comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a geculio latronib ꝯc̾tũieti sposiatiq
muidi sie deco̾ ad silła ꝑfugñt quẽ
osuł i erpedicionẽ ꝓficistẽs ꝓ pieto¬
re resiquent eos ille nõ ꝙ uais host¬
bꝰ uti mĩti erũt s acurate ac libealit
centiã in fese aĩcũ rati sut ex
largicio mltis ignota eat munificꝰ
nemo putabat᷑ in ꝑit uolens dona
omĩa in benignitate habebant᷑. Igit
questoi mandata bochi patefaciũt.
sil ab eo petunt uti fautor ꝯsultor¬
q sibi assit copias fidẽ magiiticdinẽ
regii sin ⁊ alia que utilia aut bem¬
uolencie ẽẽ credebant orõnẽ extollũt
dem silla om̃ia pollicito docti ꝙ qũo
apnt mariũ itẽ aput senatũ uela

Expanded text:
spoliatique pauidi sine decore ad Sullam profugiunt, quem consul in expeditionem proficiscens pro praetore reliquerat. Eos ille non pro uanis hostibus, uti meriti erant, sed accurate ac liberaliter centiam in sese alargitio multis ignota erat; munificus nemo putabatur nisi pariter volens; dona omnia in benignitate habebantur. igitur quaestori mandata Bocchi patefaciunt; simul ab eo petunt, uti fautor consultorque sibi adsit; copias fidem magnitudinem regis sui et alia, quae aut utilia aut benevolentiae esse credebant, oratione extollunt. dein Sulla omnia pollicito docti, quo modo apud Marium, item apud senatum verba
Abbreviated transcription (Latin):
res forenes quẽꝙ dece quii mandarua¬
mapĩs metu nidũ ⁊ cicũ corpus adhort¬
ad hostes uerte. Dem̃ uolucẽ qm̃ hostilia
feceat iouẽ mari ͫ obtestatꝰ ut scelit
atꝙꝭ ꝑfidie bochi testis adeẽt ex castris
abure nib. ille lacmãs oraene eacre¬
det nicħ dolo fẽm̃ ac ing calliditate in¬
gurthe emi uidel speculanti it suũ ꝯg¬
multitudinẽ hrĩt spes opes ꝙ ei ꝰex pr̃e
suo penden̾t. Ut crede̾t illũ incħ palã

Expanded text:
s fore; nec quemquam decere, qui manus armamaxumo metu nudum et caecum corpus ad hostis vortere. dein Volucem, quoniam hostilia faceret, Iovem maxumum obtestatus, ut sceleris atque perfidiae Bocchi testis adesset, ex castris abire iubet. ille lacrumans orare, ne ea crederet: nihil dolo factum, ac magis calliditate Iugurthae, quoi videlicet speculanti iter suom comultitudinem haberet et spes opesque eius ex patre suo
Abbreviated transcription (Latin):
effuge̾ occidi copi equi atq uiriafflim
ac multi Wlneribꝰ acceptis neq fuge
posse neq qͥetẽ pati un mõ ac statĩꝯci¬
de̾ postremo omnia qua uisus erat ꝯstr¬
ta telis armis cadaueibꝰ ⁊ inte̾a humꝰ
infecta sangiũe Postremo loci
ꝯsul ant dubie i a uictor ꝑueĩt ino¬
derat. eo ꝑꝯ qn̾tũ diẽ qua utm bar

Expanded text:
ui fugere, occidi capi; equi atque viri afflicti, ui fugere, occidi capi; equi atque viri afflicti, ac multi uulneribus acceptis neque fugere posse neque quietem pati, niti modo ac statim concidere; postremo omnia, qua visus erat, constrata telis armis cadaueribus, et inter ea humus infecta sanguine. Post ea loci consul haud dubie iam victor pervenit in oder
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ubi ingurchã cũ płimit eat. demñ mi¬
midia ꝯguito bochi ad̾uẽtu clã cũ paucis
ad pedites qu̾ct ibi latine nã aput iu¬
mãciã loq̾ didicerat exclamat nr̃os frus¬
tra pugnae paulo añ mariũ sua manu
ĩt̾fectũ sił gladiũ sangĩe oblitũ ostẽde̾
quẽ in pugno satis ĩpigre octiso pedite
nr̃o cruentauãt. Quod ubi milites ac¬
cepere iugł atrocitate rei ꝙͣ fiᵈe mĩtu
sos romanos acris incede̾. Iã q pau̾lũ
a fuga aberãt. cũ silla ꝓfligatis lius
quos adu̾sũ iecat rediens mauriꝰ ab
late̾ in currit bochus stuã auertit᷑.
at ingurtha dũ sustentae suos ⁊ ꝓpe
ia adepta uictoriã retine cupit ecĩẽtii
abequitibꝰ dextra sinstra om̃ubꝰ occi¬
sis solus int̾ tela hostiũ uitabũdus e¬
cũpit atq initerĩ mariꝰ fugutis eqͥnbꝰ
accurrit auxilio suis pelli ĩa acceꝑat
demq hostes iã undiq fusi tũ specca¬
eulũ horribile ĩ cãpis patentibꝰ seq¬

Expanded text:
bi Iugurtha cum pluribus erat. Deinde Numida, cognito Bochi adventu, clam secum paucis ad pedites convertitur. Ibi latine - nam apud Numantiam loqui didicerat - exclamat nostros frustra pugnare, paulo ante Marium sua manu interfectum, simul gladium sanguine oblitum ostentans, quem in pugna satis impigre occiso pedite nostro cruentauerat. Quod ubi milites accepere, magis atrocitate rei quam fide nuntii sos Romanos acrius incedere. Iamque paulum a fuga aberant, cum Sulla profligatis iis, quos aduersum ierat, rediens ab latere Mauris incurrit. Bocchus statim auertitur. At Iugurtha, dum sustentare suos et prope iam adeptam victoriam retinere cupit, circumventus ab equitibus, dextra sinistraque omnibus occisis solus inter tela hostium vitabundus erumpit. Atque interim Marius fugatis equitibus accurrit auxilio suis, quos pelli iam acceperat. Denique hostes iam undique fusi. Tum spectaculum horribile in campis patentibus: seq
Abbreviated transcription (Latin):
qui copias in quatuor ꝑtes distribueat uita
ex om̃ibꝰ eque aliquis a tgo hostibꝰ uencu¬
ros Iuterĩ silla quẽ pͥmũ hostes actĩge¬
rant cohortatii suos turmatĩ ⁊ ꝙͣ maxĩe
ꝯsertis equis ip̃e aliiq mautos ĩuadũt
Ceti̾q in loco manẽtes ab iaculis enmꝰ
emissis corpora tege̾ ⁊ si qui in manꝰ ue¬
uerãt obtrũtae̾. dñ eo mõ equites p̃liãt᷑
bochus cũ peditibꝰ quos uolut filiꝰ eiꝰ
addupeat neq in pori pugna in itiu̾e̾ mo

Expanded text:
s distribuerat, ratus ex omnibus aeque aliquos ab tergo hostibus venturos. Interim Sulla, quem primum hostes attigerant, cohortatus suos turmatim et quam maxime confertis equis ipse aliique Mauros invadunt, ceteri in loco manentes ab iaculis eminus emissis corpora tegere et, si qui in manus venerant, obtruncare. Dum eo modo equites proeliantur, Bocchus cum peditibus, quos Volux, filius eius, addu
Abbreviated transcription (Latin):
Sdea bocin placide ⁊ benigne sił
panca ꝓdelicto suo uerba fant. se
nõ hostili aiõ s ob regnũtutandũ
copra facta anuꝰ barbasabaiie
flemis quos igurtha ꝯgnita lega
sille ⁊ mallii metuẽs id qd parabat᷑ doms¬

Expanded text:
 placide et benigne, simul pauca pro delicto suo verba facit: se non hostili animo, sed ob regnum tutandum copia facta animus barbari ab amicis flexus, quos Iugurtha, cognita legatione Sullae et Manli metu
Abbreviated transcription (Latin):
de fessit iã hostibꝯ ac pauso an spno
captis de ipuiso uectigales Ite cahor¬
ciũ turmaꝵ legionũ tubicines sił onĩs
tuba cane̾ msites clamorẽ tolls aut por¬
to atp horribissonitu tepente exiti ne

Expanded text:
defessis iam hostibus ac paulo ante somno captis, de improuiso vigiles, item cohortium turmarum legionum tubicines simul omnis signa canere, milites clamorem tollere atque porto et horrib
Abbreviated transcription (Latin):
rei ꝑ ꝑit᷑ ac seuissio impio bñ atq de¬
core gesta Igit qrto demq die aut lon¬
te ab opide curtha indiq sił speciua¬
totel enti se se ostendũt. quat hostis adẽe
atelligtit s quia duisi redeinites alus
ab aliu pte atq onĩs id̃e significabãt᷑

Expanded text:
r atque saevissimo imperio bene atque decore gesta. Igitur quarto denique die haud longe ab oppido Cirta undique simul speculatores citi sese ostendunt, qua re hostis adesse intellegitur. Sed quia diuersi redeuntes alius ab alia parte atque omnes idem sign
Abbreviated transcription (Latin):
uecordia acciꝑat. deniq oñs fus fugati¬
ꝙ arma ⁊ signa nulitaia pleraq cãpta
plures q eo p̃lio ꝙͣ om̃ibꝰ suꝑior ib ꝯ
intempti nã sõpno ⁊ metu q̃solico ĩpe
decreueãt Neq tñ uiccoria secors aut
horte ligurũ curabat pͥmos ⁊ exmios¬

Expanded text:
vecordia ceperat. Denique omnes fusi fugatique arma et signa militaria pleraque capta, pluresque eo proelio quam omnibus superioribus interempti. Nam somno et metu insolito impeddecreverat; neque tamen victoria socors aut hortis Ligurum curabat. Primos et ex
Abbreviated transcription (Latin):
casꝯ ꝯuĩcerat. orbes face atq ita ab oĩba
ꝑtibꝰ sił tecti ⁊ instructi hostiũ uim sus¬
tentabant. neq in eo tã asꝑo negocio
mariꝰ territꝰ aut ingꝭ ꝙͣ antea denus¬
so aĩo fuit. s cũ turma sua quã ex for¬
tissĩs ieti ꝙͣ ex famil arissĩs paraueat
uagas pass iiac ño laborantibꝯ fino
suctuntẽ ño hostes ubi ꝗfertissnm ob

Expanded text:
casus coniunxerat, orbis facere atque ita ab omnibus partibus simul tecti et instructi hostium vim sustentabant. Neque in eo tam aspero negotio Marius territus aut magis quam antea demisso animo fuit, sed cum turma sua, quam ex fortissimis magis quam familiarissimis parauerat, uagari passim ac modo laborantibus suis succurre
Abbreviated transcription (Latin):
q it̃a ip̃a cetis imꝑitatẽ. industria
uicrat cũ libis ⁊ magna ꝑte pecuuĩẽ
ex opido noctu ꝓfugit. neq postea ĩ
ullo loco ãpliguno die aut una notte
morat᷑. Smmilabat sese negotui gr̃a
tae̾ posse celeritate pirtabat.nã tłia
ꝯsilia et ꝑ ociũ er oportũĩtate capiebãt᷑
Sit metellꝰ ubi opidanos p̃łio ĩtẽtos sił

Expanded text:
ustria vicerat, cum liberis et magna parte pecuniae ex oppido noctu profugit. Neque postea in ullo loco amplius uno die aut una nocte moratus, simulabat sese negoti gratiatare posse celeritate putabat: nam talia consilia per otium et ex opportunitate capi. At Metellus, ubi oppidanos p
Abbreviated transcription (Latin):
silio neq manu p̾orẽ aliũ pati plerosq
aũuenire. Quibꝰ rebꝰ ⁊ artibꝰ breu
mario ⁊ militibꝰ carissimꝰ factus ẽ
Et ingurtha pꝰꝙͣ opidũ capsã ali¬
osq locos munitos ⁊ sibi utiles sił:¬

Expanded text:
silio neque manu priorem alium pati, plerosque antevenire. Quibus rebus et artibus brevi Mario militibusque carissimus factus. At Iugurtha, postquam oppidum Capsam aliosque locos munitos et sibi utilis si
Abbreviated transcription (Latin):
Igit silla gentis pateie nobił fuit fami¬
lia ꝓpe iã ex cũcta maioꝵ ignania licter̾s
grecis atq latĩs mx acq doctissiẽ eruditꝰ
aio ingenti. cupidus uoluptatũ s głe cu¬
pidior. ocio luxurioso ẽẽ tñ ab negocio nũ¬
ꝙͣ uoluptas r̾mẽrata insi qd̾ de nroe̾ po¬
tuit honestiꝯꝯsiłi facũdus callidus ⁊ cũ¬
cicia facił ad siłanda negotis alcitudoĩge¬
mi meredibił multaꝵ reꝵ ac maxĩe pe¬
ciuẽ largitor atq illi felicissiõ oñi añ
cuule uictoriã nũꝙͣ suꝑ industriã fortũa
fuit multi q dubicaue̾ forcior an felicior
eẽt. nã postea que fec̾it nictũ habeo pu¬
det mag̾ an piget dissere. Igͣ silla ut

Expanded text:
 familia prope iam extincta maiorum ignavia, litteris Graecis atque Latinis iuxta atque doctissime eruditus, animo ingenti, cupidus voluptatum, sed gloriae cupidior; otio luxuriose esse, tamen ab negotiis numquam voluptas remorata, nisi quod de uxore potuit honestius consuli; facundus, callidus et amicitia facilis, ad simulanda negotia altitudo ingeni incredibilis, multarum rerum ac maxime pecuniae largitor. Atque illi felicissimo omnium ante civilem victoriam numquam super industriam fortuna fuit, multique dubitauere, fortior an felicior esset. Nam postea quae fecerit, incertum habeo pudeat an pigeat magis disserere. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
uaute ceit ꝯei tidit apmili seuto
nã metelso ꝯspectũ inani fuifeol ne
uidet ea que andita cania follerte me¬
quiueat s ꝯsul expletis legionibꝯ cohor
donat dem̃ castella ⁊ opidana ⁊ uitlo
alia leina alus locis face Interĩ noui
milites sñ metu pugne adẽẽ uide fu¬
guẽtes capi aut occioi fortissi it
tutissimũ armus libtatẽ prĩamꝰ ꝑntes¬
ges ubi de aduẽtu marii ꝯgnonerã
diu̾si in locos difficiles abeũt qta in¬
gurche placueat sꝑantimor effusos
hostes ĩuadi posse romanos sicuti ple¬
rosq rnoto metu saxius lutrnciꝰ ꝙ
fucuros. Metessꝰ int ea roniã ꝓfect¬

Expanded text:
ilio legato; nam Metellus conspectum Mari fugerat, ne videret ea, quae audita animus tolerare nequiuerat. Sed consul expletis legionibus cohordonat; dein castella et oppida natura et viris leuia, alia aliis locis facere. Interim novi milites sine metu pugnae adesse, videre fugientis capi aut occidi, fortissimum quemque tutissimum, armis libertatem patriam pareges, ubi de adventu Mari cognoverunt, diuersi in locos difficilis abeunt. Ita Iugurthae placuerat, speranti mox effusos hostis invadi posse, Romanos sicuti plerosque remoto metu laxius licentiusque futuros. Metellus interea Romam profect
Abbreviated transcription (Latin):
głe ꝙͣ diuiciar eẽ arma nõ suppelles¬
tilẽ decori eẽ. quin gͦ qd iuuat qd corũ
estimat id sꝑ faciãt. ament potent᷑
ribi adolescenciã hube̾ ibi senectutẽ agĩt
in quuus dediti uentri ⁊ t᷑pissĩe ꝑti cor¬
poris sudoiẽ pulucrẽ ⁊ alia tħia rłiqui
nobis quibꝰ.a epulio iocudioraut
creptũ cũt itam nstissie suxuria
iguania pessime artes illis qui co¬
lue̾ eas nich efficiũt rei pmnodre ela¬

Expanded text:
divitiarum esse; arma, non supellectilem decori esse. Quin ergo, quod iuuat, quod carum aestimant, id semper faciant: ament, potent; ubi adulescentiam habuere, ibi senectutem agant, in conviviis, dediti ventri et turpissimae parti corporis; sudorem, puluerem et alia talia relinquant nobis, quibus illa epulis iucundiora sunt. ereptum eunt. ita iniustissume luxuria et ignavia, pessumae artes, illis, qui coluere eas, nihil officiunt, rei publ
Abbreviated transcription (Latin):
nã p̃t̾ opido ꝓpĩqua alia om̃ia uasta
intulta egencia aque ĩfesta ẜpẽtibꝰ
quoꝵ uis sicut om forar iopia tibi
acrior adhec ua ẜpentiũ ipa pn¬
ciosa sit mit ꝙ alia re accendit᷑ en
pocudi marumnaxia cupido iuase¬
rat tũ ꝑꝑ usũ belli tũ qr tes aspa
uidebat᷑ : metellꝰ opidũ thalã niͣg¬

Expanded text:
pido propinqua alia omnia vasta, inculta, egentia aquae, infesta serpentibus, quarum vis sicuti omnium ferarum inopia cibi acrior. Ad hoc natura serpentium ipsa perniciosa siti magis quam alia re accenditur. Eius potiendi Marium maxima cupido invaserat, cum propter usum belli tum quia res aspera videbatur et Metellus o
Abbreviated transcription (Latin):
p̃de fucat equitibꝰ auxiliarus agẽ¬
cũ eohortibꝰ expeditꝭ ad opida laris
ubi stipendiũ: ꝯmentũ locauerat
ire iubet dicitꝙ se p̃đabũdũ pꝰpau¬
cos dies eoss uenturũ sic incepto
suo occiu̾to ꝑgit ad flumẽ thanam
Cetiħ in itine̾ cotidie pectꝰ e̾citui ꝑ
cĩturias Ite turmas uxrii eqͣlit dis¬
tribueat ex corus uires uti fieret c¬

Expanded text:
e fuerat, equitibus auxiliariis aguncum cohortibus expeditis ad oppidum Laris, ubi stipendium et commeatum locaverat, ire iubet dicitque se praedabundum post paucos dies eodem venturum. sic incepto suo occultato pergit ad flumen Tanain. ceterum in itinere cottidie pecus exercitui per centurias, item turmas aequaliter distribuerat e
Abbreviated transcription (Latin):
repentecelo missa uis aq̃ dr ut ea mõ
excitu satis suꝑq foret. p̃tea comeati
spe amplioꝵ numide sicuti pleriq in
noria deditõe officia intendant. Cctͫ
milites religione plima nig̃ ẽ. Eares

Expanded text:
elo missa vis aquae dicitur, ut ea modo exercitui satis superque foret. Praeterea commeatus spe amplior, quia Numidae, sicuti plerique in nova deditione, officia intenderant. Ceterum milites religione pluvia magis
Abbreviated transcription (Latin):
opus est ut turpia fcã orõe tegant
neꝙ lrãs grecas didici paꝵ placebat
eas disce. quippe que ad uirtutẽ doctori¬
bꝰ nichil ꝓfuerũt at illa młto optia¬
t᷑ p dociꝰ sũ hoste ferne p̃sidia agitae
⁊ laborẽ tossenie hus g pceptis milites
hortabor neq illos arte cosã me opulẽt
neq głam mẽã laborẽ illoꝵ faciã hoc ẽ
utile hoc enule imꝑiũ. nãq cũ tute p

Expanded text:
opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici: parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. At illa multo opti doctus sum: hostem ferire, praesidia agitareet laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor, neque illos arte colam, me opulenter, neque gloriam meam, laborem illorum faciam. Hoc est utile, hoc civile imperium. Namque cum tute
Abbreviated transcription (Latin):
hoiẽs ꝯtẽpnũt. Ita hos petũt ꝙ̃ honiste
uirerit ne illi falsi sũt qrii dui̾sissiãs res
pit̾ exspectãs. ignanie uoluptatẽ⁊ p̃¬
mia uirtut atq ⁊ rã eũ aput nos aut
in senatu uerba fc̃m̃t pleãq orõe ma¬
iores suos ertollunt eoꝵ porcia fcã me¬
morando clasores sese putãt qd ꝯ est¬
claior tãto hoꝵ socordia flagiciosior ⁊ ꝓ
fecto ita tes se habẽt maioꝵ gła postis
qr lumẽ est neꝙ bona neꝙ mala eor
in occulto ẽẽ patit᷑ hugte rei ego mo

Expanded text:
ores contemnant; ita hos petunt, quasi honeste vixerint. Ne illi falsi sunt, qui diuersissimas res pariter expectant, ignaviae voluptatem et praemia virtutis. Atque etiam, cum apud vos aut in senatu verba faciunt, pleraque oratione maiores suos extollunt: eorum fortia facta memorando clariores sese putant. Quod contaeclarior, tanto horum socordia flagitiosior. Et profecto ita se res habet: maiorum gloria posteris quasi lumen est, neque bona neque mala eorum in occulto
Abbreviated transcription (Latin):
bilitas freta ip̃a dissiłis moribꝰ nos il¬
loꝵ enuilos ꝯtẽpuit ⁊ om̃s hõres nõ
ex mito s ꝙͣ debitos a nob̃ repetit. Cetin
hoĩẽs suꝑbi si sinu ꝓcul erãt maiores
eoꝵ oĩa que litebat illis relique diuicias
ymagines memoriã suã p̃clara uirtu¬
tẽ nõ relique neq poterãt ea sola neq
dat᷑ domo neq accipit᷑ sordiũ me ⁊ icłtꝭ
moribꝰ auĩt q parũ scite qunnũ exorno nes
hystrionẽ ulsũ neq płuris p̃tu cocũ qm̃¬

Expanded text:
eta, ipsa dissimilis moribus, nos illorum aemulos contemnit et omnis honores non ex merito, sed quasi debitos a vobis repetit. Ceterum homines superbissimi procul errant. maiores eorum omnia quae licebat illis reliquere: divitias, imagines, memoriam sui praeclaram; virtutem non reliquere, neque poterant: ea sola neque datur dono neque accipitur. Sordidum me et incultis moribus aiunt, quia parum scite convivium exorno neque histri
Abbreviated transcription (Latin):
Cõꝑate nc̃ quirites cũ illoꝵ suꝑbia me
hoiem nouũ q̃ ille audie ⁊ lege solent
eor ꝑtẽ ⁊ ubi uidi alia egomet gessi q̃
illi licti̾s ea ego militando didici Nt
uõ euistimate facta audita pluris sit
ꝯtẽpnũt nouitatẽ mẽã. ego illoꝵ i

Expanded text:
ate nunc, Quirites, cum illorum superbia me hominem nouum. Quae illi audire aut legere solent, eorum partem vidi, alia egomet gessi; quae illi litteris, ea ego militando didici. Nunc vos existimate, facta an dicta pluris sint. Contemnunt novitatem meam, ego illorum
Abbreviated transcription (Latin):
freꝙtẽ ꝙ nuinidia multi q uastiꝙ loci
erãt.s qñi in has t̾giones loptitanoꝵ
negotia ueomius nõ mdignũ uide̾tur
egregiũ atq nnabłe faciuꝰ duoꝵ car¬
taginẽ siũ memorae. Eã tẽ locꝰ nobad
monint qua tepestate carthagmẽses
płeresqr affrice imꝑitabãt. Cyremẽses
ꝙ magm atq opułonti fue̾ ager ĩ medio
arenosꝰ una specie neq flume neq mõs

Expanded text:
Numidiam multi vastique loci erant. Sed quoniam in eas regiones per Leptitanorum negotia venimus, non indignum videtur egregium atque mirabile facinus duorum Carthaginiensium memorare; eam rem nos locus admonuit. Qua tempestate Carthaginienses pleraque Africa imperitabant, Cyrenenses quoque magni atque opulenti fuere. Ager in medio harenosus, una
Abbreviated transcription (Latin):
fortissimũ quẽꝙ plerosq milicie ꝙ
paucos fama ꝯgnitos attie ⁊ anibi¬
endo coge honẽs e mi̾tis stipedus se¬
cũ ꝓficisfi neq illi senatꝰ quaꝙ̃ adũ¬
sus eat de ullo negocio abmmie audebat
ꝑ neꝙ plebis miliciã uolente puca¬
bat᷑ Maris aut usũ belli aut studia¬

Expanded text:
fortissimum quemque, plerosque militiae, paucos fama cognitos, accire et ambiendo cogere homines emeritis stipendiis secum proficisci. Neque illi senatus, quamquam aduersus erat, de ullo negotio abnuere audebat. quia neque plebi militia volenti putabatur et Marius aut belli
Abbreviated transcription (Latin):
cipere cuꝰ ⁊ iã ignauolie deponi cũ uit¬
tores uolũt ꝓm̃ sibi regno q suo ꝯsulet
neu florentes res suas cũ nngarthe ꝑdit᷑
nuistet᷑. As ea ter satis placide uetba fcit
sese patẽ cupe̾ s ingurthe fortita ꝯnuise¬
rel. S ead illi copia fie̾t oĩa uentum.
rursus imꝑator q̃ postulata bochi nũ¬
cios mittit. ille ꝓbae̾ ꝑtĩ ałia abnue.
eo mõ sepe ab utq iussũ r̾missi q nũ¬

Expanded text:
cipere cuiuis etiam ignavo licere, deponi cum victores uelint. Proinde sibi regnoque suo consuleret neu florentis res suas cum Iugurthae perditis misceret. Ad ea rex satis placide verba facit: sese pacem cupere, sed Iugurthae fortunarum misereri; si eadem illi copia fieret, omnia conventura. Rursus imperator contra postulata Bocchi nuntios mittit; ille probare partim, alia abnuere. Eo modo saepe ab utroque missis remissisque nun
Abbreviated transcription (Latin):
tmͦ equã pete̾ greci opĩonẽ cur¬
thaginẽsm̃ fciũt ut uł illi quo fies
ppło suo petent uli uiui obruerẽt᷑
cił eadẽ ꝯditõe sese quẽ ĩ locũ uolũt
redeo iugurtha paꝙ amissa thala
nicħ satis fiũq̃ metellũ putat ꝑ
magnas sollicitudines cũ paucis
ferrũ incultũ ꝙ eo tꝑe ignurũ nõĩs
romam. Coꝵ młtitudinẽ in uiiũ
coegit. ac paulatĩ cũ sue ordiet fa¬
cit hr̃e. signa sequi imꝑiũ ebẜuae̾
It alia militai̾a face̾ preteli regil
maioribꝰ p̃miss ad sticdiũ sui ꝓdu¬
eit quibꝰ adintoribꝰ regẽ agg̃ssus
impellit uti adusus romanos bel
li legatos romã mmiẜat fedhe alciciã
petitu quã tẽ oportunssima icepto
belli pauti ĩpediuerãt ceci auaricia
quis honneida honesta ue ita̾ mos eat

Expanded text:
equam, peterent, Graeci optionem Carthaginiensium faciunt, ut vel illi, quos finis populo suo peterent, ibi viui obruerentur, vel eadem condicione sese quem in locum vellent redeo. Iugurtha postquam amissa Thala nihil satis firmum contra Metellum putat, per magnas solitudines cum paucis ferum incultumque et eo tempore ignarum nominis Romani. Eorum multitudinem in unum cogit ac paulatim consuefacit ordines habere, signa sequi, imperium obseruare, item alia militaria facere. Praeterea regis maioribus promissis ad studium sui perducit, quis adiutoribus regem aggressus impellit, uti aduersus Romanos bellli legatos Romam miserat foedus et amicitiam petitum, quam rem opportunissimam incepto bello pauci impediuerant caeci auaritia, qui
Abbreviated transcription (Latin):
serunt aĩciciã societatẽq rogatũ. Demq
ubi ea sũt impetrata sꝑ bom fidelesq
mansere ⁊ cũcta ab albino metelloq
imꝑpata naue fecorãt. Itaq ab imꝑatoe
facile que petebant adepti sũt
cohortes liguꝵ q̃tuor eo g amiuis p̃¬
fectꝰ. Id opidũ ab sidonus ꝯditũ ẽ oͥs
accepiniꝰ ꝓfugas ob discordias ciuiles
manibꝰ in eos locos uonisse cet̾m sitũ mt̾
duas sirtes quibꝰ nomẽ ex reiudiciũ ẽ
sũt in tempestate uadosa ꝙ nã ubi ma¬
re magnũ ẽẽ ⁊ seuure uent̾ cepit. liuiũ
arena q ⁊ saxa ingencia fluctꝰ trahũt
Ita facies locoꝵ cũ uent᷑ sił mũt᷑ syrte¬
put ab t̾nitu noiate. cuiꝰ cĩtates lĩgua

Expanded text:
nt amicitiam societatemque rogatum. Deinde ubi ea impetrata, semper boni fidelesque mansere et cuncta a Bestia, Albino Metelloque imperata naue fecerant. Itaque ab imperatore facile quae petebant adepti. Emissae eo cohortes Ligurum quattuor et C. Annius praefectus. Id oppidum ab Sidoniis conditum est, quos accepimus profugos ob discordias civilis nauibus in eos locos venisse, ceterum situm inter duas Syrtis, quibus nomen ex re inditum. alia in tempestate vadosa. nam ubi mare magnum esse et saevire ventis coepit, limum harenamque et saxa ingentia fluctus trahunt: ita facies locorum cum ventis simul mutatur. Syrtes ab tractu nominatae. eius civitatis lingua
Abbreviated transcription (Latin):
erat ⁊ uictis mumimẽto fore. si ui¬
cissẽt nullo impedimẽto ꝙ locoꝵ sci¬
entes erãt. cõ romanis utrũq casũ
in tenebris difficilẽ fore igit᷑ sił ꝯsul
aut instrui aut sartiãs collige. dein¬
ꝙ aũt ꝙͣ signũ aut imꝑiũ ullũ at¬
cipe quiuit e quites mauri atq ge¬
tuli nõ acie neq ullo more p̃lu s ca¬

Expanded text:
derat, et victis sibi munimento fore et, si vicissent, nullo impedimento, quia locorum scientes erant, contra Romanis utrumque casum in tenebris difficiliorem fore. Igitur simul consul aut instrui aut sarcinas conligere, denique ante quam signum aut imperium ullum accipere quivit, equites Mauri atque Gaetuli, non acie neque ullo more proeli sed ca
Abbreviated transcription (Latin):
oegiã eã portanibiinor e poiiã
metuerãt eas ip̃i uolentes pepende̾ S
ꝑit̾ cũ capta thala. legati ex opido lepei
ad metellũ ueneraut oiantes uti p̃sidiũ
dã hoĩem nobilẽ ⁊ factiosũ noius rebꝰ stu

Expanded text:
egiam comportant. Ibi vino et epulis metuerant, eas ipsi volentes pependere. Sed pariter cum capta Thala legati ex oppido Lepti ad Metellum venerant orantes, uti praesidium dam, hominem nobilem f
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpestas aut secꝰ atq in mai r̾cine̾
nã rbi ꝑ loca equalia ⁊ nuda gignẽ¬
cĩi uentꝰ cohortꝰ harenã humo et¬
citauit ea magna ui agitata ora
oculos q implere̾ solet. ita ꝓspectu
impedico morai it postꝙͣ cyrenẽses
aliꝙͣto postiores se eẽ uidc̃t ⁊ rẽ cor¬
ruptã domi penas metuũt c̾minai¬

Expanded text:
ud secus atque in mari retinere. Nam ubi per loca aequalia et nuda gignentium ventus coortus harenam humo excitauit, ea magna vi agitata ora oculosque implere solet: ita prospectu impedito morari iter. Postquam Cyrenenses aliquanto posteriores se esse vident et ob rem corruptam domi poenas metuont
Abbreviated transcription (Latin):
penas caperent ptea p̃dã bengne ostẽ¬
At tabat. sic aĩs eoꝵ arrectis equites in
pͥͦ late pedites ꝙͣ artissũ ue ⁊ signa occul¬
tae̾ ibet uaccenses ubi adicaute ad
metellũ eẽ portas clausere De mde ubi
neq agros uastae̾ ⁊ eoc qͥ pͥmũ aderũt
numidas equites uident cursũ iigur¬
thã arbitrati cũ magno gandio obiri
ꝓcedũt equites pedites q r̾pente signo
dato alui ulgũ esfusũ opido cede̾ ałn as
portas festinae ꝑs tero cape̾ ia atq p̃de
spes ampliꝰ ꝙ̃ lassitũdo posse uattenses¬
ubi biduũ mõ ex ꝑfidia letati eĩtas iñgͣ
⁊ opulens cucta pene aut prede fuit.
Turpiliꝰ quẽ p̃fectũ opidi unũ ex onũ
uorbratꝰq capite penas solinit. nã is eꝰ
exlatio eat. Per iõe tẽpus boli¬
car cinꝰ impulsu iugurtha dedit̃õ quã
mecu de seruit inceꝑãt suspectus teqri
ip̃e eũ suspiciẽs norias res cupe ad ꝓm¬
ciẽ eꝰ dolũ quere dic noctuq fltiga am

Expanded text:
poenas caperent; praeterea praedam benigne ostentat. sic animis eorum adrectis equites in primo late, pedites quam artissume ire et signa occultare iubet. Vagenses ubi animum adMetellum esse rati portas clausere; deinde ubi neque agros vastari et eos, qui primi aderant, Numidas equites vident, rursum Iugurtham arbitrati cum magno gaudio obvii procedunt. Equites peditesque repente signo dato alii uulgum effusum oppido caedere, alii ad portas festinare, pars turris capere: ira atque praedae spes amplius quam lassitudo posse. Ita Vagenses biduum modo ex perfidia laetati; civitas magna et opulens cuncta poenae aut praedae fuit. Turpilius, quem praefectum oppidi unum ex omnibus verberatusque capite poenas soluit; nam is civis ex Latio erat. Per idem tempus Bomilcar, cuius impulsu Iugurtha deditionem, quam metu deseruit, inceperat, suspectus regi et ipse eum suspiciens novas res cupere, ad perniciem eius dolum quaerere, die noctuque fatig
Abbreviated transcription (Latin):
aunsẜ amicis queꝵ pleros q ip̃e neca¬
ueat ceti formidiẽ ꝑs ad romanos ałni
ad regẽ bochũ ꝓfugerãt. Cũ neq bellũ ge¬
ti sine admuĩstris posset ⁊ nouoꝵ fidẽ in
tãta ꝑfidia uetero expiri ꝑiculosũ due
dagus inc̾tꝰ q agitabat᷑. neq illi res
neq ꝯsiliũ aut qͥsꝙͣ om̃ satis placebat
Inteã p̃fectos ꝙ in dies mutae mõ ad̃¬
usum hostes inc̾dũ in solitudies ꝑgẽ
Sepe in fuga uc paulo pꝰ spem ĩ ar¬
miꝰcrede̾t. Ita quocũq intendeat rec
adu̾s⁊ se erant S int eas moras me¬

Expanded text:
caverat, ceteri formidine pars ad Romanos, alii ad regem Bocchum profugerant, quom neque bellum geri sine administris posset et novorum fidem in tanta perfidia veterum experiri periculosum duceret, varius incertusque agitabat. neque illi res neque consilium aut quisquam hominum satis placebat: itinera praefectosque in dies mutare; modo advorsum hostis, interdum in solitudines pergere; saepe in fuga ac post paulo in arcrederet: ita quocumque intenderat, res aduersae erant. Sed inter eas moras
Abbreviated transcription (Latin):
In regnũ ad herbalis am̃m intendit. Ip̃e
ac̾ bellicosus. ac is quẽ petebat qͥctus im¬
bellis. platido augemo oportiũs ñurie
metuens ingꝭ ꝙͣ metuendus. Igit᷑ ex
inpiuso fines eiqcũ magna manu ĩadit
multos mortales cã petoe̾ atq alia p̃da
capit. edificia ic̃edit ploraq hostilit᷑¬
suas manu uindicatuꝵ cãq dẽ belli
causã fore. Ait ille ꝙ neq se parẽ ariuis
existimabat e aĩcia ppłi ⁊ ngꝭ ꝙͣ nu

Expanded text:
in regnum Adherbalis animum intendit. Ipse acer, bellicosus; at is quem petebat quietus, inbellis, placido ingenio, opportunus iniuriae, metuens magis quam metuendus. Igitur ex improuiso finis eius cum magna manu invadit, multos mortalis cum pecore atque alia praeda capit, aedificia incendit, pleraque loca hostilitsuas manu vindicaturum eamque rem belli causam fore. At ille, quod neque se parem armis existimabat et amiciti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃q geneosissim aut si iã ex prĩbꝰ asbim
autbestie quel posset me ue an illos et
se gigni maluerãt qͥd rñsuros cditr᷑ nͥ
sese libeõs ꝙ aptiõs uoluisse. ꝙ si iure me
despiciũt fatiãt idẽ maioribꝯsuis quibꝰ
uti iͥ et uirtute nobilitas copit quu.
honos meo gr ĩuideãt labori ⁊ ĩnocẽctie pi

Expanded text:
 generosissimum. Ac si iam ex patribus Albini aut Bestiae quaeri posset, mene an illos ex se gigni maluerint, quid responsuros creditis nisi sese liberos quam optimos voluisse? quod si iure me despiciunt, faciant item maioribus suis, quibus, uti mihi, ex virtute nobilitas coepit. Inuident honori meo: ergo invideant la
Abbreviated transcription (Latin):
les ad eũ mictit in quis molliciẽ̾ socor diã
uiri accusarz testari deoo p quos ntasẜ¬
tell uirtute ꝑirĩt id mõ agitai ꝓñ re¬
putet cũ aĩo suo p̃mia ne an cruciatũ
in lecco quiestebat. ubi ꝯguitis bolim¬
caris uerbis ꝙͥmo cura. deniĩ uti egrũ
añ solet sõpns cepit. Erat ei niunda
quida negotioꝵ curator fidus acceptꝰq

Expanded text:
es fidelis mittit, in quis mollitiam socordiamque viri accusare, testari deos, per quos Metelli virtute periret, id modo agitari; proinde reputaret cum animo suo, praemia an cruciatum in lecto quiescebat, ubi cognitis Bomilcaris verbis primo cura, deinde, uti aegrum animum solet, somnus quidam negotiorum curator, fidus acceptusque
Abbreviated transcription (Latin):
sil eraĩo ꝑtẽ coge ad mliciã eos quos nõl
offende doni foris q oĩa cume ⁊ ea agẽ
it̾ ĩuidas zoccursantes factiosos apiõe
nobilitas maior fortia facta. ꝯgnatoꝵ
affiiũ opes. multe clientule onĩa s
p̃sidio assũt. mͥ spes oñs in meũ q site¬

Expanded text:
io parcere, cogere ad militiam eos quos nolis offendere, domi forisque omnia curare et ea agere inter invidos occursantis factiosos opinione, nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio assunt; mihi spes omnes in me
Abbreviated transcription (Latin):
uita nntegra fama potior fuit ip¬
de rebꝰ uacce actis ꝯꝑit paulisꝑ mes¬
tudo ꝓͥpt᷑a sũt cũ maxĩa cura
ultũ ire iiirias festinat legionẽ
mumdas equites parit᷑ cũ occasu solis
expeditos edueit postea die c̾cit horam
ttiã ꝑueĩt in quandã ꝑplameiẽ locis paui¬
itineris magnitidie ⁊ iã ab nuẽtes oĩã

Expanded text:
vita integra fama potior fuit, impde rebus Vagae actis comperit, paulisper maestudo permixta sunt, cum maxima cura ultum ire iniurias festinat. legionemimos potest Numidas equites pariter cum occasu solis expeditos educit et postera die circiter hora tertia pervenit in quandam planitiem locis pauitineris magnitudine et iam abnue
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ pap frustra fuit Ingurthã pla¬
mãs obtestat᷑ ꝑ aĩciciã ꝑ q sua ante
acta. ne suꝑ tłi scele̾ suspectũ sese ha¬
bẽt. ad ea rex ałi. atq nĩo gerebat
quos socios in sidiaꝵ agnoueat ĩt fectꝭ
irã oppresfat ne qua et eo negotio se¬
dicio oriret᷑ meq pꝯ id locoꝵ iugurthe
dies aut nor ulla quieta fuit. neꝙͣ

Expanded text:
am id frustra fuit, Iugurtham plaimans obtestatur per amicitiam perque sua anteacta, ne super tali scelere suspectum sese haberet. Ad ea rex, aliter atque animo gerebat, quos socios insidiarum cognoverat, interfectis iram oppresserat, ne qua ex eo negotio seditio oreretur. Neque post id locorum Iugurthae dies aut nox ulla quieta fuit: neque
Abbreviated transcription (Latin):
se in regno illos in libertate sq̃ metu
etatẽ acturos. aut mariꝰ signa ĩfre
atq ĩuade̾ opida ꝓpauisse. ꝓfecto cũcti
eis amissis ꝓfugi discedũt. Marius
ad saniã ꝑueĩt id optoũ in capo sitũ¬

Expanded text:
in libertate sine metu aetatem acturos. Ac ni Marius signa inferre atque euadere oppido properauisset, profecto cuncti cis amissis profugi discedunt. Marius ad Zamam pervenit. Id oppidum, in campo situ
Abbreviated transcription (Latin):
parat festinat ꝙ. Mariũ fatigrautẽ
ꝓdoneũ domũ dĩuittit ⁊ iomie plebi
Imꝑatori nobilitas que ante a decori
fuit ĩuidie ẽẽ at g illi altiguis goũ¬
litas fauorẽ addidat. Cetĩ in utroq
iugꝭ studia erãt ꝓciũ ꝙ̃ bona aut ma¬
la sua modãta ꝑtea sediciosi ingrati
Wlgũ exagitai metellꝰ om̃ibꝰ cõsulibꝰ
capitis arcesse maru untutẽ in manis
celebrae̾. demq plobs sic accensa uti opi¬
ficis agrestes q om̃ibꝰ quor res fides¬
ꝙ in maĩbꝰ sita erãt relitis opibꝰ freꝙ̃¬
taret mariũ ⁊ sua ncc̃ia pꝯhonore ssłis

Expanded text:
parat festinatque. Marium fatigantem  domum dimittit. Et Romae plebes eperant. Imperatori nobilitas, quae antea decori fuit, invidiae esse; at illi alteri generis humilitas fauorem addiderat. Ceterum in utroque magis studia partium quam bona aut mala sua moderata. Praeterea seditiosi magistratus uulgum exagitare, Metellum omnibus contionibus capitis arcessere, Mari virtutem in maius celebrare. Denique plebes sic accensa, uti opifices agrestesque omnes, quorum res fidesque in manibus sitae erant. relictis operibus frequentarent Mar
Abbreviated transcription (Latin):
senatꝰ de ꝓuĩeus ꝯsultꝰ nuidiã metel¬
lo decreuentPer idẽ tẽpus utitẽ
forte g manopet hostias dno suppłita¬
ti magna atq mirabilia ꝓ̾cendi anisper
dirrat ꝓñ que aĩo agitabat fretus distͥ
aget fortunã quã sepissiẽ et piret ͦ Aa¬

Expanded text:
senatus de prouinciis consultus Numidiam Metello decreverat. Per idem tempus Vticae forte C. Mario per hostias dis supplicanti magna atque mirabilia portendi haruspex dixerat: proinde quae animo agitabat, fretus dis ageret, fortunam quam saepissime experiret
Abbreviated transcription (Latin):
ł⁊ milites negociatoes alios ip̃e ple¬
rosq pacis spes impellit uti Romã ad
suoo necessaios aspe in metellũ de
bello scribat mariũ imꝑꝑatorẽ pos¬
cant Ss illi a młtis mortalibꝰ hõ¬
nestissima suffragratõe ꝯsulata ꝓe¬
tebat᷑ sił ea tẽpestate plebs nobili¬
eutollebat. Ita mario cucta ꝓcede.
Interi ingurcha poꝙ̃ anussa deditõe
bellũ incepit cũ magna cum parae
omia festinae̾ coge exectũ citates q̃

Expanded text:
, milites et negotiatores, alios ipse, plerosque pacis spes impellit, uti Romam ad suos necessarios aspere in Metellum de bello scribant, Marium imperatorem poscant. Sic illi a multis mortalibus honestissima suffragatione consulatus petebatur. Simul ea tempestate plebs nobiliextollebat. Ita Mario cuncta procedere. Interim Iugurtha, postquam omissa deditione bellum incipit, cum magna cura parare omnia, festinare:
Abbreviated transcription (Latin):
postulanti fert᷑ dixiise ne festiuar
abire. sat̾ mature illũ cũ filio suo ꝯ¬
sulatũ petituꝵ nã is eo tꝑe ꝯtub̾ino
pr̃is ibidẽ militabat ãnos natꝰ c̾ci¬
ter ax. que res mariũ tũ ꝓ honde
quẽ affectabat. tũ ꝯtͣ metellũ uhe¬
mẽt᷑ accenderat. Ita cupidine acq
ira pessis ꝯsultoribꝰ gͣssaro neq sc̃o
ullo neq dc̃o abstine̾ qd mõ ambitio¬
sũ foret milites quos in hib̾i̾is pecit̾
laxiore imꝑio ꝙͣ añ habe̾ aput ne¬
gociatoreo quoro magna ꝓs utice eat

Expanded text:
postulanti fertur dixisse, ne festinaret abire: satis mature illum cum filio suo consulatum petiturum. Is eo tempore contubernio patris ibidem militabat. Annos natus circiter viginti. Quae res Marium cum pro honore, quem affectabat, tum contra Metellum vehementer accenderat. Ita cupidine atque ira, pessimis consultoribus, grassari; neque facto ullo neque dicto abstinere, quod modo ambitiosum foret; milites, quibus in hibernis praeerat, laxiore imperio quam antea habere; apud negotiatores, quorum magna multit
Abbreviated transcription (Latin):
pancis diebꝰ ingurchã in cachenis
habitutũ ab imꝑatore ꝯsulto trali
mis gaude̾t. Que omĩa illis eo fimora
uidebane᷑ qr diut̃nitate belli res fami¬
siares corrupat ⁊ aĩo cupienti iul sa¬
tis festinat᷑ Eat p̃tra in excitu nr̃o
muida quidã noĩe gauda manasta¬
bilis fili ꝯ masanisse ipos quẽ mi¬
cipsa testamẽto 2 ͫ heredẽ sc̃pferat
morbis ꝯfectus ⁊ ob eãcãm mẽte pau¬
lulũ ĩmunita eat. Cuni metella petẽti
tes ⁊ satelliti nmide tradentur. hũc
maris aurius agg̃dit᷑ atq hortat᷑ ut

Expanded text:
catenis habiturum; ab imperatore consulto trahi, mis gauderet. Quae omnia illis eo firmiora videbantur, quia diuturnitate belli res familiaris corruperant et animo cupienti nihil satis festinatur. Erat praeterea in exercitu nostro Numida quidam nomine Gauda, Mastanabalis filius, Masinissae nepos, quem Micipsa testamento secundum heredem scripserat, morbis confectus et ob eam causam mente paulum imminuta. Cui Metellus petenti,ites Romani satellites Numidae traderentur. Hunc Marius anxium aggreditur atque hortatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mbet om̃s ꝑfugas uictos add̾uci. eoꝵ
magna ꝑs ut uissũ eat abducti sũt. pau¬
ci cũ pͥmũ dedicio cepit ad regẽ Bocũ in
mauritaniã abierãt Igit̃ iugurtha ubi
aruus utrisq ⁊ peciũa spoliatꝰ ẽ dũ ip̃e
ad imꝑandũ tisidiũ uocaret᷑ rursũ cep

Expanded text:
bet omnis perfugas vinctos adduci. Eorum magna pars, uti iussum erat, adducti; pauci, cum primum deditio coepit, ad regem Bocchum in Mauretaniam abierant. Igitur Iugurtha, ubi armis virisque et pecunia spoliatus est, cum ipse ad imperandum Tisidium vocaretur, rursus coepit
Abbreviated transcription (Latin):
auidius alt̾i alteos sanciae᷑ qua semet te¬
ge̾t. clamor ꝑmirtꝰ exhorta cõe leticia
genutu. ꝯt̃e strepitꝰ armoꝵ ad cełtũ
ferri. tela utrunq uolare. E illi qui me¬
ma defensabãt ubihostes paulũ nõ pus¬
nã exnserant intenti plũ equestre
corporibꝰr ea huc ⁊ illuc qͣi uitabundi aut
iacientes tela agitae. qd ubi mario ag¬
uitũ ẽ ⁊ nã is in ea ꝓte curabat ꝯsulto
leurꝰ agitae ac diffidẽciã rei sumilig
pati inrundas tumultũ regis p̃liũ ius¬
se̾ ꝯta illis studio suoꝵ astrictis repẽte mag¬

Expanded text:
auciare quam semet tegere, clamor permixtus hortatione laetitia gemitu, item strepitus armorum ad caelum ferri, tela utrimque uolare. Sed illi, qui moenia defensabant, ubi hostes paulum modo pugnam remiserant, intenti proelium equestre corporibus, et ea huc et illuc quasi vitabundi aut iacientes tela agitare. Quod ubi Mario cognitum est—nam is in ea parte curabat —, consulto lenius agere ac diffidentiam rei simulare, pati Numidas sine tumultu regis proelium visere. Ita illis studio suorum asstrictis repente mag
Abbreviated transcription (Latin):
gociũ postebat nigurthã laborãtibꝰ sus
auxilio uenturũ ibiq pliũ fore at ille
que ꝑabant᷑ a ꝑfugis edoctꝰ magnis i¬
tineribꝰ metellũ añueĩt. opidãnos ha¬
tat᷑ mema defenaãt additis auxilio ꝑ
licet᷑ in tpe sem cũ ex̾citu afferre Ita
ꝯpoĩtis reb in loca ꝙͣ maxĩe octultu
discedit at pypaulo ꝯgnouit manũ¬

Expanded text:
gotium poscebat, Iugurtham laborantibus suis auxilio venturum ibique proelium fore. At ille, quae parabantur a perfugis edoctus, magnis itineribus Metellum anteuenit. Oppidanos hortatur, moenia defendant, additis auxilio pelicetur in tempore semet cum exercitu affore. Ita compositis rebus in loca quam maxime occulta discedit, ac post paulo
Abbreviated transcription (Latin):
ficũ ex albim socordia spẽ salutis ĩ solitu¬
diẽ aut fuga coegisẜ hr̃e. Igit᷑ senatꝰ ob
ea felicit᷑ aucta dus ĩmortalibꝰ supꝑlicia
dec̾ue cĩtas trepida antea ⁊ sollitita de
belli euẽtu let̾icia age fama de metello

Expanded text:
 Albini socordia spem salutis in solitudine aut fuga coegisset habere. Itaque senatus ob ea feliciter acta dis immortalibus supplicia decernere; civitas, trepida antea et sollicita de belli eventu, laeta agere; de Metello
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fectũ turpiliũ syllanũ aligaliũ do¬
tͣpiliũ it epulas obtruncãt postea
milites palantes marines quippe ĩ
tłi die sine imꝑio agg̃diũt᷑ Ide plebe
feĩt paro edocci ab nobilitate aln stu¬
dio tłiũ roꝵ incitati quuis acta ꝯsiliũ¬
q ignorantibꝰ tiuułtus ip̃e ⁊ res
noue sacis placebant. Romanom¬
lites inpuiso metu nic̾ti ignariq
quid potissimũ facerẽt trepiaie̾ arcẽ
opidi ubi signa ⁊ scusta scuta erãt
ꝓhibebant. Qd hoc mulies pues ꝙ¬

Expanded text:
pidi T. Turpilium Silanum alius alium doTurpilium inter epulas obtruncant, postea milites palantis inermos, quippe in tali die ac sine imperio, aggrediuntur. Idem plebes facit, pars edocti ab nobilitate, alii studio talium rerum incitati, quis acta consiliumque ignorantibus tumultus ipse et res novae satis placebant. Romani milites, improuiso metu incerti ignarique, quid potissimum facerent, trepidare. Arce oppidi, ubi signa et scuta erant, ohibebant; ad hoc mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
frustra iiceptũ neq opidũ capi neq
ingurthã inti insi ex insidns ac suolo¬
co pugnã face̾ e iã estatẽ ⁊ ractã ẽẽ ab
zamã diseedit ⁊ hus uibibꝰ que ab se de¬
fecerãt satis q miiuite loco aut memibꝰ
erant p̃sidia impoĩt. Cetm excitũ ãr
ĩcia que ꝓuĩa ẽ nuummidie hyemãdi
gra collocat neq id tẽpus ex alior mo¬
bellũ paꝵ ꝓce debat insidias regi ꝑ c̃¬
cos tende̾ ⁊ eoꝵ ꝑfidia ꝓ armis uti pa¬
rabit. Igit bonulcarẽ qͥ romecũin¬
tha fueaiẽ ⁊ iñ uadibꝯ datis clã de mas¬
sine nece iudiciũ effiegeat quod ꝑ mar
miã aĩciciã copia mauĩa fallendi eat
młtis pollicitatoĩbꝰ agg dit᷑. ac pͥmo ef¬
ficit uti ad se colloquẽ digrã octulta ueni¬
at deñ fide data si ingurtha uiuũ aut
necatũ sibi tradidiss fore ut illi senat
impunitatẽ ⁊ sua omia ꝯcedet faciłe nu¬
mide ꝑsuades eũ ingemo infĩo cũ i¬
tuẽti si pax cũ romanis fie̾t ne ip̃e ꝑ

Expanded text:
frustra inceptum neque oppidum capi neque Iugurtham nisi ex insidiis aut suo loco pugnam facere et iam aestatem exactam esse, ab Zama discedit et in iis urbibus, quae ad se defecerant satisque munitae loco aut moenibus erant, praesidia imponitinciam, quae proxima est Numidiae, hiemandi gratia collocat. Neque id tempus ex aliorum mobellum parum procedebat, insidias regi per amicos tendere et eorum perfidia pro armis uti parat. Igitur Bomilcarem, qui Romae cum Iugurtha fuerat et inde uadibus datis clam de Massiuae nece iudicium fugerat, quod ei per maximam amicitiam maxima copia fallendi erat, multis pollicitationibus aggreditur. Ac primo efficit, uti ad se colloquendi gratia occultus veniat; deinde fide data, si Iugurtham viuum aut necatum sibi tradidisset, fore ut illi senatus impunitatem et sua omnia concederet, facile Numidae persuadet, cum ingenio infido tum metuenti, ne, si pax cum
Abbreviated transcription (Latin):
dis nõ greca facũdia neq urbanis mũ¬
dicus fese ercint ita iit se artes bonas
integr ingenũ breui adoleũt. Ergo
ubi pͥ ͫ tribuuatũ militarẽ a ppło petit
eo magistratui aliũ pꝯ aliũ sibi pepe¬
rit. sꝑ q in ptãtibꝰ eo m̃o agitabat
ut ampliore honore ꝙͣ gerebat dignꝰ

Expanded text:
dis, non Graeca facundia neque urbanis munditiis sese exercuit: ita inter artis bonas integrum ingenium brevi adoleuit. Ergo, ubi primum tribunatum militarem a populo petit,eo magistratu alium, post alium sibi peperit, semperque in potestatibus eo modo agitabat, ut ampliore quam gerebat dignus
Abbreviated transcription (Latin):
licũ tẽptatã caueat ne illo cunitãte m¬
nude sibi ꝯsulant hus atq
talibꝰ ad deditionẽ regis aĩm impellit
mutunt᷑ ad imꝑatorẽ legati qͥ ingurthã
imꝑata facturũ dicent. ac sñ ulla pactõs
sese regnũq suũ ĩ ilłiꝰ fidẽ trade̾. Metel¬
lus ꝓpere cũctos senaton̾ ordĩo ex hiberius
accertiri iubet ioꝵ ⁊ alioꝵ quos ydoneos
ducebat ꝯsiliũ ht̃. Ita ingurthe ĩꝑat mo
re maioꝵ ꝯsilui decreto ꝑ legatos argẽti¬

Expanded text:
 temptatam; caueat, ne illo cunctante Numidae sibi consulant. His atque talibus aliis ad deditionem regis animum impellit. mittuntur ad imperatorem legati, qui Iugurtham imperata facturum dicerent ac sine ulla pactione sese regnumque suum in illius fidem tradere. Metellus propere cunctos senatorii ordinis ex hibernis accersi iubet; eorum et aliorum, quos idoneos ducebat, consilium habet. Ita more maiorum ex consili decreto per legatos Iugurt
Abbreviated transcription (Latin):
sibi cũ hostibꝰ m̃ori de t̾mẽto illos uinti ꝙͣ
suos uinte̾ statint nõ p̃lus neq in acie s
teme munita aut sñ p̃tio capie incẽdit ꝙ
pubres int̾fecit ibet alia om̃ia militũ
pde ẽe. ea formidie m̃łti mortales romanis
Rditi obsides frumẽtũ alia ꝙ usui forent
affatĩ ꝙ̃bita ubitũ res postulabat p̃sidiũ
impoitũ ẽ. Que negocia młto magis ꝙ̃
pͣlĩ male pugnatũ a suis regẽ terrebãt¬

Expanded text:
sibi cum hostibus, minore detrimento illos vinci quam suos vincere, statuit non proeliis neque in acie sed temere munita aut sine praesidio capit incenditque, puberes interfici iubet, alia omnia militum praedam esse. Ea formidine multi mortales Romanis dediti obsides; frumentum et alia, quae usui forent, affatim praebita; ubicumque res postulabat, praesidium impositum. Quae negotia multo magis quam proelium male pugnatu
Abbreviated transcription (Latin):
pila p̃tea piste̾ sulfure. teda mixtã ar¬
benti mitte. S ne illos qͥdẽ qͥ ꝓcul mã¬
serãt tumor aĩ satis muniueat Nã ple¬
rosq iacula tormẽtis aut manu emis¬
sa uluerabat pariq ꝑiculo s fama
impari bom atq ignami em̃t. Du a put
zamã sic c̾tat iugurtha ex inꝑiuso castra
hostiũ magna manu ĩuadit. remissis
qͥ in p̃sidio erant ⁊ om̃ia igꝭ ꝙͣ plũ ex¬

Expanded text:
praeterea picem sulphure et taeda mixtam ardentia mittere. Sed ne illos quidem, qui procul manserant, timor animi satis muniuerat; nam plerosque iacula tormentis aut manu emissa uulnerabant, parique periculo, sed fama impari boni atque ignavi erant. Dum apud Zamam sic certatur, Iugurtha ex improuiso castra hostium cum magna manu invadit; remissis qui in praesidio erant et omnia magis qu
Abbreviated transcription (Latin):
metellus ãpłiꝰ opinione morabat᷑
instructi intẽti q ebiiã ꝓcedũt. nam
dolꝰ ninudaꝵ nicħlanguidi neq r̾¬
missi patiebat᷑ at pͥmo obscura nocte
papͣ haut peul int̾ se erãt strepitu ue¬
lut hostes aduẽtae alt̾i̾ aput alteos
fortitudinẽ sił ⁊ timultũ face̾ ⁊ ꝑ i¬

Expanded text:
Metellus amplius opinione morabatur, instructi intentique obviam procedunt; nam dolus Numidarum nihil languidi neque remissi patiebatur. Ac primo obscura nocte, postquam haud procul inter se erant, strepitu uelut hostes adventare, alteri apud alteros formidinem simul et tumultum facere;
Abbreviated transcription (Latin):
re fecit mĩtos in ppłus atq agit grãs
hortat᷑ ad cetã que leria sũt parũ aĩ
agitaret cũ pautis ne eet an ex̾citũ
habe̾t᷑ ue ut sese uictꝰ gor exploratũ
mifit. At ille sese in loca saltuosa=
infimũ ꝙ agri ac pecoris magt ꝙͣbel
gios equites nẽo osm̃ numdoꝵ ex
fucta resẽ sequit᷑ quo eiuap aĩnꝯ fert
eo discedũt. neq id flagiciũ młitie
dueit ꝗta se mores habent Qgit sic¬

Expanded text:
 atque agit gratias, hortatur, ad cetera, quae levia sunt, parem animum agitaret, cum paucisne esset an exercitum haberet, ut sese victus gereret, exploratum misit. at ille sese in loca saltuosa et infirmumque, agri ac pecoris magis quam bellgios equites nemo omnium Numida ex fuga regem sequitur. Quo cuiusque animus fert, eo discedunt, neque id flagitium militiae ducitur: ita se mores habent. Igit
Abbreviated transcription (Latin):
ua ostentin crede̾ ⁊ insidns locũ tẽptae̾
Ittꝙ ip̃e cũ expeditis cohoetibꝰ ⁊ tẽfim¬
ditoꝵ ⁊ sagitaioꝵ delecta mani aput
puios etat In postreiog manꝯ segata
cũ eqiuitibꝰ cunibat qn utrũq latuso aux¬
ibarios equites tͥbrmo legionut p̃fu¬
ueliteo quocũq accedent equitatꝰ hostiũ
an pns pacẽant bellũ getẽs ꝓuitiosio

Expanded text:
entui credere et insidiis locum temptari. Itaque ipse cum expeditis cohortibus, item funditorum et sagittariorum delecta manu apud primos erat, in postremo C. Marius legatus cum equitibus curabat, in utrumque latus auxiliarios equites tribunis legionum uelites, quocumque accederent, equitatus hostium an praesens, pacem an bellum gerens perniciosio