comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rius tullius et cum cum introeuntem .C.Antonius insecutus
non esset: reuersus est ad portam: & hominem apprehendit. Qđ
syberius cum ficri animaduerteret: simulq pugionem eduxis
set manum eius incidit. Ita refugeriut ad cesarem. Eodem¬
q tempore signifer de legione prima transfugit.: et nunciauit
quo die equestre prelium factum esset suo signo perisse homi¬
nes.xxxu. Neq licere castris.CN.pompeii nunciari neq dici pe¬
risse quemq̃ icruum cuius dnus in cȩsatis castris fuisset. uxorẽ
& filium in oppido reliquerat dominum iugulauit: et ita
dam a cesaris presidiis in pompeii castra discessit: et indicium
glande scriptum misit: per quod cectior fieret cęsar: quȩ in oppi¬
do ad defendendum compararentur. Ita litteris acceptis cum
in oppidum reuersi essent. qui mittere glandem inscriptam
solebant: Insequenti tempore duo lusitani fratres transfuge
nunciarunt quam pompeius contonem habuisset. quoniam

Expanded text:
Tib. Tullius; et cum introeuntem Catonem Antonius insecutus Tib. Tullius; et cum introeuntem Catonem Antonius insecutus non esset, revertit ad portam et hominem apprehendit. Quod Tiberius cum fieri animadvertit, simul pugionem eduxit et manum eius incidit. Ita refugerunt ad Caesarem. Eodemque tempore signifer de legione prima transfugit, et innotuit, quo die equestre proelium factum esset, suo signo perisse homines XXXV, neque licere castris Cn. Pompei nuntiare neque dicere perisse quemquam.50 Servus, cuius dominus in Caesaris castris fuisset — uxorem et filios in oppido reliquerat — dominum iugulavit et ita clam a Caesaris praesidiis in Pompei castra discessit . . . et indicium glande scriptum misit, per quod certior fieret Caesar quae in oppido ad defendendum compararentur. Ita litteris acceptis, cum in oppidum revertisse qui mittere glandem inscriptam solebat.51 . . . Insequenti tempore duo Lusitani fratres transfugae nuntiarunt quam Pompeius contionem habuisset: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
recepissent: eos hospitium scelere contaminasse. Multa pretẽa
dixisse. Qua oratione deterritos amplius iugulationem non
fecisse. Itã postero die Tullius legatus cum Catone lusitano
& apud cęsarem uerba fecit. Utinam quidem dii iminorta¬
les fecissent: ut tuus potius miles ꝗͣ eti. pompeii factus essem: et
hanc uirtutis constantiam in tua tuctoria non in illius cala¬
mitate perstarem: cuius fimeste laudes quippe ad hanc for¬
luctuosam perniciem dedimur hostium numero: qui neq
in illius prospera acie primam fortunam neq in aduersa se¬
cundam obtiniumus uictoriam: qui legionum tot impetus
sustentantes nocturnis diurnisq operibus oladiatoꝵ ictus
teloꝵq missus expectantes uicti et deserti a pompcio tua uir¬
ture superati salutem a tua clementia deposcimus petimusq
ut qualem gentibus te prestiristi similem inciuium deditio¬
ne prestes. Remissis legatis cum ad portam uenissent: sibe

Expanded text:
recepissent, eosque hospitium scelere contaminasse; multa praeterea recepissent, eosque hospitium scelere contaminasse; multa praeterea dixisse: qua oratione deterritos amplius iugulationem non fecisse. § 17 Ita postero die Tullius legatus cum Catone at Antonio venit et apud Caesarem verba fecit: 'Utinam quidem di immortales fecissent ut tuus potius miles quam Cn. Pompei factus essem et hanc virtutis constantiam in tua victoria, non in illius calamitate praestarem. Cuius funestae laudes quoniam ad hanc forluctuosam perniciem demur hostium numero, qui neque in illius prospera acie primam fortunam neque in adversa secundam obtinuimus,45 qui legionum tot impetus sustentantes, nocturnis diurnisque operibus gladiorum ictus telorumque missus exceptantes, relicti et deserti a Pompeio, tua virtute superati salutem a tua clementia deposcimus petimusque ut . . .'47 'qualem gentibus me praestiti, similem in civium deditione praestabo.' § 18 Remissis legatis, cum ad portam venissent, introiit
Abbreviated transcription (Latin):
nem fecerunt: secumq extulerunt calcatas ad fossas complen¬
das & arpagones ad casas que stramentitiȩ a nostris hiberno¬
rum causa edificatȩ erant: diruendas et incendendas. Prerẽa
argeutum & uestimenta ut dum nostri in preda derinent.
illi cede facta ad pompeii presidia se reciperent. Nam qđ existi¬
mabat eos posse conatum efficere nocte tota ultra ibat flumẽ
salsum in acie. Quod licet factum cum nec opinantibus nr̃is
esser gestum tamen uirtute fieri repulsos multisq uulneri¬
bus affectos oppido represserunt. preda armisq eorum sunt
potiri: uiuosq aliquos ceperunt: qui postero die sunt inierse¬
cti. Codemq tempore transfuga nunciauit ex oppido luni¬
um qui in cuniculo fuisset: iugulatione oppidanoꝵ facta cla¬
masse facinus nefandum et scelus fecisse. Nam eos nihil meru¬
isse quare tali pena afficerentur. qui cos ad aras et focos suos

Expanded text:
nem fecerunt secumque extulerunt virgulta, cratis ad fossas complennem fecerunt secumque extulerunt virgulta, cratis ad fossas complendas et harpagones ad casas, quae stramenticiae ab nostris hibernorum causa aedificatae erant, diruendas et incendendas, praeterea argentum, vestimenta, ut dum nostri in praeda detinentur, illi caede facta ad praesidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos posse conatum efficere, nocte tota ultra ibat flumen Salsum in acie. Quod factum licet nec opinantibus nostris esset gestum, tamen virtute freti repulsos multisque vulneribus adfectos oppido represserunt, praedam armaque eorum sunt potiti vivosque aliquos ceperunt, qui postero die sunt interfecti. Eodemque tempore transfuga nuntiavit ex oppido Iunium, qui in cuniculo fuisset, iugulatione oppidanorum facta clamasse facinus se nefandum et scelus fecisse; nam eos nihil meruisse quare tali poena adficerentur qui eos ad aras et focos suos
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarioꝵ ceciderunt cxxiii. compluresq arinis exuti mul
nuulneribus affecti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt .iii.
sauci.xii. pedites et equites quinq. Eius diei sequenti tempo¬
re pristina consuetudine pro muro pugnari ceptum est.
Cum bene magnam multitudinem selorum ignemq no¬
stris defendentibus iniecissent: nefandum crudelissimum q
facinus sunt aggressi: in conspectuq nostro hospites qui in
oppido erant iugulare et de mirco precipites mittere ceperui.
sicuti apud barbaros: quod post hominum memoriam nũ¬
ꝗ̃ est factum. Nuius diei extremo tempore a pompeianis clam¬
ad nostros tabellarius est missus. ut ea nocte turres agge¬
remq incenderent et tertia uigilia eruptionem faccreut. Ita
igne teloꝵq multitudine iacra cum bene magnam partem
muri consumpsissent: portam quȩ e regione in conspectu
pompeii castrorum fuerat aperuerunt copieq tote cruptio¬

Expanded text:
adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, multi adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, multi vulneribus adfecti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt III, saucii XII pedites et equites V. Eius diei insequenti tempore pristina consuetudine pro muro pugnari coeptum est. Cum bene magnam multitudinem telorum ignemque nostris defendentibus iniecissent, nefandum crudelissimumque facinus sunt aggressi in conspectuque nostro hospites qui in oppido erant iugulare et de muro praecipites mittere coeperunt, sicuti apud barbaros; quod post hominum memoriam numquam est factum. § 16 Huius diei extremo tempore a Pompeianis clam nostros tabellarius est missus, ut ea nocte turres aggeremque incenderent et tertia vigilia eruptionem facerent. Ita igne telorumque multitudine iacta cum bene magnam partem noctis consumpsissent, portam quae e regione et in conspectu Pompei castrorum fuerat aperuerunt copiaeque totae eruptio
Abbreviated transcription (Latin):
matura impetu facto loco sunt deiectȩ. & ꝑ paucitatem nr̃oꝵ
equitum simulq cum leui armatura inter turmas aduersa¬
norum protritę. Noc in conspecui utroꝵq castroꝵ gerebatur:
& maiore pompciani exultabant gloria. longius ꝙ nostris ce¬
dentibus prosequi cępissent. Qui cum aliquo loco a nostris re¬
cepti essent ut consuessent ex sunili uirtute clamore facto ad¬
uersati sunt prelium facere. Fere apud exercitus hȩc est equestris
prelii consuetudo: cum equites ad dimnicandum dimisso eqͦ
cum pedite congreditur: nequaq̃ par habetur id quod in hoc
accidit prelio. Cum pedites leui armatura lecti ad pugnam
equitibis nostris nec opinantibus uenissent idq in prelio
anim aduersum esset complures ex equis descenderunt. Ita
cxiguo tempore eques pedestre pedes equestre prelium facere
cepit. usq eo ut cedem proxime a uallo fecerint. In quo prelio

Expanded text:
matura impetu facto loco sunt deiecti et propter paucitatem nostrorum matura impetu facto loco sunt deiecti et propter paucitatem nostrorum equitum simul cum levi armatura inter turmas adversariorum protriti. Hoc in conspectu utrorumque castrorum gerebatur, et maiore Pompeiani exsultabant gloria longius quod nostris cedentibus prosequi coepissent. Qui cum aequo loco a nostris recepti essent, ut consuessent, eximia virtute clamore facto aversati sunt proelium facere. § 15 Fere apud exercitus haec est equestris proelii consuetudo: cum eques ad dimicandum dimisso equo cum pedite congreditur, nequaquam par habetur; id quod accidit proelio. Cum pedites levi armatura lecti ad pugnam equitibus nostris nec opinantibus venissent, idque in proelio animadversum esset, complures ex equis descenderunt. Ita exiguo tempore eques pedestre proelium facere coepit, usque eo ut caedem proxime a vallo fecerint. In quo proelio
Abbreviated transcription (Latin):
seruati missos facere loricatos: quiq presidii causa p̃positi op¬
pido a pompeio essent orabant. Quibus respondir cȩsar:
se conditiones dare non accipere consuesse. Illi cum in op¬
hidum reuertissent relato responso claniore omni genere
telorum emisso pugnare pro muro toto ceperunt. pꝑ quod
fere magna pars hominum qui in castris nostris essent. nõ
dubitauerunt qn eruptionem eo die essent facturi. Ita co¬
rona circundata pugnatum est aliquantum uehementis¬
sime: simulq balista missa a nostris turrem deiecit: qua
aduersariorum qui in ea turre erant qnq deiecti sunt.et
pompcius trans lumen salsum castellum constituit. neq
a nostris prohibitus falsaq illa opinione gloriatus est: qđ
ꝓpe in nostris partibus locum tenuisset. Item in sequentidie
eadem consuetudine dum longuis prosequitur: quo loco eꝗ¬
tes nostri stationem habuerant: aliquot turme cum leui ar¬

Expanded text:
nservati . . . missos facere loricatos, qui praesidi causa praepositi opnservati . . . missos facere loricatos, qui praesidi causa praepositi oppido a Pompeio essent, orabant. Quibus respondit Caesar se condiciones dare, non accipere consuevisse. Qui cum in oppidum revertissent, relato responso clamore sublato omni genere telorum misso pugnare pro muro toto coeperunt; propter quod fere magna pars hominum qui in castris nostris essent non dubitarunt quia eruptionem eo die essent facturi. Ita corona circumdata pugnatum est aliquamdiu vehementissime, simulque ballista missa a nostris turrem deiecit, qua adversariorum qui in ea turre fuerant quinque deiecti sunt et Pompeius trans flumen Salsum castellum constituit neque a nostris prohibitus falsaque illa opinione gloriatus est quod prope in nostris partibus locum tenuisset. Item insequenti die eadem consuetudine dum longius prosequitur, quo loco equites nostri stationem habuerant, aliquot turmae cum levi ar
Abbreviated transcription (Latin):
ouem facere cȩpissent. tum uirtute militum nostrorum ꝗ
et si inferiore loco premebantur tum repulsis aduersariis pe¬
ne multis uulneribiis affecti in oppidum se contulerunt.
Postero die pompeius ex castris sius brachium cepit ad flumẽ
salsum & cum nostri equites pauci in statione fuissent a plu¬
ribus reperti de statione sunt deiecti & occisitres. Eo die .A.
Ualgius senatoris filius. cuius frater in castris pompeii fius-¬
set omnibus sius rebus relictis equum conscendit et fugit.
Speculator de legione secunda pompeiana captus et a militi¬
bus interfectus. Peridem tempus glans missa est inscripta:
quo die ad oppidum capiendum accederent se scutum esse
positum. Qua spe nonnulli dum sine periculo mirum ascen¬
dere & oppido potrri se posse sperant. Postero die ad murum
opus facere cȩperunt. Et pene magna prioris muri pars de¬
iecta. Quo facto ab oppidanis ac si suarum partium essent eo¬

Expanded text:
onem facere coepissent, tamen virtute militum nostrorum, onem facere coepissent, tamen virtute militum nostrorum, etsi inferiore loco premebantur, repulsi adversarii bene multis vulneribus adfecti in oppidum se contulerunt.31 § 13 Postero die Pompeius ex castris suis bracchium coepit ad flumen Salsum ducere;32 et cum nostri equites pauci in statione fuissent a pluribus reperti, de statione sunt deiecti et occisi tres. Eo die A. Valgius senatoris filius, cuius frater in castris Pompei fuisset, omnibus suis rebus relictis equum conscendit et fugit. Speculator de legione II. Pompeiana captus a militibus et interfectus est; idemque temporis glans missa est inscripta: quo die ad oppidum capiundum accederent, se scutum esse positurum. Qua spe non nulli, dum sine periculo murum ascendere et oppido potiri posse se sperant, postero die ad murum opus facere coeperunt, et bene magna prioris muri parte deiecta.33 . . . Quo facto ab oppidanis, ac si suarum partium essent, co
Abbreviated transcription (Latin):
ti.Noc preterito tempore.C. fundacius eques xo. ex casiris adues¬
sarioꝵ ad nos transfugit. Postero die ex legione uernacula mili¬
tes sunt capti ab equirbus nostris tres. qui dixerunt se seruos
esse. Cum uenirer cogniti sunt a militibus qui anteacum bobio
& pedio fuerant: & ad trebonium transfugerant. Eis ad ignos¬
cendum nulla facultas est data & a militibus nostris inter¬
fecti sunt. Eodem tempore capti tabellarii: qui a corduba ad
pompeium missi erant ꝑperamq ad nostra castra peruenerant.
precisis manibus missi sunt facti. Pari consuetudine uigilia.
.ii. ex oppido ignem multum telorumq multitudinem iactan¬
do benc magnum tempus consurapserunt compluresq uulne¬
ribus affecerunt. Preretito noctis tempore eruptionem ad legio¬
nem sextam fecerunt: cum in opere nostri distenti essent: acri¬
terq pugnare cȩperunt. Quorum uis repressa a nostris militi¬
bus & si oppidani superiore loco defendebantur .l. cum erupti¬

Expanded text:
oc praeterito tempore C. Fundanius, eques Romanus, ex castris adversariorum ad nos transfugit. § 12 Postero die ex legione vernacula milites sunt capti ab equitibus nostris duo, qui dixerunt se servos esse. Cum venirent, cogniti sunt a militibus qui antea cum Fabio et Pedio fuerant . . . et a Trebonio transfugerant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus nostris interfecti sunt. Idem temporis capti tabellarii, qui a Corduba ad Pompeium missi erant perperamque ad nostra castra pervenerant, praecisis manibus missi sunt facti. Pari consuetudine vigilia secunda ex oppido ignem multum telorumque multitudinem iactando bene magnum tempus consumpserunt complurisque vulneribus adfecerunt. Praeterito noctis tempore eruptionem ad legionem VI. fecerunt, cum in opere nostri distenti essent, acriterque pugnare coeperunt; quorum vis repressa a nostris, etsi oppidani superiore loco defendebantur. Hi cum erupti
Abbreviated transcription (Latin):
ranta loci difficultate ad subsidium cominittendum se mit¬
reret. Ista fretus opinione tertia uigilia profectus castellum
propiquassent: clamore repentino telorumq multitudine
iactus facere cȩperunt: ut magnam partem hominum uul.¬
neribus afficerent. Quo pacto cum ex castello repugnare cepis¬
sent maioribusq castris cȩsaris nuncius esset allatus cum tͥri¬
fuga pecterriti multi sunt interfecti complures capti. In qui
relata lxxx. in sequenti luce Argustius ex italia cum equitatu
uenit. Is signa saguntinoꝵ retulit quinq. quȩ ad oppidanos
cepit. Suo loco perterritus est qd̃ equites ex italia cum aspernate
ad cȩsarem uenissent: ca nocte pompeius castra sua incendir et
ad cordubam uersus iter facere cȩpit. Rex nomine indo qui cũ
tes nostri longius ad cordubam uersus prosecuti sunt cos qui cõ¬
meatus ad castra pompeii ex oppido portabant. Ex his capti. Lta

Expanded text:
tanta loci difficultate ad subsidium mittendum se committanta loci difficultate ad subsidium mittendum se committeret.23 Ita fretus opinione tertia vigilia profectus castellum ssent, clamore repentino telorumque multitudine iactus facere coeperunt, uti magnam partem hominum vulneribus adficerent. Quo peracto, cum ex castello repugnare coepissent maioribusque castris Caesari nuntius esset allatus, cum Ifuga perterriti multi sunt interfecti, complures capti, in quibrelata LXXX. § 10 Insequenti luce Arguetius ex Italia cum equitatu venit. Is signa Saguntinorum rettulit quinque, quae ab oppidanis cepit. Suo loco praeteritum est quod equites ex Italia cum Asprenate ad Caesarem venissent. Ea nocte Pompeius castra sua incendit et ad Cordubam versus iter facere coepit. Rex nomine Indo, qui cum tes nostri longius ad Cordubam versus prosecuti sunt eos qui commeatus ad castra Pompei ex oppido portabant. Ex his capti L
Abbreviated transcription (Latin):
lis tegiuitur. Sinulq in his habent specula et pꝑ altituidinem
lare longeq prospiciunt. Item oppidanoꝵ maxima pars eius
prouincie montibus fere munita et natura excellentibus locis
est constituta. ut simul aditus ascensusq habeat difficiles. Ita
ab oppugnationibus natura loci distiuetur ut ciuitates hispa¬
nic non facile ab hostibus capiantur: quod in hoc contingit
bello. Nam cum inter atheguam & ucubim: quȩ oppida supra
siurt scripra pompeius tunc habuit castra constituta in conspe¬
ctu duoꝵ oppidorum a suis castris circiter mił. pass.iiii. Grumus
cit excelleus natura qui appellatur castra posthinniana. Ibi pre¬
sidii causa castellum cęsar habuit constitutum. Et pompcius
qui codem iugo regebatur locinatura et remotus erat a castris
cesaris animaduertebat loci difficultatem. Et quia flumine sal¬
so intercludebatur. non essc commissurum cȩsarem ut in

Expanded text:
lis teguntur; simulque in his habent speculas et propter altitudinem lis teguntur; simulque in his habent speculas et propter altitudinem late longeque prospiciunt. Item oppidorum magna pars eius provinciae montibus fere munita et natura excellentibus locis est constituta, ut simul aditus ascensusque habeat difficiles. Ita ab oppugnationibus natura loci distinentur, ut civitates Hispaniae non facile ab hoste capiantur; id quod in hoc contigit bello. Nam cum inter Ateguam et Ucubim, quae oppida supra sunt scripta, Pompeius habuit castra constituta in conspectu duorum oppidorum, ab suis castris circiter milia passuum IIII grumus est excellens natura, qui appellatur Castra Postumiana: ibi praesidi causa castellum Caesar habuit constitutum. § 9 Quod Pompeius, quod eodem iugo tegebatur loci natura et remotum erat a castris Caesaris, animadvertebat,22 et, quia flumine Salso intercludebatur, non esse commissurum Caesarem ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ci duuduutur salso flumine proximo ad atheguam id flumẽ
fit circiter pass .ii. mil. ex ea regione oppidi in munitionibus castra
habuit posita. Pompeius in conspectu utrorumq oppidorum
neq suis ausus est subsidio uenire. Aquilas & signa habuit po¬
sita tertiȩ decime legionis sed ex quibus aliquid fundamenti se
existimabaut habere. Duȩ fucrunt uernaculȩ: quȩ a trebonio
transfugeraut. una factaerat ex colonis qui fuerunt in his regi¬
onibus. Quarta fuit afraniana ex africa quam secum addii¬
rerat. Relique exfugitiuis auxiliares consistebant. Nam de leui
arinatura et equitatu louge et uirtute & numero nostri erat
supiores. Accedebat huc ut longius duceret bellum pompcuis
qd loca sunt edira et ad castrorum munitiones non parum
idonea tiam fere totius ulterioris hispaniȩ regio pꝑ terrȩ fe
cursiones oninia loca quę sunt ab oppidis remora turribus
& munitionibus retinentur. sicut in africa rudere non tegu¬

Expanded text:
tie dividuntur, Salso flumine, proxime tamen Ateguam ut flumen tie dividuntur, Salso flumine, proxime tamen Ateguam ut flumen sit circiter passus duo milia. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuit posita Pompeius in conspectu utrorumque oppidorum, neque suis ausus est subsidio venire. Aquilas et signa habuit XIII legionum; sed ex quibus aliquid firmamenti se existimabat habere duae fuerunt vernaculae, quae a Trebonio transfugerant; una facta ex colonis qui fuerunt in his regionibus; quarta fuit Afraniana ex Africa quam secum adduxerat; reliquae ex fugitivis auxiliariisve consistebant: nam de levi armatura et equitatu longe et virtute et numero nostri erant superiores. § 8 Accedebat hoc ut longius duceret bellum Pompeius, quod loca sunt edita et ad castrorum munitiones non parum idonea. Nam fere totius ulterioris Hispaniae regio propter terracursiones omnia loca quae sunt ab oppidis remota turribus et munitionibus retinentur, sicut in Africa, rudere, non tegu
Abbreviated transcription (Latin):
complura multosq lanistas retraxit. et ad cordubam se rece¬
pit. Ceiar munitionibus anteꝗ̃ oppugnaret brachia circum¬
ducere cȩpit. Cui de pompeio cum nuncius esset allatus co
dic proficiscitur. Cuius in aduentum presidii causa cȩsar com¬
plura castella occupauit: partim sub equitatii: partim ubi pe¬
destres copiȩ in statione et in excubitii casbris presidio esse pos¬
sent. hic in aduentu cesaris uicidit pompcio ut matutino tẽ¬
pore nebula esse crassissima. Itaq illa obscuratione cum ali¬
quot cohortibus equitumq turmis circumducunt cȩsaris eꝗͥ¬
tes er concidunt sic ut uix in ea cede pauci effugerent. Insequẽ¬
ti uocre caitra sua intendit pompeius. et trans flumen salsum¬
per conualles castra uiter duo oppida ateguam et ucubim in
monte constituit. Cesar in munitionibus cȩterisq quȩ ad oppi¬
sunt moutuosa et natura edita ad rem inilitarem. Queplani¬

Expanded text:
complura multosque onustos retraxit et ad Cordubam se rececomplura multosque onustos retraxit et ad Cordubam se recepit. Caesar munitionibus Ateguam oppugnare et bracchia circumducere coepit. Cui de Pompeio cum nuntius esset allatus eo die proficisci,16 cuius in adventum praesidi causa Caesar complura castella occupasset, partim ubi equitatus, partim ubi pedestres copiae in statione et in excubitu castris praesidio esse possent, hic in adventu Pompei incidit ut matutino tempore nebula esset crassissima. Ita illa obscuratione cum aliquot cohortibus et equitum turmis circumcludunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede pauci effugerent. § 7 Insequenti nocte castra sua incendit Pompeius et trans flumen Salsumconvallis castra inter duo oppida Ateguam et Ucubim in monte constituit. Caesar interim munitionibus ceterisque quae ad oppugnansunt montuosa et natura impedita ad rem militarem; quae plani
Abbreviated transcription (Latin):
castra ponit. Cęsar ut cum ab ospido commeatusq excluderet:
brachium ad pontem ducere cepit. Pari idem conditione pompe¬
ius. hic intra duces duos fit contentio uter prius pontem occu¬
paret. Ex qua contentione quotidiana minuta prelia fiebant.
ut modo hi nonnunꝗͣ illi superiores discederent. Que res cũ
ad maiorem contentionem uenisset: ab urcisq cominus pugna
iiqua dum cupidius student locum tenere ppter pontem coan¬
gustabant fluminis ripas. appropinquantes coangustati preci¬
picabantur. hi alteri alteris non solum moru mortem exag¬
gerabant: sed tumulos tumulis exȩquabant. Ita diebus complu
ribus cupiebat cęsar si qua conditione posset aduersarios in
equum locum deducere: et primo quoq tempore de bello de¬
cernere. Id cum animaduerreret aduersarios minime uelle
mine ixansductis noctu iuber ignes fieri magnos. Ita firmis¬
simum eius presidium ad teguam proficiscitur. Id cum põ

Expanded text:
castra ponit. Caesar, ut eum ab oppido commeatuque excluderet, castra ponit. Caesar, ut eum ab oppido commeatuque excluderet, bracchium ad pontem ducere coepit: pari idem condicione Pompeius facit. Hic inter duces duos fit contentio uter prius pontem occuparet; ex qua contentione cotidiana minuta proelia fiebant, ut modo hi, non numquam illi superiores discederent. Quae res cum ad maiorem contentionem venisset, ab utrisque comminus pugna inita, dum cupidius locum student tenere, propter pontem coagulabantur,10 fluminis ripas appropinquantes coangustati praecipitabantur. Hic alternis non solum morti mortem exaggerabant, sed tumulos tumulis exaequabant. Ita diebus compluribus consumptis cupiebat Caesar, si qua condicione posset, adversarios in aequum locum deducere et primo quoque tempore de bello decernere. § 6 Id cum animadverteret adversarios minime velle,mine traductis noctu iubet ignis fieri magnos: ita firmissimum eius praesidium Ateguam proficiscitur. Id cum Pomp
Abbreviated transcription (Latin):
recipiuntur.hoc cordubensibus nequaꝗͣ poterat animaduerti.
Appropinquantibus ex oppido bene magna multiuido ad equi¬
tatum concidendum: cum exissent loricati ut supra scripsimꝰ:
ex equis descenderunt & magnum prelium fecerunt: sic ut ex
infinita hominum multitudine pauci in oppidum se reciperẽt.
Hoc timore adductus.sex. pompeius litteras fratri misit: uit cele¬
riter sibi subsidic uenirer: ne prius cesar cordubam caperet: ꝗͣ
ip̃e illo uenisset. Itaq cri. pompeius ullappe capta litreris factis
exercitum cum copiis ad cordubam iter facere cepit. Cesar cum
ad flumen bethim uenisser: neq altitudinem fluminis trans¬
ire posset. lapidibus plenos corbes dimisit. Ita insuper ponte fa¬
cto copias ad castra tripartito traduxit. Tenebant aduersus oppi¬
dum e regione pontis trabes ut supra sccipsimus biparuto. huc
cum pompcius cum suis copiis uenisset ex aduerso pari ratione

Expanded text:
recipiuntur, hoc a Cordubensibus nequaquam poterat animadverti. recipiuntur, hoc a Cordubensibus nequaquam poterat animadverti. Appropinquantibus ex oppido bene magna multitudo ad equitatum concidendum cum exissent, loricati, ut supra scripsimus, ex equis descenderunt et magnum proelium fecerunt, sic uti ex infinita hominum multitudine pauci in oppidum se reciperent. Hoc timore adductus Sex. Pompeius litteras fratri misit ut celeriter sibi subsidio veniret, ne prius Caesar Cordubam caperet quam ipse illo venisset. Itaque Cn. Pompeius Ulia prope capta litteris fratris excitus cum copiis ad Cordubam iter facere coepit. § 5 Caesar, cum ad flumen Baetim venisset neque propter altitudinem fluminis transire posset, lapidibus corbis plenos demisit: insuper ponit trabes; ita ponte facto copias ad castra tripertito traduxit. Tendebat adversum oppidum e regione pontis, ut supra scripsimus, tripertito.9 Huc cum Pompeius cum suis copiis venisset, ex adverso pari ratione
Abbreviated transcription (Latin):
aduersariorum presidia ad oppidum contendere. Mediisq ex pre
sidiis cum quereretur qui essent unus ex nostris respondit: ut
sileat uerbum facere. Nam id temporis conati ad murum acce¬
dere ut oppidum capiant. & partim tempestate impediti ui¬
giles non poterant diligentiam prestare.parti illo responso
deterrebantur.Cum ad portum appropinquassent signo dato
ab oppidanis sunt recepti pedires equitesq nocte: sed dispositis
partibus oppidani equites & pedites clamore facto eruƿuonem
in aduersarioꝵ castra fecerunt. Sic illud factum cum inscienti¬
bus accidisset: existimabant ꝓpe magna pars hominum: qui in
his castrii fuissent: se ꝓpe captos esse.Noc misso ad ullam presidio
cȩsar ut pompeium ab ea oppugnatione deduceret ad corduhã
contendit: Ex quo uinere loricatos uixos fortes cum equitatu
ante premisit. Qui simul in conspectum oppidi se dederunt: nõ

Expanded text:
adversariorum praesidia ad oppidum contendunt. Mediisque eorum praesadversariorum praesidia ad oppidum contendunt. Mediisque eorum praesidiis cum essent, cum quaereretur qui essent, unus ex nostris respondit, ut sileat verbum facere: nam id temporis conari ad murum accedere, ut oppidum capiant; et partim tempestate impediti vigiles non poterant diligentiam praestare, partim illo responso deterrebantur. Cum ad portam appropinquassent, signo dato ab oppidanis sunt recepti, et pedites dispositi partim ibi remanserunt, equites clamore facto eruptionem in adversariorum castra fecerunt. Sic in illo facto, cum inscientibus accidisset, existimabant prope magna pars hominum qui in his castris fuissent se prope captos esse. § 4 Hoc misso ad Uliam praesidio Caesar, ut Pompeium ab ea oppugnatione deduceret, ad Cordubam contendit, ex quo itinere loricatos viros fortis cum equitatu ante praemisit. Qui simul in conspectum oppidi se dederunt, cum equis
Abbreviated transcription (Latin):
caput esse existimabatur. Ip̃e aut.cr. pompeius adolescens ul¬
lam oppidum oppugnabat & fere iam aliquot mnensibus ibi
detinebatur. Quo ex oppido coguito cesaris aduentu legati clã
preter presidia cti. pompeii cȩsarem cum audissent perere cȩpe¬
runt ut sibi primo quoq tempore subsidium mitttret. CȩsaR
cam ciuitatem omni tempore optime de ppło.ro. meriram esse
sciens: celeriter.xui.cohortes secunda ugilia iubet proficisci: pa¬
riq equites numeco. Quibiis preficit hominem eius prouinciȩ
notum & non parum scientem. Luiuium pacietum. Qui cũ
ad .cti. pompeii presidia uenisser: incidit idem temporis ut rem¬
pestate aduersa uehementiq uento afflictaretur: aditusq ui
tempestatis ita obscurabatur: ut uix proximum agnoscere pos¬
set. Cuius incommodua summam utilitatem ip̃is prebebat. Ita
cum ad cum uenerunt: iubet binos equites iucedere: & recta per

Expanded text:
caput esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Ulcaput esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Uliam oppidum oppugnabat et fere iam aliquot mensibus ibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Caesaris adventu legati clam praesidia Cn. Pompei Caesarem cum adissent, petere coeperunt uti sibi primo quoque tempore subsidium mitteret. Caesar — eam civitatem omni tempore optime de populo Romano meritam esse — celeriter sex cohortis secunda vigilia iubet proficisci, pari equites numero. Quibus praefecit hominem eius provinciae notum et non parum scientem, L. Vibium Paciaecum. Qui cum ad Cn. Pompei praesidia venisset, incidit idem temporis ut tempestate adversa vehementique vento adflictaretur; aditusque vis tempestatis ita obscurabat ut vix proximum agnoscere possent. Cuius incommodum summam utilitatem ipsis praebebat. Ita cum ad eum locum venerunt, iubet binos equites conscendere, et recta per
Abbreviated transcription (Latin):
ante diebus coniectis cum celeri festinatione ad bellum con¬
ficiendum in hispania conuenisset. legati corduberises qui
a cri. pompeio discesserant: cesari obuam uencrunt. A quibus
nunciabatur nocturno tempore oppidum cordubam capipos¬
se. quod nec opinantibus aduersariis eius prouincie potitus es¬
ser simulq qd tabellarii a .cxi. pompeio dispositi omnibus locis
essent. qui certiorem. cti. pompeium de cȩsaris aduentu faceret.¬
Multa preterea uerisimilia ꝓponebant. Quibus rebus adductis
quos legatos exercitui ante prefectrat. ꝗ pedium & & fabium
maximum de suo aduentu facit certiores: utquem sibi equita
tum ex prouincia fecissent presidio mitterent. Ad quos celeri
us ꝗ̃ opinati sunt appropinquauit. neq ut ip̃e uoluit equita¬
tum sibi presidio habuit. Erat per id tempiis. sex. pompetus
frater:qui cum presidio cordubam tenebat qđ cius prouincis

Expanded text:
iter rebus confectis cum celeri festinatione ad bellum coniter rebus confectis cum celeri festinatione ad bellum conficiendum in Hispaniam cum venisset, legatique Cordubenses, qui a Cn. Pompeio discessissent, Caesari obviam venissent, a quibus nuntiabatur nocturno tempore oppidum Cordubam capi posse, quod nec opinantibus adversariis eius provinciae potitus esset, simulque quod tabellariis, qui a Cn. Pompeio dispositi omnibus locis essent, qui certiorem Cn. Pompeium de Caesaris adventu faceremulta praeterea veri similia proponebant. Quibus rebus adductus quos legatos ante exercitui praefecerat Q. Pedium et Q. Fabium Maximum de suo adventu facit certiores, utque sibi equitatus qui ex provincia fuisset praesidio esset. Ad quos celerius quam ipsi opinati sunt appropinquavit neque, ut ipse voluit, equitatum sibi praesidio habuit. § 3 Erat idem temporis Sex. Pompeius frater qui cum praesidio Cordubam tenebat, quod eius provinciae
Abbreviated transcription (Latin):
Marnace superato Africa recepra. qui ex
his preliis cum adolescente.cti. pompeio
profugissent. cum et ulterioris hispanis
potitus esset: dum cęsar muneribus dan¬
Idis in italia detineretur: quo facilius presi¬
dia contra compararet. fompeius in fi¬
dem uniuscuuisq ciuitatis confugere
Repit. lraq partim precibus partim ui pene magna compata¬
ta manu prouinciam uastare cępit. Quibus inꝰ rebus ciuita¬
tes nonnullȩ sua sponte auxilia mittebant. Item non nulte
portas contra claudebant. Ex quibus siqua oppida ui ceperat.
cum aliquis ex eaciuitate cum optime de Cn. pompeio me¬
ritus cuus esset. ꝓprex pecuniȩ magnitudinem aliqua eirefe¬
rebatur causa: ut eo de medio sublato ex elis pecunia latro¬
num largitio fieret. Ita paucis commodis hoste hortato maio¬
res augebantur copię. Ideoq crebris nunciis in italiam missis
ciuirates contrariȩ pompeio auxilia sibi depostulabant .C. cȩ¬
sar dicrator tertio designatuis dictator quarto multis deinde

Expanded text:
arnace superato, Africa recepta, qui ex his proeliis cum adulescente Cn. Pompeio profugissent, cum . . . et ulterioris Hispaniae potitus esset, dum Caesar muneribus dandis in Italia detinetur, . . . quo facilius praesidia contra compararet, Pompeius in fidem uniuscuiusque civitatis confugere coepit.1 Ita partim precibus partim vi bene magna comparata manu provinciam vastare. Quibus in rebus non nullae civitates sua sponte auxilia mittebant, item non nullae portas contra cludebant. Ex quibus si qua oppida vi ceperat, cum aliquis ex ea civitate optime de Cn. Pompeio meritus civis esset, propter pecuniae magnitudinem alia qua ei inferebatur causa, ut eo de medio sublato ex eius pecunia latronum largitio fieret. Ita pacis commoda hoste orta: eo maiores augebantur copiae. Hoc crebrius nuntiis in Italiam missis civitates contrariae Pompeio auxilia sibi depostulabant. § 2 C. Caesar dictator tertio, designatus dictator quarto multis ante
Abbreviated transcription (Latin):
leriterq gestam in cgipto supra scripsimus regio genere ortum
disciplinis etiam regiis educatum. Nam cum nithridates rex
isiȩ totius ꝑp nobilitatem a pergamo paruulum sccum asporta¬
uitin castra multosq renuerat annos regem bosphori constituit:
quod sub imperio pharnacis fuerat: prouinciasq ppli romani a
barbaris atq inimicis regibus interposito amicissimo rege muni¬
uit Eidem therrarchiam legibus gallogrecoꝵ iure gentis & co¬
guationis adiuuauit occupatam & possessam paucis ante an¬
nis a deiocaro. Neq tamen unq̃ diutius moratus est q̃ necessi¬
tas urbanariun seditionum pati uidebatur. Rebus fęlicissime
celerrimeq confectis in italiam celerius omnium opinione
uenit:¬

Expanded text:
leriterque gestam in Aegypto supra scripsimus, regio genere ortum, leriterque gestam in Aegypto supra scripsimus, regio genere ortum, disciplinis etiam regiis educatum — nam eum Mithridates, rex Asiae totius, propter nobilitatem Pergamo parvulum secum asportaverat in castra multosque retinuerat annos — regem Bosphori constituit, qui sub imperio Pharnacis fuerat, provinciasque populi Romani a barbaris atque inimicis regibus interposito amicissimo rege munivit. Eidem tetrarchian Gallograecorum iure gentis et cognationis adiudicavit occupatam et possessam paucis ante annis a Deiotaro. Neque tamen usquam diutius moratus est quam necessitas urbanarum seditionum pati videbatur. Rebus felicissime celerrimeque confectis in Italiam celerius omnium opinione venit
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ aut capta pharnaces cum paucis equitibus profugis. Cui
ubi castroꝵ oppugnatio facultatem actulisset liberius progre¬
diendi uiuis in cęsaris potestatem adductus esset. tali uctoria
totiens uictor cęsar incredibili est lȩtitia affectus. qđ maximũ
bellum tanta celeritate confecerat: qđq subiti periculi recorda¬
tionc lexior: ꝗd uictoria facilis ex difficillimis rebus accideret.
Ponto ergo recepto preda omni regia militibus condonata po¬
sitra dic cum expeditis equitibus ĩpse proficiscitur. legionem
sextam decedere ad premia atq honores accipiendos in iraliã
iubet. Auxilia dciotari domum remittit. Duas legiones cum Ce¬
lio munucio in ponto reliquit. Ita per gallogreciam bithiniam¬
q in asiam iter facit. omniumq earum prouinciarum de con¬
rouersiis cognoscit ac statuit iura in thetrarchas reges ciuita¬
tes disponit. Nithridatem pergamenum: quo rem feliciter ee¬

Expanded text:
suorum aut capta Pharnaces cum paucis equitibus profugit; cui suorum aut capta Pharnaces cum paucis equitibus profugit; cui nisi castrorum oppugnatio facultatem attulisset liberius profugiendi, vivus in Caesaris potestatem adductus esset. § 77 Tali victoria totiens victor Caesar incredibili est laetitia adfectus, quod maximum bellum tanta celeritate confecerat, quodque subiti periculi recordatione laetior victoria facilis ex difficillimis rebus acciderat. Ponto recepto praeda omni regia militibus condonata postero die cum expeditis equitibus ipse proficiscitur, legionem sextam decedere ad praemia atque honores accipiendos in Italiam iubet, auxilia Deiotari domum remittit, duas legiones cum Caelio Viniciano in Ponto relinquit. § 78 Ita per Gallograeciam Bithyniamque in Asiam iter facit omniumque earum provinciarum de controversiis cognoscit et statuit; iura in tetrarchas, reges, civitates distribuit. Mithridaten Pergamenum, a quo rem feliciter ce
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: tum precipuc eis quibus nihil ratione potuit administca¬
ri. magno arq acri prelio cominus facto dextro cornu quo ue¬
terana sexta legio erat collocata initium uictoriȩ natum est.¬
cum ab ea parte in procliui detruderentur hostes multo tar¬
dius sed tamen eisdem diis adiuuantibus sinistro cornu me¬
dia q acie tote profligantur copiȩ regis. Que q̃ facile subierat
uiiquum locum tamꝰ celeriter gradu puliȩ premebantur loci
iniquitite. ltaq inultis militibis partim interfectis partun
sua ruina oppressis qui uelocitate effugere poterant armis tami
proiectis uallem transgressi nihil ex loco superiore inermes
proficere poterant. At nostri uictoria elati subire iniquimi
locum munitionesq aggredi non dubitant. Defendentibus
aut his cohortibus castra: quas pharnaces presidio reliquerat.
celeriter castris hostium sunt potiti. Interfecta multitudine õi

Expanded text:
sunt, tum praecipue eis quibus nihil ratione potuit administrasunt, tum praecipue eis quibus nihil ratione potuit administrari. § 76 Magno atque acri proelio comminus facto, dextro cornu, quo veterana legio sexta erat collocata, initium victoriae natum est. Ab ea parte cum in proclive detruderentur hostes, multo tardius, sed tamen isdem dis adiuvantibus sinistro cornu mediaque acie totae profligantur copiae regis. Quae quam facile subierant iniquum locum, tam celeriter gradu pulsae premebantur loci iniquitate. Itaque multis militibus partim interfectis partim suorum ruina oppressis, qui velocitate effugere poterant, armis tamen proiectis vallem transgressi nihil ex loco superiore inermi proficere poterant. At nostri victoria elati subire iniquum locum munitionesque aggredi non dubitarunt. Defendentibus autem eis cohortibus castra quas Pharnaces praesidio reliquerat, celeriter castris hostium sunt potiti. Interfecta multitudine omni
Abbreviated transcription (Latin):
cenderc prerupta ualle cȩpit. Cuius aliquandui cȩsar irride¬
bat inanem ostentationem. & eo loco militum cohortationẽ
quem in locum nemo sanus hostis subiturus esset. Cum inte¬
rim pharnaces eodem gradu quo in prelium descenderat uallẽ.
ascendere aduersus arduum collem instructis copiis cȩpit. Cȩsat
incredibili cius uel remeritate uel fiducia commotus neq opi¬
nans imparatusq oppressus codem tempore milites ab opibus
uocat: arma capere iubet: legiones opponit aciem qi instruit.
cuius rei subita trepidatio magnum terrorem intulit nostris.
nondum ordinibus instructis falcatȩ regiȩ quadrige permixtos
milites perturbant. Que tamen celeriter multinidine teloꝵ
opprimuntur. Insequitur has acies hostium & clamore sublato
confligit inultum aduuiante natira loci plurimum deoꝵ im¬
mortalium benignitate qui cum omnibus casibus bellis inter¬

Expanded text:
cendere praerupta valle coepit. Cuius aliquamdiu Caesar irridecendere praerupta valle coepit. Cuius aliquamdiu Caesar irridebat inanem ostentationem et eo loco militum coartationem, quem in locum nemo sanus hostis subiturus esset: cum interim Pharnaces eodem gradu quo in praeruptam descenderat vallem ascendere adversus arduum collem instructis copiis coepit. § 75 Caesar incredibili eius vel temeritate vel fiducia commotus neque opinans imparatusque oppressus eodem tempore milites ab opere revocat, arma capere iubet, legiones opponit aciemque instruit; cuius rei subita trepidatio magnum terrorem attulit nostris. Nondum ordinibus instructis falcatae regiae quadrigae permixtos milites perturbant; quae tamen celeriter multitudine telorum opprimuntur. Insequitur has acies hostium, et clamore sublato confligitur multum adiuvante natura loci, plurimum deorum immortalium benignitate; qui cum omnibus casibus bellicis inter
Abbreviated transcription (Latin):
luce animaduertisset: copias suas omnes pro castris instru¬
xit: quas interposita ranta locoꝵ iniquitare consuetudine ma¬
gis peruulgata credebat instr̾ui. Cęsar uel ad opus suum tar¬
dandum quo plures in armis tenerentur: uel ad ostentationẽ
regiȩ fiduciȩ ne mimitione magis ꝗ̃ manu defendere locum
pharnaces uideretur: deterritus non est quo minus prima acic
pro uallo instructa teliqua pars exercitus opus faceret. At phar¬
naces impulsus siue loci fęlicitate siue auspiciis & religionib
inductus: quibus obtemperasse eum postea audichamus: suie pay¬
citate nostroꝵ qui in armis erant comperti: cum more operis
quotidiani magnam illam scruoꝵ multitudinem quȩ aggert̃
portabat milites esse credidisset: siue etiam fiducia uettrani
ri eius gloriabantur. Simul contemptu exercitus nostri: quem
pulsim a se Domicio duce sciebat inito consilio dimicandi des¬

Expanded text:
luce animadvertisset, copias suas omnis pro castris instruluce animadvertisset, copias suas omnis pro castris instruxit. Quas interposita tanta locorum iniquitate consuetudine magis pervulgata militari credebat instrui Caesar vel ad opus suum tardandum, quo plures in armis tenerentur, vel ad ostentationem regiae fiduciae, ne munitione magis quam manu defendere locum Pharnaces videretur. Itaque deterritus non est quo minus prima acie pro vallo instructa reliqua pars exercitus opus faceret. At Pharnaces impulsus sive loci felicitate sive auspiciis et religionibus inductus, quibus obtemperasse eum postea audiebamus, sive paucitate nostrorum qui in armis erant comperta, cum more operis cotidiani magnam illam servorum multitudinem quae aggerem portabat militum esse credidisset, sive etiam fiducia veterani ti eius gloriabantur, simul contemptu exercitus nostri, quem pulsum a se Domitio duce sciebat, inito consilio dimicandi des
Abbreviated transcription (Latin):
penc coniunctus oppido inagnam in illis partibus habet nobili
Nunc locum pharnaces ueteribis paternoꝵ felicium castror
refectum operibus copiis suis omnibus occupauit. Cesar cum ab
hoste milia passuum quinq castra posuisset: uideretq eas ualles.
quibus regia castra mnunirentur eodem interuallo sua castra mu¬
nitura si modo caloca hostes priotes non cepissent: que erant
inulto ꝓpiora regis castris aggerem comportari iubet intra mu¬
nitiones. Quo celeriter collocato proxima nocte uigilia quarta
legionibus ommnibus expeditis impedimentisq in castra relictis
prima luce neq opinantibus hostibus ip̃m locum cepit in quo
Mithridates secundum prelium aduersus Triarium fecerat.
Nuc omnem comportari aggerem ex castris seruitiaq agi uis¬
sit. ne quis ab opere miles discederet. cum spacionon amplius
passiium mille intercisa uallis castra hostium diuideret ab o¬
pere incȩpro cęsaris castroꝵ. Pharnaces cum id repente prima

Expanded text:
ercitus nostri magnam in illis partibus habet nobilitHunc locum Pharnaces veteribus paternorum felicium castrorum refectis operibus copiis suis omnibus occupavit. § 73 Caesar cum ab hoste milia passuum V castra posuisset videretque eas vallis quibus regia castra munirentur eodem intervallo sua castra munituras, si modo ea loca hostes priores non cepissent, quae multo erant propiora regis castris, aggerem comportari iubet intra munitiones. Quo celeriter collato proxima nocte vigilia quarta legionibus omnibus expeditis impedimentisque in castris relictis prima luce neque opinantibus hostibus eum ipsum locum cepit, in quo Mithridates secundum proelium adversus Triarium fecerat. Huc omnem comportatum aggerem ex castris per servitia aggeri iussit, ne quis ab opere miles discederet, cum spatio non amplius passuum mille intercisa vallis castra hostium divideret ab opere incepto Caesaris castrorum. § 74 Pharnaces, cum id repente prima
Abbreviated transcription (Latin):
siliis. ut interposita senatus auctortate. aliqͣ parte
exeititus spoliaretur. Tanien neq de labieno credi¬
dit quicꝗͣ. neq contra senatus auctoritatẽ ut aliqͥd
faceret adduci potuit. Iuclicabat enĩ liberis senten¬
aispaniũ conscuptorũ causam suã facile oꝑtineri.

Expanded text:
siliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte siliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri.
Abbreviated transcription (Latin):
icceptus est cesaris aduentus ab oĩbꝰ
mumcipiis ꝙ coloniis increlibili ho¬
noir atq amore. Cũ pͥmum eñ ue¬
niebat ab illo innierse gallie bello
nhil relinq̃batur qđ ad ornatũ portarũ. itinerũ
locorũ oĩm qua cesar ituruserat excogitari pot̾at
Cũ liberis omĩs multitudo obuiam procedebat.
Hlostie om̃bus locis mimolabantur. Tricliuns¬
stratis. fora. templaq occuipabiãtur. Ut uel ex pecta¬
tissum triumphi leticia p̃cipi ppsseat. Tantu erat
magnficentia apud opulentiores. cup̃adetaf apud
mediocies. Cũ om̃s regiones gallio togate ce sarper¬
currisset. suma celeritate ad exeritui nemetoteimã
rednit. Legiombusq ex om̃ibus hiberins ad fmes
treuirorũ euocatis eo profectus est. ibiq exeritũ
tionem. Ip̃e tantum itinere faciebat ꝗͣtum satis esse
propt̃ munitionẽ locorũ. propter salubntatẽ existi¬
mabat. Ibi quãꝗͣ crebro audiebat labienũ ab iimi¬
tis sius sollicitari. certiorq fiebat id agi paucorũ cõ¬

Expanded text:
ceptus est Caesaris adventus ab omnibus municipiis et coloniis incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, triclinstratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est ibique exercitumtionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum con
Abbreviated transcription (Latin):
explicandorũ. Aihi illud quidem ne accidit ut
alexandrino atq affricano bello iteressem. Que
bella qͣꝗͣ ex parte nobis cesaris sermone sunt nota
tamen aliter audiuimus ea que rerum nouitate
aut ãmiratione nos capiunt. Aliter que pro testi¬
monio sumus dic turi. Sed ego nmirum dũ ex
cusatioms cãs om̃s colligo ne cum a cesare cõferat.
Hoc ip̃m crimen arrogantie subeo. quod me iudi¬
cio cunisqͣ existimem. posse cum cesarc comꝑari.
Uale.

Expanded text:
explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari. Vale.