comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i monum̃tis. ⁊e difficiis abstincat. ꝗa ñ s̃ uiris gentiũ
sic̃ imare sflumina aut̃ omĩa ⁊ portꝰ publicas. idõq
ius. piscandi om̃ib cõmune ẽ. inportu fluminibꝰq Est
aut̃ litꝰ maris. quatenꝰ hibnꝰ fluctꝰ maximꝰ excurrit.
ipeꝵ q̃q usus publicꝰẽ iuris gentiũ sic̃ ipꝰ fluminis. Itaq
naues ad eas applicare. funes arboribꝰ ibi natis religare.
honꝰ aliq inhis reponere. cui lib& lib̵ mest. sic̃ ꝑipsũ flum̃
qͦq usus publicꝰ iuris gentiũ ẽ. sic̃ ipꝰ maris. ⁊ obid ꝗb¬
lib& libũ ẽ. casã ibi inponere. inqua serecipiant.
sic̃ retia siccare ⁊ ex mari deducere. ꝓ pͥetas aut̃ eoꝵ
potest intelligi nullius eẽ. sed eiꝰdẽ iuris eẽ. cuiꝰ imare.
⁊quȩ sub iacent mari t̃ra ł arena uniuersitatis s̃
ñ singuloꝵ. ueluti quȩ inciuitatibꝰ s̃. ut theatra. stadia

Expanded text:
et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. Riparum quoque usus publicus est iuris gentium sicut ipsius fluminis: itaque naonus aliquod in his reponere, cuilibet liberum est, sicut per ipsum flumen quoque usus publicus iuris gentium est, sicut ipsius maris: et ob id quibuslibet liberum est, casam ibi imponere, in qua se recipiant, sicut retia siccare et ex mare deducere. proprietas autem eorum potest intellegi nullius esse, sed eiusdem iuris esse cuius et mare, et quae subiacent mari terra vel harena. Universitatis sunt, non singulorum, veluti quae in civitatibus sunt theatra, stadia
Abbreviated transcription (Latin):
a tutela. ꝗa satis datio ꝓpositũ tutoris mali uolũ non
mutat. sed diutius crassandi inre familiari facultatẽ.
p̃stat ¶ Sus pectũ enĩ eũ putamꝰ. ꝗ moribꝰ talis ẽ ut spectꝰ sit
Enĩ uẽ tutor ł curator quãuis pauꝑẽ fidelis tam̃ ⁊ diligens.
remouendus ñ ẽ. quasi suspectꝰ. EXPLICIT UBER .I.
UeE Riore libro de iure ꝑsonaꝵ ex posuimꝰ.
mͦ uideamꝰ de rebꝰ quȩ uł in nr̃o patrimonio ł extranr̃m
patrimoniũ habentꝰ. Quȩ dã enĩ naturali iure cõmu¬
nia s̃ om̃iũ. :quȩdã publica :quaȩdã uniuersitatis : quȩdã
nullius. pleraq singuloꝵ. quȩ uariis ex caus cuiq ad ꝗrunt᷑
sic̃ ex subiectis apparebit. Et qdẽ naturali uire cõmunias
om̃iũ . hec. Aer. ⁊ aqua ꝓfluens. ⁊ mare. ⁊ꝑ hoc littora
maris. Nemo igͥ adlitꝰ maris accedere ꝓbibet᷑. dũ tam̃ uillis.

Expanded text:
a tutela, quia satisdatio propositum tutoris malevolum non a tutela, quia satisdatio propositum tutoris malevolum non mutat, sed diutius grassandi in re familiari facultatem praestat. Suspectum enim eum putamus, qui moribus talis est, ut suspectus sit: enimvero tutor vel curator, quamvis pauper est, fidelis tamen et diligens, removendus non est quasi suspectus. TIT. 1 DE Superiore libro de iure personarum exposuimus: modo videamus de rebus. quae vel in nostro patrimonio vel extra nostrum patrimonium habentur. quaedam enim naturali iure communia sunt omnium, quaedam publica, quaedam universitatis, quaedam nullius, pleraque singulorum, quae variis ex causis cuique adquiruntur, sicut ex subiectis apparebit. Et quidem naturali iure communia sunt omnium haec: aer et aqua profluens et mare et per hoc litora maris. nemo igitur ad litus maris accedere prohibetur, dum tamen villis
Abbreviated transcription (Latin):
piniano uisũ ẽ Sedsi suspecti cognitio suscepta fuerit:
pꝰeaq tutor łcurator decesserit. ex tinguit᷑ cognitio
sus pectisdiꝗs tutor copiã sui ñfaciat. ut alim̃ta pupillo
decernant᷑. cauet᷑ epła diuoꝵ seueri ⁊ antonini. ut in
possessionẽ bonoꝵ eiꝰ pupillus mittat᷑. ⁊ quę mora de¬
teriora futuras: dato curatore diffrahi iubentꝰ. Ergo
ut suspectꝰ remoueri poterit: ꝗ ñ pͣstat alim̃ta : S siꝗs
p̃sens negat ꝓpt̾ in opiã alim̃ta posse decerni. si hoc ꝑm̃
datiũ dic̃: remittendũ eũ eẽ ad p̃fectũ urb puniendũ.
placuit. sic̃ ille remittit᷑ ꝗdata petunia. ministeriũ
tutelȩ redemit. Lib̾tꝰ qͦq si fraudulent᷑ gesisse tutelã
filioꝵ ł nepotũ patroni ꝓbet᷑. ad p̃fectũ urb remittit᷑
puniendus : Nouissime sciendũ ẽ eos ꝗ fraudulent̃ tutelã
uł curã ãministrant: etiã sisatis offerant: remo uendos

Expanded text:
piniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit piniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit posteaque tutor vel curator decesserit, extinguitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur, cavetur epistula divorum Severi et Antonini, ut in possessionem bonorum eius pupillus mittatur: et quae mora deteriora futura sunt, dato curatore distrahi iubentur. ergo ut suspectus romoveri poterit qui non praestat alimenta. Sed si quis praesens negat propter inopiam alimenta posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia ministerium tutelae redemit. Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. Novissime sciendum est eos, qui frandulenter tutelam vel curam administrant, etiamsi satis offerent, removendos
Abbreviated transcription (Latin):
Sed heç sole. quȩ pietatis necessitudine ducte. ad hoc ꝓced̃i.
ut puta. mat᷑. nutrix qͦq ⁊ auia poss. potest usoror sded &
ñ sexꝰ uere cundiã egredienteͥs sed pietate ꝓductã. nc̃ tẽp¬
nere in iuriã pupilloꝵ admittit eã accusationẽ ¶Inpu¬
beres ñ poss̃ tutores suos sus pectos postulare Puberes
aut̃ curatores suos ex c̃filio necessarioꝵ sus pectos posit̃
arguerc. ⁊ ita diuus seuerꝰ ⁊ antoninꝰ rescripser̃. Sus pectus
aut̃ ẽ ꝗñ exside tutelã gerit lic& soluendo ẽ ut uilianꝰ
qͦq rescripsit. Sed antequã incipiat gerere tutelã tuior
posse eũ quasi suspectũ remoueri. Idem iulianꝰ seripsit.
⁊ scđm eũ c̃stitũ ẽ.Sus pectꝰ aut̃ remotꝰ. si ꝗdẽ obdolum.
infamo sus ẽ. siob culpã: ñ ȩq Siꝗs aũt̃ sus pectꝰ postulat᷑.
quo ad cognitio finiatꝰ int̾ dicit᷑ etia ministratio. ut pa¬

Expanded text:
sed hae solae, quae pietatis necessitudine ductae ad hoc procedunt, sed hae solae, quae pietatis necessitudine ductae ad hoc procedunt, ut puta mater: nutrix quoque et avia posnon sexus verecundiam egredientem sed pietate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit eam ad accusationem. Impuberes non possunt tutores suos suspectos postulare: puberes autem curatores suos ex consilio necessariorum suspectos possunt arguere: et ita divi Severus et Antonqui non ex fide tutelam gerit, licet solvendo est, ut Iulianus quoque scripsit. sed et antequam incipiat gerere tutelam tutor, posse eum quasi suspectum removeri, idem Iulianus scripsit, et secundum eum constitutum est. Suspectus autem remotus, si quidem ob dolum, famosus est: si ob culpam, non aeque. Si quis autem suspectus postulatur, quoad cognitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Pa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ anto ninꝰ rescripser̃. Idẽ rescripser̃ maritũ uxori suȩ
curatorẽ datũ. excusare sepꝰse. lic& se inmisceat. Piꝗs
aut̃ falsis allegationibꝰ excusationẽ tutelȩ meruit ñ ẽ
liberatꝰ honere tutelȩ.
Datũ ẽ aut̃ ius remouendi sus pectos tutoresiromȩ. p̃fectis. &
in ꝓuinciis p̃sidibꝰ eaꝵ. ⁊ exlegato: ꝓc̃ sulibꝰ. Ostendimꝰ ꝗ poss
desus pecto cognoscere. Nc̃ uideariꝰ ꝗ suspecti fieri poss. ⁊qdẽ
om̃s tuiores poss̃ siuc testam̃tarii sint: siue ñ. s altiuꝰgnris
tuto res. QQuare ⁊ si legitimꝰ sit tutor ac cusari potest qꝑd si
patronꝰ. ad huc idem erit dicendũ. dũ mͦ meminerimꝰ famȩ
patroni parcendũ. lic& ut suspectꝰ remotꝰ fuerit : Consequens
est ut uideamꝰ ꝗ possint sus pectos postulare. ⁊ sciendũ est
quasi publicã ẽẽ hanc actionẽ. hoc ẽ om̃ibꝰ patere : nim mo
⁊ mulieres ad mittunt᷑. ex rescripto diuoꝵ seueri ⁊ antonini.

Expanded text:
dem rescripserunt maritum uxori suae curatorem datum excusare se posse, licet se immisceat. Si quis autem falsis allegationibus excusationem tutelae meruit, non est liberatus onere tutelae. Datum est autem ius removendi suspectos tutores Romae praetori et in provinciis praesidibus earum et legato proconsulis. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, sive testamentarii sint sive alterius generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequens est, ut videamus, qui possint suspectos postulare. et sciendum est, quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere. quin immo et mulieres admittuntur ex rescripto divorum Severi et Antonini,
Abbreviated transcription (Latin):
operã suã dedit sed ⁊ partẽ eiꝰdẽ materiȩ. p̃stauit sSitam̃
alienã purpurã ꝗs intexiuit suo uestim̃to. lic& p̃ciosior sit
ditionẽ siue ipseẽ ꝗ uestim̃tũ fec̃: siue alius. Nã extino¬
tores lic& uindicari ñ poss̃ c̃dicitam̃ afuronibꝰ ⁊ aꝗbdã¬
aliis posses soribꝰ poss̃ Siduoꝵ materiȩ ex uoluntate dñoꝵ
c̃fusȩ sint. totũ id corpꝰ ꝙ ex c̃fusione fit: utriusq cõmuneẽ.
ueluti siꝗ uinasua confuderĩt. aut massas argenti uł
auri c̃flauerĩt. S si diuersȩ materiȩ sint.⁊ obid ꝓpria
species factasit. forte ex uino ⁊ melle mulsũ. aut ex
argento ⁊ auro electrũ. idem iuris ẽ. Nã ⁊ eo casu. cõmunẽ

Expanded text:
eiusdem materiae praestavit. Si tamen alienam purpuram quis intexuit suo vestimento, licet pretiosior est dictionem, sive ipse est qui vestimentum fecit, sive alius. nam extinctae res licaliis possessoribus possunt. Si duorum materiae ex voluntate dominorum confusae sint, totum id corpus quod ex confusione fit utriusque commune est, veluti si qui vina sua confuderint aut massas argenti vel auri conflaverint. sed si diversae materiae sint et ob id propria species facta sit, forte ex vino et melle mulsum aut ex auro et argento electrum, idem iuris est: nam et eo casu communem
Abbreviated transcription (Latin):
cuit media sententia existimantiũ siea speties adma¬
teriã reduci pꝰsit. eũ uideri dñmẽe: ꝗ materiȩ dñs
suerat siñ p̾sit reduci: eũ pocius intellegi dñm ꝗ fecerit.
ut ecce. uas c̾flatũ potest ad rudẽ massã eris ł argenti
uł auri reduci : uinũ aut̃ aut oleũ. aut frum̃tũ. ad uuas
ł oliuas ⁊ spicas reuerti ñ potest. ac ne mulsũ ꝗdẽ ad uinum
⁊ mel resolui potest.: Quodsi partĩ ex sua materia. partĩ
ex aliena. speciem aliquã fecerit qs q ueluti. ex suo uino
⁊ alieno melle mulsũ. aut ex suis ⁊ alienis medicamentis
emplastrũ autcolliriũ. aut ex sua ⁊ alienalana uestim̃tũ¬

Expanded text:
cuit media sententia existimantium, si ea species ad macuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci possit, eum videri dominum esse qui materiae dominus fuerat; si non possit reduci, eum potius intellegi dominum qui fecerit: ut ecce vas conflatum potest ad rudem massam aeris vel argenti vel auri reduci, vinum autem aut oleum aut frumentum ad uvas et olivas et spicas reverti non potest, ac ne mulsum quidem ad vinum et mel resolvi potest. quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua et aliena lana vestim
Abbreviated transcription (Latin):
alucus eiꝰ eẽ incipit. cuiꝰ & ipsũ flum̃. iđ publicũ. ꝙ si
post aliqđ tẽpꝰ ad pͥort̃ alueũ reuersuꝰ fuerit flumen.
rursus nouus alueus eoꝵ ec̃ incipit ꝗ ꝓpe ripã eiꝰ p̃dia
possident. Alia sane causa ẽ sicuiꝰ totꝰ ager in undat᷑ fuer
neq enĩ inundatio speciem fundi cõmut&. ⁊ obid sire¬
cesserit aqua palã ẽ eũ fundũ eiꝰ manere cuiꝰ ⁊ suit.
ũ ex aliena materia species aliqua facta sit ab aliquo:
queri sol& ꝗs coꝵ nat᷑ali racione dñs sit. utrũ is ꝗ feceri
an ille pocius ꝗ materie dñs fuerat. ut eccc. diꝗͥs ex
alienis uuis. aut oliuis. aut spicis. uinũ. aut oleũ. aut
frum̃tũ fecerit. aut ex alieno auro. ł argento. ł aere
uas aliqđ fecerit. ł ex alieno uino ⁊ melłe mul sum
mis cuerit: uł ex alienis modicam̃tis emplastrũ aut
colliriũ cõposuerit. ł ex aliena lana uestim̃tũ fecerit.
łex alienis tabuł nauĩ ł arinariũ ł subselliũ fabricaue¬

Expanded text:
s esse incipit, cuius et ipsum flumen, id est publici. quodsi post aliquod tempus ad priorem alveum reversum fuerit flumen, rursus novus alveus eorum esse incipit qui prope ripam eius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eum fundum eius manere cuius et fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit ab aliquo, quaeri solet, quis eorum naturali ratione dominus sit, utram is qui fecerit, an ille potius qui materiae dominus fuerit: ut ecce si quis ex alienis uvis aut olivis aut spicis vinum aut oleum aut frumentum fecerit, aut ex alieno auro vel argento vel aere vas aliquod fecerit, vel ex alieno vino et melle mulsum miscuerit, vel ex alienis medicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tabulis navem vel armarium vel subsellium fabricave
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si desieris ꝑ setidesinere tuã ẽẽ. ⁊ rursꝰ fieri occupantis
Alii ñ alit̾ putauer̃ tuã ẽẽ quã iiceperis. si posteriorẽ sen¬
tentiã nos c̃firmamꝰ. ꝗa multa accidere solent. ut eã ñ
capias saApiũ qͦq nat᷑a feraẽ . Itaq: quȩ in arbore tua
c̃ sederint: ante quã ate alueo includant᷑ ñ magis tue eẽ
intellegunt᷑. quã uolucres qua& intua arbore. nidũ fece¬
rint. Idõq si ali:s eas incluserit is earũ dñs ẽ. Fauosqͦq
si quos effecerint:  ꝗ lib& eximere potest. Plane integra
re si ꝓuideris ingredientẽ insundũ tuũ: potes eũ iure ꝓ¬
hibere ne ingrediat᷑. Exam̃ ꝙ ex alueo tuo euolauer̃.¬
eo usq tuũ ẽẽ intelligit᷑. donec inc̃spectu tuoẽ. nec diffi

Expanded text:
Quod si desieris persequi, desinit tua esse, et rursus fieri occupantis. Quod si desieris persequi, desinit tua esse, et rursus fieri occupantis. Alii non aliter putaverunt tuam esse quam si ceperis. Sed posteriorem sententiam non confirmamus, quia multa accidere solent ut eam non capias. Apium quoque natura fera est. Itaque quae in arbore tua considerint, antequam a te in alveo includantur, non magis tuae esse intelliguntur quam volucres quae in arbore tua nidificant. Ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet eximere potest. Plane integra re si provideris ingredientem in fundum tuum, potes eum jure prohibere ne ingrediatur. Examen quoque in alveo tuo eo usque tuum intelligitur, donec in conspectu tuo est, nec d
Abbreviated transcription (Latin):
ari. ⁊ leges scribi ceper̃ fere igͥ bestiȩ ⁊ uolucres: ⁊ pisces
iđ om̃ia animalia quȩ int̾ra. quae inmari. cęloq nascunt᷑
simul atq ab aliquo capta fuerint. iure gentiũ statĩ illius
eẽ incipiunt. ꝙ enĩ antea nullius ẽ. id naturali ratione oc¬
cupanti c̃cedit᷑. nec int̾ ẽ. feras bestias ⁊ uolucres utrũ
in suo fundo ꝗs capiat. an in alieno P lane ꝗi alienũ fund
usq tuũ eẽ intelligit᷑: donec tua custodia cohercet᷑. Cũ uõ
euaserit custodiã tuã.⁊ innat᷑alẽ lib̾tatẽ se receperit. tuũ
eẽ desinit. ⁊ rursꝰ occupantis sit: Naturalẽ lib̵̾tatẽ reciꝑe
intelligit᷑. cũ uł oculos tuos effuger̃. ł ita sit in c̃spectutuo
ut dissicilis sit eiꝰ ꝑ sequitio. Illud quesitũ ẽ. ansiferabestia
ita uulnerata sit ut capi pꝰsit. statĩ tua eẽ intelligit᷑ ꝗb dã
placuit statĩ tuã eẽ. eo usq tuã uideri: donec eã ꝑsequeris

Expanded text:
et volucres, et pisces, id est omnia animalia quae in terra, mari coeloque nascuntur, simul atque ab aliquo capta fuerint, jure gentium statim illius esse incipiunt. Quod enim ante nullius est, id naturali ratione occupanti conceditur, nec interest feras bestias et volucres utrum in suo fundo quisque capiat, in alieno. Plane qui alienum fundum usque tuum esse intelligitur, donec tua custodia coercetur. Cum autem evaserit custodiam tuam, et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desiit, et rursum occupantis sit. Naturalem autem libertatem recipere intelligitur, cum vel oculos tuos effugerit, vel ita sit in conspectu tuo, ut difficilis sit ejus persecutio. Illud quaesitum est an si fera bestia ita vulplacuit tuam esse, et eo usque tuam videri donec eam persequaris.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ porte quodã mͦ diuiniuris s̃ ⁊ idõ nullius inbonis st̃
dõ aut̃ muros scõs dicimꝰ ꝗa pena capitis c̃stituta ẽ in eos
ꝗaliꝗd in muros deliquerit. Idõ ⁊ legũ eas partes quib
penas c̃stituimꝰ adueriꝰ eos ꝗc̃ t᷑ leges fecerint sanctiones
uocamꝰ singuloꝵ aut̃ hominũ : multis modis res fiunt
quarũdã enĩ rerũ dñiũ nanciscim᷑ iure naturali ꝙ sic̃
diximꝰ appellat᷑ ius gentiũ : quaꝑdã iure ciuili uo mõ

Expanded text:
et portae, quodammodo diuini iuris sunt et ideo nullius in bonis sunt. Ideo autem muros sanctos dicimus, quia pena capitis constituta sit in eosqui aliquid in muros deliquerint. ideo et legum eas partes quibus poenas constituimus adversus eos qui contra leges fecerint sanctiones vocamus. Singulorum autem hominum multis modis res fiunt: quarundam enim rerum dominium nanciscimur iure naturali, quod, sicut diximus, appellatur ius gentium, quarundam iure
Abbreviated transcription (Latin):
hibet᷑. ꝗ ex cusare sẽ uolunt ñ appellant. ses int dies ꝗn¬
quaginta c̃tinuos ex qͦ cogno uer᷑ excusare sedebent. cuiꝰ cũ q¬
gñis sĩt iđ qualit̃ cũq datisuerint tutores sunt᷑ centesimũ
lapidẽ s̃ ab eoloco ubi tutores datis. Niuo ult centesimum
cõputari neminꝰ sint quã ꝗn quaginta dies. Pat᷑ aut̃ tutor.
ad uniuersũ patrimoniũ cdatꝰ eẽ credit᷑ ꝗ tutelã alicuiꝰ¬

Expanded text:
rohibetur. qui excusare se volunt, non appellant: sed intra dies quinrohibetur. qui excusare se volunt, non appellant: sed intra dies quinquaginta continuos, ex qgeneris sunt, id est qualitercumque dati fuerint tutores, si intra centesimum lapidem sunt ab eo loco ubi tutores dati sunt: si vero ultra centesimum computari, ne minus sint quam quinquaginta dies. Datus autem tutor ad universum patrimonium datus esse creditur. Qui tutela
Abbreviated transcription (Latin):
ad ulti exercuit si capitales fuerint nec rec̃cilatio int̾ uenit.
ututela łcura solent excusare. Itẽ is ꝗstatꝰ ẽtrouersiã pupil¬
lor patre passus ẽ: ex cusat᷑ atutela : Ite maior septuaginta
annis atutela łcura sepotest excusare sMinores aut̃ u.¬
annis oli ꝗdẽ excusabant᷑. a nr̃a aut̃ e c̃stitutione ꝓhibent᷑
ad tutelĩ łcurã aspirare. adeo ut ne excusatio opꝰ fiat. qua
ẽstitutione cauet᷑ ut necpupillus ad legitimã tutelã uocet᷑
nec ad ultꝰ cũ erat inciuile eos ꝗ alieno ausilio in reb̾suis
q̃minus trandis egere noscunt. ⁊ sub aliis regunt᷑ alioꝵ tutela
lcurã subire Idẽ inmilite obseruandũ ẽ. ut nec uolensas
tale munꝰ ad mittat᷑. Itẽ romȩ grã matici arethores. ⁊ medici
iꝗ inpatria sua id exercent: ⁊ int᷑ numerũ s̃ atutelałcura
bñt uacationẽ. ꝗaut̃ seuult ex cusaro si plures habeat
encusationes ⁊ de ꝗbꝰdã ñ ꝓbauer̃. aliis uti int᷑ ip̃ra ñ ꝓ¬

Expanded text:
adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur a tutela. Item maior septuaginta annis a tutela vel cura se potest excusare. minores autannis olim quidem excusabantur: a nostra autem constitutione prohibentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent et intra numerum sunt, a tutela vel cura habent vacationem. Qui autem se vult excusare, si plures habeat excusationes et de quibusdam non probaverit, aliis uti intra tempora non p
Abbreviated transcription (Latin):
locare. ant gratis c̃ced̾e potest cũ is ꝗ usufructũ hab&.
potest hec omĩa facere ¶tẽ is ꝗ ediũ usũ ht̃ ac tenꝰ iuris
hab̾e intelligit᷑. ut ipse tantũ habit&. nec hoc ius ad aliũ
trans ferri potest. ⁊ uix receptũ eẽ uidet᷑ ut ospitẽ
ei recipere liceat. ⁊ cũ uxoresua ⁊ libis suis. nc̃ libtis.

Expanded text:
locare aut gratis concedere potest, cum is qui usum fructum habet locare aut gratis concedere potest, cum is qui usum fructum habet potest haec omnia facere. Item is qui aedium usum habet hactenus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius ad alium transferre potest: et vix receptum videtur ut hospitem ei recipere liceat et cum uxore sua liberisque suis, item libertis
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ morte fructii arii. iduabꝰ capitis diminutionibꝰ.
maxima ⁊ media. ⁊ ñ utendũ ꝑmodũ ⁊ tẽpꝰ. quȩ omĩa
nrã statuit c̃stitutio. Itẽ finit᷑ usu fructus. sidño ꝓpͥe¬
tatis: ab usu fructuario cedat᷑. Nã extraneo cedendo
quȩ res: c̃solidatio appellat᷑ seo amplius c̃stat. si edes in¬
cendio c̃ sũptȩ fuerint. ł etiã t̾re motu. aut uiciosuo cor¬
plenã habe in re potestatẽ.
constitui sol& sis dẽq illis modis sinit᷑. ꝗb: ⁊ usu fructus
desinit Minꝰ aut̃ scilic& iuris inusuẽ. quã in usu fructu.
Nãq is ꝗ sundi nudũ usũ ht̃. nichil ulterius habe intelligit᷑.
quã uut oleribꝰ. pomis. floribꝰ feno. stram̃tis. lignis. ad usũ
cotidianũ utat᷑. in eoq fundo hactenꝰei morari lic& ut
neq dño fundi molestꝰ sit. neq sis ꝑ quos oꝑa rustica fiua
inpedim̃tũ sit. nec ulli alii ius ꝙ ht̃ aut uendere. aut

Expanded text:
ructuarii et duabus capitis deminutionibus, ructuarii et duabus capitis deminutionibus, maxima et media, et non utendo per modum et tempus. quae omnia nostra statuit constitutio. item finitur usus fructus, si domino proprietatis ab usufructuario cedatur nam extraneo cedendo quae res consolidatio appellatur. eo amplius constat, si aedes incendio consumptae fuerint vel etiam terrae motu aut vitio suo corplenam habere in re potestatem. constitui solet, iisdemque illis modis finitur quibus et usus fructus desinit. Minus autem scilicet iuris in usu est quam in usu fructu. namque is qui fundi nudum usum habet, nihil ulterius habere intellegetur, quam ut oleribus, pomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut vendere aut
Abbreviated transcription (Latin):
rebꝰ: exceptis his. quȩ in ipso usu: c̃sumunt᷑. Nã hȩȩ neq
naturali ratione neq ciuili. recipiunt usu fructum:
pecunia numerata. Nãq ⁊ in ipso usu absidua ꝑmutatione:
quodã mͦ extinguit᷑. S utilitatis causa senatus censuit.
posse etiã eaꝵ reꝵ usufructũ c̃stitui. ut tam̃ eo nõc
hđi utilit̃ caueat᷑. Itaq sipecuniȩ usu fructꝰ legatꝰ sit.
ita dat᷑ legatario ut eiꝰ siat. ⁊ legatarius satis d& hđi de
tanta pecunia restituenda simoriet᷑. aut capite minuet᷑.
Cetero qͦq res ita tradunt᷑ legatario: ut eiꝰ fiant. s extimatis
bis: satis dat᷑: ut si moriet᷑ aut capite minuct᷑tanta
pecunia restituat᷑ quantͥi hȩȩ fuorint ostimate. Ergo
senatꝰ ñ fec̃ ꝗdẽ eaꝵ rerũ usu fructũ. nec enĩ poterat.
s ꝑ caucionẽ quasi usu fructũ c̃stituit¶ Finit᷑ aut̃ usu

Expanded text:
rebus, exceptis his quae ipso usu consumuntur: nam eae neque rebus, exceptis his quae ipso usu consumuntur: nam eae neque naturali ratione neque civili recipiunt usum fructum. proxima est pecunia numerata: namque in ipso usu adsidua permutatione quodammodo extinguitur. sed utilitatis causa senatus censuit, posse etiam earum rerum usum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut eius fiant: sed aestimatis his satisdatur, ut, si morietur aut capite minuetur, tanta pecunia restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fecit quidem earum rerum usum fructum nec enim poterat, sed per cautionem quasi usum fructum constitui
Abbreviated transcription (Latin):
tollat edes suas ne luminibꝰ ediũ uicini officiat. ł ut patiat᷑
eũ tignũ inmittere inparietẽ. ł stillicidiũ hab̾e. ł utpatiat᷑
fruendi salua reꝵ substantia sest enĩ ius in corpore: quo
sublato. ⁊ ipsũ tolli necesseẽ IUsu fructꝰ aꝓpͥetate separatio¬
nẽ recipit. idq plurimis modis accidit. ut ecce. Siquis
alicui usu fructũ legauerit. Naħres nudã babeat ꝓpͥetatẽ
legatarius usu fructũ. & ctͣ. Si fundũ legauerit deducto
usu fructũ legatarius nudã habeat ꝓpͥetatẽ. hres uõ usu
fructũ tẽ aln usufructũ. alii deducto eo fundũ legare
potest Pine testam̃to uõ siꝗs uelit alii usu fructũ g̃stitu¬
ere: pactionibꝰ istipulationibꝰ id efficere deb& INe tam̃
in uniuersũ in utiles eent ꝓpͥetates: semꝑ abs ente
usu fructu. placuit certis modis extingui usufructũ
⁊ ad ꝓpͥetatẽ reuerti¶ Constituit᷑ aut̃ usu fructꝰ ñ tantũ
infundo ł edibꝰ. uerũ. etiã inseruis ⁊ ium̃tis ceterisq

Expanded text:
ficiat: vel ut patiatur eum tignum in parietem immittere vel stillicidium habere: vel ut patiatur fruendi salva rerum substantia. est enim ius in corpore: quo sublato et ipsum tolli necesse est. Usus fructus a proprietate separationem recipit, idque pluribus modis accidit. ut ecce si quis alicui usum fructum legaverit; nam heres nudam habet proprietatem, legatarius usum fructum: et contra si fundum legaverit deducto usu fructu, legatarius nudam habet proprietatem, heres vero usum fructum: item alii usum fructum, alii deducto eo fundum legare potest. sine testamento vero si quis velit alii usum fructum constituere, pactionibus et stipulationibus id efficere debet. ne tamen in universum inutiles essent proprietates semper abscedente usu fructu, placuit, certis modis extingui usum fructum et ad proprietatem reverti. Constituitur autem usus fructus non tantum in fundo et aedibus, verum etiam in servis et iumentis ceterisque
Abbreviated transcription (Latin):
ceñt caueri. quȩ ꝗdẽ tã exprudentiũ responsis quã
ex ẽstitutionib imperialibꝰ ⁊ in bdes coꝵ extendit᷑
qb estitutionibꝰ illud expͥmit᷑. ut nisi caucant tutorẽ¬

Expanded text:
essent caveri. quae quidem tam ex prudentium responsis quam essent caveri. quae quidem tam ex prudentium responsis quam ex constitutionibus imperialibus et in heredes eorum extenditur. Quibus constitutionibus et illud exp
Abbreviated transcription (Latin):
ut electionẽ d& contutori suo utrũ uelit satis acciꝑe.
ansatis dare .:Qđ sinemo eoꝵ satis offerat. siꝗdẽ asscriptũ
fuerit a testatore ꝗs gerat: ille gerere deb&. Qđ si non
fuerit asscriptũ. quẽ maior pars elegerit ipse gerere
deb&. ut edicto p̃toris cauet᷑. Sin aut̃ ipsi tutores dis¬
senserint circa eligendũ eũ ł eos. ꝗgerere debent. p̃tor
partes suas int̃ponere deb& Ndẽ ⁊ inpluribꝰ ex inꝗsitio¬
ne datis ꝓbandũ ẽ. idẽ ut maior pars eligere pꝰ sit. ꝑ quẽ
ãministratio fier&Scien dũ ẽ aut̃. ñ solũ tutores uł
curatores pupillis ł ad ultis cet̃isq ꝑsonis ex ãministra¬
tione teneri: s etiã in cos ꝗsatis dationes accipiunt
subsidiarũ accionẽ eẽ. quȩ ultimũ eis p̃si diũ possit afferre
ub sidiaria aut accio dat᷑ ineos quł om̃ino atutoribꝰ
uł curatoribꝰ satis dari ñ curauerraut ñ idener paba

Expanded text:
ut electionem det contutori suo, utrum velit satis accipere ut electionem det contutori suo, utrum velit satis accipere an satis dare. quodsi nemo eorum satis offerat si quidem adscriptum fuerit a testatore, quis gerat, ille gerere debet: quodsi non fuerit adscriptum, quem maior pars elegerit, ipse gerere debet, ut edicto praetoris cavetur. sin autem ipsi tutores dissenserint circa eligendum eum vel eos qui gerere debent, praetor partes suas interponere debet. idem et in pluribus ex inquisitione datis probandum est, id est ut maior pars eligere possit, per quem administratio fieret. Sciendum autem est non solum tutores vel curatores pupillis et adultis ceterisque personis ex administratione teneri, sed etiam in eos qui satisdationem accipiunt subsidiariam actionem esse, quae ultimum eis praesidium possit afferre. subsidiaria autem actio datur in eos qui vel omnino a tutoribus vel curatoribus satisdari non curaverint aut non idonee passi
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ dandi. Int̾dũ aut̃ ⁊pupillit curatores accipiunt. itputa
silegitimꝰ tutor ñ sit idoneus. ꝗahabenti tutorẽ. tutordari
ñ sit ad amministrationẽ. nec tam̃ fraudulent̃ negotia
dari. ꝙ si tutor aduersa ualitudine uł alia necessitate
inpedit᷑ quominꝰ nego cia pupilli ãministrare pꝰsit ⁊ pu¬
pillus uł absit. ł infans sit. quẽ uelit actorẽ periculo ipꝰ
ñ ẽ ꝑpotuũ. Nã tutores testam̃to datisatis dare ñ cogunt᷑.
ꝗa fides eoꝵ ⁊ diligentia. ab ipso testatore ꝓbata ẽ Ntem
exinꝗsicione tutores ł curatores dati: satis datione ñ
hone rant᷑ ꝗa ido nei electis. S si ex testa m̃to ł inꝗsici¬
one. duo pluresue dati fuerint. potest unꝰ offerte satis
de indẽpnitate pupilli. ł ad ulescentis. ⁊ c̃tutori ł c̃cura¬
tori p̃ferri. ut solus ãministr&. ł ut c̃ tutor satis offe.¬
rens p̃ponat᷑ eiut ipse solus ãministr&. Itaq ꝑ se ñ potest
petere satis a contutore ł c̃curatore suo. s offerre deb&

Expanded text:
dandi sunt. Interdum autem et pupilli curatores accipiunt, ut puta si legitimus tutor non sit idoneus, quia habenti tutorem tutor dari non sit ad administrationem nec tamen frandulenter negotia dari. Quodsi tutor adversa valetudine vel alia necessitate impeditur, quo minus negotia pupilli administrare possit, et pupillus vel absit vel infans sit, quem velit actorem periculo ipsinon est perpetuum: nam tutores testamento dati satisdare non coguntur, quia fides eorum et diligentia ab ipso testatore probata est: item ex inquisitione tutores vel curatores dati satisdatione non onerantur, quia idonei electi sunt. Sed et si ex testamento vel inquisitione duo pluresve dati fuerint, potest unus offerre satis de indemnitate pupilli vel adulescentis et contutori vel concuratori praeferri, ut solus administret, vel ut contutor satis offerens praeponatur ei et ipse solus administret. itaque per se non potest petere satis a contutore vel concuratore suo, sed offerre debet,
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ diuus pius rescripsit. quãuis ⁊imperiti lit teraꝵ pꝰs
adãminis trationẽ negotioꝵ sufficere. Itẽ sippt̾ in imiciti
aliquẽ intestam̃to tutorẽ pat̃ dederĩt. hoc ipsũ p̾stat ei
excusationẽ ssic̃ ꝑc̃trariũ ñ excusant᷑ ꝗse tutelã patri
pupilloꝵ ad minis traturos ꝓmiser̃t. Noneẽ aut̃ ad mutend

Expanded text:
esse divus Pius rescripsit: quamvis et imperiti litterarum possunt esse divus Pius rescripsit: quamvis et imperiti litterarum possunt ad administrationem negotiorum sufficere. Item si propter inimicitiam aliquem testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praestat ei excusationem: sicut per contrarium non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos promiserunt. Non
Abbreviated transcription (Latin):
sari posse. Ntẽ ꝗ rei publicȩ causa abst̃ atute la lcura
rei publice hucausa ab st̃ ⁊ inerea curator locoeoꝵ
datur ꝗ si reuersi suerint recipiunt honꝰ tutelę. nec
telas uocati. siꝗ potestatẽ aliquã hñt. excusare se
pͥst᷑. ut diuns marcꝰ re scripsit. s receptã tute lam
de iẽrere ñ poss̃. Itẽ ꝓpt̃ litẽ quã cũ pupillo ł ad ulto tutor
ł cuitator ht̃. ex cusare nemopotest se. nisi forte de om̃ib bonis
ł debditate. c̃tro uersia sit Itẽ tria honera tutelȩ ñ af¬
fectatę leurȩ p̃stant uocationẽ quandiu ãminis tram
itn tam̃ pluriũ pupilloꝵ tutela ł cura eoꝵdc̃ bonoꝵ uelut¬
tribui.tã diuisrs̃ quã ꝑse diuus marcꝰ rescripsit : Si qs
imparẽ se honeri in uncto pꝰsit docere. IItẽ ꝓpt̃ ad uersã
ualitudinẽ ꝓpt̾ quã nec suis ꝗdẽ negociis int̃ eẽ potest
ex cusãtio locũ ht̃ Similit̾̃ eũ ꝗ litteras nescit excusandũ

Expanded text:
tutela et cura publicae causa absunt, et interea curator loco eorum datur. qui si reversi fuerint, recipiunt onus tutelae nec telas vocati. Et qui potestatem aliquam habent, excusare se possunt, ut divus Marcus rescripsit, sed coeptam tutelam deserere non possunt. Item propter litem, quam cum pupillo vel adulto tutor vel curator habet, excusare se nemo potest: nisi forte de omnibus bonis vel hereditate controversia sit. Item tria onera tutelae non affectatae vel curae praestant vacationem, quamdiu administrantur: ut tamen plurium pupillorum tutela divi fratres quam per se divus Marcus rescripsit, si quis imparem se oneri iniuncto possit docere. Item propter adversam valetudinem, propter quam nec suis quidem negotiis interesse potest, excusatio locum habet. Similiter eum qui litteras nesciret excusandum
Abbreviated transcription (Latin):
quã lib̾tas ⁊ ciuitas eiꝰ amittit᷑. om̃is tutela perut.
n inima aut̃ capitis diminutione tutoris. ueluti sise in
adoptionẽ dederit: legitima tantũ tutela periit. cẽtȩ
ñ pereunt. Sed pupilli ⁊pupillae capitis diminuti one¬
lic& minima sit: om̃is tu tela perit. Preterea ꝗ ad certũ
tẽ pꝰ testam̃to dant᷑ tutores: finito eo: deponunt tutelã.
Desinunt aut̃ ẽẽ tutores. ꝗuł remouent᷑ atutela obid ꝙ
suspecti uisis. ułꝗ ex iusta causa se excusant. ⁊ honꝰ am¬
usq uicesimũ ꝗntũ annũ cõpletũ curatores accipiunt
Tlic& puberes sint: ad huc tam̃ huiꝰ ȩtatis s̃ ut negotia sua
tueri ñ pꝰs. Dant᷑ aut̃ curatores ab hisdẽ magistratibꝰ aꝗb
⁊ tuto resss curator testam̃to ñ dat᷑. sdatꝰ c̃sirmat᷑ de¬
creto p̃toris ł p̃sidis. NItẽ inuiti ad ulescentes curatores
ñ accip unt p̃t̃quã inlitẽ. Curator enĩ ⁊ ad certã causam
tam̃ incuratione s̃ agnatoꝵ. ex lege .xii. tabulaꝵ Pe solent

Expanded text:
quam libertas vel civitas eius amittitur, omnis tutela perit. minima autem capitis deminutione tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima tantum tutela perit, ceterae non pereunt. sed pupilli licet minima sit, omnes tutelas tollit. Praeterea qui ad certum tempus testamento dantur tutores, finito eo, deponunt tutelam. Desinunt autem esse tutores, qui vel removentur a tutela ob id quod suspecti visi sunt, vel ex iusta causa sese excusant et onus adusque ad vicesimum quintum annum completum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc tamen huius aetatis sunt, ut negotia sua tueri non possint. Dantur autem curatores ab isdem magistratibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praetoris vel praesidis. Item inviti adulescentes curatores non accipiunt praeterquam in litem: curator enim et ad certam causam tamen in curatione sunt adgnatorum ex lege duodecim tabularum. sed solent
Abbreviated transcription (Latin):
uł ceti ipse parens ex manu mis sone tutolã eiꝰ nanciseit᷑
A mino nendi aut̃ sumꝰ lib̵m eẽ arbitriũ eiꝗfiliũ texeo
nepotẽ uł neptẽ in potestate habebit filiũ ꝗdẽ depotes¬
tate dẽmittero. nepotẽ uõ uł neptẽ. retinere siexdi¬
uerso. siliũ ꝗdẽ inpotestate retinere. nepotẽ uõ ł neptẽ
manumit tere seadẽ ⁊de ꝓnepote ide ꝑ nepte dic taeẽ
intellegant᷑ uł om̃s sui iuris efficere s & siꝑat̃ filium
quẽ inpotestate ht̃. auo ułꝑ auo neturali scđm nr̃as est¬

Expanded text:
vel ceteri, ipse parens ex manumissione tutelam eius nanciscitur. vel ceteri, ipse parens ex manumissione tutelam eius nanciscitur. Admonendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem tate dimittere, nepotem vero vel neptem retinere: et ex diverso filium quidem in potestate retinere, nepotem vero vel neptem manumittere eadem et de pronepote vel pronepte dicta esse intellegantur, vel omnes sui iuris efficere. Sed et si pater filium, quem in potestate habet, avo ve
Abbreviated transcription (Latin):
sabeo pꝰ liminiũ dictũ ꝗa codẽ limine reuertebat᷑
quo ãmis suꝰ fuerat s ded & ꝗcaptꝰ uictis bostibꝰ recuꝑit᷑.
pꝰ liminio redisse extimat᷑. Pterea emancipatione qq
desinunt lib̃ĩ in potestate parentũ eẽ Pemancipatio
antea ꝗdẽ łꝑ antiquã legis obseruationẽ ꝓcedebat.
quȩ ꝑ inmaginarias uenditiones ⁊ int̃cedentes manu¬
nissiones cȩlebrabat᷑. uł ex imperiali rescripto Nrã
aut̃ ꝓuidentia ⁊ hoc melius ꝑ c̃stitutionẽ resormauit
ut fictione pͥstina explo sarectauia apud ẽpefe nexiep
iudices ł magistratꝰ parentes intrent inlios suos uł
filias ł nepotes ł neptes: ac de inceps sua manu dimit¬
terent ss tẽ exedicto p̃toris in hui filii ł filie nepotis
uł neptis bonis. ꝗuel que aparente manumis ius uł mani¬
missa fuer. eade iura p̃stant᷑ paronti quȩ tribuunt pa¬
mono inbonis lib̵tii E tp̃terea simnpubes sit filius lfilia

Expanded text:
ab eo postliminium dictum quia eodem limine revertebatur ab eo postliminium dictum quia eodem limine revertebatur quo amissus erat. sed et qui victis hostibus recuperatur, postliminio rediisse existimatur. Praeterea emancipatione quoque desinunt liberi in potestate parentum esse. sed ea emancipatio antea quidem vel per antiquam legis observationem procedebat, quae per imaginarias venditiones et intercedentes manumissiones celebrabatur, vel ex imperiali rescripto. nostra autem providentia et hoc in melius per constitutionem reformavit, ut, fictione pristina explosa, recta via apud competentes iudices vel magistratus parentes intrent et filios suos vel filias vel nepotes vel neptes ac deinceps sua manu dimitterent. et tunc ex edicto praetoris in huius filii vel filiae, nepotis vel neptis, bonis, qui vel quae a parente manumissus vel manumissa fuerit, eadem iura praestantur parenti quae tribuuntur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit filius vel filia
Abbreviated transcription (Latin):
familias similitauerit. iđ si senator ł c̃sul fuerat fact᷑ mana
inpotestate patris. Milicia enĩ uł c̃solãria dignitas
patris potestate ñ filiũ liberat Is ex c̃stitutione nr̃a sũ ma.
patriciat᷑ dignitas ilico imperialibꝰ codicellis p̃stitis apatria
potestate liberat. Quis enĩ patiat᷑ patrẽ ꝗdẽ posse ꝑe
mantipationis modũ sue potestatis nexibꝰ filiũ rela¬
xare. imperatoriã celsitudinẽ ñ ualere eũ quẽ sib
patrẽ elegit ab aliena eximere potestatẽ Si ab þostib
reuersus ⁊ libos habebit inpotestate ꝗa pꝰliminiũ fins¬
git eũ ꝗcap. tus ẽ : semꝑ inciuitate fuisses Siuero ibi
decessẽrit. ex inde ex quo captꝰ ẽpat̃: filius sui uris fuisse
uidet᷑. IIpse qͦq filius neposue si ab hostibꝰ captꝰ fuer̃. simi
reuersũ recte dicimꝰ iNã limina sic̃ indo mibꝰ finem
quendã faciunt. sic uimperi finẽ lim̃ ẽe:ueteres
uoluer. hinc ilimes dictꝰ ẽ quasi finis ꝗdã ⁊ t̃minus.

Expanded text:
lias si militaverit, vel si senator vel consul fuerit factus, manet in patris potestate. militia enim vel consularia dignitas patris potestate filium non liberat. sed ex constitutione nostra summa patriciatus dignitas illico ab imperialibus codicillis praestitis a patria potestate liberat. quis enim patiatur patrem quidem posse per emancipationis modum suae potestatis nexibus filiam relaxare, imperatoriam autem celsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximere potestate? Si ab hostibureversus et liberos habebit in potestate, quia postliminium fingit eum qui captus est semper in civitate fuisse: si vero ibi decesserit, exinde, ex quo captus est pater, filius sui iuris fuisse videtur. ipse quoque filireversum recte dicimus. nam limina sicut in domibus finem quendam faciunt, sic et imperii finem limen esse veteres voluerunt. hinc et limes dictus est quasi finis quidam et terminus.
Abbreviated transcription (Latin):
natos tutela ꝑtineat. ñ simul ad om̃s ꝑtin&. s ad eos
tantũ : qui ꝓximiore gradusint. ut si eiꝰdẽ gradus sint
ad om̃s¬
x eadẽ lege .xii. tabulaꝵ lib̾toꝵ ⁊ lib̾taꝵ tutela. ad patro¬
Lnos lib̾osq eoꝵ ꝑ tin&. quȩ ⁊ipsa legitima tutela uocat᷑.
ñꝗa nõatĩ ea lege de hac tutela cauet᷑. sed ꝗa ꝑ inde accep¬
taẽ ꝑ int̾p̃tationẽ atq si uerbis legis intro ducta eẽt.
Eoenĩ ipso quo ħrditates lib̾toꝵ lib̾taꝵq si intestati deces¬
sissent. iusserat lex ad patronos libosue eoꝵ ꝑtinere.
credider̃ ueteres uolus se legẽ etiã tutelas ad eos ꝑti¬
nere. cũ ⁊ agnatos quos ad ħitlitatẽ uocat eosdẽ ⁊ tutores
ec̃ uis sit. ꝗa plerũq ubi successionis emolum̃tũ ẽ. ibi¬

Expanded text:
natos tutela pertineat, non simul ad omnes pertinet, sed ad eos natos tutela pertineat, non simul ad omnes pertinet, sed ad eos tantum, qui proximo gradu sunt, vel, si eiusdem gradus sint, ad omx eadem lege duodecim tabularum libertorum et libertarum tutela ad patronos liberosque eorum pertinet, quae et ipsa legitima tutela vocatur: non quia nominatim ea lege de hac tutela cavetur, sed quia perinde accepta est per interpretationem atque si verbis legis introducta esset. eo enim ipso, quod hereditates libertorum libertarumque, si intestati decessissent, iusserat lex ad patronos liberosve eorum pertinere, crediderunt veteres, voluisse legem etiam tutelas ad eos pertinere, cum et adgnatos, quos ad hereditatem vocat, eosdem et tutores esse iussit et quia plerumque, ubi successionis est emolumentum, ibi
Abbreviated transcription (Latin):
lib tas uõ retinet᷑. ꝙ accidit ei. cui aqua uigni: int̾̃ dictũ.
suerit uł ei ꝗ in in sulã deportatꝰ ẽ  Minima ẽ capitis
diminucio: cũ ⁊ ciuitas ⁊ libtas retinet᷑ sistatꝰ hominis
cõmutat᷑ ꝙ accidit inbis ꝗcũ sui uiris fuerint. coper̃
alieno iurẽ subiecti ẽẽ suł contra Seruus aut̃ manu¬
missus capite ñ minuit᷑. ꝗa nullũ capud habuit: ꝗbꝰ aut̃
dignitas magis quã status ꝑmutat᷑. capite ñ minuunt᷑.
udõ senatũ motus capite ñ minui c̃stat . Q aut̃ dictũ ẽ
manere cognationis ius. ⁊ post capitis diminutionẽ hoc
ita ẽ: siminima capitis diminutio int̃ currat. man& enĩ
cognatio INã simaxima capitis diminutio in currat .ius
qͦq cognationis perit. ut puta seruitute alicuiꝰ cognati.
⁊ne ꝗdẽ simanu missꝰ fuerit recipit cognationẽ: Sed
⁊ si insulã deportatꝰ ꝗs sit. cognatio soluitur. Cũ aut̃ ad ag¬

Expanded text:
libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdictum libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdictum fuerit, vel ei qui in insulam deportatus est. Minima est capitis deminutio, cum accidit in his qui, cum sui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri subiecti esse, vel contra. Servus autem manumissus capite non minuitur, quia nullum caput habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capite non minui constat. Quod autem dictum est manere cognationis ius et post capitis deminutionem, hoc ita est, si minima capitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis deminutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut puta servitute alicuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adg
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ tt̃ qͦq accidere intelligit᷑. cũ is ꝗdatꝰ ẽ tutor uiuo tesa¬
tore decesserit  S agnationis ꝗdẽ ius. om̃ib modis capitis
dimi nucione: plerũq ꝑimit᷑. Nã agnatio iuris ẽ nom̃ sCog¬
nationis uõ ius: ñ om̃ibꝰ modis cõmutat᷑ ꝗaciuilis ratio ciui¬
lia ꝗdẽ iura corrũ pere potest naturalia uõ ñ utiq¬
st aut̃ capitis diminutio. pͥoris statꝰ cõmutatios Eaq tribꝰ
modis accidit INã aut maxima ẽ capitis diminutiosaut
minor. quã ꝗdã mediã uocant :aut minima: Maxima ẽ
capitis diminutio: cũ aliꝗs simul ⁊ ciuitatẽ ⁊libtatẽ am¬
mittit ꝙ accidit in his ꝗ seruipenȩ efficiunt᷑ a trocitate
sententiȩ. uł lib̾ti ut ingrati circa patronos ẽdẽpnati. uł
ꝗse adp̃ciũ participandũ: uenundari pas sist̃ sMinor siue
media capitis diminutiorẽ. cũ ciuitas ꝗdẽ ammittitur.

Expanded text:
cidere intellegitur, cum is qui datus est tutor, vivo testacidere intellegitur, cum is qui datus est tutor, vivo testatore decesserit. Sed adgnationis quidem ius omnibus modis capitis deminutione plerumque perimitur: nam adgnatio iuris est nomen. cognationis vero ius non omnibus modis commutatur, quia civilis ratio civilia quidem iura corrust autem kapitis diminutio prioris status permutatio: Eaque tribus modis accidit: Nam aut maxima est kapitis diminutio aut minor, quam quidam mediam vocant, aut minima. Maxima est kapitis diminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit. quod accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae, vel liberti ut ingrati circa patronos condemnati, vel qui ad pretium participandum se venumdari passi sunt. Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amittitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ł pꝰhuma c̃tinent᷑. ¶Qsi nepotes sint an appellatione filioꝵ
sim̃ lib̵os dix̃ fceteꝵ si filios. ñ c̃tinebunt᷑ CAlit̃ eñĩ filiu alt̃
nepotes appellant᷑. Plane si postiumdlederit tã sili pꝰ humi
quã ceteri lib i. c̃tinebunt᷑.¬
puirilis sexꝰ cognationẽ ẽ iuncti. quasi apatre cognati
uelut sr. eodõ patre natꝰ frĩs filius. nepos ueexes. Item
patruus ⁊ patrui filiũ nopos ue exeo. sAtꝗ ꝑfeminini¬
seteꝰ ꝑͥ sonas cognatione iungunt᷑: ñ s̃ agnati s alias natu¬
rali iurt cognati. Itaq amitȩ tua filius ñ ẽ tibi agnat᷑.
scognatꝰ. ⁊ in uicẽ scilic& tuilli eodẽ iure ẽ uingeris. q
ꝗ nascunt᷑ patris ñ matris familiã sequunt᷑ ꝙraut̾ lex ab
intestato uocat ad tutelã agnatos. ñ hanc hab& significi¬
tionẽ si om̃ino ñ fecerit testa m̃tũ isꝗ poterat tutores
cdare:. Sisiquantũ ad turolã ꝑtin& intestatꝰ decesserus¬

Expanded text:
um.Quid si nepotes sint? an appellatione filiorum si modo liberos dixit: ceterum si filios, non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si postumis dederit, tam filii postumi quam ceteri liberi continebunts cognatione iuncti, quasi a patre cognati, ueluti frater eodem patre natus, fratris filius neposue ex eo, item patruus et patrui filius et nepos ex eo. at hiias naturali iure cognati. itaque amitae tuae filius non est tibi adgnatus, sed cognatus et invicem scilicet tu illi eodem iure coniungeris, quia qui nascuntur patris non matris familiam sequuntur. Quod autem lex ab intestato vocat ad tutelam adgnatos, non hanc habet significationem, si omnino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesser
Abbreviated transcription (Latin):
st ⁊ alia tutula quȩ fiduttaria appellat᷑. Nã si parens
filiũ łfiliã nepotẽ uł neptẽ łdeiin nceps in puberes
manu miscrit. legitimã nan oiscitur coꝵ tutelã. quo
defuncto si libi eiꝰ uirilis sexꝰ estant: siduciarii
trono legitimo tutore mortuo. lib̾i qͦq eiꝰ legitimi sint tu¬
tores :qm̃ filius ꝗdẽ de functi siñ e&̃ auiuo patre eman

Expanded text:
tutela, quae fiduciaria appellatur. nam si parens filium vel filiam, nepotem vel neptem, et deinceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii trono legitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patre ema
Abbreviated transcription (Latin):
scilic& ꝗa mortuo te: inpatris sui potestatẽ recasuri sunt.
Cũ aut̃ in cõpluribꝰ causis aliis. posthumi ꝓiã natis habentur.
⁊ in hac causa placuit ñ minꝰ pꝰhumis quã iã natis: testam̃to
turores dari posse. simͦ in ea causa sint ut siuiuis parentibꝰ
nascerent᷑ sui iin potestate eoꝵ fierent. ss si emancipato filio
tutor apatre testam̃to datꝰ suerit: c̃firmandus ẽ exsenten¬
tia p̃sidis om̃imͦ idẽ sinc in ꝗsicione.
S &seruus ꝓ pͥus testam̃to cũ lib̾tate recte tutor daripotest.
d sciendũ ẽ heisine lib̾tate tutorẽ datũ. tacite. ⁊ lib̾tatẽ di¬
rectã accepisse uideri. ⁊ꝑ hoc recte tutorẽ ẽẽ ¶P lane siꝑ
errorẽ quasi lib tutor datꝰsit : aliud dicendũ .Seruus
aut̃ alienꝰ pure inutilit᷑. testam̃to tutordat᷑. s ita cũ lib
erit: utilit̃ dat᷑. Ełpͥus aut̃ seruus in utilit̃ eodẽ mͦ tutor

Expanded text:
scilicet quia mortuo te in patris sui potestatem recasuri sunt. scilicet quia mortuo te in patris sui potestatem recasuri sunt. Cum autem in compluribus aliis causis postumi pro iam natis habentur, et in hac causa placuit non minus postumis quam iam natis testamento tutores dari posse, si modo in ea causa sint, ut, si vivis parentibus nascerentur, sui et in potestate eorum fierent. Sed si emancipato filio tutor a patre testamento datus fuerit, confirmandus est ex sententia praesidis omnimodo, id est sine inquisitione. Sed et servus proprius testamento cum libertate recte tutor dari potest. sed sciendum est, eum et sine libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure inutiliter datur testamento tutor: sed ita ‘ cum liber erit ’ utiliter dat