comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non posse mortis cã donare ħ om̃ia locũ
habebunt in pagonis cet̾m ꝗ habent
castrense peculiũ. uł q̃ĩ castrense mea
ꝯditione sunt ut donare ⁊ mortis cã
⁊ non mortis cã possint cũ testam̃ti
factionẽ hañt.¬
U. ad sab̃. ue lib̾i in¬
statu lib̾tatis cã p̃stant ea non donan
alienis habitare gratis donatio uidet᷑.
id i⁊ ip̃m caꝑe uidet᷑ ꝗ habitat qd m̾cedẽ
ꝓ habitatione non soluit. pot̃ il ⁊citͣ cor¬
pons donationẽ uale donatio ułuti sido¬
nationis cã cũ debitore meo pacis carne
ante c̾tũ tp̃s ab eo petã. ¶ Exreb dona¬
tis fructus ꝑceptus in rõne donationis
ñ computatur. si uͦ ñ fundũ s fructus
ꝑceptionẽ tͥ donẽ : fructus ꝑcepti ueniẽt
incõputationẽ donationis. ¶đ filius fa¬
milias patris uissu aut uoluntate dona¬
uit. ꝑiñ est ac si pat̃ ip̃e donau̾it aut si
mea uoluntate rem meã tu noĩe tuoti¬

Expanded text:
non posse mortis causa donare. Haec omnia locum non posse mortis causa donare. Haec omnia locum habebunt in paganis: ceterum qui habent castrense peculium vel quasi castrense, in ea condicione sunt, ut donare et mortis causa et non mortis causa possint, cum testamenti factionem habean ad Sabinum. Quae liberti imposita libertatis causa praestant, ea non donantalienis habitare gratis donatio uidetur: id enim ipsum capere uidetur qui habitat, quod mercedem pro habitatione non soluit. potest enim et citra corporis donationem ualere donatio, ueluti si donationis causa cum debitore meo paciscar, ne ante certum tempus ab eo petam. Ex rebus donatis fructus perceptus in rationem donationis non computatur: si uero non fundum, sed fructus perceptionem tibi donem, fructus percepti uenient in computationem donationis. Quod filius familias patris iussu aut uoluntate donauit, perinde est, ac si pater ipse donauerit aut si mea uoluntate rem meam tu nomine tuo Ti
Abbreviated transcription (Latin):
nare ñ potest neq silib̾am peculi am¬
ministrationẽ hãt. non i ad ħ ei ꝯcedit᷑
lib̾a peculi ãministratio ut ꝑdat. ꝗͥ gͦ
si usta rõne motus det : nũꝗͥ possit di¬
ci locũ eẽ donatiomi: qd magis ꝓbabitur.
Itẽ uideamꝰ si quis filiofamilias lib̾am
peculii amministrationẽ concessit̾ ut
noĩatim adic̾et sic se ei ꝯcede ut dona¬
re quoq possit an locũ hãt donatio ⁊
enĩ filiũ ẽẽ senatoris uł cuiꝰ ałtus dig¬
nitatis quare ñdicas uidĩ patrẽ. nisi ei
quoq ꝯcessisse cũ lib̾am dat peculi ã¬
ministrationẽ. pari aũt ratione quado¬
nare filius familias ꝓhibet᷑ ĩ mortis cã
donare ꝓhibebit᷑. qͣmus ⁊⁊ ex patris uo¬
luntate mortis quoq cã donare possitat¬
tñ cũ cessat uoluntas inhibebitur haec
quoq donatio. s enĩ meminisse opor¬
tebit si cui donare quoq ꝑmissũ ẽ nisi
sp̃alit̃ ĩ mortis cã donare fu̾it ꝑmissumm

Expanded text:
re non potest, neque si liberam peculii administrationem habeat: non enim ad hoc ei conceditur libera peculii administratio, ut perdat. Quid ergo, si iusta ratione motus donet, numquid possit dici locum esse donationi? quod magis probabitur. Item uideamus, si quis filio familias liberam peculii administrationem concesserit, ut nominatim adiceret sic se ei concedere, ut donare quoque possit, an locum habeat donatio: et enim filium esse senatoriae uel cuius alterius dignitatis: quare non dicas uideri patrem, nisi ei quoque concessisse, dum liberam dat peculii administrationem? Pari autem ratione, qua donare filius familias prohibetur, etiam mortis causa donare prohibebitur: quamvis enim ex patris voluntate mortis quoque causa donare possit, attamen ubi cessat voluntas, inhibebitur haec quoque donatio. Sed enim meminisse oportebit, si cui donare quoque permissum est, nisi specialiter etiam mortis causa donare fuerit permissum,
Abbreviated transcription (Latin):
furtũ fecisse dicet᷑. Itẽ si dãnum iniuria
fec̾it ⁊ hii ad quos ea res ꝑtinet ñ exhi
betur in dñm sine noxe deditione uidi¬
ciũ dabo. Familie aut appellatione ħͥ
seruilẽ familiã ꝯtim̾ sciendũ est. S ⁊ si
bona fide publicano alienus seruus
.ẜuit eque ꝯtinebitur. fortassis ⁊ ĩmala
fide. Perũq it uagi ẜui ⁊ fugitiui ĩ
si hõ lib̾ seruiat ħ edictũ locũ hab&:
Publicam aũt dñr qui publica uecti¬
salinas ⁊ cretifodinas ⁊ metalla hñtpu¬
blicanoꝵ loco sunt. p̃t̾ea ⁊ siquis uecti¬
gal ꝯductũ are publica cuꝰdã muni

Expanded text:
furtum fecisse dicetur, item si damnum iniuria furtum fecisse dicetur, item si damnum iniuria fecerit et id ad quos ea res pertinet non exheditione iudicium dabo'. Familiae autem appellatione hic seruilem familiam contineri sciendum est. sed et si bona fide publicano alienus seruus seruit, aeque continebitur: fortassis et mala fide, plerumque enim uagi serui et fugitiui in si homo liber seruiat, hoc edictum locum habet. Publicani autem dicuntur, qui publica uectisalinas et cretifodinas et metalla habent, publicanorum loco sunt. Praeterea et si quis uectigal conductum a re publi
Abbreviated transcription (Latin):
onis completo uł ab his usuras ex more
igendo necessariã hostib quoq uenim¬
dari ut ferrũ ⁊ frum̃tum ⁊ sales ñ sine
ꝑicło capitis licet.  Agri publiei qui in
ꝑpetuũ locantur acuratore sine auctoĩ¬
tate pͥncipali reuocari ñ possunt dñs
nauis si illicite aliquid in naue uel
ipẽ uł uectores imposu̾int nauis qͦq
fisco uindicat᷑. Qđ si absente dño id a
magistro uł gub̃natore aut ꝓreta nau¬
taue aliquid factũ sit ipsi quidẽ capite
puniuntur cõmissis m̾cib nauis autẽ
dño restituntur. ¶Illicitarũ m̾cium ꝑ¬
secutio hr̃dem quoq afficit. ¶ Cã rem
exredẽptione uectigaliũ ꝯsecunt᷑. si pꝰ¬
ea tanto locari non possunt ipsi ea pͥo¬
rib pensionib susciꝑe compelluntur.
dacie qͣnte tem̾itati sint publicanoꝵ
factiones nemo ẽ qui nesciat. iccirco pre¬
tor ad compescendã eoꝵ audaciam ħ
edictũ ꝓposuit qd familia publicanotũ

Expanded text:
onductionis completo uel ab his usuras ex mora onductionis completo uel ab his usuras ex mora igendo necessariam hostibus quoque uenundari, ut ferrum et frumentum et sales, non sine periculo capitis licet. Agri publici, qui in perpetuum locantur, a curatore sine auctoritate principali reuocari non possunt. Dominus nauis si illicite aliquid in naue uel ipse uel uectores imposuerint, nauis quoque fisco uindicatur: quod si absente domino id a magistro uel gubernatore aut proreta nautaue aliquo id factum sit, ipsi quidem capite puniuntur commissis mercibus, nauis autem domino restituitur. Illicitarum mercium persecutio heredem quoque adfligit. Eam rem, ex redemptione uectigalium consequuntur, si postea tanto locari non possunt, ipsi ea prioribus pensionibus suscipere compelluntur.daciae, quantae temeritati‹s› sint publicanorum factiones, nemo est qui nesciat. idcirco praetor ad compescendam eorum audaciam hoc edictum prop‹o›suit: 'Quod familia publicanorum
Abbreviated transcription (Latin):
neo in se porcionẽ transferre uire desi¬
dat. Quod illicite publice pͥuatumq
exactũ est cũ alt̾o tanto passis iniuriã
exsoluitur. ꝑiuuĩ uͦ extortũ cũ pena tripli
restituit᷑. amplius extͣ ordinẽ plectunt᷑.
Alt̾um it utilitas pͥuatoꝵ alt̾m iugor
publice discipline postulat. eaꝵ rerũ
uectigal quaꝵ rerum nunqͣm p̃stitũ ẽ.
Rrãri non pot̃. qđ si pr̃ari ꝯsuetum it ꝯ¬
diligñtia publicam omisa̾t aluis exerc̾e
non ꝓhibetur. ¶ Res exercitin ꝑatas
p̃stationi uectigaliũ subici ñ placuit.
Efisous ab om̃iũ uectigaliũ p̾̃stationib
immunis ẽ. Mercatores aut̃ qui defun¬
dis fiscalib m̾cari ꝯsueuer̃ nullã ĩmu¬
nitatẽ soluendi pubhei uectigalis usur¬
pare possunt.
sine imꝑatoꝵ p̃cepto neq p̃sidi neq eu¬
ratori neq curie ꝯstituere nec p̃cerlen¬
tie reformare ⁊ his uł adde uł deminue¬
re licet. ñ solutis uectigaliũ pensionib¬

Expanded text:
neo in se portionem transferri iure desineo in se portionem transferri iure desiderat. Quod illicite publice priuatimque exactum est cum altero tanto passis iniuriam exsoluitur: per uim uero extortum cum poena tripli restituitur: amplius extra ordinem plectuntur: alterum enim utilitas priuatorum, alterum uigor publicae disciplinae postitum est, praestari non potest: quod si praestari consuetum indiligentia publicani omiserat, alius exercere non prohibetur. Res exercitui paratas praestationi uectigalium subici non placuit. Fiscus ab omnium uectigalium praestationibus immunis est. mercatores autem, qui de fundis fiscalibus mercari consuerunt, nullam immunitatem soluendi publici uectigalis usurpare possunt. sine imperatorum praecepto neque praesidi neque curatori neque curiae constituere nec praecedentia reformare et his uel addere uel deminuere licet. Non solutis uectigalium pensionibu
Abbreviated transcription (Latin):
niri ⁊ iõ possessores. ⁊̃ p̃t̃iti tp̃us uectigal
solũe deb̾e eoq exẽplo acc̃onẽ si ignora¬
u̾int habituros. Itẽ reseͥpser̃ pupillo re-¬
mitt̾e si penã cõmissi si intͣ diẽ tricesi¬
mũ nectigal intulisset.
crim̃ ad hr̃des eiꝰ qui fraudẽ contͣxit
cõmissi rone trairsmittit᷑. s si unus¬
ex plurib hr̃dib rem com̃unẽ causa
uectigał subripuit porciones ceteris
non auferuntua.
solite ꝯductionis inflauit ita demũ ad¬
mittenda ẽ fiduissores si idoneos ⁊ cau¬
tionẽ is qui lioitatione uic̾it offerre
ꝑatus sit. ¶Ad ꝯducendũ uecagal inui-¬
andã ꝯductionẽ anteꝗͣ suꝑiori ꝯduc¬
tionis satisfaciant ad mittendi ñ sunt.¬
¶ debitores fisci itẽq rei.p. uectigalia
ꝯduc̾e ꝓhibent᷑ ne ex alia cã eoꝵ debita
pon̾entur nͥ forte tales sidiussores ob.¬
tułint. qui debitis eoꝵ satis fac̾e pariti
sint. ¶ Socii uectigaliũ si seꝑatu par¬
tes amministrent. alt̃ ab alt̾o minus ido¬

Expanded text:
iti temporis uectigal soluere debere eoque exemplo actio nem, si ignorauerint, habituros. Item rescripserunt pupillo remittere se poenam commissi, si intra diem trigensimum uectigal intulisset. crimen ad heredem eius, qui fraudem contraxit, commissi ratione transmittitur. Sex pluribus heredibus rem communem causa vectigalis subripiat, portiones ceteris non auferuntur. solitae conductionis inflavit, ita demum admittenda est, si fideiussores idoneos et cautionem is qui licitatioparatus sit. Ad conducendum uectigal inuirandam conductionem, antequam superiori conductioni satisfaciant, admittendi non sunt. Debitores fisci itemque rei publicae uectigalia conducere prohibentur, ne ex alia causa eorum debita onerentur: nisi forte tales fideiussores obtulerint, qui debitis eorum satisfacere parati sint. Socii uectigalium si separatim partes administrent, alter ab altero minus ido
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ ut aliꝗͥ donetur. Nd aristo ait
si donationis cã in ħ tͣdatur ẜ uus ut
opus qnq̃nnnũ manumittat᷑ sit aũt
aliemis posse dubitaĩ an usu capiat᷑.
qr aliꝗͥ donationis int̾uenit. ⁊ ħ genꝰ
q̃stionis in mortis cã donationib uer¬
sari pomp̃ ait. ⁊ mag̃ putat ut si ita
donetur ut post ꝗnq̃niuũ manumut¬
tatur posse dici usu capionẽ seq. labo
ait. si ꝗs mͥ rem alienã donau̾it. inq eã
sũptus magnos fec̾im ⁊ sic mͥ euinca¬
tur nullã mͥ acc̃onem ccͣ donatorem
compet̾e. plane de dolo posse me adu̾¬
sus eũ hab̾e accõnẽ si dolo fecit.

Expanded text:
ur. Idem Aristo ait, si donationis causa in hoc tradatur servus, ut post quinquennium manumittatur, sit autem alienus, posse dubitari an usucapiatur, quia aliquid donationis interveniret. et hoc genus quaestionis in mortis causa donationibus versari Pomponius ait et magis putat ut, si ita donetur, ut post quinquennium manumittatur, posse dici usucapionem sequi. Labeo ait, si quis mihi rem alienam donaverit inque eam sumptus magnos fecero et sic mihi evincatur, nullam mihi actionem contra donatorem competere: plane de dolo posse me adversus eum habere actionem, si dolo fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i on̾e exuitur. ⁊ penali acc̃one ex hac pa-¬
rte edicti lib̾atur unde querit᷑ si ꝗs uelit cũ
publicano ñ ex ħ edicto. s exgn̾ali ui bo¬
noꝵ raptoꝵ dãni inurie uł furti ag̾e an¬

Expanded text:
omni onere exuitur et poenali actione ex hac paomni onere exuitur et poenali actione ex hac parte edicti liberatur. unde quaeritur, si quis uelit cum publicano non ex hoc edicto, sed ex generali ui bono
Abbreviated transcription (Latin):
publicanus eiꝰ publican noĩe eoꝵ ui ad¬
em̾it qđ ue familia publicanoꝵ si restitu¬
tũ non erit in duplũ aut si post annum
agetur in simplũ uidiciũ dabo. Itẽ sidã.¬
num iniuria furtũue factũ eẽ dicetur. uidi¬
ciũ dabo. Si id ad quos ea res ꝑtinebit non
exhibebit᷑ in dño sine noxe deditione uidi¬
ciũ dabo. ẜ hic titulus ad publicanos ꝑtinet:
publicam aut̃ sunt qui publico fruuntu.
Nam inde nom̃ hñt siue fisco uectigal pẽ¬
dant uł tributũ ꝯseqͣntur. ⁊ om̃s quicquid
a fisco ꝯducunt recte appellant᷑ publicam.
dixit aliquis ꝗs utiq ħ edictũ ꝓpositũ ẽ q̃i
p̃tor p̃uidit furtis dãnis ui raptis: s ab esse
putauit ⁊ sp̃alit̃ adu̾sus publicanos edic¬
tũ ꝓpon̾e. Qd qd edictũ inaliqua parce mi-¬
tius ẽ quippe cũ in duplũ datur. cũ ui bon¬
oꝵ raptoꝵ in quadruplũ sit ⁊ furti mani¬
festi eque in quadruplũ ⁊ restituendi facu-¬
ltas publicano ui arreptũ datur Q đ si fec̾it

Expanded text:
publicanus eius public‹i› nomine ui ademerit quodue familia publicanorum, si id restitutum non erit, in duplum aut, si post annum agetur, in simplum iudicium dabo. item si damnum iniuria furtumue factum esse dicetur, iudicium dabo. si id ad quos ea res pertinebit non exhibebitur, in dominos sine noxae deditione iudicium dabo'. Hic titulus ad publicanos pertinet. publicani autem sunt, qui publico fruuntur nam inde nomen habent, siue fisco uectigal pendant uel tributum consequantur: et omnes, qui quod a fisco conducunt, recte appellantur publicani. Dixerit altor prouiderit furtis damnis ui raptis? sed e re putauit et specialiter aduersus publicanos edictum proponere. Quod quidem edictum in aliqua parte mitius est, quippe cum in duplum datur, cum ui bonorum ‹rap›torum in quadruplum sit et f‹u›rti manifesti aeque in quadruplum, et restituendi facultas publicano ui abreptum datur, quod si fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditione repetã si uͦ alias quoq donatu¬
dix̾̃im in ħ ei dare ut sticũ em̾em causa
mag̃ donationis qͣm conditio dande pe¬
oume existimari debebit. ⁊ mortuo stico
pecunia apd̃ ticium remanebit.

Expanded text:
ione repetam: si uero alias quoque donatudixerim in hoc me dare, ut Stichum emere‹t›, causa magis donationis, quam condicio dandae pecuniae existimari debebit et mortuo Sticho pecunia apud Titium remanebit.
Abbreviated transcription (Latin):
milie nom̃ hic non tm̃ ad fuos publica¬
noꝵ referemꝰ. Uerũ ⁊ ꝗm num̾o familia¬
rum sunt publicam siue gͥ lib̾i sint sine
serui alieni qui publicanis in eo uecti¬
gali ministrant ħ edicto ꝯtinebuntur.
ꝓm̃ ⁊ si seruus publicani rapu̾t ñ tñ ĩ ea
familia ꝯstitutus que publico uectigali-
ministrat ħ edictũ cessabit  Qđ nouissime
p̃tor ait si hii ñ exhibebuntur in dñm si
pecit uidiciũ sine noxe deditione siue
hañt eos in potestate suie ñ: siue possit̃
ex hib̾e siue ñ possint.¬

Expanded text:
uos publicanorum referemus, uerum et qui in numero familiarum sunt publicani, siue igitur liberi sint siue serui alieni, qui publicanis in eo uectigali ministrant, hoc edicto continebuntur. proinde et si seruus publicani rapuit, non tamen in ea familia constitutus, quae publico uectigali ministrat, hoc edictum cessabit. Quod nouissime praetor ait 'si hi non exhibebuntur, in domin‹opetit iudicium sine noxae deditione, siue habeant eos in potestate siue non, siue possint exhibere siue non possint
Abbreviated transcription (Latin):
complures sunt. Dat aliꝗs eam̃te ut
statim uelit accipientis fie̾i̾ nec ulloca-¬
su ex se rei̾i ⁊ ꝓpt̾ nullã aliam cãm
facit qͣm ut lib̾alitatẽ ⁊ munficentiã
exerceat ħ ꝓpͥe donatio appellat᷑. dat aliꝙ
ut tunc demũ accipientis fiat cũ aliqd
secutũ fu̾it. ħ non ꝓpͥe donatio appellat᷑.¬
tur. s totũ ħ donatio sub ꝯditione est.
¶Itẽ cũ ipse ea m̃te dat ut statim quidẽ
faciat accipientis si tam̃ aliꝗͥ factũ fin̾t
aut ñ fu̾it ułit ad se reu̾ti. non ꝓpͥe do¬
natio dr̃. s totũ ħ donatio dr̃ que sub ꝯ¬

Expanded text:
complures sunt. dat aliquis ea mente, ut statim uelit accipientis fieri nec ullo casu ad se reuerti, et propter nullam aliam causam facit, quam ut liberalitatem et munificentiam exerceat: haec proprie donatio appellatur. dat aliquis, ut tunc demum accipientis fiat, cum aliquid secutum fuerit: non proprie donatio appellabitur, sed totum hoc donatio sub condicione est. item cum quis ea mente dat, ut statim quidem faciat accipientis, si tamen aliquid factum fuerit aut non fuerit, uelit ad se ‹r›euerti, non proprie donatio dicitur, sed totum hoc donatio
Abbreviated transcription (Latin):
git .s. uis tenebit᷑. ẜui noĩe qui tã factiosã
familiã hauit. ꝗd tñ si ẜuis decessĩt. ui¬
dendũ anpublicanus teneat᷑ quasi facti
sui noĩe s puto qr facultatẽ non habet
exhibñdi nec dolus eiꝰ int̾cessit d̃es eum
lib̾ari. Hanc acc̃onem ꝑpetuã dabimu̾
⁊ hr̃di cet̃isq successorib¬

Expanded text:
us, tenebitur serui nomine, qui tam factiosam familiam habuit. Quid tamen, si seruus decesserit? uidendum, an publicanus teneatur quasi facti sui nomine: sed puto, quia facultatem non habet exhibendi nec dolus eius intercessit, debere eum liberari. Hanc actionem perpetuam dabimus et heredi ceterisque successorib
Abbreviated transcription (Latin):
D. In suis hr̃dib aditionon ẽ necessa¬
riatur. defuncto iam incta filio. credimꝰ
patrẽ familias decessisse. Quãuis patria
potestate quãdui uixit non fuĩt in plenũ
lib̾atus. Itaq hr̃dem habiturus ẽ iste.
non reu̾so patre. Sed ⁊ si post liminio
redierit pater. iam defuncto filio: ꝗc ꝗd
medio tp̃r ꝑeum quesitũ ẽ. habebit.
Et non ẽ mirũ si peculiũ quoq defun¬
cti pͥdem fili defertur patͥ. cũ ex eo uatꝰ

Expanded text:
. In suis heredibus aditio non est necessariatur, defunctum iam in ciuitate filium credimus patrem familias decessisse, quamuis patria potestate, quamdiu uixerit, non fuerit in plenum liberatus: itaque heredem habiturus est iste non reuerso patre. sed si postliminio redierit pater iam defuncto filio, quidquid medio tempore per eum quaesitum est, habebit, et non est mirum, si peculium quoque defunct
Abbreviated transcription (Latin):
hos int̾ se eẽ consanguineos. licet patͥ sui
hr̃des non extitissent. & qui nunquã in
potestate fuer̃ sibi consangninei sunt.
Utputa qui post captiuitatẽ patris nas¬
cuntur: ł qui post mortẽ. Non solũ aũt
naturał. uerũ etiã adoptiui quoq uiã
consanguinitatis habebunt cũ his qui
nati. si consangumei non sunt ñto. Nã
si sunt consangumei. licet non adierint
hr̃ditatẽ: legitimis nondeferuntur. Sed
hoc sic erit accipiendũ. si nec sꝑantur eẽ.
Cetũm si uł nasci consanguineus ł decap¬
tiuitate reu̾ti pot̾it: agnati impediuntur.
CAgnati aũt sunt cognati uirił sexus ab
eodem ofiti. Nam post suos consanguineõ
statun mͥ ꝓximus ẽ consanguinei mei filiꝰ.
iego ei. Patͥs quoq fr̃. qui patriuis appel¬
latur. deincepsq certi qui sunt incerti ĩ
insinitũ. C hr̃ditas ꝓximo agnato .i. ei
quẽ nemo antecedit defr̃tur. ⁊ si plures

Expanded text:
eos inter se esse consanguineos, licet patri sui eos inter se esse consanguineos, licet patri sui heredes non extitissent: et qui numquam in potestate fuerunt, erunt sibi consanguinei, ut puta qui post captiuitatem patris nascuntur uel qui post mortem. Non solum autem naturales, uerum etiam adoptiui quoque iura consanguinitatis habebunt cum his qui nati, si consanguinei non sunt, merito. nam si sunt consanguinei, licet non adierint hereditatem, legitimis non defertur. sed hoc sic erit accipiendum, si nec sperantur esse: ceterum si uel nasci consanguineus uel de captiuitate reuerti potest, adgnati impediuntur. Adgnati autem sunt cognati uirilis sexus ab eodem orti. nam post suos et consanguineos statim mihi proximus est consanguinei mei filius et ego ei: patris quoque frater, qui patruus appellatur: deincepsque ceteri, si qui sunt hinc orti, in infinitum. Haec hereditas proximo adgnato, id est ei, quem nemo antecedit, defer
Abbreviated transcription (Latin):
filios arrogato mortuo ⁊ captiuo ap̃ hostes
ꝓnepos iste suus hr̃s mͥ erit. Sciendũ est
aũt nepotes. ⁊ deinceps int̃dum ĩ si pa¬
rentes eos mortis tp̃r p̃cesserunt. tm̃ posse
bante hr̃de instituto filius decesserit. pꝰea
deinde repudiauĩt hr̃s institutus: nepos
pot̾it suus ẽẽ ut ⁊ marcełł. libro .xͦ. scrib̃.¬
dum.⁊ si filius ex asse sub ẽdic̃ que fuit in
arbitrio ipstus. ł nepos suboĩ institutus. nõ
impleta condicione decessit. Nam dicend̾
erit suos posse succede. si mõ mortis testato¬
ris tp̃r ł in reb humanis. ł saltim conce¬
pti fui̾nt. Idemq uulio ⁊ marcello pla¬
cet. ¶ Post suos statim consanguineiuo.¬
cantur. Consangnineos aũt cassius diffineõ.
qui sangume int̾̃ se conexi sunt. ⁊ uerũ ẽ
ẽẽ eos consanguineos: ⁊̃ si sui hr̃des non
extiter̃ patri. ut puta ex hr̃datos. S isi
pater eoꝵ deportatus sit: nichilominus

Expanded text:
filio adrogato, mortuo et captiuo apud hostes filio adrogato, mortuo et captiuo apud hostes pronepos iste suus heres mihi erit. Sciendum est autem nepotes et deinceps interdum, etiamsi parentes eos mortis tempore praecesserunt, tamen posse berante herede instituto filius decessit, postea deinde repudiauit heres institutus: nepos poterit suus heres esse, ut et Marcellus libro decimo scridum et si filius ex asse sub condicione, quae fuit in arbitrio ipsius, uel nepos sub omni institutus non impleta condicione decesserint: nam dicendum erit suos posse succedere, si modo mortis testatoris tempore uel in rebus humanis uel saltem concepti fuerint: idque et Iuliano et Marcello placet. Post suos statim consanguinei uocantur. Consanguineos autem Cassius definit eos, qui sanguine inter se conexi sunt. et est uerum eos esse consanguineos, etiamsi sui heredes non extiterunt patri, ut puta exheredatos: sed et si pater eorum deportatus fuerit, nihilo minus
Abbreviated transcription (Latin):
desiit. in eiꝰdem partem ẽẽ succedunt õs
nepotes neptesq ex eodem nati. qui inpo¬
testate sunt. Quod non tali equitate contin¬
git. filius aũt suus hr̃s eẽ desiit. si capitis
diminutione ł magna ł minore exit de
potestate. Quod si filius apud hostes sit.
quãdiu uiuit nepotes non succedunt.
Pinde isi fĩt redẽptus nondum succedt̃
añ liuitionẽ. S et si int̾im decesserit. com
placeat eum stati recepto decessisse nepo¬
tib obstabit. Sed siquis nondesiit ẽẽ in
potestate. s nunꝗͣ cepit. ut puta si filus
m̃s uiuopatre meo ab hostib captus ẽ. mox
ihi me patresamilias facto decesserit: ne¬
potes in ⁊ locũ succedunt. Non minus aut̃
neptes quã nepotes succedunt ui locum
parentum. Int̾dum licet parens alieuius
inpotestate ẽẽ non desierit: sed nec ceꝑittm̃
puta arrogaui eũ cuis filus ab hostib
erat captus. nepos aut in cuite. mortuos

Expanded text:
desiit, in eiusdem partem succedunt omnes desiit, in eiusdem partem succedunt omnes nepotes neptesque ex eo nati qui in potestate sunt: quod naturali aequitate contingit. filius autem suus heres esse desinit, si capitis deminutione uel magna uel minore exiit de potestate. quod si filius apud hostes sit, quamdiu uiuit nepotes non succedunt. proinde etsi fuerit redemptus, nondum succedunt ante luitionem: sed si interim decesserit, cum placeat eum statu recepto decessisse, nepotibus obstabit. Sed si quis non desiit esse in potestate, sed numquam coepit, ut puta si filius meus uiuo patre meo ab hostibus captus est, mox ibi me patre familias facto decesserit, nepotes in eius locum succedent. Non minus autem neptes quam nepotes succedent in locum parentium. Interdum licet parens alicuius in potestate esse non desierit, sed nec coeperit,puta adrogaui eum, cuius filius ab hostibus erat captus, nepos autem in ciuitate: mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissa lib̾tat᷑ moram passa ẽ. conceptus et
natus sit aut suus pater existat. & cumpla¬
ceat eum ingenuum nasci. ut est a diuom
Eta suitꝰ pariat᷑. Nec mirum sit ex sua inge¬
tuum nasci: cum ex captiua rescpͥtum sit
ingenuum nasci. Qr̃ ausim dice. ⁊ si pat̾
huius pueri euisdem sortis fũit. cuiusma¬
ter: maram passa in lib̾tate fidĩcõmissa ip̃e¬
q moram passus ẽ. siũ eum patri nasciex¬
emplo captiuoꝵ parentiũ: cum quib rediit.
Ergo siũ postea pater ⁊ postmorã maniimit¬
tatuir:. recipiet eum in potestate sue antede¬
cesserit diffiniend̾ erit siue existere. Suos
hr̃des acciꝑe debemus. filio filias. suie na¬
turalis. siue adoptiuos. Item dum filius ħ¬
eres suũ excluditur. fisco p̃lato. Utputa si ꝑ¬
duellionis fũĩt damnatus pat̃. post mortem
suam hoc quoq ut nec iura sepulcrorum
hic filius habeat. ¶Si filius suus hr̃s eẽ

Expanded text:
commissa libertate moram passa est, conceptus et commissa libertate moram passa est, conceptus et natus sit, an suus patri existat. et cum placeat eum ingenuum nasci, ut est a diuis cta suum pariat? nec mirum sit, ex serua ingenuum nasci, cum et ex captiua rescriptum sit ingenuum nasci. quare ausim dicere, etsi pater huius pueri eiusdem sortis fuerit, cuius mater moram passa in libertate fideicommissa, ipseque moram passus est, suum eum patri nasci exemplo captiuorum parentium, cum quibus rediit. ergo siue postea pater eius post moram manumittatur, recipiet eum in potestate, siue ante decesserit, definiendum erit suum existere. Suos heredes accipere debemus filios filias siue naturales siue adoptiuos. Interdum etiam filius suus heres excluditur fisco praelato, ut puta si perduellionis fuerit damnatus pater post mortem suam, hoc quo, ut nec iura sepulchrorum hic filius habeat. Si filius suus heres esse
Abbreviated transcription (Latin):
gamus statim pͥmo die. quo fũt delata. a¬
gnouisse eũ bõꝵ possessionẽ concionare
Incipient aũt cede cum certior fieri potu
bit. Queri pot̾ sicũ posset filius petẽ .b.p.
patre ita absente. ut c̃ciorãe eum non
possit. ł. ĩ furente petere neglex̾it. an
peti ampluis non possit. sed quid noce
¶ Si seruus alienus hr̃s institutus uenis¬
set. qr̃. an postiori dño dies bõꝵp. petend̾¬
imputari oportẽt. ⁊ placet qͣntum pͥori
possent test̾ facere. testati non sunt. s uis
qui teste fecit. si ⁊ hr̃ditas adita non ẽ. uł
decessisse. Nane qui testari non potuit: ꝓ¬
prie non ẽ intestatus. Utputa impub̾es. fu¬
riosus. ł eui bonis int̃dictũ ẽ. S hos qͦq
ꝓintestatis acciꝑe debemus. eum quoq
quiabhostib captus ẽ. qm̃ ꝑ legem corne¬
liam successio hisdẽ fr̃t᷑. quib deferretur
siinciuitate decessisset. Nã ⁊ ⁊ hr̃ditas fu¬
isse cͣdr̃. queri pot̾it. si ex ea quȩ infidei¬

Expanded text:
gamus statim primo die, quo fuerit delata, adgnouisse eum bonorum possessionem, certiorare ies centum: incipient autem cedere, cum certior fieri potuibit. Quaeri potest, si, cum posset filius petere bonorum possessionem, patre ita absente, ut certiorare eum non possit, uel etiam furente, petere neglexerit, an peti amplius non possit. sed quid nocea? Si seruus alienus heres institutus uenisset, quaeritur, an posteriori domino dies bonimputari oporteret. et placet, quantum priori possent testamentum facere, testati non sunt. sed et is, qui testamentum fecit, si eius hereditas adita non est uel decessisse. plane qui testari non potuit proprie non est intestatus, puta impubes furiosus uel cui bonis interdictum est: sed hos quoque pro intestatis accipere debemus: eum quoque, qui ab hostibus captus est, quoniam per legem Corneliam successio his defertur, quibus deferretur, si in ciuitate decessisset: nam et eius hereditas fuisse creditur. Quaeri poterit, si ex ea, quae in fidei
Abbreviated transcription (Latin):
sub conditione instituit. quesitũ est si post
mortẽ patris pendente con dic̃ filius uxo¬
rem duxisset. ⁊ filium ꝓereasset ⁊ decessis¬
set. deide conditiõe instituti hr̃dis defe¬
cisset. an ad hunc postumũ ne põt legiti
est. quia conceptus: quodãmodo in rerũ
natina eẽ existimatur.

Expanded text:
sub condicione instituit: quaesitum est, si post sub condicione instituit: quaesitum est, si post mortem patris pendente condicione filius uxorem duxisset et filium procreasset et decessisset, deinde condicio instituti heredis defecisset, an ad hunc postumum nepotem legitimest, quia conceptus quodammodo in rerum natura esse existimatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tabł ad leg̃ hr̃dit̾. is qui mutero fuit am.¬
mitutur. si fu̾it editus. Iñ solet remorari in¬
sequentes sibi agnatos quib p̃fertur si
fuĩt editus. iñ ⁊ partem facit his qui pari
gradu .sͣ. ut puta fr̃ unus ẽ iuiterus. ł patrui
filius unus natus ẽ qui mutero est. ¶ Est
aut̃ tractatus pro qua parte faciat: quia
exuno utero plures nasci possunt. ⁊ placuit
si in rerum natura certũ sit hanc que se
dicit p̃gnantem non eẽ ex asse iam esse
Post .x. m̃ses mortis natus. non admittet᷑
ad legitimam hr̃ditatem. De eoaut̃ qui
centesimo octogesimo .ii. die natus ẽ. ypo¬
crates scͥpsit. ⁊ dius p̃t pontificib iusto tp̃r.¬
tus ẽ. legitime hr̃ditatis uis ⁊ inc̃tis ꝑsoĩs.
iquis cum hab̾et fr̃m. ⁊ pa-¬
truum decesserit testo facto dem̃ pendñ¬
te conditione. hr̃dum scͥptoꝵ fr̃ intesta¬
m̃to decesserit mox conditio defecerit. pa¬
trium posse utriusq adire legitimam

Expanded text:
timam hereditatem is qui in utero fuit adtimam hereditatem is qui in utero fuit admittitur, si fuerit editus. inde solet remorari insequentes sibi adgnatos, quibus praefertur, si fuerit editus: inde et partem facit his qui pari gradu sunt, ut puta frater unus est et uterus, uel patrui filius unus natus et qui in utero est. Est autem tractatum, pro qua partem faciat, quia ex uno utero plures nasci possunt. et placuit, si in rerugnatem› non esse, ex asse iam esse Post decem menses mortis natus non admittetur ad legitimam hereditatem. De eo autem, qui centensimo octogensimo secundo die natus est, Hippocrates scripsit et diuus Pius pontificibus rtus est, legitimae hereditatis ius et in ceteris personis quis, cum haberet fratrem et patruum, decesserit testamento facto, deinde pendente condicione heredum scriptorum frater intestato decesserit, mox condicio defecerit: patruum posse utriusque adire legitimam
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ assignauit p̃tor cuns lib̾tus sit. si¬
ne dubio erit. ⁊ ei legitana hr̃ditas defertur.
Quod sine addidit: efficietur quidẽ enus
romanus: sed ⁊ erit lib̃tus. cuiꝰ ꝓxie fui̾t
seruus.⁊ ad legitimã hr̃ditatem ipse am¬
mittetur. nisi sicubi quasi indigno denegan¬
da fu̾it hr̃ditas. Si quis lib̾tam sic ureui¬
rando adegit: ne illicite nubat. non deb̾e in¬
cid̾̃e in lege eliesentiã. Sed si inc̃tum tp̃s ne
ducat. neue aliam quã de qua patronus con¬
senserit. ł non nisi collib̾tam. aut patrom
cognatam dicendũ est incide eum in legem
eliesentiã. nec ad legitimã hr̃ditatem am¬
mitti. ¶ Simunicipes seruũ manuisĩt
ammittuntur ad legitmã hr̃ditatem iN
bonis lib̃ti. ł lib̾tate intestatoꝵ. Miles ma-¬
numittendo seruũ peculiarẽ suũ faciet li¬
bt̃. ⁊ ad legiamam hr̃ditatem ⁊ a dmittet᷑.
¶Principem ad bona lib̾toꝵ suoꝵ ãmit
plusqͣm manifestum est. Utiq ex lege .xii.¬

Expanded text:
dem adsignavit praetor, cuius libertus sit, sine dubio eius erit et ei legitima hereditas deferetur: quod si non addidit, efficietur quidem civis Romanus, sed eius erit libertus, cuius proxime fuerit servus et ad legitimam hereditatem ipse admittetur, nisi sicubi quasi indigno deneganda fuerit hereditas. Si quis libertam sic iureiurando adegit "ne illicite nubat", non debere incidere in legem Aeliam Sentiam. sed si 'intra certum tempus ne ducat' 'neue aliam, quam de qua patronus consenserit' uel 'non nisi conlibertam' aut 'patroni cognatam', dicendum est incidere eum in legem Aeliam Sentiam nec ad legitimam hereditatem admitti. Si municipes seruum manumiserint, admittentur ad legitimam hereditatem in bonis liberti uel libertae intestatorum. Miles manumittendo seruum peculiarem suum faciet libertum et ad legitimam hereditatem eius admittitur. Principem ad bona libertorum suorum admitti plus quam manifestum est. Utique et ex
Abbreviated transcription (Latin):
i ad patrem manumis¬
sorem filii intestati legitima hr̃ditas ꝑ
tat: mat̾ defuncti sũmouetur.
Domp̃. Capitis diminutione ꝑeunt
legitue hr̃ditates que ex leg̃.xii. tabulaꝵ
ueniunt. siue uiuo aliquo siue antequã
adeatur hr̃ditas. ⁊ capitis diminutione
int̾cessit. Qm̃ desiũ suus hr̃s. ł agnatũ
recte dici. Que añ ex legib nouis. aut
ex senatus consultis. non utiq¬

Expanded text:
i ad patrem manumissorem filii intestati legitima hereditas ptat, mater defuncti summouetur.m. Capitis ‹d›eminutione pereunt legitimae hereditates, quae ex lege duodecim tabularum ueniunt, siue uiuo aliquo siue antequam adeatur hereditas eius capitis minutio intercessit, quoniam desinit suus heres uel adgnatus recte dici: quae autem ex legibus nouis aut ex senatus consultis, non utiq
Abbreviated transcription (Latin):
cessisse certũ est. Scđm que ⁊ siuis erat
qui p̃cedebat. ł consanguineus. si nemo
eoꝵ cum repudietur hr̃ditas uiuit.
CoRximum eũ accepimus qui tunc eũ
repudiatur hr̃ditas pͥmus est. Uñ ulłe q̃¬
ri pot̾.an. ĩ postrepudiationẽ adhuc de¬
mus successionẽ. Propone hr̃dẽ scͥptum
rogat᷑ retinere hr̃ditatẽ. repudiasse eã.
cũ nichilominus compelli potuit adire
gatus restituere. dicend̃ post̾i̾orem am¬
mita cũ honore fidĩcõmissi.

Expanded text:
cessisse certum est. secundum quae et si suus erat cessisse certum est. secundum quae et si suus erat qui praecedebat vel consanguineus, si nemo eorum, cum repudiatur hereditas, vivit, proximum eum accipimus, qui tunc, cum repudiatur hereditas, primus est. Unde belle quaeri potest, an etiam post repudiationem adhuc demus successionem. propone heredem scriptum rogatum restituere hereditatem repudiasse eam, cum nihilo minus compelli potuit adire gatus restituere: dicendum posteriorem admitti cum onere fideicommissi.
Abbreviated transcription (Latin):
partes habuit. ł duos patruuis. unus ex
his. Unum filium. alius duos. reliquithr̃¬
ditas mea in tres partes diuidetur. Parui
aũt refert. agnatus hic natiuitate: an
adoptione sit quesitus. Nam qui adoptat᷑
hisdem fit agnatus. quib pater ipsius. ⁊
legitimã eoꝵ hr̃ditatẽ habebit: ł ipsi eiꝰ.
unus soł sit. an ex duob pͥor pluribꝰ ue.
an duo pluresue ab eodem gͣdu uenien¬
tes. qui ł c̃tos ante cedant ł soli sint. Qis
est pximus quẽ nemo antecedit. is aut̃
ultimus quẽ nemo sequitur: ⁊ int̃dum iđ
pͥmus postremusq soluit occurrit. Int̃.¬
dum ult̾iorem agnatũ animitiimmus. Ut
puta fecit quis test̃ cum hab̾et patruum.
⁊ patrui filium. delib̾ante hr̃de scͥpto. pa-¬
truuus decessit. mox hr̃s institutus repudia¬
uit hr̃ditatem. patrui filius ammitietur.
Ergo ⁊ bõꝵ possessionẽ petere potest.
Calximũ non eum querimus qui inter¬
fũit cum moreretur paterfamilias. sed
eum qui tunc fuit cum intestatum de¬

Expanded text:
res habui uel duos patruos, unus ex his unum filium, alius duos reliquit: hereditas mea in tres partes diuidetur. Parui autem refert, adgnatus hic natiuitate an adoptione sit quaesitus: nam qui adoptatur isdem fit adgnatus, quibus pater ipsius fuit, et legitimam eorum hereditatem habebit uel ipsi eius. unus solus sit an ex duobus prior pluribusue an duo pluresue ab eodem gradu uenientes, qui uel ceteros antecedant uel soli sint: quia is est proximus quem nemo antecedit, et is ultimus quem nemo sequitur, et interdum idem primus postremusque, qui solus occurrit. Interdum ulteriorem adgnatum admittimus: ut puta fecit quis testamentum, cum haberet patruum et patrui filium, deliberante herede scripto patruus decessit, mox heres institutus repudiauit hereditatem: patrui filius admittetur: ergo et bonorum possessionem petere potest. Proximum non eum quaerimus, qui tfuit, cum moreretur pater familias, sed eum, qui tunc fuit, cum intestatum de
Abbreviated transcription (Latin):
die nescierit aut non potuerit: nulla
cire uł non posse admittere. scił si cum
inicio cognouisset eum intestatũ deces¬
sisse. postea quasi ceriore m̃icio allato du¬
bitare ceꝑit. nũquid testatus decesserit. ł
nunquid inuat. quia hic rumor postea
repsat᷑. idem ⁊ in contriũ accipi potest.
ut qui ignorauit micio postea scire inei¬
pꝰ. que de plano peti potuit. Quod si ea
que cause cognitio ẽ ꝓ tribunali desidãt.
uł que decretũ exposcit. Sessiones erũt
quidẽ p̃tor ꝓtribunali. sed postulatioĩb¬
aut militarib custodiis. aut cognitiõib
fuerit occupatus. Si p̃ses ꝓu̾e in ꝓxi
pectare debemius ut p̃ses ꝓu̾e ueniat ad
missus sit. bonoꝵ possessionis tp̃s ñ cede
seq̃ntib nequaꝗͣ ambigendũ ẽ. Nec tm̃¬

Expanded text:
die nescierit aut non potuerit, nulla cire vel non posse admittere: scilicet si, cum initio cognovisset eum intestatum decessisse, postea quasi certiore nuntio allato dubitare coeperit, numquid testatus decesserit vel numquid vivat, quia hic rumor postea perrepserat. idem et in contrarium accipi potest, ut qui ignoravit initio, postea scire inci quae de plano peti potuit. quod si ea, quae causae cognitionem pro tribunali desiderat uel quae decretum exposcit, sessiones erunt quidem praetor pro tribunali, sed postulationibaut militaribus aut custodiis aut cognitionibus fuerit occupatus. Si praeses prouinciaepectare debemus, ut praeses prouinciae ueniat ad ssessionem missus sit, bonorum possessionis tempus non cedere sequentibus nequaquam ambigendum est, nec t
Abbreviated transcription (Latin):
ficiet aũt dici. nicħ eiꝰ fidĩcõmissũ eẽ
canebit scilicet legataĩo ⁊ his qui fidĩ¬
cõmissũ accipiet. nisi forte mallet lega¬
taris cͥcintu sublato hr̃di caũi. s ⁊ le¬
gataĩo p̃t̾ea cauendũ ẽ suit plerumq
equum ẽ ꝓrata ex fidĩ cõmisso retinẽ ei
concedendũ ẽ quãuis tm̃ ex legato apd̃
eũ erit remansuꝵ ut suffic̃e possit adp̃s¬
tandũ fidĩ cõmissum
nem offerre legatarus uł fidĩ cõmissãius
possit. ⁊ futuꝵ sit ut ꝓpt̾ hoc apetitione li¬
b̾tatis. ex testam̃to sũnoueatur. Nũquid
honus satisdationis ei remittendũ erit qͥ
uidetur adiuuari rescͥpto diui cõmodi in
ħ ũba. Is cuiꝰ de ea ren̾otioẽ aditus. sic oꝑ¬
it iõ cautionẽ a te exigi ut afidĩ cõmissi pe¬
titionẽ aũtaris. honus satisdationis tibi re¬
mitti curabit.
Paulus .ł. O

Expanded text:
ficiet autem dici nihil eius fidei commissum esse: ficiet autem dici nihil eius fidei commissum esse: cavebit scilicet legatario et is, qui fideicommissum accipiet, nisi forte malet legatarius circuitu sublato heredi caveri. sed et legatario praeterea cavendum est, si ut plerumque aequum est pro rata ex fideicommisso retinere ei concedendum est, quamvis tantum ex legato apud eum erit remansurum, ut sufficere possit ad praestandum fideicommissum. nem offerre legatarius uel fideicommissarius possit et futurum sit, ut propter hoc a petitione liberalitatis ex testamento submoueantur, numquid onus satisdationis eis remittendum erit? quod uidetur adiuuari rescripto diui Commodi in haec uerba: 'is, cuius de ea re notio est, aditus si comit ideo cautionem a te exigi, ut a fideicommissi petitione avertaris, onus satisdationis tibi remitti curabit". Paulus libro
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uendicent forte qđ eiꝰdem noĩs sint¬
tam in possessorẽ qͣm inpetitorẽ cõpetũt
actiones. ⁊ creditorib ⁊ legatarus. hac
cautio utiq necessaĩa est. Si quis pecuniã
suã soluat. ł rem tradat. Si uͦ pecuniã hr̃¬
ditaĩam soluat uł rem tradat. quidam
ñ putant cauendũ. quia nec ten̾i potest
eo noĩe uictus cũ nompossideat. uł dolo
fecit quominus possideat. ħ si añ morã
controũsiam soluat. qđ si postea tenebi¬
tur culpe noĩe. sed eũ de noĩe int̃ duos
q̃stio ẽ. nũꝗͥ ñ sit cauendũ ei qui hr̃dita¬
riã rem tradat. qr om̃mmꝰ unus lib̾atur.
quẽad modũ si es alienũ hr̃ditaĩũ solua¬
tur. ⁊ si petitor suã pecumã soluat. aut
rẽ suam tradat. ñ hãt unde recineat.
ideo necessaria ẽ ei cautio.
emplius ꝑ falcidiam ceꝑiatlicũit dari.
adũsus eũ non sufficiat. qui legatũ alii
restituere ex fidĩ cõmiss ⁊ cã debet. Suf¬

Expanded text:
sibi sibi tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et creditoribus et legatariis.Haec cautio utique necessaria est, si quis pecuniam suam soluat uel rem tradat: si uero pecuniam hereditariam soluat uel rem tradat, quidam non putant cauendum, quia nec teneri potest eo nomine uictus, cum non possideat uel dolo fecerit, quo minus possideat. hoc si ante motam controuersiam soluat: quod si postea, tenebitur culpae nomine.Sed cum de nomine inter duos quaestio est, numquid non sit cauendum ei, qui hereditariam rem tradat, quia omnimodo unus liberatur: quemadmodum si aes alienum hereditarium solvatur? sed si petitor suam pecuniam solvet aut rem suam tradat, non habet unde retineat et ideo necessaria est ei cautio. amplius per Falcidiam ceperis licuerit dari" adversus eum non sufficiat, qui legatum alii restituere ex fideicommissi causa debet. suf
Abbreviated transcription (Latin):
lim̃tum p̃stitit. is qui hac stipłatione sͣ
ꝓspexat. dicendũ est tͥ cõmitti eã. si m̃o
culpa ab ẽ ab eo qui stipulatus ẽ. Q.uesitũ
est ansepius cõmittatur. ⁊ placet ⁊̃ sepiu̾
eam cõmitti. si ꝑ partes ablata ẽ hr̃ditas.
i legatũ fuĩt p̃stitum ante int̃positam
hanc stiplationem an conditio possit. ut
cautio ista int̃ponatur. mouet questio¬
nem qđ ea que ꝑerrorẽ omissa uł soluta
sunt condici possint: Ihic gͦ quasi plus
solutũ uidetur. ex eo qđ cautio int̾̃missa
est. ⁊ ait põp̃ conditionẽ int̃ponende sa¬
tisdationis gr̃a cõpetere. ⁊ puto hoc ꝓban¬
dũ qđ põpomꝰ utilitatis gr̃a
hãt. si usta eam eẽ uidebitur. Nã iniquũ
erit om̃imꝰ caũi illa ñdũ illata contũsia
litis. cũ possint ei lusorie inine fieri. Idõq
eã rem p̃tor ad cognitionẽ suã reuocat.
i duo ex testam̃to hr̃ditatẽ in solidũ

Expanded text:
lumentum praestitit is, qui hac stipulatione sibi lumentum praestitit is, qui hac stipulatione sibi prospexerat, dicendum est ibi committi eam, si modo culpa abest ab eo, qui stipulatus est. Quaesitum est, an saepius committatur. et placet etiam saepius eam committi, si per partes ablata est hereditas. Si legatum fuerit praestitum ante interpositam hanc stipulationem, an condici possit, ut cautio ista interponatur? movet quaestionem, quod ea, quae per errorem omissa vel soluta sunt, condici possunt et hic ergo quasi plus solutum videtur ex eo, quod cautio intermissa est. et ait Pomponius condictionem interponendae satisdationis gratia competere et puto hoc probandum quod Pomponius, utilitatis gratia. habet, si iusta causa esse videbitur: nam iniquum erat omnimodo caveri nondum illata controversia litis, cum possint ei lusoriae minae fieri: ideoque eam rem praetor ad cognitionem suam revocat. Si duo ex testamento hereditatem in solidum
Abbreviated transcription (Latin):
utionis onus remittendũ existimabi¬
mus. Itẽ sciendũ ÷ fiscũ hanc cautio¬
nem ñ pati. s ꝑm̃ conueniri posseac
si cauisset. Cet̃os aut̃ cuiꝰcũq dignita¬
tis sint. licet ⁊̃ legata ꝑceꝑint. com¬
pelli deb̾e ad cauendũ diuus pius .R.
ex quo rescͥpto ⁊⁊̃ illud accipimus. qđ
⁊̃ si post soluta legata. uoluit stipła¬
tionẽ int̃poni. ¶Si legatãius hr̃di qđ
controu̾siã hr̃ditatis patitur iamuł sꝑ¬
at. de restituendo legato sibi p̃stito ca¬
uerit. ⁊ euicta hr̃ditas sit. s neglig̃n¬
tia uł dolo eiꝰ qui legatũ p̃stitit dicemꝰ
ñ cõmitti stiplationẽ. ꝓpt̾ iuri boni¬
iqua arbitum qđ mẽ huic stipłationi. Itẽ
si ip̃e qui p̃stitit legatũ ex alia causa sibi
euicerit. ut puta qua inuenitur seq̃nti
testam̃to hr̃s scͥptus. in quo legatũ istele¬
gatarius ñ acceꝑat. dicemꝰ cõmitti stip¬
ulationẽ ꝑꝑuiri boni arbitͥum. Et gña¬
lit̾ ubicũq hr̃ditatẽ uł qͣntitatẽ ul emo¬

Expanded text:
ionis onus remittendum existimauimus'.Item sciendum est fiscum hanc cautionem non pati, sed perinde conueniri posse, ac si cauisset. ceteros autem, cuiuscumque dignitatis sint, licet iam legata perceperint, compelli debere ad cauendum diuus Pius rescribsit: ex quo rescripto etiam illud accipimus, quod etiam post soluta legata uoluit stipulationem interponi. Si legatarius heredi, qui controversiam hereditatis patitur iam vel sperat, de restituendo legato sibi praestito caverit et evicta hereditas sit, sed neglegentia vel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus non committi stipulationem propter viri boni arbitrium, quod inest huic stipulationi. Item si ipse, qui peuicerit, ut puta quia inuenitur sequenti testamento heres scriptus, in quo legatum iste legatarius non acceperat, dicemus committi stipulationem propter viri boni arbitrium. Et generaliter ubicumque hereditatem vel quantitatem vel emo
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tum sit legẽ falcidiam locũ hab̾e non
stipulationi sed cõputationi locum eẽ
pedius ait. ut extimetur qͣnti sit quodin
diem legatum ẽ. ⁊ tm̃ credatur eẽ lega¬
tũ qͣntum efficit estimatio. ut ꝓmõ eius ex
om̃ib legatis statim legis falcidie ratio
habeatur. Quotiens futuꝵ ẽ ut palam
sit.⁊ ante diem uenientẽ iam falcidiã
locũ hab̾e. totiens cõputatio eiꝰ sit. Nam
si conditio inmora ẽ. expectabimꝰ condi¬
tionem quo ad existat. Si aut̃ dies suꝑẽ
iam hic int̾capidinis tp̃ris habita ratioẽ
atq estimatione. sic de falcidia disputa¬
bimus: ⁊ cõmitti stipulationẽ dicemus.
Quãius aũt om̃s legatarii ⁊ fidĩ cõmissa¬
rii necesse hañit hac stipłatio caũe. tm̃

Expanded text:
tum sit legem Falcidiam locum habere, non stipulationi, sed computationi locum esse Pedius ait, ut aestimetur, quanti sit quod in diem legatum est et tantum credatur esse legatum, quantum efficit aestimatio, ut pro modo eius ex omnibus legatis statim legis Falcidiae ratio habeatur. Quotiens futurum est, ut palam sit et ante diem venientem iam Falcidiam locum habere, totiens computatio eius fit. nam si condicio in mora est, exspectabimus condicionem, quoad exsistat: si autem dies superest, iam hic intercapedinis temporis habita ratione atque aestimatione sic de Falcidia disputabimus et committi stipulationem dicemus. Quamvis autem omnes legatarii et fideicommissarii necesse habeant hac stipulatione cavere, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
legata eẽt hr̃s aliquẽ pͥusꝗͣ optaret᷑ manumisit
ad lib̾tatẽ eũ int̃ĩm ñ ꝑducit seruũ tm̃ quẽ ita
manumiserĩt amittit. qr is aut electus legato
cedit. aut relictus tunc lib̃ ostenditur.
Seruo sine lib̾tate legaui. dem̃ optionẽ¬
seruoꝵ meuio dedi. Is eund̾ seruũ optauit. q̃ro
anid qͦ qͥ legatũ est ei debet᷑. R. ñ plto legatũ¬

Expanded text:
 heres aliquem priusquam optaretur manumisit, ad libertatem eum interim non perducit, servum tamen quem ita manumiserit amittit, quia is aut electus legato cedit aut relictus tunc liber ostenditur. Seruo sine libertate legaui, deinde optioneseruorum Maeuio dedi: ‹i›s eundem seruum optauit: quaero, an id quoque quod legatum est ei deberetur. respondit
Abbreviated transcription (Latin):
nupserit .c. ⁊ eũ infamilia nupserit. his ub insuꝑ
arbitratꝰ semꝑnie mat̾s eius mancipia .x. que
ꝯfestim post aditam hr̃ditatẽ ineã a semꝑnia u¬
xore mã elegi uolo que mancipia cũ infamilia
nupserit dari nolo.⁊ si anteꝗͣ nupserit aliq ex
mancipiis decesserit. tunc in locũ eius arbitra¬
tu sempnie matris eiꝰ dari uolo. dũ ad eũ plenꝰ
eleg̃it: an ea que ex his mancipis añ nuptias
designatas. ad puellã s. nuñum decem man
lae enixe sunt. ad filiã non ꝑtinere.
.d̾ quesut añ adnuptias eoꝵdem mancipioꝵ
fructus ⁊ usus an ad semꝑniã matrẽ ꝑtineatur¬

Expanded text:
um et, cum in familia nupserit, his verbis: "insuper arbitratu Semproniae matris eius mancipia decem, quae confestim post aditam hereditatem meam a Sempronia uxore mea eligi volo: quae mancipia, cum innupserit, ‹dari uolo. et si antequam nupserit›, aliquod ex mancipiis decesserit, tunc in locum eius arbitratu Semproniae matris eius dari uolo, dum ad eam plenus elegerit, an ea, quae ex his mancipiis ante nuptias adgnata sunt, ad puellam supra numerum decem manclae enixae sunt ad filiam non pertinere. idem quaesiit, ante nuptias eorundem mancipiorum fructus et usus an ad Semproniam matrem pertinea
Abbreviated transcription (Latin):
.d̾.ł Caritus uxori sue codicilł ꝑfidĩ ꝯmisslim
dedit p̃dia. Ite lances ꝗͣs elegit qͣtuor. quesitũ est.

Expanded text:
 Maritus uxori suae codicillis per fideicommissum dedit praedia, item lances quas elegerit quattuor: quaesitum est,