comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suũ uendicet
¶Sed qr sane du¬
uum erat eo ca¬
su deficere actõ¬
a p̃tore actio:
inqua dicit is
qui possesionẽ
amisit eamrẽ
se usu cepisse:¬
et ita uendicat
suam ẽẽ. q̃ actõ
publiciana ap¬
mũ a publicõ
p̃tore in edic¬
to ꝓposita est.
Lursum ex
diuerso siqͥs c̃
rei publite cã
tium potesta¬
te ẽẽt: rem eiꝰ
qui ĩciuitate
eẽt. usu cep̾it
permittitur
dño ¶Si pos¬
sessor uei pub¬
lice cã ab ẽẽ de¬
sierit. tũc intͣ
annum recis¬
sa usu capioẽ
eam petere.i.
ita petere ũ di¬
cat possessorẽ
usu nõ cepisse.
u ob io suam ẽẽ
rem ꝙ genus
am  aliis simi

Expanded text:
suum vindicet. sed quia sane durum erat, eo casu deficere actioa praetore actio, in qua dicit is qui possessionem amisit eam rem se usucepisse,et ita vindicat suam esse. quae actio Publiciana apmum a Publicio praetore in edicto proposita est. Rursus ex diverso si quis, cum rei publicae tium potestate esset, rem eius qui in civitate esset usuceperit, permittitur domino, si possessor rei publicae causa abesse desierit, tunc intra annum, rescissa usucapione, eam petere, id est ita petere ut dicat, possessorem usu non cepisse et ob id suam esse rem. quod genus et aliis, simi
Abbreviated transcription (Latin):
latitore digest¬
oꝵ seu pandec¬
tarum uolum¬
ine intelligere
licer. ¶Item
siquis infrau¬
dem creditoꝵ.
rem suam ali¬
cui tradiderit.
bonis eius a c̾¬
ditorib ex snĩa
p̃sidis possessis
sisse. ¶Item
seruiana ⁊ qͣi
seruana q̃ eti¬
ã ypotecaria uo¬
cał ex ip̃us p¬
toris iuris dc̃oẽ
substantiã capͥ.¬

Expanded text:
latiore digestorum seu pandectarum volumine intellegere licet. Item si quis in fraudem creditorum rem suam alicui tradiderit, bonis eius a creditoribus ex sententia praesidis possessis,sisse. Item Serviana et quasi Serviana, quae etiam hypothecaria vocatur, ex ipsius praetoris iurisdictione substantiam cap
Abbreviated transcription (Latin):
aliqũe testib p̃senti¬
bus: furtiua res que¬
sita et inuenta fit
Nam ĩ eũ ꝑropͥa actõ
sit fur quȩ appellat᷑
ꝯcepti. ¶ Oblatũ fur

Expanded text:
aliquem testibus praesentibus furtiua res quaesita et inuenta est. nam in eum propria actio sit, quae appellatur concepti. Oblatum fur
Abbreviated transcription (Latin):
L
Hec actio dissimulati¬
one aboletur. ⁊ iõ siqͥs
iiuriam dereliquerit.
ħ est statĩ passus ad a¬
nimũ suũ nõ reuocau¬
erit. pꝰea ex penitenti¬
a remissam iiuriã nõ
poterit recoleR

Expanded text:
l Haec actio dissimulatione aboletur: et ideo, si quis iniuriam dereliquerit, hoc est statim passus ad animum suum non revocaverit, postea ex poenitentia remissam iniuriam non poterit recolere
Abbreviated transcription (Latin):
Pisdem istis modis
quib usus fructꝰ
ꝯstituitur: etiam
nuous usus ꝯstitui so¬
letꝰ isqr illis modis fi¬
nitꝰ quib ⁊ usus fruc¬
tus desinit. ¶Hinꝰ ã
in usu fructu. Hãq
is qui nudũ usũ hab¬
fundi. nichil ulterius
ram̃tis. lignis. ad usũ¬
do ꝙ is hactenus mora¬
ri ei liceat ut neꝙ dño
fundi molestꝰ sit. neꝙ¬
rustica fiunt in pedim̃

Expanded text:
isdem istis modis quibus usus fructus constituitur etiam nudus usus constitui solet, iisdemque illis modis finitur quibus et usus fructus desinit. Minus autin usu fructu. namque is qui fundi nudum usum habet, nihil ulterius ramentis, lignis ad usudo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit neqrustica fiunt, impedim
Abbreviated transcription (Latin):
Emancipati uͦ a pr̃e ad¬
dit ut ex diuerso ꝙ ad
naturalem parentem
actinet qm du quidẽ
sũt ĩ ad optiua famili¬
a extͥneoꝵ nuo hãntur.
ut eos nec h̾edes ĩsti¬
tuere. neq exh̾edarene¬
cẽe sit. ¶Cum uͦ em̃aci¬
pati fu̾int ab ad optiuo
pr̃e. tũt incipiũt in ea
cã ẽẽ in qua fut᷑i ẽẽnt:
si ab ip̃o naturali pr̃e
emantipati fuissent.

Expanded text:
emancipati uero a patre addit, ut ex diuerso, quod naturalem parentem attinet, quamdiu quidem sint in adoptiva familia, extraneorum numero habeantur, ut eos neque heredes instituere neque exheredare necesse sit. cum vero emancipati fuerint ab adoptivo patre, tunc incipiunt in ea causa esse in qua futuri essent si ab ipso naturali patre emancipati fuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
iuis nepos quos et neptis ex
eodem in eadem potestate
uo eo moriatur aut qua¬
libet alia it̾e exeat de potes¬
tate eus incipit nepos nep¬
tis ue in euis locum sucte¬
dere et eo modo uiam suo¬
rum ħrdum quasi agnas¬
cione nanciscuntur. ¶ fle
eigo eo modo rũpatur testa¬
mentum sicut ipsum fili¬
um ł h̾̃idẽ istituere ⁊ no
minatim uł exhidate deb
testator n ñ iure faciat.
testam̃tum ita et nepot̾e
neptẽ ue ex filio nect̃e ẽ
ei in locũ eus nepos nep¬
tis ue qͣi agnato̾e rumpant
testamentum et id lege
uilia ł leia prouisum est
mn qua sunt exheredatio¬
nis modus ad fiłitudĩem
postumorum demonstrat᷑
¶Emancipatos libos uire
ciili n hrdes instituere
ait sui hrdes. S p̾tor pͥm ͤ¬

Expanded text:
uis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate uiuo moriatur aut qualibet alia ratione exeat de potestate mea, incipit nepos neptisue in eius locum sucdere et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. ne ergo eo modo rumpatur eius testamentum, sicut ipsum filium vel heredem instituere vel minatim exheredare debet testator, ne non iure faciat testamentum, ita et nepotem neptemve ex filio necesse es in locum eius nepos neptisve quasi adgnatione rumpant testamentum. idque lege Iunia Velleia provisum est, in qua simul exheredationis modus ad similitudinem postumorum demonstratur. Emancipatos liberos iure civili neque heredes instituere sunt sui heredes. sed praetor omn
Abbreviated transcription (Latin):
tͥmoniũ datꝰ ẽẽ credit᷑
Qͥ tucelam alicꝰ gessit
ĩuitꝰ curator eiꝰdem fĩ
ño cõpellitur. In tm̃ ut
licet pat̾ qui testam̃to
tucorem dedĩt ad ieci̾t
se cumdem tutorem da¬
re. tñ in uitũ eũ curã
suscip̾e nõ cogendũ. diui
seuerus ⁊ antonus re

Expanded text:
trimonium datus esse creditur. Qui tutelam alicuius gessit, invitus curator eiusdem fieri non compellitur, in tantum ut, licet pater qui testamento tutorem dederit adiecit, se eundem curatorem dare, tamen invitum eum curam suscipere non cogendum, divi Severus et Antoninus re
Abbreviated transcription (Latin):
totam hereditatem au
pro parte restituere ro¬
gatur. aut ex parte he¬
res institutus. aut totã
eam partem. aut par¬
tis partem restituere
rogatur. nam et ĩ hoc
casu eadem obseruari p̃¬
cipimus que in tocius
hereditatis restitutõne
diximus. ¶Si quis una
aliqua re deducta. siue
p̃cepta que qͣrtam tõti¬
net. ueluti fundo. uł ali¬
a re rogatus sit restitu¬
ere hereditatem simili
modo ex trebelliano se¬
natus cõsulto restitu¬
tõ fiat. per iñ ac si qͣrta
parte retenta rogatus
eẽt reliquam heredita¬
tem rescituere ¶Sed si¬
illud interest. quod alt̾o
tasu ł cũ deducta siue p̃¬
cepta aliqua re restitu¬
itur hereditas ĩ solidũ

Expanded text:
totam hereditatem aut totam hereditatem aut pro parte restituere rogetur, an ex parte heres institutus aut totam eam partem aut partis partem restituerogatur: nam et hoc casu eadem observari praecepimus, quae in totius hereditatis restitutione diximus. Si quis una aliqua re deducta sive praecepta quae quartam continet, veluti fundo vel alia re, rogatus sit restituere hereditatem, simili modo ex Trebelliano senatus consulto restitutio fiat, perinde ac si quarta parte retenta rogatus esset reliquam hereditatem restituere. sed illud interest, quod altero casu, id est cum deducta sive praecepta aliqua re restituitur hereditas, in solidu
Abbreviated transcription (Latin):
siue plus siue minus
sine penitus nichil ut
nus quarta apud eum
remanet. liceat ei uł qͣr¬
nr̃a auctoritate retin̾e
uel repetere solutũ. qua¬
si ex trebelliano senatus
cõsulto. pro rata portio¬
ne ac̾tionib tam in he¬
redem quamͥ fidei ꝯmis¬
sarium conpetentibus.
Si uero totam heredi¬
tatem sponte restituei̾t
om̃s hereditarie actõnes
fidei ꝯmissario ⁊ aduer¬
sus eũ copetunt. ¶Sed
i id quod pͥncipium pe¬
gasiani senati consulti
fuerat. ut qñ recusabat
heres scpͥtus sibi datam
hereditatẽ adire. necessi¬
tas ei inpon̾etur totam
hereditatem. uolenti fi¬
dei cõmissario restitue¬
re  om̃s ad eum ⁊ cõ¬
tra eum tnͣsire actiones
i hoc transposuimus ad
senatus consultũ trebel¬
lianũ. et ex hoc soloꝯ ne¬
cessitas heredi ĩponat᷑.
si ip̃o nolente adire. fide¬
i cõmissarius desidant
restitui sibi hereditatẽ
nullo nec dãpno nec co¬
modo apud heredem re¬
ĩterest utrũ aliquis ex
asse heres institutus au̾

Expanded text:
sive plus sive minus sive penitus nihil, ut nus quarta apud eum remaneat, liceat ei vel quarnostra auctoritate retinere vel repetere solutum, quasi ex Trebelliano senatus consulto pro rata portione actionibus tam in heredem quam in fideicommissarium competentibus, si vero totam hereditatem sponte restituerit, omnes hereditariae actiones fideicommissario et adversus eum competunt; sed etiam id quod praecipuum Pegasiani senatus consulti fuerat, ut, quando recusabat heres scriptus sibi datam hereditatem adire, necessitas ei imponeretur totam hereditatem volenti fideicommissario restituere, et omnes ad eum et contra eum transirent actiones, et hoc transposuimus ad senatus consultum Trebellianum, ut ex hoc solo et necessitas heredi imponatur, si ipso nolente adire fideicommissarius desiderat restitui sibi hereditatem, nullo nec damno nec commodo apud heredem interest, utrum aliquis ex asse heres institutus aut
Abbreviated transcription (Latin):
tis nata sunt: eodem iu
terea ꝙ per alluuioñe
agro tuo flumen inie¬
cit uire gñtiũ tͥ adqui¬
ritur. ¶Est .N. alluui¬
o ĩ crem̃tũ latens. per
alluuione aut̃ id uide¬
tur adici: ꝙ ita paula¬
tim adicitur. ut incel¬
lig̾e ñõ possis quant̃

Expanded text:
t eodem iure terea quod per alluvionem agro tuo flumen adiecit, iure gentium tibi adquiritur. est autem alluvio incrementum latens. per alluvionem autem id videtur adici, quod ita paulatim adicitur ut intellegere non possis, quant
Abbreviated transcription (Latin):
tur. bonoꝵ pꝰsessori ꝙ ap¬
pellatͦ quoꝵ bonoꝵ. ¶ Eiꝰ¬
ut ꝙ ex his boĩs quisq
quoꝵ possessio alicui da¬
ta est pro herede. aut ꝓ
possessore pꝰsideat: id eĩ
cui bonoꝵ pꝰsessio data ẽ.
restituere debeat.¶E
herede aut̃ posside̾ uidr̃.
qui putat se heredẽ eẽ.
ꝓ possessore is possidet. qͥ
nullo iure rem h̾editari¬
am. ł ⁊̃ totam heditatẽ
sciens ad se ñ pertinere
possidet. ¶Iõ autẽ adip¬
iscende pꝰsessionis uocat᷑.
ipisci rei possessionẽ. ¶Ita¬
qr si qͥs adeptus possessio¬

Expanded text:
sessori, quod appellatur quorum bonorum, eiuut, quod ex his bonis quisque quorum possessio alicui data est, pro herede aut pro possessore possideat, id ei cui bonorum possessio data est restituere debeat. pro herede autem possidere videtur qui putat se heredem esse: pro possessore is possidet qui nullo iure rem hereditariam, vel etiam totam hereditatem, sciens ad se non pertinere, possidet. ideo autem adipiscendae possessionis vocatur ipisci rei possessionem; itaque si quis adeptus possessio
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ obseruatꝰ. ¶Nam
utriꝰq ĩterdc̃i potestas
exeqͥta ẽ ut ille uintat.
Nĩre soli. ⁊ ĩ re mobili
qui pꝰsessionem. n uin
clam. n p̃cario ab ad uer¬
sario litis ꝯtesta tõmistẽ¬
pore ꝑtinet. ¶ Possid̾e
Aut̃e uidr qͥsq nõ solũsi
ip̃e p̾sideat. sed ñ si eiꝰ nõie¬
p̾sidet᷑ aliqͥs ĩ possessioẽ¬

Expanded text:
nam utriusque interdicti potestas, exaequata est, ut ille vincat et in re soli et in re mobili, qui possessionem nec vi nec clam nec precario ab adversario litis contestationis tempore detinet. Possidere autem videtur quisque non solum, si ipse possideat, sed et si eius nomine aliquis in possessio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uͦ exploratũ fu̾it. utriꝰ
eoꝵ possessio sit ñr pͣ. pe¬
titori actõ institui ¶Q
cuul᷑ ⁊ nat᷑alis rõ facit
ut ampliꝰ aliꝰ possideat
Nalius a possidente petat.
¶Et qr lunge cõmodius:
posside̾ potius qͣm petere:
iõ plerũq i fere semper
ingenes eristit ꝯtentio
eius res ñ sit qui possider
si mͦ actor ñ potu̾it suãeẽ¬
rem ꝓbare. remanz suo
ura: ccͣ petitorem iudica¬
uti possidetis de fũdi uel
ediũ possessioẽ ꝯtenditur.
Utrobi uͦ interdc̃o de rer̃
mobiliũ possessioẽ ¶ ru

Expanded text:
 exploratum fuerit, utrius eorum possessio sit, non potest petitoria actio institui, civilis et naturalis ratio facit ut alius possideat, alius a possidente petat. et quia longe commodius est possidere potius quam petere, ideo plerumque et fere semper ingens existit contentio eius res non sit qui possidet, si modo actor non potuerit suam esse probare, remanet suo ura, contra petitorem iudicauti possidetis de fundi vel aedium possessione contenditur, utrubi vero interdicto de rerum mobilium possessione. quorum
Abbreviated transcription (Latin):
apipisci nemo p̃t. ¶ De¬
cuperande possessionis
cã solet ĩterdici. si quis
ex pꝰsessione fũdi ł edi¬
um ui deiectꝰ fu̾it ¶Nã
ei ꝓponit᷑ int̾dc̃m un ui

Expanded text:
adipisci nemo potest. Reciperandae possessionis causa solet interdici, si quis ex possessione fundi vel aedium vi deiectus fuerit: nam ei proponitur interdictum unde
Abbreviated transcription (Latin):
sessione ꝑiũ derecerit:
tenet᷑ lege iulia de ui
pͥuata. ⁊ de ui pubpli¬
ca ¶ S de pͥuata ui: si si¬
ne armis iũ fecit SSi
aut̃ in armĩs eũ de
pꝰ sessioẽ expuli̾t. de ui
pubplica. Armoꝵ aut̃
appellatõne ñ solũ scu¬

Expanded text:
ssessione per vim deiecerit, tenetur lege Iulia de vi privata aut de vi publica: sed de vi privata, si sine armis vim fecerit, sin autem cum armis eum de possessione expulerit, de vi publica. ‘ armorum ’ autem appellat
Abbreviated transcription (Latin):
liqͥd fĩ quo peiꝰ nauiget᷑.¬
¶ Restitutoria s̃. quib re¬
stitui aliqͥd alis iubet:
ueluti c̃ bonoꝵ psessori
possessionẽ eoꝵ q̃ quis ꝓ
h̾ede. aut ꝓ possessore pꝰ¬
sidet ex ea heditate. aut
cũ ubet ei qui ui a pꝰses¬
siõẽ fundi deiectꝰ sit: pe¬
stitui possessionẽ. ¶ Ex¬
hibitoria s̃: per q̃ aliqdex
ius delib̾tate agr̃. aut li¬
b̾tũ cui patͦnus oꝑas in¬
dicere uelit. aut c̃ parẽ¬
ti lib̾os eius qui ĩ potes

Expanded text:
liquid fieri quo peius navigetur. restitutoria sunt quibus restitui aliquid iubet, veluti bonorum possessori possessionem eorum quae quis pro herede aut pro possessore possidet ex ea hereditate, aut cum iubet ei qui vi possessione fundi deiectus sit restitui possessionem. exhibitoria sunt per quae iubet ius de libertate agitur, aut libertum cui patronus operas indicere velit, aut parenti liberos qui in pote
Abbreviated transcription (Latin):
Ustas autem nuptias int̾
se ciues romani cͣchunt.
qui secundũ precepta le¬
gum coheunt ¶ Mascłi
quidem puberes et femi
ne uiri potentes. suie pa¬
tres familias sint. siue fi¬
lii familias sint. dum tñ
filii familias osensum ha¬
beant parentũ: quorũ
in pocestate st NNam.
hec fieri debere et cui¬
lis et naturalis rõ su¬
adet in tm̃ ut iussus
parentis p̃ced̾e debeat.
unde q̃sitũ est an furio¬
si filia nub̾e. ant furio¬
si filius uxore duc̾e possit.
Cumq hoc suꝑ filio ua¬
riabatur. nr̃a processit
decisio. q̃ premissum est
ad exemplũ filie furio¬
si filiũ quoq posse et si¬
ne pr̃is int̾uentu matͥ¬
moniũ sibi copulare.ẜ.
odum ¶Ergo nõ om̃s no¬
bis uxores duce̾ licet. Nã
a quarũdam nuptiis ab¬
stinendũ est. ¶Inter eas
.N. personas que parent̃
lib̾oꝵ. ue locum int̾ se ob¬
płrsone. int̾e se coierint:
nefarias atꝙ ĩcestas nu¬
ptias ꝯtraxisse uidentur

Expanded text:
ustas autem nuptias inter se cives Romani contrahunt, qui secundum praecepta legum coeunt; masculi quidem puberes, feminae autem viripotentes, sive patresfamilias sint sive filiifamilias, dum tamen filiifamilias et consensum habeant parentum, quorum in potestate sunt. nam hoc fieri debere et civilis et naturalis ratio suadet in tantum ut iussum parentis praecedere debeat. unde quaesitum est, an furiosi filia nubere aut furiosi filius uxorem ducere possit? cumque super filio variabatur, nostra processit decisio, qua permissum est ad exemplum filiae furiosi filium quoque posse et sine patris interventu matrimonium sibi copulare secundum odum. Ergo non ombis uxores ducere licet; nam a quarundam nuptiis abstinere debemus. Inter eas enim personas, quae parentum liberorumue locum inter se oppersonae inter se coierint, nefarias et incestas nuptias contraxisse dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
sumpnie actõe introd¬
ucta .s̃. que ĩ desuetudi¬
nẽ abiit. q̃ in partẽ deci¬
nĩa litis actores multa¬
ĩuenimꝰ. s ꝓ his introd¬
dũ. N ut inꝓb litigator
ĩ dãpnũ i expensas luis
ĩferre. ad u̾sario suo co¬
gatur. ¶Ex quibdã iu¬
diciis dãpnati ignomini¬
osi fu̾it. ueluti furti. ui
de dolo. ¶Item tutele¬
actõ mandati. deposiͭ di¬
rectis ñ ꝯtͣriis actõnib
It pro socio q̃ ab utrace
parte directa÷.  ob id qͥ¬
lib ex sociis eo uidicio
dãpnatꝰ: ignominia no¬
tatur. s .÷ furti quid̾
ꝙ ui bonoꝵ raptoꝵ au̾
ĩuriar. au̾ de dolo nõ
solũ dãpnati notant᷑
ignominia: s iĩ pacti
utrũ ex delicto aliqͥs an
ex cͣctu debitor ¶ ¶ Om¬
nium aut̃ actõnũ insti¬
tuendaꝵ pͥncipiũ ab ea
parte edicti ꝓficiscitux.
qua p̃tor edicit de in ius
uocando. ¶Utiꝙ N in
pͥmis adu̾sariis. in ius
dus ÷ qui ius dicturus
sit. ¶Qͣ parte p̃tor pa¬
rentib i patͦnis. Itẽ

Expanded text:
lumniae actione introducta sunt, quae in desuetudinem abiit, quia in partem decimam litis actorem multainvenimus: sed pro his introddum et ut improbus litigator etiam damnum et impensas litis inferre adversario suo cogatur. Ex quibusdam iudiciis damnati ignominiosi fiunt, veluti furti, vi de dolo, item tutelae, mandati, depositi, directis non contrariis actionibus, item pro socio, quae ab utraque parte directa est, et ob id quilibet ex sociis eo iudicio damnatus ignominia notatur. sed furti quidem aut vi bonorum raptorum aut iniuriarum aut de dolo non solum damnati notantur ignominia, sed etiam pacti: utrum ex delicto aliquis an ex contractu debitor sit. Omnium autem actionum instituendarum principium ab ea parte edicti proficiscitur qua praetor edicit de in ius vocando: utique enim in primis adversarius in ius dus est qui ius dicturus sit. qua parte praetor parentibus et patronis, item
Abbreviated transcription (Latin):
ex nr̃a ꝯstitutiõe defert᷑.
Nam reuꝰ ñ alit̾ suis al¬
legatõnib utitur. nͥ pͥ¬
tans se ĩstantia uti ad
uersus ĩficiantes ex qͥ¬
busdam caĩs dupli ac¬
tõ ꝯstituit᷑: ueluti si
dãpni ĩiurie. aut lega¬
toꝵ locis u̾enabilib re¬
lictoꝵ noĩe agatur. sta¬
tim aũt ab mitõ płis
qmͣ simpsi ẽ actõ. uelu
ti furti manifesti qͣdru¬
pli n manifesti dupłł
get siue ꝯfiteat᷑. pli̾s
actoris qͦ calũpnia co¬
calũpnia iurare cog̃r. ex

Expanded text:
tione defertur: nam reus non aliter suis allegationibus utitur, nisi prtans se bona instantia uti ad adversus infitiantes ex quibusdam causis dupli actio constituitur, veluti si damni iniuriae aut legatorum locis venerabilibus relictorum nomine agitur. statim autem ab initio pluris quam simpli est actio velut furti manifesti quadrupli, nec manifesti dupli,get siue fateatur, pluris actoris quoque calumnia cocalumnia iurare cogitur ex
Abbreviated transcription (Latin):
imꝗtas ementata est. sũ
eni fatiebat test̾m lib̾tus
uidebat᷑ tra testari ut pa¬
trono partem di muidiam
bonoꝵ suoꝵ relinqueret
et siaut intħ aut minus
partis dimidie relm̃q̃tat
daserct patrono contrata
moriebatur suo hrde telit¬
to cilio acoptiodalatur eñ
patrono contra hunc fuñ
h̾rdem partis dimidie bo¬
norum possessio prode̾e ant
lib̾to solebant ad ex alure¬
dum patronũ natutales ⁊¬
liberi n̾o solum quos in po¬
testate mortis tempore ha¬
bebat sed ⁊̃ emancipati ⁊
m̃ adaptiom dat si mos
ex aliqua parte ħites scripts
erant aut preteritierant ⁊¬
contra tabulas bonorum
possessiom et edtͥo petierãt
⁊am exħrdati ulło modo
reꝑollebant patronum.
¶Postea. lege papia ad

Expanded text:
iniquitas emendata est. sive enim faciebat testamentum libertus, iubebatur ita testari ut patrono partem dimidiam bonorum suorum relinqueret: et si aut nihil aut minus partis dimidiae reliquerat, dabatur patrono contra tamoriebatur, suo herede relicto filio adoptivo, dabatur aeque patrono contra hunc suum heredem partis dimidiae bonorum possessio. prodesse autem liberto solebant ad excludendum patronum naturales liberi, non solum quos in potestate mortis tempore habebat, sed etiam emancipati et in adoptionem dati, si modo ex aliqua parte heredes scripti erant aut praeteriti contra tabulas bonorum possessionem ex edicto petierant: nam exheredati nullo modo repellebant patronum. Postea lege Papia ad
Abbreviated transcription (Latin):
ł naufragio amisi̾s. dubi¬
um ñ est ꝗn de restituenda
ea re teneans ¶ Comoda¬
ta enĩ res tunt ꝓprie inte

Expanded text:
 naufragio amiseris, dubium non est quin de restituenda ea re tenearis. commodata autem res tunc proprie inte
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃e radices egi̾t euis
permanet cuiꝰ et fuerat.
Nd eo autem ex co tp̃e
quo radices eg̾it planca
ꝓprietas eius cõmutat᷑.
ut si uicii arbor ita t̃¬
rã ticii presserit. ut ĩ
eius fundũ radices e

Expanded text:
autem radices egerit, eius permanet cuius et fuerat. adeo autem ex eo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborem ita terra Titii presserit ut in eius fundum radices
Abbreviated transcription (Latin):
aut neptis. aut pronep¬
tis uł deinceps adoptare
ꝙͣuis filiũ quis nõ habeat.
Et tam filiũ alienũ qͥs ĩ
locũ nepotis potest ado¬
ptare. qũa nepotem in
locum filirf . Si quis ĩ loc̃¬
si ex eo filio qũe ht̃ iam
adoptatũ. uł quasi ad il¬
lo qũe naturalem ĩ sua
potestate ht̃. ĩ eo casu et
filiꝰ ꝯsentire debet. ne ei
ĩuigo siuis heres agnas¬
cat᷑ ¶Sed eꝯtͣrio si auus
ex filio nepotem dat in
ad optõnem nõ ẽ necesse
filiũ ꝯsentire. ¶In pluri¬
mis aũ causis assimila¬
tur is qui adoptatꝰ uel
arrogatꝰ est ei qui ex leg¬
itinio matͥmonio natꝰ ẽ.
Ideoq si quis per ĩpera¬
tore siue ap̃ p̃torẽ. siue
ap̃ p̃sidem prouincie nõ
extͣneum adoptau̾it. pͭ
eundem alii in adoptõnẽ
dare ¶Sed et illud utriꝰq
adoptõnis cõe est¶ Q et
hii qui generare nõ pos¬
sũt qualos st̾ spadones
ad optare possũt ¶astra¬
ti ã nõ possũt. femine ã
adoptare nõ possũt. qr nͨ
naturales lib̾os ĩ poces

Expanded text:
pronepotis vel proneptis vel deinceps adoptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis neposi ex eo filio, quem habet iam adoptatum, vel quasi ex illo quem naturalem in sua potestate habet: in eo casu et filius consentire debet, ne ei invito suus heres adgnascatur. sed ex contrario si avus ex filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si quis per imperatorem sive apud praetorem vel apud praesidem provinciae non extraneum adoptaverit, potest eundem alii in adoptionem dare. Sed et illud utriusque adoptionis commune est, quod et hi, qui generare non possunt, quales sunt spadones, adoptare possunt, castrati autem non possunt. Feminae quoque adoptare non possunt, quia nec naturales liberos in pote
Abbreviated transcription (Latin):
am ue n auo mat̾no
nepotẽ neptem ue¬
filia si eum eam ue h̾e¬
dem nõ instituit exħe¬
dare necee est siue de
iure ciuili q̃ ramus si
ue edc̃o p̃coris quo p̃¬
t̾itis lib̾is cͣcͣ tabulas

Expanded text:
amue neque auo materno nepotem neptemue, si eum eamue heredem non instituat, exheredare necesse est, siue de iure ciuili quaeramus siue de edicto praetoris, quo praeteritis liberis contra tabulas
Abbreviated transcription (Latin):
scire oportet ꝙ si nurus
tua ex filio tuo ꝯcep̾it
nera dederis p̾gnante n¬
uru tua. nichilominꝰ ꝙ
ex ea nascetꝰ in potesta¬
te tua nascitꝰ. ¶ Quod
si post emancipatõnẽ ꝑ
adoptioñe fui̾t ꝯceptus
pr̃is sui emancipatr. uel
otestati subicitꝰ et opor¬
les lib̾i neqr adoptiui n¬

Expanded text:
scire oportet, quod, si nurus tua ex filio tuo conceperit nem dederis praegnante nuru tua, nihilo minus quod ex ea nascitur, in potestate tua nascitur: quod si post emancipationem vel adoptionem fuerit conceptum, patris sui emancipati vel otestati subicitur: les liberi neq
Abbreviated transcription (Latin):
iuł̾m datum est hi exeplũ
ñ admitti. alicꝗn ñ difficł¬
ẜ post mort̾e alituius mili¬
tis testes exiffe̾nt qui affir¬
marent se audisse dicẽtez
alicui relĩqu̾e se boã cui ui¬
sũ fit et ꝑ ħ indicia ua sb̃ũ¬

Expanded text:
ium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicentem aliquem relinquere se bona cui uisum sit, et per hoc iudicia uera su
Abbreviated transcription (Latin):
pectulio post missione fa¬
ciat testamentũ net pater
enis recte testis adhibetur
re domesticũ testimon̾m
qui ĩ põtate eius est n pr̾
testate sunt testes ad hib̾i
possunt ¶Quia totũ hoc
negociũ ꝙ agitur testi or¬
dinandi gt̾a credit᷑ hodie
int̾ h̾rde et testatore agi
licet .n. totũ us tate ꝯuir¬
net̾es coflitutiones nr̃o co¬
dici. inseti. ꝑmisimus.
¶legatariis aũt et fid̾i ꝯmisariis
qui ñ uͣs successores su̾t ⁊ a¬
lus ꝑ sonis eis ꝯuinctis. tes¬
tĩmo mũ ñ deneganimus

Expanded text:
peculio post missionem faciat testamentum, nec pater eius recte testis adhibetur re domesticum testimoniumqui in potestate eius est, neque testate sunt, testes adhiberi possunt, quia totum hoc negotium quod agitur testamenti ordinandi gratia, creditur hodie inter heredem et testatorem agi. licet enim id olim ius tale veterem constitutionem nostro codici inseri permisimus. Legatariis autem et fideicommissariis, quia non iuris successores sunt, et aliis personis eis coniunctis testimonium non denegamus,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ in alus letis̾ uel ĩ suis
edsbr degunt mĩme ad uen¬
dicand̾ tale priuiłm adui¬
uant᷑. ¶ S testari quides
et si filii familias funt pp̃
miliciam conceduntur leͦ
hibenda quam s testame¬
tis paganorum proxime
exposuius. ¶ plane de
militũ testis dinus. Trati¬
anus statiolio seũo iͣ resqͥsit¬

Expanded text:
is vel in suis edibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvantur: sed testari quidem, et si filiifamilias sunt, propter militiam conceduntur, iurhibenda quam et in testamentis paganorum proxime exposuimus. Plane de militum testamentis divus Traianus Statilio Severo ita rescri
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. postea uo ex ed̾c̃o
p̃toris alia forma faciendo¬
tum testoꝵ introducta est
Iure uo̾ honorario nlła
emacipat̾o desita̾batur s
.uii. testũi signa sufficie¬
bant cum iure ciuili signa
testium ñ erant netc̾ia.
s cũ paulatĩ t̾ã ex usu ho¬
minũ quam ex costomĩ
emedationib cepit ĩ miã
ꝯsonanciam uis cuule et p̃¬
toriũ iungi. constitutum ẽ
A le quodam mͦ exigebat.
.uii. testib adhibitis et sb̾¬
scripto̾e testiũ ꝙ ex costõi

Expanded text:
ebantur. postea vero ex edicto praetoris alia forma faciendorum testamentorum introducta est: iure enim honorario nulla emancipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum iure civili signa testium non erant necessaria. Sed cum paulatim tam ex usu hominum quam ex constitutionum emendationibus coepit in unam consonantiam ius civile et praetorium iungi, constitutum est, civile quodammodo exigebat, septem testibus adhibitis et subscript
Abbreviated transcription (Latin):
n mutꝰ. n surdꝰ. n furio¬
sus nec cui bonis int̾dc̃m:
nec is que leges iubent ĩ¬
ꝓbum intestablemq esse
possunt ĩ nuo testiũ adhi¬
beri. ¶ S cũ alics ex testi¬
bus testamẽti quidꝰ faciẽ¬
di tp̃e lib̾ existimabat᷑. p̾ea
Ad̾anꝰ cathonio uͦ ꝙͣ postea

Expanded text:
 mutus neque surdus neque furiosus nec cui bonis interdictum est, nec is quem leges iubent improbum intestabilemque esse, possunt in numero testium adhiberi. Sed cum aliquis ex testibus testamenti quidem faciendi tempore liber existimabatur, postea Hadrienus Catonio
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo applła m̃tis or
mentis est s ut inch̾ anti¬
ꝗtatis penitus ignoretur
sciend̾ est olim gõ duogn̾a
testam̃toꝵ ĩ usu fuisse qꝵ
altero in pate ⁊ in ocio ute¬
bantur ꝙ calatis comitus
batur. ¶ accessit deinde t̾

Expanded text:
ex eo appellatur mentis est. Sed ut nihil antiquitatis penitus ignoretur sciendum est, olim quidem duo genera testamentorum in usu fuisse, quorum altero in pace et in otio utebantur, quod calatis comitiisbatur. accessit deinde ter
Abbreviated transcription (Latin):
upradc̃a diligens ob¬
testamentis militib litari.¬
pp̃ niiam inꝑiciam cõsti¬
tutoibus ꝑr incipallib rem¬
issa est ¶Nam qũanius
hii n legitimũ nũm testi¬
ũ adhib̾unt n aliam testa¬
m̃toꝵ sollempnitatẽ obs¬
uau̾int recte nncħ̾ominuis

Expanded text:
upra dicta diligens obtestamentis militibus propter nimiam imperitiam constitutionibus principalibus remissa est. nam quamvis hi neque legitimum numerum testium adhibuerint neque aliam testamentorum sollemnitatem observaverint, recte nihilo minus
Abbreviated transcription (Latin):
quem usus fructus¬
ancille pertinet. par
tum suñ ẽẽ credens ũẽ¬
didi̾t. aut donauerit.
⁊furtũ ñõ ꝯmittit. fur¬
Atũ .N. sñ affectu furan¬
di non conmittitur.
¶Aus qͥ modis accidẽ
potest: ut qͥs sñ uicio
furti rem alienam ad
aliqũe tr̃asferat ut u¬

Expanded text:
llae ususfructus pertinet, partum etiam suum esse credens uendiderit aut donauerit, furtum non committit; furtum enim sine affectu furandi non committitur. aliis quoque modis accidere potest, ut quis sine uitio furti rem alienam ad aliquem transferat et
Abbreviated transcription (Latin):
acquisierit. Iulianꝰ ait.
Si q̃d̃ ip̃i manumisso
peculiũ legatũ fu̾ite
om̃e ꝙ añ aditam h̾e¬
ditatem acqͥsitũ ÷ leg¬
atario cedere. qr dies
hꝰ legati ab adita hedi¬
tate cedit. ¶Sed si ex¬
traneo peculiũ legatũ
si ex rebus petuliarib
auctũ fui̾t. ¶ Reculi¬
um aũ nͥ fu̾it legatũ
uis si uiuꝰ manumniserit

Expanded text:
adquisierit, Iulianus ait, si quidem ipsi manumisso peculium legatum fuerit, omne quod ante aditam hereditatem adquisitum est legatario cedere, quia dies huius legati ab adita hereditate cedit: sed si extraneo peculium legatum si ex rebus peculiaribus auctum fuerit. peculium autem nisi legatum vis si vivus man
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑa rõnes dñicas ĩpendit.
¶Iõ rescͥpserũt peculium
iid̃i legatũ. cũ ponib re¬
doitis lib̾ ẽẽ iussus ⁊ ꝯ
ex eo reliquas ĩferre.
¶Lam aut̃ corporales res
qͣm ĩcorporales legari p
actiones suas h̾es lega¬
tario pr̃et. nͥ exeg̾it ui¬
uꝰ testato pecuniam.
¶Nam hoc casu legatũ
rii ẽ. nͥ aliud testato
dixerit. Optõnis le¬
uis suis r aliis reb op¬
tare legatariũ iusseratt¬
hanc habebat ĩ se ꝯdi¬
tionẽ n iõ nͥ ipse lega¬
tariꝰ uiuꝰ optaua̾t: ad he¬
redem legatũ ñ trans¬
ñra. ⁊ hoc ad meliorẽ
stat reformat̃ : ⁊ da¬
ta ẽ litentia hedi leg¬
atarii optare seruar:¬
licet uutꝰ legatariꝰ ħ nõ
fecit ÷ diligentiori ttͣ¬
tatu habito: N hoc ĩ ña
ꝯstitutione addĩtũ ÷ ut
siue płes legatarii exis¬
tant quib optio relicta
ẽa dissentiant ĩ corꝑe
eligendo᷑ siue uniꝰ lega¬
tatarii płes hedes ⁊ int̾
se cirta optand̃ dissenti¬
ant. Alio aliud corpꝰ eli¬

Expanded text:
icas impendit. iidem rescripserunt, peculium videri legatum, cum rationibus redditis liber esse iussus est et ex eo reliquas inferre. 2 Tam autem corporales res quam incorporales legari poactiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecuniam: nam hoc casu legatum rii est, nisi aliud testator dixerit. Optionis lervis suis vel aliis rebus optare legatarium iusserat, habebat in se condicionem, et ideo nisi ipse legatarius vivus optaverat, ad heredem legatum non transra et hoc in meliorem statum reformatum est et data est licentia et heredi legatarii optare licet vivus legatarius hoc non fecit. et diligentiore tractatu habito, et hoc in nostra constitutione additum est, ut, sive plures legatarii existant, quibus optio relicta est, et dissentiant in corpore eligendo, sive unius legatarii plures heredes, et inter se circa optandum dissentiant, alio aliud corpus eli
Abbreviated transcription (Latin):
s etiam lib̾tam et ñ tantũ¬
ex filio nepotiue s etianl fi¬
lie nepti ue assignare per¬
mittitur. ¶Patur an̾t hec
assignandi facłtas er quix
duos ł plures liberos inpo¬
testate ht ut eis quos ĩ po̾̃t¬
ate ħt assignare lib̾tum ub̾¬
tam ue liceat. uñ querebat᷑
sieũ cui assignau̾it postea e

Expanded text:
 etiam libertam, et non tantum filio nepotive, sed etiam filiae neptive adsignare permittitur. Datur autem haec adsignandi facultas ei, qui duos pluresve liberos in potestate habebit, ut eis, quos in potestate habet, adsignare ei libertum libertamve liceat. unde quaerebatur, si eum cui adsignaverit, postea e
Abbreviated transcription (Latin):
successio̾m etalie per
uinusitat̾e successiones.
quał fu̾at bonoꝵ empt̃o
q̃ de bonis debitoris uend¬
endis ꝑ multas ambages:
fu̾at introducta et tunc lo¬
tũ h̾ebat qñ indicia ordĩa¬
ordĩnariis uiditiis p̃t̾it¬
as usa eso. ideo cũ ip̃ił or¬
dinariis inditiis et bono¬
ium uenditio̾es expĩtane¬
runt et tm̃ modo credito¬
rsbo datur offct̾o iñdicił bo¬
na possit̾e et ut ꝓ eis ntile
ui sum est fũt ea dispon̾e

Expanded text:
successionem olim et aliae per universitatem successiones. qualis fuerat bonorum emptio quae de bonis debitoris vendendis per multas ambages fuerat introducta, et tunc locum habebat quando iudicia ordinaordinariis iudiciis posteritas usa est, ideo cum ipsis ordinariis iudiciis etiam bonorum venditiones exspiraverunt et tantummodo creditoribus datur officio iudicis bona possidere et, prout eis utile visum fuerit, ea dispone
Abbreviated transcription (Latin):
su p̃sidum. si nõ sint ma¬
gne pupilli facultates
Nos ã per ꝯstitut̃onem
nr̃am hꝰmodi dificultate
hõmũ resecantes. nec ex¬
pectati iussioẽ p̃sidũ dis¬
posuimꝰ. si facultates pu¬
Apilli uel adulti usq ad
quingentos solidos ua¬
leat. defensores ciuitat̃
sonas .i. magistratꝰ. uel
iuridicum alexandrine
ciitatis tutores. uł cu¬
re. ⁊ legitima tutela .ẜ.¬
eiꝰ ꝯstitutonis norm̃a
p̃standa uidelic eoꝵ pe¬
riculo qui essm accipi¬
unt ¶ Inpub̾es aut̃ ĩtu¬
tela ẽẽ nͣli iure ꝯueniẽs
est. ut is qui perfecte e¬
tatis nõ sit. alteriꝰ tute¬
la regatꝰ ¶Cum gͥ pup¬
illoꝵ pupillaꝵq tutore
negotia gerũt: pꝰ puber¬
tatem tutele iudicio ra

Expanded text:
su praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Nos autem per constitutionem nostram et huiusmodi difficultates hominum resecantes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat, defensores civitatumersonas vel magistratus, vel iuridicum Alexandrinae civitatis tutores vel cure, legitima cautela stitutionis normam praestanda, videlicet eoram periculo qui eam accipiant. Impuberes autem in tutela esse naturali iure conveniens est, ut is qui perfectae aetatis non sit alterius tutela regatur. Cum igitur pupillorum pupillarumque tutores negotia gerunt, post pubertatem tutelae iudicio ra
Abbreviated transcription (Latin):
Desinut aut̃ ẽe tutores
qui uł remouentꝰ a tu¬
tela ob id ꝙ suspecti uisi
st̾ uł ex iusta cã sese excu¬
sant. ⁊ onus administ¬
rande tutele deponũt ẜ.¬

Expanded text:
Desinunt autem esse tutores, qui vel removentur a tutela ob id quod suspecti visi sunt, vel ex iusta causa sese excusant et onus administrandae tutelae deponunt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ um appellabant.¶In
Sprimis igitur sciendũ
est opus ẽẽ ut aliquis
recto ture testam̃to he¬
res ĩstituatur. eius fi¬
dei ꝯmitat᷑. ut eam he¬
reditatem alii restitu¬
at. alioquim ĩ utile ẽ
testam̃tum. ĩ quo nem¬
o heres instituitur. cũ
gͥ aliquis scripserit. lu¬
cius ticius heres esto
poterit adit̾e̾ rogo te

Expanded text:
um appellabant. In primis igitur sciendum est, opus esse ut aliquis recto iure testamento heres instituatur, eiusque fidei committatur ut eam hereditatem alii restituat: alioquin inutile est testamentum in quo nemo heres instituitur. cum igitur aliquis scripserit: ‘ Lucius Titius heres esto ’, poterit adicere: ‘ rogo te
Abbreviated transcription (French):
uĩt tu ignorans eñ detessine
exetutus fiu̾s mandatũ pos¬
se te agc̾ mantati accione
aliogn usta et ꝓbabił igno¬
rantia dampnũ tͥ afferet. et

Expanded text:
norans eum decessisse exsecutus fuero mandatum, posse me agere mandati actione; alioquin iusta et probabilis ignorantia damnum mihi non adferet. et
Abbreviated transcription (Latin):
digitur. mortis tp̃r spec¬
tatur ¶Itaq si u̾bi grã
is qui cent̃ aureoꝵ pa¬
at. cent̾ aureos legaue¬
rit. nicħ legatariis pro¬
dest. si añ aditam here¬
ditatẽ ꝑ seruos hedita¬
rios. aut ex partu an¬
cillaꝵ he̾ditariaꝵ aut
ex fetu pecoꝵ tm̃ acces¬
serit h̾editati. ut cent̃
aureis legatoꝵ nõie ero¬
gatis. heres qͣrtam ꝑtẽ
h̾editatis h̾iturus sit.
Es necesse ẽ. ut nich̾omi¬
nus qͣrta pars legatis
detrahatur ¶Eꝓdiu̾so
si septuaginta qnq le¬
gauerit iI ante adicã
hereditatẽ ĩ tñt decrei̾ĩt¬
bona incendiis forte. au
naufragio. aũ morte su¬
relinqͥtur solida legata¬
debentur. n ea res damp¬
nosa ẽ heredi. cui liberũ
res efficit ut nec̃te sit le¬
gatariis ne destituto te¬
stam̃to nich̾ cõseqũat᷑. c̃
herede ĩ portõne pacisci.

Expanded text:
digitur, mortis tempore specdigitur, mortis tempore spectatur. itaque si verbi gratia is qui centum aureorum pabat centum aureos legaveri, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem, per servos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum, tantum accesserit hereditati ut, centum aureis legatorum nomine erogatis, heres quartam partem hereditatis habiturus sit, sed necesse est ut nihilo minus quarta pars legatis detrahatur. ex diverso si septuaginta quinque legaverit et ante aditam hereditatem in tantum decrebona, incendiis forte aut naufragiis aut morte serurelinqdebentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum res efficit ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portione pacisci.
Abbreviated transcription (Latin):
gandi potestas ut liceret
niũ legatis erogare.
Quippe cũ ea lege ita
sset: sue rei ita tus esto.
uisũ ÷ hanc legandi li
tusantib scoiptis h̾edi¬
b pro nullo. aut ꝓmini¬
mo lucro h̾editates ad
lex furia qͣm lex uocomi¬
a late suit quarũ neut᷑
sufficiens ad rei ꝯsũma¬
tionẽ uidebat᷑. nouissime
lata est lex faltidia qͣ ca¬
eum eos ue pars quar¬
ta remaneret. ¶Et cũ
q̃sitũ esset duob h̾edib
institutis. uel̾ ticio ⁊
seio. si ticiĩ pars. aut to¬
ta exausta sit legatis. q̃
nõiatim ab eo data sint.
ł supͣ mod̾ hon̾ata. a sei¬
O u̾o aut nulla relicta
s̃ legata. aut q̃ partem
eiꝰ dũ taxat ĩ partem di¬
midiã minui̾t aut qris¬
quartam partẽ tocius
hereditatis habet. aut
ampliꝰ ticio nichil ex le¬
gatis q̃ ab eo relicta sũt
retin̾e lice̾t. placuit uͥ
qͣrtam part̃e sue ꝑtis
se retin̾e̾ et .N. ĩ singłis
he̾dibus rõ legis falci¬
die ponenda. ¶Enti¬
tas aut̃ patͥmonii ad
qm rõ legis falcidie re¬

Expanded text:
gandi potestas, ut liceret nium legatis erogare quippe ea lege ita ssit suae rei, ita ius esto ’: visum est hanc legandi liccusantibus scriptis heredibus pro nullo aut minimo lucro hereditates adire. lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: novissime lata est lex Falcidia, qua caeum eosve pars quarta remaneret. Et cum quaesitum esset, duobus heredibus institutis, veluti Titio et Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis quae nominatim ab eo data sunt, aut supra modum onerata, a Seio vero aut nulla relicta sint legata, aut quae partem eius dumtaxat in partem dimidiam minuunt, an, quiquartam partem totius hereditatis aut amplius habet, Titio nihil ex legatis quae ab eo relicta sunt retinere liceret: placuit, ut quartam partem suae partis se retinere: etenim in singulis heredibus ratio legis Falcidiae ponenda est. Quantitas autem patrimonii, ad quam ratio legis Falcidiae re
Abbreviated transcription (Latin):
si qua alia mulier fui̾t
cuiꝰ p̃tor perpensam pieta¬
tem intellererit: ño sexꝰ
uereꝯdiam egredientis.
s pietate producte non
ꝯtin̾e ĩuiriam pupilloꝵ
admutet eã ad accusati¬

Expanded text:
si qua alia mulier fuerit, cuius praetor perpensam pietatem intellexerit non sexus verecundiam egredientis, sed pietate productam non continere iniuriam pupillorum, admittet eam ad accusati
Abbreviated transcription (Latin):
na q̃cuiꝰꝙ propria fuer̃
ex ꝯsensu ur̃o ꝯmunica¬
ta st̃ ¶ Quod si casu id
nuxtũ fuerit. uł ticius
admiscu̾it sñ uolũtate
tua: id nõ uidetͦ cõe eẽ
qr singła corꝑa ĩ sua
subia durant. ¶ S n¬
magis istis casib cõe
fit frumentũ quam
grex cõis ẽẽ ĩtelligit᷑.
si pecora ticii tus peco¬
rib ꝯmixta fiu̾nt s

Expanded text:
iusque propria fuerunt ex consensu vestro communicata sunt. quodsi casu id mixtum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumentum quam grex communis esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: s
Abbreviated transcription (Latin):
tus erat ĩcognitum.
Postea aut̃ a uinio¬
rily diuis pͥnciꝑib int¬
ductũ est. ¶Quõdãn
nuptias uocabatur.
et tacitam ĩ se ꝯdicio

Expanded text:
tus erat incognitum, postea autem a iunioribus divis principibus introductum est, quod ante nuptias vocabatur et tacitam in se condicio
Abbreviated transcription (Latin):
Sed si rem obligatam
creditori  aliqͥs lega¬
uerit necesse habet he¬
res eam luere. ii h quoq
casu idem placet ꝙ in
re auena ut ita demun
luere necẽe hãt heres si
sciebat defũctus rem ob¬
ligatam ẽẽ. ⁊ ita diui se

Expanded text:
et si rem obligatam creditori aliquis legaverit, necesse habet heres luere. et hoc quoque casu idem placet quod in re aliena, ut ita demum luere necesse habeat heres, si sciebat defunctus rem obligatam esse: et ita divi Se
Abbreviated transcription (Latin):
tutores dati st̾. dicend̾
est ut ip̃is qͦs dati uide¬
antur. si mͦ lib̾os dixit. Ce¬
terum si filios: ño ꝯtine¬
bunt᷑. alit̾. N. filii. aliter
nepotes appellantͦ. ¶Pla¬
ne si postinis ded̾it. tam
filii postumi ꝙͣ cet̾i lib̾i
ꝯtinebuntur. e legi

Expanded text:
tutores dati sunt? dicendam tutores dati sunt? dicendam est, ut ipsis quoque dati videantur, si modo ‘ liberos ’ dixit. ceterum si ‘ filios, ’ non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dederit, tam filii postumi quam ceteri liberi continebuntur. TI
Abbreviated transcription (Latin):
Ari autem potest.
Futor nõ solum pa¬
ter familias. sed et¬
itiam filiꝰ familias ¶ S
et seruus ꝓꝰ testam̃to cũ
lib̾tate recte tutos dari
potest. S sciendũ est eũ
et sñ lib̾tate tutorem da¬
tũ tacite et libertatẽ di¬
rectam accepisse uderi
et per hoc recte tutorem ẽẽ
Plane si per errorem qͣi si¬
b̾ tutor datꝰ sit. aliud di¬
cendũ est ¶Seruꝰ autem
alienus pure ĩutilit̾ tes
cũ liber erit. utilit̾ datͦ.
Propꝰ autẽ seruꝰ inutili¬
ter. eodem mͦ datͦ tutor
cũ cõpos mentis. aut
fuerit sad certũ tempꝰ
cione. uł ante h̾edis in¬
stitucionẽ posse dari tu¬
torem nõ dubitatꝰ. ¶Cer¬
te ã rei uel cause tutor
dari nõ potest. q per¬
sone. ñõ cause uł rei da¬
tur ¶Siquis filiab suis
uel filiis tutore̾m ded̾it
⁊̃ postume uł postumo ui¬
deat᷑ dedisse.¶Ra filii et
filie appelłõne et postumꝰ
uł postuma ꝯtinẽtur
Qubd si nepotes sint. An
appelłone filioꝵ et ip̃is.

Expanded text:
ari autem potest tutor non solum paterfamilias, sed etiam filiusfamilias. Sed et servus proprius testamento cum libertate recte tutor dari potest. sed sciendum est, eum et sine libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure inutiliter datur ‘ cum liber erit ’ utiliter datur. proprius autem servus inutiliter eo modo datur tutor.cum compos mentis aut us. Ad certum tempus cione vel ante heredis institutionem posse dari tutorem non dubitatur. Certae autem rei vel causae tutor dari non potest, quia personae, non causae vel rei datur. Si quis ‘ filiabus ’ suis vel ‘ filiis ’ tutores dederit, etiam postumae vel postumo videtur dedisse, quia filii vel filiae appellatione et postumus et postuma continentur. quid, si nepotes sint, an appellatione filiorum et ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
guitor cognitõ suspecti.
Si quis tutor copiam
sui nõ feci̾t. ut alimẽ¬
ta pupillo dec̾ñatur.
cauetur epła diuorũ

Expanded text:
guitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur, cavetur epistula divoru
Abbreviated transcription (Latin):
serui. q̃ quid̃ potestas gẽ
tium ẽ. ¶Nam ap̃ om̃s
ꝑeque gentes aĩauerte̾
possumꝰ dñis in seruos
uite nescis q potestatẽ
ẽe. Et ꝙ cũq per seruum
adqͥritur id dño acqui¬
rit᷑. ¶Sed hoc tempore

Expanded text:
rum; quae quidem potestas iuris gentium est: nam apud omnes peraeque gentes animaduertere possumus dominis in seruos uitae necisque potestatem esse; et quodcumque per seruum adquiritur, id domino adquiritur. Sed hoc tempore
Abbreviated transcription (Latin):
quitur de iure ꝑsona¬
rum. aua diuisio. ¶Nã
q̃dam persone sui iuris
st̾. q̃ dam alieno uiri sub¬
iecte st̃ ¶ Rursus earũ
rentũ. alie ĩ potestate

Expanded text:
quitur de iure personarum alia diuisio. nam quaedam personae sui iuris sunt, quae alieno iuri subiectae sunt. Rursus earum sunt, aliae in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
rio nr̃o st̃. licet sñ cã le¬
gib cognita supͣ modũ
ĩ seruos suos segure.
Nam ex ꝯstĩtutõe diup¬
puniri iubetͦ. qͣm qui s̾¬
uu alienũ occidit ¶Sed
maior asꝑitas dñoꝵ eiꝰdᷤ¬

Expanded text:
rio nostro sunt, licet sine causa legibus cognita et supra modum in servos suos saevire. nam ex constitutione divi Ppuniri iubetur quam qui servum alienum occiderit. sed et maior asperitas domi
Abbreviated transcription (Latin):
siam sacr̃a uel ad stata¬
as pͥncipum ꝯfugiũt p̃¬
cep̃ ut si incollembilis
gant᷑ seruos bonis ꝯdi¬
tionib uend̾e ut p̃cium
dñis daretur et recte.

Expanded text:
dem sacram vel ad statuas principum confugiunt, praecepit, ut si intolerabilis gantur servos bonis condicionibus vendere, ut pretium dominis daretur: et recte;
Abbreviated transcription (Latin):
cidie ponitur. añ dedu¬
citur om̃e es alienũ. It̃
fun̾s ĩpensa. i⁊ p̃cia ser¬
dem̃ in reliquo ita rõ ha¬
beatur. ut ex eo qͣrta pars
ap̃ h̃edes remaneat¶Tr¬
es uͦ ꝑtes int̾ legatarios
distͥbuatur ꝓ rata salic
legatũ fui̾t ¶taq si fin¬
gamus qͣdringentos au¬
reos legatos cẽ. et patri¬
monii qñtitatem ex qͥle¬
gata erogari oportet qͣ¬
drigentoꝵ ẽẽ qrͣta pars
singłis legatariis decͥhi
debet. ¶Quod si tre¬
tentos .i. aureos legatos
fingamus. octaua deb
detrahi. ¶Quod si
qͥngentos legau̾it in
ta decrahi deber. ante d
detrahend̾ est ꝙ ex extͣ

Expanded text:
onitur, ante deducitur aes alienum, item funeris impensa et pretia serdeinde in reliquo ita ratio habetur, ut ex eo quarta pars apud heredes remaneat, tres vero partes inter legatarios distribuantur, pro rata scilicet legatum fuerit. itaque si fingamus, quadringentos aureos legatos esse, et patrimonii quantitatem, ex qua legata erogari oportet, quadringentorum esse, quarta pars singulis legatariis detrahi debet. quodsi trecentos quinquaginta legatos fingamus, octava debet detrahi. quodsi quingentos legaverit, ta detrahi debet: ante enim detrahendum est quod ext
Abbreviated transcription (Latin):
cayent. si quidem
lasciuia. aut feruore. au
feritate pauꝑiem feci̾nt:
noxalis actõ lege .xii. ta¬
bulaꝵ prodita est. que
animalia si noxe. dedan¬
tur ꝓficiunt reo ad lib̾a¬
tionem. qr ista lex .xii.
tabularũ scͥpta ẽ: ut pu¬
ta si equuꝰ calcit᷑sus calce
percusserit: aut bos ꝑcu
t̾e cornu solitꝰ pecierit.
Hec autem actõ in is q̃
ccͣ naturã mouent᷑ loc̃
habet. cet̾m si genitalis
sit feritas cessat actõ.
¶Deniq si ursus fugit a
dño ÷ sic nocuit: nõ pͭ.
nẽ ꝑtinẽt. ¶ Tet̾m sciẽ¬
hib̾e nos canem fprum.
uerrem. ułsum. leonem.
ibi habere qͣ uulgo iter
sit.  si adu̾sus ea fc̃m
erit. u nocitũ hõi lib̾o eẽ
dicetur: ꝙ bonũ  eqũu
iudici iudet ᷑: tanti dñs
qͣnti dãpnũ datũ sit. du¬
pli. ¶Pret̾ has ã hedili¬
cias actõnes. ⁊ de paupe
cones de eadem re ꝯcurrẽ¬
tes alia aliam ꝯsumit.

Expanded text:
carent, si quidem lascivia aut fervore aut feritate pauperiem fecerint, noxalis actio lege duodecim tabularum prodita est quae animalia, si noxae dedantur, proficiunt reo ad liberationem, quia ita lex duodecim tabularum scripta est; puta si equus calcitrosus calce percusserit aut bos cornu petere solitus petierit. haec autem actio in his quae contra naturam moventur locum habet: ceterum si genitalis sit feritas, cessat. Denique si ursus fugit a domino et sic nocuit, non potenem pertinet. Ceterum scienrohiberi nos canem verrem aprum ursum leonem ibi habere, qua vulgo iter fit: et si adversus ea factum erit et nocitum homini libero esse dicetur, quod bonum et aequum iudici videtur, tanti dominus quanti damnum datum sit, dupli. praeter has autem aedilicias actiones et de pauper poenales de eadem re concurrentes alia aliam consumit.