comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lia enis hr̃s scripta. hrdem re¬
li ꝗd filiam suamaepotem pͥ¬
impilans.q̃ easdem res diu poᷤᷤ¬
sedit. ⁊ decedẽs exͣneos institu¬
it hr̃des.qitum ẽ an ea p̃clia e¬
exͣneus hr̃s hab̾ent. anuero
adiuliam dñam. q̃ abuit pa¬
truum maiorẽ iulium agip

Expanded text:
scripta heredem reliquit filiam suam neptem primipilaris, quae easdem res diu possedit et decedens extraneos instituit heredes. quaesitum est, an ea praedia extraneus heres haberet an vero ad Iuliam Domnam, quae habuit patruum maiorem Iulium Agrip
Abbreviated transcription (Latin):
emisit ad eam ẜm uolũtate
testatoris restituturum pa te
stator feẽ colicillos ꝗb q hoc
p̃cepit. ut p̃ter hos codieilloᷤᷤ
siꝗd aliud ꝓlatum eẽt nõ ua

Expanded text:
emisit ad eas secundum voluntatem testatoris restituturum: postea testator fecit codicillos, quibus et hoc praecepit, ut praeter hos codicillos si quid aliud prolatu
Abbreviated transcription (Latin):
decim lib̾tos quos noĩauãt p̃¬
diolum suum c̃ tabna lega¬
uãt.⁊ adiecerat ħ uerba. sibi¬
ꝙ eos br̃e possi dẽ uolo. ea lege
et condtõne quis eorum ꝑte
suam̾uemiredonare ue alnid¬
ue ꝗd facẽ. aliiuelit. qd̾ siadu¬
sus ea ꝗd fcm̃ erit. tẽ eas porti¬
oes p̾dium uecum tab̃na ad
rem .p. tusculanorũ ꝑtinere
uolo. ꝗdam ex lib̾tis uẽdider̾
ꝑtes suas. duobus cõlib̾tis
sins exeodem corpe emptores
aũt defũctiganum seni̾m exͣ¬
neum br̃dem reliq̃runt. q̃ si¬
tum est ꝑtes q̃ uenierũt. utiy

Expanded text:
ibertis, quos nominauerat, praediolum cum taberna legauerat et adiecerat haec uerba: 'sibique eos habere possidere uolo ea lege et condicione, ne quis eorum partem suam uendere donareue aliudue quid facere alii uelit: quod si aduersus ea quid factum erit, tunc eas portiones praediumue cum taberna ad rem publicam Tusculanorum pertinere uolo'. quidam ex his libertis uendiderunt partes suas duobus conlibertis suis ex eodem corpore, emptores autem defuncti Gaium Seium extraneum heredem reliquerunt: quaesitum est, partes quae uenierunt u
Abbreviated transcription (Latin):
tem ucenis publium sempni¬
um dñmineum hr̃dem ẽẽ uolo.
⁊ meuio ad q̃m bãditatis por¬
toẽm nolint puenre. cum h̾
logio fideicominissum reliqd.
Meuio lib̾to meo deme mełs
mĩtodari uolo lagͥenas nim
uetusti cẽtum qnquaginta. q̃¬
situm ẽ cum uolũtas testato¬
ris ħ̾ fuerit ut omino pueĩ¬
at portio borditatis ad sempto¬
num pupileman fidciomi sẽ
exu̾bis suprascriptis uale in¬
telligatur. ⁊ a quo sẽpnius pe¬
t̾e possit. c̃ ad cͥrampsonam co¬
dicillos seripẜit.n posse io fi¬

Expanded text:
ium Sempronium dominum meum heredem esse uolo', et Maeuio, ad quem hereditatis portionem noluit peruenire, cum hoc elogio fideicommissum reliquit: 'Maeuio liberto meo de me nihil merito dari uolo lagynos uini uetusti centum quinquaginta'. quaesitum est, cum uoluntas testatoris haec fuerit, ut omnimodo perueniat portio hereditatis ad Sempronium pupillum, an fideicommissum ex uerbis supra scriptis ualere intellegatur et a quo Sempronius petere possit, cum ad certam personam codicillos scripserit. respo
Abbreviated transcription (Latin):
arelata. it fund satrianum ꝗ
ẽ in religioẽ nifana c̃ tabna dai̾
uolo. ouesitum est cum int̃ fũ¬
dos quos sup̃ legaũ. si ꝗdam fỹ¬
dus uocabulo. satrianus inre¬

Expanded text:
Atellata, item fundum Satrianum, qui est in regione Niphana, cum taberna dari volo". quaesitum est, cum inter fundos, quos supra legavit, sit quidem fundus vocabulo Satrianus, in re
Abbreviated transcription (Latin):
ultro. excã sidciomissi actioei
ꝯpetitiut deꝑte obligatõis ac¬
sopeti poͬsse cõ querit an deͬreli¬
qͣ dimidia ꝑtemãdati acrion
tił sit hr̃dib mulris adusus

Expanded text:
ultro ex causa fideicommissi actio ei competit, ut de parte obligationis acsso peti posse. idem quaerit, an de reliqua dimidia parte mandati actio utilis sit heredibus mulieris adversus
Abbreviated transcription (Latin):
tudme patris q̃ lialẽdanum
exercebat᷑. multos nouos debi¬
tores ãplarum pecunarũ fec̃.
⁊ inꝓpiores quos pat̾ exigua¬
rum sornurarum hẽbat. marꝰ

Expanded text:
tudinem patris, qua calendarium exercebatur, nouos debitores amplarum pecuniarum fecit et in priores, quos pater exiguarum fortunarum habebat, maius
Abbreviated transcription (Latin):
ea que ꝓponẽntur. recte ccͣtu.
si ñ erat alnud mbrditateũ
debitum exsoluss. ¶Duob
lib̾tis. sticho ⁊ erote hr̃dib ĩsti¬
tutis. ita caũ. fundum corneli¬
anum denõie meorũ exieͬrunt
ueto. imꝰ ex hr̃dibꝯstichus ãci¬
lam cretusam. testõ libã eẽ ius¬
sit. eiꝙ ꝑtem suam fundi lega¬
int. Quero aneris ⁊ cet̾i lib̾tisti¬
chiexcã fidei cominissi enis fun
diꝑtem abhrde stichi pet̾e pos
ueto aũt edifitium denoĩe m̃o
exire.s adu̾nas mõs quos h̃ te

Expanded text:
ea quae proponerentur recte contractum, si non erat aliud in hereditate, unde debitum exsolvisset. Duobus libertis Sticho et Erote heredibus institutis ita cavit: "fundum Cornelianum de nomine meorum exire veto": unus ex heredibus Stichus ancillam Arescusam testamento liberam esse iussit eique partem suam fundi legavit: quaero, an Eros et ceteri conliberti Stichi ex causa fideicommissi eius fundi partem ab herede Stichi petere pos'ueto autem aedificium de nomine meo exire, sed ad uernas meos, quos hoc te
Abbreviated transcription (Latin):
Ceũ. Cum ꝗs dece dẽsseie
mri fundum qui ꝓprius mr̃is
erat legauãt. ab ea petierat.ñ
cũdem cum morẽtur flauie
albine ꝯiugi sue restitũet. p̾t
mortẽ testatoris mat̾ ap̃ ma¬
grãtum ꝓfessa ẽ. mcħ se adu¬
sus uolimtatem filii sui fcũ¬
ram.patamꝙ se fund̾ flame
albine trade. si sibi ãnua bi

Expanded text:
Cum quis decedens Seiae matri fundum, qui proprius matris erat, legauerat, ab ea petierat, ut eundem cum moreretur Flauiae Albinae coni‹u›gi suae restitueret. post mortem testatoris mater apud magistratum professa est nihil se aduersus uoluntatem filii sui facturam paratamque se fundum Flauiae Albi
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ filio meo capue erit. hr̃s meuᷤ
ducẽtã dato filius amr̃e mĩgra¬
unt. si ãbo capuehĩtassent. lega¬
tum mr̃i debitu in putamꝙͣ¬
una ñ hĩtassent sinaũt ialiud
municipiũ transissẽt uniꝰ ãm¬

Expanded text:
cum filio meo Capuae erit, heres meus ducenta dato": filius a matre migravit. si ambo Capuae habitassent, legatum matri debitu iri putaon habitassent: sin autem in aliud municipium transissent, unius a
Abbreviated transcription (Latin):
sorori tue reliqantegrũ ad eã
ptineat. Quesirum ẽ an qd̃ exi
quacũqͣ cã debuit pat̾ afilio
rẽtur. quo mag̃. integrum ꝙ
testator dediss ad eam ꝑuẽiss.
tribũ emi petierat. lib̾tus diu
mora abhrde patroni passus
ẽ. ⁊ decedẽs hr̃dem reliqd g̃ins¬
simum uirũ. Quesitum est ã
tribestimatio hrdi eiꝰ debeat᷑.

Expanded text:
sorori tuae reliqui, integrum ad eam pertineat'. quaesitum est, an quod ex quacumque causa debuit pater, a filio retur, quo magis integrum, quod testator dedisset, ad eam peruenisset. tribum emi petierat: libertus diu moram ab herede patroni passus est et decedens heredem reliquit clarissimum virum: quaesitum est, an tribus aestimatio heredi eius debeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
calefactionis ⁊ p̾bitõis honꝰ
de his qͦp sensisse q̃ ad cotidia¬
ña tutelam ꝑtineat. qbo balix¬
e aut instriunt᷑.aut demq ĩt̃
solitas cessationim uices pari
purgariq ut habiles ad la¬
nadum fierẽt sint solute.

Expanded text:
calefactionis et praebitionis onus de his quoque sensisse, qui ad cottidianam tutelam pertineaeae aut instruuntur aut denique inter solitas cessationum vices parari purgarique, ut habiles ad lavandum fierent, sint solitae.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt.ẜm ea que ꝓponẽtur. inrilẽ
ꝑtem ꝑtine̾. ¶ Fund̾uitiana filio
donaripignorari⁊ hec u̾ba ad¬
iecit. qd si adusus uolũtatem
meã facere uolu̾it. fundum ti¬
tianum ad fiscum ꝑtinẽ.ita eĩ
fit. ut sundus titiamis d̾noĩe

Expanded text:
ecundum ea quae proponerentur virilem partem pertinere. Fundum a filio, donari pignerari et haec verba adiecit: "quod si adversus voluntatem meam facere voluerit, fundum Titianum ad fiscum pertinere: ita enim fiet, ut fundus Titianus de
Abbreviated transcription (Latin):
¶INCE¬
quis sit cap¬
tiuius sit. an
a latrum cu¬
lis obsce̾ssus testĩ facẽ non
poͬt s ⁊ si sinunis sit ignarus
putet q se ꝑerrore qui alatͦ¬
hostium.uł relegatꝰ qui ncħꝰ
se acaptino differre putat ñ
posse fidei committ̃e certum ẽ.
quia nec testari pot̃. ꝗa anli¬
ceat sibi testari dubitat.
¶S si fi lius fam̃. uł ẜuus fidei¬
ꝯmissum reliqͣnͣt nõ ualet. si
tm̃ manumissi decessisse ꝓpo¬
nãtur ꝯstant̾ dicemꝰ fideiomisᷤ¬
sum relictum uden qi nẽ dã¬
tũ cum morꝰ aꝯting̃. indelicet.

Expanded text:
incequis sit, captivus sit an a latrunculis obsessus, testamentum facere non potest. sed et si sui iuris sit ignarus putetque se per errorem, quia a latrhostium, vel legatus qui nihil se a captivo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat. Sed si filius familias vel servus fideicommissum reliquerit, non valet: si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus fideicommissum relictum videri, quasi nunc datum, cum mors contingit, videli
Abbreviated transcription (Latin):
testõ scriptum eẽt. sticho seruo
meo hr̃s qnꝙ dato. ⁊ si stichus
hr̃di meobiennio ẜinerit. lib̾
esto. post biẽnium legatũ deb̾i
existimo. qr inid tp̃ealib̾tas et

Expanded text:
ento scriptum esset: 'Sticho seruo meo heres quinque dato et, si Stichus heredi meo biennium seruierit, liber esto', post biennium legatum deberi existimo, quia in id tempus et
Abbreviated transcription (Latin):
pmulrem mora ñ ẽ. quominũ¬
beri. ¶Siedes alienas ut da¬
resdampnatussis.n easullã cd¬
ꝯditõe emẽ posis. estimare ix¬
dice oꝑtere. anius scrib̾ q̃nti
bi edes sint ut p̃tio soluto he¬
potuisses em̃e non emeris.
Sicui edes legate sint.
solum carum edium erit. pauł
dium binarum aliqd̃ eclaue
alteris decedit.
cium sororis filios seripsit he¬
redes. sextiliam substituit mã¬
cio a martium sextitie. dedit ãt
ꝑp̃ceptoẽm marcio. c̾tas spẽs.
Martius ꝑtem hr̃ditatis exq̃
scriptus erat onnsit. ⁊ eo in te¬
stato defimcto.hona eiꝰ ad frẽm
legittimũ serum deuoluta st̃.
Quesitum ẽ an sextilia exsub¬

Expanded text:
 est, quo minuberi. Si aedes alienas ut dares damnatus sis neque eas ulla ccione emere possis, aestimare iudicem oportere Ateius scribit, quanti aedes sint, ut pretio soluto hepotuisses emere, non emeres.Si cui aedes legatae sint, solum earum aedium erit. Pauludium binarum aliquid conclave, alteris decedet. cium sororis filios scripsit heredes: Sextiam substituit Marcio et Marcium Sextiae, dedit autceptionem Marcio certas species: Marcius partem hereditatis, ex qua scriptus erat, omisit et eo intestato defuncto bona eius ad fratrem legitimum Seium devoluta sunt. quaesitum est, an Sextia ex sub
Abbreviated transcription (Latin):
Item q̃ro uti reli quum es ali¬
enum qd ex hons arectooriis
debetur. oĩbrcditorib exredi¬
tib eorũ bõrum soluas.redela
sat̃q fatias. Quesitum ẽ an
si ꝓbau̾t hr̃s non suffice̾ red¬
ditum bõrum ad totius debi¬
ti exsolutõemanchomimus tr̃
ip̃e deb̾et agnoscere honus eniꝰ

Expanded text:
item rogo, uti reliquum aes alienum, quod ex bonis Arethonis debetur, omnibus creditoribus ex reditibus eorum bonorum soluas reddas satisque facias'. quaesitum est, an, si probauerit heres non sufficere reditum bonorum ad totius debiti exsolutionem, nihilo minus tamen ipse debet adgnoscere onus aeris
Abbreviated transcription (Latin):
ḋiꝯmissis pcipue spectãdasuãda¬
q sit testatoris uolutas Plexq¬
enim euenit ut multorum
int̾eẽt. id ꝙ relinquitur. ue¬
rũ testatoremuni uoluisse ho
terdu si płibtestator honõ¬

Expanded text:
cipue spectanda seruandaque sit testatoris uoluntas. Plerumque euenit multorum interesse id quod relinquitur, uerum testatorem uni uoluisse honterdum si pluribus testator hono
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝑhisque post mortẽ frĩs roga¬
tus erat restitue pat̾ eam uoly¬
issi accipe ea q̃ ecdicillis reliqye¬
rat. mͥ abomni uoluntate re¬
cessum uidehatur. placint tam̃¬
humanius int̃pretariea sola
q̃ iuente frẽ acceptura eãt ad¬
epta inderi.nõ ⁊̃ que post mor¬
tem enus reliq̃rat si sine liberis
Iulius seuerus decedẽsinstitr¬
tus quibodam hrdib alũp¬
ilio mauro colono suo expen¬
si omb fundi debitis abeo p̃¬
stari uoluãt. eidemq mauro ei¬
q̃dam legauãt. cum dehrdita¬
te fiscus qõnem mouiss iussy
ꝓcuratoris. maiiis pecumã
fisco soluãt. p̾a hr̃s scriptus ob¬
no aũt mortuo.hr̃s e̾ius fidĩ¬
commissum ab hrde maiũ pe¬
tebat. placuit imꝑatori ñ indi
cius fidai commissum sd̃mõ¬

Expanded text:
 his, quae post mortem frater rogatus erat restituere, pater eam uoluisset accipere ea quae codicillis reliquerat. mihi ab omni uoluntate recessum uidebatur. placuit humanius interpretari ea sola, quae uiuente fratre acceptura erat, adempta uideri, non etiam quae post mortem eius reliquerat, si sine liberis Iulianus Seuerus decedens institutis quibusdam heredibus alumIulio Mauro colono suo ex pensionibus fundi debitis ab eo praestari uoluerat eidemque Mauro quaedam legauerat: cum de hereditate fiscus quaestionem mouisset, iussu procuratoris Maurus pecuniam fisco soluerat: postea heres scriptus ono autem mortuo heres eius fideicommissum ab herede Mauri petebat. placuit imperatori non videri eius fidei commissum, sed demon
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. Stichus lib̾estoa ũ
eum hr̃s artifitium doceat. u
se tue r possit. peto. pegasius ĩ¬
utile fideio. eẽ aiͣt quia genuꝰ
artifitii adiectum ñ eet. s p̃tõ
aut arbit exuolũtate defuc̃ti

Expanded text:
um "Stichus liber esto: et ut eum heres artificium doceat, unde se tueri possit, peto". Pegasus inutile fideicommissum esse ait, quia genus artificii adiectum non esset: sed praetor aut arbiter ex voluntate defuncti
Abbreviated transcription (Latin):
mortis totã domũinusu ha¬
biñt. nec qcqͣm exea legatu¬
sit᷑. an ea tatummo uideatu.
legasse cubiculaa ꝗb dor
sua ꝯsueuiss. ¶xorisue
intcetera ita legau̾uxõi mee
ꝗcquid inuus dedi. dõaui.usi¬
Quero an ꝙ post testm̃ fem̃
ei donatum est. id qͦp ocessum
re. ¶Cum seius ꝓuxore.c.
aureos eͥditori soluẽt. aorna
m̃tum ⁊ ornam̃tum pignori
touxori suȩ legaũ. qcquid ad
Se̾ũ in stiplatum eius xessit.⁊
hoc ãplius uicenos aureos ar¬
os hr̃des uir abuxore. ał ab
tãt. atq ⁊̃ petentes. exceptõe
subinoĩ. quod p̃sumptum
eẽ debet.nisi ccͣrium ab herede
approbetur.

Expanded text:
mortis totam domum in usu habuerit nec quicquam ex ea locatum, an ea tantummodo videtur legasse cubicula, in quibusua consuevisset. Vxori suae inter cetera ita legavit: "uxori meae quidquid vivus dedi donavi usiquod post testamentum factum ei donatum est, id quoque concere. Cum Seius pro uxore centum aureos creditori solverit et ornamentum pignori to uxori suae legauit, quidquid ad eum inue stipulatum eius concessit et hoc amplius uicenos aureos aos heredes uiri ab uxore uel ab tant, atque etiam petentes exceptione summoueri: quod praesumptum esse debet, nisi contrarium ab herede app
Abbreviated transcription (Latin):
nõ liceat. s hoc ita locũ hẽbit.
si sp̃alit̾ dixi̾t prioris uolũta o
tisse penituisse ⁊ uoluisse ut
legatarius pła legata acͤei¬
piat. ¶Oiles meỹ exmili¬
tari delicto capitali sẽtentia
ta fidei omissi relinq̃ndi potã¬
tem ꝯseꝗtur. ¶Cortis dãp¬
num ꝑfideiomissum ẜui relic¬
tiañ qͣm mora fiat. fideiomiᷤ¬
sarius solus patit. hei aliemiᷤ
relinquatur.
gata uł fideio missaapatorẽ
uendicare ĩrere̾cũdũ ẽ dec eĩ
tante maiestati eas obẜuare
degarine indebitũ ab eorepe

Expanded text:
non liceat. sed hoc ita locum habebit, si specialiter dixerit prioris uoluntatis sibi paenituisse et uoluisse, ut legatarius plura legata accipiat. Miles in eum ex militari delicto capitali dicta sentta fideicommissi relinquendi potestatem consequitur. Mortis damnum per fideicommissum serui relicti, antequam mora fiat, fideicommissarius solus patitur, licet alienus relinquatur.gata uel fideicommissa imperatorem uindicare inuerecundum est: decet enim tantae maiestati eas seruare legari, ne indebitum ab eo repe
Abbreviated transcription (Latin):
seruum eẽ ⁊ dico extimatẽe
debi aut ignorauĩ ⁊ iħ denẽgai
fiteico miissi psecutio debeͣt
quia ⁊ sciss seruum ñ reliq̃ss.
Ex his appatet cum ꝑfideis.a¬

Expanded text:
seruum esse, et dico aestimationem deberi: aut ignorauit, et denegari fideicommissi persecutio debet, quia, si scisset seruum, non rel‹i-› quisset. Ex his apparet, cum per fidei
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba legaũ.titio hoc ãplius da¬
rtuolo.x. aureos. quos m̃ hr¬
des gan sen debẽt.adusus qroᷤᷤ
ei actoem mãdari uolo. ei q̃ꝑo¬
rũdem pignora tͣchi. q̃ro utrỹ
hr̃des tm̃ .x. dare debeãt. an ĩ
oẽ debitum. hoc ẽ inusurade¬
sam inens nõĩs obligatõe
legatam ⁊tem q̃ro c̃ ignorã¬
te mr̃e familias actores in ꝓ¬
ũtia adiectis sortiusuris.x

Expanded text:
Titio hoc amplius dari uolo decem aureos, quos mihi heredes Gaii Seii debent, aduersus quos ei actionem mandari uolo eique eorundem pignora tradi'. quaero, utrum heredes tantum decem dare debeant an in omne debitum, hoc est in usuras dersam eius nominis obligationem legatam. item quaero, cum ignorante matre familias actores in provincia adiectis sorti usuris decem
Abbreviated transcription (Latin):
int̾est ꝯsequetur unus igitur
qoccupat agẽdo totum ꝯseqt̃
ita ut caueat defẽsũ in adu̾sꝰ
cͥtos fideiomissarios eum qui
ta si fidei hrdis ꝯmittat᷑ ũ ip̃e
publicano ꝓtitio pret fideio.¬

Expanded text:
interest, consequentur: unus igitur qui occupat agendo totum consequitur ita, ut caveat defensu iri adversus ceteros fideicommissarios eum qui ta si fidei heredis committatur, ut ipse publicum pro Titio praestet, fidei
Abbreviated transcription (Latin):
stõ relictũ ẽ qͣr nũda uolũtate
fidei ꝯmissa infirmarẽtur. S
iiixidoptine pot. fortassisiõ
qd ita demumapriore testõ¬
rece dẽ uelim si postius uality¬
rum sit.⁊ nc̃ expostiore testõ
fideiꝯmissum ei ñ debetur. ⁊ si

Expanded text:
stamento relictum, quia nuda voluntate fideicommissa infirmarentur. sed vix id optinere potest, fortassis ideo, quod ita demum a priore testamrecedi, si posterius valirum sit et nunc ex posteriore testamento fideicommissu
Abbreviated transcription (Latin):
sum relicta sit ⁊ cadezt᷑̾ legata.
łꝑ fideiꝯmissũ relicta sit non
comunicãdi aĩo sutiq inso¬
lidũ dãda amͣbͣigedun ẽ si altĩ
sit soluta altum nullũ ꝯde
ius impã re hr̃e. s actõem de
p̃tio integrã cum hr̃e.¬
pmissum dumõ is mitu re¬
lĩqͣt. quie loꝗ pot̾. nisi suͣper¬
uemes morb eu ̃pedim̃to
sit. ¶ Fidei cominissum relic¬
tum ⁊ ap̾eum ci relictũ ẽ ex
cã lucratiia muẽtum sit extĩ¬
gui placuit. nisi defunctꝰ exti¬
it. ¶Colũpins edium uel
tignis ꝑfideiꝯmissum relictiꝰ
ea tm̃mo ãplissimis ordo pr̃a¬
ri uoluit. milla extimationiᷤ
fcã m̃toẽ. que sine domus in¬
nina aufẽrri possunt.

Expanded text:
sum relicta eadem tibi legata vel per fideicommissum relicta sit non communicandi animo, sed utrique in solidum, ambigendum non est, si alteri sit soluta, alterum nullum quidem ius in ipsam rem habere, sed actionem de pretio integram eum habeicommissum, dummodo is nutu relinquat, qui et loqui potest, nisi superueniens morbus ei impedimento sit. Fideicommissum relictum et apud eum, cui relictum est, ex causa lucratiua inuentum extingui placuit, nisi defunctus aestiit. Columnis tignis per fideicommissum relictis ea tantummodo amplissimus ordo praestari uoluit nulla aestimationis facta mentione, quae sine domus iniuria auferri possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd̾uerumẽ. ¶Cumita lega¬
tum eẽt. qͣnta pecimia exhr̃di¬
tate titii adisie ꝑuenititata pe¬
cumã hr̃s m̃s seiodato. Id lega¬
tum putat labeo ꝙ acceptum ĩ
tabuł sins exea hrditate testa¬
tor retuliss cẽtimnegat cauẽ¬
dum hr̃di alegatario. siꝗd for¬
te pa eius hr̃ditatis nõie damp

Expanded text:
. Cum ita legatum esset: 'quanta pecunia ex hereditate Titii ad me peruenit, tantam pecuniam heres meus Seiae dato', id legatum putat Labeo, quod acceptum in tabulis suis ex ea hereditate testator rettulisset: ceterum negat cauendum heredi a legatario, si quid forte postea eius hereditatis nomine heres
Abbreviated transcription (Latin):
lin q̃ndi tam̃ ea p̃dianinepo¬
tib post mortẽ.patus eorm
u fipeicomimissi mietr cõti¬
in srituto fideicominissim re¬
hictũ fucritiasi u̾bis nõ sitita
relictum. cum pat̾ moreretur.
s intelligͣ haoc possit. puta qr
sic relictum ẽ iut relmquat fi
tũm quo si uins filiusefficitũ
relictum si morte patrio suur
ris sin̾t effectus ⁊ emã cipaticẽ

Expanded text:
linquendi, tamen ea praedia in nepotibus post mortem patris eorum vim fideicommissi videntur contiinstituto fideicommissum relictum fuerit, etsi verbis non sit ita relictum "cum pater moreretur", sed intellegi hoc possit, puta quia sic relictum est 'ut relinquat filtum, quo sui iuris filius efficitur. relictum: 'si morte patris sui iuris fuerit effectus' et emancip
Abbreviated transcription (Latin):
gatum eẽ. quia ñita eent bina
parsa n ita poculorũ pariadro.
id̃ ⁊ trebatius. ¶Qui ortos
publicanos are publicaꝯd̃ne¬
tos haebat eorum ortorũ fructu ᷤ
usq ad lustrum. quos ducti es¬
sent aufidiolegauãt. ⁊ hrdem
cã ꝯductionẽ eorum ortorũei

Expanded text:
gatum esse, quia non ita esset: bina paria neque ita: poculorum paria duo: idem et Trebatius. Qui hortos publicos a re publica conductos habebat, eorum hortorum fructus usque ad lustrum, quo conducti essent, Aufidio legauerat et heredem eam conductionem eorum hortorum ei
Abbreviated transcription (Latin):
sti prepat ⁊ prius decedit qͣ t̾e¬
stetur. non uali qi excodi cilli
q̃ inexẽpla scripta s. l u̾ba fi¬
deiomissi scripta bãt ⁊ ita dnĩr
pium decuisse metianꝰ scribit.
¶Siquis ita scripsit illum tib
comẽdo. diuus pis repsit fi¬
dei cominissum nõ deb̃i. aliud
ẽ enim ꝑsonã com̃dare. alnid
uolũtatem suam fidei ꝯmittẽ¬
tib hr̃dib insinuare. ¶Cũ
eẽt quis rogatus restitue̾ porti¬
onim accepta cta q̃ntitate.
rensum ẽ ultro petere ip̃m fidi¬
ꝯmissũ ab brdib posse s utrũ

Expanded text:
t et prius decedat quam testetur, non uale‹n›t quasi ex codicillis quae in exemplo scripta sunt, licet uerba fideicommissi scriptura habeat: et ita diuum Pium decreuisse Maecianus scribit. Si ita qui‹s› scripserit: 'illum tibi commendo', diuus Pius rescripsit fideicommissum non deberi: aliud est enim personam commendare, aliud uolutis heredibus insinuare. Cum esset quis rogatus restituere portionem accepta certa quantitate, responsum est ultro petere ipsum fideicommissum ab herede posse. sed utrum,
Abbreviated transcription (Latin):
ita sit fideio.relictum uli si te
meruerit omnimõ sideidns¬
sum debebitur. si mõmĩtu qͣi
ap̃ bonumuirum collocare fi¬
dei omissarius pot̾̃it. ⁊suta sit
site nõ offendent. cq̃ debebitũ.
nec pot̾it hr̃s cãri. non cẽ
infest̾ ⁊ m̃itum potit adͣnit¬
tẽ. ¶Hoc ut u̾ba te fili rogo
ut p̃dia que ad te puem̃t pro
tua diligẽtia diligas. ⁊ curam
eorũ agas. ut ponit ad silios
uos puentre. s non sat̾ expri¬
munt fidei comimsum s ma¬
gis ꝯsciliun qͣmnec̃citate re

Expanded text:
issum relictum: "illi, si te meruerit", omnimodo fideicommissum debebitur, si modo meritum quasi apud virum bonum collocare fideicommissarius potuit: et si ita sit "si te non offenderit", aeque debebitur: nec poterit heres causari non esse infestus meritum potuit admittere. Haec verba: "te, fili, rogo, ut praedia, quae ad te pervenerint, pro tua diligentia diligas et curam eorum agas, ut possint ad filios tuos pervenire", licet non satis exprimunt fideicommissum, sed mag
Abbreviated transcription (Latin):
me posse. nec q̃iquam mo¬
ueat qd ususf. solet morte ex¬
tingui. nã medii poti̾ tpr̃is
quo inuat q donaũ ꝯmodẽ
cogit̾emꝰ siaũt pignus debi¬
toris lib̾auo mortis cã ⁊ enis¬

Expanded text:
me posse. nec quemquam moueat, quod usus fructus solet morte exstingui: nam medii potius temporis, quo uiuat qui donauit, commodum cogitemus. Si autem pignus debitoris lib
Abbreviated transcription (Latin):
tiłr nõ relinqtur. msi fidei eiꝰ
ꝯmiẜit. ut ẜinim manumitta.
¶Cum ita petiss testator ut qc¬
ꝗd exbonis enis adpatre pue¬
niss. filie sue ita restituet. ut
co ãplius hrẽt. qm ex bonis pa¬

Expanded text:
ter non relinquitur, nisi fidei eius commiserit, ut servum manumittat. Cum ita petisset testator, ut, quidquid ex bonis eius ad patrem pervenisset, filiae suae ita restitueret, ut eo amplius haberet, quam ex bonis pa
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi ooitio ãle fidei comimissu
ẽ ⁊ primã uolitatem᷑ eea uelita
Idecq pꝰt primã uolimtatem
uerũ si añ quam dedĩt. decesle¬
rit hr̃s ip̃ius pr̃at. S ⁊ sifidei¬
commissanus añquam hr̃s

Expanded text:
quasi condicionale fideicommissum est et primam uoluntatem exigit: ideoque post primam uoluntatem uerum si antequam dederit, decesserit, heres eius praestat. sed et si fideicommissa
Abbreviated transcription (Latin):
.D̾. Set ⁊ si sic ficeio missum
dedero ab hr̃de meote rogo su¬
tu titiiut abhr̃de tuo petas da
sum dari ñ pot̾it. si stichꝰ seubr̃e
fc̃s nissu eius hr̃oitatem adie¬

Expanded text:
ed et si sic fideicommissum dedero ab herede meo: "te rogo, Luci Titi, ut ab herede tuo petas darsum dari non poterit: "si Stichus Seii factus iussu eius hereditatem adie
Abbreviated transcription (Latin):
m̃t. eamq necc̾itãte urgente
alienami̾t ficeicomiissum pe¬
ti posse msi ꝓbetur. adim̃ẽci
testatoremus iuisse ꝓbatõẽm
autemmutate uoluntatis ab
hr̃dibexigẽnam.Ergo⁊sino¬
reliquid non tñ haox animo qĩ
uellet extingue fideiomissu.
tam ⁊ si aliẽnata sit. Cum tñ
quidam nom̃ debitoris exe¬
s. putoueꝵ si deiomissi petitoẽ

Expanded text:
rit eamque necessitate urguente alienaverit, fideicommissum peti posse, nisi probetur adimere ei testatorem voluisse: probationem autem mutatae voluntatis ab heredibus exigendam. Ergo et si noreliquit, non tamen hoc animo, quasi uellet extinguere fideicommissum, tametsi alienata sit. cum tamen quidam nomen debitoris exeset, putaui fideicommissi petitionem
Abbreviated transcription (Latin):
ab emãcipato filiõ uł ẜuo ma¬
mimissoutilib actõib p̾tu¬
ab hrde uł legatario s ab hr̃¬
dis. uł legatarii hr̃de fideicõ¬
missumm reliq̃rit. hoc uale b̾e¬

Expanded text:
ab emancipato filio vel servo manumisso utilibus actionibus postuab herede vel legatario, sed ab heredis vel legatarii herede fideicommissum reliquerit, hoc vale
Abbreviated transcription (Latin):
mõnat᷑ꝰ nob successinus sit.
¶Illud c̾te indubitate dr̃. siꝗs ĩ
testatus decedẽs.abeo q prĩo
gͣdu ei succede̾ potit fideis.
reliq̃rit. si illo repudiãte ad se¬
q̃ntem gͣdum deuoluta sit sre¬

Expanded text:
o natus nobis successurus sit. Illud certe indubitate dicitur, si quis intestatus decedens ab eo, qui primo gradu ei succedere potuit, fideicommissum reliquerit, si illo repudiante ad sequentem gradum devoluta sit suc
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dumamisisse ꝗs crntate
qui ince p̾fecti exmãdato prĩ¬
cipis cognoscit. it̾ ap̃ fectour¬
ius deportãdi datum ẽ. stati
amitt̾e cuntatem. ⁊ ĩo nec te¬
stĩ fatiendi ns nuiꝰ fideiomit¬
tẽdiꝯstat hr̃e. ¶Siꝗ plane m¬

Expanded text:
nondum amississe quis ciuitatem qui uice praefectis ex mandatis principis cognoscet, item a praefecto urius deportandi datum est statim amittere ciuitatem et ideo nec testamenti faciendi ius nec fideicommittendi constat h
Abbreviated transcription (Latin):
ẜit. pot̾ defendi fideis. ualere si
mõ meadem uolũtate difra l¬
uit. ¶Sciẽdum eꝰ ant eoꝵ
fidei ꝯmitt̾e qm posse ad quos
aliqd puẽturum ẽ morte euuis
uł dum eis datur. uł dũ eis nõ
adimttit. nec tm̃ ꝓximi bõru

Expanded text:
t defendi fideicommissum ualere, si modo in eadem uoluntate durauit. Sciendum est autem eorum fidei committi quem posse, ad quos aliquid peruenturum est morte eius, uel dum eis datur uel dum eis non adimitur. Nec tantum proximi bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
scipiẽdorum ductus ẽ. uel ip̃a
mũ erit ignoscimarito orem¬
stitum iypto qͣmuis insenatꝰ
ꝯsultis orlibis agnoscẽdis. x¬
xx dies p̃stituantur muliem.
Q uid igitur: semꝑ dicemꝰ ma¬
ciẽdo uentre.custodiendoq ꝑ¬
tusic p̃tor ait. si mułr mortu¬
omarito p̃gnantem se ẽẽ diẽ.
his ad quos ea res ptinehit. ꝓ¬
curatori ue eorum uis ñse
denuntiandum curet. ut mit¬
tant si uelint q̃ uentrem in spi¬
ciant Oittatur aũt mulieres
inspiciãt.dum neq̃ haru du
ħinspicit.inuita mulre uentrem
tagat Mulier indomũ honestiᷤ¬
sime femine pariat.q̃m egoꝯsti
parituram se putet. demĩtiẽt hiᷤ
ad quos eares ꝑtini. ꝓcuratoribꝰ¬
ue eorum ut mitt̾at si uelint ꝗ
uẽtrem custodiãt in quo glari
tus sint qͣm unus. si erunt. exũt¬
enisꝯflgat claus lib̾itres et
tres lib̾e cum bonis comitib er¬
stocliant q̃uot̾cumq ea mułr ĩ
neumibit. custodes si uolẽt io
añ ꝓspiciant. ⁊ eos ꝗ introierĩt

Expanded text:
scipiendorum ductus est uel ipsa mum erit ignosci marito. Memstitutum rescripto, quamuis in senatus consultis de liberis agnoscendis triginta dies praestituantur mulieri. quid ergo? semper dicemus maciendo uentre custodiendoque partu sic praetor ait: 'Si mulier mortuo marito praegnatem se esse dicet, his ad quos ea res pertinebit procuratoriue eorum bis in mense denuntiandum curet, ut mittant, si uelint, quae uentrem inspicient. mittantur autem mulieres inspiciant, dum ne qua earum dum inspicit inuita muliere uentrem tangat. mulier in domu honestissimae feminae pariat, quam ego constita, quam parituram se putat, denuntiet his ad quos ea res pertinet procuratoribusue eorum, ut mittant, si uelint, qui uentrem custodiant. in quo conclaui tus sint quam unus: si erunt, ex uteius conclauis liberi tres et tres liberae cum binis comitibus custodiant. quotienscumque ea mulier in neum ibit, custodes, si uolent, id ante prospiciant et eos qui introierint
Abbreviated transcription (Latin):
euocari mułr adiaetore pote¬
rit ⁊ ap̃ eum mtrogati an sepit¬
ant nonueniat ad p̃toremarõ¬
quid senatus ꝯsulti pena adib¬
mus. s. nt liceat mañto nonãs¬
sl scere s finge non ẽẽ eoꝯtentu¬
s maritum.qui se pr̃em potiuss¬
uu  op tet.qͣm carere filio ueliriogi¬
i da igitur erit reiediis p̃toris ⁊
inius uenire ⁊ si uem̃t rendere.
da quidergo si in t̾rogata dixit
bebit obstetrices adibe¶⁊ no
toul muueri obstetrigem adibe
eligẽ d. in qua mułr ueniet ut
possit inspici. Quid ergosi ĩspi¬
ci se ñ patiatur uł ad donium ñ
uenat. eque p̃toris actas int̃¬
uemat. ¶Siom̃s uel plures
renuntiauint pregnãtem non
eẽ. anmulier possit iniumnaru
expir ex hac cã⁊ mag̾ puto a¬
gere eaminiuriarum posse. si tñ
siderauit E et̾um si non iniuri¬
e fatiende aios quia inste cͥdi¬
dit. uł niimo uotoliborum su

Expanded text:
euocari mulier ad praetorem poterit et apud eum interrogari, an se putaut non ueniat ad praetorem? numquid senatus consulti poenam adhibemus, scilicet ut liceat marito non agnoscere? sed finge non em maritum, qui se patrem potius optet quam carere filio velit. Cogenda igitur erit remediis praetoris et in ius venire, si venit, respondere:  coercenda. Quid ergo, si interrogata dixerit bebit obstetrices adhibere. Et to vel mulieri obstetricem adhibeeligere debet, in qua mulier veniat, ut possit inspici. Quid ergo, si inspici se non patiatur uel ad domum non ueniat? aeque praetoris auctoritas interueniet. Si omnes uel plures renuntiauerint praegnatem non esse, an mulier possit iniuriarum experiri ex hac causa? et magis puto agere eam iniuriarum posse, sic tamsiderauit: ceterum si non iniuriae faciendae animo, sed quia iuste credidit uel nimio uoto liberorum su
Abbreviated transcription (Latin):
decessiss qc quid ad eum exboĩ
ꝑueniss sorõi ꝑfideiomissum
relictum etat. decessit.postua
borde instituta ⁊ substitutis a¬
liis. qͣitum ẽ cum uxor defũcti
p̾gnantem se dicat an sorori.ꝓ¬
curatori neeius ẜm formam
edc̃i uentrem inspicẽ ⁊ ꝑ tũ cu¬
stodire ꝑmittẽdum sit.i. meiꝰ¬

Expanded text:
ad eum ex bonis peruenisset, sorori fideicommissum relictum erat, decessit postuma herede instituta et substitutis aliis: quaesitum est, cum uxor defuncti praegnatem se dicat, an sorori procuratoriue eius secundum formam edicti uentrem inspicere et partum custodire permittendum sit. re
Abbreviated transcription (Latin):
sit adq ⁊̃ ẜutuo iste cum sit inspio¬
suam gẽrẽs. Demintiari atoꝑti
his quos ꝓxima spes successio
uo ples rei sint sumil successu¬
riomnib denuntiãdum ẽ.
Qõ antem p̾tor ait.cã cognita
se ponemnon daturumuł ac
actionem denegatarum. eo ꝑ¬
tim. ut si prusticitãtem aliqd
fuĩt omissum. exhis que p̃tor

Expanded text:
iam seruus iste, cum sit in spe cosuam gerens. Denuntiari autem oportet his, quos proxima spes successionuero plures sint simul successuri, omnibus denuntiandum est. Quod autem praetor ait causa cognita se possessionem non daturum uel actiones denegaturum, eo pertinet, ut, si per rusticitatem aliquid fuerit omissum ex his quae pr
Abbreviated transcription (Latin):
emporib¬
diuorum frm̃cum
h incidiss ut mari¬
tus qdem p̾gnantez
mułrem dretanxor negaret. cõ¬
sultiaialerio prisciano p̃tori
urhano rescripserunt in ħ uer¬
ba. tonam rem desiderare rutiliꝰ
seuẽns ur̃. ut uxori q̃ ab eo diu̾¬
terat.⁊ se nõ eẽ pregnantem ꝓ¬
fiteatim ⁊ custodem appõnat⁊
iõ nemo mirabr̃.si nos quoq
nouum ꝯsilium ⁊ remedinm
suggerantus. agitut si ꝑsistat
in eadem postulatõe. ꝯmodissi¬
mum ẽ eligi honestissime feĩ¬
ne domumanq̃ domicia ueĩat.
⁊ibi tres obstetrices ꝓbate ⁊ ar¬
tis ⁊ fidei.qate a sumpte fui̾nt:
seam inspiciãt. ⁊ si ꝗeem uel õs
uel due rerne asnt pregnã¬
lieri erit ut pĩn custodem ad¬
mittatiatq si ip̃a hor desideras¬
s qd si enixa non fin̾t. sciat ra¬
ritus adinuidiam existĩatoẽ
sit uderi captasse h abalquas

Expanded text:
emporibdiuorum fratrum cum hoc incidisset, ut maritus quidem praegnatem mulierem diceret, uxor negaret, consulti Ualerio Prisciano praetori urbano rescripserunt in haec uerba: 'Nouam rem desiderare Rutilius Seuerus uidetur, ut uxori, quae ab eo diuerterat et se non esse praegnatem profiteatur, custodem apponat, et ideo nemo mirabitur, si nos quoque nouum consilium et remedium suggeramus. igitur s‹i› perstat in eadem postulatione, commodissimum est eligi honestissimae feminae domum, in qua Domitia ueniat, et ibi tres obstetrices probatae et artis et fidei, quae a te adsumptae fuerint, eam inspiciant. et si quidem uel omnes uel duae renuntiauerint praegnalieri erit, ut perinde custodem admittat atque si ipsa hoc desiderasset: quod si enixa non fuerit, sciat maritus ad inuidiam existimationemque sit uideri captasse hoc ad aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
piet ap̃ quem educetur ca cog
uemoducabr ꝙ natum erit.
um sits semel inm̃sesãs ex ñsib
quo adannieulus fiat altras
m̃sib abanniło. quo ad fari poᷤ¬
sit semel insex m̃siorubi si uo¬
let ostẽdat. ¶Dicͤmuẽtrem
inspici. custohiriue. uł ad ẽe par¬
tuilicitum ñ erit fẽmue ꝗdent.
quominus ita ea fiãt.aiti supra
ꝯp̃hensum est. ei qd̾ natum erit.
pꝰoñem cã cõgnita ñ dabo nue
qd̃ natum erit. ut .s. cautum ẽ.
inspicino heuerit q̃s utiq acti¬
ones me daturum pollicẽor isq¬
b exedc̃o meo bõrum pꝰodatas
sit.eas si michi iusta cã in debr̃
ẽẽ. einontabo. ¶Quamins
ꝰsit manifestissimum edẽm pre¬
toris attam̃ non ẽ negugẽda¬
a interp̃tatio eius demintiare gͥ

Expanded text:
piet: apud quem educetur, causa cognita quem educabitur quod natum erit, um sit, semel in mense, a sex mensibus quoad anniculus fiat, alternis mensibus, ab anniculo quoad fari possit, semel in sex mensibus ubi volet ostendat. Si cui ventrem inspici custodirive adesse partui licitum non erit factumve quid erit, quo minus ea ita fiant, uti supra comprehensum est: ei quod natum erit possessionem causa cognita non dabo. Sive quod natum erit, ut supra cautum est, inspici non licuerit, quas utique actiones me daturum polliceor his quibus ex edicto meo bonorum possessio data sit, eas, si mihi iusta causa videbitur esse, ei non dabo". Quamvis sit manifestissimum edictum praetoris, attamen non est neglegenda interpretatio eius. Denuntiare igitur
Abbreviated transcription (Latin):
uł. Dereb amotis. ꝓmit¬
tendum ẽ marito uł uxori.deq¬
bdam reb iusiurãdum defer¬
re.dequibdam probare.
mul an seꝑatim hĩtauerũt. cũ
actio rerum amotarum ꝯpeta
q̃ adu̾sus cam q̃ exea domo sȯ¬
traxit.in q̃ simł cum uiro hi¬
iiiI⁊ socero  ꝓ socero. furtum fa¬
cere possunt. furti aũt ñ tenẽt᷑.
boms deuolutis. uxor reruz a¬
motarum nomine. insiplum
ut furti tñatuꝯseq̃nter dice¬
mus ubicũq cessat. mm̾. u̾ ꝑy¬

Expanded text:
um. De rebus amotis permittendum marito uel uxori de quibusdam rebus iusiurandum deferre, de quibusdam probare. mul an separatim habitauerunt, cum actio rerum amotarum competat etiam aduersus eam, quae ex ea domo subtraxit, in qua non simul cum uiro hsocero et prosocero furtum facere possunt, furti autem non tenentur. bonis deuolutis uxor rerum amotarum nomine in simplum ut furti teneatur: consequenter dicemus, ubicumque cessat m
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰonem.i. qui litis extimatoẽ
suffert emptorisloco bndusĩ
est. iõq si mułr eu q̃reru amo¬
tarum actum ẽ. extimatõem
tis. p̾stitit.adu̾sus uendican¬
tem manitumał br̃demmariti
tis petitõe uel actõe.nel actione
ad exibẽdum ꝯsequi pot̾it pot̃¬
erit. obres amotas prĩoris din¬
uortiicã. obinpensas dona¬
uiriaiel q dotalestamuẽdicͤato
qͣmꝯ ditiouiro adusus mulie¬
uelit actionenti.
miꝰ. Rerum ꝗdem amota¬
rum inditiuisi hãt locumsi
diuortu ꝯscilio res amote fue¬
subtraxit. l cessat rerum amo¬
tarũ actio. tam̃ ip̃as res maritrᷤ
ꝯdicẽ pot̾. nam iure gentium
condici puto posse res abhis.
tio obadultii crim̃ quo mułr
postulata ẽ. non differtur.

Expanded text:
pondi: qui litis aestimationem suffert, emptoris loco habendus est. ideo si mulier, cum qua rerum amotarum actum est, aestimationem litis praestiterit, aduersus uindicantem maritum uel heredem mariti tis petitione vel actione ad exhibendum consequi poterit herit, ob res amotas prioris diusa, item ob impensas donauiri uel etiam dotales tam uindicatio quam condictio uiro aduersus mulieuelit actione uti.m. Rerum quidem amotarum iudicium sic habet locum, si diuortii consilio res amotae fuesubtraxerit, licet cessat rerum amotarum actio, tamen ipsas res maritus condicere potest: nam iure gentium condici puto posse res ab his, tio ob adulterii crimen, quo mulier postulata est, non differtur.
Abbreviated transcription (Latin):
matiti hr̃oitatis petitõe. uel ad
e ribẽoumactẽe eas ꝯsequi pote¬
rit ansto ⁊̃ ꝯdiciei posserecte p¬
putat. quia exͥusta cã ap̃eam
eẽnt q̃d̃ si mortuo uiro amone¬
rtino i fac̃ fratum. quia rei hr¬
Editarie non dum possesse ñ fit

Expanded text:
mariti hereditatis petitione uel ad exhibendum actione eas consequi poterit. Aristo et condic‹i› ei posse recte putat, quia ex iniusta causa apud eam essent. Quod si mortuo uiro amouerit, non facit furtum, quia rei hereditariae nondum possessae non fit
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quot filio fam̃ dos tata est̾sore¬
rum obrecdioruii cã amota.
furͣtiagere ñ posse. ¶Item cuz
rerum ⁊motarum ⁊̃ inuirumda¬
tur iuditium. si filnus fam̃. mai¬
tus situtrum dep̃eculio an mip̃r
actio dari debeat. eadem reretemꝰ
q̃ ⁊ defilia fam̃. dixinius. ¶Si
post diuortum decesẜit marituiᷤ.¬

Expanded text:
lias dos data est: socerum ob res diuortii causa amotas furti agere non posse. Item cum rerum amotarum etiam in uirum datur iudicium: si filius familias maritus sit, utrum de peculio an in ipsum actio dari debeat? eadem repetemus, quae de filia familias diximus. Si post diuortium maritu
Abbreviated transcription (Latin):
post oniortium easdemres ꝯtẽ¬
tat. ⁊̃ furti tñbitur idem si ẜuus
eius furtum fecĩt.finti cum ea a¬
gere possumus s ⁊ cum uxore ft̃¬
tiagere possibile est.si ei cui here¬
des sumus furtum fecĩtuł nob̾.
añ quamnube̾t. tam̃ pꝑ reuerẽ¬
tiam ꝑsonarum inutroq casu
Item uerum est qd̾ ꝯffilius ait.
etiam easres quas diuortii tẽ¬
pore mulr. comederitaiẽdidĩt.¬

Expanded text:
ortium easdem res coetiam furti tenebitur. Item si seruus eius furtum fecerit, furti cum ea agere possumus. Sed et cum uxore furti agere possibile est, si ei cui heredes simus furtum fecit, uel nobis antequam nuberet: tamen propter reuerentiam personarum in utroque casu Item uerum est quod Ofilius ait etiam eas res, quas diuortii tempore mulier comederit uendid
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃ mandita suemituł sicubi
alibi cessat.m̾m. cessare reru
dicim̃ñ solum eas q̃s mulien
amouit cum diuortii ꝯsciliũ
iniss. s ⁊̃ eas q̃s nupͥta amore¬
ratsicum disced̾et eas celane¬
rit. ¶Donsolum eas res q̃
extãt. interum amotarumiu¬
ditium uenire. iuł. ait. uerũ ⁊ͣ
eas q̃ mnrerum nã eẽ desierunt.
simili mõ ⁊̃ certi ꝯͦdici eas pos¬
scait. ¶Que uiro suo respi¬
gnori datas amorũt. h̾ iuditõ

Expanded text:
 mandata conuenit uel sicubi alibi cessat matrimo nium, cessare rerum dicimus non solum eas, quas mulier amouit, cum diuortii consilium inisset, sed etiam eas quas nupta amouerit, si, cum discederet, eas celauerit. Non solum eas res, quae exstant, in rerum amotarum iudicium uenire Iulianus ait, uerum etiam eas, quae in rerum natura esimili modo etiam certi condici eas posse ait. Quae viro suo res pignori datas amoverit, hoc iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
tił rerum amotarũ actio ei dã¬
da ẽ. ¶Si ẜuus mulrsaussy
dñẽ diuortii c̃aeres amouerit.
pedius putat ñ furtum eum
tet nec iuderi furtum fatienti
opẽ ferre.cum mult furtum ñ
fatiat.q̃mis ẜuus infaemori¬
ib dm̃ dc̃o audiens eẽ non de¬
beat.s rerum amotarũ acriue¬
ritat si indotem ẜuns datus.fũ¬
tum uiro fecĩt.si ꝗdeminułr ta¬
lem eum eẽ scierit. totum dãp¬
num uiro sarcieturꝙ sugnoa¬

Expanded text:
tilis rerum amotarum actio ei danda est. Si seruus mulieris iussu dominae diuortii causa res amouerit, Pedius putat ne‹c› furtum eum tet nec uideri furtum facienti opem ferre, cum mulier furtum non faciat, quamuis seruus in facinoribus domino dicto audiens esse non debeat: sed rerum amotarum actio erit. At si in dotem seruus datus furtum uiro fecerit, si quidem mulier talem esse eum scierit, totum damnum uiro sarcietur: quo
Abbreviated transcription (Latin):
siuenit uxorem.siue uxor uiruz¬
de domo expuleritares amouĩt.
rerumamotarum tñn. ¶Qui
rerum amotarum institint acti¬
onenilsi uelit mag̃ iusiurandỹ¬
u deferre cegitur ad usarius iurare
nich̾ diuortii cã amotum ẽẽ.dũ
prius decalũpꝭ niret qui inisir.¬
rãdum desert. ¶¶urare au̾t tã
uir q̃micor ogeturipat autem
amouẽtis iurare non cogitur. c̃
iniquum sit. de alieno factõ aliy
nirare . is ergo cogitur iurare. qyi
amonisse dicitur⁊ id cireo. nec
hr̃s eius qui q̃ ue amouisse dice¬
tur.nirare cogetur. ¶Siqs de¬
latum sibi uusiurãdum deferre
uelit. non ur pretor permisifse.¬
Quł. Pon mag̾ quansiqs
tiqui fint agarinsnrrandum
ri nonee ꝑmittendum reserrẽ
iusunandum ⁊ ita eͣdẽm ordia¬

Expanded text:
siue uir uxorem siue uxor uirum domo expulit et res amouerunt, rerum amotarum teneri. Qui rerum amotarum instituit actionem si uelit magis iusiurandum deferre, cogitur aduersarius iurare nihil diuortii causa amotum esse, dum prius de calumnia iuret qui iusiurandum defert. Iurare autem tam uir quam uxor cogetur. pater autem amouentis iurare non cogitur, cum in‹i›quum sit de alieno facto alium iurare: is ergo cogitur iurare, qui amouisse dicitur. et idcirco nec heres eius, qui quaeue amouisse dicetur, iurare cogetur. Si quis delatum sibi iusiurandum referre uelit, non uidetur praetor permisisseum. non magis quam si quis ei qui furti agat iusiurandum ri non esse permittendum referre iusiurandum, et ita edictum ordi
Abbreviated transcription (Latin):
inputetar mñi curñ desidera¬
inta principes ditõem remit
tiaputo non eẽ iputãdũ.
Ergo ⁊ simat̾ ei qui soluendo¬
ñerit. non petierit tutorẽ.pu¬
toignoscendum. ꝯsuluit em̃
eiut minus in quietetur qĩ
in defensus ⁊ si forte qs uxorẽ
comimums filii matrem here¬
demscripsit.regauĩtq remis¬
sa ⁊̃ satisdationent filio pube
fcõ restituat hr̃ditatemnec
mat̾ ei petiit tutores d diciceᷤᷤ¬
sare ꝯstitutrẽm.cum pr̃s uo¬
luntatem secuta ẽ acsinͥ hñti
filio tutores ñ petierit ꝙ si er¬

Expanded text:
cur non desideravit a principe condicionem remitti? et puto non esse imputandum. Ego etiam si mater ei, qui solvendo non erit, non petiit tutorem, puto ignoscendum: consuluit enim ei, ut minus inquietetur quasi indefensus. Et si forte quis uxorem communis filii matrem heredem scripsit rogavitque remissa etiam satisdatione, ut filio puberi facto restitueret hereditatem, nec mater ei petiit tutores, debet dici cessare constitutionem, cum patris voluntatem secuta sit et nihil habenti filio tutores non petierit
Abbreviated transcription (Latin):
xessum ẽ. non ut ominimo qͣi¬
pr̃cs familiarum mea re sint.
tułit ut ñ inducẽntur. matri iꝰ
integrumerit.qd inmedio tp̃r
app̃benditur. ueluti si filio ĩte¬
stato mortuo postumris ei filiꝰ
potit nasci nec natas sit aũnro¬
tuus editus uł etiam qd filis
qui in hostium potãte efat postͣ¬
lumimonon sit reuersus.

Expanded text:
essum est, non ut omnimopatres familiarum in ea re sint.Qtulerit, ut non inducerentur, matris ius integrum erit, quod medio tempore appenderit: ueluti si filio intestato mortuo postumus ei filius potuerit nasci nec natus sit aut mortuus editus, uel quod etiam filius qui in hostium potestate erat postliminio non sit reuersus.
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos p̃tor ad ẽẽ mb̾et ⁊ suspec¬
tos eos remouent si deeentiꝘ
⁊ cum plenua offituꝵ amo¬
tre desideramus ⁊ boc ei criradar
sunt. ne in br̃ditate ei obstent.
Confestim aũt sicerit accipiẽ¬
dumybi primum potuit. ꝓ̃
detis insi forte infirmitate ĩpe¬
dita ẽuł alia magna cã. que q̃
mãdare eam adpetendos tuto¬
res inpediretita tam̃ut millo
mõ annale tr̃x excedẽtssi enim
mortalitate filii p̃uenta ẽ. m¬
cħ matri inputetur. ¶Trac¬
tan uelle pot. si pupillo ãplũ
legatum. sub ꝯditõe sit relictũ.
mater ñ petierit ne ꝯditõe defi¬
re.si dãpnumminus sit cumu¬
lolegati qd̃ ⁊ inmagrãtibꝰ mii¬
incipalib tc̃tatur apud t̾tulli¬
anum ⁊putat dãdam meis ac¬
tõem qͣ tenus plus eẽt indampͣ¬
no quam inlegatonisi forte

Expanded text:
ut eos praetor adesse iuberet et suspectos eos removet, si deessenteet cum plenum officium a matre desideremus, et haec ei curanda sunt, ne in hereditate ei obstent. "Confestim" autem sic erit accipiendum "ubi primum potuit", iddentis, nisi forte infirmitate impedita est vel alia magna causa, quae etiam mandare eam ad petendos tutores impediret: ita tamen, ut nullo modo annale tempus excederet. si enim mortalitate filii praeventa est, nihil matri imputetur. Tractari belle potest, si pupillo amplum legatum sub condicione sit relictum mater non petierit, ne condicione defire, si damnum minus sit cumulo legati. quod et in magistratibus municipalibus tractatur apud Tertullianum: et putat dandam in eos actionem, quatenus plus esset in damno quam in legato. nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
municipalib dandi necc̃itas
imungitur qd ergo si petiit.s
admonitauł alib̾tis uel aco¬
gnatis an incidat insenatus
ꝯsultum.⁊ puto eam incideresi
conpulsa feci̾t. non si cu pet̾e¬

Expanded text:
municipalibus dandi necessitas iniungitur. Quid ergo, si petiit, sed admonita vel a libertis vel a cognatis, an incidat in senatus consultum? et puto eam incidere, si compulsa fecit, non si, cum pet
Abbreviated transcription (Latin):
ad euntu hrditate uõdeliberet.
dicẽoum eritagnatum ñ sue¬
cedẽ. qm̃ non dum uerum est ñ
adisse matrem qd aut̃ ius dixi¬
mu̾s antiquum ẜuarimre nõ
adunte.cin psone deferatur bor¬

Expanded text:
a autem hereditate deliberet, dicendum erit adgnatum non succedere, quoniam nondum uerum est non adisse matrem. quod autem diximus ius antiquum seruari matre non adeunte, cui personae deferatur