comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
antem repllit. et consiliumi
mutantis non aspnatur. unde
quid̃ filium emancipatum qͥ
dem bonis confe̾nois cauere
fr̃ibus uoluit. airoienoum
postea puci̾it si uell oblata
conẜuare uoluit. s benigni¬
or est diuersa sñna. maxime cã

Expanded text:
antem non repellit et consilium mutantis non aspernatur. unde quidam filium emancipatum, qui de bonis conferendis cavere fratribus noluit, audiendum postea putaverunt, si vellet oblata conseruare noluit: sed benignior est diuersa sententia, maxime c
Abbreviated transcription (Latin):
conueiit ne petentuz. nec in¬
celliguntu: dotis cẽ quod si
mortuo cum ẜrde cius mari¬
cus agẽ cepit ista quor peciiu
in docẽ crit. ¶Si uoluntate fi¬
ue procurator apr̃e datus litẽ
de dote contestatus fu̾it et re

Expanded text:
conuenit ne peterentur, nec intelleguntur dotis esse. quod si mortuo patre cum herede eius maritus agere coeperit, ista quoque pecunia in dote erit.Si uoluntate filiae procurator a patre datus litem de dote contestatus fuerit et re
Abbreviated transcription (Latin):
pure debẽt᷑ luoris legatis nec
qitis legatis uori derebũtur
ut puta si quis forte caitas sic
reuquent cartas meas uniuer¬
sas qui nicħ aliud q ubros he¬
bat studiosus studioso eĩ nemo
dubitarit upros deuĩ.nam ⁊

Expanded text:
purae debentur libris legatis nec chartis legatis libri debebuntur, ut puta si quis forte chartas sic reliquerit 'chartas meas uniuersas', qui nihil aliud quam libros habebat, studiosus studioso: nemo enim dubitabit libros deberi: nam et
Abbreviated transcription (Latin):
nit̾ quis iegasse dactilotam
meam ⁊si quos pt̾ea. inulos
l.abeo et ita labõnẽ quor eristi¬
masse ait fũt tñ quedã que oĩ¬
modo iegatũ secunt᷑ ut lectu
legatũ ꝯtinet et fultra.aman

Expanded text:
nitur quis legasse: 'dactyliothecam ‹m›eam et si quos praeterea anulos habeo' et ita Labeonem quoque existimasse ait. Sunt tamen quaedam, quae omnimodo legatum sequuntur: ut lectum legatum cont
Abbreviated transcription (Latin):
dũt᷑ si nõ ad usct᷑ uolũtati testa¬
toris. ¶Sicui. clibri sũt legati
quequis ingenio suo metitus
est qui. io libori scripturã suffice¬
rent ut puta cũ heret omerum

Expanded text:
buntur, si non aduersetur uoluntas testatoris. Si cui centum libri sint legati, quae quis ingenio suo metitus est, qui ad libri scripturam sufficerent: ut puta cum haberet Homerum
Abbreviated transcription (Latin):
concentum ec̃ qm̃ scripsi u¬
musam rem meam coꝙ fi¬
liam meam et nepotem me
quos inuicem cõmendo fi¬
lu adita pris h̾roitate oiier¬
tit a marito. quesitum est an
ticius quondam cius mari¬
tus suo ul filii sui nomñe
ex frdĩcomisso cõmunionẽ
bonorum consequi possit ui¬
na quodam urore si uł p̃
cõmissi datum gn̾o ꝓpomipe¬
tri oucentos aiuxos. Ider
quesut cand̃ uxorem mari¬
to hr̃oe scripto frõĩ cõmisis¬
seut cum moreretur filio

Expanded text:
contentum esse, quoniam scripsi uniuersam rem meam, eo quod filiam meam et nepotem meuquos inuicem commendo'. filia adita patris hereditate diuertit a marito: quaesitum est, an Titius quondam eius maritus suo uel filii sui nomine ex fideicommisso communionem bonorum consequi possit uiua quondam uxore sua uel post commissi datum genero proponi praeter ducentos aureos. Idem quaesiit eandem uxorem marito herede scripto fideicommis‹is›se, ut, cum moreretur, filio
Abbreviated transcription (Latin):
est ao ccͣ.ta. bo. pos. ¶Si debnti
berationẽ lib̾tus reliquiss.ls qr
usus c̃ adũsus h̾rdem petentem
debitum doli excepcione aut ac¬
ceptilacione libatus est debito
ppͥ legitum dicendum est non
sposse cum accipx. contra. ta. bõr
possessionem. Iabolenus.¬

Expanded text:
ti berationem libertus reliquisset isque usus est adversus heredem petentem debitum doli exceptione aut acceptilatione liberatus est debito propter legatum, dicendum est eum non posse accipere contra tabulas bonorum possessionem. Labe
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃des sint singuli ĩsoltoũ tenen¬
tur ħitaq legata que diurouita¬
tem non recipiunt tota ao lega¬
tarium ꝑtinet. s põt hr̃oi. hoc re¬
medio succurri ut estimatõne
fẽa legiti denunciec legatario uͭ¬

Expanded text:
redes sint, singuli in solidum tenentur. haec itaque legata, quae diuiduitatem non recipiunt, tota ad legatarium pertinent. sed potest heredi hoc remedio succurri, ut aestimatione facta legati denuntiet legatario, u
Abbreviated transcription (Latin):
aurcos .u. sic legau̾at hrs meus
le debitum spectardum c̃e ͤ coi
iure utimur. ¶O.ui dotalem
fuidum nullum habebat ita ie¬
gau̾at fuirdum cornelianum
quem illa michi doci dedit ci
hr̃s dato leabeo offilius trebaciꝰ

Expanded text:
aureos quinque legaverat: "heres meus le debitum spectandum esse, et eo iure utimur. Qui dotalem fundum nullum habebat, ita legaverat: "fundum Cornelianum, quem illa mihi doti dedit, ei heres dato". Labeo Ofilius Trebatius
Abbreviated transcription (Latin):
monumtum sibi fi uellet tes¬
tatam̃to scripẜat demum ita
legau̾at luciis .p. corneluis
ad monum̃tum meum edifi¬
candum mille hrs meus daco
trebacius. Re. pro eo hũdum ac
si ita legatum ẽ̾et si satis dedi¬
ssẽise ita id monum̃tum ex ca
pecunia fcũros labeocrebatu sẽ¬
tenciam probat qr ħ mens cestã

Expanded text:
m sibi fieri vellet testamento scribserat, deinde ita legaverat: "Luciis Publiis Corneliis ad monumentum meum aedificandum mille heres meus dato". Trebatius respondit pro eo habendum ac si ita legatum esset, si satisdedissent se ita id monumentum ex ea pecunia facturos. Labeo Trebatii sententiam p
Abbreviated transcription (Latin):
I nemo tutorũ prouocet ad si¬
satis oationem. s existat quid
qui cutor non est desrõat qiuit
aut satis dent cutores aut si n
tent tunc pato sibi dare com¬
mictant tuceiam non est au¬
diendus n enim aut exto con
ti tutores contra uis satisertiõi
subiciendi sunt. ¶ Hoc edictu
desitis datione adtutores testa¬
nos ꝑtinet. s et si ex inquisiti¬
one dati sunc tutores marccit
aitad eos ꝑtin̾e hoc edictum ⁊
ad or̾o ne eciam diuor fr̃m sig¬
nificrri. io et illi clinsule sub¬

Expanded text:
i nemo tutorum provocet ad satisdationem, sed exsistat quidam qui tutor non est desideraretque, ut aut satisdent tutores, aut, si non dent, parato sibi satisdare committant tutelam, non est audiendus: neque enim aut extero conto dati tutores contra ius satisdationi subiciendi sunt. Hoc edictum de satisdatione ad tutores testamentarios pertinet: sed et si ex inquisitione dati sint tutores, Marcellus ait et ad hos pertinere hoc edictum et id oratione etiam divorum fratrum significari. ideoque et illi clausulae
Abbreviated transcription (Latin):
oum. ¶Et rocir̃co ex quo
dies icgati cesẜit remissum
uroctur eciam ignorante sc̃¬
pto hroe zõq in ħrde legata¬
ru recte probaturut postoi¬
em legati cedendem si occes¬
ẜit legatirius debeat hrs crͦ
actione delegato uti quasi
ꝓure legato reucto ei cui hrͤ
extiterit. Paulus.¬

Expanded text:
quo dies legati cesserit, remissum uidetur etiam ignorante scripto herede. ideoque in herede legatarii recte probatur, ut post diem legati cedentem si decesserit legatarius, debeat heres eius actione de legato uti, quasi pure legato relicto ei cui heres exstiterat. 9 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
scuus scpissime statuit. ¶S̾.
gnoscit congruit reputationes
t̾utoris non improbas xom¬
tere ut puta. si dicat impen¬
disse ĩ alimta pupilli ut dis¬
p̾tor no est aditus promodo
facuitatum pupilli d arbi¬
trio urdicis estimari. nec cĩꝑ
mittendum est tutori enira

Expanded text:
us saepissime statuit. 2 Idegnoscit, congruit reputationes tutoris non improbas admittere, ut puta si dicat impendisse in alimenta pupilli uel dispraetor non est aditus, pro modo facultatium pupilli debet arbitrio iudicis aestimari: nec enim permitten
Abbreviated transcription (Latin):
hn ⁊ sui debetur qui nullũ pecuu¬
um hñt¶ Si. ã filio impube̾ sb̾codi¬
tone legatum sit q filius hrs erti¬
tit deinde mortuus est pot patr
legauit. ab subtituto pure repe¬
tistatim uoluisse. it sustitutoi
dar si filius pendente conditi¬
tõne decessisset.p̃.

Expanded text:
i debentur, qui nullum peculium habent.Si a filio inpubere sub condicione legatum sit et filius heres exstitit, deinde mortuus est, potest dlegauit, a substituto, pure repetit, statim uoluisse a substituto dari, si filius pendente condicione decessisset.
Abbreviated transcription (Latin):
hãt.s est u̾ius eoq iurc utim᷑.
ut hoc senatus consuitum aoĩ¬
testatos quo ꝑtincat. siuc fund̃¬
limi siue honorarii sint succes¬
sores. s ad filium qui ĩ potãte

Expanded text:
at. sed est uerius eoque iure utimur, ut hoc senatus consultum ad intestatos quoque pertineat, siue legitimi siue honorarii sint successores. Sed et ad filium qui in pote
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ plures tutelam nonDe
Iaministrau̾int et om̃s soluẽ¬
do sint. utrum qr nuue ptes
ad ministronis ĩueniuntur e¬
lectioni locus erit. anut ciusd̃
pecunie debitores debebunt
excipe piculi societatem. qd m
magis rõ suror et si quio ex hi

Expanded text:
 plures tutelam non administrauerint et omnes soluendo sint, utrum, quia nullae partes administrationis inueniuntur, electioni locus erit an ut eiusdem pecuniae debitores excipere debebunt periculi societatem? quod magis ratio suadet.Si quidam ex h
Abbreviated transcription (Latin):
filium urõi postea consuit
anurocatur exħroatus qm
p̾r putauit decessisse . s.. fiuoᷤ
et filias nominatim exhr̃¬
datos ꝓpom de errore autem
p̾eis si is qui int̾cessisse ꝓpõi¬
tur apiro irdicem agi opor¬
tere. ¶lucius ticius cum
supͥpma sua oroinaret ĩcun¬
tate et hr̃et nepotem ex fibia
pregnantem iure agenter
scripsit. io qd̃ ĩntero ħres er
pte ħroem quero cũ ip̃a dic
qua ticius ordinent test̾m ĩ
ciuitate. hora die sexta codẽ
die albescente celo nire sit e¬
nixa meiua masculum an
institutio ẜrois ualeat cum
quo tpr scriberetur test̾m iã
stam̃tum fc̾m nasc̾e̾tur. s

Expanded text:
uideri. postea consultus, an uideatur exheredatus, quem pater putauit decessisse, respondit filios et filias nominatim exheredatos proponi: de errore autem patris, qui intercessisse proponitur, apud iudicem agi oportere. Lucius Titius cum suprema sua ordinaret in ciuitate et haberet neptem ex filia praegnatem scripsit id quod in utero haberet ex parte heredem: quaero, cum ipsa die, qua Titius ordinaret testamentum in ciuitate hora diei sexta, eodem die albescente caelo rure sit enixa Maeuia masculum, an institutio heredis ualeat, cum, quo tempore scriberetur testamentum, iam sta
Abbreviated transcription (Latin):
iuditio cum teneri suo no¬
mine. am cum punttit
xdñsus hrdem ex pprio do¬
lo iurare inlitem. apparet
cum uroitio u tutele tenen
ex dolo ꝓprio negłia plane
siꝓpria ħroi non ĩputibit᷑
usiraas quoq ciꝰ pecuie ꝙͣ

Expanded text:
iudicio eum teneri suo nomine: nam cum permittatur adversus heredem ex proprio dolo iurari in litem, apparet eum iudicio tutelae teneri ex dolo proprio. Neglegentia plane propria heredi non imputabitur. Vsuras quoq
Abbreviated transcription (Latin):
stratio n legatirio n frocicõmis¬
sario nocet n ħrdi ĩstituto ueluci
s̃frẽm dixit ul sororem uel nepo¬
cuuli rõne et constõnib diuor
trou̾sia sit de nomine Int̾ płes
qui probau̾int sensisse de se testa¬
torem defunctum ille admite¬
tur. sSr si cui q̃i lib̃to .i. int̾ lib̾tor
legatum fu̾it non rocirco legat

Expanded text:
stratio neque legatario neque fideicommissario nocet neque heredi instituto, ueluti si fratrem dixerit uel sororem uel nepociuilis ratione et constitutionibus diuorum ntroversia sit de nomine inter plures: qui probaverit sensisse de se defunctum, ille admittetur. Sed si cui quasi liberto, id est inter libertos legatum fuerit, non
Abbreviated transcription (Latin):
ui uxorem p̾gnantem habe¬
Unt ĩ hostium potestatem pcr¬
uienit. quero a filio natoͬ quo
tpr test̾m in ciuitate fc̃m rũ¬
am ꝑ legem corneliam que
de confirmandis testis cor

Expanded text:
ui uxorem praegnatem habebat, in hostium potestatem peruenit: quaero, filio nato quo tempore testamentum in ciuitate factum rumper legem Corneliam, quae de confirmandis eor
Abbreviated transcription (Latin):
ex co nc̃ce est michi ur hroczĩ
stitu̾c us exħ̾rdare ne fortei
me uiuo mortuo filio succe¬
oenrdo in locum eiꝰ nepos ne¬
ptis ne quasi agnationẽ rũp¬

Expanded text:
ex eo necesse est mihi uel heredem instituere uel exheredare, ne forte me uiuo filio mortuo succedendo in locum eius nepos neptisue quasi adgnatione rump
Abbreviated transcription (Latin):
rem. ĩpetrauit a principe ut
muto substituere lic̾et et sub¬
stituit unum mutus dixit¬
duxit uxorem post mortem
pris ⁊ nascitur ei filius. q̃ro
uoluntatem principis ĩspi
cum tribu̾e uoluisse. qͣtinꝰ
filius ciꝰ ĩ cadem ualitirõie
iure ciuili pubtate finitun
pupillarc test̾m ita princeps
inuitatus sit ius meo qui ꝓ¬
possit. nam et si furioso filio

Expanded text:
rem, impetrauit a principe, ut muto substituere ei liceret, et substituit Titium: mutus duxit uxorem post mortem patris et nascitur ei filius: quaero, quidem principalia ipsi eum tribuere uoluisse, quatenus filius eius in eadem ualetudine iure ciuili pubertate finitur pupillare testamentum, ita princeps imitatus sit ius in eo, qui ptestari. nam et si furioso filio
Abbreviated transcription (Latin):
sibi bonorum possõnem. et
postquam ille pecut furere ce¬
pit nichominus acquisita
est ei ħoitas bonorum posso.
¶Si ant quam ille peteret is qͥ
mandauit petendum fure

Expanded text:
sibi bonorum possessionem, et postquam ille petit, furere coeperit, nihilo minus adquisita est ei bonorum possessio. quod si antequam ille petat, is qui mandauit petendum fure
Abbreviated transcription (Latin):
occupatur. et l celibare se di¬
cat. an aoeat cogendus est adi¬
re. S non ut statim restituat.
S ut reuersus domum si puta¬
uerit sibi expedire cõmoto fu

Expanded text:
occupatur: et licet deliberare se dicat an adeat, cogendus est adire, sed non ut statim restituat, sed ut reuersus domum, si putauerit sibi expedire, commodo F
Abbreviated transcription (Latin):
non est auctoritas adrestitutio¬
nem Gi aũt collegium us corpꝰ
sit gõ rogatum est restitue. occ̃¬
to corum qui sunt incollegior
corpore insingulis inspecta cor

Expanded text:
non est auctoritas ad restitutionem. Si autem collegium uel corpus sit, quod rogatum est restituere decreto eorum ‹cui›, qui sunt in collegio uel corpore, in singulis inspecta eor
Abbreviated transcription (Latin):
et iuł. scribit. cciam ip̃m transfrc
actiones quio et mecianus pro¬
bat ⁊ nobis placet. ¶S quociẽs
quis rogatus duob restitu̾e ħro¬
missarius ptem suam suscipere
transire ro eum ip̃o iure actĩoes
Sifilio uł fuo hr̃oc instituto ro¬
gato qi restitũe hr̃ditatem dñs
pat resticuat ex trebellimo tra¬
feruntur actionesꝙ eciam est
si suo nõie rogiti sunt resticuere.
iocm est et si ip̃i filio p̃r rogatus
sit restitũe ur̃dititem. tocm et si
tutor uł curator adolescentis us
furiosi rogatus sit restituere hr¬
dicatem.sinc dubio trebelimo
locus erit. ¶ Fiit quesitum si ip̃i
tutori rogatus sic restitũe pup¬
illus an ip̃o auctore restõm ficẽ̾
possit. et est decretum. ⁊ diuose¬
u̾o non posse tutori eroem aue¬
tori restitũc nrditatem. qr ĩ rẽ
suam actor eẽ ñ potest. ¶Curato¬
ri tñ adolescentis ab adolescẽte

Expanded text:
us scribit etiam ipsum transferre actiones, quod et Maecianus probat et nobis placet. Sed et quotiens quis rogatus duobus restituere heremmissarius partem suam suscipere, transire ad eum ipso iure actiones. Si filio uel seruo herede instituto rogatoque restituere hereditatem dominus uel pater restituat, ex Trebelliano transferuntur actiones: quod est etiam, si suo nomine rogati sunt restituere. Idem est et si ipsi filio pater rogatus sit restituere hereditatem. Sed et si tutor uel curator adulescentis uel furiosi rogatus sit restituere hereditatem, sine dubio Trebelliano locus erit. Fuit quaesitum, si ipsi tutori rogatus sit restituere pupillus, an ipso auctore restitutionem facere possit? et est decretum a diuo Seuero non posse tutori se auctore restituere hereditatem, quia in rem suam auctor esse non potest. Curatori tamen adulescenti
Abbreviated transcription (Latin):
fuit nec restituatur᷑ an liti
estimatio obligata aliena¬
tionem ꝑiat et magis est
ut prat ħ enim alienatio ñ
sponte tucorum fit id̾q er̾
diceroum et si furous pe¬
titus sit qui pupilli fint ꝯͣ
pupillum pronũciatu tu¬
tores qr restitunt nam et

Expanded text:
nec restituatur, an litis aestimatio oblata alienationem pariat, et magis est, ut pariat: haec enim alienatio non sponte tutorum fit.Idemque erit dicendum et si fundus petitus sit, qui pupilli fuit, et contra pupillum pronuntiatum tutoresque restituerunt: nam et
Abbreviated transcription (Latin):
coc̾m rocirco ꝓpõitum ẽ.
ne bona ẜroitaria uacua
sũ dño diucius iacent. et creoi¬
toribus longior mora fiet. be
ne igitur p̾tõr putanit p̾stitu̾e
tempus hus quib. bo.po. octu

Expanded text:
ctum idcirco propositum est, ne bona hereditaria uacua sine domino diutius iacerent et creditoribus longior mora fie‹re›t. e re igitur praetor putauit praestituere tempus his, quibus bonoru
Abbreviated transcription (Latin):
i chaoum captat he
stam̃tirium ĩtroire uolenre
drianus constituit uenega¬
ri ei deb̾e actiones denegatis
q actionibus fisco locum hr̃e¬
¶Sions dolo fec̾it ne testmmi
inutiretur in quo ẜuus eius
scriptus erat quamius man¬
umissus adierit hrditatem
actiones er ocnegintu cum
et lib̾is eius si quid fu̾it da¬
tum denegiri debeant. et si
non fu̾int ĩpotestate. ¶ S⁊ si
legatum ei relictum sit roq
restituere sit rogatus conscq̃
eut dicẽ admicti cum. roleg¬
atum qd̃ non ip̃c hũiss s ao
alium sic translaturus ¶Si
ones oĩbus denegari qz om¬
nes dala fec̾unt. Quis.

Expanded text:
i dum captat herstamentarium introire uolente drianus constituit denegari ei debere actiones denegatisque ei actionibus fisco locum fore.Si dominus dolo fecerit, ne testamentum mutaretur, in quo seruus eius scriptus erat, quamvis manumissus adierit hereditatem, actiones ei denegantur, cum et liberis eius si quid fuerit datum, denegari debeat, etsi non fuerint in potestate. sed si legatum ei relictum sit idque restituere sit rogatus, consequens erit dicere admitti eum ad legatum, quod non ipse habuisset, sed ad alium sit translaturus. Si ones omnibus denegari, quia omnes dolo fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quos iti ingredimur. ut apro¬
ximo ĩproximũ .i. in cum qui
qͣi ex eoniscitur. ¶Transemi¬
nunc et singulos grious mi¬
meremus primo grrou sunt co

Expanded text:
quos ita ingredimur, ut a proximo in proximum, id est in eum, qui quasi ex eo nascitur, transeamus.Nunc singulos gradus numeramus.Primo gradu co
Abbreviated transcription (Latin):
cius exsemisse ħrs estossciꝰ
ex quadrance ħrs esto ticius
si ĩ cipitolium asceirdent ex
alio quaorante ẜrs esto. añ¬
quam capitolium asceroit
sipro hroc gerat ex semissei
ħ̾rs erit. si capitolium ascen
rere quippe iam ħroi. ¶Si ĩ
scriptum fu̾it. ticius exꝑte
ħroes sup̃to. ticius si lutra

Expanded text:
tius ex semisse heres esto: Seius ex quadrante heres esto: Titius si in Capitolium ascenderit, ex alio quadrante heres esto'. antequam Capitolium ascendat si pro herede gerat, ex semisse heres erit, si Capitolium ascendrere quippe iam heredi. Si ita scriptum fuerit: 'Titius ex parte heredes sunto: Titius, si
Abbreviated transcription (Latin):
erocm q pupilio eum ascrip¬
sit. ticius confirmatus extu¬
Qͣ sainit se atutela. q̃ro an lega¬
Iñ accepat datusq a pretore
Futor ertuset. so. an eque repel¬
lenous sit a legito. in aliquto
int̾sit. ¶Si a pre uł emancipa¬
to filio tutor datus sit uł pu¬
b̾i curator. R qui non uire da
tus sit uel tutor uł curitor a
pre confirmitus ap̾tore exiu¬
sationis bñficio uti malint
replienrous est a legato. to q
et sceuoic nr̃o placuit. nam⁊
p̾tor qui cum confirmat tu¬
torem defuncti sequitur iu¬
dicium. rocm ⁊ in matris tes¬
tamtõ diroum est. siłis est i¬
niri. qui uis eEncus qui pu¬
ꝓillum hroem instituit ci¬
q et intutore uando ꝓspice
uoluit quales sunt alump
mñri. ¶ Recte ergo placuit
cum qui recusat ro honus¬
repelu deb̃e. ¶Non tñ sem¬

Expanded text:
eidem pupillo tutorem adscripsit: Titius confirmatus excusauit se a tutela: quaero, an legatamen acceperit datusque a praetore tutor excuset se, an aeque repellendus sit a legato? et an aliquid intersit, si a patre uel emancipato pupillo tutor datus sit uel puberi ctus tutor uel curator a patre, confirmatus a praetore excusationis beneficio uti maluit, repellendus est a legato: idque et Scaeuolae nostro placuit: nam praetor, qui eum confirmat tutorem, defuncti sequitur iudicium. idem in matris testamento dicendum est. similis est matri quiuis extraneus, qui pupillum heredem instituit eique et in tutore dando prospicere uoluit, quales sunt alumni nostri. recte ergo placuit eum, qui recusat id qurepelli debere. non sem
Abbreviated transcription (Latin):
potestate sint rutores ĩtestõ dr¬
re. ⁊tem scirc debemus ecum p̃¬
humis postumis filiis uł nepo¬
tibus uł cet̾is libis lice̾ pentib
cestõ tutores dare qui modo

Expanded text:
in potestate sint, tutores testamento dare. Item scire debemus etiam postumis filiis uel nepotibus uel ceteris liberis licere parentibus testamento tutores dare, qui modo
Abbreviated transcription (Latin):
nutem ħ bonorũ. pos. locum hãt
uxorem ce oportet mortis tem¬
pors. sS sr omorcium qurõ sccu¬
tum sic. u̾mptñ iure durat. n¬
mͥm̾. hec successio locũ no hab¬

Expanded text:
autem haec bonorum possessio locum habeat, uxorem esse oportet mortis tempore. sed si diuortium quidem secutum sit, uerumtamen iure durat matrimonium, haec successio locum non hab
Abbreviated transcription (Latin):
si emancipatus filium quem
post emancipationem quesi
ro bonorum possõm p̃ris sui
admitti oebet. qͣi non sit ĩ ali
a fa. ¶Si pater alicuius per

Expanded text:
si emancipatus filium, quem post emancipationem quaesiad bonorum possessionem patris sui admitti debet, quasi non sit in alia familia. Si pater alicuius per
Abbreviated transcription (Latin):
ui soiũmoro non erat du¬
os appollonios libos hrdes¬
qr ẽẽ iusẜ.at. alto añ aptis
tibulas testĩ mortuo nonĩ¬
eleganter defenoi pocit cũ
qui sup crit ub̃m et solum

Expanded text:
ui solvendo non erat, duos Apollonios liberos heredesque esse iusserat. altero ante apertas tabulas testamenti mortuo non ineleganter defendi poterit eum qui supererit liberum et solum
Abbreviated transcription (Latin):
i ticitum fidcicõmissum ẜuus u¬
gente dño suo suscepit hĩturum
cum legis falcidic bñficium qu¬
hroem pro pte institit et ab co pe¬
tit ut pr̃i cohrdi suo portionemi
hrditatis acceptam deducta. serca
restitũet adinissa compensatione
dotis ĩfalcidie rõne. ¶ Sipr᷑ dotẽ
consenciente filia non pecuss fal¬
cidiam quidem iuire hr̃ditario. do¬
tem autem iurc ꝓprio filiam hicu
hr̃dib institutis fideicõmissit ut
omissa retentione que ꝑ legemfal¬
cidum ex alio testõ competetut so¬

Expanded text:
fideicommissum servus iniungente domino susceperit, habiturum eum legis Falcidiae beneficium, quheredem pro parte instituit et ab ea petit, ut fratri et coheredi suo portionem hereditatis acceptam deducta sexta restitueret, admissa compensatione dotis in Falcidiae ratione. si pater dotem consentiente filia non petisset, Falcidiam quidem iure hereditario, dotem autem iure proprio filiam habitheredibus institutis fideicommissit, ut omissa retentione, quae per legem Falcidiam ex alio testamento competebat, so
Abbreviated transcription (Latin):
Iis qui .cc. deposunt ita leget scio
cum .cc. que apud eum deposui
ccc. lego. singule sũme sepate qͥd̃
c̾tam hñt demonstronem cõuic¬
tionc uo tali ĩcrount i ambiguita¬
tem s oicendum est. non. ccc. s
quingenta tebi qr oue sũme iũ¬
dam an dioui quo fundus legi¬
tus sit. an dio cum fundos lega
c̃e legatum maxume si nullã uis¬
tam cãm habu̾it dioni legandi.
Cum ita stipusom cõcipimus si
hõĩem auc fundũ non ded̾is.c.
dare spondes utrumq faciendũ¬
est. ne scipulatio cõmittatur .i. si
ue alt̾ius siue ncutrũ fc̃m sit te¬
nebit stipuso. idem q est cuidẽ¬
ter cum ꝓpositis sp̃alib płibus
rebus quas fieri uolumꝰ ita sti¬
pulamur. si quro corum fc̃m i
crit ueluti stichum ⁊ oamam
et errotem sisti. si quis cor non
stendos ut stipułoi satis frat. uel
ut ꝓprius acceoamr fingamus¬

Expanded text:
is qui ducenta deposuit ita leget: "Seio cum ducentis quae apud eum deposui trecenta lego", singulae summae separate quidem certam habent demonstrationem, coniunctione vero tali incidunt in ambiguitatem. sed dicendum est non trecenta, sed quingenta deberi, quia duae summae iunidem, Dioni quoque fundus legatus sit an Dio cum fundo legatu Dionem esse legatum, maxime si nullas iustas causas habuit Dioni legandi. Cum ita stipulationem concipimus: 'si hominem aut fundum non dederis, centum dari spondes?' utrumque est faciendum, ne stipulatio committatur, id est siue alterum siue neutrum factum sit, tenebit stipulatio. idemque est euidenter, cum propositis specialiter pluribus rebus, quas fieri uolumus, ita stipulamur: 'si quid eorum factum non erit': ueluti 'Stichum et Damam et Erotem sisti? si quis eorum nostendos, ut stipulationi satisfiat. uel ut propius accedamus, fingam
Abbreviated transcription (Latin):
lium furta rapine incerroua riũ¬
se naufragia uis hostium p̾coñ
latronum debitorũ fc̃a peiora no¬
mina insũma ꝙ cum dampnũ
si modo culpa legataru careant.
hrdi parcunt quemaom ad here¬
ois lucrum ꝑtin̾et fructus ꝑtus
ancillarũ et que ꝑ ẜuos acquisi¬
ra sunt instipusones rerum tra¬
ditiones legata ħrditates ue hus
date cet̾e donationes. It seruitu¬
tes quib lib̾ata predia preciosio¬
ra fient actionesq acquisite ut
furti dipni ĩuirie silesqr quo¬
to pͥcio fiuroum alam ne quam¬
piam rem in legis falcroie rõne ꝯ
qnͣtum sit legatum requiratur
tm̃ eo nõie inducetur quanto pi¬
uris minoris ne sit res ca qnͣtita¬
te quam quo pͥcio testator accipi
oare̾ ue uissit sz ut ci quiocm por¬
tioni que legatis oeouctis faciẽ¬
da erit amplius deoucetur. quip¬
pe non nostri causa capi ro p̾ciuiz
si co deducto precium reliquum
legatum eẽ intelligendũ est pro¬
rsus diligenter ammadũtendũ
est ne qd̃ dicitur oampna post

Expanded text:
lium, furta, rapinae, incendia, ruinae, naufragia, uis hostium praedonum latronum, debitorum facta peiora nomina, in summa quodcumque damnum, si modo culpa legatarii careant, heredi pereunt: quemadmodum ad heredis lucrum pertinent fructus, partus ancillarum et quae per servos adquisita sunt, ut stipulationes, rerum traditiones, legata hereditatesve his datae, ceterae donationes, item servitutes, quibus liberata praedia pretiosiora fierent, actionesque adquisitae, ut furti damni iniuriae similesque, quoto pretio fundum aliamve quampiam rem in legis Falcidiae ratione, cum quantum sit legatum requiratur, tantum eo nomine inducetur, quanto pluris minorisve sit res ea quantitate, quam quo pretio testator accipi darive iussit, sed ut ei quidem portioni, quae legatis deductis facienda erit, amplius deducetur: quippe non nostri causa capi id pretium, sed eo deducto pretium reliquum legatum esse intellectum est. Prorsus diligenter animadvertendum est, ne quod dicitur damna post
Abbreviated transcription (Latin):
non cum quro estimandum
mo gridu ex hrdatus est. et rõ
substicutus est. ergo. is qui ĩ¬
stitutus sit ħrs uł primo gra¬
du uł sequenti uł aliquo gra¬
du. licet ex hr̃s sit. codem ce¬
stam̃to non est submouend ẽ¬

Expanded text:
ne eum quidem existimandum mo gradu exheredatus et idem substitutus est. ergo is, qui institutus sit heres uel primo gradu uel sequenti uel alio quo gradu, licet exheres sit eodem testamento, non est summouend
Abbreviated transcription (Latin):
ret rogatus est. ¶Itaq sic ĩcum¬
re oampnatus sic quo cucnnt iͤ
si hr̃ditatem sua sponte aoisset
cio oebetur quam si sinc ussu
p̾toris adita ħrditas for. U lp̃.¬

Expanded text:
ret rogatus est. itaque sic ineu‹dare damnatus sit: quo euenit, ut, si hereditatem sua sponte adisset,tio debetur, quam si iniussu praetoris adita hereditas foret. 3 Ulp
Abbreviated transcription (Latin):
tibi hrditatem restitũct. is q sꝰ¬
pectam iussu p̾toris adut et re¬
stituit querebatur quid legata¬
rio daret oeb̾et dicendum est
q p̾sumptum est uoluisse tes¬
tatorem cum hone legator fi¬
ociamissum restitui et sic tota
trecenta te dare ticio debe. Nam
hr̃s hoc rogatus intelłi cebet ut
te suo loco constituas. etqd̾ hrs
pfunctus. ⁊ õib hroitaruis mu¬

Expanded text:
tibi hereditatem restitueret, isque suspectam iussu praetoris adiit et restituit: quaerebatur, quid legatario dare deberes. dicendum est, quia praesumptum est uoluisse testatorem cum onere legatorum fideicommissum restitui, tota trecenta te dare Titio debere: nam heres hoc rogatus intellegi debet, ut te suo loco constituat et quod heres perfunctus omnibus hereditariis mu
Abbreviated transcription (Latin):
iegatarius. ¶Ꝙsi suspecta sit
et ħrditas et non sponte aoiit
et restituit .c. quioem de quad̾¬
gentis que hicurus ẽẽt h̾rs re¬
sident apiro froĩcõmissarium

Expanded text:
egatarius. quod si suspecta dicta sit hereditas et non sponte heres adiit et restituit, centum quidem de quadri‹n›gentis, quae habiturus esset heres, resident apud fideicommissarium
Abbreviated transcription (Latin):
non ex affectu nec utilitate sing¬
ulorum s cõiter funguntur. nec
enim qui filium naturalem pos¬
stoet tanto locupletior est ꝙ cum
si alius possioent płimo redem¬
pturus fuiss s nec ille qui filiũ¬

Expanded text:
non ex affectu nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur. nec enim qui filium naturalem possidet tanto locupletior est, quod eum, si alius possideret, plurimo redempturus fuisset. sed nec ille, qui filiu
Abbreviated transcription (Latin):
it ut si ouo rei promittendi fue¬
rint ouo rei stipulandi si quioẽ
socii sint in ea re diuioi ĩter cos
oebe obligõm atq si singuli ꝑtẽ
pecunic stipulati ẽent ui promi¬
sissent ꝙ si socictas inter cos nul

Expanded text:
it, ut, si duo rei promittendi fuerint uel duo rei stipulandi, si quidem socii sint in ea re, diuidi inter eos debere obligationem, atque si singuli partem pecuniae stipulati essent uel promisissent: quod si soc
Abbreviated transcription (Latin):
ocbuit .n. et pronus lib̾ti ne¬
cem uirdieare. ꝙo et ĩprona
erit dicendum. Derac᷑.
ne potes ex co abonor possõe
lib̾ti excludantur. ꝙ utiq sic
Foicenõ est. ut uiuo filio donͤ
in potestate eius libi manent
non admittuntur ad bo. pos.

Expanded text:
debuit enim et patronus liberti necem uindicare. quod et in patrona erit dicendum. 38 Terennepotes ex eo a bonorum possessione liberti excludantur. quod utique sic dirimendum est, ut uiuo filio, donec in potestate eius liberi manent, non admittantur ad bono
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cium offeratur et recte ait nõ
optere sub inc̾to cautionis con¬
mitt̾e se aditõi hr̃ditatis. ¶hui
qui solioum caꝑe non possunt
ex asse ħroes instituti et rogati
restitũc ĩ solroum adire ħrdita¬
tem et restitũe cogentur cum
ncħ hoñis apud eos remansu¬
rum sit. ¶ Si ego hr̃s institu¬
tus et rogatus sim stichum m¬
manumittẽ. us alius lcgatariꝰ
froĩ aũt mce cõmissũ sit ucti¬
cio ħroitatem restituam. dem̃
ticio froĩamisit ut sticho eano
redo̾et. et stichus cogere me po¬
test adire et restituere hr̃dita¬
temstalis quor casus ad iuopi¬
o terminatus est. Nam ẜuo
uni ex hroib legato ꝓfrõicõ¬
missum erat ab colib̾tas data
altõ hr̃ditas duius et eĩ pius
Repsit cassio cextro in ħ u̾ba ħ
lo testatore legatus est cumq

Expanded text:
i offeratur. et recte ait non oportere sub incerto cautionis committere se aditioni hereditatis. Hi qui solidum capere non possunt, ex asse heredes instituti et rogati restituere solidum, adire hereditatem et restituere cogentur, cum nihil oneris apud eos remansurum. Si ego heres institutus et rogatus sim Stichum manumittere uel alius legatarius, fidei autem meae commissum sit, ut Titio hereditatem restituam, deinde Titii fidei commissit, ut Sticho eandem redderet: Stichus cogere me possit adire et restituere hereditatem. Talis quoque casus a diuo Pio terminatus est: nam seruo uni ex heredibus legato per fideicommissum erat ab eo libertas data et ab altero hereditas. diuus etenim Pius rescripsit Cassio Dextro in haec uerblo testatore legatus est eumq
Abbreviated transcription (Latin):
re castrensium. Mrc̃.ł.ꝯ
bonorum testari et de pte nõ.¬
Et deportatiet fere om̃s hu
qui testĩ factionem non ha¬
rent a milite hrdes ĩstitui
possunt. s si ẜuum pene h̃¬
dem scͥoat insticutio nõ ua¬
lebit /s si mortis tempore in
ciuitate ĩuemi᷑atur institutio
ĩcipit conualesce qrͣ muine da¬
ta ħtoitate / et gn̾aliter ĩ õib
pot̾it dici quos miles scribit
ħ̾roes ut institutio incipiat
uires ħre. si mortis cempore
tilis ĩueniatur ut amilite
ĩstitui poterit. ¶ Siẜuum
pprium q̃m lib̃m eẽ c̃didis¬
set. miles ħroem sine lib̾ta¬
te ĩstituit ĩ ea condictione ẽ
ut ĩstitutio nõn ualeatscũ
miles itestõ suo ẜuo lib̾ta¬

Expanded text:
re castrensium Marcellus bonorum testari. Et deportati et fere omnes, qui testamenti factionem non habent, a milite heredes institui possunt. sed si seruum poenae heredem scribat, institutio non ualebit: sed si mortis tempore in ciuitate inueniatur, institutio incipit conualescere quasi nunc data hereditate. et generaliter in omnibus id poterit dici quos miles scribit heredes, ut institutio incipiat uires habere, si mortis tempore talis inueniatur, ut a milite institui pot‹u›erit. Si seruum proprium, quem liberum esse credidisset, miles heredem sine libertate instituit, in ea condicione est, ut institutio non ualeat. Cum miles in test
Abbreviated transcription (Latin):
mali erceptõne hrs tutus erit. s si
gener er promiione ⁊pupila er
testo. agere institiit ꝯuenire enĩ
int̾ eoc oportet ut alt̾utra actone
cotentisnt. ¶Suta cui legitũ
eẽt si tabulas cireg̃phi meibrdi
meo redcliderit hrs meus ei decẽ
si tabule ertabũt nõ intelligetor
condõni satisfecisse crecditor nisi ac¬
ceptum h̾rdi ro fec̾it ⁊ si tabule
inirerum nat nõ fu̾int enstiã¬

Expanded text:
heres tutus erit, si et gener ex promissione et puella ex testamento agere instituerit: conuenire enim inter eos oportet, ut alterutra actione contenti sint. Si ita cui legatum esset: 'Si tabulas chirographi mei heredi meo reddiderit, heres meus ei decem si tabulae exstabunt, non intellegetur condicioni satisfecisse creditor, nisi acceptum heredi fecerit, et, si tabulae in rerum natura non fuerint, existima
Abbreviated transcription (Latin):
tis legito ĩ eẽ ꝙ actiõi
de dote in erat / et ĩo simt uirũ
et uxorem conuen̾at Mortei
uiri soluto m̾rimonio filio q¬
muni ĩteruemiente dos apͥo
mariti hroem reman̾et ⁊ ma¬
ritus decedens dotem pͥlega¬
u̾at stari pacto non dr ob hoc
qõ dos pͥlegata est u̾m et cu¬

Expanded text:
tis legato inesse, quod actione de dote inerat. Et ideo si inter virum et uxorem convenerat, ut morte viri soluto matrimonio filio communi interveniente dos apud mariti heredem remaneret, et maritus decedens dotem relegaverit, stari pacto non debet ob hoc quod dos
Abbreviated transcription (Latin):
stem domus ĩstructe legato
contimi maxime ĩquro inꝓ
posita sp̃e ꝓponebantur cum¬
enim qui legau̾at argentu
et rõnes excepisseznam qui
hoc ĩquro excepit non potest
non urõi de c̾tis rebus que in
filios tocioem qr fiuias hr̃des
ĩsticu̾at. Ita legisse filus ma¬
ribus comum meam istruc¬
tu do lego dari qr iubeo mer¬
ces et pignora an contincan¬
tur queri posse s facilem iu¬
dicu uoluntatis comecturã
fore ceteris pris facultatibus
excunat. Ceł scrioit ẜuis qui
infundo morarentur legatis
uicarios eor non concim̃i nisi
appareat et oc uicarus cum sẽ¬

Expanded text:
structae legato contineri: maxime, inquit, in proposita specie: proponebatur enim, qui legaverat, argentum et rationes excepisse: nam qui haec, inquit, excepit, non potest non videri de ceteris rebus, quae in filios totidemque filias heredes instituerat, ita legasse: "filiis maribus domum meam instructam do lego dariqces et pignora an contineantur, quaeri posse: sed facilem iudici uoluntatis coniecturam fore ceteris patris facultatibus examinatis.Celsus scribit seruis qui in fundo morarentur legatis, uicarios eorum non contineri, nisi appareat et de uicariis eum sen
Abbreviated transcription (Latin):
accrescendi ius ẽ. semel debẽt
agnoscẽ bonor possõm. ¶bo¬
norũ possõnis bñficium inl¬
tiplex est. nam quedam bono¬
petunt cont̃uoluntatẽ. que¬
dam ẜm uoluntatẽ oefuncto¬
rum. nec non ab intestato ha
deficiant lib̾i qui pp̃ capitis
diminutionẽ desierit sui he¬
redes cẽ pp̃ equitatem tm̃ res¬
curoit corum capitis dimi

Expanded text:
adcrescendi ius est, semel debe‹n›t adgnoscere bonorum possessionem.Bonorum possessionis beneficium multiplex est: nam quaedam bonopetunt contra uoluntatem, quaedam secundum uoluntatem defunctorum, nec non ab intestato habre ciuili deficiant liberi, qui propter capitis deminutionem desierunt sui heredes esse, propter aequitatem tamen rescindit eorum capiti
Abbreviated transcription (Latin):
actiones apretore datas ex¬
cerceat possõ autem ex resc̾¬
pto supra relato. non aliter
ad cum qui frocicõmissum
petit tranffertur quam si ca¬
uerit cm̃. si maxime adiisari
non ꝑ inopiam s ꝑ contum¬
aciam cauere uoluerit. s si

Expanded text:
actiones a praetore datas exerceat. possessio autem ex rescripto supra relato non aliter ad eum, qui fideicommissum petit, transfertur, quam si cauerit, tame‹t›si maxime aduersarius non per inopiam, sed per contumaciam cauere noluerit: sed si
Abbreviated transcription (Latin):
statim exiguntur. s inf̾iecto
tp̃e ad exigendum et ad collo¬
candum duor m̃sium idq in
iudicium tutele ẜuari soiet
qd spacium scu laxam̃tumtẽ¬
poris cribui non or hiis qui
numos ĩpub̾um uł adolescẽ

Expanded text:
statim exiguntur, sed interiecto tempore ad exigendum et ad collocandum duum mensum, idque in iudicio tutelae servari solet: quod spatium seu laxamentum temporis tribui nontatim exiguntur, sed interiecto tempore ad exigendum et ad collo
Abbreviated transcription (Latin):
si ticio nupẜit si honeste. ticio pos¬
sit nube dubium non erit quĩ
nisi pariit conocõi excliroatur
alegato. si u̾o iroignus sit nu¬
ptiis cius iste ticius. dicendu
est posse cam bñficio legis cuilz
nubc. qd̾ ei ticio nube iubetur ci¬
ulis cct̾is om̃ib nube probecur.
itaq si ticius indignus sic tale ẽ

Expanded text:
t quidem si honeste Titio possit nubere, dubium non erit, quin, nisi paruerit condicioni, excludatur a legato: si uero indignus sit nuptiis eius iste Titius, dicendum est posse eam beneficio legis cuilibet nubere. quae enim Titio nubere iubetur, ceteris omnibus nubere prohibetur: itaque si Titius indignus si
Abbreviated transcription (Latin):
abco ait origem fuisse suplecti¬
us q olim hus qui ĩ legatione
profice̾ntur locari solent qͥ suꝑ
demonstrare suꝑlectuẽ temp
rum ad cotioinũ usum patu¬

Expanded text:
abeo ait originem fuisse supellectilis, quod olim his, qui in legationem proficiscerentur, locari solerent, quae sub demonstrare supellectilem temptrum ad cottidianum usum pa
Abbreviated transcription (Latin):
putaret hr̃s non c̾̃e p̾gnantẽ
et adnt mor abortum fc̃mẽ
procul dubio nichil agetur.
Cociens igitur ci sua p̾sumpͥ¬
tio proficit quociens concur¬
rit cum u̾itate. ¶ S et s̃i ip̃a
mulic ħ̾rs instituta sit. que
se pͥgnantem fingit. adcundo
non acquiret. si se putaret pre¬
gnantem cum non sit. ¶Sũ¬
um ẜrdemͣ cͥtum est. exasse he¬
redem ẽẽ. et putat ce pͥgnan¬
tem mulierem que non ẽ p̃¬
gnans. Eoruod si unũ mn uto

Expanded text:
s non esse praegnatem et adiit, mox abortum factum est? procul dubio nihil egerit. totiens igitur ei sua praesumptio proficit, quotiens concurrit cum ueritate. Sed et si ipsa mulier heres instituta sit, quae se praegnatem fingit, adeundo non adquiret, si se putet praegnatem, cum non sit. Suum heredem certum est ex asse heredem esse, etsi putat esse praegnatem mulierem, quae non est praegnas. quid si unum in utero
Abbreviated transcription (Latin):
qm in colit rumpatur testa¬
mencum nisi ꝓponas uenttẽ
istitutum uł exħrdatũ. Eer
dicitur si putetur ẽe y̾gnãs
sic accipienoum estͥ oicat se
pregnantem. ¶ Quod si ip̃a
non dicat. s neget. alii dicãt
p̾gnantem c̃ẽ. ao huc adhiri
ħroitas non potest finge ob¬
tetrices dice. ¶Quod si ipse
putet sõs. si uistarone deou¬
ctus non potest xoux. si ẜm¬

Expanded text:
est, ut rumpatur testamentum, nisi si proponas uentrem institutum uel exheredatum.Quod dicitur 'si putetur esse praegnas', sic accipiendum est, si dicat se praegnatem. quid ergo, si ipsa non dicat, sed neget, alii dicant praegnatem esse? adhuc adiri hereditas non potest: finge obstetrices dicere. quid si ipse putat solus? si iusta ratione ductus, non potest adire: si
Abbreviated transcription (Latin):
eos de quib queretur nullũ
Em̃cedentis temporis piculũ
ꝑtin̾e ¶Pupillo h̾rde ĩstitu¬
to filic exħrdate duo milia
nũmor aureorum legauit/e¬
osocmq tutores utrius dedͭ
quesitum ẽ an ex cod̃ dic quͦ
dnomili potunt a suba ħroi

Expanded text:
de quibus quaereretur nullum antecedentis temporis periculum pertinere. Pupillo herede instituto filiae exheredatae duo milia nummorum aureorum legauit eosdemque tutores utrisque dedit: quaesitum est, an ex eo die, quo duo milia potuerunt a substanti
Abbreviated transcription (Latin):
pftõĩcominissũ relictũ sit. iᵈ
quasi alegatario relictum ñ
uenit in computitom ciꝰ le¬
gis. si extrinsecus num̾atur.
¶Siticius rogatus sit ħroitatẽ
tam pecuniam et ticius qͣrte¬

Expanded text:
fideicommissum relictum sit, id quasi a legatario relictum non venit in computationem eius legis, sed extrinsecus numeratur. Si Titius rogatus sit hereditatem tam pecuniam, et Titius quart
Abbreviated transcription (Latin):
equm prari ẽt ne ip̃c de suo dã¬
pnum sencut. ¶uł ait si hrs
institutus ticio rogitus sit
restitũe substitutus ineuio
et institutus suspectam sibi
ħroitatem ẽẽ dicat desidante
ticio iubendum cum adire et¬
restitu̾e. ¶Si quis bonorur
possor froicõmisit de ħroitate
resticueioa. et is passus fuc¬
rit diem bonor possõis agu¬
osceirde transire aut ꝑ tem¬
pus quo is cui restitin debe¬
bit hroitas auqua ex causa ñ
potuit adire prctorem ⁊ pos¬
tulire ut pecita bonorum po¬
sõne restituatur sibi ħroitis
succurri ei cebet .i. ut restitu¬
atur tempus bonor possõis¬

Expanded text:
ne ipse de suo damnum sentiat. Iulianus ait, si heres institutus Titio rogatus sit restituere, substitutus Maeuio et institutus suspectam sibi hereditatem esse dicat, desiderante Tirestituere. Si quis bonorum possessoris fidei commiserit de hereditate restituenda et is passus fuerit diem bonorum possessionis adgnoscendae transire aut per hoc tempus, quo is, cui restitui debebit hereditas, aliqua ex causa non potuit adire praetorem et postulare, ut petita bonorum possessione restituatur sibi hereditas, succurri ei debet, id est ut restituatur tempus bonorum poss
Abbreviated transcription (Latin):
ante uiris rõ quam ꝓsona q̃¬
rendr ẽ. ¶ In ꝓposito igiturq
post obitum ħrois codicii
regatum uł ademptum est
nuluus momci est q hr̃s
ad quem ẜmonem conferat
inreb humamis non ẽ eaqͦ
aoemptio et datio nunc iu¬
na efficitur eius in eo hrde
qui ex asse ĩstitutus erit or¬
to substituco it R ut ab insti¬
tuto codiculi confirmaren¬
tui. ¶Ꝙ si ouo institutist̾
subsficutis datis unusqre
orum deceiẜit utilia urden¬
tui legata s circa ẜrocm erit
tractactus non quio totu
legatum debeat si quisquis
mchi ħrs erit legitum e¬
rit an u̾oꝰ non qr sit substi¬
cutus ħrs qui ptem fatiat
l ip̃e non debeat/ roem eciã
põt cuei noia expͥssa tracta¬
ri. sx. multo qr magis solũ
coꝑrdem totum debere pu¬
to qr is adiunctus sit qui ⁊̃¬

Expanded text:
ante iuris ratio quam persona quaerenda sit. et in proposito igitur quod post obitum heredis codicillis legatum uel ademptum est, nullius momenti est, quia heres, ad quem sermonem conferat, in rebus humanis non est eaque ademptio et datio nunc uana efficietur. haec in eo herede, qui ex asse institu‹tu›s erit dato substituto, ita ut ab instituto codicilli confirmarentur. Quod si duo instituti sint substitutis datis unusque eorum decesserit, utilia uidentur legata: sed circa coheredem erit tractatus, numquid totum legatum debeat, si 'quisquis mihi heres erit' legatum erit, an uero non, quia sit substitutus heres, qui partem faciat, licet ipse non debeat. idem etiam potest circa nomina expressa tractari. multoque magis solum coheredem totum debere puto, quia is adiunctus sit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ulantur. et altera ad alt̾ius cog¬
natiõis fincm accepit. ¶ Am̃¬
q comungende affinitatis cau¬
sa fit ex nupcus nõia u̾o corũ
ħsunt. soc̃ socrus. geñ nurus

Expanded text:
ulantur et altera ad alterius cognationis finem accedit: namque coniungendae adfinitatis causa fit ex nuptiis.Nomina uero eorum haec sunt: socer socrus, gener nurus
Abbreviated transcription (Latin):
bonis apud te queritur cõuo¬
catis ad ħ hõibus ut uolũta¬
tem siuam testarctu iti iocut̾
est. ut declararet q̃m ueuet si¬
bi ħrdem ẽe et cui lib̾tatem t̾¬
buct pot urõi sinc scͥpto. ħ mo
c̃e testatus. uoluntis cius rata
h̾noa est. ceterum si ut płim
ẜmonibr fieri solet. dixit ali
cu ego te ħroem facio aut tib̃
boni mea relinquo. non opor
rum magis iterest quam ip̃o¬
rum quib ro priuilium dacũ
est cius modi exemplum nõ
romitti. alioquin non difficłꝰ

Expanded text:
bonis apud te quaeritur, si convocatis ad hoc hominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet sibi esse heredem et cui libertatem tri sine scripto hoc modo esse testatus, et voluntas eius rata habenda est. ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit alicui : ‘ ego te heredem facio ’ aut ‘ tibi bona mea relinquo ’, non oporum magis interest quam ipsorum quibus id privilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non diffic
Abbreviated transcription (Latin):
erat legau̾at hio capecierat ut eũ¬
dẽ cũ morẽt fiauie alome ꝯiugi
sue restitue̾t post mortẽ testatoris
mat̾ apud magtãtũ ꝓfessa est ñ¬
cͣ se adu̾sus uolũtatẽ fiu sui fac¬
turam ꝑatamq se fũdũ flauieal¬
bat᷑ nec honus fidi ꝯmisisse p̾ces¬
sisse si mõ nich p̾t̾ea m̃r p̾cepisset.
Q ui testo h̾dem scripsit̾ meuio
.cc. leganit ⁊ fidieius ꝯmisit ut
literas emisit adeas ẜ uolũtate
testatoris restiturũ post eatestator
fecit codicillos quib ĩ ħ p̾cepit̾ut

Expanded text:
erat, legauerat, ab ea petierat, ut eundem cum moreretur Flauiae Albinae coni‹u›gi suae restitueret. post mortem testatoris mater apud magistratum professa est nihil se aduersus uoluntatem filii sui facturam paratamque se fundum Flauiae Albatur, neque onus fideicommissi processisse, si modo nihil praeterea mater cepisset. Qui testamento heredem scripserat, Maeuio ducenta legauit et fidei eius commisit, ut litteras emisit ad eas secundum uoluntatem testatoris restituturum: postea testator fecit codicillos, quibus et hoc praecepit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tutores dati. an se excusare
an̾ diem conocõm ue ncce
hãnt. ¶ Et in primis an iã
dies .i. eis cedant. intrai quo
nc̃ce est. causas exc̃ationis

Expanded text:
tutores dati an se excusare ante diem condicionemue necesse habeant et in primis an iam dies quinquaginta eis cedant, intra quos necesse est causas excusationis
Abbreviated transcription (Latin):
gitaru supioris hr̃dis uice fũ¬
gi ei cui fro̾ĩcõmissum relict᷑ ẽ
Eitotam hr̃oitatem rogunti
restitue tu sponte aoicris ⁊ sñ
oconctione qͣrte ptis restitĩus
difficue quidem crediõis ꝑ ig¬
noranciam magis non exple¬
oi froicõmissi causa hoc fecissc.
Sr si probau̾is ꝑ errorem teqͣr¬
tm non retiniusse recupare

Expanded text:
 superior‹e› heredis uice fungi eum, cui fideicommissum relictum est. Si totam hereditatem rogatus restituere tu sponte adieris et, sine deductione quartae partis restitueris, difficile quidem crederis per ignorantiam magis, non explendi fideicommissi causa hoc fecisse: sed si probaueris per errorem te quartam non retinuisse, reciperare
Abbreviated transcription (Latin):
dum exsolu̾e fuium Reptum
est. ¶ t Eptum est ħroes filuad
ca pranda que unius filius er of¬
ficio pictatis suc dubit ĩuitos co¬
gi non oportẽ nisimsũmani eg¬
estitem pat̾ deductus est. ¶ Sõ¬
lent uidices cognosce et int̾pro¬
lerois agitur.Itaq si negent.
se c̃ẽ lib̾tos cognosce̾ eos oporte¬
bit. qd̃ si ub̾tos ẽẽ constit̾it tũe
de mum dec̾nere ut auntnes ta¬

Expanded text:
riptum est.Item rescriptum est heredes filii ad ea praestanda, quae uiuus filius ex officio pietatis suae dabit, inuitos cogi non oportere, nisi in summam egestatem pater deductus est.Solent iudices cognoscere et inter patrohis agatur: itaque si negent se esse libertos, cognoscere eos oportebit: quod si libertos constiterit, tunc demum decernere, ut a