comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
remigrauerant. his interfcĩs nauibus eoꝵ occupatis pͥus q̃ ea
ꝑs menapioꝵ que citra rhenũ erat certiõ fieret flumen tñsierũt
atq omnibus eoꝵ edificiis occupatis reliquam ꝑtem hyemis
se cũ eoꝵ copiis aluerunt. his derebus Cesar certiõ factud &¬
et ĩfirmitatem galloꝵ ueritꝰ ꝙ sunt in consiliis capiendis mo¬
uit. Est aũt hͦ gallice consuetudinis uti & uiatores ẽt inuitos con¬
sistere cogant: & quid quisq̃ eoꝵ dequaq re audierit: au̾ agnoĩt
querant. &e mercatores inoppidis uulgus c̃icumsistat: quibusq
ex regionibus ueniant: quas q ibi res agnouũnt pronũtiare cogͣnt.
his rebus: atq auditionibus ꝑ moti desummis sepe rebus consi¬
lia iniunt. quorum eos euestigiõ penitere necẽe est. cũ incertis
rumoribus seruiant:& pleriq aduoluntatem eoꝵ ficta respõ-¬
deant. Qua consuetudine cognita Cȩsar ut grauiori bello occũ¬

Expanded text:
remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mouit: Est hoc, inquam, Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant, et quid quisque eorum de quacunque re audierit aut cognoverit quaerant: et mercatores in oppidis vulgus circumsistat, quibusque ex regionibus veniant, quasque ibi res cognoverint pronuntiare cogant. His rebus atque auditionibus permoti, de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos e vestigio poenitere necesse est, cum incertis motibus serviant, et plerique ad voluntatem eorum ficta respodeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occur
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis finibus expellere non potuissent: tam̃ uectigales sibi fecerũt
ac multo humiliores: infirmioresq redegerunt. In eadem causa
fuerunt usipetes: & thonocheri: quos sup̃diximus. ꝗ cõpluẽs ãnos
suenorum uim substinuerũt ad extremum tm̃ agris expulsi et
multis germanie locis triennium uagati ad rhenum ꝑuenerũt.
E uas regiones menapii incolebant: &e ad utrãq ripam fluminis
agros edifitiaq uicos habebant. Sed tantȩ multitudinis aduẽ¬
tu ꝑteriti exhis edificiis: que transflumen habebant demig̃rũt.
ce eis rhenum dispositis p̃sidiis germanos transire prohibebãt. illi
des. regiones q simularunt. Et tridui uiam progressi rũs reuer¬
terunt: atq omni hoc itinere una nocte equitatu cõfecto ĩscios
inopinantes q menapios opp̃sserunt. qui degẽmanoꝵ discessu
ꝑ exploratores certiores fctĩ sine metu trans thenum ĩ suo ᷤᷤ uicos

Expanded text:
civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi des regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos
Abbreviated transcription (Latin):
liant᷑: equosq eodem remanere uestigio adsnefecerũt: ad quos se cele¬
uter cum usus est recipiunt. Neq eoꝵ moribus tupius quicqͣ aut
inhertius hẽt q̃ ephyppus uti. Itaq ad quem ius nr̃m ephyppiatoꝵ
equitatum q̃uis pauei adire audeant. Uinum ad se impõtari omnino¬
non sinunt.ꝙ ea re ad laborem ferendum molescere hoĩes atq efemi¬
nari arbitrantur. publice maximam ꝑtem ał putant ẽẽ laudem q
latissime a finibus suis uacare agros. Hac re significare magnum
nũm cinitatum suam uim substinẽ nõ posse. Itaq una exꝑte a sue¬
us circiter tria millia passuum sexcenti agri uacare dicunt᷑. AD alt̾a
pãtem succedunt ubii. quoꝵ fuit Ciuitas ampla: atq florẽs ut est
uentitant.Et ip̃i ꝑꝑ propinquitatem  gallicis sunt moribus assuefcĩ.
Hos cum sueui multis sepe bellis exꝑti ꝑꝑ amplitudinem grauitateͦs

Expanded text:
liantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est ventitant et ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem
Abbreviated transcription (Latin):
in loco incolendi causa licet neq multum frumento s maximã ꝑtem
lacte: atq pecore uiuũt. multum q sunt ĩuenatiõibus. Que res et cibi
genere: et quoitidiana exercitatione: & libertate uitȩ. ꝙ apuẽis nullo
offitio aut disciplina asuefacti nł omnino ꝯ uoluntatem faciant &e uites
alit. &e imani cõpoꝵo magnitudine homines eficit: atq in eam se consue¬
tudinem addierunt ut locis frigidissimis: neq uestitꝰ pretẽ pelles
influminibus. Mercatoribus est ad eos aditꝰ mag̃ eo ut que bello cceꝑĩt
quibus uendant habeant q quo ullam rem adse impõtari desiderent.
Quin ẽt uimentis: quibus maxime galli delectant᷑: quaeq imp̃nso pa¬
rant precio. Germani ĩpõtatis his non utunt᷑: sed que sunt apud eos na¬
ta praua:atq deformia hȩc quottidiana exercitatione sũmi ut siñ labo¬
ris efitiunt. Equestribus prcelus sepe exequis desiliũt: ac pedibus pre¬

Expanded text:
in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitus praeter pelles ventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proe
Abbreviated transcription (Latin):
eoro agris uicis edifitiisq incensis Caesar exẽcitum adduxit: &e ĩ auler¬
cuis: lexobus: reliquis q item ciuitatibus: que maxime bellũ fecerant in
pompeio. M.crasso consulibus. Usipetes. Germaĩ:
ce item theõcheri magna cum multitudine ho¬
minum flumen rhenum transierunt nõ longe
amari. quo rhenus influit.Cã transeundi fuit
ꝙ asueius compluresannos exagitati bello p̃me¬
bantur: ce agricultura prohibebantur. Sueuoꝵ
gens est longe maxima: & bellicosa gẽmanorum
omnium. Hi centum pagos hr̃e dicuntur: exquibus quot annis singu¬
la millia amatoꝵ bellandi cã exfinibus educunt. Reliqui qui domi
manserint se atq illos allunt. Hi rũsus inuicem año post inãmis st̃ illi
domi remanent.Sic neq agricultura nec rõ atq usus belli int̾mictitũ.
Sed priuati ce seꝑati agi apud eos nł est. Nec longius año remanere ullo

Expanded text:
eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulereorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum fecerant, inPompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenisset: castraq munire instituisset neq hostis interim uisus ess dis¬
ꝑsis inoꝑe nr̃is subito exomnibus ꝑtibus siluȩ euolau̾nt: &e in nostros ĩ¬
petum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eos q insiluas tepulerunt
ce complutibus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos
exsuis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar siluas cedẽ isti¬
tuit: et nequis inermibus: ĩpnidentibusq militibus alatere impetus
fieri posset cem̃ eam nãm quȩ erat cesa conuersam adhostem collocabat &
prouallo adutrumq latus extruebat. incredibili celeritate magno spatͦ
paucis diebus confecto cum iam pecus atq ẽxma impedimenta ab nũs
tenerentur. ip̃iq dempsiores siluas peterent eiꝰ moĩ sunt tempestates
consecute uti opus necessario intermicteretur: & cõtinuatioẽ ymbrim
dintiꝰ subpellibus milites contineri non possent. itaq uastatis omnibus

Expanded text:
pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
multa nocte se incastra recepit. hac audita pugna maxima ꝑs aquitania
se se crasso dedidit: obsides q ultro misit. quo in nuõ fuẽnt tã belli. Bige¬
riones. procianii. uocates. tarusates. flustates. Sarites. austi garũni. Sibu¬
trates. Cocossatesq. paucȩ ultime nationes añi tp̃r confise ꝙ hyẽs sberat
hoc facẽ neglexerunt. Eodem fere tp̃r cesar et si prope iam estas erat tam̃
ꝙ omni gallia paccata Morini. menapii q suꝑerant: qui inãmis essent
n adeum unq legatos depace misissent arbitratus id bellum celeriter
confici posse eo exercitum adduxit: qui longe alia rõne ac reliqui galli bel¬
lum gerere ceperunt. Nam ꝙ intellebant maximas naticẽs que preclio
contendissent: pulsas suꝑatasq ẽe continentes q siluas ac palludes habe¬
bant: eo se suaq oĩa contulerunt: ad quaꝵ initium siluaꝵ Cum Cesar

Expanded text:
multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
tus ut magnis p̃mus pollicitationibus q suos excitaret: quid fiẽi
uelit ostendit. Illi ut erat imꝑatum eductis his cõhõtibus que pre¬
sidio castis relicte intente ablabore erant: ae longiore itinere c̃icũ¬
ductis. ne exhostium castris conspici possent: omniumq oculis
mentibus q adpugnam intentis celeriter ad eas quas diꝑximus
munitiones peruenerunt: atq his proruptis pͥus hostiũ castiis
constiterunt ꝗ̃ plane abhis uideri: aut quid rei getret᷑ cognosci
posset.Tum uõ clamore ab ea parte audito nostri redintegratis
uiribus ꝗatplerumq inspe uictoriȩ accedere consueuit acriꝰ
impugnare ceperunt.hostes undiq cͣicumuenti desꝑatis omĩb
rebus se se ꝑmunitiones deicere: & fuga salutem petere cõtederũt.
Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milliũ.ł nũo.¬
quem exquitania cantabrisq conuenisse constabat uix . pãte relicta

Expanded text:
tus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri tus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numequae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta,
Abbreviated transcription (Latin):
se se castris tenebant. hac te ꝑspecta Crassus cum sua cunctatione
ac oppinione timidiores hostes: nostros q milites alacriores ad
pugnandum efecisset: atq omnium uoces audirent᷑ expectari diutiꝰ
non oppõtere quin ad castra iret cohõtatꝰ suos oĩb cupientib ad
hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complenͣt. Alii multis
telis coniectis deffensores uallo: munitionibus q depellẽnt: auxili¬
aresq quibus adpugnam non multum crassus confidebat. Lapidi¬
bus thelisq subministrandis  adagerem cespitibus compõtandis
spem at opinicem pugnantium preberent: cum item abhostib cõ¬
stanter: ac nõ timide pugnaret᷑ thelaq ex loco suꝑiore missa nõ
frustra accidenter equites circumuentis hostiũ castris Crasso re¬
nuntiarunt non eandem ẽẽ diligentiam abdecumana põta cast̃
munita facilemq aditum hr̃e. Crassus equitum p̃fectos cõhorta¬

Expanded text:
sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohorta
Abbreviated transcription (Latin):
stem &e uagari ae uias obsidere: &e castris satis prȩsidiis relĩquere
ob eamq cam minus commode frumentum cõmeatũq sibi
suppõtari. Indiesq hominum nũm augeri nõ cunctandũ exi¬
stimauit. quin pugna decertaret. hac re ad consiliũ delata ubi
omnes sentire idem intellexit postez diem pugne cõstituit p̾
luce productis omnibus copiis duplici acie instructa auxiliisq
ĩmediam aciem collocatis quid hostes consilii caperẽt expectabat.
illi et si ꝑꝑ multitudinem. et utem belli głiam paucitatem q no¬
stroꝵ se tuto dimicaturos existimabant tamentutiꝰ ẽẽ ãbi trabantũ
obsessis uiis: cõmeatuq interduso sine ullo uulnere uictoria potiri.
et si ꝑꝑ in opiam rei frumentariȩ romani sese recipẽ cecepissent im¬
peditos inagmine et subsareinis infrrmiore q animo adorni cogi¬
tabant. Hac consilio probato abducibus productis romanoꝵ copiis

Expanded text:
stem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, stem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis,
Abbreviated transcription (Latin):
abcrasso impetrauit armis obsidibusq acceptis Crassus infines
nocatuum et tharusatium profectꝰ est. Tum uõ bãbari cõmoti q
oppidum et nã loci: & manu munitum paucis diebus quibus
eo uentum erat ex pugnatum cognouerant. Legatos quoquo uẽ¬
sum demictere. coniurare. obfides interse dare copias parare cȩ¬
perunt. Mictunt᷑ et̃ ad eas ciuitates legati que sũt citĩoris hyspa¬
nie finitimȩ aequitaniae. inde auxilia duces q arcessunt᷑. Quoꝵ
aduentu magna cum auctoritate et magna cum hoiũ multitu¬
dine bellum gerere conantur. Duces uõ inde diligunt᷑ quia õs¬
una cum. ꝗ Sertono õs annos fuerant sũmamq scĩam reimi¬
litari hr̃e existimabant᷑. Hi consuetudine. pͥ. Roͥ. loca caꝑẽ: castͣ
munire cõmeatibus. nr̃os intercludere instituũt. Quod ubi Cral¬
sus aĩaduertit copias suas ꝑꝑ exiguitatem non facile deduci ho¬

Expanded text:
uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, ho
Abbreviated transcription (Latin):
ea ꝙ multis locis apud eos errarie secureq sunt ubi diligentia nr̃oꝵ
nł his rebus proficisci posse intellexerunt. Uagatos adc̾assim mictũt:
seq ut indediticem recipiat petunt. Qna re impetrata ãma trade̾ iussi
faciunt. atq in ea re omnium nr̃oꝵ intentis animis alia expte oppidi
Adiatunus qui summam imperis tenebat: cum sexcentis deuotis qͥs
illi soliduuos appellant: quorum hec est conditio ut omnib in uita
commodis unã cum his fruantur. quoꝵ amicitie se dederant. Si
quid his ꝑium accidat. aut eundem casum una ferant: aut sibi
mõtem consciscant. Neq ad huc hominũ memoria reꝑtus est ꝗs qͣ
qui eo interfecto cuiꝰ se amititie deuouisset mori recusaret. Cũ his
Aadiatinus eruptionem face̾ conatꝰ clamore abea ꝑte munitionis
sublato cum adãma milites concurissent uehementerq ibi pug̾¬

Expanded text:
opterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum opterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugn
Abbreviated transcription (Latin):
Sontiates magnis copis coactis equitatuq quo plurimum ualebant ĩ
itinere agmen nostrum adhõti. Primum equestre p̃lium cõmiserunt.
Deinde equitatu suo pulso:atq insequentibus nris subito pedestres co¬
pias: quas in conualle in insidiis collocauerat ostenderũt. Hi nr̃os dis¬
iectos adhõti p̃lium renouaꝵ. pugnatum est diu atq acriter cũ socian¬
tes suꝑioribus nictoriis freti insua uirtute totius aquitaniȩ salutem
positam putarent. Nostri autem quid sine imꝑatore & sine reliquis
legionibus adolescentulo duce eficẽ possent perspici cupẽnt. Tam̃ con¬
fecti uulneribus hostes terga uertere: quoꝵ magno nũo interfecto craħ
ex itinere oppidum sontiatum oppugnare cepit. Euibus fortit̾ resi¬
stentibus uineas turresq egit. Illi ał eruptione temptata ab cunicul
adaggerem uineas q actis: cuiꝰ rei sunt longe peritissimi equitani ꝑꝑ

Expanded text:
Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, pr
Abbreviated transcription (Latin):
Sabmi uictoria certior Cesar factus est. Ciuitates q om̃s se stati titurio
dediderunt Nam ut adbella suscipienda galloꝵ alacer ac promptus ẽ¬
animus. sic mollis. ac minime resistens adcalamitates ꝑferendas mens
eorum est. Eodem fere tpr.p. Crassus cum in aquitaniam peruenisset.
que ꝑs ut ante dictum est ce regionum latitudine: & multitudine ho¬
minum cex tertia ꝑte gallie est extimanda cum intelligereͭ inhis locis
sibi gallunt ał bellum gerendum ubi paucis añãnis. ł. ualerius preco¬
ninus legatus exercitu pulso interfectꝰ esset: atq uñ.E. malliꝰ procon¬
sul impedimentis amissis. profugisset non mediocrem sibi diligentiã
adhibendam intelligebat. itaq re frumentaria prouisa auxiliis. equi¬
sunt ciuitates galliȩ prouintiȩ finitimę exhis regionibus nominatis
euocatis insonciatum fines exercitum introduxit.Cuiꝰ aduentu cognito

Expanded text:
Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus eanimus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equiarbone, quae sunt civitates Galliae provinciae finitimae, ex his regionibus nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito
Abbreviated transcription (Latin):
dant. Qua re concessa leti uelut explorata uictoria sarmentis uir¬
gultis:q collectis: quibus fossas romanoꝵ compleant ad castra per¬
gunt. Locus erat castroꝵ editꝰ ce paulatim abymo accdiuis circitẽ
passus mille. huc magno cursu contenderunt ut ꝗͣ minimũ spatii¬
ut ad se colligendos armandosq romanis darẽt. exanimatiq per¬
uenerunt.Sabinus suos hõtatꝰ cupientibus signum dat ĩp̃dcĩs hosti¬
bus ꝑꝑ ea que ferebant onera subito duabus põtis erupticẽm fic̃i uib
fctm̃ est oppõtunitate loci hostium ĩscĩa: ac defatigationet u̾tute mi¬
litũ &e suꝑiorum pugnaꝵ exercitatioe ut ne unum quidem unu¬
modum impetum ferẽnt. ac statim terga uẽteñt. Quos impeditos
integris uiribus milites nr̃i consecuti magnum numeꝵ eorum
occiderunt. Reliquos equites consectatĩ paucos : qui exfuga¬
euaserant teliquerunt. Sic uno tempore ce denauali pugna sabinus. ce de

Expanded text:
dant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virdant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretvenerunt. Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fugaevaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de
Abbreviated transcription (Latin):
et callidum delegit gallum exhis quos secum auxilii causa habebat.
Nuic magnis p̃miis. pollicitationibusq ꝑsuadet uti ad hostes t̃rscat.
et quid fieri uellit edocet. Qui ubi adeos uenit timorẽ tomanoꝵ p̃ poĩt
quibus angustus ip̃e Cesar auenetis p̃mat. docet neq longius ab esse
quin prox ima nocte sabinus clam ecastris exercitum educat: et ad ce¬
sarem ferendi auxilii causa proficiscat᷑: quod ubi auditum est con¬
clamant om̃s occasionem negotii benegerendi amictendam non esse
ad castra itioppõtere. Multȩ res adhoc consilium gallos hõtabantũ.
Suꝑiorum dierum sabini cunctatio profuge confirmatio. inopia
cibarioꝵ: cui rei parum diligenter abhis erat prouisum spes ueneno
belli: et ꝙ fere libenter id quod uolunt homines facile credũt.His
rebus adducti non pͥus uiridonicem: reliquos q duces excõcilio
dimictunt: ꝗ̃ abhissit concessum ãma uti capiãt et ad castra cõten¬

Expanded text:
et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra conten
Abbreviated transcription (Latin):
tas clauserunt iseq cum uiridonice coniũxerunt magnaq pre¬
terea multitudo undiq exgallia proditoꝵ hominũ. latro num¬
q conuenerat: quos spes predandi studiumq bellandi abagri
cultura et quottidiano labore reuocabat Sabinus ydoneo cñb
rebus castro castris se se tenebat cum uiridonix ꝯ̃ eum duũ milliu
spatio consedisset quottidieq productis copus pugnandi po¬
testatem faceret. ut iam non solum hostibus incõtẽptionem
Sabinus ueniret. sed ẽt nncp̃ᷤ militum uocibus nõnł carperet
tantamq opinionem timote prebuit ut iam ad uallũ castroꝵꝰ hostes
accedere auderent. Id ea de causa faciebat ꝙ cum tanta multitudin
hostium presertim eo absente: qui summam imperii tenẽt. nͥ equo
loco: aut oppotunitate aliqua data legatos dimicandum nõ existim.¬
bat. ac confirmata opinione timoris ydoneum quendam hominẽ

Expanded text:
tas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praetas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem
Abbreviated transcription (Latin):
bellum uenetoꝵ totius q ore maritime confectum est. Nam cum
omnis iuuentus oñĩs ẽt grauioris etatis. inquibus aliꝗd con¬
silii aut dignitatis fuit eo conuenerant tum nauiũ qđ ubiq
fuerat in unum locum caegerant. quibus amissis reliqui neq qͦ
se reciperent. neq quemad modum oppida deffenderent hẽbant
itaq se suaq omnia Cesari dediderunt. Inquos eo grauius cesar
uindicandum statuit: quo diligentius inteliquũ tempꝰ ababa¬
ris ius legatorum conseruaretur.itaq omni senatu necato, re¬
liquos subcorona uendidit. Dum hec inuenetis gerunt.q. titu¬
rius sabinus cum his copiis: quas acesare acceꝑat infines unelloꝵ
ꝑuenit. His preerat uiridonix. ac summam imꝑii tenebat eaꝵ
omnium ciuitatum que defecerant. Ex quibus exẽcitum ma¬
gnasq copias coegerant. Atq his paucis diebus aulerci eburones
loxoniiq senatu suo interfecto ꝙ auctorrs belli ẽẽ uolebant poͣ¬

Expanded text:
bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, por
Abbreviated transcription (Latin):
ris atq omnis exercitus res gerebatur: ut nullum paulo fortiꝰ fctm
late posset. Om̃s.ti. colles ac loca suꝑiora unde erat propinquus
despectus ĩmare abexercitu tenebant᷑ disiectis ut diximꝰ ãtẽnis
cum singulas bine ac terne naues circumsteterant milites sũ¬
ma ui transcendere inhostium naues contendebant. Qd postq̃¬
barbari fieri animaduẽtere expugnatis cõpluribus nauibus cũ ei
rei nullum reperirẽt᷑ auxilium fuga salutem petere contender unt
aciam conuersis in eam partem nauibus: quo uentus ferebat tanta
subito malitia ac tranquillitas extitit.: ut se exhoc loco mouere non
possent. Quequidem res ad negotium confitundum maxiẽ fuit
oppõtuna. Nam singulas nostri consectati ita expugnauerũt ut
ꝑ paucȩ ex omni numero noctis infẽuentu ad t̾ram peruenerĩt
cum abhorta fere quarta us adsolis occasum pugnaret᷑. qͦ p̃lio

Expanded text:
ris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum ris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postqubarbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio
Abbreviated transcription (Latin):
singule naues erant atributȩ cõstabat quid agẽnt. aiit qua rõne pu¬
gne insisterent. Rostro.ni. nocere nõ posse cognouerant turibus. aut
excitatis tm̃ has altitudo puppium exbãbaris nauibus suꝑabat ut
neq ex inferiore loco satis commode thela adiici possent ce missa ab
gallis grauius acciperent. Una erat magno usui res p̃ꝑata anostris
falces preacute affercte. affixeq longius non absili fõma maraliũ
falcium. his cum funes qui antẽnas admalos detinebant cõphẽsi
adductiq erant nauigio remis incitato p̃nĩpebant᷑. quib abscissis
antenne necessario contidebant ut cũ omnibus gallicis nauibus
spes inuelis armamentisq cõsistẽt. his ereptis omnis usus nauiũ
uno tempere eripererȩt᷑. Reliquum erat certamen possitũ ĩ iũtute
qua nr̃i milites facile suꝑfibant. Atq eo mag̃ ꝙ incõspectu cessa¬

Expanded text:
singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pusingulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
accomodatiora. Neq. N. his nostre rostro nocere poterant tanta erat¬
in his firmitudo. neq ꝑꝑ altitudinem facile thelum adiiciebatur
et eadem decausa minus commode scopulis conti nebant᷑. Ac ce¬
debat ut cum sceuire uentus cepisset se uento dedissent: et tem¬
pestatem ferrent facilius et in uadis consisterent tutiꝰ et ab estu de¬
relicte nł saxa ce cautes timẽnt. Quarum rerum omniũ nostris
nauibus casus erat extimescendus. Com pluribus expugnatis
oppidis Cesar ubi intellexit frustra tantum labotem sumin
hostium fugam captis oppidis repͥmi neq his noceri posse statuit
expectandam classem: que ubi conuenit ac pͥmũ abhostibus
uisa est circiter. Cc.xx. naues eorum paratissime: atq oĩ gnẽ
armorum ornatissime profcẽ expõtu nr̃is aduẽse constiterũt. Nã sat
bruto qui classi p̃erat uel tribunis militum centurionib: ꝙ quibus

Expanded text:
accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iaccommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cipiebant. Hoc eo facillius magna ꝑte estatis faciebant: ꝙ nr̃e naues
tempestatibus detinebantur. summaq erat uasto atq appẽto maĩ magͥs
exiubus raris ac prope nrãꝵ nauium quo facillius uada ac decessum
extus excipere possent prore ad modum create: atq idem pupies ad ma¬
onitudinem fluctuum. tempestatum q accõmodate naues tociae fctẽ
e tobore ad quamus ium et contumeliã perferendam transtrã prodalib
alte ꝙ tenuiter conferte. Hec faciebant siue ꝑꝑ lini inopiam: atq eius
usus inscĩam: siue eo quod est mag uerisimile. ꝙ tantas tempestates
occeani tantos q impetus uentoꝵ substinẽ: ac tanta nauiũ onera regi
uelis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his natubus nr̃e
classi eiꝰ modi congressus erat: ut una celeritate. et pulsu remorũ p̃sta¬
ret. R eliqua pro loci nã. pro ui tempestatum ilis cẽnt appetiora et

Expanded text:
ebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves ebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nuaestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et
Abbreviated transcription (Latin):
tobios q mictit: qui copum manuum distinendam caret. Decium
Drutum adolescentem classi. gallicis q nauibus: quas expictiõĩb
&e sanctonis reliquisq pacatis regionibus conuenire iusserat prefecit.
Et cum primum posset inuenetos proficisci iubet. ip̃e eo pedestubus co¬
pus contendit. Erant eius modi fere situs oppidoꝵ ut poĩta ĩ exmis
longius. promontorũs q neq pedibus aditum halẽnt cum ex alto se
estus incitasset: quod bis accidit. Semper horatũ oi xiiͦ spatio n nauib¬
ꝙ rursus iminente estu naues inuadis afflictarent᷑. Ita utraq re oppidoꝵ
oppugnatio impediebat᷑. ac si qñ magnitudine oꝑis forte suꝑati extruso
mari agere: ac mollibus atq his oppidi incenibus adequatis suis forti
despare ceperunt: magno nũo nauium appulso: cuĩ rei sum mã facul¬
tatem habebant. Sua deportabant omnia: seq in proxima oppida re

Expanded text:
xoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. xoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navib rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua depo
Abbreviated transcription (Latin):
Cesarem incitabant iniurie retentorum: equitum romanoꝵ rebellio
fcã post dedicticem defectio datis obsidibus tot ciratatum ꝯuiratio.
Inpͥmis ne hac parte neglecta: reliquȩ naticẽs sibi idem licere abitbant.
Itaq cum intelligeret om̃s fere gallos nouis rebus studere ce adbellum
mobiliter celeriterq exercitari: om̃s autem hoies naͣ lib̾tati stude̾ et
conditicem seruitutis odisse: pͥusq plures ciuitates conspirarẽt ꝑtien-¬
dum sibi: aclatius distribuendum exercitium putauit. Itaq .T. labienũ
legatum intreueros: qui proximi rheno flumini st̃ cũ equitatu mictit.
Huic mandat remos. reliquos q belgas arceat: atq in offiõ ꝯtineat
magno nũo equitatus inequitaniam proficisci ubet: ne exhis natioĩb
uixilia ingalliam mictantur. ac tantȩ nationes cõiũgant᷑.q. tituriu
Sabinum legatum cum legionibus tribus in unellos. curiosolites. ł e¬

Expanded text:
d bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio d bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Le
Abbreviated transcription (Latin):
nẽt prouidere instituunt. Hoc maiore spe ꝙ nã loci confidebant: pede¬
du apud se morari posse confidebant. Ac iam ut omnia ꝯ̃ opinicẽm
acciderant: tam̃ se plurimum nauibus posse q romanos neq ulla fa¬
cultatem hr̃e nauium neq eoꝵ locoꝵ ubi bellum gesturi essent uada
potus insulasq nouisse: ac longe aliam ẽẽ nauigaticẽm in concluso
mari.atq in uastissimo atq appẽtissimo occeano ꝑspiciebant. Nis ini¬
tis consilus oppida muniunt frumenta exagris in oppida com potãt
nauem inuenetiam ubi Cesarem bellum p ẽẽ gestuꝵs constabat q̃ plu.¬
rimas possunt cogunt sotios ad id bellum sibi ossisinos. Lexobios Nã¬
nentes. Ambibates. morinos. dyablintres. menapios assiscũt auxilia
exbrittania que contͣ eas regiones posita est arcessunt. Erant dificulta¬
tes belli gerendi quas supra ostendimus. Sed multa tamen ad id bellũ

Expanded text:
nent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedenent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedeumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad i
Abbreviated transcription (Latin):
eritum ẽẽ laturos: reliquas q cuntates sollicitant ut in ea libertate.
quam amaioribus acceperant permanere: q̃ romanoꝵ ẜuitutem
perferre mallent. omni ora maritima celeriter adsuã sentẽtiã ꝑduda
ccẽm legaticẽm ad .ꝑ. crassum mictũt si uellit suos recipẽ obsides
sibi remictat. Euibus derebus Cesar abcrasso certiõ factus ꝙ ip̃e
abetat longius naues interim longas edificari influmine ligerie¬
quod influit inocceanum remiges exprouincia instiitui nautas gubẽ¬
natores q comꝑari ubet. his rebus celeriter administratis ip̃e cũ pͥmu
ꝑ ãni tempus potuit adexercitum contendit. Ueneti reliqueq ciuitates¬
admisissent. intelligebant legatos quod nom̃ adõs naticẽs sct̃m ĩuiola¬
tumq sẽperfuisset retenctos ase & inuincula comiectos abse ꝓmagni¬
tudine periculi bellum parare &e maxime ea que ad usum nauiũ pẽti¬

Expanded text:
exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri,quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitatesadmisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium perti