comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euerus: desiderio
tem. Ego qͥdem¬
frater unaninus.
libellum quem
de uita sancti
Martini scripse¬
ram. scecla sua
premere. et intra domesticos pari¬
etes cohibere decreueram. quia
ut sum natura infirmus iudicia
humana uitabam. ne qͦd fore ar¬
buror sermo incultior legentibus
displicerer omniumq rep̃hensione
dignissumis iundicarer. qui materiam
disertis merito scͥptorib reseritandam
implidens occupassem. S petenti tͥ
ess qͦd ñ amori tuo. uel cum detri¬
mento mei pudoris impenderem:
li a te ꝓdendum reor: quia id spopm¬
disti. S uereor ne tu ei ianua sis
futurꝰ et emissus semel non queat
reuocari. Quod si acciderit: ⁊ ab ali
quib eum legi uideris. bona uenu
ida lectorib postulabis. ur res potiꝰ
quana u̾ba ꝑpendant. et eqͦ animo
ferant. si aures eoꝵ uitiosus forsitan
sermo ꝑculerit. quia regnum dei ñ¬
in eloquentia s in fide constat. Me¬
miuerint etiam salutem scło ñ ab
oratorib s apiscatorib p̃dicatam

Expanded text:
euerus Desiderio imo. Ego quidemfrater unanimis, libellum quem de uita sancti Martini scripseram, scheda sua premere et intra domesticos parietes cohibere decreueram, quia, ut sum natura infirmissimus, iudicia humana uitabam, ne, quod fore arbitror, sermo incultior legentibus displiceret omniumque reprehensionis dignissimus iudicarer, qui materiem disertis merito scriptoribus reseruandam inpudens occupassem: sed petenti tibi esset, quod non amori tuo uel cum detrimento mei pudoris inpenderem? li a te. prodendum reor, quia id spopondisti. sed uereor, ne tu ei ianua sis futurus, et emissus semel reuocari non queat. quod si acciderit et ab aliquibus eum legi uideris, bona uenia id a lectoribus postulabis, ut res potius quam uerba perpendant et aequo animo ferant, si aures eorum uitiosus forsitan sermo in eloquentia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam;
Abbreviated transcription (Latin):
nedia hyeme que souto asꝑior
extinquerit obuium habet ĩ p
inbian tnsium eituratis paui
amidem qua incuitꝰ erat lb¬
it. ram enim religur. ia opus
nile consumpserat. Arcepto
ꝙ ferro quo accinctus erar me¬

Expanded text:
media hieme, quae solito asperior extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, me
Abbreviated transcription (Latin):
emisimus: quia sufficere crecian
si tantum excellentia notarentu
imul et legentib consulenclt
fuit. ne qͦd his parerer copia co¬
sta fastidium. Obfecro aut̃ eos
lecturi sunt ut fidem dictis a cdb¬
ant. neq me quicquam nisi coni¬
tura et ꝓbatum scripsisse arbite
A ioquin. tatere quam falsa cice
malussem.

Expanded text:
omisimus, quia sufficere credidimus, omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem.
Abbreviated transcription (Latin):
litreris tradius intantum ualuir.
ur multos tamen enuilos. uel ma¬
nis phylosophie. uel stulte illiꝰ unni¬
tis inuenerit. Unde factutꝰ michi
oꝑe p̃cium uideor. s urtam̃ scissimi
uri exemplo aliis inox futuram per¬
seripsero. quoutq ad ueram sa pren¬
tiam et eleitem militiam diumãꝙ
iurturem legentes intitabunt it.
In quoita nr̃i qͦq rationeni cõm li
ducimꝰ. ut ñ manem ab homin.b.
memoriam. s et̃num a deo pͣmi um
sxpectemꝰ. quia et̃ si ipsi ñ itaam
ut edemplo aliss esse possiꝰ. Q luii
tainen oꝑani ne is la terer qui esset
imitandus. Igit᷑ scĩ martini uitar
scribere erordiar: et que uel ante e¬
piscopatum uel in ep̃atu gesserit
quamius ne quaquam ad omnia
illiꝰ potuerim ꝑuenire. adeo ea in
quib ipse sibi conscius tantum fu¬
nesciunt᷑. quia laudem ab hom̃ib
uon requirens quantum in ipso
fuit. et omies iurtutes suas later.
uoluissent. Quam quam etiara ex
his que comꝑta nobis erant plur

Expanded text:
litteris traditus in tantum valuit, litteris traditus in tantum valuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura
Abbreviated transcription (Latin):
leriq mortaliũ
studio it głe
seculari manit᷑
dediti. yxinde
phemiem ut
putabant me¬
moriam nom̃is
sui quesiuerunti. s uitas claroꝵ
uicori stilo illustrassenr. Que res
utiq non ꝑhuinem qͥdem. s aliqͣn¬
iulum tamen conaptespei fructũ
afferebat. quia et sui memoriam li¬
paua emillatio legentib eocita¬
haiox. de ramen nichil ad beatã
cum scło scriptoꝵ suoꝵ gła profuit
aut quid posteritas emolumenti tu¬
lit legendo hectorem pugnantem.
aut socratem philosophantem. cum
tos ñ solum unitari stulticia sit. s.
ñ acerrime enam impugnare deni m¬
tia. quippe qͥ humanam uitam pre¬
sentib rantum actib estimantes.
spes suas fabulis. animas sepulchis
dederunt: Siquidem ad folam ho¬
muium memoram se ꝑperuandos
crecdiderunt. cum hominis officium
sit ꝑhennem potiꝰ uitam quam per¬
hennem memoriam querere. non
scribendo. aut pugnande uel pbile¬
sophando. s pie. sc̃e. religiaseq ui¬
uendo. Qui quidem error humanꝰ

Expanded text:
lerique mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesiverunt, si vitas clarorum virorum stylo illustrassent. Quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum afferebat: quia et sui memoriam, liparva aemulatio legentibus excitabatur. Sed tamen nihil ad beatam cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem, aut Socratem philosophantem? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam impugnare, dementia: quippe qui humanam vitam praesentibus tantum actibus aestimantes, spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt; cum hominis officium sit, perennem potius vitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando vel philosophando, sed pie, sancte religioseque vivendo. Qui quidem error humanus
Abbreviated transcription (Latin):
Ira cum hec immundus sp̃e media¬
un eccl̃ia fateretur: metu et turbati¬
one p̃senti ciuitas liberata est.
Ipud parisius uͦ dum porium crui¬
tatis illiꝰ magnis secum turbis
euntib introiret. lepsum misera¬
bili facie horrentib cunctis osculatꝰ¬
est arq benedix̃. Statimq onmi ma¬
lo emuncdatus: postero die ad eccle¬
siam ueniens nitenti cute grãs
ꝑ sanitate quam receꝑat agebat
S nec hoc p̃tereundum est quod
fimbrie uestim̃tis eius cilicioq de¬
iracte: crebras suꝑ inf̾irmitatib
egere u̾tures. Nani cum arit digitis
illigate: aut collo indite sunt: ꝑsepe
ab egrotantib morbos effugauerũt.

Expanded text:
ita cum haec inmundus spiritus in mediaita cum haec inmundus spiritus in media ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti ciuitas liberata est. Apud Parisios uero, dum portam ciuitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibest atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
deitab miser cepit: et obuios qͦs cũꝙ
liniare. Cõmora domꝰ familia tur¬
buta. ppłs in fugam u̾sus. martinꝰ
se furenti obiecit. ac pͥmum stare
ei inꝑar. S cum dentib fremeret.
h ntiq ore morsum ininaretur. di¬
Sros ei marrinꝰ mos intulit. Si
hbes inqͥt aliquia potestatis: hos
diuoia. Tumne uͦ ac si canddanis ferrũ
faucio accepiss longe reductis
dentib digitos beati uiri uitabat
attingere. E cuni fugere de obsesso
corpore penis et cruciatib cogeretur.
nec tam̃ ei exire ꝑ os liceret: feda re¬
linquens uestigia fucu uentris est¬
Nterea cũ de metu atq impetu bar¬
baroꝵ subito ei iuitatem fama turbas¬
set. demoniacum ad se exhiberi u¬
bet. imꝑat ut an uerus ess hic nun¬
nus fateret᷑. Cunc confessus est sede¬
cim demones fuisse. qui rumoiem
hunc ꝑ ppłm disseminassent. ut
oc saltem meni ex illo martinris
oppido fugaret᷑. barbaros nichil
minus quani uruptionem cogitare

Expanded text:
dentibus miser coepit, et obuios quosque dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egInterea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi iubet: imperat ut, an uerus esset hic nuntius, fateretur. tum confessus est decem daemonas secum fuisse, qui rumorem hunc per populum dispersissent, ut hoc saltim metu ex illo Martinus oppido fugaretur: barbaros nihil minus quam de irruptione cogitare.
Abbreviated transcription (Latin):
correptꝰ. dolendo exitu cructabat᷑.
R agatꝰ gͦ martinꝰ ut ei manũ ĩ po¬
neret. deduci eum ad se iubet. Sed
nequam sꝑc nullo ꝑferri moco ex
cella in qua erat potuir: ita ad as¬
nientis rabidis indentib seuieb as
Tunc tetradiꝰ ad beati uiri genua¬
aduoluit᷑. orans ut ad domũi a
demoniacus habebat᷑ ipse descendet.
Tum uͦ martinis negare cepit. se ꝓfa¬
ni et gentilis domum a dire ñ posse.
Nam tetradiꝰ eodeni tempore: adhuc
gentilitatis irrore implicitꝰ tenebat᷑.
pontergͦ se si de puero demon fuiss:
exactus. xꝑianum fore. Ita martinꝰ
umposita manu puero: immunctũ
ab eo sꝑm eiecit. Quo uso titradis:
ninq cathecuminus factꝰ. nec mul¬
ro post baptitatꝰ est. semꝑq martinti
salutis sue auctorem miro coluit af¬
fectu.
er idem tempꝰ in eodem oppido
ingrissus parrisfamilias cuidam
in limine ipso restitit: dicins horribi¬
le inatrio domis demonium se ui
parte edium erat arripuit. Seuire

Expanded text:
correptus dolendo exitu cruciabatur. correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius timque catechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidparte aedium morabatur, arripuisset, saeuire
Abbreviated transcription (Latin):
genua eius amplectit᷑ dicnnis. F ilia
mea morit᷑ misero genere languoris.
⁊ qͦd ipsa est morte crudeliꝰ. solo
go ut cam adeas atq benedicas.
Confido enim: qͦd ꝑ te reddenda sit
sanitani. Qua ille uoce confusus obstu¬
puit et refugir. dicens hoc non esse
sue uͥtutis. senem errare iudicio non
esse se dignum. ꝑ quem dñs uͥtunis
signum ostendiret. Estare cepit ue¬
hementiꝰ flens pat̾ et orare: ut exani¬
mem uisitaret. Postremo a circonstan¬
tib epis ire compulsus: descenctit
ad domum puelle. Ingens turba
ꝓforib expectans qͥd nam dei seruꝰ
ess acturꝰ. Ac pͥmum que erant illiꝰ
familiaria in istiꝰ modi reb arma
solo ꝓsiratꝰ orauit. Deinde egram
intuens. dari sibi oleum postular.
Quod cum beneditiss in os puelle
iuim sancti liquoris infudit. statim¬
q uox reddita est. Tunc paulanm
singula contactu eiꝰ ceꝑunt m̃bra
iuuenescere. donec firmatis gressib

Expanded text:
genua eius amplectitur dicens: filia genua eius amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo go ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eressibus
Abbreviated transcription (Latin):
consternatꝰ q diuino metu ueniam
ħ̃cabatur.
et dissimile huic fuit illuil: cum
eum ydola destruentem cultro
ferire uoluisset. in ipsd ictu ferrum ei
de manib excussum non comparuit.
Plerum q aut̃ contradicentib sibi ru¬
sticis ne eoꝵ fana destrueret. ita p̃di¬
catione sc̃a gentilium animos miti¬
gabat. ut luce eis ueritat.s ostensa.
ipsi sua templa subu̾terent. Curati¬
onum uͦ mneo tam potens in eo gr̃a
erat. ut nullus fere ad eum egrotꝰ
accesserit: qui ñ continuo receperit
sanitatem: qͦd uel exconsequenti li¬
quebit exemplo.
rueris puella quedam dira para¬
lysis egritudine tenebat᷑. ita ut
iam ꝑ multum tempꝰ nullo ad hu¬
manos usus corporis officio fungeret᷑
Oini ex parte p̃mortua: uix tenui
sꝑu palpitabat. Tristes ad solam fu¬
neris expectationem assistebanr
rit exanimis ꝓ filia rogaturꝰ. Et
forte martinꝰ eccłiam iam fuerat
ingressꝰ ibi inspectante ppło mul

Expanded text:
consternatusque diuino metu ueniam consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant rit exanimis pro filia rogaturus. et forte Martinus iam ecclesiam fuerat ingressus. ibi inspectante populo mu
Abbreviated transcription (Latin):
it. Tunc subito illi duo angeli
hastati atq scutari instar militie ce¬
lestis se obtislerunt. aicentes missos fe
adomino. ut rusticam multituctinẽ
fugarent. p̃sidiumq martino fer¬
rent. ne qͥs dum templũ dirueret᷑
obsisteret. Redirer gͦ. et opus ceptũ
deuotus impleret. Ita regrestꝰ aci
uicum spectantib gentiliũ turbis.
⁊ qͥiscentib dum ꝓphanam edem us¬
q ad fundamtũ dirueret. aras õs
atq simula chra redegit in puluerẽ.
Quo uiso rustici cum se intelligerent
diuino nutu obstupefactos atq par¬
rerritos. ne ep̃o repugnarent. om̃s
fere in dominum iħm crediderunt
claniantes palam et conficentes dm̃
gestum sit: referam. Ubi dũ tem¬
plum indẽ eu̾teret: furens gentiliũ
rusticoꝵ in eum irruit multitudo.
Cumq unus auclatior eeteris stricto
eum gladio peteret: reiecto pallio
nudam ceruicem ꝑcussori pbuit
Nec cunctatꝰ fexire gentilis. s cũ dxx¬
teram altus extisss. resupinꝰ ruit

Expanded text:
ret. tum subito ei duo angeli ret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit,
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ eximploq conualuit:  an
repltus. Nam ubi fana destrixerat.
statim ibi aut eccłias aut monaste¬
ria construebant.
et minorem subidem fere rempꝰ
eodem in oꝑe uͥtutẽ edidit. Nan
um̃ in uico qͦdam fano antiqͥssimo
et celeberrimo ignem immisisset.
in ꝑxima immo adherentẽ domũ
a gente uento flammaꝵ globi fere¬
lant᷑. Quod ubi martinus adu̾tit.
rapido cursu tecdum domꝰ scandit:
oburum se aduenientib flaminis
taenti iguem retorqueri. ut cõpug¬
nantium inter se elementoꝵ qͥdam
conflictꝰ uideret᷑. Ita uͥture marti¬
ni ibi tantũ ignis est operatus.
ubi uisus est.
Nuico aut cui leꝓsum nom̃ est:
cum idem templum opulentissi¬
mum suꝑsaicione ueligionis uoluis¬
set euertere. restitir ei multitulo
gentilium. adeo ut non absq ĩui¬
na sit repulsus. Itaq secessit ad
⁊tima loca ibiq ꝑ triduũ cylicio
lud euertere humana manu non
otiuss. uirtꝰ illud diuina dirue¬

Expanded text:
illius exemploque conualuit, ut iam illius exemploque conualuit, ut iam repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio t, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirue
Abbreviated transcription (Latin):
turba mirantium. iamq paulatim
mutre pinus ⁊ ruinam suam casura
imitari. Pallebant eminꝰ monachi
⁊ ꝑiculo iam ꝓpiore conterriti spem
omnem fidemq ꝑdid̾ant. solam
martimi mortem expectantes. At
ille confisus in domino intrepicdus
oꝑiens. cum iam fragorem sui pinꝰ
concilens ꝯdiddisser. iam cadenti.
tam suꝑ se ruenti. eleuata obuiam
manu signum ĩ alutis opponit. Tũ
uento turbinis mͦ retro actam pu¬
tares. Diu̾sam in partem ruit. a¬
deo ut rusticos qui tuto ui loco ste¬
rerant pene prostrauerit. Tum uͦ
in celum clamore sublato. gentils
stupere miraculo. monachi flere
pre gaudio. xꝑi nomen incõmu
ne predicari. Satisq constitit. co
die salutem illi euenisse regioni.
Nam nemo fere ex iimani illa
multitudine gentilium fuit.qͥ
non in positione manus desiderata
dnĩn iħm relicto impietatis enrue
credidirit. Er uere ante mar
pauci ad modum immo per
nulli in illis regionib xꝑi

Expanded text:
turba mirantium. iamque paulatim turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Chr
Abbreviated transcription (Latin):
arborem non patiebant᷑. Iue eos sedu¬
lo cõmonere nichil esse religionis in
stipite. deum potiꝰ cui seruiret ipse
sequerent᷑. arborem illam excidi
oportere. quia demoni ess declica¬
ta. Tum uinis ex his qͥ erat audaci¬
or ceteris. si habes inqͥt aliquamr de
deo tuo queni dicis colere te fiduciã.
nos meripsi sugcidimus arborem. tu
ruentem exciꝑe. E si recum est mus
ut dicis dominus: euades. Tum ille
intrepide confisus in domino. fac¬
turum se pollicet᷑. Hic uͦ ad istiꝰmo¬
di conditionem. omnis illa gentili¬
um tuirba consentit: facilemq arbo¬
ris sue habuere iacturan. si iniricũ
sacroꝵ suoꝵ casu illiꝰ obruissent. Itaq
cum unam in partem pinus illa
ess acclinis: ut non ess dubium
quam in partem succisa corrueret.
eo loco iunctꝰ statuitꝰ ꝓ arbitrio ru¬
sticoꝵ. quo arborm esse casuram
nemo dubitabat. Succidere qͥ ipsi
suam pinũ: cum ingenti gaudio
leticiaq ceꝑunt. Aderat eminus

Expanded text:
arborem non patiebantur. ille eos seduarborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus
Abbreviated transcription (Latin):
misera ꝑ agros suos circonferre dem̃¬
tia. Eleuato gͦ in adu̾sum signo cru¬
cis imꝑat turbe non moueri loco.
onusq deponere. Hic uͦ mirũ in
modum uidens miseros primum
uelut saxa riguisse. dein cũ pͥmo¬
mouere se sũmo conamine niteret᷑.
ultra acedere non ualentes. ridi¬
culam in u̾tiguniem rotabant᷑. donͨ
udi cotporis onis deponunt. atto¬
niti et seiet inuicem aspectantes.
qͥd nam sibi accidiss taciti cogitabat᷑.
S cum beatꝰ uir comꝑiss exequiaꝵ
esse illam frequentiam non sacroꝵ.
eleuata rursum manu dat eis abe¬
undi et tollendi corpꝰ porestatem.
Ita eos et cum uoluit stare cõpuu
⁊ cum libuit abire ꝑmisit.
tem dum in uico quodam temptum
antiquissimum diruiss et arborem
pinum que fano erat ꝓxinia. ess agg̾̃stꝰ
excidere. tum uͦ antistes loci illiꝰ cetera¬
q gentilium turba cepit obsistere.
N. cum roem illi dum templũ eu̾tit᷑
imꝑante domino qͥeussent. succidi

Expanded text:
misera per agros suos circumferre dememisera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi
Abbreviated transcription (Latin):
uulgi errore cclebratum. sibi nchil
cum martyrib esse cõmune. cum
illos gła. se pena retinarer. Mlirum
in iaodum uoceni loquentis qui
aderant audiebant: ꝑsonam ram̃
non uiddebant. Tum martinꝰ qͥi
uidiss exposuit: iussit q ex eo loeo
altare quod ibi fuerat submoueri.
fitq ita ppłm suꝑsticionis illiꝰ absol¬
uit etrore.
ccidit aut̃ in sequenti tempore:
dum iter agerit ut gentiliꝰ cuiꝰ¬
dam corpus qͥd ad sepulchrum cum
suꝑsticioso funere portabat᷑. õbiuũ
haberet. Conspicatus q eminuis ueni¬
entiuma turbam. qͥd im id ess ignarꝰ.
paululum sterit. Nam cum fere quin¬
ꝗ entoꝵ passium int̾uallum erat.
ut difficile fuerit dinoscere qͥd uideret
tam᷑ quia rusticam manum cerneret.¬
⁊ agente uento linteamina corpori
suꝑiecta uolitarent. ꝓphanos sacrifi¬
cioꝵ ritus agi credidit. quia esset hec
galloꝵ rusticis consuetudo simulachra
demonum candido tecta uelamĩe.

Expanded text:
uulgi errore celebratum: sibi nihil uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine
Abbreviated transcription (Latin):
monasterii locus. quem falsa ho¬
minum opinio uelut confepul¬
tis ibi martyrib sacrauerat. Nm
et altare ibi a suꝑiorib ep̃is cristi¬
tutum habebatur. S martinus
non temere adhibens incertis
dem. ab his qui maiores natu ñ
prbris uel clericis flagitabant. nom̃
sibi mr̃is. tempora passionis ostendi.
grandi se scrupulo ꝑmoueri. quod
nichil certi constans sibi maiorr me¬
moria tradidiss:. Cum aliquandiu
ergo a loco illo se abstinuiss. nec dero¬
gans religioni quia uieertus erat
nec aucboritatem suam uulgo ac¬
comodans. ne suꝑsticio conualesce¬
reti quodam die paucis secum ad¬
hibitis fratrib locum ꝑgit. Dein
suꝑ sepulchrum ipsum astans ora¬
uir at dominum. ut quis esser
uel cuius meriti sepultꝰ ostenderet.
Tum conu̾sus ad leuam. uidet ꝓpe
assistere umbram sordidam trucem.
Imꝑat: nom̃ meritunaq ut loqueret᷑.
Nomen edicit. q̃÷ crimine confitet᷑
larronem se fuisse. obscelera ꝑcussũ.

Expanded text:
monasterio locus, quem falsa homonasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum,
Abbreviated transcription (Latin):
gistri instituebantur. Nemo ibi
qͥcquani ꝓprium habebat. om̃ia
in medio conferebantur. sion e¬
nere aut uendere ut plerisq mo¬
nachis ist moris. qͥcquã licebat.
Ars ibi exceptis scriptorib nulla ha¬
bebatur. cui tamen oꝑi minor etas
oeputabatur. maiores orationi ua¬
cabant. Rarus cuiquam sxtra cel¬
lulam suam egressus: nisi cum ad
locum orationis conueniebant.
Cybum una om̃s: post horam ieiu¬
nii accipiebant. Uinum nemo
nouerar: nisi quem infiemitas
coegisser. Olerĩq cameloꝵ setis us¬
stiebantur. Mollior ibi habitus
ꝓ crimine erat. Quod eo magis
sit mirum necesse est: qͦd multi
inter cos nobiles habebant᷑. qui
longe aliter educari. ad hanc se
humilitatem et pacientiam coe¬
gerant. Nluresq ex his post ea
ep̃os uidimus. Que enim ess cuu¬
tas aut eccłia: que non se de mar¬
tim monasterio habere criperer
sacerdores.
ed ur reliquas uirtutes eiꝰ qͣs
in ep̃atu egit aggrediar: erat
baut longi ab oppido ꝓximus

Expanded text:
gistri instituebantur. nemo ibi gistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus
Abbreviated transcription (Latin):
quantuni᷑q p̃stiterit: nonest nr̃e
facultatis euluere. Idem mim con¬
stantissime ꝑseuerabat: qui prius
fuerat. Eadem in corde humilitas
eadem in uestini ulitas erat. atq
ira plenus auctoriratis et gracie in¬
plebat ep̃i dignitatem ut non ñ
ꝓposirum monachi uirtutemq de¬
sererit. Aliqͣndiu gͦ alherenti ad
eccłiam cellula usus est. deiñ cum
inqͥetudinem frequentantiũ ferre
non poss. duob fere yetra ciuntatẽ
milib monasterium sibi statirit.
Qui locus tam secretus et remorus
erat: ut heremi solitudinem non
desporrarer. Ex uno enim latere
precisa montis excelsa rupe ambi¬
ebatur. reliquam planitiem liger
fluuiꝰ reducto paululum sinu
clauserat una im̃ eademq arta
ad moclum uia adiri poterat. Ipse
ex lignis contextam cellulam habe¬
bat. Multi quidem e fratrib in
eiindem modum pleriq saxo super¬
iecti montis cauato receptacula sibi
fecerant. Discipuli uͦ octoguita
erant: qui ad exemplum beatima¬

Expanded text:
quantumque praestiterit, non est nostrae quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati ma
Abbreviated transcription (Latin):
a ppło sentencie samoris. hec illoꝵ irrisa
dementia est: qui illustrem uirum
ud his facere licuit. quam qͦd ppłs
domino uolente cogebat.
Nter ep̃os tm̃ qui affuerant: preci¬
pue lefensor quidam nomine dicit᷑
restitisse. Unde animadu̾sum est
grauiter illum lectione ꝓphetica
tunc notatum. Nam cum fortuitu
lector cui legendi eo die officuun
erat. interclusus a ppło defuisset.
turbatis ministris dum expectatur
qui non aderat. unus e circonstan¬
tib sumpto psalterio. quem primũ
uersum inuenit arripuit. Psalmꝰ
autͣ hic erat. Ex ore infantium et
lactencium ꝑfecisti laudem ꝓpter
inimicos tuos ut destruas inimicũ
et defensorem. Quolecto lamor
ppłi rollitur. pars diu̾sa onfundit᷑.
Atq na habitum est diumo nuni
psalmum hunc fuisse lectũ ut testi¬
quia exore infantium et lactenti¬
um in martino domini laudde per¬
fecta. ⁊ ostensus pariter et destructꝰ
est inimicus.
am uͦ sumpto ep̃atu: qualem se

Expanded text:
a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum ud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente cogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant praecipue Defensor quidam dicitur restitisse: unde animaduersum est grauiter illum lectione prophetica tum notatum. nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum uersum inuenit, arripuit. psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testiqui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se
Abbreviated transcription (Latin):
entoq conamine enisus assurgere.
apphensa beati uiri dextera ĩ pecdes
constitit. atq ira cum eo usq ad
uestibulum dom is turba om ni
inspectante ꝓcessir.
ub idem fere tempus at ep̃atũ
turonice eccłie petebat᷑. sed
cum erui monascerio suo ñ fa cile
posset. Ruricꝰ quidam unus eci¬
uib uxoris languore sunulato.
ad genua illiꝰ ꝓuoiutꝰ. ut egrede¬
retur obtinuit᷑ Ita dispositis iam
in itinere ciuium turbis sub qua¬
dam custodia ad ciuitatem usq
deducitur.
irum in modumlibilis
multitudo non solun. ex illo
oppido. s enam ex uicinis urbib
ad suffragia ferenda conueuerãt.
Una omniũ uoluntas. eadem uota.
ep̃ani dignissimum. felicem fore
tali eccłiã sacerciotr. Pauci tam̃
⁊ non nulli ex ep̃is qui add constitu¬
enlum antistitera fuerant euo¬
ati. impie repugnabant dicen¬
es. scilicer contemptibilem ess
sonani indignum esse ep̃ani.
omirem uultu despicabilem.
ueste sordidum. crine deformem. Ita

Expanded text:
lentoque conamine enisus adsurgere, lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota ecopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita
Abbreviated transcription (Latin):
relinqͥssent. Ita redditꝰ uite. statim
baptismatis grãm consecutꝰ. plures
postea uixit annos. primꝰ q apud
nos martini urtutum uel materia
uel testimonium fuit. Idem tam̃
referre solitus era. se corpore exu¬
tum ante tribunal uidicis ductũ
deputandum q obscuris locis et
uulgarib turbis. tristem eccrpisse
sentenciam. Tum ꝑduos angłos
iudici fuisse suggestum. hunc
esse pro quo martinus orarer.
Ita ꝑ eos̃dem angłos seuissum redu¬
ci. ⁊ martino redditum. uite q
pristine restitutum. Ad hoc p̃mo
tempre beati uiri nom̃ enituit.
uy qui iani sc̃s ab omnib habe¬
batur. potens etiam et uere apłicꝰ
haberadar.
ec multopost cͥum agrum lu¬
picini cuidam honorati so
tu turbr plangentis excipitur. Ad
quam cum sollicitꝰ astitisser. ⁊ is
ess hic fierus in quirerer. indicit᷑
unũ efamilia seruulum̃ laqueo
sibi uitam extorsisse. Quo conto
cellulam in qua corpus ab
oculis. inora illiꝰ defunctꝰ erigit᷑.

Expanded text:
reliquissent. ita redditus uitae, statim reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati sectu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, oculis in ora illius defunctus erigitur:
Abbreviated transcription (Latin):
se ei quidam cathecuminꝰ uupxit.
cupiens scissimi uiri institui discipliniᷤ.
Paucis quippe interpositis dieb
langnore correptus: ui febrium
laborabat. At run martinꝰ forte
discesserat. ⁊ cum ꝑ tricluum de¬
fuiss regressus exanime corpus
inuenit. Ita subita mors fuerat.
ut absq baptismate humanis
reb excederet. Corpus in medio
positum tristi merentium fitrũ
frequentabat᷑ officio. cum marti¬
nus flens et eiulans accurrit.
forib obseratis. suꝑ exanimata
defuncti fratris menbra ꝓsternitꝰ
Q. cum aliquandui orationi incu¬
sue ac misccłie añi intrepidus
expectabat euentum. Uixq du¬
uidir ãifunctum paulatim mẽ¬
bris omnib cõmoueri: ⁊ laxatis
in usum uidenli palpi are lu¬
minib Tum uͦ iagna ao demi¬
num uoce conu̾sus gr̃as age̾s.
cellulam clamore ⁊inpleuerat.
Quo auclito: qui ꝓforib asurem̃t
staum irruunt. Ssirũ spectacłmn
quod uidebant iuuere qͦd mortuũ

Expanded text:
se ei quidam catechumenus iunxit, se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incusuae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duuidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
ad extremum deciuitate exire
compulsus italiam repetens. cum
intra gallias qͦ discessu scĩ hylarii
quem ad exilium hereticoꝵ uis coe¬
gerat turbatam eccłiam comꝑisser.
mediolani monasteriũ sibi statuit.
Ibi quoq eum auxentius auctor et
princeps arrianoꝵ grauissime in¬
sectatus est. multisq affectum in¬
uiriis de ciuitate exturbauit. Ce¬
dendum itaq tempori arbinatus.
ad insulam gallinariam nomine
secessit. comite quodam p̃rbro.
magnaꝵ uututum uiro. Hic ali¬
quandiu radicib uixit herbaꝵ
Quo tempore elleboꝵ uenenatum.
ut ferunt gramen incibũ sump¬
sit. S cum uim ueneni in se gras¬
santis uicina tam morte sensiss:
immineni ꝑiculum oratione rep¬
pulit. Statimq omnis dolor fu¬
ganis est. Nec multopost. cũ sc̃o
hylario comꝑiss: regis petencia
potestatem indultam fuisse rede¬
undi: rome ei temptauit occur¬
UIIͥI Iam hylarius preterisset.
sterium collocauit. Quo tempore

Expanded text:
s est et ad extremum de ciuitate exire s est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurest. Cum iam Hilarius praeterisset, sterium conlocauit, quo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
prose dñm p̃caretur. Idemq pꝰ ea
religiosam agens uitam uisus est.
ut hec que supra rettulimꝰ ab ipso
audita dicant᷑.
gitur marnnus inde progressus
cum medislanum pͣteriss diabolꝰ
in itnere humana specie assũpta
se ei obuium tulit. quo tencderet
querens. Cumq id a martino respõ¬
si acorpiss. se quo dominus uoca¬
ret intendere: ait ad eum. Quo¬
cumq ieris uel quetumq rempra¬
ueris. diabolus tibi aduersabitur.
Tunc ei ꝓphetica uoce respon̾it.
Dominus michi adiutor est. non
timebo quid faciat michi homo.
Statimq econspectu eius in imucꝰ
euanuit. Itaq ut animo ac men¬
te conceꝑat. matrem gentilitatis
absoluit errore. patre in malis ꝑ¬
seuerante. plures tamen suo sai¬
uauit exemplo. Deinde cum he¬
resis arriana ꝑ totum orbem et
maxinie intra illiricum pullulass:
cum aduersus ꝑfidiam sacerdo¬
ium solus pene acerrime repug¬
naret. multisq suppliciis esset as¬

Expanded text:
pro ae Dominum precaretur. idemque postea pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens, Dominus mihi, inquit, adiutorest: non timebo, quid faciat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset ad
Abbreviated transcription (Latin):
fectus est. Multisq ab eo obstrictus
precib et lacrimis ut rediret. mestꝰ
ut fcrunt ꝑegrinationem illam ag¬
gressus est. contestatꝰ frarres mul¬
ta se aduersa passurum. qͦd postea
ꝓbauit euentꝰ. Ac primum inter
alpes deuia secutus: incidit in
latrones. Cumq unuis seturi ele¬
uata in caput eius li rass ictũ
ferientis dextere sustinuit alter.
Uinchatamen post tergum manib
uni seruan liis et custodiendus cõ¬
mutit᷑. Qui cum eiuum ad remoti¬
ora duxiss ꝑcunctari ab eo cepit
quisnam ess:. Respondit xꝑianũ
se esse. Querebat etiam ab eo: an
timeret. Tunc uͦ constantissime
ꝓfitetur. numquam se tam fuissi
securum. quia sciret miscłiam di
maxime intemptationib affuri¬
ram. se magis illi dolere qui xꝑi
esser indignus. Ingressus ꝙ ean¬
gelicam disputationem. uer
dei latroni p̃dicabat. Quid longꝰ
morer: Latro credidit ꝑsecutus q
martiaum iue redddidit. orans ut

Expanded text:
fectus est, multis ab eo obstrictus fectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Chresset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut
Abbreviated transcription (Latin):
uel alioꝵ morte sancti uolarentur
obtutus exemit pugne necessitatẽ.
Neq enim aliam pro milite suo axꝑx
debuit prestare uictoriam. qni
ut subactis sine sanguine hostib
nemo moreretur
xinde relicta militia sanctum
cuius tunc in dei reb expectata ⁊
cognita fides habebat᷑ expenuir.
⁊ aliquandiu apud eiun cõmoratꝰ
est. Temptauit aut̃ sc̃s hylarius
imposito diaconii officio sibi eum
artius implicare: et ministerio
uincire diuino. S cum sepissime
restitiss indignum se esse uocife¬
rans. intellexit uirdei altioris in¬
genii hoc eum modo posse con¬
stringi. si id ei officii imponeret.
in quo quidam locus iniurie ui
esse precepit. Quam ille ordi¬
nationem ne despexisse taiqͣm
hunuliorem uderetur. non repu¬
cliauit. Noc multo post ad mo¬
nitus ꝑ soporm. ut patriam paren¬
tesq quos ad huc gentilitas deti¬
nebat. religiosa sollicitudine uisita¬
ret: ex uoluntate sancti hylarii pro¬

Expanded text:
uel aliorum mortibus sancti uiolarentur uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum atis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uiesse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repuiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari pro