comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
honori augusti daretur ex se¬
natus ꝯsulto cuiꝰ u̾ba subieci
bem intulerit ⁊ ex anicło legi¬
ones secute deducteꝙ sint eiꝰ
auspicia ac fidẽ s ⁊ egyptus
hoc mense in potestatem po¬
płi romani redacta sit fimsꝙ
hoc mense bellis ciuilib im¬
positꝰ sit: atq obhas cãs hic
m̃sis huic imꝑio feliscissi¬
mꝰ sit ac fuit placere senatri
ũ hic m̾sis augustꝰ appelletꝰ
It̃ ꝑlebiscitũ fcm̃ obeam rẽ
sexto pacubio tribuno ple¬
bem rogantẽ. m̾sis septẽbris
pͥncipalẽ sui retineroe appel¬
lationẽ quẽ g̾manici appel¬
latio octobrem uero suo nõe
domitianꝰ inuaserat. d ubi
in faustũ uocabulũ ex oĩ aere
ł saxo placuit eradi. M̾ ses qͦ
usurpatõe tyrannice appel¬
lationis exuesti st̃. Cautio qͦ¬
pꝰ ea pͥncipiũ cet̾oꝵ diri ho¬
minis in fausta uitantiũ.
m̃sib a septembri usꝙ ad de¬
cenbrẽ pͥsca noĩa reseruauit
ħfuit a romulo annua ordi

Expanded text:
honori Augusti daretur ex sehonori Augusti daretur ex senatusconsulto cuius verba subieci:BEM INTULERIT. ET EX IANICULO LEGIONES DEDUCTAE SECUTAEQUE SINT EIUS AUSPICIA AC FIDEM. SED ET AEGYPTUS HOC MENSE IN POTESTATEM POPULI ROMANI REDACTA SIT. FINISQUE HOC MENSE BELLIS CIVILIBUS INPOSITUS SIT. ATQUE OB HAS CAUSAS HIC MENSIS HUIC IMPERIO FELICISSIMUS SIT AC FUERIT. PLACERE SENATUI UT HIC MENSIS AUGUSTUS APPELLETUR. Item plebiscitum factum ob eandem rem Sexto Pacubio tribuno plebem rogante. Mensis September principalem sui retinet appellationem: quem Germanici appellatione, Octobrem vero suo nomine Domitianus invaserat. Sed ubi infaustum vocabulum ex omni aere vel saxo placuit eradi, menses quoque usurpatione tyrannicae appellationis exuti sunt: cautio postea principum ceterorum diri ominis infausta vitantium mensibus a Septembri usque ad Decembrem prisca nomina reservavit. Haec fuit a Romulo
Abbreviated transcription (Latin):
nus pulso sacrũ carne dee
in celio monte uoti reus fe¬
cerit. Hanc deam uitalib
humanis preesse credunt
ab ea deniꝙ petitur ut ia¬
cinora ⁊ que corda queꝙ stꝰ
intrinsecus uisc̾a salua ꝯser¬
uet ⁊ qr cordis bñficio cuius
dissimulatõe btutus habe¬
batur idoneus em̃datõne
publici status extitit hãc
deam que uitalib preeꝰ
templo sacrauit. Cui pul¬
de fabatia ⁊ lardo sacrificat᷑
ꝙ his maxime reb uires cor¬
poris roborentur. Nam ⁊¬
Nuinie. fabarie uulgo uo¬
cant᷑ q ħm̾̃se adulte fabe
diuinis teb adhibentur
romuli ordinationem
marcio anni tenente pͥnci
ac februariũ retinuit nomꝰ
cum ñ uideret᷑ iam quint᷑ ẽẽ
s septimꝰ. S postea in hono¬
rem iulii cesaris dictatoris
legem ferente marco antonz¬
o marcifilio ꝯsule: iulius ap¬
pellatꝰ est. ꝙ hoc m̾se ad quar¬
tum idꝰ quintił iulius ꝓc̾atꝰ
sit Augustus dem̃ ẽ qui sexti¬
lis antea uocabatur. donec

Expanded text:
nio sacrum Carnae deae nio sacrum Carnae deae in Caelio monte voti reus fecerit. Hanc deam vitalibus humanis praeesse credunt. Ab ea denique petitur ut iecinora et corda quaeque sunt intrinsecus viscera salva conservet: et quia cordis beneficio, cuius dissimulatione brutus habebatur, idoneus emendationi publici status extitit, hanc deam quae vitalibus praeest templo sacravit. Cui pulte fabacia et larido sacrificatur, quod his maxime rebus vires corporis roborentur. Nam Iuniae fabariae vulgo vocantur, quia hoc mense adultae fabae divinis rebus adhibentur. Romuli ordinationem Martio anni tenente princiac Februarium retinuit nomen, cum non videretur iam quintus esse, sed septimus: sed postea in honorem Iulii Caesaris Dictatoris legem ferente M. Antonio M. filio consule Iulius appellatus est, quod hoc mense a.d. quartum Idus Quintiles Iulius procreatus sit. Augustus deinde est qui Sextilis antea vocabatur, donec
Abbreviated transcription (Latin):
gerionis ꝑagros italie due̾et
sitienti mulier respondit.
aqͣm se ñ posse p̾stare ꝙ femi¬
narũ dee celebraretur dies
nec ex eo apparatu uiris gꝰ¬
tare fas eẽt. ꝓͥpt̾ ꝙ hercules
facturus sacrũ detestatus ẽ
presentiam feminarũ ⁊ poti¬
tio ac pinario sacroꝵ custo¬
uil ussit. ne muliere int̾¬
ẽẽ ꝓmuterent. Ecce occasio
git nos de bona dea quec̾ꝙ
ium sequit᷑ aut ex parte¬
patre pũ ut supͣdiximus
nominatꝰ aut aut cingius
arb̾itrat᷑ ꝙ iunoniꝰ apud la¬
anos añ uocitatꝰ. diuiq apd̃
arcͥininos p̾nestino ꝙ hac
appellatõe in fastos relat᷑
sit adeo ut sicꝰ nisus in ꝯmͦ¬
tariis fastoꝵ dicit. apud ma¬
iores quoq nr̃os ħ appella¬
dio mensis diu manserit. d
post detritis quib dã litt̾is ex
iunono uniꝰ dc̃s sit. Nam ⁊
edes iunoni monete klui
nis dedicata ẽ. Nonnulli
putauert̾ uiniũ mensẽ a
iunio bruto qui pͥmus ro¬
me ꝯsul factus ẽ nominatỹ
ꝙ hoc mense .i. kalendis iu¬

Expanded text:
ryonis per agros Italiae duceret, sitienti respondit mulier aquam se non posse praestare, quod feminarum deae celebraretur dies, nec ex eo apparatu viris gustare fas esset. Propter quod Hercules facturus sacrum detestatus est praesentiam feminarum et Potitio ac Pinario sacrorum custodibus iussit ne mulierem interesse permitterent. Ecce occasio git nos de Bona Dea quaecumqium sequitur aut ex partepopuli, ut supra diximus, nominatus aut, ut Cingius arbitratur quod Iunonius apud Latinos ante vocitatus diuque apud Aricinos Praenestinosque hac appellatione in fastos relatus sit, adeo ut sicut Nisus in commentariis fastorum dicit apud maiores quoque nostros haec appellatio mensis diu manserit, sed post detritis quibusdam litteris ex Iunonio Iunius dictus sit. Nam et aedes Iunoni Monetae Kalendis Iuniis dedicata est. Nonnulli putaverunt Iunium mensem a Iunio Bruto qui primus Romae consul factus est nominatum, quod hoc mense, id est Kalendis Iu
Abbreviated transcription (Latin):
romã c̃ditã q̃dringentesimo
septuagesimo qͣrto autromiꝰ
quidã maximꝰ seruũ sucĩ uer¬
beratũ patibuloq ꝯstrictum
añ spectabuli ꝯmissionem
ꝑ cirt̾egit. Obqͣm ca̾m indig¬
natus iuppit̾ annio cuidã
ꝑ quietẽ imꝑauit. ut sena¬
tͥui nunciaret. ñ sibi placius¬
se plenũ crudelitatis admis¬
sum. Quo dissimulante fili¬
ũ ipsius mors repentina ꝯ¬
sumpfit. at post scdam denũ¬
ciationẽ obeandẽ negligen¬
diam ip̃e quoꝙ in subitam
corporis debilitatẽ solutus ẽ.
Sic demũ ex ꝯsilio amicoꝵ le¬
ctica delatus senatui retulit.
Et uix ꝯsũmato sermone sñ
mora recuꝑata bona ualitu¬
die curia pedib egressus ẽ
Ex senatꝰ ĩꝙ ꝯsulto ⁊ maenia
lege ad ꝓpiandũ iouẽ additꝰ
illis citentib dies. isꝙ instay¬
ratitius dictꝰ est ñ apatibło
ut quidã putãt g̾co nomine
degratõne ut uatroni placet

Expanded text:
itam quadringentesimo septuagesimo quarto Autronius quidam Maximus servum suum verberatum patibuloque constrictum ante spectaculi commissionem per circum egit: ob quam causam indignatus Iuppiter Annio cuidam per quietem imperavit, ut senatui nuntiaret non sibi placuisse plenum crudelitatis admissum. Quo dissimulante filium ipsius mors repentina consumpsit, ac post secundam denuntiationem ob eandem negligentiam ipse quoque in subitam corporis debilitatem solutus est. Sic demum ex consilio amicorum lectica delatus senatui retulit, et vix consummato sermone sine mora recuperata bona valitudine curia pedibus egressus est. Ex senatus itaque consulto et Maenia lege ad propitiandum Iovem additus est illis Circensibus dies, isque instauratitius dictus est, non a patibulo, ut quidam putant, Graeco nomine tegratione, ut Varroni pla
Abbreviated transcription (Latin):
monstͣuetit. At ut pͥmũ de
seruis loqͣmur. ioco an serio
putas ẽe hõiũ gꝰ ꝙ diĩ ĩmortales
nec cuta sua nec ꝓuidentia
Uignentur e Anfoite seruos ĩ
hominũ nl̃o ẽt ñ pat̾is : Audi

Expanded text:
monstraverit. Et, ut primum de servis loquamur, iocone an serio putas esse hominum genus quod di inmortales nec cura sua nec providentia dignentur? An forte servos in hominum numero esse non pateris? Audi
Abbreviated transcription (Latin):
nia magistratuũ etruscoꝵ e
rant. pͥmus ut rome haberen¬
tur instituit.S pretextã illo
scđo puerił ñ usurpabat ecas
erat .i. ut cet̾a que enumi̾am
honoris habitus. S post eatͣ¬
quiniꝰ dematati exut chorin¬
thiĩ filiꝰ pͥscus: quem qͥdam
lucii nom̃ uocitatũ fert̃. rex t̾tꝰ
abhostilio. quintꝰ a romulo de
sabiuis egit triumphũ. Suo
bello filiũ suũ annos quatuor¬
decim natũ qui hostem ma¬
nu ꝑcusserat. ⁊ ꝓc̾tione lauda¬
uit ⁊ bulla aurea precextaq
donauit insigniens puerum
ultra ãnos fortem pͥmis uiri¬
litatis ⁊ honoris. Nam sicut p̾¬
texta magistratuũ ĩ bulla
gestam̃ erat trium phantiũ
qͣm in triumpho p̾se gere¬
bant inclufus inter ea m re¬
mediis que crederent adu̾¬
sus inuidiã ualentissima.
hinc dectuctꝰ mos. u p̾texta
⁊ bulla inusũ pueroꝵ no¬
biliũ usurparent᷑ ad om̃em
ac uota ꝯciliande uirtutis
ei simił cui pͥmis mannis
munera ista cessert̃. Aliipu¬

Expanded text:
nia magistratuum Etruscorum erant, primus ut Romae haberentur instituit. Sed praetextam illo saeculo puerilis non usurpabat aetas: erat enim, ut cetera quae enumeravi, honoris habitus. Sed postea Tarquinius, Demarati exulis Corinthii filius, Priscus quem quidam Lucumonem vocitatum ferunt, rex tertius ab Hostilio, quintus a Romulo, de Sabinis egit triumphum. Quo bello filium suum annos quattuordecim natum, quod hostem manu percusserat, et pro contione laudavit et bulla aurea praetextaque donavit, insigniens puerum ultra annos fortem praemiis virilitatis et honoris. Nam sicut praetexta magistratuum, ita bulla gestamen erat triumphantium, quam in triumpho prae se gerebant inclusis intra eam remediis quae crederent adversus invidiam valentissima. Hinc deductus mos ut praetexta et bulla in usum puerorum nobilium usurparentur ad omen ac vota conciliandae virtutis ei similis cui primis in annis munera ista cesserunt. Alii pu
Abbreviated transcription (Latin):
erũ om̃ium pla¬
to ⁊ actuũ nat᷑ã
penitꝰ inspiciẽs.
animadu̾tit in
orñi sermonede
rei publice institutione ꝓpo¬
sito infundendũ animisius
cetꝰ nec domꝰ quidẽ parua ꝯsta¬
bit. Ad hc porro iusticie affec¬
tum pectorib inculcandũ
nl eque patrocinaturũ uid̾t

Expanded text:
erum omnium Plato et actuum naturam penitus inspiciens aduertit in omni sermone de rei publicae institutione proposito infundendum animis iuscoetus, ne domus quidem parua constabit. Ad hunc porro iustitiae adfectum pectoribus inoculandum nihil aeque patrocinaturum uidit
Abbreviated transcription (Latin):
S fere mediũ dici corg̾it publi¬
catũ ẽ. Quid sig̾cẽt noĩa quib iͣ
uocat᷑ li ñ laudar tm̃ putetur
ignotuit Magnitado qͦ eiꝰ. S ⁊
celestis ꝑ quem discurrit cir
rum sꝑar̃ stelle q̃ ad̾m in rodi
seu tardũ recursũ. S ut ip̾e ⁊o¬
diacꝰ in xii. ꝑtes qua rõne di¬
uisus sit. curq aries pͥmꝰ ha¬
beat᷑ & que signa in quoꝵ
numinũ ditione sint absolu
rupta diuina st̃ qr in ipsis ẽ
ether semꝑ id̾. Nec unqͣlu re¬
cipies in equalẽ uarietatis es¬
tum.Infra lunam taer.⁊ nata
ꝑmutationis parit̾ incipuĩt
ce sic̃ etħis ⁊ aeris ita diuinoꝵ
⁊ caducoꝵ luna ꝯfiniũ est.
Qd̾ aut̾ ait nicħ infra luna

Expanded text:
medium dici coegerit publicatum est. Quid significent nomina quibus ita uocatur ut laudari tantum putetur innotuit; magnitudo quoque eius sed et caelestis per quem discurrit circrum sphaerarum stellae quemadmodum in zodiaseu tardum recursum, sed et ipse zodiacus in duodecim partes qua ratione diuisus sit, curque Aries primus habeatur, et quae signa in quorum numinum dicione sint, absolurupta, diuina sunt, quia in ipsis est aether, semper idem nec umquam recipiens inaequalem uarietatis aestum. Infra lunam et aer et natura permutationis pariter incipiunt, et sicut aetheris et aeris, ita diuinorum et caducorum luna confinium est. Quod autem ait, nihil infra lunam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓspacii sui mͦ: tempꝰ meandi
au extendũt aũ ꝯͣunt. ħ loco
diligens rer̃ discussor inue¬
nicẽ ꝙ requirat. Inspecti .ni.
zodiaci notis quas monstrat
in p̾sidiũ fidei aduocata des¬
criptõ quis uͦ inquit circice¬
lestis .xii.ꝑtes au̾inuenit au̾
fecit max ͤ c̃ ulła ocłis subici¬
quo a uet̾ib ⁊ tẽptata ẽ tam
difficił. ⁊ effecta diuio. Egyptioꝵ¬
apd̃ se serenitatis obsequio
passim ac sñ c̾ta erroris suile¬
ge discurre ñqͣm deniq ad
qͣm ad austrat poli una dem̃¬
gi. S intͣ umꝰ obliqui circi
limitẽ o̾s ħre discursus. Nec
as aliis ad eund̾ locũ ꝑuenire
acced̾e retro agi alias uidiq
tes decreuer̃ in ip̃o circo ꝯsti¬
tuere. ⁊ diuõib annotare uͥc̃¬
da ẽẽ locoꝵ nõia in quib eas
morari ł de quib exisse. adqͥ

Expanded text:
spatii sui modo tempus meandi aut extendunt aut contrahunt. Hoc loco diligens rerum discussor inueniet quod requirat. Inspectis enim zodiaci notis quas monstrat in praesidium fidei aduocata descriptio, «quis uero,» inquiet, «circi caelestis duodecim partes aut inuenit aut fecit, maxime cum nulla oculis subiciquo a ueteribus et temptata est tam difficilis et effecta diuisio. Aegyptiom, perpetuae apud se serenitatis obsequio passim ac sine certa erroris sui lege discurrere, numquam denique ad mquam ad australis poli ima demergi, sed intra unius obliqui circi limitem omnes habere discursus, nec as aliis ad eundem locum peruenire accedere, retro agi alias, uiderites decreuerunt in ipso circo constituere et diuisionibus adnotare, ut certa essent locorum nomina in quibus eas morari uel de
Abbreviated transcription (Latin):
in manꝰ sumat. ne talẽ uete¬
rum ꝓmissionẽ. qͣi insanie ꝓ¬
ximã au horrescat au rideat
uidebat᷑: uiã sibi fec̃ ingeni
u ⁊ꝑ t̾ram qui celi modꝰ sit
reppert. uitam liquere possro
obseruatõe distinguitꝰ. It̾
ducta linea de quoc̃q loco
circłi qui de signat ambitũ
in qͣmẽq eiꝰdem circłi sũmi¬
tatẽ orb partẽ aliqͣm diuidat
necẽẽ ẽ.S nõ oĩmͦ medietas
ista diuõ illa.N. tantũ linea

Expanded text:
in manus sumat, ne talem ueterum promissionem, quasi insaniae proximam, aut horrescat aut rideat. uidebatur uiam sibi fecit ingenium, et per terram qui caeli modus sit repperunt. Vt autem liquere possit obseruatione distinguitur. Item ducta linea de quocumque loco circuli qui designat ambitum in quamcumque eiusdem circuli summitatem, orbis partem aliquam diuidat necesse est. Sed non omni modo medietas ista diuisio. Illa enim tantum linea
Abbreviated transcription (Latin):
ris diuidat linea ducta ab
e. usq ad .l. erit sr̾ior t̾ra ista
qͣm possidemꝰ ⁊ illa sub pedi¬
b tͣnũsoꝵ. Nisi gͦ cad̾ce omẽ
pondꝰ in t̾ram paruam ni¬
peret ⁊ ab.a. usq .c. lat̾a uͦ a
eris .i. ab f. usꝙ ad e. ⁊ a .6̃. us¬
q ad .l. humorẽ suiꝰ in aerẽ

Expanded text:
ris, diuidat linea ducta ab E usque ad L: erit superior ista quam possidemus et illa sub pedibus. Nisi ergo caderet omne pondus in terram, paruam niperet ab A usque ad C; latera uero aeris, id est ab F usque ad E et a G usque ad L, umorem suum in aerem
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥd mir̾ si aĩs aiu̾s d̾ ħac regi¬
one ñ ꝯstat c̃ nec corpori fabͥ¬
cando sola suffec̾ie. Nam qr t̾¬
ra aqua ⁊ aer infra lunã sũt
ex his soł corpꝰ fieri ñ potuit
ꝙ idoneũ esset ad uitã. S opꝰ
fuit p̾sidio ignis etħi qui ter¬
renis m̾bris uitã ⁊ ai̾am sus¬
tinendi ꝯm̃darce iugorem qͥ
uitalẽ ealorem ⁊ faceret ⁊ fer¬
rce. Hec de aere dixisse nos
satis sit. Restat ut d̾ t̾ra que
sꝑar̃ nona. ⁊ mundi ultima
est dictu nec̃ia disseramꝰ. Nã
ea que ẽ media ⁊ norra tellꝰ
inquit n mouet᷑ imfima ẽ
⁊ in ea feruntur or̃a nutu
suo pond̾a ¶le uero in¬
solubiles cause sunt que
mutuis inuicẽ nexib uin¬
ciuntur. &e dũ alt̾a alt̾am fa¬
sĩqͣm anͣł societatis amplexi¬
b seꝑantur. Talia st̃ uincula
quib t̾ram natura ꝯstrinxit
inuoluta rr in se necessitas
Est̾ .ii. centrũ. In sꝑa aũ solũ
centrũ diximꝰ ñ mou̾i qr ne¬
cesse ẽ curca aliquid ĩmobłe

Expanded text:
Sed quid mirum si animus de hac regione non constat, cum nec corpori fabricando sola suffecerit? Nam quia terra, aqua et aer infra lunam sunt, ex his solis corpus fieri non potuit quod idoneum esset ad uitam, sed opus fuit praesidio ignis aetherii qui terrenis membris uitam et animam sustinendi commodaret uigorem, qui uitalem calorem et faceret et ferret. Haec et de aere dixisse nos satis sit. Restat ut de terra, quae sphaerarum nona et mundi ultima est, dictu necessaria disseramus. «Nam ea quae est media et nona, tellus, inquit, neque mouetur et infima est et in eam feruntur omnia nutu suo pondera.» Illae uere insolubiles causae sunt quae mutuis in uicem nexibus uinciuntur, et dum altera alteram faa naturalis societatis amplexibus separantur. Talia sunt uincula quibus terram natura constrinxit.inuoluta rerum in se necessitas Est enim centron. In sphaera autem solum centron diximus non moueri, quia necesse est ut circa aliquid i
Abbreviated transcription (Latin):
d̾cidunt. S in latt̾a quib in
tegra globo sita̾ sp̃ał efficitꝰ qr
in partẽ alt̾am q̃ ad nos hr
inferior. id̾ inbriũ casus est.
Nam si aer terrem frigoris
exaltatõe densatꝰ in nubem
cogͦr. ⁊ ĩ abrũpitumbres. aer
añ uniu̾sam terram circ̾fusꝰ
ambid: ꝓculdubio ex omni
aeris ꝑte p̾t̾ ustã calore per¬
petuo. liquor pluuiał ema¬
nat. qui undiq in terram
que unica ẽ sedes pond̾um
defluit. ꝯd̾ qui respuit suꝑ¬
ẽ ut estimce extͣ hanc imã
suꝑficiem qͣm in colimꝰ qͥcqͥd
niuium imbriũ ue. ł gͣndinũ
cad̾ ħ totũ in celũ de aere de
altitudinis ĩm̾sitate suspici¬
tur. Ni gͦ oĩa pond̾a ferrent᷑
in t̾ram ⁊ imbres que extra
latt̾am defluunt ñ in t̾ram
s in celũ ord̾ent. ꝙ uilitatem
loci scͣril excedit. Esto.n. t̾re

Expanded text:
decidunt, sed et in latera quibus in decidunt, sed et in latera quibus in terra globositas sphaeralis efficitur; et in partem alteram, quae ad nos habetur inferior, idem imbrium casus est. Nam si aer, terreni frigoris exhalatione densetus, in nubem cogitur et ita abrumpit imbres, aer autem uniuersam terram circumfusus ambit, procul dubio ex omni aeris parte, praeter ustam calore perpetuo, liquor pluuialis emanat, qui undique in terram, quae unica est sedes ponderum, defluit. Quod qui respuit, superest ut aestimet extra hanc unam superficiem quam incolimus, quidquid niuium imbriumue uel grandinum cadit, hoc totum in caelum de aere defaltitudinis immensitate suspicitur. Nisi ergo omnia pondera ferrentur in terram, imbres qui extra latera terrae defluunt non in terram, sed in caelum caderent, quod uilitatem ioci scurrilis excedit. Esto
Abbreviated transcription (Latin):
simũ fuit: id tenuit su̾mi¬
tatem ⁊ etħ uocatꝰ est. Parsi¬
la cui minor puritas ⁊ inerat¬
tñ aliquid leuis pondis aer
extitit ⁊ in scdã delapsus est
corpulentũ erat. in aque flu¬
xum ooagulatũ ẽ.Iam u̾o
ꝙ d̾ om̃i siluestri tumultu
uastũ in penetrabłe dense¬
tum. ex defecatis abrasum re¬
sed̾ ełtis: hesit in uno. Qd̾ de¬
m̃sũ ẽ stringente ꝑpetuoge
lu ꝙ elimatũ in ultimam
mundi partẽ lonqiquitas
soł coacͥuauit. qd gͥ ita ꝯctũ
est t̾reno iñ accepit. hanc sp̃i¬
sus aer.⁊t̾reno frigori ꝓͥ or ꝙͣ
soł calori scipore spiramins
densioris undiq usũ fulcit:
⁊ ꝯtin⁊ ñ in recessũ aut ac¬
cessũ mou̾i eã patit᷑. Luis cir¬
cumuallantis ⁊ oĩ parte ui¬
gore siłi libͣntis aure ł ip̾a
sp̃ał extremitas que si pau¬
la pars aquouissꝑe u̾tice pa¬
ri spacio reced̾. In hanc gͦ que
imbres qui in t̾ram ex om̃i
parce labuntur. Neo n. in solã
hanc qͣm habitamꝰ suꝑficiẽ

Expanded text:
simum fuit, id tenuit summitatem et aether uocatus est; pars, cui minor puritas et inerat aliquid leuis ponderis, aer extitit et in secunda delapsus est;corpulentum erat, in aquae fluxum coagulatum est. Iam uero quod de omni siluestri tumultu uastum, impenetrabile, densetum, ex defaecatis abrasum resedit elementis, haesit in imo; quod demersum est stringente perpetuo gelu, quod eliminatum in ultimam mundi partem longinquitas solis coaceruauit, quod ergo ita concretum est, terrae nomen accepit. Hanc spissus aer et terreno frigori propior quam solis calori stupore spiraminis densioris undiqueuersum fulcit et continet, nec in recesssum aut accessum moueri eam patitur uel uis circumuallantis et ex omni parte uigore simili librantis aurae uel ipsa sphaeralis extremitas, quae si paula pars a quouis sphaerae uertice pari spatio recedit. In hanc igitur, quae imbres qui in terram ex omni aeris parte labuntur. Nec enim in hanc solam quam habitamus superficiem
Abbreviated transcription (Latin):
fusoq alterͣ site subͥecer̾. Certis
signis obseruant̾ ac memorit̃
annotatis int̾ eiꝰ loci stellas qͥ
oriebatur cuͦ pͥmũ uasee̾t im¬
pletũ intelligentes ꝙ eotp̾r qͦ¬
oriti incipiete aqͣ in pͥmum
uas cepit influere usq ꝙ orie

Expanded text:
fusoque, alterum simile subiecerunt, certis fusoque, alterum simile subiecerunt, certis signis obseruanter ac memoriter adnotatis inter eius loci stellas qui oriebatur cum primum uas esset impletum, intelligentes quod, oriri incipiente aqua in primum uas coepit influere usque
Abbreviated transcription (Latin):
tabilẽ orientẽ obseruauer̃. q
subducta ꝑmiser̾ subto uasi
aqͣm suꝑioris influ̾e finxitq
in noctis ipsius ⁊ sequentis
diei fine atq in id noctis scd̾e
ꝙͣ diuead̾ stella ad ortus rurgꝰ
reu̾titur. Q uͥ apparere uix ce¬
pit mox aqͣ que influebat
amot̾a ẽ. Cũ gͥ obseruate stel¬
le it̾ ac redit᷑ integͣm signifi¬
caroe celi ꝯu̾sionẽ m̾suram
fibi celi in aq̃ de illo fluxu
suscepte quantitate posuer̃
hac gͥ in partes eqͣs .xii. sub fi¬
da dim̾̃sione diuisa alia duo
hꝰ capacitatis ꝓcurata s uasa
ut singula tm̃ singulas de ilł
aqua in uas suu̾ pͥstinũ fora¬
mine pꝰ clauso refusa ẽ ⁊ de
duob iłł capacitatis mino¬
ns alem subietet pleno altet᷑
iuxta expeditũ p̃paratũq
posuer̾. his p̾paratis nocte alia
in illa iam celi ꝑͣte. ꝑ qͣm solẽ
t᷑na obseruatõe didic̾ant ꝗͣq
pꝰea ⁊odiacũ uocauer̃ ãcen¬
sur obseruauert̃ sidꝰ cui pꝰea
nom̃ arietis addider̃. hꝰ incipi¬

Expanded text:
 orientem obseruauerunt. Quae subducta, permiserunt subiecto uasi aquam superioris influere, fluxitque in noctis ipsius et secuti diei finem, atque in id noctis secundae quamdiu eadem stella ad ortum rursus reuertitur. Quae ubi apparere uix coepit, mox aqua quae influebat amota est. Cum igitur obseruatae stellae itus ac reditus integram significaret caeli conuersionem, mensuram sibi caeli in aquae de illo fluxu susceptae quantitate posuerunt. Hac ergo in partes aequas duodecim sub fida dimensione diuisa, alia duo huius capacitatis procurata sunt uasa ut singula tantum singulas de illiue rursus aqua in uas suum pristinum, foramine prius clauso, refusa est; et de duobus illis capacitatis minoris alterum subiecerunt pleno, alterum iuxta expeditum paratumque posuerunt. His praeparatis, nocte alia, in illam iam caeli parte per quam solem turna obseruatione didicerant quamque postea zodiacum uocauerunt, ascensurum obseruauerunt sidus, cui postea nomen Arietis addiderunt. Huius incipi
Abbreviated transcription (Latin):
signi exordia ꝑuentũ e̾ fũ dubio
iãm dnuisas. cet̾isq sibi obser¬
uationib ⁊ indiciis annota¬
ꝯpotes machinationis: hũer̃
ꝗd̾ non nocte una s duab ef¬
fectũ est qm̃ oẽ celũ una noc¬
de ñ uoluit᷑ s ꝑdiẽ u̾titur
pars eiꝰ media ⁊ medietas re
uisit inspectõ. s diu̾soꝵ t̃poꝵ
signa appłłari maluer̃ certas¬
ꝙ singuł uoca bła gr̾a signifi¬
cationis adiecta st̃ ⁊ qm sigͣ
ip̃m signoꝵ ⁊ odiacũ qͣi signifer̃
uocauer̃. ¶ Hanc aut̾ rõnem

Expanded text:
io iam diuisas certisque sibi obseruationibus et indiciis adnotacompotes machinationis habuerunt. Quod non nocte una, sed duabus effectum est, quia omne caelum una nocte non uoluitur, sed per diem uertitur pars eius media, et medietas reluisit inspectio, sed diuersorum temporum signa appellari maluerunt, certaque singulis uocabula gratia significationis adiecta sunt; et quia signa ipsum signorum zodiacum, quasi signiferum, uocauerunt. H
Abbreviated transcription (Latin):
t̾is singule deorsũ lineẽ ꝑ hos
circłos ad ultimũ usq ducant᷑
ꝓcul dubio ꝑ orbes singłos duo
currat cũ ad spaciũ uen̾it ꝙ
int̾ lineas claudit᷑ ab a. ⁊b. no¬
tis ⁊ litt̾is defluentes in atietẽ
ẽẽ dicet᷑ qr illic ꝯstituta spaciũ
arietis in zodiaco designatis
nos docebit cur eund̾ rodiacũ.
ead̾ signa alie tꝑ̃e longiore
alie preuiore ꝑcurrant. qͦciẽs
.N. płes orbes intra se locantur
sicut maximꝰ ẽ ille qui pͥmꝰ ẽ
⁊ minimis qui locum ulti¬
mũ tence̾ itade mediis qui sõ¬
mo ꝓͥor ẽ minferiorib maior
qui uicinior ẽ ultimo breui¬
or suꝑioꝵb habetur. Ꝙ int̾
sue: singuł ordo ponis ascri¬
bit. Iõ stelle que ꝑ spacia los¬
giora discurrt̃ ambitũ suu̾
tpe ꝓlixiore ꝯficiunt que ꝑ
angusta breuiore ꝯstrt .ii. nol¬
lam int̾ eas cełiꝰ cet̾isꝰ tardiꝰ¬
ue ꝓced̾e. S cũ sit om̃ib id̾
modꝰ meandi tantã eiꝰ diu̾si¬
u̾sitas facit. Nam u de mediss

Expanded text:
teris singulae deorsum lineae per omnes circulos ad ultimum usque ducantur: procul dubio per orbes singulos duodcurrat, cum ad spatium uenerit quod inter lineas clauditur ab A et B notis et litteris defluentes, in Ariete esse dicetur, quia illic constituta spatium Arietis in zodiaco designatum nos docebit cur eundem zodiacum eademque signa aliae tempore longiore, aliae breuiore percurrant. Quotiens enim plures orbes intra se locantur, sicut maximus est ille qui primus est et minimus qui locum ultimum tenet, ita de mediis qui summo propior est, inferioribus maior, qui uicinior est ultimo, breuior superioribus habetur. Et inter suae singulis ordo positionis adscripsit. Ideo stellae quae per spatia grandiora discurrunt, ambitum suum tempore prolixiore conficiunt, quae per angusta, breuiore. Constitit enim nullam inter eas celerius ceteris tardiusue procedere, sed, cum sit omnibus idem modus meandi, tantam eis diuersiuersitas facit. Nam ut de mediis
Abbreviated transcription (Latin):
dixer̃ It scd̾o uase impletoac
mox retracto illd̾ siłe ꝙ olim
effusũ parauerant. it̾um sub¬
dider̃. Notato siłr loco qͥem̾ge¬
bat. cũ scđm uas eet impletũ
⁊ a fine pͥmi signi usq ad loc̃
qui ad scdẽ aque finẽ oriebat᷑
scđm signũ notatũ e̾. Atq ita
uicissim uasa mutando. ⁊ ꝑ
singłas influentes aque ꝑtes
singłos sͥ ascend̾tiũ celi ꝑtũ
limites annotando uͥꝯsuma¬

Expanded text:
Item secundo uase impleto ac mox retracto illud simile quod olim effusum parauerant iterum subdiderunt, notato similiter loco qui emergebat cum secundum uas esset impletum, et a fine primi signi usque ad locum qui ad secundae aquae finem oriebatur, secundum signum notatum est. Atque ita uicissim uasa mutando, et per singulas influentis aquae partes singulos sibi ascendentium caeli partium limites adnotando, u
Abbreviated transcription (Latin):
ħ loco ꝙ in genit᷑a mundi ⁊
ip̃a rer̃ ꝓuidentia ł uetꝰtatis
ingeniũ. ħc stelł ordinẽ dedit
quem plato assignauit sꝑis
eat̾ ũ eẽt luna pͥma. Sol scd̃s
hinc mars tam̃ iupit̾ ⁊ satͥnꝰ
de u̾b cic̾onis ꝑxime p̾latis q̃¬
renda ꝓposuimꝰ. qua licuit b¬
diuinoꝵ ẽ: ota iã u opiner
absoluimꝰ. Nam ⁊celũ uolui ⁊
bitata patefecit. ⁊ de ip̃o sꝑar̃
ordine quid diu̾si senserĩt ł qͥd
int̾ eosdissensionẽ fec̾it que ue
mag̃ sit seqͥda sententia. tͣctatꝰ
inuente. Nec ħ tacitũ ẽ cut int̾
õs stellas sola sñ frĩs radiĩs: lu

Expanded text:
hoc loco quod in genitura mundi uel hoc loco quod in genitura mundi uel ipsa rerum prouidentia uel uetustatis ingenium hunc stellis ordinem dedit quem Plato adsignauit sphaeris earum, ut esset luna prima, sol secundus, hinc Mars, inde Iuppiter, et Saturnus de uerbis Ciceronis proxime praelatis quaerenda proposuimus, qua licuit brediuinorum est, omnia iam, ut opinor, absoluimus. Nam et caelum uolui, et bitata patefecit, et de ipso sphaerarum ordine quid diuersi senserint uel quid inter eos dissensionem fecerit quaeue magis sit sequenda sententia tractatus inuenit. Nec hoc tacitum est cur inter omnes stella
Abbreviated transcription (Latin):
dici maluer: ꝓdidert̃. Aiũt ic̃i
piente die illo qͥ pͥmꝰ om̾iũ lux̃
.i. quo in ħc fulgorẽ celu̾i ełta
purgata st̃ qui iõ m̃di natał
iure uocatur arietẽ in medio
celo fuisse ⁊ qr mediũ celũ qͣi
mu̾di u̾tex ẽ arietẽ ꝓpea pͥ¬
mũ int̾ õs habitũ qui u m̃di
cap̃: in exordio lucis apparuit.
numinũ potestati aiunt .n. ĩ
hac ipã genit᷑a m̃di ariete ũ
diximꝰ mediuꝰ celũ tenente.
horã fuisse m̃di nascentis canc̾
gestante tc̃ lunã pꝰ hc solc̃ seoe
cum mundꝰ nasce̾tur fuisse
uit antiquitas. Cancrũ lune
u. reliqua sic adiecit uetustas
u̇ in iassignandis a fine pͥoris
ordinis ordo scd̾s inciperet.Su
p̾mũ fecit qui ultimꝰ erat. iõ a¬
quarius qui capͥcornũ sequitꝰ
sat᷑no dat᷑. Ioui qui ã saturnũ
erat: pisces domuinant᷑ Aries.
marti qui p̾cesserat iouẽ. saurꝰ
uen̾i ꝗͣ mars sequebat᷑. Gemi¬
iri m̃curio pꝰ quem uenꝰ erat
deputati st̃. ¶ Hotandum

Expanded text:
dici maluerint, prodiderunt. Aiunt enim incipiente die illo qui primus omnium luxit, id est quo in hunc fulgorem caelum et elementa purgata sunt, qui ideo mundi natalis iure uocitatur, Arietem in medio caelo fuisse, et quia medium caelum quasi mundi uertex est, Arietem propterea primum inter omnes habitum, qui ut mundi caput in exordio lucis apparuit. numinum potestati. Aiunt enim in hac ipsa genitura mundi, Ariete, ut diximus, medium caeli tenente, horam fuisse mundi nascentis, Cancro gestante tunc lunam. Post hunc sol cum Leone cum mundus nasceretur, fuisseuit antiquitas, Cancrum lunae,bant, quinque reliqua sic adiecit uetustas ut in adsignandis a fine prioris ordinis ordo secundus inciperet. Suprimum fecit qui ultimus fuerat; ideo Aquarius, qui Capricornum sequitur, Saturno datur; Ioui, qui ante Saturnum erat, Pisces dicantur; Aries Marti, qui praecesserat Iouem, Taurus Veneri, quam Mars sequebatur, Gemini Mercurio, post quem Venus fuerat, deputati sunt. Notandum
Abbreviated transcription (Latin):
parerce. u̾una eiꝰ sũmitas ad¬
huc orironti uid̾etur infid̾e. ⁊
mox locꝰ ad quem unbra it̃
iñ uase migrau̾at: ad notatꝰ
habitaq dim̾sione int̾ambas
umbrar̃ notas que integrũ
soł orbẽ .i. diametrum uate de
duab eius sũmitatib meti¬
untur. parsnona reperta est
es spacii ꝙ a sũmo uasis labro
usq ad hore pͥme lineam ꝯti¬
netur ⁊ ex hoc ꝯstitit ꝙ in cur¬
su soł unã tp̃is eq̃noctiał
horam facrat repetitꝰ noui

Expanded text:
pareret, ut ima eius summitas adpareret, ut ima eius summitas adhuc horizonti uideretur insidere. Et mox locus ad quem umbra tunc in uase migrauerat adnotatus est, habitaque dimensione inter ambas umbrarum notas, quae integrum solis orbem, id est diametrum, natae de duabus eius summitatibus metiuntur, pars nona reperta est eius spatii quod a summo uasis labro usque ad horae primae lineam continetur. Et ex hoc constitit quod in cursu solis unam temporis aequinoctialis horam facia
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝗ̃ adtũ illi prudentissimi
dep̾hendint: uidicemꝰ ꝯam
sicut ex t̾rena umbra potr¬
it circuli ꝑ quem sol ineat
dep̾hendi magnitudo: ita
ꝑ ipm̃ circulũ mensura soł
inuenta e̾. In ħo modũ ꝓ¬
cedente in quisitionis inge¬
nio. Equi noctiali die añ sol
ortũ equabiłr locatũ ẽ saxeũ
uas in hemisꝑii sp̾ẽ cauata
ambitione curuatũ. in fra ꝑ
ꝯtͣnsitu soł pretereundo dis¬
modi uasis officiũ ut tanto
tp̃r apͥore eiꝰ extremitate ad
alt̾am usq stili umbra ꝓcu¬
rat: quanto sol medrante celi
sol incirculo suo meat tm̃ in
ħ uase umbram meare huic
gͥ equabiłr collocato circa tẽ
peus ortui soł ꝓpinquantis ĩ¬
hesit diligens obseruantis
soł quem de se emisit pͥma sỹ¬
mitas orb̃ ei̾gentis. unbra
stili decidens sumitatẽ p̾mã
curuilabͣri eminentiã: ꝯtigit
locꝰ ip̃ qui umbre pͥmicias ex¬
cepit. uote inp̾ssione signatꝰ ẽ
obseruatũ ꝙ ẽ quamdiu suꝑ
terram ita soł orb integerap¬

Expanded text:
dum illi prudentissimi deprehenderint indicemus. Nam sicut ex terrena umbra potuit circuli per quem sol meat deprehendi magnitudo, ita per ipsum circulum mensura solis inuenta est, in hunc modum procedente inquisitionis ingenio. Aequinoctiali die, ante solis ortum, aequabiliter locatum est saxeum uas, in hemisphaerii speciem cauata ambitione curuatum, infra per cum transitu solis praetereundo dismodi uasis officium, ut tanto tempore a priore eius extremitate ad alteram usque stili umbra percurrat quanto sol medietatem caeli sol in circulo suo, tantum in hoc uase umbram meare. Huic igitur aequabiliter collocato, circa tempus solis ortui propinquantis, inhaesit diligens obseruantis radium quem de se emisit prima summitas orbis emergens, umbra, de stili decidens summitate, primam curui labri eminentiam contigit, locus ipse qui umbrae primitias excepit notae impressione signatus est, obseruatumque quamdiu super terram ita solis orbis integer ap
Abbreviated transcription (Latin):
illũ orbẽ cuiꝰ diametros dupla
ẽ orbe alt̾o octies eẽ maiorẽ
gͦ ex his dicendũ ẽ solem octi¬
es t̾ra ẽẽ maiorẽ ħ de soł mag¬
nitudine breuit̾ de multis ex¬
ente. longeq ⁊ a celo om̃s.⁊ a
se singule recesser̃. Nunc que¬
rendũ ẽ ẽ rodiatꝰ unꝰ sit is¬
ꝯstet celo syd̾ib infixis ꝗ̃ ad̾c

Expanded text:
illum orbem cuius διάμετρος dupla est orbe altero octies esse maiorem. Ergo ex his dicendum est solem octies terra esse maiorem. Haec de solis magnitudine breuiter de multis exente, longeque et a caelo omnes et a se singulae recesserunt, nunc quaerendum est, cum zodiacus unus sit nst
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ que facrũt quadragies
octies centena milia stadioꝵ
ẽẽ a terra:. usqad soł cursum
quo umbram t̾re diximꝰ ꝑue¬
nire. Terra ã in medio celestis
cirdi ꝑ q̃ sol currit u centrỹ
locata ẽ. gͦ mensura t̾rene
unbre medietatem diame¬
tri celestis efficii. ⁊ si ab alt̾a
quoq ꝑte terre. par usq ad
eund̃ circulũ mensura tenda¬
tur. integra circłi ꝑ quẽ sol
currit dia metros inueniur
duplicatis gͥ ilł quadragies
ocues centenis milib erit in¬
tegra diametros celestis circłi
nonagies sexies centenis mi¬
lib stadioꝵ ⁊ inuenta diame¬
tros facile mensurã nob̃ ip¬
sius quoq ambitꝰ ꝓdit hanc
debes multiplicare adiecta par
inuenies tocius circuli ꝑ q̃m
sol currit ambitũ stadioꝵ
his dictis quib m̃sura qͣm t̃¬

Expanded text:
t, quae faciunt quadragies octies centena milia stadiorum esse a terra usque ad solis cursum, quo umbram terrae diximus peruenire. Terra autem in medio caelestis circuli per quem sol currit ut centron locata est; ergo mensura terrenae umbrae medietatem diametri caelestis efficiet, et si ab altera quoque parte terrae par usque ad eundem circulum mensura tendatur, integra circuli per quem sol currit diametros inuenitur. Duplicatis igitur illis quadragies octies centenis milibus, erit integra διάμετρος caelestis circuli nonagies sexies centenis milibus stadiorum, et inuenta διάμετρος facile mensuram nobis ipsius quoque ambitus prodit. Hanc debes ter multiplicare, adiecta parte inuenies totius circuli per quem sol currit ambitum stadioruHis dictis, quibus mensura quam te
Abbreviated transcription (Latin):
suram cꝰ diametros .uii. ñciis
extendit᷑. ħ oĩa geometricis
possemꝰ. nͥ ⁊ neminẽ de ipsis
dubitare arbitraremur. ⁊
caueremꝰ iusto ꝓlixiꝰ uolum̃
extend̾e.Sciend̾ ẽ ꝙ umbͣ be
qͣm sol pꝰ occasũ in infiore
hemisꝑio currens. sursũ cogͥ
emitti ex qͣ suꝑ t̾ram fit ob¬
scuritas. que uox uocat᷑.lx.
in altum multiplicabitur
ad ipm̃ circ̾ ꝑ quem solcur¬
rit erecta: exclusione lumi¬
nis tenebra in t̾ram refun¬
dit. ꝑdendũ ẽ gͥ quanta dia¬
possit sexagies młtiplicata
tũ m̾furar̾ qͣs ꝓmisit or̃o re¬
u̾tatur¶Euidentissimus
⁊ indubitabilib dim̾sionib
ꝯstat uiniu̾se t̾re ambitũ que

Expanded text:
nsuram cuius diametros septem unciis extenditur. Haec omnia geometricis possemus, nisi et neminem de ipsis dubitare arbitraremur et caueremus iusto prolixius uolumen extendere. Sciendum em sol post occasum in inferiore hemisphaerio currens sursum cogit emitti, ex qua super terram fit obscuritas quae nox uocatur, sexagies in altum multiplicatur abad ipsum circulum per quem sol currit erecta, exclusione luminis tenebras in terra refundit. Prodendum est igitur quanta διάpossit sexagies multiplicata tum mensurarum quas promisit oratio reuertatur. Euidentissimis et indubitabilibus dimensionibus constitit uniuersae terrae ambitum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ita ullã in signis rodiaci feris
u̇ eoꝵ syd̾ib admisceant᷑ s in
illi sub̃a ẽ circli regione sui¬
discurrens ꝙ singulant̾ sꝑar̃¬
circłos in xii. ꝑtes eque utiro¬
diacũ rõ diuisit ⁊ q̃ in eam ꝑ¬
dem circuli sui uenerit q̃ sub
ꝑͣte zodiaci ẽ arieti deputata
in ip̃m arietẽ uenisse ꝯcessũ ẽ¬
Siłisq obseruatõ in singulas
locent᷑. Et zodiacꝰ ab a ꝑordinẽ
affixis uotis quib ascribunt᷑
litt̾e .b.c. d. e. sequentes in pͣtes

Expanded text:
ullam ita in signis zodiaci ferri ut eorum sideribus misceantur, sed in illi subiecta est circuli sui regione discurrens, quia singularum scirculos in duodecim partes aeque ut zodiacum ratio diuisit, et quae in eam partem circuli sui uenerit quae sub parte zodiaci est Arieti deputata, in ipsum Arietem uenisse conceditur, similisque obseruatio in singulas locentur, et zodiacus ab A per ordinem adfixis notis, quibus adscribentur litterae sequentes, in partes
Abbreviated transcription (Latin):
reliquoꝵ adeo ⁊ cetas stellas
scit ẽẽ lumina. S ħe ducẽ ⁊ p̾n¬
cipẽ. Que eraclitꝰ fontẽ celestis
luminis maiestate p̾cedit.
Princeps qr ita emint
ũ p̃pea qm̃ tai solꝰ appareat
sol uocet᷑. Mod̾ator reliquoꝵ¬
finitioẽ ad ꝙͣ cũ una queq erra¬
tica stella recedẽs a sole ł ad so¬
ur̃a ꝓhibeatur acced̾e: agi re¬
trouidetur.⁊ rursus cũ certã
partẽ recedendo ꝯtig̾it: ad di¬
recti cursus ꝯsueta reuocat᷑.
Ita soł uis ⁊ potestas motꝰ reli¬
quoꝵ luminũ ꝯsticuta dim̾¬
sione mod̾at᷑. Mens mũdi ł¬
uocat᷑ ũ phisici eũ cor celi ap¬
que statuta ro̾e ꝑ celũ fieri ui¬
demꝰ diem noctemq ⁊ migͣn¬
des int̾ utrũq ꝓlixitatis buita¬
tisq uices ⁊ c̾tis tẽporib eqͣm
utriꝰq mensurã. deis̃ ueris

Expanded text:
reliquorum.» Adeo et ceteras stellas scit esse lumina, sed hunc ducem et principem quem Heraclitus fontem caelestis luminis maiestate praecedit; «princeps», quia ita eminet ut propterea quod talis solus appareat, sol uocetur; «moderator reliquorfinitio est ad quam cum unaquaeque erratica stella, recedens a sole, ultra prohibeatur accedere, agi retro uidetur, et rursus, cum certam partem recedendo contigerit, ad directi cursus consueta reuocatur. Ita solis uis et potestas motus reliquorum luminum constituta dimensione moderatur. «Mens mundiur ita ut physici eum cor celi que statuta ratione per celum ferri videmus, diem noctemque et migrantes inter utramque prolixitatis brevitatisque vices et certis temporibus equam utriusque mensuram; deinde veris
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiꝰ diametro ⁊ circło regła¬
riter diximꝰ ⁊ qr ad efficiendaᷤ
t̾rene umbre longitudinẽ
ñ ambitꝰ terre s diametri
m̾sura multiplicanda ẽ ipã
xagies multiplicanda tͥ er̃.¬

Expanded text:
s de diametro et circulo regulariter diximus. Et quia ad efficiendam terrenae umbrae longitudinem non ambitus terrae, sed diametri mensura multiplicanda est — ipxagies multiplicanda tibi er
Abbreviated transcription (Latin):
tis adeo exp̾ssit in singuł nõra
accomodata ¶Quod u̾ofui¬
gorẽ iouis hũo gn̾i ꝓsperum
⁊ salutarem ꝯͣ martis rutilũ
⁊ t̾ribilẽ t̾ris uocauit: alt̾um
tractũ ẽ ex stellar̾ fulgore nã
fulgoe iouis rutilat martis.
Alt̾m ẽ ex tractatueoꝵ qui de
his sterł ad hoĩũ uitã manare
uolut adu̾sa ł ꝓsꝑa. Nam
plerq de stella martis t̾ribi¬
ira. de iouis salutaria euenire
diffiniunt. Cam siquis forte
altiꝰ querat. unꝰ diuinis mali¬
uolentiaꝰ ascͥbat᷑ a stella ma¬
lefica ẽẽ dicat᷑ sic̃ de marcis
⁊ saturni stellis existimatur
aut cur notabilior benig¬
nitas iouis ⁊ uen̾is inter
genethiacos habeatur.c̃ sit
durnoꝵ una n. in mediuo
sciam lectã Nam ptolomeꝰ
in libris trib quos de celi ar¬
monia ꝯposuit patefecit
cãmꝙͣ breuit̾ explicabo. C̾ti in¬

Expanded text:
tis»; adeo expressit in singulis nomiaccommoda. Quod uero fulgorem Iouis humano generi prosperum et salutarem, contra Martis rutilum et terribilem terris uocauit, alterum tractum est ex stellarum colore — nam fulget Iouis, rutilat Martis —, alterum ex tractatu eorum qui de his stellis ad hominum uitam manare uolunt aduersa uel prospera. Nam plerumque de Martis terribilia, de Iouis salutaria euenire definiunt. Causam si quis forte altius quaerat unde diuinis maliuolentia, ut stella malefica esse dicatur, sicut de Martis et Saturni stellis existimatur, aut cur notabilior benignitas Iouis et Veneris inter genethlialogos habeatur, cum sit diuinorum una natura, in medium sciam, lectam. Nam Ptolemaeus in libris tribus quos De harmonia composuit patefecit causam, quam breuiter explicabo. Certi s
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ flãmas circꝰ elucens.
quem uos ut ag̾cis accepitiͤ
orbẽ lacteum nũcupatis.
Orb hio idẽ ꝙ circꝰ in lactei
appellatiõe sigc̃at. Est aut̃
lacteꝰ unꝰ de cirtis qui ambi¬
unt celũ ⁊ st̃ pret̾ eũ num̾o
remꝰ. cũ de ħ ꝯpetẽs sermo ꝓ¬
cesserit. Solꝰ ex om̃ib hio sub¬
iectus ẽ ocłis. oet̾is circuł mag̃
cogitatoẽ qͣm usu ꝯp̾henden¬
dis. de ħ lacteo młti it̾ sedi¬
u̾sa sensert̃: cãsq eiꝰ alii faby¬
losaᷤᷤ. naturales alii ꝓdid̾unt
S nos fabulosa reicientes
ea tant̾ q̃ ad naturã eiꝰ uisast̾
ꝑtin̾e: dicemꝰ. ¶ Theophras¬
tus lacteũ dic̃ eẽ ꝯpagẽ qua
de duob hemisꝑiis. celi sꝑa so¬
rant notabilem clariratem
tis semitã disc̾tione mũda¬
ne fabrice coac̾uante: ꝯcre¬
tam.⁊ iõ uisũ intuentis ad¬
mitt̾e. reliquo igne celesti
lucem suam minia subtili¬
tate diffusã: ñ subiciente ꝯ¬
spectui. democritꝰ in nũas

Expanded text:
inter flammas circus elucens, inter flammas circus elucens, quem uos, ut a Grais accepistis, orbem lacteum nuncupatis.» Orbis hic idem quod circus in lactei appellatione significat. Est autem lacteus unus e circis qui ambiunt caelum. Et sunt praeter eum numero remus cum de hoc competens sermo processerit. Solus ex omnibus hic subiectus est oculis, ceteris circulis magis cogitatione quam uisu comprehendendis. De hoc lacteo multi inter se diuersa senserunt, causasque eius alii fabulosas, naturales alii protulerunt; sed nos, fabulosa reticentes, ea tantum quae ad naturam eius uisa sunt pertinere dicemus. Theophrastus lacteum dixit esse compagem qua de duobus hemisphaeriis caeli sphaera sorant, notabilem claritatem tis semitam discretione mundanae fabricae coaceruante concretum, et ideo uisum intuentis admittere, reliquo igne caelesti lucem suam nimia subtilitate diffusam non subiciente conspectui. Democritus, innumeras
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ mouet᷑ ambitũ: in eundem
locũ regressus. Circus ẽ aut̃ ħ
linea ambiens sꝑam acue¬
luti semitã faciens. ꝑ qͣm lu¬
men utrũq discurrit. ⁊ intͣ
qͣm uagantiũ stellar̾: error
legitimus cohercetur. quas
ĩo ueteres errare dixert. qͥa ⁊
cursu suo feruntur ⁊ etiam
ad orientẽ ab occidentem
uoluunt᷑ ⁊ om̃iũ quid̃ par
celeritas: motꝰ simił.⁊ id̾ est
modus meandi: s ñ omnes
eodem tp̃r circos suos orbes¬
q ꝯficiunt.⁊ iõ est celeritas
ip̃a ammirabił qr c̃ sit ead
om̃ium. nec ulla ex illis
aut ꝯcitatior ẽẽ possit. aut
segnior: ñ eodẽ tñ t̃pis spa¬
ciõ. om̃s ambitũ suũ ꝑagt̃
sa̾m u̾o sub eadẽ celeritate
disparis spacii: aptiꝰ uos se¬
quentia docebũt. His deside¬
riũ natura. ⁊ siderea homi¬
nũ m̃te narratis. rursus pat̾
lacteũ cirtulũ uirtutib de¬
bitum ⁊ beatoꝵ cetu refertũ:
cꝰ meminit his u̾b̃. Erat .ii.
his splendidissimo candore

Expanded text:
 mouetur ambitum in eundem locum regressus. Circus est autem hic linea ambiens sphaeram ac ueluti semitam faciens per quam lumen utrumque discurrit, et intra quam uagantium stellarum error legitimus coercetur. Quas ideo ueteres errare dixerunt quia et cursu suo feruntur et contrad orientem ab occidente uoluuntur. Et omnium quidem par celeritas, motus similis, et idem est modus meandi, sed non omnes eodem tempore circos suos orbesque conficiunt. Et ideo est celeritas ipsa mirabilis quia, cum sit eadem omnium nec ulla ex illis aut concitatior esse possit aut segnior, non eodem tamen temporis spatio omnes ambitum suum peragunt. Causam uero sub eadem celeritate disparis spatii aptius nos sequentia docebunt. His de siderum natura et siderea hominum mente narratis, rursus filiulacteum circulum uirtutibus debitum et beatorum coetu refertum, cuius meminit his uerbis: «erat autem is splendidissimo candore
Abbreviated transcription (Latin):
giptii nicħ ad ꝯiecturã loq̃¬
des seq̃st̃to ac lib̾o argnto nec
in patrociniũ sibi lune defec¬
tũ uocantes qͣnta m̾sura sol
t̾ra maior sit ꝓbare uoluer̃ u
cũ demũ ꝑ magnitudinẽ eiꝰ
ostenderent cur luna deficiat
tõe disc̾tio ⁊ t̾rena qͣm dũsio
ocłis rõẽ iuuantib de facili

Expanded text:
Aegyptii, nihil ad coniecturam loquentes, sequestrato ac libero argumento nec in patrocinium sibi lunae defectum uocante, quanta mensura sol terra maior sit probare uoluerunt, ut tum demum per magnitudinem eius ostenderent cur luna deficiat.tione discretio. Et terrena quidem dimensio oculis rationem iuuantibus de facili
Abbreviated transcription (Latin):
sus ẽ ip̃a celi marginẽ tenet
Antecedenti suꝑ occidens. ter¬
cio die tardius occidit qͣm scd̃o
⁊ ĩ cottidie longiꝰ ab occasure¬
cedit: u septimo die cuca so¬
lis occasũ in medio celo ip̃a
ille m̃gitur. ħ oriturꝰ a dõme¬
dia parte m̃sis dimidiũ celũ i.
tis emisꝑii ũticem tenz. ⁊ huiꝰ
rei iudiciũ ẽ ꝙ medio noctis exo¬
ritur. postremo totidẽ dreb ex¬
emptis solẽ denuo ꝯphendit. ⁊
uicinꝰ uidet᷑. ortꝰ amboꝵ qͣm diu
soli succedẽs: rursꝰ nouet᷑ ⁊ rursꝰ
recedens paulatim seꝑ moriẽ¬
dem reg̃dientẽdo relinquat oc¬
casu. ¶ Sol quoq ip̃e ñ ałr
qͣm ab occasu ĩ orientẽ mouet᷑¬
⁊ licet tardiꝰ recessũ suũ qͣm bo¬
na ꝯficiat. Suppe qui tanto
tpũ signũ unũ queq emetiatꝰ
ꝗͣto totũ zodiacũ luna disc̾nit

Expanded text:
rsus est, ipsa caeli marginem tenet, rsus est, ipsa caeli marginem tenet, antecedenti superoccidens. Tertio die tardius occidit quam secundo, et ita cotidie longius ab occasu recedit ut septimo die circa solis occasum in medio caelo ipsa ille mergit, haec oritur. Adeo media parte mensis dimidium caelum, itis hemisphaerii uerticem tenet, et huius rei indicium est quod medio noctis exoritur. Postremo, totidem diebus exemptis, solem denuo comprehendit, et uicinus uidetur ortus amborum, quamdiu, soli succedens, rursus nouetur et rursus recedens paulatim semper in orientem regrediendo relinquat occasum. Sol quoque ipse non aliter quam ab occasu in orientem mouetur, et, licet tardius recessum suum quam luna conficiat, quippe qui tanto tempore signum unum emetiatur quanto totum zodia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ a se postea seꝑant᷑ ex ħ eas
q approbantib ꝯstat gͥ mo¬
uentur: nec negare ħqͥsqͣm
reuoluant᷑.S ⁊ ħ querentib
nob̃. ñ solũ manifestissima
signo quolib ordinis eiꝰ. suma¬
mus exordium. Cũ aries exori¬
tur : post ip̃m taurꝰ em̃git.
He gemini secunt᷑. hos cancer
⁊ ꝑ ordinẽ reliqͣ. Suste gͥ ĩ
occidentẽ ab oriente ꝓcede¬
rent: ñ ab anete in taurã
qui tetro locatꝰ est. nec a tau¬
ro in geminos signũ post̾ius:
uoluerent᷑ s a geminis in tar¬
rũa⁊a tauro in anetẽ. recta ⁊
mun̾ane uolubilitatiꝰ ꝯso¬
na. accessiõe ꝓdirẽt Cũ u̾o a
pͥmo in signsi scđm. a scd̾o ui
t̾ciũ⁊ m̃ ad reliqͣ qua post̾io¬
ra st̃. reuoluantur. Signa ã
queat: astruamꝰ de lune cur¬
su q̃⁊ claritate sui ⁊ uelocita¬
te notabilior ẽ. Luna p̾ꝙͣ
a sole discedẽs renouata est
scd̾o fere die circa occasum
ꝑ reliquit. Post qͣm ille dem̾¬

Expanded text:
 a se postea separantur. Ex hoc eas  a se postea separantur. Ex hoc eas que approbantibus constat. Igitur mouentur, nec negare hoc quisreuoluantur. Sed et hoc quaerentibus nobis non solum manifestissima signo quolibet ordinis eius sumamus exordium. Cum Aries exoritur, post ipsum Taurus emergit. Hunc Gemini sequuntur, hos Cancer, et per ordinem reliqua. Si istae ergo in occidentem ab oriente procederent, non ab Ariete in Taurum, qui retro locatus est, nec a Tauro in Geminos, signum posterius, uoluerentur, sed a Geminis in Taurum, et a Tauro in Arietem recta et mundanae uolubilitatis consona accessione prodirent. Cum uero a primo t inde ad reliqua, quae posteriora sunt, reuoluantur, signa autqueat, astruamus de lunae cursu, quia et claritate sui et uelocitate notabilior est. Luna, postquam a sole discedens nouata est, secundo fere die circa occasum per reliquit; postquam ille deme