comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad heresceret. Hanc in suꝑ cõtignationem: quantum tectum plutei ac
umeaꝵ passum est latericulo adstruxerunt. supraq eum locum
I. tigna transuersa iniecerunt: ut non longe ab extremis parie¬
tibus quibus subpenderent eam cõtignationem quȩ turri tegim̃to
esset futura. supraq ea tigna directo transuersas trabes iniccerunt ea¬
q asseribus religauerunt. Has trabes paulo longiores atꝗ eminentio.¬
res ꝗͣ extremi parietes erant effecerunt. ut essetubi tegimenta prȩpẽ¬
dere possent. ad defendendos ictus ac repellendos. Cum inter eam cõ¬
tignationem parietes extruerentur eamq contabulationem sũmam
lateribus lutoq constrauerunt. ne quid ignis hostium nocere posset.
Centonesq insuꝑ iniecerunt ne aut tela tormentis missa tabulationem
ꝑ fringerent aut saxa ex catapultis lateritiũm discuterent. Storias
autem ex funibus ancorariis.ui. ĩ longitudinem parietum turris latas

Expanded text:
adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adstruxerunt supraque eum locum duo tigna transversa iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellendos, cum infra eam contignationem parietes extruerentur; eamque contabulationem summam lateribus lutoque constraverunt, nequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas
Abbreviated transcription (Latin):
nihilo segnius ad defensionem urbis reliqua apparare cȩperunt: e st¬
autem animaduersum a legionariis qui dextram ꝑtem operis admi¬
nistrabant ob crebras hostium eruptiones magno sibi esse presidio
Npro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro stcisent quã
primo ad repentinos in cursus humilem ꝑuamq fecerant. Nuc se f¬
rebant Hinc si qua maior oppresserat uis propugnabant. Et hiñc
ad repellendum & prosequendum hostem procurrebant. fatebat hȩc
quaqꝰ uersus pede sexxx. sed parietum crassitudo pedes. U. Postea uõ
ut est rerum omnium magister usus hominum adhibita solertia in¬
uentum est magno esse usui posse: si hȩc esset ĩ altitudinem turris ela¬
ta. Id hac ratione ꝑfectum est. Ibi turris alticudo ꝑducta est id con¬
tabulationis causa ĩ parietes extruxerant: ita ut capita tignoꝵ extre¬
ma parietum structura tegerentur neꝗd emineret ubi ignis hostiũm

Expanded text:
nihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Esnihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administrabant, ex crebris hostium eruptionibus magno sibi esse praesidio posse, si ibi pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent. quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium
Abbreviated transcription (Latin):
adeo grauiter inter se incitate conflixerunt. ut uehem̃tissime. utreq
Ex concursu laborarent. altera uero ꝑfracto rostro tota coñ labefieret.
Qua re animaduersi. quȩ proximo ei loco ex bruti classe nauese¬
rant in eas impeditas impetum facumt. celeriterq ambas deprimunt.
Sed tasidianȩ naues nullo usui fuerant celeriterꝗ pugna excesserunt.
Non enim has aut respectus patriȩ aut propinquoꝵ precepta ad
extremum uitȩ periculum adire cogebant. Itaq ex eo numero na¬
uium nulla desiderata est ex massiliensium classe.U. sunt dep̃sse
uii : captȩ una cum Nasidians profugit. quȩ omnes ciceriorem hispa¬
nam petuierunt. At ex reliquis una premissa massilam huius nũ¬
tii ꝑferendi gritia cum iam appropinquaret urbi omnis se st multi¬
tudo ad cognoscendum effudit. Atq re cognita tantus luctus exce¬
pit ut urbs ab hostibus capta. eodem uestigio uiderttur. Massiliensestñ

Expanded text:
adeo graviter inter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque adeo graviter inter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. qua re animadversa, quae proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. at ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuntii perferendi gratia cum iam adpropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen
Abbreviated transcription (Latin):
decertibant: ut nullum aliud tempus ad conandum habituri uiderẽ.¬
tur & quibus in pugnando uitȩ periculum acciderat: non ita multo
se reliquoꝵ ciuum fatum antcedere existimnarent. quibus urbe
capta: cadem esset belli fortua patienda. Deductisq nostris paulatĩ
nauibus & artificio gubernatoꝵ mobilitati nauum locusdabatur. &
si quando nostri faicultitem nacti ferreis manibus iniectis nauem religa¬
uerant undiq sius laborantibus succurrebant. N eq uero conunctiꝰ al¬
bicis cõminus pugna deficiebant: neq multum cedebant uirtute nr̃s
simul ex minoribus nauibus magna eminus missa tela. multa nostris E
improuiso impridentibus atq impeditis uulnera inferebant. conspicate¬
ꝗ naues triremes duȩ nauem .d. bruti quȩ ex signo facile cognosei
poterat. duabus exꝑtibus se se in eam incitauerint. Sed tanta re ꝓ¬
uisa brutus celeritate nauisusus est ut paruo momento antecederet. Ile

Expanded text:
decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderendecertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum civium fatum antecedere existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Albici comminus pugnando deficiebant neque multum cedebant virtute nostris. multumque eorum opinionem adiuvabat, quod sine iumentis impedimentisque improviso imprudentibus atque inpeditis vulnera inferebant. conspicataeque naves triremes duae navem D. Bruti, quae ex insigni facile agnosci poterat, duabus ex partibus sese in eam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate navis enisus est ut parvo momento antecederet. illae
Abbreviated transcription (Latin):
C.Trebonii atq omnibus suꝑioribus locis prospicere ĩ urbem ut omnis iuuẽ¬
tus quȩ ĩ oppidõ remanserat omnesq suꝑioris ȩtatis cum liberis atq uxori¬
bus ex publicis custodis que aut muro ad celum manum tenderent
aut templa deoꝵ ĩ mortalium adirent & ante simulaera proiecti uicto¬
riam adis exposcerent. Heꝗ erat quisqͣ omnium qui non in eius dei
casa suaꝵ omnium fontunaꝵ euentum consstere extimaret. Nã &¬
honesti ex iuentute & cuiusq etatis amplissimi nominatim euocati
att rogati naues conscenderant ut siquid aduersi accidisstt. ne ad co¬
nandum sibi quidem quicꝗͣ reliqui fore iuderent. Si supauissent uł
dom esticis opibus uł extraneis auxilis de salute urbis confiderent.
Commisso prelio massiliensibus res nulla ad uirtutem defiat. sed me¬
mores coꝵ preceptoꝵ quȩ paulo ante a sius acceperant: hoc animo

Expanded text:
C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuvenC. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesque superioris aetatis cum liberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caelum manus tenderent aut templa deorum immortalium adirent et ante simulacra proiecti victoriam ab dis exposcerent. neque erat quisquam omnium, quin in eius diei casu suarum omnium fortunarum eventum consistere existimaret. nam honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi accidisset, ne ad conandum quidem sibi quicquam reliqui fore viderent; si superavissent, vel domesticis opibus vel externis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo
Abbreviated transcription (Latin):
minore animo ac fiducia ꝗͣ ante dimicauerant naues conscendunt. Coĩ
enim fit̃ uitio nature ut inusis latitantibus atq in cognitis rebus maois
conficdimus uehementius q exterreamur ut tum accidit. Aduentus em̃
L. Nasidii summa spe & uolũtate ciuitatem compleuerat. Nacti idoncum
uentum exportu exeunt. & tauroenta. quod est castellum massiliensiũ
ad tiasidium ꝑuenunt. ibiq naues expediunt. rursusq se ad confligendũ
animo confirmant & consilio cõmunicant. Dextra pars attribuitur mas¬
siliensibus sinistra ttafidio. Codem brutus contendit aucto nauium nũo
Iam ad eas quȩ factę erant a relate ꝑ cęsfirem captiue massiliensium ac¬
cesserant sex. Has suꝑioribus diebus refectais atq omnibus rebus instruxe¬
rat. Itaq suos cohortatus quos integros sperauissent ut uictos cõtempnerẽt.
Plenus spei bone atq animi aduersus cas proficiscitur. ficile erat ex castris

Expanded text:
minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi enim fit vitio naturae, ut invisitatis atque incognitis rebus magis confidamus vehementiusque exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa spe et voluntate civitatem conpleverat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quod est castellum Massiliensium, ad Nasidium perveniunt ibique naves expediunt rursusque se ad confligendum animo confirmant et consilia communicant. dextra pars attribuitur Massiliensibus, sinistra Nasidio. Eodem Brutus contendit aucto navium numero. nam ad eas, quae factae erant Arelate per Caesarem, captivae Massiliensium accesserant sex. has superioribus diebus refecerat atque omnibus rebus instruxerat. itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris
Abbreviated transcription (Latin):
freto sicile im prudente atq inopinante Curione ꝑuchitur. Appulsisq mes¬
sinam nauibus atq inde propter repentinum terrorem principum ac sena¬
tus fuga facta ex naualibus eoꝵ deducit. tiac iuncti ad reliquas naues
cursum massiliam uersus ꝑficit. Premissaq clam nauicula Domitiumx
massiliensesq de suo aduenti certiores facit. eosꝗ magnopere hortaitur ut
rursus cum bruti classe additis suis auxilis confligant. Massilienses post su¬
ꝑius ĩ commodum ueteres ad cundem numerum ex naualibus preductas
naues refecerant summaq industria armauerant remigum gubernatoꝵ¬
q magna copiã suppetebat. piscatorias q adiecerant atꝗ contexerant ut
essent abictu tloꝵ remiges tuti. Has sagipͥtiris tormentis ꝙ compleuerũt.
Tall modo instructa classe omnium senioꝵ matrum familiȩ iuurginumꝙ
precibus & fletu excitati ut extremo tempore ciuitati subuenirent nõ

Expanded text:
freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Mesfreto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non
Abbreviated transcription (Latin):
substinere possent. Asseres enim pedum .xii. cuspidibus prefixi atq hi
maximis balistis missi ꝑ .iuii. ordines cratium ĩ terra defigebantur. Ita¬
q pedalibus ligneis coniunctis inter se porticus integebantur atq huc
agger inter manus proferehatur. antecedebat testudo pedum. Ix̃. equã¬
di loci causa facta item ex fortissimis lignis euoluta omnibus rebus quib
ignis iactus & lapides defendi possent. Sed magnitudo operum altitudo
muri atq turrium multitudo tormentoꝵ omnem administraationem
tardabat. Crebrȩ tamen ꝑ albicos eruptiones fiebant exoppido ignes¬
q aggeri & turribus inferebantur. Quȩ facile nostri milites repellebant.
magnisq ultro illatis detrimentis eosqui eruptionem fecerant ĩ oppidum
reiciebant. Interim .L. Nasidius a. CN. Pompeio cum classe nauum. xui
ex quibus puncȩ erant etauȩ .l. domitio masilensibisc subsicdio missis

Expanded text:
sustinere possent. asseres enim pedum xii cuspidibus praefixi atque hi sustinere possent. asseres enim pedum xii cuspidibus praefixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, igneseos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui eruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus
Abbreviated transcription (Latin):
AM hȩc ĩ hispania geruntur .C. frebonius lega¬
tus ład oppugnationem massiliȩ relictus erat iua¬
bus ex partbus aggerem uineas turresq ad op¬
pidum agere instituit. Una erat proxima poͬ¬
tui nauibusq altera ad partem qua est aditus
ad galliam atq hispaniam ad id mare quod
Edigit ad hostium rhoclani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partib
mari abluitur reliqua quarta est quȩ aditum habeat ad terram tlu¬
ius quoq spatii pars ea quȩ ad arcem ꝑtinet loci natura & ualle altissima
munita longam & difficilem habet oppugnationem. Ad ea ꝑficienda
opera .c. trebonius magnam iumentoꝵ atq hominum multitudinẽ
ex omni prouincia uocat uimina materiamq comportari uibet. Quib
comparatis rebus aggerem ĩ altitudinem pedum . lxxͦx. extruit. Sed
tanti erant antiquitus ĩ oppido omnium reꝵꝑ ad bellum apparatus tãta¬
ꝗ multitudo tormentoꝵꝵ ut eoꝵum nullȩ contextę uiminibus uinee

Expanded text:
m haec in Hispania geruntur, C. Trebonius legatus, qui ad oppugnationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur; reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum ad bellum apparatus tantaque multitudo tormentorum, ut eorum vim nullae contextae viminibus vineae
Abbreviated transcription (Latin):
cuitum habebat ut multo breuiore itinere illi ad hyberum ꝑuenire possẽt.
equites ab eo missi flumen transeunt. & cum de tertia uigilia petreuis & a-¬

Expanded text:
cuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hiberum pervenire possent. cuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ exploratores cognita summo labore militum Cęsar continuato diem noctẽ¬
q opere ĩ flumine auertendo huc iam reduxerat rem ut equites & si diffi-¬
culter atq egre fiebat possent tamen atq auderent flumen transire: pedi¬
tes uero tantummodo humeris ac summo pectore extabant: ut tum altitudi¬
ne aquȩ tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur sedtõ
eodem fere tempore pons in hybero prope effectus nuntubatur & in sicori
uadum reꝑiebatur iam uero eo magis illi maturandum iter existimabunt.
Itaq duabus auxiliaribus cohortibus ylerdę pręsidio relictis omnibus copis
sicorim transeunt. & cum duabus legionibus quasi in suꝑioribus diebus tratu¬
xerant castra coniungunt. Relinquebatur cęsari nibil nisi uti equitatu ag¬
men aduersarior male haberet iet cãperet. Ponsenim ipius magnum cir¬

Expanded text:
per exploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemper exploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemque opere in flumine avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire, pedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero prope effectus nuntiabatur et in Sicori vadum reperiebatur. Iam vero eo magis illi maturandum iter existimabant. itaque duabus auxiliaribus cohortibus Ilerdae praesidio relictis omnibus copiis Sicorim transeunt et cum duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu agmen adversariorum male haberet et carperet. pons enim ipsius magnum cir
Abbreviated transcription (Latin):
multum cesar equitatu ualebat. Itaq cõstituunt ꝙ̃i locis excedere: & in cel¬
tiberiam bellum tranfferre. Huic consilio suffragabatur etiam ill res qđ
ex duobus contiaris generibus quȩ suꝑiore bello cum. L. sertorio steterant
ciuitates uincte nomen atq imperium absentis timebant quȩq ĩ amicitia
manserant pompeii magnis affecte beneficis eum diligebant Cesaris autem
ĩ barbaris erat nomen obscurius. Nic magnos equitatus magnaq auxilia ex¬
pectabant & suis ĩ locis bellum ĩ bemem ducere cogitabant:. Hoc inito con¬
silio coto flumine hybero naues conquitte octagesimna adduci ubent sd
erat oppidum positum ad hyberum mił .U. passuum a castris aberat .xx.
ad eum locum fluminis nauibus iunctis pontem imꝑant fieri. legionesq hi-¬
as flumen sicorim transducunt castraq muniunt uallo pedum xii. Qua re

Expanded text:
multum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celmultum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentis Pompei timebant, quae in amicitia manserant magnis adfectae beneficiis eum diligebant, Caesaris autem erat in barbaris nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaque auxilia exspectabant et suis locis bellum in hiemem ducere cogitabant. hoc inito consilio toto flumine Hibero navis conquiri et Otogesam adduci iubent. id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen Sicorim transducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ castra deportant transit etiam cohors illurgauensis ad eum. Cognito ciui¬
tatis consilio & signa ex statione transfert. magna celeritate fit comimutatio
rerum ꝑfecto ponte. magnnis. x. ciuitatibus ad amicitiam adiunctis expe¬
dita re frumentaria extindis rumoribus de auxiliss legionum quȩ cum
pompeio ꝑ mauritaniam uenire dicebantur. Aulte longinquiores ciuitatis
ab afranio desciscunt & cȩsaris amicitiam seq̃intur. Quibus rebus ꝑterritis
animis aduersarioꝵ Cȩsir ne semper magno circuitu ꝑ pontem equitatus esse
mittendus nactus idoneum locum fossas pedum triginta ĩ latitudinem cõ¬
plures facere ĩstituit. quibus partem aliquam sicoris auerteret aditumq
in coflumine efficeret. Nis pene effectis magnum ĩtimorem a franius petre¬
usq ꝑuenunt. ne omnino frumento pabuloq intereluderentur quod

Expanded text:
in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civiin castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine efficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius Petreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ad yeidam nuntiatur. simul ꝑfecto ponte celeriter fortina mutatur. illi ꝑtẽ¬
riti uirtute equitum minus libere minus audacter uagabantur. ali non lẽgo
a castris progressi spatio ut celerem receptum haberent᷑ angustiuis pabulabãn¬
tur. alii longiore circuitu custodias stationesq equitum uitabant aut aliqꝰ
accepto detrimento aut procul equitatu uiso ex medio itinere pronectis sar¬
cinis fugiebant. s ostremo & plures ĩtermitere dics & preter consuetudinẽ
omnum noctu constituerant pabulari. Interim obstenses & calagurritani
qui erant cum obscensibus contributi mutunt ad eum legatos seseq imꝑa¬
ta facturos pollicentur. Hos tarraconenses a Iacetani & ausetani & post paucos
dies ilurgaiuonenses. qui flumen yberum atingunt insequntur petit abhis oĩb
ut se frumento iuu̾ent pollicentur atq omnibus undiq conquisitis ium̃tis

Expanded text:
ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu viso ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hiberum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conquisitis iumentis
Abbreviated transcription (Latin):
sario uentum ab scientiã gubernatoꝵ atq artificis ad uirtutem mon-¬
tanoꝵ corfugiebant: qui minus exercitatis remigibus minusq ꝑitis
gubernatoribus utebantur. quiq repente ex onerariis nauibus erãt pro-¬
ducti neq dum etiam uocabulis armamentoꝵ cognitis tum etiam tã¬
ditaite & grauitate nauium impediebantur: Factȩ enim subito ex hu-¬
mida materia non eundem usum celeritatis habuerant. Itaq dum lo¬
cus cõmunis pugnandi daretur equo animo singulas binis nauibus obii¬
ciebant. atq iniecta manu ferrea & retenta utraq naui diuersi pu¬
gnabant atq ĩ hostium naues transcendebant. Et magno numero
albicoꝵ & pastoꝵ interfecto partem nauium deprimuntꝰ. nõ nullas cũ
hominibus capiunt reliquas ĩ portum compellunt. Eo die naues massi¬
liensium cum his quȩ sunt capte ĩtercunt .xiii. Noc primum Cesari

Expanded text:
sario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem monsario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem montanorum confugiebant. nostri cum minus exercitatis remigibus minusque peritis gubernatoribus utebantur, qui repente ex onerariis navibus erant producti nequedum etiam vocabulis armamentorum cognitis, tum etiam tarditate et gravitate navium impediebantur; factae enim subito ex umida materia non eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi pugnabant atque in hostium naves transcendebant et magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari
Abbreviated transcription (Latin):
causa deposcerãt. Hi manus ferreassatq arpagones pariuerant. magno
numero piloꝵ tragulaꝵ reliquoꝵq teloꝵ se instruxerant. Ita cogni¬
to hostium aduentu suas naues ex portu deducunt cum massiliensibus
confligunt. Pugnatum utrinq est fortissime & acerrime neq multum
albici nostris uirtute cedebant. homines asperi & montani & exercitati
ĩ armis atq hi modo digressi massiliensibus recentem eorũdem pollicita¬
tionem animis continebant. pastoresq indomiti spe libertatis incitati sub
oculis domitii suam probare operam studebant. ip̃i massilienses & celerita¬
te nauium & scientia gubernatoꝵ confixi nostros eludebant: ĩpetusq
eoꝵ excipiebant ex quo ad licere latiore spatio producta longius acie
cĩcũuenire nostros: aut pluribus nauibus adoriri singulos aut remos
transcurrentes detergere si possent contendebant. cum propius enit neces¬

Expanded text:
depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero pilorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu educunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albici nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massilienses et celeritate navium et scientia gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum excipiebant et, quoad licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire nostros aut pluribus navibus adoriri singulas aut remos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat neces
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt. in columesq cum magna prȩda eodẽ ponte ĩ castra reuertuntur.
Dum hȩc ad ylerdam geruntur massilienses usi. L. Domitii consilio naues
longas expediunt numero .xuii. quaꝵ erant .xi. tectȩ multa his &¬
hȩc minora nauigia addunt: ut ibe multitudine nostra classis terrea¬
tur magnum numeꝵ sagiptarioꝵ magnum albicoꝵ. dequibus su-¬
pra demostratum est imponunt atq hos premis pollicatationib q inci¬
tant. certas sibi deposcit Domitius naues. atq has colonis pastoribusq ess
secum adduxit complet sic omnibus rebus instructa classe magna fidu-¬
cia ad nostras naues procedunt. quibus prȩerat. D. Brutus. hic ad insulã
quȩ est contra massiliam stationes obtinebat. Erat multo inferior nume¬
ro nauium brutus sed electos ex omnibus legionibus fortissimos uiros
antesignarios centuriones Cȩsar ei classi attribuerat. qui sibi id mumeris

Expanded text:
ciunt, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra revertuntur. ciunt, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi L. Domiti consilio navis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic omnibus rebus instructa classe magna fiducia ad nostras navis procedunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed electos ex omnibus legionibus fortissimos viros, antesignanos, centuriones, Caesar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris
Abbreviated transcription (Latin):
iunctis deuehit. noctu milia passuum a castris .xxii. militesq his naui¬
bus flumen transportat. Continentemq ripȩ collem ĩprouiso oxcupat:
Nunc celeriter priusꝗ̃ ab aduersariis sentiatur communit. Huc legio¬
nem postea transiecit atq ex utraq ꝑte pontem ĩstitutum biduo per¬
fecit. ita commeatus eosqui frumenti causa processerant. tuto ad se re¬
cipit & rem frumentariam expedire incipit. Eodem die equitum
magnam ꝑtem flumen traiecit. qui inopinantes pabulatores & sine ullo
sydissipatos timore agoressi ꝗͣ magnum numerum iumentoꝵ atq ho-¬
minum ĩ tercipiunt cohortibus  centuriatis subsidio missis scienter in
duas ꝑtes sese distribuunt. alii ut predȩ presidio sine. alii ut uenientib
resistant atq eos propellant. unamq cohortem quȩ temere ante cȩte¬
ras extra aciem ꝓcurrebat seclusam a reliquis circũueniunt atq interfi¬

Expanded text:
iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his naviiunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his navibus flumen transportat continentemque ripae collem improviso occupat. hunc celeriter, priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea transicit atque ex utraque parte pontem institutum biduo perficit. ita commeatus et, qui frumenti causa processerant, tuto ad se recipit et rem frumentariam expedire incipit. Eodem die equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopinantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore adgressi magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt cohortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt, alii ut praesidio sint praedae, alii ut venientibus resistant atque eos propellant, unamque cohortem, quae temere ante ceteras extra aciem procurrerat, seclusam ab reliquis circumveniunt atque interfi
Abbreviated transcription (Latin):
ores ciuitates dimittebat. ip̃e pntem inopiam quibus poterat subsidiis tuta.¬
batur. Nȩc afranius Petrciusq & eoꝵ amici pleniora etiam atq uberiora
romam ad suos ꝑstribebant. multa rumorfingebat ut pȩne bellum con-¬
fectum uideretur. Quibus licteris nuntusq romam ꝑlatis magni dȩmum
concursus ad afranium magnȩ gratulationes fiebant. multi ex ytalia ad
cr. Rompeium proficiscebantur alii ut principes talem nũtium attulisse. ali
ne euentum belli expectasse: aut ex omnibus nouissimi uenisse uiderẽ.¬
tur. cum ĩ his angustis res esset atq omnesuiȩ ab afranis militibus eꝗ¬
tibusq obsiderentur. nec pontes perfici possent imꝑat militibus cęsar ut
naues faciant cuius generis eum suꝑioribus annis usus britãmiȩ docuenĩt
Carinȩ ac primum stramine & lȩui materia fiebant. reliquum corpus
nauium iugminibus contextum coriis integebatur. Has ꝑfectas carris

Expanded text:
quiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutaquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat. carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris
Abbreviated transcription (Latin):
ubi signa legionum appropinquare ceperunt paucis amissis sese ĩ mon-¬
tes proximos conferunt. Hoc pugne tempus magnum attulit nostri ad
salutem momentum. Nacti enim spatium se ĩ loca suꝑiora receperunt. de¬
siderati sunt eo die sagiptarii circiter.cc. equites pauci: calonum atq ĩ¬
pedimentoꝵ non magnus numerus. His tamen omnibus ãnon a creuit q̃
fere res non solum in opia presentis sed etiam futuri temporis timore ĩ gra
militum uires in opia frumenti diminuerat atq ĩ commoda in diesauge¬
bantur. & tam paucis diebus magna erat rerum facta cõmutatio ac sefõ¬
tuna indinauerat. ut nostri magna inopia necessariaꝵ reꝵ cõflictarẽtur
illi dĩb habũdarẽt rebus suꝑioresq haberentũ. Cȩfarbis ciuitatib quȩ ad eius¬
amieitiã acceserãs q minõ erat frum̃ti copia secus pabut. Calons allegiꝗ¬

Expanded text:
ubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proxiubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proximos montes conferunt. hoc pugnae tempus magnum attulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superiora receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, equites pauci, calonum atque impedimentorum non magnus numerus. His tamen omnibus annona crevit. quae fere res non solum inopia praesenti, sed etiam futuri temporis timore ingravemilitum vires inopia frumenti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur, illi omnibus abundarent rebus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibamicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones ad longin
Abbreviated transcription (Latin):
stitisse. Nenerant eo sagip̃tarii ex rutenis equites ex gallia cũ młtis cãris
magnisq ĩpedimentis ut fert galliȩ consuetudo. erãt preterca cuusq ge¬
neris hominum milia circiter.UI. cum seruis liberisq sed nullus ordo
nullum imperium certum cum suo quisq consilio uteretur: atq omnessi¬
ne timore iter facerent usi suꝑiore temporum atq itinerum licẽtia. Erãt
complures honesti adolescentes senatoꝵ filii & ordinis equestris. erant le¬
gationes cuitatum. erant legati cȩsaris. Nos omnes flumina cõtinebant.
ad hos reprimendos cum omniꝰ equitatu tribusq legionibus a franiuis die
noctuq proficiscitur ĩ prudentes antemissis equitibus aggreditur. celeritertñ¬
se se galli equites expediunt prȩliumq commitunt. Ni dum pari certa¬
mine res geri potuit. magnum hostium numerum pauci substinuere. sedd

Expanded text:
stitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia cum multis carris stitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia cum multis carris magnisque impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis equestris; erant legationes civitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte proficiscitur inprudentisque ante missis equitibus adgreditur. celeriter sese tamen Galli equites expediunt proeliumque committunt. ii dum pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed
Abbreviated transcription (Latin):
tudo eorum omnium est ut sine utrisq ad exercitum non eant. At exeͣ¬
citus a frani omnium rer habundabat copia multum erat frumentum
prouisum & conuectum suꝑioribus temporibus. multum ex omni prouũcia
comportabatur magna copia pabuli suppetebat. Harum omnium rerum
facultates sine ullo periculo fons plerde prebebat. & loca tranflumen ĩcegra
quo oĩo cesirt adire nõ poterat. Hes ꝑ manserant aquȩ diesꝙͣ plures. cona-¬
tusq est cesar reficere pontes sed nec magnituddo fluminis ꝑ mitebat. neq
ad ripuam disposite cobortes aduersarioꝵ ꝑfici patichantur. quodillis promi¬
bere erat facile. tum ipius fluminis natura atq aquȩ magnitudine tũ qu
ex totis ripis ĩ unum atq angustum locum tela iaciebantur: atꝗ erat diffi¬
cile eodem tempore rapidissimo flumine oꝑa ꝑficere & tela uitare:. Nãtiat᷑
a franio magnos comitatus qui iter habebunt ad cesarem ad flumen con¬

Expanded text:
tudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exertudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipsius fluminis natura atque aquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur; atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen con
Abbreviated transcription (Latin):
siri poterat necessarioq omnes his angustis continebantur neq ciuitates
quȩ ad cȩsaris amicitiam accesserant᷑ frumentum supportare neq hiꝗ
pabulttum longius progressi erant interclusi fluminbus reuerti neq ma-¬
ximi comitatus. qui ex italia galliaq ueniebant ĩ castra ꝑuenire poterãt.
Tempus erat autem difficillimum quo neq frumenta ĩ hibernis erant, ne¬
q multum a maturitate aberant. ac ciuitates exinanitȩ qđ a franius
pene omne frumentum ante cȩsaris aduentum ylerdam conuexerat re¬
liqui siquid fuerat Cesar superiorib diebus consumpserat pecora qđ secũ¬
dum poterat esse in opere subsidium propterbellum finitimȩ ciuitates lõ.¬
gius remouerant. Qui erant pabulandi aut frumentandi causa progressi
hos leus armaturȩ Iusitani peritiq illaꝵ regionum ceturati citerioris hi-¬
spaniȩ consectabantur. quibus erat procliue tranare flumen quod consue-¬

Expanded text:
siri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, siri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civitates longius removerant. qui erant pabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consue
Abbreviated transcription (Latin):
tamen dui stetissent. & nostroꝵ impetum substinuissent a initio locum
tumulumq tenuissent quȩ causa pugnandi fuerat. & nostros primo cõgressu
terga uertere cocoisent. Nostri autem d̃ inquo loco atq impari cõgressi
essent q̃ quinq horis prelium sustinuissent. q̃ montem gladus districtis ascẽ
pulissent. Ili eum tumulum pro quo pugnatum est magnis operibus muniue.¬
runt presidium ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum ĩ cõmodum bi-¬
duo quo hec gesta sunt. tanta enim tempestas exoritur ut nunꝗͣ illislo¬
cis maiores aquas fuisse constaret. Tum autem ex omnibus montibus nix
proluit ac summas ripas fluminis suꝑauit: pontesq ambos quos .C. fabuis
fecerit uno die interrupit. Quȩ res magnas difficultates exercitui cesa¬
ris attulit. Castra enim ut supra demostratum est cum essent inter flumi.¬
na duo Sicorim & Cingam spatia milium xxx. ne utrum borum trã¬

Expanded text:
tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnandi fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destrictis ascendpulissent. illi eum tumulum, pro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum tran
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. Sũmotis sub murum cohortibus ac non nulla parte ꝑꝑ terrorẽ
ĩ oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. E quitatus autẽ
noster ab utroꝗ latere & si deiectis atq ĩ feriorib locis constiterat. ta¬
men summum in uigum uirtute conmititur atq interduas acies ꝑeꝗtãs
commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. Ita uario certami¬
ne pugnatum est. Nostri ĩ primo congressu circiter.Ixx. ceciderunt.
ex quibus & fulginius ex primo histato legionis .xiiii. qui propter
eximiam uirtutem ex inferioribus ordinibus ĩ eum locum ꝑuenerat.
Uulnerantur amplius. de. ex afraniss ĩ terficiuntur.T. Cecilius primi
pili centurio. & preter eum centuriones . uiiͬ milites amplius .cc. Sed
B euis diei prefertur opinio ut se utriq supiores discessisse extimarent.
a framumi qdđ cum esse omnium udicio inferiores uderentur cõminus¬

Expanded text:
gunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem gunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores viderentur, commin
Abbreviated transcription (Latin):
possent. ab oppido autem editus locus teniui fastigio uergebat ĩ lon¬
gitudinem passuum circiter. cccc. Hac nostris erat receptus quod eo
ineitati studio ĩ consultius processerant. Hoc pugnabatur loco & prop¬
ter angustias iniquo & quod sub ip̃is radicibus montis constiterant. ut
nullum frustra telum ĩ eos mitteretur. tamen uirtute & patientia ni¬
tebantur : atq omnia uulnera substinebant. Añgebantur illic copiȩ atq
ex castris cohortes ꝑ oppidum crebro submitebantur ut ĩtegri defessis
succederent. Hoc idem cȩsar facere cogebatur ut sũmissis ĩ eundem
locum suis cohortibus defessos reciperet Hoc loco cum esset moͥo pu¬
gnatum continentur horis quinq utrĩq grauius a multitudine prȩ¬
merentur. consumpris omnibus telis gladis districtis aduersus montem
ĩ cohortes impetum faciunt paucisq deiectis reliquos sese conuertere co¬

Expanded text:
possent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in lonpossent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submittebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur, ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset modo pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multitudine premerentur, consumptis omnibus telis gladiis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere co
Abbreviated transcription (Latin):
eo corni constituerat locum continuit. atq in proximum collem sese
recepit. Cȩsar pęne omni acie ꝑterrita quod preter opinionem con¬
suetudinemq acciderat cohortatus suos legionem nouam subsidio ducit
hostem insolenter atq acriter nostros ĩ sequentem supprimit. rursusq
terga uertere seq ad oppidum ylerdam recipere & sub muro consiste᷑
cogit. Sed nouȩ legionis milites elatistucdio dum sarcire acceptum de¬
detrimentum uoluit temere ĩ secuti fugientes & ĩ locum iniquum pro¬
grediuntur & sub monte ĩ quo erat oppidum positum ylerdam succe¬
dunt. Hinc se recipere cum uellent rursus illi ex loco suꝑiore nostros
premebant. Preruptus erat locus utraq ex ꝑte directus ac tantum inal¬
titudinem patebat ut re instructa cohortes cum locum explerent. &
neq subsidia a lateribus submitti neq equites laborintibus usui esse

Expanded text:
eo cornu constiterat, locum non tenuit atque in proximum collem sese eo cornu constiterat, locum non tenuit atque in proximum collem sese recepit. Caesar paene omni acie perterrita, quod praeter opinionem consuetudinemque acciderat, cohortatus suos legionem nonam subsidio ducit; hostem insolenter atque acriter nostros insequentem supprimit rursusque terga vertere seque ad oppidum Ilerdam recipere et sub muro consistere cogit. sed nonae legionis milites elati studio, dum sarcire acceptum detrimentum volunt, temere insecuti longius fugientis in locum iniquum progrediuntur et sub montem, in quo erat oppidum positum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant. praeruptus locus erat utraque ex parte derectus, ac tantum in latitudinem patebat, ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse