comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diu in hispania res fuere utrisq post tantas inuioẽ
acceptas inlatas qr clades cunctantib periculũ suĩe
reꝵ facere. Dum hec in hispania geruntur. Marcelluᷤᷤ
captis syracusis cũ cetera in sicilia tanta fide atq in¬
tegritate ꝯposuissent. ut uõ modo suã gloriam s etiã
maiestatẽ populi . R̾. augerent ornamenta. signaur
bis̃ ẜ̃cabulas q quib habundabant syincuse romã
deuexit. hostium ꝗdem illa spolia et parte belli uite.
Ceteꝵ inde pͥmum initium mirandi grecaꝵ arcium
opera licencie q hĩc sacra profanaq omĩa uulgo spo¬
liandi factum est. que postremo ĩ romanos dos tem¬
plum id ip̃m primũ ꝙ a marcello eximie ornatũ est
uertit. Uisebant᷑ eĩ ab extremis ad portã capenam de¬
dicata a marcello tẽpla ꝑꝑ excellencia eius gnͣs orna¬
menta quoꝵ ꝑexigua pars cõparet. legationes õium
fe̾me cuuitatum sicilie ad cum cum ueniebant. dispar

Expanded text:
diu in Hispania res fuere, utrisque post tantas in uicem diu in Hispania res fuere, utrisque post tantas in uicem acceptas inlatasque clades cunctantibus periculum summae rerum facere. dum haec in Hispania geruntur, Marcellus captis Syracusis, cum cetera in Sicilia tanta fide atque integritate composuisset ut non modo suam gloriam sed etiam maiestatem populi Romani augeret, ornamenta urbis, signa tabulasque quibus abundabant Syracusae, Romam deuexit, hostium quidem illa spolia et parta belli iure; ceterum inde primum initium mirandi Graecarum artium opera licentiaeque hinc sacra profanaque omnia uolgo spoliandi factum est, quae postremo in Romanos deos, templum id ipsum primum quod a Marcello eximie ornatum est, uertit. uisebantur enim ab externis ad portam Capenam dedicata a M. Marcello templa propter excellentia eius generis ornamenta, quorum perexigua pars comparet. legationes omnium ferme ciuitatium Siciliae ad eum conueniebant. dispar
Abbreviated transcription (Latin):
um in alterius̃ dadis panis atq inde pauorẽ iniecissẽt.
Hic terror in fugam uertit om̃s effusiq qͣ in t̾ est nisi
quos cedes oppressit. Exuuntur castris atq ita nocte
atq die bina castra hostiũ oppugnata ductũ .l. ma̾cu.
ad trigĩtaseptẽ milia hostium cesa auctor est cladius
qanuales acilianos ex greco in latinum ẜmonẽ u̾tit
brachi asdrubalis. Ualerius ancias una castra mago¬
nis capta tradidit. septẽ milia cesa hostiũ altero p̃lio
miuũ cũ magone cedentis nr̃os effuse sequeretur ce¬
sa ex insidus scribit. apud om̃s magnũ nomen mar¬
cu ducis est et uere glorie cius głie eiꝰ etiã miracula
addunt. Flãmam ei ꝯtentionanti fusam acapite sine
eius sensu cum magno pauore circũstantiũ militum
monimentũ q uictoric eius de penis uĩq ad incensũ
capitoliũ fuisse ĩtemplo clipeum ma̾cium appellatum
cum ymagine hasdrubasis. Quicte deinde aliquam¬

Expanded text:
um alterius cladis Poenis atque inde pauorem iniecissent. um alterius cladis Poenis atque inde pauorem iniecissent. hic terror in fugam auertit omnes effusique qua iter est, nisi quos caedes oppressit, exuuntur castris. ita nocte ac die bina castra hostium oppugnata ductu L. Marcii . ad triginta septem milia hostium caesa auctor est Claudius, qui annales Acilianos ex Graeco in Latinum sermonem uertit;  cum imagine Barcini Hasdrubalis. Ualerius Antias una castra Magonis capta tradit, septem milia caesa hostium; altero proelio minum, cum Mago cedentes nostros effuse sequeretur, caesa ex insidiis scribit. apud omnes magnum nomen Marcii ducis est; et uerae gloriae eius etiam miracula addunt flammam ei contionanti fusam e capite sine ipsius sensu cum magno pauore circumstantium militum; monumentumque uictoriae eius de Poenis usque ad incensum Capitolium fuisse in templo clipeum, Marcium appellatum, cum imagine Hasdrubalis. —quietae deinde aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
altera fugiunt ubi acohorte ⁊ equitib ex occulto ꝓru¬
entib circũ uenti cesiq ad unũ om̃s sunt. ꝙͣuis etiam¬
si quis ex ea cede effugisset a deo rapti captis propio̾ib
castris inaltera transcursũ castra ab romanis est ut p̃¬
uenire nũcius dadis nõ possit. Ibi uo̾ quo longius ab
hoste aberant et qr sub luoc publica pabulatũ lignatũ
et predarũ ꝗdam dilapsi fuerant neglecta magis oĩa
ac soluta in uenere arma tm̃ posita in stationibus mi¬
lites inermes aut humi sedentes accubantesqr aut
ob ambulantes ante uallum portasq. Cũ his tam se¬
curis solutis q romani calentes adhuc ab recenti pug
feroces q uictoria prelium ineunt. Itaqr nequaꝙͣ in por¬
tis potuit resisti. Intra portas incursu ex totis castris ad
primũ damorẽ ⁊ tumultũ facto atrox prelium oritur.⁊
Diuq tenuissent in cruenta suta romanoꝵ uisa uidici¬

Expanded text:
altera fugiunt, ubi ab cohorte et equitibus ex occulto procualtera fugiunt, ubi ab cohorte et equitibus ex occulto procurrentibus circumuenti caesique ad unum omnes sunt; quamquam, etiamsi quis ex ea caede effugisset, adeo raptim a captis propioribus castris in altera transcursum castra ab Romanis est, ut praeuenire nuntius cladis non posset. ibi uero, quo longius ab hoste aberant et quia sub lucem pabulatum lignatumque et praedatum quidam dilapsi fuerant, neglecta magis omnia ac soluta inuenere, arma tantum in stationibus posita, milites inermes aut humi sedentes accubantesque aut obambulantes ante uallum portasque. cum his tam securis solutisque Romani calentes adhuc ab recenti pugna ferocesque uictoria proelium ineunt. itaque nequaquam resisti in portis potuit; intra portas concursu ex totis castris ad primum clamorem et tumultum facto atrox proelium oritur; diuque tenuisset, ni cruenta scuta Romanorum uisa indici
Abbreviated transcription (Latin):
codem animo in castra hostium inrũpatis quo nr̃a
tutati estis. leti ⁊ audere a nouo duce nouũ ꝯscilium
Et quo audatus erat magis placebit. Reliqũ die ex¬
pediendis armis et curatione corpoꝵ consũptum ⁊
maior pars noctis quieti data est quarta uigilia mo¬
llere. erant ultra ꝓxima castra sexmiliũ interuallo
arboribus. In huiꝰ silue medio ferme studio cohors
romana arte punica abditur et eꝗtes ita meclio iti¬
uere int̾cepto cetere copie silenti agmine ad ꝓximo
postes ducte et cũ statio nulla proportis neq uallo
uis semi sominos hostes ceclunt pars ignis escas
hramento arido tectis inicuint pars portas occupãt
lt sugam intercludant. Hostes simul ignis clamor
sedes uł ut alienatos sensibus nec audur nͨ pro¬
udere quiꝙͣ sinũt. Incidunt inermes inter cateruas
armatoꝵ. alii rupant ad portas. alii obseptis itinerib
suꝑ uallum salint et ut quisq euaserat ꝓtinus ad castꝰ

Expanded text:
eodem animo in castra hostium inrumpatis quo uestra eodem animo in castra hostium inrumpatis quo uestra tutati estis.' laeti et audiere ab nouo duce nouum consilium et quo audacius erat magis placebat. reliquum diei expediendis armis et curatione corporum consumptum et maior pars noctis quieti data est. quarta uigilia mouere. erant ultra proxima castra sex milium interuallo arboribus; in huius siluae medio ferme spatio cohors Romana arte Punica abditur et equites. ita medio itinere intercepto ceterae copiae silenti agmine ad proximos hostes ductae et, cum statio nulla pro portis neque in uapars semisomnos hostes caedunt, pars ignes casis stramento arido tectis iniciunt, pars portas occupant ut fugam intercludant. hostes simul ignis, clamor, caedes, uelut alienatos sensibus, nec audire nec prouidere quicquam sinunt. incidunt inermes inter cateruas armatorum. alii ruunt ad portas, alii obsaeptis itineribus super uallum saliunt et ut quisque euaserat protinus ad castra
Abbreviated transcription (Latin):
dice reuocatos egre ferebatis. Scio audax uideri cõsci¬
lium s in rebus asperis et tenus ꝑ fortissima queq̃
consilia tutissima sunt qr si in occasionis momento
cuiꝰ preter uolat oportunitas cuntatꝰ paulũ fueris ne¬
ꝗꝙͣ mox omissam quereris. Unus exercitus in pro¬
pinquo est duo haud ꝓcul absunt. Num adgreclienti¬
bus ꝑaliq̃ est etiã tempestatis urãs atq illoꝵ uires.
didiem ꝓferrũ et esterne eruptionis fama cõtẽpti
descrimus ꝑiculũ est ne om̃s duces cẽs q copie cõ¬
ueniant. Tres deinde duces. tres exercitus substine¬
bimus hostium quos. Cñ. scipio incolumi exercitu
nõ sustinuit ut diuidendo copias perire duces nostri
ita seperati ac diuisi opprimi possunt hostes alia bel¬
ligerendi uia nulla est. ꝓunde nichil preter noctis
proxime oportunitatem expectemus. Ite de is be¬
ne iuuantib corꝑa curare ut integri ingentes q

Expanded text:
die reuocatos aegre ferebatis. scio audax uideri considie reuocatos aegre ferebatis. scio audax uideri consilium; sed in rebus asperis et tenui spe fortissima quaeque consilia tutissima sunt, quia, si in occasionis momento cuius praeteruolat opportunitas cunctatus paulum fueris, nequiquam mox omissam quaeras. unus exercitus in propinquo est, duo haud procul absunt. nunc adgredientibus spes aliqua est,—et iam temptastis uestras atque illorum uires: si diem proferimus et hesternae eruptionis fama contemni desierimus, periculum est ne omnes duces, omnes copiae conueniant. tres deinde duces, tres exercitus sustinebimus hostium quos Cn. Scipio incolumi exercitu non sustinuit? ut diuidendo copias periere duces nostri, ita separatim ac diuisi opprimi possunt hostes. alia belli gerendi uia nulla est. proinde nihil praeter noctis proximae opportunitatem exspectemus. ite, deis bene iuuantibus, corpora curate, ut integri uigentesque
Abbreviated transcription (Latin):
milites forte temere. s ex rx ip̃a conceptam habeo
anobis quoq profecto siquis querat quã modo pauci
amultis uicti a uictoribus castra tutati sitis nichil
aliud respondeatis ꝙͣ ad ip̃m timentes uos omĩa et
eperibus firmata huisse ip̃os paratos instructos q
fuisse. et ita res se habet. Ad id ꝙ nẽ timeat᷑ fortuna
facit minime uti sunt hoĩes qr ꝙ ueglexeris incau
stes ꝙͣ ne obsessi modo ip̃i atq oppugnati castra sua
ultro oppugnemus uideamus ꝙ credi non potest au¬
suns nos eo ip̃o ꝙ difficilimum uidetur facillimũ
erit. Tercia uigilia noctis silenti agmine ducam uos.
exploratum habro non uigiliaꝵ ordinem nõ statiões
iustas esse cdamor in portis audicuis et pͥmus impetꝰ
castra cepit tum int̾ tot torpidos somno pauentis q
ad nͨ oppinatum tumultũ et inermes incubilib
suis oppressos illa cede sedatur a qua uos hesterno

Expanded text:
milites, forte temere sed ex re ipsa conceptam habeo. milites, forte temere sed ex re ipsa conceptam habeo. a uobis quoque profecto si quis quaerat quonam modo pauci a multis, uicti a uictoribus castra tutati sitis? nihil aliud respondeatis quam id ipsum timentes uos omnia et operibus firmata habuisse et ipsos paratos instructosque fuisse. et ita se res habet: ad id quod ne timeatur fortuna facit minime tuti sunt homines, quia quod neglexeris incautetuunt hostes quam ne, obsessi modo ipsi atque oppugnati, castra sua ultro oppugnemus. audeamus quod credi non potest ausuros nos; eo ipso quod difficillimum uidetur facilius erit. tertia uigilia noctis silenti agmine ducam uos. exploratum habeo non uigiliarum ordinem, non stationes iustas esse. clamor in portis auditus et primus impetus castra ceperit. tum inter torpidos somno pauentesque ad necopinatum tumultum et inermes in cubilibus suis oppressos illa caedes edatur a qua uos hesterno
Abbreviated transcription (Latin):
id eptimum ducert uos quoq uelim milites non
lamentis lacrimis tanꝙͣ extintot ꝓsequi
uigent q fama reꝵ gestaꝵ. s quotiẽ scũq arũret
memoria illoꝵ uelut si adortantis signũꝙ dantis
uiteatis eos ita prelia inire. Nec alia ꝓfecti species
illud edidit prelium. quo documentis dedistis hosti¬
bus nõ cũ scipionib extinctũ esse nomen romanum.
et cuius ppłi uis atq uirtus nõ obruta sit canensi
dade. ex oĩ ꝓfecto seuitia fortune eme̾ surã esse.
Nũc q tantũ ausi estis sponte ur̃a exꝑiri libet ꝙͣtũ
audeatis duce ur̃o auctoe̾. Nõ enĩ hosterno die cũ
signũ receptui dedi sequẽtib effuse uobis turbatũ
hostem frange̾ undaciã ur̃a s differre in maiorem
gloriam atq oportunitatẽ uolui ut postmod̾ p̃para¬
tincautos armati mermes atq etiam sopitos
ꝑ octasiones adgrecli possetis. Ne huius occasionis spẽ

Expanded text:
id optimum ducere. uos quoque uelim, milites, non id optimum ducere. uos quoque uelim, milites, non lamentis lacrimisque tamquam exstinctos prosequiigentque fama rerum gestarum—, sed, quotienscumque occurret memoria illorum, velut si adhortantis signumque dantis videatis eos, ita proelia inire. nec alia profecto species illud edidit proelium, quo documentum dedistis hostibus non cum Scipionibus extinctum esse nomen Romanum et, cuius populi vis atque virtus non obruta sit Cannensi clade, ex omni profecto saevitia fortunae emersurum esse. nunc , quia tantum ausi estis sponte vestra, experiri libet ibet quantum audeatis duce vestro auctore. non enim hesterno die, cum signum receptui dedi sequentibus effuse vobis turbatum hostem, frangere audaciam uestram sed differre in maiorem gloriam atque opportunitatem uolui, ut postmodo praeparati incautos, armati inermes atque etiam sopitos per occasionem adgredi possetis. nec huius occasionis spem,
Abbreviated transcription (Latin):
lites ratus ꝯtiõe aduocata ita disseruit. uł mea er¬
ga imꝑatores nr̃os uiuos mortuosꝙ pietas uł pre¬
sens om̃iu nostrũ milites fortuna fides cuius faceͣ
potest mͥ ħ imꝑiũ ut amplũ udicio ur̃o ita re ip̃a
graue ac sollitũ ẽẽ. Quo enĩ tpͣre nisi metus mero¬
rem obstupefaceret uix ita cõpos in ei essem ut aliqua
sollaçia inuenire egro animo possem. Cogor uestram
oĩum uicẽ ꝙ difficilimũ in luctu ẽ unu consulere.
et ne tũ quidẽ ubi quonã modo has reliꝗas duor exer¬
cituũ prĩe ꝯseruate possem cogitandũ est auertere
aĩum abassi duo inerore libet. Presto est eĩ acerba i¬
memoria et scipiones ie ambo dies noctes q curis
per octo annos inhis terris milites suos cõmilitons
suaq instituta sequi ubant et ut imꝑus uuoꝵ ne¬
no obedientior me uno fuerit ita post mortem sidã
quod in quaq̃ it facturos illos finsse maxime censeã

Expanded text:
lites ratus, contione aduocata ita disseruit: 'uel mea erlites ratus, contione aduocata ita disseruit: 'uel mea erga imperatores nostros uiuos mortuosque pietas uel praesens omnium nostrum, milites, fortuna fidem cuiuis facere potest mihi hoc imperium, ut amplum iudicio uestro, ita re ipsa graue ac sollicitum esse. quo enim tempore, nisi metus maerorem obstupefaceret, uix ita compos mei essem ut aliqua solacia inuenire aegro animo possem, cogor uestram omnium uicem, quod difficillimum in luctu est, unus consulere. et ne tum quidem, ubi quonam modo has reliquias duorum exercituum patriae conseruare possim cogitandum est, auertere animum ab adsiduo maerore licet. praesto est enim acerba memoria et Scipiones me ambo dies noctesque curis per octo annos in his terris milites suos, commilitonesuaque instituta sequi iubent et, ut imperiis uiuorum nemo oboedientior me uno fuerit, ita post mortem suam, quod quaque in re facturos illos fuisse maxime censeam,
Abbreviated transcription (Latin):
recduxit. Carthaginenses trepide pͥmo ab hostiũ uallo
acri postꝙͣ neminẽ insequi uiderunt metu substitis¬
se rati contẽptũ rursus et sedato gradii in castra abe¬
unt. Par negligentia in castris custodiendis fuit.
nam ⁊ si propĩquis hostis. tñ reliquas eũ ẽẽ duoꝵ
exercitũ ante paucos dies delectoꝵ succurrebat. Ob ẜ
cum oĩa neglecta apud hostes essent exploratis us
mãtius ad consiliũ prima specie temerariũ magis
ꝙͣ audax animu adiecit ut ultro castra hostu op¬
pugnaret. facilius esse ratus unius hasdrubalis ex¬
pugnari castra ꝙͣ si se rursus tres exercitus qc tres
duces ĩmixissent sua defendi. Simul aut successiss
ceptis receptuꝵ se adflictares aut si pulsus eẽt tam̃
ultro inferendo arma ꝯtẽptũ suideptuꝵ. Ne tamen
subita res et nocturnus tetror etiam nõ sue fortun
consiliũ ꝑturbaret alloꝙdos adhortandosq sibi mi¬

Expanded text:
reduxit. Carthaginienses trepide primo ab hostium uallo reduxit. Carthaginienses trepide primo ab hostium uallo acti, postquam neminem insequi uiderunt, metu substitisse rati, contemptim rursus et sedato gradu in castra abeunt. par neglegentia in castris custodiendis fuit; nam etsi propinquus hostis erat, tamen reliquias eum esse duorum exercituum ante paucos dies deletorum succurrebat. ob hoc cum omnia neglecta apud hostes essent, exploratis iis Marcius ad consilium prima specie temerarium magis quam audax animum adiecit ut ultro castra hostium oppugnaret, facilius esse ratus unius Hasdrubalis expugnari castra quam, si se rursus tres exercitus ac tres duces iunxissent, sua defendi; simul aut, si successisset coeptis, erecturum se adflictas res aut, si pulsus esset, tamen ultro inferendo arma contemptum sui dempturum. ne tamen subita res et nocturnus terror et iam non suae fortunae consilium perturbaret, adloquendos adhortandosque sibi mi
Abbreviated transcription (Latin):
q sonus iam eĩ ꝓpe uallũ hostes erant exauditur in¬
deu̾so repente intra luctu discũrunt ad arma. ac uelit
accẽsi rabie discũrunt ad portas. et in hostem negle¬
genter atq ĩ compoĩte uenientẽ occurrunt. Extĩplo
eximꝓuisa res pauorem incutit penis an irabundi¬
q uñ tot hostes tam subito exorti prope deleto excitu
forent unde tanta audacia tanta fiducia suis uictie
atq fugatis quis imꝑator duob scipionibus cesis
extitisset quis castris preesset quis signũ dedisset pu¬
gne. Ad ħ tot iam nec oppinata pͥmo om̃iu ĩ certi
stupentesq referũt pedem de in uallida ĩpressione
pulsi terga uertũt et aut fugientiũ cedes feda fuis¬
set aut temerabił periculosusq sequẽtium impetus.
Nimartius ꝓpere receptui dedisset signũ obũstensq
ad pͥma signa quosdã ip̃e retinens cõcitatã repressit
aciem inde in castra auidos adhuc cecdis sanguinis ꝙ¬

Expanded text:
umque sonus—iam enim prope uallum hostes erant—exauditur. inumque sonus—iam enim prope uallum hostes erant—exauditur. inde uerso repente in iram luctu discurrunt ad arma ac uelut accensi rabie discurrunt ad portas et in hostem neglegenter atque incomposite uenientem incurrunt. extemplo improuisa res pauorem incutit Poenis mirabundique unde tot hostes subito exorti prope deleto exercitu forent, unde tanta audacia, tanta fiducia sui uictis ac fugatis, quis imperator duobus Scipionibus caesis exstitisset, quis castris praeesset, quis signum dedisset pugnae—ad haec tot tam necopinata primo omnium incerti stupentesque referunt pedem, dein ualida impressione pulsi terga uertunt. et aut fugientium caedes foeda fuisset aut temerarius periculosusque sequentium impetus, ni Marcius propere receptui dedisset signum obsistensque ad prima signa et quosdam ipse retinens concitatam repressisset aciem. inde in castra auidos adhuc caedisque et sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
sup̃tũ. et oĩa imꝑia militis eũ inpigre cum haud ꝙͣ¬
ꝙͣ abito aĩo exequebatur. ceteꝵ postꝙͣ hasdrubalem
gisgonis uemientẽ ad reliqas belli delendas trãsisse
hileris et appropĩquare allatũ est signum q pugne
propositum a nouo duce milites recordati quos i¬
ulo ante imꝑatores habuissent quib ꝙ et ducibus
et copꝰ ficti prodire in campũ ad pugnam soliti essẽ
flere omẽs repente et offensare capita et alu man
ad celum tendere deos incusantes alu strati humi suni
quisꝙͣ noĩati ducẽ implorare. Neq sedari lamenta¬
tio poterat excitantibus centurionibus manipula¬
res et ip̃o mulcãte ⁊ mere pãte marcio ꝙ ĩmuliebres
et inutiles se ꝓiecissent fletus pocius ꝙͣ ad tutandos
se met ip̃os ⁊ rem. p̃. secũ acuerent aĩos et ne ĩ ultos
impator es suos iacere sĩnerẽt cũ sb̾to clamor tubaꝵ¬

Expanded text:
sumpsit, et omnia imperia milites cum impigre, tum haudquasumpsit, et omnia imperia milites cum impigre, tum haudquaquam abiecto animo exsequebantur. ceterum postquam Hasdrubalem Gisgonis uenientem ad reliquias belli delendas transisse Hiberum et adpropinquare adlatum est signumque pugnae propositum ab nouo duce milites uiderunt, recordati quos paulo ante imperatores habuissent quibusque et ducibus et copiis freti prodire in pugnam soliti essent, flere omnes repente et offensare capita et alii manus ad caelum tendere deos incusantes, alii strati humi suum quisque nominatim ducem implorare. neque sedari lamentatio poterat excitantibus centurionibus manipulares et ipso mulcente et increpante Marcio, quod in muliebres et inutiles se proiecissent fletus potius quam ad tutandos semet ipsos et rem publicam secum acuerent animos et ne inultos imperatores suos iacere sinerent; cum subito clamor tubar
Abbreviated transcription (Latin):
nie ip̃os lugebant desiderabantꝙ duces.Cñ.cũ magis
ꝙ diucius p̃fuerat.iis. priorꝙ et fauorẽ occupauerat
et s̃pecimen iusticie tẽꝑantieq romane pͥmus dedeãt
eum deletus exercitus amisseq hispanie uiderentũ
uir unus respondit has restituit. Erat ĩ exercitu .l. ma̾
liꝙͣto ꝙͣ ꝓ fortuna ĩ qua erat natus maior is ad sum¬
mã indole accesserat. Cñ. scipioni discplina sub qua
per tot annos oĩs militie artis edoctus fuerat et ex
fuga collectis militib et qbusdã de presiduo deductis
aut ꝯtẽpnendũ exercitũ fecerat ꝯũixerat cũ .ti. fon¬
teio p̃. scipionis legato. Set tm̃ prestitit eques. R̾.
auctoritate int̃ milites atq honore ut castris citra
hiberũ ꝯmuitis cũ duoes exercitũ comitus militarib
creari placuisset Eubeũti alii aliis in custodia ualli
muniendis castris cum ueh̾ndisq cõmeatibus con¬

Expanded text:
niae ipsos lugebant desiderabantque duces, Gnaeum magis, niae ipsos lugebant desiderabantque duces, Gnaeum magis, quod diutius praefuerat iis priorque et fauorem occupauerat et specimen iustitiae temperantiaeque Romanae primus dederat. cum deleti exercitus amissaeque Hispaniae uiderentur, uir unus res perditas restituit. erat in exercitu L. Marciliquanto quam pro fortuna in qua erat natus maioris. ad summam indolem accesserat Cn. Scipionis disciplina, sub qua per tot annos omnes militiae artes edoctus fuerat. <is> et ex fuga collectis militibus et quibusdam de praesidiis deductis haud contemnendum exercitum fecerat iunxeratque teio, P. Scipionis legato. sed tantum praestitit eques Romanus auctoritate inter milites atque honore ut, castris citra Hiberum communitis, cum ducem exercitus comitiis militaribus creari placuisset, subeuntes alii aliis in custodiam valli —muniendis castris convehendisque commeatibus con
Abbreviated transcription (Latin):
nera armatis dedissent uiã płib q idẽ partib fie̾t
capta iam undiq castra erãt. pauci a multis ꝑculsi¬
qr auictorib passin cedebant. Magna pars tam̃ mi¬
litũ cũ in ꝓpĩquas refugissent siluas ĩ castra presci¬
pionis ꝗbrtĩ. fonteiꝰ legatus p̃erat ꝑfugerũt. G̃i. sci¬
pionẽ ału in cumulo primo impetu hostiũ cesũ tra¬
dunt alii cũ paucis ĩ ꝓpinꝙͣ castris tuͣri ꝑfugisse hãc
igni cirũdatã atq ita exustis forib ꝙͣ nulla moliti
potuerũt incaptã om̃s q intus cũ ip̃o ĩmpatore occiso ᷤᷤ
anno octauo postꝙͣ in hispaniã uenerat. Cñ. scipio ũn¬
tricesimo die post frĩs mortẽ est interfectus. luctus
ex morte eoꝵ nõ rome maior ꝙͣ q ꝑ totã hispania
fuit ꝗn apud ciues ꝑtem doloris et ex̾citus amissi
et alienata ꝓuĩcia et publica trahebat clades. hispa¬

Expanded text:
nera armatis dedissent uiam pluribusque idem partibus fieret, nera armatis dedissent uiam pluribusque idem partibus fieret, capta iam undique castra erant. pauci a multis perculsique a uictoribus passim caedebantur; magna pars tamen militum, cum in propinquas refugisset siluas, in castra P. Scipionis , quibus Ti. Fonteius legatus praeerat, perfugerunt. Cn. Scipionem alii in tumulo primo impetu hostium caesum tradunt, alii cum paucis in propinquam castris turrim perfugisse; hanc igni circumdatam atque ita exustis foribus, quas nulla moliri potuerant ui, captam omnesque intus cum ipso imperatore occisos. anno octauo postquam in Hispaniam uenerat, Cn. Scipio undetricesimo die post fratris mortem est interfectus. luctus ex morte eorum non Romae maior quam per totam Hispaniam fuit; quin apud ciues partem doloris et exercitus amissi et alienata prouincia et publica trahebat clades; Hispa
Abbreviated transcription (Latin):
nudus tumulus ⁊ asperisoli ut nͨ uirgulta uallo cre¬
dendo nͨ t̃ra cespici faciendo aut ducendo fosse aliiq
aut ab scissũ erat ꝙ hosti aditũ ascensũ ue difficilẽ
preberet oĩa fastigio leni subnexa. ut tñ aliquam
umaginẽ ualli obicerẽt ditellas inligatas onerib
sartinaꝵ om̃is generis obiecta ubi ad moliendu
clitelle defuerant. Punci exercitus postꝙͣ ad ue¬
nerr intumulũ ꝗdem ꝑ facile agm̃ erexere ĩ imici¬
onis uõ facies noua pͥmo eos uelut miraculo qͣdã
tenuit et cũ duces undiq uoci ferarent quid starẽt
et nõ ludribiũ illd̾ uix feminis pueris ue moran¬
dis satis ualidũ distraherent diriperentq hostem
teneri latentẽ post sarcinas. hec ꝯtẽpti duces ĩcre¬
pabant. Ceteꝵ ne que transilire nec moliri honera
obiecta nec cedere stipatas clitellas ipĩs obruptas sar¬
cinit facile erat. Gradicis diu cũ amoliti obiecta ho¬

Expanded text:
nudus tumulus et asperi soli, ut nec uirgulta uallo caenudus tumulus et asperi soli, ut nec uirgulta uallo caedendo nec terra caespiti faciendo aut ducendae fossae aliiuaut abscisum erat, quod hosti aditum adscensumue difficilem praeberet; omnia fastigio leni subuexa. ut tamen aliquam imaginem ualli obicerent, clitellas inligatas oneribus sarcinarum omnis generis obiecto, ubi ad moliendum clitellae defuerant. Punici exercitus postquam aduenere, in tumulum quidem perfacile agmen erexere; munitionis facies noua primo eos uelut miraculo quodam tenuit, cum duces undique uociferarentur quid starent et non ludibrium illud, uix feminis puerisue morandis satis ualidum, distraherent diriperentque? captum hostem teneri, latentem post sarcinas. haec contemptim duces increpabant; ceterum neque transilire nec moliri onera obiecta nec caedere stipatas clitellas ipsisque obrutas sarcinis facile erat. at trudibus cum amoliti obiecta o
Abbreviated transcription (Latin):
de nũc ab tergo. nũc ĩ latera incũsantes ꝯsistẽ cepe¬
rũt ac tutari agimẽ ꝙͣtũ possent. Tam̃ tuto ut simł
pugnarent ꝓcederent q scipio hortabatur postꝙͣ pede¬
stres copie ad sequerent᷑. oeteꝵ nũc agendo nc̃ susti¬
nendo agniẽ cũ aliꝙͣ diu haud multũ ꝓcederet᷑ et uox
iam instaret. reuocat p̃lio suos scipio et collectos ĩ tumu¬
lum ꝙ̃dam ubi ꝗdem satis tutũ p̃ẜtim agmini ꝑculso
eclitorẽ tñ ꝙͣ cetera cͥca erant subducit. Uipͥo ĩpedimẽ¬
tis et equitatu ĩ ineliũ receptis cͥcundati pedites aut
difficult̃ ĩpetus incursãciũ numidaꝵ arcebant dempost¬
ꝙͣ toto agmine tris ĩꝑatores cũ trib iustis ex̾citibus
aderãt apparebat paꝵ armis ad tuendũ locũ sine mu¬
nimẽto ualitiros ẽẽ. Circũ spͤtare atq agitare dux ce¬
pit si quo modo poss uallum arcũ uinceͣ. S erat adeo

Expanded text:
dae, nunc ab tergo, nunc in latera incursantes, consistere coegedae, nunc ab tergo, nunc in latera incursantes, consistere coegerunt ac tutari agmen; quantum possent tamen tuto ut simul pugnarent procederentque, Scipio hortabatur, priusquam pedestres copiae adsequerentur. ceterum nunc agendo, nunc sustinendo agmen cum aliquamdiu haud multum procederetur et nox iam instaret, reuocat e proelio suos Scipio et collectos in tumulum quendam non quidem satis tutum, praesertim agmini perculso, editiorem tamen quam cetera circa erant, subducit. ibi primo impedimentis et equitatu in medium receptis circumdati pedites haud difficulter impetus incursantium Numidarum arcebant; dein, postquam toto agmine tres imperatores cum tribus iustis exercitibus aderant apparebatque, parum armis ad tuendum locum sine munimento ualituros esse, circumspectare atque agitare dux coepit si quo modo posset uallum circumicere. sed erat adeo
Abbreviated transcription (Latin):
tium erat ⁊ tacite diuiãtio q̃lis iã p̃sagientib aĩs
ĩminẽtis mali ẽẽ solet.Imꝑator ip̃e p̾ꝙͣ ꝙ ab socusse de¬
s cum hostiũ tm̃ auocas copias senciebat ꝯiectura etiã
et oratõe ac suspiciõe accepte dadis ꝙͣ ad ullã bona
spẽ ꝓnior erat. Quonaᷤ modo hasdrubalẽ ac magoe nͥ
defuncto suo bello sine certamine adduce̾ exercitum
potuisse. Quomͦ aũ ñ obstitisse. aut a tergo secutũ
fre̾ aut si ꝓhibẽ quominꝰ in unũ cogerẽt ⁊ duces ex
citus hostium nõ posse ip̃e certe cũ frẽ ꝯũgeret copi¬
as. His cuxius cũris id mͦ eẽ salutare ĩ p̃sens crede¬
bat cedẽ uide ꝙͣtũ poss ⁊ uide una nocte ignaris ho¬
stib ⁊ ob id ꝗetis aliꝙͣcũ em̃sus ẽ int̾. Luct ut sensert̃
profectos hostes p̃missis numidis ꝙͣ poterãt maxĩe
citato agmine se qui cepũt. Añ noctẽ ad secuti numi¬

Expanded text:
tium erat et tacita diuinatio, qualis iam praesagientibus animis tium erat et tacita diuinatio, qualis iam praesagientibus animis imminentis mali esse solet. imperator ipse, psertum, hostium tantum auctas copias sentiebat, coniectura etiam et ratione ad suspicionem acceptae cladis quam ad ullam bonam spem pronior erat: quonam modo enim Hasdrubalem ac Magonem, nisi defunctos suo bello, sine certamine adducere exercitum potuisse? quo modo autem non obstitisse aut ab tergo secutum fratrem, ut, si prohibere quo minus in unum coirent et duces et exercitus hostium non posset, ipse certe cum fratre coniungeret copias? his anxius curis id modo esse salutare in praesens credebat, cedere inde quantum posset; exinde una nocte ignaris hostibus et ob id quietis aliquantum emensus est iter. luce ut senserunt profectos, hostes praemissis Numidis quam poterant maxime citato agmine sequi coeperunt. ante noctem adsecuti Numi
Abbreviated transcription (Latin):
dio cũ damore. ꝑ totã aciẽ nũciantes discũrunt. Im¬
ꝑatorẽ romanũ cecidisse. ac ꝑuagata passi uox ut et
hostes haud dubie ꝓ uictorib ⁊ romani ꝑ uictis eẽnt
fec̃. fuga ꝯfesti ex acie duce amisso fi cepta ẽ. Seteꝵ atd
haud difficił ert ita effuge̾ tm̃ equitũ equãtiũ equo
uelocitanciũ peditũ uix poterãt. Cesiq ꝓpe płes ĩ fuga
ꝙͣ inpugna sunt nͨ suꝑfuiss ꝗsꝙͣ. Ni p̃cipiti iã ad uespũ
die nox int̾ueiss. hand seguit̃ in̾ duces poeni fortũa
balẽ hamilearis citatũ aginẽ rapiũt nõ dubia spe cũ
ñ ꝯiũxiss debellari posse. Quod ubi ẽ uentũ int̾ exer¬
citus duces q uictoria recenti legatos gratulatio ĩgẽs
facta ĩꝑatore tãto cũ oĩ ex̾citu deleto et alterã ꝓhaud
dubio parẽ uictoriã expertantes. ad romanos nõ dum
ꝗdẽ fama tãte cladis ꝑuenerat s mestũ ꝙdam silen¬

Expanded text:
dio cum clamore per totam aciem nuntiantes discurrunt imdio cum clamore per totam aciem nuntiantes discurrunt imperatorem Romanum cecidisse. ea pervagata passim vox ut et hostes haud dubie pro victoribus et Romani pro victis essent fecit. fuga confestim ex acie duce amisso fieri coepta est; ceterhaud difficilis erat, ita effugere tantum equitum aequantiumque equos velocitate peditum vix poterant, caesique p in pugna sunt; nec superfuisset quisquam ni praecipiti iam ad uesperum die nox interuenisset. haud segniter inde duces Poeni fortuna balem Hamilcaris citatum agmen rapiunt non dubia spe, <si> se coniunxissent, debellari posse. quo ubi est uentum, inter exercitus ducesque uictoria recenti laetos gratulatio ingens facta, imperatore tanto cum omni exercitu deleto et alteram pro haud dubia parem uictoriam exspectantes. ad Romanos nondum quidem fama tantae cladis peruenerat, sed maestum quoddam silen
Abbreviated transcription (Latin):
temerariũ capit cõscilium ut nocte indecibili obuiã iret
et quocũq ocnũrisset loco preliũ consereret. Relicto gͥ mo¬
dico p̃sidio ĩ castris p̃positoq. tĩ. fõtcio legato media noc¬
te ꝓfectus cũ obuus hostibus manib conseruit. Agmina
magis ꝙacies pugnabãt. Suꝑior tn ut ĩ tumłtuaria pu¬
gna romanus erat. eeter ⁊ equites numide repente ꝗͥ
fefellis sese dux ratus erat altẽibus circũfusi magnum
t̾rorem intulere. cõtracto adu̾sus numidas certamine
nouo. t̾ciꝰ insuꝑ adueĩs hostis. duces peni ãbsecuti ab
tergo iam pugnantis ancepsq p̃liũ tomãos cͥcũsteterat
incertos ĩ ꝙͣ potissimũ hostẽ ꝙ ue ĩ partẽ ꝯ ferti erup¬
tionẽ facẽnt. Pugnãti hortãtiq ĩꝑatõi et offerenti se
cuneusq is hostiũ ꝗ ĩ ꝯfertos cͥca ducẽ ĩpetũ fecerat ũ
exanimẽ labentẽ ex equo scipionẽ iudit. alacres gau¬

Expanded text:
temerarium capit consilium, ut nocte Indibili obuiam iret temerarium capit consilium, ut nocte Indibili obuiam iret et quocumque occurrisset loco proelium consereret. relicto igitur modico praesidio in castris praepositoque Ti. Fonteio legato media nocte profectus cum obuiis hostibus manus conseruit. agmina magis quam acies pugnabant; superior tamen, ut in tumultuaria pugna, Romanus erat. ceterum et equites Numidae repente, quos fefellisse se dux ratus erat, ab lateribus circumfusi magnum terrorem intulere, <et> contracto aduersus Numidas certamine nouo tertius insuper aduenit hostis, duces Poeni adsecuti ab tergo iam pugnantes; ancepsque proelium Romanos circumsteterat incertos in quem potissimum hostem quamue in partem conferti eruptionem facerent. pugnanti hortantique imperatori et offerenti secuneusque is hostium qui in confertos circa ducem impetum fecerat, ut exanimem labentem ex equo Scipionem vidit, alacres gau
Abbreviated transcription (Latin):
massiuifsa erat iuucnis. ꝗ eo tp̃r erat socuis airthaginẽ¬
siũ ꝙ derñ claꝵ petenteq romana fecit amicicia. Istũ cũ
equitatu numidaꝵ adueĩenti .p̃. scipioni acũrit. et deinde
assidue die noctes ꝙ in festus aderat. ut ñ uagos tm̃ ꝓ
cul a castris lignatũ pabulatũꝙ ꝓgressus exaꝑet. s ip̃is
obequitaret castris ĩuectusq inmedias sepe statoẽs oĩa
ingenti cumultu turbaret᷑. Noctib quoq sepe incursu re¬
pentino in portis ualloq trepidatũ ẽ ñ aut locus aut tp̃c
ullũ uacuũ a metu ac sollicitudĩe erat romanis. cõpulsiꝙ
intra uallũ adẽpto reꝵ oĩum usu cũ ꝓpe iusta obsidio ẽẽt
futurãq artiorẽ eã appare̾.si se ĩdebił q̃ cũ seꝑtẽ milib
et ꝗngentis suesset aunoꝵ aduentare fama erat penis
conũicxiss. dux cautꝰ ⁊ ꝓuitẽs scipio metus necc̃itatib

Expanded text:
Masinissa erat iuuenis, eo tempore socius CarthaginienMasinissa erat iuuenis, eo tempore socius Carthaginiensium, quem deinde clarum potentemque Romana fecit amicitia. is tum cum equitatu Numidarum et aduenienti P. Scipioni occurrit et deinde adsidue dies noctesque infestus aderat, ut non uagos tantum procul a castris lignatum pabulatumque progressos exciperet sed ipsis obequitaret castris inuectusque in medias saepe stationes omnia ingenti tumultu turbaret. noctibus quoque saepe incursu repentino in portis ualloque trepidatum est nec aut locus aut tempus ullum uacuum a metu ac sollicitudine erat Romanis, compulsique intra uallum adempto rerum omnium usu. cum prope iusta obsidio esset futuramque artiorem eam appareret, si se Indibilis, quem cum septem milibus et quingentis Suessetanorum aduentare fama erat, Poenis coniunxisset, dux cautus et prouidens Scipio uictus necessitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
erant. Itaq ut ducibus facilius ꝙ̃ multitudini ꝑ¬
suasum est simul ne metus ꝗdem ab romatus dũ¬
abus erit exemplaq hec uere pro documentis ha
bu daue ita exercitus credant auxilus. ut nõ płs
sui roboris suaꝵ q uiriũ ꝓprie in castris habeant.
dignis itpente sublatis celtiberi habent nichila¬
lud querentibus causam obtestantibus qr ut ma¬
neret romanis respondentes ꝙͣ domesticose auo¬
ari bello. Scipio postꝙ socii nec precibus nec in
retineri poterant nec se ut parem siñ illis hostis
isse. alit fr̃i ruxsus ꝯuigi uidic posse. nec ullumꝰ
aliud salutare consiliũ in prontu esse. retro ꝙ̃tum
boset cedere statuit in id oi cum intencus net ubn
hosti eqͦ se cõnucteret loco. Qui tr̃asgressus flum̃ ꝓpe
uestigus abeuntiũ insistebat. per cosdem dies. p̃. scipio¬
nẽ par te̾ror periculũ maius ab nouo hoste urgebat. ⁊¬

Expanded text:
erant. itaque non ducibus facilius quam multitudini pererant. itaque non ducibus facilius quam multitudini persuasum est. simul ne metus quidem ab Romanis erabenda, ne ita externis credant auxiliis ut non plus sui roboris suarumque proprie uirium in castris habeant. signis repente sublatis Celtiberi abeunt, nihil aliud quaerentibus causam obtestantibusque ut manerent Romanis respondentes quam domestico se auocari bello. Scipio, postquam socii nec precibus nec ui retineri poterant, nec se aut parem sine illis hosti esse aut fratri rursus coniungi uidit posse, nec ullum aliud salutare consilium in promptu esse, retro quantum posset cedere statuit, in id omni cura intentus necubi hosti aequo se committeret loco, qui transgressus flumen prope uestigiis abeuntium insistebat. per eosdem dies P. Scipionem par terror, periculum maius ab nouo hoste urgebat.
Abbreviated transcription (Latin):
cnͣ. cornelus cã tercia parte ueteris exercitus
celciberis adiuc̃tis cum hasdrubale brachiuo bellũ
gerent. Una profecti ambo duces exercitus q ceł
um dirimente amue ponunt castra ibi. cñ. cor¬
uelus scipio cum quibus ante dictã est copus sub¬
fut. ⁊ .p̃. scipio profectus ad destinatam belli par¬
um. hasdrubal postꝙ̃ animaduercit exiguum ro¬
manum exercitum in castris et sp̃e omẽ in celti¬
bobꝵ auxilus esse peritus omĩs barbarice et pre¬
apue õium gentium eaꝵ in quibus ꝑtot annos
militabat perfidie. facili lingue cum utraq castra
plena his panoꝵ essent. ꝑ occulta collequia pacisci¬
tur magna merrede cum celtiberoꝵ prinabibus
ut copias inde abducerent. Nec atoe uisũ facimꝰ¬
Non enim ut in romanos uerterent arma age¬
batur et merces quanta uł procello satis esset da¬
bat᷑ ne bellum gererent et cũ quies ip̃a cum reditus
domũ fructus q uidendi suos suaq grata uulgo

Expanded text:
Cn. Cornelius cum tertia parte ueteris exercitus Cn. Cornelius cum tertia parte ueteris exercitus Celtiberis adiunctis cum Hasdrubale Barcino bellum gereret. una profecti ambo duces exercitusque Celtum dirimente amni ponunt castra. ibi Cn. Scipio cum quibus ante dictum est copiis substitit, P. Scipio profectus ad destinatam belli partem. Hasdrubal postquam animaduertit exiguum Romanum exercitum in castris et spem omnem in Celtiberorum auxiliis esse, peritus omnis barbaricae et praecipue omnium earum gentium in quibus per tot annos militabat perfidiae, facili lingua, cum utraque castra plena Hispanorum essent, per occulta conloquia paciscitur magna mercede cum Celtiberorum principibus ut copias inde abducant. nec atrox uisum facinus—non enim ut in Romanos uerterent arma agebatur—, et merces quanta uel pro bello satis esset dabatur ne bellum gererent, et cum quies ipsa, tum reditus domum fructusque uidendi suos suaque grata uolgo
Abbreviated transcription (Latin):
trunt. Ibi consilium aduecatum oĩumq in unũ
congruere sententie q̃n ad id locoꝵ ad modo actũ
eset ut asdrutalẽ tendentem in ytaliam retine¬
tent tp̃e esse id iam agi ut bellum in hispania fi¬
niretur.Et satis ad id uirium credebant accessisse
xx. milia celtiberoꝵ. Ea hieme ad arma excitati
res exercitus erant. hasdrubal gisgonis filius⁊
mago conũictis castris quinq ferui dieꝵ iter ab
imanis aberant. proprior erat balmicaris filius
hasdrubal uetus hispania et imptratore ad urbẽ
noĩe antorgim exercitum habebat. Eum uolebãt
pruis opprimi duces romã et spes erat satis suꝑ q̃
ad id uirium esse. Illa restabat cura ne fuso eo per̾¬
clsi alter hosdrubal. et mago in abios saltus mõ¬
tes q recipientes sese bellum extraherent. Opti mũ
inft rati diuisis bisfariã copus tociꝰ simul hispa¬
ne amplecti bellum ita inter se diuiserunt. ut.
p. cornelius duas partes exercitus romanoꝵ socioꝵ¬
ꝙ aduersus magonem duceret atq hasdrubalerti.

Expanded text:
iumque in unum congruerunt sententiae, quando ad id locorum id modo actum esset ut Hasdrubalem tendentem in Italiam retinerent, tempus esse id iam agi ut bellum in Hispania finiretur; et satis ad id uirium credebant accessisse uiginti milia Celtiberorum ea hieme ad arma excita. tres exercitus erant. Hasdrubal Gisgonis filius et Mago coniunctis castris quinque ferme dierum iter ab Romanis aberant. propior erat Hamilcaris filius Hasdrubal, uetus in Hispania imperator; ad urbem nomine Amtorgim exercitum habebat. eum uolebant prius opprimi duces Romani; et spes erat satis superque ad id uirium esse; illa restabat cura, ne fuso eo perculsi alter Hasdrubal et Mago in auios saltus montesque recipientes sese bellum extraherent. optimum igitur rati diuisis bifariam copiis totius simul Hispaniae amplecti bellum, ita inter se diuiserunt ut P. Cornelius duas partes exercitus Romanorum sociorumque aduersus Magonem duceret atque Hasdrubalem,
Abbreviated transcription (Latin):
iassim cepta pluresq tesi quia equos cõscendẽ¬
di eꝗtib spaciũ nõ fua̾t ⁊ ꝗa ꝑculsis acriter in¬
stitert romaĩ. nec ante abscensũ ẽ ꝙͣ custĩs qͦ¬

Expanded text:
passim coepta. plures caesi, quia equos conscendenpassim coepta. plures caesi, quia equos conscendendi equitibus spatium non fuerat, et quia perculsis acriter institerunt Romani; nec—ante abscessum est quam castris q
Abbreviated transcription (Latin):
sus illergetes prona erat. tertiã decimã legionẽ
ex subsidiis in primã eciem firmam̃tũ ducit
Postꝙͣ equata ibi pugna ẽ adl. mannium inter
pͥma signa hortãte ac subsidia ꝗb respostulabat
locus ĩducẽtẽ uerut. iudicat tuta cibleuo cor
ctũ fusurũ. uix her dicta dederat cũ romã eꝗtes
ĩmedios ĩuecti hostes simł pedeste̾s atres tur¬
tuuit simł eꝗtib hispanoꝵ ĩ mictẽdi ea equos
clauẜut. Itaq omissa pugna eq̃stri. ad pedesteͣm
hispani descenterũt Romani Imꝑatores ũtur¬
bato hostiũ ordĩes et trepidationẽ pauorẽque
ti fluctuãtia uiderũt signa. ortãt᷑. orant mili¬
lus ind̾bilis ip̃e cũ eꝗtib ad pedes degressis ã¬
te pͥma signa peditũ se obietisset. ibi aliquã di¬
u atrox pugna stetit. Tandẽpe stꝙͣ hii qui cir¬
ca regẽ seminec̃e testãtẽ deinde pilo terre ad fi¬
xũ pugnabat. obruti telis occubuert̃. Tũ fuga

Expanded text:
rsus Ilergetes locata erat, tertiam decimam legionem rsus Ilergetes locata erat, tertiam decimam legionem ex subsidiis in primam aciem firmamentum ducit, postquam aequata ibi pugna est, ad L. Manlium inter prima signa hortantem ac subsidia quibus res postulabat locis inducentem uenit; indicat tuta ab laeuo corcircumfusurum. uix haec dicta dederat cum Romani equites in medios inuecti hostes simul pedestres acies turbarunt, simul equitibus Hispanorum uiam immittendi equos clauserunt. itaque omissa pugna equestri ad pedes Hispani descenderunt. Romani imperatores ut turbatos hostium ordines et trepidationem pauoremque et fluctuantia uiderunt signa, hortantur orant mililus ipse Indibilis cum equitibus ad pedes degressis ante prima signa peditum se obiecisset. Ibi aliquamdiu atrox pugna stetit; tandem, postquam ii qui circa regem seminecem restantem, deinde pilo terrae adfixum pugnabant obruti telis occubuerunt, tum fuga
Abbreviated transcription (Latin):
sedẽ hostrã ꝑueĩret triũ niliũ spacio ꝓtul acastĩ
coꝵ posuerũt. castaͣ primo ꝑlatos ne ꝗcꝙͣ tẽpta¬
tũ ut discede̾t᷑ ab armis. denicũ impabulato¬
res romanos ĩpxtus rep̃ete ab eꝗtib romanis
factus eẽt sũmisso ab stactione romano eꝗ¬
tatu equestre p̃liũ fuit haud sine memorã do
ĩptẽ ullã euc̃tu. Sele oriente rostero ãmati in¬
obstẽdere. medũ ausetam eran̾t cornu dextru
ilergetes leuiũ ingnobiles tenebãt hispani popłi
Inter cornua ⁊ mediã aciẽ intͥualla patẽtia sa¬
tis latis fecerũt qua eꝗtatũ ubi tp̃s eẽt emc¬
teret et romani more suo ex titũ cũ ĩstrux issẽt
io mͦ. hostiũ imuitati sũt. ut uit̾ legiões ꝯ ip̃i pa¬
tetes eqti reliq̃ rẽt uias. Ceterũ letu lus ei paͣti
usũ eꝯtis foreratus q̃ prior in de hisentẽ int̃ualli
hostiũ aciẽ eꝗtes emisiss. set cornelio.nͨ. mł. ĩꝑat¬
dũ cedenti duodetime legioĩq ĩ leuo cornu adñ¬

Expanded text:
l a castris eorum posuerunt castra. primo per legatos nequiquam temptatum ut discederetur ab armis; dein cum in pabulatores Romanos impetus repente ab equitibus Hispanis factus esset, summisso ab statione Romana equitatu equestre proelium fuit haud sane memorando in partem ullam euentu. sole oriente postero die armati inostendere. medii Ausetani erant; cornua dextrum Ilergetes, laeuum ignobiles tenebant Hispani populi; inter cornua et mediam aciem interualla patentia satis late fecerant qua equitatum, ubi tempus esset, emitterent. et Romani more suo exercitum cum instruxissent, id modo hostium imitati sunt ut inter legiones et ipsi patentes equiti relinquerent uias. ceterum Lentulus ei parti usum equitis fore ratus quae prior in dehiscentem interuallis hostium aciem equites emisisset, Ser. Cornelio tridum cedenti duodecimae legioni, quae in laeuo cornu adue
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝙ talẽ occasicẽ lib̾ an de hispane fore ẜuitu
ad eã diẽ aut caͣthaginesib cuit romaĩs nec in
uicẽ his aut illis. s int̾ dũ utrisq simul pulsos
a romaĩs cͣaͣthaginẽses ab hisꝑanis sicõset̃irẽt
pelli roma nes posseut ab eĩ ĩꝑio ex t̾no soluta in
ppetusi hispania ĩpatͥo redire mores ritusq. ħ
conuener̃t. Romani quoq ĩꝑ atrẽs .I. lẽtulus.
ql. manlius accidi ninus geglis ceͣt. pͥme gegli

Expanded text:
uam talem occasionem liberandae Hispaniae fore. seruitum ad eam diem aut Carthaginiensibus aut Romanis, nec in uicem his aut illis sed interdum utrisque simul. pulsos ab Romanis Carthaginienses: ab Hispanis, si consentirent, pelli Romanos posse, ut ab omni externo imperio soluta in perpetuum Hispania in patrios rediret mores ritusque. hconuenerunt. Romani quoque imperatores L. Lentulus et L. Manlius Acidinus
Abbreviated transcription (Latin):
illuc hãnibalẽ speres poti ꝙͣ rcto hĩc itinere
ubi hãnibal est ex bellu intẽdis. egregiã ista
pal mãbelli punici ꝑatipetis hoc et notum pͥus
est tuq cũ deftdeis. alima tre oppugnatũ. pax
mor. ꝙͣ ultõ aliis infenit᷑. Si uitrũq tuo ductu
auspiticq ficiͣ po test hãnbale hic uicto. illic caͣ¬
tagiũt expugna. Si alfa ulta uictoria nobis cã¬
suli relinquẽta ẽ pͥor. cũ maior lariorq cũ cã q̃
ĩsequẽtis fiuiͣt. Nã nõ ꝗde p̃ter ꝙͣ ꝙ q initalia¬

Expanded text:
illuc Hannibalem speres potius quam recto hinc itinere, illuc Hannibalem speres potius quam recto hinc itinere, ubi Hannibal est, eo bellum intendis, si egregiam istam palmam belli Punici patrati petis? hoc et natura prius estmor quam ultro aliis inferatur. si utrumque tuo ductu auspicioque fieri potest, Hannibale hic uicto, illic Carthaginem expugna: si alterautra uictoria nouis consulibus relinquenda est, prior cum maior clariorque tum causa etiam insequentis f
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ ĩ italia. cait is hostis ẽc̃ ex quo uicto ni
tũ qͣrtũ decimũ ãnũ italiã obsideat penitebit t̾c.
.p. ⁊ corneligłt tue. sihostẽ eũ ꝗ tot funerũ tot.
glaudiũ neb̾ cãfuit tu cos. italie exposucis ⁊ si¬
curpenes. c̃. luctanũ p̃rioris punici ꝑpitinti bel¬
li titlus fuit itapenes tẽ huius suĩt Nisi aut
humiltar hanitali dux ẽ p̃fciedus aut ilrid lt¬
bellũ huic aut rictoria illa maior clariorq ꝙͣ
het m̃o cofigat ui te cons uĩcamꝰ. futur astia
dreyanis aut eziti de traxiise amulca t̃. ꝙͣ i talia
expulisse penos. atq heniu babẽ in alis. ne tu
q ẽ et simagis paratã ꝙͣ sperritã głam amploc¬
tiris hispania potius ꝙͣ ralia bello lib̾ata gla¬
tus fui̾s. nõdũ his est hanital ꝙͣ nõ magis ti¬
iuisse uid̾atur ꝗͣ cõtẽpsisse. ꝙ ciluid bellu ma
lui̾t. Quin gͥ ad ħ ec arcingełs. Nec ꝑ istos tir¬
cuitus ut cũ in africã treceis. secuturũ te

Expanded text:
nullum in Italia aut is hostis esset ex quo uicto nihtu quartum decimum annum Italiam obsideat, paenitebit te, P. Corneli , gloriae tuae si hostecladium nobis causa fuit tu consul Italia expuleris et, sicut penes C. Lutatium prioris Punici perpetrati belli titulus fuit, ita penes te huius fuerit? nisi aut Hamilcar Hannibali dux est praeferendus aut illud bellum huic, aut uictoria illa maior clariorque quam haec—modo contingat ut te consule uincamus — futura est? a Drepanis aut Eryce detraxisse Hamilcarem quam Italia expulisse Poenos atque Hannibalem malis? ne tu quidem, etsi magis partam quam speratam gloriam amplecteris, Hispania potius quam Italia bello liberata gloriatus fueris. 'nondum is est Hannibal, quem non magis timuisse uideatur quam contempsisse quluerit. quin igitur ad hoc accingeris nec per istos circuitus, ut, cum in Africam traieceris, secuturum te