comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
queq ĩcastris gerant᷑ hostib enũtian. Hos ase coherceri nõ posse. Q uin etiã qd̃ noces¬
saria re coactus Cesari enũtiarit. intelligere se se ꝙͣto idcu periculo fecerit. ⁊ obea cãm
querit ex solo ea que ĩ conuẽtu dixerat. Dicit liberius atq audatiꝰ. Eode secreto ab aliis
querit reperit ẽe uera. Ip̃m ẽẽ duz norig̾e sũma audatia magna apd̃ plebe ꝑꝑ libera¬
litate gr̃a cupidu reꝵ nouaꝵ cõpluris annos portoria. ueliquaq omĩa heduoꝵ uectiga
rem familiarez auxisse: ⁊ facultates adlargiẽdu magnas cõparasse magnu numeꝵ
equitatus suo sumptu sẽꝑ alere ⁊ circu se hr̃e. neq solum domi s etia apd̃ finitimas ci¬
uitates largit posse. atq hui potentie causa matrẽ ĩ biturigib honũ illic nobilissimo

Expanded text:
quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necesquaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalrem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo
Abbreviated transcription (Latin):
erãt: quez uergobretim appellãt hedu. qui creatur ãnius ⁊ uite necisq ĩsuos ħt potestatẽ.
grauiter eos accusat ꝙ cu neq emi neq exagris sinm posset ta necessario tp̃e tam ꝓpĩquis
hostib. abhis nõ sbleuetur. p̾sertim cu magna exꝑte eoꝵ precib adductus. bellu susce perit.
Multo etiã grauius ꝙ sit destitutus queritur. Gumi deinu liscus or̃one cesaris adductus
qõ ante tacuerat ꝓponit. ẽe nõ nullos quoꝵ auctoritas apd̃ plebe płimu ualeat: qui priua¬
tun plus possent ꝙ̃ ip̃i magistratus. Hos seditiosa atq imipba orone intiltitudine detere¬
re ne frumentu conferãt. qd̃ prestare dcbeãt. Si iam pͥncipatum gallie obtinere nõ pos¬
sent. galloꝵ ꝙͣ romanoꝵ imperia uł ꝑferre neq dubitare debeãt: quin siheluetios suꝑa¬
uerint romam. iria cu reliqua gallia Hedius lib̾tate sint erepturi. Ab iisdem nr̃a ꝯsilia.

Expanded text:
erat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterre, ne frumentum conferant quod debeant: praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia
Abbreviated transcription (Latin):
q inde initalia ꝯtenderẽt. p̾sertim cu sequanos aprouitia nr̃a rodanuꝰ diuideret.
quib reb ꝙͣ maturrime occurrẽdu putabat. Ip̃e au̾t ariouistus tantos sibi spirit
tanta arrogantia sũpserat ut ferendꝰ ñ iuderetur. Qua obrem placuit ei ut ad
arioiustum legatos micteret qui abeo postularẽt uti alique locum mediũ utriusq
colloquio deligeret uelle sese de re publica et sũns utriusq reb cu eo agere. Ei legatiom
arioiustus respondit. siꝗd ip̃i acesare opus c̃et:/ sese adeu uentuꝵ fuisse. siꝗd ille̾ se uelit
illu ad se uenire oportere. Pre ptca se noq exercitu ĩeas ꝑtes gallie uenire audere quas
Cesar possideret. neq exercitu sine magno comeatu atq emolumẽto ĩ unu locu ꝯtra¬
here posse.Sibi aut miruz uiden ꝗd ĩsua  gallia qua bello iucisset. aut Cesan aut om̃i¬

Expanded text:
que inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; que inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut Caesari aut omni
Abbreviated transcription (Latin):
licitus q est sibi eam cure futura magna se hr̃e spem ⁊ benefitio suo ⁊ auctoritate adductũ
anoiustum finez iniuriis facturu. Hac or̃one ħita ꝯsilium dimisit. ⁊ suꝑ ea multe res
cu hortabant᷑. quare sibi eam re cogitauba putaret. In pͥnus ꝙ heduos ftatres ꝯsan¬
guuieosq sepe nuniero asenatu appellatos inseruitute atq indeditione uidebat germa¬
noꝵ terieri. Hoꝵq obsides esse apud arioiustum atq sequanos. ĩtelligebat ꝙ ĩtanto ĩpe¬
rio. ppłi Ro. turpissimũ sibi ⁊ rei publice ẽe arbitrabat᷑. Paulatim au̾t germanos con
suescere rhenu transire et gallia magna eoꝵ multitudĩe uenire. ppło Ro. periculo¬
sum sibi uidebat neq sibi homĩes feros ac barbaros obtemꝑaturos existimabat. qui cu
onĩe galliam occupassent. ut ante cimbri tentoniq fecissent ĩ prouintia exirent. at¬

Expanded text:
st sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum st sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tanto imperio populi Romani turpissimum sibi et rei publicae eansire et in Galliam magnam eorum multitudinem venire populo Romano periculosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent at
Abbreviated transcription (Latin):
domiciliu. alias sedes remotas agermanis petant fortunãq quetũq accidat experi¬
antur. Hsienunciata arioinsto sĩt non dubitare qn de om̃ib obsidib qui apud en
sĩt grauissimu supplitiu sumat. Cesarem uł aucioritate sua atq exertitus uł re
centi uictoria. uł ppłi Ro. det̾rere posse. nemaior multitudo germatioꝵ rhenu itadu¬
catur. galliamq om̃e ab arioiusti in ĩiuria posse defendere. ac or̃one abdiuiciato habi
demisso terra ĩtueri. Euis rei que causa ẽẽt miratus: exip̃is quesut. Nichil sequam re¬
sponde̾. s in eade tristicia taciti ꝑmanere. Cum abhiis sepius quereret neq ulla om̃in
uocez ex pͥmere posset: idem diuiciacus heduus respondit. hoc ẽe nuẜiorez grauiorez fortu
facultas daretur. Sequanis uõ qui ĩtra ꝯfines suos arioiistu recepissent quoꝵ oppida oĩa

Expanded text:
domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experidomicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atqel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco hdemisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus respondit: hoc esse miseriorem et graviorem amen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Haruduz nulia homĩnz. xxiiiiͨ. adeuz uenissent. quib locus ac sedes ꝑaretur.
Euturum ẽẽ paucis annis uti omes exgallie finib pellerent᷑: atq onĩes germa¬
nn rhenu transirẽt: neq eñi cõferendu esse gallicum cu germanoꝵ agro neq
hauc consuetudine uictus cu illa conparanda. Atolustum aũt ut semel galloꝵ
copias prelio uicerit. qd̾ prelii factu sit ad magotobrie suꝑbe ⁊ crudelit̾ imperare
obsides. nobilissimi cuiꝰq liberos poscere. ⁊ ĩeos omĩa exempla ccuciatusq hedere siq̃
res non ad nutum aut aduoluntate eius fc̃a sit. Homĩe ẽe barbatu. ⁊ racundu
temerariu nõ posse eius imꝑia diutius sbstineri. Nisi ꝗo incesare. ppłoq Ro. sit
auxilii om̃ib gallis idem ẽẽ fatiendu. qd̃ heluetu fecerint. ut domo ertugerẽt: aliud

Expanded text:
Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Ro. auspitio atq anucitia płimu ante ĩgallia potussẽt. coactatos ẽe sequanis obides
dare nobilissimos cruitatis ⁊ uirx iurãdo ciuitate obstringe̾. sese neq obsides repetituroᷤᷤ
neq auxilium appło Ro. ĩploraturos neq recusaturos. quo miñ ppetuo sb̾illoꝵ ditione
atq itiꝑio ẽent. iunu seẽe exomĩciuitate heduoꝵ. qui adduci nõ potuetit ut uraret.
aut suos lib̾os obsides daret. Obeam re seexciuitate profugisse. ⁊roma adsenatu ue¬
nisse. Auxilium postulatu qd̃ solus neq iure iurãdo neq obsidib teneretur. Sed peĩ
uictoribus sequanis ꝙͣ heduis uictis accidisse. ꝑpea qd̃ arioiustus rex germanoꝵ in
eoꝵ fuub cõsedisset. tertiãq partẽ agri sequani qui o̾e̾t optimus tocius gallie occupa¬
uisset. et nũc dealtã ꝑte t̾cia sequanos decedere iuberet. ꝑpea qd̃ paucis mensib anti

Expanded text:
Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante
Abbreviated transcription (Latin):
re impetrata sese om̃s flentes Cesari adpedes proiecerũt nõ minĩse id ꝯtendere ⁊laborar
ne eaque dixissent enũtiarent᷑. ꝙ uti ea que uellent ĩ petrarẽt. ꝑꝑeaqd̃ siemĩtiatu eẽt sũ¬
Hicu tanto oꝑe depotẽtatu mltos anmnios̾ ꝯtenderẽt factu o̾e uti abarue̾nis sequans¬
q gerinani mercede arcesserent᷑. Hoꝵ pͦ cucit. nulia . xu. rhenu transisse. postea quau
agros ⁊ cultum et copias galloꝵ honũes feri ac barbari adamassẽt traductos płes nũc
esse ĩgallia adcentu axx. inilia mineꝵ. Cuhiis heduos eoꝵq diciois semel atq
iteꝵ atmis ꝯtendisse magnã calamitate pulsos accepisse om̃e nobilitate. omĩez seuai
oit̃ie equitatũ auussisse. Q uib prelus calamitatib fractos qui asua uirtute. a ppłi

Expanded text:
re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, su inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractos, qui et sua virtute et populi
Abbreviated transcription (Latin):
tioꝵ ꝯfecto. fere gallie legati pͥncipes cuutatu adcesare gratulatu ꝯuenerũt. Intelli¬
gere sese iam ⁊ si ꝓueterib heluet̾oꝵ ĩuiriis. ppħ romanꝰ abhiis penas bello repetis
simnis reb domos suas heluetii reliquissẽt: utitotigallie bellu ĩ ferrẽt. imꝑioq poti¬
rentur. locumiq donucilio exmagnacopia deligerent: que ex onu gallia oportums¬
simu ac fructuosissimũ iudicassẽt. reliquasq ciuitates stipendiarias ħeberẽt. ¶ P¬
tierũt uti sibi cõsili tociꝰgallie ĩdie certa ĩdicere. stq cesaris uoluntate facẽ liceret.
Se se habere quasda res quas excomiũ ꝯsensuabeo petere uellẽt. Ea re ꝑmissa diem
sanxert. Eo ꝯcilio dimisso idem pͥncipes ciuitatu qui ante fuerãt ad Cesare reu̾¬
tẽtur. petierũt q uti sibi secreto ĩoctulto desua oniiuq salute. cu eo agere liceret. Ea

Expanded text:
 gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis populi Romani ab his poenas bello repetisssimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem t, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea
Abbreviated transcription (Latin):
Magnia Cesarez ĩiuria facere. qui suo aduentu uectigalia sibi deterora faceret. He¬
duis se obsides reddituru nõ esse. neq hiis neq eoꝵ sociis iniuria bellu illatuꝵ si ĩ eo
manerẽt qd̃ cõuenissẽt stipendiuq quot annis penderẽt. Si id nõ fecissẽt longe his fra
tigermam exercitatissimi ĩ armis qui ĩtra ãnos .xiiii. tectu nõ subissẽt iurtute possent.
Hec eode tpͣe cesari mandata referebant᷑ ⁊ legati abhedius ⁊ a treniris ueniebãt. Hedu
questum ꝙ arudes qui nuꝑ ĩgallia transportati ee̾nt fines eoꝵ popularent᷑ͣ sese ne obsi¬
dib quide datis pace arioinsti redimẽ potuisse. Trenmn aũt pagos centu suenoꝵ ad
ripas rhemi cõsedisse qui rhenũ transire conarẽtur. Hiis p̾esse nasua ⁊cimberiũ fr̃es.
Q uibꝰ reb Cesar uehem̾ter ꝯmotus maturãdu sibi existimauit nesinoua manu

Expanded text:
Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. HaeMagnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo manerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis frati Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus mat
Abbreviated transcription (Latin):
ingallia traducẽt. de ĩde obsides quos hr̃et abhedius redderet sequanisq ꝑmicte̾t ut qͦs
illi hr̃ent uoluntate eĩ reddere illis liceret. neue heduos inuiria lacesseret neq hiis sociis¬
q eoꝵ bellum ĩferret. si idita fecisset sibi. ppłoq Ro. ppetuam gr̃a atq amicicia cuzco
futura. Si nõ inpetraret se se qm̃m. messala .l. pisone consilib senatus censuisset
ppłi. Ro. defenderet heduoꝵ inuiias nõ neglectuꝵ. Adhoc arioiustus respõdit ius esse
belli. ut qui uicissẽt. Hiis quos iucissent quẽadmodu uellent imꝑarẽt. Id est. pͣp. Ro
uictis nõ alt̾ius p̾scriptu. s adsun arbitriu imꝑare cõsneuisse. Srip̃e ppło. Ro. non
prescriberet que admodũ suo iure uteretur. nõ oportere se appͦ.Ro. ĩ suo iure impedin. ¶De¬
duos sibi qm̃ belli fortimã temptassẽt ⁊ armis cõgressi ac suꝑatiẽent stipendiarios ẽe fc̃os

Expanded text:
in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id ita fecisset, sibi populoque Romano perpetuam gratiam atque amicitiam cum eo futuram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset populi Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse bevictis non ad alterius praescriptum, sed ad suum arbitrium imperare consuesse. Si ipse populo Romano non praescriberet quem ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos.
Abbreviated transcription (Latin):
co pͥnceps fuit: qui hello cassiano dux heluetioꝵ fuerat. Istacu Cesair egit. Si pacemi
p. R. cu heluetiis faceret ĩ cam ꝑtez ituros atq ibi futuros heluctios. ubi Cesar ꝯstitu¬
isset atq ẽẽ uoluisset. Smbello ꝑsequi ꝑ seneraret remnusceret᷑ queteris ĩ comodi
.pͥ. R. ⁊ pͥstine uirtutis heluetioꝵ. Qui: in ꝓuiso unur pagum ad ortus eẽt cu
hi qui flumen transsissẽt suis auxiliu ferre nõ possẽt. n. obeaz rem aut sue magͦ¬
oꝑe uirtuti tribueret/ aut ip̃os despiceret. se ita apatrib muaioribq suis didicisse ut ma
gis uirtute ꝙͣ dolo ꝯtende̾nt aut insidiis niterent᷑. Quare ne ꝯmictẽt bellu ut his
ria ꝓderet. His Cesar ita respõdit ȩo sibi miu̾ eos ibimm dubitatoĩs dari ꝙ eas res

Expanded text:
ico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem pico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem populus Romanus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi perseveraret, reminisceretur et veteris incommodi et pristinae virtutis Helvetiorum. Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis virtute contenderent quam dolo aut insidiis niterentur. Quare ne committeret ut is riam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res
Abbreviated transcription (Latin):
nalutiu cassiu ꝯsule int̾fecerat. ⁊ eius exercitu sb̾iugu mĩserat. Ita siue casu siue
ꝯsilio deoꝵ ĩmortaliu. que pars ciuitatis heluetie ĩsigne calamitate ppło romano
ĩtuletat ea pnceps penas ꝑ soluit. Qua ĩre Cesar nõ solu publicas: s etia p̾ͥuatã¬
M ĩiurias ultus est. qd̃ eius soceri. R. pisonis auu. L pisone legatum tigutim eo¬
de prelio quo cassium int̾fecerãt. ¶ Poc prelio fc̃o teliquas copias heluetioꝵ ut ꝯ¬
sequi posset: ponte ĩ acare faciendu curat: atq itaq ex̾citum traducit. heluetii
tepentino eius aduentu ꝯmoti. cu id qd̃ ip̃i dieb.xx. egerinie ꝯfecerãt ut fluutei¬
transirent. illu uno die fecisse ĩtelligerẽt legatos adeu mictũt. Qui legatonis diu¬

Expanded text:
ria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive ria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumetransirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Div
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Aluinen est arat qd̾ ꝑfiies heduoꝵ ⁊ sequanoꝵ ĩ rodanu ĩ fluit ĩcredibili lenitate:
itaut oculis ĩ utra ꝑte fluat iudicari nõ possit. Id heluetii ratib ac lyntrib iũctis
transibãt. Ubi ꝑ exploratores Casar certior facus est. tres ꝑtes copiaꝵ heluetios id flu¬
men transduxisse quarta fere ꝑte citra flum̾ araꝵ relicta ẽẽ. Dettia uigilia cu legi¬
onib tb ecastrs ꝓfectus adea ꝑten ꝑuenit. que nõdu flumen trãsiẽtat. Eos in
peditos ⁊ ĩopinates aggressus. magna ꝑtem eoꝵ ꝯcidit. reliqui sese fuge mãdatũt atq
inꝓxituas siluas abdidetũt. As pagus appellabat᷑ ngurmꝰ. Nlani omis ciuitas helne¬
tia. ĩ quatuor pagos diuisa est. Wic pagus unus cu domo exisset patru nc̃õꝵ memo¬

Expanded text:
. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, . Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e capeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memo
Abbreviated transcription (Latin):
gum firies aballobrogib ĩ sebusianoo ex̾citu ducit. Hi sũt extra ꝓuintia trano roda¬
nu pͥmi. Heluetii iam ꝑangustias ⁊ fines sequanoꝵ suas copias traduxerãt ⁊ ĩ hedu¬
oꝵ fines ꝑuenerãt. eoꝵq agros populabant᷑. Hedui cu se suaq abiis defendere nõ pos¬
sent legatos adCesate mictũt rogatu auxiliu. ita seonũ tp̃e de ppło romatio meritos ẽẽ :
nõ debuerũt. Sode tỹe heduambarii necessarii ⁊ cõsangninei hedui ꝵ Sesare certi¬
ore fatiũt sese depopulatis agris nõ facile ab oppidis uitu hostiu ꝓhibere. ¶ Itez al¬
lobroges qui trans rodanu uicos posẜones q habebãt fuga ᷤ ͤ ad Cesare recipuit: ⁊ de¬
mostrãt sibi. p̾teragri solu nichil ẽẽ reliqui. Ouib reb adductus Cesar nõ expe¬
tandu sibi statuit. du om̃ib fortunis sotioꝵ ꝯsũptis ĩ santonos heluetii ꝑuenitẽt¬

Expanded text:
ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritont. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuito it ꝑ prouintiã ꝑuim tentassẽt. ꝙ heduos. qd̃ ambarros allobroges uexassent
diuipune iniurias tulisse admirarent᷑ eode ꝑtiriere. Consuesse eñ deos ĩmortales
quo granius hoĩes excomutatõe reꝵ doleãt quos proscelere eoꝵ ulcisciuelint. his secu¬
diores int̾du res: ꝯdintmore inpunitate ꝯcedere. Cu ea ita sit tam̃ si obsioes ab
fatiãt. Quicupidius nonissimũ agmen ĩ socuti alieno loco cuequitatu heluetioꝵ pre¬
lui ꝯmictũt: ⁊ paucidem̃s cadũt. D. uo p̾lio sblati heluetii qd̾ quĩgentis equitib tã

Expanded text:
ssent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, ue tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quinge
Abbreviated transcription (Latin):
his sibi dent᷑. uti ea que polliceant᷑ facturos ĩtelligat: ⁊ sihedius de ĩ iuriis quas ip̃is
sociisq eoꝵ ĩtulerãt. ite si allobrogib satisfatiãt sese cu his pace ẽẽ facturu. ¶ Diui¬
co respondit. ita heluetios amaiorib suis ĩstitutos ẽẽ: uti obsides acciꝑere nõdare ꝯsue
loco mouerit. idem facit Cesar equitatuq om̃ez ad numeꝵ qͣtuor miliuz que ex om̃i pro
prelio Nr̃os lacessere ceperunt. Cesar suos ap̃lio ꝯtinebat. ac satis ħ̾ebat ĩ presc̾tia hostem
hostiu agm̃ ⁊ irr̃m pͥmu nõ amplius quinis aut senis milib passuu int̾ ẽẽt. ¶ In

Expanded text:
iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, coloco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milproelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. In
Abbreviated transcription (Latin):
mines bellicosos ppłi romam inimicos locis pateritib maximeq frumẽtariis finiti mo
haberet. Obeas cãs ei minucioni qua fecerat titu lahienu legatum p̃fecit. Ip̃e in y¬
taliam magnis itinerib ꝯtendit. duasq legiones cõscripsit. ⁊ t̾res quecirũ aquileia
hiemabãt ex hibernis educit. et qua ꝓxiniu it̾ mult̾iore gallia ꝑ alpes erat cu i
nere exercitu ꝓhibere conarit̾. Conpłib his preliis pulsis abocelo qd̃ est cit̾ioris ꝓ¬

Expanded text:
mines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos mines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum hnere exercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis pulsis ab Ocelo, quod est oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
dũnorigem heduu mictũt. ut eo de precatore asequanis ĩ petrarẽt. Du nori
gr̃a et largione apud sequanos płimu poterat ⁊ heluentiis erat amicus. qd̃ ex
ea ciuitate orgetorigis filia ĩmatrimoniu duxerat: ꝯcupiditate regni adductus u¬
uis reb studebat et ꝙͣ płimas ciuitates suo bñfitio habere obstrictas uolebat. Itaq
reni suscepit ⁊ asequanis ĩpetrat ut ꝑfines suos heluetios ire patiant᷑. ob sidesq
utiint̾ se se det ꝑfecit. Sequam ne itinere heluetios ꝓhibeãt. Heluentii ut sie male¬
fitio ⁊ ĩiurietranseãt. Cesari renũtiat᷑. Heluetiis ẽẽ inãio ꝑagni sequanoꝵ ⁊ he¬
duoꝵ it̾ in santonu fines facere qui nõ longe atolosaau fimbrabsũt. Que ciui¬
tas est inꝓuuntia. Id si fieret ĩtelligebat magno cu periculo ꝓuintie futuꝵ: ut he¬

Expanded text:
Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut ho
Abbreviated transcription (Latin):
litibs q qui ex ꝓuintia ꝯuenerãt alaculemanno qui ĩflumen rodanu influit
ad monte uira qui fuies sequanoꝵ abheluentis diuidit. milia passum decem ⁊¬
uoue inutu ⁊ altituoine pedimi se decim folłamq ꝑducit. Eo oꝑe ꝑfecto pre¬
sidia disponit castella ꝯmunit. quo facilius se ĩuito transire conarent᷑ ꝓhibere pos¬
sit. Dbi ea dies qua cõstituerat cu legatis uenit: ⁊ legati ad eu reuertenĩt. negat
ru ostendit. Weluentii easpe deiect uł mductinanib m̃ctis ratib q q̃ płib ftis
si ꝑrumpere possent conati oꝑis munitiõe ⁊ mulitu ꝯcursu atelis repulsi hoc
conatu destiterũt. ¶ Relinquebat᷑ una ꝑsequanos uia qua sequanis ĩuitis
pꝑ angustias ire nõ poterãt. Nis cu sua sponte ꝑ suadere nõ possent legatos ad

Expanded text:
litibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, litibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat rum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, mpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad
Abbreviated transcription (Latin):
uentu heluem cectiores fci sũt. legatos mictunt ad eu nobilissinos ciuitatis. Cui
legatonis nammeius ⁊ uerdotiu pͥncipum locum optinebat qui dicerẽt libiẽ
in ãimo sine ullo malefitio it ꝑ prounitia facere. ꝑꝑea qd̾ aliud iter haberẽt nullu.
rogare ut eio uolintate id sibi facere liceat. Cesar ꝙ iuenioria tenebat .E. cassiu
consule occisum. exeitituq eius abheluentus pulsum ⁊ sb̾iugu missu ꝯcebendu
no putabat: neq honñes inimicoanno datafacultate ꝑ prouintia itineris facierdi.
tempatutos ab in uiria. ⁊ malefitio exlstimabat. Gamen ut spatiu int̾cedere posset.
du mlites quos ĩ ꝑauerat ꝯuenirẽt: legatis respondit. diem ad delib̾andu se sump¬
tuꝵ. Siqd uellẽt ad idus apreł reu̾tentur. Int̾ea ea legione qua secum habebat in¬

Expanded text:
ventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius ventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat mi
Abbreviated transcription (Latin):
locis uado transit᷑. Extrentu oppidum allobroguni est. proximũq heluetioꝵ finib
genua. Ex eo oppido pons adheluetios ꝑtinet. Allobrogibo sese uł suasumos ꝙ uo̾dũ
bono animo inppłm comanti inderent᷑ existimaba̾t: uł ui coacturos ut ꝑ suos finẽ
eos ue paterent᷑. ¶ Nñib reb ad ꝓfectione cõparatis die dicũt. qua die ad ripa
rodani om̃es ꝯueniant. Is dies erat .a .u. Rłri. Apreł .l. pisone. aulo gabinio consulily¬
¶¶ esari cu i nuntiatu eẽt eos ꝑ prouintia nr̃a itet facere cõnam maturat ab
urbe ꝓficisci.: ꝙ̃ maxinus põbitinenb ingallia ult̾iore nt ꝯtendit. ⁊ adgeinia per¬
uenit. Prouintie toti ꝙ̃ itaxinu põt militu nunieꝵ ĩperat. Erapom̃no ĩgal¬
lia ult̾ore legio una. Pontem qui erat adgenua iubet rescindi. ¶ Dbi de eius ad¬

Expanded text:
locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod nondum bono animo in populum Romanum viderentur, existimabant vel vi coacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius ad
Abbreviated transcription (Latin):
et᷑at ꝯbuturit: ut domu reditoĩs spe sb̃lata ꝑatiores adomĩa ꝑicula sb̾eutda ẽẽnt. Drũ
mensiu mollita cibaria sibi quẽq domo efferre iubent. Per suadent tauratis ⁊ tułigius
⁊ latobicis fiiitiius uti eode risi ꝯsilio: oppidis suis uicisq exustis unacu eis ꝓficiscãt᷑.
Bolosq quitrãs rhenu ĩ coluerãt ⁊ ĩ agtu noricu trãsierãt noreianiq oppugnarãt.
receptos ad se sotios sibi ascistũt. ¶ Erant oñino itinera duo quib itinerib domo exi¬
re possent. Unu ꝑsequanos angustu ⁊ difficile int̾monte urã. ⁊ flumen todanu.
uix qua singuli catriducerent᷑. Mons au̾t altissimus ĩpendebat ut facile ꝑ pauci ꝓ
heluẽtioꝵ et allobrogum qui nuꝑ. po. Ro. pacati erãt rodanus fluit. isq nõ nullis

Expanded text:
erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci  inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis
Abbreviated transcription (Latin):
oportebat ub igni cremaretur. Die consticuta ca dictonis orgetotix adiubitium
omne sua familia adhom̃i dece milia undiq coegit ⁊ oñs clientes oberta¬
tos q suos. quoꝵ magnu numeꝵ habebat eode cõduxit. Per eos ne cãm diceret se
eripuit. Cu ciuitas obeam re incitata armis ius sum exequi conaretur. multitu¬
dine q honũu ex agris magistratus cogeret. Wrgetoris mortuus est: neq abest su¬
spitio ut heluetii arbitrant᷑ quin ip̃e sibi morte consciuerit. ¶ Post eiꝰ morte nichil¬
onimus heluetu io qd̾ constituerãs facere conanit᷑. ut efinib suis exeant. Ubi iam se
adeam rem ꝑatos ẽẽ arbitrati sũt: oppida sua omĩa numero ad duodecim uicos ad qua¬
drigentos ⁊ reliqua priuata hedisitia ĩcendũt. Erumẽtu om̃e pret̾ qd̾ secum porraturi

Expanded text:
oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi
Abbreviated transcription (Latin):
multos ainios obtinuerat. ⁊ asenatu populi romani amicus appellatus erat. ut regnum
incintate sua occuparet/ qd̃ pater aute habuerat. Itemq dur no rigihe duo fr̃ deiatici
qui eo tp̃e pͥncipatu inciuitate obtinebat sua. ac maxime plebi acceptus erat. ut idem cõ¬
riaretur ꝓ suadet. eiq filia sua ĩ matrmnoniu dat. ꝑ facile fcm̃ esse illis ꝓbat conata pe¬
ficere. Propt̾ea qd̃ ip̃e sue ciuitatis imperiu obtenturus e̾etꝰ nee ẽẽ dubi quin tocius
gallie płimu heluetii possent se suis copiis suoq exercitu illis regria cõciliaturu ꝯfirmat
ac or̾one adducti intͥ se fide et iusiuradu dat. Et regno occupato ꝑtres potentissimos a
firmissimos populos tocius gallie se potiri posse speratur. ¶ Sares est heluetiis ꝑinditiu
enuntiata. morib suis orgetorigene uincuł cam dicere coegerunt. Dãpnatu peua sequi o¬

Expanded text:
multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi
Abbreviated transcription (Latin):
iuferre possent. Qua ex ꝑte homĩes bellandi cupidi magno dolore afficiebant᷑. Promił¬
titudine au̾t homĩu et ꝓgłia belli. atq fortitudinis angustos se fines habere arbitrant᷑
qui in longitudinez mil passuu ac quadraginta inlatitudine. clxxx. patebãt. His
reb adducti. ⁊ aucͤ orgetorigis ꝑmoti ꝯstituerunt ea que ad proficiscendu ꝑtiuerẽt ꝯpare
iumentoꝵ ⁊ carroꝵ qua maximu numeꝵ coemere. sementes qua maxunas facere. ut ĩ
itinete copia fiumenti suppeteret. cu proximis cinitatib pacem ⁊ anucicia cõfiinare.
Ad eas res cõficiendas bienniu sibi satis esse duxetut. Intc̃iu annu ꝓfc̃one loge cõf̾ir¬
mant. Ad eas res ꝯfitiendas orgetorix deligitur. ¶ Is sibi legatione ad cuutates suscepit
ineo itinere ꝑsuadet castico catamanta ledis filio sequano: cuius pater regnu insequanis

Expanded text:
inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro mulinferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ adeam ꝑtez occani que est adhyspaniam ꝑtinet. Spectat int̾ occasum solis ⁊ septrentrio¬
rez. ¶ Apud heluetios longe nobilissimus fuit et ditissimus orgigetorix. Io maro mes
sala et publio marro pisone onsulib regni cupiditate indutus ꝯuiratione nobilitatis
fecit. ac ciuitati ꝑsuasit ut definib sius cu omnib copiis exirent. Pfacile essẽ cu nirtu¬
te omnib p̾starent. tocius gallie imperio potiri. In hoc facilius eis ꝑsuasit qũmndiq loci
natura tuti heluetii ꝯtinerẽtur. Una ex ꝑte flumine rheno latissimo atq altissimo qui agrũ
beluetium agernianis diuidit᷑. Altera ex parte iura monte altissimo qui est inter sequanos
et beluetios. ¶ Hertia lacu lemãno et flumine rhodano qui prouintia ht̃am ab heluetii
diuidit. His reb fiebat ut et minus late uagarẽtur aminus facile finitimis ut bellum

Expanded text:
et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentrioet eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orget P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum
Abbreviated transcription (Latin):
Allia est omĩs diuisa in partes tres quaꝵ una incolunt bel¬
ge Tlliam aquiani. Tertiam qui ip̃oꝵ lingna celte nr̃a
differunt. Gallos abaquitanis garimna flumen abel¬
gio sinarua et secana diuidit. Hoꝵ oñiu fortissimi sũt bel¬
ge. ¶ Pr̃optõa ꝙ acultr atq humanitate ꝓuintie longissi¬
me absunt. minimeq adeos mercatores sepe cõmeant. at¬
q ea que ad effeminados animos ꝑtinẽt inportãt. Proxi¬
miq sunt germanis qui transrhe num ĩcolunt. cuiz quib¬
suis f̾inib eos ꝓhibent aut ip̃i ineoꝵ finib bellu gerunt. Eoꝵ una pars qua gallos a¬
tinere dcm̃ est imitium capit aflumine rodano ꝯtinetur g ariuina flumine. Oceanu fi¬
nes belgatu actingit etia asequanis. ⁊ heluetiis flumen rhenum uergit ad septentrionẽ.
Belge abextrenus gallic finib oriuut᷑: ꝑtinẽt adint̾iore parte fluminis theni. spectãt
ad septentrionez et orientez soleni. aquitania agatimna flumine adpireneos montes

Expanded text:
allia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae; alteram, Aquitani; tertiam, qui, ipsorum lingua Celtae, nostra differunt. Gallos Lugdunenses ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum csuis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attingit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes
Abbreviated transcription (Latin):
legione. ex ꝯtione corduba serecepit. ¶ Eoq ip̃o die tp̃e po̾ merioiem cur ĩbasidicã
itet. ꝗda initĩ soloctiens .l. racilii libellu quasi abeo aliqd postularet. ntntlies ere¬
humilit tradidit. Deide post racilu na is latus cassi tegebat q̃i resposir. ⁊eteior.
celenit dato loco cu se ĩfinasset simstra cõrpit eñ dextraꝙ bis ferit prgioe. clatoe
Ulato. fit aꝯiuratis impet uniu̾sis minutiꝰ fiactum ꝓxinũ gladio todhicit litorẽ:

Expanded text:
legionem. Ex contione se Cordubam recepit eoque ipso die tempore postmeridiano, cum in basilicam iret, quidam Minucius Silo cliens L. Racili libellum, quasi aliquid ab eo postularet, ut miles ei tradit, deinde post Racilium — nam is latus Cassi tegebat —, quasi responsum peteret, celeriter dato loco cum se insinuasset, sinistra corripit aversum dextraque bis ferit pugione. Clamore sublato fit a coniuratis impetu
Abbreviated transcription (Latin):
prelioduobmilib militũ amplius amissis. centurionib. xxxduii. trbuns .iiii.
cu reliquis copiis salonã se recepit. fũmaq ibi difficultate reꝵõlu p̾ssus. paricis
mensib morbo periit ¶ Quĩ et ĩfelicitas uui asbita mors ĩmagnã sp̾e octauiũ

Expanded text:
proelio duobus milibus militum amplius amissis, centurionibus XXXVIII, tribunis IIII, proelio duobus milibus militum amplius amissis, centurionibus XXXVIII, tribunis IIII, cum reliquis copiis Salonam se recepit summaque ibi difficultate rerum omnium pressus paucis mensibus morbo periit. Cuius et infe