comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut numquam omĩno meliora. At romȩ ut
ad id tempus rodeam uude digressus sũ. noq
enim interuallo miscriarum ad alios tranfi¬
re compellor. s sicut se quondam efferues¬
centia ubiq mala ipsis aetib colligarunt.
ita eciam permixta referuntur. Nobis
quippe inter se conferre tempora orbis. non
cuiusquam partis eius laborib insultare. pro

Expanded text:
aut numquam omnino meliora? At Romae — ut aut numquam omnino meliora? At Romae — ut ad id tempus redeam unde digressns sum: neque enim interuallo miseriarum ad alios transire conpellor, sed, sicuti se quondam efferuescentia ubique mala ipsis actibus conligarunt, ita etiam permixta referuntur: nobis quippe conferre inter se tempora Orbis, non cuiusquam partis eius la- boribus insultare pro
Abbreviated transcription (Latin):
tum suum mregia citumuentꝰ
occidĩtur. Q tempora defiderio  recordatio¬
ne dignissima. Odies illos in offensȩ serem¬
tatis qui nobis ueluti e tenebris respicien¬
di proponuntur. quib breuissi mo inteꝵ¬
uallo cdeunscrib unius regni. decies nouies de¬
centena milia uiroꝵ trib proximis regibus
tria bella rapuerunt. Ut taceam de infelicissi¬
ma tune grecia que totum hune de quo
nẽ hebescimus numerum moriendo suꝑa¬
uit. Lconida ille clarissimus lacedemonioꝵ¬
rex. in bello isto aduersꝰ Fersem quod supre¬
mum ipsi atq hostib fuit. cũ. sexcentis su¬
is famosissima illa incitam̃ta dixisset. pran¬
dere tamquam apud inferos cenaturi. Au¬
xiliarib tamen quos excedere bello iubebat.
miscłiter suasit. ut se ad meliora tempora re¬
seruarent. Ecce cum ille promisit futura
meliora. islt asserunt meliora preterita. qͥd
anud colligi datur uttaq in suis decestante p̃¬
sentia. msi aut semper bona. eẽ. s ingrata.

Expanded text:
tum suum in regia circumuentus tum suum in regia circumuentus occiditur. O tempora desiderio et recordatione dignissima! o dies illos inoffensae serenitatis, qui nobis ueluti e tenebris respiciendi proponuntur! quibus breuissimo inteuallo de uisceribus unius regni decies nouies centena milia uirorum tribus proximis regibus tria bella rapuerunt; ut taceam de infelicissima tunc Graecia, quae totum hunc, de quo nunc hebescimus, numerum moriendo superauit. Leonida ille clarissimus Lacedaemoniorum in bello isto aduersus Xerxen, quod supremum ipsi atque hostibus fuit, cum sesoentis suis famosissima illa incitamenta dixisset: Prandete, tamquam apud inferos cenaturi, auxiliaribus tamen, quos excedere bello iubebat, misericorditer suis, ut se ad meliora tempora permixta. ecce cum ille promisit futura meliora, isti adserunt meliora praeterita, quid aliud colligi datur utroque in suis detestante praesentia, nisi aut semper bona esse sed ingrata
Abbreviated transcription (Latin):
damno. Nampost hitius prede diuisionem.
auriun persicum prima greciȩ uirtutis
corruptio fint. Urget igitur inceptus mi¬
seros extrema perditio. Nam forte eodem
die quo in boetiam mardonii copiae dele¬
te sunt. pars persici exercitus in asia sunt¬
sub monte micale nauali p̃lio dimicabat::
Ibinouus repente rumor utriusq classis
et populi. impleuit aures mardonii.
extinctas copias. grecos extitulȩ uictores.
Mira dium ndica ordinatio. In boetia ori¬
ente sole. bellum fiusse commissum in asia
meridiams horis sub eadem die tantis spa¬
tiis maris terreq interiacentib nunciatũ.
Qui rumor ei uel maximȩ astipulatus. ẽ.¬
rei. quod ꝑsas audita clade socioꝵ pͥmum
dolore dehinc desperatione correptus. nec
bello expeditos. nec fuge abiles reddidit.
atq ita consternatos profligatosq. con¬
stantior factꝰ hostis successu felicitatis in
cia infeliciter gesto. contẽptibilis
suis factus. per arthabanũ prefec¬

Expanded text:
damno: nam post huius praedae diuisionem damno: nam post huius praedae diuisionem aurum Persicum prima Graeciae uirtutis corruptio fuit. urguet igitur inceptus miseros extrema perditio. nam forte eodem die, quo in Boeotia Mardonii copiae deletae sunt, pars Persici exercitus in Asia sub monte Mycale nauali proelio dimicabat. ibi nouus repente rumor utriusque classis et populi inpleuit aures, Mardonii exstinctas copias, Graecos exstitisse uictores. mira diuini iudicii ordinatio, in Boeotia oriente sole bellum fuisse commissum, in Asia meridianis horis sub eadem die tantis spatiis maris terraeque interiacentibus nuntiatum! qui rumor ei uel maxime rei adstipulatus est, quod Persas, audita clade sociorum primum dolore dehinc desperatione correptos, nec bello expeditos nec fugae habilee reddidit. atque ita consternatos profligatosque eonstantior factus hostis successu felicitatis inuasit. cia infeliciter gesto contemptibilis suis factus, per Artabanum praefec
Abbreviated transcription (Latin):
Pedestres quoq copiȩ que ducib cõmissȩ
fuerant. labore. famȩ ac metu ita distabu¬
erant. & crudescente morbo tanta pestis
tantaq feditas morientium exorta. est.
ut uiȩ cadauerib replerent᷑. Dux eciã
alites. atq improbȩ bestie escarũ illoce¬
bris sollicitate moribundum sequerent᷑
exercitum. At uͦ mardonius cui reliqua
belli xerses cõmiserat. afflatus pͥmo sucoes¬
su breui. mox in extrema deiectus. ẽ. Olm¬
thum siquidẽ greciȩ oppidum ex pugna¬
uit. athenienses uaria sollicitatione ad¬
ducere in spem pacis adgressus. ubi in¬
expugnabilem eoꝵ libertatẽ uidet: incen¬
sa urbis parte. in boetiam omnem belli¬
apparatum d educit. illuc quoq eũ cencum
milia grecoꝵ insecuta sunt. Et commissosi¬
ne mora prelio mardo nium deletis copiis
ipsuis uelut e naufragio nudum cũ paucis
fugere compulerunt. castra. reis opib teferta
ceperunt. non paruo quidem antiq industriȩ

Expanded text:
pedestres quoque copiae, quae ducibus commissae pedestres quoque copiae, quae ducibus commissae fuerant, labore fame ac metu ita distabuerunt et erudescente morbo tanta pestis tantaque foeditas morientium exorta est, ut uiae cadaueribus replerentur, dirae etiam alites atque improbae bestiae escarum inlecebris sollicitatae moribundum sequerentur exercitum. At uero Mardonius, cui reliqua belli Xerxes commiserat, adflatus primum successu breui mox in extrema deiectus est. Olynthum siquidem Graeciae oppidum expugnauit. Athenienses uaria sollicitatione adducere in spem pacis adgressus, ubi inexpugnabilem eorum libertatem uidet, incensa urbis parte in Boeotiam omnem belapparatum deducit. illuc quoque eum centum milia Graecorum insecuta sunt et commisso sine mora proelio Mardonium deletis copiis ipsius uelut e naufragio nudum cum paucis fugere conpulerunt; castra regiis opibus referta ceperunt, non paruo quidem antiquae industriae
Abbreviated transcription (Latin):
oportere. priusquam aduersa fama nouas
res domi molretur. se autem si reficdiȩ sibi co¬
piȩ traderentu. & ultionẽ ab hoste exactu¬
rum. & ignominiam domesticam propul¬
saturum. Aut si aduersa belli perseue rassẽt.
cessurum se quidem hosti. sed tamen sine regis
infamia probato consilio exerettus mardonio
traditur. Rex auicdum ubi pontem ueluti
uictor maris conseruerat. cum paucis pro¬
ficiscitur. S cum pontem hibernis tempes¬
tatib dissolutum offenduset. piscatoria sca¬
pha trepidus transti. Erat sane quod spe¬
tare humanum genus & dolere debuerit.:
Mutationes rerum hac uel maxime uari¬
etate permetiens. exiguo contentum late¬
re nauigio. sub quo ipsum pelagus ante
latiusset. & ugum captiuitatis suȩ uinc¬
to ponte portasset. uilissimo umus sen¬
uuli egete ministerio. cuius potenti dũ
montes excidunt᷑. ualles replent᷑. anities ex¬
hauriuntur: ipsa eciã rerũ natura cessifset.

Expanded text:
oportere prius quam aduersa fama nonas oportere prius quam aduersa fama nonas res domi moliretur; se autem, si residuae sibi cpiae traderentur, et ultionem ab hoste exacturum et ignominiam domesticam propulsaturum, aut, si aduersa belli perseuerassent, cessurum se quidem hosti, sed tamen sine regis infamia. probato consilio exercitus Mardonio traditur. rex Abydum, ubi pontem ueluti uictor maris conseruerat, cum paucis proficiscitur. sed cum pontem hibernis tempestatibus dissolutum offendisset, piscatoria scapha trepidus transiit. erat sane quod spectare humanum genus et dolere debuerit mutationes rerum hac uel maxime uarietate permetiens: exiguo contentum latere nauigio, sub quo ipsum pelagus ante latuisset et iugum captiuitatis suae iuncto ponte portasset; uilissimo unius seruuli egere ministerio, cuius potentiae, dum montes exciduntur, ualles replentur, amnes exhauriuntur, ipsa etiam rerum natura cessisset.
Abbreviated transcription (Latin):
tem intuste desides apta increpatione corripi¬
ens. atq ad antiquoꝵ uira feclerum religi¬
osa adhortatione persuadens. precipueq
admonens. uti cõmisso p̃lio cedentium ui¬
ce inhibeant remos. seseq bello auferatit. Ig¬
tur rex partem nauium sibi detinens. spec¬
tator pugnȩ iu lictore manet. Contra au¬
tem arthemidora regina halycarnasi quȩ
in auxilium. xersi uenerat. inter pͥmos du¬
ees acerrime bello inmiscetur. ita ut uersa
uice in uiro feminea cautela. infęminea ui¬
rilis audacia spectaretur. Cum autem anceps
pugna. eẽt iones uixta p̃ceptum themisto¬
clis paulatim se certataini subtrahere cepe¬
runt. Quoꝵ defectio persas iam fugam
circũ inspicientes. aperte fugere ꝑsuasit.
Inqua trepidatione. multȩ naues mersȩ.
captęq sunt: plures tamen seuitia regis ue¬
lut immantatem hostis tientib domos dila¬
bunt᷑. Anxium tot malis regem marclonius
aggreditur. suadens regem in regnum rectire

Expanded text:
tem iniuste desides apta increpatione corripitem iniuste desides apta increpatione corripiens atque ad antiquorum iura foederum religiosa adhortatione persuadens praecipueque admonens, uti commisso proelio cedentium uice inhibeant remos seseque bello auferant. igitur rex, partem nauium sibi detinens, spectator pugnae in litore manet. contra autem Artemidora, regina Halycarnasi, quae in auxilium Xerxi uenerat, inter primos duces acerrime bello inmiscetur, ita ut uersa uice in uiro feminea cautela, in femina uirilis audacia spectaretur. cum autem anceps pugna esset, Iones iuxta praeceptum Themistoclis paulatim se certamini subtrahere coeperunt: quorum defectio Persas iam fugam circumspicientes aperte fugere persuasit. in qua trepidatione multae nanes mersae captaeque sunt, plures tamen saeuitiam regis uelut immanitatem hostis timentes domos dilabuntur. annum tot malis regem Mardonius adgreditur suadens, regem in regnum redire
Abbreviated transcription (Latin):
uagant᷑ uniuersa. & inter densas straso
corpoꝵ. raros homines uix secunt᷑ itictora
Sine clubio nisi mori elegissent. onuĩ no uꝰ¬
torem diei partem tractũ. ẽ. Ad postre mõꝵ¬
cendo fatigati. ubi quisq eoꝵ deficientibĩ
bris uisus. ẽ. sibi mortis suȩ iatione satls¬
tꝰ. ibunter impedimenta cadauertim. eas¬
pumq erasso ce semigelato sanguine pli¬
ꝓtanẽ
lassus ꝙͣ ã simortuus ẽ. Xersesbis uictus unt̃¬
ra. nauale prelium parat. Sed themistocles
dux atheniensium cum intellexisset ionas
quibus diadum aigcilium suꝑiore bello pre¬
buerat. persarum umpetum uerterat in au¬
xiliun. xerses instructam classem deducere.
sollicitare eos parcisuȩ: hostiͤ subtrahere sta¬
tuit. Et quia colloquendi facultas negabat᷑
locis quib iõna accessirri nauib uidebant᷑.
proponi symbolos saxisq affigi iubet: socios
quondam & participes perictiloꝵ. Nunc au¬

Expanded text:
peruagantur uniuersa et inter densas strues peruagantur uniuersa et inter densas strues corporum raros homines uix sequuntur: uictores sine dubio, nisi mori elegissent. proaiorem diei partem tractum : ad postremum uincendo fatigati, ubi quisque eorum deficientibus membris uisus est sibi mortis suae ultione satiatus, ibi inter impedimenta cadauerum campumque crasso et semigelato sanguine palpitantem lapsus et mortuus est. Xerxes bis uictus in terra nauale proelium parat. sed Themistoclee dux Atheniensium cum intellexisset Ionas — quibus dum auxilium superiore bello praebet, in se Persarum impetum uerterat — in auxilium Xerxis instructam classem deducere, sollicitare eos parti suae hostique subtrahere statuit. et quia conloquendi facultas negabatur, locis quibus Iones accessuri nauibus uidebantur proponi symbolos saxisque adfigi iubet, socios quondam et participes periculorum, nunc au
Abbreviated transcription (Latin):
nuo non duoꝵ ꝓugna s cedes umius popis
fuit. Quarto autẽ die cum uideret leomid
undiq hostem curũtundi. hortat᷑ auxiliar
socios. ut subtrahentes se pugnȩ in cacin
montis euadant. ac se ad meliora tempora
seruent. sibi uͦ cũ spartanis suis aliam sori
ẽẽ. subeundam. plus se patrie debere quan
uite. Dimissis sociis spartanos admonet des
ria plurimũ. de uita nichil sperandum. nc
spatandum uel hostem uel diem. sed occasi¬
ne noctis prorumpenda castra. conmisct¬
da arma. conturbanda agminafore. nusgs
uictores hostius quam in castris hostiũ ẽt
turos. ꝑsuasi igit᷑ mori malle inultionẽ ft¬
rȩ mortis armantur. taiquam ipsi interin
suum & exigerent & undicarent. Mirim
cdictu. sȩscenti uiri. castra sexcentoꝵ milũ r¬
rumpunt. tumultꝰ totis castris orit᷑. pers
quoq ipsi spartanos adtuuant. Mutuis
dib suis: spartani quęrentes regent hec iro¬
mentes. cedunt. sternuntq om̃ia Eastra

Expanded text:
tinuo non duorum pugna, sed caedes unius populi tinuo non duorum pugna, sed caedes unius populi fuit. quarto autem die cum uideret Leonida undique hostem circumfundi hortatur auxiliares socios, ut subtrahentes se pugnae in cacumen montis euadant ac se ad meliora tempora reseruent; sibi uero cum Spartanis suis aliam sortem esse subeundam: plus se patriae debere quam uitae. dimissis sociis Spartanos admonet, de gloria plurimum, de uita nihil sperandum; neque exspectandum uel hostem uel diem, sed occasione noctis perrumpenda castra, conmiscenda arma, conturbanda agmina fore; nusquam uictores honestius quam in castris hostium esse perituros. persuasi igitur mori malle, in ultionem futurae mortis armantur tamquam ipsi interitum suum et exigerent et uindicarent. mirum diotu sescenti uiri castra sescentorum milium inrumpunt. tumultus totis castris oritur. Persae quoque ipsi Spartanos adiuuant mutuis caedibus suis. Spartani quaerentes regem nec inuenientes caedunt sternuntque omnia, castra
Abbreviated transcription (Latin):
bellas pͥmum scriptas deinde ceratas sitis pro
gitur xerses septigenta milia. cap̃. Ididit. Uiii¬
armatoꝵ de rogno. & trecenta de auxiliis
rostratas etiã naues mille ducentas: Onera¬
rias autem tria milia numero habuisse nar¬
ratur. ut merito in exopinato exercitu. im¬
maria ad cursum suffecisse meuioratum
fit. Huic tam incredibili temporibus
nr̃is agmini. euius numerum nc̃ difficiliꝰ
est astrui quam tunc fuit uinci: leonida
rex spartanoꝵ. cum quatuor milib homi¬
nũ. in angustiis thermo philarũ obstitit.:
Nerses autem contt̃ptu paticitatis obiecte
miri pugnam. conseri manũ impera .t. Porro
illi quoꝵ cognati q citm mampulares in cã¬
pis marathoniis occubuerant. & certaminis
simul &e cladis extitere principium. Demn¬
de succedens sibi turba maior ac seginor cũ
iam neq ad procurrendum libera. neq a
pugnandum expedita. neq ad fugiendun
prompta. solis mortib stibrigeret᷑. tri duo cor¬

Expanded text:
bellas primum scriptas deinde ceratas suis prodidit. bellas primum scriptas deinde ceratas suis prodidit. igitur Xerxes septingenta milia armatorum de regno et trecenta de auxiliis, rostratas etiam naues mille ducentas, onerarias autem tria milia numero habuisse narratur; ut merito inopinato exercitu ins ad ingressum, uix maria ad cursum suffecisse memoratum sit. huic tam incredibili temporibus nostris agmini, cuius numerum nunc difficilius est adstrui quam tunc fuit uinci, Leonida rex Spartanorum cum quattuor milibus hominum in angustiis Thermopylarum obstitit. Xerxes autem contemptu paucitatis obiectae iniri pugnam, conseri manum imperat. porro illi, quorum cognati et commanipulares in campis Marathoniis occubuerant, et certaminis simul et cladis exstitere principium. de succedens sibi turba maior ac segnior, cum iam neque ad procurrendum libera neque ad pugnandum expedita neque ad fugiendum prompta solis mortibus subrigeretur, triduo con
Abbreviated transcription (Latin):
cum detineri persas quatriduane religionis¬
otio cõmpertum haberent: spem occasione sumentes.
instructis tm̃ decem milib ciuiũ. & plateen¬
sib auxiliarib: mille aduersum sexcen¬
ta milia hostiũ campis marathoniis pro¬
ruperunt. Miliciades ei tunc bello p̃fuit. qͥ
deleritate magis quam uirtute fretus. a lacri
satis expeditione. pͥus hosti cõminus inhe¬
sit: quã possit expedito sagitarũ ictu pro
ex alia ꝑecudes ad moriendum p̃parate puta¬
rentur. Ducenta milia persarum apud cam¬
pos maratho mos ea temꝑ estate ceciderunt.
Senfit darius hoc dampnum. Nam uictus
fugatusq abreptis nauib refugit in persas
Cum autem instauraret bellum. & ulcisci in
uictores moluetur: in ipso apparatu belli con¬
¶O ob crimen stupri uiria defossa. ẽ. xersesdan¬
O patri in regnum succedens. bellum aduers
gretiam. a patre susceptum. per quinquenni¬
um instruxit. Quod demarathiis lacedemoniꝰ
qui tunc forte apud xersen exulabat. perta¬

Expanded text:
cum detineri Persas quadriduanae religionitio conpertum haberent, spem occasione sumentes instructis tantum decem milibus ciuium et Plataeensibus auxiliaribus mille aduersum sescenta milia hostium campis Marathoniis proruperunt. Miltiades ei tunc bello praefuit, qui celeritate magis quam uirtute fretus alacri satis expeditione prius hosti comminus inhaesit quam posset expedito sagittarum iactu prex alia pecudes ad moriendum praeparatae putarentur. ducenta milia Persarum apud campos Marathonios ea tempestate ceciderunt. sensit Darius hoc damnum: nam uictus fugatusque arreptis nauibus refugit in Persas. cum autem instauraret bellum et ulcisci in uictores moliretur, in ipso apparatu congo ob crimen stupri uiua defossa est. Xerxes Dario patri in regnum succedens bellum aduersus Graeciam a patre susceptum per quinquennium instruxit; qugd Demaratus Lacedaemonius, qui tunc forte apud Xerxen exulabat, per ta
Abbreviated transcription (Latin):
extrema copiarum dilacerantib: metuens
ne sibi roditꝰ interruptio ponte histri flu¬
minis negaret᷑. Amissis occoginta mmilibus
bellatoꝵ trepidus refugit. quamius hunc
amissoꝵ numerum inter dãpna non sense
rit. & quem habendum uix quispiam am¬
nissumttu bire ausus eẽt. perditum ille non senserit.¬
uret inde asiam macedoniamq aggressis ꝑdomu¬
ncuili it. ionas quoq nauali congressione supera¬
uit. deinde in athenienses cur ionas aduer¬
sum se auxilio uuissent. impetum fecit. atq
arma dei cdirexit. Porro athemenses ubi ad¬
uentare darium cõpererunt. quamuis au¬
xilium a lacedemoniis poposcissent: tamen

Expanded text:
extrema copiarum dilacerantibus, metuens extrema copiarum dilacerantibus, metuens ne sibi reditus interrupto ponte Histri fluminis negaretur, amissis octoginta milibus bellatorum trepidus refugit, quamuis hunc amissorum numerum inter damna non duxerit, et, quem habendum uix quisquam ambire ausus esset, perditum ille non sensit. inde Asiam Macedoniamque adgressus perdomuit. Ionas quoque nauali congressione superauit. deinde in Athenienses, cur Ionas aduersum se auxilio iuuissent, impetum fecit atque arma direxit. porro autem Athenienses ubi aduentare Darium conpererunt, quamuis auxilium a Lacedaemoniis poposcissent, tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
darius cyro. apud scithas interfecto
ꝑost aliquantum interuallũ sorte
regnũm adeptus. ẽ. Regnauit enuim medtus
oꝵ cambises cyri filitis. qui deuicta egipto
unctam egipti religionem abhominatꝰ. cerimo¬
uias eius & templa deposuit. Post hunc eciã
magi sub noma ne quẽ occiderant regis. regno
pbripere ausi. qui quidem mox deprehensi
& oppressi sunt. Darius itaq unus ex his
qui magoꝵ audaciam ferro coercuerant. cõ¬
ensu om̃um rex ereatꝰ. ẽ. Qui postquam as¬
sirios ac babyloniam a persarum regno defi¬
cientem bello recuperauit antyro regi scita¬
rum hac uel maxime causa belliun intulit
quod filiȩ eius petitas sibi nuptias non obci¬
nuisset. magna scilicet necessitas pro unius
libidine hominis septingenta milia uiroꝵ peri¬
culo mortis exponi ineredibili quippe appa¬
ratu cum septingentis milib armatoꝵ scithi¬
am ingressus. non facientib hostib iustȩ pug¬
nȩ pocestatem insuper repentinis incursibus.

Expanded text:
Darius, Cyro apud Scythas interfecto, post aliquantum intervallum forte regnum adeptus est. Regnavit enim medius eorum Cambyses Cyri filius: qui, devicta Aegypto, cunctam Aegypti religionem abominatus caeremonias ejus et templa deposuit. Post hunc etiam Magi, sub nomine quem occiderant regis, regno obrepere ausi; qui quidem mox deprehensi et oppressi sunt. Darius itaque, unus ex his qui magorum audaciam ferro coercuerant, consensu omnium rex creatus est. qui postquam Asyrios ac Babylonam a Persarum regno deficientem bello recuperauit, Antyro, regi Scytharum, hac uel maxime causa bellum intulit, quod filiae eius petitas sibi nuptias non obtinuisset. magna scilicet necessitas, pro unius libidine hominis septingenta milia uirorum periculo mortis exponi. incredibili quippe apparatu cum septingentis milibus armatorum Scythiam ingressus , non facientibus hostibus iustae pugnae potestatem, insuper repentinis incursibus
Abbreviated transcription (Latin):
conclusa sunt Duo bella funestis¬
sima. sociale italicum & cuule syllanũ. Hȩc
ꝑ annos decem tracta plusquã centum quinqua¬
ginta milia romanorũ consumpserunt. tan¬
tumq lectissimorũ uirorũ uernaculorumq
militũ roma hoc ciuili bello ꝑdidit. quan¬
tum mea superiore tempore cum se iam
ad uersum alexandrũ magnũ circum spice¬
ret indiscretis ȩtatib census inuenit. Prece¬
aedicilios sexaginta senatores fere ducen¬
dos. absq in numeris totus italiȩ popłis.
qui passim sine consideratione de¬
leti sunt. Quos neget quisquã si ualet
quid in edoem dampno suo uictrit roina qđ
amisit italia: Prodolor. numquid nã &
hic comparatione ambigua ȩgent tempo¬
ra: ummo uel maximȩ inquiunt. Nam
quid tam aptȩ quã hellis ciuilib bella ci¬
uilia comparantur ⁊ An forte dicitur ȩtiã
in his temporib bella ciuilia. non fuisse

Expanded text:
conclusa sunt duo bella funestissima, sociale Italicum et ciuile Sullanum. haec per annos decern tracta plus quam centum quinquaginta milia Romanorum consumpserunt; tantumque leetissimorum uirorum uernaculorumque militum Roma hoc ciuili bello perdidit, quantum in ea superiore tempore, cum se iam aduersum Alexandrum Magnum circumspiceret, in discretis aetatibus census inuenit; praeteaedilicios sexaginta, senatores fere ducentos, absque innumeris totius Italiae populis, qui passim sine consideratione deleti sunt, quos neget quisquam, si ualet, quin eodem damno suo uicerit Roma quo amisit Italia., Pro pudor! num quidnam et hic conparatione ambigua egent tempora? immo uel maxime, inquiunt: nam quid tam apte quam bellis ciuilibus bella ciuilia conparantur? an forte dicetur, etiam in his temporibus bella ciuilia non fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
iuniorib in rem publicã substitutis ipsi in pͥ¬
uato ocio consenescerent. Itaq sub uno die dio¬
cletianus apud nicomediã. & maximianus
apud mediolaniũ. potestatẽ imperii simul
cultumq posuerunt. G allerius & constan-¬
tius augusti primi romanũ imperiũ induas
partes determinauerunt: G alerius maximia¬
nus. illiricũ. asiã. & orientẽ Constantius ita¬
liam. africã. hispaniã. & gallias. obtinuit:
S constantius uir tranquillissimus gallia
tantũ hispaniaq contentus. G allerio cȩderis
partibus cessit: G allerius duos cȩsares legit.
maximinũq inoriente constituit. & seuerũ
cui ꝑmisit italiã: Ipse in illirico constitutus.
Constantius uero augustus summe mansue-¬
tudinis ꝙ̃ ciuilitatis inbrittannia mortẽ obi¬
it. qui constantinũ filium exconcubina he¬
lena creatum imperatorẽ galliarũ reliquit:¬

Expanded text:
junioribus in rempublicam substitutis, ipsi in prjunioribus in rempublicam substitutis, ipsi in privato otio consenescerent. Itaque sub una die Diocletianus apud Nicomediam, Maximianus apud Mediolanum potestatem imperii simul cultumqtius Augusti, primi Romanum imperium in duas partes determinaverunt: Galerius Maximianus Illyricum, Asiam et Orientem: Constantius Italiam, Africam, Hispaniam, et Gallias obtinuit. Sed Constantius, vir tranquillissimus, Gallia tantum Hispaniaque contentus, Galerio caeteris partibus cessit. Galerius duos Caesares legit, Maximinum, quem in Oriente constituit: et Severum, cui permisit Italiam; ipse in Illyrico constitutus. Constantius vero Augustus, summae mansuetudinis et civilitatis, in Britannia mortem obiit, qui Constantinum filium ex concubina Helena creatum imperatorem Galliarum reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
uasit: N xores. sorores. liberosq cȩpit: In men¬
sam uim gaze ꝑsicae diripuit: Captiuos ꝗͣ¬
plurimos ꝑsarum nobiliũ abduxit: Reuer.¬
sus in mesoͬpotamiã. adiocletiano plurimo
honore susceptus est. Postea ꝑeosdem duces
strenuȩ aduersũ carpos basternasq pugna
tum est: Sarmatas deinde incerunt: Q uorũ
copiosissimã captiuorũ multitudinẽ per
romanorũ finium disꝑsere presidia: Cap̃. xl .i.¬
Nterea diocletianus inoriente. maximia nꝰ
herculius moccidente. Uastari ȩccłras. ad¬
loco preceperunt: Quȩ ꝑsecutio omnibus
fere ante actis diuturmor. adq in manior
fuit. Nam ꝑ.x. annos incendiis ȩccliarum
ꝓscriptionibusq innocentium. cȩdib martyrũ.
incessabiliter acta est: Sequitur terremotꝰ
insyriam. Exquo apud tẏrum & sidonem
passim labentib tectis multa hominũ mił
diodetianus ab inuito exegit maximiano ut
simul purpurã imperiũq deponerent. ac

Expanded text:
vasit, uxores, sorores, liberosque cepit, immenvasit, uxores, sorores, liberosque cepit, immensam vim gazae Persicae diripuit: captivos quamplurimos Persarum nobilium abduxit. Reversus in Mesopotamiam a Diocletiano plurimo honore susceptus est. Postea per eosdem duces strenue adversus Carpos Basternasque pugtum est. Sarmatas deinde vicerunt: quorum copiosissimam captivam multitudinem, per Romanorum finium dispersere praesidia. Interea Diocletianus in Oriente, Maximianus Herculius in Occidente, vastari ecclesias, afloco, praeceperunt: quae persecutio omnibus fere anteactis, diuturnior atque immanior fuit. Nam per decem annos incendiis ecclesiarum, proscriptionibus innocentum, caedibus martyrum incessabiliter acta est. Sequitur terrae motus in Syria, ex qua apud Tyrum et Sidonem passim labentibus tectis, multa millia hominum letianus ab invito exegit Maximiano, ut simul purpuram imperiumque deponerent, ac,
Abbreviated transcription (Latin):
domuit: Porro autẽ diocletianus achilleũ
obsessum ꝑ octo menses apud alexandriã cȩp̃
& inter fecit. S in moderata uictoria usus
alexandriã direptioni dedit: Aegiptum totã
ꝓscriptionib cȩdibusq fȩdauit. Preterea ga-¬
lerius maximianus cum duob iam prȩliis
aduersum narseũ conflixisset. Tertio inter
gallianicã & tarras congressus & uictus. amis-¬
sis copiis addiocletianũ refugit: A quo arro¬
gantissime susceptus ẽ: Ita ut ꝑ aliquod mił
passuum purpuratus ante uehiculũ eius cu¬
currisse referatur: Ueruntamen hac contu¬
melia quasi coacꝰtus aduirtutẽ usus est. per
quã detrita regii factus rubigine aciem men¬
tis expedut Itaq mox ꝑ illiricũ & moesiã
undiq copias contraxit: Raptimq in hos¬
tem reuersus. narseũ magnis consiliis uiri¬
busq superauit. Extinstis ꝑsarum copiis
ipsoq uarseo in fugam acto. castra cius in

Expanded text:
domuit. porro autem Diocletianus Achilleum domuit. porro autem Diocletianus Achilleum obsessum per octo menses apud Alexandriam cepit et interfecit. sed inmoderata uictoria usus Alexandriam direptioni dedit, Aegyptum totam proscriptionibus caedibusque foedauit. praeterea Galerius Maximianus cum duobus iam proeliis aduersus Narseum conflixisset, tertio inter Gallinicum et Carras congressus et uictus, amissis copiis ad Diocletianum refugit: a quo arrogantissime exceptus est, ita ut per aliquot milia passuum purpuratus ante uehiculum eius cucurrisse referatur. uerumtamen hac contumelia quasi cote ad uirtutem usos est, per quam detrita regii fastus rubigine aciem mentis expediit. itaque mox per Illyricum et Мoesiam undique copias contraxit raptimque in hostem reuersus Narseum magnis consiliis uiribusque superauit. extinotia Persarum copiis ipsoqu
Abbreviated transcription (Latin):
pomues romani imperii fines subitarum
turbationũ fragores concrepuerunt: Carausio
mbrittannias rebellante.Achilleo in egipto.
cum & africã quinq gentiani infestarent:
Narseus ȩtiã rex ꝑsarum orientẽ bello pre-¬
meret: Hoc periculo diocletianus ꝑ motus
maximianũ herculiũ excȩsare fecit augustũ.
Gonstantiũ uero & maximianũ gallerium¬
stantius herculũ maximiani priuignam
theodorã accepit uxorẽ: Ex qua sex filios
sres constantini sustulit: Caurausius brit.¬
tannia sibi ꝑuii. annos fortissimȩ iundi¬
cata ac retenta. tandẽ fraude allecti socũ
sui interfectus. Est. Allectus postea ereptã
brittannia q pest .i. annos recepit. Con-¬
stantius uero cęsar ingallia primo pręlio ab-
alimannis profligato exercitu suo ux ipse sub¬
reptus est: Secundo autẽ sequuta est satis
secunda uictoria: Nam paucis horis lx.
milia alamannorũ cęsa referuntur. At maxi¬
mianus augustus quinq gentianos in africa

Expanded text:
per omnes Romani imperii fines subitarum per omnes Romani imperii fines subitarum turbationum fragores concrepuerunt, Carausio in Britanniis rebellante, Achilleo in Aegypto, cum et Africam Quinquegentiani infestarent, Narseus etiam rex meret. Hoc periculo Diocletianus permotus, Maximianum Herculium ex Caesare fecit Augustum; Constantium vero, et Maximinum, et Maximstantius Herculi Maximiani privignam Theodoram accepit uxorem, ex qua sex filios fratres Constantini sustulit. Catannia sibi per septem annos fortissime vindicata ac retenta, tandem fraude Allecti socii sui interfectus est. Allectus Brittaniamque post decem annos recepit. Instantius uero. Caeear in Qallia primo proelio ab Alamannis profligato exercitu suo, uix ipse subreptus est; secundo autem secuta est satis secunda uictoria: nam paucis horis sexaginta milia Alamannorum caesa referuntur. at Maximianus Augustus Quinquegentianos in Africa
Abbreviated transcription (Latin):
to ab exercitu imperator electus. an
nu sua interfecit. Carinum deinde quẽ carꝰ
asarẽ indaliatia reliquerat flagitiosȩ uiuen¬
tu difficillimo bello & maximo labore supe¬
auit: De hinc cum ingallia amandus & he¬
lunus. collecta rusticanorũ manu quos ba-¬
ciudas uocabant. ꝑ nitiosas tumultus exci¬
auissent. maximianũ cognomento herculũ
gsarem fecit: Misitq ingallias qui facile
igrestium hominũ inperitã & confusam
minũ militari uirtute compescuit. Demnde
catiusius quidã genere quidẽ infimus. sed
tonsilio & manu promptus. cum ad obseruan¬
di oceani littoraq tunc franci & saxones in-¬
sabant positus plus inꝑniciem quã in ꝓ¬
istum rei publicȩ ageret. ereptam predoni¬
i predã nulla ex parte restituendo domi¬
uis. seo sibi soli uidicando accendens suspi-¬
tionem: Q uia ipsos quoq hostes ad incursan-¬
dos fines artifici neglegentia ꝑ mitteret: Quã¬
abrem amaximiano iussus occidi. purpuram
sumpsit. ac bi ittannias occupauit. Igitur

Expanded text:
us ab exercitu imperator electus anninu sua interfecit. Carinum deinde, quem Carus Caesarem in Dalmatia reliquerat, flagitiose uiuentem difficillimo bello et maximo labore superauit. dehinc cum in Gallia Amandus et Aelianus collecta rusticanorum manu, quos Bacaudas uocabant, perniciosos tumultus excitauissent, Maximianum cognomento Herculium Caesarem fecit misitque in Gallias: qui facile agrestium hominum imperitam et confusam manum militari nirtute conposuil deinde Carausius quidam, genere quidem infimus sed consilio et manu promptus, cum ad obseruanda Oceani litora, quae tunc Franci et Saxones infestabant, positus plus in perniciem quam in prouectum reipublicae ageret, ereptam praedonibus praedam nulla ex parte restituendo dominis sed sibi soli uindicando accendit suspicionem, quia ipsos quoque hostes ad incursandos. fines artifici neglegentia permitteret: quamobrem a Maximiano iussus occidi, purpuram sumpsit ac Britannias occupauit. igitur
Abbreviated transcription (Latin):
rigentib seruitutẽ. uel istis presumptione
irsa commutantib libertatẽ: maximȩ qͥa
at intestinum malũ. uiperinã Quippe con-¬
ionem ꝑditionis suȩ aluit: sua libidine.
tam sua mortȩ uicturã: In hoc autẽ seruił
libera multitudo ut patriã augeat. seriulis ut

Expanded text:
exigentibus servitutem, vel istis praesumptione exigentibus servitutem, vel istis praesumptione perversa commutantibus libertatem, maxime quia otest. Quae intestinum malum viperinam quoque conceptionem perditionis suae aluit, sua libidine auctam, sua morte victuram. In hoc autem servilis libera multitudo, ut patriam augeat, ea servilis ut
Abbreviated transcription (Latin):
qruio fuluio. flacco. quinto. cal.¬
purnio. pisone consulibus romȩ pu¬
er exancilla natus est quadripes.
quadrimanus. oculis quattuor. au¬
us totidẽ natura uirili duplex. Insicilia mons
niuastos ignes eructuauit ac fudit. Qui tor-¬
tum modo ꝑ prona precipites proxima queq
tipientib ex ussere flammis longinquiora
p̃ fauillis calidis cum uapore graui latȩ uo¬
ntibus torruerunt. Q uod siciliȩ semꝑ uer¬
ulum genus monstri non portendere ma-
assolet sed in ferre. In bononiensi agro fru.
marborib enatȩ sunt Igitur insicia
lum seruile ortum ẽ: quod adeo grauȩ &
⁊ multitudine seruorũ instructu coprarũ
qnitudine uirium fuit. ut non dicã pre-
romanos quos penitus ꝓfligauit. sed con-¬
urum tunc inarma conspirantium fuisse
runtur. excepta urbe messana. ꝗͦ seruos li¬
liteir habitos in pace continuit. Cȩterũ si
in hoc quoq miserior quia insula. & numꝗͣ
statum suum uiris idonei. nunc tyrannis
uecta. nunc seruis uł illis dominatu impro

Expanded text:
ruio Fuluio Flacco Q. Calpurnio Pisone consulibus Romae puer ex ancilla natus quadripes quadrimanus, oculis quattuor. auribus totidem, natura uirili duplex. in Sicilia. mons Aetna uastos ignes eructauit ac fudit, qui torrentum modo per prona praecipites proxima quaeque corripientibus exussere flammis, longinquiora autem fauillis calidis cum uapore graui late uolitantibus torruerunt: quod Siciliae semper uernaculum genus monstri non portendere malum adsolet sed inferre. in Bononiensi agro fruges in arboribus enatae sunt. igitur in Sicilia bellum seruile ortum est, quod adeo graue et atrox multitudine seruorum, instructu copiarum, magnitudine uirium fuit, ut. non dicam praetores Romanos, quos penitus profligauit, sed consuorum tunc in arma conspirantium fuisse referuntur, excepta urbe Messana, quae seruos liberaliter habitos in pace continuit. ceterum Sicilia in hoc quoque miserior, quia insula et numquam erga statum suum iuris idonei nunc tyrannis subiecta nunc seruis, uel i
Abbreviated transcription (Latin):
& baptizatus & ꝑsuasus in seuissimã heresim
declinauit. S malignã insectationẽ diu
texit. nec uoluntati potestatẽ ad miscuit.
Quo usq ad uiuentis ft̃is austoritate con-¬
pressus est: Contemplabatur enim de eo qun¬
tam uim iulciscendã fidem imperator posit e¬
ercere qui tantã constantiã ꝓ retinenda quond
miles habuisset. Horum anno imperii tertiogͣ¬
tianus ualentiniani filius imperator est factus
Codem anno apud atrabatas ueralana de nibs¬
bus pluuiȩ mixta defiuxit: Preterea athan¬
ricus rex gothoium xpianos ingente sua qit¬
delissime ꝑsecutus. plurimos barbarorũ obfis¬
dem inter fectos ad coronã martirii sublima¬
uit: Q uorum tamen plurimi in romanũ solt̃
intrepidi non uelut ad hostes sed certi quasi
fr̃es pro xp̃i confessione fuge.runt: Ualen¬
tinianus saxones gentem inoceani littoribus
& paludibus inuiis sitam. uirtute atq agl¬
tate terribilẽ periculosã romanis finibus et

Expanded text:
et baptizatus et persuasus, in saeuissimam haeresim et baptizatus et persuasus, in saeuissimam haeresim declinauit; sed malignam insectationem diu texit nec uoluntati potestatem admiscuit, quoad uiuentis fratris auctoritate conpressus est. contemplabatur enim de eo, quantam uim in ulciscenda fide imperator posset exerere, qui tantam constantiam pro retinenda quondam miles habuisset. Horum anno imperii tertio Gratianus Yalentiniani filius imperator est factus. eodem anno apud Atrebatas uera lana de nubibus pluuiae mixta defluxit. Praeterea Athanaricus rex Gothorum Christianos in gente sua crudelissime persecutus, plurimos barbarorum ob fidem interfectos ad coronam martyrii sublimauit, quorum tamen plurimi in Romanum solum non trepidi, uelut ad hostes, sed certi, quia ad fratres, pro Christi confessione fugerunt. Yalentinianus Saxones, gentem in Oceani litoribus et paludibus inuiis sitam, uirtute atque agilitate terribilem, periculosam
Abbreviated transcription (Latin):
nus . xxxuiii. apud niceam consensu
militũ imperator creatus est: Man-¬
sitq in eo annis .xi. Qui cum xp̃ia¬
nus inteͬgr̃a fide sacramentũ militiȩ gere¬
ret & sub iuliano augusto tribunus scuta¬
riorum iussus ab imperatore sacrilego. aut
immolare idolis aut miliciã exerdere fide¬
liter sciens & grauiora dei ẽẽ. iudicia. & me-¬
liora promissa sponte discessit: Ita parua &¬
inter iecta mora iuliano interfecto. ac mox
iouiano mortuo. qui pro nomine xp̃i amise¬
rat tribunatũ retribuente xp̃o in loco per¬
secutoris sui accepit imperiũ. qui postea fra¬
trem suum ualentẽ participẽ fecit imperũ
ꝓcopium tyrannũ pluresq postea satelli¬
tes eius occidit. terremotus ꝑ totum orbem
factus. Ita turbatum quoq pelagus excussit.
ut ꝑuicinas terrarũ campestriũ partes re¬
fuso mari plurimȩ insularum urbes concus-¬
sȩ & sub rutȩ perisse referantur. Nalens ab-
eudoxio ep̃o arriani dogmatis ad sertore.

Expanded text:
us, apud Nicaeam consensu militum imperator creatus est, mansitque in eo annis undecim: qui cum Christianus integra fide sacramentum militiae gereret, et sub Juliano Augusto tribunus scutariorum, jussus ab impeimmolare idolis aut militia excedere, fideliter sciens et graniora Dei esse indicia et meliora promissa, sponte discessit. ita parua interiecta mora Iuliano interfecto ac mox Iouiano mortuo qui pro nomine Christi amiserat tribunatum, retribuente Christo in locum persecutoris sui accepit imperium: qui postea fratrem suum Valentem participem fecit imperii , Procopium tyrannum pluresque postea satellites eius occidit. terrae motus per totum Orbem factus ita turbatum quoque pelagus excussit, ut per uicinas terrarum campestrium partes refuso mari plurimae insularum urbes concussae et subrutae perisse referantur. Valens ab Eudoxio episcopo, Arriani dogmatis assertore,
Abbreviated transcription (Latin):
uerint. Burgundionũ quoq nouorum host
nouum nomen qui plusquã lxxx. milia ut
runt armatorũ ripe rheni fluminis in sedt¬
runt: Hos quondã sub acta interiore germis
adruso & tyberio adoptiuis filiis cȩsaris per
castra dispositos in magnã coaluisse gentem
atq ita ętiam nomen ex opere presumpsisses
crebra ꝑ limitẽ habitacula constituta burgels
uulgo uocant: Eorumq c̃ẽ. pre ualidã & ꝓt̃¬
niciosam manũ galliȩ hodieq testis sunt: ne
presumpta possessione consistunt: Q uamilis
uidentia dei xp̃iani om̃s modo facti. catholics
fide nr̃isq clericis quib obedirent receptis bl¬
de mansuete innocenterq uiuant: Non quale
cum subiectis gallis. sed uere cum fr̃̾ibus xple¬

Expanded text:
it. Burgundionum quoque nonorum hostium nouum nomen ., qui plus quam octoginta milia, ut ferunt, armatorum ripae Rheni fluminis insederunt. hos quondam subacta interiore Germania a Druso et Tiberio, adoptiuis filiis Caesaris, per castra dispositos in magnam coaluisse gentem atque ita etiam nomen ex opere praesumpsisse, quia crebra per limitem habitacula constituta burgos uulgo uocant, eorumque esse praeualidam et perniciosam manum, Galliae hodieque testes sunt, in quibus praesumpta possessione consistunt; quamuis prouidentia Dei Christiani omnes modo facti catholica fide nostrisque clericis, quibus oboedirent, receptis blande mansuete innocenterque uiuant, non quasi cum subiectis Gallis sed uere cum fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
inas siluasq c̃cesserint. Exercitũ uͦ romanũ
cunctasq legiones. ꝑ longinqua late hib̾na
dispositas. ita consuͣptas fert᷑. ut marcoman¬
nicũ bellũ qͦd c̃tinuo exortũ ẽ. non nisi de

Expanded text:
inas silvasque concesserint. Exercitum vero Romanum inas silvasque concesserint. Exercitum vero Romanum cunctasque legiones per longinqua late hiberna dispositas, ita consumptas ferunt, ut Marcomannicum bellum, quod continuo exortum est, non nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tati st̃. bellũ deinde contra parthos ammra¬
bili uirtute ⁊ felicitate gessert̃. Anniꝰ antoni¬
nus uerꝰ ad id bellũ ꝓfectꝰ ẽ. Uologesus enim
rex parthoꝵ graui eruptione armeniã. cap¬
padotiã. syriamq uastabat. S antoninꝰ ꝑ
strenuissimos duces magnis rebꝰ gestis. seleu¬
tiã assyriȩ urbẽ suꝑ id aspen fluuiũ sitã.¬
cũ cccͣs. milibꝰ hominũ cepit. ⁊ cũ fr̃e de uic¬
toria parthica tumphauit. Ac ñ multo ptꝰ¬
casu morbi quẽ apoplexiã greci uocãt. suf¬
focatꝰ interiit. Eo defuncto. marcꝰ antoninꝰ
solus reipublicȩ p̃fuit. S in diebꝰ parthici
belli ꝑsecutiones xp̃ianoꝵ quarta iã post
neronẽ uice. in asia. ⁊ ingallia graues pre-¬
cepto eius extitert᷑. multiq scõꝵ martyrio
coronati sunt. Secuta ẽ lues plurimis infu
saꝓunciis. totãq italiã pestilentia tanta
uastauit. ut passim uillȩ. agri. atq oppida
sine cultore atq habitatore deserta. in ru¬

Expanded text:
ra Parthos admirabili uirtute et felicitate gesserunt. Annius Antoninus Verus ad id bellum profectus est. Vologesus enim, rex Parthorum, graui eruptione Armeniam Cappadociam Syriamque uastabat. sed Antoninus, per strenuissimos duces magnis rebus gestis, Seleuciam Assyriae urbem super Hydaspen fluuium sitas milibus hominum cepit et cum fratre de uictoria Parthica triumphauit; ac non multo pocasu morbi, quem apoplexin Graeci vocant, suffocatus interiit. Eo defuncto Marcus Antoninus solus reipublicae praefuit. Sed in diebus Parthici belli persecutiones Christianorum quarta jam post Neronem vice, in Assyria et in Gallia graves praecepto ejus exstiterunt, multique sanctorum martyrio coronati sunt. Secuta est lues plurimis infusa provinciis, totamque Italiam pestilentia tanta vastavit, ut passim villae, agri atque oppida sine cultore atque habitatore deserta, in ru
Abbreviated transcription (Latin):
offendicłis deprauat᷑. fodẽ anno imꝑii eius.
fames grauissima ꝑ syriã fada ẽ. quã etiã
tibꝰ ap̃ iherosolimã conuectis ab egypto
frum̾tis. helena adiabenoꝵ regina. conũ¬
sa ad fidẽ xpĩ largissime ministrauit anno
imꝑii eiꝰ qͥnto. int᷑ therã ⁊ therasiã insula
de ꝓfundo emicuit. xxͣx. stadioꝵ spatio

Expanded text:
offendiculis deprauatur. Eodem anno imperii eius offendiculis deprauatur. Eodem anno imperii eius fames grauissima per Syriam facta est, quam etiam tibus apud Hierosolymam, conuectis ab Aegypto frumentis, Helena Adiabenorum regina conuersa ad fidem Christi largissime ministrauit. Anno imperii eius quinto inter Theram et Therasiam insula de profundo emicuit triginta stadiorum spatio
Abbreviated transcription (Latin):
inbritanniã mouit quȩ excitata in tu¬
multũ ꝓpt᷑ ñ redibitos transsugas uidbat᷑
Transuectꝰ in insulã ẽ. quã neq ante uilium
cȩsarẽ. neq post eũ qͥsꝗͣ adire ausus fuerat
Ibiq ut u̾bis suetonii tranqͥlli loquar: sine
ullo p̾lio ac sanguine intra paucissimos dieᷤ
plurimã insulȩ parte̾ in deditionẽ recepit.
Orchadas etiã insulas ultra britanniã moc.¬
ceano positas. romano adiecit imꝑio. ac
sexto quã ꝓfectꝰ erat mense romã rediit. son¬
feratur nͣc sicuiꝗͣ placet subuna insula tẽ
⁊ tẽpꝰ. bellũ ⁊ bellũ. cȩsar ⁊ cȩsar. Nã de fine
nichil c̾fero. qm istud felicissima uictoria.
illud ac̾bissima clades fuit. ac sic demu̾to¬
ma cognoscat. ꝑ eiꝰ latentẽ ꝓuidentiã. inagen¬
dis rebꝰ antea se partẽ felicitatis habuisse.
cuiꝰ agnitione suscepta. plenissima felicita¬
te ꝑfruit᷑. in quantũ tam̃ ñ blasphemiarũ

Expanded text:
in Britanniam mouit, quae excitata in tuin Britanniam mouit, quae excitata in tumultum propter non redhibitos transfugas uidebatur: transuectus in insulam est, quam neque ante Iulium Caesarem neque post eum quisquam adire ausus fuerat, ibique — ut uerbis Suetoni Tranquilli loquar — \'sine ullo proelio ac sanguine intra paucissimos dies plurimam insulae partem in deditionem recepit\'. Oroadas etiam insulas ultra Britanniam in Oceano positas Romano adiecit imperio ac sexto quam profectus erat mense Romam rediit. Conferatur nunc, si cuiquam placet, sub una insula tempus et tempus, bellum et bellum, Caesar et Caesar — nam de fine nil confero, quoniam hoc felicissima uictoria, illud acerbissima clades fuit — et sic demum Roma cognoscat, per eius latentem prouidentiam in agendis rebus antea se partem felicitatis habuisse, cuius agnitione suscepta plenissima felicitate perfruitur, in quantum non tamen blasphemiarum
Abbreviated transcription (Latin):
mittationẽ pellexerat. ltaq die dato ut
in unũ undiq ad nouũ imꝑatorẽ cueni¬
retiu: neq aquilȩ ornari. neq conuelli
qͦqͦmodo signa. moueriue potuerunt
exercitꝰ. Tanta ⁊ tã musitata miradĩ fide
motus ⁊ conu̾sus inpęnitentiã. scͥboni¬
anũ qͥnta statĩ die destitutũ int̾fecit. se-¬
seq sacram̃to pͥoris militiȩ continuit.
Tristius ac ꝑnitiosius urbi romȩ nichil
umꝗͣ fuisse quã bella ciuilia. satis notũ
xpͣianoꝵ germina. uixdũ ad huc pauca
ad sc̃ȩ fidi ꝓfessionẽ erũpentia. hanc ex-¬
orientẽ tyrannidẽ. ⁊ c̃surgens istud ciuile¬
bellũ. neget qͥsꝗͣ diinitꝰ esse cõp̃ssũ. qui
p̃teritis tẽꝑibꝰ de cõp̃hensione belloꝵci-
uiliũ simile ꝓbarit exẽplũ. Claudiꝰ qͣrto
imꝑii sui anno. cupiens utilẽ rei publi¬
cȩ ostentare pͥncipẽ. bellũ ubiq ⁊uictori¬
am undetũq quesiuit. ltaq expeditionẽ

Expanded text:
mutationem pellexerat. Itaque die dato ut mutationem pellexerat. Itaque die dato ut in unum undique ad novum imperatorem conveniretur, neque aquilae ordinari, neque convelli quoquomodo signa moverive potuerunt. Exercitus tanta et tam inusitata miraculi fide motus, et conversus in poenitentiam, Scribonianum quinta statim die destitutum interfecit, seseque sacramento prioris militiae continuit. Tristius ac perniciosius urbi Romae nihil unquam fuisse, quam bella civilia, satis notum Christianorum germina, vix dum adhuc pauca ad sanctae fidei professionem erumpentia, hanc exorientem tyrannidem et cbellum neget quisquam diuinitus esse conpressum. qui praeteritis temporibus de conpressione bellorum ciuilium simile probarit exemplum. Claudius quarto imperii sui anno, cupiens utilem reipublicae ostentare se principem, bellum ubique et uictoriam undecumque quaesiuit. itaque expeditionem
Abbreviated transcription (Latin):
uit imꝑiũ. magna atq ad huc romȩ incog¬
nita usus clem̃tia. ne intantã nobiliũ mul-¬
titudinẽ ultio si esset cepta seuiret biduũ
illud qͦ de rei publicȩ statu infelicit᷑ c̃sulta¬
tũ actũq fuerat. memoriȩ exemit. om̃iũq
factoꝵ dictoꝵue in eoueniã ⁊ obliuionem
in ꝑpetitũ sanxit. lta illã p̃darã ⁊ famosã
atheniensiũ amnestiã quã qͥdẽ romȩ in
ducere iulio cȩsare int̾fecto senatꝰ cicero¬
ne suadente tẽptauerat. s antonio ⁊ octa¬
uano ꝓpt̃̾ ultionẽ extincti cesaris irrum¬
pentibꝰ in irritũ cesserat. hanc claudius
ꝗͣuis multo truculentiore causa in cȩdẽ
conspiratoꝵ instimularet᷑. ultͦnea clem̃tia
nullo expetente firmauit. Accidit etiã
eodẽ tẽꝑe. p̃sentis gr̃ȩ dĩ grande miracu
lum. Si qͥde furius camillus scribonianꝰ
dalmatie legatꝰ. bellũ ciuile molitꝰ. legi¬
ones multas fortissimasq ad sacram̃ti

Expanded text:
uit imperium, magna atque adhuc Romae incoguit imperium, magna atque adhuc Romae incognita usus clementia, ne in tantam nobilium multitudinem ultio, si esset coepta, saeuiret, biduum illud, quo de reipublicae statu infeliciter consultatum actumque fuerat, memoriae exemit omniumque factorum dictorumue in eo ueniam et obliuionem in perpetuum sanxit. ita illam praeclaram et famosam Atheniensium amnestiam, quam quidem Rducere Julio Caesare interfecto senatus, Cicerone suadente, tentaverat, sed Antonio et Octaviano propter ultionem exstincti Caesaris irrumpentibus, in irritum cesserat: hanc Claudius, quamvis multo truculentiore causa in caedem conspiratorum instimularetur, ultronea clementia nullo expetente firmavit. Accidit etiam eodem tempore praesentis gratiae Dei grande milum. Siquidem F. Camillus Scribomanus Dalmatiae legatus, bellum civile molitus, legiones multas fortissimasque ad sacramenti