comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in qđ hoies putant dm ñ curare hec t̾rena. cũui¬
llant a suꝑbis uiduas pupillos. ⁊ alios hoĩes di qͦrũ
yseadñs in lege p̾ceꝑat misereri: multis modis uexa¬
ni qͥtũ tenebre ñ obtenebrant neq obscunant lumi¬
naria scẽ eccłie: qͥa boni nunqͣm inducunt᷑ in hc̃ errorẽ. qci
dm putẽt ñ dispon̾e t̾rena s mala hec pacient̾ sustinens:
de remun̾atione securi:⁊ sẽꝑ lucent int̾ malos: p̃bentes exẽ¬
plabone oꝑationis: ucta qđ dr. in medio nationis pͣue ⁊
ꝑuerse. int̾ qͦs lucetis sic luminaria in mundo. m at̾ia
st̃ scĩ lucentes splendore uirtutũ int̾ mala huiꝰ uite.:⁊ ꝑ op¬
positũ suꝑbi illi qͥ ꝑsequunt᷑ pauꝑes di. ⁊ tñ multiplici

Expanded text:
re haec terrena, cum videant a superbis viduas, pupillos, et alios homines Dei, quorum ipse Dominus in lege praeceperat misereri, multis modis vexari: quae tamen tenebrae non obtenebrant, neque obscurant luminaria sanctae Ecclesiae, quia boni nunquam inducuntur in hunc errorem, quod Deum putent non dispde remuneratione; et semper lucent inter malos, praebentes exempla bonae operationis, juxta quod dicitur: In medio nationis pravae et perversae, inter quos lucetis, sicut luminaria in mundo. Materia sunt sancti, lucentes splendore virtutum inter mala hujus vitae: et per oppositum, superbi illi qui, persequentes pauperes Dei, et tamen multipl
Abbreviated transcription (Latin):
ad penitentiã :⁊ plenitudo eiꝰ .i. ipsa plenitudo ui¬
cat oibis t̾rarũ ad litt̾am. qͥ ⁊̃ in aduentu ipsiꝰ ui¬
dicis cremabit᷑: & om̃s qͥ habitant in eo moue¬
bunt᷑. Et ħ ẽ. qđ dixerat mare ⁊ plenitudo etꝰ.
Dico mare moueat᷑. flumina aut̃ .i. sapientes

Expanded text:
ad poenitentiam, « et plenitudo ejus, » id est plenitudo vicat « orbis terrarum: » ad litteram, qui etiam in adventu ipsius judicis cremabitur, « et omnes qui habitant in eo » moveantur; hoc est quod dixerat « mare et plenitudo ejus. » Dico « mare moveatur, flumina » autem, id est sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
pareat. Nisi n ꝓteg̾et suos: falleret in ꝓmissis. Et ecce po¬
nit a qͣntis tͥbulationib lib̾et d̾s hõinc̃. Et qͥa circũda¬
bit te: ido ñ timeb̾ ã timore nocturnõ xp̃e cũ om̃ib m̃briᷤᷤ
tuis. scił ã lemi ⁊ occulta tẽptatione. Et etiã ñ timebisã
sagitta uolante in die .i. a leui tẽptatione ⁊ manifesta.
Et etiã ñ timebis ã negotio ꝑ ambulante intenebris .i.¬
heretici gͣuit̾ laborãt. ut aliquẽ iustũ decipiant. q q̃ dic̃
ꝑ ambulante: habemꝰ ꝑseu̾antiã in illis actib ꝑ hoc qͣ
ab incursu ⁊ demonio meridiano .i. ab incursu demoniĩ
meridiani. scił ñ timebis agͣuissima ꝑseuitione manife¬
sta qͣlis c̃ẽt ꝑsecutio. si aliquis infandus ep̃s p̾dicaret

Expanded text:
pareat. Nisi enim protegeret suos, falleret in promissis, et ecce ponit a quantis tentationibus liberet Deus hominem. Et quia circumdabit te, ideo « non timebis a timore nocturnotuis, scilicet a levi et occulta tentatione. Et etiam non timebis « a sagitta volante in die, » id est, a levi tentatione et manifesta, et etiam non timebis « a negotio perambulante in tenebrishaeretici graviter laborant ut aliquem justum decipiant. Quod dicit, « perambulante, » habemus perseverantiam in illis actibus; per hoc« ab incursu et daemonio meridiano » id est, ab incursu daemonii meridiani, id est, non timebimus a gravissima persecutione manifesta, qualis esset persecutio, si aliquis nefandus episcopus praed
Abbreviated transcription (Latin):
utiq Et ille qͥ corripit gentes flagellis suis. nne argu¬
et ipios de peccatis: Faciet utiq Et qͥ docet hominem
scientiã .i. fidelib suis dat uera cognitionẽ: ñne ma¬
filiis parcit ad correstionẽ. ñ ne gͣuissime arguet malos
Et ille qͥ docet hominẽ scientiã nunqͥdignorabit pec¬
cata nrã. Cos putatis dm ignorare peccata: s certe
tus: ille que tu eridieris uirga tua. sic̃ piꝰmagist᷑
discipłm. ⁊ cũ dico beatũ quẽ tu docueris de lege
tua. dando ei intellectũ diuine scriptare. Ad hoc
addiscat ẽẽ. patiens: ei dico p̾sso ã dieb mat .i. a tͥbula

Expanded text:
utique. Et ille « qui corripit gentes » flagellis suis, « nonne arguet » impios de peccatis suis? Faciet utique. Et « qui docet hominem scientiam, » id est fidelibus suis dat veram cognitionem, nonne maparcit filiis ad correctionem, nonne gravissime arguet malos? Et ille qui docet hominem scientiam, nunquid ignorabit peccata nostra? Vos putatis eum ignorare peccata, sed certe « omo, quem tu erudieris » virga tua, sicut pius magister discipulum, « et eum » quem tu « docueris de lege tua, » beatum dico, dando ei intellectum divinae Scripturae. Ad hoc addiscat esse patiens, ei dico presso « a diebus malis, » id est, a
Abbreviated transcription (Latin):
ipscose idola ħ soli xp̃m colte. qͥa ipse dñs
regnauit .i. regnũ sibi ⁊ iniudeis ⁊ in gentib adqͥsiuit.
Et id̾o exultet t̾ra .i. iudea. q̃ suscepit istũ regẽ. ł
megunt᷑ sic̃ insule maris: describit istũ dñm qͣlis sit
malis. ⁊ qͣlis sit bon̾is. M alis sic dicñs. Nubes⁊ cali¬
ipse: lux intenebris luceis s ipsi habent lippientes
ocłos. ne possint soł claritatẽ intueri.⁊ đr hoc ex sola
similitudine aliciiꝰ rei. que ꝓpt̾ nubẽ ñ possit uid̃i

Expanded text:
s regnavit, » id est regnum sibi et in Judaeis, et gentibus acquisivit; et ideo « exsultet terra » Judaea, quae suscepit istum Regem. « merguntur, sicut insulae maris. Describit istum Dominum, qualis sit malis, et qualis sit bonis, dicens: « Nubes et caliipse est lux in tenebris lucens, sed ipsi habent lippientes oculos, ne possint solis claritatem intueri, et dicitur hoc ex sola similitudine alicujus rei, quae propter nubem non posset videri.
Abbreviated transcription (Latin):
tabulis apideis. Offendisset xp̃c in lege: si eam
carnalit̾ implendã intellexiss. Uel angłi porta
diabolus intelligit᷑: s diu̾sis ex causis. ꝑ aspidẽ
nanq significat᷑ diabolus: qͥa sic̃ aspis occuste
mittit uenenũ. ita diabolus mittit tẽptationes.
quib infitiat animas fideliũ. Suꝑ quẽ xp̃c ant
bulauit: qͥa nullã occulta tẽptatiõe potuit imos¬
diri. ꝑ basiliscũ qͥ manifeste mitait uenenũ di¬

Expanded text:
tabulis lapideis: offendisset Christus in lege si eam carnaliter implendam intellexisset. Vel, angeli portabdiabolus intellicatur diabolus, quia sicut aspis occulte mittit venenum, ita diabolus occultas mittit tentationes, quibus interficiat animas fidelium; super quem Christus ambulavit, quia nulla occulta tentatione diaboli potuit impediri; per basiliscum, qui manifeste mittit venenu
Abbreviated transcription (Latin):
ti fuerint peccatores. qͥ dicunt᷑ ex oriri cũ in magnas diuiti¬
no. qͦd licet ad tempꝰ floreat ⁊ pulcrũ sit. tñ cito arescit.
Et apparuer̃t̃ .i. ĩ signes suis potñtiis uł diuitiis cognoscent᷑
ã multis om̃s qͥ oꝑantur iniqͥtatẽ. Hec ñ intelligunt.
qđ cũ ita fuerint exorti: ut .i. qͣlit̾ int̾eant in scłm scłi.i.¬

Expanded text:
ti fuerint peccatores, » qui dicuntur exoriri cum in magnas divitino, quod licet ad tempus floreat et pulchrum sit, tamen cito arescit: « et apparuerint, » id est, insignes in suis potentiis, cognoscentur a multis « omnes qui operantur iniquitatem. » Haec non intelligent, quod cum ita « fuerint exorti, » ut,
Abbreviated transcription (Latin):
le .i. infiniti qͥ p̾sumunt sc futuros in lat̾e tuo⁊ tecũ ui¬
dicaituros. cadent a lat̾e tuo. scił ñ reputabunt᷑ cũ illis
qͥ ꝯsiliarir ⁊ iudices tecũ er̃t. Et decẽ milia .i. infiniti qͥ
p̾sumunt se ponendos in dextris .i. int̾ saluandos. cadent
ã dextris tuis. qͥa a sinistris ponent᷑. ooille dic̃ alatere ca¬
dere.:⁊ plures ã dextris. ꝙ plures st̃ illi qͥ p̾sumunt se sal¬
uandos: ꝗͣ qͥ p̾simunt se cũ xp̃o iudicaturos. Illi cadet
ad te aut̃ nultꝰ taliũ aliqͦm̃ appropinqͣbit: s potiꝰ p̃cipi¬
tabunt᷑ in infernũ. cũ dicet᷑ eis. Ete maledictiĩ ignẽ etmĩ.¬

Expanded text:
est, infiniti qui praesumunt se futuros in latere tuo, et tecum judicaturos; « cadent a latere tuo, » id est, non reputabuntur cum illis qui consiliarii et judices tecum erunt; « et decem millia » id est, infiniti qui praesumunt se ponendos in dexteris, id est, inter salvandos, cadent « a dexteris tuis, » quia a sinistris ponentur. Mille dicit a latere cadere, et plures a dexteris, quia plures sunt illi qui praesumunt se salvandos quam qui praesumunt se cum Christo judicaturos: illi cadent, « ad te autem nullus » talium aliquo modo « appropinquabit, » sed potius praecipitabuntur in infernum, cum dices
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑari. ñ ad głam hominis: s nom̃i tuo .i. ad ãpliandũ
nom̃ tuũ altissime. ⁊ id̾o nom̃ tuũ merito ÷ ampliandũ
Dico bonũ : ꝯtit̃i ⁊ psallere. ad annuntiandũ .i. ut pos¬
u̾sitatẽ cognoscãt hoc ẽe ex iusticia di. qͥ iꝰte ꝓ cõmissis suis
puniat eos Ostend̃ qͦmͦ debeamꝰ psallere scił in psalt̾io

Expanded text:
 ad ampliandum nomen tuum, o « Altissime: » et ideo nomen tuum merito est ampliandum. Dico, bonum est confiteri et psallere, « ad annuntiandum, » id est, ut posversitatem, cognoscant hoc esse ex justitia Dei, qui juste pro commissis suis puniat eos. Ostendit quomodo debeamus psallere, scilicet « in psalterio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtectio illa scił a tẽptationib Ostendit qͣlis sit ille
qui habitat in adiutorio. scił ille qͥ dix̃ dño. susceptor
m̃s estu: qͥa ex uilitate peccati ad alcitudinẽ iusticie me
suscepisti ad qͣm ꝑmeas uires nullo mͦ pot̾am ꝑuerire.
in qua positꝰ cũ ꝑicła ĩminent ñ ꝯfido in meis uirib. s
tu es as refugiũ meũ ad quẽ refugio ut possim lib̾ari ab
te recura. Merito sꝑabo in eũ. qm ipse lib̾auit meiã

Expanded text:
lis sit ille qui habitat in adjutorio, scilicet ille « dicet Domino: Susceptor meus es tu, » quia ex vilitate peccati ad altitudinem justitiae me suscepisti, ad quam per meas vires nullo modo poteram pervenire, in quo positus, cum pericula imminerent, non confido in meis viribus, sed tu es, Deus, « refugium meum » ad quem refugio, ut possim liberari abte recurram. Merito sperabo, « quoniam ipse liberabit me
Abbreviated transcription (Latin):
ipse : ds Iudex: iustꝰ: qͥa retͥbuet unicuiq pro
m̃ito. ꝑ hoc ostendit uoluntatẽ se hab̃e pͥni¬
endi. Et ne se ex cusent ꝑ ipsiꝰ iudicis impoten¬
sit resist̾e. Et ne illi dic̾ent. si potẽs. eẽt. iã pu¬
nisset: subdit. Et patiens .i. ñ statĩpuniens:
s expectãt peccatorũ penitentiã. Et hoc ꝓbat
qͣ patiens sit: qͥa ñ punit statĩ peccata. Et hoc

Expanded text:
ipse Deus est judex, id est, retribuet unicuique pro memerito. Per hoc ostendit potestatem habere puniendi: et ne excusent se per ipsius judicis impotensit resistere. Et ne illi dicerent: Si potens esset, jam punisset, subdit « patiens, » id est, non statim puniens, sed exspectans peccatorum poenitentiam: et hoc probat quod patiens
Abbreviated transcription (Latin):
tũ hominẽ occupat. ut om̃s hoĩs uirtutes
obstruat. Cuͣ dic̃ aspidũ. notat ⁊̃ qͦd ill̃d̃ odi¬
um totũ fit incurabile: ⁊ qͦd ⁊̃ udei nat᷑am
aspidis habeañ. Aspidis eñi nat᷑a ẽ: ut ddũ
in cantat᷑ affigat unã aurẽ t̾re ⁊alt̾am cauda
obstruat. ne incantationes audiat. Sicrliu¬
dei appetitu t̾renoꝵ ⁊ ꝯsuetudine. antiqͣ ob¬
struunt aurẽ: nec audiant p̃dicationẽ xp̃i

Expanded text:
utes obstruat. Cum dicit « aspidum, » notat quod illud odium sit incurabile, et quod ipsi Judaei naturam aspidis habeant. Aspidis enim natura est, ut dum incantatur, affigat unam aurem terrae, et alteram cauda obstruat, ne incantationes audiat: sic et Judaei appetitu terrenorum et consuetudine antiquam obstruunt aurem, ne audiant praedicationem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
culcet hoc: multis turpitudinib ꝯtẽptibilem
am q̃ ido dr mͥ gła. qͥa ꝑeam sũ simił do dedu¬
cat impuluerẽ: i. similẽ faciat. pulueriaude¬
licet qͥ sicut pulnisuento ñ resistit: ita nͨ ratio
mea resistat diabolo. Si feciistud. hec p̾dicta
tua .i. in uindicta tua. ut homines eripias
diabolo: & exaltare infinib.i. inpossessionib¬
bonũ ꝯfessiolaudis offertur. Ab hoc autẽ u̾su
incipit ostencł exaltationẽ dimunitatis E⁊ ex¬
ge dicout fines inimicorũ possideas. ⁊exurge
tuas in om̃ib possessiͤa diabolo. & sic sina¬
goga popłorum circũdabit te impugnan
obstinatã ꝯtͣ te regrede in altũ .i. subtrahe
te ab eorũ cognitione. ita qd sis in altũ. Ac si¬
ut te cognoscerent: sic te retrahe in altitu

Expanded text:
culcet » id est, multis turpitudinibus me contemptibilem deducat in pulverem » id est, similem faciat pulveri, scilicet, quod sicut pulvis non resistit vento, ita nec ratio mea resistat diabolo. « Si feci istud, » haec praedicta tua » id est, in vindicta tua, ut homines eripias a diabolo « et exaltare in finibus, » id est, irsis confessio laudis offertur. Ab hoc versu incipit ostendere exaltationem divinitatis. ge » dico, ut fines inimicorum possideas « et exsutuas in omnibus possessis, et sic synagoga populorum circumdabit te, impugnanobstinatam contra te « regredere in altum » id est, subtrahe te ab eorum cognitione, ita ut sis in alto, sciut te cognos
Abbreviated transcription (Latin):
minas incitit. ꝑlignũ archꝰ: uetꝰ testamentũ
accipit᷑. q sic̃ lignũ ꝑ se erat in utile & inflexibi¬
le. ꝑ cordã uͦ: nouu testam̃tũ qͥ uetꝰ intendit᷑ &
ad utilitatẽ intellectꝰ reducit᷑. Et parauit ipsũ
arcũ .i. nobis ꝑ quosdã doctores intelligibilem
reddidit. Et in eo parauit uasa mortis. Et¬

Expanded text:
minas incutit. Per lignum arcus, Vetus Testamentum accipitur: quia sicut lignum, per se erat inutile et inflexibile: per chordam Novum Testamentum, quo vetus intenditur, et ad utilitatem intellectus reducitur « et paravit illum, » id est nobis per quosdam doctores intelligibilem reddidit. « Et in eo » arcu, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ te potentem ostende: ut qͥ tͥ humi¬
liato adheserant. sic glorificatũ remuu̾a¬
torẽ attendant. Ex quo dixit exurge dñe.
ostendit exaltationẽ diuinitatis: de hac ostẽ¬
dit iudiciũ ⁊ ꝯu̾tit se ad nos. Ac si dic̾er. Dñs

Expanded text:
sionem te potentem ostende: ut qui tibi humiliato adhaeserant, sic glorificatum remuneratorem attendant. Ex quo dixit, « exsurge Domine, » ostendit exaltationem divinitatis, dehinc ostendit judicium et convertit se ad nos: ac si diceret: Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
eos diu̾so gen̾e penarũ affligit. Cusi nãꝙ si¬
lentiũ interp̾tat᷑. Silentii dico filiĩ gemini:.i.
gen̾ati aꝓpitiatione dei. Geminꝰ i dext̾a int̾¬
pretat᷑. ꝑ dexterã uͦ ꝓpitiatio intelligit᷑ ꝑsalmꝰ
dico diriges auditores in finẽ .i. in xp̃m ꝑspẽ.¬
humanitati. de qͣ sic agit. ostendendo exaltatio¬
nem diumnitatis qͣ. habuit inuindicando de ũ¬
micis possidendo fines eorũ: & ostendit qͥ faci¬
at iudiciũ de om̃i iusto. tã de dñico hom̃ie ꝙͣ.
de aliis:⁊ de om̃i impio. Tudicat it deus semꝑ
in hac uita iustos ẽẽ puniendos ab impiis adeoꝵ
ꝑfectionẽ. Qd iudiciũ di ostendit eos patient᷑
sustin̾e. ⁊ido orare. Demde ponit ad monitio¬
nẽ impiorũ: & sic intendit nos in spe ꝯstituere.¬
tiplicati st̃ t̾tio loco positũ. qͥa agit de resurrestio¬
ne q̃ t̾cia die fc̃a ẽ: ita & istũ posiumꝰ dict̃ septimũ
qͥa agit de spe in qͣ qͥescimꝰ sicut dñs septima die

Expanded text:
eos diverso genere poenarum affligit. Chusi namque silentium interpretatur, silentii dico filii Gemini, id est generati a propitiatione Dei. Geminus vero dextera interpretatur: per dexteram vero propitiatio intelligitur. Psalmus dico, dirigens auditores in finem, id ehumanitati: de qua sic agit: ostendit exaltationem divinitatis, quam habuit in vindicando de inimicis, possidendo fines eorum: et ostendit quod faciat judicium de omni justo, tam de Dominico homine, quam de aliis, et de omni impio. Judicat enim Deus semper in hac vita justos esse puniendos ab impiis ad eorum perfectionem: quod judicium Dei ostendit eos patienter sustinere, et ideo orare. Deinde ponit admonitionem impiorum, et sic intendit nos in spe, constituere.tiplicati sunt, » tertio loco positum, quia agit de resurrectione, quae tertia die facta est: ita et istum possumus dicere septimum, quia agit de spe in qua quiescimus, sicut Dominus die
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa nullã habuit iniqͥtatẽ: cet̾iiꝰti ⁊si peccatis
merent᷑. In hoc ñ cõmerui: qͣ eis priꝰ mala intu¬
lissem: neq in hoc q̃ eis mala ꝓ malis reddidis¬
sem. Et hoc ÷ qͥsubdit. Si reddidi retͥbu¬
entib mͥ mala. ¶ũ dicit retͥbuentib mͥ ma¬
la notat se ab illis mala retiꝑe: quib pieta¬
tis officiũ impendat. ꝑhec omiã ⁊ hic maxi
me cõmendat suã pacientiã. Si hoc feti. deci
dam .i. uincar ab inimicis meis in anis.i. ma
nichil ad quirens de inimicis p̾ter hoc malũ.

Expanded text:
eccatis In hoc non commerui quod eis prius mala intulissem: nec in hoc quod eis mala pro malis reddidissem, et hoc est quod subdit: « si reddidi retribuentibus mihi mala. » Cum dicit retribuentibus, notat se ab illis mala recipere, quibus pietatis officium impenderat. Per haec omnia, et hic maxime suam commendat patientd est vincar « ab inimicis meis inanis, » id est ratus, nullum acquirens de inimicis. Praeter hoc malum,
Abbreviated transcription (Latin):
ert qͥ tam̃ ñ eẽt habendas ext̾̃ius in corpore.
ostendert᷑. Dicebant enĩ. Si credimꝰ ieĩr: ue¬
ment romam: l tollent nob̾ locuͦ ⁊ gentẽ. Ubi
timendũ cẽt l ñ timuert: e iustũ ñ attenden¬
tes occidert᷑. Sit enĩ oportuno tẽpore timere
prudentia ẽ: sic timere qñ tim̃dũ. ñ est stulti¬
tia est. Lonne. cognoscent hioc scił qđ dñs¬

Expanded text:
corpore ostenderunt; dicebant enim: Si credimus in eum, venient Romani et tollant nostrum locum et gentem. Ubi timendum esset, non timuerunt, cum justum non attendentes occiderunt. Sicut opportuno tempore timere prudentia est, sic timere quando timendum non esset stultitia est. « Nonne cognoscent, » sci
Abbreviated transcription (Latin):
ñ attendunt. Qͦd xp̃m ñ cognouissent: testat᷑
auccoritas dicens. Si cognouissent: nunquã
dñm głe crucifixissent. De hinic ponit cõmi¬
nationẽ. Tpsi ñ cognouert᷑. s certe cognosceñ.
Et hoc. ẽ. qđ dic̃. N onne cognoscent tan

Expanded text:
non attendunt. Quod Christum non cognovissent, testatur auctoritas, dicens: « Si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . » Dehinc ponit comminationem. Ipsi non cognoverunt, sed certe cognoscent: et hoc est. « Nonne cog
Abbreviated transcription (Latin):
tores ꝯsũmant neqͥtiã suã: in eo iudiciũ
peccatorũ ostendit. Iustũ enĩ ÷ ut qui in sordi¬
b ẽ: sordescat adhuc. Cũ autẽ dicit ꝑ ne¬
quitiã peccatorũ ꝯsũmatã in iustis ip̃sos
iustos dirigiponit iudiciũ iustorũ. Iudi¬
fuit ꝯsũmata nequitia iudeorũ: qñ cruci¬
fixus ẽ. Directus: ipse iustus: q̃n amor¬
tuis surrerit. Deti nequitia ꝯsũmata fuit
ꝑ ignẽ ocudit. Similit̾ de aliis iustis: ⁊umn
piis Iudica me scđ̾m iustiuiã. tudico scru¬
tans corda .i. ꝑ fecte uidens. cogitationes & re

Expanded text:
umant nequitiam suam, in eo judicium peccatorum ostenditur. Justum enim est, ut « qui in sordibus est, sordescat adhuc. . » Cum dicit post nequitiam peccatorum consummatam in justis, ipsos justos dirigi, ponit judicium justorum. Judiitia Judaeorum, quando crucifixus est: directus est ipse justus quando a mortuis surrexit. Decii nequitia consummata fuit per ignem occidit. Similiter de aliis justis atquae impiis judica secundum justitiam: tu dico « scrutans corda, » id est, perfecte videns cogitationes, « e
Abbreviated transcription (Latin):
me. Iste psalmꝰ. hoc mͦ intitulatꝰ.
Infinẽ in carminib ꝓ octaua.
ps almꝰ dd̃. Diẽ iudicii quidam erronei oc¬
tauam uocauert. qͣntũ ad septẽ milia anno¬
dubio diẽ iudicii sequi dixerunt: ⁊ sicse ⁊alioᷤ
certos de illa die fecerunt. S qͣm friuolum¬

Expanded text:
me. Iste psalmus hoc modo intitulatur: In finem carminibus pro octava psalmus David. Diem judicii quidam erronei octavam vocaverunt, quantum ad septem millia annodubio diem judicii sequi dixerunt, et sic se et alios certos de illa die fecerunt. Sed i
Abbreviated transcription (Latin):
Ex habundantia cordis: os loquit᷑. Sepulchrũ¬
tam heres. ũ predicationẽ: & innuit latentem
uerborũ seductionẽ. Linguis suis dolose age¬
bant .i. blanda adulatione in audientiũ cor¬
da mortifera suadebant uenena. Ideo dixit
agebant: ut maliciã ñ solũ in lingns. s eciã
in actu eorũ ẽt̃. ꝓbaret. Occultã seductionẽ di¬
cit: ubi falsitati u̾itas ad miscet᷑. Aꝑtã uͦ: ubi
sola falsitas ẽ. Et quia tales st̃: tu d̾s iudica il¬
los .i. ostende eos dãpnabiles ẽẽ. Hon dicit hoo
uoto maliuolentie: s ñ potest ñ ꝯsentire diui¬
ne sententie. Ostendit quomͦ uelit eos iudicar
dicens. Decidant a cogitationib suis .i. in
anes inuemiant᷑ cogitationes eorũ: quibs pe¬
eos de regno tuopuniendo eos. Uel scd̾m mul¬
titudinẽ impietatũ eorũ expelle eos. ut scd̃m
qͣntitatẽ delictorũ: sit qͣntitas supplicioꝵ. Ex¬
in te letent᷑ in anima. & etiã exultabunt in cor
ido quia habitabis in eis. Hic ponit modũ be¬

Expanded text:
Ex abundantia cordis os loquiturertam haeresis praedicationem, et innuit latentem verborum seductionem. « Linguis suis dolose agebant, » id est blanda adulatione in audientium corda mortifera suadebant venena. Ideo dixit « agebant, » ut malitiam non solum in linguis, sed etiam in actu eorum esse probaret. Occultam seductionem dicit, ubi veritati falsitas admiscetur: apertam, ubi sola falsitas est. Et quia tales sunt tu, « Deus, judica illos, » id est, ostende eos damnabiles. Non dicit hoc voto malevolentiae, sed non potest non consentire divinae sententiae. Ostendit quomodo velit eos judicari, dicens: « Decidant a cogitationibus suis, » id est inanes inveniantur cogitationes eorum, quibus speeos » de regno tuo: puniendo eos « secundum multitudinem impietatum eorum, » id est, ut secundum quantitatem delictoruin te laetentur » in anima, et etiam « exsultabunt » in coideo quia tu « habitabis in eis. » Hic ponit modum be
Abbreviated transcription (Latin):
tellige. Qd clamor in corde. ẽe. intelligatꝰ. apłs
ti ex affestione cordis. Bec tͥna peticio adidẽ
tendit scił. ut ds illã or̃onẽ exaudiat. Sicut
trinã peticionẽ facit: ita ad exauditorẽ tͥm
tatem ponit. ꝑ percipe: intellige rex ms̃.
fert᷑. Ideo autẽ xp̃c primꝰ ponit᷑ quia in eo me¬
beat intende: qͥa ꝑseuerat in or̃one qͣ est
orabo. T̃rib ꝑsonis positis ñ dicit intendite.
nocte est. Cũ uͦ a peccatis surgit: in mane hoc
ẽ. in pͥncipio lucis est. Mane a greco suptũ ẽ. &

Expanded text:
tellige: quod clamor in corde esse intelligitur. Apostolus ti ex affectione cordis. Haec trina petitio ad idem tendit, scilicet ut Deus illam orationem exaudiat. Sicut trinam petitionem facit, ita ad exauditus remnitatem ponit, percipe, intellige, intende.fertur. Ideo autem Christus primus ponitur, quia eo mebeat intendere, quia perseverat in oratione, quod est « orabo. » Tribus personis positis, non dicit intendite, nocte est, cum vero a peccatis surgit, in mane est, id est in principio lucis est. Mane a graeco sumptum est, et
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ dux dando uires in iusticia tua. Scił ñ peco
ex sola miscłia. s ⁊ iꝰticia tua hoc exigit. ut sicut
dãpnas impios: it remunes iustos. Ueduc dico
ꝓpt̃ inimicos meos. qui me uͦlunt impedire. Et in
futuro dirige ostendendo quomͦ caueã ab ini¬

Expanded text:
mihi dux, dando vires « in justitia tua, » id est, non peto ex sola misericordia, sed justitia tua hoc exigit, ut sicut damnas impios, ita remuneres justos: « deduc » dico « propter inimicos meos » qui me volunt impedire: et in futuro « dirige, » ostendendo quomodo caveam ab ini
Abbreviated transcription (Latin):
ra que hereditatẽ obtinuit cũ filio. & agar
significat. filiꝰ uͦ eiꝰ ysaac popłm xp̃ianũ de¬
signat. Ancilla legẽ ueterẽ. filiꝰ eius ismahel
infideliũ gregẽ. ꝑ salmꝰ dico dendens in
finẽ i. dirigens unũ quẽq fidelẽ inxp̃m.
mo loquit᷑. Dehac autẽ sic agit. Describit
eã petentẽ hereditatẽ affirmat habituram
o stendit emulã excludendã: petit etiã li¬
berari ab emula. ostendit etiã qͥ emula scił
ancilla ꝑ sequit᷑ lib̾am. qlodũ quoq beatitu¬
dinis ponit. Intentiouͦ : dare nobis c̾aitudi¬
nem et̾ni boni. & ꝑ hec omĩa ad xp̃m nos ad¬
monet Iapeticione hereditatis sic incipit.

Expanded text:
ar significat: filius vero ejus Isaac, populum Christianum designat. Ancilla veterem legem: filius ejus Ismael infidelium gregem. Psalmus dico tendens in finem, id est, dirigens unumquemque fidelem in Christum. ec loquitur. De hac autem sic agit: Describit eam petentem haereditatem, affirmat habituram: ostendit aemulam excludendam, petit et liberari ab aemula: ostendit etiam quod aemula, scilicet ancilla, persequitur liberam, modum quoque beatitudinis ponit. Intentio est, dare nobis certitudinem aeterni boni, et per haec omnia ad Christum nos admonet, et a petitione haer
Abbreviated transcription (Latin):
co ualitura sͥ in futuro iudicio. ꝑ sermonesido
accipimꝰ oꝑa: qͥa sic̃ sermones alicuiꝰ oratoris dispo¬
sitibene defendunt eũ in iudicio: sic oꝑa iꝰti ratio¬
nabilit̾ exibita defendũt eũ in iudicio futuro.
Iđo sic disponit. qͥa scit qđ ipse in et̾nũ ñ cõmoue¬

Expanded text:
co valitura « in judicio » futuro. Per sermones ideo accipimus opera, quia sicut sermones alicujus oratoris bene dispositi defendunt reum in judicio, sic opera justi, rationabiliter exhibita, defendunt reum in futuro judicio. Ideo sic disponet, « quia » scit quod ipse « non commove
Abbreviated transcription (Latin):
uatist̃ iudei in babiloniã. C unq quidã ret motꝰ
pietate attendens popłm di ẽẽ. libasset eos. pre¬
cepit uͭ redirent in terrã suã ⁊ tẽplũ dñi redifica¬
rent. in ꝗͣ reu̾sione fuer̃t aggeꝰ ⁊ ⁊acharias. qͥ eã
reu̾sonẽ iã ꝓpħauerant. Q cũ iudissẽt tẽplũ re¬
edificari gaudentes ⁊ de hoc ⁊ de sua reu̾sione
laudes dñõ decantauert. ⁊ scđ̾m banc bistoriã ui¬
detur ezdras ꝓpħa bunc psalmũ intitulasie. ñ¬

Expanded text:
vati sunt Judaei in Babyloniam. Cumque quidam rex motus pietate, attendens populum Dei esse, liberasset eos, praecepit ut redirent in terram suam, et templum Dei reaedificarent: in qua reversione sua Aggaeus et Zacharias, qui eam reversionem jam prophetaverant, cum vidissent templum reaedificari, gaudentes de hoc et de sua reversione, laudes Deo decantaverunt: et secundum hanc historiam videtur Esdras propheta hunc psalmum intitulasse: n
Abbreviated transcription (Latin):
bab ilonia pectatori. U ox ꝓph̾e. uł alicuꝰ beati
Qina ille timens uolet niiis in mandatis eiꝰ .i. uolun¬
uoluntas: ⁊ det᷑ facultas: uere ꝓficiet. Si aut̃ ñ sit
facultas faciendi: sufficit bona uoluntas. Ostenso
ostñd̾ qͥdd faciat illibeatosic. Ido beatꝰ erit. qͥa sem̃¬
.i. bona oꝑatio eiꝰ erit potens .i. faciet eũ potentẽ in
t̾ra ruuentiũ. Hic qͥdem bona oꝑatio qͣs impoters
ẽ: qͥa sẽꝑ in timore sumꝰ. ne eam diabolus impedi¬
at timentes. ibi autẽ nulla nos tẽptatio: nullusue
tim or pot̾it ĩpedire. Id̃o oꝑa sem̃ dicimꝰ. qͥa sic̃ ex se¬

Expanded text:
Babylonia peccatorum. Vox prophetae, vel alicujus beati Quia ille timens « volet in mandatis ejus, » id est volunvoluntas, et detur facultas, vere perficiet. Si autem non sit facultas faciendi, sufficit bona voluntas. Ostenso ostendit quid fiat illi beato, sic: Ideo beatus erit, quia « semiet eum potentem « in terra » viventium. Hic quidem bona operatio quasi impotens est, quia in timore semper sumus, ne eam diabolus impediat timentes: ibi autem nos nulla tentatio, nullus timor poterit impedire. Ideo semen opera dicimus, quia, sicut ex se
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾iã. Td̾o hec duo dix que st̃ p̾ciosissima me¬
talla. qͥa si stultũ ÷ adorare aureas ⁊ argenteas
imagines: multo stultius ÷ adorare ferreas. Uel
de quo cunq uili metallo scđm mat̾iam st̃ argñ¬
tum ⁊ aurũ. scdm cõpositionẽ st̃ oꝑa manuũ ho¬
minũ. Et in hoc notat᷑ maxima eoꝵ stulticia.
qdđ ea q̃ ipsi faciunt qͣsi creatorẽ suũ uen̾antur.
scribit simulachroꝵ impotentiã dicens. Si st̃¬

Expanded text:
materiam. Ideo haec duo dicit, quae sunt pretiosiora metalla, quia si stultum est adorare aureas et argenteas imagines, multo stultius adorare ferreas, vel de quocunque vili metallo. Secundum materiam sunt argentum et aurum, secundum compositionem sunt « opera manuum hominum: » et in hoc notatur maxima eorum stultitia, quod ea quae ipsi faciunt, quasi Creatorem suum venerantur. escribit simulacrorum impotentiam, dicens: «
Abbreviated transcription (Latin):
nes: s etiã ñ clamabunt sicuti quelibet irra¬
tionalia ammalia. in qͦ maxime deridet᷑ eoꝵ
stulticia. qͥ talia adorant q̃ nec clamare pos¬
sunt sic̃ ã sini uł quelibet irrationalia ani¬
malia. Dico ñ clamabunt ita quidẽ qđ ĩ gut¬
ture suo clament: qđ id̾o dic̃. qͥa qͣndoq in hꝰ¬
cemodi imaginib locunt᷑ demonia. Simi¬
les illis fiant qͥ faciunt ea .i. artitices illoꝵ idoloꝵ:
qđ sic̃ idola illa ñ uident. nec aliũ sensũ corꝑa¬
lem habent: ita fictores idoloꝵ pͥuent᷑ om̃i ui¬
gore anime. Et ñ solũ qͥ faciunt ea: s om̃squi

Expanded text:
 non clamabunt » sicut quaedam irrationabilia animalia: in quo maxime eorum deridet stultitiam, qui talia adorant, quae nec clamare possint sicut asini vel quaelibet irrationabilia animalia. Dico non clamabunt, ita quidem quod « in gutture suo » clament: quod ideo dicit, quia quandoque in hujuscemodi idolis loquuntur daemonia. « Similes illis fiant qui faciunt ea, » id est artifices idolorum: quod sicut illa non vident, nec alium habent sensum corporalem, ita factores idolorum priventur omni vigore animae: « et » non solum qui faciunt ea, sed « omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
riles tñ erant: qͥa filios d̃o ñ genabant. habitare di
unt. ⁊ ꝓpt̾ hoc letantẽ. C ũ dic̃ eos habitare in domo:
notat᷑ curã ad ministratiomis ⁊ ꝯsolationis qͣm habẽt
st̃ p̾dicatores in ecclesia.
bet bñeficia di q̃ facit etcłie significata ꝑ illa bñe¬
nos ab historia remoueant. sic montes exultauert᷑
i colles. In hac pͥma parte ꝓponit nob beneficia

Expanded text:
riles tamen erant, quia Deo filios non generabant: habitare dicunt, et propterea « laetantem. » Cum dicit eos habitare in domo, notat curam administrationis et consolationis, quam habent sancti praedicatores in Ecclesia. beneficia Dei, quae fecit Ecclesiae, significata per illa benequaedam quae nos ab historia removent; sicut: « Montes exsultaverunt et colles. » In prima parte, proponit nobis beneficia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ crcharã ideo intelligimꝰ. qͥa cithara ẽ. in stru¬
mtũ: qͦd ab inferiori parte resonat. Et nos
similit̃ ahinferiorib .i. ab istis mundanis re¬
sonare. ad laudẽ di bene. ea disponendo de
bemꝰ. Et ñtm̃ mͦ ab inferiori parte: s psallite
tt decẽ p̃cepta legis. ꝑ psalt̾iũ accipimꝰ suꝑio¬
tc̃ laudẽ que.ẽ. in sp̃u. quia psaltiũ a suꝑiou
parte. emittit sonũ. hic notamꝰ ꝯtẽplatiuã
& ubi dic̃ ꝯfitemini incithara: actiuã uitã
Et ñ solũ incithara ⁊ psalt̾io. s cantate ci
canticũ nouũ .i. laudate. eũ de tͣnsmissione
filii sui in mundũ. Que. laus di de incarna¬
uone. d̾r nouuͦ canticũ. qͥa ñ fuerat: nͥ paucis¬
ante. cognitũ. Et etiã psallite ei in uocifera¬
qͣm humane. uoces ñ ualeant explicate. Et
qa multi compuncti ita laudare dm incipi¬
unt: pꝰ ea tam̃ in pecc̃ã incidunt. addit
psallere. Hic incipit causas redđe. qͣre¬
E

Expanded text:
per citharam ideo intelligimus, quia cithara est instrumentum ab inferiori parte resonans, et nos ab inferioribus, id est, ab istis mundanis resonemus ad laudem Dei bene disponendo ea: et non tantummodo ab inferiori parte, sed « psallite nte decem praecepta legis. Per psalterium accipimus superiorem laudem, quae est in spiritu, quia psalterium a superiori parte emittit sonum. Hic notamus contemplativam: et ubi dicit, Confitemini in cithara, activam vitam. Et non solum in cithara et psalterio, sed « cantate ei canticum novum, » id est, laudate de transmarnatione dicitur novum canticum, quia non fuerat nobis cognitum, et etiam « psallite ei in vociferaquod eam humanae voces non valeant explicare: et quia multi compuncti ita Deum laudant, et tamen postea in peccata incidunt, addit:psallere. Hic incipit causas reddere, quare
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debetis exultare indño. s uos iusti exul¬
tate in dño: & ñ ĩmundanis. s incelestib¬
Bene dico exultate. qͥa rectos illos qͥgxulta.¬
laus. inore peccõris. Lel si habeat᷑ collau¬
datio: ꝑ eã laudantiũ unitas intelligit᷑. hic

Expanded text:
ltare in Domino, sed vos « justi exsultate in Domino » et non in mundanis. Bene dico, justi exsultate, quia « rectos » illos qui exsultalaus in ore peccatoris. » Vel si habeatur collaudatio, per eam laudantium una
Abbreviated transcription (Latin):
scił pr̃ĩs. ꝑquẽ loqͥt᷑ ipse pat̃. Et hic totã
ipse. ẽ. ꝯgregans aqͣs maris .i. mundanos ho¬
mines. qͥ fluctuant sic aque maris: ponendo¬
scił cos ineccłia sic̃ inutre. qͥa sic̃ aque q̃ st̃ in
utre. eo artant᷑ ne exeant: sic iusti positi in
eccłia diuine pagine. & instructionis regłis
coartant᷑ ut ñ nͥ eo ꝑmittente qͥ posuit ua¬
aĩalis intelligimꝰ eccłiã que caruales mortifi¬
.i. ꝓfundos in sensu inthesauris suis .i. dedit
eis cognitionẽ sapientie & scientie sue. sic̃
fec̃ beato paulo: qr cognouit eũ ꝓfundi sen
nebrosos ĩthesauris suis .i. ut sint pars thes¬
auroꝵ suoꝵ ut ꝑ eos legitime certantes remu¬
neret. Sic̃ enĩ sapientia data sc̃ĩs. ẽ donũ di.
sic etiã mali donũ di st̃: cũ scĩs ad maiorẽ
coionã a do dant᷑. ut deciꝰ beato laurentio.

Expanded text:
s Patri, et hic notamus ipse est « congregans aquas maris, » id est, mundanos homines, qui fluctuant sicut aquae maris, ponendo eos in Ecclesia « sicut in utrem » quia sicut aquae quae sunt in utre coarctantur ne exeant, sic justi positi in Ecclesia, divinae paginae instructione coarctantur, ut non nisi eo permittente qui posuit,animalis, intelligimus Ecclesiam, quae carnales mortifios, » id est, profundos in sensu « in thesauris suis, » id esteis cognitionem sapientiae et scientiae suae, sicut fecit beato Paulo, qui cognovit eum profundi sensnebrosos « in thesauris suis, » id est, ut sint pars thesaurorum suorum, ut per eos legitime certantes remuneret. Sicut enim sapientia data est sanctis donum Dei, sic etiam mali donum Dei sunt cum sanctis ad majorem coro
Abbreviated transcription (Latin):
pretatur desiderabilis sue manu fortis.
Quis em̃ fortior est xp̃o. qui aerias potesta¬
sum uid̾e dm̃ pͥores patres desidauerunt
in oiationib suis. Quando ueniet: Quando
uidebo: ¶uiꝰ uisũ desid̾ant etiã adhuc om̃s

Expanded text:
pretatur visu desiderabilis, sive manufortis. Quis enim fortior est Christo, qui aerias potestaomnes priores patres desideraverunt, in orationibus suis. Quando veniet? quando videbo
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑari: moriet᷑ aĩa mea. Asimilitudine bo-¬
custodire. legẽ tuã ñ sũ oblitꝰ. qͥn tͣctarem eã me¬
ditacione ⁊ implecione. Dico ñ sũ oblitꝰ. ⁊ cũ
impellere ut cłi legẽ cdarẽ obliuioni. laqueũ
accipit ueluti minas. blandim̃ta. qͣscunq ina¬
le intelligendo uel ꝯt᷑ oꝑando. Non erraui.

Expanded text:
operari, morietur anima mea. A similitudine bocustodire possim, « legem tuam non sum oblitus » quin tractem eam meditatione et impletione.impellere, ut legem Dei darem oblivioni. Laqueum dicit, veluti minas, blandimenta, quascunque male intelligendo, vel contra operando. « Non erravi,
Abbreviated transcription (Latin):
at pellere ad illicitos actꝰ. s potiꝰ racione illu¬
minata fomes pec̾ci cõpmat᷑. Lło sic dic̃ nulla
dnet᷑: qͥa intelligit tantũ suffic̾e̾ addãpnatio¬
nẽ si una iniusticia dñet᷑. qͣntũ si om̃s dñetur.
redime me .i. ꝑp̾ciũ sangͥnis filii tui lib̃̾a me
a calũpniis hominũ. nc me posĩt ꝯformare
sue neqͥcie. ⁊ tc̃ lib̾e custodiã mandata tua.
qmͦ impedior multis calũpniis eor. Et ut
possĩ custodire mandata. illumina faciẽ .i. p̾sẽ¬

Expanded text:
nos impellere ad illicitos motus, sed potius ratione illuminata, fomes peccati comprimatur; ideo sic dicit « nulla dominetur, » quia intelligit tantum valere ad damnationem, si una injustitia dominetur quantum si omnes dominentur. « redime me » per pretium sanguinis Filii tui; redime me « a calumniis hominuut » tunc libere « custodiam mandata tua, » qui modo impedior multis calumniis eorum. Et ut possim custodire mandata tua, « illumina faciem
Abbreviated transcription (Latin):
re desiderat. Id̾o aꝑui. ĩo attraxi. qͥa mandata
tua desiderabã: ad incelligendũ ⁊ cõplendum.
Et qͥa desiderabã ⁊ os aꝑui: iđo aspice inme
inuenis. Et hoc p̾cor scd̾m iudiuũ diligentiũ
nom̃ tuũ: i. sic̃ uidicas miserendũ aliis diligẽ¬
tib nom̃ tuũ. ita de me uidica. Licet ds ꝑmi
sidiam di iudicio c̃iunctã. qͥa aliqͦd meritũ
fidei.ẽ: qͣre d̾s ei parcit. Dico aspice ⁊ misere.¬

Expanded text:
re desiderat. Ideo aperui, ideo attraxi, « quia mandata tua desiderabam, » ad intelligendum et complendum. Et quia desideravi, et os aperui, ideo « aspice in meinvenis; et hoc precor « secundum judicium diligentium nomen tuum: » id est sicut judicas miserendum aliis diligentibus nomen tuum, ita de me judica. Licet Deus fisericordiam judicio Dei conjunctam: quia aliquod meritum fidei est, quare Deus parcit ei. Dico
Abbreviated transcription (Latin):
illuminatũ. scił qͣndã sagautatẽ ad repellen¬
das calupnias inqͦꝵ. ⁊ ad legẽ dĩ defendendã
ꝯtͣ eos: que sagacitas ei iusto necessaria erat.
Mali enĩ qͦs odio habebat multas meũ ca¬
lũpnias ⁊ tͥminationes inferebant. Quia
tores: ido ne tͣdas me calũpniantib me: i. ne¬

Expanded text:
illuminatum, scilicet quamdam sagacitatem ad repellendas calumnias iniquorum, et ad legem Dei defendendam contra eos: quae sagacitas et justo necessaria erat. Mali enim quos odio habebant, multas in eos calumnias et criminationes inferebant. Contitores, ideo « ne tradas me calumniantibus me, »
Abbreviated transcription (Latin):
c̃dusio. Hic enĩ agit᷑ de beato uiro ab
dñm. Ordo qͦ c̃griuis. qͥa post cõpassionẽ
erroris accepta c̃solatione cũ amalis cir¬
cũdat᷑ nich aliud restat nͥ ut clamorẽ suĩ
exaudime dñe. Et subponit uñ clamauit:
sclł ut iustificationes tuas reqͥrã. hoc. ẽ. da
m reqͥrere ad intelligendũ iustificationes
tuas. Et ñ tantũ clamaui ut reqͥrã: s etiã
clamaui ut des custodire mandata. Et hoc ÷.
Clamaui adte itu saluũ me fac: hoc gen̾t
saluationis. scił ut custodiã mandata tua.
Et ñ tantũ clamaui sed etiã p̾ueni alios
in maturitate. qͥa cũ alii in ꝑfecta ⁊ matura¬
etate adte uenire soleant. ego puer ⁊ in¬
matur ad te festinaui. Uel p̾ueni inmat¬
ritate: i. añ aduentũ tuũ. scił ante tempꝰ pleni

Expanded text:
clusio. Hic enim agitur de beato viro ab Deum. Ordo quoque congruus, quia post passionem erroris accepta consolatione, cum a malis circumdatur, nihil aliud restat, nisi ut clamorem suum Exaudi me, Domine; » et supponit de quo clamavit, scilicet ut « justificationes tuas requiram, » id est da mihi requirere ad intelligendas justificationes tuas. Et non tantum clamavi ut requiram, sed etiam clamavi ut des custodire mandata; et hoc est: « Clamavi ad te, et » tu « salvum me fac, » hoc genere salvationis, scilicet « ut custodiam mandata tua. » Et non tantum clamavi, sed etiam « praeveni » alios « in maturitate, » quia cum alii in perfecta et matura aetate ad te venire soleant, ego puer et immaturus ad te festinavi. Vel, « praeveni in maturitate, » id est ante adventum tuum, scilicet ante tempus plen
Abbreviated transcription (Latin):
tus ex om̃i parte: ⁊ ex om̃i genere afflictio¬
nis. qͥa stabilit̾ obseruabam iudicia ⁊ testi¬
⁊ impsa humiliatione obtuli tͥ sacrificia
oris meis .i. laudes que erant oris mei: qͥa
qͦd dicebã ore adimplebã oꝑe: ⁊ hec uolunta¬
ria scił bona attentione. pura uoluntate.
Et qͥa inhumilitate sacͥuicaui t. ⁊ hoc uo¬

Expanded text:
t ex omni parte et omni genere afflictionis, quia stabiliter observabam judicia et testiet in ipsa humiliatione obtuli tibi sacrificia « oris mei, » id est laudes quae erant oris mei: quia quod dicebam ore, complevi opere: et hoc « voluntarie, » id est bona intentione, pura voluntate: et q
Abbreviated transcription (Latin):
inspicientis. nec ocłi aspicientiũ posst̃ intuitui¬
ciꝰ saciari. ꝑ qđ incelligimꝰ om̃e pulchrũ uisu
fui otiosus ab oꝑe: s dirigebar semꝑ ad oĩa
mandata tua adimplenda. ⁊e ꝯtͣrio omnẽ
uiã miqͣm odio habui. uxta euangłiũ. Non
potestis deo seriure. ⁊ maminone.
IRABiLia testimonia tua dñe. Phe. huic
octonario bene p̾sebit᷑ phe: qđ int̾p̾tat᷑
crror qͥa in hac parte fidelis qͥ loqͥt᷑ osten¬
Non debetis dissipare. immo amplecti ⁊ cus-
digna admiratione. qͥa obseruatores sud̃ taleᷤᷤ
fficiũt. qͦd cecos illuminẽt. mortuos resuscitẽt.

Expanded text:
spicientium ejus possunt intuitu satiari: per quod intelligimus omne pulchrum visu fui otiosus ab opere, sed « dirigebar » semper ad omnia mandata tua implenda, et econtrario, « omnem viam iniquam odio habui » juxta Evangelium: « Non potestirabilia testimonia tua. » Huic octonario bene praescribitur Phe, quod interpretatur error, quia in hac parte fidelis qui loquitur ostenNon debetis dissipare, imo amplecti et custdigna admiratione, quia observatores suos tales efficiunt quod caecos illuminent, mortuos resuscite
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa iustꝰ es odñe innat᷑a: ⁊rectũ iudiciũ tuũ. qͥa
qd alios eligis ⁊ illuminas: alios repbas ⁊ excecaᷤ.
hoc iusto iudicio facis. In hoc apparet qđ rectũ
sit indiciũtuũ. qͥa mandata que nob̃ ꝓponis
facis aqͥbdã recipi: ⁊ aqͥbdam reici. Et hoc dĩc:

Expanded text:
 justus es » in natura, « et rectum judicium tuum, » quia quod alios eligis et illuminas, alios reprobas et excaecas, hoc justo judicio facis. In hoc apparet quod rectum sit judicium, quia mandata quae nobis proponis, facis a quibusdam recipi et a quibusdam rejici; et hoc dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
cam defendẽ ꝯtͣhereticos. qͥa ipsi dissipauer̃t¬
cã male intelligendo. ⁊ hereses inducendo:⁊
opꝰ faciendi: ut des mͥ intellectũ ad defensio¬
nẽ tue legis. Et qͥa alii dissipauert legẽ tuã:
ido ego accensus ⁊elo di. dilexi mandata tua

Expanded text:
m defendere contra haereticos, quia illi « dissipaverunt, » male intelligendo, et haereses inducendo, eomino opus est faciendi, ut des mihi intellectum, ad defensionem legis tuae: et quia alii dissipaverunt legem tuam, « ideo » ego accensus zelo Dei, « dilexi mandata tua
Abbreviated transcription (Latin):
UDE humilitatẽ. Res. hic p̾nuntiat᷑
Res .i. caput. hic enĩ de humilitate ag̃.
q ẽ. caput ⁊ custodia uirtutũ. quam
seruat iustus ab hostib c̃clusus: ut serpeis¬
caput seruat corpore ictib exposito. Sicut enĩ
serpens si caput seruat etiam sicetera menbͣ
truncant᷑ ñ interit: sic homo humilitate ser¬
ꝑsecutio: qͥa legem tuã ñ sũ oblitꝰ. qͣntũ p̃cepisti
de humilitate. qͥ se humiliat exaltabit᷑. Uide
fauendũ. ueluti defide tenenda ⁊ aliis simi¬
lib. que exfragilitate humana ñ possũ bene¬
discerñe: malũ enĩ iudico eũ qc̃ bonꝰ ⁊ ẽ ꝯu̾so¬

Expanded text:
de humilitatem. » Hic praenotatur Res, id est caput: hic enim de humilitate agitur, quae est caput et custodia virtutum, quam servat justus ab hostibus conclusus, ut servat serpens caput, corpore ictibus exposito. Sicut enim serpens, si caput servat, etsi caetera membra truncantur, non interit: sic et humilitate serpersecutio, « quia legem tuam non sum oblitus » quam praecepisti de humilitate. « Qui se humiliat, exaltabitur. » faciendum, veluti de fide tenenda et aliis similibus, quae ex fragilitate humana non bene possum discernere: malum enim judico eum qui bonus es
Abbreviated transcription (Latin):
lore tabescebã. tu uiuifica me uera uita. Et ad
scđia tua. Merito dilexi mandata tua. qa
mini mandasti dicens. Deligno scientie boni

Expanded text:
lore tabescebam, tu « vivifica me » vera vita: et ad  in misericordia tua. » Merito dilexi mandata tua, quimini mandasti dicens: « De ligno scientiae boni
Abbreviated transcription (Latin):
turalis eis ꝑsuadebat: ⁊ aliquori p̾dicatio in
quẽ habui gͣ illos ꝓpt̾ ctẽptũ testimonioꝵ. fec̃
me tabescere .i. deficere ⁊ macerari incorpore.
Testimonia tua fc̃ ueritas ⁊ iusticia. ⁊ ipsum
eloqũ tuũ. ẽ. ignitũ uehement̾: qͥa cõburit uicia.
accenditq hominẽ ad amorẽ di. ⁊ seruus tiuiˢ

Expanded text:
aliquorum praedicatio eis » quem habui erga eos pro contemptu testimoniorum, « fecit me tabescere, » id est deficere et macerari in corpore. « Testimonia tua sunt veritas et justitia, » et ipsum « eloquium tuum » est « ignitum vehementer, » quia comburet vitia, a
Abbreviated transcription (Latin):
Nun. In hoc octonario agit᷑ de humilita¬
te. qͥa ostendit se iustus qͥ loquit᷑ nichil
ex se hab̾e. sed om̃ia adeo: etiã inicium
bone uoluntatis. ⁊ ido p̃scbit᷑ nun: qđ int̾¬
ei pascua ⁊ plena refectio. Ordo qͦ bonꝰ
est. Postqͣm enĩ ostendit se habere cor ser¬
uitutis. ꝑ intimũ amorẽ se assecutum
legis intellectũ. ⁊ se aiudiciis d̃i ñ decli¬

Expanded text:
» In hoc octonario agitur de humilitate, quia ostendit se justus qui loquitur ex se nihil habere, sed omnia a Deo, etiam initium bonae voluntatis, et ideo praescribitur huiest pascua, et plena refectio. Ordo quoque bonus est. Postquam enim ostendit se habere cor servitutis, et per intimum amorem assecutum se legis intellectum, etiam se a judiciis Dei non decli
Abbreviated transcription (Latin):
sim ostend̾e qͣntũ diligam. Ostendit tñ quedã
indicia sue dilectionis. cũ dic̃. Tota die me¬
ditatio mea est. Et qͥa sic dilexi. sic me in
meditacione habui. ido fecisti me prudentẽ¬
de mandato tuo suꝑ mimicos meos .i. plus in¬
tellexi de lege tua. qͣm inimici. Lłõ dico suꝑini
ris uolebant docere. Id̾o sic dilexi. qͥa assidue
cogito de mandatis tuis. Et ꝓpt̾ hoc dicit.
Quia testimonia tua meditatio. ẽ. Et int̾
ceteros doctores intellexi etiã suꝑsenes .i. suꝑ

Expanded text:
diligam: ostendit tamen quaedam indicia suae dilectionis, cum dicit: « Tota die meditatio mea est. » Et quia sic dilexi, sic in meditatione habui, ideo « fecisti me prudentem mandato tuo super inimicos meos » id est plus intellexi de lege tua quam inimici: ideo dico super iris volebant docere: ideo sic intellexi, quia assidue cogito de mandatis tuis: et hoc est, « quia testimonia tua meditatio mea est. » Et inter caeteros doctores « intellexi super senes, » id
Abbreviated transcription (Latin):
tor ds: ido o uos maligni declinate ame. Uł
ita c̃tinuat᷑. Qa ds. ẽ. aduitorm̃s. ⁊ inuerbũ
suũ suꝑ sꝑaui. ido ouos maligni declinate
apłs de iniqͦrũ uitaciõe. Hereticũ hominẽ
post pͥmã ⁊ scd̾am correctionẽ deuita. U o̾¬

Expanded text:
linate a me. Vel ita continuatur: Quia Deus est adjutor meus, et in verbum tuum supersperavi, ideo vos, « maligni, declinate Apostolus de iniquorum vitatione: « Haereticum hominem post primam et s
Abbreviated transcription (Latin):
uł amicitia: de longe stetert .i. recessert᷑ ã me:
nullũ ferentes auxiliũ. Et tc̃ mͥ sic delicto illi qͥ
.i. si aliqͣndo bona dicebant: ñ bona s seducto¬
gcistens tanꝙͣ surdus. id.ẽ. sic̃ surdus ñ habet a¬
liquẽ actũ auditꝰ: s nec ego aliquẽ actũ motio¬
nis: ⁊ eram erga maledicentes sic̃ mutꝰ. Et quia
mutꝰ ⁊ si ñ exp̃ssa uoce tam̃ aliqͦ mͦ .i. mugitu. ub̾:
indicio aliquo iram suã expͥmit. suã manifestars

Expanded text:
vel amicitia « de longe steterunt, » id est recesserunt a me nullum ferentes solatium, et tunc mihi sic derelicto, illi, « si aliquando dicebant bona, non bona, sed seductoexistens « tanquam surdus, » id est, sicut surdus non habet aliquem actum auditus, sic nec ego aliquem actum motionis: et eram erga maledicentes « sicut mutus, » et quia mutus etsi non expressa voce, tamen aliquo mugitu vel indicio aliquo iram suam exprimit, ut suam manifestet
Abbreviated transcription (Latin):
simplices iusti inuid̾ent potentie. illoꝵt &
uellent ulcisci in iurias ab illis illatas. aliqͣn¬
do etiã uellent ꝯformes fieri eis: ponit ꝯtͣ¬
augustinꝰ saluberrimũ potũ nominat. Matĩa
dus ẽ. tał. qͦd eã matiam sic diuidit. In pri¬
mis agit de iusto. ad monendo eũ ne moue-¬
at᷑ inuidia erga impiũ: uł imitatione. uel
ira. int̾miscendo q̃dam de impio. In scd̾a par
nendo ipsũ iustũ ut patient̾ sustineat. In ĩ¬
ca parte ponit p̃mia iusti: ⁊ cũ admonitio¬
ne. dãpnatione malort: ꝑ qm iustũ ne ma¬
lũ uelit imitari de t̾reat. Intentio ẽ. ꝑ hec
oĩa simplices ꝯsolari. ut nullatenꝰ ꝑꝑ impi¬
oꝵ neqͥciã uł iniuriã moueant᷑. ut sic dicat
noli emulari. E mulari d̃r moueri erga ali
iqͥtatẽ. In telare qͣndã notamꝰ maiorẽ affectuo¬
nẽ: qͣm inemnulari. Ponit causã qͣre iustus
simplex ñ debeat erga malos in uidra moit
culi. qi sic̃ fenuꝰ florib ornatũ ⁊ uiride cra

Expanded text:
simplices justi inviderent potentiae illorum, et vellent ulcisci injurias ab eis illatas, aliquando etiam vellent conformes fieri eis, ponit Augustinus saluberrimum potum nominat. Materiadus est talis, quod eam materiam sic dividit. In primis agit de justo: admonendo eum ne moveatur invidia erga impium, vel imitatione, vel ira, in intermiscendo quaedam de impio. In secunda panendo ipsum ut patienter sustineat. In tertia parte ponit praemia justi, cum admonitione et damnatione malorum, per quod justum, ne malum velit imitari, deterret. Intentio est, per haec omnia simplices consolari, ut nullatenus porum nequitiam vel injuriam moveantur. Veluti si dicat noli aemulari. » Aemulari dicitur moveri erga aliqiquitatem. » In zelare quamdam notamus majorem affectionem, quam aemulari. Ponit causam quare justus simplex non debeat erga malos invidia movericuli, quia sicut fenum floribus ornatum et viride cito