comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
romanoꝵ ciuitatẽ hirpinũ atq arcim pari mͦ oppida coepit :
Qni gisulfus tẽpore lohannis pape cũ omĩ sua uir tute
cãpaniã uenit. incendia & dep̃dationes faciens. multos
captiuoꝵ cępit.⁊ usq in locũ qui horrea dr̃ castã metatꝰ ẽ.
nullusq ei resistere potuit: Ad hunc pontifex missis
sacerdotib cũ apostolicis donarus. uniuersos captiuos de
eoꝵ manib redemit. ipsũq ducẽ cũ suo exercitũ ad ꝓpͥa
repedare fecit: I XXUIIII.
his dieb duo reges saxonũ ad uestigia a postoloꝵ romã
uenientes. sub uelocitate ut obtabant defunctisunt: IxX
unc quoq uenit benedictus archi ep̃s. uir egregiȩ scitatis.
filius in loco patris ẽ sub rogatus. Deniq uacchi lapus ger
manus fuit trasemundi. et cũ fratre pariter eundẽ rexit
t uero iustinianus qͥ amisso principatu in ponto exulabat:
auxilio terebelli uulgarũ regis regnũ rursus recipiens

Expanded text:
Romanorum civitatem, Hirpinum atque Arcim pari modo oppida cepit. Romanorum civitatem, Hirpinum atque Arcim pari modo oppida cepit. Qui Gisulfus tempore Iohannis papae cum omni sua virtute Campaniam venit, incendia et depraedationes faciens, multos captivorum cepit et usque in locum qui Horrea dicitur castrametatus est, nullusque ei resistere potuit. Ad hunc pontifex missis sacerdotibus cum apostolicis donariis, universos captivos de eorum manibus redimit ipsumque ducem cum suo exercitu ad propria repedare fecit. 28.  diebus duo reges Saxonum ad vestigia apostolorum venientes, sub velocitate, ut obtabant, defuncti sunt. 29. Tunc quoque venit Benedictus archiepiscopus Mediolanensis filius in loco patris est subrogatus. Denique Wacmanus fuit Transamundi et cum fratre pariter eundem rexit At vero Iustinianus, qui amisso principatu in Ponto exulabat, auxilio Terebelli Bulgarum regis regnum rursus recipiens,
Abbreviated transcription (Latin):
ortuo itaq ferdulfo duce hoc modo in eiꝰ loco ordinat
est coruulus. qͥ pauco tẽpore ducatũ tenens dũ regẽ
offendisset: euulsis oculis dedecore uixit
e in ceps uero poemo ducatũ ꝓmeruit: qͥ fuit homo
in geniosus et utilis patriȩ: hic patre genitꝰ billone
qͥ bellono fuerat: sed ꝓpt̾ sedicionẽ quã illuc fecerat
inforo uili post ueniens ibi pacifice uixit: Hic poemmo
habuit coniugẽ rat ꝑgã nomine. quȩ cũ esset facie rusticana
sepe maritũ dep̃cabat᷑ ut se dimissa aliã uxorẽ duceret.
quã tanti ducis coniugẽ esse deceret. sed ipse ut erat uir
igitꝰ coniuge tres poemio filios hoc est ratchis et ratchais
iais tulfum uiros strenuos genuit: Quoꝵ natiuitas hu¬
militatẽ matris ad głam erexit. Qui dux congregatis
om̃iũ nobiliũ qͥ inbello deqͦ diximꝰ obierant filus: sic eos
cũ suis natis pariter nutriuit acsi et ipsi ab eo geniti fu

Expanded text:
ortuo itaque Ferdulfo duce hoc modo, in eius loco ordinatus ortuo itaque Ferdulfo duce hoc modo, in eius loco ordinatus est Corvolus. Qui pauco tempore ducatum tenens, dum regem offendisset, evulsis oculis dedecorose vixit. 26. Deinceps vero Pemmo ducatum promeruit, qui fuit homo ingeniosus et utilis patriae. Hic patre genitus Billone, qui de Belluno fuerat, sed propter seditionem, quam illuc fecerat, in Forumiuli post veniens, ibi pacifice vixit. Hic Pemmo habuit coniugem Ratpergam nomine; quae cum esset facie rusticana, saepe maritum deprecata, ut se dimissa aliam uxorem duceret, quam tanti ducis coniugem esse deceret. Sed ipse, ut erat vir igitur coniuge tres Pemmo filios, hoc est Ratchis et Ratchait et Ahistulfum, viros strenuos, genuit. Quorum nativitas humilitatem matris ad gloriam erexit. Qui dux, congregatis omnium nobilium qui in bello de quo diximus obierant filiis, sic eos cum suis natis pariter nutrivit, acsi et ipsi ab eo geniti fui
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s deiectos equis ꝑemer̃ sicq uictoriã non iurib sed
casu adepti sunt. Ibi om̃is nobilitas ꝑut foro uilanoꝵ
ibi ferdulfus dux cecidit. ibi et ille qͥ eũ ꝓuocauerat
extinctus r̃ Tantiq ibi uiri fortes ꝑ contentionis
malũ et in prudentiȩ debellati sunt: quanti possent
ꝑunã concordiã et salubre consiliũ multa milia ster¬
nere emuloꝵ Ibi tamen unus elangobardis nomine
municis qͥ pater post petri foro uilanoꝵ ⁊ ursi cetb¬
tensis ducis solus fortiter ⁊ uiriliter fecit. Iscũ de
equo eiectus esset. et eũ unus desclauis subito in ua¬
dens eiꝰ manꝰ fune conligasset: ipse manib ligatis lan¬
ceã ab eiꝰdẽ sclaui dextera extrahens eũ cũ ipsa ꝑcussit
⁊ligatus ꝑ asꝑa seloca deiciens euasit. Hȩc ideo uel max¬
mȩ in hac posuimꝰ historia: nequid alicui ꝑcontentio¬
nis malũ continguat. Lx XUI¬

Expanded text:
omnes dejectos equis peremerunt, sicque victoriam non viribus, sed omnes dejectos equis peremerunt, sicque victoriam non viribus, sed casu, adepti sunt. Ibi omnis nobilitas periit Forojulianorum, ibi Ferdulfus dux cecidit, ibi et ille qui eum provocaverat exstinctus est. Tantique ibi viri fortes per contentionis malum et imprudentiae deper unam concordiam et salubre consilium multa milia sternere aemulorum. Ibi tamen unus e Langobardis nomine Munichis, qui pater post Petri Foroiulani et Ursi Cenetensis ducum extitit, solus fortiter et viriliter fecit. Is cum de equo eiectus esset, et eum unus e Sclavis subito invadens eius manus fune conligasset, ipse manibus ligatis lanceam ab eiusdem Sclavi dextera extrahens, eum cum ipsa percussit, et ligatus per aspera se loca deiciens evasit. Haec ideo vel maxime in hac posuimus historia, ne quid aliquid per contentionis malum simile contingat. 25. M
Abbreviated transcription (Latin):
esset ad eos accedi: ferdulfus dux cũ exercitu desuꝑ ueniens
coepit eundem montẽ circũire. ut ꝑ loca planiora suꝑ eos¬
posset irruere. Tc̃ argait de quo p̾misimꝰ. ita ferdulfo dixit
Memento dux ferduls: qđ me esse in ertem nt inutiłe
dixeris: et uulgari uerbo arga uocaueris. Nunc autẽ
ira dĩ ueniat suꝑ illũ: qui posterior enobis adhos sclauos
accesserit. Et hȩc dicens uerso equo ꝑasꝑitatẽ montis un¬
de grauis erat ascensus ad castra contendere coepit sclauoꝵ
ferdulfus uero obꝓbriũ. ducens si non ipse ꝑ eadẽ difficilia
loca suꝑ sclauos inrueret: eũ ꝑasꝑa quȩq et difficilia inuia¬
que loca secutus ẽ. Quẽ suus exercitꝰ turpe ducens ducẽ non
sequi subseqͥ et ipsexepit: Uidentes itaq sclaui eos ꝑdeuexa
loca suꝑ uenire. p̃parauert se uiriliter et magnis lapidib
at securib quã et armis contra eos pugnantes pene

Expanded text:
esset ad eos accedere, Ferdulfus dux cum exercitu superveniens, esset ad eos accedere, Ferdulfus dux cum exercitu superveniens, coepit eundem montem circuire, ut per loca planiora suposset irruere. Tunc Argaid, de quo praemisimus, ita Ferdulfo dixit: Memento, dux Ferdulfe, quod me esse inertem et inutilem dixeris, et vulgari verbo arga vocaveris. Nunc autem ira Dei veniat super illum qui posterior e nobis ad hos Slavos accesserit. Et haec dicens, verso equo per asperitatem montis, unde gravis erat ascensus, ad castra contendere coepit Slavorum. Ferdulfus vero opprobrium ducens, si non ipse per eadem difficilia loca super Slavos irrueret, eum per aspera quaeque et difficilia inviaque loca secutus est. Quem suus exercitus turpe ducens ducem non sequi, subsequi et ipse coepit. Videntes itaque Slavi eos per devexa loca supervenire, praeparaverunt se viriliter, et magis lapidibus ac securibus quam armis contra eos pugnantes, pene
Abbreviated transcription (Latin):
no lingua ꝓpͥa dicunt. uir nobilis. animoq et uiribus
potens. sed tamen eosdem latrunculos ad seqͥ non potuit:
Cui ex inde reuertenti dux ferdulfus ei obuiã factꝰ ẽ
Quẽ dũ interrogaret quid de illis latrunculis factũ
esset: argait ei sic enĩ nom̃ habebat eosdẽ fugisfe re¬
spondit. Tc̃ ei ferdulfus indignans ita locutus est.
Quando tu aliquid facere poteras fortiter. qͥ argait ab arga
nomen deductũ habes: cui ille maxima stimulatꝰ ira ut
erat fortis uir: ita respondit: Sic uelit ds. ut non antea
ego et tu dux ferdulfe exeamꝰ dehac uita quã cognoscant
aliqui quis ex nobis magis ẽ. arga: hȩc cũ sibi in uicẽ uul¬
garia uerba locuti fuissent: contigit ñ post multos dies
ut exercitus sclauorũ ꝓquoꝵ aduentu dux ferdulfus p̾mia
dederat cũ magnis uirib aduentaret: et cũ castra insũ¬
mo montis uertice posuissent: et pene ex om̃ĩ parte difficile

Expanded text:
his" lingua propria dicunt, vir nobilis animoque et viribus his" lingua propria dicunt, vir nobilis animoque et viribus potens; sed tamen eosdem latrunculos adsequi non potuit. Cui exinde revertenti dux Ferdulfus obviam factus est. Quem dum interrogaret, quid de illis latrunculis factum esset, Argait ei – sic enim nomen habebat –, eosdem fugisse, respondit. Tunc ei Ferdulfus indignans ita locutus est: "Quando tu aliquid fortiter facere poteras, qui Argait ab arga nomen deductum habes?" Cui ille maxima stimulatus ira, ut erat vir fortis, ita respondit: "Sic velit Deus, ut non antea ego et tu, dux Ferdulfe, exeamus de hac vita, quam cognoscant alii, quis ex nobis magis est arga". Haec cum sibi invicem vulgaria verba locuti fuissent, contigit non post multos dies, ut exercitus Sclavorum, pro quorum adventu dux Ferdulfus praemia dederat, cum magnis viribus adventaret. Qui cum castra in summo montis vertice posuissent, et pene ex omni parte difficile
Abbreviated transcription (Latin):
abscisis. detorȩ suȩ faciei deturpata ẽ. Pari etiã modo
⁊ germana liut prandi nomine aurona deformis effecta ẽ
oc tẽpore apud gallias infrancoꝵ regnũ anschis arnulfi
sub nomine maioris domꝰ gerebat pͥncipatũ: FxU
ortuo quoq apud forũ uili adone quẽ dixeramꝰ loci¬
seruatorẽ fuisse: ferdulfus ducatũ suscepit. Qui de par¬
tib liguriȩ extitit homo lubricus et elatꝰ. Qui dũ uic¬
toriȩ laudem de sclauis habere cupit magnas sibi et
foro ulanis de trimenta inuexit. Is p̾mia quib dam
sclauis dedit: ut exxercitũ sclauoꝵ in eaðe ꝓuincia sua
adulatione in mitterent: qđ ita quoq factũ est.
Causa autẽ magnȩ in rade foro uilana ꝓuincia ꝑdicioniꝰ
ista fuit. Irruerunt latrunculi sclauoꝵ suꝑ gregẽ: et¬
pastores ouiũ qͥ in eoꝵ uicinia pascebant᷑ et de eis p̾das ab¬
egerunt. Subsecutus ẽ hos rector loci illius quẽ sculda¬

Expanded text:
abscisis, decore suae faciei deturpata est. Pari etiam modo abscisis, decore suae faciei deturpata est. Pari etiam modo et germana Liutprandi nomine Aurona deformis effecta est. 23. Hoc tempore aput Gallias in Francorum regnum Anschis, Arnulfi appellatus, sub nomine maioris domui gerebat principatum. 24. Mortuo quoque aput Foroiuli Adone, quem dixeramus lociservatorem fuisse, Ferdulfus ducatum suscepit, qui de partibus Liguriae extitit, homo lubricus et elatus. Qui dum victoriae laudem de Sclavis habere cupiit, magna sibi et Foroiulanis detrimenta invexit. His praemia quibusdam Sclavis dedit, ut exercitum Sclavorum in eadem provinciam sua adhortatione inmitterent. Quod ita quoque effectum est. Causa autem magnae in eadem Foroiulana provincia perditionis ista fuit. Ipastores ovium, quae in eorum vicinia pascebantur, et de eis praedas abigerunt. Subsecutus est hos rector loci illius, quem "sculda
Abbreviated transcription (Latin):
baioariorũ ducẽ et fuit cũ eo ꝑannos nouẽ. ł xercitꝰ
uerd ariꝑti insuła in ꝗͦ ansprand confugerat inuadens
eiꝰ oppidũ diruit:
ex igitur ariꝑt confirmato regno silgibrandũ ans¬
prandi filiũ oculis pͥuauit. om̃sq qͥ ei consanguinitate
uincti fuerant diuersis modis afflixit. Minorẽ qͦq
ans prandi filiũ. liut prandũ in custodiã tenuit. Quẽ
quia despicabilem ꝑsonã adhuc adulescentulũ esse ꝑspex̃
non solũ in eiꝰ corpore uindictã aliquã minime gessit
ineũ: sed ut ad patrẽ suũ ꝑgeret abire ꝑmisit: quod
di omĩpotentis nutu factũ fuisse. qͥ rũ ad regni gub̾na¬
cula p̾parabat dubiũ non ẽ. Igitur luit prand ad pa¬
trẽ suũ in baioariã ꝓfectus: et de suo aduentu in esti¬
mabile gaudiũ fecit. Uxorẽ uͦ ansprandi theoderad̾a
nomine rex ariꝑt conp̾hendi fecit quȩ cũse uoluntate
fiminea reginã futurã esse iactaret: naso atq aurib

Expanded text:
 annos novem. Exercitus vero Ariperti insulam in qua Ansprand fuerat invadens, eius oppidum diruit. 22. Rex igitur Aripert, confirmato regno, Sigiprandum, Ansprandi filium, oculis privavit omnesque qui ei consanguinitate iuncti fuerant diversis modis afflixit. Minorem quoque Ansprandi filium Liutprandum in custodia tenuit; quem quia despicabilem personam et adhuc adulescentulum esse perspexit, non solum in eius corpore vindictam aliquam minime ingessit, sed eum, ut ad patrem suum pergeret, abire permisit. Quod Dei omnipotentis nutu factum fuisse, qui eum ad regni gubernacula praeparabat, dubium non est. Igitur Liutprand ad patrem suum in Baioariam profectus, ei de suo adventu inaestimabile gaudium fecit. Uxorem vero Ansprandi Theodoradam nomine rex Aripert conprehendi fecit. Quae cum se voluntate feminea reginam futuram esse iactaret, naso atque auribus
Abbreviated transcription (Latin):
grpuor ra quibicit fepultũ e F utt autẽ int multe sapiens¬
geri consi lio lage puis admodu i ricus ata oratbelle prs¬
tens delinquentib demens castus ondicus oratoi.opiugil
temi osins largus lu terarũ quide ignatꝰ sea phulosoplus
quanesinis uatnor gentis legn augmenatoruse. oratior
eranisui paio arioꝵ plurua casta coeꝑro. plusse oxatomib
qua utmos fideis maxima seꝑ cura francoꝵ auaruꝙ pace¬

Expanded text:
sepultum est. Fuit autem vir multae sapientiae, consilio sagax, pius admodum et pacis amator, belli praepotens, delinquentibus clemens, castus, pudicus, orator pervigil, elemosinis largus, litterarum quidem ignarus, sed philosophis aequandus, nutritor gentis, legum augmentator. Hic initio regni sui Baioariorum plurima castra cepit, plus semper orationibus quam armis fide
Abbreviated transcription (Latin):
certatũ. Cũq alachis ibi magis intenderet uhi rege̾ esse
putaret: cunincꝑt se extincxisse putans. senonẽ diaconẽ in¬
terfecit. Cũq caput eiꝰ amputari p̾cepisset: et eleuato eo
incunctant᷑ do grãs ad clamarent: sublata casside cdericũ se
occidise cognouit. Tc̃ furibundus ex clamans. heu me
inquid nichil legimꝰ: quando ad huc p̃liũ gessimꝰ ut ele¬
ricũ occideremus: Tale itaq nunc facio uotũ. ut si ds̃¬
iterũ uictoriã mͥ dededit. qđ unũ puteũ detesticulis
impleã clericorũ: XLI.¬
gitur cunincꝑt perisse suos conspiciens: statĩ eisse ostendit
om̃iũq cor sublato pauore ad patrandã uictoriã con¬
fortauit. Instruuntur acies iterũ et hinc cunincꝑt
essent ut se utreq acies ad pugnandũ coniungerent:
cimincꝑt ad alachis iterato in hȩc uerba mandauit.
Ecce quantꝰ popłs ex utraq parte consistit. quid opꝰ ẽ:

Expanded text:
certatum. Cumque Alahis ibi magis intenderet, ubi regem esse certatum. Cumque Alahis ibi magis intenderet, ubi regem esse putaret, Cunincpertum se extinxisse putans, Senonem diaconem interfecit. Cumque caput eius amputari praecepisset, ut, levato eo in conto, 'Deo gratias' adclamarent, sublata casside, clericum se occidisse cognovit. Tunc furibundus exclamans: 'Heu me!' inquit, 'nihil egimus, quando ad hoc proelium gessimus, ut clericum occiderimus. Tale itaque nunc facio votum, ut, si mihi Deus victoriam iterum dederit, quod unum puteum de testiculis impleam clericorum'. 41. Igitur Cunincpert perdidisse suos conspiciens, statim se eis ostendit omniumque corda, sublato pavore, ad sperandam victoriam confortavit. Instruuntur iterum acies, et hinc Cunincpert,  iam prope essent, ut se utraeque acies ad pugnandum coniungerent, Cunincpert ad Alahis iterato in haec verba mandavit: 'Ecce, quantus populus ex utraque parte consistit! Quid opus est,
Abbreviated transcription (Latin):
silicȩ beati ichannis baptistȩ quȩ intra eande sita est
ciuutatẽ quã quonda gundiberga regina construxerat
cũ nimũ diligeret regẽ et metueret nerex in
bello periret: ait. ad regẽ. Dnẽ rex om̃is uita nr̃a
in tua salute consistit. situ in bello perieris om̃s nos istȩ
tyrannꝰ alachis ꝑdiuersa supplicia extingurt. Placeat
itaq łͥ consiliũ meũ. Da michi apparatũ armoꝵ tuoꝵ
et ego uadđa et pugnabo cũ isto tyranno. Si ego ab¬
iero: turccuperabis causã tuã. Si uero uicero: maior
ł quia ꝑseruũ tuũ uiceris głã adscribet᷑. Cũq rex
hoc se facturũ esse denegaret: cȩper̃ eũ pauci qͥ ade¬
rant eiꝰ fideles cũ lacrimis deposcere: ut adra que dia¬
conus dixerat ad sensũ p̾beret. uictus tande̾. ut erat
ut cũ fuisset detentorio egressus armatꝰ. rex cuninc ꝑt ab
om̃ib esse putaret᷑: Cõmissũ itaq ẽ pliũ. et totis uirib de¬

Expanded text:
silicae beati Iohannis baptistae, quae intra eadem sita est silicae beati Iohannis baptistae, quae intra eadem sita est civitatem, quam quondam Gundiperga regina construxerat, cum nimium diligeret regem et metueret, ne rex in bello periret, ait ad regem: 'Domine rex, omnis vita nostra in tua salute consistit; si tu in bello perieris, omnes nos iste tyrannus Alahis per diversa supplicia extinguet. Placeat itaque tibi consilium meum. Da mihi apparatum armorum tuorum, et ego vadam et pugnabo cum isto tyranno. Si ego obiero, tu recuperabis causam tuam; si vero vicero, maior tibi, quia per servum viceris, gloria adscribetur'. Cumque rex hoc se facturum esse denegaret, coeperurit eum pauci qui aderant eius fideles cum lacrimis deposcere, ut ad ea quae diaconus dixerat adsensum praeberet. Victus tandem, ut erat ut, cum fuisset de tentorio armatus egressus, rex Cunincpert ab omnibus esse putaretur. Commissum itaque est proelium et totis viribus de
Abbreviated transcription (Latin):
unus ex suis genere tuscus ei ꝑsuaderet uirũ bellicosũ
fortẽq eũ appellans. ut contra cunincꝑtũ exir& auden
ter: ulachis adhȩc uerba respondit. cunincꝑt quã uis e¬
briosus sit et trepidi cordis tamensatis est audax et
mire fortitudinis. Nã tẽpore patris eiꝰ quando nos era¬
bamꝰ iuuenculi: habebant᷑ in palatio ueruetes mirȩ.
magnitudins. Quas ille supra dorsũ eoꝵ lanã ad phen¬
dens extenso et brachio a terra leuabat. qđ ego face¬
re ñ poterã hȩc illȩ tuscus audiens: dixit ad eũ. Situ
cũ cunincꝑto pugnã inire singulari certamine ñ au¬
des: me iã in tuo adiutorio sociũ ñ habeb̃. E thȩc dicenꝰ
pripuit se et stati ad cunincptũ confugit. et hȩc ipla
nitiauit. Conurner̃ itaq ut diximꝰ utreq acies incãp
coronatȩ. Cũq iã ꝓpe essent ut se coniungere debe¬
rent: senon diaconus ticinensis ecłȩ qͥcustos erat ba¬

Expanded text:
unus e suis, genere Tuscus, ei persuaderet, virum bellicosum unus e suis, genere Tuscus, ei persuaderet, virum bellicosum fortemque eum appellans, ut contra Cunincpertum audenter exiret, Alahis ad haec verba respondit: 'Cunincpert, quamvis ebriosus sit et stupidi cordis, tamen satis est audax et mirae fortitudinis. Nam tempore patris eius quando nos erabamus iuvenculi, habebantur in palatio berbices mirae magnitudinis, quos ille supra dorsum eorum lanam adprehdens, extenso eos brachio a terra levabat; qre non poteram. Haec ille Tuscus audiens, dixit ad eum: Si tu cum Cuniberto pugnam inire singulari certamine non audes, me jam in tuo adjutorio socium non habebis. Et haec dicens, proripuit se, et statim ad Cunibertum confugit, et haec ipsi nuntiavit. Convenerunt itaque, ut diximus, utraeque acies in campo Coronate. Cumque iam prope essent, ut se coniungere deberent, Seno diaconus Ticinensis ecclesiae, qui custus erat ba
Abbreviated transcription (Latin):
ciã ueniens. contra eũ eiꝰ cutes egressi bellũ para¬
uerꝰ. sed mox uicti eiꝰ socu effecti sunt. Inde exxiens
tauisiũ inuasit. parimodo etiã et reliquas ciuitates.
Cũq contra eũ cunincꝑt exercitũ colligere etforo iulani
in eiꝰ auxiliũ uexta fidelitatẽ suã uellent ꝓficisci: ipse
alachis ad pontẽ liquentiȩ fluminis qd aforo iulani qua¬
draginta et octo milib distat et est initinere ticinũ
sibi cõpulit. Diligent̃ cauens ne aliquis exhis retro reũsus
uenuentib aliis hoc ñtiaret. sicq om̃s aforo uili uenien¬
tes eiꝰ st̃ sacram̃tis adstricti. Quid plura: cũ om̃i alachis
austeritate contra cunincꝑt cũ suis ueniens in cãpo
cui coronatȩ nomen ẽ castra posuer̃:L
t contra cuninc ꝑt nuntiũ misit: mandans ei ut cũ eo
singulare certam̃ iiret: nec opꝰ esset utroꝵq exercitũ
fatigare. ad que uerba a lachis minime consensit. Cui cũ

Expanded text:
tiam veniens, contra eum eius cives egressi, bellum paratiam veniens, contra eum eius cives egressi, bellum paraverunt; sed mox victi, eius socii effecti sunt. Inde exiens, Tarvisium pervasit, pari modo etiam et reliquas civitates. Cumque contra eum Cunincpert exercitum colligeret, et Foroiulani in eius auxilium iuxta fidelitatem suam vellent proficisci: ipsc Alahis ad pontem Liquentiae fluminis, quod a Foroiuli quadraginta et octo milibus distat et est in itinere Ticinum sibi conpulit, diligenter cavens, ne aliquis ex his retro reversus venientibus hoc aliis nuntiaret; sicque omnes a Foroiuli venientes eius sunt sacramentis adstricti. Quid plura? Cum omni Alahis Austria, econtra Cunincpert cum suis venientes, in campo cui Coronate nomen est castra posuere. 40. Ad quem Cunincpert nuntium misit, mandans ei, ut cum eo singulare certamen iniret, nec opus esset utrorumque exercitum fatigare. Ad quae verba Alahis minime consensit. Cui cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipsi ei ciuitatẽ ticiensem contraderent. Qđ et
factũ est Nã die statuto ciinc ꝑt ticinũ ad ueni¬
ens: ab eis libent̃ susceptꝰ palatiũ suũ in grossus ẽ.
Tcꝰ om̃s ciues et p̃cipue ep̃s. sacerdotes qͦq et derici
uiurnes et senes certatĩ ad eũ concurrentes: om̃sq
eũ cũ lacrimis amplexantes dõ grãs de eiꝰ reu̾sione
in estimabili gaudio repleti conclamabant. Quos
ille om̃s ut potuit osculatꝰ ẽ. Nuntius subito ad alachis
ꝑuenit. ad implesse aldonẽ et grausonẽ qd ei ꝓmi¬
serant et caput cunincꝑti attulisse. et ñsolũ ca¬
put sed et totũ corpus eũq adfirmans in palacio
considere. Qđ ille audiens animo consternatꝰ est.
multaq ei contra aldonẽ et grausonẽ furibund̾
et frendens cõminans. Ex inde egressus suꝑ placen¬
tiã ad austriã redut. singulasq ciutates partim
blandicus partĩ uirib sibi socias adsciuit. Nã uincen¬

Expanded text:
ut ipsi ei civitatem Ticinensem contraderent. Quod et ut ipsi ei civitatem Ticinensem contraderent. Quod et factum est. Nam die statuto Cunincpert Ticinum adveniens, ab eis libentissime susceptus palatium suum ingressus est. Tunc omnes cives, et praecipue episcopus, sacerdotes quoque et clerus, iuvenes et senes, certatim ad eum concurrentes, omnesque eum qum lacrimis amplexantes, Deo gratias de eius reversione, inaestimabili gaudio repleti, conclamabant; quos ille omnes prout potuit osculatus est. Nuntius subito ad Alahis pervenit, adimplesse Aldonem et Grausonem quod ei promiserant: et caput Cunincperti attulisse, et non solum caput, sed et totum corpus, eumque adfirmans in palatio consedere. Quod ille audiens, animo consternatus est, multaque contra Aldonem et Grausonem furibundus et frendens comminans, exinde egressus, per Placentiam ad Austriam rediit singulasque civitates partim blanditiis partim viribus sibi socios adscivit. Nam Vincen
Abbreviated transcription (Latin):
tibi fidelis existit. et ebriosus ille cuninc ꝑt ita disso¬
lutꝰ ẽ: ut iã ultra nullas possit habere uires. egredere
et uade inuenationẽ et exerce te cũ uiuenib tuis.
Nos autẽ cũ reliquis fidelib tuis defendemꝰ tͥ hanc
ciuitatẽ. sed et ita tͥ reꝓmittimꝰ ut in ꝓximo inimici
tui cuninoꝑti caput offeramꝰ. Qui eoꝵ uerb̾ ꝑ suasus
ciuitatẽ egressus. atq ad urb̾e uastissimã siluã ꝓfectꝰ
ẽ. ibiq se iocis et uenationib exercere cępit Aldo
uͦ et grauso euntes adlacũ cõmacinũ in gressiq na¬
uẽ ad cuninoꝑtũ ꝓfectist̃. Ad quẽ uenientes eiꝰ pedib
ꝓuoluti se contra eũ nequit̾ egise ꝓfessi st̃. eiq quid
alachis maliciosȩ contra eos locutꝰ fuerat. uł quale
ipsi ad eiꝰ ꝑdicionẽ consiliũ cidẽ dederꝰ ñtiauertꝰ.
Quid plura: fleuer̾ parit et interse sacramenta
deduxer̃. diem statuentes in quo runicꝑt ueniret

Expanded text:
tibi fidelis existit, et ebriosus ille Cunincpert ita dissotibi fidelis existit, et ebriosus ille Cunincpert ita dissolutus est, ut iam ultra nullas possit habere vires. Egredere et vade in venationem et exerce te cum iuvenibus tuis, nos autem cum reliquis fidelibus tuis defendemus tibi hanc civitatem. Sed et ita tibi repromittimus, ut in proximo inimici tui Cunincperti caput adferamus". Qui eorum verbis persuasus, civitatem egressus atque ad Urbem vastissimam silvam profectus est ibique se iocis et venationibus exercere coepit. Aldo vero et Grauso euntes ad lacum Comacinum ingressique navem, ad Cunincpertum profecti sunt. Ad quem venientes, eius pedibus provoluti, se contra eum nequiter egisse professi sunt, eique, quid Alahis malitiose contra eos locutus fuerit, vel quale ipsi ad eius perditionem consilium eidem dederint, nuntiarunt. Quid plura? Pleverunt pariter et inter se sacramenta dederunt, diem statuentes, in quo Cunincpert veniret,
Abbreviated transcription (Latin):
raret: unus ei tremisses deeadem mensa cecidit.
Quẽ silius aldonis adhuc puerulus deterra colligens.
eid̾e alachis reddidit. Adquẽ alachis sperans puerulũ
parũ intellegere ita locutꝰ est: Multa ex his grnitor tu¬
us habet. qd mͥ in ꝓximno si ds uoluerit daturus est:
Qui puer cũ uesperȩ domũ ad patrẽ regressus esset:
eũ suus genitor reqͥsiuit. siquid ei illo die rex locutus
fuisset. Ille patri omĩa ut facta furrant et quid sibi
rex dixerat nuntiauit. Audiens hȩc aldo. uehement̃
ꝑtimuit: fratrẽq suũ grausonẽ adscitũ om̃ia ei que
rex malignȩ locutꝰ fuerat ñtiauit. Qui mox cũ ami¬
cis ethis quib credere poterant consiliũ inierunt.
qualiter alachis tyrannũ regno pͥuarent. pͥusquã
ipse eis aliquã lesionẽ facere posset qͥ maturius ad pa¬
laciũ ꝓfecti: ita alachis dixerꝰ Quid dignaris inciui¬
tate residere: ecce omĩs ciuitas et uniuiersus popłs

Expanded text:
raret, unus ei tremisses de eadem mensa cecidit, raret, unus ei tremisses de eadem mensa cecidit, quem filius Aldonis adhuc puerulus de terra colligens, eidem Alahis reddidit. Ad quem Alahis, sperans puerulum parum intellegere, ita locutus est: "Multos ex his genitor tuus habet, quos mihi in proximo, si Deus voluerit, daturus est". Qui puer cum vespere domum ad patrem regressus esset, cum suus genitor requisivit, si quid ei illo die rex locutus fuisset, ille patri omnia ut facta fuerant et quid sibi rex dixerat nuntiavit. Audiens haec Aldo vehementer pertimuit, fratremque suum Grausonem adscitum, ei omnia quae rex maligne locutus fuerat nuntiavit. Qui mox cum amicis et iis quibus credere poterant consilium ineunt, qualiter Alahis tyrannum regno privarent, priusquam ipse eis aliquam laesionem facere posset. Qui maturius ad palatium profecti, ita Alahis dixerunt: "Quid dignaris in civitate residere? Ecce omnis civitas et universus populus
Abbreviated transcription (Latin):
quã ab ep̃o acceꝑat detulisse. Tunc alachis qͥ ut diximꝰ
om̃s dericos odio habebat: ite inquid ad suos ite dicite¬
eilli. Si munda femoralia hab& intret: sin autẽ aliter
foris contineat pedẽ: Thomas uero cũ hos ser mones au¬
disset: ita respondit. Nuntiatũ ẽ ei quia munda foemo¬
ralia habet. quippe quia hodie lota indutꝰ sũ. Cui ala¬
chis. lte iterato et dicite illi quia ego ñdico defemoralib
sed dehis quȩ intra femoralia habent᷑: Adhȩc thomas¬
ita respondit. Ds solus potest in me in his causis rep̾hensi¬
onẽ in uenire. Nã ille nullatenꝰ potest. Cũq eunde dia¬
conẽ alachis adse ingredi fecisset. aspera satis et obuir¬
garda cũ eo locutꝰ est. Tc om̃s lericos et sacerdotes pa¬
uor et odiũ tyranni inuasit. estimantiũ se eiꝰ feritatẽ
sed ñ duitius feritas et cruda barbaries ꝑuasũ regnũ
enique cũ die quada solidos suꝑ mensam nume¬

Expanded text:
que ab episcopo detulisse. Tunc Alachis, qui, ut diximus, que ab episcopo detulisse. Tunc Alachis, qui, ut diximus, omnes clericos odio habebat, ita inquit ad suos: Ite, dicite illi: Si munda femoralia habet, intret; sin autem aliter, foris contineat pedem. Thomas vero cum hos sermones audisset, ita respondit: Nuntiate ei quia munda femoralia habeo, quippe qui ea hodie lota indutus sum. Cui Alachis: Ite iterato, et dicite illi quia ego non dico de femoralibus, sed de iis quae intra femoralia habentur. Adita respondit: "Ite, dicite illi: Deus solus potest in me in his causis reprehensionem invenire; nam ille nullatenus potest". Cumque eundem diaconem Alahis ad se ingredi fecisset, aspere satis et obiurgando cum eo locutus est. Tunc omnes clericos et sacerdotes pavor et odium tyranni invasit, aestimantes se eius feritatem Sed non diutius feritas et cruda barbaries pervasum regnum enique cum die quadam solidos super mensam nume
Abbreviated transcription (Latin):
in monasterio qđ de illus nomine intraticinum
appellatũ ẽ misit. XXXUIII.
lachis uero iã dudũ concepta inqͥtate parturi¬
ens adnitentib aldone et grausone brexianis ciuub
sed et aluis multis ex langobardis oblitꝰ etiã usui
ꝑt abesset regnũ eiꝰ et palaciũ intra ticinũ positũ
in uasit. Qđ cunipert ubierat audiens: ad insulam quȩ
intra lacũ lariũ non longe acomo est confugit: ibiq
se fortiter cõmuniuit. Facta est autẽ magna tribu¬
latio omĩb qͥ eũ diligebant. et maximȩ sacerdo¬
tib et dericis qͦs om̃s alachis exosos habebat. ł rat
autẽ eo tẽpore ticinensis ecđẽ xp̃s uir domini domian
scitate p̾cipuus lib̾alib artib sufficienter instructus.
Is cũ alachis palatiũ inuasisse respiceret: nequid ab eo ipse
uł sua eccła aduersi pateret᷑. thomã diaconẽ suũ sapientẽ
alachis thomã diaconẽ ante fores adstare benedictionẽ¬

Expanded text:
in monasterium, quod de illius nomine intra Ticinum in monasterium, quod de illius nomine intra Ticinum appellatum est, misit. 38. Alahis vero iam dudum conceptam iniquitatem parturiens, adnitentibus Aldone et Grausone Brexianis civibus, sed et aliis multis ex Langobardis, oblitus tantorum ncpert abesset, regnum eius et palatium intra Ticinum positum invasit. Quod Cunincpert ubi erat audiens, statim ad insulam, quae intra lacum Larium non longe a Como est, confugit ibique se fortiter communivit. Facta est autem magna tribulatio omnibus qui eum diligebant, et maxime sacerdotibus et clericis, quos omnes Alahis exosos habebat. Erat autem eo tempore Ticinensis ecclesiae episcopus vir Dominsanctitate praecipuus, liberalibus artibus sufficienter instructus. Is cum Alachis palatium invasisse conspiceret, ne quid ab eo ipse vel sua Ecclesia adversi pateretur, Thomam diaconum suum, sapientem Alachis Thomam diaconum ante fores astare, benedictionem
Abbreviated transcription (Latin):
Si cũ decẽ et octo annis pͥmũ solus et post cũ filio¬
suo regnũ tenuisset. ab hac luce subtractus est.
corpusq illius iuxta basilicã diũ saluatoris quã ariꝑt eiꝰ
genitor construxerat sepultũ ẽ. fuit autẽ statura decens.
corpore pleno mitis ꝑ omĩa et suauis. At uͦ cuniꝑt rex:
hermelindã exsaxonũ anglorũ genere duxit uxorem.
Quȩ cũ in balneo tͥeodotã puelła ex nobilissimo romanoꝵ
genere ornatã eliganti corpore etflauis ꝓlixisq capillis
usq ad pedes decoratã uidisset: eiꝰ pulchritudinẽ sui uiro
cuniꝑto regi laudauit. Qui ab uxore hoc libenter audire
dissimulans: in magnũ tamen puelle exarsit amorem.
Nec mora uenatũ insiluã quã urbem appellant ꝑrexit.
secũq suã coniugẽ her melinda uenire p̃cepit. Qui exinde
noctu egrediens ticinũ uenit: et adse theodotã puelle
uenirt faciens. cũ ea concubuit. quẽ tamen postea

Expanded text:
i cum decem et octo annos, et primum solus et post cum filioi cum decem et octo annos, et primum solus et post cum filio, regnum tenuisset, ab hac luce subtractus est, corpusque illius iuxta basilicam domini Salvatoris, quam Aripert, eius genitor, construxerat, sepultum est. Fuit autem statura decens, corpore pleno, mitis per omnia et suavis. At vero Cunincpert rex Hermelindam ex Saxonum Anglorum genere duxit uxorem. Quae cum in balneo Theodotem, puellam ex nobilissimo Romanorum genere ortam, eleganti corpore et flavis prolixisque capillis pene usque ad pedes decoratam vidisset, eius pulchritudinem suo viro Cunincperto regi laudavit. Qui ab uxore hoc libenter audire dissimulans, in magnum tamen puellae exarsit amorem; nec mora, venatum in silvam quam Urbem appellant perrexit secumque suam coniugem Hermelindam venire praecepit. Qui exinde noctu egrediens, Ticinum venit, et ad se Theodotem puellam venire faciens, cum ea concubuit. Quam tamen postea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑctarit ꝓgressus cũ eũ ex trinsecꝰ obsideret in opinatȩ :¬
subito aladiis cũ suis cuutate egressus regis castra ꝓtruit
regẽꝙ ipsũ fugã petere cõpulit. Qui tanen post modũ
faciente cuniꝑto regis filio qͥ eũ iã olim diligebat in
regis ꝑctarit gram reuersus ẽ. Qui rex cũ eũ interficere
aliqͥtiens uoluisset. cuniptus eiꝰ filius hoc fieri sẽꝑ ꝓhi¬
buit reputans eũ dereliquo fidelt̾ existere. Nec desteat
partẽ obtinere quiu etiã ducatũ ei brexiȩ contribueret
fecdamante sepius patre. qđ in suã hoc cunipert ꝑniciem
facerere qͥ hosti suo adregnandũ uires p̃ber&. Brexiana de¬
niq ciuitas: magnã sẽꝑ nobiliũ langobardoꝵ multitudinẽ
habuit: quoꝵ auxilio metuebat ꝑctarit alachis potentio¬
rt̃ fore. His dieb ꝑctarit rex inciuitate ticinensis portã
contiguã palacioq et palatinensis dr̃ oꝑe mirifico con¬

Expanded text:
Perctarit progressus, cum eum extrinsecus obsideret, inopinate Perctarit progressus, cum eum extrinsecus obsideret, inopinate subito Alahis cum suis civitate egressus, regis castra protrivit regemque ipsum fugam petere conpulit. Qui tamen postmodum, faciente Cunincperto, regis filio, qui eum iam olim diligebat, in regis Perctarit gratiam reversus est. Qui rex cum eum interficere aliquotiens vellet, Cunincpertus, eius filius, hoc fieri semper proibuit, reputans eum de reliquo fidelem existere; nec destitit patrem optinere, quin etiam ei ducatum Brexiae contribueret; reclamante saepius patre, quod in suam hoc Cunincpert perniciem faceret, qui hosti suo ad regnandum vires praeberet. Brexiana denique civitas magnam semper nobilium Langobardorum multitudinem habuit, quorum auxilio metuebat Perctarit Alahis potentiorem fore. His diebus rex Perctarit in civitate Ticinensi portam contiguam palatio, quae et Palatinensis dicitur, opere mirifico con
Abbreviated transcription (Latin):
nei eiꝰ intra sepulchra sua ꝑticã figebant in cuiꝰ sũmitate
colũbã exligno factã ponebant que illic uersa esset ubi u¬
loꝵ dilectus obisset. scilicet ut sciri possit inquã partẽ
his qͥ defunctus fuerat qͥ esceret. EXxX X U.¬
git᷑ ꝑctarit cũ ꝑseptẽ annos solus regnasset. oc tauo iam
anno cuniꝑtũ filiũ suũ in regno consortẽ ad scuut oũ qͦ
parit̾ ꝑdecẽ annos regnauit. XXXUI¬
ũq in magna pace degerent. et om̃i parte in circuitu
tranquillitatẽ haberent: surrexit contra eos filius iniqͥta¬
tis alachis nomine. ꝑquẽ in regno langobardoꝵ ꝑturbata¬
pace maximȩ popłoꝵ factȩ sunt strages. Hic dũ esset
dux intridentina ciutate cũ comite baioarioꝵ qu̾e illic
grauionẽ dicunt qͥ pauzanũ et reliqua castella regebat
conflixit. eumq mirifice suꝑauit. Qua decausa intra
tridentinũ castellũ eleuans cõminuit. Contra quẽ rex

Expanded text:
nei eius intra sepulchra sua perticam figebant, in cuius summitate nei eius intra sepulchra sua perticam figebant, in cuius summitate columbam ex ligno factam ponebant, quae illuc versa esset, ubi illorum dilectus obisset, scilicet ut sciri possit, in quam partem his qui defunctus fuerat quiesceret. 35. Igitur Perctarit, cum solus per annos septem regnasset, octavo iam anno Cunincpert filium suum in regno consortem adscivit, cum quo pariter per decem annos regnavit. 36. Cumque in magna pace degerent et ex omni parte in circuitu tranquillitatem haberent, surrexit contra eos filius iniquitatis Alahis nomine, per quem in regno Langobardopace, maximae populorum factae sunt strages. Hic dum dux esset in Tridentina civitate, cum comite Baioariorum, quem illi gravionem dicunt, qui Bauzanum et reliqua castella regebat, conflixit eumque mirifice superavit. Qua de causa Tridentinum castellum rebellans communivit. Contra quem rex
Abbreviated transcription (Latin):
Epinde ꝑctarit ticinũ reuersus exturbato garibal¬
do puero aregno ab unuersis largobardis mense ter¬
cis post mortẽ grimo aldi in regnũ leuatꝰ est. Prat:
autẽ uir pius fide catholicus uisticiȩ tenax pauꝑnꝰ ꝗ
largissimꝰ nutritor. Qui statĩ beneuentũ misit: ex indeq
ni t̃ unde ipse olim fugerat monasteriũ qd nouũ apellatur
dño et li̾atori suo in honorẽ sc̃ȩ uirginis et martyre
agathȩ construxit in qͦ multas uirgines ad gregauit reb ꝙ
diuersis pariter eunde locũ et ornamentis ditauit. Regi¬
na uͦ eiꝰ redolinda basilicã sc̃ȩ dĩ genitricis extra muros
eiusdẽ ciuitatis ticinensis que ad ꝑticas appellat᷑: ope
mairabili condidit ornamentisq mirificis decorauit.
Adꝑticas autt̃ locus ipse ido đr̃. quia ibi olim ꝑticȩ idẽ
trabes erectȩ steterant que obhanc causã uixta morẽ
langobardoꝵ poni solebant. Siqͥs enĩ in aliquã partem
aut in bello aut quomodo cũq extinctꝰ fuisset consangui¬

Expanded text:
is. Itaque Ticinum reversus, exturbato Garibaldo puerulo a regno, ab universis Langobardis mense tertio post mortem Grimualdi in regnum levatus est. Erat autem vir pius, fide catholicus, iustitiae tenax pauperumque largissimus nutritor. Qui statim Beneventum misit exindeque Rni est, unde ipse olim fugerat, monasterium quod Novum appellatur Domino et liberatori suo in honore sanctae virginis et martyris Agathae construxit. In quo multas virgines adgregavit rebusque et diversis pariter eundem locum ornamentis ditavit. Regina vero eius Rodelinda basilicam sanctae Dei genitricis extra muros eiusdem civitatis Ticinensis, quae Ad perticas appellatur, opere mirabili condidit ornamentisque mirificis decoravit. Ad perticas autem locus ipse ideo dicitur, quia ibi olim perticae, id est trabes, erectae steterant, quae ob hanc causam iuxta morem Langobardorum poni solebant: si quis enim in aliquam partem aut in bello aut quomodocumque extinctus fuisset, consangui
Abbreviated transcription (Latin):
tulit. sed cũ illi bellũ cõmisissent: ipsi ad ꝓpria sunt reu̾si:
Igitur alachis hoc mͦ defuncto: rex cunincꝑt corpꝰ senonis
diaconi ante fores basilicȩ beati iohannis baptistȩ quã
ipse rexerat. mirifice sepeliri mandauit.
Quomͦ romoalt tarentũ cȩpit et qͦmͦ theuderada monasteri¬
um sc̃i petri edificauit.  delatum est¬
I Demorte romoaldi et qͦmͦ corpꝰbeati benedicti ad gallias
uII Desynodo que apud constantinopolim facta ẽ et de epła damianiep̃
UII De iohanne bergomense ep̃o¬
UIIII De stella obscura quȩ tc̃ apparuit et deeructacione pebumontis.
X Quomꝰ gens sarracenoꝵ africã cępit ⁊ cartaginẽ diruit.
De morte c̃stantini ⁊ regno iustiani et uictoriã eiꝰ desarracenis.
Quomꝰ papa sergius aqͥleiensem synodũ nolentẽ scm̃ qͥita synodũ sus

Expanded text:
tulit, sed cum illi bellum commisissent, ipsi ad propria sunt reversi. tulit, sed cum illi bellum commisissent, ipsi ad propria sunt reversi. Igitur Alachis hoc modo defuncto, rex Cunibertus corpus Zenonis diaconi ante fores basilicae beati Joannis, quam ipse erexerat, mirifice sepeliri mandavit.Tarentum cepit, et quomodo Theuderata monasterium sancti Petri aedificavit.  De morte Romualdi, et quomodo corpus beati Benedicti ad Gallias 4. De sinodo quae aput Constantinopolim facta est, et de epistola Damiani epi De Iohanne Bergomensi episcopo. 9. De stella obscura quae tunc apparuit, et de eructuatione Bebii montis. 10. Quomodo gens Sarracinorum Africam cepit et Cartaginem diruit. 11. De morte Constantini et regno Iustiniani et victoria eius de Sarracinis. Quomodo papa Sergius Aquileiensem sinodum nolentem sanctam quintam sinodum sus
Abbreviated transcription (Latin):
dare uictoriã omnẽ hunc popłm saluũ et in columem
ipse possideat. Cũq alachis sui hortarent᷑ qđ cun ineꝑt
quia inter conctos suos scĩ archangeli michaelis ubi ego
illi iuraui imaginẽ conspicio. Tc̃ unus ex illis p̃pauore
in quid cernis qđ non ẽ et tibi iã tardae est mͦ ista medi¬
tari. Conserunt᷑ itaq acies ꝑstrepentib bucinis et neuti
parte locũ dante maxima populoꝵ facta ẽ strages. Tan¬
dem crudelis tyrannus alachis interut: et cun incꝑt
ad iuuante dño uictoriã cępit. Exercitꝰ quoq alachis
conꝑta eiꝰ morte fugȩ subsidiũ arripuit. Es quibus que
mucro non ꝑtulit: ad dua fluuius interemit. Caput qͦq
alachis detruncatũ. cruraq eiꝰ succisa sunt: in formeq
tantũ truncũq cadauer remansit. In hoc bello foro u¬
lanoꝵ exercitꝰ minimȩ fuit. quia cũ inuictus alachis
iurasset ꝓpter hoc nec regi cunincꝑto nec alachis auxiliũ

Expanded text:
are victoriam, omnem hunc populum salvum et incolomem ipse possideat". Cumque Alahis sui hortarentur, ut faceret quia inter contos suos sancti archangeli Michaelis, ubi ego illi iuravi, imaginem conspicio". Tunc unus ex illis: "Prae pavore", inquit, "cernis quod non est; et tibi iam tarde est modo ista meditari". Conseruntur itaque acies perstrepentibus bucinis, et neutra parte locum dante, maxima populorum facta est strages. Tandem crudelis tyrannus Alahis interiit, et Cunincpert, adiuvante se Domino, victoriam cepit. Exercitus quoque Alahis, comperta ejus morte, fugae subsidium arripuit, e quibus quem mucro non perculit, Addua fluvius interemit. Caputque Alachis detruncatum, cruraque ejus succisa sunt, informeque tantum truncumque cadaver remansit. In hoc bello Forojulianorum exercitus minime fuit, quia cum invitus Alachis jurasset, propter hoc, nec regi Cuniberto, nec Alachis auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
gasset. uex alitore audita ẽ inqͥrentis utrũ ꝑctarit in
radẽ naui consisteret. Qđcũ responsũ esset quod ꝑctarit
ibi esset: ille qͥ damabat sub uincxit. Dicite illi. Reuertat᷑
ad pͥatriã suã. quia tercia dies ẽ hodie qđ grimoalt ab hac
subtractus ẽ luce. Quo audito ꝑctarit statiꝰ post se reuer¬
sus ẽ: ueniensq ad litꝰ inuenire ꝑsonã ñ potuit quȩ ei
de grimo aldi morte ñtiauit. Unde arbitratꝰ c̃. nonbc̃
hominẽ sed diuinũ ñtiũ fuise. Exinde ꝙ ad patriã ten¬
densicũ ad claustra ttalix̧ uenisset iam ibi om̃ia ob¬

Expanded text:
gasset, vox a littore audita est inquirentis utrum Bertaridus in gasset, vox a littore audita est inquirentis utrum Bertaridus in eadem nave consisteret? Cui cum responsum esset quod Bertaridus ibi esset, ille qui clamabat subjunxit: Dicite illi revertatur in patriam suam, quia tertia dies est hodie quod Grimoaldus ab hac subtractus est luce. Quo audito, Bertaridus statim post se reversus est, veniensque ad littus invenire personam non potuit quae ei de Grimoaldi morte nuntiavit. Unde arbitratus est non hunc hominem, sed divinum nuntium fuisse. Exindeque ad patriam rediens, cum ad claustra
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ brachii uena disrupta ẽ. Cui ut ferunt medici uenenata
medicumina suꝑ ponentes: eũ ab hac funditꝰ pͥuarunt luce:
hic uedicto qđ rothari rex cõposuerat. aliqua qͦq capi¬
tula legis quȩ ei utilia iuisa sunt ad iecit. fuit autt̃ corpore
p̃ualidus audacia pͥmus. caluo capite. barba ꝓminenti
non minꝰ consilio quã uirib decoratꝰ. Sepultũ ẽ autẽ riꝰ
corpꝰ. in basilica beati ambrosii confessoris: quã dudũ ipse
in tra ticinensem construxerat ciuitatẽ. Hic post mortẽ
ariꝑcti regis. expleto iã Anno uno et mensib trib lango¬
bardoꝵ regnũ inuasit. Regnauitq ipse annis nouẽ: relicto
garibalt filio suo quẽ ei ariꝑcti regis filia genuerat rege
ad huc puerili etatis. Igitꝰ ut dicere cȩperamꝰ. ꝑctarit egress
degallia nauẽ ascendit. et adbritanniiã insulã odregnuᷤ
saxonũ transmearet. Cũq iã aliquantũ ꝑpelagus naui¬

Expanded text:
eius brachii vena disrupta est. Cueius brachii vena disrupta est. Cumedicamina supponentes, eum ab hac funditus privaverunt luce. Hic edicto, quod Rothari rex composuerat, aliqua quoque capitula legis, quae ei utilia visa sunt, adjecit. Fuit autem corpore praevalidus, audacia primus, calvo capite, barba prominenti, non minus consilio quam viribus decoratus. Sepultum est autem ejus corpus in basilica beati Ambrosii confessoris, quam dudum ipse intra Ticinensem construxerat civitatem. Hic post mortem Ariperti regis, expleto jam anno uno et mensibus tribus, Langobardorum regnum invasit, regnavitque ipse annis novem, relicto Garibaldo filio suo, quem ei Ariperti regis filia genuerat, rege adhuc puerilis aetatis. Igitur, ut dicere coeperamus, Bertaridus egressus de Gallia navem ascendit, ut ad Britanniam insulam ad regnum Saxonum transmearet. Cumque jam aliquantum per pelagus navi
Abbreviated transcription (Latin):
rp̃s peccantiũ uidicia quantis scilicet annis ꝓ uno qͦq pec¬
cato quis penitere debeat mirabili et discreta considera
tis stella cometes apparuit nimis fulgentib radus quȩ
post semet ipsã reuersa disrapuit. Nec mora gͣuis pesti¬
lentia ab eadt̃ parte orientis secuta romanũ populũ
deuastauit. his dieb domnꝰ papa romanȩ eccłȩ locum qͥ
paradisus dr̃ ante basilicã beati apłi petri candidis et¬
magnis marmorib mirifice strauit.¬
ac tẽpestate francoꝵ regnũ apud gallias dagobertus
regebat: cũ quo rex grimoalt pacis firmissimȩ fedus
inierat. Cuiꝰ grimoaldi uires ꝑctarit etiã apud francoꝵ
patriã constitutus metuens: egressus egallia ad britan¬
niã insuła saxonũꝙ regẽ ꝓperare disponit :
t si grimoalt cũ nono die post fltu botomũ insuo palacio
constitutus accepto arcu colũbã sagitta ꝑcitrre nisus essec

Expanded text:
episcopus peccantium judicia, quantis scilicet annis pro uno quoque pecepiscopus peccantium judicia, quantis scilicet annis pro uno quoque peccato quis poenitere debeat, mirabili et discreta considerattis stella cometes apparuit nimis fulgentibus radiis, quae post in semetipsam reversa disparuit. Nec mora, gravis pestilentia ab eadem parte Orientis secuta, Romanum populum devastavit. His diebus Donus papa Romanae Ecclesiae locum qui Paradisus dicitur, ante basilicam beati apostoli Petri, candidis magnis marmoribHac tempestate Francorum regnum aput Gallias Dagipertus regebat, cum quo rex Grimuald pacis firmissimae foedus inierat. Cuius Grimualdi vires Perctarit etiam aput Francorum patriam constitutus metuens, egressus e Gallia, ad Brittaniam insulam Saxonumque regem properare disponit. 33. At vero Grimuald nono die post flevotomum in suo palatio constitutus, accepto arcu cum columbani sagitta percutere nisus esset,
Abbreviated transcription (Latin):
gratunter excipiens. eisdẽ spaciosa ad habitandũ loca que usq
ad illud tẽpꝰ deserta erant contribuit. scilicet sepinũ boui¬
anũ. et isermam et alias cũ siis territoriis ciuitates ipsũq
alteconẽ mutato dignitatis nomine. deduce gestaldiũ uoci¬
tari p̃cepit. Qui usq hodie in his ut diximꝰ locis habitantes:
quanquã et latinȩ loquant᷑ linguȩ tamen ꝓpriȩ usum¬
minime amiserunt :
git᷑ extincto ut diximꝰ apud siceiliã constante augusto puntoq
qei successerat mecetio tyrano : romanoꝵ regnũ constan¬
tinus constantu augusti filius suscepit regendũ romanisq
principatꝰ ẽ annis ᷤͦ et uii Constantis sanȩ tẽporib theodor
archi ep̃s et adrianꝰ abbas uiri ȩquȩ doctissimi auitaliano
papa missi in britanniã: plurimas ecclȩsias angloꝵ doc¬
trinȩ ecclesiasticȩ fruge fecundart̃: Esqͥb theodorus

Expanded text:
gratanter excipiens, eisdem spatiosa ad habitandum loca, quae usque gratanter excipiens, eisdem spatiosa ad habitandum loca, quae usque ad illud tempus deserta erant, contribuit, scilicet Sepinum, Bovianum et Iserniam et alias cum suis territoriis civitates, ipsumque Alzeconem, mutato dignitatis nomine, de duce gastaldium vocitari praecepit. Qui usque hodie in his ut diximus locis habitantes, quamquam et Latine loquantur, linguae tamen propriae usumminime amiserunt. 30. Igitur extincto, ut diximus, aput Siciliam Constante augusto, punitoque qui ei successerat Mezetio tyranno, Romanorum regnum Constantinus, Constantii augusti filius, suscepit regendum, Romanisque principatus est annis decem et septem. Constantini sane temporibus Theodorus archiepiscopus, et Adrianus abbas viri aeque doctissimi, a Vitaliano papa missi in Britanniam, plurimas Ecclesias Anglorum doctrinae ecclesiasticae fruge fecundarunt. E quibus Theodorus