comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
men: elefanti et equites erant: Ipse
post cum robore peditum circuinspec¬
tans. sollicitusq omnia incedebat:
Ubi in angustiorem uiam et parte alte¬
ra subiecta iugo insuꝑ imminente. uen¬
tum est undiq ex insidiis barbari a
fronte ab tergo cohorti cominus. emi¬
nus petunt: saxa ingentia in amnẽ
deuoluunt: Maxima atergo: us ho¬
minu urgebat: In eos uersa peditũ
acies. hauo dubium fecit quin nisi
firmata extrema agminis fuissent.
ingens in eo saltu accipienda clades
fuerit: Tum quoq ad extremum
ꝑiculi: ad ꝓpe ꝑniciem uentum est.
Nam dum cunctatur hannibal dimit¬
tere agmen in angustias: quia ñ ut
ipse equitib presidio erat: ita peditib
quicꝗͣ ab tergo auxilii reliquerat.
occursantes ꝑ obliqua montani erup¬
to medio agmine uiam insedere:
Noxq una hannibali: sine equitibus
atq impedimentis acta est. P ostero
die iam segnius intercursantib bar¬
bari iuncte copie. Saltusq haud si¬

Expanded text:
men elephanti et equites erant; ipse men elephanti et equites erant; ipse post cum robore peditum circumspectans sollicitus omnia incedebat. ubi in angustiorem uiam et ex parte altera subiectam iugo insuper imminenti uentum est, undique ex insidiis barbari a fronte ab tergo coorti, comminus eminus petunt, saxa ingentia in agmen deuoluunt. maxima ab tergo uis hominum urgebat. in eos uersa peditum acies haud dubium fecit quin, nisi firmata extrema agminis fuissent, ingens in eo saltu accipienda clades fuerit. tunc quoque ad extremum periculi ac prope perniciem uentum est; nam dum cunctatur Hannibal demittere agmen in angustias, quia non, ut ipse equitibus praesidio erat, ita peditibus quicquam ab tergo auxilii reliquerat, occursantes per obliqua montani interrupto medio agmine uiam insedere, noxque una Hannibali sine equitibus atque impedimentis acta est. postero die iam segnius intercursantibus barbaris iunctae copiae saltusque haud si
Abbreviated transcription (Latin):
s prope silentio mox om̃s traoucti:
Castellum inde qd̃ caput eius regionis
erat. uicosq circumiectos capit : et
captuos ac pecorib ꝑ triouum exer¬
citum aluit. Et quia nec montanis
primo ꝑculsis nec loca magnoꝑe impe¬
diebantur : aliquantum eo triouo uie
confecit: Euentum inde ad frequen¬
tem cultorib alium ut inter montanoꝰ
popłm: Ibi non bello aꝑto: s suis ar¬
tibus fraude. & insidiis est ꝓpe circũ¬
uentus: Magno natu principes cas¬
tellorum: oratores ad penum ueniuñ.
alienis malis utilis eemplo doctos
iemorantes amicitiam malle quam
exꝑiri penorum: Itaq obedienter
imꝑata facturos: Commeatum itine¬
risq duces: & ad fidem promissorum
obsides acciꝑet: Hannibal nec teme¬
pudiati aꝑte hostes fierent. benigne
cum respondisset: obsidib quos da¬
bant acceptis. & commeatu quẽ in
uia ipsi detulerant usus : nequaquã
ut inter pacatos composito agmine
duces eorum sequiturꝰ: Primum ag¬

Expanded text:
sed prope silentio mox omnes traducti. sed prope silentio mox omnes traducti. castellum inde, quod caput eius regionis erat, uiculosque circumiectos capit et capt<o c>ibo ac pecoribus per triduum exercitum aluit; et, quia nec montanis primo perculsis nec loco magno opere impediebantur, aliquantum eo triduo uiae confecit. peruentum inde ad frequentem cultoribus alium, ut inter montanos, populum. ibi non bello aperto sed suis artibus, fraude et insidiis, est prope circumuentus. magno natu principes castellorum oratores ad Poenum ueniunt, alienis malis, utili exemplo, doctos memorantes amicitiam malle quam uim experiri Poenorum; itaque oboedienter imperata facturos; commeatum itinerisque duces et ad fidem promissorum obsides acciperet. Hannibal nec temepudiati aperte hostes fierent, benigne cum respondisset, obsidibus quos dabant acceptis et commeatu quem in uiam ipsi detulerant usus, nequaquam ut inter pacatos composito agmine duces eorum sequitur. primum ag
Abbreviated transcription (Latin):
bus certaminis erat. & equi maxime
infestum agmen faciebant. qui & cla¬
morib dissensionis quos nemora etiã
reꝑcusseq ualles augebant territi
trepidabant. & icti forte aut uulnera¬
t. adeo consternabantur: ut stragem
ingentem simul hominum ac sarci¬
narum omnis generis facerent: mł¬
tosq turba cum precipites dirupteq
utrimq angustie eẽnt: in immensum
altititoinis deiecit quosclam & arma¬
tos. s ruine maxime mͦ umenta cũ
onerib deuoluebantur: Que qͣ qͣ
feda uisu erant. stetit parum ꝑtamen
hannibal: ac suos continuit. ne mul¬
tum ac trepidationem augerent
Deinde postquam interrumpi agmenui¬
dit ꝑiculumq ẽẽ : ne exutum impe¬
dimentis exercitum. ne quicꝗͣ incolu¬
mem traduxisset decurrit ex suꝑiore
loco: E cum impetu ipso fudisset hos¬
tem: ipse quis quoq tumultũ auxit:
S is tumultus momento temporis
postꝗͣ liberata itinera fuga montano¬
rum erant sedatur. nec ꝑ ogum mͦ

Expanded text:
bus certaminis erat. et equi maxime bus certaminis erat. et equi maxime infestum agmen faciebant, qui et clamoribus dissonis quos nemora etiam repercussaeque ualles augebant territi trepidabant, et icti forte aut uolnerati adeo consternabantur, ut stragem ingentem simul hominum ac sarcinarum omnis generis facerent; multosque turba, cum praecipites deruptaeque utrimque angustiae essent, in immensum altitudinis deiecit, quosdam et armatos; et ruinae maxime modo iumenta cum oneribus deuoluebantur. quae quamquam foeda uisu erant, stetit parumper tamen Hannibal ac suos continuit, ne tumultum ac trepidationem augeret; deinde, postquam interrumpi agmen uidit periculumque esse, ne exutum impedimentis exercitum nequiquam incolumem traduxisset, decurrit ex superiore loco et, cum impetu ipso fudisset hostem, suis quoque tumultum auxit. sed is tumultus momento temporis, postquam liberata itinera fuga montanorum erant, sedatur, nec per otium modo
Abbreviated transcription (Latin):
numero manentium in speciem factis
impedimentisq cum equi relictis. et
maxima parte peditum: ipse cum ex-¬
pediciis acerrimo quoq uiro raptun an¬
gustias euadit: Isq ipsis tumulis quos
hostes tenuerant: consedit: Prima
deinde luce castra mota: & agmen reli¬
quum incedere cepit: Iam montani sig¬
no dato ex castellis. ad stationem solitam
conueniebant cum repente conspiciunt
alios arce occupata sua suꝑ caput im¬
minentis. alios uia transire hostis ut᷑q
simul obiecta res oculis animisq im¬
mobilis parumꝑ eos defixit: Deinde
ut trepidationem in angustiis. suoq
ipso tumultu misceri agmen uidere
equis maxime consternatis quicquid
adiecissent ipsis terroris satis ad ꝑniciẽ
fore rati: ꝑuersis rupib iuxta in uia
ac deuia adsueti decurrunt: Tum uͦ
simul ab hostib. simul ab iniquitate
locorum peni obpugnabantur: Plusq
inter ipsos sibi cuiq tendenti. ut peri¬
culo prius euaderet. quam cum hosti¬

Expanded text:
numero manentium in speciem factis numero manentium in speciem factis impedimentisque cum equite relictis et maxima parte peditum, ipse cum expeditis, acerrimo quoque uiro, raptim angustias euadit iisque ipsis tumulis quos hostes tenuerant consedit. prima deinde luce castra mota et agmen reliquum incedere coepit. iam montani signo dato ex castellis ad stationem solitam conueniebant, cum repente conspiciunt alios arce occupata sua super caput imminentes, alios uia transire hostes. utraque simul obiecta res oculis animisque immobiles parumper eos defixit; deinde, ut trepidationem in angustiis suoque ipsum tumultu misceri agmen uidere, equis maxime consternatis, quidquid adiecissent ipsi terroris satis ad perniciem fore rati, peruersis rupibus iuxta, inuia ac deuia adsueti decurrunt. tum uero simul ab hostibus, simul ab iniquitate locorum Poeni oppugnabantur plusque inter ipsos, sibi quoque tendente ut periculo primus euaderet, quam cum hosti
Abbreviated transcription (Latin):
cetera uisu quam dictu fetliora: ter¬
rorem nenouarunt erigentib in pri¬
mos agnien cliuos: Apparuerunt
imminentes tumulis insidentes mon¬
tani: qui si ualles occultiores insedis¬
sent. cohorti in pugnam repente in¬
gentem fugam stragemq dedissent:
Hannibal consistere signa ussit : gallisq
ad uisenda loca premissis. postquam
comꝑit transitum ea non ẽẽ castra inter
confragosa omnia preruptaq quã exten¬
tissuna potest ualle locat: Tum ꝑ eosclẽ
gallos. hauo sane multum lingua mori¬
busq abhorrentes cum se immiscuissent.
collo quiis montanoꝵ edoctus. interchu
tantum obsideri saltum noctem in sua
quemq dilabi tecta luce prima subiit
tumulos: ut ex ea aꝑto atq interdiu uim
ꝑ angustias facturus: Die deinde simu¬
lando aliud quam qd paratur consũp¬
to: cum eodem quo constiterant loco ca¬
stra cominunissent. ubi primum digres¬
sos tumulis montanos laxatasq sensit
custodias: plurib ignib quam pro

Expanded text:
cetera uisu quam dictu foediora tercetera uisu quam dictu foediora terrorem renouarunt. erigentibus in primos agmen cliuos apparuerunt imminentes tumulos insidentes montani, qui, si ualles occultiores insedissent, coorti ad pugnam repente ingentem fugam stragemque dedissent. Hannibal consistere signa iussit; Gallisque ad uisenda loca praemissis, postquam comperit transitum ea non esse, castra inter confragosa omnia praeruptaque quam extentissima potest ualle locat. tum per eosdem Gallos, haud sane multum lingua moribusque abhorrentes, cum se immiscuissent conloquiis montanorum, edoctus interdiu tantum obsideri saltum, nocte in sua quemque dilabi tecta, luce prima subiit tumulos, ut ex aperto atque interdiu uim per angustias facturus. die deinde simulando aliud quam quod parabatur consumpto, cum eodem quo constiterant loco castra communissent, ubi primum degressos tumulis montanos laxatasque sensit custodias, pluribus ignibus quam pro
Abbreviated transcription (Latin):
ubi deserta munimenta. & facile se tan¬
tum progressos ad sequuturũ uidet:
ad mare ad naues rediit. tutius facili¬
usq ita descendenti ab alpib hann¬
bali occursurus. Ne tamen nuda au¬
xiliis romanis hispania eẽt: quam ꝓ¬
iuntam sortitus erat: cõn. scipionem
frẽm cum maxima parte copiarum
aduersus hasdrubalem misit ñ ad
tuendos tantummodo ueteres soci¬
os. conciliandosq nouos: s et iam
appellendum hispania hasdrubalem:
Ipse cum ad modum exiguis copiis
ianuam petit: eo circa padum erat
exercitus italiam defessurus: Han¬
nibal ab adruentiam campestri. ma¬
xime itinere ad alpis cum bona pace
incolentium ea loca galloꝵ ꝑuenit:
Tum quamꝗͣ fama prius quidem in¬
certa immanis uͦ serrisolet. ꝑcepta
res erat: tamen ex propinquo uis a
immute tecta informia imposita rupibꝰ
pecora. iumentaq torrida frigore:
Nomines intonsi. & inculti: animalia
inanimantiaq omnia rigentia gelu.

Expanded text:
ubi deserta munimenta nec facile se tanubi deserta munimenta nec facile se tantum praegressos adsecuturum uidet, ad mare ac naues rediit, tutius faciliusque ita descendenti ab Alpibus Hannibali occursurus. ne tamen nuda auxiliis Romanis Hispania esset, quam prouinciam sortitus erat, Cn. Scipionem fratrem cum maxima parte copiarum aduersus Hasdrubalem misit, non ad tuendos tantummodo ueteres socios conciliandosque nouos sed etiam ad pellendum Hispania Hasdrubalem. ipse cum admodum exiguis copiis Genuam repetit, eo qui circa Padum erat exercitu Italiam defensurus. Hannibal ab Druentia campestri maxime itinere ad Alpes cum bona pace incolentium ea loca Gallorum peruenit. tum, quamquam fama prius, qua incerta in maius uero ferri solent, praecepta res erat, tamen ex propinquo uisa mprope immixtae, tecta informia imposita rupibus, pecora iumentaque torrida frigore, homines intonsi et inculti, animalia inanimaque omnia rigentia gelu,
Abbreviated transcription (Latin):
iam alpes peteret : non recta regione
iter instituit: s ad leuam in tricasti¬
nos flexit: Inde ꝑ extremam horã
uocuntiorum agritendit intrigorios:
haito usquam impedita uia priusꝗͣ
ad durentiam flumen ꝑuenit: Is et
ipse alpinus amnis longe omnium
gallie fluminum difficillimus transi¬
tum est. Nam cum aque ium uehat
ingentem: non tamen aruum pati¬
ens est. quia nullis cohercitus ripis
plurib simul. neq isdem alueis flu¬
ens noua semꝑ uada. nouosq gur¬
gites: & ob eadem pediti quoq incer¬
ta uia est. Ad hoc sara glariosa
uoluens. nichil stabile. nec tutum ingre¬
dienti prebet: E tum forte imbribus
auctus. ingentem transgredientib
tumultum fecit: Cum suꝑ cetera
trepidatione ipsi sua atq incertis cla¬
morib turbarentur.ꝑ. cornelius.
cõs. triduo fere postquam hannibal
a ripa rodani mouit : quadrato agmi¬
ne ad castra hostium uenerat. nullam
dimicandi moram facturus: Ceterũ

Expanded text:
iam Alpes peteret, non recta regione iam Alpes peteret, non recta regione iter instituit sed ad laeuam in Tricastinos flexit; inde per extremam oram Uocontiorum agri tendit in Trigorios, haud usquam impedita uia priusquam ad Druentiam flumen peruenit. is et ipse Alpinus amnis longe omnium Galliae fluminum difficillimus transitu est; nam cum aquae uim uehat ingentem, non tamen nauium patiens est, quia nullis coercitus ripis, pluribus simul neque iisdem alueis fluens, noua semper <per> uada nouosque gurgites—et ob eadem pediti quoque incerta uia est—ad hoc saxa glareosa uoluens, nihil stabile nec tutum ingredienti praebet; et tum forte imbribus auctus ingentem transgredientibus tumultum fecit, cum super cetera trepidatione ipsi sua atque incertis clamoribus turbarentur. P. Cornelius consul, triduo fere postquam Hannibal a ripa Rhodani mouit, quadrato agmine ad castra hostium uenerat, nullam dimicandi moram facturus; ceterum
Abbreviated transcription (Latin):
minus obuiam fore romanũ credens
cum quo priusquam in italiam uentum
foret. non erat in animo manus consere¬
re: Quartis castris: ad insulam ꝑuenit:
Dysarar rodanusq amnis diuersis ex
alpib decurrentes. agri aliquantum
amplexi. confluunt in unum in me¬
diis campis: unde insule nomen indi¬
tum: Incolunt prope allobroges gens
inde nulla gallica gente opibus. aut fa¬
ma inferior: tum discors erat: Regni
certamine. ambigebant fr̾s: Maior.
& qui prius imꝑitarat barneus noie:
minor erat fr̾e. et cetu iunior qui in¬
re minus qui plus poterat pellebat᷑:
Nuius seditionis ꝑ oportuna disceptatio
cum ad hannibalem delata ẽẽt : & ar-¬
biter regni factus. quod erat ea senatus
principumq sententia futurum. im¬
ꝑium maiori restituit. ob idem meri¬
tum: comineatum copiaq rerum
omnium. & uestis est traditus. qõ in¬
fames frigorib alpes p̃parari cogebãt:
Sedatis certaminib allobrogum. cũ

Expanded text:
minus obuium fore Romanum credens, minus obuium fore Romanum credens, cum quo priusquam in Italiam uentum foret non erat in animo manus conserere. quartis castris ad Insulam peruenit. ibi †Sarar† Rhodanusque amnis diuersis ex Alpibus decurrentes, agri aliquantum amplexi confluunt in unum in mediis campis; Insulae nomen inditum. incolunt prope Allobroges, gens iam inde nulla Gallica gente opibus aut fama inferior. tum discors erat. regni certamine ambigebant fratres; maior et qui prius imperitarat, Braneus nomine, minore a fratre et coetu iuniorum qui iure minus, ui plus poterant, pellebatur. huius seditionis peropportuna disceptatio cum ad Hannibalem delata esset, arbiter regni factus, quod ea senatus principumque sententia fuerat, imperium maiori restituit. ob id meritum commeatu copiaque rerum omnium, maxime uestis, est adiutus, quam infames frigoribus Alpes praeparari cogebant. sedatis certaminibus Allobrogum cum
Abbreviated transcription (Latin):
tos alpis transgressos: ne maiores qui¬
dem eorum indigenas s aduenas italie
cultores. has ipsas alpis ingentib sepe
agminib. cum liberis ac coniugib mi¬
grantum mͦ tuto transmifisse: Milit
quidem armato. nichil secum preter
instrumenta belli portanti. quid inui¬
um. aut inexsuꝑabile ẽẽ : saguntum
ut caꝑetur. quid ꝑ octo menses ꝑicu¬
li. quio laboris excauctum ẽẽ : romã
caput orbis terrarum petentib quic¬
quam. adeo asꝑm. atq arduum ui¬
deri. gd̃ inceptum moretur: cepisse
quondam gallos ea que adiriposse
penus desꝑet: Proinde aut cederent
animo atq uirtute. genti ꝑ eos dies
totens ab se uicte. aut itneris finem
sꝑent campum inter iacentem tiberi
ac menib romanis: His adortationi¬
bus incitatos corpora curare: atq ad
iter separare iubet: Postero die ꝓfectꝰ
aduersa ripa rodani. mediterranea
gallie petit: non quia rectior ad alppͦ
uia ẽẽt : s quantum a marirecessisset.

Expanded text:
tos Alpes transgressos. ne maiores quitos Alpes transgressos. ne maiores quidem eorum indigenas sed aduenas Italiae cultores has ipsas Alpes ingentibus saepe agminibus cum liberis ac coniugibus migrantium modo tuto transmisisse. militi quidem armato nihil secum praeter instrumenta belli portanti quid inuium aut inexsuperabile esse? Saguntum ut caperetur, quid per octo menses periculi, quid laboris exhaustum esse? Romam, caput orbis terrarum, petentibus quicquam adeo asperum atque arduum uideri quod inceptum moretur? cepisse quondam Gallos ea quae adiri posse Poenus desperet; proinde aut cederent animo atque uirtute genti per eos dies totiens ab se uictae aut itineris finem sperent campum interiacentem Tiberi ac moenibus Romanis. his adhortationibus incitatos corpora curare atque ad iter se parare iubet. postero die profectus aduersa ripa Rhodani mediterranea Galliae petit, non quia rectior ad Alpes uia esset, sed quantum a mari recessisset
Abbreviated transcription (Latin):
maria amplectantur a carthaginensi¬
um ẽẽnt: Indignatos deinde. qd̃ qui¬
cumq saguntum obsedissent. uelut
obnoxam sibi dedi postularet. P. R.
hib̾m traiecisset ad delendum nomen
romanorum: liberandumq orbem
terrarum: Tam memini uisum to
longum: cum ab occasu solis ad exor¬
tus intenderent iter. nunc postquã
multo maiorem partem itineris e mer¬
sam cernunt. pyrineum saltum int̾
ferocissimas gentes suꝑatum: rodanũ
iam tum amnem tot militib gallorum
prohibentib. domita etiam ipsius flumi¬
nis ui traiectum. in conspectu alpis ha¬
beant. quarum alterum latus italie sit:
in ipsis portis hostium fatigatos subsistere:
Quid alpis aliud ẽẽ credentes. quã monti¬
um algtudines : fingerent altiores pire¬
nei iugis. nullas ꝓfecto terras celum
contingere: nec exsuꝑabiles humano
generi ẽe: Hlpis quidem habituri. co¬
li. gignere. atq alere animantes. ꝑ ui
cernunt legatos. ñ pinnis sublime ela-¬

Expanded text:
maria amplectantur Carthaginiensimaria amplectantur Carthaginiensium essent. indignatos deinde quod quicumque Saguntum obsedissent uelut ob noxam sibi dedi postularet populus Romanus, Hiberum traiecisse ad delendum nomen Romanorum liberandumque orbem terrarum. tum nemini uisum id longum, cum ab occasu solis ad exortus intenderent iter: nunc, postquam multo maiorem partem itineris emensam cernant, Pyrenaeum saltum inter ferocissimas gentes superatum, Rhodanum, tantum amnem, tot milibus Gallorum prohibentibus, domita etiam ipsius fluminis ui traiectum, in conspectu Alpes habeant quarum alterum latus Italiae sit, in ipsis portis hostium fatigatos subsistere, quid Alpes aliud esse credentes quam montium altitudines? fingerent altiores Pyrenaei iugis: nullas profecto terras caelum contingere nec inexsuperabiles humano generi esse. Alpes quidem habitari, coli, gignere atque alere animantes; peruiacernant legatos non pinnis sublime ela
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex consiliis ceptisq hospitis. & ipse
conatus caꝑet: & hannibalem incertum
utrum ceptum in italiam intenderet
iter: an cum eo qui primus se optulis¬
set romanis exercitus manus consereret.
auertit a presenti certamine: Boyorũ
legatoꝵ reguliq machali aouentus.
qui se duces itinerum socios ꝑiculi fore
affirmabant integro bello nusꝗͣ ante
libatis uirib italiam aggrediendam
censent: Mulgtudo timebat quidem
hostem. nundum oblitterata memoria
suꝑioris belli: s magis iter unmensum
alpesq rem fama utiq in exꝑtis horren¬
dam metuebat: Itaq hannibal postꝗͣ
ipsi sententia stetit: ꝑgere ire atq italiã
petere. aduocati contione uarie militũ
uersat animos: castigando. aohortando¬
q mirari se. qui nam pectora semꝑ im¬
pauida reppens terror inuaserat: ꝑ tot
annos uincentis eos stipendia facere
neq ante hispania excessisse. quã om̃s
gentes et terre eas quas duos diu̾sa

Expanded text:
ut ex consiliis coeptisque hostis et ipse ut ex consiliis coeptisque hostis et ipse conatus caperet, et Hannibalem, incertum utrum coeptum in Italiam intenderet iter an cum eo qui primus se obtulisset Romanus exercitus manus consereret, auertit a praesenti certamine Boiorum legatorum regulique Magali aduentus, qui se duces itinerum, socios periculi fore adfirmantes, integro bello nusquam ante libatis uiribus Italiam adgrediendam censent. multitudo timebat quidem hostem nondum oblitterata memoria superioris belli; sed magis iter immensum Alpesque, rem fama utique inexpertis horrendam, metuebat. itaque Hannibal, postquam ipsi sententia stetit pergere ire atque Italiam petere, aduocata contione uarie militum uersat animos castigando adhortandoque: mirari se quinam pectora semper impauida repens terror inuaserit. per tot annos uincentes eos stipendia facere neque ante Hispania excessisse quam omnes gentesque et terrae quas duo diuersa
Abbreviated transcription (Latin):
seuientes quidam in flumen s pondere
ipso stabiles deiectis rectorib querendis
pede temptim uadis in terram euasere.
Dum elefanti traiciuntur: interum han¬
nibal numidas equites quingentos.
ad castra romana miserat speculatum
ubi et quante copie eẽnt. & quid para¬
rent: Huic ale equitum missi ut ante
dictum est. ab hostio rodani. ccc. ro¬
manoꝵ equites occurrunt: Prelium
atrocius. quam pro numero pugnanti¬
um editur: Nam preter multa uul¬
nera. cedes etiam prope: par utrimq
fuit fugaq. & pauor numidanorum
romanis iam ad modum fessis: iuctoriã
dedit: Uictores ad centum sexaginta:
nec om̃s romani. s pars galloꝵ uicti:
amplius ducenti ceciderant. Hoc pͥn¬
cipium simul omenq belli : ut summe
rerum ꝓsperum euentum: ita haud
sane in cruenti ancipitisq certaminis
uictoriam romanis portendit: Re ita ge¬
stã ad utrumq ducem sui redierunt:
Nec scipionis stare sententia poterat: nͥ

Expanded text:
saeuientes quidam in flumen; sed pondere saeuientes quidam in flumen; sed pondere ipso stabiles, deiectis rectoribus, quaerendis pedetemptim uadis in terram euasere. dum elephanti traiciuntur, interim Hannibal Numidas equites quingentos ad castra Romana miserat speculatum ubi et quantae copiae essent et quid pararent. huic alae equitum missi, ut ante dictum est, ab ostio Rhodani trecenti Romanorum equites occurrunt. proelium atrocius quam pro numero pugnantium editur; nam praeter multa uolnera caedes etiam prope par utrimque fuit, fugaque et pauor Numidarum Romanis iam admodum fessis uictoriam dedit. uictores ad centum sexaginta, nec omnes Romani sed pars Gallorum, uicti amplius ducenti ceciderunt. hoc principium simul omenque belli ut summae rerum prosperum euentum, ita haud sane incruentam ancipitisque certaminis uictoriam Romanis portendit. ut re ita gesta ad utrumque ducem sui redierunt, nec Scipioni stare sententia poterat nisi
Abbreviated transcription (Latin):
pedes: quinquaginta latam. aterra
in amnem porrexerunt. quam ne scd̃a
aqua deferretur. plurib ualidis reti¬
naculis parte suꝑiore ripe religatam
pontis in modum humo iniecta con¬
strauerunt : ut belue audacter uelut
ꝑ solum ingrederentur. Altera ratis
eque lata longa pedescentum ad traici¬
endum apta huic copulata est: ut cũ
elefanti ꝑstabilem ratem tanquam uiã
pregredientib feminis acti: ubi in mi¬
norem applicatam transgressi sunt: ex¬
tmplo resoluts quib leuiter adnexa
erat uinculis. ab auctuariis aliquot
nauibus ad alteram ripam ꝑtrahitur:
Ita primus expositis: alii deinde repeti¬
t. ac traiecti sunt: Nichil sane trepioa¬
bant. donec continent uelut ponte age¬
rentur: Primus erat pauor cum soluta
ab ceteris: rate in altum raperentur:
Ibi urgentes inter se cedentib extremsꝰ
ab aqua trepidatione aliquantum
edebant. donec quetem ipse timor circũ¬
spectib aquam fecisset exeidere etam

Expanded text:
pedes, quinquaginta latam a terra pedes, quinquaginta latam a terra in amnem porrexerunt, quam, ne secunda aqua deferretur, pluribus ualidis retinaculis parte superiore ripae religatam pontis in modum humo iniecta constrauerunt ut beluae audacter uelut per solum ingrederentur. altera ratis aeque lata, longa pedes centum, ad traiciendum flumen apta, huic copulata est; tres tum elephanti per stabilem ratem tamquam uiam praegredientibus feminis acti ubi in minorem adplicatam transgressi sunt, extemplo resolutis quibus leuiter adnexa erat uinculis, ab actuariis aliquot nauibus ad alteram ripam pertrahitur; ita primis expositis, alii deinde repetiti ac traiecti sunt. nihil sane trepidabant, donec continenti uelut ponte agerentur; primus erat pauor cum soluta ab ceteris rate in altum raperentur. ibi urgentes inter se, cedentibus extremis ab aqua, trepidationis aliquantum edebant donec quietem ipse timor circumspectantibus aquam fecisset. excidere etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tergo ad ortus clamor. castris ab han¬
none captis. mox et ipse aderat ancepsq
terror circumstabat: Ꝙ nauib tanta
ui armatorum in terra euadentes.⁊
ab tergo improuisa premente acie:
Galli postquam ultroq uim facere co¬
nati pellebantur : qua parte reuisum
maxime iter ꝑrumpunt. trepidiq in
uicos passim suos diffugiunt: Hanni¬
bal ceteris copiis ꝑ ocium traiectis.
spernens iam gallicos tumultus castra
locat: Elefandorum traiciendorum
uaria consilia fuisse: credo certe uaria¬
ta memoria acte rei: Quidam congre¬
gatis ad ripam elefantis. tradunt feli¬
cissimum et his irritatum ab rectore
suo cum refugientem in aquam nantẽ
sequerentur transisse gregem: ut quẽ¬
q timentem altitudinem destitueret
uado. impetu ipso fluminis in alterã
ripam rapiente ceterum magis constat
ratib traiectos: Id ut tittius consilrũ
ante rem foret. ita acta re ad fidem ꝓ¬
nius est: Ratem ducentos longam

Expanded text:
tergo adortus clamor, castris ab Hantergo adortus clamor, castris ab Hannone captis. mox et ipse aderat ancepsque terror circumstabat, et e nauibus tanta ui armatorum in terram euadente et ab tergo improuisa premente acie. Galli postquam utroque uim facere conati pellebantur, qua patere uisum maxime iter perrumpunt trepidique in uicos passim suos diffugiunt. Hannibal ceteris copiis per otium traiectis spernens iam Gallicos tumultus castra locat. elephantorum traiciendorum uaria consilia fuisse credo; certe uariata memoria actae rei. quidam congregatis ad ripam elephantis tradunt ferocissimum ex iis inritatum ab rectore suo, cum refugientem in aquam nantem sequeretur, traxisse gregem, ut quemque timentem altitudinem destitueret uadum, impetu ipso fluminis in alteram ripam rapiente. ceterum magis constat ratibus traiectos; id ut tutius consilium ante rem foret, ita acta re ad fidem pronius est. ratem unam ducentos longam
Abbreviated transcription (Latin):
significant transisse: & apud procul ab¬
esse. Qd̃ ubi accepit hannibal ne tem¬
poris deesset: dat signum ad trahicien¬
dum: Iam paratas aptatasq habebat
pedes lintres. eques ferre propter eqͦs
nantes nauium agmen ad excipien¬
dum aduersi impetum fluminis par¬
te suꝑiore transmittens tranquillitatẽ
infra trahicientib lintribus p̃bebat
Equorum pars magna nautes lores a
pupib trahebantur : preter eos quos
instructos frenatosq. ut extimplo
egresso in ripam equitus ui eẽnt. im¬
posuerant in naues: G alli occursant
in riꝑam cum uariis ululatib. can¬
tuq moris sui quatientes scuta suꝑ
capita. iubrantesq dexteris tela.
quam ꝗͣ et ex aduerso terrebat tanta
uis nauium cum ingenti suo fluminis
& clamore uario nauturum militum.
et qui nitebantur ꝑrumpere impetũ
fluminis. equi ex altera ripa trahicien¬
tes suos hortabantur iam satis pauen¬
tes aduerso tumultu: Terribilior ab

Expanded text:
significant transisse et haud procul absignificant transisse et haud procul abesse; quod ubi accepit Hannibal, ne tempori deesset dat signum ad traiciendum. iam paratas aptatasque habebat pedes lintres, eques fere propter equos nantes † . . . †. nauium agmen ad excipiendum aduersi impetum fluminis parte superiore transmittens tranquillitatem infra traicientibus lintribus praebebat; equorum pars magna nantes loris a puppibus trahebantur, praeter eos quos instratos frenatosque ut extemplo egresso in ripam equiti usui essent imposuerant in naues. Galli occursant in ripa cum uariis ululatibus cantuque moris sui, quatientes scuta super capita uibrantesque dextris tela, quamquam et ex aduerso terrebat tanta uis nauium cum ingenti sono fluminis et clamore uario nautarum militumque, et qui nitebantur perrumpere impetum fluminis et qui ex altera ripa traicientes suos hortabantur. iam satis pauentes aduerso tumultu terribilior ab
Abbreviated transcription (Latin):
tes uiriq optinentes: Quos aut auer¬
teret. hannonem hamilcaris filium
uigilia prima noctis cũ parte copiarũ
maxime hispanis aduersos flumine ire
iter unitis diei iubet: & ubi primum
possit. quam occultissime traiecto am¬
ni circumducere agmen: ut cum opus
facto adoriatur ab tergo hostem: Ad id
dati duces galli edocent inde milia .u.
et uiginti ferme supra: parue insule
circumfusum amnem latiorem ubi di¬
uidebatur. eoq minus alto alueo tran¬
situm ostendere: Ibi raptum cesa ma¬
teria. ratesq fabricata in quib equi
uiriq & alia onera traicerentur:
hispani sine ulla mole in utres uestim̃¬
tis comectis. ipsi ceteris suꝑpositis in¬
cubantes flumen transnauere: Et
alius exercitus ratib iunctis traiectus
castris flumen prope positis. noctur¬
no itinere atq oꝑis labore fessus. qui¬
ete unius diei reficitur: intento duce
ad consilium oportune exequendum:
Postero die profecti ex loco prodito fumo

Expanded text:
tes uirique obtinentes. quos ut auertes uirique obtinentes. quos ut auerteret, Hannonem Bomilcaris filium uigilia prima noctis cum parte copiarum, maxime Hispanis, aduerso flumine ire iter unius diei iubet et, ubi primum possit quam occultissime traiecto amni, circumducere agmen ut cum opus facto sit adoriatur ab tergo hostes. ad id dati duces Galli edocent inde milia quinque et uiginti ferme supra paruae insulae circumfusum amnem latiore ubi diuidebatur eoque minus alto alueo transitum ostendere. ibi raptim caesa materia ratesque fabricatae in quibus equi uirique et alia onera traicerentur. Hispani sine ulla mole in utres uestimentis coniectis ipsi caetris superpositis incubantes flumen tranauere. et alius exercitus ratibus iunctis traiectus, castris prope flumen positis, nocturno itinere atque operis labore fessus quiete unius diei reficitur, intento duce ad consilium opportune exsequendum. postero die profecti, ex loco edito fumo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerat agrum gentis ualide: Colunt
autem: circa utramq ripam rodani:
S diffisi citeriore agro arceri penum posse:
ut flumen ꝓ munimento haberent om¬
nib ferme suis trans rodanum traiec¬
Accolas fluminis hannibal. et eorum ip¬
sorum quos sedes sue tenuerant. simul
ꝑlicit donis: Ad naues undiq contra¬
hendas fabricandasq simul & ipsi
trahici exercitum leuariq quam pri¬
mum regionem suam tantam omnũ
urgentem turba cupiebant: Itaq
ingens coacta uis est nauium. lintri¬
umq temere ad uicinalem usum pa¬
raturum: Nouasq alias primum
galli inchoantes: cauabant ex singulis
arboribus:. Deinde & ipsi milites simul
copia materie. simul facilitate oꝑis in¬
ducti: alueos informes nichil dun mͦ
ignare aquȩ. & caꝑe onera possent cu¬
rantes raptim quib se suaq transue¬
herent faciebant: Iamq omnib satis
comparatis ad trahiciendum terrebat
ex aduerso hostis: omnem ripam equi¬

Expanded text:
peruenerat agrum, gentis ualidae. colunt peruenerat agrum, gentis ualidae. colunt autem circa utramque ripam Rhodani; sed diffisi citeriore agro arceri Poenum posse, ut flumen pro munimento haberent, omnibus ferme suis trans Rhodanum traiecinebant. ceteros accolas fluminis Hannibal et eorum ipsorum quos sedes suae tenuerant simul perlicit donis ad naues undique contrahendas fabricandasque; simul et ipsi traici exercitum leuarique quam primum regionem suam tanta hominum urgente turba cupiebant. itaque ingens coacta uis nauium est lintriumque temere ad uicinalem usum paratarum; nouasque alias primum Galli incohantes cauabant ex singulis arboribus, deinde et ipsi milites simul copia materiae, simul facilitate operis inducti, alueos informes, nihil dummodo innare aquae et capere onera possent curantes, raptim quibus se suaque transueherent faciebant. iamque omnibus satis comparatis ad traiciendum terrebant ex aduerso hostes omnem ripam equi
Abbreviated transcription (Latin):
.c. atilium. ꝑ .R. cum una legione
romana. & quinq milib sotiorum
dilectu nouo a consulib conscriptis au¬
xilium ferre manilio iubent: Qui sine
ullo certamine abscesserant enu metu
hostes: trannetum ꝑuenit. Et. P. cor¬
nelius in locum eius que amissa cum
pretore transseripta. legione. noua pro¬
fectus ab urbe. sexaginta longis nauib
preter ora metrune ligurumq et inde
saluium montes. ꝑuenit massiliam:
E ao proximum hostrum rodani. plu¬
rib enim diuisus amnis in mare de¬
currit. castra locat: uix dum satr
credens hannibalem suꝑasse pyreneos
montis: Quem ut derhodani quoq
transitu agitare ammaduertit: incer¬
tis quo nam ei loco occurreret: necdũ
satis refectis ab iactatione maritima.
militib trecentos. interim delectos equi¬
tes. ducib massiliensib. & auxiliarib
gallis ad exploranda omnia. uisendosq
ex tuto hostes p̃mitgt: Hannibal ceteris
metu aut precio pacatis iam in uulgarũ

Expanded text:
C. Atilium praetorem cum una legione C. Atilium praetorem cum una legione Romana et quinque milibus sociorum, dilectu nouo a consule conscriptis, auxilium ferre Manlio iubent; qui sine ullo certamine—abscesserant enim metu hostes—Tannetum peruenit. et P. Cornelius , in locum eius quae missa cum praetore erat scripta legione noua, profectus ab urbe sexaginta longis nauibus praeter oram Etruriae Ligurumque et inde Saluum montes peruenit Massiliam et ad proximum ostium Rhodani—pluribus enim diuisus amnis in mare decurrit— castra locat, uixdum satis credens Hannibalem superasse Pyrenaeos montes. quem ut de Rhodani quoque transitu agitare animaduertit, incertus quonam ei loco occurreret necdum satis refectis ab iactatione maritima militibus trecentos interim delectos equites ducibus Massiliensibus et auxiliaribus Gallis ad exploranda omnia uisendosque ex tuto hostes praemittit. Hannibal ceteris metu aut pretio pacatis iam in Uolcarum
Abbreviated transcription (Latin):
erant. plerisq incultis: Ibi inex¬
plorato profectus. in insidias precipitatus.
multaq cum cede suorum egre in aptos
campos emer sit: Ibi castra comminuta.
& quia gallus ad temptanda ea defuit spes
refecti sunt militum animi: quamꝗͣ ad
integro ceptum. nec dum ꝑ in patentia
loca ducebatur agmen: cum apparu¬
it hostis: Ubi rursus silue intrate. tũ
postremos adorti cum magna trepida¬
tone. ac pauore omnium septingentos
milttes occiderunt : s signa ademere.
Einis ⁊ gallis interritancli et pauendi
fuit romanis: ut e saltu inuio atq im¬
pedito euasere: Inde aꝑtis locis facile
tutantes agmenromani: tamnetum
uicum propinquum pado contendere:
Ibi se munimento ad tempus commea¬
tibus ꝙ fluminis et brixanorum etiam
gallorum auxilio aduersus crescentem
indies multitudinem hostium tutabã¬
tur: Qui tumultus reppens postquã
romam platus. et punicum insuꝑ gal¬
lico bellum auctum patres acceper̃t:

Expanded text:
erant, plerisque incultis. ibi inexerant, plerisque incultis. ibi inexplorato profectus in insidias praecipitat multaque cum caede suorum aegre in apertos campos emersit. ibi castra communita et, quia Gallis ad temptanda ea defuit spes, refecti sunt militum animi, quamquam aintegro coeptum nec, dum per patentia loca ducebatur agmen, apparuit hostis; ubi rursus siluae intratae, tum postremos adorti cum magna trepidatione ac pauore omnium septingentos milites occiderunt, sex signa ademere. finis et Gallis territandi et pauendi fuit Romanis ut ex saltu inuio atque impedito euasere. inde apertis locis facile tutantes agmen Romani Tannetum, uicum propinquum Pado, contendere. ibi se munimento ad tempus commeatibusque fluminis et Brixianorum etiam Gallorum auxilio aduersus crescentem in dies multitudinem hostium tutabantur. qui tumultus repens postquam est Romam perlatus et Punicum insuper Gallico bellum auctum patres acceperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nandum diffisi placentie menib: mu¬
tnam confugerunt. C. lutatius. a.
seruilius. M. annius: lutati nomen
haud dubium ẽ pro aulo seruilio.¬
quem acilium. et .c. herennium ha¬
bent quidam annales: alii. ꝑ. corne¬
lium. asinam. et c̃. papirium. naso¬
nem. io quoq dubium est : legati ad
expostulandum missi ad boios uiola¬
t sunt : incertum an mitrium uiros
agrum me tantis impetus sit factus:
mutine cum obsiderentur: & gens
ad oppugnandarum urbium. artes
rudis pigerrima. eadem ad milita¬
ria oꝑa. segnis intactis adsideret mu¬
ris simulachri ceptum de pace agi
Euocatiq ab gallorum principibus
legati ad colloquium. non contra
ius mͦ gentum. s uiolata etiamq
data in to tempus erat fide comp̾hen¬
duntur. negantib gallis nisi obsi¬
des sibiredderentur. eos dimissuros:
Cum hec de legatis nunciata ẽent:
& mutina presidium que in ꝑiculo
ira accensus. effusum agmen ad mu-¬
tnam ducit: S ilue tunc circa uiã

Expanded text:
nandum, diffisi Placentiae moenibus Munandum, diffisi Placentiae moenibus Mutinam confugerint, C. Lutatius , C. Seruilius , M. Annius . —Lutati nomen haud dubium est; pro Annio Seruilioque M'. Acilium et C. Herennium habent quidam annales, alii P. Cornelium Asinam et C. Papirium Masonem . id quoque dubium est legati ad expostulandum missi ad Boios uiolati sint incertum an in triumuiros agrum metantes impetus sit factus. Mutinae cum obsiderentur et gens ad oppugnandarum urbium artes rudis, pigerrima eadem ad militaria opera, segnis intactis adsideret muris, simulari coeptum de pace agi; euocatique ab Gallorum principibus legati ad conloquium non contra ius modo gentium sed uiolata etiam quae data in id tempus erat fide comprehenduntur, negantibus Gallis, nisi obsides sibi redderentur, eos dimissuros. cum haec de legatis nuntiata essent et Mutina praesidiumque in periculo ira accensus effusum agmen ad Mutinam ducit. siluae tunc circa uiam
Abbreviated transcription (Latin):
rum eos in castra sua se letum: nec con¬
ctanter seipsum ad eos uenturum:
Nospitem enim se gallie non hostem ad¬
uenisse. nec stricturum ante gladium
si ꝑ gallos liceat quam in italiam uenis¬
set: E ꝑ nuntios quidem hec Ut uͦ
reguli gallorum castris ad iliberim
extimplo motis. haud grauate ad pe¬
num uenerunt. captis donis cum
bona pace exercitum ꝑ fines suos pret̾
ruscinonem oppidum trans miserunt
in italiam: Interim nichil ultra quã
hiberum transisse hannibalem. amas-¬
siliensium legatis romam platum. e¬
erat. cum ꝑ inde ac si alpis iam transis¬
set. boi sollicitatis in subrib defecerunt:
Nec tam ob ueteres in populo romano
iras : quam qd̃ nuꝑ circa padum placen¬
tiam. cremonamq. colonias in agrũ
gallicum deductus. egre paciebantur:
Itaq armis repente arreptis: in eum ip¬
sum agrum impetu facto. tamen ter¬
roris ac tumultus fecerunt: ut ñ agres
romani qui ad agrum uenerant ad sig¬

Expanded text:
rum eos in castra sua se laetum nec cunrum eos in castra sua se laetum nec cunctanter se ipsum ad eos uenturum; hospitem enim se Galliae non hostem aduenisse, nec stricturum ante gladium, si per Gallos liceat, quam in Italiam uenisset. et per nuntios quidem haec; ut uero reguli Gallorum castris ad Iliberrim extemplo motis haud grauate ad Poenum uenerunt, capti donis cum bona pace exercitum per fines suos praeter Ruscinonem oppidum transmiserunt. in Italiam interim nihil ultra quam Hiberum transisse Hannibalem a Massiliensium legatis Romam perlatum erat, cum, perinde ac si Alpes iam transisset, Boii sollicitatis Insubribus defecerunt, nec tam ob ueteres in populum Romanum iras quam quod nuper circa Padum Placentiam Cremonamque colonias in agrum Gallicum deductas aegre patiebantur. itaque armis repente arreptis, in eum ipsum agrum impetu facto tantum terroris ac tumultus fecerunt ut non agresti triumuiri Romani, qui ad agrum uenerant adsig
Abbreviated transcription (Latin):
Constabat non tam bello motos quam
longinquitare uie insuꝑabiliq alpium
transitu: Hannibal quia reuocare aut
ui retinere eos anceps erat : ne ceterorum
etam feroces animi irritarenturꝰ supra
septem milia hominum domos remisit::
quos et ipse grauari militia senseret:
Carpentanos quoq ab se dimissos simu¬
lans: Inde nemora atq oqum animos
sollicitaret. cum reliquis copiis pyrene¬
um transgreditur: & ad oppidum ily¬
beri castra locat: O alli quamꝗͣ italie
bellum inferri audebant: tamen quia
uii subactos trans pyreneum hispanos
fama erat. presidiaq ualida imposita
metu seruitutis. ad arma consternati:
rusti nomine aliquot populi conueni¬
unt: Qõ ubi hannibali nuntatum ẽ
moram quam bellum metuens oratores
ad regulos eorum misit. colloqui semet
ipsum. cum his uelle et uel illi propri¬
us miliberri accederent. uel seruscino¬
nem processurum: ut ex propinquo
congressus facilior ẽẽt: Ham et acceptu¬

Expanded text:
constabat non tam bello motos quam constabat non tam bello motos quam longinquitate uiae insuperabilique Alpium transitu. Hannibal quia reuocare aut ui retinere eos anceps erat, ne ceterorum etiam feroces animi inritarentur, supra septem milia hominum domos remisit, quos et ipse grauari militia senserat, Carpetanos quoque ab se dimissos simulans. inde, ne mora atque otium animos sollicitaret, cum reliquis copiis Pyrenaeum transgreditur et ad oppidum Iliberrim castra locat. Galli quamquam Italiae bellum inferri audiebant, tamen, quia ui subactos trans Pyrenaeum Hispanos fama erat praesidiaque ualida imposita, metu seruitutis ad arma consternati Ruscinonem aliquot populi conueniunt. quod ubi Hannibali nuntiatum est, moram magis quam bellum metuens, oratores ad regulos eorum misit, conloqui semet ipsum cum iis uelle; et uel illi propius Iliberrim accederent uel se Ruscinonem processurum, ut ex propinquo congressus facilior esset; nam et acceptu
Abbreviated transcription (Latin):
pentem mira magnitudine cum ingen¬
t arboꝵ ac uirgultoꝵ strage ferri. ac
post insequi cum fragore celi nimbum:
Tumq moles ea quidue prodigii eẽt.
querentem audisse uastitatem italie ẽẽ
ꝑgeret : porro ire nec ultra inquireret.
sineretq fata in occulto ẽẽ: Hoc uisu.
letustri ꝑ tito hiberum coplas traiecit. pre¬
missis qui gallorum animos quatra¬
ducentos exerctus erat donis concilia¬
rent alpiumq transitus specularentur:
Nonaginta mille peditum. duooecim
milia equitum. hiberum traduxit:
lergetes inde. bargutosq & arusetanos
& aquitaniam. quȩ subiecta pyreneis
nonem ut fauces quȩ hispanias gallus
iungunt in potestate ẽẽnt: Decem mi¬
lia peditum hannoni ad presidium
optinende regionis data: & mille ae¬
quites: P ostquam ꝑ pyreneum sal¬
tum traduei exercitus est ceptus. ru¬
morq ꝑ barbaros manauit. certior
de bello romano: triamilia. inde car¬
pentanoꝵ peditum iter auerterunt:

Expanded text:
pentem mira magnitudine cum ingenpentem mira magnitudine cum ingenti arborum ac uirgultorum strage ferri ac post insequi cum fragore caeli nimbum. tum quae moles ea quidue prodigii esset quaerentem, audisse uastitatem Italiae esse; pergeret porro ire nec ultra inquireret sineretque fata in occulto esse. hoc uisu laetus tripertito Hiberum copias traiecit, praemissis qui Gallorum animos, qua traducendus exercitus erat, donis conciliarent Alpiumque transitus specularentur. nonaginta milia peditum, duodecim milia equitum Hiberum traduxit. Ilergetes inde Bargusiosque et Ausetanos et Lacetaniam, quae subiecta Pyrenaeisnonem, ut fauces quae Hispanias Galliis iungunt in potestate essent. decem milia peditum Hannoni ad praesidium obtinendae regionis data et mille equites. postquam per Pyrenaeum saltum traduci exercitus est coeptus rumorque per barbaros manauit certior de bello Romano, tria milia inde Carpetanorum peditum iter auerterunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cis. maxime presioiis peditum a forũ¬
tes libi. phenices mixtum. punicum
pania: cc. equites: E ne quid ter¬
restris adesset auxilii : genus elefan-¬
data. ad tuende maritime ore : quia
qua parte belli uicerant. ea tum qͦq
rem gesturos romanos credi pote¬
rat : quinquaginta quinq remes.
quadri remes. due triremes quinq
S apte instructeq remigio.x.xx. et
due quinq remes erant: et triremis
quinq. Ab gadis carthaginem. ad
hiberna exercitus rediit: Atq
inde profectus: preter omissam urbem
ad hiberum maritimam oram ducit:
Ibi fama est in quiete uisum ab eo iuuenẽ
diuina specie. qui se ab ioue diceret ducẽ
in italiam hannibali missum: Proiide
sequeretur: neq usquam a sede flecte¬
ret oculos: ꝑ auidum primo nusquam
circumspicientem. aut respicientem
sequutum: Deinde cura ingenii huma¬
ni cum quio nam id eẽt gõ respiceret.
uetitus ẽet agitaret animo. temperare
oculis nequiuisse eum. uidisse post sese ser¬

Expanded text:
cis maxime praesicis maxime praesites Libyphpania, ducenti equites, et, ne quod terrestris deesset auxilii genus, elephantdata tuendae maritimae orae, quia qua parte belli uicerant ea tum quoque rem gesturos Romanos credi poterat, quinquaginta quinqueremes, quadriremes duae, triremes quinque; sed aptae instructaeque remigio triginta et duae quinqueremes erant et triremes quinque. ab Gadibus Carthaginem ad hiberna exercitus rediit; atque inde profectus praeter Onussam urbem ad Hiberum maritima ora ducit. ibi fama est in quiete uisum ab eo iuuenem diuina specie qui se ab Ioue diceret ducem in Italiam Hannibali missum; proinde sequeretur neque usquam a se deflecteret oculos. pauidum primo, nusquam circumspicientem aut respicientem, secutum; deinde cura ingenii humani cum, quidnam id esset quod respicere uetitus esset, agitaret animo, temperare oculis nequiuisse; tum uidisse post sese ser
Abbreviated transcription (Latin):
prosꝑa euenissent: Inde parciens cu¬
ras simul inferendum. atq arcendũ
bellum: ne dum ipse terrestri ꝑ hispa¬
niam. galliasq tnere italiam pete¬
ret : nuda aꝑtaq romanis. affrica
ab sicilia ẽẽt : ualtoo p̾sidio firmare
eam statuit: Pro eo supplementum
ipse ex affrica maxime iaculatorum
leuium armis petiit: ut affri in his¬
pania. in affrica hispani: melior pro¬
cul ab domo futurus uterq miles. ue¬
lut mutius pignerib obligati stipen¬
dia facerent: Tredecim mił.d cec.L.
Has copias partim carthagini presi¬
dio ẽẽ: partim distribui ꝑ affricam
iubet simul conquisitorib in ciuita
uentutis presioium eosdem. et obsides
duci carthaginem iubet: Neq hispa¬
niam negligendam ratus. atq ideo
haud minus. qd̃ haud ignarus erat
circuminittam ab romanis eam legatis
ad sollicitandos principum animos.
hasdrubali fr̃i uiro in pigro eam pro¬
uinciam destinat. firmatq eum affri¬

Expanded text:
prospera euenissent. inde partiens cuprospera euenissent. inde partiens curas simul <in> inferendum atque arcendum bellum, ne, dum ipse terrestri per Hispaniam Galliasque itinere Italiam peteret, nuda apertaque Romanis Africa ab Sicilia esset, ualido praesidio firmare eam statuit; pro eo supplementum ipse ex Africa maxime iaculatorum leuium armis petiit, ut Afri in Hispania, in Africa Hispani, melior procul ab domo futurus uterque miles, uelut mutuis pigneribus obligati stipendia facerent. tredecim milia octingeducentos. has copias partim Carthagini praesidio esse, partim distribui per Africam iubet. simul conquisitoribus in ciuitaectae iuuentutis, praesidium eosdem et obsides, duci Carthaginem iubet. neque Hispaniam neglegendam ratus, atque id eo minus quod haud ignarus erat circumitam ab Romanis eam legatis ad sollicitandos principum animos, Hasdrubali fratri, uiro impigro, eam prouinciam destinat firmatque eum Afri