comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magnus astantes ĩuadit horror
Prostratis aũt illis ad oronẽ
flenti q p̃cipue sene qui se
tanto ingemiscebat pͥuatũ
patrocimo apparuerũt particule
haud procul posite. harũ uñã
mĩmolus assumptam discessit
S beatus martir id s̾ nõ gͣtũ
fore ex hoc p̾cipue ostendit
ꝙ eidem iuro cuiꝰ hec acta
fuerãt imꝑio noluit esse
auxilio. Uerũ tñ idem gũdoal¬
dus iterato duos ad regeni
gũtrãnũ destinãs legatos
iuxta ꝙ olim francorũ mos
ferre sacratas. Quib ꝓlatis
totiꝰ ĩmunes forent ñurie
Hi itaq qui directi erant
ĩcaute legationẽ suam pͥus
popularibus uulgarũt ꝙͣ
exhiberi iubens. uinctos ĩquirit¬
uonde uel aquo seu a quib di¬
recti essent. Illi rem omñe ut
erat enarrãt ordine missos se
a gũdoaldo clotarn ut ip̃e ꝓfite¬
bat᷑ regis filio quatmꝰ debitã
repeterẽt regii partẽ Q ue
inqͣũt̃ insi mature restituat᷑
cu circũ iacentib in proxĩõ

Expanded text:
magnus astantes invadit horror. magnus astantes invadit horror. Prostratis autem illis ad orationem, flenteque praecipue sene, qui se tanto ingemiscebat privatum patrocinio, apparuerunt particulae haud procul positae. Harum una Mummolus assumpta discessit. Sed beatus martyr id sibi non gratum fore ex hoc praecipue ostendit quod eidem viro, cujus haec acta fuerant imperio, noluit esse auxilio. Verumtamen idem Gundoaldus, iterato duos ad regem Guntrannum destinans legatos quemadmodum olim Francorum mos ferre sacratas; quibus prolatis, totius immunes forent injuriae. Hi itaque qui directi erant incaute legationem suam prius popularibus vulgarunt quam exhiberi jubens vinctosunde, vel a quo, seu a quibus directi essent. Illi rem omnem, ut erat, enarrant ordine. Missos se a Gundoaldo Clotarii ut ipse profitebatur regis filio, quatenus debitam repeterent regni partem. « Quae, inquiunt, nimature restituatur, cum circumjacentibus in proximo
Abbreviated transcription (Latin):
ectlĩaem cõsecrauit int̾ alia mira¬
cula illius dilecti dei meritis
patrata hoc etiã uidere ꝓme¬
ruit. quod ciuitate flãmata
ip̃a basilica ꝑmãsit intacta
Mittit᷑ e uestigio mĩimolus
dux cũ ip̃o ep̃o memoratas
inquisiturꝙ reliquias. Qui
arctiꝰ inquirenti responsum
eufrom reddidit. Noli obsecro
me etate confectũ defatigare
senem. nec sancto illi inferre
ĩiuriam. Derũ acceptis cẽtũ
aureis. ab hac desiste intẽtione
Econtra ille asserens se etiã
si ducenti darent᷑ cepta nõ de¬
serturũ Insuper uidens capsulã
de pariete pendere appõĩta scala
Iubet dyacono ut sascendẽs loculũ
deponeret. Qui p̾cepto parens
dũ sancta manu tanget pigno¬
ra tanto arripit᷑ tremore ut
confestim ruiturũ om̃s ip̃m
putarent. deposita tñ mũmulo
tradidit. Ille ĩuenta preciosi
martiris pignora ausu teme¬
rario ꝑcussit cultello et in tres
partit᷑ partes. Quibus resili¬
entibus nec usꝙ parentibus

Expanded text:
Ecclesiam consecravit, inter alia miraEcclesiam consecravit, inter alia miracula illius dilecti Dei meritis patrata, hoc etiam videre promeruit quod, civitate flammata, ipsa basilica permansit intacta. » Mittitur e vestigio Mummolus dux cum ipso episcopo, memoratas inquisiturus reliquias. Cui acrius inquirenti responsum Eufron reddidit: « Noli, obsecro, me aetate confectum defatigare senem, nec sancto illi inferre injuriam. Verum acceptis centum aureis, ab hac desiste intentione. » Econtra ille asserens se, etiam si ducenti darentur, coepta non deserturum, insuper videns capsulam de pariete pendere, apposita scala, jubet diacono ut ascendens loculum deponeret. Qui praecepto parens, dum sancta manu tangeret pignora, tanto arrigitur tremore, ut confestim ruiturum omnes ipsum putarent. Deposita tamen Mummolo tradidit. Ille, inventum os pretiosi martyris, ausu temerario percussum cultello, in tres partitur partes. Quibus resilientibus nec usquam apparentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
qui sponsione de psulatu tolo¬
sano iam elicuerat ab eo ĩtum
enas in consilio pqeꝑ a
cos res agebat᷑. lno diebus ad
amicos in suꝑiori francia degẽtes
misit epłas duobus eas tradẽs
ferendas clericis. quorũ uUnus
caturcine urbis incola linͣeã
quam ferebat cauãs tabulã
ĩmissis litteris cerã suꝑinduxit
Nil tamẽ illũ hec fraus iuuit
qnͣ a fidelibus gũtr̃am regis
dep̾hensus patefacta legatione
pest flagella custodie cũ socio
mãçiparet᷑. Porro gundoaldꝰ
ad burdegalensem transiens ci¬
uitatem b̾trãno p̾sule hũanissiẽ
se sustipiente aliquãdiu ibi rese¬
dit. Querenti uero ei que
res mexpugnabilem hostib
eũ efficeret indicatũ ab uno
familiariũ est ꝯuẽdã orientis
regem reliquias sãcti marti¬
ris sergii brachio alligatas
huiꝯ testis dm̃ patrocima pos¬
sideret. Bertrãnꝯ ep̃us dixit
esse in eadem urbe quemda
strũ negociatorẽ noĩe eufronẽ
qui olim ab oriente ea detulit.

Expanded text:
qui sponsionem de praesulatu Toloqui sponsionem de praesulatu Tolosano jam elicuerat ab eo intimi erant in consilio, perque eos res agebatur. His diebus ad amicos in superiori Francia degentes misit epistolas, duobus eas tradens ferendas clericis; quorum unus Caturcinae urbis incola, ligneam quam ferebat cavans tabulam, immissis litteris ceram superinduxit. Nil tamen illum haec fraus juvit, quin a fidelibus Guntranni regis deprehensus, patefacta legatione, post flagella custodiae cum socio manciparetur. Porro Gundoaldus ad Burdegalensem transiens civitatem, Bertranno praesule humanissime se suscipiente, aliquandiu ibi resedit. Quaerenti vero ei quae res inexpugnabilem hostibus eum efficeret indicatum ab uno familiarium est, quemdam Orientis regem, reliquias sancti martyris Sergii brachio alligatas hujus testis Domini patrocinia possideret, Bertrannus episcopus dixit esse in eadem urbe quemdam Syrum negotiatorem, nomine Eufronem, qui olim ab Oriente ea detulit.
Abbreviated transcription (Latin):
intũ fateor et debitã regni
portionẽ ĩ presentiarũ adeptꝰ
urbe capta parisiorũ ibi ꝓpͥã
statuam sẽdem. Nũꝙͣ ait pon¬
tifex tu ista impediente xp̃o
complebis ꝙ̃ diu quisꝑiã regii
suꝑfuerit germinis Tũ mĩmo¬
lus alapa dm̃ sacerdotem per¬
cussit dicens. Non pudet ĩep¬
tissime tam migatib te dñm
nr̃m regem confutare uerbis.
Desiderius quoq agnitis his
que cõtra sulutem suã ꝓopulo
Suaserat pugnis eũ fustib
cũ reliquis cecidit. At post
fune reuinitũ pedes direxit
in exiliũ raptis tam ip̃iꝰ ꝙ̃ ecł̃ie
facultatib franci itaq qui
Uñdiq ad ꝑsequendũ gũdo¬
aldũ promoti fuerãt usq
ad dordoniam progressi flumẽ
Prestolabant᷑. si quos eius fama
ferente ꝑsentiscerent motus.
Sociauenit ei se uualdo cubitu¬
larius Rigundis uir haud
spemende potencie reliquio ꝓu¬
elle ñustris fuga dilapsis
E et desi derius tũ mumolo
ac bladaste necño sagritaris

Expanded text:
nitum fateor, et debitam regni nitum fateor, et debitam regni portionem in praesentiarum adeptus, urbe capta Parisiorum, ibi propriam statuam sedem.--Nunquam, ait pontifex, tu ista, impediente Christo, complebis, quandiu quispiam regii superfuerit germinis. » Tum Mummolus alapa Domini sacerdotem percussit, dicens: « Non pudet, ineptissime, tam nugacibus dominum nostrum regem confutare verbis? » Desiderius quoque, agnitis his quae contra salutem suam populo suaserat, pugnis eum fustibusque cum reliquis cecidit, ac post, fune revinctum pedes, direxit in exsilium, raptis tam ipsius quam Ecclesiae facultatibus. Franci itaque, qui undique ad persequendum Gundoaldum permoti fuerant, usque ad Dordoniam progressi flumen, praestolabantur si quos ejus, fama ferente, persentiscerent motus. Sociaverat se ei Waldo cubicularius Rigundis, vir haud spernendae potentiae, reliquis puellae ministris fuga dilapsis. Sed et Desiderius cum Mummolo ac Bladaste, necnon sagittario
Abbreviated transcription (Latin):
N illis diebus gũdoaldus¬
iter pitauis destinatũ
audita expeditõe ad engolismã
deflexit. ubi ab ãtistite et ꝓte¬
ribus gratant᷑ exceptus eoꝵ
remunerata sedulitate petrago¬
ricas tendit. Cuiꝰ presulem
male mulctatũ reliquit. eo ꝙ se
cũ fauore nõ excepisset. Indeq
tholosam petens p̾missis mili¬
tibus magũfo pontifici sibi
occurssi iri mandat. Quãpp̃
magnulphus cõuocatã plebem
hortat᷑ monet q ut uiriliter
repugnẽt ne forte calamitate
quam quondã sub sigulfo ex¬
perti sũt iterato subdent᷑ mem¬
nerĩt q quatinꝰ desiderius ip̃iꝰ
dux urbis memorati exꝑtus¬
simile molitus fuerat. Et hec
quidem ppłm ad rebellandũ
ex citauerũt. S robur aduẽ¬
tantis exercitus portas ape¬
riri suasit. Receptũ igitur
gudoaldũ urbe ac setũ pran¬
dentem his ep̃ũs affatur
uerbis licet te filiũ clotarii
regñũ q tibi deberi astruas
Respondit ad ista gũdoaldus
Ego inquit et clotario me ge¬

Expanded text:
n illis diebus, Gundoaldusiter Pictavis destinatum, audita expeditione, ad Engolismam deflexit. Ubi ab antistite et proceribus gratanter exceptus, eorum remunerata sedulitate, Petrogoricas tendit. Cujus praesulem male mulctatum reliquit, eo quod se cum favore non excepisset. Indeque Tolosam petens, praemissis militibus, Magnulfo pontifici sibi occursum iri mandat. Quapropter Magnulfus convocatam plebem hortatur monetque ut viriliter repugnent, ne forte calamitati quam quondam sub Sigulpho experti sunt, iterato subdantur; meminerintque quatenus Desiderius, ipsius dux urbis, memorati experisimile molitus fuerit. Et haec quidem populum ad rebellandum excitaverunt. Sed robur adventantis exercitus portas aperiri suasit. Receptum igitur Gundoaldum urbe ac secum prandentem, his episcopus affatur verbis: « Licet te filium Clotarii regnumque tibi deberi astruas,Respondit ad ista Gundoaldus: « Ego inquit, et Clotario me ge
Abbreviated transcription (Latin):
rebus agendis consuli quos ire
oport̾et a cõsilio remoueri. seu
quibus ꝓpen corporis tuende turã
comitti egidn ep̃i fraudiunlẽcias
actiuria matris q beuichil¬
dis uersucias cauendas p̃mo¬
nuit funta ẜmocinatione ad
cõuiuiũ ambo reges consẽderũt
Et inter redundatioris mẽse
epulas serenssimꝰ princeps
gũtrãnꝰ sic alloquit᷑ cõuiuas
Hortor uos incliti francie p¬
mates ut nepotẽ meũ sũmo
dignũ honore censentes fidei
cultũ ei exhibeatis qñ quidẽ
ipe tͥnsgressus euũ puericie
suadet meliora de se sperars
Nece cõtempnatis ut pueru
childebertus restitutis sib
a patruo ciuitatib quas ꝓ¬
ter temierat suus ad ꝓpria
maturauit regressum.

Expanded text:
rebus agendis consuli, quosve rebus agendis consuli, quosve oporteret a consilio removeri. seu quibus proprii corporis tuendi curam committi, Egidii episcopi fraudulentias ac perjuria, matris quoque Brunichildis versutias cavendas praemonuit. Finita sermocinatione, ad convivium ambo reges consederunt. Et inter redundantioris mensae epulas, serenissimus princeps Guntranus sic alloquitur convivas: « Hortor vos, inclyti Franciae primates, ut, nepotem meum summo dignum honore censentes, fidei cultum ei exibeatis, quandoquidem ipse, transgressus aevum pueritiae, suadet meliora de se sperare. Nec contemnatis, ut puerum; Childebertus, restitutis sibi a patruo civitatibus, quas pater tenuerat suus, ad propria maturavit regressum.
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea childebertus mĩ¬
tuis patrui impellentib
a loco sue hĩtatiomis digressẽ
aduent ei collocuturꝰ. Tũt
ax p̃cepto gũtrãm sũp̃memo¬
rati in amborũ pñciam de¬
ducti uiri cũ pͥus relata iteꝵ
recapitulassent addiderunt
uinũsos rigũdis thesauros
a gudoaldo ꝑuasos. ip̃mq dite
solitũ ĩ uitante gũtrãno bosone
ab oriente se ad gallias tnsisse.
ũq pͥncipibus childeberti
hec nota fore asseuerarẽt sus¬
picio nata est Ideo aliquos ad
presens colloquiũ uenire distu¬
lisse. Cũ demũ gũtrãnꝰ rex
hastam quã manu gerebat
nepoti tradidit in quiẽs. Hoc
amãtissime nepos iudicio no¬
ueris te mͥ successurũ ĩ regno
Id circo tradita sͥ a me ptãte
cũctas regni mei ciuitates tãꝙͣ
tuas dispone remistens te solũ
ex nr̃a suꝑesse stipe. Ita quide
rex audiente om̃i ppło ꝓferes
se motũ a cetu aliorũ nepotem
monut ne cui maifesta facet
que ip̃e ei dicturus foret. Dema
instruens ẽũ quos fideliũ de

Expanded text:
nterea Childebertus, nutiis patrui impellentibus, a loco suae habitationis digressus advenit ei collocuturus. Tunc, ex praecepto Guntranni, supramemorati in amborum praesentiam perducti viri, cum prius relata iterum recapitulassent, addiderunt universos Rigundis thesauros a Gundoaldo pervasos ipsumque dicere solitum, invitante Guntranno-Bosone ab Oriente se ad Gallias transiisse. Cumque principibus Childeberti haec nota esse asseverarent, suspicio nata est ideo aliquos ad praesens colloquium venire distulisse. Tunc demum Guntrannus rex hastam, quam manu gerebat, nepoti tradidit, inquiens: « Hoc, amantissime nepos, indicio noveris te mihi successurum in regno. Idcirco, tradita tibi a me potestate, cunctas regni mei civitates, tanquam tuas, dispone, reminiscens te solum ex nostra superesse stirpe. » Ita quidem rex, audiente omni populo, proferens, semotum a coetu aliorum nepotem monuit ne cui manifesta faceret quae ipse ei dicturus foret. Denique instruens eum quos fidelium de
Abbreviated transcription (Latin):
E uero longobardi cũ
ꝑ ãnos decem sub p̃tãte
ducũ fuissent. tandem cõi cõcilio
Flauiũ attari sũpͣmemorati
pͥncipis clephonis filiũ regẽ
sibi statuerũt. Elu ob restau¬
rationẽ regni duces qui tũc
erãt mediam totiꝰ sbstãtie sue
partem cõtribuerũt. Ut esset
unde rex ip̃e siue qui ei obseq̃¬
bant᷑ ꝑ diuersa distributi offi¬
cia alerent᷑. Erat sane hoc nu¬
rabile in gente longobardorũ
Nulla erat uiolencia. mille
struebant᷑ insidie. Unusquisq
quo libebat securꝰ sine tutore

Expanded text:
 vero Longobardi, cum er annos decem sub potestate ducum fuissent, tandem communi concilio Flavium Authari, supra memorati principis Clephonis filium, regem sibi statuerunt. Cui ob restaurationem regni, duces qui tunc erant, mediam totius substantiae suae partem contribuerunt, ut esset unde rex ipse sive qui ei obsequebantur per diversa distributi officia alerentur. Erat sane hoc mirabile in gente Longobardorum. Nulla erat violentia, nullae struebantur insidiae; unusquisque quo libebat securus sine timore
Abbreviated transcription (Latin):
tionis sibi applaudebãt. fuge
potius ꝙͣ defensionis auxiliũ
quesierũt. Caput floriam cũ
corona regni belisarius sustu¬
lit. uemẽs q ad iustimanũ
taliter ei locutus est. Emuli
inquit mee tueqz salutis semi¬
nariũ discordie inter nos
ideo ꝙͣ maxime seuisse nisi
sũt: ut et me exortem hono¬
ris redderent. et te mei p̾sen¬
cia destitutũ cõtumelus uti
nuĩt palam cernit᷑ afficerent.
Attamen ego his que adu̾sa¬
rus suggerentib contra me
egisse cognos ceris post hĩtis
grãm̃ imꝑii lucis q rependo.
quam illi ereptũ ire uoluerãt
Recolens qz pͥora erga me bñ¬
facta tua hoc te nũt dignor
munere. His dictis dyadema
regni eius imposuit capiti.
Iustimianꝰ hoc mͦ imꝑio resti¬
tutus sepefatũ belisariũ itato
patriciũ ordinãs aduersum
gothos qui ytaliam inhĩtantes
romanos grauiter armis pre¬
mebãt dirigit.

Expanded text:
tionis sibi applaudebant, fugae tionis sibi applaudebant, fugae potius quam defensionis auxilium quaesiverunt. Caput Floriani, cum corona regni, Belisarius sustulit, veniensque ad Justinianum taliter ei locutus est. « Aemuli, inquit, meae tuaeque salutis seminarium discordiae inter nos ideo quam maxime saevisse visi sunt, ut et me exsortem honoris redderent, et te, mei praesentia destitutum, contumeliis, uti nunc palam cernitur, afficerent. Attamen ego, his quae adversariis suggerentibus contra me egisse cognosceris posthabitis, gratiam imperii lucisque rependo, quam illi ereptum ire voluerant, recolensque priora erga me beneficia tua, hoc te nunc dignor munere. » His dictis, diadema regni ejus imposuit capiti. Justinianus hoc modo imperio restitutus, saepefatum Belisarium iterato patricium ordinans, adversum Gothos, qui Italiam inhabitantes Romanos graviter armis premebant, dirigit.
Abbreviated transcription (Latin):
precepto nõ referens mala
pro malo. auxiliũ ei laturus
accingar ut potero. Et simul
his dictis ad conspectũ pro¬
perat noui p̾ͥncipis cũctis
ut se sequerent᷑ suis p̾cipiẽs
pueris. Et pre forib theatri
stans conspexit eminꝰ turbã
se odientiũ cathedre imperatoris
Floriam cirtũsistere. Cõuersꝰ
igit᷑ ad eos qui secum erant.
En inquit fidissimi milites
adest oĩbus uotis expectata
dies ad capessendã ultionem
ex immicis. Uallatus est tyrãnꝰ
caterua malignãtiũ qui se ei
uł improbitate morũ. Nec du¬
bitandũ pari eos debere perire
interitu quos equales reddidit
malicie causa. Armate itaq
dexteras uindices et quod mẽ
uideritis facere uos quoqz facite
Post hoc introgressus dũ ue¬
luti adoraturus gemi flect̾e̾t
euagmato gladio falsi pͥncipis
caput amputauit. Quod cer¬
nentes qui cũ eo uenerant
Distrutis gladiis circũstãtes
fortiter ferire ceperũt. Turbat
hi qui pͥus de ꝑmutatõe dña¬

Expanded text:
praecepto, non referens mala praecepto, non referens mala pro malo, auxilium illi laturus accingar ut potero. » Et simul, his dictis, ad conspectum properat novi principis, cunctis ut se sequerentur suis praecipiens pueris. Et pro foribus theatri stans conspexit eminus turbam se odientium cathedrae imperatoris Floriani circumsistere. Conversus igitur ad eos qui secum erant; « En, inquit, fidissimi milites, adest omnibus votis exspectata dies, ad capessendam ultionem ex inimicis. Vallatus est tyrannus caterva malignantium, qui se ei mprobitate morum. Nec dubitandum pari eos debere perire interitu, quos aequales reddidit malitiae causa. Armate itaque dexteras vindices, et quod me videritis facere, vos quoque facite. » Posthaec introgressus, dum veluti adoraturus genu flecteret, evaginato ense falsi principis caput amputavit. Quod cernentes qui cum eo venerant districtis gladiis circumstantes fortiter ferire coeperunt. Turbati hi qui prius de permutatione domina
Abbreviated transcription (Latin):
prosperis ĩuidia carere iteꝵ
zelus iterũ ĩsimulatio Nam
ultra ꝙͣ p̾uatis mos est. sese
agebat .xii.ͨ ͫ nãq milibus
puerorũ uallatus quocũq
eudum foret progrediebatut
Fuere nõnulli qui uitã quoq
ip̃am ereptũ ei ire uellent.
Uerũ cũ imperatoris mentem
ad suam nequirẽt inflectere
tate regia pͥuare molliti sũt
O portunã q nacti occasionẽ
procedentẽ/ ad circi spectaculũ
pͥncip̃ẽ pͥuata detentũ custo¬
dia corona spoliant simłq
ueste purpurea. deductũq
ad mediũ theatri quendã
Florianũ in solio sedere faciũt
regio. Iustimanꝰ aũt tali deho¬
nestamẽto affectus ad belisarũ
misit qui dicerent. Hec mãdat
iustimanꝰ cesar quondam et
augustus. Immemor ĩquit
ĩiuriaꝵ mi belisari factus
quid p̾uales adiuua me. Ad
hec belisariꝰ ita rñdit. Si
ait antiqua mͥ suppeditaret
potencia ferrem postenti
suffragia. Nũc aũt ĩ cassũ
fundit preces. cũ mei pñcia

Expanded text:
prosperis invidia carere, iterum prosperis invidia carere, iterum zelus, iterum orta insimulatio, quia ultra quam privatis mos est sese agebat. Duodecim namque millibus puerorum vallatus, quocunque eundum foret, progrediebatur. Fuere nonnulli, qui vitam quoque ipsam ereptum ei ire vellent. Verum cum imperatoris mentem ad suam nequirent inflectere tate regia privare moliti sunt. Opportunamque nacti occasionem, procedentem ad circi spectaculum principem, privata detentum custodia, corona spoliant simulque veste purpurea. Deductumque ad medium theatri quemdam Florianum in solio sedere faciunt regio. Justinianus autem, tali dehonestamento affectus, ad Belisarium misit qui dicerent: « Haec mandat Justinianus Caesar quondam et Augustus. Immemor, inquit, injuriarum, mi Belisari, factus quid praevales, adjuva me. » Ad haec Belisarius ita respondit: « Si, ait, avita mihi suppeditaret potentia, ferrem poscenti suffragia. Nunc autem incassum fundit preces, cum mei praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
Orro belisarius post In¬
clitũ queni de uuanda
polim egit triũphũ intimꝰ
amicorũ iustimam pͥncipi
hẽbat᷑. Et a stipulante pͥoris
societatis prerogatiua cũ int̾
pͥmos secretorũ arbitros ip̃e
pͥmꝯ accersiret᷑ multorũ cõtra
se ĩiudorũ excitauit corda
Qui dolentes uberiore illũ
pollere potencia sibi q depu¬
tantes officere in quo ille ꝓfi¬
teret quasi salutis cesaris
soliciti. crebro ei denũciabãt
ab insidiis belisarii fore cauẽdũ
Quen nsi ip̃i simulatõe fi¬
delioris consilii reuocauissent
iam dudũ belisarii gladio int̾¬
fectũ iustimanũ regnũq
indigno heredi uacue factũ
his atq huiusmodi regiorũ
satellitũ seu etiã pͥmorũ pala¬
cii ẜmonib augustus ꝑ Inui¬
diam paulatim accendebat᷑.
Et suspectus belisarii potẽciã.
patriciatus ei int̾dixit curã.
Qui publicis expeditus actõib
se curã deliberans in reliquũ
agere uitã pͥuatas incolebat
edes. Ez quia dificile est in

Expanded text:
orro Belisarius post inclytum quem de Vandalpolim egit triumphum, intimus amicorum Justiniani principis habebatur. Et, astipulante prioris societatis praerogativa, cum inter primos secretorum arbitros ipse primus accersiretur, multorum contra se invidorum excitavit corda. Qui dolentes uberiore illum pollere potentia, sibique deputantes officere in quo ille proficeret, quasi salutis Caesaris solliciti, crebro ei denuntiabant « ab insidiis Belisarii fore cavendum. Quem nisi ipsi simulatione fidelioris consilii revocavissent, jamdudum Belisarii gladio interfectum Justinianum, regnumque indigno haeredi vacuefactum. » His atque hujusmodi regiorum satellitum, seu etiam primorum palatii, sermonibus Augustus per invidiam paulatim accendebatur. Et suspectam habens Belisarii potentiam, patriciatus ei interdixit curam. Qui, publicis expeditus actionibus, securam deliberans in reliquum agere vitam, privatas incolebat aedes. Sed, quia difficile est in
Abbreviated transcription (Latin):
Tatim post natalẽ dm̃
uenerũt uiulleri et
beatus duces uenecie. necño
et paulus dux iadere. atqr
donatuo eiusdem ciuitatis ep̃u
legati dalmatar̃ ad pnciã Impe¬
ratoris cũ magnis domis. et
facta est ibi ordinatio ab impe¬
ratore de ducibus et populis
tam uenecie ꝙ dalmacie. Illisq
absolutis cõuentũ habuit impeꝰ¬
rator cũ pͥmoribus et optima¬
tibus francorũ de pace c̃ostitu¬
enda et ẜuanda inter filios
suos. et diuisione regni faciẽda
in tres partes ut stiret unus¬
quisq eorũ quam partẽ tueri
et regere debuisset. si superstes
et testamẽtũ factũ et iurehurãdo
ab optimatib francorũ cõsh.

Expanded text:
tatim post natalem Domini venerunt Willeri et Beatus, duces Venetiae, necnon et Paulus dux Iaderae atque Donatus eiusdem civitatis episcopus, legati Dalmatarum, ad praesentiam imperatoris cum magnis donis. Et facta est ibi ordinatio ab imperatore de ducibus et populis tam Venetiae quam Dalmatiae. Illisque absolutis, conventum habuit imperator cum primoribus et optimatibus Francorum de pace constituenda et conservanda inter filios suos, et divisione regni facienda in tres partes, ut sciret unusquisque illorum, quam partem tueri et regere debuisset, si superstes et testamentum factum, et iureiurando ab optimatibus Francorum co
Abbreviated transcription (Latin):
opibus chilperici sociati. filie
meldis ad custodiendũ misse sũt.
a patre chilperico ut
ciuitates que flumini ligeris
adiacent ad suam transducẽt
partem. postposito patris p̾ce¬
pto cinomanis contendit. ac
si matrẽ sũa audouerã que
ibidem exulauerat iusitaturꝰ
Inde rothomagũ transiens
ad bruichildem uenit. eãq
in cõiugiũ accepit. Non tulit
hoc chilpericus pater. s eos
ab ĩuicem dissociare uolens
rothomagũ usq accessit.
Cuiꝰ illi declinãtes p̾senciã
basilicã sancti martum super
muros prefate urbis ligneis
cõstructã tabulis sũt ingressi
Irritaq fuissent chilperici tẽ¬
ptamentoꝵ exordia insi satͣ¬
mento spopondisset se eos
mĩme separaturũ ymo ꝑmit¬
tente deo magis cõpulaturũ
Quod illi credentes ad illum
progressi et ab eo apparatio¬
ribus epulis ꝑ biduũ sunt
suscepti: Tercio die profectus
secũ adducit filiũ paruipendẽs
quod dederat iusiurandũ. morũ
egregius censor qui illicitũ

Expanded text:
opibus Chilperici sociati; filiae Meldis ad custodiendum missae sunt.a patre Chilperico, ut civitates, quae flumini Ligeris adjacent, ad suam transduceret partem, postposito patris praecepto, Cenomannis contendit, ac si matrem suam Audoveram, quae ibidem exsulabat, visitaturus. Inde Rothomagum transiens, ad Brunichildem venit, eamque in conjugium accepit. Non tulit hoc Chilpericus pater; sed eos ab invicem dissociare volens, Rothomagum usque accessit. Cujus illi declinantes praesentiam, basilicam sancti Martini super muros praefatae urbis ligneis constructam tabulis sunt ingressi. Irritaque fuissent Chilperici tentamentorum exordia, nisi sacramento spopondisset: Se eos minime separaturum, imo permittente Deo magis copulaturum. Quo illi credentes, ad eum progressi, et ab eo apparatioribus epulis per biduum sunt suscepti. Tertio die profectus secum abducit filium, parvipendens quod dederat jusjurandum. Morum egregius censor, qui illicitum
Abbreviated transcription (Latin):
et ut uerius fatear. lane opi¬
ficio. uitã produxit sũa. Et
ꝙͣus fieri possit ut unus hõ
utriusq sit artis peritus. p̃p̃
obprobriũ tamẽ regis quidã
ex legatis calũpinari cepit
Dicens. Ne loquaris tã ĩculte
o rex. Nam qua rõne potest
existere ut cuiuslibet hõĩs
sint duo pr̃es. re spũali ex¬
cepta. Non sũt hec regie di¬
gnitati cõgruentia uerba
Oniu̾sis igit᷑ pro his ẜmonib
in risit solutis. alius legatoꝵ
dixit. regi. Uale diximꝰ tͥ
o rex. Et quia nepotis tui
pacem asꝑnaris. scito securi
fore paratã. qua fratres
ꝑcussi sũt tui ut ea excida¬
ris. his dictis iussit rex
eos a conspectu suo pelli ac

Expanded text:
et ut verius fatear lanae opiet ut verius fatear lanae opificio vitam produxit suam, » et quamvis fieri possit ut unus homo utriusque sit artis peritus, propter opprobrium tamen regis quidam ex legatis calumniari coepit, dicens: « Ne loquaris tam inculte, o rex. Nam qua ratione potest existere ut cujulsibet hominis sint duo patres, re spirituali excepta? Non sunt haec regiae dignitati congruentia verba. » Universis igitur pro his sermonibus in risum solutis, alius legatorum dixit regi: « Vale dicimus tibi, o rex, et quia nepotis tui pacem aspernaris, scito securim fore paratam, qua fratres percussi sunt tui, ut ea excidaris. » His dictis, jussit rex eos a conspectu suo pelli, ac
Abbreviated transcription (Latin):
habet. et eam ĩnocentẽ a cri¬
mine quo impetit᷑ ẽẽ puto.
Post hec gũtrãnꝰ boso qui du¬
dum ut predictũ est ad chil¬
Debertũ transierat. et tũc
cũ legatis ibi aduenerat
quasi aliqua regi gũtrãno
suggesturus ad eũ accessit.
Iubet rex silere atq eũ huis¬
modi p̾uenit ẜmone. Quid̃
ais o bone uir. cuiꝰ prudẽtia
ideo orientis expetut regna
ut nobis ballonurẽ quendã
sit nãq rex noĩabat gudoaldũ
inde arcesceret qui urbes nrrs
ꝑuaderet. O semper perfide
et nullo m ͦ in his que ꝓmisis
ꝑmanẽs respondit ad ista boso
Tibi inquiens regi in solio
regali residenti. nemo audet
contradicendo obloqui. uerũ¬
tamẽ si quisꝙͣ meorũ equaliũ
istud inͥ impnigeret crimen:
obiecta armis refellens; Deo
opitulãte et te spectante. eñ
potenter superarẽ: Tacẽtib
int̾imi ceteris rex subiũxit᷑.
cũctos pie uiuẽtes hoc ĩ di¬
fuit regaliũ molendinorũ.

Expanded text:
habet, et eam innocentem a crihabet, et eam innocentem a crimine quo impetitur esse puto. » Post haec Guntrannus Boso, qui dudum, ut praedictum est, ad Childebertum transierat et tunc cum legatis ibi advenerat, quasi aliqua regi Guntranno suggesturus, ad eum accessit. Jubet rex silere, atque eum hujusmodi praevenit sermone: « Quid ais, o bone vir? cujus prudentia ideo Orientis expetiit regna ut nobis ballomirem quemdam sic namque rex nominabat Gundoaldum inde arcesseret qui urbes nostras pervaderet. O semper perfide, et nullo modo in his quae promiseris permanens! » Respondit ad ista Boso: « Tibi, inquiens, regi in solio regali residenti nemo audet contradicendo obloqui. Verumtamen si quisquam meorum aequalium istud mihi impingeret crimen, objecta armis refellens, Deo opitulante, et te spectante, eum potenter superarem. » Tacentibus interim caeteris, rex subjunxit: « Cunctos pie viventes hoc indifuit regalium molendinorum,
Abbreviated transcription (Latin):
hontibi cuctorũ nequissimoo¬
nectrũ fies urbũi. qui sub
ueste ouĩna nõ dñi facerdotis
uenĩ crudelissum gerio offictue
proditoris. Silente ad ista sa¬
terdote pre nimia indignatõe
Unus legatorũ ait regi. Mãdat
tibi gloriosissimꝰ nepos tuus
dñs nr̃ childebertus rex ut
patris eius hereditatẽ illi ad
integrũ reformes. Ad hoc
guntrãnꝰ rex respondit. Ian
me ex hac causa responso sa¬
tisfecisse arbitrabat. Responderã.
em̃ in alio placito quod et m̃it
respondebo. pactionib ea mͥ
cessisse nec me ulli eis cessur
nisi gr̃a amiciciarũ. Tũt alter
e legatis his ad regemi usus
est uerbis. Si hec inquiens
optime pͥnceps dificilia tibi
uident᷑ impetratu. saltẽ illa
immpetret ut fredegũdis ei ad
supplicia dedat᷑. que patrem
eus cũ patruo nefandissime
interemit. huic quoq rex hoc
reddidit responsũ. Tradi ei
dicens nllatenus p̃t. eo ꝙ
filiũ regem ac rege genitit

Expanded text:
non tibi, cunctorum nequissimo honon tibi, cunctorum nequissimo hovastati fines urbium, qui, sub veste ovina, non Domini sacerdotis, verum crudelissimi geris officium proditoris. » Silente ad ista sacerdote, prae nimia indignatione unus legatorum ait regi: « Mandat tibi gloriosissimus nepos tuus, dominus noster Childebertus rex, ut patris ejus haereditatem illi ad integrum reformes. » Ad haec Guntrannus rex respondit: « Jam me ex hac causa responso satis fecisse arbitrabar. Responderam enim in alio placito quod et nunc respondebo, pactionibus ea mihi cessisse, nec me ulli eis cessurum nisi gratia amicitiarum. » Tunc alter e legatis his ad regem usus est verbis: « Si haec, inquiens, optime princeps, difficilia tibi videntur impetratu, saltem illa impetret, ut Fredegundis ei ad supplicia dedatur, quae patrem ejus cum patruo nefandissime interemit. » Huic quoque rex hoc reddidit responsum: « Tradi ei, dicens, nullatenus potest, eo quod filium regem ac rege genitum
Abbreviated transcription (Latin):
et sub p̃sepe noĩatio federatus
hostibus agros eorũ rapinis
ac incendio subuertebant
Legatos eis de pace miserũt
petentes ut usq ad placitũ qͦd
patruus cũ nepote cõstituerat
quiesterẽt. et tũ demũ illũ
quem deus sorsqz dedisset
diñii essent habituri. Sed illis
respondentib petitiones eop
nõ se p̃posituros regis p̾ceptis
Coatti putaui sacramẽto se
fideles gũtrãno fore spondẽtes
fautores childeberti a sius
pepulere membus. Nec tamẽ
hec facientes diũ in fide dura¬
rũt.Tandem aduemẽte die
colloquio regũ p̃fimto. childe¬
bertus mandat egidio remẽsiũ
archiepo legatione fungi apud
patriũ. Qui nl moratꝰ apud
Bmonis ad demultendũ pͥnci¬
pem habuit. Srãs inquit o p̃cel¬
lentissime regũ om̃ipotenti
referimꝰ deo. qui tibi nõ solũ
regni tranquilitatẽ: uerũ et
augmentũ quotidie attribit
Tui rex. Illi ait uere sunt
gre referende qui om̃i est bem¬
gronssimꝰ gubernator regnoꝵ

Expanded text:
et saepe nominatis foederatis et saepe nominatis foederatis hostibus, agros eorum rapinis ac incendio subvertebant, legatos eis de pace miserunt, petentes ut usque ad placitum, quod patruus cum nepote constituerat, quiescerent. Et tum demum illum, quem Deus sorsque dedisset, dominum essent habituri. Sed, illis respondentibus petitiones eorum non se praeposituros regis praeceptis, coacti Pictavi, sacramento se fideles Guntranno fore spondentes, fautores Childeberti a suis pepulere moenibus. Nec tamen haec facientes diu in fide durarunt. Tandem, adveniente die colloquio regum praefinito, Childebertus mandat Egidio Remensi archiepiscopo legatione fungi apud patruum. Qui nil moratus, ad sermonis ad demulcendum principem habuit: « Gratias, inquit, praecellentissime regum, omnipotenti referimus Deo, qui tibi non solum regni tranquillitatem, verum et augmentum quotidie attribuit. » Cui rex: « Illi, ait, vere sunt gratiae referendae, qui omnium est benignissimus gubernator regnorum;
Abbreviated transcription (Latin):
depopulãtib maroilensis uici
ecclesia sancto martino dicata
ab eis est tremata. Ubi euidẽs
apparuit uirtus beati cõfessoris
palam altaris cũ circiuacẽtib
herbis a flãma defendentis.
mirabile dictu trabes ingẽtes
igne fuisse combustas. et moliciẽ
lintei seu herbarũ mansisse
intacta. Cognostens gͦ garicꝰ
que agebãt᷑ misit turonẽsibus¬
qui demĩciarent ne ullatenꝰ
se ad partem gũtrãm tñsfer¬
rent. ad que mãdata gregoriꝰ
epus hec reddidit responsa
gũtrãno regi post fratrũ obitũ
om̃e regnũ francorũ ei iure
Deberi. ut quẽ admodũ clota¬
rius pater eius suꝑ ꝓprios
filios: sic gũtrãnꝰ suꝑ nepo¬
tes suos pͥnciparet᷑. Non igit᷑
se repugnaturos s ip̃m quoq
mepte agere se dixit estimarẽ
qui putaret tanto p̾ncipi se¬
nõ qualia ⁊p̃e uoluerat Sed
qualia mãdauerat rex turo¬
menses studere relicto in urde
pitauorũ eberone childeberti
regis cubiculario ip̃e quasi

Expanded text:
depopulantibus, Maroialensis vici depopulantibus, Maroialensis vici ecclesia, sancto Martino dicata, ab eis est cremata. Ubi evidens apparuit virtus beati confessoris, pallam altari cum circumjacentibus herbis a flamma defendentis. Mirabile dictu, trahes ingentes igne fuisse combustas, et mollitiem lintei seu herbarum mansisse intactam. Cognoscens ergo Gariricus quae agebantur, misit qui Turonensibus denuntiarent ne ullatenus se ad partem Guntranni transferrent. Ad quae mandata Gregorius episcopus haec reddidit responsa: « Guntranno regi, post fratrum obitum, omne regnum Francorum eo jure deberi, ut quemadmodum Clotarius pater ejus super proprios filios, sic Guntrannus super nepotes suos principaretur. Non igitur se repugnaturos, sed ipsum quoque inepte agere se dixit aestimare, qui putaret tanto principi renon qualia ipse voluerat, sed qualia mandaverat rex, a Turonensibus geri, relicto in urbe Pictavorum Eberone Childeberti regis cubiculario, ipse quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Rat dũ talia agerẽt᷑¬
mẽsis decimꝰ. apparu¬
erũtq uineis pampini cũ
uuus ad plenũ formatis et
in arboribus flores.
Harus quoqz ignea
ꝑ celũ nocte currens
I late mũdũ luce lustra¬
uit clara.
¶Glũpna etiã ignis
celo pendere uisa est
cui suꝑposita erat stella ma¬
gna quod estimabãt homes
interitus gũdoaldi ẽẽ Indicia
cũ et terra tremeret ac alia
multa parerent signa.
dendas urbes quas sigeberte
de regno kariberti frĩs aboꝵ
tenuerat. quasq chilperitꝰ
chil deberto nepoti suo ex fre
sigeberto genito ui pripuerat
direxit. Uerũ tamẽ garitus¬
comes partiũ childeberti post
mortem chilperici sacramẽta
fidelitatis a lemouicinis dñi sui
uice exegerat. Ceterũ pictauis
paria acturus uemeñͣs aciuib
cũ gr̃a susceptus. audiuit bitũ¬
ricos qui regi parebãt gũtrãno
hostiliter turonicis irruisse
qͣm̃ quide et ip̃i iam se ad chil¬
debertũ contulerãt. Id circo bi¬
turitensibus territoriũ turomtũ

Expanded text:
rat, dum talia agerentumensis decimus, apparueruntque in vineis pampini cum uvis ad plenum formatis, et in arboribus flores. Pharus quoque ignea, per coelum nocte currens media, late mundum luce lustravit clara. Columna etiam ignis oelo pendere est visa, cui superposita erat stella magna. Quae aestimabant homines interitus Gundoaldi esse indicia, cum et terra tremeret ac alia multa parerent signa. dendas urbes, quas Sigebertus de regno Chariberti fratris amborum tenuerat, quasque Chilpericus Childeberto nepoti suo, ex fratre Sigeberto genito, vi praeripuerat, direxit. Verumtamen Garicomes partium Childeberti, post mortem Chilperici sacramenta fidelitatis a Lemovicinis, domini sui vice, exegerat. Caeterum Pictavis paria acturus veniens, a civibus cum gratia susceptus, audivit Bituricos. qui regi parebant Guntranno, hostiliter in Turonicos irruisse, quoniam quidem et ipsi jam se ad Childebertum contulerant. Idcirco, Bituricensibus territorium Turonicum
Abbreviated transcription (Latin):
uel ip̃e suis attribuerat. uel
ip̃i sibi p̾ripuerãt absq cũcta¬
tione ecclesus restitui. Missos
etiã ꝑ ciuitates et monasteria
tͣnsisit. statim q ecclesiasticũ
pene collapsũ in antiquũ statũ
erigi iussit. Item qz p̾cepit ut¬
missi per singulos comitatus
irent. qui ĩmanitatẽ p̃dom̃i
atq latronũ. que ĩaudita
emerserãt cohiberẽt. et ubi
eorũ maior uis ĩcubuerat.
etiã eorũ comites. uicinos et
ep̃orũ hoĩes ad tales ẽiũcẽdos
et proterendos sib acisterẽt.
et de his singłis sibi ĩ ꝓxĩo
placito generali uuarmaciã
remĩciarent. quod futurũ
tͣnsacta hieme et suadente uer
hiberni tp̃is aquisgram. Inde¬
q profectus est ad theodomis
iullam ante natalem dñ.
quam festiuitatẽ mettis cũ
suo fratre drogone celebͣuit.

Expanded text:
vel ipse suis attribuerat, vel vel ipse suis attribuerat, vel ipsi sibi praeripuerant, absque cunctatione ecclesiis restitui. Missos etiam per civitates et monasteria transmisit, statumque ecclesiasticum pene collapsum in antiquum statum erigi jussit. Itemque pmissi per singulos comitatus irent, qui inmanitatem praedonum atque latronum, quae inaudita emerserant, cohiberent, et ubi eorum maior vis incubuerat, etiam eorum comites vicinos et episcoporum homines ad tales evincendos et proterendos sibi adscisserent. Et de bis singulis sibi in proximo placito generali Uuarmatiam renuntiarent, quod futurum ansacta hieme et suadente vernhiberni temporis Aquisgrani, indeque profectus est ad Theodonis villam ante natalem Domini, quam festivitatem Metis cum suo fratre Drogone celebravit
Abbreviated transcription (Latin):
castrũ blesense quo tirca flu¬
uius ligeri confluit. Quo
positis hinc inde castris. octur¬
rit etiam patri pipinꝰ filiꝰ
tũ qũato potuit apparatu m¬
litari Infractus gͦ iuribus
lotharius supplex ad patrem
uenit. Quem ille cohercitũ
uerbis et obligatũ tã ip̃m
ꝙͣ proceres eius quibus uo¬
luit sacͣmẽtis in ytaliã remisit.
oppilatis angustus itmerũ.
que italiã tͣnsimittũt. ne quis
transire posset sme licencia
custodientiũ. Quib ꝑactis
aurelianis usq cũ filio ꝑue¬
unt ludouico. Ibi q tã cũ filio
ꝙͣq aliis reditu ad propria
indulto parisius ip̃e ueiit.
Habuit aũt eo tp̃e cirta missã
sancti martim cõuentũ gñalem¬
in attimaco palacio. ubi cũ m̃łta
ꝓperam molita purgare decre¬
iusset tam in eccliãsticis ꝙͣ in
publicis rebus tũc p̃cipue fue¬
rũt ista. Mandauit filio pipino
ꝑ hermoldũ abbem res ecclĩasti¬
cas que in regno eus erãt qͣs

Expanded text:
castrum Blesense, quo Ciza flucastrum Blesense, quo Ciza fluvius Ligeri confluit. Quo positis hinc inde castris, occurrit etiam patri Pippinus filius cum quanto potuit apparatu militari. Infractus ergo viribus, Hlotharius supplex ad patrem venit; quem ille cohercitum verbis, et obligatum tam ipsum quam proceres eius quibus voluit sacramentis, in Italiam remisit, oppilatis angustiis itinerum que Italiam transmittunt, ne quis transire posset sine licentia custodientium. Quibus peractis, Aurelianis usque cum filio pervenit Hludouuico, ibique tam filio quamque aliis reditu ad propria indulto, Parisius ipse pervenit. Habuit autem eo tempore circa missam sancti Martini conventum gin Attiniaco palatio, ubi cum multa perperam inolita purgare decrevisset tam in ecclesiasticis quam publicis rebus, tunc praecipue fuerunt ista. Mandavit filio Pippino, per Ermoldum abbatem, res ecclesiasticas quae in regno ejus erant, quas
Abbreviated transcription (Latin):
militari post captã urbem
gozeselmꝰ comes. itẽq samla
comes. necño et madalelmus
uassallus dñicus capite plexi
sũt. S et gerberga filia quondã
u̾uillermi comitis tanꝙͣ uene¬
fica aquis prefocata est. Que
uenerat. In qua urbe huiꝰ ce¬
modi suscepit nĩciũ qui ẽũ
ualde reddidit mestũ. et lotha¬
rius quidem eius filius a cabil¬
lone iter suscepit. ad augusti¬
dum̃̃. indeq aurelianã ꝑueĩt
ad urbeni. Deinde in pagun
cenomanicũ in iullam cuius
uocabulũ est matualis deuenit
At imperator cũ suis max̃isq
copis simul et ludonico filio
ẽũ prosequit᷑. Quo audito
filius eius lotharius iamq
receptis suis nõ multo in t̾uallo
a patre castra fixit Ibiq qͣtuor
diebus legatis int̾currẽtibus
moratũ est. Quarta sane
nocte lotharius cũ suis õibus
referre pedem in posteriora
cepit. Contra quem pater
imperator compendioso itm̃e
obambulabat. us quo ꝑuentũ
est ad fluuiũ ligerim prope

Expanded text:
militari post captam urbem militari post captam urbem Gotselmus comes itemque Sanila comes necnon et Madalelmus vasallus dominicus capite plexi sunt, sed et Gerberga filia quondam Uuillelmi comitis tamquam venefica aquis praefocata est. LIIIvenerat, in qua urbe huiuscemodi suscepit nuntium, qui eum valde reddidit mestum. Et Hlotharius quidem eius filius a Cauillono iter suscepit ad Augustidunum, indeque Aurelianam pervenit ad urbem, deinde in pagum Cenomannicum in villam, cuius vocabulum est Matualis, devenit. At imperator cum suis maximisque copiis simul et Hludouuico filio eum prosequitur. Quo audito, filius eius Hlotharius, iamque receptis suis, non multo intervallo a patre castra fixit; ibique quattuor diebus legatis intercurrentibus moratum est. Quarta sane nocte Hlotharius cum suis omnibus referre pedem in posteriora coepit. Contra quem pater imperator compendioso itinere obambulabat, usquequo perventum est ad fluvium Ligerim propter
Abbreviated transcription (Latin):
comes cũ plurimis socũs
castrũ cabillonũ ut cũq cõ¬
muniuit. ut si quid ab adu̾saꝵ
partiũ studiosis aliquid moli¬
ret᷑ noui sibi suis q foret recep¬
taculo ac munitiom. Quodcũ
comꝑtũ lothario foret ĩprouis ꝯ
illut aduenre disposuit. quod
tñ facere nequiuit. Aduent
tamen et oppĩdũ circũdedit.
que in circuitu ciuitatis erãt
incendio flagrata sũt. Pugna¬
tũ est acriter diebus quĩq
et tandem ad deditionẽ pͥmũ
urbs recepta est. Post auten
uersa uite crudeliũ more uictoꝵ
pͥmo quidem direptionib eccle¬
sie uastate. thesauri dep̃dati.
uel cõmunes sũt direpte copie
Ad ultimũ uero ciuitas uoraci
depasta est incendio. preter
unã basilicam paruã que
stupendo miraculo cũ hincinde
seiuentib cincta fuerit. et
labentib Flãmis tñ nõ potuit
aduri. Ffuit aũt consecrata
deo ni honore beati georgii
martiris. Nec tñ lotharii
uolũtas fuit ut ciuitas succen¬
deret᷑. Ad clamatione porro

Expanded text:
comes cum plurimis sotiis castrum Cauillonum utcumque communivit, ut si ab adversarum partium studiosis aliquid moliretur novi, sibi suisque foret receptaculo atque munitioni. Quod cum compertum Hlothario foret, inprovisus illuc advenire disposuit, quod tamen facere nequivit. Advenit tamen et oppidum circumdedit; que in circuitu civitatis erant, incendio conflagrata sunt. Pugnatum est acriter diebus quinque, et tandem ad deditionem primum urbs recepta est; post autem versa vice crudelium more victorum primo quidem direptionibus ecclesię vastate, thesauri depraedati vel communes sunt direptae copię, ad ultimum vero civitas voraci depasta est incendio, praeter unam basilicam parvam, quae stupendo miraculo, cum hinc inde sevientibus cincta fuerit et lambentibus flammis, tamen non potuit aduri; fuit autem consecrata Deo in honore beati Georgii martyris. Nec tamen Hlotharii voluntas fuit, ut civitas succenderetur. Adclamatione porro
Abbreviated transcription (Latin):
tor iugilia pẽthecostes
et in crastino coronatus ab
adriano papa post celebrata
missarũ solempnia una tũ
eo ad lateranense palacium
cũ pompa equitando corona¬
tus perrexit. Et hoste collecta
roma iterũ in partes beneuẽ¬
tanas perrexit. Et quia pri¬
mores ytalie engilbergani
pp̃ suam insolenciam habẽtes
exosam in loco illuis filiam
uiuingisi imperatori substi¬
tuentes obtinuerũt apud
eudem imperatorem ut missũ
ad engilbergã mitteret q̃tinꝰ
in ytalia degeret. et post illũ
non pergeret. s eũ in ytalia
reuersurũ expectaret. Ipsa
aũt̃ nõ obaudiens illius mã¬
datũ post eũ ire maturauit.
et iubodũ ep̃m ad karolũ
qͣĩ amicitie gr̃a misit. putãs
nescire karolũ que int̃ illã
et ludonicũ regem g̃manie
pacta fuere. uiubodus aũt
ad pontem liadi ad karolũ
uenit. nã illuc pro quibdã
in burgũdia causis componẽ¬
dis perrexerat. ubi ei mĩci¬
atur ab hõibus bernardi filii
bernarm. bernardus qui

Expanded text:
vigilia pentecostes et in crastinum coronatus ab Adriano papa, post celebrata missarum solemnia una cum eo ad Lateranense palatium cum pompa equitando coronatus perrexit; et hoste collecta, Roma iterum in partes Beneventanas perrexit. Et quia primores Italiae Ingelbergam propter suam insolentiam habentes exosam, in loco illius filiam Winigisi imperatori substituentes, obtinuerunt apud eumdem imperatorem, ut missum suum ad Ingelbergam mitteret, quatenus in Italiam degeret et post illum non pergeret, sed eum in Italia reversurum exspectaret. Ipsa autem non obaudiens illius mandatum, post eum ire maturavit, et Wibodum episcopum ad Karolum quasi amicitiae gratia misit, putans, nescire Karolum quae inter illam et Hludowicum regem Germaniae pacta fuere. Wibodus autem ad pontem Liadi ad Karolum venit; nam illuc pro quibusdam in Burgundia causis componendis perrexerat. Ubi ei nunciatur ab hominibus Bernardi, filii Bernardi, Bernardus qui
Abbreviated transcription (Latin):
dutino tp̃e infestissimũ tam
dolo ꝙͣ belss captũ eleuati minꝰ
debito sacͣmenta int̾ eos facta
duxere ẜuanda. Que diuisio
młtifarie multisq modis hĩc
et illĩc agitata et per diusos
missos alterutrũ directa ad
hũc finem ex haroli mãdato
ꝑuenit ut in illud regnũ qͦd

Expanded text:
diutino tempore infestissimum, tam dolo quam bello captum –, elevati, minus debito sacramenta inter eos facta duxere servanda. Quae divisio multifarie multisque modis hinc et illinc agitata et per diversos missos alterutrum directa ad hunc finem ex Karoli mandato pervenit, ut in illud regnum, q
Abbreviated transcription (Latin):
ex sua parte ꝙͣ diu uixerit
ĩuiolabilit᷑̾ ẜuaũt. Et hac
infirma firmitate patrata
karolus aquis egrediens uno
itnere compendiũ uenit. ibi¬
q pascha dñi celebrauit.
Indeq mense mayo ad attim¬
acũ palaciũ uenit. ubi et

Expanded text:
ex sua parte quamdiu vixerit ex sua parte quamdiu vixerit inviolabiliter servaverit. Et hac infirma firmitate patrata, Karolus Aquis egrediens, uno itinere Compendium venit, ibique pascha Domini celebravit. Indeque mense Maio ad Attiniacum palatium ven
Abbreviated transcription (Latin):
Nno dccc .lxx. inde ad
horici normani collo¬
quiũ apud nouiomagũ pala¬
cũi ꝑrexit quem sibi fedẽ
copulanit. et in die festiuitatis
richildem desponsatã atq do¬
tatam in cõuigẽ sumpsit. Et
insperate a fratre suo ludouico
germanie rege sibi mĩciãtes
missos accepit. Ut si ꝙ̃totiꝰ
aquis nõ egrederet᷑. et regnũ
quondã lotharii penitus nõ
desereret. idemq regnũ sicũ
lotharii homies tp̃e obitus
eius habebãt eis teñẽ paci¬
fice nõ concederet.sme ulla
retractatione illũ bello appe¬
teret. Unde int̾ eos missis
promitto ex parte senioris
regis cõsentit habẽ. qualẽ
aut ip̃i iustiorẽ et plus
equaliorẽ aut cõmunes fi¬
deles eorũ inter se ĩuenerĩt.
nec eũ in ip̃a portione uł
ni regno quod antea tenut
per aliquã frauidem uel surrep¬
tionen decipiet aut fors cõsi¬
liabit. si frater suus ludouicꝰ
eaidem firmitatẽ et fidelitatẽ
quam ex parte semoris mei
karoli habeo promissã. frat
suus ludonicus semori meo

Expanded text:
 DCCCLXX. Inde ad Rorici Nortmanni colloquium apud Noviomagum palatium perrexit, quem sibi foedere copulavit. Et in die festivitatis nam suam Richildem desponsatam atque dotatam in conjugem sumpsit, et insperate a fratre suo Hludowico, Germaniae rege, sibi nuntiantes missos accepit, ut si quantocius Aquis nos egrederetur et regnum quondam Lotharii penitus non desereret idemque regnum, sicut Hlotharii homines tempore obitus eius habebant, eis tenere pacifice non concederet, sine ulla retractione illum bello appeteret. Unde inter eos missis promitto ex parte senioris regis consentit habere, qualem aut ipsi iustiorem et plus aequaliorem aut communes fideles eorum inter se invenerint, nec eum in ipsa portione vel in regno quod antea tenuit per aliquam fraudem vel subreptionem decipiet aut forsconsiliabit, si frater suus ille eandem firmitatem et fidelitatem, quam ex parte senioris mei illi habeo promissam, frater suus ille seniori meo
Abbreviated transcription (Latin):
regredi ꝑ regnũ theodeberti ad
ytaliam transiens cenobiũ quod
bobiũ dr̃ construxit. Plemis q
sanctitatis ac dierũ iigrauit

Expanded text:
regredi, per regnum Theodeberti ad Italiam transiens, coenobium, quod Bobium dicitur, construxit plenusque sanctitatis ac dierum migravit
Abbreviated transcription (Latin):
sciant se debito tali gentorib
nr̃is seu nobis eis quoq quĩ
nr̃o ut speramꝰ per dei gr̃am
orient᷑ ex semñẽ fore obnoxios
ut pro nr̃a eorũq quos me¬
morauim ꝯ pñti ac futura
requie nõ desmat deũ exorare
Hec regem pro concione lo
cutũ circũsistentes posto
sura ei optauere gaudia

Expanded text:
sciant se debito tali genitoribus sciant se debito tali genitoribus nostris et nobis eisque qui nostro ut speramus per Dei gratiam orientur ex semine fore obnoxios, ut pro nostra eorumque quos memoravimus praesenti ac futura requie non desinant Deum exorare. » Haec regem pro concione locutum, circumsistentes postqumansura ei optavere gaudia