comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duobꝰ uno cesis ĩpetu reliquos a poͣte cu¬
stodia interĩ au̾tit. dũq sui comites qui
ĩuiti et mesti eũ deserebant opẽ sibi nũc
etiã ferre niterẽt᷑ ille ut loꝗ poterat fru¬
stra ait iam me eĩ sanguis ac uita desti.¬
tuunt. qn me lĩꝗre ig̾ et uos moͣti dũlic
eripite. sic uociferãs ĩsultãsq hostibꝰ ruit
et moriens suis ꝓfuit. his ac talibꝰ suoꝵ
casibꝰ romani tandẽ p̃grauati cesis qͦdra¬
ginta sex centurioĩbus. ac militibꝰ septi¬
gentis iniquo colle reiciũt᷑. fuiss et fuga
longior et largior cedes ni ꝓuidẽtissimi
ducis ex sententia romane se cohortes
gauis inseq̃ntibꝰ obrecissent. cũq ad pla¬
na fugiendo ĩseq̃ndo atq obstando puen¬
tũ eẽt legioes ipse ĩstructa acie stabant.
quibꝰ aĩadu̾sis uercĩgetorix ante ꝙͣ se e¬
quis locis crederet suos ĩ castra reuocauit.
hec est legio ad g̾goniã fusa cuiꝰ meminit

Expanded text:
duobus uno cesis impetu, reliquos a porte cuduobus uno cesis impetu, reliquos a porte custodia interim avertit; dumque sui comites, qui inviti et mesti eum deserebant, opem sibi nunc etiam ferre niterentur, ille, ut loqui poterat: Frustra, ait; iam me enim sanguis ac vita destituunt. Quin me linquite igitur et vos morti, dum licet, eripite. Sic vociferans insultansque hostibus ruit, et moriens suis profuit. His ac talibus suorum casibus Romani tandem pregravati, cesis quadraginta sex centurionibus ac militibus septingentis, iniquo colle reiciuntur. Fuisset et fuga longior et largior cedes, ni providentissimi ducis ex sententia romane se cohortes Gallis insequentibus obiecissent: quumque ad plana fugiendo, insequendo atque obstando perventum esset, legiones ipse instructa acie stabant, quibus animadversis, Vercingetorix, antequam se locis equis crederet, suos in castra revocavit. Hec est legio ad Gergoniam fusa, cuius meminit
Abbreviated transcription (Latin):
expeditis cohortibus ad radicẽ collis mi¬
sit ut si suos terga dare contĩgeret ho¬
stes ab ĩseq̃ndo repelleret. ip̃e aũt qm locꝰ
pugnandi iusta acie nõ erat rei exirum
anxiꝰ expectabat. galli quidẽ loco et nu-¬
mero romaĩ sola uiͣtute p̾stabãt. q̃ tñ ad
ultimũ mole hostiũ uicta succubuit. ita¬
q luciꝰ sabinꝰ e muro ĩ quẽ pͥmꝰ ascẽderat
cũ comitibus int̾fectꝰ abicituͣ speratiq lo¬
cũ p̃mii suppliciũ occupauit. Memorã¬
dũ p̃terea in hanc ip̃a horã facinꝰ ĩcidit.
marcus nẽpe petroniꝰ legioĩs eiꝰdẽ cẽtuio
dũ poͣtas frangere nitituͣ multitudine
hostiũ cͣicũuentꝰ et plagis multis afflictus
ac u̾sus ad sotios. qñ ĩquit me uobiscũ ser¬
uare ꝓhibeor. uos seruabo quos mecu
glorie studio ĩ discͥmẽ traxi ite ĩ columes
dũ parũꝑ hos baͣbaros detineo. hoc dicẽs
quasi adhuc ĩteger ĩ adu̾sos ĩuehit᷑. et

Expanded text:
expeditis cohortibus ad radicem collis miexpeditis cohortibus ad radicem collis misit, ut, si suos dare terga contingeret, hostes ab insequendo repelleret; ipse autem, quoniam locus pugnandi iusta acie non erat, rei exitum anxius expectabat. Galli quidem loco et numero, Romani sola virtute prestabant, que tamen ad ultimum mole hostium victa succubuit. Itaque Lucius Sabinus e muro, in quem primus ascenderat, cum comitibus interfectus abiicitur, speratique locum premii supplicium occupavit. Memorandum preterea in hanc ipsam horam facinus incidit. Marcus nempe Petronius, legionis eiusdem centurio, dum portas frangere nititur, multitudine hostium circumventus et plagis multis afflictus ac versus ad socios: Quando, inquit, me vobiscum servare prohibeor, vos servabo, quos mecum glorie studio in discrimen traxi. Ite incolumes, dum parumper hos barbaros detineo. Hec dicens, quasi adhuc integer in adversos invehitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
passuꝵ ut quisꝙͣ gergonie muꝵ ante se
scanderet.Is cũ pͥmũ ad murũ uenisset
triũ suoꝵ ope manipulariu ĩ illũ subleua¬
tus atq ip̃e eos subleuans capti oppidi x¬
speciem p̃buerat. s tem̾itas ut sepe leta
principia. sic mestos hr̃ euentꝰ. alu̾eni eĩ
qui adu̾sa ĩ parte erant audito rapti oppi¬
di riunore glomerati aduolant/ eligẽtes
credo ĩdefensioe patͥe mori potiꝰ honeste ꝙͣ
turpiter ĩ exilio senescere. et p̃curẽte eꝗ¬
tatu nullo ordine cetera tuͣba cõsequitu᷑
seq ꝓmuris obicit. hinc aĩus crescit ob¬
sessis. ut matrone que mͦ romanos sicut
diximꝰ orabant iam spasis more patrio
capillis et p̾tentis pignoribꝰ orare suos
incipent. Instauratur pugna locis oĩbꝰ
s iniquo partiũ cõcuͣsu. nã ex alto dimi¬
cant aluni ex ĩferiore loco aũt romani
et pugna p̃cedenti et ascensu fessi. qd̾ ce
rus erat ĩtelligens legatũ titũ sextiũ cũ

Expanded text:
passurum, ut quisquam Gergonie murum ante se passurum, ut quisquam Gergonie murum ante se scanderet. Is quum primus ad murum venisset, trium suorum ope manipularium in altum sublevatus, atque ipse sublevans eos, capti oppidi speciem prebuerat. Sed temeritas, ut sepe leta principia, sic mestos habet eventus. Alverni enim, qui adversa in parte erant, audito capti oppidi rumore, glomerati advolant, eligentes, credo, in defensione patrie mori potius honeste, quam turpiter in exilio senescere; et precurrente equitatu nullo ordine, cetera turba consequitur seque pro muris obicit. Hinc animus crescit obsessis, ut matrone, que modo Romanos, sicut diximus, orabant, iam sparsis more patrio capillis et pretentis pignoribus orare suos inciperent. Instauratur pugna locis omnibus, sed iniquo partium concursu. Nam ex alto dimicant Alverni, ex inferiore autem loco Romani, et pugna precedenti ed ascensu fessi. Quod Ceurus erat, intelligens, legatum Titum Sextium cum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ audito. seu feruore maͣtio ĩpellente
aĩos. quãuis retinẽtibꝰ legatis quibꝰ hoc
ab ĩꝑatore mandatũ erat et uiͣtuti tñ
ꝓpͥe et fuge hostiũ cõfisa et uictoriarũ¬
suaꝵ memoria. nil iam sibi iudicans
difficile nõ pͥus hostes ĩsequi destitit ꝙͣ
ad poͣtas oppidi ꝑueniret. tantꝰq ũdiq
sublatꝰ ẽ clamor. et clamori mixtus ru-¬
mor romanos oppido potiri. ut qui al¬
tera ĩ parte erant ex ip̃o sese oppido
p̃cipitant̾ eriꝑent. matrone aũt flẽteᷤᷤ
ueniã orarent ne sicut auarici gestũ
femine etiã atq ĩfantes occiderentur.
utq id faciliꝰ impetrarent e muris uestẽ
argentũq ꝓicerent. quedã qͦ ꝑ muru
demisse sese traderent/ in fide et brachiͣ
romanoꝵ militũ. luciꝰ sabinꝰ octaue centu¬
rio legioĩs multis audientibꝰ die illo dix̾at
se p̃miis auaricẽsibꝰ quibꝰ cesar muri illiꝰ
ascensorẽ pͥmũ donauerat excitatũ/ non

Expanded text:
non audito, seu fervore martio impellente non audito, seu fervore martio impellente animos, quamvis retinentibus legatis, quibus hoc ab imperatore mandatum erat, et virtuti tamen proprie et fuge hostium confisa et victoriarum memoria suarum, nil sibi iudicans difficile non prius hostes insequi destitit, quam ad portas oppidi pervenirent. Tantusque undique sublatus est clamor et clamori etiam mixtus rumor Romanos oppido potiri, ut, qui altera in parte erant, ex ipso sese oppido precipitanter eriperent, matrone autem flentes veniam orarent, ne, sicut Avarici gestum erat, femine etiam atque infantes occiderentur; utque id facilius impetrarent, e muris vestem argentumque proiicerent, quedam quoque per murum demisse sese traderent in fidem et brachia romanorum militum. Lucius Sabinus, octave centurio legionis, multis audientibus, die illo dixerat se premiis Avaricensibus, quibus Cesar muri illius ascensorem primum donaverat, excitatum non
Abbreviated transcription (Latin):
atq ĩcerta expectatiõe suspenderet. ⁊p̃e
hostibꝰ in suspicionẽ trepidã adductis le¬
gatis legionũ quid paret aꝑit. dicit re
eẽ difficilẽ docet quid iniꝗtas locoꝵ ma¬
li habeat. quãtũq ꝑicli adu̾sus quã oc¬
casione nõ p̃lio sit utendũ. ut milites gͦ
suos contineant monet atq ĩpat ne
uł pugne uł p̃de dulcedine ipiantur
quo nõ expedit. Sic suos affatus heduoᷤᷤ
ascensu alio ad poͬtas oppidi ꝓficisci iubet.
ind̾ suis militibꝰ signũ dat. quo accepto
rapidissime unde nullus ascensurꝰ uide¬
retur ad munitiões obiuias ꝑueniunt.
quibus dicto ciciꝰ trasmissis trina hostiu
castra coͣripiunt. tanta celeritate ut uo¬
timarꝰ unus ex regulis galloꝵ dũ meri-¬
diaret᷑ ĩ lectulo dep̃hensus uix manꝰ mili-¬
ubi qd̾ aĩo decreuerat actũ uidet receptu
cani ĩꝑat. substitit legio que ꝓpĩqua eint
altera uͦ remotior/ seu signo ꝑ distantiã

Expanded text:
atque incerta expectatione suspenderet, ipse, atque incerta expectatione suspenderet, ipse, hostibus in suspicionem trepidam adductis, legatis legionum, quid paret, aperit, dicit rem esse difficilem, docet, quid iniquitas locorum mali habeat quantumque periculi, adversus quam occasione, non prelio, sit utendum. Ut milites ergo suos contineant, monet atque imperat, ne vel pugne vel prede dulcedine rapiantur, quo non expedit. Sic suos affatus, Eduos ascensu alio ad portas oppidi proficisci iubet; inde suis militibus signum dat. Quo accepto rapidissime, unde nullus ascensurus videretur, ad munitiones obvias perveniut; quibus dicto citius transmissis, trina hostium castra corripiunt tanta celeritate, ut Votimarus, unus e regulis Gallorum, dum meridiaretur, in lectulo deprehensus vix manus miliubi, quod animo decreverat, actum videt, receptui cani imperat. Substitit legio, que propinqua erat; altera vero remotior seu signo per distantiam
Abbreviated transcription (Latin):
ex his qd̾ ab exploratoribꝰ suis iam pͥus
audierat oẽs ind̾ euocatos ad muniẽ¬
dos aditꝰ loci alteriꝰ cui maxime metu¬
ebant. ꝙ uid̾ planũ iter eẽt ad oppidũ.
quẽ aditũ si romani caꝑent qui colle
alteꝵ iam haberent tũ sibi ꝓrsus obses¬
si et seclusi a suis et exclusi ab oĩ libero
discusu atq a pabulo uidebãtuͣ. hoc au¬
dito retens cogitatio ꝑcussit repente ani¬
mũ locũ illũ occupandi. erat aũt et na¬¬
tura et manu hominũ aggestis ꝑplexũ
iter saxis et suꝑ duplicẽ difficultate
tria ibi hostiũ castra crebreq munitio.¬
nes ĩsederant. s difficilia cũta ꝑrũꝑe
iͣtus amat. ostentatis legionibꝰ qͣsi
aliud eẽt acturꝰ: et hac illac ꝑ tene¬
bras noctis magno strepitu discurrere
iussis equitibꝰ et ĩmixtis tuͣbe mulioĩbus
galeatis quo maior ac strepentior motus
eẽt oĩuq aĩos errore ac pauore uario

Expanded text:
ex iis, quod ab exploratoribus suis iam prius ex iis, quod ab exploratoribus suis iam prius audierat, omnes inde evocatos ad muniendos aditus loci alterius, cui maxime metuebant, quod inde planum iter esset ad oppidum; quem aditum si Romani caperent, qui collem alterum iam haberent, tum sibi prorsus obsessi et seclusi a suis et exclusi ab omni libero discursu atque a pabulo videbantur. Hoc audito, recens cogitatio percussit repente animum locum illum occupandi. Erat autem et natura et manu hominum aggestis perplexum iter saxis, et super duplicem difficultatem tria ibi hostium castra crebreque munitiones insederant. Sed difficilia cuncta perrumpere vir fortis amat. Ostentatis legionibus, quasi quod aliud esset acturus, et hac illac per tenebras noctis magno strepitu discurrere iussis equitibus, et immixtis turbe mulionibus galeatis, quo maior ac strepentior motus esset, omniumque animos errore ac pavore vario
Abbreviated transcription (Latin):
xit. de quo suo dicet᷑ loco. nũc cepta ꝓse¬
quamur. Itaq cesar et si aĩos heduoꝵ
plane nouerat legatis tñ eoꝵ ad se ue¬
nientibus benignissimũ responsũ dedit
ꝑꝑ aliquot dementiũ uanitatẽ nõ se mi¬
nuc urbẽ carissimã amare/ nec posse sibi
ĩ aĩu uei̾re ut quos ip̃e tantoꝑ diligat
semꝑq dilexerit ab his partiꝰ diligatur.
undiq cõsurgentes motꝰ gallie p̾uidebat.
dũ interea quedã sibi p̃ter spe ꝓsꝑioris
euentꝰ occasio se ostendit. forte eĩ ĩ eu
collẽ quẽ captũ et cõmunitũ castͥq mi¬
noribus deputatũ fossaq maioribꝰ castͥs
adiũctũ memorauimꝰ spectandi grã cõse¬
denti collis alter ab hostibꝰ possessus ap-¬
paruit uacuus custodibꝰ. quibꝰ cõfertis¬
simꝰ eẽ cõsueuerat. tũ parũꝑ gradũ fixi ͭ
admirans : reiq cãz quesiuit ex ꝑfugis
qui ĩ dies ad eũ multi ueniebant. audit

Expanded text:
xit. De quo suo dicetur loco: nunc cepta prosexit. De quo suo dicetur loco: nunc cepta prosequimur. Itaque Cesar, etsi animos Eduorum plane noverat, legatis tamen eorum ad se venientibus benignissimum responsum dedit: propter aliquot dementium vanitatem non se minus urbem sibi carissimam amare, nec posse sibi in animum venire, ut, quos ipse tanto opere diligat semperque dilexerit, ab iis parcius diligatur. undique consurgentes motus Gallie previdebat, dum interea quedam sibi preter spem prosperioris eventus occasio se ostendit. Forte enim in eum collem, quem captum et communitum castrisque minoribus deputatum fossaque maioribus castris adiunctum memoravimus, spectandi gratia conscendenti collis alter ab hostibus possessus apparuit vacuus custodibus, quibus confertissimus esse consueverat. Tum parumper gradum fixit admirans, reique causam quesivit ex perfugis, qui in dies ad eum multi veniebant. Audit
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ diem posteꝵ iuĩ maiorẽ parant. S hec
agentibꝰ atq parantibꝰ nũtius suꝑuenit
detẽ milia illa suoꝵ ĩ potestate cesaris eẽ
uix litauictũ fuga ereptũ euasisse. tu
subito deiecti metu ad tͥbunũ quẽ obsid̾¬
bant uultibꝰ mutatis s nõ aĩs festinãt
factũ temere sine consensu populi excu¬
sant. de bonoꝵ direptioe iudiciũ statu¬
unt. lictauictũ fratresq eiꝰ exilio cõdem¬
nãt. bona publicãt. suꝑ hic ad cesarez
legatos mittũt qui factũ puͣgent ueĩa
petant. et hec oĩa nõ fide s metu agẽtes
solita ĩterim ĩ setreto belli consilia agita¬
bant. urbesq finitimas ad arma ꝑ nũ¬
tios hortabant᷑. mille beneficioꝵ atq
honoꝵ memora exciderat. soli cesaree
menunerant clemẽtie. que cũ oẽs ad
amorẽ atq obsequiũ excitasse debuerit
multos indignũ quidẽ ad ĩiurias excita¬
uit. postremo hec eũ ad mo̾tẽ usq ꝑdu-¬

Expanded text:
in diem posterum vim maiorem parant. Sed hec in diem posterum vim maiorem parant. Sed hec agentibus atque parantibus, nuntius supervenit: decem millia illa suorum in potestate Cesaris esse, vix Litavitum fuga ereptum evasisse. Tum subito deiecti metu ad tribunum, quem obsidebant, vultibus mutatis, sed non animis, festinant, factum temere sine consensu populi excusant, de bonorum direptione iudicium instituunt, Litavitum fratresque eius exilio condemnant, bona publicant, super his ad Cesarem legatos mittunt, qui factum purgent, veniam petant. Et hec omnia non fide, sed metu agentes solita interim in secreto belli consilia agitabant, urbesque finitimas ad arma per nuntios hortabantur. Mille beneficiorum atque honorum memoria exciderat: solius cesaree meminerant clementie. Que quum omnes ad amorem atque obsequium excitasse debuerit, multos indignum quidem ad iniurias excitavit; postremo hec eum ad mortem usque perdu
Abbreviated transcription (Latin):
ueri utiq faciem nõ haberent s more
gentis audita quelibet ꝓ cõꝑtis accipe
solite romanos ciues qui apd̾ eos ceufi¬
dissimos amicos seturi agebant. aut
moͣte aut seruitute damnauerãt. bõa
diripuerant nil ĩpietatis omiserãt. aqi¬
tabant aĩos latẽti odio accensos auaricia
ira temitas familiares pestes gentiu
illaꝵ. et addebat stimulos furori cõuic¬
tolitauis cesaris munere sũmus hedu¬
oꝵ magistratꝰ sũmꝰ romanoꝵ hostis ac
cesaris. hoꝵ cõsilioꝵ auctor oĩu ac pͥn¬
ceps.Is sua sponte concitatũ populũ ue̾¬
bis ugebat : ut eo illos adduceret und̾
reditus nullus ẽẽt ad saniora cõsilia. ⁊¬
itaq et tͥbunũ militũ macũ aristiũ et
negotiatores romanos fide data cabil¬¬
lone oppido eductos ĩ itinere cõtra fidẽ
aggressi spoliant. seq ĩ locũ eminẽte
defensioĩs gratia receptãtes die noctuq
cͣcũsistũt ac multis ultro aitroq occisis

Expanded text:
veri utique faciem non haberent; sed more veri utique faciem non haberent; sed more gentis audita quelibet pro compertis accipere solite, romanos cives, qui apud eos ceu fidissimos amicos securi agebant, aut morte aut servitute damnaverant, bona diripuerant, nil impietatis omiserant. Agitabant animos latenti odio accensos avaritia, ira, temeritas, familiares pestes gentium illarum, et addebat stimulos furori Convictolitanis, Cesaris munere summus Eduorum magistratus, summus Romanorum hostis ac Cesaris, horum consiliorum auctor omnium et princeps. Is sua sponte concitatum populum verbis urgebat, ut eo illos adduceret, unde reditus nullus esset ad saniora concilia. Itaque et tribunum militum Marcum Aristium et negotiatores Romanos, fide data Cabillone oppido eductos in itinere contra fidem aggressi spoliant, seque in locum eminentem defensionis gratia receptantes die noctuque circumsistunt, ac, multis ultro citroque occisis,
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓditionẽ litauicti suãq clemẽtiãnũ¬
tiarent seruatͥte suoꝵ ciuiũ quos occide¬
re belli iure li cuerit nõ ampliꝰ ꝙͣ tres ho-¬
ras noctis ad reqẽ suis dedit. ueritꝰ credo
ne ninuo sopore maͣcescerent. inde grͣ¬
gonã redit. duo ĩterĩ ꝑiculosa cõtĩgem̃t.
nã et alu̾ni eo digresso castia eiꝰ ĩuaserãt.
et castroꝵ latitudo et paucitas defẽsoꝵ
et uis hostiũ rem ĩ sũmũ disc̾mẽ addu¬
xerat. id se pͥmo die passũ ꝓximoq pas-¬
suꝵ atq ad id se p̃parare cesari fabius
nũciauit is qui legatꝰ ad castra reman¬
serat. et hic illi nũtiꝰ noctis et uie medio
occurrit. ꝑꝑ quẽ gressu addito accelerãs
ad castra nõdũ orto sole ꝑueĩt. Et hedui
litauicti de suoꝵ cede nũtiis auditis ĩ fu-¬
rorẽ u̾si oẽs nichil ãpliꝰ expectãteᷤᷤ nilq
aliud requirentes an falsa ẽẽ possent q̃

Expanded text:
qui proditionem Litaviti suamque clementiam nunqui proditionem Litaviti suamque clementiam nuntiarent, servatricem suorum civium, quos occidere belli iure licuerit, non amplius, quam tres horas noctis, ad requiem suis dedit, veritus, credo, ne nimio sopore marcescerent; inde Gergoniam rediit. Duo interim periculosa contigerant. Nam et Alverni, eo digresso, castra eius invaserant, et castrorum latitudo et paucitas defensorum et vis hostium rem in summum discrimen adduxerat: id se primo die passum proximoque passurum atque ad id se preparare Cesari Fabius nuntiavit, is, qui legatus ad castra remanserat; et hic illi nuntius noctis et vie medio occurrit, per quem gressu addito, accelerans ad castra nondum orto sole pervenit: et Edui, Litaviti de suorum cede nuntiis auditis, in furorem versi omnes, nichil amplius expectantes nilque aliud requirentes, an falsa esse possent, que
Abbreviated transcription (Latin):
in hibitione ꝓposita ne quẽ prsus occide¬
rent nõ seueri iudicis s primore patris
castigare uolens/ nõ ꝑimere. nominatĩ
eporidorigẽ et uiridomarũ ire iubet et
suos alloq ut uideant eos cesos nõ ẽẽ si¬
cut ꝓditor illẽ cõfinxerat. qui ubi ad he¬
duos uenere amicosq et notos cõpellare
cepunt nemo aũt illos e toto agmine
nõ et nouerat et amabat ꝑcussit aĩos
illico uera consideratio. senserũtq oẽs
se p̃cipitẽ in locũ sui ducis fraude ꝑductoᷤᷤ.
ꝓiectis itaq statĩ aͣmis et ꝓtentis ad ce¬
sarẽ maĩbꝰ. ceꝑũt alta uoce erroris ueĩã
ĩplorare. li tauictꝰ uͦ intelligens ĩ efficax
suũ eẽ comẽtũ dimisso ex̾citu amplius
nõ suo cũ clientibꝰ suis qui eũ more gal¬
lico ĩnulla deserere poterãt fortuna/ e¬
quo stimulis adacto clã dilabituͣ ꝑueĩt¬
q gͥgonia. ¶Cesar nũciis heduũ missis

Expanded text:
inhibitione proposita, ne quem prorsus occideinhibitione proposita, ne quem prorsus occiderent, non severi iudicis, sed pii more patris castigare volens, non perimere. Nominatim Eporedorigem et Viridomarum ire iubet et suos alloqui, ut videant eos cesos non esse, sicut proditor ille confinxerat. Qui ubi ad Eduos venire amicosque et notos compellare ceperunt nemo autem illos e toto agmine non et noverat et amabat, percussit animos illico vera consideratio, senseruntque omnes se precipitem in locum sui ducis fraude perductos. Proiectis itaque statim armis et protentis ad Cesarem manibus, ceperunt alta voce erroris veniam implorare. Litavitus vero intelligens inefficax suum esse commentum, dimisso exercitu amplius non suo, cum clientibus suis, qui eum more gallico in nulla deserere poterant fortuna, equo stimulis adacto, clam dilabitur pervenitque Gergoniam. Cesar, nuntiis Eduum missis,
Abbreviated transcription (Latin):
simis legioĩbus castͥs egredit᷑/ que tẽporis
exclusus angustiis nõ arctauit ut decuit
s ingenti spatio p̾sidiũ exiguũ nõ nͥ duaꝵ
scil legionũ sub legato fabio dimisit. añ
oĩa tñ litauicti fratres capi uisserat/ illi
aũt ut cũ fratre cõuenerant ad hostes
paulo añ cõfugerãt. Ita fraudẽ oĩ ex pͣaͣte
constantẽ cesar intellige̾s/ tãto ĩtentius
cepto ꝓcedit itinere. Inq ip̃o castroꝵ exi¬
tu hortatur suos ne noctuno labore fͣubẽ¬
tur: ẽẽ eĩ ut ĩeptũ tp̃s ad eũdũ sic neces¬
sariũ piũq iter. et debere pietatẽ uie du¬
ritiem suꝑare. oibꝰq alacritatẽ multam
atq eũdi cupiditatẽ gestu ac uoce signã¬
tibus ꝓficiscit᷑. et uigĩtiꝗnq milibꝰ pas¬
suũ exactis uidet ab aduso ueĩentẽ aciẽ
heduoꝵ. p̾mittitq illis obuiã equitatũ
qui illos ĩpediat ac retͣaͣdet. graui oĩbus

Expanded text:
simis legionibus castris egreditur, que temporis simis legionibus castris egreditur, que temporis exclusus angustiis non arctavit, ut decuit, sed ingenti spatio presidium exiguum nonnisi duarum scilicet legionum sub legato Fabio dimisit. Ante omnia tamen Litaviti fratres capi iusserat. Illi autem, ut cum fratre convenerant, ad hostes paulo ante profugerant. Ita fraudem omni ex parte constantem Cesar intelligens tanto intentius cepto procedit itinere, inque ipso castrorum exitu hortatus suos, ne nocturno labore turbentur, esse enim, ut ineptum tempus ad eundum, sic necessarium piumque iter, et debere pietatem vie duritiem superare; omnibusque alacritatem multam atque eundi cupiditatem gestu ac voce signantibus, proficiscitur, etsuum exactis, videt ab adverso venientem aciem Eduorum premittitque illis obviam equitatum, qui illos impediat ac retardet, gravi omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ cede litauictus apd̾ ex̾citũ mẽtitꝰ erat
ut diximꝰ. ad hũc fporedorigẽ ciͣca mediũ
noctis huiꝰce rei fama puenerat. et quid
litauictꝰ dixiss quid egiss audiuit. et ꝗd
aĩo uolueret cogitauit. statĩ ergo nulla
mora ĩt̾posita cesarẽ adiit et ꝓditione
aꝑit. futurꝰ ip̃e mox ꝓditor. re ut erat ex¬
posita ducẽ orat sua sapientia temerariis
et iniquis iuuenũ cõsiliis ut occurat nec
ꝑmittat sibi populoq romano amicissimã
ciuitatẽ paucoꝵ imo uniꝰ homĩs mẽdacio
alienã fieri. p̾uidere eĩ se aĩo futuꝵ. si tot
milia heduoꝵ ciuiũ se ad hostes ducis li¬
cet fraude contulerint ut uix ciuitas rem
cõtennat. abscessit hoc nũtio somnꝰ cesa¬
ri cura aũt grauis accessit. ꝙ heduoꝵ res
sẽꝑ ei cõcoͣdi fuerat. et ꝑiculũ ꝓuidebat. et
qm celeritatẽ exuniã rec poscere uisa est.
statĩ cũ toto equitatu et quatuor expeditis¬

Expanded text:
quorum cede Litavitus apud exercitum mentitus erat, quorum cede Litavitus apud exercitum mentitus erat, ut diximus. Ad hunc Eporedorigem circa medium noctis huiusce rei fama pervenerat: et, quid Litavitus dixisset, quid egisset, audivit, et, quid animo volveret, cogitavit. Statim ergo, nulla mora interposita, Cesarem adit, et proditionem aperit futurus ipse mox proditor. Re, ut erat, exposita, ducem orat, sua sapientia temerariis et iniquis iuvenum consiliis ut occurrat, nec permittat sibi populoque romano amicissimam civitatem paucorum, immo unius hominis, mendacio alienam fieri; providere enim se animo futurum, si tot millia Eduorum civium se ad hostes, ducis licet fraude, contulerint, ut vix civitas rem contemnat. Abscessit hoc nuntio somnus Cesari, cura autem gravis accessit, quod Eduorum res semper ei cordi fuerat, et periculum providebat. Et quoniam celeritatem eximiam res poscere visa est, statim cum toto equitatu et quatuor expeditis
Abbreviated transcription (Latin):
tes: qui ut tutiꝰ ꝓficiscerẽt᷑ o mens hoĩu
ceca et futuri inscia se se illis adiuxerãt.
eos li tauictus ostendẽs digito occidamꝰ ĩ ꝗt
hos latrones. paretur statĩ ĩpiis p̃ceptis ⁊
uix dũ u̾ba finierat cõcusuq militũ cru-¬
delit̾ int̾ferti sunt. et direpta que ferebãt
oĩa. neq hoc contẽtꝰ flagitio litauictꝰ per
oẽs eduoꝵ fines hũc rumorẽ spaͣgit sua¬
detq oĩbus idẽ facere qd̾ ip̃e feterit. ut sce¬
lere ĩplicitos uł errore ĩpio a romanadis.¬
ĩgat amicitia. ¶ Frant cũ cesare duo
hedui adolescentes egregii quoꝵ supͣ mẽ¬
tio est habita Eporedorix ꝓsapia ortus illu¬
stri magneq int̾ suos potentie et uirido¬
marꝰ par gratia atq etate s genere lõge
ĩpar. hũc cesar sibi a diuitiaco cõmẽdatũ
ex imo ĩ altũ ualde ꝓuexerat. ita ut cũ ẜ¬
poredor ige ipso de prioritate cõtende̾t de

Expanded text:
tes, qui, ut tutius proficiscerentur o mens hominum tes, qui, ut tutius proficiscerentur o mens hominum ceca et futuri inscia! sese illis adiunxerant: eos Litavitus ostendens digito: Occidamus, inquit, hos latrones. Paretur statim impiis preceptis. Vixdum verba finierat, concursuque militum crudeliter interfecti sunt et direpta, que ferebant, omnia. Neque hoc contentus flagitio Litavitus per omnes Eduorum fines hunc rumorem spargit, suadetque omnibus idem facere, quod ipse fecerit, ut scelere implicitos vel errore impio a romana disiungat amicitia. Erant cum Cesare duo Edui adolescentes egregii, quorum supra mentio est habita, Eporedorix, prosapia ortus illustri magneque inter suos potentie, et Viridomarus par gratia atque etate, sed genere longe impar. Hunc Cesar sibi a Divitiaco commendatum ex imo in altum valde provexerat ita, ut cum Eporedorige ipso de prioritate contenderet; de
Abbreviated transcription (Latin):
loqui lacͥmis ĩpedior/ oĩu similis est for¬
tuna. si michi nõ creditis hos audite quoᷤᷤ
ex en cede nõ romanoꝵ misericoͣdia s ip¬
soꝵ fuga subtraxit. ad faciendã u̾bis fi¬
de subornati testes prodeũt de cõficta hi¬
storia nil mutantes. hic auditis teͣriti oẽs
exclamãt lictauictũ orant ut saluti oĩ¬
um cõsulat. quasi nõ facti ĩquit s cõsilii
tẽpus sit. nõ est de rebus c̾tissimis cõsultã¬
dũ. quin imꝰ igitur in gergoniã. et alu̾no¬
rũ signis nostra signa cõiũgimꝰ. Cui eĩ du¬
biũ ẽẽ potest quin romani tanto scelere
polluti nõ hic pectandi finẽ facturi s in
nostrã netẽ illico ut nos uiderint ruitu¬
ri suit. moͣtẽ itaq fugiamꝰ et qua datur
ĩ p̃sens ulciscamur occisos. erant ĩ comita¬
tu romani ciues magnã uĩ frumẽti et cõ¬
mentuũ reliquoꝵ ad castra cesaris deferẽ¬

Expanded text:
loqui lacrimis impedior. Omnium similis est forloqui lacrimis impedior. Omnium similis est fortuna. Si michi non credite, hos audite, quos ex ea cede non Romanorum misericordia, sed ipsorum fuga subtraxit. Ad faciendam verbis fidem subornati testes prodeunt, de conficta historia nil mutantes. His auditis, territi omnes exclamant, Litavitum orant, ut saluti omnium consulat. Quasi non facti, inquit, sed consilii tempus sit, non est de rebus certissimis consultandum. Quin imus igitur in Gergoniam et Alvernorum signis nostra signa coniungimus? Cui enim dubium esse potest, quin Romani tanto scelere polluti non hunc peccandi finem facturi, sed in nostram necem illico, ut nos viderint, ruituri sint? Mortemque igitur fugiamus, et, qua datur in presens, ulciscamur occisos. Erant in comitatu romani cives magnam vim frumenti et commeatuum reliquorum ad castra Cesaris deferen
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ cuuitatẽ beneficio  cesaris obliuisci pos¬
se nec sperabãt nec credibile uidebatur
alia ad id uia fraudulentior est ĩuenta.
stulta tñ inuentio et inuẽtoribus suis di¬
gna. ea uͦ fuit huiꝰ modi. auxilia que ab
hedius ad cesarẽ mittenda mõstiauimus
ut litauicto ducenda cõmitterentuͣ/ id
quidẽ nullo negotio ĩpetratũ ẽ. Is ergo
p̾missis ad cesarẽ fiatribꝰ ꝗd de reliquo
sint acturi cũ eisdẽ ordinat. cũ ergo ro¬
manis castris cũ ex̾citu propĩquaret neq
iam ampliꝰ ꝙͣ triginta milibus passuũ ab.¬
eẽt substitit. et repẽte quasi tristi nũtio
litas oĩs noster equitatus qui cũ romaĩs
erat absũptꝰ est. eporedorix et uiridoma-¬
rus pͥncipes gentis nr̃e falso ꝓditiois cͥmĩe
curĩuenti ꝙ cũ alu̾nis clandestina collo¬
quia habuissent. p̃repta facultate defẽ¬
si oĩs occisi sũt. de fratͥbꝰ meis ac ꝓpĩquis

Expanded text:
quoniam civitatem beneficiorum Cesaris oblivisci posquoniam civitatem beneficiorum Cesaris oblivisci posse nec sperabant nec credibile videbatur, alia ad id via fraudulentior est inventa, stulta tamen inventio et inventoribus suis digna. Ea vero fuit huiusmodi: auxilia, que ab Eduis ad Cesarem mittenda monstravimus, ut Litavito ducenda committerentur. Id quidem nullo negotio impetratum est. Is ergo, premissis ad Cesarem fratribus, quid de reliquo sint acturi, cum eisdem ordinat. Quum ergo romanis castris cum exercitu appropinquasset, neque iam amplius quam triginta millibus passuum abesset, substitit, et repente, quasi tristi nuntio litas, omnis noster equitatus, qui cum Romanis erat, absumptus est. Eporedorix et Viridomarus, principes gentis nostre, falso proditionis crimine circumventi, quod cum Alvernis clandestina colloquia habuissent, prerepta facultate defensionis, occisi sunt. De fratribus meis ac propinquis
Abbreviated transcription (Latin):
fedoq ꝓposito uelũ cãe honestioris obten¬
dens et plus se libertati patrieq asserẽs
debere ꝙͣ cesari nõ nullis adolescentibus
nobilibꝰ ac suꝑbis facile ꝑsuasit ut roma¬
ne amicitie uinclũ lene discuterẽt. seq
nõ solũ libertati natos s ĩpio meminissẽt.
unicã eẽ urbẽ heduoꝵ que totiꝰ gallie uic¬
toriã remoret᷑ eiꝰ exẽplũ sequi alias hac
ad comune bonũ redeũte ceteins secuturaᷤ.
net romaĩs ubi deĩceps pedẽ ponãt ĩ gallia
heduos de suis questioĩbꝰ adeant. nõ hec
ampliꝰ toleranda eẽ s cesari ac romaĩs
ostendendũ et liberos se et uiros et galli¬
cos. et eoꝵ quidẽ adolescẽtiũ pͥnceps erat
litauictus quidã eiꝰq geͣmani. qui cito Ø¬
oẽs nõ consiliũ s auctorẽ consilii extimã¬
tes senioris atq potentioris et magistra¬
tu sũmo p̾diti in sententia transierũt. sed

Expanded text:
fedoque proposito velum cause honestioris obtenfedoque proposito velum cause honestioris obtendens, et plus se libertati patrieque asserens debere, quam Cesari, nonnullis adolescentibus nobilibus ac superbis facile persuasit, ut romane amicitie vinculum leve discuterent, seque non solum libertati natos, sed imperio, meminissent. Unicam esse urbem Eduorum, que totius Gallie victoriam remoretur; eius exemplum sequi alias; hac ad commune bonum redeunte, ceteras secuturas, nec Romanis, ubi deinceps pedem ponant, in Gallia Eduos, de suis questionibus adeant; non hec amplius toleranda esse, sed Cesari ac Romanis ostendendum et liberos se et viros et Gallicos. Et eorum quidem adolescentium princeps erat Litavitus quidam eiusque germani, qui cito omnes non consilium, sed auctorem consilii estimantes, senioris atque potentioris et magistratu summo prediti in sententiam transierunt; sed
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nulla est ãt ĩ teris inconcussa felicitas. ne¬
scio quomͦ ĩ procusu reꝵ ad uota fluẽtiũ
ꝓsꝑis adu̾sa se uiserũt. Cesare ad goͣgoni¬
amres agente/ nilq nͥ de hostibꝰ solicito
piculosa defectio unde minime timeba¬
tur erupit. Ciuitas heduoꝵ pͥma ami-¬
ca populi romaniier sui ducis et senatꝰ
sepe decretis honestata/ int̾q oẽs imo p̃
oĩbꝰ gallicis urbibꝰ sũmo semꝑ ĩ honore
habita de rebellione quis hoc ũꝙͣ crede¬
ret cogitauit. Initiũ rebellioĩs a cõiuic¬
tolitaue illo quẽ cesar ante paucoᷤ dies
ĩ cuuliũ seditionũ direptione p̃tulerat.
o ꝙͣ facile ingratis aĩs magnoꝵ licet at¬
q retentiũ beneficioꝵ. subrep̾t obliuio.
Ilie se quidẽ beneficio cesaris obstrictũ fas.¬
sus ꝙ sibi iustissima tñ fauiss in cã omissa
mentione pecunie quã ut romanis fidẽ
frangeret ab ali̾inis acceꝑat. cũ nulla sit
tupior ꝑfidia ꝙͣ cui auaritia cã dedit.

Expanded text:
Nulla est autem in terris inconcussa felicitas. Nescio quomodo, in procursu rerum ad vota fluentium, prosperis adversa se inserunt. Cesare ad Gergoniam res agente nilque, nisi de hostibus, sollicito, periculosa defectio, unde minime timebatur, erupit. Civitas Eduorum, prima amica populi romani et sui ducis et senatus, sepe decretis honestata interque omnes, immo pre omnibus gallicis urbibus, summo semper in honore habita, de rebellione quis hoc unquam crederet? cogitavit. Initium rebellionis a Convictolitane illo, quem Cesar ante paucos dies in civilium seditionum diremptione pretulerat. O quam facile ingratis animis magnorum licet atque recentium beneficiorum subrepit oblivio! Ille siquidem beneficio Cesaris obstrictum se fassus, quod sibi iustissima tamen favisset in causa, omissa mentione pecunie, quam, ut Romanis fidem frangeret, ab Alvernis acceperat, quum nulla sit turpior perfidia, quam cui avaritia causam dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
dimittat quo facto ituꝵ ĩ hispaniã põ¬
peiũ. alioqn nich de dilectibꝰ omissuroᷤᷤ
consules põpeiũq. Iniqua responsio u¬
sa ẽ cesari ꝙ se facere uberet. cũ ipse
nich̾ nͥ ꝓmittere se factuꝵ uellet. nec di¬
em ꝓmissis apponeret: neq colloꝗo tẽ¬
pus daret nec ꝓmitteret accessũ nec
ꝑmitteret. hinc pacis despatio et belli p̃¬
ludiũ: m. antoniꝰ cũ quĩq cohortibꝰ are¬
tiũ p̃missus. ¶ Erat auximi ciuitatis ⁊¬
ad custodiã actiꝰ uarꝰ quẽ decuriones i¬
auximani sũmo adeunt consensu dicũt
notũ sibi cesaris aduentũ. neq uͦ ꝓpositi
sui eẽ suoꝵq ciuiũ neq ratioĩ cõsonu
uid̾ri ĩpatorẽ populiromaĩ talẽ uiꝵ sic¬

Expanded text:
dimittat; quo facto, iturum in Hispaniam Pomdimittat; quo facto, iturum in Hispaniam Pompeium; alioquin nichil de delectibus omissuros consules Pompeiumque. Iniqua responsio visa est Cesari, quod se facere iuberet, quum ipse nichil nisi promittere se facturum vellet, nec diem promissis apponeret, neque colloquio tempus daret, nec promitteret accessum, nec permitteret. Hinc pacis desperatio et belli preludium. Marcus Antonius cum quinque cohortibus Arretium premissus. Erat Auximi civitatis ad custodiam Actius Varus, quem decuriones auximiani summo adeunt consensu; dicunt notum sibi Cesaris adventum, neque vero propositi sui esse suorumque civium neque rationi consonum videri, imperatorem populi roma
Abbreviated transcription (Latin):
ter irascat᷑ ut dũ hostibus uult nocere
patͥe noceat ĩmerite idq ita facere ad
suũ detus eximiũ ptinere. ad ea cesaris re¬
sponsio paulo longior fuit. cõmemorauit
ĩiurias ꝓ multis ĩ rem publicã m̾itis sibi il¬
litatẽ solitã reu̾tãtur. dilectꝰ eĩ ꝑ italiã feͣ¬
uentes et retẽtas sub p̃textu belli paͣthici
legiones. et ciuitatẽ ẽẽ armatã quid ni¬
si ad suã spectare ꝑniciem. ꝓficiscat᷑ ergo
italiã arma deponãt cessent motꝰ et me¬
tus publici. sit togata ciuitas nõ armata
se quoq equissimo aĩo quietuꝵ/ ĩiurias¬
q cẽs et contumelias oblituꝵ. ad hec tñ
sançienda et iure iurando confirmãda
petiit ut pompeĩ uł ꝓpͥus accederet. uł
se acced̾re pateret᷑. sperare eĩ se colloquio
et cõspectu mutuo oẽs cõtrou̾sias finiẽ¬
das. ad hec responsio ĩ scͥptis reddita ut
cesar ꝙͣ pͥmũ ĩ galliã reu̾tatur. ex̾citũq

Expanded text:
ter irascatur, ut, dum hostibus vult nocere, ter irascatur, ut, dum hostibus vult nocere, patrie noceat immerite; idque ita facere, ad suum decus eximium pertinere. Ad ea Cesaris responsio paululum longior fuit. Commemoravit iniurias pro multis in rempublicam meritis sibi allitatem solitam revertantur. Delectus enim per Italiam ferventes, et retentas sub pretextu belli Parthici legiones, et civitatam exarmatam, quid nisi ad suam spectare perniciem? Proficiscatur ergo Italiam arma deponant, cessent motus et metus publici, sit togata civitas, non armata: se quoque equissimo animo quieturum, iniuriasque omnes et contumelias obliturum. Ad hec tamen sancienda et iureiurando confirmanda petiit, ut Pompeius vel propius accederet, vel se accedere pateretur; sperare enim se colloquio et conspectu mutuo omnes controversias finiendas. Ad hec responsio in scriptis reddita, ut Cesar quamprimum in Galliam revertatur exercitumque
Abbreviated transcription (Latin):
stantibꝰ contionẽ huĩt ad ex̾citũ. lapis me puero
ostentabatur fori medio ubi cesar cõcio¬
natꝰ ferebatur. fuit aũt contio efficacissi¬
ma scissa ut ferũt ueste. ueris seu fictis
cũ lacͥmis ad suã dignitatẽ cõtra ĩuidiã
hostiũ cõseruãdã fidẽ militũ ĩplorãtis et
ingentia ꝓmitentis. ¶ Cesare arimini
agentẽ luciꝰ cesar adolescens adiit/. qui
patrẽ habebat cesaris legatũ. 3s explici¬
tis ꝓ quibꝰ aduei̾ss cõmissa sibi a põpeio
quedã ait ad cesarẽ iure illiꝰ que ĩt̾ eos
eẽt amicitie. ea uͦ huiuscemoĩ fuere. excu¬
sare se pompeiũ cesari et poscere ne en
que ꝓrei publice studio atq amore ges¬
serit ad iniuriã suã trahat caꝵ eĩ ẽẽ sibi
cesarẽ s rempublicã rebus oĩbꝰ cariorẽ
et ẽẽ et semꝑ fuisse. si milit̾ et cesari ca¬
ram eẽ debere/ ut suas pͥuatas inimici¬
tias rei publice remittat neq tã graui¬

Expanded text:
stantibus, concionem habuit ad exercitum. Lapis, me puero, stantibus, concionem habuit ad exercitum. Lapis, me puero, ostendebatur fori medio, ubi Cesar concionatus ferebatur. Fuit autem concio efficacissima, scissa, ut ferunt, veste, verisque seu fictis cum lacrimis ad suam dignitatem contra invidiam hostium conservandam fidem militum implorantis, et ingentia promittentis. Cesarem Arimini agentem Lucius Cesar adolescens adiit, qui patrem habebat Cesaris legatum. Is, explicitis pro quibus advenisset, commissa sibi a Pompeio quedam ait ad Cesarem iure illius, que inter eos esset, amicitie. Ea vero huiuscemodi fuere: Excusare se Pompeium Cesari, et poscere, ne ea, que pro reipublice studio atque amore gesserit, ad iniuriam suam trahat; carum enim esse sibi Cesarem, sed rempublicam rebus omnibus cariorem et esse et semper fuisse; similiter et Cesari caram esse debere, ut privatas suas inimicitias reipublice remittat, neque tam gravi
Abbreviated transcription (Latin):
opus aggrederet᷑. tandẽ usus ad comiteᷤᷤ
ad huc ĩquit ceptis obsistere ac reu̾tilicet.
at si riuũ hũc trasgredim̾ ferro gerenda
nobis erũt oĩa. Ibi herens dubiꝰq aĩ huiꝰ¬
temodi uisione firinatus est. Quidã sibi
et statura et specie corporis supra huma-¬
nũ modũ subito uisus est. qui amnis ad
ripã sedens pastoria modulabatur arũdi¬
ne. ad quẽ ut alias nõ uisũ cũ et pastoe̾s
locoꝵ et quidã quoq militũ cõueissent il¬
le subito uniꝰ e manu tubicinũ aͣrepta tu¬
ba uehemẽti flatu ĩ crepuit/ quͣgitẽq pe̾¬
transiit. motꝰ cesar spectaculo. eatur ẽg
ait quo deoꝵ ꝓdigia atq hostiũ uocat in¬
iquitas.cepta res est. hec dicens trãsiit
ac traduxit ex̾citũ. Ariminũq urbẽ pro¬
ximã lõga pace trãquillã atrigit. et pa-¬
tentibꝰ portis introgressus tͥbunis plebis
qui pꝑ eiꝰ odiũ pulsi sibi obuiã ueĩebant a¬

Expanded text:
opus aggrederetur. Tandem reversus ad comites: opus aggrederetur. Tandem reversus ad comites: Adbuc, inquit, ceptis absistere ac reverti licet; at si rivum hunc transgredimur, ferro gerenda nobis erunt omnia. Ibi herens dubiusque animi huiuscemodi visione firmatus est: quidam sibi et statura et specie corporis supra humanum modum subito visus est, qui amnis ad ripam sedens pastoria modulabatur arundine. Ad quem, ut animal non visum, quum et pastores locorum et quidam quoque militum concurrissent, ille subito, unius e manu tubicinum arrepta tuba, vehementi flatu increpuit gurgitemque pertransiit. Motus Cesar spectaculo: Eatur ergo, ait, quo deorum prodigia atque hostium vocat iniquitas. Cepta res est. Hec dicens transiit ac traduxit exercitum, Ariminumque, urbem proximam, longa pace tranquillam attigit, et, patentibus portis, introgressus, tribunis plebis, qui propter eius odium pulsi sibi obviam veniebant, a
Abbreviated transcription (Latin):
habitos. et uł ui urbe depulsos uł sua spõ¬
te digressos. rome oẽs unanunit̾ cõtra se
sentire. oĩa siu odio diuina atq huma¬
na misceri ac ꝑu̾ti. se quoq ꝑ patiẽtia
cõtẽptũ iri cogitãs/ neq iã ampliꝰ ferẽdũ
dissimulandũq aliꝗd existimãs euoca¬
tis legioĩbꝰ ubicũq eẽnt p̃missisq clam
que tũc aderant cohortibus ne quã no¬
ui motꝰ opinionẽ tͣubido abitu p̃beret
die illa et cõuiuio et spectaculis otiosuᷤᷤ
int̾fuit. sero aũt clandestino egressu se¬
cretũ it̾ paucis comitatꝰ arripuit. ĩ quo
cũ tota nocte deerrass uix ad auroraz
uie ducẽ casus obtulit. quo p̃uio ad re¬
ctũ iter ꝑplexo ac difficili calle reu̾sus in¬
uentisq cohortibꝰ quas p̃miserat ad Ru¬
biconẽ ueĩt aminẽ exiguũ s magnaꝵ
tũc limitẽ regionũ. ibi parũꝑ cogitabũ¬
dus sb̾stitit. secũ tacitꝰ examinãs ꝙͣtum

Expanded text:
habitos et vel vi urbe depulsos vel sua sponhabitos et vel vi urbe depulsos vel sua sponte digressos, Rome omnes unanimiter contra se sentire, omnia sui odio divina atque humana misceri ac perverti, se quoque per patientiam contemptum iri cogitans, neque iam amplius ferendum dissimulandumque aliquid existimans, evocatis legionibus, ubicumque essent, premissisque clam, que tunc aderant, cohortibus, ne quam novi motus opinionem turbido abitu preberet, die illa et convivio et spectaculis otiosus interfuit, sero autem clandestino egressu secretum iter paucis comitatus arripuit. In quo quum tota nocte deerrasset, vix ad auroram vie ducem casus obtulit, quo previo ad rectum iter perplexo ac difficili calle reversus, inventisque cohortibus, quas premiserat, ad Rubiconem venit, amnem exiguum, sed magnarum tunc limitem regionum. Ibi parumper cogitabundus substitit, secum tacitus examinans, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
stola. nõ me igitur ⁊s ducit s sermo ho¬
minũ. et ruͣsus ĩ nono. cũ dixiss mirã¬
dũ ĩ modũ. Gneus nost̾ sillani regni simi¬
utudinẽ cõcupiuit. addidit cũ hoc ne ĩꝗe
eẽ uis: et respondens. beneficiũ ĩ ꝗt seqͦr
michi crede nõ cãm. et alibi de eodẽ si iũ¬
cit ĩquit sillano more exẽploq uĩcit. et
statĩ. mea aũt cã alia ẽ ꝙ beneficio uĩctꝰ
ingratꝰ eẽ nõ possũ. multa sũt id genꝰ in
ulis epistolis/ ab hoĩe nõ solũ doctissimo
constet. S egrs pauca et adrẽ de qua agi¬
tur spectantia et e locis secretioribꝰ exu¬
ta libent̾ apposui ut utͥusq partis m̾ita
nõ usq adeo ut putãt᷑ ĩparia utrũq si¬
cut dcũ est regnare uoluisse magno
ac fide digno teste constaret. ad historie
cesar ne ꝓuĩtie sue t̾minos trãsgrediẽdo
aꝑte agere contra rempublicã uideret᷑.
audiens tͥbunos qui ꝓ eo erant cõtẽptui

Expanded text:
stola: Non me igitur is ducit, sed sermo hostola: Non me igitur is ducit, sed sermo hominum. Et rursus in IX quum dixisset: Mirandum in modum Gneus noster Syllani regni similitudinem concupivit, et addidit: Cum hocne, inquies, esse vis? Et respondens: Beneficium, inquit, sequor, michi crede, non causam. Et alibi de eodem: Si vincit, inquit, Syllano more exemploque vincit. Et statim: Mea autem causa alia est, qui beneficio victus ingratus esse non possum. Et multa sunt id genus in illius epistolis, ab homine non solum doctissimo, constet. Sed ego hec pauca et ad rem, de qua agitur, spectantia, et e locis secretioribus eruta, libenter apposui, ut utriusque partis merita non usque adeo, ut putantur, imparia, et utrumque, sicut dictum est, regnare voluisse magno ac fide digno teste constaret. Ad historie Cesar, ne provincie sue terminos transgrediendo aperte agere contra rempublicam videretur, audiens tribunos, qui pro eo erant, contemptui
Abbreviated transcription (Latin):
lo põpeio. nec uͦ ille urbẽ reliquit: ꝙ eã
tueri nõ posset / nec italiã ꝙ ea pelleret᷑.
s hoc a pͥmo cogitauit oẽs teͬras oĩa ma¬
ria mouere reges barbaros ĩcitare gẽ¬
tes feras ĩ ⁊taliã armatas adducere. exeͣ¬
citꝰ conficere maxĩos. Genꝰ illud sillani re¬
gni iam pͥdẽ apperit᷑ multis ꝗ una sunt
cupientibus. an censes nichil ĩt̾ eos cõue¬
nire: nullã pactionẽ fieri potuisse nec
te ĩuitatꝰ breuiter exposui. uoliusti ei
me quid de his malis sentirẽ ostendere.
Quid tu lector ex his u̾bis iudicas: quãto¬
q iustiorẽ popei cã reris ẽẽ ꝙͣ cesaris :
It ĩ eiusdẽ libri fine. quaspe ꝓficisca̾ ĩ ꝗt
uideo. Coniũgoq me cũ hoĩe magis ad
uastandã ytaliã ꝙͣ ad uĩcendũ parato.
et sentiens se posse rep̃hendi. ꝙ talẽ seꝗ
uellet. ut ostenderet nõ se hoĩs uiͣture s
erga se merito er metu ĩfamie ne ĩgratꝰ
scil diceretur audi quid eadẽ dicit epi¬

Expanded text:
 esset. Nec vero ille urbem reliquit, quod eam tueri non posset, nec Italiam, quod ea pelleretur, sed hoc a primo cogitavit, omnes terras, omnia maria movere, reges barbaros incitare, gentes feras in Italiam armatas adducere, exercitus conficere maximos. Genus illud Syllani regni iam pridem appetitur multis, qui una sunt, cupientibus. An censes nichil inter eos convenire, nullam pactionem fieri potuisse? te invitatus breviter exposui. Voluisti enim me, quid de his malis sentirem, ostendere. Quid tu, lector, ex his verbis iudicas? Quantoque iustiorem Pompeii causam reris esse, quam Cesaris? Item in eiusdem libri fine: Qua spe proficiscar, inquit, video, coniungoque me cum homine magis ad vastandam Italiam, quam ad vincendam, parato. Et sentiens se posse reprehendi, quod talem sequi vellet, ut ostenderet non se hominis virtute, sed erga se merito et metu infamie, ne ingratus scilicet diceretur, audi, quid eadem dicit epi
Abbreviated transcription (Latin):
si salutẽ nobis tͥbius ut arma nõ auferas.
uicini eĩ nr̃i oẽs fere nos oderiuit nobis¬
q ĩuident a quibꝰ nos amissis armis ꝓ¬
tegere nequeamꝰ. alioquĩ optabiliꝰ nob̾
est ꝯcquid libux̾it auobis talibꝰ uiris ꝑa¬
ti ꝙͣ suppliciis ad necẽ dedi ab his quibꝰ
imꝑare cõsueuimꝰ. ad hec cesar. se̾uas¬
sem ĩquit uos libentiꝰ si uos dedissetis ã

Expanded text:
si salutem nobis tribuis, ut arma non auferas. si salutem nobis tribuis, ut arma non auferas. Vicini enim nostri omnes fere nos oderunt nobisque invident, a quibus nos, amissis armis, protegere nequeamus. Alioquin optabilius nobis est, quicquid libuerit, a vobis talibus viris pati, quam suppliciis ad necem dedi ab iis, quibus imperare consuevimus. Ad hec Cesar: Servassem, inquit, vos libentius, si vos dedisse
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ euentu suã ĩ patͥa rediere. seq oẽc
unũ forte ac munitũ ĩ oppidũ abdidere.
ibi eos cesar obsidione cõclusit. qui ma¬
chinas procul intuiti irridebant. que¬
rebantq de muro quibꝰ illas uiribꝰ mo¬
turi quibꝰ manibꝰ laturi eẽnt tãtillep̃¬
sertĩ hoĩes stature. solent eĩ p̃suoꝵ mole
corpoꝵ gentes arthoe romanã sꝑnere ⁊
mediocritatẽ. postꝙͣ ad moueri muris ⁊¬
machinas aspexere. ĩsueto et nũꝙͣͣ alias
uiso spettaculo stupefacti legatos ad ce¬
sarẽ destinarũt. quoꝵ  ĩ hanc sentẽtiã
uerba fecit. Credimꝰ oromani uos nõ
sine celesti auxilio p̃liari. qui hec hoĩbꝰ
ĩ possibilia tã mirabili facilitate ꝑficitis.
quã obrẽ resistere uobis nõ est nr̃i ꝓposi.¬
ti s ĩ potestatẽ ur̃a nos ernr̃a cõmitti¬
mus. Unũ hoc exposcimꝰ si tanta ẽ le¬
mentia tua cesar quãtã fama loquituͣ

Expanded text:
huius eventu, suam in patriam rediere, seque omnes huius eventu, suam in patriam rediere, seque omnes unum forte ac munitum in oppidum abdidere. Ibi eos Cesar obsidione conclusit. Qui machinas procul intuiti irridebant, querebantque de muro quibus illas viribus moturi, quibus manibus laturi essent, tantille presertim homines stature. Solent enim pre suorum mole corporum gentes arctoe romanam spernere mediocritatem. Postquam admoveri muris machinas conspexerunt, insueto et numquam alias viso spectaculo stupefacti legatos ad Cesarem destinarunt, quorum unus in hanc sententiam verba fecit: Credimus, o Romani, vos non sine celesti auxilio preliari, qui hec hominibus impossibilia tam mirabili facilitate perficitis. Quamobrem resistere vobis non est nostri propositi, sed in potestatem vestram nos et nostra committimus. Unum hoc exposcimus, si tanta est clementia tua, Cesar, quanta fama loquitur,