comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Co cum uenisset: maiores iam undiq copiȩ in eum locũ britannoꝵ
conuenerant. Summa imꝑii belliq administrandi cõmuni con¬
silio ꝑmissa casiuellauno: cuiꝰ fines a maritimis ciuitatib flum̃
diuidit: quod appellatur tamesis. a mari circiter milia pas¬
suum occoginta. Hunic suꝑiore tempore cum reliquis ciuitatibus
continentiã bella intercesserant: sed nr̃o aduentu ꝑmoti. britan¬
ni hunc toti bello imꝑioq prefecerant. Britanniȩ pars ab his
incolitur: quos natos in insula ipsi memoria ꝓditum dicunt.
Maritima pars abhis qui predȩ ac belli inferendi causa ex bel¬
gio transierant: qui om̃s fere his nominib ciuitatum appellant᷑.
quib orti ex ciuitatib eo ꝑuenerunt: & bello illato ibi ꝑmanse¬
runt. atq agros colere cȩperunt. Hominum est infinita mul¬
titudo. creberrimaq edificia: fere gallicis consimilia. Pecorũ mag¬

Expanded text:
Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bellique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic superiore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti Britanni hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, qui praedae ac belli inferendi causa ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum mag
Abbreviated transcription (Latin):
um. magnũ eẽ in cõmodum acceptum. His reb cognitis cę¬
sar. legiones eqͥtatumq reuocare atq initinere resistere iub&
ipse ad naues reu̾tit᷑. Eadẽ fere quȩ ex nuntiis litterisq cog¬
nouerat: coram ꝑspicit. Sicut amissis circit᷑. xl. nauib. reliq̃
tam̃ refici posse magno uegocio uiderent᷑. Itaq ex legionib
fabros diligit: & ex continenti alios arcessi iub&. Labieno
scribit ut qͥuam plurimas poss hiis legionib quȩ sunt apud
cum naues instituat. Ip̃se & si res. erat multe oꝑe aclaboris.
tam̃ cõmodissimũ eẽ statuit om̃s naues subauci: & cũ castͥs
una mutatiõe subiungi. In his reb circit̃ dies .x. consumit.
ne nocturnis qͥdem tem̃porib ad laborem milicũ int̾missis.
S ubductis nainb castrisq egregiȩ munttis. easdẽ copias qͣs
ante presidio nauib reliquit: ipse eodem unde redierat ꝓficiscit᷑

Expanded text:
um magnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Caeum magnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Caesar legiones equitatumque revocari atque in itinere resistere iubet, ipse ad naves revertitur; eadem fere quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissis circiter XL navibus reliquae tamen refici posse magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una munitione coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis navibus castrisque egregie munitis easdem copias, quas ante, praesidio navibus reliquit: ipse eodem unde redierat proficiscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
pugnabant: nr̃osq intͣ munitioes ingredi ꝓhibebãt. At
imilites legiõis septime testudine facta. & aggere ad muni
tiones adiecto locum ceꝑunt. eosq ex siluis expulert pauci
uulnerib acceptis. S eos fitgientes iongiꝰ cȩsar ꝓsequi uetuit:
& qd̾ loci naturam ignorabat. & qđ magna parte diei con¬
sumpta: munitioni castroꝵ. tempꝰ relinqui uolebat. Postri¬
die eius diei mane triꝑtito milite equitesq in expeditionem
misit ut eos qͥ fugerant ꝑsequerent᷑. Hiis aliqͣntum itineris
ꝓgressis. cum ĩa extremi eẽnt inꝓspectu: eqͥtes a qͥnto atrio
ad cesarẽ uen̾unt qͥ nuntiarent suꝑiore nocte maxima coor¬
ta tempestate ꝓpe om̃is naues. xoflictas atq in littore eiec tas
ẽẽ . qd neq ancore funesq subsisterent: neq nautę gub̃nato¬
resq uim tempestatis pati possent. Itaq ex eo concursu naui¬

Expanded text:
ropugnabant nostrosque intra munitiones ingredi prohibebant. At ropugnabant nostrosque intra munitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimae, teosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fugientes longius Caesar prosequi vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum tempus relinqui volebat. Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in expeditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur. His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent in prospectu, equites a Quinto Atrio ad Caesarem venerunt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope omnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae gubernatoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex eo concursu navi
Abbreviated transcription (Latin):
tꝑ̃re altiore discesserant: ac se insuꝑiore loca abdiderant᷑.
Cesar ex posito exercitu. & loco castris idoneo capto: ubi ex
captiuis cognouit quo in loco hostium copiȩ consedisse
cohortib decem ad mare relictis & equitib trecentis qͥ
p̃sidio nauib e̾ẽnt: de tercia uigłia ad hostes contendi.
ominꝰ ueritus nauib qđ in littore molltatq aꝑto deliga¬
tos ad ancoram relinq̃bat. & p̃sidio nauib quintũ atͥũ
p̃fecit. Ipse noctu ꝓgressus. miha passuum circit̃.xii. ho¬
st̾ium copias conspicatꝰ ẽ. Iili eqͥtatui atq es. sedis ad flumen
ꝓgressi: ex loco suꝑiore nr̃os ꝓhib̾e. ⁊̃ p̃lium cõmittere cęper̾.
Repulsi ab eqͥtatui: se insiluas abdiderunt. locum nacti egre¬
gie & natura & oꝑe munitum: quem domestici belli ut
uidebatur causa iam ante p̃parau̾ant. Nam crebris arbo¬
rib succisis om̃s introitꝰ erant p̃clusi. ipsi ex sibais rari ꝓ¬

Expanded text:
tempore, a litore discesserant ac se in superiora loca abdiderant. tempore, a litore discesserant ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu et loco castris idoneo capto, ubi ex captivis cognovit quo in loco hostium copiae consedissent, cohortibus decem ad mare relictis et equitibus trecentis, qui praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus navibus, quod in litore molli atque aperto deligatas ad ancoram relinquebat, et praesidio navibus Q. Atrium praefecit. Ipse noctu progressus milia passuum circiter XII hostium copias conspicatus est. Illi equitatu atque essedis ad flumen progressi ex loco superiore nostros prohibere et proelium committere coeperunt. Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, quem domestici belli, ut videbantur, causa iam ante praeparaverant; nam crebris arboribus succisis omnes introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis rari p
Abbreviated transcription (Latin):
onib & parinumero equitum qu̾e in continenti reliq̃rat ad
solis occasum naues soluit. & leni africo ꝓuectus. media cirett̃
nocte uento int̾misso cursum non tenuit. & ionguis delatus
estu: orta luce sub sinistra britaniam relictam conspexit. Tum
rursus estus cõmutationem sequutꝰ remis contendit ut eã
partem in sulȩ caper&e qua optimũ ẽẽ egressum suꝑiore es¬
tate cognouerat. Qua inre ad modũ fuit militũ uirtus
laudanda: qui uictoriis grauibq nauigiis nõ int̾misso
remigandi labore. longarun nauium cursũ adeqͣrun.
ccessum ẽ adbrittaniam omib nauib meridiano fere tꝑr
neq in eoloco hostis ẽ uisus. Sed ut postea cȩsar excapͣti¬
uis cognouit: cũ magna manꝰ eo conuenissent: multitudi¬
ne nauium ꝑterritȩ quȩ cum annotinis pͥuatisq qͣs sui
quisq cõmodi fȩcerat ampliꝰ octingente uno erant uise

Expanded text:
onibus et pari numero equitum, quem in continenti reliquerat, ad onibus et pari numero equitum, quem in continenti reliquerat, ad solis occasum naves solvit et leni Africo provectus media circiter nocte vento intermisso cursum non tenuit, et longius delatus aestu orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit. Tum rursus aestus commutationem secutus remis contendit ut eam partem insulae caperet, qua optimum esse egressum superiore aestate cognoverat. Qua in re admodum fuit militum virtus laudanda, qui vectoriis gravibusque navigiis non intermisso remigandi labore longarum navium cursum adaequarunt. Accessum est ad Britanniam omnibus navibus meridiano fere tempore, neque in eo loco hostis est visus; sed, ut postea Caesar ex captivis cognovit, cum magnae manus eo convenissent, multitudine navium perterritae, quae cum annotinis privatisque quas sui quisque commodi fecerat amplius octingentae uno erant visae
Abbreviated transcription (Latin):
animis duminorix cũ eqͥtib heduoꝵ. a castris insciente cȩsare
domũ discedẽ cępit. Qua re nunciata cesar int̾missa ꝓfectione
atq omib reb postpositis. magnani partem ęquitatꝰ ad eum
in sequendum mittit. retraħiq imꝑat. Si uim faciat ne quȩ
pareat. int̾fici iub&e. Nicħ hunc se absente ꝓsano facturũ
arbitratꝰ. qui p̃sentis imꝑium neglexiss. Nle eñi reuocatus.
resistere ac se manu defendẽ suoꝵq fidem implorare cepit sepe
clamitans lib̃um se. libereq ẽẽ ciuitatis. Ili ut erat imꝑatũ circũ¬
sistunt hoĩem: atq int̾ficiunt. At equices hedui ad cęsarem
om̃s reu̾tunt᷑. His reb gestis labieno incontinente cum tribus
legionib & equitum milib duob relic to ut portus tueretur
& refrumentaria ꝓuider&e. quȩq in gallia gererent᷑ cognosce¬
ret consilium quȩ ꝓ temꝑe & ꝓ re caper&. ip̃se cum quinq legi¬

Expanded text:
animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere coepit. Qua re nuntiata Caesar intermissa profectione atque omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum insequendum mittit retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici iubet, nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui praesentis imperium neglexisset. Ille enim revocatus resistere ac se manu defendere suorumque fidem implorare coepit, saepe clamitans liberum se liberaeque esse civitatis. Illi, ut erat imperatum, circumsistunt hominem atque interficiunt: at equites Aedui ad Caesarem omnes revertuntur. His rebus gestis, Labieno in continente cum tribus legionibus et equitum milibus duobus relicto ut portus tueretur et rem frumentariam provideret quaeque in Gallia gererentur cognosceret consiliumque pro tempore et pro re caperet, ipse cum quinque legi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃sicere uereretur. Hos om̃s ibritaniam traductos necaret.
Fidem reliquis int̾ponere. iusiurandum posc̾e. ut qd̃ ẽẽ exusu
galliȩ intellexissent. cõmuni consilio administrarent. Hec a
conplurib ad cęsarem deferebant᷑. Qua re cognita cęsar: quod
tantum ciuitati hȩduȩ dignitatis tribuebat: coercendum
Atq deterrendũ quib cumq reb posset. dumnorigẽ statue¬
bat. Qđ longius eiꝰ amentiam ꝓgrecli uidebat. ꝑspiciendũ ne
quid sibi ac rei publice nocere poss&&. Itaq dies circit᷑. xxy ĩ eo
loco cõmoratꝰ qd̃ chorꝰ uentus nauigationẽ impediebat qͥ ma
gnam partem om̃is tꝑ̃ris iniis flare consueuit. dabat oꝑam
ut in officio dumnorigem continer&. Nichilo tam̃ secuis. oĩa
eiꝰ consilia cognosce̾. Tandem idoneam nac tus tẽpestatem.
milites eqͥtesq conscendẽ in naues iub&. At omium inpediti

Expanded text:
terficere vereretur, hos omnes in Britanniam traductos necaret; terficere vereretur, hos omnes in Britanniam traductos necaret; fidem reliquis interponere, iusiurandum poscere, ut quod esse ex usu Galliae intellexissent communi consilio administrarent. Haec a compluribus ad Caesarem deferebantur. Qua re cognita Caesar, quod tantum civitati Aeduae dignitatis tribuebat, coercendum atque deterrendum quibuscumque rebus posset Dumnorigem statuebat; quod longius eius amentiam progredi videbat, prospiciendum, ne quid sibi ac rei publicae nocere posset. Itaque dies circiter XXV in eo loco commoratus, quod Carus ventus navigationem imnis temporis in his locis flare consuevit, dabat operam ut in officio Dumnorigem contineret, nihilo tamen setius omnia eius consilia cognosceret. Tandem idoneam nactus tempestatem milites equitesque conscendere in naves iubet. At omnium impeditis
Abbreviated transcription (Latin):
duce̾ decreu̾at. qd̾ cum ipse ab ẽet. motũ galliȩ uerebatur.
rat una cũ cȩteris dumnorix heduus. de quo ante ab nobis
dictumẽ. Hunc secum hab̾e in pͥmis constituerat. qd eũ
cupidum rerum nouarum. cupidum imperii magni animi.
magnȩ int̃ gallos auctoritatis cognouerat. Accedebat huc
qd inconcilio eduorum dumnorix dixerat sibi acesare regnũ
ciuitatis deferri: qd̃ dic tum hedui grauit̃ fȩrebant. Neq re¬
cusandi aut dep̃candi causa legatos aocesarem mitt̾e aude¬
bant. Io factum ex suis hostib cęsar cognou̾at. Ille om̃ib
inpediri sese dicer&. Postea qͣm id obstinates ibi negari uidit
oĩmi spe impetrandi adepta pͥncipes galliȩ sollicitare reuo¬
care singłos hortariq cȩpit uti incontinenti remanerent.
metu derritare. ñ sine causa fieri ut gallia om̃i nobilitate spo¬
liaretur: id ẽẽ consilium cesaris ut quos in conspectu galliȩ in¬

Expanded text:
ducere decreverat, quod, cum ipse abesset, motum Galliae verebatur. ducere decreverat, quod, cum ipse abesset, motum Galliae verebatur. Erat una cum ceteris Dumnorix Aeduus, de quo ante ab nobis dictum est. Hunc secum habere in primis constituerat, quod eum cupidum rerum novarum, cupidum imperi, magni animi, magnae inter Gallos auctoritatis cognoverat. Accedebat huc quod in concilio Aeduorum Dumnorix dixerat sibi a Caesare regnum civitatis deferri; quod dictum Aedui graviter ferebant, neque recusandi aut deprecandi causa legatos ad Caesarem mittere audebant. Id factum ex suis hospitibus Caesar cognoverat. Ille omnibus impediri sese diceret. Posteaquam id obstinate sibi negari vidit, omni spe impetrandi adempta principes Galliae sollicitare, sevocare singulos hortarique coepit uti in continenti remanerent; metu territare: non sine causa fieri, ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; id esse consilium Caesaris, ut quos in conspectu Galliae in
Abbreviated transcription (Latin):
gillatim cingetorii conciliauit. Quod cũ merito eius a se fieri
intellegebat. tum magni int̾ ẽẽ arbitrabatur eiꝰ auc toritatem
int̾ suos qm plurimũ ualere. cuiꝰ tam egregiam in se uolũtatẽ
ꝑspexisset. Io tulit factum grauiter induciomarꝰ. suã grãm
inter suos minui. & qui iam ante inimico in nos anim̃o fins¬
set. multo grauius hoc dolore exarsit. His reb constitutis cȩsar
ad portum itium cũ legionib ꝑuenit. Ibi cognoscit .lx. naueᷤ
quȩ in meldis facte erant tempestate reiectas cursum tenere
ñ potuisse. atq eodem unde erant ꝑfectȩ reu̾tisse reliqͣs para¬
tas ad nauigandũ atq om̃ib reb instructas inuenit. Eodẽ
equitatus tocius galliȩ conuienit: numero milium quattuor
principesq ex om̃ib ciuitatib. Ex quib paucos quoꝵ inse
fidem ꝑspexerat relinq̃re ingallia. reliqͦs obsidũ loco secum

Expanded text:
gillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito eius a se fieri gillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito eius a se fieri intellegebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem inter suos quam plurimum valere, cuius tam egregiam in se voluntatem perspexisset. Id tulit factum graviter Indutiomarus, suam gratiam inter suos minui, et, qui iam ante inimico in nos animo fuisset, multo gravius hoc dolore exarsit. His rebus constitutis Caesar ad portum Itium cum legionibus pervenit. Ibi cognoscit LX naves, quae in Meldis factae erant, tempestate reiectas cursum tenere non potuisse atque eodem unde erant profectae revertisse; reliquas paratas ad navigandum atque omnibus rebus instructas invenit. Eodem equitatus totius Galliae convenit, numero milium quattuor, principesque ex omnibus civitatibus. Ex quibus perpaucos, quorum in se fidem perspexerat, relinquere in Gallia, reliquos obsidum loco secum
Abbreviated transcription (Latin):
ab om̃ib desereret᷑ induciomarus legattos ad çesarẽ mitas.
sese idcirco absius discede atq ad eum uenire noluisse: quo
facilius ciuitatẽ in officio continerde: ne om̃is nobilitatis dis¬
cessu plebs propt̃ inprudentiam laberetur. Itaq ẽẽ ciuitatem
in sua potestate: se que si cesar ꝑmitter& ad eum in castra uẽ¬
turum: suas ciuitatisq fortunas eius fidei ꝓmissurũ. Cȩsar.
& si intelligebat qua de causa ea dicerentur quęq eum res ab
instituto consilio deterrer&: tam̃ ne estatem intreueris consũmere
cogeretur. omib adbrittannicũ bellũ reb comparatis: indudio¬
marũ adse conducentis obsidib uenire iussit. Hiis adductis
in iis filio ꝓpinquisq eiꝰ om̃ib quos nominatim euocau̾at:
consolatus inditiomarũ hortatusq ẽ uti in officio maner&e:
nicħlo tam̃ secius pricipib treueroꝵ. ad se conuocatis. hos sin¬

Expanded text:
ab omnibus desereretur Indutiomarus legatos ad Caesarem mittit: ab omnibus desereretur Indutiomarus legatos ad Caesarem mittit: sese idcirco ab suis discedere atque ad eum venire noluisse, quo facilius civitatem in officio contineret, ne omnis nobilitatis discessu plebs propter imprudentiam laberetur: itaque esse civitatem in sua potestate, seseque, si Caesar permitteret, ad eum in castra venturum, suas civitatisque fortunas eius fidei permissurum. Caesar, etsi intellegebat qua de causa ea dicerentur quaeque eum res ab instituto consilio deterreret, tamen, ne aestatem in Treveris consumere cogeretur omnibus ad Britannicum bellum rebus comparatis, Indutiomarum ad se cum CC obsidibus venire iussit. His adductis, in eis filio propinquisque eius omnibus, quos nominatim evocaverat, consolatus Indutiomarum hortatusque est uti in officio maneret; nihilo tamen setius principibus Treverorum ad se convocatis hos sin
Abbreviated transcription (Latin):
cius ganie eqͥtatu ual&&. magnasq hab& copias peditum.
rhenum que ut supͣ demonstraimꝰ tangit. In ea ciuitate
auode pͥncipatu interse contendebant. Indu̾o maris. & cin¬
getorix. Equib alter simul atq de cęsaris legionũq aduen¬
tu cognitum ẽ ad eũ uenit. se suosq om̃s in officio fitturos ne¬
q ab amiticia ppłi.R̾. defecturos cõfirmauit: queq intreue¬
ris gererent᷑ ostendit. At inluciomarus eqͥtatũ peditatũq
cogere: usq qui ꝑ ętatẽ in armis ẽẽ non poterant in siluam
arduenña abditis que ingenti magnitudine ꝑ medios fines
treueroꝵ a flumine rheno adinitium rhenoꝵ ꝑtino& bellũ
parare instituit. S postea qͣmͣ nõ nulli pͥncipes ex ea ciuitate
& familiaritate cingetorigis adducti & aduentii nr̃i exercitꝰ
ꝑterriti ad cȩsarem uenert̾. & de suis priuatim reb ab eo pe¬
tere cęperunt qm̃ cuittati consulere non poss&: ueritus ne

Expanded text:
tius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum tius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum Rhenumque, ut supra demonstravimus, tangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiomarus et Cingetorix; e quibus alter, simul atque de Caesaris legionumque adventu cognitum est, ad eum venit, se suosque omnes in officio futuros neque ab amicitia populi Romani defecturos confirmavit quaeque in Treveris gererentur ostendit. At Inducogere, eisque qui per aetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam abditis, quae ingenti magnitudine per medTreverorum a flumine Rheno ad initium Remorum pertinet, bellum parare instituit. Sed posteaquam nonnulli principes ex ea civitate et familiaritate Cingetorigis adducti et adventu nostri exercitus perterriti ad Caesarem venerunt et de suis privatim rebus ab eo petere coeperunt, quoniam civitati consulere non possent, veritus ne
Abbreviated transcription (Latin):
stituant. Hiis confectis rebꝰ conuentisq ꝑactis: inciterio¬
rem galliam reu̾tit᷑: atq inde ad exercitum ꝓfisciscitur.
Cocumueniss&. circuttis om̃ib hib̾nis singulari militũ
studio insunima omium rerum in opia cĩrcit̃ sescentã eiꝰ
generis cuiꝰ supra demonstrauimꝰ naues. N longas .xxuiii.
inuenit instructas. Heq multum abẽe̾ ab eo: quin pau¬
cis dieb deduci possint. Conlaudatis militib atq hiis qͥ
negocio p̃fuerant. qͥd fieri uelit ostendit. Atq om̃s ad por.¬
tum itrum conuenire iub& quo ex portu cõmodissimum
inbrittanam traiectum eẽ cognou̾at: curxit miliũ passuũ
xxx. transmissum a continenti. Hinc rei qd̃ satis ẽẽ uisum:
militum reliqͥd ipse cũ legionib expeditis .iiͦiiͦ. & eqͥtib
dece. infines treueroꝵ ꝓficiscitur: qd̃ hii neq ad concilia
ueniebant neq imꝑio parebant. germanosq transrena¬
nos sollicitare dicebantur. Hec ciuitas longe plurimũ to¬

Expanded text:
stituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui negotio praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad portum Itium convenire iubet, quo ex portu commodissimum in Britanniam traiectum esse cognoverat, circiter milium passuum XXX transmissum a continenti: huic rei quod satis esse visum est militum reliquit; ipse cum legionibus expeditis IIII et equitibus DCCC in fines Treverorum proficiscitur, quod hi neque ad concilia veniebant neque imperio parebant Germanosque Transrhenanos sollicitare dicebantur. Haec civitas longe plurimum to
Abbreviated transcription (Latin):
cum hiis conflegebat. atq hoc metu latius uagari ꝓhibebat
sielinq̾bat᷑ ut neq̃ longius ab agm. me legionum discedi ce¬
sar pateretur & tantum ĩ agri uastandis incendiisq
faciendis hostib noceret᷑: qͣntũ labore atq ttinere legi¬
onarii milites efficere poterant. Interim trinobantes ꝑpe
firmissĩma earum regionũ ciuitas ex qua mandubracuis
adulescens cęsaris fidem secutus ad eum incontinentẽ galliã
uenerat cuius pater in ea ciuitate regnũ
acassiuellau¬
no ipse fuga mortem uitauerat. lega¬
tos ad cesa

Expanded text:
cum eis confligebat atque hoc metu latius vagari prohibebat. cum eis confligebat atque hoc metu latius vagari prohibebat. Relinquebatur ut neque longius ab agmine legionum discedi Caesar pateretur, et tantum in agris vastandis incendiisque faciendis hostibus noceretur, quantum labore atque itinere legionarii milites efficere poterant. Interim Trinobantes, prope firmissima earum regionum civitas, ex qua Mandubracius adulescens Caesaris fidem secutus ad eum in continentem Galliam venerat, cuius pater in ea civitate regnum a Cassivellauno, ipse fuga mortem vitaverat, legatos ad Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
demq gen̾is sub aqua defixe sudes flumine tegebant. Hiis re¬
b cognitus acaptiuis ꝑfugisq cesar p̃misso equitatu confestim
legiones subsequi uissit. Sea ea celeritate atq eo impetu milite
ierunt cum capite solo ex aqua extarent: ut hostes impetum
legionum atq eqͥtum sustinere non possent. ripasq dimtcterẽ
ac se suge mandarent. Casi uellaunus ut supͣ demonstu¬
inus om̃i deposita spe contentiõis: dimissis amplioribus
copiis. milib circit̾ quattuor. eẽ darioꝵ relic̃tis itinera
nrã seruabat paulumq ex uia excedebat. locisq impedit
ac siluestrib sese occultabat. atq hus regionib quib nos
iter facturos cognouerat pecora atq homines exatgris in
siluas conpellebat. & cum eqͥtatus nr̃ libius p̃aandi uastar¬
diq causa se in agros ieiecerat. omib uiis semitasq eẽdari¬
osex siluis emittebat. & magno cum periculo nr̃oꝵ eqͥtum

Expanded text:
sdemque generis sub aqua defixae sudes flumine tegebantur. His resdemque generis sub aqua defixae sudes flumine tegebantur. His rebus cognitis a captivis perfugisque Caesar praemisso equitatu confestim legiones subsequi iussit. Sed ea celeritate atque eo impetu milites ierunt, cum capite solo ex aqua exstarent, ut hostes impetum legionum atque equitum sustinere non possent ripasque dimitterent ac se fugae mandarent. Cassivellaunus, ut supra demonstravimus, omni deposita spe contentionis dimissis amplioribus copiis milibus circiter quattuor essedariorum relictis itinera nostra servabat paulumque ex via excedebat locisque impeditis ac silvestribus sese occultabat, atque eis regionibus quibus nos iter facturos cognoverat pecora atque homines ex agris in silvas compellebat et, cum equitatus noster liberius praedandi vastandique causa se in agros eiecerat, omnibus viis semitisque essedarios ex silvis emittebat et magno cum periculo nostrorum equitum
Abbreviated transcription (Latin):
legiones atq omem equitatum cum gaio trebanio legatos mi¬
siss&: repente ex omib co pabulatores ad uolauert: sicuti absi¬
gnis legioniu que non absisterent. Nri acrit̃ in eos impetufac¬
to reppulerunt. neq finem sequendi fecert qd̃ subsidio confisi
equites cum post legiones uiderent: prȩcipites hosteseiertea
M agnoq eoꝵ. nimio int̾fecto: neq sui colligendi facultate deder̃t¬
Exhac fuga. ꝓtinꝰ quȩ undiq conuenerant auxitia discesserunt.
neq post id tempꝰ umqͣm sũmis nob̃cum copiis hostes contende¬
runt. Cesar cognito consilio eoꝵ. ad flum̃ tamesi infines casi¬
uellaum exercitum duxit. qd̃ flum̃ uno omino loco pedib
atq hoc egre transiri potest. Eocũ ueniss&. animũ aduer¬
at ad alteram fluminis ripam magnas eẽ copias hostium in¬
structas. Raipa autẽ erat acutis sudib prȩfixisq munita: eiꝰ¬

Expanded text:
legiones atque omnem equitatum cum Gaio Trebonio legato milegiones atque omnem equitatum cum Gaio Trebonio legato misisset, repente ex omnibus partibus ad pabulatores advolaverunt, sic uti ab signis legionibusque non absisterent. Nostri acriter in eos impetu facto reppulerunt neque finem sequendi fecerunt, quoad subsidio confisi equites, cum post se legiones viderent, praecipites hostes egerunt magnoque eorum numero interfecto neque sui colligendi neque Ex hac fuga protinus, quae undique convenerant, auxilia discesserunt, neque post id tempus umquam summis nobiscum copiis hostes contenderunt. Caesar cognito consilio eorum ad flumen Tamesim in fines Cassivellauni exercitum duxit; quod flumen uno omnino loco pedibus, atque hoc aegre, transiri potest. Eo cum venisset, animum advertit ad alteram fluminis ripam magnas esse copias hostium instructas; ripa autem erat acutis sudibus praefixis munita, eiu
Abbreviated transcription (Latin):
intellec huani ÷ nr̃os ꝓpt̾ grauitatẽ armoꝵ. qd̾̃ neq insequi
ceddentes possent. neq ab signis discede auderent: minꝰ ap¬
tos ẽẽ adhuius gñis hostem. Equites aũt magno cũ ꝑicło
prelio dimicare: ꝓpt̃ea qd̃ illi etiam consulto plerumqͥ. &¬
derent & cum pauium ab legionibꝰ nr̃os remouissent ex esse¬
dis desilirent. & pedib dispari p̾lio contenderent. Equestris
autẽ prȩlii ratio & cedentib & in sequentib paratq idẽ ꝑi¬
cłm inferebat. Accedebat huc ut numꝙͣm consertise dari mag¬
nisq int̾uallis preliarent᷑ rationesq dñpositas haberent: atꝙ
alios alii deiceps exciperent: integriq & recentes defetigatis suc¬
cederent. Postero die ꝓcul acastris hostes in collib constiterunt.
rariq se ostendere & senius qm pridie nostros equites prelio
lacessere ceperunt. Sed meridie cum cęsar pabulandi causa tres

Expanded text:
intellectum est nostros propter gravitatem armorum, quod neque insequi intellectum est nostros propter gravitatem armorum, quod neque insequi cedentes possent neque ab signis discedere auderent, minus aptos esse ad huius generis hostem, equites autem magno cum periculo proelio dimicare, propterea quod illi etiam consulto plerumque cederent et, cum paulum ab legionibus nostros removissent, ex essedis desilirent et pedibus dispari proelio contenderent. Equestris autem proeli ratio et cedentibus et insequentibus par atque idem periculum inferebat. Accedebat huc ut numquam conferti sed rari magnisque intervallis proeliarentur stationesque dispositas haberent, atque alios alii deinceps exciperent, integrique et recentes defetigatis succederent. Postero die procul a castris hostes in collibus constiterunt rarique se ostendere et lenius quam pridie nostros equites proelio lacessere coeperunt. Sed meridie, cum Caesar pabulandi causa tres
Abbreviated transcription (Latin):
quȩq deducta ẽ. E quites hostium eẽ dariq acrit p̃lio cũ eqͥtatu
nr̃o in itin̾e conflyxert̾. Tam̃ ut nr̃i om̃ib partib suꝑiores fu-¬
erint atq eos in siluas collesq compulerint. S conplurib in¬
terfectis cupidus in secuti. non nullos ex suii amisert. At illi
int̾misso in prudentib nr̃is atq occupatis ĩmunitione castroꝵ.
subito se ex siluis eiecert᷑. Impetuq in eos facto qui erant insta¬
cione ꝓcastris collocati: acriter pugnauer̾t. Buabq missis sub¬
sidio cohortib. a cesare atq hus pͥmis legionũ duarum cũ hec
ꝑ exiguo int̃misso loci spatio int̾ se constitissent. nouo genẽte
pugne ꝑtemptis nr̃is. ꝑ medios audacissime ꝑrupert se que
inde in columes receꝑunt. Eodie quintꝰ laberius durus. tr̾ mit
intͣficitur. Illi plurib submissis cohortib repellunt᷑. T̃oto hoc ĩ
genere pugnȩ cum sub oculis om̃ium ac ꝑ castris dimicarent᷑

Expanded text:
m essedariique acriter proelio cum equitatu nostro in itinere conflixerunt, tamen ut nostri omnibus partibus superiores fuerint atque eos in silvas collesque compulerint. Sed compluribus interfectis cupidius insecuti nonnullos ex suis amiserunt. At illi intermisso spatio imprudentibus nostris atque occupatis in munitione castrorum subito se ex silvis eiecerunt, impetuque in eos facto qui erant in statione pro castris collocati, acriter pugnaverunt, duabusque missis subsidio cohortibus a Caesare atque eis primis legionum duarum, cum hae perexiguo intermisso loci spatio inter se constitissent, novo genere pugnae perterritis nostris per medios audacissime perruperunt seque inde incolumes receperunt. Eo die Quintus Laberius Durus, tribunus militum, interficitur. Illi pluribus submissis cohortibus repelluntur. Toto hoc in genere pugnae, cum sub oculis omnium ac pro castris dimicaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
arbitratus. qd neq post tergũ hostem relinq̃re uolebat.
neq belligerendi ꝓpt annĩ tempꝰ facultatem habebat. neq
has tantarũ rerum occupationes brittaniȩ ante ponendaᷤᷤ
iudicabat. magnũ hiis numerũ obsidũ ĩꝑat. Qͥb adductis:
onerariis coactis contractisq qd̾ satis er ad duas tͣnsportan¬
das legiones existimabat. qd p̃terea nauium longarũ ha¬
bebat questori legatis ꝑfectisq distribuit. Huc accedebant
uiii oneraria en aues que ex eo loco ab milib passuum octo
uento tenebant᷑. qͦminꝰ ineundẽ portũ uenire possent. Has
equitib distribuit. Reliquũ exercitũ qͥntoty turio sabino
& lucio. aurunculeio cotte legatis: inmenapios atq in eos pa¬
gos morinoꝵ ab qͥb ad eum legati ñ uenerant ducendũ dedit.¬
Publium sculpiciũ rufum legatum cũ eo p̾sidio qd̾ satis ẽẽ ar¬
bitrabat᷑. portũ ten̾e uissit. His constititas reb nac̾tus ido

Expanded text:
 hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis onerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus ido
Abbreviated transcription (Latin):
tum eẽ. mirabam᷑. Comꝑimꝰ autẽ
cet̾os quoq inisdem temꝑib nobiles
uiros barbam in eiꝰmodi etate rasi¬
tauisse. iccircoq plerasq imagines
uet̾ni ñ admod senum s in medio e¬
tatis ita factas uidemus.

Expanded text:
tum esset mirabamur. Comperimus autem ceteros quoque in isdem temporibus nobiles viros barbam in eiusmodi aetate rasitavisse, idcircoque plerasque imagines veterum, non admodum senum, sed in medio aetatis, ita factas videmus.
Abbreviated transcription (Latin):
lutharcꝰ refert arcesilaum philo¬
sophum uehemĩti uerbo usum eẽ.
de quodam nimis delicato diuite. qͥ
incorruptꝰ tam̃ & astu ꝓ indeger dice¬
batur. Nani cum uocem eiꝰ infractã
capillumq arte compositum. & ocu¬
los ludibundos atq illecebre uolupta¬
tisq plenos uideret. nicħ int̾ est in¬
quit quib menbriscinedisitis. poste¬

Expanded text:
LUTARCHUS refert Arcesilaum philosophum vehementi verbo usum esse de quodam nimis delicato divite, qui incorruptus tamen et a stupro integer dicebatur. Nam cum vocem eius infractam capillumque arte compositum et oculos ludibundos atque inlecebrae voluptatisque plenos videret, Nihil interest, inquit, quibus membris cinaedi sitis, poste
Abbreviated transcription (Latin):
Ab aquilonib enĩ qui alti superni¬
que sunt fluctꝰ excitatꝰ: quasi ꝑ pro¬
na uolui dicit. Ab austris autẽ his qui
humiliores sunt. maiore ut quadam
ꝑpelli rursum atq subici. Idenĩ signi¬
ficat uerbum. s Ei: sicut alio in lo
phis obseruatum ẽ. austris spirantibꝰ
mare fieri glaucum & ceruleum. aqͥ¬
lonib obscuriꝰ atriꝰq. Cuiꝰ rei causã
cum aristotił libros ꝓblematoꝵ pre¬
cerperemꝰ notaui.

Expanded text:
Ab aquilonibus enim, qui alti supernique sunt, fluctus excitatos quasi per prona volvi dicit, ab austris autem, his qui humiliores sunt, maiore vi quadam propelli sursum atque subici. Id enim significat verbum ὠθεῖ,, sicut alio in locphis observatum est, austris spirantibus mare fieri glaucum et caeruleum, aquilonibus obscurius atriusque. Cuius rei causam, cum Aristotelis libros Problematorum praecerpe
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt. sese deppłatis agris ñ facile ab
opidis uim hostium ꝓhibere. Item
allobroges qui tnͣsrhodanum uicos
possessiones ꝙ habebant. fuga se ad ce¬
sarem recipiunt. & demonstrant sibi
p̾ter agri solum nicħ ẽẽ reliqui. Qͥb
reb adductꝰ cesar. ñ expectandũ sibi
statuit. dum om̃ib fortunis sociorũ

Expanded text:
ciunt sese depopulatis agris non facile ab ciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis socioru
Abbreviated transcription (Latin):
& qua ꝓximum iter in ult̾iorem galliã
ꝑ alpes erat. cum his qͥnq legionibus
ire contendit. Ibi centrones & gaioce¬
li &x cai uriges locis suꝑiorib occupatis
itinere excitum ꝓhibere conant᷑. Com¬
plurib his preliis pulsis. ab ocelo qd
uocontior ult̾ioris ꝑuintie die septimo
ꝑuenit. Inde in allobrogum fines. ab
allobrogib insebusianos excitum
ducit. Hisunt extra ꝓuinciam tnͣs
rhodanũ primi. Heluitii iam ꝑ an¬
gustias & fines sequanoꝵ suas copias
traduxerant. & in heduoꝵ fines ꝑue¬
nerant. eoꝵ q agros ppłabantur. He¬
dui cum se suaq ab his defendere non
possent: legatos ad cesarem mittũt
rogatum auxiliũ. ita se omni temꝑe
de ppło r. meritos ẽẽ. ut pene in con¬
spectu ex̾citꝰ nĩi agri uastari. liberi
eoꝵ in seruitutem abduci opida ex¬
pugnari ñ debuerint. Eod tempore
hedui & ambarri necessarii & consan¬
guinei heduoꝵ. cesarem certiorem fa¬

Expanded text:
et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis pulsis ab Ocelo, quoVocontiorum ulterioris provinciae die septimo pervenit; inde in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem fa
Abbreviated transcription (Latin):
heluitiis erat amicꝰ. qd̾ ex ea ciuitate.
Orgetorigis filiam in matͥmoniũ duxe¬
rat: & cupiditate regni adductꝰ nouis
reb studebat. ⁊ qm płimas ciuitates
suo beneficio habere obstrictas uolebat.
Itaq rem suscipit. ⁊ a sequanis impe¬
trat ut ꝑfines suos heluitios ire patian¬
tur: obsidesq uti int̾ se dent ꝑficit. seqͣni
ne itinere heluitios ꝓhibeant. heluitii
ut sine maleficio &. iniuria tnseant.
Cesari renuntiatur heluitiis eẽ in aĩo
ꝑ agrum sequanoꝵ & heduoꝵ iter in
sanctonũ fines facere. qui ñ longe a to¬
losatium finib absunt. que ciuitas ẽ
in ꝑuintia. Id si fieret: intelligebat ma¬
gno cum ꝑiculo ꝑuintie fut᷑m. ut hoĩes
bellicosos p.r. inimicos. locis patentib
maximeq frum̃tariis finitimos hab̾et.
Ob eas causas. ei munitoni quã fecerat
T.labienum legatum p̃fecit: ip̃e ini¬
t l.am magnis itiñib contendit. duas
leiam hyemabant ex hybernis educit.

Expanded text:
Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasquleiam hiemabant, ex hibernis educit
Abbreviated transcription (Latin):
ab heluitiis diuidit. milia passuũ .xix.
murũ in altitudinẽ pedum.xui. fossãq
ꝑducit. Eo oꝑe ꝑfecto. p̾sidia disponit᷑.
castella cõmunit: quo faciliꝰ si se inuito
tͣnͣsire conarentur ꝓhibere possit. Ubi
ea dies quam constituerat cum degatis
uenit. & legati ad eũm reu̾terunt: ne¬
tur ꝓhibiturum ostendit. Heluitii ea
spe deiecti: nauib iunctis ratib ꝙ cõ¬
plurib factis. alii uadis rhodani qua
minima altitudo fluminis erat. ñ nũꝙͣ
int̾dui. sepiꝰ noctu si p̾rumꝑe possent co¬
nati: oꝑis munit̾one ⁊ militũ concur.¬
su ⁊ telis repulsi. hoc conatu destiterũt.
Relinquebat᷑ una ꝑsequanos uia. qua
sequanis inuitis ꝓpt̾ angustias ire non
pot̾ant. His cum sua sponte ꝑsuadere
ñ pot̾ant: legatos ad dumnorigem he¬
duũ mittunt. ut eo dep̾catore a sequa¬
nis impetrarent. Dumnorix gr̃a & lar¬
git̾one apud sequanos płimũ poterat. ⁊

Expanded text:
ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, netur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi de eiꝰ aduentu heluitii certiores
facti sunt: legatos ad eum mittunt no¬
bilissimos ciuitatis. Cuiꝰ legat̾onis na¬
optinebant: qui dice̾nt sibi eẽ in animo
sine ullo maleficio iter ꝑ ꝓuintiam fa¬
cere ꝓptea qd aliud iter haberent nullũ.
rogare ut eiꝰ uoluntate. id sibi face liceat.
Cesar qd memoria tenebat L. cassium
consulem occisum. exercitũq eiꝰ ab hel¬
uitiis pussum & subiugũ missum: conce¬
dendum ñ putabat. neq homines inimi¬
co animo. data facultate ꝑ ꝑuintiam
itineris faciundi. temꝑaturos ab iniuria
& maleficio existimabat. Tam̃ ut spaciũ
int̾ced̾̃e poss. dũ milites quos imꝑau̾at
conuenirent: legatis respondit. diem
se ad deliberand sumpturũ. siquid uel¬
lent ad idꝰ aprił reu̾terentur. Int̾ea ea
legione quam secum habebat. militibꝰꝙ
qui ex ꝑuintia conuenerant: a lacu le¬
manno qui in flum̃ rhodanũ intluit.
ad montem yuram qui fines sequanoꝵ

Expanded text:
Ubi de eius adventu Helvetii certiores Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Naobtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum
Abbreviated transcription (Latin):
itin̾ib domo exire possent. Unũ ꝑsequa¬
nos angustum ⁊ difficile int̾ montẽ Iurã
& flum rhodanũ. uix qua singuli carri
duc̾entur. mons autẽ altissimꝰ impende
danis fluit. isq ñ nullis locis uado tran¬
situr. Extremũ opidum allobrogum
ẽ ꝓximumq heluitioꝵ finib genua.
ex eo oppido pons ad heluitios ꝑtinet.
Allobrogib sese uł ꝑsuasuros qd non¬
eos ire pat̾entur. Omnib reb ad ꝑfecti¬
onem comparatis: diem dicunt. qua
die adripam rhodani om̃s conueniant.
Is dies erat. ad .u. Rl. aprił . l. pisone au
lo Gabinio consulibus.
Tsari cum idnuntiatum eẽt. eos ꝑ pro¬
lunciam nr̃am iter fac̾e conari: ma¬
turat ab urbe ꝑficisci. & quã maximis po¬
test itinerib in galliam ult̾iorem conden¬
dit. ad genuam ꝑuenit. ꝓuincie toti qmͣ
maximũ pot̾est militũ numerũ imꝑat.
Erat omnino in gallia ult̾iore legio una.
Pontẽ qui erat ad genuam. iub rescindi.

Expanded text:
itineribus domo exire possent: unum per Sequaitineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebdanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod noneos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi.
Abbreviated transcription (Latin):
tas ob eam rem incitata armis ius suũ
ex sequi conaretur. młtitudinẽq homi¬
num ex agris magistratꝰ cog̾ent: orgeto¬
rix mortuꝰ est. Neq abest suspicio ut
heluitii arbitnͣtur. quin ip̃e sibi mortẽ
consciuerit.
st eiꝰ mortem: nicħominꝰ heluitii
d qd constituerant fac̾e conantur.
ut e finib suis exeant. Ubi iam se ad
eam rem paratos ẽẽ arbitrati sunt: opi¬
Frum̃tum om̃e pret̾ qd secũ portaturi
erant comburunt. ut domũ reditionis
spe sublata paratiores ad om̃ia ꝑicula
subeunda eẽnt. Triũ msium molita ci¬
baria. sibi quẽq domo efferre iubent.
ꝑsuadent rauracis & tulinguis & latoui¬
cis finitimis. uti eod usi consilio opidis
suis uicisꝙ exustis. una cum his ꝑficiscan¬
tur: Boiosq qui tnͣs rhenum incoluerãt¬
& in agrum noricũ tnͣsierant. noreiamq
oppugnarant. receptos ad se socios sibi as¬
sciscunt. Erant omnino itinera duo. qͥbꝰ

Expanded text:
tas ob eam rem incitata armis ius suum tas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppifrumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ceptꝰ erat. ut id conaret᷑ ꝑsuadet. eiq
filiam suam in matͥmoniũ dat. ꝑfaci¬
le factum ẽẽ illis ꝓbat conata ꝑficere.
ꝓpt̾e̾a qd̾ ip̃e sue ciuitatis imꝑiũ obden¬
turꝰ eẽt. ñ ẽẽ dubiũ quin tociꝰgallie płi¬
mum heluitii possent. se suis cꝯpiis suo¬
ꝙ ex̾citu illis regna conciliat᷑m ꝯfirmat.
Hac orone adducti. int̾ se fidem ⁊ ius
iurand dant. ⁊ regno occupato. ꝑ tͦs
potentissimos ac firmissimos ppłos. to¬
ciꝰ gallie se se potiri posse sꝑant. Ca res
est heluitiis ꝑ indicium enuntiata. mo¬
rib suis orgetorigẽ ex uincuł causam
dicere coegerunt. Damnatũ penam
sequi oportebat. ut igni cremaretur.
Die constituta. causa dictionis orgeto¬
rix ad iudiciũ omnẽ familiam suã ad
hominũ milia decẽ undiq coegit. ⁊ õs
clientes aberatosꝙ suos quoꝵ magnũ
numerũ habebat eoð conduxit. ꝑ cos
ne causam diceret se eripuit. Cum ciui¬

Expanded text:
ceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique ceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civi