comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex italiã bellũ geir̃ neq regem neq gentẽ ulla
parẽ rõnis eẽ sibi .s. tectas naues .xlii. milia
peditũ. millc eꝗtes depostebat. Ease classt pri¬
mũ affricã petitur magno oꝑe ꝯfidc̃ ⁊ cartagi¬
nenses adrebellandũ abst ꝯpelli posse Nilli cõ¬
tentur st aliqua ꝑte ytalie excitatur romaĩs
bellũ. Regẽ ꝯcetis oĩb ĩ eutopa debẽ ⁊ ĩ aliqua ꝑte¬
lrãs nequo cau inc̾cepte palã facerẽt conata
stcibẽ nõ ẽ ausus. Aristonẽ quendã tirũnatũ epha¬

Expanded text:
em neque gentem ullam parem Romanis esse. sibi centum tectas naves et decem milia peditum, mille equites deposcebat: ea se classe primum Africam petiturum; magno opere confidere et Carthaginienses ad rebellandum ab se compelli posse; si illi cunctentur, se aliqua parte Italiae excitaturum Romanis bellum. regem clitteras, ne quo casu interceptae palam facerent conata, scribere non est ausus; Aristonem quendam Tyrium nanctus Ephe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊Re dum hu ꝓfectierãt cũ a cartagine
legua bellũ haut dubie pare̾ atiocu
Anibale mĩstro attuller̾t ĩ iecer̃t qi curã ne simł
⁊⁊ punicũ excitaret᷑ bellũ ¶Anibal patria pie¬
pud regẽ ĩ magnohonore ⁊ nlła alia re nisi ꝙ
uolutati diu ꝯsilia derõno bello nẽo aptior sup
tali rei pliceps ẽẽ ẜimoĩs pot̾at. sinã ei una
atq eadem semp erat ut ĩ rtaliã bellũ gereret᷑

Expanded text:
vixdum hi profecti erant, cum a Carthagine legati bellum haud dubie parare Antiochum Hannibale ministro attulerunt inieceruntque curam, ne simul et Punicum excitaretur bellum. Hannibal patria propud regem in magno honore, nulla alia arte, nisi quod volutanti diu consilia de Romano bello nemo aptior super tali re particeps esse sermonis poterat. sententia eius una atque eadem semper erat, ut in Italia bellum gere
Abbreviated transcription (Latin):
p .ro. inĩgende. Unã si no nicħ ꝙ ad ubes
asse atinet curare uelit ut ar ipẽ oĩ europa
abstineat. alt̾a sise illic asle finib nõ cõ¬
tincat ⁊ ĩ europã transcendat ut ci rõnis
uis sit asie ciuitatũ aĩacias ⁊ tucĩ quas ha

Expanded text:
o iungendae, unam si nos nihil, quod ad urbes Asiae attinet, curare velit, ut et ipse omni Europa abstineat; alteram, si se ille Asiae finibus non contineat et in Europam transcendat, ut et Romanis ius sit Asiae civit
Abbreviated transcription (Latin):
uingendã cocant cos ndice̾ neq acapẽ
leges. id eĩ uictoris ci uicti ẽẽ exeo ꝯnẽ cũ
seat leges ei dice̾ quas asiũurbiũ lib̾as
a ĩmunes quas stipendiarias ẽẽ uelĩt
quas ĩtrare p̃sidia regia regẽq uetent
Ꝯ filipo eĩ hoste pacẽ nõ Ꝯ antiocho aĩco
strietatis fed̾ ita sanciendũ c̃e. ¶ Adeaqu

Expanded text:
e leges; id enim victoris et victi esse. ex eo genere cum seant leges ei dicere, quas Asiae urbium liberas et immunis, quas stipendiarias esse velint, quas intrare praesidia regia regemque vetent. cum Philippo enim hoste pacem, non cum Antiocho amico societatis foedus ita sanciendum esse. ad ea Qu
Abbreviated transcription (Latin):
: am pͥmũ oĩu satis ꝯstat troya capta ĩ cere
ͥseuitũ eẽ troiangi duob Ence Antenoriq
c̃ uetusti uite hospitii. ã pacis reddẽdeqi Elene s̾
auctores fuerãt om̃e ius belli achius absunins¬
se. c aĩb deinde uariis antenorẽ ꝯmłtitudine
Enctũ ꝗ sedictõe expaflagonia pula. ꝗsides

Expanded text:
am primum omnium satis constat Troia capta in ceteros saeuitum esse Troianos, duobus, Aeneae Antenorique, et uetusti iure hospitii et quia pacis reddendaeque Helenae semper auctores fuerant, omne ius belli Achiuos abstinuisse; casibus deinde uariis Antenorem cum multitudine Enetum, qui seditione ex Paphlagonia pulsi et sedes
Abbreviated transcription (Latin):
Uticã obsidebat. castã ĩ conspectu hasdrubalis.
erant. carthaginieses deduxerant naries. cdassẽ
paritã instructãq ad cõmentus intercipiendẽ
habebant. Int̃ hoc ne syphatis qdẽ recõciliandi cu¬
mui ex aĩo miẜat. si forte iamsatis amoris in u¬
xore ex multa copia. cepiss ab syphace magis
pcis cũ carthaginĩesibus condictiones ut ro¬
mani africa penitalia ex cederẽt. ꝙͣ si bella ret᷑.
sres ulla desciturũ adfe rebatur. Hec ꝑ nũtios
in cuctores fũt. ꝙͣ ipm̃ syphatẽ ut antice uale¬
rius ꝓdie incustra tomana ad conloqum ueniᷤᷤ
se pͥrmo eas condictices imꝑator tomanus
uit auribus dt ad mifit. ꝑostta aut cũ pro¬
lubilis fui cõmeandi. foret ĩ castta hostium iel¬
uuit ene illam un nuere nespem facere sepuis
nro citroque agitantibus tũc cõuenturã. hi¬
rinacula carthaginiensium congesta teme¬
te eragrif materia ex edificat lignea ferme

Expanded text:
Uticam obsidebat; castra in conspectu Hasdrubalis Uticam obsidebat; castra in conspectu Hasdrubalis erant; Carthaginienses deduxerant naues; classem paratam instructamque ad commeatus intercipiendos habebant. inter haec ne Syphacis quidem reconciliandi curam ex animo miserat, si forte iam satias amoris in uxore ex multa copia eum cepisset. ab Syphace magis pacis cum Carthaginiensibus condiciones ut Romani Africa, Poeni Italia excederent quam, si bellaretur, spes ulla desciturum adferebatur. —haec per nuntios ior auctores sunt—quam ipsum Syphacem, ut Antias Ualerius prodit, in castra Romana ad conloquium uenisse. — primo eas condiciones imperator Romanus uix auribus admisit; postea, ut causa probabilis suis commeandi foret in castra hostium, mollius eadem illa abnuere ac spem facere saepius ultro citroque agitantibus rem conuenturam. hibernacula Carthaginiensium, congesta temere ex agris materia exaedificata, lignea ferme
Abbreviated transcription (Latin):
eilisse muros antu coronã auream ads tosete. ar¬
ca ꝑtiam ocm agrũ locustaꝵ uis ingẽs. ita ut unde
aduenisset parũ tostãet compłeuit eculcus re¬
ates cũ ꝗnque pedibus natus. anagiue sparsi
pͥ mil ingens in celo de infax ingens. arsit frusi¬
none cutussolem tenui linea amplexus est cir¬
culum. demde ip̃m maior solis orbis extrĩsecus
incusit aipini. terra cãpestri in agio in ingẽ¬
tem sinum. consedit. Consilium alteri primã
hostiam inmolanti.caput iccmeris defuit. Fa
prodigia. maiorib hostiis procurata eclicti a
collegio pontificum dei quib sacrifitaret᷑. his
transactis. cõsules p̃teresq in proiĩtias pro fec¬
t. oĩb tñ uelut eam sortitis africe cura erat.
stu quia ibi sũma rerum belliq tierti cernebãt
sel ut scipioni gratificareintar. inquẽ cũ oĩs
tabant᷑. Nec scipio illo tp̃r hiemis belli oꝑa remi¬
serat. que multa simul undiq eũ circũstabant.

Expanded text:
edisse; mures Antii coronam auream adrosere; ciredisse; mures Antii coronam auream adrosere; circa Capuam omnem agrum locustarum uis ingens, ita ut unde aduenissent parum constaret, compleuit; eculeus Reate cum quinque pedibus natus; Anagniae sparsi primum ignes in caelo, dein fax ingens arsit; Frusinone arcus solem tenui linea amplexus est, circulum deinde ipsum maior solis orbis extrinsecus inclusit; Arpini terra campestri agro in ingentem sinum consedit; consulum alteri primam hostiam immolanti caput iocineris defuit. ea prodigia maioribus hostiis procurata; editi a collegio pontificum dei quibus sacrificaretur. his transactis consules praetoresque in prouincias profecti; omnibus tamen, uelut eam sortitis, Africae cura erat, seu quia ibi summam rerum bellique uerti cernebant seu ut Scipioni gratificarentur, in quem tum omnis tabantur. nec Scipio ullo tempore hiemis belli opera remiserat, quae multa simul undique eum circumstabant.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝗtes tetẽueint. lentulus p̃tor. duo milia militĩ
dare in naues iussus ⁊ italie ora quia incertam
ert quo missun dassem caͣthaginieses forent.
udebant᷑. nũ ꝗtꝗd nudatũ presidis eẽt petitun¬
ĩ. mano pretori prioris anni. cũ totide nauib
tuenta data est. Triginta milia. in eam lasson
ex detirto patrum consulesscripserit. et duasle¬
giones urtanas ad incerta belli hispanie cum
exercitibus impenoq ueteribus ĩꝑatoribur.
.I. lentullo .q .l. mansilio acidino decrẽte uigino
romanaeo año gesta. Pretores inprouĩciol ue
uissi. Consulibus imꝑatum. prius quã ab uioe
pro fitiscerentur. ludos magnos faterent. quos
.E mãlius tor quatus dictator in ꝗntum anni
uouisset si todemstatu. tes.p̃. starit. Et noual
ligiones ex citabat in animis hominum o¬
uigia ex plunbus lotis nuntiata. durum api¬
tolio cõ ui non latẽcisse cantũ restris crediti. s q̃

Expanded text:
patres decreuerunt; Lentulus praetor duo milia militum patres decreuerunt; Lentulus praetor duo milia militum dare in naues iussus. et Italiae ora, quia incertum erat quo missuri classem Carthaginienses forent, uidebantur autem quicquid nudatum praesidiis esset petituri, M. Marcio praetori prioris anni cum totidem nauibus tuenda data est. tria milia militum in eam classem ex decreto patrum consules scripserunt et duas legiones urbanas ad incerta belli. Hispaniae cum exercitibus imperioque ueteribus imperatoribus, L. Lentulo et L. Manlio Acidino , decretae. uiginti Romana eo anno gesta. praetores in prouincias ire iussi: consulibus imperatum ut priusquam ab urbe proficiscerentur ludos magnos facerent quos T. Manlius Torquatus dictator in quintum annum uouisset si eodem statu res publica staret. et nouas religiones excitabant in animis hominum prodigia ex pluribus locis nuntiata. aurum in Capitolio corui non lacerasse tantum rostris crediti sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sardiniã. p̾. uillius ariminũ cũ duab legiõib
sub lucc̃tio spurio ee fuerãt ꝗntillius uarus. ẽ
fortitus. et lucretio proirgntsi imꝑiũ ut genuã.
oppidũ amagone pene dirutũ ex hedifi curet.pͣ
scipioni nõ tp̃ris set rei gerende fiñe donec debella¬
tũ in affrica foret. prorogatũ ĩꝑũ est. decͣrtũq ut
supplicat̾o fie̾t. ꝙ si is incifricã p̃rorũciq̃traitcissit
ut ea ressalutais. p̃.R. sicq duci atq cx̃titui ec̃t
roboi̾s ea proũcia habuen̾t ĩ cifricã trasuettum fu¬
erat. et ꝗa ante ꝙͣ cdassis ex africa traieret. xl.
nauibus custo diri placuent sicilie maritima
oram.tndecim nouas naues uiliis secum insi¬
cilicm duxit cetera et insicilia ueteres restcte
Huic classi pomponius prioris anni pretor.
prorgato imꝑio ppositus nouo milites ex iti¬
lia aduectos in naues imposuit. ꝑ arem nauu
numerũ. c̃N. octauio pretori. Item prioris an¬
ni compari iure imꝑii ad tuendam sardinie orã

Expanded text:
Siciliam P. Uillius , Ariminum cum duabus legionibus—sub Sp. Lucretio eae fuerant—Quinctilius Uarus est sortitus. et Lucretio prorogatum imperium ut Genuam oppidum a Magone Poeno dirutum exaedificaret. P. Scipioni non temporis, sed rei gerendae fine, donec debellatum in Africa foret, prorogatum imperium est; decretumque ut supplicatio fieret, quod is in Africam prouinciam traiecisset, ut ea resroboris ea prouincia habuerat in Africam transuectum fuerat; et quia ne qua classis ex Africa traiceret quadraginta nauibus custodiri placuerat Siciliae maritimam oram, tredecim nouas naues Uillius secum in Siciliam duxit, ceterae in Sicilia ueteres refectae. huic classi M. Pomponius prioris anni praetor prorogato imperio praepositus nouos milites ex Italia aduectos in naues imposuit. parem nauium numerum Cn. Octauio praetori item prioris anni cum pari iure imperii ad tuendam Sardiniae oram
Abbreviated transcription (Latin):
q annone tiobile iuuenẽ cccidert. Scipio ñoa stõ
moto cirta uastouit s urbẽ ctiã ꝑxunã afroĩ sa¬
tis opuletã cqͣit. ubi p̃e cct᷑a que exteplo ĩnauas
oneratus ĩposita missaq ĩ sicilia erãt octo milda ile¬
toru ꝓmoruq capitũ sut capta. letissimꝰ tamoĩso

Expanded text:
annonem, nobilem iuuenem, occiderunt. Scipio non agros modo circa uastauit sed urbem etiam proximam Afrorum satis opulentam cepit; ubi praeter cetera, quae extemplo in naues onerarias imposita missaque in Siciliam erant, octo milia liberorum seruorumque capitum sunt capta. laetissimus tamen Ro
Abbreviated transcription (Latin):
donat q surmo p̃sidie salace ĩposito. ip̃e tũ ceteoͣ
ex̾citu ꝓfectus nõ agris ncdo quecũq ĩcedebat
populat. s urbibuseciã ꝗbustã uicisq expugna¬
tis lare fuso t̾rore belli septimo die ꝙͣ ꝓfectus e¬
q iterũ hostilib spoliis naues dimictit. Inde ob¬
sequeta habiturꝰ simłq classe nauales sccii qũ
a motustor m̃ta machinasq qr aduexat secũ
e gesicilia missa. cũ comeatu enit. qͥ noua ĩ ãmamẽ¬
tuis multistaliũ oꝑũ nͣtificib de ioustĩaĩclusis
sielũt. llticesib tãta undiq mole tutũ sessis ñ
cũthagnuẽsi ppło cñthaginẽsib ĩ hasdrubale¬

Expanded text:
donat; et firmo praesidio Salaecae imposito ipse cum cetero donat; et firmo praesidio Salaecae imposito ipse cum cetero exercitu profectus, non agris modo quacumque incedebat populatis sed urbibus etiam quibusdam uicisque expugnatis late fuso terrore belli septimo die quam profectus e iterum hostilibus spoliis naues dimittit. inde osequenda habiturus. simul et a classe nauales socii, qua admotus. tormenta machinasque et aduexerat secum, et ex Sicilia missa cum commeatu erant; et noua in armamentario multis talium operum artificibus de industria inclusis fiebant. Uticensibus tanta undique mole circumsessis in Carthag
Abbreviated transcription (Latin):
annoni astisq pugnãdo ac seq̃ndo fessisse cir¬
cũ fud̾re. ꝗ masimissa flexis subito eꝗs ĩꝑugn¬
am iedit. Mille fere ꝗ pͥmi agnũs fuerĩt ꝗb
aut facilis tereptus fuit. cu ip̃o duce hã none
int̾elusi int̾fectiq sũt Cetero duces p̃cipue ter¬
rites cede effuse fugiẽtes ꝑtrigĩta milia passuũ
uictores secuti. Ad duo preterea milia eꝗtũ a
aut ceꝑũt aut cecitert̃. Int̃ eos satis ꝯstabut ñ¬
uitus quostã et genẽ illustres. Eodẽ forte quo
hec gesta sũt die. N auesq p̃dã ĩsiciliã nexerãt
cũ cõmeatu rrediere. uelut om mate ad p̃da alt̾a
npetendã sese uenisse. Duos eĩ noĩe tãchagini¬
ẽsiũ duces. duob eq̃stĩb p̃lus int̾fectes. nẽ õs
ancties sũt. ueriti credo ne fallerẽt. bis relata ea¬
tẽ res. Celius quidẽ ꝯualerius captũ q̃ hãno¬
nem tradũt. Scipio p̃fecto eqtesq ꝓut cueꝰq
opa fuerãt. Ante õs masinissã insig̾nib donis

Expanded text:
annoni Afrisque pugnando ac sequendo fessis se circumfudere; et Masinissa flexis subito equis in pugnam rediit. mille fere qui primi agminis fuerant, quibus haud facilis receptus fuit, cum ipso duce Hannone interclusi atque interfecti sunt: ceteros ducis praecipue territos caede effuse fugientes per triginta milia passuum uictores secuti ad duo praeterea milia equitum aut ceperunt aut occiderunt. inter eos satis constabat nuitiis quosdam et genere inlustres. eodem forte quo haec gesta sunt die naues quae praedam in Siciliam uexerant cum commeatu rediere, uelut ominatae ad praedam alteram repetendam sese uenisse. duos eodem nomine Carthaginiensium duces duobus equestribus proeliis interfectos non omnes auctores sunt, ueriti, credo, ne falleret bis relata eadem res: Coelius quidem et Ualerius captum etiam Hannonem tradunt. Scipio praefectos equitesque prout cuiusque opera fuerat et ante omnes Masinissam insignibus donis
Abbreviated transcription (Latin):
licũ hũert. Postta cũ sepĩ ꝑducer̃et᷑ iasenescc̃te in¬
iudia molliclãt᷑. ire q ip̃a deformitas plemini me¬
moia q̃ abscẽtis scrpiois. fatilioĩs ad uulgũ tc̃cili¬
abat. Mortuus tam̃ pͥus ĩ nĩclis ẽ ꝙͣ uidiciũ de
co popliꝑficee̾nt᷑. hũc pleminiũ dodius litinius
ctis fugiẽdiq hrẽt occusionẽ. Patefacto dei sce
ꝙͣpͣ nisi insenatu actũ ubi õs legati q ⁊ tribuni
ciassẽ tum extitũ oucẽq uerbis extollẽteo. fere¬
rũt ut senatus cẽseret pͥmo qͦq tpr ĩ alfricã m¬
uendũ scipioniq ꝑ micteretur ut exhis eycu

Expanded text:
locum habuerunt: postea cum saepius producerentur, iam senescente inuidia molliebantur irae; et ipsa deformitas Plemini memoriaque absentis Scipionis fauorem ad uolgum conciliabat. mortuus tamen prius in uinclis est quam iudicium de eo populi perficeretur. hunc Pleminium Clodius Licinus ceris fugiendique haberet occasionem; patefacto dein scequam nisi in senatu actum, ubi omnes legatique et tribuni, classem, exercitum ducemque verbis extollentes, effecerunt ut senatus censeret primo quoque tempore in Africam traiciendum scipionique permitteretur ut
Abbreviated transcription (Latin):
quas cũ sreculis ꝑ promũtoria oĩa positis ꝑ¬
cũctũtes mnuẽtesq ad singulos nũtios sollicitã
hiemẽ egissẽt. haud paͣuu ⁊ ip̃i tuende africe ⁊
memc̾tũ ad iecert societatẽ si phacis regis ciiꝰ
inxĩe fidutia tͣmecturũ ĩ africã romanũ cẽdider̃t
er̃t hasorubali gisgoni filio nõ hospiciũ modo
cũ rege de quo ar̃ dc̃m ẽ cũ ex hispania forte ĩ id̃e
tp̃s scipio an hasdrubal ꝯuenert̃. s mẽtio q̾q
ĩchoata ard finitatis. ut rex ducct filĩa hasdrubalꝰ.

Expanded text:
que cum speculis per omnia promunturia positis percontantes pauentesque ad singulos nuntios sollicitam hiemem egissent, haud paruum et ipsi tuendae Africae momentum adiecerunt societatem Syphacis regis, cuius maxime fiducia traiecturum in Africam Romanum crediderant. erat Hasdrubali Gisgonis filio non hospitium modo cum rege, de quo ante dictum est cum ex Hispania forte in idem tempus Scipio atque Hasdrubal conuenerunt, sed mentio quoque incohata adfinitatis ut rex duceret fil
Abbreviated transcription (Latin):
lis fortune t̾oueĩens est. Cartha giniẽses ala eꝗ¬
tum cũ p̃fecto amisso alio eꝗtatu ꝑ no uũ dilee¬
tu cõpato hannone hamalcais filiũ p̃ficiũt.
Hasdrubalẽ sub urõ ac siphacẽ ꝑ lict̾as nũ tios¬
ut cã thagini ut uniu̾se ussrue subueiat. ad
uti cãtũ cnstͣ supio forte mille passus aburbe
habebat sarslata amae ubi pautos diesstatiua
ꝯuicta classi fuerãt. hãno necͣ qͣ saris ualido
ño ttͦ co lacessendũ hoibes s rre ad mendos q¬
dẽ npopłatiõib agro eq tntu acepto is oĩum

Expanded text:
lis fortunae conueniens est. Carthaginienses ala eqlis fortunae conueniens est. Carthaginienses ala equitum cum praefecto amissa, alio equitatu per nouum dilectum comparato Hannonem Hamilcaris filium praeficiunt. Hasdrubalem subinde ac Syphacem per litteras nuntiosut Carthagini, ut uniuersae Africae subueniat. ad Uticam tum castra Scipio ferme mille passus ab urbe habebat translata a mari, ubi paucos dies statiua coniuncta classi fuerant. Hanno nequaquam satis ualido non modo ad lacessendum hostem sed ne ad tuendos quidem a populationibus agros equitatu accepto id omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ni clmo ferẽte adhostẽ tũ młtitudĩe fretus tũ
pugnatur erat qip̃e dirigit suos. atrox p̃lium
cromanceps fuuit. loco ⁊ u̾tute militũ m asimis¬
sã. młtitudĩeq numio inauor erat sy phatũiu¬
uãte. En młtitudĩe diuisa tũ pars afrõte urge¬
ret pais at̾rgo setĩcũ fudiss uictoriã haud dubi¬
ã syrhati dedit ꝙ ñ e. tugiũ qd̾ ratebat. hinĩ aftõ te
hĩc atigo ĩcdusis. Itaq cetẽi pedites eꝗtesq te¬
si auut capti ducẽtos ferme eꝗtes mosiussa citra
uestigiis ĩstã tẽ ĩ alicã atq alia flectendo itinẽ
lutẽs tedio ꝗ disꝑatiõe tãdẽ fexũ absistere seque¬
toꝰ cogit. Ip̃e cũ sexagĩta eitib no minorẽ syrti ꝑ¬
uenit Ibi cũ cõsciẽtia egregia sepe repetiti regni
ĩclinãt ut cũ modico potiꝰ ꝙͣ tũ magno p̃sidio eqtũ
adscipionẽ queq postta uenisse masunssã credam.
Quippe illa regnãtis multitudo hec pancitas tru¬

Expanded text:
titudine fretus tum pugnaturus erat, et ipse dirigit suos. atrox proelium et diu anceps fuit, loco et uirtute militum Masinissam, multitudine quae nimio maior erat Syphacem iuuante. ea multitudo diuisa cum pars a fronte urgeret pars ab tergo se circumfudisset, uictoriam haud dubiam Syphaci dedit, et ne effugium quidem patebat hinc a fronte hinc ab tergo inclusis. itaque ceteri pedites equitesque caesi aut capti: ducentos ferme equites Masinissa circa uestigiis instantem in alia atque alia flectendo itinera eludens, taedio et desperatione tandem fessum absistere sequendo coegit; ipse cum sexaginta equitibus ad minorem Syrtim peruenit. ibi cum conscientia egregia saepe repetiti regni inclinant, ut cum modico potius, quam cum magno praesidio equitum, ad Scipionem quoque postea venisse Masanissam credam. quippe illa regnanti multitudo, haec paucitas exu
Abbreviated transcription (Latin):
sufficictut alim̃ctis. Inde noctũnis pͥme ac fur¬
tius ĩtuisioĩb deinde aꝑto latrocimo infesta
oĩa tuta esse maxime uti caͣtaginiensis ager
ꝗa et plus dequa int̾ numidas ꝗ latrociniũ
tutꝰent iamq adto licent̃ eludebãt ut admi¬
re deiectam predã uenderẽt. mercatoribus.

Expanded text:
sufficiebat alimentis. inde nocturnis primo ac fursufficiebat alimentis. inde nocturnis primo ac furtiuis incursionibus, deinde aperto latrocinio infesta omnia circa esse; maxime uri Carthaginiensis ager, quia et plus praedae quam inter Numidas et latrocinium tutius erat. iamque adeo licenter eludebant ut ad mare deuect
Abbreviated transcription (Latin):
is parit hostib q ⁊ syphacẽ ꝙ cãthaginẽses nͥ oriẽ¬
tẽ illũ ignẽ opp̾ssissẽt. Ingẽtimoꝵ insenio cũ iam
nullã morã ferre possent arsuros. ad huc teners
⁊ fragiles uires eiꝰ ẽẽ iuxdũ coabescẽt fouẽtis re¬
gnũ ĩstãdo stumulãdoq ꝑuĩcit ut excitũ adfines
messulioꝵ admoueat atq ĩ agro dequo sepe tũ
gnla nõ urbil mõ disceptatũ. s q̃ q̃mis certatũ
rares futuros armis. His uccib ĩ citatus siphax
mcismisse bellũ infert et pͥmo certanũe messuli¬
& fundit fugatq. Masmissa cũ punicis eꝯtibus
ty atie ĩ mõte bellũ incole uocãt ꝑfugit. Familie
aliquot tñ mappalib. pecorib ꝙ uisarũ pecunia
illis est ꝓsecuti sũt regẽ. Ectera messulioꝵ multi¬
tudo inditionẽ syphacis. cõcessit. Que cerãt exu¬
les mõte herbidus aquosusq est. ⁊ ꝗa pecori bonꝰ
alendo erat hõiũ quoq cãne ne lacte uescẽtiũ abũd̾

Expanded text:
ostibusque; et Syphacem et Carthaginienses nisi orientem illum ignem oppressissent ingenti mox incendio cum iam nullam opem ferre possent arsuros; adhuc teneras et fragiles uires eius esse uixdum coalescens fouentis regnum. instando stimulandoque peruincit ut exercitum ad fines Maesuliorum admoueat atque in agro de quo saepe cum Gala non uerbis modo disceptatum sed etiam armis certatum aut nequaquam pares futuros armis. his uocibus incitatus Syphax Masinissae bellum infert. et primo certamine Maesulios fundit fugatque; Masinissa cum paucis equitibus ex acie in montem—Bellum incolae uocant—perfugit. familiae aliquot cum mapalibus pecoribusque suis—ea pecunia illis est—persecuti sunt regem: cetera Maesuliorum multitudo in dicionem Syphacis concessit. quem ceperant exsules montem herbidus aquosusque est; et quia pecori bonus alendo erat, hominum quoque carne ac lacte uescentium abunde
Abbreviated transcription (Latin):
tra fautib utrĩq oppositos ĩcdusit. Ubi ĩ gẽs
cedes messubioꝵ stã masinissa cũ ꝗnq̃ gĩta ha¬
ut ãpliꝰ tꝗtib. ꝑ anfrctos mõtis ignotosse¬
quẽtib sẽse enpuit. Ten uuittam̃ uestigia
butar adeptusq eũ purẽtib cãpis ꝓpe cłꝑpeã
urbẽ. itacurtũ neĩt. ut p̃ter quattlior eqtes
sinissã sauciũ int̃ tumultus amisit. Incon¬
spectu erãt fugiẽtes cile titũ disꝑsato cãpo.
qͥbusdã ut eccurreñt ꝑ obliqua tendẽtibus
Quĩq hostes seq̃bãt amnis ĩgens fugiẽtes
accepit. neq tm cũctũt᷑. ut quo maior me¬
rełiꝗ eꝗtescãto int̾uirgũ uta ulterioi̾s ipe e¬

Expanded text:
usit. Ibi ingens caedes Maesuliorum facta; Masinissa cum quinquaginta haud amplius equitibus per anfractus montis ignotos sequentibus se eripuit. tenuit tamen vestigia Bucar adeptusque eum patentibus prope Clupeam urbem campis ita circumvenit ut praeter quattuor equites nibus inter tumultum amisit. in conspectu erant fugientes; ala equitum dispersa lato campo quibusdam ut occurrerent per obliqua tendentibus quinque hostes sequebatur. amnis ingens fugientes accepit—neque enim cunctanter, ut quos maior mereliqui equites cum eo inter uirgulta ulterioris ripae e
Abbreviated transcription (Latin):
fercns uenisset. tãtũ motũ cũ fauore p̾stino.
tũ gauoio ĩꝑato ꝙ quẽ perisse tͣcͣdicerãt ĩ tõlu¬
men temetant. fecit ut int̾ panco dies sex iti¬
lia reditũ armatoꝵ quattuor egtum ad eum
cõuenurẽt. ĩq nõ ĩposyione modo pat̾n re¬
gni eẽt. s q̃ sotios cã thaginẽsiũ popłis messu¬
liorũq fines ro syꝑhacis regnũ erat uastãet.
Inde uritato ad bellũ syphace int̾ cirtã hyrpo¬
nẽq inugis oportunoꝵ ad oĩa mõtu cõscẽdu
Mmorẽ igit̃ iã rex syphax rntus ꝙͣ ut ꝑ p̃fectũ
excitꝰ ĩꝑat ut cͣitũducto agnune inse ĩtẽtũ ho¬
stẽ ab tergo ĩuadat. Nocte ꝓfectus uernuna
ꝗ ex ccculto adg̾ssur̾ eũ em̾it syphax aut int̾¬
dm aꝑto itinere. ut ꝗsignis collatis acie di¬
micatus cẽt mouit custñ. ubi pͥmo tp̃s usũ ẽ

Expanded text:
t, tantum motum cum fauore pristino tum gaudio insperato quod quem perisse crediderant incolumem cernebant fecit ut intra paucos dies sex milia peditum armatorum quattuor equitum ad eum confluerent, iamque non in possessione modo paterni regni esset sed etiam socios Carthaginiensium populos Masaesuliorumque fines—id Syphacis regnum erat— uastaret. inde inritato ad bellum Syphace, inter Cirtam Hipponemque in iugis opportunorum ad omnia montium consedit. maiorem igitur iam rem Syphax ratus imperat ut circumducto agmine in se intentum hostem ab tergo inuadat. nocte profectus Uermina qui ex occulto adgressurus erat; Syphax autem interdiu aperto itinere ut qui signis conlatis acie dimicaturus esset mouit castra. ubi tempus uisum e
Abbreviated transcription (Latin):
ncines. ꝙͣ clamor agrestis cẽcitet fuerat. Eo u¬
maior tũ fuga panor q in urbe fuit. ꝗ hercule
neq ex̾titus domi ualidus tieq dux quẽ oppo¬
nerct ernt. Hasdrubal gisgonis filius genete.
fama. Diuicus tegia cũ etiã afinitate longe pͥ
p̃liĩs fusũ pulsũq inhispania mtminerant.
ma est porteq patim cdause q amati in muris
uigilieq ⁊statiões disposite ac nocte ĩseq̃nti
turbandosq egrediẽtes ex nauib missi ĩstitio¬
nes romanoꝵ incidert̃. Tamẽ scipione classe u¬
ticã missa ip̃e hand ita multũ progressus anpa ti¬
mulos ꝓxĩq ceꝑat. Eꝗtes ꝗ instatioib locis ut¬
neis posueat q ꝑ agros miẜat p̃tatũ. hicũ cui

Expanded text:
naues quam clamor agrestes conciret fuerat. eo naues quam clamor agrestes conciret fuerat. eo maior tum fuga pauorque in urbe fuit. et hercule neque exercitus domi ualidus neque dux quem opponerent erat. Hasdrubal Gisgonis filius genere, fama, diuitiis, regia tum etiam adfinitate, longe prproeliis fusum pulsumque in Hispania meminerant ma est portaeque raptim clausae et armati in muris uigiliaeque et stationes dispositae ac nocte insequenti turbandosque egredientes ex nauibus missi, in stationes Romanorum inciderunt. iam enim Scipio, classe Uticam missa, ipse haud ita multum progressus a mari tumulos proximos ceperat; equites et in stationibus locis idone
Abbreviated transcription (Latin):
cet oẽm ĩꝗt hoc dirigite naues. Eo classis e̾ cunt
copieq õs int̾ra expoĩte st̃. ꝓsꝑã naui gntic̃e sine
tc̃pta tẽpestate ab africa clrssẽ ad insulã eirimu¬
rũ inde egẽ. cõteptũ cũsũ expoĩt ꝙ ꝓpe obrnts na¬
uib ĩ ussu ĩꝑatoris scaphis cauit secus ꝙͣ nuufrago
milites sine armis cũ ingẽti tumultũ int̾ra euo¬
sisse Ex positis copus romani castaͣ ĩ proximis
tumulis metũt. Llia nõ ĩ ma̾i̾ttimos m̃o agros cõ¬
terror q ꝑuenea̾t s in ip̃as urbes neq enĩ loium
mͦ turla mulieꝑ puerorũq ac munib im mixtis
oẽs passim cõpleuãt uicis. s pecora quoq p̃se aga
maiorẽ ꝙͣ quem secũ attulerãt t̾rore ĩ ferebant
p̃cipne cãthaginis ꝓpe ut capte tu multus no.¬
p ost .m̾. attiliũ cõ sulem ãnis prope quĩquagĩta
nullũ romanũ ex̾citũ uiderant p̾ter predato¬
tis quoq obuia sors fecerrt. pͥus retu̾sũ sc̃ꝑ ad

Expanded text:
cet omen;' inquit 'huc dirigite naues.' eo classis decurrit, copiaeque omnes in terram expositae sunt. prosperam nauigationem sine reptam tempestate ab Africa classem ad insulam Aegimurum, inde aegre correctum cursum exponit, et prope obrutis nauibus iniussu imperatoris scaphis, haud secus quam naufragos, milites sine armis cum ingenti tumultu in terram euasisse. expositis copiis Romani castra in proximis tumulis metantur. iam non in maritimos modo agros conterrorque peruenerat, sed in ipsas urbes; neque enim hominum modo turba mulierum puerorumque agminibus immixta omnes passim compleuerat uias, sed pecora quoque prae se maiorem quam quem secum attulerant terrorem inferebant; praecipue Carthagini  et L. Manlium consules, annis prope quinquaginta, nullum Romanum exercitum uiderant praeter praedatotisque quae obuia fors fecerat prius recursum semper ad
Abbreviated transcription (Latin):
romani cũ cãthaginiẽsib gerant nesibi int̾¬
ẽt ceitaminibus eoꝵ armaq anthec antilla
ab nuẽte altera sccietate seꝗ necẽe sit. Si non
tib dimicur.Cũ his madatis ab rege legati adso¬
pione missi spratusis eũ cõuenest. Sccpio tãiͣs
magno momito rerũ ĩafrica gerẽtaꝵ magnasit
ꝙ destitutus erat legatis ꝓpe pͥns ꝙͣ resuulgat᷑¬

Expanded text:
Romani cum Carthaginiensibus gerant, ne sibi inteRomani cum Carthaginiensibus gerant, ne sibi interesse certaminibus eorum armaque aut haec aut illa abnuentem alteram societatem sequi necesse sit: si non tibus dimicare. cum his mandatis ab rege legati ad Scipionem missi Syracusis eum conuenerunt. Scipio quamquam magno momento rerum in Africa gerendarum magnaque spe destitutus erat, legatis propere priusqua
Abbreviated transcription (Latin):
us efusi ĩ ueterẽ sersit uirgiriẽ a caͣthagine ac¬
cessit maturatq nuptias. ⁊ inter aliã gãmla¬
ticẽ. ut publicũ quoq fedus pͥuato adicerctur.
sccictas ant̃ ppłm cãthagi niẽsiũ regẽq d̃tita ul¬
trocitirq fide eosdem amites imicosq habi¬
turo uire uirando ad firmat᷑. Ceterũ hasdru¬
bal memor ⁊ cũscipiõe nuta regis sccictatis q
q̃ uana ⁊ mutabilia baͣbaroꝵ ĩgenia eẽnt. nen¬
tus nesi tãicet ĩ afritã scipio. panũ uĩtubũ. h ec
nuptie eẽt. dũ accẽsũ recẽtiamore nuruta ha¬
bit. ꝑ pellit blanditiis queq puelle adhibitis
ut legates ĩ siciliã ad scipionẽ mictat ꝑquis.
montat eũ ne pͥorib sius ꝓmissis fretus ĩ a frcã
traitiat. Se et nuptus cuius cathaginiẽsis
filit haldrubalis q̃ ud̾rit apud se ĩ hospitic ꝯpu¬
blico q̃ fedei̾t cũ pplõ cãthaginiẽsi ictũ optãe
pͥmũ ut ꝓtul ab afrita sicut ad huc fecer̃t. bella

Expanded text:
effusi in uenerem—sensit, uirginem a Carthagine arcessit maturatque nuptias; et inter aliam gratulationem ut publicum quoque foedus priuato adiceretur societas inter populum Carthaginiensem regemque, data ultro citroque fide eosdem amicos inimicosque habituros, iure iurando adfirmatur. ceterum Hasdrubal, memor et cum Scipione initae regi societatis et quam uana et mutabilia barbarorum ingenia essent, ueritus ne, si traiecisset in Africam Scipio, paruum uinculum eae nuptiae essent, dum accensum recenti amore Numidam habet perpellit blanditiis quoque puellae adhibitis ut legatos in Siciliam ad Scipionem mittat per quos moneat eum ne prioribus suis promissis fretus in Africam traiciat; se et nuptiis ciuis Carthaginiensis, filiae Hasdrubalis quem uiderit apud se in hospitio, et publico etiam foedere cum populo Carthaginiensi iunctum optare primum ut procul ab Africa, sicut adhuc fecerint, bellum
Abbreviated transcription (Latin):
muntio singłarsi rerũ incussa ut satis crede¬
rẽt cuit illo duce utqi ex̾citu uĩti caͣtagun¬
ensem ppłm. aut alio ullo posse. iube̾. ut q̃¬
ꝙ dũ bene uerterẽt. tnicere tispei cõcepte
quo die illũ oẽs cẽturi pͥorẽ quos dississent

Expanded text:
uniuersarumque rerum incussa ut satis crederent aut illo duce atque exercitu uinci Carthaginiensem populum aut alio nullo posse, iuberentque quod di bene uerterent traicere et spei conceptae quo die illum omnes centuriae priorem consulem dixissent
Abbreviated transcription (Latin):
rphux cũ ꝗnquagĩta militib fecit unde cũ eq¬
titu multõ aduenit cõfestĩq motis acathagine
udisset uticũ adscendẽt ind̾ irrito ĩceptõ. q̃ a¬
nuugo comti uiri adheres inaliquãtũ maĩs
ritũ extenditur cõmuni uno uallo. a nauali
um custra amplectit uigo medio legionũ ĩpo¬
ias custis. latus ad sepfẽtĩo nẽ u̾sum subducte
laues nanalesq sccii tenebũt menidianã uallẽ

Expanded text:
nquaginta milibus peditum, decem equitum aduenit confestimque motis a Carthagine obsedisset Uticam, abscederet inde inrito incepto. nui iugo continenti adhaerens in aliquantum maris spatium extenditur, communit. uno uallo et naualia et castra amplectitur; iugo medio legionum castris impositis, latus ad septentrionem uersum subductae naues naualesque socii tenebant, meridianam uallem
Abbreviated transcription (Latin):
narieq dux fatigabat᷑ alus uino qi sõmuo pa¬
ues aria cuge ⁊i frenaẽ equos togendo. alios
ne sparsi qĩ cõ uiu sine ordine signis õibus por¬
tis excũrerẽt. obsistento. pͥmo ĩ cante scuete
masimissa ex uyietar. Mox płutes sicul ato¬
tiporta effulsi equauerãt certa itiẽ postith¬

Expanded text:
alios uino et somno graues arma capere et frenare equos cogendo, aliis ne sparsi et inconditi sine ordine sine signis omnibus portis excurrerent obsistendo. primo incaute se inuehentes Masinissa excipiebat; mox plures simul conferti porta effusi aequauerant certamen; post
Abbreviated transcription (Latin):
Nunꝙͣ eo bello una acie tantũ host̾iũ int̾fectũ t̃.
redlitaq equa cãnensi cladꝰ uł ducis .ł. ex̾citus
interita uidebatur. Quĩqͣgĩta sex milia hostiũ
recepta. id solatu fuit. ꝓamissis eo p̃lio militib.
Nam haud qũ aꝙͣ incruenta uictoria fuit̃. oetosti¬
me taĩlia romanoꝵ sccioꝵq ccrisa. Adeoq qͥ uiato¬
ter sangumis cedisq ceꝑat societar. ut postero dit

Expanded text:
numquam eo bello una acie tantum hostium interfectum est, numquam eo bello una acie tantum hostium interfectum est, redditaque aequa Cannensi clades vel ducis vel exercitus interitu videbatur.  capitum recepta. id solacii fuit pro amissis eo proelio militibus. nam haudquaquam incruenta victoria fuit: octo ferme milia Romanorum sociorumque occisa; adeoque etiam victores sanguinis caedisque ceperat satias
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃is rectorib ꝙ̃ ab hoste int̾fecti. Fabrile scalprũ
cũ maleo habebat. Id ubi seuire belut acruere m̃
suos ceperãt magister int̾ cures positũ ip̃o inãci¬
lio quoq urngit᷑ capiti cerurx̃ quãto maxĩo pote¬
rat ictu adigebat. Sa celerrima uia ẽ mortis
incãte melis belua inuecta erat. ubi regendis¬
pertucissẽt. Primꝰ q id hasclrubal instituetat.
ꝗa cũ sept alios memorabilis tũ illa p̃cipat pugͣ.
ille pugnãter hortando parit q ab eundo ꝑicula
sustrauit. ille fessos abuẽtis q teclio ci labore. Nũc
p̃cando. nũc castigando accendit. fligiẽter deuo¬
canit. obmissa q pugnã aliquot locis restituit.
Postremo cũ aud dubie fortuna hostiũ eẽt ne suꝑ¬
eẽt tãto ex̾cieai suũ nom̃ secuto cc̃citato equo se
incohortẽ romã inmisit. Ibi ut patit hamilca¬
te cihãmbale fr̃e dignũ erat. pagnãs cecidit.

Expanded text:
ipsis rectoribus quam ab hoste interfecti. fabrile scalprum ipsis rectoribus quam ab hoste interfecti. fabrile scalprum cum malleo habebant; id, ubi saevire beluae ac ruere in suos coeperant, magister inter aures positum, ipso in articulo quo iungitur capiti cervix, quanto maximo poterat ictu adigebat. ea celerrima via mortis in tantae molis belua inventa erat, ubi regendi spem vicissent, primusque id Hasdrubal instituerat, dux cum saepe alias memorabilis, tum illa praecipue pugna. ille pugnantes hortando pariterque obeundo pericula sustinuit; ille fessos abnuentesque taedio et labore nunc precando nunc castigando accendit; ille fugientes revocavit omissamque pugnam aliquot locis restituit; postremo, cum haud dubie fortuna hostium esset, ne superstes tanto exercitui suum nomen secuto esset, concitato equo se in cohortem Romanam inmisit. ibi , ut patre Hamilcare et Hannibale fratre dignum erat, pugnans cecidit.
Abbreviated transcription (Latin):
le frustra sigtia erigere conatus ẽẽt postꝙ̃ ea re¬
gione penetrari ad hostẽ nõ uidebat posse. cohor¬
ter aliquot subductas edextro cornu ubi stationt̃
magis segtiẽ ꝙ̃ pagtia futirtã cerriebat. post acũ
cirtũ ducit c⁊ nõ hostib mͦ s c̾ suis inoppinãtib
insinistrũ hostiũ latus inciririt. Tanitaq cele¬
ritas fuit. ut cũ ostendissent se ab lat̾e moxint¬
gaiam pugnarẽt. ita exoĩb ꝑtib. ab fr̾ote. ab
latere ab tergo trucidantur hispani leguresq
ci ad gallos iã ceder ꝑuenerat. idi minimũ certa¬
minis fuit. nam ⁊ pars magtia ab sigtus aberit
nocte dilapsi stratiq sonno passim ꝑ agros ⁊ꝗ
aderãt itmnete ac ugiliis fessi. intollerantissima
labõĩs corpora uix aͣma humeris gestebãt. Et iã
diei mediũ erat. sitis q ⁊ calor hiantis cedendes
capiendos q ad fati predebat. Elephãti plaier ab

Expanded text:
llem frustra signa erigere conatus esset, postquam ea rellem frustra signa erigere conatus esset, postquam ea regione penetrari ad hostem non videbat posse, cohortes aliquot subductas e dextro cornu, ubi stationem magis segnem quam pugnam futuram cernebat, post aciem circumducit et non hostibus modo sed etiam suis inopinantibus in dextrum hostium latus incurrit; tantaque celeritas fuit ut, cum ostendissent se ab latere, mox in terga iam pugnarent. ita ex omnibus partibus, ab fronte, ab latere, ab tergo, trucidantur Hispani Liguresque, et ad Gallos iam caedes pervenerat. ibi minimum certaminis fuit; nam et pars magna ab signis aberant, nocte dilapsi stratique somno passim per agros, et qui aderant, itinere ac vigiliis fessi, intolerantissima laboris corpora, vix arma umeris gestabant; et iam diei medium erat, sitisque et calor hiantes caedendos capiendosque adfatim praebebat. elephanti plures ab
Abbreviated transcription (Latin):
nii. cubi maxiẽ inuetere milite spem habebat¬
sumpsit ligure inmeclio post elephantes positi
set longior ꝙ latior acies erat. Uallos ꝓmint̃s
collis regebat. S frõs qũa hispam tenebãt cu
sinstro romanorũ cormi cc̃cutrit. Dextra oĩs
acier extra peluĩ eminẽ cessabat. collic opposit᷑
artẽbat. Ne aut fronte aut alat̾e ad grederent᷑.
int᷑ liuiũ hasctrubale q nigẽs cõtinitũ certatã
etat atroxqcides utrumq edebat᷑. Ibi duces¬
gne. ciligates duxsi uł amis incãras genus. eod̾
nisi elepbãti ꝗ p̃mo ĩ petu turbauctãt ante si¬
gna romeonos. q signa inouerãt loco. Deinde
ctescente cẽtanirne ⁊ clattiore inpotentius ĩa
regi iit duapaciẽs u̾sati uelud incriti quorũ
eẽnt. haud dissimilit̾ nauib sine gubernatu¬
lo uagis. elaudius ꝗd gͦ p̃cipiti tursu ta longũ
it mẽsi sumas. clamitãs militib. cã in adi̾u ed¬

Expanded text:
nis—et ibi maxime in uetere milite spem habebat—nis—et ibi maxime in uetere milite spem habebat—sumpsit: Ligures in medio post elephantos positi. sed longior quam latior acies erat; Gallos prominens collis tegebat; ea frons quam Hispani tenebant cum sinistro Romanorum cornu concurrit: dextra omnis acies extra proelium eminens cessabat; collis oppositus arcebat ne aut a fronte aut ab latere adgrederentur. inter Liuium Hasdrubalemque ingens contractum certamen erat, atroxque caedes utrgnae, et Ligures durum in armis genus. eodem uersi elephanti, qui primo impetu turbauerant antesignanos et iam signa mouerant loco; deinde crescente certamine et clamore impotentius iam regi et inter duas acies uersari uelut incerti quorum essent, haud dissimiliter nauibus sine gubernaculo uagis. Claudius 'quid ergo praecipiti cursu tam longum iter emensi sumus? clamitans militibus, cum in adversum co
Abbreviated transcription (Latin):
da. diẽ spatiũ ferendo dec̾it ad sequendũ sese ho¬
sti neto pͥmũ cũ om̃i eꝗtatu aduenit. portiꝰ d̾m¬
de adsecatus eũ leui armatura. Qui cũ fessũ
agm̾ capetẽt ab om̃i ꝑte incutsarẽt. q cuã o¬
missa itmer̾e ꝙ fuga fimile erat castin meta¬
t̾i penus intumulo suꝑ fluminis ripã uellet.
a duenit liuius ꝑditũ omĩb copiis nõ itinctis
modo. set cõserrndũ excimplo peliũ instructis
artratisq sex nͥ oẽs copias cõmĩxerũt dilectaq¬
ẽ acier: elaudins destro incorna. limus asim¬
strs pugnã instruit. media acier p̃tori tuen¬
da data. hasctreubal omissa munitione castroꝵ
postꝙ̃ pugnandũ uicdit inpͣma acie auit si¬
gna elcphantes cellotat. ciita eos leuo incõnu
adu̾sus claudiũ gallos opponit. haud iantumꝰ
fid̾ ne quantũ ab hoste timeri eos credebatur.¬
sinistrũ cormi adu̾sns.m̾. limũ sibi atq hispa¬

Expanded text:
da, diem terendo spatium dedit ad insequendum sese hoda, diem terendo spatium dedit ad insequendum sese hosti. Nero primum cum omni equitatu aduenit: Porcius deinde adsecutus cum leui armatura. qui cum fessum agmen carperent ab omni parte incursarentque, et iam omisso itinere quod fugae simile erat castra metari Poenus in tumulo super fluminis ripam uellet, aduenit Liuius peditum omnibus copiis non itineris modo sed ad conserendum extemplo proelium instructis armatisque. sed ubi omnes copias coniunxerunt directaque acies est, Claudius dextro in cornu, Liuius ab sinistro pugnam instruit: media acies praetori tuenda data. Hasdrubal omissa munitione castrorum postquam pugnandum uidit, in prima acie ante signa elephantos conlocat: circa eos laeuo in cornu aduersus Claudium Gallos opponit, haud tantum iis fidens quantum ab hoste timeri eos credebat: ipse dextrum cornu aduersus M. Liuium sibi atque Hispa
Abbreviated transcription (Latin):
romanis q cadẽ ia fortuna initalia q inispania
eẽt. int̾ctũ lict̾as suas adeũ nõ puenisset credet̾e
interceptis q his cõsułe adsese oprimendũ acit¬
lerxsse. His anxius curir extractis ignib uigslia
pͥma dato signa ut cacita uasa colligetit. sigͣ
fieri iussit. Intrepidatioe i nacturno tirm iltu
ducer parũ iter ad ẜuãt. Alt̾ in destinatis ia aĩo
latebris sũbsedis. alt̾ paͣua da notu metautu
fulm̃ trãs natauit. Ita doẜtũ educib agm̾a pri¬
mo ꝑagros paratur fessi q aliquot sonmo acui¬
gilus sterñt corpora passim atq infrequentia
tis signa ferre iubet ⁊ ꝑ corcuosi amnis sinus
flexusq cã ertore uolue̾s haud multũ ꝓcessisset
ubi pͥma lux trãsitũ oppoetanũ ostendiss tr̾asi¬
turus set cũ qnantũ mare absedebat tãto altio¬
u̾bus ccerientib amnẽ rupis. nõ inuenitet ua¬

Expanded text:
Romanisque eadem Romanisque eadem esset. interdum litteras suas ad eum non peruenisse credere interceptisque iis consulem ad sese opprimendum accelerasse. his anxius curis, exstinctis ignibus, uigilia prima dato signo ut taciti uasa conligerent, signa ferri iussit. in trepidatione et nocturno tumultu duces parum intente adseruati, alter in destinatis iam ante animo latebris subsedit, alter per uada nota Metaurum flumen tranauit. ita desertum ab ducibus agmen primo per agros palatur, fessique aliquot somno ac uigiliis sternunt corpora passim atque infrequentia t ripa fluminis signa ferri iubet, et per tortuosi amnis sinus flexusque cum errorem uoluens haud multum processisset, ubi prima lux transitum opportunum ostendisset transiturus erat. sed cum, quantum a mari abscedebat, tanto altioribus coercentibus amnem ripis non inueniret ua
Abbreviated transcription (Latin):
adflum̃ unde aquabant᷑. ubi ciexcipi aliꝗd possent
qi notari oculis si ꝗd forte adustioris coloris ut ex rece¬
ti uia eẽnt simł cirtũ uchi ꝓcul castra iubet speculari¬
q nõ autũ aliꝗͣ pat̾e sit uallũ qrut adcendat semel
bis ne signũ canar in castris. Ea cil ordine oĩa es¬
sent. castra nichil aueta eridrẽ faciebãt. Bina
erant sicut ante aduentũ cõs alt̾rus. fuctat ina
liuii. altera .l. porcii. neutri ꝗcꝙ̃ quo latrus tende¬
recur admunimẽta adiectũ. Illud ueterẽ ducere
adsuetũ q romano hosti mouit. ꝙ seme inprettris
casttis signũ bis incõsularib xeferebrĩt cecinisse.
minint id ꝙ erat suspicati poterat. tãte rei frasita¬
tiõe hañibale elusu. ut ubi dire. ubi ex̾titus ẽẽt cum
quo castra cõlata habueĩt ignoraret ꝓfecto haud
mediocri clade absteritũ. in seꝗ nõ ausu magnope
uereri ne ꝑditi rebus serũ ip̃e auxiliũ uenisset

Expanded text:
ad flumen unde aquabantur ubi et excipi aliqui possent ad flumen unde aquabantur ubi et excipi aliqui possent et notari oculis si qui forte adustioris coloris ut ex recenti uia essent; simul circumuehi procul castra iubet specularique num auctum aliqua parte sit uallum, et ut attendant semel bisne signum canat in castris. ea cum ordine relata omnia essent, castra nihil aucta errorem faciebant; bina erant, sicut ante aduentum consulis alterius fuerant, una M. Liui , altera L. Porci ; neutris quicquam quo latius tenderetur ad munimenta adiectum. illud ueterem ducem adsuetumque Romano hosti mouit quod semel in praetoriis castris signum, bis in consularibus referebant cecinisse; minime id quod erat suspicari poterat, tantae rei frustratione Hannibalem elusum, ut ubi dux, ubi exercitus esset cum quo castra conlata habuerit ignoraret; profecto haud mediocri clade absterritum insequi non ausum; magno opere vereri ne perditis rebus serum ipse auxilium venisset
Abbreviated transcription (Latin):
instetit. ne cõsiliũ suũ ꝙ tutũ celeritas feciss. te¬
meranũ moderando facerẽt. Etrorẽ ꝗ nõ diutaͣ᷑nus
futurus eẽt uelud torpeneẽ hanibałẽ ne casita sua
sine ducc relicta ad gridi. Nec ad sequendũ se iter
bali. ⁊⁊ aperire ingallia iter. ut ꝑ otĩ ubi utlit
hasctrubali cõiungat᷑. extinplo signio dandũ ⁊ eun
dũ inaciẽ. ab uttendũ q etrore hostiũ absentiũq.
dũ neq illi sciãt cũ pauciorib. nec hi cũ pluribus
⁊ ualidiorib rem ẽẽ. Consilio dimisso signũ pu¬
gne ꝓponitur cõfesti que in acĩt ꝓcedũt. iã hostes
añ castra instracta stabat. Morã pugne actulit:
ꝙ haĩcdrubal ꝓuectur ante signa cũ paucis eꝗtibus.
secuta uetera hostrũ notalĩ. q ante nõ uidebat. et
strigo siores equos multitudo quoq maior solita uisaẽ.
Sciscitatus enĩ id ꝙ erat receptu̾i ꝓpe cecinit. ac misit

Expanded text:
institit ne consilium suum quod tutum celeritas fecisset teinstitit ne consilium suum quod tutum celeritas fecisset temerarium morando facerent; errore qui non diuturnus futurus esset uelut torpentem Hannibalem nec castra sua sine duce relicta adgredi nec ad sequendum se iter bali et aperire in Galliam iter ut per otium ubi uelit Hasdrubali coniuaesentiumque dum neque illi sciant cum paucioribus nec hi cum pluribus et ualidioribus rem esse. consilio dimisso signum pugnae proponitur confestimque in aciem procedunt. iam hostes ante castra instructi stabant. moram pugnae attulit quod Hasdrubal prouectus ante signa cum paucis equitibus scuta uetera hostium notauit quae ante non uiderat et strigosiores equos; multitudo quoque maior solita uisa est. suspicatus enim id quod erat, receptui propere cecinit ac misit
Abbreviated transcription (Latin):
alterius cõs. erãt. ⁊ qngentos fertae inde passus
hasctrubal aberat. Itaq cũ ia appinquaret rectus
mõtib substieit nero. ne ante noccẽ castra ingrete¬
retur. Sileatio ingressi asuis ꝗsq ordinis hõiburs
incẽtoria adiicti cũ sumrma omĩu letitiã hospitali¬
ter excipiunt᷑. Postero dit cõsiliũ hĩtu. cũ.⁊ .i. por¬
tius licinius. p̾r. ad fuit. castra uĩcta censulũ całħ
hebat. Et ante aduentũ eoꝵ ꝑloca alta ducendo ex¬
citũ modo insid̾ret angustos saltus ut tt̾asifa cla¬
uderet mͦ ab latete aut tergo caꝑet agm̾. Iudifica¬
tur hossẽ oĩb artib belli fuerat. Is tũ incõsilio ad¬
derat. multorũ eo inclinãt s̃ entẽtie. ut dũ fessuma
uia ac uigilus reficetẽt militẽ neto si mł. ⁊ ad no¬
scendũ hostẽ ꝑuos sibi sũmet̾et dies tẽpas pugnt
differtur. Nero nõ suadere modo s sĩma oꝑa re

Expanded text:
alterius consulis erant, et quingentos ferme inde passus alterius consulis erant, et quingentos ferme inde passus Hasdrubal aberat. itaque cum iam appropinquaret, tectus montibus substitit Nero ne ante noctem castra ingrederetur. silentio ingressi ab sui quisque ordinis hominibus in tentoria abducti cum summa omnium laetitia hospitaliter excipiuntur. postero die consilium habitum, cui et L. Porcius Licinus praetor adfuit. castra iuncta consulum castris habebat, et ante aduentum eorum per loca alta ducendo exercitum cum modo insideret angustos saltus ut transitum clauderet, modo ab latere aut ab tergo carperet agmen, ludificatus hostem omnibus artibus belli fuerat; is tum in consilio aderat. multorum eo inclinant sententiae ut, dum fessum uia ac uigiliis reficeret militem Nero, simul et ad noscendum hostem paucos sibi sumeret dies, tempus pugnandi differretur. Nero non suadere modo sed summa ope orare