comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no cunsta que dor miens cantauerat me¬
morit᷑ retinuit: & eis mox plura in eundẽ
modum uerba dõ digni carminis ad iũ¬
xit. U eniensq mane ad uillicum qui
sibi preerat. quid doni ꝑcepisset indicaũ
atq ad abb̾issam ꝑductus. ussus ẽ mul¬
tis doctioribus uiris presentibꝰ indicare
sompnium &e dicere carmen. Uti in uni-¬
uersorum iuditio quid uel unde eẽt quod
referebat ꝓbaretur. uisumq ẽ omĩb cȩ-¬
lestemei ad nõ concessam ẽẽ grãm. Expone¬
bantq illi quamdam sacrȩ historiȩ siue
doctrine sermonem precipientes eum si
poss hunc in modulationem carminis
transferre. At ille suscepto negotio abiit:¬
& mane rediens optimo carmine qđ iube¬
batur compositu in reodidit. Unde mox
abbissa: amplexata ẽ grãm dĩ in uiro.
Scłarem illum habitum relinquere &
ceptumq in monasteriũ cum omnib suis
frib cohorti ad sociauit. iussitq illum seri¬

Expanded text:
no, cuncta quae dormiens cantaverat, meno, cuncta quae dormiens cantaverat, memoriter retinuit, et eis mox plura in eundem modum verba Deo digni carminis adjunxit. Veniensque mane ad villicum qui sibi praeerat, quid doni percepisset indicavit, atque ad abbatissam perductus, jussus est, multis doctioribus viris praesentibus, indicare somnium et dicere carmen, ut universorum judicio quid vel unde esset quod referebat, probaretur. Visumque est omnibus, caelestem ei a Domino concessam esse gratiam. Exponebantque illi quendam sacrae historiae sive doctrinae sermonem, praecipientes ei, si posset, hunc in modulationem carminis transferre. At ille suscepto negotio abiit, et mane rediens, optimo carmine quod jubebatur, compositum reddidit. Unde mox abbatissa amplexata gratiam Dei in viro, saecularem illum habitum relinquere, et ceptumque in monasterium cum omnibus suis fratrum cohorti adsociavit, jussitque illum seri
Abbreviated transcription (Latin):
nescio in qͥt cantare. Nam et idõ de coniuino
egressus huc secessi : quia cantare non po¬
terã. Rursum ille qui cum eo loquebat᷑.
Attam̃ ait mͥ cantare habes. Quid inquit
debeo cantare: Et ille. Canta inqͥt pͥnci¬
pium creaturarum. Quo accepto respon¬
so: statim ipse cepit cantare in laudem dĩ
conclitoris uersus quos numquam au¬
dierat. Quorũ iste ẽ sensus. Nunc lauda¬
re debemus austorem regni cȩlestis potenti¬
ã creatoris & consilium illiꝰ. facta patris glẽ
qͦmͦ ille cum sit ȩternus dĩ omnrum mira¬
culorum auctor extitit: qui pͥmo filiis ho¬
minum gelũ ꝓ culmine testi. dehinc ter¬
ram custos humani generis omni potens
creauit. ħ ẽ sensus ñ autem ordo ipse uer¬
borum: quem dormiens ille canebat. Neq
enim possunt carmina quamis optime
composita ex alia maliam linguam ad
u̾bũ sine detrimento sui decoris. ac digni¬
tatis transferri. Exurgens aut a sumꝑ¬

Expanded text:
« Nescio, inquit, cantare; nam et ideo de convivio « Nescio, inquit, cantare; nam et ideo de convivio egressus huc secessi, quia cantare non poteram. » Rursum ille qui cum eo loquebatur, « Attamen, ait, mihi cantare habes. » « Quid, inquit, debeo cantare? » At ille, « Canta, inquit, principium creaturarum. » Quo accepto responso, statim ipse coepit cantare in laudem Dei conditoris versus, quos nunquam audierat, quorum iste est sensus: « Nunc laudare debemus auctorem regni caelestis, potentiam creatoris, et consilium illius facta Patris gloriae. Quomodo ille cum sit aeternus Deus, omnium miraculorum auctor exstitit, qui primo filiis hominum caelum pro culmine tecti, dehinc terram custos humani generis omnipotens creavit. » Hic est sensus, non autem ordo ipse verborum quae dormiens ille canebat; neque enim possunt carmina, quamvis optime composita, ex alia in aliam linguam ad verbum sine detrimento sui decoris ac dignitatis transferri. Exsurgens autem a som
Abbreviated transcription (Latin):
religioni & pietati apta facere solebat: ita
ut quicquid ex diuinis utteris ꝑ intͣpretes
disceret hoc ipse post pusillũ uerbis poeticis
maxima suauitate & com põe composi¬
tis. in sua .i. anglorum lingua ꝓferret.
Cuiꝰ carminib: multorum sepe animiad
cȩlestis accensi. Et quidem. alii pꝰ illũ
in gente anglorum religiosa poematã
ligionem ꝑtinere religiosam eiꝰ linguam
decebant. Si quidem in habitu scłari usq ad
temꝑa ꝓuectionłis etatis consticutus: nil car¬
nunũ aliqñ didicerat. Unde ñ nũquam ĩ con¬
ꝑ ordinem cantare deberent. ille ubi appropĩ¬
quare sibi cy tharam cernebat. surgebat a
media cena. et egressus. ad suam domũ repe¬
dabat. Qd̃ dũ temꝑe qͦdã faceret &e relicta do¬
mo conuuii egressus eẽt ad stabula iumen¬
torũ quoꝵ ei custodia nocte illa erat delega
pori: astitit ei quidam ꝑ sompnium eũq
salutans ac fuo appellans nomine cedmon
inqͥt. canta mͥ aliquid. At ille respondens:

Expanded text:
religioni et pietati apta facere solebat; ita ut quicquid ex divinis literis per interpretes disceret, hoc ipse post pusillum verbis poeticis maxima suavitate et compunctione compositis, in sua, id est, Anglorum lingua proferret. Cujus carminibus multorum saepe animi adcaelestis accensi. Et quidem et alii post illum in gente Anglorum religiosa poemata ligionem pertinent, religiosam ejus linguam decebant. Siquidem in habitu saeculari usque ad tempora provectioris aetatis constitutus nil carminum aliquando didicerat. Unde nonnunquam in conper ordinem cantare deberent, ille ubi adpropinquare sibi citharam cernebat, surgebat a media coena et egressus ad suam domum repedabat. Quod dum tempore quodam faceret, et relicta domo convivii egressus esset ad stabula jumentorum quorum ei custodia nocte illa erat delegatpori, adstitit ei quidam per somnium, eumque salutans, ac suo appellans nomine: « Caedmon, inquit, canta mihi aliquid. » At ille respondens,
Abbreviated transcription (Latin):
eta iã cessent officia. Qs enĩ in illa uita ꝓ fide ͥ
ubi sola uiuentiũ terra est: Qsͥ lugentẽ c̃solet᷑.
ubi absterget as̃ omẽm sacrimã ab oculis scoꝵ:
Qs ibi domũ ꝑegrino & hospiti aꝑiat: ubi simul
om̃s electi habitationẽ ex dõ habent. domũ ñ ma-¬
nu factã ȩt̃nã in celisꝰ Qs mͥ illic panẽ ȩsurienti.
potũue afferat sitienti: ubi dñs pascit me. & niehil
mͥ deerit: Disruptis gͦ formis uasor qͦnda necessari¬
is uasa ipsa in domo dñi splendida iã refulgent:
quia cessantibꝰ in fine scli ñ solũ ꝑsequutionibꝰ qͥs
propter iustitiã patiunt᷑. uerũ ȩtiã laboriosis iustiti¬
e oꝑibꝰ. quibꝰ sua sponte ꝓ et̾na beaticudine insu¬
dant electi. sola in uisione sui conditoris. ꝑceptȩ
i mortalitatis claritate letabuntuR:
Capł xxiii.

Expanded text:
cta jam cessent officia. Quis enim in illa vita pro fide Christi cta jam cessent officia. Quis enim in illa vita pro fide Christi ubi sola viventium terra est? Quis lugentem consoletur, ubi absterget Deus omnem lacrymam ab oculis sanctorum? Quis ibi domum peregrino et hospiti aperiat, ubi omnes simul electi habitationem ex Deo habent, domum non manufactam, aeternam in coelis? Quis mihi illic panem esurienti, potumve afferat sitienti, ubi Dominus pascet me, et nihil mihi deerit? Diruptis ergo formis vasorum quondam necessariis, vasa ipsa in domo Domini splendida jam refulgent, quia cessantibus in fine saeculi non solum persecutionibus, quas propter justitiam patiuntur, verum etiam laboriosis justitiae operibus quibus sponte sua pro aeterna beatitudine insudant electi, sola visione sui Conditoris praecepta immortalitatis claritate laetabuntur. CAPUT XXII.
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationũ inuincibiles ꝑdurarunt. in om̃ibꝰ se¬
quenda pͣmonstrat᷑: si uasa in domo dñi electa acpͣ
ciosa eẽ. ccupiscimꝰ. Esq igne liquefactũ argille for¬
mas in gredit᷑ qͦ uas possit aptũ ministeriis celestibꝰ
efficiꝰ cũ ipsi salubrit̾ humiliati. & flãma siue diui-¬
nȩ caritatis. siue ȩciã humanȩ adu̾sitatis emolliti.
uiã patrũ bene oꝑando intramꝰ: ut ad pͣmia patrum
bene currendo ꝑueniamꝰ. Neq enĩ semꝑ nos reguliᷤ
necesse est bonȩ oꝑationis aptariͥ sed cõpleta oꝑatio¬
ne bona. palma ẽ. beatȩ retributionis sꝑanda: qͥa
nec semꝑ uasa informa argillȩ tenebant᷑ inclusã.
uerũ ubi ad ꝑfectionẽ sui ꝑuenerant. fractis formarũ¬
claustris ꝓ ducebant᷑ in lucẽ: & in tẽplo dñi ꝓ suis q̃q
interitura: sed quia ubi coronã iustitiȩ quã bene ope¬
rando meruert᷑ acceꝑint. laboriosȩ oꝑationis cun-¬

Expanded text:
tribulationum invincibiles perdurarunt, in omnibus setribulationum invincibiles perdurarunt, in omnibus sequenda praemonstrant, si vasa domo Domini electa esse ac pretiosa concupiscimus. Aesque igne liquefactum argillae formas ingreditur, quo vas possit aptum ministeriis coelestibus effici, cum ipsi salubriter humiliati, et flamma sive divinae charitatis, sive etiam humanae adversitatis emolliti, viam patrum bene operando intramus, ut ad praemia patrum bene currendo perveniamus: neque enim semper nos regulis necesse est bonae operationis aptari, sed completa operatione bona, palma est beatae retributionis speranda; quia nec semper vasa in forma argillae tenebantur inclusa, sed ubi ad perfectionem sui claustris producebantur in lucem, et in templo Domini pro suis quaeque interitura, sed quia ubi coronam justitiae, quam bene operando meruerunt, acceperint, laboriosae operationis cun
Abbreviated transcription (Latin):
loquens. ex ꝑsona eoꝵ qui post cõpleca eiꝰdẽ incarnati¬
onis archana ad fidẽ uenerunt: & ait. ecce audiuimꝰ
ea in effrata. inuenimꝰ eã in cãpis siluȩ. Audnumꝰ qͥp¬
pe in effrata id est in bethleẽ. sacram̃ta dñica: qͥa ꝓmis¬
sũ legimꝰ dauid patriarchȩ qͥerat ex eadẽ ciuitate dfru¬
pis silue: quia reuelata multitudine gentiũ ꝑ orbẽ.
ipsi cognouimꝰ. ipsi uidimꝰ. ipsi participes sumꝰ facti.
nis: quia dñs ut baptismo salutis uasa miscdiȩ face¬
rec. ꝑ tocã mundi latitudinẽ impleuit. Argillosa
aũt terra. de qͦ facte st̃ formȩ ad fundenda uasa dñiꝰ
qͥd meliꝰ quã scriptura sacra. de qͦ regulã bene uiuẽ¬
ci accepimꝰ ualet intelligiꝰ Quasi enĩ argilla ignibꝰ
durata. formã ad uasa dñi quanta & qualia fieri de¬
beant exhibet. cũ nobis scripta regulã iustitiȩ quã
sequam᷑ ostendit: scõꝵq nobis exempla qui in igne

Expanded text:
loquens, ex persona eorum qui post completa ejus incarnatiloquens, ex persona eorum qui post completa ejus incarnationis arcana ad fidem venerunt, ait, Ecce audivimus ea in Ephrata, invenimus ea in campis sylvae . Audivimus quippe in Ephrata, id est in Bethleem, sacramenta Dominica, quia promissum legimus David patriarchae, qui erat ex eadem civitate de frupis sylvae, quia revelata jam in latitudine gentium per orbem ipsi cognovimus, ipsi vidimus, ipsi participes facti sumus.nis, quia Dominus ut baptismo salutis vasa misericordiae faceret, totam mundi latitudinem implevit. Argillosa autem terra, de qua factae sunt formae ad fundenda vasa Domini, quid melius quam Scriptura sacra, de qua regulam bene vivendi accipimus, valet intelligi? Quasi enim argilla ignibus durata, formam vasis Domini quanta et qualia fieri debeant, exhibet, cum nobis regulam justitiae, quam sequamur, ostendit; sanctorumque nobis exempla, qui in igne
Abbreviated transcription (Latin):
fecit hiram regi Salomoni in domo dñi. de auricalco e¬
rant. In regione iordanis fudit eas in argillosa terra.
Apte in regione iordanis fusa st̃ uasa domꝰ dñi. in qͦ
uidelicet flumine dñs nr̃ baptizari dignatꝰ est. eiꝰq¬
tinctus undis. aquarũ nobis elementũ in ablutionẽ pec¬
catoꝵ conuertit: quia om̃e fideliũ baptisma qͦ dño
consecrant᷑. in exẽplũ celebrat᷑ aptismatis illꝰ qͦ ipse aqͦs
scĩficauit. Recte in regione iordanis uasa st̃ domꝰ dm̃
nisi ad baptismũ eiꝰ qͦ illo in flumine respicientes. & ipsi
uitali flumine sacagamꝰ ablui. Notandũ aũt. qm̃ ñ
tantũ in regione iordanis. sed in campestri regione
illiꝰ. facta dicit eadẽ uasa: significans multiplicationẽ
fideliũ. que ñ solũ in uidea. sed in om̃iũ nacionũ erat
lacitudine fucura: expleta ꝓpħia quȩ dicit. gaude¬
bunt campi & omĩa que in eis st̃. Cui simile est hoc.
quod idẽ psalmista de sacram̃tis adñicȩ incarnationis

Expanded text:
fecit Hiram regi Salomoni in domo Domini de aurichalco erant. In regione Jordanis fudit ea rex in argillosa terra. Apte in regione Jordanis fusa sunt vasa domus Domini, in quo videlicet flumine Dominus noster baptizari dignatus est, tinctusque ejus undis aquarum nobis elementum in ablutionem peccatorum convertit, quia omne fidelium baptisma, quo Domino consecrantur, in exemplum celebratur baptismatis illius quo ipse aquas sanctificavit. Recte in regione Jordanis vasa domus Domini nisi ad baptisma illius quod illo in flumine subiit respicientes, et ipsi vitali flumine satagamus ablui. Notandum autem quod non tantum in regione Jordanis, sed et in campestri regione illius facta dicit eadem vasa; significans multiplicationem fidelium, quae non solum in Judaea, sed et in omnium nationum erat latitudine futura, expleta prophetia quae dicit: Gaudebunt campi, et omnia quae in eis sunt . Cui simile est hoc, quod idem Psa
Abbreviated transcription (Latin):
eum barbara inflati stulticia ¶Quare non et
nob̾ porrigis panem nitidum. quem et patri
dabas: & popło adhuc dare in ȩccła non desis-¬
tis: Quib ille respondebat. Si uultiᷤᷤ ablui fon¬
paniꝰ sancti cui ille participabat. eẽ partici¬
pes. Sin aut̃ lauachrum uite contẽpnitis:
nullatenus ualetis panem uite ꝑciꝑe. At
illi. Nolumꝰ inquiunt fontem illum intrare.
quia nec opus illo nos hr̃e nouimus: s tam̃
pane illo. refici uolumus. Cumq diligent᷑
ac sepe ab illo eenͣt admoniti. nequaquam¬
ita fieri posse ut absq purgatione sacͦsancta
ultimum furore commoti a rebant. Sinon
petimus: non poteris iam in nrã ꝓuincia
demorari. Et expulerunt eum: ac de suo
regno cum suis abire iusserunt. Qui expul¬
sus inde. uenit cantiam tractaturus cum
laurentio et iusto coepis quid inhis ẽẽ agen¬
dum. Decretumq ẽ cõmuni consilio: quia
sãtius eẽt ut omnes patriam releuntes. li¬

Expanded text:
eum barbara inflati stultitia: « Quare non et eum barbara inflati stultitia: « Quare non et nobis porrigis panem nitidum, quem et patri dabas, et populo adhuc dare in ecclesia non desistis? » Quibus ille respondebat: « Si vultis ablui fonestis etiam panis sancti, cui ille participabat, esse participes: sin autem lavacrum vitae contemnitis, nullatenus valetis panem vitae percipere. » At illi: « Nolumus, inquiunt, fontem illum intrare, quia nec opus illo nos habere novimus, sed tamen pane illo refici volumus. » Cumque diligenter ac saepe ab illo essent admoniti, nequaquam fieri posse ut absque purgatione sacrosancta ultimum furore commoti, aiebant: « Si npetimus, non poteris jam in nostra provincia demorari. » Et expulerunt eum, ac de suo regno cum suis abire jusserunt. DCXVII. Qui expulsus inde, venit Cantiam, tractaturus cum Laurentio et Justo coepiscopis, quid in his esset agendum. Decretumque est communi consilio, quia satius esset ut omnes patriam redeuntes, li
Abbreviated transcription (Latin):
non solum fidem xp̃i reciꝑe noluerat: s for¬
nicatione pollutꝰ ẽ. tali qualem nec int̾
hret. Quo utroq scelere occasionem dedit
ad pͥorem uomitum reuertendi. his qui
sub imꝑio sui parentis. uel fauore uel ti¬
more regio fidĩ et castimonie iura sus¬
ceꝑant. Nec suꝑne flagella districtionis: ꝑfi¬
do regi castigando et corrigendo defuere. Nã
crebra mentis uesania. & sp̃s in mundi. inua¬
sione p̾mebat᷑. Aux̃ autem ꝓcellam huiꝰce
ꝑturbationis etiam mors sabercti regis ori-¬
entalium saxonum qui uͥ regna ꝑhennia
potens tres suos filios qui pagani ꝑdura u̾at̃
regni temꝑalis heredes reliquid. cͥeꝑunt illi
mox idolatrie quam uiuente eo aliquantulũ
uiter misisse uidebant᷑: palam seruire subiec¬
tisq populis idola colendi liberam dare licen-¬
ciamsCumq uiderent pontificem. cȩlebra-¬
tis in ȩccła missarum sollempniis. eu charisti¬
am popło daredicebant ut uulgo fertur ad

Expanded text:
non solum fidem Christi recipere noluerat, sed et fornon solum fidem Christi recipere noluerat, sed et fornicatione pollutus est tali, qualem nec interhaberet. Quo utroque scelere occasionem dedit ad priorem vomitum revertendi, his qui sub imperio sui parentis, vel favore vel timore regio, fidei et castimoniae jura susceperant. Nec supernae flagella districtionis perfido regi castigando et  Al., vel corrigendo defuere: nam crebra mentis vesania et spiritus immundi invasione premebatur. Auxit autem procellam hujusceturbationis, etiam mors Sabercti regis Orientalium Saxonum, qui ubi regna perennia petens, tres suos filios, qui pagani perduraverant, regni temporalis heredes reliquit, coeperunt illi mox idolatriae, quam vivente eo aliquantulum intermisisse videbantur, palam servire, subjectisque populis idola colendi liberam dare licentiam. Cumque viderent pontificem celebratis in ecclesia missarum sollemniis, Eucharistiam populo dare, dicebant, ut vulgo fertur, ad
Abbreviated transcription (Latin):
trionales britannie finestenent. maxima ex
parce ꝑdomuit. ac tributariaᷤ fectt  ħ post¬
accepte fidĩ atq in porticu sancti martini. in¬
tro ȩccłiam beatorum apłorum petri et pauli
sepultꝰ: ubi & bercta regina condita ẽ.¶ Quiin¬
t̃ cet̾a bona quȩ genti suȩ consulendo confe¬
rebat: & iam decreta illi iuditiorum uxta exẽ¬
pla romanorum cum consilio sapientium
constituit. Que conscripta anglorum sermo¬
ne hactenus habentur & obseruant᷑ ab ea :
sin quib pͥmitus posuit qualit᷑ id emendare
ep̃i uel reliquorum ordinum furco auferret.
uolens scilicet tuicionem eis quos et quorum
doctrinam susceꝑat prestare¶ Erat aut idem
tuariorum solent oiscingas cognominari:
cuiꝰ pat̾ hengist. qui cum filio suo oisic inui¬
uit. ut supͣ retulimus Ast uͦ post mortem
edilbereti. cum filiꝰ eiꝰ aadbalt regni habi¬
tacula suscepiss. magnotenellis. ibi adhuc
ȩccłȩ trementis detrimento fuit¶Si quidẽ

Expanded text:
mtrionales Brittaniae fines tenent, maxima ex mtrionales Brittaniae fines tenent, maxima ex parte perdomuit, ac tributarias fecit. Sed haec postacceptae fidei, atque in porticu sancti Martini, intra ecclesiam beatorum apostolorum Petri et Pauli sepultus, ubi et Berctae condita est. Qui inter caetera bona, quae genti suae consulendo conferebat, etiam decreta illi judiciorum, juxta exempla Romanorum, cum consilio sapientium constituit; quae conscripta Anglorum sermone hactenus habentur et observantur ab ea: in quibus primitus posuit, qualiter id emendare  episcopi, vel reliquorum ordinum furto auferret: volens scilicet tuitionem eis, quos et quorum doctrinam susceperat, praestare. Erat autem idetuariorum solent Oiscingas cognominare. Cujus pater Hengist, qui cum filio suo Oisc invit supra retulimus. At vero post mortem Aedilbercti, cum filius ejus Eadbald regni gubernacula suscepisset, magno tenellis ibi adhuc Ecclesiae crementis detrimento fuit. Siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
predĩcandũm genti anglorum missus ẽ:
ȩdilberet rex cantuariorum post regnum
tertiꝰ quidem in regibus gentis angloꝵ.
cunctis australibꝰ eorum ꝓuinciis. quȩ hum¬
bro fluuio & contigius ei terminis seques¬
trant᷑ aborealibꝰ imꝑauit. s pͥmus omnium
cȩli regna conscendit ¶sam pͥmus imꝑium
huiꝰ modi ęlli rex auxtralium saxonum. qui
lingua ipsorum ceaulin uocabatur: tertiꝰ
ut dixi edilbent rex cantuariorum: quar¬
tus redualt rex ouentalium anglorumꝰ qͥ
etiam uiuente ecdilbercto. eidem suȩ genti
ducatum p̾bebat optinuit: quintꝰ eduini
rex nordamhim brorum gentis .i. eiꝰ que
ad borealem humbre fluminis plagam
in habitat maiore potencia cunctis qui¬
britanniam in colunt. anglorum parit̃ & bri¬
tonum populis prefuit. p̃ter cantuariis tm̃:
int̾ britaniuam et hispaniam sita ẽ: angloꝵ
subiecit imꝑio. Sextꝰ ofuuald. & ipse nordam¬
hymbrorum rex xp̃ianissimus. isdem finibus
pictorum quoq atq scotorum gentes. que uiͦi.¬

Expanded text:
praedicandum genti Anglorum missus est, Aedilberct rex Cantuariorum, post regnum tertius quidem in regibus gentis Anglorum, cunctis australibus eorum provinciis quae Humbrae fluvio et contiguis ei terminis sequestrantur a borealibus, imperavit; sed primus omnium caeli regna conscendit. Nam primus imperium hujusmodi Aelli rex Australium Slingua eorum Ceaulin vocabatur; tertius, ut dixi, Aedilberct rex Cantuariorum; quartus Reduald rex Orientalium Anglorum, qui etiam vivente Aedilbercto eidem suae genti ducatum praebebat, obtinuit; quintus Aeduin rex Nordanhymbrorum gentis, id est, ejus quae ad borealem Humbrae fluminis plagam inhabitat, majore potentia cunctis quitaniam incolunt, Anglorum pariter et Brittonum populis praefuit, praeter Cantuariis  Al.inter Hiberniam et Brittaniam sitae sunt, Anglorum subjecit imperio; sextus Osuald et ipse Nordanhymbrorum rex Christianissimus, hisdem finibus Pictorum quoque atque Scottorum gentes, quae septe
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Deniq et inmonasterio beatissimi a¬
płorum principis. eccłam sc̃ȩ̃ dĩ genitri¬
cis fecit. quam consecrauit archiep̃s mel¬
oc enim regnante rege: beatꝰ
cendit: atq in ȩccła & monasterio sancti
apłi petͥ. iuxta p̃decessorem suum augꝰ¬
tinum. sepultꝰ ẽ. die. quarto pł arum fe¬
tertius ab augustino suscepit. Iustus aut̃
ad huc suꝑstes. hrofensem regebat ȩccłam:
qui cum magna anglorum cura ac lobore

Expanded text:
tis. Denique et in monasterio beatissimi atis. Denique et in monasterio beatissimi apostolorum principis, ecclesiam sanctae Dei genitricis fecit, quam consecravit archiepiscHoc enim regnante rege DCXIXcendit, atque in ecclesia et monasterio sancti apostoli Petri juxta praedecessorem suum Augustinum sepultus est die quarto Nonarum Fetertius ab Augustino suscepit: Justus autem adhuc superstes Hrofensem regebat Ecclesiam, qui cum magna Ecclesiam Anglorum cura ac labore
Abbreviated transcription (Latin):
& in imicis.xͥ. ipse cum xpͣo coronandus ꝑ¬
tuli: His beati petri flagellis simul et ex¬
hoitationibꝰ animatus famulus xp̃i lauren¬
tius. mox mane facto uenit ad regeni. Et
laceratꝰ ostendit. Qui multum miratꝰ et ĩ¬
quirens quis tanto uiro tales ausus eetͣ pla¬
gas infligere: ut audiunt quia suȩ causa
plagasq ꝑpessus. extimuit multum: atꝙ
anathematitato omni idolatrie cultu. ab¬
dicato conubio non legitimo: suscepit fidẽ
xͥ. &e baptizatꝰ. ecclȩ rebꝰ quantum ualuit
in omnib consulere. ac fauere curauit.
Misit etiam galliam & reuocautt melli¬
litum ac iustum. eosq ad suas eccłas libere
id olatris magis ꝓ ontificibꝰ seruire gaudẽ¬
tes. Non enun tanta erat ei quanta patri
ipsius regni potestas. ut etiam nolentibus
ac contradicentibus paganis artistitem
suȩ poss ȩccłȩ reddere. Ueriuntñ ipse cum
sua gente ex quo ad dominum conuersus
ẽ: diuinis se studuit mancipare precep¬

Expanded text:
et inimicis Christi ipse cum Christo coronandus peret inimicis Christi ipse cum Christo coronandus pertuli? » His beati Petri flagellis simul et exhortationibus animatus famulus Christi Laurentius, mox mane facto venit ad regem, et rlaceratus ostendit. Qui multum miratus, et inquirens quis tanto viro tales ausus esset plagas infligere: ut audivit quia suae causa plagasque perpessus, extimuit multum; atque anathematizato omni idolatriae cultu, abdicato connubio non legitimo, suscepit fidem Christi, et baptizatus, Ecclesiae rebus quantum valuit, in omnibus consulere ac favere curavit. Misit etiam Galliam, et revocavit Mellitum ac Justum, eosque ad suas Ecclesias libere idolatris magis pontificibus servire gaudentes. Non enim tanta erat ei, quanta patri ipsius regni potestas, ut etiam nolentibus ac contradicentibus paganis antistitem suae posset Ecclesiae reddere. Verumtamen ipse cum sua gente, ex quo ad Dominum conversus est, divinis se studuit mancipare praecep
Abbreviated transcription (Latin):
nicis cultibus impine seruiebant. Nam
egressi contͣ gentem geuissorum in p̃liũ.
omnes parit̾ cum sua in ilitia corruerunt.
Nec licet auctoribꝰ ꝑditis. excitata ad sceła
uulgus potuit recorrigi: atq ad simplicita¬
tem fidĩ & caritatis q̃ ẽ ĩ xͦ reuocari¬
Um uͦ et laurentius mellitum. iustũ¬
q: sequiturꝰ. ac britanniam eẽt relic¬
iam diximus: stratum parari. In quo cũ
post multas pͣces ac lacrimas ad dominum
bra posuiss atq obdormiss: apparuit ei
beatissimus apłorum princes. & multo il¬
lum temꝑe secrete noctis flagellis ałtioribꝰ
afficiens. sciscitabatur apłica districtione.
quare gregem quem sibi ipse crediderat re¬
linqueret᷑ uelcui pastorum ouesaͥ in medio
luꝑorum positas fugiens ipse dimitteret.
An mei inquit oblitꝰ es exempli: qui ꝓ par¬
uulis xp̃i quos michi in inditium suȩ dilec¬
tionis commendauerat: uincula. uerbera
carceres afflictiones. ipsam postremo mor¬
tem. mortem autem crucis ab in fidelibus

Expanded text:
niacis cultibus impune non serviebant. Nam egressi contra gentem Gevissorum in praelium omnes pariter cum sua militia corruerunt. Nec licet auctoribus perditis exercitatum ad scelera vulgus potuit recorrigi, atque ad simplicitatem fidei et charitatis, quae est in Chrim. et Laurentius Mellitum Justumque secuturus ac Brittaniam esset relicjam diximus, stratum parari, in quo cum post multas preces ac lacrymas ad Dominum bra posuisset atque obdormisset, apparuit ei beatissimus apostolorum princeps, et multo illum tempore secretae noctis flagellis artioribus afficiens, sciscitabatur apostolica districtione, quare gregem quem sibi ipse crediderat, relinqueret, vel cui pastorum oves Christi in medio luporum positas fugiens ipse dimitteret. « An mei, inquit, oblitus es exempli, qui pro parvulis Christi, quos mihi in indicium suae dilectionis commendaverat, vincula, verbera, carceres, adflictiones, ipsam postremo mortem, mortem autem crucis, ab infidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
papa reuerent᷑ cogeret sinoclum ep̃orum italie.
de uit̃a monachorum & quiete ordinaturus. :¬
et ipse mellitꝰ int̾ eos ad sedit anno.uiii. un¬
rit̾ decreta. sua auctoritate qͦ subscribens
confir maret. ac britaniam rediens. secum
anglorum ȩccłiis mandata atq seruanda
deferret: una cumepłis quas idem pontifex
dõ dilecto archiepõ laurentio. & clero uni¬
uerso similtt̾. & edilbercto regi atq genti
anglorum. direxit bonifatius quartus abea¬
to gregorio romane urbis ep̃c: qui impet᷑uit¬

Expanded text:
papa reverendissimus cogeret synodum episcoporum Italiae, papa reverendissimus cogeret synodum episcoporum Italiae, de vita monachorum et quiete ordinaturus, et ipse Mellitus inter eos assedit anno octavo imriter decreta sua quoque auctoritate subscribens confirmaret, ac in Britanniam rediens, secum Anglorum Ecclesiae mandata atque observanda deferret, una cum epistolis quas idem pontifex Deo dilecto archiepiscopo Laurentio, et clero universo, similiter et Edilberto regi atque genti Anglorum direxit. Hic est Bonifacius quartus a beato Gregorio Romanae urbis episcopo, et
Abbreviated transcription (Latin):
bus ꝑ uni uersam scotiam: laurentius melli¬
tus et iustꝰ. epi. serui seruorum dĩ. Dum nos
sedes apłica more suo sicut in uniuerso orbe
terrarum. in his occiduis partibus ad predi¬
candum gentibꝰ paganis dirigeret: atq hanc
insulam quȩ britanna noncupatur contig̃
intro isse: antequam cognosceremus creden¬
tes quod iuxta morem uniuersalis ȩccłȩ in¬
grederentur in magna reuerentia sancti¬
tatis. tum hruiones quam scotos uenerati su¬
mꝰ. S cognoscentes britones: scotos melio¬
res putauimꝰ. Scotos uͦ ꝑ dagonum ep̃m in
hanc quam suꝑiꝰ memorauimus insulam
et columbanum abb̃em in gallis uenien¬
tem. nichil discrepare abritonibꝰ. in eorum
conuersatione didicimꝰ. Nam daganus epc̃
ad nos ueniens: non solum cibum nobiscͣ
s nec in eodem hospitio quo uescebamur
sum̾e uoluit. Misit idem laurentiꝰ cum coe
gradui condignas. quib eos in unitate ca
clarant. His tempibꝰ uenit mellitꝰ londoniȩ
aplico papa bonifatio tractarurꝰ & cum idem

Expanded text:
bus per universam Scottiam, Laurentius, Mellitus et Justus, episcopi, servi servorum Dei. « Dum nos sedes apostolica, more suo sicut in universo orbe terrarum, in his Occiduis partibus ad praedicandum gentibus paganis dirigeret, atque in hanc insulam, quae Brittania nuncupatur, contigit introisse antequam cognosceremus: credentes quod juxta morem universalis Ecclesiae ingrederentur, in magna reverentia sanctitatis tam Brittones quam Scottos venerati sumus; sed cognoscentes Brittones, Scottos meliores putavimus. Scottos vero per Daganum episcopum in hanc, quam superius memo ravimus, insulam, et Columbanum abbatem in Gallis venientem, nihil discrepare a Brittonibus in eorum conversatione didicimus. Nam Daganus episcopus ad nos veniens, non solum cibum nobiscum, sed nec in eodem hospitio quo vescebamur, sumere voluit. » Misit idem Laurentius cum coeliteras suo gradui condignas, quibus eos in unitate catclarant. His temporibu cum apostolico papa Bonifacio tractaturus. Et cum idem
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad .xͦx. dominice resurrectionis diem ob¬
seruandum ẽẽ putarent: scripsit cum coepisco¬
pis suis exhortariam ad eos ȩpłam: obsecrans
eos et contestans unitatem pacis et catholice
obseruationis cum ea quȩ toto orbe diffusa ẽ¬

Expanded text:
simam dominicae resurrectionis diem observandum esse putarent; scripsit cum coepiscopis suis, exhortatoriam ad eos epistolam: obsecrans eos et contestans unitatem pacis et catholicae observationis cum ea quae toto orbe diffusa e
Abbreviated transcription (Latin):
diuina ultio britannie q̃ ñ solũ fideleᷤᷤ
uisitat: s etiã diuidicat infideles.
Primã ꝑ romanos qͥ britanniã expu-¬
ctos ⁊ scotos. qui grauissime eã bellis
glicos qͥ eã debellauer̾ ⁊ obtinẽt.¶ Qr̾

Expanded text:
divina Britanniae, quae non solum visitat fideles, sed etiam dijudicat infideles: primam per Romanos, qui Britanniam expuctos et Scottos, qui gravissime eam bellis gl
Abbreviated transcription (Latin):
herefordesire. in qua ẽ ep̃atꝰ herefordie.
ceastresyre. in qua ẽ ep̾atus ceastrie. Ui¬
cesima nona. W arewyit. Tricesima sta¬
ford. Post tricesimã prima ẽ derebi.
Scd̾a notigham. Tercia eureiach syre
in qua ẽ archiep̃atꝰ eboraci. Qͣrta est

Expanded text:
re, in qua est episcopatus Herefordiae; Ceastresire, in qua est episcopatus Ceastriae; vigesima nona Marewic; trigesima Stafford. Post trigesimam prima est Dereby; secunda Notingham; tertia Guerwicesire, in qua est archiepiscopatus Eboraci; quart
Abbreviated transcription (Latin):
ueris a me Warme brito uir comsᷤ
⁊ facete. cur patrie nr̃e gesta nar¬
rans. a tẽꝑibꝰ iulii cesaris inceꝑim ⁊ flo¬
rentissima regnas q̃ a bruto usq ad iuli¬
ũ fuerint omiserimsR esꝑondeo gͥ tibi
quod nec uoce nec scͥpto horum tẽporũ
sepissime noticiã querens in uenire po¬
tui. Tanta ꝑnities obliuionis mortaliũ
głam successu diuturnitati ᷤᷤ obumbrat
& extinguit. hoc tñ anno qͥ ẽ ab incarnꝰ¬
theobaldo cantuariensi archiep̃o. apud
p̃dictarũ stupens inueni. Siqͥdem ro¬
b̾tũ de torinneio eiꝰdem loci monachũ
uirũ tã diuinoꝵ qmͣ scłariũ libroꝵ inqͥ¬
sitorem & coac̾uatorẽ studiosissimũ i¬
bidem conueni. Qui cũ de ordine hy¬
storie de regib angloꝵ a me edite me
int̾rogaret. ⁊ id quod ã me querebat
libens audisset. obtulit mͥ librũ ad le¬
gendũ de regib britonũ. qͥ añ angloᷤ
nrãm insulã tenuert̃. Quoꝵ excerpta:
ut in epła decet breuissime scilicet tͥ
dilectissime mitto.

Expanded text:
ueris a me, Warine Brito, vir comis et facete, cur patrie nostre gesta narrans, a temporibus Julii Cesaris inceperim, et florentissima regna, que a Bruto usque ad Julium fuerunt, omiserim. Respondeo igitur tibi, quod nec voce nec scripto horum temporum sepissime notitiam querens invenire potui. Tanta pernicies oblivionis mortalium gloriam successu diuturnitatis obrumbrat et extinguit. Hoc tamen anno, qui est ab incarnTheobaldo Cantuarensi archiepiscopo, apud predictarum stupens inveni. Siquidem Robertum de Torinneio, ejusdem loci monachum, virum tam divinorum quam secularium librorum inquisitorem et coacervatorem studiosissimum, ibidem conveni. Qui cum de ordine historie de regibus Anglorum a me edite me interrogaret, et id quod a me querebat, libens audisset: obtulit michi librum ad legendum de regibus Britonum, qui ante Anglos nostram insulam tenuerunt; quorum excerpta, ut in epistola decet, brevissime scilicet, tibi dilectissime, mitto.
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃atꝰ nordwitie.¶Qͥnta .xͣ. cante bregesire.
in qua ẽ ep̃atꝰ heli ¶ Sexta .xͣ. lincolesire.
cuiꝰ caput ẽ lincolia. cui subiacent .uii.
alie ꝓuntie. scilicet ꝓuintia leiceasirie.
& hanitonie. & humtentlonie. ⁊ here

Expanded text:
patus Norwiciae; quinta decima Cantebrigesire, in qua est episcopatus Clu; sextadecima Lincolesire, cujus caput est Lincolnia, cui subjacent septem aliae provinciae, scilicet provincia Leiceastriae, et Hamtoniae
Abbreviated transcription (Latin):
sitꝰ ⁊ noĩa ꝙͣuis in habitantib notissima
sint: ñ tñ pigeat subscribere. Deueniet
enĩ forsitan ut quẽ admodũ noia ciuita¬
tũ p̃dicta. que olim grata & excelsa erãt
mͦ in barbariem & risum u̾tunt᷑: ita etiã
decursu tẽpoꝵ q̃ mͦ notissima s̃. incog¬
nira & incredibilia fiant. Unde patet ꝗͣ.
misere ⁊ frustra nõis nr̃i famã. incole ꝓ¬
uintiarũ appetamꝰ. c̃ nec ipsarũ urbiũ
uł ꝓuintiarũ noĩa durare possint.
sire in qua ẽ ep̃atus wiceastries Quinta
bersyre.¶Sęxta Wintesire. in qua ẽ ep̃atꝰ
salesberie. Septima ẽ dorsece POctaua
sumersete. in qua ẽ ep̃atus badde. uł ache¬
manecestriest Iona deneuesire. in qua ẽ
ep̃atus exceastrie ¶Decima cornu gallie.¬

Expanded text:
situs et nomina, quamvis inhabitantibus notissima sint, non tamen pigeat subscribere. Deveniet enim forsitan ut, quemadmodum nomina civitatum praedicta, quae olim grata et excelsa erant, modo in barbariem et risum vertuntur, ita et decursu temporum quae modo notissima sunt, incognita et incredibilia fiant. Unde patet quam misere et frustra nominis nostri famam incolae provinciarum appetamus, cum nec ipsarum urbium vel provinciarum nomina durare possint. sire, in qua est episcopatus Vinccastriae; quinta Berscire; sexta Miltesire, in qua est episcopatus Salesberiae; septima est Dorset; octava Sumerset, in qua est episcopatus Badhe, vel Acemanecestriae; nona Devenesire, in qua est episcopatus Exceastriae; decima Cornuallie
Abbreviated transcription (Latin):
.xe. in quo sita ẽ ciceastre¶Tercium:
Wenst sexe. cuiiꝰ caput erat .W. intona.
q̃ nc̃ data ͤ scĩmonialib. In qͦ s̃ urbes
inceastria. Sales biria & plures alie.
nordfele. ⁊ sud floc Gextũ menche ĩ qͦ
¶Septimũ nordhumbre. in qͦ ẽ eborac̃.

Expanded text:
r, in quo sita est Ciceastria; tertium Nestsear, cujus caput erat Wiltonia, quae nunc data est sanctimonialibus, in quo sunt urbes Vinceastria, Salesburia, et plures aliae; Nordfolc et Sudfolc; sextum Merce in quo septimum Nordhum
Abbreviated transcription (Latin):
pe ingressi sint. ⁊ spatia magna t̾re et
sine mora ꝑ campos diffundi. Sante
aũt gr̃e inhabitantib fuit britannia.
qđ quatuor in ea calles a fine in finẽ
construerent. regia sublimatos aucto¬
ritate. ne aliquis in eis inimicũ inua¬
dere auderet ¶Primꝰ ab oriente in oc-¬
cidentẽ ⁊ uocatur ichenildss cđs ab
austro in aquilonẽ.⁊ uocat᷑ erninge¬
strate ¶Cercius ex tnsuerso ad orobnia
tus maior cet̾is incipit incatenes. & de¬

Expanded text:
pe ingressi sint, et ibi magna spatsine mora per campos diffundi. Tantae autem gratiae inhabitantibus fuit Britannia, quod quatuor in ea calles a fine in finem construerent regia sublimatos auctoritate, ne aliquis in eis inimicum invadere auderet. Primus est ab oriente in occidentem et vocatur Ichenild; secundus est ab austro in aquilonem, et vocatur Erningestrate; tertius est ex transverso a Dorobernia artus major caeteris incipit in Catenes et de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓm̃iced̾ recipiae. His auditis:
uid̾x nimio furore cõmotꝰ.
cediscm̃ d̃ĩ cõfessorẽ a torto¬
ribꝰ. p̾cepit. Autumãs e uer¬
beribꝰ. qi u̾bis nõ poterat
plecti uissit. E ũq ad mostẽ
duceret᷑ ꝑu̾nit ad flum̃ qđ
muro & arena ubi feriendꝰ
erait: m̃atu rcipidissimo di
tu. ad obseqͥũ batissimi cõfes¬
sorus ac mastiris uocabatur.
& cta fluminis ipsiꝰ occupabat
pontẽ. ut intrti uesꝑã tran¬
sire uix posses. Beniq eũctis
pene egressis: uid̾x sine ob¬
seqͥo inciuitat̃ substiterat.
Igitur sc̃s alban: cui ardens
merit deuocio m̃tis ad mar¬
tiriũ ocius ꝑũnire: accessit
adtorrentẽ. & dirigens ad
celũ occulos. ilico siccato al¬
ueo uidit undã suis cessisse.
ac uiã dedisse uestigiis. Quod
cũ int alios giã ipse carnifex
qͥ eũ ꝑcussurꝰ erat uidissos. fe¬
stinauit ei ubi ad locũ destina¬
tum mostiu ueñrat occinre¬
re. diuino nimisũ ammonit᷑.

Expanded text:
pro mercede recipiet. His auditis pro mercede recipiet. His auditis judex nimio furore commotus, caedi sanctum Dei confessorem a tortoribus praecepit, autumans se verberibus, quam verbis non poterat,plecti jussit. Cumque ad mortem duceretur, pervenit ad flumen quod muro et harena ubi feriendus erat, meatu rapidissimo divtu ad obsequium beatissimi confessoris ac martyris vocabatur, et ita fluminis ipsius occupabat pontem ut intra vesperam transire vix posset. Denique cunctis pene egressis, judex sine obsequio in civitate substiterat. Igitur sanctus Albanus cui ardens inerat devotio mentis ad martyrium ocius pervenire, accessit ad torrentem, et dirigens ad coelum oculos, illico siccato alveo, vidit undam suis cessisse ac viam dedisse vestigiis. Quod cum inter alios etiam ipse carnifex qui eum percussurus erat, vidisset, festinavit ei ubi ad locum destinatum morti venerat occurrere.: divino nimirum admonitus
Abbreviated transcription (Latin):
acultu ñe religionis discedre
tẽpitis. At sc̃s albanꝰ qͥ se ul¬
tro ꝑsecutorbꝰ fid̾i ap̃ianũ
esse ꝓdid̾rat. Neqͣquã minͣs
pͥncipis metuit. Sed accinetꝰ
armis milicie sp̃alis palã se uis¬
sis illiꝰ parere nolle ꝓnunciab¬
at. Tuc̃ uidex: suiꝰ. inquid̃
familie uł geñris es: Albanꝰ
si ueritatẽ religionis audire
desið̾ras ap̃ianũ iam me esse.
ap̃ianisq officiis uacare cog¬
nosce Ait uidex. Nom̃ tuu
quero. Qđsine mora mͥ insi¬
nua. At ille. Albanꝰ inquid
aparentibꝰ. uocor.  dm̃ ue¬
rũ ⁊ uiuũ qͥ uniusa creauit
adoro sẽꝑ ⁊ colo. Tuc̃ uidex
repletꝰ. iracũdia dix̃. Si uis
ꝑhennis uite felicitat᷑ ꝑfrui:
dis magnas sacrificare ne
disferis.. Albanꝰ respõdit. Sa¬
crificia hec quȩ uob reddunt᷑
demonibꝰ: nec auxiliari sub¬
iectis. possũt: nec supplican¬
ciũ sibi desid̾ria uł uota cõ¬
plere. Quin immo qͥcũq
his sacrificia simulacris ob¬
tulerit &̃nas inferni pęnas

Expanded text:
re tentas. At sanctus Albanus qui se ultro persecutoribus fidei Christianum esse prodiderat, nequaquam minas principis metuit; sed accinctus armis militiae spiritalis, palam jussis illius parere nolle pronunciabat. Tum judex: Cujus, inquit, familiae vel generis es? Albanussi veritatem religionis audire desideras, Christianum jam me esse, Christianisque officiis vacare cognosce. Ait judex: Nomen tuum quaero, quod sine mora mihi insinua. Et ille: Albanus, inquit, a parentibus vocor, et Deum verum ac vivum qui universa creavit adoro semper et colo. Tum judex repletus iracundia dixit: Si vis perennis vitae felicitate perfrui, diis magnis sacrificare ne differas. Albanus respondit: Sacrificia haec quae a vobis redduntur daemonibus, nec auxiliari subjectis possunt, nec supplicantium sibi desideria vel vota complere. Quinimmo quicumque his sacrificia simulacris obtulerit, aeternas inferni poenas
Abbreviated transcription (Latin):
crimim̃ dare p̾sũpsisses: adsi¬
mulaerti demonũ qͥbꝰ. assi¬
stebat eũ iussit ꝓtrahi. Quia.
rebellẽ inqͥens ad sacrilegum
cȩlare quã militibꝰ. red derẽ
m aliusti. ut coͣtẽptor diuum
meritã blasphemiȩ suȩ pene̾
lucer&: quȩcũq illi debebãt᷑

Expanded text:
crimini dare praesumpsisset, ad sicrimini dare praesumpsisset, ad simulacra daemonum quibus adsistebat eum jussit pertrahi: Quia rebellem, inquiens, ac sacrilegum celare quam militibus reddere maluisti, ut contemptor divum meritam blasphemiae suae poenam lueret, quaec
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ noctuq stud̾re cõspicerte.
subito diuina grã respectus
exẽplũ sidei ac piocatis illius
cȩpit emulari. Ac salutaribꝰ.
eiꝰ exosfacionibꝰ. paulatim
edoctꝰ. relictis idolatriȩ te¬
nebris. ap̃ianꝰ integro ex
cord̃ factꝰ ẽ. Cũq pͣfatꝰ. cle¬
ricꝰ. aliquot dies aput eum
hospitaret᷑ ꝑũnit adaureᷤᷤ ne¬
fandi pͥncipis cõfessorẽ ap̃i cui
nec dũ suerat locus mastirii
deputatꝰ. peneᷤᷤ albanũ latere.
Unde sititim iussit militibꝰ. eũ
diligenciꝰ inqͥrere. Qui cum
adtuguriũ mastiris ꝑuenissen:
mox se scs̃ albanꝰ ꝓhospite
ac magistro suo. ipsiꝰ. habitu
id̃ carticalla qua uestiebatur
indutꝰ. militibꝰ. exibuit. atq
adiudicẽ uinctꝰ. ꝑductꝰ. est.
Cõtigit aũt uidicẽ ea hora qua
ad eũ albanꝰ adducebatur.
aris adsistere ac demonibꝰ. ho¬
stias offerre. Cũq uidiss& alba¬
nũ. mox iri succensꝰ nimia
qd̃ se ille ultro ꝓhospit̃. quẽ
susceꝑat militibꝰ. offere ac dis¬

Expanded text:
diu noctuque studere conspiceret, subito divina gratia respectus exemplum fidei ac pietatis illius coepit aemulari, ac salutaribus ejus exhortationibus paulatim edoctus, relictis idolatriae tenebris Christianus integro ex corde factus est. Cumque praefatus clericus aliquot diebus apud eum hospitaretur, pervenit ad aures nefandi principis confessorem Christi cui necdum fuerat locus martyrii deputatus, penes Albanum latere. Unde statim jussit milites eum diligentius inquirere. Qui cum ad tugurium martyris pervenissent, mox se sanctus Albanus pro hospite ac magistro suo, ipsius habitu, id est, caracalla qua vestiebatur indutus, militibus exhibuit, atque ad judicem vinctus perductus est. Contigit autem judicem ea hora qua ad eum Albanus adducebatur, aris adsistere ac daemonibus hostias offerre, numque vidisset Albanum, mox ira succensus nimia quod se ille ultro pro hospite quem susceperat militibus offerre ac dis
Abbreviated transcription (Latin):
collega ueritatis & sid̾i ac ia¬
cente fent e&̃ int̃ carnisices
ista cũetacio: mõtẽ cũ turbis
reũrentissimꝰ. dĩ cõfessor ascen¬
dit. E opostuñ lotus grã de¬
centissima. qͥngentis fere passibꝰ.
ab arena sitꝰ. ẽ. Uarus her¬
barũ floribꝰ depictꝰ. im mo
usquequaq uestit᷑. Inqͦ nichil
repent᷑ arduũ. nichil p̃ceps.
nichil abrutũ. Quẽ lateribꝰ.
longe lateq diductũ ⁊ in mo¬
dũ equoris natura cõplanat.
Dignũ udlica eũ ꝓinsita sibi
specie uenustatis iã olim red¬
dens. qͥbeati mastiris cruore
rogauĩt. Statĩq incluso me¬
atu. ante pedeᷤᷤ eiꝰ. fons pe¬
rennis exostꝰ ẽ. Ut om̃s cogno¬
cerent. xiã torentẽ maffiri

Expanded text:
idei, ac jacente ferro esset inter carnifices justa cunctatio, montem cum turbis reverentissimus Dei confessor ascendit: qui opportune laetus, gratia decentissima, quingentis fere passibus ab harena situs est, variis herbarum floribus depictus, immo usquequaque vestitus, in quo nihil repente arduum, nihil praeceps, nihil abruptum, quem lateribus longe lateque deductum in modum aequoris natura complanat, dignum videlicet eum, pro insita sibi specie venustatis, jam olim reddens qui beati martyris cruore rogavit, statimque incluso meatu ante pedes ejus fons perennis exortus est, ut omnes agnoscerent etiam torrentem martyri
Abbreviated transcription (Latin):
in laudẽ iurginũ cũ batorũ
mastirũ. qͥ deuoto orbe ad
fecũda britainia ꝓfest. Quia
ud̾lico albanꝰ paganꝰ adhuc.
cũ ꝑsidoꝵ pͥncipũ mãdata ad

Expanded text:
in Laude virginum, cum beatorum martyrum qui de toto orbe ad fecunda Britania profert. Qui videlicet Albanus paganus adhuc, cum perfidorum principum mandata ad
Abbreviated transcription (Latin):
tens. Leos quos defendere debue¬
rat. mermes hac nudos ferientib
gladiis reliquid. Sicq cõpletũ ẽ pͣsa¬
giũ scĩ pontificis augustini quã uis
ipso iam multo ante tep̃re adceles¬
tia regna sublato. Ut etiã tep̃ralis in
oblato sibi ꝑpetue salutis cõsilia sp̃¬

Expanded text:
tens, eos quos defendere debuetens, eos quos defendere debuerat, inermes ac nudos ferientibus gladiis reliquit. Sicque completum est praesagium sancti pontificis Augustini, quamvis ipso jam multo ante tempore ad caelestia regna sublato, ut etiam temporalis inoblata sibi perpetuae salutis consilia spr
Abbreviated transcription (Latin):
tiones ẽẽnt cũ pͣpositis sibi recto¬
rib monasteriu diuisum. Nulla oꝵ
portio minus quã trecentos homi¬
nes haberet. qui om̃s delabore
manuũ suarũ uiuere solebant.
hoꝵ ergo plurimi admemoratã
atiẽ ꝑacto ieiunio triduano cum
aliis orandi causa cõuenerant.
habentes cdefensore̾ nomine broc¬
mailũ. qui eos intentos pͣcibus
abarbaroꝵ gladiis ꝓtegeret. euoꝵ
causam aduent: cũ intellexisset res
edilfridꝰ ait. Ergo si aduersum mo
ad clm̃ suũ clamant ꝓfecto .x. ipsi
quã uis arma nõ ferant cõtra no
pugnant. qui aduersus nos inpͣ¬
cationib ꝑsecuntur. Itaq inhos
primũ arma uerti iubet &sic ceteraꝰ
nefande militie copias nõ sine mag¬
no exercitꝰ sui damno deleuit. Exti¬
nctos mea pugna ferũt dehis qui ad
orandũ uenerũt uiros circiter mil¬
le ducentos. &solũ quinquaginta fu¬
gam eẽ lapsos. Brocmail adprimũ
hostim aduentũ cũ suis terga uer¬

Expanded text:
tiones esset cum praepositis sibi rectotiones esset cum praepositis sibi rectoribus monasterium divisum, nulla harum portio minus quam trecentos homines haberet, qui omnes de labore manuum suarum vivere solebant. Horum ergo plurimi ad memoratam aciem, peracto jejunio triduano, cum aliis orandi causa convenerant, habentes defensorem nomine Brocmailum, qui eos intentos precibus a barbarorum gladiis protegeret. Quorum causam adventus cum intellexisset rex Aedilfrid, ait: « Ergo si adversum nos ad Deum suum clamant, profecto et ipsi quamvis arma non ferant, contra nos pugnant qui adversis nos inprecationibus persequuntur. Itaque in hos primum arma verti jubet, et sic ceteras nefandae militiae copias non sine magno exercitus sui damno delevit. Exstinctos in ea pugna ferunt, de his qui ad orandum venerant, viros circiter mille ducentos, et solum quinquaginta fuga esse lapsos. Brocmail ad primum hostium adventum cum suis terga ver
Abbreviated transcription (Latin):
ta tolerabimꝰ Atilli nichil hoꝵ se fac
ẽe respondebant. Conferentes adin¬
uicẽ. qui insinodo nobis adsurgere
noluit. quãtomagis si ei subdi ceꝑimꝰ.
iam nos ꝓnichilo cõtẽpnet. Quibꝰ uir
dm̃ augustinꝰ fertur minitans pre¬
dixisse. quia si pacẽ cũ fr̃ib acciꝑe
nollent bellũ abhostib forent ac¬
cepturi. Etsi nacioni angloꝵ nolu¬
issent uiã uite pͣdicare. ꝑhoꝵ manꝰ
ultionẽ ẽent mortis passuri. Qd ita
ꝑom̃ia ut pͣdixerat. diuino agen¬
te iudicio patratũ ẽ. siquidẽ ptꝰ
hec ipse dequo diximꝰ rer angloꝵ
fortissimꝰ edilfrid collecto grando
erercitu adcuntatẽ legionũ que
agente angloꝵ lega estir abrito¬
nib aũt reccius crar legion appe¬
uenenint seorsum intutiore loco
cõsistere. suscrabatur qui ẽent hii
quid ue acturi illo cõuenissent. frͣr
plurimi eoꝵ demonasterio bancor
in quo tantus fertur fuise nume¬
rus monachoꝵ ut cũ inseptẽ por¬

Expanded text:
ta tolerabimus. At illi nil horum se factta tolerabimus. At illi nil horum se factesse respondebant: conferentes ad invicem, Quia si modo nobis adsurgere noluit, quanto magis si ei subdi coeperimus, jam nos pro nihilo contemnet. Quibus vir Domini Augustinus fertur minitans praedixisse, quia si pacem cum fratribus accipere nollent, bellum ab hostibus forent accepturi; et si nationi Anglorum noluissent viam vitae praedicare, per horum manus ultionem essent mortis passuri. Quod ita per omnia, ut praedixerat, divino agente judicio patratum est. Siquidem post haec ipse de quo diximus, rex Anglorum fortissimus Aedilfrid, collecto grandi exercitu, ad civitatem Legionum, quae a gente Anglorum Legacaestir, a Brittonibus autem rectius Carlegion appevenerant, seorsum in tutiore loco consistere, sciscitabatur qui essent hi, quidve acturi illo convenissent. Erant autem plurimi eorum de monasterio Bancor, in quo tantus fertur fuisse numerus monachorum, ut cum in septem por