comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ea de causa faciebat ꝗ cũ tanta młtitudine hostiũ
p̃sertĩ eo absente : qͥ sumã imꝑii tenebat: nisi equo
loco ac oportunitate aliqͣ data legato dimicandũ
nõ existimabat. Hac cõfirmata opinione timoris
idoncũ quendã hominẽ & callidũ delegit gallũ. ex hiis qͦs¬
sccũ auxilii causa habebat. huic magnis p̃miis pollici¬
tacionibusq per suadet: uti ad hostes transeat: et qͥd
fieri uellet edocet. Qui ubi profuga ad eos uenit ti¬
morẽ romanoꝵ ꝓ̃ponit. Qibus angustiis ip̃e cesar
auenetis p̃matur edocet: neq longius abesse. qͥn ꝓxiã
nocte sabinus clã ex castris exercitũ educat. ⁊ ad
cesarẽ ferendi auxilii causa proficiscatur. Qđ ubi
audicũ est. cõclamant om̃s occasionẽ negocii bñgerẽdi
amittendã nõ esse: ad castra iri oportere: Multe res
ad hoc cõsiliũ gallos hortabantur. suꝑiorũ dierum
sabini cũctacio ꝑfuge cõfirmacio ĩ opia cibarioꝵ

Expanded text:
ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uis legatoꝵ conseruaret᷑. Etaq om̃i senatu necato
reliquos sub corona uendidit.
Dum hec niuenitis gerunt᷑. Qtituriꝰ sabinꝰ cũ his
coegerat/ atq his paucis diebus. Aulura. eburonices
loxoniiq senatu suo int̾fecto. ꝗ auc tores belli eͥe
nolebant. portas clauserũt: seq cũ uiridonice cõun¬
Oxerũt. magnaq p̃t̾ea multitudo undiq ex gallia per¬
ditorũ hõim latronũq cõuenerat: quos spes p̃dãdi
studiũq bellandi ab agricultura &. quotidiano labo¬
re reuocabat. Sabinus idoneo ꝯ̃ibus rebus loco ca¬
stris sese tenebat. Cũ uiridonix cõtra eũ duũ miliũ
spaciũ cõsedisset: quotidieq productis copies pugn¬
andi pt̃atem faceret. ut iam nõ solũ hostibus incõ¬
temptũ sabinus ueniret. sed eciã nr̃oꝵ militũ uocibꝰ
nõ nihil caperetur. tantãq opinionẽ timoris p̃buit.
ut iã ad uallũ castroꝵ hostes accedere auderẽt. Id

Expanded text:
ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id
Abbreviated transcription (Latin):
runtꝰ ac iã cõuersis in eã partẽ nauibus: qͦ uentus
ferebat: tanta subito malicia ac trãquilitas exti¬
tit. ut se ex loco mouere nõ possent. Que qͥdẽ
res ad negociũ maxime cõficiendũ fuit oportuni¬
tati. Nã singłas nr̃i cõsec tati expugnauerũt ut
per pauce ex oĩ nũo noctis int̾uentu ad t̾rã per
uenerũt: cũ ab hora fure quarta usq ad solis oc¬
casum pugnauerãtretur. Quo p̃lio bellũ ue
netorũ tociusq ore maritime confectum ẽ. Nã
cũ oĩs iuuentus / om̃s etiã grauioris etatis ĩ qͥbus
aliqđ consilii aut dignitatis fuit eo conuenerãt.
cũ nauiũ ꝙ ubiq fuerãt inunũ locũ cogerant
Qͥbus amissis reliqͥ neq qͦ se recipẽt : neq quẽ adnodi
oppida deffenderẽt habebant. Itaq se suaq oĩa
cesari dediderũt. in qͦsꝙ eo grauiꝰ cosar uindicãdũ
statuit. qđ diligentuis in reliquũ tp̃s abarbarisx

Expanded text:
runt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus runt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occausque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent hvindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris
Abbreviated transcription (Latin):
cum funes: qͥ antẽnas admalos destinebãt. cõpre¬
hensi adductiq erãt nauigio remis incitato pre¬
rũpebantur. Quibus abscissis antẽne necessario
cõcidebant. ut cũ õis gallicis nauibus spes in uellis arm¬
amẽtisq cõsisteret. His ereptis õĩs usus nauiũ uno
tp̃e eriꝑetur. reliquũ erat certamẽ positũ inuirtute ⁊
qua nr̃i milites facile suꝑabant: atq eo magis ꝙ ĩ
conspectu cesaris atq oĩs exercitus res gerebaturi
ut nullũ paulo fortius fac tum latere posset. Dẽs
enim colles/ ac loca suꝑiora unde erat ꝓpinquus
despectus in mare / ab exerctu tenebanttr. Disiectis
ut diximꝰ antẽnis. Cũ singulis bine aut terne naues
circũsteterãt milites sũma ui trascendere ĩ hostiũ
naues cõtendebant. Qđ postꝗͣ barbari fieri aĩad¬
uertere expugnatis cõpluribus nauibꝰ: cũ ei rei nul¬
lum reꝑiretur auxiliũ. fuga salutẽ petere cõtẽ de¬

Expanded text:
cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprecum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contende
Abbreviated transcription (Latin):
ste nihil saxa  cautes timerẽt. Quarũ rerũ oim
nr̃is nauibus casus erat extimescendus.
Compluribus expugnatis oppidis cesar ubi intellexit fru¬
stra tancũ laborem. neq hostiũ fugã cap¬
tis oppidis repͥmi: neq his noceri posse statuit ex¬
pec tandã classem. que ubi conuenit: ac pͥmum ab
hostibus uisa ẽ. circit̾ ducente .xx. naues eoꝵ pa¬
ratissime atq om̃i gnͣe armorũ ornatissime ꝓfecte
e portu. nr̃e aduerse cõstiterũt: neq satis bruto. qͥ
classi p̃erat uł tribimis militũ. centurionibꝰq qͥbus
singule naues erant attribute cõstabat qͥd agerent.
altitudo puppiũ ex barbaris nauibus suꝑabat: ut
neq exsuꝑiori loco satis cõmode tela adici possẽt.
& missa ab gallis grauius acciderẽt. Una erat magno
usui res preparata. aũris. falces p̃acute inserte. affixe¬
q longuris nõ ab suili forma muraliũ falciũ. his

Expanded text:
ctae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium ctae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aaltitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His
Abbreviated transcription (Latin):
tumeliã ꝑferendã. Transtra ex pedalibꝰ ĩ altitudinõ
trabibus cõfixa clauibus ferreis ꝓdigiti pollicis cra¬
ssitudine. Ancore profunibus cathenis ferreis re¬
uincte. pelles pro uellis alluteq tenuiter cõfec te.
Hec siue ꝓpt̾ lini inopiã atq eius usus insciensiã
sius eo qđ est magis uerisimile ꝙ tantas tẽpestates
occeani tantasq impetus uentoꝵ. substinere: ac tãta
onera nauiũ regi uelis nõ satis cõmode posse ar¬
bitrabant᷑. Cũ his uauibus nr̃e classi eiꝰ modi con¬
gressus erat. ut inuna celeritate E pulsu remorũ
prestaret. Reliqua pro loci na pro ui tẽpestatum
illis essent apciora ꝙͥ accõmodaciora: Neq enim
his nr̃e rostro nocere pocerant. tanta inhis erat fir¬
mmitudo neq ꝓpt̾ alticudinẽ facile telũ adiiciebant᷑.
et eadem de causa minus cõmode cõtinebant᷑. accede
cilius. & in uadis cõsisterẽt tucius. E abestu dereli¬

Expanded text:
tumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem tumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebcilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu reli
Abbreviated transcription (Latin):
re oppidorũ oppugnacio impediebat᷑: ac si quãdo
maguitudine oꝑis forte suꝑati ex truso mari ꝓ¬
aggere a mollibus: atq his oppidi menibus ad eqͣtis
sius fortunis desperare ceꝑãt. magno nuo nauium
appulso: cuiꝰ rei sũmã facultatẽ hẽbant. sua oñia
doportabant. seq in proxima oppida recipiebant
Ibi se rursus his opportunitatibꝰ loci deffendebãt. Hoc
eo facilius. maguã partẽ estatis faciebãt: ꝙ nr̃e naues
tem pestatibus detinebant᷑. sũmaq erat uasto E aperto
mari magnis ostibus raris ac ꝓpe nullis portibus ⁊¬
difficultas nauigandi atq ip̃oꝵ naues ad hũc modũ
facte armateq erant. Carine aliqͣnto planiores:
ꝙ nr̃a rũ nauiũ. quo facilius uada ac decessus estus
Exciꝑe possent. ꝓpe admodũ erecte.: atq itẽ pupes:
ad magnitudinem fluc tuũ tẽpestatũq accõmodato.
N auesq tote facte ex robore ad quãuis iim ꝙ̾ con¬

Expanded text:
re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et con
Abbreviated transcription (Latin):
tineat. germanosq qui auxilio agallis accersiti dicos¬
bantur. si ꝑ uim nauibus flumẽ transire conentur
ꝓhibeat. F.crassum cũ cohortibus legionariis duodecĩ
et magno nuͣo equitatus in cqͥtaniã proficisa iubet.
ne ex his nacionibus auxilia ingalliã mittant᷑: ac
tante naciones cõiungant᷑. Q. Titurium sabinum
legatũ cũ legionibus tribus in uuellos. curosolices.
lexobiosq mttit. qͥ eam manũ distinẽdã curet. Deciũ
brutũ adolescentẽ classi gallicisq nauibus: quas ex
pictonibus & santonis reliqͥsq pacatis regionibus
cõuenire usserat. prefecit. Et cũ pͥmũ posset ĩuenetos
proficisci iubet. Ip̃e eo pedestribꝰ copiis contendit.
Erant euꝰnodi ferc situs oppidorũ. ut posita ĩ extremis
lingulis: promũtoriisq: neq pedibus adicũ haberẽt.
cũ ex alto se estus incitasset. qđ his accidit. semper
horaꝵ .xii. spacio neq nauibus qđ rursus minuẽto
estu naues in uadis afflictarentur. Itaq utraq

Expanded text:
o a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus imanum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ adfinẽ porrecta ac loca aꝑta ꝑtinebat. ceden¬
tes in seqͥ auderẽt. Enterĩ legiones sex qͣ pͥme uene¬
rant. oꝑe dim̃so castra munire ceperũt. Ubi pͥma
impedimẽta nr̃i exercitus abhis: qͥ insilua abditi la¬
teb̾ant. uisa st̃ ꝗ tp̃s int̾ eos cõmittẽdi p̃lii ꝯuen̾ãt.¬
ita ut intra siluas aciẽ ordinesq cõstituerant. acꝙ
ipsi sese cõfirmauerãt. subito õibus copiis ꝓuolauerũt.
impetũq in nr̃os eqͥtes fecerũt. His faale pulsis atq per

Expanded text:
quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedenquem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile puls
Abbreviated transcription (Latin):
cutit̾ ducẽtis inferiꝰ apertus asuꝑiore parte silue¬
stris: ut nõ facile introrsus ꝑspici posset. Intra eas
siluas hostes in occulto sese cõtinebãt. In aꝑto loco
secundũ flum̃ paute staciones eqͥtum uidebant᷑. flu¬
minis erat altitudo pedum circit̾ trium.
Cesar eqͥtatu p̃misso subseq̃batur õibus copiis. sed
racio ordoq agm̃ĩs ałr se habebat: ac belge ad ner¬
uios detulerant. nã qđ hostis apropinq̃bat. con¬
suetudine sua cesar sex legiones expeditas duce¬
bat. Post eas tocius ex̾atus impedim̃ta collocarat.
Inde due legiones : q̃ proxĩe conscripte erãt totum
agmen claudebãt. presidioq impediñitis erant.
Equites nr̃i cũ funditoribus sagittariisq flumen
transgressi cũ hostiũ eqͣtatu. prelĩ cõmittunt. Cũ
se illi identidẽ insiluas ad suos reciꝑent/ ac rursus
ex silua in nr̃os impetũ facerẽt. neq nr̃i longiꝰ ꝗͣ

Expanded text:
circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvecirciter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam
Abbreviated transcription (Latin):
incastra uenisset reliq̃ q legiones magnũ spaciũ
ab essent. hanc sub sartinis adoriri: qua pulsa impe¬
ꝙ neruii antiqͥtus cũ eqͥtatu nihil possent: neq enĩ
ad hoc tp̃s rei ei student. sed quicquid possunt pede¬
stribus ualẽt copiis: quo facilius finitimoꝵ eqͥtatũ
si p̃dandi cã ad eos uenissent. impedirẽt. teneris ar¬
boribus incisis atq inflexis crebrisq ĩ lacitudinem
ramis enatis ⁊ rubis: sentibusq int̾iectis effecerãt.
ut instar muri het spes munimẽtis p̃berẽt: quo nõ
modo nõ intraari sed nec ꝓspia quidẽ poffst.
His rebus cũ iter agminis nr̃i impediret᷑ nõ cõmittẽdũ
sibi consiliũ nerũii existimauerũt. Loci natura erat
het: quẽ locũ nr̃i castris delegerãt. Collis a sũmo
eqͣłr decliuis ad flumẽ sabim. qđ supͣ nouinaiumꝰ
uergebat. Ab eo flumine pari acliuitate collis na¬
scebatur. aduersus huic. ꝙ contrarius passibus

Expanded text:
in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impequod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus
Abbreviated transcription (Latin):
accepturos. Cũ ꝑ eorũ fines triduo iter fecisset ĩ¬
ueniebat ex captiuis eoꝵ. Sabim flumen ab castris
sius nõ ampliꝰ millia passuum abee̾.trans id flum̃
om̃s neruios cõsedisse aduentũq ibi romanorũ
expectare una cũ atrebatibus. & ueromãdiis fi¬
atq esse inicinere: Mulieres qͦ per etatẽ adpugnam
ĩuciles e̾ẽ uiderentur in eũ locum cõiecisse. quo ꝓpt̾
paludes exercitui aditus nõ esset.
His rebus cognitis exploratores centurionesq ꝑmittit.
qui locũ idoneũ castris delegãt. cũ ex dediticiis bel¬
gis reliqͥsq gallis cõplures cesarẽ secuti. una iter
facerẽt . quidã ex his postea ut ex captiuis cognitũ
ẽ eorũ dicrũ cõsuctudine itineris nr̃i exercitus per¬
specta noc te adneriuos ꝑuenerũt atq his de mõ¬
strarũt int̾ singulas legiones impedimentoꝵ magnũ
nũm int̾cedere: neq eẽ quicꝗͣ negocii. Cũ pͥma legio

Expanded text:
accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inaccepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, fiatque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio
Abbreviated transcription (Latin):
utatur. Ꝙ si fecerit heduorũ auctoritatẽ apđ oñi es
belgas amplificaturũ: quorũ auxilii atq opibus si qua
bella inciderint substinere cõsueuerint.
Cesar honoris diuiciati atq heduorũ cã se se eos infi¬
dem recepturũ. E cõseruatuꝵ dixit. Et ꝗ erat auicas
magna int̾ belgas auctoritate atq hõim multitudine
p̃stabat. sexcentos obsides poposct. His traditis. oĩbꝰ¬
q armis ex oppido collatis abeo loco infines ambia¬
norũ ꝑuenit. qui se suaq oĩa sine mora dediderũt.
eorũq fines norui attingebant. Quoꝵ de natura
moribusq cesar cũ quereret sic reꝑiebat: nullum
adicum esse ad eos mercatoribus nihil pati uini. reli¬
quarũq rerũ ad luxuriã ꝑtinenciũ inferri. qđ his
rebus relanguescere aĩos eoꝵ ꝙ remitti uirtutẽ exi¬
stimarẽt esse hoĩes feros magneq uirtutis increpi¬
neq legatos missuros/ neq ullã condiciõit pacis

Expanded text:
utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque rerum ad luxuriam pertinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpineque legatos missuros neque ullam condicionem pacis
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo oppido cesar cũ exercitu circit̾ millia passuũ
quinq abesset. om̃s maiores natu ex oppido egre¬
ssi manus ad cesarem tendere ẜ uoce significare
ceperunt. sese in eius fidem ac potestatẽ uenire: neqꝙ
accessisset. castraq ibi poneret pueri mulieresqꝙ
ex muro passibus manibus suo mnore pacẽ ab ro¬
inanis petierũt. Fro his diuitiatus nã post dis¬
cessum belgarũ dimissis heduoꝵ. copiis ad eum
reuerterat. faat ha uerba. Bellouacos om̃i tp̃re
infide atq amicicia ciuitatis hedue fuisse ĩpulsos.
asuis pͥncipibus: qͥ dicerẽt heduos acesare ĩser¬
uitutem. redac tos om̃s indignitates cõtumeliasꝙ
lisse qui huius consilii pͥncipes fuissent. qđ intel¬
ligerent quantã calamitatẽ ciuitati intulissent ĩ
brutaniã profugisse. petere nõ solũ bellouacos/ sed eniã
ꝓ his heduos: ut sua clemẽtia ac sua cõsuetudine ĩ eos

Expanded text:
ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire neque c oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitlisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos
Abbreviated transcription (Latin):
oppidũ nomodunũ contendit: id exiciuere oppugna¬
re conatus qđ uacuũ ad effensoris e̾e audiebat ꝓpt̾
latitudinẽ fosse muriq altitudinẽ paucis deffendẽtibꝰ
expugnare nõ potuit. Castris munitis uiueas agere
queq ad oppugnandũ usui erãt comꝑare cepit.
nterim om̃is ex fuga suessionũ młtitudos ĩ oppidum
proxima noc te cõtendit. Cełrq uineis ad oppidum
acꝰtis aggere iacto turribusq cõstitutis magͥtudĩe
operũ: que neq uiderãt añ galli: neq audierant. S
celeritate romanoꝵ. ꝑ moti legatos ad cesarẽ de
dedictione mittunt. S petentibus rhemis ut cõserua¬
rentur impetrãt. Cesar obsidibus acceptis pͥmisx
ciuitatis: atq ip̃ius gallie regis duobus filiis armis¬
q oĩbus ex oppido tradicis indedictionẽ suessiones
accepit. exercitũq in bellouacos ducit. Qui cũ se
suaq om̃ia inoppidũ bratuspanciũ cõtulisset: atq

Expanded text:
oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnaoppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque
Abbreviated transcription (Latin):
cõfirmata re/ ab exploratoribus oẽm oqͥtatũ qͥ nouis
.l. aurunculeium. Coctam legatos p̃fecit. Titũ la.¬
bienũ legatũ cũ legionibus tribus subseqͥ uissit. Hi
nouissimos adorti & ad multa millia passuũ per¬
secuti magnã multitudinẽ eoꝵ fugienciũ occiderũt.
Cũ ab extremo agnune ad quos ꝑuentũ erãt cõsi¬
prioresq abesse apericulo uiderent᷑: neq ulla neces¬
sitate . neq imꝑio continerent᷑ ex audito clamoreᷤ
ꝑturbatis ordinibus oms infuga sibi p̃sidiũ ponerẽt.
ita sine ullo pericło. tantã eorũ multitudinẽ nr̃i
int̾fecerũt. qͣntũ fuit diei spaciũ. sub occasuq solis
sequi destieerunt. seq ĩ castra ꝑ utimꝑatũ erat receꝑũt.
Post cridie ciꝰ dici cesar pͥusꝗͣ se hostes exterrore
ac fuga reciꝑẽt infines suessionũ qui proximi rhemis
erant. exercitũ duxit &. magno itiuere cõfecto ad

Expanded text:
confconfL. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consint, priores, quod abesse a periculo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad
Abbreviated transcription (Latin):
uentos int̾fecerunt. Hostes ubi ẜ de expugnãdo
oppido & flumine transcundo spem se fefellisset.
cepit. cõsilio conuocato cõstituerũt optimũ esse
domũ suã quẽq reuerti. E quorũ infines pͥmũ
romani exertitum introduxissent. ad eos deffen¬
dendos undiq conuenirẽt. ut pocius in suis ꝗͣ in
alienis finibus decertarent. E domestias copiis rei
frumẽtarie uterent᷑. ad eã sentenciã cũ reliquis
causis hec quoq rõ eos deduxit: qđ diuiciacũ
atq heduos finibus bello uacoꝵ appropinqͣre
cognouerãt: his ꝑsuaderi ut diucius morarẽtur:
neq suis auxiliũ ferre nõ poterãt.
Ca re constituta sccła uigilia magno cũstrepitu ac
tumultu castris egressi nłło certo ordine atq un¬
ꝑio cũ sibi qͥsq pͥmũ itiueris locũ peteret E. domũ
peruenire properaret fecerunt ut cõsimilis fug
profec hio uideretur.
ritus exercitũ eqͥtatũq castris cõtinuit. Frima luce

Expanded text:
ventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando ventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam quemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. xercitum equitatumque castris continuit. Prima luce,
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt. secũdiore equitũ p̃lio nr̃oꝵ. cesar suos ĩ castra
reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumẽ axonã
contenderant. qđ esse post castra nr̃a demõstratũ
est. Ibi uadis roꝑtis partẽ suarũ copiaꝵ traducere
conati sunt. eo consilio ut si possent castellũ cui p̃erat
Q liturius legatus expugnarẽt pontẽq int̾scinder̃t.
si minus potuissent agros rhemoꝵ. popularẽtur: qui
magno nob̾ usui. ad bellũ gerendũ erant. cõmeatuq
nr̃os prohiberent.
Celar cercior factus a licurio oẽm eqͥtatũ ⁊ leuil
arinature numidas funditores. sagitarios pontẽq
traducit: atq ad eos contẽdit. Acrit̾ in eo loco pug¬
natũ est. hostes impedicos nr̃i iuflumine aggressi
magnũ eorũ nuͣm cõciderũt ꝑ eorũ corpora reliqͥs
audacissime transire couantes multitudine telorũ¬
repulerunt. Frimosq qui transierãt eqͥtatu circũ¬

Expanded text:
faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen Axonam contenderunt, quod esse post nostra castra demonstratum est. Ibi vadis repertis partem suarum copiarum traducere conati sunt eo consilio ut, si possent, castellum, cui praeerat Q. Titurius legatus, expugnarent pontemque interscinderent, si minus potuissent, agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatuque nostros prohiberent. Caesar certior factus ab Titurio omnem equitatum et learmaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit, atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine aggressi, magnum eorum numerum occiderunt. Per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes, multitudine telorureppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circum
Abbreviated transcription (Latin):
parte lateris deiectus ħebat E infronte leuit̾ casti¬
gatus. paulatĩ ad planitrẽ redibat. Abutroq latere
eius collis transuersam fossam obduxit circit̾ passuũ
quadringentoꝵ/ E ad extremas fossas castella cõstitiue
ibiq tormẽta collocuit: ne cũ aciẽ instruxisses hos¬
tesq qd̾ tm̃ multitudine pot̾ant alateribꝰ pugnãtes
suos circũuenire possent. Hoc facto duabus legiõibꝰ
quas proxĩe cõscripserat in castris relictis ut si quo
opus esset subsidio dua possent. Reliqͣs sex legiones
pro castris in acie cõstituit. Hostes itẽ copias suas ex
castris eduetas instruxerant.
alus erat nõ magna int̾ nr̃um atq hostiũ exercitum.
Hanc si nr̃i transirẽt hostes expettabant. nr̃i autẽ
si ab illis iuiciũ trãseundi fieret ut impeditos aggres¬
derentur. parati in armis erant. Int̾im p̃lio eq̃str int̾
duas acies cõtendebatur. ubi neutri initiũ transeundi

Expanded text:
parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastiparte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium
Abbreviated transcription (Latin):
dia noc te. cesar hisdẽ ducibus usus: qͥ nũcii ab ictio
uenerant numidas Ecretas sagittarios. E funditores
balearesq subsidio oppidanis mittit. Quorũ aduẽtu
ꝙ rhemis cũ spe deffensionis studiũ ꝓpugnãdi accessit.
& hostibus eadẽ de causa spes pociundi. oppidi discessit
castra cesaris cũ om̃ibus copiis cõtenderũt. ⁊ a millibꝰ
passuũ minꝰ duobus castra posuerũt: que castra ut¬
ex fumo ac ignibus significabat᷑ amplius millibꝰ ecto
passuũ .uiii. inlatitudinẽ patebant. Cesar pͥmo ꝓpt̾
multicudinẽ hostiũ & ꝑꝑ eximiã oppinionẽ uirtutis
p̃liis suꝑsidere statuit. quotidie tñ eq̃stribus p̃liisi
quid hostis uircute possit E quid nostri audirent
res intellexit loco ꝓ castris ad aciẽ instruendã natura
opportuno atq idoneo: ꝙ is collis ubi castra posita
ꝙͣtũ loci acies instructa occupare poterat: atq ex utraqͣ

Expanded text:
dia nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Iccio dia nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares subsidio oppidanis mittit; quorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. castra Caesaris omnibus copiis contenderunt et a milibus passuum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri auderent res intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita nem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ cũ sex cohortibus reliqͥt. Castra ĩ alticudinẽ
pedũ.xii. uallo fossaq duo de .xx. pedũ munire
iubet. Ab his castris oppidũ rhemoꝵ noĩe bibrax
aberat millia passuũ octo. Id ex itinere magno ĩ¬
petu belge oppugnare ceꝑunt. Egre eo die sb̾stẽ¬
tatũ est. gallorũ eadẽ atq belgarũ oppugnacione.
ac ubi circũ iecta multitudine hõim totis menibꝰ
undiq inmurũ lapides iaci cepti st̃. murusq deffe̾soribꝰ
nudatus est testudine facta portas succendunt.
murũq sb̾ruunt. qͣntũ facile fiebat. Nã cũ tanta a¬
młtitudo lapides ac tela cõiaiebãt in muro cõsistẽ di
potestas erat nulli. Cũ finẽ oppugnãdi nox fecisset
Ic tuiis rhemus sũma nobilitate. E gr̃a uit̾ suos: qͥ
tũ oppido p̃fuerat. unũ ex his qͥ legati de pace ad
cesarem uenerat nũciũ ad eũ mutit: nisi subsidiũ sibi
mittatur. se se diucius substinere nõ posse. Eo de me¬

Expanded text:
legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci coepti sunt murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portas succedunt murumque subruunt. Quod tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praeerat, unus ex iis qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de me
Abbreviated transcription (Latin):
om̃em senatũ ad se cõuenire pͥncipũq lib̾os obsides
sunt diligent̾. Ipse diuiciatũ heduũ magnoꝑe adhor¬
nus hostui destineri. ne cũ tanta młtitudine uno tp̃e
cõfligendũ sit. Ed fieri posse si suas copias hedui ĩfines
bellouacoꝵ introduxerint. Eeorũ agros popłari ceꝑint.
His mandatis eũ ase dimittit. Postꝗͣ om̃s belgaꝵ co¬
pias in unũ locũ coactas ad se uenire uidit. neq iã
longe e̾e̾ ab his quos miserat exploratoribꝰ. E ab re¬
mis cognouit flumen axonã qđ est in extremis rho¬
morum finibus exercitũ tradũcere maturauit: atq
ibi castra posuit. Que res & latus unũ castrorum
ripis fluminis muniebat. E post eũ que eͣent tuta
ab hostibus reddebat. E cõmeatus ab rhemis reliqͥs¬
q ciuitatibus ut sine ꝑicło ad eũ portari possent
efficiebant. En eo flunũe pons erat ibi presidum
ponit. E. in alt̾a parte flumĩs qͥntũ ticuriũ sabinũ

Expanded text:
omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magnopere cohornus hostium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat exploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remorum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostibus reddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit et in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum
Abbreviated transcription (Latin):
ginta tociusq belli imꝑium sibi postulare. Suessio¬
nes suos ẽẽ finitimos fines. latissimos feracissimosq
agros possidere. Apd̃ eos fuisse regẽ etiã nr̃a me¬
moria diuiciacũ tocuis gallie potentissimũ: qui cum
magne partis harũ regionũ. tũ cͣet brittanie ĩ ꝑiũ.
obtinuerit. nũc esse regẽ galbam. Ad hũc ꝓꝑ iusticiã
prudenciãq suã tocius belli sũmã oĩum uoluntate
deferri. Oppida hr̃e nuͣo .xii. polliceri milia armata
qͥnquaginta totidẽ neruios : qui maxĩe feri int̾ ip̃os
habeantur. longissimeq absint. quindecĩ milia ⁊atre¬
bates. Ambianos.x. milia. Morinos.xxu. milia. x¬
Menapios.uii. milia. Galetos.x. milia. Uelocasses y
Ueromandios totidẽ. Catuacos. x.E.uiii.milia. Cõ¬
drusos. Ebruces. Ceroeses. Pemanos: qͥ uno nomine
germani appellant᷑. arbitrari ad quadragĩta milia¬
esar remos cohortatus lib̾alitꝰq or̃one prosetutus.

Expanded text:
 totiusque belli imperium sibi postulare. Suessio totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII milia, Caletos X milia, Veliocasses et Viromanduos totidem, Atuatucos XVIIII milia; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus
Abbreviated transcription (Latin):
suos: qui eodem uire E. hisdem legibus ucunturꝰ
Unum imꝑiũ unũq magr̃atũ cũ ipłis hñt. det̾rere
potuerunt: qͥn cũ ip̃is consentirẽt. Cũ ab his qͣreret᷑
que ciuitates qͣnteq in armis eͣent E quid in bello
possent sic reꝑiebat. plerosq belgas e̾e hortos ab
gerinanos: rhenũq antiquitus traductos ꝓꝑ locix
fertilitatẽ. ibi cõsedisse. gallosq qui ea loca ĩcolerẽt
expulisse. Solosq eͥẽ qui patrum nr̃oꝵ memoria
onini gallia uexata theutonos cimbrosq intra fines
suos ingredi prohibuerint. Qua ex re fieri uti eaꝵ
rerũ memoria. magnã sibi auctoritatẽ magnosq
tatibusq coniuncti quãtã quisq multitudinẽ ĩ comu¬
ni belgarũ concilio et̾ ad id bellum pollicitus sit cogno¬
uerit plurimũ int̾ eos bellouacos & uirtute ẜ auc¬
toritate ꝙ hoim nũo ualere. hos posse cõficere armata
milia centũ pollictos. Ex eo nũo electa milia sexa¬

Expanded text:
suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magistratum cum ipsis habeant, deterrere potuerint quin cum iis consentirent. Cum ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque tatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX
Abbreviated transcription (Latin):
Dat negociũ senonibus reliqͥsq gallis qͥ finitinii belgis
erant uti ea q̃ apd̃ eos gerantur cognosçãt. seq de
his rebus cerciorẽ faciant. hi cõstant̾ om̃is nũciaue¬
rũt manus cogi. exercitus in unũ locũ cõduci. Tũ
uero dubitandũ nõ existim auit. qͥn ad eos ꝓfici¬
scerentur re frum̃taria compata castra mouet diebꝰ¬
improuiso celeruisq õim opinione uenisset. renu
qui proximi gallie ex belgis sunt ad et eũ legatos
sic tium & andocũ boriũ pͥmos ciuitatis sue mise¬
cõsensisse. neq cõtra popłm .ro. õino coniurasse
paratos cͣe & obsides dare ⁊ imꝑata fat̾e. & oppi¬
dis reciꝑe E frum̃to ceterisq rebus iuiuare. Reliqͦs
om̃s belgas in aimis c̾e germanosq qui citra rhenũ
incolunt sese cũ his conuixisse: tantũq eẽ eorũ
oĩm furorẽ / ut ne suessones qͥdẽ frẽs cõs anguineosq

Expanded text:
Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebimproviso, celeriusque omnium opinione, perveniente, Remos, qui proximi Galliae ex Belgis sunt ad eum legatos Iccium et Andebrogium, primos civitatis suae, misconsensisse neque contra populum Romanum coniurasse, paratosque esse et obsides dare et imperata facere et oppidis recipere et frumento ceterisque rebus iuvare; reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque qui cis Rhenum incolant sese cum his coniunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem ut ne Suessiones quidem, fratres consanguineosque
Abbreviated transcription (Latin):
n ẽẽt cosar incitiore gallia ĩ hiber¬
nis ita ut supͣ demõstrauimꝰ. Crebri
adeũ rumores afferebant᷑. bt̾isq itẽ
labieni cercior fiebat. om̃is belgas
has eͣcͣ causas. frimũ ꝙ uenent᷑ ue om̃i paccata
gallia ad eos excitus noster adducerẽt᷑. Deindeᷤ
ꝗ a nõnullis gallis sollicitarent᷑/ partĩ qui g̾maõs
diucius ingallia uersari uoluerãt. ita popłi. romai
exercitũ hiemare atq inueterascere ingallia
moleste ferebãt. Partĩ qͥ mobilitate & leuitate aĩ
nouis impii stadebant. ab nõnullis ẽt ꝗ ĩ gallia
apotentioribus atq his qͥ ad cõducẽdos hominesi
facultates habebant. uulgo regna occupabant᷑.
qͣ minꝰ facile eã rem imꝑio ur̃o cõseqͥ poterãt. his
nũciis łrisq cõmotus cesar. duas legiones incit̾io
gallia nouas cõscripsit. E in eunte estate ĩ int̾iorẽ
galliã ꝑ qͥdẽ duceret. Q. pedũ legatũ misit. ip̃e
cũ pͥmũ pabuli copia eͣcͣ incipet adex̾citũ uenit

Expanded text:
 esset Caesar in citeriore Gallia in hibernis, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas,has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita populi Romani exercitum hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cõdicionẽ seruitutis odisse. łriusꝙͣ plures ciuitates
cõspirarẽt pertinendũ sibi/ ac latius distribuendũ
exercitũ putauit. Etaq Ticũ labienũ legatũ ĩtreueros:
qͥ proximi rheno flumini sunt cũ eqͥtatu mittit. Huic

Expanded text:
et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno
Abbreviated transcription (Latin):
portus. insulas nouisse. ac longe aliam e̾e̾ nauigacõem
Dis initis consiliis oppida muniũt. frum̃ta ex agris ĩ op¬
pida cõportant: naues inueneciã. ubi cesarẽ pͥmũ bellũ
gesturum cõstabat. ꝙͣ plurimas possunt cogũt. socios¬
ad id bellũ ossismos. lexobros. nauetes. ambiliatos. mo¬
rinos diabintres. menapios adiciscũt. auxilia exbri¬
ttama q̃ cõtra eas regiones posita est accersunt᷑.
Erant he difficultates belli gerẽdi qͣs supra ostendimꝰ.
Sed tñ multa cesarẽ ad id bellũ incitabãt. Iniurie re¬
tentorũ militũ romanoꝵ. rebellio facta post dedicio¬
nẽ. defectio datis obsisdibus. tot ciuitatũ cõuiracio.
łn pͥmis ne hac parte neglecta roliq̃ naciones sibi idẽ
licere arbitrarent̃. Itaq cũ intelligeret omnes fere
gallos nouis rebus studere E ad bellũ mobilit̾ cełr ꝙ¬
exercitari. om̃s aut̾ homines natura lib̾tati studere.

Expanded text:
portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem ceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt coguad id bellum Osismios, Lexovios, Nannetes, Ambibaritos, Morinos, Diablintes, et Menapios adsciscutannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere