comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis ad id bellum conuenerant. decorum sibi ducerent
sub iis tribus aut eorũ aliquo militare. se ducem fore
pollicitus est. Ata ita uolentibus gaudentibusꝗ cunctis
summa gerendi belli ei defertur. Cui se comitem iturũ
cum igenti nec essariorum manu promisit sancius
Rogeus ẽpiscopus palentinus non indecorũ sibi existi¬
mans pro ueligione arma tractare. Uir maxmu aĩ
maiorisꝗ ⁊ consilii ⁊ fidei. hoc cõmuni amico usi fer¬
dinandus ac regina inter se transigunt. ut dimiduĩ
regni qua parte adhostes obiectum est ueluti fiducia¬
rium ditioni ac procurationi Ferdinandi cedat. su-¬
umꝗ munus sit rembellicam administrarȩ. cetera
quȩ extra periculum posita sunt regmę ob temperẽt.
¶Interea rex barbarus qui contra se parari bellum acce¬
perat postq̃ de langore mox de obitu regis certior
factus est: defunctum se periculo existimans : ince¬
perat iamnon nilnil de cura remutere. At ubi de¬

Expanded text:
nis ad id bellum convenerant, decorum sibi ducerent nis ad id bellum convenerant, decorum sibi ducerent sub iis tribus aut eorum aliquo militare, se ducem fore pollicitus est. Atque ita volentibus gaudentibusque cuntis, summa gerendi belli ei defertur. Cui se comitem iturum cum ingenti necessariorum manu promisit Sancius Rogeus episcopus Palentinus, non indecorum sibi existimans pro religione arma tractare: vir maximi animi maiorisque et consilii et fidei. Hoc communi amico usi, Ferdinandus ac regina inter se transigunt ut dimidium regni, qua parte ad hostes obiectum est, velut fiduciarium ditioni ac procurationi Ferdinandi cedat, suumque munus sit rem bellicam administrare, cetera que extra periculum posita sunt, regine optemperent. V 1 Interea rex barbarus qui contra se parari bellum acceperat, postquam de languore, mox de obitu regis certior factus est, defunctum se periculo existimans, inceperat iam nonnihil de cura remittere. At ubi de
Abbreviated transcription (Latin):
Toannem: Quod si non audes. me imitare ipsum
assumpto inhumerũ infanculo sicut erat statura
sublimi ex loco superiore ex clamauit Ioannes est
rex. dicite om̃s Rex Ioannes Quam uocem admi-¬
rati uniuersi sipsi subsecuti sunt clamantes itidẽ
Rex Ioannes Ita Ferdinandus consilii celeritate¬
non dato hominibus spacio deliberandi rapuit eorũ ex-¬
cussitq iudicium Ac tacite defuncto regi ex probrauit
in consultam suspitionem qui talem fratrem. se quoꝗ
meliorem non belle tractasset. Ac nequid de aĩo eius
indubium reuo cari queat. onme reliquũ uite tempus
declarat Ferdinandum non aliter perseuerasse q̃ in¬
ceperat ¶Po steauero q̃ sue fidei ac uirtutis sub oculis
omnium tale specimendedit: in sequentibus diebus cũ
uideret apparatum belli solutum iri⁊ ꝙ nemo unus
ad eam rem administrandam satis idoneus putaret᷑:
neq proceres qui ex aliis nationibus in honorem religio-¬

Expanded text:
Ioannem? Quod si non audes, me imitare ipsum». Ioannem? Quod si non audes, me imitare ipsum». Assumptoque in humerum infantulo, sicut erat statura sublimi, ex loco superiore exclamavit: «Ioannes est rex; dicite omnes: ‘rex Ioannes’.» Quam vocem admirati universi, et ipsi subsecuti sunt clamantes identidem: ‘rex Ioannes’. 7 Ita Ferdinandus hac consilii celeritatenon dato hominibus spatio deliberandi, rapuit eorum excussitque iudicium. Ac tacite defuncto regi exprobravit inconsultam suspitionem, qui talem fratrem sequoque meliorem non belle tractasset; ac nequid de animo eius in dubium revocari queat, omne reliquum vite tempus declarat Ferdinandum non aliter perseverasse quam inceperat. 8 Postea vero quam sue fidei ac virtutis sub oculis omnium tale specimen dedit, in sequentibus diebus, cum videret apparatum belli solutum iri, quia nemo unus ad eam rem administrandam satis idoneus putaretur, neque proceres, qui ex aliis nationibus in honorem religio
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. Hęc atq hiuus modi uerba exaudiens prefectus
ut teneb at manu uex illum. stabatq ante Ferdinandũ
atq omnem cetum uti se omni inuidia exolueret. quȩ̃
inquit me iubes fili regis Ferdmande nuncupare re¬
gem Te ne an Alfonsum. an Ioannem:. Fecit hac in¬
terrogatione quod ipse erat ialiena illum isua ipsuis
cause arbitrum. hic responsum illud omnium seculo¬
rum memoria dignum ꝗuox ęternis luteris dedican¬
da acnescio an nisi in fabulis simile factum aut par
inueniri queat sacro quodam rebus humanis exemplo
ut discerent homines plus pietatem officiumq in suos
esse q̃ regnum. Cuius rei fama peromnes ferme ter¬
ras nõ minus ꝙ̃ pro merito est peruagata. Tot causis.
tanta occasione tanto hominum consensu ad tantã
spem uccatus non integritatem animi flexit. non
consilium distulit nõ uocem proferre dubitauit.
Sed protinus. Eequem inquit alium nuncupabis q̃

Expanded text:
bitur. 4 Hec atque huiusmodi verba exaudiens prefectus, bitur. 4 Hec atque huiusmodi verba exaudiens prefectus, ut tenebat manu vexillum stabatque ante Ferdinandum atque omnem cetum, uti se omni invidia exolveret, «Quem», inquit, «me iubes, fili regis Ferdinande, nuncupare regem? Te ne, an Alfonsum an Ioannem?» Fecit hac interrogatione, quod ipse erat in aliena, illum in sua ipsius causa arbitrum. 5 Hic responsum illud omnium seculorum memoria dignum et vox eternis literis dedicanda, ac nescio an, nisi in fabulis, simile factum aut par inveniri queat, sacro quodam rebus humanis exemplo, ut discerent homines plus pietatem officiumque in suos esse quam regnum. Cuius tamen rei fama per omnes ferme terras, non minus quam pro merito, est pervagata. 6 Tot causis, tanta occasione, tanto hominum consensu, ad tantam spem vocatus, non integritatem animi flexit, non consilium distulit, non vocem proferre dubitavit. Sed protinus: «Ecquem», inquit, «alium nuncupabis quam
Abbreviated transcription (Latin):
nimq fremitu. Non enim esse exusu regni ex pectar
donec anniculus adoleuerit: si modo adolescere daretur.
cum ferdinandus iam adultus pręsto sit. expectare
qualis puer ille sit euasurus. cum assit is qualis uoto ex-¬
petendus esset cõmutere regni gubernacula regiis sa¬
tellitibus. ⁊ eum qui sit rege patre fratre regali aĩo
clarus. excludi a paterno regno ac subisci cum tanta
sobole regii generis libidmi cũtorũ ut perspeciem ad¬
unistrationis inexilium agant incarcerem o¬
ciant. in necem cum omni stirpe pręcipitent. Quo
ipsi impunius tyrarudem occupent: uel fato uel¬
fraude extincto pupillo ut florentissimȩ domus familia
breui tempore omnis inninlum recidat. Prestare igi¬
tur ut Ferdinandus succedat in regnum. illudq postea
Marię primigenis fratris. alfonsoq primigenio suo
quos prius iurauerant populi in se regnaturos/ per
manus tradat. aut Ioanni. si dignior qui regnet uide¬

Expanded text:
rumque fremitu. 3 Non enim esse ex usu regni expectare rumque fremitu. 3 Non enim esse ex usu regni expectare donec anniculus adoleverit, si modo adolescere daretur, cum Ferdinandus iam adultus presto sit, expectare qualis puer ille sit evasurus; cum assit is qualis voto expetendus esset, committere regni gubernacula regiis satellitibus et eum, qui sit rege, patre, fratre, regali animo clarus, excludi a paterno regno ac subiici cum tanta sobole regii generis libidini tutorum, ut, per speciem administrationis, in exilium agant, in carcerem coniiciant, in necem cum omni stirpe precipitent, quo ipsi impunius tyrannidem occupent, vel fato velfraude extincto pupillo, ut florentissime domus familia brevi tempore omnis in nihilum recidat. Prestare igitur ut Ferdinandus succedat in regnum illudque postea Marie primigenie fratris Alfonsoque primigenio suo, quos prius iuraverant populi in se regnaturos, per manus tradat, aut Ioanni si dignior qui regnet vide
Abbreviated transcription (Latin):
uit exercitum quem aduersus granatenses educeret
atq eduxisset: nisi grauante morbo celerius opmione ho-¬
minum excessisset e uita. Hanc certes ecum tulit laudẽ
ꝙ pro religione bellum suscipere destinasset. Reliquit
autem ⁊filii & regni auctores cutoresꝗ secundum re¬
ꝯmam tres sibi maxime spectatos sancium. Rodericũ
Baualos prȩfectum militię quosine controuersia. nemo
erat illa tempestate apud regem nec integrior. nec
strenuitate prȩstantior. petrum Ualasci s Rogeriũ
lo pizum stuenigam. ¶Ei defuncto ubi ferdiandus
cum omni cetu procerum regio more iusta persoluit:
Reliquum erat ut is qui futurus esset rex. uoce pręfecti
militię nuncuparetur. Quem aũt is nuncupauerit
instituto patris pro rege habetur. & eius uocem ceteri
cum lȩto clamore excipiunt. Sed hac tune quid agerg
hesitabat. et si regnum puero datum uolebat. Moue¬
batur aũt cum suo ipsuis iudicio tum proterũ populo-¬

Expanded text:
vit exercitum quem adversus Granatenses educeret; vit exercitum quem adversus Granatenses educeret; atque eduxisset, nisi gravante morbo celerius opinione hominum excessisset e vita. Hanc certe secum tulit laudem, quia pro religione bellum suscipere destinasset. Reliquit autem et filii et regni auctores tutoresque secundum reginam tres sibi maxime spectatos: Sancium Rodericum Davalos, prefectum militie, quo sine controversia nemo erat illa tempestate apud regem nec integrior nec strenuitate prestantior, Petrum Valasci et Rogerium Lopizum Stuenigan. 2 Ei defuncto, ubi Ferdinandus cum omni cetu procerum regio more iusta persolvit, reliquum erat, ut is qui futurus esset rex, voce prefecti militie nuncuparetur. Quem autem is nuncupaverit instituto patrie, pro rege habetur et eius vocem ceteri cum leto clamore excipiunt. Sed hic tunc quid ageret hesitabat: et si regnum puero datum volebat, movebatur autem cum suo ipsius iudicio tum procerum populo
Abbreviated transcription (Latin):
non modo regnum uerum etiam sponse conuigium ne¬
ge defrincto Nam quomodo Regimam collocaturã esse
nuptum filiam priuato potius uiro q̃ uel alicui exbri¬¬
tannia quam nine angliam uocant. prinapi: unde
ipsa traheret originem. In quod postea periculum de¬
uentum est atꝗ adeo de nuptiis actum erat. nisi puel¬
la alium urum se q̃ Alfonsum accepturam ꝑ negasss
Et hoc iam declarato Aragoniȩ rege Ferdinando. ne¬
dum ideo adhuc priuatam uitam agente nõ metue¬
retur. sed quemadmodum pręterspem Alfonso regni
successio obuenerat: iterumꝗ prȩteropinionem de
manibus exciderat. ita ad postremum pręter spem
opinionemq regnum aliud adeptus est Ut iam tũc
a pueritias uarietatem fortune quam pleraꝗ uita
Expertus est auspicaretur. Sed de Alfonso posterius
late dicendum erit. Nunc ad patres reuertamur.
Non fuisse aut̃ abhorrentem a re bellica henrici regis
animum uel ex eo patet ꝙ affecta ualitudine compara¬

Expanded text:
non modo regnum, verum etiam sponse coniugium, renon modo regnum, verum etiam sponse coniugium, rege defuncto. Nam quomodo reginam collocaturam esse nuptum filiam, privato potius viro, quam vel alicui ex Britannia, quam nunc Angliam vocant, principi, unde ipsa traheret originem? In quod postea periculum deventum est atque adeo de nuptiis actum erat, nisi puella alium virum se quam Alfonsum accepturam pernegasset. Et hoc iam declarato Aragonie rege Ferdinando, nedum id eo adhuc privatam vitam agente non metueretur, sed quemadmodum preter spem Alfonso regni successio obvenerat iterumque preter opinionem de manibus exciderat. Ita ad postremum preter spem opinionemque regnum aliud adeptus est, ut iam tunc a puericia varietatem fortune quam pleraque vita expertus est, auspicaretur. Sed de Alfonso posterius late dicendum erit. Nunc ad patres revertamur. IV 1 Non fuisse autem abhorrentem a re bellica Henrici regis animum vel ex eo patet, quia affecta valitudine compara
Abbreviated transcription (Latin):
utebatur. xut generum regis nimo gregni sucesso¬
rem prȩcedere uolebat. Scd profecto raro respondent
euenta propositis nostris: ut intelligere possimus con¬
silia inimana utiꝗ diuina ratione superari. Alter
fratrum sperat se relicturum Mlariam suam castellę¬
regmam: cum alter frater qui non sperabat suam mariã
relicturus esset. Ille putat se hos coniuges regni sui fac-¬
turum heredes: ꝗ incqui non putabat. siu facturus erat :
Nam non ita multo post regina concepit ꝯ filium ȩdidit
cui rex imposuit nomei qued fuerat patris. hruc puero
et si iure nature spaterna uolintate debebatur regnũ.
tamen filiam non aliter ꝙ̃ primigeniam quod nomen pro-¬
prium est eius cuuis futura successio est pater uocari
prȩcepit ⁊testamento cauit neutiꝗꝙ̃ alium filio si ortus
liberis decederet q̃ sororem succedere ¶Uerum nato
regni herede. &si filia plurimum uidebatur amisisse:
plus tamen eius sponsus. cui iam desperandum erat.

Expanded text:
utebatur et ut generum regis immo et regni successoutebatur et ut generum regis immo et regni successorem precedere volebat. Sed profecto raro respondent eventa propositis nostris, ut intelligere possimus consilia humana utique divina ratione superari. Alter fratrum sperat se relicturum Mariam suam, Castellereginam, cum alter frater, qui non sperabat, suam Mariam relicturus esset. Ille putat se hos coniuges regni sui facturum heredes, et hic qui non putabat sui facturus erat. Nam non ita multo post regina concepit et filium edidit, cui rex imposuit nomen quod fuerat patris. 7 Huic puero, et si iure nature et paterna voluntate debebatur regnum, tamen filiam non aliter quam primigeniam, quod nomen proprium est eius cuius futura successio est, pater vocari precepit et testamento cavit, neutiquam alium filio, si orbus liberis decederet, quam sororem succedere. 8 Verum nato regni herede, et si filia plurimum videbatur amisisse, plus tamen eius sponsus, cui iam desperandum erat
Abbreviated transcription (Latin):
rem sibi filium optare se non posse dicebat ¶Enimuõ
Alfonsum non mea modo ȩtate puerili uterꝗ parens. sea
quo ad uixerunt unice certatimꝗ dilexerunt. amarũt.
complexy sunt ita ut aliiliberi  res enim erat minime
obscura si excellenti ommes indole tamen nibail esset̃
ad alfonsum. non minus obalia carũ ꝙ̃ ꝙ filius foret.
E a erat inusu a consuetudmne benignitas suauitas pro-¬
bitas. ea in sermone prudentia. moderatio ioc imditas /
is in rebus agendis uigor. ea magnitudo animi. is con¬
temptus pecunarui. appetitusq amicitiarũ & glorię:
Que omnia ⁊ decor oris ⁊ membrorum concmnitas
habilitasq condiebat. Ea denu in parentes pietas atq
obseruantia ereaeres nunl eum magis studere q ut
illis gratum facere posset. hanc ipsam obseruantiã
pietatemꝗ in regem quoq transtulerat. ¶Exquo per
causam sponsę familiarius eo Rex arctiuisꝙ q̃ patre

Expanded text:
rem sibi filium optare se non posse dicebat. 5 Enim vero rem sibi filium optare se non posse dicebat. 5 Enim vero Alfonsum non in ea modo etate puerili uterque parens, sed quoad vixerunt, unice certatimque dilexerunt, amarunt, complexique sunt, ita ut alii liberi – res enim erat minime obscura – et si excellenti omnes indole, tamen nihil essent ad Alfonsum, non minus ob alia carum, quam quia filius foret. Ea erat in usu et consuetudine benignitas, suavitas, probitas, ea in sermone prudentia, moderatio, iocunditas; is in rebus agendis vigor, ea magnitudo animi; is contemptus pecuniarum appetitusque amiciciarum et glorie, que omnia et decor oris et membrorum concinnitas habilitasque condiebat; ea denique in parentes pietas atque observantia. Crederes nihil eum magis studere, quam ut illis gratum facere posset, hanc ipsam observantiam pietatemque in regemquoque transtulerat. 6 Ex quo, per causam sponse, familiarius eo rex arctiusque quam patre
Abbreviated transcription (Latin):
elfonsus qui postea in regno aragonum patri successit :
Toannes qui Nauarre regnum adeptris est: henricus
qui magister saniti Lacobi. Ssancius qui magister cala¬
traue fuerunt Nam petrus multo minor cęteris fiut
tanto iunior Maria. gto maior helianore sororibus
Quiarum altera fuit regina castellę altera portugallis̨
ta rex aut orbus aut unice pater. et frĩs ⁊ populorũ
animum tum filię tum sibi tumfilię pertimescebat:
Tdeoq proceres omnes ac cuutates iure iurando adegit
ad profitendam illam regni heredem futuramq regma
Hanc deinde adinic intra infantie annos. Alforso prout
licebat per ȩ̨tatem despondit adductus quidem nere¬
gnum paternum in externam familiam de laberetur:
neue frem populosq irritaret ascito sibi ꝓgenero hoie
peregrino sed tamen non ex minima parte. ꝓpter mi¬
rificam in alphonso puero serat enim q̃ illa maiorqumꝗ
annis indolem & incredibilem gratiam. Adeo cõmodio¬

Expanded text:
Alfonsus qui postea in regno Aragonum patri successit; Alfonsus qui postea in regno Aragonum patri successit; Ioannes qui Navarre regnum adeptus est; Henricus qui magister sancti Iacobi et Sancius qui magister Calatrave fuerunt Nam Petrus multo minor ceteris fuit, tanto iunior Maria quanto maior Helianore sororibus, quarum altera fuit regina Castelle, altera Portugallie. 4 Ita rex, aut orbus aut unice pater, et fratris et populorum animum tum sibi tum filie pertimescebat. Ideoque proceres omnes ac civitates iureiurando adegit ad profitendam illam regni heredem futuramque reginam. Hanc deinde adhuc intra infantie annos Alfonso prout licebat per etatem despondit, adductus quidem ne regnum paternum in externam familiam delaberetur, neve fratrem populosque irritaret ascito sibi pro genero homine peregrino; sed tamen non ex minima parte propter mirificam in Alfonso puero – erat enim quam illa maior quinque annis – indolem et incredibilem gratiam, adeo commodio
Abbreviated transcription (Latin):
grata erat. minusꝗ hominem ob id fraterne tractabat:
Quod ille moderate ferens. ꝗ̃tum licebat se a regia fre¬
quentanda abstrnebat. & quia in belli artibus cęlsiori¬
busꝗ uirtutibus non dabatur. in has mediocribus suam
indolem ostendebat: affabilitate liberalitate. consiliis
dandis. re familiari augenda liberis erudienais. cor¬
pore exercendo Brutus auunculi odium suspectas uir¬
tutes habentis simulata deuitauit insania: Maioris
tamen operis est illud aperta uirtute deiuitare. q odi¬
um pariter ⁊ inuidiam uincere. Augebat aũt suspicio¬
nem repis ł Nihail est enim regum animo suspitatius.
ꝙ udebat fauorem studiumꝗ populorũ propensum
in frem. non modo ꝙ optima ualitudine. ꝙ tanta ani¬
mi mdole erat. uerum etiam ꝙ prouentu filiorum
felix uidebatur ¶Nam rex aliquandiu prolem cũ
non sustulisset tandem Mariam sustulit. quã certe
tres quatuorue filii Ferdinandi ętate antecedebant.

Expanded text:
grata erat, minusque hominem ob id fraterne tractabat. grata erat, minusque hominem ob id fraterne tractabat. Quod ille moderate ferens, quantum licebat se a regia frequentanda abstinebat; et, quia in belli artibus celsioribusque virtutibus non dabatur, in his mediocribus suam indolem ostendebat, affabilitate, liberalitate, consiliis dandis, re familiari augenda, liberis erudiendis, corpore exercendo. Brutus avunculi odium suspectas virtutes habentis simulata devitavit insania. Maioris tamen operis est illud aperta virtute devitare et odium pariter et invidiam vincere. Augebat autem suspitionem regis – nihil est enim regum animo suspicacius – quia videbat favorem studiumque populorum propensum in fratrem, non modo quia optima valitudine, quia tanta animi indole erat, verum etiam quia proventu filiorum felix videbatur. 3 Nam rex aliquandiu prolem cum non sustulisset, tandem Mariam sustulit, quam certe tres quatuorve filii Ferdinandi etate antecedebant:
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc ligua non alia est q̃ syrorum afrorum mau-¬
rorum a quibus angusto traiectu diuisi sunt S a
quibus leges ⁊ instituta ceperunt. Reliqui enim
hrispani Ssi offerunt sermone. tamen ita ut itali
inter se: ut galli ut germani differunt CCȩterum
horum quatuor christianorum regum preterportu-¬
gallensem alii ex eadem stirpe i est abeodem auo
progeniti sunt. qui fiut rex castelle tantum. ut cę-¬
teri maiores nomine Ioannes Is duos filios exuxo¬¬
re helianore petri filia sororeꝗ etiam ex matre
Loannis & Martini qui tres pradatim reges ara¬
gonis fuerunt henricum ⁊ ferdmandum genuit
moriensꝗ regnum henrico primogenio per manus
tradidit. Et lic cum esset mohmi uirtutũ gnẽ
cuicuno optimorũ regum par ibellica laude ma-¬
ioribus respondere non potuit. incommoda semꝑ ac
prope perdita ualitudine : Quo minus ei prospentas cor¬
poris infrẽ impigro uiuene ꝗ generosi ac regii animi

Expanded text:
hec lingua, non alia est quam Syrorum, Afrorum, Mauhec lingua, non alia est quam Syrorum, Afrorum, Maurorum, a quibus angusto traiectu divisi sunt, et a quibus leges et instituta ceperunt. Reliqui enim Hispani et si differunt sermone, tamen ita ut Itali inter se, ut Galli, ut Germani differunt. III 1 Ceterum horum quatuor christianorum regum, preter portugallensem, alii ex eadem stirpe, idest ab eodem avo progeniti sunt, qui fuit rex Castelle tantum, ut ceteri maiores, nomine Ioannes. Is duos filios ex uxore Helianore, Petri filia sororeque etiam ex matre Ioannis et Martini, qui tres gradatim reges Aragonie fuerunt, Henricum et Ferdinandum genuit, moriensque regnum Henrico primigenio per manus tradidit. 2 Hic, cum esset in omni virtutum genere cuicunque optimorum regum par, in bellica laude maioribus respondere non potuit, incommoda semper ac prope perdita valitudine, quo minus ei prosperitas corporis in fratre, impigro iuvene et generosi ac regii animi,
Abbreviated transcription (Latin):
ac harbara miscentes meptum sit. Satis superq
falsitas serpsa confutat. Quod genus sunt ea quȩ
de hercule in hispania narrantur. Quȩ ne longi-¬
us reprehendam sat erit plinum audine quide
naturali historia ait. Uniuersa autem quȩ de hercule
ac pirene uel saturno traduntur. fabulosa inprimis
arbitror quȩ iterum appellat portentosa grȩcię men¬
dacia. Hȩc nos tot uerbis disseruisse de iiss regniᷤᷤ in
uibus nostra. materia uersatur non fuit alienur
GSuperest quinta ⁊ minima pars regnum Nauarre.
ciuus prȩcipua urbs est pempolon partim hispanis
aliis: partim ausetanis. uasconibus requitanisꝙ circun¬
datum. Ideoꝗ sicut aragonia nulla sui parte per¬
tingit ad mare. ¶Ubi non nilal mirandum est: ꝙ
tam parua regio per se cum exiguis alioiuot aliis por¬
pulis suam lincuam habet: adeo abhorrentem a cete¬
ra hispania Ut non magis abhorreat hebrea uel grȩ¬
ca. Nam s granatensiũm quȩ Sipsa discrepat ut

Expanded text:
ac barbara miscentes, ineptum sit. Satis superque ac barbara miscentes, ineptum sit. Satis superque falsitas se ipsa confutat. Quod genus sunt ea, que de Hercule in Hispania narrantur, que ne longius reprehendam, sat erit Plinium audire, qui de Naturali Historia ait: «Universa autem que de Hercule ac Pirene vel Saturno traduntur fabulosa in primis arbitror»; que iterum appellat «portentosa Grecie mendacia». Hec nos tot verbis disseruisse de iis regnis, in quibus nostra materia versatur, non fuit alienum. 15 Superest quinta et minima pars regnum Navarre, cuius precipua urbs est Pempolon, partim Hispanis aliis, partim Ausetanis, Vasconibus Equitanisque circundatum; ideoque sicut Aragonia nulla sui parte pertingit ad mare. 16 Ubi nonnihil mirandum est, quia tam parva regio per se cum exiguis aliquot aliis populis suam linguam habet, adeo abhorrentem a cetera Hispania, ut non magis abhorreat hebrea vel greca. Nam Granatensium, que et ipsa discrepat ut
Abbreviated transcription (Latin):
non de ea quę cur ita uocetur. non aliam q̃ ignora¬
tionem puto fuisse causam: quemaolmodum illam
italie partem quȩ olim prȩcia maior dicebatur uo-¬
care sieiliam. Quid alia longius quęrimus : Ipsa Ara¬
gonia dequa dicere secundo loco proposueram.
istis ccedimus appellata est afliuuo quodam eius¬
dem nõis qui illic ortus inhiberum influit incuius
uicma loca christrani uim hostium deuitantes. fuga
se receperant ¶Ego ut de bac secunda satisfaciam
non satis implet apud me nominis fidem aut tan¬
tulus fluuius aut talis causa. Ideoꝗ malim olicere
aliunde descendisse illam uocem uel ex eo quod
legimus a pud. ptolomeum fuisse populos quos hbe¬
rus interfluit nomine aurigones Nempe ubi me¬
dia a ragonia est. ¶Nam confutare eos qui dicunt
Terraconem quasi terram agonum & urgellum
quasi urgens bellum ⁊barcmonam quasi bartam
nonam aliaꝗ ridiculȩ et hymologiȩ greta latinag

Expanded text:
non de ea, que cur ita vocetur, non aliam quam ignoranon de ea, que cur ita vocetur, non aliam quam ignorationem puto fuisse causam, quemadmodum illam Italie partem, que olim Grecia maior dicebatur, vocare Siciliam. 13 Quid alia longius querimus? Ipsa Aragonia, de qua dicere secundo loco proposueram, si istis credimus appellata est a fluvio quodam eiusdem nominis qui illic ortus in Iberum influit; in cuius vicina loca Christiani, vim hostium devitantes, fuga se receperant. Ego, ut de hac secunda satisfaciam, non satis implet apud me nominis fidem aut tantulus fluvius aut talis causa. Ideoque malim dicere aliunde descendisse illam vocem vel ex eo quod legimus apud Ptolomeum, fuisse populos quos Hiberus interfluit, nomine Aurigones, nempe ubi media Aragonia est. 14 Nam confutare eos qui dicunt Terraconem quasi terram agonum, et Urgellum quasi urgens bellum, et Barcinonam quasi barcam nonam, aliaque ridicule etymologie greca latinaque
Abbreviated transcription (Latin):
ab hoc uiro prouincie nomen impositum quam non
sub egerit ⁊ aqua quodamo do subactus sit Non enm
calamitatis accepte sed partę glorie testimonio deba
omen esse prouiciȩ. Qua propter nõ me penit
eius sententis esse: ut hoc nomen nõ recens sit sed
admodum uetus: cum legamus certe a puol plutarcnũ
in uita sertorii urbem quandam egregiam illic fuisse
ndie catalonem geiuis incolas catalonuos nominatos
QQuo aut̃ latius sit propagatum id nomen: non esse
mrandum non nulla sunt exempla documento. ut
ea ipsa quorum modo memini. Ualentia. Etranata¬
francia & A prutium apud ueteres una uros erat
quam uulgo Teramum uocant ubi ad huc reliquiȩ
antiquitatis extant: cum dicitur antistes apruti¬
nus. At nunc non urbem modo sed ingentem quoꝗ
prounciam complectitur. Et campaniam a capua
dictam multos auctores habemus. De ueteri campanio
lo quor quȩ nunc terra laboris id est culturȩ dicitur.

Expanded text:
ab hoc viro provincie nomen impositum, quam non ab hoc viro provincie nomen impositum, quam non subegerit et a qua quodammodo subactus sit. Non enim calamitatis accepte, sed parte glorie testimonio debet nomen esse provincie. Quapropter non me penitet eius sententie esse ut hoc nomen non recens sit, sed admodum vetus, cum legamus certe apud Plutarchum in vita Sertorii urbem quandam egregiam illic fuisse nomine Catalonem et eius incolas Catalonios nominatos. 12 Quod autem latius sit propagatum id nomen non esse mirandum; nonnulla sunt exempla documento, ut ea ipsa quorum modo memini Valentia, GranataFrancia. Et Aprutium apud veteres una urbs erat, quam vulgo Teramum vocant, ubi adhuc reliquie antiquitatis extant, eum dicitur antistes Aprutinus; at nunc non urbem modo sed ingentem quoque provinciam complectitur. Et Campaniam a Capua dictam multos auctores habemus. De veteri Campania loquor, que nunc Terra Laboris, idest culture, dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Aragonia ueluti maxima natu & primigenia sororum
a qua proprie rex appellatur. cuius metropolis est cęsar¬
augusta ubi reges ab eius archiepis copo qui primas regni
dicitur diadema accipiunt. horum lingua similior est
mediterraneis castellanis a quibus magna ex parte cin¬
guntur ꝙ̃ catalanis aut ualentinis ¶ Et de origme
quidem horum nominũ nõ putarem faciendumꝰ utre-¬
dderem causam nisi quedam de ea luteris tradita ser¬
rem. quę mitii. plane nõ probantur: ea tam̃ udicio
aliorum relinquam. Atꝗ ut de Catalonia dequa
uetustror est narratio q̃ de Aragonia: nam de Ualen¬
tia quę nomen antiquũ obtinẽt nibil quęritur prius
dicam. Aiunt fiuisse Rogerium quendam cui cogno¬
men erat catalo ad debellandas hispanias a Carolo
mano missum cum magno exercitu at flore galliaꝵ .
eumq cum uix quippiam inspaniȩ subegisset: breue
intra tempus morbo extinitum cum summa post eius
obitum pernicie suoris. Unde parum uerisiile est

Expanded text:
Aragonia, veluti maxima natu et primigenia sororum, a qua proprie rex appellatur; cuius metropolis est Cesaraugusta, ubi reges ab eius archiepiscopo, qui primas regni dicitur, diadema accipiunt. Horum lingua similior est mediterraneis Castellanis, a quibus magna ex parte cinguntur, quam Catalanis aut Valentinis. 11 Et de origine quidem horum nominum non putarem faciendum ut redderem causam, nisi quedam de ea litteris tradita scirem, que mihi non plane probantur. Ea tamen iudicio aliorum relinquam. Atque ut de Catalonia, de qua vetustior est narratio quam de Aragonia – nam de Valentia, que nomen antiquum optinet, nihil queritur –, prius dicam. Aiunt fuisse Rogerium quendam, cui cognomen erat Catalo, ad debellandas Hispanias a Carolo Mano missum cum magno exercitu ac flore Galliarum, eumque, cum vix quippiam Hispanie subegisset, breve intra tempus morbo extinctum, cum summa post eius obitum pernicie suorum. Unde parum verisimile est
Abbreviated transcription (Latin):
los facerent. semꝑ solicitos ac suspicantes ecru
iuira licentiamꝗ ini deminutum ¶Statura
fuit supra iustam aspectu graui ac suaui. color̃
candido sacis plems membris ac scitis robristis
¶ Eletus aut̃ est maiori funerum pompa q̃ quispiã
omnis memorie Eraponum Rex inter proceres
prope totius hispaniȩ̃ maioriꝗ ⁊tempore suiars
spacio  plus enir triginta milibris passuum ab
aqualata remotum est templum sanctę Mariȩ
ad populetum ubi reges Aragonis sepeliuntur
Ita ferdinandus rex non in sepultra regum
Castelle suorum maiorũ: sed in repum tra¬
gonis illatus est. Illinc nemo repum qui ex
la familia fuit abest pręter ferdinandu
he nemo Rex adest preter hunc eundem
ex aliena familia

Expanded text:
los facerent, semper solicitos ac suspicantes eorum los facerent, semper solicitos ac suspicantes eorum iura licentiamque iri deminutum. 13 Statura fuit supra iustam, aspectu gravi ac suavi, colore candido, satis plenis membris ac satis robustis. 14 Elatus autem est maiori funerum pompa quam quispiam omnis memorie Aragonum rex, inter proceres prope totius Hispanie maiorique et tempore et viarum spatio. Plus enim triginta milibus passum ab Aqualata remotum est templum sancte Marie ad Populetum, ubi reges Aragonie sepeliuntur. Ita Ferdinandus rex non in sepulcra regum Castelle suorum maiorum, sed in regum Aragonie illatus est. Illinc nemo regum, qui ex ea familia fuit, abest, preter Ferdinandum; et hic nemo rex adest, preter hunc eundem, ex aliena familia
Abbreviated transcription (Latin):
numina punitor acerrimus. Neatores ut pestes¬
exosus. Nihil enm boni uiri adesse existimabat
aleatoribus & blasfemis. pro absentibus et quos
ipse misisset q̃ pro iis qui aderant diligentior
qiuppe qui scripta corum noĩa inpriuato quoda
libello habebat. & quotiens quippiam uacarer qđ
conferendum esset: ad illum tanꝙ̃ ad ephimeri¬
dem se conferebat nec petentibus statim bene¬
ficia indulgebat. sed duo hȩc prius aĩaduertebar
an alteri mdultum esset & an alius dignior.
Nilnil intercedente pecunia contalit. Nam euis
minime auarus auxitq pecunia sua quam
e castella aduexerat aragoniam. ualentiam
cataloniam. ideoq egreferebat nõ posse muni¬
ficentiam consuetam exercere in tanta pro¬
uentuum exiguitate exsius regnis: solitus di-¬
cere nõ agere regem qui nõ płas ꝙ̃ posceretur
donaret:In patrimonio regali tuendo tenax
ꝑ qui alienarent aiebat mimicos potius parair
amicos quia ex subditis illos quosdam regi¬

Expanded text:
numina punitor acerrimus; aleatores ut pesnumina punitor acerrimus; aleatores ut pesexosus. Nihil enim boni viri adesse existimabat aleatoribus et blasfemis. Pro absentibus et quos ipse misisset, quam pro iis qui aderant, diligentior, quippe qui scripta eorum nomina in privato quodam libello habebat, et quotiens quippiam vacaret, quod conferendum esset, ad illud tanquam ad ephimeridem se conferebat. Nec petentibus statim beneficia indulgebat, sed duo hec prius animadvertebat an alteri indulctum esset, et an alius dignior. 11 Nihil intercedente pecunia contulit, nam eius minime avarus, auxitque sua pecunia, quam e Castella advexerat, Aragoniam, Valentiam, Cataloniam. Ideoque egre ferebat, non posse munificentiam consuetam exercere in tanta proventuum exiguitate ex suis regnis: solitus dicere, non agere regem, qui non plusquam posceretur donaret. 12 In patrimonio regali tuendo tenax, quod qui alienarent aiebat inimicos potius sibi parare, quam amicos, quia ex subditis illos quosdam regu
Abbreviated transcription (Latin):
sea omnes troranos auxiliaresꝙ principes at ꝙ
epercitus solus fugauit gnisi dii obstitissent
contenadasser: ita ut ne unus quidem fuerit su-¬
perfuturui. Alter qui aligtulum maior natu erat
aut par hectori fuit aur foctior. qualis fiur etiã
Agamemnon. Nam uiacem atꝙ Diomedem
fortiores hectore fusse qui eundem poetam suy¬
secunt in manus nõ ambigunt Itaq inhoc er¬
rore nõ qui accepit sed qui dedit consilui reme¬
benendus est. Fut cnim Feramandus parum
excultus litteris:. sed ut illo seculo et ut inbispana
nobilitate non indotui. doctorum tamen minifice
fautor & suorum aa scudia hortator. Nulli
do mestico tu salarium numerari uoluit. nisi
qui testimo niuͬ a sacerdote actulisser. eo anno se
esse confessum et corpus ac calicem domini comunicasse
In honorem Beatissimȩ Uirgmis ad anticheram
instituit ut fasciam albant quam stolam uocant
transuersam ad pectus cum hy driola uolentes

Expanded text:
sed omnes Troianos auxiliaresque principes atque sed omnes Troianos auxiliaresque principes atque exercitus solus fugavit et, nisi dii obstitissent, contrucidasset, ita ut ne unus quidem fuerit superfuturus. Alter, qui aliquantulo maior natu erat, aut par Hectori fuit, aut fortior, qualis fuit etiam Agamemnon. Nam Aiacem atque Diomedem fortiores Hectore fuisse, qui eundem poetam sumpserunt in manus non ambigunt. Itaque in hoc errore non qui accepit, sed qui dedit consilium reprehendendus est. 9 Fuit enim Ferdinandus parum excultus litteris, sed ut illo seculo et ut in Hispana nobilitate non indoctus; doctorum tamen mirifice fautor et suorum ad studia hortator. Nulli domesticorum salarium numerari voluit, nisi qui testimonium a sacerdote attulisset eo anno se esse confessum et corpus ac calicem Domini communicasse. In honorem beatissime Virginis ad Anticheram instituit, ut fasciam albam, quam stolam vocant, transversam ad pectus, cum hydriala volentes
Abbreviated transcription (Latin):
sturer ꝑlagicia do mestica fieri nõ poterat. si
resciscebat presenti pęna ꝑ lectebar Forte die
quodtam cum apud cum inter familiares contio¬
uersia foret atq altercatio uter pręstantior
ybello extitisset hector an achilles: interue¬
nir ioannes Ferrandis quęsuntq que nam
tanta omniũ altercatio esset nemo enim nõ alte¬
rura parti aderatubi contcouersiam audiuir
ab sit inquir optime rego ut hoc aprid te quęri pa¬
tiaris a fortissimum omniuĩ ac longe preclarissi¬
mum h ectorem cum fedo ac flapicioso achille
comparari. Qua ad monitione adductus rex edig
siquis domi suę accillem nommaret continuo
eum numꝗ̃ reuersurum exploderent Caste ꝗde
rey ac Religiose sed ioannes imperite sane atq
indote homo quidem grauis probusꝗ ac strenuus
sea idiota. Apud homerii nanꝗ qui hec scripsit
longe ab hoyrent achilles ac p atroclus as omni su¬
spicione flagicii. Quorum alter nõ modo hectore

Expanded text:
sciret flagitia domestica fieri non poterat. Si sciret flagitia domestica fieri non poterat. Si resciscebat, presenti pena plectebat. 7 Forte die quodam, cum apud eum inter familiares controversia foret atque altercatio, uter prestantior in bello extitisset Hector an Achilles, intervenit Ioannes Ferrandis quesivitque quenam tanta omnium altercatio esset; nemo enim non alterutri parti aderat. Ubi controversiam audivit: «Absit», inquit, «optime rex, ut hoc apud te queri patiaris, et fortissimum omnium ac longe preclarissimum Hectorem cum fedo ac flagitioso Achille comparari.» Qua admonitione adductus, rex edixit, siquis domi sue Achillem nominaret, continuo eum nunquam reversurum exploderent. Caste quidem rex ac religiose, sed Ioannes imperite sane atque indocte, homo quidem gravis probusque ac strenuus, sed idiota. 8 Apud Homerum nanque, qui hec scripsit, longe abhorrent Achilles ac Patroclus ab omni suspitione flagitii. Quorum alter non modo Hectorem,
Abbreviated transcription (Latin):
liberalis inter primos sed nõ nisi religionii ac me¬
riti causa. In admitendis aod nitima domus tur¬
bis pro ceru et exertenda familiariter cum plu¬
rimis consuetudine non ita facidis ut reges supe¬
riores extiterant sed qui nunq̃ claudi fores uo¬
luerit ii qui se indigerent. S in cetu aut initiner
façiendo si quem nõ facile posse accedore ugebar
iuberet homini uiam aperiri & adloquendum
hortaretur comiterq. ⁊ audirets responterer
Ab obscenitate nõ factorum modo sed etiã dictorus
ita abhorrens. ut pene nimuis putaretur. Cabi
uimꝗ nullo paratu ad gulam sed ob dignitatem
persons magnifico etsplendido. ueneris mere¬
dibili temperantio duit affirmabant intra ma¬
trimonii santitate. Nam ut incertum est
cum alia eum femina post coniugium habuisse
usum: ita ulla nõ note cum uxore cubasse com¬
pertum est. Nemmem domestisorũ patiebar
stortum indomum ducere licet cuncta ut re¬

Expanded text:
5 Liberalis inter primos, sed non nisi religionis ac me5 Liberalis inter primos, sed non nisi religionis ac meriti causa: in admittendis ad intima domus turbis procerum et exercenda familiariter cum plurimis consuetudine non ita facilis, ut reges superiores extiterant. Sed qui nunquam claudi fores voluerit iis qui se indigerent et in cetu aut in itinere faciendo, siquem non facile posse accedere videbat, iuberet homini viam aperiri, et ad loquendum hortaretur, comiterque et audiret et responderet. 6 Ab obscenitate non factorum modo, sed etiam dictorum ita abhorrens, ut pene nimius putaretur. Cibi vinique nullo paratu ad gulam, sed ob dignitatem persone magnifico et splendido. Veneris incredibili temperantia et, ut affirmabant, intra matrimonii sanctitatem. Nam ut incertum est cum alia eum femina post coniugium habuisse usum, ita nulla non nocte cum uxore cubasse compertum est. Neminem domesticorum patiebatur scortum in domum ducere, licet cunta ut re
Abbreviated transcription (Latin):
lȩta: sic multa fortassis tristia fiusser expertus
ueluti illuo quod ex quinq filiis quasi dexterȩ dipitis
unum iam se perdidisse rescisset. Quod si quemad¬
modum a sapientibus dictum est. acerbiora sunt ad¬
uersa q̃ rocundiora prospera. dicamusicum ferdi pięclare¬
nando esse accum ꝙ uiridis adhuc & i media
etate excessit e uita cum pręsertm hoo secum gau¬
dium talerit. quod tribus regibus propimis denega¬
tum erat ut filio regnum ꝑ manus traderer nẽ
dicam tali filio quali nemo unq̃ meliore gloriatus e
Frur aur ferdinandus natura sane sublimi ab ommni
tamen remota fastu animo fidenti atꝗ intrepido
sea cauers us iustrciam ueritatẽq demisso ae pusillo
In contumaces nocentesꝗ uehemens sed erga eos qui
allegarent necessitudines. pauꝑtatem morbum
etatem alias ꝙ misericordię causas dementissimus
amator bellicę gloris̨. sed ita ut parem prę optara

Expanded text:
leta, sic multa fortassis tristia fuisset expertus. leta, sic multa fortassis tristia fuisset expertus. Veluti illud quia ex quinque filiis, quasi dextere digitis, unum iam se perdidisse rescisset. Quod si quemadmodum a sapientibus dictum est, acerbiora sunt adversa quam iocundiora prospera, dicamus preclare cum Ferdinando esse actum, quia viridis adhuc et in media etate excessit e vita; cum presertim hoc secum gaudium tulerit, quod tribus regibus proximis denegatum erat, ut filio regnum per manus traderet; ne dicam tali filio, quali nemo unquam meliore gloriatus eFuit autem Ferdinandus natura sane sublimi, ab omni tamen remota fastu; animo fidenti atque intrepido, sed adversus iusticiam veritatemque demisso ac pusillo. In contumaces nocentesque vehemens, sed erga eos qui allegarent necessitudines, paupertatem, morbum, etatem aliasque misericordie causas, clementissimus. Amator bellice glorie, sed ita ut pacem preoptaret.
Abbreviated transcription (Latin):
nus fauorabilia fuerunt. Felix fut prouentu
liberorũ. sed os hoc liuore proxmiorui ꝓstrittus
Uidit filium regis generum. sed ne spe laberet᷑ ex tr¬
muir Rursus ut a malis mupientes: inbonis desi¬
namus in admninistratione regni ac belli a fratre prę-¬
teritus est. sed amico rũ presidio sua uirtus nõ est
destituta. Proditus ad Sete nilium sed aliis uicto¬
riss cladem compensauit Add antrcheram spe sepe
frustratus. ad extremum uoti compos effectui est.
Rursusꝗ regnum hereditariũ sperauir : sed multis
difficultatibus est iactatus. Ad eptus est possessionem
regni: sed rebelles cum magno status sui periculo com¬
pescere necesse habuit. Diadema cum tanto pomipe
splendore accepit/ nuptias ꝙ celeberui mas filii uidir
sed subito morbo decubiit. Aspexit cęsarem in
domo sua & papam regram opem auxiliũꝗ depre¬
cantem: sed contumacia suorum exulceratus est
Ita quicquia ex iusto uitę spacio fuꝑerat ut multa

Expanded text:
nus favorabilia fuerunt. Felix fuit proventu nus favorabilia fuerunt. Felix fuit proventu liberorum, sed ob hoc livore proximorum perstrictus. Vidit filium regis generum, sed ne spe laberetur extimuit. Rursus, ut a malis incipientes in bonis desinamus, in administratione regni ac belli a fratre preteritus est, sed amicorum presidio sua virtus non est destituta. 2 Proditus ad Setenilium, sed aliis victoriis cladem compensavit. Ad Anticheram spe sepe frustratus, ad extremum voti compos effectus est. Rursusque regnum hereditarium speravit, sed multis difficultatibus est iactatus. Adeptus est possessionem regni, sed rebelles cum magno status sui periculo compescere necesse habuit. Diadema cum tanto pompe splendore accepit nuptiasque celeberrimas filii vidit, sed subito morbo decubuit. Aspexit Cesarem in domo sua et papam, regiam opem auxiliumque deprecantem, sed contumacia suorum exulceratus est. 3 Ita quicquid ex iusto vite spatio supererat, ut multa
Abbreviated transcription (Latin):
prouidit. inter suoru alloquia atꝗ amplexus ad
extremum usq halitum loquens uelut insoporem sol¬
uerctur aĩam efflauit. quarto nonas aprilis ani
sexti decimi post millesimum quadringentes imũq
uiui obitu piymaturo magnam nõ solum hispa¬
nia illa: uerum etiam nomen christranu iattrirã
fecit. Nemo enim Regum ferolinando maturius
granatam nedicamus aphricam sub egisset: Si qui¬
dem constituerat non magis nũo q̃ delectu mi¬
litum aragonię atq castelle granatam urbem os¬
sidete binis e regione positis castris. unis aragonũ
alteris castellanorã ut certatim pro gloria gen
tis uel regionis dimicarent Bed nõ nimq̃ openni
prinapes culpa populorum ab eterno uidice suo¬
tranentur. Nari magis subditonũ q̃ sua eum ui¬
uere intererat. cuius fere uita sicut in plerisꝗ
sed illum ante tempus amisit. ornamenta sorti¬
tus est animi corporisꝙ. sed ea apud frẽm mi¬

Expanded text:
providit, inter suorum alloquia atque amplexus, ad providit, inter suorum alloquia atque amplexus, ad extremum usque halitum plane loquens, velut in soporem solveretur, animam efflavit, quarto nonas aprilis anni sextidecimi post millesimum quadringentesimumque. 7 Cuius obitu prematuro magnam non solum Hispania illa, verum etiam nomen Christianum iacturam fecit. Nemo enim regum Ferdinando maturius Granatam, ne dicamus Africam, subegisset. Siquidem constituerat, non magis numero quam delectu militum Aragonie atque Castelle, Granatam urbem obsidere, binis e regione positis castris, unis Aragonum, alteris Castellanorum, ut certatim pro gloria vel gentis vel religionis dimicarent. Sed nonnunquam optimi principes culpa populorum ab eterno iudice suptrahuntur. Nam magis subditorum quam sua eum vivere intererat; cuius fere vita, sicut in plerisque sed illum ante tempus amisit. Ornamenta sortitus est animi corporisque, sed ea apud fratrem mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ nõ ab ommnibus ęque ac magnum est ponderatur
tescimonium reddidit exseptem liberis nulli ma¬
gns ocitum suum coliturum esse h̃altonso. qui de¬
functo patre foret regnaturus. ideoq si nõ primi¬
genius extitisset alfonsus. hnuc q̃tum inse esser
regnum relinguers ¶Eptracta est ualetudo
dues arcitermenses eoꝗ omnis nobilitas suorss regnoꝵ
atq castelle non ad iõ modo oppidum confiux erat
seo ad uicina quoq Nam cunça sedulitatem atq
officium suum declarare scudebant nõ tantun
regi sea Elio. ibi testamentum condidit legata
plurima reliquit religiosa pleraꝗ ita ut nõ suppe¬
terent pecunis̨ quas relinquebat ante se mortrum
stipendiorum quę domesticis atꝙ officialibus quocũꝙ̃
extempore debebantur ꝑnumerari uoluit S ab-
illis ipsis certior fieri an ꝑnumerata esfent ¶hȩc
atq cetera quę ad animę̧ salutem: ad domus incolu¬
mutatem ad regni stabilitatem pertinebant uti

Expanded text:
quod non ab omnibus eque ac magnum est, ponderatur, quod non ab omnibus eque ac magnum est, ponderatur, testimonium reddidit: ex septem liberis, nulli magis obitum suum doliturum esse quam Alfonso, qui defuncto patre foret regnaturus. Ideoque si non primigenius extitisset Alfonsus, huic quantum in se esset regnum relinqueret. 4 Extracta est valitudo duos circiter menses, eoque omnis nobilitas suorum regnorum atque Castelle non ad id modo oppidum confluxerat, sed ad vicinaquoque. Nam cunti sedulitatem atque officium suum declarare studebant, non tantum regi sed filio. 5 Ibi testamentum condidit. Legata plurima reliquit, religiosa pleraque: ita ut non suppeterent pecunie, quas relinquebat. Ante se mortuum stipendiorum que domesticis atque officialibus quocunque ex tempore debebantur, pernumerari voluit, et ab illis ipsis certior fieri, an pernumerata essent. 6 Hec atque cetera que ad anime salutem, ad domus incolumitatem, ad regni stabilitatem pertinebant, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
affirmari & sie ditum est non nisi inter intimos dittu
aut aliquo potius familiarium uicem regis indignan¬
tium dictum est atq abaliis excertum ideoq non ita
pro magno habitum Cubi ad aquã latam uenit quod
oppidu Barcelona ab est paulo plus itmerediei gra¬
uius egrotare cepit squem adlocum occurrit alfon¬
sus filius  nam petrus aderat. duo secudus ac ter-¬
tius i castella cum patruele degebant. Sancius pau¬
as antea diebus i sed pater ignorabat. calculo detes¬
serat. paterno morbo. hunc deus ita pręmisit. ut
mortrũ patrem inalio seculo excperet. iocundus
ac gratus post mortẽ. qui moriens nullum illi dolorii
uulnius inflixisser Magnum itaq patri morienti
solacium fuit. nescisse sancium defunctum sed ma¬
ius affiusse dilfonsum. ha huius ore. inhuius allogo
in ius pretate acquies cebat hiuue se prȩfentiã
existimabat diuitiuis uiuere Chiuc illud mirabile

Expanded text:
affirmari. Et si dictum est, non nisi inter intimos dictum, affirmari. Et si dictum est, non nisi inter intimos dictum, aut aliquo potius familiarium vicem regis indignantium dictum est, atque ab aliis exceptum ideoque non ita pro magno habitum. XIV 1 Ubi ad Aquamlatam venit, quod oppidum Barcelona abest paulo plus itinere diei, gravius egrotare cepit. Quem ad locum occurrit Alfonsus filius, nam Petrus aderat; duo, secundus ac tertius, in Castella cum patruele degebant. 2 Sancius paucis antea diebus, sed pater ignorabat, calculo decesserat, paterno morbo. Hunc Deus ideo premisit, ut mortuum patrem in alio seculo exciperet, iocundus ac gratus post mortem; qui moriens, nullum illi doloris vulnus inflixisset. Magnum itaque patri morienti solatium fuit, nescisse Sancium defunctum; sed maius affuisse Alfonsum. In huius ore, in huius alloquio, in huius pietate, acquiescebat. Huius se presentia existimabat diutius vivere. 3 Huic illud mirabile,