comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatis: nichil inquit de eoꝵ sen¬
tencia dicturꝰ sum. qui turpissimam
seruitutem deditionis nomine appel¬
lant. neꝙ hos habendos ciium loco
neq ad conciliũ adhibendos censeo. Cũ
his mͥ res sit qui eruptionem ꝓbant.
quoꝵ in consilio omniũ ur̃m consensu
pristine resid̾e uirtutis memoria uide¬
tur. Animi ẽ ista molestia nͥ uirtꝰ. pau¬
lisꝑ mopiam ferre nͥ posse. Qui se ult
morti offerant faciliꝰ repperiuntur.
qm qui dolorem patienter ferant. Atd
ego hanc sentenciam ꝓbarem. tantũ
apud me dignitas pot̾est. si nullam
pret̾ quam uite nr̃e iacturam fiem
uiderem. S inconsilio capiendo omnẽ
galliam respiciamꝰ. quam ad nr̃m au¬
silum concitauimꝰ. Quid in hominũ
milib Lxxx. uno loco int̾fectis. consan
nolite hos ur̃o auxilio expoliare. qui
uoe salutis causa suũ ꝑicłm neglexe¬
runt. nec stulticia ac tem̾itate ur̃a
alit animi imbecillitate omnẽ galliã

Expanded text:
auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum senauctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad concilium adhibendos censeo. Cum his mihi res sit, qui eruptionem probant; quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae residere virtutis memoria videtur. Animi est ista mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant. Atque ego hanc sententiam probarem tantum apud me dignitas potest, si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem: sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinqNolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam
Abbreviated transcription (Latin):
atreb ati. Uiridomaro & fporedorg
heduis. Uercassianeuno aru̾no conso¬
brino uergingetorigis. sũma imꝑi
traditur. His delecti ex ciuitatib attri¬
buuntur. quoꝵ consilio bellũ ãminist¬
retur. Omnes alacres & fiducie pleni
ad alesiam ꝑficiscuntur. neq erat om¬
nium quisqm qui aspectum mͦ tanti
młtitudinis sustinere posse arbitrart᷑.
presertim ancipiti prelio. cum ex opi¬
do eruptione pugnaretur. foris cante
copie equitatꝰ peditatꝰq cernerentur
At hi qui alesie obsidebantur. pret̾ica
die qua auxilia suoꝵ expectau̾ant. con¬
sumpto omni frum̃to inscii quid in
heduis gererent. concilio coacto de exi¬
tu suarũ fortunarũ consultabant. ac
uariis dictis sentenciis. quarũ parsde¬
ditionem. pars dum uires suppet̾ent
eruptionẽ censebat: Non preteunda
oratio Critignati uidetur. ꝓpt̾ eiꝰ singu¬
larem & nefariam crudelitatẽ. Hic sũ¬
mo in arimis ortꝰ loco. & magne habitꝰ

Expanded text:
Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam proficiscuntur, neque erat omnium quisquam qui aspectum modo tantae multitudinis sustineri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatus peditatusque cernerentur. At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem. Hic summo in Arvernis ortus loco et magnae habitus
Abbreviated transcription (Latin):
siis & heluitiis Senonib. Ambianis
mediomatricis. Petragoriis. Neruiis.
Morinis. Nitiobrogib. quina nilia.
suetudine Armorice appellantur.
quor sunt in num̾o coriosolites. Rhe¬
dones. Ambibarri. Cadetes. Osismi
Le mouices. unelli. Ex his bellouaci
suũ numerũ ñ compleuerunt. qd
de suo nomine atq arbitrio cũ ro¬
manis bellum gesturos dicebãt. neq
cuiꝰqm imꝑio obtemꝑaturos. Roga
miserunt. Huiꝰ oꝑa comii ut antea
demonstrauimꝰ. fideli atq utili. su¬
periorib annis erat usus in brytan
derat. ip̃iq Morinos attribuerat.
Tam̃ tanta uniu̾se gallie consensio
fuit. libertatis uindicande. & pristi¬
no belli laudis recuꝑande. ut neq be¬
neficiis neq amicicie memoria mo¬
uerent᷑. om̃s & animo & opib in id bel¬
lum incũb̾ent. coactis equitũ.uiiii.
peditum circit c̃e .xx̃. Hec in hedu¬
orum finib recensebant᷑. numerꝰq im¬
batur. prefecti constituebant᷑. Comio

Expanded text:
siis et Helvetiis; Suessionibus, Ambianis, siis et Helvetiis; Suessionibus, Ambianis, Mediomatricis, Petrocoriis, Nerviis, Morinis, Nitiobrigibus quina milia; suetudine Armoricae appellantur, quo sunt in numero Curiosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismi, Veneti, Lemovices, Venelli. Ex his Bellovaci suum numerum non compleverunt, quod se suo nomine atque arbitrio cum Romanis bellum gesturos dicebant neque cuiusquam imperio obtemperaturos; rogatmiserunt. Huius opera Commi, ut antea demonstravimus, fideli atque utili superioribus annis erat usus in Britannderat atque ipsi Morinos attribuerat. Tamen tanta universae Galliae consensio fuit libertatis vindicandae et pristinae belli laudis recuperandae, ut neque beneficiis neque amicitiae memoria moverentur, omnesque et animo et opibus in id bellum incumberent. Coactis equitum VIII milibus et peditum circiter CCL haec in Aeduorum finibus recensebantur, numerusque inibatur, praefecti constituebantur. Commio
Abbreviated transcription (Latin):
ab his. contra ext̾iorem hosten ꝑfecit.
ut ne magna quid młtitudine si ita
sidia circumfundi possent. aut cum
ꝑiculo ex castris egredi cogantur. Dier
x̃x. pabulũ frumtũꝙ. habere om̃s
conuectum iubet. Dum hec apud
alesiam geruntur. galli concilio pͥn¬
cipum indicto. ñ om̃s qui arma fer¬
re possent ut censuit uergrngeto¬
rix conuocandos statuunt. s certũ
numerũ cuiq ex ciuitatib imꝑandũ.
ne tanta młtitudine confusa. nec
moderari nec discernere suos. nec fru¬
m̃tationem hab̾e possent. Imꝑant
heduis atq eoꝵ clientib segulianis
Ambiuaretis. aulercis. Srannoua¬
cib. Blannoiriis. milia .XXU. Pa¬
rem numerũ aru̾nis adiunctis fle¬
tetis. cadurcis. Gabał. uellaniis qui
sub imꝑio aru̾noꝵ eẽ consuerũt. Se¬
quanis. Senonib. Siturigib. Sancto¬
nis. Ruthenis. Carnotib. duodena
milia. Sellouacis .x. Iotid lemouicib.
octona pictonib & Turonis & pari¬

Expanded text:
ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna quidem multitudine, si ita sidia circumfundi possent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogatur, dierum triginta pabulum frumentumque habere omnes convectum iubet. Dum haec apud Alesiam geruntur, Galli concilio principum indicto non omnes eos qui arma ferre possent, ut censuit Vercingetorix, convocandos statuunt, sed certum numerum cuique ex civitate imperandum, ne tanta multitudine confusa nec moderari nec discernere suos nec frumentandi rationem habere possent. Imperant Aeduis atque eorum clientibus, Segusiavis, Ambivaretis, Aulercis Brannovicibus, Blannoviis, milia XXXV; parem numerum Arvernis adiunctis Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis, Senonibus, Biturigibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellovacis X; totidem Lemovicibus; octona Pictonibus et Turonis et Pari
Abbreviated transcription (Latin):
Quini ordines coniuncti int̾ se atꝙy
implicati. quo qui intrauerant. se
ip̃i acutissimis uallis induebant. Hos
cappos appellabant. quos obliquos or¬
dinib in quincuncẽ dispositis. scrobes
tres in altitudinem pedis fodiebant᷑
paulatim angustiore ad infimũ fasti¬
gio. Huc teretes stipites feminis cras¬
situdine ab sũmo preacuti ⁊ p̾ustidi¬
mittebantur. ita ut ñ ampliꝰ digitis
iiii. ex terra emin̾ent. simul confir¬
mandi & stabiliendi causa. singuli ab
inf̾imo solo pedes terra exculcabant᷑.¬
& eliqua pars scrobis. ad occultandas
insidias uiminib ac uincuł impedie¬
batur. Huiꝰ gñis octoni ordines iun¬
cti. t̾nos int̾ se pedes distabant. id ex
similitudine floris lilium appellabãt.
Ante hec ale e pedem longe ferreis ha¬
mis infixe. tote in terram infodieban¬
tur. mediocribꝙ int̾missis spatiis.
omnib locis disserebant᷑. quos stimu¬
los nominabant. Hił reb ꝑfectis. re

Expanded text:
Quini erant ordines coniuncti inter se atque Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. Hos cippos appellabant. Ante quos obliquis ordinibus in quincuncem dispositis scrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur paulatim angustiore ad infimum fastigio. Huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur, reliqua pars scrobis ad occultandas insidias viminibus ac virgultis integebatur. Huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. Id ex similitudine floris lilium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur; quos stimulos nominabant. His rebus perfectis r
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑduxit. quarũ int̾ioiem campestͥb
ac demissis locis. aqua ex flumine di¬
niuata compleuit. Post eas aggerem
ac uallum .xii. pedum exstruxit. huic
loricara pinnasq adiecit. grandib acer¬
iis eminentib ad cõinissuras pluteoꝵ
atq aggeres qui ascensum hostiũ tar¬
darent. & turres toto oꝑe circuidedit.
que pedes lxxͦͣx. int̾ se distarent. Erat
eo temꝑe. & materiari. & frum̃tari.
& tantas munitiones fieri necesse. di¬
minutis nr̃is copiis. que longiꝰ ab castͥs
temptare. atq eruptionem ex opido
plib portis sũma ui facere nicebant᷑.
Quare ad hec rursus oꝑa addendum
cesar putauit. quo minore num̃o mi¬
litũ munitiones defendi possent. Itaq
truncis arboꝵ haud ãmodũ firmis
ramis abscisis. atꝙ hoꝵ delibratis ac p̾¬
acutis cacuminib ꝑpetue fosse qui¬
nos pedes alte ducebantur. Huc illisti¬
pites demissi. & ab infimo reuincti ne
reuelli possent. ab ramis eminebant.

Expanded text:
ne perduxit, quarum interiorem campestribus ne perduxit, quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivata complevit. Post eas aggerem ac vallum duodecim pedum exstruxit. Huic loricam pinnasque adiecit grandibus cervis eminentibus ad commissuras pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis quae longius ab castris ostra Galli temptare atque eruptionem ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus opera addendum Caesar putavit, quo minore numero militum munitiones defendi possent. Itaque truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant.
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ erat int̾missum. scd̾a uigilia silentio
equitatũ mittit. friũtũ omne ad sere¬
ferri iubet. capitis penam his qui nõ
paruerint constituit. Pecꝰ cuiꝰ magna
erat copia ab mandubris compulsa
irritĩ distribuit. frum̃tum parce & pau¬
latim metiri instituit. copias om̃s quas
ꝑ opido collocauerat in opidum recipit.
His rationib auxilia gallie expectare.
& bellum parat ãministrare. Quib
reb cognitis ex ꝑfugis & captiuis cesar.
hee gn̾a munitionis instituit. fossam
edum ax. directis lat̾ib duxit. ut eiꝰ
bose solum tantũdẽ patet. qñtũ sũme
fosse labra distarent. Reliquas omnes
munitiones. ab ea fossa pedes cecͦe. re¬
durit. Id hoc consilio. qm̃ tantũ eẽt ne¬
essario spacio complexꝰ. ne facile dotũ
copꝰ cccona militũ cingetur. ne de im¬
ꝯiuso aut noctu ad munitiones hosti¬
un multitudo aduolaret. aut int̾diu
duas fossas xu. pedes latas. ead altitudi¬

Expanded text:
opus erat intermissum, secunda vigilia silentio opus erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum mittit. Frumentum omne ad se referri iubet; capitis poenam eis qui non paruerint constituit: pecus, cuius magna erat copia ab Mandubiis compulsa, viritim distribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; copias omnes quas pro oppido collocaverat in oppidum recepit. His rationibus auxilia Galliae exspectare et bellum parat administrare. Quibus rebus cognitis ex perfugis et captivis, Caesar haec genera munitionis instituit. Fossam pedum viginti directis lateribus duxit, ut eius fossae solum tantundem pateret quantum summae fossae labra distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fossa pedes quadringentos reduxit, id hoc consilio, quoniam tantum esset necessario spatium complexus, nec facile totum corpus corona militum cingeretur, ne de improviso aut noctu ad munitiones hostium multitudo advolaret aut interdiu duas fossas quindecim pedes latas, eadem altitudi
Abbreviated transcription (Latin):
sar quas ꝓ uallo constituerat ꝓmouer
iubet. Non minꝰ qui intͣ munitiones
erant ꝑturbantur. Galli nr̃os uenire
ad se confestim existimantes ad arma
conclamant. ñ nulli ꝑterriti in opidũ
irrũpunt. Uergingetorix iubet portas
claudi. ne castra uident᷑. Multis inter¬
fectis. compłib equis captis. germani
se recipiunt. U ergingetorix initio ne
munitiones ab romanis ꝑficiantur. cõ¬
silium capit omnẽ abse equitatũ noc¬
tu dimittere. Discedentib mandat. ut
sua quisq eoꝵ ciuitatem adeat. om̃sq
qui ꝑ etatem arma ferre possint ad
bellum cogant. Sua in illos merita
ꝓponit. ob testaturq ut sue salutis ra¬
tionem habeant. neu se optime de com¬
atum ded̾ant. Qd̃ si indiligentiores fu¬
erint. milia hominũ delecta lxx. una
secum interitura demonstrat: ratione
inita. exiguo dierũ se habere xx. iñsu¬
ra frum̃toꝵr. s paulo etiã longiꝰ colerari
posse parcendo. His datis mandatis. q

Expanded text:
esar quas pro vallo constituerat promoveri esar quas pro vallo constituerat promoveri iubet. Non minus qui intra munitiones erant perturbantur Galli: veniri ad se confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum irrumpunt. Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. Multis interfectis, compluribus equis captis Germani sese recipiunt. Vercingetorix, priusquam munitiones ab Romanis perficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus mandat ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque qui per aetatem arma ferre possint ad bellum cogant. Sua in illos merita proponit obtestaturque ut suae salutis rationem habeant neu se optime de comibus dedant. Quod si indiligentiores fuerint, milia hominum delecta octoginta una secum interitura demonstrat. Ratione inita se exigue dierum triginta habere frumentum, sed paulo etiam longius tolerari posse parcendo. His datis mandatis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
nis instituebat᷑ circuitꝰ . xĩ. passuum
tenebat. Castra oportunis locis erãt
posita. ibiq castella .XXiii. facta: qͥb
in castellis int̾diu stationes ponebant᷑.
ne qua subito eruptio fieret. Hec ead
noctu excubitionib ac firmis presidiiᷤᷤ
tenebantur. oꝑe instituto. Fit equestͤ
prelium in ea planicie. quam inter¬
missa collib . iui.passuũ in longitudi¬
nem patere supra demonstrauimꝰ.
Sũma ui. ab utrisq contenditur.
Laborantib nr̃is cesar germanos sũ¬
mittit. legionesꝙ ꝓcastris constituit:
nequa subito irruptio ab hostiũ pedi¬
tatu fiat. Presidio legionum addito.
nr̃is animus augetur. hostes in fugã
coniecti se ip̃i młtitudine impediunt.
atq angustiorib portis relictis coacer¬
uatim germani acriꝰq ad munitiones
sequunt᷑. fit magna cedes. ñ nulli telie¬
tis equis fossam transire & mat̾iã trans¬
cendere conantur. Paulum legiones et¬

Expanded text:
nis instituebatur circuitus XI milia passuum nis instituebatur circuitus XI milia passuum tenebat. Castra opportunis locis erant posita ibique castella viginti tria facta, quibus in castellis interdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque contenditur. Laborantibus nostris Caesar Germanos summittit legionesque pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium peditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angustioribus portis relictis coacervantur. Germani acrius usque ad munitiones secuntur. Fit magna caedes: nonnulli relictis equis fossam transire et maceriam transcendere conantur. Paulum legiones Ca
Abbreviated transcription (Latin):
ctis. duab legionib presidio relictis.
secutꝰ qͣncum diei temp̃ est passum.
circit̾ ĩii. hostium ex nouissimo ag¬
mine int̾fectis: alt̾o die ad alesiam
castra fecit. ꝑspecto urbis situ ꝑterri¬
tisq hostib qd equitatu quo maxima
parte exercitꝰ confidebat erant pulsi.
adhortatꝰ ad laborẽ mulites. circũual¬
lare iustituit. Ip̃m erat opidum alesia
in colle sũmo. admodũ edito loco: ut
nͥ obsidione expugnari ñ posse uid̾etur.
Cuiꝰ collis radices duo duab ex partibꝰ
flumina subluebant. Ante id opidũ
planicies circit̾ milib passuũ tribus
in longitudinem patebat. reliquis
ex omnib partib colles mediocri in¬
t̾iecto spacio pari altitudinis fastigio
opidum cingebant. Sub muro que
pars collis ad orientem solem specta¬
bat. hunc omnẽ locum copie galloꝵ.
compleuerant. fossamq & mat̾iam
sex in altitudinem pedum preduxe¬
rant. Eius munitionis que ab roma¬

Expanded text:
ctis, duabus legionibus praesidio relictis, ctis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, adhortatus ad laborem milites circumvallare instituit. Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo admodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo duabus ex partibus flumina subluebant. Ante id oppidum planities circiter milia passuum tria in longitudinem patebat: reliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. Sub muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab Roma
Abbreviated transcription (Latin):
& nr̃os spe auxilii confirmabat. Tan¬
dem germani a dextro latere sũmũ
iugum nacti. hostes loco depellunt.
sugientes usq ad flum̾ ubi uergin¬
getorix cum pedestrib copiis consede¬
rat ꝑsequuntur. compłesq int̾ficiũt.
Quare animadusa. reliqui ne circili¬
rentur ueriti. se fuge mandant. Om¬
nib locis fit cedes. Tres nobilissimihe¬
du copti. ad cesarem ꝑducuntur. Co¬
cus p̃fectꝰ equitum qui contͦu̾siã cũ
conuictolitaui ꝓximis comiciis ha¬
buerat & cauarillus qui p̃ defecti¬
onem latauicci pedestrib copiis p̃¬
fuerat. & Eporedorre quo duce ance
aduentũ cesaris hedui cum sequanis
bello contend̾ant. E ugaco om̃i equi¬
tatu: uergingetorix copias ut pro
castris collocauerat reduxit. ꝓtinꝰcy
alesiam qd ẽ opidũ mandubioꝵ iter
face cepit. celerit̾q impedim̃ta ex ca¬
stris educi. & se subsequi iussit. Cesar
impedim̃tis in ꝓximũ collem dedu¬

Expanded text:
et nostros spe auxili confirmabat. Tanet nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen, ubi Vercingetorix cum pedestribus copiis consederat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa reliqui ne circumirentur veriti se fugae mandant. Omnibus locis fit caedes. Tres nobilissimi Aedui capti ad Caesarem perducuntur: Cotus, praefectus equitum, qui controversiam cum Convictolitavi proximis comitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copias, ut pro castris collocaverat, reduxit protinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter facere coepit celeriterque impedimenta ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis in proximum collem dedu
Abbreviated transcription (Latin):
de equitib hostium qͥn nemo eoꝵ ꝓgre¬
dimͦ extͣ agm̃ audeat & ip̃os quid ñ
debere dubitare: id quo maiore faciant
animo. copias se om̃s ꝑ castris habitu¬
rum. & terrori hostib fut᷑m. Conc la¬
mant equites. scissimo iure iurando
confirmari oport̾e: ne tecto recipiat᷑.
ne ad lib̾os. ne ad parentes ad uxoren.
aditum habeat. qui ñbis ꝑ agm̃ hostiũ
ꝑequitass. ꝓbata re. atq omnibus
iure iurandõ adactis. post̾o die intres
partes distributo equitatu. due se acieᷤˢᷤ
ab duob latib ostendunt. una pͥmo
agmine iter impedire cepit. Qua re
nuntiata. cesar suum quoq equita¬
tum triꝑtito diuisum. contra hostẽ
ire iubet. Pugnat᷑ una omnib in
partib. Consticit agm̃. impediñita
int legiones recipiuntur. Si qua in
parte milites laborare. aut grauius
premi uidebant᷑: eo signa inferri ce¬
sar. aciemq consticui iubebat. Que reᷤ
& hostes ad insequendũ tardabat.

Expanded text:
de equitibus hostium, quin nemo eorum progrede equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore faciant animo, copias se omnes pro castris habiturum et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qui non bis per agmen hostium perequitasset. Probata re atque omnibus iureiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones recipiuntur. Si qua in parte nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat
Abbreviated transcription (Latin):
copie ex aru̾nis. equitesꝙ qui coti gal¬
lie erant imꝑati conueniunt. Magno
hor coacto num̾o. cum cesar insequa¬
nos ꝑ extremos lingonum fines iter fa¬
ceret. quo faciliꝰ subsidium ꝓuincie fer¬
ri poss circit̾ milia passuum .x. ab ro¬
manis. trinis castris uergingetorix con¬
sedit. Conuocatisq ad concilium prefec¬
dis equitum. uenisse tempꝰ uictorie de¬
monstrat. fugere in ꝑuntiam roma¬
nos. galliaꝙ exced̾e. id sibi ad p̾sentem
optinendam lib̾tatem satis ẽẽ. ad reli¬
qui cemꝑis pacem atq otium parum
ꝑficere. maiorib enĩ coactis copiis reũ¬
suros. neq finem bellandi facturos:
ꝑinde agmine impedicos adorirent᷑.
si pedites suis auxilium ferant. atq in
eo morent᷑. it̾ facere ñ posse: si id qd ma¬
gis futurũ confidat. relic̾tis impedim̃tiᷤ
sue saluti consulant. & usu rerum ne¬
cessariarũ & dignitate spoliatũ iri. nã

Expanded text:
copiae ex Arvernis equitesque qui toti Galcopiae ex Arvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convocatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis esse; ad reliqui temporis pacem atque otium parum profici: maioribus enim coactis copiis reversuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine impeditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant atque in eo morentur, iter facere non posse; si, id quod magis futurum confidat, relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑium tocius ꝓuintie pollicetur. ad
hos om̃s casus. ꝓuisa erant presidia co¬
hortium duarum ⁊ .xx. que ex ip̃a co¬
acta ꝓuintia. ab l. cesare legato ad õs
partes opponebantur. Heluii sua sponte
cum finitimis prelio congressi pellũt᷑
& G. ualerio donno tauro caburi filio
opida ac muros compelluntur. Allo¬
broges crebris adrhodanum disposi¬
tis presidiis. magna cum cura & dili¬
gentia suos fines tuentur. Cesar qd
hostes equitatu suꝑiores ẽẽ intellige¬
bat. & int̾clusis omnib itmerib nulla
re ex ꝓiuntia atq italia subleuari pote¬
rat: transrhenũ ingermaniã mitu
eas ciuitates quas suꝑiorib anius pa¬
cauerat. equitesꝙ abhis accersit. S le¬
uis armature pedites. qui int̾ eos pre¬
hari consueuerant. Eor aduentu. qd
minꝰ idoneis equis utebantur. a tr. mil.
reliquisꝙ s & equitib romanis atq euo¬
catis. equos sumit. germanis ꝙ distribu¬
it. Int̾ea dum hec geruntur. hostium

Expanded text:
imperium totius provinciae pollicetur. Ad imperium totius provinciae pollicetur. Ad hos omnes casus provisa erant praesidia cohortium duarum et viginti, quae ex ipsa provincia ab Lucio Caesare legato ad omnes partes opponebantur. Helvii sua sponte cum finitimis proelio congressi pelluntur et Gaio Valerio Donnotauro, Caburi filio, interfectis intra oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesidiis magna cum cura et diligentia suos fines tuentur. Caesar, quod hostes equitatu superiores esse intellegebat et interclusis omnibus itineribus nulla re ex provincia atque Italia sublevari poterat, trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas superioribus annis pacaverat, equitesque ab his arcessit et levis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant. Eorum adventu, quod minus idoneis equis utebantur, a tribunis militum reliquisque equitibus Romanis atque evocatis equos sumit Germanisque distribuit. Interea, dum haec geruntur, hostium
Abbreviated transcription (Latin):
marꝰ uergingetorigi parent. ipse im¬
perat reliquis ciuitatib obsides. Demis
tatu quem antea habuerat se fore conten¬
tum dicit. neq fortunã temptaturum
aut in acie dimicaturũ. s qm̃ abundet
equitatu. ꝑfacile ẽẽ factu. frum̃tationib
pabulationibq romanos ꝓhibere: equo
mͦ animo sua ip̃i frum̃ta corrumpant.
edificiaq incendant. qua rei familiaris
iactura ꝑpetuũ imꝑium lib̾tatemq
consequi uideantur. His constitutis reb̾.
heduis segusianisq qui sunt finitimi
dit equites dccͦc. his preficit fr̾em epo¬
redorigis. bellumq inferri allobrogib
iubet. Alta ex parte gabalos ꝓximosq
pagos aruernoꝵ: in heduos. item Ruche¬
nos cadurcosq affines uolgarũ & are¬
chomicoꝵ deppłandos mictit. Nichilo
minꝰ clandestinis nuntiis legationibu¬
q allobrogas sollicitat. quoꝵ m̃tes ñ¬
dum ab suꝑiore bello resedisse sꝑabat.
Hoꝵ pͥncipib pecunias. ciuitati auc̃

Expanded text:
marus Vercingetorigi parent. Ipse immarus Vercingetorigi parent. Ipse imperat reliquis civitatibus obsides diemque tatu quem antea habuerit se fore contentum dicit, neque fortunam temptaturum aut in acie dimicaturum, sed, quoniam abundet equitatu, perfacile esse factu frumentationibus pabulationibusque Romanos prohibere, aequo modo animo sua ipsi frumenta corrumpant aedificiaque incendant, qua rei familiaris iactura perpetuum imperium libertatemque se consequi videant. His constitutis rebus Aeduis Segusiavisque, qui sunt finitimi dit equites octingentos. His praeficit fratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet. Altera ex parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item Rutenos Cadurcosque ad fines Volcarum Arecomicorum depopulandos mittit. Nihilo minus clandestinis nuntiis legationibusque Allobrogas sollicitat, quorum mentes nondum ab superiore bello resedisse sperabat. Horum principibus pecunias, civitati autem
Abbreviated transcription (Latin):
tandas ciuitates nituntur. Nacti ob¬
sides quos cesar apud eos deposuerat.
hoꝵ supplicio dubitantes territant.
Petunt a uergingetorige hedui. ut
ad se ueniat: rationesq belli gerendi
cõmunicet. Re impetrata. conten¬
dunt ut ip̃is sũma imꝑii tradatur.
⁊ re incontrou̾siam deducta. tocius
gallie concilium bibracte indicit᷑.
Eod conueniunt undiq freqñtes
młtitudines. suffragiis res ꝑmictitur.
ad unũ om̃s uergingetorigem ꝓbãt
imꝑatorem. Ab hoc concilio remi.
lingones. treuiri affuerunt. Illi qd
amicitiam romanor sequebantur.
treuiri qd aberant longuis & ab ger¬
mauis premebantur: que fuit causa
qua re toto abeẽnt bello. & neutris au¬
xilia mitt̾ent. Magno dolore hedui
ferunt se deiectos pͥncipatu. querun¬
tur fortune cõmutationem. & cesaris
indulgentiam in se requirunt. neq ta¬
men suscepto bello suum consilium ab
reliquis separare audent. Inuiti sũme
spei adolescentes Eporedorix & uirido¬

Expanded text:
tandas civitates nituntur; nacti obtandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et re in controversiam deducta totius Galliae concilium Bibracte indicitur. Eodem conveniunt undique frequentes. Multitudinis suffragiis res permittitur: ad unum omnes Vercingetorigem probant imperatorem. Ab hoc concilio Remi, Lingones, Treveri afuerunt: illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur; Treveri, quod aberant longius et ab Germanis premebantur, quae fuit causa quare toto abessent bello et neutris auxilia mitterent. Magno dolore Aedui ferunt se deiectos principatu, queruntur fortunae commutationem et Caesaris indulgentiam in se requirunt, neque tamen suscepto bello suum consilium ab reliquis separare audent. Inviti summae spei adulescentes Eporedorix et Virido
Abbreviated transcription (Latin):
Incerto nc̃ etiã exitu uictorie. cũa uii.
legione tribunis eẽt nuntiatum que
insinistro cornu gererentur. pꝰ tergũ
hostium legionen ostenderunt. signa¬
ꝙ intulerunt. Ne eo quid temꝑe qͥs¬
quam loco cessit.s circũuenti om̃s int̾¬
fectiq sunt. Eand̾ fortunamq tulit
camulogenꝰ. At hi qui presidio contͣ
labienum erant relicti. cum preliũ¬
cõmissum audissent. subsidio suis ie¬
runt. collemq ceꝑunt. neq nr̃oe mi¬
litum uictoꝵ q impetũ sustinere po¬
tuerunt. Sic cũ suis fugientib ꝑmi¬
xti. quos ñ silue montesq texerunt.
ab equitatu sunt int̾fecti. Hoc nego¬
tio confecto labienꝰ reu̾titur agedincũ.
ubi impedim̃ta tociꝰ excitꝰ relicta erãt:
inde cum omnib copiis ad cesarem
ꝑuenit. Defectione heduoꝵ cognita.
bellum augetur. legationes in omneᷤᷤ
partes circũmittunt᷑. quantũ gr̃a au¬
ctoritate pecunia ualent. ad sollici¬

Expanded text:
Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergum hostium legionem ostenderunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt. Eandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui praesidio contra castra Labieni erant relicti, cum proelicommissum audissent, subsidio suis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum militum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia, auctoritate, pecunia valent, ad sollici
Abbreviated transcription (Latin):
one heduor fugam parare: suas qͦq
copias in tres partes distribuerunt.
Nam presidio e regione castroꝵ reli¬
cto. & parua manu losedum uersꝰ
missa quȩ tantum ꝓgrediatur qͣntũ
naues ꝓcessissent: reliquas copias ꝯtͣ
labienum duxerunt. Prima luce ⁊
nr̃i om̃s erant transportati. ⁊ hosti¬
um acies cernebatur. Labienꝰ militeᷤ
cohortatꝰ. ut sue pristine uirtutis
⁊ scd̾issimoꝵ prelioꝵ retinerent me¬
moriam. atq ip̃m cesarem cuiꝰ duc¬
tu sepenumero hostes suꝑassent pre¬
sentem adeẽ existimarent: dat sig¬
num prelii. Primo concursu. ab de¬
xtro cornũ uii legio constit̾at hostes
pellunt᷑. atq in fugam conciuntur.
Ab sinistro quem locum .xu. legiotene¬
bat. cum pͥmi ordines hostium trans¬
fixi telis concidissent. tam̃ acerrime re¬
liqui resistebant: nec dabat suspicionẽ
fuge quisqũi. Ip̃e dux hostium camu¬
logenꝰ suis aderat. atq eos cohortatur.

Expanded text:
one Aeduorum fugam parare, suas quoque one Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, praesentem adesse existimarent, dat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tari iubet. Qͥnq cohortes quas mini¬
me firmas ad dimicandum ẽẽ existi¬
mabat. castris presidio relinquit. qͥnq
eiꝰdem legionis reliquas de media no¬
cte cum omnib impedim̃tis. adu̾so
flumine. magno tumultu ꝓficisci im¬
perat. Conquirit etiã lintres. has ma¬
gnosonitu remoꝵ incitatas. in eand̾
partẽ mittit. Ip̃e pꝰ paulo silentio egͥsi
cum trib legionib eum locũ petit.
quo naues appelli iusserat. Eocum
eẽt uentũ. exploratores hostium oĩ
fluminis parte erant dispositi. ino¬
pinantes qd magna subito erat co¬
transmittitur. Uno fere temꝑe sub
lucem hostib nuntiatur. in cãstr is ro¬
manoꝵ pret consuetudinẽ tumultu¬
ari. & magnũ ire agm̃ adu̾so flumine.
sonitumꝙ remoꝵ in ead parte exau¬
diri. & paulo infra milites nauibus
transportari. Quib reb auditis. qd
existimabant trib locis transire le¬
giones. atq om̃s ꝑturbatos defecti¬

Expanded text:
tari iubet. Quinque cohortes, quas minitari iubet. Quinque cohortes, quas minime firmas ad dimicandum esse existimabat, castris praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis adverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum esset ventum, exploratores hostium, ut omni fluminis parte erant dispositi, inopinantes, quod magna subito erat cotransmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defecti
Abbreviated transcription (Latin):
qui anteerant ꝑ se infideles. manꝰ coge
atq aꝑte bellum parare ceꝑunt. Cũ
labienus tanta rerum cõmutatione
longe aliud sibi capiendum consilium
atꝙ antea senserat intelligebat.
neꝙ iam ut aliquid ad quireret. pre¬
loꝙ hostes lacesseret.s ut incolumẽ
poreicum agedincum reducẽt cogi¬
cabat. Namq alt̾a ex parte bello¬
uai que ciuitas ingallia marimã
habet opinionem uirtutis instabãt.
altam camulogenꝰ parato atꝙ instru¬
to exercitu tenebat. cũ legiones a p̾¬
sidio atq impedim̃tis int̾clusas. ma¬
ximũ flum̃ destinebat. Tantis subito
dificultatib obiectis. ab animi uirtu¬
te auxilium petendum uidebat.
Sub uesꝑm consilio conuocato. cohor¬
catꝰ ut ea que imꝑass diligent̾ in¬
dustrieq amministrarent: naues qͣs¬
a mestoduno deduxerat. singulas e¬
quitib romanis attribuit. & pͥma
flumine silentio ꝓgredi. ibiq se expec¬

Expanded text:
qui ante erant per se infideles, manus cogere qui ante erant per se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima flumine silentio progredi ibique se exspec
Abbreviated transcription (Latin):
e castris tercia uigilia egressus. eoden
quo uenerat itinere Mellodunũ ꝑue¬
nit. id ÷ opidum senonũ in iusula se¬
quane positum. ut paulo ante de lu¬
iniectis. & rei nouitate ꝑterritis opida¬
nis. quoꝵ magna pars erat ad bellum
euocata: sine contencione opido potit
Refecto ponte quem suꝑiorib diebus
hostes rescind̾ant. exercitum tradu¬
cit. & scd̃o flumine ad Luteciam itͥ
facere cepit. Hostes re cognita ab his
qui a melloduno fugerant: Luteciã
incendi. pontesq eiꝰ opidi rescindi ui¬
bent. Ipsi ꝓspecta palude. ad ripas se¬
quane e regione Lutecie contra labie¬
ni castra considt̃. Iam cesar a sergo¬
uia discessisse audiebatur. iam de he¬
duoꝵ defectione & scd̾o gallie uotu ru¬
mores afferebant᷑: galliq in colloquiis.
int̾clusum itinere & ligere cesarem.
in opia frum̃ti coactum. in ꝑuintiam
contendisse confirmabant. Selloua¬
gi autem defectione heduoꝵ cognita.

Expanded text:
e castris tertia vigilia egressus eodem e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, ut paulo ante de Luiniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita,
Abbreviated transcription (Latin):
mentumq in agris & pecoris copiam
nactꝰ. repleto his reb exercitu. iter in
Senones facere instituit. Dum ħ
apud cesarem geruntur: Labienꝰ eo
supplem̃to qd nuꝑ ex italia uenerat
relicto agedinci ut eẽt impedim̃tis
presidio. cum iiiͦi. legionib luteci¬
am ꝓficiscitur. id ÷ opidum parisioꝵ.
qd positum est in insula fluminis
Sequane. Cuiꝰ aduentu ab hostib
cognito. magne ex finitimis ciuita¬
tib copie conuenerunt. Summna
imꝑii traditur camulogeno auler¬
co. qui ꝓpe confectꝰ etate. tam̃ ꝓpt̃
singularem scientiam rei militaris
ad eum e honorem euocatꝰ. Is cum
animadu̾tiss ꝑpetuam ẽẽ paludem
que influeret in sequanã. atq illum
omnẽ locum magnoꝑe impediret. hx
consedit. nr̃os ꝙ transitu ꝓhibere insti¬
cuit. Labienᷤ pͥmo uineas agere. eri¬
tib atq aggere paludem explere add
it̾ munire conabatur. Postqm id dit¬
ficilius confici animaduertit. silenta

Expanded text:
mentumque in agris et pecoris copiam mentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus aetate tamen propter singularem scientiam rei militaris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio
Abbreviated transcription (Latin):
niuib creuerat. ut omnino uado ñ
posse transiri uideretur. Quib re¬
bus cognitis cesar. maturandum sibi
censuit. si eẽt inꝑficiendis pontib pe¬
riclitandum. ut priusqm eẽnt̾ ma¬
iores eo coacte copie dimicaret. Nam
ut commutato consilio iter in ꝑuin¬
ciam conu̾teret. ut ne metu quid̃
necessario faciundũ existimabat. cũ
infamia atq indignitas rei. & oppo¬
sitꝰ mons ceuenne. uiarumq diffi¬
cultas impediebat. tũ maxime quod
adiuncto labienoatq his legionib qͣs
una miserat. uehem̃ter timebat.
Itaq ad mod̾ magnis diurnis noct᷑¬
nisq itinerib confectis. contra om¬
nium opinionem ad Ligerem uenit.
uadoq ꝑ equites inuento ꝓ rei neces¬
sitate oportuno. ut brachiã modo atq
humeri ad sustiuenda arma liberi
ab aqua ẽẽ possent: disposito equita¬
tu qui uim fluminis refringeret.
atq hostib pͥmo aspectu ꝑturbatis
incolumem exercitum duxit. fru¬

Expanded text:
nivibus creverat, ut omnino vado non nivibus creverat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum infamia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit fru
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ opidum apudeos maxime aucto¬
ritatis. conuictolitauem magistratũ.
magnamq partem senatꝰ ad eum con¬
uenisse. legatos ad uerginge corigem
de pace & amicitia concilianda publice
missos: nͥ pret̾eundum tantũ comod
existimauerunt. Itaq int̾fectis nouio¬
duni custodib. quiq eo: negotiandi
causa conuenerant. pecuniam atq
equos int̾ se partitisunt. obsides ciui¬
tatum bibracte ad magistratum de¬
ducendos curauerunt. opidum qd
ase teneri ñ posse iudicabant nequo
eẽt usui romanis incenderunt. fru¬
menti qd subito potuerunt nauib
auexerunt. reliquũ flumine atq in¬
cendio corruperunt. Ipsi ex finiti¬
mis regionib copias cogere. presidia
custodiasq ad ripas ligeris dispoñe.
equitatumq omnib locis inicien¬
di tunoris causa ostentare ceperunt:
si ab re frumtaria romanos excluðe.
aut adductos inopia ex ꝓuincia
expellere possent. Quam ad spem
multum eos adiuuabat. qd liger ex

Expanded text:
est oppidum apud eos maximae auctoest oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex
Abbreviated transcription (Latin):
constituit. ne aut inferre uidetur in
iuriam. aut dare timoris aliquam sus¬
picionem. Discedentib his. breuiter
sua in heduos merita exposuit. quos
& quam humiles accepiss. & compul¬
sos in opida młtos agris omnib q: erep¬
tis copiis imposito stipendio. obsidib
sũma cum contumelia extortis. & quã
in fortunam quamq in amplitudinẽ
deduxiss. ut ñ solum in pristinum
statum redissent. s omniũ tempooꝵ
dignitatẽ & gr̃am antecessisse uid̾ent᷑.
His datis mandatis. eos abse dimisit.
Nouiodunum erat opidum hedu¬
orũm. ad ripas ligeris oportuno loco
positum. Huc cesar omnes obside gal¬
lie. frum̃tum. pecuniam publicam.
suoꝵ atq exercitꝰ impedim̃toꝵ mag¬
nam partem contulerat. huc magnũ
numerũ equoꝵ huiꝰ belli causa in ita¬
lia atq hyspania coemptũ miserat.
Eo cũ eporedorix uiridomarꝰq uenissẽt.¬
& de statu ciuitatis cognouissent: Lita¬
uiccũ bibracti ab hedius receptum. qͦd

Expanded text:
constituit, ne aut inferre iniuriam constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
inquitas loci attuliss. id uirtutiho¬
sium tribuerent: ead de ꝑfectione
cogitans que ante senserat. legiones
ex castris eduxit. acienq idoneo loco
constituit. Cum uergigetorix n¬
chilominꝰ in equũ locum descend̾et
leuifacto equestri prelio atꝙ sed̾o in
castra exercitum reduxit. Cum hoc
idem post̾o die feciss: satis ad gallicã
ostentationem minuendam. militũꝙ
animos confir mandos factum existi¬
mans. in heduos mouit castra. Ne
tũ quid insecutis hostib. tercio die ad
flumen claber pontes reficit. eoq exer¬
citum traducit. Ibi a uiridomaro &
epondorige heduis appellatꝰ. discit cũ
omni equitatu litauiccum ad sollici¬
tandos heduos ꝑfectum. opꝰ cẽ ip̃os an¬
tecedere ad confirmandam ciuitatẽ.
Cesar & si młtis iam reb ꝑfidiam he¬
duam ꝑspectam habebat: atꝙ hoꝵ dis¬
cessu ad maturari defectionem ciuita¬
tis existimabat: tam̃ eos retinendos ñ

Expanded text:
iniquitas loci attulisset id virtuti hoiniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non