comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ t̾tio et calida in scdo et sicca in pͥmo.
tũc temporis medicꝰ pot̾it coguosce̾ per
regłam .g. que h̾ba in decoctioẽ est p̾ua¬
lens sine habeat maiorẽ uͥtutẽ. et ad
hoc ẽ dicendũ ꝙ ħba calida in quãto gͣ¬
du est p̃ualens. ignis cĩm doiĩatur
sup̃ aerem. dando ei suã caliditatẽ. et
aer in aqua dando ei de sua humiditate.
unde patet ꝙ iguis sit dñs aque. ¶Am¬
plius recurrat medicꝰ ad sbiectũ ꝑ .i. sig¬
ficatũ ut de modo illiꝰ ꝑ quẽ elem̃tati¬
ua est discursa ip̃e habituet᷑. cũ quo medi¬
cus praticet in patiẽte. medico tñ cogno¬
scente natãm elem̃toꝵ. et ꝯpositioẽ eoꝵ
in patiente. et hoc maxĩe mediãtib re¬
głis. f.g. h. i. k. Adhuc ea q̃ sc̃pta ⁊
siue ĩuenta sũt ꝑ ypocratẽ. galienũ er
aincenã et sic de aliis applicet medicus
plicare ea pot̾it in ipĩs fiat iudiciũ ex¬
ponendo et declarando auctͬes eoꝵ. nam

Expanded text:
in tertio, et calida in secundo, et sicca in primo: in tertio, et calida in secundo, et sicca in primo: Tunc temporis medicus poterit cognoscere per regulam G, quae herba in decoccione est praeualens siue habeat maiorem uirtutem. Et ad hoc est dicendum, quod herba calida in quarto gradu est praeualens. Ignis enim dominatur supra aerem, dando ei suam | caliditatem, et | aer in aqua, dando ei de sua humiditate. Vnde patet, quod ignis sit dominus aquae. Amplius: Recurrat medicus ad subiectum, per I significatum, ut de modo illius, per quem elementatiua est discursa, ipse habituetur. Cum quo medicus practicet in patiente, medico tamen cognoscente naturam elementorum et compositionem eorum in patiente. Et hoc maxime mediantibus regulis F G H I K. Adhuc: Ea, quae scripta sunt siue inserta per Hippocratem, Galienum et Auicennam, et sic de aliis, applicet medicus plicare ea poterit in ipsis, fiat iudicium, exponendo et declarando auctoritates eorum. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
sensu ascende̾ ad ymagĩatioẽ tali mõ
ꝙ ymagĩatio sit mediũ exñs recte et
ordĩate int̾ sensum et ĩtellectũ. et hoc
cũ diffuntioe medii. ¶Adhuc medicꝰ
recurrat ad sb̃iectũ ꝑ. d. designatũ ut
sciat uti sensu. indendo colorẽ patiẽtis.
et urine eiusdem. et respiciẽdo feces
ip̃ins. et odorãdo hanclitũ. et audiẽdo
planctꝰ. et clamores ipĩus. et suũ ape¬
titũ. et tãgendo pulsum et hiimodi.
medicꝰ ꝗdem qui sensu uti nescit non
ꝑ quẽ negetatiua est discursa sit habi¬
tuatꝰ ꝑ talem ꝗdem modũ medicꝰ sciet
cognosce̾ gradum h̾baꝵ. et nͥtutes ca¬
rumdem quas hñt in patiente. qm̃ si
fiat decoctio de mna hba calida ĩ quãto
gradu et sicca in t̾tio et humida in
scdo et frigida n pͥmo. et de alia her¬
ba frigida in quarto et hunuda ĩ t̾tio
et sicca in scdo et calida in pͥmo. et de
alia herba humnda in quarto et frigida

Expanded text:
sensu ascendere ad imaginationem, tali modo, sensu ascendere ad imaginationem, tali modo, quod imaginatio sit medium, existens recte et ordinate inter sensum et intellectum; et hoc cum definitione medii. Adhuc: Medicus recurrat ad subiectum, per G designatum, ut sciat uti sensu, uidendo colorem patientis et urinam eiusdem, et respiciendo faeces ipsius, et odorando anhelitum, et audiendo planctus et clamorem ipsius, et suum appetitum, et tangendo pulsum, et huiusmodi. Medicus quidem, qui sensu uti nescit, nonper quem uegetatiua est discursa, sit habituatus. Per talem quidem modum medicus sciet cognoscere gradum herbarum et uirtutes earundem, quas habent in patiente. Quoniam si fiat decoccio de una herba, calida in quarto gradu, et sicca in tertio, et humida in secundo, et frigida in primo; et de alia herba, frigida in quarto gradu, et humida in tertio, et sicca in secundo, et calida in primo; et de alia herba, humida in quarto, et frigida
Abbreviated transcription (Latin):
gentia. et hoc manifestũ est ꝑ diffimi
cũ quo medicꝰ ꝓcurat sanitaten
patientis. &edicus debet recurre ad
mixtioe pͥncipioꝵ et regłaꝵ huuis
artis. nã ꝑ illũ modũ ꝑ quẽ mscent᷑
habituabit so medicus ad habendur
habitũ cũ quo sciat facẽ mixtiõe medici¬
naꝵ in faciẽdo decoctioeͬs. unguẽta. en¬
plastra. syrupos. gradnando ħbas cõtra moͬ¬
bimi. ¶In sb̾iecto ꝑ. d. designato celũ dis¬
currit᷑ ꝑ pͥncipia et regłas. et in sb̃iecto
ꝑ .e. designato discurrit᷑ homo ꝑ eade
pͥncipia et regłas. et ꝗa pͥncipia suꝑiora¬
et regłe agũt in ĩferiorib. ideo medicꝰ
recurtẽ debet ad añdcã sb̾iecta ut ipse
uideat sb̾ qua ꝯstellatioẽ infirmꝰ patit᷑.
cum qua et ẜin quã debet age̾ siue pͣti¬
care in patiente. Iteꝵ medicꝰ se debet
habituare de sb̃iecto ꝑ .f. sig̾ficato. ut
ip̃e sciat uti ymagĩatioe. ut ĩtelloctꝰ qui
ea descendẽ ad sensum obiectiue. et cũ

Expanded text:
gentia. Et hoc manifestum est per definicum quo medicus procurat sanitatem patientis. | Medicus debet recurrere | ad mixtionem principiorum et regularum huius Artis. Nam per illum modum, per quam miscentur, habituabit se medicus | ad habendum | habitum, cum quo sciat facere mixtionem medicinarum in faciendo decocciones, unguenta, emplastra, syrupos, graduando herbas contra morbum. In subiecto, per D designato, caelum discurritur per principia et regulas. E eadem principia et regulas. Et quia principia superiora agunt in inferioribus, ideo medicus recurrere debet ad ante dicta subiecta, ut ipse uideat, sub qua constellatione infirmus patitur, cum qua et secundum quam debet agere siue practicare in patiente. Iterum: Medicus se debet habituare de subiecto, per F designato, ut ipse sciat uti imaginatione, ut intellea descendere ad sensum obiectiue, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
neccia hõi magis ꝓlongat᷑ a ꝯtingẽtia ꝙͣ
res que est neccĩa hõi ꝑ accidẽs. aatu¬
ra in hoĩe fideli et uͥ tuoso ẽ habitꝰ ꝑfectꝰ
in hoĩc aũt deceptore et pectatore ẽ habitꝰ
ĩpfectus. et ideo qui uult cẽ bonꝰ iñcator
habituet se nͣtutib ꝑ illũ modũ ꝑ quẽ tra¬
ctat᷑ de ipĩs in nono sbiecto. nã nĩ catura in¬
habitꝰ formatꝰ poĩt coĩtatẽ et societate
ĩ bonis. difforniatꝰ aũt pͥ natioẽ coĩtatis
et societatis. ¶Mnlta alia de m̾̃catura pos¬
sent dici. s sufficiãt ea q̃ dc̃a sũt causa
brenitatis. De nauigarione.
Aingatio est aiz cũ qua naute scuĩt

Expanded text:
saria homini, magis prolongatur a contingentia, quam res, quae est necessaria homini per accidens. Mercatura in homine fideli et uirtuoso est habitus perfectus; in homine autem deceptore et peccatore est habitus imperfectus. Et ideo, qui uult esse bonus mercator, habituet se uirtutibus per illum modum, per quem tractatur de ipsis in nono subiecto. Nam in mercatura habitus formatus ponit communitatem et societatem in bonis, difformatus autem priuationem communitatis et societatis. Multa alia de mercatura possent dici. Sed sufficiant ea, quae dicta sunt, causa breuitatis. 96. | De nauigatione | Nauigatio est ars, cum qua nautae sc
Abbreviated transcription (Latin):
index cũ ea ĩ indicato. et ꝑ ꝯseq̃ns patet
ꝙ iudicatꝰ est sua mat̾ia ꝯsiderãdo isto
mõ. nã supra ip̃m iudiciũ fit a iudicãte
sicut actus fit in agibili ab agente. et
hoc clare patet ꝑ t̾tiam spẽ regłe .c. ¶
In iudicio recto et ꝑfc̃o requirit᷑ ꝙ iudix
discurrat iustitiã ꝑ p̾ncipia et regłas hu¬
uis artis. sic̃ discursa est in nono sb̃iecto.
et si hoc facit istitia cũ iudicio ĩ iudica¬
to ẽ fonna ꝑfecta et neccͣitata et sine ali¬
qua ꝯtinentia dubitatina index uti põt
ca in iudicato suo. Si aut iudex cã nõ
discurrat ꝑ añdcã ut sup̃ dcin est male ꝗ¬
dem et ꝯtinigent᷑. et etiã cũ cõsciẽtia du¬
bitatiua utit᷑ pd̃ca iustitia qd̾ est aĩe sue
magnũ et t̾ribile ꝑiculũ. qui eim magnũ
dãnum dat absq prudẽcia et discretioẽ
dignus ẽ iudicio penoso. Ius scͥptun
ueꝵ est si pͥncipia et regłe huiꝰ artis in¬

Expanded text:
iudicato. Et per consequens patet, quod iudicatus est sua materia, considerando isto modo. Nam supra ipsum iudicium fit a iudicante; sicut actus fit in agibili ab agente. Et hoc clare patet per tertiam speciem regulae C. | In iudicio recto et perfecto requiritur, quod iudex discurrat iustitiam per principia et regulas huius Artis, sicut discursa est in nono subiecto. Et si hoc facit, iustitia cum iudicio in iudicato est forma perfecta et necessitata, et sine aliqua conscientia dubitatiua iudex uti potest ea in suo iudicato. Si autem iudex eam non discurrat per ante dicta, ut supra dictum est, male quidem et contingenter. Et etiam cum | conscientia dubitatiua utitur praedicta iustitia; quod est animae suae magnum et terribile periculum. Qui enim magnum damnum dat absque prudentia et discretione, dignus est iudicio poenae. Ius scriptum uerum est, si principia et regulae hui
Abbreviated transcription (Latin):
pioꝵo. et in isto ꝑagrapho ĩplicatũ est
ꝗcꝗd de iure dici põt. Gn iure ĩtelle¬
ctus ẽ fortior cũ ymagĩatioẽ ꝙͣ cum
sensu. eo ꝗa altior potẽtia est y magina¬
tina ꝙͣ sensus. Et cũ intellectꝰ fit altior
potẽtia ꝙͣ ymagĩatio ideo fortior est
in seipo ꝙͣ cũ ymagĩatiõe. et ut uirista
uiriste ꝙ de sb̾iectis designatis ꝑ .e. f.
g. habeat notitiã. Consulo ꝙ uirista

Expanded text:
piorum. Et in isto paragrapho implicatum est, piorum. Et in isto paragrapho implicatum est, quidquid de iure dici potest. In iure intellectus est fortior cum imaginatione, quam cum sensu, eo quia altior potentia est imaginatiua, quam sensus. Et cum intellectus sit altior potentia, quam imaginatio, ideo fortior est in se ipso, quam cum imaginatione. Et ut iurista iuristae, quod de subiectis, designatis per E F G, habeat notitiam. Consulo, | quod iurista
Abbreviated transcription (Latin):
memoriã ꝙͣ ꝑ intellectũ qd est ytra de¬
bitũ ordinẽ potẽtiaꝵ ip̃ius aĩe. nã in¬
tellectꝰ est pͥmitiuus ad ĩuestigãdum
et ĩueniendũ iura. et uolũtas ẽ ꝯse¬
cutiua ad ipm̃ eligendo. et deinceps
memoria spẽs ꝯẜuando. et qa uniu̾sa¬
le est plus ꝙͣ ꝑticulare. et ꝗa memo¬
ria est sbiectũ ꝑticulariũ ex ꝗbus nõ est
sciã idc̾co quo ad pñs uis nõ est bñ dispo¬
sitũ neq ordĩatũ in aĩa. et inde patet ꝙ
deficiẽtib pͥncipiis deficit ars. Forma
iuris extra suã ꝓp̾am mat̾ia ꝑ regłam
g. designatã agere nõ põt neq eꝯu̾so
et ideo neccium est iuriste ut sciat que
sũt mat̾ia et forma niris. forma iuris
respectu pͥncpior huiꝰ artis est aggre¬
tums ⁊q qui rõne ꝯcõdantie in una for¬
ma ꝯuenuit. iustificabile aũt et boni¬
ficabile. et magͥficabile ⁊c̾. sũt mat̾ia
iuris. forma tñ et mat̾ia discursis per
rectã lineã regłaꝵ cũ diffinitioĩb pͥnci¬

Expanded text:
memoriam, quam per intellectum. Quod est contra debitum | ordinem potentiarum ipsius animae; nam intellectus est primitiuus ad inuestigandum et inueniendum | iura, et uoluntas est consecutiua ad ipsa eligenda, deinceps memoria, species conseruando. Et quia uniuersale est plus, quam particulare, et quia memoria est subiectum particularium, ex quibus non est scientia, idcirco quo ad praesens ius non est bene dispositum nec ordinatum in anima. Et inde patet, quod deficientibus principiis deficit Ars. Forma iuris extra suam propriam materiam, per regulam G designatam, agere non potest, nec e conuerso. Et ideo necessarium est iuristae, ut sciat, quae sunt materia et forma iuris. Forma iuris respectu principiorum huius Artis est aggrerum, qui ratione concordantiae in una forma conueniunt. Iustificabile autem et bonificabile et magnificabile, et cetera, sunt materia iuris, forma tamen et materia, discursis per rectam lineam regularum cum definitionibus princi
Abbreviated transcription (Latin):
sistit in medio oriẽtis et meridiei. et si na¬
uis nadit ꝑ lebeig s tñ nult ire peng ori¬
entem causatur dematio ĩ t̾plo. Et si nadit
ꝑ occidentẽ causat᷑ in qnadruplo. ¶Ostẽ¬
diniꝰ modũ ꝑ quẽ naute possũt arbitrarit
deuiatiõe loci ad quẽ intẽdũt ire. et mo¬
dus quẽ dedimꝰ est arc ad cognoscẽdum
deuiatiõẽ ostendendo pͥnçipia gnͣalia sine
quib nauis nõ põt ẽẽ in motu. que pͥncipia
sũt hec iidelicet. pũctus. linea. t̾angulus.
et quadrãgulus. et diminutio uniꝰ milian
octo milianoꝵ penes meridiez. et sic de
aliis. Modo intendimꝰ dare doct̾nã et ar¬
tem ꝑ quas naute sciãt cognosce̾ in quo
loco. T. nauis est maris. et hoc ĩtendi¬
mus exẽplificare ostẽdendo quantũ di¬
stat unus mons ab alto. ¶ Suppono
ꝙ sit unus mons penes oriẽtẽ longe
a portu ĩ quo existit nauis ꝑ quatuor
miliana. et ꝙ uocetꝰ .l. talis mons. et

Expanded text:
sistit in medio orientis et meridiei. Et si nasistit in medio orientis et meridiei. Et si nauis uadit per lebeig, sed tamen uult ire penes orientem, causatur deuiatio in triplo. Et si uadit per occidentem, causatur in quadruplo. Ostendimus modum, per quem nautae possunt arbitrari deuiationem loci, ad quem intendunt ire. Et modus, quem dedimus, est ars ad cognoscendum deuiationem, ostendendo principia generalia, sine quibus nauis non potest esse in motu. Quae principia sunt haec, uidelicet punctus, linea, triangulus et quadrangulus, et diminutio unius miliarocto miliariorum penes meridiem; et sic de aliis. Modo intendimus dare doctrinam et artem, per quas nautae sciant cognoscere, in quo loco maris est nauis. Et hoc intendimus exemplificare, ostendendo, quantum distat unus mons ab altero. Suppono, quod sit unus mons penes orientem longe a portu, in quo existit nauis per quattuor miliaria, et quod uocetur L talis mons. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ctis. Et q̃ñ merit nauis plus ꝑ .iiii. nu
liaria causat᷑ t̾ria unitas. et sic causatur
tͥangulus ꝑ duodecim miliaria ter quatu¬
or. etiã cansat᷑ quadrãgulus quat̾ tria. et
sic ostẽdit᷑ ꝑ quẽ modũ in motu nauis cõ¬
ponunt᷑ tangulus et quadrãgulus. ¶Per
modũ quẽ dedimꝰ de motu nauis ꝑ duode¬
cim muliaria potest nauta cognosce̾ ꝙ. eũ¬
do ꝑ exaloch ꝑ centũ miliaria deuiatur
naus ab oriẽte ꝑ uigintiꝗuq miliaria.
naue amuttente in quatuor milianis
peng ex aloch unũ miliariũ apud oriẽtem
motu nauis pͥus exñte ꝑ pũctũ. deinde ꝑ li¬
neã. et postiodũ ꝑ tͥangulũ. et pͦ ꝑ quadrã¬
gulũ ut sup̃dc̃m est. Si nauis recedit a
portu et nult ire n̾sus oriẽte s tñ uadit ꝑ
mendiem ip̃a ꝗdem deniat᷑ in duplo ab oriẽte
respectu dematioĩs quã facit quãdo nadit
apud exaloch. Ratio huiꝰ est ꝗa exaloch cõ¬

Expanded text:
ctis. Et quando iuerit nauis plus per quattuor ctis. Et quando iuerit nauis plus per quattuor miliaria, causatur tertia unitas. Et sic causatur triangulus per duodecim miliaria ter quattuor. Et causatur quadrangulus quater tria. Et sic ostenditur, per quem modum in motu nauis componuntur triangulus et quadrangulus. Per modum, quem dedimus de motu nauis per duodecim miliaria, potest nauta cognoscere, quod eundo per exaloch per centum miliaria deuiatur nauis ab oriente per uigintiquinque miliaria, naue amittente, in quattuor miliariis penes exaloch unum miliarium apud orientem, motu nauis prius existente per punctum, deinde per lineam, et postmodum per triangulum, et post per quadrangulum, ut supra dictum est. Si nauis recedit a portu et uult ire uersus orientem, sed tamen uadit per meridiem, ipsa quidem deuiatur in duplo ab oriente respectu deuiationis, quam facit, quando uadit apud exaloch. Ratio huius est, quia exaloch con
Abbreviated transcription (Latin):
loco mediantib. Nauis uno tpre est in
uno loco. et alt̾o tẽpore in alto loco. Qm̃
gcometͥa et arismet̾ta descendũt ab arte
ista ut suꝑus ꝓbatũ est in suis locis gͦ
tine ab arte ista desçẽdit. et sedane  grome¬
tria. et arismetica. ut patet ꝑ p̃dca. et ad hoc¬
clarandũ fea hic istã figãm diuisam in
quatuor tangulos. ut in ea patet. Et ẽ
cõstituta ex angulis rectis. acutis. et ob¬
tusis. Suppono ꝙ in illo loco ĩ quo sut
.iiiiͦ. anguli sit tresinũtana. et portus na¬
uis. et ꝙ ibi sit nauis uolens ire ꝑ oriẽ¬
teni. ẜ nadit ꝑ exaloch. et quãdo merit¬
loch nõ ualẽt nisi tria u̾sus oriẽte. Ratio
huiꝰ est ꝗa ĩ dematiõe motꝰ p̾mno gn̾at᷑ uni¬
tas siue pũctus. et qñ nauis uerit ꝑ octo
nuiliaria apud exa loch ip̃a ꝗdem nõ ua¬
let u̾sus orientẽ nisi sex. Ratio huiꝰ est
ꝗa cansat᷑ scd̾a unitas q̃ cum pͥma causar
lineã cõpositã ex duab unutatib siue pũ¬

Expanded text:
Nauis in uno tempore est in uno loco, et alio tempore in alio loco, quoniam geometria et arithmetica descendunt ab arte ista, ut superius probatum est in suis locis. Patiue | ab ista Arte descendit, et secundarie a geometria | et arithmetica, ut | patet per praedicta. Et ad declarandum hoc feci hic istam figuram, diuisam in quattuor triangulos, ut in ea patet. Et est constituta ex angulis rectis, acutis et obtusis. | Suppono, quod in illo loco, in quo sunt quattuor anguli, sit tresmontana et portus nauis, et quod ibi sit nauis uolens, ire per orientem. Sed uadit per exaloch; et cum iueritloch non ualent nisi tria penes orientem. Ratio huius est, quia in deriuatione motus primo generatur unitas siue punctus. Sed quando nauis iuerit per octo miliaria apud exaloch, ipsa quidem non ualent uersus orientem nisi sex. Ratio huius est, quia causatur secunda unitas, quae cum prima causat lineam compositam ex duabus unitatibus siue pun
Abbreviated transcription (Latin):
id qd̾ est alit̾ nõ põt se hẽre sic̃ cͥstalus
positꝰ sup duisos colores colorat᷑ sic leges
aut canones qñ ponũt᷑ suie applicant᷑
istis pͥncipiis et regłis huiꝰ artis colorã¬
tur. hoc est fortificant᷑ et clarificant᷑ di¬
u̾sis rõnib neccͣiis. et ato idex ꝑ istu
modũ uidet u̾itatem nt̾usq ꝑtis. qd̾ nõ¬

Expanded text:
id, quod est, aliter non potest se habere. Sicut crystallus, positus supra diuersos colores, coloratur, sic leges aut canones, quando apponuntur siue applicantur istis principiis et regulis huius Artis, colorantur, hoc est fortificantur et clarificantur diuersis rationibus necessariis |. Et cito iudex per istum modum uidet ueritatem utriusq
Abbreviated transcription (Latin):
one suppoĩtũ p̃ponit᷑. et appositũ post¬
poĩt᷑. ut cũ dr̃ petrus curtit. nõ cĩm be¬
ne ordinat qui tectũ uult p̃ponẽ in edi¬
ficatiõe domꝰ. fundam̃tũ aũt et ꝑietes post
edificare. nã impo ᷝ ͤ est fieri. Orthogra¬
phia in regła modalitatis ĩplitat᷑. ip̃a eĩ
regła docet quomo part ẽ pars et qũo
una part est in alia ꝑte. siue ꝯuĩgit᷑ cũ¬

Expanded text:
one suppositum praeponitur, et appositum postone suppositum praeponitur, et appositum postponitur. Vt cum dicitur: Petrus currit. Non enim bene ordinat, qui tectum uult praeponere in aedificatione domus, fundamentum autem et parietes post aedificare; nam impossibile est fieri. Orthographia in regula modalitatis implicatur. Ipsa enim regula docet, quo modo pars est pars, et quo modo una pars est in alia parte, siue coniungit
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ implicat᷑. bõĩficãs eim sig̾ ficat
masculinũ genꝰ rone actioĩs. bonificat.
uero femininũ rõne passioĩs. bonificare
aũt nentrũ rõne neutralitatis. Regi¬
men ĩplicat᷑ in maiori potãte et uͥtute
respectu regẽtis. et ⁊̃ in minor potate
et uͥtute respectu recti. siue regibilis.
cit rigeͬ et nõ regi. s habẽti minorẽ
potatẽ et uirnutẽ ꝯpetit regi. et non
regere. conutti ꝗdem ꝯpetit regẽ et
gub̾uare suũ simplicẽ militẽ. et nõ
eꝯu̾so. ¶Constructio ĩplicat᷑ in tͥan¬
gulo pͥncipii. medii. et finis. rõue or¬
diuis debiti. pͥncipiũ em̃i pͥus ẽ me¬
dio. et fine. ẜin mam nature. et hoc
patet ꝑ eius diffuntioe. et ⁊̃ mediũ
pͥus est ip̃o fine. ut patet silr ꝑ euis
diffinitioe. et finis est ultimꝰ ut pa¬
tet ꝑ eandẽ rõne. in fine emñ pͥnci¬
piũ quiescit. et hoc fit ꝑ rectũ et
debitũ ordĩem. sic ꝗde et ĩ ꝯstructi¬

Expanded text:
genus implicatur. Bonificans enim significat masculinum genus ratione actionis, bonificata uero femininum ratione passionis, bonificare autem neutrum ratione neutralitatis. Regimen implicatur in maiori potestate et uirtute respectu regentis; et etiam in minori potestate et uirtute respectu recti siue regibilis. tit regere et non regi; sed habenti minorem potestatem et uirtutem competit regi et non regere. Comiti quidem competit regere et gubernare suum simplicem militem; et non e conuerso. Constructio implicatur in triangulo principii, medii et finis ratione ordinis debiti. Principium enim prius est medio et fine | secundum uiam naturae. Et hoc patet per eius definitionem. Et etiam medium prius est ipso fine, ut patet similiter per eius definitionem; et finis est ultimus, ut patet per eandem rationem. In fine enim principium quiescit; et hoc per rectum et debitum ordinem. Sic quidem et in constructi
Abbreviated transcription (Latin):
In iudicio requirit᷑ ꝙ iustitia sit sb̾iectũ
de quo p̃d icent᷑ pͥncipia huiꝰ artis cũ dif¬
finitionib eoꝵ. ut cũ dicit᷑ iustitia ẽ bona.
stitia est rõ bona et magna indici ut ⁊¬
ip̃e faciat bonũ et magnũ ⁊c. iudiciui.
et ꝑ hoc patet ꝙ pncipia huiꝰ aitis sunt

Expanded text:
subiectum, de quo praedicentur principia huius Artis cum definitionibus eorum. Vt cum dicitur: Iustitia est bona, tur, quod iustitia est ratio bona et magna iudici, ut ipse faciat bonum et magnum, etc. iudicium. | Et per hoc patet, quod principia hu
Abbreviated transcription (Latin):
maginatione. quee habint o. cte per uinsun
sea b.et e. habent ser. ero a habce sea quoruor
ires sunt aita sicundum uisum. acen uero hes
unt in potencia. quos inteltectus. cum imagua¬
none ctingit enba sensum: quia nunquari uc¬
unc m sencu. cum quibus heometria de qua

Expanded text:
one, quot habet B C per sensum. Sed B C habent sex; ergo A habet sex. Quorum tres sunt actu secundum uisum, alii uero tres sunt in potentia. Quos intellectus cum imaginatione attingit extra | sensum, quia numquam fuerunt in sensu. Cum quibus geometra d
Abbreviated transcription (Latin):
as spẽs regłaꝵ suo modo. ¶Poletica ẽ
ordo positꝰ ni sensu cũ uͥtutib. sic̃ in ci¬
uitate ĩ qua poĩtu est for reꝵ ꝗbus
homo utit᷑ cansa necc̃itatis sic̃ uictua¬
lib et aliis silibus istis. Ult̾uis pole¬
tica est ordo quo ad bñ ẽe sic̃ pulcra si tua¬
tio uicoꝵ. platraꝵ. et ahoꝵ locor. et or¬
natus ĩdum̃tor et huimoi ¶Ampliꝰ
poletica requirit ĩ ciuitate iuros. nalla.
et armaturas. ⁊c. cũ quib istis oĩb ci¬
uitas possit se defende᷑ a sins minnicis.

Expanded text:
modo. Politica est ordo, positus in sensu cum uirtutibus; sicut in ciuitate |, in qua positum est forum rerum, quibus homo utitur causa necessitatis, sicut uictualibus et aliis similibus istis. Vlterius: Politica est ordo quo ad bene esse, sicut pulchra assituatio uicorum, platearum et aliorum locorum, et ornatus indumentorum, et huiusmodi. Amplius: Politica requirit in ciuitate muros et ualla et armaturas, et cetera; cum quibus istis omnibus ciuitas possit se defendere a s
Abbreviated transcription (Latin):
tractat de qnq p̃dicabilib et decẽ p̃dica¬
m̃tis. et de hoc dat᷑ exemplũ in tractatu
.c. formaꝵ. Itero logicꝰ tractat de silogis¬
mo et de figis et falatiis. et de oĩb istis
iam suꝑuis exẽplificatũ est ĩ multiplicati¬
oue quarte figẽ. et ideo si de logica aliꝗd
dubiũ oriat᷑ siue q̃stio pogrina reducatur
ad ea que dicunt᷑ de logica in hac arte te¬
uẽdo de q̃one affirmatioẽs aut negatiõs
tali uero modo ꝙ ea quo dicunt᷑ de logica¬
ĩ in ista arte remaneãt illesa. Adhuc
logicꝰ facq p̾dicatioẽ suꝑioris de ĩferiori
sic̃ aĩal de hoĩe p̾̃dicat᷑. et corpus de aĩali.
et sb̃ã de corpore. Iter poĩt multiplicitatẽ
gnis. poĩt eim gen gualissimũ ut sb̾a. et¬

Expanded text:
 et decem praedicamentis. Et de hoc datur exemplum in tractatu Centum formarum. Iterum: Logicus tractat de syllogismo et de figuris et fallaciis; et de omnibus istis iam superius exemplificatum est in multiplicatione quartae figurae. Et ideo, si de logica aliquod dubium oriatur siue quaestio peregrina, reducatur ad ea, quae dicuntur de logica in hac Arte, tenendo de quaestione affirmationem aut negationem, tali uero modo, quod ea, quae dicuntur de logica in ista Arte, remaneant illaesa. | Adhuc: Logicus facit praedicationem superioris de inferiori. Sicut animal de homine praedicatur, et corpus de animali, et substantia de corpore. Item: Ponit | multiplicationem generis. Ponit enim genus generalissimum, ut s
Abbreviated transcription (Latin):
boĩficare. boĩficatꝰ eim et boĩficare a boni¬
ficãte sũt descõdentes. sic̃ gt̃t a suo no¬
nñatiuo. et ⁊̃ ad t̾tiam sp̃em regle .d. po
applicari. nã illa posessioe sigͥficat sic̃
et gts. Ad huc datiuus ĩplicat᷑ in seda
spẽ regłe .c. silicet ĩ bõĩficato. et bõĩfica¬
re. nam boĩficãs dat eis ec̃. et ambo .s.
boĩficans et bõĩficatꝰ dant cẽ ad boifica¬
re. Adhuc aciisatuins ĩplicat᷑ in eadẽ
cusatiuus eĩm est ille casus ĩ quo t̾ii¬
nat᷑ actus agẽtis. tanqͣ in suo agibili
sine patiẽte. Ampliꝰ uocatiuus ĩplicat᷑
in quarta spẽ erusdem regłe. in ip̃a nãq
uocans ht̃ suũ nocaitũ obiectiue et ⁊̃¬

Expanded text:
a bonificante sunt descendentes; sicut genetiuus a suo nominatiuo. Et etiam ad tertiam speciem regulae D potest applicari; nam illam possessionem significat, sicut et genetiuus. Adhuc datiuus implicatur in secunda specie regulae C, scilicet in bonificato et bonificare. Nam bonificans dat eis esse; et ambo, scilicet bonificans et bonificatus, dant esse ad bonificare. Adhuc accusatiuus implicatur in eadem cusatiuus est ille casus, in quo terminantur actus agentis, tamquam in suo agibili siue patiente. Amplius: Vocatiuus implicatur in quarta specie eiusdem regulae. In ipsa namque uocans h
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiugunt᷑ dicẽdo sic. boĩtas ẽ magna et
et̾na. et ideo rethoncꝰ ornat sua n̾ba qñ
colorat pulcrũ sb̃m cũ pulcro p̃dicato.
sic̃ p̃dicari in figã .a. oĩa pͥncipia de
uno et eodem sb̃iecto ¶ Est aluis mo¬
dus ornandi siue colorãdi. u omare

Expanded text:
a et aeterna. Et ideo rhetoricus ornat sua uerba, quando colorat pulchrum subiectum cum pulchro praedicato |; sicut praedicari in figura a omnia principia de uno et eodem subiecto. Est alius modus ornandi siue colorandi, uide
Abbreviated transcription (Latin):
rante. passiuus aũt in honorato.
et ĩdeo honorãs est in plus qr hono
habitũ honoris. et in t̾tia est honoias.
et ĩ quarta ht̃ habitũ honoris. s hono¬
ratus recipit in t̾tia habitũ honoris.
et in quarta spẽ ciusde regłe ht̃ habitũ
honons. et in isto passu cognoscit ĩtellest̃
ꝑ quẽ modũ idem habitꝰ est in młti
tnuiuis situatꝰ. Ult̾ius cognoscit ꝑ quẽ
modũ uituꝑans ẽ magis habituat de
uituꝑatiõe ꝙͣ utupatus. De tali noti¬
tia ꝑ artes sic ĩuenta est ualde gaui¬
sus ĩ telloctꝰ. De capacitate. et ĩ cupacitate
põt ei euenire. Incapacitas aũt est n
contrario. Capacitas ꝗdeni ꝯsistit ꝑ sa¬

Expanded text:
passiuus autem est in honorato. passiuus autem est in honorato. Et ideo honorans est in plus, quam hohabitum honoris. Et in tertia est honorans. Et in quarta habet habitum honoris. Sed honoratus recipit in tertia habitum honoris. Et in quarta specie eiusdem regulae habet habitum honoris. Et in isto passu cognoscit intellectus, per quem modum idssituatus. Vlterius cognoscit, per quem modum uituperans est magis habituatus de uituperatione, quam uituperatus. Et de tali notitia, per Artem sic inuenta, est ualde gauisus intellectus. 72. De capacitate et incapacitate quantum potest ei euenire; incapacitas autem est in contrario. Capacitas quidem consistit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdictio.u ꝙ cẽt infuita et nõ inf̾i¬
uita. et ꝙ eẽt iipedita et nõ impe¬
dita. ꝗd est impoᷝ  ip̃a infiuitas ẽ auisa
finitus sic est habituatꝰ de passione sic
est habituatꝰ de nouitate. nã alias heret
unũ habitũ infinitũ. et aliũ finitũ. q̃d
est impoᷝ ͤ et in isto passu cognoscitꝰĩ¬
tellectꝰ ꝙ sic̃ fiuitas ht̃ cocentiales
relatiug .s. finientẽ finitũ et fure
aũt ĩtinitatis in minꝰ qd̾ est im pa¬
sibile. De deceptiõs et decepto
Eceptio est habitꝰ positiuns decipi¬
entis. et est habit pͥnatiuus dete
ligens causat in suo ĩtelligibili dete¬
ꝑtioe ex qua habituat ĩtelligibi lo.
et ꝑ t̾tiam spẽm regłe.c. est decipiẽ
i decepto in quo cãt deceptioẽ. decẽ
ht̃ habitũ deceptiõĩs cũ quo deuiat se
a fine ad quẽ est. et ĩ isto passu coguo¬
scit intellectꝰ unde ont᷑ peccm. et ubi
ꝑ manet. De honore et honorato.
Onor est habitꝰ actiuus ĩ hono¬

Expanded text:
icet, quod esset infinita et non infinita, et quod esset impedita et non impedita; quod est impossibile. Ipsa infinitas est causa Finitus sic est habituatus de passione, sicut est habituatus de nouitate. Nam alias haberet unum habitum infinitum et aliuisto passu cognoscit intellectus, quod sicut finitas habet coessentiales relatiuos, scilicet finientem, finitum et finire,autem infinitatis in minus; quod est impossibile. 70. De deceptione et decepto Deceptio est habitus positiuus decipientis; et est habitus priuatiuus decepligens causat in suo intelligibili deceptionem, ex qua habituat intelligibilem. Et per tertiam speciem regulae C est decipiens in decepto; in quo causat deceptionem. Decepthabet habitum deceptionis, cum quo deuiat se a fine, ad quem est. Et in isto passu cognoscit intellectus, unde oritur peccatum, et ubi permanet. 71. De honore et honorato Honor est habitus actiuus,
Abbreviated transcription (Latin):
care. mag̾ficare.⁊. bonificare cini et
magͥficare actũ sig̾ficat quẽ ad modũ
et ũbum. Pticipiũ implicat᷑ siue ap¬
plicabile est in eadem spẽ regłe .c. ut pa¬
tet ꝑ sigficatiua boĩficatis et boĩficati.¬
et mag̾ficãtis et mag̾ficati. ⁊c Con

Expanded text:
care, et ceteris. Bonificare enim et magnificare actum significant, quemadmodum et uerbum. Participium implicatur siue applicabile est in eadem specie regulae C, ut patet per significatum bonificantis et bonificati, magnificantis et magnificat
Abbreviated transcription (Latin):
boificãtis. boĩficati. et boificaro. nã ip̃a
ẽ pͥncipiũ et cã istor tͥum corelatiuoꝵ
centialit̾ et natalit᷑. ¶ Coniugatio ẽ im
causa suoꝵ corclatiuoꝵ ab ea descen
dare aliqd̾ pͥncipiũ a quo derment᷑ uag
multe differẽtes se ad ĩuicẽ ꝑ personas
et tpr̃a. et modos. et sic de aliis. De¬

Expanded text:
icati et bonificare. Nam ipsa est principium et causa istorum trium | correlatiuorum essentialiter et naturaliter. Coniugatio est imcausa suorum correlatiuorum, ab ea descenddare aliquod principium, a quo deriuentur uoces multae, differentes se ad inuicem per personas et tempora et modos, et sic de aliis. De
Abbreviated transcription (Latin):
recte loquẽdi recteq scribendi. sic ista arr
docet ĩuenire alias artes. idc̾to grama¬
ticã ad hanc artem applicamꝰ ut ĩ nr̃o
ĩtellectu magis c̾ta sit et clarificata.
bium et int̾iectio. Nom̃ applicabile est
pͥncipiis huiꝰ aitis. sic̃ boĩtati et in ag̾¬

Expanded text:
recte loquendi recte que scribendi, sic ista Ars recte loquendi recte que scribendi, sic ista Ars docet inuenire alias Artes. Idcirco grammaticam ad hanc Artem applicamus, ut in nostro intellectu magis certa sit et clarificata. bium et interiectio. Nomen applicabile est principiis huius Artis, sicut bonitati, magn
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipioro et reglaꝵ. Ad huc logicꝰ nõ põt
ierre nerã legẽ cu logiea gn̾alis autẽ
artista cũ ista arte ineuit. nã illa lex est
nera quã pͥncipia et regłe huiꝰ artis ĩtra¬
re possut. ¶ampli logica est ars difficis
ad adiscendũ. hoc aũt ars est multũ fa¬
cilis rõne mixtioĩs et ꝯcatenatioĩs p̾n¬
cipioꝵ et regłar. et ideo plus põt docẽ
artista de hac arte uno mẽłe. ꝙͣ logittis
de logica uno anno. De gramatica.
Ramatica est ars ad ĩuemẽdũ mo¬
dũ recte loqndi recteq scribendi. ꝑ
diffinitioe differẽtie gramatica diuidit
i nouẽ modos. pͥnnis modis ẽ de grania¬
tica et de nuo acto ꝑtiũ oronis.Xcũdus
est de casu. trius de quigatiõe. Quartus
de declinatioe. Quintꝰ de gn̾e. Sextus de
reginnie.Septimꝰ de ꝯstructioe. Q tanus
de orthogratia. Nonus de figã. ¶Gra¬
matica ẽ applicabilis sine applicanda hu¬
ic arti. nã sicnt gramatica docet modu

Expanded text:
principiorum et regularum. Adhuc: Logicus non potest inuenire ueram legem cum logica; generalis autem artista cum ista Arte inuenit. Nam illa lex est uera, quam principia et regulae huius | Artis intrare possunt. Amplius: Logica est ars difficilis ad addiscendum; haec autem Ars est multum facilis ratione mixtionis et concatenationis principiorum et regularum. Et ideo plus potest docere artista de hac Arte uno mense, quam logicus de logica uno anno. 88. De grammatica Grammatica est ars ad inueniendum modum recte loquendi recte que scribendi. Per definitionem differentiae grammatica diuiditur in nouem modos. Primus modus est de grammatica et de numero octo partium orationis. Secundus est de casu. Tertius de coniunctione. Quartus de declinatione. Quintus de genere. Sextus de regimine. Septimus de constructione. Octauus de orthographia. Nonus est de figura. Grammatica est applicabilis siue applicanda huic | Arti. Nam sicut grammatica docet modum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsistit. l qñ qͣluit᷑ ad spẽ spalissimã. siue
ad ĩdunduũ respectu funs. tũc tpr̃is ẽ pͥn¬
cipiũ spãlissimũ. ut cũ dicit᷑ boitas hoĩs
siue petri ẽ magna. ¶Logic tractat
de differẽtia differẽtiando. et de xõdan¬
tia gõdando. et de qͣrietate q̃riando. uñ
ĩ tellectꝰ coguoscit ꝑ quẽ modũ logica est i

Expanded text:
am siue | ad indiuiduum respectu finis, tunc temporis est principium specialissimum. Vt cum dicitur: Bonitas | hominis siue Petri est magna. Logicus tractat de differentia differentiando, et de concordantia concordando, et de contrarietate contrariando. Vnde intellectus cognoscit, per quem modum logica est
Abbreviated transcription (Latin):
Oralitas ẽ habitꝰ ad agendũ bonũ aut
malũ. De morib tractauimꝰ in nono
sbiecto. et ideo si q̃rat᷑ de aliqua moralita¬
te que sit in ip̃o sb̾iecto explicata recurtat᷑
ad ip̃m sbiectũ. si uero fuit ĩplicata recur¬
rat᷑ ad ea que sũt explicata in pd̃co sb̃o¬

Expanded text:
litas est habitus ad agendum bonum aut malum. De moribus tractauimus in nono subiecto. Et ideo, si quaeratur de aliqua moralitate, quae sit in ipso subiecto explicata, recurratur ad ipsum subiectum; si uero fuerit implicata, recurratur ad ea, quae sunt explicata in praedicto subie
Abbreviated transcription (Latin):
cantũ. et renouatioẽ tpris. et rer gn̾a¬
biliũ. octuber aũt et nonẽber nequaꝙͣ.
et hoc idem põt dici de fontib. flumini¬
bus. runlis. pratis. arborib. et umbris.
et huimodi. que sũt pulcra uocabula. se¬
cundũ sensu et ymagiatioẽ. et hoc pa¬
tet ꝑ reglam.e. ¶Rethoricꝰ sic laudat
amicũ suñ cũ puleris u̾bis applicatis
ad finõ bonũ sic̃ intuꝑat et sꝑnit inimi¬
cũ cũ pulcris u̾bis dematis et remotis
a suo fine. ut cũ dicit᷑ religioso ĩhonesto
si ego fuisse religiosus ego habnisse pu¬
cra et honesta uerba. et hoc patefit per
Ad huc rethoricꝰ ornat sua u̾ba ẜm
officiũ gentiũ. ut qñ homo loquit᷑ de scĩa
audacia. de ꝓbitate et nobilitate. de equo.
gento. de auro. et de nĩcib p̃tiosis. et huiꝰ¬
moĩ. et in agͥcultã loquit de campo. ferro¬
et orto. de plantis et aĩalib. uã sic̃ m̾ca¬
sic est pulcrũ uocabulũ rustico loqui de cã
tiuo. comꝑatiuo. et suplatiuo. s ornat

Expanded text:
cantum, et renouationem temporis et rerum generabilium: October et Nouember nequaquam. Et hoc idem potest dici de fontibus, fluminibus, riuulis, pratis et arboribus, umbris, et huiusmodi. Qui sunt pulchra uocabula secundum sensum et imaginationem. Et hoc patet per regulam E. Rhetoricus sicut laudat amicum suum cum pulchris uerbis, applicatis | ad finem bonum, sic uituperat et spernit inimicum cum pulchris uerbis, deuiatis et remotis a suo fine. Vt cum dicitur religioso inhonesto: Si ego fuissem religiosus, ego habuissem pulchra et honesta uerba. Et hoc patet per Adhuc: Rhetoricus ornat sua uerba secundum officium gentium. Vt quando homo | loquitur de scientia, audacia, de probitate et nobilitate, de equo, gento, de auro et de mercibus pretiosis, et huiusmodi. Et in agricultura loquitur de campo, orto de plantis et animalibus. Nam sicut merca ceteris, sic est pulchrum uocabulum rustico loqui de camptiuo, comparatiuo et superlatiuo. Sed ornat
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ magnũ et et̾mĩ. sic̃ logic ĩnenit
nat᷑ales ꝯiũctioẽs int̾ sb̾iectũ et p̃dicatũ
ut uera Musio sit in silogismo. sic re¬
int̾ sb̾iectũ et p̃dicatũ ut pulcrũ sb̃ie¬
ctũ possit ornari a suo nãli p̃dicato. di¬
cendo sic. Dñã regina ht̃ pulcrã faciẽ
pulcros capillos. et pulcras manꝰ et hiꝰ¬
mõi. ¶Est adhuc alius modus omã¬
di sb̾iectũ ꝑ accidens ut cũ dr̃ dña iegi¬
na ht̃ pulcrã coronã. et loquit᷑ pulcra

Expanded text:
 magnum et aeternum. Sicut logicus inuenit naturales coniunctiones inter subiectum et praedicatum, ut uera conclusio sit in syllogismo, sic rheinter subiectum et praedicatum, ut pulchrum subiectum possit ornari a suo naturali praedicato, dicendo sic: Domina regina habet | pulchram faciem, pulchros capillos et pulchras manus, et huiusmodi. Est adhuc alius modus ornandi subiectum per accidens. Vt cum dicitur: Domina regina habet pulchram coronam et loquitur pulchra
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ĩtellectꝰ geometre qui attĩgit cũ sensi
hoc qd̾ est ex̾ sensu. ut in figa̾ a. et .b.
dicitur. De musica.
Psica est ais ĩuenta ad ordinãdũ
multas noces ꝯtõdantes in uno cã¬
tu. sic̃ multa pͥncipia ad unũ finẽ. et
ista diffinitio sigͥficat᷑ ꝑ diffiuitioe xõ¬
dantie et pͥncipii. Itoꝵ ĩcepta est ꝑ co¬
relatiuos musice. sicut eĩm carpentator
ꝯcepit figa̾m arche in sua m̃te et ipe¬
eam deducit de potẽtia n actũ sic ꝗde
musicꝰ ꝯcepit uocẽ ordĩata in mẽte et
ip̃ani deducit in t̾tiaz spẽm regle .s. in
qua musica est habitus cũ quo musio
est pͣticus. ¶Musicus est p̾ticus ꝑ sex
gradus ascẽdendo et descendẽdo. et sic
dicẽdo.ut. re.ni. fa. sol. la. s hic nu¬
rat᷑ intellectꝰ quare sũt sex gradus¬

Expanded text:
ttingit in sensu hoc, quod est extra sensum, ut in figura a b c dicitur. 85. De musica Musica est ars, inuenta ad ordinandum multas uoces, concordantes in uno cantu, sicut multa principia ad unum finem. Et ista definitio significatur per definitionem concordantiae et principii. Item: Incepta est per correlatiuos musicae. Sicut enim carpentator concipit figuram archae in sua mente et eam deducit de potentia in actum, sic quidem musicus concipit uocem ordinatam in mente, et ipsam deducit in tertiam speciem regulae C. In | qua musica est habitus, cum quo musicus est practicus. Musicus est practicus, per sex gradus ascendendo et descendendo, sic dicendo: | Vt, re, mi, fa, sol, la. Sed hic miratur intellectus: Quare su
Abbreviated transcription (Latin):
et q̃re .i. et.o. nõ causant ꝯsonãtes
sic̃ facuit.a. et.. s recõdat᷑ t̾angulũ
ꝯpoĩtu ex maioritate et mĩoritate.
quã intrant littẽ nocales. nã .e. ht̃
plus de mat̾ia ꝙͣ a.e. quide causat
phabeto. a. autẽ causat.H. k . sa. ꝗde mn
maior est ꝙ̃.ui. co ꝗa causat duas lit¬
teras ꝯsonãtes sup̾dcãs. s .ii. causat unã¬
tm̃i. et sic maioritas et minoritas sũt
ĩ uocalib. et ꝑ ꝯsequẽs equalitas ẽ ni
.o. et .i. uullã cñn ꝯsonantẽ cansãt. In

Expanded text:
ant consonantes, sicut faciunt a et u? Sed recordatur triangulum, compositum ex maioritate et minoritate, quem intrant litterae uocales. Nam e habet plus de materia, quam a; e quidem causat phabeto autem a causat h k. A quidem maior est, quam u, eo quia causat duas litteras consonantes, supra dictas. Sed u causat q tantum. Et sic maioritas et minoritas sunt in uocalibus ; et per consequens aequalitas est in o et i. Nullam enim consonantem
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾at sonũ et musicꝰ asono exerit
nocẽ. inde cognoscit ĩ tellectꝰ ꝙ ordina¬
ta nox pͥmitiua est. ꝑ quinq uocalos sĩ¬
plices ex quib deriuant᷑ littere ꝯsonã¬
tes siue ꝯpoĩte. et sic cognoscit quare
sũt quq uocales et nõ płes neq pau¬
ciores. Iter mirat intellectꝰ quare
hec lr̃a.e. est magis ꝯponibilis cũ aliis

Expanded text:
 sono extrahit uocem, inde cognoscit intellectus, quod ordinata uox primitiua est per quinque uocales simplices, ex quibus deriuantur litterae consonantes siue compositae. Et sic cognoscit, quare sunt quinque uocales, et non plures, neque pauciores. | Item miratur intellectus: Quare haec littera e est magis co
Abbreviated transcription (Latin):
nuu qd̾q agens bñ intẽdit ꝓduicẽ ex se
suũ effectũ. ergo ibi implicat᷑ ad u̾bium.
Prepositio ẽ applicabilis ad quartã spõm
regse .c. uł ad regsam instrumtalitatis. nã
gramaticus de ip̃a p̃positiõe facit instr̃m
cum quo reduat casi ad actũ. Intiectio
diffimtiomi uolũtatis est applicãda. ꝑ no
luntatẽ eim tͥstitia aut letitia maxĩe udi¬
cat᷑. De casu est dicendũ. nominatuius
casus ĩplicat᷑ in scdã spẽ regłe .c. silicet in
bonificãte. nã bonificãs ꝑ se est nõ descẽ

Expanded text:
 agens bene intendit producere ex se suum effectum; ergo ibi implicatur aduerbium. Praepositio est applicabilis ad quartam speciem regulae C uel ad regulam instrumentalitatis. Nam grammaticus de ipsa praepositione facit instrumentum, cum quo reducit casum ad actum. | Interiectio definitioni uoluntatis est applicanda |; per uoluntatem enim tristitia aut laetitia maxime indicatur. De casu est dicendum: Nominatiuus casus nominatur in secunda specie regulae C, scilicet in bonificante; nam bonificans
Abbreviated transcription (Latin):
aut intendiniꝰ applicare hanc artẽ ge¬
neralẽ ad artes ꝑticulares ut declaret
ꝑ quẽ modũ hec ars est gnͣalis ad oñs
a lias artes. et nt sciẽtes hãc artẽ alias
artes facilius possuit ad iscẽ. et habore.
et pͥmo de theologia diceniꝰ. De theo logia.
Heologia est sciã in qua loquit de
deo. et idcto pͥniũ sbiectũ ꝑ .b. desi¬
gnatũ est locus ĩ quo loquit᷑ de deo ar¬
tificialit᷑. eo ꝗa ip̃e discurtit᷑ ꝑ pͥncipia
et regulas. et ideo uolentes loqui de
deo natalit̾ siue artificialit̾ recurtant
ad pdcm sbiectũ et dicãt de deo ea que
ĩueniunt᷑ in ip̃o. Si aũt noluu̾it mul¬
tiplicare u̾ba que sũt in ip̃o applicent
ea ad u̾ba explicata que sut in p̾libato
sbiecto tali uero mõ ꝙ u̾ba explicata
remaneãt illesa dicendo sic uiꝵ deus
possit nõ ẽẽ et recurtat᷑ ad illa que
de ip̃o dicunt᷑ ꝑ .b.c. et c. et si q̃ratur
quare deus nõ poss nõ ẽẽ. recurrat᷑ ad

Expanded text:
autem intendimus applicare hanc Artem generalem ad Artes particulares, | ut declaretur, per quem modum haec Ars est generalis ad omnes alias artes. Et ut scientes hanc Artem alias Artes facilius possint addiscere et habere. Et primo de theologia dicemus. 80. De theologia Theologia est scientia, in qua loquitur de Deo. Et idcirco primum subiectum, per B designatum, est locus, in quo loquitur de Deo artificialiter, eo quia ipse discurritur per principia et regulas. Et ideo uolentes loqui de Deo naturaliter siue artificialiter, recurrant ad praedictum subiectum, et dicant de Deo ea, quae inueniuntur in ipso. Si autem uoluerint multiplicare uerba, quae sunt in ipso, applicent ea ad uerba explicita, | quae sunt in praelibato subiecto; tali uero modo, quod uerba explicata remaneant illaesa, dicendo sic: Vtrum Deus possit non esse? Et recurratur ad illa, quae | de ipso dicuntur per B C, et cetera. Et si quaeratur, quare Deus non posset non esse, recurratur ad
Abbreviated transcription (Latin):
i qua unus corelatiuus est bonificans.
alt̾ bonificatꝰ. et alt̾ boĩficare. et ĩ istis
tribus nũs ꝑficit᷑ quo ad eẽntia bo¬
nitatis. bonificãs in nũo sigͥficat pͥmã
unitatẽ. et boĩficatꝰ scd̾am ortam a pͥma
unitate. bonificare aut t̾tiam ortam a
duabus p̃existẽtib sine p̃dictis. et quia
iste tres unitates sũt ꝑ nũm pare et
imparẽ ideo multiplicat᷑ iiumerus ꝑ nu¬
meꝵ parem et ĩparem. sic̃ ter tria st̃
nouẽ uintates. et ꝑ ꝯpositioẽ numeri
paris et imparis ĩuenit᷑ quta unitas.
nã duo et tres sũt ꝗnq unitates. et sic
de aliis. et in isto passu cognoscit u¬
tellectꝰ ꝑ quẽ modũ arismetica ꝯpouit
et multiplicat nũm. Ampluns ut aris¬
meticus multiplicare possit nũm ꝑ t̾tia
i ista littã .x. q̃ littã sig̾ficat decẽ uni¬
metria. sic̃ eñ ꝑ figurã que ẽ in capło
geometrie linea cͥcularię mẜatur a gro¬

Expanded text:
in qua unus correlatiuus est bonificans, in qua unus correlatiuus est bonificans, alter bonificatus, et alter bonificare. Et in istis tribus numerus perficitur quo ad essentiam bonitatis. Bonificatiuus in numero significat primam unitatem, et bonificatus secundam, ortam a prima unitate; bonificare autem tertiam, | ortam a duabus praeexistentibus siue praedictis. Et quia istae tres unitates sunt per numerum parem et imparem, ideo multiplicatur numerus per numerum parem et imparem, sicut ter tria sunt nouem unitates. Et per compositionem numeri paris et imparis inuenitur quinta unitas; nam duo et tres sunt quinque unitates; et sic de aliis. Et in isto passu cognoscit intellectus, per quem modum arithmeticus componit et multiplicat numerum. Amplius: Vt arithmeticus multiplicare possit numerum per ten ista littera X; quae littera significat decem unimetria. Sicut enim per figuram, quae est in capitulo geometriae, linea circularis mensuratur a geo
Abbreviated transcription (Latin):
dis ẽẽ : eo quia põtus sei est infirta: et si euet. distitiae
quidẽ. it rropinquitates ẽene in pẽta et in dispositio
miratur intelłs quae est causa. cum so non til
calidus. qua est ratio quase caletacit adem. sci
considerat. quod sol sic causat calorem per suam
praesentiam. sicut tenebras per suam absenham:ut
bier. et noctie esse postint. de anthmetica a¬
Arittimetica est are inuuenta ad numerandum
multas unntates. Hincipia arithoniticet sudit Pna.¬
cibia huiue artis: Ram lrincibia irimitiua in
quantum primitiua. sune niuneratia. suut co¬
nitat. quae int unum tri citiura in genere. et
nagnindo aliua. et caetira. et quia Princina
simt miata ad inuicem. ideo componunt nu¬
merura numeratum habentm duas spe¬
cies. uidelicit numncrum parem. situe duo
trincipia. et imparem sicut tra. aut quenque
trincibia. et cetera. et in uas quiden auas
speuie bus
alia pͥncipia uuͬͣ ꝑ corelatiuos scd̾e spẽi
regłe .c. ꝯsiderata. sic̃ in centia bõĩtatis

Expanded text:
se, eo quia potestas Dei est infinita. Et si essent distantiae et propinquitates, essent in potentia et in dispositionmiratur intellectus: Quae est causa, cum sol non sit calidus, quae est ratio, quare calefit aerem? Sed considerat, quod sol sic causat calorem per suam praesentiam, sicut tenebras per suam absentiam, ut dies et noctes esse possint. 84. De arithmetica Arithmetica est ars, inuenta ad numerandum multas unitates. Principia arithmeticae sunt principia huius Artis. Nam principia primitiua in quantum nitas, | quae est unum principium in genere, et magnitudo aliud, et cetera. Et quia principia sunt mixta ad inuicem, ideo componunt numerum numeratum, habentem duas species, uidelicet numerum parem, sicut duo principia, et imparem, sicut tria aut quinque principia, et cetera. Et in istis quidem duabus | speciebus alia principia numeri, per correlatiuos secundae speciei regulae C consideratos. Sicut in essentia bonitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
possũt. ut apꝑet ꝑ istas duas figãs. qͣru
ina nocat᷑ .a. alia aũt .b. q̃ ꝗde distarẽt
ꝑ ꝑtes suꝑiores et ĩferiores. et nõ ꝑ ꝑ
tes mediocres. ut patet ꝑ tres lineas nã
duc sũt longe set una ẽ breuis. et eẽt
dare. qt uacuitas c̃ẽs sub̃tũ lineaz :ongano. et liaos ir¬

Expanded text:
per istas duas figuras. Quarum una uocatur A, alia autem B. Quae quidem distarent per partes superiores et inferiores, et non per partes mediocres, ut patet per tres lineas. Nam duae sunt longae, sed una est breuis; et esset dare, quod uacuitas esset subiectum linearum longarum et li
Abbreviated transcription (Latin):
Iter ꝑ hanc demostranoe uidet᷑
ꝙ quadrãgulus mbens et cͥcu lus equi¬
polent. nã si quatuor quat᷑ ualent sede¬
cim domos. et siłr si sex quat᷑ ualeut
siue equipolẽt iugintiet quatuor domi¬
bus. gͦ inde sequit᷑ ꝙ quinq et quater
eqmipolẽt uigĩti domib. et sic patet
ꝙ quadrãgulus rubens et cͥculus exñte

Expanded text:
Per hanc demonstrationem uidetur, quod quadrangulus rubeus et circulus aequipollent. Nam si quattuor quater ualent sedecim domos, et similiter si sex quater ualent siue aequipollent uiginti et quattuor domibus, ergo inde sequitur, quod quinque quattuor aequipollent uiginti domibus. Et sic patet, quod quadrangulus rubeus
Abbreviated transcription (Latin):
tnam spẽm .c. est añcedens ad quartam
sequtꝰ in hoĩe. et si homo habituat᷑ de bo¬
nitate sequit᷑ ꝙ habeat meritũ ꝑ suan
boĩtatem. et sio de aliis añcedentibus
et consequẽtibus sic̃ si homo est sequit
Otentia est fonna cũ qua et actu.¬
ĩ tellectus attingit. obiectũ ante¬

Expanded text:
ulae C est antecedens ad quartam secutus in homine. Et si homo habituatur de bonitate, sequitur, quod habeat meritum per suam bonitatem; et sic de aliis antecedentibus et consequentibus. Sicut si homo est, sequitur, et actu Potentia est forma, cum qua intellectus attingit obiectum; obie
Abbreviated transcription (Latin):
in qua sũt trec quadrãguli. et unus cu¬
culus. ut patet. Suppono ꝙ quadrau¬
gulus minor equipollẽt quatuor pa¬
mis equalib. et quadrãgulus maior
ualeat sex siue equipoleat sex palmis. et tũc

Expanded text:
us circulus, ut patet: | Suppono, quod quadrangulus minor aequipolleret quattuor palmis aequalibus, et quadrangulus maior ualeat sex siue aequipolleat sex palmis. Et tunc