comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hnere possent. Asleres eĩ pedu .xii. cuspidib ꝓfixi atq ii ma¬
ximis balistis missi ꝑ .iiii. ordines cratus ĩ terra defigebant.
Itaq pedalib lignu cõiũtis int̾ se porticus integebant᷑ atꝙ huc
agger int̾ manus ꝓferebat᷑ antecedebat testudo pedu.Ix equã¬
di loci cã facta. ite ex fortissimis lignis euoluta õib reb ꝗbus
ignis iactus & lapides detendi possent. Sed magnitudo oꝑu alti¬
tudo muri atꝙ turriu młtitudo tormẽtoꝵ oẽi administratioẽ:
tardabãt. Crebro tñ ꝑ albicos eruptiões febãt ex oppido: ignasꝙ
aggeri & turrib ĩferebat᷑. Que facilius milites nr̃i repellebãt:
magnisꝙ ultro illatis detrimẽtis cos ꝗ eruptiõe fecerãt ĩ oppi¬
ui reiciebãt. Interi:.L. Nasiduis a.CN. Pompeio cũ e
bsidio missus treto sicilię imprudẽte atꝙ inopinãte Curione

Expanded text:
tinere possent. asseres enim pedum xii cuspidibus praefixi atque hi matinere possent. asseres enim pedum xii cuspidibus praefixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui eruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum clsubsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione
Abbreviated transcription (Latin):
UM NEC IN HISBANIIA GERUNTUR
Crebanius legatus ꝗ ad oppugnatiõe mas¬
Tillȩ relictus erat duab ex partib aggere ui¬
neas turreie ad oppidu agere instituit. Una
erat pxĩa portui naiubꝙ altera ad parte qua
est aditus ad gallia atꝙ hispania ad id mare
uõs adigit ad hostu rhodani. Massila ẽĩ fere trib ex oppidi
partib mari abluit. reliqua quarta ẽ que aditu ht̃ ad tera
Huꝰ quoꝙ spatii pari ea que ad arce ꝑtinet loci ñã et ualle
altissima munita lõga & difficile ht̃ oppugnatiõe. Ad ea ꝑfi¬
ciẽda oꝑa.C. Treboniui magna uimẽtoꝵ atꝙ hõiu młtitudiẽ
ex oĩ ꝓiũtia uocat: uimina materiãꝙ cõportari uibet. Quibus
cõparatis reb aggere ĩ altitudiẽ pedu.lxxx. extruit. Sed ta¬
nti erãt antiꝗtus ĩ oppido oĩu reꝵ ad bellu apparatiꝰ. tãtaq mul¬
titudo tormẽtoꝵ ut eoꝵ iu nulle cõtexte uiminib uinee sus¬

Expanded text:
um haec in Hispania geruntur, C. Trebonius legatus, qui ad oppugnationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur; reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum ad bellum apparatus tantaque multitudo tormentorum, ut eorum vim nullae contextae viminibus vineae sus
Abbreviated transcription (Latin):
pollicite remitit: bona restituit his quos liberius locutos
hãc poena tulisse cognouerat. tributis ꝗbusda bublicis
priuatisq remissis. reliquos ⁊ poster bona spe complet.
iduũq cordube cõmoratus gadis ꝓficiscit᷑. fecunias mo¬
numẽtaq que ex fano Herculis collata er̃at ĩ priuata
domu referri ĩ templu iubet. Proiũtiȩ ꝙ.& Cassiu p̃fẽcit.
Hluic .iiii. legiões attribuit. Ipse his nauib quas .N. Uarro quasq̃
gaditani iussu uar̃onis fecerãt. Taracone paucis dieb ꝑuẽit.
bi totius fere citerioris ꝓiũtiȩ legatiões Cȩsaris aduẽtu ex¬
pectabãt. Eade rõne priuati ac publice ꝗbusda ciuitalib

Expanded text:
os hanc poenam tulisse cognoverat. tributis quibusdam publicis privatisque praemiis reliquos in posterum bona spe complet biduumque Cordubae commoratus Gadis proficiscitur; pecunias monimentaque quae ex fano Herculis collata erant in privatam domum, referri in templum iubet. provinciae Q. Cassium praeficit; huic iiii legiones adtribuit. ipse iis navibus quas M. Varro quasque Gaditani iussu Varronis fecerant, Tarraconem paucis diebus pervenit. ibi totius fere citerioris provinciae legationes Caesaris adventum exspectabant. eadem ratione privatim ac publice quibusdam civi
Abbreviated transcription (Latin):
finitime gentis principi fiusset desponsata summa abstinentia ita peper¬
ciRe ut ila ne aspexerit quide: qua mox ad sponsu remissa uniuersȩ
gentis per hoc beneficu animos sibi conciliauit.
Mperator. Cosar Augustus Gex mgnicus eo bello quo uetis hestibus
cognomen Germanici mexuit cu in finibus coyioru castella poneret
pro rructibue eoru que uallo comprehendebat

Expanded text:
finitimae gentis principi fuisset desponsa, summa abstinentia ita pepercisse, ut illam ne aspexerit quidem. Qua mox ad sponsum remissa, universae gentis per hoc beneficium animos conciliavit sibi. Imperator Caesar Augustus Germanicus eo bello, quo victis hostibus cognomen Germanici meruit, cum in finibus Cubiorum castella poneret, pro fructibus locorum, quae vallo comprehendebat
Abbreviated transcription (Latin):
Xplanato qualiter debeant acies instrui nunc podismu mensuraq ipsiueo¬
ationis ex pona. In mille passibus campi una acies idest.
scipiet pedites proptexea quia singuli pugnatores ternos occupant pedes. Quod si
sex acies in mille passibus campi uolueris ordinare .uIIII. deccc .xc .ui. pedites
sunt necessarii. Si aute in ternos ordines hunc numeru uolueris tendere duo
milia passuu comprehendes. Sed melius est pluxes aciess facere ꝗͣ milite expan
edes a tergo inter singulas acies in latu diximus intex pãtere
debere. Et ipsi bellatores stantes singulo optinent pedes. Ideo si sex acies oedina

Expanded text:
xplanato qualiter debeant acies instrui, nunc podismum mensuramque ipsius ordinationis exponam.In mille passibus campi una acies mille sexcentos sexaginta sex suscipit pedites, propterea quia singuli pugnatores ternos occupant pedes. Quod si sex acies in mille passibus campi volueris ordinare, novem milia nongenti nonaginta sex pedites sunt necessarii. Si autem in terno hunc numerum volueris tendere, duo milia passuum comprehendit; sed melius est plures acies facere quam militem spargere. Senos pedes a tergo inter singulas acies in latum diximus interpatere debere, et ipsi bellatores stantes singulos obtinent pedes; ideoque, si sex acies ordina
Abbreviated transcription (Latin):
ex ercitati isde miscendi sunt quos uelites nominabant. Quo facto ꝗuis fortissi
iuites hostiu fuexint inde aduexsus mixtu agmen pares esse
esegregie et inter binos equites singuloe ex his pedites collo
leiuoribus scutis gladiis atq missilibue¬

Expanded text:
exercitati hisdem miscendi sunt, quos velites nominabant; quo facto, quamvis fortissimi exercitati hisdem miscendi sunt, quos velites nominabant; quo facto, quamvis fortissimi equites hostium fuerint, tamen adversum mixtum agmen pares esse currentes egregie et inter binos equites singulos ex his pedites collocarent cum levioribus scutis gladiis atque missilibu
Abbreviated transcription (Latin):
tenebit exercitus. Ad hanc ratione sue .xx. siue. xx
rint iuxta mensure podismu sine aliqua utilitate poterunt ordinari. Nec dux
eni expedit ut consexti pugnent ꝗͣ longius seperati. Na si nimiu fuerit
inuata cito ab aduersariis facta impressione prerumi
postea potest esse remediu.Qui aute numeri indexteo coienu qui in sinisteo¬
qui in medio debeant ordinara uel iuxta dignitates eoru seruatur ex more uel certe
pro qualitate hostiu commutatur. De equitibus ordinandig.
ta acie peditu equites ponuntur in cornuita ut loricati om
da sunt. Scixe dux debet contra equos deongos hoc est globos hostiu quos eꝗtes
oportrat. Na nescio qua occulta ratione imo pene duuina alii contra alios dimĩcant
melius: et qui fortiores uicerant ab inferioribus sepe iuncuntur. Quod si equites
fuerint more ueteru uelocissimi cu scutis leubie s pedites ad hoc ipsuꝵ

Expanded text:
tenebit exercitus. Ad hanc rationem, sive viginti milia sive triginta milia peditum fuerint, iuxta mensurae podismum sine aliqua difficultate poterunt ordinari, nec dux enim expedit ut conferti pugnent quam longius separati; nam si nimium fuerit acies tenuata, cito ab adversariis facta impressione perrumpitur et nullum postea potest esse remedium. Qui autem numeri in dextro cornu, qui in sinistroqui in medio debeant ordinari, vel iuxta dignitates eorum servatur ex more vel certe pro qualitate hostium commutatur. XVI DE EQVITIBVS ORDINANDIS Constructa acie peditum equites ponuntur in cornibus, ita ut loricati omnda. Scire dux debet contra quos drungos, hoc est globos, hostium quos equites oporteat poni; nam nescioqua occulta ratione, immo paene divina, alii contra alios dimicant melius, et qui fortiores vicerant ab inferioribus saepe vincuntur. Quod si equitefuerint, more veterum velocissimi cum scutis levibus pedites ad hoc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
nduersaru arcet ad trinsitu deceptu q a fronte et a tergo concludit. Hormĩetib
noctu aduersari et qui precessit potest noctu regredi te qui tegultdit. Paminietib
intersit patest pexuenire ad fraude intransfretatione fluioru qui precedit
Qui aute sequitur festinato itinere illos qui non potuerunt transire conturbat.

Expanded text:
dversarium arcet a transitu deceptumque a fronte et a tergo concludit. Dormientibus dversarium arcet a transitu deceptumque a fronte et a tergo concludit. Dormientibus noctu adversariis et qui praecessit potest regredi et qui sequitur, quantumvis intersit, potest supervenire per fraudem. In transfretatione fluviorum qui praeceditqui autem sequitur festinato itinere illos qui nondum potuerunt transire conturbat.
Abbreviated transcription (Latin):
latores idenees ante cognoscexe. Quu receditur talis fraus ita fieri consueilłt
Recto itinexe pauci equites insequuntiur. ualida manus occulte per ala nutti
Ubi ad agmen imicoru perueniunt equites temptant leuiter atq discedunt. Illi cue¬
ꝑdunt quicquid insidiaru fuerit pexterisse et siye ciura soluuntiur ad negligentia.
lunc illa maus que secreto itinere destinata fuerat superueniens oppumt ignõ¬
uantes. Multi quũ ab hoste discedunt si per slluas ituri sunt prenittunt qui
angusta uetabrupta dccupent loca ne ibide patiantiur insioras et ruxsus post se
prȩcisis arboribus uias claudunt quas concides uocant ut aduersauis adinunt
facultate pxosequendi.et pene utriq parti in utruq ad subsessas communiant
oecasione. Nla qui precedit opporturus uallibus uel sulu oiis montibus quai post
se peliquit ⁊nsidias in quas cu incidexit inimicus recurxit ipse et adiuuat suoeo.¬

Expanded text:
latores idoneos ante cognoscere.Cum receditur, talis fraus fieri consuevit. Recto itinere pauci equites insequuntur, valida manus occulte per alia mittitur loca; ubi ad agmen inimicorum pervenerint equites, temptant leviter atque discedunt; ille credit quicquid insidiarum fuerat praeterisse et sine cura resolvitur ad neglegentiam; tunc illa manus quae secreto itinere destinata fuerat superveniens opprimit ignorantes. Multi, cum ab hoste discedunt, si per silvas ituri sunt, praemittunt qui angusta vel abrupta occupent loca, ne ibidem patiantur insidias; et rursus post se praecisis arboribus vias claudunt, quas concaedes vocant, ut adversariis facultatem adimant persequendi. Et paene utrique parti in itinere ad subsessas communis occasio est. Nam qui praecedit oportunis vallibus vel silvosis montibus post se relinquit insidias, in quas cum inciderit inimicus, recurrit ipse et adiuvat suo
Abbreviated transcription (Latin):
est quo opportne collocantue insidie quia aduersu fugient & maige audacit et
imparatis cibu tapientibus in itinere laxis equos suos pastentibus ae nai tadstupm¬
casionibuo pexncies inferenda. Hoc eni casu oppressio nec untus potest nue multi

Expanded text:
est quo oportune collocantur insidiae, quia adversus fugientes maior audacia et est quo oportune collocantur insidiae, quia adversus fugientes maior audacia et bere discrimen. Imparatis, cibum capientibus, in itinere lassis, equos suos pascentibus ac nihil tale suspi eiusmodi occasionibus pernicies inferenda. Hoc enim casu oppressis nec virtus potest nec multi
Abbreviated transcription (Latin):
tiu nescrant ide ote peredere quia declinas mire conflictus sedpedent arteraliqua
ideo sexeuocaxu et ad opportunorez locu mnutetar hosti ac faciuus iupetetiuqua
rut cente insequentibu iduersariis secretioris collocentur insidiȩ Na necetru est
te ecednte seatiant aestati ieruant propterea plexiq ante peditu suos equiast
poserebatut dis currente adueesarios udere non sinerent quemad modu pedite
abscedebant. Ites particulatio incipuenteea primis singiuas acies subditaband uetedu¬
uingebane ques subduxexant primu. Aliquanti exploratis itin eribus noetecu exex¬
ꝑ rite recedebant ut hostes cu intellexissent non possent comprehendere precedentes
Pretexra seues aonatiins pre mitibatute ad colles ad quos subito tuus repocardante
qoditis equitibus fu debatue:Nibi erig pexiculosius existimare quasi inconsiutu iucu¬
quentibus ab his in subsessa fuerint que ante superauerunt obulietirshoe tempu

Expanded text:
i nesciant ideo te recedere, quia declinas inire conflictum, sed credant arte aliqua ideo se revocari, ut ad oportuniorem locum invitetur hostis ac facilius superetur, aut certe insequentibus adte recedere sentiant et statim inruant. Propterea plerique ante pedites suos equites posuerunt, ut discurrentes adversarios videre non sinerent quemadmodum pedites abscedebant. Item particulatim incipientes a primis singulas acies subducebant retungebant quos subduxerant primum. Aliquanti exploratis itineribus nocte cum exercitu recedebant, ut hostes die orta cum intellexissent non possent comprehendere praecedentes. Praeterea levis armatura praemittebatur ad colles ad quos subito totus revocaretur additis equitibus fundebantur. Nihil enim periculosius existimant quam si inconsulte insequentibus ab his qui in subsessa fuerint vel qui ante se paraverint obvietur. Hoc tempus
Abbreviated transcription (Latin):
proficiscenti iaz elassi signus receptiu ceperone darse ꝯihereos gubeg patori suciamt
strenutante audierat. Miru inquit extot milibus unu proflixisse.¬
niensis classe dimicaturus discusso ante naue ipsius ful
exteritis per tale prodigiu militibus nunc inquit potissimu ineuĩda
 maximus Iuppiter adesse numen suu classi no¬
tre ostendit.

Expanded text:
proficiscenti iam classi signum receptui coeperat dare, quia ex remigibus quendam sternutantem audierat, "miraris", inquit, "ex tot milibus unum perfrixisse?" Chabris Atheniensis classe dimicaturus, excusso ante navem ipsius fulmine, exterritis per tale prodigium militibus, "nunc", inquit, "potissimum ineunda pugna est, cum deorum maximus Iuppiter adesse numen suum classi nostrae ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
Nobilior eu aduersus sanitu numerosu exexcitu et su¬
cessibus tumidu parius copiis necesse haberet decertare simulauit
ina legione hostiu ab se corrupta ad proditione impera
eius rei fide tribinis et primis ordinibus et centurionibnis quan
merces proditonibus posset.Se aute his qui contulissent pollicitris est con¬¬
sumata iuctoria ampla insuper premia daturu. que sua persuasio ro-
alacritate attulit et fiducia iunde etra preclara uict

Expanded text:
Nobilior, cum adversus Samnitium numerosum exercitum et successibus tumidum parvis copiis necesse haberet decertare, simulavit unam legionem hostium corruptam a se ad proditionem imperavitque ad eius rei fidem tribunis et primis ordinibus et centurionibus, quantmerces proditoribus posset; se autem his qui contulissent pollicitus est consummata victoria ampla insuper praemia daturum. Quae persuasio Romanis alacritatem attulit et fiduciam, unde etiam praeclara vict
Abbreviated transcription (Latin):
ut lecumani tanꝗͣ precipug fortitudinis testimonio eog
et ceteri pudore ne per ałios gloria iurtutis esset.
melia exasperaretur et a penis nihil uistu aut moderatu ex pectabat
misit legato cartagine de conditionibue pacie quas cu illi iniquitatis et
insolentie plenas retulissent exercitus romanus ad pugriandu concitatus est.
beret compertisq plerisq ex militibues preciosissima rexu deponere intra
munimenta precepit oppidanis ne quid ad exercitu suu pertinens reciperent
quo ardentius dimicaret miles qui sciret pro omnibues sius sibi prignandum..
undas dux thebanoru aduersus lacedemonios dimicatuꝵue

Expanded text:
puae fortitudinis testimonio cogerentur et ceteri pudore, ne penes alios gloria virtutis esset. tis, quae contumelia exasperaretur, et a Poenis nihil iustum aut moderatum exspectabat, misit legatos Carthaginem de condicionibus pacis. Quas cum illi iniquitatis et insolentiae plenas rettulissent, exercitus Romanorum ad pugnandum concitatus est. itate, castra haberet comperissetque plerosque ex militibus pretiosissima rerum deponere intra munimenta, praecepit oppidanis, ne quid ad exercitum suum pertinens reciperetur, quo ardentius dimicaret miles, qui sciret sibi pro omnibus suis pugnandum. Epaminondas dux Thebanorum adversus Lacedaemonios dimicaturus,
Abbreviated transcription (Latin):
Abius Miximus uexitus ne qua fiducia nauiu ad quas refuguo erat minus ꝓsgne igni
pugnasset exercitus incendi eas prius ꝗͣ preliu iniret iussit¬

Expanded text:
Fabius Maximus veritus, ne qua fiducia navium, ad quas refugium erat, minus constanter Fabius Maximus veritus, ne qua fiducia navium, ad quas refugium erat, minus constanter pugnaret exercitus, incendi eas, priusquam iniret proelium, iussit
Abbreviated transcription (Latin):
t inideus aruspex preliu eumome cugallis cominissuro.
Paminundas thebanus aduersus lacedemonio e fiducia suoru religione adiuuã
atus arira que ornimentis affixa in templis erant nocte subti
desilaus lacedenonius cu quosda persaru cepisset quoru habiti
risaffert quotien ueste tegitur nudatomilitibus suis ostendit ut alba cor-¬
pora et umbratica contemnerentur
utio suiius inouientiarenus cu bello aduersus penos suscepto multos cepisset
infir msuu quenq precipue ex auxiliaribue qui nigerrimierit nudatu
Irus pensaru xex ut concitaret mimos populariu tota die in excidenda
silua eos fatigauit. Deinde postriduus prestitit cis uberalissima
et interiogatt uiro magis gaudenent. Cuq idei presentia ꝓrobasene atqui
Ucius Sylla qui aduersus archelau prefectus Mithridatis ipud pireu pignoribus
ad preliu militibus utebatur opere eos fatigando compulit ad poscenidus ultro pugnȩ signu

Expanded text:
ines haruspex proelium Eumene cum Gallis commissuro. Epaminondas Thebanus adversus Lacedaemonios, fiduciam suorum religione adiuvandam ratus, arma, quae ornamentis affixa in templis erant, nocte subtrgesilaus Lacedaemonius, cum quosdam Persarum cepisset, quorum habitus multum terroris praefert, quotiens veste tegitur, nudatos militibus suis ostendit, ut alba corpora et umbratica contemnerentur. Gelo, Syracusarum tyrannus, bello adversum Poenos suscepto, cum multos cepisset, infirmissimum quemque praecipue ex auxiliaribus, qui nigerrimi erant, nudatCyrus, rex Persarum, ut concitaret animos popularium, tota die in excidenda silva quadam eos fatigavit; deinde postridie praestitit eis liberalissimas epulas et interrogavit, utro magis gauderent. Cumque ei praesentia probassent, "atqui ulla, quia adversus Archelaum praefectum Mithridatis apud Pirea pigrioribus ad proelium militibus utebatur, opere eos fatigando compulit ad poscendum ultro pugnae signum.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed multo magis ea quȩ talia erunt ex cogitabuntur ut ab his monstrata credantur
lexander Macedo sacrificaturus inscripsit medicamento aruspicis manu qua
ille exciserat suppositurus. littexȩ significabant uctoria Alexandro dari: quas
cu iecur calidu rapusset et a rege militi esset ostensu aui¬

Expanded text:
sed multo magis ea, qua talia erunt, quae excogitabuntur, ut a diis monstrata credantur. sed multo magis ea, qua talia erunt, quae excogitabuntur, ut a diis monstrata credantur. Alexander Macedo sacrificaturus inscripsit medicamento haruspicis manum, quam ille extis erat suppositurus. Litterae significabant victoriam Alexandro dari. Quas cum iecur calidum rapuisset et a rege militi esset ostensum, au
Abbreviated transcription (Latin):
ut assent ostendens affuturos eosde ipsis preliantibis persuasit.
Exicles dux atheniensiu initurus preliu cu animaduertisset lucu ex quo utra¬
conipici poterat densissime opacitatie uastu alioquinditi patris.
gentis illic stature homine altissimis coturnis et ueste purpuxei coma uenerabi¬
le in curru candidoru equoru sublime constituit qui dato signo pugnȩ proue¬
ur et uoce Pericle nomine appellans cohortaretur eu dicen
ylla quo paratiore milite ad pugna haberet ꝓredici sibi adiis
amplitudinis quod delphis sustulerat orabat petebatq uictoria n
prediscere simulabat.
Uintus Sentorius cu Barbaro et rationis indocili milite uteretur cerua
da insignis forme per lusitania ducebat et ab ea que agenda au
iutanda essent prenoscere se aneuerabat ut barbari ad omnia tanq̃
utus imperata obedirent. hoc genene stratagenato non tantu
ea paiete utendu est qua imperitos existimabimus esse apud quos his ute mur

Expanded text:
tassent, ostendens affuturos eosdem ipsis proeliantibus persuasit. Pericles, dux Atheniensium, initurus proelium, cum animadvertisset lucum, ex quo utraque acies conspici poterat, densissimae opacitatis, vastum alioquin et Diti patri sacrum, ingentis illic staturae hominem, altissimis coturnis et veste purpurea et coma venerabilem, in curru candidorum equorum sublimem constituit, qui dato signo pugnae proveheretur et voce Periclem nomine appellans cohortaretur eum dicereSulla, quo paratiorem militem ad pugnandum haberet, praedici sibi a diisamplitudinis, quod Delphis sustulerat, orabat petebatque, promissam praediscere simulabat. Q. Sertorius, cum barbaro et rationis indocili milite uteretur, cervam candidam insignis formae per Lusitaniam ducebat et ab ea se, quae agenda aut vitanda essent, praenoscere asseverabat, ut barbari ad omnia tamquam divinitus imperata oboedirent. Hoc genere strategematon non tantum ea parte utendum est, qua imperitos existimabimus esse, apud quos his utemur,
Abbreviated transcription (Latin):
ribus autu et liberie in sexutute adductis thebas dueuere qua concione concititi
cimo impetu thebani la cedemonioes expugnauerunt.
eii qͣuies ignarus acte reiuulgauit nunciatu sibi iuctoria parthiu quo constã¬
tiores ad pugna milites haberet .
Ulus fostumiuos prelio quo cu latinis conflixit oblata specie duorus in equis uiue¬
nu aĩos suoꝵ exexit Polluce adesse dicens ac sic prelium restituit.
chidimus lacedemonuis aduersus axcadas bellu gexens ar ma i

Expanded text:
ribus autem eorum et liberis in servitutem abductis Thebas diruere. Qua denuntiatione concitati primo impetu Thebani Lacedaemonios expugnaverunt. cii, quamvis ignarus actae rei vulgavit nuntiatam sibi victoriam partium, quo constantiores ad pugnam milites haberet. Aulus Postumius proelio, quo cum Latinis conflixit, oblata specie duorum in equis iuvenum animos suorum erexit, Pollucem et Castorem adesse dicens, ac sic proelium restituit. chidamus Lacedaemonius adversus Arcades bellum gerens arma i
Abbreviated transcription (Latin):
presenti  oxporili deo fidelir est et prestanda deuotio et impendenduẽ¬
periugil samulatus. Deo eni uel pruatus uel militans seruit quu fideliter eu dili
deo regnat autore. Iuxant aute milites omnia se strenue
pre ceperit imperator. nunꝗͣ desexturos militia nec morte recusaturos proro¬
mana re publica.
Quot cohortes in una sint legione.¬
qt milite inuna sint cohor.

Expanded text:
praesenti et corporali Deo fidelis est praestanda devotio et impendendpervigil famulatus; Deo enim vel privatus vel militans servit cum fideliter eum diligit qui Deo regnat auctore. Iurant autem milites omnia se strenue facturos quae praeceperit imperator, numquam deserturos militiam nec mortem recusaturos pro Romana re publica. VI QVOT COHORTES IN VNA SINT LEGIONE,OT MILITES IN VNA COHOR
Abbreviated transcription (Latin):
CIPIO. ADUERSUS.NUMATIAM . CORRURu
superioru ducu secordia exercitu correxit dimisso ingen¬
ti lixaru numero redactis ad munus quotidiana exercit¬
tione militibue quibus cu frequens iungeret iter. portare
compluriu diexu cibaria impexabat ita ut frigora et im¬
bres pati. uada fluminu pedibus traicere assuesceret
miles. exprobrante subinde imperatore timiditate et igna¬
iua frangente delicatioris usus ac paru necessaria expedi

Expanded text:
cipio missus ad Numantiam, corruptum superiorum ducum secordia exercitum correxit, dimisso ingenti lixarum numero, redactis ad munus quotidiana exercitatione militibus, quibus cum frequens injungeret iter, portare complurium dierum cibaria imperabat, ita ut frigora et imbres pati, vada fluminum pedibus trajicere assuesceret miles, exprobrante subinde imperatore timiditatem et ignaviam, frangenteque delicatioris usus, ac parum necessaria expedi
Abbreviated transcription (Latin):
intra munimenta prestitit ei suspitione metuentito Cuus augende ati¬
sa persuga misit qui affirmaret exercitu romanu in deiperatione eise
acde fuga cogitare. Barbari oblata iuctorie spe concitata lignis saranen¬
in colle posita petierunt:. Unde in eors Tturius uniuersas immisit to¬
piat multisq galloru cesis pluximos in deditionenz accepit
Sculani opugnaturi oppidrs Pompei cu paucossenes egros in muxis
ostendissent obid securoe. Romanos eruptione facta fugauerantue
Umantini obsessi ne pro uallo quide instruerent acie adeo se cõtinus¬
runt ut fopilio lenati fiducia feret stalic oppidu aggrediendi: quode¬
mi suspitaente insidue quia netunc quide obsistubatiur ac suos reuocãti
exuptione facta auersos et descendentes⁊ adorti sunt.

Expanded text:
intra munimenta praestitit eis suspicionem metuentis. Cuius augendae causa perfugam misit, qui affirmaret exercitum Romanum in desperatione esse ac de fuga cogitare. Barbari oblata victoriae spe concitati lignis sarmenin colle posita petiverunt. Unde in eos Titurius universas immisit copias multisque Gallorum caesis plurimos in deditionem accepit. Asculani, oppugnaturo oppidum Pompeio cum paucos senes et aegros in muris ostendissent, ob id securos Romanos eruptione facta fugaverunt. Numantini obsessi ne pro vallo quidem instruxerunt aciem adeoque se continuerunt, ut Popilio Laenati fiducia fieret scalis oppidum adgrediendi; quo deinde suspicante insidias, quia ne tunc quidem obsistebatur, ac suos revocante, eruptione facta aversos et descendentis adorti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Oxterigui ipie ciecunsusus corona obligauit ut ille inter
obsidebat et eosqui detea circu uenerant medius non leue periculum
et detrimentum senserit.
Lauius simbuia in assa apud tidinacu aduersus filiu Mithridatis bra
aesar in gallia deletis ab Ambiorige rege lituxii Sabini et Cecte lega

Expanded text:
xterior ipse circumfusus corona obligavit, ut ille inter eos, quos obsidebat, et eos, qui extra circumvenerant, medius non leve periculum et detrimentum senserit. Flavius Fimbria in Asia apud Rhyndacum adversum filium Mithridatis, braesar in Gallia, deletis ab Ambiorige Titurii Sabini et Cottae lega
Abbreviated transcription (Latin):
superntur Seiendus etiaz quod aduensarii iis locis que sibi opporetuna intelligunt
subsessa occultius collotant uel aperto maxte impetu facunt Sed ne scereta nõce¬
ant ducis prestet industria cit omnia prius conuenit explorare. Deprehensa co¬

Expanded text:
superantur. Sciendum etiam quod adversarii in his locis quae sibi oportuna intellegunt superantur. Sciendum etiam quod adversarii in his locis quae sibi oportuna intellegunt subsessas occultius collocant vel aperto Marte impetum faciunt. Sed ne secreta noceant ducis praestat industria, quem omnia prius convenit explorare. Deprehensa
Abbreviated transcription (Latin):
interdu uulneratis intexdu timentibus et saginariis clamore pauefactis pugnantẽs
militus turbaxentux ne dispersi longius aut conglobati amplius ꝗͣ expedit impedirẽt
suos hestibusq prodessent. Et ideo ad exemplu militu etia impedimenta sub quibusta
signis ordinanda duxerunt. Deniq ex ipsis calonibus quos galearios uocant idonco ag
susu legebant quos non amplius ꝗͣ ducentis signariis puerisq
hieq uexilla dãbant ut scueent ad que signa deberent impedimenta colligere. Sed
gnatores ab impedimentis laxtmento aliquo diuiduntur ne
incedentibis internumpatiu acies aut certe tenueture. Continuo eniz hostees
uicarii uel teibuni qui alacrioꝵes retardent et pigrius incedentes ac telerare com
la qui multus precesserint supereuentu facto non ta redire ꝗ effuger
cupiunt. Qui uõ extremi sunt deserti asius ui hostiu et propria desperatione

Expanded text:
interdum vulneratis interdum timentibus et sagmariis clamore pavefactis pugnantes interdum vulneratis interdum timentibus et sagmariis clamore pavefactis pugnantes milites turbarentur, ne dispersi longius aut conglobati amplius quam expedit impedirent suis hostibusque prodessent. Et ideo ad exemplum militum etiam impedimenta sub quibusdam signis ordinanda duxerunt. Denique ex ipsis calonibus, quos galiarios vocant, idoneos ac peritos usu legebant quos non amplius quam ducentis sagmariis puerisque praeficerent, hisque vexilla dabant, ut scirent ad quae signa deberent impedimenta colligere. Sed propugnatores ab impedimentis laxamento aliquo dividuntur, neincedentibus interrumpatur acies aut certe tenuetur; continuo enim hostes invicarii vel tribuni, qui alacriores retardent et pigrius incedentes accelerare compellant. Nam qui multum praecesserint superventu facto non tam redire quam effugere cupiunt, qui vero extremi sunt deserti a suis vi hostium et propria desperatione
Abbreviated transcription (Latin):
ressu et a tergo dextra leuaq perlustrent ne aliquas aduersa¬
roditor inuenituꝵ ciius speculator fuerit ab aduersariis com
Primi ergo equites iter arxipiant deinde pedites impedimenta signarii calones uehicu-¬
laq in medio collocentur ita ut expedita pars equitu et peditu subsequatur. Na ambu¬
lantibus interdu quide a fronte sed frequentius a tergo superuentur infertur. A late¬
ribusꝰ ꝙͦ pari armatoru manu impedimenta claudenda sumipetias iniediatores tansuer¬
sos frequenter expulsant. Illud tamen precipue seruandu est ut ea paes ad qua hostis
uentuus creditur oppositie lectissimis equitibus et leui armatura nec non peditibus sagitta¬
riis muniatur. Quod si undiq circunfunduntur inimici undiq debent preparata
tes ut parati sint animo ut arma in manibus habeant. In necessitate subita conterĩet
prouisa non solent ese formidini. Antiqui diligentissime precauebant ne a calonib

Expanded text:
ressu et a tergo, dextra levaque perlustrent, ne aliquas adversaroditor invenitur cuius speculator fuerit ab adversariis comprehensus. Primi ergo equites iter arripiant, deinde pedites; impedimenta sagmarii calones vehiculaque in medio collocentur, ita ut expedita pars peditum et equitum subsequatur. Nam ambulantibus interdum quidem a fronte sed frequentius a tergo superventus infertur. A lateribus quoque pari armatorum manu impedimenta claudenda sunt; nam insidiatores transversos frequenter incursant. Illud tamen praecipue servandum est, ut ea pars ad quam hostis venturus creditur oppositis lectissimis equitibus et levi armatura nec non etiam peditibus sagittariis muniatur. Quod si undique circumfunduntur inimici, undique debent praeparata tes ut parati sint animo, ut arma in manibus habeant: in necessitate subita conterrent, provisa non solent esse formidini. Antiqui diligentissime praecavebant ne a calonibus
Abbreviated transcription (Latin):
deseruissent.Marcello tamen cõmisit facere quod udetiue/ du ne quis
ris munere uacaret neue donaretur neue quod prem
Eniui salinator consularis damnatus est a populo eo ꝙ preda non equaliter diui
per macedonia iter tacerent priorq Brutus ad fluuiu in quo ponter
uingi oporbebat peruenisset. cassii tamen exercitu et in efficiendo pon

Expanded text:
icam, qui eam deseruissent; Marcello tamen permisit facere, quod videretur, dum ne quis icam, qui eam deseruissent; Marcello tamen permisit facere, quod videretur, dum ne quis eorum munere vacaret neve donaretur neve quod praemM. Salinator consularis damnatus est a populo, quod praedam non aequaliter divisper Macedoniam iter facerent priorque Brutus ad fluvium, in quo pontem iungi oportebat, pervenisset, Cassi tamen exercitum et in efficiendo pon
Abbreviated transcription (Latin):
eu q pro fugiente roma persecutus est. Nec ibi quide remissione supplicii
exuit priusꝗͣ ad genua eius et fabius cu patre prauoluo
sit. Manliue filius exercitu pro se aduersus patre seditio
negauit tanti esse quin propter illu disciplina corrumperetur et obti¬
nuit ut ipsu puniri paterentur..
Expeditione aspera et insidiosa negasset quatuor legiones eduxit armatas
e ordinibus detectis armis uelut in acie iussit: post hec sedi
legione merme procedere distinctaq in conspectu armati exercitus stri
coegit secare. Postero aute die similiter fossa distinctos n
re. Nullic precibus legionis ab eo impetrari potuit ne signa eus sub mitte¬
omenq ab oleret. milites aute in supplementu cetexario
gati postulauerũt ab consule Marco Marcello ut in prelio ducerentu. Ille

Expanded text:
sionem, eumque profugientem Romam persecutus est: nec ibi quidem remissio prius supplicii sionem, eumque profugientem Romam persecutus est: nec ibi quidem remissio prius supplicii metu, quam ad genua ejus, et Fabius cum patre provolverpercussit. Manlius filius, exercitu pro se adversus patrem seditionem parante, negavit tanti esse quemquam, ut propter illum disciplina corrumperetur, et obtinuit, ut ipsum puniri paterentur. Qexpeditionem asperam et insidiosam negasset, quattuor legiones eduxit armatas et consistere ordinibus detectis armis velut in acie iussit. Post hoc seditiosam legionem inermem procedere discinctamque in conspectu armati exercitus stramenta coegit secare, postero autem die similiter fossam discinctos milites facere, nullisque precibus legionis impetrari ab eo potuit, ne signa eius summitomenque aboleret, milites autem in supplementum ceterarum a senatu relegati postulaverunt a consule M. Marcello, ut in proelium ducerentur. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
gestu expostularet uti tollexetur curcumacta ad litue uniuersa c lasse com
ẜpuis sel auduie ex iis qui loco cesserant decimu quenq milite sorte duc¬
tu fuste percussit.
At̾lu fillus consul exduabus legionibus quȩ loco cesserant sorte ductoc
in conspectu militum securi percussit.
Axcue antonuos cu aggute ab hostibus incensus esset ex iis qui in opere fue¬
rant duaru cohortuz mlitez decimauitut iisinesuo e uso inoreianer
Animaduertit. Legatũ cu ignominia dimisit. Reliquis ex legione ordeus
dari iussit.
t legione que regiu oppidu iniussu ducis dixuerat animaduersu est ita
ut quatuor milia t̾radita custodix necarentur..
ne que ex his sepeluri aut lugere fas esset.¬
⁊cursor dictitor fabiu Rutiliu magisteu equitu qui
uersu dictu eius ꝗͣuis prospexe ꝓugnauerat uregis poposcit cesu securi

Expanded text:
rra voce et gestu expostularet, uti tolleretur, circumacta ad litus universa classe, comprra voce et gestu expostularet, uti tolleretur, circumacta ad litus universa classe, compus Claudius ex his, qui loco cesserant, decimum quemque militem sorte ductum fusti percussit. Fabius Rullus consul ex duabus legionibus, quae loco cesserant, sorte ductos in conspectu militum securi percussit.M. Antonius, cum agger ab hostibus incensus esset, ex his, qui in opere fuerant, duarum cohortium militem decimavit et in singulos ex his centuriones animadvertit, legatum cum ignominia dimisit, reliquis ex legione hordeum dari iussit. In legionem, quae Regium oppidum iniussu ducis diripuerat, animadversum est ita, ut quattuor milia tradita custodiae necarentur; ne quem ex eis sepelrsor, Fabium Rutilium, magistrum equitum, quod adversus dictum ejus, quamvis prospere, pugnaverat, virgis poposcit caesum, secur
Abbreviated transcription (Latin):
toge preciso soluta tunica nudis pedibue in principiits quotidie state dum
giles uenirent iussit conuuuis et balneo abstinere. .phs qi¬
Omitius Corbulo in armenia Emilio Ruto prefecto equitu qui hostibus tesseta
 instructa ala armis haberet uestimenta per lictore scidi¬
Is hostibus auereslis, esset opposita cohorte iussit fugientes
ta consulin sĩcilia in Ualeriu nobile tribunu militu ex s¬
gis animaduertit.de Paulu auxeliu sanguine sibi uenctu que obsidioni li¬
u ipse ad auspicia repetenda mesana transiturus pre
litic peditu referri et muneribus fungi iussit.nani¬
Uliuus flaccus censor fuliuu fratre suu quia legione in qia tribimus
ilitu exat inuissu consulis dimiserat᷑ ab senatu mouit.
Arcus cato ab hostili litore in quo per aliquot dies manserat cu tardato pro¬
tionis signo classe soluisset et relictus a militibus quida aco

Expanded text:
togae praeciso, soluta tunica, nudis pedibus in principiis cotidie stare, dum vigiles venirent, iussit, conviviis et balneo abstinere. SuDomitius Corbulo in Armenia Aemilio Rufo praefecto equitum, quia hostibus cesserat et parum instructam armis alam habebat, vestimenta per lictorem scidiobviis hostibus aversus esset, opposita cohorte iussit fugientes sertoribus caedi. Cotta consul in Sicilia in Valerium, nobilem tribunum militum ex gis animadvertit. Idem P. Aurelium sanguine sibi iunctum, quem obsidioni Lipararum, ipse ad auspicia repetenda Messanam transiturus, praerum gregalium peditum referri et muneribus fungi iussit. Fulvius Flaccus censor Fulvium fratrem suum, quia legionem, in qua tribunus militum erat, iniussu consulis dimiserat, senatu movit. M. Cato ab hostili litore, in quo per aliquot dies manserat, cum ter dato profectionis signo classem solvisset et relictus e militibus quidam a te
Abbreviated transcription (Latin):
ate ex eligendi exercitus haberet ex duobus qui sub Rutilio e
qui sub Metello ac postea sub ipib meruerant rutilianu quide minore que quia
certioris disciplinȩ arbiteabatur preopiauut
Omitius corbulo duabus legionibue et paucissimis auxiliis disciplina correpta¬
parthos continuit.
ł oxander Macedo .xl. milia hominu inde a philippo patee assuefactis discipli¬
mille sexcentoru uucit.
nqiatuor deci milibiis grecaru qui numerus in auxiliu Cirri aduersus Arta¬
rse fuit centu milia barbarorum superati sunt.
ode grecoru prelio quatuor deci milia amissis ducibus reditus siu cura uni ex
suo Renophonti atheniensi demandata per iniqua et ignota loca inico¬
lumia reuersa sunt.
ersess ab trecentic lace de monioru ad ter mophilas uexatus cu uix eos con¬
fecisset hoc deceptu se aiebat ꝙ multos quide ho

Expanded text:
atem eligendi exercitus haberet ex duobus, qui sub Rutilio et qui sub Metello ac postea sub se ipso meruerant, Rutilianum quamquam minorem, quia certioris disciplinae arbitrabatur, praeoptavit. Domitius Corbulo duabus legionibus et paucissimis auxiliis disciplina correctathos sustinuit. Alexander Macedo XL milibus hominum iam inde a Philippo patre disciplinae assuefactis orbem temille sescentorum vicit. A quattuordecim milibus Graecorum, qui numerus in auxiliis Cyri adversus Artaxerxen fuit, centum milia barbarorum proelio superata sunt. Eadem Graecorum proelio quattuordecim milia amissis ducibus, reditus sui cura uni ex corpore suo Xenophonti Atheniensi demandata, per iniqua et ignota loca incolumia reversa sunt. Xerxes a trecentis Lacedaemoniorum ad Thermopylas vexatus, cum vix eos confecisset, hoc se deceptum aiebat, quod multos quidem ho
Abbreviated transcription (Latin):
babdeude ueo populu pertulenunt omniuq consensu stabilita dintiplina e¬
e uis aetellus Macedonicus in hispania quinꝙ cohortes quȩ hostib cessexãt
bestr mentu facere uissas ad locu recuperandu remisit minatus nii
enatus cu tur piter fugati eius milites essent decrerut ne auxilia eis submit¬
i nisi captie eius legionibut que punico bello militix det

Expanded text:
adem re ad populum pertulerunt omniumque consensu stabilita disciplina est. Q. Metellus Macedonicus in Hispania quinque cohortes, quae hostibus cesserant, testamentum facere iussas ad locum reciperandum remisit, minatus non 24aSenatus, cum turpiter fugati eius milites essent, decrevit, ne auxilia eis summitterentur, nisi captis eius . . . Legionibus, quae Punico bello militiam det
Abbreviated transcription (Latin):
Omani assidente incenibus hannibale ostendende tiducie gra¬
i supplementu ex excitibue quos in hispanu habebant d¬
sa porta miserunt.
no uenalem ad id preciu perduxerunt licendo quo is ager ante bellu
uenierat.
du ab hannibale obsidentur et ipsi capua decrreuerunt obsidere¬
tioni uasa quod maxime notabiliter ac̃cidit .E. Memio
hribimo cui dixisse traditur scipio mihi paulisper tibi et rei.p. semper ne¬
cgsariut ã aeeellug bello ugurtino similiter lapsa militu disciplinas pari seueritate
e gunde tanta cur a ornasset in quo plus presidis inladro n bus interdixi

Expanded text:
omani, assidente moenibus Hannibale, ostentandae fiduciae gratia supplementum exercitibus, quos in Hispania habebant, diversa porta miserunt. ino venalem ad id pretium licendo perduxerunt, quo is ager ante bellum venierat. Idem, cum ab Hannibale obsiderentur et ipsi obsidertioni vasa. Quod maxime notabiliter accidit C. Memmio ribuno, cui dixisse traditur Scipio: "mihi paulisper, tibi et rei publicae " Q. Metellus bello Iugurthino similiter lapsam militum disciplinam pari severitate se, quod tanta cura ornasset, in quo plus praesidii quam in gladi
Abbreviated transcription (Latin):
audaciorees fierent.
aubsco de lte selifidi et Decimo Iunio consulibus qui exercitus desenuerãt
ognt extebiua ilui iue terdense dorec assduo libore et prosperis excuesio¬
nibus redimerent ignominiam.
orulq paus aebesixissit imperio questus apud censoras effecit ut apatrabpl¬

Expanded text:
audentiores fierent. P. Cornelio Nasica Decimo Iunio consulibus, qui exercitum deseruerant, nt, extra vallum iussit tendere, donec adsiduo labore et prosperis excursionibus redimerent ignominiam. eorumque pars detractasset imperium, questus apud censores effecit, ut nota
Abbreviated transcription (Latin):
un¬
Omani cu a gallis capitoliu obsideretur in extrema ia fame pane
in hoste iactauerunt. consecutiq ut abundare cõmeatibut ilide¬
entur et obsidione donec Camilluss subuenixdt tolerare
hannibale cassilini obsidebantur ad extrema fame peeue
riperet simina in preparitu locu iecerunt consecuti ut habere ui¬
derentur quo uictu sustentarent uiq ad satoru prouent
uta nocte circunduxerunt captiuos deinde prȩcisus manibr
Heie maoduo monte ou suinque nostibuo acessus nom eoat collato ipdi ex¬
Scoi sictu fuumenti uestigia iniusceribus eocu appariussent oxinitas obsidiono
oecgna iũg feitici euteueste cis quanor cria pecormterent recessit Ab absidiõne
Nabisus dux milesioru cu longa obsidione militer si ageuentutua adiatis fu
pentio oiuebe epulas prestitit atq ita persuasit hosti superesse ipsis copias
huibus diuturna sustinerent obsidionem

Expanded text:
unmani, cum a Gallis Capitolium obsideretur, in extrema iam fame panem in hostem iactaverunt consecutique, ut abundare commeatibus viderentur, obsidionem, donec Camillus subveniret, toleraverunt. , qui ab Hannibale Casilini obsidebantur, ad extremam famem pervenisse praeriperet, semina in praeparatum locum iecerunt, consecuti, ut habere viderentur, quo victum sustentarent usque ad satorum proventum.  horrea tota nocte circumduxerunt captivos, deinde praecisis manibusThraces in arduo monte obsessi, in quem hostibus accessus non erat, collato viritim exeribus earum apparuissent, opinatus hostis magnam vim tritici superesse eis, qui inde etiam pecora pascerent, recessit ab obsidione. Thrasybulus, dux Milesiorum, cum longa obsidione milites sui angerentur ab Halyatte, qui per totam urbem epulas praestitit; atque ita persuasit hosti superesse ipsis copias, quibus diuturnam sustinerent obsidionem
Abbreviated transcription (Latin):
bant ut ab obsessis reciperetire. Quibus cu obiecta per me
datena hannibal obstitisset nuces sparsere quȩ cu aqua ferente ad oppidum
nt eo commeatu socioru necessitatem sustinuerunt.
cciuc mutinensibues obsessis ab antonio salem quo maxime indigebant
pies conditu per anme scultennant intro misitueu¬
Dsi pecor ⁊ secunda a qua dimiũlt quȩ excepta sustenitauecunt necessar ioras
i nopiam..¬

Expanded text:
luminis demittebant, ut ab obsessis exciperetur. Quibus cum obiecta per medium amnem catena Hannibal obstitisset, nuces sparsere. Quae cum aqua ferente ad oppidum defluerent, eo commeatu sociorum necessitatem sustentaverunt. Hirtius Mutinensibus obsessis ab Antonio salem, quo maxime indigebant, cupis conditum per amnem Scultennam intromisit. Idem pecora secunda aqua demisit, quae excepta sustentaverunt necessariorum inopiam.
Abbreviated transcription (Latin):
oic idest chorus. Occidentale u̾õ cardine tenet tofoic
tinus. huic a dextera iungitur aurie siue africus a sinistra ianiz sie
fauonius. Septenteionale u̾o cardine sortitus est anatiae siue septen
cui adheret a dextera ⁊ pac kiac siue cuccius a sinistr
aquilo. hi sepe singuli interdu duo magnis aute tempestatibus et tres
pariter flare consueuerunt.horu impetu maria que sua sponte teair¬
la sunt et quieta undis estuantibus seuiunt. horu
la serena mutantur. Na secundo spiramine optatos classis inuenit poxtus
tare uel regredi aut. discrimen sustinere compellitur. Et ideo

Expanded text:
tus, id est Corus. Occidentalem vero cardinem tenet Zephyrutus, id est Corus. Occidentalem vero cardinem tenet Zephyrus, id est Subvespertinus; huic a dextra iungitur Lips sive Africus, a sinistra Iapyx sive Favonius. Septentrionalem vero cardinem sortitus est Aparcias sive Septencui adheret a dextra tracias sive cyrcius, a sinistra boreas, id est aquilo. Hi sepe singuli interdum duo, magnis autem tempestatibus et tres pariter flare consueverunt. Horum impetu maria, que sua sponte tranquilla sunt et quieta, undis exestuantibus seviunt. Horum las serena mutantur: nam secundo spiramine optatos classis invenit portus;tare vel regredi, aut discrimen sustinere compellitur. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ust idhibendduligentia uel solertia qua uentoꝵ tempestatus ꝙ celesti
enttiona mdudi colligitiur et pro acerbitate pelagi sicat peorentou
catuone tutatuita negligentes extinguit incuria : Ieitut uento ete
numelehtauo ttbilla ars nauigandi puimus debet nspicero  apete¬
rus uto uhxta positiones cardinu tantus quatuor uentos prencipales
a singul etu partitu flare credebant. Sed expeximento poste¬
rior etas duodeci comprehendit. horu uocabula ad sũmouenda
nione non solu greca sed etia Latina pxotulimus line
ut uentis principalibus declaxatis eosq qui ipsis dextris leuaq cõiũcti
sunt udicemue. Auerno itaq solstitio idest ab oxientali plaga cardine
ius exordiu ex quo uentus oritur aiotec. idest subsolanus
uic a dextra adiungitur. Rekiac suie eoxoborus a sinistra Eurug
siue uultur niis. Meridianu aute cardine possidet nothus idest auster
Hiue adextera iungitur a eoykonotoie idest albus nothus: a sinistea aibono¬

Expanded text:
est adhibenda sollertia, quia ventorum tempestatumque caelesti ratione natura colligitur, et pro acerbitate pelagi, sicut providos cautela tutatur, ita neglegentes extinguit incuria. Igitur ventorum numerum atque vocabula ars navigandi primum debet inspicere. Veteres autem iuxta positionem cardinum tantum quattuor ventos principales a singulis caeli partibus flare credebant, sed experimentum posterioris aetatis duodecim comprehendit. Horum vocabula ad summovendam dubitationem non solum Graeca sed etiam Latina protulimus, ita ut ventis principalibus declaratis eos qui ipsis dextra laevaque coniuncti sunt indicemus. A verno itaque solstitio, id est ab orientali cardine, sumemus exordium, ex quo ventus oritur Apheliotes, id est Subsolanus; huic a dextra iungitur Caecias sive Euroborus, a sinistra Eurus sive Vulturnus. Meridianum autem cardinem possidet Notus, id est Auster; huic a dextra iungitur Leuconotus, hoc est Albus Notus, a sinistra Libono