comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pa. idest parer patrum uel custos
xandrino. Constantiopolitano: Pri¬
mates: qui tribus archiepiscopis
presunt uel preesse habent : regẽ
exprimunt. ctiius potestas ad tres
se extend̾ ducatus: Metropolitani
siue archiepiscopi: ducibus compa¬
rantur qui pluribus presunt co¬
mitibus et archiepiscopi: plurib
iam abolita est dignitas: prefectis
adequantur: Abbates: tribunos mi¬
litum imitantur Cancellarii: pre¬
tores: archidiaconi: centuriones: De¬
cani. decuriones: archi presbiteri. ad¬
coni: quaternioñ: Subdiaconi: triũ¬
uirorum officium: Exorciste: questio
res aule lectores: carminum rela¬

Expanded text:
pa, id est Pater patrum vel custos xandrino et Constantinopolitano. Primates, qui tribus archiepiscopis praesunt, vel praeesse possunt, regem exprimunt, cujus potestas ad tres se extendit ducatus. Metropolitani sive archiepiscopi comparantur ducibus, qui pluribus praesunt comitibus. Nam et archiepiscopi pluribus jam abolita est dignitas, praefectis adaequantur. Abbates imitantur tribunos militum, cancellarii praetores, archidiaconi centuriones, decani decuriones. Archipresbyteri coni quaternionum, hypodiaconi tribunorum. Denique exorcistae quaestores res; lectores, carminum recita
Abbreviated transcription (Latin):
altaris pro nobis deo offerunt. et¬
populum sibi commissum: uerba fi¬
sacerdotes: quasi sacra dantes: Pres¬
conorum idest ministrorum. tantũ
enim sonat: uicem agit leuitarũ:¬
nistrabant in sacrificiis sub sacer

Expanded text:
altaris Deo pro nobis offerunt, populum sibi commissum doceasacerdotes, quasi sacra dantes, et presconorum, id est ministrorum tantum enim sonat vicem explent levitaruvitae in sacrificii
Abbreviated transcription (Latin):
dentiam: sciendum est. quod tres le¬
guntur secte famose Gentilium.
hebreorum. et xpistianorum Prima:
est erroris. secunda: ueritatis uel¬
untutis. tercia: salutis In prima. nau¬
fraganur. In secunda: apericulo libe
dicitur asecando. quia secat.⁊dest adeo
nos separat. secunda et tercia: asectan¬
do.Prima secãt. Secunda illuminat.
eercia: penitus saluat. ⁊ liberat. s
mos paganorum: conuersus est in ri
enim persone. tam seculares quã

Expanded text:
dentiam, sciendum est quod tres leguntur sectae famosae, gentilium, Hebraeorum et Christianorum; prima est erroris, secunda veritatis, tertia salutis. In prima naufragium patimur, in secunda a periculo quidedicitur secta a secando, quia secat, id est nos a Deo separat, secunda et tertia a sectanseparat, secunda illuminat, tertia autem penitus salvat et liberat. Verum mos paganorum conversus est in ritenim personae, tam saeculares quam
Abbreviated transcription (Latin):
tis patent: hee sunt: decime. primi¬
cie. uota. sacrificia. oblationes. do¬
nationes: Pͥmitie enim aprimis ho¬
minibus initium habuerunt: Legi¬
mus enim chaim et abel de frugi¬
buis laborum suorum. deo primici
as obtulisse: Abel agnos. Caim fru

Expanded text:
tis pateant. Sunt etenim decimae, primitiae, vota, sacrificia, oblationes et donationes. Primitiae e primis hominibus initium habuerunt. Legimus enim Caina et Abelem e frugibus suorum laborum primitias Deo obtulisse, sed Abelem agnos et
Abbreviated transcription (Latin):
pus. archidiaconus. archi presbiter:
decanus. cantor. subcentor. thesaura¬
rius. archifola: Orcdinis persone sũt:
sacerdotes. Diaconus. Subdiaconus.
a colitus. Exorcista. lector. hostiarius:
sunt autem in ordine .uii. gradus
ad designandam sepriforme̾ gratiam
spiritus sancti. munere cruris: illo¬
rum ordinum officia exequ̾̃itur:
S quoniam de ecclesiasticis personis
re proposuimus: urideamus qualiter
a ueteri ritu. tam gentilium. quam¬

Expanded text:
pus, archidiaconus, archipresbyter. odecanus, cantor, subcantor, thesaurarius, scholaster. Ordinis personae sunt sacerdos, diaconus, hypodiaconus, acolythus, exorcista, lector, ostiarius. Sunt autem in ordine septem gradus, ad designandam septiformem gratiam Spiritus sancti, cujus munere illorum ordinum officia exsequuntur. Sed quoniam de ecclesiasticis personis re proposuimus, videamus quemadmodum a veteri
Abbreviated transcription (Latin):
cet hẏmnus. qui ideo stando can¬
tatur: ut in ereccione corporum
ostendamus: quod in laudando de¬
gue: certum est uocem quantum¬
libet sit cdamosa: deo non placere.
lando cantatur:mentis deuotionẽ
quam in laudande deum habemus:
designat: Antiphona primo inci¬
pitirr. et finito psalmo qui ei mo
dulatur : tota cantatur. quia tẽ
Si exrota mentis deuotione incep¬

Expanded text:
cet hymnus, qui ideo stando canitur, ut in erectione corporum ostendamus quam in laudando Donet, certum est vocem, quantumvis clamosam, Deo non placere. lando canitur, mentis devotionem, quam in laudando Dominum habemus, designat. Verum ideo illa primo incipitur, et finito psalmo, qui ei mo tota cantatur; quia tunc Deo placent, si a devotione incep
Abbreviated transcription (Latin):
rate sumimus. ne natura debilite¬
tur: unde apostolus. Nationabile sit
obsequium nostrum. non incommes¬
sationibus. et ebrietatibus.⁊c̃. Ieru
nium irioãbile est: ut siquis uelit

Expanded text:
sumimus, ne inde corpus debilitetur. Unde inquit Apostolus: Rationabile sit obsequium vestrum : Non in commessationibus et ebrietatibus, etc. . Irrationabile est, si quis velit
Abbreviated transcription (Latin):
tium: illi enim sub lerritis intem
plo ministrabant. et isti sub cdiaco¬
tur. In templo erant emunctores lu¬
minum. qui luminaria accendebãt.
parant: Intempore ueteris legis:
exorciste idest adiuratores per doct¬
nam salomonis demones ab homi¬
nibiis erciebant: et nos similiter gor

Expanded text:
sub levitis sacra administrabant, sic illi sub diacollati. In templo erant emunctores luminum, qui candelas et accendebant praeparant. In tempore veteris legis exorcistae, id est adjuratores, ex doctrina Salomonis daemones ab hominibus abigebant: sed et nos similiter exor
Abbreviated transcription (Latin):
Similtter aliud est misericordn. ali¬
ud dementia. aliud pietas: miseri¬
cordia est: circa naturam: dementia:
gratia. Miscricordia est: ut sigiris ui¬
dec aliquem iuste dampnat᷑um duci
ad suspenctium. et naturaliter mouea¬
tux: et ei compatiatur: et ita motus:
cum asuspendio liberet. Similiter si
raptori eripiat: et pauperi reddat. cle¬

Expanded text:
Similiter aliud est misericordia, aliud clementia, aliud pietas. Misericordia circa naturam, clementia egratia. Misericordia est, dum si quis videndo aliquem juste damnatum duci ad suspendium, naturaliter movetur eique compatitur, et ita motus a suspendio eum liberat. Similiter si at alius, et raptori eripiat ea, et pauperi reddat,
Abbreviated transcription (Latin):
illa uoluit augustinus: ut inuigi¬
lia pasche missa illius diei celebrare¬
tur nocte. unde incollecta dicitur. bs
qru hanc sacratissimam noccem: Dici¬
tam anima quam corpore: Reliqui

Expanded text:
voluit Augustinus, in vigilia Paschae missa de nocte celebraretur. Unde in collecta dicitur: Deus qui hanc sacratissimam noctem. tam anima quam corpore. Reliqui
Abbreviated transcription (Latin):
qutate temporis. quia acreationeho
diccum ei fuerat: De ligno scientie
boni et mali ne comedas: Aloci qua¬
litate: quia in paradiso institutionẽ¬
pore ante legem. et in tempore sub
Sub lege: ab helẏa: In tempore gratie¬

Expanded text:
is creatione dicebatur: De ligno scientiae boni et mali ne comedas . A loci vero qualitate, quia in paradiso fuit instpore ante legem, in tempore sub sub lege ab Elia; in tempore grati
Abbreviated transcription (Latin):
toritate ⁊ laude siue cõmendatione
ieuinii: et eius multiplici distinc¬
tione: Primum: pertinet ad cliffini¬
tionem. secundum: ad interpreta¬
tionem suie originem: tercium ad
confirmationẽ. Quartum: ad amorẽ:
nitionem: Ieuinium est communis
omnium membrorrim satiffatio. ut
scilicet membra saciffaciant propter
peccata que commniserunt. ut sigu¬
la peccauit: leiunet. et sufficit. Qui
solus est in culpa: solus sit in pena:
Si oculus: similitea. Unde Ieronimꝰ.
Oculus meus depredatus est animã
ieiuno quod ͫ est intestinum quod¬

Expanded text:
commendatione jejunii, atque ejus multiplici distinctione. Primum sane pertinet ad definitionem, alterum ad interpretationem sive originem, tertium ad confirmationem, quartum ad amorem, nitionem. Jejunium est communis omnium membrorum satisfactio, ut scilicet membra satisfaciant pro peccatis, quae admiserunt, ut si gula peccavit, jejunet ac sufficit. Qui solus est in culpa, solus sit in poena. Si oculus similiter. Unde Jeremias: Oculus depraedatus est animam jejunio, quod est intestinum quod
Abbreviated transcription (Latin):
ieiumorum: De sollempnitate festi¬
britas. exitus. transitus. Obitus.
assumptio. Depositio. Dormicio. Pas¬
sio. Decticatio. Natiuitas. Nathał. uł
estiuitas dicitun qͣsi festi sc̃i nati

Expanded text:
PUT IV. De solemnitate festibritas, exitus, transitus, obitus, assumptio, depositio, dormitio, passio, dedicatio, nativitas, natalis, vel ivitas dicitur, quasi festi sancti
Abbreviated transcription (Latin):
NPRTMITIU A SOCLESTA
phohibitum erat nequis loque¬
recur singuis: nisi esset qui in¬
terpretaretua. Quid enim prodes
tibus. ut pronuntiato literalit̃
pulo exponeretira: Quid autem¬

Expanded text:
In primitiva Ecclesia prohibitum erat ne quis loqueretur, nisi esset qui interpretaretur. Quid enim, obstibus, ut pronuntiato secundum lipulo exponeretur. Quid ve
Abbreviated transcription (Latin):
ocorum igitur uenerabilium: aba
sunt orationi dicata. alia huma¬
ne necessitati deputata: loca humane
necessitati deputata ⁊ instituta. st̃
hec. xenodochuim. Iasothomium. te¬
reanthocomium. orphanotrophiũ.
et religiosi imperatores: quedam in
ni. senes. emtti. infirmi. et imbecil¬
ligiosa: Sacraloca sunt: que per ma¬
diuersis uocantur nommibus. is¬
cellum. templum. oratorium. dei
tabernaculuim. monasterium. Ce¬

Expanded text:
ocorum itaque venerabilium alia sunt orationi dicata, alia vero necessitati humanae deputata. Loca humanae necessitati deputata sunt haec: Xenodochium, nosocomium, gerotocomium, orphanotrophium, et religiosi imperatores loca quaedani, senes, emeriti, infirmi, imbecilligiosa. Sacra loca sunt, quae per diversis cellum, templum, oratorium, Dei tabernaculum, monasterium, coe
Abbreviated transcription (Latin):
sancti sine difficultate resurgent
in corporibus glorificatis. quasi a
quedam particularia: Generalia sunt:
que generaliter abomnib obseruant᷑.
ut festa kinitatis. et dnice uel nata¬

Expanded text:
sancti sine difficultate resurgent in corporibus glorificatis quasi e squaedam particularia. Generalia sunt quae generatim ab omnibus celebrantur, ut festa Trinitatis, B. Mariae, Nat
Abbreviated transcription (Latin):
ce ego sepiã uiã niam. spinis. et
sepiã eam macia. et semitas suas
non inueniet. et sequetur amato¬
res suos. et non apprehendet eos.
et queret eos et non inueniet. et
dicet. uadam et reuertar ad uirũ
meum priorem. quia bene erat mi¬
chi tunc: magis quam nunc: Et ꝑꝑ¬

Expanded text:
ce ego sepiam viam tuam spinis, et sepiam eam maceria, et semitas suas non inveniet. Et sequetur amatores suos, et non apprehendet eos: et quaeret eos, et non inveniet, et dicet: Vadam, et revertar ad virum meum priorem: quia bene mihi erat tunc magis quam nunc. Et
Abbreviated transcription (Latin):
uehementer admiraret᷑. audita ÷ uor
de celo dicens: Regem regũ nõ sic in¬
tem intrauit. ⁊ in eiꝰ introitu mul¬
ti diu̾soꝵ genere morboꝵ detenti:¬
ꝑ crucem curati st̃. unde crucem¬

Expanded text:
vehementer admiraretur, audita vox est e coelo, inquiens Regem regum non sic intem intravit. In hujus ingressu multi diversorum genere morborum per crucem curati sunt. Fe
Abbreviated transcription (Latin):
om̃b similib: Si om̃s martyres es¬
sent: illiꝰ qui int̾ eos maioris nomi
nis esset: officiũ celebraret᷑. Si uͦ alt̾
est de martyre: Sinautẽ: celebrandũ

Expanded text:
his similia: Si omnes martyres essent illius, qui inter eos majoris esset nominis officium celebraretur. Si vero alius est de martyre. Si autem non, celebrandu
Abbreviated transcription (Latin):
item institutum fuit: ut collecta di¬
ceretur suꝑ populum infine misse.
dicendo. Inclinate capita uestra deo:
cictionem: De ultima parte misse.
gratiarum accio et incipit a
mus: ut per eam cum sanctis dei
complec̃o. quoniam ꝑ illam missa
tribus modis: per ite missa est. In sol¬
lempnitatibus. quod est quasi ab¬
eundi licentia: et est sumptum ab
isił de egypto ꝑmissu phamonis egres¬
sus est. siue quando de babilonica ser¬
uitute uel captiuitate permittente
diccione ultima: ad celestem patri
am ire debemus. ubi in gratiarum
tem Ite missa est: quociens cantat᷑
te deum laudamus. ⁊ Gloria in excel¬
sis deo. ⁊ Alleluia. Et dicto Ite mis¬
sa est: Bebemus Respondere. deo gra¬

Expanded text:
ta institutio, ut collecta diceretur super populum sub finem missae, dicendo: Inclinate capita vestra Deo, IX. De ultima parte missae.gratiarum actio, atque incipit a mus, ut per eam cum sanctis divicompletio, quoniam per illam missaprimo per Ite, missa est in solemnitatibus, quod est quasi abeundi licentia, ac sumptum est ab  Aegypto permissu Pharaonis egressus est. Vel etiam quando e Babylonica captivitate, permittente edictione ultima, ad coelestem patriam remeare debemus, ubi in gratiarum tem, Ite, missa est, quoties cantatur, Te Deum laudamus, Gloria in excelsis, et Alleluia. Pronuntiato Ite, missa est, oportet nos respondere Deo gra
Abbreviated transcription (Latin):
tum significat: Unde: Aque multe
populi multi: quia nec sangͥs sine
salute populi: nec salus populi po¬
tuit esse sine sanguine: In quib¬
uel in locis competentibus: tandẽ
sequntur manuales oblationes lai¬

Expanded text:
um. Unde: Aquae multae, populi multi . Quia nec sanguis sine salute populi, nec salus populi potuit esse sine sanguine. Tuvel in locis competentibus. Tertio demum sequuntur manuales laicorum oblat
Abbreviated transcription (Latin):
postea ad patrem aScẽ dit: qũe sigi¬
ficat dextͣ Alii uero dicunt: quod
a dextera in sinittram debeat fieri.
ueniens. diabolum per cruc̃e repulit.
qui per sinistram significatur. Dicto
titulo euuangelii. Respondetur ab
omnibus. Gloria tibi domine: Pro¬
posito namq euangelio ad legend̃
uicit. et nos redemit. et uictor ad
gloriam patris ascendit: duditores
euuangelii letantes ad laudem sui

Expanded text:
postea ad partem ascendit, quod designat dextera. Alii vero putant quod a dextra in sinistram fieri debeat, veniens, diabolum per crucem repulit, qui per sinistram significatur. Dicto igitur evangelii titulo, respondetur ab omnibus: Gloria tibi, Domine. Proposito namque evangelio ad legendum, vicit, ac nos redemit, et victor ad Patris gloriam ascendit; auditores Evangelii laetantes ad laudem sui
Abbreviated transcription (Latin):
secundum alios ab ꝓpso sepulcro
uel altari : imꝑtit diacono uel sub¬
diacono ut per eos descendat ad ali¬
os: S cauendum: ne ab ipsis uiris
tradatur missieribus. ne forte aͥd
gelio. Ecce agnus dei. ecce qui tol¬
lit peccata mundi: Ter autem ideo
cantatur : ut eius corpus triforme
intelligatur. illud scilicet quod in
celo est glorificatum: et misticum:
quod adhuc interra ambulat. et
quod insepuleris usq ad extremũ
iudicii ęramen: quiescit: Bis dicit᷑
cum miserere nobis: T̃ercio: cum
dona nobis pacem. Incena uero do¬

Expanded text:
sent alii, ab ipso sepulcro et altari, impartit illud diacono aut subdiacono, ut per eos descendat ad alios. Sed cavendum est ne ab ipsis viris tradatur mulieribus, ne forsitan lin Evangelio: Ecce Agnus Dei, qui tollit peccata mundi . Ter autem ideo canitur, ut ejus corpus triforme intelligatur, illud videlicet quod in coelo est glorificatum; mysticum, quod etiamnum in terra ambulat, et quod in sepulcris usque ad extremum judicii examen quiescit. Bis dicitur cum Miserere nobis, tertio cum Dona nobis pacem. In coena vero Do
Abbreviated transcription (Latin):
sola pietatẽ nos redemit. uel ab ag¬
noscendo. quia sicut agnus solo ba¬
latu matrem cognoscit: sic xpistus
in passione matrem suam agnouit.
et uirginem uirgini commenda

Expanded text:
stia nos redemit. Vel ab agnoscendo, quod sicut agnus solo balatu matrem cognoscit, ita Christus in passione matrem suam cognoverit, ac Virginem virgini commenda
Abbreviated transcription (Latin):
copulans. quod non sine causa fac¬
dausum: duuna significatur nat᷑a.
que nec principium nec finem ht̃.
cipium in uirgine habuit. s fine
carebit: Tractulus in mecdio utramq
partem copulans: crux est.per quã
humana sociantur diuinis De pir
cutio. hoc est ad ministerium p̃¬
lorum ordines. quos ibi presentes

Expanded text:
on sine causa facclausum, divina figuratur natura, quae nec principium nec finem habuicipium in Virgine habuit, sed fine carebit. At vero tractulus in medio utramque partem conjungens, crux est per quam humana sociantur divinis. CAPUT Xquae est ad ministerium prnovem ordi
Abbreviated transcription (Latin):
Secinda de natali. Tercia de epipha¬
nia. Quarta. de quadragesima. idest¬
de ieiunio: Quinta de cruce domini:
.UI. de resurrectione: uii. de ascensio¬
ne. uiii. de aduentu spiritus sancti:

Expanded text:
alteram de Natali, tertiam de Epiphania, quartam de Quadragesima sive jejunio, quintam de Cruce Domini, sextam de Resurrectione, septimam de Ascensione, octavam de Adventu Spiritus sancti,
Abbreviated transcription (Latin):
crasecuta est institutio. ut ter saltẽ
in anno. In uatali. In pascha. In pente¬
costẽ: omnis xpistianus eukaristiam
pali remedio. ut singulis diebus os¬
culum pacis daretur in dominicis die¬
bus. ⁊ eulogia.idest panis benectictus:¬

Expanded text:
secuta est institutio, ut saltem ter quoque anno, in Natali, Paschate et Pentecoste omnes Christiani eucharistiam ci remedio, ut singulis nimirum diebus osculum pacis daretur, ac Dominicis diebus eulogia, id est panis benedictus
Abbreviated transcription (Latin):
tum ⁊ sub anathemate datum: ut
nullus nisi sacris uestibus. et inli¬
icit ergo sacerdos. Te igitur: et
sentem. Incipit autem per tau.¬
postea multa de nominibus apłoꝵ.¬
utrginum. qui omnes pro xpisto
et ideo de illis tacebimus: Hoc tam̃

Expanded text:
tum, et sub anathemate datum, ut nullus nisi haec sacris vestibus, ex liDicit ergo sacerdos: Te igitur, clesentem. Incipit autem apostea multa, ut sunt nomina apovirginum, qui omnes pro Christo et ideo de illis tacebimus. Unum hoc tamen
Abbreviated transcription (Latin):
gentes uel in aureis sacrificarecur.
immolatio. quia ibi xpistus sacra¬
mentaliter immolatur. qui seme
in ueritate pro peccatis nostris in cru¬
bas: et ponebatur inter cornua
altari dicitira pars metia. suib
qua reliquie sigillantur. et cui
in declicatione ecclesie crux impri

Expanded text:
genteis vel aureis sacrificaretur, immolatio, quod isthic Christus sacramentaliter immoletur, quod in veritate semel pro peccatis nostris in crubam. Ponebatur enim inter cornua altari dicitur pars media sub qua reliquiae sigillantur, et cui in dedicatione ecclesiae crux imprim
Abbreviated transcription (Latin):
si forte collecta pro defrnctis inter¬
misceatur: non finalis sed penulti¬
ma uel antepenultima dicatur. qr
finis debet ad suum retorqueri pͥn¬
cipium: In missa pro defunctis non
debet intermisceri oratio pro uiuis.
nisi illa communis: Deus qui uiuo
ta dicuntur: quia secrete pronim
tiatus est panis in corpus xpisti. in
quoᷤ diuinitus facta est acerrima

Expanded text:
si forte collecta pro defuncto misceatur, non finalis, sed penultima, vel ante penultima dicatur, qua finis ad suum debet torqueri principium. In missa vero pro defunctis non debet interponi oratio pro vivis, nisi illa communis: Omnipota dicitur, quia secrete pronunttiatus, ut sic loquar, in corpus Christi. In quos divinitus facta est acerrima
Abbreviated transcription (Latin):
nomine xpisti: In hoc quod os et pec
cuuisliber legitur. dominum nostrũ
esse: Sacerdos itaq uel cdiaconus eun¬
gelium lectitrus: se signat in fronce.
in ore. in peccore. quasi diceret. non
erubesco crucẽ domini. Lam ore pre¬
dico. corde credo: libro crucem impͥ¬
mit. tanquam si cliceret. hic est liber
crucifixi:¬

Expanded text:
ursus in hoc quod os et pectcujus liber legitur, Deum et Dominum nostrum esse. Sacerdos itaque, vel diaconus, evangelium lecturus signat se in ore, fronte et pectore, quasi dicat: Non erubesco crucem Domini, sed eam ore praedico et corde credo. Libro quoque crucem imprimit, tanquam si dixerit: hic est liber Crucifixi
Abbreviated transcription (Latin):
cis: In fronte. In ore. In pectore. In fr̃o
te. locus est pucdoris et uerecundie.
unde impudicos homines effron¬
dere in crucifixum.⁊ eum habere dm̃
dominum: qui a iudeis ⁊ a gentili¬

Expanded text:
 in fronte, in ore et in pectore. In fronte, quod locus sit pudoris et verecundiae: unde impudicos homines effrondamus in Crucifixum, et eum habemus Deum et Dominum qui a Judaeis atque ethni
Abbreviated transcription (Latin):
lystoriam. quandoq secundum alle¬
goriam. quandoq sẽcundum perso
historiam. ut illud. maria magdale
missam de pastoribus: Secundum al¬
legoriam: ut illud qd legit᷑ in assũp¬
tione beate marie. in quo fit men¬

Expanded text:
historiam, quandoque secundum allegoriam, quandoque secundum personhistoriam, ut illud: Maria Magdalenmissam de pastoribus. Secundum allegoriam cujusmodi illud quod in assumptione B
Abbreviated transcription (Latin):
uero: in altioribus. hoc est in pulpi
t apuens: uel quia gradatim cã¬
Ri. uel quia de gradũ in gractũ
procedere debemus. hoc est de uirtute
in uirtucem Ascẽdere debemus: Res¬
ponsorium fit regressio. uel quandoq
tizamus: est autem differentia inter

Expanded text:
vero in altioribus, hoc est in pulpito etiam a pueris. Vel quia gradatim cantatur, vel quia de gradu ad gradum procedere debemus, hoc est de virtute in virtutem ascendere. Dictum esponsum sit regressio, aut ad utimur. Est autem differentia inter
Abbreviated transcription (Latin):
.ix. ⁊c̃: Postea canitur ter. sanctus. Sc̃s
Sanctus. ⁊ est sumptum de rieceri tes¬
tamento. ysaias enim dixit seuidis¬
se dominum super solium excelsum.
cantamus. quia per hoc sacrificiũ
ideo cum eis damamus in excelsis
ter sacramenti huius fit confectio.
non cupatuꝵ etiam actio. quia tũc
cum deo nostra agitur causa. unde
et in festis scilicet stantes oramus:
re prostrati: Sub silentio tribus de
causis dicitur. quia deus non oris
sed cordis clamorem intencdit. Unde
et Moysi dixit. Quid clamas ad me:
cum tñ ipse taceret: uerba tamen
cant. et in locis non compecentibus
passim ⁊ indiscrete dicantur. et sic¬

Expanded text:
. Post canitur ter, Sanctus, sanctus, sanctus, quod sumptum ex Veteri Testamento. Ait enim Isaias se vidisse Dominum super solium excelsum, canimus, quia per hoc sacrificium ideo cum eis in excelsis ter sacramenti hujus fit confectio. Nuncupatur etiam actio, quia tunc cum Deo nostra agitur causa. Quamobrem et in festis stantes oramus, prostrati. Sub silentio tribus de causis dicitur: primo, quoniam Deus non oris, sed cordis clamorem intendit; unde et Mosi dixit: Quid clamas ad me ? cum tamen ipse taceret. Nihilominus tamen cant, et in locis competentibus passim indiscrete pronunti
Abbreviated transcription (Latin):
quod nocherus abbas de scogallo de
nochei hermandus contractas in¬
uento astralabii. fecit: Rex omni¬
rrtus adsit nobis gratia: Le cu¬
inta sequentia: cantatur
eillangelium. quod habet tripli
ceminchoationem ł per inicium sc̃i
euungelii sicut in principio.iiiiͬ.
euungelistarum: uel per in illotẽ¬
por. uel per aliquam det̾minationẽ

Expanded text:
 Naugerum abbatem de Sancto Gallo de quem Hermannus Contractus inventor astrolabii, fecit: Rex omniritus adsit nobis gratia. ita sequentia legitur evangelium, quod triplicem habet inchoationem; vel per Initium sancti Evangelii, sicut in principio quatuor Evangeliorum; vel per In illo tempore; vel per aliam determinationem
Abbreviated transcription (Latin):
fures pͥda ł furtͣ ꝯ gregau̾it
uł malefaciedo ĩde exierint
aũ illuc redierĩt tãdui salu¬
as eẽ iubeniꝰ donec q̃rimõiã
se fatigauit uł malefactoꝵ
illis iusticiã ĩde face nolũĩt

Expanded text:
fures preda uel furta congregauerint uel, male faciendo, exierint inde uel illuc redierint, tandiu saluas esse iubemus, donec querimonia se fatigauerint uero malefactor ille iusticiam facere nolit,
Abbreviated transcription (Latin):
tõe duplid̾ malefactis⁊
tũ. ¶Sub hac eadẽ pace.
ilitis. nͥ fu̾it baudatores
⁊ul ꝓditores maĩfesti qs
abista pace ⁊treuga peĩ¬
cus eicimꝰ OProditores

Expanded text:
cionem dupli de malefactis et ta. Sub hac eadem pace cilitis, nisi fuerint baudatores vel proditores manifesti, quos ab ista pace et treuga penitus ehicimus. Proditores
Abbreviated transcription (Latin):
bilari posset głia si
nolentes ꝙ in posterum sub p̾textu
seu pallio talis dm̃i temꝑal u̾balis.
nudi ac eingmatici tanta bona ꝙͣta
dei fres facĩt infici ac fementum tã¬
tis malis ꝙͣta ꝓcedunt ex simĩłatõe hi¬
hoc edito imꝑpetuum ualituro sancimꝰ
Sin bonis que in posterum cõferẽt᷑
uł offerent᷑ aut ał quomolib obuei¬
re ꝯting frib seu ordim supdc̃is.
Exceptis ecclis Cratorus. Officinis
et hitatõib ac uasis libris et uestim̃¬
tis diuiuis officiis deditatis uł dedicã¬
dis que ad nõs obueient in futurum
ad que se non extendunt ad eo incõue
ad illa extendi nosumus nullum ius¬
man eccͤ acquitat᷑ sed quo ad hec heant᷑¬

Expanded text:
bilari possit gloria, nolentesque in posterum sub praetextu seu pallio talis dominii temporalis verbalis, nudi et aenigmatici tanta bona, quanta dicti fratres faciunt, inficere ac fomentum tantis malis, quanta procedunt ex simulatione huihoc edicto in perpetuum valituro sancimus, quod in bonis, quae in posterum conferentur vel offerentur aut alias quomodolibet obvenire continget fratribus seu ordini supradictis exceptis ecclesiis, oratoriis, officinis et habitationibus ac vasis, libris et vestimentis divinis officiis dedicatis vel dedicandis, quae ad ipsos obvenirent in futurum, ad quae se non extendunt adeo inconveniad illa extendi nolumusmane ecclesie acquiratur. Sed quo ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
bus gͣuis existere nitam et mnõ¬
lesta moustratur Nuꝙ nõ graue pͥ¬
missis p̃ existere qd ip̃os oꝑteat se
do uł defendendo litigare assidue
uł cedete iuri suo hoc tam̃ oꝑtet illos
facͤe̾. cum in multis dc̃i fr̾es p̾dc̃is
exist̾e dicant᷑ miurii sic̃ multoꝵ Pre¬
sacorum et Rectorum diu̾sarum
priiciarum adhuc in Curia exnti¬
lm bt insinuato qui quidẽ frẽs¬
dO. Nos ita qui u̾itatem tenem᷑
cosere uesut ilłe qui issius qͥ u̾itas nos¬
cit᷑ sic immeriti uicem tenemus i
obseruari p̾missis in scrutimo recte
ꝯsideratõis adductis ac deliberatõe
cum frib nr̃is et multis aliis p̾ħita
diligenti dignum erbitrantes et ꝯgͣ¬
um ꝓfessores dc̃i ordinis non ubis.
tantum non simulatt actib sed oꝑ¬
ib claris u̾itate suffultis ꝑfectioris
tus ac ascioris pauꝑtatis s p̾to¬

Expanded text:
bus gravius existere nimium et molesta monstratur. Nunquid non grave praemissis potest existere, quod ipsos oporteat se do vel defendendo litigare assidue vel cedere iuri suo? Hoc tamen oportet illos facere, cum in multis dicti fratres praedictis existere dicantur iniurii, sicut multorum praelatorum et rectorum multarum provinciarum adhuc in Curia existentium habet insinuatio, qui quidem fredictos. Nos itaque, qui veritatem tenemur colere, velut ille, qui illius, qui veritas noscitur, licet immeriti vicem tenemus inobservari, praemissis in scrutinio rectae considerationis adductis ac deliberatione cum fratribus nostris et multis aliis praehabita diligenti, dignum arbitrantes et congruum, professores dicti ordinis non verbis tantum, non simulatis actibus, sed operibus claris virtute suffultis perfectioris status ac altioris paupertatis s
Abbreviated transcription (Latin):
continget in posterum in iudicio
et exͣ agendo defendendo supplicado
sicencia spali det̾nentes itritum
et mnane. si secus a quoꝙͣ impostũ
cõting̾it atremptati. Non obstanti¬
b quibcũq pͥmlegiis a m artino

Expanded text:
continget in posterum, in iudicio vel extra, agendo, defendendo, supplicando licentia speciali: decernentes irritum et inane, si secus a quocumque in posterum contigerit attentari. Non obstantibus quibuscunque privilegiis a Martino
Abbreviated transcription (Latin):
nti Uti quidem pͥsuppẽ
usus uti in hac mat̾ia ꝓpͥe possit dici
lic aut quis re nsibili abq uux utĩ
aliquo uti possit ip̃m tamen uti ec
in re tali absq nire utendi seꝑato a.
tui nec aqͦqͣm ħeri. Et ꝙ tał usus cõ¬
stitu nequeat ex hoc p Qid̃ dare uł
cõstituere qd̾ suum non est nec ad se
possit aliter ꝙͣ sit suum. Actus aũt ip̃e
utendi ad utentem ꝑtinet in ꝙͣ tum
non excerc̾e uaseat ułeciam cxcere
non aut actĩ ĩpe utendi ad cum per¬
tͥmet qui cocedit alii ꝙ in re sua actũ
cedentis uł rem cõcedentis ad actũ
suum utens ualcat applicare sicͦ qui
equum suum alicui cõmodat non
actum equitandi cõcedit comodatario
s qd actum illum in cqͦ suo ualeat
ex̾cere qd non est utiq actum utẽdi
licem cõcedere sine uire cum hoc¬

Expanded text:
ti. Uti quidem praesuppousus uti, in hac materia proLicet autem quis re usibili absque iure utendi aliquo uti possit, ipsum tamen uti etiam in re tali absque iure utendi separato atui nec ab aliquo haberi. Et quod talis usus constitui nequeat, ex hoc patet, quia dare vel constituere, quod suum non est nec ad se valeat aliter quam sit suum. Actus autem ipse utendi ad ipsum utentem pertinet, in quantum non extendere valeat vel etiam exercere. Non autem actus ipse utendi ad eum pertinet, qui concedit alii, quod in re sua actum cedentis vel rem concedentis ad actum suum utens valeat applicare; sicut qui equum suum alicui commodat, non actum equitandi concedit commodatario, sed quod actum illum in equo suo valeat exercere. Quod non est utique actum utendi simplicem concedere sine iure ute
Abbreviated transcription (Latin):
sunt cosuptibiles sine quib human
uita non est sustentabił. que utiq
non sunt pauce. sic aut in reb usu
ꝯsuptibilib nec ras utendi nec ip̃m
tur de rebus usu cõsum

Expanded text:
 consumptibiles, sine quibus humana vita non est sustentabilis, quae utique non sunt paucae. — Licet autem in rebus usu consumptibilibus nec ius utendi nec ipsum um tractatur de rebus usu consum
Abbreviated transcription (Latin):
tũt in reb talib uł reb ip̃is utendi
pͤ cõstitui uł heri Cum et ius tase ex¬
igat ꝙ ex re ip̃a que ad utendum cõce¬
dit᷑ tali modo ad usuarium ꝓuerre
possit utilitas asiqua ac cum usu per¬
pͭ sicͤ ad sensum pͭ ꝑcipi in reb usu cõ¬
suptibilib reꝑiti.Rursus nec simpͥ
usus fci qui nec est seruitꝰ nec ꝓ illo
cõpetit ius utendi in talib reb pͭ cõ¬
stitui uł heri. Cum enim uti re ali
queat ex qua eius salua sba muilla sͥ
tibiles c̃e constat. Ex quib pat ꝙ ii
usus qui est seruitꝯ ꝑsonal nec ius u¬
utendi qd̾ non est seruito s mere ius
ꝑsonase nec actus ip̃e utendi sine iure
aliqͦ possunt in teb usu ꝯsuꝑtibilib cõ¬
stitui uł heri cum qͥd lib pͥmasserum
exigat ꝙ ex re ipa salua tei sb̃a possit

Expanded text:
rebus talibus vel rebus ipsis ius utendi potest constitui vel haberi, cum etiam ius tale exigat, quod ex re ipsa, quae ad utendum conceditur, tali modo ad usuarium provenire possit utilitas aliqua ac cum usu per sicut ad sensum percipi potest, in rebus usu consumptibilibus reperiri. Rursus nec simplex usus facti, quia nec est servitus nec pro illo competit ius utendi, in talibus rebus potest constitui vel haberi; cum enim uti re aliqqueat, ex qua eius salva substantia nultibiles esse constat. Ex quibus patet, quod nec usus, qui est servitus personalis, nec ius utendi, quod non est servitus, sed mere ius personale, nec actus ipse utendi sine iure aliquo possunt in rebus usu consumptibilibus constitui vel haberi, cum quodlibet praemissorum exigat, quod ex re ipsa s
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃is ad cõsumendum e uestigio ofe¬
runt᷑ dm̃ium Roman eccłie et usu
frib retine/. Profco ꝓbabile non in¬
quorum simpͤ usus fc̃i ꝑtin̾e potest
ad fr̃es dc̃i ordinis Qd nequaqͣm pͭ in
in quib nec uis utendi nec usus fa

Expanded text:
m e vestigio conferuntur, dominium Romanae ecclesiae et usum fratribus retinere? Profecto probabile non viquorum simplex usus facti pertinere potest ad fratres dicti ordinis: quod nequaquam potest in in quibus nec ius utendi nec usu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuo usuffructo abscedit nec põt
usuffructo seu usus cõstitui in reb ex
quib ip̃is stantib usufructuario seu
usuaric nulla posset utilitas ꝓueĩre
posset ex re ip̃a utilitas salua rei sba¬

Expanded text:
perpetuo ususfructus abscedit. Nec potest ususfructus seu usus constitui in rebus, in quibus ipsis stantibus ususfructuario seu usuario nulla possit utilitas provenirposset ex re ipsa utilitas salva rei sub
Abbreviated transcription (Latin):
frib reseruato in se et Roman eccai
tecipiendum du̾it ac libere ꝑtinere
decͥuerit ut suꝑius est exp̾ssirm attẽ¬
to tamen ip̃oꝵ stm uteridi modo et
cius efftu ac paciencia cͥca modum.

Expanded text:
ribus reservato, in se et Romanam ecclesiam recipiendum duxerit ac libere pertinere decreverit, ut superius est expressum, attento tamen ipsorum fratrum utendi modo et eius effectu et
Abbreviated transcription (Latin):
debebant nullum eidem ꝑari p̾uidici¬
um uolumus sed illa sͥ expͤssius m¬
tacta et inuiosata seruamus. Et quia
pͥfatum martim ppe pͤdecessoris nr̃i
p̾dc̃i p̾uilegium dudum seruatum qͦ¬
ad administiatõem bonoꝵ pͥmissoꝵ non
extitit nec sernat᷑ ac ip̃orum ꝓcu̾roꝵ
officium qui noiant a ministris et custe¬
ac multis aliis molestum noscitur et r̾
dendis seu adimnistrandis bonis p̾dc̃is

Expanded text:
debebunt, nullum eidem parari praeiudicium volumus; sed illa sibi expressius intacta et inviolata servamus. Et quia praefatum Martini papae praedecessoris nostri praedicti privilegium dudum servatum quoad administrationem bonorum praemissorum non extitit nec servatur, ac ipsorum procuratorum officium, qui nominantur a ministris et custoac multis aliis noscitur molestum ac etindendis seu administrandis bonis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc p̾cipue ꝙ sollicitudo qͣm p̃p̃a tẽ¬
ꝑasia in acquirendo ꝯsetuando et
dispensindo exigũt que plerũq ab
attir caritatis retrahit amputat᷑
ẜestat qd̵ si sollicitudo eadem pꝰ ex
atõem huꝰnoi que ante ip̃am merat
ꝑsereret ad ꝑfectõnem huiꝰmõi tał
exꝓpͥato ualeat nił cõferre Constat
aũt ꝙ post ordinatõem p̾dcam non
fuerũt in acquirendis ac ꝯsetuadis
bonis p̾cc̃is in indicio et exͣ min solli

Expanded text:
 hoc praecipue, quod sollicitudo, quam ipsa temporalia in acquirendo, conservando et dispensando exigunt, quae plerumque ab actu charitatis retrahit, amputatur: restat, quod, si sollicitudo eadem post exationem huiusmodi, quae ante ipsam inerat, perseveret, ad perfectionem huiusmodi talis expropriatio valeat nil conferre. Constat autem, quod post ordinationem praedictam non fuerunt in acquirendis et conservandis bonis praedictis in iudicio et extra i
Abbreviated transcription (Latin):
paciencia cirta ip̃m non ꝓfuisse ẜ
pocius tam ip̃is frib quam nultis
alris obfuisse subsequens magta re¬
tum eyꝑiencia noscit᷑ declarasse Ip̃iᷤ
quidẽ frib quantum ad statum
ꝑfectiomis neqͣqͣm ꝓfuit reseruatõ

Expanded text:
patientia circa ipsam non profuisse, sed patientia circa ipsam non profuisse, sed potius tam ipsis fratribus quam multis aliis obfuisse, subsequens magistra rerum experientia noscitur declarasse. Ipsis quidem fratribus quantum ad statum perfectionis nequaquam profuit reservatio
Abbreviated transcription (Latin):
atur hoc debere seruati tan
utensilium et librorum rerumq
mobilium p̾sencium et eciam fu¬
tutarum eccłarum quoq et ora.¬
teriorniy ac Cimit̾iorum tam p̾sẽ¬
cium ꝙͣr eciam futurorum necnon
et asiaꝵ emptarum de elemosinis
Dusis et oblatarum seu ꝯcessarũ
dc̃is frib̃ n quib tñ offerentes seu
concedentes ip̃a nich in ip̃is sͥ ducẽt
reseruandum ꝓpͥetatem et dinum
plene ac libere ad se et Roman ꝓtule
mebilia supdc̃a uendi expedit seu eci¬
am cõmutari frib ipsis in cadem
mirastrorum cõiũtim uł diuisim
au̾ctas int̾cederet posset sibo ꝯmutare.
Sed̾ et quia frib ip̃is pecuniam ꝑ se
uł alium reciꝑe ip̃orum regulã distͥc¬
cius mi̾dicit nobuit et cõcessit qd̾ seo
uendi cẽtĩg̾et res mobiles andc̃as pͥao
ꝓcuͣremn eundem in rem sicitam aliam
cuiꝰ usus eet ꝑmissus eiusdem ordinis
frib expendendum hoc adito ꝙ possẽt
mans ꝓsut᷑a ip̃a tñ attento mõ ntẽdi
ĩpiorum fratrũ ac dc̃e ecce subse quta

Expanded text:
atum, hoc debere servari tam utensilium et librorum rerumque mobilium praesentium et futurorum, ecclesiarum quoque et oratoriorum ac coemeteriorum tam praesentium quam futurorum nec non et aliarum rerum emptarum de eleemosynis diversis et oblatarum seu concessarum dictis fratribus, in quibus tamen offerentes seu concedentes ipsa nihil sibi in ipsis ducerent reservandum, proprietas ac dominium plene ac libere ad se et Romanam pertmobilia saepedicta vendi expedit seu etiam commutari, fratribus ipsis in eadem ministrorum coniunctim vel divisim auctoritas intercedat, possent libere commutare. Sed quia fratribus ipsis pecuniam per se vel per alium recipere ipsorum regula districtius interdicit, voluit et concessit, quod si vendi contingeret res mobiles antedictas prprocuratorem eundem in rem licitam aliam, cuius usus esset permissus eiusdem ordinis fratribus, expendendum: hoc adiecto, quod possent mans profutura, ipsa tamen attento modo utendi fratrum ipsorum ac dictae ecclesiae subsecuta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuam rei memoriam Ad conditorẽ
canonum non est dubium ꝑtin̾e cñ
obesse ꝑcipit pocius ꝙͣ ꝓdesse ne ult̾r
obee ualeant ꝓuidere. dudum li qͥdẽ
francisci regula ꝯtmeri qd nicħ s ap
propient neq donium neq sõcum
nec rem aliqͣm aliam sui ordis ꝓfes¬
sores ac ꝯsiderans diligent᷑. ꝙ ꝑ pie.

Expanded text:
petuam rei memoriam. Ad conditorem canonum non est dubium pertinere, cum obesse percipit potius quam prodesse, ne ulterius obesse valeant, providere. Dudum siquidem Francisci regula contineri, quod sibi nihil approprient nec domum nec locum nec aliquam rem sui ordinis professores; ac
Abbreviated transcription (Latin):
Pret̾ea. si in teb usu ꝯsũptibilib pos
cum ꝑ tale̾m usum .i. utendi actum
et in ip̃o actu et cum ip̃o actu res
cõsumat᷑ hu̾nor ac in ip̃ius tei ex̾ce¬
talis nec simp᷑ nec seꝑatꝰ a dm̃o pos¬
sit dici uisus nedum frib ip̃is or¬
dinatõ p̾dc̃a non ꝓfuit. sed et occasio¬
dicib et pserũq ꝓ reb ꝑuis et iuli¬
b cõtinue sitigare hos tam notum
est fieri cum occasione retentõis dc̃i
dm̃i omnes cãe occurrentes agendo
uł defedendo ꝓ boms huiꝰmõi nõĩe.

Expanded text:
Praeterea, si in rebus usu consumptibilibus possPraeterea, si in rebus usu consumptibilibus posscum per talem usum idest utendi actum ac in ipso actu et cum ipso actu res consumatur huiusmodi ac in ipsius rei exerces nec simplex nec separatus a dominio potest dici. Rursus nedum fratribus ipsis ordinatio praedicta non profuit, sed etiam occasiodicibus, et plerumque pro rebus parvis et vilibus continue litigare? Hoc autem notum est fieri, cum occasione intentionis dicti dominii omnes causae occurrentes agendo vel defendendo pro bonis huiusmodi nomine
Abbreviated transcription (Latin):
esset actus utendi huiusmõi reputã¬
dus cum ille usus fu̾it cui uis non
cõpetebat utendi Talis aũt usus .s. non
uistus ad ꝑfectionis statum neqͣqͣm
ꝑtinet nec ꝑstoni aliquid adicit sed
sibi repugnate pocius ao detͣhere nos¬
citur manifeste. Qd aut usum non¬
iustum ꝯditer canonis frib ip̃is in¬
telleyit reseruare ne quaꝙͣ deb as
sapiens eytiiare ymo ꝙ de iusto ĩ¬
tellexit ex co pͭ euidencius aꝑpere qd̾
usum fa lic here fribi seu ordin
andc̃is subiugens naichiloi qd nd̃¬
frẽs ip̃i Quãtam cnim ad usum
fci absq om̃i iure utendi simpsicẽ
censenda sicut enim uti de fc̃o possit
ꝓhibitis ut ꝓmissis quare p̾missa re¬
rum distincto ad illum usum fci est
fci de quo ordinatõ soqͥt᷑ de tali inelłi¬
gi debeat qͥ iustus sit .i. ꝓ quo ꝯpetat¬
ius utendi. Et hoc conditor canonis
tõe adiecerit qdͦ moderatus usus in
expssis pͥus teb ip̃is srib est cõcessũ.

Expanded text:
esset actus utendi huiusmodi reputanesset actus utendi huiusmodi reputandus, cum ille usus fuerit, cui non competebat ius utendi. Talis autem usus non iustus ad perfectionis statum nequaquam pertinet nec perfectioni aliquid adiicit, sed sibi repugnare potius ac detrahere noscitur manifeste. Quod autem usum iniustum conditor canonis fratribus intellexerit reservare, nequaquam debet aliquis sapiens aestimare; imo quod de iusto intellexerit, ex eo patet evidentius apparere, quod iusum facti licet habere fratribus seu ordini antedictis: subiungens nifratres ipsi. Quantum enim ad usum facti absque omni iure utendi simplicem censenda. Sic enim de facto uti possunt prohibitis ut concessis. Quare praemissarum rerum distinctio ad illum usum facti esfacti, de quo ordinatio loquitur, de tali intelligi debeat, qui iustus sit, id est ius utendi; et hoc conditor ipse canonis tione adiecerit, quod moderatus usus in praemissis rebus ipsis fratribus est concessus.
Abbreviated transcription (Latin):
nsibili heri neq̃at bic ꝓ¬
bat᷑ Si enim ħeri posset ulus talis
aut añ actum ip̃m aut in ip̃o actu
aut post ꝯpletum actum himoi here¬
pat. quia ꝯd non est heri neqͣꝙͣ põt¬
Pat aũt qt actus ip̃e anꝙͣ exerceat᷑
aut eciam dum ex̾cetur aut posꝙͣ ꝑ
fectus est in reꝵ nat᷑a non est ex quo
soquit᷑ qd heri minime pͭ. sic emm.
ante actum ip̃m quis facłtatẽ illum
ħeat ex̾cendi Per hoc tamem actus ip¬
se n totum nata ruisi in potencia
non existit. Cum aũt actus est in
fieri nec adhuc ip̃e actus in reꝵ nat᷑a
sit pͭ dici licet de eo qd sit in ficri dici.
possit qd enim de actu qui est in fieri¬
pͤt̾rit uł futurum est iam non in
rerum nat᷑a ẜ in memoria uł appħe¬
p̾senti fit momentaneum scu instã¬
res ip̃a fc̃a ħeri ualeat stm tamen ip¬
sum qd̾ iam tnͣsiit nisi in memoria
ꝓut supͣdcm est non ħetur Pretͤea
Si simplex usus absq iure utendi heri
posset ab aliqͦ constat qd non uistus

Expanded text:
usibili haberi nequeat, sic probatur: Si enim haberi possit usus talis, aut ante actum ipsum aut in ipso actu aut post completum actum huiusmodi haberepatet, quia, quod non est, neqPatet autem, quod actus ipse, antequam exerceatur aut etiam dum exercetur aut postquam perfectus est, in rerum natura non est: ex quo sequitur, quod haberi minime potest. Licet enim ante actum ipsum quis facultatem habeat ipsum exercendi, per hoc tamen actus ipse in rerum natura nisi in potentia non existit. Cum autem actfieri, nec adhuc, quod ipse actus in rerum natura sit, potest dici, licet de eo, quod sit in fieri, possit praeteriit vel futurum est, iam non in rerum natura sed in memoria vel apprepraesenti fit, momentaneum seu instanres ipsa facta haberi valeat, factum tamen ipsum, quod iam transiit, nisi in memoria, ut supradictum est, non habetur. Praeterea, si simplex usus absque iure utendi haberi posset ab aliquo, constat, quod non iustus
Abbreviated transcription (Latin):
minium dñis semꝑ abscedente ^ muti¬
rei et penes alium dñum possit licet
iutilẽ remanie. Quod neqͣꝙͣ in reb u¬
su cosuptibilib pͭ esse cum in ili ꝑ usu
uł abusum usuarii sba calis rei esse
utisis non fbsistat. Cum enimi uso¬
fructꝰ ꝓut est ius in re ꝯstitutus qͥ

Expanded text:
minium Dominis semper abscedente usrei et penes alium dominium possit licet inutile remanere, quod nequaquam in rebus usu consumptibilibus potest esse, cum in illis per usum vel abusum usuarii substantia talis rei esse utilis non existat. Cum enim ususfructus, prout est actus in re constit
Abbreviated transcription (Latin):
nii carencia re in p̾senti ac spe in fu¬
turum om̃i comodo denudati quo
ad pauꝑtatẽ tp̃alem quã alciorẽ pre
mendicantib aliis in cõmuni hntib
sibi uundicant dc̃i fres pauꝑiorem
uon efficit non hnten. Qd̃ aũt quo
ad res que usu ꝯsumuntur non sint
censendi usuarii fres ip̃i ex sequẽtib¬

Expanded text:
nii carentia re in praesenti ac spe in futurum omni commodo denudati quo ad paupertatem temporalem, quam altiorem prae Mendicantibus aliis in communi habentibus sibi vendicant dicti fratres, pauperiorem non efficit non habentem. Quod autem quo ad res, quae usu consumuntur, non sint censendi usuarii fratres ipsi, ex subsequentib
Abbreviated transcription (Latin):
duximꝰ assimiendos
quib dedimꝰ põtatez
ut secrete ⁊ sigillatiz
sua ⁊ post mod̾ nr̃ai
exquirent diligent̃
⁊ eis in scͥptis redac¬
tis mox in coi eadem
publicarent. scruta¬
traditam acceptantes.
creto ⁊ sigillatim ĩqui¬

Expanded text:
duximus assumendos, quibus dedimus potestatem, ut secreto ac singillatim sua postmodum nostra, exquirerent deligenter, et eis in scriptis redactis mox in communi eadem puplicarentuttraditam acceptantes ecreto et singillatim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tp̃ralib dispendia pa¬
nũ delib̾atõe ꝓuida cẽ¬
suerunt ut ultͣ tres m̃¬
ses uacare non debeant
ecc̃e cathedrales. defim¬

Expanded text:
poralibus dispendia panum deliberatione provida csuerunt, ut ultra tres ses vacare non debeant esie cathedrales. Def
Abbreviated transcription (Latin):
cordit̾ assignatꝰ ad elec¬
tionem futuri pontifici¬
celebrandam. citatis¬
aũt int̾im absentib ⁊
señ. om̃ib qui debuer̃t¬

Expanded text:
corditer assignatus ad electionem futuri pontificcelebrandam, citatiem interim absentibus et gense omnibus, qui debuer
Abbreviated transcription (Latin):
non sũ grandi m̃tis ama¬
ritudine refi̾mꝰ nat̾e sol¬
uens debitũ sp̃m suo red¬
did̾it creatori. nos ip̃iuᷤ
corꝑe tͣdito reu̾ent̾ ecc̃a¬

Expanded text:
non sine grandi mentis amaritudine referimus nature soluens debitum, Spiritum suo reddidit creatori, Nos ipsius corpore tradito reuerenter ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
rent diligent̾ ⁊ ipsis
in scͥptis redactis mox
in coĩ eadem publica¬
põtatem sͥ traditã ac¬
ceptantes ad unũ an¬

Expanded text:
rent diligenter . et eis in scriptis redactis . mox in communi eadem publicapotestatem sibi traditam acceptantes . ad vnum
Abbreviated transcription (Latin):
sic sollempuit̾ cele¬
bratam om̃s appro¬
bauimꝰ gͣtamq ha¬
buimꝰ ⁊ acceptam
ac deinde te deum
landamꝰ sollẽpint̾
decantantes dictũ

Expanded text:
sic sollempniter celebratam approbauimus, gratamque habuimus et acceptam, ac deinde "te deum laudamus" sollempniter decantantes, dictu
Abbreviated transcription (Latin):
mod̾ nõ electione hiꝰ¬
mandato nr̃o infra
cp̃s debitum p̃senta¬
ta ⁊ petito ab eo ut
suũ p̃beret erd̃ assen¬
sum ip̃e tandem no¬
lens diuine resistere
uoluntati infra tempꝰ
annuit uotis nr̃is e¬
lectioni ꝯsentiens de
lempint̾ sic canonice
celebratam dignenũ
ꝯfirmare ac eid̃ elec¬
fauorabłr iptiri. ⁊¬
ut deo auctore nob̾

Expanded text:
m vero electione huiunostro per nos infra tempus debitum presentata, et petito ab eo vt suum preberet eidem assensum, jpse tandem - nolens diuine resistere voluntati - infra tempus annuit votis nostris, electioni consenciens de lempniter sic canonice celebratam dignemini confirmare, ac eidem elecfauorabiliter inpartiri, vt deo auctore nob
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ pbior qui iusticiã abiectiꝰ desit qui
Mamfescius inpugnat leges qͣs ego fu¬
gio tu ꝑ seq̃ris/ ego ut cũq ueor. tu
ꝯtempnis me fortue irquitas ⁊ rei fa¬
miliar/ angustia te fascus intollerabi¬
lis ⁊ merplebilis auaricia furẽ facit Bi
fortũa mansuesdet fie̾m forte te meli¬
or at tu fortũacior nequior eris miratꝰ
fortunãq mutabo ut nõ c̃modo si de¬

Expanded text:
improbius, qui justitiam abjectius deserit, qui manifestius impugnat leges. Quas enim ego fugio, tu persequeris, ego utcunque veneror, tu contemnis. Me fortunae iniquitas, et rei familiaris angustia, te fastus intolerabilis et inexplebilis avaritia, furem facit. Si fortuna mansuesceret, fierem forte melior. At tu quo fortunatior, eo nequior eris. » Mirafortunamque mutabo, ut non ei a modo quod de
Abbreviated transcription (Latin):
Tineãt cłici timeãt nĩst̾ ecc̃aꝵ qui ĩ
t̾ris sc̃õꝵ qͣs posident tam ĩ iqua gerũt
Ut stipendiis que suffice debeant mime
ꝯtenti suꝑflua quibus egem sustentande
essent impie sacͥlege ꝙ sibi retineant et
usus sue suꝑbie atq luxi̾e uictũ pauꝑum¬

Expanded text:
Timeant clerici, timeant ministri Ecclesiae, qui in terris sanctorum quas possident, tam iniqua gerunt, ut stipendiis, quae sufficere debeant, minime contenti, superflua quibus egeni sustentandi forent, impie sacrilegeque sibi retineant; et in usus suae superbiae atque luxuriae victum pau
Abbreviated transcription (Latin):
d̃ice ut si bñ deẜuis de altario uiuas ñ
ãt ut de altario lux̾ierͤ nͨ de altario suꝑ¬
bias nͨ inde ꝯpares tͥ frena aurea sellas
depictas calcaria de aurata Soaria gri¬
Ioꝯ. Mulci edificant parietes ⁊ colũpnas
ecc̃e subrͣhũt. Marmora intẽt auro splen¬
dent laq̃aria gẽmis altae̾ distinguitur

Expanded text:
bi, ut si bene deservis, de altario vivas; non autem ut de altario luxurieris, ut de altario superbias, ut inde compares tibi frena aurea, sellas depictas, calcaria deargentata, varia gri. Multi aedificant parietes, et columnas ecclesiae substruunt, marmora nitent, auro splendent laquearia, gemmis altare distinguitur,