comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Rursumq singłoꝵ magistratuum
siue iudicum leges. que usq: ad duo
milia pene libros erant extensȩ. intͣ
quinquaginta libroꝵ numerũ rede¬
¶s. eumq codicem digestorum siue
u̾sarum legũ textus comp̃hendit᷑.
nouiter composuit.Nouas qͦ leges
quas ipse statuerat in unũ uolum̃
ridactas. eundem codicem nonellã
iuincupare sanciuit. Extruxit qͦ
idem pͥnceps intra urbem constan¬
anopolun xp̃o dño qui ẽ. sapientia
lel patris templũ. quod greco uoca¬
bilo agyansopbiam: iõ est sc̃am
sapientiam nominauit. Cuiꝰ opus
adeo cuncta edificia excellit. ite in
totis t̾rarum spaciis huic simile
ñ possit inueniri. Erat enĩ hic prin¬
ceps fide catholicus. in oꝑib reccus.
in iudiciis ustus. ideoq ei omnia
occurrebano in bonũ ¶huiꝰ temꝑib
cassiodorus apud urbem romam.
tam seculari qͣm diuina scientia
claruit. Qui inter cȩtera quȩ nobilt̃c
scripsit: psalmoꝵ precipue occulta

Expanded text:
Rursumque singulorum magistratuum Rursumque singulorum magistratuum sive iudicum leges, quae usque ad duo milia pene libros erant extensae, intra quinquaginta librorum numerum redegit, eumque Codicem Digestorum sive versarum legum textus conprehenditur, noviter conposuit. Novas quoque leges, quas ipse statuerat, in unum volumen redactas, eodem codicem novellarum nuncupari sancivit. Extruxit quoque idem princeps intra urbem Constantinopolim Christo domino, qui est sapientia Dei patris, templum, quod Graeco vocabulo Agian Sophian, id est sanctam sapientiam, nominavit. Cuius opus adeo cuncta aedificia excellit, ut in totis terrarum spatiis huic simile non possit inveniri. Erat enim hic princeps fide catholicus, in operibus rectus, in iudiciis iustus; ideoque ei omnia concurrebant in bonum. Huius temporibus Cassiodorus aput urbem Romam tam seculari quam divina scientia claruit. Qui inter cetera quae nobiliter scripsit psalmorum praecipue occulta
Abbreviated transcription (Latin):
at tempestate iustinianꝰ augi¬
stus romanũ imꝑium felici
sortł regebat. qui e uella prosps
sessit. & in causis ciuilib mirificꝰ
cetit. Nam ꝑ helẏsarium patriciũ
ysas foriiter deuicit. perq ipsum
helrsarium Wandaloꝵ gentem
apto eorũ rege gelismero usq ad
ist̾necionem deleuit. africamq
tram pꝰt annos nonaginta & sex
nmano imꝑio restitu̾it̃. Rairsũq
helisarii uirib gothorũ initalia
gntem capto uuu̾tigis eorũ rege su¬
us corũq regem anthalan ꝑ ioħem
xconsulem mirabili uirtutẽ protri¬
uit. Pari etiam mͦ. & alias gentes bel¬
li ure compressit ¶ Qũa ob causam ꝓ¬
pter horum om̃ium uictorias. ut
habere agnomina meruit. Leges qͦ
romanoꝵ quarũ prolixitas nimia
erat & mutilis dissonantia: mirabi¬
libreuitate correxit. Nam om̃s con¬
siitutiones pͥntipum. que utiq mul¬
tis in uoluminib habebantur: intra
.xii. libros coartauit. Idemq uolum̃
codicem iustiniani appellari p̃cepit.

Expanded text:
ac tempestate Iustinianus augustus Romanum imperium felici sorte regebat. Qui et bella prospere gessit et in causis civilibus mirificus extitit. Nam per Belisarium patricium Persas fortiter devicit, perque ipsum Belisarium Wandalorum gentem, capto eorum rege Gelismero, usque ad internicionem delevit Africamque totam post annos nonaginta et sex Romano imperio restituit. Rursumque Belisarii viribus Gothorum in Italia gentem, capto tes eorumque regem Amtalan per Iohannem exconsulem mirabili virtute protrivit. Pari etiam modo et alias gentes belli iure conpressit. Quam ob causam propter horum omnium victorias, ut habere agnomina meruit. Leges quoque Romanorum, quarum prolixitas nimia erat et inutilis dissonantia, mirabili brevitate correxit. Nam omnes constitutiones principum, quae utique multis in voluminibus habebantur, intra duodecim libros coartavit eodemque volumen codicem Iustinianum appellari praecepit.
Abbreviated transcription (Latin):
inuidie simul ac prede causa: aliõ
palam int̾fecit. alios in exilium tru¬
sit: ibiq: trucidari imꝑauit̃. Libi¬
dinis intemꝑantia. quicqͥd exco¬
gitari potest fecit. Piurimas urbe
destructis populi romanorũ reb
cie: cum & in urbe ipse senatum
populumq lamiaret. & foris ns
cirtiuactum exertitum assioias
stes cede conficerent. Nam quditi
fuerint diur panei da corum rec¬
tum fusco duce prelia. quanla
manorũ clades. longo textu eloli¬
rem: nisi cornelius tacitus quile
historiam diligertissime conae
de reticendo int̾fectorum numm
& salustium crispum. & alies alt¬
tores qͣm plurimos sanxisse: & en
gisse dixissec.¶ Domitianꝰ tam̃ prai¬
iussima elatus iactantia: sub nõit
suꝑatorum hostium de extictis le¬
gionib triumphauit. Idemq efar¬
natus suꝑbia qua se dm̃ coli uelit.
ꝑsecutionem in xp̃ianos agi scõs i
nerone imꝑauit. Quo tempore ai
sulam relegatus fuit¶Inter uidioso
acerbitate torm̃torum & crudelen¬
tissime questionis: exquirigenus

Expanded text:
invidiae simul ac praedae causa, alios palam interfecit, alios in exsilium trusit, ibique trucidari imperavit. Libidinis intemperantia quidquid cogitari potest fecit. Plurimas urbis aedes, destructis populi Romani rebus, cie, cum et in Urbe ipse senatum populumque laniaret, et foris male circumactum exercitum assidue hostes caede conficerent. Nam quanta fuerint Diurpanei Dacorum reum Fusco duce proelia quantaeque Romanorum clades, longo textu euoluerem, nisi Cornelius Tacitus, qui hanc historiam diligentissime contexuit, de reticendo interfectorum numero et Sallustium Crispum et alios auctores quamplurimos sanxisse et gisse dixisset. Domitianus tamen prauissima elatus iactantia, sub nomine superatorum hostium de extinctis legionibus triumphauit. idemque efferatus snperbia, qua se deum coli uellet, persecutionem in Christianos agi secundus a Nerone imperauit. quonsulam relegatus fuit. inter Indaeos quoque acerbitate tormentorum et cruentissimae quaestionis exquiri genus
Abbreviated transcription (Latin):
ex g ariꝑtiis confirmato re¬
gno. sigis brandũ anspran¬
difilium oculis pͥuauit: om̃sq
qui ei consanguinitate iuncti
fuerarte diũsis modis afflixit.
Minorem qͦ ansprandi filium
liitprandũ. in custodia teniit.
Quẽ quia despicabilem ꝑsonam
ꝙ adhuc adolescentulũ ẽẽ. prospe¬
.xit. ñ solum in eiꝰ corꝑe uindictã
aliquã minime gessit: s ut ad
patrem suũ ꝑgeret abire ꝑmisit
Qd̃ dei om̃ipotentis mitu factũ
fuisse. qui eum ad regni gub̾na¬
cula p̃parabat dribium ñ ẽ. Ig
liutprandus ad patr̃e suũ in ba̾io¬
ariam ꝓfectus: ei de suo aduentu
mestimabile gaudiũ̃ fecit. Uxorẽ
uͦ ansprandi theuderadam nomi
ne. rex ariꝑtus comp̃hendi fecte.
Qne cum se uoluntate feminea
reginam futuram ẽe. iactaret:
naso atq: aurib abscisis decore
suc fauei deturpata ẽ. Pari etiã
modo & germana lrutprandi no¬
ime aurona deformis effecta ẽ.
oc tempore apud gallias
infrancorũ regnum anschis
arnulfi filius. qui de nomine an¬

Expanded text:
 Aripert, confirmato regno, Sigiprandum, Ansprandi filium, oculis privavit omnesque qui ei consanguinitate iuncti fuerant diversis modis afflixit. Minorem quoque Ansprandi filium Liutprandum in custodia tenuit; quem quia despicabilem personam et adhuc adulescentulum esse perspexit, non solum in ejus corpore vindictam aliquam minime ingessit, sed eum, ut ad patrem suum pergeret, abire permisit. Quod Dei omnipotentis nutu factum fuisse, qui eum ad regni gubernacula praeparabat, dubium non est. Igitur Liutprandus ad patrem suum in Bojoariam profectus, ei de suo adventu inaestimabile gaudium fecit. Uxorem vero Ansprandi Theudene rex Aripert conprehendi fecit. Quae cum se voluntate feminea reginam futuram esse iactaret, naso atque auribus abscisis, decore suae faciei deturpata est. Pari etiam modo et germana Liutprandi nomine Aurona deformis effecta est. 23. Hoc tempore aput Gallias in Francorum regnum Anschis, Arnulfi filius, qui de nomine An
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatris lango bardorũ regnũ
suscipiens. gundeb̾gam agilifi
& theudelinde filiam sibi mma¬
trimoniũ sociautt. hec gundebg
regina ad instar sue gentricissic
illa in modicia. sic & ista intra ti¬
ciuensem ciuitate basilic̃a in ho¬
nore beati ioħis baptiste constru¬
xit: quã mire ex auro & argento
peplisq decorauit. rebusq sin¬
gulis oꝑtime ditauit. in qua &̃
enis corpꝰ tumulatũ quiescit̃. hec
dum de crimine ad ulterii apue
carellus nomine expetiic. ut cũ
eo qui regine crim̃ ingesserat: ꝓ
castitate sue dñe monom achia
dimicaret. Qui dum cũ crimina¬
tore illo singłare certam̃ mnissee
eũ cuncto popło astante suꝑaut
Regina uͦ post hoc factum. ad di¬
gnitatẽ pristinam rediit. li
Sodoaldus qͦ ut fertur. dum

Expanded text:
patris Langobardorum regnum suscipiens, Gundipergam Agilulfi et Theudelindae sibi filiam in matrimonium sociavit. Haec Gundiperga regina ad instar suae genetricis, sicut illa in Modicia, sic et ista intra Ticinensem civitatem basilicam in honorem beati Iohannis baptistae construxit, quam mire ex auro et argento peplisque decoravit rebusque singulis opime ditavit; in qua et eius corpus tumulatum quiescit. Haec dum de crimine adulterii apud s servus Carellus nomine a rege expetiit; ut cum eo qui reginae crimen ingesserat pro castitate suas dominae monomachia dimicaret. Qui dum cum criminatore illo singulare certamen inisset, eum cuncto populo adstante superavit. Regina vero post hoc factum ad dignitatem pristinam rediit. 48. Rodoald quoque, ut fertur, dum
Abbreviated transcription (Latin):
ȩuangłiorum fides: s etiam aliqͣn¬
ti libri grecorum attestantur.
am hinc p̾t passionem
dñi quem uidei quantũ in ipsis
fuit ꝑsecuti sunt: continue clades
iudeorum donec exinantti disꝑsiꝙ:
deficiant. incessabiliter streputit i. sonãt
¶Tiberius siquidem nnuentutẽ eoꝵ

Expanded text:
Euangeliorum fides, sed etiam aliquanEuangeliorum fides, sed etiam aliquanti Graecorum libri adtestantur. iam hinc post passionem Domini, quem Iudaei quantum in ifuit, persecuti sunt, continuae clades Judaeorum, donec exinaniti dispersique deficiant, incessabiliter 463 strepunt. Tiberius siquidem juventutem eo
Abbreviated transcription (Latin):
& inuaedibilis cladis apud fidenati¬
um urbem accidit. Amphiteatri
cauea populo gladiatorũ manꝰ spec¬
tante collapsa est: plusqͣm .xx. mi
lia hominũ occidit: Dignũ sane po¬
steris tante correptionis exemplum.
Tunc ad spectandas hominũ mortes
atudos homines conuenisse: qͣndo
ꝓ salute hominĩi ꝓuidenda deus
homo ẽẽ. uoluisset¶Deinde anno eiꝰ¬
sioni. s impie a uideis app̃hensus
& patibulo fixis ẽ: maximo terre
motu ꝑ orbem facto saxa e montib
scissa: maximarũq urbium pluri¬
me partes plus soltta concussione
ceuiderunt. Cadem quoq die ad ho¬
ram diei sextam sol in toto orbe ob¬
scuratus. tetraq nox subito obdue
adeo aut̃e neq: liinam lumini solis
neq nubes obstitisse manifestũ e
ut quartadecima ea die luna me
tata cęli regione. int̾iecta longissi¬
me a consꝑectu solis affuisse: & stel¬
las tunc diurnis horis uł potius in
illa horrenda nocte toto celo fulsis¬
se referatur. Quod ñ solum sc̃orum

Expanded text:
et incredibilis clades apud Fidenatium urbem accidit: amphitheatri cauea populo gladiatorium munus spectante conlapsa est et plus quam uiginti milia hominum occidit. dignum sane posteris tantae correptionis exemplum, tunc ad spectandas hominum mortes auidos homines conuenisse, quando pro salute hominum prouidenda Deus homo esse uoluisset. deinde anno eiusioni, sed impie a Iudaeis apprehensus et patibulo suffixus est, maximo terrae motu per Orbem facto saxa in montibus scissa, maximarumque urbium plurimae partes plus solita concussione ceciderunt. eadem quoque die ad horam diei sextam sol in totum obscuratus tetraque nox subito obductadeo autem neque lunam lumini solis neque nubes obstitisse manifestum est, ut quartam decimam ea die lunam, tota caeli regione interiecta, longissime a conspectu solis afuisse et stellas tunc diurnis horis uel potius in illa horrenda nocte toto caelo fulsisse referatur. quod non solum sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
res nouas moliente interfecit fui¬
os suos arusum & germanicum.
quorũ drusus naturalis. germa.
nicus adortiuius erat: mamifestĩ
ueneni signis ꝑdidit. filos germa¬
nici filii sui interfent. Referre sm¬
gulatim facta eius horret pudetq:
anta libidinis & trudelitatis rabie
sferbuit. ut qui spreuerant xp̃o
lge se saliulari: rege tȩsare pumuent᷑.

Expanded text:
res novas molientem, interfecit. Filires novas molientem, interfecit. Filios suos Drusum et Germanicum, quorum nicus adoptivus erat, manifestis veneni signis perdidit; filios Germanici filii sui interfecit. Referre singulatim facta ejus abhorret, pudetque. Tanta libidinis et crudelitatis rabie efferbuit, ut qui spreverant Christo rege salvari, rege Caesare punirentur.
Abbreviated transcription (Latin):
trescente plurimũ fide deus crede¬
retur. Tyberius cum suffragio ma¬
ini fauoris retiilit ad senatum: ut
xp̃e inter deoi  haberetur. Senatus in¬
dignatione motus cur ñ sibi prius¬
scd̃m morem delatum ẽẽt ut de sus¬
tpiendo citu pͥus iyse decerneret.
conscirauone xp̃i recusauit: edic¬
toq constituit exterminandos ẽẽ.
urbe xꝑianos¶ Precipue cum & se¬
ianus p̾refectus tyberii: suscipien¬
de religioni obstinatissime contra¬
dueret. uiberius tam̃: edicto accia¬
torib xp̃ianorum mortẽ cõminatꝰ
c̃. Itaq paulatim imminuta ẽ. illa
tiberii cesaris laudatissima mode
stia: in penam contradictoris senatꝰ.
Nam rex quecunq uoluntate faci¬
suetissimo pͥncipe seuissima bestia
txarsit. Nam plurimos senatorũ
proscripsit: & ad mortẽ coegitł Ui¬
ginti sibi patricios uiros consilii
causa legerat: horum uix duos in¬
columes reliquit. cȩteros diũsis cau¬
sis necauit IS eiantim p̃ fectum suũ

Expanded text:
crescente plurimorum fide Deus credecrescente plurimorum fide Deus crederetur. Tiberius cum suffragio magni favoris retulit ad senatum, ut Christus Deus haberetur. Senatus indignatione motus, cur non sibi secundum morem delatum esset, ut de suscipiendo cultu prius ipse decerneret, consecrationem Christi recusavit, edictoque constituit exterminandos esse Urbe Christianos, praecipue cum et Sejanus praefectus Tiberii suscipiendae religioni obstinatissime contradiceret Tiberius; tamen edicto accusatoribus Christianorum mortem comminatus est. Itaque paulatim immutata est illa Tiberii Caesaris laudatstia, in poenam contradictoris senatus. Nam regi, quaecumque voluntate facisuetissimo principe saevissima bestia exarsit. Nam plurimos senatorum proscripsit et ad mortem coegit. Viginti sibi Patricios viros consilii causa legerat; horum vix duos incolumes reliquit, caeteros diversis causis necavit. Sejanum praefectum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
dolorum. Tunc tradent uos in tri¬
bulationem & occident uos: & en¬
tis odio om̃ib gentib propt̃ nome
meũ. hoc autem diuina ꝓuidem
edocens: & credentes p̃monendo fr¬
maurt. & mcredulos p̃dicando com¬
fudit.
Nno ab urbe condita. dec. hn
post mort̾e augusti cesaris.n¬
berius cesar imꝑrum adeptus ẽ: n¬
sit in eo annis .xx. & trib¶ hic pn
semetipsum nulla bella gessit. s ni
ꝑ legatos quidem aliqua grauia n
quod tantũ aliquantis in locis pree¬
gniti ato gentium tumores comp¬
mebantur ¶ Sane quarto imꝑii c
anno germanicus drusi filius galli¬
golȩ pater: de germanis ad quosa
augusto sene missus fuerat trum¬
phauit Iꝑse autẽ tyberuis plur¬
ma imꝑii sui parte cum magnas̃
graui modestia re publice pręfui
adeo ut quib dam presidib augel¬
da prouintiis tributa suadentib
scripserit: boni pastoris ẽe. tondisi
natum retulit de passione & de resur¬
ratione xp̃i. consequentib q uir
enis fiebant: & de eo quod certatim

Expanded text:
dolorum. tunc tradent uos in tribulationem et occident uos, et eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum. hoc autem diuina prouidentia docens et credentes praemonendo firmauit et incredulos praedicendo confudit. Anno ab Vrbe cot mortem Augusti Caesaris Tiberius Caesar imperium adeptus est, mansitque in eo annis viginti et tribus. Hic per semetipsum nulla bella gessit, sed ne per legatos quidem aliqua gravia, nisi quod tantum aliquantis in locis praecogniti cito gentium tumores comprimebantur. Sane quarto imperii ejus anno Germanicus, Drusi filius, Caligulae pater, de Germanis, ad quos ab Augusto sene missus fuerat, triumphavit. Ipse autem Tiberius plurima imperii sui parte, cum magna et gravi modestia reipublicae praefuit, adeo ut quibusdam praesidibus augenda provinciis tributa suadentibus scripserit, Boni pastoris esse tondere natum retulit de passione et resurrectione CHRISTI, consequentibusque virejus fiebant, et de eo quod certatim
Abbreviated transcription (Latin):
cum dampno queruntur: usq ad
uespasiam durauit imꝑium. huc¬
usq: cornelius. Cęterum & tunc cap¬
ta uniuersa urbe ierusolimorum
sicut propħe ꝓnuntiautr̃t. extinc¬
tisq iudeis: titus qui ad uindicas¬
dum dñi iħu xp̃i sanguin̾e iudi¬
uo xp̃i fuerat ordinatus. uictor tri¬
umphans cum uespasiano patre
ianum clausit. Ig & si sub extre¬
mis cesaris temporib aꝑtus ẽ. ia¬
nus : tam̃ ꝑ multa exͣ ẽo tempora
quanus in ꝓcinctu ẽẽt exercitꝰ.
nulla bella sonuerunt. Unde etĩa
temporib illis in summa tranq¬
litate uniu̾sus inundus ageret e¬
ctasq gentes pax una uelaret: ox
discipulis suis int̾rogatus ẽet deen
innctione temporũ subsequentun
inter cȩtera dixit. Audituri estis pr

Expanded text:
cum damno quaeruntur, usque ad cum damno quaeruntur, usque ad Vespasiani durauit imperium. hucusque Cornelius. ceterum et tunc capta euersaque Vrbe Hierosolymorum, sicut prophetae praenuntiauerunt, extinctisque Iudaeis Titus, qui ad uindicandum Domini Iesu Christi sanguinem iudicio Dei fuerat ordinatus, uictor triumphans cum Vespasiano patre Ianum clausit. igitur etsi sub extremis Caesaris temporibus apertus est Ianus, tamen per multa ex eo tempora, quamuis in procinctu esset exercitus, nulla bella sonuerunt. unde etiam temporibus illis in summa tranquillitate uniuersus mundus ageret cunctasque gentes pax una uelaret et a discipulis suis interrogatus esset de conclusione temporum subsequentium, inter cetera sic ait: aud
Abbreviated transcription (Latin):
refȩram: ipsis rebus ostendamsl ost
manus ascriptus e: dum ꝑ duodec̃i
ut dixi annos clause belli porte bre-¬
uissima pacis tranquillitate cohibe¬
rentur. gaium nepotem suũ cesar
augustus ad ordinandas egypti sy¬
rieq ꝓuintias misit. Quiꝰ prȩteri¬
ens au̾ egypto fines palestine: apuid
ierusolimam intemplo dei tum sc̃o
& celebri adorare contemist. sicnt
suctonius tranquillus refert. Qd̃
angustus ubi ꝑ eum comꝑit: prauo
usus iudicio prudent̃ fecisse lauda
ad eo dira romanos fames consccuta
ẽ: ut cesar lanistarũ familias. om̃sq
ꝑegrinos. seruorũ quoq maximas
copias exceptis medicis & precepta¬
bus trudi urbe p̃cepit. Ita peccante
prictie inicm dei & correpto ꝑ fam̃
populo: quantitatem offensionis
qualitas ultionis ostendit¶ Deinde
ut uerbis cornelii taciti loquar: se¬
ne augusto iãnus patefactus dum
apud extremos t̾rarum t̃minos no¬
ue̾ gentes sepe ex usu & aliquando

Expanded text:
referam, ipsis rebus ostendam. postqreferam, ipsis rebus ostendam. postqmanus adscriptus est, dum per duodecim, ut dixi, annos clausae belli portae beatissima pacis tranquillitate cohibentur, Gaium nepotem suum Caesar Augustus ad ordinandas Aegypti Syriaeque prouincias misit. qui praeteriens ab Aegypto fines Palaestinae, apud Hierosolymam in templo Dei tunc sancto et celebri adorare contempsit, sicut Suetonius Tranquillus refert. quod Augustus ubi per eum conperit, prauo usus iudicio prudenter fecisse laudauesimo octauo adeo dira Romanos fames consecuta est, ut Caesar lanistarum familias omnesque peregrinos, seruorum quoque maximas copias, exceptis medicis et praeceptoribus, trudi Vrbe praeceperit. ita peccante principe in sanctum Dei et correpto per famem populo quantitatem offensionis qualitas ultionis ostendit. deinde, ut uerbis Corneli Taciti loquar, sene Augusto Ianus patefactus, dum apud extremos terrarum terminos nouae gentes saepe ex usu et aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
tarem mundo afferens fidemn. Uere
petra medio rerum posita uibi com¬
minueretur qui offenderet. qui cre¬
derit saluaretur: uere ignis arders
quẽ qui sequitur illuminatur: qͥ
temptat exuritur. Ipse ẽ. xp̃c xp̃i
anoiũ caput. saluator bonorũ: ma¬
lorum punitor. iudex om̃ium. Qui
formam sub secuturis uerbo & oꝑe
statuens. quo magis aoceren patien¬
tes in ꝑsecutione quã ꝓ urta et̃na
exciꝑent ẽẽ. oportere: mox ut uir¬
ginis partu editus mundo apparu¬
it. de passionib suis cȩpit. Namq
elm rex iidee herodes simul ut na¬
tum comꝑit: necare decreuit. plu¬
rimosq tunc paruulos aum insec¬
tatur occiait. hic malignis imꝓbe
incurrentib digna pumtio ẽ: hic
in quantũ tranquille agitur mundꝰ.
tredentium gr̃a: in quantũ ꝑniti¬
ose inquietatur. blasphemantiũ
pena est. Securis ꝑ omĩa fidelib
xꝑianis: quib aut et̾nȩ uite re¬
quies in tuto aut etiam huius in
lũcro ẽ. Quod pr̃o ptius cũ ordͥmem¬

Expanded text:
tarem mundo adferens fidem, uere petra medio rerum posita, ubi comminueretur qui offenderet, qui crederet saluaretur; uere ignis ardens, quem qui sequitur inluminatur, qui temptat exuritur; ipse est Christus, Christianorum caput, saluator bonorum, malorum punitor, iudex omnium, qui formam subsecuturis uerbo et opere statuens, quo magis doceret patientes in persecutionibus, quas pro uita aeterna exciperent, esse oportere, mox ut uirginis partu editus mundo apparuit, de passionibus suis coepit. namque eum rex Iudaeae Herodes simul ut natum conperit, necare decreuit plurimosque tunc paruulos, dum unum insectatur, occidit. hinc malignis inprobe incurrentibus digna punitio est; hinc, in quantum tranquille agitur mundus, credentium gratia, in quantum perniciose inquietatur, blasphemantium poena est, securis per omnia fidelibus Christianis, quibus aut aeternae uitae requies in tuto aut etiam huius in lucro est. quod promptius cum
Abbreviated transcription (Latin):
die quo illeꝰ manifestandus mundo
post paululũ erat. & pacis signum
pretulit. & potestatis nom̃ assump¬
sit. NQuid autẽ in quarto reditu cũ
finito cantabrico bello. pacatisq õib
gentib cesar urbem reyetit. ad con¬
testationem fidei quã expromimꝰ
actum sit: ipso melius ordine ꝓferetur.
Nno ab urbe condita
.dcc.xxxui. imꝑatore augusto

Expanded text:
die, quo ille manifestandus mundo die, quo ille manifestandus mundo post paululum erat, et pacis signum praetulit at potestatis nomen adsumpsit ? Quid autem in quarto reditu, cum finito Cantabrico bello. pacatisque omnibus gentibus Caesar Vrbem repetiit, ad contestationem fidei, quam expromimus, actum sit, ipso melius ordine proferetur. Anno ab Vrbe condita DCCXXVI imperatore Augusto
Abbreviated transcription (Latin):
creta ẽ: rome fons olei ꝑ totum diem
fluxit: sub pͥnupatu cȩsaris romano¬
tos. de meritoria tab̃na hoc ẽ. de hos
pita largaq eccłia affluenter atq
incessabiliter ꝓcessuros. restituendõq
ꝑ cȩsarem om̃s seruos qui tam̃ cognos¬
cerent dñm suũi. cȩterosq qui sine
dño inuenirentur morti supplicioq
dedendos. remittendaq sub cesare
debita peccatorum in ea urbe in qͣ
spontaneu fluxit oleum: euiden¬
tissima his qui propħarum uoces ñ
audiebant. signa incelo & in terra
ꝓdigia ꝓdideruntTertio ant ciii
urbem triumphans quinto consul
ingressus e: eo scilicet die quẽ supra
nominauimꝰ. cum & lanum post . cc.
annos pͥmum ipse clausit. & clarissi¬
mum illud augusti nom̃ assumpsit:
qͥd fi delius aut ueriuis credi aut cog¬
potest. concurrentib adtailta m man¬
infestationem pace. nomune. die
quã huio actulto quidem gestorum
ordine ad obsequium p̃parationis
ens predestinatum fuisse. qui eo

Expanded text:
creta est, Romae fons olei per totum diem creta est, Romae fons olei per totum diem fluxit: sub principatu Caesaris Romanotos, de meritoria taberna, hoc est, de hpita largaque Ecclesia, affiuenter atque incessabiliter processuros restituendosque per Caesarem omnes seruos, qui tamen cognoscerent dominum suum, ceterosque, qui sine domino inuenirentur, morti supplicioque dedendos, remittendaque sub Caesare debita peccatorum in ea urbe, in qua spontaneum. fluxisset oleum, euidentissima his, qui Prophetarum uoces non audiebant, signa in caelo et in terra prodigia prodiderunt. Tertio autem, cum Vrbem triumpbans quintum consul ngressus est, eo scilicet die, quem supra nominauimus, cum et Ianum post ducentos annos primum ipse clausit et clarissimum illud Augusti nomen adsumpsit, quid fidelius ac uerius credi aut cogpotest, concurrentibus ad tantam manifestationem. pace nomine die, quam hunc occulto quidem gestorum ordine ad obsequium praeparationis eius praedestinatum fuisse, qui eo
Abbreviated transcription (Latin):
oesaris imꝑnim comꝓbetui lam
tum pͥmo gaio cęsare᷑ auuncło suo
int̾fecto. ex apollonia rediens urbẽ
ingrederetur hora circiter tercia
repente liquido ac puro sereno. cir
anlus ad speciem celestis arcus orbe
solis ambiit: quasi eum unũ ac po¬
tenmssimũ in hoc mundo. solũq
dlarisimũ m urbe monstraret. cinꝰ
lem solus mundũq totum & feciᷤsec¬
& regeret.¶Deinde cum scd̃o in sicilia
receptis apompeio & lepido legionibꝰ
ad tutamen orbis t̾rarum distribiis¬
set. ouansq urbem ingressus omĩa
suꝑiora populi romani debita donan¬
da. litterarum etĩã moniintir᷑ ab oli¬
tis censuisset: in dieb ipsis fons olei
largissimꝰ sicut suꝑius expressi. de ta¬
b̾na meritoria ꝑ totum diem fluxit.
Quo signo quid eiuentiꝰ. qm in dieb
cesaris toto orbe regnantis. futurax
natiuitas declarata ẽ: Xp̃c enim lin¬
gua gentis eius ex qua natus ẽ: unctꝰ
int̾pretatur. Itaq cum eo temyore qͦ
cesari ꝑpetua tribunicia potestas de¬

Expanded text:
esaris imperium conprobetur. Nam cum primum, C. Caesare auunculo suo interfeoto, ex Apollonia rediens Vrbem ingrederetur, hora circiter tertia repente liquido ac puro sereno circulus ad speciem coelestis arcus orbem solis ambit, quasi eum unum ac potentissimum in hoc mundo solumque clarissimum in orbe monstraret, cujuslem solus mundumque totum et fecisseet regeret. Deinde cum secundo, in Sicilia receptis a Pompeio et Lepido legionibusad tutamen orbis terrarum distribuisset, ovansque Urbem ingressus, omnia superiora populi Romani debita donanda, litterarum etiam monumentis abolitis censuisset; in diebus ipsius fons olei largissimus, sicut superius expressi, de taberna meritoria per totum diem fluxit. 443 Quo signo quid evidentius, quam in diebus Caesaris toto orbe regnantis futura Christi nativitas declarata est; Christus enim lingua gentis ejus in qua natus est, unctus interpretatur. Itaque cum eo tempore quo Caesari perpetua tribunicia potestas de
Abbreviated transcription (Latin):
irca hec tempora karolus pͥn-¬
ceps francorũ pipinũ filiũ suũ
ad liutprandũ direxit. ut eiꝰnixta
morem capillũ succideret. Qui eiꝰ
cesariem incidens. ei pater effectꝰ ẽ:
multisq eum ditatum regiis mu¬
nerib geuitori remisit.

Expanded text:
irca haec tempora Carolus, princeps Francorum, Pippinum suum filium ad Liutprandum direxit, ut ejus juxta morem capillum susciperet. Qui ejus caesariem incidens, ei pater effectus est, multisque eum ditatum regiis muneribus, genitori remisit
Abbreviated transcription (Latin):
Nunquidnam & hic comparatis¬
ne aliqua egent tempora: Quis
rogo audire ñ horreat. ñ dicam
bella talia. s nomina tant᷑a belo

Expanded text:
num quidnam et hic conparatione aliqua egent tempora ? quis rogo audire non horreat non dicam bella talia, sed uel nomina tanta bel
Abbreviated transcription (Latin):
torum qui mnc interuentu solus fi¬
dei. xp̃iane. ac medio tantum iura¬
tionis sacramento inuere secum hos

Expanded text:
torum, qui nunc interuentu solius fidei Christianae ac medio tantum iurationis sacramento\' uiuere se cum hos
Abbreviated transcription (Latin):
nata libera audacia legem dedit.
ut monachi hoc ẽ.xp̃iani qui ad
unũ fidei opus dimissa scłarium
rerum multimoda actione se re¬
digunt: ad miliciam cogerentur.
Hastas illas egypti tunc̾ solitudi

Expanded text:
nata libertatis audacia legem dedit, ut monachi, hoc est Christiani qui ad unum fidei opus dimissa saecularium rerum multimoda actione se redigunt, ad militiam cogerentur. uastas illas tunc Aegypti solitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ortins interea ibor & aioNe
aucib qui langobardos a scandi¬
nauia eduxerant. & usq: ad hec tem¬
pora rexerant.nolentes iam ultra
langobardi ẽẽ. sub aucib. regẽ sibi
ad ceterarũ instar gentiũ statuer̃t.
Regnauit gͥ suꝑ eos pͥmus agelmun¬
dus filius aionis. ex ꝓsapia ducens¬
originem gungineorũ. quȩ apud
eos generosior habebatur. Hic sicut
amaiorib traditur.trib & trigm¬
ta annis langobardorũ tenuit regnũ.
is temporib quȩdam
meretrix uno partu septem par

Expanded text:
ortuis interea Ibor, et Ayone ducibus, qui Langobardos a Scandinavia eduxerant, et usque ad haec tempora rexerant, nolentes jam ultra Langobardi esse sub ducibus, regem sibi ad caeterarum instar gentium statuerunt. Regnavit igitur super eos primus Agelmundusoriginem Gungingorum, quae aput eos generosior habebatur. Hic, sicut a maioribus traditur, tribus et triginta annis Langobardorum tenuit regnum. 15. His temporibus quaedam meretrix uno partu septem p
Abbreviated transcription (Latin):
tore iudeȩ comano. in ierusoli¬
mis t̾anta seditio in dieb az̾imorũ
exorta ẽ: ut in portarum exitu po¬
pulo coartato .xxx. milia iudeorũ
cede prostrata: & compressione suf¬
focata referantur.

Expanded text:
tore Iudaeae Cumano in Hierosolymis tanta seditio in diebus azymorum exorta est, ut in portarum exitu populo coartato triginta milia Iudaeorum caede prostrata et conpressione suffocata referantur.
Abbreviated transcription (Latin):
primaq uetant consistere terra. Nẽ
ultro ad suscipiendos socios religionis
& patis suȩ beniuolum late gremiũ
pandit: atq ultro fessos qͣuos toueat
inuitat lat̾itudo orientis. Septentri¬
onis copiositas. meridiana distusio: ma¬
gnarum insularũ largissimȩ tutis¬
simeq sedes. mei iuris & mei non.¬
nis sunt: & quia ad xp̃ianos & roma¬
nos romanꝰ & xpianus accedo. & non

Expanded text:
primaque uetant consistere terra; nunc primaque uetant consistere terra; nunc ultro ad suscipiendos socios religionis et pacis suae beniuolum late gremium pandit atque ultro fessos, quos foueat, inuitat. latitudo orientis, septentrionis copiositas, meridiana duffusiodiffusio, magnarum insularum largissimae tutissimaeque sedes mei iuris et nominis sunt quia ad Christianos et Romanos Romanus et Christianus accedo. non
Abbreviated transcription (Latin):
ignotas adiit.quã gentem generalt̃e
hostem hostis orauit. cn se congresso
pͥmo credidit. ñ societate nominis
inuitatus. ñ cõmunione ᷤ iuiris ad duc¬
tus. ñ religionis unitate securus : Ai
parum exempli dederat bussiridis
in egypto. ꝑegrinorum infeliciter in¬
currentiũ impiissimꝰ immolator: Cru¬
delissima tirca aduenas diane tauricę
littore: s magis sacta crudelia tracia
cum ꝑ irimestare suos usq ad ꝓpin¬
quos hostes scelerata Et ne antiquita¬
tib uidear immorari: testis ẽ. roma
de pomyeio int̾fecto testis egyptus
de int̾fecto rege ptolomeo.
ichi autẽ prima qualescunq mo¬
tus ꝑturbatione fugienti: quia
de fugiendi statione securo. ubiq: pa¬
tria. ubiq lex & religio mea ẽ. Nuuc̃
me affrica tam libenter excepit pace¬
simplici: qͣm confidenter accessi. Nunc
me inquam ista affrica excepit pace
simplici. sinu proprio. iure cõmuni:
picio prohibem᷑ harene: Bella cient.

Expanded text:
ignotus adiit? quam gentem generaliter ignotus adiit? quam gentem generaliter hostem hostis orauit? cui se congressu o credidit, non societate nominis inuitatus, non communione iuris adductus, non religionis unitate securus ? an parum exempli dederunt Busiris in Aegypto peregrinorum infeliciter incurrentium impiissimus immolator, crudelissima circa aduenas Dianae Tauricae litora sed magis sacra crudelia, Thracia cum Polymestore suo usque ad propinquos hospites scelerata? et ne antiquitatibus uidear immorari, testis est Roma de Pompeio interfecto, testis Aegyptus de interfectore Ptolemaeo. Мihi autem prima qualiscumque motus perturbatione fugienti, quia de confugiendi statione securo, ubique patria, ubique lex et religio mea est. nunc me Africa tam libenter excepit quam confidenter accessi; nunc me, inquam, ista Africa excepit pace simplici, sinu proprio, iure communi, m est hospitio prohibemur harenae, Bella cient
Abbreviated transcription (Latin):
stauerunt: nos nascimur & senesci
mus. Quod illis erat debita pensio
scrintutis: nobis ẽ. libera collatio
defensionis. Lantumq interest int̾
precerita p̃sentiaq tempora: ut qͦd
roma in usum luxurie sue ferro ex¬
torquebat a nr̃is. nnc in usum com¬
munis rei publicȩ conferat ipsa nob̾¬
cum. Aut si ab aliquo dicitur tole¬
rabiliores parentib nris romanos
hostes fuisse qm nobis gothos ẽe:aui¬
diat & intelligat. quanto aliter qͣm
erca seipsum agitur: sibi ẽe. uideat᷑.
Dlim cum bella toto orbe feruebañ.
qeq ꝓuincia suis regib. suis legibꝰ.
ulsq morib intebatur. Nec erat so¬
cietas affectionum: ubi dissidebat diuer¬
sitas potestatum. Postremo solutas &
barbaras gentes. quid tandem ad soci¬
etatem ad duceret. quas diu̾sis sacro
rum ritib institutas etiam religio se¬
parabat: Si quis gͥ tunc acerbitate
malorũ uictus patriam cum hoste
deseruit. quẽ tandem ignotũ locum

Expanded text:
staustaumus: quod illis erat debita pensio servitutis, nobis est libera collatio defensionis: tamtumque interest inter praeterita praesentiaque tempora, ut quod Roma in usum luxuriae suae ferro extorquebat a nostris, 287 nunc in usum communis reipublicae conferat ipsa nobiscum. Aut si ab aliquo dicitur, tolerabiliores parentibus nostris Romanos hostes fuisse, quam nobis Gothos esse: audiat et intelligat, quanto aliter, quam circa seipsum agitur, sibi esse videatur. Olim, cum bella toto orbe fervebant, quaeque provincia suis regibus, suis legibus, suisque moribus utebatur: nec erat societas affectionum, ubi dissidebat diversitas potestatum. Postremo solutas et barbaras gentes quid tandem ad societatem addrum ritibus institutas etiam religio separabat? si quia igitur tunc acerbitate malorum uictus patriam cum hoste deseruit, quem tandem ignotum locum
Abbreviated transcription (Latin):
ductis. precio uendits: seruitute dis¬
ꝑsis. Qiid tunc sibi maluer int. quid
ae romanis opinati sunt: qui de tem¬
porib idicarint. Omitto de regib
magnarũ opum. magnatũ uirium.
magnȩ głȩ diu potentissimis aliq̃n
captis. seruiliter cathenatis. sub nigũ
missis. ante currum actis. in carcę¬
rem trucidatis. quorum tam stultũ
̃. exquirere sententiam. qͣm durum
consulainus. Mlaiores nr̃i bella ges¬
serunt: bellis fatigati. pacem petenteᷤᷤ
tributa obuulertint sTributum: ꝑ̃cium
pacis c̃. Nos tributa dispendimui ne
bella patiamur: ac ꝑ hoc in portu ad
quem illi tandem ꝓ euadendis ma¬
lorum tempestatib confugerut.
nos consistimꝰ & mauemꝰ. Igitur nr̃a
temporã uiderim: utrum felicia. Cer¬
te feliciora illis dricimꝰ: quia quod il¬
li ultime elegerunt. nos continue poͤ¬
sidemus. Inquietudo enim bellorũ
qua illi accriti sunt: nob̾ ignota ẽ.
In ocio autẽ quod illi pꝰt imꝑium
cesaris natiuitat̃ẽq xꝑi tenuit᷑ gn¬

Expanded text:
ductis, pretio uenditis, seruitute dispersis, quid tunc sibi maluerint, quid de Romanis opinati sint, quid de temporibus iudicarint. omitto de regibus \'magnarum opum, magnarum uirium, magnae gloriae, diu potentissimis, aliquando captis, seruiliter catenatis, sub iugum missis, ante currum actis, in carcere trucidatis: quorum tam stultum est exquirere sententiam, quam durumconsulamus. maiores nostri bella gesserunt, bellis fatigati pacem petentes tributa obtulerunt: tributum pretium pacis est. nos tributa dependimus, ne bella patiamur, ac per hoc in portu, ad quem illi tandem pro euadendis malorum tempestatibus confugerunt, nos consistimus et manemus. igitur nostra tempora uiderim utrum felicia; certe feliciora illis ducimus, qui quod illi ultime delegerunt nos continue possidemus. inquietudo enim bellorum, qua illi attriti sunt, nobis ignota est. in otio autem, quod illi post imperium Caesaris natiuitatemque Christi tenuiter gu
Abbreviated transcription (Latin):
tranquillitate prȩsentiũ. uł in spe
futurorũ. uł in ꝑfugio cõmimi: ñ ha¬
buere maiores. Ac ꝑ hoc incessabilia
bella gesserunt: qui mutandarũ sedi¬
um comiunione ñ libera ꝑsistendoni
sedib suis. aut infeliciter necati sunt:
aut turpit̃ seruierunt. Quod darius

Expanded text:
tranquillitate praesentium uel in spe tranquillitate praesentium uel in spe futurorum uel in perfugio communi non habuere maiores, ac per hoc incessabilia bella gesserunt, quia, mutandarum sedium communione non libera, persistendo in sedibus suis aut infeliciter necati sunt aut turpiter seruierunt. quod clarius
Abbreviated transcription (Latin):
timeo deos hostis mei. ñ timeo religi¬
nem eiꝰ nece mea. Non habeo talem qua
lem ꝑtimescam locum: ubi & possesso¬
ri liceat ꝑuetrare quod uelit. & ꝑegri¬
no si liceat adhibere quod contiento.
Ubi sitris hospicii quod meũ non sit:
Unus deus qui temporib quib ipse
innotescere uoluit. hanc regni statu¬
it unitatem: ab om̃ib & diligitur &
timetur. Cedem leges quȩ uni deo sub¬
iecte sunt ubiq dñantur: ubicunq:
ignotus accessero. repentinam uini
destitutus ñ ꝑtimescõ. Inter romanos
cam: religione conscientiam. comi¬
nione naturam. Utor temporarie om
quã amo patria in terra penitus ñ ẽ.
Int̾ra nichil ꝑdidi. ubi nidiil amaui:
tomimq: habeo quando quẽ diligo
mecum ẽ. Maxime quia & apud om¬
nes idem ẽ: qui me ñ mͦ notr re¬
nib. uerum & proximũ facit. Nec
egentem deserit: quia ipsuis ẽ.t̾ra
& plenitudo eiꝰ. ex qua omĩa: om̃ib
uissit eẽ. cõmuniã. Hec sunt nr̃oꝵ¬
temporũ bona: quȩ in totum uł in

Expanded text:
timeo deos hospitis mai, non timeo religionem eius necem meam, non habeo talem quem pertimescam locum, ubi et possessori liceat perpetrare quod uelit et peregrino non liceat adhibere quod conuenit, ubi sit ius hospitis quod meum non sit; unus Deus, qui temporibus, quibus ipse innotescere uoluit, hanc regni statuit unitatem, ab omnibus et diligitur et timetur; eaedem leges, quae uni Deo subiectae sunt, ubique dominantur; ubicumque ignotus accessero, repentinam uim tamquam destitutus non pertimesco. inter Romanos, cam, religione conscientiam, communione naturam. utor temporarie omn et illa quam amo patria in terra penitus non eat. nihil perdidi, ubi nihil amani, totumque habeo, quando quem diligo mecum est, maxime quia. nes idem est, qui me non modo notum omnibus, verum et proximum facit: nec egentem deserit, quia ipsius est terra et plenitudo ejus, ex qua omnibus omnia jussit esse communia. Haec sunt nostemporum bona: quae in totum uel in
Abbreviated transcription (Latin):
concursu misero ac mutua cede i¬
gulabant. Quid tunc de suis tempi¬
rib sentiebat ipsa postremo dicas
utiq suis contradixit. obstiat. repi¬
gnauit. si eorum felicitas. sua insi¬
licitas ñ erat: romanosꝙ fieri rñi
dños. bonis comunib n obstabã.
Non requiro de innumeris diua¬
sarum gentium populis. diu ans
liberis: tunc bello uictis. patria a

Expanded text:
concursu misero ac mutua caede iuconcursu misero ac mutua caede iugulabant, — quid tunc de suis temporibus sentiebat? ipsa postremo dicat utique suis contradixit obstitit repugnauit, si eorum felicitas sua infelicitas non erat Romanosque fieri rerum dominos bonis communibus non obstabat? non requiro de innumeris diuersarum gentium populis diu ante liberis, tunc bello uictis, patria a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quam agitur totius orbis euersio.
Aut si ideo felicia putantur. quia u¬
nius ciuitatis opes aucte sunt: cur
ñ potius infelitissima tempora uioi¬
centur. quib miserabili uastatione
multarũ ac bene institutatũ gentũ
potentissima regna cederunt: Iu
forte aliud trmme carthagini uideba
nes ꝑhorrescens: nunc rebelli inte¬
tione. nunc supꝑ lici bellis ꝑacem
pace bella motabat. Nouissime mi¬
seris ciuib passim se in ignem ut¬
ma desꝑatione iacientib: unꝰ rogͥ
tota ciuitas fuit. Cui etiam nc̃ situ
parue. mȩnib destitute. pars mi¬
seriarum ẽ. audire quid fuerit. lai
hispania sententiam sũa: cum ꝑ an¬
nos. cc. ubiq agros suos sanguim
suo rigabat. importunũq hostem
ultro hostiatim inequitantẽ. nec i¬
pellere poterat nec sustinere: cuml
suis diuersis urbib ac locis fractis
cede bellorum. obsidionum fami
exinaniti: interfectis coniugib acl¬
beris suis. ob remedia miseriarum

Expanded text:
per quam agitur totius Orbis euersio? per quam agitur totius Orbis euersio? aut si ideo felicia putantur, quia unius ciuitatis opes auctae sunt, cur non potius infelicissima iudicentur, quibus miserabili uastatione multarum ac bene institutarum gentium potentissima regna ceciderunt? an forte aliud tunc Carthagini uidebatnes perhorrescens, nunc rebelli intentione nunc supplici, bellis pacem, pace bella mutabat, nouissime miseris ciuibus passim se in ignem ultima desperatione iacientibus unus rogus tota ciuitas fuit? cui etiam nunc, situ paruae, moenibus destitutae, pars miseriarum est audire quid fuerit. edat Hispania sententiam suam: cum per annos ducentos ubique agros suos sanguine suo rigabat inportunumque hostem ultro ostiatim inquietantem nec repellere poterat nec sustinere, cum se suis diuersis urbibus ac locis, fracti caede bellorum, obsidionum fame exinaniti, interfectis coniugibus ac liberis suis ob remedia miseriarum
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps ꝑmoueri posse:
quod uictoriȩ romane
multarũ gentum & ciui¬
tatum strage trebrescunt.
quanqm si diligenter appendant :
plus dampni inuenient acciaisse
qͣm commodi. Neq enim paruipen¬
denda sunt tot bella seruilia. socia¬
lia. cinilia. fuigrtuorũ: nillorũ ittq
fruciuũ. & magnarũ tam̃ miseriaꝵ.
Sed cohibeo. ut queadmodũ uolunt:
ita fũisse usdeantur. Inde arbitror
ẽe. dicturossEt quid his temporib
beatius. quib continui triumphi.
celebres uictorie. diuites predȩ. nobi¬
les pompe. magni ante currũ reges.
& longo ordinȩ uicte gentes ageban¬
tur Quibi breuiter respondebitur
& ipsos de ttmporib solere causari
& nos ꝓ hisdem temporib institu¬
isse sermonem. Quȩ tempora. non
constat᷑ ẽẽ. cominunia. Ecce quam¬
feliciter roma uincit. tam infelictar
quicqͥd extra romam ẽ. uincit᷑. Qqt¬
gͥ pendenda est giecta hȩc laborio ses
luttatis: eru asc̾ribitur unius urbi
bete tudo intanta mole infelictatis.

Expanded text:
deinceps permoueri posse, quod uictoriae Romanae multarum gentium et ciuitatum strage crebrescunt. quamquam , si diligenter appendant, plus damni inuenient accidisse quam commodi. neque enim parui pendenda sunt tot bella seruilia, socialia, ciuilia, fugitiuorum, nullorum utique fructuum et magnarum tamen miseriarum. sed coniueo, ut quemadmodum uolunt ita fuisse uideatur; unde arbitror esse dicturos: ecquid his temporibus beatius, quibus continui triumphi, celebres uictoriae, diuites praedae, nobiles pompae, magni ante currum reges et longo ordine uictae gentes agebantur ? quibus breuiter respondebitur et ipsos de temporibus solere causari et nos pro isdem temporibus instituisse sermonem, quae tempora non constat esse communia. ecce qufeliciter Roma uincit tam infeliciter quidquid extra Romam eat uincitur pendenda est gutta haec laboriosae felicitatis, cui adscribitur unius urbis beatitudo in tanta mole infelicitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
tirta diem natalis dñi nonẽ pedes
inumbra stature humane hora
sexta metiuntur. Ego aut̃e in gal¬
lia belgiea in loco qui totonis unl¬
la dictur constitutus. status mei
umbra metiens. decem & nouem
& semispedes inuenisSic qͦ contra¬
nio modo quanto ꝓpius meridiem
uersus ad solem acceditur. tanto
semꝑ umbre breuores uidentur.
in tuitũ ut solsticio estiuali respit¬
ente sole de medio cȩli. iegypto &
ierusolimis. & in eorũ uicinitate
constitutis locis. nulle umbre uide

Expanded text:
circa diem natalis Domini novem pedes circa diem natalis Domini novem pedes in umbra staturae humanae hora sexta metiuntur. Ego autem in Gallia Belgica in loco qui Totonis villa dicitur constitutus, status mei umbram metiens, decem et novem et semis pedes inveni. Sic quoque contrario modo, quanto propinquius meridiem versus ad solem acceditur, tantum semper umbrae breviores videntur, in tantum ut solstitio aestivali, respiciente sole de medio caeli, in Aegipto et Hierosolimis et in eorum vicinitate constitutis locis nullae vide
Abbreviated transcription (Latin):
sic euim gens illa nominatur:
uitm sunt. qui etiam estatis tem¬
pore niuib ñ carent. nec aliud ut¬
pote feris ipsis ñ dispares: qͣm cru¬
ais agrestium animantiũ carnib
uescntur. De quorũ etiam hircis
pellib sibi indim̃ta coaptant.
hiasaliendo iuxta linguam barbar̃a
echimologiam ducunt.Saltib em̃
utentes. arte quadam ligno incuruo
ad artus similitudiñe feras assequ¬
untur. Apud hos ẽ. auimal ceruo¬
ñ satis absimile. de cuiꝰ ego corio
utt fuerat pilis hispidum uestem
in modũ tunicȩ genirtemis aptatũ
conspexi. sicut iam fati utrelatũ ẽ
scritobini utuntur.¶Quib in locis
cirta estiuale solsticium ꝑ aliquot
dies etiam noctu lux clarissima cer
intur. diesq: ibi multo maiores qͣmͣ
alibi habentur. ¶Sicut e contrario
tirca brumale solsticium. quanuis
diesq: minores qͣm usq alibi. noctes
quoq longiores existunt: quia sci¬
licet quanto magis a sole disceditur.
in italia sicut antiqui scripserunt.

Expanded text:
sic enim gens illa nominatur, sic enim gens illa nominatur, vicini sunt, qui etiam aestatis tempore nivibus non carent, nec aliis, utpote feris ipsis ratione non dispares, quam crudis agrestium animantium carnibus vescuntur; de quorum etiam hirtis pellibus sibi indumenta coaptant. Hi a saliendo, juxta linguam barbaram etymologiam ducunt. Saltibus enim utentes, arte quadam ligno incurvo, ad arcus similitudinem, feras assequuntur. Apud hos est animal, non satis assimile cervo, de cujus ego corio, ut fuerat pilis hispidum, vestem in modum tunicae, genu tenus aptatam conspexi, sicut jam fati, ut relatum est, Scritobini utuntur. Quibus in locis circa aestivale solstitium, per aliquot dies, etiam noctu clarissima lux cernitur, diesque ibi multo maiores quam alibi habentur; sicut e contrario circa brumale solstitium, quamvis diesque minimis, quam usquam alibi, noctes quoque longiores existunt; quia scilicet, quanto magis a sole longius disceditur, in Italia, sicut et antiqui scripserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aud ab re ẽẽ. arbitror paulis
narrandi ordinẽ postponetẽ.
d quia adhuc stilus in germania
uertitur. miratłm quod illic apud
om̃s celebre habetur. s & quȩdam
alia breuiter intimarẽ. In extremꝰ
cirtium uersus germanie fiub
in ipso oceani litore antrũ sub ele¬
m̃ti rupe conspicitur. ubi septem
uir incertũ ex quo tempere longo
sopiti sopore quiescunt. ita illesis
ñ solum corporib s etiam uestm̃¬
tis. ut ex hoc ipso quod sine ullai
tot annorũ curricula corruptions
ꝑdurant: apud indociles eas dem
& barbaras nationes uenerationi
habeantur. hi deniq quantũ ad
habitum spectat. romani ẽẽ. cer¬
nuntur. Equib dum unũ quid̃a
cupiditate stimulatꝰ uellet exiers
mox eiꝰ ut dicctur brachia aruer̃
poenaq sua cȩteros ꝑterruit. ne
quis eos ultenus contingere au¬
deret ¶deris ad quem eos ꝓfecc̃
ꝑ tot tempora ꝓuidentia diina
conseruet. fortasse horum qͥndoꝙ
gentes ille p̃dicatione saluandȩ suñ.
Uic loco scritobini:

Expanded text:
aud ab re esse arbitror, paulisper narrandi ordinem postponere, et quia adhuc stylus in Germania vertitur, miraculum quod illic apud omnes celebre habetur, sed et quaedam alia breviter intimare. In extremis Circium versus Germaniae finibus, in ipso Oceani littore, antrum sub eminenti rupe conspicitur, ubi septem viri incertum ex quo tempore longo sopiti sopore quiescunt, ita illaesis non solum corporibus, sed etiam vestimentis, ut ex hoc ipso, quod sine ulla per tot annorum curricula corruptione perdurant, apud indociles easdem et barbaras nationes, venerationi habeantur. Hi denique quantum ad habitum spectat, Romani esse cernuntur. E quibus dum unum quidam, cupiditate stimulatus, vellet exuere, mox ejus, ut dicitur, brachia aruerunt, poenaque sua caeteros proterruit, ne quis eos ulterius contingere auderet. Videris ad quem eos profectum, per tot tempora, Providentia divina conservet. Fortasse horum quandoque, gentes illae praedicatione salvandae sunt uic loco Scritobini,