comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q cõmissum a se intelliger& quare timer& neq sine causa.
timendum putar&. Quod si ueteris contumelie obliuisci uel¬
l&. num etiam recentium iniuriarum quod eo inuito iter pi
prouinciam peruim temptassent. quod heduos quod ambar¬
ros. quod allobroges uexassent: memoria deponere posse:
Quod sua uictoria tam insolenter gloniarentur quodq se ta
diu impune tulisse iniurias mirarentur eodem pertinere.
Consuesse enim deos immortales quo grauius homines ex
Ncomutatione rerum doleant quos pro scelere eorum ulci¬
sci uelint shis secundiores interdum res & diuturnorem
impunitatem concedere. Cum ea ita sint. tamensi obsides
ab iis dentur uti ea quae polliceantur facturos intelligat. & si
hedus de iniuriis quas ipsis sociisq eorum intulerant item
si allobrogibus satisfatiant. se se cum is pacem esse facturum.
Diuico respondit ita helluetios a maioribus suis institutos

Expanded text:
que commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa que commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriarum, quod eo invito iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos
Abbreviated transcription (Latin):
uico princeps fuit: qui hello cassiano dux heluetiorum fu eat.
partem i turos atq ibi futuros heluetios ubi eos caesar constitu¬
iss& atq esse uoluiss&. Sin bella persequi perseuerar&. remi¬
nisceretur & ueteris in cõmodi populi .r. & pristin& uirtutis
heluetiorum. Quod improuiso unum pagum adortus ess&
cum li qui flumen transissent suis auxilium ferre non pos¬
sent. ne ob eam rem aut suae magnopere uirtuti tribuer&. aut
ipsos despicer&. se ita a patribiis maioribusq suis didicisse.ut
Quare ne conmuteret ut is locus uhi constituissent ex cala¬
s moriam proder&. His caesarita respondit. Eosibi minus
dubitationis dari quod eas res quas legiti helueni cõmemo¬
rassent: memoria tener&. atq eo grauius ferre quominus me¬
rito populi.r accidiss&. qui si alicuius in iuria sibi conseius
fuiss& non fuisse difficile cauere. sed eo decoeptum quod ne¬

Expanded text:
vico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. vico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat.  faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi perseveraret, reminisceretur et veteris incommodi populi Romani et pristinae virtutis Helvetiorum. Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, utQuare ne committeret ut is locus ubi constitissent ex calamoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minus merito populi Romani accidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod ne
Abbreviated transcription (Latin):
nantes aggressus magnam partem eorum concidit. reliꝗ
se se fugę mandarunt ratq in prorimas siluas ab diderũt.
Is pagus appellabatur tigurinus. Nam omnis ciuitas heluetia
in quatuor pagos diuisa est. hic pagus unus cum domo exiss&
exercitum sub iugum miserat. ita siue casu siue consilio de¬
orum immortalium. quae pars ciuitatis heluetia insignem
calamitatem pr. intulerat ea princeps poenas persoluit.
qua in re cesar non solum publicas sed etiam priuatas iniu¬
rias ultus est quod soceri eius .l. pisonis auum .i. pisonem le¬
gitum tigurini eodem praelio quo cassium interfecerant. Noc
proelio facto reliquas copias heluetioꝵ ut consequi poss& pon¬
tem in arare faciendum curauit:atq ita exercitum traduc̃. he¬
lueti repentino eius aduentu commoti cum id quod ipsi die¬
hus .xx.ęgerrime confecerant ut flumen transirent. illum uno
diẽ intelligerent. legatos ad cum mittunt. cuius legationis di¬

Expanded text:
nantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui nantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Di
Abbreviated transcription (Latin):
rum caesatem certiorem faciunt se se depopulatis agris
non facile ab oppidis uim hostium prohibere. Item allo¬
broges qui trans rhodanum uicos possessionesq habebant
fugi se ad caesarem recipiunt. & demonstrant preter agri
solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus caesar
non expectandum sibi statuit dum omnibus fortunis
sociorum consumptis: in santones heluetii puenirent. Flu¬
men est arar quod per fines hęduorum & sequanorum
in rhodanum influit incredibili lenitate. ita ut oculis
in utram partem fluat iudicari non possit. Id heluetii ra¬
tibus ac lintribus uinctis transibant. Ubi per ex ploratoes
caesar certior factus est tres iam partes copiarum helueti¬
os id flumen traduxisse quartam fere partem atra flu¬
men ararim reliquam esse.de tertia uigilia cum legionib
tribus e castris profectus ad eam partem puenit quae non¬
dum flumen ararim transierat. Eos impeditos & inopi¬

Expanded text:
rum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris rum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopi
Abbreviated transcription (Latin):
nis educit. & qua proximum iter in ulteriorem galliam per
alpes eratcum his quinq legionibus ire contendit. Ibi ceu¬
trones & graioceli & caturiges locis superioribus occupa¬
tis ab itinere exercitum prohibere conantur. Compluri¬
ciae extremum in fines uocontiorum ulterioris prouin¬
ciae dic septimo peruenit: inde in allobrogum fines. ab
allobrogibus in sebusianos exercitum ducit. hi sunt extra
prouinciam trans rhodanum primi. Helueni iam per angu¬
stias & fines sequanorum suas copias traduxerant. & in he¬
duorum fines peruenerant: eorumq agros populabantur.
Nediu tum se suaq ab his defendere non possent. legatos
ad cesarem mittunt rogatum auxilium. Ita se omni tem¬
pore de populo.r. meritos esse Nut pene in conspe¬
Ctu exercitus nostri agri uastari liberi eorum in seruitu¬
tem abduci. oppida expugnari non debuerint. Eodem tem¬
pore hedui ambarriq necessarii & consanguinei heduo¬

Expanded text:
nis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per nis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluriciae extremum, in fines Vocontiorum ulterioris provinciae die septimo pervenit; inde in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduo
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate regni adductus nouis rebus studebat. & quam
plurimas ciuitates suo subbeneficio obstrictas habere uo¬
lebat. Itaq rem suscipit: & a sequanis impetrat ut per fi¬
nes suos heluctios ire patiantur. obsidesq uti inter sese det
perfecit: sequati ne itinere heluetios prohibeant. heluetu ut
sine maleficio & iniuria transeant. Caesari renuntiatur he¬
luetiis esse in animo per agrum sequanorum & heduoru
iter in santonum fines facere qui non longe a tolosatiũ
finibus absunt: quae ciuitas est in prouincia. id si fier& in¬
telligat magno cum prouinciae periculo futurum: homies¬
ut bellicosos populi.t. inimicos locis patentibus maximeq
frumentariis finitimos haber&. Ob eas causas ei muniti¬
oni quam fecerat.T. labienum legatum prefec̃. ipse in ita¬
liam magnis itineribus contendit. duasq ibi legiones con¬
scribit. & tres quae circum aquileiam hyemabant ex hyber¬

Expanded text:
cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hiber
Abbreviated transcription (Latin):
castella communit. quo facilius si se inuito transire conaren¬
tur prohibere possint. Ubi ea dies quam constituerat cum
legatis uenit. & legati ad eum reuerterunt. negat se more
& exemplo populi.r. posse iter ulli per prouinciam dare. &
si uim ficere conentur prohibiturum ostendit. Heluetii ea
spe deiecti nauibus uinctis ratibusq compluribus factis alii
uadis rhodaniꝰ minima altitudo fluminis erat non nunqͣ
interdiu. sepius noctu si perrumpere possent conati operis
munitione & militum concursu & tellis repulsi hoc cona¬
cu destiterunt. Relinquebatur una per sequanos uia qua
sequanis inuitis propter angustias ire non poterant.His cu
sua sponte persuadere non possent: legius ad dunorigem
heduum mittunt. ut eo deprecatore a sequanis hoc impe¬
trarent. Dunnorix gratia & largitione apud sequanos
plurimum poterat. & heluetus erat amicus. quod ex ea ci¬
uitate orgentorigis filiam in matrimonium duxetat. &

Expanded text:
castella communit, quo facilius, si se invito transire conencastella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et
Abbreviated transcription (Latin):
tinebant qui dicer& sibi esse in animo sine ullo
maleficio iter per prouintiam facere. propterea quod nullum¬
aliud iter haberent. rogare ut eis uoluntate id sibi ficere li¬
ceat. Caesar quod memoria tenebat.l. cassium consulem occi¬
sum exercitumq eius ab heluetiis pulsum & sub iugum mis¬
sum concedendum non putabat. neq homines inimico animo
data facultate per prouinciam itineris faciundi tempaturos ab
iniuria & maleficio existimabat. tamen ut spatium interce¬
dere poss& dum milites quos imperauerat conuenirent lega¬
tis respondit diem se ad deliberandum sumpturum. si quid
uellent ad idus apr. reuerterentur. Interea ea legione quam
secum habebat militibusq qui ex prouincia conuenerant a
lacu lemanno qui in flumen rhodanum influit ad monte
iuram qui fines sequanorum ab heluetiis diuidit milia pas¬
suum decemnouem murum in altitudine pedum
xui. fossamq perducit. Eo opere perfecto prȩsidia disponit.

Expanded text:
tinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo tinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit,
Abbreviated transcription (Latin):
proximumq hduetiorum finibus genua. Ex eo oppido pons
ad heluetios pertin&. Allobrogibus se se uel persuasuros quod
non dum bono animo in populum .r. uiderentur existimabat.
uel ui coacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnib
rebus ad profectionem comparatis. diem dicunt qua die ad
ripam thodani omnes conueniant. Is dies erat ad .u.Nl. apri¬
lis .l. pisone. Aulo gabinio consulibus. Caesari cum id nunti¬
atum ess& eos perprouinciam nostram itir facere conarima¬
turat ab urbe preficisci. & quam maximis itineribus potest
ingilliam ulteriorem contendit. & ad genuam peruenit.
frouintie toti q̃ maximum militum numerum impat. Erat
omnino in gallia ulteriore legio una. Fontem qui erat ad
genũam iub& rescindi. Ubi de cius aduentu helueti cetiores
facti sunt legitos ad eum mutunt nobilissimos ciuitatis. cuius
legationis nammeius & uerudoetius principium locum ob¬

Expanded text:
proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod nondum bono animo in populum Romanum viderentur, existimabant vel vi coacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum ob
Abbreviated transcription (Latin):
tur erant comburunt. ut domum reditionis sꝑe sublata para¬
tiores ad omnia pericula subeunda essent. Trium mensium
molita cibaria unumquemq domo efferre iub&. Persuadet
ruricis & tulingis & latocibus finitimis uti eodem usi consi¬
lio oppidis suis uicisq exustis una cum his proficiscantur. Boios¬
q: qui trans incoluerant thenum & in agrum noricum transi¬
erant noreiamq oppugnarant. receptos ad se socios sibi asciscũt
Frant omnino itinera duo quibus itineribus domo exire pos¬
sent. unum persequanos angustum & difficile inter montem
iuram & flumen thodanum uix qua singuli carri duceretur.
mons autem altissimus impendebat ut ficile perpauci pro¬
hibere possent. alterum per prouinciam nostram multo faci¬
lius atq expeditius. propterea quod inter fines heluetiorum
& allobrogum qui nuper pacati erant rhodanus fluit.isq no
nullis locis uado transitur. Extremum oppidum allobrogum est

Expanded text:
turi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paraturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, multo facilius atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est
Abbreviated transcription (Latin):
bus suis orgentorigem ex unculis causam dicere coege¬
runt. damnatum penam sequi oportebat ut igni crema¬
retur. Die constituta causa edictionis orgentorix ad iu¬
dicium omnem suam familiam ad hominum milia decẽ
undiq coegit: & omnes clientes obaeratosq suos quorũ
magnum numerum habebat eodem conduxit. per eos
ne causam dicer&. se eripuit. Cum ciuitas ob eam rem
incitata armis uis suum exequi conaretur: multitudinẽ¬
q hominum ex agris magistratus cogerent orgentorix
mortuus est. Neq ab est suspicio ut heluetii arbitrantur
quin ipse sibi mortem consciuerit. fost eius mortem ni¬
hilominus heluetii id quod constituerant facere cona¬
tur. ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem para¬
tos esse arbitrati sunt: oppida sua omnia numero ad du¬
odecim: uicos ad quadraingentos reliqua priuata edificia
incendunt. frumentum omne preterqͣ quod secum porti¬

Expanded text:
bus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegebus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum porta
Abbreviated transcription (Latin):
tates suscoepit. In eo itinere psuad& castico catamantal¬
cedis filio sequano cuius pater regnum in sequanis mul¬
tos annos obtinuerat: & a senatu populoqr amicus
appellatus eratait regnum in sua ciuitite oecupare&.¬
quod pater ante habuerat. Itemq dumnorigi heduo fratri
diuitiaci qui eo tempore principatum in ciuitate sua¬
obtinebat ac maxime plebi accoeptus erat ut idem cona¬
retur persuad&: eiq filiam suam in matrimonium dat.
perfacile factum esse illis probat conata perficere. propte¬
rea quod ipse suae ciuitatis imperium ess& obtenturus.
non esse dubium quin totius galliae plurimum helueni pos¬
sent. seq suis copiis suoq exercitu regna conciliaturum
confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem & ius
iurandum dant: & regno occupato per tres potentissimos
& firmissimos populos. totius galliae se potiri posse spe¬
rant. Ea res ut est heluetiis per indicium nuntiata mori¬

Expanded text:
tates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaltates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparetquod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Mori
Abbreviated transcription (Latin):
sequanos & heluetios: tertia lacu lemanno & flumine
rhodano qui prouintiam nostram ab heluetiis diuidit.
Nis rebus fiebat ut & minus late uagarentur & minus
facile finitimis bellum inferre possent. Q uadecatsa homines
bellandi cupidi magno afficiebantur dolore. pro multitu¬
dine autem hominum & pro gloria belli atq fortitudinis
angustos se fines habere arbitrabantur. qui in longitudi¬
centum octoginta patebant. Niis rebus adducti. & aucto¬
ritate orgentorigis ꝓmoti: constituerunt ea quae ad proficiscẽ¬
dum pertinerent parare: iumentorum & carrorum qͣ ma¬
ximum numerum coemere:sementes ꝗͣ maximas facere:
ut in itinere copia frumenti suppeter&: cum proximis ci¬
uitatibus pacem & amiciciam confirmare. Ad eas res con¬
fitiendas biennium sibi satis esse duxerunt. in tertium
annum profectionem lege confirmant. Ad eas res confi¬
ciendas orgentorix delegitur. is sibi legationem ad ciui¬

Expanded text:
Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudiem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civi
Abbreviated transcription (Latin):
tus flumen rhenum uergit ad septemariones. Belge ab extre¬
mis gallia finibus oriuntur. pertinent ad inferiorem pirte
fluminis theni spectint in septentrionem & orientem so¬
lem. Nquitania a gatunna flumine ad pyrineos montes. &
cam partem deceani que est ad hispaniim pertin& spestat
inter cecosum solis & septentriones. Apud heluetios longe nõ¬
bilissimus fuit & ditissimus orgentorix. is.m. messali & p.
mareo pisone consulibus regni cupiditate inductus coniutas¬
tionem nobilitatis fecit. & ciuitati persuasit ut de finib
suis cum omnibus copiis exirent. perfacile esse cum uirtu¬
te omnibus pręstarent. totius galli& imperio potiri. Id
hoc facilius eis persuasit. quođ undiq loci natura tuti¬
heluetii continentur. una ex parte flumine rheno latis¬
simo atq altissimo qui agrum heluetium a germanis di¬
uidit: altera ex parte monte lura altissimo qui est inter

Expanded text:
tiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extretiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniuonem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter
Abbreviated transcription (Latin):
AL LIA est omnis diuisa in partesstris.
quarum unam in colunt belge saliam aq¬
tani tertiam qui ipsorum lingua celtae &
nostra galli appellantur: Ni omnes linguis
nstitutis legibus inter se differunt. Q allos
tinis garunna flumen a belgis matrona & sequana
liuidit. torũm omnium fortissimi sunt belge propterea
quod a cultu atq humanitate prouinciae longissime absut
minimeq ad eos mereatores sepe commeant: atq ea qua
id effeminandos animos pertinent importunt. proximiq
sunt germanis qui trins rhenum in colunt: quibus cum co¬
tinenter bellum gerunt. Qua de ciusa heluetii quoq reli¬
quos gallos uirtute prȩcedunt quod fere quotidianis bel¬
lis proelusq cum germanis contendunt. cum aut suis finib
eos prohibent. aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt fo¬
rum una pars quam gillos obtinere dictum estiinitium ea¬
pit a flumine thodano: contineturq garunna flumine. occe¬
anum finee belgarum aitingit. Etiam a sequanis & he ue¬

Expanded text:
allia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attingit etiam ab Sequanis et Helve
Abbreviated transcription (Latin):
multum adiuuat. Ea quae sunt usui ad armandas naues
ex hispania apportari iub&. lpse conuentibus gallie cite¬
rioris perastis in illyricum proficiscitur quod apirustis
finitimam partem prouinciae incursionibus uastari audie
doceant nihil carum rerum publico fast um consilio. seseq
paratos esse demonstrant omnibus rationibus de inuirus sa¬
nsfacere. Percepta oratione Caesar obsides imperat: cosq ad cer¬
tam diem adduci iub&. nisi ita fecerint sese bello ciuitate
persecuturum demonstrat: His ad diem adductis ut impera¬
uerat arbitros inter ciuitates dat qui litem extiment. penaq
constituant. His confectis rebus conuentibusq peractis in ci¬
teriorem galliam reuertitur. atq inde ad exercitum profi¬
ciscitur. Eo cum ueniss& circuitis omnibus hibernis singu¬
lari militum studio in summa omnium rerum in opia cir¬
cter sexcentas eius generis cuius supra de monstrauimus

Expanded text:
humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebdoceant nihil earum rerum publico factum consilio, seseque paratos esse demonstrant omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. Accepta oratione tam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus
Abbreviated transcription (Latin):
incensis quod menapii omnes se in densissimas siluas abdi¬
derant sead caesarem recipiunt.Caesar inbelgis omnium le¬
gionum hyherna constituit. Eodua omnino ciuitates exbri¬
tannia obsides miserunt. reliquae neglexerunt. Nis reb ge¬
stis ex littẽis c esaris dierum .xx. supplicatio a senatu dereta est.
OMITIO appio claudio cons. discedens ab hy¬
bernis Caesar in italiam ut quot annis facere
consuerat legitis imperat quos legionibus p¬
fecerat uti qͣ plurimas possent hieme naues
xdificandas ueteresq reficiendas curarent. Farum modu
formamq demonstrat ad celeritatem onerandi subductio¬
nesq paulo facit humiliores qͣ quibus in nostro mari un¬
consueuimus. atq ideo magis quod propter crebras commui¬
tationes estuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoue¬
rat. ad onera ad multitudinem iumentor transportanda
paulo latiores ꝗͣ quibus in reliquis utimur maribus. Has
omnes actuarias imperat fieri quam ad rem humilitas

Expanded text:
incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Caesaris dierum XX supplicatio a senatu decreta est. L. Domitio Ap. Claudio consulibus, discedens ab hibernis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresque reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari utconsuevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum
Abbreviated transcription (Latin):
omnes belgas amplificaturum quoꝵ auxiliis atq opibus
si qua bella inciderint sustentare consuerit.Caesar honõis
diuitiati atq heduorum causa scse eos in fidem recoeptu¬
rum & conseruaturum dixit sed quod erat ciuitas magꝰ¬
& inter belgas autoritate atq: hominum multitudinę pre¬
stabati sexcentos obsides poposcit. His traditis omnibusq
armis ex oppido collatis ab eo loco infines ambiano per¬
uenit: qui se suaq omnia sine mora dediderut. Eorum
fines neriii attingehant quorum de natura moribus ce¬
sar cum quae rer& sic reperiebat: nullum additum esse ad
eos mercatoribus: nihil patiuim reliquarumq rerum ad
luxuriam pertinentium inferri. quod his rebus clanguesce
animos eoꝵ & remitti uirtutem existimarent. esse homi¬
nes feros magnaeq uirtutis. increpitare atq incusare reliqͦs
confirmare sese neq legatos missuros neq ullam conditio¬
nem pacis accoepturos. Cum per gorum fines triduum iter

Expanded text:
omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque rerum ad luxuriam pertinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter
Abbreviated transcription (Latin):
tumq in hellouacos ducit.qui cum suaq omnia in oppi¬
dum hratuspantium contulissent atq ab eo oppido Caesar
cum exercitu circiter milia passuum quinq ab ess& om¬
nes maiores natu ex oppido egressi manus ad casarem
tendere & uoce significare coeperunt sese in eius fidem
ltem cum ad oppidum accessiss& castraq ibi poner& pu¬
eri mulieresq ex muro passis manibus suo more pacem
ab romanis petierunt. Pro his diuiciacus. nam post disces¬
sum belgarum dimissis heduorum copiis ad eum reuer¬
terat fac uerba bellouacos omni tempore in fide atq ami¬
citia ciuitatis hedua fuisse simpulsos a suis princpibus ꝗ
dicerent heduosa cesare in seruitutem redactos omnes
indignitates contumeliasq perferre: & ab heduis defecisse
intelligerent quantam calamitatem ciuitati intulissent i bri¬
tanniam profugisse. propterea petero non solum bellouacos
sed etiam pro his heduosut sua clementia ac mansuetudiẽ
in eos utatur. quod fecerit heduorum autoritatem apud

Expanded text:
tumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem contendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud
Abbreviated transcription (Latin):
nauihus posse qͣ romanos. neq ullam facultatem habere na¬
uium neq eorum locorum ubi bellum gesturi ess& uadi
portus insulãq nouisse ac longe aliam esse nauigationẽ in con¬
cluso mari atq in uastissimo atq in apertissimo occeano per¬
spiciebant. Nis initis consilus oppida muniunt. frumenta
ex agris in oppida comportant naues in uenetiam ubi caesa¬
rem pͥmum bellum esse gesturum constabat qͣ plurimas
possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum osismos lexobios

Expanded text:
navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere nanavibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios
Abbreviated transcription (Latin):
it in occeanum remiges ex prouincia institui nautas guber¬
natoresq comparari iub&. Nis rebus celeriter administra¬
tis ipse cum pͥmum per anni tempus potuit ad exercitum
contendit. Ueneti reliquaeq item ciuitates cognito Caesaris ad¬
uentu certiores facti simul quod quantum inse facinus ad¬
misissent intelligebant: legatos quod nomen ad omnes natio¬
nes sanctum in uiolatumq semꝑ fuiss& retentos a se & in
uincla coniectos pro magnitudine periculi bellum parare
& maxime ea quae ad usum nauium ptinent prouidere
instituunt. Hoc maiore spe quod multum natura loci con¬
⁊ fidebant. pedestria esse itinera conaisa. estuariam nauiga¬
tionem impeditam pp instientiam locoꝵ paucitatemq p̃o¬
tuum sciebant. Neq nostros exercitus propter frumenti
inopiam diutius apud se morari posse confidebant.ac ia
ut omnia contra opinionem acciderant tam se plurimũ

Expanded text:
it in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas guberit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebant, neque nostros exercitus propter inopiam frumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
iectis quos tenent ipsi omnes fere qui eo mari uti cõsue¬
runt habent uectigales: Abhis fuit initium retinendi
sSyllii atq uellanii. quod per eos suos se obsides quos tras¬
so dedissent recupaturos eristimibãt. Noꝵ autoritate¬
finitimi adducti ut sunt galloꝵ subita & repentina consilia
eadem de causa trebium terrasidiumq retinẽt. & celeriter
missis legatis persuos pͥncipes inter se conurant. nihil nisi co¬
muni consilio asturos. eundemq omnis fortunae exitum
esse laturos. reliquasq ciuitates solicitant ut in ea libertate qͣ
a maioribus accoepant permanere qͣ romanoꝵ seruitutem
perferre mallent. Omni ora maritima ad suam sententiam
cleriter perducta communẽ legitionem ad .P. Crassum mit¬
tunt si uelit suos recipere: ohsides sibi remittat: Quibus de re¬
bus caesar a crasso certior factus quod ipse aberat longius na¬
ues interim longas edeificari in flumine ligere quod influ¬

Expanded text:
iectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consueiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritatefinitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influ
Abbreviated transcription (Latin):
uiderat maxime frumenti commeatusq inopia ꝑmotus
postero die omnibus eius uici hedificiis incensis in proui¬
ciam reuerti contendit ac nullo hoste prohibente aut
iter demorante incolumemlegionem ĩ nantuates inde
in allobroges perduxit. ibiq hie mauit tiis rebus gestis
cum omnibus de causis caesar pacatam galliam existima¬
i& suꝑatis belgis expulsis germanis uietis in alpibus se¬
dunis atq ita inita hieme in illyricum profectus ess&
tum bellum in gallia ortum est. cius belli haec fuit causa.
ꝑcrassus adolescens cum legione .uii. proximus mari oc¬
ceano in andibus hiemauerat. Is quod in his locis in opia
frumenti erat prefectos tribunosq militum complures in
finitimas ciuitates frumenti causa dimittit. Quo in nũo
est .T. terrasidius missus in esubios.M. trebuis gallus in
maritimae regionum carum: quod & naues hab& plu
magno impetu maris atq aperto paucis portibus inter¬

Expanded text:
videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, tum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus inmaritimae regionum earum, quod et naves habent Vmagno impetu maris atque aperto paucis portibus inter
Abbreviated transcription (Latin):
lites certiores facit. paulisper intermitter& proelium.
ac tantum modo tela missa excipent: seq ex labore refi¬
cerent. Post signo dato ex castris erumꝑẽt.atq omnem
spem salutis in uirtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt.
ac subito omnibus portis eruptione facta neq cognoscen¬
di quid fier& neq sui colligendi hostibus facultatem re¬
linquunt. Ita cõmutata fortuna eos ꝗ in spem potiundo¬
rum castroꝵ uenerant undiq circunuentos interficiunt.¬
& ex hominum milibus amplius triginta quem nume¬
rum barbaroꝵ ad castra uenisse constabat plus tertia par¬
te interfecta reliquos perterritos in fugam coniciunt. ac
ne in locis quidem suꝑiorib consistere patiuntur. Sic
omnibus hostium copus fusis armisq exutis se in castra
munitionesq sua recipiunt: Quo proclio facto quod se¬
pius fortunam temptare galba nolebat. atq alio sẽse in
hiberna consilio uenisse meminerat aliis occurrisse reb

Expanded text:
lites certiores facit, paulisper intermitterent proelium lites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus
Abbreviated transcription (Latin):
& aupilium ferre sed hoc supari quod dunturnitaite pugne¬
hostes defessi proelio excedebant. alii integris uiribus suc¬
cedebant. Quaꝵ rerum a nostris ꝑꝑ paucitatem fieri nihil
poterat. ac non modo defesso ex pugna excedendi sed ne
saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendum.
ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius ho¬
ris sex continenter pugnaretur ac non solum iures sed
ctiam tela nostris deficerent: atq hostes acrius instarent.
languidioribusq nostris uallum scindere & fossas comple¬
re coepissent resq ess& iam ad extremum ꝑducta. casum
e. sextius baculus pͥmi pili centurio quem neruico proc¬
lio pluribus confectum uulnerib diximus & item .c.
uolusenus tribunus militum uir & consilii magni &
uirtutis ad galbam accurrunt.atq unam esse spem sa¬
lutis docent si eruptione facta extremum auxilium ex¬
perirentur: itaq conuocatis centurionibus celeriter mi¬

Expanded text:
et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnet auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnhostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter mi
Abbreviated transcription (Latin):
tum repentini piculi preter opinionem accidiss&. ac iam om¬
nia fere supiora loca multitudine armatoꝵ completa con¬
spicerentur neq subsidio ueniri neq comineatus supporta¬
ri interclusis itineribus possent prope iam desperata silute
non nullae huius modi sententiae dicebantur. ut impedime¬
tis relictis eruptione facta hisdem itinerib quibus coper¬
uenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti
placuit hoc reseruato ad extremum consilio interim rei
euentum experiri & castra defendere. Breui spatio inter¬
iecto uix ut his rebus constituissent collocandis atq ad mi¬
nistrandis tempus daretur. hostes ex omnibus partibus si¬
gno dato decurrere. lapides telaq in uallum conicere. no¬
siri pͥmo integris uiribus fortiter repugnare. neq ullum
frustra telum ex loco supiore mittere. ut quęq pars castro¬
rum nudata defensoribus premi uidebatur eo occurrere.

Expanded text:
tum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omtum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere