comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ut uidei:
et postumianꝰ
instat: et hic presbiter qͥ
gesterno auditoriũ amisit.
expectat: ut quȩ ⁊ smar¬
tino nro in hodiernũ diẽ
xplicandi distuleras.
debitor sponsionis e uoluas
Non ignarus quidẽ iste om̃i¬
i quȩ cũq memoranda sc̃¬
grata cognitio est. etiã
notare legenti: Si quidẽ
nacura ita cõꝑcũ sit. ut
meliore quis conscientia
se nosse congaudeat.
is ñ eẽ incerta cognoscat:
ter cognita recognoscit
eẽ. uirtutes. quippe quide
eo etiã litteris multa
mandauerim Sedꝑ ges¬
torũ ad mirationẽ. sẽ ꝑ
mihi noua sunt: quȩ de
illo licet audita sepius
reuoluuntur: Prõ inde
addito nobis refrigerio
auditore meo: inp̾ensiuꝰ
gratulamur. quo prom¬
tius postumianuis iste
quihȩc orienti inferre
festinit. quisi sub testi¬
bus cogͥsignatã. abste
accepturus ẽ ueritatẽ:
aec me loquente. gallo
iã ad narrandũ parato.
inruit turba monacho¬
sabastianus agricola
Et post paululũ: in greditꝰ

Expanded text:
nam, ut uides, et Postumianus instat et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sgrata cognitio est etiam nota relegenti; siquidem natura ita comparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat qis non esse incerta cognoscat. tesse virtutes; quippe qui de eo etiam litteris multa mandaverim: sed per gestorum admirationem semper mihi nova sunt quae de illo, licet audita saepius, revolvuntur. Proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo impensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi sub testibus consignatam abs te accepturus est veritatem. Haec me loquente, Gallo jam ad narrandum parato, irruit turba monachoSebastianus Agricola: et post paululum ingreditur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ fuissc conuentus. et ea
ibi ab ep̃is. fuisse decre¬
xime gallus necdũ expl¬
rat referreloqueretus
puer familiaris ingre¬
sus ẽ nuntians refrue¬
riũ prb̃m stare preͦfo¬
bus: Dubitare cepim
utrũ gallũ adhuc eẽt
melius audire: an exop¬
catissimo nobis uiro q
officii causa ad nos ue¬
niebat occurrere:
ũ gallus: Etiã si non
obaduentũ sanctissimi
sacerdotis rel inquenda
nobis haec esset oratio:
nox ipsa cogebat huc¬
usq ꝓcietũ finire ser¬
monẽ. Uerũ quia de
martini uirtutib ne¬
quiquã explicari uni¬
uersa potuer̃: hec
uos hodie audisse suf¬
ficiat. Cras reliqua
dicemus Ita pariter
accepta galli sponsio¬
ne surreximus:¬

Expanded text:
iem fuisse conventus, et ea iem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decrexime Gallus, necdum explrat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac Galli sponsione surreximus
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat: Haec pleris¬
q etiã eodẽ monasteri¬
o consticutis incredibili¬
a uidebantur: Nedũ
ego confidã om̃s qui hȩc
audient credituros:
Uã nisi inestimabilẽ ui¬
tã atq uirtutẽ mar¬
tinus e gisset : ne quaꝙ
apud nos tanta gła
preditus haberecur.
quã quã minime mi¬
rũ si in operibus mar¬
tini infirmitas huma
na dubita uerit: cũ
multos hodieq uide¬
amus ne euangelis
quidẽ credidisse:
MARTI¬
no autẽ sepe
angłos uisos
familiariter: et sen¬
simus et exꝑti sumꝰ:
Rẽ minimã dicturus sum
sed tam̃ dicã: Apud ne¬
mausũ episcoporũ si no¬
dus habebatur.
Ad quĩ quidẽ ire noluer
sed qͥd gestũ eẽt. scire
uolebat. Casu cũ eo is¬
te sulpicius nauigabat.
sed ꝓcul ut sẽꝑ aceterii¬
solus in remota nauis
parte residebat: Ibiei
angłs qͥd gestũ eẽt. insin¬
do nunciauit: Nos poste¬
a tẽpus habiti concilu
sollicite reqͥrentes. sati
cõꝑtũ habuimus ipiũ d¬

Expanded text:
dicebat. haec plerisdicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui haec audient, credituros. nam nisi inaestimabilem uitam adque uirtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur. quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmitna dubitaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. A Martino autem saepe angelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum d
Abbreviated transcription (Latin):
picius sicut apud eũ ne¬
mofamiliarius loque¬
bitur cȩpit orare. ut
pie querentibus indica¬
ret. quid illud diuini
fuisset horroris qđ fa¬
aebamur nos ambosen¬
sissẽ. uel cũ quibus fuis¬
set incellula conlocutꝰ:
Tenuẽ enĩ nos scilicet.
et uix intellectũ sermo¬
cinintiũ p̃foribus au¬
disse: Tũ ille diumul¬
tũq cunctatus est
sed nihil erat qđ ei sul¬
picius ñ extorqueret
inuito: Incredibiliora
forte dicturus sũ : sed
si quisquã ẽ tã sacri¬
legus ut marcinũ es¬
timet fuisse m̃titum:
Dicã inquit uobis: sed
Agni tecla et maria me¬
cũ fuerunt: refere¬
bat aũt nobis uultũ at¬
que abitũ singularũ.
ec uero illo tantũ die.
sed frequenter se ab eis
confessus est: uisitari:
Pełrũ etõ et paulũ apłos
uideriase sepids ñ ne¬
Sauit: lã uero deinones
put eũ quisq uenisset
suis nominibus increpa¬
bat
Mercuriũ maxime paci¬
ebatur infestũ: louẽ
brutũ atq hebetẽ eẽ

Expanded text:
picius, sicut apud eum nepicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret inuito: incredibiliora forte dicturus sum, sed si quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ne mn aliquorũ forsi¬
tan incurrat offensã.
Et enĩ infidelibus ob¬
iur gationis uerba ñ
ꝓderunt: fidelibus
auĩt satis faciet ext̃¬
plũ: Verũ ego ita
uirtutẽ huius uirgi¬
nis p̃dicabo : ut tame
nihil illis quȩ ad mar
tinũ uidendũ ex lon¬
ginquis regionibus sepe
uenerunt arbitrer de¬
rogandũ : Siquidẽ ho
beatũ iurũ frequent̃
affectu etiã angłi fre¬
quentarent Veterũ
id qđ dicturus sũ sulpi¬
iste sulpicius
preforibis
illius excubantes ũ ꝑ ali¬
quis horas cũ silentio se¬
debimus ingenti horro¬
re et tremor e ꝑ culsi¬
ĩ ante angłi tabernacu¬
lũ mandatas excubias
ducere mus: Cũ quidẽ
nos clauso cellulȩ suȩ
hostio ibi. eẽ. nesciret : in¬
terim conloquentiũ mur¬
mur audiuimus : Et mox
horrore quodã circum¬
fundimur acstupore.
Vec ignorare potiumus:
nescio quid fuisse diui¬
nũ. Post duas fere ho¬
ras: martinus ad nos egre¬
ditur: Actũ eũ iste sul¬

Expanded text:
est, ne in aliquorum forsiest, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus objurgationis verba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. Verum ego ita virtutem hujus virginis praedicabo, ut tamen nihil illis qutinum uidendum ei longinquis regionibus saepe uenerunt, arbitrer derogandum, siquidem hoc beatum uirum frequenter affectu etiam angeli frequentarint. Ceterum hoc, quod dicturus sum, Sulpiiste Sulpicius pro foribus illius excubantes iam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore, ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem nos, clauso cellulae suae ostio, ibi esse nesciret. interim conloquentium murmur audimus et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore, nec ignorare potuimus nescio quid fuisse diuinum. post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sul
Abbreviated transcription (Latin):
puendã quȩ eẽt mul¬
tis sacerdotib p̃feren¬
da : Audiant quȩ so
uirgines istud exẽplũ.
ut fores suas si eas ma¬
lis obsistere uoluerint.
eciã bonis claudant
Et ne adse in ꝓbissit
accessus: ñ uereant᷑.
excludere etiã sacer
Totus hoc mundus exaudi¬
at: uiderise amartino
uirgo ñ passa .ẽ. Non uti¬
q illa quẽcũq ase rep¬
pulit sacerdotẽ: sed in
eius uiri conspectu pu¬
ella ñuenit. quẽ uide¬
re salus uidentiũ fuit:
Quis autẽ hoc alius p̃ter
martinũ sacerdos ñ
ad succ̃ in iuriã retu¬
lisset : Quos ad uersũ
scãm uirginẽ mocus
quantasq iras m̃te c̃¬
cepisset: hereticã iu¬
dicasset. et anathema¬
tizandã decreusset.
Quã uero illi bea te
animȩ illas uirgines
p̃tulisset. quȩlcrebris
occursib ubiq se p̃¬
bent obuiã sacerdoti
quȩ conuiuia scͥptu¬
ost disponunt : que
una parit̃ accũbunt:
Sed quomẽ ducit ora¬
tio paulul ũ liste libe¬
rior sermo re prim̃dus

Expanded text:
puendam, quae esset mulpuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc praeter Martinum sacerdos non ad suam iniuriam retlisset? quos adversum sanctam virginem motus quantasque iras mente concepisset! haereticam judicasset, et anathematizandam esse decrevisset. Quam vero illi beatae animae illas virgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obvias sacerdoti, quae convivia sumptuosa disponunt, quae una pariter accumbunt! Sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis suȩ eẽ. habiturã
id quã tanti nominis sa¬
cerdos propositi rigore de¬
posito uenisset. Uerũ
illa fortissimi uincula
ꝓpositine martini qui¬
dẽ contẽplatione laxa¬
uit Ita uirbeatus ac¬
cepta ꝑ aliã feminã ex cu¬
satione laudabili ab il¬
lius foribus quȩ uidendã¬
rat lȩtꝰ abscessit : O uirgi¬
nẽ gloriosã : quȩ ne amar¬
tino quidẽ passaẽ se uide¬
ri Omartinũ beatũ qͣ¬
ab illa repulsus ñ ad cone¬
tumelĩ suã duxit:
Sed magnificant illius
cũ exultationẽ uirtutẽ: in¬
usitato in his dũ taxat re¬
gionibus gaudebat exẽplo:
Ergo cũ haud longe ab illa
uillula nos manere nox
imminens coegisset : exe¬
niũ beato uiro eadẽ illa
uirgo transmisit :
Hecitq martinus : qđ an¬
tea ñ feceratNullius enĩ
ille unquã exeniũ. nul¬
lius munus accepit.
nihil exhis quȩ uirgo
uenerabilis miserat
refutauit dicens be¬
nedictionẽ illius a si.¬
cerdote minime res¬

Expanded text:
uirtutis suae esset habitura, uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendarat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime res
Abbreviated transcription (Latin):
cies militũ separata
consistat Procul
femuna in suo degens
tabnaculo sit remota:
Contẽptibilẽ enĩ reddit ex¬
ercitũ : si uirorũ choort¬
bus turba fenunea misce¬
atur: Miles in acie. mi
les incãpo: mulier inora
murorũ munim̃ta se conr¬
tineat: Habet et illa
gloriã suã: si pudiciciã
uiro absente seruauert
Cuius hȩc prima uirtus
et consũmata uictoria ẽ
non uideri.AIl¬
LLUO UERO
SUT PICI NEM¬
nisse tecredo: quo affectu
nobiscũ et tucorã ad es¬
ses illã uirginẽ p̃dicare
quȩ ita se penitus ab on¬
ũ uirorũ oculis remouis¬
s̃set ut ne ipsũ quidem
ad se martinũ cũ eã ille
officii causa uisitare ui¬
let admiserit Nã cũ
agellũ illius pretenit
in quose iã ante cõplut
annos pudica cohibebat.
audita fide illiuꝰ atq uirtu¬
te deuertit . uttã in lustris
meriti puellã religioso of¬
Nos consequentes: gauisurã
illã uirginẽ putabamus:
Si quidẽ hoc intestimoniũ

Expanded text:
acies militum separata acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso ofnos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
to eẽ. nociturũ. se solo
coniugis uti uelle solatio.
porro nerursus se in sua
reuoluereNT non eẽ. me¬
tuendũ se esse milites
eidẽ militice sacnim̃ta
iurasse. Lateretur ep̃ssc̃s
nescientes parit̃ militare:
tũ martinꝰ uerba uobis
ipsẽ dicturus sum: Dic
mͥ inquid siumquã in
bello fuisti si inaciem
cotitisti: Atille respoi¬
deis frequent̃ inquit in
acie steti. & bello frequent᷑
inter fui: Adhec bea¬
Dic mihi ergo nũquid
in illa aciequa earorata
in proelio parabati. Aut
iam aduersus hostilem
exercitũ conlocato cõmi¬
nus pede districto ense
pugnabat ullã feminã
stare aut pugnare uidis¬
ti tum demũ miles
confusus erubuit grãs
agens. errore suo seniai
fuisse ꝑmissũ Nec aspe¬
ratũ increpatione uer¬
boru. sed uera & rationa¬
bili. secundũ ꝑ sonã mili¬
tis cõparatione correc¬
autẽ conuersus ad nos.
sicut eũ frequens fr̃m
turba ualla uerat.
mulier inquit uiro¬
rũ castra ñ ad eat

Expanded text:
to esse nociturum : se solo to esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem eadem militiae sacramenta iurasse: pateretur episcopusnescientes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, frequenter, inquit, in acie steti et in bello frequenter interfui. ad hadic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium parabatur aut iam aduersus hostilem exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correcautem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat,
Abbreviated transcription (Latin):
tincta floribus quasi gẽ¬
ns micantibus ornata ra¬
diauit: Beata speties. ei
dõ digna: Nihil eni
uir ginitati est cõparan¬
dũ Sicut enĩ illi qui
coniugit fornicationi cõ¬
parant ue hem̃ t̃errant :¬
ca et illi qͥ conuigia uir¬
gnitati ȩ quandã estimaN
miseri penitus et stulti
sunt. Uerũ hȩc asapi¬
entibus tenenda dis¬
tinctio est: ut coniugi¬
ũ ptineat adueniã. uir¬
ginitas spectet ad głam.
fornicatio de putetur
ad penã si fatis factione
IIES
QUIDã
cingulũ in ecdesia mo¬
nachum ꝓfessus ab iece¬
rat: cellulã sibi eminus
inremoto quasi heremi¬
ta uicturus erexerat.
nterea astutus inimicus
uariis cogitationibus bru¬
tũ peccus agitabat.
ut coniugẽ suã quã mar¬
tinus in monasterio puel¬
hereinita : quid haber&
animi confitetur. Alle
uero coepit uehem̃ter
abnuere: femina uiro
runsuis icmonachono
marito in rongrua rati¬
Rone misceri: Postremo
cũ miles ingtaret ad sir¬
mans: Nihil hoc pro posi¬

Expanded text:
tincta floribus quasi gemtincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. uerum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut coniugium pertineat ad ueniam, uirginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione iles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio pueleremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposi
Abbreviated transcription (Latin):
recens tonsam
forte conspexerat :
Euangelicũ inquit man¬
datũ ista cõpleuit:
Quas habuit tunicas:
unã earũ largita .ẽ. ñ
habenti: Ita ergoet
uos facere debetis:
Icẽ cũ subulcũ al gentẽ
ac pene nudũ impelli¬
cra ueste uidisset: en
inquit adã eiectus de
paradiso in ueste pel¬
licea sues pascit
Sed nos illo uetere de¬
posito qui ad huc in
sto manet: nouũ adã
potius induamus
Boues ex parte prata
depauerant : porci
etiam non nulla suffode¬
rant. pars cetera. quȩ mu¬
nebat in lesa diuersis
floribus quasi picta uer¬
nabat: Spetiem inquit
gerit pars illa coniugu
que peccorib depasta t¬
Et si non penitus grãm
amisit herbarũ. nulli
tam̃ florũ retinet dig¬
nitatẽ: Illa uero quã
porci peccora in mun¬
da foderant. forni cati¬
onis imaginẽ fedã p̃ten¬
dit: Ceterũ illa porci¬
o quȩ nullã sensit in¬
iuriam: głam uirgini¬
tatis ostendit: Herbis
fecunda luxtriat: fen
in ea fructus exubera
et ultra omnẽ spetiẽ ds¬

Expanded text:
recens tonsam forte conspexerat. euangelicum, inquit, mandatum ista conpleuit: duas habuit tunicas, unam earum largita est non habenti: ita ergo et uos facere debetis. item cum subulcum algentem ac paene nudum in pellicia ueste uidisset, en, inquit, Adam eiectus de paradiso in ueste pellicea sues pascit: sed nos illo uetere deposito, qui adhuc in isto manet, nouum Adam potius induamus. boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem dis
Abbreviated transcription (Latin):
infenestra paululũ edi¬
ciore deposuit ꝑuer
familiaris incautior. lin¬
teũ suꝑ positũ ampul¬
traxit. Uas suꝑ cons¬
tratũ marmore paui¬
m̃tũ cecidit: Cunctis
metu ꝑ territis ne bene¬
dictio deperisset : Am.¬
pullula ꝑ inde in colo¬
plumas mollis simas de¬
cidisset. Quȩ res ñ poci¬
us ad casũ quã ad mar¬
cini ẽ referenda uirtu¬
tẽ cuius benedictio pe¬
rire ñ potuit: IIII..¬

Expanded text:
in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, amputraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incoluplumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
nua cõplexus : Et hanc
primã se filiȩ audisse
uocẽ: cunctis stupent¬
bus fatebatur
Ac ne cuiquã id incre¬
dibile forte uideatur.
perhibeat uobis presens
euagrius. testimoniũ ueri¬
tatis: Hã res ipse p̃sente
tũ gesta ẽ. Paruũ illud
referente cognoui: sed
ñ p̃t̃mitendũ uidetur.
uersas morborũ causas
necessariũ sicut ẽ con¬
suetudo benediceret:
exstantis concauũ ñ
repletũ: Quia ita mo¬
rissit uascula cõplere
ut pars umbonibus obstru¬
endis libera relinquat̾
Testabatur prbt uidisse
se oleũ sub martinibȩne¬
dictione creuisse : qđ ex¬
undante copia suꝑna de¬
flueret eandẽq: dũ ad
matrẽ familias uascolũ
referretur seruasse uirtu¬
si reportantis ita sẽꝑ ex¬
undauit oleũ : ut omne
Iꝑ fusi liquoris operiret.
Matronã ita usq ad sũ¬
mũ labrũ plenũ uascu¬
lũ recepisse ut prb̃t
hodieq fateatur ob den¬
di pessuli quoclaudi di¬
liriitius seruanda con¬
suer inuitto illo spa¬

Expanded text:
nua conplexus, et hanc nua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. uersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirturi portantis ita semper exundasse oleum, ut omne perfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spa
Abbreviated transcription (Latin):
tina gesta est ciuitate:
Pater filiã duo decennẽ
ab utero mutã puellã.
martino cepit offerre :
poscens ut linguã ligatã.
meritis suis sc̃s̃ ab solueret:
Ille cedens epis copis qui
tũ forte latus illius am¬
biebant. ualentinia no
atq uictricio inparẽ se
eẽ tantȩ molis. sed illis
quasi sanctioribus rihil in¬
possibile fatebatur At illi¬
patre supplici uoce iun¬
gentes. orare martinũ ut
speru prestaret
Hec cunctatꝰ ultra: utrũ¬
q preclarũ. et ostenden¬
do humilitatẽ. nec diffe¬
rendopietatẽ: iubet cir¬
cũ stantis populi multitu¬
dinẽ sub moueri : Epĩs
tantũ et puellȩ patre
adsistentibus: morationẽ
suo illo more ꝓsternit
De inpusillũ olei cũ p̃fa¬
dicit: atq ita inos pu¬
ellȩ scĩficatũ linquo¬
rẽ. cũ et linguã illius
digitis teneret infu dit:
ec fefellit scm̃ uirtutis
euentꝰ: Patris nomen in¬
terrogat: mox illa res¬
pondit Proclamat pa¬
ter cũ gaudio pariter
et lacrimis martini ge¬

Expanded text:
otena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tam forte latus illius ambiebant, Valentino adque Victricio, inparem se esse tantae moli, sed illis quasi sanctioribus nihil inpossibile fatebatur. at illipatre supplici uoce iungentes orare Martinum ut sperata praestaret. nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem nec differendo pietatem - iubet circumstantis populi multitudinem submoueri: episcopis tantum et puellae patre adsistentibus in orationem suo illo more prosternitur. dein pusillum olei cum exordicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini ge
Abbreviated transcription (Latin):
retorqueri . ut conpugnis¬
tiũ interse el sm̃torũ
quidã conflictus tudere¬
tur: Ita uirtute mar¬
tii ibi tantũ ignis est
operatiis ubi iussus e
religionis illius uolu isa
euertere: restitit ei mul¬
titudo gentiliũ. Adeo
ut ñ absq in iuria sit re¬
pulsus. Itaque se cessit ad
ꝓxima loca: ibique ꝑtri¬
duũ cilicio ꝑ tectus et ci¬
nere. ieiunans seꝑ et orars
humana manu ñ potu¬
issit uirtus illud diuina
diruer&. Tũ subito ei
duo angli hastati atque
scutati. ad instar milici¬
e celestis se obtulerun :
dicentes missos se essẽ¬
adño ut rusticã multi¬
tudinẽ fugarent. pre¬
sidiũ que martinofer¬
rent. ne quis dũ tẽplũ
dirueretur obsisteret:
ediret ergo et opuscoq¬
tũ de uotus impleret
tare greisus aduicũ. ins¬
pectantibus gentiliũ
turbis et quiescentibus:
ad fundamenta dirueret:
aras om̃s atq si mulacra
redegit inpuluerẽ
Quo uuso rustici. cũ se intel¬
ligerent diuinoniutu ob¬

Expanded text:
retorqueri, ut compugnanretorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus esreligionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu ob
Abbreviated transcription (Latin):
bus predicarł. satisq cons¬
tetit eodic salutẽ illi ue¬
nisse regioni: Nã nemo
sere ex inmani illa mul¬
atudine gentiliũ fuit
qui ñ inpositionẽ man
ł nrelicto impietatis
Et uere ante martinũ
pauci ad modũ immo
pene nulli in illis regi¬
onib xp̃i nom̃ recȩperañ.
Quod ad eo uirtutibus il¬
lius exẽploq ronua lu¬
it. ut iã ibi nullus locus
sit. qui ñ ecclesuf fre¬
quentissimis aut monas¬
terus sit repletus:
Nã ubi fana destruzerat.
statĩ ibi aut eccłas aut
monasteria construe ł.¬
bat.
EC MINO¬
rẽ sub eodẽ
fere tẽpore eodẽ in ope¬
re uirtutẽ edidit: Nã
cũ inuico quodã fano
antiquissimo. et celeber¬
rimo ignẽ in mississẽt:
in ꝑximã immo adhe¬
rentẽ domũ a gente uen¬
to flãmarũ globi fere¬
bantur : Quod ubi mar¬
tinus aduertit: rapido
cursu tectũ domꝰ scandui.
obuiũ se aduenientibus
flãmis inferens. Tũ uer
mirũ inmodũ cerneres
contra iim uenti ignẽ

Expanded text:
bus praedicari: satisque consbus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus , relicto . impietatis et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem
Abbreviated transcription (Latin):
adelinis. ut ñ esset du¬
biũ quã in partẽ suc¬
cisa corrueret: coloco
uinctus statuitur. ꝓ ar¬
bitrio rusticorũ quo
arborẽ et̃ casurã ne¬
mo dubitabuit. Succi¬
dereigitur ipsi suã
pinũ. cũ ingenti gaud¬
dio letituq ceperuñ
Aderat emunꝰ turba mi¬
rantiũ: Iãq paulatĩ coe¬
pit nutare pinus: et rui¬
nã suã casura minari:
Pallebant eminus mo¬
nachi. et periculo iã ꝓpinquante¬
piore conterriti spem
omnẽ fidẽq ꝑdiderant.
solã martini mortẽ expec¬
tantes: Atille confisus¬
indño intrepidus expec¬
tans cũ iã fragorẽ sui
pinus concidens edidis¬
set iã cadenti iã suꝑiẽ
manũ. signũ salutis
opponit Tũ uerotur¬
binis modo retrocoac¬
tam putares: diuersam
in partẽ ruit : Adeo:
ut rusticos qui tuto
in locosteterant. pene
ꝓstrauerit : Tũ uero
incelũ clamore sub¬
lato gentiles stupere
miraculo monachi
flere p̃ gaũdio
Xp̃i nom̃ in cõmune ab om̃i¬

Expanded text:
adclinis, ut non esset duadclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. atin Domino, intrepidus opperiens, cum jam fragorem sui pinus concidens edidisset, jam cadenti, jam super se manu signum salutis opponit: tum vero turbinis modo retrotam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, risti nomen in commune ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ dũ inuico quodã d̃¬
plũ antiquissimũ diri¬
Lis iec : et arbore pini
quȩ fano erat ꝓxima
erat ad gressus excide¬
retũ uero antis tes lo¬
cuillius ceteraq gen¬
tiliũ turla coepere
obistere. Et cũ idẽ
illi dũ templũ ȩdis¬
euertitur imperante
di arborẽ ñ pacieban
lle eos sedulo cepit¬
cõmonere nihił eñe
religionis instipite.
deũ potius cui seru¬
ret ipse iẽquerentus
arborẽ illam succi¬
di oportere qr essei
demoni dedicata
Cũ unus ex his : qui e¬
rat audatior cunctis
Si habes inquit aliqu
de dõ tuo ut dicis te cole¬
re fiduciã : nos met ipñ
succidemus hanc arbo¬
rẽ. tu ruentẽ excipe.
et sĩ tecũ est. ut dicis
dr̃s tuus euades tũ il¬
le intrepidus confisus in
dño. facturũ se pollicet᷑
ic uero ad istus modi¬
omis illa gentiliũ tur¬
ba consentit. facilẽq
arboris sue babere uc¬
turã: si inimicũ sacro¬
rũ suorũ casu illius ob¬
ruusent. Itaque cũ unã
inpartẽ pinus illa eẽt

Expanded text:
 cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante di arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modomnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset
Abbreviated transcription (Latin):
is mox futurã ꝑ scripse¬
ro. Quoutiq ad uerã
sapientiã et cȩlestẽ mi¬
litĩ diuinãq uirtutẽ
legentes incitabuntꝰ:
nquo ita nr̃i quoq ra¬
tionẽ cõmodi ducimꝰ:
ut ñ in anẽ ab homini¬
b memoriã sed ȩt̃nũ
adõ premiũ expecte¬
mꝰ Quia et sĩ ipsi ñita
uiximꝰ. ut aliis exẽplo es¬
se possimꝰ dedimus tam̃
operã ne eos lateret qͥ
esset imitandus:
gitur scĩmartini uitã
scribere exordur. ut
ł ante episcopatũ uel
mnepis copatu gesserit :
quã ius ne quaquã cd om̃a¬
opera illius potuerĩ ꝑue¬
nire. ad eoqr ea inquib
ipse tantũ sibi conscius
fuit nesciuntur. Quia
laudẽ ab hominibus ñ
reqͥrens : quantũ in ipso
fuit omnes uirtutes su¬
as latere uoluisset
Quanquã etiã ex his quȩ
cõꝑta nobis erant plũ¬
ra omisimus : quia suf¬
ficere credidimꝰ si tan¬
tũ excellentia nota¬
rentur: Simul et le¬
gentib consulendũ
fuit. ne qđ ex his pa¬

Expanded text:
is mox futuram, perscripseis mox futuram, perscripsero: quo utique ad veram sapientiam et coelestem militiam divinamque virtutem legentes incitabuntur. In quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus: quia etsi ipsi non ita viximus, ut aliis exemplo esse possimus; dedimus tamen operam, ne his lateret qui esset imitandus. Igitur S. Martini vitam scribere exordiar, ut se vel ante episcopatum vel in episcopatu gesserit. Quamvis nequaquam ad omnia illius potuerim pervenire, adeo ea in quibus ipse tantum sibi conscius fuit nesciuntur, quia, laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes virtutes suas latere voluisset. Quamquam etiam ex his quae comperta nobis erant, plura omisimus: quia sufficere credidimus, si tantum excellentiora notarentur. Simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pa
Abbreviated transcription (Latin):
beatã illã aeternã que
uitã hiȩc eorũ cura ꝑ¬
tinuit. Qdenĩ aut ip¬
sis occasura cũ sđo scrio¬
torũ suorũ gła ꝓfuit :
Aut quid posteritas e mos¬
lum̃ ti tulit legendo
hȩctorẽ pugnantẽ. aut
socratẽ philosophantẽ
Cũ eos ñ solũ imitari stul¬
titia sit sed ñ a cerrime
etiã impugnare dem̃tu
Quippe. qui humanã uitã
p̃sentib tantũ actib N¬
timantes. spes suas fabu¬
lis animas sepul chrii
dederunt: Si quidẽ ad
solã hominũ memoria
seꝑ petuandos crediderꝰ
cũ hominis offitiũ sit ꝑ¬
hennẽ potiuꝰ uitã quã
ꝑhiennẽ memoriã quȩ¬
rere non scribendo. aut
pugnando uel phuiloso¬
plundo sed pie scẽ reli¬
gioseq uiuendo. Qui
quidẽ error humanis
litteris traditꝰ. intantũ
uiluit: ut multos tam̃
emulos. uel inanis phulo¬
sophy̧ e. uel stultȩ illiuis
uirtutis inuenerit.
ande facturus mihi ope¬
re p̃tiũ uideor. si uitã
scu simiirt exẽploali¬

Expanded text:
beatam illam aeternamque beatam illam aeternamque vitam haec eorum cura pertinuit. Quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem, aut Socratem philosophantem? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam impugnare, dementia: quippe qui humanam vitam praesentibus tantum actibus aestimantes, spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt; cum hominis officium sit, perennem potius vitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando vel philosophando, sed pie, sancte religioseque vivendo. Qui quidem error humanus litteris traditus in tantum valuit, ut multos plane aemulos vel inanis philosophiae, vel stultae illius virtutis invenerit. Unde facturus mihi operae pretium videor, si vitam sanctissimi viri, exemplo ali
Abbreviated transcription (Latin):
appuli: qr nefas puta¬
rẽ tantiuiri latere
uirtutes apud me
ipsũ didici. ut soloe¬
cismis ñ erũbescerẽ.
qr nec magna istarũ
unquã rerũ scientiã con¬
tigissem : Et siquid ex
his studis olĩ fortasse
libassem: totũ id dissi¬
tudine tantitẽ poris
ꝑdi dissem: Sedta¬
mñ ne nos maneat tã
molesta defensio: sub¬
pressositibi uidetur
nomine libellus edatur:
Quod ut fieriualeat titu¬
lũ frontis erade. ut mu¬
ta sit pazina: et quod
sufficit loquatur ma¬
teriã ñ loquatur auc
dio et glorie seculari.
inanit dediti ex inde
ꝑ hentiẽ ut putabant
memoriã nominis sui.
que siuer: si uitas daro¬
rũ uirorũ. stilo inlus¬
trassent Quȩres uti¬
q ñ ꝑlienñem quidẽ:
sed aliquantulũ tam̃.
conceptȩ spei fructũ af¬
ferebat. Quia et su¬
i memoriã licet incis¬
sũ ꝓpagabant: et ꝓposi¬
tis magnorũ uirorũ R¬
emplis ñ parua aemuli¬
tio legentib excitaba¬
tur sed tam̃ nihil ad

Expanded text:
appuli, quia nefas putaappuli, quia nefas putarem tanti viri latere virtutes, apud me ipse decidi ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem; et, si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. Sed tamen, ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi videtur, nomine libellus edatur. Quod ut fieri valeat, titulum fronti erade, ut muta sit pagina; aut, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur auct studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesiverunt, si vitas clarorum virorum stylo illustrassent. Quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum afferebat: quia et sui memoriam, licet incassum, propagabant; et propositis magnorum virorum exemplis non parva aemulatio legentibus excitabatur. Sed tamen nihil ad
Abbreviated transcription (Latin):
IQUERUS DESIDERIO
ego quidẽ fra en
unanimis libellũ
quẽ deuita scĩ martini
scripsera descȩda sua
promere. et intra do¬
mesticos parietes co¬
bibere decreuerã : quia
utsũ natura in firmꝰ.
iudicia humana uitabã
equod fore ut arbitror
sermo incultior legen¬
tibus dis pliceret : om¬
niũ que rep̃hensione.
dignissimꝰ iudicaret.
ui ma theriã disertis
merito scriptorib: reser¬
uandã inpudens occupas¬
sem sed petentitibi se¬
pius negare non potui:
iud enĩ esiet qđ ñ amo¬
rituo uel cũ de trim̃to
a tibifiducia libellũ
didi: qua nulli ate ꝓ¬
endũ reor q id spo¬
pon disti.
Seduereor. netuei ianua
sis futurus: et emi sus
aliqͥbus eũ legi uideris.
bona uenia id alectorib
postulabis ut respotiu
quã uerba ꝑpendant.
Et arquo aiumoferant
si aures eorũ uitions
forsitan sermoꝑculere
b sed apiscatorib p̃di¬
catã: cũ utiq si utile
fuisiet id quoq dñs
prestare potuis iet:
zo enĩ cũ primũ a¬
nimũ. adscribendũ

Expanded text:
uerus Desiderio Ego quidem, frater unanimis, libellum quem de uita sancti Martini scripseram, scheda sua premere et intra domesticos parietes cohibere decreueram, quia, ut sum natura infirmissimus, iudicia humana uitabam, ne, quod fore arbitror, sermo incultior legentibus displiceret omniumque reprehensionis dignissimus iudicarer, qui materiem disertis merito scriptoribus reseruandam inpudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. quid enim esset, quod non amori tuo uel cum detrimento a tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te. prodendum reor, quia id spopondisti. sed uereor, ne tu ei ianua sis futurus, et emissus ibus eum legi uideris, bona uenia id a lectoribus postulabis, ut res potius quam uerba perpendant et aequo animo ferant, si aures eorum uitiosus forsitan sermo perculebus, sed a piscatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim cum primum animum ad scribendum
Abbreviated transcription (Latin):
Rarissi morũ sr̃m quosꝑgrãmxp̃i regitis. cura studiũq me c̃pulic ut relig¬
osc iateria quȩ deinuentione capitis beatii ħõis babtiste grecosermone
conscript a est latino ꝑ meredderetur eloqͥo conueniensẽẽ dicens ut inatali eiꝰ qͥ no
Xrũ sic̃ pͥmitꝰ semonachis ostendit. qͥsacratissimũ capud osꝰ dedomoherodisquor¬
dã regis mpii s ustulor : Dcin ablatũ emissonȩadũ multisignorabat᷑ibitepor lb¬

Expanded text:
e compulit ut relatio quae de inventione capitis B. Joannis Baptistae Graeco sermone conscripta est, Latino per me redderetur eloquio: conveniens esse dicentes, ut in natali ejus quo major orum, sicut primitus se monachis ostendit, qui sacratissimum caput ejus de domo Herodis quondam regis impii sustulerunt, dein ablatum Emesenae, de multis ignoratum temporib
Abbreviated transcription (Latin):
pastus ac melle siluestri quȩ omĩa sumȩ ctinentiae at quȩ frugalitatis indici c̃ẽ
ponstrant᷑ qͥbus uniuer somundo eũ suis popis delicusq tenuncians. nihil aliud
dignabat᷑ uidere quã xp̃m. cui etiã ad suũ babtisma uenienti. testimoniũ phibuit
di c̃s Ecceagidĩ ecce qͥtollit peccat c mundi: Cũ qicã pclaris actib atq mag̃nifcs
insinuar&s om̃ib exem plaiuis tutis. Principes tam̃ sacerdocũ cũ scribis & phariscis¬
meritis ei: Dõdignissimis in sanis ausib exꝓ brabant. qđ d ñsnr̃ in euangł iotestatur
& dicit : Venit iohs babtista neq manduc ansneq bibens. & dicitis demoniu hab&
sicutinuncpleriq  xp̃ia noꝵ phariscoꝵ sine dubitatione c̃similes si fortedi famu¬
los uiderint abstinentes in cadem iestiunt conuitia atq maledicta ꝓrumꝑe
& rẽ quã imitatione deberent assequi. suis in se qͥ contumeliis nonuerent᷑ t ꝓbabi¬
lesuita rumorib: malignis exposital audandci ꝑseuerantic̃ tenere nonualeat qͦ

Expanded text:
pastus ac melle silvestri. Quae omnia summae continentiae atque frugalitatis indicia esse monstrantur, quibus universo mundo cum suis pompis deliciisque renuntians, nihil aliud dignabatur videre quam Christum: cui etiam ad suum baptisma venienti, testimonium perhibuit dicens, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Cumque tam praeclaris actibus tamque magnificis insinuaret omnibus exempla virtutis, principes tamen cum senioribus, Evangelio testatur, et dixit, Venit Joannes Baptista neque manducans, neque bibens, et dicitis: Daemonium habet. Sicuti nunc plerique Christianorum Pharisaeorum sine dubitatione consimiles, si forte Dei famulos viderint abstinentes, in eadem convicia atque maledicta prorumpere, et rem quam imitatione debent assequi, suis prosequi contumeliis non verentur: ut probabilis vita rumoribus malignis exposita laudandam perseverantiam tenere valeat, qua
Abbreviated transcription (Latin):
paucis. Hic denique uirbeatus. petrucorae urbis in cola fuit. Et̃ poh
conuersionẽ dericus factus ex galismam ueniens. cellulã si biedifica
Inqua collec tis paucis monachis: inoratione morabatur assidue.
Et siei aliquid auri argenti que offerebatur.: id aut in neces sitat
illa. eo unuente cocius nũ quã fuit: sed ad euotis cũ necessitas ec¬

Expanded text:
perstringam. Petrocoricae urbis incola fuit; sed post conversionem clericus factus, Ecolesinam veniens, cellulam sibi aedificavit. In qua, collectis paucis monachis, in oratione morabatur assidue; et si ei aliquid auri argentique offerebatur, aut in necessitatibus illa, eo vivente, coctus numquam fuit, sed a devotis, cum necessitas e
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. referendũ: quia hoc
plenius iste sulpicius
licet in libro suo p̃teri¬
uit. in epistola tam̃
fecit: exposuit : Quã
cu postumiane ut cre¬
do legisti: aut si incor¬
nita tibi ẽ. cũ libuerit᷑
in prõptu ex illo arma¬
rio habes: Nos ab illo
omissa referamus
autẽ tẽpore dũ
Adioceses circũ¬
iret: uenantiũ agmen
incurrimits: Canes le¬
porẽ sequebantur
ãq multo spatio uieta
bestiola. cũ undiq cãpis
late patentibus nullũ
eẽt effugiũ mortẽ im¬
minentẽ iã iãque capi¬
enda crebris flexibus
differebat: Cuius pe¬
riculũ uir beatuspia
m̃te miseratus: impe¬
rat canib ut desiste¬
rent sequi. et sinerent
abire fugientẽ: Qui
continuo ad primũ ser¬
monis imperiũ. cons¬
titerunt: Crederes
uinctos immo potuis
ad fixos: in suis hȩrere
uestigiis: Ita lepuscu¬
lus ꝑ secutoribus alli¬
gatis : in colomis euasit¬
Opere p̃ciũ autẽ ẽ: eci¬
ã familiaria illius uer

Expanded text:
esse referendum; quia hoc esse referendum; quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistola tamenfecit, exposuit: quam tu, Postumiane, aut, credo, legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referimus. autem tempore, dum dioeceses circuiret, venantium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potiadfixos in suis haerere uestigiis. ita lepusculus persecutoribus alligatis incolumis euasitOperae pretium autem est, etiam familiaria illius uer
Abbreviated transcription (Latin):
fere cẽpus. marti¬
no a treueris reuerte.¬
ti fit obuia uacca quã
demon agitabat: Quȩ
rxlicco grege suo in
homines ferebatur. et u
multos noxie petulea
confoderat : Uerũ ubi
nobis cepit eẽ contigua:
hi qui eã eminꝰ sequeban¬
tur p̃dicere magna uoce
ceperunt. ut eã caueremꝰ
Sed post quã ad nostor uis
furibunda luminibus ꝓ¬
pius accesiit: martuiꝰ ele¬
uata obiuiã manu pecu¬
dẽ consistere iubit:
Quȩ mox ad uerbũ euis
stare cȩpit immobilis:
Cũ interea uidit martinꝰ
dorso illius demonẽ iuꝑ¬
sedentẽ: Quẽ increpans:
discetle inquit funeste
de pecude: et in noxiũ
animal agitare desiste:
a ruit nequã sp̃s : et re¬
cessit: Nec de fuit sen¬
sus in bocula : quinse u¬
bi intellegit liberatã.
ante pedesscĩ recepta
quiete prosternitur:
Deinde iubente martino:
gregẽ suũ petit: seq
ag mini ceterarũ oue
placidior inmiscuit:
Hoc illud fuit tẽpus: quo
inter medias flãmas
positus ñ sensit indium
Quod mihi non arbitror

Expanded text:
fere tempus Martino a Treveris revertenti fit obviam vacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo, in homines ferebatur; et jam multos noxie petulca confoderat. Verum ubi nobis coepit esse contigua, hi qui eam eminus sequebantur, praedicere magna voce coeperunt, ut caveremus. Sed postquam ad nos torvis furibunda luminibus propius accessit, Martinus elevata obviam manu pecudem consistere jubet: quae mox ad verbum illius stare coepit immobilis. Cum interea videt Martinus dorso illius daemonem supersedentem, quem increpans, Discede, inquit, funeste, de pecude, et innoxium animal agitare desiste. Paruit nequam spiritus, et recessit. Nec detuit sensus in bucula, quin se intelligeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, deinde jubente Martino gregem suum petiit, seque agmini caeterarum ove placidior immiscuit. Hoc illud fuit tempus quo inter medias flammas positus non sensit incendium: quod mihi non arbitror
Abbreviated transcription (Latin):
Nonemere aut uende¬
re ut plerisq monadũs
moris ẽ. quicquã licebat:
Ars ibi exceptis scriptorib
nulla habebatur: Cuita¬
m̃ operi minor etas. de¬
putabatur: maioresora¬
tioni uacabant. Rarus
cusquã extra cellulã
suã egressus:
nisi cũ ad locũ oratio¬
nis conueniebant: Cibũ
una om̃s post horã ie¬
iuni accipiebant: Vinũ
nemonouerat: nisĩ quẽ
infirmitas coegissẽt:
pleriq camelorũ secis ues¬
tiebantur. Mollior ibi
habit̾ uestis ꝓ crimine
erat: Quod eo maiussit
eos nobiles habebant᷑
qui longe aliter educati.
ad hanc se liumilitatẽ et pa¬
tientiã coegerant. plures¬
q ex his postea epõs uidimꝰ
Que enĩ eẽt ciuitas aut ecdi
quȩ ñ sibi de martndͥ mo¬
nasterio cuperet sacerdotẽ
ed ut reliquas uirtutes eiꝰ
quas inepiscopatu egit ad¬
grediar: erat haud longe
ab oppido ꝓximus moniste¬
rulocus: quẽ falsa homi¬
nũ oppinio. uelut consepul¬
tis ibi martrib consecra¬
uerat. Nã et altare ibi

Expanded text:
non emere aut uendenon emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis siteos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi