comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liqui se in flumen precipitauerũt atq ibi timore
lassitudine Qui fluminis oppressi peciercunt. Nost
ad unui omnes incolumes per pauas uulneratis
ex tanti belli timore. cui hostiui nũs capitu ccccx
miliu fuiss& se ĩ castca receperunt. Cȩsat his quoᷤᷤ
in castris retinuerat discedendi potestate fecit. Illi
supplicia ctuciatusq galloꝵ ueriti quoꝵ. agros ue¬
xauerant remanere se apud eui uelle diecunt. H
Cȩsar libertater concessit. Hermanico bello confecto
multis de causis Cȩsarstatiue sibi rhenu esse transe¬
undui. Quar illa fuit iustissimo. Iuod cui uider&
german& tar facile impelli ut in gallia uenirẽt
luuis qͦ rebr eos timere uoluit cu intelligerent & pos¬
sit & ꝙ illa pars equitatus usipetu & tencateroꝵ quã
supa cõmemorauie predandi fcũmentã diq cauis
mossa transisse neq prelio inefuisse. Post fuga suot

Expanded text:
liqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, liqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et pos Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum
Abbreviated transcription (Latin):
srubo reti subito pectercici & caleritare aduetu
iestri & discesstu suoꝵ nego consilii uatensimcer¬
arma capiendi spatio dato perturbant. Copias ne adu̾¬
su hoste ducere an castra defendere anfuga saluter
petere prestaret. Quoꝵ timor fremitu & concisusi¬
gnificaretu milites nos tri pristini diei pecfidia ĩ¬
citati in castra ueruperunt. Quo loco qui celeriter
arma capere potuerunt paulisper nos tris tesis terunt
atq intercarro impedimentaq preliui commise¬
runt. At reliqua multitudo pueroꝵ mulieq nã
cui omnib suis copiis domo excesserant rhenuq
transierant passu fugere cepit. Ad quoe consectan¬
dos Cȩsar equitatu misit. Germani post egum cla¬
more audito cum in efici uiderent armis abiec¬
tis signiaq militarib relictis se ex castris eiecerũt
&ciũ ad conflũcte mosse theniq pecuenissent. Re¬
liqua fuga delperata magnonumero inefecto re¬

Expanded text:
omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neqarma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero interfecto, re
Abbreviated transcription (Latin):
pectare uõ diu hostiu copiȩ auigerentur equita
cognita gallor infirmicate quartiia apud eo
nostea uno prelio auctio essene consecuta senribat
uib ad consilia capienda nihil ipatii dandue
stimabat. His constitutuo reb & consilio dur legate
& questore cõmutato neq̃ dicm pugae inemute¬
cent ꝙpoctunis sime rer accidie ꝙ postridie cui
diei mane eade & pecfidia & simulatione usig¬
mani frequẽtib omnib principib maioribq nacu
adhubitis ad eiũ in castia uenetunt sumulut di¬
siquid possent de indũciis fallando impetrarẽt quo
sibi esur oblatoe grauius ilo rtinea uisdie iest
omneo copias ex custris eduxit equitaruꝙ quodre¬
ãti prelio pecterrieu esse existimabat. Rgmenr sub¬
sequĩ iussit acie tapłici instructa a celeti esul
nuliuitinene confecto priuo ad hostiui castra per¬
uenis: qs quid ageretur getmani sentire possent Qui

Expanded text:
expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatexpectare vero dum hostium copiae augerentur equitat et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut disi quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
nihil timentib nostris. ꝙ legati eoꝵ paulo ante a ce¬
sare discesserant atq is dieo indutups dictus erat ab
has petitur impetu facto celecit̾ nostros perturba¬
uerunt : tursur tesis tentib nostris consuecudine
sua ad pedes desiluerunt. suffossu equis compluri¬
busq nostris deiectis reliquos in fuga cõiecerunt
atq ita pecterritor egerunt ut non prius fugade¬
susterent᷑ q in conspectu agminis nostri uenissẽt
Ineo prelio ex equilib nostris interficiunt uu&
Iose in his iur fortis simus peso aquitanus amplissi¬
mo gne natus cuus auus ĩciuitate sua regnun
obtinuerat amicus a senatu nostro appellatꝰ esł
Hic cui fr̃i intercluso ab hostib auxiliu ferr& illi
expeciculo exipuit Ipserequo uuln eratõ dececti q
ad potuit fortissime restitie : Cu circũuentui at¬
accipiendas arbittabatur ab his qui perdolonea¬
per iñsidias petita pace ultro bellig intubllet

Expanded text:
nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caenihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus muaccipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent;
Abbreviated transcription (Latin):
begtuns tr qͥul inianere congressi agdipetate
onguis pragredleret᷑ orabaet: Caigid nonampetrasr¬
petrebant ut ad eor equites. qui agmen antecessussẽ
premitteret eceꝙ pugna prohiberet᷑: sibiq ut potesta¬
te faceret in ubio legatos mittendi: quoꝵ si prin¬
cĩpes ac senatus sibi ũre uirãdo fide fecusenti ea
cõdicione: que a cȩsare ferretur se usuros ostende¬
bant. Ad has res conficienda sibi tridui spatium
daret. Hec omnia Cȩsar eoder illo pertinere. arbi¬
trabatur ue tridui mora interposita equites eor
qui abessent reuerterent᷑: tñ se se non longius mili¬
bus passuui: quatuor aquationis causa ptoces sur
Eodie digie ł luc postego die: qͣ frequentis simi cõ¬
uenirent ut de eoꝵ postulatis agnosceret. inceri
ad prefector qui cui omni equieatu antecessecant
mittit: qui nunciarene ne hostes prelio lacessecẽt
Et si ipsi laces serent substinerent. quoad ipse cu ex
tandi causa ierant erans mosa non du tedierant

Expanded text:
nere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrasspetebant uti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exetandi causa ierant trans Mosam profecti nondum redierant,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ germanoꝵ consuetudo hex sit a maioribe tradica ꝗ¬
cunq bellu inferãt resistere neq deprecati. Hoc t̃i đre
uenisse inuitos eiector domosi suai gratias romani ue¬
lint posse his utiles esse amico uel sibi agros attribuant
uel patiant eos tenere : ques armis possederit. Se unis
sueius concedere: quib ne dii quide ĩmortales esse pa¬
tre possint. Peliquui qđ esse in tertis nemines quem
non supetare possint. Ad hec que iusu est Cesar respondit
Sed exicus fuit orationis sibi nulla cu his amicitian
ese possẽ siin gallia remanerẽt neq uet ese qua suan
fines tueri noñ potuerĩt. Alienos cccupare neq ulloi gal¬
lia uacare agros. qui dari prestu tantȩ multitudonga
ne iuiria possint Sed licere si uelint in obioꝵ funbu
consedere: quoꝵ sunt legati apuddse. Ede sitetioibus
iitis quecantur & auxiliui ase petant ha se cis im¬
peratuꝵ. legati hec ad suoo setelatiuros dixecunstn
re deliberata post dies M teꝑciu ad cesaie reuelurto

Expanded text:
 sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminem quem non superare possint. Ad haec Caesar quae visum est respondit; sed exitus fuit orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros:
Abbreviated transcription (Latin):
tres partes distributis imp̃edimẽta omniui legionũ¬
ad uatucai contulit. id castelli nomen est. hoc fere
est ĩ mediis eburonui finibus ubi titurius aeq cir¬
cũculeus hyemãdi cã consedetãt. hũc cui reliquis
reb locu probarat: tui ꝙ suꝑiotis añi munitiões
incegre manebant ut militu labore subleuaret:
Presidio impedimẽtis legione quartã detima re.¬
liquit unam ex his tribus : quas ptoxime scciptas
ex italia eraduxerat. Ei legioni castusq .Q Tulliũ
cicerone prefecie ducẽtosq equites atetibuit ꝑ¬
tico exercieu .i. Labienu cu legionib ttib ad
oceanu uersus in eas partes que menapios attin¬
gune proficisci iub&. Ei. Treboniui cu pari legio¬
nui nuo ad car regionem quȩ aduatucos adiãce
depopulandã mictte. Ipse cui reliquis ttib legioni-¬

Expanded text:
tres partes distributis impedimenta omnium legionutres partes distributis impedimenta omnium legionuAduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis trib
Abbreviated transcription (Latin):
consuert̃. Multi ex suis finib egressi se suaq oĩa
alienussimis credidecunt. Catauoleus rex dimĩdie
partis eburonu: qui una cu ambiorige consiliui ĩ¬
ierat ȩtace ĩã confectus cum laborei belli aut̃ fu-¬
ge ferre non posset omnib pretibus detestatus Am¬
biorigem qui eius consilii auctor fuisset: Faxo cuis
magna ĩ gallia germaniaq copia est se exaĩauit.
Segni cãdcusi exgente nuoq germanoꝵ. qui sũt
inter ebutones trẽuirosq legatos ad Cesare miserũt
ocatu ne se c̃ hostiu nũo duceret neue oĩuũ ger¬
manoꝵ : qui essent citra thenui una esse causam
indicaret ni hail se de bello cogitauisse. nulla Ambi¬
ocigi auxilia misisse. Cȩsat explorata re e queone
captiuoꝵ si qui ad eos eburones ex fuga conuenis¬
sent ad seue reducerẽt imꝑauit : si ita fecissent
fines eoꝵ se uiolatuꝵ negauit. Tui copiis in copis¬

Expanded text:
consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in
Abbreviated transcription (Latin):
ciis affecret᷑ sic magne fuie foreune or̃ militati
insteumẽto ꝙ coccũ se habehat ecepto mhedis equisp
comprehensis ip̃m effugere morte Sed hoc qͦ st
est: quod edificio crecũdato silua ue sunt fere do¬
miciliu galloꝵ. qui uitandi estus cã plecũq sil¬
uaꝵ aeq fluuiu petũt propinquitates comites fa¬
milixesq eius angusto in loco paulisper equitu no¬
stroꝵ uii substinuetũt. his pugnantib illũ in equũ
quidas ex suis inculie fugiente silue texecunt: sic
&ad subeundui peticulum & adiũtandui mltu fot-¬
tuna ualuie Ambioriꝵ an copias suas iudicione
an tpt̃ exclusus & rep̃etino equitu aduẽtu prohabi¬
tus cui teliquui exeecieu: subsequi creder& uisum
est Sed certe dimissis per agcos nuntiis sibi quẽq cõ¬
sulere uissie quoꝵ pars in arduenciã silua: pars
ĩ continẽtes paludes profugit: qui proximi oceano
fuec̃t hi in insulis sese collocauer̃t : quas estus effice

Expanded text:
erretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ latissime afinib sius uacare agros. Hacre significa¬
ei magnui niũ cuutatum sua iuĩm substinere non pos¬
se Itaq una &x parte a sucius circiter milia passuum
sexcenta agri uacare dicuntur. Ad altera parte succe¬
dunt ubii:. quoꝵ fuit ciuitas ampla atꝙ florens utq

Expanded text:
quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significaquam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut
Abbreviated transcription (Latin):
atq in eai se consuetudine adduxecunt ut locis fri-¬
p̃ꝑ exiguitãtem magna pars est corporis apecta & la¬
uaneũt in fluminibe. Mercatorib est ad eo aditus
mag̃ eo ue quȩ bello ceperint: quib uendant habeãt.
qͣs quo ulla rem ad se importari desiderent. Quinent
uimentis quib maxime galli delectantur. queq ĩpẽso
parant precio germani impoctatis his non utuncur. S
quȩ sunt apud eoe nata praua atq deformiq: hec quot¬
tidiana exercitatine sũmi ut sine labotis efficiũt . Eq̃¬
steib preliis sepe ex equis desilunt: acpedib preliantur
equosq eode remanere uestigio assuefecẽrũt: ad quo
se celetieer cuusus est recipiunt. Heq eoꝵ morib tur¬
pius quicꝙ̃ aut inertius habetur q̃ ephaippiisuti. Itaq ad
ad quẽius nostru ephippiatoꝵ equitu: ꝗuis pauci adire
ad laborer ferendu remolles cere homines atq efemina¬
ti arbierantur. Pblice maxima putant esse laudem

Expanded text:
Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigrum propter exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem
Abbreviated transcription (Latin):
focosates paucȩ ultimȩ nationes arini ep̃t confise. qđ
pacaea Morinũ Menapiiq supere̾at. quĩ in atmis es lent
neq unq ad eu legator de pace misissent arbiratus
id bellu celeriter confici posse: eo exercitu adugat. ꝗ
longe alia ratione: ac reliqui galli bellu gecere cepert
laĩ qđ intelligebant maximas nationesꝰ quȩ contendis¬
sent pulsas superatasq esse continenteq siluas ac palu¬
des habebane : eo se suaq omnia contulerunt ad quaꝵ
initiui siluaꝵ: cui cȩsar peruenis set castraq munire
institius set ineq hostio inceraiusus esset dispetsis in oꝑe

Expanded text:
Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in ope
Abbreviated transcription (Latin):
bore exant & longiore ĩtinere circũductis ne e hosta¬
ui castris conspici possent omniu oculis mencitꝙ ad
pugna intentis cereliter ad eas quasdiximus muna¬
tiones pcruener̃e atq his preruptis prius in hostiui ca¬
stris consticerunt ꝙ plene ab hio uuderi aut quid rei
gereretur cognosci posset. su uõ clamore abca parci
toriȩ accidere consueuit acrius impugnare epetint
Hostes undiq circũ uorti desperatis omnib rebus se pee
mnunitiones deiecere: & fuga salute petere intenderũt
Quos equitatus a peceis sini campis confestatus edemt¬
lib.L. nuo que ex aquieani cancabrisq cõuenst
constabat. Uix quarta paree relicta mulea noste sci
castra reccpit. Hac audita pugna marima pars aqui¬
faruȩ sese erasto dedidit ⁊ obsidesq ultro misip quatu
nuo fuerunt tarbelli Bigertiones prociani uocates
Tarusater flustrates gãites Austi gatuni dibuerates

Expanded text:
abore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostiabore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte  in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates,
Abbreviated transcription (Latin):
uoces audixentur expectari diucius non oportere
quin ad castra iretur. Cohortatus iuqr omnib c
pientib ad hostiui castra contendit. Ibi cui alĩ fosa
complerẽt. alii multis telis coniectis defensored uallo
munitionibq depellerent. Auxiliareq quibe ad pu¬
gna non multu crassus confidebat lapidib celisq
subminis crandis & ad aggeres cuspitib compotta ndt̃
pem atq opinione pugnantiu preberẽt. Ciuite ab
ostib constane ac non cimidẽ pugnaretur trelaq ex
oco superiore missa non frustra accederent equites
carciũtis hostiu cascris crasso renũciauerunt non
cades es se diligentia castra a decumana porta mon
nota sicileq aditu habere Erassus equiti pfectoo co¬
niortatus ue magnis premiis pollicitationib suos excita¬
rene quid fieti uellet ostendiȩ. Ili ut erat imperatu edus¬
tis hius cohortib que presidio castris relicte perice abl¬

Expanded text:
voces audirentur expectari diutius non oportere voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab l
Abbreviated transcription (Latin):
augeci nec cunctandu oxistimauit quii pagna de¬
certaret. Hac re ad conciliu delata: ubi om̃o ide se¬
tire intellexie ⁊ posterum diem pugnȩ consticuit fc¬
ma loce productis omnib copiis duplici acie insteue¬
ta auxiliis in media aciem collectis quid has tes con¬
silii caperent expectabat Illi & si ꝓꝑ multitudino &
uetere belli gloriam paucieatẽq nostrori se tutõ di¬
micaturos existamabant: tamen tutius esse arbitra¬
bantur obsessis iuiis commeatu intercluso sine ullo ũł¬
nere uictoria potiri. Ec si ꝑꝑ inopia rei fcumentanȩ
romani se se recipere cepissent impedict in agmune
& sub sarcinis infirmioreq animo addoriri cogitabãt
Hoc consilio probato a ducib productus romanory
copiis se se castris tenebant. Hacre perspecta: Crassus
cui sua cunctatio ac opinio timidiores hostes nosbro
milites a lacriores ad pugnandu effecisset atq oũũ

Expanded text:
augeri, non cunctandum existimavit quin pugna deaugeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium
Abbreviated transcription (Latin):
tionis conditione uteret᷑ ab Crasso impetrauit armis
eouentum erat expugnatum cognouerant legatoꝵ:
quaqua uersu dimittere conurcare obsides interse
dare copias parare ceperunt: Mutunt᷑ & ad eas ciui¬
tates legati. que sune citerioris hispaniȩ finitimȩ aꝗ¬
taniȩ. inde auꝵ ducesq accersuntur.: quoꝵ aduentu
magna cu auctoritate e magna cu hominu mul¬¬
titudine bellu gerere conantur. Duces uõ hi deligũ¬
tur. qui una cui .o. Sertorio omnes annos fuerant
sũmaq scientiam rei militaris habere existimabant᷑.
Hi consuetudine : ꝑ.R. loca capere castra munire cõ¬
meatib nostros intercludere instituunt. Quod ubi
Crassus aĩ aduertie copias suas ꝑꝑ exiguitate nõ faci¬
le diduci hostem & uagari & uias obsidere et castris
satis presidis relinquere: ob ea causa minus commode¬
frumc̃tu cõmeatiuq sibi suꝓportari. Indies hostiu nũ

Expanded text:
tionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis tionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commodefrumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum
Abbreviated transcription (Latin):
coserane secturȩ sunt. Ibi diligntia nostroei apuo
ded mibil profici posse incellexetune Legator adecas¬
su muccunt. seq eit ĩ deditionen ut recipiat pecunc
Qua re impetrata: arma tradere ussifacuĩt ato ĩ
eare atq omniu nostroꝵ in centis animis alia exꝑte
oppidi. Adiacunus: qui suma imperii tenebat ci sex¬
ceneis deuocis quos illi soldurios appellane: quors hec
conditio est ut omnib inuita cõmodis una cu hes
feuant᷑: quoꝵ se amicitiȩ dediderunt: si quid his per
uii accidat aut eande causam una ferant aut sibi
morte consciscant nec adhuc hominuu memoriare¬
pertus est quisq : qui eo interfecto cuiꝰ se amicitiȩ de¬
uouisset mori recusare. Cui his aduatũnus ccuptio¬
ner facere conacus clamore ab ea parte munitionis sb¬
lato cui ad arma milites cõcurris set: uehementerq ibi
pugnatum esset repulsus in oppidu uti tñ eade dedi-¬

Expanded text:
eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem dedi
Abbreviated transcription (Latin):
tolosa & narbona quȩ sunt cuutates galliȩ proũcie
finitime ex his regionib nominatu euocatsou soca¬
tu sines exercitu introduxit. Quius aduentu cor¬
to sontiates magnis copiis coactis equitatuq quoplu¬
rimu ualebãt i itinere agmen nostru addhorti pri¬
mum in equestre prelu comiserũt. Deinde equitatu
suo pulso atq in sequentib nostris subito pedestresao¬
pias quas in conualle in insidiis collocauerant ostẽ¬
superiorib uctoris fieti in sua iurtute totius aqui¬
canie salutem posita putarent : Nostri aut quiđs¬
ne imperatore & sine reliquis legionibo adolescen¬
culo duce esficere possent perspici cuperent. Tamen
confecti uulnerib hostes tetga uectere quor mag
rumero interfecto Crassus exitinere oppidiu sontia¬
tiu orpugnare cepit. Quib fortit resistentib uin¬
as turresq egit Ille alias ecupcione temptata alias
comiculis ad aggere uineasq actis. cuus rei sune
orge pericisimi aquitani ꝑpea qđ multis locis apud

Expanded text:
t Narbone, quae sunt civitates Galliae provinciae finitimae, ex his regionibus nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostensuperioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud
Abbreviated transcription (Latin):
pugnãde tempus dimitteret. instruc̃to exercitu ma¬
gis ut loci natura deiectuiq collis & necessitas tem¬
poris qͣ ut rei militaris racio atq ordo postulabat
Cu diuersis legionib alie alia ĩ parte hostib resiste¬
rent sepibusq densissimis ue ante demonstraiums
interiectis prospectus impediretur neq qua subsi¬
dia collocari neq quid ĩ quosparte opus esset proui
ĩsinistra parte aciei constiterane: pilis emissio cut¬
su ac lassitudine exanimatos uulneribusq confec¬
eos acebates. Nam his ea pare obuenerat. celeriter
ex loco superiore ĩ flumen compulerunt: & erã sire
conantes in secuti gladiis magna partera coꝵ im¬
peditam interfecerunt: ipsi eransire flumen nõ du¬
bitauerũt. Et in locu iniquu progressi ruesue re¬
gressos ac resistentes hostes reintegeato prelio ĩ fu¬
gam coiecerune. Ite alia in parte duȩ legiones diuerse

Expanded text:
pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu mapugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset providin sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae
Abbreviated transcription (Latin):
tem hostu nihiliar cesacis impetiu expectabant:
Sed per sequȩ uidebantur admintstiabant. Cȩsar
necessarip reb imperatis ad cohortandor milites quas
n paree fors obeulit decir̃tit: & ad legione decuenit. detim a
milites non logiore oratõe cohortatus est ꝙ uti pri¬
stine uirtucis suȩ memoria retinerene ne ꝑturba-¬
reneur aĩo: hostiumq impetu fortiter substinerent . Q¬
ꝙ non longius hostes aberant:qͣ quo telu adiici posse
prelii comĩttendi signu dedit atq in altera parte¬
Ite ipse cohortandi causa profectus pugnantib occũ¬¬
rie stemporis tanta fuit exiguitar: hostiuimq tar
paratus ad dimicandum aĩus. ut non modo ad in¬
signia accõmodanda: sed ad galeas induendas scu¬
tioq tegm̃ta detrudenda tem̃puo defuecit. Quam
quisq in parte ab oꝑe casu deuenit. quȩq prĩma si¬
gna conspexitrad hec consticiene ĩ quirendis siuc

Expanded text:
tem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, tem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis
Abbreviated transcription (Latin):
tuq ĩ nostror equite fecerunt. Hi facile pulsio atq
perturbatio incredibili celeritate ad flumen decur
te aduerso collo ad nostra castra atq eos qui ĩ oꝑe
occupati erane coneẽderune. Cȩsari oĩa uno tem
ĩ signeicum ad arma concura oporteret. Signum
tuba dandui. ab oꝑe reuocandi milites: qui paulo
longio aggetio petendi causa processerant accersẽ¬
di. acies insetuẽda milites cohottãdi. signui dandui
quaꝵ reremagna partemi tempotis breuitan& suc
cessus & incuisus hostuu impediebat. In hio difficul¬¬
tatib dueres erant subsidioiscientia atq usue mili.
tuꝙ superiorib preliis exercitati: quid ficci opor-¬
teret᷑ non minus cõmode ipsi sibi prescribere q aba-¬
liis doceri poterane:& quod ab opere singulisq legio¬
nib singulos legator Cesar discedere nisi munieis ca¬
sttio uetuerat. Si proptex peopinquitate & celerita¬

Expanded text:
tumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac tumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucute adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempoigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celerita
Abbreviated transcription (Latin):
tudine sua Cȩsar sex legiones expeditas ducebat.
PFost eas tocius exercitus impedimẽta collocarat. Iñ
duȩ legiones quȩ proxame conscripte erane to¬
tu agmen claudebant presidioq impedimentis
erant. Equites nostricũ funditorib sagutarisq
flumen trãigrestt̃ ci hostiu equitatu preliu cõ¬
mittunt. ciĩ se illi idẽ tides ĩ siluas ad suos recipẽt¬
ac rursus ex siltia ĩ nostros impetu fecert̃ n nostri lõgiꝰ
ꝗͣ que adfine porrecta ac loca aperta pertinebant ce¬
dentes insequi auderene: intetu legiones ser quȩ pͥ-¬
me uenerãt opere dimẽso castra munire cepetũt.
Vbi prima impedimenta nostri exercitus ab his qui ĩ
silua abditi latebane uisa sunt: ꝙ tempus inter eos
cõmietendi prelii conuenerat itanue intrassiluas a¬¬
cuem ordinesq constieuerãt : atq ipsi se se confirma¬
uetane. subito omnib copiis prouolauetune : impe¬

Expanded text:
tudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; tudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos recipeac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impe
Abbreviated transcription (Latin):
busq inteciectis effecerãt ut instar muci hȩ sepes
munimenta preberene : quo nõ modo non intrati. sed
ne perspici quide posset. His reb cuziter agminis nõci
impediretur non obmittẽdiusibi consiluu neciu
existimauerũt. Loci ña erat hȩcque locum nostel
castiis delegerant. collis a sũmo equaliter decluus
ad flumen sabini qđ supta nominauimus uerge¬
bat. ab eo fluĩe pari accliuitate collis nascebatur
ad uersue huic & contrarius passib cixcrt ducẽtis
infexius apertus a superiore parte siluestris: ut nõ
facile inerorsue perspici posset. Intra eas siluas ho-¬
stes ĩ occulto sese continebant. In aperto loco secundiu
flumen pauee stationes equitu uidebantur. fluũs
erat altitudo pedu airciter trui. Cesat equitatu
premisso subsequebatur om̃ib copiis. sed ratio ordo
agminis aliter se habebat ac belge ad neruios detu¬
lerane. Nam quo ad hoste appropinquabat consue¬

Expanded text:
busque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes busque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consue
Abbreviated transcription (Latin):
liquiq gallie compłes cesarem secuti una inter face-¬
rent quida ex hic ut postea ex captuus cognitu est
eoꝵ dier consuetudine itineris nostri execcitus ꝑ¬
specta noctu ad neciuo peruenerũtatihis demon¬
stearunt inter singulas legiones impedimentor
magnu nuũ intercedere neq esse quicq negocii cui
ptima legio ĩ castra uenisset reliqueq legiõnes ma¬
gnu spaciu abessent: hãc sub sarcinis adoriti qua pul¬
sa impedimẽtisq direptie futuꝵ ut reliquȩ cõnlis tere
non auderẽt. Adiuabat & eor consilius: qui re
deferebant: quod neruii antiquitus cix equitatu ni-¬
hil possent. neq .n. ad hoc tempus rei ei sfudent sed qe¬
quid possunt pedestrib ualẽt copiis: quo facilꝰ fi¬
nitimoꝵ equitatu si predandi causa ad eos ueras¬
sent impedirent. teneti arborib incisis atq infle¬
o crebrisq ĩ latitudine ramio enatis & tubis senti¬

Expanded text:
liquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter faceliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis senti
Abbreviated transcription (Latin):
feros magneq uirtutis ĩ crepitare atq ĩcusare reliqͥs
belgas: qui se .pͦ .nͦ. dedidissent pr̃iamq uictutem pr̃o¬
iecussene confumare se se neq legatos misuros neq ullã
condicione pacis accepturos. cu per eoꝵ fines ttiduiu
intfecisset inuenieba t̃ ex captiuus eoꝵ sabim flumen a
castris suir non amplius milia passuiui. x abesse trans
id flumen om̃es netiuio consedisseraduenturq ibi re¬
manoꝵ expectare una ciu attebatib & neromandis
finitimis. na hur uttisq persuaserant ut eãde fortu¬
na belli expetientur. expectari & ab his aduaticoꝵ
copias aeq esse ĩieinere mulierer.quiq ꝑetate ad
pũgna inutile esse uiderentur ĩ eu locui coniecisse:
quo ꝑꝑ paludes exercieui aditue non esset. His rebe co¬
gͥnicie exploratores centutioneq ptemittit qui lo¬
cu idoneu castris deligane. cui ex dediciciis belgis re¬

Expanded text:
feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis re
Abbreviated transcription (Latin):
gisse: Retere nõ solu bellouacos: sed & pro his hedu¬
os ut sua elementia ac mansuetudine in eor u¬
tatur: ꝙ si fecetit heduoꝵ auctoritate apudom¬
nes belgas amplificatur. quor auxiliis atq opib
siqua bella ĩciderĩt subscentare consuetiexint. Cȩ¬
sar honoria diuiciaci atq heduoꝵ. causa eos ĩ fidi re¬
ceptur. & consernaturiu diꝵ. Sed ꝙ erat ciuitas
magna inter belgas auẽte atq hominu multitu¬
dinẽ prestabat. sexcentos obsides pͥoposcit. Hio traditi
omnibq armis exoppido collatis ab eo loco ĩ finee ambi¬
a noꝵ peruenie: qui se suaq omnia sine mora dedidẽr̃t
cori ꝙ fines neruii attingebant quoꝵ deña moribued
Cesar cu quereret sic reperichat. Fullu aditu esse ad
eos mercatorib nihil pati uini reliquarq reꝵ ad luxu¬
tia pertinentiu inferri: ꝙ his reb elanguescere aĩos
coꝵ & remicei uirtutes existimarent: ese homines

Expanded text:
gisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haedugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque rerum ad luxuriam pertinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines
Abbreviated transcription (Latin):
pit exercituq inbellouacos ducit: qui cu se suaq
omnia ĩ oppidi Bratus pantuu contulissent aeq
ab eo oppido cȩsar cu exercitu ciccrtermilia passu¬¬
um quinq abesset. Omnes maiores natu exoppido
egressi manus ad cesare tendere Q uoce significae.
cẽperunese sẽ in eiꝰ fidem ac potestate uenire. neq
conera pꝰ & armis contendere. Ite cum ad oppiduu
manib suo more pacem a romanis petierunt. pro
his diuiciatus.nã post discessu belgaꝵ dimissis he¬
duoꝵ copiis ad eu reuerterat: facit uerba belloua-¬
cos omni tempore in fide atq amicitia ciuitatis
hedue fuisse impulsos a suie principib: qui dice¬
xent heduos acesare ĩseruicute cedactor os ĩ di¬
gnitates contumeli acq petferre :& ab heduis de
silii principes fuissent ꝙ intelligerent quãta ca¬
lamitatem ciuitati intulissent᷑ ĩ britania profu¬

Expanded text:
pit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque pit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire neque contra ro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defsilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profu