit᷑ : Deeo qͥ absens fuerit mini medã ando
mꝰ ut in causa capitali alsens nemodã pnet᷑ : quia neq: absens ꝑaliũ accusare aut
sari potest: De OMIB: posessionib a p̃ceptore posessori reddendis : Om̃es possessione s& omã
sbi sublata atq fructꝰ cunctos antelitẽ c̃tescatã p̃cepcor posessori restituat : INISTOLOCS
in cestiñ sint legitimi heredes sed in fama sint notate utrȩq ꝑsone : Ideoq ꝓximorĩ
pula uł stupra quasi quȩdã t᷑pissima pestis cauenda ÷ qm̃ in cestiusq adcano
separationẽ ȩccłȩq: ꝑ publico penitentiȩ sacis factionẽ magis int̃ in arguminos

Expanded text:
citur. Furti quocumque genere condempnatus infamis efficitur. 102. De eo, qui absens fuerit, minime dampnando. citur. Furti quocumque genere condempnatus infamis efficitur. 102. De eo, qui absens fuerit, minime dampnando. Iubemus in causa capitali, ut absens nemo damnetur, quia neque absens per alium accusare aut accusari potest. 103. De omnibus possessionibus a praeceptore possessori reddendis. Omnes possessiones et omnia sibi sublata atque fructus cunctos ante litem contestatam praeceptor possessori restituat. 104. incesti non sint legitimi heredes, sed infamia sint notatae utraeque personae. Ideoque proximorum copula vel stupra quasi quaedam turpissima pestis cavenda est; quoniam incesti usque ad canonicam separationem ecclesiaeque per publicam poenitentiae satisfactionem magis inter energuminos
Abbreviated transcription (Latin):
utunꝰ qͥsq: epis semel in anno cireũeat parrochi ã suã nouerint sibi curã popłoꝵ & pauperũ
u ꝓtegendis ac defendendis in positã Ideoqdũ c̃s̃piciunt iudices acpotentes pauperũ oppres¬
sores existere : priu eossac̃ docaliad monitione re darguan et sic̃ tẽpserint e m̃dari corũ
in solentia regis aurib: intimet᷑ : Vt qͥs sac̃ dotalis ad monitio ñ flectit adiustitiã regalis po¬
cestas abin ꝓbitate coherceat : Decris mace a prbis c̃todienda sub sigyllo : Vt prb̵i subsigillo
c̃codiant erisina et nulli sub p̃tertu medicine uł subcui libet reidona rep̃sumant gen̾eni
sacram̃tiẽ . et ñ ab aliis nisi a sac̃ dotib: c̃tingidebet: Qđ sifecerint honore priuent᷑: Dt̃ E¬
ecołȩ restauranda uł ad ipsas eccłas edificanda somĩ no adiuuent : De eoqͥ in famis furto effi¬

Expanded text:
Unusquisque episcopus semel in anno circueat parrochiam suam. Noverint sibi curam populorum et pauperum Unusquisque episcopus semel in anno circueat parrochiam suam. Noverint sibi curam populorum et pauperum in protegendis ac defendendis impositam; ideoque dum conspiciunt iudices ac potentes pauperum oppressores existere, prius eos sacerdotali admonitione redarguant. Et si contempserint emendari, eorum insolentia regis auribus intimetur; ut quos sacerdotalis admonitio non flectit ad iustitiam, regalis potestas ab improbitate coerceat. 99. De crismate a presbiteris custodiendo sub sigillo. Ut pcustodiant chrisma, et nulli sub praetextu medicinae vel cujuslibet rei donare praesumant; genus enim sacramenti est: non ab aliis nisi a sacerdotibus cecclesiae restauranda vel ad ipsas ecclesias aedificandas omnino adiuvet. 101. De eo, qui infamis furto effi
Abbreviated transcription (Latin):
ecełe dati q asꝑage ndisac̃ docale ffitiũ indignis : DETACE Etc corlia Depacis hono atq c cordia it
ab omib: omĩ no indisrupta teneat᷑ int̃ epos et comites int̃ deridos et monachos et om̃ẽm popłum txpi
anũ ueb eat apłus paulus docut dicens : Sectaminicaritatẽ et scĩmoniã sine qua nemouidebicdm̃ Etu
circoquic quid illudest qđ nos aduere pacisstudiũ et caritatis ꝑfectione ꝓ uocat cotisiurib nr̃is sectandũ
e quiequit uͦꝰ ab illa nos disiungit ut uenenũ nortiferũ a nob̵ cauendũ ẽ : Decomitib et iudicib: uto¬
bocdientes suo sint ep̃o : Vt comites et iudicesreliquusq papłus obedientes sint epõ & inuicẽ c̃sentiant
ciendas iustitias et munera ꝓiuditio ñ accipiant nec falsos cestes neꝑ hocꝑũtant iudit¬
quia scriptũ :÷ Iustitia eleuat gentẽ : iniustitia uero miseros facit popłos & psal mista Beatiqͥ c̃co¬
diunt iuditiũ & faciunt iustitiã inomi tẽpore : Vt epi semelin anno parro dnas suas circũ eau

Expanded text:
ale officium indigni sunt. 96. De pace et concordia. De pacis bono atque concordia, ut ab omnibus omnino indisrupta teneatur inter episcopos et comites, inter clericos et monachos et omnem populum christianum, ut beatus apostolus Paulus docuit dicens: Sectamini caritatem et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum. Et idcirco quidquid illud est, quod nos ad verae pacis studium et caritatis perfectionem provocat, totis viribus nostris sectandum est; quicquid nos vero ab illa disjungit, ut venenum mortiferum a nobis cavendum est. 97. De comitibus et iudicibus, ut oboedientes sint suo episcopo. Ut comites et iudices reliquusque populus oboedientes sint episcopo, et invicem consentiant ad faciendas iustitias, et munera pro iudicio non accipiant nec falsos testes adhibeantquia scriptum est: Iustitia elevat gentem, iniustitia vero miseros facit populos. Et psalmista: Beati, qui custodiunt iudicium et faciunt iustitias in omni tempore. 98. Ut episcopi semel in anno parrochias suas circueant.
Abbreviated transcription (Latin):
nestatẽ atq: totiũ regni ꝓfectũ c̃nuni t̃ decorceri & ueri uob ad iutores
in orũbc̃ cordic exis ctanit . ec̃ & enĩ ueric̃ siliarii ueriq: ad iucoros urĩ &aotius regnis alubr
t̃ce poter siunanimes bt̃ poteriñ &d inuice dilettionẽ i abuerint decec quippe iu sacradonꝰ

Expanded text:
iutores mnibus concorditer existant. Tunc etenim veri consiliarii verique adiutores vestri et totius regni salubriter esse poterunt, si unanimes extiterint et in invicem dilectionem habuerint. Decet quippe ut sacra do
Abbreviated transcription (Latin):
Iarime crumul tinorum capitulas toruo librorum apłicasui t
cuncta auctoritate roborata qr hiscudendus maxime apłica lit᷑¬
fuit legatio Nam e orun nomina pra&̃ trium adeseleonis. sergu
& ge orgii hic noninseruimus lic& capor singulos conuertus inserto
inueni semius uitantes legeritium at que scribentium fastidia
Siquis autem plenius ea nosse uolueritis torum logat autentica
quibus illa inserca repperi& : int̃dum haeediscendo a amando
atque o peribus complendo nonne glegat. quiaut dns̃ nouit
surat collecta ista que in serta : Iegentib paxcus todientibus gła
operib quȩ haet complentibus uita ui tribuatur aderna cramꝰ¬

Expanded text:
axime trium ultimorum capitula istorum librorum apostolica sunt cuncta auctoritate roborata, quia his condendis maxime apostolica interfuit legatio. Nam eorum nomina praeter trium, id est Leonis, Sergii et Georgii, hic non inseruimus, licet ea per singulos conventus inserta invenissemus, vitantes legentium atque scribentium fastidia. Si quis autem plenius ea nosse voluerit, istorum legat autentica, quibus illa inserta reperiet. Interdum haec discendo et amando atque operibus conplendo non neglegat; quia, ut Dominus nsunt collecta isticque inserta. Legentibus pax, custodientibus gloria, operibusque haec complentibus vita ut tribuatur aeterna oram
Abbreviated transcription (Latin):
Necminus & iura posteriora legat
Hinc caesar carolus diuino minere fretus:
Nobilit̃ proceres rexit in orbe suos
Quorum sceptrapis una moderatis abenis
Cunctoꝵ uicit inclita gesta patrum
Hircutum gemmis dauid reliquosq secutus.
In signi fama fulsit ubiq sui
Rud memerem inaltas domuit quas deniq gentes
squis & remeans cdara trophea tulit.
Nec mirum coluit dum regis iussa suꝑni.
Decer nans scis iura tenenda uiris
Olquȩ promeruit cȩlestia scandere regna
Qua quoq percepit prȩmia larga satis.
nde hludo uuicus regno suc cessit auito
eximius princeps diuus & orbis apex
Augisto nituit subquo germania cultu
Cultori tribuens commoda multa suo
acisanator enim cȩsar pietatis & almȩ
Consuluit popłis plebibus atq suis
clice ut regum renouans sancita priorum
soudentertitulos adderet ipse pios
uia propt̃ morens pene trauit sidera celi
el iuns precelso cantia digna dõ

Expanded text:
Nec minus et iura posteriora legat. Nec minus et iura posteriora legat. Hinc cesar Karolus divino munere fretus Nobiliter proceres rexit in orbe suos: Quorum sceptra piis una moderatus habenis Cunctorum vicit inclyta gesta patrum; Virtutum gemmis David reliquosque secutus, Insigni fama fulsit ubique sui. Quid memorem multas domuit quas denique gentes, E quis et remeans clara trophea tulit? Nec mirum, coluit dum regis iussa superni, Decernens sanctis iura tenenda viris; Ob quae promeruit celestia scandere regna, Qua quoque percepit praemia larga satis. Inde Hludowicus regno successit avito, Eximius princeps, divus et orbis apex: Augusto nituit sub quo Germania cultu, Cultori tribuens commoda multa suo. Pacis amator enim caesar pietatis et almae Consuluit populis plebibus atque suis. Scilicet ut regum renovans sancita priorum, Prudenter titulos adderet ipse pios. Quapropter moriens penetravit sidera coeli, Solvens praecelso cantica digna Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
suN conscripta capitulã si cut in eodem contineri¬
tur libello : Precamur quo que lectores omnes
cunctosque iudices & sapientes ut nonca si nistra iN¬
tem pore digneritur exponere. autquem quã
INiuste iudicare uel eo quod Norisint quaedã
ex his uxta regulam grammaticae artis
compositareprȩheridere
seꝗ pro ipsis principibus eorumq
& scȩ̃ dei ecdesiae fidelibus qui hacc
eadem simul cum eis trata uenuns
atque pronobis quiea colligere ac des¬
cribere certauimus orare studeaNt
&iam dic ta capitula pariter
Nobiscum illis amplecti ueNerar
amare. legibus quae tere¬
re de certeNt. an
domino ut pare¬
omNies ex hoc mence¬
dem ha bene mane¬
Aurea progenies felici stemmate pollenis
Francorumuirtus ꝑ p&uumq: decus
Pippinus quondam micuit sublimiter atq
Carlomannus agens quae placuere deo
Censores & enĩ ueri pi&atis a more
Ecclesiae leges instituere sacras.
Quas dum lector ouaris descriptas legerit istit

Expanded text:
sunt conscripta capitula, sicut in eodem continensunt conscripta capitula, sicut in eodem continentur libello. Precamur quoque lectores omnes cunctosque iudices et sapientes, ut non ea sinistra intempore dignentur exponere, aut quemquam iniuste iudicare, vel eo quod non sint quaedam ex his iuxta regulam grammaticae artis composita, reprehendere; sed pro ipsis principibus eorumque et sanctae Dei ecclesiae fidelibus, qui haec eadem simul cum eis tractaverunt, atque pro nobis, qui ea colligere ac describere certavimus, orare studeant, et iamdicta capitula pariter nobiscum et cum illis amplecti, venerari, amare legibusque tenere decertent annuente Domino, ut pares ex hoc mercedem habere mereAurea progenies, felici stemmate pollens, Francorum virtus, perpetuumque decus, Pippinus quondam micuit sublimiter atque Karlomannus agens, quae placuere Deo. Censores etenim veri pietatis amore Ecclesiae leges instituere sacras. Quas dum lector ovans descriptas legerit istic,
Abbreviated transcription (Latin):
francorum principe canonicae tenuit: ut a¬
gnoscarit omnes hȩc praedictorum principũ
capitula maximȩ apostolica auctoritate fo¬
re firmata: Post ista quoque que se cuntur eadẽ
et omriium frari corum utriusque ordinis
uirorum assensu surit roborata : Secun¬
douero in libello post capitulorum Niume¬
rum prima fronte posita sunt quaedam
exlege diuiNa excerta capitula si
ea spaersim in eorum mixta capitulis
repperimus : ut hȩc omnies capitula
legibus diuinis regulis que canoriicis
concor dare non ignoreNit : Tertio
siqui dem in libello post eius dem li belli
capitulorum Nu merum quȩ dam ex canonib:
cipaulino epis copo et albino magistro rela¬
quis que lussione Raroli inuictissimi principis
magistris sparsim collecta suNt Inserta capi¬
tula: & quibusdam initer positis secunitur
aliae regul&e monastica&e congruentia. & demũ
ea quoie sequuntur ad sanete dei ecclesiae seruo¬
rum que eius atque totius xpiani populi utilitatẽ

Expanded text:
Francorum principe canonice tenuit; ut aFrancorum principe canonice tenuit; ut agnoscant omnes haec praedictorum principum capitula maxime apostolica auctoritate fore firmata. Post ista quoque quae secuntur, eadem et omnium Francorum utriusque ordinis virorum assensu sunt roborata. Secundo vero in libello post capitulorum numerum prima fronte posita sunt quaedam ex lege divina excerpta capitula, sicut ea sparsim in eorum mixta capitulis repperimus, ut omnes haec capitula legibus divinis regulisque canonicis concordare non ignorent. Tertio siquidem in libello post eiusdem libelli capitulorum numerum quaedam ex canonibus a Paulino episcopo et Albino magistro reliquisque iussione Karoli invictissimi principis magistris sparsim collecta sunt inserta capitula; et quibusdam interpositis, sequuntur alia regulae monasticae congruentia; et demum ea quae secuntur, ad sanctae Dei ecclesiae servorumque eius atque totius christiani populi utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
acpopulus eo rumutilitatib: non careat : Qm̃
ulde sunt utilia haec capitula : & scire uo¬
lentibus oppido profutura. quite prolege
tam ecclesi astica. quã & sȩculari iure firmis¬
simo sunt tenenda : Primoigitur ln
loco posuimus non nullos uersiculos in
lau.dem. praedictorum principun
metrice compositos. Deinde secuntur capitula
primi libelli subiectis Numeris suis: ut fa cilius
inuenire possit sententia quae quȩritur
Hisita peractis : est in fronte primi libelli
posita ⁊ achariae pape epistola omNubus
episcopis acreliquis ec clesiastici ordiNis
gradibus & cunctis ducib: atque comitibus
omnibusque deumtimentibus pergalli¬
as & francorum prouincias constitutis di¬
recta sicut Inea continetur: Qua
securitur duosi noda les conuentus: quos
scincte romane & apostolicȩ ecclesi ae
legatꝰ boni facius memorate magonciacensis
ecclesiae archiepis copus uice su pradicti
Tachariae papae una cum karlomanno

Expanded text:
ac populus eorum utilitatibus non careat, quoniam ac populus eorum utilitatibus non careat, quoniam valde sunt utilia haec capitula, et scire volentibus oppido profutura, quae pro lege tam ecclesiastica quam et seculari iure firmissimo sunt tenenda. Primo igitur in loco posuimus nonnullos versiculos in laudem praedictorum principum metrice compositos. Deinde sequuntur capitula primi libelli, subiectis numeris suis, ut facilius inveniri possit sententia quae quaeritur. His ita peractis est in fronte primi libelli posita Zachariae papae epistola omnibus episcopis ac reliquis ecclesiastici ordinis gradibus et cunctis ducibus atque comitibus omnibusque Deum timentibus per Gallias et Francorum provincias constitutis directa, sicut in ea continetur. Quam secuntur duo synodales conventus, quos sanctae Romanae et apostolicae ecclesiae legatus Bonifacius, memoratae Magontiacensis ecclesiae archiepiscopus, vice supradicti Zachariae papae una cum Karlomanno