comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatꝙ sumptum ꝑstandum ꝙ ⁊ ego arbi¬
tror seqñdumsttuctus aut̃ẽ teclucuntur
hn inpetitione ñ quos heres ꝑcepit. si quos
legatarius ꝑciꝑe potuit ⁊ item moperis tuo¬
rum a uecturis ium̃toꝵ ł nauis nauiũ¬

Expanded text:
tatque sumptum praestandum, quod et ego arbitror sequendum.Fructus autem hi deducuntur in petitionem, non quos heres percepit, sed quos legatarius percipere potuit: et id in operis seruorum uel uectoris iumentorum uel naulis nauiu
Abbreviated transcription (Latin):
genctumerit. inusuraꝵ antquatitate
mos regionis erit. sequendus uitex igitur
usurarum moctum exstimabit. ⁊ statu ⁊ ̃p̃¬
siuis quo rei mt̃trũ post moram deb sicut
instipulatione Sipost moram res inteit
estimatio eip̃statur tẽpartus ancinarũ.
⁊ sisuus erit legatus. ⁊ hereclitas. ł legatũ
ułquid ꝑeum acquisitumsit heres p̃staẽ
debr. ¶Sititius ame rem emiss. ⁊ ean¬
dem mͥ legass. añquam eitraderem. mox
ei tradidero. ⁊ p̃tium recepero ur̃. quidẽ is
pͥmaftitie. rem m meam legasse. ⁊ idõ lega¬
tum nõꝯsistẽ. S exempto actione sibut᷑¬

Expanded text:
gendum erit. in usurarum autem quantitate mos regionis erit sequendus: iudex igitur usurarum modum aestimabit et statuet. ipsius quoque rei interitum post moram debet, sicut in stipulatione, si post moram res interierit, aestimatio eius praestatur. item partus ancillarum et, si seruus fuerit legatus, et hereditas uel legatum uel quid per eum adquisitum sit heres praestare debet.Si Titius a me rem emisset et eandem mihi legasset antequam ei traderem, mox ei tradidero et pretium rec‹e-› pero, uidetur quidem is prima facie rem mihi meam legasse et ideo legatum non consistere. sed ex empto actione lib
Abbreviated transcription (Latin):
quãquos hoc testam̃to aui legani lego
ꝑlotie. uernas meos om̃s p̃tquam quos
alii lega lego. cum eentquidã uerne
Idem ⁊ testores labeo ait. qm̃necquos nti¬
e testores. ñ legaui̾t alr apparere possitq
sicognutum fuit quos eorum plotie lega¬
uĩt. nequos plotie uernas ñ legaũt. itelli¬
gipot feuinius legato exceptos ẽẽ. eos de
uerius est. ⁊ sineutrius legatinõie quicquã
ter testores. quit uerne et testores sunt
neutri fuisse legatum. ¶ Nichil distat
utrum ⁊ italegetur. titio ⁊ meuio. anita
titio cũ meiuo. utrobiq enim cõiunctim
legatumur̃. ¶ Sialteristichumheres de¬
derit. quemcluob dare cũpnatus fuent
dañquam int̾pellaretux. atultoͣ stich mõ¬
ominis gaius cassius scribit. Id ẽẽ obfuã¬
dum. neoptimus. ł pessimis accipiatur
ꝯ̃sententia rescripto imꝑatoris nr̃i iui
seueri iuuatut quirescripserunt. iomiẽ
legato actorem ñposse eligi. ¶ Sidecto
funto sensit testator nec appareat. deqͦ

Expanded text:
quam quos hoc testamento alii legavi, lego. Plotiae vernas meos omnes, praeterquam quos alii legavi, lego". cum essent quidam et vernae idem et textores, Labeo ait, quoniam nec quos Titiae textores non legaverit, aliter apparere possit, quam si cognitum fuerit, quos eorum Plotiae legaverit, nec quos Plotiae vernas non legaverit, possit, neutrius legato exceptos esse eos de iuris est et si neutrius legati nomine quicquam ter textores", qui et verna et textor esset, neutri fuisse legatum. Nihil distat, utrum ita legetur "Titio et Maevio" an ita "Titio cum Maevio": utrubique enim coniunctim legatum videtur. Si alteri Stichum heres dederit, quem duobus dare damnatus fuerat, et antequam interpellaretur ab altero Stichus morhominis, Gaius Cassius scribit id esse obseruandum, ne optimus uel pessimus acci piatur: quae sententia rescripto imperatoris nostri et diui Seueri iuuatur, qui rescripserunt homine legato actorem non posse eligi.Si de certo fundo sensit testator nec appareat de quo
Abbreviated transcription (Latin):
scribit ꝯcursupartẽs nonhubere. ¶ Interĩ
igitur partẽs habebit iscui insuo restõ
legauit. ¶ Niduob res sit legata qͦꝵ
ter heres institutus sit. asemerpso ei le¬
gatumsit inutilit uidetur seoq quod
ei atse legatum ẽ. adꝯlegatim ꝑtine¬
bit I de dicitur. Siduo sunt heredes unus
exuntia alt̃ exindetim uicus. ⁊̃s fund̾
undecimpartes infundo habituro. cobere¬
dem unciamsplane sialter exlegatarus
heres extiterit. herecli a quo legatum erat.¬
relictum. ñideo minꝰ partem ꝯlegataĩo
faciet. retinz enimpparte legarum ¶Si
itatitio legetur sunclum seianun ⁊ ñsũ
fructum eius sibi abeto. duo eẽ legatadar
butio eios ẽẽ. anuelit usumftuctumuẽ¬
dicare S ⁊ siquis italeget titio funtum
do. lego. ut eutpparte habeat. mͥuidetur
posse dici eum pirtem habiturum uiteri
enim fundi appellatione ñtotum fĩouo
s partem appellasse. Nam ⁊ pars funtu fun¬
dus recte appellatur᷑¬

Expanded text:
cursu partes nos habere: interim igitur partem habebit is, cui in suo testamento legauit.Si duobus sit legata, quorum alter heres institutus sit, a semet ipso ei legatum inutiliter uidetur, ideoque quod ei a se legatum est ad collegatarium pertinebit. Inde dicitur, si duo sint heredes, unus ex uncia, alter ex undecim unciis, et eis fundus undecim partes in fundo habiturum, coheredem unciam. Plane si alter ex legatariis heres extiterit hererelictum, non ideo minus partem collegatario faciet: retinet enim pro parte legatum.Si ita Titio legetur: 'fundum Seianum uel usum fructum eius sibi habeto', duo esse legata et arbitrio eius esse, an uelit usum fructum uindicare.Sed et si quis ita leget Titio: 'fundudo lego, ut eum pro parte habeat ", mihi videtur posse dici partem habiturum: videri enim fundi appellatione non totum fundum, sed partem appellasse: nam et pars fundi fundus recte appellatur
Abbreviated transcription (Latin):
sepus sit. relictum utputa centum q̃ mare
ahibr sepius legauit. Tunc enĩfundo legato
ẽẽ ꝯꝑindum credo.¶Set si pondus auri ł ar¬
gentisepius sit relictum papinianus
dit magis sunme legato ꝯpandum meri¬
idem sepius tebi sihoc testator uolunsouod
sirem emissem mͥ legatã. usq adp̃tium qd̾
michi abest conpetit mextestam̃to actioł
murto magis hec clicenctum ẽ. Siduob
testamtis meatem res legatasit. S altẽ
me restituere rogauĩt. ł ipamrem ł aluit
ꝓea saut sisubconchitione legasset danti
quid ꝓea. Namactenus mͥabeẽtes uidet̃
quatenus sum praturus. ¶ Siꝯuincti
res legentur. constat partes abinitio fieri
snec solum hupartẽs faciut in quotũ
ꝑoã. consutit legatum. uerumqͦq̃ in quoꝵ¬

Expanded text:
epius sit relictum, ut puta centum, quae in arca habet, saepius legauit: tunc enim fundo legato esse comparandum credo. Sed si pondus auri uel argenti saepius sit relictum, Papinianus respondit magis summae legato comparandum, meriid est saepius deberi, si hoc testator uoluerit.Quod si rem emissem mihi legatam, usque ad pretium quod mihi abest competet mihi ex testamento actio.Et multo magis hoc dicendum ei eadem res legata sit, sed alter me restituere rogauerit uel ipsam rem uel aliud pro ea, aut si sub condicione legasset dandi quid pro ea: nam hactenus mihi abesse res uidetur, quatenus sum praestaturus.Si coniunctim res legetur, constat partes ab initio fieri. nec solum hi partem faciunt, in quorum persona constitit legatum, uerum hi quo
Abbreviated transcription (Latin):
legata ⁊ dumtaxat demonstratioe eoꝵ
facta. igitur. ⁊ ħ ip̃m legatum dequoq̃rit᷑
p̃sens debebitur. ¶ Siquis plures stichos
nabens stichum legauĩt sinon apparet de
quo sticho sensit. quemheres legerit deb: p̃¬
stare. ¶ Sipaiti cuutatis aliquid sit reli¬
ctum ꝙ adornatum. ł conpẽttipm rei pu¬
blice spectat. sineclubio tebebit.
erit. Siquidem conuinctim. ⁊̃ sialt̃ uñdici
alt̃ extestam̃to agat. ñplusquã partem
habebit. hisquiextestõ aget. qd̾ sisepara
tim siquidem euidentissime apparuerit.
atemptione apriore legataxio facta adx̃
legatorẽ testatorem comuolasse solumpo¬
steriorem ad legatum ꝑ ũre placet. Sin
autem. hoc minime apparere pot̃. ꝓui
rili portionẽ ad legatum om̃s uenire
ssimus ẽẽt uirumq eorum solictum acci¬
ꝑe uoluisset. tc̃ enmumptium alii ipã
res. adsignatur. electicẽ rei uł p̃tu ẜuã¬
tuei quiprior delegato siue fideiꝯmisso li
tiam altero electo ad alterum rrãsire.

Expanded text:
legata et dumtaxat demonstratio eorum facta: igitur et hoc ipsum legatum de quo quaeritur praesens debebitur. Si quis plures Stichos habens Stichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho sensit, quem elegerit debet praestare. Si parti civitatis aliquid sit relictum, quod ad ornatum vel conpendium rei publicae spectat, sine dubio debebiturerit, si quidem coniunctim, etiamsi alter vindicet, alter ex testamento agat, non plus quam partem habebit is qui ex tetim, si quidem euidentissime apparuerit ademptione a priore legatario facta ad secundum legatum testatorem conuolasse, solum posteriorem ad legatum peruenire placet: sin autem hoc minime apparere potest, pro uirili portione ad legatum omnes ueniressimus est utrumque eorum solidum accipere uoluisse: tunc enim uni pretium, alii ipsa res adsignatur electione rei uel pretii seruanda ei, qui prior de legato siue fideicommisso lit licentiam altero electo ad alterum transire.
Abbreviated transcription (Latin):
aulus.et ⁊̃ adeaque codicillis con¬
firmatis postea legata fucrunt. rec clausn
strnuto cumis inutelam suam uenisset.
lpetuniam legauerit. ⁊ asubstituto here¬
de. legata repetierit. uti filio pupere mor¬
tuo. Scd̃s heres legarum ñ debebit ꝙ ita
uerumẽẽ. tam senoł quam ponponius pu¬
tant. Sirepetitio legatoꝵ ateum modũ
conceptasit. uelutique a filio meo lega¬
ui queꝙ eumdare iꝑssi. simichi heres eẽ
id heres meus isclem tieb tato H. sutare¬
petita fuerint. legata que afilio meo le¬
gaui heres m̃s tuto pure repenta uidebũt. ⁊̃

Expanded text:
etiam ad ea, quae codicillis confirmatis postea legata fuerint, haec clausustituto, cum is in tutelam suam uenisset, pecuniam legauerit et a substituto herede legata repetierat, impubere filio mortuo secundus heres legatum non debebit. quod ita uerum esse tam Sextus quam Pomponius putant, si repetitio legatorum ad eum modum concepta s‹i›t ueluti: 'quae a filio meo legaui quaeque eum dare iussi, si mihi heres esset, id heres meus isdem diebus dato': sed si ita repetita fuerint: 'quae a filio meo legaui, heres meus dato', pure repet
Abbreviated transcription (Latin):
p.iLalis scriptura quasis pecunias ie¬
girui q̃uib dies appositus ñ est eas heres
iis annua brma trima dietlato. atcor¬
pora legata ñꝑtinent s adea q̃pondẽ nũo
m̃ suraue ꝯtinetur ⁊ adea tantũ legata
ꝑtinent. quib dies ñ est appomssꝑinte
ben. quamuis igrtur suꝑucacua sithec
adiectio quantum adiĩ. ⁊ adeffectum
ti diẽ legatum debeatur S et simannos
singulos. aut insingulos m̃ses. sit leganĩ
relitum. cessabit. eascriptura. q hoc lega¬
es incertus appellatur conclitio cui ꝯgru¬
it ꝙ trabatuis existimat. Sicuilegetur
qñannoꝵ uigintietit uulgarem hanc
clausulam cessare dyamus ⁊ temfilegẽt᷑
cis ẽ. cdicentum ẽ cessare clausulam qm̃
quotiens spẽs legatur cessate dicrmis ã
autem scripuuram ñsolum. adpceclentia

Expanded text:
.Talis scriptura: 'quas pecunias legaui, quibus dies adpositus non est, eas heres meus annua bima trima die dato', ad corpora legata non pertinet, sed ad ea quae pondere numero mensura continentur.Et ad ea tantum legata pertinet, quibus dies non est adpositus: proinde beri. quamvis igitur supervacua sit haec adiectio, quantum ad vim et effectum ti die legatum debeatur. Sed si in annos singulos aut singulos menses sit legatum relictum, cessabit ea scriptura, quia hoc legaes incertus appellatur condicio.Cui congruit quod Trebatius existimat, si cui legetur, quando annorum uiginti erit, uulgarem hanc clausulam cessare.Item si legetur cis est, dicendum est cessare clausulam, quoniam quotiens species legetur, cessare diximus.Hanc autem scripturam non solum ad praecedentia
Abbreviated transcription (Latin):
ei senatus confuatipena. ¶Miles ⁊ adip̃s
hereclem facere pot̃ ⁊ aliumpost tempus
⁊ ex conlitionqi inconclitionem item tã¬
sibiquamfilio uire militari testam̃tum fa¬
cerepõt. ⁊ soli filio. ⁊ sisibi testam̃tum ñ fece¬
rit quõt restam̃tum ualebit. si forte pãt uł

Expanded text:
ei senatus consulti poena. Miles ad tempus heredem facere potest et alium post tempus vel ex condicione vel in condicionem. Item tasibi quam filio iure militari testamentum fapotest: et soli filio, tametsi sibi rit: quod testamentum ualebit, si forte pater ue
Abbreviated transcription (Latin):
gifaltilie locumnonẽe at inhis que codi¬
cillis scriptasunt locum eẽ.¬
Riphon. Qiuero cõnp̾oitauiraq legati
tameaquem extestam̃to quam ea cͣodicillis
rectasunt ułira dodrantemsit qͥueritur
quatenus minuantur ea in quib falciclia
locum habet. cominodissime aũt idstatue¬
tur. ut exunuisitate bõꝵ insolicdum solu¬
tis legatis que testam̃to miles declerit it
quit superit pclodrante.⁊ quadrante duii¬
datur. int̾heredes.⁊ eos quib legata coclici
llis datasũnt quidepa ergo siconsumãt um¬
u̾sorum bonorum quantitatem legata que
testam̃todatasunt. utrum nichil ferẽt hu
quib. coclicillis legarum est. analiquidet̃¬
qm̃si ronuc miles rocquoq legtisset. cont¬
buerãtur omĩa ⁊ pprata exom̃ib decedent
eaportio. quam ampłius lega ũat q̃ inhis
taquantitate legãtoꝵ q̃ codicillis data fũt
exsũma quemefficictutur debita fiequo uire
omĩa deberentur quartam dectucet. his soł
quib colicuns legatasunt Quod sipost̃

Expanded text:
gi Falcidiae locum non esse, at in his, quae codicillis scripta sunt, locum ecomposita utraque legata, tam quae testamento quam quae codicillis data sunt, ultra dodrantem sint, quae ritur, quatenus minuantur ea, in quibus Falcidia locum habet. commodissime autem id statuetur, ut ex uniuersitate bonorum in solidum sol‹u›t‹i›s legatis quae testamento miles dederat id quod supererit pro dodrante et quadrante diuidatur inter heredes et eos, quibus codicillis legata data sunt.Quid ergo si consumant uniuersorum bonorum quantitatem legata quae testamento data sunt, utrum nihil ferent hi, quibus codicillis legatum est, an aliquidsi adhuc miles haec quoque legasset, contribuebantur omnia et pro rata ex omnibus decedebat ea portio, quam amplius legauerat quam in bta quantitate legatorum quae codicillis data sunt ex summa, quae efficiebatur debita, si aequo iure omnia deberentur, quartam deducet his solis, quibus codicillis legata sunt.Quod si post
Abbreviated transcription (Latin):
castra contracto. alieno. is solus obligenir qui
ceterarum rerum heres scͥpnis erit cuiscilic:
conueniens uicdent respondisse. ut exqua
causa debeatur militi uel huic herecti. ł illi
ip̃o uire debeatur. Qd si alterurra pars bõꝵ
ere alieno. ꝙ exeacausa causa pendebit. nõꝰ
est. nonadierit. alterum qui aclisset. compel¬
lendum ẽe aut defendere totam herelitatẽ
aut totam crectitorib soluere. ¶ Sicod
testam̃to miles eum heredem deinde heredẽ
castresi petulio heres institutus omissacã
restam̃ti aliquid expeculio possiclebit dolo¬
ue malo fec̾it. quominus possiclent dutur
meum actio legatoꝵ. ¶Similes testõ
ĩmilitia fecerit. coclicillos post militiam. ⁊
int̾ annum missioĩs moratur. plerisq pla¬
cet incoclicillis uiris ciuilis regulam specta¬
ri debere qr nõ sunt amilite falti nec adrem
ꝑtinere quõ testam̃to confirmatisuntũdeo¬
q uuis legatis que testam̃to datasunt le

Expanded text:
castra contracto aere alieno is solus obligetur, qui ceterarum rerum heres scriptus esset. cui scilicet conveniens videtur respondisse, ut ex quaqua causa debeatur militi, vel huic heredi vel illi ipso iure debeatur. quod si alterutra pars bonorum aeri alieno, quod ex ea causes institutus est non adierit, alterum qui adisset compellendum esse aut defendere totam hereditatem aut totam creditoribus soluere.Si eodem testamento miles eundem heredem, deinde exheredem castrensi peculio heres institutus omissa causa testamenti aliquid ex peculio possidebit doloue malo fecerit, quo minus possideret, datur torum actio.Si miles testamentum in militia fecerit, codicillos post militiam et intra annum missionis moriatur, plerisque placet in codicillis iuris ciuilis regulam spectari debere, quia non sunt a milite facti, nec ad rem pertinere, quod testamento confirmati sunt. ideoque in his legatis, quae testamento data sunt, le
Abbreviated transcription (Latin):
auĩ. Sicertarum reꝵ heredes insiruerit
miles uelut alium urlanoꝵ p̃clioꝵ aliũ¬
rusticoꝵ alium cetarum itrum. ualebit ii¬
stinito ꝑĩnq habebitur. atq sismepartib
heredes eos insinuiss. reiꝰom̃s suas ꝑp̃cepri¬

Expanded text:
ale.Si certarum rerum heredes instituerit miles, ueluti alium urbanorum praediorumrusticorum, alium ceterarum rerum, ualebit institutio perindeque habebitur, atque si sine partibus heredes eos instituisset resque omnes suas per
Abbreviated transcription (Latin):
dem. ¶ractabatur aĩt̾ale aliquid. ⁊ in
pugaroꝵs testam̃tis indulgencdum eẽt. et
placet non sine distinctiõe. uoc ficri. Si siꝗdẽ
uiuo testatore.⁊ sciente decessissẽt. noui ncͥ
statuendum est. Si autem ignorante. aut
les amplius quamunum necessarium fa¬
cere poterit ¶Sicut autem hr̃ditatẽmiles
nuta uoluntate dare põt. Ita ⁊ adimere pt̃.
deniq sicamcellauerit testam̃tumfuum ł
incidant. nulͥus erit mom̃ti. SSitam̃ testa¬
m̃tum suum camcellauĩt. ⁊ mox ualẽ uo¬
luerit. ualebit ex sup̃mauolũtate ⁊ iẽcen
tum miles induxiss testĩnsuũ mox anullo
suo signassetꝰ. quisuꝑͤ. re cogĩtur uf. erit
considerabit quo ꝓpõito idfecerit. Namsi
mutata uoluntans eum penituisse ꝓtubi¬
tur. renouatũ testam̃tum intelligenir qd̾
sudeo neea quescripta fuerant legipossĩt
cam̃a rri facti udicu potior existim abmur¬
Testam̃tum aminiliꝰam factum. amilite
simmilitia decesserit. uire militari ualẽ

Expanded text:
m.Tractabatur, an tale aliquid et in paganorum testamentis indulgendum esset: et placet non sine distinctione hoc fieri, sed, si quidem uiuo testatore et sciente decessissent, nihil noui statuendum, si autem ignorante aut ples amplius quam unum necessarium facere poterit.Sicut autem hereditatem miles nuda uoluntate dare potest, ita et adimere potest. denique si cancellauerit testamentum suum uel inciderit, nullius erit momenti: si tamen testamentum cancellauerit et mox ualere uoluerit, ualebit ex supr‹em›a uoluntate. et ideo cum miles induxisset testamentum suum, mox anulo suo signasset, qui super ea re cogniturus erit considerabit, quo proposito id fecerit: nam si mutatae uoluntatis eum paenitu‹i›sse probabitur, renouatum testamentum intellegetur: quod si ideo, ne ea quae scripta fuerant legi possint, causa irriti facti iudicii potior existimabitur.Testamentum ante militiam factum a milite, si in militia decesserit, iure militari ualere,
Abbreviated transcription (Latin):
curare ut pecunia accepta creclitorib sol¬
uatur. ⁊ dehoc decernere dure quenitã uiato¬
l obligatio. ¶Siesalienum ñintuẽiat
dencdum est. anp̃tor debeat eis ꝑmittere
et magis est nẽpossit p̃tori enim ñlibe¬
rum arbitrium ẽ clatum distraenli res
pupillares. S itaciemũ sies alienũ ĩmi¬
neat. spinte. ⁊ si ꝑmiserat ere alieno ñ
allegato. consequent clicemusm ẽ nul¬
lam ẽe unditionem. nullumq detretũ
ñenim passim distrabi iubere pretori tͥ¬
butum est. S itademum suirgeat es e¬
alienum. ¶ Manet actio pupilio si re¬
postea poterit ꝓbari obremptum eẽ p̃to

Expanded text:
curare, ut pecunia accepta creditoribus solcurare, ut pecunia accepta creditoribus solvatur et de hoc decernere dareque viatouel obligatio. Si aes alienum non interueniat, dendum est, an praetor eis debeat permittere. et magis est, ne possit: praetori enim non liberum arbitrium datum est distrahendi res pupillares, sed ita demum, si aes alienum immineat. proinde et si permiserit aere alieno non allegato, consequenter dicemus nullam esse uenditionem nullumque decretum: non enim passim distrahi iubere praetori tributum est, sed ita demum, si urgueat aes alienum. Manet actio pupillo, si post
Abbreviated transcription (Latin):
distrahatur. Set sisit alia possessio. minõ
lminus utslior pupillo. magis eam iu¬
bere distrahi. quam maiorem ⁊ utiliorem.
¶In pͥmis igrurquotiens desicderatur abeo
ut ꝑmutat distrabi. ꝑ quirere debr eum ꝗ
se instru̾at defortunis pupilli nec nimi
distrahi possessiones. Lobligari Requirat
gͦ necessarios pupilli ł parentes. l lib̾tosa¬
liquos ficdeles. ł quem alium notitiam re¬
rum pupillaream hãt. at sinemo inuẽia¬
tur aut suspectisunt. qui inueniuntur.
iubere deb eclirationem. ¶Itemq erit.¬
tum ꝯpupillodare. qui instruere possit p̃¬
toris religionem anassentire uñclitioni
ł obligatiomi debeat. ¶Ilud q̃ripotest
sip̃tor aditus ꝑmiserit distrahi. possessiõe
ꝓuintialem araleat quod fecit ⁊ putẽ
ualere simoclo tutelam rome agebatur.:
hu tutores eam quo atministrationem
subierant. ¶ netamtitulo tenus tutores
ere alieno allegato. pecunia abutant̃ quã
mutuam acceperunt. oportebit p̃torem

Expanded text:
distrahatur, sed si sit alia possessio minor uel minus utilior pupillo, magis eam iubere distrahi quam maiorem et utiliorem. In primis igitur quotiens desideratur ab eo, ut remittat distrahi, requirere debet eum, qui se instruat de fortunis pupilli, nec nimiudistrahi possessiones uel obligari. requirat ergo necessarios pupilli uel parentes uel libertos aliquos fideles uel quem alium, qui notitiam rerum pupillarium habet, aut, si nemo inueniatur aut suspecti sint qui inueniuntur, iubere debet edi rationes itemque synoptumque pupillo dare, qui instruere possit praetoris religionem, an adsentire uenditioni uel obligationi debeat. Illud quaeri potest, si praetor aditus permiserit distrahi possessionem prouincialem, an ualeat quod fecit. et putem ualere: si modo tutela Romae agebatur et hi tutores eam quoque administrationem subierant. Ne tamen titulo tenus tutores aermutuam acceperunt, oportebit praetorem
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. lb̃. singuli adorationem diuis e¬
ueri. ¶Set hic ut̃ illiro moneri quod
cum dño pignus quesnum. et abinitio
obligatio inhesit qd̾si afisco emerit. nec
dubitatio est quin uis pignoris saluuo sit
Sugitur talis spẽs. inpriuato uñdito¬
re incidit. imperisalis beneficio opusẽ
ut exrescripto pignus confirmetur.
pupilli. alteri pupulo fundus sit com¬
ꝑatus. isq pupillo ł ininori iraditus sit
anpignoris obligationem possit hr̃e. is cui.
petunia fundus sit emptus⁊ magis est
ut salunmsit iis pignoris scõm ꝯstitu¬
tionem imꝑatoris nr̃i ⁊ diuipatris eiꝰ. ei
pupillo cius petunia comꝑatus ẽ funꝰ
dus ꝓignori tam capi iuissu in agistr̃atus
ł p̃siclis ł alterius potestatis. et cliftrͣahi fũ¬
dus pupillaris põt. S ⁊mpossessione mit¬
ti rerumpupillarium ap̃tore quis potest.
⁊ iuspigoris contrahitur siue legator set¬
uantoꝵ causa siue tãpni infecti. ut pr̃o¬

Expanded text:
2 Paulus libro singulari ad orationem diui Se2 Paulus libro singulari ad orationem diui Seueri. Sed hic uidetur illud mouere, quod cum dominio pignus quaesitum est et ab initio obligatio inhaesit. quod si a fisco emerit, nec dubitatio est, quin ius pignoris saluum sit. si igitur talis species in priuato uenditore inciderit, imperiali beneficio opus est, ut ex rescripto pignus confirmetur. pupilli alteri pupillo fundus sit comparatus isque pupillo uel minori traditus, an pignoris obligationem possit habere is, cuius pecunia fundus sit emptus? et magis est, ut saluum sit ius pignoris secundum constitutionem imperatoris nostri et diui patris eius ei pupillo, cuius pecunia cdus. Pignori tamen capi iussu magistratus uel praesidis uel alterius potestatis et distrahi fundus pupillaris potest. sed et in possessionem mitti rerum pupillarium a praetore quis potest et ius pignoris contrahitur, siue legatorum seruandorum causa siue damni infecti, ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
conscripti int̃dicimus. tutorib ⁊ turatõ¬
rib neplia rustica. ł suburbãna distra ãt.
nisi ut id fierer. parentes testam̃to ł cocli¬
cillis cauerint. ¶ Quod siforte esalienũ
tantum erit. ut exrebus cetͣis nõpossit ex¬
solui. tunc p̃tor urbanus uit clarissim
adeatur./ quiprosua religione existimet
q̃ possunt alienari obligariue debent ma¬
nente pupilio actione. Sipostea poterit
ꝓbari obreptum ẽẽ p̃torsicõmunis rese¬
rit. ⁊ socius addiuisionem ꝓuocet. saut si
creclitor quipignori agrum a parente
pupilli acceperit. ius exequ̾ritur. nichil
nouandum censeo. ¶Siclefunctus
dumuiueret res uenales. habu̾it testam̃¬
to tam̃ ñcauit. ntclistraerentur. abstiñ¬
dum erit uẽclitioneno eñĩ utiq qui ip¬
seuoluerit uñcdere icł. ⁊̃ postea distra en¬
mit pcłia ut quo ad pcium solueretur
eeñt pignori obligata uñclitori. ñꝑuto
pignus ualerelnam ubi dm̃um q̃situ:
est minori cepit nõposse obligari.

Expanded text:
conscripti, interdicam tutoribus et curatoribus, ne praedia rustica uel suburbana distrahant, nisi ut id fieret, parentes testamento uel codicillis cauerint. quod si forte aes alienum tantum erit, ut ex rebus ceteris non possit exsolui, tunc praetor urbanus uir clarissimus adeatur, qui pro sua religione aestimet, quae possunt alienari obligariue debeant, manente pupillo actione, si postea potuerit probari obreptum esse praetori. si communis res erit et socius ad diuisionem prouocet, aut si creditor, qui pignori agrum a parente pupilli acceperit, ius exsequetur, nihil nouandum censeo'. Si defunctus dum uiueret res uenales habuerit, testamento tamen non cauerit, uti distraherentur, abstinendum erit uendition‹e›: non enim utique qui ipse uoluerit uendere, idem etiam postea distrahenmit praedia, ut, quoad pretium solueret, essent pignori obligata uenditori, non puto pignus ualere: nam ubi dominium quaesitum est minori, coepit non posse obligari.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̃ predia quedistim possunt. exquarum
p̃tio eri alieno satisfieri possit. ¶Sugitur
dep̃henlerit. nonposse aliunde exsoluiꝗ̃
exprediorum disirictione. tẽ ꝑmittet di¬
arai. Simodo urgeat creditor. aut usu¬
rarum motꝰ parenlum ineri alieno
suadeat. fidem p̃tor estimare debebit. u¬
trum uendere potius an obligare ꝑmĩt᷑¬
bo tat nee non zislud uigilañt obfũare
neplus accipiatur subobligatione p̃¬
diorum fenoris quam quod opus sit
adsoluenctum es alienimiant si¬
disiraentlum arbittabitur. neꝓpt̃ ne
modicum es alienum possessio mogna

Expanded text:
 praedia, quae distrahi possint, ex qu‹a›rum pretio aeri alieno satisfieri possit. si igitur deprehenderit non posse aliunde exsolui quam ex praediorum distractione, tunc permittet distrahi, si modo urgueat creditor aut usurarum modus parendum aeri alieno suadeat. Idem praetor aestimare debebit, utrum uendere potius an obligare permittat nec non illud uigilanter obseruare, ne plus accipiatur sub obligatione praediorum faenoris, quam quod opus sit ad soluendum aes alienum: aut distrahendum arbitrabitur, ne propter modicum aes alienum magna
Abbreviated transcription (Latin):
torib suboprentu eris alieni ꝑmitti debu¬
it. ũditio. neqꝙ ñeẽ uiam eis distractoĩs
tributam ⁊ rdeo p̃tori arbitrium ħrei se¬
natus dedit. cui offino inpͥmis. ħ conu¬
enit excutere. analiunte possit petuĩa
ad exitenuamdum es alienum expediri¬
Io uerere igitur debet. anꝑecimiam pupi

Expanded text:
toribus sub optentu aeris alieni permitti debutoribus sub optentu aeris alieni permitti debuit uenditio: namque non esse uiam eis distractionis tributam. et ideo praetori arbitrium huius rei senatus dedit, cuius officio in primis hoc conuenit excutere, an aliunde possit pecunia ad extenuandum aes alienum expediri. quaerere ergo debet, an pecuniam pupi
Abbreviated transcription (Latin):
seio apnpino hr̃cłe instituto. añtutore
restituere hunc fundum possint fine a¬
uctoritate p̃toris. Eputo siquidẽ rẽ esuã
legauit. cessare orationem. ¶ Sinuero
tere pupilli dicendum erit. locum eẽ ora¬
tioni nec inconsulto p̃tore alienare p̾se.
Sipupillus sapulanti spoponderit. an
soluere possit. sine p̃toris auctoritate
mag̃ est nepossit alicqn inuñta erit a¬
lienanti ratioꝰ. ¶ Set sipãt stipulãti
funclum spoponderit successeritꝙ pupi¬
llus instipulatum: fortius dicetur sine
p̃toris auctoritate posse eum recłderetidẽ¬
q. et siiuire hr̃ditario alii successerit ꝙ
erat obligatus eadem ratione. ⁊ sipuirẽs
functum uñdidit. ł quis alius cuipupi¬
lus successerit: ꝓõt dici pupillum cetã
ũtiditioĩs inconsulto pretorep̾se ꝑficert
fundum autem legatum repudiare ꝓu¬
pillus sinc nitoris auctoritate ñpõt eẽ
enim ⁊ hanc alienationem tiures fit pu¬
piłli nemo dubitauit. ¶ nõpassim̃tu¬

Expanded text:
Seio a pupillo herede instituto, an tutores restituere hunc fundum possint sine auctoritate praetoris? et putem, si quidem rem suam legavit, cessare orationem, sin vero de re pupilli, dicendum erit locum esse orationi nec inconsulto praetore posse alienare. Si pupillus stipulanti spoponderit, an soluere possit sine praetoris auctoritate? et magis est, ne possit: alioquin inuenta erit alienandi ratio. Sed si pater stipulanti fundum spoponderit successeritque pupillus in stipulatum, fortius dicetur sine praetoris auctoritate posse eum reddere. idemque et si iure hereditario alii successerit, qui erat obligatus. Eadem ratione et si parens fundum uendidit uel quis alius, cui pupillus successerit, potest dici pupillum cetera uenditionis inconsulto praetore ‹po›sse perficere. Fundum autem legatum repudiare pupillus sine praetoris auctoritate non potest: esse enim et hanc alienationem, cum res sit pupilli, nemo dubitat. Non passim tu
Abbreviated transcription (Latin):
pantect. A n in magistratus actõe
tata cumusuns sors erigi gebeat. anne¬
ro ufure petiñpossint. qm̃ constitutum
est penatum usuras peti nonposse q̃sitũ
est etrescriptum est. aliuo seuero. ⁊ an¬
tonino. et usurtis petiposse. qm̃ eadem
ĩmagrãtib aitio datur ꝗ̃ ꝯpent ĩtutoreꝰ de
oratio insenatu retitata est ĩtullo. et¬
⁊ clem̃te consulib idib iumii. Set sunt
ũba eius huius mocdi. ¶ p̃terea parres

Expanded text:
ratus actione data cum usuris sors exigi debeat, an uero usurae peti non possint, quoniam consti‹tu›tum est poenarum usuras peti non posse, quaesitum est. et rescriptum est a diuis Seuero et Antonino et usuras peti posse, quoniam eadem in magistratibus actio datur, quae competit in tutores. DEoratio in senatu recitata est Tertullo et Clemente consulibus idibus Iuniis et sunt uerba eius huiusmodi: 'Praeterea, patres
Abbreviated transcription (Latin):
x treti fochinas. argenti fodinas ł ꝗd ali
ud simile.
uulus.⁊. Singłai atorationẽ duui
semi. qͣd tam̃ inpriuatis licet possitere
orationis inpediri alienationem. Si ⁊ si
tum possideat dicendum puto. nec hũc
alienare tutores posse etꝰ eni quequasi
pupillaris distractus est uenditio uͭal..
¶Situndus pupillo ꝑingnoratus sit. an
uenclere tutores possint hunc em̃iqͣsi
dehitoris hoc est alienum uncdunt. Si
tam̃ inpetrauãt pupillus ł pãt eius
nt iure oñi possiteat. consequens eit¬

Expanded text:
si cretifodinas argentifodinas vel quid aliud si cretifodinas argentifodinas vel quid aliud huic simile, Paulus libro singulari ad orationem divi Severi quod tamen privatis licet possidere:orationis impediri alienationem. Sed et si tum possideat, dicendum puto ne hunc alienare tutores posse: ea enim, quae quasi pupillaris vero distractus est, venditio valet. Si fundus pupillo pigneratus sit, an uendere tutores? hunc enim quasi debitoris, hoc est alienum uendunt. si tamen impetrauerat pupillus uel pater eius, ut iure dominii possideant, consequens e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ extutori ł cutitoris uoluntate rosit s
exmagistratuum anctoritateti temq̃tip̃t
nec restituatur. anlitis exstimatio obla
temq erit dicendum. et sifuntus penit̾
nt quipupilli fuit ⁊ contra pupillum
pnuntiatum tutoresꝙ restituerunt hnã
⁊ hic ualebit alienatio ꝓp̃t̃ rei urditate
uite .ar. amus anclistrahi hoc atutorib
pfit subie et magis est nonposse quãm¬
uis m iuis p̃clii potussit. ¶ Nec usus
fructus alienaripõt. ⁊ sisolus fuit usuf.
fruttus auienari põt pupillis anergohic
nes nonutento admutatur situtor com
p̃ouit hĩius rei ⁊ manifestum est restau¬
rar tebere ¶Set sippͥetatem nĩt pu¬
pillus nõ põt nsumfrutum ł usũ alie¬
nart. quamuis oratio nicħ deusufrut¬
ni loquatur. ¶Simili mõ dici põt
nec fuitutem inponiposse fundo pupilli
uł atolesçentis nec suitutem remittere.
qd infundo dotali placuit. ¶ Silapi¬
dicinas. ł que auã metalla pupillus ha¬
buit. stiptetie. ł cuius alterius materie¬

Expanded text:
n ex tutoris uel curatoris uoluntate id fit, sed ex magistratuum auctoritate. Item quaeri nec restituatur, an litis aestimatio oblatIdemque erit dicendum et si fundus petitus sit, qui pupilli fuipronuntiatum tutoresque restituerunt: nam et hic ualebit alienatio propter rei iudicatae videamus, an distrahi hoc a tutoribus possit. et magis est non posse, quamvis ius praedii potius sit. Nec usus fructus alienari potest, etsi solus fuit usus fructus pupilli. an ergo hic nec non utendo amittatur, si tutor causam praebuerit huius rei? et manifestum est restaurari debere. sed si proprietatem habeat pupillus, non potest usum fructum uel usum alienare, quamuis oratio nihil de usu fructu loquatur. simili modo dici potest nec seruitutem imponi posse fundo pupilli uel adulescentis nec seruitutem remitti, quod et in fundo dotali placuit. Si lapidicinas uel quae alia metalla pupillus habuit stypteriae uel cuius alterius materi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. annis atfideiꝯmissum admitti debeat.
ꝵe posteriorum appellatiõe liberos tm̃mõ.
ñc̃tiam lib̾tos eorumquib fideicõmissuor
adiecto bec meu̾msiquis cop̃ alitu leget.
⁊itasentiat ut itticlemum p̃stenr. si fuũ
eẽ ⁊ sdeo elegans est. illaclistinctio. ut quo¬
tiens certum corpus legatur atp̃sens p̃s
atiectum hocũbum m̃cũ ñfaiciat concliti¬
onem siuiero incertum corpus legetũ ne¬
luti ntauimĩmeum ⁊ uestem meam. uide¬
atur ꝓconlitione. hoc u̾bum eẽ mea. ut
egtem̃ q̃ illius sint uideantur. legata qd
nõ puto fortiter posse deferrorsi hic poti¬

Expanded text:
est, an is ad fideicommissum admitti debeat. est, an is ad fideicommissum admitti debeat. respondit: posterorum appellatione liberos tantummodo, non etiam libertos eorum, quibus fideicommissum adiecto hoc 'meum' si quis corpus alicui leget et ita sentiat, ut ita demum praestetur, si suum iciendum esse. et ideo elegans est illa distinctio, ut, quotiens certum corpus legatur, ad praesens tempus adiectum hoc uerbum '‹m›eum' non faciat condicionem, si uero incertum corpus legetur, ueluti ita 'uina mea' 'uestem meam', uideatur pro condicione hoc uerbum esse 'mea', ut ea demum, quae illius sint, uideantur legata. quod non puto fortiter posse defendi, sed poti
Abbreviated transcription (Latin):
dib autem legatis. ⁊ boues. ⁊ cetera ium̃taꝯ
tinentur. ¶ arm̃to aũt legato ⁊ boues
contineri conuenit n⁊ greges ouium ⁊ cap̃¬
rum. ¶ouib legatis neq agnos neq
asictos ꝯtineriquidam recte existimantiõ¬
nium uero grege legato. ⁊ arietes. ⁊ ag̃nos
debĩ nemo clubitat.
tem.: Eerius quiinfundo morari solit̾
erat sifũgerit. licet post mortem testatoris
app̃henctitur funto legato. ut instructusẽ.
⁊ ipo legato cechit.
Iuod hisũbis relictum ẽ. quicꝗd
exheretlitate bonis uemeis. aclte ꝑuenẽrit.
cũmorieris restituas fructus quos heres ui¬
uus ꝑcepit. itemq fructuum uice sũt. nõ
uenire platuisse nec enim quicꝗ ꝓponi ex
quo tebisquoq restituenclis restattic̃ẽ rog¬
asse ꝓbaripõt. ¶Stemtestatoᷤ quilibris fi¬
deiꝯmissum reliquebat subsinimone ĩtcos
facta exp̃ssit. int post mortem exiremi atpo¬
steros ẽoꝵ ꝑtinent. quero cum nemo alius
sit nisi lib̾tus cius. quiextremo moritur

Expanded text:
s autem legatis et boues et cetera iumenta continentur. Armento autem legato etiam boues contineri conuenit, non etiam greges ouium et caprarum. Ouibus legatis neque agnos neque arietes contineri quidam recte existimant. Ouium uero grege legato et arietes et agnos deberi nemo dubitat.m Servus, qui in fundo morari solitus erat, si fugerit, licet post mortem testatoris adprehendatur, fundo legato, ut instructus est, etiam ipse legato cedit.uod his uerbis relictum est: 'quidquid ex hereditate bonisue meis ad te peruenerit, cum morieris, restituas', fructus, quos heres uiuus percepit, item quae fructuum uice sunt non uenire placuisse: nec enim quicquam proponi, ex quo de his quoque restituendis testatricem rogasse probari potest. Idem. testator, qui libertis fideicommissum relinquebat, substitutione inter eos facta expressit, ut post mortem extremi ad posteros eorum pertineret: quaero, cum nemo alius sit nisi libertus eius qui extremo mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ actu ei̾t uinum legato ceclere. sud ui¬
n numero testator habausset splane ĩmõ¬
tis tempore collatum hunc smonẽ siuestẽ
q̃mea erit. sineclubio ꝑconditione accipien¬
dumputo  ⁊ stictum quimeus erit. puto
ꝓconclitioe accipiendum net intẽe uiruo
ittiqui m̃s erit anitasimeus er̃t. urrobiqo
ditonem eam eẽ labeo mñscripsit ⁊̃ infutu¬
rum tp̃s collatum hc̃ finonem quimens er̃t
ꝓclemonstratione accipienlum s alio uire
utimur.
pocuius. Suta legatum ẽ domũ q̃mea ĩbi
et̾̃r cũmoriar nũmos addiẽm exactos adebi¬
torib ut aluis nominib collocarentur. nõ
puto legatos eẽs labeonis clistinctionem
ualde ꝓboquiscripsit. nec ꝙ casu abeẽt mi¬
nus ẽẽ legatum. necꝙ casu ibisit magis c̃ẽ
legatum.
auius. Et faeiꝯmissum et mortis cãdo¬
natio appeslatiõe legati continetur.
dem. Lanalegata uestem q̃ exeafactasit
deberi. ñplacet. S etmateria legatanais
armarium ue exeafactum nunclitatur

Expanded text:
it uinum legato cedere, si id uini numero testator habuisset. plane in mortis tempore collatum hunc sermonem 'uestem, quae mea erit' sine dubio pro condicione accipiendum puto: sed et 'Stichum qui meus erit' puto pro condicione accipiendum nec interesse, utrum ita 'qui meus erit' an ita 'si meus erit': utrubique condicionem eam esse.Labeo tamen scribit etiam in futurum tempus collatum hunc sermonem 'qui meus erit' pro demonstratione accipiendum, sed alio iure utimur.um.Si ita legatum est 'domum quaeque mea ibi erunt, cum moriar', nummos ad diem exactos a debitoribus, ut aliis nominibus collocarentur, non puto legatos esse et Labeonis distinctionem ualde probo, qui scripsit nec quod casu abesset, minus esse legatum nec quod casu ibi sit, magis esse legatum.apiam Et fideicommissum et mortis causa donatio appellatione legati continetur. m. Lana legata uestem, quae ex ea facta sit, deberi non placet. Sed et materia legata nauis armariumue ex ea factum non uindicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
lp.. Siquis intiones exigere netet̃
ut est sepissime rescriptum ñmpeclit᷑
reliquas exigerequasquis reliquisset᷑
⁊ siquid dolo fecit quirationes gessitt̃
siquis ⁊ hec uelit remutere utateb᷑ le¬
gare tapnas esto heres m̃s ꝯcquid abeo

Expanded text:
s exigere uetetur, ut est saepissime rescriptum, non impeditur reliquas exigere, quas quis se reliquauit, et si quid dolo fecit qui rationes gessit. quod si quis et haec uelit remittere, ita debet legare: 'damnas esto heres meus, quidquid ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
ar. Cum intestam̃to ambigue aut
liberum eẽ lib̾ esto. cui ⁊̃ utdare tũpnas
sit heres m̃s dixero eiberes m̃s dare dãp¬
nas esto testatoris uolurtas siquibus¬
dam argum̃tis apparebit. dequo dixit ad
tiunsit ambiguitas ꝯ stipulatorẽ ẽ¬

Expanded text:
. Cum in testamento ambigue aut liberum esse, liber esto. cui ut dare damnas sit heres meus, dixero, ei heres meus dare damnas esto.' testatoris uoluntas, si quibusdam argumentis apparebit, de quo dixit, adti sit, ambiguitas contra stipulatorem e
Abbreviated transcription (Latin):
siquidem ip̃e heres accusarenir. qm̃ẽt
eẽ debẽat sefalsum nõ fecisse recte atu¬
bit. hereclitatem ¶ Sinaũt alius argue¬
retur. cum conscientiam eiꝰ. ñ põt a di¬
ille acdierit furiosus ẽ factus einegaũ
recte suum aucliturum qm̃ñ nisi uo¬
uantate domini acquiri hereditas põt.

Expanded text:
si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat se falsum non fecisse, recte adibit hereditatem: sin autem alius argueretur citra conscientiam eius, non potest adiille adiret, furiosus est factus. negavit recte servum aditurum, quoniam non nisi voluntate domini
Abbreviated transcription (Latin):
.f. acdiret. ꝑ inde habeatur. atq sipaterf᷑.
adisset. sꝑmisit itaq ei⁊ suos hrlitatis
manumitere. ¶ Q expatre heres insti¬
tatem. exasse heres erit qr solus heres futũ¬
tus est ꝯmĩmõ nisihabeat inconclitiona¬
lempartem substitutum. ⁊¬

Expanded text:
tur atque si pater familias adisset, permisitque ei et servos hereditatis manumittere. Qui ex parte heres institatem, ex asse heres erit, quia solus heres futurus est omnimodo, nisi habeat in condicionalem partem substitutum.
Abbreviated transcription (Latin):
dem ꝯQuotiens pupilius patrihr̃s
extrtit. ⁊ abstinẽt se herecłitate quami
patris bõã subcrelitorib fiant. tamen
rata huberi debent. quetumq pupilł
boãfide gesserit. ⁊ ĩdeo eiqui funlum
tutore autore apupillo emerit succũ¬
suili ¶ ⁊ roeo sisuus dotalis adierit: acti¬
onem dodote eamhrlitatem mulrre¬
um acquiruntur. aduirum ꝑtineant
et cumquestus. ⁊ compethii societas init
quicquid exeoperis suis socius acqui¬
sierit. in medium. cõferet sibi aũt he
nec fructuarius quidem suus uissu eiꝰ
quiusunfructum in eo habr adire here¬
ditatem potit. ¶ etꝙ aquib dam re¬

Expanded text:
m Quotiens pupillus patri heres exstitit et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecumque pupillus bona fide gesserit: et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurservili. Idcirco si servus dotalis adierit, actione de dote eam hereditatem mulier reum adquiruntur, ad virum pertineant. Et cum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius adquisierit, in medium conferet: sibi autem qnec fructuarius quidem servus iussu eius, qui usum fructum in eo habet, adire hereditatem poterit. Et quod a
Abbreviated transcription (Latin):
namsiquit noui insocietate inchoauit.
ñuideri ĩmiscuisse hr̃clitan pats scͥpsit.¬
cebinir. ¶ ꝓponebatur filius decastrẽsi
petulio suos comꝑasse eosq apatre manu¬
mutere regatus cumheres eẽt abeo ĩst¬
tutus querebatur. sise abstinuisscxpat¬
na hereclitate cosq manunisisset an

Expanded text:
nam si quid nouum in societat‹e› inchoauit, nam si quid nouum in societat‹e› inchoauit, non uideri miscuisse hereditati patris scripsit.debitur. Proponebatur filius a patre de castrensi peculio servos comparasse eosque a patre manumittere rogatus, cum heres esset ab eo institutus: quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate eosque manumisisset, an
Abbreviated transcription (Latin):
pellendum creditorib pũnis respondert.
nisi substitutus ei fin̾sset. inclinat em̃i ĩ
hoc utpũtet substitutum ⁊̃ patris hone¬
ra subiturum que scntentia amãcelło
recte notata est. impugnat᷑ eñi utcuta¬
tem pupilli qui ip̃e saltem põt huabere
successorem. meni enĩ honerum patris ti¬
milus. quis ⁊̃ inpuberis ꝓereditatẽ a dui¬
bit. alioquin inquit. ⁊ͥ frãt fuĩt omissa
causa testi. abintestato ꝑossidebit herecti¬
tatem.⁊ quid̃ inpiine. necs ẽĩ uir uolu¬
isse frandare edictum. ꝗ sibi ꝓspicit. ne
honerib patris pupul hereditas. s impli¬
catur. S quod insrẽ scripsit. crecłita ĩtel¬
ligencłum. sinon impuberi frat fui̾t s
testatoris. ceterum̃ unq sifrat᷑ apatre frĩs
substitutus impuberisit. sinedubio
netessarius hetes existet. ¶ Sunlocie¬
tatem ꝙ̃ uiuo pat. incheauerat. filius
post mortem parris ꝑseuerauerit. iul re¬
ite clistinguit intẽe uirum re̾ceptamn
sub parre ꝑficit᷑. annouam inchonuit.

Expanded text:
pellendum creditoribus paternis respondere, nisi substitutus ei fuit: inclinat enim in hoc, ut putet substitutum etiam patris onera subiturum. quae sententia a Marcello recte notata est: impugnat enim utilitatem pupilli, qui ipse saltem potest habere successorem: metu enim onerum patris timidius quis etiam impuberis hereditatem adibit. alioquin, inquit, et si fcausa testamenti ab intestato possidebit hereditatem et quidem impune: nec enim uidetur uoluisse fraudare edictum, qui sibi prospicit, ne oneribus patris pupilli hereditas implicaretur. sed quod in fratre scripsit, credo ita intellegendum, si non impuberis frater fuit, sed testatoris: ceterum utique si frater a patre fratri substitutus impuberi sit, sine dubio necessarius heres existet.Si in societat‹e›, quam uiuo patre inchoauerat, filius post mortem patris perseuerauerit, Iulianus recte distinguit interesse, utrum rem coeptam sub patre perficit an nouam inchoauit:
Abbreviated transcription (Latin):
sesficẽm. ⁊ postquam illepẽtug surere
ceperit. nichilominus acquiuta ẽ ei bo¬
norum possessio quit si antequamille pe¬
tat. isquimantiuit petendum furere
ceperit. dicenctum nonẽe statim ei acq̃¬
sitam bonorum possessionem ligitur bõꝵ
tor heretlitatem adire sedetit. sipost sub¬
scriptãm epistolam tutor moriatur añ¬
⁊ quam exepla suus aturet. nemo cliciu¬
ĩ⁊ͣ riis est obligari postea pupillũ hrditati
tupbitet anposterius falsum sit exnent᷑
fecenit iuderisibi solim̃do eẽ hereclitatẽ
pater rescripserat sibiparum idoneam
renuntiari. ita q debere euindiligeti.
explorire. ⁊ ut auiri sudoe̾am comperiss
fiulius accepus litteris parris herectitatera¬
adut dubitandum ẽ. anrecte adisset ¶S¬
ꝓbabilius diceretur. quamdiu ꝑsuasum

Expanded text:
m, et postquam ille petit, furere coeperit, nihilo minus adquisita est ei bonorum possessio. quod si antequam ille petat, is qui mandavit petendum furere coeperit, dicendum est non statim ei adquisitam bonorum possessionem: igitur bonortor hereditatem adire iusserit, si post subscriptam epistulam tutor moriatur, antequam ex epistula servus adiret, nemo dicturus est obligari postea pupillum hereditatdubitet, num posterius falsum sit, ex neutfecerat videri sibi solvendo esse hereditatem: pater rescripserat sibi parum idoneam renuntiari itaque debere eum diligentius explorare et ita adire, si idoneam comperisset: filius acceptis litteris patris adiit hereditatem: dubitatum est, an recte adisset. probabiliu
Abbreviated transcription (Latin):
ul. Sratio fundus ⁊ eidem fundi u¬
sus.F. legatus fuit erit inpotestare enis
fundum anusũ f. undicare malit  ⁊ si
funclum elegit netessario plena ppͥeta¬
tem rabebit. lic usumf. ase repulerit.
Suero usimf. habere maluerit. ⁊ ꝓpͥeta¬
tem furadi repulerit. solũ usũ .f. habet.
gulos annos. abinino anni deberi cõstat.
uillam posuit eam inuito fructuario
demoliri nõpõt. nichilomagis quãsiꝗ̃
arborem posuisset. exfundo his ip̃e euelle¬
re uelit S si antequamusus fructuariũ
ꝓbibuit demolierit impune facturum.
tur. ñunum s pła legatasunt. aluid ẽ
inẜuitute aque ⁊ uie uie enĩ ẜuitus.
una ẽ q̃ natura sui habet. int̃missioneor.

Expanded text:
 Titio fundus et eiusdem fundi usus fructus legatus fuerit, erit, in potestate eius, fundum an usum fructum uindicare malit. et si fundum elegerit, necessario plenam proprietatem habebit, licet usum fructum a se reppulerit: si uero usum fructum habere maluerit et proprietatem fundi reppulerit, solum usum fructum habgulos annos ab initio anni deberi constat. egatus est, uillam posuit: eam inuito fructuario demolire non potest, nihilo magis quam si, quam arborem posuisset, ex fundo is euellere uellet: sed si antequam usufructuarius prohibuerit, demolierit, impune facturum. tur, non unum, sed plura legata sunt. aliud est in seruitute aquae et uiae: uiae enim seruitus una est, quia natura sui habet intermissionem.
Abbreviated transcription (Latin):
Impr adrianus britasio philioi legato
iugconensi Sic clodi ꝯmarti. quamui
filius f. sit. idon eus uitor ẽẽ urdebitur pa¬
t̃ aũt eius idcirco cauere ñuult filiũ
suumꝰ tutela existimat.⁊ in hoc artificio
ꝑseuerauerit existimote. huic frairoi
recte occursurum. ut ⁊ filius ⁊ ip̃e aoru¬
lio suo tutorem dedit: eumdemq usq
it.Quero cumliceat nigidio acuratic̃e
⁊̃ citra appellationem se excusare̾ exqua
die tp̃aq̃ inexcusationib obfuantu di¬
uus marcus staiuuit. computanda sunt.
utrum exdie aꝑtitestam̃ti. anexquo ad
negotia gerenta uocatur .i. post.xiiii. ã¬

Expanded text:
us Uitrasio Pollioni legato Lygdonensi.Si Clodius Macer, quamuis filius familias sit, idoneus tutor esse uidebitur, pater autem eius idcirco cauere non uult, ut filium suum tutela eximat, et in hoc artificio perseuerauerit, existimo te huic fraudi recte occursurum, ut et filius et ipse ad tulio suo tutorem dedit eundemque usqueit: quaero, cum liceat Nigidio a curatione etiam citra appellationem se excusare, ex qua die tempora, quae in excusationibus obseruanda diuus Marcus statuit, computanda sunt, utrum ex die aperti testamenti, an ex quo ad negotia gerenda uocatur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
tutelarum q̃ꝙ suscipienda ẽ. s ⁊̃ etas pu¬
pillorum considerantu ẽ. Namsipriorũ
pupilloꝵ etas ꝓpe pubtatensit. itaut tõ¬
mõ semestre tp̃s. reliquum fuerit. aut eoꝵ
quoꝵ suscipere tutelam cogitur ñcdabitur
extusatio. sdemq principalibi ꝯstiturionib
cauetur. ¶yl uensib ⁊ ꝓp̃t inclitã nobili

Expanded text:
tutelarum quaeque suscipienda est, sed etiam aetas pupillorum consideranda est: nam si priorum pupillorum aetas prope pubertatem sit, ita ut tantummodo semenstre tempus reliquum fuerit, aut eorum quorum suscipere tutelam cogitur, non dabitur excusatio: idque principalibus constitutionibus cavetur. Iliensibus et propter inclutam nobili