comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cum montes apennini perpetua longitudine porrigant᷑ cumq latus u
unq camꝑos et coles frugiferos emittat: nulla pars extat cui nõ mõtani
& campestribus bonis frui contingat. Adde fluuioꝵ & lacuũ magnitudinẽ
ium salutem parens natura compluribus in locis comparauit. Quid diuers¬
rũ facultates metallorũ. quid materiam atq escas hominibus et beluis attribu¬
tas. Quis fructuũ ubertatẽ atq bonitatem pro dignitate disserat. Inter gentes
amplissimas et grȩciam ipsam & excellentissimas asyȩ partes media cõsistens
sit oratio. qñ ipsam romani ad uniuersi orbis imperiũ perfugiũ struxerint ac
propugnaculum assumantur: et hec qđ romam post condicam romani perpetuo
multas hominũ etates sub regio principatu integre casteq duxerũt. Postea cũ¬

Expanded text:
nquit – Apenini perpetua per ipsam longitudine porrigantur cumque latus eius utrunque campos collesque frugiferos emittat, nulla extat pars cui non montanis et campestribus bonis frui contingat. Adde fluviorum lacuumque magnitudinem , quas ad mortalium salutem parens natura pluribus in locis comparavit. Quid diversorum facultates metallorum? Quid materiam atque escas hominibus atque pecoribus attributas? Quis fructuum hubertatem atque bonitatem pro dignitate disserat? Inter gentes quidem amplissimas et Graeciam ipsam excellentissimasque Asiae partes media consistens,sit ratio, quando ipsam Romani ad universi orbis imperium perfugium struxerunt ad propugnaculum, assumantur et haec, quod post Romam conditam Romani perpetuo multas hominum aetates sub regio principatu integre casteque duxerunt». 26
Abbreviated transcription (Latin):
est omnibus qui hunc tractum. eorũ portio etiam transalbin loca depascittr.
quem admodum & lacosargi. Nunc autem isti transfluuiũ in fugam cõpulsi
exciderunt. Cõmune autem ẽ omnibus qui hunc tractũ incolunt ut alio fa¬
ile migrent. et propter uictus tenuitatem et propter agrorũ ignauiam co¬
dorũ &e propter pecuniarũ inopiam.Cumq in tiguriis habitent in diem ha¬
bent supellectilem. plurimã epecoribus trabunt alimoniã sicut et nomades.
rum instar domesticum in carris tollentes: instrumentũ quocũq fors tu

Expanded text:
enit fluvium; eorum portio etiam trans Albim loca depascitur, Eumondori et Lancosargi, nunc autem isti trans fluvium in fugam compulsi exciderunt. Commune est autem omnibus qui hunc tractum incolunt, ut alio facile migrent et propter victus tenuitatem et propter agrorum ignaviam colendarum et propter pecuniarum inopiam. Cumque in tuguriis habitent, in diem habent supellectilem. Plurimam enim e pecoribus trahunt alimoniam sicut et nomades, eorum instar domesticum in carris tollentes instrumentum, quocumque sors tulit
Abbreviated transcription (Latin):
sent ue croconem cõderent. Misellus ad considerandũ locum accessit. qui cum
difecatam cerneret sybarim a uicino flumine cognomen habentem hanc
quid hanc pro illa condere datum ẽẽt. cui deus has reddidit uoces. Erat aũt
Gibbus miscellus. Terga breuis miscelle tuo de pectore omitte: Cȩtera ꝑquirẽs
frustra en uenaris iniqua. Ae rectum quodcũq datur tu laude probato.

Expanded text:
m dux, ad considerandum locum accessit. Is, cum iam aedificatam cerneret Sybarim, a vicino flumine nomen habentem, eam nunquid hanc pro illa condere ei datum esset. Responsum ei fuit ut modum: Terga brevis Myscelle, tuo de pectore omitte Caetera perquirens, frustra en venaris iniqua. At rectum quodcumque datur tu laude probato.
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt autẽ numero septem cunctoꝵ prospectu patentes: siue e sicilia. siue e con¬
inente prope medaman aspectent de quibus tunc disseremus cum de siclil
sermonẽ habebimus. Post fluuiũ methau& methaurus alter occurrit. Inde¬
ylleum excipit sublime saxũ quod humilem atergo tellurem alluentibu:
ad prominens siciliȩ promontoriũ pelorũ hoc etribus unum est: quȩ triangulã
fficiũt insulam hoc in estiuos uergit ortus. sicut cenys in occasum cũ mutu¬

Expanded text:
sulae, numero septem cunctorum prospectui patentes, sive a Sicilia sive a continente aspectentur. De eis tunc disseram, quom de Sicilia sermonem habebo. Post fluvium Metaurum Metaurus alter occurrit. us. Sublime est saxum, quod humilem a tergo tellurem alluentibus gustias ad prominens Siciliae promontorium Pelorum. Hoc unum e tribus est quae triangulam efficiunt insulam. Vergit in aestivos
Abbreviated transcription (Latin):
bitos trucidarunt.& urbem alium in locum prope transpositam edifica¬
erint sternutamentis agetari constat. Quam obrem ab eius potu greges a¬
mouent. Cratis autẽ homines in eo locos çȩsarie candidos & flauos efficit
acmultis medetur morbis.Thurrii cum diutius beatam duxissent etatem¬
romanorũ tutelam confugerunt. qui mittentes pro uiroꝵ paucitate accolas

Expanded text:
habitos, trucidavisse, urbem vero alium in locum prope mare transpositam aedificae fluvio biberint, sternutamentis agitari eos constat. Eam ob rem ab eius potu greges amovent. Crathis autem homines in eo lotos caesarie candidos et flavos efficit multisque medetur morbis. Thurii cum diutius beatam duxissent aeRomanorum tutelam confugerunt. Qui, mittentes pro virorum paucitate accolas,
Abbreviated transcription (Latin):
duob de centurionib dix illis :¬
Preparate milites ducẽtos ut
eant usq cesarcã. ⁊ eqtes septu¬
aginta. et lancearios ducentos.
at̾cia hora noctis et ium̃tũ p̃pa¬
rate. et inponẽtes paulũ. saluũ
ꝑducite ad felice p̾sidẽ  S ⁊ si¬

Expanded text:
duobus centurionibus dixit illis parate milites ducentos ut eant usque Caesaream et equites septuaginta et lancearios ducentos a tertia hora noctis et iumenta praeparate ut inponentes Paulum salvum perducerent ad Felicem praesidem  s
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. stomacus. ⁊ fit ĩpotens ad deco¬
qñdũ cibũ. Uerũtñ incena uesꝑtina
fit totũ cõtratiũ. ⁊ qr tũc accidit cor
bes ꝙ siquis cõsueuit cõmedẽbis
indie. si cõtincat se ad unã horã.si¬
⁊ ĩcipit bis cõmedẽ. qr eiꝰ stomacũ
nequit cibũ digriere.⁊ indigestũ
remanet nutrimentũ. ¶ Et qui cõ¬
sucuit ininã certa horã cõmedere
⁊t̃sfert suã cõmestionẽ in aliãhorã.
cito ꝑcipiet ꝙsue nt̃e nõ ꝓfic̾. sed¬
multũ offic̾. Quia cõsuetudo est
altera nt̃a. Si igitur aliquancãtas
que legẽ nõ ħet. cõpellit ad lit ꝙ¬

Expanded text:
tatur stomacus et fit impotens ad coquendum cibum. Verumptamen in cena vespertina fit totum contrarium, quia tunc accidit corpori bes quod qui consuevit comedere bis in die, si contineat se ad unam cert incipit bis comedere. Quia ejus stomachus nequit cibum digerere, et ideo indigestum remanebit nutrimentum. Et qui consuevit in una certa hora comedere, et transfert suam comestionem usque ad aliam horam, cito percipiet quod sue nature non proficit multum set officit, quia consuetudo est altera natura. Si igitur aliqua necessitas, que legem non habet, te compellit ad
Abbreviated transcription (Latin):
dies .xii.
Igueꝰ sed ãnos .iiiͦi. m̃s.iii. dies .iiiͦ.
Piꝰ sed̃ ãnos.xuiii. m̃s .iiii. dies .iii.
An icꝰ sed̃ õnos. xmñs aii. dies .aii.
dies .xxi.

Expanded text:
dies XXI, Yginus sedit annos IIII, menses III, dies IIII, Pius sedit annos XVIIII, menses IIII, dies III, Anicetus sedit annos XI, menses IIII, dies III, dies XXI,
Abbreviated transcription (Latin):
iquis homo mortuuꝰ fuerit & filios
non dimiserit. si pat̾ dut mat̾ super¬
fuerin ipsi inhereditate succedant
si pat̾ aut mat̾ non suꝑ fuerint. & fra¬
tres ł sorores reliquerit. ipsi heredi¬
tatem optineant. Quod si nec isti fue¬
rint: sorores patris inhereditate suc¬
cedant. De terra uero saliga nulla
portiohereditatis mulieri ueniat
sed aduirilẽ sexũ tota terrȩ here¬
ditatis ꝑueniat. DEEO QUISE. DE

Expanded text:
i quis homo mortuus fuerit et filius non dimiserit, si pater aut mater superfuerit, ipsi in hereditate succedant; si pater aut mater non superfuerint, et fratres vel sorores reliquerint, ipsi hereditatem optineant. Quod si nec isti fuerint, sorores patris in hereditatecedant. De terra vero Saliga nulla portione hereditatis mulieris veniat, sed ad virilem sexu tota terra hereditatis perveniat. 2. Dum re
Abbreviated transcription (Latin):
pape gelani cap̃ ax contineti
uis ginibur sacris tenere sequ¬
lim sociarecognouimus & p̃
dicatum do positum inceta
federa sacrilegatee tegerint¬
penitentia omn non recipia
authis certe uia cum descło
transtuntib:: sit am̃ penitu erin
no negotur nuero de copula¬
tione sacrorum urgin mtã
reuere feruint quantoseue

Expanded text:
pae Gelasii capitulo 20 continetur: Virginibus sacris temere se quosdam sociare cognovimus, et post dicatum Deo propositum incesta foedera sacrilegaque mipoenitentiam, omnino non recipi; aut his certe viaticum de seculo transeuntibus, si tamen poenituerint, non negetur. Si vero de copulatione sacrarum virginum tam severe feriuntur, quanto seve
Abbreviated transcription (Latin):
idem modis obreruetur ubi uer
&ut aque paste ecclen asticum
fuerit reiorer eardẽ ecclesiarũ
sise familiariter pacificareue¬
lint licenciam habeant Si aũt
dehius cemodi paci ficat̾ione
duduocatiere in mallo pͣblico a.
ip̃sentiam comiusueniant &

Expanded text:
idem modus observetur. Ubi vero ex utraque parte ecclesiasticum fuerit, rectores earundem ecclesiarum, si se familiariter pacificare velint, licentiam habeant. Si autem de huiuscemodi pacificatione advocati eorum in mallo publico ad praesentiam comitis veniant,
Abbreviated transcription (Latin):
emendare potuerint emendent
ea que nonemen dauerint diligent̃
scriptis notent & hoc sicꝑgert
curent quatenus iuste rep̃hen¬
possint  qoc tactdebent

Expanded text:
emendare potuerint, emendent, et ea quae emendaverint, diligenter scriptis notent. Et hoc sic peragere curent, quatenus iuste reprepossint. Et quae facere debent
Abbreviated transcription (Latin):
ineiliomittamus donecibi castii¬
getur ut comitisla in obediens cẽ
ulte non auleatu & maius dam¬
num inde non ad crercat
ubi sacea ñti ius andis int w¬
bi antiquitus consuetudo fuit
delil ntate consacramenta uirem¬

Expanded text:
mittamus, donec ibi castigetur, ut comiti suo inoboediens esse ulterius non audeat, et maius damnum inde non adcrescat. 14. Ubi sacramenta iuranda sint. Ubi antiquitus consuetudo fuit de libertate sacramenta adh
Abbreviated transcription (Latin):
oetu d fup eu accusatifucriot.
Tiliber homo de furtu a ca sat fuerit
P&res ꝓprias habuerit in mallo ad
p̃sentiam comitis eẽ adbramia &
sires non hah& fideiussores don&
resi potuerit autraliauice al no¬
ł trey cum defurtu accurrauerint
liceatei contra unum & hutũsco¬
to & fuste inaipe comedo

Expanded text:
de furto accusati fuerint. Si liber homo de furto accusatus fuerit, et res proprias habuerit, in mallo ad praesentiam comitis se adhramiat. Et si res non habet, fideiussores donet, re, si potuerit. At si alia vice duo vel tres eum de furto accusaverint, liceat ei contra unum ex his cum scuto et fuste in campo
Abbreviated transcription (Latin):
at aliã quãlib:
quocum que honore p̃dictũ inue¬
nerit quiiutitam faceri ł noluit
ł ꝓhibuit de ipnus rebis uiuanT
quam diuin eo locoiustitias face¬

Expanded text:
t alium quemlibet quocumque honore praeditum invenerint, qui iustitiam facere vel noluit vel prohibuit, de ipsius rebus vivant, quandiu in eo loco iustitias face
Abbreviated transcription (Latin):
nouiter in iustis sicꝰs̃ tributa
&tolonei in mediauia ubi no
aqua necpalus nec pons neca¬
liquid tale fuerit unde iuste
lum ẽ obstaculim ut auferant
antiquenũ ad nramadnotiti¬
cidiferantur. De honore ecdes¬

Expanded text:
noviter institutis, sicut sunt tributa et telonei in media via, ubi nec aqua, nec palus, nec pons, nec aliquid tale fuerit unde iuste llum est obstaculum, ut auferantur. Antiquae autem ad nostram notitiam deferantur. 5. De honore eccles
Abbreviated transcription (Latin):
hacministros euis uocta esti¬
mationem dandiderebus mo¬
bilib: que in eadem ꝑprietate
inuentefuerint his quibus idi
debitor fuerit ecoluutur qđ
sirerum mobilium ibidẽ in uen¬
siuonem ñ sufficerit deimmo¬
sicutditum est fiscurnr̃ porii¬

Expanded text:
ac ministros eius iuxta aestimationem damni, de rebus mobilibus quae in eadem proprietate inventae fuerint, his quibus idem debitor fuit, exsolvatur. Quod si rerum mobilium ibidem invensitionem non sufficerit, de inmosicut dictum est, fiscus no
Abbreviated transcription (Latin):
iceler astico & fistalino & te¬
eficiario seruo uolumur usue
cium tradatur hereditar tam̃
liberihominis qui propt̃ talẽ
facinus ad mortem fuerit iudi¬
catus ad legimos heridesilius
ꝑueniat. sunatrio eccdena e
cuiur portart licuus sc̃oꝵ con¬
sitriti est huius cemodi homi

Expanded text:
clesiastico et fiscalino et beneficiario servo volumus ut pro cium tradatur. Hereditas tamen liberi hominis, qui propter tale facinus ad mortem fuerit iudicatus, ad legitimos heredes illius perveniat. Si in atrio ecclesie cuius porta reliquiis sanctorum consecrata est, huiusscemo
Abbreviated transcription (Latin):
&siꝑunam & alteram comitis ad¬
monitione aliquis admallũ ue¬
nire noluitruscius in bannum
missis uenire &iustitiã facere
conpellatur
defaidis cocR cendis xii
Liquis aliqua necentatero ente
cuius minntecio resppetuuest &

Expanded text:
ost unam et alteram comitis admonitionem aliquis ad mallum venire noluerit, rebus eius in bannum missis, venire et iustitiam facere conpellatur. 13. De faidis cohercendis. Si quis aliqua necessitate cogente cuius min
Abbreviated transcription (Latin):
qui cunscutis & fustibus incãpo
decertent utrapars falsitatem
utraueritatem suotestimonio
squatur & campioni qui uictis
amprertur ceteri uero eiur
ruer̃ manus suat redimant cu
acles ficis aucauris ubreie¬

Expanded text:
qui cum scutis et fustibus in campo decertent, utra pars falsitatem, utra veritatem suo testimonio sequatur. Et campioni qui victus amputetur. Ceteri vero eiusdem ruerunt, manus suas redimant: cuiecclesiasticis autem causis, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
quam cumalio coheriuestio
habere redebebat & obseruetꝰ
erga patrem & filium & ne¬
poremus quea dannos legitim
postea ipses res adinmunita¬
temipnius eoderedea

Expanded text:
quam cum alio coherede suo habere debebat. Et hoc observetur erga patrem et filium et nepotem usque ad annos legitimos. Postea ipsae res ad inmunitatem ipsius ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
Legem suam ei conpanat illam
oluerit resnias dare prosalu¬
ruȩ ł aliquem uen erabile
lteri tradere uolui  eo
empore intra iprum comita¬
gitimam traditionem faceie
beat sibi ł denur pagensibi
ł dealiis qui eadem legemus
ibi meliores inueniri por no
&coramtis rerum suarums
traditionem faciat & fide

Expanded text:
legem suam ei conponat, illamvoluerit res suas dare pro salusuae vel ad aliquem venerabilem alteri tradere voluerit et eo tempore intra ipsum comitasitae sunt, legitimam traditionem facere dhibeat sibi vel de suis pagensibus vel de aliis, qui eadem lege vivibi meliores inveniri possunt; et coram ipsis rerum suarum traditionem faciat et fide
Abbreviated transcription (Latin):
onponatur duas paster cidẽ prer¬
iitero t̃tia ꝓfredo ad ecclena
plo cumban nonro conponatit
desubdiacona similit̃ triplo
seundum suam conporicione

Expanded text:
onponatur, duas partes eidem presbitero, tertia pro fredo ad ecclesiaplo cum banno nostro conponatur. De subdiacono similiter triplo secundum suam conpositione
Abbreviated transcription (Latin):
his uero qui inte fectus ert
absqui conposiuoneiaceat
icdeinde interfecto scđmindi¬
ium canonicum congruam
insedefendendo fecimra& & si
manus eius exusta fuerit int̃fi¬
ciatur siau non fuert dominor

Expanded text:
is vero qui interfectus est, absque conpositione iaceat: ac deinde interfector secundum iudicium canonicum congruam an se defendendo fecisset. Et si manus eius exusta fuerit, interficiatur. Si autem non fuerit, dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Itilli quih bannum solue.¬
redebent coniatum fatiant
adharibann. oremedi
fugitiuis ac peregrinis
ui distringantur utscirepos¬

Expanded text:
illi qui haribannum solvere debent, coniectum faciant ad haribannatorem. 6. De fugitivis ac peregrinis, ut distringantur, ut scire pos
Abbreviated transcription (Latin):
dixerti & cum reddi e
Sinec adtertiam consentire
noluerit quicquidrenr an¬
num fecerat totum illum
qui cum in fra inmunitat
recin& nec reddere uub
soluere coratur &i preceo
ium enslicentiam habea
ipsum hominem infrauina¬
aue idreus infranimuni¬

Expanded text:
dixerit et eum reddere Si nec ad tertia consentire noluerit, quicquid reus damnum fecerat, totum ille qui eum infra inmunitatem retinet nec reddere vult, solvere cogatur, et ipse comes veniens licentiam habeat ipsum hominem infra inmfuerit, quod reus infra inmuni
Abbreviated transcription (Latin):
constitutus fue it cdamnũ
aliquod cuilib& feceritꝰ. Qui
cum in loco uuadit suscepit
aut damnum soluuat aut
hominem inmallo ꝑductũ
dimittat ꝑdens sonulde¬
bitumter qđ ei in uuadio
suscepit &uidamnu mfeci
dimis suriirta qualitae
rei cogatur rimendare
Si uero liberam niuumha¬
buerit us quedum inpignus
exs teret & filios habuerit
liberi omaneant. uniii

Expanded text:
constitutus damnum aliquod cuilibet fecerit, qui eum in loco wadii suscepit, aut damnum solvat, aut hominem in mallo productum demittat, perdens simul debitum propter quod eum in wadio suscepit. Et qui damnum fecit demissus iuxta qualitatem regi cogatur emendare. Si vero liberam feminam habuerit, usque dum in pignus extiterit, et filios habuerint liberi permaneant. 9. De
Abbreviated transcription (Latin):
di trade uoluerit domi
ditionem faciataos amtestuib.
legitimu & que actenus mos
sictesunt traditiones dequib:
nulla est questio sabiler ꝑ¬
maneant. Siuero aliquis alii
res suas tradiderit &in osti
ꝓfectus erit & illeciures
traditesunt interim mortu
fuerit quires tradiditxumr¬
ususs fuerit abhibitis test
dram quiburoa aitio facta ẽ
rruds recipiat siaũt &ipse
qrg quur suerit heredes eius
ligrim erbaditas recipiam
infercure temptauerit &il¬
lecarta ingenuitats suȩ oste¬
derit & adueriariumse in ser¬

Expanded text:
Dei tradere voluerit, domi traditionem faciat coram testibus legitimis. Et quae actenus in hoste factae sunt traditiones, de quibus nulla est quaesitio, stabilis permaneant. Si vero aliquis alii res suas tradiderit, et in hoste profectus fuerit, et ille cui res traditae sunt interim mortuus fuerit, qui res tradidit, cum reversus fuerit, adhibitis testibus coram quibus traditio facta est, res suas recipiat. Si autem et ipse mortuus fuerit, heredes eius legitimi res traditas recipiantinservire temptaverit, et ille cartam ingenuitatis suae ostenderit, et adversarium ini
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis ad ecclesiam cenfugi
fecerit inatrium ipnureo¬
clesiȩ pacemhabeat necsit
necerre ecdenam ingredi
nullus eum in deꝑum abfi¬
here p̾sumat Sedliceat ei
addiscuinonem inpliblico
ꝓducaturii¬
Siquis hominem iniuidiciom¬
iuste contra alium altercan
Ciquis ad libertatesua fuerit
Dinter pellatus &umensni
seruicium cadat aliquem
deripinquis suis ꝑquamse
inseruicium uasurum timen
occiderit idẽ patrem matrẽ
patrulem auuncolum ł quã
lib& huuis modi ꝓpinquita¬
tis ꝑsonam ipre quiho
ꝓpetraueraꝑ moriatur. agna¬
tio eius & consangumitr

Expanded text:
Si quis ad ecclesiam confugium fecerit, in atrio ipsius ecclesiae pacem habeat, nec sit ei necesse ecclesiam ingredi, et nullus eum inde per vim abstrahere praesumat, sed liceat ei ad discussionem in publico producaturSi quis hominem in iudicio contra alio altercantquis de libertate sua fuerit interpellatus, et timens ne in servitium cadat, aliquem de propinquis suis, per quem se in servitium casurum timens occiderit, id est patrem, matrem, patruelem, avunlibet huiusmodi propinquitatis personam, ipse qui hoc perpetraverit moriatur, agnatio vero et consanguinitas
Abbreviated transcription (Latin):
populur obis ãmoniti polla
nantum facultas dabatiu
qui quocrum pfectio quintũ
lis lerathis quibur pradas
pssunt odebent nonset in por¬
pueri uero si neuolus
iparentum tonsorentunt¬

Expanded text:
populis, a nobis admoniti pollicin quantum facultas dabitur, exequi, quo eorum profectio, quantum in illis erat, his quibus prodesse possunt et debent, non sit imporpueri vero sine voluntate parentum tonsorentu
Abbreviated transcription (Latin):
Ituero puella indiscrete
Quelentur placuit ꝗ nobir
&am deracris ainonibus
quiliter obreruadumsit hic
inferre uctempore uel edarũ
puellarum in cartaginensi con¬

Expanded text:
ero puellae indiscrete velentur, placuit nobis etiam de sacris canonibus, qualiter observandum sit, hic inserere. De tempore velandarum puellarum in Cartaginensi con
Abbreviated transcription (Latin):
uis ginibur sacris tenere sequ¬
lim sociarecognouimus & p̃
dicatum do positum inceta
federa sacrilegatee tegerint¬
penitentia omn non recipia
authis certe uia cum descło
transtuntib:: sit am̃ penitu erin
no negotur nuero de copula¬
tione sacrorum urgin mtã
reuere feruint quantoseue

Expanded text:
us autem sacris temere se quosdam sociare cognovimus, et post dicatum Deo propositum incesta foedera sacrilegaque mipoenitentiam, omnino non recipi. Aut his certe viaticum de seculo transeuntibus, si tamen poenituerint, non negetur. Si vero de copulatione sacrarum virginum tam severe feriuntur, quanto seve
Abbreviated transcription (Latin):
Icepis copise in longabareua
confututis quia adhis quos or¬
dinabant racramenta &mui
contra diuinam &canonican
auctoritt̃ accipere ł aigerea
soliuerant modis omnibus i¬

Expanded text:
episcopis vero in Langobardia constitutis, qui ab his quos ordinabant sacramenta et munera, contra divinam et canonicam auctoritatem, accipere vel exigere soliti erant, modis omnibus i
Abbreviated transcription (Latin):
Ut a maioribus suis possessiones relictas posteris disper:¬
dat ac dissipet: yt sit non minus in suo patrimomo ne.¬
cognationis ageretur: cum officii rationem atq exi¬
stimationis duci conueniret: eo tempore tu. non modo
retulisti: ne haec quidem tecum loquutus es. SFlaria Sco.
est. quidago. Si me hercule hec tecum duo uerba fecis¬
ses quid ago : respirasset cupiditas. inuidia paululum re¬
frixisset: aliquid loci rationi. e consilio dedisses: tu te col:¬
legisses: non in eam turpitudinem uenisses. ut hoe tuis

Expanded text:
ut a maioribus nostris possessiones relictas disperdat ac dissipet, ut sit non minus in populi Romanadfinitatis ageretur, cum offici rationem atque existimationis duci conveniret, eo tempore tu non modo nuisti, ne hoc quidem tecum locutus es: Horae t. quid ago? si me hercule haec tecum duo verba fecisses: quid ago? respirasset cupiditas atque avaritia, paulum aliquid loci rationi et consilio dedisses, tu te conlegisses, non in eam turpitudinem venisses ut hoc tibi
Abbreviated transcription (Latin):
nim ambigit possessionis duplicem esse rationem: ali:¬
am que iure consistit. alian quae corpore. Utramꝗu
autem ita demum esse legitimam cum omnium aduersa:¬
riorum silentio es taciturnitate firmatur: interpellatio¬
ne uero e controuersia progressa. non esse eum intelli:¬
gi possessorem qui licet possessionem corpore teneat. tame
ex interposita cõtestatione. ex caussa in iudicium deducta
super iure possessionis uacillet ac dubitet. Quamobrem¬
non derelinquendi affectu transacto tempore non co:¬
liusti. sed ex metus necessitate culturam eorum di:¬
Stulis ti praeiudicium tibi ex transmissi temporis in:¬

Expanded text:
 ambigit possessionis duplicem esse rationem: aliam quae jure consistit; aliam quae corpore: utramque autem ita demum esse legitimam, cum omnium adversariorum silentio et taciturnitate firmatur: interpellatione vero et controversia progressa, non posse eum intelligi possessorem qui, licet possessionem corpore teneat, tamen, ex interposita contestatione, et causa in judicium deducta, super jure possessionis vacillet ac dubitet. non derelinquendi adfectione transacto tempore non coluisti, sed ex metus necessitate culturam eorum distulisti, praeiudicium tibi ex transmissi temporis in
Abbreviated transcription (Latin):
er yos Ex uestrum authorem lacesso. in concionem
yoco. Anglicano populo disceptatore yti uolo. Etenim¬
ut cireu̾spiciamus omnia. quae poputo grata atꝗ uicu :¬
da sunt. quid tam populare quam pacem. quam concor.¬
cisti: fidem de foro. dignitatem de rep. tua sustulisti
Hoc motu atꝗᵈ hae perturbatione animorum atq
rit nihil esse metuendum. nullam suorum auaritiam:
tu suo summam tranquillitatem pacis ex otii attulerit :
uerendum credo nobis erit. ne tua ista praeclara lex ma-
yis popularis esse uideatur. Uuamobrem per Deum
immortalem colligite uos. Angli fortissimi : deserite eos.
a quibus. nisi prospicitis. breui tempore. Ex tamen ue-¬
bis cum: con fentite cum bonis: communem remp. com¬
muni studio atqᵈ amore defendite. Multa sunt occul:¬
ta reip. Christianae uulnera: multa nefariorum perni¬
ciosa consilia. ex terna pericula multa sunt ex uobis¬

Expanded text:
ri. lacesso vos, in contionem voco, populo Romano disceptatore uti volo. etenimut circumspiciamus omnia quae populo grata atque iucunda sunt, nihil tam populare quam pacem, quam concorcistis, fidem de foro, dignitatem de re publica sustulistis. hoc motu atque hac perturbatione animorum atque rit nihil esse metuendum, nullum exercitum, turam summamque tranquillitatem pacis atque oti, verendum, credo, nobis erit ne vestra ista praeclara lex agraria magis popularis esse videatur. Cuimmortalis! conligite vos, tribuni plebis, deserite eos a quibus, nisi prospicitis, brevi tempore deseremtite cum bonis, communem rem publicam communi studio atque amore defendite. multa sunt occulta rei publicae volnera, multa nefariorum civium perniciosa consilia; nullum externum periculum est, non rex, no
Abbreviated transcription (Latin):
praestantibus in rep. gubernanda uiris laudata est in
yna sententia perpetua permansio. Sed ut in nauigu.¬
do tempestati obsequi artis est. etiam si portum tene:¬
re nequeas: cum uero id possis mutata yelificatione
assequi. stultum est eum tenere cum periculo cursum
quem ceperis. potius quam eo commutato. quo uelis
tandem peruenire: sie cum omnibus modis in admi¬
te otium: non idem semper dicere aut sentire. sed idẽ
semper spectare debemus. AtꝗT hoc loco cum te his¬

Expanded text:
praestantibus in re publica gubernanda viris laudata est in una sententia perpetua permansio, sed, ut in enavigando tempestati obsequi artis est, etiam si portum tenere non queas, cum vero id possis mutata velificatione adsequi, stultum est eum tenere cum periculo cursum, quem coeperis, potius quam eo commutato quo velis tamen pervenire, sic, cum omnibus nobis in admite otium, non idem semper dicere, sed idem semper spectare debemus. quam ob rem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quem audistis antea. Franciscum praesentem uidebitis
tanta temperantia. tanta mansuetudine. tanta huma:¬
nitate. ut ii ex uobis beatissimi sint futuri. apud quos il¬
le diutissime commorabitur. Quare agite uiri socii. cedite¬
dite. eternae rerum cauisae. cur ea. quae praeterierunt. fa¬
cta sint: e ea. quae instant. fiant: e ea quae consequuntur.

Expanded text:
hunc audiebant antea, nunc praesentem vident tanta temperantia, tanta mansuetudine, tanta humanitate ut ei beatissimi esse videantur apud quos ille diutissime commoretur. qua re si propter socios nuleterna rerum, cur et ea, quae praeterierunt, facta sint et, quae instant, fiant et, quae sequuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
quit. Nuiusmodi. inquit. priuilegium in ordine cognatio
nis. praebemus fratrum masculorum et foeminarum filiis
ex filiabus ut in suorum parentum iura succedant. Si uero¬
omnes deinceps a latere cognatos ad haereditatem pocamus
secundum uniuscuiusq gradus praerogatiuam: ut picino:¬
res gradu ipsi reliquis praeponantur. di autem plurimi
euisdem gradus inueniantur. secundum personarum nume¬
rum inter eos haereditas diuidatur: quod in capita nostrae

Expanded text:
ur. Huiusmodi vero privilegium in hoc ordine cognationis solis praebemus fratrum masculorum aut feminarum filiis aut filiabus, ut in suorum parentum iura succedant; nuomnes deinceps a latere cognatos ad hereditatem vocamus secundum uniuscuiusque gradus praerogativam, ut viciniores gradu ipsi reliquis praeponantur. Si autem plurimi eiusdem gradus inveniantur, secundum personarum numerum inter eos hereditas dividitur, quod in capita nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
In commune iubes si quid. censesue tenendum:
Primus tussa subi, tunc obseruantior aqui
Fit populus, nec ferre negat, cum uiderit ipsum
Censorem parere sibi. Cõponitur orbis
Regis ad exemplum.¬

Expanded text:
In commune iubes si quid censesque tenendum, primus iussa subi: tunc observantior aequi fit populus nec ferre negat, cum viderit ipsum auctorem parere sibi. componitur orbis regis ad exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
cipis prudentia. qua regat populos. qua stabiliat le:¬
ges. qua castiget improbos. qua tueatur bonos. qua lau-¬
det claros uiros. qua praecepta salutis Ez laudis edat suis
ciuibus. qua hortari ad decus. reuocare a flagitio. con:¬
solari posoit afflictos. factaqi e consulta fortium ey sa¬
pientum cum improborum ignominia sempiternis mo¬
caussam. quod eo careat. pro nihilo habenda sit. Alio¬

Expanded text:
ione, qua regat populos, qua stabiliat leges, qua castiget improbos, qua tueatur bonos, qua laudet claros uiros, qua praecepta salutis et laudis apte ad persuadendum edat suis ciuibus, qua hortari ad decus, reuocare a flagitio, consolari possit adflictos, factaque et consulta fortium et sapientium cum improborum ignominia sempiternis mocausam quod eo careat pro nihilo habenda sit, i
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi . Libenter accipitis. quod lex Cbristi sacerdota
li uos subiicit potestati. atq istis tribunalibus subdit ͤ
Dedit enim e nobis potestatem. dedit u principatũ
multo perfectiorem principatibus uestris. Alioqui an
nis coelestia uincantur. ut diuinis humana praferan

Expanded text:
verbi, libenter accipitis quod lex Christi sacerdotali vos nostrae subjicit potestati, atque istis tribunalibus subdit? Dedit enim et nobis potestatem, dedit principatum, multo perfectiorem principatibus vestris. Aut nunquidnis coelestia superentur, si divinis praeferan
Abbreviated transcription (Latin):
Totum hoc. quantuncunq est quod certe miraculi¬
maximi loco ducendum est totum est inquam. Dei.
Nihil sibi ex ista iaude centurio. nihil praefectus. ni.¬
hil turma decerpit. Quin etiam illa ipsa rerum hu-¬
manarum domina Fortuna in istius se societatem
gloriae non offert: Deo caedit. Dei totam esse ac pro-¬
priam fatetur. Nunquam enim temeritas cum sapi :¬
entia commiscetur. nec ad consilium casus admittitur

Expanded text:
totum hoc quantumcumque est, quod certe maximum est, totum est, inquam, tuum. nihil sibi ex ista laude centurio, nihil praefectus, nihil cohors, nihil turma decerpit; quin etiam illa ipsa rerum humanarum domina, Fortuna, in istius se societatem gloriae non offert: tibi cedit, tuam esse totam et propriam fatetur. numquam enim temeritas cum sapientia commiscetur nec ad consilium casus admittitur
Abbreviated transcription (Latin):
non soluit separatio corporis. sed uoluntas. Ideo qui di¬
mittit suam coniugem. e aliam non accipit. adhue mari¬
tus est. Nam Etsi corpore separatus est. tamen adhuc uo.¬
luntate coniunctus est. Cum ergo aliam acceperit. tunc¬
eam plane dimittit. Non erg̃o qui dimittit. maeatur
uiro suo dimissa. aut ei reconciliabitur. aut eo uiuente
res suas in adulterio deprehendunt. non licebit. nec eum
nec eam. aliam uxorem accipere. uel alium uirum. quã¬
diu ambo riuunt. di autem adultera mortua fuerit. uip
enis si uult nubat tantum in Domino. adultera uero
nunquam. etiansi mortuus fuerit uir eius. omnibus
tamen diebus uita suae acerrime poenitentiae lamenta per¬
re conceditur uiuo uiro suo a quo recessit. nec huie altera
ducere uiua uxore sua quam dimiserit: multo minus
fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Dã¬

Expanded text:
non solvit separatio corporis, sed voluntas: ideo qui dimittit uxorem suam, et alteram non accipit, adhuc maritus est. Nam et si corpore jam separatus est, tamen adhuc voluntate conjunctus est. Cum ergo alteram acceperit, tunc plene dimittit. Non ergo qui dimittit moechatur, viro suo dimissa aut ei reconciliabitur, aut eo vivente res suas in adulterio deprehendunt, non licebit nec eum, nec eam aliam uxorem accipere, vel alium virum, quamdiu ambo vivunt. Si autem adultera mortua fuerit, vir ejus, si vult, nubat, tantum in Domino; adultera vero nunquam, etiamsi mortuus fuerit vir ejus. Omnibus tamen diebus vitae suae acerrimae poenitentiae lamenta perli conceditur, vivo viro a quo recessit, nec huic alteram ducere viva uxore quam dimisit, multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere.
Abbreviated transcription (Latin):
remp. administrat. ut suum quisꝗz teneat. neꝗ
de bonis priuatorum priblice diminutio fiat. Atꝗ U¬
haud scio hanene ob caussam maxxime. ut sua tenere :¬
tur respublicae ciuitatesꝗs constitutae sint. Xam E¬
si duce natura congregabatur homines. tamen Spe cu:¬
stodiae rerum suarum urbium praesidia quaerebant.

Expanded text:
rempub. administrabit, ut suum quisque teneat, neque de bonis privatorum publice diminutio fiat. Hanc enim ob causam maxime, ut sua tenerentur, res publicae civitatesque constitutae sunt. Nam, etsi duce natura congregabantur hominess, tamen spe custodiae rerum suarum urbium praesidia quaerebant.
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. ut cum eius etatis filii sunt in qua ipsi sibi
testamentum facere non possunt. parentes eis faciant.
Liberis itaꝗđ suis impuberibus. quos in potestate quis
ei non extiterint. alius sit ei haeres: sed eo amplius. ut
si haeredes ei extiterint. e adbue impuberes mortui fue¬
rint. sit eis aliquis heres. Qua ratione excitati Ro:
mophylacio. qua prospectum est: ut si qui mente captos
habeant filios. uel nepotes. uel pronepotes cuiuscunꝗu
sexus uel gradus. liceat eis. esi puberes sint. ad exem:¬
plum pupillaris substitutionis. certas personas substitue¬
re. Sin autem resipuerint. eandem substitutionem
infirmari sanciuerunt e hoc ad exemplum pupilla¬
ris substitutionis. cuius uis postquam pupillus adole-¬
uit. tota hebescit ei infirmãtur. Itaqr in pupillari
patris. alterum filii. tanquam si ipse filius sibi haere¬

Expanded text:
tum est, ut, cum eius aetatis sunt in qua ipsi sibi testamentum facere non possunt, parentes eis faciant.Liberis suis impuberibus, quos in potestate quis ei non extiterint, alius ei sit heres, sed eo amplius ut et si heredes ei extiterint et adhuc impuberes mortui fuerint, sit eis aliquis heres. veluti si quicodice, qua prospectum est, ut, si mente captos habeant filios vel nepotes vel pronepotes cuiuscumque sexus vel gradus, liceat eis, etsi puberes sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas personas substituere: sin autem resipuerint, eandem substitutionem infirmari, et hoc ad exemplum pupillaris substitutionis, quae, postquam pupillus adoleverit, infirmatur. Igitur in pupillari patris, alterum filii, tamquam si ipse filius sibi here
Abbreviated transcription (Latin):
rem lege duodecim tabularum bene humano generi
prospectum est. que unam consonantiam. tam in
maribus quam in foeminis legitimis. Ex in eorum
successionibus. necnon Et in liberis obseruandam es¬
se existimauit. nullo discrimine in successionibus
habito: cum natura utrumꝗđ corpus ediderit
yt maneat suis uicibus immortale. et alterum
alterius auxcilio egeat. ut yno summoto alterum
corrumpatur. Cui uero ferendum est. ab intestato¬
successionibus suas quidem filias ad similitudinem
masculinae sobolis in parentis uocari successignem :¬
Et iterum germanas iure con fanguinitatis eadem sibi
uendicare praerogatiuam: deinceps autem legitimas

Expanded text:
 Lege duodecim tabularum bene Romano generi prospectum est, quae unam consonantiam tam in maribus quam in feminis legitimis et in eorum successionibus nec non libertis observandam esse existimavit, nullo discrimine in successionibus habito, cum natura utrumque corpus edidit, ut maneat suis vicibus immortale et alterum alterius auxilio egeat, ut uno semoto et alterum corrumpatur. Sed postersuccessionibus suas quidem filias ad similitudinem masculae subolis in parentis vocari successionem et iterum germanas iure consanguinitatis eandem sibi vindicare praerogativam, deinceps autem legitimas
Abbreviated transcription (Latin):
Quare qua perniciose ac pestifere seiscuntur in populis
non magis legu nomen attingunt. quam si latores¬
aliqua concessu suo sanxerint. Etenim neꝗ medicorũ
praecepta dici yere possunt. si que inscii imperitiꝗł pro
salutaribus mortifera conscripserint. neꝗ. in populo lex
cuicuimodo fuerit illa. etiansi perniciosum aliquia popu:¬
nullae sunt. imo ne Liuiae quidem. Et recte. Quae prae:¬
sertim uno uersiculo Senatus puncto temporis sublatae
fas esse ducens. leges uideri Commodi u Caracabla

Expanded text:
quod multa perniciose, multa pestifere sciscuntur in populis, quae non magis legis nomen adtingunt, quam si latraliqua consensu suo sanxerint? Nam neque medicorum praecepta dici vere possunt, si quae inscii inperitique pro salutaribus mortifera conscripserint, neque in populo lex, cuicuimodi fuerit illa, etiam si perniciosum aliquid popuus: Ego vero ne Livias quidem. Marcus: Et recte, quae praesertim uno versiculo senatus puncto temporis sublatae fas esse dicens leges videri Commodi et Caracalli
Abbreviated transcription (Latin):
qui proximus est. quem nemo antecedit. ut is pltimus
quem nemo sequitur. Et interdum idem primus pos¬
tremusq̃. qui solus occurrit. ¶n succescione uero titulo
consanguinitatis adeunda. uel in bonorum possescione
quae propinquitatis nomine competit. tam fratres quam

Expanded text:
 proximus quem nemo antecedit, et is ultimus quem nemo sequitur, et interdum idem primus postremusque, qui solus occurrit. Interdum ultconsanguinitatis vel in bonorum possessione, quae proximitatis nomine competit, tam fratres quam
Abbreviated transcription (Latin):
pupillari substitutione. licet longius tempus comprebensum
fuerit. tamen finietur substitutio pubertate. Et Paulus¬
um. inquit. quod est intra pubertatem. liberum est patri
ad substituendum filio: sed finis huius pubertas est. Pũ¬
bertatem autem. ueteres quidem non solum ex annis. sed
etiam ex habitu corporis in masculis aestimari uolebant.
quod in foeminis. antiquis impudicum esse uisum est id
est inspectionem habitudinis corporis: in masculorum

Expanded text:
pupillari substitutione licet longius tempus comprehensum fuerit, tamen finietur substitutio pubertat‹e›. 15 Papium, quod est intra pubertatem, liberum esse patri ad substituendum filio, sed finis huius pubertas est: bertatem autem veteres quidem non solum ex annis, sed etiam ex habitu corporis in masculis aestimari volebant. quod in feminis et antiquis impudicum esse visum est, id est inspectionem habitudinis corporis, hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sui haeredes: Secundo legitimi: Tertio proximi cognati
Deinde uir Et uxor. Sie enim imperator. Intestatorum
inquit. haereditates. ex lege duodecim tabularum. primu
ad suos haeredes pertinent. Imprimis itaꝗ liberos ad¬
haereditatem Praetor uocat. tam suos haeredes. quam ema.¬
cipatos: deinde legitimos haeredes: Deniꝙ proximos
reditates ita deferuntur. ut primo loco suis heredibus
ex iis qui ex edicto Pretoris inter suos haeredes connu:¬
merantur. Praetor ipse det bonorum possessionem: quae
yocatur Unde liberi: Secundo. legitimis haeredibus :
quos inter suos haeredes Praetor ex constitutiones yocant:
es post legitimos quorum in numero sunt agnati. E
ii quos in locum agnatorum. tum denatus consulta ler:¬
tio procimos cognatos Praetor uocat. qua parte natu¬

Expanded text:
sui heredes, secundo legitimi, tertio proximi cognati, deinde uir et uxor. Siue tabulae testamautem hereditates ex lege duodecim tabularum primum ad suos heredes pertinent. Sui autem aetor liberos vocat tam suos heredes quam emancipatos, deinde legitimos heredes, deinde proximos ransitum fecit. et primo loco suis heredibus, et his qui ex edicto praetoris suis connumerantur, dat bonorum possessionem quae vocatur unde liberi. secundo legitimis heredibus: quos inter suos heredes praetor et constitutiones vocant, et post legitimos quo numero sunt adgnati et hi quos in locum adgnatorum tam supra dicta setio proximos cognatos praetor vocat. Qua parte natu
Abbreviated transcription (Latin):
rescriptum huiusmodi: Matre. uel legitimis filiis. uel ne¬
potibus. pel pronepotibus cuiuscunqꝵ serus uno pluri.¬
busue existentibus. bonorum suorum ynam tantum
pntiam Pater naturalibus filiis seu filiabus. eorumq
genitrici: uel si sola sit concubina. semunciam largien¬
di uel relinquendi habeat potestatem: Quicquid uero
ultra modum concessum relietum sit: legitimis filiis
uel matri. uel caeteris successoribus iure reddatur. Hen¬

Expanded text:
Honorius . Matre vel legitimis filiis vel nepotibus aut pronepotibus cuiuscumque sexus, uno pluribusve, existentibus bonorum suorum unam tantum unciam pater naturalibus filiis seu filiabus eorumque genetrici vel, si sola sit concubina, semunciam largiendi vel relinquendi habeat potestatem. Quidquid vero ultra modum concessum relictum sit, legitimis liberis vel matri vel ceteris successoribus iure reddetur
Abbreviated transcription (Latin):
dem recte lex appellari possit. esse laudabilem. Constate:
salutem ciuium ciuitatumꝗͥT incolumitatem. uitamꝗ
omnium e quietam E beatam inuentas esse leges
eosqi qui primum eiusmodi scita sanxerint. populis osten:¬
disse. se ea scripturos atꝗz laturos. quibus illis adseri¬
ptis susceptisq homines honesti beatiꝗꝵ uiuerent. Quae¬
cum ita composita sanctaq essent. eas leges uidelicet no:¬
minarent. Ex quo intelligi par est. eos qui perniciosa Er
iniusta populis iussa descripserint. cum contra fecerint.
quam polliciti professiꝗ sint. quiduis potius tulisse
quam leges. yt perspicuum esse possit. in ip̾so nomine te¬
gis interpretando. messe rim xi sententiam iusti Ey
cludam. lex iustorum iniustorumꝗ distinctio. ad u :¬
lam antiquissimam ex rerum omnium Principem
erpressa naturam. ad quam leges hominum diriguntur
quae supplicio improbos afficiunt. defendunt ac tuentur

Expanded text:
dem recte lex appellari possit, esse laudabilem qui‹bus›damsalutem civium civitatumque incolumitatem vitamque hominum quietam et beatam inventas esse leges, eosque qui primum eiusmodi scita sanxerint, populis ostendisse ea se scripturos atque laturos, quibus illi adscitis susceptisque honeste beateque viverent, quaeque ita conposita sanctaque essent, eas leges videlicet nominarent. Ex quo intellegi par est, eos qui perniciosa et iniusta populis iussa descripserint, quom contra fecerint quam polliciti professique sint, quidvis potius tulisse quam leges, ut perspicuum esse possit, in ipso nomine legis interpretando inesse vim et sententiam iusti et  distinctio, ad illam antiquissimam et rerum omnium principem expressa naturam, ad quam leges hominum diriguntur, quae supplicio inprobos adficiunt, defendunt ac tuentur
Abbreviated transcription (Latin):
tianus: Quod. inquit. non sit uxor. qua sola caussa
incontinentiae ducitur. hine probari potest: quia conui:¬
gium propagationis. non explendae tibidinis caussa
a Deo institutum est. Haec nanq fut benedictio¬
in coniuigiis: Crescite ex multiplicamini. Item. SEmbro.¬
ergo non caussa procreandae sobolis. sed explendae libidi¬
nis sibi inuicem copulantur. non tam coniuges quam

Expanded text:
Pars. Quod autem non sit uxor quae sola causa incontinentiae ducitur, hinc videtur probari posse, quia conjugium propagationis, non explendae libidinis causa a Deo institutum est. Haec namque fuit benedictio conjugii: Crescite et multiplicamini. Unde Ambroergo non causa procreandae sobolis, sed explendae libidinis sibi invicem copulantur, non tam conjuges quam
Abbreviated transcription (Latin):
cum antiquarum enarratores tradidisse. matronam
dictam esse proprie. que in matrimonium cum uiro
conuenisset. quod in matrimonio maneret. etiansi¬
sibi liberi nondum nati forent. dictamꝙ esse ita a
matris nomine non adepto iam: sed. propter comu-
Unde ipsum quoꝗz matrimonium dicitur. Quam:

Expanded text:
cum antiquarum enarratores tradiderunt, matronam dictam esse proprie quae in matrimonium cum viro convenisset, quoad in eo matrimonio maneret, etiamsi liberi nondum nati forent, dictamque ita esse a matris nomine, non adepto iam, sed cum unde ipsum quoque matrimonium dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
auxilium adungerent. di qua igitur maritum siui
aduiterum. aut homicidam. aut ueneficum. aut cer-¬
te contra Principis imperium aliquid molientem.
yel falsitatis crimine condemnatum inuenerit. si se¬
pule brorum dissolutorem. si sacris edibus aliquid¬
subtrahentem. si latronem. si latronum susceptorem. uel
abactorem. aut plagiarium. uel ad contemptum sii
domusue suae ipsa inspiciente cum impudicis mulieri¬
bus. quod maxime etiam castas excasperat. caetum in-¬
euntem. si suae uitae ueneno. aut gladio. aut alio simi:¬
li modo insidiantem. si se uerberibus quae ab ingenu:¬
is aliena sunt. afficientem probauerit: tune repu¬
dii auxcilio uti. necessariam es permittunt Roma¬
nae leges libertatem. es caussas dissidii legibus com

Expanded text:
gitur maritum suum adulterum aut homicidam vel veneficum vel certe contra nostrum imperium aliquid molientem vel falsitatis crimine condemnatum invenerit, si sepulchrorum dissolutorem, si sacris aedibus aliquidsubtrahentem, si latronem vel latronum susceptorem vel abactorem aut plagiarium vel ad contemptum sui domi suae ipsa inspiciente cum impudicis mulieribus  quod maxime etiam castas exasperat coetum ineuntem, si suae vitae veneno aut gladio vel alio simili modo insidiantem, si se verberibus, quae ab ingenuis aliena sunt, adficientem probaverit, tunc repudii auxilio uti necessariam ei permittimus libertatem et ca usas
Abbreviated transcription (Latin):
celestis. recta ratio. naturae congruens. diffusa in om-¬
nes. constans. sempiterna. quae uocet ad officium iu:¬
bendo. uetantio a fraude deterreat: quae tamen neꝗu
probos frustra iubet aut yetat. neꝗz improbos iubendo
aut uetando mouet. Huic legi nec propagari fas est. nec
derogari ex hac aliquid licet. neq tota abrogari potest
nee uero aut per denatum. aut per Ropulum solui hac le.¬
ge possumus. neqᷤ est querendus explanator. aut in:¬
terpres eius alius. nec erit alia lex Romae. alia Athe :¬
nis. alia nunc. alia posthac. sed Ex omnes. et omni.
tempore una lex. ey fempiterna. ee immutabilis con:¬
tinebit. unusq erit communis quasi magister Ex
imperator omnium Deus. Ille legis huius inuentor
disceptator. lator. cui. qui non parebit. ipse se fugiet
ae naturam hominis aspernabitur. Hoc ipso luet ma.¬
ximas poenas. etianisi caetera supplicia. quae putantur

Expanded text:
lex, recta ratio, naturae congruens, diffusa in omnes, constans, sempiterna; quae vocet ad officium, jubendo; vetando, a fraude deterreat: quae tamen neque probos frustra jubet, aut vetat; nec improbos jubendo, aut vetando movet. Huic legi nec obrogari fas est, neque derogari ex hac aliquid licet, neque tota abrogari potest. Nec vero aut per Senatum, aut per populum solvi hac lege possumus. Neque est quaerendus explanator, aut interpres ejus alius. Nec erit alia lex Romae, alia Athenis, alia nunc, alia posthac: sed et omnes gentes, et omni tempore una lex, et sempiterna, et immutabilis continebit; unusque erit communis quasi magister, et imperator omnium Deus, ille legis hujus inventor, disceptator, lator; cui qui non parebit, ipse se fugiet, ac naturam hominis aspernatus, hoc ipso luet maximas poenas, etiamsi caetera supplicia quae putantur
Abbreviated transcription (Latin):
cipibus putandi sumus. Inter quos pyrro est cõmu:¬
nio legis. inter eos communio iuris est. Quibus autem
haec sunt inter eos communia. ex ciuitatis euisdem
habendi sunt: Si uero iis dem imperiis e potes tatibus
parent. multo etiam magis. Parent autem huic cae¬
lesti descriptioni mentiꝗz diuinae ex praepotenti Deo

Expanded text:
dis putandi sumus. Inter quos porro est communio legis, inter eos communio iuris est. Quibus autem haec sunt inter eos communia, ei ciuitatis eiusdem habendi sunt. Si uero isdem imperiis et potestatibus parent, multo iam magis parent autem huic caelesti discriptioni mentique diuinae et praepotenti deo,
Abbreviated transcription (Latin):
affines sint uiri E uxoris cognati: inquit iuriscon:¬
sultus: dicti ab eo. quod duae cognationes. quae diuer¬
sce inter se sunt. per nuptias copulantur. ex altera
ad alterius finem accedit. Nanqi coniugenda af¬
finitatis caussa fit ex nuꝑtiis. Haec ille. Quibus om:¬

Expanded text:
adfines sunt uiri et uxoris cognati, dicti ab eo, quod duae cognationes, quae diuersae inter se sunt, per nuptias copulantur et altera ad alterius cognationis finem accedit: namque coniungendae adfinitatis causa fit ex nuptiis. Nomina uero