comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum uolscis Comitia inde habita tribunorum militum consulari põtate ꝗbi
equatus patriciorum plebeiorumq nũs: expr̃ib creati publius & C. Manlii
cum M Iulio: plebs C. Sextilium M Albiniũ LAntistium dedit. Manlii
gñe plebeios grã iulium anteibant. uolscorum proriintia sine sorte sine cõꝑa¬
tione extra ordinem data. cuius & inpostmodum & patres: qui dederãt peni¬
tuit. In explorato pabulatum cohortes misere quibus uelut arrũuentis
falso nuntiatum ẽẽt. dum p̃sidio ut ee̾nt citati ferunt᷑. ne auctore quidem
aseruato: qui eos hostis latinus promilite romano frustratus erat ip̃i in ĩsidias
interim romana intim i acentia incampo ab altẽa ꝑte hostes inuasere: aducib
utrobiq prodita temeritate atq insitia res quicꝗd suꝑfuit fortune ppłi romoã
id militum etiam sine rectore stabilis uirtus tutata ẽ. Que ubi romã su
relata pͥmum dictatorem dici placebat: deinde postꝗͣ quiete res ex uolscis

Expanded text:
cauit. comitia inde habita tribunorum militum consulari potestate, quibus aequatus patriciorum plebeiorumque numerus. ex patribus creati P. et C. Manlii cum L. Iulio ; plebes C. Sextilium M. Albinium L. Antistium dedit. Manliis, quod genere plebeios, gratia Iulium anteibant, Uolsci prouincia sine sorte, sine comparatione, extra ordinem data; cuius et ipsos postmodo et patres qui dederant paenituit. inexplorato pabulatum cohortes misere; quibus uelut circumuentis, cum id falso nuntiatum esset, dum praesidio ut essent citati feruntur, ne auctore quidem adseruato qui eos hostis Latinus pro milite Romano frustratus erat ipsi in insidias caedunturque, castra interim Romana iacentia in campo ab altera parte hostes inuasere. ab ducibus utrobique proditae temeritate atque inscitia res; quidquid superfuit Fortunae populi Romani, id militum etiam sine rectore stabilis uirtus tutata est. quae ubi Romam sunt relata, primum dictatorem dici placebat; deinde, postquam quietae res ex Uolscis
Abbreviated transcription (Latin):
mine captum. siue duorum consulum auspitio bellum ibi gestum est
ut scripsere ꝗdam seu pidem tempus tarquiniensium quaq uastati
agri absulgitio consule. quo ualerius adu̾sus tiburtes legiones duxit Se¬

Expanded text:
mine captum, siue duorum consulum auspicio bellum ibi gestum est, mine captum, siue duorum consulum auspicio bellum ibi gestum est, ut scripsere quidam, seu per idem tempus Tarquiniensium quoque sunt uastati agri ab Sulpicio consule, quo Ualerius aduersus Tiburtes legiones duxit
Abbreviated transcription (Latin):
Quia nec ꝑdictatorem
plebeium nec ꝑconsulem comitia consularia haberi uolebant. & alter cõsul
fauius bello retinebat᷑. res ad intẽregnum redit. Interreges deinceps ꝗntꝰ
seruilius hala. M fabius Eti malius c fabius E Sulpitius LEmilius ꝗ Ser¬
uilius M fauius ambustus. Insecundo interregno orta contentio ẽ ꝙ duo
prĩtii consules creabantur. Intercedentibq tribunis interrex fabius aiebat
induodecim tabulis legem e̾e̾ ut ꝙ eũq postremum pplus uississet id
x atumq eẽt uissum ppłi & suffragia eẽ. Cum intercedendo tribum ihil
alud ꝙ̃ ut different comitia ualuissent. duo pritii consules creati sunt C
Salpitus penus tertio M Ualeruis publicola Eodemq die magratus i
ꝙ agallis recuꝑata ablato post .xii. annum aplebe consulatu. patritii con¬
sules ambo exint̾regno magistratũ mnierunt. EN. Sulpitius petus. te
M Ualerius publicola Epulum eo anno extiburtib haud memorando certa¬

Expanded text:
quia nec per dictatorem plebeium nec per consulem comitia consularia haberi uolebant et alter consul Fabius bello retinebatur, res ad interregnum redit. interreges deinceps Q. Seruilius Ahala M. Fabius Cn. Manlius C. Fabius C. Sulpicius L. Aemilius Q. Seruilius M. Fabius Ambustus . in secundo interregno orta contentio est, quod duo patricii consules creabantur, intercedentibusque tribunis interrex Fabius aiebat in duodecim tabulis legem esse ut, quodcumque postremum populus iussisset, id ius ratumque esset; iussum populi et suffragia esse. cum intercedendo tribuni nihil aliud quam ut differrent comitia ualuissent, duo patricii consules creati sunt, C. Sulpicius Peticus tertium M. Ualerius Publicola eodemque die magistratuquam a Gallis reciperata, ablato post undecimum annum a plebe consulatu patricii consules ambo ex interregno magistratum iniere, C. Sulpicius Peticus tertium M. Ualerius Publicola . Empulum eo anno ex Tiburtibus haud memorando certa
Abbreviated transcription (Latin):
diem uisuram regnum fuisse. qđ apud patrem uiderat. celeriter adolescentem
sue temeritatis implet. Aruns tarquinius & tullia minor prope continuatis fu
umn domos uacuas nouo matrimonio fecissent uinguntꝰ nuptiis ma¬
gis uero probibente seruio ꝗ̃ approbante

Expanded text:
diem uisuram regnum fuisse quod apud patrem uideat. celeriter adulescentem diem uisuram regnum fuisse quod apud patrem uideat. celeriter adulescentem suae temeritatis implet; Arruns Tarquinius et Tullia minor prope continuatis funeribus cum domos uacuas nouo matrimonio fecissent, iunguntur nuptiis, magis non prohibente Seruio quam adprobante
Abbreviated transcription (Latin):
bus ut ante dictum est due seriiii tullii regis filie nupserant & ip̃e lon
dispares moribus forte ut inciderat ne duo uiolenta ingenia matrimonio iun¬
gerentur fortuna credo populi romani: quo diuturnius seruii regnum e̾ẽt Con¬
q ciuitatis mores possent. Angebatur ferox tullia nihil materie inuiro
neq ad cupiditatem neq ad audatiam eẽ: tota in alterum u̾sa tarquiniũ cum
ri: cum uirum dicere ac regio sangume ortum spernere sororem ꝙ uirur
nata muliebri cessaret audatia. Contrahit celeriter similitudo eos ut semper¬
fere fit malum malo aptissimum. sed initium turbandi omnia afemina ortum
ea secretis uiri alieni assuefacta sermonib nullis u̾borum contumeliis
de uiro ad fratrem desorore aduirum & se rectius uiduam & illum celibem fu¬
turum fuisse contendere ꝙͣ cum impari uingi aut ellanguescendum aliena
iauia esse & si sibi eum quo digna eẽt dii dedissent uirum domi se proꝑ¬

Expanded text:
bus, ut ante dictum est, duae Tulliae regis filiae nupserant, et ipsae longe dispares moribus. forte ita inciderat ne duo uiolenta ingenia matrimonio iungerentur fortuna, credo, populi Romani, quo diuturnius Serui regnum esset constituique ciuitatis mores possent. angebatur ferox Tullia nihil materiae in uiro neque ad cupiditatem neque ad audaciam esse; tota in alterum auersa Tarquinium eum mirari, eum uirum dicere ac regio sanguine ortum: spernere sororem, quod uirum nacta muliebri cessaret audacia. contrahit celeriter similitudo eos, ut fere fit: malum malo aptissimum; sed initium turbandi omnia a femina ortum est. ea secretis uiri alieni adsuefacta sermonibus nullis uerborum contumeliis parcere de uiro ad fratrem, de sorore ad uirum; et se rectius uiduam et illum caelibem futurum fuisse contendere, quam cum impari iungi ut elanguescendum aliena ignauia esset; si sibi eum quo digna esset di dedissent uirum, domi se prope
Abbreviated transcription (Latin):
Qui auctor omnia post hñdi dum
bccasio in manib eẽt ꝓpulit consulem ut hostes & nocturno pauore attoi
ut circa collem castellatim dissipatos aggrederent᷑ credere etiam aliquos ad se
sequendum emissos ꝑsaltum uagari. uisse legiones arma caꝑe egresseq castris
imn ꝑ exploratores noctior iam saltus esset: uia patentiore ad hostem
cunt᷑: quem incaritum improuiso ad orte cum paulatim passim sannitium
milites pleriq inermes nec coire inunum nec arma caꝑe. nec recipe in t̾ual¬
lum possent pariẽtem pͥmum intra castra cõpellunt. Demde castra ip̃a tur¬
atis stationib capiunt profertur circa collem c lamor. fugatq exsuis qu
presidiis it a magna pars absenti hosti cessit. quos intra uallum egerat pauor¬
fuere autem ad xxxͣ milia omes cesi castra direpta. Laus uedor¬

Expanded text:
qui auctor omnia posthabendi dum occasio in manibus esset, perpulit consulem ut hostes et nocturno pauore attonitos et circa collem castellatim dissipatos adgrederetur: credere etiam aliquos ad se sequendum emissos per saltum uagari. iussae legiones arma capere egressaeque castris, cum per exploratores notior iam saltus esset, uia patentiore ad hostem ducuntur; quem incautum improuiso adortae, cum palati passim Samnitium milites, plerique inermes, nec coire in unum nec arma capere nec recipere intra uallum se possent, pauentem primum intra castra compellunt, deinde castra ipsa turbatis stationibus capiunt. perfertur circa collem clamor fugatque ex suis quemque praesidiis. ita magna pars absenti hosti cessit: quos intra uallum egerat pauor—fuere autem ad triginta milia—omnes caesi: castra direpta. ita r
Abbreviated transcription (Latin):
iatu cum ppło depace ac federe agere: tridui iter expeditis erat. Inter
inuiditiis res fuisset donec abroma legati aut uictoriã illis certã aut pacẽ
ferrent. Ea demum sponsio eẽt ꝙͣ ppłi iussu spopondissemus. sed neq uos tul¬
ssecis nec nos spopondissemus. nec fas fuit alium rerũ exitum ẽẽ ꝗͣ
illi uelut somno letiores ꝗͣ ꝙ mentes eorum capere possent ne quicꝗͣ elude-¬
rentur & nrum ex̾citam eadem que impedierat fortuna expediret uanã
uctoriam. uanior irritam faceret pax sponsio in terponeretur que nem
preter sponsorem obligaret. Quid enim nobiscum pres conͥ: quid cum ppło
omão actum est : quis uos apellare põt: quis se auob̃ dicere deceptum
stis: an ciuis: hosti nihil spopondistis ciui quem neminẽ spondere ꝓuobis
in hoc ferrum in hoc iras acuant. ođ ad tribunos attinet. consulite utrũ

Expanded text:
natu, cum populo de pace ac foedere agere? tridui iter expeditis erat; interea natu, cum populo de pace ac foedere agere? tridui iter expeditis erat; interea in indutiis res fuisset, donec ab Roma legati aut uictoriam illis certam aut pacem adferrent. ea demum sponsio esset quam populi iussu spopondissemus. sed neque uos tulissetis nec nos spopondissemus; nec fas fuit alium rerum exitum esse quam ut illi uelut somnio laetiore quam quod mentes eorum capere possent nequiquam eluderentur, et nostrum exercitum eadem quae impedierat fortuna expediret, uanam uictoriam uanior inritam faceret pax, sponsio interponeretur quae neminem praeter sponsorem obligaret. quid enim uobiscum, patres conscripti, quid cum populo Romano actum est? quis uos appellare potest, quis se a uobis dicere deceptum? hostis an ciuis? hosti nihil spopondistis, ciuem neminem spondere pro uobis in haec saeuiant, in haec ferrum, in haec iras acuant. quod ad tribunos attinet, consulite utrum
Abbreviated transcription (Latin):
rum : dii si meliora inquis. atqui non indignitas rerum sponsionis uinculum
quod quosdam forsitan inoueat refert consul an dictator an pretor sp¬
derit & hoc ip̃i & sannites indicauerunt. quib non fuit satis consules spõ¬
dere sed legatos questores tribunos militum spondere coegerunt. Nec tamẽ
unc quisꝗͣ quesiuit. quid ista sponderint cum id nec consulis us eẽt.
illis spondere pacem quȩ mei non erat arbitrii. nec prouobis qui nihil man¬
dii ĩmortales. & ur̃is & hostium impatorib mentem ademerunt. Nec nos in
bello satis cauimus & illi male partam uictoriã male ꝑdiderunt dum
ux locis quib uicerant credunt dum dequatumq arma uiris in arm
natis auferre festinant. Ansi sana mens fuisset difficile illis fuit: dum se-¬
nes ab domo ad consultandum accerserunt mittere romã legatos cum se¬

Expanded text:
turum? di meliora, inquis. atqui non indignitas rerum sponsionis uinculum turum? di meliora, inquis. atqui non indignitas rerum sponsionis uinculum quod quosdam forsitan moueat, refert, consul an dictator an praetor spoponderit. et hoc ipsi etiam Samnites iudicauerunt, quibus non fuit satis consules spondere, sed legatos, quaestores, tribunos militum spondere coegerunt. nec a me nunc quisquam quaesiuerit quid ita spoponderim, cum id nec consulis ius esset nec illis spondere pacem quae mei non erat arbitrii, nec pro uobis qui nihil manest; di immortales et uestris et hostium imperatoribus mentem ademerunt. nec nos in bello satis cauimus et illi male partam uictoriam male perdiderunt, dum uix locis quibus uicerant credunt, dum quacumque condicione arma uiris in arma natis auferre festinant. an, si sana mens fuisset, difficile illis fuit, dum senes ab domo ad consultandum accersunt, mittere Romam legatos? cum se
Abbreviated transcription (Latin):
Tum postumius ĩterea
dedite inquid ꝓphanos nos quos salua religione potestis. deditis deinde &istos
in comitio uirgis cesos hanc iam ut intercalcate pene usuram habeat
Iam qđ dediciõe nr̃a negant ex soliui religione ppł̃m id istos magis. ne dedãt᷑
ꝗͣ quia ita seres habeat dicere. quis adeo uiris fatialium exꝑs est ꝗ igno
homines apud quos iuxta diuinas religiones. fides huana colitur: sed ĩuissu
pli nego quicꝗͣ sãciri posse qđ ppłm teneat. An si eadem supbia qua s¬
sionem istam exp̃sserunt nobis sannites coegissent nos u̾ba legitiã dedentiũ
urbem nuncupare deditum ppłm romanum uos tribuni diceretis: & hãc ur¬
bem templa delubra fines aquas sannitiũ: omitto deditionẽ qm̃ desponsioe
agit. Quid tandem si spopondissemus urbem hanc relicturum ppłm romanũ:
ncensurum si magratus: si senatum si leges non hĩturum: si subregib fu¬

Expanded text:
tum Postumius 'interea dedite' inquit 'profanos nos, quos salua religione potestis; dedetis deinde et istos ntur, hic in comitio uirgis caesos, hanc iam ut intercalatae poenae usuram habeant. nam quod deditione nostra negant exsolui religione populum, id istos magis ne dedantur quam quia ita se res habeat dicere, quis adeo iuris fetialium expers est qui ignorhomines apud quos iuxta diuinas religiones fides humana colitur; sed iniussu populi nego quicquam sanciri posse quod populum teneat. an, si eadem superbia, qua sponsionem istam expresserunt nobis Samnites, coegissent nos uerba legitima dedentium urbes nuncupare, deditum populum Romanum uos tribuni diceretis et hanc urbem, templa, delubra, fines, aquas Samnitium esse? omitto deditionem, quoniam de sponsione agitur; quid tandem, si spopondissemus urbem hanc relicturum populum Romanum? si incensurum? si magistratus, si senatum, si leges non habiturum? si sub regibus fu
Abbreviated transcription (Latin):
Ingens metus incesserat patres. uultusq iam idem tribunorum erant qui decẽ¬
uirorum fuerant: cum Mdiullius tribunus plebis. in hibito salubriter mõ nimie
utestatis & libertatis inquit nr̃e & penarum exinimicis satis est. Itaq hoc
nec dici diem cuiꝗ̃ nec inuincula duci quẽꝗ̃ sum passurus. Nam neq alias uetera
peccata repeti Iam obliterata placet cum & noua expiata sint decemuiroruĩ sup¬
litiis. & nichil ad missum iri quod uim tribunitiam desideret spondet ꝑpe
consulum amborum inlibertate urã cuenda cura. Ea pͥmum moderatio tribuni¬
metum patribus dempsit. eademq auxit consulum inuidiam ꝙ adeo toti plebis
fuissent ut patrum salutis libertatisq prior plebeio magistratu. quam patritio cura
fuisset. & ante inimicos satiatas penarum suarum cepisset ꝗ̃ obuiam ituros li¬
ntie corum consules apperet: multiq erant. qui mollius consulatum dicerer
ꝙ legum abhis latarum patres auctores fuissent neq erat dubium quin turba¬

Expanded text:
ingens metus incesserat patres, uoltusque iam iidem tribunorum erant qui decemuirorum fuerant, cum M. Duillius tribunus plebis, inhibito salubriter modo nimiae potestati, 'et libertatis' inquit, 'nostrae et poenarum ex inimicis satis est; itaque hoc anno nec diem dici cuiquam nec in uincla duci quemquam sum passurus. nam neque uetera peccata repeti iam oblitterata placet, cum noua expiata sint decemuirorum suppliciis, et nihil admissum iri quod uim tribuniciam desideret spondet perpetua consulum amborum in libertate uestra tuenda cura.' ea primum moderatio tribunimetum patribus dempsit, eademque auxit consulum inuidiam, quod adeo toti plebis fuissent ut patrum salutis libertatisque prior plebeio magistratui quam patricio cura fuisset, et ante inimicos satietas poenarum suarum cepisset quam obuiam ituros licentiae eorum consules appareret. multique erant qui mollius consultum dicerent, quod legum ab iis latarum patres auctores fuissent; neque erat dubium quin turba
Abbreviated transcription (Latin):
atq inde agmine fc̃o adcuriam concurrit. Et cum consules tumultu
tino coacti senatum uocarent introeuntib in turiam pr̃ib laceratum uiue¬
nis tergum procũbentis ad singulorũ p̾edes ostentabant. Uictũ ẽo die ob
ipotentem in iuriam unius ingens uinculum fidei. ussiq consules fer
ad populum ne quis insi qui noxam meruisset donec penam luceret in
compedib aut neruo teneret᷑ pecunie credite bona debitoris non corpus
noxium ee̾t: ita nexi soluti. cautumq imposterum ne necterent᷑

Expanded text:
atque inde agmine facto ad curiam concurrit; et cum consules tumultu atque inde agmine facto ad curiam concurrit; et cum consules tumultu repentino coacti senatum uocarent, introeuntibus in curiam patribus laceratum iuuenis tergum procumbentes ad singulorum pedes ostentabant. uictum eo die ob impotentem iniuriam unius ingens uinculum fidei iussique consules ferre ad populum ne quis, nisi qui noxam meruisset, donec poenam lueret in compedibus aut in neruo teneretur; pecuniae creditae bona debitoris, non corpus obnoxium esset. ita nexi soluti, cautumque in posterum ne necterentur.
Abbreviated transcription (Latin):
Eo anno plebi romane uelut ali¬
ud uitium libertatis factum est. ꝙ ligari nexi desierunt mutatum autem
s ob unius feneratoris simul libidinem simul crudelitatẽ insignẽ li
tius papirius is fuit cui cam se. Cpublius ob alienum es paternum. nexum
dedisset. que etas formaq miseri cordiam elicere põterat ad libidinem
& contumeliam animũ accenderunt. ut florem etatis euis fructam a¬
ticium creditor ratusꝰ pͥmo plicere adolescentem ẜmone incesto ẽ conatus
demde postꝗ̃ aspernabantur flagitium aures minus teritare atq identidẽ
linonẽ fortune postremo cum ingenuitatis magis ꝗͣ pntis conditiois ir¬
morem uideret. nudari iubet. uerberaq affarri. Quib laceratus uuenisi
cum se in publicum proriguisset libidinem crudelitatemq conquerẽs fene¬
ratõis ingens uis hominum tum etatis indignitate atq miseratiõe in¬
iurie accensa tum sue conditionis liberorumq sũorum respectu: inforum

Expanded text:
eo anno plebi Romanae uelut aliud initium libertatis factum est quod necti desierunt; mutatum autem ius ob unius feneratoris simul libidinem, simul crudelitatem insignem. L. Papirius is fuit, cui cum se C. Publilius ob aes alienum paternum nexum dedisset, quae aetas formaque misericordiam elicere poterant, ad libidinem et contumeliam animum accenderunt. ut florem aetatis eius fructum aduenticium crediti ratus, primo perlicere adulescentem sermone incesto est conatus; dein, postquam aspernabantur flagitium aures, minis territare atque identidem admonere fortunae; postremo, cum ingenuitatis magis quam praesentis condicionis memorem uideret, nudari iubet uerberaque adferri. quibus laceratus iuuenis cum se in publicum proripuisset, libidinem crudelitatemque conquerens feneratoris, ingens uis hominum cum aetatis miseratione atque indignitate iniuriae accensa, tum suae condicionis liberumque suorum respectu, in forum
Abbreviated transcription (Latin):
in castra reditum profecto si instet᷑ suo milite uĩci romam posse nihil aliud
opus ẽẽ ꝗ̃ indici ostendiq bellum. Cȩtera sua sponte fata & deos ge
hec spes etruscos armauerat multis inuicem casibus uictos uictoresq¬

Expanded text:
in castra reditum. profecto si instetur, suo milite uinci Romam posse. nihil aliud in castra reditum. profecto si instetur, suo milite uinci Romam posse. nihil aliud opus esse quam indici ostendique bellum; cetera sua sponte fata et deos gesturos. hae spes Etruscos armauerant, multis in uicem casibus uictos uictoresq
Abbreviated transcription (Latin):
Inde aduehiens bellum profecti quo
undiq exetruria auxilia conuenerant non tam uehientiũ gratia concitata
ꝗͣ quia inspe uentum erat discordia intestina dissolui remro. posse: prin¬
ipesq in omnium etrurie ppłorum consiliis fremebant et̾nas opes e
manas nisi interse metipos seditionibus seuiant id unum uenenum eã
labem ciuititatibus opulentis repertam ut magna imꝑia mortalia essent
ui substentatum id malum ꝑtim patrum consiluis. partim patientia plebis. iã
ad extrema uenisse. duas ciuitates exuna factas suos cuiq ꝑti magistratus
sleges e̾ẽ primum indelectibus seuire solitos cosdem inbello tum pa¬
isse ducibus qualicumq urbis statu manẽte disciplina militari sisti potuisse
am non parencli magistratibus morem incastra quoq romanum militem
proximo bello in ipa atie in ip̃o certamine consensu ex̾citus traditat
ultro uictoriam uictis eꝗs signa deserta impatorem in atie relictum inuissu

Expanded text:
inde ad Ueiens bellum profecti, quo undique ex Etruria auxilia conuenerant, non tam Ueientium gratia concitata quam quod in spem uentum erat discordia intestina dissolui rem Romanam posse. principesque in omnium Etruriae populorum conciliis fremebant aeternas opes esse Romanas nisi inter semet ipsi seditionibus saeuiant; id unum uenenum, eam labem ciuitatibus opulentis repertam ut magna imperia mortalia essent. diu sustentatum id malum, partim patrum consiliis, partim patientia plebis, iam ad extrema uenisse. duas ciuitates ex una factas; suos cuique parti magistratus, suas leges esse. primum in dilectibus saeuire solitos, eosdem in bello tamen paruisse ducibus. qualicumque urbis statu, manente disciplina militari sisti potuisse; iam non parendi magistratibus morem in castra quoque Romanum militem sequi. proximo bello in ipsa acie, in ipso certamine, consensu exercitus traditam ultro uictoriam uictis Aequis, signa deserta, imperatorem in acie relictum, iniussu
Abbreviated transcription (Latin):
Huius certaminis fortuna
& faliscos cum indutiis ee̾nt fedus petere absenatu coegit & latinos iam
ex̾citib compatis abromano ĩ pelium u̾tit bellum neq ita rei geste fama
italie se finib tenuit sed carthaginenses quoq legatos gratulatum romam
misere cum corone auree donoq incapitolio unonis cella poneret᷑ fuit pro
ondo xxu. Consules ambo de Sannitib triumpharunt. Sequente detio
signi cum laude domnisq cum incondito militari loco haud minus tribuni ce¬
lebre nomen ꝗͣ consulum ẽẽt.

Expanded text:
huius certaminis fortuna et Faliscos, cum in indutiis essent, foedus petere ab senatu coegit et Latinos iam exercitibus comparatis ab Romano in Paelignum uertit bellum. neque ita rei gestae fama Italiae se finibus tenuit sed Carthaginienses quoque legatos gratulatum Romam misere cum coronae aureae dono, quae in Capitolio in Iouis cella poneretur; fuit pondo uiginti quinque. consules ambo de Samnitibus triumpharunt sequente Decio insigni cum laude donisque, cum incondito militari ioco haud minus tribuni celebre nomen quam consulum esset.
Abbreviated transcription (Latin):
nis ferme bellis fuit otium.Soram atq albam pelcnri
deducte Albam in equos quatuor milia colonorum
scͥpta. Sora agri uolsci fuerat. Sed possederant sanni¬
Ites eo quatuor milia hominum missa. Eodem anno
arpinatibusq curtas data. frusinates tertia parte
tñ ne porsus imbellem agerent annum. parua ex¬
peditio inumbria facta: ꝙ nuntiabatur exspelunca quadam ex tursioẽs
armatorum in agros fieri in eam speluncam penetratum cum signis est
& ex eo loco obscuro multa uulnera accepta: maximeq lapidum icti
nec altero specus eius orenam paris erat inuento utreq fauces con¬
iestis lignis accense. Ita intus fumo ac uapore ad duo milia armatorum
ruentia nouissime in ipãs flãmas dum euadere tendunt ab sumpta¬

Expanded text:
ferme bellis otium fuit. Soram atque Albam coloniae deductae. Albam in Aequos sex milia colonorum scripta: Sora agri Uolsci fuerat sed possederant Samnites; eo quattuor milia hominum missa. eodem anno Arpinatibus Trebulanisque ciuitas data. Frusinates tertia parte tamen ne prorsus imbellem agerent annum, parua expeditio in Umbria facta est, quod nuntiabatur ex spelunca quadam excursiones armatorum in agros fieri. in eam speluncam penetratum cum signis est et ex ea, lodonec altero specus eius ore—nam pervius erat— invento utraeque fauces congestis lignis accensae. ita intus fumo ac vapore ad duo milia armatorum, ruentia novissime in ipsas flammas, dum evadere tendunt, absumpta
Abbreviated transcription (Latin):
dam . Pauor ingens inurbe. metuq mutuo suspensa erant omnia time̾ relicta
absuis plebs uolentiam patrum. timere patres residere inurbe plebem incerti
nanere causa an abire mallent. ꝗ̃dui autem contigeret tranquillam qu
cesserit multitudinem fore: quid futurum deinde si qđ externum interim bel¬
um existat. nullam profecto nisi inconcordia cuuium spem reliquam duco¬
causa perequa periniqua reconciliandam ciuitati ẽẽ placuit. Igitur oratorem
ad plebem mitti menenium agrippam facandum uirum & quia inde orum
erat plebi carum. Is intromissus in castra prisco illo dicendi & horridoi
nihil aliud ꝗ̃ hoc narrasse fertur

Expanded text:
. pauor ingens in urbe, metuque mutuo suspensa erant omnia. timere relicta ab suis plebis uiolentiam patrum; timere patres residem in urbe plebem, incerti manere eam an abire mallent: quamdiu autem tranquillam quae secesserit multitudinem fore? quid futurum deinde si quod externum interim bellum exsistat? nullam profecto nisi in concordia ciuium spem reliquam ducere; eam per aequa, per iniqua reconciliandam ciuitati esse. placuit igitur oratorem ad plebem mitti Menenium Agrippam, facundum uirum et quod inde oriundus erat plebi carum. is intromissus in castra prisco illo dicendi et horrido modo nihil aliud quam hoc narrasse fertur
Abbreviated transcription (Latin):
riduum quotamus ornati in cantu atq hac que nũc solenniis est licẽti
per urbem uagarentur restitumq in ede uescendi ius hiis qui sacris precinerẽt
hec inter duum bellorum ingentium curam gerebantur

Expanded text:
triduum quotannis ornati cum cantu atque hac quae nunc sollemnis est licentia triduum quotannis ornati cum cantu atque hac quae nunc sollemnis est licentia per urbem uagarentur, restitutumque in aede uescendi ius iis qui sacris praecinerent. haec inter duorum ingentium bellorum curam gerebantur
Abbreviated transcription (Latin):
Euisdem anni rem dictu paruã qͣete¬
rirem ni ad religionem uisa eẽt ꝑtinere tibicines. quia prohibiti ꝓximis
tensorib erant inede iouis uesci. quod traditum antiquitus erat egre
passi tibur uno agmine abierunt adeo ut nemo eẽt inurbe qui sa-¬
crifitiis precineret. Eius rei religio tenuit senatum. legatosq tibur miserãt
darent oꝑam ut iidem homines romanis restituerentur tiburtini
nigne polliciti primum accitos eos incuriam hortati sunt reu̾terentur
romam. Postꝗ̃ ꝑpelli nequibant consilio haud abhorrente ab ingeniis
minum eos egrediuntur. die festo alii alios per spem celebrandarui
cantu epularum causa inuitant & uino curas auidum ferme genus est
oneratos sopurat atq ita inplaustra uinctos coitiunt ac romam depor-¬
tant. Nec prĩus sensere ꝗͣ plaustris inforo relictis plenos crapula eos lux
oppressit. Tunc concursus populi fcũs. imperatoq ut manerent datum

Expanded text:
usdem anni rem dictu paruam praeterirem, ni ad religionem uisa esset pertinere. tibicines, quia prohibiti a proximis censoribus erant in aede Iouis uesci quod traditum antiquitus erat, aegre passi Tibur uno agmine abierunt, adeo ut nemo in urbe esset qui sacrificiis praecineret. eius rei religio tenuit senatum legatosque Tibur miserunt: ut darent operam ut ii homines Romanis restituerentur. Tiburtini benigne polliciti primum accitos eos in curiam hortati sunt uti reuerterentur Romam; postquam perpelli nequibant, consilio haud abhorrente ab ingeniis hominum eos adgrediuntur. die festo alii alios per speciem celebrandarum cantu epularum causa inuitant, et uino, cuius auidum ferme id genus est, oneratos sopiunt atque ita in plaustra somno uinctos coniciunt ac Romam deportant; nec prius sensere quam plaustris in foro relictis plenos crapulae eos lux oppressit. tunc concursus populi factus, impetratoque ut manerent, datum ut
Abbreviated transcription (Latin):
Inde paulatim seu patem deum impe¬
ta seu grauiore tpre anni iam circuacto de functa morbis corpora salubri¬
ra eẽ incẽperunt usisq animis ad ad publicam curam cum aliquot inter regna
tissent.P Ualerius publicola tertio die quam interregnam in̾erat. consules ci
L lucretium tricipitinum &T. Ueturium genĩnium siue ille uetusius fuit. Ante
diem tertium idus sextiles consulatum ineunt. Iam satis ualida ciuitate ut nõ solũ
arcẽ bellum sed etiam ultro inferre posset. Igitur nuntiantibus hernicis i
suos transtulisse hostes impigre promissum auxilium. Duo consulares ex̾citus sc̃pti
eturius missus in uolscos ad bellum ultro inferendum tricipitintis ppłationib arcẽ
sotiorum agro oppositus non ultra ꝗͣ inhernicos procedit. Ueturius pmo beli
hostes fundit fugatq. Lucretium dum in herncos predonum agmen fefellit: supͣ
montes prenestinos ductum inde dimissum incampos uastauere agros prenestimĩ

Expanded text:
inde paulatim, seu pace deum impetrata seu grauiore tempore anni iam circumacto, defuncta morbis corpora salubriora esse incipere, uersisque animis iam ad publicam curam, cum aliquot interregna issent, P. Ualerius Publicola tertio die quam interregnum inierat consules creat L. Lucretium Tricipitinum et T. Ueturium Geminum , siue ille Uetusius fuit. ante diem tertium idus Sextiles consulatum ineunt, iam satis ualida ciuitate ut non solum arcere bellum sed ultro etiam inferre posset. igitur nuntiantibus Hernicis in fines suos transcendisse hostes impigre promissum auxilium. duo consulares exercitus scripti. Ueturius missus in Uolscos ad bellum ultro inferendum: Tricipitinus populationibus arcendis sociorum agro oppositus non ultra quam in Hernicos procedit. Ueturius primo proelio hostes fundit fugatque: Lucretium dum in Hernicis sedet praedonum agmen fefellit supra montes Praenestinos ductum, inde demissum in campos. uastauere agros Praenestinum
Abbreviated transcription (Latin):
centum expredatoribus equorum qui ppłabundi infinibus romanis uagabant᷑
agentem que inciderit inquintium ne quicꝗͣ pari de functam ẽẽ cede interfecta
einde quatuor milia & exequando subtiliter nũm .ccͭ ͦͦ ait &xxx. inror

Expanded text:
a octingentos: ex praedatoribus Aequorum qui populabundi in finibus Romanis uagabantur ab A. a octingentos: ex praedatoribus Aequorum qui populabundi in finibus Romanis uagabantur ab A. agentem quae inciderit in Quinctium nequaquam pari defunctam esse caede: interfecta inde quattuor milia et, exsequendo subtiliter numerum, ducentos ait
Abbreviated transcription (Latin):
Oum dum compulsi incastra romani rursus obsi¬
derentur nec spe nec uiribus pares uenissetq ĩ ꝑiculum summa rerum .ni.T. quin¬
tuis pegrinis copiis cum latino hernicoq ex̾citu subuenisset. Is intentos incasta
a equos legatiq caput ferociter obstentantes. ab tergo adortus. simul
ad signum ase procul editum excastris eruptione facta magnam uim hostiu
circauenit minorq cedes fuga efusior equorum in agro fuit romano: in quos
palatos predam agentes postinmus aliquot locis quibus oportuna imposuerat
presidia impetum dedit. hii uagi discipato agmine fugientes inquintiũ uicto¬
em cum sautio consule reu̾tentem incidere. Tum consularis excitus egreş
pugna consulis uulnus legati & cohortium ultus est cedem. Magne clades
ultro citroq illis diebus & illate. & accepte. Difficile ad fictem est in tam anti¬
ua re quot pugnauerint ceciderintue exacto affirmare nũo. Audet tu
antias ualerius concipẽ sumas. romanos cecidisse in hernico agro mille & tre

Expanded text:
 ut compulsi in castra Romani rursus obsiderentur nec spe nec uiribus pares; uenissetque in periculum summa rerum, ni T. Quinctius peregrinis copiis, †cum Latino Hernicoque exercitu, subuenisset. is intentos in castra Romana Aequos legatique caput ferociter ostentantes ab tergo adortus simul ad signum ab se procul editum ex castris eruptione facta, magnam uim hostium circumuenit. minor caedis, fuga effusior Aequorum in agro fuit Romano, in quos palatos praedam agentes Postumius aliquot locis, quibus opportuna imposuerat praesidia, impetum dedit. hi uagi dissipato agmine fugientes in Quinctium uictorem cum saucio consule reuertentem incidere; tum consularis exercitus egregia pugna consulis uolnus, legati et cohortium ultus est caedem. magnae clades ultro citroque illis diebus et inlatae et acceptae. difficile ad fidem est in tam antiqua re quot pugnauerint ceciderintue exacto adfirmare numero; audet tamen Antias Ualerius concipere summas: Romanos cecidisse in Hernico agro quinque mili
Abbreviated transcription (Latin):
Galli quoq ꝑ aliquot dies in tecta modo urbis ne¬
quicꝗͣ bello gesto cum inter intendia atq ruinas capte urbis nibil suꝑ esse
eter armatos hostes uiderent ne quicꝗ tot cladib territos. nec flexure
ad deditionem aios insi uis ad hiberet᷑: experiri ultima &impetũ face̾ in artẽ
statuunt. Prima luce signo dato multitudo omnis inforo instruit᷑ in clamor
iblato ac testudine facta subeunt. Adusus quos romani nihil temẽ aut
pide ad omnes additus stationib firmatis quo signa ferri uidebant eo ro
bore opposito scandere hostem sinunt: quo cum suctesserat magis in ardiuĩ
pelli posse per procliue fatilius rati medio fere cluio resistere atq inde
loco suꝑiore qui prope sua sponte in hostem inferebat impetu fcõ strage ac
a fudere gallos ut nunꝗ̃ postea nec pars nec uniu̾si temptauerint᷑ tale
pugne genus

Expanded text:
Galli quoque per aliquot dies in tecta modo urbis nequiquam bello gesto cum inter incendia ac ruinas captae urbis nihil superesse praeter armatos hostes uiderent, nec quicquam tot cladibus territos nec flexuros ad deditionem animos ni uis adhiberetur, experiri ultima et impetum facere in arcem statuunt. prima luce signo dato multitudo omnis in foro instruitur; inde clamore sublato ac testudine facta subeunt. aduersus quos Romani nihil temere nec trepide; ad omnes aditus stationibus firmatis, qua signa ferri uidebant ea robore uirorum opposito scandere hostem sinunt, quo successerit magis in arduum eo pelli posse per procliue facilius rati. medio fere cliuo restitere; atque inde ex loco superiore qui prope sua sponte in hostem inferebat impetu facto, strage ac ruina fudere Gallos; ut nunquam postea nec pars nec uniuersi temptauerint tale pugnae genus
Abbreviated transcription (Latin):
abdomo ac rebus suis hibernassent ꝑspẽm etiam militariam usuũ cum alii
alio mitterentur magna pars ab legati qua multitudinẽ consul alter rome
p̃torq alias ex aliis figendo moras retinebat

Expanded text:
ab domo ac rebus suis hibernassent; per speciem etiam militarium usuum, cum alii ab domo ac rebus suis hibernassent; per speciem etiam militarium usuum, cum alii alio mitterentur, magna pars ablegati. quam multitudinem consul alter Romae praetorque alias ex aliis fingendo moras retinebat
Abbreviated transcription (Latin):
hec agitata occultis coniurationib nec dum uulga-¬
ta in omnes consilia inuenit nouus consul C Martius rutilius cui campania
te ꝓuintia euenerat. quinto seruilio collega acturbem relicto. Itaq cũ
omia ea. sicut gesta erant ꝑtribunos cõꝑta haberet. & etate & usu doctus
uppe qui iam quarto consul e̾ẽt. dictatorq & censor fuisset optimum
tus differendo spem qñcumq uellent cõsilii exequendi militarem impetũ
frustrare rumorem dissipat. In hisdem opidis & anno post presidia hiber¬
iatura diuisa enim erant p̃er campanie urbes manauerantq acapu
silia in ex̾citum omnem. Eo laxamento cogitationib dato quieuit inpñtia
seditio. Consul educto inestina milite. dum quietos samnites habebat ex¬
⁊tum purgare remissionibus turbulentorum instituit. Aliis emerita
cendo stipendia eẽ. alios graues iam etate aut uirib parum ualidos qdã
incõmeatus mittebant᷑: singuli pͥmo deinde & cohortes q̃dam quia ꝓt

Expanded text:
ec agitata occultis coniurationibus necdum uolgata in omnes consilia inuenit nouus consul C. Marcius Rutulus , cui Campania sorte prouincia euenerat, Q. Seruilio collega ad urbem relicto. itaque cum omnia ea, sicut gesta erant, per tribunos comperta haberet, et aetate et usu doctus quippe qui iam quartum consul esset dictatorque et censor fuisset, optimum ratus differendo spem quandocumque uellent consilii exsequendi militarem impetum frustrari, rumorem dissipat in iisdem oppidis et anno post praesidia hibernatura—diuisa enim erant per Campaniae urbes manauerantque a Capua consilia in exercitum omnem. eo laxamento cogitationibus dato quieuit in praesentia seditio. consul educto in aestiua milite, dum quietos Samnites habebat, exercitum purgare missionibus turbulentorum hominum instituit, aliis emerita dicendo stipendia esse, alios graues iam aetate aut uiribus parum ualidos; auidam in commeatus mittebantur, singuli primo, deinde et cohortes quaedam, quia procul
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. Cauillansq appius sibi acceptum referre diceret debere ꝙ exmuto atq
lingui facundum etiam consulem hr̃ent priore consulatu pͥmis utiq in¬
sibus hyscere eum nequisse nunc iam ppłares orõnes serere: Ꝙ mallẽ ĩquit
uolumnius tu a me strenue facere ꝗͣ ego abste scite loqui didicissem. postrẽo
onditionẽ ferre. que decretura sit non orator neq enim id desiderat
T um militũ clamor ortus. ut simul ambo bellum etruscum susciperent. Quo
du̾so consensa uolumnius qm̃ in college uoluntate in terpretanda ĩ qui
erraui non comittã ut quid uos uelitis obscurum sit manere an abire me

Expanded text:
esset, cauillansque Appius sibi acceptum referre diceret debere, quod ex muto atque esset, cauillansque Appius sibi acceptum referre diceret debere, quod ex muto atque elingui facundum etiam consulem haberent—priore consulatu, primis utique mensibus, hiscere eum nequisse, nunc iam populares orationes serere—, 'quam mallem' inquit Uolumnius, 'tu a me strenue facere quam ego abs te scite loqui didicissem.' postremo condicionem ferre, quae decretura sit, non orator—neque enim id desiderare rem tum militum clamor ortus, ut simul ambo bellum Etruscum susciperent. quo animaduerso consensu Uolumnius 'quoniam in collegae uoluntate interpretanda' inquit 'erraui, non committam ut quid uos uelitis obscurum sit: manere an abire me
Abbreviated transcription (Latin):
ue Digredientes iam consules legati tribuniq ex Appiano excitu
cirrũsistunt. p̾ars imꝑatorem suum orare ne college auxiliu qđ accipiẽdũ
ultro fu̾it sua sponte oblatum sperneret᷑. plures abeunti uolumnio obsistẽ
obtestari. ne prauo cuin collega certauimi ne rem publicam ꝓdat si q
clades incidisset. desertori magis ꝗ̃ desto noxie fore. eo rem adctuctam¬
ut omni rei bene aut secus geste metraria decus dedecusq ad l uolimũ
sit delegatum neminem quesiturum que u̾ba appi sed que fortuna ex̾citꝰ
fuerit. dimitti ab appio eum. sed are pͭͣ ab exͤtitu retineri exꝑiret᷑ modo
ioluntatem militã. Hec monendo obtestandoq ꝓpe rescitantes consul
incontionem ꝑtraxerunt. Ibi orationes longiores hĩte ineandem ferme sen¬
tentiam in quam ante paucis certatũ fuerat u̾bis. Et cum uolumnius causa
suꝑior ne infacundus quidem adu̾sus eximiam eloquentiã college uisus

Expanded text:
 digredientes iam consules legati tribunique ex Appiano exercitu circumsistunt. pars imperatorem suum orare ne collegae auxilium, quod acciendum ultro fuerit, sua sponte oblatam sperneretur; plures abeunti Uolumnio obsistere; obtestari ne prauo cum collega certamine rem publicam prodat: si qua clades incidisset, desertori magis quam deserto noxae fore; eo rem adductamut omne rei bene aut secus gestae in Etruria decus dedecusque ad L. Uolumnium sit delegatum; neminem quaesiturum quae uerba Appi sed quae fortuna exercitus fuerit; dimitti ab Appio eum sed a re publica et ab exercitu retineri; experiretur modo uoluntatem militum. haec monendo obtestandoque prope restitantes consules in contionem pertraxerunt. ibi orationes longiores habitae in eandem ferme sententiam, in quam inter paucos certatum uerbis fuerat; et cum Uolumnius, causa superior, ne infacundus quidem aduersus eximiam eloquentiam collegae uisus
Abbreviated transcription (Latin):
iam clausos ẽẽ. quid queq nox aut ferrat incertum ẽẽ. pucto sepe tp̃ris maxi¬
um rerum momenta u̾ti. accelera signiferum: sequ̾e miles inter se quoq g
tificantes ducibus clamabant.

Expanded text:
iam clausos esse; quid quaeque nox aut dies ferat incertum esse; puncto saepe temporis maximariam clausos esse; quid quaeque nox aut dies ferat incertum esse; puncto saepe temporis maximarum rerum momenta uerti. 'adcelera, signifer,' 'sequere, miles,' inter se quoque, gratificantes ducibus, clamabant.
Abbreviated transcription (Latin):
Postero die dictator cum ante lucẽ
tum stipendia pedibus propter paupertatem fecisset bello tum longe pͥr
romane uuentutis hitus e̾e̾t: cum magistro equitum in cõtionem uenit᷑ iusti¬
quicumq etate militari ee̾nt armati cum abariis indies quinq coctũ uallisq
duodenis ante solis octasum martio in campo ad ee̾nt: Quibus ȩtas admiliꝰ¬
andum grauior ẽẽt uicino militi dum is arma pararet uallum petẽt.
ria coquere iussit. Sic iuuentus discurrit aduallum petendum: sum̃e unde cuiq
ꝓximum fuit: prohitus ẽ nemo. Impigreq omnes ad editum dictatoris p̃sto fuẽ
In composito agmine non icineri magis apti. ꝙͣ prelio si res ita tulisset. legiones
ip̃e dictator magister equitum equites suos ducit: inutroq agmine: quas tp̃s
ñ poscebat ad hortatumes erant. adderent gradum: maturato opus ẽẽ . u
ad hostem ꝑuenare possent. consulem ex̾citumq romanum obsideri. t̾tiũ diem

Expanded text:
postero die dictator cum ante lucem  sed qui cum stipendia pedibus propter paupertatem fecisset, bello tamen prRomanae iuuentutis habitus esset. cum magistro equitum in contionem uenit, iustirei agere; tum quicumque aetate militari essent armati cum cibariis in dies quinque coctis uallisque duodenis ante solis occasum Martio in campo adessent; quibus aetas ad militandum grauior esset, uicino militi, dum is arma pararet uallumque peteret, cibaria coquere iussit. sic iuuentus discurrit ad uallum petendum. sumpsere unde cuique proximum fuit; prohibitus nemo est; impigreque omnes ad ediinde composite agmine non itineri magis apti quam proelio, si res ita tulisset, legiones ipse dictator, magister equitum suos equites ducit. in utroque agmine quas tempus ipsum poscebat adhortationes erant: adderent gradum; maturato opus esse ut nocte ad hostem perueniri posset; consulem exercitumque Romanum obsideri, tertium diem
Abbreviated transcription (Latin):
isiliis suspectum erat. eo ex agro sidicino ex̾citus romanus non deduet
Ceterum sannites bellum alexandri epirensis in lucanos traxit. qui duopo¬
puli adusus regem descensionem aꝑte fatientẽ signis collatis pugnauerũt
Eo certamie suꝑior alexander incertus qua fide culturus si perinde çętẽã
processissent pacem cum romãis fecit. Eo anno census actus nouiq ciues
censi tribus ꝑꝑ eos addite metia & captia censores addideruntq p. pi
Sp postumius romani fci accerraui. Lege abl. papirio pretore lata qua ci¬
uitas sine suffragio data: hec eo anno domi militieq gesta.

Expanded text:
siliis suspectum erat; eo ex agro Sidicino exercitus Romanus non deductus. ceterum Samnites bellum Alexandri Epirensis in Lucanos traxit; qui duo populi aduersus regem escensionem a Paesto facientem signis conlatis pugnauerunt. eo certamine superior Alexander—incertum qua fide culturus, si perinde cetera processissent—pacem cum Romanis fecit. eodem anno census actus nouique ciues censi. tribus propter eos additae Maecia et Scaptia; censores addiderunt Q. Publilius Philo Sp. Postumius . Romani facti Acerrani lege ab L. Papirio praetore lata, qua ciuitas sine suffragio data. haec eo anno domi militiaeque gesta.
Abbreviated transcription (Latin):
Gallos quoq
it obstupefactos miraculum uictorie tam repentine tenuit a ip̃i pauõ
defixi pͥmum steterunt uelut ignari quid accidisset. deinde insidias uereri
ostremo cesorum spolia legere armorum cumulos ut mos eis est coacer
tum demũ postꝗ̃ nihil usꝗ̾ hostile cernebant᷑ uiam ingressi haud multo añ
occasum solis: adurbem romam ꝑueniunt ubi cum pregressi equites non portas
lausas non stationem proportis excubare non armatos ẽe̾ inmuris ret¬
sent. aliud priori simile miratulum eos sustinuit noctemq ueriti Rignote
si tum urbis in terroniã atq anienem consedere. Exploratores missi circa

Expanded text:
Gallos quoque uelut obstupefactos miraculum uictoriae tam repentinae tenuit, et ipsi pauore defixi primum steterunt, uelut ignari quid accidisset; deinde insidias uereri; postremo caesorum spolia legere armorumque cumulos, ut mos eis est, coaceruare; tum demum postquam nihil usquam hostile cernebatur uiam ingressi, haud multo ante solis occasum ad urbem Romam perueniunt. ubi cum praegressi equites non portas clausas, non stationem pro portis excubare, non armatos esse in muris rettulissent, aliud priori simile miraculum eos sustinuit; noctemque ueriti et ignotae situm urbis, inter Romam atque Anienem consedere, exploratoribus missis cir
Abbreviated transcription (Latin):
Unde rem ad triarios redisse cum laborat᷑
ꝓu̾bio increbuit. Triarii consurgentes ubi inter ualla ordinm suorũ prici¬
pes & hastatos recepissent extemplo compressis ordinib uelut claudebãt
uias unoq contmenti agmine iam nulla re post relicta in hostem inc¬
bant. Id erat formidosissimum hosti cum uelut uictos in secuti nouã atiẽ¬
repente exurgentem auctam nũo cernebant

Expanded text:
nde rem ad triarios redisse, cum laboratur, prouerbio increbruit. triarii consurgentes, ubi in interualla ordinum suorum principes et hastatos recepissent, extemplo compressis ordinibus uelut claudebant uias unoque continenti agmine, iam nulla spe post relicta, in hostem incidebant; id erat formidolosissimum hosti, cum uelut uictos insecuti nouam repente aciem exsurgentem, auctam numero, cernebant
Abbreviated transcription (Latin):
Ceterũ romani & si de fectio sotiorum nominisq latini haud dubia erat cũ
iqͣ des annitib noni dese curam agerent decem principes latincrum rom
euocauerunt: ꝗbus imꝑarent: que uellent. pretores tum duos latiũ hẽbat Lan¬
nium setinũ &L mimisium cretensem. ambo excolonis romais ꝑ quos preter
igna uelitrasq & ip̃as colonias romanas uolsci etiam exciti ad arma e
eos nominatim euocari placuit. haud tanꝗ̃ dubium erat. suꝑ qua re accirẽt᷑
Itaq concilio pͥus hĩto p̃tores ꝗ̃ romam ꝓficiscerẽt euocatos se ab senatu docẽt
nano e que actum iri secum credant. Quidnam ad ea rnderi placet res¬
runt: cum aliud alii censerent

Expanded text:
ceterum Romani, etsi defectio sociorum nominisque Latini haud dubia erat, tamen tamquam de Samnitibus non de se curam agerent, decem principes Latinorum Romam euocauerunt, quibus imperarent quae uellent. praetores tum duos Latium habebat, L. Annium Setinum et L. Numisium Circeiensem , ambo ex coloniis Romanis, per quos praeter Signiam Uelitrasque et ipsas colonias Romanas Uolsci etiam exciti ad arma erant; eos nominatim euocari placuit. haud cuiquam dubium erat super qua re accirentur; itaque concilio prius habito praetores quam Romam proficiscerentur euocatos se ab senatu docent Romano et quae actum iri secum credant, quidnam ad ea responderi placeat, referunt. cum aliud alii censerent
Abbreviated transcription (Latin):
Quem admo¬¬
dum bellum minore q̃ timuerant dimicatione erat ꝑfectum sic murbe extran¬
lo nec opinata moles discordiarum interplebem ac patres exorta ẽ. cept.
aduplicando questorum nũo quam rem preter duos duos urbanos questores
duo qui consulib administeria belli p̾sto essent aconsalib relatam cum &
patres summa ope comprobassent a consulibus tribuni plebis certamẽ intule¬
runt ut pars questorum: nam id tp̃ũs patritii creati erant explebe fierẽt. Ad¬
sus quam actionem pͥmo & consules & patres summa ope adnixi sunt cõ¬
do deiñ. ut quem admodum intribunis consalari potestate creandis usi sunt id
eque inquestoribus liberum eẽt arbitrium ppłi. cam parum proficerẽt totam
rem deaugendo questorum nũo obmittunt. Exciput omissam tribi
subinde interquas & agrarie legis seditiose actiones existumt

Expanded text:
quemadmodum bellum minore quam timuerant dimicatione erat perfectum, sic in urbe ex tranquillo necopinata moles discordiarum inter plebem ac patres exorta est, coepta ab duplicando quaestorum numero. quam rem—praeter duos urbanos ut crearentur alii quaestores duo qui consulibus ad ministeria belli praesto essent—a consulibus relatam cum et patres summa ope adprobassent, tribuni plebi certamen intulerunt ut pars quaestorum—nam ad id tempus patricii creati erant—ex plebe fieret. aduersus quam actionem primo et consules et patres summa ope adnisi sunt concedendo deinde ut quemadmodum in tribunis consulari potestate creandis usi sunt adaeque, <sic> in quaestoribus liberum esset arbitrium populi, cum parum proficerent, totam rem de augendo quaestorum numero omittunt. excipiunt omissam tribuni, aliaeque subinde, inter quas et agrariae legis, seditiosae actiones exsistunt