comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ illi suscepint oblatõer ⁊ p̃ͥp¬
ca adius legittimoꝵ. ascẽd̃int.
nõ siminus eos abstin̾e se pacr¬
nisc fc̃am ⁊ rata̾bitam abeis relĩ¬
quere ⁊ fortuna recede/ manẽte
itaq curiales relict̾a aut doat̾a
sicuti dudũ a nob̾ dictũe habe¬
but mẽsuram snĩo. abmitio it¬
futau̾nnt oblatoe man̾e libos
i̾pouentes liez naturales q̃uia
fieriditiores ⁊ curiales. dem in
deant᷑ p̾ca aut intotuaut expar
posside res doa̾tas aut relictas
sibi aut ⁊ alieare tenebũt᷑ õmo
curiali futura ⁊̃ muntiut non
adult̾ari nob̾ ind̾ant legisla¬
tionez ⁊ lucͣ qͥd uenent᷑ q cccasi¬
onc oblationis sunt. repellant
bentib im alibꝰ milla eristete

Expanded text:
autem illi susceperint oblationem et propterea ad ius legitimorum ascenderint, non sinimus eos abstinere se patrin se factam et ratam habitam ab eis relinquere et fortuna recedere: manentes itaque curiales relictam aut donatam, sicuti dudum a nobis dictum est, habebunt mensuram. Si nt oblationem, manere liberos praeponentes licet naturales quam fieri ditiores et curiales, deinde videantur postea aut in totum aut ex parte possidere res donatas aut relictas sibi aut etiam alienare, tenebuntur omnino curiali fortuna etiam inviti, ut non adulterari nobis videantur legislationem et lucra quidem venentur quae occasione oblationis sunt, repellant bentibus curialibus: nulla existente
Abbreviated transcription (Latin):
accedant. iustum ẽdidimus
ħ pͥmũ legislacõis disponen¬
tes capitulumatadadreli¬
quos modos qui adlegitio¬
rum usfert accede. que eni
tens senlib̾ acuria. licentia
hebit hos aut quosda ex eis
Siue legittimoꝵ sit filior
nalium. offerre cimaelicet.
forte illustris dignitatis s̾it
filii susceptiimsitm̃ talis qͥ d
hoĩes lic curiales sint ab hẽ
fortuna libos faq̾oblat̾onis
aut̾ mod siue fiat apatre.
adhuc supstite cũ quispiã
iꝯmne filiu̾ offeret. hoc
namq gestumẽ infiliocalo
uãli filio curali apr̾e ibustr¬
ena crntate ⁊ ħ ip̃m dicit s

Expanded text:
accedant, iustum credidimus hoc primum legislationis disponentes capitulum ita ad reliquos modos qui ad legitimorum ius ferunt accedere; quae enim tens seu liber a curia, licentiam habebit hos aut quosdam ex eis, sive legitimorum sit filiorum naturalium, offerre curiae, licet forte illustris dignitatis sint filii suscepti, nisi tamen talis quae homines, licet curiales sint, ab hac fortuna liberos facit. Oblationis autem modus, sive fiat a patre adhuc superstite, cum quispiam in commune filium offert hoc namque gestum est in Philocalo naturali filio curiali a patre in Bostrena civitate et hoc ipsum dicit s
Abbreviated transcription (Latin):
ag̾e pot̾it Suio ip̾e quispiam
sẽm ip̃m offerat ħ ꝑmittimꝯ
cum nõ alii legittimsunt fr̾eᷤ
si cm̾ aliquis offerre uolẽtium
suos ñales curns aut ex maxia
oriatur cuntate aut ex semore
roma huic damꝰ licentia inq
uolu̾it metropołi oblatoe ce¬
lebrares ⁊ hanc ẽẽ regulam ⁊̃ m
filiabꝯ ut iungat ca̾s cimalibꝰ

Expanded text:
quispiam semet ipsum offerat, hoc permittimus, cum non alii legitimi sunt fratres. Si tamen aliquis offerre volentium suos naturales curiis aut ex maxima oriatur civitate aut ex seniore Roma, huic damus licentiam in quam voluerit metropolim oblationem celebrare. Et hanc esse regulam etiam in filiabus, ut iungat
Abbreviated transcription (Latin):
cransitorie neq nos sac̃tinꝰ
neq sb̃iectos hanc legem neg¬
legenter audire p̾cipinꝰ. ¶ Le¬
gutiusiquid successores pro¬
cedunt hõibꝰ exnuptus quaᷤ
ꝯͣhunt. aut cium dotalib instr¬
uictis aut ⁊ absq hiis sic ad
feminas mascus c̾ouemẽtib

Expanded text:
ransitorie neque nos sancimus, neque subiectos hanc legem neglegenter audire praecipimus. Legitimi siquidem successores procedunt hominibus ex nuptiis quas contrahunt aut cum dotalibus instrumentis aut etiam absque his, sic ad feminas masculis c
Abbreviated transcription (Latin):
qut̃ n uaturales ẽe decet. s
⁊̃ ħ monstrant᷑ indigniopcet
gͥ nos ita facere ꝯstitutde. ut
nullꝯ ignoret q̃ possunt innalib
diximꝰ appelłone natura siq᷑
abuntio diam de filioꝵ ꝓcrta¬
cione sacire. scͥptis non dum
po̾itis legib om̃s similit̾ qͥd
lib̾os silr aut̃ ꝓdux̾ ingenuo
pͥmis namq ꝑentibꝰ pͥmifi

Expanded text:
que naturales esse decet, sed etiam hoc monstrantur indigni. Oportet igitur nos ita facere constitutionem, ut nullus ignoret quae possunt in naturdiximus, appellatione. Natura siquidem ab initio, dum de filiorum procreatione sanciret scriptis nondum positis legibus, omnes similiter quidem liberos similiter autem produxit ingenuos. Primis namque parentibus primi
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentie cãm deposuerũt
aut aliud scema ẜuitut̾e̾ nãq
uue̾it bellũ. naͣlis at castita¬
tis casꝰlex aut̾ rursꝯ hiꝯ mo̾i
delicta curans lb̾tatẽ ẜuis
molita e̾ ⁊ multu̾ de hiis tras¬
tauit. modos introducs dena
amilia impatorie nõ ꝯstituttͥe
apuerunt hiis q̃ nõrecte fc̾a

Expanded text:
runt ad aliud schema. Servitutem namque iuvenit bellum, naturales autem castitatis casus; lex autem rursus huiusmodi delicta curans libertatem servis molita est et multum de his tractavit modos introducens dena milia; imperatoriae vero constitutiones aperuerunt his quae non recte facta
Abbreviated transcription (Latin):
curiah̾sme cum pat̾ subges¬
tis momentorũ offeratsiũ
moriẽs intestamieto ꝯscͥbat
optere fieꝵ curiale. dem̾ ille
amplectat᷑ scriptura̾ legittĩs
mox fiet. naturalium ure oĩo
lib̾atꝰ sie ⁊̃ amortuo patre
semet ip̃m filius aut filii off¬
erant nõ existente qd legitti¬

Expanded text:
eum pater sub gestis monumentorum offerat, sive moriens in testamento conscribat oportere fieri curialem, deinde ille amplectatur scripturam, legitimus mox fiet naturalium iure omnino liberatus. Sive etiam a mortuo patre semet ipsum filius aut filii offerant, non existent, quidem legiti
Abbreviated transcription (Latin):
rantes lesionẽs sancennꝯ ut
uł si quid cale fiat ⁊ aduemat
aliq alt̾i lucrũ ut ħsimiliter
ẜuari filiis ꝓprictate qͥd mor
uẽĩente ad eos ufu nõ solo ap̾
lucra̾te ꝯstituto sic abstineb̾t
oĩ uitio sic oi desiterio in ro̾abil
sic nec inuiti neesponte sins noce¬
bunt filiis s erut tẽꝑati max̾i
qd circa sua castitꝗte dem̃ ⁊̃ cir¬
eos qui semel ꝯuictisunt alt̾r¬
triꝯ rese̾ ⁊ castitate plea̾ ⁊ bõi
moribꝰ ꝯgrua ⁊ ꝑat̾no mat̾no¬
q affectu plena ut ꝙ eis parẽ¬
tes sponte nonsuant ħ post dñ¬

Expanded text:
t vel si quid tale fiat et adveniat aliquod alteri lucrum, et hoc similiter servari filiis, proprietate quidem mox veniente ad eos, usu vero solo apud lucrantem constituto. Sic abstinebunt omni vitio, sic omni desiderio inrationabili, sic nec inviti nec sponte suis nocebunt filiis, sed erunt temperati, maxime quidem circa suam castitatem, deieos qui semel coniuncti sunt alterutris: res est et castitate plena et bonis moribus congrua et paterno maternoque affectu plena, ut quod eis parentes sponte non servant, hoc post d
Abbreviated transcription (Latin):
ordinat̾oe deducit usc̃ is qui
ordinat̾oe impoi̾turꝯ ẽ int̾roͫ¬
get cumsi sufficiẽs ẽ custech¬
re ⁊ ag̾e que sacre regule sãc¬
it p̾cepta sacrar regularũ nõ

Expanded text:
ordinationem deducitur, tunc is qui ordinationem impositurus est interroget eum, si sufficiens sit custodire et agere quae sacrae regulae sanrit praecepta sac
Abbreviated transcription (Latin):
nemo deo amabiliũ ep̃oꝵ fora
iusione tẽ eĩerit inculpabile
sacracissĩos patͥarchas uniꝯ cuiꝰ¬
q dioecescos compelle̾tes deo
amabiles epos suis inh̾er̃ scns

Expanded text:
nemo deo amabilium episcoporum foras solum erit inculpabile, sacratissimos patriarchas uniuscuiusque dioceseos compellentes deo amabiles episcopos suis inhaerere s
Abbreviated transcription (Latin):
lem impomi ordinat̾ter quar
legez ⁊̃ uũe renouamꝯ ne forte
sip̾terhaliquidfiat ⁊ ip̾e ca¬
dat sacertono et ordinantez
smulit̾ ex cludi p̾curretigit᷑.
ordinandꝯ ep̃e aut ex moa̾ch¬
is. aut excłicis sit ⁊̃ ⁊ in hinꝯ mõi

Expanded text:
lem imponi ordinationem. Quam legem etiam nunc renovamus, ne forte si praeter hoc aliquid fiat et ipse cadat sacerdotio, et ordinantem similiter excludi procuret. Igitur ordinandus episcopus, aut ex monachis, aut ex clericis sit. Etiam in hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
tuta Si aut aliquis p̾sor aut
ducat uxorer aut ccubman
aut palam aut ocultes aro
statimcadat ordine. ⁊ c̾emee
uullatenꝯ adalciorer accedit
n ꝑfruat gradũ maiore nis¬
c̾dotio maneat aut meo dema
gradu ppetuo  non adt̾cias

Expanded text:
autem et aliquis presbyter aut ducat uxorem aut concubinam aut palam aut occulte, sacro statim cadat ordine, et deincenullatenus ad altiorem accedat, neque perfruatur gradu maiore in sacerdotio, maneat autem in eodem gradu perpetue. Sed non ad tertias
Abbreviated transcription (Latin):
oĩno erat mexplicabilis mc¬
toria non ualenti nrhis q̃ er̃t
Hec nos dudũ sanctientes cor¬
reximꝰ annũ quide deputate
appellatt̾ez offerentisine ip̃i
mis intrah̾ lite̾ exequant et

Expanded text:
omnino erat inexplicabilis victoria non valenti neque his quae erant Haec nos dudum sancientes correximus, annum quidem deputantes appellationem offerenti, sive ipsi nus intr
Abbreviated transcription (Latin):
nullam penitꝰ ẽẽ licetia
dom que sacratissima sunt.
age̾.s publice sinere ꝓcedere
traditas ⁊ nos an̾ hñc inp̾sẽti
poimꝰ leg̾e̾ ꝙͣ cũ cautela oĩte¬

Expanded text:
nullam penitus esse licentiam domi quae sacratissima sunt agere, sed publice sinere procedertraditas, et nos autem hanc in praesenti ponimus legem, quam cum cautela omni te
Abbreviated transcription (Latin):
iente quotinucicafimꝯ pec¬
cet᷑ aliquid moriẽtis qd exeqͥ¬
as ꝓbibeat. Stripta quide iam
⁊ hisde̾ sb̾iaceat q̃ p̾sẽs infert
iex eis qui imimetute tale a¬
liquid qualedirimꝰ cõmittut
hiarei pindetia habe̾te p̾cipue

Expanded text:
iente quodam circa funus peccetur aliquid morientis quod exequias prohibeat, scripta quidem iamet iisdem subiaceat quae praesens infert lex eis qui in vivente tale aliquid quale diximus committunt: huius rei providentiam habente praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
rili .xx. sibraꝵ auri foriida¬
tibꝰ pcam̃siliariis au̾ quita¬
le aliquid ag̾e p̃sũpserit siqo
ad uocatisut expellendis ab
eloquetissimoꝵ aduocatoru
collegio Sinon aduocati nõ
Sint sr aln quida ⁊̃ singulo
braꝵ auri castigandis pena
memorie ꝯtẽpser̾t lege ⁊ du¬

Expanded text:
rum auri formidantibus poenam, consiliariis autem qui tale aliquid agere praesumpserint, si quidem advocati sint, expellendis ab eloquentissimorum advocatorum collegio, si vero advocati non sunt sed alii quidam, etiam cingulo, brarum auri castigandis poenamemoriae contempserunt legem et du
Abbreviated transcription (Latin):
quiss speͣ at ille ⁊ singnacula mpo¬
suit reb sua pot̾ate p̾scintt nullo
insingło ꝯstituto. aut quol õmo
Tlegali ⁊ ciuili officio obẜuante ⁊
neͦq it.⁊ recessit s de functũ in qui

Expanded text:
spiritus. At ille etiam signacula imposuit rebus sua potestate, praesente nullo in cingulo constituto aut quolibet omnino legali et civili officio observato. Et neque ita recessit, sed etiam defunctum ini
Abbreviated transcription (Latin):
cessariã sibi asuo adu̾sario cri¬
benda putãs ꝓbatoe ⁊ si hoc
iuirau̾it sacramietur nequaqͣͣ
peintꝰ lic crebro requirẽdezit
ꝓbattes ab alt̾utra ꝑte erpeti
Sacramietũs⁊ dari ꝓbatones
⁊ nõ crebro cogi qda sat̾meta ib̾¬
ire gn̾alit̾ semelhino mõi sa¬
cramc̃to pibito. ¶Qg uissast̾¬

Expanded text:
 sibi a suo adversario exhibendam putans probationem. Et si hoc iuraverit sacramentum, nequaquam penitus, licet crebro requirendae sint probationes, ab alterutra parte expeti sacramentum, sed dari probationes et non crebro cogi quendam sacramenta subire, generaliter semel huiusmodi sacramento perhibito. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
timꝯgͥ siquis illos supstite ad¬
huc que putant debe̾ s̾ ascẽdat
domũciꝯ ⁊ molestꝯ sit suꝑstici
hõi. aut qui enis st̾ uxori fortie
uł filii aut domui õmoaut ⁊̃ si¬
gnacula per ꝓpriu pot̾ate mpo¬
nere p̾sumat non prio decto
⁊ offõ legali sernasoposterius
qui dr deb̾e̾ mort̾e acioe quide
hĩc sine non quatũ u̾odb̃i s̾

Expanded text:
tur, si quis illo superstite adhuc quem putat debere sibi ascendat domum eius et molestus sit superstiti homini aut qui eius sunt, uxori forte vel filiis aut domui omnino, aut etiam signacula per propriam potestatem imponere praesumat non prius decreto et officio legali servato post eius, qui dicitur debere, mortem, actione quidem hanc sive non, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uoncum pingunt. primũ quide̾
insistẽs non fieri exe quias. de ñ
cumuit cessisset de domo depoĩ
mortuũ insistebit publice port̃¬
rilectum non sinẽs neq dedu¬
cendum dicẽs isi debitũ perce¬
perit donce spõsorẽ accepit ⁊ ita
iaur defũctũ tradit̾re ꝑmisit ne¬
gocumi siquide quo ħ̾ ꝯmissa

Expanded text:
eum piguit, primum quidem insistens non fieri exequias, deinde, cum vix cessisset de domo deponi mortuum, instabat publice portari lectum non sinens neque deducendum dicens nisi debitum perceperit; donec sponsorem accepit et ita iam defunctum tradi terrae permisit. Negotium siquidem quo haec commissa
Abbreviated transcription (Latin):
ge ꝯscriptasunt ⁊ oꝑtinere le¬
gem hac uolumꝰ ⁊ illiꝯ obs¬
runt uos clicntes quid̾ demĩ¬
ciasse appellantibꝰ ⁊ uoliisse
litem exanmari uontiñ ab
ip̃is iudicibꝰ inpetrateno¬
luisse ꝓpt̾ quasdã forsan me¬
uitabiles occupatdes alinu̾o¬

Expanded text:
ge conscripta sunt, et obtinere legem hanc volumus et illius obsrunt nos dicentes se quidem denuntiasse appellantibus et voluisse litem examinari, non tamen ab ipsis iudicibus impetrare valuisse propter quasdam forsan inevitabiles occupationes; ali
Abbreviated transcription (Latin):
publice circa nras iussiones.
occupato̾es ut non ꝓse audi
audiu̾t aut in hac felicissima
cuntate aut in alus si tale ali¬
quid eg̾int ⁊ cosqui e offico
ꝯsiliarioꝵ cuineis admierit
ad huc uehem̃tioribn afflgi

Expanded text:
publicae et circa nostras iussiones occupationes, ut non per se audiaaudiunt aut in hac felicissima civitate aut in aliis, si tale aliquid egerint, et eos qui in officio consiliariorum cum eis audierint, adhuc vehementioribus affli
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ defferente co qui appellatte
optulit ing̾̃di ⁊ ħ ip̾m acc̃are
re cũuali̾t siue ille non appi¬
ret suas allegat̾des deducere
admediũ. quippe bic̾mo inst¬
ante adfin̾e tm̃ ita ut inius
forte suꝑsit negocio m̃sis ⁊
siqud supior apparint firmã

Expanded text:
 deserente eo qui appellationem optulit ingredi et hoc ipsum accusare re eum valuerit sive ille non appareat, suas allegationes deducere ad medium, quippe biennio instante, ad finem tamen, ita ut unus forte supersit negotio mensis; et si quidem superior apparuerit, firmam
Abbreviated transcription (Latin):
ẜinã nr̃am ꝯsticutoe similit᷑ ad¬
deiecinꝰ opt̾e eis legis latͥde
⁊ ad semora referri tpa ercepti
illis cãis quas aut iudicialis
qm̃i quida p᷑ has m̃asclaras lege̾
audaci mẽte nr̃am p̾sũpserint
male int̾p̃tari legis lationem
et sensu. t̾ciam coactisnnus
luto habit filios exanq̃ adqͣ¬

Expanded text:
nostram constitutionem similiter adiecimus, oportere eius legislationem et ad seniora referri tempora, exceptis illis causis, quas aut iudicialis quoniam quidam post has nostras claras leges audaci mente nostram praesumpserunt male interpretari legislationem et sensum, tertiam coacti sumusluto habuit filios ex a
Abbreviated transcription (Latin):
non dum u̾o de huiꝯ modu
negatio aut de creto aut cras
ulis negociis que contigit
ante leges anob̾ poĩtas au̾
decreto iudicum aui trasac
cas ma̾ifesta oibus facere stu¬

Expanded text:
nondum vero de huiusmodi negotio aut decreto aut transaillis negotiis, quae contingit ante leges a nobis positas aut decreto iudicum aut transactas manifesta omnibus facere stu
Abbreviated transcription (Latin):
põita ablata sit anob̾ inco¬
dicis ꝯpoit̾ce q̃d absurde ar¬
bicratisunt iustisime mãq
ipnticularibꝰ naniq põitis
legislatomb necͣciũ erat forte
ħac accipe inp̾t̾ito legis lat̾ois
nostri recte abscioe talia taliͣ¬
ꝓposumꝯ. quatenꝰ multitudo¬
non supflua codicibꝰ sc̾bẽtur
t̾cia u̾o ꝯstitutõe non adiecimꝰ
aliquid deteporib cũõibꝰ ma¬
infestum sit. oport̾e ea q̃ adiec¬
ualere in quibꝰ ⁊ int̾p̾catis le¬
gibꝰ sit loc ꝯ qr u̾ooĩo emĩser̾t

Expanded text:
posita ablata sit a nobis in Codicis compositione. Quod absurde arbitrati sunt. Iustissime namque In particularibus namque positis legislationibus necessarium erat forte hanc accipere in praeterito legislationis gnominis nostri recte abscidere talia proposuimus, quatenus non multitudo superflua codicibus scriberetur. Tertia vero constitutione non adiecimus aliquid de temporibus, cum omnibus manifestum sit oportere, ea, quae adiecvalere, in quibus et interpretatis legibus fit locus.
Abbreviated transcription (Latin):
honore pcipuo ex malege nc
nõfiat h̾rdes. ant p̾ris ant m̾¬
atuis aut urns uł siquidam
quid̾e cor ħrdes fiat alii no ne¬
pudiẽt. ¶Loc ci nob rectuis
quam priorib placint hr̃e in̾
Si p̾imur ẽ exlege descendes
neos nuilla adiect̾oe n curbet

Expanded text:
honore praecipuo ex nostra lege, licet non fiant heredes aut patris aut matris aut utriusque, vel si quidam quidem earum heredes fiant, alii vero repudient; hoc enim nobis rectius quam prioribus placuit habere. Vnde si praemium est ex lege descendens in eos, nulla adiectione neque turbet
Abbreviated transcription (Latin):
cipit aũt lucra inz quidem̃i
rẽtia possõne unde donee in¬
xer̾it dẽ licctiam hebu̾t alie¬
natoes suphiis Sic in aliis
qͥ de suo ab misio habuerunt¬
Gi ⁊̃ moriãtur liccis ⁊ legͣtis
⁊ fideicomissis reshas in ano¬
migrare. ¶Salem quippe ali¬

Expanded text:
cipient autem lucra vir quidem rentia possessione. Vnde donec vixerint, omnem licentiam habebunt alienationis super his, sicut in aliis quae de suo ab initio habueruntetiam moriantur, licet eis et legatis et fideicommissis res has in amigrare; talem quippe al
Abbreviated transcription (Latin):
bentes repe̾satde. Ioq legem
scripsimꝰ uolent̾e n sb̾pot̾a¬
te ꝯstitutos n emancipatos
matrũ quidotes aut ante mi¬
ptias doatoe obtuler̾t.ant suꝰ¬
ceper̃t soliant ⁊ cũfiliis S sic̃¬

Expanded text:
bentes recompensationem. Ideoque legem scripsimus volentem neque sub potestate constitutos neque emancipatos matrum, qui dotes aut ante nuptias donationes obtulerunt aut susceperunt soli aut etiam cum filiis. Sed sic
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ¶Est quoqr quida ⁊ aliud
anob̾ piissimũ ⁊ gratum ad ĩ¬
uc̃tum. ubi⁊ repudiis missis
iiptie ꝯsistunt adhuc. eoru
nanq qui sub pot̾ate suñt.
calliditates circa pentes habi
mus exstudio repudia scͥbere
festinantes ⁊ nutt̾e sins urori¬
b aut ⁊̃ ex diu̾so et nuilla rõna¬
bili penitꝰ existente c̃a soluere
matrimoma ut cor pentes sb̃¬
iaccant ex actordotis aut spo¬
salicic largitatis qiͣ soluto ma¬
trimomo ⁊ ip̃i quid̃ falsari la¬
tenter imscet᷑ alt̾utris discedt¬

Expanded text:
IX Est quoque quoddam et aliud a nobis pium simul et gratum adinventum, ubi etiam repudiis missia nuptiae consistunt adhuc. Eorum namque qui sub potestate sunt calliditates circa parentes habmus ex studio repudia scribere festinantes et mittere suis uxoribus, aut etiam e diverso et nulla rationabili penitus existente causa solvere matrimonia, ut eorum parentes subiaceant exactioni dotis aut sponsaliciae largitatis, quasi soluto matrimonio: et ipsi quidem forsan latenter miscentur alterutris, disced
Abbreviated transcription (Latin):
c̾am p̾stet ut mulier scparetur
us ad quadrig̾etas quide auri
dãpinficabit᷑. hẽ quarta sub̾c.¬
ꝑtt inmore aut. idhͣ in quãti
quarit fec̾it quantitas. Sulo
⁊̃ maiorẽs p̾dicte quadrãgin¬
carum auri libraꝵ quantatis
auri dãpinficent libris ad ma¬
timam namq plerũq respici¬
entes dot̾eleg̾e hanc scripsimꝰ
ges estimantes eeque pura
ꝑ culpam ꝓpria sepat᷑ anno in¬
dotata cristẽs.nit ⁊̃ mittat ei
siquide̾ pculpameiꝰ mat̾mõi¬
um soluatur quĩquẽnũ mu

Expanded text:
am praestet ut mulier separetur usque ad quadringentas quidem auri damnificabitur, hinorem autem ad hoc in quantum quartae facit quantitas. Si vero etiam maiorem praedictae quadringentarum auri librarum quantitatis auri damnificetur libris. Ad maximam namque plerumque respicientes dotem legem hanc scripsimus, ges aestimantes esse quae pura per culpam propriam separetur a viro indotata existens, aut etiam mittat ei si quidem per culpam eius matrimonium solvatur, quinquenniu
Abbreviated transcription (Latin):
laĩalibꝰ aut ium̾tis ⁊ eatraspo¬
nere alibiant ꝓbet plagarm̾
c̃ẽ aut ita luxiniose uiue̾tem
ut inspiciente urore cũ aliis
corrũpatur: qd maxime mu¬
lieres ut pote circa cubile stu¬
mulatas erasperet ⁊ p̾cipue.
castas aut si isidias se passẽ
amnro ꝓbet circupam salute
aut ueꝰ ens. aut gladio. aut ꝑ
aliu anque tale modu mlte
dere̾ potint ncetia eidat ler re¬
pudio uti⁊ nuꝑtus abstine.
dotẽq quide pcipe⁊. añ nupcia¬
le dõatoe cota. non solu si os

Expanded text:
animalibus aut iumentis et ea transponere alibi, aut probet plagiarium esse, aut ita luxuriose viventem ut inspiciente uxore cum aliis corrumpatur quod maxime mulieres utpote circa cubile stimulatas exasperat, et praecipue castas, aut si insidias se passam a viro probet circa ipsam salutem aut venenis aut gladio aut per alium aliquem talem modum multae ndere potuerit, licentiam ei dat lex repudio uti et nuptiis abstinere dotemque percipere et antenuptialem donationem totam, non solum si omnes
Abbreviated transcription (Latin):
redigat.Coustat quide̾ ab
inito matͥiuoniũ. pea u̾o appi¬
re̾s fuitꝰ separat cos ab inin¬
ce tanꝙͣ morte secuta qm
p̾ced̾etes nos dicũt supue̾iẽ
placitũ u̾osolũqͥd ex morte.
c̃ lib̾is ad quirat᷑ reliqua u̾o
uei̾at ad eũ quidnigit᷑ mẜm¬

Expanded text:
edigat, constat quidem ab initio matrimonium, postea vero apparens servitus separat eos ab invicem, tamquam morte secuta: quoniam praecedentes nos dicunt supervenieplacitum vero solum quod ex morte est liberis adquiratur, reliqua vero veniant ad eum qui redigit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊tepsisse eos ⁊ amisisse supez
dino adu̾sꝯ cosuoluntatem
illi namq ut pote iamosti
sun a uon aliorumexistentes
non in posterum in quietabr¬
tin abis qui possidere cos olim
igius ⁊ aque interdicto quã
aque ⁊ igins indicione nocͥ
ur̃e leges nonsolint mat̾mno¬
maħ̾ ⁊ ẽi ⁊ sacratissimo pride
ta legi un̾ u effectꝰ cã̾e de cẽ¬
dendi sut cum insuo maneat

Expanded text:
tempsisse eos et amisisse super dominio adversus eos voluntatem. Illi namque, utpote iam constitsui et non aliorum existentes, non in posterum inquietabuntur ab his qui possidere eos olim ignis et aquae interdictio, quam aquae et ignis interdictionem vocant nostrae leges, non solvit matrimonia. Hoc enim et sacratissimo pridem ta legi: unde neque effectus causae dicendi sunt, cum in suo maneat
Abbreviated transcription (Latin):
nit. adultio remiquẽt̾e aut
reu homicion aut ueneficiiau
sedicionib occupatũant qd
ressimũ o̾iũ peccatorũ ẽ cõica¬
cra effoclient̾e aut exaliq̃ sacrͣ¬
rum doniũ aliquid rapinsseau
latrocum sectante̾ int̾aau̾latio¬

Expanded text:
aut reum homicidii, aut veneficiis aut seditionibus occupatum, aut quod pessimum omnium peccatorum est communicacra effodientem, aut ex aliqua sacrarum domuum aliquid rapuisse, aut latrocinii sectantem vitam aut lat
Abbreviated transcription (Latin):
it ui mod̾itdes adu̾santib¬
ploe̾ ⁊ non alio quidm lice̾
t̾ciam. alio aũt forsita quar¬
tam lucri paciscis siquid
exutroq quantitate. ¶ Sol
cẽsꝰ disniçtiones fclx quide
⁊ bertinnẽ utriq conthe̾tim
ꝑdurare in priori ꝯnigio ⁊ nõ
pc̃atam sobolem seque̾tibꝯ
matͥmoniis forsit᷑a contrist
Me ⁊ diħ egernt ⁊ inprioribꝰ
sterer̾it nupcus hebunt q̃de
ppriaħ̾ ẽ dote quidm mulier¬

Expanded text:
es aversantibet non alio quidem licere tertiam, alio autem forsitan quartam lucri pacisci: sed si quid ex utroque quantitate. Soluto es disiunctiones felix quidem et beatum est utrique contrahentium perdurare in priori coniugio et non procreatam sobolem sequentibus matrimoniis forsitan contristare. Et si hoc egerint et in prioribus steterint nuptiis, habebunt quidem propria, hoc est dotem quidem mu
Abbreviated transcription (Latin):
rit aduxore ꝑquadrie̾mur
⁊ nuillum ei fiat ab illo signu
ciꝯ circacam affectꝰtt̾ hcetia
cie principi ⁊ ħ ip̃m cestific̾adi
asi ħ fiat inculpabilit̾ mulier
adiurum alteru tra̾sit ⁊ non
dapnficabit᷑ quid̾e dote non
tm̃ aũ nuptialẽ donatonem
lucrabitur.. Hec itaq sacͣ¬
tissimis ꝯstantimis uehemẽt
aut nobis in mature hre illa
costitutio indetur actib ein
bellicis orcupato marito uxo¬
ris inferre pͥuatoe n̾o minor
em penam ꝙͣ ab hostib capiiõ¬
q non priꝯadimum uemiat

Expanded text:
rit ad uxorem per quadriennium, et nullum ei fiat ab illo signum eius circa eam affectus, tunc licentia tiae principi et hoc ipsum testificanti: et si hoc fiat, inculpabiliter mulier ad virum alterum transiet et non damnificabitur quidem dote, non tamen antenuptialem donationem lucrabitur. Haec itaque sacratissimus Constantinus: vehementer autem nobis inmature habere illa constitutio videtur. Actibus enim bellicis occupato marito uxoris inferre privationem non minor est poena quam ab hostibus capi. Ideoque non prius ad virum veniat
Abbreviated transcription (Latin):
ductũ ẽ. uos clemeti cessione
resoliumꝰ. Si eĩ ex dectonidi¬
ciali in metallũ aliquis aut
iur. aut mulier dari uissꝰ ee̾t
quale nẽ ẽ in ꝓconisso ⁊ ma
pellatagipso ẜuitꝰ quid era
ab antiquis legis lat̾orbn sãc¬
tita ex supplicio illata separa¬
bat᷑ u̾o matͥmonũ supplicio
possidete dãpnatũ sibiq ẜui¬
ente. ¶Nos aũt ħ curammnꝰ̃
⁊ nillũ ab untio bene natoꝵ
nam lib̾a inẜuilẽ statĩrqui
res ẽe festinamꝰ. maneat gͥ
matͥmoniũ hic nchil extan¬

Expanded text:
ductum est, nos clementi cessione resolvimus. Si enim ex decreto iudiciali in metallum aliquis aut vir aut mulier dari iussus esset quale nunc est in Proeconnisso et in appellata Gypso, servitus quidem erat ab antiquis legislatoribus sancita ex supplicio illata, separabatur vero matrimonium, supplicio possidente damnatum sibi servientem. Nos autem haec curavimus, et nullum ab initio bene natorunam liberam in servilem statum, qui res esse festinamus. Maneat igitur matrimonium hic n
Abbreviated transcription (Latin):
to trogye quippe t̃ulege ita cautum ũt:
t̃ hanc legandi licentiã cobartare. Idq ipo
ditats adut. ¶ Et cum suph talex funa
qualex uoconia late sunt. quaꝵ neut slif¬
ficiens. a drei ꝯsumationẽ uidcbatur.Foius¬
sumc lata ẽ. lex falcidia. quaciuetir. ne
ret ¶ Et cum questum cẽt duob brdibri
stituns. ullm. titio. ⁊scio. Si ticu pats. au̾tota
tx austasit legitis. q nominatun ab codata
stt̃. au supra moclum honerata. astioutro a¬
unulla relicta s̃ iegata. auque purtemtuis
dumtaxit inpartem dimidiam minuũt
tem sue partis salua lũt. ⁊ pi icuit posse re¬
tiñs. Et ninsinglis brelib ratiolegio falci¬
dic. ponendit. ¶ Quintitas aut patmoni¬
Di. ad qua ritio legis falcidit redigaui mor

Expanded text:
tis erogare quippe ea lege ita cautum esset: est hanc legandi licentiam coartare, idque ipsoditates adire. et cum super hoc tam lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: novissime lata est lex Falcidia, qua cavetur, ne ret. Et cum quaesitum esset, duobus heredibus institutis, veluti Titio et Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis quae nominatim ab eo data sunt, aut supra modum onerata, a Seio vero aut nulla relicta sint legata, aut quae partem eius dumtaxat in partem dimidiam minuunt,rtem suae partis salvam habeat, posse retinere: etenim in singulis heredibus ratio legis Falcidiae ponenda est. Quantitas autem patrimonii, ad quam rat
Abbreviated transcription (Latin):
aũt nuda uoluntaxe extrancus hrs fit. ita
ct ꝯtraña destinstione stmin ab hrclitate
am loquimur de his ĩuns figuns quib:
ꝓuniuersitatẽ res nobadquitũri ¶S
cum omnino dtestam̃tis deq hereclib o¬
intestamto instituuntur locuti sumugnsine
cã sequenti loco pot̃ ħuins mat̾ia tract᷑an.
legitum itaq est donitio quedam ad¬
functorelicta. ¶ S olm quid erant lega

Expanded text:
 nuda voluntate extraneus heres fit, ita et contraria destinatione statim ab hereditate nam loquimur de his iuris figuris quibus per universitatem res nobis adquiruntur. sed cum omnino de testamentis deque heredibus qui testamento instituuntur locuti sumus, non sine causa sequenti loco potest haec iuris materia tractari. Legatum itaque est donatio quaedam a defuncto relicta. Sed olim quidem erant lega
Abbreviated transcription (Latin):
quatur. souda legata dentui / Nce eires dis¬
p̃nosa ẽ. hrcdi. cuilibum ẽ. ñ adire hrclitat¬
tem: que res effic̃u nccesse sit legitarus.
ne destituto cestam̃to. nicħꝯ sequitu. cum
hrde inportione pucisci ¶ sum aũtratio
legio falcidie pouitui. ant de clucitur. es
rat̃ohabetur. ut exeoquarta pirs. ap̃hrdẽ¬

Expanded text:
gata debentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portione pacisci. Cum autem ratio legis Falcidiae ponitur, ante deducitur aes ratio habetur, ut ex eo quarta pars apud
Abbreviated transcription (Latin):
adistingui. Ideo quedam ñ uire facta di
cuntur. quedam uirs facta rumpi.łirn
capitis diminutionẽ irrita facta sunt.
Nam si septem testium signis signat.i
amisit: aut quodin ad õptionẽ se dedit.
et moruis tp̃r in ad optiui patris potesta¬
te sit. non pot scriptus beres sccłm tabu¬
las testam̃ti bonoꝵ possessionẽ petctere.
tum qd postea testator idnoluit ualere:
susq adcout et siquis p̾t factum prius
testam̃tum postius facere ceꝑit: ⁊ aut
mortalitate p̃uentus. aut quia cum ciꝰ¬
rci penitiuit ñ ꝑ fecisset: diui ꝑtinatis
oratione cautum est. ne alias tabule
prioreres iure facte unite fiant: nͥ sequẽ¬
tes uire orclinate et ꝓfecte fuint. Nã
inꝑfectum testam̃tum sinc dubioniᷤᷤ¬
lum ẽ. ¶ Eadẽ moratione expressit.
nĩ ad missuꝵ seberelitatẽ eiui. quilius cã
principem heredẽ reliquent: neq tabu¬
las ñ legitime factas in quib ip̃e obeam

Expanded text:
distingui, ideo quaedam 'non idistingui, ideo quaedam 'non icuntur, quaedam iure facta rumpi vel icapitis deminutionem irrita facta nam si septem testium signis signata samisit aut quia in adoptionem se dedit et mortis tempore in adoptiui patris potestate fuit, non potest scriptus heres secundum tabulas bonorum possessionem petere. entum quod postea testator id noluit valere: plusque adeo, etsi quis post factum prius testamentum posterius facere coeperit et aut mortalitate praeventus, aut quia eum eius poenituit, id non perfecisset, divi Pertinacis oratione cautum est, ne alias tabulae priores iure factae irritae fiant, nisi sequentes iure ordinatae et perfectae fuerint. nam imperfectum testamentum sine dubio nullum est. 8 7. Eadem oratione expressit, non admissurum se hereditatem eius qui litis causa principem heredem reliquerit, neque tabulas non legitime factas in quibus ipse ob eam
Abbreviated transcription (Latin):
blatum et̃. duus seuus et antoninus
rescͥpscrunt. Cicius ꝯstitutioĩs uerba¬
inseri iussimus. Cum aliud quoq p̃te¬
terea inea ꝯstitutione exp̃ssum ẽ.
Imꝑatores scucrus et antoninus. coc ceᷤ¬
io cãpano. ¶Testam̃tum scdo loco fac¬
tum licet incocertarum rerum hr̃s scͥp¬
tus sit iure ualere ꝓ inde ac si rerũ mẽ
quib ut ualet prius testam̃tum exp̃s¬
sum ẽ. dubitan ñ oportet. ¶ Et rup¬
tum quid testam̃tum ħ modo efficitur
¶alio quoꝙ modotestam̃ta uire facta
infqͣnantur ułuti cum his qui fecerit
testam̃tum. capite diminutus sitq
quib modis accidit. primo ubro retu¬
limus. ¶ Hoc aũt caslrirntafier testa¬
m̃ta clm̃ cum alioquin ⁊ qus rumpã¬
tir irrita fiant et q̃statim abinitionõ
iuire fuit: irrita sunt. Etea que uire fac¬
ca sunt: pꝰtea ꝓpt̃ capitis liminutione
irrita fuĩt: possumus nicħominus rup¬
ta dicere. ¶s quia sant commodius
crat singłas eausas singłis appellatiõĩb

Expanded text:
blatum esse divi Severus et Antoninus rescripserunt. cuius constitutionis inseri verba iussimus, cum aliud quoque praeterea in ea constitutione expressum est. ‘ Imperatores Severus et Antoninus Cocceio Campano. Testamentum secundo loco factum, licet in eo certarum rerum heres scriptus sit, iure valere, perinde ac si rerum mentquibus ut valeret prius testamentum expressum est, dubitari non oportet. ’ et ruptum quidem testamentum hoc modo efficitur. Alio quoque modo testamenta iure facta infirmantur, veluti cum is qui fecerit testamentum capite deminutus sit. quod quibus modis accidit, primo libro rettulimus. Hoc autem casu irrita fieri testamenta dicuntur, cum alioquin et quae rumpantur, iriure fiunt, inrita sunt; et ea, quae iure facta et postea propter capitis deminutionem inrita fiunt, possunt nihilo minus 'rupta' dici. sed quia sane commodius erat singulas causas singulis appellationibus
Abbreviated transcription (Latin):
gnatis meis qui nunc sunr. Si quis filiã
ieam uxorem duxĩt: cibr̃s m̃s illamrẽ:
dato. ¶Infis aũt ꝑsonis legata. uel fidi¬
conmissa relicta. et ꝑtrrorem soluta re¬
peti ñ posse sacris ꝯstitutionib cautum
trat. ¶Posthumo quoq alicno. mutilit
logbatur. Est aũt alienus pꝰhumus. qui
natus. int̃ suos. hr̃s testatons. futurus
non ẽ. Ideoq exem ancipato filio ꝯceptꝰ
nepos. Extrancus erat p̾rhumus auo.
S nec huiucmoĩ spẽs penitus t̃. sinc u¬
sta em̃datione relicta. cum in nr̃o codi¬
ce ꝯstitutio posita c̃. ꝑquam ⁊ huic par¬
ti medebimur. Nonsolum in hrclitati¬
b set ctiam in legatis fidi ꝯmissis ꝙ cui¬
denter exip̃is ꝯstitutionis lectione da¬
quic ꝓtutela. sue p̾t̾itati caueresposthũ¬
mus aũt alienus hr̃s instiui et antea po¬
terat. et nunc pot̃ nisi inutero cuis sit.
que iure nr̃o uxor ẽẽ non pot̃. ¶ Si quis
nomine. legatarii errauent cestator. a
de ꝑ sona constat nicbilominus ualet

Expanded text:
atis meis qui nunc sunt si quis filiam meam uxorem duxerit, ei heres meus illam rem dato. ’ incertis autem personis legata vel fideicommissa relicta et per errorem soluta repeti non posse, sacris constitutionibus cautum erat. Postumo quoque alieno inutiliter legabatur: est autem alienus postumus qui natus inter suos heredes testatoris futurus non est: ideoque ex emancipato filio conceptus nepos extraneus erat postumus avo. Sed nec huiusmodi species penitus est sine iusta emendatione derelicta, cum in nostro codice constitutio posita est, per quam et huic parti medevimus non solum in hereditatibus, sed etiam in legatis et fideicommissis: quod evidenter ex ipsius constitutionis lectione claquis pro tutela suae posteritati cavere. Postumus autem alienus heres institui et antea poterat et nunc potest, nisi in utero eius sit quae iure nostra uxor esse non potest. Si quid nomine legatarii erraverit testator, si de persona constat, nihilo minus valet
Abbreviated transcription (Latin):
legatum idemq mbrdib suatut etrec¬
te nomina usignificandorum hominum
grã reꝑtasunt. quisi quolibet alio modo in¬
tellignitur nichil int̃ ca hłuc ꝑxim a ca
illa uiris regula. fusa demonstratione
iegitum ñ ꝑimis uluti. Siquis ita iguic

Expanded text:
legatum. idem in heredibus servatur: et recte; nomina enim significandorum hominum gratia reperta sunt, qui si quolibet alio modo intellegantur, nihil interest. Huic proxima est illa iuris regula, falsa demonstratione leg
Abbreviated transcription (Latin):
ent̃. siita demonstrauit. stichumsuum q̃
ascio emi. sitq ibulio emꝑtus. unle lega¬
tum ẽ. si des uoꝯstat. ¶ Longt iagisle¬
gato faiaca. non nocetullmi. Cum ita ꝙ
dixĩt. tioquia absentẽ me negoci mẽ¬
a curauit. sti chum do. lego. ucłꝰ ita tiuo.
quia patrotinio cuis cipitali crimint libu¬
tus sum. stichum do. lego. uct u neq ne¬

Expanded text:
nstraverit ‘ Stichum servum, quem a Seio emi ’, sitque ab alio emptus, utile legatum est, si de servo constat. 3 Longe magis legato falsa causa non nocet. veluti cum ita quis dixerit: ‘ Titio, quia absente me negotia mea curavit, Stichum do lego ’, vel ita: ‘ Titio, quia patrocinio eius capitali crimine liberatus sum, Stichum do lego ’: licet e
Abbreviated transcription (Latin):
dies uenĩt. aut ꝯditio exstitĩt: papmi¬
anłs scͥpsit. utile ce. nichominp lega¬
tum: qr semel ꝯstitit. qd et utrum ẽ.
Non enim placuit sententia existiman
qłtum. quia plenius ẽ iegatum iegitu¬
mutile eẽ legitum Siuero certa peccuni
it iegatum. ¶ Sires legata sne factolx¬
recdis ꝑient. legatano decedit. et si fuus a¬
o lienus legatus sine factohrelis manumis¬
sus fiũt. non tenetur hr̃s. Siutro heredis
suns legatus fuit et ip̃e cum manumi¬
stnt. tener cum iulianus scͥpsit nec in¬
t̃ est siscient anignoraũit ase legatum
tur eum manumis it teneꝓtui hr̃s quam¬
uis ignorauĩt a se legitum cum cẽ.
Si quis ancillas cum ssus natis legaũit. cti¬
am si ancille mortue fuĩat. pirtus lega¬
toceclunt. ¶Idem ẽ si ordinani sui cum
uicanis legati fuĩnt. ⁊ licet mortusint
ordinani. tñ uicariilegatocecdunt.
¶Q Nsuus cum pecculiofĩt legatus. mor¬
tuos uo. ł manumisso. ł alienato ⁊ pecu¬
iu legatum extingiutur. ¶ dem ẽ sifim¬

Expanded text:
icio extiterit, Papinianus scripsit, utile esse nihilo minus legatum, quia semel constitit. quod et verum est: non enim placuit sententia existimantatum, quia plenius est legatum inutile esse legatum: si vero certa pecunia lere legatum. Si res legata sine facto heredis perierit, legatario decedit. et si servus alienus legatus sine facto heredis manumissus fuerit, non tenetur heres. si vero heredis servus legatus fuerit et ipse eum manumiserit, teneri eum Iulianus scripsit, nec interest, scierit an ignoraverit, a se legatum est eum manumiserit, tenetur heres, quamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si quis ancillas cum suis natis legaverit, etiamsi ancillae mortuae fuerint, partus legato cedunt. idem est, si ordinarii servi cum vicariis legati fuerint, ut, licet mortui sint ordinarii, tamen vicarii legato cedant. sed si servus cum peculio fuerit legatus, mortuo servo vel manumisso vel alienato, et peculii legatum extinguitur. idem est si fun
Abbreviated transcription (Latin):
hredo recte logimus quentur. ⁊ꝯstat pure
murilit legan. nec quicqua ꝑficẽ siuiuote¬
statort depotestut hrclis cient. Quia qd̾
munle foret legãtum. sistium post factum
testutum. decessisset. testator. hoc ñ deb ido
uait. quia diutius testator uyaent ¶ Subꝯdm¬
one ucrorecte legitur. ũ requiramus. ãquo
tẽpore dies legati cecdit. inpotestait ħrclis

Expanded text:
stat, pure inutiliter legari, nec quidquam proficere si vivo testatore de potestate heredis exierit, quia quod inutile foret legatum, si statim post factum testamentum decessisset testator, hoc non debet ideo valere, quia diutius testator vixerit. sub condicione vero recte legatur, ut requiramus, an, quo tempore dies legati cedit, in potestate heredis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtat legatum ꝙ plenꝙ prudentium ꝯtri
beniuolentiam introducdunt fortunam
tẽ huius optionis iudicem et sorte et̃. ħ a
clirm̃clum. ut ad quem sors uenut. illi¬
us sententĩa inoptione p̃cellat. ¶ legã¬
ta aũt ꝑsoa uidebatur. quam incerta o¬
pinione animo suo testator subicicbat.
ułuti. siquis ita clicat. quic̃q filio ineo
inmatrimonium filiam suam decdit. id
qui p̾t testam̃tum scriptum. pͥmi ꝯsules

Expanded text:
at legatum quod plerique prudentium contra benevolentiam introducebant, fortunam esse huius optionis iudicem et sorte esse hoc dirimendum, ut, ad quem sors perveniat, illius sententia in optione praecellat. Legata autem persona videbatur quam incerta opinione animo suo testator subiciebat, veluti si quis ita dicat: ‘ quicumque filio meo in matrimonium filiam suam collocaveriqui post testamentum scriptum primi consules
Abbreviated transcription (Latin):
opetulium legitum fuit ñ cełe ea lega¬
to nͥ exreb peculi anb auctum fiuĩt peculi¬
umͦ. ¶ Pcculium aũt nͥ legitum fuit.
manumisso ñ debetur. quanuis suiuuis
manumiserit. sufficit siñ adimauit⁊
ita diuuus stuus ⁊ antoninus rescripst¬
runt. ¶Idem rescͥpseꝵ petulio legato.
ñ uidi idreictum. ut petitionẽ habeat
pccurt. quam mnorationes dominicas
inpendit. ¶Idem rescpserunt peculi¬
umuidi legatum. cupprationib reddi
todebtil pot aliciu iegan ut actiones
suas heres legatario p̾stet ñ exteit ui¬
uus testator pecuniam. Nam boc casu
legium extinguitur. ¶ S tale lẽga¬
tum ualet. dampnas estohr̃s. domũ
¶Oprionis lcggiłm idẽ ubi testator
exẜuis sius uel alis reb obtare legatan

Expanded text:
ea legata, nisi ex rebus peculiaribus auctum fuerit. peculium autem nisi legatum fuerit, manumisso non debetur, quamvis si vivus manumiserit, sufficit si non adimatur: et ita divi Severus et Antoninus rescripserunt. iidem rescripserunt, peculio legato, non videri id relictum, ut petitionem habeat pecuniae quam in rationes dominicas impendit. iidem rescripserunt, peculium videri legatum, cum rationibus reddito debetur potest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecuniam: nam hoc casu legatum extinguitur. sed et tale legatum valet: ‘ damnas esto heres domum Optionis legatum, id est ubi testator ex servis suis vel aliis rebus optare
Abbreviated transcription (Latin):
mneliorem tatum nformatum ẽ. ⁊ da¬
ta ẽ licentia hrcli legatan ioptare ẜu¬
um. licet uiuus legatarius h non factit.
Et diligentiore tractatu habito. hocd
plures legatarii existant. quib optio

Expanded text:
tum est et data est licentia et heredi legatarii optare licet vivus legatarius hoc non fecit. et diligentiore tractatu habito, et hoplures legatarii existant, quibus optio
Abbreviated transcription (Latin):
gito cedere. uili mus ait.¶ Est enim grex
nas. et marmora que post cestamtum
factum adiccta sunt. legito cede ¶ Sipe¬
culium legatum fuĩt sine dubio ꝗc quid
peculio accidit. ł decedit uiuo testatore

Expanded text:
gato cedere, Iulianus ait: esse enim gregis nas et marmora quae post testamentum factum adiecta sunt legato cedere. Si peculium legatum fuerit, sine dubio quidquid peculio accedit vel decedit vivo testatore
Abbreviated transcription (Latin):
petere. nec abalio qui hrdis locot̃.s ⁊¬
pot adebitore ꝯuenin ut lbct cum.
¶pot aũt quis uł ad tempus iuiłe ne br̃s
petat.Fcontrario si debitoe trediton
toqe nich am plius ht̃ plegitum.

Expanded text:
ei legatae alienaverit, pars quae non est aliet a debitore conveniri, ut liberet eum. potest autem quis vel ad tempus iubere, ne heres petat. Ex contrario si debitor creditorito, quia nihil amplius habet per legatum.
Abbreviated transcription (Latin):
teno̾rem si obsuaiunt holelicet cis et id
ire hrclitatẽ.⁊ intantum tenerun quĩ¬
tum uait boã hrditatis contingit/ ut ex
bac cã neq delibutionis auxilium cis fiat
necessartum. n obmissa obẜuatione m̃t
constitutionis. ⁊ delibandum gastima¬
ueñt. et sest uet̾is grauamim aditionis
subponere maluent. ¶ Item extraneus
hr̃s testam̃to institutus. aut ab intesta¬
to adieguniam hrclitatem uocatus. po¬
¶ꝓheretie aut᷑ quis uidctu. si reb here¬

Expanded text:
tenorem si observaverint homines, licet eis adire hereditatem et in tantum teneri in quantum valere bona hereditatis contingit, ut ex hac causa neque deliberationis auxilium eis fiat necessarium, nisi omissa observatione nostrae constitutionis et deliberandum existimaverint et sese veteri gravamini aditionis supponere maluerint. Item extraneus heres testamento institutus aut ab intestato ad legitimam hereditatem vocatus poerere quis videtur, si rebus here
Abbreviated transcription (Latin):
hregula obsuibatur. ut ꝑquã plurib pͥn¬
cipalib ꝯstitutionib sigͥficetur. nec pͥncip̃e
quidem agnoscere. qd ci pene noĩe legitu
sit. nec exmilits quid test am̃totalialegi¬
ti ualebant. quimius. ailie militum uolũta¬
tes inorclinadis testam̃tis uilde obsuabã

Expanded text:
haec regula observabatur, ut perquam pluribus principalibus constitutionibus significetur nec principem quidem agnoscere quod ei poenae nomine legatum sit. nec ex militis quidem testamento talia legata valebant, quamvis alias militum voluntates in ordinandis testamentis
Abbreviated transcription (Latin):
legos clissumctun: ita ticio. homine stichu.
⁊ dus alienus legatus sũit ⁊ tm̃it ꝓpͥctatẽ
de tracto ussifructu. et usus fructus ad cũ
ꝑucnit. et pꝰtc extestam̃to agat: Recte
tum age et fundum peitre uiliamus at.
Qũi ⁊ ussis fructus inpetitione .s. utus ob¬
ut decluctouslifructi iubert extmiti¬
onẽ pr̃an dñu. ¶ S si rem legrtarii quii
licet alien auit eam. ñdebetur nec ip̃i. nec
extimatiotĩ. ¶ Siquis rem suam suam¬
quasi alicña legnũt. ualet legatũ. na pł

Expanded text:
lego ’: disiunctim ita ‘ Titio hominem Stichum ndus alienus legatus fuerit et emerit proprietatem detracto usu fructu et usus fructus ad eum pervenerit et postea ex testamento agat, recte eum agere et fundum petere Iulianus ait, quia usus fructus in petitione servituut deducto usu fructu iubeat aestimationem praestari. Sed si rem legatarii quis licet alienaverit eam, non debetur nec ipsa nec aestimatio eius. Si quis rem suam quasi alienam legaverit, valet legatum: nam plus
Abbreviated transcription (Latin):
dis legii cede intelligitur. sum hrclitas
alegatoscꝑita sit ⁊ possit ꝑcums uu alius he¬
res tfficisipͥus quam iussu dm ad cat in alte¬
nus potestatt̃ trinslatus sit.łmanumissus.
ipse br̃s efficitur. quib casibutile t̃ legitũ.¬
adient cu inescit legitłm ¶ Añt hrclis in¬
stitutonẽ inutilit antea letilutur. scilicet
quia testam̃ta ium ex institurione hrcsum
Saccipiunt. et obiduluti cap̃. itqfundamẽ¬
ium intelligitur totius testam̃ti. hrclisinsti¬
tuno. ¶Piratione nec libtas añt ħrlis ĩ¬
stitutione l in potãt  S qr incuule ẽt̃ pus¬

Expanded text:
dies legati cedere intellegitur, cum hereditas a legato separata sit et possit per eum servum alius heres effici, si prius quam iussu domini adeat in alterius potestatem translatus sit, vel manumissus ipse heres efficitur: quibus casibus utile est legatuadierit, evanescit legatum. Ante heredis institutionem inutiliter antea legabatur, scilicet quia testamenta vim ex institutione heredum accipiunt et ob id veluti caput atque fundamentum intellegitur totius testamenti heredis institutio. pari ratione nec libertas ante heredis institutionem dari poterat. sed quia incivile esse pu
Abbreviated transcription (Latin):
intm scꝑatim. pͥus delegitis ⁊ p̾tea de fidia¬
missis tractare. unatura itrius q uinsꝯ gni¬
ta facile possint. ꝑmixtiont̃ coꝵ trudit sub¬
tilionb ainb acciꝑe. ¶ Non solum aut te¬
statoris. rbrelis res s aliena res legin p̾ata¬

Expanded text:
im separatim prius de legatis et postea de fideicommissis tractare, ut natura utriusque iuris cognita, facile possint permixtionem eorum eruditi suptilioribus auribus accipere. Non solum autem testatoris vel
Abbreviated transcription (Latin):
tis testamti facnosue ip̃i beredes institu¬
antur. suic bii quupotestate cor sunt.
Et id duob tpib inspicitui. ¶Tctam̃ti ꝗ¬
demfactiut ꝯstitit institutio ¶ Mortis ue¬
ro testatonsut effectum hãt. ¶ H ampli

Expanded text:
is testamenti factio, sive ipsi heredes instituantur, sive hi qui in potestate eorum sunt. et id duobus temporibus inspicitur, testamenti quidem facti, ut constiterit institutio, mortis vero testatoris, ut effectum habeat. hoc ampli
Abbreviated transcription (Latin):
excausa emptionie extestam̃to actiont
p̃tium ꝯsequi pot̃. ¶Siuero ex causaluctan¬
uis cãs incumdem hominẽ et incandem
rem᷑ocuie ñ posse. Hac ratione si excluob
testam̃tis eadres eid debatur. Int̃ est utrũ
rem an extimationem ex testam̃to ꝯsccut᷑¬
cͣrit. ¶ Si cadres duob legitasit. Nue cõ¬

Expanded text:
ex causa emptionis, ex testamento actione pretium consequi potest: si vero ex causa lucratvas causas in eundem hominem et in eandem rem concurrere non posse. hac ratione si ex duobus testamentis eadem res eidem debeatur, interest utrum rem an aestimationem ex testamento consecuterit. Si eadem res duobus legata sit sive co
Abbreviated transcription (Latin):
puris su succedit. ¶ Ssui quad̾ heredesi¬
deo appellantirr. quia domestici heredes
sunt. ⁊ uiuo quoq patre quodã modo dñitᷤ
tłłb sit: prima ciusi ẽ insuccesslone ube
Necessaru uero ideo dicuntur ꝙ omni
modo suic lint suit uolit tam ab intestato
qͣm ex testingohrdes fuit. ¶ S his ptõr
te. ut potius parentis quã ip̃oꝵ bonastim

Expanded text:
patris sui succedit. sed sui quidem heredes ideo appellantur quia domestici heredes sunt et vivo quoque patre quodammodo domini tuus sit, prima causa est in successione liberorum. necessarii uero ideo dicuntur, quia omni modo, siue uelint siue nolint, tam ab intestato quam ex testamento heredes fiunt. Sed his praetor te, ut potius parentis bona