comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di caput iniens bella cunlia diruit. Quaecessante : rursum quasi abhumo surrex̃:
utinã &uos oreges iihis prȩlias inquib: parentes urĩ desudauerunt. exerconi¬
niut gentes ur̃a pace conterritĩ ur̃is uirib: premerentur. Recor damini quid
capuit uictoriarum urarum hlodoui chus fecerit. quidiuersos reges interfecit.
noxias gentes elisit. patrias subiuganit. quarum regnum uobis integrũ. inle¬
sumq: reliquit. Etcũ hoc facer& : Neq: aurũ neq: argentũ sicut nc̃ inthesauris
uris habebat. Quilagitis quid quaeritis quid non habundatis : indomib:
delitiae suꝑ crescunt. In promtuarus uinũ triticum. oleumq: redundat.
Inthes auris. aurũ. atq argentũ coaceruatur. Unũ uob de est quod pacẽ
non habetis digrãm non in digetis. Curnus tollit alteri suũ Curalter
concupiscit alienum Cauete illud apłi quȩso. si ab inuicem mordetis. & come¬
ditis. uid&e ne ab inuicem consumamini. Scrutamini diligenter ueterũ

Expanded text:
di caput, iniens bella civilia, ruit! quo cessante, rursum quasi ex humo surrexit. Utinam et vos, o reges, in his praeliis, in quibus parentes vestri desudaverunt, exerceremini, ut gentes vestra pace conterritae, vestris viribus premerentur. Recordamini quid caput victoriarum vestrarum Chlodovechus fecerit, qui adversos reges interfecit, noxias gentes elisit, patrias gentes subjugavit: quarum regnum vobis 200 integrum illaesumque reliquit. Et cum hoc faceret, neque aurum, neque argentum, sicut nunc est in thesauris vestris, habebat. Quid agitis? quid quaeritis? quid non abundatis? In domibus deliciae supercrescunt; in promptuariis vinum, triticum, oleumque redundat; in thesauris aurum atque argentum coacervatur. Unum vobis deest, quod pacem non habentes, Dei gratia indigetis. Cur unus tollit alteri suum? cur alter concupiscit alienum? Cavete illud, quaeso, Apostoli: Si invicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem consumamini . Scrutamini diligenter veterum
Abbreviated transcription (Latin):
N XPI NOMIHE IN CIPIT LIBER QUIN TUS.
EDET ME BELIORUM CIUILUM DIUERSITATES QUEFRASCOR
gentem & regnum ualde proterunt memorare. Inquo quod peius est
tempore : ilud quod dñs dedolorũ predixit initio iamiudemus.
msurg& pater infilium. filius in patrem. frater in fratrem. proximꝰ in propin¬
u. Nebebant enimeos exempla anteriorũ regum terrere. ut qui diuisi. sta¬
in abinimicis sunt interempti. Quotiens & ipsaurbs irbiuon. & totius nun¬
Dehil deberti uinioris aegno & matre eius
Quod mero uethus brunhildem accepit.
Bellum contrahilpericũ & demalitia rauhingi

Expanded text:
ITULA. INCIPIT LIBER QUINTUS. Taedit me bellorum civilium diversitatis, que Francorum gentem et regnum valde proterunt, memorare; in quo, quod peius est, tempore illud quod Dominus de dolorum praedixit initium iam videmus: Consurgit pater in filium, filius in patrem, frater in fratrem, proximus in propinquum. Debebant enim eos exempla anteriorum regum terrere, qui, ut divisi, statim ab inimicis sunt interempti. Quotiens et ipsa urbs urbium et totius munhildeberthi iunioris regno et matre eius. Quod Merovechus Brunechilde accepit. Bellum contra Chilpericum, et de malitia Rauchingi.
Abbreviated transcription (Latin):
De prodigus ostensis
Quod guntramnꝰ boso filias
suas debasilica sc̃i hilari abstu¬
lit & hilpericus pectauis inuasit.
De interitu dacconis & dracolini.
Quodexercitus in brinctaniã abut.
Derectione salone. & sagit tari.
Descriptionibus hilperici.
De uastationibus brictanoꝵ

Expanded text:
De prodigiis ostensis. Quod Guntchramnus Boso filias suas de basilica sancti Helari abstulit, et Chilpericus Pectavus invasit. De interitu Dacconis et Dracoleni. Quod exercitus in Brittaniis abiit. De eiectione Saloni et Sagittari. 28 . De discriptionibus Chilperici. De vastatione Britta
Abbreviated transcription (Latin):
So anno corpus scĩ uictoris quisalo dero cũ sc̃o urso pͥassus
furrat. ab eato ꝑconio pontifier maurionense inuenitui
Quadã nocte in sua ciuitate ei rruelatur iisomniũ uti ullo
surgens protinus ira& ad ecclesiã. quã sede lruba regina in sub ur¬
bano genauense construxerat. In medio xedesir orsignatũ
locũ illũ scm corpis ader̃t. Cumq genauam festinus ꝑrex¬
s&. cũ bratis Rustico & patricio ep̃is triduanũ iriuniũ facier
tes. lumen ꝑ noctt̃ ubi illiroghorisum & splendidũ corpus
rrat apparuit. Quod cũ silentio hutres pontifices cum
lacrimis & orationib elruato lapidr mnarca argentra in¬
urenerunt sepultũ. Cuius facir̾ rubentẽ quasi uiuum rep¬
peruint ibiq. princips theudericus presens ad erat. multisq
ibi dem consirmauit. Adsepuldirũ illũ scm mirȩ uirtutis e
ipsa oie qua reꝑtũ est prestante oño integra assidiutate osti¬
duntiu&. Eo annoͦ xherius ep̃s lugdon ensis obiit. ordinatur¬
loco ipsius secundinus episcopus.

Expanded text:
o anno corpus sancti Victoris qui Salodoro cum sancto Urso passus fuerat, a beato Aeconio pontifice Mauriennense invenitur. Quadam nocte in sua civitate ei revelatur per somnium, ut surgens protinus iret ad ecclesiam, quam Sedeleuba regina in suburbano Genavensi construxerat, in medio ecclesiae designato loco, ubi sanctum corpus adesset. Cumque Genavam festinus perrexisset, cum beatis Rtes, lumen per noctem, ubi illud gloriosum et splendidum corpus erat, apparuit, quod cum silentio hi tres pontifices cum lacrymis et orationibus elevato lapide in arca argentea invenerunt sepultum, cujus faciem rubentem quasi vivi repererunt. Ibique princeps Theudericus praesens aderat, multisqueibidem confirmavit. Ad sepulcrum illud sanctum mirae virtutes ex ipsa die, qua repertum est, praestante Domino, integra assiduitate ostenduntur. Eo anno Aetherius episcopus Lugdunensis obiit: ordinaloco ipsius Secundinus episcopus
Abbreviated transcription (Latin):
magna
multitudine interfectis. oms domus eorũ incensas peculiis & rebus ex
poliant: tandẽ uuascones obpressi seu & ꝑdomati ueniã & pacẽ sub
scriptis ducib pecentes. Tromittunt se głae & conspectuida goberti¬
regi p̃sentaturos. & suar ditioni traditi cunctas abeode in iuncta li¬
pl&uros: felicit exercitus absq: ulla lesione ad patriã furrunt re

Expanded text:
magna multitudine interlectos, omnes domus eorum incensas, peculiis Al., pecuniis et rebus exspoliant. Tandem Wascones oppressi seu perdomiti veniam et pacem a scriptis ducibus petentes, promittunt se gloriae et conspectui Dagobertiregis praesentaturos, et suae ditioni traditos, cuncta ab eodem injuncta ituros. Feliciter hic exercitus absque ulla laesione ad patriam fuerint re
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc mauricius imptrator in¬
finitissimũ apparatũ antiochiã furi ussit. Ibi imperator
tum numeri baptitantur. Imptratorem illum gregorius
ipis copus antiochiȩ suscepit delauacro. Arnulfus imperator
amauricio imptratorr petens ut ep̃es cũ clero sufficienter

Expanded text:
Tunc Mauricius imperator infinitissimum apparatum Antiochiae fieri jussit: ibi imperator plenitudinem supra scripu numeri baptizantur. Imperatorem illum Gregorius Antiochiae episcopus suscepit de lavacro. Anaulfus imperator 600 a Mauricio imperatore petens ut sibi episcopos cum clero sufficiente
Abbreviated transcription (Latin):
trficere uolui & filium tuum insoliotuo trigere. Flac eodicente : ꝓster¬
nitur rex coram pedib sacerdotum dicens. Uudite opussimi sacer¬
dotes reum crimin extcrabile confitentem. Cumq nos flentes
itgem eleuas semus asolo : ius sitrum ab asila tgredi. Ipse uero adme¬
titum discessit. trans mittens librum canonum in quoerat quaternio
nouus adnexus habens canones quasi a postolicos continentes. Haec :
his italectis cum pretextatus star& stupens. beraht tramnus ep̃s ait.¬
Audio fr̃ & corpiscope quia regis grãm non habes. ideoq net nram Kartta¬
tem uti poteris pruisquam regis indulgentiã merearis. His ita
gestis pautrex ut aut Tunica ei : sind&ur. ait cintesimus octauus
psalm Quimale dictiones scarioticas contin& suꝑ caputtius
recitaretur. autcerte uiditium contratum scriber&ur. nem
ꝑpa&uum communicar&. Quibus conditionib ego restiti uixta

Expanded text:
terficere volui, et filium tuum in solio tuo erigere. Haec eo dicente, prosterterficere volui, et filium tuum in solio tuo erigere. Haec eo dicente, prosternitur rex coram pedibus sacerdotum, dicens: Audite, o piissimi sacerdotes, reum crimen exsecrabile confitentem. Cumque nos flentes regem elevassemus a solo, jussit eum basilicam egredi. Ipse vero ad metatum discessit, transmittens librum Canonum, in 228 quo erat quaternio novus annexus, habens canones quasi apostolicos, continentes haec: « ellatur. » His ita lectis, cum Praetextatus star'Audi, o frater et coepiscope, quia regis gratiam non habes, ideoque nec nostram caritatem uti poteris, priusquam regis indulgentia merearis'. His ita gestis, petiit rex, ut aut tonicam eius scinderetur aut centisimus octavus psalmus, qui maledictionibus Scarioticas continet, super caput eius recitaretur aut certe iudicium contra eum scriberetur, ne in perpetuc communicaret. Quibus condicionibus ego restiti,
Abbreviated transcription (Latin):
silium ex uobis iaipsis dantes. Nosti quodsit rex hilperichus
puis atq con punctus & cito flectatur admistricor diam: humi¬
liare subro & dicito abro abiecta a te ꝑpaerata fuisse. Iunc nos prostrati Q¬
om̃s coram pedib: eius daretibi ueniam imp&ramus. his seductus prȩ textatus
episcopus. pollicitus est se ita facturum. Mane autem facto conuenimus ad c̃¬
surtum locum. adueniensq: rexait adepiscopũ. Simunera promunerib his
hominib: us largitus. cursa cramenta postulasti ut fidẽ mero uecho seruarent :
Respondit epĩs. P&uifateor amicitias eorum habere cumeo. & non solum
hominum sedsifas fuiss&. angłm decaelo uoca ueram quiess& adiutor ei:
silius enim michierat ut sepe dixi spiritalis exlauacro. Cũq haȩc alteratio
alticus tolleret᷑: pr&cextatus ep̃s ꝓstratus solo ait. Peccaui in calo &
coramte. Orex mistricor dissime. ego sum homicida nefandus. rgo te in¬

Expanded text:
silium ex vobismet ipsis dantes: „Nosti, quod sit rex Chilpericus silium ex vobismet ipsis dantes: „Nosti, quod sit rex Chilpericus pius atque conpunctus et cito flectatur ad misericordiam; humiliare sub eo et dicito, ab eo obiecta a te perpetrata fuisse. Tunc nos prostrati omnes coram pedibus eius, dare tibi veniam inpetramus“'. His seductus Praetextatus episcopus, pollicitus est se ita facturum. Mane autem facto, convenimus ad consuetum locum; adveniensque et rex, ait ad episcopum: Si munera pro muneribus his hominibuRespondit episcopus: Petii, fateor, amicitias eorum haberi cum eo: et non solum hominem, sed, si fas fuisset, angelum de coelo evocassem, qui esset adjutor ejus. Filius enim mihi erat, ut saepe dixi, spiritalis ex lavacro. Cumque haec altercatio altius tolleretur, Praetextatus episcopus prostratus solo, ait: Peccavi in coelum et coram te, o rex misericordissime, ego sum homicida nefandus: ego te in
Abbreviated transcription (Latin):
aris & mefurti argues. cum haec causa non furtum sed ad custo¬
diam debrat deputari: Adhȩcrex. Si hoc depositum penestcha¬
bebatur ad custodiendum. Cur soluisti unum exhis &s lumbum
aurris contextum filis in partib desecasti. & dedisti ꝑ iuros qui
mea regno deicerent : pretextatus episcopus respondit. lam dix
tibi superius quia munera eorum acceperam. ideoq cum non abere
depresenti quiddarem. hinc presumpsi & cis uissitudinem munt¬
rum tribui proprium michi esseuidebatur . ꝙ. filo meo mero¬
uecho erat quem delauacro. Regenerationis excepi. Uidens autem
rex hilperichus ꝙ eum his calumnus superari nequir&. attonit
ualde acconsentia confusus. discessit a nobis. nocauitq quos clã
de addlatorib suis & ait. Uictume uerbis episcopi fatror &
urra esse quȩ dicit scio. Quidnunc fatidm utregine dero uolin¬
tas impleatur.: & ait. Ite & accedentes ad tum dicite quasi con¬

Expanded text:
aris et me furti argues, cum haec causa non ad furtum, sed ad custodiam debeat deputare?' Ad haec rex: 'Si hoc depositum penes te habebatur ad custodiendum, cur solvisti unum ex his et lymbum aureis contextum filis in partibus desecasti et dedisti per virus, qui me a regno deiecerent?' Praetextatus episcopus respondit: 'Iam dixi tibi superius, quia munera eorum acciperam, ideoque haec, cum non haberem de praesenti quid darem, hinc praesumpsi et eis vicissitudinem munerum tribui. Proprium mihi esse videbatur, quod filio meo Merovecho erat, quem de lavacro regenerationis excipi'. Videns autem rex Chilpericus, quod eum his calumniis superare nequiret, adtonitus valde ac conscientia confusus, discessit a nobis vocavitque quosdam de adolatoribus suis et ait: 'Victum me verbis episcopi fateor et vera esse quod dicit scio; quid nunc faciam, ut reginae de eo voluntas adimpleatur?' Et ait: 'Ite, et accedentes ad eum, dicite, quasi con
Abbreviated transcription (Latin):
& eiusdẽ exercitus ad ꝓpriis sedib remeant Radulfus suꝑ¬
bia elatꝰ admodũ regis inthoringiam se ẽe censebat amicitia¬
cũ uunidis firmans c&erasq gentes quas uicinas habebat cul¬
tu amicitiae obligabat. In uerbis tamen sigoberti regmine
denegabat. Nã in factis forcit᷑ eiusdẽ resistebat dominationi.
IAmicitias suꝑbia tumebat. factione grimo aldi aleuderio duce
ala mannorũ int̃ficit᷑ Gradus honoris maiore domus. inpalatio
sigoberto & omne regnu austrasiorũ in manus grimo aldi con
cũ filio suo chlodoueo rege. post discessũ aeganar aurilianis in¬
burgundiae regnũ ueniss& ibrn om nes seniores pontifices & du¬
ces & primates deregno bur gundiae adse uenire precepit. Ibiq
nantildis cunc tos singillati ad trahens. flao chatu genere francbrũ
ma iorem domus in regnũ burgundiae electione pontificũ & cuncto
rũ ducũ. anant ild ae regina in hoc gradu honoris nobilit᷑ stabilit᷑ur.

Expanded text:
 ejusdem exercitus ad proprias sedes remeant. Radulfus superbia elatus ad modum regis in Thoringia se esse censebat, amicitiacum Winidis firmans, caeterasque gentes, quas vicinas habebat, cultu amicitiae obligabat. In verbis tamen Sigiberto regimen non denegabat, sed in factis fortiter ejusdem resistebat dominationi. micitia per superbiam tumebat, factione Grimoaldi, a Leuthario duce Alamannorum interficitur. Gradus honoris majoris domus in palatio Sigiberti, et omni regno Austrasiorum in manu Grimoaldi conf regina cum filio suo Chlodoveo rege, post discessum Aeganae, AurBurgundiae regnum venisset, ibi omnes seniores, pontifices cum ducebus et primatis de regnum Burgundiae ad se vinire precepit. Ibique cumtus Nantildis sigillatem adtragens, Flaogatum genere Franco maiorem domus in regnum Burum ducum, a Nantechilde regina in hunc gradum honoris nobiliter stabilitur,
Abbreviated transcription (Latin):
come s expeditione infrancos suscepta ad gallias mittitur. harchri
defrancis dixere : horosius autt᷑ & ipse historio graphus inseptimo
operis sui libro ita commemorat. Stilico congregatis gentibus francos
ꝓterit. hrenũ transiit gallias ꝑuagat᷑. & ad prreneos usque pe&¬
labrł ve. Hanc nobis notitiã defrancis memorati historici relin¬
quere regibus non nominatis. Tradunt enĩ multi eosdem dr
pannonia fuisse egressus. Primũ quidem litora hreai am nis
incubuisse . Dehinc trans acto hreno thoringiam trans me asse.
ibique iuxta pagos uel ciuitates reges crinitos suꝑse creauisse :¬
duprima e ut ita dicã nobiliore suorum familia. qođ post ea ꝓbatum
hludo uuichi iic toriar tradiderunt. Itique in sequr uti digerimus.
Nam ex in consularibus legimus theudemarũ regem francorum filiũ
richimeris quondam & ceschilam matrẽ eius gladio inter fectos

Expanded text:
comes, expeditione in Francos suscepta, ad Gallias mittitur. » Haec hi comes, expeditione in Francos suscepta, ad Gallias mittitur. » Haec hi de Francis dixere. Orosius autem et ipse historiographus in septimo operis sui libro, ita commemorat: « Stilico congregatis gentibus Francos proterit, Rhenum transit, Gallias pervagatur, et ad Pyrenaeos usque perlabitur. » Hanc nobis notitiam de Francis memorati historici reliquere, regibus non nominatis. Tradunt enim multi eosdem de Pannonia fuisse degressus, etv primum quidem litora Rheni amnes incoluisse, dehinc, transacto Rheno, Thoringiam transmeasse, ibique iuxta pagus vel civitates regis crinitos super se creavisse de prima et, ut ita dicam, nobiliore suorum familia. Quod postea probatum Chlodovechi victuriae tradedirunt, itaque in sequenti digerimus. Nam et in Consolaribus legimus, Theudomerem regem Francorum, filium Richimeris quondam, et Ascylam, matrem eius, gladio interfectus.
Abbreviated transcription (Latin):
rediturs pt oncum constantinũ obsedert seribt ura diere ⁊lix elũ
quar tus obsidionis cmstantini mensis agebatur. cum yepente ix
ulterior& gallia nuncii ueniuat iouinũ ad sũpsisse ornatus
regios. & cum burgundionibus ala mannis francis alanis om̃i que¬
exercitu in minere obsidentibus ita ad carle ratis in iuriis. reserata
urbe constantinus deditur. Confestim que aditaliam directðmissis
a principe obuiam ꝑcus soribus supra mentium flumen capite trun¬
catus est Et post pauca idem refert. Hisdem diebus prȩfectus trranno¬
rum decimius rusticus. a gro aethius exprimicerio notariorum ioui nus
multique nobiles apud aruernus capti ducibus honerianis crudeliter int̃¬
empti sunt: treutrorum ciuitas a francis diresta incensa que est.secundar
inruptione. Cum autẽ austerius codicellis imperialibus patriciatũ¬
sortitus fuiss&. haec adiungit. Eodem tempr castinus domesticorũ

Expanded text:
redituri. Item cum Constantinum obsedire scribit, ita dicit: Vixdum redituri. Item cum Constantinum obsedire scribit, ita dicit: Vixdum quartus obsidionis Constantini mensis agebatur, cum repente ex ulteriore Gallia nuntii veniunt, Iovinum adsumpsisse ornatus regius et cum Burgundionibusexercitu imminere obsidentibus. Ita acceleratis moris, reserata urbe Constantinus deditur. Confestimque ad Italiam directus, missis a principe obviam percussoribus, supra Mincium flumen capite truncatus est. Et post pauca idem refert: Hisdem diebus praefectus tyrannorum Decimus Rusticus, Agroetius ex primicerio notariorum Jovini, multique nobiles apud Arvernos capti a ducibus Honorianis,, et crudeliter interempti sunt. Treverorum civitas a Francis direpta, incensaque est secunda irruptione. » Cum autem Asterius codicillis imperialibus patriciatsortitus fuisset, haec adjungit: « Eodem tempore Castinus domesticorum
Abbreviated transcription (Latin):
do confantium filium adse dehispanua uenure ius us soc ita diseruuit
Accito constantinus trrannus dehis panus constanti filio rdẽq tt ran¬
no qo đesummarerum consultarent prae sentes: qđ factuni esems
constans instrumento aule & conuge sua carsar august edemnis¬
ss gerontio intra hispanias om̃ibus creds ds adpatram contrius¬
foitinere decurrer&. Qui ubi inunũ uentre inter uectis diebus
plurimis: Nula exitalia met. constantinus gular inibnuntuu duditus
pulirrudhapanias filiũ mon&. Quip̃mis sis agmmibus dueum
patre re suder& adhispaniã nuncii comeant ageront iomaximo
uinũ rclientibus suis imperia prarditum atque inse comitatur
tentium har bararum accinciũ parsans Quorait ereiti ralobetcor
mius rusticu ex officiorum magistro pelunt gal lam ca franas
nala mannis om̃iq militum manu ad conftantinũ am am quab̃

Expanded text:
de, Constantium filium ad se de Hispaniis venire jussisset, ita disseruit; de, Constantium filium ad se de Hispaniis venire jussisset, ita disseruit; « Accito Constantinus tyrannus de Hispaniis Constante filio, itemque tyranno, quo de summa rerum consultarent praesentes, factum est ut Constans, instrumento aulae et conjuge sua Caesar-augustae dimissis, Gerontio intra Hispanias omnibus creditis, ad patrem continuato itinere decurreret. Qui ubi in unum venere, interjectis diebus plurimis, nullo ex Italia metu, Constantinus gulae et ventri deditus, redire ad Hispanias filium monet. Qui praemissis agminibus, dum cum patre resideret, ab Hispania nuntii commeant, a Gerontio Maximum, unum e clientibus suis imperio praeditum atque in se cometatu gentium barbararum accinctum parari. Quo exterreti, Edobecco mius Rusticus ex officiorum magistro petunt Gallias, cum Francis et Alamannis omnique militum manu ad Constantinum iam iamque
Abbreviated transcription (Latin):
terum hic reuctis tam ducibus quam regalibus. aper te francos regem
habere designat. huius que nomere prarten grisoni limtu porhin& pri¬
genius trrannus suscrpto expedtio naliꝓcunetu brnr bndexmorẽ iti
tis uimea sum ra tẽ prstate exercitum & franeorũ gentib. ferisosten¬
tar&: Harc supra scriptis historio graphus defrancis euer uit. Renatus
profuturus frigeridus cuius iam supra meminimꝰ. cumrom̃a rusti¬
fert a gothis captã atque subuersam. ait. Interta rosplendirl rox
ala norum goare adraomanos trans gresso. deregno agiprea su orua¬
ouertr. Duandalis francorã bello laborantibus gõde gisilo rege ad¬
simpto ati ie iuginti ferme milibus ferro ꝑempris. cunctis uuanadalorũ
Asinternitione delendis nisi alanorã uis irtem pr̃ mbuenis ie nalon
nos hart causa qo đ cũ aliarũ gentiam reges nominarissou non nomi¬
nat aufrancorui. Tamen cũ ait quod constantinus achsãpta atsranani¬

Expanded text:
Iterum hic relictis tam ducibus quam regalibus, aperte Francos regem Iterum hic relictis tam ducibus quam regalibus, aperte Francos regem habere designat, hujusque nomen praetermittens, ait: « Dehinc Eugenius tyrannus suscepto expeditionali procinctu, Rheni limitem petiitis, inmensum ea tempestate exercitum gentibus feris ostentaret. Haec suprascriptus historiograffus de Francis exseruit. Renatus Profuturus Frigiretus, cui iam supra meminimus, cum Romam refert a Gothis captam atque subversam, ait: Interea Respendial rex Alanorum. Goare adconvertit, Vandalis Francorum bello laborantibus, Godegisilo rege absumpto, acie viginti ferme millibus ferro peremptis, cunctis Vandalorum ad internecionem delendis, ni Alanorum vis in tempore subvenisset. » Movet nos haec causa, quod cum aliarum gentium reges nominat, cur non nominet et Francorum. Tamen cum ait, quod Constantinus, assumpta tyranni
Abbreviated transcription (Latin):
apud uennã palatii ardib principe ualentiniano. parne infra
priuati modum redicto. militaris re⁊ cura francis satellitibus
tradita. Ciuilia quoque officia trans gressa in coniurationẽ arbo¬
gastis nulliis que ex omnibus sacramentis miliciae obstrictus repr¬
riebatur. qui familiari principis sermone aut iussis obsequi au¬
derit. dehinc refert. Eodim anno arbo gastis sunnonem &¬
mar comerem subregulos francorũ gentilibus odiis insectans.
agrippiram regente maxime hieme p&iit ignarus totoom̃s
frinciae recessus pene trandos urendos que . cũ decursis foli is
nudȩ atque arentis siluar insidiantis occulere non possent.
Collecto ergo exercitu trans gressus hrȩnũ bricteras ripy
proximtis. pagum &ium quẽ chamaui in colunt depopulatus ẽ
nullo umquã occursante nisi quod pauer exampsi uariis. &
ch&is marcomere duce in ulttrioribus collium iugs a paruere.

Expanded text:
apud Viennam palatii aedibus principe Valentiniano paene infra apud Viennam palatii aedibus principe Valentiniano paene infra privati modum redacto, militaris rei cura Francis satellitibus tradita, civilia quoque officia transgressa in coniurationem Arbogastis; nullusque ex omnibus sacramentis militiae obstrictis repperiebatur, qui familiari principis sermoni aut iussis obsequi auderet. Dehinc refert: EodMarcomerem subregulos Francorum gentilibus odiis insectans, Agrippinam rigente maxime hieme petiit: ratus tuto omnes Franciae recessus penetrandos urendosque, cum decussis foliis nudae atque arentes silvae insidiantes occulere non possent. Collecto ergo exercitu, transgressus Rhenum, Bricteros ripae proximos, pagum etiam quem Chamani incolunt, depopulatus est, nullo unquam occursante, nisi quod pauci ex Ampsuariis et is Marcomere duce in ulterioribus collium jugis apparuere. »
Abbreviated transcription (Latin):
mitiranni narrar& ait. Eotempore ariato &sirus in loco nannini
subrogati in gernianiam cum exercitu opposito francis diuersa¬
bantur.  post pauca cum francidegermania prȩdas tulissent
adiecit. Nichil arbo gastis differre uolens. common& carsarem
pornas debitas a francis exigendas. nisi imi uersa quar suꝑ ora anno
carsis legionib diripuerant confestim restituerent. auctoresque
belli traderent. Inquos uiolate pacis ꝑfiha punir &ur. harc acta
cũ duces essent . R&ulit deinceps ait. Post dies pauculos
marcomere &sonone francorum regalibus trans actaͦ cursim conloquio.
imperatoris que exmore obsidibus adhir mandũ treueris concesgit
Cũ autr eos regales uocet. nescimus utrum reges fueriat an inuices
tenuerint regnũ. Idem tamen scriptor cũ necessitates ualentini¬
ani augusti cõmemorat. haec adiungit. Dũ diuersa inoriente per
thrar chias gerunt̃. ingallia status publicis ꝑturbatur. clauso

Expanded text:
mi tyranni narraret, ait: « Eo tempore Carietto et Syrus in locum Nanneni mi tyranni narraret, ait: « Eo tempore Carietto et Syrus in locum Nanneni subrogati, in Germania cum exercitu opposito Francis diversabantur. » Et post pauca, cum Franci de Germania praedas tulissent, adjecit: « Nihil Arbogastes differre volens, commonet Caesarem poenas debitas a Francis exigendas, nisi universa quae superiori anno caesis legionibus diripuerant, confestim restituerent, auctoresque belli traderent, in quos violatae pacis perfidia puniretur. » Haec acta, cum duces essent, retulit, et deinceps ait: « Post dies pauculos, Marcomere et Sunnone Francorum regalibus, transacto cursim colloquio, impetratisque. ex more obsidibus, ad hiemandum Treveris concessit. » Cum autem eos regales vocet, nescimus utrum reges fuerint, an vices tenuerint regum. Idem tamen scriptor, cum necessitates Valentiniani Augusti commemorat, haec adjungit: « Dum diversa in Oriente per Thracias geruntur, i
Abbreviated transcription (Latin):
bus super stantes. urluti fastigus turrium sagutas tormentorum
rud estun dere inlitas herbarum uinenis ut summȩ cutis neq laca¬
libus inflicta locis uulnera haud dubiȩ mortis sequerentur
Dehinc maiore multitu dine hostium circum fusus excercitus in aper¬
ta camporum quȩ libera franci requitant auide effusus est. ac
primi arquites uoraginibus in mersi permextis hominum ium̃¬
torumq corporibus ruina inuicem suorum oppressisum. Erdi¬
tis & iam quos nulla onera aequorum calca uerant in plicatili¬
moegre explicantes gressum rursus sequĩ paulo antetarxemer¬
serant siluis trepidantes occulebant. Perturbatis ergo ordini¬
bus eese lrgionos heradio iuuenianorum tribuno ac pene om̃i¬
biis quimilitibus prȩerant eoxtinctis. pancis esfugiũ totumino re¬
& latibula siluarum praestiterunt. Hȩc intertio historiȩ libro nar¬
rauit. In quarto uero libro cum de interfectione uictoris filii maxi¬

Expanded text:
bus superstantes, velut e fastigiis turrium sagittas turmentorum bus superstantes, velut e fastigiis turrium sagittas turmentorum ritu effudere inlitas herbarum venenis, ut summe cutis neque letalibus inflicta locis vulnera aut dubiae mortis sequerentur. Dehinc maiore multitudine hostium circumfusus exercitus, in aperta camporum, quae libera Franci reliquerant, avide effusus est. Ac primi equites voraginibus inmersi, permixtis hominum iumentorumque corporibus, ruinam invicem suorum oppraessi sunt. Pedites etiam, quos nulla onera equorum calcaverant, inplicati limo, egre explecantes gressum, rursus se, qui paulo anteserant, silvis trepidantes occulebant. Perturbatis ergo ordinibus, caesae legiones, Heraclio Jovinianorum 59 tribuno, ac pene omnibus qui militibus praeerant, exstinctis, paucis effugium tutum nox et latibula silvarum praestitere. » Haec in tertio Historiae libro narravit. In quarto vero libro, cum de interfectione Victoris filii Maxi
Abbreviated transcription (Latin):
suis in dubiȩ fortiores futuros sciebat. Quod cum quintino & reliquis ui¬
ris militaribus displicuiss&. Namnino mogontia cumreuerso quinti¬
nus cum exercitu circa neuisium castellum hrenumtrans gressus. secundis
a fluuio castris casas habitatoribus uacuas atq ingentes uicos destitutos
offendit Franci enim simulato m&use inremotiores saltus receperant.
concidibus ꝑ extrema siluarum procuratis. Itaq uniuersis domibus ex¬
ustis. inquas saruire solidatas ignaua uictoria consummationem re¬
ponebat noctẽ sollicitã milites sub armorum onere duxerant.
Ac primo diluculo quintino praelium duce ingresso saltus en medio
fere die inplicantes sẽ erroribus ui arum toto ꝑ uagatisunt : tandẽ
cum ingentibus septis omnia a solido clausa offendissent inꝑau-¬
stris camposqͣ siluis iungebantur prorumpere mo lientibus. hosti¬
um rare apparurro. Qui coniuncti arborum truncis uel conerdi¬

Expanded text:
suis indubiae fortiores futurus sciebat. Quod cum Quintino et reliquis visuis indubiae fortiores futurus sciebat. Quod cum Quintino et reliquis viris militaribus displicuisset, Nanneno Mogontiacum reverso, Quintinus cum exercitu circa Nivisium castellum Rhenum transgressus, secundis a fluvio castris, casas habitatoribus vacuas atque ingentes vicos distitutos offendit. Franci enim simulatu metu se in remotiores saltus reciperant, concidibus per extrema silvarum procuratis. Itaque universis domibus exustis, in quas saevire soliditas ignava victoriae consummationem reponebat, nocte sollicita militis sub armorum onere duxerant. Ac primo diluculo Quintino proelii duci ingressi saltus, in medium fere diem inplicantes se erroribus viarum, toto pervagati sunt. Tandem cum ingentibus saeptis omnia a solido clausa offendissent, in palustres campus, qui silvis iungebantur, prorumpere molientibus, kostium rare apparuere, qui coniuncti arborum truncis vel concidi
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ tamen de xisdem referat memorare uid&ur. Nam cum dicit maximũ
intra aquileram a missa omne spe imperu quasi amentem residere ad¬
iungeri. Potempore genobaude. marco mere & sonnone ducibus franci
ingonmaniam prorumpere ac pluribus mortalium limite in rupto caesis
fertiles maxime pagos depopulati agrippinensem &ri am eoloniamm eu
in cusserunt quod ibi trsueris ꝑ latum est Nam & ninus & quintinus mi¬
tares magistri quib is in fantiant filii & defensi onem galliarum maximus
comimiserat. collato exerciti apud agrippinam conuimirant sed honufti¬
praeda hostes prouimiarum opima depopulati. hrenum transierunt. plu¬
ribiis suorum inromanorelicto solo adrepetendã depopulationem para¬
tis. Cum quibus congressis romanqs ad commodusfuit multis francorum
apud carbonariam ferro ꝑemptis. Cumq: consultar&ur succensu an in fran¬
tiam transire deber& Namninus abnuit: quia non in paratos sed in locis

Expanded text:
Quae tamen de eisdem referat, memorare videtur. Nam cum dicit, Maximum Quae tamen de eisdem referat, memorare videtur. Nam cum dicit, Maximum intra Aquileiam, amissam omnem spem imperii, quasi amentem resedere, adiungit: Eo tempore Genobaude, Marcomere et Sunnone ducibus Franci in Germaniam prorupere, ac pluribus mortalium limite inrupto caesis, fertiles maxime pagus depopulati, Agrippinensi etiam Coloniae metum incusserunt. Quod ubi Treverus perlatum est, Nanninus et Quintinus militaris magistri, quibus infantiam filii et defensionem Galliarum Maximus conmiserat, collecto exercitu, apud Agripinam convenerunt. Sed onustipraeda hostes, provinciarum opima depopulati, Rhenum transierunt, pluribus suorum in Romano relictis solo, ad repetendam depopulationem paratis, cum quibus congressus Romanis adcomodus fuit, multis Francorum apud Carbonariam ferro perimptis. Cumque consultaretur succensu, an in Franciam transire deberit, Nannenus abnuit, quia non inparatus et in locis
Abbreviated transcription (Latin):
bonis animi praeditus ne inpulsoribus quidem prauis ab instituto suo
deiuans. In uiriarum pacientissimus. laboris ad petens. in pauidus pe¬
riculorum famis sitis. uigiliarum to lerantissimus. Cui ab in eunte acate
praedictum liquet. quante potentiae factis distinar&ur. temporib:
suis locisque caelebrandus. Haec supra dictus histori o graphus de ue¬
tio narrat. Adultus autem ualentinianus imperator metuens ne se
pertrrannidem aetius opprimer&. eum nullis causis ex tantibus intere¬
mit : Ipse post modum augustus dum in campo martio protribunali
residens contionar&ur ad populom occila buccellarius actii aduersũ
ueniens eum gladio perfodit. Talis utrisq finis extrtit
EFRNNNCÕ RŨ UERO REGIBUS QUS EUERIT PRIMUS AMULTIS
ignoratur. Namcum multa dexis sulpici alex andri narr& historia. nonta¬
menregem primum eorum ualentinus nominat sid duces habuisse eos dicit

Expanded text:
bonis animi praeditus, ne inpulsoribus quidem pravis ab instituto suo bonis animi praeditus, ne inpulsoribus quidem pravis ab instituto suo devians, iniuriarum patientissimus, laboris adpetens, inpavidus periculorum, famis, sitis, vigiliarum tolerantissimus. Cui ab ineunte aetate praedictum liquet, quantae potentiae fatis distinaretur, temporibus suis locisque celebrandus. Haec supradictus historiograffus de Aetio narrat. Adultus autem Valentinianus imperator, metuens, ne se per tyrannidem Aetius oppraemeret, eum nullis causis extantibus interimit. Ipse postmodum augustus dum in campo Martio pro tribunali resedens concionaretur ad populum, Occila, buccellarius Aeti, ex adverso veniens, eum gladio perfodit. Talis utrisque extitit finis. De Francorum vero regibus, quis fuerit primus, a multis ignoratur. Nam cum multa de eis Sulpici Alexandri narret historia, non tamen regem primum eorum ullatinus nominat, sed duces eos habuisse dicit.
Abbreviated transcription (Latin):
tauri pondere adhunos transmitit. notos sibi ol sidariis sũaempore
& familiari amiatia deuinctos cum mandatis huiusmodo cum
r&ur se a fronte uentu: um: & quic dihoe uiro consequenter plurima
memoranda sunt. genus moresq: ordinare plac&. Gaudentius pater scithiȩ
prouintiȩ primoris loci adomesticato ex orsus militiam . usq ad magisteri¬
um arquitum culmen prouictus. Mater itala nobilis ac locuplex femi¬
na artius filius a puero praorianus tribus annisa larichi obses. dehinc
hunorum. Posthec capilionis gener ix comite domesticoꝵ & iohannis
curã palatii medii corporis uirilis habitudinis decenter formatus
Q uoneq: infirmitudini er̃t neq oneri. Animo alacer membris uegitus
iqui S promtissimus. sagittarum iactu peritus. Contu in piger bellis
aprissimus. pacis artibus celebris. nullius a uaritiȩ minime cupiditatis.

Expanded text:
 cum ingenti auri pondere ad Chunos transmittit, notos sibi obsidiatus sui tempore,  cum ingenti auri pondere ad Chunos transmittit, notos sibi obsidiatus sui tempore, et familiari amicitia devinctos, cum mandatis hujusmodi: Cum rentur, se a fronte venturum. Et quia de hoc viro consequenter plura memoranda sunt, ejus genus moresque ordiri placet. Gaudentius pater, Scythiae provinciae primoris loci, a domesticatu exorsus militiam, usque ad magisterii equitum culmen provectus est. Mater Itala, nobilis ac locuples femina. Aetius filius, a puero praetorianus, tribus annis Alarici obses, dehinhunorum; post haec Carpilionis gener, ex comite domesticorum et Iohannis cura palatii. Medii corporis, virilis habitudinis, decenter formatus, quo neque infirmitudini esset neque oneri, animo alacer, membris vegitus, eques prumptissimus, sagittarum iactu peritus, contu inpiger, bellis aptissimus, pacis artibus celebris, nullius avaritiae, minimae cupiditatis,
Abbreviated transcription (Latin):
spoliꝰ Attila uero cumpaucis reuersus est. Nec multo post
a quilere abhunis capta incensa atque diruta. italia ꝑuagata
atq: subuersa est. Thuris modus cuius supra meminimus.
alanos bello edomuit ipse deincips post multas lites & bella
a fratribus oppressus ac iugulatus interiit. Euirmi.¬
GITUR HISITA DIGESTIS ACPER ORDINEM EXPLETIS.
quid deaetio supra memorato renati frigeridi narr& historu
tacere ne fas putaui. Nam cũ induo decimo histor iarum libro refera
post diui honorii excessũ ualentinianũ puerulũ uno tantũ lustra
pacto A consobrino cheodosio imperatorem fuuisse creatum & apudur¬
bem romam tyrannum iohannẽ in imperio surrexisse legatosq eiu
acesare dicit fuisse dispectos. adiecit. Dum hȩc ita gererentur.
legati ad tẏrannum reuersi sunt mandata a troia reportantes
uibus ꝑmotus iohannes artium id temporis curam palati cum ingen

Expanded text:
spolio. Attila vero cum paucis reversus est, nec multo post spolio. Attila vero cum paucis reversus est, nec multo post Aquileia a Chunis capta, incensa atque diruta, Italia pervagata atque subversa est. Thorismodus, de quo supra meminimus, Alanos bello edomuit: ipse deinceps, post multas lites et bella, a fratribus oppressus ac jugulatus interiit. VIII. Igitur his ita digestis ac per ordinem expletis, quid de Aetio supra memorato Renati Frigeridi narrat Historia tacere nefas putavi. Nam cum in duodecimo Historiarum libro referat, post divi Honorii excessum, Valentinianum puerulum, uno tantum Instro peracto, a consobrino Theodosio imperatorem fuisse creatum, et apud urbem Romam tyrannum Joannem in imperium surrexisse, legatosque ejus a Caesare dicat fuisse despectos, adjecit: « Dum haec ita gererentur, legati ad tyrannum reversi sunt, mandata atrociora portantes: quibus permotus Joannes, Aetium id temporis curam palatii gerentem,
Abbreviated transcription (Latin):
sdert non pctuit. sed mao in lucescente celo om̃a que iudierat
matri familiae pandit. Ex pl&isq sermonibus lumpn caruit oculorũ
Igitur etius patricius cum gothis francisq coniunctus. ad uersus attila
nem confligit. Atille ad internitionem uastari cernenssuum exercitũ
fuga dilabitur. Thidd orꝰ uero gothorum rex: huic certamini suc cu¬
buit. Nam nullus ambigat hunorum exercitum. obtentu memorati
antistitis fuisse fugatam. Uerum aetius patritius cum thuris modo uicdo¬
riam obtinuit. hostesq deleuit Ex pl&oq bello ait artius thuris modo
Festina uelo citer redire in patriam ne in sistente germano a patris
regno priueris. Harc ille audiens cũ uolocitate discesit quasi antici¬
paturus fratre & prior partris cathedram adepturus. Simili &
francorum regom dolo fugauit. Ilis autẽ receðentibus artius
expoliato campouictor in patriam cum grandi est reuersus

Expanded text:
silire non potuit; sed mox inluciscente caelo omnia quae audierat silire non potuit; sed mox inluciscente caelo omnia quae audierat matrisfamiliae pandit, expletisque sermonibus, lumen caruit oculorum. Igitur Aetius cum Gonem confligit. At ille ad internecionem vastari suum cernens exercitum, fuga dilabitur. Theodorus vero Gotthorum rex huic certamini succubuit. Nam nullus ambigat Chunorum exercitum obtentu memorati antistitis fuisse fugatum. Verumtamen Aetius patricius cum Thorismodo victoriam obtinuit, hostesque delevit. Expletoque bello, ait Aetius Thorismodo: Festina velociter redire in patriam ne insistente germano, patris regno priveris. Haec ille audiens, cum velocitate discessit, quasi 56 anticipaturus fratrem, et prior patris cathedram adepturus. Simili et Francorum regem dolo fugavit. Illis autem recedentibus, Aetius spoliato campo, victer in patriam cum grandi est reversus
Abbreviated transcription (Latin):
na ctus. Denocte uero consurgens relucescentib ꝑ tota ardis spatia lichnis.
pauore tirritus aditum ꝑquemforis euader&querit. Uerum ubi primi
atq alterius osti claustra pulsat & obserata cuncta cognoscit solo de¬
cubuit trepidus prȩstailans locum ut conuenientibus ad matutinos hẏr¬
nospopulis hic liber absaedere. Interea uidit duas personas se inuicẽ
urnrrabiliter salutantes. solliarasq desuis esse prosperitatibus. Tunc
qui erat senior ita exorsus est Axoris etu lacrimas duitius sustinere
non patio Exit enim assedue ut uirum suum degallis reducam
in columem. cum aliud eaxinde fuiss& apud diuinum iuditiums¬
prarfinitum. sed tamen obtinui in mensam piaatem prouita illi¬
us & ecceninc pro pero illum uiuentem ex inde reducturus uerũ¬
tapen obtestor ut qui hȩc audierit sileat archanumq: di diuulga¬
re non audeat. neparre uelociter a terra. Ale autem hȩc auduns.

Expanded text:
nanctus. De nocte vero consurgens, relucentibus per tota aedis spatia lychinis, nanctus. De nocte vero consurgens, relucentibus per tota aedis spatia lychinis, pavore territus, aditum, per quem foris evaderit, quaerit. Verum ubi primi atque alterius ustei claustra pulsat et obserata cuncta cognoscit, solo decubuit, trepidus praestolans locum, ut, convenientibus ad matutinis hymnis populis, hic liber abscederit. Interea vidit duas personas se invicem venerabiliter salutantes sollicitusque de suis esse prosperetatibus. Tunc qui erat senior ita exorsus est: 'Uxoris Aeti lacrimas diutius sustenire non patior. Petit enim assiduae, ut virum suum de Galliis reducam incolomem, cum aliud exinde fuisset apud divinum iuditiumpraefinitum, sed tamen obtenui inmensam pietatem pro vita illius. Et ecce nunc illum propero viventem exinde reducturus! Verumtamen obtestcr, ut qui haec audierit sileat arcanumque Dei vulgare non audeat, ne pereat velociter a terra'. Ille autem haec audiens,
Abbreviated transcription (Latin):
Exacta quo que oratione. tercio senis iuxta imperium aspicientes
demuro uiderunt a longe quasi nebulam de terra consurgere: Quod
renunciantes. ait sacerdos. Dñi auxilium est: Interra iam tremens¬
tibus ab imp&cu ari&um muris iamque ruituris. recr rtius &
theo thorus gothorum rex ac thuris modus filius eius cum exeroitibus
suis ad ciuitxtem adcurrunt aduersumq hostem eitiunt repelluntq:
Itaq liberatam obtentu beati antistitis cuntatem attilanem fugant
Quiq mauriacum campum adienssẽ precingit adbellum. Quod
hi audientes. se contrarum uiriliter prȩparant : Hisdiebrs romã
sonis adiit etium in magno discrimine inter falangas hostiũ
laborare. Quo auditũ uxor eius anxia atq mesta assidua
sospitem prȩcabatur. Quecum die noctuq hȩc ager& quadã
noete homo pauꝑculus crapulatus auio in angulo basilicȩ beatipari
apostoli obdormiuit. Clausis autem exmore ostus a custo dibus. non est

Expanded text:
orabant. Exacta quoque oratione, tertio juxta senis imperium aspicientes de muro, viderunt a longe quasi nebulam de terra consurgere. Quod renuntiantes, ait sacerdos: Domini auxilium est. Interea jam trementibus ab impetu arietum muris, jamque ruituris, ecce Aetius venit, et Theodorus Gotthorum rex, ac Thorismodus filius ejus cum exercitisuis ad civitatem adcurrunt adversumque hostem eieciunt repelluntque. Itaque liberatam obtentu beati antestites civitatem, Attilanem fugant. Qui Mauriacum campum adiens, se praecingit ad bellum. Quod hi audientes, se contra eum viriliter praeparant. His diebus Romam sonus adiit, Aetium in maximo discrimine inter falangas hostium laborare. Quo auditu uxor eius anxia atque maesta, assiduasospitem, praecabatur. Quae cum die noctuque haec agerit, quadam nocte homo pauperculus, crapulatus a vino, in angulo basilicae beati Petri apostoli obdormivit. Clausis autem ex more usteis, a custodibus non est
Abbreviated transcription (Latin):
uid erem tum ate tonsorato capite quasi ep̃m ordinari. De mde
Suꝑ cathedram puram sola fulgine tectam inpositum serri p̃lucen¬
tibus corã eo lignis accercis. Me hare narrante Rex ait. Uidi&rgo
aliam uisionem. quȩ huius interitum nuntiauit. Ad ducebat᷑ enim
in conspectu meo. a tribus tp̃is ũctus catantis. Quoꝵ unus teericus.

Expanded text:
iderem eum a te tonsorato capite quasi episcopum ordinari, deinde super cathedram puram sola fuligine tectam impositum ferri, praelucentibus coram eo lychnis ac cereis. Me haec narrante, rex ait: Vidi et ego 380 aliam visionem, quae hujus interitum nuntiavit. Adducebatur enim in conspectu meo a tribus episcopis vinctus catenis, quorum unus Tetricus
Abbreviated transcription (Latin):
łrat autĩ tunc mũ molus inciuitate auennica sicut supra iadiximus
Gunt hramnꝰ uero dux. ad prrhensum theodorũ epm incustodia prohaco

Expanded text:
rat autem tunc Mummolus in civitate Avennica, sicut supra iam diximus. Gunthchramnus vero dux adpraehensum Theodorum episcopum in custodia pro hac
Abbreviated transcription (Latin):
grãm reuertaris. cum multũ in uenr¬
isrẽ culpabilis. At alt ut erat in caut & lruis. in hoc fidensq. regis presenciã
reriuss&. Regi parisius reuertenti oirdominico in aeccła scã. Rrginar pr¬
ibpuduit᷑ ueniã depͣcans: at illa frendens &c exetrans aspectũ ei ase repulit.
sque lacrimis aitꝗ non extat defilus qui criminis meicausas inqurat.

Expanded text:
am revertaris, cui multum inveniris esse culpabilis'. At ille, ut erat incautus et levis, in hoc fidens, quod regis praesentiam meruisset, rege Parisius revertente, die dominico in eclesia sancta reginae pitur, veniam depraecans. At illa frendens et execrans aspectum eius, a se repulit, fusisque lacrimis, ait: 'Et quia non extat de filiis, qui criminis mei causas inquerat
Abbreviated transcription (Latin):
moueretur. sũpto aloe. uelociter digerebat. Sed & strepit᷑
uentris absq ulla auditorũ reuerentia in publico emitte¬
tes concatenata grlu. peruium populis tamquam reliqua
humus preber&. aues quoque rigore ad fectȩ uel fame. absque
ullo hominum dolo cum magn& essent niues mani capiebant᷑.
transitu igitur chlodoue chi usque intransitir theodeberthi.
conputantur anni xxXUI. Mor tuo ergo theodebertho
quarto docimo
regni sui anno reg¬
nauit theodo ualdus filius eius ꝓeo. Ex PLICIT LBER

Expanded text:
moveretur, sumpto aloe velociter digerebat, sed et strepitus moveretur, sumpto aloe velociter digerebat, sed et strepitus ventris absque ulla auditorum reverentia in publico emittetes concatenati gelu, pervium populis iter, tanquam reliqua humus, praeberent. Aves quoque rigore affectae vel fame, absque ullo hominum dolo, cum magnae essent nives, manu capiebantur. A transitu igitur Chlodovechi usque in transitum Theudeberti, computantur anni triginta septem. Mortuo ergo Theudeberto, quarto decimo regni sui anno, regnavit Theodobaldus filius ejus pro eo. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
urbem cum strepentis populi seditionẽ ferre non possent eum in
ecclesia abdere uoluerunt. scilic& ponentes eum in arca & de¬
suꝑ sternentes uestimenta quae erant adusum ecclesiȩ. Populus
autẽ ingressus perscrutatusq uniuersos ecclesiȩ angulos. cum nihil
repperisset. frendens egrediebat᷑ : Tunc unus ex suspitione locutus
ait. En arca in qua non ẽ inquisit aduersarius noster. Dicentib
uero custodibus nihil in ea aliud nisi ornamenta ȩcclesiȩ con¬
tineri. illi clauim postulant aientes. Nisi reseraueritis uelocius.
ipsi eam sponte confringimus. Deniq reserata arca. a motis
linteaminibus. inuentum extrahunt. plaudentes atq dicen¬
tes. tradidit ds inmicum nr̃m in manibus nr̃is. Tunc cę̧dentes
eum pugnis. sputisq per urguentes. uinctũ postergũ manib
ad columnã lapibibus obruerunt. Fuit aute incibis ualde
uorax. sedquȩ sumebat quo celerius ad manducandum com¬

Expanded text:
urbem, cum strepentes populi seditionem ferre non possint, eum in urbem, cum strepentes populi seditionem ferre non possint, eum in eclesia abdire voluerunt, scilicet ponentes eum in arca et desuper sternentes vestimenta, quae erant ad usum aeclesiae. Populus autem ingressus perscrutatusque universus eclesiae angulos, cum nihil repperissent, frendens egrediebatur. Tait: En arca, iu qua non est inquisitus adversarius noster. Dicentibus vero custodibus, nihil in ea aliud nisi ornamenta ecclesiae contineri, illi clavem postulant, aientes: Nisi reseraveritis velocius, ipsi eam sponte confringimus. Denique reserata arca, amotis linteaminibus, inventum extrahunt, plaudentes atque dicentes: Tradidit Deus inimicum nostrum in manus nostras. Tunc caedentes eum pugnis, sputisque perurgentes, vinctis post tergum manibus ad columnam lapidibus obruerunt. Fuit autem in cibis 138 valde vorax: sed quae sumebat, quo celerius ad manducandum com
Abbreviated transcription (Latin):
parthenum inodio magno haberent. ꝓ eo quod eis tributa an¬
te dicti regis tẽ pore inflixisset. eum persequi coeperunt. Ille
uero inpericulo sepositum cernens confugium ab urbe facit. ac
duobus episcopis subpliciter ex orat ut eum adurbem treue¬
ricam deducentes. populi saeuientis saeditionẽ sua predicatione
conprimerent. Quibus euntibus nocte dum in strato suo de cũ¬
beret. subito persomnium uocem magnam emittit dicens.
heu heu. succurrite qui ad estis. & auxilium ferte pereunti.
A quo clamore exꝑge facti qui aderant. interrogant quqd hoc eq
Respondit ille: ausamus amicus ineus cum papia illius coniuge
quos olim inter feci. adiudicium me arcessibant dicentes. Ueni
ad respondendum. quia causaturus es nobiscum coram dñõ.
Telo enĩ ductus ante annos aliquos. coniugem in nocentem.
amicumq per imerat. Igitur accedentibus episcopis ad ante dictã

Expanded text:
Parthenium in odio magno haberent, pro eo quod eis tributa anParthenium in odio magno haberent, pro eo quod eis tributa antedivero in periculum se positum cernens, confugium ab urbe facit ac duobus episcopis suppliciter exorat, ut eum ad urbem Treverecam deducentes, populi saevientes seditionem sua praedicatione conpraemerent. Quibus euntibus, nocte, dum in strato suo decumberet, subito per somnium vocemmagnam emittit, dicens: 'Heu! heu! Succurrite qui adestis et auxilium ferte pereunte'. A quo clamore expergefacti qui aderant, interrogant, quid hoc esset. Respondit ille: 'Ausanius amicus meus cum Papianilla coniuge, quos olim interfeci, ad iudicium me arcessibant, dicentes: „Veni ad respondendum, quia causaturus es nobiscum coram Domino"'. Zelo enim ductus, ante annos aliquos coniugem innocentem amicumque perimerat. Igitur accedentibus episcopis ad antedictam