comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ł. Euitis agrs sim iitio conuenit
ut uenditor precium restitueret: usure
quoq post euictionem prãbuntur. qͣius
emptor post domini litem inchoatam:
fructus adu̾sario restituit. Namincom¬
modum ineclii temporis emptoris damp¬
uentlitore aiui succesior incertus fuit. mẽ¬
clii quo temporis usure p̾ciiꝙ in causade.¬
petctis infructus quo condempnatur poᷤᷤ¬
sessor. Quid enim si argentum aut ue¬
uiius fructus intelligi potest. nusus fruc¬
tus rursus fructus eleganter computa
ex quo ꝑ dcõit. fuctuarius usum fruct̃
ta sint infructu ħ num̾andaeẽ. quodlo¬
cata ea remerceclis uomine capi potu̾it
it᷑ qͦ iactus si petitus ait uix est ut fructus
illi possint estimari nͥ si quis cõmodũ
infructib numeraret. ꝙ abiturus eẽt
petitor si statim eo tempore quopetisset
ip̃as tantem nondeb̾i constat sed sortem
non uiciare.
ferendi causa optimna roͣfiat. more ad¬
numeranclum. Quid eminisi ainicos ad¬

Expanded text:
. Euictis agris, si initio conuenit, ut uenditor pretium restituere‹t›, usurae quoque post euictionem praestabuntur, quamuis emptor post dominii litem inchoatam fructus aduersario restituit: nam incommodum medii temporis emptoris damuenditore, cui successor incertus fuit, medii quoque temporis usurae pretii, quod in causa depetitis in fructus quoque condemnatur possessor. quid enim si argentum aut uefructus ullus intellegi potest, neque usus fructus rursus fructus eleganter computabex quo perdiderit fructuarius usum fructum, ta sint, in fructu haec numeranda esse, quod locata ea re mercedis nomine capi potuerit. Iter quoque et actus si petitus sit, uix est ut fructus ulli possint aestimari, nisi si quis commodum in fructibus numeraret, quod habiturus esset petitor, si statim eo tempore quo petissetipsas tantum non deberi constat, ceterum sortem non uitiare. ferendi causa optima ratione fiat, morae adnumerandum: quid enim si amicos ad
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ⁊ antequam fructus ꝑciperet cognouit
finidum alienum eẽ anꝑceptione fructus
suos faciat queritur . R̾. bone fidei emptor:
quod ad ꝑcipiendos fructus. intelligid ꝙͣ
clui enictus fundus nonfu̾it. Nani iseruꝰ
alienus ꝙ̃ bona fide emero tamclu mͥex
re meał ex operib suis adquiret. qmclui
ame uictus nonfu̾it.
uit eẽ nisi fructus fundi ex uenatione ẽ.
iam inheredẽm eius nonqueritur. mo¬
reditario competit. ideoq ad ceteros qͦ

Expanded text:
uit et antequam fructus perciperet, cognouit uit et antequam fructus perciperet, cognouit fundum alienum esse: an perceptione fructus suos faciat, quaeritur. respondi: bonae fidei emptor quod ad percipiendos fructus intellegi debet, quamdiu euictus fundus non fuerit: nam et seruus alienus quem bona fide emero tamdiu mihi ex re mea uel ex operis suis adquiret, quamdiu a me euictus non fuerituit esse, nisi fructus fundi ex uenatione consiam in herede eius non quaeritur moreditario iure ea compet‹et› ideoque ad ceteros quoque
Abbreviated transcription (Latin):
possidet non facit suos ftuctꝰ. ꝓ ea ꝑte qͣ
fundus ad socium ꝑtmnelut eius. ¶ In a¬
lieno fundo quemtitius bona fide mercatꝰ
fuerat. fiumentum seit anticius bone fi¬
dei emptor ꝑceptos fructussuos facit᷑. R.¬
quaꝵ ad fructus qui ex fimdo ꝑcipiunt᷑:
suis adquirunt. q̃m in ꝑcipienclis fracti¬
b magis corporis ius exquo ꝑcipiuntur.
quam seminis ex quo oriuntur aspicctur.
et ideouemo unqͣm clicoitauit quin si ̃
ineo fundo frumentum tuum seuerim:
segetes ⁊ quodex messib collectum fu̾it
p̾diorum tributum est. Preterea cum
ad fructuarium ꝑtineant fructus a qͦ¬
ubet sati qnͣto mag̃ hoc in bone fidei pos¬
sessorib recipiendum est. qui plus nriᷤᷤ
inꝑcipiendis frutib hñt. cum fructuarii
quidem non fiant. antecͣm ab eo ꝑcipi¬
antur. Ad bone fidei autem possorem
ꝑtineant quoquomͦ a solo separati n¬
fuerint sicut eius qui uedigalem fun¬
dum ht̃ fructus fiunt. simulatq a solo
separati sunt. ¶ Lyne fidei emptor se¬

Expanded text:
possidet, non faciet suos fructus pro ea parte, qua fundus ad socium eius pertinebit. In alieno fundo, quem Titius bona fide mercatus fuerat, frumentum seui: an Titius bonae fidei emptor perceptos fructus suos faciat? rspondi, quod fructus qui ex fundo percipiuntur suis adquirunt, quoniam in percipiendis fructibus magis corporis ius ex quo percipiuntur quam seminis, ex quo oriuntur aspicitur: et ideo nemo umquam dubitavit, quin, si in meo fundo frumentum tuum severim, segetes et quod ex messibus collectum fuerit , quod dominis praediorum tributum est. praeterea cum ad fructuarium pertineant fructus a quolibet sati, quanto magis hoc in bonae fidei possessoribus recipiendum est, qui plus iuris in percipiendis fructibus habent? cum fructuarii quidem non fiant, antequam ab eo percipiantur, ad bonae fidei autem possessorem pertineant, quoquo modo a solo separati fuerint, sicut eius qui uectigalem fundum habet fructus fiunt, simul atque solo separati sunt. Bonae fidei emptor se
Abbreviated transcription (Latin):
ur. R. Qiuiscit fimdum s̃ cum alio cõ¬
munemẽẽ. frustus quos exeoꝑreꝑit in¬
into uł ignorante Cocio non maiore ex
parte suos facit. qͣm exqua donmus ꝑ̃¬
eclii est. nec refert  ip̃e an sotnis an ũ¬
uterq eumseu̾it. qr omnns fructus nõ
iure seminis. s uire soli ꝑcipitur. et ꝙ̃¬
dumͣ alienum quis sciens possideat. nł¬
la ex parte fructus suos facit quoquomͦ
satifu̾int. ĩ qui cõmunẽ fundum pos

Expanded text:
um. Qui scit fundum sibi cum alio communem esse, fructus, quos ex eo perceperit inuito uel ignorante socio, non maiore ex parte suos facit quam ex qua dominus praedii est: nec refert, ipse an socius an uterque eos seuerit, quia omnis fructus non iure seminis, sed iure soli percipitur: et qdum alienum qui‹s› sciens possideat, nulla ex parte fructus suos faciet, quoquo modo sati fuerint, ita qui communem fundum pos
Abbreviated transcription (Latin):
I demobsematur moperum curatoribuis.
apecunia apudeos remausit.S in ea quã
redemptorib cõmiserimt ⁊̃ sineggligent.
dederuit usura eis remittitur. haũ itas
simalla fraus arguitur. alioquin usure
etiam applicabuntur. ¶ Si clies non
sit abhiis qui statuas uel ymagnnios ponẽ¬
das legauerunt. p̃funtus a p̃side tp̃s statu

Expanded text:
idem obseruatur in operum curatoribus, si pecunia apud eos remansit. sed in ea quam redemptoribus commisserunt, etiamsi neglegenter dederint, usura eis remittitur: haec autem ita sunt, si nulla fraus arguitur: alioquin etiam usurae adplicabuntur. Si dies non sit ab his, qui statuas uel imagines ponendas le
Abbreviated transcription (Latin):
tenetur. infiliumtamen clabitur actio
in hoc ut ꝙ mius aprẽ actor cõserutꝰ
est filius prẽt. ꝙ si filius moram fec̾it ic̃
actor uel cum ip̃õ insoliclum uel cũprẽ
dumtaxat de peculio hẽbit. ¶ S si luo
rei ꝓmittencli sint alt̾ius mora alti non

Expanded text:
tenetur: in filium tamen dabitur actio tenetur: in filium tamen dabitur actio in hoc, ut quod minus a patre actor consecutus est filius praestet: quod si filius moram fecerit, tunc actor uel cum ipso in solidum uel cum patre dumtaxat de peculio habebit. Sed si duo rei promittendi sint, alterius mo
Abbreviated transcription (Latin):
Hart̃ .i. Placuit siue s̃ pst itutum mod̾
quis usuras stipulatus fu̾it. sũ usurarum
cuutatib ustire creclitarum ab eis peciũa
est. iuisuras. si q̃ competierant. nlłuis eẽ
mom̃ti. si modꝰ certus non adiciatur.
tulliobalbo rescͥsit. an morafc̃a intelliga¬
tur. neq constitutione ua neq uiris aut¬
torumqõne decidiposie cumsit magis fĩ:¬
quamiuris. ⁊ non sufficit ad ꝓb̃onem mo¬
re. si seruodebitoris absentis denunciat
est. a treditore. ꝓcuratorue eiꝰ cum ĩ si ip̃i
inquit domino denunciatum est. cet̾m¬
si postea cum suipotestatem faceret o¬
nussa eẽt repetendi debiti instantia: ñ
ꝓtinus ꝑdebitorem mora fc̃a intelligit᷑
¶Inbone fidei contractib ex mora
usure debentur. quuid gͦ: si i filius fami¬
lias ⁊ pr̃ ex ꝑsona eiꝰ teneatur. siue iussu
eius contractum ẽ. sũ inrem u̾sum est pa¬
tris uel inpeculum cuius ꝑsona circa
moramspectabitur. ⁊ siciuidem pater
dutaxat conueniret᷑. ex mora sua ñ

Expanded text:
. Placuit, siue supra statutum modum quis usuras stipulatus fuerit siue usurarum ciuitatibus usurae creditarum ab eis pecuniaruest: 'et usuras, si quae competierint', nullius esse momenti, si modus certus non adiciatur. Tullio Balbo rescripsit, an mora facta intellegatur, neque constitutione ulla neque iuris auctorum quaestione decidi posquam iuris. Et non sufficit ad probationem morae, si servo debitoris absentis denuntiatum est a creditore procuratoreve eius, cum etiam si ipsi, inquit, domino denuntiatum est, ceterum postea cum is sui potestatem faceret, omissa esset repetendi debiti instantia, non protinus per debitorem mora facta intellegitur. In bonae fidei contractibus ex mora usurae debentur. Quid ergo: si et filius familias et pater ex persona eius teneatur siue iussu eius contractum est siue in rem uersum est patris uel in peculium, cuius persona circa moram spectabitur? et si quidem pater dumtaxat conuenietur, ex mora sua non
Abbreviated transcription (Latin):
iudendum erit. q in eo quod soluit:
non uidet᷑. locupletior factus. nisi for¬
te hẽat candictionem ihoc nomine

Expanded text:
idendum erit, quia in eo quod soluit non uidetur locupletior factus: nisi forte habeat condictionem et hoc nomine
Abbreviated transcription (Latin):
quie condite. quib religio ab utͥs¬
q ꝑtib debeatur. Nam ꝑentes qͦq
euisdem pupille ibi sepulti siuit. S:
tutores distrahere fimdum ualũt
ego non consentio s portionẽmeã
possidere malo. cum uniu̾sitatem
emere non possum. i uelim ꝓmeo
arbitrio exequiius religionis. q̃ ro
an rect& arbitrum commũ d̃id̾do
ad hũc fund̾ ꝑtiendum petã. an ĩ
is arbiter qui familie h̾ciscũde
datur. hiisdẽ ꝑtib fungi possit ũ
ineiꝰ finidi dequo agitur diuisionẽ
int̾ponere non possit. s religiosa
loca iniuditio non deduci. eoꝵq

Expanded text:
ditae, quibus religio ab utriusque patribus debebatur, nam parentes quoque eiusdem pupillae ibi sepulti sunt: sed tutores distrahere fundum uolunt: ego non consentio, sed portionem meam possidere malo, cum uniuersitatem emere non possim et uelim pro meo arbitrio exsequi ius religionis. quaero, an recte arbitrum communi diuidundo ad hunc fundum partiendum petam an etiam is arbiter, qui familiae erciscundae datur, isdem partibus fungi possit, utin eius fundi de quo agitur diuisionem interponere non possit: sed religiosa loca in iudicium non deduci eo
Abbreviated transcription (Latin):
nec caueri debet cohr̃cli indempnẽ
eum fore. adu̾sus eum quipignori
ceclit qr ꝓeo dedit ac si ypothe ca¬
estimano oblatasitirus qui obtu¬
lerit adu̾sus clũm uendicantem
totum reddere licet debitor nolit:
audiendꝰ est Nan id̾ dicipotest si
aiteram ꝑtem creclitoremerit. Ad¬
iuiclicatio .N. nccia est. emptio uo¬
luntaria. nisi obiciatur creclitori
ꝙ animose licitus sit. s huius reirõ
benclum est ac si debitor ꝑ ꝓcurato

Expanded text:
nec cauere debet coheredi indemnem eum fore aduersus eum qui pignori dederit, quia pro eo erit, ac si hypothecaaestimatio oblata sit, ut et is qui optulerit aduersus dominum uindicantem totum reddere, licet debitor nolit, audiendus est. non idem dici potest, si alteram partem creditor emerit: adiudicatio enim necessaria est, emptio uoluntaria: nisi si obiciatur creditori, quod animose licitus sit. sed huius rei ratio bendum est ac si debitor per procur
Abbreviated transcription (Latin):
Domp̃.⁊ .x. Sifistule ꝑquas aquas
sducas elib meis aplicate damptĩ
michi dant in fcm actõ mͥ competit.
ꝑieti cõmũ q̃ aut ex castello
hiberi. uicinum quo minꝰ baineum

Expanded text:
uas aquam ducas, aedibus meis applicatae damnum mihi dent, in factum actio mihi competit: parieti communi, quae aut ex castello hiber‹i› uicinum, quo minus balineum
Abbreviated transcription (Latin):
celum uider possit. sitñ in qd ponit᷑
lum̃ quidem nicħ impecliat solem ã
auferat si quidem eoloci quo gͣtumȩ¬
rat. eum non eẽt pot̾ cdicinich̾ cont᷑
seruitutem facere. Sĩu̾o elio camino
ł solario dicend erit q inbͣmfaciat
edifitinmur arboris ramos quo fc̃e¬
fc̃o locus opacus quondam ceꝑit soleᷤ
eẽ plenus ñ fac̃ ꝯͣ seruitutẽ. hãc . nl. de¬
buit ne luminib affiniat. Hunc nõ
luminib officit s plus equo lumen
fatit. ¶Interdum dicipͭ eumquoq
qui touit eclifitium᷑ deꝓrimit offic̾e
ineas edes deuoluatur. ¶Contrͣa lex
traditionis stillitidia utiminc sunt
ut ita sint hoc significat impõĩtamui¬
cinis ncc̃itatem stillici clioꝵ excipien¬
dorum. nouilludut etiam emptor
stilliciclia suscipiat eclifitioꝵ uicino¬
quidem stilicilioꝵ serrututem deb̾i.
Se autem nulli debere. q̃ de stilliciduo
scͥpͥta sunt. ĩ ĩ ceteris s̾untutib accipiẽ¬
dasunt. simcontrarium nͭ nomĩatim

Expanded text:
eli videri possit. si tamen id quod ponitur lumen quidem nihil impediat, solem autem auferat, si quidem eo loci, quo gratum erat eum non esse, potest dici nihil contra servitutem facere: sin vero heliocamino vel solario, dicendum erit, quia umbram facit aedificium vel arboris ramos, quo facto locus opacus quondam coepit solis esse plenus, non facit contra servitutem: hanc enim debuit, ne luminibus officiat, nunc non luminibus officit, sed plus aequo lumen facit. Interdum dici potest eum quoque, qui tollit aedificium vel deprimit, in eas aedes devolvatur. Haec lex traditionis "stillicidia uti nunc sunt, ut ita sint" hoc significat impositam vicinis necessitatem stillicidiorum excipiendorum, non illud, ut etiam emptor stillicidia suscipiat aedificiorum vicinoquidem stillicidiorum servitutem deberi, se autem nulli debere. Quae de stillicidio scripta sunt, etiam in ceteris servitutibus accipienda sunt, si in contrarium nihil nominat
Abbreviated transcription (Latin):
uł. demq est ⁊ si mortis causa traditu¬
rum mͥ iusserimuxoritra d̾e nicħ̾ referre
conuialu̾it donator. an mortuus sit⁊ n
existimandum ẽ sidixerimus ualere do¬
uationenn fieri me non pauꝑ iorem
quia si comialiut domator ei odictiane te

Expanded text:
um. Idemque est et si mortis causa traditurum mihi iusserim uxori tradere, nec referre, conualuerit donator an mortuus sit. neque existimandum est, si dixerimus ualere donationem, non fieri me pauperiorem, quia siue conualuerit donator, condictione te
Abbreviated transcription (Latin):
concordia p̾cio contiliari uideret᷑. ne ueme¬
lior in ꝑauꝑtate uicid̾et. det̾iordicior fieret.
¶uideamus int̾quos sunt ꝓhibeite do¬
nationes iquid̃ si matrim onium morib
legibq nr̃is constat. donatio ñ ualebit sc

Expanded text:
concordia pretio conciliari uiderentur neue melior in paupertatem incideret, deterior ditior fieret'. Uideamus, inter quos sunt prohibitae donationes. et quidem si matrimonium moribus legibusque nostris constat, d
Abbreviated transcription (Latin):
Hab̾.ł .iiii. Non dubito quinu fũdo
municipum ꝑseruũ recte suitus ad
iter magis qm astus aut uia ad qͥsi¬
tñm uidebitur. Sed si iumentum
ꝑeam̃ duci potent. non ĩ uehiculũ
actus ui debitur adquisitus:¬

Expanded text:
arum Non dubito, quin fundo municipum per servum recte servitus adqiter magis quam via aut actus adquisitus videbitur: sed si iumentum ea duci poterit, non etiam vehiculum, actus videbitur adquisitus
Abbreviated transcription (Latin):
nisi opere fc̃o iri non possit: licere. fodiei
sudstruendo iter facere ꝓculꝰ ait.
nutem adquiri nonposie. uulgo tra¬
ditumest. uã siquis fundum hñs u¬
amstipulet᷑. ⁊ ꝑtem fundi sui postea
alienet corrum pit stipula tõnen¬
meum ineum cauim declucendo
a quo stipulatio inciꝑe non possi p̃

Expanded text:
nisi opere facto iri non possit, licere fodiendo nisi opere facto iri non possit, licere fodiendo substruendo iter facere Proculus aitutem adquiri non posse uolgo traditur: et ideo si quis fundum habens uiam stipuletur et partem fundi sui postea alienet, corrumpit stipulationem in eum casum deducendo, a quo stipulatio incipere non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
pato p̾t̾ito: mr̃i defucti declucto usu
fructo ꝓprietas legatasit. petita ccͣ
tabłaᷤᷤ bonoꝵ pouessione. plena ꝓpͥetas
pietatis respectu mr̃i pr̃anda est. ¶ Si
testator iusserit ut hr̃s reficͤeret ĩ su¬
lam cuius usum fructranlegauit.
potest fructuarius ex testam̃to ag̾e
set: hr̃s ĩ fructuarii eo nomine hẽb.
actionem qͣnti frutuarii interfuiss
noncessare hr̃dem. licet usus fructus:
morte eius interisset.
hr̃s qiͣ negonium eiꝰ gerens refitiat ne
res prospiceret. si ꝑatus sit recedere
ab usu fructu. fructuaruis non est
cogencdus reficere. s actione negõ
gestorum liberatur Siluam ceduã
ĩ si in tempestiue cesa sit infnictu n¬
ẽẽ constat. sicut olea inmatura lecta
Itemfenum inmat᷑um cesum ĩ fructu ẽ.

Expanded text:
pato praeterito matri defuncti deducto usu fructu proprietas legata sit, petita contra tabulas bonorum possessione plena proprietas pietatis respectu matri praestanda est. Si testator iusserit, ut heres reficeret insulam, cuius usum fructum legavit, potest fructuarius ex testamento agere,set, heres etiam fructuarii eo nomine habebit actionem, quanti fructuarii interfuisset non cessasse heredem, licet usus fructus morte eius interisset. heres quasi negotium eius gerens reficiat, neres prospiceret. sed si paratus sit recedere ab usu fructu fructuarius, non est cogendus reficere, sed actione negotiorum gestorum liberatur. Silvam caeduam, etiamsi intempestive caesa sit, in fructu esse constat, sicut olea immatura lecta, item faenum immaturum caesum in fructu est.
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. xxix. Promis or sticchi post mo¬
ram ab eofr̃ãm mortuo sticcho si consti
alioquin ⁊ confestimagi tetum pot̾it.
sistatimut constituisti uon soluas s mo¬
clicum tempus statuendum est. non
iinus .x. dierum ut exactiocelebret᷑.
¶Constituto satis non facit qͥuo solu¬
tłirum se constituit si offerasatis facti¬
onem. Sics ã constituat se satis daturũ¬
i fidenissoremuł pignora det nontenet᷑
hr̃litatem exsenatus consuito traellia¬
no restitueris qm̃ sortis petitionem tfistu¬
listi ad auũ. deneganda est tͥ peciune
constitute actio. Idem est in hr̃tlitatis
possessore post euictam hĩtlitatem s
magis est fidei cõmissaio uł eiqͥuit. de¬
cernendama eẽ actionem.
Au.l. xPromiñor hominis homine
mortuo cum ꝑ cumnstaret enommus
traderetur. ⁊sihominem claturum se cõ¬
sttiu̾it de constituta petunia tenebitur:
ut p̾ciuncius soluat.

Expanded text:
d edictum.Promissor Stichi post moram ab eo factam mortuo Sticho si constitalioquin et confestim agi tecum poterit, si statim ut constituisti non soluas: sed modicum tempus statuendum est non minus decem dierum, ut exactio celebretur. constituto satis non facit, qui soluturum se constituit, si offerat satisfactionem. si quis autem constituat se satisdaturum, fideiussorem uel pignora det, non tenethereditatem ex senatus consulto Trebelliano restitueris, quoniam sortis petitionem transtulisti ad alium, deneganda est tibi pecuniae constitutae actio. idem est in hereditatis possessore post euictam hereditatem. sed magis est, ut fideicommissario uel ei qui uicit decernenda esset actio.um.Promissor hominis homine mortuo, cum per eum staret quo minus traderetur, etsi hominem daturum se constituerit, de constituta pecunia tenebitur, ut pretium eius soluat.
Abbreviated transcription (Latin):
cdito tuo ex contractu pupillorum meo¬
rum quos tibi reddere debeo: idib ma¬
dii. ꝓbos. quod ͥ addiem supͣscͥptum ñ
decło. runc dare de debousuras tot. Que ro
an luriusticius in locum pupillorum:
It q̃ro an sion successiss de constituta
teneatur. marcelł R̾. insortemteneri.
Est enim humanior iutilior ista inter¬
pretato.

Expanded text:
dito tuo ex contractu pupillorum meorum, quos tibi reddere debebo idibus Maiis probos: quod si ad diem supra scriptum non dedero, tunc dare debebo usuras tot.' quaero, an Lucius Titius in locum pupillorum hitem quaero, an, si non successisset, de constituta teneatur.Marcellus respondit in sortem teneri: est enim humanior et utilior ista interpretatio.
Abbreviated transcription (Latin):
siꝑtuum fundu mͥ uia debeatur. ⁊
ꝑmisero tͥ in eo loco ꝑqiuem uia mͥ de¬
bratur aliquid facere amitto iusuie.
sisqui ꝑ partem itin̾is it totum iꝰ uc̃pa
ouinib tamen par tib usurpatur.

Expanded text:
tuum fundum via mihi debeatur et permisero tibi in eo loco, per quem via mihi debetur, aliquid facere, amitto ius viae. Is qui per partem itineris it totum ius usurpomnibus tamen partibus usurpatur.
Abbreviated transcription (Latin):
abor.⁊.i. Siqua aquanondum a¬
pparet eius aque iter ductus consti¬
tui non potest. pauł immo putoid¬
circo id falsum eẽ. qr cedi potest a
qͣmquerere. seclinuentam ducere
licere. quẽ ad̃ i seruinitus amiitant᷑¬

Expanded text:
atorum Si qua aqua nondum apparet, eius iter ductus constitui non potest. Paulus: immo puto idcirco id falsum esse, quia cedi potest, ut aquam quaereres et inventam ducere liceret. VI QVEMADMODVM SERVITVTES AMITTVNT
Abbreviated transcription (Latin):
ictõe restitutõ comp̃hendit᷑. ⁊ nisifiat
restitutio seqr̃ condemptõ. qnͣti ea res
est dõ autem hic ⁊ innietꝰ cã actõe:
tumatiam suam tanti reus condẽp¬
nari. qnͣti actor in litem iurau̾it. S
offitio uiditis debet ĩutraq actiõe.
taxatione iudicis insiurandum re¬
frenari. non tanien semꝑin h iudi¬
tio arbitrium iudicis dandum est.
Qd emnm si manifestuest restituz
non posse. uelun sisernus doio malo
ris. ¶ Si dominus ꝓpͥetatis insulam
cuius usus fructus legatus erat in
cõmodasi pͥondera: ut uenditor
emptori m̾ ces append̾et. tre̾batius
de dolo dabat actionem. at quĩ
si maiora pondera commo dauit.
id ꝙ amplius m̾cis dctum est. repeti
condictione potest. Siminora ut
merx. reliqͣ detur: exempto agi
potest nisi ea conditone meyx.
uenit. ut illis ponderib traderet᷑
cum ille decipiendi causa affirma¬
fectum est. ut lis temꝑib legitti¬
mis tn᷑sactis ꝑeat. trebatius de dolo
mało ait. dandum iudicium nõit

Expanded text:
 nisi fiat restitutio, sequitur condemnatio quanti ea res est. ideo autem et hic et in metus causa actione t per contumaciam suam tanti reus condemnari, quanti actor in litem iuraverit: sed officio iudicis debet in utraque actione taxatione iusiurandum refrenari. Non tamen semper in hoc iudicio arbitrio iudicis dandum est: quid enim si manifestum sit restitui non posse veluti si servus dolo malo ris? Si dominus proprietatis insulam, cuius usus fructus legatus erat, inccommodasset pondera, ut venditor emptori merces adpenderet, Trebatius de dolo dabat actionem. atquin si maiora pondera commodavit, id quod amplius mercis datum est repeti condictione potest, si minora, ut reliqua merx detur ex empto agi potest: nisi si ea condictione merx venit, ut illis ponderibus traderetur, cum ille decipiendi causa adfirmafectum est, ut lis temporibus legitimis transactis pereat: Trebatius ait de dolo dandum iudicium, non ut
Abbreviated transcription (Latin):
iq̃ncumq non uindicat uerum fuit᷑
fr̃m donnet exeo tempore quo alealu¬
debatur: licet lusor non filit quicquid
eoꝵ fecerit impune fit. Domum autẽ
ꝓħibitatione i domicilio nos accipere
care uł condicere ⁊ est relatum apud
põponium solumm penalem actionẽ¬
S denegandan. ꝙ non puto uerum. p̃
erit iudictum non dabo. ¶In eo ĩ cͥt
qui alse ludende cã uim intułit. uti
eꝑ que ies erit animadu̾tam. ħ cla¬
usula ꝑtiuet ad aĩadu̾sionem. etꝰ
qui compulit. ut aut mułta mulcte¬
tur. aut in lautumiaᷤ aut uincula pu¬
blica ducatur.
sultum uetut inpecunia ludere. p̃t̾¬
qmͣ siquis certãt hasta uł pilo ia cien¬
arciams. ł .u. Quib reb exlege
ticia ⁊publicia i cornelia ĩ rebus spõ¬
sionem facere licet. S ex aliis ubi pro
seruus accepit pecuniam dabitur ĩ
dñm de peculio actio. non noxalis q
ex negõ gõ agitur. s non amplius
culiosit. ¶ Adu̾sus ꝑentes ⁊ prõnoᷤᷤ
repettio eiut quoin alea lusumest.¬

Expanded text:
et quandocumque non uindicat: uerum furtum factum domi et eo tempore quo alea ludebatur, licet lusor non fuerit qui quid eorum fecerit, impune fit. domum autem pro habitatione et domicilio nos accipere care uel condicere. et est relatum apud Pomponium solummodo poenalem actionem denegatam, quod non puto uerum: praerit, iudicium non dabo.' 'In eum', inquit, 'qui aleae ludendae causa uim intulerit, uti quaeque res erit, animaduertam.usula pertinet ad animadversionem eius qui conpulit ludere, ut aut multa multetur aut in lautumias vel in vincula publica ducatur: sultum vetuit in pecuniam ludere, praeterquam si quis certet hasta vel pilo iacienarum. in quibus rebus ex lege Titia et Publicia et Cornelia etiam sponsionem facere licet: sed ex aliis, ubi pro seruus acceperit pecuniam, dabitur in dominum de peculio actio, non noxalis, quia ex negotio gesto agitur: sed non amplius culio sit. Aduersus parentes et patronos repetitio eius quod in alea lusum est
Abbreviated transcription (Latin):
ceptam in tulerit. tñ sinummo a cͤ¬
uitore nouita acceꝑit. ut meo nõie
daret nec li berari me. nec te manda¬
ti mȩcum acturum. Qd̃ si sic mutua¬
tus miam pecuniam mea nomine
daret. utrumq ccͣ eẽ. nec refertealiꝰ
quis an id̾ ip̃e seruus nomine tuo ꝙ.
quoniã ciuociens suos nurmos ac¬
cepit creclitor non contingit liba¬
tio debitori. ¶ fugitiins meits c̃
apud furemeẽt pecuniam ad qͥsiuit.
i exea senius comꝑauit. eos ꝙ ticius
ꝑ traditionem auenditore accepit.¬
mela ait mandati actione me cõ¬
secuturum. ut restituat mͥ ticius. q
seruus meus maudasse titiouide¬
batur ut ꝑtradinonem acciꝑet.
si mͦ rogatu ferui icciꝑ ħfecerit.

Expanded text:
ceptam intulerit, tamen, si nummos a crceptam intulerit, tamen, si nummos a creditore non ita acceperit, ut meo nomine daret, nec liberari me nec te mandati mecum acturum: quod si sic mutuatus sit, ut pecuniam meo nomdaret, utrumque contra esse: nec referre, alius quis an idem ipse seruus nomine tuo quod quoniam quotiens suos nummos accipit creditor, non contingit liberatio debitori.Fugitiuus meus cum apud furem esset, pecuniam adquisiit et ex ea seruos parauit eosque Titius per traditionem a uenditore accepit.Mela ait mandati actione me consecuturum, ut restituat mihi Titius, quia seruus meus mandasse Titio uidebatur, ut per traditionem acciperet, si modo rogatu serui hoc fecerit:
Abbreviated transcription (Latin):
am em̾et ⁊̃ proeaꝑte qͣ heres sitob¬
ligatur mandati acdione. i meob¬
non addix̾t. ꝙ maudatum susce¬
emptionem rei sibinccĩe id curo non
accesserat. ꝙ hr̃cli pcepissetiseei emp¬
turum equissimum ẽẽ mandati iudi
top̾stari. qnͣti eius in t̾fuit emptã
remhr̃e. ¶Is cuius bona publicata
sunt mandare a licui potest. ut ea e¬
mat:⁊ siem̾it utiliserit maudati actõ.
sinon p̾stet fidem. ꝙ ideo receptum est.
qr publicatis bonis: quicquid pꝰea ad¬
quirit᷑ non sequitur fiscum. ¶ Qͥ
eclemsacram spoliandam hommein
uulneranclum occidendum mandat̃
suscipiat. uicħ manda iudicio conse¬
qui poti pp̃turpitu dinem mandati.
Sitͥ centum dedero ut ea titio dares
tuq non decłis. s consumpsis iman¬
dati ⁊ fuiti ten̾ite ꝓcutꝰ ait. at si ita de
derun ut cuiuelles dares mandati
tr̃umodo. ¶Si mandau̾im seruo
tuo: ut ꝙ tꝰ debeam: colu̾et meo noĩe
neratuis scͥbit. qmͣuis mutuatus ser¬
uis pecuniam rõnib tuis qiͣ ame re¬

Expanded text:
am pro ea parte, qua heres sit, obligatur mandati actione et obnon addixerit, quod mandatum susceemptionem rei sibi necessariae idcirco non accesserat, quod heredi praecepisset se ei empturum, aequissimum esse mandati iudicio praestari, quanti eius interfuit emptam rem habere. Is cuius bona publicata sunt mandare alicui potest, ut ea emat, et, si emerit, utilis erit mandati actio, si non praestet fidem: quod ideo receptum est, quia publicatis bonis quidquid postea adquiritur, non sequitur fiscum. Qui aedem sacram spoliandam, hominem uulnerandum, occidendum mandatum suscipiat, nihil mandati iudicio consequi potest propter turpitudinem mandati. Si tibi centum dedero, ut ea Titio dares, tuque non dederis, sed consumpseris, et mandati et furti tenederim, ut quae velles dares, mandati tantummodo. Si mandaverim servo tuo, ut quod tibi debeam solveret meo nomine, Neratius scribit, quamvis mutuatus servus pecuniam rationibus tuis quasi a me re
Abbreviated transcription (Latin):
si auo michi mandassent ut tibi cͤ¬
fideusieris. ⁊ solu̾is. utliꝰ Redeb̾r
interim non ẽẽ tͥ in andati actio¬
nem. s cumdies uen̾it. Item t᷑cta¬
tum est. sicum indiem deberẽ tur
quidem eẽ mandati actionem s
tanti minorem qnͣti mea intersit
suꝑueniente die solutum fusie.
s melius ẽ cliciint̾im nec huius sũ¬
me mandati agi posie. qm̃nullũ
adhut commodum meni sit uͥ
nec hoc antediem soluam. ¶Int̾¬
clumuenit ut ineum negotuunge¬
ram. ⁊ tũ utilem hẽam mandati.
actionem. ueluti cium debitor
nieus ꝑiculo suo debitorein siuns
michidelegat. aut cum rogatu fi¬
deiꝰsoris cum reo exꝑiar. Namqͣm¬
seruauero consequar mandatias¬
tione. ¶Sihii quorum resuene¬
unt quas pignori dederunt subpo¬
suerint emptoros ĩ eis em̃das rex
mandent. maudatum intelligit᷑.
licet qnͣtum ad meramirõem man

Expanded text:
si duo mihi mandassent ut tibi crefideiusseris et solveris, utilius respondebitur interim non esse tibi mandati actionem, sed cum dies venerit. Item tractatum est, si, cum in diem deberem, quidem esse mandati actionem, sed tanti minorem, quanti mea intersit superueniente die solutum fuisse. sed melius est dici interim nec huius summae mandati agi posse, quando nonnullum adhuc commodum meum sit, ut nec hoc ante diem soluam.Interdum euenit, ut meum negotium geram et tamen utilem habeam mandati actionem: ueluti cum debitor meus periculo suo debitorem suum mihi delegat aut cum rogatu fideiussoris cum reo experior: nam quaseruauero, consequar mandati actione. Si hi, quorum res ueneunt quas pignori dederunt, supposuerunt emptores et eis emendas res mandent, mandatum intellegitur, licet quantum ad m
Abbreviated transcription (Latin):
cimͣ precii nomine clatum est: eiuctio¬
ne secita clari conuem̾̃it. placitum
ctodienclumẽ. ¶ Et si iussu iulicis
rei iuidicate pignus captum ꝑ offm̃dis
strahaiur. post euincatur exemꝑto oͤ
eum qm p̾cio liberatus est. non qnͣtũt¬
est. s de p̾tiodutaxat eiusq usuris
hĩta rõne fructuum dabitim. s. sihos ei
qui euincit restitue re nou hẽbat ne¬
cesse. ¶ Mata qõne interim non ad
precium restimendum. s ad rem defẽ¬
dendam uenditor conueniri potest.
¶Qui nomen quale fuit uendid̾
diuntaxat ut sit. nonut ⁊̃ exigiaͥd¬

Expanded text:
est, euictione secuta dari conuenerit, placitum custodiendum est. Si iussu iudicis rei iudicatae pignus captum per officium distrahatur, post euincatur, ex empto contra eum qui pretio liberatus est, non quanti interest, sed de pretio dumtaxat eiusque usuris habita ratione fructuum dabitur, scilicet si hos ei qui euicit restituere non habebat necesse. Mota quaestione interim non ad pretium restituendum, sed ad rem defendendam uenditor conueniri potest. Qui nomen quale fuit uendidit, dumtaxat ut sit, non ut exigi
Abbreviated transcription (Latin):
enuieus .ł. QQuod ad seruitutes pue¬
cliorum aitinet sitacite secute sunt:
et uentlicentur ab alio. Quintus mutuis
⁊ sab existimant uenditorem obeuisti¬
onem teñi. non posse. Nec enimeuctidĩs
nomine queni qmten̾i. ineo uire quod
tactte soleat accedere. nisi ut optimus
maximusq eẽt traclitus fu̾it fun dus.
Tunc enim liberum ab om̃t s̾uitute pre¬
standum. Si uero emptor petat uiam
uel actum uenditorem ten̾ non posie
nisi nominatim dixerit accessurum.

Expanded text:
num. Quod ad seruitutes praediorum attinet, si tacite secutae sunt et uindicentur ab alio, Quintus Mucius et Sabinus existimant uenditorem ob euictionem teneri non posse: nec enim euictionis nomine quemquam teneri in eo iure, quod tacite soleat accedere: nisi ut optimus maximusque esset traditus fuerit fundus: tunc enim liberum ab omni seruitute praestandum. si uero emptor petat uiam uel actum, uenditorem teneri non posse, nisi nominatim dixerit accessurum
Abbreviated transcription (Latin):
aut.l. Seia funclum meuianum et
seianum ⁊i ceteros doti dedit eos fundos
uir ticius uiua seia sine controu̾sia pos¬
sedit. post mortem deiñ seie sempro¬
miaheres seie. questionem ꝓpciii ꝓpieta
te facere institiit. quero cum semptonia
ip̃a sit heres seie: aniure controu̾siam
dequa quenitur heres extitit controu̾siam
fundorum facere posse. s euictis precli¬
is eandem semproniam heredem seie

Expanded text:
um. Seia fundos Maeuianum et Seianum et ceteros doti dedit: eos fundos uir Titius uiua Seia sine controuersia possedit: post mortem deinde Seiae Sempronia heres Seiae quaestionem pro prate facere instituit: quaero, cum Sempronia ipsa sit heres Seiae, an iure controuersiamde qua quaeritur heres exstitit, controuersiam fundorum facere posse, sed euictis praediis
Abbreviated transcription (Latin):
re uaria ⁊ increlibilia trcͧcluntar. ut
fabuł amiu̾ent᷑. Naintraditum est. ⁊
iiiͦi. pariter puellas a nirẽ familias
nataseẽ. ¶llio quin tradid̾e nonleues
auctores qiuinquies quat̾nos. enixã
penolopen. multasegiptiumno utero
septenos. S itres geminos senatores
cinctas uicdimꝰ oratios s ⁊eliꝰ scrib̾. se
uidisse inpalatõ liberam mulerem q̃
ab alexandria ꝑcdlucta est. ut adriano o¬
stenderet᷑. cum quinq liberis exquib
.iii. eadẽ tp̃r enixa ĩquit dicebatur.
rat ut tres gemini uaicerent᷑. qiͣtani
ꝑtẽ suꝑstiti filio assignauerunt. Iõq¬

Expanded text:
 uaria et incredibilia creduntur, ut fabulis adnumerentur. nam traditum est et quattuor pariter puellas a matre familias natas esse: alioquin tradidere non leues auctores quinquies quaternos enixam Peloponensi, multas Aegypti uno utero septenos. sed et tregeminos sena- tores cinctos uidimus Horatios. sed et Laelius scribit se uidisse in Palatio mulierem liberam, quae ab Alexandria perducta est, ut Hadriano ostenderetur, cum quinque liberis, ex quibus quattuor eodem tempore enixa, inquit, dicebatur, rat, ut tregemini nascerentur, quartam partem superstiti filio adsignauerint:
Abbreviated transcription (Latin):
nomine pr̃is ut absentis ad ministrau̾¬
it.⁊pecunias listractis reb acceꝑit:
hĩtlitas ab eo peti non potest. qi n ꝓ łe
tiorum aũ gestorum actio ceteris cohe¬
reclib ad quos portõ deflinctipertim.
dabitur. Illudutiq non est metuend̾
erit pr̃ne hĩlitatis. Iamrisinegõrum
desierat. n pr̃ne successionis que fu¬
erantalterius hr̃ditatis. & si filius iste
pr̃isuo hĩs extitit imoueat controu̾¬
siam. quod pr̃ euis postqͣm hĩ extitit
morte abierit. ille tractatus incur¬
rit. an ip̃e sibi cãmpossessionis mu¬
tare uidetur. Qm̃tamen qui nogo¬
tia hr̃ditariagessit. ⁊ debitor eẽ ceꝑit᷑:
postea faciens controu̾siam h̃rditati
ut iuris posses̃orꝰ uenitur. Idem ĩ in
hoc filio respondendum erit. de põses

Expanded text:
nomine patris ut absentis administrauer‹i›t et pecunias distractis rebus acceperit, hereditas ab eo peti non potest, quia neque tiorum autem gestorum actio ceteris coheredibus, ad quos portio defuncti pertinet, dabitur. illud enim utique non est metuendum, erit paternae hereditatis. nam etsi negotiorum desierat, neque paternae successionis, quae fuerunt alterius hereditatis. quod si filius iste patri suo heres extitit et mouet controuersiam, quod pater eius, postquam heres extitit, mortem obierit, ille tractatus incurrit, an ipse sibi causam possessionis mutare uideatur. quoniam tamen qui negotia hereditaria gessit et debitor esse coepit, postea faciens controuersiam hereditatis ut iuris possessor conuenitur, idem etiam in hoc filio respondendum erit. DE POSSES
Abbreviated transcription (Latin):
accurrit actioq̃ pponrtur hiis qͥb
restituta est hr̃clitas. Nam quisqius
susceperit restitutam hr̃ditatẽ exsena¬
tus consulto exquo actões tnͣseunt: fi¬
dei commisaua hĩditatis petitio ne :

Expanded text:
ccurrit actio quae proponitur his, quibus restituta est hereditas. nam quisquis susceperit restitutam hereditatem ex senatus consulto, ex quo actiones transeunt, fideicommissaria hereditatis petitione
Abbreviated transcription (Latin):
Dauł. l. P ost nuptus pr̃ not potest
deteriorem̃ causam filie facere q uec ted¬
dieidos inuita filiapot.¬
idotem legat. si quidem maritolegaut
udendum est anlegatum ualeat. mon
putoualere. Iam cum creclitori debitor
legat idꝙ debet: nullum legatum est.
ꝙ si filie legauit: ualet legatum. dos cͥ
ex ꝓmissiõe marito debetur legatum filie.
Et si quid̃ hoc animo testatorem ẽẽ filia
ostenderit. ut cluplicaret ei legatum hẽbit

Expanded text:
um.Post nuptias pater non potest deteriorem causam filiae facere, quia nec reddi ei dos inuita filia potet dotem legat, si quidem marito legavit, videndum est, an legatum valeat, et non puto valere: nam cum creditori debitor legat id quod debet, nullum legatum est. quod si filiae legavit, valet legatum: dos enim ex promissione marito debetur, legatum filiae. et si quidem hoc animo testatorem esse filia ostenderit, ut duplicaret ei legatum, habebit
Abbreviated transcription (Latin):
ur.ł. Quod si nonliuortium s uir¬
di lapides ł arbores que fructus noncẽnt.
siue suꝑficiemeclificii dotalis uoluntate¬
mulieris uendid̾it. ñmi ex eauenditõe
recepti fuint dotis.

Expanded text:
um Quod si non divortium, sed iurdi lapidem vel arbores, quae fructus non essent, sive superficiummulieris uendiderit, nummi ex ea uenditione recepti sunt dotis.
Abbreviated transcription (Latin):
gis ẽ ut initi tp̃ collatadonatio uide¬
atur. atiideo nonualeat: ¶ Simui¬
lier se clicat circumuentam minoris
remestimasse. ut puta seruumdedit.
si quid̾ circumuenta est: ꝙ seruum de¬
derit non t̾n. in hoc ꝙ inmoris estima¬
uit. s in eo acturant ut seruus sibi resti
tueretur. Enimu̾o si mestimationis mͦ
circumuentaest: ent arbitrium mari¬
tiutrumiustam ãm estimationem:
anpotius seruumprẽt. ⁊ hoc ħ si seruus
uiuat. ꝙ si decessit: marcesła it. estima

Expanded text:
in matrimonii tempus collata donatio uideatur: atque ideo non ualet. Si mulier se dicat circumuentam minoris rem aestimasse, ut puta seruum, si quidem in hoc circumuenta est, quod seruum dedit, non tantum in hoc, quod minoris aestimauit: in tuatur. enimvero si in aestimationis modo circumventa est, erit arbitrium mariti, utrum iustam aestimationem an potius servum praestet. et haec, si servus vivit. quod si decessit, Marcellus ait ma
Abbreviated transcription (Latin):
Apa. Etiam si amissu manti dos
Uder nictpminis maritus de dote obli
tionem cum morieris dotis nomine tot
dañ. quia ⁊ pacisai soleant. ne ea uiua
excipiatur. ꝙ non ẽt̃ sumile accepi. a¬
lud est enim diffeire exacdionem. ali¬
uid ab intnio midtempꝰ fupilau. quoĩ¬

Expanded text:
.Etiamsi alii iussu mariti dos detur, nihilo minus maritus de dote obligtionem: 'cum morieris, dotis nomine tot dari?' quia et pacisci soleant, ne a uiua exhibeatur. quod non esse simile accepi: aliud est enim differre exactionem, aliud ab initio in id tempus stipulari, quo
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Quotiens estimata indotemda¬
tur euicta ea uirum exempto agere pos¬
se. cumuxore i quicquid eo nomine fu¬
erit conserutus dotis actione soluto ꝯ¬
matrimonio ei pr̃ari oportet. quare.
si clupium forte aduirum ꝑuen̾it. id qͦ
admulierem recliget᷑. q̃ sententialit̃
equitatem. q non simplex uenditiosit
s totis causa nec debrat maritus lucran
ex clampno mulieris. Sufficit enum
mantum indempnem prãri non ilucr̃
sentire.

Expanded text:
.Quotiens res aestimata in dotem datur, euicta ea uirum ex empto contra uxorem agere et quidquid eo nomine fuerit consecutus, dotis actione soluto matrimonio ei praestare oportet. quare et si duplum forte ad uirum peruenerit, id quoque ad mulierem redigetur. quae sententia habet aequitatem, quia non simplex uenditio sit, sed dotis causa, nec debeat maritus lucrari ex damno mulieris: sufficit enim maritum indemnem praestari, non etiam lucrum sentire.
Abbreviated transcription (Latin):
canstat in se hĩe conditionem hanc sinup¬
tte fu̾nit secute. uta demum exea agiposse.
qm̃uis nonsit exp̾ssa conditio. simiptie d
stant. Quare simintius renuitat᷑ i defecis¬
se conditio stipplationis iudetur.

Expanded text:
constat habere in se condicionem hanc "si nuptiae fuerint secutae", et ita demum ex ea agi posse quamvis non sit expressa condicio, si nuptiae, constat: quare si nuntius remittatur, defecisse condicio stipulationis vid
Abbreviated transcription (Latin):
matus. Ceterum sisimpliciter declisset
reret᷑. Idemq iin minore cutuinuenta
marcellus ꝓbat. plane siemptorem
hũit mulier uisti p̾cii tunc dicendum
iustam estimationem prãndam. Idq
climitaxat uporimmori annis prãnd̾.
marcefł scribit. Seu̾ autem in marito
notat. si dolusenis affuit: iustam esti¬
mationem prãndam ⁊ puto u̾uis qd̃
sceuolaait. ¶ Sicum marito debito¬
re mislier pacta sit. ut idꝙ debebat ĩ
dotemht̃. dotis actione scilicet tam ag̾e
posse existimo. Licet enumpõiure pͥo¬
re debito liberatus nonsit. s tantum
exceptionem hr̃e potest.
anteqm̃ exstipulatu de dote agat.
a deundem inrum fu̾it reu̾sa: constan¬
tuis dicetur. ꝑ doli exceptionem ineffi¬
cati cacem fieri ex stipulatu actõem.
usq quomatrimoniumlurat.

Expanded text:
ceterum, si simpliciter dedisset, mariti. idemque et in minore circumuenta Marcellus probat. plane si emptorem habuit mulier iusti pretii, tunc dicendum iustam aestimationem praestandam idque dumtaxat uxori minori annis praestandam Marcellus scribit: Scaeuola autem in marito notat, si dolus eius adfuit, iustam aestimationem praestandam: et puto uerius, quod Scaeuola ait.Si cum marito debitore mulier pacta sit, ut id quod debeat in dotem habeat, dotis actione scilicet eam agere posse existimo: licet enim ipso iure priore debito liberatus non sit, sed tamen exceptionem habere potest. antequam ex stipulatu de dote agat, ad eundem virum fuerit reversa, constantius dicetur per doli exceptionem inefficacem fieri ex stipulatu actionem, usque quo matrimonium durat.
Abbreviated transcription (Latin):
dompł. Simantipia indotem data¬
s essimata accepistri pactum conuent̃
fc̾mẽ. ut tantidem estimata truortio
fcõredd̾es manere panum eoꝵ apud
te labẽoait. quia un̾ antipiatuo fi̾int¬

Expanded text:
m Si mancipia in dotem aestimata accepisti et pactum conventum factum est, ut tantidem aestimata divortio facto redderes, manere partum eorum apud te Labeo ait, quia et mancipia tuo peri
Abbreviated transcription (Latin):
secutus. ilegatum excausa legati ꝙ si al¬
terutr̃ uoluit hr̃e. Si mułr legatũ petat
oppoĩta doliexceptõe non alias cogetur eihe¬
res legatum soluere. qmsicau̾it indempnẽ
hoc nomineheredem futurum a du̾sus ma¬
ritum exꝓmissione agentẽ. S simaritus
agat nicħ de indempnitate eum cauere
opartebit. Uerummulier post cumagẽs
exceptione repelletur. qr semeldos pre¬
stitaest.
matrimonium dicendum ẽ. ciuiam cumħ

Expanded text:
 legatum ex causa legati. quod si alterutrum uoluit habere: si mulier legatum petat, opposita doli exceptione non alias cogetur ei heres legatum soluere, quam si cauerit indemnem hoc nomine heredem futurum aduersus maritum ex promissione agentem. sed si maritus agat, nihil de indemnitate eum cauere oportebit, uerum mulier post eum agens exceptione repelletur, quia semel dos praestita est. matrimon
Abbreviated transcription (Latin):
Lum ferro se pecentem quis occiderit
nonudebitur iniuria occidisse. ⁊
si metuquis mortis furem ocaderit.
non lubitabitur quinlege aquili¬
a nonteneatur. Si autem cum pꝰ¬
set apprehendere: in aluit occidere.
magisest ut iniuriam fecisse ui¬
deatur. gͦ icornelia tenebitur. ¶In¬
iuriam autem hic acciꝑe nos oꝑtz
tionem contumeliam qͣmdam. S
ꝙ non iure factum est. hoc est con¬
tra ius .i. si culpaquis occiderit. ⁊ idõ
interdum utraꝙ actio concurrit.
ilegis aquilie ⁊ iniurianit: sic due¬

Expanded text:
mque alium ferro se petentem quis occiderit, mque alium ferro se petentem quis occiderit, non uidebitur iniuria occidisse: et si metu quis mortis furem occiderit, non dubitabitur, quin lege Aquilia non teneatur. sin autem cum posset adprehendere, maluit occidere, magis est ut iniuria fecisse uideatur: ergo et Cornelia tenebitur. Iniuriam autem hic accipere nos oportet tionem contumeliam quandam, sed quod non iure factum est, hoc est contra ius, id est si culpa quis occiderit: et ideo interdum utraque actio concurrit et legis Aquiliae et iniuriarum, sed du
Abbreviated transcription (Latin):
duplumħ actõ eẽt. ¶Ut gͥap¬
paret seruis mĩs exeqͣt quadru¬
pedes que pecuum numero st̃i
igregatim hntur. ueluti oues.
cãpre. boues. equi muli asiii. S
lan sues pecundum apellatione
continentur. quentur. ⁊ recte labe¬
aniplacet contin̾i. s canis inter
pecudes non est. longe magis besti
e in eo numero nonsunt. ueluti lap
nes urss pantere. elephantiaute i
capite contin̾i eq̾soportet. Nam et¬
lp̃.ł.xix. Si seriuis serua ue iniu¬
ria occisus. occisa ue fu̾it. lexaqui¬
lia locum ht̃. Inuiria occisum eẽ
merito. adicitur. Non eium suffic̃
occisum s oportet iniuria id eẽ fac
cum.
tronem michi insicliantem occidero
securusero. Iam adu̾sus ꝑiculum.
naturał rõ ꝑmittit se defent̾e. ¶Lox
xii. tabularum furem noctu depre¬
hensum occidere ꝑmittit. ut tñ id
ip̃m cum clamore testificetur. Int̾¬
clui autem deprehei sum ita ꝑmit¬
tit occidere. si is s e telo defendat:
uttamen eque cum clamore testi

Expanded text:
duplum actio esset. Ut igitur apduplum actio esset. Ut igitur apparet, seruis nostris exaequat quadrupedes, quae pecudum numero sunt et gregatim habentur, ueluti oues caprae boues equi muli asini. sed an sues pecudum appellatione continentur, quaeritur: et recte Labeoni placet contineri. sed canis inter pecudes non est. longe magis bestie in eo numero non sunt, veluti ursi leones pantherae. elefanti autem et capite contineri eas oportet. dictum. Si seruus seruaue iniuria occisus occisaue fuerit, lex Aquilia locum habet. iniuria occisum esse merito adicitur: non enim sufficit occisum, sed oportet iniuria id esse factum. tronem insidiantem mihi occidero, securus ero: nam aduersus periculum naturalis ratio permittit se defendere. Lex duodecim tabularum furem noctu deprehensum occidere permittit, ut tamen id ipsum cum clamore testificetur: interdiu autem deprehensum ita permittit occidere, si is se telo defendat, ut tamen aeque cum clamore testif
Abbreviated transcription (Latin):
sec. ibiq a cane feroce lesus eẽt: ñ
posse agi canis nomine. quidam
putant at si solutus fuisset⁊̃.
dubitatur. ĩ uberarum ꝑsonarũ
nomine agiposse. forte si prẽm fa¬
milias aut filium familias uuln̾¬
au̾it quadrupes .s. ut non. defor¬
mitatis rõhẽatur. cum liberum cor
rus quis eẽt inutił fc̃s.¬
auł. ł .xxii. Hec actio utił com¬
petit. ⁊ si non quadrupes s aliud a
um decluceret. mulam equus olfe¬
cit. mula calce reietit. ⁊ crus aga¬
somis eci fregit. consulebatur:
posiet ne cum domino mule agi.
lp̃.ł.xuii. Lex aquilia omnib
locute sunt derogauit. suie .xii.
tabularum siue alia que suit qͦs
leges nunc referre non est nicc̃e.
quelex aquilia plebiscitum est.
cum eam aquilius tribunꝰ plebiᷤ
a plebe rogau̾it.
primoca uetur. ut qui senuim
seruam ue alienum alienamue.
quadrupedem uł pecudem iniuria
occiderit qnͣti id ineo anno płi¬
mi fuit. tantumes dare domino
dampnas esto¶ Et infradeinde
cauetur. ut adu̾sus inficiantẽ in

Expanded text:
set ibique a cane feroce laesus esset, non posse agi canis nomine quidam putant: at si solutus fuisset, codubitatur etiam liberarum personarum nomine agi posse, forte si patrem familias aut filium familias vulneraverit quadrupes: scilicet ut non deformitatis ratio habeatur, cum liberum corprus quis esset inutilisad edictum Haec actio utilis competit et si non quadrupes, sed aliud um deduceret, mulam equus olfecit, mula calcem reiecit et crus agasoni fregit: consulebatur, possetne cum domino mulae agi, edictum Lex Aquilia omnibus locutae sunt, derogavit, sive duodecim tabulis, sive alia quae fuit: quas leges nunc referre non est necesse. Quae lex Aquilia plebiscitum est, cum eam Aquilius tribunus plebis a plebe rogauerit.primo cauetur: 'ut qui seruum seruamue alienum alienamue quadrupedem uel pecudem iniuria occiderit, quanti id in eo anno plurimi fuit, tantum aes dare domino damnas esto': et infra deinde cauetur, ut aduersus infitiantem in
Abbreviated transcription (Latin):
sus fiuctui est tandamͥ ad exemplum le¬
gis aquilie actio. ineumꝓportioneusus
fructus ut ĩ ciꝰ pars anni mestimationẽ
ueniat quanon dumusus fructus ms
tilem actionem ht̃. directam emim nõ
ht̃. Qmñ dominus membrorum suoꝵ
nemo indetur. ¶ Fugitiui autem no¬
scribit. Siliber homo bona fide michi s̃¬
uiat ipsum lege aquilia mͥtener. ¶Si
serius hr̃clitarius occidatur. queritur
quis aquilie agat. cum dominus ull̃s
sit huius serui. Et ait celsus legem tõ¬
mino dampna salua eẽ uoluisse. Dñs
gͦ hir̃clitas hẽbitur qr̃ apita hĩtlitate.
hĩs potert exꝑm. ¶ Si serius lega

Expanded text:
 ad exemplum legis Aquiliae actio in eum pro portione usus fructus, ut etiam ea pars anni in aestimationem veniat, qua nondum usus fructus meuhabet actionem: directam enim non habet, quoniam dominus membrorum suorum nemo uidetur. fugitiui autem noscribit, si homo liber bona fide mihi seruiat, ipsum lege Aquilia mihi teneri. Si seruus hereditarius occidatur, quaeritur, quis Aquili‹a› agat, cum dominus nullus sit huius serui. et ait Celsus legem domino damna salua esse uoluisse: dominus ergo hereditas habebitur. quare adita hereditate heres poterit