comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di mandatum ĩ iuors mandatoris ẽ.
Nam mandatum coluitur morte.
sitũ ꝑ ignorantiam impletum est. cõ
te soluimandatum. s obligõem ali¬
qñ dinare. Siquis debuitorisuoman¬
dau̾it ut titio solu̾et. ⁊ debitor mor¬
tuo eo cum ignoraret solu̾it. lib̾a¬
ri eum oꝑtet. ¶ Abeẽ intelligitur
pecuma fide uisi ori ciiam si debitor
abeo de legatus sit: creditori. licet sct¬
fu̾it. qr bonum nom̃ facit creclitor qͥ
admitrit debitorem delegatum. ¶ Si
is qui fideuissori donare uult credito¬
rem cius hẽat debitorem suum eumq
lib̾au̾it. continuo aget fideiussor mã¬
dati. qͣ tenusnich̾ intersit utrum nũ¬
mos colu̾it creclitori au cumlib̾ait.
p̾terea sciendum est non plus fide
uissorem consequidebere mandati
iudatõ qm ꝙ solu̾it. ¶ Maudato
tuo fideuissi .x. iea ꝓcuratori creclitoris
solui siuerꝰ ꝓcurator fuit statim man¬
datiagam. ꝙ si ꝑcurator non est: repe¬
tamabeo. ¶Nonomua auenmpẽ¬
surꝰ non fuit mandatori nputabit.

Expanded text:
di mandati etiam mors mandatoris est: nam mandatum solvitur morte. si tamen per ignorantiam impletum est, compte solvi mandatum, sed obligationem aliquando durare. Si quis debitori suo mandaverit, ut Titio solveret, et debitor mortuo eo, cum id ignoraret, solverit, liberari eum oportet. Abesse intellegitur pecunia fideiussori etiam si debitor ab eo delegatus sit creditori, licet erit, quia bonum nomen facit creditor, qui admittit debitorem delegatum. Si is, qui fideiussori donare vult, creditorem eius habeat debitorem suum eumque liberaverit, continuo aget fideiussor mandati, quatenus nihil intersit, utrum nummos solverit creditori an eum liberaverit. Praeterea sciendum est non plus fideiussorem consequi debere mandati iudicio, quam quod soluerit.Mandatu tuo fideiussi decem et procuratori creditoris solui: si uerus procurator fuit, statim mandati agam: quod si procurator non est, repetam ab eo.Non omnia, quae inpensurus non fuit mandator, imputabit,
Abbreviated transcription (Latin):
ti agentem fideiussorem repelli. dolo
enim ꝓxuntm est si post sołonem ñ
nuntiau̾it debitori. Cede autem reus
indebiti astionem fi deuissori debi. ne
duplum creditor consequatur. qͣ uedã
tñ isifiens omittat fideiussor caret
fraude. ut puta si exceptionem ꝓcura¬
toriam omisit. siue sciens siue igna¬
rus. de bona fide enm agitur. cuinõ
congrut de apicib iuris clisputate.
sishoc tantum debitorfu̾it nec ne.¬
In omnib autem diuisionib q̃ ꝓ¬
poĩte sunt uͥcreditor uł non ninu̾atã
petum am accepit uł num̾atamiter̃
accep̃. repetitiocc eum competit. nisi
excondempuanone fu̾it ei pecunra so¬
luta. Tuncenun pp̃ auctoritatem rei
iudicate repetitio quidem cessat. Ip̃e ã
stellionatus cͥmine ꝓp̃suam callidita¬
templectetur. ¶fidenissor si solus
temꝑe lib̾atus tñ solu̾it creditori rͨte
mandati hẽb̾ actionem adu̾sus reum.
Q mqͣm eninuam liberatus soluit

Expanded text:
ti agentem fideiussorem repelli: dolo enim proximum est, si post solutionem non nuntiauerit debitori: cedere autem reus indebiti actione fideiussori debet, ne duplum creditor consequatur.Quaedam tamen etsi sciens omittat fideiussor, caret fraude, ut puta si exceptionem procuratoriam omisit siue sciens siue ignarus: de bona fide enim agitur, cui non congruit de apicibus iuris disputare, sed de hoc tantum, debitor fuerit nec ne.In omnibus autem uisionibus, t, ubi creditor uel non numeratam pecuniam accipit uel numeratam iterum accepit, repetitio contra eum competit, nisi ex condemnatione fuerit ei pecunia soluta: tunc enim propter auctoritatem rei iudicatae repetitio quidem cessat, ipse autem stellionatus crimine propter suam calli‹di›tatem plectetur. Fideiussor, si solus tempore liberatus tamen soluerit creditori, recte mandati habebit actionem aduersus reum: quamquam enim iam liberat
Abbreviated transcription (Latin):
d .ł.iii.Sihr̃clitatem alit̾ aditus
noneẽm qmͣ cautum inͥ fiussec dãp¬
num prãri. ⁊ hoc mandattum int̾cessis¬
set. fore mandati actionem existimo.¬
cumq eorum nomine fideuissor ob¬
ligari posset. ⁊ mandati obligõnem
consistere puto. n enimmulto refer¬
re p̾sens quis int̾rogatus fideiubeat.
an absens p̾sens debeat mandet. p̃¬
terea uulgo animadu̾tere. licet.
mandato creditoꝵ hr̃litates suspec¬
siinminorem summam se obligaũ.
ti actionem hr̃e quatenus rogatus es¬
set fideuissii qr id fecisset quod mã¬
datum ei est. Nam uiq ad eam sumniã
inqͣm rogatus erat: fidem eiꝰ spectasse
ꝓcurabat. is cum a debitorib eiꝰ pecu¬
namn exegisset epłam ad eum emisit
qͣsignifraret cͥtaisummam exam¬
nimistratione ap̃ se eẽ eariq cͥcditã¬

Expanded text:
.Si hereditatem aliter aditurus non esse‹m› quam cautum mihi fuisset damnum praestari et hoc mandatum intercessisset, fore mandati actionem existimo.cumque eorum nomine fideiussor obligari posset, et mandati obligationem consistere puto: neque enim multo referre, praesens quis interrogatus fideiubeat an absens ‹uel› ‹praesens› mandet. praeterea uolgo animaduertere licet mandatu creditorum hered‹itat›es suspecsi in minorem summam se obligauit,ti actionem habere, quatenus rogatus esset, quia id fecisset, quod mandatum ei est: nam usque ad eam summam, in quam rogatus erat, fidem eius spectasse procurabat, is, cum a debitoribus eius pecuniam exegisset, epistulam ad eum emisit, qua significaret certam summam ex administratione apud se esse eamque credita
Abbreviated transcription (Latin):
mandatoris int̾sit tenebitur. si aliq̃
ex cã non poterit reuuntiare. securꝰ
erit. Morte quo eius cui mandatũ ẽ
sus integro ad huc mandato decesse¬
rit. saluttur mandatuur ⁊ ob idhr̃s
eius licet exetutus fu̾it mandaniun
non ht̃ mandati actionem. ¶Im¬
pendia mandati exeq̃ndi grã frã si
bona fide fc̃a sunt. reftitiu omiiiuͦ
debent. nec ad rem ꝑtinet. ꝙ is qui
mandass potuisset si ip̃e nego tium
gereret minus impend̾e. ¶ Simã¬
dato meo ticio creclid̾is. ⁊ mecum mia¬
dati egeris non aliter debeo condemp¬

Expanded text:
mandatoris intersit tenebitur: si aliqua mandatoris intersit tenebitur: si aliqua ex causa non poterit nuntiare, securus erit. Morte quoque eius cui mandatum est, si is integro adhuc mandato decesserit, soluitur mandatum et ob id heres eius, licet exsecutus fuerit mandatum, non habet mandati actionem. Impendia mandati exsequendi gratia facta si bona fide facta sunt, restitui omnimodo debent, nec ad rem pertinet, quod is qui mandasset potuisset, si ipse negotium gereret, minus impendere. Si mandatu meo Titio credideris et mecum mandati egeris, non aliter con dem
Abbreviated transcription (Latin):
deiñ uendidit eura .xx. quos manda¬
tiuiditio coactus est. soluere. inoxqͣs
homo non erat sa nus emptori damp¬
natus est. mela ait non p̾stiturum:
id ei mandatorem. nisi pꝰea cnͣtiemiss
sine dolo malo eiꝰ hoc uitium hr̃e ceꝑit
seruus. S sriussu maudatoris eum
docu̾it contra fore. tunc ienimmerre¬
demicibaria consetuturum nisi siu
gͣtis aceret rogatussit.
debitorem suum lib̾et seq eam pecu¬
niam qmͣ is deliu̾it solutuum: mã¬
dan actionetenetur. ¶Siseruum
ea lege tͥ tradid̾o ut eumpꝰ mortẽ meã
maninnitt̾es constitit obligo unia
si penitentia acta: seruum recuꝑare
uelinis s mandatum suscepit. sipat̾
id expłe. deserere ꝓmilsum officium
nand. Alioqum qnͣt mandatoris ĩ¬
t̾sit dampnab̾r siuero intelligit. eͤx płe
id officium non posie. id ip̃m cum pͥm̃
poterit debet maudatori reniniciare.
ut is nelit aiteruis operautatur. qd̃ si
cum possit reniuitiare: cesiau̾it. cmͣt

Expanded text:
deinde uendidit eum uiginti, quos mandati iudicio coactus est soluere: mox quasi homo non erat sanus, emptori damnatus est: Mela ait non praestaturum id ei mandatorem, nisi posteaquam emisset, sine dolo malo eius hoc uitium habere coeperit seruus. sed si iussu mandatoris eum docuerit, contra fore: tunc enim et mercedem et cibaria consecuturum, nisi si ut gratis doceret rogatus sit.debitorem suum liber‹et,› seque eam pecuniam, quam is debuerit, soluturum, mandati actione tenetur.Si seruum ea lege tibi tradidero, ut eum post mortem meam manumitteres, constitit obligatio: psi paenitentia act‹a› seruum reciperare uelim.Qui mandatum suscepit, si potest id explere, deserere promissum officium non debet, alioquin quanti mandatoris intersit damnabitur: si uero intellegit explere se id officium non posse, id ipsum cum primum poterit debet mandatori nuntiare, ut is si uelit alterius opera utatur: quod si, c‹um› possit nuntiare, cessauerit, quanti
Abbreviated transcription (Latin):
mandatore m debitoris soluentem ip̃o
iure reum ñ lib̾are. pp̃mandatum e
suum soluit ex suo nomine. Ideoq
mandatori actionib putat adu̾sus re¬
um ceclideb̾e.¬

Expanded text:
mandatorem debitoris soluentem ipso iure reum non liberare propter mandatum enim suum soluit et suo nomine ideoque mandatori actiones putat aduersus reum cedi debe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ soiu̾it querit᷑. siquidẽ sciens p̾t̾mi¬
siłt exceptionem uł doliui ^ nu m̾ate
pecunie uidetur dalo u̾sa̾i. Dissoluta
enim ueggligentia ꝓpe dolum est. uͥ
u̾oignorauit: nich ẽ ꝙ ei imputetur.
pari rõe ⁊ si aliqͣ exceptio debitori com¬
cebit dici oportet mandati ei acdionẽ
competere. poruit eñ ati debuit reꝰ
ꝓmittendi c̃ciorare fi denussorem su¬
um ne forte ignatus soluat indebitũ
¶non male tractabitur. si cumignora f¬
ret side iussor inutilit̾ seobligatum
solu̾it. anmandati actionem ht̃. ⁊ ss¬
quidꝰ fc̃m ignorauit recipi ignorãtia
eius ꝑotest. Si nero ius aliud dicideb¬
¶Sicum debitor soluiss ignarus fideiꝰ¬
sor solu̾it puto eum mandati hr̃e acti¬
onem. Iguoscendumẽ emmei r
si non diuinauit debitorem soluisse.
Debitor enim debuit notum fa cere
fideuissori iamse soluisse. ne forte
c̾ditor obreꝑat ugnorãtiam eius
circiiueniat. ⁊exͥtutiat ei sumnã
inqua fideinssit. hoc idem tractani.

Expanded text:
et si quidem sciens praetermiserit exceptionem uel doli uel non numeratae pecuniae, uidetur dolo uersari dissoluta enim neglegentia prope dolum est: ubi uero ignorauit, nihil ‹est› quod ei imputetur. pari ratione et si aliqua exceptio debitori comem non exercebit, dici oportet ‹ma›ndati ei actionem competere: potuit enim atque debuit reus promittendi certiorare fideiussorem suum, ne forte ignarus soluat indebitum. Non male tractabitur, si, cum ignoraret fideiussor inutiliter se obligatum, soluquidem factum ignorauit, recipi ignorantia eius potest, si uero ius, aliud dici debet.Si, cum debitor soluisset, ignarus fideiussor soluerit, puto eum mandati habere actionem: ignoscendum est enim ei, si non diuinauit debitorem soluisse: debitor enim debuit notum facere fideiussori iam se soluisse, ne forte creditor obrepat et ignorantiam eius circumueniat et excutiat ei summam, in quam fideiussit.Hoc idem tractari
Abbreviated transcription (Latin):
Si ꝓcurator ustam cãm hũit interpel¬
landi manumissionem serui. quem
in hoc solum acceꝑamut maniunt¬
terem uł i ułuti si comꝑerit eum pea
falsas rõnes confecisse. insidias iute
pͥoris domini instruxisse. tenebor nisi
denuntiationi ꝓcuratoris paruero. di
u̾o nulla iusta c̾a ꝓ curatori fuit denũ¬
ciandi. ne seruus manumitt̾etur: nõ
pot̾it metum agi qm̃uis ad ub̾taͣmi
eum ꝑdux̾im.
d.ł.xiii.Si negotia mea manda¬
uero gerenda ei. qui mͥ actione ĩ qua¬
diuplum tenbat᷑. pꝰ amium ueroni
simplum. ⁊ si pꝰ annum cum eoman¬
dati agam prare niͥ quadrupliunde¬
bebit. Nani quialt̾ius negonia ad¬
in mnistranda suscipit. id prãred ĩ sua

Expanded text:
si procurator iustam causam habuit interpellandi manumissionem serui, quem in hoc solum acceperam, ut manumitterem, ueluti si compererit eum postea falsas rationes confecisse, insidias uitae prioris domini struxisse, tenebor, nisi denuntiationi procuratoris paruero: si uero nulla iusta causa procuratori fuit denuntiandi, ne seruus manumitteretur, non poterit mecum agi, quamuis ad libertatem eum perduxerim.digestorum.Si negotia mea mandauero gerenda ei, qui mihi actione in quadruplum tenebatur, post annum uero in simplum, etsi post annum cum eo mandati agam, praestare mihi quadruplum debebit: nam qui alterius negotia administranda suscipit, id praesta
Abbreviated transcription (Latin):
tur. s fam ilic herciscunde iucdlitium eo
nomine utile est. Nam quid niterest si
unus ex exhereclib intotumliberau̾it pig¬
nuc. anuero ꝓsuadutaxat portione cũ
coheredis neggligentia dampnosa non
emptoremut publiciana potiꝰ. ł ea ac¬
tione que de fundo uectigali ꝓpõita est
exꝑietur. emptor id facere suꝑsederit:
omnim nocebit ei dolus suus. nec cõmit¬
titur stipułd. non id̾ inseruiana quo actõe
suo nomine non competat. ¶Siis
ciui rei publice cã abfuit: funtlum pe
actio. It si priuatus amilitepetat. ead̾
ecuntas est emptori testiuende ꝓ eiuctione
actionis. ¶Si secundus emptor uen¬
ditorem eundemq emptorem ad litem
Rmii nui cecdit ꝓcuratorem. monrestitu¬
to eo clampnatio fu̾it subsecut.a. ꝙ tũz

Expanded text:
 familiae herciscundae iudicium eo nomine utile est: nam qu‹i›d interest, unus ex heredibus in totum liberauerit pignus an uero pro sua dumtaxat portione? cum coheredis neglegentia damnosa non emptorem, ut Publiciana potius uel ea actione quae de fundo uectigali proposita est experiretur, emptor id facere supersedit, omnimodo nocebit ei dolus suus nec committitur stipulatio. non idem in Seruiana quoque actiosuo nomine non competat. Si is qui rei publicae causa afuit fundum petactio. item si priuatus a milite petat, eadem aequitas est emptori restituendae pro euictione actionis. Si secundus emptor uenditorem eundemque emptorem ad litem hominis dederit procuratorem et non restituto eo damnatio fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
uus clare debeat. ⁊ ꝑhoc adita hereclitate
lib̾ fc̃s est. obligõ eiuctionis contrabitur.
eo ꝙ lib̾ bomo tamqm statu lib̾traditur.
si centumi nreliqui he. potest uideri hr̃s
est ut si minus quaicentum inreliquis
licuiis. l. actio exempto competiti S et
siquis inuenditione statuliberum ꝑ fu¬
souie curerit. conclitionem autem liber¬
tatũ celau̾it. emptu iuditiotenebitur. si
id nescierit. emptor. Hic enimexpͥmitur
emptor cumꝰ quidixenit statuliberum
onis quidemnomine nontem̾. si conditi¬
one impleta seruus ad libeitatem ꝑuen̾¬
it. s emꝑti iuditio tem̃. si modo conditiõẽ
quam sciebat ꝓpõitam ẽẽ celauit. sicuti qui
fundum tradidat.: icum scat certam serui¬
tututem deb̾i: ꝑfuisorie dixerit: itiuera
actus quib snt. utiq sunt. rete recipit᷑
ciuctionis quidem nomine se liberat. S¬
q decipit emptorem empti iuditio tene.
¶Infundo uendito cum modus ꝓnun¬
tiatus deest sumitur portio ex p̾tio. quod

Expanded text:
c adita hereditate liber factus est, obligatio euictionis contrahitur, eo quod liber homo tamquam statuliber traditur. si centum in reliquis habet, potest uideri heres est, ut, si minus quam centum in reliquis inta actio ex empto competat. Sed et si quis in uenditione statuliberum perfusorie dixerit, condicionem autem libertatis celauerit, empti iudicio tenebitur, si id nescierit emptor: hic enim exprimitur eum, qui dixerit statuliberum onis quidem nomine non teneri, si condicione impleta servus ad libertatem pervenerit, sed empti iudicio teneri, si modo condicionem, quam sciebat praepositam esse, celavit: sicuti qui fundum tradit et, cum sciat certam servitutem deberi, perfusorie dixerit: "itinera actus quibus sunt utique sunt, recte recipitur", evictionis quidem nomine se liberat, s decepit emptorem, empti iudicio tenetur. In fundo uendito cum modus pronuntiatus deest, sumitur portio ex pretio, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Cumea conditione pignus clistͤ¬
hatur nequid eiuictione secuta creditor
prẽt. qmuis p̾cium emptor non solu̾it.
s nenditoricau̾it. euictione setuta:
nusll amemptor exceptionem hẽbit. quo
minus p̾cium soluat. ¶ Crelitorcrui
ꝓpetimia nomen debitoris ꝑ delegatioẽm
ꝯsequimaluit. euctis pignorib que pͥ¬
or creclitor accepit. nullam actionem
cumeo quiliberatus est hẽbit.
ceuꝰ .ł. Quilibertans cãmexteꝑit in
uenditione suie iam tunt cum traderet᷑
liber homo fu̾it. siue conditione q̃ testa¬
mento ꝓpõita fu̾it impleta. ad libertatẽ
ꝑuen̾it: non tenebitur euictionis noĩe.
qui autem intradendostatii libenudi¬
cit. intelligitur hanc sp̃ẽm diuntaxat
libertatis excipere. que extestam̃to im¬
pleta conditione ex p̾t̾ito possitił ob tĩ¬
gere. ł contingere.⁊ ideo si p̾sens testa¬
mento libertas clata fu̾it. et uenclitor
statuuberum ꝓnunciauit. einctionis no¬
mine tenetur. tursus quistatu liberum

Expanded text:
Cum ea condicione pignus distrahitur, ne quid euictione secuta creditor praestet: quamuis pretium emptor non soluerit, sed uenditori cauerit, euictione secuta nullam emptor exceptionem habebit, quo minus pretium soluat. Creditor, qui pro pecunia nomen debitoris per delegationem s‹e›qui maluit, euictis pignoribus quae prior creditor accepit nullam actionem cum eo qui liberatus est habebit.um. Qui libertatis causam excepit in uenditione, siue iam tunc cum traderetur liber homo fuerit, siue condicione quae testamento proposita fuerit impleta ad libertatem peruenerit, non tenebitur euictionis nomine. Qui autem in tradendo statuliberum dicit, intellegetur hanc speciem dumtaxat libertatis excipere, quae ex testamento impleta condicione ex praeterito possit optingere: et ideo si praesens testamento libertas data fuerit et uenditor statuliberum pronuntiauit, euictionis nomine tenetur. Rursus qui statuliberum
Abbreviated transcription (Latin):
eadem conditione suspenclitur ut ex¬
istente conditione teneatur deficiente.
utraq actio deꝑeat. s ĩsqui pure debet
sub condictione constituat inquid põ¬
ur dominus constituerit se soluturũ
quad fuit inpetulio non minuet peru¬
lium eoꝙ exea cã obstuctus eẽ ceꝑit.
ilicet int̾ierit petulium non tamen¬
liberatur.
retalum aut detrisit ꝓeiit ad c̃¬

Expanded text:
eadem condicione suspenditur, ut exeadem condicione suspenditur, ut existente condicione teneatur deficiente utraque actio depereat. Sed is qui pure debet si sub condicione constituat, inquit Pomuel dominus constituerit se soluturum quod fuit in peculio, non minueretur peculium eo, quod ex ea causa obstrictus esse coeperit: et licet interierit peliberatur. peculium aut decrescit, pertinet ad c
Abbreviated transcription (Latin):
referenda. ꝓ inde si ualitdine impeditu
aut maut tempestate petitornonuenit
fuisse int̾pretationempleniorem exl¬
git. Namprimu illud efficit. ut siqͥd
tunc debitum fuit cum constitueretur
nunc non sit: inchominus teneat con¬
stitutuu. qr retrorsum se ħactio refert.
ꝓͥm̃temꝑali actione obligatum con¬
stituendo celsus nuł. scribunt. ten̾ide¬
b̾e. licet post constitutuz dies tꝑ̃alis ac¬
tionis. exierit. Quare ⁊ si tempusob¬
ligationis se saluiturum constituerit is
adhuc idemiuił putat. Quomã eo tp̃
constitiit quoerat obligatus. lic: ĩ id
tempus quonon tenebatur. ¶bñ aũ
ut reisit ꝑsecutio. ¶Uetus fint cluba¬
tatõ anciui hac actione egit sortis ob¬
ligationem consumat. ⁊ tutius dr̃e ẽ
solutione potuis exhat astione fc̃a lib̾¬
ationem contingere nonlitis concestati¬
one. qm̃ solutio adutramq obligatio¬
nemproficit.
auł.l.xxuiii. Id qd̃ sub conditione
debetur sũ pure sũ c̾to die constituatur

Expanded text:
referenda. proinde si ualetudine impeditus aut ui aut tempestate petitor non uenit, fuisse', interpretationem pleniorem exigit. nam primum illud efficit, ut, si quid tunc debitum fuit cum constitueretur, nunc non sit, nihilo minus teneat constitutum, quia retrorsum se actio refert. proinde temporali actione obligatum constituendo Celsus et Iulianus scribunt teneri debere, licet post constitutum dies temporalis actionis exierit. quare et si post tempus obligationis se sol‹u›turum constituerit, adhuc idem Iulianus putat, quoniam eo tempore constituit, quo erat obligatio, licet in id tempus quo non tenebatur. E re autem ut rei sit persecutio. Vetus fuit dubitatio, an qui hac actione egit sortis obligationem consumat. et tutius est dicere solutione potius ex hac actione facta liberationem contingere, non litis contestatione, quoniam solutio ad utramque obligationem proficit.ad edictum Id quod sub condicione debetur, sive pure sive certo die constituatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. huius enim non sine rõne
postea qͣm siuiuris fc̃s est cum eocon¬
traxerint puto horum rõem hñdam
dica sit hr̃s scriptus filius in arbito
est  crelitoris utrum ꝓportione hr̃cli¬
taria aninsolidum eum cõuemat
S ihic iudex estimare debet ne forte
ñd quod facere pot̾ debeat conueniri
Interdum autem i si exhr̃clatus
filius uł emancipatus sit in solidum
actio adu̾sus eum dab̾r. Ut puta si pa¬
trem familias se mentitus est cumo᷑¬

Expanded text:
sine ratione posteaquam sui iuris factus est, cum eo contraxerunt, puto horum rationem habedica sit heres scriptus filius, in arbitrio est creditoris, utrum pro portione hereditaria an in solidum eum conveniat. sed et hic iudex aestimare debeat, ne forte in id quod facere potest debeat conveniri. Interdum autem et si exheredatus filius vel emancipatus sit, in solidum actio adversus eum dabitur, ut puta si patrem familias se mentitus est, cum con
Abbreviated transcription (Latin):
strensis petulii cum filii famił. in ca¬
strensi peculio uice patium famił.
deceptus nec uiris ignorantia. S qr¬
pͣ. pat̾ famił plurisq uidebatur. Sic
agebat. sic. contrahebat sic mim̾ib
fungebantur. cessabit señt. consul
me constitutum cessare seuatꝰ ꝯsultũ.
ꝓinde uneo qui scire nou potuit anfi¬

Expanded text:
strensis peculii, cum filii familias in castrensis peculii, cum filii familias in castrensi peculio uice patrum familiadeceptus nec iuris ignorantia, sed q pater familias plerisque videbatur, sic agebat, sic contrahebat, sic muneribus fungebatur, cessabit senatus consulpe constitutum cessare senatus consultum. Proinde et in eo, qui scire non potuit, an fi
Abbreviated transcription (Latin):
illiministrabat ĩ es auenum ad hi¬
buiss isepe materi am peccandi ma¬
am plius diceretur. incertis crederet.
nominib piac̾e necui qui filio fami¬
lias mutuam pecuniã decliss ĩ post
mortem pr̃is eiuis inciius potestate
fuiss actiopetĩoq daretur. ut scirẽt
nullius posse familias bonum nom̃
exspectata pr̃is sui morte fieri. ¶ Si
pendeat ansit in potestate filins.
ut puta qm̃ prem/ apud hostem h̃t̃
mpendenti est. an insenatus consul¬
to sit comissum: Nã si reciderit in
potestate scrieͣtus consulto locus est
Simimis cessat: Interungͥ denegã¬
da est actio. Certe si arrogatus mutu¬
ampecuniam acceꝑit demde sit re¬
stitutus ut emantiparetur senatꝰ
consultum locumhebit fuit enim
filus familias. ¶ Infilio familiaᷤᷤ
nichil dignitas facit. quo minus se¬
natus consultum macedoniamu
locum hẽat. Nam ĩ siconsul sit. F
cuiꝰ ius dignitatis senatus .s. locus ẽ.
nisi castrence peculium forte hãt. Tc̃
enim senatus cessabit

Expanded text:
administrabat, etiam aes alienum adhibuisset, et saepe materiam peccandi maamplius diceretur incertis nominibus crederet: placere, ne cui, qui filio familias mutuam pecuniam dedisset, etiam post mortem parentis eius, cuius in potestate fuisset, actio petitioque daretur, ut scirent, nullius posse filii familias bonum nomen exspectata patris morte fieri". Si pendeat, an sit in potestate filius, ut puta quoniam patrem apud hostes habet, in pendenti est, an in senatus consultum sit commissum: nam si recciderit in potestatem, senatus consulto locus est, si minus, cessat: interim igitur deneganda est actio. Certe si adrogatus mutuam pecuniam acceperit, deinde sit restitutus, ut emanciparetur, senatus consultum locum habebit: fuit enim filius familias. In filio familias nihil dignitas facit, quo minus senatus consultum Macedonianum locum habeat: nam etiamsi consul sit vel cuiusvis dignitatis, senatus consulto locus est: nisi forte castrense peculium habeat: tunc enim senatus
Abbreviated transcription (Latin):
facere p. Siuo post multos annos ñ
debeat indulgi̾. imͥuidetur rõnem
habendameẽ. In hoc enuncãe cog¬
nitiou̾titur. ¶Is qui depeculio egit
cumposset q ussumea causa est.
ne posũt quõ uissu postea agere. et
ita ꝓcuł existimat. S i si deceptus de
peculio egit putat celsus succurrend̾
pr̃e  conuentus i condempnatus sit
inemancipatum uł ex hr̃clatum pꝰea
iudicati actio inidquod facerepͭ
dandaest. ¶Si filio exhĩdato exsena¬
tus consulto treblło hr̃litas pr̃is re
stitutasit nondebebit inqͣntum fac̾e
pot̾. s in solilum condempnari. Ef¬
S si coactus inmiscu̾it se ut restitu¬
at hr̃litatem ꝑ inde obseruandum
simulauit. ⁊ mandante aliquo stipła¬
tus sit est: mandatiteni marcellus scͥ¬
bit crmͣuis rempr̃are non possit. et

Expanded text:
ero post multos annos, non debeat indulgeri? et mihi videtur rationem habendam esse: in hoc enim causae cognitio vertitur. Is qui de peculio egit, cum posset quod iussu, in ea causa est, ne possit quod iussu postea agere, et ita Proculus existimat: sed si deceptus de peculio egit, putat Celsus succurrendum patre conventus et condemnatus sit, in emancipatum vel exheredatum postea iudicati actio in id quod facere potest danda est. Si filio exheredato ex senatus consulto Trebelliano hereditas patris rfacere potest, sed in solidum condemnari, Sed si coactus immiscuerit se, ut restituat hereditatem, perinde obseruandum,simulauit et mandante aliquo stipulatus est, mandati teneri Marcellus scribsit, quamuis rem praestare non poss
Abbreviated transcription (Latin):
se oͣrrea conduxi sie imuitis soluisse
idemseriis ꝓbaretur prefectus annone
contra dominum decl̃ at sententiam.
dicebamus qiͣ fi deuissorem ẽẽ iuderi.
solere autemex ea causa in dominun
dari actionem. nec uidet᷑ hoc clñm mã
Dasse. s q uidelatur inomiib eum
suo nomne constituisse sententiam
confirmauit imperator. de senato¬

Expanded text:
ea conduxisse et multis solvisse idem servus probaretur, praefectus annonae contra dominum dederat sententiam. dicebamus quasi fideiussionem esse videri, solere autem ex ea causa in dominum dari actiondasse. sed quia uidebatur in omnibus eum suo nomine substituisse, sententiam conseruauit imperator. DE SENAT
Abbreviated transcription (Latin):
sumotota .x. pendenda. quen ad̾m si
unares empta deterior fc̃a est. us grex.
ł carrum. ⁊ aliqͣ pars inde ꝑisset. sinu̾¬
sis. hc solum petendi quanti fuit
emptus qui suꝑest. ¶ Iulianum pu¬
tasse pomp̃ referti si quid ꝑeum ser¬
uum ꝙ̃ ex munmus amarito doua¬
tis mulieradquisiss. forte legatum.
hereditatem aut partus elitus eẽt.
eoquoz nomine petitionem faciendã
eẽ. ¶ Itlud constat si anteqm a uiro
anmnum acciꝑet. miclier. ip̃a de suoaũ
eti am mutuata impenderit. uideri t̾m¬
iam nunc exannuo consumptum:
Iud recte flictum celsus ait si dotiᷤ
usuras annuas uxor stipulatasit. Li¬
cet ei uondebeantur qr tam̃ at qĩde
annuo conuen̾it. peti quidemdotis iu¬
dmo non possumt. Compensari autem

Expanded text:
tota decem petenda, quemadmodum si una res empta deterior facta est, uel grex uel carrucha et aliqua pars inde perisset: si diuersis, hoc solum petend‹u›m, quanti sit emptus qui superest. Iulianum putasse Pomponius refert, si quid per eum seruum, quem ex nummis a marito donatis mulier adquisisset forte legatum, hereditatem aut partus editus esset, eo quoque nomine petitionem faciendam esse. Illud constat, si, antequam a uiro annuum acciperet, mulier ipsa de suo aut etiam mutuata impenderit, uideri tantum iam ex annuo consumptum. Illud recte dictum Celsus ait: si dotis usuras annuas uxor stipulata sit, licet ei non debeantur, quia tamen quasi de annuo conuenerit, peti quidem dotis iudicio non possunt, compensari autem
Abbreviated transcription (Latin):
rõnem ⁊ sane non amare. nͨe tamen¬
cuͣm int̾erͥ festos us ꝓ hibite donatio¬
nis: tractandum est. S inter coniũc¬
tos maximos affectu. ⁊ solam inopi¬
am timentes. ¶ Si ex .x. donatis s̾.
modum si mortuus est nicħ peteretur.
rit. leoꝵ alt̾ mortuus sitz alter .x.

Expanded text:
rationem: et sane non amare nec ta‹m›rationem: et sane non amare nec ta‹m›quam inter infestos ius prohibitae donationis tractandum est, sed ut inter coniunctos maximo affectu et solam inopiam timentes. Si ex decem donatis sibimodum, si mortuus est, nihil peteretur: rit et eorum alter mortuus sit, alter decem
Abbreviated transcription (Latin):
Aauł. Sieum qlui mͥ uendiderit ius¬
serin eamrem uxori mee donationis cã
dare.⁊ is possõnemiussu meo tradident
liberatus erit. ciuialicet illa iure ciui¬
li possidere non intelligatur. certe ã¬
tũ auenditor nicħ ht̃ quodtradat¬
¶ Ex quib causis inter uitum ⁊ uxo¬
rem concesse sunt. donatõe ex hiisdẽ
uit̾ socerum igener̃. nurum ue conces¬
sas. nerat᷑ ait.gͦ ⁊ socer gn̾o mortis ⁊¬
cliuortii causa recte donarit. sy igener
hituri sunt. ante nupnias donatio fc̃a
mentum m̃ito. q manet rex eius qui
dedit suamq rem ꝑdit ¶ Siquidĩ
pueros ex ancillis dotalib natos maritꝰ
impenderit. aut indoctriam. aut ali¬
menta non seruatur maito. qr ip̃e mi¬
iusteriis eorum utitur. s illudseruat᷑
ꝙ nutria datum est. ad elucendumqr
ꝓ capite quid decliss quemad̾m sia p̾¬
donb redemisiet seruos dotaies. si qͣsͣ c̾¬
ui operas uiri uxori p̾stit̾int. ł contra
mag̃ placuit. nullam habendam earũ

Expanded text:
um Si eum, qui mihi vendiderit, iusserim eam rem uxori meae donationis causa dare et is possessionem iussu meo tradiderit, liberatus erit, quia, licet illa iure civili possidere non intellegatur, certe tamen venditor nihil habet quod tradat. Ex quibus causis inter virum et uxorem concessae sunt donationes, ex isdem et inter socerum et generum nurumue concessas Neratius ait. ergo socer genero mortis uel diuortii causa donabit, sed et gener itimentum, merito, quia manet res eius qui dedit suamque rem perdit. Si quid in pueros ex ancill‹i›s dotalibus natos maritus inpenderit aut in doctrinam aut alimenta, non seruatur marito, quia ipse ministeriis eorum utitur: sed illud seruatur quod nutrici datum est ad educendum, quia pro capite quid dedisset, quemadmodum si a praedonibus redemisset seruos dotales. Si quas serui operas uiri uxori praestiterint uel contra, magis placuit, nullam habendam earum
Abbreviated transcription (Latin):
hẽat n fumitatem. qñ abhac luce fu̾it
subtractus siue ren̾sus fu̾it siuead huc ĩ
pena constitutus. ¶ Cuniquis accepit
ut in suo eclificet. condici ei idnon pot̃.
qr magn douare ei uidetur. q̃ sutẽtia
neratii quo fuit. au emindatumãd
uillam extruendambagr̃ serendum
ꝙ aliqquin fcũrus nonerrat is crinac¬
cepit in spẽm donationis cad̾e. gͦ int̾ uit
uixorem hee erunt interdicte.
Laut. Quod suur uxorr cuius edes ĩ cen¬
dio consumpte sunt ad refectionem ea¬
iumpecuniam donau̾it. uali donatio ĩ
tantum inqntum eclificii extructio po¬
lp̃. Ex ãnuo uel m̃struo ꝙ uxori mãi¬
tus prãt. tunc ꝙ suꝑest reuocabitur. si
satis ninnodicuest .i. supra uires dotis.¬
¶ Simaritus uxori pecumam danaue¬
rit. eaq uxor usuras ex donata peciuĩa
ꝑcepit. lucrabitur. hoc itauił. in inarito

Expanded text:
fuerit subtractus, si‹ue› reuersus siue adhuc in poena constitutus. Cum quis acceperit, ut in suo aedificet, condici ei id non potest, quia magis donari ei uidetur: quae sententia Neratii quoque fuit: ait enim datum ad uillam extruen dam uel agrum serendum, quod alioquin facturus non erat is qui accepit, in speciem donationis cadere. ergo inter uirum et uxorem hae erunt interdictae.um Quod si vir uxori, cuius aedes incendio consumptae sunt, ad refectionem earum pecuniam donaverit, valet donatio in tantum, in quantum aedificii extructio ponum. Ex annuo uel menstruo, quod uxori maritus praestat, tunc quod superest reuocabitur, si satis immodicum est, id est supra uires dotis. Si maritus uxori pecuniam donauerit eaque usuras ex donata pecunia perceperit, lucrabitur. haec ita Iulianus in marito
Abbreviated transcription (Latin):
lp. De fructib quo iideamꝰ siex fruc¬
tib precliorum q̃ donata sunt locuple¬
tata sit. auincausa donationis cadãt.
nuł signaificat frustusquo ut usura
licitam hr̃e donationem. d siquid ser¬
uis aut uestimentis usus aut usa fu̾it:
prĩs mariti sit potestate. deinde is
seruus aucillam accep̃.  dm̃um q
mulieri querttur. nec inter ẽẽ ust.ait.
ex cuĩ pemnua ħ antilla empta sit. q̃s
nec ex re sua quicqm adqui. potetit.¬
ꝑ eum quidonatur ei cum cuidatur.
hoc enun bone fidei possessior ib conces¬
sumest. uirum autem scientem alie¬
nũ ñ possidere. idemquerit si ex remari¬
ti ea ancilla comparata finti anadusꝰ
agentent mulierem de dote maritus
preciumi possit ꝑ exceptionem retinere.¬

Expanded text:
. De fructibus quoque uideamus, si ex fructibus praediorum quae donata sunt locupletata sit, an in causam donationis cadant. et Iulianus significat fructus quoque ut usuras licitam habere donationem. Sed si quid seruis aut uespatris mariti sit potestate, deinde is servus ancillam acceperit, dominium mulieri quaeretur: nec interesse Iulianus ait, ex cuius pecunia haec ancilla empta sit, quia nec ex re sua quicquam adquiri potest per eum qui donatur ei cui donatur: hoc enim bonae fidei possessoribus concessum est, uirum autem scientem alienum possidere. Idem quaerit, si ex re mariti ea ancilla comparata fuerit, an aduersus agentem mulier‹em› de dote maritus pretium possit per exceptionem retinere.
Abbreviated transcription (Latin):
abol. Pus setuus qui uxori mortis cã
danatũs est. pͥusqͣm uir deced̾et. stipulatꝰ
est. in pendenti puto eẽ causam obliga¬
tionis.donet uir aut moriaturaut
suspitione mortis ꝓp̃qmͣ ꝙ donau̾it. li¬
beretur. quicqͥd auttm eorum inciderit
ꝙ donationem aut ꝑimiat aut confir¬
met. id quo causam stipulatiouis aut
in itinere prãti solet. soluisset. aut qua¬
si locuplenor eẽt. ea frã ex actio fiat. an
uero nulla sit donatio ⁊ magis puto ũ
interlictum. h maxime. si x sua eausa
uministeriorum eius uitum itii̾s sui
causa datas repetere non posse. Iteraut̃
fuisse uidetur. uiri causa. i cumuxor ad
uirum ꝑuen̾it. nec interest intereẽ. an
aliquid de uecturis ir contrabendoma¬
tumonio conuentat. Non enimidonat
necessarias causas. ⁊ aliquid expensarũ
dum nonest. ¶ Siurxaspiro datem ꝓ¬
miserit i dotis usliras. sine clubio dicend̾
tam᷑ si uxorimantus petitionem coꝵ¬

Expanded text:
 is seruus, qui uxori mortis causa donatus est, prius quam uir decederet stipulatus est, in pendenti puto esse causam obligationis, donec uir aut moriatur aut suspicione mortis, propter quam donauit, liberetur: quidquid autem eorum inciderit, quod donationem aut peremat aut confirmet, id quoque causam stipulationis aut in itinere praestari solet, soluisset, an quasi locupletior‹e› ea facta exactio fiat, an uero nulla sit donatio? et magis puto non interdictum hoc, maxime si ipsius causaet ministeriorum eius virum itineris sui causa datas repetere non posse: iter autem fuisse videtur viri causa et cum uxor ad virum pervenit. nec interesse, an aliquid de vecturis in contrahendo matrimonio convenerit: non enim donat,necessarias causas et aliquid maritus expensarum dum non est. Si uxor viro dotem promiserit et dotis usuras, sine dubio dicendum tamen, si maritus uxori petitionem
Abbreviated transcription (Latin):
lccta: applłandi facultas int̾lictaẽ.
Creclidit eiumprinceps eos qui obsĩ¬
gularem inclustriam explorata eoꝵ
fide igrauitate ad huiꝰ officii magni¬
tudinẽ adhñtur nonalit̾ iudicaturoᷤᷤ
eẽ ꝓsapientia⁊ i luce tlignitatis sue ꝙͣ
ip̃e foret iudicaturus. subuxisunt
⁊ anopͥuilegio p̾fcĩ pretorione a sen¬
tentiis eoru minores etate. ab aliis
lp̃ .i. Omnia omnino cͥminia p̃fee¬
tura urbis sibiuindicauit. nec tm̃eal
q̃ intraurbem admutunt᷑. u̾mea qͦ q̃¬
extͣ urbem int᷑ it aliamepła nliui
seueri ad fabiumcelonem prefectum
urbis missa declaratur᷑. ¶Sexuos qͥ
ad sratuas consugeruit uelsua pecu¬
nia empt᷑: ut manumittantur. de do
se egros eẽ licant desid̾entꝙ alibertiᷤᷤ¬
suis exhiberi. Relagandi deportãdiq
in insulã qm imp̃r designauit. licen¬
tiam hẽat ĩmitio eiusdem epłe i ta
scpͥtumest. Cum urbemnr̃am fidei

Expanded text:
lecta appellandi facultas interdicta est. credidit enim princeps eos, qui ob singularem industriam explorata eorum fide et grauitate ad huius officii magnitudinem adhibentur, non aliter iudicaturos esse pro sapientia ac luce dignitatis suae, quam ipse foret iudicaturus.Subnixi sunt etiam alio priuilegio praefecti praetorio, ne a sententiis eorum minores aetate ab aliis urbi.Omnia omnino crimina praefectura urbis sibi uindicauit, nec tantum ea, quae intra urbem admittuntur, uerum ea qextra urbem intra Italiam, epistula diui Seueri ad Fabium Cilonem praefectum urbi missa declaratur. Seruos qui ad statuas confugerint, uel sua pecunia emptos ut manumittantur, de domaegros se esse dicant desiderentque a libertis exhiberi. Relegandi deportandique ‹in› insulam, quam imperator adsignauerit, licentiam habet. Initio eiusdem epistulae ita scriptum est: 'cum ur
Abbreviated transcription (Latin):
di plerumq sunt uberti. certe si se
de laman aliberto uł conspirasse eũ
aliberto ccͣ se cum inimitis doceat.
carnis omnis iͭ niusto p̾tio p̾lratur.
ad curam p̾fecture ꝑtinet udeo ad
forum suax  sub ip̃ius cura est. S et
curam ꝑtinerqui es quo popula¬
rium ⁊ disciplina spectaculoꝵ ad p̾¬
fc̃i urbis curam ꝑtinere uidetur. ⁊ sa¬
ne debet ĩ dispõitos nulites stanona¬
rios hr̃e adtuendum popularium qͥ

Expanded text:
di plerumque sunt liberti. certe si se di plerumque sunt liberti. certe si se delatum a liberto uel conspirasse eum contra se cum inimicis doceat, carnis omnis ut iusto pretio ‹p›raebeatur ad curam praefecturae pertinet, et ideo et forum suarium sub ipsius cura est: sed et curam pertinent.Quies quoque popularium et disciplina spectaculorum ad praefecti urbi curam pertinere uidetur: et sane debet etiam dispositos milites stationarios habe
Abbreviated transcription (Latin):
tutor alicui daretur. uł ꝯsul tocͥca
edend̾ prĩmonium qntitatem mi¬
nuisse uel euidenti fraude pupilli
bona alienasse. E autemdc̃mẽ ut
seruos de dominis querentes p̾fectꝰ
audie̾. sic accipiemꝰ nõ accusantes
tenclum est insiex cãis receptis. S si
uerecunde expostiuent. si seuitia si
du itia si fame cos p̾mant. si ob¬
o of seuitatẽ inqͣ eos conpriłent uel cõ¬
pellant. ap̃ p̾fectum exponant ħ
.quo oftm̃ p̾fectourb̃ adiuoseuero
datum est. ut mancipia tueat ne ꝓ¬
stituantur. ¶Preterea curarede¬
bebit p̾sẽs urbis ut numinularii
ꝓde seagant cͥca omne negotiuin
snũ itemꝑent hiis que sunt ꝓhibi¬
ta. ¶Cumpr̃onus contempnise ali¬
bertoclixerit uł contumeliosum s
libertum queratur uł conuitium
se ab eo passum liberosq suos uel
uxoremq nd huic simile obicit p̾¬
fectus urbis a diri solet. ⁊ ꝓmodo qͥ¬
rele corrigere aut cõminari aut fu¬
stib castigare. aut ulterius ꝓred̾e.
ipenam eiuis solet. Nam punien¬

Expanded text:
tutor alicui daretur, uel consulto circa edendum patrimonium quantitatem minuisse, uel euidenti fraude pupilli bona alienasse.Quod autem dictum est, ut seruos de dominis querentes praefectus †audi‹a›t, sic accipiemus non accusantes tendum est nisi ex causis receptis sed si uerecunde expostulent, si saeuitiam, si duritiam, si famem, qua eos premant, si obscenitatem, in qua eos compulerint uel compum praefecto urbi a diuo Seuero datum est, ut mancipia tueatur ne prostituantur.Praeterea curare debebit praefectus urbi, ut nummularii probe se agant circa omne negotium suum et temperent his, quae sunt prohibita.Cum patronus contemni se a liberto dixerit uel contumeliosum sibi libertum queratur uel conuicium se ab eo passum liberosque suos uel uxorem uel quid huic simile obicit: praefectus urbi adiri solet et pro modo querellae corrigere eum. aut comminari aut fustibus castigare aut ulterius procedere in poena eius solet: nam et punien
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ aliquid auft̃. ¶Si actionem hẽami
adid consequenduin ꝙ. meum nonfuit.
uelut exstipulatu fructꝰ nõ ꝯseqͣr. ĩ simo¬
ra fcãsit. ꝙ si acceptum est iudicium tẽ
sab̾. ⁊casłius ex equitate fructus quoq pꝰ
acceptum iudicium prandos putant. uͥ
causa restituatur. ꝙ puto recte dici. ¶ Ex
cã ĩemptionis fructus restituentli sunt.
S insocietatib fructus ꝯũicandi sunt.
Sipossõnem naturalem reuocem ꝓpͥe¬
tasm̃a manet. uideamus defrustib ⁊ quid̃
indepõito uel commodato fructus quoq
prandi sut. sicut diximus. ¶Iminter¬
dicto quo quoui aut clam magis est uͥ
ominis caus a iftuctus restauantur. ¶Añ
cepti dotis fiunt: ⁊ cumea restituuntur. E¬
adem rõest infrustus p̾dioꝵ urbanoꝵ
¶It̃ si dnud̾e funclimi tecum uelim. tu
nolis i colam au fructus cliuidi debeant.
post decluctionem impensarum ⁊ puto

Expanded text:
mihi aliquid aufert. Si actionem habeam mihi aliquid aufert. Si actionem habeam ad id consequendum quod meum non fuit, veluti ex stipulatu, fructus non consequar, etiamsi mora facta sit: quod si acceptum est iudicium, tunc Sabinus et Cassius ex aequitate fructus quoque post acceptum iudicium praestandos putant, ut causa restituatur, quod puto recte dici. Ex causa etiam emptionis fructus restituendi sunt. Sed in societatibus fructus communicandi sunt. Si possessionem naturalem revocem, proprietas mea manet, videamus de fructibus. et quidem in deposito et commodato fructus quoque praestandi sunt, sicut diximus. In interdicto quoque quod vi aut clam magis est, ut omnis causa et fructus restituantur. Ante cepti dotis fiunt et cum ea restituuntur. Eadem ratio est in fructibus praediorum urbanorum. Item si diuidere fundum tecum uelim, tu nolis et colam, an fructus diuidi debeant post deductionem im pensarum? et puto
Abbreviated transcription (Latin):
beat omnimodo restuuendi sunt. s i siꝑ
mulierem sretit quomimus nuptie ꝯ¬
trahantur magis ẽ ut debeat fructus re¬
cipere. Ratio autemħ est. ꝙ. sisponsus
non conueniebatur. restituere fructus.
licuerat ei neggligere fundum. ¶ It
siindebitum fundum soluri repeto fruct᷑
quoq repetere debeo. Idemq est si mortiᷤ
causa func̾lis. sit donatus. ⁊ reualu̾it
qui donauit. atq ita condictionasca¬
tur. ¶Infauiana quoq actione ⁊ pau¬
liana ꝑquam q̃ infraudem creditorum
alienata sunt reuocantur. fructus quo
restitiuntur. Nam p̃tor idagit. ut ꝑĩ
sint omnia atq suta nicħ auenatum
eẽt quod non est iniquum. Nanr u̾ibum
restituas quod inhacre p̃tor dixit. ple¬
llam ht̃ significationem ut fructus quo
restituantur. ⁊ ideo cum restitinp̾tor ułt.
ueluti interlictum. unde ui ĩ fructus sunt
restituendi. ¶Item si ui metusue cã rẽ
tradamnon aliter mͥrestitusse uidetur.
qmͣsi fructus mͥiestituat nec mora ne a

Expanded text:
beat, omnimodo restituendi sunt. sed et si per mulierem stetit, quo minus nuptiae contrahantur, magis est, ut debeat fructus recipere: ratio autem haec est, quod, si sponsus non conueniebatur restituere fructus, licuerat ei neglegere fundum. Item si indebitum fundum solui et repeto, fructus quoque repetere debeo. Idemque est, si mortis causa fundus sit donatus et reualuerit qui donauit atque ita condictio nascatur. In Fabiana quoque actione et Pauliana, per quam quae in fraudem creditorum alienata sunt reuocantur, fructus quoque restituuntur: nam praetor id agit, ut perinde sint omnia, atque si nihil alienatum esset: quod non est iniquum nam et uerbum 'restituas', quod in hac re praetor dixit, plenam habet significationem, ut fructus quoque restituantur. Et ideo cum restitui praetor uult, ueluti in interdicto unde ui, etiam fructus sunt restradam, non aliter mihi restituisse videtur, quam si fructus mihi restituat: nec mora mea
Abbreviated transcription (Latin):
fidei iuliciis constitutum s si mutuatus
dedi: hee eueniunt usure: quas ip̃e impen¬
do. utiq si plus tibi pr̃ai̾um commodi ꝙͣ.
usure iste colligunt.
Auł .ł.Uideamusgñałr qñ in actõe
que est in ꝑsonam etiam fructus ueni¬
ant. ⁊ quidem si funclus obremdatus sit:
ueluti dotis causa ⁊ renuntiatasit affi¬
uitas fructus quo restituendi sunt.
utiq hii qui ꝑepti sunt eo tempore qͦ
sperabatur affinitas. s ⁊ posteriores si in
rem mora fu̾it. ut ab illo qui reddere de

Expanded text:
fidei iudiciis constitutum: sed si mutuatus fidei iudiciis constitutum: sed si mutuatus dedi, hae uenient usurae quas ipse pendo, utique si plus tibi praestari‹m› commodi, quam usurae istae colligunt.um. Uideamus generali, quando in actione quae est in personam etiam fructus ueniant. Et quidem si fundus ob rem datus sit, ueluti dotis causa, et renuntiata adfinitas, fructus quoque restituendi sunt, utique hi qui percepti sunt eo tempore quo sperabatur adfinitas, sed et posteriores, si in re mora fuit, ut ab illo, qui reddere de
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .i. Pibene collocate sunt pecume
publice in sortem inquietari debitores ñ¬
g debent ⁊ maxime si parient usuras si nõ
parient ꝓspicere rei publice securitati:
edebet preses ꝓuintie dum mͦ non acer¬
bum. s exactorem non otumeliosum p̾¬
beat. s moderatum. ⁊ cum efficatia benig¬
nuni et cum instantia humanum. Nam
inter insolerciam incuriosam et cliligñ¬
tiam non ambitiosam multum interest.
ꝓp̃ea ꝓspicere deb⁊ ne pecunie publice credũ¬
tux. sine pignorib ydoneis uel hẏpothecis
⁊ merctonondebent a fructib separar:⁊
ita et ilegatis et infidei cominissis. et¬
intutele actione.⁊ inceteris uidiciis bone
tione usure ueniunt᷑. s mutuatus sum pe¬
cumamut crecdlitoremtuum absoluam qͥ
aut in possõne nuttencdus erat. banorum
tuorum aut pignora uenditurus. Quod
si domi hñs pp̃ eandem cãm solm puto ue¬
rum siliberaui te ex magno in commodo
debere clicrusuras uenire. Eas autem q̃
inregione frequentantur: ut est in bõe

Expanded text:
 Si bene collocatae sunt pecuniae publicae, in sortem inquietari debitores non debent et maxime, si parient usuras: si non parient, prospicere rei publicae securitati debet praeses prouinciae, dummodo non acerbum se exactorem nec contumeliosum praebeat, sed moderatum et cum efficacia benignum et cum instantia humanum: nam inter insolentiam incuriosam et diligentiam non ambitiosam multum interest. Praeterea prospicere debet, ne pecuniae publicae credantur sine pignoribus idoneis uel hypothecis. et merito non debent a fructibus separari: et ita in legatis et fideicomin tutelae actione et in ceteris iudiciis bonae tione usurae veniunt, si mutuatus sum pecuniam, ut creditorem tuum absolvam, quia aut in possessionem mittendus erat bonorum tuorum aut pignora venditurus. quid si domi habens propter eandem causam solui? puto uerum, si liberaui ex magno incommodo, debere dici usuras uenire, eas autem, quae in regione frequentantur, ut est in bonae
Abbreviated transcription (Latin):
hibendos debitor requirat uel explendi de¬
biti uel fideuissorib roganclis uel exceptio
non possit: mor amfacere non uide tur
siue inuinculis. hostiumue potestate:
eẽ cepit. aliqñ eti am inrem moram eẽ
decerni solet. si forte non extat qui conue
fec̾it. uiclicium autem acciꝑe paratus fu¬
it. non uidetur fecisse morani utiq siuiꝰte
adiudlicium ꝓuocauit. ¶Cum reꝑis
moramfecit i fideiussortenetur. ¶ ax¬
ra indetur creclitori fieri. siue ip̃isiue
ei cuimanclau̾at siue ei quieius nego
tia gerebat mora fcãsit. nͨ hoc cãuꝑli
berani ꝑson am adquiriuidet᷑. s offm̃
impłi. sicuti cum quis furtum michi
facieutem dep̾hendit. negotium meum
tor interpellau̾it ꝓmussorem hominis¬

Expanded text:
hibendos debitor requirat uel expediendi dehibendos debitor requirat uel expediendi debiti uel fideiussoribus rogandis? uel exceptio non possit, moram facere non uidebitur: siue in uinculis hostiumue potestate esse coeperit. Aliquando etiam in re moram esse decerni solet, si forte non exstat qui conuenfecit, iudicium autem accipere paratus fuit, non uidetur fecisse moram: utique si iuste ad iudicium prouocauit. Cum reus moram facit, et fideiussor tenetur. Mora uidetur creditori fieri, siue ipsi siue ei cui mandauerat siue ei qui negotia eius gerebat mora facta sit: nec hoc casu per liberam personam adquiri uidetur, sed officium impleri, sicuti, cum quis furtum mihi facientem deprehendit, negotium meum tor interpellauerit