comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qũa ille debebat sponso creditricis. ipsedebitor indotẽ dixerit. hae ȩ tantũ trerpe¬
sonae sineulla in t̃rogatione p̃cedente poss̃ distione dotis legittime obligari. Alie
uero ꝑsone si ꝓmuliere dotẽ uiro ꝓmiserint : cõmuniure obligaridebent. Iđ iã
& int̾rogate responde ant & stipulationẽ ꝓmittant. Itẽ alioca su u nolo quente
& sinein t̃rogatione alio ꝓmittente c̃trahitur obligatio iđ si libertus patrono
quid sit donũ ł munus łopera. Inquare su pradicti liberti non tã uerborũ sollẽ¬
nitate quã iuris iurandi religione detinentur. Sed nulla altera ꝑsona hocor din
obligari potest. pr&erea in utilis ꝓmissio &iã sistipulatione int̃ueniente fac¬
serit aut locũ sacrũ aut scm̃ aut religiosũ daturũ se quicũq promiserit. Pe¬
terea in utlis ÷ ꝓmissio sialiquis rẽ subtali ꝓmittat conditione. Queco

Expanded text:
quam illi debebat, sponso creditricis ipse debitor in dotem dixerit. Hae tantum tres pequam illi debebat, sponso creditricis ipse debitor in dotem dixerit. Hae tantum tres personae nulla interrogatione praecedente possunt dictione dotis legitime obligari. Aliae uero personae, si pro muliere dotem uiro promiserint, communi iure obligari debent, id est, ut et interrogata respondeant, et stipulata promittant. Item et alio casu, uno loquente et sine interrogatione alii promittente, contrahitur obligatio, id est, si libertus patrono uit. In qua re supradicti liberti non tam uerborum solemnitate, quam iniurandi religione tenentur. Sed nulla altera persona hoc ordine obligari potest. Praeterea inutilis est promissio, etiamsi stipulatione interueniente facserit; aut locum sacrum aut sanctum aut religiosum daturum se cuicunque promiserit. Praeterea inutilis est promissio, si aliquis rem sub tali condicione pro
Abbreviated transcription (Latin):
quasi a metibi itadatũ sit. ut ex meotuũ fier&. uerbis contraitur obligatio
ex in t̃rogatione dantis. & responsione accipientis. itaut si ille quidat in dos
hocmihidab̵ qui accipit respondit dabo. Aut in obligatio nedebitoris sid
bitorẽ sed his qui fideiussor extitit obligant. Etñ solũ fideius sordũuiuit
sed & heredes ipsius sulle defecerit ob noxii tenentur. Creditor aũt quipecu¬
niã dedit: in potestate habeat ad reddendã pecuniã quẽ uelit tenere un̾
ipsũ debitorẽ aut fideius sorem. Sed sidebitorẽ tenereuoluerit : fi deus¬
sorẽ absolu&. Si uero fideius sorẽ tenere uoiuerit : debitorẽ absolu& quad
electo quẽ idoneũ creditoriudi cabit alterũ liberat. Sunt & alicobligationes. que mil
tione ipsamulierobligabitur. sed & pat̾ei : & debitor ipsius mulierir si pecunu

Expanded text:
quasi a me tibi ita datum sit, ut ex meo tuum fieret. Verbis contrahitur obligatio quasi a me tibi ita datum sit, ut ex meo tuum fieret. Verbis contrahitur obligatio ex interrogatione dantis et responsione accipientis, ita ut, si ille, qui dat interroget hoc mihi dabis? qui accipit, respondeat dabo: aut in obligatione debitoris, si ebitor est, sed et is, qui fideiussor exstitit, obligantur. Et non solum fideiussor ipse, dum uiuit, sed et heredes ipsius, si ille defecerit, tenentur obnoxii. Creditor autem, qui pecuniam dedit, in potestate habet ad reddendam pecuniam, quem uelit tenere, utrum ipsum debitorem an fideiussorem. Sed si debitorem tenere elegerit, fideiussorem absoluet: si uero fideiussorem tenuerit, debitorem absoluet; quia uno electo, quem idoneum creditor iudicauit, alterum liberat. Sunt et aliae obligationes, quae in hac obligatione ipsa mulier obligatur, sed et pater eius, et debitor ipsius mulieris, si pecuniam,
Abbreviated transcription (Latin):
fredimiserit duos & exalio quanui or similit̃ masculos om̃s quo dẽ fr̃m silupatruo
suo intestato succedant. Sed ñ instirpẽ sed incapita it a utilliduo exunopatre
niunt sicut nec sororisfilii in auunculi hereditate s uccedant. Nã & hocregu¬
larer ut cognati intestatorũ ꝓpinquorũ hereditatẽ capiant quando aut sui
bligatio induas species diuiditur. nã oms obligationes aut ex contractu
pascuntur autex culpa. Quae ex contractu nascuntur quatuor generas̃
qua singula hoc ordine distinguntur. Autenĩ aere contrahitur obligatio aut ue
aut litteris a ut consensu. Aere contrahit quotiens a liqua cuicũq mutuo dam
quae om̃a numerando aut pensando. aut m&iendo ad hocdamꝰ ut eorũ fant
quiea accipiant & nob̵statuto tẽpr̃ non ipseres. sed alie ei: naturȩ. quales date
atq: ipsis ponderib: numerate ł m̃surate reddantur ꝓpt̃ qđ mutuũ appelli¬

Expanded text:
fratre dimiserit duos, ex alio quattuor similiter masculos, omnes quidem fratrum filii patruo fratre dimiserit duos, ex alio quattuor similiter masculos, omnes quidem fratrum filii patruo suo ab intestato succedunt: sed non in stirpem, sed in capita, ita, ut illi duo ex uno patre niunt, sicut nec sororis filii in auunculi hereditate succedunt. Nam et regulare est, ut cognati tunc intestatorum propinquorum hereditates capiant, quando aut sui ligationibus Obligatio in duas species diuiditur; nam omnes obligationes aut ex contractu nascuntur aut ex culpa. Quae ex contractu nascuntur, quattuor genera quae singula hoc ordine distinguuntur: aut enim re contrahitur obligatio, aut uerbis, aut litteris, aut consensu. Re contrahitur quoties aliqua cuicumque mutuo dantur, Quae omnia numerando aut pensando aut metiendo ad hoc damus, ut eorum fiant, qui ea accipiunt, et ad nos statuto tempore non ipsae res, sed aliae eius naturae, quales datae sunt, atquae ipsius ponderis, n
Abbreviated transcription (Latin):
in feminis uero alia conditio ÷ : quia int̃feminas solatantũsoror consanguinea ha¬
etur agnata ut germanosuo de funsto ab intestato ei agnati iure s uccedat. Re¬
liq: femine hoc ÷ amita iđ patrissoror ł sris filia pec in capiendis hereditatib: pro¬
sinquorũ legittimer̃ nec masculis ꝓpinquis agnationis iure succedunt. Ipsarũ uero
hereditater admasculor ꝓpinquos ignationis conditione ꝑueniunt : Regularit̃
constitutũ ÷. ut int̃ agnatos ꝓximior posteriorẽ exdudat . & int̃eos ñ instirp̃e sed
incapite ab intestato diuidatur hereditas. Nã int̃suos sicut superius dixim alia
datur Nã si quis moriens dimittitgermanũ & ex altero germanos filios ger¬
manꝰ sr̃ qui adgradũ ꝓximior ÷ solus succedat fr̃is ẽi filii ñ succedant. Itẽsimo¬
riaturquis & deduob: germanis frĩb: dimittatfilios dũ taxat masculos & exuno

Expanded text:
In feminis uero alia conditio est: quia inter feminas sola tantum soror consanguinea habIn feminis uero alia conditio est: quia inter feminas sola tantum soror consanguinea habetur agnata, ut germano suo defuncto ab intestato ei agnationis iure succedat. Reliquae feminae, hoc est amita, id est, patris soror, uel fratris filia, nec in capiendis hereditatibus, propinquorum legitimae sunt, nec masculis propinquis agnationis iure succedunt. Ipsarum uero hereditates ad masculos propinquos agnationis condicione perueniunt. Regulariter constitutum est, ut inter agnatos proximior posteriorem excludat, et inter eos non in stirpem, sed in capita ab intestato diuidatur hereditas. Nam inter suos, sicut superius diximus, adatur. Nam si quis moriens, dimittat germanum, et ex altero germano filios, germanus frater, quia gradu proximior est, solus succedit, fratris filii non succedunt. Item si moriatur quis, et de duobus germanis fratribus dimittat filios duntaxat masculos, et ex uno
Abbreviated transcription (Latin):
sedex duob masculis siliis dimittit ne potes hoc ÷ exuno filio unũ ł duos nepoter & ex
alterotres autquatuor simi lit̃sic̃ superius dictũ : instirpẽ non incapita hereditas
diuidatur hoc modo utilliduon epoter ex unofilio medietate ꝑcipiant & illiquatuor
x̧aliofilio aliã medi& atẽ hoc ÷ ut tales accipiant portiones quales patres coꝵ siuixis¬
sent habi turierant. Si desuerintheredes sui. cunctahereditas defunca ꝑtin& adag
hoc ÷ deuno patrenati. Nec disputari potest sidediuersis matrib: nascuntur. qui uno
hoc ÷ qui de singulis germanis natis. hoc ordine agnoscitur qui sint agnati sicut sup̃
diximꝰ ꝑuirilẽ sexũ ꝓpinquita te c̃iunsti. Non tam̃ omnib: simulagnatis lexhereditatẽ
ꝓpinqui intestatidat sed his qui defuncto mortissuae tẽpore pximiores inueniuntur

Expanded text:
sed ex duobus masculis filiis dimittat nepotes, hoc est, ex uno filio unum uel duos nepotes, ex sed ex duobus masculis filiis dimittat nepotes, hoc est, ex uno filio unum uel duos nepotes, ex altero tres aut quattuor, similiter, sicut superius dictum est, in stirpem, non in capita hereditas diuiditur, hoc modo, ut illi duo nepotes ex uno filio medietatem percipiant, et illi quattuor ex alio filio aliam medietatem, hoc est, ut tales accipiant portiones, quales patres eorum, si uixissent, habituri erant. Si defuerint sui heredes, tunc hereditas defuncti pertinet ad agest consanguinei fratres, hoc est de uno patre nati. Nec disputari potest, si de diuersis matribus nascantur, qui uno hoc est qui de singulis germanis nati sunt. Hoc ordine agnoscitur, qui sint agnati, sicut supra diximus, per uirilem sexum propinquitate coniuncti. Non tamen omnibus simul agnatis lex hereditatem propinqui intestati dat; sed is, qui defuncto mortis suae tempore proximiores inueniuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissoꝵ & legatoꝵ condito ÷ quia fsidei cõmissa sitardius quã scriptũ ⁊÷ soluta fienit
usure a frustur debentur. Legatoꝵ uero usureñdebent᷑ : sed ex morasolutionir sipt
filius filia. pepospepotir ł nepoter ꝓ nepos ꝓneptes. ex nepote. Quia om̃s ꝑuiriles
acesiestepr quo ali quis moricur filiũ in potestats habeat & exeo nepotes illiuus
isuiuo patrena ꝯfuissent in pocestateci futurieroit. sui hereder i. Si quando
iliquis moriatur aereliquerit filiũ aut filiã & ex alio silio mortuo ne poter neptesue
sili ł nepoter ex filio desunsto patre ł auo hacratione s uccedant ut filius ł filia suas par¬
ts accipiant & pepotes exfilio portionẽ quã patereoꝵ erat habiturus accipiant:
Quia regaliter consitutũ ÷ : ut int̃suo spximior longio regradu positũ non exdudat
& p̃incapita sed instirpẽ diuidatur hereditas. Itẽsiquis moriens filiũ non relinquat

Expanded text:
 legatorum condicio est, quia fideicommissa, si tardius, quam scriptum sit, soluta fuerint, usurae et fructus debentur: legatorum uero usurae non debentur, sed ex mora solutionis, si per filius filia, nepos uel neptis, pronepos proneptis ex nepote, quia omnes per uiriiscesserit: nam si eo tempore quo aliquis moritur, filium in potestate habeat, et ex eo nepotes, illi uiuo posthumi, qui, si uiuo patre nati fuissent, in potestate eius futuri erant, sui heredes sunt. Si quando aliquis moriatur, et reliquerit filium aut filiam et ex alio filio mortuo nepotes neptesue, filii uel nepotes ex filio, defuncto patre uel auo, hac ratione succedunt, ut filius ac filia suas partes accipiant, et nepotes ex filio portionem, quam pater eorum erat habiturus, accipiant: quia regulariter constitutum est, ut inter suos proximior longiore gradu positum non excludat: et non in capita, sed in stirpem diuidatur hereditas. Item si quis moriens filium non relinquat,
Abbreviated transcription (Latin):
Idqq̃ statutũ est ꝗd nonõnib liceat faceretestam̃tũ : sicut s̃ huquis ui iuris non sunt
osi iđ mente in sanisuerint : non possunt faceretestamentũ. sedhiquiin sanisun
silium aut nominatim here dẽ in fatuit aut nominatim ex hereda. Nãsifiliũ mas¬
calũ in testamento p̃terierit : ponual& testam̃tũ. Siuero filiã pr&erierit p rupit
consequitur portionẽ. S iuero in testam̃to extranei hereder seriptisuerint. Nante
osur̃to filiamedi& atẽ hereditatis ad quirat Rãsi fistotestam̃to in quoma s caus
slus pr&ermis sus : euenertt utuniente adhuc p atrefilius quip̃termissis: moriat :¬

Expanded text:
Id quoque statutum est, quod non omnibus liceat facere testamentum: sicut sunt hi, qui sui iuris non sunt, Id quoque statutum est, quod non omnibus liceat facere testamentum: sicut sunt hi, qui sui iuris non sunt, m et hi, qui furiosi, id est mente insani, fuerint, non possunt facere testamenta. Sed hi, qui insani sunt, ilium aut nominatim heredem instituat aut nominatim exheredet. Nam si masculum filium testamento praeterierit, non ualebit testamentum. Si uero filiam praeterierit non rumpit icut alii fratres, consequitur portionem; si uero testamento extranei heredes scripti fuerint, stante testamento, filia medietatem hereditatis adquirit. Nam si facto testamento, in quo filius masculus praetermissus est, euenerit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sunt aliqd fecerit : illis quialiena p̃sũpserit hoc conp&it
ut expensas ł inpendiaquae in his fecer̃ ad ominis quirẽ factã uindi¬
cant recipere possint Ad quiritur aũt nob̵ non solũ ꝑ nos m&ipsor
sed & ꝑ eos qui in potestate nrã sunt. sicut filii ł serui. Quia quic quid illis
aqua lib& ꝑsona donatũ fuerit ł uenditũ autheredes fuerint insttata:
id parentib: & dominissinealiqua dubitationec̃ quiritur p̃tereos filios
quib perleges ut castrense pecuiliũ habere ꝑmissũ est: hiiuero serui qui inust¬
frustunr̃o & in ꝓprietate alteriusr̃ hoc tantũ usu frustuario ad qui rere pos sunt
qđ opere aut manib: suis fecerint aut demerce dib: operissui acceperint:
Nãsieis aut hereditas aut legatũ dimittat᷑ aut donationiraliquid conferatur
one : quia squẽ ad optaueramꝰ sinepa treest. cũ omnib: bonissuis ad nostransit

Expanded text:
dicta sunt, aliquid fecerit, illis, qui aliena praesumserint, hoc competit, dicta sunt, aliquid fecerit, illis, qui aliena praesumserint, hoc competit, ut expensas uel impendia, quae in his fecerint, a dominis, qui rem factam uindicant, recipere possint. Adquiritur autem nobis non solum per nosmet ipsos, sed et per eos, qui in potestate nostra sunt, sicut filii uel serui; quia quidquid his a qualibet persona donatum uel uenditum fuerit, aut heredes fuerint instituti, id patribus et dominis sine aliqua dubitatione conquiritur: praeter eos filios, quibus per leges ut castrense peculium habere permissum est. Hi uero serui, qui in usufructu nostro et in proprietate alterius sunt, hoc tantum usufructuario adquirere possunt, quod opere aut manibus suis fecerint aut de mercedibus operis sui acceperint. Nam si eis aut hereditas aut legatum dimittatur aut donationis aliquid conferatur, one: quia is, quem adoptauerimus, si sine patre est, cum omnibus bonis suis ad nos transit.
Abbreviated transcription (Latin):
aliena iactantur. dominoterrae adquiruntur. Qđ & de cartir ł ꝑ gamenir
si alienus scribat. lic& aureis aut argenteis litteris similit̃ ei : est scriptura a
carta aut ꝑ gamena suerint qđ & de tabula hoc ÷ sialiquis in tabulam ea
pisturã fecerit obseru&ur. Quia statutũ est. ut tabu lepisturecedant. Qđsiquis
exuuis meis uinũ autde spicis frum̃tum. aut ȩxoliuis oleũ fecerit : eius uinum
triticũ ł oleũ est cui: spice aut uua autoliue fuerint. Si quis &iã ex tabulis
alienis nauẽ aut armari ã aut qđcũq adusum ꝑtinenrfecerit similirationi
ei: erunt quae fasta sunt decui : ligno fasta ꝓbantur. Similiter &iãsi exlana
ł exlino alieno uestientũ fecerit eiuserunt uestim̃ta cui : lana ł linũ
fuis se ꝓbabitur. Similiter &iã siex his omnib: superius cõprehensis.
quicũq: int̾ra aliena aliquid posuerit aut aedificauerit aut haec qua

Expanded text:
alienam iactantur domino terrae adquirantur. Quod et de chartis uel pergamenis, alienam iactantur domino terrae adquirantur. Quod et de chartis uel pergamenis, si in alienis scribat, licet aureis aut argenteis litteris, similiter eius est scriptura, cuius chartae aut pergamena fuerint. Quod et de tabula, hoc est si aliquis in tabula mea picturam fecerit, obseruatur, quia statutum est, ut tabulae pictura cedat. Quod si quis ex uuis meis uinum aut ex spicis frumentum aut ex oliuis oleum fecerit, eius uinum, triticum uel oleum est, cuius spicae aut uuae aut oliuae fuerint. Si quis etiam ex tabulis alienis nauem aut armarium aut quodcumque ad usum pertinens fecerit, simili ratione eius erunt, quae facta fuerint, de cuius ligno facta probantur. Similiter etiam si ex lana uel lino alieno uestimenta fecerit, eius erunt uestimenta, cuius lana uel lineum fuisse probabitur. Sed in his omnibus superius comprehensis quicumque in terra aliena aliquid posuerit aut aedificauerit aut horum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quaemanu tangiporsunt. uelut a germancipium uestes aurũ argentũ & his simlie
Incorporalessunt : quae tangi non possunt qualia sunt ea quae non incorpore seainur
consistunt. Sicut est hereditas & obligationes dediuersis contracab: scriptao. Etuaui
reditas ł emptio aut diuersi contractus res corpora les in sehabeant : ius tam̃ ipsur
hereditatis ł emptionir aliorumq: contractuum in corporaleist : In corporalia clur
ira predioꝵ ur banorũ ł rusticorũ. Predioꝵ urbanorũ iura runt stilliciaia ẽs¬
nestrae loace alcius erigende domus aut non erigende & luminũ utitaaliquls
fabric& utuicine domui ium̃ non tollat. Predioꝵ uero rusticoꝵ iura sinit: uia. sicas
ꝑ qđ pecus aut animalia debeant ãbu lare ł ada qũa duci. Etuq ductus que siniit
el sialiquis in agro nr̃o arbores autuineas ł plantas iquascũq posuerit simili
suꝑ ficu solocedat᷑. Uel si mersem in cãposeminauerit . om̃a hȩc quae in terra

Expanded text:
quae manu tangi possunt: uelut ager, mancipium, uestis, aurum, argentum, et his similia. Incorporales sunt quae tangi non possunt, qualia sunt ea, quae non in corpore, sed in iure consistunt, sicut est hereditas et obligationes de diuersis contractibus scriptae. Et licet hereditas uel emptio aut diuersi contractus res corporales in se habeant, ius tamen ipsius hereditatis uel emptionis aliorumque contractuum incorporale est. Incorporalia etiam sunt iura praediorum urbanorum uel rusticorum. Praediorum urbanorum iura sunt stillicidia, fenestrae, cloacae, altius erigendae domus aut non erigendae, et luminum, ut ita quis fabricet, ut uicinae domui lumen non tollat. Praediorum uero rusticorum iura sunt uia, uel iter, per quod pecus aut animalia debeant ambulare uel ad aquam duci, et aquaeductus; quae similiter uel si aliquis in agro nostro arbores aut uineas uel plantas quascumque posuerit, similiter superficies solo cedat; uel si messem in campo seminauerit, omnia haec, quae in terram
Abbreviated transcription (Latin):
aut longius quã ab illo qui dedit fuerat constitutũ duxerit . furt reus erit. Et
opem a ut consilium. autstudiũ cõmodauerit uelut siquis pecumã quã inmanꝰ
aliquis tenebat ex cusserit. ut alii eã rapere possint. EX PI UB DIVI GAL¬

Expanded text:
aut longius, quam ab illo, qui dedit, fuerit constitutum, abegerit, furti reus est. Et aut longius, quam ab illo, qui dedit, fuerit constitutum, abegerit, furti reus est. Et opem aut consilium aut studium commodarit, uelut si quis pecuniam, quam in manu aliquis tenebat, excusserit, ut alii eam rapere possint.
Abbreviated transcription (Latin):
łalias quas lib& species habitaestimatione consentiente creditorededert d
suꝑ ÷ ut dehis obligationib qua ex delistonascuntur simpliciter dis putem̃. t nadui¬
to nascuntur obligationes si aliquis furtũ fecerit łbona aliena rapuerit ł dapnũ dl¬
teridederit autiniuriã fecerit. Quarũ omniũ rerũ. unogenere ex delisto nascitur
Manifestũ furtũ dr̃ siquando furtũ ex cui : cũq remtollit in ipso furto dep̃henditus
latũ furtũ dr̃ cũ res furtiua alicui itaa furedatur: ut apudi psũ surẽ inuenirinoi
possit. Pr&erea quirẽ alienã iuuit aut nesciente domino ẽtingit ł tollere autad
co mouere p̃sumit : furtũ facit . Et siquisrẽ utendã acce perit aut cõmendatã as
se habuerit &eã aliteru sus fuerit quã accepit furtiactione tenolur Pr&era
siquis iumentũ alterius ad hoc accepit ut eũ quinq milib: ducer& si eũ decẽ milb

Expanded text:
uel alias quaslibet species, habita aestimatione, consentiente creditore, dederituel alias quaslibet species, habita aestimatione, consentiente creditore, dederitst, ut de iis obligationibus, quae ex delicto nascuntur, simpliciter disputemus. Ex delicto nascuntur obligationes, si aliquis furtum fecerit, uel bona aliena rapuerit, uel damnum alteri dederit, aut iniuriam fecerit. Quorum omnium rerum uno genere ex delicto nascitur Manifestum furtum dicitur, si quando fur, quum cuiuscunque rem tollit, in ipso furto deprehenditurblatum furtum dicitur, quum res furtiua alicui ita a fure datur, ut apud ipsum furem inueniri non possit. Praeterea si rem alienam, inuito aut nesciente domino contingit uel tollit, aut de loco mouere praesumit, furtum facit. Et si quis rem utendam acceperit aut commendatam apud se habuerit, et ea aliter usus fuerit, quam accepit, furti actione tenetur. Praeterea si quis iumentum alterius ad hoc accepit, ut eum quinque milibus duceret, et id decem milibus,
Abbreviated transcription (Latin):
si cut tonsensu contrahie: &iã dissensu dissoluitur. Ergosoci& as dissoluitur. autmor¬
teunius soci. autẽtraria uoluntate autcapitis diminutione. idͥ siuñ ex socus sicut
frequenter supradiximꝰ capite fuerit diminutus. Similit̃ & mandare uerbo pot:
& cũ uerbis mandatũ fuerit obligatio contrahitur. Possum&iã aut nrã negotia
autoliena cuicũq agenda mandare. dũ modo honestũ a liquid agimandemus
Nãsi contrabonos mores aliquid manda reuoluerimꝰ. hoc ÷ sicui cũq mandemus utal¬
cui furtũ faciat aut homicidiũ. autad ulteriũ admittat. in his reb mandatioble¬
ria illius uoluntate quimandauit. Sedhis cui mandatur. mandati forma ered
Tollitur obligatio soluti debia p̃terea aliquotiens tolliturobligatio &ias
ditoridedit ł cauit ad qui es centecre ditore auru. aut ar gentu: autmaor c ipao

Expanded text:
sicut consensu contrahitur, etiam dissensu dissoluitur. Dissoluitur ergo societas aut morsicut consensu contrahitur, etiam dissensu dissoluitur. Dissoluitur ergo societas aut morte unius socii, aut contraria uoluntate, aut capitis diminutione, id est, si unus ex sociis, sicut frequenter supra diximus, capite fuerit diminutus. Similiter et mandari uerbo potest, et cum uerbis mandatum fuerit, obligatio contrahitur. Possumus enim aut nostra negotia aut aliena cuicumque agenda mandare, dummodo honestum aliquid agi mandemus. Nam si contra bonos mores aliquid mandare uoluerimus, hoc est, si cuidam mandemus, ut alicui furtum faciat, aut homicidium, aut adulterium admittat in his rebus mandati obliui mandatum est, aut contraria illius uoluntate, qui mandauit. Sed is, cui mandatur, mandati formam egredi Tollitur obligatio solutione debiti. Praeterea aliquoties tollitur obligatio, eticreditori cauit, acquiescente creditore, aurum aut argentum aut mancipia
Abbreviated transcription (Latin):
fn obligationes etemptionib &uenditionib locationib ẽducaonib socielatibus
umandaas quiam hui modireb consensur magisquã scriptura aliqua aut sollepnttas
queritur. In quibi reb & ic̃ int̃absentes obligatio contrahi potest qđ in aliis reb sien
p̃potest. Empto igitur &uenditio contrahitur cũ dep̃tio interemptorẽ & uenditorẽ
serit definitũ & iã si ptium p̃suerit numeratũ & nec pars pr&ii aut arradata suerit
locatio &conductio similiratione consi stunt ut consensu & uerbo definitio int̃con¬
scntientes firma ꝑ maneat. Soci& atẽ mire possum. aut omniũ bonorũ autunius
alicui: negociationis Etpotest ita iniri soci& as. sitam̃ hocint̃socios conuenit utuñ
pecuniã det & altero pera suã ꝓpecunia ponat. Ethui: reidefinitio &iã uerbo inita
uala ita ut quic ꝗd soci&atistẽpoꝵ quolib& modo suerit ad quisitũ. sociis cõmune
sit. Perman& aũt in ita soci&as do nec quã diu in ipso consensu socii ꝑseuerant . quia

Expanded text:
tionibus, locationibus conductionibus, societatibus et mandatis; quia in huiusmodi rebus consensus magis quam scriptura aliqua aut solemnitas quaeritur. In quibus rebus etiam inter absentes obligatio contrahi potest, quod in aliis rebus fieri non potest. Emptio igitur et uenditio contrahitur, cum de pretio inter emptorem et uenditorem fuerit definitum, etiamsi pretium non fuerit numeratum, nec pars pretii aut arra data fuerit. Locatio et conductio simili ratione consistunt, ut consensu, etiam uerbo, definitio inter consentientes firma permaneat. Societatem inire possumus aut omnium bonorum aut unius alicuius negotiationis. Et potest ita iniri societas, si tamen hoc inter socios conuenit, ut unus pecunia det, alter operam suam pro pecunia ponat. Et huius rei definitio etiam uerbo inita ualet ita, ut quidquid societatis tempore quolibet modo fuerit adquisitum, sociis commune sit. Permanet autem inita societas, donec in ipso consensu socii perseuerant; quia,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissũ uero &iã si codicelli ꝑtestam̃tũ non fuerint c̃firmati : nihil hominus deni
Itẽ ꝑlegatariu. legatũ alter relinqui non potest: sed fidei cõmir sũ potest. Itelge
seruo alieno diresta libertas dari ñ potest. ꝑfidei cõmissũ potest. Itẽꝑ codiceli
nemo heres institui potest : quã uis testam̃to confirmatisint. Sed his qui testa¬
m̃to heres fuerit institit : potest ꝑ codicellũ rogareut heredicatẽ queridits¬

Expanded text:
deicommissum uero, etiamsi codicilli testamento non fuerint confirmati, nihilominus debetur. deicommissum uero, etiamsi codicilli testamento non fuerint confirmati, nihilominus debetur. Item per legatarium legatum alteri relinqui non potest, sed fideicommissum potest. Item per legatum seruo alieno directa libertas dari non potest, per fideicommissum dari potest. Item per codicillum nemo heres institui potest, quamuis testamento confirmati sint: sed is, qui testamento heres fuerit institutus, potest per codicillum rogari, ut hereditatem, quae ei
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit fidei cõmissario numerare sic̃ indãpnationis legatofieridiximꝰ. Libertits
&iã seruis ꝑfidei cõmissũ dari poss̃ : ut herer ł legatariur eamancipia manunt¬
tant. quae testator abeis ut manumitterent sperauit. Nec interest. utrũ hoctestad
de suisstruis andeipsius heredis ł delegatariis autde alienis fieri iubeat. Qđ fdi
alienis fecerit similit̃ cogitur heres hemere ips ũseruũ & manumittere. Qđ sulli
dominꝰ suus noluerit uendere perit ꝑfidei cõmissũ data libertas. quia in hacre he
estimationẽ in p̃tiodare ñ cog&ur. Sedcũ ꝑfidei cõmissũ libertas datur : his qui
manumissus fuerat ñ testatoris sedhere dis lib̵tus ÷. Pr&erea interfidei cõmis
& legata sunt quȩdã distantiae. ꝑidei est cõmissũ ut ad eũ cui aliqͥd dimis sũe hendi
tẽ legatũ ꝑ codicellũ relistũ nonual& : nisi codicelli testam̃to fuerint c̃firmati fb¬

Expanded text:
fuerit, fideicommissario numerare, sicut in damnationis legato fieri diximus. Libertates fuerit, fideicommissario numerare, sicut in damnationis legato fieri diximus. Libertates etiam seruis per fideicommissum dari possunt, ut heres uel legatarius ea mancipia manumittant, quae testator ab iis ut manumitterent sperauit. Nec interest, utrum hoc testator de suis seruis an de ipsius heredis uel de legatarii aut de alienis fieri iubeat. Quod si de alienis fecerit similiter cogitur heres emere ipsum seruum et manumittere. Quod si illum dominus suus nolit uendere, perit per fideicommissum data libertas, quia in hac re heres aestimationem in pretio dare non cogitur. Sed quum per fideicommissum libertas datur, is, qui manumissus fuerit, non testatoris, sed heredis libertus est. Praeterea inter fideicommissa et legata sunt quaedam distantiae. Fideicommissum ad eum, cui aliquid dimissum est, herede Item legatum per codicillum relictum non ualet, nisi codicilli testamento fuerint confirmati: fi
Abbreviated transcription (Latin):
autex parte alii ꝑfidei cõmissũ reddat. Nã si heredẽ directo iure ñ instituerit
sidei cõmis sarius ñ potest adaliũ accepta hereditatẽ trans mittere. Sedinhac
iq̃re hoc obseruandũ ÷ qđ defalcidia supra iãdictũ ÷ ut heres institut᷑ &iã siom ni
ereditatẽ alis restituere rescriptũ sit. itahereditatẽ alii s resticuat : ut quartã
ii eupsa hereditate retineat. Et singule q̃: cũq resꝑfidei cõmissũ dimiti possunt
noc ÷ aut sundus aut domꝰ. aut mancipiũ aut argentũ abi psofidei cõmissrio
uderifidei cõmissũ dimitti potest. & alegatariolic& legatũ dimitti ñpossit. fido¬
ñcũ parũ dimisũ c plus ali ꝑfide cõmissũ quã id qđ consequitur red dere iubeatur¬
Cũ aũt alienares ꝑfidei cõmis rũ relinquitur. necesse est heredi aut legat ario rẽillã qu

Expanded text:
aut ex parte alii per fideicommissum reddat. Nam si heredem directo iure non instituerit, aut ex parte alii per fideicommissum reddat. Nam si heredem directo iure non instituerit, fideicommissarius non potest ad alium acceptam hereditatem transmittere. Sed in hac quoque re hoc obseruandum est, quod de Falcidia supra iam dictum est, ut heres institutus, etiam si omnem hereditatem alii restituere iussus est, ita hereditatem alii restituat, ut quartam sibi ex ipsa hereditate retineat. Et singulae quaecumque res per fideicommissum dimitti possunt, hoc est, aut fundus aut domus aut mancipium aut argentum. Ab ipso fideicommissario alteri fideicommissum dimitti potest. Et a legatario, licet legatum dimitti non possit, fidementum parum dimissum est, plus alii per fideicommissum, quam id, quod consequitur, reddere iubeaturuum autem aliena res per fideicommissum relinquitur, necesse est heredi uel legatario rem illam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
aestimationẽ reupsius in p̃tio ab herede ꝑcipiant sinendi modo hac legatiuerba s̃
lleheres nis. rẽillã illũ ꝑ mitte p̃sumere & sibi habere Nã & ꝓpriã rẽtestator & he¬
redissui &alienã. ꝑ sinendi legatũ relinq repogest: inquo legapo hanc ñ quidẽ herer¬
legatariorẽ quae relicta iub&ur tradere seduindicandi legitario ñ ꝑmittit ꝓhibere
omnib: una rertantũq nominata ÷ deb&ur ñ unitres &alii estimatio sicut in legato
egefalcidia constitutũ :. quicũq hȩres fuerit institut᷑ quartã partẽto¬
tiuis hereditatr habeat. Qđ sitestator hereditatẽsuã legatis exinanierit. hoc
latutũ ÷ ut falcidiã sibi deinmutatione legatoꝵ heresreti neat c̃stante nihil¬
hominur testam̃to.
Notestaliquis restoiure heredẽi nstituere. & rogare eũ ut hered itatẽ sua aut omnẽ

Expanded text:
aestimationem rei ipsius in pretio ab herede percipiat. Sinendi modo haec legati uerba sunt: aestimationem rei ipsius in pretio ab herede percipiat. Sinendi modo haec legati uerba sunt: ille heres mevs rem illam illvm permitte praesvmere et sibi habere. Nam et propriam rem testator, et heredis sui et alienam per sinendi legatum relinquere potest. In quo legato quoquo legatario rem, quae relicta est, iubetur tradere, sed uindicanti legatario non permittitur prohibere. omnibus una res tantum, quae nominata est debetur; non uni res et alii aestimatio, sicut in legato Lege Falcidia constitutum est, ut quicumque heres fuerit institutus, quartam partem totius hereditatis habeat. Quod si testator hereditatem suam legatis exinaniuerit, hoc statutum est, ut Falcidiam sibi de imminutione legatorum heres retineat, constante nihilominus testamento. Potest aliquis recto iure heredem instituere et rogare eum, ut hereditatem suam aut omnem
Abbreviated transcription (Latin):
dederit. necesse : ab herede aut ipsã rẽ. aut aestimationẽ reiinp̃tio legatario dari
relinqui ñ potest ꝑdãpnationẽ eopasto quo superius c̃prehensu: potest Illģ&iã rer
quae inrerũ natura ñsunt.: ꝑdãpnationẽ legato dimitoi pors. uelut siitatestator in
qđ in legato uindicationis fieriñ potest : quia ñ potest haeclegatarius testatore mortuo
continuo uindicare: & in t̃legatũ uindicationis &dãpnationis i sta similitudo est qđ ꝑ
lgatũ uindicationis siuedã pnationis sic̃ iunstĩ id duob: aut plurib: unares in legato
dimis sa fuerit omnib: inutroq: legato simul abõnib: p̃sumatur. intlegutũ uindicatio¬
nis & dapnationis istudist antia :÷ ut sidis iunctim iđ singulis quȩcũq resꝑlegatũ
dĩpnationis relicta fuerit singulis integra debeatur iđ utunꝰ rẽipsã accipiat & alii

Expanded text:
dederit, necesse est ab herede aut ipsam rem aut aestimationem rei in pretio legatario dari. dederit, necesse est ab herede aut ipsam rem aut aestimationem rei in pretio legatario dari. relinqui non potest, per damnationem eo pacto, quo superius comprehensum est, potest. Illa etiam res, quae in rerum natura non sunt, per damnationem legato dimitti possunt, uelut si ita testator i in legato uindicationis fieri non potest, quia non potest haec legatarius testatore mortuo continuo uindicare. Est et inter legatum uindicationis et damnationis ista similitudo, quod per legatum uindicationis siue damnationis, si coniunctim, id est, duobus aut pluribus una res in legato dimissa fuerit omnibus, in utroque legato simul ab omnibus praesumatur. Inter legatum uindicationis et damnationis illa distantia est, ut si disiunctim, id est, singulis quaecunque res per legatum damnationis relicta fuerit, singulis integra debeatur; id est, ut unus rem ipsam accipiat, alii
Abbreviated transcription (Latin):
habe. uindica. Qđp: mortẽ testatoris statimlegatarius ñ expestato here de sibi p̃sumat quꝰ
si p̃supserit. nec ꝓpresupto legato aberepotest calũniã sustinere. Nec si alienares fuerit queb
gata ÷ : legatarius hoc potertt abhȩrede rep&ere. si ꝑuindicationẽ unares młts legatast
& singuli hanc ipsã remp̃sumere uelint : e quales singuli derelegata capiunt poraor
Perdã pnationẽ isto or dine legatũ dimitatur. ut testator intestam̃to scribat. Tu heresa
illi hocda autillud illi abheredemeo diriiubeo. inquo genere legati &iã alienae resꝑ
cõpensare. Sedsi testator remaliena quã sisuam credens ꝑ hocgen letatũ reliquerit
legatariur hoc ab herede palereñ potest & in utile : legatũ. Nõ sisciens aliena enso ꝑlegati

Expanded text:
habe, vindica. Quod post mortem testatoris statim legatarius, non expectato herede, sibi praesumit. Quam habe, vindica. Quod post mortem testatoris statim legatarius, non expectato herede, sibi praesumit. Quam si praesumpserit, nec pro praesumpto legato ab herede potest calumniam sustinere, nec si aliena res fuerit, quae legata est, legatarius hoc poterit ab herede petere. Si per uindicationem una res multis legata sit, et singuli hanc ipsam rem praesumere uelint, aequales singuli de re legata capiunt portiones. Per damnationem isto ordine legatum dimittitur, ut testator in testamento scribat: tu heres meus illi hoc da, aut: illud illi ab herede meo dari iubeo. In quo genere legati etiam alienae res per comprensare. Sed si testator rem alienam quasi suam credens, per hoc genus legatum reliquerit, legatarius hoc ab herede petere non potest, et inutile est legatum. Nam si sciens alienam esse per legatum
Abbreviated transcription (Latin):
satitus in sidias moliatur. Nã in extrema pagona testam̃tifierideb& : ut parsilla inquasi¬
sltutio pupillaris scripta ÷ quã diupupillus annos pubertatis egrediatur obsignata ꝑni¬
neat & prior pars testam̃ti in qua heres scriptus ÷ reserretur. hoc&liã & ꝑ om̃s fieri potest :
Nã si ȩxtra neus heresscrip̃t sit & aliquẽ substituere ñ possimꝰ ut si heres ex aterit & intraalis
tẽp mortuus fuerit alius ei heres sit : potesitam̃ ꝑfidei cõmissũ obligari ut alii rogatꝰ atesla¬
tore hereditatẽ aut in tegrã aut pro parte restituat uindicationis. DELEGATIS: AI¬
egatorũ generas̃ .iiii. uindicationis dãpnationis. sinendimodo & p̃ceptionis. Vind¬
cationis legatũ ÷ sitestator sic locut᷑suerit. Illũ seruũ tibido auclego : ł illã remtibi p̃sum

Expanded text:
stitutus insidias moliatur: nam in extrema pagina testamenti fieri debet, ut pars illa, in qua sustitutus insidias moliatur: nam in extrema pagina testamenti fieri debet, ut pars illa, in qua substitutio pupillaris scripta est, quamdiu pupillus annos pubertatis egrediatur, obsignata permaneat et prior pars testamenti, in qua heres scriptus est, reseretur. Hoc etiam de posthumis fieri potest. Nam si extraneus heres scriptus sit, etsi aliquam substituere non possumus, ut, si heres existerit, et intra aliquod tempus mortuus fuerit, alius ei heres sit, potest tamen per fideicommissum obligari, ut alii rogatus a testatore hereditatem aut integram aut pro parte restituat. TITVLVS V. De legatis Legatorum genera sunt quattuor, uindicationis, damnationis, sinendi modo, et praeceptionis. Vindicationis legatum est, si testator sic locutus fuerit: illum seruum tibi do, aut lego, vel: illam rem tibi praesume,
Abbreviated transcription (Latin):
utinagis heres quã dominꝰ in fumiã curat cũ resei iđ hereditas domini ꝓdebitis uendt
&ereditorib: datur Extrane is̃ quiinillo ꝓpinquitatir gradutestatori iunguntur sedes
ubstitutio ÷ quaep institutionẽ a testato refierisol& iđ scđi heredis appellatio.
Etduȩr̃ quarũ una uulgaris dr̃. alia pupillaris. Vulgaris cũ dr̃ illi heres meto
siue hocfilio siueȩi traneo. Qđsi hereditatẽ m eã adirenolueris : illũ substituo ad que
hereditas meadebeat pertinere. Pupillaris substitutio filis tantũ modo in puberib: din
potest quaei tasit ille filius m̃s suntra pubertatẽ decesserit ⁊ llũ eisubstituo. Sed pupilun
substitutio ita secr&a eẽ deb&. ut ad notitiã substitii ꝑuenire ñ possit. peuitȩpupilli aliquassid¬

Expanded text:
ut quo magis heres quam dominus infamiam incurrat, cum res eius, id est hereditas domini, pro debitis uenditur ut quo magis heres quam dominus infamiam incurrat, cum res eius, id est hereditas domini, pro debitis uenditur et creditoribus datur. Extranei sunt, qui nullo propinquitatis gradu testatori iunguntur, sed eos Substitutio est, quae post institutionem a testatore fieri solet, id est secundi heredis appellatio. Et duae sunt, quarum una uulgaris dicitur, alia pupillaris. Vulgaris dicitur: ille heres mihi esto, sive hoc filio sive extraneo. quod si hereditatem meam adire nolueris, illum substituo, ad quem hereditas mea debeat pervenire. Pupillaris substitutio filiis tantum modo impuberibus dari potest, quia ita fit: ille filius meus si intra pubertatem decesserit, illum ei substituo. Sed pupillaris substitutio ita secreta esse debet, ut ad notitiam substituti peruenire non possit, ne uitae pupilli aliquas sub
Abbreviated transcription (Latin):
uris: hoe quipatre non haba aut apud p̃cortillũ ad optauere qui inoc̃ tusa
tam̃ o here scriptus autantea ditione hereditatis moriatur aut uiuo testa¬
tore de fecerit autẽdia opossibilis sub quaheres consttatus ÷ impl&a non fie¬
es lis quicestamentũ fecit inteftatus moriuide&ur quiatest antu qa poust
sicore. testam̃to posteriore resscissũ ÷ & qđ posterius fuctũ st huresiquas
depute tur. Similit & his qui ad optatus fuerit : testam̃tũ qđ anteꝗ adoptaretur figi
p̃ ualebit. heredes aut suis aut non sui. aut pecessariis aut ex tranei. Sui ne censarii heredao¬
pellantur. filiiaut nepotes ex filus masculis quos in potestate auus ł pat̃ hab&. Necsini
heredes serui. quicũ libertate heredes infatuunt᷑. Neces sariii deo quia autuelint autiobs
necesse ÷ eis heredes eẽ. Nã qui creditorib: tenentur obnox .i. & putant se p̃tantũ in sibfuti
quantũ in debitis relinq re ipsi seruos suos manumittunt & heredes necessarios faaoi

Expanded text:
est, hoc est qui patrem non habet, aut apud praetorem illum adoptauerit, qui in potestate estamento heres scriptus aut ante aditionem hereditatis moriatur, aut uiuo testatore defecerit, aut condicio possibilis, sub qua heres institutus est, impleta non fuerit, is, qui testamentum fecit, intestatus mori uidetur, quia testamentum, quod prius fecerat, testamento posteriore rescissum est et, quod posterius factum est, hisdeputetur. Similiter et si is qui adoptatus fuerit, testamentum, quod antequam adoptaretur fecerat, non ualebit. Heredes aut sui sunt, aut necessarii aut extranei. Sui heredes appellantur filii aut nepotes ex filiis masculis, quos in potestate auus uel pater habet. Necessarii sunt heredes serui, qui cum libertate heredes instituuntur. Necessarii ideo, quia, aut uelint aut nolint, necesse est eis heredes esse. Nam qui creditoribus tenetur obnoxii, et putant, se non tantum in substantia, quantum in debitis relinquere, ipsi seruos manumittunt et heredes necessarios faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cere potest. UII. DE TUTE US
utores aut legita misunt. aut testamentarii. Legit timi sunt. quipu pillo ꝑ
Quirilẽ sexũ ꝓpinquitate coniunguntur. Ex qui ꝓximidf fuerit. deagnatir
a dipsum legittima tutela ꝑtineat. Quia his qui ꝓximiurfuerit ad tutelã ipsȩ ꝓximiur
est adhereditatẽ. Testa mentariis quos patres aut aui paternitestam̃ tosuotutoresfilus
aut nepotib de legauerint. Qđ si nec testam̃ tarius tutor fuerit neclegittimꝰ : tunc in
qusctione uidicis pupillis tutorer danturDE CVRTIONE UII
icipit ꝑtinere. Subcurato resunt. minorer a & ate. Alaiorer euer sorer

Expanded text:
cere potest. TITVLVS VII. De tutelis cere potest. TITVLVS VII. De tutelis Tutores aut legitimi sunt aut testamentarii. Legitimi sunt, qui pupillo per uirilem sexum propinquitate coniunguntur, et qui proximior fuerit de agnatis, ad ipsum legitima tutela pertinet: quia is, qui proximus fuerit ad tutelam, ipse proximus est et ad hereditatem. Testamentarii sunt, quos patres aut aui paterni in testamento suo tutores filiis aut nepotibus delegauerint. Quod si nec testamentarius tutor fuerit, nec legitimus, tunc ex inquisitione iudicis pupillis tutores dantur. TITVLVS VIII. incipti pertinere. Sub curatore sunt minores aetate, maiores euersores,
Abbreviated transcription (Latin):
pens appellacur iđ staterã tenens & qui antestatus appellatur aliiduo ut septẽ testũ
numerus impleatur. Tamencũ tertio mancipatus fuerit filius a patre naturalo fidu¬
cario patri. hoc ageredeb& naturalis pater. utei a siduciario patre mancip& ur
danacurali patre manumittatur. ut si filius ille mortuus fuerit ei inhereditate na¬
curalis pater non fiduciarius succedat. Femine ł ne potes masculi exfilio unȩ manci¬
Qanaturali patre manumissi. succedereeis naturalis pater non potest. nisi fidu¬
cuarius a quomanu missis. Nã si remancipatus sibinaturalis pater ł auus manu¬
miserit: ipseeis in haereditate succedat. Qđ si habeat quis filiũ & exeone poter &
uoluerit filium ae mancipare & pepotes in sua potestate retinere : in arbitrio ei est.
lia siuo luerit ne potes emancipare. & filiũ in sua potestate reanere : hoc ei proiuris
ordinelicere manifestũ ÷. Qdđ nonsolũ denepotib sed & de ꝓnepotib similiter fa¬

Expanded text:
pens appellatur, id est stateram tenens, et qui antestatus appellatur, alii duo, ut septem testium numerus impleatur. Tamen quum tertio mancipatus fuerit filius a patri naturali fiduciario patri, hoc agere debet naturalis pater, ut ei a fiduciario patre remancipetur et a naturali patre manumittatur, ut, si filius ille mortuus fuerit, ei in hereditate naturalis pater, non fiduciarius succedat. Feminae uel nepotes masculi ex filio una emanciet a naturali patre manumissi, succedere eis naturalis pater non potest, nisi fiduciarius, a quo manumissi sunt. Nam si remancipatum sibi naturalis pater uel auus manumiserit, ipse eis in hereditate succedit. Quod si habeat quis filium et ex eo nepotes, et uoluerit filium emancipare et nepotes in sua potestate retinere, in arbitrio eius est: aut si uoluerit nepotes emancipare et filium in sua potestate retinere, et hoc ei pro iuris ordine licere manifestum est. Quod non solum de nepotibus, sed et de pronepotibus similiter fa
Abbreviated transcription (Latin):
uictus p̃ ex pectata ordinir sententia ꝓ ut causa fuerit suꝑpliciosubdatur
Ie his criminib: dequib: quis absolutus : DEREIS INSTITUTIS : Iitaom¬
ab eoqui accusauit refricari causatio non potest. Filius accusatoris si hocn
men qđ paterintendit postliberatũ reũ ꝑsequi uelit ab accusatione. ẽ remouen¬
aut causa quae perierat inpriorẽ statũ reparatur. ł id qđ a licui sublatũ re autdeb¬

Expanded text:
victus, non exspectata ordinis sententia, prout causa fuerit, supplicio subdaturDe his criminibus, de quibus quis absolutus est, ab eo qui accusauit refricari accusatio non potest. Filius accusatoris si hoc crimen, quod pater intendit, post liberatum reum persequi uelit, ab accusatione remoueaut causa, quae perierat, in priorem statum reparatur, vel id quod alicui sublatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
nto sicut fierisol& aliquid dis putationis ad ferri cũ id qđ a nob accepit alteri cauerat
raditurũ. Litterisobligatio fit. aut dere in ꝑsona auta ꝑsona in ꝑsonã Dereins sona
uelutsid qđ exemptione aut condulbone aut societate debes alii reddas A psonam¬

Expanded text:
rato, sicut fieri solet, aliquid disputationis adferre, cum id, quod a nobis accepit, alteri cauerit rato, sicut fieri solet, aliquid disputationis adferre, cum id, quod a nobis accepit, alteri cauerit redditurum. Litteris obligatio sit, aut a re in personam, aut a persona in personam. A re in personam, uelut si id, quod ex emptione aut ex conductione, aut societate debes, alii reddas. A persona
Abbreviated transcription (Latin):
nissio suta aliquis in t̃rog& debitorẽ Post mortẽ meã ł tuã illud da respondis
q đ ꝓpr&erea inuti leuisũ ÷ quia a ꝑsona heredis obligatio incipere non potest.
tideo necheredi creditoris sub hac sponsione obligator deb&ur nec debitoris
heres creditori teneat᷑ obnoxius. Itẽ inutlis : obligatio sidicat creditor pridiȩ
quãmoriar darespondens ł interrog& debitorẽ pridiȩ quã moriaris. Similit̃
ah destipulatio inutilis iudicatur : quia non potest fieri quando sit pridiȩ qũa
aliquis moriatur pisi postqũã mortuus suerit Itẽsi pure introg& creditor & de¬
btor sub conditione ꝓmittat łsicreditor dece solidos debitorẽ introga &l debitor
quins ꝓmittat: hocor dine integrũ debitũuacillare cognoscitur. Si aliquis nobis
pecuniã debeat. pos sum̃ debitorenrm cõpellereut pe cuniã qua nob debituru sert
elaensecaueat redditirũ. Nec potestei. cui ꝓ nr̃o debito cauelur decuuto & p̃ nume¬

Expanded text:
issio, si ita aliquis interroget debitorem: post mortem meam uel tuam illud dari spondes? Quod propterea inutile uisum est, quia a persona heredis obligatio incipere non potest. Et ideo nec heredi creditoris sub hac sponsione obligatur debitor, nec debitoris heres creditori tenetur obnoxius. Item inutilis est obligatio, si dicat creditor: pridie qvam moriar dare spondes? uel interroget debitorem: pridie qvam moriaris? similiter et haec stipulatio inutilis iudicatur, quia non potest sciri, quando sit pridie, quam aliquis moriatur, nisi post quam mortuus fuerit. Item si pure interroget creditor, et debitor sub conditione promittat. Vel si creditor decem solidos debitorem interroget, et debitor quinque promittat, hoc ordine integrum debitum uacillare cognoscitur. Si aliquis nobis pecuniam debeat, possumus debitorem nostrum compellere, ut pecuniam, quam nobis redditurus erat, alteri se caueat reddituram; neque potest ei, cui pro nostro debito cauit, de cauto et non nume
Abbreviated transcription (Latin):
łpUin oruenditꝰ si postax &u & citis sue annosiã maior effectus siseruera au¬
inreb: emptoris actor auncuius li & reiordincitor fuerit constitutus. Cũ de in¬
genuitate suci ꝓclamauert :sinep̃ udicio serututis qđ suggesserit audiatur : p

Expanded text:
quinque aetatis suae annos iam maior effectus si servierit auin rebus emptoris actor aut cuiuslibet rei ordinator fuerit constitutus, cum de ingenuitate sua proclamaverit, sine praeiudicio servitii, quod gesserit, audiatur
Abbreviated transcription (Latin):
Simoriens cũ scribit autdictat chartulã testa. ARCADIDIIIET HOHRãã Coñs¬
menti p̃termiserit forsitã ut uocabulũ poner& aui ciuilis id qd quinq testium
aut p̃toriȩ iuris qđ septẽ testiũ erit subscriptione firmanddũ: undesimaiorẽ ł mi

Expanded text:
Si moriens, cum scribit aut dictat chartulam testamenti, praetermiserit forsitan, ut vocabulum poneret aut civilis, id est quod quinque testium, aut praetorii iuris, quod septem testium erit
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃dicta poenaliborat : Itt minorib in hac porte consulant
qđ simaẽ tutelã silioꝵ gerondã legitune susceperit. & sciuris¬
urcndiite positione constrinxerit : siad alics nuptias contraꝓmis¬
satraonsierit. & aliũ tutorẽ filiis deductaratione non dederit. autq
cã constiterit debere non cinte ꝑ soluerit contralegis huius ordinatio¬
nẽ ueniens. ñ solũ eius bona sidebi trix extiterit afilis teneantur ob¬
noria uerũ &iã secundimariti qui obligatȩ ꝑsone coniunctas est

Expanded text:
consuluit, ut, si mater tutelam filiorum gerendam legitime susceperit et se iurisiurandi interpositione constrinxerit, si ad alias nuptias contra promissa transierit et alium tutorem filiis deducta ratione non dederit aut quae eam constiterit debere non ante persolverit contra legis huius ordinationem veniens, non solum eius bona, si debitrix extiterit, filiis teneantur obnoxia, verum etiam secundi mariti, qui obligatae personae coniunctus est