comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pͥetitio. ⁊̃ silius patͦm ñ sit ut euenit. in fr̃ĩb¬
eiꝰ cui assignatus ẽ lib̃tus. aut nepote alt̃ius
patͦni. extante alt̾uis patroni filio.
De borus liber torrm

Expanded text:
petitio, etiamsi ius patroni non sit: ut euenit in fratridsignatus est libertus, aut nepote alterius patroni extante alterius patroni filio. DE BONIS LIBERTORUM
Abbreviated transcription (Latin):
an postea ei satis facto seruus ꝯsticutione
uti possit. ⁊ puto posse. cliñ ⁊ si ei nũmos
progauit emptor ei cũ parau̾it potit
ad lib̾tatẽ ꝑuenire. Siue aũt expͥmat᷑
in ꝯtractu ułut in emptione. ħ ut ma¬
numittat᷑. siue ñ expͥmatur. ũnus ẽ lib̃¬
tatẽ compet̾e. Gͦ ⁊ si forte quis sic comꝑa¬
uit suis nuiminis ne eũ manu mittat. be¬
nigna ẽ opinio dicentiũ hunc adlib̾tatẽ
ꝑuenire. Cũ ienĩ nom̃ emptionis imagi¬
naruis iste emptor accomodet. I p̃terea
nicħ ei absit. Nicħ aũt int̾ est aquo quis
suis nũmis ematur afisco ł cuutate uł
apͥuato cuiꝰq sit sexus is qui emit. s ⁊ si
minor sit .xx. annus qui uendidit inter¬
uemet ꝯstitutio. nec cõꝑantis ꝗd etas spe¬
ceaitur. Nam ⁊ si pupillis emat ȩquũ est
eũ fidem implere. cũ sine dãno eiꝰ ħ sit

Expanded text:
an postea ei satisfacto seruus constitutione an postea ei satisfacto seruus constitutione uti possit: et puto posse.Proinde et si ei nummos prorogauit emptor, cum ei pariauerit, poterit ad libertatem peruenire.Siue autem exprimetur in contractu uelut in emptione hoc 'ut manumittatur' siue non exprimatur, uerius est libertatem competere.Ergo et si forte quis sic comparauerit suis nummis, ne eum manumittat, benigna est opinio dicentium hunc ad libertatem peruenire, cum et nomen emptionis imaginarius iste emptor accommodet et praeterea nihil ei absit.Nihil autem interest, a quo quis suis nummis ematur, a fisco uel ciuitate uel a priuato, cuiusque sit sexus is qui emit. sed et si minor sit uiginti annis qui uendidit, interueniet constitutio. nec comparantis quidem aetas spectatur: nam et si pupillus emat, aequum est eum fidem implere, cum sine damno
Abbreviated transcription (Latin):
ineam ꝯditionem redigit᷑. ut lib̾tatẽ adipis¬
catur. Et pͥmo qͥdem innnicis suis ñ ꝓpͥe
uidr̃ emptus dici cũ suos nummos .ẜ ui
hab̾e ñ possit. uerũ conuientib ocłis cre¬
dendũ est suis nuimis eũ redẽptum cũ
non numinis eus qui eũ redemit com¬
paratur. ꝓm̃ siue ex peculio qđ aduendi¬
torẽ ꝑtinet. siue ex aduenticio lucro. siue
ũ amici bñficio uł lib̾tate uł progante eo
uł ꝑmittente uł se delegante. uł in se reci¬
piente debitũ redemptiis sit oredendũ est
sis numinis eũ redẽptum. Satis ẽ enĩ
qdͥ his ꝗ emptionis suũ nom̃ accõmoda¬
u̾it nicħ de suo impendit. ¶Si ab ignoto
emptus sit. postea aũt p̃cium siuim obtu¬
dat. dicendũ erit non eẽ audiendũ. Ab
fieret emptio ⁊ ꝑ
fidem coͣctus int̃
emptorẽ .i. ẜuũ agatur¬
non ħ ab imcio eẽt
actũ. ut suis
nummis redim̾etur. siueh
acto nũmos ẜuis ñ dedit cessabit libtas.¬
emptor festinauit ⁊ p̃cium num̾auit.

Expanded text:
in eam condicionem redigitur, ut libertatem adipiscatur.Et primo quidem nummis suis non proprie uidetur emptus dici, cum suos nummos seruus habere non possit: uerum coniuentibus oculis credendum est suis nummis eum redemptum, cum non nummis eius, qui eum redemit, comparatur. proinde siue ex peculio, quod ad uenditorem pertinet, siue ex aduenticio lucro, siue etiam amici beneficio uel liberalitate uel prorogante eo uel repromittente uel se delegante uel in se recipiente debitum redemptus sit, credendum est suis nummis eum redemptum: satis est enim, quod is, qui emptioni suum nomen accommodauerit, nihil de suo inpendit.Si ab ignoto emptus sit, postea autem pretium suum optulerit, dicendum erit non esse audiendum: ab fieret emptio et per fidem contractus inter emptorem et seruum agaturnon hoc ab initio esset actum, ut suis nummis redimeretur, siue hoc acto nummos seruus non dedit, cessabit libertas.emptor festinauit et pretium numerauit,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̃. Quia inamministratione pat̾¬
monis manumissio ñ est. Si aũt ex fidĩ¬
cõmissi cã d̃eret lib̾tatẽ furiosus dubi¬
tationis tollende cã ab agnato traden¬
dũ seruum. ut ab eo cui traditus eẽt
manumittatur octauenus ait¬

Expanded text:
quia in administratione patrimonii manumissio non est. si autem ex fideicommissi causa deberet libertatem furiosus, dubitationis tollendae causa ab adgnato tradendum seruum, ut ab eo cui traditus esset manumittatur, Octauenus ait
Abbreviated transcription (Latin):
status q̃stionem faciebat. placuute non
ẽẽ uiri fiscalt locũ. quo om̃ia bona de¬
bitoꝵ uire pignoris ten̾entur. quia ea
lege empta ẽ siñ manumitt̾etur ex con¬
stitutione diui marci ad lib̾tatẽ ꝑuenure.¬
tione legatus ẽ interim heres manum
penã intulit intͣ .x. annos manumitti. ĩ

Expanded text:
status quaestionem faciebat. placuit non esse iuri fiscali locum, quo omnia bona debitorum iure pignoris tenerentur, quia ea lege empta est, et, si non manumitteretur, ex constitutione diui Marci ad libertatem peruecione legatus est, interim heres manumipoenam intulit, intra decem annos manumitti. in
Abbreviated transcription (Latin):
manumitt̾etur. Sius aut̃ nũmis redẽp̃¬
tus. isi cotũ p̃cium non num̾auit ex
oꝑis tam̃ ip̃ius accessi̾t aliquid ut re¬
pleri p̃cium possit. uł si quid suo m̾ito
acꝗsierit dicendũ est lib̾tatẽ compet̾e.¬
Id si partẽ suis nũmis redim̾et. cũpa¬
rte serui hab̾et ad ꝯstitutionẽ ñ ꝑtineb̾.
Non mag̃ quã ꝗ cum ꝓpͥetatem habet
usũ fructũ redemisset. ł qui cũ fructua¬
rius eẽt ꝓp̾etatẽ redemit in ea ꝯditione
ẽ ut ad ꝯstitutionẽ ꝑtinet. s ⁊ si duo ser
dũ ei̾t ꝯstitutionẽ cessare. nͥ forte is qui
ꝓpͥis nũmis redemit manumitt̾e fu̾t
paratus. s ⁊ si partẽ quis redemit par̾
alt̾a ex cã lucratiua accessĩt dicendũ
erit ꝯstitutionẽ locum hab̾e.¬
siuis nĩmis emptũ pot̾ ꝯsistere cum dño
suo ciius in fidem ꝯfugit ⁊ q̃ri qd ab eo
impleu̾it in opus metalli detur. nͥ forte
dñs redli eũ sibi malu̾it utiq ñ maiorẽ

Expanded text:
teretur.Suis autem nummis redemptus etsi totum pretium non numerauit, ex operis tamen ipsius accesserit aliquid, ut repleri pretium possit, uel si quid suo merito adquisierit, dicendum est libertatem competere.Quod si partem suis nummis redimeret, cum partem serui haberet, ad constitutionon magis quam qui, cum proprietatem haberet, usum fructum redemit.Sed qui, cum fructuarius esset, proprietatem redemit, in ea condicione est, ut ad constitutionem pertineret.Sed et si duo serudum erit constitutionem cessare: nisi forte is qui propriis nummis redemit manumittere fuerit paratus.Sed et si partem quis redemit, pars altera ex causa lucratiua accesserit, dicendum erit suis nummis emptum, potest consistere cum domino suo, cuius in fidem confugit, et queri, quod ab eo inpleuerit, in opus metalli detur, nisi forte dominus reddi eum sibi maluerit, utique non maiorem
Abbreviated transcription (Latin):
tere ñ possunt. quia ⁊ ip̃i sermi sunt. s
noc rei capitaliũ cͥminum manumitt̾e
seruos suos possut. Ut ⁊ senatus
censuit. diius quoq pius calphurmo
rescͥpsit lib̃tates ab eo qui iam lege cor¬
nelia dãnatus ẽẽt. ułcũ fut᷑um ꝓspic̾et
ut dãnaretur seruidatas non cõpet̾e.¬
s ne ꝗdem illos ad iuistã lib̾tatẽ ꝑueni¬
re. diuus adrianus resc̾psit: qi iõ ma¬
eruus hac
lege uenditus ne manumiitat᷑ uł testa¬
m̃to ꝓhibitus manumiti uł a p̃fecto ł
ap̃side ꝓhibitus ob aliqd delictũ manu¬
mitti ad lib̾tatẽ ꝑduci non pot̃. idem
imꝑialium sent̃ntiaꝵ in cognitionib

Expanded text:
tere non possunt, quia et ipsi serui sunt.Sed tere non possunt, quia et ipsi serui sunt.Sed nec rei capitalium criminum manumittere seruos suos possunt, ut et senatus censuit.Diuus quoque Pius Calpurnio rescripsit libertates ab eo, qui iam lege Cornelia damnatus esset uel, cum futurum prospiceret ut damnaretur, seruis datas non competere.Sed ne quidem illos ad iustam libertatem peruenire diuus Hadrianus rescripsit, qui ideo maeruus hac lege uenditus, ne manumittatur, uel testamento prohibitus manumitti, uel a praefecto uel a praeside prohibitus ob aliquod delictum manumitti ad libertatem perduci non potest. 10 Idem imperialium sententiarum in cognitionibus
Abbreviated transcription (Latin):
eruus pecumã ob lib̾tatt̃ pa¬
ctus erat ⁊ eã dño dedat. dñs pͥusqͣm
eũ manumitt̾et mortuus erat testam̃toq
libm eẽ uisserat. ⁊ ei peculiũ suũ legaue¬
rat ꝯsulebat pecuniã qͣm dño dedisset
oblib̾tatẽ an eã sibi hr̃des patroni redde
nem habuisset stati desiisse eiꝰ peculiz
eẽ. S si intẽa dũ eum manumitt̾e accep¬
tum seruo reculisset. uidi peculii fuisse
⁊ debe hr̃des eã pecuniã manumisso redłe.
Uo filii familias peculiares
seruos seꝑatim ut̃q habebant ex his alt̃
seruulũ suũ peculiarẽ uiuo patre ma¬
numisit. pat̃ uiriq testam̃to peculiũ
p̾legan̾at. Querebatur seruus iste u¬
trũ amboꝵ an eiꝰ a quo manumissus e̾ãt
qͣm filius eũ kb̃um ẽẽ iussisset. unius eẽ
lib̾tum. Iõ qͥ eum quoq in peculio le¬
gasse uidetur. S si postea testam̃tũ
pat̃ fecisset: ñ uid̃i eã m̃tem eiꝰ fuiᷤ¬
se ut eũ qui manumissus eẽt legaret.

Expanded text:
eruus pecuniam ob libertatem pactus erat et eam domino dederat: dominus prius quam eum manumitteret, mortuus erat testamentoque liberum esse iusserat et ei peculium suum legauerat. consulebat, quam pecuniam domino dedisset ob libertatem, an eam sibi heredes patroni reddere ionem habuisset, statim desisse eius peculii esse: sed si interea, dum eum manumitteret, acceptum servo rettulisset, videri peculii fuisse et debere heredes eam pecuniam manumisso redderetimo digestorum Duo filii familias peculiares servos separatim uterque habebant: ex his alter servulum suum peculiarem vivo patre manumisit: pater utrique testamento peculium praelegaverat. quaerebatur, servus iste utrum amborum, an eius a quo manumissus erat quam filius eum liberum esse iussisset, unius esse libertum, ideo quod eum quoque in peculio legasse uideretur: sed si postea testamentum pater fecisset, non uideri eam mentem eius fuisse, ut eum, qui manumissus esset, legaret
Abbreviated transcription (Latin):
fidĩcõmissũ qd mexteꝵ collatũ ẽ oneratum
intelligi. petiturꝰ deinceps cetĩs ex pͥmo testa¬
m̃to fidĩ cõmissũ. post mortẽ uidelicet eiꝰ
qui pͥmo electus ẽ. ⁊ iõ si electio uno fidei¬
comissũ mexc̃ũ non conferat᷑ ñ alias ei qui
electus ẽ sidĩ cõmissũ pr̃andũ erit ꝗͣ inter¬
positis cautionib fundũ cõmonetur. si ñ
infamuilia cũ effectu relinqueret᷑. restitur rogo
fundũ cum morieris restituas. ex lib̾is cui uo¬
les. qđ ad u̾ba atimnet ipsius erit electio. nec pe¬
tere quisꝗͣ potũit quãduui p̃ferri alius potest
defuncto eo pͥus quẽ eligat petẽt om̃s. Itaq

Expanded text:
fideicommissum, quod in exterum collatum est, oneratum fideicommissum, quod in exterum collatum est, oneratum intellegi, petituris deinceps ceteris ex primo testamento fideicommissum post mortem videlicet eius qui primo electus est. Et ideo si electo uno fideicommissum in exterum non conferatur, non alias ei qui electus est fideicommissum praestandum erit, quam interpositis cautionibus: "fundum, cum morietur, si non in familia cum effectu relinqueretur, restitui". "Rogo, fundum cum morieris restituas ex libertis cui uoles.' quod ad uerba attinet, ipsius erit electio nec petere quisquam poterit, quamdiu praeferri alius potest: defuncto eo prius quam eligat petent omnes. itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ratio cetos admittit. ead tacitã induc̃ cõpen¬
sationẽ. Siduos de familia ñ equis porciõib
hr̃des scͥpsĩt. ⁊ partẽ forte qͣrtam ex tõ eiꝰdem
fundi legauit. ꝓ his quid̃ porcioĩb quas uire
hr̃ditario retinent. fidĩ cõmissũ non petet᷑. nõ
mag̃ ꝗͣ si alt̃i fundũ p̃legasset. ꝓ alt̾a uͦ parte
que in exteꝵ collata ẽ iurilẽ qui sunt de fa¬
nulia petant ad missa ꝑꝑ hr̃des uiriliũ porcio¬
ne pensatione. s ⁊ si fundũ hr̃s uni ex fami¬
lia reliquerit. eiꝰq fidĩ cõmiserit. ut eũ ex t̃o
restituat. quesitũ est an hoc fidĩ cõmissũ pet
possit ab exc̃o. dixi ita demũ peti posse. Si
S si ꝗdem ille pͥor testator ita fidĩ cõmissũ
reliquisset. rogo fundũ qͣuoles. aut quibus
uoles ex familia relinqͣs. rem in expedito fore.
Quod si talia u̾ba fuissent. peto ne fundus¬
de familia exeat. hr̃dis hr̃dem. ꝑꝑ sequens

Expanded text:
ratio ceteros admittit, eadem tacitam inducit penratio ceteros admittit, eadem tacitam inducit pensationem. Si duos de familia non aequis portionibus heredes scribserit et partem forte quartam extero eiusdem fundi legaverit, pro his quidem portionibus, quas iure hereditario retinent, fideicommissum non petetur, non magis quam si alteri fundum praelegasset: pro altera vero parte, quae in exterum collata est, uirilem qui sunt de familia petent admissa propter heredes uirilium portionum pensatione. Sed et si fundum heres uni ex familia reliquerit eiusque fidei commisserit, ut eum extero restituat, quaesitum possit. dixi ita demum peti posse, si sed si quidem ille prior testator ita fideicommissum reliquisset: 'rogo fundum cui uoles aut quibus uoles ex familia relinquas', rem in expedito fore: quod si talia uerba fuissent: 'peto nde familia exeat", heredis heredem propter sequens
Abbreviated transcription (Latin):
legat. q postea quẽ electus ẽ ex alio testam̃to
petere potest. Utrũ gͦ non constitit q̃ datur q̃i
creditori relictũ.an qͣdiu pot̾ mutari uoluntas
ñ recte creditori cõꝑabitur. siue tam̃ dui i elec¬
tio fuisse uidet᷑ creditor siue mutet᷑ ex neutro te¬
stam̃to peticio competit. Si de falcidia que¬
rat᷑. ꝑm̃ omia seruabunt᷑. ac si noĩatim ei ꝗ p̾ea
electus ẽ pͥmo testam̃to fidĩ cõmissũ relictũ fuis¬
set. Non enĩ facultas necessarie electionis ꝓpͥae
forte tres ex famila eẽnt eiꝰ ꝗ sidĩ cõmissũ reliꝗt.
eod̃ uł dispari gradui. satis erit ii reliquisse.
Nam pꝰꝗͣ paratũ est uoluntati: cẽti conditione
deficiunt. S si uno ex familia hr̃de instituto.
est. ꝑrñ fidĩ cõmissũ exillo testam̃to pecet᷑. ac si
nemo de familia hỹdis hr̃s extitisset. Ueꝵ his
qui hr̃s scͥptus ẽ ratione doli exceptionis cet̃
fidĩ cõmissũ petñtib facẽ partẽ intellig̾. Nãq

Expanded text:
at quod posteaquam electus est, ex alio testamento petere potest. utrum ergo non constitit quod datur, quasi creditori relictum, an, quamdiu potest mutari uoluntas, non recte creditori comparabitur? siue tamen durat electio, fuisse uidetur creditor, siue mutetur, ex neutro testamento petitio competit. Si ‹de› Falcidia quaeratur, perinde omnia seruabuntur ac si nominatim ei, qui postea electus est, primo testamento fideicommissum relictum fuisset: non enim facultas necessariae electionis proprforte tres ex familia essent eius, qui fideicommissum reliquit, eodem uel dispari gradu, satis erit uni relnam postquam paritum est voluntati, ceteri condicione deficiunt. Sed si uno ex familia herede instituto e fideicommissum ex illo testamento petetur, ac si nemo de familia heredi heres exstitisset. verum is, qui heres scriptus est, ratione doli exceptionis ceteris fideicommissum petentibus facere partem intellegitur: nam quae
Abbreviated transcription (Latin):
ui mutianã cautionẽ alicuiꝰ ñ faciendi cau¬
sa int̃posuit. si postea fec̃it: fructus qͦ legatorũ
quos pͥncipio ꝓmitti necesse ẽ restituere debet.
ariis acc̃onib legatoꝵ simul legatariꝰ uti ñ
potest. quia legatũ datũ in partes diuidi ñ potest.
Non nea m̃te datũ ẽ legatariis plurib acc̃onib
uti. s ut lacior eis agendi facultas sit. ex una
int̃im que fũat electa. legatũ petẽ.
epetendoꝵ legatoꝵ facultas ex eo testam̃¬
to solutoꝵ danda ẽ. qđ irritũ eẽ post defuncti
memoriã dãpnatã apparunt. mͦ suã legatis solui¬
tis crim̃ ꝑ duellionis illatum est.

Expanded text:
Qui Mucianam cautionem alicuius non faciendi cauQui Mucianam cautionem alicuius non faciendi causa interposuit, si postea fecerit, fructus quoque legatorum quos principio promitti necesse est restituere debet. Variis actionibus legatorum simul legatarius uti non potest, quia legatum datum in partes dividi non potest: non enim ea mente datum est legatariis pluribus actionibus uti, sed ut laxior eis agendi facultas sit, ex una, interim quae fuerat electa, legatum petere. Repetendorum legatorum facultas ex eo testamento solutorum danda est, quod irritum esse post defuncti memoriam damnatam apparuit, modo si iam legatis solutis crimen perduellionis illatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
uire nouationis ꝗͣ legatariꝰ idemq testator
antefecĩt. legatũ ex testam̃to ñ debeat᷑. Placuit
falsam demonstrationẽ legatario ñ obeẽ. nec
in cotũ falsũ iudi qd u̾itatis pͥmordio adiuuaret᷑.
Seruus pure manumissus cui libtas ꝑpꝑimpe¬
dim̃tum uiris postaditam hr̃ditatẽ ñ cõpetit.
qd status eius extͥnsecius suspendit. forte pꝑ adul¬
teri q̃stionẽ ex eod testam̃to neq legato neq fi¬
at̃ cũ filia ꝓsemisse hr̃de instilit̃ cedit.¬
ta. si testam̃to locutus fuerat. peto cũ morieris lic
alios quoq filios susceꝑis. semꝓnio nepoti mec
plus tribuas in honorẽ nominis mei necesfitis
quidẽ restituendi nepotib uiriles partes p̃ce-¬
de uidebat᷑. s modande porcionis. ꝗͣ maiorem
inumus nepotis ꝑsonã constrri uoluit. arbitũ
filice dat᷑. Pon iure tutori dato mat̾ legaũĩt. si
consentiat ut decreto p̃toris confirmet: i p̃tor ñ
idoneũ existimet acc̃o legati ñ denegabitur.

Expanded text:
ure novationis, quam legatarius idemque testator ante fecerat, legatum ex testamento non debeatur, placuit falsam demonstrationem legatario non obesse, nec in totum falsum videri, quod veritatis primordio adiuvaretur. Servus pure manumissus, cui libertas propter impedimentum iuris post aditam hereditatem non competit, od status eius extrinsecus suspenditur forte propter adulterii quaestionem, ex eodem testamento neque legata neque fiater cum filia pro semisse herede instituta sic testamento locutus fuerat: "peto, cum morieris, licet alios quoque filios susceperis, Sempronio nepoti meo plus tribuas in honorem nominis mei". necessitas quidem restituendi nepotibus viriles partes praecedere videbatur, sed moderandae portionis, quam maiorem in unius nepotis personam conferri voluit, arbitrium filiae datum. Non iure tutori dato mater legavit: si consentiat, ut decreto praetoris confirmetur, et praetor non idoneum existimet, actio legati non denegabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sis centũ aureis. fidi cõmissũ uale placuit. idq
rescͥptum ẽ. Quid gͦ si cũ hr̃dem ex parte insti¬
tiisset. ita locutus ẽ .s. peto ut ꝓ parde tua con¬
tentus sit luci tit centũ aureis petẽ. poterunt
cohr̃des partẽ hr̃ditatis retinente. siue p̃cipien¬
te. quo contentũ eẽ uoluit defunctus sine dubi¬
o faciliꝰ ẽ hoc ꝓbare quẽ ꝓbari potuit illud.
cum sibi fidĩ cõmissũ petatur ab his cũ quib
testator non ẽ locutus. Id dicemꝰ: si cũ ex asse
scͥpsisset hr̃dem. eiꝰ gr̃ã qui legitimus hr̃s eẽt
que ad frẽm m̃m̃ uire legitimo rediret. contñ¬
tus sis centũ aureis. Prediũ qđ nomine
familie relinquit᷑. si non uoluntaria factasit.
alienatio. s bona hr̃dis ueniant tãdui ẽp̃tor
retiñe debet. qͣdu debitor habet bonis non
uenditis. post mortẽ eiꝰ non habiturus. qđ ⁊

Expanded text:
ntum aureis". fideicommissum valere placuit idque rescriptum est. quid ergo si, cum heredem ex parte instituisset, ita locutus est: "peto pro parte tua contentus sis, Luci Titi, centum coheredes partem hereditatis, retinente siue praecipiente quo contentum esse uoluit defunctus. sine dubio facilius est hoc probare, quam probari potuit, illud, cum ibi fideicommissum petatur ab his, cum quibus non est testator locutus. idem dicemus, si, cum ex asse scripsisset heredem, eius gratia, qui legitquae ad fratrem meum iure legitimo rediret, contentus sis centum aureis". Praedium, quod nomine familiae relinquitur, si non voluntaria facta sit alienatio, sed bona heredis veneant, tamdiu emptor retinere debet, quamdiu debitor haberet bonis non venditis, post mortem eius non habiturus quod
Abbreviated transcription (Latin):
irili porcione ꝗͣ frĩs hr̃ditas habuit nicħ ampliꝰ
peti posse. Iđ si plus: ĩ fructuũ quos patruus ꝑce¬
rationẽ responsum ẽ. non secus ꝗͣ si centũmilib
legatis roget᷑ post tp̃s maiorẽ qͣntitatẽ restituere.
Cum aũt rogatus ꝗcꝗ ex hr̃ditate suꝑerit post
mortẽ suã restituere de p̃cio reꝵ uenditarũ aliaᷤᷤ
comꝑat. deminiusse que uendit non uidetur.

Expanded text:
virili portione, quam fratris hereditas habuit, nihil amplius virili portione, quam fratris hereditas habuit, nihil amplius peti posse, quod si plus, etiam fructuum, quos patruus percerationem responsum est, non secus quam si centum milibus legatis rogetur post tempus maiorem quantitatem restituere. Cum autem rogatus, quidquid ex hereditate supererit, post mortem suam restituere de pretio rerum venditarum alias com
Abbreviated transcription (Latin):
ł .xx.Imꝑator antoninus rescͥpsit legatarium
si nicħ ex legato accepit eici debet fidĩ cõmissũ
acc̃onib suis posse cede. nec id cogendũ exolũe.
quid gͦ siñ totũ s partẽ legati relicti restituere.
rogatus abstiñe utrum accõnib sins intotũ coge
solũe q̃ recepit. Ei centũ legatis dupplum
restituere rogatus sit. ad sũmã legati uidebitur
constitisse. Si aut̃ post tp̃s fidĩ cõmissũ relictũ sit
usurarũ dũ taxat additam̃tũ ad mitet᷑. Nec mu¬
tanda sentñtia erit. qd forte legato ꝑcepto magnũ
emolum̃tũ exaliquo negotio consecutus ẽ. aut
pena stipulatiõis ĩminentẽ euasit. ħita: si qͣntitas
cũ qͣntitate od̃ferat᷑: enĩuͦ si peciũa accepta rogatus¬
rem ꝓpͥam quãꝗͣ maioris p̃ci restituere. ñ ẽ audien¬
ex parte hr̃de instituto patruũ eiꝰ cohr̃dem ei de¬
disset. ⁊ amb̃o petissent. uit filiũ suũ ꝓuirili porcio¬
ne filus suis cohr̃dem facẽt. Si quid̃ minus ẽe us

Expanded text:
 Imperator Antoninus rescripsit legatarium, si nihil ex legato accepit, ei cui debet fideicommissum actionibus suis posse cedere nec id cogendum solvere. quid ergo si non totum, sed partem legati relicti restituere rogatus abstineat eo? utrum actionibus suis in totum cogetsolvere, quam recepit. Si centum legatis duplum restituere rogatus sit, ad summam legati videbitur constituisse: si autem post tempus fideicommissum relictum sit, usurarum dumtaxat additamentum admittetur. nec mutanda sententia erit, quod forte legato percepto magnum emolumentum ex aliquo negotio consecutus est aut poenam stipulationis imminentem evasit. haec ita, si quantitas cum quantitate conferat quamquam maioris pretii est, restituere, non est audienex parte herede instituto patruum eius coheredem ei dedisset et ab eo petisset, ut filium suum pro uirili portione filiis suis coheredem faceret: si quidem mi
Abbreviated transcription (Latin):
mutua pr̃abunt᷑ acc̃ones que ei pr̃ari potuerunt.
¶̃s habe fructuario scͥpto fundũ sub conditio¬
ne legouit: uoluntatis ratio ñ patit᷑ ut hr̃s ex cã
fructus emolum̃tũ retineat. diũsum incet̃is p̃dio¬
rum seruitutib quas hr̃s habuit. responsũ ẽ.
qm̃ fructus porcionis instar optinet ¶ Ir̃s m̃s

Expanded text:
mutua praestabuntur actiones, quae praestari potuerunt. mutua praestabuntur actiones, quae praestari potuerunt. Dominus herede fructuario scripto fundum sub condicione legauit. uoluntatis ratio non patitur, ut heres ex causa fructus emolumentum retineat: diuersum in ceteris praediorum seruitutibus, quas heres habuit, responsum est: quoniam fructus portionis instar o
Abbreviated transcription (Latin):
S .ł. CUm filius diũsis tribunalib acc̃onem ĩ¬
officiosi testam̃ti matͥs ꝑtulisset. atq ita uariae
sentñtie uidiciũ extitisset. i hr̃dem qui filium
uicerat. ꝓpartib quas aliis cohr̃dib abstulit filiꝰ
non habituꝵ p̃ceptiones sͥ datas ñ magis quam
cetos legatarios accõnes constitit. s libtates ex
cestam̃to competẽ placiuit. cũ ꝓ parte. filius de
destam̃to matͥs litigasset. qͥ ñerit trahendũ ad
seruitutes que ꝓparte minui ñ possunt. Plane
petet᷑ integra seruitus ab eo ꝗfiliũ uicit. partͥis aũ
estimatio pr̃abit᷑. aut si ꝑatus erit filus p̾cio accep¬
to seruitutẽ p̃be. doli sũmouebit᷑ exceptione lega¬
tariꝰ si ñ offerat᷑ partis estimationẽ exeplo scilicet
legis falcidie.¬
legis falcidie. I ucio sempnio lego om̃em hr̃¬
ditatẽ publii meui. Sempnius eadenũ onera sus¬
cipiet. Que meuiane hr̃ditatis fũit.un diẽ mor-¬
tis eiꝰ qui hr̃s meuis extitit ꝑseuerauer̃. sicut uice

Expanded text:
. Cum filius diuisis tribunalibus actionem inofficiosi testamenti matris pertulisset atque ita uariae sententiae iudicum exstitissent, heredem, qui filium uicerat, pro partibus, quas aliis coheredibus abstulit filius, non habiturum praeceptiones sibi datas, non magis quam ceteros letestamento competere placuit, cum pro parte filius de testamento matris litigasset. quod non erit trahendum ad servitutes, quae pro parte minui non possunt: plane petetur integra servitus ab eo qui filium vicit, partis autem aestimatio praestabitur: aut si paratus erit filius pretio accepto servitutem praebere, doli summovebitur exceptione legatarius, si non offerat partis aestimationem, exemplo scilicet legis Falcidiae. "Lucio Sempronio lego omnem hereditatem Publii Maevii". Sempronius ea demum onera suscipiet, quae Maeuianae hereditatis fuerunt et in diem mortis eius, qui heres Maeuii exstitit, perseuerauerunt, sicut uice
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑatus sit caue se familie domũ restituꝵ qđ si
cautio ñ fuit ab eo qui pͥmo loco admissus ẽ de
exteꝵ qͣndoq ꝑuenĩt fidĩ cõmissi petitio fami¬
lie cõpetit. cautionẽ aut rationẽ dolimali excep¬
tionis puto iuste desidari: quãius nemo alius
ult̾ior exfamilia suꝑsit. Si ꝗdã sint postea-
emancipati tͣctari potest. anhi quoq recte fider¬

Expanded text:
si paratus sit cavere se familiae domum restituturum. quod si si paratus sit cavere se familiae domum restituturum. quod si cautio non fuerit ab eo, qui primo loco admissus est, dexterum quandoque pervenerit, fideicommissi petitio familiae competit. cautionem autem ratione doli mali exceptionis puto iuste desiderari, quamvis nemo alius ulterior ex familia supersit. Si quidam sint postea emancipati, tractari potest, an hi quoque recte fidei
Abbreviated transcription (Latin):
missũ uideat᷑ ab eo dari quẽ is ꝗ dabat cutorẽ
dedat. uł. ĩ tutorẽ fore arbitͣtur. Id incuratore
in pubis. uł mmoris aunis debet ꝓbari. Nec intẽ
tutor recte datus uiuo patre moriat᷑. ułaliquo pͥ¬
uilegio excuset᷑. uł tutor eẽ ñ possit. ꝑꝑ ętatem¬
eiꝰ cui tutor fuerat datus. Quib certe casib fidei¬
cõmissũ non int̾cidit qr pupillo datũ uidet᷑ hac
eadẽq ratione placuit a tutore qui nicħ accepit
fidĩ cõmissũ pupillo relinqui ñ posse. qm̃ ab
pilli iure debeat᷑. Er̃e h
ne domus alienaretur. s ut infamilia relinque¬
ret᷑. si ñ parũit hr̃s uoluntatis: s domũ alie¬
nauit. uł exto hr̃de iustituto decesserit. om̃s fi¬
dĩ cõmissũ petẽt qui infamilia fuer̃. quid gͦ
si ñ sint eiꝰdem gͣdus: ita res tẽꝑari debet. ut
ꝓximus quisq pͥmo loco uideat᷑ inuitatus. nec
tm̃ idõ seq̃ntium causa ꝑꝑ suꝑiores in posteꝵ ledi
debet. S si ita ꝓximus quisq ad nuttendus ẽ¬

Expanded text:
dabat tutorem dederat uel etiam tutorem fore arbitrabatur. idem in curatore impuberis uel minoris annis debet probari. nec interest, tutor recte datus uiuo patre moriatur uel aliquo priuilegio excusetur uel tutor esse non possit propter aetatem, cui tutor fuerat datus: quibus certe casibus fideicommiss‹um› non intercidit, quod a pupillo datum uidetur. hac denique ratione placuit a tutore, qui nihil accepit, fideicommissum pupillo relinqui non posse, quoniam pilli iure debeatur. Fratre herede instituto petit, ne domus alienaretur, sed ut in familia relinqueretur. si non paruerit heres uoluntati, sed domum alienauerit uel extero herede instituto decesserit, omnes fideicommissum petent qui in familia fuerunt. quid ergo si non sint eiusdem gradus? ita res temperari debet, ut proximus quisque primo loco uideatur inuitatus. nec tamen ideo sequentium causa propter superiores in posterum laedi debet, sed ita proximus quisque admittendus e
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑmi mandauit. talẽ scͥpsit. scire te uolo donare
me tͥ aureos octingentos. fidĩ cõmissũ debi sorori
constitit. nec aliud ꝓbandum. incuilibet sup̃ma
uoluntate. Placet enĩ consistere fidĩ cõmissũ. ac
si defunctus cũ eo loquit᷑. quẽ p̃carioremimerat᷑:
ꝓ parte hr̃s institutus cui p̃ceptionis erant relicte.¬

Expanded text:
rtem suam aperiri mandauit, talem scripsit: 'scire te uolo donare me tibi aureos octingentos'. fideicommissum deberi sorori constitit nec aliud probandum in cuiuslibet suprema uoluntate: placet enim consistere fideicommissum et si defunctus cum eo loquatur, quem precario remuneratur. Pro parte h
Abbreviated transcription (Latin):
decipiat patrẽ. qui meliꝰ de matre p̃sũpserat. &
idõ pͥnceps ꝓuidentissimꝰ iuir religiosissimus.
missi petitionẽ ueniant. respondendi ea extra
causam bonoꝵ defuncti cõputari deb̾e ⁊ ꝓpt̃ea
fidĩ cõmissi non contim̾. quia eã habitã eẽt. etiã
alio hr̃de existente. Plane noĩatim maritus
uxoris fidĩ cõmittere potest: ut ⁊ea restituat.

Expanded text:
ddideo princeps providentissimus et iuris religiosissimus missi petitionem veniant. respondi ea extra causam bonorum defuncti computari debere et propterea fideicommisso non contineri, quia ea habitura esset etiam alio herede exsistente. plane nominatim maritus uxoris fidei committere potest, ut et ea restituat.
Abbreviated transcription (Latin):
ate hr̃de instituto. utio leg̾e non ẽ nerati pͥsci
sentñtie. nec constitutioni locus. qͣ cauet᷑. non co¬
gendum pr̃are legatũ hr̃dem. Nam succur¬
sum ẽ hr̃dib ne cogerent᷑ redim̃e eo qđ testa¬
tor suũ existimans reliquit. Sunt ii magis
in legandis suis reb quã in alienis cõꝑandis.
i onerandis hr̃dib faciliores uoluntates: qͥ ui
hac sp̃e non euenit. cũ dñium rei sit apd hr̃dem.
i omissa fidĩ cõmissi ũba sint. icet̾a quȩ le¬
guntꝰ᷑ cũ his que scribi debuer̃ congruant.
recte datũ ⁊ minus scͥptũ. exemplo institutioĩs
legatoꝵ que intelliget᷑. Iuã sentñtiam sequutus¬
optimus quoq imꝑator nr̃ secutus seuerus est.
Item malc̾hus imꝑator scͥpsit. ũba quib cestator
ita cauerat ñdubitare se quec̃q uxor eiꝰ cepisset
libis sius redditurã. ꝓfidĩ cõmisso accipienda.
Quod rescͥptum sũmã ht̃ utilitatẽ. ne scił honor
bñ tnsacti matͥmoni. fides ⁊̃ cõmuniũ lib̾orũ

Expanded text:
non est Neratii Prisci sententiae nec constitutioni locus, qua cauetur non cogendum praestare legatum heredem: nam succursum est heredibus, ne cogerentur redimere, quod testator suum existimans reliquit: sunt enim magis in legandis suis rebus quam in alienis comparandis et onerandis heredibus faciliores uoluntates: quod in hac specie non euenit, cum dominium rei sit apud heredem. Si omissa fideicommissi uerba sint et cetera quae leguntur cum his, quae scribi debuerunt, congruant, recte datum et minus scriptum exemlegatorumque intellegetur: quam sententiam optimus quoque imperator noster SeverItem Marcus imperator rescripsit uerba, quibus testator ita cauerat 'non dubitare se, quodcumque uxor eius cepisset, liberis suis reddituram', pro fideicommisso accipienda. quod rescriptum summam habet utilitatem, ne scilicet honor bene transacti matrimonii, fides etiam communium liberorum
Abbreviated transcription (Latin):
am. Rcũ testam̃ta nulla exigñda satis datioĩs
comemoratio fiat. satis habuisse hr̃des .s. uolũ¬
tatẽ defuncti publio meuio peciũã numm̃are.
⁊ iõ nec traꝰ aluĩnus ł hr̃des eiꝰ aud̃i debet adu̾¬
sus hr̃des patiagñtes. qͥ satis ñ exeger̃. Ex ea¬

Expanded text:
 cum testamento nulla exigendae satisdationis commemoratio fiat, satis habuisse heredes secundum voluntatem defuncti Publio Maevio pecuniam numerare: et ideo nec Titius alumnus vel heredes eius audiri debeant adversus heredes patron
Abbreviated transcription (Latin):
nos impleũit c̃tã pecũiã ei legauit. idq frĩs
eiꝰ fidĩ ꝯmisit aqͦ petut in ħũba a te peto sei.
ut ab annis .xii. ȩtatis ad studia lib̾alia frĩs
tui inferas matͥ eiꝰ annua tot usq annos ad
das donec bona restituas: i ad te redditus p̃di¬
oꝵ illoꝵ ꝑtineant. qͦ ad ꝑueniat fr̃ tiuis ad
hr̃de alio relicto. utrũ oĩs ꝯditio ꝑcipiendire¬
rus eẽt siuuĩet. seiꝰ ad hr̃dẽ eiꝰ tͣnsier̃t. anuͦ id¬

Expanded text:
nos impleuerit, certam pecuniam ei legauit idque fratris eius fidei commisit, a quo petit in haec uerba: 'a te peto, Sei, ut ab annis duodecim aetatis ad studia liberalia fratris tui inferas matri eius annua tot usque ad annosdas, donec bona restituas: et ad te reditus praediorum illorum pertineant, quoad perueniat frater tuus ad herede alio relicto utrum omnis condicio percipiendi rerus esset, si viveret, Seius, ad heredem eius transierint, an
Abbreviated transcription (Latin):
R.ẜ ea que ꝓpoñent᷑ debe. Uciꝰ titiꝰ testõ patrie
sue ciuitati sebastenoꝵ.c. legaũ. uti alt̾nis anniᷤ
ex usuris eiꝰd̃ certamina sub noĩe ip̃ius celebra¬
ciꝑe legatã sͥ pecũiã ciuitas sebastanoꝵ uoluĩt.
nullomͦ hr̃des mõs obligatos ei ẽẽ uolo. s habe

Expanded text:
 ea quae proponerentur debere. Lucius Titius testamento patriae suae ciuitati Sebastenorum centum legauit, uti alternis annis ex usuris eiusdem certamina sub nomine ipsius celebracipere legatam sibi pecuniam civitas Sebastenorum noluerit, nullo modo heredes meos obligatos ei esse volo, sed habe
Abbreviated transcription (Latin):
tatoris parere ꝯpellendã. ac nͥ faciat inhis ꝗdẽ
sũmis q̃ ꝑnum̃ationẽ t nouation ẽ solute sins.
utili repetitione hr̃des adiuuandos. ab his sa¬
ser̃. a pͥstina obligatione ñ ꝓhibñdos quoniinꝰ
debitũ petant. Largiꝰ euripianꝰ. ꝯsuluit
alũno c̃tã peciũiã pat̾nũ testõ legasse. deq ea
re testõ ita cauisse pecũiã quã titio lib̾to ⁊ alĩo
nĩo legaui ẽẽ uolo. penes publiũ mm̃n. ñ usq ad
eo usuras qͣdrantes. qͣntũ aũt in sũptũ ei sta

Expanded text:
tatoris parere compellendam ac, nisi faciat, in his quidem summis, quae per numerationem vel novationem solutae sunt, utili repetitione hserunt a pristina obligatione, non prohibendos, quo minus debitum petant. Largius Eurippianus consuluit alumno certam pecuniam patronum testamento legasse deque ea re testamento ita cauisse: 'pecuniam, quam Titio liberto et alumno meo legaui, esse uolo penes Publium Maeuium usque ad eo usuras quadrantes: quantum a
Abbreviated transcription (Latin):
nis. ł ep̃torib fructꝰ. ex ꝯsuetudine domꝰ mee pr̃an¬
tur: hr̃des p̃dia uendidunt. ex quoꝵ redditu qͥn-¬
cet p̃dia uendita sunt. Alibto eui fundũ
legauãt ferentẽ annua sexaginta ꝑ fidĩ ꝯmis¬
sũ dedat pãphile annua dena. Quesitũ est si
lex falcidia lib̾to legatũ minũit an pãphile qͦ
annuũ fidĩ ꝯmissũ ininutũ uideat᷑. Cũ ex reditu

Expanded text:
nis vel emptoribus fructus ex consuetudine domus meae praestantur'. heredes praedia uendiderunt, ex quorum reditu quincet praedia uendita sunt. A liberto, cui fundum legauerat ferentem annua sexaginta, per fideicommissum dederat Pamphilae annua dena: quaesitum est, si lex Falcidia liberto legatum minuerit, an Pamphilae quoque annuum fideicommissum minutum u
Abbreviated transcription (Latin):
itia hr̃de seia scͥpta usũ.f. fundi meiuole¬
gauit᷑. eiꝰq fidĩ ꝯmisit. in ħ u̾ba a te meui exredi¬
tu fundi spartiaĩ pr̃ari uolo arrio pãphilo.iarrio
stichoi die mortis mee annuos sexcentos qͦt anniꝰ
quoadiuuent: q̃sitũ ẽ: cũ meuiꝰ almĩta annua p̃¬

Expanded text:
itia herede Seia scripta usum fructum fundi Maeuio legauit eiusque fidei commisit in haec uerba: 'a te, Maeui, ex reditu fundi Speratiani praestari uolo Arrio Pamphilo et Arrio Sticho e‹x› die mortis meae annuos sescentos quotannis, quoad uiuent'. quaesitum est, cum Maeuius annua
Abbreviated transcription (Latin):
ceũ .ł. U xori ex parte sextante hr¬
di istitute subsatuit. ⁊ hr̃di fidĩ cõmisit.
Siuxor hr̃s nonerit dotẽ ei ⁊ alia quedã
dari post mortem mariti uxor ante condi¬
tionem ⁊ pͥusquam adeat hr̃ditatem decẽ¬
sit. Quesitum ẽ an dies fidĩcõmissi cũmo¬
ritur cessisse uideatur. Idõq hr̃dib eus

Expanded text:
um.Uxori ex parte sextante heredi institutae substituit et heredem fidei commisit, si uxor heres non erit, dotem ei et alia quaedam dari: post mortem mariti uxor ante condicionem et priusquam adeat hereditatem decessit. quaesitum est, an dies fideicommissi cum moritur cessisse uideatur ideoque heredi
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt ꝓp̾us creditor hr̃dis ⁊ rei ꝑfidĩ cõmissum
mͥ relicte adeptus fui̾t. nichil me ꝑ rem ledi
oportere conuenit. ñ magis ꝗͣ si abipso hr̃¬
de eam rem pignori accepisset.
ñ÷ s si ñ caueat᷑ adũsus municipes q̃ non
dubitamus ex hoc edicto iri inpossessionẽ
posse. in ipsos uͦ municipes. si is ñ caueatur
ñidem assecuturos. s extͣ ordinaĩo remedi
o opus eĩt. uidlł̃ ut decreto p̃toris actor eoꝵ in
possessionẽ mittatur.
alistratus. ł .iii. edicti monitaris.
Quãiuis munma sit res legata. uł ꝑfidei¬

Expanded text:
et proprius creditor heredis et rei per fideicommissum mihi relictae adeptus fuerit, nihil me per e‹u›m laedi oportere conuenit, non magis quam si ab ipso herede eam rem pignori accepisset. non est. sed si non caueatur, aduersus municipes quidem non dubitauimus ex hoc edicto iri in possessionem posse: ipsos uero municipes, si his non caueatur, non ‹i›dem adsecuturos: sed extraordino opus erit, videlicet ut decreto praetoris actor eorum in possessionem mittatur. Callistratus libro tertio edicti monitorii Quamvis minima res legata
Abbreviated transcription (Latin):
est ñ pͥus de possessione decede debet qͣm
ei fidĩ cõmissũ solutũ. aut eo noĩe satis da¬
tũ fũit. Nãq. si integrare fieret in possessi¬
onẽ ñ mitt̾etur. id cũ offertur discedere a
possessione debet
doꝵ causa inpossessi onẽ ẽẽ potest.

Expanded text:
de possessione decedere debet, quam ei fideicommissum solutum aut eo nomine satisdatum fuerit: nam quod si integra re fieret, in possessionem non mitteretur, id cum offeretur, discedere a possessione debet.dorum causa in possessionem esse potest.
Abbreviated transcription (Latin):
es fiũt. nec pecuniam soluat. legatarĩ potest
desidare mitti inpossessione. Cũ sub ꝯditio¬
nib ꝯtrariis eadẽ res duob legetur. Si non
caueatur ut̃q mittitur in possessione.
res hr̃ditaĩe in quas legatari uł fidĩ cõmissa¬
rii mittantur. in rẽ ꝗͥ hr̃dis mitti ñ possunt.
s ꝑp̃torem denegatas hr̃di actiones ipsi ꝑse

Expanded text:
es fuerit nec pecuniam soluat, legatarius potest desiderare mitti in possessionem. Cum sub condicionibus contrariis eadem res duobus legetur, si non caueatur, uterque mittitur in possessionem. res hereditariae, in quas legatarii uel fideicommissarii mittantur, in rem quidem heredis mitti non possunt, sed per praetorem denegatas heredi actiones ipsi pe
Abbreviated transcription (Latin):
eseñtus apollinaris aiio
paulo. Mulier filium suum pupilli.
Qis alius extraneus extneũ eque pi¬
lum scripsit hr̃dem. ⁊ ttio legatũ dedit
eidem pupillo tutorem ascrips

Expanded text:
esennius Apollinaris Iulio Paulo. mater filium suum pupillum vel quivis alius extraneus extraneum aeque pupillum scripsit heredem et Titio legatum dedit eumque eidem pupillo tutorem adscripsi
Abbreviated transcription (Latin):
.d̾ .ł. Ixdrem ⁊ filiũ cõmunẽ hr̃dem instituit.
Iiuxoris fidĩ ꝯmisit in ħuerba. peto ate dt ia¬
uror. ne exfundo ticiano partẽ tͥ uendices cum
ne ficio afectioĩs .⁊ pietatis ꝗͣ tibi debuieanden

Expanded text:
tituit et uxoris fidei commisit in haec uerba: 'peto a te, domiuxor, ne ex fundo Titiano partem tibi uindices, cum neficio affectionis et pietatis, quam tibi debui, eande
Abbreviated transcription (Latin):
sorori restituẽt. Quesitũ est. an .xx. pr̃ari ñdeb̾et.¬
patris suscepta a patruo ut legitimo hr̃de petie¬
rat. ut partẽ hr̃ditatis auundo suodaret. ⁊ agros
duos. ad utrũq aũt ut ꝓximũ cognatũ succẽ¬
sio eiꝰ ꝑtinuit ꝑbonoꝵ possessionẽ. Iuesitũ est
cũ in parte hr̃ditatis fidĩ cõmissũ non ꝯstiterit

Expanded text:
sorori restitueret: quaesitum est, an uiginti praestsorori restitueret: quaesitum est, an uiginti praesttris suscepta a patruo ut legitimo herede petierat, ut partem hereditatis auunculo suo daret et agros duos: ad utrumque autem ut proximum cognatum successio eius pertinuit per bonorum possessionem. quaesitum est, cum in parte
Abbreviated transcription (Latin):
.⁊. Pamphilo lib̃to ħ ampliꝰ ꝗͣ codiciłł reliqͥ
darĩuolo .c. Scio om̃ia quetͥ pãphile relinquo
ad filios meos ꝑuent᷑a. cũ affectionẽ tuã cͥca
eos bene ꝑspectam habeo. Quero an ũbis
sup̃scͥptis pamphili fidĩ cõmisit. ut pꝰmortẽ filiis de¬
pãphili ut .c. resuitueret. S cũ sentñtiã defuncti
alib̾to decipi satis inumanũ ẽ .c. ei relictos filis
testatoris debe restitui. qr in simili sp̃e ⁊ imꝑator
nr̃ diuus marcus ħ ꝯstituit. Propositũ est non
hñtẽ lib̾os nec cognatos indiscͥmine uite ꝯstitu¬
tũ ꝑinfirmitatẽ. accersitis amicis gaio seio ꝯtub¬
nali dixisse qͥ uł ei relinquere p̃dia que noĩasset.
eaq dicta intestationẽ gaiũ ⁊ seiũ redigisse. ĩ ipso
testatore int̾rogato. an ea dixisset. et responso eiꝰ
tali gg̃.M⁊ta in ẜto. Quesitũ est an p̃dia que de¬
ab ead filia petit. ut partẽ dimidiã fundi eidem

Expanded text:
. 'Pamphilo liberto hoc amplius, quam codicillis reliqui, dari uolo centum. scio omnia, quae tibi, Pamphile, relinquo, ad filios meos peruentura, cum affectionem tuam circa eos bene perspectam habeo.' quaero, an uerbis supra scriptis Pamphili fidei commissit, ut post mortem filiis dePamphili, ut centum restitueret: sed cum sententiam defuncti a liberto decipi satis inhumanum est, centum ei relictos filiis testatoris debere restitui, quia in simili specie et imperator noster diuus Marcus hoc constituit. Propositum est non habentem liberos nec cognatos in discrimine uitae constitutum per infirmitatem arcessitis amicis Gaio Seio contubernali dixisse, quod uellet ei relinquere praedia quae nominasset, eaque dicta in testationem Gaium Seium red‹e›g‹i›sse etiam ipso testatore interrogato, an ea dixisset, et responso eius tali μάλιστα inserto: quaesitum est, an praedia, quae deab eadem filia petit, ut partem dimidiam fundi eidem
Abbreviated transcription (Latin):
ded̾it utrũ insolidũ anil ꝓparte ab eo prãn
peto tueq fidĩ ꝯmitto. ꝗc ꝗd ex hr̃ditate mea
a te ꝑueñit restituas filio tuo. retentis tibi ortiᷤ
m̃ĩs. Quesitũ est: cumgñali capite fidĩ cõmisis¬
set pr̃ari. fieriue uississet. ancũ dodrantẽ hr̃di¬
tatis restitueret. ortos massem uendicare seia de

Expanded text:
dederit, utrum in solidum, an uero pro parte ab eo praestpeto tuaeque fidei committo, quidquid ex hereditate mea ad te peruenerit, restituas filio tuo retentis tibi hortis meis'. quaesitum est, cum generali capite fideicommississet praestari fierive iussisset, an, cum dodrantem hereditatis restituerit, hortos in assem vindicare Seia de
Abbreviated transcription (Latin):
utiq si ꝑeum ñstecit parere definct uoluntati.
Mat̾ filios hr̃des scͥpserat: ⁊ adiecit. p̃dia que
adeos ex bonis meis ꝑuent᷑a st̃. nulla excã alie¬
nent: ⁊ ꝯseruent successioĩsue. deq eare inuicẽ
sibi caũent. Ehis uerb quesitũ ẽ. an p̃dia ꝑ
fidĩ cõmissũ relicta uideant᷑. R nicħ de fidĩ cõ¬

Expanded text:
utique si per eum non stetit parere defuncti uoluntati. Mater filios heredes scripserat et adiecit: 'praedia, quae ad eos ex bonis meis peruentura sunt, nulla ex causa abalienent, sed conseruent successioni suae deque ea re inuicem sibi cauerent': ex his uerbis quaesitum est, an praedia per fideicommissum relicta uideantur. respondit nihi
Abbreviated transcription (Latin):
si quis solitus fructus suos uende penũ lega¬
uerit. non om̃ia ea que ⁊ ꝓ commerci causa
habiuĩt legasse uidetur. sed ea sola que in
penu sibi semꝑ habebat. quod si ꝓmiscue
uti solebat. cunc qͣntum ad annuum usum
ei sufficere familieq eius cetorumq quicͥca
eum sunt legato cedet. Quod fere inquit
sab euenit inꝑsonis mercatorum. aut qͦtiens
cellares ⁊ uini que uenire solebant in hr̃dita¬
fit utrum que est intra ꝯtinentia legata uide¬
tur. an uͦ ea sola que est intra murum. Et
quidẽ urbes fere om̃s murotenus fuuri ro¬
mam ꝯtinentib. ⁊ urbem romam eque ꝯ¬
tinentib. Id si urbana penus sit legata oẽ¬
co usui destinata. sicuti urbi caministiꝰa dicimꝰ.
et que extra urbem nobis ministrare consuer̃
si aũt extra urbem rome transit: s ⁊ si mortis
sit urbi unctis: idem erit dicendum.
icui penus legata sit. p̃ter unium: om̃is
sẽgata uidetur ex umno c̃epto. S si ita scͥptum

Expanded text:
si quis solitus fructus suos vendere penum legasi quis solitus fructus suos vendere penum legaverit, non omnia, quae et promercii causa habuit, legasse videtur, sed ea sola, quae in penum sibi separabat. quod si promiscue uti solebat, tunc quantum ad annuum usum ei sufficeret familiaeque eius ceterorumque, qui circa eum sunt, legato cedet: quod fere, inquit Sabinus, evenit in personis mercatorum aut quotiens cella est olei et vini, quae venire solebant, in hereditasit", utrum quae est intra continentia, legata videtur an vero ea sola, quae est intra murum? et quidem urbes fere omnes muro tenus finiri, Romam continentibus, et urbem Romam aeque continentibus. Quod si urbana penus sit legata, omnco usui destinata, sicuti urbica ministeria dicimus et quae extra urbem nobis ministrare consueverunt. si autem extra urbem, Romae tamen sit, sed et si in hortis sit urbi iunctis, idem erit dicendum. Si cui penus legata sit praeter vinum, omnis penus legata videtur exce
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ unguentum i cartas. epłas res penoĩs eẽ
scribit. ⁊ est uerius hec om̃ia odores quoq con¬
tineri. Sed ⁊ cartas ad racunculam uł ad loga¬
rium paratas contineri. Uasa quoq penuaria
quin contineantur nulla dubitatio est. Aristo
aũt scribit dolia non ꝯtineri.⁊ est uerum scđ̾m
illam distinctionem quam supra in uino fecimꝰ.
nec frum̃ti nec leguminum thece. argule for¬
te ł porte. uł si qua alia sunt que orrei penua¬
rii uł celle penuarie instruẽd̃ gr̃a habñtur. ñ
continebuntur. sed ea sola continentur sine
quibus hab̃i penis non recte potest.
.quia ꝑse eẽ non possit rap̃. fec̃ in accessionis
.locum id sine quo ẽẽ nonpotest. Uasa autem
accessio legate penus non legata sunt. De¬
niq penus cum sũpta: uasa ñ debentur.
Sed si penus cum uasis specialit̾ sit legata
uasa non debebuntur. uł consũpto penu uł
adempta. Si cuiq̃ in ꝓmptuario sint legata
fuerunt. non om̃is penus legata est. Item

Expanded text:
penoris esse scribit et est uerius haec omnia, odores quoque contineri: sed et chartas ad ratiunculam uel ad logarium paratas contineri. Uasa quoque penuaria quin contineantur, nulla dubitatio est. Aristo autem scribit dolia non contineri, et est uerum secundum illam distinctionem, quam supra in uino fecimus. nec frumenti nec leguminum thecae ar‹c›ulae forte uel sportae uel si qua alia sunt, quae horrei penuarii uel cellae penuariae instruendae gratia habentur, non continebuntur, sed ea sola continentur, sine quibus penus haberi non recte potest. quia per se esse non potest, rapit secum in accessionis locum id sine quo esse non potest: vasa autem accessio legatae penus, non legata sunt: denique penu consumpta vasa non debentur. sed et si penum cum vasis specialiter sit legatum, vasa non debebuntur vel consumpta penu vel adempta. Si cui quae in promptuario sint legata fuerint, non omnis penus legata est. Item
Abbreviated transcription (Latin):
d̃. Instrum̃tum pistrini. item uniũsa uasa
concitatoria penu non ꝯtinentur.
trem lib̾osq meos qui cũ matres̃: ꝑtiñe uolo.
Quero si tutores pupilli eam solummꝰ penũ
orreis amphore. an he quoq debentur.R.

Expanded text:
 Instrumentum pistrini, item universa vasa cocitatoria penu non continenturtrem liberosque meos, qui cum matre sunt, pertinere volo". quaero, si tutores pupilli eam solummodo penunt autem et in horreis amphorae, an hae quoque deberentur.
Abbreviated transcription (Latin):
.d̾.ł Caritus uxori sue codicilł ꝑfidĩ ꝯmisslim
dedit p̃dia. Ite lances ꝗͣs elegit qͣtuor. quesitũ est.
an ex his lantib que mortis tp̃r sit̾ elige possit.
Ne teitico. uino. oleo. Legato.xxo.

Expanded text:
.Maritus uxori suae codicillis per fideicommissum dedit praedia, item lances quas elegerit quattuor: quaesitum est, an ex his lancibus, quae mortis tempore sint, eligere possit. DE TRITICO UINO UEL OLEO LEGATO