comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Eodem anno
nouum bellum cum uulscinensib exortum quo ꝑꝑ famẽ pestilentiamq in agro
romano ex sicritate caloribusq nimiis ortam ex̾citus duci nequiuit obque
Uulscinensibes Salpinatibus adiunctis suꝑbia elati ultro romanos incurs au̾ẽ
lum deinde duobus ppłis indictumẽ. Gneus Isilius censor decessit: in eiu
cum. M locus Cornelius suffectus: que res postea religioni fuit. quia eo lustꝰ
roma est capta. Nec deinde in locum mortui censor sufficitur. Consulibusq
placuit per interregnum renouari auspitia¬

Expanded text:
eodem anno nouum bellum cum Uolsiniensibus exortum; quo propter famem pestilentiamque in agro Romano ex siccitate caloribusque nimiis ortam exercitus duci nequiuit. ob quae Uolsinienses Sappinatibus adiunctis superbia inflati ultro agros Romanos incursauere; bellum inde duobus populis indictum. C. Iulius censor decessit; in eius locum M. Cornelius suffectus;—quae res postea religioni fuit quia eo lustro Roma est capta; nec deinde unquam in demortui locum censor sufficitur;—consulibusque morbo implicitis, placuit per interregnum renouari auspicia
Abbreviated transcription (Latin):
nquit dictatorem a quo prouocatio non est creemus. Nam hic quo omnis
dent conticisset furor. pulset tum mͥ lictorẽ qui sciet ius detergo uitaq penes unũ
illum ẽẽ cuius maiestatem uiolaret. Multis & erat horrida & atrox uidebatur
tentia. Rursus uirginii largii extemplo haud salubrem utiq largii putabe
sententiam. que totam fidem tolleret. Medium maxime & moderatum utroq
silium uirginii habebatur. Sed factione respectuq rerum priuatarum. que
semper offec̾e̾ offitientq publicis consiliis. appius uicit. ac prope fuit ut dictator
ille idem crearetur. Que res utiq alienasset plebem ꝑiculissimo tp̃re cum uolsci
equiq & sabini forte una omnes inarmis eent.

Expanded text:
inquit, 'dictatorem, a quo prouocatio non est, creemus; iam hic quo nunc omnia inquit, 'dictatorem, a quo prouocatio non est, creemus; iam hic quo nunc omnia ardent conticescet furor. pulset tum mihi lictorem qui sciet ius de tergo uitaque sua penes unum illum esse cuius maiestatem uiolarit.' multis, ut erat, horrida et atrox uidebatur Appi sententia; rursus Uergini Largique exemplo haud salubres, utique Largi putabant sententiam, quae totam fidem tolleret. medium maxime et moderatum utroque consilium Uergini habebatur; sed factione respectuque rerum priuatarum, quae semper offecere officientque publicis consiliis, Appius uicit, ac prope fuit ut dictator ille idem crearetur; quae res utique alienasset plebem periculosissimo tempore, cum Uolsci Aequique et Sabini forte una omnes in armis essent.
Abbreviated transcription (Latin):
sententiis magis q̃ clamore & strepitu tandem cum ire residissent ex probrantib
consulibus nichiloplus sanitatis in curia ꝗ̃ inforo e̾e ordine consuli cepit. Tres
fuere sententie. publius uirginius rem non deuulgabat de his tantum qui fidẽ
iti .p. seruilii consulis uolsco aurunco sabinoq militassent bello agendum
censebat. Titus largius non id tempus ee̾ ut merita tantum modo exsoluerent
am plebem ere alieno demersam e̾e̾ nec sisti posse ni omnibus consulatur
quin si alia aliorum sit conditio actendi magis discordiam ꝗͣ sedari Appius
claudius & nã ĩmitis & efferatus. hinc plebis odio Illinc patrum laudibus
i miseriis ait. sed licentia tantum concitam turbam & lasciuere magis pl¬
bem ꝗ̃ sceuire. Id adeo malum exprouocatione natum quippe minas ee̾ con¬
sulum non imꝑium ubi ad eos qui una peccauerunt prouocare liceat. Age dũ

Expanded text:
sententiis magis quam clamore et strepitu. tandem cum irae resedissent, exprobrantibus sententiis magis quam clamore et strepitu. tandem cum irae resedissent, exprobrantibus consulibus nihilo plus sanitatis in curia quam in foro esse, ordine consuli coepit. tres fuere sententiae. P. Uerginius rem non uolgabat; de iis tantum qui fidem secuti P. Seruili consulis Uolsco Aurunco Sabinoque militassent bello, agendum censebat. T. Largius , non id tempus esse ut merita tantummodo exsoluerentur; totam plebem aere alieno demersam esse, nec sisti posse ni omnibus consulatur; quin si alia aliorum sit condicio, accendi magis discordiam quam sedari. Ap. Claudius , et natura immitis et efferatus hinc plebis odio, illinc patrum laudibus, non miseriis ait sed licentia tantum concitum turbarum et lasciuire magis plebem quam saeuire. id adeo malum ex prouocatione natum; quippe minas esse consulum, non imperium, ubi ad eos qui una peccauerint prouocare liceat. 'agedum'
Abbreviated transcription (Latin):
tis pc. ad est ingens seditio. postulamus ut hi qui maxime ignauiam ĩ crepat
ad sint nobis hãbentibus delectum acterimi cuiusq arbitrio qñ ita placet
rem agenis. redeunt intribunal: citari noiãtim unum exhis qui in cõspectu
ant̾ dedita oꝑa iubent. Cum staret tacitus & circa cum aliquot homin
ne forte uiolaretur constitisset globus lictorem ad eum consules mittunt. Quo
repulso cum u̾o indignum facinus ẽẽ clamitantes qui pr̃um consulibus ad¬
erant deuolant tribunali ut lictori auxilio eent. sed ab lictore nihil ali
prehendere prohibito: cum concursus in patres impetus eẽt consulum inter¬
tursu sedata est. Inqua tamen sine lapide sine tello plus clamoris atq irarũ
in iurie fuerat. Senatus tumultuose uocatus tumultuosius consulit᷑ quel¬
nem postulantibus his qui palsati fuerant deternente ferocissimo quoq non¬

Expanded text:
is, patres conscripti, adest ingens seditio. postulamus ut hi qui maxime ignauiam increpant is, patres conscripti, adest ingens seditio. postulamus ut hi qui maxime ignauiam increpant adsint nobis habentibus dilectum. acerrimi cuiusque arbitrio, quando ita placet, rem agemus.' redeunt in tribunal; citari nominatim unum ex iis qui in conspectu erant dedita opera iubent. cum staret tacitus et circa eum aliquot hominum, ne forte uiolaretur, constitisset globus, lictorem ad eum consules mittunt. quo repulso, tum uero indignum facinus esse clamitantes qui patrum consulibus aderant, deuolant de tribunali ut lictori auxilio essent. sed ab lictore nihil aliud quam prendere prohibito cum conuersus in patres impetus esset, consulum intercursu rixa sedata est, in qua tamen sine lapide, sine telo plus clamoris atque irarum quam iniuriae fuerat. senatus tumultuose uocatus tumultuosius consulitur, quaestionem postulantibus iis qui pulsati fuerant, decernente ferocissimo quoque non
Abbreviated transcription (Latin):
placebat acturos ꝑcuct arentur decernunt patres u̾t delectum ꝗ̃ acerrimum
abeant otio lasciuire plebem. dimisso senatu consules in tribunal desceno
citantq nominatim uniores. Cum ad nomen nemo responderet tircũfusa
multitudo in concionis modum negare ultra decipi plebem posse. nunꝗͣ unũ
nlitem habituros nsi prestaretur fides publica libertatem umanq pri
reddendam e̾ẽ ꝗͣ arma cdanda ut proxima ciubusq non prodominis pugnẽt
Consules quid mandatum cẽt a senatu uidebant. sed eorum qui intra parietes cu¬
e ferociter loquerent᷑ neminem ad eẽ inuidie sue participem. & appareba¬
trox cum plebe certamẽ. prius itaq ꝗ̃ in ultima exꝑiret᷑ senatum iterum cõ¬
sulere placuit. Tum uõ ad sellas consulum ꝓpere conuolare minimus ꝗsq
natu patrum abdicare consalatu uibentes: & deponere imꝑium ad qđ

Expanded text:
placeat acturos, percunctarentur, decernunt ut dilectum quam acerrimum placeat acturos, percunctarentur, decernunt ut dilectum quam acerrimum habeant: otio lascivire plebem. dimisso senatu consules in tribunal escendunt; citant nominatim multitudo in contionis modum negare ultra decipi plebem posse; nunquam unum militem habituros ni praestaretur fides publica; libertatem unicuique prius reddendam esse quam arma danda, ut pro patria ciuibusque, non pro dominis pugnent. consules quid mandatum esset a senatu uidebant, sed eorum, qui intra parietes curiae ferociter loquerentur, neminem adesse inuidiae suae participem; et apparebat atrox cum plebe certamen. prius itaque quam ultima experirentur senatum iterum consulere placuit. tum uero ad sellas consulum prope conuolare minimus quisque natu patrum, abdicare consulatum iubentes et deponere imperium, ad
Abbreviated transcription (Latin):
rginius inde & titus uetusius consulatum ineunt. Tum uero plebs ĩcerta
quales habitura consules eẽtit cetus nocturnos pars esquiliis pars maduẽtino
facere: ne inforo subitis trepidaret consiliis & omnia temere ac fortuitu age¬
ret eam rem consules rati ut erat ꝑnitiosam ad patres deferunt sed delatã
consulẽm ordine non licuit adeo tumultuose accepta est clamoribus undiq &
idignatione patrum si quid impio consulari exequendum ee̾t inuidiam e
consules ad senatum reicerent: profecto si eẽt in rep. magistratus nullum
futurum fuisse rome nisi publicum consilium nunc in mille curias contioesq
um alia in esquiliis alia inaduentino fiant consilia dispersam & discipo
e̾e̾ rem publicam unum herculi uirum id enim plus eẽ ꝗ̃ consulem qualis ap¬
pius claudius fuerit momento tpris discussurum illos cetus fuisse. Correpti
onsules quid ergo se facere uellẽt nichil enim segnius molluis ue ꝗ̃ pr̃ĩ

Expanded text:
rginius inde et T. Uetusius consulatum ineunt. tum uero plebs incerta quales habitura consules esset, coetus nocturnos, pars Esquiliis, pars in Auentino facere, ne in foro subitis trepidaret consiliis et omnia temere ac fortuito ageret. eam rem consules rati, ut erat, perniciosam ad patres deferunt, sed delatam consulere ordine non licuit; adeo tumultuose excepta est clamoribus undique et indignatione patrum, si quod imperio consulari exsequendum esset, inuidiam eius consules ad senatum reicerent: profecto si essent in re publica magistratus, nullum futurum fuisse Romae nisi publicum concilium; nunc in mille curias contionesque cum alia in Esquiliis, alia in Auentino fiant concilia dispersam et dissipatam esse rem publicam. unum hercule uirum—id enim plus esse quam consulem—qualis Ap. Claudius fuerit, momento temporis discussurum illos coetus fuisse. correpti consules cum, quid ergo se facere vellent, nihil enim segnius molliusve quam patribus
Abbreviated transcription (Latin):
Per eosdem dies latinis & hernicis simul colonis circensib & uelitris purgeantib
se uolsci crimine belli captiuosq repetentib ut suis legib in eos aĩaduerterẽt
istia rñsa reddita tristiora colonis ꝙ ciues romani patrie oppugnande nef.
consilia inissent. non negatum itaq tantũ decaptiuis sed in quo absotiis tñ
temptauerant denuntiatum senatus u̾bis. facesserent ꝓpe exurbe abore atq
De manliana seditione

Expanded text:
per eosdem dies Latinis et Hernicis, simul colonis Circeiensibus et a Uelitris, purgantibus se Uolsci crimine belli captiuosque repetentibus ut suis legibus in eos animaduerterent, tristia responsa reddita, tristiora colonis quod ciues Romani patriae oppugnandae nefanda consilia inissent. non negatum itaque tantum de captiuis sed, in quo ab sociis tamen temperauerant, denuntiatum senatus uerbis facesserent propere ex urbe ab ore atqu recrudescente Manliana seditione
Abbreviated transcription (Latin):
Et lege plata de indicendo
ueientib bello ex̾citum magna exꝑte uoluntariũ noui tribum militum cõ¬
sulari potãte ueios duxere fuere autẽ tribimi T quintius capitolims: quin¬
tius cincinatus C Iuluis tulius iterum A mamilius lfarius medulinus t̾tium
C emilius mamertus Abhis pͥmum uei circũsessi sunt subcuius inituĩ obsidio¬
nis cum etruscorum consilium ad fanum uulturne frequẽter hitum ẽẽt. parum
nstitit ⁊bello ne publico gentis uniuse tuendi ueientes ee̾nt. Ea oppugnati
segnior insequenti anno fuit. ꝑte tribunorum ex̾citusq aduolscum aduocata
bellum. Tribunos militum consulari potestate is annus habuit .C. Ualerium
potitum c̾cio. manilium sergium fidenatẽ. P. Cornelium maluginensem. P
nelium cossum c fabium ambustum. Sp. nautium rutilium iterũ. Cum uolscis
inter ferentinum atq aceterã signis collatis dimicatũ romanis secunda pu-¬
irtuna fuit. Attenta inde uolscorum. oppidum ab tribunis obsideri cepta

Expanded text:
et lege perlata de indicendo Ueientibus bello, exercitum magna ex parte uoluntarium noui tribuni militum consulari potestate Ueios duxere. fuere autem tribuni T. Quinctius Capitolinus Q. Quinctius Cincinnatus C. Iulius Iulus iterum A. Manlius L. Furius Medullinus tertium M'. Aemilius Mamercus . ab iis primum circumsessi Ueii sunt; sub cuius initium obsidionis cum Etruscorum concilium ad fanum Uoltumnae frequenter habitum esset, parum constitit bellone publico gentis uniuersae tuendi Ueientes essent. ea oppugnatio segnior insequenti anno fuit, parte tribunorum exercitusque ad Uolscum auocata bellum. tribunos militum consulari potestate is annus habuit C. Ualerium Potitum tertium M'. Sergium Fidenatem P. Cornelium Maluginensem Cn. Cornelium Cossum C. Fabium Ambustum Sp. Nautium Rutulum iterum. cum Uolscis inter Ferentinum atque Ecetram signis conlatis dimicatum; Romanis secunda fortuna pugnae fuit. Artena inde, Uolscorum oppidum, ab tribunis obsideri coepta
Abbreviated transcription (Latin):
Et alter consul postꝗͣ menibus
romanis pulso hoste ꝑiculum desierat ẽẽ & ip̃e abroma profectus: ita bifariam
ales ingressi hostium fines ingenti certamine hinc uolscos hinc equos po¬
pulantur. Codem anno desisse antiates apud plerosq auctores inuenio: Corne¬
lium consulem hoc bellum gessisse opidumq cepisse: certum affirmare quia nul¬
la apud uetustiores scriptores cuius rei mentio est. non ausim

Expanded text:
et alter consul, postquam moenibus iam Romanis pulso hoste periculum esse desierat, et ipse ab Roma profectus. ita bifariam consules ingressi hostium fines ingenti certamine hinc Uolscos, hinc Aequos populantur. eodem anno descisse Antiates apud plerosque auctores inuenio; L. Cornelium consulem id bellum gessisse oppidumque cepisse. certum adfirmare, quia nulla apud uetustiores scriptores eius rei mentio est, non ausim
Abbreviated transcription (Latin):
Cum clamore impetusq multitudinis uix substineri
enim rex adiouis statoris edemꝰ Tanaquil ppłm alloquitur: iubet bono aĩo
ẽẽ. Sopitum fuisse regem subito ictu haud alte in corpus ferrum di¬
disse. iam ad se rediisse Inspectum uulnus absterso truore omnia salubria ẽẽ
Confidere propedicin ipsum eos uisuros. Interim seruio tullo iubere populum
dictr audientem ẽẽ cum uira rediturum obiturumq alia regismuma ẽe. Ser¬
uius cura trabca & lictoribus prodit. Ac sede regia sedens alia decernit: de
aliis consulturum se regem ẽe̾ simulat

Expanded text:
cum clamor impetusque multitudinis uix sustineri penim rex ad Iouis Statoris—populum Tanaquil adloquitur. iubet bono animo esse; sopitum fuisse regem subito ictudisse; iam ad se redisse; inspectum volnus absterso cruore; omnia salubria esse; confidere prope diem ipsum eos visuros; interim Ser. Tullio iubere populum dicto audientem esse; eum iura redditurum obiturumque alia regis munia esse. Servius cum trabea et lictoribus prodit ac sede regia sedens alia decernit, de aliis consulturum se regem esse simulat
Abbreviated transcription (Latin):
hĩturum se eum extemplo transfixurum minatur. Pauidus tribunus qppe
ui ferrum ante oculos micare. se solum mermẽ illũ p̃ualidum iuuer
& qđ haud minus timendũ erat stolide ferotem uirib suis cernẽt:. ad¬
urat inque ad actus est u̾ba. & prese deiñ tulit eaui subactam se ĩcepto
destitisse. nec ꝑinde ut ualuisset plebs sibi suffragii ferendi detam cru
deli & suꝑbo potatem fieri ita egre huit filium id proparente ausum
eoq id laudabilius erat ꝙ animum eius tanta acerbitas prĩa nihil apietate
au̾tisset. Itaq non parimõ remissa cause dictio ẽ: sed ip̃i etiam adolescenti
ea res honori fuit. & cum eo anno pͥmum placuisset tribimis pł. ad legiones
suffragio fieri. Nam & antea sicut nunc quos rufulos uocant imꝑatores
ĩ faciebant secundum insex locis tenuit. nullis domi militieq ad cõcil¬

Expanded text:
habiturum, se eum extemplo transfixurum minatur. pauidus tribunus, quippe habiturum, se eum extemplo transfixurum minatur. pauidus tribunus, quippe qui ferrum ante oculos micare, se solum inermem, illum praeualidum iuuenem et, quod haud minus timendum erat, stolide ferocem uiribus suis cerneret, adiurat in quae adactus est uerba; et prae se deinde tulit ea ui subactum se incepto destitisse. nec, perinde ut maluisset plebes sibi suffragii ferendi de tam crudeli et superbo reo potestatem fieri, ita aegre habuit filium id pro parente ausum; eoque id laudabilius erat quod animum eius tanta acerbitas patria nihil a pietate auertisset. itaque non patri modo remissa causae dictio est sed ipsi etiam adulescenti ea res honori fuit et, cum eo anno primum placuisset tribunos militum ad legiones suffragio fieri—nam et antea, sicut nunc quos Rufulos uocant, imperatores ipsi faciebant—, secundum in sex locis tenuit nullis domi militiaeque ad concil
Abbreviated transcription (Latin):
Omiiũ potius his criminatiõib
ꝙ̃ ipsius iuuenis irritatus est animus qn cõtra se quoq parẽti cam in uidie
atq criminum egre passus: ut omnes dii hominesq sc̃irent se parenti opem.
laturam ꝗͣ inimĩcis eius malle capit consilium rudis ꝗđe atq agrestis aĩ. &
ꝗ̃ꝗͣ non cuulis exẽpli tñ pietate laudabile Inscientib cunctis cultro succic̃tꝰ
mane inurbem atq aporta domũ confestim ad M pomponium tribunum
it. ianitori opus ẽẽ sibi dño eius cõuento extemplo ait nuntiaret.T. mali
.L. furuim ẽẽ. Mox introductus & enim ꝑcitũ iramprẽm spes erat: aut cri¬
mis aliquid noui aut consilii ad rem agendam deferre. Salute accepta red¬
ditaq ẽẽ ait que cum eo agere arbitris remotis uelit. ꝓtul iñ om̃ib abire
ssis cultrum stringit. & super lectum stans ferro intento nisi ⁊̃ que ip̃i
concepisset u̾ba uiraret se patris accusandi causa concilium plebis nũꝗͣ

Expanded text:
omnium potius his criminationibus quam ipsius iuuenis inritatus est animus; quin contra se quoque parenti causam inuidiae atque criminum esse aegre passus, ut omnes di hominesque scirent se parenti opem latam quam inimicis eius malle, capit consilium rudis quidem atque agrestis animi et quamquam non ciuilis exempli, tamen pietate laudabile. inscientibus cunctis cultro succinctus mane in urbem atque a porta domum confestim ad M. Pomponium tribunum pergit; ianitori opus esse sibi domino eius conuento extemplo ait; nuntiaret T. Manlium L. filium esse. mox introductus —etenim percitum ira in patrem spes erat aut criminis aliquid noui aut consilii ad rem agendam deferre—salute accepta redditaque esse ait quae cum eo agere arbitris remotis uelit. procul inde omnibus abire ssis cultrum stringit et super lectum stans ferro intento, nisi in quae ipse concepisset uerba iuraret se patris eius accusandi causa concilium plebis nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
fauete beloueso. cum transedissent alpes ubi nunc brixia ac uerona urbes
sunt locos tenuere libui considunt. Post hos saliui qui ꝓpe antiquã gẽtẽ
leues ligures incolentes citra ticinum amnem. Pennino deinde boii lingonesq
transgressi cum iam inter padum atq alpes omiia tenerẽt᷑: pado ratibus
aiecto non etruscos mõ sed etiam umbros agro pellunt. Intra appenr¬
num tñ sese tenuere. Tum Senones recentissimi aduenarum ab abutente
flumine usq ad helsam fines habuere.

Expanded text:
fauente Belloueso cum transcendisset Alpes, ubi nunc Brixia ac Uerona urbes fauente Belloueso cum transcendisset Alpes, ubi nunc Brixia ac Uerona urbes sunt locos tenuere. Libui considunt post hos Salluuiique, prope antiquam gentem Laeuos Ligures incolentes circa Ticinum amnem. Poenino deinde Boii Lingonesque transgressi cum iam inter Padum atque Alpes omnia tenerentur, Pado ratibus traiecto non Etruscos modo sed etiam Umbros agro pellunt; intra Appenninum tamen sese tenuere. tum Senones, recentissimi aduenarum, ab Utente flumine usque ad Aesim fines habuere.
Abbreviated transcription (Latin):
rant quas in exuꝑabiles uisas haud equidem miror nulla dum uia qiu
quidem continens ulla memoria sit nisi ab hertule. si fabulis credere libet
suꝑatas. Sed tum uelut septos montiũ altitudo teneret gallos circumspectarẽtq
uanã piũcta celo iuga inalium orbem terrarum transirẽt religio etian
nuit quod allatum ẽ aduenas querẽtes agrum a salinorũ gente oppugnari¬
ssilenses erant in manibus ab foce profecti Id galli fortune sue ẽẽ omen
adiũe ut q̃ pͥmum in terram egressi occupauerunt locum parenbus siluis cõ¬
mimirent Ip̃i per taurinos saltus uiliasq alpes transcenderunt fusisq atie
astis haud procul ticino flumine cum in quo consederant agrum in sub
appellari audissent cognomen insubribus pago heduorum ibi onmne sequẽ¬
tes loci condidere urbem medio lanumq appellauerunt. Alia subinde ma¬
us germanorum & citonio duce uestigia primorum secuta eodem salti

Expanded text:
erant; quas inexsuperabiles uisas haud equidem miror, nulladum uia, quod erant; quas inexsuperabiles uisas haud equidem miror, nulladum uia, quod quidem continens memoria sit, nisi de Hercule fabulis credere libet, superatas. ibi cum uelut saeptos montium altitudo teneret Gallos, circumspectarentque quanam per iuncta caelo iuga in alium orbem terrarum transirent, religio etiam tenuit quod allatum est aduenas quaerentes agrum ab Saluum gente oppugnariMassilienses erant ii, nauibus a Phocaea profecti. id Galli fortunae suae omen rati, adiuuere ut quem primum in terram egressi occupauerant locum patientibus Saluis communirent. ipsi per Taurinos saltus <saltum>que Duriae Alpes transcenderunt; fusisque acie Tuscis haud procul Ticino flumine, cum in quo consederant agrum Insubrium appellari audissent cognominem Insubribus pago Haeduorum, ibi omen sequentes loci condidere urbem; Mediolanium appellarunt. alia subinde manus Cenomanorum Etitouio duce uestigia priorum secuta eodem saltu
Abbreviated transcription (Latin):
De transitu gallorum in italiam hoc accepimus prisco tarquinio rome regnante
celtarum que pars gallie t̾tia est penes bituriges surma imꝑii fuit. hii regẽ
celtico dabant. Ambigarus is fuit uirtute fortuna tum sua tum publica pre¬
polens qđ impio eius gallia adeo frugum hominũq fertilis fuit ut abundãs
uiltitudine gallorum uix regi uideretur posse: hic magno natu ip̃e iam
onerare pre grauate turba regnum cupies Bellouesum & Signouesum soro¬
ris filios impigros iuuenes missurumse eẽ inquas dii dedissent augurii sedes
ndit. quantum ip̃i uellent numerum hostium excitent: ne qua gens arc
uenientis posset. Tum Signoueso sortib dati hercinei saltus Gelbneso ac paulo
letiorem Initaliam dii dabant. Is ꝙ ea gens ppłis habundabat. Gituriges Ar¬
uenos. Senones heduos Animbares. Carnates. Auletros exciuit. profectus ĩ¬
gentib peditum equitumq copiis intrans alpinas uenit. Alpes inde opposite

Expanded text:
de transitu in Italiam Gallorum haec accepimus: Prisco Tarquinio Romae regnante, Celtarum quae pars Galliae tertia est penes Bituriges summa imperii fuit; ii regem Celtico dabant. Ambigatus is fuit, uirtute fortunaque cum sua, tum publica praepollens, quod in imperio eius Gallia adeo frugum hominumque fertilis fuit ut abundans multitudo uix regi uideretur posse. hic magno natu ipse iam exonerare praegrauante turba regnum cupiens, Bellonesum ac Segouesum sororis filios impigros iuuenes missurum se esse in quas di dedissent auguriis sedes ostendit; quantum ipsi uellent numerum hominum excirent ne qua gens arcere aduenientes posset. tum Segoueso sortibus dati Hercynei saltus; Belloueso haud paulo laetiorem in Italiam uiam di dabant. is quod eius ex populis abundabat, Bituriges, Aruernos, Senones, Haeduos, Ambarros, Carnutes, Aulercos exciuit. profectus ingentibus peditum equitumque copiis in Tricastinos uenit. Alpes inde oppositae
Abbreviated transcription (Latin):
Romanis &si quiete res exetruria
nũtiabant᷑ tñ quia omnib conciliis eam rem agitari afferebat᷑: ita inmine-¬
bant ut antipitia munimenta ee̾nt alia inurbem & contra oppidanore
eruptiones ũsa. aliis frons inetruriam spectans auxiliis si qua forte in ueni¬
rent obstruebantur cum spes maior imꝑatoribus romanis inobsidione ꝗͣ
pugnatione eẽt. hibernacula etiã res noua militi romano edificari cep
consilumq erat hiemando cõtinuare belluir¬

Expanded text:
Romanis etsi quietae res ex Etruria nuntiabantur, tamen quia omnibus conciliis eam rem agitari adferebatur, ita muniebant ut ancipitia munimenta essent: alia in urbem et contra oppidanorum eruptiones versa, aliis frons in Etruriam spectans, auxiliis si qua forte inde venirent obstruebatur. cum spes maior imperatoribus Romanis in obsidione quam in oppugnatione esset, hibernacula etiam, res nova militi Romano, aedificari coepta, consiliumque erat hiemando continuare bellu
Abbreviated transcription (Latin):
a consulibus sumpsissent quibus regum asportarent res omne id tempus cũ
coniuratis consultando assũmunt e uincuntq ĩstando ut littere sibi ad tar-¬
quinios darentur. Nam aliter qͣui credituros eos noͣn uana ablegatis super
rebus tantis afferi. Date littere ut pignus fidei facerent. Manifestum
inus fecerunt: Nam cum pridie ꝗͣ legati ad tarquinios proficis cerentus
cenatum forte apud uitellios ee̾t comuratiq ibi remotis arbitris multa int̾
se nouoiut fit consilio egissent sermonem eorum exseruis unus excepit
qui iam id ante senserat agi sed eam occasionem ut littere que le
rem ad consules detulit.

Expanded text:
a consulibus sumpsissent quibus regum asportarent res, omne id tempus cum a consulibus sumpsissent quibus regum asportarent res, omne id tempus cum coniuratis consultando absumunt, euincuntque instando ut litterae sibi ad Tarquinios darentur: nam aliter qui credituros eos non uana ab legatis super rebus tantis adferri? datae litterae ut pignus fidei essent, manifestum facinus fecerunt. nam cum pridie quam legati ad Tarquinios proficiscerentur cenatum forte apud Uitellios esset, coniuratique ibi, remotis arbitris, multa inter se de nouo, ut fit, consilio egissent, sermonem eorum ex seruis unus excepit, qui iam antea id senserat agi, sed eam occasionem, ut litterae legatrem ad consules detulit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ita iam sua sponte egris animis legati ab
regibus superueniunt sine mentione reditꝰ. bona tantum repetentes. eorum
ũba postꝗ̃ in senatu audita sunt. per aliquot dies ea consultatio tenuit. ne
non reddita belli causa reddita belli matĩa & ad umentum eẽnt. Interim
legati alii alia moliri apte bona repetentes clam recuꝑandi regna cõsilia
ernere & tamꝗ̃ ad id quod agi iudebatur ambientes nobilium ado¬
tium animos pertemptant: aquibus oratio placide accepta est: his litteras
Uitelłis aquilisq fr̃ibus primo cõmissa res est. Uitelliorum soror consuli bruto
nupta erat. Iamq exeo matrimonio adolescentes erant liberi titus tyberiusq
eos quoq in sotietatem consilis auũculi assumunt: preterea aliquot nol
adolescentes conscii assumpti: quorum uetustate. memoria abiit. Interim
cum insenatu uicisset sententia que tensebat reddenda bona eamq ipam̃
causam more inurbe haberent legati: ꝙ spatium ad uehicula comparar

Expanded text:
ita iam sua sponte aegris animis legati ab regibus superueniunt, sine mentione reditus bona tantum repetentes. eorum uerba postquam in senatu audita sunt, per aliquot dies ea consultatio tenuit, ne non reddita belli causa, reddita belli materia et adiumentum essent. interim legati alia moliri; aperte bona repetentes clam reciperandi regni consilia struere; et tamquam ad id quod agi uidebatur ambientes, nobilium adulescentium animos pertemptant. a quibus placide oratio accepta est, iis litteras . Uitelliis Aquiliisque fratribus primo commissa res est. Uitelliorum soror consuli nupta Bruto erat, iamque ex eo matrimonio adulescentes erant liberi, Titus Tiberiusque; eos quoque in societatem consilii auunculi adsumunt. praeterea aliquot nobiles adulescentes conscii adsumpti, quorum uetustate memoria abiit. interim cum in senatu uicisset sententia quae censebat reddenda bona, eamque ipsam causam morae in urbe haberent legati quod spatium ad uehicula comparanda
Abbreviated transcription (Latin):
ctus de inde equo propius ut suos inmuris uidet nec ĩam integri qu
cepat copias signaq murbem inferri iussit. Ingressi ꝓxima exꝑte quia
noꝵ appropinquabat. qui euere nocte oppidum ab hostib desertan
XTxx. & signa militaria xxuii. Ceterum illud memorie traditur. non
feriue alium ducem leciorem inatie uisum. seu suopte ingenio. seu fidu¬
fuis Gene gerende rei. Ab eodem robore animi neq controu̾so auspitio
reuõcat̃i aglio potuit: & inip̃o discrimine quo templa deis inmortalib
uouẽ mos erat. uouerat ioui uictori si legiones hostium fudisset poculũ
mulsi prius ꝗͣ temetum biberet se se facturum. Id uotum cdiis cordi fait
& auspitia in bonum u̾terunt.

Expanded text:
ctus deinde equo propius, ut suos in muris uidet nec iam integri quictus deinde equo propius, ut suos in muris uidet nec iam integri quireceperat copias signaque in urbem inferri iussit. ingressi proxima ex parte quia nox appropinquabat quieuere; nocte oppidum ab hostibus desertum est. taria nonaginta septem. ceterum illud memoriae traditur, non ferme alium ducem laetiorem in acie visum seu suopte ingenio seu fiducia bene gerundae rei. ab eodem robore animi neque controverso auspicio revocari a proelio potuit et in ipso discrimine quo templa deis immortalibus voveri mos erat voverat Iovi Victori, si legiones hostium fudisset, pocillum mulsi priusquam temetum biberet, sese facturum. id votum dis cordi fuit et auspicia in bonum verterunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Adurbem scipiõi
maiore resistitar ui. non quia plus animi uictis est. sed melius muri ꝗ̃ ual¬
lum armatos artent. Inde lapidibus propulsant hostem scipio nisi inpͥmo
pauore pͥusꝙ colligent᷑ animi transacta res ee̾t. lentiorem fore mu
urbis oppugnatiouem ratus interrogat milites satin equo animo paterẽt
ab altero ornu castra eẽ capta se uictorii pelli aportis urbis. Rec lamã¬
tibus unu̾sis primus ipe scuto suꝑ caput elato ꝑgit ad portam. scuti
testudine facta mnurbem prorumpunt. Deturbatisq samnitib qui circa
portam erant muros occupauere penetrare interiora urbis quia pauci ac¬
modum eraat non audent. hec primo ignorare consul. & intentus recipi¬
endo ex̾titui ẽẽ:. iam eium preceps inoccasum erat sol. & appetens nox pi¬
culosa ut suspecta omnia etiam uictorib fatiebat progressus longu
tra capta castra uidet. ab leua clamorem in urbem mixtum pugnantium
ac pauentium fremitum ẽẽ. Et tum forte certamen ad portam erat adue¬

Expanded text:
ad urbem Scipioni maiore resistitur ui, non quia plus animi uictis est sed melius muri quam uallum armatos arcent; inde lapidibus propulsant hostem. Scipio, nisi in primo pauore priusquam colligerentur animi transacta res esset, lentiorem fore munitae urbis oppugnationem ratus, interrogat milites satin aequo animo paterentur ab altero cornu castra capta esse, se uictores pelli a portis urbis. reclamantibus uniuersis primus ipse scuto super caput elato pergit ad portam; secuti alii testudine facta in urbem perrumpunt deturbatisque Samnitibus quae circa portam erant muri occupauere; penetrare in interiora urbis, quia pauci admodum erant, non audent. haec primo ignorare consul et intentus recipiendo exercitui esse; iam enim praeceps in occasum sol erat et appetens nox periculosa et suspecta omnia etiam uictoribus faciebat. progressus longius ab dextra capta castra uidet, ab laeua clamorem in urbe mixtum pugnantium ac pauentium fremitu esse; et tum forte certamen ad portam erat. adue
Abbreviated transcription (Latin):
suffragium uocant. Tum dictator scipatus agmine patricio plenus ire mina¬
rumq cum sedisset atq ageret᷑ res solito pͥmi certamine interse tribunoꝵ
plebis ferentium legem intercedentiũq & qͣto iure potetior intercessio eãt

Expanded text:
suffragium uocant. cum dictator, stipatus agmine patriciorum, plenus irae minasuffragium uocant. cum dictator, stipatus agmine patriciorum, plenus irae minarumque consedisset atque ageretur res solito primum certamine inter se tribunorum plebi ferentium legem intercedentiumque et, quanto iure potentior intercessio erat
Abbreviated transcription (Latin):
huius gñis orationes ubi accipi uidere nouam rogationẽ ꝓmulgãt
ut ꝓduũuiris sacris fatiundis decẽuiri creent᷑: ut pars explebe. pars expribus
at. Omniumq earum rogationũ comitia maduentũ euis ex̾citus differur
qui uelitras obsidebat pͥmo circũactus est anus qͣ auelitris reducerent᷑ legioes
Ita suspensa deligibus res adnouos tribunos militũ dilata. nam plebs tribu¬
i T. guntius Sergius Corneliuis Serimis sulpitiꝰ Sp. Seruiliꝰ ł papiriu:
L uenturius. principio statim anni ad ultimam dimicationẽ de legib uẽtũ
& cum tribus uocarent᷑ nec intercessio collegarum latorib obstaret. trepidi
tres ad dua ultima auxilia sumum impium sumumq ad ciuẽ decurrur
dictatorẽ dici placet. Dicitur M. furius Camillus. qui magistrum equitum
L Emilium cooptat Legum quoq latores adusus tm̃ apparatũ adusarioꝵ
& ip̃i cãm plebis ingentib aĩs armant. concilioq plebis indicto tribus ad

Expanded text:
huius generis orationes ubi accipi uidere, nouam rogationem promulgant, ut pro duumuiris sacris faciundis decemuiri creentur ita ut pars ex plebe, pars ex patribus fiat; omniumque earum rogationum comitia in aduentum eius exercitus differunt qui Uelitras obsidebat. prius circumactus est annus quam a Uelitris reducerentur legiones; ita suspensa de legibus res ad nouos tribunos militum dilata; nam plebis tribuati T. Quinctius Ser. Cornelius Ser. Sulpicius Sp. Seruilius L. Papirius L. Ueturius . principio statim anni ad ultimam dimicationem de legibus uentum; et cum tribus uocarentur nec intercessio collegarum latoribus obstaret, trepidi patres ad duo ultima auxilia, summum imperium summumque ad ciuem decurrunt. dictatorem dici placet; dicitur M. Furius Camillus , qui magistrum equitum L. Aemilium cooptat. legum quoque latores aduersus tantum apparatum aduersariorum et ipsi causam plebis ingentibus animis armant concilioque plebis indicto tribus ad
Abbreviated transcription (Latin):
exurgere. Rursus plebem. si leniter ducta res sine ppłari strepitu. ad consules
disset. aut bellis interpositis aut moderatione consulum in imꝑiis ex̾tend
posse inobliuionem tribunorum plebem adduci¬

Expanded text:
exsurgere rursus plebem: si leniter ducta res sine populari strepitu ad consules exsurgere rursus plebem: si leniter ducta res sine populari strepitu ad consules redisset, aut bellis interpositis aut moderatione consulum in imperiis exercendis posse in obliuionem tribunorum plebem adduci
Abbreviated transcription (Latin):
ferocioresq iterum cohorti
ialerius horatius uociferari ut dere .p. liceret dicere dicturos ad ppł̃m. si
natu per factionem non liceat neq enim sibi priuatos aut incuria aut in con¬
tione posse obstare neq se ymaginariis fascibus eorum tesuros ẽẽ. Tum appis
n prope e̾e̾ ratus ut in uiolentie eorum pari resisteret᷑ audatia uictũ in¬
perium eẽt non erit melius inquit insi dequo consuluimus uocem misisse
& ad ualerium negantem se pͥuato reticere lictorem accedere iussit Iam quiriti
fidem implorante ualerio a curio limine.LCornelius conplexus appium nõ
qđ simulabat consulendo diremit certamen: Factaq percornelium ualerio di¬
idi gratia que uellet. cã libertas non ultra uocem excessisset. decemuiri
positum tenuere. Consulares quoq ac seniores ab residuo tribunitie potestatis
odio cuius desiderium plebi multo acrius ꝗ̃ consularis imꝑii rebant᷑ ẽe̾ prope ma¬
ant. Postinodum ipõs decemuiros uoluntate abire magistratu ꝗͣ in uidia e

Expanded text:
ferocioresque iterum coorti Valerius Horatiusque vociferari ut de re publica liceret dicere; dicturos ad populum, si in senatu per factionem non liceat; neqtione posse obstare, neque se imaginariis fascibus eorum cessuros esse. tum Appius iam prope esse ratus ut ni uiolentiae eorum pari resisteretur audacia, uictum imperium esset, 'non erit melius' inquit, 'nisi de quo consulimus, uocem misisse,' et ad Ualerium, negantem se priuato reticere, lictorem accedere iussit. iam Quiritium fidem implorante Ualerio a curiae limine, L. Cornelius complexus Appium, non cui simulabat consulendo, diremit certamen; factaque per Cornelium Ualerio dicendi gratia quae uellet, cum libertas non ultra uocem excessisset, decemuiri propositum tenuere. consulares quoque ac seniores ab residuo tribuniciae potestatis odio, cuius desiderium plebi multo acrius quam consularis imperii rebantur esse, prope malebant postmodo ipsos decemuiros uoluntate abire magistratu quam inuidia eorum
Abbreviated transcription (Latin):
enn desissent. Expiendam rem̃ deniq inuno aut altero ee̾ sit ne ali
plebeius ferendo magno honori ĩportento simili miraculoq fortem ac stre
nuum aliquem existere ortum explebe credatur. Summa ui expugnatum
t tribuni militum consulari potestate & explebe crearent᷑. Petisse uiros
domi militieq spectatos p̾mis annis sigillatos repulsos risui partibus fuisse
dedisse postremo p̃bere ad contumeliam os nec se uidere cur non lex quoq
ab rogetur qua id liceat quod nũꝙ futurum sit. Minoremq ruborem fore ĩ
uiris iniquitate ꝗͣ si per indignitatem corum prȩtreant᷑¬

Expanded text:
emni desissent. experiundam rem denique in uno aut altero esse sitne aliqui emni desissent. experiundam rem denique in uno aut altero esse sitne aliqui plebeius ferendo magno honori an portento simile miraculoque sit fortem ac strenuum uirum aliquem exsistere ortum ex plebe. summa ui expugnatum esse ut tribuni militum consulari potestate et ex plebe crearentur. petisse uiros domi militiaeque spectatos; primis annis suggillatos, repulsos, risui patribus fuisse; desisse postremo praebere ad contumeliam os. nec se uidere cur non lex quoque abrogetur, qua id liceat quod nunquam futurum sit; minorem quippe ruborem fore in iuris iniquitate, quam si per indignitatem ipsorum praetereant
Abbreviated transcription (Latin):
Post ludos
contiones seditiose tribuorum plebis fuere obiurgantium multitudinẽ ꝙ
ad miratione eoram quos odissent stupens ineterno se ipã teneret serui
non modo ad sꝑem consulatus in ꝑtem reuocandam aspirare non non audẽt
sed ne intribunis quidem militum creandis que coĩa ee̾nt comitia patrum
plebis aut sui aut suorum meminisset desmerent ergo mirari curn
de comodis plebis ageret Eo impendi laburum ac ꝑiculum unde emolumtũ
atq honos speretur. Nichil non agressuros homines inmagna conatis magna
p̃mia proponant᷑ ut quidem aliquid tribunus plebis ruat cecus in certamĩa
piculo ingenti fructa nullo ex quibus procerto habeat patres adu̾sos quos
crederet hello inexpiabili se ꝑseruturos apud plebem proqua dimicauerit
nihilo se honoratiorem fore. neq sperandum neq postulandum ẽe̾ ma-¬
gnos aios magnis honorib fieri. Neminem se plebeium contenturum ubi con-¬

Expanded text:
post ludos contiones seditiosae tribunorum plebi fuerunt, obiurgantium multitudinem quod admiratione eorum quos odisset, stupens in aeterno se ipsa teneret seruitio, et non modo ad spem consulatus in partem reuocandam adspirare non auderet, sed ne in tribunis quidem militum creandis, quae communia essent comitia patrum ac plebis, aut sui aut suorum meminisset. desineret ergo mirari cur nemo de commodis plebis ageret; eo impendi laborem ac periculum unde emolumentum atque honos speretur; nihil non adgressuros homines si magna conatis magna praemia proponantur; ut quidem aliquis tribunus plebis ruat caecus in certamina periculo ingenti, fructu nullo, ex quibus pro certo habeat, patres, aduersus quos tenderet, bello inexpiabili se persecuturos, apud plebem, pro qua dimicauerit, nihilo se honoratiorem fore, neque sperandum neque postulandum esse. magnos animos magnis honoribus fieri. neminem se plebeium contempturum ubi cont
Abbreviated transcription (Latin):
hostes. citati & cum inomnes more militari se animadu̾surum ꝑsulpi¬
s tribunus militum pronantiasset. consentiente clamore militũ ĩ unu
uigilem cõiitientium culpam deterrita cȩteris abstinuit. Rem haud dubiũ
euis noxe approbantib cunctis desaxo proiecit.¬

Expanded text:
hostis citati; et cum in omnes more militari se animaduersurum Q. Sulpihostis citati; et cum in omnes more militari se animaduersurum Q. Sulpicius tribunus militum pronuntiasset, consentiente clamore militum in unum uigilem conicientium culpam deterritus, a ceteris abstinuit, reum haud dubium eius noxae adprobantibus cunctis de saxo deiecit.
Abbreviated transcription (Latin):
quibus in herebant manibus amplexos trucidat. Iamq alii congregati telis
ssilibusq saxis ꝑturbare hostes ruinaq tota prolapsa aties inp̾rereps qͥ¬
ferri. Sedato deinde tumultu reliquum noctis q̃tum in turbatis animis po¬
terat cum p̃teritum quoq ꝑiculum sollicitaret quieti datum ẽ. Luce orta uo¬
catis classico ad consilium militibus abtribunis cum & recte & perperam fc̃o
pretium deberet᷑. Manlius pͥmum obu̾tutem laudatus donatusq non abtri-¬
nis solum militum sed consensu etiam militari cui uniusi sex libras fa¬
ris sex quartarios uini ad edes eius que in arce erant contulerunt. Rem dcũ
paruam ceterum in opia fecerat eam argumentũ ingens caritatis: cum se
quisq uictu suo fraudans detractum corpori atq ułib necessariis ad hono¬
rem unius uiri conferret. Tum uigiles euus loci quos fefellerant absentes

Expanded text:
quibus adhaerebant manibus amplexos trucidat. iamque et alii congregati telis quibus adhaerebant manibus amplexos trucidat. iamque et alii congregati telis missilibusque saxis proturbare hostes, ruinaque tota prolapsa acies in praeceps deferri. sedato deinde tumultu reliquum noctis, quantum in turbatis mentibus poterat cum praeteritum quoque periculum sollicitaret, quieti datum est. luce orta uocatis classico ad concilium militibus ad tribunos, cum et recte et perperam facto pretium deberetur, Manlius primum ob uirtutem laudatus donatusque non ab tribunis solum militum sed consensu etiam militari; cui uniuersi selibras farris et quartarios uini ad aedes eius quae in arce erant contulerunt,—rem dictu paruam, ceterum inopia fecerat eam argumentum ingens caritatis, cum se quisque uictu suo fraudans detractum corpori atque usibus necessariis ad honorem unius uiri conferret. tum uigiles eius loci qua fefellerat adscendens
Abbreviated transcription (Latin):
Dum hec ueis agebant᷑ interim arx rõe
capitoliumq ingenti ꝑiculo fuit. Namq galli seu uestigio notato humano qua
nuntius abueis ꝑuenerat seu sua sponte animaduso ad carmentis saxa ascensu
uo nocte sub lustri cum in ermem qui tentarent uiam p̾misissent tradenti
inde arma ubi quid iniqui ee̾t alterni inusi subleuantesq inuicem & traħe¬
tes alii alios prout postularet locus. tanto silentio insũmum euasere ut nõ custo¬
s solum fallerent sed ne canes quidem sollicitum animal ad nocturnos
strepitus extitarent. Anseres non fefellere quib sacris iunonis in suma inopia
cibi tamen abstinebant. que res saluti fait. Namq clangore earum alarũq
crepitu excitus M Manlius qui triennio ante consul fuerat. Uir bello egre¬
gius armis arreptis. simul ad arma ceteros ciens uadit. Et dum cxteri trepi¬
dant gallum qui iam insũmo constiterat umbone ictum de turbat. co
casu prolapsi cum proximos sternerẽt trepidantes alios armis õmissis saxa

Expanded text:
dum haec Ueiis agebantur, interim arx Romae Capitoliumque in ingenti periculo fuit. namque Galli, seu uestigio notato humano qua nuntius a Ueiis peruenerat seu sua sponte animaduerso ad Carmentis saxo in adscensum aequo, nocte sublustri cum primo inermem qui temptaret uiam praemisissent, tradentes inde arma ubi quid iniqui esset, alterni innixi subleuantesque in uicem et trahentes alii alios, prout postularet locus, tanto silentio in summum euasere ut non custodes solum fallerent, sed ne canes quidem, sollicitum animal ad nocturnos strepitus, excitarent. anseres non fefellere quibus sacris Iunonis in summa inopia cibi tamen abstinebatur. quae res saluti fuit; namque clangore eorum alarumque crepitu excitus M. Manlius qui triennio ante consul fuerat, uir bello egregius, armis arreptis simul ad arma ceteros ciens uadit et dum ceteri trepidant, Gallum qui iam in summo constiterat umbone ictum deturbat. cuius casus prolapsi cum proximos sterneret, trepidantes alios armisque omissis saxa
Abbreviated transcription (Latin):
Seruius tullus regnauit annos quattuor & quadraginta ita ut bono etiam
moderatoq suctedenti regie difficilis emulatio eẽ̾t. Ceterum quoq id ad glo¬
am accessit ꝙ cum illo simul usta ac legiptima regna octiderunt. Id p̾
tamen mite ac tam moderatum imperium: tamen cum uiuus ee̾t deponẽ
eum in aio hiusse quidam auctores sunt ni scelus intestinum liberande prĩẽ
consilia agitanti interuenisset.

Expanded text:
Ser. Tullius regnauit annos quattuor et quadraginta ita ut bono etiam moderatoque succedenti regi difficilis aemulatio esset; ceterum id quoque ad gloriam accessit quod cum illo simul iusta ac legitima regna occiderunt. id ipsum tam mite ac tam moderatum imperium tamen quia unius esset deponere eum in animo habuisse quidam auctores sunt, ni scelus intestinum liberandae patriae consilia agitanti interuenisset.
Abbreviated transcription (Latin):
gum demeret. Id malle ppło ro. auctore fieri. si ibi spes non sit se uulscos & equos
& omnia extrema temptaturum & concitaturum. dillucescere res magis prib
atq consulibus preterea que tum denimtiabantur ne ueientium neu sabi
id consilium ee̾t timere. & cum tm̃ inurbe hostium eẽt. Mox sabine etrusceq le-¬
giones excomposito ad ee̾nt. tum externi hostes uolsci & equi non ad ppłabun-¬
s ut ante fines sed adurbem ut exꝑte captam uenirent. Multi & uaris
mores. Interceteros eminebat terror seruilis. ne suus cuiq domi hostis ẽẽt: cui nec
dere nec non credende ne infestior fieret fidem satis abrogare erat tuti
uixq concordia sisti uidebatur posse: tantum suꝑantibus aliis ac mergentibus ma¬
lis nemo tribunos aut plebem timebat. mansuetum id malum & peraliorum.
quietem maloruim semꝑ exoriens cumq ẽẽ ꝑegrino terrore so

Expanded text:
iugum demeret; id malle populo Romano auctore fieri: si ibi spes non sit, se Uolscos et Aequos iugum demeret; id malle populo Romano auctore fieri: si ibi spes non sit, se Uolscos et Aequos et omnia extrema temptaturum et concitaturum. dilucere res magis patribus atque consulibus. praeter ea tamen quae denuntiabantur, ne Ueientium neu Sabinorum id consilium esset timere et, cum tantum in urbe hostium esset, mox Sabinae Etruscaeque legiones ex composito adessent, tum aeterni hostes, Uolsci et Aequi, non ad populandos, ut ante, fines sed ad urbem ut ex parte captam uenirent. multi et uarii timores; inter ceteros eminebat terror seruilis ne suus cuique domi hostis esset, cui nec credere nec non credendo, ne infestior fieret, fidem abrogare satis erat tutum; uixque concordia sisti uidebatur posse. tantum superantibus aliis ac mergentibus malis nemo tribunos aut plebem timebat; mansuetum id malum et per aliorum quietem malorum semper exoriens tum quiesse peregrino terrore sop
Abbreviated transcription (Latin):
bino nocte capitolium arcemq occupauere: confestim in arce facta cedes eo
qui conurare & simul arma capere noluerant: alii inter tumultum precipites
pauore inforum deuolant. Alterne uoces ad arma. & hostes inurbe sunt audie-¬
bantur. Consules & armare plebem & inermem pati timebant. Inc̾ti quod
repentinum ext̾num an intestinum abitio plebis. an abseruili fraude urbem
inuasisset. Sedabant tumultus: sedando interdum mouebant nec enim pauida
erat & consternata multitudo imꝑio regi dant tamen arma non uulgo tant
ut inc̾to hoste presidium satis fidum ad omnia ẽẽt. soliciti reliquum noctis in¬
certiq qui homines quantus nus hostium e̾e̾t instationibus disponendis ad op-¬
portuna omnis urbis loca egẽ. lux deinde aperuit bellum ducemq belli. seruos
ad libertatem. Appius herdonius excapitolio uocabat: se misertimi cuiusq susce-¬
pisse causam ut exules inuiria pulsos in patriam reduceret. & seruitiis grai

Expanded text:
Sabino nocte Capitolium atque arcem occupauere. confestim in arce facta caedes eorum qui coniurare et simul capere arma noluerant: alii inter tumultum praecipites pauore in forum deuolant: alternae uoces 'ad arma' et 'hostes in urbe sunt' audiebantur. consules et armare plebem et inermem pati timebant, incerti quod malum repentinum, externum an intestinum, ab odio plebis an ab seruili fraude, urbem inuasisset; sedabant tumultus, sedando interdum mouebant; nec enim poterat pauida et consternata multitudo regi imperio. dant tamen arma, non uolgo, tantum ut incerto hoste praesidium satis fidum ad omnia esset. solliciti reliquum noctis incertique qui homines, quantus numerus hostium esset, in stationibus disponendis ad opportuna omnis urbis loca egere. lux deinde aperuit bellum ducemque belli. seruos ad libertatem Appius Herdonius ex Capitolio uocabat: se miserrimi cuiusque suscepisse causam, ut exsules iniuria pulsos in patriam reduceret et seruitiis graue