comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tor conductori. potestatema conducẽ¬
de dormis ñ fociss et is i quã habita¬
ret condiusissi cantumei p̃standũ
ꝑutat quãtum sine dolomalo p̾sti¬
tiss cetu si gratuitam hĩtationẽ
habuiss ꝓportione temporis ex lo¬
catione domus deducendum eẽ.
neue cingito: neue deruto. neue
quẽ cinge̾ cet̾c uitit. sinito. quebq¬

Expanded text:
tor conductori potestatem conducendae domus non fecisset et is in qua habitaret conduxisset, tantum ei praestandum putat, quantum sine dolo malo praestitisset. ceterum si gratuitam habitationem habuisset, pro portione temporis ex locatione domus deducendum esse.neue cingito neue deurito neue quem cingere caedere urere sinito'. qu
Abbreviated transcription (Latin):
frumenti: cum nauta age̾ possint
hon̾is adu̾si actione respondi nru
locatarum duogna cc̃ ut aut id ircsͣ¬
derctur. sicuti cum uestim̃ta fullõi
curanda locarentur aut eiusd̃ ge¬
neris recdłentur ueluticum argẽ.¬
tum pussuatum fabro daretur. iͣ
uasa fient. aut aurum: ut amili.
ex suꝑiore cauurei domini mane ᷤ.
ex pͥostiore i credicumiri: id̾iuris ẽẽ
in depoĩto nam si ꝓpccum ã num̾atã

Expanded text:
frumenti cum nauta agere possunt neris auersi actione. respondit rerum locatarum duo genera esse, ut aut idem redderetur sicuti cum uestimenta fulloni curanda locarentur aut eiusdem generis redderetur ueluti cum argentum pusulatum fabro daretur, ut uasa fierent, aut aurum, ut anuli: ex superiore causa rem domini manere, ex posteriore in creditum iri. idem iuris esse in deposito: na
Abbreviated transcription (Latin):
potest. ¶ si fulio aut sarcinator uesti¬
menta ꝑdid̃it. eoq nomine domi¬
no satisfecĩt. necc̃e ẽ dominouendi¬
cationẽ coru a conlictionem eꝑ¬
conuenit priori conductori ante
terenti: statim deductionẽ ex m̃ce¬
de facere oportet. sca enim conclicg̃
hĩtatorem ex. ut si quid adu̾sariui
ĩcidiss quã obiem dominũ aliqd¬

Expanded text:
potest. Si fullo aut sarcinator uestimenta perdiderit eoque nomine domino satisfecerit, necesse est domino uindicatione‹em› eorum et condictioneconvenit priori conductori ante terentur, statim deductionem ex mercede facere oportet: ea enim condicione habitatorem esse, ut, si quid transversarium incidisset, quamobrem dominum aliq
Abbreviated transcription (Latin):
dicit lege aquilia eum tenen
qiia aliud alii mortiferum
ẽẽ io ᷝ ͤͣt ¶ celsus autem mul¬
uenenum pro medicamẽto..
dedit. causammortis p̾stitisse
q̃m ad molum eum qui fure¬
ti gladium porrexit. nam necͥ
hunc lege aquilia ceneris ĩ
factum. ¶sz siquis de ponte
aliquem p̾cipitauit celsus ait
sine ip̃o ictu ꝑierit. aut cõtinuo
sub mersus ẽ/ aut lassatus ui
fluminis uictus ꝑierit. iege
aquilia teneriqĩnadincdu
si quis puerum saxo illisisset.¬
¶ proculus ait. si medicus seru¬

Expanded text:
dicit lege Aquilia eum teneri, quia aliud alii mortiferum esse solet. Celsus autem muluenenum pro medicamento dedit et ait causam mortis praestitisse, quemadmodum eum qui furenti gladium porrexit: nam nec hunc lege Aquilia teneri, sed in factum. Sed si quis de ponte aliquem praecipitauit, Celsus ait, siue ipso ictu perierit aut continuo submersus est aut lassatus ui fluminis uictus perierit, lege Aquilia teneri, quemadmodum si quis puerum saxo inlisisset. Proculus ait, si medicus seru
Abbreviated transcription (Latin):
auis. ¶demuiris est de sime¬
dicamento per prram usus fu̾it.
s a qui bñ secũit et de reliquit
curationem securus ñ erit set
culpe reus ĩtelligitur. ¶ mulio¬
nem quoq siꝑ impiti am impe
tum mularum retinere non
potũit si hee alienum hominẽ
obtriuerunt. nulgo dicitur cu¬
lpe nomine teneri idem dicetur
si pp̃ ĩ firmitatem sustinere mu cͥ¬
larum impetum ñ potũit nec
iudetur ĩiquum si infirmitatis

Expanded text:
ale Idem iuris est, si medicamento perperam usus fuerit. sed et qui bene secuerit et dereliquit curationem, securus non erit, sed culpae reus intellegitur. Mulionem quoque, si ptum mularum retinere non poterit, si alienum hominem obtriverint, vulgo dicitur culpae nomine teneri. Idem dicitur, et si propter infirmitatem retinere mularum impetum non potuerit. Nec videtur iniquum si infirmitas
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ i Ctem si obistetrix medica¬
mentum ded̾it. et in de muħr
ꝑierĩt labeo distinguit. ut si qui¬
dem sius manib supposuit. iii¬
deatur atidisse sinũo dederit.
ut sibimmulier offerret. ĩ factũ
actionem dandam que sen¬
tentiauera ẽ. magis em̃ cãm
mortis prestitit. quam ccridit¬
¶Siqͣuis ꝑumuł rneclicam̃tũ
alicui infimdit.uł ore uł cli ͫ¬
stere ur sieum urcit malone¬
neno loge aquilia cumtemi.
q̃m ad inedum obstetrix supo¬
nens tenetur. ¶ Si quis homiꝰ¬
nem fame ne cau̾it ĩ factum
actione teneri neratius ait. ¶s
seruum incum equitantem
concitato equo effec̾is ĩ flumen
precipitari: atq ideo homo per¬
icrit. ĩ factumeẽ dandam ac¬
tionem offilius scribit q̃m ad¬
inclum siseruus meus si ab
auo ĩ insidias deluctus ab
alio eet cccisus ¶ s si ꝑusum¬
a ĩaculantib seruus fuit acr¬
sus: aquilielccus ẽ s si cũ alii
ĩ campo lacularentur sexiuis
ꝑemmiccum transit. aquilia
cessat. quia ñ debuit ꝑ campũ

Expanded text:
ictum.Item si obstetrix medicamentum dederit et inde mulier perierit, Labeo distinguit, ut, si quidem suis manibus supposuit, uideatur occidisse: sin uero dedit, ut sibi mulier offerret, in factum actionem dandam, quae sententia uera est: magis enim causam mortis praestitit quam occidit.Sialicui infundit vel ore vel clystere vel si eum unxit malo veneno, lege Aquilia eum teneri, quemadmodum obstetrix supponens tenetur. Si quis hominem fame necaverit, in factum actione teneri Neratius ait. Si servum meum equitantem concitato equo effeceris in flumen praecipitari atque ideo homo perierit, in factum esse dandam actionem Ofilius scribit: quemadmodum si servus meus ab alio in insidias deductus, ab alio esset occisus. Ss fuerit occisus, Aquiliae locus est: sed si cum alii in campo iacularentur, seruus per eum locum transierit, Aquilia cessat, quia non debuit per campum
Abbreviated transcription (Latin):
omnium ꝑsona faciende st̃
et ideo sũ alicuius ꝑsona sit¬
omissa condempnatio: ĩ ce¬
terorum quoq ꝑsona quod
facit uidex non ualebit quiaͭ .¬
non potest ex imouiditiores
indicata inptem ualere ĩ par
d̾atamsi ꝑ preceptõem legau̾it
testator. offitio iudicis contine¬
turut ex cominum pecunia lu

Expanded text:
endae sunt: et ideo si in alicuius persona omissa sit damnatio, in ceterorum quoque persona quod fecit iudex non ualebit, quia non potest ex uno iudicio res iudicata in partem ualere, in pardatam si per praeceptionem legauerit testator, officio iudicis continetur, ut ex communi pecunia lu
Abbreviated transcription (Latin):
debet cohrdi ĩ dampnemeũ
fore adũsus eum qui ꝑigno¬
ri ded̾itsquia pro eo dedit ac si
ypothecaria uł seruiana acti¬
one petitaͣ litis estimatio ob¬
lata sit ut etis qui obtułi̾t ad¬
u̾sus dominiũ uendicantem:
der licet ⁊ debitor nolit audi

Expanded text:
mnem eum fore aduersus eum qui pignori dederit, quia pro eo erit, ac si hypothecaria uel Seruiana actione petita litis aestimatio oblata sit, ut et is qui optulerit aduersus dominum uindicantem e debitor nolit, audi
Abbreviated transcription (Latin):
auis Offitio autem idicis
conueuit iubere rem hr̃ditari¬
amuenire unamplures uez pe¬
cuniam que ex pretio redacta¬
ẽ ei numerari cuilegata sit.

Expanded text:
ale.Officio autem iudicis conuenit iubere rem hereditariam uenire unam pluresue pecuniamque ex pretio redactam ei numerari, cui legata sit.
Abbreviated transcription (Latin):
possidet. s aut filius prĩs negoi¬
um curauit negcriorum autẽ
gestorum acco cetĩs cohr̃dib
ad quo ꝑtaiet portio de functi
ꝑtinet. dabitim. iludutiq nõ
ẽ metuendum ne q̃ ꝑrĩs aqͣuo
forte ex br̃datus ẽ teͣneatur here

Expanded text:
possidet, sed ut filius patris negotium curauit. negotiorum autem gestorum actio ceteris coheredibus, ad quos portio defuncti pertinet, dabitur. illud enim utique non est metuendum, ne etiam patris, a quo forte exheredatus est, teneatur he
Abbreviated transcription (Latin):
factaẽ quicumq michi nati
esunt ⁊ lutius citius ꝓuirilib
portionib hr̃des michi sunto:
habebit hesitationem. num ꝗd
ad ire noͣnͣ po ssit atͥq qͥuiin ce¬
stamento portionem suam
nescit s utiluis eͣposse eiurad¬
ire qui nescit quartam portio¬
nemncetã que oportet eum
bus quatuor inbonis mr̃is eẽ.
placunit quinta portio ꝓportio¬
nib qͣue ad eos ptinuit᷑ cedet.
itaut singuli ĩ quartam quã
ante hac hr̃e credebantur. nõ
amplius ei quinta conferant.¬
¶Sumptus quipp̃ hon̾a tocius
hr̃ditatis iusti fiunt. ei qui pa¬
troniiure portionem euicit. ꝓ
sequi ꝑhr̃ditatis petitõẽm id ꝙr
familie herriscunde iuditio co¬
sequimur. ut a cõmunione di¬
escedamus cum ad offitium:
uudicis mcħ amplius ꝑtine¬
at. quamut ꝑtem hr̃ditatis ꝓ
ĩ diso restitui nicħ uilrat.
sessori hr̃ditatis ꝑtem quideni
br̃ditatis defend̾e ꝑtemuero
ꝓhibet᷑ aliquem totam hr̃di¬
tatem possid̾e. et ꝑteniscire di¬

Expanded text:
ihi nati erunt et Lucius Titius pro uirilibus portionibus heredes mihi sunto', habebit haesitationem, numquid adire non possit, atque qui in testamento portionem suam nescit. sed utilius est posse eum adire qui nescit portionem, si cetera, quae oportet eum atribus quattuor in bonis matris esse placuit, quinta portio pro portionibus quae ad eos pertinuit cedet, ita ut singuli in quarta, quam antehac habere credebantur, non amplius ei quintam conferant.Sumptus, qui propter onera totius hereditatis iusti fiunt, ei, qui patroni iure portionem sequi per hereditatis petitionem id quod familiae erciscundae iudicio consequimur, ut a communione discedamus, cum ad officium iudicis nihil amplius pertineat, quam ut partem hereditatis pro indiuiso restitui mihi iubeat.sessori hereditatis partem quidem hereditatis defendere, parte uero ohibet aliquem totam hereditatem possidere et partem scire di
Abbreviated transcription (Latin):
tarumex soluendum neces.¬
sania alienatio possori er set si
impense necessarie in iem h¬
rechitariam facte sunt aposseᷤ.¬
sorqur simorapiture trt̾ioresr¬
ne future erantmi¬
uuanus Ei qui ꝑtes hr̃dita¬
rias uł totam afiscom̾catus
fu̾it. ñ iniquum dari acc̃cein
tur qm ad modum eicui extr¬
ebelliano seriatus cõsulto hr¬
ditas restituta ẽ petitõ hr̃dita ais
datur ¶hr̃s debitoris. id qd̾
de functus pignori ded̾at. quin
hereditate mixtento cõsequi
possit. dubuimns. ¶cumpre¬
diaurbana ⁊ rustica negligẽ.a.¬
tia poiłessorum peiora sũt fcã
ueluti quoduinee pomaria. ⁊¬
horti extra cõsuctudinem paꝰ¬
tris familias defuncti culta c¬
sunt. litis exstimattẽm earũ
rerum quanto peiores facte
exegiss non simpluni s dupis¬
lum restituet lucrun enm
ex eo quod pp̃ hr̃ditatem acce¬
perit: facere non debet.

Expanded text:
itarium exsoluendum necessaria alienatio possessori est, sed et si impensae necessariae in rem hereditariam factae sunt a possessore, uel si mora periturae deterioresue futurae erantum Ei, qui partes hereditarias vel totam a fisco mercatus fuerit, non est iniquum dari actionem, atur, quemadmodum ei, cui ex Trebelliano senatus consulto hereditas restituta est, petitio hereditatis datur. Heres debitoris id quod defunctus pignori dederat quin hereditatem petendo consequi possit, dubium non est. Cum praedia urbana et rustica neglegentia possessorum peiora sint facta, veluti quia vineae pomaria horti extra consuetudinem patris familias defuncti culta sunt: litis aestimationem earum rerum, quanto peiores sint exegisset non simplum, sed duplum restituet: lucrum enim ex eo, quod propter hereditatem acceperit, facere non debet.
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. ¶ uinmuitibere deo in¬
stituti eẽnt. ex hiis unus ĩ asia
erat euis prccurator uenditio¬
ncm recii. et pecimiam ꝓ ꝑte-
eius abstulerat postea appar¬
uit eunqui ĩ asia erat antẽade¬
cessisse / instituto ex ꝑte dimidia
hr̃de procuratore suo᷑ et ex ꝑte
alioq quesitum ẽ q̃m ad mo¬
dum pecuma ex hr̃ditate peten
da eẽt i e sponsum ẽ ab co qui ꝓ¬
curator eius fuiss cotam hrdi¬
tatem qm ex hr̃ditate ea peciũa
fuiss que ad ꝓcuratorem exuẽ¬
ditione ꝑueniss petere cos õpoꝵ¬
tere ⁊ inchominus ꝑtem dimi¬
diam hr̃ditatis. a cohr̃te euis
penes eum qui prccurator fuiss
resid̾et. ut onem ꝑuidicem
ab eodem recuperarent. siue io
ꝑtem dimidiam cohr̃di suoc
redididiss ip̃m ex dimidia ꝑte
⁊ ilimidia cohr̃dem eius con¬
dempnarent.

Expanded text:
des instituti essent, ex his unus in Asia erat: eius procurator venditionem fecit et pecuniam pro parte eius abstulerat: postea apparuerit eum qui in Asia erat antea decessisse instituto ex parte dimidia herede procuratore suo et ex parte alio. quaesitum est, quemadmodum pecunia ex hereditda esset. respon‹s›um est ab eo, qui procurator eius fuisset, totam hereditatem, quia ex hereditate ea pecunia fuisset quae ad procuratorem ex uenditione peruenisset, petere eos oportere: et nihilo minus partem dimidiam hereditatis a coheredibus eius. penes eum qui procurator fuisset resideret, ut omnem per iudicem ab eodem recuperarent, siue is partem dimidiam coheredi suo reddidisset, ipsum ex dimidia parte et ex dimidia coheredes eius condemnarent.
Abbreviated transcription (Latin):
i sideoq siumum pariurasit.
ñ ex ꝑte climidia s ex quarta
interim heres erit.
residium eiꝓrata ad cresce̾ si
plures quam tres: descrec̾e de ca
ꝑte ex qua hr̃s factus est

Expanded text:
 si unum paritura sit, non ex parte dimidia, sed ex quarta interim heres erit: residuum ei pro rata adcrescere, si plures quam tres, decrescere de ea parte ex qua heres factus est
Abbreviated transcription (Latin):
oporteret. si adu̾sus alium deffẽ¬
sa nonͣ cͣctͣut scilicet si mox etͥ
secundum alium fuuit uiclica¬
tͣir ab soluaturis cum quo
actume. quia neq possidet ne¬
q dolo malo fecit quominus
possid̾et. id quod iuditio uictus
restitueret an quia possit ⁊ secũ¬
dum alium udicari ñ aliter
restitucre debeat quam. si cantũ
fu̾it ei quod adu̾sus alium eã¬
dem hr̃clitatem defenlit /s me¬
lius ẽ offitio uidicis cautione
uł satis datione ucto meter.
cumet res salua sit ei qui in ex se¬
quũtione cardius ne ueniat
adũsus priorem inctorem.
ceuolã ¶ilius apr̃e emancip¬
atus scciradum conclictionem.
restamenti:mnr̃is a diit hr̃ditatẽ
quam pr̃et ante quam filium
emantiparet. possedit fructusꝙ
ex ea ꝑcepit. s coe rogationẽ in
honore filii cum eẽt senator: fec̃
⁊ quesitum ẽ cumparatus sit p̃r
restituere hr̃ditatem hĩta rõne
eorum que meum errogauit.
anfilius nich̾ominus ꝑ seu̾eans
pet̾ẽ hr̃ditatem:dolimali exccp¬

Expanded text:
oporteret, si aduersus alium defensa non esset: ut scilicet si mox et secundum alium fuerit iudicatum, absoluatur is cum quo actum est, quia neque possideat neque dolo malo fecerit, quo minus possideret quod iudicio reuictus restituerit: an quia possit et secundum alium iudicari, non aliter restituere debeat quam si cautum ei fuerit, quod aduersus alium eandem hereditatem defendit. sed melius est officio iudicis cautione uel satisdatione uicto mederi, cum et res salua sit ei, qui in exsecutione tardior uenit aduersus priorem uictorem.us a patre emancipatus secundum condicionem testamenti matris adiit hereditatem, quam pater, antequam filium emanciparet, possedit fructusque ex ea possedit, sed erogationem in honorem filii cum esset senator fecit ex ea. quaesitum est, cum paratus sit pater restituere hereditatem habita ratione eorum quae in eum erogauit, an filius nihilo minus perseuerans petere hereditatem doli mali excep
Abbreviated transcription (Latin):
michi seruiat rem deposũit
equissimum erit dari michi
actionem sirem ad me ꝑtinẽ¬
tem deposuit. simili modo et si
usumfructum in seruo habeã
sud quod deposuit ex eo peculio
fuit. quod ad me ꝑtinebat. ur
res inea fu̾it. ead̾ rõne actione
agere potero/ item si seruus he¬
reditarius deposũit. hr̃di postea
ad eunti competit actio. ¶ Si
seruus deposuit siuie iuuat. siue
decessĩt utilit̾ dominus hac ac¬
tione experietur. ip̃e autem ser¬
nus manumissus ñ pot̾ĩt age̾
b et si fu̾it auenatus ad huc
eicompetit acc̃o cuius fuit ser¬
uus cumdepon̾et. ĩ itium enim
contractus spectandumẽ ¶ Si du¬
orum seruus sit. qui deposuit ñ
unicuiq dñorum ĩ ꝑtem com¬
petit depoĩti. ¶ Sirem a seruode¬
positamtitio quẽ dñm eius
putasti cumnon eẽt. restit᷑uisseᷤ
depoĩti actione te nõ teneri cel
sus ait. quia nullus dolus int̾¬
cessit s cumtitio autem cuires
restituta sit ẽ dominus serui
aget siet s exbibuit uenclica¬

Expanded text:
mihi seruiat rem deposuerit, aequissimum erit dari mihi actionem, si rem ad me pertinentem deposuit. Simili modo et si usum fructum in seruo habeam, si id quod deposuit ex eo peculio fuit quod ad me pertinebat uel res mea fuit, eadem actione agere potero. Item si seruus hereditarius deposuerit, heredi postea adeunti competit actio. Si seruus deposuit, siue uiuat siue decesserit, utiliter dominus hac actione experietur. ipse autem seruus manumissus non poterit agere: sed et si fuerit alienatus, adhuc ei competit actio cuius fuit seruus cum deponeret: initium enim contractus spectandum est. Si duorum seruus sit qui deposuit, unicuique dominorum in partem competit depositi. Si rem a seruo depositam Titio, quem dominum eius putasti cum non esset, restituisses, depositi actione te non tensus ait, quia nullus dolus intercessit: cum Titio autem, cui res restituta est, dominus servi aget: sed si exhibuerit, vindica
Abbreviated transcription (Latin):
sam ⁊ partum dicendum ẽ¬
ne nuda res ueniat. ¶ Sirem
depoĩtam uendidisti eamq pꝰ
ea redemisti: ĩ causam depoĩti:¬
eniam sinon dolomalo postea ꝑ¬
ierit. ceneri te depoĩti quia seml¬
tolum fecisti cumuend̾es: in
depõiti quoq actione ĩlitemñ
iuratur. ¶ nonsolum si seru¬
us meus s si et is quibona fide

Expanded text:
sam et partum, dicendum sam et partum, dicendum ne nuda res ueniat. Si rem depositam uendidisti eamque ea redemisti in causam depositmsi sine dolo malo postea ierit, teneri te depositi, quia semo fecisti, cum uenderes. In depositi quoque actione in iuratur. Non solum si seruus meus, sed et s
Abbreviated transcription (Latin):
criuerat dominus puericon¬
sulebat cum quo se age̾ opor¬
tet. respondĩ cãus eẽ poĩtum
nam si muliones qui suꝑius
plaustrum sustinuissent sua
sponte se subduxissent. ⁊ ideo
factum eẽt ut mule plaustrũ
retin̾e non possent. acq ħon̾e
ip̃o retraħentur. cũ domino nni¬
larum nullameẽ actionem ⁊
cum hominib qui conũsum
plaustrum sustinussent: le¬
ge aquilia agi possesnam nich̃i
minus eum dampnum d̾are.
qui quod sustin̾et. dimitteret
sua uoluntate. ut id aliquem
feriret ueluti siquis assellum
cum agitass non ietinuisset:
eque si quis ex manutenm
aut aliud quid iminisiss. dãp¬
num imuria dariss si mule
quia aliquid resormidassent.
amuliones timore p̃moti: ne
opprimentur plaustrum reli¬
quissent cum hominib actio¬
nem millam eẽ cum domino
mularum cẽ quod sineq nu¬
le neq homines ĩ causa ẽẽnt. s

Expanded text:
riuerat: dominus pueri consulebat, cum quo se agere oporteret. respondi in causa ius esse positum: nam si muliones, qui superius plostrum sustinuissent, sua sponte se subduxissent et ideo factum esset, ut mulae plostrum retinere non possint atque onere ipso retraherentur, cum domino mularum nullam esse actionem, cum hominibus, qui conuersum plostrum sustinuissent, lege Aquilia agi posse: nam nihilo minus eum damnum dare, qui quod sustineret mitteret sua uoluntate, ut id aliquem feriret: ueluti si quis asellum cum agitasset non retinuisset, aeque si quis ex manu telum aut aliud quid immississet, damnum iniuria daret. sed si mulae, quia aliquid reformidassent et muliones timore permoti, ne opprimerentur, plostrum reliquissent, cum hominibus actionem nullam esse, cum domino mularum esse. quod si neque mulae neque homines in causa essent, s
Abbreviated transcription (Latin):
filios caritatem: curbato tñ or¬
dine mortalitatis: nõ minus¬
parentib quam liberis pĩe re¬
linqui debet. ¶ hr̃di᷑ eius qui pꝰ̃¬
litem de ĩ offitioso p̾ꝑatam. iaͣ¬
utata uoluntate decessit. nõ  c¬
datur de ĩ offitioso querela ñ
emin sufficit litem ĩ stituere ͣ¬
qui de inoffitiosi acctioꝵe ad
ñsus duos hr̃des exꝑtus: diu̾¬
sas sententias iudicium tulit¬
aunum uicit. ab altõ suꝑatuᷤ
ẽ ⁊ debitores comuenire ⁊ ip̃e¬
a crelitorib conueĩri ꝓ ꝑte po¬

Expanded text:
filios caritatem: turbato tamen ordine mortalitatis non minuparentibus quam liberis pie rlinqui debet. Heredi eius, qui plitem de inofficioso praepautata voluntate decessit, nodatur de inofficioso querella: non enim sufficit litem instituere,qui de inos duos heredes expertus diusas sententias iudicum tulitunum uicit, ab altero superatus et debitores conuenire et ipa creditoribus conueniri pro p
Abbreviated transcription (Latin):
unissacer icrus ẽ iocuo consetratus.¬
po cc̃ posꝰ ⁊ solent. quilib̾are. eum
iccͣuͣm religione uolunt. sacra inde eũ¬
ꝓprie dicimus sancta que neq sac
confirmataut leges sce sunt sanc¬
cione enim quadam sunt sb̃iuxo¬
qd cm̃ sanctiõ ẽ quadam sb̾nitũq
ẽ id sanctum e᷑ ⁊ si ceo nonsit conse¬
fratum ⁊ intclum in sancͤtonib t
ad dicitur. ut quiibi auquid com¬
amisit capite pumatur inũrco¬
uĩ i qutem municipales nẽ refice̾ sis
uit d suie principis uł p̃sidis auctoritatẽ
aliquid nec eis coniung̾e̾ ur suppos¬
ncresres sancta non recipit extim

Expanded text:
um. sacer locus est locus consecratus,potest, et solent, qui liberare eum locum religione volunt, sacra inde eoprie dicimus sancta, quae neque sacra confirmata: ut leges sanctae sunt, sanione enim quadam sunt subenim sanctione quadam subnixum est, id sanctum est, etsi deo non sit consecratum: et interdum in sanctionibus adicitur, ut qui ibi aliquid commisit, capite puniatur. Muros autem municipales nec reficere licet sine principis vel praesidis auctoritate nec aliquid eis coniungere vel superponere. Res sacra non recipit aestim
Abbreviated transcription (Latin):
¶ art. Quedam naturaliune com¬
munia sunt õminum q̃dam u¬
niu̾sitatis quedam nullius plera¬
q singulorum que uariis ex cãis
cuiq ad quirãturs⁊ quitem natͣ¬
ali iure onnnium cõmunia sunt
lau q que ĩlitore iuemimus
fure natural statim nr̃a fiunt.
tlimmitñ uillis ⁊ monum̃tis a edi¬
ficiis abstincat quia ñ sut uiris
gentium sicut ⁊ maresidq duuis ⁊¬

Expanded text:
 Quaedam naturali iure communia sunt omnium, quaedam universitatis, quaedam nullius, pleraque singulorum, quae variis ex causis cuique adquiruntur. Et quidem naturali iure omnium communia sunt raque, quae in litore invenimus, iure naturali nostra statim fiunt. tamen villis et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flu
Abbreviated transcription (Latin):
uus a quasi nepos senatoris ĩ tẽlli¬
gitur ss ⁊ sipr̃ amiserit dignitatẽ
anter⁊ conceptot̾m buiusmõt q̃ri
pot̾it anquamuis quasi senatoris
filius non ĩ telligatur. quasi ne
debeat ut aii potus ei dignitas ꝓ¬
sit quam obsit casus pr̃ĩs.
appellatẽe continentur clarissĩa¬
rui feminarum nomine sena¬
corum filie nsique uiros clarisi¬
mos sortite sunt non habentur.
feiminis enim digrutatem cla¬
rissimam marintribuunt p̃a¬
rentes u̾o tonec plercii nuptiis
fu̾int copulate tam diuigitur.
darissima ferina crit quamdi
senatorimpta ẽ ur clarissimo aut

Expanded text:
lius et quasi nepos senatoris intellegitur. sed si pater amiserit dignitatem ante conceptionem huius, quaeri poterit an, quamuis quasi senatoris filius non intellegatur, quasi nepos debeat, ut aui potius ei dignitas prosit, quam obsit casus patris. appellatione continentur. clarissimarum feminarum nomine senatorum filiae, nisi quae uiros clarissimos sortitae sunt, non habentur: feminis enim dignitatem clarissimam mariti tribuunt, parentes uero, donec plebeii nuptiis fuerint copulatae: tamdiu igitur clarissima femina erit, quamdiu senator
Abbreviated transcription (Latin):
ẜumu̾sitatis ⁊̃ ideo contra tam ci¬
uem quam pro eo posse sermim cui¬
itatis corq̃ri diui frẽs rescripseñt.
ĩdeo clib̾tus ciuitatis nonbũt nẽꝰ¬
cesse uẽniam edicti per̾e suiecet ĩ.
ius aliq̃m ex ciuib sacre ai religio¬
seꝯ sancte ĩ nuulius bonis sumtsap
¶Decoꝓsẽcrate sunt non priuate si qs̃¬
ergo priuatim sibi sacrum constrꝰ¬
tuent sacrum nonẽ s profanum
scmel autem hede sacrafacta ⁊ iã.
gliruto edifi ⁊tio iccus sac̾ manꝑ :
reugiosum autemlocumunus¬
quisq sua uoluntate facit dume
mortuum ĩfert ĩ locum siumi iñ
cominume aũt scpucbrum. n iam

Expanded text:
uersitatis et ideo tam contra ciuem quam pro eo posse seruum ciuitatis torqueri diui fratres rescripserunt. ideo et libertus ciuitatis non habet necesse ueniam edicti petere, si uocet in ius aliquem ex ciuibus. Sacrae res et religiosae et sanctae in nullius bonis sunt. consecratae sunt, non private: sergo privatim sibi sacrum constituerit, sacrum non est, sed profanum. semel autem aede sacra facta etiam diruto aedificio locus sacer manet. Religiosum autem locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. in commune autem sepulchrum
Abbreviated transcription (Latin):
um hab̾e. incelligĩtur quia digii¬
tas domicilii ad iectoẽm potius
impetrare soient aprincipe quar¬
ius prarout nupte iterum min̾¬
oris dignitatis uiro nicħominus
ut scio anthonium augustum
uilie mãme consobrinc sue ĩ duł¬

Expanded text:
um intelleguntur, quia dignitas domicilii adiectionem potius impetrare solent a principe, quamuis perraro, ut nuptae iterum minoris dignitatis uiro nihilominus ut scio Antoninum Augustum Iuliae Mamaeae consobrinae suae i
Abbreviated transcription (Latin):
contractesuet ad rrm ꝑtinet quos¬
in bereditate ros corporales cõtiñ¬
tursũam ⁊ fructus qui ex fundo¬
ꝑcipuntur. corporales sutita idꝙ
ex aliqua obligatione nob̾ debet¬
plẽrumq corporale ẽ ueluti sun¬
dus bomo pecuma naip̃mius
successiõis ⁊ ip̃mius utendi et̾ip

Expanded text:
d rem pertinet, quoin hereditate res corporales contintur, et fructus, qui ex fundocipiuntur, corporales sunt, et id, quod ex aliqua obligatione nobis debetplerumque corporale est, ueluti fundus, homo, pecunia: nam su
Abbreviated transcription (Latin):
bes qui ad optatus ẽ audiendus
erit si pubes factus emancipariue
re sibi ĩ potestatem eius redigi pro¬
bau̾it. equum eẽ emantipari eũ.
apr̃e ad optiuo atq ita pristinũ
iis recuperare.

Expanded text:
bes qui adoptatus est audiendus erit, si pubes factus emancipari dere sibi in potestatem eius redigi probauerit, aequum esse emancipari eum a patre adoptiuo atque ita pristinum ius reciperare.
Abbreviated transcription (Latin):
tionem dare possumus.
inde quasi ex filioł deĩceps natꝰ. sit.
roculus. Si ĩo qui nepotem ex fiuio¬
b̾t. ĩnepotis lcco aliqm ad opͥtauit
non puto mortuo auouita cõsan¬
gumitatis int̾ nepotes futura ẽẽ s
sisic ad optauit ut ⁊ iamiure le

Expanded text:
tionem dare possumus. inde quasi ex filio uel incerto natus sit. 44 Proculus libro habet, in nepotis loco aliquem adoptauit, non puto mortuo auo iura consanguinitatis inter nepotes futura esse. sed si sic adoptauit, ut etiam iure le
Abbreviated transcription (Latin):
demł ust̾ mortem filie sue que
ut mat̾ familias quasi iure eñ¬
tipaa uix̾at. ⁊ testamento scrip¬
tis hr̃dib decessit ad u̾sus fãctum
suum quasi non iure eam nec
p̾sentib cestib emancipass pͣr
mouere controu̾siam ꝓhibetur.
¶neqͣ ad optare neq ad rogare. ꝗs
tus ad optau̾it is meus nepe nõ

Expanded text:
m. Post mortem filiae suae, quae ut mater familias quasi iure emancipata uixerat et testamento scriptis heredibus decessit, aduersus factum suum, quasi non iure eam nec praesentibus testibus emancipasset, pater mouere controuersiam prohibetur. Neque adoptare neque adrogare quis tus adoptauerit, is nepos meus non
Abbreviated transcription (Latin):
lagnascicur ei ppͣ quod nec oograta
eͣius figitem nec mat̾. mea auie
loco illiẽ q̃m hiis qui extra fami¬
liam neam sunt non agnasci¬
cur. s filie mee is q̃m ad optaui¬

Expanded text:
adgnascitur ei, propter quod nec cognata eius fit: item nec mater mea auiae loco illi est, quoniam his, qui extra familiam meam sunt, non adgnascitur: sed filiae meae is quem adoptaui
Abbreviated transcription (Latin):
stros cquitum sibi eligẽnt. qui as¬
sociati participali cure militie gr̃a.
secundam post eos potestatem ge¬
irrent egimentis iei ꝑ ad impe¬
ratores ꝑpetuo cransiatis ad̾ simi¬
litudinem magr̃orum equitum.
spͣ. p̾torio a principib electisunt.
datacis plemore ucentia ad disci¬
pline pubuce emend attenshiisꝰ¬
f cimabilis p̃fectorum auctoritas¬
.s siniciata ĩ tantum m̾uit angłut¬
iiꝰ ꝑ es appsłari a p̃ fectis .p. nõ p̃ossit nam¬
q̃. empla eorum qui proucraiunt pꝰ¬
ea publice siña principaluata ap¬
pellandi facuitas int̾dicta ẽ c̃didit
enim princeps oes qui obsingularẽ.
industriam ex plorataeorum fi
tea grauitate ad buiusmõi officii
inagintudinem ad bibentur nõ
alig̾ iudicaturos eẽ ꝓsapientia ac
luce dignitatis suo quamip̃e foret
uiclicaturus sub mxi sũt ⁊ iam alio
minores etate ab aliis magistra¬
tib nisi abip̃is p̾fectis p̃tario restrꝵ¬
tiu possint. de officio preurpꝰͥ ͭ
fectura urbis sibiuen dicauit nec

Expanded text:
stros equitum sibi eligerent, qui adsociati participales curae ad militiae gratia secundam post eos potestatem gererent: regimentis rei publicae ad imperatores perpetuos translatis ad similitudinem magistrorum equitum praefecti praetorio a principibus electi sunt. data est plenior eis licentia ad disciplinae publicae emendationem. His cunabulis praefectorum auctoritas initiata in tantum meruit augeri, ut appellari a praefectis praetorio non possit. namempla eorum qui prouocauerint: postea publice sententia principali lecta appellandi facultas interdicta est. credidit enim princeps eos, qui ob singularem industriam explorata eorum fide et grauitate ad huius officii magnitudinem adhibentur, non aliter iudicaturos esse pro sapientia ac luce dignitatis suae, quam ipse foret iudicaturus. Subnixi sunt etiam alio minores aetate ab aliis magistratibus nisi ab ipsis praefectis praetorio restitui possint. DE OFFICIO PRAEFECTI Ufectura urbis sibi uindicauit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
d missus. nicł dminus ius ad cre¬
sa ã scendi adnritit omnes enim
auccores aput plautium de ħ
consei. ⁊unt ut ⁊ celsus ⁊uulia¬
mis elegant aunt usus fruc¬
qui sibi concurrat. soluc utetu
ͦi solidumtotmne refert con¬
iunctim anͣsepati relĩguatur¬

Expanded text:
missus nihilo minus ius adcrescendi admittit: omnes enim auctores apud Plautium de hoc consenserunt et, ut celsus et Iulianus eleganter aiunt, usus frucqui sibi concurrat, solus utetur in totum, nec refert, coniunctim an separatim relinquatur
Abbreviated transcription (Latin):
Si tibi ꝓprietas fundi legat
fuit: michi autem ⁊ meuio q sib
eiisd̃ sundinius frucius Habebi¬
mus ege. ⁊ meius trientes ĩusu
Detur. ita ut se rissẽ inusu fruccu
hãt is quiex no  capite munitis
non fu̾it ad te ꝓprietas cumpar¬
ce dimicia usus fructus ꝑtineat¬
ininus putat iuli anus ius ad cre

Expanded text:
Si tibi proprietas fundi legata fuerit, mihi autem et Maeuio et tibi eiusdem fundi usus fructus, habebimus ego et Maeuius trientes in usudetur, ita ut semissem in usu fructu habeat is, qui ex nobis capite minutus non fuerat, ad te proprietas cum parte dimidia usus fructus perti
Abbreviated transcription (Latin):
auis. Si sticho
seruotuo ⁊ pain¬
philo meo legatus fu̾it
usus fructus tale est legatum
i. equaliter ad nes ꝑtineat.

Expanded text:
ale. Si Sticho seruo tuo et Pamphilo meo legatus fuerit usus fructus, tale est legatum,t, quin aequaliter ad nos pertineat.
Abbreviated transcription (Latin):
titio nsus fructus legatus sit
aiinissum ab altõ ex sotuou
sum fructum ñ adtitum set᷑
ad solum sccuim᷑ ꝑtinere tebere
quasi solum cõiuctumque sẽ¬
tentiauera ẽnam quamdiu
ur imus utitu pot̾ diciisip
fructum ĩsuo statu eẽ it eͣ ⁊ n
duob cõiunccim ⁊ alti sep arati
usus fructus eẽt relictus. ¶ ĩt

Expanded text:
us legatus sit, amissum ab altero ex sociis usum fructum non ad Titium, sed ad solum socium pertinere debere quasi solum coniunctum: quae sententia uera est: nam quamdiu uel unus utitur, potest dici usum fructum in suo statu esse. idem est, si duobus coniunctim et alteri separatim usu
Abbreviated transcription (Latin):
utrum ex hiis que ẽdentur sũ¬
mittẽ delrbit an ex hiis q̃ edita᷑¬
sunt: uidendumẽ puto autem
n̾ius ea que pleno grege edita
sunt: ad fructuarium ꝑtinere.
s poflorem gregis casum noeere
debere frutuario ¶ Sumitt̾e¬
autem factiẽ ⁊ uili anus ꝓprie
dicit disꝑtirre ⁊ diuidẽ a diuisionẽ¬
sub mnissorum ꝓprietarii erit
arcellus Si marea cuiususꝰ
fructus alienus eẽt. quis ecliffi¬
cassi intratemꝑus quousus fr¬
uͥctͣus ꝑit suptitie sublata resti
tis usum fructum legau̾it. ue

Expanded text:
quae edentur summittere debebit, an ex quae editsunt, uidendum est. puto autem erius ea, quae pleno grege edita sunt, ad fructuarium pertinere, teriorem gregis casum nocere debere fructuario. Summitteautem facti est et Iulianus proprie dicit dispertire et diuidere et diuisionesummissorum proprietarii. rum Si in area, cuius usus fructus alienus esset, quis aedificasset, intra tempus quo usus fructus perit superficie sublata restittis usum fructum legaverit, ve
Abbreviated transcription (Latin):
tut s cuiuis qusum fructum e
parti accit̃ quam ip̃ tradid̃int
Qad eam eni n ꝑtem redue telit
ãqua inimitio diuisus ẽ. ¶ non
solum autem siduob usus frupi¬
to iegetur. ius ẽ ad crscendi ue¬
rum asialtĩ usus fructus alã sin¬
duciegatus q̃nam admitte̾ teu¬
ium fructum alto̾ cui erat legcãt

Expanded text:
 cuiusque usum fructum ei parti accedere, quam ipse tradiderit: ad eam enim partem redire debet, a qua initio diuisus est. Non solum autem si duobus usus fructus legetur, est ius adcrescendi, uerum et si alteri usus fructus, alteri fundus legatus est: nam amittente usum fructum altero, cui erat legat
Abbreviated transcription (Latin):
eratius Etaristoni et celso prĩ
placuit. posserem hac conditione
deponi: mandatumq suscipi.ut
res ꝑiculo eius sit. qui depoĩtum.
uł mandatum susceꝑpit. quod et
nec negociorum gestorumẽ.¶ set
quidam utuem putont secundũ¬
darioporte. quib ñ consentio. secũ¬
dum quoꝰ et pomponio uidetur
dari: nam siis qui mandatum
suscepit egresus fu̾it mandatu
ip̃i quid̃ mandati uiditium non
competit at ei qui mandatiau̾it:
aduersus eum competit.

Expanded text:
Et Aristoni et Celso patri placuit posse rem hac condicione deponi mandatumque suscipi, ut res periculo eius sit qui depositum uel mandatum suscepit: quod et nec negotiorum gestorum est: sed quidam utilem putant dari oportere: quibus non consentio, secundum quod et Pomponio uidetur.dari: nam si is qui mandatum suscepit egressus fuerit mandatum, ipsi quidem mandati iudicium non competit, at ei qui mandauerit aduersus eum comp
Abbreviated transcription (Latin):
percepit: uenditi iuditio p̃statur.
¶cumigitur tunc ircedature
ab emptions ubipuit contrabit.
ui tunc ñ impleatu ubi sub con¬
ditione fit. cum melioꝵ sit allata:
si falsus emptor subiectus sit. ele p̃¬
ganter scribit sabinus priorirẽ
eẽ emptam quia ñui detur meli¬
orconditio allata. ñ existente u̾o
emptore ss si existat alius emptor.
inclorẽ tm̃ condictionẽ ñ affer

Expanded text:
taturum. Cum igitur tunc recedatur ab emptione ubi pure contrahitur vel tunc non impleatur ubi sub condicione fit cum melior condicio sit allata: si falsus emptor subiectus sit, eleganter scribit Sabinus priori rem esse emptam, quia non videtur melior condicio allata esse non existente vero emptore. sed et si existat alius emptor, meliorem tamen condicionem non adfer
Abbreviated transcription (Latin):
fnccene de mintituta teneatur.
marcellus.2. in sorͣtẽ mteneri.
ẽ enim humanior ⁊utiliorista
constitiit alt̾um anuraltum
quod non constituit solu̾e pos¬
sit: quesitumẽ dici ñ eẽ audiẽ¬
dum siuelit hodie fidem constitu¬
ere rei frangere. ¶Suure uiran¬
⁊̃ to delaͣto deb̾i tibiurau̾is: cum
habeas eonomine actionem:
le eite de constituta agis s ⁊ si no
ultro derulero iusuirandums
refẽndi necessitate compulsus
id fecero: quia nemo dubitat mõi¬
destius fact̾ quire fãt. quam ut
ꝓp̃e iuret iula distinctio᷑ ad hibe¬
tur. cami et siobtuam facilitate᷑
ac ineamu̾etundiam sub secu
uit̾as cius mõi fecit decem queꝰ
lutius titius ex arcatu a munuas
acceperat sauia rõne usurarim¬

Expanded text:
et, de constituta teneatur. Marcellus respondit in sortem teneri: est enim humanior et utilior istaconstituit alterum: an uel alterum quod non constituit soluere possit, quaesitum est. dixi non esse audiendum, si uelit hodie fidem constitutae rei frangere. Si iureiurando delato deberi tibi iuraueris, cum habeas eo nomine actionem, recte de constituta agis. sed et si non ultro detulero iusiurandum, sed referendi necessitate compulsus id fecero, quia nemo dubitat modestius facere qui referat, quam ut ipse iuret, nulla distinctio adhibetur, tametsi ob tuam facilitatem ac meam uerecundiam subsecutlitteras eiusmodi fecit: 'Decem, quae Lucius Titius ex arca tua mutua acceperat, salua ratione usurar
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. U trum̃ presente deuitoren
an ab sente constituat quis parͣ¬
tuere eum posse
monemlaleonis existimãtis si
post quam quis constiturt ꝓ alio
dominus citemintier ne soluat.
inm̾ito po ponuus ait ña cum

Expanded text:
. Utrum praesente debitore an absente constituat quis, parutuere eum posse nionem Labeonis existimantis, si, postquam quis constituit pro alio, dominus ei denuntiet ne soluat, immerito Pomponius: na
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o pene non irrogere ĩ digͣnatis pte¬
solamduritiam continet
seruum uendidiss ⁊ ut monu¬
mit̾retur: intracertum᷑ p̃cepis temi
set ꝰ. postea mutass noluntate̾ et
emptornichominus mainirnis¬
siss an aliquam actione eo uoĩe
hãt. dixi exuordito actionem
manumisso. sie unitata uẽdito

Expanded text:
oenae non inrogatae indignatio solam duritiam continet.seruum uendidisset et umitteretur intra certum tempus, set ac postea mutasset uoluntatem et emptor nihilo minus manumississet, an aliquam eo nomine haberet. dixi ex uendito actionem manumis
Abbreviated transcription (Latin):
entis satio factum ñ finss o inͣ¬
contuarium meuorat sabini sen:¬
italia eẽt quod si aut̾ factum sit Scͣ.
conuenit citra scipulationẽ ut p ͨ ͤ:¬
nam prãret emptor iuxẽ cono
mine ut uindute ratione uen¬
ditor age̾ poss accurus utiliter
sinon seruataiege ĩ ꝑnan ã
alii promisit incroi¬

Expanded text:
entis satisfactum non fuisset. secontrarium me uocat Sabini senItalia esset: quod si aliter factum esset, conuenit citra stipulationem, ut poenam praestaret emptor. uix est, mine uindictae ratione uenditor agere possit, acturus utiliter, si non seruata lege in poenam quam alii promisit inci
Abbreviated transcription (Latin):
magrõ acturos: i site᷑ agitatu
ẽ. an etiam uestimentorum cuiꝰ
q annulorumestimatione
fieri oporteat. ⁊ oiiiiii iusũ
ẽ nisi si qua consumendi causa
impo sita forent. quo numero
eẽtcibaria. cb magis quod si qn¬
 ea defec̾int ĩ nauigationem. qd̾
quisꝙ br̃et in comiminẽ confer¬
ret. ¶Sinanis apmratis ut recep
tͣa: seruius ofilius labeo om̃s
confẽre dete aumit. quod uero
pretones abstułint eum perd̾e
cuius fu̾int. nec confẽndumei
qui sllas merces re dem̾it. ¶ por¬
tio autem pro estimatione reꝵ
que salue sunt. ⁊ earum que ã¬
misse sunt. prari solet nec adrẽ
ꝑtinet. si lee que amisse sunt. plu¬
ris uenre potuerimt qͣm detri¬
menti non lucri fit pr̃ãtio. Sr̃
hiis rebͥnͣs quarum nomine cõ¬
ferendimmiẽ. estimatio debet br̃i
ñ quanti empte sunt. s quanti
uenire possunt ¶ Seruorum d¬
quoꝵ qui ĩ mari ꝑierunt ñ ma¬
gis estimatio faciendaẽ quam

Expanded text:
ro acturos. itidem agitatum est, an etiam uestimentorum cuiusque et anulorum aestimationem fieri oporteat: et omnium visum est, nisi si qua consumendi causa imposita forent, quo in numero essent cibaria: eo magis quod, si quando ea defecerint in navigationem, quod quisque haberet in commune conferret. Si navis a piratis redempta sit, Servius Oficonferre debere aiunt: quod uero praedones abstulerint, eum perdere cuius fuerint, nec conferendum ei, qui suas merces redemerit.Portio autem pro aestimatione rerum quae saluae sunt et earum quae amissae sunt praestari solet, nec ad rem pertinet, si hae quae amissae sunt pluris ueniri poterunt, quoniam detrimenti, non lucri fit praestatio. sed in his rebus, quarum nomine conferendum est, aestimatio debet haberi non quanti emptae sint, sed quanti uenire possunt.Seruorum quoque qui in mare perierunt non magi
Abbreviated transcription (Latin):
trimentum magrĩ nauis ñ ent
nẽc enim fortunas cuiusq nau¬
raexcutere debet. ¶Si res que iac¬
atur. quod suam contributio frã
sit. tunc hli qui solu̾unt agent. et

Expanded text:
trimentum magistri navis non erit: nec enim fortunas cuiusque naua excutere debet. Si res quae iacatio: quod si iam contributio facta sit, tunc hi qui sol
Abbreviated transcription (Latin):
neq enimpotest dicieo mo¬
mento quoquis amittit ussi
Iuctum ⁊ resumit q̃ ip̃i quic¬
quam ex usu frucui accirsce
splacet enim nob̾ enͣs qui am¬
mittit usum fructum ex eo ꝙ
amntit nicħ̾ ad crescere ¶ mor¬
te quoq adiitli usum fructũ
siiecepit dubitattẽm cũ ius

Expanded text:
neque enim potest dici eo momento, quo quis amittit usum fructum et resumit, etiam ipsi quicquam ex usu fructu adcrescere: placet enim nobis ei qui amittit usum fructum ex eo quod amittit nihil adcrescere. Morte quoque amitti usum fructum non recipit dubitationem, cum ius
Abbreviated transcription (Latin):
srucus ammissus qualicumq
ratione climimodo ñ morteu
si forte hr̃dib eius eumleganit¬
¶ Si quis usum fructum solũ
serui alienau̾it ꝑ qnem usus
fructus ad ei quisitus ͤ dubi¬
umnon ẽ quĩs usus fructus ꝑ
eum ad quisitus irtineatur.
¶reimutatione int̾re usum
fructum plãcet sũeluti usus fr¬
uctus michi edium legatus ẽ.
etes corruerunt ub fuste sunt
sine dubio extinguitur anͦ Et
arce c̾tissimun ẽ ex ustis ecli¬
ebraiec aree nec cementoruz
usum fructum debĩ ⁊ta uilian¬
gui constat plane si ꝓprietaruĩ
ħ facit. ex testaͬmento uel de do¬
lo tenebitur.

Expanded text:
ructus amissus qualicumque ratione, dummodo non morte: nisi forte heredibus legauerit. Si quis usum fructum solum serui alienauerit, per quem usus fructus ei adquisitus est, dubium non est, quin usus fructus per eum adquisitus rRei mutatione interire usum fructum placet: ueluti usus fructus mihi aedium legatus est, aedes corruerunt uel exustae sunt: sine dubio extinguitur. an et areae? certissimum est exustis aedibus nec areae nec cementorum usum fructum deberi. et ita et Iuliangui constat. plane si proprietarius hoc fecit, ex testamento vel de dolo tenebitur,
Abbreviated transcription (Latin):
atillicinus existimant. sicut ip̃i. pꝰ.¬
uicarii sunt ĩ peculio ita etiam A¬
pecuua eorum: ⁊ id quid̃ quodd
michi dominus eorum idẽ ordt̾¬
narius seruus debet. etiam ex pe¬
ailio eorum de crahetur. id u̾o ⁊eo co
quod ip̃i uicarii debent. dum ta¬
xat ex ip̃orum peculio s ⁊ siquidñ
michi s ordinario seruo debent
deducctur de pocuuo eorum: qua¬
siconseruo debitum iduero qd̾ ip¬
sis debet ordinarius seruus: nõ
deducetur de peculio ordinarii
serui quia peculium eorum in
petunio ip̃ius ẽ. ⁊ ita scruus R s¬

Expanded text:
 sicut ipsi uicarii sunt in peculio, ita etiam peculia eorum: et id quidem, quod mihi dominus eorum, id est ordinarius seruus debet, etiam ex peculio eorum detrahetur: id uero quod ipsi uicarii debent, dumtaxat ex ipsorum peculio: sed et si quid non mihi, sed ordinario seruo debent, deducetur de peculio eorum quasi conseruo debitum: id uero, quod ipsis debet ordinarius seruus, non deducetur de peculio ordinarii serui, quia peculium eorum in peculio ipsius est et ita Seruius r
Abbreviated transcription (Latin):
commodauit ñ recte acturu
de singulis ꝑtib ¶ itͣm comino¬
datam ꝑdidi ⁊pro ea p̾tium
deli deide ĩ potestatẽ tuiamͣ
uenit labeo ait contrario uiditõ
aut reminicbi prestareᷤ deb̾e aut
quod accepisti redde̾.
lis diligentia prestandae. qua¬
lemquis q diugentissimus
ꝑr̃ familias sus reb ad ĩbet itã
ut cantunees casus ñ p̾stes qui¬
bus resistinon possit ueluti mor¬
tes seruorum que sine dolo et
culpa eius accidunt. latronum
hostiumue ĩ cursum pirataꝵ᷑
insiclias naufragiumĩ cendĩ¬
ũs fugas seruoriquicusto¬
diri ñ solent. quod añt delatro¬
nibus a piratis a naufragio
diximus ita scilicet accipiemu̾.
siinl commod ata sit alicuires
ut eam rem peregre secum ferat.
alicquin si cui ideo angentum
commodau̾im qđ is annos ad
cenamĩuitaturum sediceret.
et id peregre secum portau̾it si
modata sit res: at si utriusq
ueluti si cominunẽ amicum
ad cenam ĩ iutañimus tuq
eius rei curam suscepisses: et

Expanded text:
acturum de singulis partibus. Rem commodatam perdidi et pro ea pretium dedi, deinde res in potestate tua uenit: Labeo ait contrario iudicio aut rem mihi praestare te debere aut quod a me accepisti reddere.lis diligentia praestanda est, qualem quisque diligentissimus pater familias suis rebus adhibet, ita ut tantum eos casus non praestet, quibus resisti non possit, ueluti mort‹e›s seruorum quae sine dolo et culpa eius accidunt, latronum hostiumue incursus, piratarum insidias, naufragium, incendium, fugas seruorum qui custodiri non scient. quod autem de latronibus et piratis et nadiximus, ita scilicet accipiemus, si in hoc commodata sit alicui res, ut eam rem peregre secum ferat: alioquin si cui ideo argentum commodaverim, quod is amicos ad cenam invitaturum se diceret, et id peregre secum portaverit, smodata sit res, at si utriusque, veluti si communem amicum ad cenam invitaverimus tuque eius rei curam suscepisses et
Abbreviated transcription (Latin):
dem᷑ Argentum cõmodatum
si tamytoneo seruo meo tradidis¬
sem ad te ꝑ fe̾ndumut non debu̾it
quis estimare futurum ut a qui¬
busdam malis hominib decutir¬
nurtim non meum detrimen¬
tum erit. sud malihomines inter
commodati age̾s nec ate scirem eẽ
subreptam: udex me cõdempna¬
uͣt. ⁊ solui: postea comperiate rer
subreptam que situm ẽ que michi
b̃nalib uas antenda comium
ꝑitulo tedi:. ac deide ncus seruus
subreptis huis ad hostes prosugit:
⁊ postea sine nasis ireccptus ẽ. hĩtur̾
me ꝙminodatiaccõem amcontu¬
b̃nalib constat. procuiusꝙ pte s¬
auli mecum surti serũnomine
ag̾e possumt. qm noxa erat caput
sequitun. ¶ Sitibirem ꝑiciotuo
utendam cominodau̾o eaq aẜuo
meo subripiatur age̾ et mecum
furti possis serui nomñe
danerim furtum fcc̃it. utrumsuf¬
fitiat contraria commnodati acnior
quemnad molum compent. siquid
ĩ curanionem serui ĩpendistir an
furti agendum sit. queritur ⁊ fur¬
tiquis noxaiem hr̃e qui commoda¬

Expanded text:
em. Argentum commodatum si tam idoneo seruo meo tradidissem ad te perferendum, ut non debuerit quis aestimare futurum, ut a quibusdam malis hominibus deciperetur, tuum, non meum detrimentum erit, si id mali homines interccommodati ageres nec a te scirem esse subreptam, iudex me condemnauit et solui: postea comperi a te esse subreptam: quaesitum est, quae mihi bernalibus vasa utenda communi periculo dedi ac deinde meus servus subreptis his ad hostes profugit et postea sine vasis receptus est. habiturum me commodati actionem cum contubernalibus constat pro cuiusque illi mecum furti servi nomine agere possunt, quando et noxa caput sequitur. et si tibi rem periculo tuo utendam commodavero eaque a servo meo subripiatur, agere mecum furti possis servi nominedaverim, furtum fecerit, utrum sufficiat contraria commodati actio quemadmodum competit, si quid in curationem servi impendisti an furti agendum sit, quaeritur. et furti quidem noxalem habere qui commoda
Abbreviated transcription (Latin):
indendumĩ quib spetieb comin¬
odati acc̃õlocumhãt. ⁊ ẽ aput ue¬
teres de huiusmõi spetiebus dubi¬
tatum ieitibi dedi u cͣrelitori
tuo pignoridares dedisti n repi¬
gnoras ut mithi reddas. labro ait
commnodatiactionem locumi
agendumerit ¶ plane siego ꝓte
rempignori deto tuauoluntate:¬
mand̾atierit acͣcosidẽ labeo ret¬

Expanded text:
uidendum, in quibus speciebus commodati actio locum habeat. et est apud ueteres de huiusmodi speciebus dubitatum. Rem tibi dedi, ut creditori tuo pignori dares: dedisti: non repigneras, ut mihi reddas. Labeo ait commodati actionem locum  agendum erit. plane si ego pro rem pignori dedero tua uoluntate,mandati erit actio. idem Labeo re
Abbreviated transcription (Latin):
si forte dampnum ded̾ĩt alcer.
quod hac qui conuenitur cõmo¬
lati accion̾e resartur complli¬
t nam ⁊ si ad ilsus ip̃m huit
aquilie actionem commodator
equissimum ẽ ut commodati
agendo remiitat actionem. ansi
forte quis cdit̾it agendo eum ex
lege aquilia ħ mimus consecu¬
turum: quamex cã comanoda¬
ti consetutus e quo o iuceti te
habere rationem. Rpiꝗ stdet

Expanded text:
si forte damnum dedit alter, quod hic qui conuenitur commodati actione sarcire compellitur: nam et si aduersus ipsum habuit Aquiliae actionem commodator, aequissimum est, ut commodati agendo remittat actionem: nisi forte quis dixerit agendo eum e lege Aquilia hoc minus consecuturum, quam ex causa commodati consecutus est: quod uidetur habere