comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel a filiis ipsius reuocari.
DE TESTAMENTIS
estamentum facere possunt
masculi post quartum decimum
annum. femine postduo decimũ.
in castris ad quiritur uel quod ei¬
proficiscenti admalitiam datur¬

Expanded text:
quam a liberis eius reuocantur. De testamentis Testamentum facere possunt masculi post impletum quartum decimum annum, feminae post duodecimum.in castris adquiritur uel quod proficiscenti ad militiam datur
Abbreviated transcription (Latin):
nbonis libertiprior est patronus
quam filius alterius patroni. Item¬
que priorest filius patroniquam
nepus alterius patroni. si liber¬
tus duo patronos heredes scripse¬

Expanded text:
In bonis liberti prior est patronus quam filius alterius patroni, itemque prior est filius patroni quam nepos alterius patroni. Libertus duos patronos heredes ins
Abbreviated transcription (Latin):
DEMORTIS CAUSADONATIONIB
Iortis causadonat qui adbellum
proficiscitur. & quinauigatea scili¬
c& condicione utsi reuersus fuerit
sibi restituatur siperierit poenes
cum remaneat cuidonauit. Dona¬
tio mortis causa cessante ualitudi¬
ne & secuta sanitate pęnitenti &iã
reuocatur. Mor teenim tantum¬
modo conualescit.
AD LECE FALCIDIAM

Expanded text:
De mortis causa donationibus Mortis causa donat qui ad bellum proficiscitur et qui nauigat, ea scilicet condicione, ut, si reuersus fuerit, sibi restituatur, si perierit, penes eum remaneat cui donauit. Donatio mortis causa cessante ualetudine et sequente sanitate, paenitentia etiam reuocatur: morte enim tantummodo conualescit. Ad legem Falcidiam
Abbreviated transcription (Latin):
DE LIBERIS AGNOSCENDIS
Ciserua conceperit & posteama¬
Onumissa peperit liberum parit.
silibera conceperit & ancilla pepe¬
rit liberumparit. si ancilla conce
perit & medio tempore manumis¬
sa sit rursus facta ancilla peperit

Expanded text:
De liberis agnoscendis Si serua conceperit et postea manumissa pepererit, liberum parit. Si libera conceperit et ancilla facta pepererit, liberum parperit et medio tempore manumissa sit, rursus facta ancilla pepererit,
Abbreviated transcription (Latin):
rum partus ademptoremper a¬
tam nisi emptor pretium statim
ex soluat usura seius prestare co¬
gendus est mutus emere &uende¬
rc potest. furiosus autem neque
uus conparatus siex ueteri uitio
fugerit non tantum pretium do¬
minus sed & caquaeperfigut
stuli reiderecogatur. Incontrac¬

Expanded text:
rum partus ad emptorem pertitam nisi emptor pretium statim exsoluat, usuras eius praestare cogendus est. Mutus emere et uendere potest: furiosus autem neque uendere neque comparatus si ex ueteri uitio fugerit, non tantum pretium dominus, sed et ea quae per fugam abstulit reddere cogitur. Cum pr
Abbreviated transcription (Latin):
DeCOMINOOAIDEI DE POSTIO
PICNIRAE NIDUCIAUEO
commodatam obmorbum uel
aliam rauonem in pensum est ado¬
minorecipi potest. Siquis seruum¬

Expanded text:
De commodato et deposito pignore fiduciaue commodatam ob morbum uel aliam rationem impensum est, a domino recipi potest. Si
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. Non tantum qui furtum
fecerit sed &iam iscuius opera &
consilio furtum factum fuerit
furti actione tenetur. Quime¬
re tricem libidinis causa rapuit¬
& celauit eum quoq furtiactione
teneriplacuit. Rempignorida
tam debitor creditori subtrahen¬
do furtum facit quasi & ipsesimili¬
ter amiserit suo nomine per sequi
commen daui postea subripui fur
nactio conp&ere tibi non potest.
Nei enim nostrae furtum facere
non possumus Sicum furtum¬

Expanded text:
i. Non tantum qui furtum fecerit, sed etiam is cuius opere aut consilio furtum factum fuerit, furti actione tenebitur. retricem libidinis causa rapuit et celauit, eum quoque furti actione teneri placuit. Furtitam debitor creditori subtrahendo furtum facit: quam si et ipse similiter amiserit, suo nomine persequi pcommendaui, postea subripui, furti actio competere tibi non poterit: rei enim nostrae furtum facere non possumus. Qui furtum
Abbreviated transcription (Latin):
Vsurae quae centesimam excedunt
proerrore solutae rep&ipossunt.
siqui pignora debitores cira auc¬
toritatem iudicantis ab duxerit
uiolentiae crimina admittit. Tu
tor inusuras non conuenitur sipe¬
cuniampupillarem ideononcollo¬
cauit quod idonea nomina non ha¬
beat cui pecunia collocẽtur. Cuius
rei contestatio post praesidem pro¬
uinciae deponenda est.

Expanded text:
Vsurae, quae centesimam excedunt, per errorem solutae repeti possunt. Si quis pignora debitoris citra auctoritatem iudicantis abduxerit, uiolentiae crimen admittit. tor in usuras non conuenitur, si pecuniam pupillarem ideo non collocauit, quod idonea nomina non habebat, cui pecunia collecetur: cuius rei contestatio apud praesidem prouinciae deponenda est.
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Nec mani festus furest qui in
faciendo quidem de prȩhensus
non est. sed se furtum non fecisse
negare non potest. Conceptiactio¬
ne istenetur apudquem fur tum
quaesitum & inuentum est. Obla¬
ti actione istenetur quirem fur¬
tiuam alio obtulit neapudse in¬

Expanded text:
rit. Nec manifestus fur est qui in faciendo quidem deprehensus non est, sed eum furtum fecisse negari non potest. Concepti actione is tenetur, apud quem furtum quaesitum et inuentum est. Oblati actione is tenetur, qui rem furtiuam alii obtulit, ne apud se in
Abbreviated transcription (Latin):
Vt in omnibus pactsstipulatio
fiat ut exstipulato actionascipossit¬
XIII DEDONANONIB INTENUIRU¬
donatio est quae inpendente me¬
tu mortis fit ut est ualitudinis pe¬
regrinationis nauigationis uel
uirum & uxorem nec interposi¬
tam personam donatio nec uenditio¬

Expanded text:
 Omnibus pactis stipulatio subici debet, ut ex stipulatu actio nasci possit. De donationibus inter uirudonatio est, quae impendentis metu mortis fit, ut ortu ualetudinis peregrinationis nauigationis uel uirum et uxorem nec per interpositam personam donatio
Abbreviated transcription (Latin):
cest. DeleCE COMMISSORIA
bus uel extraneo legatititulũ¬
simutuam pecuniam secr&otem¬
pore seruitutis acceperit ex ea obli¬
gatione postmanumissionem con¬
uenire non potest. DeuSURIS

Expanded text:
test. De lege commissoria.bus uel extraneo legausi mutuam pecuniam tempore seruitutis acceperit, ex ea obligatione post manumissionem conueniri non potest. De usuris
Abbreviated transcription (Latin):
&oblati. Quirem alienam inuito
autnesciente domino contingit
uel tollere aut deloco mouere
prae sumit furtum facit. &siquis
rem utendam acceperit aut con¬
mendatam apud se habuerit &
eam aliterusus fuerit quamacce¬
pit furti actione tenetur¬

Expanded text:
erea si rem alienam, inuito aut nesciente domino contingit uel tollit, aut de loco mouere praesumit, furtum facit. Et si quis rem utendam acceperit aut commendatam apud se habuerit, et ea aliter usus fuerit, quam accepit, furti actione tenetur
Abbreviated transcription (Latin):
hereditas. Nam inter suos sicut supe¬
rius diximus aliaratio est proximi¬
orposteriorem non excludat. &¬
semper hereditas instirpem noninca¬
pita diuidatur. Namsiquismoriens
dimittat germanum & ex altero ger¬
mano filitis germanus frater quia
gradu proximior est solus succedit
fratris filii non succedant. Itemsimo¬
riatur quis & deduobus germanis
fratribus dimittat filios dumtax at
masculos exuno fratre dimiserit
duosexalio quattuor. similiter mas¬
culos omnes quidem fratrum filii
patruo ab intestato succedunt. sed
non instirpem sed incapita ita ut
illiduo exuno patre dua saccipiant
portiones. & illiquattuor ex alio
Nam sororessihabuerint inpatrui
hereditate non inueniunt. sicut nec
sororis filii in auunculi hereditate
succedunt. Nam & hocregulare est¬
constitutum ut cognati tunc intesta¬
torum propinquorum hereditates
capiant quando aut sui aut agnatidefu¬
us sullede fecerit teneantur obnoxii

Expanded text:
hereditas. Nam inter suos, sicut supehereditas. Nam inter suos, sicut superius diximus, alia ratio est, ut proximior posteriorem non excludat, et semper hereditas in stirpem, non in capita diuidatur. Nam si quis moriens, dimittat germanum, et ex altero germano filios, germanus frater, quia gradu proximior est, solus succedit, fratris filii non succedunt. Item si moriatur quis, et de duobus germanis fratribus dimittat filios duntaxat masculos, et ex uno fratre dimiserit duos, ex alio quattuor similiter masculos, omnes quidem fratrum filii patruo suo ab intestato succedunt: sed non in stirpem, sed in capita, ita, ut illi duo ex uno patre duas accipiant portiones, et illi quattuor ex alio Nam si sorores habuerint, in patrui hereditatem non ueniunt, sicut nec sororis filii in auunculi hereditate succedunt. Nam et regulare est, ut cognati tunc intestatorum propinquorum hereditates capiant, quando aut sui aut agnati defuus, si ille defecerit, tenentur obnoxii.
Abbreviated transcription (Latin):
trissui filio agnatus est: Ipso modo
sunt fratres patrueles hocest quide
singulis germanis nati sunt hocor¬
dine agnoscetur. qui sunt agnati
sicut supra diximus peruirilem sex¬
um propinquitate coniuncti
Non tamen omnibus simulagnatis
lex hereditatem propinqui intes¬
tatidat sed his quide func tomortis
suae tempore proximiores inueni¬
untur. Infeminis uero alia conditio
est quia interfeminas sola tantum
soror consanguinea hab&cur agnata
& germano suo de functo ab intestato
ei agnatiiure succedat. Reliquae fe¬
minae hocestamita idest patris so¬
ror uel fratris filia nec in capiendis
hereditatibus propinquorum legia¬
mae sunt nec masculis propinquis
agnationis iure succedunt: Ipsarum
uero hereditates ad masculos pro¬
pinquosagnationisiure perueniunt
Regulariter constitutum est ut inter
agnatos proximior posteriorem
excludat & inter eos non instirpem
sed incapita ab intestato diuidatur

Expanded text:
tris sui filio agnatus est. Ipso modo tris sui filio agnatus est. Ipso modo sunt fratres patrueles, hoc est qui de singulis germanis nati sunt. Hoc ordine agnoscitur, qui sint agnati, sicut supra diximus, per uirilem sexum propinquitate coniuncti. Non tamen omnibus simul agnatis lex hereditatem propinqui intestati dat; sed is, qui defuncto mortis suae tempore proximiores inueniuntur. In feminis uero alia conditio est: quia inter feminas sola tantum soror consanguinea habetur agnata, ut germano suo defuncto ab intestato ei agnationis iure succedat. Reliquae feminae, hoc est amita, id est, patris soror, uel fratris filia, nec in capiendis hereditatibus, propinquorum legitimae sunt, nec masculis propinquis agnationis iure succedunt. Ipsarum uero hereditates ad masculos propinquos agnationis condicione perueniunt. Regulariter constitutum est, ut inter agnatos proximior posteriorem excludat, et inter eos non in stirpem, sed in capita ab intestato diuidatur
Abbreviated transcription (Latin):
rum erat habiturus accipiant.
Quia regulariter constitutum
est ut intersuos proximior longi¬
oregradu positum non excludat.¬
& non incapita sed instirpem diui¬
datur hereditas. Item siquis mo¬
riens filium non relinquat sed ex
duobus masculis filiis dimittat
ne potes hocest ex uno filio unum
uel duosnepotes exaltero tres aut
quat tuor similiter sicut superius
dictum est. instirpem non incapita
hereditas diuidatur. hoc modo utilli
duo nepotes exuno filio medietatẽ
percipiant. & illiquattuor exalio
filio aliam medi&atem hocestut
tales accipiant portiones quales
patres eorum siuixissent habituri
erant side fuerint sui heredes tunc
hereditas defuncti pertin& a dagna¬
tos. Agnatienim sunt peruirilem
sexum defuncto propinquitate con¬
iuncti. idest consanguinei fratres
hocest deuno patrenati. Nacdispu¬
tari potest si de diuersis matribus
nascuntur quiuno patregenta sunt
Item patruus id est frater patris fra¬

Expanded text:
rum erat habiturus, accipiant: rum erat habiturus, accipiant: quia regulariter constitutum est, ut inter suos proximior longiore gradu positum non excludat: et non in capita, sed in stirpem diuidatur hereditas. Item si quis moriens filium non relinquat, sed ex duobus masculis filiis dimittat nepotes, hoc est, ex uno filio unum uel duos nepotes, ex altero tres aut quattuor, similiter, sicut superius dictum est, in stirpem, non in capita hereditas diuiditur, hoc modo, ut illi duo nepotes ex uno filio medietatem percipiant, et illi quattuor ex alio filio aliam medietatem, hoc est, ut tales accipiant portiones, quales patres eorum, si uixissent, habituri erant. Si defuerint sui heredes, tunc hereditas defuncti pertinet ad agnatos. Agnati enim sunt per uirilem sexum defuncto propinquitate coniuncti, id est consanguinei fratres, hoc est de uno patre nati. Nec disputari potest, si de diuersis matribus nascantur, qui uno patre geniti sunt. Item patruus, id est frater patris, fra
Abbreviated transcription (Latin):
DE INTESTATORUMN
hered TIXIBVS
ntestatorum hereditates piiniuem
idsuos heredespertinent suiaiuem
hefed esappellantur filius filia ne
pis noptis pronepus pronentis se
pe pore quia omnes peruirilem sex¬
um discendentes sui uocantur
optiuȩ Adoptiuorumenim cor¬
poratione legitimi naturale appel¬
lantur sed ita nepus uel neptis ex
filio auo sui heredessunt. Si pater
corum de potestate patris aut mor¬
te autem ancipatione discesserit
Namsi eo tempore quo aliquis mo¬
ritur filium in potestate habeat ex
exeonepotes illiuiuo patrisuo & in
potestate aui constitutos suiheredes
auoesse non possunt. similiter pos¬
tumi qui siuiuo patrenati fuissent
inpotestate eius futurierant sui he¬
redes sunt si quando aliquismori¬
atur & reliquerit filium autfiliam
& exalio filio mortuo nepotes nep¬
tȩ suae filii uel ne potes exfilio de¬
functo patreuelauo hac ratione
succedunt ut filius uel filia suas
portiones accipiant. & ne potes
exfilio portionem quam patereo¬

Expanded text:
De intestatorum hereditatibus Intestatorum hereditates primum ad suos heredes pertinent. Sui autem heredes appellantur filius filia, nepos uel neptis, pronepos proneptis ex nepote, quia omnes per uirilem sexum descendentes sui uocantur.optiuae. Adoptiuorum comparatione legitimi naturales appellantur. Sed ita nepos uel neptis ex filio auo sui heredes sunt, si pater eorum de potestate patris aut morte aut emancipatione discesserit: nam si eo tempore quo aliquis moritur, filium in potestate habeat, et ex eo nepotes, illi uiuo patre suo et in potestate aui constituto, sui heredes auo esse non possunt. Similiter posthumi, qui, si uiuo patre nati fuissent, in potestate eius futuri erant, sui heredes sunt. Si quando aliquis moriatur, et reliquerit filium aut filiam et ex alio filio mortuo nepotes neptesue, filii uel nepotes ex filio, defuncto patre uel auo, hac ratione succedunt, ut filius ac filia suas partes accipiant, et nepotes ex filio portionem, quam pater eo
Abbreviated transcription (Latin):
ui falsa principum rescripta
deluerint aut falsaru puniun¬
tur. quia falsum nesciens alligauit
falsi poenam non teneatur Incaput
domini patroniue nec seruus nec
libertus interrogare potest.
Vt prȩgnantem nemo torqueatqui
dese confessus est superalium credi
non potest

Expanded text:
ui falsa principum rescripta detulerint, ut falsarii puniantur. Qui falsum nesciens allegavit, falsi poena non teneatur. In caput domini patronive nec servus nec libertus interrogari potest. Ut praegnantem nemo torqueat. Qui de se confessus est, super alium credi non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
t inconiugio positisi filios non
ha beant seumaritu suxorem
seuuxor maritum uoluerit relin¬
quat heredem quod ius dicitur li¬
berorum & siuoluerint inunacar¬
ta suam condere potuerint uolun
talis casus emerserit quasi contra
aliosingenuos. sicde in iuriis apud
iudicem actio proponatur. & ut¬

Expanded text:
 in coniugio positi si filios non habeant, seu maritus uxorem seu uxor maritum voluerit, relinquat heredem, quod ius dicitur liberorum. Qui etiamsi in una charta suam condere maluerint voluntalis casus emerserit, quasi contra alios ingenuos, sic de iniuriis apud iudicem actio proponatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ilius filias si uoluntate patris
nauem exercat patrem in solido
ab ea quae salua recoeperit obligat¬
staurandac sunt. leuande nauis
gratia merces inscafatran siectȩ
adq ideo ammissae in retributi¬
one carum quac in naue saluȩ sunt
reficiconuenit. Naueautem per¬
dita conseruatȩ cum mercibus
commoda sentimus exacto pro¬
positu institutoris ita& in commo¬
da sentire debemus. &ideo in eũ
qui seruum siue filium filiam ue
familias siue ancillam erarcends
nepdad uel mercibusexeroendis
eorum nomina in solidum conuo¬

Expanded text:
Filius familias si uoluntate patris nauem exerceat, patrem in solidum ob ea quae salua receperit obligatnaue iactauit. Leuandae nauis gratia merces in scapham transiectas atque ideo amissas intributione earum quae in naui saluae sunt refici conuenit: naue autem perdita conseruatae cum mercibus commoda sentimus ex actu praepositi institoris, ita et incommoda sentire debemus. Et ideo qui seruum siue filium filiamue familias siue ancillam praeposuit negotio uel mercibus exercendis, eorum nomine in solidum conue
Abbreviated transcription (Latin):
utadeosredeat sententia iudicati. In
reliquis uero criminalib causis ubi
de scelere persona conuincenda est
suam iniudicio praesententiam ex hi¬
bere procurent. Quod sitertio con
Nullum originarium inquilinum¬
ac seruum siue colonum adclerica¬
tus officium iub& accedere neq in mo¬
nasterii recipi. Clericos praecepit ut¬
negotiationes nullatenus exeroeant
publicas. quod si fecerint uelutaliis
negotiatores aiudicibus emendentur
lib& corpore publico facti sunt prae¬
neposatq presbiteros non iub&
haclege constringinisitantum utde
patri moniis suis quae sunt maiori¬
ani lege constituta cuidenter obser¬
uent. Originariosuero uel seruos
quiadhonorem ecdesiasticum ad¬
mino reuocentur. Omnesclericos
iub & utnullas alias causas nisi actus
tantum ecclesiasticosagant. siuir
uxoreuiua moriatur & filios non hal¬
beat sed patrem aut mairem dimit¬
tat desponsalicia donatione quam fe¬
cit medictatem sibi uxor uindic& &
medi&atem patriaut matri defunc

Expanded text:
ut ad eos redeat sententia judicati. In reliquis vero criminalibus causis, ubi de scelere persona convincenda est, suam in judicio praesentiam exhibere procurent. Quod si tertio conm originarium inquilinum servum sive colonum ad clericatus officium iubet accedere neque in monasteriis recipi, ne penegotiationes nullatenus exercere praesumant: quod si fecerint, velut alii negotiatores a iudicibus emendentur. libet corpore publico facti sunt, praepos atque presbyteros non iubet hac lege constringi nisi tantum, ut de patrimoniis suis quae sunt Maioriani lege constituta evidenter observent. Originarios vero vel servos, qui ad honorem ecclesiasticum adginiubet, ut nullas alias causas nisi actus tantum ecclesiasticos agant et uxore viva moriatur et filios non habeat, sed aut patrem aut matrem dimittat, de sponsalicia donatione, quam fecit, medietatem sibi uxor vindicet, medietatem patri aut matri defunct
Abbreviated transcription (Latin):
t post xxx annosperniciosa di¬
uersarum omnium causarum pro¬
positio conqui escat. & apersona fe
minae uiginti annorum auiritrigin¬
ta repe tentem praescriptio obiecta
causis generaliter profuturam legem
anemine temerari possecredamus:
tamennequos sacrilegatemeritas
ad subreptionem quamcumq con¬
pellat audacia prae sumentistrigin¬
ta librarum auripoena pertell&¬

Expanded text:
 est, annos perniciosa diversarum omnium causarum propositio conquiescaminea viginti annorum, a virili triginta repetentem praescriptio obiecta causis generaliter profuturam a nemine temerari posse credamus, tamen, ne quos sacrilega temeritas ad subreptionem quacumque conpellat audacia, praesumentes triginta librarum auri poena percell
Abbreviated transcription (Latin):
uiuiam publicam ex arauit
admonitionem cius solus conpellitur¬
Ci quadrupedesdam¬
numintulerit dominuscius aut¬
aestimationem damnireddat aut
ipsum animal domino tradat
quod &iam decane similiter est sta¬

Expanded text:
ui uiam publicam exarauit, ad munitionem eius solus compellitu quadrupes damnum intulerit Si quaestimationem damni reddat, aut ipsum animal tradat; quod etiam de cane similiter est sta
Abbreviated transcription (Latin):
egitimae sunt nuptiae siroma¬
nus romanam nuptis interue¬
nientibus uel ex consensuducat
uxorem. sed non omnes personas
uxores ducere lic& quia nec patri
filiam nec filiomatrem nec auo
neptam necne potus auiam neq¬

Expanded text:
egitimae sunt nuptiae, si Romanus Romanam nuptiis interuenientibus uel consensu ducat uxorem. Sed non omnes personas uxores ducere licet: quia nec patri filiam, nec filio matrem, nec auo neptem, nec nepoti auiam. Q
Abbreviated transcription (Latin):
atcontumacis ut petenti litigatoriqua
uel dedomo fuerit pulsatus sine fide
dicium. Tunc tamen fide iussorre qui
rinondeb& quando pulsatur in his
locis inquibus audientia est non mino¬
ris debiti ipsius possessionis habere
probatur. Siquis dominus duorum¬

Expanded text:
cendus erat, petenti litigatori quai de agro vel domo fuerit pulsatus, sine fideiiudiciri non debet, quando pulsatus in his locis, in quibus audientia est, non minores debiti ipsius possessiones habere probatur. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
uotiens dereligione agitur
ep̃is conuenitagitare. ca&e¬
ras uero causas quae adordinari¬
os cognitore suelusum publiciiu¬
rispercin& legib oport& audiri

Expanded text:
uoties de religione agitur, episcopos convenit agitare; ceteras vero causas, quae ad ordinarios cognitores vel ad usum publici iuris pertinent, legibus oportet audiri
Abbreviated transcription (Latin):
in solo nostro si non nostropermis¬
su domum aedificauerit arbores¬
erunt decuius ligno facta probantur.
similiter si ex lana uel ex lino uesti¬
mentum fecerit eiuserunt uestimen¬
tacuius lana aut linum fuisse pro¬
quae in his fecerint adominis quirem
factam uindicant recipere possunt.
tur id patribus & dominis sinedu

Expanded text:
in solo nostro, sine nostro permissu, domum aedificauerit, ad eerint, de cuius ligno facta probantur. Similiter etiam si ex lana uel lino alieno uestimenta fecerit, eius erunt uestimenta, cuius lana uel lineum fuisse prouel impendia, quae in his fecerint, a dominis, qui rem factam uindicant, recipere possint. ti, id patribus et dominis sine al
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint maculatae sexus filii patrem
ficiat. siquis auctor procurator do¬
minonesciente susce peritcurialem
aut nontra annum propriaeresti¬
tuerit ciuitati si ingenuus probabi¬

Expanded text:
fuerint masculini sexus filii patrem us, ut, si quis actor procuratorve domino nesciente susceperit curialem et non intra annum propriae restituerit civitati, si ingenuus probabi
Abbreviated transcription (Latin):
perp&uae fuerunt & adtricennium
reuocatȩ sunt ꝑlacuitadnecti id est
hereditatis petitio. si tamen abaucto¬
recui petebat fuerat inchoata fina¬
lisactio homicidii furti tutela ogests¬
de fugitiuis decuria libus uel decollig¬
atsreuo candi semptiuen dit locan
& conducti negotiorum gestorum
mandati propositio

Expanded text:
perpetuae fuerunt et ad tricennium revocatae sunt placuit adnecti, id est hereditatis petitio, si tamen ab auctore, cui conpetebat, fuerit inchoata finalis actio, homicidii, furti, tutelae gestde fugitivis, de curialibus vel de collegiatis revocandis, empti venditi, locati et conducti, negotiorum gestorum, mandati, pro socio
Abbreviated transcription (Latin):
DE TUTELAS
utores aut legitimi sunt aut testa¬
mentarii. legitimi sunt qui proxi
aut filiis aut ne potibus delegauerint
sitione iudicis tutor pupillis detur¬

Expanded text:
De tutelis Tutores aut legitimi sunt aut testamentarii. Legitimi sunt, qui pupil filiis aut nepotibus delegauerint.sitione iudicis pupillis tu
Abbreviated transcription (Latin):
sit ne gotiorum gestorum tene¬
bitur actionem. Quicum tutor cura¬
torue noness& si protutore cura¬
toreue respupilli adultiuead mi¬
nistrauit actionemne gotiorum
gestorum protutore curatore uete¬
ilius accusatoris si hocerimen
quod pater intendit postliberatum
reum persequi uellitab accusatione
renouendus est¬

Expanded text:
actione negotiorum gestorum tenebitur. Qui, cum tutor curatorue non esset, pro tutore curatoreue res pupilli adultiue administrauit, actione negotiorum gestorum pro tutore curatoreue teilius accusatoris si hoc crimen, quod pater intendit, post liberatum reum persequi uelit, ab accusatione remouendus est
Abbreviated transcription (Latin):
eum uindic& apud quem posteriore¬
filii qui infrauiginti annos natifue¬
rint quando adhuc colona domino:
conpetebat adomino reuocentur¬
mox procur&. quod &iam siconue¬
nerit & procolono iscuius colonaest
pari constitutione debebit impleri
aduene ingenui qui seco lonae iun
antur sededomodomini colonae

Expanded text:
eum vindicet, apud quem posterfilii, qui intra XX annos nati fuerint, quando adhuc colona domino conpetebat, a domino, qumox procuret: quod etiam, si convenerit, et pro colono is, cuius colona est, pari constitutione debebit inplere. Advenae ingenui, qui se colonae iungantur se de domo domini colonae,
Abbreviated transcription (Latin):
uicuimq heredes fuerit in¬
stitutus quartam par tem totus
hereditatis habeat. quod sites¬
tator hereditatem suam lega¬
tis ex in anicrit hoc statutum est
ut falcidiam sibi de inminutio¬
ne legatorum heres retineat
constante nihilominus testamento¬

Expanded text:
uicumque heres fuerit institutus, quartam partem totius hereditatis habeat. Quod si testator hereditatem suam legatis exinaniuerit, hoc statutum est, ut Falcidiam sibi de imminutione legatorum heres retineat, constante nihilominus testamento
Abbreviated transcription (Latin):
sorum filiis uel ne potibus qui exmas¬
culis natifuerint dere linquant
Tilias uero manumissoris siuo lue¬
rint pra&ermit tant qui a feminae
adistas hereditates poenitus non uo¬
cantur siuero liberti nec filios dimi¬
serint nacne potes si patremm atrem
fratrem sororem & ipsos libercos
ciuesq roma nosesse constiterint
tum. Conra filios uero uelne potes¬
liber tatestimonium dicere inqua¬
nulla liceat ratione. tamen sicontra¬

Expanded text:
sorum filiis vel nepotibus, qui ex masculis nati fuerint, derelinquant. Filias vero manumissoris rint, praetermittant, quia feminae ad istas hereditates penitus non vocantur: niserint nec nepotes, si patrem matrem fratrem sororem et ipsos libertos civesque Romanos factos esse constiterit. Contra filios vero vel nepotesliberta testimonium dicere in quanulla liceat ratione, tamen quic
Abbreviated transcription (Latin):
Sialicui fuerit testandi uoluntas & tes¬
tes fortassedefuerint uoluntatem
suam propriam anuperscribat
quae probata postde functi obitum
plenamobtin & firmitatem

Expanded text:
si cui fuerit testandi voluntas et testes forsitan defuerint, voluntatem suam propria manu perscribat, quae prolata post defuncti obitum plenam obtinet firmitatem
Abbreviated transcription (Latin):
simater eius ex ancilla dum pregnans
est libera facta fuerit libernascitur
siuero ex ingenua ancilla pregnans
aliquis filium habere possit quem
non generauerit. Virquidem &¬

Expanded text:
si mater eius ex ancilla, dum praegnans est, libera facta fuerit, liber nascetur; si uero ex ingenua ancilla praegnans aliquis filium habere possit, quem non generauerit. Et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
sententia ut qui sepulchrauio laue¬
rint puniantur tam in genuiquam
scrui. Simaior persona in hoc scele¬
refuerit de prae hensa amissa me¬
ditate bonorum suorum perp&ua
notetur in famia siclericis depo¬
sit sluumni honor eclericali per¬
enniexilio deputetur. Si iudex hoc
persequi aut hoc impleredistule¬
rit facultatib & honore priu& ur
& quicumq: hoc scelus accusariuo lu¬
erit licentia ei tribuaturu¬

Expanded text:
sepulchrorum. Qui sepulchra violaverint, puniantur tam ingenui quam servi. Si maior persona in hoc scelere fuerit depraehensa, amissa medietate honorum suorum perpetua notetur infamia. Si clericus, depositus omni honore clericali perenni exilio deputetur. Si iudex hoc persequi aut implere distulerit, facultatibus et honore privetur. Et quicumque hoc scelus accusare voluerit, licentia tribuatur
Abbreviated transcription (Latin):
ut his personis quibus lex concedit
si fuerint de in officiosi quaerellae
actio reseruetur. Tamue terum¬
principum quam nostrae praccipi¬
unt sanctiones ut inhereditariorũ
corporum possessionem probata
scripturae ueritate mittatur. De¬

Expanded text:
ut his personis quibus lex concedit, si fuerit de inofficiosi querella, actio reservetur. NOV. principum quam nostrae praecipiunt sanctiones, ut in hereditariorum corporum possessionem probata scripturae veritate mittatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Naturales autem dicuniur ingenu¬
arum concubinarum filii quossola
natura genuit non honestas coniu¬
gii. Nothus dicitur quide patreno¬
bili & matreignobili gignitur. spu

Expanded text:
Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas conju. Nothus dicitur, qui de patre nobili et matre ignobili gignitur, cui
Abbreviated transcription (Latin):
gam nec supra scriptiqui in imici
legis nostrae sunt legibus nostris
aliquos aut condemnare autad
iudicare praesumant. Namsi fe
sumant insuam legemtrans ferre :
quod si feceric amissisfacultatibus
capite puniatur.

Expanded text:
 ne supra scripti qui inimici legis nostrae sunt legibus nostris aliquos aut condemnare aut iudicare praesumant. Nullam asione in suam legem transferre. Quod si fecerit, amissis facultatibus capite puniatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Diquis duos hab& ambosmanu¬
mit tere potest. qui uetotres
duos testamento manumit tat
quiquat tuor similiter duos. qui
sex tres quiocto quat tuor. qui
decimquinq Quiundecim duo¬
decim quitre decim quat tuorde¬
cim. quiquindecim sedecim. qui¬
decim & septem similiter quinq
quidecim & octo sex. & ab hocnu¬
mero usq ad triginta tertia pars
quamtriginta habuerit usq ad
rit quinta parsmanu mittatur¬
Nam quicumq uoluerit aut in ec¬
clesia aut ante consulem aut intes
amicos aut perepistolam manu¬
mittere potest hisinanumissio¬
nibus omni familiae iugum serui¬

Expanded text:
duos seruos habet, ambos manumittere possit; qui uero tres, duos testamento manumittat; qui quatuor, similiter duos; qui sex, tres; qui octo, quatuor: qui decem, quinque; qui undecim, duodecim, tredecim, quatuordecim, quindecim, sedecim, decem et septem, similiter quinque: qui decem et octo, sex: et ab hoc numero usque ad triginta tertiam partquam triginta habuerit usque ad rit, quintam partem manumitterNam qui uoluerit aut in ecclesia, aut ante consulem, aut inter amicos, aut per epistolam manumittere, potest his manumissionibus omnem familiam iugo serui
Abbreviated transcription (Latin):
nerint iudicio terminentur. sane
siquid opponatur criminale adno¬
episcopaliloco fuerit detrusussiali¬
quiduel contracustodiam uel contra
quietem publicam moliri fuerit de

Expanded text:
nerint, iudicio terminentur. Sane si quid opponitur criminale, ad noepiscopali loco et nomine detrusus, si aliquid vel contra custodiam vel contra quietem publica
Abbreviated transcription (Latin):
aec lex constituit ut si securita¬
tis ratiociniis publicisuel inpulip¬
ticis exactorum continentur ite¬
rum percupiditates nequitiae non
exista hoc praecopit ut non debere
tamencriminalibus causis dequib¬

Expanded text:
Ideoque statuit, ut, si securitates ratiociniis publicis vel in polypticis exactorum continentur, iterum per cupiditatis nequitia non ex hoc praecipit, non debere tamen criminalibus caussis in quibu
Abbreviated transcription (Latin):
nciuilib causis.
uellouioribuscriminibus legibus
dilatio prestanda est homicidae
adulteri malefici uenefici conuictis
appellare uoluerint non audiantur¬

Expanded text:
civilibus causis vel levioribus criminibus legibus dilatio praestanda est; homicidae, adulteri, malefici, venefici, convicti si appellare voluerint non audiantur
Abbreviated transcription (Latin):
cessitas non constringat circa alta¬
riamanere & loca ueneratione dig¬
na polluere. De positis armis qui fu¬
gerint quod sinondepa suerintsci¬
ant se armatorum uirib: extrahen¬
dos & quicumq eos deportcibus &
de atriis deor tolis debalneis uelad¬
iacentii secclesiarum abstra here
prae sum pserit capite puniatur

Expanded text:
cessitas non constringat circa altare manere, et loca veneratione digna polluere, depositis armis qui fugerint. Quod si non deposuerint, sciant se armatorum viribus extrahendos. Et quicumque eos de porticibus et de atriis et de hortulis, de balneis vel adiacenciis ecclesiarum abstrahere praesumpserit, capite puniatur
Abbreviated transcription (Latin):
loco alieno thesaurum casuinuene¬
rit ei qui locidominus est quartam
inuentarum rerum deb&admittere
ad tamen nullus effodiendo loca alio¬
na praesumat ista requirere

Expanded text:
loco alieno thesaurum casu invenerit, eum, qui loci dominus est, in quartam inventarum rerum debet admittere. Adtamen nullus effodiendo loca aliena praesumat ista requirere
Abbreviated transcription (Latin):
iquis lege uenerabili constituta
ex christiano iuda eis effectus sacre¬
legis caetibus ad grediturcum accu¬
satio fueritadprobata facultateseius
dominio fisci iussimus uindicari

Expanded text:
quis, lege venerabili constituta, ex Christiano Iudaeus effectus sacrilegis coetibus aggregetur, cum accusatio fuerit comprobata, facultates eius dominio fisci iussimus vindicari
Abbreviated transcription (Latin):
n debere dicit qui petitam rem desi¬
derat obtinere non abillo qui se ius¬
teteno e contendit praeter illum
tantum casum ubi interrogare ne¬
cesseest possedentem utrum posses
an ex successione coeperit possidere
in ex hibutione necessariorum per¬
sonarum hocest testium talis deb&
rem autabeo perquem fuerint postu¬
lati sumptus conpetentes dari perci¬

Expanded text:
ri debere dicit, qui petitam rem desiderat obtinere, non ab illo qui se juste tenere contendit, praeter illum tantum casum, ubi interrogare necesse est possidentem, utrum ex an ex successione coeperit possiderein exhibitione necessariarum personarum, hoc est testium, talis debet rem aut ab his, per quos fuerint postulati, sumptus conpetentes dari praeci
Abbreviated transcription (Latin):
& ab iure cio ielhei credice abriexcio habitus indiciũ
in cumest qular ꝗcione honore ccepit & abit ami sunus digu¬
tatẽ quã munere inuadit Peculatus uidi cium ineum
Na ille iudica tur ut sacrilegis quisur ẽ sacroꝵ : Rep&xun¬
deorum ac cussatur qui pecunias asocius cepit inocui glicio
rus ut auimoriccaur inbonucius iucliciũ rediau: Incestiuidi¬
ciũ iniuir gines sacratas uł ꝓpinquas sangiune constitutume qu
enim talibus mis cuncur incesti idinecesti abentur Mo¬
iesle tis reatu tenentur hiiqui regiaem maiefta te deserun

Expanded text:
io. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium redditur. Incesti iudicium in virgienim talibus miscentur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu tenentur hi, qui regiam maiestatem leserun
Abbreviated transcription (Latin):
tronius aliter ex timcot dicens qid ẽ iudices ciolur nimirũ ubi
aliquiel factũ ẽ qđ lgi dol& hecis edolũ accitenunc malum
rerũ fructũ postea a indoloꝵ cul tũ est ocnonomen. Aelul¬
teruom est in lusio alini coniuiugi ql quit adul terius toꝵ con¬
macu lauit adul terium nom̃ accepit stu prum raptus est
tur stu prosruitur: Homicidii uocebulume cõposcũ
ẽ &x homi ne & ced qui eni cedẽ inominen fecisa comptis
ent homicidã u&enes ipellibanu Paricidi accio non solum

Expanded text:
r existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen. Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum. Raptus protur,' stupro fruitur. Homicidii vocabulum conpositum est ex homine et caede. Qui enim caedem in hominem fecisse conpertus erat, homicidam
Abbreviated transcription (Latin):
rare e⁊ plub it est Si exco medicaomine qđ acdhacuute siominirut
ricerelium datum erat homo perierit hisqui dedtrit si honestior
fuerit in insula religantur humilior uut ecepite puniantur¬
amiadlere potper am de patatidiis liege pope¬
fai elop cericidims tena&ur qui patrem matrom auũ auiam
feco sororer patronum patrona occiderit & siantea in Nti cu¬
teo nomane p̃cipita bantur odietum uiui & urentir uł abes¬
tei dantur. auit. ad lege anulia teciam iara
s getornelia testam̃taria tenentur qui tes tam̃ cũ qđue ali¬
ud instrum̃ tum quin ffcelsum sciens dolomalo soripserit
iuicia uerit uultum ue principis signatũ mon&t̃ pt̃ adulte¬
Nuã nepbra uerit onestiorer quidem in insula departantur
umi liort ex aut̃ inm& allũ damnantur aut in cruce tollunt
fenuiaut̃ p̃ amirsum manũ mirsi cccpite puniuntm. Quios
ta cum testimonium peribendum uđ uor non peribendum
re cunam ececiperit dederit iudicẽ uo diui sontentiã strett

Expanded text:
a prohibita est. Si ex eo medicamine, quod ad salutem hominis uel ad remedium datum erat, homo perierit, is qui dederit, si honestior sit, in insulam relegatur, humilior autem capite punitur. Ad legem Pompeiam de parricidiis Lege Pompeia de parricidiis tenentur qui patrem matrem auum auiam fratrem sororem patronum patronam occiderint, etsi antea insuti culleo in mare praecipitabantur, hodie tamen uiui exuruntur uel ad bestias dantur. Ad legem Corneliam testamentariam Lege Cornelia testamentaria tenentur: qui testamentum quodue aliud instrumentum falsum sciens dolo malo scripserit uitiauerit, uultuue principum signatam monetam praeter adulterinam reprobauerit: honestiores quidem in insulam deportantur, humiliores autem aut in metallum dantur aut in crucem tolluntur: serui autem post admissum manfalsum testimonium perhibendum uel uerum non perhibendum pecuniam acceperit dederit iudicemue, ut sententiam ferat
Abbreviated transcription (Latin):
cisunt ex tranei ab officus publicis estenim nom̃ magsaudur
abenti cõtranus ec cbicti priua tiqđ sni abiofficus curie abidlu
Publica ni apellantur conductore uecti galium sisciul rene
publicuru siue quiuec tige lict puplicce exiguint iđ quipueco¬
cid seculi lucra sectantur unde & conominet cutns. Vilicus¬
cepit inter dũ aut̃ ullicus gib̾ nacione uille sedispensacione
uniuersedomt tulliomter p̃cante significut qđ estum uniuer¬
sarũ possesionum & iularum dispensacoꝵ Ex toreram idẽ &e cu¬
adieni dicti adcultura agi sun ent alii in deuenienter ad quẽ
alienũ agrũ locutum colentes ac de benes conelicio ne gem¬
tali solo ꝓpt̃ agricultura sub dño posse sores ꝓeo qđ is locatus est
fundiscolonis aut̃ quatuor modis dicuntur na colo ni aut roma
nuima aut colonilatni aut coloni aufiliares autcolonũ iuss¬

Expanded text:
ati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluPublicani vocantur conductores vectigalium fisci rerum publicarum, sive qui vectigalia publica exigunt, vel qui per negotia saeculi lucra sectantur, unde et cognominati. Et si salule, sed dispensationem universe domus, Tullio interpretante, significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et cuadvenae dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes, atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agriculturam sub dominio possessoris, pro eo quod iis locatus est fundus. Coloni autem quatuor modis dicuntur. Nam coloni, aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ru
Abbreviated transcription (Latin):
consł qNt̃p. prior ordinatum legis fuerut ut siunus deã
sortibus ꝓquacũq necessitate remuindere uoluiss& & trane¬
us emendi licencia non liaberet sed hoo melius ꝓbact᷑ indultũ
ut qui cumq de suis rebus libero uititur arbitrio & p̃t̃mis¬
sis consortibus uł ꝓpinquis cui uoluerit uindendi libera

Expanded text:
. Prior ordinatio legis fuerat, ut, si unus ex consortibus pro quacumque necessitate rem vendere voluisset, extraneus emendi licentiam non haberet. Sed hoc melius probatur indultum, ut quicumque de suis rebus libero utatur arbitrio et praetermissis consortibus vel propinquis cui voluerit vendendi habea
Abbreviated transcription (Latin):
pa t̃nas iuba ud tutellam paruolorum potendus legis ꝑ¬
dispexerint iub& eos huius modi dispendio subiacere qdsi
forte accesserit lustuosa hereditas desuccenione minoꝵ
quibus tutores iuit nom potuerint uut noluerint ꝓuidre
hubeantur & tranei. xviiti. Abadinius laciore łspercabo

Expanded text:
maternas iubet ad tutores parvulorum petendos legis pdespexerint, iubet eos huiusmodi dispendio subiacere, ut, si forte cesserit luctuosa hereditas, de successione minorum, quibus tutores aut non petierint aut noluerint providere, habeantur extranei. DE ADMINISTRATIONE ET PERICVLO
Abbreviated transcription (Latin):
constane conł. Intp. Siquis non fecerit testam̃ tum sal
uuncẽ testam ti fecerit quodicellum inquoquo dic dum
legima neredir instutio teneatur in hunc ipsum eoderi nut¬
ro testium hoc ẽ septe autquicumq que sub scriptionibus
ficod at cerifirmart sic minus quã quinq ualere potuere
sic & c&ere uoluntater nã socłmn siperiorei legen sicons¬

Expanded text:
non fecerit testamentum, sed vice testamenti fecerit codicillum, in quo codicillo legitima haeredis institutio teneatur, et hunc ipsum eodem numero testium, hoc est septem aut quinque subscriptionibus faciat confirmari; si minus quam quinque, valerecaeterae voluntates. Nam secundum superiorem legem, si cond
Abbreviated transcription (Latin):
non posrunt uIIII DEREBus Gaius superior com̃tafio de
ure ꝑsonarx aliqua disputauit nunc in hoc comentario de robus
iteix tractat omnes itaq. res aut nr̃i iuris aut diuinꝗ autpupli
non licer& sed hec omnia innullius bonir ideo puplia iuris eg̃
dicuntur sed itares hereditari ante quã aliquis heres &istat.
posr̃ uelut ager mantipium uester auix asgentum & his similia
incorporos sunt qu&langi non possunt que alia sunt eaq non
in corpore sed iniure consistunt sicut ẽ hereditas & obligato¬
nes inchis diuersis contractibur scripte & lic& hereditas uł
emptio aut diuersi contrastus rescorporales insohabeant ius
tam̃ ipsius hereditatis uł emptionis alioꝵq contractũ incor¬
porale est incorporalȩ &iam sunt iura p̃dioꝵ urbanoꝵ uł
rusticoꝵ p̃dioꝵ urbanoꝵ iurar̃ stillitie fenestre claua ueal¬
tius erigendi domus aut non erigendi & lumnum utita ali¬

Expanded text:
 TITVLVS I. De rebus Gaius superiore commentario de iure personarum aliqua disputauit, nunc in hoc commentario de rebus iterum tractat. Omnes itaque res aut nostri iuris sunt, aut diuini, aut publinon liceret. Sed haec omnia in nullius bonis sunt, ideo publici iuris esse dicuntur. Sed et res hereditariae, antequam aliquis heres existat, possunt: uelut ager, mancipium, uestis, aurum, argentum, et his similia. Incorporales sunt quae tangi non possunt, qualia sunt ea, quae non in corpore, sed in iure consistunt, sicut est hereditas et obligationes de diuersis contractibus scriptae. Et licet hereditas uel emptio aut diuersi contractus res corporales in se habeant, ius tamen ipsius hereditatis uel emptionis aliorumque contractuum incorporale est. Incorporalia etiam sunt iura praediorum urbanorum uel rusticorum. Praediorum urbanorum iura sunt stillicidia, fenestrae, cloacae, altius erigendae domus aut non erigendae, et luminum, ut ita
Abbreviated transcription (Latin):
emancipati potestatẽ non ueniunt It de pocestatẽ patris qo¬
unt filii si pect eoꝵ in oxilio missus fuerit quia non potest filium
&iuem romanum in potestatẽ abere homo peregrine condio¬
onis effectur. It̃ si filius uiuo pactrem ineilio missus fuerit
in potestatẽ ciuesromanꝰ eẽ non potest quia similit̃ pere gine¬

Expanded text:
emancipati potestatem non ueniunt. Item de potestate patris exemancipati potestatem non ueniunt. Item de potestate patris exeunt filii, si pater eorum in exilium missus fuerit: quia non potest filium ciuem Romanum in potestate habere homo peregrinae conditionis effectus. Item filius, si uiuo patre in exilium missus fuerit, in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
nom pors̃ aed obtare posr. & lic& filios negare nom possunt
quos cedobtauerint filior abere possunt Siquis uoro filiuos habens
sedederit ced obtundum non solum ipse pactris cedob tiui potesta¬
tem redigitur Sed & filii cius sitam auum pat̾num non habuenũ
od obtiui pactrer transgunt potestitam itiquã ne poter ui de
Quibus modis pilu exeurit depoies iatem paurũ
ilii qui in potestatẽ pactrirr̃ mortuo patre suiuiris. Sed sili
filius qui mortẽ pactris sui uiris effectus ẽ filior abeat in ei pos
pactris sui obitum er filii potestatẽ. Nam si pat̃ moriatur auur
pat̾nus uiuat nepus efilio sui iuri eẽ nom potest quia maure ma¬
n& potestate quia auomortuo suiuiris efficitur it simoriatu
pecc̃ & relinquat filiũ emantipatum & & eodem filio emanci¬
pactum nepdter tuncne poter liberi & sui uiris er & in patris

Expanded text:
non possunt, adoptare possunt: et licet filios generare non possint, non possunt, adoptare possunt: et licet filios generare non possint, quos adoptauerint, filios habere possunt. Si quis uero filios habens se dederit adoptandum, non solum ipse in patris adoptiui potestatem redigitur, sed et filii eius; si tamen auum paternum non habuerint, in adoptiui patris transeunt potestatem, tamquam nepotes. TITVLVS VI. Quibus modis filii exeunt de potestate patris Filii qui in potestate patris sunt mortuo patre sui iuris fiunt. Sed si hic filius, qui morte patris sui iuris effectus est, filios habeat, in eius post patris sui obitum erunt filii potestate. Nam si pater moriatur, et auus maternus uiuat, nepos ex filio sui iuris esse non potest: quia in aui remanet potestate, qui auo mortuo sui iuris efficitur. Item si moriatur pater, et relinquat filium emancipatum, et ex eodem filio emancipato nepotes, tunc nepotes liberi et sui iuris erunt, et in patris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittitur sed noc unius uiro duas sorores habere nec uni nuli
superius conphensus nuptias ingerit nec uxorẽ hab& nec filios
noc contin& ut qui legiimi conpunuuntur tempore concep¬
tima coniunttione concept̃ &iã simat̃ eiꝰ statum mut&
idẽ si cincilla ficit ille quilegitime conceptus in ienuus.
nascitur. Nam qui non delegitimo matrimonium cõcipit᷑
simater eius & cnclla dumprignans libera fccta fuerit
seruus nascitur quia non legitime sed uulgo concept̾ ẽ. ude
ad obiatur. & ipse se in potestate cdobtiui pactrisdat &ideo
cd obtatꝰ ẽ in t̃rogatus idfieri ullit. Illa uero alia ad obtio est
ubi quis patrem abens celio patrem adob tatur & ita ille qui
ad optatur d&r&i pactris potestatem discedit. & in ado btiui
pcctris eẽ in cipit potestatem. Nam & femine adoptari
habeantur femine uero cdobtare porr̃ quia nec filior a so
natos in potestatẽ cebr spado neos uero q. ienerare

Expanded text:
permittitur. Sed nec uni uiro duas sorores habere, nec uni muliepermittitur. Sed nec uni uiro duas sorores habere, nec uni muliefilios:hoc continet, ut, qui legitime concipiuntur, tempore conceptima coniunctione conceptus, etiamsi mater eius statum mutet, id est, si ancilla fiat, ille, qui legitime conceptus est, ingenuus nascitur: nam qui non de legitimo matrimonio concipitur, si mater eius ex ancilla, dum praegnans est, libera factseruus nascitur, quia non legitime, sed uulgo conceptus est. TIadoptatur, et ipse se in potestatem adoptiui patris dat. Et ideo adoptatur, interrogatur utrum id fieri uelit. Illa uero alia adoptio est, ubi quis patrem habens, ab alio patre adoptatur: et ita ille, qui adoptatur, de certi patris potestate discedit, et in adoptiui patris incipit esse potestate. Nam et feminae adoptari habeantur: feminae uero adoptare non possunt, quia nec filios a se natos in potestate habent. Spadones autem, qui generare