comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ finibus aluernorũ audita sunt. qđ spaciũ est
celtili filius aruernus sũme potencie adolescensꝰ.
cuiꝰ pat̾ pͥncipatũ gallie tocuis obtinuerat. E ob
eam causam ꝙ regnũ appetebat ab ciuitate. erat
int̾dictus. Conuocatis suis dientibus facile eos¬
intendit. Cognito euis consilio ad arma cõcurrit᷑.
prohibet᷑ ab gabanitino patruo suo reliquisq
principibus. qui hanc temptandã fortunam. nõ
existimabãt. Expellitur exoppido gergonia. nõ
desistit. tñ atq in agris ht dilectum egenciũ ac
ꝑditorũ. Hac coacꝰ ta manu.: quostumq adit ex
auitate ad suã sentẽciã ꝑducit. Hortatur ut comĩis
liberatis causa arma capiant. magnisq coactis co¬
piis aduersarios suos a quibus paulo ante erat deie¬
tus expellit exciuitate. Rex absuis appellatur.
dimitnit quoqͦ uersus legationes. testatur ut ĩfide
maneant. Cełi sibi senones. Parisios. fictones. Cadur¬

Expanded text:
in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est ummae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadur
Abbreviated transcription (Latin):
His rebus agitatis profitentur / carnutes se nullum
ꝑiculũ comunis salutis cã recusare. principesq
feratur/ ut iureiurando ac fide sanciat᷑. Petiuit
collatis militaribus signis ꝙ more eoꝵ grauissima
cerimoniã continetur. ne facto inicio belli ab
reliquis deserantur. Tunc collaudatis carnutibus dato
iure urando ab õĩbus qui aderant tp̃e eius rei consn¬
tuto ad concilio discedicur. Ubi ea dios uenit carnu
genabim signo dato cõcurrunt. ciuesq romanos:
qui negociandi caula ibi constiterant. In his gallũ
fusium. Gestam honestũ equitẽ romanũ. quiꝰ rei ꝓ¬
frumẽtarie cã iussu cessaris p̃erant. interficiunt.¬
lie fama perfertur: nã ubiq maior atq illustrior
incidit res. Clamores ꝑ agros regionesq signi fi¬
cabant᷑. hinc alii deinceps excipiunt E proximis
tradunt ut tunc accidit. Na que genabi oriẽte
sole gesta essent. ante pͥmam confec tam uigiliã

Expanded text:
His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque feratur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, CarnuCenabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris prafama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam
Abbreviated transcription (Latin):
di cede: senatusq consulto cercior
urbano motu cesarem. neq in tantis dissensionibus
ad exercitũ uenire posse. Hac ĩpulsi occasione: qͥ
iã ante dolerent se popłi.roͥ. imꝑio subiectos. li
berius atq audacius de bello consilia inire incipi¬
unt. indictis int̾ se principes gallie consiliis. silue¬
stribus atq remotis locis queruntur de andionis
morte. posse hunc causuni ad ip̃os recidere demõ¬
strant. Miserantur comunẽ gallie fortunã õibus x¬
pollicitacionibus ac p̃miis deposcunt. qui belli inicia
faciant. E sui capitis ꝑicło galliã inlib̾tatẽ uindi¬
cent. Eius in pͥmis rõnem esse habendã dicunt. x¬
pͥus ꝙͣ eorũ clandestina consilia efferantur: ut Ø¬
cesar ab exercitu int̾cludatur. id esse facile qđx
neq legiones audeant absente imꝑatore ab hiber¬
nis egredi audeant: neq imꝑator sine presidio
ad legiones peruenire possit. Fostremo ul aciex
qͣm a maioribus acceꝑant recuperare.

Expanded text:
de de senatusque consulto certior urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se populi Romani imperio subiectos dolerent liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie quam a maioribus acceperint recuperare.
Abbreviated transcription (Latin):
tis nõ nullis cĩuitatibus iureiurãdo int̾se cõfirnãt.
obsidibusq de petunia cauent. Ambiorigẽ sibi socie¬
tate & federe adiungunt. uibus rebus cognitis celar
cũ undiq bellũ parari iuderet neruios aduatucos
ac menapios adiunctis cisrhenũ õibus germanis eͣeͣ
in armis. senones ad imꝑatũ nõ uenire ⁊ cũ carnutibꝰ
finitimisq ciuitatibus consilia cõmunicare. Atreueris
g̾manos crebris legacionibus sollicitari. maturius sibi
debello cogitandum putauit. Itaq nõdũ hyeme cõ¬
fecta. proximis quatuor legionibus coactis de imꝓ¬

Expanded text:
tis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant tis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant obsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legi
Abbreviated transcription (Latin):
Ultis de causis cesar maiorẽ gallie
motũ expectans. ꝑ.m. sillanũ gallũ
antistiũ. C. reginium. Titũ sexium
legatos delectos hre instituit. simł
gallia consulis sacram̃to rogasset. ad signa cõuenire:
et ad se proficisci iuberet. Magni int̾ se etiã ĩ reliqũ
tempꝰ ad opinionẽ gallie existimãs tantas uiderix
ytalie facultatef: ut si quid eẽt in bello detrimenti
acceptũ/ nõ modo id brxui tp̃e sarciri. sed maioribꝰ
augeri copiis posset. Qd̾ cũ pompeiꝰ E rei.p. et
amicicie tribuisset celr confecto ꝑ suos dilectu
tribus añ exactã hiemẽ cõsticisset. ⁊ ad ductis
legionibus duplicatoq eaꝵ cohorciũ nũõ: quas cũ
Q. Ticurio amiserat. E celeritate E copiis docuit qͥd
Interfecto induciomaro ut docuimius ad eiꝰ propinqͦs
atreueris imꝑiũ defercur. Elli finitimos g̾mauos solli¬
citare ꝙ pecunias polliceri nõ desistunt. Cũ aproxi¬
mĩs im̃petrare nõ possent ulteriores temptãt. Inuẽ¬

Expanded text:
ultis de causis Caesar maiorem Galliae motum exspectans per Marcum Silanum, Gaium Antistium Reginum, Titum Sextium legatos delectum habere instituit. Simul Gallia consulis sacramento rogavisset, ad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, sed etiam maioribus augeri copiis posset. Quod cum Pompeius et rei publicae et amicitiae tribuisset, celeriter confecto per suos dilectu tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quint. Interfecto Indutiomaro, ut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant. Inven
Abbreviated transcription (Latin):
expec tabat. Cũ acerrime cominus pugnaretur. hostes
loco E nũo nr̃i uirtute cõfiderent. sunt subito hedui
uuisi ab latere nr̃is aꝑto. quos cesar ab dextia parte
alio asconsu manus dostinende causa miserat. hi
similitudine armoꝵ/ uehement̾ nr̃os perterruerũt:
ac tñ & si dexitis humeris exertis aĩaduereobant᷑
qđ insigne pactatis esse cõsuerat : eñ id ip̃m sui fal¬
lendi causa. milites ab hostibus factũ existunabãt.
Eodem tp̃e.L. sabmus centurio: qui q murũ una¬
conscenderat/ circũuenti atq interfotli demuro ⁊¬
p̃citabantur.M. petronius ciusdẽ legionis cẽturio

Expanded text:
exspectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes exspectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
magno concursu eo cõtenderũt. eorũ ut quisq
primus uenerat sub muro cõsistebant. suorũq
pugnanciũ nuͣm augobant. Quorũ cũ magna
multitudo cõueuisset. Matros fanulie: que ᷑ pau¬
lo ante romanis manus teudebãt. de muro suos
obtestari Emore gallico spãssum capillũ obtos¬
tare. liberosq in conspoctum proferre ceperũt.
Erat romanis nec loco/ neq numo equa cõtencio
simul &̃ rursu Espacio pugne fatigati / nõ facile
recentes atq integros substinebant. Cesar cum
iniquo loco pugnari. hostiumq augeri copias
uideret. p̃metuens suis. ad .T. sextium legatiun
quẽ minoribus castris p̃sidio reliquerat. misit.
ut cohortes ex castris cełr educeret: & sub ĩfimo
colle adextro latere hostiũ constitueret. ut si
nr̃os loco depulsos uidissee: quo minus hostes x¬
in sequerent᷑. libere terreret. Ipse paulũ ex eo laco
cũ legione progressus ubi cõstiterat euentũ pugne

Expanded text:
magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hinsequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ maro oppidi portisq a prapinquauerũt. Tum
uero ex oĩbus urbis portis orto clamore : qui lõ¬
ꝯius aberant/ ropentino tumultu ꝑt̾riti.: cũ hostẽ
inera portas existimarẽt eͥtͣ sese exopido ecieccrũt.
Matres familie de muro uestẽ argentaq iacta¬
bant.&. pec tore nudo ꝓ̃minẽtes. passis manibus
obtestabantur romanos ut sibi parcerẽt. neu
sicut auarici fecissent: neamulieribus qͥdẽ atq
infantibus abstiuerẽt. nõ nulle demuris ꝑ manꝰ
idimisse se se militibus tradebant. L. fabius cen¬
turio legionis & taue: quẽ int̾ suos eo die dixisse cõ¬
stabat. excitari se auaricẽsibus p̃miis neq cõmi
manipulares atq ab his sbleuatus murũ ascẽdeꝵ¬
ret. hos ipse rursus singulos expectans in murũ
extulit. Interim qui ad altoram partẽ oppidi ut
supͣ demonstr auimus municionis cã conuenerãt.
pͥmo exaudito clamore. inde eciã crebris nũciis
incatati oppidũ a romanis teneri. p̃missis eqͥtibꝰ

Expanded text:
ro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commanipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus
Abbreviated transcription (Latin):
uastatis. frumentis succisis. edificiisq incensis. qđ mena¬
pii om̃s se ĩ dempsissimas siluas abdiderãt: se ad cesarẽ
receperunt. Cesar se inbelgis oĩm legionũ hiberna
consticuit: eo diccõĩno ciuitatos ex brittauia obsides
miserunt relique neglexerunt. His rebus gestis ex
lr̃is cesaris .xx. supplicacio a senatu decreta est.

Expanded text:
agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menaagris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Caesaris dierum XX supplicatio a senatu decreta est.
Abbreviated transcription (Latin):
arcũsticerũt. ac si sese interfici uolent arma pon̾e
tusserunt. Cũ illi orbe facto sese deffenderent
cełr ad clamorẽ hoĩm cirat̾ milia sex conuenerũt.
Qua re nũciata cesar oẽm ex castris equitatum
suis auxilio misit. Enterĩ nr̃i milites impetũ hostũ
sustinerũt: atq horis amplius quatuor fortissime
pugn aucrũt. ac paucis uuln̾ibus acceptis complures
ex his octiderunt. Postea uero ꝗͣ equitatus nr ĩ cõspectu
uenit. hostes abiectis armis terga uerterũt. magnꝰꝙ
eorum nuerus ost occisus.
esar uero postero die litũ labienũ legatũ cũ his
legionibus quas ex brittania reduxerat ĩn moriuos
qui rebellionẽ fecerãs misit. Qui cũ ꝑꝑ siccitates palis¬
dũ: quo se retiꝑre nõ haberẽt: quo ꝑfugio suꝑiore
anno fuerant usi : om̃s fere in pt̃atem labieni perꝰ¬
uenerant. At. Q. titurius. et. L. cocta legati: qui
in menapiore fines legiones duxerãt. om̃ibus eorũ

Expanded text:
circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates paludum quo se reciperent non haberent, quo perfugio superiore anno erant usi, omnes fere in potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ac terga uerterunt. Quos tanto spacio secuti qͣntũ
cursu & uiribus efficere potuerũt. cõplures ex his
occderunt. De inde õibus late longeq edificiis incẽ¬
sis se incastra. receperunt. Codem die legati ab hostibꝰ
missi ad cesarẽ de pace miscrũt uenerũt. Nis cesar x¬
nuͣm obsidũ quẽ antea imperauerat duplicauit. eosꝙ
incõtinentẽ adduci iussit: ꝙ propinqͣ die equinocii
infirinis nauibus hiomis nauigationẽ subeundã nõ
existimabat. Ipse idoneã tempestatẽ nac tus paulo
post mediã noc tem nauos soluit: que om̃s ĩ columes
ad continentẽ ꝑuenerũt. sed ex ouerarie due eosdẽ
quos reliꝗͣ portus capere nõ potuerũt & paulo ĩfra
delate sunt: quibꝰ ex nauibꝰ cũ essenti expositi milites
circit̾ trecenti atq incastra cõtenderẽt. Morini quos
cesar inbrittaniam profiascens pacatos reliquerat
ipse prede adducti. pͥmo nõ ita magño suorũ nĩo

Expanded text:
ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duntem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero
Abbreviated transcription (Latin):
reduxit. Dũ hec geruntur nr̃is õibus occupatis qͥ erãt
in agris reliqui discesserũt. Setute sunt cõtinuo płres
dies tempestates q̃ E nr̃os in castris cõtiuerẽt. ⁊ hostem
apugna prohiberent. Intcrĩ barbari nũcios in om̃s ꝑtes
dimiserũt. paucitatẽq nr̃oꝵ militũ sus p̃dicauerũt. et x¬
qͣnta prede faciende atq in ꝑpetuũ sui lib̾andi facultas
daretur. si romanos castris expulissent demõstrauerũt.
His rebus cełr magna młtitudine peditatus equitatusꝙ
coacta ad castra uenerunt.
Cesar & si idem qđ suꝑioribus diebus acciderat. fore
uidebat. E si essent hostes pulsi celeritate periculiu
effugerent. tũ nac tus equites circit̾.xxx. qͦs cõminiꝰ
attrebas de quo ante dictum ẽ secũ transportauerat.
legiones in acie pro castris cõstituit. Cõmisso prolio
duicius nr̃oꝵ militũ impecũ hostes ferre nõ potuerũt.

Expanded text:
reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
pitu. rotarũ ordines plerumq perturbãt. Et cum se
int̾ equitũ turmas usinuauerint esedis disiliunt.
et pedites preliantur. Surige int̾im paulatĩ exprelio
excediuit: atq ita se collocant : ut si illi amultitudine
hostium p̃mantur expeditũ asuos receptũ habebãt.
lta mobilitatẽ equitũ stabilitatẽ peditũ in preliis
prestant. Ac tm̃usu quotidiano & exercitacione esfi¬
ciunt uti indecliui ac p̃cipiti loco incitatos eqͦs sub¬
stinere: & breui moderan. ac flecbere. ⁊ ꝓ temonẽ
percurrere. E in iugo iusistere. E se inde incurrus ciũ¬
ssime recpere cõsuerunt. Quibus rebus ꝓcurbatis
nñis nouitate pugne apr̃e opportunissimo cosai augxiliũ
tulit. Nainq eus aduentu hostos constiterũt. nr̃iq ex
imore se recepunt. Quo facto ad lacessendũ hostem¬
ꝙ ad cõmittendũ preliũ alienũ ẽe̾ tp̃s arbitratus. suo
se loco cõtinuit. ⁊ breui ep̃re int̾misso ĩcastra legionẽ

Expanded text:
pitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se pitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones
Abbreviated transcription (Latin):
quã inparcem legio iter fecisset. Cesar id qđ erat¬
suspicatus aliqͥd noui ab arbaris iuitũ consiliũ cohortes
q instacionibus erant.: secũ in eã partẽ proficisa iubet:
ex reliquis duabus instacionẽ cohortes succedere. re¬
liquas armari & confestim sese subseqͥ iussit. Cũ pau¬
lo longius a castris processisset: suos ab hostibus p̃mi
atq egre substinere & cõferta legione ex õĩbus ꝑtb
tela conici aĩaduertit. Nã ꝙ om̃i frumẽto ex oñubus
partibus demesso. pars una e̾rat. reliqua suspicati ho¬
stes huc nr̃os ee uenturos noctu ĩ siluis delituerant.
Tunc dispersos deposicis armis iimetẽdo occupatos
subito adorti: pauais int̾fectis reliquos incercis ordinibꝰ
ꝑfurbauerãt. simł equitatu atq essedis cirtũ dederãt.
Genis hoc est essedis pugne. pͥmo ꝑ om̃s parces ꝑequi¬
tant. E tela coniciunt: atq ipso t̾rore equoꝵ E stre¬

Expanded text:
quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod eratquam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et stre
Abbreviated transcription (Latin):
t cesar ⁊ si nõdum eorũ consilia cognouerat .: tñ ⁊ ex
euentu nauiu suaꝵ. E ex co qđ obsides dare int̾mi¬
serant. fore id qđ accidit suspicabatui. Itaq ad om̃s cãus
subsidia comparabat. Nã & frumentũ quotidie ex agͥs
incastra conferebat. et que grauissima afflicte erant
naues earũ materia atq ere ad reliqͣs reficiendas ute¬
batur. & que ad cas res erant usui excontinẽti cõpor¬
tari iubebat. Idq cũ sũmo studio anulitibꝰ administraret᷑.
xii. nauibꝰ amissis. reliquas ut nauigare ꝯmode possit efficit.
Dum ea geruntur. legione ex cõsuctudine una frumẽ¬
tatũ missa. q̃ appellebatur septima: neq ulla ad id
tp̃s belli suspicione int̾posita cũ pars hominũ u agris
remaneret: pars eciã incastra uentitaret. hi qui pro
portis castroꝵ instacione erant cesari nũciauerunt.
puluerẽ maiorẽ ꝗͣ consuetudo ferret. in ea parte uideri

Expanded text:
At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri
Abbreviated transcription (Latin):
pertur bacio facta ẽ. Neq enĩ naues erant alie qͥbꝰ
portari possent. E oĩa deerant q̃ ad reficiẽdas naues
erantusui. sunt. & qđ ex oĩbus cõstabat hicmare ĩ
gallia opportere frumentũ in his locis in hiemes pro¬
uisum nõ erat. Quibus rebus cognitis pͥnapes bi¬
itanie qui post preliũ factum ad ea que usserat¬
lociiti. Eeqͥtes ꝙ naues et frumentũ romanis de esse
intelligerent. E paucitatẽ milicũ ex castrorũ exiguitate
cognoscerẽt. Que hec eciã erant angustiora ꝙ sine
impedimentis cesar legiones trãsportauerat. optimum
factu eͣe dixerunt. rebelione facta fruiẽto cõmeatuq
nr̃os prohibere. E rem in hiemẽ producere. qđ his suꝑ¬
atis. aut reditu int̾clusis neminẽ postea belli inferẽdi
causa inbrittaniã transiturũ confidebant. Itaq rursus
coniuracione facta paulatim ex castris discedere. et
suos clam ex agris deducere ceperunt.

Expanded text:
perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post pret equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
earũ cursum tenere posset sed alie eodem unde
erant profec te reuerterentur. alie ad inferiorẽ ꝑtẽ
insule q̃ est propuis solis occasum magno sui cum
percło deicerentur. Que tñ anchoris iactis cũ fluctibꝰ
cõplerentur: noͣcio aduersa nocte in altũ prouecte
continentẽ pecierunt. Cadem noc te accidit: ut esset
luna plena: qui dies marittimos estus maximos inoc¬
ceano efficere cõsucuit: nr̃isq id erat incoguitũ. Ita
uuo tp̃e E longas naues: quibus cesar exercitũ trãs¬
portandũ curauerat: quasq ĩ arridũ subduxerat
estus cõpleuerat. E onerarias q̃ ad anchoras erãt
deligate. tempestas asflic tabat: neq ulla nr̃is facul¬
tas aut administrãdi: aut auxiliandi dabat᷑. Complus¬
ribus nauibus fractis. reliq̃ cũ essent funibus ancho¬
ris reliquisq armamẽtis amissis adnauigãdũ inuti¬
les magna id qđ nccẽ erat acadere toaus exercitus

Expanded text:
earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
comp̃henderant: atq inuincula cõiecerãt. Tum p̃lio facto
remserunt. inpetenda pace eius rei culpam ĩ multitudinẽ
conecerunt. E ꝑ inprudenciã ut ignosceret᷑ petierunt.
Cesar questus qđ cũ ulero incontinentẽ legatis missis pacẽ
a se petissent. bellũ sine causa intulissent. ignoscere ĩ
prudentie dixit. obsidesq imperauit. Quorũ illi partẽ
statim dederunt: partẽ ex longioribus locis accersitam.
paucs post dicbus sese daturos esse dixerunt. Ent̾ea
suos remigare in agris iusserunt. pͥncipesq undiq ouẽire.
łse ciuitatesq suas cesari cõmendare ceperunt.
Hlis rebus pace cõfirmnata post diem quartũ. q̃m est in
britaniam uencũ naues .xuiii. de qͥbus supͣ demõstratũ ẽ.
que equitos substulerant. ex suꝑioro portu leui uẽto
solucrunt. Que cũ aꝓpinquarẽt brittauie / E ex cas¬
tris uiderentur. tanta tempestas subito orta ẽ. ut ułła

Expanded text:
comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suose civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla
Abbreviated transcription (Latin):
impeditos adoriebantur plures paucos arcũ sistebant.
Alii alatere apto inuinuersos tela cõiciebant. Qđ cũ
aduertisset cesar scaphas longarũ nauiũ. Itẽ specula¬
toria nauigia militibus cõpleri iussit. E quos laborãtes
cõspexerat. his subsidia submittebat. Nr̃i simł in arido
consticerũt suis oĩbus cõsetutis in hostes impetũ fecerũt.
atq eos infugam dederunt. neq longiuis proseqͥ potu¬
erunt.ꝙ eqͥtes cursum tenere: atq insulã capere non
potuerunt. Hoc unũ ad pͥstinã fortunã cesari defuit.
Hhostes p̃lio superati siml atq se ex fuga receꝑunt. statĩ
ad cesarẽ legatos de pace miserũt. obsides daturos. q̃q
imꝑasset facturos esse polliciti sunt. Una cũ his lega¬
tis cõmius attrebas uenit. quẽ supra demõstraueram
a cesare inbrettaniam p̃missum. Hunc illi E naui egres¬
sum cũ ad eos oratoris modo cesaris mandata deferret

Expanded text:
impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret,
Abbreviated transcription (Latin):
lerunt: atq nr̃is militibus cũc tantibus maxĩe ꝑꝑ altitu¬
dinc̃ maris : qui decime legionis aqͥlam ferebat. cõtes¬
tatus deos. ut ea res legioni felicit̾ eueniret. Desilite
inquit milices: nisi uultis aquilã hostibus prodere. ego
cũ magna uoce dixisset se ex naui proiecit. atq ĩ ho¬
stes aquilã ferre cepit.
Tum nr̃i cohortati int̾ se ne tm̃ dedecus admiteret᷑ uni¬
uersi ex naui desiluerũt. Hoc item nr̃i ex ꝓximis pri¬
mis nauibus cũ cõspexissent subsetuti hostibus appro¬
pinquarunt. pugnatũ est ab utrisq accit̾. Nr̃i tñ. qd̾
neq ordines seruare. neq firmit̾ resistere: neq signa
subsequi poterant. Atq alius alia ex naui qͥbuscumꝙ
signis occurreret: se aggregabat: magnoꝑe ꝑturbabãtu
Hostes uero notis oĩbus uadis: ubi aliquos exlitore sin¬
gulares ex naii egredientes compsexerant. inaitatis eis

Expanded text:
lerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ignotis locis impeditis nauibus magno E graui
onere armorũ opp̃ssis simł de nauibus desiliendum.
ł influc tibus consistendũ & cũ hostibus erat pugnãdũ
tũ illi aut ex arrido: aut paulũ inaquã progressi õibꝰ
mẽbris expeditis notissimis locis audactꝰ tela cõierẽt.
Se equos insuefactos incitarent. Qibus rebus nr̃i per¬
territiꝰ atq hutꝰ oĩno gñis pugne imperici ut omnes
eadem alacritate / ac studio quo impedestribus uti p̃liis.
consuerunt utebantur. Qđ ubi cosar aĩaduertit naues
ad usum expedicior paulum remoueri abonerariis na¬
uibus & remis incitari. ⁊ ad latus apertũ hostiũ ꝯstitu.
atq inde fundis sagitis tormẽtis hostes propelli. ac
sũmoueri iussit. que res magno usui nr̃is fuit. Nã E na¬
uium figura E remorũ motu. E inusitato gnͣe torm̃toꝵ
permoti barbari constiterũt. Ac paulũ modo pedẽ rotu¬

Expanded text:
autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves otus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettu
Abbreviated transcription (Latin):
telum adiia posset. Hunc ad egrediendũ locũ neqͣꝗͣ
idoneũ arbitratus dum relique naues eo conuenirẽt.
ad horam nonã in anchoris expectauit.
nterĩ legatis tribunisq militũ cõuocatis. & que ex uolo¬
seno cognosceret. E que fieri uelit ostendit. monuitꝙ
ut rei militaris est racio. maxime ut marittime res
postularẽt: ut ꝗͣ celerẽ acq instabilẽ motũ haberent
ad nutũ ⁊ ad tempus om̃s res ab his dinustrarentur.
His dimissis E uencũ Eestũ uno tp̃e nactus. scđm
dato signo E. sublatis anchoris circit̾ millia passuũ
septẽ ab eo loco ꝓgressus ac plano lictore uaues ostituit.
At barbari cõsilio romanorũ cagnito p̃misso eqͥtatu ꝑ
esed ariis quo plerũq gen̾e in preliis uti cõsuessent. reli¬
quis copiis subsequti nr̃os nauibus egredi prohibebãt.
Erat ob has causas sũma difficultas ꝙ naues ꝓpe̾ ma¬
guitudinẽ nisi in alto cõstitui nõ poterent. Militibus

Expanded text:
telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idotelum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cogrei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus
Abbreviated transcription (Latin):
habebat id questori legatis prefectisq distribuit. Huc
accedebat decem ẜocto onorarie naues: que ex eo lo¬
co amillibus passuũ octo uerito tenebantur. qͦ minus
bus distribuit reliquũ exercitũ. Q. liturio sabino. x¬
et. L. aurũculeyo cotte legatis. in menapios/ atq in
eos pagos morinoꝵ a quibus ad eũ legati nõ uenerãt
deducendũ dedit. P. suppliciũ ruffun legatũ cum eo
p̃sidio qđ satis ẽẽ arbitrabatur. portũ tenere iussit.
His cõstitutis rebus nactus idoneam ad nauigandũ tem¬
pestatẽ tercia fere uigilia naues soluit. equitesq in
ult̾iorẽ portũ progredi. E uaues conscendere E se seqͥ
iussit. Aquibus cũ paulo tardius esset administratũ
attingit: atq ibi in õĩbus collibus expositas hostiũ copias
armatas conspexit. Cuiꝰ loci hec natura: atq ita mõtibus
angustis mare cõtinebatur: uti ex locis suꝑioribus in litus

Expanded text:
habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus bus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus
Abbreviated transcription (Latin):
gionibus magna habebatur mittit. Huic imꝑat qͣs pos¬
gionibus oĩbus. qͣntũ ei facultas dari potuit: qui ex naui
eggredi ac se barbaris cõmittere nõ audẽt. qͥnto die ad
cesarem reu̾tit᷑. queq ibi ꝓspexisset renunciat.
Dum in his locis cesar nauium pandarũ causa moracur.
ex magna parte morinoꝵ ad eũ legati uenerũt. qui se
desuꝑioris tp̃is cõsilio excusarẽt: ꝙ homines barbari
Enre cõsuetudinis imperiti bollum. p.r. fecissent. seq
ea imꝑasset facturos pollicerentur. Hec sibi cesar ꝑ¬
hostẽs relinquere uolebat: neq belli gerendi ꝑꝑ anni
tp̃s facultatem habebat: neq has tantarũ rerũ occu¬
paciones britanie sibi añponendas iudicabat. Magnũ
his numerũ obsidũ imperat. Qbus adductis eos infidõ
coactis contractisq. ꝙ satis eẽ ad duas trãsportãdas
legiones existimabat. quicqͥd p̃terea nauiũ longarũ

Expanded text:
gionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas posgionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas posgionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar nquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum
Abbreviated transcription (Latin):
esset insule magnitudo: neq q̃ aut qͣnte naciones incole¬
rent. neq quẽ usum belli haberẽt. aut quibus institutis
uterentur neq qui essent ad maiorũ nauiũ multitudinẽ
idonei. portus reperire poterant. Ad hec cognoscẽda
pͥusꝗͣ periculum faceret idoneũ esse arbitratus. Caiũ
uolusenũ cũ naui longa p̾mittit. Huic mandat ut
exploratis õibus rebus ad se ꝗͣ pͥmũ reuertat᷑. Ipse cũ
finitimis regionibus . E quã suꝑiore estate adueneticũ
bellũ effecerat. classem iubet conuenire.
ttanos a compluribus eiꝰ insule ciuitatibus ad cũ legati
obtemꝑare. Quibus audicis lib̾alit̾ pollicitus. hortatꝰq
uti in ea sentẽcia ꝑmanerẽt eos domũ remittit. Et cum
his una cõmium. quẽ ipse atrebatibus suꝑatis regẽ ibi
cõstituerat. Cuiꝰ E. uirtutẽ E cõsiliũ probabat. E quem
fidelem sibi arbitrabatur. cuius q auc toritas ĩ hiis re¬

Expanded text:
esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incoleesset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. tannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati i Romani obtemperare. Quibus auditis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his re
Abbreviated transcription (Latin):
retur. ut ubios obsidione liberaret. Diebus omnino¬
decẽ ẜ octo trans rhenũ cõsumptis satis ad laudem
E adutilitatẽ profec tũ arbitratus: se ingalliã rece¬
pit. pontẽq rescindit.
Exigua parte estatis exacta reliqua cesar.E. si ĩ his
locis q om̃is gallia ad septemtrionem uergit mature
sunt hiemes. tñ inbrittaniã proficisa cõtendit. Qd̾ õibꝰ
fere gallicis bellis hostibus nr̃is in de subminis trata
auxilia sũma intelligebat. E si tp̃s auni ad bellũ ge¬
rendũ deficeret: tñ magno sibi usui fore arbitrabat᷑.
si modo insulã adisset. Egenus hõim prospexisset.
Loca portus. aditus cognouisset: que fere om̃ia gal¬
lis erant incoguita: neq enĩ temere p̃t̾ mercatores
adiit ad illos quisꝗͣ: neq his ip̃is quicꝗͣ p̃t̾ orã ma¬
rutimã. atq eas regiones : que sunt contra galliam
notũ est. Itaq uocatis undiq m̾catoribꝰ neq qͣnta

Expanded text:
retur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omninoretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑata hortantibus his. quos ex tenthateris atq
usi petibus apud se habebãt finibus sius excesserãt. suaq
oĩa exportauerant. seq insolitudinẽ ac siluas abdiderãt.
Cesar paucos dies in corũ finibus moratus õibus uicis edi¬
ficiisq incensis. frumẽtisq succẽsis. se infines ubiorũ re¬
cepit. atq his auxiliũ suũ polliatus si asueuis p̃merent᷑.
heo ab his cognouit. Sueuos postꝗͣ ꝑ exploratores pontẽ
fieri comꝑissent. more suo cõsilio habito / nũcios in om̃s
partes diiisisse. uti de oppidis demigrarẽt. lib̾os uxo¬
res. suaq om̃ia insiluas deponerẽt: atq om̃s qͥ arma
ferre possent/ unũ in locũ cõuenirẽt. Hũc esse delo¬
ctũ mediũ fere regionũ eaꝵ: quas sueui obtinerent.
Hic romanorũ aduentũ expectare atq ibi decertare
cõsticuisse. Qđ ubi cesar comꝑit. õĩbus rebus his cõ¬
rat . ut gernianis metũ iniceret ut sicambros ulasce¬

Expanded text:
comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus conrat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisce