comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nno xliii ͦ clotarii regis
Uuarnari ꝯ palacio regni
burgũdie p̃positus diem clausit
extremũ. Cuiꝰ filius godimis
amim uantate cõmotus noũtã
suam duxit uxorẽ. Qua dĩne
legis ĩiuna rex impulsus do¬
tarius arnoberto duci imꝑat
godinũ ut ꝙ̃totiꝰ interimat.
Godimus formidis grauamĩe
pressus relicta burgũdia in
austriam tñsiens a dagobto
int̾cessionẽ implorauit ut pa¬
trem ab executõe p̾cepti seue¬
rioris ad molliora inflecteret.
Nec dagobertus detrectauit.
Clotariꝰ egre licet orãti tñ
filio cessit ut cõtuitu honoris
quem uuarnariꝰ pater godmi
gesserat et remunerãde sedu¬
litatis eius in regem supp̾me
gr̃e necis sña mitigaretur.
Eadem uidelz rõne ut godinꝰ
uxorem quã cõtra canonũ
Decreta duxerat abiceret.
Qua repudiata acceptaq
uite securitate burgũdiam re¬
petiit. S mulier młto aliter
ꝙ sperari posset ĩiuriam sͥ
illatam inequammniter ferẽs
Delatoria aduersus gogonẽ
usa frande ausa reg̾e adut.

Expanded text:
nno XLIII Clotarii regis, Warnarius, palatio regni Burgundiae praepositus, diem clausit extremum. Cujus filius Godinus, animi vanitate commotus, novercam suam duxit uxorem. Qua divinae legis injuria rex impulsus Clotarius Arnoberto duci imperat Godinum ut quantocius interimat. Godinus formidinis gravamine pressus, relicta Burgundia in Austriam transiens, a Dagoberto intercessionem imploravit, ut patrem ab exsecutione praecepti severioris ad molliora inflecteret. Nec Dagobertus detrectavit. Clotarius, aegre licet, oranti tamen filio concessit ut, contuitu honoris, quem Warnarius pater Godini gesserat, et remunerandae sedulitatis ejus in regem supremae gratia, necis sententia mitigaretur. Ea videlicet ratione ut Godinus uxorem, quam contra canonum decreta duxerat, abjiceret. Qua repudiata acceptaque vitae securitate, Burgundiam repetiit. Sed mulier, multo aliter quam sperari posset, injuriam sibi illatam inaequanimiter ferens, delatoria adversus Gogonem usa fraude, regem adiit,
Abbreviated transcription (Latin):
donec dño uolente congruo
tp̃e perfecte confirmetur.
tam de ep̃alibus ꝙͣ de abbaciis
sine ulla cõtradictione rectores
ip̃arũ eccliãꝵ illas possideãt
Et si aliquid ibi ĩiustũ factũ

Expanded text:
donec Domino volente congruo tempore perfecte confirmetur. tam de episcopatibus quam de abbatiis, sine ulla contradictione rectores ipsarum ecclesiarum ilias possideant; et si
Abbreviated transcription (Latin):
cõgregatis in auxiliũ socus hosti¬
liter a iuxono tenobio egressus
in franciã reuertit᷑ cũ armorũ
appartitu. Ad beatũ u̾o audo enũ
direxit quid ei consilii daret
At ille ꝑ int̾mĩcios hoc solum
siptũ dirigens ait. De fredegũde
ut erat intellexit. ac de nocte
cõsurges cõmoto ex̃citu usq
ysarã fliuiũ uenit. Int̾fectioq̃
custodibus ad sanctã maxẽtia
parã transũt at ibi quos repe¬
piti de insidiatoribus sius occidit
Lendesius ueo una cũ theoderito¬
rege et sociis ꝙplurimis ꝑ fugã
cutus est. et bacino iilla ueniẽs
thesauros regales apͬphendit
Deinde post hoc crisciato uemiẽs
regeni recepit. Lendesium autẽ¬
data fide dolose ad se uenire mã¬
dauit. Quo facto leudesĩ illico
int̾fecit. Ip̃e uero pͥncipatum
sagaciter recepit. Sc̃m igitur
leodegariũ epm̃ diuersis penis
affectũ gladio ferire uissit. Ge¬
rinũ quoq frẽm eius dira pena
Dampnauit. Reliqui xo franci

Expanded text:
congregatis in auxilium sociis, hosticongregatis in auxilium sociis, hostiliter a Luxovio caenubio egressus, in Francia revertitur cum armorum apparatu. Ad beatum vero Audoinum direxit, quid ei consilio daret. At ille A per internuntios hoc solum, scripta dirigens, ait: 'De Fredegunde erat, intellexit. De nocte consurgens, commoto exercitu, usque Isra fluvium veniens, interfectis custodibus, ad Sanctam Maxenciam Isra transiit; ibi quos repperit de insidiatoribus suis occidit. Leudesius una cum Theudericorege et sociis quam plurimis per fugam quutus est. Bacivo villa veniens, thesauros regales adprehendit. Deinde post haec Crisciaeco veniens, regem recepit. Ledata fide sub dolo ad se venire mandavit. Quo facto, Leudesium interficit; ipse principatum sagaciter recepit. Sanctum Leudegarium episcopum diversis poenis caesum gladio ferire iussit; Gaerinum, fratrem eius, dira poena damnavit. Reliqui vero Franci
Abbreviated transcription (Latin):
Dirigũt᷑. In austria pp̃ chil¬
dericũ mittentes accelerãt.
qui una cũ uolfoaldo duce
uemẽs in regno francorum
elenatus est. Erat itaq ip̃e
childeritus leuis mimis. oĩa ꝙ
niiniũ incaute pagebat. Donec inter
eos odiũ maximũ et scandalum
excreuit. fiancos eñi ualde oppͥmẽs
ex quib unũ francorũ noĩe bodi
lonem ad stipitẽ tensũ cedere
ualde sine lege p̾cepit. Hec ui¬
dentes françi nn ira magna
cõmoti. Ingobertus scilz et amal¬
bertus et reliqui maiores natu
francorũ seditionẽ cõtra ip̃m
childericũ concitarũt. Bodilo
etem̃ cũ reliquis sarrexit suꝑ¬
eũ insidiatusq reg̃ẽ int̾fecit
una cũ regnia eius pregnãte
quod dici dolor est. nulfoaldus¬
quoq ꝑ fugã iux euasit. et in
austriam est reuersus. Franci
aũt̃ leudesiũ filiũ herchinoaldi
in maiorẽ dñãtu palatii eligũt.
Erat aũt ex burgũdia in hoc
concilio beatus leodegariꝰ au
mus itaqz capillos cresce sinẽs

Expanded text:
unt. In Austeru A. propter Childericum mittentes, accomodant. Et una cum Vulfoaldo duce veniens, in regno Francorum elevatus est. Erat enim ipse Childericus levis nimis, omnia nimis incaute peragebat, donec inter eos odium maximum et scandalum crevit, Francos valde oppremens. Ex quibus uno Franco nomine lonem ad stipitem tensum caedi valde sine lege praecepit. Haec videntes hec Franci, in ira magna commoti, Ingobertus videlicet et Amalbertus vel reliqui maiores natu Francorum, sedicionem contra ipsum Childericum concitaverunt. Memoeum cum reliquis surrexit insidiatoribus, regem interfecit, una cum regina ejus praegnante, quod dici dolor est. quoque per fugam vix evasit, in Auster reversus. Franci autem Leudesio, filio Erchonoldo, in maiorum domato palacii elegunt. Eratque ex Burgundia in hoc consilio beatus Leudegarius Auinus capillis crescere sinens,
Abbreviated transcription (Latin):
geni sͥ statuũt. cũ ip̃ã regiã
matre regnaturũ.
Etpe defuncto ercheno¬
aldo maiore domꝰ frãci
in ĩcertũ uacillãtes p̃finito
concilio ebromũ in huius
honoris altitudĩẽ maiorem
clotariꝰ rex puer obiit. reg¬
Dericus aũt frater eius eleua¬
tus est in regnũ francorum
Thildericũ itaq aliũ frem̃
eius in austria una cũ dol¬
foaldo duce regnũ suscipere
dirigũt. Eo tp̃e franci adũsꝰ
ebromũ insidias p̃parãt. et¬
suꝑ theodericũ consurgunt.
at eũ de regno eicuĩt. tri

Expanded text:
gnis statuunt cum ipsa regina matre sua regnaturum. Eo tempore, defuncto Erconaldo maiore domus, Franci in incertum vacillantes, praefinito consilio, Ebroinum huius honoris altitudine maiorem Cblotharius rex puer obiit regdericus , frater eius, elevatus est rex Francorum. Childericum itaque, alium fratrem eius, in Auster una cum Vulfoaldo duce regnum suscipere dirigunt. Eo tempore Franci adversus Ebroinum insidias preparant, super Theudericum consurgunt eumque de regno
Abbreviated transcription (Latin):
A tempestate chilpericꝰ
rex dũ multorũ uideoꝵ
baptiz ari iussisset et ip̃e eos de
sacro fonte suscepisset millatenꝯ
pͥstũ familiarẽ suũ cuiꝰ supra
mẽmimꝰ u̾bis ad credendũ cõ¬
uertere poterat. Iubens gͦ eũ
custodie mãcipari ab eo mune¬
ret᷑ ei spaciũ filiũ suũ massilẽsi
hebree cõiungi.ac tũ demũ
descendit ad infernũ. Nã orto
inter ip̃m ac quẽdam patirũ
ex Iudeo cõuersũ iuirgio ab
eo gladio ꝑcussus interũt.

Expanded text:
a tempestate, Chilpericus rex, dum multos Judaeorum baptizari jussisset, et ipse eos ex sacro lavacro suscepisset, nullatenus Priscum familiarem suum cujus supra meminimus verbis ad credendum convertere poterat. Jubens ergo eum custodiae mancipari, ab eo muneretur ei spatium filium suum Massilensi Hebraeae conjungendi, ac tum demum descendit ad infernum. Nam orto inter ipsum ac quemdam Patirum, ex Judaeo conversum, jurgio, ab eo gladio percussus interiit.
Abbreviated transcription (Latin):
exemptũ insu quo ualuit
ceruici se trahentis illisit.
Quo terre prostrato conuerso
equo retrogrado calle ad frẽs
regressus nõ modico letifica¬
uit gaudio. Nũt iam ad nr̃e
reuertam᷑ ordinẽ hystorie.

Expanded text:
exemptum, nisu quo valuit cervici se trahentis illisit. Quo terrae prostrato, converso equo, retrogrado calle ad fratres regressus, non modico laetificavit gaudio. Nunc jam ad nostrae revertamur ordinem historiae.
Abbreviated transcription (Latin):
duci foroiuliensi dũ obiceret᷑
et probatũ sit eius ignauia
in curia uastatã abulgaris
regionẽ nram. pulsus est du¬
catu. et int̾ quatuor comitatꝰ¬
est eiusdem potestas dissecta
Et quidem imperatoris animꝰ
natura misericordissimꝰ semꝑ
pectãtib misericordiã progare
studuit. At uero hi in quib
talia p̾stita sũt quomiꝰ clemẽtia
illius abusi sũt incredulitatem
post pauca patebit. cũ claruerit
quomͦ pro uite bñficio sũmã
ei quantũ in se fuit importa¬
uerint cladem.

Expanded text:
duci Foroiuliensi dum obiceretur et probatum sit, eius ignavia et incuria vastatam a Bulgaris regionem nostram, pulsus est ducatu et inter quatuor comites eiusdem est potestas dissecta. Et quidem imperatoris animus natura misericordissimus semper peccantibus misericordiam praerogare studuit; at vero hii, in quibus talia praestita sunt, quomodo clementia illius abusi sunt in crudelitatem, post pauca patebit, cum claruerit, quomodo pro vite benefitio summam ei, quantum in se fuit, inportaverint cladem.
Abbreviated transcription (Latin):
est sepultũ. Quid aũt fortuãtꝰ
de hoc beatissimo iuro scͥꝑẜit
nõ pretermittam. Quadam
inquit uice p̾cellentissimus
rex chil debertus semor cũ ei
direxisset sex milia solidorũ
pauꝑibus eroganda. expendẽs
tria milia reuertit᷑ ad palaciũ.
Interrogatus q a rege si adhuc
resideret ꝙ tribueret. respõdit
medietatem resedisse. nec ĩue¬
nisse se mopes quib totũ ex¬
penderet. Cui rex. dñe ĩgut
dona quod restitit. Nã xp̃o
largiente quod donet᷑ nõ de¬
et argentea cõminuẽs uasu
quidquid pͥmũ hẽbat dat sacer¬
doti ne perderet. Erat ergo
expectanda contentio inter
sacerdotem et pͥncipẽ. faciebãt

Expanded text:
est sepultum. Quid autem Fortunatus est sepultum. Quid autem Fortunatus de hoc beatissimo scripserit viro, non praetermittam. Quadam, inquit, vice praecellentissimus rex, Childebertus senior, cum ei direxisset sex millia solidorum pauperibus eroganda, expendens tria millia revertitur ad palatium. Interrogatusque a rege si adhuc resideret quod tribueret, respondit medietatem resedisse nec invenisse inopes quibus totum expenderet. Cui rex: « Domine, inquit, dona quod restitit. Nam, Christo largiente, quod donetur non deet argentea comminuens vasa, quidquid primum habebat dabat sacerdoti ne perderet. Erat ergo exspectanda contentio inter sacerdotem et principem. Faciebant
Abbreviated transcription (Latin):
Euertenti inde nũciat᷑
proceres campame remẽ¬
sis suessionẽ sibi preripuisse
urbeni. Qui cõtimio raptis
copiis eosdem acie superans
multos nobiliũ int̾ennt. captaq
ciuitatem iuri suo restituit
Elodoueũ uero filiũ̃ turonis
dirigit. et ut petrogoricum
agmensemq pagũ sibi subi¬
ciat edicit. iũcto ei duce deside¬
rio ut eius frueret᷑ in cũctis
incomoditatibus subsidio. Ques
mũmolus gũtrãm patricius
obuius cũ ex̾citu progressus
deuicit. fugauit qz nõ sine ma¬
xio suorũ detͥmento Nam
de ex̾citu eius qͥnquagita
milia sũt cesa cũ a parte ho¬
stiũ licet deuictorũ nõ insi
xx. milia sũt prostrata Exĩde
chilpericus filiũ merouẽũ sus¬
pectũ doli ꝙ partes brunichil¬
dis fulciret. instigante nouero
fredegũde coma attonsũ ac in
monasterio annisole detrusũ
ussit ordĩari pbrm¬
E
Edem tp̃e sanctissimꝰ
et uere deo dignus germanus
parisiorũ epũs migrauit ad
corpus in oratorio sct̃i uincentii

Expanded text:
evertenti inde nuntiatur proceres Campaniae Remensis Suessionensem sibi praeripuisse urbem. Qui continuo, raptis copiis, eosdem acie superans multos nobilium interemit captamque civitatem juri suo restituit. Clodoveum vero filium Turonis dirigit, ut et Petrogoricum Aginnensemque pagum sibi subjiciat edicit, juncto ei duce Desiderio, ut ejus frueretur in cunctis incommoditatibus subsidio. Quos Mummolus, Guntranni patricius, obviam cum exercitu progressus, devicit fugavitque non sine maximo suorum detrimento. Nam de exercitu ejus quinquaginta millia sunt caesa, cum a parte hostium, licet devictorum, non nisi viginti millia sint prostrata. Exinde Chilpericus filium Meroveum, suspectum doli, quod partes Brunichildis fulciret, instigante noverca Fredegunde, coma attonsum ac in monasterio Aninsolae detrusum, jussit ordinari preodem tempore sanctissimus et vere Deo dignus Germanus, Parisiorum episcopus, migravit ad corpus in oratorio Sancti Vincentii
Abbreviated transcription (Latin):
instigante dyabolo franci demio
cocia silua in francos ĩuicem
irruũt. ac sese mutuo dirissima
cede prostermĩt. Thendoaldus
aũt ꝑ fugã lapsus ereptus est
ffuit q illo in tp̃e ualida ꝑsecutio
Thendoaldo enĩ fugato ragãfredũ

Expanded text:
instigante diabolo Franci denuo in Cotia silva in Francos invicem irruunt ac se mutuo durissima caede prosternunt. Theudoaldus autem per fugam elapsus, ereptus est. Fuitque illo tempore valida persecutio. Theudoaldo enim fugato, Ragenfredum
Abbreviated transcription (Latin):
mate regni gratantͤ corona¬
uit. Necno et sceptrũ et uir¬
gani/. et per hec ecclĩarũ et
pauperũ defensionẽ. et q̃cũq
regni insignia approbante
clero et ppło deuotissie cõtra¬
didit. Nec dũ post celebratõe
diuinorũ festiuas deposuerat
exiiuias. cũ subito mali mĩcii
baiulatores a remensi ecclesia
assistũt litteras cõtradictorias
tempestiue uenissent ne regia
fieret unctio int̾minantes
dicebãt siquidem pͥme regis
corone pͥmicias ad Ius eccłie
remẽsis ꝑtinere. et a pͥmo¬
rege francorũ queni baptiza¬
uit beatus remigius clodoueo
hanc p̾rogatuiã illibatam
et incomuilsam obtine. Si qͥs
eam temerario ausu uiolare
temptauerit anathemati ꝑꝑe¬
tuo subiacere. Ea siquidẽ occa¬
sione archiep̃õ suo uenerabili
et emerito uiro uiridi rodul¬
fo qui dñi regis eo ꝙ absq
eius assensu electus et intro¬
nnzatus fuerat sede remensi
grauissimas et ꝑiculosas ĩcur¬
rerat inimicicias. pacẽ impe¬

Expanded text:
mate regni gratanter coronamate regni gratanter coronavit, nec non et sceptrum et virgam, et per haec Ecclesiarum et pauperum defensionem, et quaecunque regni insignia approbante clero et populo devotissime contradidit. Nec dum post celebrationem divinorum festivas deposuerat exuvias, eum subito mali nuntii bajulato res a Remensi Ecclesia assistunt, litteras contradictorias tempestive venissent, ne regia fieret unctio interminantes. Dicebant siquidem primae regis coronae primitias ad jus Ecclesiae Remensis spectare, et a primo Francorum rege, quem baptizavit beatus Remigius, Clodoveo, hanc praerogativam illibatam et inconvulsam obtinere; si quis eam temerario ausu violare tentaverit, anathemati perpetuo subjacere. Ea siquidem occasione archiepiscopo suo venerabili et emerito viro Viridi Rodulfo, qui domini regis, eo quod absque ejus assensu electus et inthronizatus fuerat sede Remensi, gravissimas et periculosas incurrerat inimicitias, pacem impe
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ in adolestencia ecc̃e amici¬
ciam liberali defenscone ꝓme¬
ruerat. pauperũ et orphanorũ
causã sustinuerat. tyrãnos po¬
tenti uirtute ꝑdomuerat. Deo
ãmiente ad regni fastigia sicut
bonorũ uota s acciscit᷑. sic ma¬
lorũ et impiorũ uotiua machi¬
natione si fieri posset exclu¬
deret᷑. Consulte gͦ agit᷑. et po¬
tentissimũ dictante uenerabłi
et sapientissimo yuone car¬
notensi ep̃o ut ad refellendã
impiorũ machinationẽ citissie
aurelianis cõuemãt. eusq ex¬
altationi operã date mature
festmnent. Senonẽsis igitur¬
archiepũs dembertus ĩuitatꝰ
cũ cõproiũcialib uidelicet
uualone parisiensi ep̃o. Manasse
meldensi. Ioħe aurelianensi.
yuone carnotensi. hugone in
dorensi accessit. Qui in die
ĩuentionis sancto prothomirĩs
stephani sacratissime dnctõĩs
liquore delibutũ. missas grap
agens abiecto q secularis mili¬
cie gladio eccã ͭ ͦ ad uindictam
malestictorũ accingens dyade¬

Expanded text:
m in adolescentia Ecclesiae amicitiam liberali defensione promeruerat, pauperum et orphanorum causam sustentaverat tyrannos potenti virtute perdomuerat, Deo annuente ad regni fastigia, sicut bonorum voto asciscitur, sic malorum et impiorum votiva machinatione, si fieri posset, exclurum. Consulte ergo agitur, et potissimum dictante venerabili et sapientissimo viro Ivone Carnotensi episcopo, ut ad refellendam impiorum machinationem citissime. Aurelianis conveniant, ejusque exaltationi operam dare mature festarchiepiscopus Daimbertus invitatus cum comprovincialibus, videlicet Galone Parisiensi episcopo, Manasse Meldensi, Joanne Aurelianensi, Ivone Carnotensi, Hugone Nivdorensi, accessit. Qui in die Inventionis sancti protomartyris Stephani sacratissimae unctionis liquore delibutum, missas gratiarum agens, abjectoque saecularis militiae gladio, ecclesiastico ad vindictam malefactorum accingens, diade
Abbreviated transcription (Latin):
religiosi ꝙͣ plures qui nobile
regie maiestatis cadauer
ad ecclĩãm beate marie ꝑferẽ¬
tes. celebres ei reliqͣuias ꝑno¬
ttauerũt. Sequẽte uero mane
lecticã pallus seu quocũq
funebri ornatu decenter
ornatã teruicib ẜuorũ suoꝵ
maiorib imposuit filiũs. et
filiali affectu quẽ admodum
decebat mͦ pedes mͦ equos
quos hẽbat baronib letticã
flendo adiuitare studebat
Cũ aũt ad nobile mõsteriũ
beati benedicti suꝑ ligerim
fluuiũ multo comitatu depor¬
tassent. qm̃ ebidem se deuo¬

Expanded text:
religiosi quamplures. Qui nobile regiae majestatis cadaver ad ecclesiam beatae Mariae perferentes, celebres ei exsequias pernoctaverunt. Sequente vero mane lecticam palliis seu quocunque funebri ornatu decenter ornatam, cervicibus majorum suorum servorum imposuit filius, et filiali affectu, quemadmodum decebat, modo pedes, modo eques, cum quos habebat baronibus lecticam flendo adjutare studebatCum autem ad nobile monasterium Beati Benedicti super Ligerim fluvium multo comitatu deportassent, quoniam ibidem se devo
Abbreviated transcription (Latin):
insiliũt. suffocatesq in aquis ĩte¬
rimũt. Sit q franci tͥũphãtes
de hostib predã magña et spo¬
lia capĩt. capta multitudĩe
captiuorũ cũ duce uictore re¬
gionem gothicã depopulãt.¬
urbes famosissimas nemausũ.
agathensem. ac biterris. fũditꝰ
muros et menia destruens
igne suppõito cõcremauit.subur¬
bana et castra illius regions
uastauit. Deuicto aduersarioꝵ
agnĩẽ xp̃o in om̃ib presule
et caput salutis et iuctorie sa¬
lubriter remeauit ad ꝓpria.¬

Expanded text:
insiliunt, suffocantesque in aquis inteinsiliunt, suffocantesque in aquis interimunt. Sicque Franci triumphantes de hostibus praedam magnam et spolia capiunt; capta multitudine captivorum, cum duce victore regionem Gotthicam depopulaUrbes famosissimas Nemausum, Agatem hac Biterris, funditus muros et moenia destruens, igne subposito, concremavit; suburbana et castra illius regiones vastavit. Devicto adversariorum agmine, Christo in omnibus praesule et caput salutis victorie, salubriter remeavit in r
Abbreviated transcription (Latin):
restituũt. Uictor igit᷑ atq bel¬
suo transiit. gothorũ fines pene¬
trauit. atq narbonensem usq
ꝑaccessit. ip̃am urbem celeber¬
rimã atq metropolim eorũ obse¬
dit. super adice fluiuo muntioñe
in girũ in modũ arietũ ĩstru¬
xit. regem sarracenorũ noĩe
athima cũ satellitibus suis ibidẽ
reclusit. castraq metatus est
undiq. Hec audientes maiores
natu et p̾ncipes sarracenorũ
qui cõmorabant᷑ illo tp̃e in
regione hispamarũ coadunato
exercitu hostiũ cũ alio rege
uiriliter armati consurgunt
p̃parati ad p̾liũ. cõtra quos
p̃fatus harolus dux tͥũphator
occurrit suꝑ fluuũ birsa et
ualle corbaria palacio. Illisq
mutuo confligentib sarracem
deuicti atq prostrati cernẽtes
regem suũ interfectũ in fugami
lapsi terga uerterũt. Qui eua¬
serãt cupientes nauali euectõe
euadere. in stãgnũ maris na
Mox franci cũ nauibus et
iaculis armatorus suꝑ eos

Expanded text:
restituunt. Victor igitur atque belrestituunt. Victor igitur atque belsuo transiit, Gotthorum fines penetravit, usque Narbonensem Galliam peraccessit, ipsam urbem celeberrimam, atque metropolim eorum obsedit: super Adice fluvio munitionem in gyrum in modum arietum instruxit, regem Sarracenorum, nomine Athima, cum satellitibus suis ibidem reclusit, castraque metatus est undique. Haec audientes majores natu et principes Sarracenorum, qui commorabantur eo tempore in regione Hispaniarum, coadunato exercitu hostium cum alio rege,sus Carolum viriliter armati consurgunt, praeparantur ad praelium: contra quos praefatus dux Carolus triumphator occurrit, super fluvio Birra, et valle Corbaria Palatio; illisque mutuo confligentibus, Sarraceni devicti atque prostrati, cernentes regem eorum interfectum, in fugam lapsi terga verterunt. Qui evaserant cupientes navali evectione evadere, in stagno maris natMox Franci cum navibus et jaculis armatoriis super eos
Abbreviated transcription (Latin):
quos mͦ sarracenos/ corrupto
rhodamĩ fluuiũ insidiãtib ĩfi¬
delibus hõibus sub dolo et fraude¬
sub mauranto quodã et socus
eius auennonem urbẽ munitis¬
sunã ac montuosam ip̃i surra¬
ceni collecto hostili agmine ingre
dux germanũ suũ uirũ indu¬
striũ childebrandũ ducem cũ
reliquis ducib et comitibus¬
in illis partibus cũ apparatu
hostibudirigit. Quiq ꝓpere
ad eadem urbem ꝑuenientes
tentoria ĩstruũt undiq ip̃m
opidũ et suburbana poccupãt
munitissimã ciuitatẽ cbsident
aciem instriũt. donet in secutꝰ
ui belligerator iarolus ꝑdutã
urbem aggredit᷑ mures ciait¬
dat. castra ponit. obsldiouem
toaceruat. et in modũ iherito
tũ strepitu hostiũ et sonitu
tubarũ cũ machinis et restiũ
fumbus super muros et eduĩ
mema irruũt. Urbem mum¬
tissimã ingredientes suctẽdũt
Hostes suorũ capiũt int̾ficien¬
tes trucidãt atq prosternũt
et in suam ditionem efficaciter

Expanded text:
Sarracenos vocabulo Rhodanum fluvium, insidiantibus infidelibus hominibus sub dolo 678 et fraude Mauronto quodam cum sociis suis, Avenionem urbem munitissimam ac montuosam, ipsi Sarraceni, collecto hostili agmine, ingredux germanum suum, virum industrium, Childebrandum ducem, cum reliquis ducibus et comitibus, illis partibus cum apparatu hostili dirigit; quique praepropere ad eamdem urbem pervenientes tentoria instruunt. Undique ipsum oppidum et suburbana praeoccupant, munitissimam civitatem obsident, aciem instruunt, donec insecutus vir belligerator Carolus praedictam urbem aggreditur, muros circumdat, castra ponit, obsidionem coacervat, in modum Hiericho cum strepitu hostium et sonitu tubarum, cum machinis et restium funibus super muros et aedium moenia irruunt, urbem munitissimam ingredientes succendunt, hostes inimicos suos capiunt, interficientes trucidant atque prosternunt, et in suam ditionem efficaciter
Abbreviated transcription (Latin):
Alteri uero filio iumore pipmo
noĩe burgũdiam neustriam
et prouinciami ꝑmisit. Eo ãno
pipinꝰ dux cõmoto exercitu
cũ auũculo suo childẽbrando
duce et multitudĩe pͥmatũ
et agmine satellitũ plurnnoꝵ
burgũdiam dirigũt. fines regi¬
oms preoccupãt. Intim quod dicẽ
dolor et meror solicitat in sole¬
et luna et stellis noua signa
apparuerũt. nec nõ et pastalis
sct̃i dyonisii martiris multis mu¬
neribus ditauit. Uemensqz
carisiaco uilla pallacii suꝑ isarã
Fluuiũ ualida febre correptus
obit in pace. cũcta in giro regna
acquisita. Rexit aũt utraq rogna

Expanded text:
pino nomine Burgundiam, Neuster et Provintiam praemisit. 24. Eo anno Pippinus dux, commoto exercito, cum avunculo suo Childebrando duce et multitudine primatum et agminum satellitum plurimorum Burgundia dirigunt, fines regionum praeoccupant. Interim, quod dici dolor et meror est, solet luna et stellis nova signa apparuerunt, seu et paschalis sancti Dyonisii martyris multis muneribus ditavit; veniensque Carisiacum villam palatii super Issaram fluvium, valida febre correptus obiit in pace, cunctis in gyro regnis acquisitis. Rexit autem utraque regna
Abbreviated transcription (Latin):
suũ pippinũ misit. ut more
pͥmꝰ attonderet. ac pater illi
spũalis existeret. Quod ille gra¬
tissime complens multis ditatũ
munerib genitori natũ remisit.
Qua de re contingit ut eo tp̃e
beatus papa gregorus a sede¬
sepulcri cũ unnculis sct̃i petri
et munerib magnis et infini

Expanded text:
suum Pippinum misit, ut more um primus attonderet, ac Pater illi spiritalis exsisteret: quod ille gratantissime complens, multis ditatum muneribus genitori natum remisit . Qua de re contigit, ut lebeatus papa Gregorsepulcri, cum vinculis sancti Petri et muneribus magnis et infinit
Abbreviated transcription (Latin):
uidel grimone abbe corbonẽsis
monasterii et sigoberto reclauso
basilice sancti dyomsii martiris
ad limina sct̃i petri et pauli
destinauit. Igit᷑ memoratus
p̾nceps consilio optimatum
suorũ petito filiis suis regna
suũ harlomãnũ noĩe austria
siiauia que nũt allamania dr̃

Expanded text:
biensis monasterii, et Sigibertum, reclusum basilicae sancti Dionysii martyris, Romam ad limina sancti Petri et sancti Pauli destinavit. Igitur memoratus princeps, consilio optimatum suorum expetito, filiis suis regna suo, Carlomanno nomine. Auster, et Suaviam, quae nunc Alama
Abbreviated transcription (Latin):
Demo in curriculo ãmi illius
mense scdõ predictũ germanũ
ducib atq comitibus cõmoto
excitũ in partib proiũcie di¬
rigit. Auennonẽ urbẽ uenien¬
illuc ꝑaccessit. cũctãq regionẽ
usq litus maris magni sue dña¬
tiom instituit. Fugato q duce
manronto ĩpenetrabiles et
tutissimas rupes maritimis
munitionib p̃fatus pͥnceps

Expanded text:
Denuo curriculo anni illius mense secundo ; praedictum germanum ducibus atque comitibus, commoto exercitu, partibus Provintie diriget. Avennionem urbem venienperaccessit cunctamque regionem usque litus maris magni sue dominationi restituit, fugato duce Mauronto inpenetrabilibus, tutissimis rupibus, maritimis munitionibus. Praefatus princeps
Abbreviated transcription (Latin):
Rater karlomãm et pi¬
pim noĩe griffo pipino
fratri suo subiectus ẽe nolens
ꝙius sub illo honorifice uiuẽt
collecta manu in saxomiã ꝓfu¬
git: collecto q saxonũ excitu
suꝑ fluuiũ ouacra in loco qui
D orheimi consedit Ac pipinꝰ
cũ exercitu francorũ per
thoringiam profectus cõtra
frĩs dolos saxomã ingressus
est. conseditqz suꝑ fluuium
missaha in loco qui uocat᷑ stra¬
huingi. preliũ tñ non est int̾
eos cõmissũ. s ex placito dis
diffidens baioariam petut et
copiis que de francia ad eũ con¬
fluebant ip̃m ducatũ in suam
redegit potestateni. Tassilionẽ
et hiltrudem in deditionẽ acte¬
pit. simuithgerũ ad auxiliũ sͥ
uemientem suscepit. hec cũ ad
pippinũ ꝑlata fuissent cũ ma¬
ximo exercitu baioariam ꝑfectꝰ
est. fratremq suũ griffonem
cũ om̃ib qui cũ ip̃o uel ad
ip̃m uenerãt cepit. tassillonẽ
in ducatũ restituit. Domũ q
reuersus griffonem more ducũ
xII. comitatib donauit. S

Expanded text:
rater Karlomanni et Pippini, nomine Gripho, Pippino fratri suo subiectus esse nolens, quamquam sub illo honorifice viveret, collecta manu in Saxoniam profugit, collectoque Saxonum exercitu super fluvium Ovacra in loco qui dicitur Orheim consedit: et Pippinus cum exercitu Francorum per Thuringiam profectus, contra fratris dolos Saxoniam ingressus est, conseditque super fluvium Missaha in loco qui vocatur Skahningi . Proelium tamen non est inter eos commissum, sed ex placito discnum fidei diffidens, Baioariam petiit, et copiis, quae de Francia ad eum confluebant, ipsum ducatum in suam redegit potestatem, Tassilonem et Hiltrudem in deditionem accepit, Swithgerum ad auxilium sibi venientem suscepit. Haec cum ad Pippinum perlata fuissent, cum maximo exercitu Baioariam profectus est, fratremque suum Griphonem cum omnibus qui cum ipso vel ad ipsum venerant coepit, Tassilonem in ducatum restituit, domumque reversus, Griphonem more ducum duodecim comitatibus donavit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uicus rex secus suessio¬
nis in monasterio sancti me¬
dardi natiuitatem dm̃i celebra¬
uit. Indeq ad andriac̃a uillã
prexit.et pascha dm̃ m mo¬
nasterio sancti dyom sii celobrãs
suadente hugone abb̃e et marchi¬
one ꝑrexit ultra sequanã tam
pro auxilio hugonis cõtra nor
castellũ et honores filii odoms
onis ebroicensem ciuitatem
usurpans multas dep̃dationes
circũ c̾ta in illis regionibus ex¬
ercebat. Insuper et eiri cum
more normainco dep̾dari p̃sũpsit.
Et uemiens ludouicus usq tu¬
ronis infirmatus est usq ad des¬
perationem uite. S miserante
dño aliquãtulũ cõualescens sata¬
gentib quibusdã conciliariis suis
et amicis gorfridi uenit ad eũ
isdem gorfridus adducẽs ad eũ
filios suos ea conditõe ut ca¬
stellũ et honores quos ĩuaserãt
ludouico regi redderent. et post¬
ea ꝑ concessionẽ illiꝰ haberẽt
Tũc gorfridus partẽ de bri¬
tombus ad regis fidelitatem

Expanded text:
icus rex secus Suessionis in monasterio Sancti Medardi nativitatem Domini celebravit, indeque ad Audriacam villam perrexit, et pascha Domini in monasterio Sancti Dyonisii celebravit. Ac suadente Hugone abbate et markione, perrexit ultra Sequanam, tam pro auxilio Hugonis contra Nortcastellum et honores filii Odonisonis, Ebrocensem civitatem usurpans, multas depraedationes circumcirca in illis regionibus exercebat, insuper et Eiricum more Nortmannico depraedari praesumpsit. Et veniens Hlodowicus usque Turonis, infirmatus est usque ad desperationem vitae. Sed miserante Domino aliquantulum convalescens, satagentibus quibusdam consiliariis suis et amicis Gozfridi, venit ad eum isdem Gozfridus, adducens secum filios suos ea conditione, ut castellum et honores quos invaserant Hlodowico regi redderent et postea per concessionem illius haberent. Tunc Gozfridus partem de Brittonibus ad regis fidelitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Rdmauit aũt illo in
tp̃e in finb aqͥtanor
tircũquaq firmissimã tutela
Nã ciuitatem ausonã. castrũ
cardonem. castaserrã. et reliq̃
opida olii deserta iimuit
habitari fecit et hurello comiti
cũ cõgruis auxiliis tuenda cõ¬
misit.

Expanded text:
illo in tempore in finibus Aquitanorum circumquaque firmissimam tutelam; nam civitatem Ausonam, castrum Cardonam, Castaserram et reliqua oppida olim deserta munivit, habitari fecit et Burrello comiti cum congruis auxiliis tuenda commisit.
Abbreviated transcription (Latin):
Tsi in cuiusq nr̃m re¬
gnũ pagani siue pseudo¬
xpĩãm insurrexerĩt unꝰquisq
rõnabiliter potuerit. aut ꝑ
semet ip̃m aut ꝑ suos fideles
et concilio et auxilio prout
melius potuerit adiuuet.

Expanded text:
si in cuiuscumque nostrum regno pagani sive pseudochristiani insurrexerint, unusquisque tionabiliter potuerit, aut per semet ipsum aut per suos fideles et consilio et auxilio, prout melius potuerit, adiuvet.
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ad ea recuperanda direxit.
dens legatos ad castrũ caprariã
ut ciues sͥ aperiãt dirigit.
De utheria uero mulier nobilis
et sapiens. cuiꝰ uir ad p̾dictã
urbem p̃p̃ hostilem transierat
incursũ theodeberto mãdauit
ꝙ ueniens cũ pace susciꝑet.
Quo aduentante illa ei obuiã
est progressa. Cuiꝰ spẽ rex
captus suo eam cõiixit stratu
sigmaldũ parentẽ suũ
octidens gladio clam mãdauit
theodeberto ut filiũ eius qui
una c̃ũ eo ierat interimeret
fugã suasit donec post mortẽ
patris ip̃o regñãte ad eum
reuerteret᷑. Qui fugiens apd̾
latium latuit. Post ñciatur
theodeberto patrem grauiter
egrotare. Qui postpositis ce¬
teris rebus eo tendit. deuthe¬
ria aruerno relicta

Expanded text:
suum ad ea recuperanda direxit. suum ad ea recuperanda direxit. dens, legatos ad castrum Caprariam, ut sibi cives aperiant, dirigit. Deutheria vero mulier nobilis et sapiens, cujus vir ad praedictam urbem propter hostilem transierat incursum, Theodeberto mandavit quod veniens cum pace susciperetur. Quo adventante, illa ei obviam est progressa. Cujus specie rex captus, suo eam conjunxit stratu. Sigivaldum parentem suum occidens gladio, clam mandavit Theodeberto ut filium ejus, qui una cum eo ierat, interimeret.fugam suasit, donec post mortem patris ipso regnante ad eum reverteretur. Qui fugiens apud Latium latuit. Post haec nuntiatur Theodeberto patrem graviter aegrotare. Qui postpositis caeteris rebus eo tendit, Deutheria Arverno relicta
Abbreviated transcription (Latin):
morarẽt᷑ rotdulphus rex
herulorũ fedus quod cũ tatone
pepigerat irrũpens eo ꝙ
compererat frem suũ germanũ
a filia tatonis nefandissime
interẽptũ bellũ ei intulit.
Oz ip̃e cũ sius a longobardis
superatus iuta pariter et
regno est pͥuatus. Tanta aũt
consternatio ac ut uerius
dicam mentiũ alienatio eiꝰ
ĩuasit exercitũ. ut uiriles
segetes lini campos flumina
trederent. Dũ q brachia ac¬
si nataturi extenderent ac suꝑ¬
uenientibus sine dificultate
cedebant᷑ hostibus. Irruit aũt
suꝑ tatonẽ uuacco filius frĩs
sui interfecto q eo regnũ ip̃e
iam octanus suꝑ longobardos
tenuit. huiꝰ filiam ut p̃ditũ
est theodericus filio suo theode¬
berto despondit. Quem ille ͣ¬
Quam ille post mortem prĩs
relinques deuteriã romani ge¬
neris filiam feminã hac de cã
duxit uxorem. dũ gothi post
mortẽ clodouei multa de his q̃
ip̃e eis abstulerat ꝑuasissent
theodericus theodebertũ filium

Expanded text:
demorantur, Radulfus, rex demorantur, Radulfus, rex Herulorum, foedus quod cum Tatone pepigerat irrumpens, eo quod compererat fratrem suum germanum a filia Tatonis nefandissime interemptum, bellum ei intulit. Sed ipse cum suis a Longobardis superatus, vita pariter et regno est privatus. Tanta autem consternatio ac ut verius dicam mentium alienatio ejus invasit exercitum, ut virides segetes, lini campos, flumina crederent. Dumque brachia quasi nataturi extenderent, a supervenientibus sine difficultate caedebantur hostibus. Irruit autem super Tationem Wacho filius fratris sui: interfectoque eo, ipse jam octavus super Longobardos regnum tenuit. Hujus filiam, ut praedictum est, Theodoricus filio suo Theodeberto despondit. Quam ille post mortem patris relinquens, Deutheriam Romani generis feminam hac de causa duxit uxorem: Dum Gothi, post mortem Clodovei, multa de his quae ipse eis abstulerat pervasissent, Theodoricus Theodebertum filium
Abbreviated transcription (Latin):
It locus nos ãmonet¬
intermissa paululum
cepte rei serie exordiũ nos
huiꝰ pandere gentis. et prete¬
rita retro tp̃a retractando
repetere. maxĩe cũ preclara
quedã gesta francorũ in hy¬
storia contineant᷑ longobar¬
dorũ. Gumili igit᷑ qui et lon¬
gobardi ab insula germanie
ac aione ducibus regione
uittus penuriã exire cõpulsi
transierũt in maurĩga. Unde
progressi hĩtauerũt ĩ golãda
Mortuis q ducib regem sibi
agelmũdũ filiũ aionis ducis
pugnã quam inter odoacrem
et pheledheũ fuisse suꝑiori
cõmemorauimꝰ libello. ꝓfecti
longobardi de golanda ꝓue¬
nerũt in rigiland. que latine
rugorũ patria dr̃. Nã land
lingua germanorũ pat᷑a dr̃
uerbo latmnorũ. Exempto aũt
hũanis rebus gudehoc. suctes¬
sit ei filius claffo. decedente
quoq claffone tato reginĩ
tenuit. Quo tp̃e longobardi
relicta rugorũ patria uenerũt
in campis patentib qui ser¬
mone barbarico felth appellãt
manserũtq ibi. Quo dumi

Expanded text:
ic locus nos admonetintermissa paululum coeptae rei serie, exordium nos hujus pandere gentis, et praeterita retro tempora retractando repetere; maxime cum praeclara quaedam Francorum gesta in Historia contineantur Longobardorum. Winili igitur, qui et Longobardi, ab insula Germaniaeac Aione ducibus, regionevictus penuriam exire compulsi, transierunt in Mauringua. Unde progressi habitaverunt in Gollanda. Mortuisque ducibus, regem sibi Agelmundum filium Aionis ducis pugnam, quam inter Odoacrem et Feletheum fuisse superiori commemoravimus libello, profecti Longobardi de Gollanda pervenerunt in Rugiland, quae Latine Rugorum patria dicitur. Nam land lingua Germanorum, patria dicitur verbo Latinorum. Exempto autem humanis rebus Gudehoc, successit ei filius Claffo. Decedente quoque Claffone, Tato regnum tenuit. Quo tempore Longobardi, relicta Rugorum patria, venerunt in campis patentibus, qui sermone barbarico felth appellantur, manseruntque ibi. Quo dum
Abbreviated transcription (Latin):
odo necño et fulco et hugo
abbates ad se uenirent. qͣtinꝰ
cũ eis deliberaret᷑ quomiͦ petiͦ
eorũ impleri posset. Precepit
sibi in crastinũ dirigerentur
qui tempus aduentus supra¬
dictorũ ab eo cognoscerent
uirorũ. et sit ad condictã diem
sibi occurrerent de cã sũp̃dicta
tractaturi. Etẽm mutato cõsilio
cũ his qui eius fauore duce¬
bant᷑ reluto patre in moͣsterio
sancti dyonisii ip̃e burgũdiã
petut. Uiennã usq ꝑuenit
ibidem q statiuã face̾ delegit.
At uero hi qui cũ imꝑatore
remãserãt eũ ad recipiendas
imperatorias hortabãt᷑ infulas

Expanded text:
Odo, necnon et Fulco sed et Hugo Odo, necnon et Fulco sed et Hugo abbates, ad se venirent, quatinus cum eis deliberaretur, quomodo petitio eorum impleri posset; precepit sibi in crastinum dirigerentur, qui tempus adventus supradictorum ab eo cognoscerent virorum et sic ad condictam diem sibi occurrerent, de causa supradicta tractaturi. Enimvero mutato consilio, cum his qui eius favore ducebantur, relicto patre in monasterio sancti Dyonisii, ipse Burgundiam petiit, Uiennam usque pervenit, ibidemque stativam facere delegit. At vero hii, qui cum imperatore remanserant, eum ad recipiendas imperatorias hortabantur infulas.
Abbreviated transcription (Latin):
pro colligendis socus suspensi.
ini iulla bonogilo et ei que cͥcũ¬
iacent p̃dus aliquot consedere
diebus. Instabat sane sancte
quadragesime tempus cuius
ebdomada pͥma feria quinta
missi sũt ab illis legati adrebaldꝰ
abbas et gantselinꝰ comes
ad lothariũ filiũ imꝑatoris
postulãtes ut eis absolutus
custodie uinculis imperator
redderet᷑. Quorũ si pareret
postulatiom ip̃i quoq ei cã
apud patrem selutis et hono¬
ris olim depositi forent. Om
ałs etiam si necesse esset cũ
sui periculo eũ requisituri.
et resistentibus sibi in hac
re cũ armis deo iudice essent
obiuaturi. Dane huic mãdato
respondit lothariũs. nullũ plꝰ
se uel compati paterne cala¬
mitati uel congaude ꝓsꝑitati
nec debere sibi imputari cul¬
paii semoratus sibi oblati.
cũ ip̃i eũ destituissent ac
constaret hoc actũ iudicio epi¬
scopali. Cum hac gͦ satisfa¬
ctione predicti remissi sunt
legati ad eos qui se miserant

Expanded text:
pro colligendis sotiis suspensi, pro colligendis sotiis suspensi, in villa Bonogilo et eis quae circumiacent praediis aliquot consedere diebus. Instabat sane sanctae quadragesime tempus; cuius ebdomada prima, feria V., missi sunt ab illis legati, Adrebaldus abbas et Gautselmus comes, ad Hlotharium filium imperatoris postulantes, ut eis absolutus custodie vinculis imperator redderetur. Quorum si pareret postulationi, ipsi quoque ei causa apud patrem salutis et honoris olim dispositi forent, sin alias, etiamsi necesse esset cum sui periculo, eum requisituri et resistentibus sibi in hac re cum armis, Deo iudice, essent obviaturi. Sane huic mandato respondit Hlotharius, nullum plus se vel compati paterne calamitati vel congaudere prosperitati, nec debere sibi imputari culpam senioratus sibi oblati, cum ipsi eum destituissent ac constaret hoc actum iuditio episcopali. Cum hac ergo satisfactione praedicti remissi sunt legati ad eos, qui se miserant;
Abbreviated transcription (Latin):
debãt. promissionib alliciebãt.
uitamẽtis astringebãt. et iii
unũ uelle federabãt. hieme
aũt̃ exacta. et uere iam roseã
faciem pretendente lothariꝯ
patre assumpto per pagum
hasbamensem iter arripuit.
et parisius urbem petut. ubi
obiuam sibi fore sibi cunctos
fideles precepit. Cui eggebardꝰ
comes. et alii alius pagi ꝓte¬
res magna coacta manu obiuã
pro liberatione imperatoris
pugnaturi processerũt. Pue¬
nerat q res ad effectũ insi
piissimꝰ imperator cauẽs. et
multorũ ꝑiculũ simul et ꝓpũ
ab hoc incepto precepto et
obtestatione eos inhibuisset
aquitama cũ maxima mami
exiens. et ad sequanã usq¬
ueniens cũ pontes destructi. na¬
uesq alto demerse transitũ
prohibuissent substitit. Porro
Uuermus et berhardus comites
plurimis sociorũ ex burgũdie
partibus coactis ad maternã
Fluuiũ usq ꝑuenerũt. et ibi
partim auctoritate atq inten¬
perie aeris retardati. partim

Expanded text:
debant, promissionibus alliciebant, debant, promissionibus alliciebant, iuramentis adstringebant et in unum velle foederabant. L. L.Hieme autem exacta et vere iam roseam fatiem pretendente, Hlotharius patre assumpto per pagum Hasbaniensem iter arripuit et Parisius urbem petivit, ubi obviam sibi fore cunctos sibi fideles praecepit. Cui Eggebardus comes et alii illius pagi proceres cum magna coacta manu obviam pro liberatione imperatoris pugnaturi processerunt; perveneratque res ad effectum, nisi piissimus imperator cavens et multorum periculum simul et proprium, ab hoc incoepto praecepto et obtestatione eos inibuisset.Aquitania cum maxima manu exiens et ad Sequanam usqveniens, cum pontes destructi navesque alto demerse transitum prohibuissent, substitit. Porro Uuerinus et Berhardus comites, plurimis sotiorum ex Burgundię partibus coactis, ad Matronam fluvium usque pervenerunt, et ibi partim austeritate atque intemperiae aeris retardati, partim
Abbreviated transcription (Latin):
et sancti sebastiam mrĩs armã
deponere. et ante altare pone
cogũt pulla q indutũ ueste
adhibita magna custodia sub
sestũ quoddã retrudũt. Expleto
hoc negocio missa saricti mar¬
tun ppłus licencia accepta ꝓ
ralib gestis mestus ad ꝓpria
reuertit᷑. otharius aũt patrẽ¬
sui secũ ducens aquisgram hie¬
matũ regredit᷑. Infra huius
hiemis etatem gregatim ppłi
taem francie. ꝙͣ burgũdie n ñõ¬
et aquitanie. s et germame coeũ¬
tes calamitosis querelis de impe¬
ratoris infortumo querebant᷑.
et quidem in franciã eggardus
comes et uuilleruiꝯ comes sta¬
buli quos poterãt sibi in unione
uolũtatis restituendũ impera¬
torem coadunabãt.A g̾mania
porro hugo abbas in aqͥtamã
missus a ludouico et ab eis qͥ
illuc confugerãt. ad rogone stil
ep̃o et reliquis pipnũ in hoc
ip̃o instigabat. Porro bernardꝰ
et uuerniꝰ in burgũdia cõsi¬
stentem ppłm suasionib accen¬

Expanded text:
et sancti Sebastiani martyris arma et sancti Sebastiani martyris arma deponere et ante altare ponere cogunt, pullaque indutum veste, adhibita magna custodia, sub tectum quoddam retrudunt. Expleto hoc negotio, missa sancti Martini populus licentia accepta, pro talibus gestis mestus ad propria revertitur, Hlotharius autem patrem secum ducens Aquisgrani hiematum regreditur. Infra huius hiemis aetatem gregatim populi tam Frantiae quamque Burgundie, non Aquitanię sed et Germaniae coeuntes, calamitosis querelis de imperEt quidem in Franciam Eggebardus comes, et Willelmus comes stabuli, quos poterant sibi in unione voluntatis restituendi imperatoris coadunabant. A Germania porro Hugo abbas in Aquitaniam missus a Ludovico, et ab eis qui illuc confugerant, a Drogone scilicet episcopo et reliquis, Pippinum in hoc ipsum instigabat. Porro Bernardus et Warinus in Burgundia consistentem populum suasionibus accen
Abbreviated transcription (Latin):
quidam uerbis simplicib q̃dã
iuramentis obiecta diluerũt.
Miseratio tamen huiuste rei
et talis rerũ ꝑmutatio exceptis
auctoribus om̃s habebat. unde
uerentes sceleris conspiratores
ĩ auditi ne uersa uice retro lap¬
sa ferrent᷑. que gesta erãt cal¬
lido ut sibi uisũ est cũ aliqͥbus
ẽporũ utũt᷑ argumẽto ut pro
his de ꝯuibus iam penitudinẽ
gesserat imperator iterũ pubᶜͣ
pñiã armis depositis irreuoca¬
biliter quodã m ͦ ecclĩe satisst¬
cere iudicaret᷑. cũ et leges forẽ¬
ses nõ contra unã culpã semel
cõmissam bis ĩueniant unidi¬
ctani. et nr̃a lex habeat. non
iudicare deũ bis in id ip̃m. Cu
iudicio pauti contradixere.
plures assensũ prebuere. ma¬
xina pars ut assolet in talib
ne pͥmores offenderẽt ũbotenꝰ
consensere. Adiudicatũ gͦ eĩt
absentem et mauditũ nec cõsi¬
tentem neq cõuictũ ante cor¬
pus sancti medardi confessoris

Expanded text:
quidam verbis simplicibus, quidam quidam verbis simplicibus, quidam iuramentis obiecta diluerunt. Miseratio tamen huiusce rei et talis rerum permutatio exceptis auctoribus omnes habebat. Unde verentes sceleris conspiratores inauditi, ne versa vice retrolapsa ferrentur que gesta erant, callido, ut sibi visum est, cum aliquibus episcoporum utuntur argumento, ut pro his, de quibus iam penitudinem gesserat imperator, iterum publica penitentia, armis depositis, inrevocabiliter quodammodo ecclesię satisfacere iudicaretur, cum et leges forenses non contra unam culpam semel commissam bis inveniant et nostra lex habeat, non iudicare Deum bis in idipsum. Cui iuditio pauci contradixere, plures adsensum prebuere, maxima pars, ut adsolet in talibus, ne primores offenderent, verbo tenus consensere. Adiudicatum ergo eum absentem et inauditum nec confitentem neque convictum, ante corpus sancti Medardi confessoris
Abbreviated transcription (Latin):
in baioariam reuertit᷑. Porro
lotharius patro assũpto et
seorsũ cũ deputatis equitãte
atq pͥuatim manẽte merlegiũ
uillain deuemt. ibiqz prout
libuit cõmorãs. et que iussa
sũt ordinãs ac ppłm absolũes
S et cõuentũ ppło compẽdio
indicens uosagũ ꝑ mauri¬
monasteriũ transũt. et medio¬
metricũ que alio noĩe metris
uocat᷑ ꝑuenit. Qua relicta
Uiridumĩ appulit. et suessionũ
adiit. ibiq in monasterio sc̃ti
medardi patrem sub arcta
custodia ẽẽ p̃cepit. et karolo
priuie cõmendato nec tamẽ
attonso ip̃e uenatoĩ institit.
bris sicut cõstitutũ erat patrẽ
secũ ducens compendiũ ueml
tinopolitam imperatoris martꝰ
archiepũs ephesi et ꝓthospa¬
tarius imperatoris ad patrẽ
missa ad se tñ uenientem
suscepit audiuit tragediãꝙ
reportantem pene ĩauditam¬
remisit. In eodem cõuentucũ
multi insimularent᷑ deuotor
in patr̃e deuotionis in filiudꝰ

Expanded text:
in Baioariam revertitur. Porro in Baioariam revertitur. Porro Hlotharius, patre assumpto et seorsum cum deputatis equitante atque privatim manente, Merlegium villam devenit, ibique prout libuit commorans et que visa sunt ordinans ac populum absolvens, sed et conventum populo Compendio indicens, Uosagum per Maurimonasterium transiit et Mediomatricum, que altero nomine Metis vocatur, pervenit. Qua relicta, Uiridunum appulit et Suessionum urbem adiit, ibique in monasterio sancti Medardi patrem sub arta custodia esse praecepit, et Karolo Prumiae commendato, nec tamen attonso. Ipse venationi institit, bris, sicut constitutum erat , patrem secum ducens Compendium venittinopolitani imperatoris, Marcus archiepiscopus Ephesi et protospatarius imperatoris, ad patrem missa, ad se tamen venientem suscepit, audivit tragoediamque reportantem pene iremisit. In eodem conventu cum multi insimularentur devotionis in patrem, defectionis in filium,
Abbreviated transcription (Latin):
ppłari exponerent direptõi
Cui remandãt ut castris
relictis ad se ueniat. se aũt
maturime obuiam sib ꝓcessu¬
ros. Quib altrinsecus sibimet
occurrẽtib imperator filios
amonuit equis desilientes
et sibi occurrẽtes ut ꝓmis¬
siomis sue meniores tam sibi
ꝙͣ filio et uxori inlibata q̃
olim promiserãt conẜuarent
Quos congrue respondentes
ostulatus. et ad castra illoꝵ
est prosecutꝰ. Quo ꝑueni¬
enti uxor subducit᷑. et ad lu¬
douici tabernatula cõuertit᷑.
Ipsũ uero lotharius ad sua
cũ karolo admodũ puero
deduxit. et cũ paucissimis
in papilione ad hoc deputa¬
to consistere fecit. Preter
hec aũt iam ppło iuramẽtis
obstricto imperiũ inter fres
trina sectione partit᷑. uxor
pris a Ludonuico rege recepta
exilio iterũ deportat᷑ in ciui¬
tatem ytalie tortonã. Gre¬
goruis papa talia cernens
cũ maxima merore romã
regredit᷑. et duorũ fratrũ
pipinꝰ in aquitamã. ludouitꝰ

Expanded text:
populari exponerent direptioni. populari exponerent direptioni. Cui remandant, ut castris relictis ad se veniat, se autem maturrime obviam sibi processuros. Quibus altrinsecus sibimet occurrentibus, imperator filios ammonuit equis desilientes et sibi occurrentes, ut promissionis sue memores tam sibi quam filio et uxori inlibata que olim promiserant conservarent. Quos congrue respondentes osculatus et ad castra illorum est prosecutus. Quo pervenienti uxor subducitur et ad Hludouuici tabernacula convertitur, ipsum vero Hlotharius ad sua cum Karolo admodum puero deduxit et cum paucissimis in papilione ad hoc deputato consistere fecit. Post haec autem, iam populo iuramentis obstricto, imperium inter se fratres trina sectione partiuntur. Uxor patris a Hludouuico rege recepta, exilio iterum deportatur in civitatem Italiae Tartonam. Gregorius papa talia cernens, cum maximo merore Romam regreditur, et duorum fratrum Pippinus in Aquitaniam, Hludouuicus