comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gias igoinius qr lapidibus cirtumanictus ac actosatus intmm¬
secus induebatur occulte ut supra diximus durissimo aspertimoq
cilicio. uidelicet interiori homini interiora & sp̃ualia exhibens.
cultura consuetiaa pertinent sine typo superbiȩ. & sine inanis
glonȩ cdatione ꝑficiens. Fertius etto diuus imperator usꝙ
adultima fere tempora domni Ad alberonis mettensium beati
pontificis imperauit. & in romana urbe totum pene uitȩ suȩ
tempus exegit. unde sic imperii sui regna & patne de uastaban¬
tur quo uix subsistere aut uiuere ipsis etiam primatibus. ponti¬
ficibus. & maioribus regnorũ facultas esse posset. Cuius ꝑiculo¬
sissimos ꝓcinctus. & miseranda rapinarũ discrimina. hic beatꝰ
& semꝑ memorandus Ad albero data sibi ado sapientia datoq
animi ingenio semꝑ & ipse cuasit. et commissam plebem eripere
maximi habuit. dum quantulocumq adiutorio a filis ȩclesiȩ

Expanded text:
garitis, gemmis et lapidibus circumamictus ac decoratus, intringaritis, gemmis et lapidibus circumamictus ac decoratus, intrinsecus induebatur occulte, ut supra diximus, durissimo asperrimoque cilicio, videlicet interiori homini interiora et spiritualia exhibens, cultum consuetum pertinent sine typo superbiae et sine inanis gloriae elatione perficiens. 25. Tertius Otto, divus imperator, usque ad ultima fere tempora domni Adalberonis Mettensium beati pontificis imperavit, et in Romana urbe totum pene vitae suae tempus exegit; unde sic imperii sui regna et patriae devastabantur, quo vix subsistere aut vivere ipsis etiam primatibus, pontificibus, et majoribus regnorum facultas esse posset. Cujus periculosissimos procinctus et miseranda rapinarum discrimina hic beatus et semper memorandus Adalbero data sibi a Deo sapientia datoque animi ingenio semper et ipse evasit, et commissam plebem eripere maximi habuit, dum, quantulocumque adjutorio a filiis aecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
acceptos as sed imomi gente qui timet d̃m & oꝑotus iustica
acceptus est illi. Ahor inom̃i tempore sui portifidatus atumes p¬
transit. quo uel ante diem natalis dñiq uel quadrta ẽ sino ts¬
pore statuto antiquitus iciumioꝵ sabbato ꝑres uitros. diasones.
d teliquos ȩedesiastici uiris minstros non orcliiaetotu sebc&
yrecibis subnixe non comiteret uitantu it sacrtliotu abes
ortiato u numcrus ultra mille fere ꝓcellat. & teliquor ⁊ ꝓtat¬
aium numerositas comptȩhendi ncquaqua possit. Eudas fre¬
quentia. quale duĩ & omium scoꝵ decus quarta populitociuss
aeti lgacia quotinscumq beatus pontistx uel maslas puboliee
dicebat ud aliquatũ nouatũ ȩccłarũ nouam dedue auionem uas¬
adbat uel bencaictiones diuinoꝵ gaduum adimplebrat . quis
dietẽ quis ialeat enatate lpse aut adtatta officu pager¬
aa in homuno faciebus & inpublico auro cuncaiscp or taoiis mar¬

Expanded text:
acceptor Deus, sed in omni gente qui timet Deum et operatur justiciam, acceptor Deus, sed in omni gente qui timet Deum et operatur justiciam, acceptus est illi . Vix in omni tempore sui pontificatus annus transiit, quo vel ante diem natalis Dominici vel Quadragesimae tempore statuto antiquitus jejuniorum sabbato, presbiteros, diacones et reliquos aecclesiastici juris ministros non ordinaret, et se eorum precibus subnixe non committeret, in tantum ut sacerdotum ab eo ordinatorum numerus ultra mille fere procedat, et reliquorum graduum numerositas comprehendi nequaquam possit. Qualis frequentia, quale Dei et omnium sanctorum decus, quanta populi tociusque cleri leticia, quocienscumque beatus pontifex vel missas publice dicebat, vel aliquarum novarum aeccimplebat, quis dicere, quis valeat enarrare? Ipse autem ad tanta officia peragenda in hominum faciebus et in publico, auro cunctisque praeciosis mar
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is infine decantatur. & sapientẽ dixisse memoret. ne lau¬
des homine inuita sua quoniamquidem inuita hac nihil uq¬
ri constat. sed cuncta mendatio plena. cuncta caduca : nce
potest ee certa laus ubi finis certus non est. dum quisq bratus
beatę uitȩ inseritur. & ei coniungit᷑ qui est uia ueritas et uita
tum uere laudatur. tum uere in memoria hominu uertit. qͥa
laus & pax et gaudium & honor omium scorum est. quem lau¬
dare & benedicere hic quisq incipiens. bono fine consummat.
hincꝙ transicns quem ugre uidet faciemasaciemueiu sapbu
&e uer benedidit piscopi sui temporis aliqui fasiu suꝑbis.
aliqui simplicitate cordis filios secuilarium saccrdotum desit¬
gtos ordines a amitere aedignabant᷑ nec AAcricatu fos tiecibe¬
te uolentes. hic ũ beatus nemine qespiciens nemine spemi usit
passim cunctos recipiebat neq ꝑsonam neq gnuis el igonsarur
preiudicans. sediamente fixa retmens. qͥa non est ꝑps onitien

Expanded text:
s in fine decantatur, et Sapientem dixisse memoretur: Ne laudes hominem in vita sua , quoniam quidem in vita hac nihil veri constat, sed cuncta mendatio plena, cuncta caduca, nec potest esse certa laus ubi finis certus non est, cum quisque beatus beatae vitae inseritur, et ei conjungitur, qui est via, veritas et vita; tum vere laudatur, tum vere in memoria hominum vertitur, quia laus et pax et gaudium et honor omnium sanctorum est, quem laudare et benedicere hic quisque incipiens, bono fine consumatur, hincque transiens, quem vere videt facie ad faciem, vere laudat et vere benedicit. 24. Episcopi sui temporis aliqui fastu superbiae, aliqui simplicitate cordis, filios secularium sacerdotum ad sacros ordines admittere dedignabantur, nec ad clericatum eos recipere volentes; hic vero beatus neminem despiciens, neminem spernens, passim cunctos recipiebat, neque personam neque genus eligens aut praejudicans, sed id mente fixa retinens: Quia non est personarum
Abbreviated transcription (Latin):
Participem fitri hanc pater alme tuis.
EITAEHIUM ADELEIDIS FILIE RAROLI REGIS QUEINITALIA NATA
EST QUANOO SIBI EAM IPSE SUBEGIT.
Noc tumulata iacet. pusilla puellula busto.
Adeleid amne saero quȩ uocitata fuit.
ł uic sator ẽ kan lus gemino diademate pollesis.
Nobilis ingenio. fortis ad arma satis.
Sumpserat haet ortũ ꝓpe menia celsa papiȩ
Cum caperet genitor. itala regna petens.
Sed rodanũ ꝓperans rapta ẽ de liminȩ uitȩ.
I taq sunt matris corda dolore ꝓcul:
Ex cessit patrios non conspectura triumphos.
Nunc patris aeterni regna beata tenet.
EPITAPHIUM FFILOEGARDIS FILIE CUIUS SUERA
il degard rapuid̃ subito te funus acerbum.
Ceu raptat boreas uere ligustra nouo.
Expleuit necdum uitȩ tibi circulus annum.
Annua nec uenit lux genuina tibi.
Paruula non paruum linquis uirguncula luctũ.
Confodiens iaculo regia corda patris.
MNatris habens nomen. renouans dematre dolorẽ.
Post quam uixisti uix quad raginta dies.

Expanded text:
† Participem fieri hanc, pater alme, tuis. † Participem fieri hanc, pater alme, tuis. Epitaphium Adeleidis filiae Karoli regis quae in Italia nata est, quando sibi eam ipse subegit Hoc tumulata iacet pusilla puellula busto, Adeleid amne sacro quae vocitata fuit. Huic sator est Karolus, gemino diademate pollens, Nobilis ingenio, fortis ad arma satis. Sumpserat haec ortum prope moenia celsa Papiae, Cum caperet genitor Itala regna potens; Sed Rodanum properans rapta est de limine vitae, Ictaque sunt matris corda dolore procul. Excessit patrios non conspectura triumphos, Nunc patris aeterni regna beata tenet. Epitaphium Hildegardis filiae cuius supra Hildegard, rapuit subito te funus acerbum, Ceu raptat Boreas vere ligustra novo. Explevit necdum vitae tibi circulus annum, Annua nec venit lux geminata tibi. Parvula, non parvum linquis, virguncula luctum, Confodiens iaculo regia corda patris, Matris habens nomen renovas de morte dolorem, Postquam vixisti vix quadraginta dies.
Abbreviated transcription (Latin):
Tumitis. sapiens. solers. uicunda fuisti.
Dapsilis & cunctis condecorata bonis:
Sed quid plura ferã cum non sit grandior ulla
Laus tibi quam tanto complacuisse uiro.
Cumꝙ uir armipotens sceptris uinxisset auitis.
Cigniferũq padum. romultumq tybrum
Tu sola iniuenta es fueris que digna tenere.
Multiplicis regni aurea sceptra manu
Alter ab undecimo iã susceperat annus.
Cum uos mellifluus consotiauit amor:
Alter abundecimo. rursum te sustulit annus.
hcu genitrix regũ. heu detus atq dolor:
Te francus. suuuis. germanꝰ ceq britannus.
Cumq gentis plangit hibera cohors:
Accola te ligeris. te deflet & itala tellus.
lpsaq morte tua anxia roma gemit:
Mouisti ad fletus & fortia corda uirorum.
bt lacrimȩ clipeos inter & arma cadunt:
Heu quantis sapiens & firmũ robore semꝑ.
Ussisti flammis pectus herile uiri:
Selatur cunctos spes hacc sed ereta dolentes.
rodignis factis quo sacra regna tenes.

Expanded text:
Tu mitis, sapiens, solers, iucunda fuisti, Tu mitis, sapiens, solers, iucunda fuisti, Dapsilis et cunctis condecorata bonis. Sed quid plura feram, cum non sit grandior ulla Laus tibi, quam tanto complacuisse viro! Cumque vir armipotens sceptris iunxisset avitis Cigniferumque Padum Romuleumque Tybrim, Tu sola inventa es, fueris quae digna tenere Multiplicis regni aurea sceptra manu. Alter ab undecimo iam te susceperat annus, Cum vos mellifluus consotiavit amor; Alter ab undecimo rursum te sustulit annus, Heu genitrix regum, heu decus atque dolor! Te Francus, Suevus, Germanus teque Britannus, Cumque Getis duris plangit Hybera cohors. Accola te Ligeris, te deflet et Itala tellus, Ipsaque morte tua anxia Roma gemit. Movisti ad fletus et fortia corda virorum, Et lacrimae clipeos inter et arma cadunt. Heu quantis sapiens et firmum robore semper Ussisti flammis pectus herile viri! Solatur cunctos spes haec sed certa dolentes, ro dignis factis quod sacra regna tenes. Iesum
Abbreviated transcription (Latin):
Troiano anschisalongo post tempore nomen.
Plunc genuit pater iste sacer presulq beatus.
ARMULEUs miris gestis qui fulget ubiq
Hic me spe cuius posuere parentes¬
FEITAEFTIU ADEIEIDIS FIUE CUIUS SUERA
Iste sacer dñi. qui post seruauit ouile.
Hic locus astrigeri. qua patet aula poli:
Quius posteritas attauo confisa patrono.
hoc cupit in sc̃o ponere menbra loco:
Eippini hic ꝓles. ad eleid pia uirgo quiescit.
Quã simul & reliquas. scẽ tuere pater
Quã clara extiterint menbra sepulta docent:
Hic regina iacet regi precelsa potenti
Uildegard kar lo quȩ bene nupta fuit:
Que tantũ clare transcendit stirpis alumnos.
Quantũ quo genita ẽ indica gemma solum:
Huic tã clara fuit. florentis gr̃a formȩ
Qua nec in occiduo pulchrior ulla foret :
Quius haut tenerũ possint aequare decorẽ.
Sardonix patrio lilia mixta rosis.
At tamen hanc spetiẽ superabant lumina cordis
Simplicitasq animȩ interiorq decor.

Expanded text:
Troiano Anschisa longo post tempore nomen. Troiano Anschisa longo post tempore nomen. Hunc genuit pater iste sacer presulque beatus Arnulfus, miris gestis qui fulget ubique, Hic me spe cuius freti posuere parentesEPITAPHIUM ADHELEIDIS FILIAE CUIUS SUPRA. Iste sacer domini qui post servavit ovile, Hic locus, astrigeri qua patet aula poli? Cuius posteritas atavo confisa patrono, Hoc cupit in sancto ponere membra loco. Pipini hic proles Adeleid pia uirgo quiescit, Quam simul et reliquas sancte tuere pater.Quam clara extiterint membra sepulta, docent. Hic regina iacet regi praecelsa potenti Hildegard Karolo quae bene nupta fuit. Quae tantum clarae transcendit stirpis alumnos, Quantum, quo genita est, Indica gemma solum. Huic tam clara fuit florentis gratia formae, Qua nec in occiduo pulchrior ulla foret. Cuius haut tenerum possint aequare decorem Sardonix Pario, lilia mixta rosis. Attamen hanc speciem superabant lumina cordis, Simplicitasque animae, interiorque decor;
Abbreviated transcription (Latin):
Castradam duxit uxorẽ. Quȩ hildegardis. apud mettensem¬
urbẽ inbeati arnulfi oratoriũ requiescit. Proeo deniq quod
abtato arnulfo iam prefati reges originẽ ducerent. suorũ
ibi carorum corpora posuere. Nam ibi humatȩ sunt duȩ
regis pippinifiliȩ. quarũ una Rothaidis. altera adhelridis
appellata ẽ. Ibi quoꝙ et uinioris regis karoli duȩ nihil¬
ominus tumulata sunt natȩ. scilicet adhelaida. & hilde¬
garda quȩ hildegardis matris nomine nuncupata. ma
uissu gloriosi regis karoli cõposita sunt. Ie E IT ha ehiũ¬
Hic ego quȩ iaceo rothaid denomine dicor Rohaiois Eiie Ei¬
Que genus excelso. nimiũ de germine duco. FINI RSIs¬
Nam mihi germanus gentes qui subdidit armis
Ausonias kar lus fretus uirtute tonantis.
Pipinus pater ẽ kar lode principe ortus.
Aggarenũ strauit magna qui cede tyrannũ.
Pipinus ꝓauus. quo non audacior ullus.
Ast abauus anschisa qui ducis ab illo.

Expanded text:
Fastradam duxit uxorem. Quae Hildegard apud urbem MettensemFastradam duxit uxorem. Quae Hildegard apud urbem Mettensem in beati Arnulfi oratorio requiescit. Pro eo denique, quod a beato Arnulfo iam fati reges originem ducerent, suorum ibi carorum defuncta corpora posuere. Nam ibi humatae sunt duae regis Pippini filiae, quarum una Rodthaid, altera Adelaid appellata est; ibi quoque et iunioris regis Karoli duae nihilominus tumulatae sunt natae, scilicet Adelaid et Hildigart; quae Hildigart materno nuncupata nomine, ia a nobis iussu gloriosi regis Karoli composita, ut de eis liHic ego quae iaceo Rothaid de nomine dicor, Quae genus excelso nimium de germine duco. Nam mihi germanus, gentes qui subdidit armis Ausonias, fretus Karolus virtute tonantis; Pippinus pater est, Karolo de principe cretus, Aggarenum stravit magna qui caede tyrannum. Pippinus proavus, quo non audacior ullus, Ast abavus Anschisa potens, qui ducit ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
sentiã desideratã. quȩ aliquando mundi totius domina
fuerat. & tunc alanguobardis depressa gemebat duris
angustus eximens suis addidit sceptris. cunctaq nihil¬
ominus italia dominatione miti potitus est. Dequo uiro
nescias utrũ uirtutẽ in eo bellicã ansapientiȩ claritatem
omniumq liberalium artium magis ad mireris peritiam.
Dic ex hildegarda coniuge quattuor filios. & quinq filus
ꝓcreauit. Habuit tamente lante legale conubiũ ex hi¬
miltruda nobili puella filium nomine pr pinũ. Natorũ
sane cius quos ei hildegardis peperit. ista sunt nomina.
rimus dictus ẽ karolus scilicet patris ac ꝓaui uocabu
lo nuncupat᷑. Scđ̾s itẽ pippinꝰ. fr̃iatq auo equiuocus.
Tertius ludouuicus. qui cũ lothario qͥ biennis occubuit
uno partu ẽ genitus. Ex quibus iã dõ fauente minor
pippinus regnũ italiȩ. ludouuichus aquitaniȩ tenuit
Mortua autẽ hildegarda. rex excellentissimus karolus

Expanded text:
aesentiam desiderantem, quae aliquando mundi totius domina aesentiam desiderantem, quae aliquando mundi totius domina fuerat, et tunc a Langobardis depressa gemebat, duris angustiis eximens, suis addidit sceptris; cunctaque nihilominus Italia miti dominatione potitus est. De quo viro nescias, utrum virtutem in eo bellicam, an sapientiae claritatem omniumque liberalium artium magis admireris peritiam. Hic ex Hildegard coniuge quattuor filios et quinque filias procreavit. Habuit tamen, ante legale connubium, ex Himiltruda nobili puella filium nomine Pippinum. Natorum sane eius quos ei Hildegard peperit, ista sunt nomina: primus dictus est Karolus, scililo nuncupatus; secundus item Pippinus, fratri atque avo aequivocus, tertius Lodobich qui cum Hlothario, qui biennis occubuit, uno partu est genitus; ex quibus iam Deo favente minor Pippinus regnum Italiae, Lodobich Aquitaniae tenent. Mortua autem Hildegard, rex excellentissimus Karolus
Abbreviated transcription (Latin):
mis conserendum qui interceitra & migna bella quȩ
gessit. ita precipue sarracenos detriuit ut usꝙ hodie
gens illa truculenta & ꝑfida francorũ arma formidet
Hic itaꝙ genuit pippinum sapientia nihil ominus & for¬
titudine. sitis darum. qui inter reliqua quȩ parauit
uuascones iã dudũ francorũ dicioni rebelles cũ uuꝰ fa¬
rio suo principt felicitatt mira debellauit & subdidit
Huius itt̃ filius magnus rex karolus fuit. qui fian¬
corũ regnũ sicut numquã ante fuerat dilatauit.
Deniq in̾tr plura &e miranda quȩ gessit. langobardoꝵ
gentẽ bis ia apatre deuittã. altero eorũ rege cui desiderius
nomen erat capto. alitroꝙ torũ qui dicebatur adelgisus.
& cũ genitore regnantem suo constantinopolim pulso.
unuersa sine graui p̃liosuȩ subdidit dicioni. & quod raro fie¬
si ad solet. dementi moderatione uictoriam temperauit
Romanos preterea ipsamq urbẽ romulcã iã pridem eius p̃¬

Expanded text:
mis conferendum, qui inter cetera et magna bella quae mis conferendum, qui inter cetera et magna bella quae gessit, ita praecipue Sarracenos detrivit, ut usque hodie gens illa truculenta et perfida Francorum arma formidet. Hic itaque genuit Pippinum, sapientia nihilominus et fortitudine satis clarum, qui inter reliqua quae patravit, Wascones iamdudum Francorum dicioni rebelles cum Waifario suo principe facilitate mira debellavit et subdidit. Huius itaque filius magnus rex Karolus extitit, qui Francorum regnum, sicut nunquam ante fuerat, dilatavit. Denique inter plura et miranda quae gessit, Langobardorum gentem bis iam a patre devictam, altero eorum rege cui Desiderius nomen erat capto, alteroque, qui dicebatur Adelgisus, ut cum genitore regnante suo Constantinopolim pulso, universam sine gravi praelio suae subdidit dicioni, et, quod raro fieri adsolet, clementi moderatione victoriam temperavit. Romanos praeterea, ipsamque urbem Romuleam, iampridem eius pr
Abbreviated transcription (Latin):
usus pauperũ disꝑtirent. Tunc maior filius id ẽ chlodulfus
se hoc posse facere. idẽ ut portionẽ sibi debitã patri largire¬
tur omnimodis denegauit. At uero minor filius idẽ
anschisus. fidens de xp̃i puetate sibi pluriora condonari. ad
uinia quȩ paer uellet se libenter obedire. ꝓmitait. Agit
uentrandus pater grãs filio. & predicit ci pluriora cun¬
dẽ quã reliquerat habiturũ. in suꝑ benedicit cum. ciꝰꝙ
cuncta ꝓgenit̃ nasciturã in posterã. Factumꝙ est. Nam
& pluriores anschiso quam reliquerat diuitiȩ accesserua
eta ineo paterna sunt constabilita beneficia ut at cius
pgenie tamstrenui fortesq uiri nascerent᷑. ut non in¬
merito adeuis ꝓsapiã francorum trans latum sit regnũ
St ut hoc agnoscere possis. paucis anim aduertens docebo
Anschisus genuit pippinũ. quo nihid umquã potuit ess
audatius. Pippinus genuit karolũ. uiris omnino fortisi¬

Expanded text:
usus pauperum dispertiret. Tunc maior filius, id est Chlodulfus, usus pauperum dispertiret. Tunc maior filius, id est Chlodulfus, se hoc posse facere, id est ut portionem sibi debitam patri largiretur, omnimodis denegavit; at vero minor filius, id est Anschisus, fidens de Christi pietate sibi pluriora condonari, ad omnia quae pater vellet, se libenter obedire promittit. Agit venerandus pater gratias filio, et praedicit ei, pluriora eundem quam reliquerat habiturum; insuper benedixit eum eiusque cunctam progeniem nascituram in posterum. Factumque est. Nam et pluriores Anschiso quam reliquerat divitiae accesserunt, et ita in eo paterna est constabilita benedictio, ut de eius progenie tam strenui fortesque viri nascerentur, ut non inmerito ad eius prosapiam Francorum translatum sit regnum. Et ut hoc agnoscere possis, paucis, animadverte, docebo. Anschisus genuit Pippinum, quo nihil umquam potuit esse audacius; Pippinus genuit Karolum, viris omnino fortissi
Abbreviated transcription (Latin):
demerant quos ille deuicerat. sed hii quos istt superauerat
fortiores. Hacc ego non aquolibet medioeri ꝑsona didici
sea ipso totius ueritatis assertore precelso rege karolo refe¬
fente cognoui. qui de eiusdẽ beati arnulfi descendens ꝓsapia
ci ingenerationis linea trinepos extabat. Nam uenerandus
iste uir ut adsuperiora redeã uiuentutis suȩ tempore ex
legittimi matrimonii cõpula duos filios ꝓereauit. id est ans¬
chisum et clodulfum. cuius anchisi nomen ab anchise patre
aeneę. qͥ atroia initaliã olimuenerat creditur esse deductũ.
Nam gens francorũ sicut aueteribus ẽ traditũ. a trorana psa¬
pia crahit exordium. Cũ igitur hos duos dequibus p̃misimꝰ
uentrabilis arnulfus filios haberet. qm̃ erat mistricors &
ad pietatis opera semꝑintentus. utrisq filus suis cepit suade¬
re. ut eiassensum preberent. quatinꝰ om̃s suas facultates ad

Expanded text:
dem erant quos ille devicerat, sed hii quos iste superaverat dem erant quos ille devicerat, sed hii quos iste superaverat fortiores. Haec ego non a qualibet mediocri persona didici, sed ipso totius veritatis assertore, praecelso rege Karolo, referente cognovi; qui de eiusdem beati Arnulfi descendens prosapia, ei in generationis linea trinepos extabat. Nam venerandus iste vir – ut ad superiora redeam – iuventutis suae tempore ex legittimi matrimonii copula duos filios procreavit, id est Anschisum et Chlodulfum; cuius Anschisi nomen ab Anchise patre Aeneae, qui a Troia in Italiam olim venerat, crediNam gens Francorum, sicut a veteribus est traditum, a Troiana prosapia trahit exordium. Cum igitur hos duos, de quibus praemisimus, venerabilis Arnulfus filios haberet, quoniam erat misericors et ad pietatis opera semper intentus, utrisque filiis suis coepit suadere, ut ei assensum praeberent, quatenus omnes suas facultates ad
Abbreviated transcription (Latin):
cpiscopatus ascendissit officiũ ei die quadã piscator quidam
piscẽ attulit. quẽ ille sibi quia a carnibus abstinebat. ad
refectionẽ uesꝑtinã iussit parari. Cumq cꝰ minister officii
more solito ex interasset. eundem anulũ intra ipsius piscis
intestinũ repperit. Ille factũ ad miratus. sed rem nesciens
beato arnulfo detulit. Quẽ ille ut uidit statim recog¬
nouit. ac dõ om̃ĩpotenti iam deremissione peccatoꝵ
fidus gr̃as retulit. ac de in ceps non remissius uitam
duxit. sed maiorꝗ se potius abstinentia coariauit. nec
dissimiliter pater hic uenerabilis quã olim gedeon ile signum
adño poposcit. Ine & cni indicium ꝑuellus marea positum
capes e uoluit utrum inbello uictoriã de uumicis habete
potuiset. iste anulum in ꝓfundissimũ fluminis gurgitt̃ ꝓiciens.
Ex periri cupit uttũ de mimicis iã uictoriã cepisset. lortes qui¬

Expanded text:
episcopatus ascendisset officium, ei die quadam piscator quidam episcopatus ascendisset officium, ei die quadam piscator quidam piscem attulit, quem ille sibi, quia carnibus abstinebat, ad refectionem vespertinam iussit praeparari. Cumque eum minister eius officii more solito exenterasset, eundem anulum intra ipsius piscis intestinum repperit. Ille factum admiratus, sed rem nesciens, beato Arnulfo detulit. Quem ille ut vidit, statim recognovit, ac Deo omnipotenti, iam de remissione delictorum fidus, gratias retulit, ac deinceps non remissius vitam duxit, sed maiori se potius abstinentia coartavit. Nec dissimiliter pater hic venerabilis quam olim Gedeon ille signum a Domino poposcit. Ille etenim indicium per vellus in area positum capere voluit, utrum in bello victoriam de inimicis habere potuisset; iste anulum in profundissimum fluminis gurgitem proiciens, experiri cupiit, utrum de inimicis iam victoriam cepisset. Fortes qui
Abbreviated transcription (Latin):
uir ꝑ om̃ia lumine sc̃itatis & splendore generis clarus.
Qui ex nobilissimo fortissimoq francorũ stemate ortus:¬
ita di ȩxcłȩ prefuit. ut & palatis moderator existeret. hic
deniq et incorpore ꝑ manens. simul & post uitȩ exitum̃. mul¬
tũ ad miranda patrauit. Quȩ siquis nosse desiderat. libellũ
qͥ de eius spetialiter actib conscriptus ẽ legit. Unum tam̃
cius ad mirabile factum referam. quod satis miratus sum quo
ordine preterierit is qui eius contexuit uitã. Hic deniq cum
penitentiã ꝓaliquibus excessibus ageret. contigit ut ꝑmosel¬
le fluminis pontẽ transiret. Cumꝙ subter fluentiũ aqua¬
rũ ꝓfundos nec uisu penetrabiles gurgites cerneret. non
dubiȩ spcifidutiã mente gerens. extractũ digito anulum
in illam aquarum ꝓfunditatẽ ꝓiecit. Tunc inquiens me
putabo culparum nexibus ab solutum. quando istũ quem
picio recepero anulum. Post aliquot uero annos cum ad

Expanded text:
r omnia lumine sanctitatis et splendore generis clarus. Qui ex nobilissimo fortissimoque Francorum stemmate ortus,ita Dei aecclesiae praefuit, ut et palatii moderator existeret. Hic denique et in corpore permanens, simul et post vitae exitum multa admiranda perpetravit, quae si quis nosse desiderat, libellum qui de eius spetialiter actibus conscriptus est, legat. Unum tamen eius admirabile factum referam, quod satis miratus sum quo ordine praeterierit is, qui eius contexuit vitam. Hic denique cum poenitentiam pro aliquibus excessibus ageret, contigit ut per Mosellae fluminis pontem transiret. Cumque subterfluentium aquarum profundas nec visu penetrabiles gurgites cerneret, non dubiae spei fidutiam mente gerens, extractum digito anulum in illam aquarum profunditatem proiecit: Tunc, inquiens, me putabo culparum nexibus absolutum, quando istum quem proicio recepero anulum. Post aliquot vero annos cum ad
Abbreviated transcription (Latin):
quid inmunere uellet accipere. ut atanto eos periculo libe¬
raret. ille ad haec respondit. sibi nullũ aliud gratius posse
munꝰ offerri. quã si om̃s quos ducebant captiuos sinerent
ad ꝓpria remeart. Quod illi si facerent. ꝓmittit se sine
dubio a suo dño impetraturum. ut abillis quib tenebantur

Expanded text:
quod in munere vellet accipere, ut a tanto eos periculo libequod in munere vellet accipere, ut a tanto eos periculo liberaret, ille ad haec respondit, sibi nullum aliud gratius posse munus offerri, quam si omnes quos ducebant captivos, sinerent ad propria remeare; quod illi si facerent, promittit se sine dubio a suo domino impetraturum, ut ab illis qu
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ciuitas tradatur incendio. saltem uel hoc oratoriũ non
cremetur. Cui illi aiunt. Uade in pace dilectissime frater
oratorium tantũ tuum carebit incendio. Pro urbe uero non
obtinebimus. quia dominicȩ sanctionis suꝑ eã sententia iã
ꝓcessit. Inualuit enĩ peccatum populi: & clamor malitiȩ
eorũ ascendit coram dõ. idõ ciuitas haec cremabit᷑ incendio
Ande non dubiũ est: quod horũ obtentu. urbe uastata
oratoriũ ꝑmansit in lesum. Igitur exinde hostes dũ ad op¬
pidũ quod appellat᷑ decẽ pagcĩ. quod ameitensi urbe tri¬
ginta milib ab est ꝑuenissent. quia dõ nr̃o semꝑ desuis ser¬
uulis cura ẽ: & inira miscđiam non continet sicut ait psal
ut quid agerent. quose uerterent omnino nescirent. Iunc
causa tantȩ calamitatis ut intali re opus erat sollicite in¬
quirentes. ab uno ex captiuis quos ducebant audiunt. qr
tione. beatũ auctorẽ re periunt. Quẽ dũ ꝑcunctarentur

Expanded text:
nisi civitas tradatur incendio, saltem vel hoc oratorium non nisi civitas tradatur incendio, saltem vel hoc oratorium non cremetur. Cui illi aiunt: Vade in pace, dilectissime frater, oratorium tantum tuum carebit incendio. Pro urbe vero non obtinebimus, quia dominicae sanctionis super eam sententia iam praecessit. Invaluit enim peccatum populi, et clamor malitiae eorum ascendit coram Deo. Ideo civitas haec cremabitur incendio. Unde non dubium est, quod horum obtentu, urbe vastata, oratorium permansit inlaesum». Igitur exinde hostes dum ad oppidum quod appellatur Decempagos, quod a Mettensi urbe triginta milibus abest, pervenissent, quia Deo nostro semper de suis servulis cura est, et in ira misericordiut, quid agerent vel quo se verterent, omnino nescirent. Tunc causam tantae calamitatis, ut in tali re opus erat, sollicite inquirentes, ab uno ex captivis quos ducebant audiunt, quitione, beatum Auctorem repperiunt; quem dum percunctarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
saxũ ac moles solida apparebat. Quã cũ cecati mentibus ma¬
nibus ꝑgirũ palparent. aditumq ingrediendi quererent
nihil omnino cis aliud quam naturalis saxĩ duritĩes uidebat᷑
Deniq sepius abscedentes rursumq reuertentes. cũ se nihil ꝓfi.¬
cere cernerent. tandẽ fatigati discesserunt. suȩq iniquitatis
effectu frustrati sunt. Quod etiã de hoc oratorio beatus gre¬
gorius turonorũ ep̃s insuis libris narrauit non silebo. Refert
enĩ prius quã hui hostes uenirent uidisse uirũ fidelẽ inussu
quasi conferentẽ cũ sc̃ĩs apłis Petro ac Paulo beatũ leuitam
stephanũ de hoc excidio ac dicentẽ. Oro domĩni mei ut non
ꝑmutatis obtentu ur̃o meitensem urbẽ ab inimicis exuri. quia
locus in ea ẽ. in quo paruitatis meȩ pignora continentur
sed potius sentiant poputi aliquid me posse cũ dño. Quod
sitantũ facinus populi suꝑcreuit ut. aliud fieri non possit.

Expanded text:
saxum ac molis solida apparebat. Quam cum, caecati mentibus, masaxum ac molis solida apparebat. Quam cum, caecati mentibus, manibus per girum palparent, aditumque ingrediendi quaererent, nihil omnino eis aliud quam naturalis saxi durities videbatur. Denique saepius abscedentes, rursumque revertentes, cum se nihil proficere cernerent, tandem fatigati discesserunt, suaeque iniquitatis effectu frustrati sunt. Quid etiam de hoc oratorio beatus Gregorius, Turonorum episcopus, in suis libris narraverit, non silebo. Refert enim: «Priusquam hi hostes venirent, vidisse virum fidelem in visu quasi conferentem cum sanctis apostolis Petro ac Paulo beatum levitam Stephanum de hoc excidio, ac dicentem: Oro domini mi, ut non permittatis, obtentu vestro Mettensem urbem ab inimicis exuri, quia locus in ea est, in quo parvitatis meae pignora continentur; sed potius sentiant se populi aliquid me posse cum Domino. Quod si tantum facinus populi supercrevit, ut aliud fieri non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
bus suꝑna dispositione patefecit. Max uero beatus Auctor
traditã ciuitatẽ inimicorũ gladiis aduertens. uniuersos
paruulos qui necdum sacri fontis ablutionẽ ꝑciperant
baptilari precepit. Igitur audientes huni qui duodetimo
miliario exinde castrũ quod scarponna dicitur obside-¬
bant menia mettensis urbis corruisse. iterato ad eam
festina celeritate regressi sunt. incendiisq & rapinis uniuersa
uastantes. plures e ciuibus cũ eis quibaptilanti fuerant par¬
uulos inter emerunt. Reliquos uero qui exitio suꝑ esse pote¬
rant. simul cũ sc̃o auctore ep̃o captiuos abducunt. Impletũ¬
ẽ sane suꝑ beatistephani leuitȩ et ꝓthomartyris domicilio.
quod abeatissimo petro apud romã xp̃i famulo seruatio fuerat
ante predictũ. Nam cũ eandẽ basilicã ꝓcul furentes barbari
aspicerent. ad eam cursim quasi opima spolia capturi ꝓpera¬
bant. Cumq ꝓpius accederent. corũ oculis uelut ingens

Expanded text:
bus superna dispositione patefecit. Mox vero beatus Auctor bus superna dispositione patefecit. Mox vero beatus Auctor traditam civitatem inimicorum gladiis advertens, universos parvulos qui necdum sacri fontis ablutionem perceperant, baptizari praecepit. Igitur audientes Huni, qui duodecimo exinde miliario situm castrum quod Scarponna dicitur obsidebant, Mettensis urbis moenia corruisse, iterato ad eam festina celeritate regressi sunt, incendiisque et rapinis universa vastantes, plures e civibus, cum eis, qui baptizati fuerant, parvulos interemerunt, reliquos vero qui exitio superesse poterant, simul cum sancto Auctore episcopo captivos abducunt. Impletum sane est super beati Stephani levitae et protomartyris domicilio, quod a beatissimo Petro apud Romam Christi famulo Servasio fuerat ante praedictum. Nam cum eandem basilicam procul furentes barbari aspicerent, ad eam cursim quasi opima spolia captaturi properabant, cumque propius accederent, eorum oculis velut ingens
Abbreviated transcription (Latin):
beatum Petrum apłm reuelatũ est. quod ita cęlesti esset iudi-¬
cio definitum. ut uniuersa gallia barbarorũ foret infestatio.¬
ni tradenda. preter beati stephani leuitȩ & ꝓthomatyris:
sitũ apud mettis oratoriũ. in quo ipsius erat pretiosus cruor
absq corruptionis labe reconditus. Haec dũ scõ seruatio re¬
uelata fuissent. festinus ad gallias repedauit. inuenitq ĩã
hunorũ examina ꝑ uniuersas gillias debacharĩ. Qui cum
ab obsidione mettensium ꝓeo quod eorũ ciuitatẽ in expug¬
nabilẽ obmurorũ fortĩtudinẽ cernerent recessissent. conti¬
git beatũ seruatuũ ipso intempore dũ aroma reuerteretur
meitis deuenire. Quidum uniuersa sicut reuelatĩone didi¬¬
cerat scõ consacerdotĩ suo auctorĩ retulisset. ad ciuitatem
ꝓpriã hoc ẽ tungris reuersus ẽ. Nec mora post eius egressi-¬
onẽ. murus ciuitatis mectensis corruit. ingressumꝙ hosti¬

Expanded text:
beatum Petrum apostolum revelatum est, quod ita caelesti esset iudibeatum Petrum apostolum revelatum est, quod ita caelesti esset iudicio definitum, ut universa Gallia barbarorum foret infestationi tradenda, praeter beati Stephani levitae et protomartyris situm apud Mettis oraculum, in quo ipsius erat pretiosus cruor absque corruptionis labe reconditus. Haec dum sancto Servasio revelata fuissent, festinus ad Gallias repedavit, invenitque iam Hunorum examina per universas Gallias debacchari. Qui cum ab obsidione Mettensium, pro eo quod eorum civitatem inexpugnabilem ob murorum fortitudinem cernerent, recessissent, contigit beatum Servasium ipso tempore, dum a Roma reverteretur, Mettis devenire. Qui dum universa, sicut revelatione didicerat, sancto consacerdoti suo Auctori retulisset, ad civitatem propriam, hoc est Tungris, reversus est. Nec mora: post eius egressionem murus civitatis Mettensis corruit, ingressumque hosti
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersos pene occidens burbarorũ seuientiũ ẽ ꝑ pessus sc̃¬
uitiã. Dequo uiro quamuis & alia abeoinsignĩa facta cre:¬
dantur. duo tamen ad nr̃am memoriã cius mitacula ꝑuulgi.¬
ti sunt. Eo igitur tempore cũ reuerendus hic presul uitaᷤᷤ
cunctis uirtutib aecoratã duceret. attila rex hunorum.
emnib beluis crudelior. habens multas barbaras natio¬
nes suo subiettas dominio. post quã gundigariũ burgun¬
dionũ regẽ sibi occurrentẽ ꝓtriuerat. ad uniuersas depri¬
mendas gallias suȩ stuitiȩ relaxauit habeñas. huius ad¬
uentu beatus seruatius tungrorũ ep̃s prtcognito. romã
ad benorũ aplorũ Petti & sauli sacratissimi corpora prexĩt
ut ꝑeorũ sub lime meritũ spctialiter ad nõ impetiaret.
quatinus irȩ suȩ indignationẽ auerteret. & tungensis urbis
populum atanto exitio liberaret. Tunc tidiuinitus peundẽ

Expanded text:
universus pene occidens barbarorum saevientium est perpessus saeuniversus pene occidens barbarorum saevientium est perpessus saevitiam. De quo viro, quamvis et alia ab eo insignia facta credantur, duo tantum ad nostram memoriam eius miracula pervulgata sunt. Eo igitur tempore cum reverendus hic praesul vitam cunctis virtutibus decoratam duceret, Attila rex Hunorum, omnibus beluis crudelior, habens multas barbaras nationes suo subiectas dominio, postquam Gundigarium, Burgundionum regem, sibi occurrentem protriverat, ad universas deprimendas Gallias suae saevitiae relaxavit habenas. Huius adventu beatus Servasius Tungrorum episcopus praecognito, Romam ad beatorum apostolorum Petri et Pauli sacratissima corpora perrexit, ut per eorum sublime meritum specialiter a Domino impetraret, quatenus irae suae indignationem averteret, et Tungressis urbis populum a tanto exitio liberaret. Tunc ei divinitus per eundem
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ ciuitatis sita erant oratoria indesinenti studio circuire
solebat. hic itaq dũ ad predictã beati felĩcis martyris ꝑuenis¬
set basilicã. nectamen ingrediendi ei esset concessa facultas
accessit iuxta murũ forinsecus ad eam partẽ qua p̃dictoruaa
satrdotũ corpora requiescebant. atq ibi se inorationẽ tota suȩ
mentis intentione ꝓsirauit. Quidum post effusis preces abora¬
tiont surrexisset. et incorum scorum honorẽ ad quorũ ese¬
gione sepulchta orãuerat psalmi uersiculũ id est exultabunt
scĩ ingła ꝓnuntiaret. max ab intus uocẽ sub iungentis aie¬
duit letabuntur incubilibus suis. Successit his sacris uiris
sirminus. Acinde leguntius. Dequorũ aliquid uita preter
corũ nomina. nihil ad nos reduxit relatio prisca Accepit
deinde tertius dccimus uencrandus presul auctor guber¬
ruandĩ accłam. ea tempestate. quando non solũ gillia. scd

Expanded text:
eiusdem civitatis sita erant oratoria indesinenti studio circumire eiusdem civitatis sita erant oratoria indesinenti studio circumire solebat. Hic itaque dum ad praedictam beati Felicis martyris pervenisset basilicam, nec tamen ingrediendi esset concessa facultas, accessit iuxta murum forinsecus ad eam partem qua praedictorum sacerdotum corpora requiescebant, atque ibi se in orationem tota suae mentis intentione prostravit. Qui dum post effusas preces ab oratione surrexisset, et in eorum sanctorum honorem ad quorum e regione sepulcra oraverat psalmi versiculum, id est Exultabunt sancti in gloria, pronuntiaret, mox ab intus vocem subiungentis audivit: laetabuntur in cubilibus suis. Successit his sacris viris Firminus, deinde Legontius, de quorum aliquid vita praeter eorum nomina nihil ad nos deduxit relatio prisca. Accepit deinde tertius decimus venerandus praesul Auctor gubernandam ecclesiam ea tempestate, quando non solum Gallia sed
Abbreviated transcription (Latin):
beatissimo dementi uir plenus dõ cȩlestis nomine. qui celestẽ
uitã cũ regnicelorũ adnuntiatiatione ducens. exemplis pariter
& doctrinis credentiũ numerũ dilatauit. Post hunc deniq re¬
gendam suscepit aeccłam felix. deinde patiens. Post hos quint
in ordine uictor. deinde alius uictor. post hos symeon sẽptimꝰ.
Post quem sabatius octauus. quorũ omniũ studiis certũ est cre¬
uisse ai aeccłam. quamuis eorũ nobis spetialiter occulta sint
gesta. Rufus uero & adelfus qui sunt in numero nonus & decimꝰ.
magnis absq dũbio inuita mẽritis fulsisse credendi sunt. quan¬
doquidem tali etiã post obitum fulsere mirãculo. horũ deniq
corpora cũ inbasilica beati felicis mar̃tyris essent humãta. sicut
ad nos usq decũrrit relatio quir quidã erat religiosus. ac de
suȩ animȩ cura sollicitus. Qui nocturno tempore ut priuatis
orationibus se dño cõmendaret. uniuersa quȩ extra muros

Expanded text:
essit huic vir Deo plenus Coelestis nomine, qui coelestem vitam cum regni coelorum adnuntiatione ducens, exemplis pariter et doctrinis credentium numerum dilatavit. Post hunc denique regendam suscepit ecclesiam Felix; deinde Patiens; posthaec quintus in ordine Victor; deinde alius Victor. Post hos Symeon septimus. Post quem Sambatus octavus. Quorum omnium studiis certum est, crevisse Dei ecclesiam, quamvis eorum nobis specialiter occulta sint gesta. Ruffus vero et Adelfus, qui sunt in numero nonus et decimus, magnis absque dubio in vita meritis fulsisse credendi sunt, quandoquidem tali etiam post obitum fulsere miraculo. Horum denique corpora cum in basilica beati Felicis martyris essent humata, sicut ad nos usque decucurrit relatio, vir quidam erat religiosus ac de suae animae cura sollicitus, qui nocturno tempore, ut privatis orationibus se Domino commendaret, universa quae extra muros
Abbreviated transcription (Latin):
it ilico gaudium magnũ ꝓculdubio supnarũ uirtutum
incelo. & ingens luctus pauperũ xp̃i atꝙ monachorũ
in scło. Ad est mox iuxta morẽ ȩeclesiatũ sacrosc̃m euan¬
gelium. quod lector inter psallentium luctus & can¬
tus ꝑsonabat. Sicq demum uir egregius Romarieus
allatum sc̃issimũ corpus illius. eũ multa dignitati et¬

Expanded text:
autem ilico gaudium magnum procul dubium supernarum virtutum autem ilico gaudium magnum procul dubium supernarum virtutum in caelo et ingens luctus pauperum Christi adque monachorum in saeculo. Adest mox iusta morem sanctum et sacrum euangelium, quo lector inter psallentium luctus et cantus personat vocem. Siquidem vir egregius Romaricus adducit sanctissimum corpus illius; cum
Abbreviated transcription (Latin):
lsseitis quoq aliquantulis secũ monachulis nec non alit
inirendebuit. calciamenta a pedib detrahens atꝙ detergens
easbra et pedes illorum crebro abluens. nec non t lectos
ipsorũ reciprocis dib studiosisime compositos parabat.
coquis. sepe esuriens ipse suos contubernales pascebat
soel et dectalũ stratus cius uilẽ qͥdẽ moculis hominũ scã
pulcherrinũ obtutib angelorũ sprccis dũ taxat mollib
e pretiosis uestibus. cilicia ex or nabant.
nhis igitur atq ceteris in numerabilib bonis. dũ angelicam
cõꝑto. ad est uir religiosus Romaricus. cum ceteris mona¬
chis. gloriosum cius prestolans egressum. Tunc dectus dĩ
omnib sceleribus et peccatis uallatus cotor. ꝓ quibus dñm
ut ueniam merear obsecro supplicato. haet uir sc̃s ait. quia
scciptũ ẽ: iustus in primordio sermonis accusator est sui
Interea uenit hora. ut sc̃a illa anima carnis fasce deposito.¬

Expanded text:
Adscitis quippe aliquantulis secum monaculis necnon et lepAdscitis quippe aliquantulis secum monaculis necnon et lepinpendebat, calciamenta a pedibus detraens adque detergens, capita et pedes illorum crebrius abluens, necnon et lectos ipsorum reciprocis diebus studiosissime compositos praeparab sanctus et quoquus, saepe esuriens ipse suos contubernales pascebat Set et lectum stratus eius vilem quidem in oculis hominum, set pulcherrimum in obtutibus angelorum, spretis dumtacxat mollibus et preciosis vestibus, cilicio exornabat. In his igitur adque ceteris innumerabilibus bonis dum angelicam comperto, adest et vir religiosissimus Romaricus; cum ceteris monachis gloriosum eius praestolatur egressum. Tunc electus Dei omnibus sceleribus et peccatis vallatus, coartor, pro quibus Dominum , ut veniam merear, obsecro; supplicate'. Haec vir sanctus, quia scriptum est: Iustus in primordio sermonis accusator sui est. Interea venit hora, ut sancta illa anima manibus s
Abbreviated transcription (Latin):
uiit quod ipse uoluerit. Tunc nos tenentes scas maoin oill¬
us aa lutem usq puenimus. Mox ergo iubente illonn oĩa¬
cione ystrati. capitulo dicto surreꝯimus cuncti lunc allt
deuans manum contra ingentes flammas uexilius sese eru¬
cis untest. Mere miro in todlo tamqua celitus peris us cort
alicubi nocens. infra parietes insemet ipsum eotus ricoious
igus ule interut. Nosꝙ de inctps iam securi de periculo
subacto gr̃as agentes dõ. dictis matutinis. aa letu los
nboitos teieaumus. lico autt̃ cuidi efratib talis apsu¬
san cusio. Intucns incclum uidit tamquã flammã igniu
signaculũ rucis depi atũ & statim adecelo ex obliquo eici
uos fictait̃ dicens. Cernis hoc inquid signũ: hae noctt a¬
nulfus cp̃s pipsũ totã ciuitat̃ istam ab incendio liberauit
ĩ diuts uirtute dñi ueluti nouus helyas adheremum
popeat de unter bestiuas &e feras siluarũ paruulis mansiun¬
cuelis patidas. cod̃idiana meditatione laudes dõ ꝑsonalut

Expanded text:
u eius sum.' Tunc nos tenentes sanctas manus illius, ad larem pervenimus, et mox, iubente illo, in oracione prostratus, capitulo dicto, surgimus omnis. Tum ille elevans manum contra ingentes flammas, vexillum crucis iniecit. Mox miro in modo tamquam caelitus percussus, nil alibi nocens, infra parietes totus retortus ignis interiet. Nosqui iam deinceps secure de periculo subacto, gratias agentes Deo, dictis matutinis, ad lectulos nostros remeavimus. Ilico cuidam e fratribus talis appt visio. Intuens caelum, vidit tamquam flamma ignis signaculum crucis depictum, et statim de caelo ex oblico crucis vox facta est, dicens: 'Cernis hoc', inquid, 'signum? Hac nocte Arnulfus episcopus per ipsum totam civitatem istam ab incendio liberavit'iam dives virtute Domini, veluti Helias novus ad heremum properat et inter bestias et feras silvae, parvulis mansiunculis patratis, cotidiana meditacione laudes Deo personat.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c imperat & iustitiã ciꝰ. et haet om̃ia adicientur uobis
E stote paccati in inuicẽ. benigni. misericordes: ut dũ in hac¬
transitura uita ista nunc pauꝑtate & miseria angustiamini
Siquidem et lazarus mendicus. in sinu abrahe ab angdis ẽ trans
ne pulsanti. sc̃s goericus cognomento abbo. huius successor
eligitur. Digne quippe adño factum ẽ. ut scõ sc̃s succederet
Quo audito ur aegregius abbas Romaricus. a partibus uosag
egressus. ad beatum ꝑgit arnulfum. atq ex conibentia
utriusq infra uasta heremi aptũ eidem p̃parat locũ. Sed
max eadẽ die suꝑ uentura qua uenerat nocte. quid mira¬
culi ꝑhunc almificũ pontificẽ infra urbẽ gestum fuerit

Expanded text:
 et iusticiam eius, et haec omnia adicientur vobis. Estote parati, in invicem benigni, misericordes, ut, dum istic nunc paupertate et miseria angustiamini,iquidem et Lazarus mendicus in sinu Abrahae transpne pulsante, sanctus Goericus cognomento Abbo huius successor eligitur. Digne quippe a Domino hactum est, ut sancto sanctus succederet. Quo audito, vir egregius Romaricus a partibus Vosago egressus, ad beatum pergit Arnulfum adque ex convenencia utriusque infra vasta heremi aptum eidem praeparat locum. 20. Sed mox in eadem die supraventura quo venerat nocte quit miraculi per hunc almificum pontificem infra urbem gestum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
diuersorum pauperũ. uiduarũ & orphanoꝵ
pene in numerã multitudinẽ astantẽ. Cumꝙ cũ uidissent.
om̃s simul uociferare ceperunt dicentes. Osc̃e pater. cur
nos miseros derelinquis. aut quis miserebitur nostri
aut quis tribuet nobis uictũ & uestitum: Na te a moto peri¬
clitabim cuncti nuditate scilicet atꝙsconsũpturi. Obs. cramu

Expanded text:
iversorum pauperum, viduarum et orfanorum paene innumeram multitudinem adstantem. Cumque eum vidissent, omnes vociferare coeperunt, dicentes: 'O sancte pastor, cur nos miseros derelinquis, aut quis miserebitur nostri, aut quis tribuit nobis victum aut vestitum? Nam, te amoto, moriemur omnes, nuditate scilicet adque fame consumpti. Obsecramu
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s consilio inito. coaceruata dericorũ stu populorũ ingenti
caterua asscitis quoq duobus episcopis. secum una pariter
ꝑgunt adheremum. Quo in loco excubias cum reuerentia
celebrantes. sc̃a membra aburna lapidis auferentes gra¬
bato imponunt. atq max arripientes gradum itineris. cũ
gaudio remeant adurbem. Nam suauitatis odor. ex his sa¬
cris menbris cunctos replebat euehentes. Sed qualia de¬
inceps initinere ꝑ eundem claruerint miracula. ut ualeo

Expanded text:
t populorum ingente caterva, acceptis quoque duobus episcopis, sic una pariter pergunt ad heremum. Co in loco excubias cum reverencia caelebrantes, sancta membra ab urna lapidis auferentes, grabato inponunt, adque mox arripientes itinera, cum gaudio remeant ad urbem; nam suavitatis odor exiit sacris membris, cunctos replet evidentes. Et qualia deinceps in itinere per eundem claruerunt miracula, ut valio
Abbreviated transcription (Latin):
rebellantiũ multitudinẽ auinculo doloris absol¬
uit. & ad priorẽ statũ reddita sanitate restauraũ.
Hoc uiso miraculo om̃s pariter se ad pedes sc̃orũ ꝓuoluen¬
tes. rogabant ut eis uiã salutis ostendere non differren.
sed quid illis ꝓtorũ recuperatione agendũ. quiduc. ui¬
tandũ esset citius insinuarent. Post hȩc facto silentio¬

Expanded text:
um multitudinem a vinculo doloris absolvit, et ad priorem statum reddita sanitate restauravit . Hoc viso miraculo, omnes pariter se ad pedes sanctorum provolventes, rogabant ut eis viam salutis ostendere non differrent, sed quid illis pro eorum recuperatione agendum, quidve vitandum esset citius insinuarent. 9. Quod fili
Abbreviated transcription (Latin):
deuntis salutis dõ miserante sc̃iq mansueti uirtute con¬
ferenit. sperata beneficia ꝑsensit. Quod usꝙ hodie idẽ
pontifex nonsine suspiriis solitus ẽ referre. quanto
eo tempore fuerit in cõmodo depressus. quã potenti
interuentu sc̃i extiterit celesti medicina saluatus.
Et quia aliqua de sc̃i huius uirtutibus p̾senti in carne
pontificis tempore gesta breui calamo ut ita dicam
sodalem sibi libellum eius imperio exoluimus. nunc in
his quoq finem faciamus. ad niti eius orationibus. aspi¬

Expanded text:
deuntis salutis, Domino miserante, sanctique Mansueti virtute condeuntis salutis, Domino miserante, sanctique Mansueti virtute conferente, sperata beneficia persensit. Quod usque hodie idem pontifex non sine suspiriis solitus est referre, quanto eo tempore fuerit incommodo depressus, quam potenti interventu sancti exstiterit coelesti medicina salvatus. Et quia aliqua de sancti hujus virtutibus praesentis in carne pontificis tempore gesta brevi calamo, ut ita dicam, sodalem sibi libellum ejus imperio exsoluturus, nunc in his quoque finem faciamus adjuti ejus orationibus, aspi