comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ꝓ bono ꝓferri uideatur: quia om̃e
mendatium non est exd̾o ⁊ s sicut salua¬
tor dicit a malo est. At ille his auditis
quieuit. blandamq eiꝰ corceptionem eqͣ¬
nunit̾ tulit. Et cum or̃onem dño obtu¬
lissemus ÷ post finem unꝰ ex frĩb nũs ter¬
ciano typo grauissime uexabatur. et ro¬
gabat hominem dei ut ab eo curaretur.
Qui ait ad eum. Rem tibi necessariam
cupis abicere. Ut enim corpora nitro uel
aliis huiꝰmodi fomentis abluuntur a sor¬
dib: ita anime languorib aliisq huiꝰ¬
modi castigat.onib purificantur. Et pꝰ¬
ea qmͣ de his nob̃ multa ꝑ doct᷑nam misti¬
cam disseruit. benedicens tamen oleum
dedit. Quo ꝑunctus eger omnem continno
abundantiam feslis euomuit. et sanissi¬
mus redditus pedib sius ad diu̾soꝵ rediit.
Post hec iubet offitia erga nos humanita¬
tis atq hospitalitatis explere. et corporis cu¬
ram gerere. Ip̃e uero sui negligens: nũi sol¬

Expanded text:
tiam pro bono proferri videatur; quia omne tiam pro bono proferri videatur; quia omne mendacium non est a Deo, sed sicut Salvator dicit, a malo est . At ille his auditis acquievit, blandamque ejus correptionem aequanimiter tulit: et cum orationem Domino obtulissemus, post finem unus ex fratribus nostris tertiano typo gravissime vexabatur, et rogabat hominem Dei, ut ab eo curaretur; qui ait ad eum: Rem tibi necessariam cupis abjicere; ut enim corpora nitro vel aliis hujusmodi lenimentis abluuntur a sordibus: ita animae languoribus, aliisque hujusmodi castigationibus purificantur. Et posteaquam de his nobis multa per doctrinam mysticam disseruit, benedicens tamen oleum dedit ei, quo perunctus aeger omnem continuo abundantiam fellis evomuit, et sanissimus redditus, pedibus suis ad diversorium rediit. Post haec jubet officia erga nos humanitatis atque hospitalitatis expleri, et corporis curam geri: et ipse vero sui negligens, nostri sol
Abbreviated transcription (Latin):
q nos leticia suscepisset. et unũquemq
nr̃m gratifice alloqueretur ⁊ rogatꝰ est no¬
bis ut or̃onem simul ac benedictionem
daret. hic enim mos est apd̃ egỹptios mo¬
nachos ut ubi aduenerint fr̃s: statim per
or̃onem sibi inuicem confederentur. Inter¬
rogabat gͦsiquis enob̃ eẽt cłicus. Et ut
om̃s nogauimus respiciens in singulos in¬
tellexit int̾ nos eẽ quemdam qui huius e¬
rat ordinis s latere cupiedat. Erat enim
dẏaconus et hoc pret̾ unum solum qui
ei fidus erat. etiam ip̃i itineris comites̾
ignorabant. Uisurus enim talos ac tantoᷤᷤ
uiros: humilitatis gr̃a celare uoluit gͣ¬
gito ostendens eum. hic inquid diaconus
est. Et cum adhuc temptaret negare ap¬
p̃hendens eum manci sua exosculatur et
dixit. Noli fili negare grãm dei ⁊ ne incur¬
ias ꝓ bono malum: et ꝓ humilitate mẽ¬
datium. Cauendum namq est om̃ibus¬
modis mendatium siue ꝓ malo suie ẽ¬

Expanded text:
ique nos laetitia suscepisset, unumquemque ique nos laetitia suscepisset, unumquemque nostrum gratifice alloquitur, et rogatus est a nobis, ut orationem simul et benedictionem daret hic enim mos est apud Aegyptum, ut ubi advenerint fratres, statim per orationem sibi invicem confoederentur. Interrogabat ergo, si quis in nobis esset clericus? Et ut omnes negavimus, respiciens ad singulos, intellexit esse inter nos quemdam, qui hujus erat ordinis, sed latere 124 cupiebat; erat enim diaconus: et hoc praeter unum solum qui ei fidus erat, etiam ipsi itineris comites ignorabant. Visurus enim tales ac tantos viros humilitatis gratia celare voluit gragito ostendens eum: Hic, inquit, diaconus est. Et cum adhuc negare tentaret, apprehendens eum manu sua osculatur, et dixit: Noli, fili, negare gratiam Dei, ne incurras pro bono malum, pro humilitate mendacium. Cavendum namque est omnimodis mendacium, sive pro malo, sive e
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmineret similit̾ predicabat: et quid cau¬
se esset ꝓ qua induceretur castigatio de¬
signabat. Sanitates quoq et curas cor¬
poꝵ ita poscentib conferebat: ut omnem
ex hoc iactantiam fugeret. Non enim ꝑ¬
ti sani fiebant a quacumq infiriitate
tenerentur.
cata est hec deprecabatur uirum
suum: ut eam ꝑduceret ad hominem d̃i.
Cui cum responderet uir suus. non ei esse
moris uidendi mulieres : rogat eum ut¬
uel ip̃e ꝑgens diceret ei tantumodo imbe¬
cillitatis sue causam: et deprecaretur ut
or̃onem faciat ꝓse. Cumq legationem
ꝑtulisset ad eum uir eius: orans. et benedi¬
cens oleum. misit ad illam. Ex quo ꝑtridn¬
um contingens oculos suos. uisum recepit.
et deo gras egit.
ed multa sunt eius gesta: que enar¬
bare satis longum est. Unde omissis
his interim que auditu comperumus: ad
ea que oculis nr̃is conspeximus ueniamus
Septem fuimus simul comitantez quiad
cum uenimꝰ. Cumq salutassemꝰ eum oĩ¬

Expanded text:
immineret, similiter praemonebat, et si quid cauimmineret, similiter praemonebat, et si quid caussae esset, pro qua introduceretur castigatio, designabat. Sanitates quoque et curas corporum, ita deposcentibus conferebat, ut omnem ex hoc jactantiam fugeret. Non enim pti, sani fierent a quacumque infirmitate tenerentur. cata est: haec deprecabatur virum suum, ut eam perduceret ad hominem Dei. Cui cum responderet vir suus, non ei esse moris videndi mulieres, rogat ut indicaret ei tantummodo imbecillitatis suae caussam, et deprecaretur ut orationem faceret pro se. Cumque legationem pertulisset ad eum vir ejus, orans et benedicens oleum, mittit ad eam. Ex quo per triduum contingens oculos suos, visum recepit, et Deo gratias egit. Sed multa sunt ejus gesta quae enarrare longum est. Unde omissis his interim quae auditu comperimus, ad ea quae oculis nostris inspeximus, veniamus. Septem fuimus simul comitantes , qui ad eum venimus: cumque salutassemus eum, omn
Abbreviated transcription (Latin):
regressus ad hominem dei gr̃as refert deo:
et accepta ab eo benedictione perrexit in
lio quoq tempore
spositus quidam militum uenit ad
eum: cuiꝰ uxor grauida ab eo relicta est in
domo sua. atq illa ip̃a die qua ille ad ioħxm
uenerat partum edens ꝑiclitabatur. Tunc
tibi hodie natus fillius: agero do grãs. S sci¬
to matrem pueri ꝑiclitatam. Aderit tñ doꝰ
et inuenie eam sanam. festina gͦ et redr.
et inuenies puerum septem dierum et no¬
cabis nomen eiꝰ ioħem. Hic mit̾atur in
domo tua absq ulla contaminatione gẽ¬
tilium septem annis. Quib ꝑactis trade
eum monachis erudiendum scĩs et celesti¬
poposciss et occulta cordis ecoꝵ indicabat. et
siquid forte põci ab eis in occulto fuisset ad¬
missum secrecius corripiens arguebat
et ad emendationem. ac penitentiam ꝓ¬
uocabat. Nili quoq fluminis: siue abim¬
minum plaga aliqua et correptio a dño

Expanded text:
regressus ad hominem Dei, gratias refert Deo; regressus ad hominem Dei, gratias refert Deo; et accepta ab eo benedictione, perrexit in pace. Alio quoque tempore positus quidam militum venit ad eum, cujus uxor gravida, ab eo relicta est in domo sua. At illa ipsa die qua ille ad beatum Joannem venerat, partum edens, periclitabatur. Tunc  quia tibi hodie natus est filius, ageres Domino gratias. Sed scito matrem pueri periclitatam; aderit tamen Dominus, et invenies eam sanam: festina ergo, et redi, et invenies 123 puerum septem dierum, et vocabis nomen ejus Joannem: hic nutriatur in domo tua absque ulla contaminatione Gentili septem annis; quibus peractis, trade eum monachis erudiendum sanctis et caelestipoposcisset, occulta cordis eorum indicabat, et si quid forte peccati ab eis in occulto fuisset admissum, secretius corripiens arguebat, et ad emendationem ac poenitentiam provocabat. Nili quoque fluminis sive abunminum plaga aliqua et correptio a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
etiam mulier sermonis incerto fatigatur.
S ubi sompnitempꝰ aduenit: adest. homo
dei ioho. ꝑ usum et assistens mulieri dix̃.
fides tua magna est omulier: et ideo ueni¬
ut desiderio tuo satiffacerem. Tetamen
moneo ⁊ ut non faciem corporalem seruoꝵ
dei desideres. s ut gesta et actus ꝑsp̃m contẽ¬
pleris. Sp̃c est enim qui uiuificat: nam
caro non prodest quicqm. Ego autẽ nõ
nr̃a int̾cessi pro uob̾ apd̃ dñm: et concessit
tibi om̃ium morboꝵ quos in corpore tuo
pateris sanitatem. Ens gͦ ex hoc sana ⁊
tu. et iurtuuis. et benedicetur om̃is domꝰ
ur̃a. S et nos memores estote beneficii
a d̾o uob̾ collati ÷ et timete dñm semper:
nec amplius qmͣ stipendiis uestris debet᷑
aliquid requiratis. Sufficiat gͦtͥ hoc qd̾
quiras. Enigilans aut̃ mulier indica¬
uit iuiro suo que uiderat queq audierat.
s et abitum uiri et uultum atq omĩa
signa eiꝰ exposuit. Suꝑ quo miratꝰ uir eiꝰ

Expanded text:
etiam mulier sermonis incerto fatigabatur. etiam mulier sermonis incerto fatigabatur. Sed ubi somni tempus advenit, adest homo Dei per visum, et assistens mulieri: Fides, inquit, tua magna est, o mulier, et ideo veni desiderio tuo satisfacere: te tamen moneo, non ut faciem corporalem servorum Dei desideres, sed ut gesta et actus per spiritum contempleris. Spiritus enim est qui vivificat, nam caro non prodest quidquam . Ego autem non vestra intercessi pro vobis apud Dominum, et concessit tibi omnium morborum quos in corpore tuo pateris sanitatem. Eris ergo ex hoc sana et tu, et vir tuus, et benedicetur omnis domus vestra. Sed et vos memores estote beneficii a Deo vobis collati, et timete Dominum semper, nec amplius quam stipendiis vestris debetur, aliquid requiratis. Sufficiat ergo tibi hocquiras. Evigilans autem mulier, indicavit viro suo quae vidit, quaeque audierit, sed et habitum viri et vultum, atque omnia signa ejus exposuit. Super quo miratus vir ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
audiunt a dño p̃mnuntiari. Aliud quoq
ualde mirum ꝑ eum dñs ostendit. Tri¬
bunus quidam ad agendum militem
pergens uenit ad eum et obsecrare eum ce¬
pit ut ꝑmuteret etiam coniugẽ suam
uenire ad se. Multa namq dicebat eam¬
ꝑtulisse ꝑicula: ob hoc tantum ut faciẽ
eius iideret. Tunc ille negat sibi unqmͣ
moris fuisse uidendi mulieres et p̃cipue
ex quo millius rupis monastio se conclu¬
siss. Cepit tͥbunus ꝑsistere obsecrando et
confirmare: quod insi uideret eum eẽt
mortis eum sue coniugis confirmaret fu¬
turum: atq inde interitum. unde salutẽ
sperauerat. accepturam : tam fidem qm
importunitatem eiꝰ aspiciens semor dix̃¬
ei. uade inquit: uidebit me uxortua hac
nocte. Non tamen huc ueniet. s in domo
sua et inlecto suo manebit. Post hec u̾¬
ba. abscedit iur. ambiguitatem responsi
inpectore suo uersans. Cumq hec etiam
coniugi nuntiass: sinuli nichilominus

Expanded text:
audiunt, a Domino praenuntiari. Aliud quoque audiunt, a Domino praenuntiari. Aliud quoque valde mirum per eum Dominus ostendit. Tribunus quidam ad agendum militem pergens, venit ad eum, et obsecrare eum coepit, ut permitteret conjugem suam venire ad se, multa namque eam dicebat pertulisse pericula ob hoc tantum, ut faciem ejus videret. Tunc ille negat sibi umquam moris fuisse videndi mulieres, et praecipue, ex quo in illius rupis se monasterio conclusisset. Tribunus persistit obsecrando, et confirmare coepit, quod nisi videret eum, essemortis eum suae conjugis confirmaret futurum, atque inde interitum, unde salutem speraverat, accepturam: tam fidem quam importunitatem ejus aspiciens senior: Vade, inquit, videbit me conjux tua hac nocte; non tamen veniet huc, sed in domo sua, atque in lecto suo manebit. Post haec verba ascendit vir, ambiguitatem responsi in pectore suo versans. Cumque haec etiam conjugi nuntiasset, simili nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
tem namq ei dñs ꝓphie grãm contulit
ita ut non tantum ciuib et ꝓuinciali¬
b sius. si forte ꝑcunctarentur. futura p̃¬
dicerent. s et imꝑatori theodosio. uelqͥs
delli exitus habiturus ess. uelquib modi
uictoriam caperet de iyrannis. s et quod ir¬
ruptiones passurus eẽt gentium barbara¬
rum sepe ei predixit. Quodam etiam tem¬
pore cum gens ethiopum romanum mi
nr̃oꝵ dediss preda q duxiss. nemente ad
se romano duce et metuenti confligere
cum eis. quod exignus ei erat numerus
militum et hostia contͣ se inumera mul¬
titudo ⁊ statutam designans diem. petge
inquit securus. die enim qua dixi. et hostẽ
ꝓstetnes. et spolia capies: predamq renocab̾.
Quod cum fuiss impletumr etiam apud
augustum qd̃ carus acceptusq futuru
ẽẽt predixit. S hec apud illum ꝓpħite gͣ¬
tia ita habebatur ut magis hoc illoꝵ qui
ꝑcunctabantur. qmͣ suis metitis ascrib̾et
Dicebat enim non ꝓ se hec. s ꝓ sllis qui

Expanded text:
ei Dominus prophetiae gratiam contulit: ita ut non tantum civibus et provincialibus suis, si forte percontarentur, futura praediceret, sed et Imperatori Theodosio, vel quos belli exitus habiturus esset, vel quibus modis victoriam caperet de tyrannis, sed et quot irruptiones passurus esset gentium barbararum, saepe praedixit. Quodam etiam tempore , cum gens Aethiopum Romanum milnostrorum dedisset, praedamque duxisset, venienti ad se Romano duci, et metuenti confligere cum eis, quod exiguus ei erat militum numerus, et hostis contra se innumera multitudo, Joannes statutum designans diem: Perge, inquit, securus, die enim qua dixi, et hostem prostrabis, et spolia capies, praedamque revocabis. Quod cum fuisset impletum, etiam apud Augustum, quia carus ei acceptusque futurus esset, praedixit. Sed haec apud illum prophetiae gratia ita habebatur, ut magis hoc illorum qui percontabantur, quam suis meritis adscriberet. Dicebat enim non pro se haec, sed pro illis qui
Abbreviated transcription (Latin):
cauit iuxͣ qmͣ mansionem eidem p̃para¬
uerant fr̃s ubi diuino cultui deditus sol¬
liciciꝰ oꝑis dei curam exhibebat. Que dista¬
bat a basilica sc̃i pauli apłi. passib fere
xix. Annis itaq plurinis exꝑs erat lec
tuli sub monachili tunica cilicium tege¬
bat. Nam et egrotis medelam tta conferetet
namq uenerandus bergaudus monachꝰ
patriuis scilicet ouadonis abb̃is ex ca passio¬
ne que greco eloquio paralisis diciturita
subito membroꝵ dissolutione ꝑcussus fue¬
rat ut et parit̾ loquelam et õm̃e dimitte¬
ret offitium corporis. Ad quem cum bs̃ xp̃i
pontifex uultfrannus uisendum ueniss
et oleo eum pontifiocili benedictione conse¬
trato: fugata et ilico omis molestia mor
bi et pͥstine sanitat redditus est. his et
huiꝰmodi miraculoꝵ signis quał fuerit
eius uita int̾nus arbit̾ edocuit. Cuiꝰetiamdo¬
t̾na his maxime cõmendabat om̃ib: quia
non alit̾ uiuebat qmͣ docebat. Explicit uita¬

Expanded text:
cavit, iuxta quam mansionem eidem praeparacavit, iuxta quam mansionem eidem praeparaverant fratres, ubi, divino cultui deditus, sollicitius operis Dei curam exhibebat, quae distabat a basilica sancti apostoli Pauli passibus fere triginta. Annis itaque plurimis expers erat lectuli, cuius corpus sub monachili tonica cilicium tegebat. Nam et egrotis medelam ita conferebat,namque venerandus Bertgaudus monachus, patruus scilicet Wandonis abbatis, ex ea passione, quae Greco eloquio paralysis dicitur, ita subito membrorum dissolutione percussus fuerat, ut et loquelam pariter et omne amitteret officium corporis. Ad quem cum beatus Christi pontifex Vulframnus visendum venisset et eum oleo pontificali benedictione consecrato bi, et pristinae sanitati redditus est. His et huiusmodi miraculorum signis, qualis fuerit eius vita, internus arbiter edocuit. Cuius etiam doctrinam id maxime commendabat omnibus, quia non aliter vivebat quam docebat. Nil enim hui
Abbreviated transcription (Latin):
tum apud incolas gentis fresionum
atq ex hoc fc̃o plurima exeis multitudo
conuersa est ad dñm. Mortuus est ant̃
infelicit̾ p̃fatus dux rathodus. Anno
dm̃i dei nr̃i ih̃u xp̃i inquem ip̃e credere
contempsit .d̾.c.c.xuiiii. qui eratan¬
Nus sextus incliti pͥncipis karoli
enerabilis autem presul uultfran¬
nus cum tenuiss pontificatum se
tia regis hildeb̾ti et pipimi pͥncipis ad
predicandum p̃fate fresionum gente
sicut diuinit᷑ sibi fuerat reuelatum.
animum conu̾cit. qui erat annus do¬
lam monasterium sepuis reu̾tẽs ubi
monachicum sumpserat habitum. In
eadem deniq predicatione u̾bi dei occu¬
patus et in maiori senectute iam positꝰ.
nam et pedum dolore frequent᷑ uexabat᷑.
uenerando pontifice secessit. ad p̃fatum
fontanelle monass̾ium ibiq regularib
subditus disciplims coronam expectabat
et̾nam. Nam in hoc monast̾io basilicam
in honore sc̃i stepħi pͥmi martyris edifi¬

Expanded text:
miraculum apud incolas gentis Fresionum, miraculum apud incolas gentis Fresionum, atque ex hoc facto plurima ex eis multitudo conversa est ad Dominum. Mortuus est autem infeliciter praefatus dux Rathbodus anno domini Dei nostri Iesu Christi, in quem ipse credere contempsit, DCCXVIIII, qui erat annus VI. incliti principis Karoli. 11. Venerabilis autem praesul Vulframnus, cum tenuisset pontificatum Sentia regis Hildeberti et Pippini principis ad praedicandum praefatae Fresionum genti, sicuti divinitus sibi fuerat revelatum, animum convertit, qui erat annus dolam monasterium sepius revertens, ubi et monachicum assumpserat habitum. In eadem denique praedicatione verbi Dei occupatus et in maiori senectute iam positus, – nam et pedum dolore frequenter vexabaturvenerando pontifice, secessit ad praefatum Fontanellae monasterium, ibique regularibus subditus disciplinis, coronam expectabat aeternam. Nam et in hoc monasterio basilicam in honore sancti Stephani primi martyris aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
neant. si aut̃ a dyabolo eito disꝑeant. Et
uallans se munime continuo sc̃e crricis¬
dux itinetis qui iudebatur: homo eua¬
nescendo transiit in dyabolum et domꝰ
aurea u̾sa est in lutum. Remanserunt¬
q hi duo sims fresio uidelicet. et dẏaco¬
nus in medio locoꝵ palustrum que ple¬
na erant longissintis rauseis uirgultis.
Triduoq ĩmensi laboris it̾ confitientes
reuertuntur ad oꝑidum inuenientes
p̃fatum duoem utchodum sine baptisma¬
tis sacramento mortuũ. Harrantq bea¬
to antistiti qnͣtam a dsabolo ꝑtulissent
illusionem. fresio credidit in xp̃m et
baptizatus est. Uoca batur autem ingoma¬
russiue cunĩgus. Qui et ip̃e ad fonta¬
nellense cenobim beatum uultfran¬
num secutus est. Indutiasq sibi renun¬
tiandi quas putauerat. sibi adipisci pre¬
dictus dux minime ualuit impetrare.
quia non erat ex ouib xp̃i neq ad i¬
tam p̃destinatus et̾nam. ꝑcrebuitq hoc
stupendum miracłm et antea inaudi

Expanded text:
neant; si autem a diabolo, cito dispereant'. Et neant; si autem a diabolo, cito dispereant'. Et vallans se continuo sdux itineris qui videbatur homo evanescendo transiit in diabolum, et domus aurea versa est in lutum; remanseruntque hi duo simul, Fresio videlicet et diaconus, in medio locorum palustrium, quae plena erant longissimis rauseis virgultis, triduoque inmensi laboris iter conficientes, revertuntur ad oppidum, invenientes praefatum ducem Rathbodum sine baptismatis sacramento mortuum, narrantque beato antistiti, quantam a diabolo pertulissent inlusionem. Fresio autem credidit in Christum et baptizatus est; vocabatur autem Ingomarus sive Chuningus, qui et ipse ad Fontanellense coenobium beatum Vulframnum secutus est. Induciasque sibi renuntiandi quas putaverat adipisci praedictus dux minime valuit inpetrare, quia non erat ex ovibus Christi neque ad vitam praeordinatus aeternam. Percrebuitque hoc stupendum et antea inauditum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcessissent obuium sibi repperuint in
humana effigie quenidam itm̃is comi¬
tem. Qui dixit eis. Proꝑamini cito. Nã
ostensurus sum uob̾ mansionem exi¬
miẽ pulcͥtudinis que p̃parata ado suo
rathodo principi. Qui ducem ac comi¬
tem itineris ꝓsequentes. loca dui ꝑagrãt
incognita donec uiam ingredientes la¬
tissimam diu̾soꝵ gen̾ib marmoꝵ eam
cernunt polito oꝑe decoratam. Uident¬
q alonge donnim auream ac ꝑueniũt.
usq ad plateam que ante p̃fatam do¬
mum sita erat. et ip̃a auro geminisq
strata. Intrantes quoq in domum au¬
rei splendoris. et incredibilis pulcͥtudi¬
nis aspitiũt chronum mire magnitu¬
dims. Tunc ductor itinetis. hec est inqͥt
doninꝰ. et ista est pulcherrima sedes qm
post eiꝰ mortem principi rathodo deus su¬
us largiturum se spospondit. Et dyaconꝰ
obstupefõ inhis que uiderat dixiti. Si a
d̾o cunctipotente fcã sunt ista. ꝓpetua ma¬

Expanded text:
processissent, obvium sibi repperiunt in processissent, obvium sibi repperiunt in humana effigię quendam itineris comitem, qui dixit eis: 'Properamini cito! Nam ostensurus sum vobis mansionem eximiae pulchritudinis, quae praeparata est a deo suo Rathbodo principi'. Qui ducem ac comitem itineris prosequentes, loca diu peragrant incognita, donec viam ingredientes latissimam, diversorum generibus marmorum eam cernunt polito opere decoratam, videntque a longe domum auream ac perveniunt usque ad plateam, quae ante praefatam domum sita erat, et ipsa auro gemmisque strata. Intrantes quoque in domum aurei splendoris et incredibilis pulchritudinis, aspiciunt thronum mirae magnitudinis. Tunc ductor itineris: 'Haec est', inquit, 'domus, et ista est pulcherrima sedes, quam post eius mortem principi Rathbodo deus suus largiturum se spopondit'. Et diaconus opstupefactus in his quae viderat, dixit: 'Si a Deo cunctipotente facta sunt ista, perpetuo ma
Abbreviated transcription (Latin):
mine ꝓstratus ruit in t̾ram et ex angłõ
benigno. demon teterrimus effoz est. Cu¬
ius inuidia mors introiuit in orbem
terraꝵ dum pͥmum homiuem concu¬
piscentiam docuit. atq ad mobedientie
culꝑam traxit. Nam qui ꝓmittit au¬
reas largiri mansionez. sibi credentib tar¬
tareas potiꝰ inferi deducit ad sedes. fẽtidũ¬
q lacum cocyti. Unde ut abhis penis e¬
ripi ualeas. et bonis frui et̃nalib. festina
in xp̃o baptizari. in quo est remissio oĩ¬
um pcc̃oꝵ. et ꝑ quem uite celestis tͥbuit
ingressus.
et et huiꝰ modi plura ꝓsequente sc̃õ
pontifice respondit p̃dõ incredulus
princeps. omĩa sefcurum que audiebat
silla non demonstraretur. a suo d̾oman¬
sio. qmͣ sibi largitutum sposponderat.
Cumq insuꝑabilem in cunctis sacer¬
dos xp̃i animum ssluis cerneret neagẽ¬
tilib alia fingerentur. ꝓ aliis misit cõ¬
tinuo cum quodam fresione suum dya¬
conum. Qui cum paululum ab opido

Expanded text:
mine prostratus ruit in terram et ex angelo mine prostratus ruit in terram et ex angelo benigno daemon teterrimus effectus est. Cuius invidia mors introivit in orbem terrarum, dum primo homini concupiscentiam docuit atque ad inoboedientiae culpam traxit. Nam qui promittit aureas largiri mansiones sibi credentibus, tartareas potius inferi deducit ad sedes foetidumque lacum Cocyti. Unde ut ab his poenis eripi valeas et bonis frui aeternalibus, festina in Christo baptizari, in quo est remissio omnium peccatorum et per quem vitae caelestis tribuitur ingressus'. Haec et huiusmodi plura prosequente sancto pontifice, respondit praedictus incredulus princeps omnia se facturum quae iubebat, si illa non demonstraretur a suo deo mansio, quam sibi largiturum spoponderat. Cumque insuperabilem in cunctis sacerdos Christi animum illius cerneret, ne a gentilibus alia fingerentur pro aliis, misit continuo cum quodam Fresione suum diaconum. Qui cum paululum ab oppido
Abbreviated transcription (Latin):
mo sum daturus. ut meoꝵ u̾boꝵ dictis
astruam fidem. Qua ꝓpt̾ cras accersciens
uultfrannum doctorem xp̃ianoꝵ inqui¬
re ab eo ubi nam sit illa mansio eterne
claritatis. qmͣ te pollicetur: sixp̃ianum
susceꝑis dogia in celestib habiturum.
Qm cum demonstrare nequiuerit utriꝰ¬
q partis mittantur legati. Eroq dux
itineris et demonstrabo illis mansionẽ
eximie puliͥtudus ac fulgoris ĩmensi
qmͣ tͥ post modicum sum daturus. Qui
euigilans scõ pontifici Wltfranno cuĩc¬
ta ꝑ ordinem pandit. At ille congemiscõs
eiꝰ dampnationi. ait. Hec illusio di aboli
est qui om̃s uult ꝑire et neminem
saluari. Qua ppt̃ salua temecip̃m uir
nobilis credendo in xp̃m. et festina ad
fontem baptismi. in quo est remissio
omniũ pocõꝵ. et nullo modo fidem ac¬
comades u̾bis dẏaboli mendatib. Ip̃e est
enim seductor qui mii̾sum seducit orbẽ.
Qui ꝓpt̾ suam suꝑbiam de alto celi cul¬

Expanded text:
mo sum daturus, ut meorum verborum dictis mo sum daturus, ut meorum verborum dictis astruam fidem. Quapropter cras accersiens Vulframnum doctorem christianorum, inquire ab eo, ubinam sit illa mansio aeternae claritatis, quam te pollicetur, si christianum susceperis dogma, in caelestibus habiturum. Quam cum demonstrare non quiverit, utriusque partis mittantur legati, eroque dux itineris et demonstrabo illis mansionem eximiae pulchritudinis ac fulgoris inmensi, quam tibi post modicum sum daturus'. Qui evigilans, sancto pontifici Vulframno cuncta per ordinem pandit. At ille congemiscens eius dampnationi, ait: 'Haec inlusio diaboli est, qui omnes vult perire et neminem salvari. Quapropter salva temet ipsum, vir nobilis, credendo in Christum et festina ad fontem baptismi, in quo est remissio omnium peccatorum, et nullo modo fidem accommodes verbis diaboli mendacibus. Ipse est enim seductor, qui universum seducit orbem, qui propter suam superbiam de alto caeli cul
Abbreviated transcription (Latin):
ce tathodo predicto uen̾abili pb̃ro
ouo narrante didicimꝰ. cur ĩ xp̃m crede¬
te ac forcte baptismatis noluerit mer¬
gi. siam in egritudine positus de qua ⁊
uite p̾sentis lucem clatisit. ꝓpetuasq a¬
uerni descendit ad umbras. dum sopori de¬
ditus foret ⁊ deceptor hominũ dẏabolus.
qui etiam dei om̃ipotentis ꝑmissu i ange¬
lum tnfsigurat se uicis ei apparuit diadema¬
te aureo cum fulgentib genimis. capite
cooꝑtꝰ uesteq auro textili. toto amnaus
corpore. Diu attonitꝰ p̃fatꝰ pͥnceps diligen¬
ter in eum incendebat stupens actreme¬
bundus ãmirans cuiꝰ speciei ac irtutis eẽt
qui sibi apparebat nuntiꝰ isq multimo de
artis nocende seussimus draco inquit ad
eum. Dic queso fortissime iuroꝵ quis te
tta seduxit ut a cultura deoꝵ et religione
p̃decessoꝵ tuoꝵ uelis recedere. Noli ita ob¬
secro agere. s in his que hactenns tenui¬
sti culturis deoꝵ ꝑmane. ibisq ad domos
aureas et̾nalit̾ ꝑmansuras. quas tͥ ĩpxi¬

Expanded text:
ce Rathbodo, praedicto venerabili presbitero Ovo narrante, didicimus, cur in Christum credere ac fonte regenerationis noluerit mergi. Nam in egritudine positus, de qua et vitae praesentis lucem clausit perpetuasque averni descendit ad umbras, dum sopori deditus foret, deceptor hominum diabolus, qui etiam Dei omnipotentis permissu in angelum se transfigurat lucis, ei apparuit, diademate aureo cum fulgentibus gemmis capite opertus vesteque auro textili toto amictus corpore. Diuque attonitus praefatus princeps, diligenter in eum intendebat, stupens ac tremebundus, ammirans, cuius speciei ac virtutis esset, qui sibi apparebat nuntius. Isque multimoda arte nocendi sevissimus draco inquit ad eum: 'Dic, queso, fortissime virorum, quis te ita seduxit, ut a cultura deorum et religione praedecessorum tuorum velis recedere? Noli ita, obsecro, agere, sed in his quae actenus tenuisti culturis deorum permane, ibisque ad domos aureas aeternaliter mansuras, quas tibi in proxi
Abbreviated transcription (Latin):
benedictns plus appetens. mala mundi
ꝓpeti qmͣ laudes: et pluis pro deo laborib
fatigari qmͣ uite huiꝰ fauorib excolli mi¬
tricem suam occulte sugiens. deserti loci se¬
cessum peciit. cui sublacuꝯ nocabulum ÷.
Qui a romana urbe quadraginta fere mi¬
lib distans. frigidas atq ꝑspicuas emanat
equas. Que illic indelicet a quaꝵ abun¬
dantia inexcenso lacu priꝰ colligitur. ad

Expanded text:
Benedictus plus appetens mala mundi Benedictus plus appetens mala mundi perpeti quam laudes, et plus pro Deo laboribus fatigari quam vitae hujus favoribus extolli, nutricem suam occulte fugiens, deserti loci secessum petiit cui Sublacus vocabulum est, qui ab Romana urbe quadraginta fere millibus distans, frigidas atque perspicuas emanat aquas. Quae illic videlicet aquarum abundant
Abbreviated transcription (Latin):
predicta nutrix illius ad purgandum tri¬
ticum a nicims mulierib prestarisͥ capi¬
sterium peciiti Qd̾ suꝑ mensam in caute
telictum. oasu accidente confractum est.
sicq ut induab partib inueniretur dini¬
nedõs auten religiosus et piiis puer. oum
nutͥcem suam flere conspiceret: eiꝰ dolori cõ¬
passuis. allatis secim utrisq fracti capiste¬
rii parib sesecum lacͥmis in or̃onem de¬
dit. Qui ab or̃one surgens. ita iuxta se
nutͥcem suam blande consolatus ei santim
capisterium reddidit qd̵ fractum suerat.
Que res in eodem loco. a cunctis est agnita
atq in tanta ãmiratione habita᷑. ut hoc
ip̃m capisterium. etꝰ loci incole in eccłit in¬
gressu suspenderent: quatinus ct p̃sentez
et secuturi om̃s agnoscerent benedictuiꝯ
puer conu̾sationis gr̃ãm a quanta per¬
fectione cepiss quod anius multis illic
ante occłõs om̃iũ fuit : et usq ad hec longo¬
bardoꝵ tempora. suꝑ forez eccłie pependit. S

Expanded text:
praedicta nutrix illius ad purgandum triticum a vicinis mulieribus praestari sibi capisterium petiit, quod super mensam incaute de relictum, casu accidente fractum est, sic ut in duabus partibus inveniretur divinedictus autem religiosus et pius puer cum nutricem suam flere conspiceret, ejus dolori compassus, ablatis secum utrisque fracti capisterii partibus, sese cum lacrymis in orationem dedit: qui ab oratione surgens, ita juxta se nutricem suam blande consolatus, et sanum capisterium reddidit, quod fractum tulerat Quae res in eodem loco a cunctis est agnita, atque in tanta admiratione habita, ut hoc ipsum capisterium ejus loci incolae in ecclesiae ingressu suspenderent: quatenus praesentes et secuturi omnes agnoscerent, Benedictus puer conversationis gratiam a quanta perfectione coepisset, quod annis multis illic ante omnium oculos fuit, et usque ad haec Langobardorum tempora super fores ecclesiae pependit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝑciperet: ciꝰ monachus ctuꝰdam defenso¬
ris filius fuerat. qui ei ante mensam lu¬
cernam tenebat. Cumq iuir dei ederet. ip̃e
uoluere. et ꝑ cogitationent dicere. Quis
est hic cui ego manducanti assisto: lucer¬
nan teneo. seruitium impendo: Quis sũ
ego. ut isti sertuam. Ad quem uir dei sta¬
tim conu̾sus: uchement̾ eum cepit increpa¬
re dicens. Signa cor tĩ fr̃. Quid est quod
tolliꝰ ip̃m uero uissit a ministerio recedere:
et sibi hora eadem quietam sedere. Qui reqͥ¬
situs a fr̃ib. quid habuerit incorde: ꝑ orda¬
nem narrauit. qnͣto suꝑbie sp̃u intumue¬
rat: et quia contra uirum dei uerba per co¬
gitationem tacitꝰ dicebat. Tunc liquido õĩ¬
b patuit. qd̃ uenerabilem benedẽm latere

Expanded text:
ta perciperet, ejus monachus cujusdam defensota perciperet, ejus monachus cujusdam defensoris filius fuerat, qui ei ante mensam lucernam tenebat. Cumque vir Dei ederet, ipse volvere, et per cogitationem dicere: Quis est hic cui ego manducanti assisto, lucernam teneo, servitium impendo? Quis sum ego, ut isti serviam? Ad quem vir Dei statim conversus, vehementer coepit eum increpare, dicens: Signa cor tuum, frater, quid est quod tolli et ipsum a ministeet sibi hora eadem quietum sedere. Qui requisitus a fratribus quid habuerit in corde, per ordinem narravit quanto superbiae spiritu intumuerat, et quae contra virum Dei verba per cogitationem tacitus dicebat. Tunc liquido omnibus patuit quod venerabilem Benedictum latere
Abbreviated transcription (Latin):
num ad fidem dei ab ydoloꝵ cultu bene¬
dicti fuerat exhortatione conu̾sa. Ibi qͦ
quedam soĩmomales femine mnerant:
et crebro illuc ꝓ exhortandis aĩab fr̃s su¬
os mitt̾e benedos dei famulus curabat.
Quadam uero die misit ex more: s is qui
missus fuerat monachus. post ammoni¬
tionem fc̃am a scĩmonialib femuns roga¬
tus mapulas accepiti sibiq eas abscondit
insinu. Qui mox ut reuersus esti cum
uir dei uehementissima a maritudine ce¬
pit increpare dicens. Quomodo ĩgressa
est iniquitas in srm tuo: At ille obstupu¬
iti et quid egiss oblitꝰ unde corripiebat᷑
ignorabat. Cuiait. Numquid ego illic p̃¬
sens non eram. qñ ab antillis dei mappu¬
las accepisti : tͥq eas in simi misisti : Qtui
mox eiꝰ uestigiis prouolutꝰ stulte se egisse
penituit. et cas quas in sinu absconderat
mappulas ꝓiecit.
uadam᷑ quoq die dum uenerabilis pa¬
cer uesꝑtina iam hora. corporis alimẽ¬

Expanded text:
num ad fidem Dei ab idolorum cultu Benenum ad fidem Dei ab idolorum cultu Benedicti fuerat exhortatione conversa. Ibi quoque quaedam sanctimoniales feminae inerant, et crebro illuc pro exhortandis animabus fratres suos mittere Benedictus Dei famulus curabat. Quadam vero die misit ex more; sed is qui missus fuerat monachus, post admonitionem factam, a sanctimonialibus feminis rogatus mappulas accepit. sibique eas abscondit in sinu. Qui mox ut reversus est, eum vir Dei vehementissima amaritudine coepit increpare, dicens: Quomodo ingressa est iniquitas in sinum tuum? At ille obstupuit, et quid egisset oblitus, unde corripiebatur ignorabat. Cui ait: Nunquid ego illic praesens non eram quando ab ancillis Dei mappulas accepisti, tibique eas in sinum misisti? Qui mox ejus vestigiis provolutus, stulte se egisse poenituit, et eas quas in sinu absconderat, mappulas projecit.uadam quoque die dum venerabilis Pater vespertina jam hora corporis alimen
Abbreviated transcription (Latin):
rum om̃ium iacturam pertuliti ip̃e in cõ¬
solationem uitam om̃ium qui enm comi
uodam quoq tempore. exhylaratus
nr̃ quem ip̃e conuersum nosti trãs¬
missus a dño suo fuerat: ut dei uiro in
monast̾io uino plena duo lignea uascu¬
la que uulgo flascones uocantur deferret.
Qui unum detulit alterum uero pergens
uttin̾e abscondit. Uirautẽ dñ q̃m fc̃a ab¬
sentia latere non poteranti unũ cũ gr̃aꝵ at¬
tione suscepit: et discedentem puerum mo¬
nuit dicens. Uide fili ut de illo flascone q̃
abscondisti iam non bibas: s inclina il¬
lum caute et inuemies quid intꝰ habec̾
Qui confusus ualde: a dei homine exiuit
Et peu̾sus uolens ad huc ꝓbare qd̾ audie¬
rat. cum flasconem inclinass. de eo ꝓtinꝰ
serpens egressus est. Tunc p̃dõs exhilaratꝰ
puer. ꝑ hoc qd̃ inuino reppit expauit ma¬
lum qd̾ fecit
on longe aut a monast̾io uicus erat
in quo ñ minima multitudo homi¬

Expanded text:
rum omnium jacturam pertulit, ipse in conrum omnium jacturam pertulit, ipse in consolatiQuodam quoque tempore Exhilaratus noster, quem ipse conversum nosti, tranmissus a domino suo fuerat, ut Dei viro in monasterium vino plena duo lignea vascula quae vulgo flascones vocantur, deferret: qui unum detulit, alterum vero pergens in itinere abscondit. Vir autem Domini, quem facta absentia latere non poterant, unum cum gratiarum actione suscepit, et discedentem puerum monuit, dicens: Vide, fili, ne de illo flascone quem abscondisti bibas, sed inclina illum caute, et invenies quid intus habet. Qui confusus valde a Dei homine exivit. Et reversus volens adhuc probare quod audierat, cum flasconem inclinasset, de eo protinus serpens egressus est. Tunc praedictus Exhilaratus puer, per hoc quod in vino reperit, expavit malum quod feciton longe autem a monasterio vicus erat in quo non minima multitudo homi
Abbreviated transcription (Latin):
bebat. Hic cum quadam die eiꝰ cellam fuss
ingressus: hunc amarissime flentem rep¬
perit. Cumq diu subsisteret. eiꝰq finiri la¬
crunas non uideret: nec tamen uir dei ut
consueuerat. orando plangeret sz merendo:
que nam causa tanti luctus easteret inqui¬
siuit. Cui uir dei ilico respondit. Omne
hoc monast̾ium qd construxi. et crncta
que fr̃ib sparani: om̃ipotentis dei iudi¬
tio gentib tradita sunt. Uix aut̃ obtin̾e
potiu. ut nͥ ex hoc loco anime concederent᷑
Cuiꝰ uocem tunc teoꝓbus audiuit. noz au¬
tem cernimus: qui destructum modo a
longobardoꝵ gente eiꝰ monast̾ium scimꝰ.
Nocturno enim tempore quiescentib fũ
diripientes omĩa: ne unum quidem ho¬
minem illic tenere potuert. s impleuit
om̃ipotens deus qd̃ fideli famulo benedic¬
to ꝓmiserat ut si res gentib traderet a¬
nimas custodiret. Qua in re pauli iuoem
uideo denuisse benedẽm cuiꝰ dum nauis ue¬

Expanded text:
bebat. Hic cum quadam die eius cellulam fuisset bebat. Hic cum quadam die eius cellulam fuisset ingressus, hunc amarissime flentem repperit. Cumque diu subsisteret eiusque finiri lacrimas non videret, nec tamen vir Domini ut consueverat orando plangeret, sed moerenclo, quaenam causa tanti luctus existeret, inquisivit. Cui vir Dei ilico respondit: 'Omne hoc monasterium quod construcxi et cuncta quae fratribus praeparavi omnipotentis Dei iudicio potui ut mihi ex hoc loco animae concederentur. Cujus vocem tunc Theoprobus audivit, nos autem cernimus, qui destructum modo a Langobardorum gente ejus monasterium scimus. Nocturno enim tempore et quiescentibus diripientes omnia, ne unum quidem hominem illic tenere potuerunt: sed implevit omnipotens Deus quod fideli famulo Benedicto promiserat, ut si res gentibus traderet, animas custodiret. Qua in re Pauli vicem video tenuisse Benedictum, cujus dum navis re
Abbreviated transcription (Latin):
hensibilia eius iuditia esse testantur: qui¬
a uero et mente inherent.atq inherẽdo
uelsacre scͥpture eloquiis nel occultis re¬
uelationib in qnͣtum accipiunt agnos
loquittr sciunt. Unde et dauid ꝓpħa cũ
dixiss. In labiis meis ꝯnuntiaui omĩa
iuditia: ꝓtinus ãddidit oris tui. Ac sia¬
perte dicat. Illa ego iudicia. et nosse et ꝓ¬
nuntiasse potui que te dixisse cognoui
nam ea que ip̃e non loquetis nũs ꝓculdu¬
sibilia sunt dei iudicia. et tamen que de
ore eiꝰ ꝓlata fuerint humaniis labiis pro¬
nuntiantur ⁊ qm̃ sciri ab hominib. et ꝓ¬
lata ꝑ deum postunt: et occultata non
possunt. Petrus n obiectione mee q̃¬
stiuncule: patuit causa rõnis. S queso te:
siqua sunt adbuc de huiꝰ uiri uirtutibus
ir quidam nobilis teopbus noie eius¬
dem benedc̃i pr̃is fuerat ãmonitio¬
ne conuersus: qui ꝓ uite sue merito mag¬
nam apd̃ eum familiaritatis fidutiam ha¬

Expanded text:
ehensibilia ejus judicia esse testantur: quiehensibilia ejus judicia esse testantur: quia vero mente ei inhaerent, atque inhaerendo, vel sacris Scripturae eloquiis vel occultis revelationibus inquantum accipiunt agnoscloquitur sciunt. Unde et David propheta cum dixisset: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia , protinus addidit, oris tui, ac si aperte dicat: Illa ego judicia et nosse et pronuntiasse potui, quae te dixisse cognovi. Nam ea quae ipse non loqueris, nostris procul du et incomprehensibilia sunt Dei judicia, et tamen quae de ore ejus prolata fuerint, humanis labiis pronuntiantur: quoniam sciri ab hominibus et prolata per Deum possunt, et occulta non possunt. Petr. In objectione meae quaestiunculae patuit causa rationis. Sed quaeso te, si qua sunt adhuc de hujus viri virtutibus, Vir quidam nobilis Theopropus nomine eiusdem Benedicti patris fuerat admonitione conversus; qui pro vitae suae merito magnam apud eum familiaritatis fiduciam ha
Abbreviated transcription (Latin):
parauit deus diligentib se. Nob̾ aut̃ re¬
eidem apło ea que dei sunt per dei sp̾m
fuerant reuelata: quomodo super
hoc qd̃ ꝓposuit p̃misit dicens. oalti¬
tudo diuitiaꝵ sapĩe. et scĩe dei. qmͣ ĩ¬
comp̃hensibilia sunt uiditia eiꝰ. et
in uestigabiles me eiꝰ: S rursum mͥ
hec dicenti: alia suboritur questio. Nã
dauid ꝓph̃a dño loquitur dicens. In la¬
biis meis ꝓmntiam omĩa uditia o¬
ris pcitui Et cum minꝰ sit nosse qmͣ
etiam ꝓnuntiare ⁊ quid est. qd̾ paulus
incomp̃hensibilia esse dei iudicia asserit.
dauid aut̃. hec se omĩa non solum nosse
s etiam in labiis ꝓmintiasse testatur:
qͣnͣtum cum dño unũ sunt sensum do¬
mini non ignorant. Om̃ enim qui
deuote dñm secuntur: et iam deuotio¬
ne cum deo sunt. et adhuc carnis cor¬
sunt. Occulta itaq dei iuditia in qnͣ¬
tum comuncti sũt. sciunt: in qnͣtum dis¬
iuncti sunt nesciunt. Quia enim secre¬
ta eiꝰ adhuc ꝑfecte non penetrant ĩcompͣ¬

Expanded text:
paravit Deus diligentibus se; nobis autem reeidem apostolo ea quae Dei sunt, per Dei Spiritum fuerant revelata, quomodo super hoc quod proposui, praemisit dicens: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Sed rursum mihi haec dicenti alia suboritur quaestio. Nam David propheta Domino loquitur, dicens: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui . Et cum minus sit nosse quam etiam pronuntiare, quid est quod Paulus incomprehensibilia esse Dei judicia asserit, David autem haec se omnia non solum nosse, sed etiam in labiis pronuntiasse testatur? quantum cum Domino unum sunt, sensum Domini non ignorant. Omnes enim qui devote Dominum sequuntur, etiam devotione cum Deo sunt, et adhuc carnis corsunt. Occulta itaque Dei judicia inquantum conjuncti sunt, sciunt; inquantum disjuncti sunt, nesciunt. Quia enim secreta ejus adhuc perfecte non penetrant, incompr
Abbreviated transcription (Latin):
nere. Oregorius Quisnam erit petre
in hac uita paulo sublimior qui de car¬
nis sue stimulo t̾ dñm rogauit. et tamẽ
qd̃ uoluit optinere non potuit: Et qua
pe necesse est. ut tͥ de uenerabili patre be

Expanded text:
. Gregorius. Quisnam erit, Petre, in hac vita Paulo sublimior, qui de carnis suae stimulo ter Dominum rogavit , et tamen quod voluit, obtinere non valuit? Ex qua re necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
gotho reddidit dicens. Eccelabora: et no¬
li contristari
uãdam nero die dum isdem uen̾abi¬
lis benedõs in cella consisteret: p̃dõs
placidus puer sc̃i uiri monachus ad hau¬
tiendam aqm de lacu egͤssus est. Qui nas
qd̾ tenuerat in aquam incaute subunt¬
tens: ip̃e quoq cadendo secutꝰ est. Quẽ
mox unda rapuit: et pene in uniꝰ sagit¬
te cursu. a terra intorsus traxit. uirant
dei intͣ cellam positus. hoc protinus agno¬
uit et maurum festine uocauit dices.
frat̾ maure ciure: quia puet ille qui
ad haurendam aqmͣ perrexerat. in lac̃
hit. res mira: et post petrum apłm in¬
usitata. Benedictione etenim postula¬
ta atq ꝑcepta. ad pris sui imꝑium con¬
citus perrexit maurus: atq usq ad eũ
locum ab unda ducebatur puer ꝑ cercã
ire se existimans suꝑ aqmͣ cucurrit eũ¬
q ꝑ capillos tenuit: rapidoq cursu te
niit rediit. Qui mox ut terram teti¬
git ad se ren̾sus post terga respexit : et qui¬

Expanded text:
Gotho reddidit, dicens: Ecce labora, et noGotho reddidit, dicens: Ecce labora, et noli contristariuadam vero die dum idem venerabilis Benedictus in cella consisteret, praedictus Placidus puer sancti viri monachus ad hauriendam de lacu aquam egressus est: qui vas quod tenuerat in aquam incaute submittens, ipse quoque cadendo secutus est. Quem mox unda rapuit, et pene ad unius sagittae cursum eum a terra introrsus traxit. Vir autem Dei intra cellam positus, hoc protinus agnovit, et Maurum festine vocavit, dicens: Frater Maure, curre, quia puer ille qui ad hauriendum aquam perrexerat, in lacum hit. Res mira, et post Petrum apostolum inusitata. Benedictione etenim postulata atque percepta, ad Patris sui imperium concitus perrexit Maurus; atque usque ad eum locum quo ab unda deducebatur puer, per terram se ire existimans, super aquam cucurrit, eumque per capillos tenuit, rapido quoque cursu rediit. Qui mox ut terram tetigit, ad se reversus post terga respexit, et qui
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑ sp̃u ad coni̾sionem uenit.
quem iir dei bñdõs libentissime suscepit
Quedam uero die et ferramentum dari¬
iussit. qd̃ ad falcis similitudinem. falca¬
strum noĩatur ut de loco quodam uepreᷤᷤ
abscideret : quatinꝰ illic fieti ortꝰ deberet.
Locus aut̃ ip̃e quem mundandum gothꝰ
susceꝑat: suꝑ ip̃am laci ripam iacebat.
Cumq gothus isdem densitatem uepri¬
um toto uirtutis annisu succideret᷑: de
manubrio ferrum ꝓsiliens in lacum
cecidit. ubi scilicet tanta erat aquarũ
ꝓfunditas. ut spes requirendi ferramẽ¬
ti. nulla iam eẽt. Itaq ferro ꝑdito. tre¬
mebundus ad maurum monachum
cueurrit gothus dampnum quod fece¬
rat nuntianit. et reatus sui egit pemi¬
tentiam. Qd̾ maurus quoq monachꝰ:
mox benedc̃o dei fanmulo curauit indica¬
re. uir gͥ dñi benedõs hecaudiensaccessit
ad locum. tulit de manu gothi manubͥ¬
umi. et misit in lacum: et moxferrum
de ꝓfundo rediit. atq in manubrium
intrauit. Qui statim ferramentum

Expanded text:
onem venit: quem Dei vir Benedictus libentissime suscepit. Quadam vero die ei dari ferramentum jussit, quod ad falcis similitudinem falcastrum vocatur, ut de loco quodam vepres abscinderet, quatenus illic hortus fieri deberet. Locus autem ipse quem mundandum Gothus susceperat, super ipsam laci ripam jacebat. Cumque Gothus idem densitatem veprium totius virtutis annisu succideret, ferrum de manubrio prosiliens in lacum cecidit, ubi scilicet tanta erat aquarum profunditas, ut spes requirendi ferramenti nulla jam esset. Itaque ferro perdito, tremebundus ad Maurum monachum cucurrit Gothus: damnum quod fecerat nuntiavit, et reatus sui egit poenitentiam. Quod Maurus quoque monachus mox Benedicto famulo Dei curavit indicare. Vir igitur Domini Benedictus haec audiens accessit ad lacum: tulit de manu Gothi manubrium, et misit in lacum: et mox ferrum de profundo rediit, atque in manubrium intravit. Qui statim ferramentum
Abbreviated transcription (Latin):
cauate. Ualet enim oñipotens deus eti¬
am m illo montis catumine aqmͣ pro¬
ducere. ut nobis laborem tantiitinetis
digneturauferre. Qui euntes rupemi
montis qmͣ benedõ predycerat. iam su¬
dantem inuenerunt. Oumq in ea con¬
cauum locum fecissent. statimaqua re¬
pletus est que tam sufficient̾ emana¬
uit : ut nunc usq ubertim defluat. at¬
q ab illo montis cacumine usq ad ĩ¬
feriora deciuetur.

Expanded text:
cavate: valet enim omnipotens Deus eticavate: valet enim omnipotens Deus etiam in illo montis cacumine aquam producere, ut vobis laborem tanti itineris dignetur auferre. Qui euntes, rupem montis quam Benedictus praedixerat, jam sudantem invenerunt. Cumque in ea concavum locum fecissent, statim aqua repletus est, quae tam sufficienter emanavit, ut nunc usque ubertim defluat, atque ab illo montis cacumine usque ad inferiora derivetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ix his autẽ monast̾iis que in codem
loco construxerat. tria siustm in
tupe montis erant: et ualde erat fr̃ib
laboriosum semꝑ ad lacum descendere. nt
aqmͣ haurire debuissent : maxinte quia
ex deuexo moutis latere erat graue descẽ¬
dentib in timore ꝑiculum. Tunc col¬
lecti fr̃s ex eisdem trib monast̾iis: ad dei
famulum benedc̃m uenerunt dicentes.
Laboriosum nob̾ est ꝓpt̾ aqmͣ cotidiens¬
q ad lacum descendere: et icireo necesse esti
ex codem loco monasteria mutati. Qs
blande consolatus dimisit: et nocte
eadem cum paruo puerulo noĩe placi¬
do. cuiꝰ suꝑiꝰ memoriam feci. eiꝰdem mõ¬
tis ascendit rupem: ibiq diutius ors¬
uit Et or̃one completatres pecras in eo
dem loco ꝓ signo posuit: atq ad suum
cunctis illic nescientib. monast̾ium re¬
diit. Cumq die alio ad eum ꝓ necessita¬
te aque p̃dc̃i fr̃s redissent. dixit. Ite: et
rupem illam in qua tres inuicem po¬
sitas petras inuenentis: in modico

Expanded text:
x his autem monasteriis quae in eodem loco construxerat, tria sursum in rupibus montis erant, et valde erat fratribus laboriosum, semper ad lacum descendere, ut aquam haurire debuissent: maxime quia e devexo montis latere erat grave descendentibus in timore periculum. Tunc collecti fratres ex eisdem tribus monasteriis, ad Dei famulum Benedictum venerunt, dicentes: Laboriosum nobis est propter aquam quotidie usque ad lacum descendere, et idcirco necesse est ex eodem loco monasteria mutari. Quos blande consolans dimisit, et nocte eadem cum parvo puerulo nomine Placido, cujus superius memoriam feci, ejusdem montis rupem ascendit, ibique diutius oravit. Et oratione completa, tres petras in loco eodem pro signo posuit, atque ad suum cunctis illic nescientibus monasterium rediit. Cumque die alia ad eum pro necessitate aquae praedicti fratres rediissent, dixit: Ite, et rupem illam in qua tres super invicem positas petras inveneritis, in modico
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmiituntur succedere: s res eoꝵ ad usus
eccłie ꝑtrahuntur. De qua te diffinimꝰ
ut parentes morientium qui ĩ possessio¬
ne eccłie degunt heredes eis succedete debe¬
ant. nec aliquid de substantia morien¬
tium subtrahatur. Si uero filios ꝓuulos
aliquis reliquerit. quousq ad etatem ta¬
lem ueniant. ut substantiam suam re¬
gere ualeant ꝑsone eligantur caute qͥb
parentum eoꝵ res tradi debeant ad custo
ognouimus etiam ¶diendum.¬
qd̃ siquis ex familia culpani fecerit:
non in ip̃o s in eius substantia uindi¬
catur. De qua re p̃cipimus. ut quisquis
culpam fecerit. in ip̃o quidem ut dignũ
est uindicetur. a commodo aut̃ eiꝰ om̃i¬
no abstineatur ⁊ nisi forte parum aliqͥd
qd̃ in usu executoris qui ad eum tnͣsmissꝰ
fu̾it ꝓficete possit.
ognouimus etiam quia quonenscõduc
tor aliquid colono suo inuste abstu
qua re p̃cipimus ut quicquid iuolent̾

Expanded text:
permittuntur succedere, sed res eorum ad usus permittuntur succedere, sed res eorum ad usus Ecclesiae pertrahuntur; de qua re definimus ut parentes morientium qui in possessione Ecclesiae degunt haeredes eis succedere debeant, nec aliquid eis de substantia morientium subtrahatur. Si vero filios parvulos aliquis reliquerit, quousque ad aetatem talem perveniant ut substantiam suam regere valeant, personae eligantur cautae quibus parentum eorum res tradi debeant ad custodiendum. Cognovimus etiam quod si quis ex familia culpam fecerit, non in ipso, sed in ejus substantia vindicatur; de qua re praecipimus ut quisquis culpam fecerit, in ipso quidem ut dignum est vindicetur. A commodo autem ejus omnino abstineatur, nisi forte parum aliquid quod in usum exsecutoris qui ad eum transmissus fuerit proficere possit. Cognovimus etiam quia quoties conduc aliquid colono suo injuste abstuqua re praecipimus ut quidquid violenter