comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ honto alienigena ꝓmisericordia receptus.
talia facere p̃sumpsisset. Protinus itaq custo¬
diȩ mancipatur. ut die sequenti talis p̃sump¬
tio acrius uindicaret᷑. In crastinũ ꝓductus de
custodia. in medio c̃uentu sistit᷑. Percontatus cus
manus extendere in fr̃m ministrũ ausus fuissec.
respondit. Quia inquit uidi seruũ nequiorem
omnib: uirũ meliort̃ et nobiliorẽ omnib: quos
in terra c̃uersari scio. ñ solũ uerbis dehonesta¬
re. sed etiã plagis afficere. surort nimio exa¬
gitt qđ eũ qui peregrinꝰ uenerat cȩteris p̃tu¬
lisset. interrogant quis eet ille qͥ bonitate et
nobilitate om̃s antriret. cursal¬
tim pa¬
trẽ monasterii ñ excepisset. Ille
necessi¬
tate cõpulsus. celare ñualens qđ
ds̃ iam
manifestari uolebat . ait. Iste ẽ carlomannus
quondĩ rex francorũ. qͥ pro xp̃i amore regnũ
t głam mundi dereliquit. qui detanta ex¬
cellentia ita se humiliauit. ut modo auilissi¬

Expanded text:
quod homo alienigena et pro misericordia receptus quod homo alienigena et pro misericordia receptus talia facere presumpsisset. Protinus itaque custodiae mancipatur, ut die sequenti talis presumptio acrius vindicaretur. In crastinum productus de custodia in medio conventu sistitur; percunctatus, cur manus extendere in fratrum ministrum ausus fuisset, respondit: 'Quia', inquit, 'vidi servum nequiorem omnibus virum meliorem et nobiliorem omnium, quos in terra conversari scio, non solum verbis dehonestari, sed etiam plagis affici'. Furore nimio exagitati, quod eum, qui peregrinus venerat, caeteris pretulisset, interrogant, quis esset ille, qui bonitate et nobilitate omnes anteiret, cur saltem patrem monasterii non excepisset. Ille necessitate compulsus celare non valens, quod Deus iam manifestari volebat, ait: 'Iste est Carlomannus quondam rex Francorum, qui pro Christi amore regnum et gloriam mundi dereliquit, qui de tanta excellentia ita se humiliavit, ut modo a vilissi
Abbreviated transcription (Latin):
Accidit aut̃ ut iuxta qđ mos ẽ. ad coquine offi¬
ciũ ebdomadarius deputaret᷑. Qd cũ libenter
quidẽ faceret. sed cũ in multis ignorant̃ offende¬
set. cocus uino exestuans. ei alapã dedit dicens
I.ta te fratrib deseruire oportet: Cuuilles nil
motus placido uultu respondit. Indulgeat
tibi dñs fr̃. et carlomannus. Neq enĩ cuiquam
in om̃ suũ ꝓdiderat. ne ex uocabulo agnosceret᷑.
ursus cũ in quibusdã cibariis administrandis
errasset. iterũ acoco ꝑcũssus ẽ. Eui eadẽ quę
supra imp̃catus ẽ. Et cũ tertio atoco crudelit
tederet᷑. indignatus ille comes indiuiduus sue
peregrinationis. qđ tantus uiratam uili ꝑsona
tã ctu meliose afficeret. iam ferre nualens. arri¬
puit pilũ unde panis in holera fr̃m mittendus
ẽterebat᷑. et eũ omni annisu ꝑcussit dicens. Nec
tibi ds̃ parcat serue nequã. nec carlomannus
indulgeit. Prs hoc audito felle cõmoti sunt.

Expanded text:
Accidit autem, ut, iuxta quod mos est, ad quoquinae offiAccidit autem, ut, iuxta quod mos est, ad quoquinae officium ebdomadarius deputaretur; quod cum libenter quidem faceret, sed in multis ignoranter offenderet, cocus vino exaestuans ei alapam dedit dicens: 'Ita te fratribus deservire oportet?' Cui ille nil motus placido vultu respondit: 'Indulgeat tibi Dominus, frater, et Carlomannus'. Neque enim cuiquam nomen suum prodiderat, ne ex vocabulo agnosceretur. Rursus cum in quibusdam cibariis administrandis errasset, iterum a coco percussus est, cui eadem, quae supra, imprecatus est. Et cum tertio a coco crudeliter cederetur, indignatus ille comes individuus suae peregrinationis, quod tantus vir a tam vili persona tam contumeliose afficeretur, iam ferre non valens arripuit pilum, unde panis in holera fratrum mittendus conterebatur, et eum omni annisu percussit dicens: 'Nec tibi Deus parcat, serve nequam, nec Carlomannus indulgeat.' Fratres hoc audito felle commoti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uenis set . mox in terrã corruit. se homicidã ẽt̃
se reũ omniũ criminũ ꝓtestans. misericordiã
exposcit. poenitentiȩ locũ exquirit. Pater cum
hominẽ peregrinũ eẽ cognouisset int̾rogat cu¬
ius patriȩ aut gentis ẽet. At ille c̃fessus ẽ se fran¬
cũ eẽ et ex frantia ꝓpt̃ talia scelera migrasse . ex¬
iliũ libent̃ ferre paratũ. tantũ ut patriã cȩlestẽ
ñ amitteret. Spiritalis pat̃ eius p̃cib annuens p̃ce¬
pit eũ incella nouitiorũ recipiuna cũ suo collega
quanto barbare et ignote gentis homo erat. im¬
plens illud apłicũ. Probate sp̃ssi ex dõ sunt Etaq
pbatus in omni patientia. sociatus ẽ c̃gregationi
unã cũ collega post emensũ anni circulũ ꝓfessus
stbilitatẽ c̃uersionẽ morũ oboedientiã scđm
regulã sc̃ĩ benedicti. Cepit aut̃ in rep̃hensibilit̃
int̃ fratres ẽuersari. omnib uirtutib pollens

Expanded text:
venisset, mox in terram corruit, se homicidam esse, venisset, mox in terram corruit, se homicidam esse, se reum omnium criminum protestans misericordiam exposcit, poenitentiae locum exquirit. Pater, cum hominem peregrinum esse cognovisset, interrogat, cuius patriae aut gentis esset; at ille confessus est, se Francum esse et ex Francia pro talia scelera migrasse, exilium libenter ferre paratum, tantum ut patriam caelestem non amitteret. Spiritualis pater eius precibus annuens precepit eum in cella novitiorum recipi una cum suo collega quanto barbarae et ignotae gentis homo erat, implens illud apostolicum: Probate spiritus, si ex Deo sunt. Itaque probatus in omni patientia sociatus est congregationi una cum collega post emensum anni circulum, professus stabilitatem, conversionem morum et obedientiam secundum regulam sancti Benedicti. Cępit autem inreprehensibiliter inter fratres conversari, omnibus virtutibus pollens.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m benedictũ in cassinũ usq ꝑuenit. et ibi mo¬
nachus effectus ẽ. Fert᷑ aut̃ de hoc scõ uiro exẽplũ
memorabile. Cũ adhuc rome positus in mona¬
sterio qđ sibi edificauerat. ab omnib ꝓpt̃ regũ
nobilitatẽ. et qđ maius ẽ. ꝓpt̃ c̃temptũ regni t̾re
ni et gloriã p̃sentis scłi ueneraret᷑. et laudib ex¬
tolleret᷑. timens uir dõplenus fauorẽ laudis
humanȩ. qͥ tanta ꝓxp̃o reliquerat. fugã magis
arripere disposuit. quã uane głȩ subiacere. et
hoc tantũ modo unifido socio t̃fessus quẽ ab in¬
fantia in omnib fidelẽ ꝓbauerat. cũ eo noctu
omnib insers aufugit. et ad cassinũ montẽ usq
ꝑuenit . nihil secũ portans ex omnib bonis que
corpori erant necessaria. nudus xp̃m secutus.
Et iuxta morẽ portã monasterii pulsans. collo¬
quiũ patris monasitrii expetut. In cuiꝰ p̃sentiã cũ

Expanded text:
sanctum Benedictum in Cassinum usque pervenit, et ibi mosanctum Benedictum in Cassinum usque pervenit, et ibi monachus effectus est. Fertur autem de hoc sancto viro exemplum memorabile. Cum adhuc Romae positus in monasterio, quod sibi aedificaverat, ab omnibus propter regiam nobilitatem et, veneraretur et laudibus extolleretur, timens vir Deo plenus favorem laudis humanae, qui tanta pro Christo reliquerat, fugam magis arripere disposuit, quam vanae gloriae subiacere. Et hoc tantummodo uno fido socio confessus, quem ab infantia in omnibus fidelem probaverat, cum eo noctu omnibus insciis aufugit et ad Cassinum montem usque pervenit; nihil secum portans ex omnibus bonis, quae corpori erant necessaria, nudus Christum secutus est. Et iuxta morem portam monasterii pulsans colloquium patris monasterii expetiit; in cuius presentia cum
Abbreviated transcription (Latin):
runt exercitũ. et inierunt pugnã. et uictores
effecti. carlomannus absq fratre insaxoniã
ꝑrexit. et coepit castrũ qđ dicit᷑ hoc siburh. per
placitũ et pacis c̃ditionẽ. et theodericũ saxonẽ
obsidẽ accepit. Qui sacram̃tis datis. in patriã
dimissusẽ redire. sed posthabito sacram̃to fefellit.
ereitu in gressi sunt. et rursũ captus est supradic
c̃fessus ẽ suo germano pippino qđ mente dispo¬
suisset scłm relinquere. et ꝓamore dĩ regnũ
terrenũ deserere. ut infutura uita centuplica¬
tã reciperet possessionẽ. et in hoc anno nullã
fecerunt expeditionẽ. sed p̃parauerunt se uterq.
carlomannus ad iter qđ decreuerat. et pippi¬
nus ut germanũ suũ ad locũ destinatũ hono¬
rifice cũ munerib et debita munificentia
mã ꝑrexit. ibiq se totondit. et in sarapte mon¬
te monasteriũ edificauit in honore sc̃ĩ silues¬
tri. ibiq aliqđ tẽpus morã faciens. exinde ad

Expanded text:
runt exercitum et inierunt pugnam et victores runt exercitum et inierunt pugnam et victores effecti. Carlomannus absque fratre in Saxoniam perrexit et cępit castrum, quod dicitur Hocseoburch, per placitum et pacis conditionem et Theodericum Saxonem obsidem accepit; qui sacramentis datis in patriam dimissus est redire, sed posthabito sacramento fefellit. ercitu ingressi sunt, et rursum captus est supradictconfessus est suo germano Pippino, quod mente disposuisset seculum relinquere et pro amore Dei regnum terrenum deserere, ut in futura vita centuplicatam reciperet possessionem. Et in hoc anno nullam fecerunt expeditionem, sed preparaverunt se uterque, Carlomannus ad iter, quod decreverat, et Pippinus, ut germanum suum ad locum destinatum honorifice cum muneribus et debita munificentia mam perrexit, ibique se totondit et in Sarepte monte monasterium aedificavit in honore sancti Silvestri. Ibique aliquod tempus moram faciens exinde ad
Abbreviated transcription (Latin):
duximus. ut quia sequens libellus anr̃a paruita¬
te edits ꝑ eiusdẽ incarnationis dominicȩ annos
tẽpora principũ et gesta declarat. iste nihilomi¬
nus qͦ tẽpore. qͦ in loco. ł ꝗd sub unoqͦq princi¬
peactũ sit sũmatĩ demonstret. Iriũphos qͦq
scorũ martrrũ et confessorũ. quib in locis. ł
sub quib regib coronã glorie ꝑceper̃. nomi¬
natĩ aperiat. Igit᷑ ubi iste finit᷑. ille c̃sequent᷑
initiũ capiat. et ubi ille incipit. iste fine soci¬
atur. EXPLICLIBEAUS PRIOR
INCIP̃POSTERIOR DEGESTIS REGUFIMD¬
lius pippini. maior domus. et bellicosissimi
pippinus filii eiꝰ duxer̃ exercitũ ẽtra hunol¬
dũ ducẽ aquitanorũ. et coeper̃ castrũ qđ uo¬
cat᷑ lucas. et in eodẽ itinere. diuiser̃ regnũ fran¬
corũ int̾ se. in loco qͥdicit᷑ uets pictauis. Postꝓ¬
hec carlomannus eodẽ anno ala manniã cũ
pippinus ẽtra odilonẽ ducẽ baioariorũ duxe¬

Expanded text:
duximus, ut, quia sequens libellus a nostra parvitaduximus, ut, quia sequens libellus a nostra parvitate editus per eiusdem incarnationis dominicae annos tempora principum et gesta declarat, iste nihilominus, quo tempore, quo in loco vel quid sub unoquoque principe actum sit, summatim demonstret, triumphos quoque sanctorum martyrum et confessorum, quibus in locis vel sub quibus regibus coronam gloriae perceperunt, nominatim aperiat. Igitur ubi iste finitur, ille consequenter initium capiat et, ubi ille incipit, iste finem sortiatur. EXPLICIT LIBER PRIMUS. INCIPIT LIBER DE GESTIS REGUMlius Pippini, maior domus et bellicosissimus Pippinus filii eius duxerunt exercitum contra Hunoldum ducem Aquitanorum et ceperunt castrum, quod vocatur Lucas, et in eodem itinere diviserunt regnum Francorum inter se in loco, qui dicitur Vetus Pictavis; posthaec Carlomannus eodem anno Alamanniam cum e et Pippinus contra Odilonem ducem Baioariorum duxe
Abbreviated transcription (Latin):
beati petri apłi. usq ad hachariã papã. qui prin¬
cipio regni pippini romanã gubernabat ec¬
desiã. Anni .dcciii Menses vIII. Dies . xXUI.
Quib si addamus.xv annos octauiani.xxiii tibe¬
rii .iii.gai. similit̃. iii claudii. quia quarto clau¬
dii anno petrus apłs romã uenit. et ipse iam
annus in pontificatu eiꝰ cõputatur. colliguntur
anni.dccxluii. Suꝑcrescunt itaq anni ponti¬
ficũ annos principũ romanorũ .xxviiii. annis
Quid horũ potius sequendũ sit. prudens lector
uideat. Illud tam̃ ꝓcerto scimus. qđ nec au¬
gustorũ nec antistitũ numerus annorũ cidis dio¬
nisii c̃cordat. Si quidẽ in alio plus. in alio mins
inuenit᷑. Nam scđm dionisiũ. anno dominicę
incarnationis. decͦxliͦ. carolus princeps morit᷑.
et pippinus suscepit principatũ. Potest aut̃ fie¬
ri.ut uitio scriptoris numerus deprauatꝰ sit annoꝵ.
lec id circo ab ipso incarnationis CA ΡIT N¬
dominice anno exordiũ capientes. usq huc ꝑ¬

Expanded text:
beati Petri apostoli usque ad Zachariam papam, qui principio regni Pippini Romanam gubernabat ecclesiam, anni DCCIII, menses VIII, dies XXVI. Quibus si addamus quindecim annos Octaviani, XXIII Tiberii, III Gai, similiter III Claudii, quia quarto Claudii anno Petrus apostolus Romam venit et ipse iam annus in pontificatu eius computatur, colliguntur anni DCCXLVII; supercrescunt itaque anni pontificum annos principum Romanorum XXVIIII annis. Quid horum potius sequendum sit, prudens lector videat. Illud tamen pro certo scimus, quod nec augustorum nec antistitum numerus annorum ciclis Dionisii concordat, siquidem in alio plus, in alio minus invenitur; nam secundum Dionisium anno dominicae incarnationis DCCXLI. Carolus princeps moritur et Pippinus suscepit principatum. Potest autem fieri, ut vitio scriptoris numerus depravatus sit annorum. Haec idcirco ab ipso incarnationis Domini anno exordium capientes usque huc per
Abbreviated transcription (Latin):
brauit natale dñi in ca¬
risiaco. et pascha similit̃.
Pertio pippinus aqͥtaniã
cũ exercitu uastauit.
et coepit ciuitatẽ bituricas. et castrũ qđ dicit᷑ toar¬
cis. Et celebrauit natale dnĩ in uilla gentiliaco. et
aquitaniã. ibiq tassilo dux baibariorũ postpo¬
sitis sacram̃tis. fraudulent̃ se inde subduxit. om¬
nia beneficia oblitꝰ quȩ rex auunculus eiꝰ ei fece¬
rat et baioariã regressus. amplius noluit uiderȩ
faciẽ supra dicti regis. Rex aut̃ aquitaniã plus¬
trans. usq ad caduriciã uenit. et ꝑlemodicas
reuersus. in franciã uenit. Et facta ẽ hiempsua¬
lida. Et celebrauit rex natale dñi in uilla quȩ
dicit̾ longolare. et pascha similit̃. CAΡIT̃¬

Expanded text:
ni in Carisiaco, et pascha similiter. tertio Pippinus Aquitaniam cum exercitu vastavit et cępit civitatem Bituricas et castrum, quod dicitur Toarcis; et celebravit natalem Domini in villa Gentiliaco et pAquitaniam; ibique Tassilo, dux Baioariorum postpositis sacramentis fraudulenter se inde subduxit, omnia beneficia oblitus, quae rex avunculus eius ei fecerat et Baioariam regressus amplius noluit videre faciem supradicti regis. Rex autem Aquitaniam perlustrans usque ad Caduriciam venit et per Lemodicas reversus in Franciam venit. Et facta est hiemps valida; et celebravit rex natalem Domini in villa, quae dicitur Longolare, et pascha similiter. A
Abbreviated transcription (Latin):
supra dictus rex querebat in causis exclesiasticis. Et
Uuaifarius minime cogitans de obsidib et sacram̃tis
datis. ut se uindicaret de iniuria quã a francis p̃teri¬
to anno fuerat ꝑpessus. exercitũ misit. qͥ usq ad cabil¬
lonẽ ciuitatẽ uener uastantes omnia. Et cũ supradio¬
tus rex sinodũ teneret. in uilla quȩ dicit᷑ duria. nun¬
tiatũ ẽ ei. ꝗd uuai farius ꝑpetrasset. Erotinꝰ exercitũ

Expanded text:
supradictus rex quaerebat in causis ecclesiasticis; et supradictus rex quaerebat in causis ecclesiasticis; et DCCLXI. Waifarius minime cogitans de obsidibus et sacramentis datis, ut se vindicaret de iniuria, quam a Francis preterito anno fuerat perpessus, exercitum misit, qui usque ad Cabillonem civitatem venerunt vastantes omnia. Et cum supradictus rex sinodum teneret in villa, quae dicitur Duria, nunciatum est ei, quid Waifarius perpetrasset; protinus exer
Abbreviated transcription (Latin):
NAO DΟΜ INCΑ decLun. Pippinus rex in
fabconiã iter fecit. et in munitiones saxonũ ꝑ uir¬
tutẽ introiuit. et in loco qͥ dicit᷑ sitma. multe
strages facte s̃de populo saxonũ. Et tunc ꝓmiser̃
seomnẽ uoluntatr̃ regis facturos. tributũ etiã
Natus ẽ pippino regi filius. cui supra dictus rex
nom̃ suũ imposuit. Qui uixit annos duos. et in
tertio defunctus ẽ. Codẽ anno. celebrauit nata¬
lt̃ dñi in longolare. et pascha in iopila. GALII
duufariũ ducẽ aquita norũ minime c̃sentire
ut ustitils faceret et cłis que erant infrancia.
de reb et possessionib illarũ quȩ in suoducatu
eratit. init c̃siliũ cũ francis ut iter ꝑgeret in aqͥ¬
taniã. et supradictas iustitias quererit. Et ꝑuenit
usq in locũ qͥ dicit᷑ thedoad. Qđ cũ cognouisset uua¬
ifarius. timore ꝑterritus. mitit legatos otbertũ et
dauuinũ. et dedit obsidẽ ad algariũ suũ ꝓpinquũ
et mandauit pippino se omnia redditurũ. quȩq

Expanded text:
nationis DCCLVII. Pippinus rex in Saxoniam iter fecit et in munitiones Saxonum per virtutem introivit; et in loco, qui dicitur Sitma, multae strages factae sunt de populo Saxonum. Et tunc promiserunt se omnem voluntatem regis facturos, tributum etiam  DCCLVIII. natus est Pippino regi filius, cui supradictus rex nomen inposuit suum; qui vixit annos duos et in tertio defunctus est. Eodem anno celebravit natalem Domini in Longolare et pascha in Iopila. Anno dWaifarium ducem Aquitanorum minime consentire, ut iustitias faceret ecclesiis, quae erant in Francia, de rebus et possessionibus illarum, quae in suo ducatu erant, iniit consilium cum Francis, ut iter pergeret in Aquitaniam et supradictas iustitias quaereret; et pervenit usque in locum, qui dicitur Theodoad. Quod cum cognovisset Waifarius, timore perterritus mittit legatos Otbertum et Dawinum et dedit obsidem Adalgarium suum propinquum et mandavit Pippino se omnia redditurum, quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
am obsedit. haistulfũ obsidione cinxit. Et rur¬
sũ de iustitiis sc̃i petri firmitatẽ dedit. ut sta¬
biles ꝑmanerent. Et in suꝑ rauennã cũ penta¬
poli. et omni exarcato ẽquisiuit. et sẽo petro
tradidit. Cũ aut̃ reuersus eẽt pippinus rexin
franciã. meditabat᷑ supra dictus ha istulfus ea
fallere que ꝓmiserat. Quadã uͦ die cũ uena¬
tionib inseruiret. ꝑ cussus ẽ dĩ udicio. uitãq
cũ regno finiuit. Quomodo uͦ missus ẽ deside¬
perator regi pippino cũ aliis donis organũ. Et
rex pippinus itenuit placitũ suũ in cõpendio.
ibiq tassilo uenit dux baidariorũ. et suusfac¬
tus ẽ sꝑmnanus. sacram̃taq multa iurauit pip¬
pino et filufeiꝰ. supra corpus sc̃i dionisu. et sc̃i
germani. et scĩ martni. similit̃ et eiꝰ homines st¬

Expanded text:
am obsedit, Haistulfum obsidione cinxit et ruram obsedit, Haistulfum obsidione cinxit et rursum de iusticiis sancti Petri firmitatem dedit, ut stabiles permanerent; et insuper Ravennam cum Pentapoli et omni Exarcato conquisivit et sancto Petro tradidit. Cum autem reversus esset Pippinus rex in Franciam, meditabatur supradictus Haistulfus ea fallere, quae promiserat. Quadam vero die, cum venationibus inserviret, percussus est Dei iudicio vitamque cum regno finivit; quo modo vero missus est Desidetantinus imperator regi Pippino cum aliis donis organum. Et rex Pippinus tenuit placitum suum in Compendio; ibique Tassilo venit dux Baioariorum et suus effectus est per manus sacramentaque multa iuravit Pippino et filiis eius supra corpus sancti Dionisii et sancti Germani et sancti Martini; similiter et eius homines
Abbreviated transcription (Latin):
dã c̃iugẽ ipsius regis. indutã cẏcladib regi
ne. Atq francorũ ꝓceres apłica benedictione
sc̃ĩficans. auctoritate sc̃i petri sibi a xp̃o tradi¬
ta obligauit. et obtestatus ẽ. ut nũquã de alte¬
rastirpe ꝑ succedentiũ tẽporũ curricula. ipsi ł
quiq ex eorũ ꝓgenie orti rege̾ suꝑse p̃sumant
aliquo modo c̃stituere. nisi de eorũ ꝓgenie qͦs
et diuina ꝓuidentia ad sedẽ apłicã tuendã eli¬
gere. et ꝑ eũ uidelicet sc̃i petri uicariũ. immo
dñi illũ xp̃i in potestatẽ regiã dignata ẽ subli¬
mare. et unctione sacratissima c̃setrare. His int̾¬
positis. ad chronicã redeamus. Cũ pippinus rex
ut supra expressũ ẽ. italiã ingressus eẽt. carlo¬
mannus monachus uienna ciuitate remansit.
una cũ bertrada regina. ubi languore correp
nus rex ea ñ eẽ uera quȩ haistulfus ꝓmiserat
de iustitiis sc̃i petri. iterũ italiã ingressus. papi¬

Expanded text:
dam conjugem ipsius regis, indutam cycladibus regiidam conjugem ipsius regis, indutam cycladibus regiine, atque Francorum proceres apostolica benedictione sanctificans, auctoritate sancti Petri sibi a Christo tradita obligavit, et obtestatus est, ut nunquam de altera stirpe per succedentium temporum curricula, ipsi vel quique ex eorum progenie orti, regem super se praesumant aliquo modo constituere, nisi de eorum progenie, quos et divina providentia ad sedem apostolicam tuendam eligere et per eum, videlicet sancti Petri vicarium, immo domini Iesu Christi, in potestatem regiam dignata est sublimare et unctione sacratissima consecrare. His interpositis ad chronicam redeamus. Cum Pippinus rex, ut supra expressum est, Italiam ingressus esset, Carlomannus monachus Vienna civitate remansit una cum Bertrada regina, ubi languore correptnus rex, ea non esse vera, quae Haistulfus promiserat de iusticiis sancti Petri, iterum Italiam ingressus Papi
Abbreviated transcription (Latin):
nũ petrũ. Et dixit domnus petrus ad domnum
dionisiũ hilarit̃. Iua gr̃a ẽ sanitas eiꝰ. Et statim
beatus dionisius turibulũ incensi et palmã in
manu tenens. cũ pƀro et diacono qͥ in parte sta¬
bant uenit ad me. et dixit mihi. Pax tecũ fr̃.
oli timere. ñ morieris donec ad sedẽ tuã ꝓspero
reuertaris. Surge sanus. et hoc altare in hono¬
re dĩ et apostolorũ eiꝰ petriet pauli quos uides¬
dedica missas gr̃arũ agens. Moxq sanꝰ factus
et dicebant qͥ ibi aderant qđ dem̃tabã. Qua¬
ꝓpt̃ retuli illis et regi. suisq: omnib exordine
quȩ uiderã. et quomodo sanus fuer̃ĩ. et imple¬
ui quę iussa sunt mihi omnia. Gesta s aut̃ hȩc
xp̃i roboratꝰ uirtute. int̾ celebrationẽ c̃secra
tionis p̃fati altaris. et oblationẽ sacrificii. un¬
xit in reges francorũ regẽ pippinũ. et duos
filios eiꝰ carolũ . et carlomannũ. Sed et bertra¬

Expanded text:
num Petrum; et dixit domnus Petrus ad domnum num Petrum; et dixit domnus Petrus ad domnum Dionisium hilariter: 'Tua gratia est sanitas eius'. Et statim beatus Dionisius turibulum incensi et palmam in manu tenens cum presbitero et diacono, qui in parte stabant, venit ad me et dixit mihi: 'Pax tecum, frater, noli timere: non morieris, donec ad sedem tuam prospere revertaris. Surge sanus et hoc altare in honore Dei et apostolorum eius Petri et Pauli, quos dedica, missas graciarum agens'. Moxque sanus factus et dicebant, propter retuli illis et regi suisque omnibus ex ordine, quae videram et quomodo sanatus fuerim, et implevi, quae iussa sunt mihi, omnia.' Gesta sunt autem haec Christi roboratus virtute inter celetionis praefati altaris et oblationem sacrificii, unxit in reges Francorum regem Pippinum et duos filios ejus Carolum et Carolomannum. Sed et Bertra
Abbreviated transcription (Latin):
sed p̃dicare. quia sic angelus ad monet tobiã.
Vnde ego ꝓoppressione sc̃ȩ eccłe a rege atrocis¬
simo et blasphemo. et nec dicendo ha istulso.
ad optimũ et sc̃ĩ petri fidelẽ. domnã pippinũ
xp̃ianissimũ regẽ infranciã ueni. ubi egrota¬
ui usq ad mortẽ. et mansi aliquod tempus
apud pagũ parisiacũ. in uenerabili monasterio
sc̃i martrris dionisii. Quo cũ meiam medici de¬
sperarent. fui sic̃ in oratione in excła ciusdem
beati martyris subtus cãpanas. et uidi ante al¬
tare domnũ petrũ. et magistrũ gentiũ domnũ
paulũ. et notamente illos recognoui de illorũ
surcariis. et ter beatũ domnũ dionisiũ ad dex¬
terã dõni petri subtilẽ et longiorẽ. Dixitq bo¬
nus pastor domnus petrus. E ic frat̾ nr̃ postu¬
lat sanitatẽ. Et dixit beatus paulus. Modo sa¬
nabit᷑. Et apꝓpinquans. misit manũ suã ad pec¬
tus dõni dionisii. amicabilit. respexitq ad dõ¬

Expanded text:
sed predicare, quia sic angelus admonet Tobiam. sed predicare, quia sic angelus admonet Tobiam. Unde ego pro oppressione sanctae ecclesiae a rege atrocissimo et blasphemo et nec dicendo Haistulfo ad optimum et sancti Petri fidelem domnum Pippinum christianissimum regem in Franciam veni, ubi aegrotavi usque ad mortem et mansi aliquod tempus apud pagum Parisiacum in venerabili monasterio sancti martyris Dionisii. Quo cum iam me medici desperarent, fui sicut in oratione in ecclesia eiusdem beati martyris subtus campanas et vidi ante altare domnum Petrum et magistrum gentium domnum Paulum, et nota mente illos recognovi de illorum surcariis, et ter beatum domnum Dionisium ad dexteram domni Petri subtilem et longiorem. Dixitque bonus pastor domnus Petrus: 'Hic frater noster postulat sanitatem'. Et dixit beatus Paulus: 'Modo sanabitur'. Et adpropinquans misit manum suam ad pectus domni Dionisii amicabiliter respexitque ad dom
Abbreviated transcription (Latin):
gressus ẽ. iustitiã beati petri apłi querens.
I a istul fufrex langobardorũ supra dictã uis¬
titiã c̃tradicendo. thermophilas. iđ clusas
langobardorũ petut. et obuiã pippino regi
et francis uenit. et cõmisso ꝓelio. dño auxiliante.
et beato petro int̾cedente. pippinus cũ francis uic¬
tor extitit. Codẽ annostephanus papa reductus
ẽ ad sedẽ suã ꝑmissos regis pippini. folradũ cũ
aliis plurimis. Incluso uͦ haistulpho rege in papi¬
a ciuitate necessitate cõpulsus. iustitiã sc̃i petri
pollicet᷑ faciendã. Ex hac ꝓmissione. rex pippi¬
nus obsides .xl. recepit. et cũ sacram̃to firma¬
to. reuersus ẽ in franciã. Nec suꝑfluũ indica¬
uimus. si epłam eiusdẽ pape stephani hac
de causa seriptã huit operi inseramꝰ. Con¬
anet enĩ hunc modũ. Stephanus ep̃s serus
seruorũ dĩ. Sic̃ nemo se debit iactare de
suis meritis. sic ñ debet opera dĩ quȩ inil¬
lo ꝑ suos sẽosifiunt sine suis meritis silere.

Expanded text:
s est, justitiam Petri apostoli quaerens. Haistulfus rex Langobardorum supradictam justitiam contradicendo, Thermopylas, id est clusas, Langobardorum petiit, et obviam Pippino regi et Francis venit, et commisso praelio, Domino auxiliante et beato Petro intercedente, Pippinus cum Francis victor extitit. Eodem anno Stephanus papa reductus est ad suam sedem per missos regis Pippini, Folradum et aliis plurimis; incluso vero Haistulpho rege in Papia civitate, necessitate ductus justitiam sancti Petri pollicitus est faciendam. Ex hac promissione rex Pippinus obsides 40 recepit, et cum sacramenta firmata reversus est in Franciam. Nec superfluum iudicavimus, si epistolam eiusdem papae Stephani hac de causa scriptam huic operi inseramus; continet enim hunc modum: 'Stephanus episcopus servus servorum Dei. Sicut nemo se debet iactare de suis meritis, sic non debet opera Dei, quae in illo per suos sanctos fiunt sine suis meritis, silere,
Abbreviated transcription (Latin):
nus rex uictor extitit. et ꝑuenit usq ad locũ
qui dicit᷑ rimie. et reuersus ẽ infranciã. Ubi
ei nuntiatũ ẽ qđ gripho qͥ inuuas coniã fugerat.
germanus ei occisus ẽet. Codẽ anno stephanus
papa infranciã uenit. solaciũ et adiutoriũ
querens ꝓ iustitiis sc̃i petri. Uenit aut̃ et carlo¬
mannus monachus et germanus supra dicti
regis ꝑ iussionẽ abbatis sui in franciã. quasi
ad c̃turbandã petitionẽ apłicã. Hoc anno nata¬
le dñi in theodonis uilla pascha in carisiaco
dõnus rex celebrauit. EAPIT NAA
stephanus c̃firmauit pippinũ unctione sc̃ã in
regẽ. et cũ eo inunxit duos filios eiꝰ. ca rolũ it
carlomannũ ad regiã dignitatẽ. Codẽ anno sẽs
bonifacius archi ep̃s annuntians dĩ uerbũ. in
ifresia a paganis int̾fectus. martrr xp̃i oc¬
cubuit. Uualtfredus abba initalia clarescit

Expanded text:
d locum, qui dicitur Rimiae, et reversus est in Franciam; ubi ei nuntiatum est, quod Gripho, qui in Wasconiam fugerat, germanus eius, occisus esset. Eodem anno Stephanus papa in Franciam venit, solatium et adiutorium quaerens pro iusticiis sancti Petri. Venit autem et Carlomannus, monachus et germanus supradicti regis, per iussionem abbatis sui in Franciam, quasi ad conturbandam petitionem apostolicam. Hoc anno natalem Domini in Theodonis villa, pascha in Carisiaco domnus rex celebravit. Anno dominStephanus confirmavit Pippinum unctione sancta in regem et cum eo inunxit duos filios eius Carolum et Carlomannum ad regiam dignitatem. Eodem anno sanctus BoFresia a paganis interfectus, martyr Christi occubuit. Walfridus abba in Italia clarescit.
Abbreviated transcription (Latin):
dix  Sedit annos.iiii. Monses.ii. dieᷤ.xiii.
Nonifaciꝰ sedit annos.ii. Die.xXxuI.
Mercuriꝰ Sedit annos .ii. Menses .iiii. Die.ui.
gapitꝰ Sedit Menses .xi. Dieꝰ.xuiiii.
ilueriꝰ sedit annũ.i. Menses .v. Die.xi.
Sigilis sedit.annos .xuiii. Menses .vI. Dieᷤ.xxuii.

Expanded text:
Felix sedit annos IIII, menses II, dies XIII, Bonifacius sedit annos II, dies Mercurius sedit annos II, menses IIII, dies VI, Agapitus sedit menses XI, dies XVIII, us sedit annum I, menses V, dies XI, Vigilius sedit an
Abbreviated transcription (Latin):
sus. sco sibi reuelante sp̃u longe ante p̃uidit.
Quib occurrit amatus dux guntramni regis.
et cõmisso bello a langobardis extinguit᷑.:
Num mulus in locũ eius subrogat᷑. Qui ex lan¬
gobardis multos int̾fecit. eosq in italiã redire:¬

Expanded text:
sus, sancto sibi revelante Spiritu, longe ante praevidit, sus, sancto sibi revelante Spiritu, longe ante praevidit, quibus occurrit Amatus dux Guntramni regis, et commisso bello a Langobardis extinguitur. Mummulus in locum ejus subrogatur, qui ex Langobardis multos interfecit, eosque in Italiam redire
Abbreviated transcription (Latin):
lbuinus rex cũ langobardis. taruisiũ. uicetiam.
ueronãq et reliquas ueneticȩ ciuitates capit.
deinde liguriã ingressus. piediolanũ coepit.
deinde om̃s liguriȩ ciuitates. Ticinensis ciui¬
tas ultra tres annos obsidionẽ ꝑferens. lango¬
bardis se tradidit. om̃sq ciuitates armis coe¬
per̃. pret̾ romã et rauennã. ł aliqua castra
quȩ erant in maris litore constituta. Albui
nus postquã initalia .iii. annos. et aii. menseᷤ
regnauit. insidis suȩ c̃iugis int̾empts est.
Elmigisus qͥ albuinũ occiderat. cũ posimun¬
da regina rauennã ad longinũ p̃fectũ fu¬
git. auferens secũ albi sindã filiã regis. et
omnẽ langobardorũ thesaurũ. ubi ambo
ueneno perier̃. Longinus albi sindã filiã al¬
buini cũ langobardorũ thesauris c̃stanti no¬
ango bardi gallias ingrediunt᷑. Norũ aduen¬
tũ uir dĩ hospicius. qͥ apud niceã erat inclu¬

Expanded text:
lbuinus rex cum Langobardis Tarvisium, Vicetiam lbuinus rex cum Langobardis Tarvisium, Vicetiam Veronamque et reliquas Venetiae civitates capit. Deinde Liguriam ingressus Mediolanum cepit, deinde omnes Liguriae civitates. Ticinensis civitas ultra tres annos obsidionem perferens Langobardis se tradidit; omnesque civitates armis cęperunt preter Romam et Ravennam vel aliqua castra, quae erant in maris littore connus postquam in Italia tres annos et sex menses regnavit, insidiis suae conjugis interemptus est. Elmigisus qui Albuinum occiderat, cum Rosimunda regina Ravennam ad Longinum praefectum fugit, auferens secum Albisindam filiam regis et omnem Langobardorum thesaurum, ubi ambo veneno perierunt. Longinus Albisindam, filiam Albuini, cum Langobardorum thesauris Constantinoangobardi Gallias ingrediuntur. Horum adventum vir Dei Hospicius qui apud Niceam erat inclau
Abbreviated transcription (Latin):
eũq in regnũ paternũ reportauit. Cadem
brunichildis rotomagũ in exiliũ mittit᷑. Ubi
ueniens meroueus filius hilperici. eã sibi in
coniugiũ sociauit. Ex qua causa postea apa¬
ad dñm transit. et in basilica sc̃i uincentu
sepelit᷑. Childebertus matrẽ brunichildem
requirit. quã hilpericus reddere iubet.
Narses patricius de cãpania romã uenit. ibiq
morit᷑. Corpus eꝰ in locello plũbeo cũ omnibus
diuitus eiꝰ c̃stantinopolĩ ꝑlatũ est. Benedictus
pp̃ romanã ȩccłam gubernat. Fortunatꝰ pocta
in galliis insignis habet᷑. Qui nato quidẽ in lo¬
co qui duplalis dr̃ fuit. Qui locus haud longe
acenitensi castro. uel tariusiana distat ciuitate.
Sed tam̃ in rauenna nutritus et doctus. in arte
grãmatica. siue rethorica. seu metrica clarissimꝰ
extitit. Qui amore sc̃ĩ martini transiens in gal¬
lias. primo turonis. drinde pictauis habitauit.
In qua ciuitate ep̃s ordinats ẽ.RPIT T¬

Expanded text:
eumque in regnum paternum reportavit. Eademque eumque in regnum paternum reportavit. Eademque Brunichildis Rothomagum in exilium mittitur, ubi veniens Meroveus, filius Helprici, eam sibi in conjugium sociavit. Ex qua causa postea a paad Dominum transit, et in basilicam sancti Vincentii sepelitur. Childebertus matrem Brunichildem requirit, quam Helpericus reddere jubet, Narses pmoritur; corpus eius in locello plumbeo cum omnibus divitiis eius Constantinopolim perlatum est. Benedictus papa Romanam ecclesiam gubernat. Fortunatus poeta in Galliis insignis habetur: qui natus quidem in loco, qui Duplalis dicitur, fuit, qui locus haud longe a Cenitensi castro vel Tarvisiana distat civitate, sed tamen in Ravenna nutritus et doctus in arte grammatica sive rethorica seu metrica clarissimus extitit. Qui amore sancti Martini in Gallias transiens primo Turonis, deinde Pictavis habitavit, in qua civitate episcopus ordinatus est. A
Abbreviated transcription (Latin):
tante fredegunde filiã ꝓpriã a sacro fonte
suscepit. et eandẽ fredegundẽ sibi in matri¬
moniũ iungit. Nabuit uͦ ex supradicta au
douera tres filios. theo debertũ. mero ueũ. et
dodoueũ. Ih eo dobertꝰ iussu patris translige¬
rim regionẽ. quã auunculus eiꝰ herechberts
tenuerat occupat. et apud pictauis cũ gundal¬
do duce sigiberti dimicat. eũq superat. Sigi¬
bertus cũ exercitu parisius uenit. fratrẽq hil¬
pericũ bello aggredit᷑. In quo proelio supra¬
dictus theo dobtus occubuit. Nilpericus fugi¬
ens cũ uxore et filiis tornacũ ingressus ẽ. ibiq
se cõmuniuit. Quẽ cũ sigibertꝰ ibi ꝑsequerctur.
dolo fredegundis reginȩ ad uob pueris eius
intficit᷑. Quẽ frat̃ in basilica sci medardi se¬
peliuit. Ea tẽpestate. brunichildis cũ filio ad¬
huc paruulo parisius morabat᷑. Gundaldus
dux app̃henso puero nocte latent̃ aufugit.

Expanded text:
tante Fredegunde filiam propriam a sacro fonte tante Fredegunde filiam propriam a sacro fonte suscepisset, et eandem Fredegundem sibi in matrimonium iungit. Habuit vero ex sudovera tres filios, Theodebertum, Meroveum et Clodoveum. Theodebertus jussu patris trans Ligerim regionem, quam avunculus ejus Herebertus tenuerat, occupat et apud Pectavis cum Gulidaldo duce Sigiberti dimicat, eumque superat. Sigibertus cum exercitu Parisius venit, fratremque Helpericum bello aggreditur, in quo praelio supradictus Theodobertus occubuit. Helpericus fugiens cum uxore et filiis Torniacum ingressus est, ibique se communivit. Quem cum Sigibertus ibique persequeretur, dolo Fredegundis reginae a duobus pueris ejus interficitur. Quem fratres in basilica sancti Medardi sepeliunt. Ea tempestate Brunichildis cum filio adhuc parvulo Parisius morabatur. Gundaldus dux, apprehensum puerum nocte latenter aufugit,
Abbreviated transcription (Latin):
theodorici. remis. siue mettis sedẽ habuit.
Huni qͥ et auares cõꝑta morte clotharii. suꝑ
sigibertũ irruunt. Quib ille in turingiã
occurrens. eos iuxta fluuiũ albiã potent᷑
superauit. Hic sigibertꝰ. legationẽ in hispa¬
niã mittens. brunichildẽ ad anachildi regi
filiã petit. eãq in coniugiũ accepit. De qua
filiũ childebertũ nomine suscepit. CAP.¬
erechbertꝰ derelicta legitima uxore. quȩ
uocat᷑ in goberga. duas sorores marco uefa.
et merofilidã sibi in matrimoniũ iungit.
Ex quo scelere. ex cõmunicatꝰ ẽ a sc̃o germa¬
no parisiorũ ep̃o. et iusto dĩ iudicio ꝑcus¬
sus morit᷑. et in basilica sc̃ĩ romani sepelit̾.
Regnũ eꝰ sigibertꝰ arripuit. Ailpericus geil¬
suindã sororẽ brunichildis in coniugiũ acce¬
pit. quã paueo int̾iecto tẽpore suggerente
fredegunde in lecto strangulauit. Deinde
audouerã reginã ase repulit. eo qđ adhor¬

Expanded text:
Theodorici Remis sive Mettis sedem statuit. Theodorici Remis sive Mettis sedem statuit. Huni, qui et Avares, comperta morte Clotharii super Sigibertum irruunt. Quibus ille in Turingiam occurrens, eos iuxta fluvium Albiam potenter superavit. Hic Sigibertus legationem in Hispaniam mittens Brunichildem Adanachildi regis filiam petit eamque in coniugium accepit; de qua filium Childebertum nomine suscepit. Herechbertus derelicta legitima uxore, quae vocabatur Ingoberga, duas sorores Marcovefam et Merofilidam sibi in matrimonium iungit; ex quo scelere excommunicatus est a sancto Germano Parisiorum episcopo et iusto Dei iudicio percussus moritur et in basilica sancti Romani sepelitur. Regnum eius Sigibertus arripuit. Hilpericus Geilsuindam sororem Brunichildis in coniugium accepit, quam pauco interiecto tempore suggerente Fredegunde in lecto strangulavit. Deinde Audoveram reginam a se repulit, eo quod adhor
Abbreviated transcription (Latin):
silicã in honore beati uincenti c̃struit. Caꝑ¬
ibuinus cũ langobardis italiã intrauit. et gi¬
sulfũ nepotẽ suũ foro uilanis p̃fecit. Iheo dob¬
tus rex italiã intrat. cũ langobardis certam̃
init. eosq superat in franciã reuersus mori¬
tur. Non multo post tempore. childebertus
rex parisius morit᷑. et in basilica sc̃i uincentui
sepelit᷑. Regna quȩ fr̃s et nepotes tenuerant
in clotharii redigunt᷑ potestatẽ. CA IT¬
lis temporib med ardus ep̃s migrauit ad dñm.
Quẽ clotharius rex cũ debito honore suessio¬
nis sepeliuit. Post hȩc clotharius morit᷑. et
in basilica scĩ medardi sepelit̾. Quatuor filui
eiꝰ regna int̃ se diuiser̃. herechbertꝰ regnũ chil¬
deberti accepit. et sedẽ parius habuit. Guntrã¬
nus regnũ clodomeri. sedẽq constituit aureli¬
anis. Hilpricus regnũ patris sui clotharii. ca¬
thedrã suessionis habuit. Sigib̾tus regnum

Expanded text:
silicam in honorem beati Vincentii construit. Asilicam in honorem beati Vincentii construit. Albuinus cum Langobardis Italiam intravit et Gisulfum nepotem suum Foroiulanis prefecit. Theodobertus rex Italiam intrat, cum Langobardis certamen init eosque superat, in Franciam reversus moritur. Non multo post tempore Childebertus rex Parisius moritur et in basilica sancti Vincentii sepelitur. Regna, quae fratres et nepotes tenuerant, in Clotharii rediguntur potestate. His temporibus Medardus episcopus migravit ad dominum; quem Clotharius rex cum debito honore Suessionis sepelivit. Post haec Clotharius moritur et in basilica sancti Medardi sepelitur. Quatuor filii eius regna inter se diviserunt. Herechbertdeberti accepit, et sedem Parisius habuit, Guntranus regnum Clodomeri tenuit, sedemque constituit Aurilianus. Hilpricus regnum patris sui Clotharii, cathedram S
Abbreviated transcription (Latin):
Narses apud iustinũ et eiꝰ c̃iugẽ sophiã accusat᷑
a romanis. qđ seruitio italiã p̃meret. et statĩ
longinꝰ p̃fectus mittit᷑. qͥ narsetis locũ optine¬
ret. Cui int̾ cȩtera sophia. quia cunuchus erat.
hoc fert᷑ mandasse. qđ eũ puellis in genitio la¬
narũ faceret pensas diuidere. Ad hȩc ille re¬
spondit. talẽ se ei telã orditurũ. qualẽ ipsa
dũ uiueret deponere ñ posset. statĩq genti lan¬
gobardorũ mandat ut uenirent et possidertis
itiliã iohannes p̃promanã ȩccłam regit:
hildebertus et clotharius reges. cũ exercitu
hispaniã intrant. cesa raugustanã ciuitatem
obsident. Ciues induti cilicus tunicã sc̃i uin¬
centii suꝑ murũ circũ ferunt dm̃q c̃gito
corde exorant. Reges diuina inspiratione
miseratione flexi obsidionẽ soluunt Ep̃s
eiusdẽ ciuitatis childeberto regi ꝓmunere
stolã becti uincentudat. Idẽ rex parisius ba¬

Expanded text:
Narses apud Iustinum et eius coniugem Sophiam accusatur Narses apud Iustinum et eius coniugem Sophiam accusatur a Romanis, quod servitio Italiam premeret; et statim Longinus prefectus mittitur, qui Narsetis locum obtineret. Cui inter cetera Sophia, quia eunuchus erat, hoc fertur mandasse, quod eum puellis in genitio lanarum faceret pensas dividere. Ad haec ille respondit, talem se ei telam orditurum, qualem ipsa, dum viveret, deponere non posset; statimque genti Langobardorum mandat, ut venirent et possiderent Italiam. Iohannes papa Romanam ecclesiam regit. Childebertus et Clotharius reges cum exercitu Hispaniam intrant, Cesaraugustanam civitatem obsident. Cives induti ciliciis tunicam sancti Vincentii super murum circum ferunt Deumque contrito corde exorant. Reges divina inspiratione miseratione flexi obsidionem solvunt. Episcopus eiusdem civitatis Childeberto regi pro munere stolam beati Vincentii dat. Idem rex Parisius ba
Abbreviated transcription (Latin):
uigilius qͦq eo qđ nollet reuocare anthemũ ep̃m
ẽstantinopolitanũ. a iustiniano iexiliũ trudit᷑.
reuocatus ab exilio. cũ romã reuerteret᷑. insicili¬
a ciuitate siracusana calculi dolore moritur.
cdagius in pontificatu succedit. Per idẽ tempus.
albuinus filius oduini lango bardis iam ixͦ imperat.
Qui filiã clotharii regis francorũ clothsuindam
in matrimoniũ habuit. Childebertꝰ rex francoix
cũ exercitu hispaniã intrat. Amalricũ regẽ filiũ
alarici in p̃lio extinguit. multũ aurũ et ar¬
gentũ inde asportat. Clotharius filios fr̃is sui
clodomeri cultro c̃fodit. Iheodoricus rex
morit᷑. theo dobertꝰ filiꝰ eiꝰ post eũ reg̃. CAPII.
reg̃ anñ xi. Narses patricius totilã regẽ go¬
thorũ initalia occidit. Idẽ cũ ducib theodo¬
berti regis francorũ bucellino et emingo qͥ
italiã dep̃dabant᷑ pugnauit. eosq int̾fecit.

Expanded text:
Vigilius quoque eo, quod nollet revocare Anthemum episcopum Vigilius quoque eo, quod nollet revocare Anthemum episcopum Constantinopolitanum, a Iustiniano in exilium truditur; revocatus ab exilio, cum Romam reverteretur, in Sicilia civitate Siracusana calculi dolore moritur. Pelagius in pontificatu succedit. Per idem tempus Albuinus, filius Oduini, Langobardis iam decimus imperat, qui filiam Clotharii regis Francorum Clothsuindam in matrimonium habuit. Childebertus rex Francorum cum exercitu Hispaniam intrat, Amalricum regem, filium Alarici in prelio extinguit, inultum aurum et argentum inde absportat. Clotharius filios fratris sui Clodomeri cultro confodit. Theodoricus rex moritur. Theodobertus filius eius post eum regnat.regnavit annos XI. Narses patricius Totilam regem Gothorum in Italia occidit. Idem cum ducibus Theodoberti regis Francorum Bucellino et Emingo, qui Italiam depredabantur, pugnavit eosque interfecit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ioħ c̃sulẽ mirabili uirtute ꝓtriuit. Leges quoq
romanas quarũ ꝓlixitas grauabat. mino rauit.
et inutiles dissonantias mirabili breuietate cos¬
rexit. Extruxit qͦq c̃stantinopolĩ tẽplũ qđ greco¬
uocabulo agiansophiã nominauit. Cuius ops
adeo cuncta edificia excellit. ut in totis ter¬
rarũ spacus huic simile ñ possit inueniri.
l uius tẽporib cassiodorus roma tam sȩculari.
quã diuina scientia claruit.Nlic primitus con¬
sul deinde senator. ad extremũ monachus
efficit᷑. Rome dionisius abba paschales scri¬
bit circulos. Apud c̃stantinopolĩ. priscians
cesariensis grãmaticȩ artis. ut ita dixeri. ꝓ¬
funda rimatꝰ ẽ. tũq nihi lominus arator ro¬
mane ȩccłȩ subdiaconus poeta mirabilis. a pd̃¬
tolorũ actus uersib exametris decorauit. Nuiꝰ
siluerius. et uigilius. Siluerius ab ilisario uissu
theodore auguste in exiliũ mittit᷑. et ibi morit᷑

Expanded text:
per Iohannem consulem mirabili virtute protrivit. Leges quoque per Iohannem consulem mirabili virtute protrivit. Leges quoque Romanas, quarum prolixitas gravabat, minoravit et inutiles dissonantias mirabili brevitate correxit. Extruxit quoque Constantinopolim templum, qocabulo Agian Sophiam nominavit; cuius opus adeo cuncta aedificia excellit, ut in totis terrarum spaciis huic simile non possit inveniri. Huius temporibus Cassiodorus Roma tam seculari quam divina scientia claruit. Hic primitus consul, deinde Senator, ad extremum monachus efficitur. Romae Dionisius abba paschales scribit circulos. Apud Constantinopolim Priscianus Caesariensis grammaticae artis, ut ita dixerim, profunda rimatus est, tumque nihilo minus Arator Romanae ecclesiae subdiaconus, poeta mirabilis, apostolorum actus versibus exametris decoravit. HuiusSilverius et Vigilius. Silverius a Bilisario iussu Theodorae Augustae in exilium mittitur, et ibi moritur.
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinis nulli scđm in carcerẽ trudit.
In quo cũ ipsa philosophia miris disputati¬
onũ argum̃tis colloquit᷑. Prefatus theodori¬
cus subita morte perit. Athalaricus in reg
nũ suecedit. Benedictus pat̾ et prius in lo¬
co qͥ sub lacus dr̃. et postea in castro cassino
mundus rex burgundionũ monasteriũ sc̃orũ
agaunensiũ ȩdificat. Idẽ a supradictis filiis clo¬
douei interficit᷑. Theo doricus cũ filio theodober¬
to et fratre clothario thuringiã depopulatur.
tini ex sorore nepos reg̃ anñ xxxviii. Nic per
bilisariũ patriciũ ꝑsas fortit̾ deuicit. ꝑꝙ ipsum
bilisariũ uuandalorũ gentẽ capto eorũ rege ge¬
lismero usq ad int̾necionẽ deleuit. africãq totã
post anñ xcet ui. romano imperio restituit.
Rursũq bilisarii uirib gothorũ in italia gentem
capto uuithisi eorũ rege superauit. Mauros quos
post hȩc africã infestantes. eorũq regẽ athalam

Expanded text:
disciplinis nulli secundum, in carcerem trudit, disciplinis nulli secundum, in carcerem trudit, in quo cum ipsa philosophia miris disputationum argumentis conqueritur. Praefatus Theodericus subita monum succedit. Benedictus pater et prius in loco, qui Sublacus dicitur, et postea in castro Cassino mundus rex Burgundionum monasterium sanctorum Agaunensium aedificat. Idem a supradictis filiis Clodovei interficitur. Theodoricus cum filio Theodoberto et fratre Clothario Turingiam depopulatur, tini ex sorore nepos, regnavit annos XXXVIII. Hic per Bilisarium patricium Persas fortiter devicit perque ipsum Bilisarium Wandalorum gentem capto eorum rege Gelismero usque ad internetionem delevit Africamque totam post annos XC et VI Romano imperio restituit. Rursumque Bilisarii viribus Gothorum in Italia gentem capto Withisi eorum rege superavit. Mauros quoque post haec Africam infestantes eorumque regem Athalam
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Anno xuͦ. regni sui a sc̃o remigio remo¬
rũ ep̃o una cũ francis baptihat᷑. atrabatis ue¬
dastus ep̃s ordinat᷑ a sc̃o remigio. Mãmeraiᷤ
ep̃s uiennensis eccłȩ triduanas letanias insti¬
tuit ante ascensionẽ dñi. Clodoueus cũ ala¬
rico rege gothorũ in aquitania iuxta pietau¬
confligit. eũꝙ regno et uita priuat. Amal¬
ricus filius alarici in hispania regnũ pater¬
nũ optinuit. Anastasius imperator elodoue¬
o dona regia mitit Vlodoueus roginarium
ꝓpinquũ atq. c̃sortẽ regni interficit. A trans¬
itu sc̃ĩ martini usq ad mortẽ clodouei. sunt
anni.cxii. Quatuor filii eiꝰ. Ieo doricus clo¬
domerus. childebertus. et clotharius. regnũ
patris int̃ se diuiser̃. Anastasius imperator
gothorũ rauenna ꝓpt̃ fidẽ catholicã in cus¬
todiã mittit᷑. ibiq. morit. Idẽ trrannꝰ simma¬
chũ patriciũ int̾ficit. Boetiũ in liberalibus

Expanded text:
fecit, anno XV. regni sui a sancto Remigio Remofecit, anno XV. regni sui a sancto Remigio Remorum episcopo una cum Francis baptizatur. Atrabatis Vedastus episcopus ordinatur a sancto Remigio. Mammertus episcopus Viennensis ecclesiae triduanas letanias instituit ante ascensionem Domini. Clodoveus cum Alarico, rege Gothorum, in Aquitaniam iuxta Pictaconfligit, eumque regno et vita privat. Amalricus filius Alarici in Hispaniam regnum paternum obtinuit. Anastasius imperator Clodoveo dona regia mittit. Clodoveus Reginarium propinquum atque consortem regni interficit. A transitu sancti Martini usque ad mortem Clodovei sunt anni 112. Quatuor filii ejus Theodoricus, Clodomerus, Childebertus, et Clotharius regnum patris inter se diviserunt. Anastasius imperator Gothorum Ravennam propter fidem catholicam in custodia mittitur, ibique moritur. Idem tyrannus Symmachum patricium interficit. Boetium in liberalibus
Abbreviated transcription (Latin):
rio coronant᷑. Apud affricã eugenius. catagi¬
nensis ep̃s. et cũ eo plus quã .d. itẽ liberato abba.
bonifacius diac̃. seruius et rusticus subdiaconus.
rogatus et septimus monachi. et maximus pu¬
er primo igni iniecti. postremũ uectib enecati
sunt. Itẽ martianus et satirianus. et maxima
uirgo et cũ eis .cclxx. crudelit̃ ꝑempti sunt.
Itẽ papias et mansuetus. uultd s̃. ualerianus. ur¬
banus. et crescens. felix. et hortulanus. florentia¬
nus ep̃i. in c̃fessione cursũ uitę c̃sũmarunt. ltt̃
danua. dionisia. et emelianus medicus. cum
multis aliis. ualerianus ep̃s. Simmachus papa
ȩxcłam romanã gubernat. Pecuniã et uestes
ꝑ africã et sardiniã ep̃is in exiliũ missis minis¬
trat. Post hunc hormisda p̃p c̃stituit᷑. Glodoue¬
us rex francorũ ingalliis reg̃ xxx. anñ. Sia¬
griũ patriciũ interficit. Gumbadũ regẽ de
burgundia expulit. ala mannos tributarios

Expanded text:
rio coronantur apud Africam Eugenius Kartagirio coronantur apud Africam Eugenius Kartaginensis episcopus, et cum eo plus quam D; item Liberatus abba, Bonifacius diaconus, Servius et Rusticus subdiaconi, Rogatus et Septimus monachi et Maximus puer primo igne iniecti, post remorum vectibus enecati sunt. Item Martianus et Satirianus et Maxima virgo et cum eis CCLXX crudeliter perempti sunt. Item Papias et Mansuetus, Vultdeus, Valerianus, Urbanus et Crescens, Felix et Hortolanus, Florentianus episcopi, in confessione cursum vitae consummaverunt, item Dativa, Dionisia et Emelianus medicus cum multis aliis, Valerianus episcopus. Simmachus papa ecclesiam Romanam gubernat, pecuniam et vestes per Africam et Sardiniam episcopis in exilio missis ministrat. Post hunc Hormisda papa constituitur. Glodoveus rex Francorum in Gallias regnat XXX annos, Siagrium patricium interficit, Gumbadum regem de Burgundia expulit, Alamannos tributarios