comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si augustus amꝑnis sit ⁊̃ ei qui ĩ
alia ripa sit. ¶ Si aqmͣ ex flumire
p. duxeris. ⁊ flumen recesserit. non
potit subsequi flumen. qreo ioco
seruitus imposita ñ sit. qmͣius is
locus m̃s sit. s si alluuione paula¬
tim actesserif fundo tuo subsetͥi
potes. qr locus totus fluminis c̃¬
uiat cluctoni. S si circũfluere ce¬
locus non seruiat int̾ruptacꝑ sit
seruitus. ¶Aqua q̃ in riuo nas¬
citura tucite iutri fit ab eo quos
ducit. ¶ Ductus aq̃ cuiꝰ origo me¬
moriam excessit iure constituti
ne fundis dnõ aut aquarumruu¬
libus deterius faciat.¶ Si aqua
ducatur ⁊ supͣ eam alia aliqua de
fonte ꝑ ffntẽ qui supͣ riuũ factus
est. iure ducitur. dũ inferiori non
noceatur riio.

Expanded text:
si angustus amnis sit, etiam ei, qui in si angustus amnis sit, etiam ei, qui in alia ripa sit.Si aquam ex flumine publico duxeris et flumen recesserit, non potes subsequi flumen, quia ei loco seruitus imposita non sit, quamuis is locus meus sit, sed si alluuione paulatim accesserit fundo tuo, subsequi potes, quia locus totus fluminis seruiat ductioni. sed si circumfluere coemedius locus non seruiat interruptaque sit seruitus.Aqua, quae in riuo nascitur, tacite lucri fit ab eo qui ducit.Ductus aquae, cuius origo memoriam excessit, iure constituti ne fundum domino aut aquagium riualibus deterius faciat.Si aqua ducatur, supra eam alia aqua per pontem, qui supra riuum factus sit, iure ducitur, dum inferiori riuo non noceatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dicta ad eos ꝑtinent qui acupite du¬
ri .i. ex eo receptaculo ꝙ aqmͣ pu¬
blicã suscipit castellũ accipe. si ex
ex riuo uł ex quo alio loco publico
duc̃c. id ꝙ a pͥncipe ꝯcediturꝰ. ailii¬
aũ uulli competit tus aq̃ dande. ⁊
datur int̾thm̃ p̃diis int̾tlũ ꝑsonis¬
cꝑ p̃clus dat᷑. ꝑ᷑ extincta. ñ extingͥtur
ꝙ datur ꝑsonis cũ ꝑsonis amittitur.
transit impetrabile ẽ. Nam si do¬
cuerit p̃dus suis aqmͣ debitam
⁊ si noiẽ cius fluxisse᷑ aquo do¬
minũ ad se transit. indubitate
impetrat ius aq̃ ducende netr̃e ÷
ñ impetrau̾it. ¶ Meminisse autẽ
debemus in hoc int̾tlicto totam
q̃onem finiri assignationis. siõ
enĩ spat hoc int̾esictũ cam ut¬
suꝑiora interdicta. nec ad possõnt̃ tem
rnarum horarũ aq̃ ductũ hãm.
non possum alia hora duce acmi
quam uis hãm ducendi.
uł amenitatis aqua duci possit. ¶
flumint aqmͣ ducere plures possũt
ita tñ ut uicinus non noceatur: uł

Expanded text:
dicta ad eos pertinent, qui a capite duid est ex eo receptaculo, quod aquam publicam suscipit. castellum accipe. Si ex ex riuo uel ex quo alio loco publico ducere.Idque a principe conceditur: alii nulli competit ius aquae dandae.Et datur interdum praediis, int persona extincta non extinguitur: quod datur personis, cum personis amittitur itransit, impetrabile est: nam si docuerit praediis suis aquam debitam, etsi nomine eius fluxisse, a quo dominium ad se transiit, indubitate impetrat ius aquae ducendae, nec est non impetraverit. Meminisse autem debemus in hoc interdicto totam quaestionem finiri adsignationis: non enim praeparat hoc interdictum causuperiora interdicta, nec ad possessionem trnarum horarum aquae ductum habeam, non possum alia hora ducere, quam qua ius habeam ducendi. uflumine aquam ducere plures possunt, ita tamen, ut uicinis non noceant, uel,
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Duplex ini tlictum utriꝙ ope¬
tit. ¶Labo ꝑutat ꝑ hoc int̾lictum
fodiat. serat. succidat. putet. edifi¬
cet ꝙͣ ex ere aqua qmͣ ille hoc anno
ꝑ fundum tuũ siue uicio duxit inqͥne¬
tur. iicietur corrũpatur. det̾ior ue
fiat. ⁊ similit̃ de estiua aqua deb̾e
int̾clici ait. ¶ Siquis hoci conces¬
serit. ne liceat sibi aqmͣ in p̃diosu¬
o q̃rere. ea cõcessio ualet. ¶ Desñ
ait p̃tor utipͥore estate aqm qua
de agitur. nec ui. nec clam. nec p̃¬
caris ab illo duxisti quo minꝰ ita du

Expanded text:
dente, duplex interdictum utrique competit.Labeo putat per hoc interdictum fodiat serat succidat putet aedificet, quare ex re ea aqua, quam ille hoc anno per fundum tuum sine uitio duxit, inquinetur uitietur corrumpatur deteriorue fiat: et similiter de aestiua aqua debere interdici ait.Si quis hoc cesserit, ne liceat sibi aquam quaerere, ea cessio ualet.Deinde ait praetor: 'Uti priore aestate aquam, qua de agitur, nec ui nec clam nec precario ab illo duxisti
Abbreviated transcription (Latin):
imponi potest. ¶ Hec int̾cicta
de aqua idem desonte ad eam acͣ
non aliũde. harum enĩ aquarũ
⁊̃ seruttus iure ciuili cõstitui
potꝰ. ¶ Capud aque illud ẽ unde¬
ea aqua nascitur Si ex fonte n¬
nascatur ip̃e fons si ex clumine
uł lacu pͥmauicilia uł pͥncipia
fossaꝵ quib aque ex fluĩe. ł ex
lacu ĩ pͥmũ riuũ opelli solet ꝓ
plane si aqua sudorib mananã¬
do in alique̾ prunũ locũ efflue¬
re atq ibi apparere incipit. hoc
euis caput dicemus nͥ primum
em̾sit. ⁊ qualit̾tũ cõstitutũ sit  imi¬
ius aq̃ ducendũ est hoc inf̾clictũ
locum hr̃ẽ. s et si iure aqͣ ñ deb̾e¬
tur alicui si tñ iure duc̃̾e se pu¬
tauit. cũ ñ in uire. s ĩ fcs erra¬
uit. dicendũ est eo q iure utim. u
ut int̾tlcõ hoc uti possit sufficit
enĩ se iure le duc̾e putauit nec
ui. nec clam. nͨ p̃cario durit ⁊̃¬

Expanded text:
oni potest. Haec interdicta de aqua, item de fonte ad eam aquanon aliunde: harum enim aquarum etiam seruitus iure ciuili constitui potest. Caput aquae illud est, unde aqua nascitur: si ex fonte nascatur, ipse fons: si ex flumine uel lacu, prima incilia uel principia fossarum, quibus ‹a›quae ex flumine uel ex lacu in primum riuum compelli solent. plane si aqua sudoribus manando in aliquem primum locum effluere atque ibi apparere incipit, eius hoc caput dicemus, ubi primum emergit. Et qualiter sit constitutum ius quae, dicendum est hoc interdictum locum habere.Sed etsi iure aqua non debetur alicui, si tamen iure ducere se putauit, cum non in iure, sed in facto errauit, dicendum est eoque iure utimur, ut interdicto hoc uti possit: sufficit enim, si iure se ducere putauit nec ui nec clam nec precario duxit
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ nõ nocebit. qͥ ipĩ uiciose usi funt.
si cestator uenditor ue recte usi
sunt.
id suo iure fac̾e̾t᷑. s si ꝓhibe̾tur ñ hoc
facturꝰ inutile ẽ ei int̾clcm̃ de
itin̾e accuq. nam ut hoc uit̾dcm̃

Expanded text:
 non nocebit, quod ipsi uitiose usi sunt, si testator uenditorue recte usi sunt. id suo iure faceret, sed, si prohiberetur, non facturus, inutile est ei interdictum de iti
Abbreviated transcription (Latin):
duci assidue solet uł estiuo tp̃r uł
hẏberno. ⁊̃ si aliqũ ducta non est.
a quoq ducitur cotidiana cuiꝰ serui¬
tus intmissione tp̃ris diuisa est.
¶ Estiua aũ ea est qͣ estate soła
rumq autẽ estate utimurꝰ ego ꝓ
bandũ puto ex ꝓposito utentes. ⁊
ex natura locoꝵ aꝙͣ estiuam ab aq¬
cotidiana disceri. nam si sit end aqͣ
q̃ ꝑpetuo duci possit. ego tñ estate
sola ea utar. dicendum ẽ hnͣc acͣ
eẽ estiuam. ¶ Rursus si ẽa sit aqͥ
q̃ ñ nisi estate duci possit. estiua di¬
cetur. ⁊ si ea sint loca q̃ natura ñ
admnittant aqmͣ nͥ estate dicend̾
erit recte estiuam dici. ¶Raũ
scriptũ est inint̾dicto uti hoc ãno
aqm᷑ duxisti. hoc ẽ ñ cotidie. set
dĩana qͥdẽ aqua ea ẽ q̃ cotidie duci
possit. uł hyeme uł estate. ⁊ si a¬
liquo momento temꝑis ducta nõ¬

Expanded text:
duci adsidue solet uel aestiuo tempore uel hiberno, etiamsi aliquando ducta non est: ea quoque dicitur cottidiana, cuius seruitus intermissione temporis diuisa est. aestiua autem ea est, qua aestate sola rumque autem aestate utamur. ego puto probandum ex proposito utentis et ex natura locorum aquam aestiuam a cottidiana discerni: nam si sit ea aqua, quae perpetuo duci possit, ego tamen aestate sola ea utar, dicendum est hanc aquam esse aestiuam: rursum si ea sit aqua, quae non nisi aestate duci possit, aestiua dicetur: et si ea sint loca, quae natura non admittant aquam nisi aestate, dicendum erit recte aestiuam dici.Quod autem scriptum est in interdicto: 'uti hoc anno aquam duxisti' hoc est: non cottidie, sed diana quidem aqua alia est, quae cottidie duci possit, vel hieme vel aestate, etsi aliquo momento temporis ducta
Abbreviated transcription (Latin):
qui in totũ animũ agendi deposuit.
non qui distulit accusatõnẽ. s que
ꝑmissũ imꝑatoris ab accusatõne
destitit impunitus est¬
lp̃.ł. Quius adrianꝰ saliuo ca¬

Expanded text:
qui in totum animum agendi deposuit, non qui distulit accusationem, sed qui permissu imperatoris ab accusatione destitit, impunitus estlis.Diuus Hadrianus Saluio Ca
Abbreviated transcription (Latin):
.Uł. L Tres ẽẽ spẽs mortis can¬
O donatõnis ait unã cũ quis nullo p̃¬
sentis ꝑiculi metu ꝯt̾ritus. s sola
cogitatione mortalitatis donat aliã
oẽ spẽm mortis cã donatõnũ ait. cũ
quis iminente ꝑiculo ꝯmotus ita
donat ut statim fiat accipientis. Tcr¬
mortis ñ sic d ut statĩ fiat accipiẽ¬
tis. s tũt demũ cũ mors fui̾t ĩsecu

Expanded text:
um tres esse speci‹e›s mortis causa donationum ait, unam, cum quis nullo praesentis periculi metu conterritus, sed sola cogitatione mortalitatis donat. aliam esse speciem mortis causa donationum ait, cum quis imminente periculo commotus ita donat, ut statim fiat accipientis. termotus non sic det, ut statim faciat accipientis
Abbreviated transcription (Latin):
ceu̾ .ł. Ad eũ ꝙ̃ manumsserat
epła misit in hec u̾ba. ⁊ ticius sti¬
cho liberto suo salutẽ cũ te manu¬
miserim peculiũ quoꝙ tuũ omne
quiequid habes tam ĩ uõib ꝙͣ in
reb mouentib. siĩ ĩnumerato me tͥ
concede hac epła manu mea scripta
notũ tibi facio eumdẽ lib̾tũ intestõ¬

Expanded text:
um. Ad eum, quem manumiserat, epistulam misit in haec uerba: 'Titius Sticho liberto suo salutem. cum te manumiserim, peculium quoque tuum omne, quidquid habes tam in nominibus quam in rebus mouentibus siue in numerato, me tibi concedere hac epistula manu mea scripta notum tibi facio'. eundem libertum test
Abbreviated transcription (Latin):
od̾. ł Obliganur aut rei aut
sbis. aũ simul utroq. aũ consensu
aut lege. aut ilre honorario. aut
nect̃itate. aut ex fc̃o. ¶ Re obli¬
gamur cum res ipã int̾cedit ũbis cũ
precelit int̾togatõ ⁊ sequit᷑ cõgrua res¬
ponsio. ¶ Re ⁊ u̾bis parit̾ obligam᷑.
cum ⁊ res et int̾rogatio inf̾cedit. ce¬
¶Consentientes ĩ alicͣ rem ex con¬
sensu obligari neccĩo ex uolũtate nr̃a
uidemur. ¶ Lege obligamur cum
obtẽꝑantes legib alicxͥ scd̾m p̃cep¬
tũ legis. aut contͣfatimus ¶ Iure
honerario obligamur ex hut que
edcõ ꝑpetuo uł magr̃ãtu fieri p̃cipi¬
untur uł fieri ꝓhibent᷑ neccĩtate
obliganturꝰ quib non licet aliud
facere qmͣꝙ p̃ceptũ est ꝙ euenit᷑¬
ĩ neccio herede. ¶ Ex fcõ obligam᷑
cũ in fcõ qõnis sũma consistit. ¶ Eti¬
am nudus cõsensus sufficit obligoi
ꝓͣuis u̾bis ħ expͥmi possit ħ. Set¬
⁊ nutu solo pleraq consistunt :

Expanded text:
ularum Obligamur aut re aut verbis aut simul utroque aut consensu aut lege aut iure honorario aut necessitate aut ex peccato. Re obligamur, cum res ipsa intercedit. Verbis, cum praecedit interrogatio et sequitur congruens responsio. Re et verbis pariter obligamur, cum et res interrogationi intercedit, consentientes in aliquam rem. Ex consensu obligari necessario ex voluntate nostra videmur. Lege obligamur, cum obtemperantes legibus aliquid secundum praeceptum legis aut contra facimus. Iure honorario obligamur ex his, quae edicto perpetuo vel magistratu fieri praecipiuntur vel fieri prohibentur. Necessitate obligantur, quibus non licet aliud facere quam quod praeceptum est: quin necessario herede. Ex peccato obligamur, cum in facto quaestionis summa constitit. Etiam nudus cons‹ens›us sufficit obligationi, quamuis uerbis hoc exprimi possit. Sed et nutu solo pleraque consistunt. 53
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ter̾t ub̾tus ñ cogetur uend̾e̾
seruũ ꝓpriũ ꝙ̃ rogatus erat a lib̾¬
to suo maniuñte. ¶ Si iscuiꝰ ser¬
uus est nolit eũ uende̾ mamimͣ¬
tẽturꝰ nulle p̃toris ꝑtes sunt. Idẽ
ẽ ⁊ si plis iusto uend̾e uelit. Sin

Expanded text:
erit libertus, non cogetur uendere seruum proprium, quem rogatus erat a liberto suo manumittere.Si is cuius seruus est nolit eum uendere, ut manumitteretur, nullae praetoris partes sunt: idem est et si pluris iusto uendere uelit. sin
Abbreviated transcription (Latin):
n co ꝙe seruo castrensi añ aditã
ꝓcreditatẽ filii.s. militis legatur
uł eo cꝓ scipulant᷑ seruus tractat᷑
uo. Si u̾õ adita non sit ut ĩ ꝓpͥo
patris ẽẽ spectanda ex̃. ⁊ si nsus
fructus fu̾it huic seruo relictus
mͦ prĩ iuderi delatũ mͦ hr̃di. nec
dem dist̾inctione quis utetur. ⁊̃ si
res fu̾it subtracta aut cessare aut
non furci actionẽ dicet. Si ex cestõ
adierit qm̃ hr̃ditati furtũ non sit
aut si ñ adierit patͥ dabit᷑ furti
accio nam ⁊ condicõ. ¶ Quotiõs
seruns hereditariꝰ stipłaturꝰ. ut¬
ꝑ tradicionẽ accepit. er ꝑsona de

Expanded text:
quod seruo castrensi ante aditam hereditatem filii familias militis legatur, uel eo, quod stipulatur seruus, tractatur ruo, si adita non sit, ut in proprio patris esse spectanda: et si usus fructus fuerit huic seruo relictus, modo patri uideri delatum, modo heredi, nec dem distinctione quis utetur etiam, si res fuerit subtracta: aut cessare aut non furti actionem dicet, si ex testamento adierit, quoniam hereditati furtum non fit, aut, si non adierit, patri dabitur furti actio. Nam et condictio, quotiens servus hereditarius stipulatur vel per traditionem acc
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. recce Hic pater.F. factus eo
noĩe aget. S et si res ei iocata
subrepta fucrit. et pat̃.f. factꝰ¬
sit Odem agere potĩt.
ti cũ eo agi non potest. quiaᷤ
recepiss. ⁊ ille comodat ubatus
ẽẽt. hoc tũ ita accipiendũ est
si nullas retinendi causas is cui
comodata res erat. hũit. Nã si ĩ¬
pensas necc̃ias in rẽ cõmodatã
feterat. int̾fuit eius potiꝰ ꝑ re¬
tentionẽ eas seruare. qmͣ ultͣ
cõmodati ag̾e. Id̾oq furti acti¬
onẽ hõbit.

Expanded text:
esset, recte is pater familias factus eo nomine aget. sed et si res ei locata subrepta fuerit, pater familias factus itidem agere poterit. ti cum eo agi non potest, quia suum recepisset et ille commodati liberatus esset. hoc tamen ita accipiendum est, si nullas retinendi causas is cui commodata res erat habuit: nam si impensas necessarias in rem commodatam fecerat, interfuit eius potius per retentionem eas seruare quam ultro commodati agere, ideoque furti actionem habebit.
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ ip̃i non hm̃s. alii tradere pos¬
sumus ueluti cum is qui ꝓ hr̃de
rem possidebat añ ꝙͣ dñt fieret.
p̃cario ab herede eam rognui¶̃¬
ex naufragio expulsũ est usu cap
non potꝰ qm̃ non est in derelicto.
s iñ ꝑdito. Item uiris est existi¬
mo in hiis reb q̃ iacte sunt. qm̃ ñ¬

Expanded text:
cuius ipsi non habemus, alii tradere possumus, veluti cum is, qui pro herede rem possidebat, antequam dominus fieret, precario ab herede eam rogaviex naufragio expulsum est, usucapi non potest, quoniam non est in derelicto, sed in deperdito. Idem iuris esse existimo in his rebus, quae iactae sunt: quon
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt restitu̾e minore modo
dephenso uissi sunt es̃ igitur
qui nouissims nom̃ ꝓbauit ĩdẽp¬
nitati rei .p. satꝰ facẽ debere si no¬
men ad succõrẽ ydoneũ ctismisis¬
se ñ doceatur.

Expanded text:
diderunt, restituere minore modo deprehenso iussi sunt. eum igitur, qui nouissimus nomen probauit, indemnitati rei publicae satisfacere debere, si nomen ad successorem idoneum transmississe non doceatur.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ m̃cedes fabroꝵ potest ꝑ exceptõ¬
nẽ .d.m. repelli utiq si nescierit
qui edificauit alienũ e̾e solũ ⁊ tã¬
ligẽt alienũ. ¶Si alienam plau¬
tam in meo solo posu̾o mea erit᷑
Ex diu̾so si meam plantã in alie¬
no posu̾o solo nulliꝰ erit. si modo
ut roꝙ casu radices egerit añ qmͣ
enĩ radices eg̾it illiꝰ ꝑman cutus
⁊ fuit. ¶His cõueniens ẽ ꝙ si ui¬
cini arbor ita t̾ram p̃sserit me¬
am ut s̃ meum fundũ radices
egerit. meã effici arborẽ. rõnem
enĩ nꝰ ꝑmict̾e ut alt̾ius arbor
intelligatur̃ qmͣ cuiꝰ in fundum
radices egisset. ⁊ id̾o ꝓpe ꝯfinium

Expanded text:
 mercedes fabrorum, poterit per exceptionem doli mali repelli, utique si nescit qui aedificauit alienum esse solum et tamlegeret alienum. Si alienam plantam in meo solo posuero, mea erit: ex diuerso si meam plantam in alieno solo posuero, illius erit: si modo utroque casu radices egerit: antequam enim radices ageret, illius permanet, cuius et fuit. his conueniens est, quod, si uicini arborem ita terra presserim, ut in meum fundum radices egerit, meam effici arborem: rationem enim non permittere, ut alterius arbor intellegatur, quam cuius fundo radices egisset. et ideo prope confinium
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ec̃ incꝑit qui ꝓpe ripam ciꝰ p̃dia
p̾sitent. cutꝰ tm̃ cotũ agrũ nouus
fluerat desut ẽẽ amissa ꝓpria for¬
pot̾ rõne uitinitatis ullam ꝑtem
in eo aluco hr̃e. s uix est ut id op¬
tineat. aliud sanc est. si cuiꝰ totus¬
⁊ fuit. ¶Cũ quis in aliena m᷑ spe¬
ciem aliꝙͣ sũo noĩe fecerit nerua
erat. Sabinꝰ ⁊ casstꝰ mag̾ naturalẽ
rõnẽ effic̾e putant ut qui mat̾ie
dñs fũat idem eiꝰ quoq & ex eadem
spẽs effici possio ueluti si ex auro
uI argento uł ere uasa aliqͣ fec̾ini
uł ex tabulis tuis nauẽ nauẽ uel¬
armariũ uł sub sellia fec̾o. uł ex lana
tua uestim̃tũ uł ex uino ⁊ melletu¬
o mutsũ uł ex medicam̃tis tuis ẽ¬
plaustrũ aut colliriũ uł exuuis alt
oliuis aut spicis tuis uinũ aut
ad mat᷑ram reu̾ti possit. Uerĩ ẽe
massam auri uł argenti uł eris
reu̾ti potest. uniũ uõ uł oleũ uel
frum̃tũ ad nuas ut oliuas ur ipica̾

Expanded text:
eorum esse incipit, qui prope ripam eius praedia possident. cuius tamen totum agrum novus fuerat desiit esse amissa propria forpotest ratione uicinitatis ullam partem in eo alueo habere: sed uix est, ut id optineat. Aliud sane est, si cui fuit. Cum quis ex aliena materia speciem aliquam suo nomine fecerit, Neruaerat. Sabinus et Cassius magis naturalem rationem efficere putant, ut qui materiae dominus fuerit, idem eius quoque, quod ex eademspecies effici possit: ueluti si ex auro uel argento uel aere uas aliquod fecero, uel ex tabulis tuis nauem aut armarium aut subsellia fecero, uel ex lana tua uestimentum, uel ex uino et melle tuo mulsum, uel ex medicamentis tuis emplastrum aut collyrium, uel ex uuis aut oliuis aut spicis tuis uinum uel ad materiam reuerti possit, uerius essmassam auri uel argenti uel aeris reuerti potest, uinum uero uel oleum uel frumentum ad uuas et
Abbreviated transcription (Latin):
Saius. ł¶aturalom aũ uib̾tatẽ
effugerint ui ita sint s̃ ꝯspectunt̃o
ut difficilis sit eiꝰ ꝑsecutio ¶ Ind̾
q̃sitũ ẽ an fera bestia ita uulnera¬
ta sit ut capi possit statim nostra
E intelligiturꝰ. trebatio placuit
statim nrãm ẽẽ. ⁊ eo usꝙ nrãm
uideri donec eam ꝑsequamius.
¶Q si desierimus eam ꝑsetͥ desi¬
nere nr̃am ẽẽ ⁊ rursus fieri otcup¬
antis. Itacꝑ si ꝑ hoc tempus qͦ eam
ꝑsequimur alius eam ceꝑit eo aĩo
ut eam ip̃e lucri faceret furtum
usderi nob̾ eũ ꝯ̃misisse. płicẜ ñ alit̾
putaũnt eam nr̃am ee̾ qmͣ si eã
ceꝑimus. qr mlta accid̾e possunt
ut eam ñ capiamꝰ ꝙ ueriꝰ est.
in arbore nr̃a concederiit añꝙͣ
a nobis aluco cõcladant᷑. ñ magis
urẽ ẽẽ intelligunt᷑ qmͣ uolucres
cĩ in nrã arbore ndũ fecerint
udeo ut si alius cas incluserit
earũ dñs erit. fauos qͦ si quos
hee fecerint sine furto quilibet

Expanded text:
eorum. Naturalem autem libertatem effugerit uel ita sit in conspectu nostro, ut difficilis sit eius persecutio. Illud quaesitum est, an fera bestia, quae ita uulnerata sit, ut capi possit, statim nostra esse intellegatur. Trebatio placuit statim nostram esse et eo usque nostram uideri, donec eam persequamur, quod si desierimus eam persequi, desinere nostram esse et rursus fieri occupantis: itaque si per hoc tempus, quo eam persequimur, alius eam ceperit eo animo, ut ipse lucrifaceret, furtum uideri nobis eum commississe. plerique non aliter putauerunt eam nostram esse, quam si eam ceperimus, quia multa accidere possunt, ut eam non capiamus: quod uerius est. in arbore nostra consederint, antequam a nobis alueo concludantur, non magis nostrae esse intelleguntur quam uolucres, quae in nostra arbore nidum fecerint. ideo si alius eas incluserit, earum dominus erit. Fauos quoque si quos hae fecerint, sine furto quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ dñs tũc eũ uendicare. ⁊ aderi¬
bendũ ag̾e de ea. Illud recte q̃ri.
an si id eclificium uendid̾it is qui
edificau̾it. ⁊ ab emptore longo tp̃z
sa dubitõnis ẽ. an eo ip̃o temꝑe
quo uniu̾sitas edificii songo temꝑe
capta est. Singłe ꝙͦ res ex quibus
constabat captit̾eẽnt ꝙ non placu¬
it. ¶ Ex diu̾so siquis in alieno o¬
lo sua mat̾ia ecdificau̾it ulliꝰ at ẽ¬
dificiũ cutꝰ ⁊ solum ẽ. ⁊ ũt scit ali¬
enũ solum c̾e sua uoluntate ami

Expanded text:
minus nunc eam uindicare et ad exhibendum agere. Illud recte quaeritur, an, si id aedificium uendiderit is qui aedificauerit et ab emptore longo temposa dubitationis est, an eo ipso, quo uniuersitas aedificii longo tempore capta est, singulae quoque res, ex quibus constabat, captae essent: quod non placuit. Ex diuerso si quis in alieno solo sua materia aedificauerit, illius fit aedificium, cuius et solum est et, si scit alienum solu
Abbreviated transcription (Latin):
id ur᷑ adici ꝙ ita paulatĩ adiciatur
mom̃to temꝑis adiciat᷑ ꝙ si uis
fluminis ꝑtem aliꝙͣ ex tuo p̃dio
decrarerit᷑. ⁊ meo p̃dio apułit pa¬
lm ẽ eam tuã ꝑuenire plane si
longiore tp̃r fundo mõ heseritꝰ.
arbores q qͣs secũ traxerit ĩ meũ
fundũ radices egerĩt ex ꝯ̃i eo tp̃r¬

Expanded text:
idetur adici, quod ita paulatim adicitur, momento temporis adiciatur. Quod si uis fluminis partem aliquam ex tuo praedio detraxerit et meo praedio attulerit, palam est eam tuam permanere. plane si longiore tempore fundo meo haeserit arboresque, quas secum traxerit, in meum fundum radices egerint, ex
Abbreviated transcription (Latin):
pit ⁊ ex alia ꝑte nouo riuo
Quere ceꝑit. deinde infra nouus ilte ri¬
uus in uetẽm se ꝯu̾terit ager. qr duo¬
b rius comp̾hensus in forntã ĩlule¬
rum si toto naturali aluto delicto
flimĩ auas fluere ceꝑit p̾or quidem
alueus eoꝵ ẽ. qͥ ꝓpe ripam p̃dia pͦ¬

Expanded text:
 et alia parte nouo riuo luere coeperit, deinde infra nouus iste riuus in ueterem se conuerterit, ager, qui a duobus riuis comprehensus in formam insul fuit. Quod si toto naturali alueo relicto flumen alias fluere coeperit, prior quidem alueus eorum est, qui prope ripam praedia p
Abbreviated transcription (Latin):
aliotuin occupantis sit ¶Paro¬
nũ quocy ⁊ columbarũ fera na¬
tura est. nͨ ad rem ꝑtinet ꝙ ex cõ¬
suetudine euolare ⁊ reuolare so¬
lent. nani .⁊ apes idẽ faciunt
quarũ constat feram et̃ nata.
aĩalib q̃ ex osuetudine abire⁊
redire solent talis regła ꝯꝓbara
ntã ee̾.⁊ fient ogupantiũ. Intelligũt᷑¬
inseres. Itaq si quolib mͦ anseres
mer ⁊ gastine mee turbati turbate¬
ue adeo iongiꝰ euolau̾int ut ignore¬
mus ubi sint tñ nichominꝰ ĩ nrõ

Expanded text:
is fit. Pauonum et columbarum fera natura est nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine auolare et reuolare solent: nam et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturanimalibus, quae consuetudine abire et redire solent, talis regula comprobata nostra esse et fiant occupantium. intelleguntanseres. itaque si quolibet modo anseres mei et gallinae meae turbati turbataeue adeo longius euolauerint, ut ignoremus ubi sint, tamen nihilo minus
Abbreviated transcription (Latin):
tionis officio functus sit ĩ remꝰ
suam nicb ag̾e̾ pot̾ exceptis hiis
que ad iniuriam eius. ł damp¬
nũ ꝑacta sut᷑. ¶Siquis ĩmun̾e
legationis añ qmͣ ad patͥam reu̾te¬
tur decessit. sumptus. ꝓficiscendi
sũt dati ñ restituunturꝰ.
dem .ł. Si absenti inuncta ẽ
Leg̃o.camꝙ gratuitam suscep̃.pͣ.

Expanded text:
cio legationis functus sit, in rem suam nihil agere potest, exceptis his quae ad iniuriam eius uel damnum parata sunt. Si quis in munere legationis, antequam ad patriam reuerteretur, decessit, sumptus qui proficiscenti sunt dati non restituuntur. m Si absenti iniuncta est legatio eamque gratuitam suscepit, po
Abbreviated transcription (Latin):
dem .u. Serui ex delictis quidem
sbligant᷑. ⁊ s manumittantur obl
uo qui mͥ mutuã petuntam ded̾it
nanumissio soluam lib̾abor.
mea cã tabule testĩ sunt ut cͣcͣ eas
mutuã pec̾m accepit.⁊ fũdũ uł hort̃
prgnoris cã ei traditũ p̃cario roga¬
uit. p̃cario possid. nam scruꝰ hr̃dita¬
ruis sicuti ꝑ tͣclitont᷑ accipiendo ꝓpͥ¬
etatẽ hereditati acqͥrit. ita p̃cario¬

Expanded text:
m.Serui ex delictis quidem obligantur et, si manumittantur, obliuo, qui mihi mutuam pecuniam dederat, manumisso soluam, liberor. ea causa tabulae testamenti sint, ut contra eas mutuam pecuniam accepit et fundum uel hominem pignoris causa ei tradiderat et precario rogauit, precario possidet: nam seruus hereditarius sicuti per traditionem accipiendo proprietatem hereditati adq
Abbreviated transcription (Latin):
tit. porro cũ creditor uł emptor
nus integras actiones retinet sic̃
ex contranio qui non ex cã lucͣtiua
re hrẽ ceꝑit.cande̾ non ꝓhibetur
ex cã lucratiua petere.¬
sine peña dnĩ dcõ audiendus
eẽ solet. sicuti si dñs hoi̾em occi¬
dere. aut ftatum alicui face sũ
iussiss. Qr̃ amͣuis dñs iussũ seruꝰ pira¬
ticam feciss iudiciũ ĩ eũ post lib̾tatẽ
maleficio ñ abee̾t.ita oꝑ penas eũ
pend̾e. s si aliqͣ rexa ex litib ⁊ cõtẽp̃ts̃¬
ne nata eẽt aut aliqͣ uis iuris retinẽ¬
di cã facta e̾et.⁊ ab hiis reb facinus
abec̃t. tũc non cõucuit p̃torem quod
bo loco intelligi. ut quo in solum se¬
uenit. ⁊ se obligauerit.

Expanded text:
tit. porro cum creditor vel emptor nus integras actiones retinent, sicut ex contrario qui non ex causa lucrativa rem habere coepit, eandem non prohibetur ex lucrativa sine poena domino dicto audiens esse solet, sicuti si dominus hominem occidere aut furtum alicui facere servum iussisset. quare quamvis domini iussu servus piraticam fecisset, iudicium in eum post libertatem n abesset, ita oportet poenas eum pendere. sed si aliqua rixa ex litibus et contentione nata esset aut aliqua uis iuris retinendi causa facta esset et ab his rebus facinus abesset, tum non conuenit praetorem, quod eo loco intellegitur, in quo ut solueret se obligauit.
Abbreviated transcription (Latin):
fui̾t. condicõ furioso adquiritur. nam
ex quib causis ignorantib nobis
actõnes adquiruntur ex hiisdẽ ⁊̃ furi¬
osi noĩe incipi agi posse. ueluti cũ
seruus eiꝰ stipulatur. cũ furcũ ei fit
aut dampnũ ei dando ĩ legẽ aqͥliã
cõmittitur. aut si forte cũ creditor
fuerat fruudandi eiꝰ cã debitor alicͥ
rem tradid̾it. Idemq erit si legetur
ei. uł fid̾i cõmissũ ei religͣtur. ¶ Itẽ
si is qͥ seruo alieno crediderat furem
ceꝑit. deinde seruuꝰ ĩ rem dñi id cꝑ
mutuũ acceꝑit uert̾it furioso con¬
dicio acquiritur. Item si alienã pe.¬
cuniam credendi causa quis ded̾it
deiñ. compos mentis ẽẽ desierit. pꝰ¬

Expanded text:
ur: nam ex quibus causis ignorantibus nobis actiones adquiruntur, ex isdem etiam furiosi nomine incipit agi posse: ueluti cum seruus eius stipulatur, cum furtum ei fit, aut damnum ei dando in legem Aquiliam committitur, aut si forte, cum creditor fuerat, fraudandi eius causa debitor alicui rem tradiderit. idemque erit, si legetur ei uel fideicommissum ei relinquatur.Item si is, qui seruo alieno crediderat, furere coeperit, deinde seruus in rem domini id quod mutuum acceperat uerterit, furioso condictio adquiritur.Item si alienam pecuniam credendi causa quis dederit, deinde compos mentis e
Abbreviated transcription (Latin):
dem .R. Craiectie pecunie noĩe si
d dicm soluta ñ ess pena uti asso¬
let ob oꝑas eius qui eam pecuniam
pet̾et in sripułonẽ erat deducta is
qui cam pecuniam petebat ꝑte ex¬
acta petere desierat deinde int̾posi¬
to tp̃r interpellare cõstituerat ꝯsul

Expanded text:
m Traiecticiae pecuniae nomine, si ad diem soluta non esset, poena uti adsolet ob operas eius qui eam pecuniam peteret in stipulationem erat deducta: is qui eam pecuniam petebat parte exacta petere desierat, deinde interposito tempore interpellare instituerat. consul
Abbreviated transcription (Latin):
solu̾it. alioqͥn dd̾ ẽ. si is ĩnterpella¬
re cepiss ualiditudĩe impeditꝰ ster.¬
pellare desiiss perã ñ omitti. ¶ De
illo sane pot᷑ dubitari si int̃pellatꝰ
ip̃e moram fec̾i̾t añ qmͣuis pecu¬
niam postea offerat. nicħominꝰ
pena ꝯmittat᷑. ⁊ hoc rectiꝰ dicit᷑. nam

Expanded text:
oquin dicendum et si is, qui interpellare coepisset, valetudine impeditus interpellare desisset, poenam non committi. de illo sane potest dubitari, si interpellatus ipse moram fecerit, an, quamvis pecuniam postea offerat, nihilo minus poena committatur: et hoc re
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃. ł Et si fideiussor accep¬
potꝰ condempnanda ẽ. ¶ Si ma¬
ritus soluendo ñ fun̾t. licet ipsi
ꝑsonarũ non in idcꝑ fac̾e possunt
s ĩ integrs̃ tem̾.¬

Expanded text:
o. Et si fideiussor acceppotest, condemnanda est. Si maritus soluendo non fuerit, licet ipsi personarum non in id, quod facere possunt, sed in integrum te
Abbreviated transcription (Latin):
usus fructus uenit qr appłatõne
fructus ex p̃dio debitoris caps pot̾it
hc̃ creditor qͥ in possõnẽ p̃ctii missꝰ
ẽ uend̾e uł locare deb. s hoc ita
Nam si iam a debitore uł locatus
erat uł uenierat seruabit p̃tor uẽ¬
dicõnẽ ⁊ locatõnẽ a debitore factã
⁊ si minoris clistractũ ẽ. uł locatũ
n ĩ ftaudẽ creditoꝵ hoc fiat. tunc
enĩ p̃tor arbitriũ dat creclitoribꝰ
ut ex integro locatõneꝰ uł ꝯduc¬
tionẽ. ł uendicõne̾ faciant. de ce¬
teraꝵ quoq reꝵ fructib idẽ eritꝰ
dd̾. ut si qͥ locari p̾sunt. locent᷑
puta m̾cedes eoꝵ seruoꝵ ł iu¬

Expanded text:
usus fructus uenit, quia appellatione fructus ex praedio debitoris capi poterit, hunc creditor, qui in possessionem praedii missus est, uendere uel locare debet: sed hoc ita nam si iam a debitore uel locatus erat uel uenierat, seruabit praetor uenditionem et locationem a debitore factam, etsi minoris distractum est uel locatum, nisi si in fraudem creditorum hoc fiat: tunc enim praetor arbitrium dat creditoribus, ut ex integro locationem uel uenditionem faciant. De ceterarum quoque rerum fructibus idem erit dicendum, ut, si qui locari possint, locentur, puta mercedes seruorum
Abbreviated transcription (Latin):
Sauł .ł. Actionẽ adu̾sus prẽm filio
prãre non possũt. dũ in pot̾ate eius
est filiꝰ.
est. cx dare nisi uelis cogi ñ possis.
nam nec heres ꝓmissoris eiꝰ qui ñ dare
uoluu̾t. tenetur qr hec ꝯdicõ ĩ ipm ꝓ
missorẽ nũcꝙͣ exstitit.

Expanded text:
Sabinum.Actiones aduersus patrem filio praestari non possunt, dum in potestate eius est filius.est, quod dare nisi uelis cogi non possis: nam nec heres promissoris eius, qui numquam dare uoluerit, tenetur, quia haec condicio in ipsum promissore
Abbreviated transcription (Latin):
utcles ꝙ tibi ticiꝰ d cũ debitor ẽẽ
desierit dare spõdes. nã ual sti¬
Cin dotẽ hõ. dotis noĩe .c. dari scipu¬
sñ dubio .c. quidẽ in obligõnẽ ue¬
nire. alia aũ .c. actione de dote de¬
dotẽ.c. tñ uenire in stipulatõnem
sicuti cũ filie aut matͥ uł sorori. aũ
alii ciuilib noĩe dotis ligaretur nti

Expanded text:
uod tibi Titius debet, cum debitor esse desierit, dare spondes?' nam ualet stiin dote habeat, dotis nomine centum dari stipusine dubio centum quidem in obligationem venire, alia autem centum actione de dote dedote, centum tamen venire in stipulationem, sicuti, cum filiae vel matri vel sorori vel alii cuilibet dotis nomine legaretur, uti
Abbreviated transcription (Latin):
possidemꝰ de quib singulis dilige̾¬
nr̃ĩ ex traditõne nascunt᷑. siue
quid stipulent᷑ uł ex qualib alia
cã ad quir̾. id nob̾ adqͥritur. Ip̾e enĩ.
qui in pot̾ate alt̾ius ẽ. nitħ suum
hrẽ potest. Idõq si heres institutꝰ
sit nisi nr̃o iussu hr̃cditatẽ adire
ñ potꝰ. S si ubentib nob̾ adierit
hereditas nobis adquiritur. ꝑ inde
atey si nos ip̃i heredes instituti᷑ semꝰ¬
eundem adquiritur. ¶ Non solum
aũ ꝓpͥetas ꝑ eos quos in pot̾ate
hẽmus adquiritur nob̾. s ⁊̃ pos¬
sessio cuiꝰtum enĩ rei possõne̾ adep̃¬
ti sunt id nos possid̾e udem᷑. Uñ ĩ¬

Expanded text:
possidemus: de quibus singulis diligenrvi nostri ex traditione nanciscuntur sive quid stipulentur vel ex qualibet alia causa adquirunt, id nobis adquiritur: ipse enim, qui in potestate alterius est, nihil suhabere potest. et ideo, si heres institutus sit, nisi nostro iussu hereditatem adire non potest; et, si iubentibus nobis adierit, hereditas nobis adquiritur, proinde atque si nos ipsi heredes instituti essemueundem adquiritur. Non solum autem proprietas per eos, quos in potestate habemus, adquiritur nobis, sed etiam possessio: cuiuscumque enim rei possessionem adepti fuerint, id nos possidere uidemur. un
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nat᷑ai eqͥtati ꝙͣ uolũtatẽ dnĩ
uolentis rẽ suã in aliũ tnͣsferri
ip̾e dñs ꝑ se tradicsit alicui rem
m uoluntate eius aliqͥs qͣ m̃ne si
eo qui ꝑeg᷑ ꝓficiscatur ꝑmissa fu¬
did̾it ⁊ tradicłit facit eam acci¬
pientis. ¶Int̾clũ ⁊̃ sine tͣclitr̃e
nuda uoluntas dni sufficit ad
rem tranferendã ueluti si rẽ
ꝙͣ ꝯmodaui aũ locaui tibi. aut
ap̃ te deposui uendid̾o tͥ licet enĩ
ꝑ patior eam ex cã emptõnis ap̃ te
eẽ tuam effici. ¶Idem siͥs m̃ces
in orreo repositas uendidĩt simł
atq claues orrei tradid̾it empto¬
ri transfert ꝓprietatẽ m̃ciũ ad em¬
ptorem. ¶ Noc ampliꝰ int̾clum

Expanded text:
i uolentis rem suam in alium transferre ipse dominus per se tradat alicui rem an uoluntate eius aliquis. qua ratione, si eo qui peregre proficiscitur permissa fudiderit et tradiderit, facit eam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda voluntas domini sufficit ad rem transferendam, veluti si rem, quam commodavi aut locavi tibi aut apud te deposui, uendidero tibi: licet enim d patior eam ex causa emptionis apud te esse, tuam efficio. Item si quis merces in horreo repositas uendiderit, simul atque claues horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem mercium ad emptorem. Hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
Alia cã ẽ earũ rerum q̃ in tem¬
petrate mart leuande nauis cau
hre ñ uult.s quo magis cũ ipsa
naue ꝑiculum maris effugiat.
qͣ decã siquis eas fructib expul¬
sas .ł ⁊ in ip̃o mari nactus lucnͣ¬
di aiõ abstulerit furtũ omsitit.

Expanded text:
Alia causa est earum rerum quae in tempestate maris levandae navis caushabere non vult, sed quo magis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas vel etiam in ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, furtum committit.
Abbreviated transcription (Latin):
arc̃. ł Pro regione ciuiq
p̃dii.s et si in confinio nascat᷑
a p̃dia. tunc erit lapis ꝓ indi¬
uiso ꝯmunis si t̾ra exemptus
que in t̾ra coalescut᷑ solo cedt̃
eadẽ rõne frum̃ta quoq q̃ sa¬
ta sũt solo ced̾e intelliguntur
cet̾m sicut is qui in alieno solo
edificau̾it si ab eo soli dñs petat
enũ fundũ sua impensa conseuit.
qs m̃branisꝙ cedunt ac si solo ce¬
dere solent. ea que in eclificant᷑. au¬
inseruntur. Id̾oꝙ si in cartis m̃bra¬
tas tuos liberos tuas ue mbranaᷤᷤ
ñ impensas scripture solu̾̃e ueł
pot̃o me defende̾ ꝑ exceptõnem
d.m. utiq si bona fide eoꝵ possõ¬
nẽ nactus sim. ¶ S ñ uti litt̾e car¬
tis membranis ue cedunt. itia
et diu̾so plscuit tabulas picture
tabulas possideat utilem actionẽ
dari. qua ita efficatit᷑ exꝑiri pot̃.
Si picture ĩpensã exsoluat noce¬

Expanded text:
. pro regione cuiusque praedii. Sed et si in confinio lapis nammunia praedia, tunc erit lapis pro indiuiso communis, si terra exemptus quae terra coalescunt solo cedunt, eadem ratione frumenta quoque, quae sata sunt, solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat enum fundum sua impensa conseuit. tis membranisque cedunt, ac solo cedere solent ea quae aedificantur aut seruntur. ideoque si in chartis membratas tuos libros tuasue membranas nec impensas scripturae soluere uelis, potero me defendere per exceptionem doli mali, utique si bona fide eorum possessionem nanctus sim. Sed non uti litterae chartis membranisue cedunt, ita ex diuerso placuit tabulas picturaetabulas possidebat, utilem actionem dari, qua ita efficaciter experiri poterit, si picturae impensam exsoluat
Abbreviated transcription (Latin):
re ubo reficiendi teg̾e substrũe
sarrire edificare. Item aduehere.
asportare q ea q̃ ad eandẽ rẽ opus
eẽnt continenturꝰ. ¶ Purgandi
u̾bum płiq quidam putant ad
eum riuũ ꝑtin̾e qui integer est
⁊ plam est ad eũ ꝑtin̾e qui refes¬
⁊ refice̾. ⁊ purgare riuũ. qr ague
inquid ducende causa id fecit. ¶ Hoc
aut eodẽ anno aqmͣ duxerit c̃ suffi¬
p̃cario duxisse. ¶ Siquis t̾remuĩ
deri esi non recte hoc int̾dicto uti
non enĩ teficit ꝙ facit. ⁊ Ita ofaio

Expanded text:
re. uerbo reficiendi tegere substruere re. uerbo reficiendi tegere substruere sarcire aedificare, item aduehere adportareque ea, quae ad eandem rem opus essent, continentur. Purgandi uerbum plerique quidem putant adeum rivum pertinere, qui integer est: et palam est et ad eum pertinere, qui refecet reficere et purgare rivum, qui aquae ducendae causa id fecit. Hoc inaut eodem anno aquam duxerit, cum suffiprecario duxisse. Si quis terrenum deri eum non recte hoc interdicto uti: non enim reficit qui hoc facit: et ita Ofilio
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃.ł. Pretor ait. riuos specus
septa refic̾e. purgare aque ducẽde
cã quominꝰ lceat illi dũ ne atͣͣalit̃
ducet qmͣ uti p̾ore estate ñ ui. nĩ
clam. ñ p̃cario ate duxit uim fĩ¬
cieto. ¶ Hoc int̾clictum utilissim̃
est. nam nisi ꝑmutatur alicui re¬
fice̾. alia rõne usus ĩcõmodabitur.
¶ Ait̃ p̃tor. Riuos specus. Riuus
est locus ꝑ longitudinẽ dep̃ssus qͦ
citur inde spectacula sunt dicta. sep¬
ta sunt ea q̃ ad incile opponũturꝰ
acĩ deriuande compellende ue ex
flumine cã. siue ea lignea sunt
suic lapidea. siue ex qualibet alia
mat̾ia sint ad continendã tnsm᷑¬
tendam ꝙ aqmͣ excogitata. ¶In¬
cile aũ ẽ socus dep̃ssus ad latus
fluminis ex eo dictus ꝙ incidaturꝰ
Inciditur enĩ uł lapis uł terra
unde pͥmũ aqua ex flumine agi
possit. S et fosse ⁊ putei ħ ĩt dic¬
to ꝯtinenturi ¶ Deinde ait p̃tor
refice̾ purgare. Refice̾ ẽ ꝙ corru¬
ptũ ẽ in pristinũ statũ restaura¬

Expanded text:
ictum. Praetor ait: 'Riuos specus septa reficere purgare aquae ducendae causa quo minus liceat illi, dum ne aliter aquam ducat, quam uti priore aestate non ui non clam non precario a te duxit, uim fieri ueto'. Hoc interdictum utilissimum est: nam nisi permittatur alicui reficere, alia ratione usu incommodabitur. Ait ergo praetor 'riuum specus'. riuus est locus per longitudinem depressus, quo citur: inde spectacula sunt dicta. Septa sunt, quae ad incile opponuntur aquae deriuandae compellendaeue ex flumine causa, siue ea lignea sunt siue lapidea siue qualibet alia materia sint, ad continendam transmittendamque aquam excogitata. Incile est autem locus depressus ad latus fluminis, ex eo dictus, quod incidatur: inciditur enim uel lapis uel terra, unde primum aqua ex flumine agi possit. sed et fossae et putei hoc interdicto continentur. Deinde ait praetor 'reficere purgare'. reficere est quod corruptum est in pristinum statum restaura
Abbreviated transcription (Latin):
.łccͣ. ego cetõs quidẽ impune ꝓ¬
adũsarius ostendat.
ꝓpomip̃. ait. qr id diõ magis ex
occõne qmͣ exiure ꝯtingeret. nisi

Expanded text:
. ego ceteros quidem impune padversarius ostendat. Pomponius ait, quia id domino magis ex occasione quam ex iure contingeret, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
anñ. Iuł. ait quociens io it̾dicts
mouẽtur de filio ducendo uł ꝯgnitio
ex hiis de quo agitur inpubes esti
alias differrioꝑtere re̾ intempies
pub̾tatis alias rep̃sentari idꝙ ex
ꝑͣ. eoꝵ int̾ quos ꝯtrou̾sia erit. ⁊ ex
genẽ caẽ ostituendũ ẽ. Nlam si is
qui se patrẽ dicit auc . prudẽtie
fid̾i exploratt eẽt usꝙ s̃dieꝰ utis
impuberem ap̃ se hẽbit. Is uero
qͥ controu̾siã facit si humilis calũ¬
pniator noteq nequitie ẽ. rep̃sen¬
tenda ꝯgnitio ẽ. Itẽ si is qui in¬
pub̾em negat in aliena pot̾ate
esse uir omĩb modis ꝓbatus. tu
tuetur. Is uero qui prẽm se dic̃.¬
si suspectus ẽ qĩ calũpniator dif.
educetur.⁊ contu̾siã in tempus
pub̾tatis differri ipec ꝑ collusionẽ
uł imꝑitiam alt̾łus ꝯtendentus
aut aliene pot̾ati pat̾famil ad

Expanded text:
ait, quotiens id interdictum mouetur de filio ducendo uel cognitio et is de quo agitur impubes est, alias differ‹r›i oportere rem in tempus pubertatis, alias repraesentari: idque exorum, inter quos controuersia erit, et ex genere causae constituendum est. nam si is, qui se patrem dicit, auctoritatis prudentiae fidei exploratae esset, usque in diem litis impuberem apud se habebit: is uero, qui controuersiam facit, humilis calumniator notae nequitiae, repraesentanda cognitio est. item si is, qui impuberem negat in aliena potestate esse, uir omnibus modis probatus, tut habuit, tuetur, is uero, qui patrem se dicit, suspectus est quasi calumniator, diffeeduceretur et controuersiam in tempus pubertatis differri, ne per collusionem uel imperitiam alterutrius contendentium au
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ł sollicitatũ. n bona uł ꝓbabi¬
li rõne hoc facit recte dicetur dolo
malo facẽ retin̾e. ¶Is qui nescit̾
ap̃ se hoĩem lib̾m eẽ dolo malo caret
s ubi cercioratus retin dolo malo
siam recedendũ erit ab hoc int̃dicto
⁊ agenda cã hb̾tatis. ⁊ enĩ recte pla¬
cũ hr̃e quociens quis ꝓ certolib̾. ÷.
Cecc̃n si q̃ratur de statu. ñ oꝑ
p̃iudiciũ fieri aliene cognitioni.¬
ait p̾cor exibeas. exsbe̾ ẽ in
publicũ ꝓduc̾e. ⁊ uidendi tangen¬
di q hoĩs facultatẽ. prebere ꝓpͥe
autem eribere est. extra secretũ
tro. ¶Nemo enĩ ꝓhibendus est
lib̾tati fau̾e. plane ex cã suspec¬

Expanded text:
tum vel sollicitatum, neque bona vel probabitum vel sollicitatum, neque bona vel probabili ratione hoc facit? recte dicetur dolo malo retinere. Is, qui nescit apud se esse hominem liberum, dolo malo caret; sed ubi certioratus retinet, dolo malo  controversiam, recedendum erit ab hoc interdicto et agenda causa libertatis. etenim recte placum habere, quotiens quis pro certo liber est: ceterum si quaeratur de statu, non oportet praeiudicium fieri alienae cognitioni.Ait praetor 'exhibeas'. exhibere est in publicum producere et uidendi tangendique hominis facultatem praebere: proprie autem exhibere est extra secretum tit: nemo enim prohibendus est libertati fauere.Plane ex causa suspec
Abbreviated transcription (Latin):
siue pubes sit siue impube. seu
masculus. sii femina. su unꝰ aut
plures. su sui iuris sit. sũ alieni. hoc
enĩ tm̃ spectamus an liber sit. I
tenebitur qr dolo malo ñ ur᷑ hr̃e
qui suo iure utcturꝰ. ¶ Siquis enĩ
quẽ ab hostil redemit retineat in
ea cã est ut int̾cdicto ñ teneat᷑. nõ
enĩ dolo malo facit. plane si offert᷑
p̃tiũ int̾clictũ locũ hãt. S et si
eum remisit p̃cio non accepto. dd̾
est inf̃clictũ locũ non fore. s postea¬
qmͣ semel remisit uelit retine. ¶S
enĩ quis retineat filiũ ꝙ̃ ñ hãt ĩ po¬
testate.plerũꝙ sine dolo malo fate
uidebitur. pietas enĩ gemina effi¬
cit sine dolo malo retineret nisi eus¬
dens dolus malus int̾cedat. ꝑisĩ si
lib̾tũ suũ uł aiũpnũ. uł noxie deditĩ
adhuc impub̾e̾m idem erit dicendũ.
⁊ generalit᷑ qͥ iustã rãm ht̃ hoĩs
uolentẽ quidẽ retineat. ñ tñ sine
calliditate cͥcũuenientiũ ut seduc¬

Expanded text:
siue pubes sit siue impubes, siue masculus siue femina, siue ‹unus siue› plures, siue sui iuris sit siue alieni: hoc enim tantum spectamus, an liber sit.Is tenebitur, quia dolo malo non uidetur habere qui suo iure utitur.Si quis eum, quem ab hostibus redemit, retineat, in ea causa est, ut interdicto non teneatur: non enim dolo malo facit. plane si offertur pretium, interdictum locum habet. sed et si eum remisit pretio non accepto, dicendum est interdicto locum fore, si, posteaquam semel remisit, uelit retinere.Si eum quis retineat filium, quem non habet in potestate, plerumque sine dolo malo facere uidebitur: pietas enim genuina efficit sine dolo malo retineri, nisi si euidens dolus malus intercedat. proinde et si libertum suum uel alumnum uel noxae deditum adhuc impuberem, idem erit dicendum. et generaliter qui iustam causam habet hominis uolentem quidem retineat, non tcalliditate circumventum vel seduc
Abbreviated transcription (Latin):
eo potior erit idq decretis diui
tinuit enĩ mr̃ ob neqͥttam patris
ut. sine diminutõe prĩe pot̾atis
ap̃ eem filius moret᷑. In hoc¬
In hoc
int̾ilicto donec res iudicetur rem¬
inam p̃cestatam eumq q pxĩe
p̃testati etatẽ acced̾et intim apd̃
mprẽm famił. deponi. p̃tor iubept
ꝓxiẽ aũ etatem p̾textati acced̾e
eum dicimus qui ꝓubem etatẽ
trẽ famit̾. accipe notũ aut s fera¬
Er.l. S ieum qui se prẽmfa¬
mu. ꝯicat ego in mea potestatẽ
eẽ ⁊ iussu meo adisse herelitatem
dicam. tam de hereditate oꝑtere a¬
gi amͣ ad int̾tlcm̃ de filio ducendo
i debere ait.

Expanded text:
eo potior erit, idque decretis diui tinuit enim mater ob nequitut sine deminutione patriae potestatis apud eam filius moretur. In hoc interdicto, donec res iudicetur, feminam, Praetextatum eumque, qui proxime Praetextati aetatem matrem familias deponi praetor iubet. proxime aetatem praetextati accedere eum dicimus, qui puberem aetatem trem familias, accipe notae au.Si eum, qui se patrem familias dicat, ego in mea potestate esse et iussu meo adisse hereditatem dicam, tam de hereditate agi oportere quam ad interdictum de filio ducendo iri debere ait.
Abbreviated transcription (Latin):
lo malo retines exibeas hoc inf̾litũ
ꝓponitur tuende lib̾tatis cã. uidel
ne homines liberis retineantur
aquoquam.¬
semientiũ differ̃. quib facultas
non datur recedendi.
uie executõnẽ. nam ⁊ hoc int̾clicio
agi pot̾it. ⁊ nicħominꝰ accusatõ legiᷤ
fanie institui. ⁊ u̾sa uice qui agit

Expanded text:
lo malo retines, exhibeas'.Hoc interdictum proponitur tuendae libertatis causa, uidelicet ne homines liberi retineantur a quoquamseruientium differunt, quibus facultas non datur recedendi:biae exsecutionem: nam et hoc interdicto agi poterit et nihilo minus accussatio legis Fabiae instit
Abbreviated transcription (Latin):
quidam putau̾nt. nͨ modicũ tp̃s
ad eũ exibendum dand̾. qm̃ p̃te¬
riti fci pena p̾̃standa est. ¶Cre¬
ditori non competit ut̾clictum
ut debitor exiberet᷑. non enĩ debi¬
toram latitante̾ exib̾e quisqmͣ¬

Expanded text:
quidam putauerint nec modicum tempus ad eum exhibendum dandum, quoniam praeteriti facti poena praestanda est.Creditori non competit interdictum, ut debitor exhiberetur: nec enim debitorem latitantem exhibere quisq
Abbreviated transcription (Latin):
to p̃tor ñ admisit ã cur ap̃ eũ sit
int̾clicto. s oĩmꝰ restituendruĩ putauit
si in potãte .3. Si uo̾ mat̾ sit que reti¬
net ap̃ qmͣ int̾rlum mag̃. qmͣ apud
prẽm morari filiũ debe̾ ex iustissima
.s. causa. et duꝰ piꝰ decreuit. ⁊ amar¬
co ⁊ a seuero rescriptũ est eq̃ subueni¬
endũ erit ei ꝑ exceptionẽ. pari m̾ si¬
iudicatũ fueriti ñ esse eũ in pof̾ate
⁊ si ꝑ iniuriam iudicatũ sit agenti
hoc int̾̃tlicto obicienda erit exceptõ
rei iudicate nec de hoc q̃raturꝰ an sit
in pot̾ate filiꝰ. s an sit iudicatum.¬
¶ Siquis filiam suam q̃ mͥ nupta sit
uelit abduce̾ uł exiberi sibi desid̾et
ã adũsus int̾ac̃m exceptõ danda sit. si
utimurꝰ ne bñ ꝯcordanita m̃nũa .e¬

Expanded text:
to praetor non admittit causam, cur apud eum sit interdicto, sed omnimodo restituendum putauit, si in potestate est.Si uero mater sit, quae retinet, apud quam interdum magis quam apud patrem morari filium debere ex iustissima scilicet causa et diuus Pius decreuit et a Marco et a Seuero rescriptum est, aeque subueniendum ei eiudicatum fuerit non esse eum in potestate, etsi per iniuriam iudicatum sit, agenti hoc interdicto obicienda erit exceptio rei iudicatae, ne de hoc quaeratur, an sit in potestate, sed an sit iudicatum. Si quis filiam suam, quae mihi nupta sit, uelit abducere uel exhiberi sibi desideret, an aduersus interdictum exceptio dutimur, ne bene concordantia ma
Abbreviated transcription (Latin):
dem .u. Pater qui castrense
peculiũ ĩtestati filii retinebis es
alienũ intͣ mod̾ eus. et annũ uti¬
lẽ iure p̃torio solu̾e rogitur. Idem
si testĩo scriptꝰ hr̃s extit̾it ppetuo
ciuilit̾ ut heres ꝯueniatur.¶ Pa¬
ter a filio milite .ł. qͥ militauĩt hrs̃
institutus testĩ cam omisit ⁊ cast̾n¬
se peculiũ possidet legituni he¬
dis exemplo cogetur ad finẽ pe¬
culii ꝑpetuo legata p̃stare ꝙ si
filiꝰ post annũ qmͣ malitare desi¬
quarta cet̾m si testĩ cãm pat̾ omi¬
sit cũ peculiũ creditorib soluen¬
do non ẽ nichil dolo uidebit᷑ fe

Expanded text:
m.Pater, qui castrense peculium intestati filii retinebit, aes alienum intra modum eius et annum utilem iure praetorio soluere cogitur: idem, si testamento scriptus heres extiterit, perpetuo ciuiliter ut heres conuenietur.Pater a filio milite uel qui militauit heres institutus testamenti causam omisit et castrense peculium possidet: legitimi heredis exemplo cogetur ad finem peculii perpetuo legata praestare. quod si filius post annum quam militare desiquarta. ceterum si testamenti causam pater omisit, cum peculium creditoribus soluendo non esset, nihil dolo uidebitur fe