comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gestatria oppida in potesiatemuener̃ alifaec alli feruriũ aliusq eger primo aduentucoss longelateq
ꝑua statꝰ hocbellotam ꝓspere cõmisso alteriq̃ qbello quo greciobsidebantur iã finis aderao nã p̃terquã
quod int̃septis munim̃tis hostiũ pars pastiabscisaerat fediora aliquanto intramuros his quib: hostis t̃ri¬
tabat patiebant᷑ et uelut et uelut captia suis metipsis p̃sidis indigna iam liberis quoq: ac conuigib: & capta¬
rũurbium extrem as patiebantur. Itcq cũ ettarento etascãnitib stma eẽ noua auxiliauentura sãnitiũ
plus quã uellent intramoenia esserebantur tarentinorũ uiuentutẽ grecigrecos baudminꝰ ꝑquos scĩniti nola¬
noq quã ut romanis hostib resisterent expecitbant p̃tremo leuis simũm alorũ deditio abromanos uis a

Expanded text:
gesta. tria oppida in potestatem uenerunt, Allifae, Callifae, Rufrium, aliusque ager primo aduentu consulum longe lgesta. tria oppida in potestatem uenerunt, Allifae, Callifae, Rufrium, aliusque ager primo aduentu consulum longe lateque est peruastatus. hoc bello tam prospere commisso, alteri quoque bello quo Graeci obsidebantur iam finis aderat. nam praeterquam quod intersaeptis munimentis hostium pars parti abscisa erat, foediora aliquanto intra muros iis quibus hostis territabat patiebantur et uelut capti a suismet ipsis praesidiis indigna iam liberis quoque ac coniugibus et quae captarum urbium extrema sunt patiebantur. itaque cum et a Tarento et a Samnitibus fama esset noua auxilia uentura, Samnitium plus quam uellent intra moenia esse rebantur, Tarentinorum iuuentutem, Graeci Graecos, haud minus per quos Samniti Nolanoque quam ut Romanis hostibus resisterent, exspectabant. postremo leuissimum malorum deditio ad Romanos uisa:
Abbreviated transcription (Latin):
sepultumq consentiȩ quod membrorũ reliquũ fuit. cura mulieris unius ossaq mete¬
pontũ ad hoste sremissa indeepirum deuectĩ adeo patrã uxorẽ sororẽq olimpiadẽ
quarũ mat̃ magnialexandri altera soror adterit fuit haecdeclexandriepirensis
tristieuentu quã quã romanobello fortuna eũ abstinuit itm̃ quiccinitalia gessit paues¬
dixissesatis sit eodẽ annoleccisterniũ rome quinto pꝰconditt̃ urbem hisdem a quib: ante
placundis habitũ ẽ dei. Noui deinde cossius su populi cũ mississent qui in dicerent san¬
tib bellũ ipsimaiore comatuquã aduersꝰ grecoscunc ea paradant &idianoui
nihiltũ animotilecgitantib: accesser̃ Auxilia lucam adq apuli qͥb gentib nilil
ad eũ diem cũ romano populo fuerunt in fide muener̃ anmnauirosq adbellum polli¬
oentes feder eergo inamicitiã accept eodemtem pore etiã inscomnio respspere

Expanded text:
sepultumque Consentiae quod membrorum reliquum fuit cura mulieris unius, ossaque Metasepultumque Consentiae quod membrorum reliquum fuit cura mulieris unius, ossaque Metapontum ad hostes remissa, inde Epirum devecta ad Cleopatram uxorem sororemque Olympiadem, quarum mater magni Alexandri altera, soror altera fuit. haec de Alexandri Epirensis tristi eventu, quamquam Romano bello fortuna eum abstinuit, tamen, quia in Italia bella gessit, paucdixisse satis sit. eodem anno lectisternium Romae, quintum post conditam urbem, iisdem quibus ante placandis habitum est deis. novi deinde consules iussu populi cum misissent qui indicerent Samnitibus bellum, ipsi maiore conatu quam adversus Graecos cuncta parabant; et alia nova nihil tum animo tale agitantibus accesserunt auxilia. Lucani atque Apuli, quibus gentibus nihil ad eam diem cum Romano populo fuerat, in fidem uenerunt, arma uirosque ad bellum pollicentes; foedere ergo in amicitiam accepti. eodem tempore etiam in Samnio res prospere
Abbreviated transcription (Latin):
animum facissuis substititq: dubius antransir& tum sotimꝰ minister exregiis pueris quid
incantodis crimine periculicunottcretur int̃rogans indicat lucunos insidus q̃rerelocun
quo dubires pexres ꝓculgrege facto uenientes stringit gladiu et ꝑ mediui ammemtrans¬
mictit aequũ iãq inucdum egress i eminus uerutolucanus exultrans figit lapsũ inde
cuminherente telo copus ex inimedetulit amnis in hostiũ p̃sidia ibi feda laceratiocor¬
poris facite nãq p̃cisomedio pastem consentiã misere parsipsis retenti adludibriũ
quȩ cũ iaculis saxisq: ꝓcul incess ar& mulier una ultra humarũ irarũ fidem seuienti
turbe in mixia utparũ ꝑsustinerent p̃cata flens aic uirũ sibi liberosq captos apico
hostes eẽ sperare compereregio utcũq mulcato sesuos redẽpturã is finis laceratuonifuit

Expanded text:
animum fatis suis substititque, dubius an transiret. tum Sotimus, minister ex regiis pueris, quid animum fatis suis substititque, dubius an transiret. tum Sotimus, minister ex regiis pueris, quid in tanto discrimine periculi cunctaretur interrogans, indicat Lucanos insidiis quaerere locum. quos ubi respexit rex procul grege facto venientes, stringit gladium, et per medium amnem transmittit equum; iamque in vadum egressum eminus veruto Lucanus exsul transfigit. lapsum inde cum inhaerente telo corpus exanime detulit amnis in hostium praesidia. ibi foeda laceratio corporis facta. namque praeciso medio partem Consentiam misere, pars ipsis retenta ad ludibrium. quae cum iaculis saxisque procul incesseretur, mulier una ultra humanarum irarum fidem saevienti turbae immixta, ut parumper sustinerent precata, flens ait virum sibi liberosque captos apud hostes esse; sperare corpore regio utcumque mulcato se suos redempturam. is finis lacerationi fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
fidem imbres continuicãpis om̃b: inundantes cũint̃ olusissent tristoriã exerctũ a mutuo int̃se
Auxilio duo p̃sidia quaesineregeerant inpiusobostũ aduentu opprimuntur delectisqreis adipsis
obsidionemom̃s conuersunde abluxanis exilib: ad suos nuntumissi sunt pactoq reditu ꝓmissũ ẽ
regem aut uiuũ aut mortuũ in porestatem daturos ceterũ cũ delectis ipsee gregiũ facinus
ausus ꝑmedios erumpit hostes &ducem lucanorũ c̃minus cngrens sibtruncat contradens q
suos exfuga palatos ꝑuenit ad am memruinis recentib: pontis quauis aq̃ abstulerat indicantẽ
iter quẽ cũ incesto uado transiss& agm̃ fessus metu aclaborerules in crepans nom̃ ab homi¬
nandum fluminis iure acheros uocaris inquit quđubi ad aures accidt regis. aiecit extẽplo

Expanded text:
fidem. imbres continui campis omnibus inundatis cum interclusissent trifariam exercitum a mutuo inter se fidem. imbres continui campis omnibus inundatis cum interclusissent trifariam exercitum a mutuo inter se auxilio, duo praesidia, quae sine rege erant, improviso hostium adventu opprimuntur; deletisque eis ad ipsius obsidionem omnes conversi. inde ab Lucanis exsulibus ad suos nuntii missi sunt, pactoque reditu promissum est regem aut vivum aut mortuum in potestatem daturos. ceterum cum delectis ipse egregium facinus ausus per medios erumpit hostes, et ducem Lucanorum comminus congressum obtruncat; contrahensque suos ex fuga palatos pervenit ad amnem, ruinis recentibus pontis, quem vis aquae abstulerat, indicantem iter. quem cum incerto vado transiret agmen, fessus metu ac labore miles, increpans nomen abominandum fluminis, iure Acheros vocaris inquit. quod ubi ad aures accidit regis, adiecit extemplo
Abbreviated transcription (Latin):
in ueno eo dẽanno alex andret̃ in aegy pto ꝓditiũ conditã alex andrũq: epiriregẽ abexule
eino int̃feccũ sortes dodon euouis euentuad firmasse accito abiacrentinis initdiẽ datu
ecioenat cauer& acberu siam aquã pando siamq urbẽ ibi faatis ei : t̃minũ darieoq: ocius
en sinsit in uttdiã ut quã maximȩ pculabẽ& urbepando sia inepiro et acherunte a une¬
snrea molos si defluentẽ in stegna in forna accipitcos ꝓtius sinos utceterũ ferme fugiarao
imelia fuataruutur cũs ẽporatias lucon asqilegiones fudiss& herialet̃ tarentinerũ colonit¬
securbes ec teecentas ramilias inlustres inepirũ quas obsid um numero haber& misiss& haudo
ꝓculpando sia urbeiminente lucinis acbrutus finib: tris cumulos aliquantũ int̃sedisciotes
in sedit ex quib incursionesin mnẽ pastẽ a gribostilis facer& ecducentos ferme luca norum
exule surcase ꝓfidis habebat itpleraq ei generis ingenias cum fortuna mutabilẽ gerentes

Expanded text:
anno Alexandream in Aegypto proditum conditam Alexandrumque Epiri regem ab exsule cano interfectum sortes Dodonaei Iouis euentu adfirmasse. accito ab Tarentinis in Italiam data dictio erat, caueret Acherusiam aquam Pandosiamque urbem: ibi fatis eius terminum dari. eoque ocius transmisit in Italiam ut quam maxime procul abequem ex Molosside fluentem in Stagna Inferna accipit Thesprotius sinus. ceterum ut ferme fugiendo in media fata ruitur, cum saepe Bruttias Lucanasque legiones fudisset, Heracleam Tarentinorum colset urbes et trecentas familias illustres in Epirum, quas obsidum numero haberet, misisset, haud procul Pandosia urbe, imminente Lucanis ac Bruttiis finibus, tres tumulos aliquantum inter se distantes insedit, ex quibus incursiones in omnem partem parterm agri hostilis faceret; et ducentos ferme Lucanorum exsules circa se pro fidis habebat, ut pleraque eius generis ingenia sunt, cum fortuna mutabilem gerentes
Abbreviated transcription (Latin):
eum̃ apparere quod plebeius dictator sit iduitiũ auguribus uisã haec aliaq ab tribunis
nequaquã iacctatactam̃ ad int̾regnũ resredit. dilatisq aliaatq alia decausa comitus xiii¬

Expanded text:
cui non apparere, quod plebeius dictator sit, id uitium auguribus uisum? haec aliaque ab tribunis cui non apparere, quod plebeius dictator sit, id uitium auguribus uisum? haec aliaque ab tribunis nequiquam iactata; tamen ad interregnum res redit, dilatisque alia atque alia de causa comitii
Abbreviated transcription (Latin):
dies instar& etpubliliũmminentẽ hostiũ muris auocari abspecapiende indies urbis autrẽp
quo ad debellatũ cũ grecis cãt .I. cornelio quia ne eum quidem in samniũ iam in gressum reuo¬
cariabimpetubelli placebat litteremisse utdictatorẽ comitiorũ caus adicer& dix̃ m̃
claudiũ marcellũ ab eomag̃ equitũ dictus spurius postumius neciam̃ abdictatore comitia
s̃ hubitc quia uitionecreatꝰ ẽẽt indisquisitionẽ ueñ consulq augures uitiorũ uideridictuto¬
nẽ ꝓnuntiauer̃ et̃ rẽ tribuni suspeotũ in stimẽq criminando fecer̃ nãneq fucile fiusse iduitũ
noscicũcõs oriende nocte silentio dicer& dictatorẽ neq ab cõs cuiquã publice priuaatĩue deca
rescriptũ eẽ nec quẽ quã m ortediũ exitcrequise uidisse autaudisse quid dicat. qđ auspiciũ di¬
rimer& neq auguresdiuinare romesedentes potuisse quidincastris consuli uitu obuenissa

Expanded text:
dies instaret et Publilium imminentem hostium muris auocari ab spe capiendae in dies urbis haud e quoad debellatum cum Graecis esset. L. Cornelio , quia ne eum quidem in Samnium iam ingressum reuocari ab impetu belli placebat, litterae missae ut dictatorem comitiorum causa diceret. dixit M. Claudium Marcellum ; ab eo magister equitum dictus Sp. Postumius . nec tamen ab dictatore comitia sunt habita, quia uitione creatus esset in disquisitionem uenit. consulti augures uitiosum uideri dictatorem pronuntiauerunt. eam rem tribuni suspectam infamemque criminando fecerunt: nam neque facile fuisse id uitium nosci, cum consul oriens de nocte silentio diceret dictatorem, neque ab consule cuiquam publice priuatimue de ea re scriptum esse nec quemquam mortalium exstare qui se uidisse aut audisse quid dicat quod auspicium dirimeret, neque augures diuinare Romae sedentes potuisse quid in castris consuli uitii obuenisset;
Abbreviated transcription (Latin):
Iunc adeofractisimul cum corpore sunt spiritus illi feroces ut quinihilanteratus ẽẽt minꝰ
eũ statum rerũ qui s ubnuma rege fuerant requirentes unam opem ae gris corporis
relictam si paxuenia q̃ abdiisimpetrata eẽt credebant : Ipsumre gemtradunt uoluentẽ
conm̃tarios numae : cumibiquaedã occulta sollemnas acrificia iouielicio facta inueniss&
operatũ is sacris seab didisse: sed ñ rite in ritũ aut caratum idsacrũ eẽ ne solum nullãei
oblatam caelescium speciem sẽdira iouis sollicitati praita ips regẽ ebut fulmin eictũ

Expanded text:
tunc adeo fracti simul cum corpore sunt spiritus illi feroces ut qui nihil ante ratus esset minus tunc adeo fracti simul cum corpore sunt spiritus illi feroces ut qui nihil ante ratus esset minus eum statum rerum qui sub Numa rege fuerat requirentes, unam opem aegris corporibus relictam si pax ueniaque ab dis impetrata esset credebant. ipsum regem tradunt uoluentem commentarios Numae, cum ibi quaedam occulta sollemnia sacrificia Ioui Elicio facta inuenisset, operatum his sacris se abdidisse; sed non rite initum aut curatum id sacrum esse, nec solum nullam ei oblatam caelestium speciem sed ira Iouis sollicitati praua religione fulmine ictu
Abbreviated transcription (Latin):
grandine uentiglomerattũ int̃rasagunt crebricecidere caelo lapides : uisi etiam audire uocẽ
ingentem ex summi cacuminis loco ut patrioritus acra albanifaccerent quȩ ue lutdus qq̃ siml
cum patria relictis obliuioni dederant et aut romanasacra susceperant : Aut fortunȩ
ut fit obiraticultum reliquerantdeum : Romanis quoq ab eodem ꝓdigio nouendiale sacrũ
publice susceptumẽ : seuuocecaelesq ex albanomontemissa Namid quoq: traditur seu
aruspicum monitu : mans itcerte sollẽne ut quandoq idem ꝓdigium nuntia ret᷑feriȩ
ꝑ nouein dies agerentur : haudita multo post pestilentia laboratum ẽ : Vndecum pigritia
militandior fretur Nulla tam̃ ab armis quies dabat᷑ abellicos orege salubriora etiam cre¬
dente militiae quam domiiuuenum corpora ẽe donec ipse quoq: longinquo morbo ẽ inplicitꝰ

Expanded text:
grandinem uenti glomeratam in terras agunt crebri cecidere caelo lapides. uisi etiam audire uocem grandinem uenti glomeratam in terras agunt crebri cecidere caelo lapides. uisi etiam audire uocem ingentem ex summi cacuminis luco ut patrio ritu sacra Albani facerent, quae uelut dis quoque simul cum patria relictis obliuioni dederant, et aut Romana sacra susceperant aut fortunae, ut fit, obirati cultum reliquerant deum. Romanis quoque ab eodem prodigio nouendiale sacrum publice susceptum est, seu uoce caelesti ex Albano monte missa—nam id quoque traditur—seu haruspicum monitu; mansit certe sollemne ut quandoque idem prodigium nuntiaretur feriae per nouem dies agerentur. haud ita multo post pestilentia laboratum est. unde cum pigritia militandi oreretur, nulla tamen ab armis quies dabatur a bellicoso rege, salubriora etiam credente militiae quam domi iuuenum corpora esse, donec ipse quoque longinquo morbo est implicitus.
Abbreviated transcription (Latin):
etruscorum ueientes inde obresiduas bellorũ iras maxime sollicitatis ad defectionem
Animis uoluntarios traxere : et apud uagos quosdam ex in opiplebe: etiam merces ualuit
publico auxilionullo adiutis ualuitq apud ueientes. namdeceteris min mirũ ẽ. paeta
cum romulo induciarũ fides : Cũ bellumutrĩq summ a opepararent uertiq: in eo res uideret᷑
utriprius arma inferrent aucupattullus in a grũ sabinum transire : Pugna atrox ad siluã
malitiosã fuit ubiet peditum quidem robore cͥeterũ equitatu a uctonuꝑ plurimũ romana
Aciesualuit Abequitib repente in uectis turbatior diness̃ sabinorũ : nec pugna deinde illis consta¬
rene fuga explicarisinemagna caedepotuit: deuictis sabinis cũ inmagna gloria magnisq
opibus regnũtulli actotare s̃ romanaeẽt : nunti acũ regipatrib:q ẽ in monte albano lapidib:
plus sẽ : Qđ cumcrediuix posset missis adiduisendum ꝓdigium in conspectu haud alit̃ quã cũ

Expanded text:
Etruscorum Ueientes. inde ob residuas bellorum iras maxime sollicitatis ad defectionem animis uoluntarios traxere, et apud uagos quosdam ex inopi plebe etiam merces ualuit: publico auxilio nullo adiuti sunt ualuitque apud Ueientes—nam de ceteris minus mirum est—pacta cum Romulo indutiarum fides. cum bellum utrimque summa ope pararent uertique in eo res uideretur utri prius arma inferrent, occupat Tullus in agrum Sabinum transire. pugna atrox ad siluam Malitiosam fuit, ubi et peditum quidem robore, ceterum equitatu aucto nuper plurimum Romana acies ualuit. ab equitibus repente inuectis turbati ordines sunt Sabinorum, nec pugna deinde illis constare nec fuga explicari sine magna caede potuit. deuictis Sabinis cum in magna gloria magnisque opibus regnum Tulli ac tota res Romana esset, nuntiatum regi patribusque est in monte Albano lapidibus pluuisse. quod cum credi uix posset, missis ad id uisendum prodigium in conspectu haud aliter quam cum
Abbreviated transcription (Latin):
norũ inminentes ad moturos castra: Ibioptumũ iusũ cornelio strtiua habere Abutroq cõss
exiguam spempacis cũ sãnitib: eẽ cerciorfit senatus publius duomilia nolanorũ militũ
Interim romȩ cõꝑtũ dilectum indictũ amagis tratibs untiuersum samniũ erectũ acuicinos

Expanded text:
norum imminentes admoturos castra—; ibi optimum uisum Cornelio statiua habere. ab utroque consule exiguam spem pacis cum Samnitibus esse certior fit senatus: Publilius duo milia Nolanorum militum erat; Romae compertum, Cornelius dilectum indictum a magistratibus uniuersumque Samnium erectum ac uicinos
Abbreviated transcription (Latin):
poscunt pugnã postulant ut signum detur: consules uelut deliberabundi caputo
confer̃ diuconloquuntur : pugnare cupiebant sed retror euocanda et addenda cupiditus
eratut aduersanda remorandoq: incitato semel militiaddarent inpetum redditurres¬
ponsum in maturã remagiñdum tẽpus pugnȩ ẽẽ castris sec enerent : et dicunt in de utabs¬
tineant pugna siquis inius supugnauerit ut in hostem animaduersut os itadimissis quo
minus consules uelle credunt crescit ardor pugnandi accendunt in suꝑhostes ferocus
multo ut statuis se non pugnare consules cognitum ẽ : quippe in punese in sultaturos ñ odo
militi armarem adultimum seditionis erupturam finẽq uenisse rom a noimperio his
frecioccursant portis inger̃ ꝓbraa egłt abstinent qui incastraoppugnent enimuenꝰ
ñ ultra contum eliam patiromanus posset totis castris andiad consules curritur:

Expanded text:
poscunt pugnam, postulant ut signum detur. consules uelut deliberabundi capita poscunt pugnam, postulant ut signum detur. consules uelut deliberabundi capita conferunt, diu conloquuntur. pugnare cupiebant, sed retro reuocanda et abdenda cupiditas erat, ut aduersando remorandoque incitato semel militi adderent impetum. redditur responsum immaturam rem agi; nondum tempus pugnae esse; castris se tenerent. edicunt inde ut abstineant pugna; si quis iniussu pugnauerit, ut in hostem animaduersuros. ita dimissis, quo minus consules uelle credunt, crescit ardor pugnandi. accendunt insuper hostes ferocius multo, ut statuisse non pugnare consules cognitum est: quippe impune se insultaturos; non credi militi arma; rem ad ultimum seditionis erupturam, finemque uenisse Romano imperio. his freti occursant portis, ingerunt probra; aegre abstinent quin castra oppugnent. enimuero non ultra contumeliam pati Romanus posse; totis castris undique ad consules curritur;
Abbreviated transcription (Latin):
tempusq fonsitteni psum leniturũ iras sanitatẽq animis ad laturũ ueiens hostis et¬
rusciq eomagis p̃propere agere lacessere adpugnam primo obequi tanto castris
ꝓ uocandoq: postre moutnibl mouebant qua consules ipsos excitũq increpando
simulationẽ intestinȩ discordiae remediu in timoris inuentum et consules mo
non confidere quam ñ crederesiuis militib: nouum seditionis genus silentium
otiumq: inter armatos Ad haec in nouitatem generis originisq: quafelsa
quaueraiacere : Haeccum subipso uadlo portisq: streperent haud egre consi¬
lespati at in perite mulcitudini nunc indignatio Nuncpudor pectora uers are
et ab intestinis auertere malis nolle inultos hostes nolles uccessum ñ patribus
ñ consulib: externa & domestica odiacertire in animis tandem superant exĩa
adeo : suꝑbe in solenterq: hostis eludebat frequentes in p̃torium conueniunt :

Expanded text:
tempusque forsitan ipsum leniturum iras sanitatemque animis allaturum. Ueiens hostis Ettempusque forsitan ipsum leniturum iras sanitatemque animis allaturum. Ueiens hostis Etruscique eo magis praepropere agere; lacessere ad pugnam primo obequitando castris prouocandoque, postremo ut nihil mouebant, qua consules ipsos, qua exercitum increpando: simulationem intestinae discordiae remedium timoris inuentum, et consules magis non confidere quam non credere suis militibus; nouum seditionis genus, silentium otiumque inter armatos. ad haec in nouitatem generis originisque qua falsa, qua uera iacere. haec cum sub ipso uallo portisque streperent, haud aegre consules pati; at imperitae multitudini nunc indignatio, nunc pudor pectora uersare et ab intestinis auertere malis; nolle inultos hostes, nolle successum non patribus, non consulibus; externa et domestica odia certare in animis. tandem superant externa; adeo superbe insolenterque hostis eludebat. frequentes in praetorium conueniunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ad extremauenisse ducsciui tates exuna facits suoscuiq partim magistratus suas
leges eẽ primum in dilectibus seuire solitoseosdem inbellotam̃ paruis seducibus
quadicumq urbis statum ente disciplinamiliarisi stipotus seaam non parendi
magis cratib: morem icastrac quoq romanũmilitem sequi ꝓximobello in ipsaacie
in ipsocerttmin e  consensu exercitus truditã ultrouictoriam iuctis aequis signa
desera Ix peracorem inacierelictum ĩnius suincastrareditũ ꝓfecto sunst et᷑
suomilite uincirom ã possenibi laliud opus eẽ quam indicio ostendiq bellum cetera sua
sponte facta & deos gesturos: haepes etruscos armauerant multis inuicem casib:
uicto suictoresq: consules quoq: romaninihil p̃terea Aliud quam suas uires sua arma
horrebant: memoria pessimi ꝓximobello exempli tenebat nerem cõmitterent eo

Expanded text:
ad extrema uenisse. duas ciuitates ex una factas; suos cuique parti magistratus, suas ad extrema uenisse. duas ciuitates ex una factas; suos cuique parti magistratus, suas leges esse. primum in dilectibus saeuire solitos, eosdem in bello tamen paruisse ducibus. qualicumque urbis statu, manente disciplina militari sisti potuisse; iam non parendi magistratibus morem in castra quoque Romanum militem sequi. proximo bello in ipsa acie, in ipso certamine, consensu exercitus traditam ultro uictoriam uictis Aequis, signa deserta, imperatorem in acie relictum, iniussu in castra reditum. profecto si instetur, suo milite uinci Romam posse. nihil aliud opus esse quam indici ostendique bellum; cetera sua sponte fata et deos gesturos. hae spes Etruscos armauerant, multis in uicem casibus uictos uictoresque. consules quoque Romani nihil praeterea aliud quam suas uires, sua arma horrebant; memoria pessimi proximo bello exempli terrebat ne rem committerent eo
Abbreviated transcription (Latin):
quos tam̃ ex tribunis reip̃ acsenatiu conciliarent: p̃ceptis appumoniti patres
& uniuersi comit̃ acbenigne tribunos appellare . et consulares utcuiq: eorum pri¬
uatim a liqui diuris aduersos singulos erant partim gratia partim auctoritate
norum aduersus unum moratorem publici commodi auxilio dilectum consules habeNT:
inde adue ens bellum ꝓfecq quoundiq: execruria auxilia conuenerunt nontum
ueientium gratia concitata quam qđ inspem uentu merat discordia intestinae disl¬
uiremromanam posse principesq: in omnium etruriȩ populorum concilus frȩ¬
mebant aeterna sopes eẽ romanas nisi interse mecipsi seditionibus seuiant: idunũ
uenenum eam labemciuitatib opulentis reꝑtam ut magna in peria mortiliaeẽnt
diusus tentatum idmalum partim patrum consilus partimpatientia plebis ĩ am

Expanded text:
quos tamen ex tribunis rei publicae ac senatui conciliarent. praeceptis Appi moniti patres quos tamen ex tribunis rei publicae ac senatui conciliarent. praeceptis Appi moniti patres et uniuersi comiter ac benigne tribunos appellare, et consulares ut cuique eorum priuatim aliquid iuris aduersus singulos erat, partim gratia, partim auctoritate norum aduersus unum moratorem publici commodi auxilio dilectum consules habent. inde ad Ueiens bellum profecti, quo undique ex Etruria auxilia conuenerant, non tam Ueientium gratia concitata quam quod in spem uentum erat discordia intestina dissolui rem Romanam posse. principesque in omnium Etruriae populorum conciliis fremebant aeternas opes esse Romanas nisi inter semet ipsi seditionibus saeuiant; id unum uenenum, eam labem ciuitatibus opulentis repertam ut magna imperia mortalia essent. diu sustentatum id malum, partim patrum consiliis, partim patientia plebis, iam
Abbreviated transcription (Latin):
citius fueritars quaciue mregant : quam qua hostem superent consulroma mredut : ñtũ
belligloria aucta quam inritato ex acerbatoq: in semilitum odio obtinuere tam̃ patres
ut in fabiagente consulatus maner& : m̃ fabium conscreant : fabi collega gneus mani¬
lius dat᷑ : & hic annus tribunum Auctorem legis a crariae habuit .t.b. pontificius fuit:
is eandemuiam uelud ꝓcessiss& sp̃ licinio ingressus dilectum paulis ꝑ inpedut: ꝑ¬
turbatis iterum patribus appius claudius uictam tribuniciam potestatem di¬
cerepriore anno in p̃sentiare exemplo in ꝑpetuum quando inuentum sit suis
ipsamuirib: dissolui neq: enimumquam defuturum quiexcollega uictoriam
sibi & gratiam melioris pastis bona publico uelit quae sitam :ẽtplures si plurib
opus sit tribunos ad auxilium consulum paratosfore etunum uel aduersus oms
satis eẽ : darent modo et consules & primores patrũ operam ut siminus om̃s ali¬

Expanded text:
citius defuerit ars qua ciuem regant quam qua hostem superent. consul Romam rediit non tam belli gloria aucta quam inritato exacerbatoque in se militum odio. obtinuere tamen patres ut in Fabia gente consulatus maneret: M. Fabium consulem creant; Fabio collega Cn. Manlius datur. et hic annus tribunum auctorem legis agrariae habuit. Tib. Pontificius fuit. is eandem uiam, uelut processisset Sp. Licinio , ingressus dilectum paulisper impediit. perturbatis iterum patribus Ap. Claudius uictam tribuniciam potestatem dicere priore anno, in praesentia re, exemplo in perpetuum, quando inuentum sit suis ipsam uiribus dissolui. neque enim unquam defuturum qui et ex collega uictoriam sibi et gratiam melioris partis bono publico uelit quaesitam; et plures, si pluribus opus sit, tribunos ad auxilium consulum paratos fore, et unum uel aduersus omnes satis esse. darent modo et consules et primores patrum operam ut, si minus omnes, ali
Abbreviated transcription (Latin):
tunt abeuntes magistratu .c ñ genucius tr.plarripuit : l. emilius etopiter uerginius
consulatum in eunt : opiscũ iulium ꝓuerginio in quib: dam annalibus cõs inuenio. hoc an no
quoscumq cons habuitrei ad populum furius et manilius circumeunt sordidatim ñ plebẽ
magis quam iuniores patrum suadent monent᷑ honorib: eta dminis trationerei . p̃

Expanded text:
tunt. abeuntes magistratu Cn. Genucius tribunus plebis arripuit. L. Aemilius et Opiter Uerginius tunt. abeuntes magistratu Cn. Genucius tribunus plebis arripuit. L. Aemilius et Opiter Uerginius consulatum ineunt; Uopiscum Iulium pro Uerginio in quibusdam annalibus consulem inuenio. hoc anno, quoscumque consules habuit, rei ad populum Furius et Manlius circumeunt sordidati non plebem magis quam iuniores patrum. suadent monent honoribus et administratione rei p
Abbreviated transcription (Latin):
currunt paors sabinis eunt subsidio parsromanos toto impetu intentos in castraadoriun
paulis ꝑauersi turbatiq s̃. deinde etipsiutroq uersis signis resistunt: ec eques ab cons .i. nsus
tuscos fundi fugatq: etademq hort duo exercitus due potentissime . et m axime fina n
gentes superates : dumhaec adueios geruntur uolsci aequiqu ehilatino a groposuer
castrupopulatiq fines erant: eos ꝑseipsi latini ad sumptis hernicis sineromano Aut duc
Aut auxlio castris exuerunt ingentip̃da p̃t̃ suasređperatas respocitis missus tam ab
roma cõsinuulscos .c. nautius mos credo ñ placebat sinerom anoduce exercituq socib
ꝓpriis uiribus consilusq bella gerere : nullum genus calamitatis contumelieq ñeu¬
imperato paci externȩ confestim c̃tinuat᷑ discordicdomi a grarie legis Tribuniciis stimulis plebs
furebat sonsules nihilmeneni dampnatione nihilpericulo deterriti seruilu summauiresis¬

Expanded text:
currunt. pars Sabinis eunt subsidio, pars Romanos toto impetu intentos in castra adoriuntur. paulisper auersi turbatique sunt; deinde et ipsi utroque uersis signis resistunt, et eques ab consule immissus Tuscos fundit fugatque, eademque hora duo exercitus, duae potentissimae et maxime finitimae gentes superatae sunt. dum haec ad Ueios geruntur, Uolsci Aequique in Latino agro posuerant castra populatique fines erant. eos per se ipsi Latini adsumptis Hernicis, sine Romano aut duce aut auxilio castris exuerunt; ingenti praeda praeter suas reciperatas res potiti sunt. missus tamen ab Roma consul in Uolscos C. Nautius ; mos, credo, non placebat, sine Romano duce exercituque socios propriis uiribus consiliisque bella gerere. nullum genus calamitatis contumeliaeque non edio stipendioque imperato. paci externae confestim continuatur discordia domi. agrariae legis tribuniciis stimulis plebs furebat. consules, nihil Meneni damnatione, nihil periculo deterriti Seruili, summa ui resis
Abbreviated transcription (Latin):
cis iniectũ ẽ ut effusa fuga castrasua quae propiora erant p̃latiurbem pecerent multi
caesiuulneratiq prius quã pauentes portis inciderent castrac
Obsidio in de urbis et munitioes & int̃dum ꝑ occasionẽ impetus oppidanorũ in romanas sta¬
tiones plicq panua fiers Iteri tẽpꝰ neutro inclinataspecũ frum̃tum copiȩq alice exante conuecto
largius obsessis quam obsidentibus suppeterent iudebaturq aeqͣ diu nꝰ futurus labor acueis fuisse

Expanded text:
cis iniectum est, ut effusa fuga castra sua quae propiora erant praelati urbem peterent. multi caesi uulneratique priusquam pauentes portis inciderent; castra obsidio inde urbis et munitiones, et interdum per occasionem impetus oppidanorum in Romanas stationes proeliaque parua fieri et teri tempus neutro inclinata spe, cum frumentum copiaeque aliae ex ante conuecto largius obsessis quam obsidentibus suppeterent. uidebaturque aeque diuturnus futurus labor ac Ueiis fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
tis ueis in posuerimus sihercule nulla alia cacusa ipsccindignicts ꝑseuerantiam in poneredidit
decem quandam annos urbs oppugmatcẽ obunam mulierem ab uniuers cgrecia quam procdlido¬
moquot terras quot iaria distaent nobis in tracuicesimum lapidem in conspectu ꝓpe urbis nrãe untã
oppugnationem ꝑferripiget scilic& quia leuis causa belliẽ nec satis quicquam iustidoloris qd
ad ꝑseuerandum stimul& septies rebellar̃ in pacenum quam fida fuer̃ a gros nr̃osmiles de¬
populatisint fidenates deficere a nobis coeger̃ colonos nr̃osibi int̃fecer̃ auctoresfuere un

Expanded text:
aptis Ueiis imposuerimus. si hercules nulla alia causa, ipsa indignitas perseuerantiam imponere debuit. decem quondam annos urbs oppugnata est ob unam mulierem ab uniuersa Graecia, quam procul ab domo? quot terras, quot maria distans? nos intra uicesimum lapidem, in conspectu prope urbis nostrae, annuam oppugnationem perferre piget. scilicet quia leuis causa belli est nec satis quicquam iusti doloris est quod nos ad perseuerandum stimulet. septiens rebellarunt; in pace nunquam fida fuerunt; agros nostros miliens depopulati sunt; Fidenates deficere a nobis coegerunt; colonos nostros ibi interfecerunt; auctores fuere
Abbreviated transcription (Latin):
mltibi quinesidioerunt e quosinter fectis paucis custo dib: arcisiuasie alios recarrentes iare e aiestelin¬
tosinagr scuesos eucaduer sacuutatis res. uires tribuniciȩ aaciom adiecit ne quioquã oñĩ ite ptun uttũde¬
niqidesisterent in pedien dobello pesquamiñ cessere. neopublice tẽpticq necsu ae inuidiae puieus refseo
lum dilectus haberibellaq emniumordinum consensa apparariceptum consules ambo ꝓfectis ad anae
exortoituri receptũpopulatinesq & pdas ł tinequs & inuilseo agroingentes factas romae
neurrlobo inemile fae ines ue q̃mellent comitiahaberent Itce uentu comitiorũ patresucena
nã quitribumimilitũ con solaor pereita fe contra pestuinũ erespatrieuerentis c̃iulustuallu  c¬

Expanded text:
ucis custodibus arcis inuasisse; alios recurrentes in arcem, alios palantes in agris caesos. ea aduersa ciuitati res uires tribuniciae actioni adiecit. nequiquam enim temptati ut tum denique desisterent impediendo bello, postquam non cessere nec publicae tempestati nec suae inuidiae, peruincunt tum dilectus haberi bellumque omnium ordinum consensu apparari coeptum. consules ambo profecti sint ad arcem exercitu receptam, populationesque et praedas et in Aequis et in Uolsco agro ingentes factas. Romae cut plebis uictoria fuit in eo ut quae mallent comitia haberent, ita euentu comitiorum patres uicere; namque tribuni militum consulari potestate contra spem omnium tres patricii creati su
Abbreviated transcription (Latin):
itineribus dissipaticũ seinunum conglobassent uescia urbs eis receptaculũ fuit. Ibi in consilus nuss¬
sius imperator eorũ ad firmando cõmune uere martembelliutramq: aciẽ paricedȩpstr ausẽ
uictorieq nomentantum penes romanos eẽ ceterum ꝓuictis fortunam etillos gerere funestaduo
consilum p̃toria alterum parricidiofilucd terum consulis deuoticede crucidatum exercitũ omnem
cesosas tatos principesq stragem & ante signa et postsigna fucttmtriarios postremore mrestituisse
latinorum &si pariter ascite copiesint tam̃ supplem̃to uellatium propius ẽẽ uel uolscos quã romam
ltiq siuideatur eis se exlatinis et ex uolscis populis iuuentute ꝓpere excitare diturum in fest exercitu
capuam eẽ romanosq nihiltũ minus quã pliũ expectantes nec opinato aduentu ꝑculsurum fallacibus

Expanded text:
itineribus dissipati cum se in unum conglobassent, Uescia urbs eis receptaculum fuit. ibi in conciliis Numiitineribus dissipati cum se in unum conglobassent, Uescia urbs eis receptaculum fuit. ibi in conciliis Numisius imperator eorum, adfirmando communem uere Martem belli utramque aciem pari caede prostrauisse uictoriaeque nomen tantum penes Romanos esse, ceteram pro uictis fortunam et illos gerere; funesta duo consulum praetoria, alterum parricidio filii, alterum consulis deuoti caede; trucidatum exercitum omnem, caesos hastatos principesque, stragem et ante signa et post signa factam; triarios postremo rem restituisse. Latinorum etsi pariter accisae copiae sint, tamen supplemento uel Latium propius esse uel Uolscos quam Romam; itaque si uideatur eis, se ex Latinis et ex Uolscis populis iuuentute propere excita rediturum infesto exercitu Capuam esse Romanosque nihil tum minus quam proelium exspectantes necopinato aduentu perculsurum. fallacibus
Abbreviated transcription (Latin):
siue bosti siue coaliouolecius ẽ telosuꝑ quod sitns cons p̃catus ẽ hostem potiri fisnonẽ si poa¬
atur mastis uou& aurilib piaculũ fieri ba ec & si om̃isdiuini humaniq: mens memoria abotut
nouapere grinaq: omã priscis ac patrus p̃ferendo haud abreduxi uerbis q̃q i psis ut tradita nunccupe
tuq sreferre romanis pꝰꝓliũ demũ factũ samnites uenis se subsidio expecttt oeuentu pugne a pud
quosdam auctores inuenio latinis qq̃ ab lauinio auxiliũ dumdeliberando terunt tempusuicts de¬
mum ferricoeptũ &cumiam portis prima signa et pars agminis eẽt egressanuntio adluto dedl dt
latinorũ cum conuersis signis retro inurbem rediretur p̃torẽ eorũ nominemilioniũ dixissefero
ꝓpaululauia magnam mercedem eẽ romanis soluendã quilatinorũ pugnȩ suꝑ fuerant mula

Expanded text:
ius est. telo, super quod stans consul precatus est, hostem potiri fas non est; si poius est. telo, super quod stans consul precatus est, hostem potiri fas non est; si poatur, Marti suouetaurilibus piaculum fieri. haec, etsi omnis diuini humanique moris memoria aboleuit noua peregrinaque omnia priscis ac patriis praeferendo, haud ab re duxi uerbis quoque ipsis, ut tradita nuncupataque sunt, referre. Romanis post proelium demum factum Samnites uenisse subsidio exspectato euentu pugnae apud quosdam auctores inuenio. Latinis quoque ab Lauinio auxilium, dum deliberando terunt tempus, uictis demum ferri coeptum; et, cum iam portis prima signa et pars agminis esset egressa, nuntio allato de clade Latinorum cum conuersis signis retro in urbem rediretur, praetorem eorum nomine Milionium dixisse ferunt pro paulula uia magnam mercedem esse Romanis soluendam. qui Latinorum pugnae superfuerant, multis
Abbreviated transcription (Latin):
fuisseuictoriam : Iatinie xfuga m in turnas contuler̃ castra scđm p̃lium capta multiq moritdes
ibi uiuio pp̃ssi maxime campani deci corpus neeo dieinuenir& nox quuerentes opp̃s sit posterodie
inuentum in ter hostium stragem cooꝑtum telis. funusq: ei : parmorticelebrante collega
factum ẽ : Illud a diciendumuidecur licere consulidictatoriq: et p̃toricum legiones hostiũ
deuoueat nonutiq sed quemuelit exlegiona romana scripta ciuem de uouerẽ sus homo
quid ẽ uotus ẽ moritur ꝓbestcotum uiderinimoritur tum signũ septẽ pedes altũ aut maus
in t̃rã defodi & piaculum hostiacediubullud signũ defossumerit eo magis tratũ romanũ ascen¬
derests non eẽ sinaut̃ sese deuouere uol& sicutidecius deuouit nimoritur neqisiũneq pib¬

Expanded text:
fuisse uictoriam. Latini ex fuga se Minturnas contulerunt. castra secundum proelium capta multique mortales fuisse uictoriam. Latini ex fuga se Minturnas contulerunt. castra secundum proelium capta multique mortales ibi uiui oppressi, maxime Campani. Decii corpus ne eo die inueniretur, nox quaerentes oppressit; postero die inuentum inter maximum hostium stragem, coopertum telis, funusque ei par morti celebrante collega factum est. illud adiciendum uidetur licere consuli dictatorique et praetori, cum legiones hostium deuoueat, non utique se sed quem uelit ex legione Romana scripta ciuem deuouere; si is homo qui deuotus est moritur, probe factum uideri; ni moritur, tum signum septem pedes altum aut maius in terram defodi et piaculum hostia caedi; ubi illud signum defossum erit, eo magistratum Romanum escendere fas non esse. sin autem sese deuouere uolet, sicuti Decius deuouit, ni moritur, neque suum neque pub
Abbreviated transcription (Latin):
tegri aduersus fessos memores patriȩ parentumq: coniugum acliberorum memores consulis ꝓ
urã uictoria morte occubantis. ubieriarii consurrexer̃ integrire fulgentib: armis noua exinpus
exorticacies receptis in interualla ordinum antepilanis damore sublato principia latinorũ ꝑtinb̃
hastisq: ora fodientes primo robore uirorum ceso ꝑ alios manipulos uelut inermes ꝓpe intactibuaso¬
re. tantaq cede ꝓrupere in eos utiux quastam pastem relinqͣrent hostium Samnites qͥqs ubra diab
montis ꝓcul instruot p̃buere terrorẽ latinis Peterum inter om̃s ciues sociosq p̃cipua lauseus beli
penes consules fuit quorum alter om̃isminas periculaq abdeis superis inferisq: in seunumuerit
nae memoriam posteris tradiderunt utrius partis .t̃ manlius dux fuiss& eius futurã haud dibȩ

Expanded text:
tegri aduersus fessos, memores patriae parentumque et coniugum ac liberorum, memores consulis pro tegri aduersus fessos, memores patriae parentumque et coniugum ac liberorum, memores consulis pro uestra uictoria morte occubantis'. ubi triarii consurrexerunt integri refulgentibus armis, noua ex improuiso exorta acies, receptis in interualla ordinum antepilanis, clamore sublato principia Latinorum perturbant hastisque ora fodientes primo robore uirorum caeso per alios manipulos uelut inermes prope intacti euasere tantaque caede perrupere cuneos ut uix quartam partem relinquerent hostium. Samnites quoque sub radicibus montis procul instructi praebuere terrorem Latinis. ceterum inter omnes ciues sociosque praecipua laus eius belli penes consules fuit, quorum alter omnes minas periculaque ab deis superis inferisque in se unum uertnae memoriam posteris tradiderunt, utrius partis T. Manlius dux fuisset, eius futuram haud dubie
Abbreviated transcription (Latin):
uero corruit obrutus telis indeiam haud dubuȩ consternate cohortes latinorũ fugũ acuastitatẽ
late fecerunt simul& romami ex solutisregione animis uelut tum primum signodato cohortipugnã
epbi ettriaridex trõĩnixi nucum cõs ad consurgendum expeoitibant Iꝓcedentedeinde certa¬
mine cumedus pastib multitudo superar& latinorum manlius cõs audito euentu college tũ
adultimum discrimen seruari accersitos ab nouis sima aciȩ antesigna procedereiubad uiubi subient e¬
templo latinitam quam idem aduersarii fecissent triarios suos excita uerunt qui a liquam diupugna
a troci cumet sem& ipsifatigassent et hastas aut p̃fixissent aut hebetas sent pellerent uitame nhos¬
tem debellatum ia mratiꝑuentumq ad extremam aciem tum cõs triarisconsurgite nuncinquit u¬

Expanded text:
uero corruit obrutus telis, inde iam haud dubie consternatae cohortes Latinorum fugam ac uastitatem uero corruit obrutus telis, inde iam haud dubie consternatae cohortes Latinorum fugam ac uastitatem late fecerunt. simul et Romani exsolutis religione animis, uelut tum primum signo dato coorti pugnamipibus et triarii genu dextro innixi nutum consulis ad consurgendum exspectabant. procedente deinde certamine cum aliis partibus multitudo superaret Latinorum, Manlius consul audito euentu collegae, cum, integros eos ad ultimum discrimen seruari, accensos ab nouissima acie ante signa procedere iubet. qui ubi subiere, extemplo Latini, tamquam idem aduersarii fecissent, triarios suos excitauerunt; qui aliquamdiu pugna atroci cum et semet ipsi fatigassent et hastas aut praefregissent aut hebetassent, pellerent ui tamen hostem, debellatum iam rati peruentumque ad extremam aciem, tum consul triariis 'consurgite nunc' inquit, 'in
Abbreviated transcription (Latin):
iuppider mars pater quirine bellonalares diuino uensiles duindige te diuiquorũ ẽ po¬
testas nrorũ hostiumq duq manesuos p̃cor ueneror ueniã peto feroq: utipop̃ rom anoquiritiũ
mecũ deis manib: telluriq deuoueo haec ita p̃catus lictoresire adt̃manliumiub& matureq:
collegesede uotũ ꝓ exercitununtiare Ipse incinctꝰ cinctugabino armatus in equũ insiliuit: acse
in nedio hoste sinmisit Conspectus abutraq acie aliquanto augustior huma noui susic̃ celomis susi
piaculum omnisdeorũ ir ae qui pestem absuis euersc̃ in hostem ferret it comnisterror pauorq:
cumillolatus signo prima latinorum turbauit. de inde in totã penitus aciem ꝑuasit euidentis¬
sinum id fuit quod quacũq: equo inuectus ẽ ibihaud secusquã pestifero sidere ictipauebant Vbi

Expanded text:
Iuppiter, Mars pater, Quirine, Bellona, Lares, Diui Nouensiles, Di Indigetes, Diui, quorum est poIuppiter, Mars pater, Quirine, Bellona, Lares, Diui Nouensiles, Di Indigetes, Diui, quorum est potestas nostrorum hostiumque, Dique Manes, uos precor ueneror, ueniam peto feroque, uti populo Romano Quiritium mecum Deis Manibus Tellurique deuoueo.' haec ita precatus lictores ire ad T. Manlium iubet matureque collegae se deuotum pro exercitu nuntiare; ipse incinctus cinctu Gabino, armatus in equum insiluit ac se in medios hostes immisit, conspectus ab utraque acie, aliquanto augustior humano uisu, sicut caelo missus piaculum omnis deorum irae qui pestem ab suis auersam in hostes ferret. ita omnis terror pauorque cum illo latus signa primo Latinorum turbauit, deinde in totam penitus aciem peruasit. euidentissimum id fuit quod, quacumque equo inuectus est, ibi haud secus quam pestifero sidere icti pauebant; ubi
Abbreviated transcription (Latin):
tiocineris a familiari paste cesum aruspexdicitur ostendis seadio qui acceptũdis hostiam eẽ man¬
liume gregie liteasse. atquibenehab& inquit decius si abcollega littatũ ẽ. in structis sicut ante
diccum ẽ ordinib: ꝓcessere in aciẽ manlius dextrodecius leuo cornup̃erat : Primo ut rimque
aequis uiribi eodem ardoreanimorũ gerebaturres : de indeableuo cornu hastatiromani
ñ ferente sin p̃ssionẽ latinorũ se ã principes recepere inhac trepidatione decius consul exclamat
uderiũ magnauoce inclamat deorũ inquito peualeriopus ÷ a gendũ pontifex publicus pop
romani pĩuerba quib: ꝓlegionib: deuoue c̃pontifex eũto gã p̃textt̃ sum mereiussit & uelato
capite manu supt̃ tagã admentũ exerta suꝑtelum suꝑuectum pedib: stantẽ sic dicere iane

Expanded text:
t iocineris a familiari parte caesum haruspex dicitur ostendisse: alioqui acceptam dis hostiam esse; Mant iocineris a familiari parte caesum haruspex dicitur ostendisse: alioqui acceptam dis hostiam esse; Manlium egregie litasse. 'atqui bene habet' inquit Decius, 'si ab collega litatum est.' instructis, sicut ante dictum est, ordinibus processere in aciem; Manlius dextro, Decius laeuo cornu praeerat. primo utrimque aequis uiribus, eodem ardore animorum gerebatur res; deinde ab laeuo cornu hastati Romani, non ferentes impressionem Latinorum, se ad principes recepere. in hac trepidatione Decius consul M. Ualerium magna uoce inclamat. 'deorum' inquit, 'ope, M. Ualeri , opus est; agedum, pontifex publicus populi Romani, praei uerba quibus me pro legionibus deuoueam.' pontifex eum togam praetextam sumere iussit et uelato capite, manu subter togam ad mentum exserta, super telum subiectum pedibus stantem sic dicere: 'Iane,
Abbreviated transcription (Latin):
instruxerant aciem nec uexilla cũ uexillis tantũ uniuen si hastaticumhastatis principes cum¬
principib: sedcenturio q̃q cumcenturione sior dines turbatiñ eent concurrendum sibiẽ ẽ sciebat
duo primipͥli exutraq: acie int̃triario serant romanus corpore baud quaquã satis ualiđ ceterũ
forenius uirpericusq militicȩ latinus uirib ingens bellatorq primꝰ notissimunt̃se quia pares
semꝑordines duxer̃ roma nobaud satis fidentiuiribus iã romȩ ꝑmis sum erat ab consulibi ut sub¬
centurionem sibiquẽ uell& leger& quituttor& eũ ab unodestinato hoste isq uiuenis in acie oblatꝰ
excenturione latino uctoriamtulit . pugnatũ ẽ aud pro culra dicib: uesuuu montis quacuia ad
ueserim ferebat . Romani consules prius quã reducerent in aciem immolauerune decio capu¬

Expanded text:
instruxerant aciem; nec uexilla cum uexillis tantum, uniuersi hastati cum hastatis, principes cuminstruxerant aciem; nec uexilla cum uexillis tantum, uniuersi hastati cum hastatis, principes cumprincipibus, sed centurio quoque cum centurione, si ordines turbati non essent, concurrendum sibi esse sciebat. duo primi pili ex utraque acie inter triarios erant, Romanus corpore haudquaquam satis ualidus, ceterum strenuus uir peritusque militiae, Latinus uiribus ingens bellatorque primus, notissimi inter se, quia pares semper ordines duxerunt. Romano haud satis fidenti uiribus iam Romae permissum erat ab consulibus, ut subcenturionem sibi quem uellet legeret qui tutaretur eum ab uno destinato hoste; isque iuuenis in acie oblatus ex centurione Latino uictoriam tulit. pugnatum est haud procul radicibus Uesuuii† montis, qua uia ad Ueserim ferebat. Romani consules, priusquam educerent in aciem, immolauerunt. Decio capu
Abbreviated transcription (Latin):
pide interra fixas haud secus quam uadlo septac inhorrer& acies tenentess iapud principes qq̃ iud
satis ꝓspere e&̃ pugnatum a prima acie adtriariõ sensim referebantur. inderẽ ad triarios
redissecum laboratur ꝓ uerbio increbuit: Ir iari oonsurgentes ubiin interualla ordinũ suorun
principes & hastatos recepissent extemplo comp̃ssis ordinib: uelutolaudebant uia s unoq ẽanen¬
tiagmine iamnullaspe pꝰrelicta in hostem incidebant iderat formidolosissimũ host cũuelit
uictos in secuti nouam repente aciem ex surgentem auctamnumero cernebant Seribehdnt̃
autem quattuor ferelegiones quinis milibi peditũ equitibus in singula legiones trecenis Alitm̃ ao¬
tum ex latino dilectua diciebatur quiea tẽpestacte hosteserant romanis. eodemqi ordine

Expanded text:
pide in terra fixas, haud secus quam uallo saepta inhorreret acies, tenentes. si apud principes quoque haud pide in terra fixas, haud secus quam uallo saepta inhorreret acies, tenentes. si apud principes quoque haud satis prospere esset pugnatum a prima acie ad triarios se sensim referebant; inde rem ad triarios redisse, cum laboratur, prouerbio increbruit. triarii consurgentes, ubi in interualla ordinum suorum principes et hastatos recepissent, extemplo compressis ordinibus uelut claudebant uias unoque continenti agmine, iam nulla spe post relicta, in hostem incidebant; id erat formidolosissimum hosti, cum uelut uictos insecuti nouam repente aciem exsurgentem, auctam numero, cernebant. scribebantur autem quattuor fere legiones quinis milibus peditum, equitibus in singulas legiones trecenis. alterum tantum ex Latino dilectu adiciebatur, qui ea tempestate hostes erant Romanis eodemque ordine