comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re ad id ip̃m Ambiorigem micti
solitus hos ambiorix sic allo¬
quit᷑ Ego inq̃t cesari pro suis
ĩme meritis multũ debere pro¬
fiteor lppẽ nam menum oũn eo
qd̾ uicuus meis pende̾ soleo ta¬
meũ filiũ ac nepotem quos ilłi es¬
siduz sub nonĩe habebant in uĩ¬
culis remisit Nuc̃ ergo quod ille¬
de oppugnatõne castroꝵ accidit
non meo consilio s prĩe imꝑio
gestũ est Quicquid feci contra
ce sarẽ toactus feci ita enĩ sũ dũs
ut nõ plus ego in ppłm ꝙͣ in me
pplõ meus possit Neqz uero ip̃a
hoc ciuitas ex se facit S coacto
similit Quo cogente si querit᷑
consilio c̾te oĩm galliaꝵ Cui
qm̃ obstare nõ possit in uita cõ¬
senciat Est eñ ne quid igno¬
tũ uobis paciar quod uos tan¬
gat ꝯsiliũ publictũ hac in re
tants oĩm consensu ut ne unꝰ
quidez distrepet Sidma est
ut hiberna omiã Romanorum
uno bẽpore oppugnent᷑ ut suis
quisiiz ꝑiculis occupatus aluis

Expanded text:
re ad ipsum Ambiorigem mitti re ad ipsum Ambiorigem mitti solitus. Hos Ambiorix sic alloquitur: Ego, inquit, Cesari pro suis in me meritis multum debere profiteor. Ipse, nam memini, omni eo, quod vicinis meis pendere soleo, trmeum filium ac nepotem, quos illi obsidum sub nomine habebant in vinculis, remisit. Nunc ergo quod de oppugnatione castrorum accidit, non meo consilio, sed patrie imperio gestum est. Quidquid feci contra Cesarem, coactus feci. Ita enim sum dominus, ut non plus ego in populum, quam in me populus meus possit. Neque vero hec ipsa civitas ex se facit, sed coacta ab aliis. Quo cogente, si queritur: concilio certe omnium Galliarum; cui quoniam obstare non possit, invita consentiat. Est enim, ne quid ignotum vobis patiar, quod vos tangat, consilium publicum hac in re, tanto omnium consensu, ut ne unus quidem discrepet. Summa est, ut hiberna omnia Romanorum uno tempore oppugnentur, ut suis quisque periculis occupatus aliis
Abbreviated transcription (Latin):
lidissinus uc pessinus sinulqz Ca¬
ua luis uir implicior imꝑabaut
Sed ambrorix ocioso ut sepe acci¬
dit collega negocia publica be¬
ti la bat ambo tamẽ uemẽtib le¬
gatis obuu processerũt et fuimẽ¬
ta et que usui essent le gioni cõ¬
nehi curauerũt. S ut sũt mobi¬
lia quorũdã hom̃ ingenia mox
acceptis nũcũs Indĩci omaris tre¬
nerensis qui cesarez et Romanos
oderat ab obsequio ad Rebellionẽ
instigatis et suũ in ꝓpositũ ad¬
ductis iam a parte mimicias
ex̾cere ausi romains calonib cir¬
cũuentis qiͣ magne prelio uit¬
tores protinꝰ ad castra prodeut̃
oppugnanda Quib egregie nõ
Defensis mõ sed emissu equitũ
uictis hostib ac repulsis Ambio¬
rix uincendi spe p̾uatus ad fallã¬
di spem cõuersus exclamat ut
sibi aliqui ad colloquũ micte̾nt᷑
esse eñ que de rebus corbz lo¬
qui uelit posse litẽ colloquio
diffuuri anctũtur duo roma¬
mis unus alter hispanꝰ a cesa¬

Expanded text:
lidissimus ac pessimus, simulque Calidissimus ac pessimus, simulque Caruolcus, vir simplicior, imperabant; sed Ambiorix, otioso, ut sepe accidit, collega negotia publica ventilabat. Ambo tamen, venientibus legatis, obvii processerunt, et frumenta et, que usui legioni essent, convehi curaverunt. Sed, ut sunt mobilia quorumdam hominum ingenia, mox acceptis nuntiis Indiciomari Treverensis, qui Cesarem et Romanos oderat, ab obsequio ad rebellionem instigatis et suum in propositum adductis, iam aperte inimicitias exercere ausi, romanis calonibus circumventis, quasi magno prelio victores protinus ad castra prodeunt oppugnanda. Quibus egregie non defensis modo, sed emissu equitum victis hostibus ac repulsis, Ambiorix vincendi spe privatus, ad fallendi spem conversus exclamat, ut sibi aliqui ad colloquium mitterentur; esse enim, que de rebus communibus loqui velit: posse litem colloquio diffiniri. Mittuntur duo, romanus unus, alter hispanus, a Cesa
Abbreviated transcription (Latin):
ait se imparẽ fateret᷑. suo blan¬
It uero parũyer hesit
prosperitatis nipetus
ce saree erat es forte anno ꝓpter
celi ariditatẽ frumẽti preter solitu
moxia Ea res cesari ꝑsuasit ut
legiones ꝑ hberna distraheret
Ne ꝯmiẽte urbem unã aut alterã
pregrauerẽt Que distracio rei¬
ac dissipat Erant quidez le¬
giones preter unã ꝙͣ mus abi¬
nice se mẽte om̃s tñ intͣ centũ
nulia passuũ ut si ncãtas in¬
grueret possi altera alteri ꝯpẽ
ferre haud sane difficile uĩ¬
derẽtur et preerant singulis
legionib singuli legati oem̃
ex om̃ib transpadauã legionẽ
in Eburones mictens cũ quĩq
cohortib duos illi quorũ ĩprete¬
dentib mencio est hĩta Quĩ¬
tũ tituriũ sabinũ et luciũ lrũ¬
culeũ coctã legatos actribuit for¬
te Ideoqz aut minꝰ noue fide¬
ret legiom aut suspectũ hrẽt
fidem genciũ illarũ renũ iuter
mosam qz Degẽciũ Quibus tuc̃
in locis Ambiorix uir quida ca¬

Expanded text:
ait, se imparem fateretur suo blan vero parumper hesit prosperitatis impetus cesaree. Erat eo forte anno propter celi ariditatem frumenti preter solitum inopia. Ea res Cesari persuasit, ut legiones per hiberna distraheret, ne coniuncte urbem unam aut alteram pregravarent. Que distractio reiac dissipat. Erant quidem legiones preter unam, quamvis ab invicem seiuncte, omnes tamen intra centum millia passuum, ut, si necessitas ingrueret, posse altera alteri opem ferre haud sane difficile viderentur, et preerant singulis legionibus singuli legati. Unam ex omnibus transpadanam legionem in Eburones mittens cum quinque cohortibus duos illi, quorum in precedentibus mentio est habita, Quintum Titurium Sabinum et Lucium Arunculeium Cottam legatos attribuit, forte ideo, quod minus fideret nove legioni, aut suspectam haberet fidem gentium illarum Rhenum inter Mosamque degentium; quibus tunc in locis Ambiorix, vir quidem ca
Abbreviated transcription (Latin):
sic et ꝓpositi successores omnes
quos poterant ꝯcitantes ambio¬
rigez iam romains stelere suo
inuusũ sibi sociãt Senciens re¬
sar seuones cũ carmitib qui¬
rasse germanos in uellũ a
treueris excitari multos iã
ropulos esse in armis et fer¬
uere cuncta tumulub nichil
differendũ existimãs aute
hiemis finẽ et añ oĩm opinionẽ
fines hostiũ inprouisus ag¬
gredit. et in nulluõ eis delibe¬
raudi at cõuemendi spaciũ relĩ¬
quens late onnã populatur et
predia nulitibz permissa multos
hostiu datis obsidib dedicionẽ
recepit tũ qiͣ nichil egisset in
hiberna reuertitur Inde neris
nicio gallie conciliũ incidit Eq̃¬
uenerũt om̃s preter treueros Se
nones et carmntes horũ ille cõtu

Expanded text:
sic et propositi successores, omnes, sic et propositi successores, omnes, quos poterant, concitantes Ambiorigem iam Romanis scelere suo invisum sibi sociant. Sentiens Cesar Senones cum Carnutibus coniurasse, Germanos in bellum a Treveris excitari, multos iam populos esse in armis, et fervere cuncta tumultibus, nichil differendum existimans, ante hiemis finem et omnium opinionem, fines hostium improvisus aggreditur, et nullum eis deliberandi aut conveniendi spatium relinquens late omnia populatur, et, preda militibus permissa, multos hostium datis obsidibus in deditionem recipit; tum, quasi nichil egisset, in hiberna revertitur. Inde veris initio Gallie concilium indicit: convenerunt omnes, preter Treveros et Senones et Carnutes. Horum
Abbreviated transcription (Latin):
gus effusa Eburones ppłĩq ali
qui indicioniari hortatu corerãt
et in armis erant t̾riti dilabũt᷑
Et ex illo aligmdiu pacacior
gallia romaiis diuib fuit¬
eq his tamẽ fisus ce
sar et gallorũ mores
cogitabat Itaq et dilectus
uouos per le gatos huĩt et ope guey
põpei magn pro consulis cuii
ea tempestate potencia rome ĩ¬
gens erat tunc quidẽ generi
et amici sui tanti mox futuri
hostis obtiuit ut res sibi legio¬
nes añ hiomiis exitũ adderẽt᷑
et tohortes que cũ titurio ꝑie¬
rant dupplicarent᷑. dices ꝙ
Ueussimũ exat nõ in puõ modo
s in om̃e tempus expedire rei
publice per suasum et gallie
et mũdo tanta esse uires yta¬
lie ut nõ solum dap̃na bellis
accepta subito restaurari s
copie etiã dupplicari possent
y ip̃e tũc et breuitate horĩs et
magnitudine copiarũ liquido
uotu fecit et Iudicioniari q̃dẽ
morte galliaꝵ re bellio nõ quie¬
ut propĩqui euis et imperii

Expanded text:
gus effusa, Eburones populique alii, gus effusa, Eburones populique alii, qui Indiciomari hortatu coierant et in armis erant, territi dilabuntur; et ex illo aliquandiu pacatior Gallia romanis ducibus fuite his tamen fisus Cesar, et Gallorum mores cogitabat. Itaque et dilectus novos per legatos habuit, et ope Gnei Pompeii Magni proconsulis, cuius ea tempestate potentia Rome ingens erat, tunc quidem generi et amici sui, tanti mox futuri hostis, obtinuit, ut tres sibi legiones ante hiemis exitum adderentur, et cohortes, que cum Titurio perierant, duplicarentur, dicens quod verissimum erat non in presens modo, sed in omne tempus expedire rei publice persuasum esse, et Gallie et mundo tantas esse vires Italie, ut non solum damna bellis accepta subito restaurari, sed copie etiam duplicari possent; quod ipse tunc et brevitate temporis et magnitudine copiarum liquido notum fecit. Et Indiciomari quidem morte Galliarum rebellio non quievit. Propinqui eius, ut imperii,
Abbreviated transcription (Latin):
lite ĩpẽ etiã indiciomarus
ex morte reu̾tit᷑ et insultat
castris intraq uallũ tella ia¬
cũdtur a suis et cõtemissume
romani nuilites altis uorib
ad preliũ euocantur Obstu¬
tubuentes tandez ad uesperam ut
solebant stando fessi sparsim abeunt
Quos ubi late effusos labienus
uidit subito patefactis castrorũ
portis eiũꝑe equitatũ iuhet pre¬
sagiens q ꝙ accidit Nemo ĩ quit
aliquẽ feriat donec indicio marus
interfectus sit, ne forte alios fe¬
riendo ille spaciũ habeat euadẽ¬
di tũ p̾mia interficientib ꝓponit
intẽtia mox ogressis equitib
electorũ peditum submictit au¬
uilia ut inssi erant facĩt In¬
opia reꝑculsis ac fugiẽtib hostib
ex adu̾so aut in unũ intentis
oĩb in medio fliũs alueo Indicio¬
marꝰ circũnentus occidit̾. capud
tiũthũ labieno reportatũ est
Huit in ceteros factus est impetꝰ
ac pluriinis interfectis sero red¬
duũ in castra re ut erat in uul¬

Expanded text:
luce, ipse etiam Indiciomarus luce, ipse etiam Indiciomarus ex more revertitur et insultat castris, intraque vallum tela iaciuntur a suis, et contemptissime romani milites altis vocibus ad prelium evocantur. Obstil hostibus tribuentes, tandem ad vesperam, ut solebant, stando fessi sparsim abeunt. Quos ubi late effusos Labienus vidit, subito patefactis castrorum portis, erumpere equitatum iubet, presagiensque quod accidit: Nemo, inquit, aliquem feriat, donec Indiciomarus interfectus sit, ne forte alios feriendo ille spatium habeat evadendi. Tum premia interficientibus proponit ingentia; mox, egressis equitibus, electorum peditum submittit auxilia. Ut iussi erant, faciunt. Inopina re perculsis ac fugientibus hostibus, ex adverso autem in unum intentis omnibus, in medio fluminis alveo Indiciomarus circumventus occiditur; caput truncum Labieno reportatum est. Hinc in ceteros factus est impetus, ac, plurimis interfectis, sero reditum in castra. Re, ut erat, in vul
Abbreviated transcription (Latin):
Sic roualio celebrato et auxilus
hõt̾m atq equorũ et fiuituus
collectis gallie ꝙ om̃is exulib
ac dampnatis ad se blanda
prete allectis et spe uberi per¬
Renno ad ĩuadenda labiẽ castra¬
progredit᷑. Ille autẽ ut horĩ in¬
chil iguorabat sit nl peuitꝰ
oĩm metuebat et situ et muma¬
mine loci fisus querebat tamẽ
ardemissimo hosti qua nocẽdi
se offerret occasio In hoc unũ
intentus Cingetorigem et ain¬
cos alios nũtus solicitat ut ad
certũ diem sibi quãto ualeat̃
equitatu ad suit Parere pariũ
qũe inrerea iuditio marus nũc
in expugnabilẽ loci suũ ĩ tuẽs
mut̃ miuas et nuc̃ tella iatiẽs
in dies propĩquius castris ob¬
equitat et labienus in castris se¬
se tõtines maiorẽ cotidie metũ
fingit magisq et magis hosti¬
um crestit audacia Donec intio¬
missus clanculũ equiub in tẽ¬
pesta nocte et re sũmo studio
suppressa ut nec stiri nec ullis
undicũs poss intelligi reuersa

Expanded text:
Sic concilio celebrato et auxiliis Sic concilio celebrato et auxiliis hominum atque equorum a finitimis recollectis Gallieque omnis exulibus ac damnatis ad se blanda prece allectis et spe uberi premiorum, ad invadenda Labieprogreditur. Ille autem, ut horum nichil ignorabat, sic nil penitus omnium metuebat, et situ et munimine loci confisus; querebat tamen, ardentissimo hosti si qua nocendi se offerret occasio. In hoc unum intentus Cingetorigem et amicos alios nuntiis sollicitat, ut ad certum diem sibi, quanto valeant, equitatu adsint. Parere parant omnes. Interea Iudiciomarus nunc inexpugnabilem loci situm intuens, nunc minas, nunc tela iaciens in dies propinquius castris obequitat, et Labienus in castris sese continens maiorem quotidie metum fugit. Magis atque magis crescit hostium audacia, donec intromissis clanculum equitibus intempesta nocte et re summo studio suppressa, ut nec sciri nec ullis indiciis posset intelligi, reversa
Abbreviated transcription (Latin):
tendo magua partem Romami ex¬
citus int̾fectã et suꝑstites metu
senuiamines assyendo neq bñ
aut mendacus aut promissis
mouere aiõs potuerũt memo¬
res arionisti et bellorũ cũ Roma¬
nis infelicit expertorũ destitu¬
tus Indiciomarus a germanis
ad gallica se conũtit auxilia
et tñ ualuit audacia ut nom
atq opinionẽ magnammitatis
arriꝑet atq ideo ad eũ legati
oñ gentiũ huic inde ꝯcurrerẽt
et ip̃e fretus hac fiducia ꝯsiliũ
indiceret quod armatũ appella¬
bant ad quod armati om̃s pu¬
beres cõuenrrẽt et uenisse nom¬
Isimũ capitale erat In eo cõtilio
mier multa Cingetorigem adu̾¬
bonis hostem publicũ demĩciat
ip cesarẽ sequeret᷑. huic edicir
It̾um se ad Senones et Carmi¬
res urbes qz alias a quib expe¬
titus atq ex pectatus sic trãsi¬
turũ nõ per Remorũ fines eosq
gnaturã castra labiem que bi¬
tua essent et quid in hu exẽ¬
quendi fco opus sit exponit

Expanded text:
tendo, magnam partem romani extendo, magnam partem romani exercitus interfectam et superstites metu semianimes asserendo. Nec tamen aut mendaciis aut promissis movere animos potuerunt, memores Ariovisti et bellorum cum Romanis infeliciter expertorum. Destitutus Indiciomarus a Germanis ad gallica se convertit auxilia, et tantum valuit audacia, ut nomen atque opinionem magnanimitatis arriperet, atque ideo ad eum legati omnium gentium hinc inde concurrerent, et ipse fretus hac fiducia concilium indiceret, quod armatum appellabant, ad quod armati omnes puberes convenirent, et venisse novissimum capitale erat. In eo concilio inter multa Cingetorigem, advem, hostem publicum denuntiat, quod Cesarem sequeretur. Hinc edicit iturum se ad Senones et Carnutes urbesque alias, a quibus expetitus atque expectatus sit; transiturum vero per Remorum fines eosque gnaturum castra Labieni, que vicina essent, et quid in eis exequendis facto opus sit exponit.
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq is fuge presidio mortis ꝑi¬
culũ euasisset persecuti suis eũ
finib expulerut Cũ autẽ suꝑ
his excusatũ legatos ad resarẽ
misissẽt atq ip̃e senatũ cunitatis
ad se ueniie p̾cepiss nimine pa¬
ruerũt Tanda om̃ib nouandoꝵ¬
rerũ cupiditas erat ut nichil eis
ad rebellandũ preter ducẽ de fuisse
Uideret᷑. qui ubi affuit mox emer¬
sit occultata rebellio Sic apinio
ĩ neterata p̾ualuerat qua in re¬
b bellicis galli om̃ib se gẽtib
p̾ferebaĩ et p̾ferendi ẽẽ ab alus
ciedebant᷑. ut romanorũ imꝑio
subesse pudenduz sibi et muser
indicarent et om̃s penitus aut
rebelles cesori fuerent aut sus¬
pecti preter remos dũ taxat atq
Eduos ques ille sũmo semꝑ
habuerat in honore p̾ncixes re¬
bellionũ multi exant nũ quos
Iudiciomarus treneriq magnũ
sibi locũ singulari quada aĩo¬
sitate p̾sumpssant legatos trans
ehenũ mictendo peccuiãs promit¬

Expanded text:
quumque is fuge presidio mortis periquumque is fuge presidio mortis periculum evasisset, persecuti suis eum finibus expulerunt; quum autem super his excusatum legatos ad Cesarem misissent, atque ipse senatum civitatis ad se venire precepisset, minime paruerurerum erat, ut nichil eis ad rebellandum preter ducem defuisse videretur; qui ubi affuit, mox emersit occulta rebellio. Sic opinio inveterata prevaluerat, qua in rebus bellicis Galli omnibus se gentibus preferebant, et preferendi esse ab aliis credebantur, ut Romanorum imperio subesse pudendum sibi ac miserum iudicarent, et omnes penitus aut rebelles Cesari fierent aut suspecti, preter Remos dumtaxat atque Eduos, quos ille semper summo habuerat in honore. Principes rebellionum multi erant, inter quos Indiciomarus Treverique magnum sibi locum singulari quadam animositate presumpserant, legatos trans Rhenum mittendo, pecunias promit
Abbreviated transcription (Latin):
legatos et exploratores undiqz
destinarz per quos statũ ac
proposuũ cunitatũ nosteret tã¬
ti et tam trebri motus galliaꝵ
dñn ferebant᷑. et clandestina se¬
pe consilia et nocturna etiã
in siluis habere colloquia et
ad sũmã pacati pene nichil
audiebat᷑. Inc̾cetera lucius
rosuis qui bercie decime p̾erat
legiom nũcianit copias ĩ gẽ¬
bes gallorũ ad oppugnãda eiꝰ
castra ueniẽtes accepta uicto¬
ris sue fama subito fugiẽtib
sunles abusse Quib cesar indi¬
cis unũ erga se animũ galliaru
luce clarus intelligens Nlon tñ
desistit euocatis ad se p̾ncipib
hos blandiciis et hos minis agre
dit̾. qnͣtu quiuit in obsequio re¬
tinere id q illi cõtimiũ hiemale
studiũ fuit Senones quorũ nt̃
oms et fama et auctoritas ma¬
gna erat Cuuariũ quẽdam ali¬
bi Canariũ ĩueno stirpis regie
quẽ cesar illus regem dedat̾ pu¬
blito De consensu occide̾ uoluerĩt

Expanded text:
et legatos et exploratores undique et legatos et exploratores undique destinaret, per quos statum ac propositum civitatum nosceret: tanti et tam crebri motus Galliarum omnium ferebantur, et clandestina sepe concilia, et nocturna etiam in silvis habere colloquia, et ad summam pacati pene nichil audiebatur. Inter cetera Lucius Roscius, qui tertiedecime preerat legioni, nuntiavit copias ingentes Gallorum ad oppugnanda eius castra venientes, accepta victorie sue fama, subito fugientibus similes abiisse. Quibus Cesar indiciis unum erga se animum Galliarum luce clarius intelligens non tamen destitit, evocatis ad se principibus, hos blanditiis et hos minis, quantum quivit, in obsequio retinere, idque illi continuum hiemale studium fuit. Senones, quorum inter omnes et fama et auctoritas magna erat, Cavarium quemdam, alibi Cavarinum invento, stirpis regie, quem Cesar illis regem dederat, publico de consensu occidere voluerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
tute res gesta esset agnouit
et cireronẽ et legionẽ ergo di¬
gus laudib ꝯcelebrant tentu¬
riones nonuiãtim et trbuuds
nulitũ ut ruiꝰqz uertus atq
oꝑacio merebant᷑. Postero dic
concione ad uocata ꝯfirmat
suorum aiõs solaturq suꝑ dap̃no
fiande hostis et legati tẽmerita¬
te sustepto ostendeus celitũ fa¬
uore et uirtute militũ illus
malis artibz quesite uictorie
haud longenã fuisse lericiã ꝯse¬
quens eẽ ut net eis diutur
mor sit ¶ Huiꝰ fama uictorie
ad labienũ tanta belocitate ꝑla¬
ta est ꝙ cũ hora diei noua pu¬
guatũ ess aute mediã noctem
remi ad castrorũ portas q̃ sexa¬
ginta passuũ milib ab erant
iubilantes uicisse cesarem nĩ¬
ciarẽt Quare lacius uulgata
indicio marus cui castra labiẽ
in castrũ adoriu proposuũ erat
cũ om̃ĩb suis noctu abiir treue¬
rimqz repeciit Ce sar in hiber¬
na concessit nullũ tũ in eis
ociosum diẽ agens q̃n colidie

Expanded text:
tute gesta esset, agnovit. tute gesta esset, agnovit. Et Ciceronem et legionem ergo dignis laudibus concelebrans, centuriones nominatim et tribunos militum, ut cuiusque virtus atque operatio merebantur, postero die concione advocata, confirmat suorum animos solaturque super damno fraude hostis et legati temeritate suscepto, ostendens celitum favore et virtute militum illius malis artibus quesite victorie haud longevam fuisse letitiam; consequens esse, ut nec eis diuturnior dolor sit. Huius fama victorie ad Labienum tanta velocitate perlata est, quod, quum hora diei nona pugnatum esset, ante mediam noctem Remi ad castrorum portas; que sexaginta passuum millibus aberant, iubilantes Cesarem vicisse nuntiarent. Qua re latius vulgata, Indiciomarus, cui castra Labieni in crastinum adoriri propositum erat, cum omnibus suis noctu abiit Treverimque repetiit. Cesar in hiberna concessit, nullum tamen in eis otiosum diem agens, quin quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
ab ĩirem seꝑabant᷑ urgente¬
unt et castra telis pͥmũ mox
et manb ĩ badunt et eo usq
ꝯtentus excreuerat ut p̾cones
circũ astra dimicterẽt qui et
gallis et Romains edicerẽt eque
licitũ utrisq ad se si beluit añ
horã terciã siue ꝑitulo trãsire
post eã horã non licere Cesar
ut aiãdueitit sic esse onña a¬
pud hostes ut optauãt signo
dato subito castris erũpens
sua cu ꝯtẽptibili pancitate
multitudine illã insollentem
et confidenciã obstupentẽ mira¬
culo eruptionis agredit᷑. om̃s
in fugã uertit occiditq qmͣ plu¬
rimos atqz exarmaiit multo
pluries occisurus insi profugos
nisequi siluis de more trarum
ac paludib uetaret᷑. Cexto itan
progressus itin̾e̾ eodem die sal¬
uis suis om̃ib ad ciceronis hi¬
berna ꝑueniut turres quas ĩ
circuitu erexerãt atq oꝑa hostiũ
nuratus Inuemesq enulitib
legionis illius bix Decimũ ꝙͣq¬

Expanded text:
ab iab iunt, et castra primum telis, mox et manibus invadunt; et eo usque contemptus excreverat, ut precones circum castra dimitterent, qui et Gallis et Romanis edicerent eque licitum utrisque ad se, si velint, ante horam tertiam sine periculo transire, post eam horam non licere. Cesar, ubi animadvertit sic esse omnia apud hostes, ut optaverat, signo dato, subito castris erumpens sua cum contemptibili paucitate multitudinem illam insolentem, et confidentiam obstupentem miraculo eruptionis aggreditur. Omnes in fugam vertit occiditque quamplurimos atque exarmavit, multo plures occisurus, nisi profugos insequi silvis de more terrarum ac paludibus vetaretur. Cepto itaque progressus itinere, eodem die, salvis suis omnibus, ad Ciceronis hiberna pervenit. Turres, quas in circuitu erexerant, atque opera hostium miratus inveniensque e militibus legionis illius vix decimum
Abbreviated transcription (Latin):
mo ꝑiculosum et citerone le¬
berato Dilacionẽ tutã ratus sub¬
stitit et locis ydoueis castramẽ¬
tatus est qnͣtis quuit augustus
id agens ut sic hostib ꝯtemxtũ
sue pancitatis obiceret Erant
eñ uere panci uix seꝑtem nilia
s̃ unoiũ et impedimẽtis dimissis
uidebant᷑. etiã panciores et arte
Ducis effectũ erat ut paucissi¬
nni uĩderent᷑ tantus demq cõ¬
temptus fuit ut mane proxiõ ad
castra hostes accederẽt Cesar uero
equitatũ parũ ꝑ prelio expertus
qiͣ trepidaut̃ in castra retraheret
et portas claudi et castra undiq
cõmum multa cũ stim lãcõne me¬
tus imꝑaret tantoq em̃ tãq
Iuicto erat aĩo ut de tãta hosti¬
um multrtudine iul tinieret
insi ne preliũ detractarẽt de¬
tuebat fuga ĩimitorũ Illi uero
ꝯspicientes que apud romanos
gerebant᷑. et formidinẽ arbitra¬
ti ⁊ loco ubi ꝯstiterãt alciore
Destendut et trãsmisso riuo quo

Expanded text:
mo periculosum et, Cicerone limo periculosum et, Cicerone liberato, dilationem tutam ratus substitit, et locis idoneis castrametatus est quantis quivit angustiis, id agens, ut sic hostibus contemptum sue paucitatis obiceret. Erant enim vere pauci, vix septem millia, sed virorum, et, impedimentis dimissis, videbantur etiam pauciores, et arte ducis effectum erat ut paucissimi viderentur. Tantus denique contemptus fuit, ut mane proximo ad castra hostes accederent. Cesar vero equitatum parumper prelio expertus, quasi trepidanter in castra retraheret et portas claudi et castra undique communiri multa cum simulatione metus imperaret. Tanto enim tamque invicto erat animo, ut de tanta hostium multitudine nil timeret, nisi ne prelium detrectarent. Detuebat fugam inimicorum. Illi vero conspicientes que apud Romanos gerebantur, et formidinem arbitrati, e loco ubi constiterant altiore descendunt, et transmisso rivo, quo
Abbreviated transcription (Latin):
accedere meturis ut nissus erat
lrãs iaculatur Ille caũ quẽdam
Iturrim ĩ ciderũt neq aqnoꝙͣ ãte
a quodã milite Detrahũtur et
ad ipm cui ĩ itupte erant citerõnẽ
perlate atq in consilio nulitum
recitate a Iagna om̃s fiducia et
gaudio repleuere Erat nũt ꝑ
intelligi stripta hĩs grecis huc
suã Ego iã cũ legionib uer
arripui ꝯfestuq adero tu unr¬
tutẽ tua ut p̾stina retineas
queso Accessit ad eã spẽ fun
ab ea parte prospectus q̃ uenturꝰ
erat cesar et uillarũ intendiã
signa ꝓpĩquãtiũ legionũ galli
de aduentu hostiũ ab explora¬
torb edocti omissa obsidione ca¬
strorũ ueniẽtib obiuã xint Qd̾
ut ricero intellexit eñ ip̃ qui
caute ꝑgat hostes em̃ om̃s se
tum de contentis in eisdem ad¬
monet iubet fortibz esse aĩs et
ad p̾ui ꝑactis p̾mo mane ca¬
stra mouet et quatuor milia
passuũ progressus hostem uidet
quẽ repẽte agredi loco iniquissi¬

Expanded text:
accedere metuens, ut iussus erat, accedere metuens, ut iussus erat, literas iaculatur. Ille casu quamdam in turrim inciderunt, neque a quoquam ante a quodam milite detrahuntur et ad ipsum, cui inscripte erant, Ciceronem perlate atque in concilio militum recitate magna omnes fiducia et gaudio replevere. Erat autem intelligi, scripta literis grecis hac sententia: Ego iam cum legionibus iter arripui confestimque adero: tu virtutem pristinam ut retineas queso. Accessit ad spem fumus ex ea parte prospectus, qua venturus erat Cesar, et villarum incendia, signa propinquantium legionum. Galli de adventu hostium ab exploratoribus edocti, omissa obsidione castrorum, venientibus obviam eunt. Quod ut Cicero intellexit, eum ipsum, qui caute peragat; hostes enim omnes, se tis, exercitum de contentis in eisdem admonet; iubet fortibus esse animis et ad prelium paratis. Primo mane castra movet, et ad quatuor millia passuum progressus hostem videt, quem repente aggredi loco iniquissi
Abbreviated transcription (Latin):
gius p̾mus promissis hãs ia¬
tulo insertas gallus nõ suspec¬
tus gallis tulit ad resars̃ Qui
ut erant rebus cognitis legiones
sibi om̃s expectandas nõ existi¬
mans ne mora ꝑiculũ alatura
ess euocatis proxinis sacuis
Duxit cito cũ pancis ꝙͣ tarde
cũ multis proficisti cõnenert
qui uocati erant dius labieno
stripserat ut si rei publue como¬
do posset ad se ueniret Ille res¬
cupsit legionis et legatorũ ce¬
De sublatos aiõs hostiũ et oc̃m
potencia treuerorũ ad tua nu¬
lia passuũ in armis esse si
decrdat in hoc statu nõ profec¬
tionẽ s fuga pocius uisũ in
nec preterea suũ iter uncare pe¬
riculo Cesar ꝙͣͣuis ad paucos
redactus legati tamẽ consiliũ
rat in itm̾e audiit qnͣto apud ci¬
teronẽ in distrimẽ res essent
Illuis ergo sollicitus gallũ eq̃te
Et si castra ingredi neq̃at alli¬
gatas iatulo intra uallũ iaciat
paret ille et ad castra cũ ueniss

Expanded text:
gnis premiis promissis literas iagnis premiis promissis literas iaculo insertas Gallus non suspectus Gallis tulit ad Cesarem. Qui, ut erant, rebus cognitis, legiones sibi omnes expectandas non existimans, ne mora periculum allatura esset, evocatis proximis, satius duxit cito cum paucis, quam tarde cum multis, proficisci. Convenerunt, qui evocati erant, omnes. Labieno scripserat, ut, si reipublice commodo posset, ad se veniret. Ille rescripsit legionis et legatorum cede sublatos animos hostium, et omnem potentiam Treverorum ad tria millia passuum in armis esse: si discedat hoc in statu, non profectionem, sed fugam potius visum iri, nec preterea suum iter vacare periculo. Cesar, quamvis ad paucos redactus, legati tamen consilium rat, in itinere audit, quanto apud Ciceronem in discrimine res essent. Illius ergo sollicitus gallum equiteet, si castra ingredi nequeat, alligatas iaculo intra vallum iaciat. Paret ille, et, quum ad castra venisset,
Abbreviated transcription (Latin):
reflectenti obstabat Sit ipli¬
cituz hostes p̾mũt Emulus ad¬
nuat et fert illi quã odisse cõ¬
sueuerat auxiliũ In hunc pͥmo
omisso tota acies ruit ipẽ stricto
gladio seq et illũ protegens
uno hostiũ occiso parũq alios
sub mouerat ded dũ arde̾tiꝰ
Ĩ uehitur eloco alciore exridit
Cui cõfest̃ĩ pullo affiui et si¬
nulit̃ tircũnentũ emanib ho¬
stiũ expeditus et nudato iã
gladio metuendus eripiut
Sit illesi ambo ad suos mul¬
tis hostiũ cesis et ad huc ãbi¬
gualitate uirtutis enasere ¶ Le¬
terum ꝙͣto in dies durior obsidio
et uulnerib interiore nulicia
afflicta de crestebat nũs de fen¬
sorũ atq hostiu augebat᷑. tãto
cicero actencius cogitabat De
statu rerũ ñtios ad cesarẽ desti¬
nare quorũ aliqui in hostiũ ma¬
nus lapsi et sus oculis suorũ
cudelib supplicus inter fecti re¬
liguos merito terrore ꝯpleuerãt
Inuẽtus est tandẽ seruus unꝰ
ex gallia qui libertate et ma¬

Expanded text:
ic implicitum hostes premunt, emulus adiuvat fertque illi, quem odisse consueverat, auxilium. In hunc, primo omisso, tota acies ruit. Ipse stricto gladio seque et illum protegens, uno hostium occiso, parumper alios submoverat, sed dum ardentius invehitur, e loco altiore excidit. Cui confestim Pullo affuit, et similiter circumventum e manibus hostium expeditus et nudato iam gladio metuendus eripuit. Sic illesi ambo ad suos, multis hostium cesis, et adhuc ambigua lite virtutis evasere. Ceterum quanto in dies durior obsidio et vulneribus interiore militia afflicta decrescebat numerus defensorum atque hostium augebatur, tanto Cicero attentius cogitabat de statu rerum nuntios ad Cesarem destinare, quorum aliqui in manus hostium lapsi et sub oculis suorum crudelibus suppliciis interfecti reliquos merito terrore compleverant. Inventus est tandem servus unus ex Gallia, qui libertate et ma
Abbreviated transcription (Latin):
ut int̾useti De serta itacione quã
Deffendebat hostes nutu frontis
ac berbis ad introitũ i̾intarent
neqz otuo qui introire p̾sumoret
nuẽtus est aliquis ¶ Erat
forciũ quorũ nũme iu quidẽ p̃¬
cereũda uidet᷑. historia alteri ti¬
tus pullo lucius rorenꝰ alteri no¬
mẽ fuit his ꝓpetuũ int̾ se de
uirtute exut ac suꝑioritate rerta¬
nẽ unũ quoq ad sũmũ tota
ui intencione neqz sponte alteri
cessuro dũ ad municõnes igit
res ferneret pullo exclamans
Quid agis uerone ĩquit seu
quid cogitas nostrarũ licui dies
iste suuã fert hec dicens castuis
egredit᷑. nunicõe q hostiũ q̃ den¬
sissima erat irxũpit / nec uorenꝰ
seegnior seu uirtutis stinulis a¬
Ductus seu metu ĩ fannie enuilũ
ꝯsequit᷑. Pullo cũ ad iactũ teli
ꝑuenisset unũ hostiũ qui se añ
alios serebat pili emissione tũssi¬
git Conturiut cõtia unũ milia
et cadauer sun clipeis protegẽ¬

Expanded text:
ut intrinseci, deserta statione quam ut intrinseci, deserta statione quam defendebant, hostes nutu frontis ac verbis ad introitum invitarent; neque omnino, qui introire presumeret, inventus est aliquis. Erat fortium, quorum minime michi quidem pretereunda videtur historia. Alteri Titus Pullo, Lucius Vorenus alteri nomen fuit. His perpetuum inter se de virtute erat ac superioritate certamen, unoquoque ad summum tota vi nitente neque sponte alteri cessuro. Dum ad munitiones igitur res ferveret, Pullo exclamans: Quid agis, Vorene, inquit, seu quid cogitas? Nostrarum litium dies ista sententiam feret. Hec dicens castris egreditur, munitionemque hostium, qua densissima erat, irrumpit. Nec Vorenus segnior, seu virtutis stimulis adactus, seu metu infamie, emulum consequitur. Pullo, quum ad iactum teli pervenisset, unum hostium, qui se ante alios ferebat, pili emissione transfigit. Corruunt contra unum millia et cadaver suum clipeis protegen
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ unã oppugnandã qnͣta hosti¬
uun tur ba ꝯfluxent bel huit
passuũ in circuitu horis trib in
tegus et expleu̾e et suis locis
turres addite muniteq obsidio¬
nalib instrumẽtis Quib ĩ
reb ab ipis romanis precẽdẽ¬
tib anius edocti erãt et nñc
captiuorũ quorũd̾ romanorũ cõsilio
utq oꝑa iunabant᷑. Multi dieb
durauit ꝯppugnacio et die quodã
ue̾tis forte behemẽtibus igne ari¬
Da ini castra iactato cuc̃tisq intꝰ
ardemib res in ulaimũ est adduc¬
ta distrimẽ tãta aut̃e Romanoꝵ
nulitũ uirtus fuit at tũ et telloꝵ
procellis urgerẽtur et flãnus af¬
flati ac semiusti essent et fortu¬
ne eorũ mr̃e dio om̃s absumerẽt᷑
nuuꝙͣ aliquis aut ad illas oculũ
reflecteret aut memẽto lprĩs a
Deffensione cessaret Et ꝙꝙͣ ro¬
mais dies ille durissimꝰ inchil
tamẽ lemor gallis fuit eorũ plu¬
rimis uulueratis atq occisis ita

Expanded text:
nem unam oppugnandam quanta hostinem unam oppugnandam quanta hostium turba confluxerit, vel hinc passuum in circuitu horis tribus non integris explevere; et suis locis turres addite muniteque obsidionalibus instrumentis; quibus in rebus ab ipsis Romanis precedentibus annis edocti erant, et nunc captivorum quorumdam romanorum consilio atque opera iuvabantur. Multis diebus duravit oppugnatio, et die quodam ventis forte vehementibus, igne arida in castra traiecto cunctisque intus ardentibus, res in ultimum est adducta discrimen. Tanta autem romanorum militum virtus fuit, ut, quum et telorum procellis urgerentur et flammis affecti ac semiusti essent, et fortune eorum incendio omnes absumerentur, numquam aliquis aut ad illas oculum reflecteret aut momento temporis a defensione cessaret. Et quamquam Romanis dies ille durissimus, nichilo tamen levior Gallis fuit, eorum plurimis vulneratis atque occisis, ita
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo ab obsidionis Die de statu
rerũ suaꝵ tesarẽ face̾ terciore
iusus erat s p̾clusis itinerib
et ꝯprehensis auĩtiis fristra fue¬
rat ¶ Tep̃tatu in hũs etiã hiber¬
us fuit ꝙ in alus paulo añ suc¬
cesserat ut Romain et quirate
gallie et germaina auxiln me¬
tu incusso et comitũ recẽtis
casus memoria admoniti abe¬
aut quocũqz libuit intacti
Non eñ se romauos odisse nec
importumã hant consuetudine
hiberuorũ qua sublata cetara
oiã facile ꝯuẽtura Proinde para¬
tã illis esse securitatẽ ac litẽtiã
abeuudi Ad hec citero longe alit̾
ac tituriꝰ nõ esse romains morez
ait ut cõdicõnes pacis ab arma¬
to hoste suscipiãt Q̾ si arma
posuerint et legatos ad cesarẽ
miserĩt seillis ut petita obti¬
neat apud suñ ducẽ precib
affuturũ nec diffidere illos
iustis eum petĩconib facilez
reꝑturos Amissa igit᷑. spe fal¬
lendi ad cogendũ ui scudiũ
omne trãslatũ est et ad legro¬

Expanded text:
tatu rerum suarum Cesarem facere certiorem nisus erat, sed, preclusis itineribus et comprehensis nuntiis, frustra fuerat. Tentatum in his etiam hibernis fuit quod in aliis paulo ante successerat, ut Romani, et coniurate Gallie et germanici auxilii metu incusso, et comitum recentis casus memoria admoniti abeant, quocumque libuerit, intacti; non enim se Romanos odisse nec importunam hanc consuetudinem hibernorum, qua sublata, cetera omnia facile conventura; proinde paratam illis esse securitatem ac licentiam abeundi. Ad hec Cicero, longe aliter ac Titurius, non esse Romanis morem ait, ut conditiones pacis ab armato hoste suscipiant; quod si arma posuerint et legatos ad Cesarem miserint, se illis, ut petita obtineant, apud suum ducem precibus affuturum, nec diffidere illos iustis eum petitionibus facilem reperturos. Amissa igitur spe fallendi, ad cogendum vi studium omne translatum est; et ad legio
Abbreviated transcription (Latin):
duz abire Ita metũ metu plexit ad
sũmã nemo alius sua erat etate q̃
habũdantissima et uirtutũ et uiroꝵ
fuit illu striũ cui magis ĩsister et rõ¬
mana res pn ͫ Itaq cũ alexander
macedo ꝓpe iã uictor orientis minari
i liperet occidenti unus hic maxiẽ
Preq omĩb contra eũ dux ydoneus
opmnione hoiz hẽbatur si forte ĩ ytaliã
Ut fama erat ille trãsisset

Expanded text:
dum abire. Ita metu metum plexit. 14 Ad dum abire. Ita metu metum plexit. 14 Ad summam nemo alius sua erat etate, que abundantissima et virtutum et virorum fuit illustrium, cui magis insisteret romana respublica. Itaque, cum Alexander Macedo prope iam victor Orientis minari inciperet Occidenti, unus hic maxime preque omnibus contra eum dux ydoneus opinione hominum habebatur, si forte in Italiam, ut fama erat, ille transisset
Abbreviated transcription (Latin):
facilia extimans ex actissimã
gestam pugnã fessis eꝯuitib la¬
uamĩti aliquid a suo imꝑatore
postentibz illudens ceu de re du¬
bia tempus ad delibãndũ peciit
cũ reuersis expectãtib qr respõ¬
sũ ne omia inq̾t negem ꝯtedo
ne dũ destenditis equis dorsum
imꝑiosus fui̾t ĩ cuies ac socios
nõ mõ illa seueritas indicat
ĩ qͥntu fabiũ de qua dictũ est
Sed illud ex multis terribile
at ludicũ ꝙ p̃tore p̃uestino
qui ĩ acie non perfidia s metu seg¬
mor in exequendis impernĩs fuĩst
añ tentoriũ post pugnã cogritabũ¬
dus ob ambulas euõcato atq acri¬
ter increpito lictorẽ ꝓpere securiz
iussit afferre ꝙ audiẽs pretor ob¬
riguit uc tremuit securiz in se stric¬
tũ iri putaos ꝙͣ cuzlitor actuliss
et ille palidus atqz ex augius sta¬
ret radicẽ quẽdã iter occupantem
et tnͣ seũtib ĩ festam iussit abccndi
et p̾corem senanunẽ ac pauore geli¬

Expanded text:
facilia existimans, exactissimam facilia existimans, exactissimam gestam pugnam, fessis equitibus laxamenti aliquid a suo imperatore poscentibus, illudens ceu de re dubia tempus ad deliberandum petiit; tum reversis expectantibusque responsum ‘Ne omnia’ inquit ‘negem, concedo ne dum descenditis equi dorsum imperiosus fuerit in cives ac sotios, non modo illa severitas indicat in Quintum Fabium, de qua dictum est, sed illud ex multis terribile ac ludicrum quod, pretore prenestino, qui in acie non perfidia sed metu segnior in exequendis imperiis fuisset, ante tentorium post pugnam cogitabundus obambulans evocato atque acriter increpito, lictorem propere securim iussit afferre. 13 Quod audiens pretor obriguit tremuitque, securim in se strictum iri putans; quam cum lictor attulisset et ille pallidus atque exanguis staret, radicem quandam iter occupantem et transeuntibus infestam iussit abscindi et pretorem semianimem ac pavore geli
Abbreviated transcription (Latin):
stimẽtis sub iugũ misit Recepta
ibi qͦ arma et signa que ud cã¬
diũ amissa erãt recepti et sexẽ¬
ti equites Romami tũc obsides
samnitib dati atqzͬ illa urbe re¬
positi qd maxime uictorie gau¬
diĩ auxit his itaqz et alus
cũ eisdem qui aureis armis et
argẽteis fulgẽtes ac uestibz seri¬
cis et om̃ĩ exquisito hĩtu compti
in bella redierãt incultis ac for¬
tib fretus ip̃t militib magno
prelio ꝯflixit fregitqz eos et
castra eorũ cepit atq mredit
Et de his t̾cio triũphauit Quorũ
spolia campũ primũ ubi res ge¬
sta ẽ Deide triũphu ip̃m uicto¬
ris poflremo foꝵ Romanũ exori¬
rarũt foriq ĩ posterũ ab edilib
ornandi hoc p̾ncipiũ fuit Sub
hoc duce traiditũ est sũme labo¬
rosam fuisse maliciã ꝙ ipẽ ut
ĩ uicti aĩ sic uiriũ ess ingẽtium
ac celeritatis eximie unde illi
cursoris nomẽ inditũ ꝙͣ obrem
que facilia sibi essent eque ꝯmibz

Expanded text:
stimentis sub iugum misit: recepta stimentis sub iugum misit: recepta ibi quoque arma et signa, que ad Caudium amissa erant, recepti et sexcenti equites romani tunc obsides Samnitibus dati atque in illa urbe repositi; quod maxime victorie gaudium auxit. His atque aliis ost hec cum eisdem, qui aureis armis et argenteis fulgentes ac vestibus sericis et omni exquisito habitu compti in bella redierant, incultis ac fortibus fretus ipse militibus magno prelio conflixit, fregitque eos et castra eorum cepit atque incendit; et de his tertio triumphavit. Quorum spoliis campi primum, ubi res gesta est, deinde triumphus ipse victoris, postremo Forum romanum exornatum: Forique in posterum ab edilibus ornandi hoc principium fuit. 10 Sub hoc duce traditum est summe laboriosam fuisse militiam, quod ipse ut invicti animi sic virium esset ingentium ac celeritatis eximie, unde illi Cursoris nomen inditum; quamobrem que facilia sibi essent eque omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
Romã rediens de sa̾itib triũpha¬
uit Qui cũ impettis aĩs indu¬
cuis abiissẽt̾ audito ꝙ dictura se
papiriꝰ abdicass qiͣ nõ potencia
Romanoꝵ ac fortunã S uniꝰ tã¬
tũ uiri uirtutẽ metuẽtes fractis
ĩduciis illicꝰ rebellarũt Ita ut
nõ multo post memorabilẽ ac
famosam illã ignominiã ad cau¬
diũ Romanis ĩfligẽt ut q cõsule
et legionib ex armatis cuz singul
uestimẽtis sub iugũ missis Cuiꝰ
ad ĩiurie ultionẽ papiaꝰ idem
cursor, et publiꝰ philo siuil ꝯsules
ad luceriã ꝯiuic̃tis ex̾citib samnites
usq sacietatẽ nullo distrimit̃ ꝯdi¬
cionis aut etatis uigẽte ira et re¬
centi accepte cladis memoria pro¬
triuerũt ipẽ deinde papiriꝰ digre¬
sso collega luceriã fame uicit et
septẽ milia militũ ponciũq ĩ¬
ꝑatorẽ samniciũ qui caudie
in Romanos ĩfamie auctor fua̾t
ex armatos cum singlis itidez ue¬

Expanded text:
Romam rediens de Samnitibus triumphaRomam rediens de Samnitibus triumphavit. Qui cum impetratis annuis indutiis abiissent, audito quod dictatura se Papirius abdicasset, quasi non potentiam Romanorum ac fortunam sed unius tantum viri virtutem metuentes, fractis indutiis illico rebellarunt; ita ut non multo post memorabilem ac famosam illam ignominiam ad Caudium Romanis infligerent, utroque consule et legionibus exarmatis cum singulis vestimentis sub iugum missis. 7 Cuius ad iniurie ultionem Papirius idem Cursor et Publius Philo simul consules, ad Luceriam coniunctis exercitibus, Samnites usque ad satietatem nullo discrimine conditionis aut etatis, urgente ira et recenti accepte cladis memoria, protriverunt. 8 Ipse deinde Papirius, digresso collega, Luceriam fame vicit et septem milia militum Pontiumque imperatorem Samnitium, qui caudine in Romanos infamie auctor fuerat, exarmatos cum singulis itidem ve
Abbreviated transcription (Latin):
nõ expedire rei pu ͭ ͤ id tũc fieri
nec mĩꝰ tumltuãciũ legiomi nec
auctoritati senatus nec p̾cib prĩs
ac lac̾mis .n ͨ. tribunicio cesi̾ssi au¬
xilio Cessit p̾cib ppliꝰ romami
iuuenẽ non superbia s errore
lapsũ sibi donari ĩstantissimẽ
flagitantis Que seueritas ut
militarẽ disciplinã mirũ in mo¬
dũ auxit atqz firmauit Sicto¬
cius ex̾citus aiõs adictatore aũtit
usq a deo ut ꝓxĩo cũ sanuitib p̾¬
lio hostis debellari potuerit cũ
milites ducis gloriã ĩiudentes
uinc̾e noluissent Quod ubidux
prouidentissimꝰ intellex it per
se ipm uulneratos uisitando et
consolando corãq singulorũ lega¬
tis tribumsq ac prefectis cõmictẽ¬
do recõsiliandis platandisq mi¬
litũ ałs tam efficaciter ĩstitit ut
sequẽti prelio samnites ceso exci¬
tu per uastato agro nõ amplius
ꝯtra ipm̃ dictatorẽ ausi arma
retentare Pacẽ tũ Rõnis et ad

Expanded text:
non expedire reipublice id tunc fieri, non expedire reipublice id tunc fieri, nec minis tumultuantium legionum, nec autoritati senatus, nec precibus patris ac lacrimis, nec tribunitio cessisset auxilio: cessit precibus populi romani, iuvenem non superbia sed errore lapsum sibi donari instantissime flagitantis. 4 Que severitas, ut militarem disciplinam mirum in modum auxit atque firmavit, sic totius exercitus animos a dictatore avertit, usque adeo ut proximo cum Samnitibus prelio debellari potuerit, nisi milites duci gloriam invidentes vincere noluissent. Quod ubi dux providentissimus intellexit, per se ipsum vulneratos visitando et consolando, 5 curamque singulorum legatis tribunisque ac prefectis committendo, reconciliandis placandisque militum animis tam efficaciter institit, ut sequenti prelio Samnites, ceso exercitu, pervastato agro, non amplius contra ipsum dictatorem ausi arma retemptare, pacem cum Romanis et ad
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ medios hostes cuisu rapido ĩ uoc¬
tus et ꝯfirus telis ĩ numeris non
prorsus et in solito gen̾e mortis
occubuit.Sic non ẽquis aut cur¬
ribus sz tribunus proxinũ in¬
pigra uirtute ꝯsul denũ morte
mirifica triũphauit
ducũ senerissimꝰ uche¬
mentis ꝙ uir imperni atqz ĩ p̾mis
malens samnitũ fuit quorum
et iste duriciẽ et post euz filius
eiusdem noĩs uelut ad id fato
nati magnis insultib fregere
Aduersus hos igitur dictator p̾m¬
ũ dictus quĩtũ fabiũ maximũꝰ
Rutilianũ nobilissimũ et p̾clare
indolis adolestentẽ magistrum
equitũ dixit Quẽ quia se in ur¬
bem reuerss ad auspicia ⁊ epetenda
aduersus edictũ suũ occasione bene
herende rei usus fuerat et prudẽ¬
ter alioquĩ licet et fortiter et fe¬
licitez cuz hoste pugnauerat sẽ¬
sse nec legatoꝵ ꝯsilio id instantis
metu sedicõnis magnoꝑe dissua¬
denciũ et iusurandũ offerẽciũ

Expanded text:
in medios hostes cursu rapido invecin medios hostes cursu rapido invectus et confixus telis innumeris, novo prorsus et insolito genere mortis occubuit; sic non equis aut curribus, sed tribunus primum impigra virtute, consul demum morte mirifica triumphavit. ducum severissimus vehementisque vir imperii atque in primis malleus Samnitium fuit; quorum et iste duritiem et post eum filius eiusdem nominis, velut ad id fato nati, magnis insultibus fregere. 2 Adversus hos igitur dictator primum dictus, Quintum Fabium Maximum Rutilianum nobilissimum et preclare indolis adolescentem magistrum equitum dixit. 3 Quem, quod se in urbem reverso ad auspicia repetenda, adversus edictum suum occasione bene gerende rei usus, et prudenter alioquin licet et fortiter et feliciter, cum hoste pugnaverat, sesset, nec legatorum consilio id instantis metu seditionis magnopere dissuadentium et iusiurandum offerentium
Abbreviated transcription (Latin):
ducẽ hostiũ ausuru Sic uniꝰ morte
uite ac saluti oĩm fore atq ita acci¬
dit Si quidez cuz ĩpreluĩ uentum
ess diuq acriter utrinq certatũ le¬
uo tandez cornu qd̃ decius agebat fer¬
re impetũ nõ ualente decius mul¬
tũ frustra suos exhortatus seq
fugientib ne quiꝙͣ obiciens ubi
nichil reliq uũ sper uidit tandez
per pontificez sollẽpnibr uebis ducta¬
tis missoqz ad collenaz qui se qd̾ ĩter
eos conuenerãt ꝑegisse nũciaret
se se dus maĩbz ac telluri secũqz
legiones hostĩ deuouit et succĩ¬
tus habitu gabio equoq ĩ sidẽs
armatus in cõfertissimos hostes
ruit et quasi a suis ĩ illos oem̃
pauorẽ atqz oem̃ secũ ꝑiculum
transtullisset uic ardenter se¬
cuti sui plem spei t̾ritiqz hostes
horrore miraculi cũ aliꝙͣ diu tũc
eciã restitissent sic ad ultinũ ce¬
si sũt ut magm excercitus ꝑue
reliquie suꝑessent Ipẽ decius

Expanded text:
ducem hostium ausurum: sic unius mortem ducem hostium ausurum: sic unius mortem vite ac saluti omnium fore. 13 Atque ita accidit; siquidem cum in prelium ventum esset diuque acriter utrinque certatum, levo tandem cornu quod Decius agebat ferre impetum non valente, Decius multum frustra suos exortatus seque fugientibus nequicquam obiciens, ubi nichil reliquum spei vidit, tandem per pontificem solemnibus verbis dictatis, missoque ad collegam qui se quod inter eos convenerat peregisse nuntiaret, se se diis Manibus ac Telluri secumque legiones hostium devovit; 14 et, succinctus habitu gabino equoque insidens, armatus in confertissimos hostes ruit et, quasi a suis in illos omnem pavorem atque omne secum periculum transtulisset, sic ardenter secutique sui pleni spei, territique hostes horrore miraculi, cum aliquandiu tunc etiam restitissent, sic ad ultimum cesi sunt, ut magni exercitus parve reliquie superessent. 15 Ipse Decius,
Abbreviated transcription (Latin):
inde cuiꝰ partis ĩꝑator et se ipm̃ simł
et legiones hostiũ deuouiss ip̃m quidẽ
ꝑiturũ Ceterũ eius partis ex̾citu uicto¬
rem haud dubiẽ euasurũ his uisis
intez se collatis et responso fir matis
auri spicũ ꝯsules legatis ac tribuis
militũ ad consiliũ uocatis ne Rer
niseni ĩ opinis turbarẽtu euẽtib deoꝵ
monitus exponũt atq dec̾nũt ut cuiꝰ
unici acres cepiss ille dux ad uolũtariã
mortẽ iret hoc qd̾ dico om̃s asẜunt hi¬
storici Apud citeronez uero nõ hoc deor
impio sed ducũ consilio gestum legit᷑.
Et quorũ ducũ plus profecto rem
puͭ  y se nõs amancĩ atq ultro
aiãs suas pr̃o prĩe sue glã ac defensso¬
ne donãciũ cogitauerũt eĩ si uulgata
Rei fama et ĩ iecta suis spe uictorie
Iuiectoq hostib metu dux de uotus
morti ĩaciẽ hostiũ ir ruisset ex̾citu
sẽqunturũ neq contra tale aliquid

Expanded text:
inde, cuius partis imperator et seipsum simul inde, cuius partis imperator et seipsum simul et legiones hostium devovisset, ipsum quidem periturum, ceterum eius partis exercitum victorem hauddubie evasurum. 10 His visis inter se collatis et responso firmatis aruspicum, consules, legatis ac tribunis militum ad consilium vocatis, ne rerum inscii inopinis turbarentur eventibus, deorum monitus exponunt atque decernunt ut, cuius vinci acies cepisset, ille dux ad voluntariam mortem iret. 11 Hoc quod dico omnes asserunt historici; apud Ciceronem vero non hoc deorum imperio, sed ducum consilio gestum legitur: et quorum ducum! plus profecto remos amantium, atque ultro animas suas pro patrie sue gloria ac defensione donantium. 12 Cogitaverunt enim, si vulgata rei fama et iniecta suis spe victorie iniectoque hostibus metu dux devotus morti in aciem hostium irruisset, exercitum secuturum, nec contra tale aliquid