comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sũ pcuo sissimũ tñ rei .p. fuisse nõ ambigif.
Et hec ꝗdẽ int̾ suos. Apd̾ exteros uͦ reges ge̾te̾¬
q p̃terlicẽtiã senatꝰ ac ppłi miras ex̾cuit libeni¬
litates ñ ut dux ppłi . R. s ut dĩis aut rex neq
solũ ÷̃ itulia galliisq ⁊ hispanus. s ĩ asia ⁊̃ et
grecia. ⁊ doria ĩgẽtia ⁊ auxilia eis misit. ⁊ eorũ
urbes p̃claris oꝑib adornauis. q̃ oĩa ⁊ si cõtra cõ¬
suetudinẽ romanoꝵ ducũ ałrq ac mos pacũ
exigebat facta ñ negaium poss tñ excusator
ĩueniri. solẽt ei qui maiora aliis agũt ⁊ maiora
p̃sumere. ⁊ qͦ meliꝰ sibi sũt cõscii plus audere.
erit fortasse ꝗ dicat tolerabilei cesare qd̾ ĩ alio qͦ¬
us ⁊ uiriboni ñ libentiã debet augere. s mo¬
destiã. ¶His candẽ hoꝵq siłib ex cãis
tandẽ latens erupit ĩuidia. Et pͥmo ꝗdem
tentatũ ab emulis labienũ legunꝰ. cuiꝰ crebra

Expanded text:
sumptuosissimum tamen reipublice fuisse non ambigitur. sumptuosissimum tamen reipublice fuisse non ambigitur. Et hec quidem inter suos. Apud exteros que preter licentiam senatus ac populi miras exercuit liberalitates, non ut dux populi romani, sed ut dominus aut rex, neque solum in Italia Galliisque et Hispaniis, sed in Asia etiam et Grecia, et dona ingentia et auxilia eis misit, et eorum urbes preclaris operibus adornavit. Que omnia, etsi contra consuetudinem romanorum ducum aliterque ac mos patrius exigebat facta non negaverim, posset tamen excusator inveniri. Solent enim, qui maiora aliis agunt, et maiora presumere, et quo melius sibi sunt conscii, plus audere. Erit fortasse, qui dicat tolerabile in Cesare, quod in alio quvis et viri boni non licentiam debet augere, sed modestiam. His tandem horumque similibus ex causis tandem latens erupit invidia. Et primo quidem tentatum ab emulis Labienum legimus, cuius crebra
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ꝑuenuet ⁊ ĩꝯsiturũ cõtra eũ ⁊ sibi exer¬
cit̾ adepturũ ip̃iꝰ qͦq põpeii simł marci
crassi epera ⁊ adu̾sariũ a cõsulatu reppulie et
obtinuit sibi ĩperiũ ĩ quĩquẽniũ ꝓrogari. ꝗb
obpc̃tis eo fiducie ẽ euectꝰ ut iã nichil sibi cie¬
dens ĩpossibile. ⁊ legiones nouas autõitate
sua scriberet.⁊ nichil qd ei ĩ aiu uẽiss aggre¬
di uereret᷑¬
¶ Quib reb ego cłpa cesarem
ñ absoluo. fecit q̃di nõ ĩficior ꝗb libera
imo duam gentiũ ciuitatẽ ĩ stuporẽ pͥmo
post ĩ uri u̾terot. forũ ꝑmaxune ĩpense. ce¬
doceri ad se reduxit. ur pͥuatĩ suo doceret᷑
arbitrio qd et si fortassis sibi suo uire licu¬
erit ut ꝗ parẽ ĩ eiꝰ rei ꝑitia ñ hiẽt fuit tñ
b i oẽ tp̃o stipendiũ duplicauit. qo̾ ꝗde et¬
si excitui gratissimũ fue̾it eũq militib ca¬
rissimũ fec̾it. sic ut carior nemo ũꝙͣ alius

Expanded text:
xercitus adempturum, ipsius quoque Pompeii simul et Marci Crassi opera et adversarium a consulatu repulit, et obtinuit sibi imperium in quinquennium prorogari. Quibus obtentis, eo fiducie est evectus, ut iam nichil sibi credens impossibile et legiones novas auctoritate sua scriberet et nichil, quod ei in animum venisset, aggredi vereretur. Quibus rebus ego culpa Cesarem non absolvo. Fecit quedam, non inficior, quibus liberam, immo dominam gentium civitatem, in stuporem primo, post in iram verteret. Forum permaxime impense cedoceri, ad se reduxit, ut privatim suo doceretur arbitrio; quod, etsi fortassis sibi suo iure licuerit, ut qui parem in eius rei peritia non haberet, fuit tamen bus in omne tempus stipendium duplicavit; quod quidem, etsi exercitui gratissimum fuerit, eumque militibus carissimum fecerit, sic ut carior nemo unquam alius,
Abbreviated transcription (Latin):
bili ꝓpoĩto. ꝗ nec ducũ euẽtu nec exertituᷤᷤ
flecterent᷑. q̃ res etsi ad modũ parua aĩum
ducis mouit. ne scil unũ oppidũ młtis ur¬
bib argum̃tũ eẽt nõ sibi suꝑiõ̾ib belł ad¬

Expanded text:
bili proposito, qui nec ducum eventu nec exercitus bili proposito, qui nec ducum eventu nec exercitus flecterentur. Que res, etsi admodum parva, animum ducis movit, ne scilicet unum oppidum multis urbibus argumentum esset, non sibi superiorib
Abbreviated transcription (Latin):
re captiuitatis ⁊ fortune sue odio scu mctu supplicii
grauiõis spõtanea cibi inedia uitam finiuit.
¶ Ins feliciter forticerq ꝑ legatos gestis cesar re¬
licto ĩ bellouacis. m arco antonio cũ p̃sidio neꝗd no¬
ui tumłcus oriret᷑ ꝑ se ip urbes alias ĩ uisit uoca¬
tisq ad cõtionẽ ppłis oroẽ miti ac magnifica. qͣ ĩ
re pͥncipes oĩus scłoꝵ uicit ⁊ p̃stãtissĩos oratores
equauit młta undiq ꝑturbata cõposuit. nã ⁊ ami¬
cos hilarauit ⁊ hostes placauit. ⁊ dubios firmauio
⁊ deictos creyit. ⁊ mestos ac pauidos cõsolatus ẽ.
Inter ceteros ppłos cũ carnutes adiiss uñ ut
ut urbẽ attigit. cõiuratoĩs auctorẽ guituari¬
supplicio inetu oẽs absolueret illũ a quo
damna ⁊ mala oĩa ex̾citui illata oĩũ u¬
de strage hostiũ lrcteriiq fuga.⁊ captiuita¬
te drappetis. insuꝑ ⁊ de oppidano ꝵ ĩmuta¬

Expanded text:
re captivitatis et fortune sue odio seu metu supplicii re captivitatis et fortune sue odio seu metu supplicii gravioris, spontanea cibi inedia vitam finivit. His feliciter fortiterque per legatos gestis, Cesar, relicto in Bellonatis Marco Antonio cum presidio, ne quid novi tumultus oriretur, per se ipsum urbes alias invisit, evocatisque ad concionem populis, oratione miti ac magnifica, qua in re principes omnium seculorum vicit, et prestantissimos oratores equavit, multa undique perturbata composuit. Nam et amicos hilaravit et hostes placavit et dubios firmavit et deiectos erexit et mestos ac pavidos consolatus est. Inter ceteros populos, quum Carnutes adiisset, unde, ut ut urbem attigit, coniurationis auctorem Gutuarisupplicio metu omnes absolveret, illum, a quo damna et mala omnia exercitui illata omnium ude strage hostium Lucteriique fuga et captivitate Drappetis, insuper et de oppidanorum immuta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ Gaiũ fabiũ gesta sũt. At Gaiꝰ cũniꝰ drappetẽ seno¬
nẽ ⁊ lucteriũ cadurtũ audacissios nocẽtisfimosq
hoĩes qui adunata seruoꝵ exulũq aclatronũ ma¬
nu ⁊ iomanos cõmeat᷑ turbare ⁊ late latrocinai so¬
liti erãt sic ĩ finib cadurcoꝵ obsedit p̾mũ dchĩc at̃
frum̃tis u̾selledinũ id oppido uͭ obsidebãt᷑ erat no¬
iñ cõportãdis ĩtẽtos aggressus lucteriũ seorsũ ita
acie cõtudis ut uix eo cũ paucissimis fugiẽte sui ad
unũ oes cederent᷑. neq enĩ quẽꝙͣ scclestoꝵ furum ro¬
mani milites uiuũ caꝑe dignarent᷑.tãta deniq stra¬
ges fuit. ut ne unꝰ ꝗdẽ suꝑessi. qui iri nũtꝰ ad drappe¬
tẽ iret. qui ut puto rerũ nesciꝰ ĩ castris agẽs. ⁊ fortas¬
se sotiũ expectas subito hostiũ ĩcursu paristrage de
nus hostiũ uiuus uenit. pauasq post dieb scu dolo¬

Expanded text:
per Gaium Fabium gesta sunt. At Gaius Caninius Drappetem Senoper Gaium Fabium gesta sunt. At Gaius Caninius Drappetem Senonem et Lucterium Cadurcum, audacissimos nocentissimosque homines, qui, adunata servorum exulumque ac latronum manu, romanos commeatus turbare et late latrocinari soliti erant in finibus Cadurcorum obsedit primum; dehinc autem frumentis Versellodunum id oppido, ubi obsidebantur, erat nomen comportandis intentos aggressus Lucterium seorsum ita acie contudit, ut vix, eo cum paucissimis fugiente, sui ad unum omnes cederentur, neque enim quemquam scelestorum furum romani milites vivum capere dignarentur. Tanta denique strages fuit, ut ne unus quidem superesset, qui rei nuntius ad Drappetem iret, qui, ut puto, rerum nescius in castris agens et fortasse socium expectans, subito hostium incursu pari strage denus hostium vivus venit, paucisque post diebus, seu dolo
Abbreviated transcription (Latin):
sũ sperans extimabat uastitate finiũ ac damnis
sic iuisũ patrie sue facͥt ut cõsensu ciuiũ belli auctor
ꝓetuo plecteret᷑ exilio. ⁊ ip̃c int̾im uł anuas opẽ
uł hostibꝰ pestẽ aliꝙ̃ ĩportaret. copiis usq̃quaq
diffusis. utrũq uotiue accidit. Nã ⁊ fines ãbiori¬
gis młtis captis cesisq inortalib ferit atq igͤ
uastauit. ⁊ ꝑ legatos int̾ea amicis subuenit
egẽtib. noĩatin pictonũ ĩ fuub andio diutitõ.
ppłi .R. anuco stabili semꝑac fido qui tuctpris
ad limonẽ obsitebat᷑ ab addiunaco: qui ad famã
aduc̃tantis auxilii romani ĩ fugã u̾sus atq ui¬
ter fugiendũ p̃lio uictꝰ ac sartinis oĩb spoliat iux
In quib fuere camutes. qui fere semꝑ eatenꝰ ob¬
stinati ĩ rebellione ꝑ mãserãt. quoꝵ exẽplo moto
urbes alie galliarũ octeanũ accolẽtes q̃ dicebant᷑
armorice spõte romanoiugo colla subiciũt. q̃ oĩa

Expanded text:
sum sperans estimabat vastitate finium ac damnis sum sperans estimabat vastitate finium ac damnis sic invisum patrie sue facere, ut consensu civium belli auctor perpetuo plecteretur exilio, et ipse interim vel amicis opem vel hostibus pestem aliquam importaret. Copiis usquequaque diffusis, utrumque votive accidit; nam et fines Ambiorigis, multis captis cesisque mortalibus, ferro atque igne vastavit, et per legatos interea amicis subvenit egentibus, nominatim Pictonum in finibus Andio Duratio, populi romani amico stabili semper ac fido, qui tunc temporis ad Limonem obsidebatur ab Adunaco, qui ad famam adventantis auxilii romani in fugam versus, atque inter fugiendum prelio victus ac sarcinis omnibus spoliatus, vix in quibus fuere Carnutes, qui fere semper eatenus obstinati in rebellione permanserant, quorum exemplo mote urbes alie Galliarum oceanum accolentes, que dicebantur Armorice, sponte romano iugo colla subiiciunt, que omnia
Abbreviated transcription (Latin):
uos deteat aspiciẽs s ꝗdme. uos peccastis. ⁊ uos
uob̾ peccati penã irugastis. qua cõtent᷑ aliã nõ
ĩponã. datis obsidibo pax cõuenit. secute exem¬
eo labienũ cũ duab legioib durigendũ statuit.
Suꝑerãt tĩ ut ex magnis egritudiuib solẽt doloes
aliqui mñbroꝵ sic exgrauibbellis pͥuatoꝵ hoĩum
singlares motꝰ ex huc aut illa urbe migrãtiũ. sedẽq
inutantiũ nlłam aliã eb cãm ꝙͣ̃ ut romanũ impe¬
riũ detrectarẽt. cui nec obsture poterãt nec subici di¬
gnabaur. fugeremediũ int difficttates clegerant.
hos motꝰ neq cõprimi magno opus appara¬
tu neq oĩno negligi cõsiliũ errit. Quãobren
diuidere legiones sublegatis ꝑ extrema gallia¬
rũ statuit. quib ⁊ fugã rebelliũ ⁊ iniurias fi¬
deliũ inhiberer. Quo frõ ip̃e ꝗdẽ ao uastãdos
sui ãtiqui hostis ambiorigis ebiurnũ regis

Expanded text:
vos deceat, aspiciens, sed quid me. Vos peccastis, et vos vos deceat, aspiciens, sed quid me. Vos peccastis, et vos vobis peccati penam irrogastis, qua contentus aliam non imponam. Datis obsidibus, pax convenit. Secute exemEo Labienum cum duabus legionibus dirigendum statuit. Supererant tamen, ut ex magnis egritudinibus solent dolores aliqui membrorum, sic ex gravibus bellis privatorum hominum singulares motus ex hac aut illa urbe migrantium sedemque mutantium nullam aliam ob causam, quam ut romanum imperium detrectarent, cui nec obstare poterant nec subiici dignabantur: fuge remedium inter difficultates elegerant. Hos motus neque comprimi magno opus apparatu, neque omnino negligi consilium erat; quamobrem dividere legiones sub legatis per extrema Galliarum statuit, quibus et fugam rebellium et iniurias fidelium inhiberet. Quo facto, ipse quidem ad vastandos sui antiqui hostis Ambiorigis, Eburonum regis
Abbreviated transcription (Latin):
nouimꝰ ĩtulisses. ꝑ eccuuimꝰ nõ negamꝰ. s pecca¬
ti nĩi grauissimas penas damꝰ. Amisimus
opes nrãas. ⁊ uetustã głriã. ⁊ uires ⁊ uiros
amisimꝰ. nichil nob̾ est reliqui p̃t̾ euã mi¬
sericordiã. de illo solo speramꝰ quẽ offendi¬
mus. hoc tũtis ĩ malis boni ẽ. ꝙ simł et
corbeus oĩs mali aucror occubuit. quo so¬
spite nũꝙͣ nob̾ resipiscere liciuss. ille ple¬
bẽ miserã qͦtũq libuerat cõcitubat. plus
ꝙ̃ tota ciuitas poterat. gruidemꝰ ꝑuisse dũ illeꝑie¬
rit. Ad heccesar. Et ano alt̾o̾ pͥmi furentũ ultimi
men est. Libet id ꝗdẽ opinari. Scic tñ ꝙͣ accusare
mortuos nec respõsuos. leue est s nũꝙ̃ tantus
unꝰ i ppło pot̾ quin plus possit uruusa nobilits si
ad salucẽ priblicũ bona fide cõcordet. Ego at̃ nõ o¬
mutũ moiẽ meũ i uob. parca uł indignis. ñ ꝗd

Expanded text:
novimus, intulisses. Peccavimus, non negamus, sed peccanovimus, intulisses. Peccavimus, non negamus, sed peccati nostri gravissimas penas damus. Amisimus opes nostras et vetustam gloriam, et vires et viros amisimus. Nichil nobis est reliqui, preter tuam misericordiam. De illo solo speramus, quem offendimus. Hoc tantis in malis boni est, quod simul et Corbeus, omnis mali auctor, occubuit, quo sospite numquam nobis resipiscere licuisset. Ille plebem miseram, quocumque voluerat, concitabat; plus quam tota civitas, poterat. Gaudemus periisse, dum ille perierit. Ad hec Cesar: Et anno altero primi furentium, ultimi men fuit. Libet id quidem opinari; scio tamen, quam accusare mortuos nec responsuros leve est. Sed numquam tantum unus in populo potest, quin plus possit universa nobilitas, si ad salutem publicam bona fide concordet. Ego autem non omittam morem meum in vobis: parcam vel indignis, non quid
Abbreviated transcription (Latin):
mana uͥtute suꝑata equitũ peditũq młtis milib
amissis ip̃o cũ duce ĩplacabili illo romano̾ hoste
corleo qui nlło ꝑicło induci quiuit ut fugeret.
nłłis iuctoꝵ hortutib nłła spe uenie oblata
flecti quiuit ut se dedort pugnãs morimalu¬
it. fracti ac deiecti ais cũ a desse cesarẽ audirent
clangore tubarũ uelut ad cõciliũ crgͤgati una¬
nimi clamore diffiniuĩt mittendos ad eũ obsi¬
des ac legatos. notũq ad misericordiã cõuo¬
landũ. Nullus ab hoc cõsilio dissensit. p̃t̾ unum
comiũ. qui metu digni supplicii fuga deditõe
tuã nobilissimã corrũpenaturã. nͥ pectarẽt ho¬
mines segius eẽt ⁊ otiosa clem̃tia. que nõ muius
tiuĩ nom̃ ꝙͣ oẽs bellice laudes oẽsq uictoi̾e cla¬
rũ fecit. da ueniã niis errõib. eoq supplicio cõ¬
tent̾ esto qd ip̃i nob̾ ĩtulimꝰ. qd̾ cu nũꝙͣ sibñ te¬

Expanded text:
mana virtute superata, equitum peditumque multis millibus mana virtute superata, equitum peditumque multis millibus amissis ipso cum duce implacabili illo Romanorum hoste Corbeo; qui nullo periculo induci quivit, ut fugeret, nullis victorum hortantibus, nulla spe venie oblata, flecti quivit, ut se dederet; pugnans mori maluit. Fracti ac deiecti animis, quum adesse Cesarem audirent, clangore tubarum velut ad concilium congregati unanimi clamore diffiniunt mittendos ad eum obsides ac legatos notamque ad misericordiam convolandum. Nullus ab hoc consilio dissensit, preter unum Comium, qui metu digni supplicii fuga deditionemtuam nobilissimam corrumpe naturam. Nisi peccarent homines, segnis esset et otiosa clementia, que non minus tuum nomen, quam omnes bellice laudes omnesque victorie, clarum fecit. Da veniam nostris erroribus, eoque supplicio contentus esto, quod ipsi nob
Abbreviated transcription (Latin):
teq distãcibꝰ qͦ eos sua quẽq necessitas uigebat
unꝰ altenq dep̃hendebant: qd etsi nõ ullius damni eẽt
eqͦ tñ id aĩo ferebat cesar. barbaroꝵ spes inanes par¬
rũ. qui etsi pauci eõit nepeii plies ꝗngẽtis auxerũt
tñ spes galloꝵ. his ⁊̃ illd additũ. Nã remoꝵ equites
dũ auidiꝰ hostib ĩsultãt ĩ insidias lapsi p̃fectũ eꝗtarꝰ
⁊ pͥncipẽ ciuitatis amiserãt. u̾tiscũ nõie. uirũ grande¬
uum. s ꝑitũ belli. ꝗ galloꝵ more laborioso delectꝰ offi¬
cio ne uti quidẽ iusta etatis excusatõe consenserat.
Creuerãt hostib aĩ hoc euentu. s q̃ facile crescunt.
cito occidũt. paulo post g̾manoꝵ qui sub cesare e¬
iãt aliqͦt eꝗtũ ini cursu pͥmũ ꝗdẽ loco moti mex in
fugũ u̾si resistendi cõstãtiã amisere. uil deĩceps ausi
nͥ ꝑ insidias. hisq ip̃is ĩfelicit̾ usi. ⁊ eoꝵ finude ro¬

Expanded text:
teque distantibus, quo eos sua quemque necessitas urgebat, teque distantibus, quo eos sua quemque necessitas urgebat, unus alterque deprehendebantur. Quod etsi nunnullius damni esset, equo tamen id animo ferebat Cesar, barbarorum spes inanes parrum, qui, etsi pauci essent, nempe non plures quingentis, auxerant tamen spes Gallorum. His etiam illud additum: nam Remorum equites, dum avidius hostibus insultant et in insidias lapsi, prefectum equitatus et principem civitatis amiserant, Vertistum nomine, virum grandevum, sed peritum belli, cio, ne uti quidem iusta etatis excusatione, consenserat. Creverant hostibus animi hoc eventu. Sed, que facile crescunt, cito occidunt. Paulo post Germanorum, qui sub Cesare erant, aliquot equitum incursu primum quidem loco moti, mox in fugam versi, resistendi constantiam amisereciter usi, et eorum fraude ro
Abbreviated transcription (Latin):
beat. ⁊ globutĩ ꝓdeat. qͦ paucitatis opĩo hostib
augeat᷑ ip̃e tres ĩ frrte legiones qͣrito ꝗuit ar¬
ctiꝰ impedunta ĩ medic legionẽ una ĩ fine cõsticu¬
it. neq tũ hoc cõmẽto hostes elicuit. etsi ei illos ad
p̃liũ paucitas hortaret᷑ subit̾ cñ dehortabat᷑ ad uẽtꝰ.
qui ut enat ĩgetis plenꝰ fiducie uidebat᷑. loco sese a lti¬
ore cõtinuerũt. Cesar castra hostib quãtũ potuit
uiciniora cõmuniit ⁊ allo supͣ cõem in odũ ac turri¬
b crebris ⁊ ualidis. Id duplici fiebat ex cã. ut ⁊ hostib
fiducia opinioq romanoꝵ metꝰ accresceret. ⁊ cũ le¬
giones pablatũ lõgiꝰ ꝓficiscerent᷑ pauci posset de se
fortia claustia defendere. In medio utroꝵq crastioꝵ
his atq illis nẽ uigetib nc̃ cedẽtib sepe leuil pre¬
liit c̾tabat᷑. ⁊ sepe romani pabłatões locis lõge la

Expanded text:
beant et globatim prodeant, quo paucitatis opinio hostibus beant et globatim prodeant, quo paucitatis opinio hostibus augeatur. Ipse tres in fronte legiones, quanto quivit arctius, impedimenta in medio, legionem unam in fine constituit; neque tamen hoc commento hostes elusit. Etsi enim illos ad prelium paucitas hortaretur, subitus tamen dehortabatur adventus, qui, ut erat, ingentis plenus fiducie videbatur: loco sese altiore continuerunt. Cesar castra hostibus, quantum potuit viciniora, communiit vallo supra communem modum ac turribus crebris et validis. Id duplici fiebat ex causa, ut et hostibus fiducia opinioque Romanorum metus accresceret, et, quum legiones pabulatum longius proficiscerentur, pauci possent de se fortia claustra defendere. In medio utrorumque castrorum, his atque illis nunc urgentibus nunc cedentibus, sepe levibus preliis certabatur, et sepe roman
Abbreviated transcription (Latin):
edificiis ĩ uẽĩi. demigrasse rẽs bello uacos armi
ydoncos. ⁊ cũ eis aliarũ quiq ppłos ciuitatum.
alto uno oẽs s loco ⁊ paludib septo castra meta¬
tos cõsedisse. cesaris expectãtes aduẽtũ. ut si cũ
pauais hoc ẽ cũ trib ut fama erat legionub ueni¬
iet p̃lic decͥnerẽr si cũ młtis loci se difficł̾tate defe̾¬
derẽt. ⁊ ĩopia pabuli ac frum̃ti. ⁊ asprima parte
ãni.q̃ ꝓeis oĩa adu̾sus cesarẽ militarẽt. Q ue
ille audiẽs sat matura ⁊ mĩme barbarica cõsi¬
lia iudicauit. ĩ id maxͦ intent᷑ ut manũ hostes
spreta suoꝵ paucitate cõsererẽt. fidẽs secuni
paucos ꝗdẽ numo. s exꝑtos bellis spectateq uir¬
tutis uiros. qͦs iilla młtitudo hostiũ nlła ius fiñg̾et ci
itaq cõuecatis nulitib ⁊ patefacto hostiũ con¬
silio hortat᷑ sius ut ⁊ more solito fortiter se ha¬

Expanded text:
edificiis inveniri, demigrasse omnes Bellonatos armis edificiis inveniri, demigrasse omnes Bellonatos armis idoneos, et cum eis aliarum quinque populos civitatum, alto uno omnes in loco et paludibus septo castrametatos consedisse Cesaris expectantes adventum, ut, si cum paucis, hoc est, cum tribus, ut fama erat, legionibus veniret, prelio decernerent; si cum multis, loci se difficultate defenderent et inopia pabuli ac frumenti et asperrima parte anni, que pro eis omnia adversus Cesarem militarent. Que ille audiens sat matura et minime barbarica consilia iudicavit, in id maxime intentus, ut manum hostes, spreta suorum paucitate, consererent, fidens secum paucos quidem numero, sed expertos bellis spectateque virtutis, viros esse, quos nulla multitudo hostium, nulla vis frangeret. Itaque convocatis militibus et patefacto hostium concilio, hortatur suos, ut et more solito fortiter se ha
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tm̃ miserit auxiliũ. s tulerit. eoq cũ copia¬
nĩ parte ꝑrexerit. qua titata p̃dis uigentibꝰ
cũ cariiuites difficłtatũ ad extrema redegiss
ꝓ parte ãni adu̾sa satis actũ nit̾ hostiũ distra¬
xisse cõuentꝰ. neqd ex hib̾iu cõsilii seminibus
bellũ grauiꝰ uererenasceret᷑ abscessir. ¶ Di
ecre remoꝵ legatio qrentiũ bellouacos ĩter oes
gallos bello claros ex̾citũ cõpare. ut suessionez
suã urbe iuaderẽt. duces eẽ comiũ attrebatẽ a mi¬
cũ qͦnda cesaris. corbeũq bellouacũ. cui maxune
al oĩb pareat᷑. ꝙ ei añ oẽs romanũ nomen odio
eẽt igenti. Nõ censuit cesar expediẽs neq hone¬
stũ sotios bñ m̾itos ĩ tãta necessitate deserere. ita¬
q hieme media nec sibi pairẽs nec militib cũ
.iiͦiiͬ. legionib eo ꝓfectꝰ positis castris coginits¬
q hostiũ cõsiliis cõꝑit nlł fere p̃cer rusticos in

Expanded text:
non tantum miserit auxilium, sed tulerit, eoque cum copianon tantum miserit auxilium, sed tulerit, eoque cum copiarum parte perrexerit. Qua ditata predis ingentibus, quum Carnutes difficultatum ad extrema redegisset, pro parte anni adversa satis actum ratus hostium distraxisse conventus, ne quod ex hiberni consilii seminibus bellum gravius vere renasceretur, abscessit. Dum ecce Remorum legatio querentium, Bellonatos, inter omnes Gallos bello claros, exercitum comparare, ut Suessionem suam urbem invaderent; duces esse Comium Atrebatem, amicum quondam Cesaris, Corbeumque Bellonatum, cui maxime ab omnibus pareatur, quod ei ante omnes romanum nomen odio esset ingenti. Non censuit Cesar expediens, neque honestum, socios bene meritus in tanta necessitate deserere. Itaque hieme media, nec sibi parcens nec militibus, cum quatuor legionibus eo profectus, positis castris cognitisque hostium consiliis, comperit nullum fere preter rusticos in
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcendiis abstineãt. ne autexcitiu pabulũ desit.
aut hostos territi spectacłe se se ĩ tutũ er ipiant
Ita rapo ĩ biturigũ fines uñ hostilia nũciabant᷑
irũpit. p̃missleouites priꝰi agris otiosos securoᷤᷤ¬
q ruricolas dep̃henderũt ꝙͣ aut fuge̾ aura ꝗb
caperent᷑ adu̾tere potuissẽt. Sic młtis hõiũ mi¬
lib captis reliqui bituriges ꝑ uicinas urbes
salutẽ sibi hospitũ undłgẽtia ⁊ pͥuata fide aut
cos seruabat. ⁊ dubios ĩ fide fumabat.⁊ hostes
terrebat atq turbabat. neq ulli ppło uacuũ si¬
nebat de aliena prĩ ꝙͣ de sua salute curã gͥere.
exclusi undiq bituriges ac semꝑ ꝓinptũ ac
patencẽ õilo misericordia cesaris rediere. datiꝰq
obsidib sũt recepturiõ ad ĩpunitatẽ mͦ sad gia
riã. ita ut iã digressus legatos eoꝵ reccpiss cpt̃
poscẽtes adusus cariuutes ꝗ eos pliis lacessebãt

Expanded text:
incendiis abstineant, ne aut exercitui pabulum desit, incendiis abstineant, ne aut exercitui pabulum desit, aut hostes territi spectaculo sese in tutum eripiant: ita raptim in Biturigum fines, unde hostilia nuntiabantur, irrumpit. Premissi equites prius in agris otiosos securosque ruricolas deprehenderunt, quam aut fugere aut, a quibus caperentur, advertere potuissent. Sic multis hominum millibus captis, reliqui Bituriges per vicinas urbes salutem sibi hospitum indulgentia et privata fide aut cos servabat et dubios in fide firmabat et hostes terrebat atque turbabat, neque ulli populo vacuum sinebat de aliena prius, quam de sua salute curam gerere. Exclusi undique Bituriges ad semper promptam ac patentem omnibus misericordiam Cesaris rediere, datisque obsidibus, sunt recepti non ad impunitatem modo, sed ad tiam, ita ut, quum iam digressus legatos eorum recepisset opem poscentes adversus Carnutes, qui eos preliis lacessebant,
Abbreviated transcription (Latin):
uarii ⁊ cr̃iuraties nouarĩq ierũ undiq studia
resiugeliat. ac uelut ĩcipiẽtiũ tẽpestatũ mui¬
inura loginquis elitorib resonabãt. hoꝵ cã
motuũ erat qr galli potentiã solã q̃ utiq magͣ
erit ñ uirtutẽ aut fortunã suã metiẽtes dice¬
bãt ꝓq cõꝑto habebãt uł si copias suas effudis¬
sẽt uõ posse romanos tot locis octunere. uł si
p̃lia ista nouissiã docuisse debuerãt. s sũt multi
ꝗ nicħ euenturũ cogitare oidicerit nͥ qd cupiũt
eucue. sic in domicu forcune caput suo subst̾nũt
desiderio. sepissimeq fallũt᷑. ex codẽ fõte sũt qui
sua int młtos agitata cõsilia nũꝙͣ ĩ notitia ho¬
stiũ uetura ⁊ qr ulgar ea nolũt nec ułgari ꝗdem
posse cõfidũt. hoc i psens bituriges passi sũt. Siꝙ¬
dẽ cesar ieli apdheduos rice cõpositis pͥdie kalẽdas
Ianuarias tpr̃e hauo sant ex̾citui ad iteroportu¬
no bibracte digredit᷑. edicitq militib ut uilaꝵ

Expanded text:
iurationes, novarumque rerum undique studia resurgebant, ac velut incipientium tempestatum murmura longinquis e litoribus resonabant. Horum causa motuum erat, quod Galli potentiam solam, que utique magna erat, non virtutem aut fortunam suam metientes dicebant proque comperto habebant, vel, si copias suas effudissent, non posse Romanos tot locis occurrere, vel, prelia ista novissima docuisse debuerant. Sed sunt multi, qui nil eventurum cogitare didicerunt, nisi quod cupiunt evenire: sic indomitum fortune caput suo substernunt desiderio, sepissimeque falluntur. Ex eodem fonte sunt, qui sua inter multos agitata consilia numquam in notitiam hostium ventura, et, quia vulgari ea nolunt, nec vulgari quidem posse confidunt. Hoc in presens Bituriges passi sunt. Siquidem Cesar, rebus apud Eduos rite compositis, pridie kalendas Ianuarias, tempore haud sane exercitui ad iter opportuno, Bibracte digreditur edicitque militibus, ut villarum
Abbreviated transcription (Latin):
perii qd̾ ad eos iõ uereor descendit ut ru¬
erer ñ alio ꝙͣ cesaris noĩe uocitẽt ułgã ⁊̃
ĩ sermone Cũ ⁊ britãnos siłr subiugass
rhenuq ne ampli imperii lumes esset
atq ip̃m ⁊̃ docuiss occeanũ mnłta ⁊ ma¬
gna agendo atoz audendo młtorũ ⁊ ma¬
gnoꝵ ĩ inuidiã inicidit. o morraliũ semꝑ
laboriosa cõditio. semꝑq dispõĩta uł cõ

Expanded text:
perii, quod ad eos ideo, vereor, descendit ut ruperii, quod ad eos ideo, vereor, descendit ut rueret, non alio quam Cesaris nomine vocitent, vulgari etiam in sermone quum et Britannos similiter subiugasset Rhenumque, ne amplius imperii limes esset, atque ipsum etiam docuisset Oceanum, multa et magna agendo atque audendo, multorum et magnatum in invidiam incidit. O mortalium semper laboriosa conditio semperque dis
Abbreviated transcription (Latin):
cutoes ꝙͣ ulli ũ ꝙ̃ detreu̾e. ut ⁊ historic̃ ides
ait. ⁊ ex p̃missis apparuit. deiceps eade
arina ĩpia ⁊ iniusta. ⁊ ĩ uiscera patrie
magna nõ desit ex cusatio ⁊ ere tñ iilła sus¬
ficiẽs cã est cõtru patuiã arma mouẽtib.
de quib iã hĩc agere aggrediar ¶ di¬
ulla uꝙͣ magna głria sine magna fuir
ĩuidia. ut memorabile sit. qd̾ fert᷑ socrts
cõsiliũ. ꝗ qrẽti alcibiadi quałr ĩuidiam ui¬
taret. uiue inquit ut tersites. Sic est hele
Si uixiss domi cesar otiosus. uoluptati
ac somno ĩ cubiuss hauddubie hostib et
ĩuidia curuiss. S cũ gulliã domuiss io
inanũq illa iugũ ferre coegiss. uertiga¬
lia ppłi ĩ ĩm̃sũ auxiss g̾inanos ut ẽ dem¬
maxinus cladib affeciss qͦs tñ uĩcendo
ac uastando ita sibi u̾tutis admira tõe
deuinxit ut usq ĩ p̾sentẽ gub̾natões un¬

Expanded text:
cationes, quam ulli unquam, decrevere, ut et historicus idem cationes, quam ulli unquam, decrevere, ut et historicus idem ait et ex premissis apparuit. Deinceps eadem arma impia et iniusta et in viscera patrie magna non desit excusatio, vere tamen nulla sufficiens causa est contra patriam arma moventibus; de quibus iam hinc agere aggrediar. Dinulla unquam magna gloria sine magna fuit invidia; ut memorabile sit, quod fertur Socratis consilium, qui querenti Alcibiadi, qualiter invidiam vitaret: Vive, inquit, ut Tersites. Sic est hercle. Si vixisset domi Cesar otiosus, voluptatique ac somno incubuisset, haud dubie hostibus et invidia caruisset. Sed quum Galliam domuisset, romanumque illam iugum ferre coegisset, et vectigalia populi in immensum auxisset, Germanosque, maximis cladibus affecisset quos tamen vincendo ac vastando ita sibi virtutis admiratione devinxit, ut usque in presentem diem gubernatores im
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipue bellicoꝵ ad ũguẽ̾ seruare diffi¬
cile ẽ ersi suetonii quẽ ꝓxime nominaui
de ip̃o loquẽtis plane sententia ista sit Si ꝗs
nec deiñ ait ulla belli occasiõe imusti ꝗdẽ ac
ꝑ ielosi abstinuit tã fedenitis ꝙͣ ĩfestis ac fe¬
ris getib lacessitis. ⁊ cõstet głriosũ ⁊itiq ui¬
tũ irrephensibilis uideri pot̃. prignare ꝓ pa¬
tria. ⁊ suũ ⁊ ĩperii sui nom̃ crebris ac ma¬
xiinis ornare uictoriis. ⁊ romana uͥ tute
fuiorẽ cõpescusse barbaricũ. Itaq gnͣo sp
conatib affuit fortuã ut reb supͣspe̾ su¬
praq fide̾ ꝓspere succedentib ⁊ itẽ ille se¬
nat̾ ꝗ legatos ad exp lorandũ statũ gallia¬
rũ mitendos aliqñ decreu̾at ⁊ illi ip̃i ꝗ de¬
dendũ eũ hostib cẽsuerãt graui ꝓrsus. et
odio sa sentẽtia adirtoe renĩ głie tã¬
dẽ sue fuucrĩt. eiq płres ⁊ płriũ dicrũ suppli¬

Expanded text:
precipue bellicorum, ad unguem servare diffiprecipue bellicorum, ad unguem servare difficile est, etsi Svetonii, quem proxime nominavi, de ipso loquentis ista sententia sit, siquidem: Nec deinde, ait, ulla belli occasione iniusti quidem ac periculosi abstinuit, tam federatis quam infestis ac feris gentibus ultro lacessitis, et constet gloriosum utique nitamen irreprehensibilis videri potest: pugnare pro patria, et suum et sui imperii nomen crebris ac maximis ornare victoriis, et romana virtute furorem compescuisse barbaricum. Itaque generosis conatibus affuit fortuna, ut, rebus supra spem supraque fidem prospere succedentibus, idem ille senatus, qui legatos ad explorandum statum Galliarum mittendos aliquando decreverat, et illi ipsi, qui dedendum hostibus censuerant gravi prorsus et odiosa sententia, admiratione rerum glorie tandem sue faverint; eique plures et plurium dierum suppli
Abbreviated transcription (Latin):
cesaris laboies ĩ gallia. he difficł̾tates hec
ꝑ icła. uni inagno ĩꝑio nedũ una uiro
młta satis ⁊ grauia.qͦꝵ sũmã cõplexꝰ est
suctoniꝰ trũ quillus his uerbis. q̃ ĩserere
iuuat ꝑꝑ eximiã breuitatẽ. Gessit in ꝗt
nouẽ ãnis ꝗb ĩ ĩperio fuit hec fere. oẽm
gallia q̃ a saltu pireneo alpibq ⁊ mẽ¬
te gebẽna fluminib rheno ac rodano
cõtinet᷑ patetq curuitu adbis ⁊ tricies cen¬
cũ inlia passuũ p̃t̾ sotias acbñm̾itas ciuita¬
tes ĩ ꝓuicie formã redegit.eiq ĩ singlos
ãnos stipendii nom̃ ĩposuit. Germanos
qui trans rhenũ icolũt pͥmꝰ romanorũ
po̾te fabricato aggressus inaximis affec̃
cladib. Aggressus ⁊ britanos ignoto ãtea.
superatisq pecumas ⁊ obsides ĩꝑauit. Et
hec ille q̃ nos latiꝰ ĩ histoĩe formã nostro
s actenꝰ głriosa magnifica. et si
eni ĩ nõullis actib modus fortas¬
sis excederer̃. quẽ ĩ młtitud incactiui

Expanded text:
c pericula uni magno imperio, nedum uni viro, multa satis et gravia, quorum summam complexus est Svetonius Tranquillus his verbis, que inserere iuvat propter eximiam brevitatem. Gessit, inquit, novem annis, quibus in imperio fuit, hec. Fere omnem Galliam, que a saltu Pyreneo Alpibusque et monte Gebenna fluminibus Rheno ac Rhodano continetur, patetque circuitu ad bis et trecies centum milia passuum, praeter socias ac bene meritas ciuitates in prouinciae formam redegit, eique cccc in singulos annos stipendii nomine inposuit. Germanos, qui trans Rhenum incolunt, primus Romanorum ponte fabricato adgressus maximis adfecit cladibus; adgressus est et Britannos superatisque, pecunias et obsides imperavit. Et hec ille, que nos latius in historie formam, nostro hactenus, gloriosa, magnifica. Etsi enim in nonnullis actibus modus fortassis excederetur, quem in multitudine actuum,
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb eque piꝰ cẽs ad rebellandũ spe miseiͣ¬
cordie ĩ citaret. s iuitꝰ cõtra suã natura
cõtraq suũ morẽ ꝗcꝙͣ duriꝰ cogitabat. ex di¬
u̾so at suã mãsuetudinẽ sic notã oĩb confi¬
debat ut mĩme uereret᷑. si quid egiss aspe¬
rĩ nequis scu̾itate actũ ⁊ nõ potꝰ necessi¬
it iudictiret. hac fiducia ⁊ exẽpli cã ĩductꝰ
ĩ oẽs qui illo ĩ oppido cõtra eũ arma gesta¬
uerãt ĩ suctũ sibi supplicii genꝰ ex̾cuit.qb
io teroie cet̾oꝵ p̃cisis manib uitã dedit.¬

Expanded text:
omnibus eque pius omnes ad rebellandum spe miseriomnibus eque pius omnes ad rebellandum spe misericordie incitaret. Sed invitus contra suam naturam contraque suum morem quicquam durius cogitabat. Ex diverso autem suam mansuetudinem sic notam omnibus confidebat, ut minime vereretur, si quid egisset asperius, ne quis severitate actum et non potius necessitate iudicaret. Hac fiducia et exempli causa inductus in omnes, qui illo in oppido contra eum arma gestaverant, insuetum sibi supplicii genus exercuit, quibus ad terrorem cet
Abbreviated transcription (Latin):
flãmas. ⁊ cõtra tela ⁊ cõtra ipãz loci dif¬
ficłtatẽ a romais at̾rime dec̾tatũ est.
eoq ardenti qͦ altiore ĩ loco di micabat᷑
ut cuiq uͥtus ⁊ ignauia ab imꝑatore totoq
cõspiceret᷑ ex̾citu. qr tñ difficillima reserat
⁊ młti ey romanis assidue ulnerabantur
excogitauit aliã uiã cesar. ⁊ omissoctami¬
ne impari ac damnoso. cunicłis sub teͬra
actis ad ip̃ius iã fõtis uenas penetrãdo
prien̾at. ꝗbꝰ p̃cisis atq aliorsũ deriuatis su¬
bito fons siccatꝰ ẽ. q̃ res intrĩseris tãtũ dolo¬
ris attulit ac stupõis ut ñ humanũ opus
crederẽt s diuinũ. ⁊ quasi romani ĩ bello
diis auxiliarib uterent᷑ territi desi sterẽt
ab ĩcepto. atq ultuna ui cogẽte se trade¬
rẽt ad oe uictoĩs arbitriũ. Senserat p̾dem
cesar. ad res geredas suã sibi obstare clem̃¬
tiã. ꝓuideratq aĩo nlłm finẽ rerũ fore si

Expanded text:
flammas et contra tela et contra ipsam loci difflammas et contra tela et contra ipsam loci difficultatem a Romanis acerrime decertatum est, eoque ardentius, quo altiore in loco dimicabatur, ut cuiusque virtus et ignavia ab imperatore totoque conspiceretur exercitu. Quia tamen difficillima res erat, et multi ex Romanis assidue vulnerabantur, excogitavit aliam viam Cesar, et, omisso certamine impari ac damnoso, cuniculis sub terram actis, ad ipsius iam fontis venas penetrando pervenerat, quibus precisis atque aliorsum derivatis, subito fons siccatus est. Que res intrinsecis tantum doloris attulit ac stuporis, ut non humanum opus crederent, sed divinum, et quasi Romani in bello diis auxiliaribus uterentur, territi desisterent ab incepto, atque, ultima vi cogente, se traderent ad omne victoris arbitrium. Senserat pridem Cesar ad res gerendas suam sibi obstare clementiam, provideratque animo nullum finem rerum fore, si
Abbreviated transcription (Latin):
te nouãdarũ rerũ eẽ poss occasio ⁊ obsessoꝵ
ꝑtinaciã penitꝰ cõfrĩgendã censuit. Itaq ciun
sic oppidũ ab oĩ ꝑte cͥcũdatũ eẽt ut nil operib
addi possi ⁊ obsessis rerũ copiã oĩs eẽ senti¬
ret a quã eis auferre tentauĩt. ⁊ flum̃ in¬
pͥmis qd p̃t̾fluit ad radicẽ mõtis au̾tere.
cũq id natura rerũ obstãte neꝗuiss at
hostes usu saltẽ fluminis ꝓhiberenisus
erat. positisq ad unã ripã sagittariis al¬
teriꝰ aditũ p̃cluserat. Erat at̃ fons uiuus
ar abũdans haud ꝓcł amuris oppidi. Is
la bore tũ ĩgenti ⁊ indesinc̃ti c̾taminor
effecit ut ad fontẽ telis ueniẽtib ꝑieu¬
losa hostib ⁊ difficił cẽt aquatio. uũ nõ
tĩ pecora. s hoĩes płrinos sitis extinxe¬
rat. Neq tñ uł minunũ ꝓpoito mouebãt.¬
tibꝰ ⁊ apte ĩstructis ignẽ ĩ oꝑa romana
iactabãt. atq ita młtis exustis sitĩ sua
alieno ĩcendio uidicabãt. Ibi uͦ ⁊ contra

Expanded text:
te novandarum rerum esse posset occasio, et obsessorum pertinaciam penitus confringendam censuit. Itaque, quum sic oppidum ab omni parte circumdatum esset, ut nil operibus addi posset, et obsessis rerum copiam omnium esse sentiret, aquam eis auferre tentavit, et flumen inprimis, quod preterfluit ad radicem montis, avertere. Quumque id, natura rerum obstante, nequivisset, at hostes usu saltem fluminis prohibere nisus erat; positisque ad unam ripam sagittariis, alterius aditum precluserat. Erat autem fons vivus et abundans haud procul a muris oppidi: is Labore tamen ingenti et indesinenti certamine effecit, ut ad fontem telis venientibus periculosa hostibus et difficilis esset aquatio, unde non tantum pecora, sed homines plurimos sitis extinxerat. Neque tamen vel minimum proposito movebanttibus et apte instructis ignem in opera romana iactabant, atque ita multis exustis sitim suam alieno incendio vindicabant. Ibi vero et contra
Abbreviated transcription (Latin):
Ictor cesar nõ tã ipe ꝑhicmẽ quiescebat ꝙͣ hene¬
sto labore fessis militib quietẽ dabat nũꝙͣ aĩo oti¬
õsus. semꝑ ĩ futurũ ꝓmines. ⁊ uctura p̃titis
cõferis. adu̾susq oĩa q̃ ca su aliquo euenure pes¬
sent quasi p̃sentia cõsilio iã ĩstructꝰ. ut uix unꝙ̃
sibi ĩpmeditatũ aliꝗd accideret. qd̾ ⁊̃ de morte ciꝰ

Expanded text:
ictor Cesar non tam ipse per hiemem quiescebat, quam honesto labore fessis militibus quietem dabat; numquam animo otiosus, semper in futurum providens et ventura preteritis conferens adversusque omnia, que casu aliquo evenire possent, quasi presentia, consilio iam instructus, ut vix unquam sibi impremeditatum aliquid accide
Abbreviated transcription (Latin):
suo scribar cicero. quẽ tãtũ dilexir i finẽ.
ut uu: sic̃ de eo scͥptũ ẽ nichil minus ꝙ̃
ad bellũ natus ⁊ iã seuor illũ ĩ ciuilia
suo totiẽs tamnata uidicio. ⁊ infelicia
bella seq̃ret᷑. ⁊ mag̾ eligeret secũ ruere
ꝙͣ sine illo cõsistere. qͦꝵ partẽ ꝙ ñ oibꝰ

Expanded text:
lexit in finem, ut vir sicut de eo scriptum est nichil minus, quam ad bellum natus, et iam senior illum in civilia suo totiens damnata iudicio et infelicia bella sequereretur, et magis eligeret secum ruere, quam sine illo consistere; quorum partem, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃e ꝗde hibius exactis apd̾ belgas. iã presa¬
giens ciuile bellũ ĩ italiã uenĩe. ut oẽs urbeꝰ
⁊ famosa oppida cisalpine gullie cirtũeũdo
ppłoꝵ gram sibi cõciliaret.a quib õib pluᷤ
ꝙͣ humano cłtu ac uenatoe suscept᷑ rursus
trãsalpinã ĩ galliã remeauit ad ex̾citũ. suspẽ

Expanded text:
Ipse quidem, hibernis exactis apud Belgas, iam presaIpse quidem, hibernis exactis apud Belgas, iam presagiens civile bellum in Italiam venit, ut omnes urbes et famosa oppida cisalpine Gallie circumeundo populorum gratiam sibi conciliaret, a quibus omnibus plus quam humano cultu ac veneratione susceptus rursus transalpinam in Galliam remeavit ad exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ estatũ hella solicitꝰ fiuiss. nũc una il¬
li cura errat õe belli semen excĩguere. nichil
armis s oia mitib actis dulcib u̾b̾ agere.
amicos ueteres seruare. nouos q̃iere. nlłi
malũ fac̾e. bona õib. inl noui on̾is ĩpon̾e.
młtũ uet̾is uł minuere uł auferre. deniq
modis õib curare ut discedeus pacata
reliqueret regionẽ. ⁊ cessãte bello adtri¬
iiphũ rediens uictorẽ ex̾citũ reduc̾et. qd̾
sibi cõtingere bello durãte ñ potat. Effe¬
citq speraro qͦq faciliꝰ qd̾ optabat. nã et
ipẽ ad talia oĩu semꝑ efficacissimꝰ. nec
bello ꝙͣ affabilitrite nec uictu ꝙͣ cõcilia¬
tu hõiuĩ maror. ⁊ fessa bellis gallia ap¬
petentissiã pacis erat. coq magis qͦ et
dux semꝑ natia mitis nc̃ mitissimꝰ ⁊ pa¬
rendi meliorib cõditio semꝑ tolerabił. nc̃
optabilis ac lib̾tate anxia melior uidebat.

Expanded text:
semper estatum bella sollicitus fuisset, tunc una ilsemper estatum bella sollicitus fuisset, tunc una illi cura erat omne belli semen extinguere, nichil armis, sed omnia mitibus actibus, dulcibus verbis agere, amicos veteres servare, novos querere, nulli malum facere, bona omnibus, nil novi oneris imponere, multum veteris vel minuere vel auferre; denique modis omnibus curare, ut discedens pacatam relinqueret regionem, et, cessante bello, ad triumphum rediens victorem exercitum reduceret, quod sibi contingere, bello durante, non poterat; effecitque sperato quoque facilius, quod optabat. Nam et ipse ad talia semper omnium efficacissimus nec bello, quam affabilitate, nec victu, quam conciliatu hominum maior, et fessa bellis Gallia appetentissima pacis erat, eoque magis, quo et dux semper natura mitis, nunc mitissimus, et parendi melioribus conditio semper tolerabilis, nunc optabilis ac, libertate anxia, melior videbatur.
Abbreviated transcription (Latin):
eis tulerãr tulissẽtq oĩb cõtra roma¬
nos auxiliũ int̾fecit. młtos ex pͥncipib
uiuos cepit.⁊ lucteriꝰ caduitus quem
uictũ a cũnio ꝓfugisse memora ͥ ͥ cu
creberrime mutaret hospitia ut ꝗ sibi
inale cõsciꝰ nusꝙͣ tutũ se putaret ⁊ sic
uagus forte ĩ manꝰ ueniss erpa̾nacti
aluni qui ĩter tot patrie sue seꝑ amici
ꝑ esi uinctꝰ ad cesarẽ ẽ ꝑductꝰ. ¶ Reb
u̾diq ad uota fluetibꝰ cesar oĩ gallia
ꝑdo mita suũ credidit eꝗtaniã licet ꝑ le¬
leritate cõposuit. cũ c̾tatĩ oẽs pͥmo eiꝰ
aduẽtu ⁊ obsides ad cũ muterẽt ⁊ lega¬
tos. eligẽtes beniuolẽtiã tãti uiri. potiꝰ
ꝙͣ potentiã exꝑiri. In narbonã adiit. di¬
uisisq legionib ꝑ hib̾na sic ut nulla
pais gallie p̃sidiis uacua eẽt ip̃e cogni
tior nemo facilior fuit cognitis ⁊ mitis
singłoꝵ. ⁊ ꝓ uarietate mitoꝵ penis
aut p̃miis assignatis iter flexit in
belgas. ibiq ꝓximã hiemẽ egit. cor¬

Expanded text:
manos auxilium, interfecit, multos ex principibus vivos cepit; et Lucterius Cadurcus, quem victum a Caninio profugisse memoravi, quum creberrime mutaret hospitia, ut qui sibi male conscius nusquam tutum se putaret, et sic vagus forte in manus venisset Erpasnacti Alverni, qui inter tot patrie sue motus sempper eum vinctus ad Cesarem est perductus. Rebus undique ad vota fluentibus, Cesar, omni Gallia perdomita, suum credidit Aquitaniam, licet per leleritate, composuit, quum certatim omnes primo eius adventu et obsides ad eum mitterent et legatos, eligentes benivolentiam tanti viri potius, quam potentiam experiri. Inde Narbonam adiit, divisisque legionibus per hiberna, sic ut nulla pars Gallie presidiis vacua esset, ipse, cognittior, nemo facilior fuit, cognitis et meritis singulorum, et pro varietate meritorum penis aut premiis assignatis, iter flexit in Belgas, ibique proximam hiemem egit cor
Abbreviated transcription (Latin):
aptũ exiit. ut siꝗd hostes auderẽt se
paratũ ĩuenirẽt. u̾cĩgetorix cͥ mł¬
tũ aĩ ⁊ plus erat uiriũ cõtẽplatꝰ ab¬
cũtẽ ip̃e ⁊̃ ĩ plana descendit. cõcursũ¬
q est eq̃stri tm̃ leui p̾lio. quo suꝑi¬
or cesar ĩ castra se retulit. par seq̃n¬
ti die p̃liũ. parq euẽtus. quibus⁊
gallicã iactantiã sat cõp̃ssã ⁊ suoꝵ
spes erectas rat̾ ne uł hostes fuge
arguerẽt digressos. uł sui ñ tã duci
adalia ꝙͣ subduci p̃sentib ꝑidis se
crederẽt atq abduci: castra mouit.
nlłoq hostiũ ĩ seq̃nte heduũ uersus
uͥ maxime metuebat ĩstitutũ iter
arripuit. Erãt ĩ ex̾citu eporidorix ⁊

Expanded text:
apertum exiit, ut, si quid hostes auderent, se apertum exiit, ut, si quid hostes auderent, se paratum invenirent. Vercingetorix, cui multum animi et plus erat virium, contemplatus abeuntem ipse etiam in plana descendit, concursumque est equestri tantum levi prelio, quo superior Cesar in castra se retulit. Par sequenti die prelium parque eventus. Quibus et gallicam iactantiam sat compressam et suorum spes erectas ratus, ne vel hostes fuge arguerent digressos, vel sui non tam duci ad alia, quam subduci presentibus periculis se crederent atque abduci, castra movit, nulloque hostium insequente, Eduum versus, ubi maxime metuebat, institutum iter arripuit. Era
Abbreviated transcription (Latin):
rũ diuinũq aĩ bonũ ꝓuidẽtia ẽ. ideo
pauci sũt boni duces. cũ młti sĩt militeᷤ
aĩosi. q̃ ꝗdẽ uirtꝰ si õib data eẽt ꝗd in
quisq sibi fuit impator. ego tristiu
spectator euentuũ ⁊ stultitie castigator
irritꝰ fui. qui ꝓfecto semꝑ ĩmilitibus
meis ⁊ modestiã ⁊ obedientiã nõ minꝰ
ꝙͣ fortitudinẽ reꝗro. Noli tũ uos hoc er¬
rore deici. Nõ terrere s arguere ⁊ casti¬
gare ꝓpositũ ẽ. Reparate ⁊ firmate
aios. errando discitur. Eritis ad alia ĩ
posterũ cautiores. Neq eĩ qd̾ iniꝗtas
loci ⁊ ur̃a fecit audacia uirtuti hostiu
imputandũ ẽ. hesternũ diẽ fortuã suo
eg̾it arbitrio. In reliꝗs ur̃e forritudini
ut spero ur̃eq prudentie morẽ geret.
¶his dictis cõsolat̾. milites.⁊ pudo¬
re ac merore cõcussos orõe firmauiar.
abeundi ex his dudũ ceperat. s ne abi¬
tus fugũ sapet ĩstructa acie e castris ĩ

Expanded text:
rum divinumque animi bonum providentia est. Ideo rum divinumque animi bonum providentia est. Ideo pauci sunt boni duces, quum multi sint milites animosi. Que quidem virtus si omnibus data esset, quid in quisque sibi fuit imperator, ego tristium spectator eventuum et stultitie castigator irritus fui, qui profecto semper in militibus meis et modestiam et obedientiam non minus, quam fortitudinem, requiro. Nolim tamen vos hoc errore deici: non terrere, sed arguere et castigare propositum est. Reparate et firmate animos. Errando discitur. Eritis ad alia in posterum cautiores. Neque enim, quod iniquitas loci et vestra fecit audacia, virtuti hostium imputandam est. Hesternum diem fortuna suo egerit arbitrio; in reliquis vestre fortitudini, ut spero, vestreque prudentie morem geret. His dictis, consolatus milites et pudore ac merore concussos oratione firmaverabeundi ex his dudum locis ceperat. Sed ne abitus fugam saperet, instructa acie e castris in
Abbreviated transcription (Latin):
uaricũ dũ hostes eꝗtatu ac duce nu¬
datos ⁊ ꝑ se uĩci faciles aũ ocłos ha¬
beremꝰ q tñ illis loci fauebat iniꝗtas
ur̃am nobilẽ indignatõe ab eoꝵ aggͦs¬
sione cõtinui. ñ ꝙ uictoriã desperare.
s ne secũ magni aliquid afferret ĩ cõmo¬
di. uos ⁊ ueterũ ⁊ recentiũ obliti hostes
simł ⁊ naturã uĩcere uoluistis. Netite
gͥ qd seuistis. ⁊ cui plus misereor me¬
tet ip̃a res .p. tot uiris fortib amissis.
quãti nec gergonia nec tota erat aluer¬
nia. Ego ꝗdẽ fortitudinẽ ur̃am miror.
quã nec arduus mõs nec muri nec ca¬
stra hostiũ arcuerũt. s nõ muiꝰ ⁊ super¬
biã ⁊ cõtumaciã ur̃am damno. ꝗ plus
uob̾ ĩ uẽturi p̃sagio tribuitis ꝙͣ impe¬
ratoi̾ ur̃o. cui ñ iubere s parere tenemi¬
iii. quiq frustra dat᷑ excitui si ad nutũ
ꝗͥsq suũ ire possit ĩ p̃liũ ac redire. ra¬

Expanded text:
varicum, dum hostes equitatu ac duce nuvaricum, dum hostes equitatu ac duce nudatos et per se vinci faciles ante oculos haberemus, quia tamen illis loci favebat iniquitas, vestram nobilem indignationem ab eorum aggressione continui? non quod victoriam desperarem, sed ne secum magni aliquid afferret incommodi. Vos et veterum et recentium obliti, hostes simil et naturam vincere voluistis. Metite igitur, quod sevistis, et, cui plus misereor, metet ipsa res publica, tot viris fortibus amissis, quanti nec Gergonia nec tota erat Alvernia. Ego quidem fortitudinem vestram miror, quam nec arduus mons nec muri nec castra hostium arcuerunt; sed non minus et superbiam et contumaciam vestram damno, qui plus vobis in venturi presagio tribuitis, quam imperatori vestro, cui non iubere, sed parere tenemini, quique frustra datur exercitui, si ad nutum quisque suum ire possit in prelium ac redire. Ra
Abbreviated transcription (Latin):
sũt absũpte. uͥ dies ꝓximꝰ illuxit cõ¬
uocato ad cõtionẽ ex̾citu cesar ita
disseruit. habetis o milites tem̾ita¬
tis ⁊ cupidinis ur̃e fructũ. aĩo me¬
stũ meo. ur̃a tñ audacia atq ĩsolen¬
tia nõ indignũ. qui uob̾ ip̃is quid
agendũ lĩquendũ ue qͦ cũdũ ũde
abstinendũ. hoc ẽ totũ ur̃i ducis of¬
ficiũ usurpastis. Atꝗ ego ur̃e mili¬
tie uͥ possũ faueo. uos mͥ qd̾ in uobiᷤᷤ
e meũ ĩpiũ abrogatis. ꝗ signu re¬
ceptui a me datũ qui legatoꝵ imo me¬
os ex illoꝵ ore utiles monitꝰ cõtẽpsistiᷤᷤ
atq urgẽte nescio qͦnã aĩoꝵ ĩpetu ⁊¬
uistis uñ nec redirẽt oẽs neq qui re¬
dirẽt aut salutẽ suã aut romanu
decus integrũ reportarẽt. An igno¬
rabatis ut magni sepe ex̾citꝰ a pau¬
cis sola locoꝵ iniꝗtate suꝑati sũt.
An si alias nesciretis histoĩas obli¬
ti eratis ut nudi̾tertiꝰ ego ip̃e ad a¬

Expanded text:
sunt absumpte. Ubi dies proximus illuxit, consunt absumpte. Ubi dies proximus illuxit, convocato ad concionem exercitu, Cesar ita disseruit: Habetis, o milites, temeritatis et cupidinis vestre fructum, animo mestum meo, vestra tamen audacia atque insolentia non indignum, qui vobis ipsis, quid agendum linquendumve, quo eundum, unde abstinendum, hoc est, totum vestri ducis officium usurpastis. Atqui ego vestre militie, ubi possum, faveo: vos michi, quod in vobis est, meum imperium abrogastis, qui signum receptui a me datum, qui legatorum, immo meos ex illorum ore utiles monitus contempsistis, atque, urgente nescio quonam animorum impetu, ivistis unde nec redirent omnes, neque qui redirent aut salutem suam aut romanum decus integrum reportarent. An ignorabatis, ut magni sepe exercitus a paucis sola locorum iniquitate superati sunt? an, si alias nesciretis historias, obliti eratis, ut nudius tertius ego ipse ad A