comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ eo tollerande hiemis causa deuexerat relinque¬
bat. Fabuis ut imꝑatum erat non ita młtumoratꝰ
initinere cum legione occurrit. Labienis int̾itu sa-¬
bini et cede cohortim cognita cum omnes adeum
teueroꝵ copiȩ uenissent uertitus ne exhibernisx
suge similem ꝓ fectionem fecisset ut hostium impe¬
nim subfinere non posset presextim quos recenti ui-¬
aoria efferxi sciret litteras cȩsari dimittit quanto
cum periculo legionem exhbernis educturus esset
rem gestam ineburonib ꝑseribit docet omnes pe¬
ditatus equitatusq copias treueroe tria milia pͥas.¬
siuim longe asuis casteis consedisse. Cȩsarconsilio
eius probato es si oppinione trium legionum deie-¬
au adduas redierat᷑ tantum unũ comunis salutis au¬
xilium incelitate ponebat uenit magnis itinerib in
neruioꝵ fines ibi excaptiuis cognoseĩt q̃ apud cicero¬
nem gerantur ꝗͣtoq inpericulo res sĩt tum ciudã

Expanded text:
quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquequod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam
Abbreviated transcription (Latin):
ille in iaculo alligatas effert. Et gallus intergallos si.¬
ne ulla suspitione uersatus ad cȩsarem pexuenit ab.
eo depericulis ciceronis legionisꝙ cognoscit᷑. Cȩsar
acceptis lris hora circiter.xi. diei statim nũtium
inbello uatos ad i. crassum questorem mittit cuꝰ
hiberna aberant abeo milia passuum xxu. iubet
media node legionem proficisei celeriterꝙ ad se uenire
exiit cium nuntio crassus. Aleum ad gaiũm fabium
segatum mittit ut in atteebatum fines legionum ad¬
neruioꝵ ueniat. Reliquam ꝑtem exercitus ꝙ ꝑa.¬
uloante aberat longius non putat expetandam
quites cieciter quadringentos exproximis hiber¬
ni colligit. hora circiter tertia abante cursorib
decrassi aduentu certior factus eodie milia passu-¬
um xx prccedit Crassum samarobrine p̃fecit le¬
dionemq attribuit ꝙ ibi impedimenta exercitus ob¬¬
sidesq ciuitatum litteras publicas feumentũꝗq ome

Expanded text:
ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos siille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adNerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne
Abbreviated transcription (Latin):
cupidius infat in locum deiectus infeciorem conã¬
dit. Huic xursus circũ uento fext subsidium pulo
atq ambo incolu mes complurib interfectis sum̃a
cum laude sese intra munitiones recipiunt sic for¬
tuna contentione et cextamine uteũq seruauit ut
alter alti inimicos auxilio salutiq ẽet nec diudici¬
re posset ut̾ utei uirtute ante ferendus ut dexetur
Quanto erat indies grauior atq asperior et oppugni¬
tio et maxime ꝙ magna parte militum confesta
uulnerib. ees ad paũcitatem defenso ꝵ ꝑuenerat
tanto crebriores lr̃ȩ et nuntii quȩ ad cȩsarem mittelũ.¬
tur quoe pars comprehensa inconspectu nostrorni.
litum cum eruciatu necabantur. erat Unus inter
neruios nomiẽ u̾tico loco natus honesto ꝗ aprima
obsidione adciceronem perfugerat suamꝙ ei
prestiterat huius seruo sȩpe libertatis magnsq pers¬
suadet prȩmiis ut littexas ad cȩsarem deferat has

Expanded text:
cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concicupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has
Abbreviated transcription (Latin):
dubitas inꝗt uorene aut quem locum prolaude uir-¬
tutis spestats. hic clies denostuis cõtraduersiis iudica¬
bat. hec cum clixisset procedit excasteis munitionẽ
ꝙ qua parte hostiu confertissima est uisa ĩ rũpit.
nec uorenus quidem sese Uallo continet. sed ouim
ueritus existimationem subseq uitur tum mediocri
spatio relicgto pullo pilum in hostes inmittit atq unũ¬
ex multitudine ꝓcurrentẽ trahicit. quo percussos
animato hunc scutis protegunt. In hostem telaun¬
uersi coniiciunt neꝙ dantꝰ ꝓgrediendi facultaua
transfigitur scutum pulloni et uerutum inbalten
defigitur. Aduertit hunc casus uaginam et glad.¬
um educere conantis dexteam moratur manui
ditumq hostes ciecum sistunt. Succurit ĩnimicio
illi uorenus eẜ laboranti subuenit adhunc se consi¬
sum apullone omnis multitudo conuertit. Illuo
atq uno interfecto reliquos paulum propellit. et aũi

Expanded text:
dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virdubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atquex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo convertit: illum atque uno interfecto reliquos paulum propellit; dum
Abbreviated transcription (Latin):
Naexare intelligerent non modo demigrandi causade
scenderet nemo sed pene ne respiceret᷑ quitł quisꝙͣ
ac tñ omnes acexrime fortissimeq pugnarent.is diẽs
nosteis longe grauissimus fuit. Sed tam̃ hunc huĩt euẽ¬
tum ut eo clie maximus hostium nuͣs uulneraretur
atq interficeretur ut se sub ip̃o uallo consiipauerant
recessumq primis ultimi non dabant. Paulum qđ
intermissa flamma et quo ad loco turi adacta et cõ¬
tingente uallum teetiȩ cohortis cẽtiones et eo quo sta-¬
sus ẽ nemo tñ exomni parte lapidibus coniestis de¬
turbati turrisq subcensa ẽ. Erant inea legione for-¬
tissimi uiri centuriones qui primis ordinib appro¬
pinquarent .ł. pullo et .L. voxenus hi perpetuas int̾
se controuẽsias habebant qui nam ante ferret᷑ omĩb¬
q annis delocis sum̃is simultatib contẽdebant. Exhis
pullo cum acerrime admunitiones pugnaret᷑ quid

Expanded text:
flagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de flagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stasus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid
Abbreviated transcription (Latin):
xu. hiberna cingunt. Hec ut suꝑioꝵ añoꝵꝵ consue¬
tudinem anobis cognouerant et quosdam de exera
habebant captiuos aquib locebant sed cum nulla si¬
ramentoꝵ copia ꝗ̃ eent adhunc usum idonea un¬
rentur gladiis cespites circumcide̾ manib fourcu¬
q terram et auxie̾ uidebant̃ qua quid exre hominu
multitudo agnosci potuit. Nam minus horis tribi
sam ꝑfecerunt reliquisq dieb tuxres ad altitud int̃
Ualĩ falces testudinesq quas idem captiui docuerat
parare ac facere cȩperunt. Septimo oppugnationis
die maximo cohorto uento feruentes fusili exargils
olandes fundis et feruefacta iacula ĩ casasꝙ moregalli¬
&tstamentis erant texte iacere ceperunt. Hlȩe cerit᷑
ignem comp̃henderunt et uenti magnitudinẽ inom¬
agere et scalis tiallum ascendere cȩpeeunt ac milite
torrentur maximaꝙ telorum multitudine p̃merent
suaq omnia impedimenta atꝙ omnes fortunas con¬

Expanded text:
XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consueXV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribuscerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omagere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas con
Abbreviated transcription (Latin):
sibi tempus adquietem relinquẽbat ut ultro milis
concursu ac uocib sibi parcere cogeret᷑. tunc duc
principesꝙ neruioꝵ qui aliquem seemonis aditu
cam̃q amicitie cum cicerone habebant colloquist¬
se uelledicunt facta pot̾ate eadem q̃ ambiorix c̃
Qermanos rhenum transisse. Cȩsaris reliquoeaꝙ ii¬
berna oppugnari. Addunt ẽt̃ desabini morte ambi¬
rigem ostentant fidei facundȩ causa. Tum errareis
dicunt si quicꝙͣ abhis p̃sidii sperent qui suis rebus
ut nihil isi hiberna recusent atq hanc inueterasc̃e
consuetudinem nolint. Licere illis incolumib peest
ex hibeenis discedere et ad quascũq ꝑtes ueliat sine
mȩtu proficisci. Cicero adhoc unum modo respõdi
e conditionem. Si abarmis discedere uelint se adiuto
utantur legatosq ad cesarem mitant sperare spera¬
pro eius iustita quȩ penerint impetraturos. Abhe
spe repulsi neruii uallo pedum nouem et fossa pedi

Expanded text:
sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum iam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus  animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu proficisci. Cicero ad haec unum modo respondit: ste armato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ hanc adepti uistoriam ĩꝑpetuum se fore uicto¬
re confidebant. Mictuntur ad cȩsarem confestim
acicerone lr̃e magnis ꝓpositis p̃miis si ꝑtulissent
obsexis omnib uiis missi intercipiunt᷑ noctu exma¬
teria qua munitiones causa comportauerant tũ.¬
res ad modum .C.xx. excitant᷑ incredibili cȩlexita¬
te q̃ de eẽ operi uidebantur ꝑficiuntur. Hostes po¬
stero die multo maiorib cohactis copiis castra oppu¬
gant fossam complent eadem ratione qua pridie
anosteis resistitur. Hoc idem reliquis deinceps fit
dieb nulla pars nocturni temporis ad laborem in¬
termittit non egris nõ uulneratis facultas quietis
datur quecũꝙ ad pximi diei oppugnationem opus
sunt nosty comparantur multe p̾reuste sudes ma¬
gnus muralium pilo ꝵ nũs instituitur. Fur̃es con¬
stabulant᷑ pm̃e loriceq excratib actexunt᷑. Ip̃e ce
cum intenuissima ualitudine eẽt ne nocturnũ qui

Expanded text:
atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victoatque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
his quas acceperant ĩ iuxiis occasionem dimittat.
ine̾fectos ẽẽ legatos duos magnamq ꝓtem exeecitꝰ
interisse demostrat nihil ẽẽ negocii subito oꝑp̃ssam
legionem que cum Cicexone hiemet inteefici se
suadet. Iiaq confestim demissis nuntiis adceuteo¬
nes gnidio leuatos pleumoseiõs geedũdos ꝗ om̃es
subeorum imꝑio sunt ꝗͣ maximas manus possunt
cogant et demprouiso adciceronis hiberna aduo-¬
lant nõ dum ad eum fama dentuxii morte per-¬
lata huic qͦ accidit ꝙ fuit necesse Ut nõ nulli mi¬
lites qui lignationis munitionis ꝙ causa insiluas
discessent repentino ȩquitum aduentu int̾ciꝑent
hiscirecumuẽtis magna manu eburones neeui
atuatuci atq hoꝵ oiim socii et clientes legione
oppugnare incipiunt. Nostri cȩleriter ad arma
concureũt uallum conscendũt egre his dies substẽ¬
tatur ꝙ omnem sꝑm hostes inceleritate ponebant

Expanded text:
eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; seersuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant
Abbreviated transcription (Latin):
conclamant atꝙ ullulaty tollunt. impetuꝙ ĩnr̃os
facto ordines perturbant. łbi .l. cotta pugnans
ĩ terficitur cum maxima ꝑ te militum reliqui se
incastra recipiunt bene erant egressi ex quibus
Lpetrosidius aquilifer cum magna multitudine
hostium p̾meretur aquĩla intra uallum ꝓiecit
ip̃ẽ procastris fortissime pugnans occiditur. Ali
egre ad noctem oppugnationem substinẽt noct
adimum omnes desperata salute se ip̃i int̾ficiũt
pauci ex prelio lapsi incertis itinerib persiluas
ad .T. labienum legatum in hiberna pexuenit
atq eum dereb gestis certiorem faciunt hac uisto¬
ria sublatus ambiorix statim eum ȩquitatu ĩ actu¬
atu eos qui exant eius regno finitimi proficiscit᷑
neꝙ noctem neq diem ĩ termittit peditatumq¬
sesẽ subsequi iubet redemostrata actuacis concita¬
tis postero die ĩneruios peruenit hortatireq ne
sui in ꝑpetuam liberandi ula scendiq romanos ꝑ

Expanded text:
conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro
Abbreviated transcription (Latin):
suos cohortantem consperisset interpetrem suum
gn. pompeium ad eum mittit rogatum ut sib
militib q parcat. Ille appellatus respondit siui¬
lit secum colloqui licere sperare amultitudine
ĩpetrare posse ꝙ admilitum salutem ꝑtineat ip̃
uõ nihil nocitũ iri inq eam rem sesuaq fidem
ĩ terponere. Ille cum cotta saucio comunicat siui¬
dicatur pugna ue excedant et cum ambiorigi
una colloquant᷑ spera re abeo desua ac militumsi¬
lute impetrari posse. Cotta se adarmatum hofe
iturum negat atq: in eo peeseuerat. Sabinus qͥ
ĩ presentia tri. militũ circum se habebat et primoꝵ
ordinm centuriones sese qui iubet et cum ꝓpus
ambiorigem accessisset iussit axma abicere impe¬
ratum fecerit facit suisꝙ ut faciant imꝑat. infim
dum deconditionib inter se agunt longiorq consul.¬
to abambiorige insiruitur serͦmo paulatim circũ.¬
uentus interficitur tum uero suo more uistoriam

Expanded text:
suos cohortantem conspexisset, interpretem suum suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
sime obseruato cum quẽpiam cohors exorbe exces-¬
serat atq impetum fecerat hostes uelocissime refu¬
giebant. Intexim eam paretem nudari necesse erat
et alatero aperto tela recipi. Rursus cum in eum
locum unde exant egressi reuerti cȩperant et ab
his qui cesserat et abhis qui proximi steterunt cir-¬
cumueniebant᷑ sin aut locum tenere Uellent. nec
urtuti locus relinquebatur nec obtantam multitu¬
dinem coniecta tela conferti uitare poterant tamen
tot ĩ comodis conflictati multis uulnerib acceptis
resistebant & magna parte diei consumpta cum
aprima luce adhoram optauam pugnaret᷑ nihil qd
ipsis eeͣt indignum cõmittebant. Cum cito baluen¬
tio qui superiore ano pͥmum pilum duxerat uiro
forti & magnȩ auctoritatis utxunq femur tragula
nahititur. Q Lucanius eiusdem ordinis fortis¬
sime pugnans lum circũuento filio subuenit ĩ¬
terficitur.L. cotta legatus omnes cohortes ordin es¬

Expanded text:
sime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excessime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordines
Abbreviated transcription (Latin):
ut a signis discedent queq quisq eoꝵ carissima hrent
ab impedimentis petere atꝙ arripere ꝓperaret clamor
et fletu omnia complentur. At barbaris et consilum
nodefuit. Nam duc eos eorum tota acie protiare uisse¬¬
runt nequis a loco discederet illorum eẽ p̃dam atq illis
reseruari quecũꝗi romani reliquisset. Prom̃de omĩa
uictoria posita sperarent. exant & iurtute et numero ⁊¬
pugnandi pares nostei tam et si aduce et afortuna
deserebantur tam̃ omnem spetiem salutis inuietute
ponebant et quotiens q̃que cohors precurrerat abea
parte magnus nũs hostuim cadebat qua re animadũ¬
sa ambiorix ꝓnũctiari iuxit ut procul tela coniiciat
neu ꝓpius accedant et quam in ꝑtem romani ĩpetum
fecerunt Cedant leuitate armoe et quotidiana ex-¬
citatione nihil his nocere posse xuxsus se ad signa reci¬¬
pientes insequerent᷑ quo precepto abhis diligentis¬

Expanded text:
ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentis
Abbreviated transcription (Latin):
cohortesq disponere. Hȩc tam̃ ip̃a timide atꝙ ut eum
omnia deficere uiderunt ꝙ plerunq his accidere cõ¬
sueuit qui in ip̃o negocio consilium capere coguntur
At cotta qui cogitasset hoc posse initinere accidere atq ob
eam causam profectionis auctor non fuisset nulla inte
comuni saluti de erat et ĩpellandis cohortandisq mi¬
litib ĩpexatoris atq inpugna militis officia p̃stabat
cumq ꝑꝑ longitudinem agminis minus facere onua
perse obire et qͦuid qͦ loco faciendum eẽt prouidere¬
non possent cdixerunt ꝓnuntiari ut impedimenta
relinquerent atq morbem consifteret qđ consilium
et si in eiusmodi casu reprehendendum nõ ẽ tamen
incomode accidit. Nam ꝗs nr̃is militib spes minuit
&e hostes adpugnandum a lacriores efficit ꝙ non sine
summo timore ꝗ desperatione id fastum uidebatur
preterea accidit ꝙ fiexi necesse exat ut uulgo milites

Expanded text:
cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites
Abbreviated transcription (Latin):
prima luce ituros. Consumit iugiliis reliqua pars no¬¬
dis cum sua quisq miles circum spicẽt ꝗd secum
portare posset quid ex in steũto hiberno e⁊ relinquẽ
cogeretur Omnia excogitantur quare nec sine percul
m̾aneant et langore militum e uigiliis ꝑ iculums
augeatur. Prima luce sic excastris proficiscunt᷑ ut
quibus ee̾t ꝑsua sum non abhoste sed homine amicis¬
simo ambiorige consilium datum longissimo aons¬
ne maximis q impedimẽtis incedũt. At hoftes pii¬
tea ꝙͣ ex nocturno fremiti uigiliis deprofestione ton
senserunt collocatis insidiis bipartito insiluis opportu¬
no atq occulto loco amilib passuum circiter duoru
roma not aduentũ expectabant ꝗ scum se maiorpo
agminis ĩmagnam conuallem dimisisset exutraq̃ ptt
eus uallis subito seostenderunt nouissimosq prembt
et. pimos ꝓhiberer ascensu atq iniquissimo nostoꝵ
loco p̃lium cõmittere cȩperunt. Tum demũ ti turius
qui nihil ante preuidisset trepidare ꝗs concursare

Expanded text:
s. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare
Abbreviated transcription (Latin):
patuntur. Sic om̃ibus hostium copiis fusis armis q
exuns se incastra munitionesq suas recipiunt. Quo
prelio facto ꝗł sepius fortunam tentare galba no¬
sebat atq alio sese mhiberna consilio uenisse me¬
minerat aliis occurrisse reb uiderat maxime ⁊¬
frumenti cõmeatus ꝙ in opia permotus. Postero die
omnib eius edificiis incensis inprouinciam reuerti
contendit ac nullo hoste prohibente aut iter demorã¬
te incolumem legionem inatuatos inde allobroges
perduxit ibiq inemauit. His reb gestis cum omĩb
decausis Cȩsar pacatam galliam extimaret suꝑatis
belgis expulsis germanis uictis in alpibus sedimus atꝙ
nes adire tt regiones cognoscere uolebat subitum bel¬
lum ingallia cohortum ẽ. eius belli hec fuit cã .P. cͥas.¬
sus adulescens cum legione septima proximus mari
occeano in andib hiemauerat. hic ꝙ in his locis in opia
frumenti erat prefectos tri.q militum complures

Expanded text:
patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque nes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures
Abbreviated transcription (Latin):
uolusenus tribunus militum uix et consilii magni
et uirtutis adgalbam accuxrunt atq unam esse
spem salutis docent sȩ exuptione facta extremũ
auxilium experirent᷑. Itaq conuocatis centurioni¬
bus celeriter milites certiores facit paulisper inter¬
mutt̾ent prelium ac tm̃ modo tela missa exciperent
seq ex labore reficerent. Post dato signo excastris exũ.¬
perent atq omnem spem salutis inuirtute pone̾nt.
qd ussi sunt faciunt ac subito omnib portis erup.¬
tione facta neq cognoscendi quid fieret neq sui col-¬
ligendi hostib facultatem relinquunt. Itaq comũ¬
ta̾ta fortuna eos qui inspem potiendoꝵ castrorum
uenerant undiq ciecum uentos interficiunt exho¬¬
minum milibus amplius triginta quem nũm bar¬
barorum ad castra uenisse constabat plus tertia
parte interfecta reliquos pertexritos infugamcon¬
ueiunt ac ne in locis quidem supeciorib cõnũstert

Expanded text:
Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere
Abbreviated transcription (Latin):
inuallum coniicere. Nostei primo integris uiribus
fortiter cepugnare neq ullum frustea telum ex loco
superiore mittere ut queq pars castroe nudata
defensorib premi uidebatur eo occurrẽ et auxiliũ
ferre. Sed hoc superari ꝙ diũturnitate pugne hostes
defensi prelio exedebant. Alii integris uirib succe¬
bant quarum rerum a nostris ꝑꝑ paucitatem fieri
nihil poterat ac non no modo defesso expugna ex¬
cedendi sed ne saucio quidem eũs loci ubi constite¬
rãt relinquendi ac sui recipiendi facultas dabat᷑.
Cumiam amplius horis sex continenter pugnaret᷑
ac non solum uixes sed etiam tela nostris defic̾ent
aihostes acxius instaxent langiuidioribq nostris
uallum scindere et fossas complere cepissent resꝙ
eẽt iam ad extremum ꝑdusta casum .P. sextiũs bacũ.¬
lus primi pili centurio quem neruico prelio com.¬
plurib confestum uulnerib diximus et item Q

Expanded text:
in vallum coicere. Nostri primo integris viribus in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C.
Abbreviated transcription (Latin):
ste neq defeumento reliquoq cõmeatu satis eẽt prouisũ
prodeditione facta obsidibq acceptis nihil debello ti¬
mendum existimauerat consilio celeriter conuocato sen¬
tentias exquirere cepit. Quo inconsilio cum tantum
repentini periculi propt̾ oppinionem accidisset ac iam
omnia fere superiora loca multitudine armatoe com¬
pleta conspicerent᷑ neq subsidio uenire neq comme¬
atus supportari interclusis itinerib possent prope iam
desperata salute non nulle huiusmodi snĩe licebantur
ut inpedimentis relictis exuptione facta hisdem itine-¬
rib quib eo peruenissent ad salutem contenderent.
Maiori tñ parti placuit hoc reseruato ad extremum consi¬
lio infim rei euentum experiri et castra defendere. bre¬
ui spatio interiecto uix ut his reb quas constituisset col-¬
locandis atq administrandis tempus daretur hostes ex
omnib partib signo clato decuerere lapides telaqx

Expanded text:
tae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum tae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque
Abbreviated transcription (Latin):
per erploratores certior factus t̃ exea parte uici quam
oallis concesserat omnes noctu discessisse. Montesꝙ qui
unpenderent a maxima multitudine sed unoꝵ et uera¬
ororum teneri id aliquib decausis acciderat ut subito
gaui belli renouandi legionisꝙ opprimende consilium
caperent prnnum ꝙ legionem neq tam plenissimam de-¬
trastis cohortib cduab et complurib sigillatim qui cõ mea-¬
tus petendi causa missi erant absentib ꝑꝑ paucitatem
exmontib inuallem decurrerent et tela coniicerent. nͨ
primum quidem posse impetum suum sustinere extima¬
bant. Accedebat ꝙ suos ase liberos abstractos obsidum
nomine dolebant et romanos non solum itineris cã
sed etiam perpetue possessionis culmina apium occu-¬
pare conari et ea loca finitime prouinciȩ adingere sibi
persuasum habebant. Nis nuntiis acceptis galba cum
neq opus hibernorum munitionesq plene eẽnt perfe.¬

Expanded text:
per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam allis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absentibus propter paucitatem ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfec
Abbreviated transcription (Latin):
Pobrogum et lacu lemanno et flumi¬
ne tholano ad sumas alpes ꝑtinent.
ausa mictendi fuit ꝙ iter pexalpes quo magno cum pe¬
riculo magnisq comportoriis mercatores ixe consuerãt
patifieri uolebat. Hunc premisit si opus eͣe arbitearet᷑
ut inhis locis legionem hiemanda causa collocaret: Qal¬
ba secundis aliqͦuos preliis factis castellisq compluribis
coram xpugatis mnisli adeum undiq legatis obsidib¬
q datis et pace facta constituit cohortes luas mantuati.¬
b collocare et ip̃e cum reliquis: legionis eius cohortibus:
inuico ⁊eragroe qui appellatur octodorus hiemare
qui uicus positus inualle non magna adiesta planitu
autislimis montibus undiq contin̾etur. Cum hic indu¬
ahparte Numine diuideretur alt̾am partem eius ui¬
ei paulis adhiemandum concessit altam uacuam:
abiilis relistam cohortibus attribuit. eum locunu
ualo fossaq muniuit. cum dies hibernor compluts
tansirent frumentumq eo comportari uississet subito

Expanded text:
lobrogum et lacu Lemanno et flumilobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito
Abbreviated transcription (Latin):
pugnari debuit cum inuna uirtute omĩs spes salutis¬
consisteres. Occisisq hominum milibus quatuor¬
reliqui reliqui inoppidum reiesti sunt. postridie
euis diei refractis portis cum iam defenderet captũ¬
oppidum nemo atꝙ intromissis militib nr̃is sectionẽ
eius oppidi uniuexsam çesar uendidit. Abhis ꝗ
emerant capitum ad eum nũs relatus ẽ nulium ꝗͥn¬
sunt maritimȩ ciuitates. Occeanumq attingunt
gallia pacata tanta huius belli ab arbaro oppinio ꝑlata
ẽ uti abhis nationib quȩ transrhenum ĩ colexent:¬
micterentur legati ad cȩsarem qui se obsides datu¬
ros imperata facturos pollicerentur. Quas legioes
estate adse reuerti uissit. ipẽ insarme̾tes. Andes Tur¬
ronesq quȩ ciuitates propinq his locis erant ubi bel¬
Iune gesseret legionibus inhiberna deducetis mitaliã
profestus t̃ obeasq res ex litteris cȩsaris dies quinde
gos sedunosq misit qui afinibus a¬¬

Expanded text:
pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti ab iis nationibus quae trans Rhenum incolerent legatiras, imperata facturas pollicerentur. Quas legationestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum ros Sedunosque misit, qui a finibus Al
Abbreviated transcription (Latin):
muro infossam quȩ erat ante oppidum iacta sic
ut ꝓpe sũmam muri aggerisꝙ altitudinem acerui
armor adequarent et tñcirciter parte tertia ut
postea perspestum celata atꝙ inoppido retenta
portis patefactis eo die pace sunt usi: sub uesper cȩsar
portas claudi militesꝙ exoppido uissit ne quem no¬
Eu oppidani amilitib iniuriam acciperent. Illi at
tus seruaturos erediderant partim cum his qu̾ȩ
renuerant et celauerant armis partim scutisy
excortice factis aut uimnib intestis que subito
ut temporis exiguitas postulabat pellibus ĩduxe¬
rant tertia uigilia qua minime arduus adnr̃as
munitiones asscensus uidebatur omnib copiis re-¬
pente exoppido exuptionem fecerunt celeriter ut
ante. cȩsar imperarat ignib significatione facta ex
prox imis castellis eo concursum ẽ pugnatum ꝙ abho¬
stibus ita acriter ẽ ut auiris fortib inextrema spe

Expanded text:
muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi anttius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe
Abbreviated transcription (Latin):
bellum gerere qui tante altitudinis machinationes
gnare possent se suaꝙ omnia eorx pot̾ati permittere
dixerunt Unum petere ac deprecari si forte prosua
clementia ac mansuetudine quam ip̃i abaliis au.¬
dissent statuisset ad uaticos ee seruandos nese ar¬
mis despoliaret sibi omnes fere finitimos et̾ inimi¬
cos ac suȩ iurtuti iniudere aquib sedefendere tradi¬
tis armis non possent sibi prestare simeum casun
percruciatum interfici inter quos dominari consue¬
uerunt. Ad hec cȩsar respondit se mag̃ consuetudiẽ
sua q̃ merito eorum ciuitatem conseruatuꝵ sipͥus
ꝗͣ murum aries attigisset sededidissent. Sed de¬
ditionis nullam ẽe conditionem nisi armis tradi¬
tis. Sed id qđ ĩ neruios fecisset facturum finitimis¬
ꝙ imperaturum ne ꝗͣ dedititiis ppli. Ro t̃iuiriam
inferrent. Renunnata ad suos que ĩperaxentur
facere sedixerunt armoꝵ magna multitudine de

Expanded text:
bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes nt, se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam dediticiis populi Romani iniuriam inferrent. Re renuntiata ad suos illi se quae imperarentur facere dixerunt. Armorum magna multitudine de
Abbreviated transcription (Latin):
illatum defenderet alias consensu eorum omniũ pace
facta hunc sibi domicilio locum delegerunt. ac primo
aduentu exercitus nr̃i crebras exoppido excursiones
faciebant paruulisq preliis cum nr̃is contemnebat.
Postea uallo pedum duodecim incircuitum ꝗndecim
milium crebris castellis circũ muniti oppido sese con¬
tinebãt ubi uineis actis agere extracto turrim ꝓcul
constitui uiderunt pͥmumꝰ irridere exmuro atꝙ inere¬
pitare uocib qd tanta machinatio atanto spatio insteu¬
eretur quib nam manib aut quib uirib p̃seetim
homines tantulȩ stature nam plerũq omnib gallis
premagnitudine corporum suorum breuitas nostra
contemptui ẽ tantihoneris turrim ĩmuros sese colloca¬
re confiderent. Ubi uo moueri et appropinquari me¬
nib uiderunt noua atq inusitata spe com̃oti. lega¬
tos adcesarem depace iniserunt: qui ad hunc modum
locuti non se extimare romanos sine ope diuina

Expanded text:
inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina
Abbreviated transcription (Latin):
nus imꝑauit ut abiniuria et maleficio se suosq prohi¬
berent. Aduatici dequib supra scripsimus cum omĩb
copiis auxilii uenirent hac pugna nuntiata exitinere
domum reuerterut cunctis oppidis castellisq destitu¬
tis sua omnia ĩ unum oppidum egregie nã munitum
contulerunt quid cum exomnib inciecuitu partib
altissimas rupes despectusꝙ hr̃et Una exparete leniter
accliuis aditus in latitudine non ampliũs ducento ꝵ¬
pedum relinquebatur quem locum duplici altissimo
muro munierant tum magni ponderis saxa et pre¬
acutas trabes ĩmuxo collocabant. ip̃i erant excimbeis
theutonisq prognati qui cum ter per prouinciam nr̃am
atq italiam facerent his impedimentis que secum age̾
ac portare non poterant circa flumeni thenum deposi¬
tis custodiȩ a exsius ac presidio ac sex milia hominum
una reliquerunt hi post eorum obitum multos años
afinitimis exagitati cumalias bellum infeeret: alias

Expanded text:
mis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias