comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem oppugnationem sustinent. Nocte ad unum omnes de¬
spata salute se ip̃i interficiunt. pauci ex praelio lapsi incẽtis
itineribus ꝑsiluas ad titum labienum legatum in hiberna
ꝑueniunt. atq eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac uic¬
toria sublatus ambiorrx statim cum eꝗtary in Antuanos ꝗ
erant eius regni finitimi proficiscit᷑. neq nocte neq diem
intermittit. peditatumq subsequi ubet et cum propius am
ad uaticisq concitatis postera die in neriuos peruenit hor¬
taturq ne sui inperpetuum liberandi atq ulciscendi romanos
ꝓ us quas acceꝑant iniuriis occasionem dimittant. Interfec¬
tos ẽẽ legatos duos magnamq partem exercitus interusse
demonstrat. niħ esse negocii subito oppressam legionem q̃
cum cicerone hyemat interfici se ad eam rem profitetur ad¬
iutorem. Facile hac ratione neriuis ꝑsuader. Itaq confestis
dimissis nunciis ad centrones. qexudios. Leuacos. Pleumo¬

Expanded text:
tem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes detem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumo
Abbreviated transcription (Latin):
pugna ut excedant. et cum ambiorige una collocant᷑. sꝑare ab
eo de sua ac militum salute impetrari posse. cotta se ad arma¬
tum hostem se ituꝵ negat. atq in eo ꝑseuerat. Sabinus qui
in praesentia tribunos militum circa se habebat et pͥmorum
ordinum centuriones se sequi iuber et cum propius Ambio¬
rigem accessisset iussus arma abiicere. imꝑaty facit. suisq ut
idem faciat imꝑat. interim dum decem ditionibꝰ inter se agũ
latim circunuentus interficit᷑. tum uero suo more uictori¬
am conclamant. atq ululatum tollunt. impetuq in nostros
facto ordines ꝑturbant ibiq l. Cotta pugnans intẽficit᷑ cum
maxima ꝑte militum reliꝗ sese in castra recipiunt unde erãt
egressi Ex quibus. L petrosidius aquilifer cum magna młti¬
tudine hostium premeret᷑ aquilam interuallum proiecit
ip̃e pro castris fortissime pugnans occidit᷑. alii aegre ad noc¬

Expanded text:
pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se aguntlatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noc
Abbreviated transcription (Latin):
tis uulneribus acceptis resistebant. et magna parte diei c̃o¬
sumpta. cum a pͥma luce ad horam octauam pugnaretus
nib quod ip̃is esset indignum cõmittebãt Tum tito bal¬
uentio qui suꝑiore anno primum pilum duxerat uiro for¬
ti et magnae auctoritatis utrunq femus tragula rraii¬
citur. ꝯuintꝰ Lucanius eiusdem ordinis fortissime pugnas
dum circumuento filio subuenit interficit᷑. L. cotta lega¬
tus omnes cohortes ordinesq hortans in aduersum os fun¬
da libatur. His rebꝰ ꝑmotus .O. titurius tum ꝓcul ambio¬
rigem suos cohortantem aspexisset. interpretem suum. Gn.
pompeium ad eum mittit eogatum ut sibi militibusq
parcat. ille appellatus respondit si uelit secum colloqui licẽ
seꝑare a multitudine impetraĩ posse quod ad militum salut̃
ꝑtineat ip̃i uero nihil nocitum inq eam rem se suam fidem
interponere. ille cum cotta saucio communicat. si uidea tur

Expanded text:
ltis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei conltis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Et quotiens quaeq cohors procurrebat ab ea ꝑte magnus nũs
hostium cadebat qua re animaduersa ambioriae pronunciaĩ
iuber ut procul tela coniiciant nõ propius accedant et qua
in partem romani impetum fecerint cedant leuitate aĩorus
et quotidiana exexcitatione niħ his noceĩ posse. rursus se ad
signa recipientes insequant᷑. quo praecepto ab his diligentissi¬
me obseruato cum quempiam prima cohors ex orbe exces¬
serat. atq impetum fecerat hostes uelocissime fugiebant. In¬
terim eam partem nudari necesse erat et a latere aꝑto rela
recipi. rursus cum in eum Locum unde erant progressi reue̾¬
ti coeꝑant. et ab iis qui cesserant. et ab iis qui proximi erãt
circumueniebantur. si aute Locum tenere uellent. nec ꝟ¬
tuti Locus relinquebat᷑. n a tanta multitudine cõiecta tela
cõfexti. uitare poterãt. tñ tot incominodis conflictati mł¬

Expanded text:
et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, mu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽet prouidere possent usserunt pronunciari ut impedimẽ¬
ta relinquerent. et in orbem consisterent. Quod consilium
et si in huiusmodi casu repraehendendum nõ est. tñ incom¬
mode accidit. Nam et nostris militibꝰ spem minuit et ho¬
stes ad pugnandum alacriores efferit quod non sine summo
timore et despatione id factum uidebat᷑ praeterea accidit
quod fieiͣ necesse erat. ut uulgo milites a signis discederent
quaeq quisq eoꝵ carissima hr̃et ab impedimentis peter atq
arriꝑe proꝑaret. clamore et fletu oĩa replerent᷑. At barbaĩs
consilium non defuit. Nam duces eoꝵ tota acie pronun¬
ciare iusserunt. ne quis a loco discederet. illorum ẽẽ prȩ¬
dam atq illis seruari quantũq romani reliqssent pro in
omnia in uictoria reposita existimarent. Erant et uirtute
et nũo pugnandi pares nostri tamersi a duce et fortuna
deserebant᷑ tamen omnem spem salutis in uirtute ponebãt

Expanded text:
esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenesset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant,
Abbreviated transcription (Latin):
libus passuum circiter duobus romanoe aduentum expec¬
tabant et cum se maior ps agminis in magnam conuallez
dimisisset. ex utraq parte illius uallis subito se ostender̃
nouissimosq premere et primos prohibere ascensu atq iniqs¬
imo nostrorum loco proelium committere coeꝑunt. tũc de¬
mum titurius qui niħ ante ꝓuidisser trepidare et concursar̃
cohortesq disponer. Haec tñ ip̃a timide atq ut cum omĩa de¬
ficere uiderent᷑ quod plexunq his accidere consueuit. ꝗ in
ip̃o negocio consilium caper̃ cogunt᷑. At coita qui cogitassẽt
in itinere hoc posse accidere atq ob eam c̃am profectionis aue¬
tor non fuiss nulla in re communi salun deerat. Et in ap¬
pellandis cohortandisq militibus imꝑanõibus et in pugna
militis officia praestabat. et cum ꝑꝑ longitudinem agmĩs
minus facere omĩa ꝑ se obire et quid quoq loco faciendũ

Expanded text:
libus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspeclibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
summum periculum deducant facilem eẽ rem seu maneant
seu proficiscantur. si modum unum omẽs sentiant. ac probẽt
contra in discensione nullam se salutem prospicere. Res in¬
disputationem ad mediam noctem ꝑducit᷑. Tandem dat
cotta ꝑmotꝰ manus. suꝑat sententia sabini pronunciat᷑ pri¬
ma luce ituros consumit᷑ uigiliis reliqua ꝑs noctis cum sua
ꝗsq luce miles circumspicere quid secum portaret. quid ex
istrumento hibernorum relinquere cogeret᷑. omĩa excogitã¬
tur. quare aut nec sine ꝑiculo maneat᷑. et Langore mili¬
tum et uigiliis periculum augeat prima luce sic ex castͥs
ꝓficiscunt᷑. ut quibꝰ eẽt ꝑsuasum nõ ab hoste s ab homine
amicissimo ambiorige cõsilium datum longissimo agmine
maxisq impedimentis incedunt. At hostes posteaꝗͣ ex noc¬
turno fremity uigiliisq de profectione eoꝵ sensere colloca¬
tis insidus biptito in syluis oppõtuno loco att occulto a mi¬

Expanded text:
summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta permotus manus: superat sententia Sabini. Pronuntiatur prima luce ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a mi
Abbreviated transcription (Latin):
ximam Legionem ꝑuenturos. Si gallia omnino cum germaĩs
consentiret. unam esse in celeritate positam salutem. Cottȩ
quidem aut eorum qui dissentirent consilium quem habet
exitum in quosi praesens periculum non at certe longinqua
obsidione fames ẽẽ timenda. Hac in uiraq parte disputatiõe
habita cum coacta pͥmisq ordinibus acriter resisteret᷑. uincite
inquit si ita uultis sabinus. et id clarioiͣ uoce ubi magna pãs
militum exaudiret. neq is sum ego inquit qui grauissimo ex
uobis mortis ꝑiculo terrear. insipienter si grauius quid accide¬
rit ut a me rationem deposcere milites qui si perire liceat pe¬
idino die cum proximis hibernis coniuncti communem c̃̃
reliꝗ belli casum sustineant et relegati Longe a coeteĩs. aut
ferro aut fame intereant. Consurgitur ex consilio compraehẽ¬
dunt utruq et orant ne sua discensione et ꝑtinacia rem in

Expanded text:
ximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis ximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium quem habere exitum? In quo si non praesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti communem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in
Abbreviated transcription (Latin):
hoste de summis rebus cape consilium Contra ea titurius
serius facnuros clamitabat. cum maiores manus hostium ad¬
iunctis germanis conuenissent. ut cum aliquid calamitatis
in proximis ꝓ hibernis ẽẽt acceptum breuem consulendi ẽẽ
occasionem. c aesarem arbitrai profectum in italiam. Neq
aliter carnutes interficiendi tasgeni consilium fuisset capturos
neq burones si ille adesser tanta contentione ad castra nost᷑a
uenturos ẽẽ. neq hostem auctorez sed rem expectãr subesse rhe¬
num magno ẽẽ germanis doloiꝰ ariouisti mõtem et supiores
nostras uictorias ardere galliam tot contumeliis acceptis syb
.p.x. imꝑio redactam suꝑiore gloria rei militaris extincta Po¬
stremo quis hoc sibi ꝑsuaderet sine certa re ambiorigem ad
huiusmodi consilium descendisse. suam sententĩa in utraq
ꝑte ẽẽ tutam si niħ esset durius nullo cum periculo ad pro¬

Expanded text:
hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasionem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galliam tot contumeliis acceptis sub populi Romani imperium redactam superiore gloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad pro
Abbreviated transcription (Latin):
referre. Hac oratione habita discedit. Ambiorix arpineius
et Uinius. qua&e audiere ad legatos deferunt. Illi repentiã
re ꝑturbati et si abhoste dicebant᷑ ea mñ non negligenda exi¬
stimabant. maxĩe hac re ꝑmouebant᷑ quod cĩuitatem hu¬
milez atq ignobilem eburonum sua sponte contra p. r belli
facere ausam uix contendunt. ltaq ad consilium rem de¬
ferri magnaq inter eos existit controuersia. L aruncule¬
ius compluresq tribuni militum et primoꝵ ordinum cen¬
turiones nihil temere agendum neq ex hibernis in ussu cae¬
saris discedendum existimabant quantas his magnas etiam co¬
pias germanoꝵ sustineri posse munitis hibernis. Docebant rẽ
ẽẽ testimonio quod primum hostium impetum multis ultro
uul neribus illatis fortissime sustinuerunt. re frumentari
nõ premi. Interea et ex ꝓximis hibernis et a caesare conuen¬
tura subsidia postremo quid ẽẽt Leuius aut turpius ꝗͣ auctõr

Expanded text:
referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem deferunt magnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore
Abbreviated transcription (Latin):
probare posse quod non adeo sit imperitus rerum ut suis copi
omnibus hibernis caesaris oppugnandis hunc ẽẽ dictum dies
Nequa legio alteri Legioni subsidio uenir posset. non facile gal¬
los gallis negar potuisse. praesertim cum eum de recuꝑanda
communi libertate consilium initum uideret᷑. quibus qͣm
proprietate satisfecerit. hr̃e se nunc rationem officii pro bene¬
ficiis caesaris monere orare titurium ꝓ hospitio ut suae ac mi¬
litum saluti consulat. magnam manum germanorum con¬
ductam rhenum transisse. hac affore biduo ip̃oꝵ ẽẽ consili¬
um uelint. ut priusꝗͣ finitimi sentiant eductos ex hibernis
milites aut ad ciceronem aut ad labionem deducere. quoꝵ
alter milia passuum circiter. L alter paulo amplius ab his
absit Illud se polliceri et iureirando confirmare tutum
iter ꝑ fines daturum. quod cũ faciant et cintati sese con¬
sulexe quod hibernis subleuetͣ et caesaĩ ꝓ eius meritis grãs

Expanded text:
probare posse, quod non adeo sit imperitus rerum ut suis copiiprobare posse, quod non adeo sit imperitus rerum ut suis copiiomnibus hibernis Caesaris oppugnandis hunc esse dictum diem, ne qua legio alterae legioni subsidio venire posset; non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretur. Quibus quoniam pro pietate satisfecerit, habere nunc se rationem offici pro beneficiis Caesaris: monere, orare Titurium pro hospitio, ut suae ac militum saluti consulat. Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipsorum esse consilium, velintne priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut ad Ciceronem aut ad Labienum deducere, quorum alter milia passuum circiter quinquaginta, alter paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Mittit᷑ ad eos colloquendi cã .c. carpineus eques romanꝰ
familiaris.4. titurii. et .u. lunius ex hyspania quidam qui
iam ante iussu caesaris ad Ambiorigem uenctitare consueue¬
rat apud quos ambiorix ad hunc modum loquutus est se¬
se pro caesaris in se ꝓ beneficus plurimum ei confiteri deber
quod eius oꝑa stipendio liberatus ẽẽt quod ad uatucis finin¬
mis suis pendere consuesset quodq ei et filius et fratris filiꝰ
a caesare remissi ẽent quos aduatuci obsidum nuo missos
apud se in seruitute et catenis tenuissent. neq id qđ feceĩt
de oppugnatione castrorum aut iudicio aut uoluntate sua
fecisse. sed coactu ciuitans suaq ẽẽ huiusmodi imꝑia ut nõ
minꝰ haberet in se iuris multitudo q̃ ipse in multitudine
Ciuitatis porro hanc fuisse belli cãm quod repentine gallorum cõ¬
uirationi resistere non potuerit. id se facere ex humilitate sua

Expanded text:
rent. Mittitur ad eos colloquendi causa Gaius Arpineius, eques Romanus, rent. Mittitur ad eos colloquendi causa Gaius Arpineius, eques Romanus, familiaris Quinti Tituri, et Quintus Iunius ex Hispania quidam, qui iam ante missu Caesaris ad Ambiorigem ventitare consuerat; apud quos Ambiorix ad hunc modum locutus est: sese pro Caesaris in se beneficiis plurimum ei confiteri debere, quod eius opera stipendio liberatus esset, quod Aduatucis, finitimis suis, pendere consuesset, quodque ei et filius et fratris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum numero missos apud se in servitute et catenis tenuissent; neque id, quod fecerit de oppugnatione castrorum, aut iudicio aut voluntate sua fecisse, sed coactu civitatis, suaque esse eiusmodi imperia, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem. Civitati porro hanc fuisse belli causam, quod repentinae Gallorum coniurationi resistere non potuerit. Id se facile ex humilitate sua
Abbreviated transcription (Latin):
cum cum lLegione ex belgis celexiter in carnutes proficisci
iubet. ibiꝙ hyemare quorunq oꝑa cognouerat trasgetiu
interfectum. hos compraehensos ad se mutere. interim ab
omnibꝰ legatis quaestoribusq quibus legiones tradiderat. cẽ¬
tumultus ac defectionis reꝑit ortum est. ab ambiorige et
catuulgo qui cum affines regni sui sabino coitaeq praest
issent. frumentumq in hiberna comportauissent indutio¬
niari etiam treueri nunciis impulsi suos concitauere. subitoq
oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatõ
uenerunt. cum celeriter nostri arma coepissent uallumq
ascendissent atq una ex parte hyspanis equitibus emissis eq̃¬
stri proelio suꝑiores fuissent. desꝑata re hostes suos ab oppugna¬
tione reduxere tunc suo more conclamauerunt. un aliquis
ex nostris ad colloquium prodirent habere se quae de re cõi
dicere uellẽt. quibus rebus controuersias minui posse sperar̃¬

Expanded text:
cum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci cum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, certumultus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent vallumque adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio superiores fuissent, desperata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris ad colloquium prodiret: habere sese, quae de re communi dicere vellent, quibus rebus controversias minui posse spera
Abbreviated transcription (Latin):
tum titurium sabinum et. L. arunculeium cottam legatos
praeesse iussit. Ad hunc modum distributis legionibus facilli¬
me inopiae frumentariae sese mederi posse existimauit. Atq
earum tñ omnium Legionum in hiberna praeter eam quam
Roscio in pacatissimam et quietissimam partem ducendi
dedit. milibus passuum centu continebant᷑. ipse interea qͦ¬
ad legiones collocatas munitaq hiberna cognouisset morari
in gallia constituit. Erant in carnutibus sũmo loco natus
trasgetius cuius maiores regnum in sua ciuitate obtinuerat
HNuic caesar pro eius uirtute atq in se beniuolentia quod in õĩ¬
bus bellis singulari eius oꝑa fuerat usus. Locum maior resti¬
tuerat. tertium iam hunc annum regnantem inimici iaz
multis palam ex ciuitate et his auctoribus eum interfece¬
runt. defertur ea res ad caesarem. ille ueritus quod. ad pli¬
res ꝑtinebat. ne ciuitas eorum impulsu deficeret. L. plan¬

Expanded text:
tum Titurium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos tum Titurium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos praeesse iussit. Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae frumentariae sese mederi posse existimavit. Atque harum tamen omnium legionum hiberna praeter eam, quam Lucio Roscio in pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolentia, quod in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus, maiorum locum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimici, multis palam ex civitate eius auctoribus, eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, Lucium Plan
Abbreviated transcription (Latin):
noctium suberat. necessario angustius milites collocauit ac
summa tranquillitate secuta secunda inita uigilia cum
soluisset. prima luce terram attigit. omnesq incolumes na-¬
ues ꝑducit. Subductis nauibus concilioq galloꝵ samoro¬
briue ꝑacto quod eo anno frumentũ in gallia propter sicci¬
tates angustius prouenerat. Coactus est taliter ac suꝑiori¬
bus annis exercitum in hibernis collocare. Legionesq in ply¬
res ciuitates distribuere Ex quibus unam in morinos.c. fabio
legato dedit. alteram in neriuos quinto ciceroni tertiam in
nexuos. Lucio ruscio quartam in rhemis tito Labieno. in cõ¬
finio treueroꝵ hyemare uissit. tres in belgis collocauit. his
bonium Legatos praefecit. unam legionem quam proxime
trans padum conscripserat. et cohortes quinq in eburones
quorum ꝑs maxima est inter mosam et rhenum. qui sub
imꝑio ambiorigis et catulo erant misit. His militibus ꝗn¬

Expanded text:
noctium suberat, necessario angustius milites collocavit ac noctium suberat, necessario angustius milites collocavit ac summa tranquillitate consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce terram attigit omnesque incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere; ex quibus unam in Morinos ducendam Gaio Fabio legato dedit, alteram in Nervios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgis collocavit: eis bonium legatos praefecit. Vnam legionem, quam proxime trans Padum conscripserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant, misit. Eis militibus Quin
Abbreviated transcription (Latin):
extrahi posse intelligeret. obsides imꝑat et quot in annos sin¬
gulos uectigalis .p .r. britannia penderet constituit. Interdi¬
cit atq imꝑat casuellano ne mandubratoni aut trinoua¬
tibus noceat. obsidibus acceptis exercitum reducit ad mar̃
naues inuenit refectas. His deductis quod ex captiuorus
magnum numerum habebat et non nullae tempestate de¬
perierant. naues duobus commeatibus exercitũ repor¬
tare instituit ac sic accidit ut ex tanto nauium numero
tot nauigationibus. neq hoc neq suꝑioi̾ anno ulla omnino
iauis quae milites portaret desideraret᷑. at ex iis quae in¬
nes ex continenti ad eum remitterent᷑ et prioris commeatꝰ
expositis militibus et quas postea labienus faciendas cu¬
rauerit nuõ lx perpaucae locum caperent reliquae omnes
fere resisterent᷑ quas cum aliquandiy caesar frustra expec¬
tasset ne anni tempor a nauigatione excluderet᷑ quod eꝗ¬

Expanded text:
extrahi posse intellegeret, obsides imperat et quid in annos sinextrahi posse intellegeret, obsides imperat et quid in annos singulos vectigalis populo Romano Britannia penderet constituit; interdicit atque imperat Cassivellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat. Obsidibus acceptis exercitum reducit ad mare, naves invenit refectas. His deductis, quod et captivorum magnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant naves, duobus commeatibus exercitum reportare instituit. Ac sic accidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, ne anni tempore a navigatione excluderetur, quod aequi
Abbreviated transcription (Latin):
impetum nõ tulere. seseq ex alia parte oppidi eiecere. ma¬
gnusq ibi nuͣs pecorum repertus multiq in fuga sunt cõ¬
praehensi atq interfecti. cum haec in his locis gerunt᷑ casiuel¬
lanius ad cantium quod ẽẽ ad mare supra demonstraui¬
mus quibus regionibus quatuor reges preerant. Cingeto¬
rix caruilius. Taximagulus segonax nuncios mittit hisq
imꝑat uti coactis omnibus copiis castra naualia de improui¬
so adoriantur atq oppugnent. hi cum ad castra uenissent no¬
stri eruptione facta multis eoꝵ interfectis capto etiam no¬
bili duce cingetoix suos incolumes reduxere casiuelanus
hoc praelio nunciato tot detrimentis acceptis uastatis fini¬
bus maxime etiam ꝑmotus defectione ciuitatum legatos
ꝑ atrebatem comniuni deditione ad caesarem mutit. caesar
cum constituisset hyemare in continenti propter repentinos
galliae motus neq multum aestatis suꝑesse. atq id facile

Expanded text:
impetum non tulerunt seseque alia ex parte oppidi eiecerunt. Maimpetum non tulerunt seseque alia ex parte oppidi eiecerunt. Magnus ibi numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprehensi atque interfecti. Dum haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regionibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, Carvilius, Taximagulus, Segovax, nuntios mittit atque eis imperat uti coactis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. Ei cum ad castra venissent, nostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos incolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem Commium de deditione ad Caesarem mittit. Caesar, cum constituisset hiemare in continenti propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis superesset, atque id facile
Abbreviated transcription (Latin):
Launo ipse fuga mortem uitauerat. Legatos ad caesarem mit¬
tunt. pollicenturq sese ei dedituros atque impata facturos
Petunt ut Mandrobatium ab iniuiria cassiuellauni defendat
atq in ciuitatem mittat qui praesit imꝑiumq obtineat. His
batiumq ad eos mittit. Illi imꝑata celexiter fecerunt obsi¬
des ad numeꝵ frumentumq miserunt. trinobantibus de¬
nsis et ab omni militum iniuria prohibitis. Cenimagni. Se¬
gonciaci. Aricalites Bibreci. cossi Legationibꝰ missis sese cȩ¬
sari dedere ab his cognoscit nõ Longe ab eo loco oppidus
casiuellauni abẽẽ. syluis paludibusq munitum quo sat̃
magnus nũs hominum pecorisq conuenerit. oppidum añt
britanni uocant cum syluas impeditas uallo atq fossa my¬
niere quo incursionis hostium uitandae causa consueuerỹt
atq oꝑe munitum tamen hunc duabus ex partibus oppu¬
gnare contendit hostes paulisꝑ morati militum nostroꝵ

Expanded text:
launo, ipse fuga mortem vitaverat, legatos ad Caesarem mitlauno, ipse fuga mortem vitaverat, legatos ad Caesarem mittunt pollicenturque sese ei dedituros atque imperata facturos; petunt ut Mandubracium ab iniuria Cassivellauni defendat atque in civitatem mittat, qui praesit imperiumque obtineat. His raciumque ad eos mittit. Illi imperata celeriter fecerunt, obsides ad numerum frumentumque miserunt. Trinobantibus defensis atque ab omni militum iniuria prohibitis Cenimagni, Segontiaci, Ancalites, Bibroci, Cassi legationibus missis sese Caesari dedunt. Ab his cognoscit non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse silvis paludibusque munitum, quo satis magnus hominum pecorisque numerus convenerit. Oppidum autem Britanni vocant, cum silvas impeditas vallo atque fossa munierunt, quo incursionis hostium vitandae causa convenire conatque opere munitum; tamen hunc duabus ex partibus oppugnare contendit. Hostes paulisper morati militum nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
e uia excedebat. Locisq impeditis ac syluestribus sese occul¬
tabat atq iis regionibus quibus nos iter facturos cognouerat
pecora atq homines ex agris in syluas compellebat. et cũ eꝗta¬
tus noster liberius praedandi uastandiq causa se in agros eie¬
cerat omnibus uis semitisq essedarios e syluis emittebat. et
magno eum ꝑiculo nostrorum equitum cum his confligebat
atq hoc moetu latius uagari prohibebat. Relinquebatur ut
neq longius ab agmine legionem discedi. Caesar pateretur
et tantum in agris uastandis incendiisq faciendis hostibus
noceret᷑. quantum labore atq itinere legionarii milites efficẽ
poterant. Interim trinobantes prope firmissima earum regio¬
num ciuitas ex qua mandrobatius adolescens caesaris fider
secutus ad eum in continentem in galliam uenerat. cuiꝰ pater
in ea ciuitate regnum obtinuerat. interfectusq erat a casiuel¬

Expanded text:
ex via excedebat locisque impeditis ac silvestribus sese occulex via excedebat locisque impeditis ac silvestribus sese occultabat, atque eis regionibus quibus nos iter facturos cognoverat pecora atque homines ex agris in silvas compellebat et, cum equitatus noster liberius praedandi vastandique causa se in agros eiecerat, omnibus viis semitisque essedarios ex silvis emittebat et magno cum periculo nostrorum equitum cum eis confligebat atque hoc metu latius vagari prohibebat. Relinquebatur ut neque longius ab agmine legionum discedi Caesar pateretur, et tantum in agris vastandis incendiisque faciendis hostibus noceretur, quantum labore atque itinere legionarii milites efficere poterant. Interim Trinobantes, prope firmissima earum regionum civitas, ex qua Mandubracius adulescens Caesaris fidem secutus ad eum in continentem Galliam venerat, cuius pater in ea civitate regnum obtinuerat interfectusque erat a Cassivel
Abbreviated transcription (Latin):
auxilia discessere. neq post id tempꝰ nunꝗͣ summis nobiscũ
copiis hostes contendere. Caesar cognito consilio eoꝵ ad
flumen tamesim in fines cassiuellauni exercitum ducit qđ
cum uenisset aĩaduertit ad aliam fliũs ripam magnas es¬
se hostium copias instructas. Ripa autem erat acutis sudi¬
bus prefixis munita eiusdemq generis sub aqua defixȩ sub¬
des flumine tegebant᷑. His rebus cognitis a captiuis ꝑfugisq
caesar premisso equitatu confestim legiones subseꝗ iussit. sed¬
ad eam ea celeritate atq impetu milites ierunt. cum capite so¬
Lo ex aqua extarent. ut hostes impetum legionum atq equit̃
sustinere non possent ripasq dimitterent. ac se fuga mand¬
rent. Casi uellaunus ut supra demonstrauimus. om̃i deposita
spe contẽtionis dimissis amplioribꝰ copiis milibꝰ circiter qua¬
tuor essedarioꝵ relictis itinera nostra ẜuabat. paululumque

Expanded text:
auxilia discesserunt, neque post id tempus umquam summis nobiscum auxilia discesserunt, neque post id tempus umquam summis nobiscum copiis hostes contenderunt. Caesar cognito consilio eorum ad flumen Tamesim in fines Cassivellauni exercitum duxit; quod cum venisset, animum advertit ad alteram fluminis ripam magnas esse copias hostium instructas; ripa autem erat acutis sudibus praefixis munita, eiusdemque generis sub aqua defixae sudes flumine tegebantur. His rebus cognitis a captivis perfugisque Caesar praemisso equitatu confestim legiones subsequi iussit. Sed ea celeritate atque eo impetu milites ierunt, cum capite solo ex aqua exstarent, ut hostes impetum legionum atque equitum sustinere non possent ripasque dimitterent ac se fugae mandarent. Cassivellaunus, ut supra demonstravimus, omni deposita spe contentionis dimissis amplioribus copiis milibus circiter quattuor essedariorum relictis itinera nostra servabat paulumque
Abbreviated transcription (Latin):
ferebat. Accedebat huc quod nunꝗͣ conferti sed rari magnisq
in teruallis praeliarentur. stationesq dispositas hr̃ent. atq ali
alii de inceps excipent. integriq et ꝑ recentes defatigatis
succederent. Postero die procul a castris hostes in collibus
constitere. rariq se ostendere. et lenius ꝗͣ pridie nostros eꝗtes
praelio lacessere coeꝑe. sed meridie cum caesar pabulandi cã
tres legiones atq omnem equitatum cum .C. trebonio legato
misisset repente ex omibus partibus ad pabulationem euo¬
Lauere: sicuti a signis legionibusq non absisterent. nostri
acriter in eos impety repulerunt. neq finem sequendi fe¬
cere quo subsidio confisi equites cum post legiones uiderẽt
praecipites hostes egere. magnoq eoꝵ nũo interfecto. neque
sui colligendi neq consistendi aut ex essedis desiliendi fa¬
cultatem dedere. Ex hac fuga protinusq undiq conuenerãt

Expanded text:
ferebat. Accedebat huc ut numquam conferti sed rari magnisque ferebat. Accedebat huc ut numquam conferti sed rari magnisque intervallis proeliarentur stationesque dispositas haberent, atque alios alii deinceps exciperent, integrique et recentes defetigatis succederent. Postero die procul a castris hostes in collibus constiterunt rarique se ostendere et lenius quam pridie nostros equites proelio lacessere coeperunt. Sed meridie, cum Caesar pabulandi causa tres legiones atque omnem equitatum cum Gaio Trebonio legato misisset, repente ex omnibus partibus ad pabulatores advolaverunt, sic uti ab signis legionibusque non absisterent. Nostri acriter in eos impetu facto reppulerunt neque finem sequendi fecerunt, quoad subsidio confisi equites, cum post se legiones viderent, praecipites hostes egerunt magnoque eorum numero interfecto neque sui colligendi neque consistendi aut ex essedis desiliendi facultatem dederunt. Ex hac fuga protinus, quae undique convenerant,
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. duabusq missis subsiduo cohortibus a caesare atq
his primis legionum duarum cum haec perexiguo intẽmis¬
so Loci spatio inter se constitisset nouo genere pugnae ꝑteri¬
tisq nostris per medios audacissime irrupe seq iñ incolu
ficitur. illi pluribus summissis cohortibꝰ repellunt᷑ toto hoc
in genere pugnae cum sub oculis hominum ac ꝓ castris di¬
micaretur intellectum est nostros propter grauitatem ar¬
morum quod neq inseq cedentes possint. neq a signis disce¬
dere auderent minus aptos ẽẽ ad huius geneis hostem ⁊quites
autem magno cum periculo praelio dimicare propterea qđ
illi etiã consulto plerunq cederent. et cum paululum a le¬
gionibus nostros remouissent ex essedis desilirent et pedibꝰ
dispari praelio contenderent. equestris autem praelii ratio
et cedentibus et insequentibꝰ et par atq idem piculum in¬

Expanded text:
verunt, duabusque missis subsidio cohortibus a Caesare atque verunt, duabusque missis subsidio cohortibus a Caesare atque eis primis legionum duarum, cum hae perexiguo intermisso loci spatio inter se constitissent, novo genere pugnae perterritis nostris per medios audacissime perruperunt seque inde ribunus militum, interficitur. Illi pluribus submissis cohortibus repelluntur. Toto hoc in genere pugnae, cum sub oculis omnium ac pro castris dimicaretur, intellectum est nostros propter gravitatem armorum, quod neque insequi cedentes possent neque ab signis discedere auderent, minus aptos esse ad huius generis hostem, equites autem magno cum periculo proelio dimicare, propterea quod illi etiam consulto plerumque cederent et, cum paulum ab legionibus nostros removissent, ex essedis desilirent et pedibus dispari proelio contenderent. Equestris autem proeli ratio et cedentibus et insequentibus par atque idem periculum in
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudine Interiores plexiq frumenta nõ serunt. sed lacte
et carne uiuunt. pellibusq sunt uestiti. omnes uero britãni
ultro se inficiunt. quod ceruleum efficit colorem. atque ex¬
hoc horridio res sunt in pugna ex aspecty. capilloq sunt ꝓ¬
misso atq omni parte corporis rasa praeter caput et labry
suꝑius uxores hñt. deinde duondeniq inter se commuẽs
ex his nati eorum habentur liberi quorum pri uirgo quȩq
deducta est. Equites hostium essedariiq acriter praelium
cum equitatu non in itinere conflixerunt. tamen non¬
ut omnibus partibus suꝑiores fuerint atq omnes in syluas
collesq compulerint. sed compluribus interfectis cupidius
insecuti nonnullos ex suis amiserunt At illi intermisso
spatio imprudentibus nostris atq occupatis in munitioẽ
castrorum subito se ex sylius eiecerunt. impetuq facto in¬
eos qui erant in statione pro castris collocati acriter pugna¬

Expanded text:
consuetudine. Interiores plerique frumenta non serunt, sed lacte consuetudine. Interiores plerique frumenta non serunt, sed lacte et carne vivunt pellibusque sunt vestiti. Omnes vero se Britanni vitro inficiunt, quod caeruleum efficit colorem, atque hoc horridiores sunt in pugna aspectu; capilloque sunt promisso atque omni parte corporis rasa praeter caput et labrum superius. Vxores habent deni duodenique inter se communes ex his nati, eorum habentur liberi, quo primum virgo quaeque deducta est. Equites hostium essedariique acriter proelio cum equitatu nostro in itinere conflixerunt, tamen ut nostri omnibus partibus superiores fuerint atque eos in silvas collesque compulerint. Sed compluribus interfectis cupidius insecuti nonnullos ex suis amiserunt. At illi intermisso spatio imprudentibus nostris atque occupatis in munitione castrorum subito se ex silvis eiecerunt, impetuque in eos facto qui erant in statione pro castris collocati, acriter pugna
Abbreviated transcription (Latin):
ad hyspaniam atq occidentem solem. qua ex parte est hi¬
bernia dimidio minor ut existimat᷑ ꝗͣ brittannia s paiͣ
spatio transitus. atq ex gallia est in britanniam. In hoc
medio cursu est insula quae appellat᷑ Mona complures
praeterea minores insul&e subiectae existimant᷑ de quibus
insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub
bruma ẽẽ noctem. Nonnihil de eo ꝑcontantibꝰ repiebamꝰ
nisi quod certis ex aqua mensuris breuiores ẽẽ ꝗͣ in continẽ¬
ti noctes uidebamus. Hluiis est longitudo lateris ut fert il¬
Lorum opinio septingentorum milium sita est contra sep¬
tentrionem cui parti nulla est obiecta terra. sed eius an¬
gulus lateris maxime ad germanoꝵ spectat. Haec milia
sula est in circumitu uicies centum milia passuum. ex
his omnibus Longe sunt humanissimi qui cantium incolũt
quae regio est maritima omĩs. neq multum a gallica differũt

Expanded text:
ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hiad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona: complures praeterea minores subiectae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam in continenti noctes videbamus. Huius est longitudo lateris, ut fert illorum opinio, septingentorum milium. Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime ad Germaniam spectat. Hoc milia sula est in circuitu vicies centum milium passuum. Ex his omnibus longe sunt humanissimi qui Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis, neque multum a Gallica differunt
Abbreviated transcription (Latin):
mansere atq agros colere coeperunt. Hominum est infini¬
ta multitudo craeberrimaq aedificia fere gallicis consimi¬
lia. pecorum magnus numerus utuntur autem aere aut ny¬
mo aureo aut aliis ferreis ad certum tempꝰ pondus exa¬
nimatis pro numo. Nascitur ibi plumbum album in me¬
diterraneis regionibus. in maritimis ferrum. sed eius exi¬
gua est copia. &re utuntur importato materia cuiusq ge¬
neris ut in gallia est praeter fagum atq abietem. Leporer¬
et anserem et gallinam gustare fas non purant. haec tam̃
alunt animi uoluptatisq causa. Loca sunt temꝑatiora quod
in gallia remissioribus frigoribus insula nã utriq. cuius uñy
Latus est contra galliam. huius lateris alter angulus ꝗ est
ad cantium quo fere omnes ex gallia naues appelluntur.
ad orientem solem inferior ad meridiem spectat. hoc per¬
tinet circiter milia passuum quingenta. Alterum uergit

Expanded text:
ermanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infiniermanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat. Hoc pertinet circiter millia passuum quingenta. Alterum vergit
Abbreviated transcription (Latin):
his rebus circiter dies .x. consumit. ne nocturnis quidem tẽ¬
poribus ad laborem militum intermissis. subductis nauibus
uibus reliquit ip̃e eodem unde redierat proficiscitur. eo cus
uenisset maiores iam undiq in eum Locum copiae britan¬
norum conuenerant summa imꝑii belliq administrandi
communi consilio permissa. Cassi uellano. cuius fines a ma¬
ritimis ciuitatibus flumen diuidit. quod appellatur tame¬
sis a mari circiter milia passuum Lxxx. huic suꝑioiͬ tempo¬
re cum reliquis ciuitatibus continentia bella intercesserãt.
sed nostro aduentu permoti britanni hunc toti imꝑioq prȩ¬
fecerant. Britannia&e pars interior ab iis incolitur quos na¬
tos in insula ipsi memoria proditum. Dicunt .n. maritima
pars ab iis qui praeclae ac bellum ferendi cã ex belgis transie¬
rant. qui omnes fere his nominibꝰ ciuitatum appellantur. ꝗ¬
bus orti ex ciuitatibus eo peruenerunt. et bello illato ibi ꝑ¬

Expanded text:
his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temhis rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis navibus vibus reliquit: ipse eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bellique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic superiore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti Britanni hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, qui praedae ac belli inferendi causa ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi p