comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
armature hostium incurrere Ceterũ
nox equato timore neutros pugnã
incipientis ad lucẽ tenuit: Interea toto
agmine hannibal tͣnsclucto ꝑsaltum.
& quibdam in ipso saltu hostrũ opp̃s¬
sis in agro albano posuit castra: Hunc
tumultũ: sensit fabius: C eterũ ⁊ insi¬
dias ẽẽ ratus.⁊ ab nocturno utiq ab¬
horrens certamine suos munim̃tis te¬
nuit: Luce prima sub iugo montis p̃¬
lium fuit: quo interclusam ab suis leuẽ
armaturã facile. etenim numero aliꝗͣ¬
tum pr̃abant romanũ suꝑassent. nͥ hi¬
spanoꝵ cohors ad id ipsum remissa ab
hannibale ꝑuenisset: Ca aosuetor mon¬
tib ⁊ ad concursandũ inter saxa rupesq
aptior. ac leuiorq cum uelocitate
corpoꝵ tum armoꝵ habitu campes¬
trem hostem grauẽ armis statariũq
pugne genere facile elisit: Ita haud¬
quamꝗͣ pari certamine digressi. his¬
pani fere om̃s incolumes romani ali¬
quot suis amissis in castra conten¬

Expanded text:
armaturae hostium incurrere; ceterum armaturae hostium incurrere; ceterum nox aequato timore neutros pugnam incipientes ad lucem tenuit. interea toto agmine Hannibal transducto per saltum et quibusdam in ipso saltu hostium oppressis in agro Allifano posuit castra. hunc tumultum sensit Fabius; ceterum et insidias esse ratus et ab nocturno utique abhorrens certamine, suos munimentis tenuit. luce prima sub iugo montis proelium fuit, quo interclusam ab suis leuem armaturam facile etenim numero aliquantum praestabant Romani superassent, nisi Hispanorum cohors ad id ipsum remissa ab Hannibale superuenisset. ea adsuetior montibus et ad concursandum inter saxa rupesque aptior ac leuior cum uelocitate corporum, tum armorum habitu, campestrem hostem, grauem armis statariumque, pugnae genere facile elusit. ita haudquaquam pari certamine digressi, Hispani fere omnes incolumes, Romani aliquot suis amissis in castra conten
Abbreviated transcription (Latin):
timplo datur. ut accensis cornib ar¬
menta. io in aduersos concitentur
montis. & metus ipse relucentis Nãme¬
ex capite calorq iam ad uiuum diu¬
ad imaq cornium adueniens. uelut
stimulatos furore agebat boues: qͦ re¬
pente discur su haito secus ꝗͣ silius mõ¬
tib q accensis oĩa circum uirgulta ar¬
dere captum querit aque ratio exci¬
tans flammã hominũ passim discur¬
rentiũ spẽm p̃bebat: Qui ad tͣnsitum
saltus insidendos locati erant. uͥ insũ¬
mis montib ac suꝑ se quoslã ignes
conspexerint: circumuentos se ẽẽ rati
p̃sidio excessere qua ingens emicabat
flãma. uelut tutissimũ iter petentes
summa montiũ. iuga tam̃ in qͦsdam
boues palatos asius gregib incidunt:
E pͥmo cum ꝓcul cernerent. ueluti flã¬
mas spirantũ miraculo attoniti consti¬
terunt: Deinde ut humana apparuit
fraus. tum uͦ insidias rati ẽẽ cũ maiore
metu concitant se in fugã leui quoq

Expanded text:
templo datur ut accensis cornibus artemplo datur ut accensis cornibus armenta in adversos concitentur montes. et metus ipse relucentis flamma capite calorqad imaque cornua ueniens uelut stimulatos furore agebat boues. quo repente discursu, haud secus quam siluis montibusque accensis, omnia circum uirgulta ardere; capitumque inrita quassatio excitans flammam hominum passim discurrentium speciem praebebat. qui ad transitum saltus insidendum locati erant, ubi in summis montibus ac super se quosdam ignes conspexere, circumuentos se esse rati praesidio excessere. qua minime densae micabant flammae, uelut tutissimum iter petentes summa montium iuga, tamen in quosdam boues palatos a suis gregibus inciderunt. et primo cum procul cernerent, ueluti flammas spirantium miraculo attoniti constiterunt; deinde ut humana apparuit fraus, tum uero insidias rati esse, cum maiore tumultu concitant se in fugam. leui quoque
Abbreviated transcription (Latin):
subueh̾et penis. tunc int̾ fortune mi¬
nas. saxa acliterne harenas stagnaq
& ꝑ horridas situ hibernaturus eẽt :
Nec hannibalem fefellit suis se artib pe¬
t: itaq cum ꝑ casilinum euad̾e ñ
posset. petendiq montes ⁊ iugũ calli¬
cule suꝑandũ e̾ẽt. nec uͥ romanꝰ inclu-¬
sum uallib agm̃. aggredẽtur ludibriũ
ocłoꝵ sp̃em terribilẽ ad frustrandum
hostem cõmentus pͥncipio nocts fur-¬
tm succedẽ. ad montes statuit: falla-¬
cis confilii: talis apparatus fuit: faces
undiq ex agris collecte. fascesq uir¬
multos inter ceterã agrestem p̃dam a-¬
gebat. ad. ĩ ĩ. ferme boum effecta:
Hannibaliq negotiũ datum: ut pͥmis¬
tenebris noctis io arm̃tum accensis cor¬
nib ad montis agere : maxime si poss
suꝑ saltus abhoste insessos. Pmis tene¬
bris silentio mota castra: boues aliꝗͣto
ante signa acti. ¶bi ad radices montũ
uiasq angustas uentũ est: signũ ex¬

Expanded text:
subueheret, Poenus inter Formisubueheret, Poenus inter Formiana saxa ac Literni harenas stagnaque et per horridas siluas hibernaturus esset; nec Hannibalem fefellit suis se artibus peti. itaque cum per Casilinum euadere non posset petendique montes et iugum Calliculae superandum esset, necubi Romanus inclusum uallibus agmen adgrederetur, ludibrium oculorum specie terribile ad frustrandum hostem commentus, principio noctis furtim succedere ad montes statuit. fallacis consilii talis apparatus fuit. faces undiqmultos inter ceteram agrestem praedam agebat. ad duo milia ferme boum boumn effecta, Hasdrubalique negotium datum ut nocte id armentum accensis cornibus ad montes ageret, maxime, si posset, super saltus ab hoste insessos. primis tenebris silentio mota castra; boves aliquanto ante signa acti. ubi ad radices montium viasque angustas ventum est, signum,ex
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Ceteri effuso rursus cursu calles
pͥmum : inde ꝓpe inuiis callib ad dic¬
tatorem ꝑfugerunt: Eo forte die minu¬
gus se coniunxerat fabio missus affir¬
mandum p̃sidium. saltem qui super-
tharracinã in artas coactus fauces
imminet marine adminuisse penus
apie limite ꝑuenire in agrum roma¬
num posset. coniunctis erercitib dic-¬
tator. ac magis equitũ castra in uiã
deferunt. ꝗͣ hannibal ducturꝰ erat:
Duo inde milia hostes aberant: Postero
die peni qͦt ui&e inter bina castra erat
agmine compleuere. cũ romani sub
ipso constituissent uallo. aut dubie
equiore loco. successit tam̃ penus cũ
expeditis equitibꝰq ad lacessendum
hostem captim peni. & procurando re¬
cipiendoq sese pugnauere. restitt suo
loco romana acies. Lenta pugna.⁊ ex
hostium cecidere: Inclusus inde uide¬
ri hannibal: ut ad cassilinũ obsessa cũ
capua. & samnium. ⁊ tantũ ab tergo
diuitum socioꝵ romanis cõmeatus

Expanded text:
tur; ceteri effuso rursus cursu Cales tur; ceteri effuso rursus cursu Cales primum, inde prope inuiis callibus ad dictatorem perfugerunt. eo forte die Minucius se coniunxerat Fabio missus ad firmandum praesidio saltum, qui super Tarracinam in artas coactus fauces imminet mari, ne ab Sinuessa Poenus Appiae limite peruenire in agrum Romanum posset. coniunctis exercitibus dictator ac magister equitum castra in uiam deferunt qua Hannibal ducturus erat; duo inde milia hostes aberant. postero die Poeni quod uiae inter bina castra erat agmine compleuere. cum Romani sub ipso constitissent uallo haud dubie aequiore loco, successit tamen Poenus cum expeditis equitibusque ad lacessendum hostem. carptim Poeni et procursando recipiendoque sese pugnauere; restitit suo loco Romana acies; lenta pugna et ex octingenti hostium cecidere. inclusus inde uidere Hannibal uia ad Casilinum obsessa, cum Capua et Samnium et tantum ab tergo diuitum sociorum Romanis commeatus
Abbreviated transcription (Latin):
diuiditur ipse iugis hisdem exercitũ re¬
turba iuuenum audientũ sepe ferociter
contionantẽ magistrum eqͥtum ꝓgressꝰ
pͥmo exploratoris mͦ ut ex tuto specula¬
retur hostem. urbis uagos passim per
paucos occioit. extimplo occupatus
certamini ẽ aminus. excioeruntq pre-¬
cepta dictatoris quiꝗͣ tuto posset pro¬
gressu prius reciꝑe sese usserat. ꝗͣ
in conspectum hostrum ueniret:
Numide alii atq alii occursantes. refu¬
gientesq ad castra ꝓpe ipsum cũ fati¬
gatione equoꝵ atq hominũ ꝑtrahe¬
re: Inde carthalo penes. quẽ summa
equestris imꝑauerat concitatis equiꝰ
inuectus. cum pͥusꝗͣ ad comectũ ue¬
niret auertisset hostes. quinq ferme
milia continenti cursu sequiitus est
fugientis: Mancinus postꝗͣ nec hostẽ
desistere sequi. nec spem uroit effugien¬
di ẽẽ. cohortatus suos in p̃lium rediit
omni parte uirium impar: Itaq ipse
et dilecti equitũ circumuenti occoun¬

Expanded text:
diuidit; ipse iugis iisdem exercitum rediuidit; ipse iugis iisdem exercitum returba iuuenum audientium saepe ferociter contionantem magistrum equitum, progressus primo exploratoris modo ut ex tuto specularetur hostem, ubi uagos passim per paucos occidit, extemplo occupatus certamine est animus excideruntque praecepta dictatoris, qui quantum tuto posset progressum prius recipere sese iusserat quam in conspectum hostium ueniret. Numidae alii atque alii, occursantes refugientesque, ad castra prope eum cum fatigatione equorum atque hominum pertraxere. inde Carthalo, penes quem summa equestris imperii erat, concitatis equis inuectus, cum priusquam ad coniectum teli ueniret auertisset hostes, quinque ferme milia continenti cursu secutus est fugientes. Mancinus postquam nec hostem desistere sequi nec spem uidit effugiendi esse, cohortatus suos in proelium rediit, omni parte uirium impar. itaque ipse et delecti equitum circumuenti occidun
Abbreviated transcription (Latin):
tumq romanoꝵ multitudo. & ad au¬
res quoq militum dicta feroqe uolue¬
bantur: Ac si militaris suffragiũ res eẽt
haud dubie ferebant minutiũ fabio
duci p̾laturos: Fabius pariter inter
suos haud minusꝗͣ in hostis intentus
pͥus ab aliis inuictum animũ prestat.
quamꝗͣ probe scit ñ in castris mͦ suis. s
iam etiam rome infamem suam cuncta¬
tionem ẽe obstinatus tam̃ tenore eodem
consilioꝵ estimantis reliquo extraxit.
ut hannibal destitutus ab spe summa
oppetiti certaminis. iam hib̃nis locũ cir¬
cumspectaret: qr ea regio p̃sentis erat
copie ñ ꝑpetue arbuste uineeq ⁊ consilia
omĩa magis amenis ꝗͣ necessariis fructib
Hȩc ꝑ exploratores relata fabio cum satis
sciret ꝑ easdem angustias quib intra¬
uerat falernum agrum rediturũ galli¬
canum montẽ & cassilinum occupat
modicis p̃sidiis. quȩ urbs uulturno flu¬
mine direpta a falernum a cãpano agro

Expanded text:
tumque Romanorum multitudo, et ad autumque Romanorum multitudo, et ad aures quoque militum dicta ferocia euoluebantur; ac si militaris suffragii res esset, haud dubie ferebant Minucium Fabio duci praelaturos. Fabius pariter in suos haud minus quam in hostes intentus, prius ab illis inuictum animum praestat. quamquam probe scit non in castris modo suis sed iam etiam Romae infamem suam cunctationem esse, obstinatus tamen tenore eodem consiliorum aestatis reliquum extraxit, ut Hannibal destitutus ab spe summa ope petiti certaminis iam hibernis locum circumspectaret, quia ea regio praesentis erat copiae, non perpetuae, arbusta uineaeque et consita omnia magis amoenis quam necessariis fructibus. haec per exploratores relata Fabio. cum satis sciret per easdem angustias quibus intrauerat Falernum agrum rediturum, Calliculam montem et Casilinum occupat modicis praesidiis, quae urbs Uolturno flumine dirempta Falernum a Campano agro
Abbreviated transcription (Latin):
Cum eẽt satis alium ianicłm uͥ sedens
atq ipso illo die media in urbe quȩ nẽ
busta gallica sunt : & postero die cit᷑
gabios cectoit galloꝵ legiones: Qd post
multos annos cũ ad furculas cauoinas
ab sannite hostes sub iugũ missi sumus
utrum tandem .L. papirius. cursor
iuga samni plustrando. anluceriam
p̃mendo obsidendoq ⁊ lacessendo uic¬
torem hostem depulsum ab romanis
ceruicib iugum: suꝑbo samniti impo¬
suit: Modo conluctatio que alia res qͣ
celeritas uictoriã dedit. qd̾ postero die
ꝗͣ hostem uioit. classem gͣuem cõmeatib
impeditam suo et ipsam instrum̃to atq
apparatu oppressit. Stulticia ẽ sedendo
aut uotis debellari credere posse. ar¬
mari capias oportet.⁊ deducendas in
equum. & uir cum uiro congrediaris
audendo atq augendo res romana
creuit non his sensib aliisq. Limidi:
cauta uocant: Hec uelut continuati mi¬
nitio circumfundebat᷑ tribunoꝵ equi¬

Expanded text:
cum esset satis altum Ianiculum ubi sedens cum esset satis altum Ianiculum ubi sedens atque illo ipso die media in urbe, qua nunc busta Gallica sunt, et postero die citra Gabios cecidit Gallorum legiones. quid? post multos annos cum ad Furculas Caudinas ab Samnite hoste sub iugum missi sumus, utrum tandem L. Papirius Cursor iuga Samni perlustrando an Luceriam premendo obsidendoque et lacessendo uictorem hostem depulsum ab Romanis ceruicibus iugum superbo Samniti imposuit? modo C. Lutatio quae alia res quam celeritas uictoriam dedit, quod postero die quam hostem uidit classem grauem commeatibus, impeditam suomet ipsam instrumento atque apparatu, oppressit? stultitia est sedendo aut uotis debellari credere posse. arma capias oportet et descendas in aequum et uir cum uiro congrediaris. audendo atque agendo res Romana creuit, non his segnibus consiliis quae timidi cauta uocant.' haec uelut contionanti Minucio circumfundebatur tribunorum equi
Abbreviated transcription (Latin):
nam hostium numidarũq ac mau¬
rorum iam factam uideamus: Qui
mͦ saguntum oppugnari indignan
do. ñ homines tm̃. s federa et deos
sciebamus. tandentẽ menia rome colo¬
nie colonie. & hannibalem lecti spectamꝰ:
Fumus ex incendiis uillarũ agrorũq
in oculos atq ora uenit: strepunt au¬
res clamorib plorantium sotioꝵ sepius
nos. ꝗͣ deoꝵ inuocantum opem:
Nos hic pecoꝵ mͦ ꝑ estruos saltus deui¬
asq calł exercitum ducimus: condi¬
ti nubib siluisq. Si hoc mͦ ꝑ agͣnda
cacumina saltusq surius reciꝑe a
gallis urbem uoluisset quo hic nouus
camillus nobis dictator unictis in reb
asfectis quesitus. italiam ab hannibale
recuꝑare parat. galloꝵ roma eẽt quã
uereor ne sit cunctantib nobis hanni¬
bali ac penis totiens seruauerint ma¬
iores ur̃i: S uir acuere romanꝰ quo¬
die dictatorẽ eum ex auctoritate patrũ
iussuq popłi dictum. uel os allatũ ÷

Expanded text:
nam hostium Numidarumque ac Maunam hostium Numidarumque ac Maurorum iam factam videamus? qui modo Saguntum oppugnari indignando non homines tantum sed foedera et deos ciebamus, scandentem moenia Romanae coloniae Hannibalem lenti spectamus. fumus ex incendiis villarum agrorumque in oculos atque ora venit; strepunt aures clamoribus plorantium sociorum, saepius nostram quam deorum invocantium opem; nos hic pecorum modo per aestivos saltus deviasque calles exercitum ducimus conditi nubibus silvisque. si hoc modo peragrando cacumina saltusque M. Furius recipere a Gallis urbem voluisset quo- hic novus Camillus, nobis dictator unicus in rebus adfectis quaesitus, Italiam ab Hannibale reciperare parat, Gallorum Roma esset, quam vereor ne sic cunctantibus nobis Hannibali ac Poenis totiens servaverint maiores nostri. sed vir ac vere Romanus, quodie dictatorem eum ex auctoritate patrum iussuque populi dictum Veios allatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
sita: exub̾atur amenissimus italie
ager. uilleq passim incendiis fama¬
bant ꝑ uga massaci montis fabio du¬
cente. tum ꝓpe de integro seditio ac se-
ditione accensi quidam fuerant enim
ꝑ paucos dies. qr cum celerius solito
dictum agmen eẽt festinari ad ꝓhi-¬
bendam popłationib campaniam
crediderant: Ut uͦ in extrema iuga
massici montis uentum ẽ. hostis. sub
oculis erant falerni agri colonoꝵq
sinu ẽẽ tecta urentes nec ulla erat
mentio pugne: Spectatum ẽ hoc in¬
quit minutius ad rem fruendã ocłis
sotioꝵ cedes. & incendia uenimus. nec
si nullius alterius nos ne ciuiũ quidẽ
hoꝵ pudet. quos simiessa colonos pa¬
tres nr̃i miserunt: ut ab sannite ho¬
ste tuta hec ora eẽt ꝗͣ nunc ñ uicimus
samnitis urit. s penus aduena ab
extremis orbis terrarũ terminis nr̃a
cunctatione ⁊ socordia. iam hoc ꝓg̾s
punicas uagari classes dedecus esse
imꝑii sui duxerunt eam nunc ple-¬

Expanded text:
sita, exurebatur amoenissimus Italiae sita, exurebatur amoenissimus Italiae ager uillaeque passim incendiis fumabant, per iuga Massici montis Fabio ducente, tum prope de integro seditio ac de seditione accensa; †quidam fuerant† enim per paucos dies, quia, cum celerius solito ductum agmen esset, festinari ad prohibendam populationibus Campaniam crediderant. ut uero in extrema iuga Massici montis uentum est <et> hostes sub oculis erant Falerni agri colonorumque Sinuessae tecta urentes, nec ulla erat mentio pugnae, 'spectatum huc' inquit Minucius, 'ad rem fruendam oculis, sociorum caedes et incendia uenimus? nec, si nullius alterius nos ne ciuium quidem horum pudet, quos Sinuessam colonos patres nostri miserunt, ut ab Samnite hoste tuta haec ora esset, quam nunc non uicinus Samnis urit sed Poenus aduena, ab extremis orbis terrarum terminis nostra cunctatione et socordia iam huc progressPunicas uagari classes dedecus esse ii sui duxerint, eam nunc ple
Abbreviated transcription (Latin):
num. si eum saltum occupasset exitũ
romano ad opem ferendã sotiis int̾¬
dusurum: S punicum abhorrens
ut acciꝑet fecit: abuersusq ab itne¬
re ꝑ alifanum calatnumq. & cale¬
num agrum. in campum stellatem
descendit. Ubi cum montib flumi¬
nib clausam regionẽ circumspexis¬
set: uocatum ducem ꝑcunctatur uͥ
terrarum e̾ẽt: Cum his casulini eo
dem mansurũ eum dixisset: tum
demum cognitus est error. ⁊ cassi¬
num longe inde alia regione esfe::
Uirgisq ceso duce. & ad reliquoꝵ ter¬
rorem in crucem sublato castris com¬
munits in aherbalem cum eqͥtib
in agrum falernum p̃datum dimi-¬
sit: Usq ad aquas sinuesanas po¬
pulatio ea ꝑuenit: Ingentẽ cladem.
fugam tamen terroremq latus
numide fecerunt: Nec tamen is
terror cum omnia bello flagrarent
sotios dimouit: U toelicet qr iusto ⁊
moderato regebantur imꝑio: Nec
annuebant qd̃ unum uinculũ fid ei
uulturnum flumen castra sunt po¬

Expanded text:
num, si eum saltum occupasset, exitum num, si eum saltum occupasset, exitum Romano ad opem ferendam sociis interclusurum; sed Punicum abhorrens ut acciperet, fecit, auersusque ab suo itinere per Allifanum Caiatinumque et Calenum agrum in campum Stellatem descendit. ubi cum montibus fluminibusque clausam regionem circumspexisset, uocatum ducem percontatur ubi terrarum esset. cum is Casilini eo die mansurum eum dixisset, tum demum cognitus est error et Casinum longe inde alia regione esse; uirgisque caeso duce et ad reliquorum terrorem in crucem sublato, castris communitis Maharbalem cum equitibus in agrum Falernum praedatum dimisit. usque ad aquas Sinuessanas populatio ea peruenit. ingentem cladem, fugam tamen terroremque latius Numidae fecerunt; nec tamen is terror, cum omnia bello flagrarent, fide socios dimouit, uidelicet quia iusto et moderato regebantur imperio nec abnuebant, quod unum uinculum fidei t>quam ad Uolturnum flumen castra sunt po
Abbreviated transcription (Latin):
to timidum asfigens uicina uirtutib
pessima ars nimis ꝓsꝑis multoꝵ succes¬
sib creuit. sese extollebant: Hannibal:
ex hirpinis in samniũ transit: Bene-¬
uentanũ: depoplatur agrum: Thele¬
siam urbem capit: Irritat etiam de
industria uucem: si forte accensum tot
indignitatib cladib sotoꝵ: detrahe
ad equum certam̃ possit: Inter multi¬
tudinẽ sotioꝵ italici generis qͥ ad thra¬
simennum capti ab hannibale dimissiq
fuerant. tres campani equites erant.
multis iam tum in lectis donis ꝓmissis¬
q hannibalis. ad conciliandos popłoꝵ
animos: Hii nunciantes. si in campa¬
niam exercitum admouisset capue po¬
tende copiam fore. cũ res maior quã
auctores ẽẽnt dubium hannibalem
alternisq fidentem ac diffidentẽ tam̃:
ut campanos ex sannio peteret. moue
& aliquib pͥncipum redire ad se dimi¬
sit: Ipse imꝑat duci: ut se in agrum ca¬
sinatem ducat: Edoctus a ꝑitis regio¬

Expanded text:
to timidum, adfingens uicina uirtutibusto timidum, adfingens uicina uirtutibusriorem, quae pessima ars nimis prosperis multorum successibus creuit, sese extollebat. Hannibal ex Hirpinis in Samnium transit, Beneuentanum depopulatur agrum, Telesiam urbem capit, inritat etiam de industria Romanum ducem, si forte accensum tot indignitatibus cladibus sociorum detrahere ad aequum certamen possit. inter multitudinem sociorum Italici generis, qui ad Trasumennum capti ab Hannibale dimissique fuerant, tres Campani equites erant, multis iam tum inlecti donis promissisque Hannibalis ad conciliandos popularium animos. hi nuntiantes si in Campaniam exercitum admouisset Capuae potiendae copiam fore, cum res maior quam auctores esset, dubium Hannibalem alternisque fidentem ac diffidentem tamen ut Campaniam ex Samnio peteret moueret aliquibus principum redire ad se dimisit. ipse imperat duci ut se in agrum Casinatem ducat, edoctus a peritis regio
Abbreviated transcription (Latin):
co ab hoste interuallo. ut neq omitte¬
ret eum. neq congredẽtur castris:
nisi quantũ usus necessario cogeret
tenebatur miles: Pabulum ⁊ ligna
nec pauci petebant. nec passim: Equi¬
tum leuisq armatura statio cõposita
instructaq in subito ẽ tumultus. et
suo milite tuta om̃ia ⁊ infesta offusis
hostrum popłatorib p̃bebat: Neq uni¬
uerso periculo summa rerum cõmitte¬
batur.: ⁊ parua mom̃ta leuium certa¬
minum ex tuto ceptoꝵ finttimoꝵ recep¬
tuq ad sue faciebant territũ pristinis¬
in his cladib militem. minus iam tan¬
dem aut uirtutis aut fortune penite¬
re suȩ. S ñ hannibalem magis infes¬
tum tam sanis consiliis habebat.: qͣ
magis equitum: Qui nicħ aliud ꝗͣ
qõ imꝑabat imꝑio more ad rem publi¬
cam p̃cipitandam habebat: Ferox. ra¬
pidus q in consiliis. ac lingua immo¬
dicus. pͥmo inter paucos. dein ꝓpalã
in uulgus ꝓcunctatore segnem: ⁊ cau¬

Expanded text:
co ab hoste interuallo ut neque omitteco ab hoste interuallo ut neque omitteret eum neque congrederetur. castris, nisi quantum usus necessarii cogerent, tenebatur miles; pabulum et ligna nec pauci petebant nec passim; equitum leuisque armaturae statio, composita instructaque in subitos tumultus, et suo militi tuta omnia et infesta effusis hostium populatoribus praebebat; neque uniuerso periculo summa rerum committebatur et parua momenta leuium certaminum ex tuto coeptorum, finitimo receptu, adsuefaciebant territum pristinis cladibus militem minus iam tandem aut uirtutis aut fortunae paenitere suae. sed non Hannibalem magis infestum tam sanis consiliis habebat quam magistrum equitum, qui nihil aliud quam quod impar erat imperio morae ad rem publicam praecipitandam habebat. ferox rapidusque consiliis ac lingua immodicus, primo inter paucos, dein propalam in uolgus, pro cunctatore segnem, pro cau
Abbreviated transcription (Latin):
mum die harto ꝓcul arpis in conspec¬
tu hostrum pofuit castra: nulla mora
facta qui in penus educeret in aciem
copiamq pugnandi faceret. S tibi
quieta om̃ia apud hostes. nec castra¬
ullo tumultu mota uidet. increpans
quidẽ uictos tandem qͦs martios ani¬
mis romanos debellatumq ⁊ concessũ
Q ꝓpalande uirtute ac gła eẽnt. in
castra rediit: Ceterum tacita cura ani¬
inum incensum: Qd cum duce haud¬
quamꝗͣ flaminio sempronioq simile
futura sibi ẽet: ac tum demum et do¬
cti malis romani parem hannibali
ducem quesissent: & prudentiã qui¬
dem ñ iundictatoris. extimplo timu¬
it constantiam: Aut dum exꝑtus ro-¬
gitare ac temptare animum mouendo
crebro castra. populandoq in oculis
eius agros socioꝵ cepit: & mͦ citato ag¬
mine ex conspectu abibat. mͦ repente
in aliquo flexu uie. si exciꝑe digressũ
in equum posset occultus obsistebat:
F abius ꝑ loca alta agm̃ ducebat. modi

Expanded text:
mum die haud procul Arpis in conspecmum die haud procul Arpis in conspectu hostium posuit castra, nulla mora facta quin Poenus educeret in aciem copiamque pugnandi faceret. sed ubi quieta omullo tumultu mota videt, increpans quidem, victos tandem illos Martios animos Romanis debellatumque et concessum propalam de virtute ac gloria esse, in castra rediit; ceterum tacita cura animum incessit, quod cum duce haudquaquam Flamini Sempronique simili futura sibi res esset ac tum demum edocti malis Romani parem Hannibali ducem quaesissent. et prudentiam quidem novi dictatoris extemplo timuit: constantiam hauddum expertus agitare ac temptare animum movendo crebro castra populandoque in oculis eius agros sociorum coepit; et modo citato agmine ex conspectu abibat, modo repente in aliquo flexu viae, si excipere degressum in aequum posset, occultus subsistebat. Fabius
Abbreviated transcription (Latin):
urbe allate st̃. naues onerarias cõmea¬
tum ab hostia in hispaniam ad exerci¬
tum portantes. classe punica circa
portũ consannũ captas ẽẽ: Itaq ex¬
timplo eos hostiam ꝓficisci iussus na-¬
uibusq ad urbem romanã. aut ho¬
stiȩ ẽẽnt cõpletis milites ac naualib
sociis ꝑsequi hostium. classem ac lit¬
tora italie tutari: Magna uis homi¬
num: conscripta romane erat: Lib̃tni
etiam quib lib̃i eẽnt. ita etas mili¬
taris in uerba iurauerant ex hoc
x.x.x. annis erant in nauis impositi
alii ut urbi p̃sioerent relicti: Dicta¬
tor exercitu. cõs. accepto a fuluo fla¬
co legato ꝑ agrum sabinum. tybur
quo die ad conueniendũ edixerat
nouis militib uenit: Inde p̃neste
ac tͣnsuersis militib in uiã latinã
ẽ egressus: Inde itinerib summa
cum cura exploratis ad hostẽ ducit.
nullo loco nͥ quantũ necessitas coge¬
ret. fortune se cõmissurus: Quo pri¬

Expanded text:
urbe allatae sunt naues onerarias commeaurbe allatae sunt naues onerarias commeatum ab Ostia in Hispaniam ad exercitum portantes a classe Punica circa portum Cosanum captas esse. itaque extemplo consul Ostiam proficisci iussus nauibusque quae ad urbem Romanam aut Ostiae essent completis milite ac naualibus sociis persequi hostium classem ac litora Italiae tutari. magna uis hominum conscripta Romae erat; libertini etiam, quibus liberi essent et aetas militaris, in uerba iurauerant. ex hoc  et triginta annis erant, in naues impositi, alii ut urbi praesiderent relicti. dictator exercitu consulis accepto a Fuluio Flacco legato per agrum Sabinum Tibur, quo diem ad conueniendum edixerat nouis militibus, uenit. inde Praeneste ac transuersis limitibus in uiam Latinam est egressus, unde itineribus summa cum cura exploratis ad hostem ducit, nullo loco, nisi quantum necessitas cogeret, fortunae se commissurus. quo pri
Abbreviated transcription (Latin):
censerent: Decretũ. ut ab cũ seruilio
cõs. exercitum acciꝑet: S crib̾et p̃te¬
rea ex ciuib sociisq ꝗͣtum equitum
ac peditũ uideret᷑ Cetera omia ageret
faceretq: ut ere . p̃. duceret: Fabius
duas legiones se abiecturũ ad seruilia¬
num exercitum dixit: His ꝑ magis
equitũ scriptis tyburdiem ad conuen¬
tum edixit: Edictoq proposito ut
quib oppida castellaq immunita esseñ
uti cõmigrarent in loca tuta ex agris
quoq dimigrarent om̃s regiones eiꝰ
qua iturus hannibal e̾ẽt. tectis pͥus
incensis ac frugib corruptis. ne cuiꝰ
rei copia eẽt: ipse uia uia flaminia
ꝓfectus obuiam consuli exercituiq
cum ad tib̃im circa ocriculũ ꝓspexiss
taret: ut sine lictorib ad dictatorem
ueniret. qͥ cum dicto paruisset cong̾s¬
susq eoꝵ ingentẽ speciem dictature
apuo ciues sotiosq uetustate iam ꝓpe
oblitos eius imꝑii fecisset. littere ab

Expanded text:
censerent. decretum ut ab Cn. Seruilio censerent. decretum ut ab Cn. Seruilio consule exercitum acciperet; scriberet praeterea ex ciuibus sociisque quantum equitum ac peditum uideretur; cetera omnia ageret faceretque ut e re publica duceret. Fabius duas legiones se adiecturum ad Seruilianum exercitum dixit. iis per magistrum equitum scriptis Tibur diem ad conueniendum edixit. edictoque proposito ut, quibus oppida castellaque immunita essent, ut ii commigrarent in loca tuta, ex agris quoque demigrarent omnes regionis eius qua iturus Hannibal esset tectis prius incensis ac frugibus corruptis ne cuius rei copia esset, ipse uia Flaminia profectus obuiam consuli exercituque, cum ad Tiberim circa Ocriculum prospexisset ntiaret ut sine lictoribus ad dictatorem ueniret. qui cum dicto paruisset congressusque eorum ingentem speciem dictaturae apud ciues sociosque uetustate iam prope oblitos eius imperii fecisset, litterae ab
Abbreviated transcription (Latin):
aliud magni uoti eris . cc.xxxiii.
multis aliis dui his bub albis. atq
ceteris hostiis: Uotis rite nuncupatis.
supplicatio edicta. supplicatũ qui reg
num comugib aclib̾is. ñ urbana
multitudo tm̃. s agrestum etiã qͦs
in aliqua sua fortuna. publica quoq
contingebat curatũ lecti sternium per
trium habitũ ꝑ decem uiris sacrors
curantib. & puluinaria in conspectu
ioui fuert : iunoni unum: alterum.
neptuno ac minerue: tertiũ marti
ac ueneri: quartũ appollini ad dia¬
ne: quintũ uulcano ac ueste: sextũ
mercurio. ⁊ ceteri: Tum edes uote
ueneri erucine: Edemq fabius maxi¬
mus dictator uolut: qr ita ex fatalib
libris edictũ erat. ut is uoueret cuius
maximũ imꝑium in ciuitate ẽẽt. m̃ti
edem acilius p̃tor uouit: Ita reb diui¬
nis ꝑactis: tum de bello req depubli¬
ca dictator retulit. quib qͦt ue legionib
uictori hosti obuiam eumdẽ eẽt patres

Expanded text:
ludi magni uoti aeris trecentis ludi magni uoti aeris trecentis multis aliis diuis bubus albis atque ceteris hostiis. uotis rite nuncupatis supplicatio edicta; supplicatumque iere cum coniugibus ac liberis non urbana multitudo tantum sed agrestium etiam, quos in aliqua sua fortuna publica quoque contingebat cura. tum lectisternium per triduum habitum decemuiris sacrorum curantibus: sex puluinaria in conspectu fuerunt, Ioui ac Iunoni unum, alterum Neptuno ac Mineruae, tertium Marti ac Ueneri, quartum Apollini ac Dianae, quintum Uolcano ac Uestae, sextum Mercurio et Cereri. tum aedes uotae. Ueneri Erycinae aedem Q. Fabius Maximus dictator uouit, quia ita ex fatalibus libris editum erat ut is uoueret cuius maximum imperium in ciuitate esset; Menti aedem T. Otacilius praetor uouit. ita rebus diuinis peractis, tum de bello reque de publica dictator rettulit quibus quotue legionibus uictori hosti obuiam eundum esse patres
Abbreviated transcription (Latin):
statu ꝑmansisset. Senatus. Qn̾m. fa¬
bium belli cura occupatura ẽẽt:m. emii¬
lium. ꝑ .R. ex collegio pontificũ senten¬
tia om̃i ea ut mature fiant iubet curare.
tifex maximus. consulente collegio p̃¬
torũ omniũ primũ popłm consulendũ
de uere sacro censent. in iussu poprili
uoueri ñ posse: Rogatus in hec uerba:
Populus uelitis iubeatis nec hȩc sic fieri
ꝑ.R. cum carthaginensi ẽ queq bella
uer attulerit ex ui illo ouillo capri no
no iullo grege queq ꝓfana erunt ioui
fieri. ex qua die senatus popłsq iusse¬
rit qui faciet ꝗͣdo uolet. quaq lege uo¬
let facito quomodo faxi ꝓbe factum
estote si io morit᷑ qd̃ fieri oportebit.
ꝓfanum esto neue cui ceptũ erit si atro
die faxit insciens ꝓbe factum estos in
nocte. siue luce. siue seruus. siue liber
faxit ꝓbe factum esto. si ante id ea senatꝰ
popłsq iusserit fieri ac faxitur eo ppłs
solutus liber esto:. Eiusdem rei causa

Expanded text:
statu permansisset. senatus, quoniam Fastatu permansisset. senatus, quoniam Fabium belli cura occupatura esset, M. Aemilium praetorem, ex collegii pontificum sententia omnia ea ut mature fiant, curare iubet.tifex maximus consulente collegium praetore omnium primum populum consulendum de uere sacro censet: iniussu populi uoueri non posse. rogatus in haec uerba populus: 'uelitis iubeatisne haec sic fieri?ano cum Carthaginiensi est quaeque duella uer attulerit ex suillo ouillo caprino bouillo grege quaeque profana erunt Ioui fieri, ex qua die senatus populusque iusserit. qui faciet, quando uolet quaque lege uolet facito; quo modo faxit probe factum esto. si id moritur quod fieri oportebit, profanum die faxit insciens, probe factum esto. si nocte siue luce, si seruus siue liber faxit, probe factum esto. si antidea senatus populusque iusserit fieri ac faxitur, eo populus solutus liber esto.' eiusdem rei causa
Abbreviated transcription (Latin):
stquã de collega exercitusq cede autoi¬
uit. iam menib patrie metuens ne ab¬
eẽt in discrimine extremo ad urbem
iter intendit .Q. fabius maximus dic¬
tator iterũ quo die magistratũ miit
uocato senatu ab diis orsus cũ edocuisset
partes plus negligentia cerimoniaꝵ¬
auspitioꝵ temeritate atq in scitia pec¬
catum. ag̃. flamio. cõs. ẽẽ. queq ꝑi¬
cula ire dm̃ eẽnt ipsos deos consulendos
ẽe. ꝑuicit ut qd̃ ñ ferme decernit᷑ nisi
cum tetra ꝓdigia nuntiata sunt. decem¬
uiri libros sibillinos adire iubentur:
Qͥ inspectis fatalib libris retuler̃t pa¬
trib. qd̃ eius belli causa uotum marti
foret. Id ñ rite factum de integro. atq
amplius faciendum ẽẽ: & ioui ludos
magnos. et edes ueneri ericine. ac m̃ti
uouendas ẽẽ. & supplicationẽ lecti ster¬
numq habendis. et ueri sacrũ uo¬
uend̃ si bellatum prosꝑe eẽt. resq pu¬
blica in eodem qͦ ante bellum fuisset

Expanded text:
stquam de collegae exercitusque caede audistquam de collegae exercitusque caede audiuit, iam moenibus patriae metuens ne abesset in discrimine extremo, ad urbem iter intendit. Q. Fabius Maximus dictator iterum quo die magistratum iniit uocato senatu, ab dis orsus, cum edocuisset patres plus neglegentia caerimoniarum quam temeritate atque inscitia peccatum a C. Flaminio consule esse quaeque piacula irae deum essent ipsos deos consulendos esse, peruicit ut, quod non ferme decernitur nisi cum taetra prodigia nuntiata sunt, decemuiri libros Sibyllinos adire iuberentur. qui inspectis fatalibus libris rettulerunt patribus, quod eius belli causa uotum Marti foret, id non rite factum de integro atque amplius faciundum esse, et Ioui ludos magnos et aedes Ueneri Erycinae ac Menti uouendas esse, et supplicationem lectisterniumque habendum, et uer sacrum uouendum si bellatum prospere esset resque publica in eodem quo ante bellum fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
tueri nequissent: Hannibal recto itine¬
re ꝑ umbriam. usq ad ypolegum ue¬
nit: inde cum ꝑpopłato agro urbẽ op¬
pugnare adortus eẽt cum magna cede
suoꝵ repulsus. coniectans ex unius co¬
lonie haud minue ꝓsꝑe temptare ui¬
rib ꝗͣta moles romane urbis ẽẽt in agrũ
picenum auertititer: ñ copia solũ oĩs
generis frugũ habundantẽ. s refertũ
preda ꝗͣ effuse auidi atq egentes rapi¬
ebant: Ibi ꝑ dies aliquot statua habi¬
ta refectusq miles. hibernis itinerib
ac palustri uia p̃lioq magis ad euen¬
tum sc̃o. qͣ leui aut facili aduentus:
Ibi satis quieti datũ. preda acpopłationi¬
b magis ꝗͣ otio aut requie gaudentib
ꝓfectus preputia. ñ atdrianum agrũ
marsos inde marrogmosq ⁊ pelignos
deuastat. circaq arpos. & luceriam
ꝓximam apulie regionem: Eñs. seruii¬
lius. coñs. leuib p̃liis cum gallis actis
& uno oppido ignobili expugnato. po¬

Expanded text:
iam tueri nequissent. Hannibal recto itineiam tueri nequissent. Hannibal recto itinere per Umbriam usque ad Spoletium venit. inde cum perpopulato agro urbem oppugnare adortus esset, cum magna caede suorum repulsus, coniectans ex unius coloniae haud prospere temptatae viribus quanta moles Romanae urbis esset, in agrum Picenum avertit iter generis frugum abundantem sed refertum praeda, quam effuse auidi atque egentes rapiebant. ibi per dies aliquot statiua habita refectusque miles hibernis itineribus ac palustri uia proelioque magis ad euentum secundo quam leui aut facili adfectus. ubi satis quietis datum praeda ac populationibus magis quam otio aut requie gaudentibus, profectus Praetutianum Hadrianumque agrum, Marsos inde Marrucinosque et Paelignos deuastat circaque Arpos et Luceriam proximam Apuliae regionem. Cn. Seruilius consul leuibus proeliis cum Gallis factis et uno oppido ignobili expugnato, po
Abbreviated transcription (Latin):
cupatis maiore egritudine animis. le¬
uem ex cõparatione pͥoꝵ ducere recen¬
tem equitum iacturam. pars ñ id qd̾
accid̾at ꝑ se estimare: s ut in affecto
corpore qͣuis leuis causa. magis ꝗͣ ua
litudo grauior sentiretur: Ita tum.
egre ⁊ affecte ciuitati. qd̃ cumq adu̾si
incid̾it: ñ rerum magnititoine estimã¬
dum ẽẽ: Itaq ad remediũ iam diu.
neq desideratũ nec adhibitum: dicta¬
torem dicendum. ciuitas confugit Et
qr ⁊ consul aberat. a quo uno diciposse ui¬
debatur. nec ꝑ occupatã armis punicis
italiam facile erat. aut nuntũ. aut litteras
mitti. nec dictatorẽ popłs creare poterat.
qd̃ nunꝗͣ ante eam diem factũ erat. dic¬
tatorem popls creauit . Q. fabium. maxi¬
mum.⁊ magis eqͥtum. m̃. minutium.
rufum. hisq negotũ ab senatu datum:
ut muros turresq urbis firmarent. et¬
p̃sioia disponerent. quib locis uso̾etur.
pontesq rescinderent fluminũ. ac pena

Expanded text:
cupatis maiore aegritudine animis lecupatis maiore aegritudine animis leuem ex comparatione priorum ducere recentem equitum iacturam; pars non id quod acciderat per se aestimare sed, ut in adfecto corpore quamuis leuis causa magis quam <in> ualido grauior sentiretur, ita tum aegrae et adfectae ciuitati quodcumque aduersi inciderit, non rerum magnitudine sdum esse. itaque ad remedium iam diu neque desideratum nec adhibitum, dictatorem dicendum, ciuitas confugit; et quia et consul aberat, a quo uno dici posse uidebatur, nec per occupatam armis Punicis Italiam facile erat aut nuntium aut litteras mitti nec dictatorem populus creare poterat, quod nunquam ante eam diem factum erat, dictatorem populus creauit Q. Fabium Maximum et magistrum equitum M. Minucium Rufum ; iisque negotium ab senatu datum, ut muros turresqpraesidia disponerent, quibus locis videretur, pontesque rescinderent fluminum: pro urbe
Abbreviated transcription (Latin):
Inde uarios uultus digredientiũ ab
nuntiis cerneres: ut cuiq letu aut tri¬
sticia nuntiabat᷑ gratulatisq aut cõ¬
solantis redeuntib circũfusos: femi¬
narum p̃cipue & gaudia. & insignia
erant. et luctus: Qnam in ipsa porta
sospite filio repente oblatam: in con¬
spectu eius expirasse ferunt: Alterã
cui mors filii falso nuntiata erat: me¬
stam sedentem domi: ad pͥmum con¬
spectum redeuntis filiũ gaudio nimio
examinatã: S enatum p̃tores ꝑ dies
aliqͦt. ab ortu usq ad occioentẽ solem
in curiam retinent. consultantes qͦ¬
nam duce aut copiis quib resisti uic¬
torib penis posset: Prius satis certa
confilia ẽent repens: alia nuntiatur
clades: Quatuor milia equitũ cũ. C.
centonio. ꝓ p̾r. missa ad collegã ab ser¬
uilio. cõs. inumbria: Quo post pug¬
nam ad trasimenniũ auditam auerte¬
rant iter. ab hannibale circũuenti eius
rei fama uarie hoĩes affecit. Pars oc¬

Expanded text:
inde uarios uoltus digredientium ab inde uarios uoltus digredientium ab nuntiis cerneres, ut cuique laeta aut tristia nuntiabantur, gratulantesque aut consolantes redeuntibus domos circumfusos. feminarum praecipue et gaudia insignia erant et luctus. unam in ipsa porta sospiti filio repente oblatam in complexu eius exspirasse ferunt; alteram, cui mors filii falso nuntiata erat, maestam sedentem domi, ad primum conspectum redeuntis filii gaudio nimio exanimatam. senatum praetores per dies aliquot ab orto usque ad occidentem solem in curia retinent, consultantes quonam duce aut quibus copiis resisti uictoribus Poenis posset. priusquam satis certa consilia essent, repens alia nuntiatur clades, quattuor milia equitum cum C. Centenio propraetore missa ad collegam ab Seruilio consule in Umbria, quo post pugnam ad Trasumennum auditam auerterant iter, ab Hannibale circumuenta. eius rei fama uarie homines adfecit. pars oc
Abbreviated transcription (Latin):
dades allata queue fortuna exercitꝰ
ẽet obuios ꝑcunctantur: & cũ frequẽ¬
tis contionis mͦ turba. in comitũ et
curiam uersa magistratus uocaret:
tandem haud multo ante solis occa¬
sum .m. pomponius p̃tor pugna in¬
quit magna uicti sumus: E quãꝗͣ
nichil certus ex eo auditũ est: tam̃
alius ab alio impleti rumorib do¬
mos referunt consulem cũ magna
parte copiarũ cesum. suꝑẽe paucos.
aut fuga passim ꝑ etruriam sparsos.
aut captos ab hoste: Et casus exerci¬
tus uicti fuerant: tot incuras dispreti
animi eoꝵ erant. quoꝵ ꝓpinqui sub.c.
flaminio. cõs. meruerant. ignoranti
satis certum habet. qͥd aut sꝑet. aut
timeat: P ostero ad deinceps aliquto
dieb ad portas maior ꝓpe mulierũ
ꝗͣ uiroꝵ multitudo stetit: aut suoꝵ
aliquem. aut nuntios de his oppiens
circumfundebantur obuiis seiscitan¬
tes. neq uelli utiq ab notis priusꝗͣ
oroine om̃ia inquisissent poterant

Expanded text:
clades allata quaeue fortuna exercitus clades allata quaeue fortuna exercitus esset, obuios percontantur; et cum frequentis contionis modo turba in comitium et curiam uersa magistratus uocaret, tandem haud multo ante solis occasum M. Pomponius praetor 'pugna' inquit 'magna uicti sumus'. et quamquam nihil certius ex eo auditum est, tamen alius ab alio impleti rumoribus domos referunt: consulem cum magna parte copiarum caesum; superesse paucos aut fuga passim per Etruriam sparsos aut captos ab hoste. quot casus exercitus uicti fuerant, tot in curas distracti animi eorum erant quorum propinqui sub C. Flaminio consule meruerant, ignorantiunec quisquam satis certum habet quid aut speret aut timeat. postero ac deinceps aliquot diebus ad portas maior prope mulierum quam uirorum multitudo stetit, aut suorum aliquem aut nuntios de iis opperiens; circumfundebanturque obuiis sciscitantes neque auelli, utique ab notis, priusquam ordine omnia inquisissent, poterant.
Abbreviated transcription (Latin):
ab hannibale ẽ : atq inuincula õs
coniecit: Hec ẽ nobilis ad tͣns yme¬
num pugna: atq inter paucas me¬
morata populi romani clades
Quindecim milla romanoꝵ in acie ce
sa: decem milia sparsa ꝑ omnẽ etru¬
riam aduersis itinerib urbem pe¬
tiere: Mille quingenti hostrum
in acie. multi postea utrimq ex
uulnerib ꝑiere: Multiplex cedes
utrimq traditur ab aliis: ego
pretter ꝗͣ qd̾ nichil haustum ex uano
uelim quo nimis inclinant ferme scri¬
bentum animi. fabium equalem tꝑib:
huiusce belli. potissimũ auctorẽ ha¬
bui: Hannibal captuoꝵ qͥ latini nõis
ẽent. sine p̃tio dimissis: romanis in
uincula datis. segregata ex hostium
coaceruatoꝵ cumulis. corpora eorum
cũ sepeliri iussisset. flaminini corpus
quoq funeris causa magna cũ cura
inquisitũ ñ inuenit: Rome ad pͥmũ
nuntium cladis eiꝰ cum ingenti t̾rore
ac tumultu concursus in foꝵ ppli est
factus: Matrone uage ꝑuias q̃ repeis

Expanded text:
ab Hannibale est atque in uincula omnes ab Hannibale est atque in uincula omnes coniecti. haec est nobilis ad Trasumennum pugna atque inter paucas memorata populi Romani clades. quindecim milia Romanorum in acie caesa sunt; decem milia sparsa fuga per omnem Etruriam auersis itineribus urbem petiere; duo milia quingenti hostium in acie, multi postea utrimque ex uolneribus periere. multiplex caedes utrimque facta traditur ab aliis; ego praeterquam quod nihil auctum ex uano uelim, quo nimis inclinant ferme scribentium animi, Fabium, aequalem temporibus huiusce belli, potissimum auctorem habui. Hannibal captiuorum qui Latini nominis essent sine pretio dimissis, Romanis in uincula datis, segregata ex hostium coaceruatorum cumulis corpora suorum cum sepeliri iussisset, Flamini quoque corpus funeris causa magna cum cura inquisitum non inuenit. Romae ad primum nuntium cladis eius cum ingenti terrore ac tumultu concursus in forum populi est factus. matronae uagae per uias, quae repens
Abbreviated transcription (Latin):
aquã hostium equitib passim truci-¬
dabantur. tria milia ferme pͥmi ag¬
minis ꝑ aduersos hostis eruptione
impigre facta ignari omniũ quȩ pͦ
se agerent᷑ ex saltu euasere: E cũ in
tumulo quodã constitissent. clamorẽ
mͦ ac sonum armoꝵ audientes. quȩ
fortuna pugne eẽt. neq scire nec ꝑ¬
spicere p̃ caligine poterant inclina¬
ta ad inique re concalescente sole de¬
pulsa nebula aꝑuisset diem. cũ liqͥ¬
da iam luce montes campiq ꝑdi¬
tas res stratamq ostende fede roma¬
nam aciem: Itaq nec in conspectus
ꝓcul immitteret᷑ eques. sublatim
partim signis ꝗͣ citatissimo poterãt
agmnine a sese abripuerunt: Postero
die cum suꝑ cetera extrema fames
etiam instaret: fidei dante mahar¬
bale. qui cum omnib equestrib co¬
piis nocte consequutus erat si arma
tradidissent abire cũ singulis uesti¬
mentis passurũ sese dederunt:
Quȩ punica religione seruata fides

Expanded text:
aquam hostium equitibus passim truciaquam hostium equitibus passim trucidabantur. sex milia ferme primi agminis per aduersos hostes eruptione impigre facta, ignari omnium quae post se agerentur, ex saltu euasere et, cum in tumulo quodam constitissent, clamorem modo ac sonum armorum audientes, quae fortuna pugnae esset neque scire nec perspicere prae caligine poterant. inclinata denique re, cum incalescente sole dispulsa nebula aperuisset diem, tum liquida iam luce montes campique perditas res stratamque ostendere foede Romanam aciem. itaque ne in conspectos procul immitteretur eques, sublatis raptim signis quam citatissimo poterant agmine sese abripuerunt. postero die cum super cetera extrema fames etiam instaret, fidem dante Maharbale, qui cum omnibus equestribus copiis nocte consecutus erat, si arma tradidissent, abire cum singulis uestimentis passurum, sese dediderunt; quae Punica religione seruata fides
Abbreviated transcription (Latin):
tur ciues: donec insuꝑ eques ducario
nomen erat. facie quoq noscitans
qui legiones nr̃as cecidit. agrosq et
urbem ẽ depopulatus: Iam ego hãc
uictimam: manib ꝑemptoꝵ fede ci-¬
uium dabo: Subditisq calcarib eqͦ:
ꝑ confertissimã hostium turbã impe¬
tum facit: Obtruncatoq pͥus armi¬
gero. qͥ se infesto uenienti obuiam ob¬
iecerat consulem. lancea transfixit:
Spoliare cupiente̾ triarii obiectis scu¬
tes pauori obstabant. ꝑ omnia arta
p̃ruptaq uelut ceci euadunt armaq
ut uiri suꝑ alium alii p̃cipitantur.:
Pars magna uͥ locus fuge deest ꝑ pri¬
ma uada paludis in aquã ꝓgressi.
qͥ ad capitib humeris extare posst̃
sese immergunt: Fuere qͦs inconsul¬
tus pauor naido etiam capessere
fugam impulerit: Quȩ uͥ imm̃sa ac
sine spe erat. aut deficientib animp̃
haur iebantur gurgitib. haud ne¬
quicꝗͣ festinauerant᷑ retro egerri¬
me repetebant: atq ibi ab ingressis

Expanded text:
tur ciues, donec Insuber eques—Ducario tur ciues, donec Insuber eques—Ducario nomen erat—facie quoque noscitans 'qui legiones nostras cecidit agrosque et urbem est depopulatus; iam ego hanc uictimam manibus peremptorum foede ciuium dabo'. subditisque calcaribus equo per confertissimam hostium turbam impetum facit obtruncatoque prius armigero, qui se infesto uenienti obuiam obiecerat, consulem lancea transfixit; spoliare cupientem triarii obiectis scutes pauori obstabant; per omnia arta praeruptaque uelut caeci euadunt, armaque et uiri super alium alii praecipitantur. pars magna, ubi locus fugae deest, per prima uada paludis in aquam progressi, quoad capitibus umeris exstare possunt, sese immergunt; fuere quos inconsultus pauor nando etiam capessere fugam impulerit; quae ubi immensa ac sine spe erat, aut deficientibus animis hauriebantur gurgitibus aut nequiquam fessi uada retro aegerrime repetebant atque ibi ab ingressis
Abbreviated transcription (Latin):
montes ac lacus. a fronte ⁊ ab tergo
hostium acies claudebat. apparuitq
nullam nͥ in dextera ferroq salutis
spem ẽẽ: tum sibi quisq dux adorta¬
turq factus ad rem gerendam. ⁊ no¬
ua de integro exorta pugna ẽ: Non
illa ordinata ꝑ pͥncipes hastatosq.
ac triarios: nec ut ꝓ signis ante signã¬
ti. post signa alia pugnaret acies. nec
ut in sua legione miles. aut cohorte
aut manipulos ẽet: fors conglobat
& animus fuus cuiq ante aut post
pugnandi ordinẽ dabat: Tantusq
fuit ardor animoꝵ adeo intentus
pugne animus: ut eum motũ terre
qui multarũ urbium italie magnas
partes ꝓstrauit. auertitq cursu rapi¬
do amnis. mare. fluminib inuexit
montes lapsu ingenti ꝓruit nemo pu¬
gnantiũ senserit: Tres ferme horas:
sequebantur: & ipse quacumq in par¬
te p̃mi ac laborare senserat suos. inpi¬
gre ferebat opem. insignemq armis ⁊
hostem summa ui petebant. & tuebã¬

Expanded text:
montes ac lacus, a fronte et ab tergo montes ac lacus, a fronte et ab tergo hostium acies claudebat apparuitque nullam nisi in dextera ferroque salutis spem esse, tum sibi quisque dux adhortatorque factus ad rem gerendam, et noua de integro exorta pugna est, non illa ordinata per principes hastatosque ac triarios nec ut pro signis antesignani, post signa alia pugnaret acies nec ut in sua legione miles aut cohorte aut manipulo esset; fors conglobat et animus suus cuique ante aut post pugnandi ordinem dabat tantusque fuit ardor animorum, adeo intentus pugnae animus, ut eum motum terrae qui multarum urbium Italiae magnas partes prostrauit auertitque cursu rapidos amnes, mare fluminibus inuexit, montes lapsu ingenti proruit, nemo pugnantium senserit. tres ferme horas psequebantur et ipse, quacumque in parte premi ac laborare senserat suos, impigre ferebat opem, insignemque armis et hostes summa ui petebant et tueban