comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dinatis quȩq erant necessaria
feminis dõ seruientib. infra bre¬
ue spaciũ temporis plurimȩ no¬
bilium feminarũ in eodẽ monas
magnis miraculoꝵ illustrationib

Expanded text:
dinatis quaeque erant necessaria feminis Deo servientibus infra breve spatium temporis plurimae nobilium feminarium in eodem monastmagnis miraculorum illustrationibus
Abbreviated transcription (Latin):
regem sempiternũ habere incelis. Ideo dimute
rusticũ penitere propt̾ facinora sua: sicut uis
ut dñs dimittat tibi facta tua. Hec uero ren¬
dixit. Per salutem principũ: uoluntarie obȩ¬
diam consiliis tius. Nam si cd̾s nr hec noliuis¬
set: ꝑte tanta miracula non ostendisset. Et
adiecit. Uere aliud non fiet. nisi ut episcopꝰ¬

Expanded text:
regem sempiternum habere in caelis. Ideo dimitte regem sempiternum habere in caelis. Ideo dimitte Rusticum paenitere facinora sua, sicut vis, ut Dominus dimittat tibi facta tua', Haecquę dixit: 'Per salutem principum voluntariae oboedio consiliis tuis; nam si Deus noster haec non voluisset, per te tanta miracula non ostendisset'; et dixit: Vere aliud non fiat, nisi episcopu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ exinanisti. & humiliari dignatus es ut nos
redimeres & exaltares : miserere mei quamuis in¬
digni. tam̃ de tua miscdia ñ desperantis. Ꝙ ac¬
cedens ad regem. dixit. Quid uis ut tibi dicam.
liter tibi dictũ est. ut audiam: & ꝑ obȩdien¬
tiam de hoc qđ prȩcipis dabo tibi responsũ.
Tunc rex sigebertꝰ: om̃a sicut contigẽrant uel
facta fuerant: uniuersa ei pordinẽ disposuit.
uniuersa miracula quȩ facta fuerant. popłs
om̃is clamabat ad regem. ut ipsũ sc̃m uirũ
Goarem constitueret ep̃m treueris ciuitati.
beatũ goarem. ut ep̃s fieret treueroꝵ. Statĩ
aut̃ ut hoc uir dĩ audiuit : dixit. Melius
ministeriũ illius accipere. & peccare in con¬
spectu dm̃. Considera nunc orex sententiã
diuinã: quia non ẽ discipłs suꝑ magistrum.
neq seruus suꝑ dñm suũ. E si patrẽ familias
ticos eius: Nunc igitur dimitte illũ ep̃m
pęnitentiã ueram atq ꝑfec tã agere uel con¬
uobis. Et si cds te regem scłi constituit: scias te

Expanded text:
ipsum exinanisti et humiliare dignatus es, ut nos redemeres et exaltares, miserere mei, quamvis indigno, tamen de tua misericordia non disperantem'. Et accedens ad regem, dixit: 'Quid vis, ut tibi dicam t, ut audiam; et per oboedientiam quod praecepisti dono tibi responsum'. Tunc rex Sigibertus omnia, sicut contigerat vel factum fuit, universa per ordinem ei disposuit. universa miracula quae facta fuerant, populus totus clamabat ad regem, ut ipsum virum Dei Goarum constitueret episcopum Treveris civitate. beatum Goarum, ut episcopus fieret Treverorum. Statim autem ut hoc vir Dei audivit, dixit: 'Melius ministerium illius accipere et peccare in conspectu Domini. Considera nunc, rex, sententia divina, quia non est discipulus super magistrum neque servus super dominum suum. Et: Si patremfamilias ticos eius? Nunc igitur demitte illum episcopum penitentiam veram atque perfectam agere vel convobis. Et si Deus te regem seculi constituit, scies te
Abbreviated transcription (Latin):
dilectũ beatũ uidelic& maurum
has in partes adhuc uiuens direx¬
erit. & se dȩmũ transferri uoluerit.
forte enim cum scã mens eius
adõ dilatata esset ut om̃ẽ mun¬
dũ simul conspiceret. hunc locũ
sibi quodã occulto consilio speci¬
alit᷑ delegauit. Uiderit ergo quis¬
quis est. cui locus tam inultis usq¬
quaq tantũ desiderabilis ñ negat᷑.
quanti habendus sit. quantaq re¬
uerentia excolendus sit. Pondus
quippe cuuis lib& reatus ñ solum
ex intellec tu gerentis uel temꝑore.
sed etiã ex loco solet pensari. Hĩc
enum uelut amariori exprobra¬
tione. contra impiũ uox duuna
querit᷑ dicens. In terra sc̃orum
inique gessit. & ñ uidebit głam
dñi. Q item. Dilectus m̃s indomo
mea male oꝑatꝰ est. Alioquin quẽ
presentia tanti patris ad sui re¬
uerentiã ñ flectit. sp̃ui uidȩ ui¬
detur participari. Illi quoq qui¬

Expanded text:
dilectum, beatum videlicet Maurum, dilectum, beatum videlicet Maurum, has in partes adhuc viuēs direxerit, & demum se transferri voluerit. Forte enim, cū sancta mens eius adeo dilatata esset, vt omnem mundum simul conspiceret: hunc locum, sibi quodam occulto consilio specialiter delegit. Viderit ergo quisquis est, cui locus tam multis vsquequaque tantum desiderabilis non negatur: quanti habendus sit, quantaque reuerentia excolendus. Pondus quippe cuiuslibet reatus, non solum ex intellectu gerentis, vel tempore, sed etiam ex loco solet pensari. Hinc enim velut a maiori exprobratione, contra impium vox diuina queritur, dicens. In terra sanctorum inique gessit, & non videbit gloriam Domini. Et item. Dilectus meus in Domo mea male operatus est. Alioquin, quem præsentia tanti Patris ad sui reuerentiam non flectit, spiritum Iudæ videtur participare. Cuius du
Abbreviated transcription (Latin):
strat. quod mox ut expetitus est
dilectã solitudiiẽ se uincens dese
gesta in promptu habentur. nos in¬
terum taceamus de illis. Hoc tam̃
ad eius honorificentiã referamus.
qł non alius quilibet ex magistriᷤᷤ
eccłiȩ uitam tanti patris digessit.
quã insignis ille disertissimus papa
Gregorus. qui totũ quod scripsit.
quasi aurum refulget. Diuinitus
enim dispositũ est: ut cum isdẽ
excellentissimus legislator in cȩte¬
ris modis sit adõ decoratus. etiã
hinc maiori autoritate tã ipse
quã legislatio eius roboraretur.
quod eandẽ uitã sũmus apostoli¬
cȩ sedis pontifex ordinauit. Quẽ
scilicet uita etiam ex occasione
dialogi. ut plurib innotesceret.
& nonꝰ solũ apuo latinos. sed etiã
apud grecos notissima foret. Nec
illud pret̾ẽat. quod om̃imodes¬
nobis gaudendũ ẽ: hunc tantum
splendorẽ in hanc nr̃am occiduã
regionẽ uenisse. diuino nutu do¬
inus contigisse. quod elientẽ unicę

Expanded text:
strat. Quod mox ut expetitus est, strat. Quod mox ut expetitus est, dilectam solitudinem se vincens desergesta in promptu habentur, nos interim taceamus de illis. Hoc tamen ad ipsius honorificentiam referamus, quod non alius quilibet ex magistris Ecclesiae vitam tanti patris digessit, quam insignis ille disertisGregorius, qui totum quod scripsit, quasi aurum refulget. Diuinitus enim dispositum est, vt cum isdem excellentissimus Legislator in cæteris modis sit a Deo decoratus: etiam hinc maiori authoritate, tam ipse quam legislatio eius roboretur, quod eādem vitam summus Apostolicæ Sedis Pontifex ordinauit. Quæ scilicet vita, etiam ex occasione Dialogi eius, pluribus innotesceret: & non solum apud Latinos, sed etiam apud Græcos notissima foret. Nec illud prætereat quod omnimodis gaudendum nobis est, hunc tantum splendorem in hanc nostram occiduam regionem venire, diuino nutu domus cōtigisse, quod clientem vnice
Abbreviated transcription (Latin):
phoꝵ adhuc tenerrimus cogno¬
uit. Qui grandẽuo animo iam
cunc subire heremi uastitatem
ausus est. quod ipse quidẽ mar¬
tinus toto orbe mirabilis fecisse
refertur. Et quia iugum dñi¬
non solũ ab adolescentia sed etiã
ab ipsa infantia portauit. ut ibi¬
cem hieremias ꝓsequitur. in illo cȩ̨¬
Mlesti capitolio singularit᷑ sede¬
bit. Hec sine diuino modera¬
mine gestũ fuisse constat. quod
aculeos temptationis inse se iam
ualidos ibidẽ exꝑtus est. Sicut enĩ
dux bonoꝵ petrus primo sibi osten¬
sus est. tunc diu̾co gregi p̾latus.
sic iste princeps dĩ tantoꝵ milibus
monachoꝵ p̾ferendus. oportuit ut
ꝓprio discrimine ꝓbaret. qualiter
subditis misereri debuisset. Quia
tamen ꝓpriũ & primũ certaminiᷤᷤ
impetũ fortit᷑ deuicit. tale quid
deinceps numquã sensit. Quam
obedient᷑ sane & quã diserte priua¬
to bono quisq debeat commnune
bouũ prȩferre. hic sp̃ualis discipli¬
nȩ magister in hoc suo facto demon¬

Expanded text:
adhuc tenerrimus cognovit; qui grandaevo animo jam tunc eremi vastitatem subire ausus est. Quod nec ipse quidem Martinus, toto orbe mirabilis, fecisse refertur. Et quia jugum non solum ab adolescentia, sed etiam ab ipsa infantia portavit , ut ibidem Jeremias prosequitur, in illo coelesti capitolio singulariter sedebit. Nec sine divino moderamine gestum fuisse constat, quod aculeos tentationis in sese tam validos, ibidem expertus est. Sicut enim dux bonorum Petrus, primo sibi ostensus, est tunc Dominico gregi praelatus; sic iste princeps Dei tantorum millibus monachorum praeferendus, oportuit ut proprio discrimine probaret, qualiter subditis misereri debuisset. Quia tamen primo certaminis impetum fortiter devicit, tale quid deinceps nunquam sensit. Quam obedienter sane, et quam diserte privato bono quisque debeat commune bonum praeferre, hic spiritalis disciplinae magister in hoc suo facto demon
Abbreviated transcription (Latin):
tumulũ. hisdem gaudentib re¬
diret doium. Antiquũ namq
inusitatũq post hęlisei ac tum
renouatũ hic constat miraculũ.
quia om̾ipotentis dei manus
ut demonstraret beatũ benedic¬
tũ nec nouis nec antiquis patri¬
bus imparẽ merito. parẽ illiun
extulit ꝓphetarũ oꝑib. Cõplet᷑q
uerĩdica uox ueritatis promit¬
tentis. Qui crediderit in me.
oꝑa quȩ ego facio. & ipse faciet.
Om̃s igiturꝰ lȩtis animis magnisq
uocib benedicebant dñm. qui
quȩ sibi occulta fuerant luce
clarius ꝓpalare dignatus est.
quȩ suꝑ corporib discernendis dui
annos eoꝵ occupauerat. plebes cino¬
mannicȩ ad corpus scȩ̃ scolasticȩ¬
se salubrit uerterunt. Qđ sumina
cȩleritate leuatũ. imponentes

Expanded text:
tumulum, iisdem gaudentibus retumulum, iisdem gaudentibus rediret domum. Antiquum namque inusitatumque post Elisei actum revocatum hoc constat miraculum, quia omnipotentis Dei manus ut demonstraret B. Benedictum nec novis nec antiquis Patribus imparem, merito parem illum extulit prophetarum operibus: completurque veridica vox Veritatis promittentis: Qui crediderit in me, opera quae ego facio faciet . Omnes igitur laetis animis magnisque vocibus benedicunt Dominum, qui quae sibi occulta fuerant luce clarius propalare dignatus est. quae super corporibus discernendis diu eorum animos occupaverat, plebes Cenomanicae ad corpus B. Scholasticae salubriter verterunt. Quod summa celeritate levatum im
Abbreviated transcription (Latin):
his hesitaret᷑. & certum quid iu¬
dicari non posset. diuinitati ad¬
huc ancipiti sententiȩ talit᷑ fiunẽ
imponere placuit. Nam cũ con¬
tinus diuinitatẽ prȩcib ꝑ totũ
noctis spaciũ utriq popłi pro
tanto sibi manifestando negotio
pulsa uissent. facto mane conspi¬
masculini sexis. alterũ feminei.
se exanimata corpora deferri iui¬
bent. Quod cum factũ fuisset.
masculi corpus prope ossa poni
fecerunt. que magnitudine pres¬
tare uidebant᷑. Miroq modo iox
ut mortui mortua tetigere ossa
iacentis. ꝑ mortuũ mortuo uita
reddita est. Similit̾ aut̃ eis pla¬
cuit. ut penes minora mortuȩ
puellȩ corpus poni deberet. Ds̃
aut̃ ut demonstraret germanos
esse qui ferebant᷑ merito. quem¬
admodũ carnis una ꝓcreatione.
uno eodemq tempore pares me¬
rito pares esse uoluit in miracu¬
lo. ita ut eadem hora puella ab
officio funeris surgeret. & quȩ
aflentib amicis portabatur ad

Expanded text:
ns haesitaret et certum quid juns haesitaret et certum quid judicari non posset, Divinitati huic ancipiti sententiae taliter finem imponere placuit. Nam cum continuis Divinitatem precibus noctis spatium utrique populi pro tanto sibi manifestando negotio pulsavissent, facto mane conspimasculini sexus, alterum feminei. se exanimata corpora deferri jubent. Quod cum factum esset, masculi corpus prope ossa poni fecerunt quae magnitudine praestare videbantur, miroque modo mox ut mortui mortua tetigere ossa jacentis, per mortuum mortuo et vita reddita est. Similiter autem eis placuit ut penes minora mortuae puellae corpus poni deberet. Deus autem ut demonstraret germanos esse qui ferebantur merito, quemadmodum carnis una procreatione, uno eodemque tempore pares merito pares esse voluit in miraculo; ita ut puella eadem hora ab officio funeris surgeret: et quae a flentibus amicis portabatur ad
Abbreviated transcription (Latin):
quiq ac sapientes his contradixere
uerbis. iustũ non esse dicentes ut
quos diuina uoluntas participes
fecerat oraculi celestis. & qui si¬
mul locum scõꝵ teoe corpoꝵ adis¬
sent. quiq in sub eundo labore pares
fuerant. non etiam fructus laboris
eque partirent᷑. Maxine uero ñ
esse dignũ dicebant ut duo magna
luminaria loci unius angustia co
artaret: cũ sufficerent singulis loci
singula. Tandẽ igitur sepedictus
uenerabilis uir aẏgulfus consiliis
uenerandoꝵ uiroꝵ assensum dedit.
decreuitq ut ipse cum siuis corpore¬
retento sc̃ĩ benetdicti: socios suos cũ
corpore uenerande sororis eius di¬
micteret. Sed quia certum non
erat qualit᷑ ossa discerni potuissent.
quȩ confusȩ unius sportellȩ sinus
retinebat. difficultate discernendi
ad hoc consiliũ uentu᷑ est. ut que
minora uiderentur ossa separatun
ponerent᷑. maiora uero altrinsecꝰ
congregarent᷑. Cum igit᷑ diu de¬

Expanded text:
quique atque sapientes his contradixere quique atque sapientes his contradixere verbis, justum non esse dicentes, ut quos divina voluntas participes fecerat oraculi coelestis, et qui simul locum sanctorum thecae corporum adissent, quique in subeundo pares labore fuerant, non etiam fructus laboris aeque partirentur. Maxime vero non esse dignum dicebant, ut duo magna luminaria loci unius coarctaret angustia, cum sufficerent singulis locis singula. Taudem igitur saepedictus venerabilis vir Aigulfus consiliis venerandorum virorum assensum dedit decrevitque, ut ipse cum suis retento corpore B. Benedicti, socios suos cum corpore venerandae sororis ejus dimitteret. erat qualiter discerni ossa potuissent quae confuse unius sportellae sinus retinebat, facta difficultate discernendi ad hoc consilium ventum est, ut ea quae minora viderentur ossa separatim ponerentur, majora vero altrinsecus congregarentur. Dum igitur divide
Abbreviated transcription (Latin):
nasterio inuico qui dicit᷑ uetuflo¬
riacus. ibiq cum gaudio atq lȩti
cia & honore magno excȩperua
corpora scoꝵ supradictoꝵ. sub die
quinto iduũ Iuliarũ. In eodẽ loço
die illo eancłẽ sollempnitatẽ. cũ
ingenti lȩticia indĩ laudib ꝑege¬
runt. Cum igit᷑ ibi morȩ fieretł.
plebs cinomannicȩ urbis cuuus
supra cdiximus fuisse ciues qui ꝓ
afferendo corpore beatȩ scolasticȩ ierant.
affuit obinam ꝓcedens suis ciuibus
quos ꝓdeportando celesti thesauro
se misisse gaudebant. Sed eum ad p̃¬
ddictum locum uenisset & cognouiset
rei ueritatẽ & actus om̃s uenerabilis
aygulfi. postulabat eum ut sibi mu¬
nus ꝓmissũ. atq adõ demonstratum
concedere deberet. Sed idẽ uene¬
rabilis uir respondit se nequaquã
uelle scõꝵ germanoꝵ corpora ab in¬
uicẽ separare. sed sicut eos in priori
ita in scđo indiuisibiliter cõponere¬
se uelle testabatur. Tunc uͦ nobiles

Expanded text:
nasterio, in vico qui dicitur vetus Flonasterio, in vico qui dicitur vetus Floriacus: ibique cum gaudio et laetitia atque honore magno exceperunt corpora sanctorum supradictorum sub die quinto Iduum Juliarum. In eodem quoque loco die illo eamdem solemnitatem cum ingenti laetitia in Dei laudibus peregerunt. Cum igitur ibi morae fierent, plebs Cenomanicae urbis, cujus supra diximus fuisse cives qui pro afferendo corpore B. Scholasticae ierunt, adfuit obviam procedens cum civibus suis, quos pro deportando coelesti thesauro emisisse gaudebant. Sed cum ad praedictum locum veniens cognovisset rei veritatem et actus omnes venerabilis viri Aigulfi, postulabat eum ut sibi munus promissum atque a Deo demonstratum concedere deberet. Sed isdem venerabilis vir respondit, se nequaquam velle sanctorum germanorum corpora ab invicem separare, sed sicut eos in priori ita in secundo indivisibiliter componere velle testabatur. Tunc vero nobiles
Abbreviated transcription (Latin):
rũ sanguinis mundatione humectari.
atq ita dõ uolente. accepto robore
letus suꝑ pedes constitit. & curatori
suo magͥnis uocibus benedixit. Qui
locus hac tenus basilicam retinet.
dño inhonore beati benedicti di
ri placuisset. aliud prȩdiolum ad¬
eunt mille quingentis ferme passibᷤ
ã monasterio ad quẽ tendebant dis
etiam cum aliquantulũ eis requi¬
escere placuisset. obuiã eis quid am
cecus factus est. Qui magno ĩpetu
ferocit᷑ facto. sportam qua beati
uiri cinis portabatur app̾hendit.
Quẽ uir dñi aygulfus moderata
studuit correp̾tione castigare. atq
ab illicita pręsumptione reuocare.
Sed ille quem lumen amissũ contris
peret. Pronuntiauitq se tantȩ fi¬
dei esse. ut quicqͥd sc̃s benedictus¬
ere posset. factũq est. Non quippe
hec uero cum in eundo nulla mo¬
ra fieret. agmina monachorũ cũ
plebe territorisi aurelianensis ob¬
uiã processerunt miliario am̃o¬

Expanded text:
rum sanguinis inundatione humectari, rum sanguinis inundatione humectari, atque ita Deo volente accepto robore laetus super pedes constitit et curatori suo magnis vocibus benedixit. Qui locus hactenus Basilicam retinet Domino in honore B. Benedicti dicri placuisset, aliud praediolum adeunt mille quingentis ferme passibus a monasterio quo tendebant distetiam cum aliquantulum eis requiescere placuisset, obviam eis quidam caecus factus est, qui magno impetu ferociter facto sportam qua beati viri cinis portabatur apprehendit. Quem vir Domini Aigulfus moderata studuit correptione castigare, atque ab illicita praesumptione revocare. Sed ille quem lumen amissum contristperet; pronuntiavitque se tantae fidei esse, ut quidquid peteret S. Benedictusere pohaec vero cum in eundo nulla mora fieret, agmina monachorum cum plebe territorii Aurelianensis obviam eis processerunt milliario a mo
Abbreviated transcription (Latin):
timore sublato ocius redierunt.
salubrit᷑ tñ tanto confecto itinere
nomine situm in pago aurelia¬
cogente. In quo loco cum paulisꝑ
indulgerent quieti. ecce quidam
sine oculis materno fusus utero
aduenit. magnisq uocib oris ac
fidei scm interpellabat: ut quȩ
natura negauerat. sibi lumina
prestaret. Igitur dum his uocibus
ꝑstaret. Paruo interuallo atꝙ uix
una hora effluente discussa caligine
cecitatis lumen sibi du negatum
cepit aspicere. & datorem illurs
simulq beatũ benedictũ magnis
laudum uocibus extollere. Placuit
in eodem loco adiungere. ut quan¬
tȩ scĩtatis esset cuius cinis porta¬
batur ostenderet. Namq debilis
quidam qui erectus ire nequibat.
ꝑ terram rependo se trahens ut¬
pote qui om̃ium membroꝵ officio
destitutus erat aduenit. implorans
auxiliũ ab om̃ipotente dõ ꝑfamulũ
eius benedictũ. Itaq miro modo
ceperunt se nerui diu contracti
extendere. & aridi du meatus uena¬

Expanded text:
timore sublato ocius redirent. Btimore sublato ocius redirent. Bsalubriter tamen tanto confecto itinere nomine, situm in pago Aureliacogente. In quo loco cum paulisper indulgerent quieti, ecce quidam sine oculis materno fusus utero advenit, magnisque vocibus oris ac fidei sanctum interpellabat, ut quae natura negaverat sibi lumina praestaret. Igitur dum his vocibus perstaret, parvo intervallo atque vix uuna hora effluente discussa caligine caecitatis lumen sibi dia negatum coepit aspicere, et datorem illius simulque B. Benedictum magnis laudum vocibus extollere. Contractin eodem loco conjungere, ut quantae sanctitatis esset cujus corpus portabatur ostenderet. Namque debilis quidam qui erectus ire nequibat per terram, rependo se trahens, utpote qui et omnium membrorum officio destitutus erat, advenit implorans auxilium ab omnipotente Deo per famulum illius Benedictum. Itaque miro modo coeperunt se nervi diu contracti extendere, et aridi diu meatus vena
Abbreviated transcription (Latin):
compellare uisus est. Cur te piger
somnus temporib pressis. negat stra¬
tibus relictis custodiam hab̾ere¬
tuȩ prouintiȩ: & quare dimissis
publicis utilitatib ꝓpriis implicaris:
Namq ut quod dico palam sit: no¬
ueris te magnoꝵ uiroꝵ patrocinis
carere Henedicti scilicet atq
quidam agalliȩ horis huc aduen¬
tantes. illuc ferunt humanda.
tis sibi longabardoꝵ auxiliis. conatꝰ
one famuli dei accepta. formidan¬
tes alicuius in cõmoditatis cristem
accessum. respicuunt retro. uidentq
se sũbsequi abhostibus. Tunc q timo¬
ris magnitudine terrę consternati.
rogabant eũ qui suoꝵ famuloꝵ
corpora eis reuelare dignatis est.
ut ea illis adlocũ destinatũ defer¬
uinȩ pietati annuere libuit. Nã
pietas om̃ipotentis tenebrarũ den¬
sitate ita eos occuluit. ut sibi nil¬
quidem obesset. ꝑsecutorib uero
eoꝵ om̃em facultatẽ se inueniendi
auferret. sicq famuli dĩ maloꝵ

Expanded text:
compellare visus est: Cur te piger compellare visus est: Cur te piger somnus temporibus pressis negat stratibus relictis custodiam tuae habere provinciae? et quare dimissis publicis utilitatibus, propriis implicaris? namque ut dico quod palam sit noveris, te magnorum virorum patrociniis carere Benedicti scilicet atquequidam a Galliae oris huc adventantes, illuc ferunt humanda. tis sibi Langobardorum auxiliis. Hac one accepta, formidantes alicujus incommoditatis tristem accessum, respiciunt retro, videntque se subsequi ab hostibus: tuncque timore pleni terraeque consternati, rogabant eum qui suorum famulorum corpora eis revelare dignatus est, ut ea illis ad locum destinatum prvinae pietati annuere libuit. Nam omnipotentis potentia tenebrarum densitate ita eos occuluit, ut sibi quidem nil obesset, persecutoribus vero eorum omnem facultatem se inveniendi auferret: sicque famuli Dei malorum
Abbreviated transcription (Latin):
interius busta iacebant. His sicut
diu optauerat inuentis. patefacto
alatere ȩuacuatoq locello. thesaurũ
inuentũ unius sportellȩ conclusit
sinu. Quȩ sporta. hãc tenus penes
nos quasi noua habet᷑. Quib pa¬
tratis om̃ibus. improuisi socii asst̃.
quos supra retulit sermo acino¬
mannica urbe profectos queren¬
ta benedictione frustrati. Tuncq
primũ sibim et mutuo patefecere
sui itineris causam. quia scilicet &
ipsi reuelatione diuina cõmoniti.
ad corpus beatę scolasticȩ ierant
deferendũ. Moxq cum festinatione
retrogradũ iter arripientes. festina¬
to simul regredi curabant. portan¬
tes quas inuenerant dono diuino
prȩciosissimas margaritas. Interea
illis celerit̃ repedantib. iamq oras
finiũ suarũ attingentib. uox alla¬
ta diuinitus ꝑ altaᷤ silentia noctis.
prohibuit eos moras innectere in
eundo. Cademq hora papã roma¬
num ꝑ uisionẽ quidã assistens. talia

Expanded text:
interius busta jacebant. His sicut interius busta jacebant. His sicut diu optaverat inventis, patefacto a latere evacuatoque locello, thesaurum inventum unius sportellae conclusit sinu, quae sporta hactenus penes nos quasi nova habetur. Quibus patratis omnibus improviso adsunt socii, quos supra sermo retulit a Cinomanica urbe profectos, quaerenu benedictione frustrati. Tuncque primum sibimet mutuo patefecere sui itineris causam, quia scilicet et ipsi revelatione divina admoniti ad corpus B. Scholasticae ierant deferendum: moxque cum festinatione retrogradum iter arripientes, festinato simul regredi curabant portantes quas invenerant dono divino pretiosissimas margaritas. A Romajus celeriter repedantibus, jamque oras finium suarum attingentibus, vox alta divinitus per alta silentia noctis prohibuit eos moras innectere in eundo. Eadem hora papam Romanum per visionem quidam assistens talia
Abbreviated transcription (Latin):
ueniendum est. unde tuȩ eurȩ
primo quiecis somno ꝑcepto. stratu
sese excutiens pręceptoꝵ senis aud
segnis executor exstitit. Namq prȩ¬
dicte solitudinis plagã respitiens.
conspicit eminus locum lumine
claro micantẽ. ceu cũ luminarib
facibq densis locus aliquis ꝑfusus
illustret᷑. Quib uisis reueran dus
heros. gaudio amplissimo
repletꝰ. mundi gubernatori
& scłoꝵ rectori benedicens. in isclem
laudibus noctis terminũ expecta¬
bat. Qui cum du prestolatus af¬
fuisset. solisq globus nec dũ iũbare
suo mundi spatia ampla cõpleret.
ad locum intrepidus properat.
cuius notator exstiterat. Ibiq
sicut longe optauerat cuncta in¬
ueniens. prosꝑatori itineris sui
grates innumeras rependit. Namq
locum adiens. loculum ibidẽ inueñ.
exterius uilem quidẽ. interius quidẽ
retinentẽ magni prȩcii margaritas.
Pr foribus autꝰ petre scilicet᷑ suꝑ¬
positȩ prȩfixa erant notamina. quoꝵ

Expanded text:
veniendum est unde tuae curae veniendum est unde tuae curae primo quietis somno percepto stratu sese excutiens, praeceptorum senis haud segnis obtemperator exstitit. Namque praedictae solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lumine claro micante, ceu cum luminaribus facibusque densis locus aliquis perfusus illustratur. Quibus visis reverendus heros gaudio magno repletus mundi Gubernatori saeculorum Rectori benedicens in iisdem laudibus noctis terminum exspectabat. Qui cum diu praestolatus affuisset, solisque globus, necdum jubare suo mundi spatia ampla compleret, ad locum intrepidus properat cujus notator exstiterat: ibique sicut longe optaverat cuncta inveniens, prosperatori itineris sui grates innumeras rependit. Namque locum adiens loculum ibidem invenit, exterius quidem vilem, interius autem retinentem magni pretii margaritas. Pro foribus autem petrae scilicet superpositae praefixa erant notamina, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
hauc rem sibi fuerit demonstrata.
Adhȩc senex paululũ terre defigens
aspectum. uocesq infra fauces com¬
primens: sic demũ ora resoluit. Si
michi quȩ protali munere p̾mia¬
debentur digna rependis. dõ fa¬
uente puto me otius negotio tuo¬
finem ꝑfectionis imponere. quati¬
nus his ꝓ quibus laborem tauti
itineris assumpsisti ꝑactis. ouans
ad propria repedare queas. Cuiꝰ
uerba cum uir dñi ꝑorantis audis¬
set: nulla inquit erit in munere
dando difficultas quin om̃ia ame
quȩ poscis dem. Tantũ est ut pro¬
missionis tuȩ memor. dicta factis
recompenses. Ad hec ille: cũ inquit
luci fuge noctis tempora conticini¬
ꝙ metas propinquare ꝑspexeris. tu
ne ad modicũ indulge quieti. sed
tecti aditus linquens: nudo sub
aeris axe indefessus speculator ad¬
esto. Cumq solitudiuis huius locũ
aliquẽ lumine clarissimo radiare
conspexeris niuei montis instar. uo¬
tato certissime locũ. Namq ibi in¬

Expanded text:
hanc rem sibi fuerit demonstrata. hanc rem sibi fuerit demonstrata. Ad haec senex paululum terrae defigens aspectum, vocemque infra fauces comprimens, sic demum ora resolvit: Si mihi quae pro tali munere debentur praemia digna rependis, Deo favente, puto me ocius negotio finem perfectionis imponere, quatenus pro his quibus laborem tanti itineris assumpsisti peractis, ovans ad propria repedare queas. Hujus ergo verba cum vir Dei perorantis audisset: Nulla, inquam, erit in munere dando difficultas quin omnia quae a me poscis dem, tantum est ut promissionis tuae memor dicta factis recompenses. Ad haec ille: Cum, inquit, lucifugae noctis tempora conticiniique metas propinquare prospexeris, tu ne ad modicum quidem indulge quieti, sed tecti adyta linquens, nudo sub aeris axe indefessus speculator adesto. Cumque solitudinis hujus locum aliquem lumine clarissimo radiare conspexeris nivei montis instar, notato certa mente locum: namque ibi in
Abbreviated transcription (Latin):
ueret sedulus explorator. conspiti¬
ens cum homo multoꝵ annorum
crebro id agentem. sic eum prior
affatur. Heus tu inquid. quibus
abhoris nr̃as adisti sedes. cuuisue
negotii gratia: adhȩc ille. non in¬
dagini illius ausus est propalare¬
sibi cõmissum secretũ. Sed cum
iterato suꝑ ipsã rẽ interrogaret᷑.
ipse tamen negotiũ diuulgare
metueret. hȩc ab eodem sene audi¬
uit. Cur inquid secreti tui me ñ
efficis conscium: Nam si delatoris
scandalũ caues. securus esto. in me
tutã repperies fidem. Et si dictis
meis ac cõmodaueris fidem. fortas¬
sis etiam negotio tuo profuturum
erit. Ista uero cum prȩdictus dei
famulus aurib hausisset. cogitans
quia in antiquis est sapientia rerũ¬
Q prȩteritarũ cognitio. reputans
eti am sicut post ea rei probauit
euentus propter hoc ipsum
eum dñm prȩmisisse. compellenti
ex ordine rei gestȩ detexit historiã
qua causa uenisset. quȩue usio ꝓpt̃

Expanded text:
veret sedulus explorator, conspiciveret sedulus explorator, conspiciens eum homo quidam multorum annorum crebro id agentem sic eum prior affatur: Heus tu, inquit, quibus ab oris nostras adisti sedes, cujusve negotii gratia? Ad haec ille non indagini illius ausus est propalare commissum sibi secretum: sed cum iterato super ipsa re interrogaretur, ipse tamen negotium divulgare metueret, haec ab eodem sene audivit: Cur, inquit, me secreti tui non efficis conscium? Nam si delatoris scandalum caves, securus esto, in me tutam reperies fidem: et si dictis meis fidem accommodaveris, fortassis etiam negotio tuo profuturum erit. Ista vero cum praedictus Dei famulus auribus hausisset, cogitans quia in antiquis est sapientia et rerum praeteritarum cognitio, reputans etiam sicut postea rei probavit eventus, propter hoc ipsum eum Dominum praemisisse, compellanti ex ordine rei gestae texuit historias, qua causa venisset, quaeque visio propter
Abbreviated transcription (Latin):
Reuertentesq in monasterium flori¬
acum hospitandi gr̃a. comperert̃
prȩfatũ uenerabilem uirum Aygul¬
fum prȩceptis sui abbatis obsequeu¬
tem: idem uelle iter arripere. Igit᷑
statiuint ꝑagere: lunctiq simul
taindiu indiuisibilit᷑ sibi adbesere.
cum in eadẽ urbe sub obtentu ui
negotiũ quod cȩperant perfecturi
memoratus aygulfus intermissis
interim his quȩ palam ostentaue¬
rat uelle locoꝵ scilicet scõꝵ circum¬
itionib expeditioni operã dedit.
certans otius ꝑficere. quod sibi in¬
iunctũ fuerat sc̃m mandatum.
Tandẽ itaq ꝑuenit ad locũ castri
quod uocatur cassinum. ibidemq
paulisꝑ itineri finem imponens ex¬
pectabat euentũ rei. orans illũ
qui uisionem superius prolatam
reuelare dignatus fuerat. quiq
se adhoc opus destinauerat. ut¬
non inuaeuũ tantũ iter consĩmi
uellet. sed sicut promiserat tecam
encli loca ꝑagraret. & huc illũcq
circumspiciens oculorũ orbes uol¬

Expanded text:
divertentesque in monasterium Floridivertentesque in monasterium Floriacum hospitandi gratia, compererunt praefatum venerabilem virum Aigulfum praeceptis abbatis sui obsequentem idem velle iter arripere. Roma lstatuunt peragere, junctique simul tandiu indivisibiliter sibi adhaesere, cum in eadem urbe sub obtentu visnegotium quod coeperant perfecturi; memoratus Aigulfus intermissis interim his quae palam ostentaverat velle, locorum scilicet sanctorum circuitionibus, expeditioni operam dedit, certans ocius perficere quod sibi injunctum fuerat sanctum mandatum. Tandem itaque pervenit ad locum castri quod vocatur Cassinum: ibidemque paulisper itineri finem imponens, exspectabat eventum rei, orans illum qui visionem superius prolatam revelare dignatus est, quique se ad hoc opus destinaverat, utnon in vacuum tantum iter consumi vellet, sed sicut promiserat thecam endi loca peragraret, et huc illucque circumspiciens oculorum orbes vol
Abbreviated transcription (Latin):
nomine aygulfũ monacũ. Hic nã¬
q sibi fuisse reuelatũ dicebat. ut
prȩdictus uir illuc ꝑgens corpus¬
sc̃i iam dicti transferret benedicti.
fuit namq idem Aygulfus uenera¬
bilis uir. & deo om̃imodo placere
gestiens. Qui quantȩ scitatis fuerit
cuiusq uirtutis finis probauit. in
quo omĩs laus secure cãit᷑. Namq
cum bonis polleret morib. & in
monasterio lyriensi obbonoꝵ stu¬
dium operũ peteret᷑ aliquantis ꝑ
exempli gr̃a remorari: a contrarus
religioni diuinȩ insidias ꝑpessus ad pal
interea huic incinomannica urbe
apparuit uisio. ut scilicet ꝑgentes
& ipsi in eandem prouintiã corpis
transferrent sororis scĩ benedicti
scolasticȩ nominȩ. ut quos unius
urnę habebat spaciũ. simul transfe¬
raretur utrunq quatinus uisionis
manifestate non segnes exsecutores
transactis: a supra dicta cinomantuca
urbe egressi oraculi duuni audito¬
res. carpebant iter italiam ducens.

Expanded text:
nomine Aigulfum monachum. Sic namnomine Aigulfum monachum. Sic namque sibi fuisse revelatum divinitus dicebat, ut praedictus vir illuc pergens, corpus jam dicti transferret Benedicti. Fuit namque idem Aigulfus venerabilis vir et Deo omnimodo placere gestiens: qui quantae sanctitatis fuerit cujusve virtutis, finis probavit, in quo omnis laus secure canitur. Namque cum bonis polleret operibus, et in monasterio Lirinensi ob bonorum studium operum peteretur aliquantisper exempli gratia remorari, a contrariis religioni divinae insidias perpessus, ad palinterea huic visioni in Cenomanica urbe apparuit visio, ut scilicet pergentes et ipsi in eamdem provinciam, corpus transferrent sororis S. Benedicti, Scholasticae nomine, ut quos unius urnae habebat spatium, simul transferaretur, quatenus visionis manifestae non segnes invenirenturs transactis a supradicta Cenomanica urbe egressi, oraculi divini auditores carpebant iter Italiam ducens:
Abbreviated transcription (Latin):
sine habitatori ͭ  bus. collegit ibidẽ
quã plures ad dño seruiendũ sub
norma regulȩ uiuere paratos. pa-¬
tremq & abbatẽ his prȩfecit nomi¬
ne inummołu. Qui quamdiu reb
humanis inter̃fuit. ut icdoneus pas¬
tor gregis sibi cõmissi sollicite curã
poris euoluentib annis supradictꝰ
leodebodus corpore exemtꝰ sicut
credimus cęlicas recessisset ad sedes.
iam dictus mu̾molus gregis sibi¬
cõmissi custodias optime seruans.
& lectioni assidue studiũ dans: int̾
cȩtera repperit in libro beati ac prę¬
cellentissimi uiri gregorii romani
antistitis quoinodo sẽs accłõ dilectꝰ
benedictus agonis sui cursũ in bene¬
uentana prouintia consũmauerit.
Recorclausq quia idem uenerabilis
pater oraculo diuino cominonitus
preuidensq futuros casus predixerit
illud monasteriũ fundituꝰ euerten¬
dum. & quod ille sp̃ualib oculis
iste patratũ carneis conspitiebat¬
obtutibus: misit ad predictã ꝓuin¬
tiam unũ ex commilitonib suis

Expanded text:
sine habitatoribus, collegit ibidem quamplures ad Domino serviendum sub norma regulae vivere paratos, Patremque et Abbatem his praefecit nomine Mummolum, qui quandiu, rebus humanis interfuit, ut idoneus pastor gregis sibi commissi sollicite curam poris evolventibus annis supradictus Leodebodus corpore exemptus sicut credimus coelicas recessisset ad sedes, jamdictus Mummolus gregis commissi custodias optime servans et lectioni assidue studium dans, inter caetera reperit in libris beati ac praecellentissimi viri Gregorii Romani antistitis, quomodo sanctus ac Deo dilectus Benedictus agonis sui cursum in Beneventana provincia consummaverit: recordansque quia isdem venerabilis Pater, oraculo divino admonitus praevidensque futuros casus, praedixerit illud monasterium funditus evertendum, et quod ille spiritualibus oculis, iste oculis patratum carneis conspiciebat, misit ad praedictam provinciam unum ex commilitonibus
Abbreviated transcription (Latin):
legati regressi adregem: nuntiauerunt ei uni¬
uersa quȩ ab eodem sacerdote audierant uel
uiderant. Cumq rex hos sermones audisset
agrippinũ & eusebiũ sacerdotes adse uenire.
precipiens eis ut cũ sũma diligentia hoc pro

Expanded text:
legatarii ad regem, nuntiantes universa quae ab eodem sacerdotem audierant vel viderant. Cum rex hoc audisset, Agrippinum et Eusebium ad se venire, praecepit ei
Abbreviated transcription (Latin):
pietas diuina me exaudire dignabit᷑. dõ¬
michi uitam concedente. prote septem
annis penitentiã facere cupio. uel quantũ¬
dixit beatus iacobus apł̃s. Orate pro
alterutrũ: ut saluemim apeccatis uestris.
rex francoꝵ: statĩ & sine mora transmisit
gante. beatꝰ soar nichilei respondit. Tunc
rex sigeb̾tus commotus. dixit. Fobedientiam
regũ & principũ seu ep̃oꝵ uel sacerdotũ tibi

Expanded text:
pietas divina me exaudire dignata estpietas divina me exaudire dignata est, Deo vita condonante, pro te septem annis penitentiam facere cupio, quantudixit beatus Iacobus apostolus: Orate pro alterutrum, ut salvemini a peccatis vestris. rex Francorum, statim sine mora, transmissigante, beatus Goar nihil ei respondit. Tunc rex Sigibertus commotus dixit: 'Per oboedientiam regum et principum seu episcoporum vel sacerdotum tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ego enĩ ista scelera sic absconsa esse putaui.
ut nullus homo alius scire debuisset. nisi ego
atq in excessu mentis positus dicebat. Heu
dũe m̃s: quare ꝑ me miserrimũ depublicatꝰ
es: Melior fuerat antea absconsa confessio:
quã ista principalis depublicatio. Sermo
Nichil oꝑtũ quod ñ reueletur: & occultũ qd̃
ñsciatur. Nunc uero adquiesce consiliis meiᷤᷤ.¬
& accipe durã & prolixã pęnitentiam uidicio
sacerdotũ. talem pęnitentiã. ut non solum
sit in uerbis sed & firmã radicẽ teneat in
corde tuo: ut diabolus qui de absconso
opere tuo maligno gaudebat. de tua pub¬
lica confessione & digna pęnitentia satis
ingemiscat. Noli esse desperatus. sed fide¬
liter attende dominica prȩcepta. quibus
dignatus ẽ dicere : ñ ueni uocare iustos.
s peccatores ad pęnitentiã. Ideo audi c̃si¬
liũ meũ. & considera sententiã quã beatꝰ¬
iobannes euuangelista dixit. Age pęni¬
tentiã. & oꝑa tua priora fac: & subterio¬

Expanded text:
ei, quia ista scelera sic absconsa putavi, ut nullus homo scire alius debuisset, nisi ego atque in excessu mentis, dicens: 'Heu, donrine, heu! Quare per me misero depupl Melius fuisset antea absconsa confessio quam ista principalis depuplicatio, quia opertum, quod non reveletur, et occultum, quod non scietur. Nunc vero adquiesce consiliis meis et accipe duram et prolixam penitentiam iudicio sacerdotum, talem penitentiam, ut non solum sit in verbis, sed etiam firmam radicein teneat in corde tuo, ut diabulus, qui de absconsa opera tua mala gaudebat, de tua puplica confessione et digna penitentia satis ingemescat. Et noli esse disperatus, sed fidenter adtende dominica praecepta, qui dignatus est dicere: Non veni vocare iustos, sed peccatores ad penitentiam. Ideo tu sic fac. Considera sententiam, quam beatus euangelista Iohannis ait: Age penitentiam et opera tua priora fac et subterio
Abbreviated transcription (Latin):
tur dilexisse. quo p̾sciuit propria
ossa propriis relictis sedib transfe¬
renda. In quo hac tenus tanta con¬
stant monstrata miracula. ut si
scriberent᷑ ꝓprio indigerent libro.

Expanded text:
 dilexisse quo praescivit propria ossa propriis relictis sedibus transferenda: in quo hactenus tanta constat monstrata miracula, ut si scriberentur, proprio indigerent libro,
Abbreviated transcription (Latin):
querit. Unde centurionis fidẽ
om̃i isrł prȩtulit. qui ad serui cura¬
cionem solam eiꝰ ussionẽ sufficere ñ
dubitauit. Hȩc exterius quorundã
inseri tepiditas exigit. quor deuo¬
cio cessantib signis frigescit. Porro
eidem beatissimo uiro sua prȩro¬
gatiua admodũ sufficit. qui tanto¬
pere fulgoris emicat. ut etiã re¬
motissimos totius xp̾ianitatis sinus
radiis suȩ beatititudinis illustret.

Expanded text:
fuit audire. Centurionis autem fidem omni Israeli prætulit: qui ad serui curationem, solam eius iussionem sufficere non dubitauit. Hæc exterius inseri, quorumdam tepiditas exigit: quorum deuotio, cessantibus signis frigescit. Porro eidem beatissimo Patri, sua prærogatiua admodum sufficit: qui tantopere fulgoris emicat, vt etiam remotissimos totius Christianitatis sinus radiis suæ beatitudinis illustret.
Abbreviated transcription (Latin):
quod gestabat incuruo caput
eius ꝑcutiens inquid. Per caput
hoc testor. penitudinẽ te huus
facti inutilit̾ citissime acturũ.
Qua ꝑcussione excitatus alecto exi¬
liens efferatus animo. in uocem
erupit clicens. Ue michi. uẽ iniebi.
iam nunc morior. Cumq asstau¬
tes territi requirerent qͥd causę
esset cur talia ac si meute captus
effuncleret uerba. pallens actre¬
ineus suiscitantib responlit. Qui¬
escenti michi inlecto sẽs assticit
beneclictus ueneranda decorus
canitiȩ. quẽ sequebatur puerulus
& ipse monachus. cępitq aou̾sũ
me conqueri. quã obrem abbatẽ
suũ interficere uellẽ. Cumq ei
responderem uullãtenus me
abbatẽ suũ interficere uoluisse.
baculo quẽ gestabat caput ineũ
ualide ꝑcutiens. morti me uici¬
num reddidit. una etiã comini¬
nans citissime huuis facti ine
Hȩc clicens. dolore interiora cituis
penetrante. nocte sequenti morti
corporis mortẽ animȩ sociaus.

Expanded text:
quod gestabat incurvo caput quod gestabat incurvo caput ejus percutiens, inquit: Per caput hoc testor poenitudinem te hujus facti inutiliter certissime acturum. Qua percussione excitatus, a lecto exsiliens, efferatus animo in vocem erupit, dicens: Vae mihi, vae mihi, jam nunc morior. Cumque astantes territi requirerent, quid causae esset, cur talia ac si mente captus effunderet verba, pallens ac tremens sciscitantibus respondit: Quiescenti mihi in lecto sanctus astitit Benedictus, veneranda decorus canitie, quem sequebatur puerulus et ipse monachus, coepitque adversum me conqueri, quamobrem abbatem suum interficere vellem. Cumque ei responderem nullatenus me abbatem suum interficere voluisse, baculo quod gestabat, caput meum valide percutiens, morti me vicinum reddidit; una etiam comminans, citissime hujus facti me i. Haec dicens, dolore interiora citius penetrante, nocte sequenti, morti corporis mortem animae socians,
Abbreviated transcription (Latin):
tis cum nutib tũ sermone denun¬
tians. fuge auxiliũ expetere hor¬
tatur. Itaq abbas uerso gradu
calcaribus ęquũ impellens. citato
cursu ligeris alueũ repetit: nauĩ¬
q concendens interiorem transue¬
hitur ripam. cęlerruneq monas¬
terio recipit᷑. Interea nuntiatur
comiti abbatem inibi ad fuisse ra¬
dulfum. sed concite redisse. Cer¬
nens comes acerrune se ab abbate
prȩuentũ. nec malitię suȩ ac
fraudi locũ patere ullũ. nimio
abalneo exiliens linteo obuoluit᷑.
seq in lectũ aliquantulũ requietur
proicit. residente ad caput eius
deutheria concubina. Co altiori
sopore depresso. asticit in uisu
quidã senex monachi habitum
gerens. quẽ sequebatur puer eiͦ¬
clem habitus. talit̾q ad eum uifit.
Ocomes quid promerui. quia uo¬
liusti abbatem interficere meũ:
cui cum ille negando responsum
ederet. ne quaquã abbatem suũ
necare uoluisse: ille toruo uultu
in eũ respiciens simulq baculo

Expanded text:
tis, cum nutibus, tum sermone denuntis, cum nutibus, tum sermone denuntians, fugae auxilium expetere hortatur. Itaque abbas verso gradu, calcaribus equum impellens, citato cursu Ligeris alveum repetit, navemque conscendens, in citeriorem transvehitur ripam, celerrimeque monasterio recipitur. Interea nuntiatur comiti abbatem inibi affuisse Radulfum, sed concite rediisse. Cernens comes acerrime se ab abbate praeventum, nec malitiae suae ac fraudi locum patere ullum, nimio balneo exsiliens linteo obvolvitur, seque in lectum aliquantulum requieturus projicit, residente ad caput ejus Deutheria concubina. Eo altiori sopore depresso, astitit in visu quidam senex monachi habitum gerens, quem sequebatur puer ejusdem habitus, taliterque ad eum infit: O Comes, quid promerui, quia voluisti abbatem interficere meum? Cui cum ille negando responsum ederet, nequaquam se abbatem suum necare voluisse; ille torvo vultu in eum respiciens simulque baculo
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ab abbate regebat᷑ radulfo.
consiliũ habuit abbate interfecto
prȩfatũ prȩxipere cȩnobiũ. Quod
maturato ꝑ ageret. nĩ pietas indul¬
gentissimaͬ conditoris obuiam se
tanto facinori obponere disposuis¬
set. frecus itaq fidutia ꝑ agendȩ
malignitatis. quendã esuis satellib
ad regem dirigit. qui mortuum
radulfũ abbatem nuntiaret. Sta¬
tunq ac pene euestigio alterum
mictit. qui radulfũ abbatẽ ad col¬
loquiũ euocaret mutuũ. Sane
legatus regi directus ac celerato
itinere palatiũ uenit. iussa exe¬
quitur. nec dumq ꝑacto negotio
aliquãdiu palatio ĩmoratur. At
uero radulfus abbas concensis
ȩquis. cum paucis ad colloquium
properat fallentis amici. Sed dũ
ille iter ꝑageret. comes balneu᷑
ingressus. euram corporis agebat.
Cumq adhuc inbalneo resideret.
abbas monasteriũ scĩ Gutdulfi
ingredit᷑. Nam inibi tunc mora¬
batur comes. obuiũq habuit
ringisũ. qui facẽciis comitis in¬
seruiebat. Quiq ei insidias comi¬

Expanded text:
uod ab abbate tunc regebatur Radulfo, consilium habuit abbate interfecto praefatum praeripere coenobium. Quod maturato peregisset, nisi pietas indulgentissima Conditoris obviam se tanto facinori opponere disposuisset. Fretus itaque fiducia peragendae malignitatis, quemdam e suis satellitibus ad regem dirigit, qui mortuum Radulfum abbatem nuntiaret, statimque ac pene evestigio alterum mittit, qui Radulfum abbatem ad colloquium evocaret mutuum. Sane legatus regi directus accelerato itinere palatium venit, jussa exsequitur: necdumque peracto negotio aliquandiu palatio immoratur. At vero Radulfus abbas conscensis equis cum paucis ad colloquium properat fallentis amici. Sed dum ille iter perageret, comes balneum ingressus, curam corporis agebat. Cumque adhuc in balneo resideret, abbas monasteriolum S. Gundulfi ingreditur nam inibi tunc morabatur comes, obviumque habuit ringisum, qui facetiis comiti inserviebat, quique insidias ei comi
Abbreviated transcription (Latin):
res quarũcumq xp̃i ecclesiarũ.
contigit grauissima pati dispen¬
dia. Inter quas eccłia aurelianen¬
sis cum contiguis sc̃oꝵ locis quȩ
sub regimine᷑ dominicoꝵ clericoꝵ
siue monachoꝵ consistere uicde¬
bant᷑. non modica uexatione af¬
flicta est. Si quidem matfricdo
comite quondã aurelianensi
obculpã inertię ꝓprus honorib
priuato. Odo ilocũ eius substi¬
tuitur. Qui insolentia graui
contra sui naturã elatus. expedi¬
tiouem parat uirib undecumq
ad lothariũ defecerant. Interea
auxiliares ex superiori burgun¬
dia ad io properantes bellum.
utramq ligeris ripam tenentes
rapinis cuncta uastabant. huiꝰ¬

Expanded text:
res quarumque Christi ecclesiarum contigit gravissima pati dispendia. Inter quas Ecclesia Aurelianensis cum contiguis sanctorum locis, quae sub regimine Dominicorum clericorum sive monachorum consistere videbantur, non modica vexatione afflicta est. Siquidem Matfrido comite quondam Aurelianensi ob culpam inertiae propriis honoribus privato, Odo in ejus locum substituitur. Qui insolentia gravi contra sui naturam elatus, tionem parare viribus undecunque ad Lotharium defeceranauxiliares ex superiori Burgundia ad id properantes bellum, utramque Ligeris ripam tenentes, rapinis cuncta vastabant: qu
Abbreviated transcription (Latin):
liter attributis: ad sua remittit.
At illi palatiũ repetentes uirtutẽ
quã plurimũ dĩ hoc uiloco meri¬
tis sc̃ẽ dĩ genitricis perpetuȩq
urginis marię ac beati petri apłoꝵ
principis. nec non & egregii patris
benedicti intercessione uigentẽ
regi prestantissimo pippino pate¬
faciunt. eumq liberalẽ huic sacro
cenobio suis adhortationib sedule
efficiunt. Pippino interea rege ad
cȩlestia ut credimus demigrante.

Expanded text:
liter attributis, ad sua remittit. liter attributis, ad sua remittit. At illi palatium repetentes, virtutem quamplurimam Dei hoc in loco meritis sanctae Dei Genitricis perpetuaeque Virginis Mariae, ac B. Petri apostolorum principis, necnon et egregii P. Benedicti intercessione vigentem, regi praestantissimo Pippino patefaciunt, eumque liberalem huic sacro coenobio suis adhortationibus sedule efficiunt. coelestia ut credimus demigrante,
Abbreviated transcription (Latin):
nis litem solita miseratione diri¬
mere placuit. Siquidẽ reinigiꝰ
ep̃s cum suis templũ ingressus
dũ ad sacrũ ꝓpinquassent sepul¬
chrum repentina luminũ cecitate
adeo ꝑcellunt᷑ ut nec inutuos qui¬
rent cernere uultus. nec quãlibet
in partem saltẽ palpatu ꝓgredi
ualerent agnoscere. Perinde ter¬
rore ualido adoꝑti. nil aliud quã
uitȩ dispendia operiebant᷑. Alii
deniq solo sternunt᷑ miscdiam
dñi postulari. alii fugę solatio salu¬
tem meditantes. hucͦ illucq ne qui¬
quam discurrunt. uociferantesq
auxiliũ affore precant᷑. His numa
confusione tumultuantib. euocat᷑
cum fr̃ibus occurrit abbas. dataq
manu ab ecclesia uiolatores sacri
templi extraxit. diuinã satis abun¬
deq sentientes ultionẽ. Humi deni
q ꝓstratis ueniamq petentib clem̃t
indulsit. atq ex eiuscdẽ p̾ciosissimi
confessoris xp̃i corpore reliquas
benignissime contulit. Refectis aũt̃
ac ciuictis necessarus itiueri dapsi¬

Expanded text:
nis litem solita miseratione dirimere placuit. Siquidem Remigius episcopus, cum suis templum ingressus, dum ad sacrum propinquassent sepulcrum, repentina luminum caecitate adeo percelluntur, ut nec mutuos cernere quirent vultus, nec quamlibet in partem saltem palpatu quo progredi vellent agnoscere. Perinde terrore valido adoperti, nihil aliud quam vitae dispendia operiebantur: alii denique solo sternuntur, misericordiam Domini praestolaturi; alii fugae solatio salutem meditantes, huc illucque discurrunt, vociferantesque auxilium affore precantur. His nimia confusione tumultuantibus, evocatus cum fratribus accurrit abbas, dataque manu ab ecclesia violatores sacri templi extrahit, divinam satis abundeque sentientes ultionem. Humi deinde prostratis veniamque petentibus clementer indulsit, atque ex ejusdem pretiosissimi confessoris corpore reliquias benignissime contulit. Refectis autem, ac cunctis necessariis itineri dapsi