comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ angelicis manib positum in fossa
eripte retro altare facte. Tantaq emi¬
gilantes odoris suauitate repletist̃õs
qͥ affuerun. ut humana lingua effari
hoc ñ ualeat: et sic ꝑ totam diem et
in crastinũ. ip̃e odor inead̾ eccł̃ia ꝑseũa¬
uit̃. Ipsaq die translationis eius cum
diuinis laudib sumptȩ sunt reliqͥe
a corꝑe illius: de capillis uidelicet eiꝰ:
et casula ac tunca ipsius: et inuolu¬
tum ẽ corpus eius nitegrum. s exsic¬
catum de brandeo rubeo. Processu
deniq temꝑis.pipinus rex magni ra¬
roli pater. uolens ep̃ii laudimensis
ullam que asmiacus dicitur acciꝑe.
quasi sub censu. sicut et alias qͣsdam
fecerat: uenit in ea manere. ubicum cdormi¬
ret: uenit ad eum sõs remigius dicens. Tu
quid hic facis: Quare intrasti in hanc uillã
quam michi homo te deuotior dedit ⁊ qũa¬
q ego eccl̃iȩ dominȩ meȩ. sc̃e clei genitri¬
cis manȩ clonaui᷑:. Et flagellauit eum satis

Expanded text:
est angelicis manibus positum in fossa est angelicis manibus positum in fossa cripte retro altare facte; tantaque evigilantes odoris suavitate repleti sunt omnes qui adfuerunt, ut humana lingua hoc effari non valeat, et sic per totam diem et in crastina ipse odor in eadem aecclesia perseveravit. Ipsaque die translationis eius cum divinis laudibus sumpte sunt reliquiae a corpore illius, de capillis videlicet eius et casula ac tunica ipsius, et involutum est corpus illius integrum, sed exsiccatum, de brandeo rubeo. Processu denique temporis Pippinus rex, Karoli Magni pater, volens episcopii Laudunensis villam que Anisiacus dicitur accipere quasi sub censu, sicut et alias quasdam fecerat, venit in ea manere. Ubi cum dormiret, venit ad eum sanctus Remigius, dicens: 'Tu, quid hic facis? Quare intrasti in hanc villam, quam mihi homo te devotior dedit, quamque ego aecclesiae dominae meae, sanctae Dei genetricis, donavi?' Et flagellavit eum satis
Abbreviated transcription (Latin):
autem dator campi. hunc cum mu¬
neribus deferri: ait. Ne accipias que¬
so sc̃e dei munera eiꝰ: que ñqͣm cupide
accrꝑe consu euisti. Ne sis p̾cor adiu¬
tor eius: qui iflãmante concupis¬
cencia. rerum tuarum nequam posses¬
sor extitit. Nec distulit sc̃s audire uo¬
cem pauperis sui. Nam homo ille li¬
cet dari uississet munera: oftendit sc̃s
domini. illa se non accepisse: unde re¬
diens ꝑuasor domum. amisit spm̃:
eius. domini gr̃a fierent: ampliata
et exaltata ẽ ipsa eccłia. Et facta crip¬
ta recro altare. in qua transferretur
corpus scĩssimum: effossum ẽ de loco
in quo erat. ut in fossam factam in
memorata cripta deponeretur ⁊. s
nullo modo moueri potuit. Suꝑue¬
mente autem nocte. et ꝑnoctantibus
fribus. hyminis et canticis. multis
accensis luminarib. circa mediam
noctem sopor in omnes irruit. eiugi¬
lantib eis Ralendas octobris: cum
sc̃issimo corꝑe sepulchrum inuentũ

Expanded text:
autem dator campi hunc cum muautem dator campi hunc cum muneribus deferri, ait: 'Ne accipias, queso, sancte Dei, munera eius, quae numquam cupide accipere consuevisti; ne sis, deprecor, adiutor eius, qui, inflammante concupiscentia, rerum tuarum nequam possessor extitit'. Nec distulit sanctus audire vocem pauperis sui. Nam homo ille licet dari iussisset munera, ostendit sanctus Domini, se illa non acceptasse; unde rediens pervasor domum, amisit spiriteius Do mini gratia fierent, ampliata et exaltata est ipsa aecclesia. Et facta cripta retro altare, in qua transferretur corpus sanctissimum, effossum est de loco, in quo erat, ut in fossam factam in memorata cripta deponeretur; sed nullo modo moveri potuit. Superveniente autem nocte et pernoctantibus fratribus in ymnis et canticis, multis accensis luminaribus, circa mediam noctem sopor in omnes inruit. Et evigilantibus eis, Kalendas Octobris cum sanctissimo corpore sepulchrum inventum
Abbreviated transcription (Latin):
incolȩ olcas uocant: et hic clatus ba¬
silicȩ sc̃i fuerat. Quem unus ẽ cuub
ꝑuadit: despiciens hominem qui eum
loco sco contulerat. Qui cum ab ep̃o.
ac loci p̾posito. crebro conuentus fuis¬
set. ut que iniuste ꝑuaserat redderet:
pariupendens uerba que audiebat.
ꝑtinaci direpta defensabat intentio¬
ne. Deniq cansa extitit. et ñ deuotio
ut ꝓperaret ad sc̃i basilicam. Arguit᷑
it̾um aloci p̃posito. ꝓ ꝑuasione campi:
s nichil cdignum ratione respondit.
Explicitisq negotiis: ascenso equo.
ad clomum redire disponit. S obstat
nisui eius sacerdotis mniuria. Nam
sauciatus a sangume: diruit in t̾ram.
Obligatur lingua que locuta fuerat
campum tolli: clauduntur oculi qui
concupierant: manus contrahuntur
que app̃henderant. Tunc balbuciens.
ait: deferte me ad basilicam sc̃i. et
quantumcumq suꝑ me auri ẽ. ad
sepulchrum eius ꝓicite. Peccauri: au¬
serendo Res e I ug. Aspiciens

Expanded text:
incolae olcas vocant, – et hic datus baincolae olcas vocant, – et hic datus basilice sancti fuerat; quem unus e civibus pervadit, despiciens hominem, qui eum loco sancto contulerat. Qui cum ab episcopo ac loci preposito crebro conventus fuisset, ut que iniuste pervaserat redderet, parvi pendens verba que audiebat, pertinaci direpta defensabat intentione. Denique causa extitit et non devotio, ut properaret ad sancti basilicam. Arguitur iterum a loci preposito pro pervasione campi; sed nichil dignum atione respondit. Explicitisque negotiis, ascenso equo, ad domum redire disponit; sed obstat nisui eius sacerdotis iniuria. Nam sauciatus a sanguine, diruit in terram; obligatur lingua, quae locuta fuerat, campum tolli; clauduntur oculi, qui concupierant; manus contrahuntur, que apprehenderant. Tunc balbutiens ait: 'Deferte me ad basilicam sancti et quantumcumque super me auri est ad sepulchrum eius proicite. Peccavi enim auferendo res eius'. Aspiciens
Abbreviated transcription (Latin):
desit. in tractatu rimatur. Repperert̃
etenim reuelante deo. qui scm̃ suum
mirificari apud homines uoluit. quẽ
apud se mirificatum habebat. qualit̃
oratione p̾missa. ad huc maiori ꝓpug¬
naculo. urbis ꝓpugnacula muniren¬
tur. Assumpta igitur palla que erat¬
suꝑ beati sepulcrum: componunt eam
in modum feretri. Acceptisq insuper
crucib. cereis. atq ceroferariis. dant
uoces in canticis: circũeunt urbẽ cum
uicis: nec pret̾eunt ullum hospicium.
quod ñ hac circuicione includant.
ꝯuid plura: Non post multos dies:
fines huius ciuitatis lues aggredit᷑
memorata. Ueruitam̃ usq ad eum
locum acceclens. quo beati pignus
accessit: ac si constitutum cerneret
uaserat. huiꝰ uircutis repulsu reliqͥt.
ui beatissimus pontifex.
et inuita corꝑis. et pꝰ obitum
sicut infirmis sanitatum grãm dedit:
sic et in ꝑuasores sepissime ultor exti¬
tit. Erat enim haud ꝓcul ã basilica:
campus tellure fecundus. Cales enum

Expanded text:
desit, in tractatu rimatur; reppererunt desit, in tractatu rimatur; reppererunt etenim, revelante Deo, qui sanctum suum mirificari apud homines voluit, quem apud se mirificatum habebat, qualiter, oratione premissa, adhuc maiori propugnaculo urbis propugnacula munirentur. Assumpta igitur palla desuper beati sepulchro, componunt eam in modum feretri; accensisque super cruces cereis atque super ceroferariis, dant voces in canticis, circumeunt urbem cum vicis. Nec pretereunt ullum hospicium, quem non hac circuitione concludant. Quid plura? Non post multos dies fines huius civitatis lues aggreditur memorata. Veruntamen usque ad eum locum accedens, quo beati pignus accessit, acsi constitutum cerneret ervaserat huius virtutis repulsu reliquit. Qui beatissimus pontifex et in vita corporis et post obitum, sicut infirmis sanitatum gratiam dedit, sic et in pervasores sepissime ultor extitit. Erat enim haut procul a basilica campus tellure fecundus, – tales anim
Abbreviated transcription (Latin):
dominus declararet. si in eadem ecclesi¬
ola uellet illud corpus sc̃issimum
poni. Et sic tanta facilitate motum ẽ
feretrum: ut nullum onus portantes
sentirent. Sepultum ẽ autem uenera¬
bile corpus in eadem eccłiola. in locoubi
altare ẽ inhonore beate genouefe: que
familiarissima extitit beato remigio.
Quod manifestum ẽ actum fuisse di¬
uina dispensatione. atq ipsius uolun¬
tate: ut sicut res suo nomine adquisi¬
te. iuxta sacras leges ep̃io eccl̃iȩ remen¬
sis erant unitȩ: ita et que ipsius me¬
ritis erant. cde cẽto ad quirende. renĩ¬
si eccłiȩ in cuius iacerent t̾ritorio uni¬
rentur.
ost cuius obitum cum lues in¬
gumaria ppłm pͥmȩ germa¬
niȩ deuastaretl et omnes remensis ꝓ¬
umtiȩ incole. huius loci cladis terreren¬
tur auditu. cucurrit remensium po¬
pulus ad scĩ sepulchrum: congruum
huius cause flagitare remedium. Ac¬
Mane autem facto: quid ad huc p̾catui

Expanded text:
Dominus declararet, si in eadem aecclesiDominus declararet, si in eadem aecclesiola vellet illud corpus sanctissimum poni. Et sic tanta facilitate motum est feretrum, ut nullum onus portantes sentirent. Sepultum est autem illud venerabile corpus in eadem aecclesiola, in loco, ubi altare est in honore sanctae Genovefae, quae familiarissima extitit beato Bemigio. Quod manifestum est actum fuisse divina dispositione atque ipsius voluntate, ut, sicut res suo nomine adquisite iuxta sacras leges episcopio aecclesiae Remensis erant unitae, ita et que ipsius meritis erant de cetero adquirende, Remensi aecclesiae, in cuius iaceret territorio, unirentur. Post cuius obitum cum lues inguinaria populum primae Germaniae devastaret, et omnes Remensis provinciae incole huius cladis terrerentur auditu, concurrit Remensium populus ad sancti sepulchrum, congruum huius causae flagitare remedium. AcMane autem facto, quid adhuc precatui
Abbreviated transcription (Latin):
sui. Quade re sccł̃m sacros canones:
testam̃tum rerum suarum condidit.¬
Eẽtum cum funus sc̃issimum deferre¬
tur ad sepulturam. uersus eccłiam
scõꝵ martyrum timothei et appollina
in loco ubi ex tunc et minc crux est
posita. et ubi multa miracula deus
postea ꝓ sc̃õ remigio ostendit. ita fere¬
crum ẽ aggrauatum: ut nullo modo
quocumq ingenio. uel aliquantiscũq
hominib posset moueri. Et stupen
tib ac petentibus dei omnipotentiã.
ut dignaretur ostendere in quo loco
eiusdem sc̃i sui corpus uellet reponi:
designauerunt ad basilicam p̾fatorũ
martyrum. et feretrum moueri ñ po¬
tuit. ꝓposuerunt ut ferretur ad eccle¬
siam sc̃i nicasii: et moueri ñ potuit.
Sroposuerunt ut ferretur ad eccłiam
sc̃õrum syxti et simcii: et nec sic moue¬
ri potuit. Tandem coacti. qm̃ parua
nati sc̃i iacebat ͥ et inqua eiq circum¬
iacentib atriis. ex antiquo erat cummi¬
cerium remensis eccłȩ: petierunt ut

Expanded text:
sui. Qua de re secundum sacros canones sui. Qua de re secundum sacros canones testamentum rerum suarum condiditerum cum funus sanctissimum deferretur ad sepulturam versus aecclesiam sanctorum martyrum Timothei et Apollinarin loco, ubi ex tunc et nunc crux est posita, et ubi multa miracula Deus postea pro sancto Remigio ostendit, ita feretrum est aggravatum, ut nullo modo quocumque ingenio vel a quantiscumque hominibus posset moveri. Et stupentibus omnibus ac petentibus Dei omnipotentiam, ut dignaretur ostendere, in quo loco eiusdem sancti sui corpus vellet reponi, designaverunt ad basilicam prefatorum martirum, et feretrum moveri non potuit; proposuerunt, ut ferretur ad aecclesiam sancti Nicasii, et moveri non potuit; proposuerunt, ut ferretur ad aecclesiam sanctorum Sixti et Sinicii, et nec sic moveri potuit. Tandem coacti, quoniam panati sancti in ea iacebat, et in qua eique circumiacentibus atriis ex antiquo erat cimiterium Remensis aecclesiae, petierunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ros eorum rebelles et sediciosos p̾ui¬
dit: uindictam huius modi p̃sump¬
cores ñ solum in se. uerum et in gene¬
re contraxerunt. ut sicut peccato pri
mi parentis ꝑ traducem seminis.
cuncti ex eo geniti peccatum eius
et mortem corꝑis ꝓ peccato illatam
traxerunt: ita et genitalib horum
p̃sumptoꝵ gñati uindictã illatam
generantib sustinerent. Et quia in
femineo sexu ñ erat ĩbi iundicta si¬
milis. in menbris similib monstra¬
retur: sicut ꝑ guttur prime matris
gustus illicitus transiens ad p̾uari¬
catricis sobolem diriuauit in culpam:
sie et ad genitas de hac firrpe. ꝓpaga¬
retur ignominiosa hereditae.
ost p̾missas autem et alias uir¬
tutes multas. quas dominus ꝑhunc
scm̃ suum oꝑari dignatus ẽ. gemitus
et suspiria illius exaudiens quibus
dicebat. quando ueniam et apparebo
ante faciem dĩ. satiabor dum manife¬
stabitur gła eius: reuelauit ei dñs
consolans illum unminere diem obitꝰ

Expanded text:
ros eorum rebelles ac seditiosos praeviros eorum rebelles ac seditiosos praevidit: vindictam hujusmodi praesumptores non solum in se, verum et in genere contraxerunt: ut sicmi parentis per traducem seminis cuncti ex eo geniti peccatum eius et mortem corporis pro peccato illatam traxerunt, ita et genitalibus horum presumptorum generati vindictam illatam generantibus sustinerent, et quia in femineo sexu non erat, ubi vindicta similis in membris similibus monstraretur, sicut per guttur prime matris gustus illicitus transiens, ad prevaricatricis sobolem dirivavit in culpam, sic et ad genitas de hac stirpe propagaretur ignominiosa hereditas.ost praemissas autem et alias multas virtutes, quas Dominus per hunc sanctum suum operari dignatus est, gemitus et suspiria illius exaudiens, quibus dicebat: Quando veniam et apparebo ante faciem Dei? Satiabor, dum manifestabitur gloria eius', revelavit ei Dominus, consolans illum, imminere diem obitus
Abbreviated transcription (Latin):
gidus. de equo descendit: et a longe
se calefacere cepit: tranquillo corde
et ore dicens. Semꝑ ẽ bonus focus
siñ suꝑ potest. U erum ptam̃ omnes
qui hoc egerunt. et qui de eorum
germine nati fuerint uiri. ponde¬
homines de celto qm̃ uicedominũ
in eadem uilla morte crudelissima
occiderant ext̃minauit: auctoribus
interfectis. et consentientes ꝑ cliuer¬
sas ꝓuintias disꝑgi. atq ꝑpecuo
exilio condempnari fecit ⁊̃ et de cete¬
ris uillis ep̃ii remensis. eandem uil¬
lam restaurari p̾cepit: ita uiri et fe¬
minȩ multati ꝑmanserunt. sicut
sc̃ uiri sententia ꝓmulgauit. ꝯuos¬
dam de eorum eciam ꝓgenie qui tc̃
lapsi fuga cum alii disꝑgebantur
remanserunt. et ad eamdem uillam
redierunt: nos hanc inndicte su¬
imentes sententiam uilimus: sicut
et gieri cum domo sua. malecdictiõe
helysei lepra multatus ẽ. Apte qui¬
dem sententia uiri dei. enis sỹu reple¬
ti. quo sicut p̾sentes uidit ita poste¬

Expanded text:
gidus de equo descendit et a longe gidus de equo descendit et a longe se calefacere cepit, tranquillo corde et ore dicens: 'Semper est bonus focus, si non super potest; veruntamen omnes qui hoc egerunt et qui de eorum germine nati fuerint, viri pondehomines de Celto, quoniam vicedominum in eadem villa morte crudelissima occiderunt, exterminavit, auctoribus interfectis, et consentientes per diversas provincias dispergi atque perpetuo exilio condempnari fecit et de ceteris villis episcopii Remensis eandem villam restaurari precepit, ita viri et feminae multati permanserunt, sicut sancti viri sententia promulgavit. Quosdam lapsi, cum alii dispergebantur, remanserunt, et ad eamdem villam redierunt, nos hanc vindictae sustinentes sententiam vidimus, sicut et Giezi, cum domo sua, maledictione Elisei, lepra multatus est . LIX. Apte quidem sententia viri Dei, spiritu ejus repleti, quo sicut praesentes vidit, ita poste
Abbreviated transcription (Latin):
ut ppło fame in post modum labora¬
turo. inde subuenire ualeret. Unde
et in uilla que celtus dicitur: plures
metas fieri iussit. Ipsi homines cel¬
tentes: semꝑ rebelles et seditiosi fue¬
runt. Qui quadam die dominica
inebriati. ceperunt inter se dicere.
quid ille rubeleus. sic enim appella¬
batur ꝓpter etatis ꝓlixitatem sc̃s re¬
migius facere uellet. de ipsis metis
quas congregauerat: an ciuitatem
inde facere uellet: quia sicut turres
ꝑ muros ciuitatis⁊ ita ꝑ circuitum
curtis. metȩ habebantur: ec suaden¬
ce diabolo se mutuo adhortati sunt.
ut focum in eas mitterent. Quod
cum sc̃o remigio in ꝓpinqua uilla
que basilice curtis dicitur consisten¬
ti. celeri nuntio fuisset delatum: as¬
cendit equum. ut ad tantam p̾sum¬
ptionem compescendam. ad celtum
ueniret. Quo cum ꝑuenit: iam iplȩ
metȩ arcdebant. Beatus autem re¬
migius. et etate et uesꝑtino frigo¬
re sicut in autumno fieri solet fri¬

Expanded text:
ut populo fame in postmodum laboraut populo fame in postmodum laboraturo inde subvenire valeret. Unde et in villa que Celtus dicitur plures metas fieri iussit. Ipsi autem homines Celtenses semper rebelles et sediciosi fuerunt. Qui quadam die dominica inebriati ceperunt inter se dicere, quid ille iubeleus, – sic enim appellabatur propter aetatis prolixitatem sanctus Remigius, – facere vellet de illis metis quas congregaverat, an civitatem inde facere vellet, quia, sicut turres per muros civitatis, ita per circuitum curtis mete habebantur; et, suadente diabolo, se mutuo adhortati sunt, ut focum in eas mitterent. Quod cum sancto Remigio in propinqua villa quae Basilicae - curtis dicitur consistenti celeri nuntio est delatum, ascendit equum, ut ad tantam presumptionem compescendam ad Celtum veniret. Quo cum pervenit, iam ipsae metae ardebant. Beatus autem Remigius et aetate et vespertino frigore, sicut in autumno fieri solet, fri
Abbreviated transcription (Latin):
fessioniᷤ suefide se ꝑmansurũ ꝓfessus.
Sicq antea ꝑ infidelitatem ꝑdito
et corporali uoce ꝓpt̾ suꝑbiã ⁊ condem¬
pnato: uirtute diuina sc̃s remigius
et anime sanitatem et corporis reddi
seu hec audituri erant sacerdotibus
patenter ostendens. de male sentien¬
do peccante in xp̃m. qui ꝑ humani¬
catem ꝓximus et frater nobis fieri
dignatus est. quomodo erga peccan¬
tes in se uel in eccłam. atq rebelles. et
erga post recognoscentes et penitentes.
debeant agere. Peccantes inquit apłs
coram oranib argue: ut et ceteri me¬
tum habeant. Et iteni scriptum est.
Qui confessus fuerit peccata sua.: ⁊ rebiq̃¬
rit ea: miscdiam consequetur:
enescente autem sc̃o remigio. et
dei sp̃u sibi reuelante. qm̃ abun¬
dantiam ipsius anni secutura eẽt fa¬
mes. secutus scĩ ioseph ꝓuidentiam.
de annona que in uillis ep̃ii nata
fuerat. quam ab aliis comꝑauerat.
aceruos quoc metas dicimus fecit:

Expanded text:
fessionis sue fide se permansurum professus est. fessionis sue fide se permansurum professus est. Sicque anima per infidelitatem perdito et corporali voce propter superbiam condempnato virtute divina sanctus Remigius et animae et corporis reddidseu haec audituri erant sacerdotibus patenter ostendens de male sentiendo peccante in Christum, qui per humanitatem proximus et frater nobis fieri dignatus est, quomodo erga peccantes in se vel in aecclesiam atque rebelies et erga post recognoscentes et paenitentes debeant agere. Peccantes, inquid apostolus, coram omnibus argue, ut ceteri metum habeant. Et item scriptum est: Qui confessus fuerit peccata sua et reliquerit ea, misericordiam consequetur. enescente autem sancto Remigio et Dei spiritu sibi revelante, quoniam habundantiam ipsius anni secutura esset fames, secutus sancti Ioseph providentiam, de annona, quae in villis episcopii nata fuerat, vel quam ab aliis comparaverat, acervos quos metas dicimus fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
mum. et in scripturis scĩs eruditissi¬
mum. ac in eccłiasticis dognatibus
exercitatum. ad idem concilium ueni¬
re petierunt. Eui synodo arrianus
onib confisus. et inde nimis elatꝰ:
intererat. Ingrediente autem sc̃o remi¬
gio ep̃orum concilium: a multitudine
fratrum expectantium. assurgentibus
omnibus reuerent̃ sicut angelus dñi
suscipitur. Suꝑbus autem hereticus.
et male de uero dĩ filio sentiens: dedig¬
natus ẽ ei assurgere. Qui ꝓtinus cum
sc̃s remigius ante eum transiit. ita ob¬
mutuit: ut nec u̾bum quidem ullũ
esfari potuerit. Expectantib autem
omnib post allocutionem sc̃i remigii.¬
ut hereticus ille aliquid diceret. nichil¬
potuit loqui: s ad uestigia sc̃i remigi
ita de eo recte sentis. loquere: et de il¬
lo sicut catholica credit eccłia. crede.
et confitere. Ad cuius uocem ante here
li trinitate. et cde xp̃i incarnatione.
catholice confessus ẽ: et in eadem con¬

Expanded text:
mum et in scripturis sanctis eruditissimum et in scripturis sanctis eruditissimum ac in aecclesiasticis dogmatibus exercitatum ad idem concilium venire petierunt. Cui synodo Arrianus usionibus confisus et inde nimis elatus, intererat. Ingrediente autem sancto Remigio episcoporum concilium, a multitudine fratrum exspectantium, assurgentibus omnibus, reverenter, sicut angelus Dei, suscipitur; superbus autem hereticus et male de vero Dei filio sentiens dedignatus est ei assurgere. Qui protinus, cum sanctus Remigius ante eum transiit, ita obmutuit, ut nec verbum quidem ullum effari potuerit. Exspectantibus autem omnibus, ut post allocutionem sancti Remigii hereticus ille aliquid diceret, nipotuit loqui. Sed ad vestigia sancti Remigii ita de eo recte sentis, loquere, et de illo, sicut catholica credit Ecclesia, crede et confitere. Ad cujus vocem ante superli Trinitate et de Christi incarnatione catholice confessus est et in eadem con
Abbreviated transcription (Latin):
lante spũ. sõs remigius cum eẽt remis
defunctum fuisse cognouit: et sibi ad¬
sistentib indicauit.
IS itaq gestis filius clodouei. fi¬
lii clodomari regis. nomme
clodoaldus. interfectis fr̃ibus suis qͦs
una cum eo post patris obitum ro¬
childis regina nutriebat. in clericur
se totundit: et ꝓcessu temporis uite
ac religionis suȩ merito. partem here¬
ditatis a patruis regibus obtinuit: de
qua duriacum uillam in pago moso¬
magensis cum appendiciis siris sc̃o
remigio. ac remensi eccłe tradidit:
et uillam ruuliacum in pago bitu¬
rico sc̃o dionisio delegauit. uillam
uero nouientum in pago parisiaco cũ
omnib ad se ꝑtinentib: matri eccłe
parisius ciuitatis ubi prb̃r extitit.
ordinatus. donauit. In qua uilla ple¬
nus uirtutibus. migrans ad dñm:
in eccłia quam ipse edificauerat. cor¬
pore fuit in pace sepultus. Cum ep̃i
demum gallie. ad belgie ꝓuinciam
causa fidei ad sinodum conuenerunt.
beatum remigium undecunq doctissi¬

Expanded text:
atus Remigius cum esset Rhemis, defunctum fuisse cognovit, et sibi assistentibus indicavit. His ita gestis filius Clodomiri, filii Lodovici regis nomine Clodoaldus, interfectis fratribus suis, quos una cum eo post patris obitum Clotildis regina nutriebat, in clericum se totondit, et processu temporis, vitae ac religionis suae merito patrem haereditatis a patruis regibus obtinuit: de qua Duziacum villam in pago Mosomagensi cum appendiciis suis sancto Remigio, et Rhemensi ecclesiae tradidit, et villam Riviliacum in pago Biturico sancto Dionysio delegavit. Villam quoque Noviantum in pago Parisiaco, cum omnibus ad se pertinentibus, matri ecclesiae Parisiensis civitatis, ubi presbyter exstitit ordinatus, donavit. In qua villa, plenus virin aecclesia quam ipse aedificaverat corpore fuit in pace sepultus. 21. Cum episcopi demum Galliae ac Belgicae provinciarum causa fidei ad synodum convenerunt, beatum Remigium undecumque doctissi
Abbreviated transcription (Latin):
erit: quanta subdoli hebroini machi¬
nam̃ta ꝑpessus sit. Dehinc attendat ue¬
stra caritas. quib ante celeberrimam
passionem. tante sc̃ĩtatis patientia.
fulserit miraculis. quib in ipsa. qͥb
mirandam continuationem gratulam᷑
francorum principes. ñ mediocris poten¬
tiȩ parentes. genuerunt. De quorum in¬
genuitate. qm̃ adhuc plures eiusdem
ꝓsapie principantur. in glorioso regno
francie: ñ fuit opus hic plura dicere.
In illis enim si cupit quis ualet exꝑi¬
ri: quam nobili ortu. uir beatus de
quo loquimur enituerit. Ille namq
tocius sui generis dignitate głosior
quodammodo existere: et nobilitate qͦ¬
dam ꝓpria. et multis quidem et claris¬
simis iuitutib adquisita. parentum
suorum generositatem conatus ẽ deco¬
rare. Nam cum illi ut iam diximus.
quantum ad scł̃i dignitatem. głosi et
xp̃iane religionis cultores extitissent:
iste quidem xp̃ianiss imus fieri. et
inter illos qui legitime xp̃o milita¬

Expanded text:
erit; quanta subdoli Hebroini insiderit; quanta subdoli Hebroini insidiamenta perpessus sit. Dehinc attendat vestra caritas, quibus ante celeberrimam passionem tantae sanctitatis patientia fulserit miraculis, quibus in ipsa, quibus mirandam continuationem gratulamurFrancorum principes non mediocris potentiae parentes genuerunt. De quorum ingenuitate, quoniam adhuc plures eiusdem prosapiae principantur in glorioso regno Franciae, non fuit opus hic plura dicere. In illis enim, si cupit quis, valet experiri, quam nobili ortu vir beatus, de quo loquimur, enituerit. Ille namque totius sui generis dignitate gloriosior quodammodo existere et nobilitate quadam propria et multis quidem et clarissimis virtutibus adquisita parentum suorum generositatem conatus est decorare. Nam cum illi, ut iam diximus, quantum ad saeculi dignitatem, gloriosi et christianae religionis cultores extitissent, iste quidem christianissimus fieri et inter illos, qui legitime Christo milita
Abbreviated transcription (Latin):
tusorem opponat illis lapidem. Ego uͦ
tam in hoc. quam in ceteris si que st̃
meis negociolis. auctori deo cogitati¬
onis ec locutionis meȩ regendam ma¬
num p̾beo: ipse sue ꝓmissionis ꝓse¬
cutor quaqua uoluerit. fiat michi p̾¬
cedens. et director Satis namq et
sine dubitatione quidem credulus
ex isto. quod cuicumq p̾buerit directi¬
onem: illi quocunq ꝑgat ñ ẽ opus
timere ullius diuerticuli in ꝓuisam
offensionem. Eo igitur directricem
manum sermoni. cuius ipse auctor
ẽ porrigente. patronoq cui hic
immolatur. opitulatricis int̾uentioĩs
suffragium multiplicante: clum tue ue¬
nerande pater auctoritati nil diffilimꝰ.
accedenti tempus uisum est ad id quod
Ancti leodeganĩ fratres na¬
rissimi uenerandam passio¬
nem. dilectioni ur̃e reuela¬
turus: dignum ante existimaui dicẽ.
quis prioris uitȩ fuerit sibi modus.
Quam illustris mundo. quam d euotus
deo. qualiter sui temꝑis regib placu¬

Expanded text:
tusorem opponat illis lapidem. Ego vero tusorem opponat illis lapidem. Ego vero tam in hoc quam in ceteris, si quae sunt, meis negotiolis auctori Deo cogitationis et locutionis meae regendam manum praebeo; ipse suae promissionis prosecutor, quaqua versum voluerit, fiat mihi praecedens et director. Satis namque et sine dubitatione quidem credulus existo, quod cuicumque praebuerit directionem, illi, quocumque pergat, non est opus timere ullius diverticuli inprovisam offensionem. Eo igitur directricem manum sermoni, cuius ipse auctor est, porrigente patronoque, cui hic immolatur, opitulatricis interventionis suffragium multiplicante, dum tuae, venerande pater, auctoritati nil diffidimus, accedendi tempus visum est ad id quod Sancti Leodegarii, fratres carissimi, venerandam passionem dilectioni vestrae relaturus, dignum ante existimavi dicere, quis prioris vitae fuerit sibi modus; quam illustris mundo, quam devotus Deo; qualiter sui temporis regibus placu
Abbreviated transcription (Latin):
temisolitus eras habere conquestionẽ.
In qua ut fatebaris maxime te offende¬
bat. quod antiquus ille eiusclem pas¬
sionis scriptor. iniuste. & discretionis
temꝑam̃to beatum leodegarium. ne¬
fariumq illius ꝑsecutorem hebroinũ:
plurib in locis equales facere ñ du¬
bitauerit. Dicebas enim. fraululenti¬
am nequissimi carnificis: iusti homi¬
nis sc̃itati. nullomodo oportuisse coe¬
quari. Uirtutem namq cum uicio:
amentis ẽ credere. uti unquam amica¬
bili consortio. Eam  obsequende siqͥdẽ
p̾ceptioni: nil aute ponendum cõmo¬
de existimaui. Quam utinam efficaci¬
ter adimplere ualeam: quam libentissi¬
mam habeo uoluntatem. Si qͣui uero
tam diffuse pestis. ñ opus ẽ nomine.
depͣuati contagio. conferentes hoc nr̃m
opusculum cum prioris scriptoris ne¬
gotio. male tũssiant. et aliquid de
nr̃a paite ganniant: tua pat̾ auctori¬
tas me admisso in tranquillitatis sinu.
et uarum id curante. latratuum con¬

Expanded text:
tem solitus eras habere conquestionem, tem solitus eras habere conquestionem, in qua, ut fatebaris, maxime te offendebat, quod antiquus ille eiusdem passionis scriptor iniuste et sine discretionis temperamento beatum Leodegarium nefariumque illius persecutorem Hebroinum pluribus in locis equales facere non dubitaverit. Dicebas enim fraudulentiam nequissimi carnificis iusti hominis sanctitati nullo modo oportuisse coaequari. Virtutem namque cum vitio amentis est credere uti unquam amicabili consortio. Tam obsequendae siquidem praeceptioni nil anteponendum commode existimavi, quam utinam tam efficaciter adimplere valeam inde, quam libentissimam inde habeo voluntatem. Si qui vero tam diffusae pestis – non opus est nomine – depravati contagio, conferentes hoc nostrum opusculum cum prioris scriptoris negotio, male tussiant et aliquid de nostra parte ganniant, tua, pater, auctoritas, me admisso in tranquillitatis sinu et parum id curante, latratuum con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓseripti serui. ꝓ negligentia commis¬
si talenti c̾ribilem dampnationem᷑.
nec tam̃ illo terrore adduci poteram.
ad tam turpis uerecondie integram
postpositionem. S postqͣm huius di¬
uinȩ ꝓmissionis blanda manus se¬
mel et it̾um et frequentius quidem.
mentis meȩ oculos hortando ut ad
illam respicerem consueuit delinire:
ỹdictum certe pudorem tociens michi
fusse dominatũ uehem̃ter cepi eru¬
bescereͥ et quod tam diu silueram. ñ
paululum quidem expauescere. Sic¬
q michi maioris ꝓuectionis accessu.
beata ꝓmissione exꝑgefacto: affuit.
consequenter. tue pat̾nitatis ample¬
ctenda admonitio. Precepisti enim.
ut beati leodegarii uenerabiles actus.
celebrandamq passionem: adlucidiorẽ
ordinatiorẽ i modum. scribendo redu¬
cerem. Sepius etenim scu negligentia
transcribentis. seu forte ignorantia
dictantis. siue utroq. ñ bene ordina¬
tam. minusq intellectum. admuten¬

Expanded text:
proscripti servi pro negligentia commisproscripti servi pro negligentia commissi talenti terribilem dampnationem, nec tamen illo terrore adduci poteram ad tam turpis verecundiae integram postpositionem. Sed postquam huius divinae promissionis blanda manus semel et iterum et frequentius quidem mentis meae oculos hortando, ut ad illam respicerem, consuevit delinire, et praedictum certe pudorem totiens mihi fuisse dominatum vehementer coepi erubescere, et quod tamdiu silueram, non paululum quidem expavescere. Sicque mihi ad maioris provectionis accessum beata promissione expergefacto affuit consequenter tuae paternitatis amplectenda admonitio. Praecepisti enim, ut beati Leodegarii venerabiles actus celebrandamque passionem ad lucidiorem ordinatioremque modum scribendo reducerem. Saepius etenim seu negligentia transcribentis seu forte ignorantia dictantis sive utroque non bene ordinatam minusque intellectum admitten
Abbreviated transcription (Latin):
uideretur esse. głosa
xp̃i militum certa¬
mina ad orandiq triumphi fulgen¬
tissimas laudes. describendo recense¬
re: nisi ipsius cui militauerunt re¬
gis benignitas. di cendi efficatiam
id aggredientib tribuere sołet. qũa
ꝓmptissimam. S cui ut suꝑarent
dare fuit facile. ut eorum triumphꝰ
dici ualeat. largiri nequaqͣm poti¬
rit ẽe difficile. Amabilissima namꝙ
tuum. et ego adimplebo illud. Eui qui
ꝓut tanti ꝓmissoris gr̃a tribuerit. ñ
conatur assurgere. qua nam queso
ratione. negligentiȩ uel incrẽ delita¬
tis delictum poterit effugere: Inmo
quem tam excellentissime pollicitati¬
onis hortam̃tum. ad loquendi ausũ
ñ excitat: ñ sopitum recte dixĩs. s ca¬
rere prorsus anima. Nam quid labo¬
ris ẽ suscepturuis: qui ut bene loqua¬
tur. tantum os aꝑire p̾cipitur. Dui
quippe nouerit tua pat̾nitas. ne qͥd
tale p̾sumerẽ. pudor: et loquendi qͥdẽ
ꝓbibuit penuria. Et quidem audi¬
eram sepuis ammonente euangelio

Expanded text:
videretur esse gloriosa Christi militum certamina adorandique triumphi fulgentissimas laudes describendo recensere, nisi ipsius cui militaverunt regis benignitas dicendi efficaciam id aggredientibus tribuere foret quam promptissimam. Sed cui, ut superarent, dare fuit facile, ut eorum triumphus dici valeat, largiri nequaquam poterit esse difficile. Amabilissima namqutuum, et ego adimplebo illud. Cui quis, prout tanti promissoris gratia tribuerit, non conatur assurgere, quanam, quaeso, ratione negligentiae vel incredulitatis delictum poterit effugere? Immo quem tam excellentissimae pollicitationis hortamentum ad loquendi ausum non excitat, non sopitum recte dixeris, sed carere prorsus anima. Nam quid laboris est suscepturus, qui, ut bene loquatur, tantum os aperire praecipitur? Diu quippe, noverit tua paternitas, ne quid tale praesumerem, pudor et loquendi quidem prohibuit penuria. Et quidem audieram saepius, ammonente euangelio,
Abbreviated transcription (Latin):
um sub marimiano & dio¬
cletiano. qui simul imꝑio
nisi sunt expugnare eccle¬
siam. psecutio seua in orbe pene uniũ
cursũ. mr̃o consummantes. trium¬
phatores insignes migrauũnt ad do¬
minum. Quos secuti eadẽ fidi deuo¬
tione. paresq natalium nobilitate.
cͥspinus & crispinianꝰ. suessionem ci¬
ror gentilium: ut hospitiũ eis eo qd̃ es¬
sent xp̃iani. ac humanitas uetaret᷑.
at hii comꝑta crudelitate genciliũ.
ut sequentes doctoris gentiũ magis¬
terium. labore manuũ sibi p̃sentis
uite necessaria ꝓuident: sutoꝵ artẽ.
que cum quiete exerceri potest.di¬
dicerunt. In quo oꝑe. ita cunctos hu¬
ius artis artifices. diuina gr̃a p̃uene
runt: ut multi uidentes eoꝵ oꝑa.
mirarent᷑ pariter acdiligeñt. Nam¬
et illud stupendum impiis ualde
erat miracłm: ut cum om̃ib pene
elegantius oꝑarent᷑ artificib. anul¬

Expanded text:
m sub maximiano. Et Deocliciano qui simul| imperii nisi sunt expugnare eclesiam. Persecu| tio seua in orbe pene uniuercursum martyrio consum| mantes triumphatoris insignis migrauerunt| ad dominum. Quos secuti eadem fidei deuotione. paris que natalium nobilitate. Crispinus et crispi| nianus suessiones ciror gentilium ut hospicium eis eo quod essent| christiani ac humanitas uetaretur at hi conperta cru| delitate gentilium ut sequentes doctoris gencium| magisterium labore manu\u/m sibi presentes uitae| necessaria prouiderent. Suturum artem que quiete| exercere potest dedicerunt. In quo operi. Ita cunc| tus huius artis artifices diuina gracia+ preuene| runt. Vt multi uidentes eorum opera mirarentur pa| riter ac diligerent. Nam illud stupendum impiis| ualde erat miraculum ut \cum/ omnibus pene elegancius| operarentur artificibus a nul
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc rictiouarꝰ furore insaniens. mo¬
las ad singuloꝵ colla iubet suspen¬
dret hyemis tempore in quodam¬
fluuio cuiꝰ uocabulũ est arona. ue¬
lut sub glacie demergi. At illi scu¬
to diuine ꝓtecti uirtutis. dicebant
dño leti. Suꝑ aquam refectionis edu¬
casti nos dñe. S samulante creatu¬
ra sua deo: mies eius nec aqua mer¬
gere. nec petra premere. nec frigus
potuit stringere: s pocius quasi es¬
tuus lauachris delectati. ꝓiecto mo¬
lari onere. ad alterã natantes illesi
ꝑuenũnt fluminis ripam. Hoc ui¬
so rictiouarꝰ miracło. instigante di¬
abolo. exagitatus ira. uissit eos rur¬
sum unctos custodiri: donec plũ¬
bum iniectum igni liquefacẽt in
quo mĩes scõs consumendos dem̃

Expanded text:
Tunc Ritiovarus, furore insaniens, molas ad singulorum colla jubet suspendi, et hiemis tempore in fluvio cujus vocabalum est Axona, velut sub glacie demergi; at illi, scuto divinae protecti virtutis, dicebant laeti: Supra aquam refectionis educabis nos, Domine ; sed famulante creatura sua Deo, martyres ejus nec aqua mergere, nec petra premere, nec frigus potuit stringere; sed potius quasi aestivis lavacris delectati, projecto molari onere, ad alteram natantes illaesi pervenerunt fluminis ripam. Hoc viso Ritiovarus miraculo, instigante diabolo exagitatus ira, jussit eos rursus vinctos custodire, et plumbum injectum igni liquefieri, in quo martyres sanctos consumendos demer
Abbreviated transcription (Latin):
finuit indignã. O qmͣ iustum mi¬
rumq diuine equitatis uidicium:
cruciatu: ipse ad eterni ignis ꝑpe¬
tuos cruciatus. igni p̃cipitaret᷑ con
sumptus. Hec uictores innes iuden
ut eos de conculcatione sui certa¬
minis erectos. ad se iuberet uenire
iuberet ꝓpuus. Qb nocte eadem
ꝑ reuelationem ostensum est: quod
illucescente die ꝑcepturi laboris ac
confessionis sue p̾mium. triumpha¬
tores inclite recipentur adño. Que
statim uisio: rei geste exhibitione
impleta est. Nam maximianus au
dita mox satellitis sui rictiouarip¬
ditione: utrumq scilicet crispinũ
uidelicet et crispinianũ gladio pu
eripiens. ad te uenire p̃cipis clem̃
tissime. Et his dictis. amputatis ca¬
pitib p̃ciosa in conspectu dñi mor¬

Expanded text:
finiuit indignam. O quam ius| tum mifiniuit indignam. O quam ius| tum mirumque diuinae aequitates iudicium.| cruciatos . ipsi ad aeterni| ignis perpetuos cruciatos igni praecipitaretur con| sumptus. Haec uictores uidentes marut eos de conluctationi sui cer| taminis ereptos . ad se uenire iuberet propitius. Quibus| nocte eadem per reuelationem ostensum est quod| inluciscente die precepturi laborum ac confessionis| suae premium triumphatures incliti receperentur a domino| quae statim uisio rei gestae exibitione inpleta est.| Nam maximianus mox audita satillitis sui ricioua| ri perditione utrumque Crispinum uidelicet eripiens . ad te uenire precipis clemen| tissimae. Et his dictis . amputatis capitibus . precio| sa in conspectu domini mor
Abbreviated transcription (Latin):
Adiuiua nos ds̃ salutaris nr̃. ꝓpt̾ ho¬
norem nominis tui dñe libera nos.
et ꝓpitius esto peccatis nr̃is ꝓpt̃ no¬
men tuum: ne forte dicant in genti¬
b ubi est deus eorum. Qb hec oran¬
tib: exiliens guita plumbi feruen¬
tis in ocłis rictiouari: graui illũ do¬
lore crucians reliquit afflictum. At¬
is fremens posessus insania: dũ me
delam corporis anime ꝙ debuit im¬
plorare. mortẽ sibi accelerauit insani¬
ens. Nam picem. adypem. oleumq
stri obtemꝑantes ꝑfecerunt cuncta.
que sibi ab impio fuerant imꝑata:
bentes. alacres fiducialit deo inora¬
tione sua dixũnt. Potens es dñe ds¬
ꝓ consessione tui scĩ nominis pa¬
ti: ita ad confusionẽ diaboli et sa¬
tellitum eius. abhac etiam penapo¬
tes illesos educere. Mox oratione
finita: eduxit eos angelus dñi sine
dolore. ab igne. Tunc uidens inimi
p̃ualuisse suppliciiᷤ sese concite fu¬
rens rictiouarus p̃cipitauit in ig¬
nem: & ita morte pessima uitam

Expanded text:
s salutaris| noster . propter honorem nominis tui domine libera nos. Et| propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum.| Ne forte dicant gentes ubi est deus eorum quibus haec| orantibus . exiliens gutta plumbi feruentes in oculum| riciouari graui illum dolore crucians excecauit.| adflictum adis+ fremens+ possessus insania dum me| dillam corporis animaeque dibuit inplorare . mor| tem sibi adcelerauit insaniens. Nam picem . adi| pem . oleumque stri obtemperan| tes perfecerunt cuncta que sibi ab impio fuerant| imperatbentes alacres fiducialiter deo in oracio| ne dixerunt. Potens es domine dpro confsione tui sancti nominis pati. Ita ad| confessionem diabuli et satellitum eius ab hac eti| am poena inlesus educere+. Mox oratione finita| eduxit eos angelus domini sine dolore ab igne tunc| uidens se inimic tyres preualuisse suppliciis sese concite furens.| Riciouarus precipitauit in ignem . et ita morte| pessima . uitam
Abbreviated transcription (Latin):
cens. ꝑ uirtutẽ diane. que orbemt̃¬
re. sue subdidit ditioni te comuro:
ut hos furciferos diũsis penis affli¬
gens. pessima morte consumas. Tunc
impii pͥncipis minister impius. im¬
pietatis iussis obtemꝑans: p̃claros
mr̃es extentos troclea. cedi fustibus
iussit. At hii in tormentis constituti.
celestia contemplantes. dicebant. Res¬
pice in seruos tuos. & in oꝑa tua dñe.
et adiuua nos ut ꝑficiamus opꝰ tuũ.
sine macula. xp̃e. Audiens autẽ eos
rictiouarus in tormentis quos eiula¬
re pre dolore credebat orantes: indig¬
netulit uehement̃ et iussit sudes in
oculis eoꝵ mitti: et corrigias singulis
de dorso tolli. Quam iussionẽ dum
mimstri efficaciter conarent᷑ imple
et libera nos ab homine iniquo et
doloso. His itaq orantib. exiliert̃
sudes de ungulis eoꝵ: et ministros

Expanded text:
cens. Per uirtute iste diane que orbem| tecens. Per uirtute iste diane que orbem| terrae suae subdidit ditioni coniuro. Vt hos furciferos| diuersis poenis adfligens . pessima morte consumas.| Tunc impii principes minister impius +pietatis ius| sis optemperans preclaros martyres extensos +troclea| cede fustibus iussit. At hi in tormentis constituti| mente celestia contemplantes . dicebant. Respi| ce in seruos tuos et in opera tua domine . et adiuua nos.| ut perficiamus opus tuum sine macula christe. Au| diens autem eos Riciouarus in tormentis quos eiu| lare prae dolore credebat. Orantes indigne tu| lit uehementer . et iussit sudis in ungulis eorum mitti.| et loreis singulis de dorso tolli. Quam iussionem dum| ministri efficaciter conarentur inpleet libera| nos ab homine iniquo et doloso. His itaque orantibus| exilierunt sudes de ungulis eorum . et ministros
Abbreviated transcription (Latin):
damtormentis: ut sitis ceteris exem¬
plum. pessima morte consumpti. Si¬
uero resipiscentes. diis sacͥficaueritis
meis: ditare uos opib multis. et hono¬
rib sublimari iubebo insignib. Pre¬
miano. Non potes nos illatis minis ter¬
rere: quib uiuere. xp̃c est. et mori lu¬
crum. Decuniam uero tuam et honoreᷤ
quos polliceris nobis: tuis dona. Lam
ista olim. ꝓ amore. rp̃i nos gaudentes
fatemur reliquisse. Quem si c ipẽ cog¬
noscens. diligeres: non solum diuitiaᷤ
ac imꝑium. uerumetiam uanã de¬
monũ deuotissime renuntiares cul¬
turam: a quo et remunerationis pre¬
miũ uite ꝑciꝑes sempit̾ne. Nam si
in istis uanis culturis ꝑstiteris: sim¬
lis simulacroꝵ. cum diabolo eruei¬
andus in infernum demergeris. Ma¬
rimianus dixit. Sufficiat uobis. hac¬
tenus plures ꝑisse uris maleficiis.
impium ꝑmisit indebite: euiꝰ reg¬
num uane in t̾ris decertans conari
destruere. His auditis marimianuᷤ

Expanded text:
dam tormentis. Vt sitis ceteris| exemdam tormentis. Vt sitis ceteris| exemplum pessima morte consumpti. Nam si resipis| centes . diis sacrificaueritis meis ditare uos opibus| multis et honori sublimari iubebo insigni preerunt. Non| potes nos inlatis minis terreri . quibus uiuere christus est| et mori lucrum . pecunia uero tua et honores quos pol| leceritis tuis dona . ista olim pro amore christi nos gau| dentes fatemur reliquisse quem si et ipse cognos| cens diligeris non solum diuiciis ac imperio. Verum| etiam uana demonum deuotissime renuntiares| cultura. A quo remnerante . uitae praemium per| ciperis sempiterne . nam si in istis uanis persisteris.| similis simulacrorum . cum diabulo cruciandos in in| fernum demergeris. Maximianus dixit suffici| at actinus uestris plures perisse maleficiis iimpium permisit indebitae.| Cuius regnum uane in terris decertans conares dis| truere. His auditis maximianus
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis ministrum. Aquo exquisiti:
calciamenta sunt in p̃dicta urbe pay¬
ne et crispiniane. cuius dei cultores:
cuius religionis uos uenãtores fate¬
mini: Utrum iouem. andianam.
an apollinẽ colitis. aut mercurium
crispimanus. quib erat fidei immo¬
bilis supͣ petram solidissimã positũ
fundamentũ: unius ueriq dei se
constantissime ꝓtestantes cultores.
dixerunt. Iouem et apollinẽ. mer
rore decepti: nec colimus nec adoramꝰ
His auditis rictiouar: cathenis eos
p̃ceptoꝵ imꝑialium. crispinũ uide¬
licet et crispinianũ sibi p̃sentandos
anus dixit. Ex quo genere estis: aut
impio regi audacter respondentes
dixũnt. Rome nobili orti ꝓgenie.
uenisse amore. qui est ds̃ uerꝰ crea¬
tor om̃ium. cum patre sũmo. scõq¬
spũ qui regnat in trinitate. cui serui
mus infide ac dilectione deuota. In
repletus marimianꝰ dixit. ꝑuirtutẽ
deoꝵ iuro. quia si in hac stulticia ꝑdu¬
raueritis: multis uos afflictos male ꝑ¬

Expanded text:
pietatis ministrum a quo et qui| siti calciamenta sunt in predicta urbe paune et crispiniane . cuius| die cultores. Cuius uel religionis. uos ueneratores| fatimini utrum iouem an dianam appollonem ne co| litis. Aut mercorium crispinianus . quibus erat fidei inmobile| supra petram solidissimam positum fundamen| tum unius si ueriquae dei constantissime protes| tantes cultores dixerunt. Iouem et apollonem.| merrore decepti nec colimus| nec adoramus. His auditis ritiouarus catines eos praeceptorum imperialium. Crispi| num uidilicet ac crispinianum sibi presentandos|anus dixit| Ex quo genere estis . autimpio audaciter regi. Respondentes di| xerunt romae nobili orti progeniae. uenisse amore. Qui est| deus uerus . creatur omnium cum patre summo sancto| que regnas in trinitate. mus in fide+| ac dilectione deuotae. In repletus maximianus. Ait per uirtutes deorum| quia si in hac stulticia perduraueritis multis uos| adflictus mali per
Abbreviated transcription (Latin):
dum septuagesimũ et quartũ etatis
sue ageret annũ. obiit inbichinie par¬
tib quinto decimo kalendarũ nouen¬
brium: et auiris catholicis corpus eisꝰ
humatũ est. Cuius quidẽ sacrum ca-¬
dauer. plurimis euolutis annoꝵ cur
riculis. constantio augusto regnante.
in constantinopolitana urbe cũ gła¬
honoris tͣnͣslatum. et decenter loca¬
tum ẽ. Ubi qͣnͣta et qualia ꝓdigiorum

Expanded text:
atis suae haberet annum, obiit in Bithyniae partibus quinto decimo Kalendas Novembris, et a viris catholicis corpus ejus humatum est. Cujus sanctum cadaver pluribus jam evolutis annorum circulis, Constantino Augusto regnante, ad Constantinopolitanam urbem cum gloria est translatum, et decenter locatum. Ubi quanta et qualia prodigiorum
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitatẽ xp̃i. passionem quoq ac
resurrectionẽ. necñ et in celos ascen¬
sionẽ: uenturumq ẽẽ eum ad iudi¬
quippe septẽ sigilla quib ioħ̃s dicit
librum ẽẽ signatũ. quem nullus po
annuntiat regnum pꝰ seruitium:. re
euangelista lucas ad eundẽ ut p̃fati
sumꝰ scripsit theopbilũ. cui & librum
actus apłorum: id ẽ ad dei dilectum. Gͦ
quia si dm̃ diligis ad te scͥptum est
euangelium: et si ad te scriptum ẽ. sus¬
cipe p̃ciosissimum omniũ margari¬
tarũ munus: euangeliste ꝙ pignꝰami¬
ci. in penetrabilib animi diligenter
obserua. O quale munus. uel quale
pignus: si consideres. si adtendas. si m̃¬
te ꝑtracles. Que sibene. et ꝑuigil obser¬
uauĩs. ad semꝑ mansura celi gaudia
te felicem ꝑducent: ac sociabt̃ scõrum
tra ea que euangelice disputationis
ordo exposcit. ea marime necessitas
laboris fuit. ut pͥmũ grecis fidelib

Expanded text:
nativitatem Christi, passionem quoque ac nativitatem Christi, passionem quoque ac resurrectionem, nec non et in coelos ascensionem, venturumque eum esse ad judiquippe septem sigilla, quibus Joannes dicit librum esse signatum, quem nullus potannuntiat regnum post laborem, evangelista Lucas ad eumdem, ut praefati sumus, scripsit Theophilum, ad quem et librum Actuum apostolorum, id est ad Dei dilectum. Ergo quia si Deum diligis, ad te scriptum est Evangelium. Et si ad te scriptum est, suscipe pretiosissimum margaritarum munus evangelistae, pignus amici in penetralibus animi diligenter observa. O quale munus vel quale pignus, si consideres, si attendas, si mente pertractes. Quae si bene et pervigil observaveris, ad semper mansura gaudia te felicem perducent, ubi sociatus tra ea quae evangelicae disputationis ordo deposcit, maximae necessitatis labor is fuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tarum gentium subicit. Quatuor p̃te¬
rea flumina pulchre dicunt᷑ de uno
tur: et quatuor ꝑfecte uͥtutes. id ẽ pru¬
dentia. temꝑantia. fortitudo. atq ius¬
ticia. designant᷑ Nam sicut aquatu¬
or salubrimis luculentis q fluminibꝰ.
dñi irrigat᷑ ꝑacdysus: ita et cor nr̃m
rigat᷑ a quatuor euangelicis instrum̃¬
tis. Ex quo plucido iħu xp̃i dñi fonte
sc̃s iste uelut eufrates ꝓcedens. dequo
nobis sermo est apłs lucas: euangeli¬
cis disputator libris. cor nr̃m sepius
rigare. et madefacere ñ cessat. &e quia
eufrates. fertilis seu ubertas nuncu¬
pat᷑. ita et iste magne fertilitatis at¬
ꝙ ubertatis. euangelii sui dogmate.
scẽ eccłie toto terrarum orbe diffuse.
augens ũbo doctrine sue fidei incre¬
mentũ. radios sue claritatis uelut iu¬
bar ab ethere ueniens diffudit. ac
multoꝵ ceca hominũ pectora illumi¬
nans. cotidie illuminare ñ desinit:
Nuntiat enim incarnationẽ scãm.

Expanded text:
tarum gentium subjicit. Quatuor praetetarum gentium subjicit. Quatuor praeterea flumina pulchre dicuntur de unotur, et quatuor perfectae virtutes, id est prudentia, temperantia, fortitudo, atque justitia designantur. Nam sicut a quatuor saluberrimis luculentisque fluminibus Domini irrigatur paradisus, ita et cor nostrum irrigatur a quatuor evangelistarum instrumentis. Ex quo perlucido Jesu Christi Domini fonte sanctus iste velut Euphrates procedens, de quo nobis sermo est, apostolus Lucas evangelici disputator libri, cor nostrum saepius rigare et madefacere non cessat. Et ut Euphrates fertilis seu frugalitas et ubertas nuncupatur, ita et iste magnae fertilitatis atque ubertatis, seu evangelii dogmate sanctae Ecclesiae toto terrarum orbe diffusae, augens verbo doctrinae suae, fidei incrementum, radio suae claritatis velut jubar ab aethere veniens, ac multorum hominum pectora illustrans, quotidie illuminare non desinit, Nuntiat enim incarnationem sanctamque