comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
significat ferrũ ił. cultrũ. e̾adẽ lege
⁊ uenefici capite dãpnãt᷑. qui artib
oliosis. tam uenenis. uł su furris
migicis hoẽs occiderint. uł. mala me¬
dicimẽnta publice uendiderĩt. A

Expanded text:
significat ferreum cultrum. eadem lege et venefici capite damnantur, qui artibus odiosis, tam venenis quam susurris magicis homines occiderunt vel mala medicam
Abbreviated transcription (Latin):
cupatõne pariciclu dtinet᷑. fata p̃pa¬
raĩt sine. clam sine palã. id. ausus
fui̾t. nec nõ is quius dolo malo fac¬
cum ẽ .nł. cõscius criminis existit.
licet extͣneus sit. P̾ena parricidu
puniet᷑. ⁊ neq gladio. neq ignib.
neq ulli alu solemni pene subi¬
ciet᷑. s insucus culeo. cõ eane. ⁊ gal¬

Expanded text:
cupatione parricidii continetur, fata properaverit, sive clam sive palam id ausus fuerit, nec non is cuius dolo malo id factum est, vel conscius criminis existit, licet extraneus sit, poena parricidii puniatur, et neque gladio neque ignibus neque ulli alii solemni poenae subiugetur, sed insutus culleo c
Abbreviated transcription (Latin):
sit iuicd q. actoris int̾erat si abini¬
cio res exlubita. eẽt. g̃i familie her¬
ciscũde. iudicio actũ sit. singłas
res singulis hrcłib adiuelicare de¬
udeit᷑ ad iudicatõ. de bet hunc in¬
uicem quo hr̃cli cta peccuma si¬
cut iã dcm̃ ẽ. cõdẽnare. Eo ꝯnoqno¬
mine quo lỹdi quisq̃ suo dem

Expanded text:
actoris intererat ab initio rem exhibitam esse. Si familiae erciscundae iudicio actum sit, singulas res singulis heredibus adiudicare devideatur adiudicatio, debet hunc invicem coheredi certa pecunia, sicut iam dictum est, condemnare. eo quoque nomine coheredi quis
Abbreviated transcription (Latin):
corripit. ant cõsũpsit. ¶ que qde
similit᷑ inc̾ plures quoq quã duoᷤ
cohrdes subsccũt᷑. Ecem int̾ueniũt
et si cõmum cliniciñdo. de pluri¬
bus reb actũ fuit. Qd̾ si de unare.
ueluti fũdo siqͥ̾dẽ iste fundus con¬
mode regionib dinitõnem recipi¬
deb̾et. ⁊ siunius ꝑs p̃gͣuare iudebi¬
t᷑ is inuicẽ certa peccuna alti ⁊ dẽp

Expanded text:
e quidem similiter inter plures quoque quam duos coheredes subsequuntur. Eadem interveniunt et si communi dividundo de pluribus rebus actum fuerit. quod si de una re, veluti de fundo, si quidem iste fundus commode regionibus divisionem recipidebet et, si unius pars praegravare videbitur, is i
Abbreviated transcription (Latin):
ta dsticuit De officio iudicis
Sip ẽ. ut de officio indicis dispici¬
anius. Eciudem in primis illud ob¬
seruare de het. indey. ne alit̾ iudicet.
at cõdẽpnare. publiũ menio lucio
cicio .u. anreis cõdep̃no. aut nox am
dedere ¶ Et siinrem actũ sit si cõ¬
tra petitore inc̾icauit. ab solue deb
possesdrẽ. Sine cõt pessesiorẽ. ube̾
eum debet ut rem ipsam resticuat
cõ fructib sed sim p̾senti ueget
se possessor restituere pesre. ⁊ s̾me ẜ¬
frustratõne uideb t᷑ tẽpus restitu¬

Expanded text:
t. TIT. 17 DE OFFICIO IUDICIS Superest ut de officio iudicis dispiciamus. et quidem in primis illud observare debet iudex, ne aliter iudicet qat condemnare: ‘ Publium Maevium Lucio Titio decem aureis condemno aut noxam dedere. ’ Et si in rem actum sit, sive contra petitorem iudicavit, absolvere debet possessorem, sive contra possessorem, iubere eum debet ut rem ipsam restituat cum fructibus. sed si in praesenti neget se possessor restituere posse et sine frustratione videbitur tempus restitu
Abbreviated transcription (Latin):
cilũt. ꝙ nũꝙͣ factũ ec̃. inueniuus. s
ꝓ his inccluctũ ẽ ⁊ p̃fatũ iusuirandũ
pensas litis ii. feire ad u̾sario suo co¬
gat᷑ Ey quibiudã iudicus dapnati.
ignominiosi fui̾t. ueluci furti in bonoꝵ¬

Expanded text:
 invenimus: sed pro his introductum est et praefatum iusiurandum pensas litis inferre adversario suo cogatur. Ex quibusdam iudiciis damnati ignominiosi fiunt, veluti furti, vi bono
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsocio q̃ abutͣq. ꝑte directi ẽ. ⁊ ob id
quilibet eysocns es iudicio daĩpuat᷑
ignominia notat᷑. sed furti qndẽ aut
iu bonorũ raptorũ. aut iniuriarum.
ẽ utrũ ex delicto aliquis.i ex dcͣctu
debitor sie. om̃iũ aũ actõnũ institu¬
endarũ prncipiũ. ab ea ꝑte ecucti pro¬

Expanded text:
socio, quae ab utraque parte directa est, et ob id quilibet ex sociis eo iudicio damnatus ignominia notatur. sed furti quidem aut vi bonorum raptorum aut iniuriarum rest, utrum ex delicto aliquis an ex contractu debitor sit. Omnium autem actionum instituendaru
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sit. qualis ẽ colonus. et
inquilinus. ꝑ eos quoq a¬
pud quos deposuerit. quis
mine sit inpossõm . Quin
⁊ solo animo quoq recini
possõm placit. icł. ut quãuis neq ip¬
se sit inpossd̃ne. neq eius noĩe a¬
lius. cũ si nõ relinqũde possõis a¬
nimo sed postea reu̾surus inde

Expanded text:
non sit, qualis est colonus et non sit, qualis est colonus et inquilinus: per eos quoque apud quos deposuerit quis mine sit in possessione. quin etiam animo quoque retineri possessionem placet, id est ut quamvis neque ipse sit in possessione neque eius nomine alius, tamen si non relinquendae possessionis animo, sed postea reversurus inde
Abbreviated transcription (Latin):
res nõ sit qui postidet. si modo ac¬
tor nõ pocuent rem suã cẽ. ꝓbare.
remanet in suo loco possõ ꝓpt̾ ꝙͣ¬
cam̃. cũ obscura sĩt ueriusc̃ue iura
dtra petitorem iuclicari solet.
¶ Sed int̾clicto quidem utipos¬
sidetis de fũch uł. eclium possõne
ꝯtenchit᷑. ¶Utrobi uero incͥdicto
de rerũ mobilium possõne quoꝵ
bat. Nam utipossidetis int̾licto
is uincebat. qui int̾dc̃i tp̃r pos¬
sidebat. si moco nec iii. nec clam.
nec p̃cano. nactus fuerat. ab
adnͥsario posso̾m. ⁊̃ si aliũ ui ex¬
pulerat. aut clam arripuerat.
alienam possõm. aut p̾cario rõ¬
gauat aliquẽ. ut sibi postid̾e̾
cebat. qui maiore ꝑte eius. ãui
nec ii. nec clam. nec p̃cario ab
adu̾sario posadebat. hodie tñ
alit̾ obseruat᷑. siam utriusq̃
int̾clicti potestis. quanitum
ut ille uineat ⁊ in re soli. ⁊ iu
aũ uidet᷑. quicq̃ nõ solũ si
ip̃e possideat. sed si einc no¬
mine aliquis inpossõne sit.
licet is eius iuri subiectus

Expanded text:
res non sit qui possidet, si modo actor non potuerit suam esse probare, remanet suo loco possessio: am, cum obscura sint utriusque iura, ntra petitorem iudicari solet. 4a. Sed interdicto quidem uti possidetis de fundi vel aedium possessione contenditur, utrubi vero interdicto de rerum mobilium possessione. qbat: nam uti possidetis interdicto is vincebat qui interdicti tempore possidebat, si modo nec vi nec clam nec precario nanctus fuerat ab adversario possessionem, etiamsi alium vi expulerat aut clam abripuerat alienam possessionem aut precario rogaverat aliquem, ut sibi possidere cebat, qui maiore parte eius anni nec vi nec clam nec precario ab adversario possidebat. hodie tamen aliter observatur; nam utriusque interdicti potestas, quantum ut ille vincat et in re soli et in autem videtur quisque non solum, si ipse possideat, sed et si eius nomine aliquis in possessione sit, licet is eius iuri subiectus
Abbreviated transcription (Latin):
mie cohercet᷑. metu ecce enim ius¬
iurandũ om̃ib quiꝯueniunt᷑.
Ex nr̃a ꝯsticutõne defert᷑. Nam reus
nõ alit̾er suis allegatõib utit᷑. ni¬
si prius iuirauĩt ꝙ putãc de se bona
instancia uti ad cõtͣclicendũ ꝑue¬
nĩt. ac adu̾sus inficiances. ex quib¬
cricuit᷑. ueluci si dãpni iuiurie. aut
legatorũ locis uenerabilib ielictoꝵ
nomine agit᷑ statim aũ ab iicio
pluris. quam simpli ẽ. actõ. ueluti
furti manifesti quadrupli. nec ma¬
nifesti dupli. Nam ex his causis. ⁊
aliis quibdam. sine quis neget. sine
faceat᷑. pluris quam simpli c̃ acto
Item actoris quoq̃ cilĩia cohercet᷑
slam ⁊̃ actor ꝓcalũpna iurare cogit᷑
ex nr̃a cõstitutõne. Utriusci ⁊̃ ꝑtis ad¬
nocati iusiuranclũ subesst. ꝙͥ alianẽ.¬

Expanded text:
miae coercetur. Ecce enim iusmiae coercetur. Ecce enim iusiurandum omnibus qui conveniuntur ex nostra constitutione defertur: nam reus non aliter suis allegationibus utitur, nisi prius iuraverit, quod putans se bona instantia uti ad contradicendum pervenit. at adversus infitiantes ex quibustituitur, veluti si damni iniuriae aut legatorum locis venerabilibus relictorum nomine agitur. statim autem ab initio pluris quam simpli est actio veluti furti manifesti quadrupli, nec manifesti dupli: nam ex his causis et aliis quibusdam, sive quis neget sive fateatur, pluris quam simpli est actio. Item actoris quoque calumnia coercetur: nam etiam actor pro calumnia iurare cogitur ex nostra constitutione. utriusque etiam partis advocati iusiurandum subeunt, quod alia
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti cõ p̃cor ꝓhibet in loco sacro.
uł. in flumine publico ripa ne eius
aliquicd fieri. sam actor qui desid̾it.
nequid fiat. Rens ẽ. qui aliquid fice̾
conat᷑ Duplicia sũt ueluti utipossi¬
detis. int̾cle̾m ⁊ utrobi. Ideo añ clu¬
plicia uocant᷑. quia par utriugliti¬
gatoris inhis ꝯclicio ẽ. nec quisqũa
p̃cipuc reus uł. actor incelligit᷑. sed
inuis quisq̃ tani rei ꝙͣ actoris ꝑtem
sustinet. De orcline ⁊ ueteri ex itu
Nam quociens extra orclinem ius
iclicit᷑. qualia sũt hodie om̃ia iudi¬
cia nõ. ẽ. necesse reddi int̾lictũ. sed
ꝑinde iudicait᷑. sine int̾clictis. atq
suitilis addõ ex cã. inc̾licti redliti
fuictet. De pena temere litigi¬
unc amonendi sumus. cium&¬
magnam curam egisse: eos qui iu¬
ra sustinebãt. ue facile homines ad
o ẽ. idq eo inaxine fieri pot̃. ꝙ te¬
mi̾tis tam agn̾ciũ ꝙͣ eorũ cõ quib
age̾t᷑. modo pectimiarri pena. mõ
iurisiurãdi religione. modo inea¬

Expanded text:
or in loco sacro vel in flumine publico ripave eius aliquid fieri nam actor est qui desiderat, ne quid fiat, reus qui aliquid facere conatur: duplicia sunt veluti uti possidetis interdictum et utrubi. ideo autem duplicia vocantur quia par utriusque litigatoris in his condicio est nec quisquam praecipue reus vel actor intellegitur, sed unusquisque tam rei quam actoris partem sustinet. De ordine et veteri exitu nam quotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt hodie omnia iudicia, non est necesse reddi interdictum, sed perinde iudicatur sine interdictis atque si utilis actio ex causa interdicti reddita fuiNunc admonendi sumus, magnam curam egisse eos qui iura sustinebant, ne facile homines ad o est. idque eo maxime fieri potest, quod temeritas tam agentium quam eorum cum quibus agitur, modo pecuniaria poena, modo iurisiurandi religione, modo metu infa
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ cõdẽpuatõne ꝯtiñet. nia fuenit
ꝓuocatũ. Si uero reus p̃sto exq̃¬
cñqͥ cã nõ fuent ⁊ alius uelit de¬
fengom subire. nulla dicfer̃ciaĩ¬
t actones inreniuł ꝓsonales. in¬
croducenda pot̾ hoc sace ititũ
ut satisdatõm iucheatũ solui
fensor ydoneus intelligit᷑. q̃n
omnia aꝑsius ⁊ ꝑfectissime
acocicliano iucliciorũ usu in
ipsi sirerũ documentis apparẽt.
quam formã nõ solũ uiliac re¬
gia urbe sed ⁊ in om̃ib nr̃is ꝓ¬

Expanded text:
ntinentur nisi fuerit provocatum. Si vero reus praesto ex quacumque causa non fuerit et alius velit defensionem subire, nulla differentia inter actiones in rem vel personales introducenda, potest hoc facere, ita tamen ut satisdationem iudicatum solvi fensor idoneus intellegitur. Quae omnia apertius et perfectissime a cottidiano iudiciorum usu in ipsis rerum documentis apparent. Quam formam non solum in hac regia urbe, sed et in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ci ꝙ sensu caret. hec ꝙ ad noxi¬
lem actõnem ꝑtinet. eecerini
scendum ẽ oclilicio eclicto ꝓhi¬
berinos eanem uerrem aprii
ur sum. leoneni ibi habere. qui s¬
uiago ic̾ fit. ⁊ sadu̾sus ea fictõ
erit. ⁊ nocitũ homini libero. ẽc̃ ci¬
rum rerũ quanti dãpnum datũ
sit dupli. pret̾ has. iutem ecdili¬
cus actõues. ⁊ de pauperie loeũ
habebit. siniquam enim actõ¬
nes p̃sertim penales de eadeni re
ꝯcurrentes aliam aliaꝯsumit.
noĩe. aut alieno. alieno. ssu mu¬
ueluti procuritorio tutorio: s¬
curatoro. Cõ olim inusu fuisset. e
hostilia ꝑmissum ẽ. fuiti age̾. eoꝵ
noĩe qui. apud hostes essent. aut
rei publice enisa ab essent ꝙ uemo
rum dmi eͥii cutesa essent ⁊ quia
hoc nõ mninimam incõmoditaiẽ
habebat. ꝙ alicno noĩe. neq age.
neq actiꝑe. actõm licebut. ceperũt
homines ꝑ ꝓcuratores litigure. sia

Expanded text:
 ad noxalem actionem pertinet. Ceterum sciendum est aedilitio edicto prohiberi nos canem verrem aprum ursum leonem ibi habere, qua vulgo iter fit: et si adversus ea factum erit et nocitum homini libero esse dirum rerum, quanti damnum datum sit, dupli. praeter has autem aedilicias actiones et de pauperie locum habebit: numquam enim actiones praesertim poenales de eadem re concurrentes alia aliam mine aut alieno. alieno veluti procuratorio, tutorio, curatorio, cum olim in usu fuisset, alHostilia permissum est furti agere eorum nomine qui apud hostes essent aut rei publicae causa abessent quive in eorum cuius tutela essent. et quia hoc non minimam incommoditatem habebat, quod alieno nomine neque agere neque excipere actionem licebat, coeperunt homines per procurato
Abbreviated transcription (Latin):
forine. atq dceptõnes u̾borũ quib aut
p̃tor aut iubebat aliquid fieri. aut si¬
tri ꝓhibebat. quod cunc in ixiie sic¬
brt. cõ de possessione. ant quasi possrs¬
sione int̾ aliquos ꝯtñdebat᷑. Sũma

Expanded text:
formae atque conceptiones verborum, quibus formae atque conceptiones verborum, quibus praetor aut iubebat aliquid fieri aut fieri prohibebat. quod tum maxime faciebat, cum de possessione aut quasi possessi
Abbreviated transcription (Latin):
opus ẽ. ad inuãcurei gr̃a. que du¬
plicicio uocat᷑. ¶Et a rurstiser:
primi ficie iusti uideat᷑. s ꝓ¬
pt̾ aliquim eĩm inique adori
noceat: rursus allegatõne au¬
opus ẽ. qui actor adiuuet᷑ q̃ d
ciorũ introducit. quas om̃s
aꝑcius ex liciore digestorum
uolumine facile .ẽ. cognosce¬
re. ¶Exceptõnes aũ quib de¬
bitor defñclie̾: plerũq accõmo¬
dari solent. ⁊̃ fideiussorib eiꝰ
⁊ recte quia ꝙ ab his petit᷑ id
ab ip̃o debitore peti uidet᷑. quir
mandati iudicio reddicurus
ẽ eis .ꝙ hi ꝓ eo soluerũt qua
petet᷑ pactus quis cũ reo fuit.
ciouenti illis quoq ꝙ ꝓ eo o
bligati esrent. ac si ⁊ cũ ip̃is p¬
actus. eẽt. ne ab eis ea peccuni¬
a pet̾et᷑. Sane q̃dam exceptõnes
nõ solent his acõmodari. ecce
ido quia qui alios ꝓ debicore
obligat. hoc mixime ꝓspicit.
ut cõ facultatib suis lapsus aui¬
eric deditor: possit ab his ꝙ ꝓeo
his exercent᷑. Erant aũ intaõe

Expanded text:
quae 'duplicatio' uocatur. Et si rursus si ea prima facie iusta uideatur, sed propter aliquam causam inique actori noceat, rursus ea adiectione opus est, qua actor adiuuetur, quatiorum introducit: quas omnes apertius ex latiore digestorum volumine facile est cognoscere. Exceptiones autem, quibus debitor defenditur, plerumque accommodari solent etiam fideiussoribus eius: et recte, quia, quod ab his petitur, id ab ipso debitore peti videtur, quia mandati iudicio redditurus est eis quod hi pro eo solverint. qua  pactus quis cum reo fuerit, conventi illis quoque qui pro eo obligati essent, ac si et cum ipsis pactus esset, ne ab eis ea pecunia peteretur. sane quaedam exceptiones non solent his accommodari. ecce deo quia, qui alios pro debitore obligat hoc maxime prospicit, ut, cum facultatibus lapsus fuerit debitor, possit ab his quos phis exercentur. erant autem interdicta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. scire. lex ¶Rex nilia pecculatꝰ. eos
siquidẽ ip̃i indices tp̃r ad ministͣo¬
capitali aũu̾sione punũt᷑ et non¬
solũ hus ⁊̃ qui muust̾iũ eis ad hoc
adhibuerũt. uł. qui subtͣctas ab his
scientes susceperũt: Alu uo̾ qui ni
hanc legẽ in ciderint. pene deporta¬
inlicia ley fania de plagiarus que
nnic̾clũ capitis penam exsacris ꝯsti¬
dirõib irrogat. int̾dũ lemorẽ. sũt
p̃c̾er publica uiclicia lex iuliade
ambitu. lex uilia repetundarum.
⁊ lex uilia de annona.⁊ lex uilia de
resicdius. Que decetis capitulis lo¬
quntͣ ⁊ amme quidẽ aminonẽ nõ
irrogit. aliis añ penis eos subicit.
qui p̃cepa earũ neglexernt. s de

Expanded text:
. Item lex Iulia peculatus eos Sed et ipsi iudices, si tempore administracapitali ased etiam qui ministerium eis ad hoc adhibuerunt vel qui subtracta ab his scientes susceperunt: alii vero qui in hanc legem inciderint poenae deportaiudicia lex Fabia de plagiariis, quae interdum capitis poenam ex sacris constitutionibus irrogat interdum leviorem. Sunt praeterea publica iudicia lex Iulia ambitus et lex Iulia repetundarum et lex Iulia de annona et lex Iulia de residuis, quae de certis capitulis loquuntur et animae quidem amissionem non irrogant, aliis autem poenis eos subiciunt qui praecepta earum neglexerint.
Abbreviated transcription (Latin):
possestionẽ eorum. q̃ quis ꝓ hr̃de
aut possessore possidet ex ledicate.
aut cõ iubet ei qui in poisesione
fũdi deiectus sit. restitui posres¬
tõnem exhibitoria sũt ꝑ que
iubet exhiberi. ueluti eñ cuius de
libertate agit᷑. aut lib̾tũ cuipat᷑¬
nus operas indiͣce uelit. aut pa¬
rũti liberos eius qui in pocestate
eius sũc sũc cñ qui putat ꝓprie
inc̾dicta ea uocari. q̃ ꝓhibitoria
sut̃. quia inc̾dice̾ .ẽ. denũciare ⁊ p¬
hibere. Resticutoria aũ ⁊ exhibi¬
toria ꝓprie decreta uocari. sed tñ
obtinuit om̃ia int̾dẽa apellari.
quia int̾ dnos clicũt᷑. ⁊ Sequens
adipisdende possessionis cãopa

Expanded text:
possessionem eorum quae quis pro herede aut pro possessore possidet ex ea hereditate, aut cum iubet ei qui vi possessione fundi deiectus sit restitui possessionem. exhibitoria sunt per quae iubet exhiberi, veluti eum cuius de libertate agitur, aut libertum cui patronus operas indicere velit, aut parenti liberos qui in potestate eius sunt. sunt tamen qui putant, proprie interdicta ea vocari quae prohibitoria sunt, quia interdicere est denuntiare et prohibere: restitutoria autem et exhibitoria proprie decreta vocari: sed tamen optinuit omnia interdicta appellari, quia inter duos dicuntur. Sequens adipiscendae possessionis causa
Abbreviated transcription (Latin):
teme̾ rem iniudiciũ deducebãt. et
ꝯsũmetãt quarõne rem amictebãt
iodie aũ nõ ita stricte ħ ꝓcede uolu¬
mus sed eum qui añ tp̃s pactõis uł
obligatõnis litem ineetre ausuc ẽ
⁊enomane osticutõni subiace cense¬
mus qua sacratissimus legis lator
de lus qui tp̃r plus pecierũt ꝓtulit
nt ⁊ inducias quas ip̃e actor sp̃oce
indulserit. uł. natura actõuis ꝯtinet.¬
si contẽpserit in duplũ habebãt hu
qui calem in uiriam passi sũt. ⁊ post
eas finitis nõ alit̾ licem suscipiãt.
nis om̃s expnsas litis autea acce¬
tones quiles sũt ꝓcuratone. uelut
si ꝑmilicem ant mulierem. igere
quis uelit. Nam militib nec ꝓ pat̾
uel matre uł. uxore . nͨ. ex sacro res¬
cripto. ꝓcuratorio noĩe exꝑin dce

Expanded text:
rem in iudicium deducebant et consumebant, qua ratione rem amittebant. hodie autem non ita stricte haec procedere volumus, sed eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem inferre ausus est Zenonianae constitutioni subiacere censemus, quam sacratissimus legislator de his qui tempore plus petierunt protulit, ut et inducias, quas, sive ipse actor sponte indulserit vel natura actionis continet, contempserat, in duplum habeant hi qui talem iniuriam passi sunt, et post eas finitas non aliter litem suscipiant, nisi omnes expensas litis antea accetiones: quales sunt procuratoriae, veluti si per militem aut mulierem agere quis velit: nam militibus nec pro patre vel matre vel uxore nec, ex sacro rescripto, procuratorio nomine expe
Abbreviated transcription (Latin):
pocestatem seruus puenerit a¬
aut manumissus fuerit neq cũ
ip̃o neq cũ eo euius nẽ inpotesta¬
te fit agipot̾. iuide si alienus ser¬
uus noyiam tibi ꝯiisit. ⁊ is post¬
ea in potestate tua eẽ. ceꝑit. incelici¬
tͣ actõ quia in eum easum induc¬
ta fit in quo ꝯsiste̾ nõ potuit. Id̾o¬
q licet exierit de tua pocestate a¬
ge nõ pot̾. que ad moclũ si dñs in
seruum slũ aliquid omiscrit. nͨ
am inumissus .ul. alienatꝰ fuerit
seruus nullam actõnem ꝯtrado¬
minum habere pot̃. ¶ Scdueces
quidemi hec ⁊ in filus sanilias
nusculis ⁊ feminis admiserunt.
pitatem recte respuendam eẽ. ex¬
istimauit. ⁊ ab usu ꝯmuni penit᷑¬
ħ recessit. quis enim patit filium
suum ⁊ maxie filiam innoyi¬
infiliab ⁊̃ pudicie fauor hoc be¬
ne ereluelit.⁊ ido pliciuit inser¬
uos tm̃modo noxiles actõnes
ec̾. ꝓponendas cum apud uetos

Expanded text:
s pervenerit aut manumissus fuerit, neque cum ipso, neque cum eo cuius nunc in potestate sit, agi potest. unde si alienus servus noxiam tibi commiserit et is postea in potestate tua esse coeperit, intercidit actio, quia in eum casum deducta sit in quo consistere non potuit: ideoque licet exierit de tua potestate, agere non potes, quemadmodum si dominus in servum suum aliquid commiserit, nec si manumissus vel alienatus fuerit servus, ullam actionem contra dominum habere potest. Sed veteres quidem haec et in filiisfamilias masculis et feminis admiserunt. usmodi asperitatem recte respuendam esse existimavit et ab usu communi haec penitus recessit: quis enim patitur filium suum et maxime filiam in noxin filiabus etiam pudicitiae favor hoc bene excludit? et ideo placuit, in serummodo noxales actiones esse proponendas, cum apud vet
Abbreviated transcription (Latin):
fensa cliciplitie possũt. Ceis uͦ ex¬
cepdõnes que olim ꝓcuratoribis
ꝓpt̾ ineamiam uł dantis. uł. ip̃ius
ꝓcuritoris opponebant᷑ c̃õ in iueli¬
eus freqñtan. nullo ꝑspeximus
modoꝯ quiessere sauccimus nedũ
his alt̾cat᷑ ip̃ius negocu uis discep

Expanded text:
inae possunt. eas vero exceptiones quae olim procuratoribus propter infamiam vel dantis vel ipsius procuratoris opponebantur, cum in iudiciis frequentari nullo perspeximus modo, conquiescere sancimus, ne, dum de his altercatur, ipsius negotii discep
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝯͣ pactõm eũ ꝯdẽpnari defencut᷑ ꝑ ex¬
ceptõm pacti cõuẽti. ¶⁊que si ocbi¬
tor deferente ereditore iurauĩt ni¬
chil se dare oport̾e̾. ad huc obligat᷑
pmmet. sed quia iniquũẽ de ꝑiuno
queri. deeñdit᷑ tñ ꝑ exceptonẽ iusuu¬
raudi ¶In his quoq actõib quibus
iu remagit᷑. eque necessane sũt ere¬
ceptõnes. ueluti si petitorẽ deferũte
possossor unauit cam rem suam eẽ.
⁊ nichulomiinus eamdẽ rem petitor
uendicet. licit enĩ uerũ sit q. untño¬
it. idẽ rem eius ec̃ iniquũ ẽ. cñ pos

Expanded text:
 pactionem eum damnari, defenditur per exceptionem pacti conventi. Aeque si debitor deferente creditore iuraverit nihil se dare oportere, adhuc obligatus permanet, sed quia iniquum est de periurio quaeri, defenditur per exceptionem iurisiurandi. in his quoque actionibus quibus in rem agitur aeque necessariae sunt exceptiones: veluti si petitore deferente possessor iuravent, eam rem suam esse, et nihilo minus eandem rem petitor vindicet: licet enim verum sit quod intendit, id est rem eius
Abbreviated transcription (Latin):
Uc loco amonẽdi sumuc petuo
petuo solere antiquitus ꝑ sen¬
tine. donee sacre ꝯstitutõnes. utł¬
tam iurem qũa in ꝑsona acto¬
nib certos fines dederunt ẽas uͦ
que exppria p̾coris iurisdicone
pendent. plerũq int̾ ãnum iuu̾e.
siam ⁊ ip̃ius p̃coris intra ãnuim
nib introcluctũ quales sũt hec
quas bonorũ possessori cetisq ꝙy
heredis loco sũt acõmodat furti
quoq manis esti acto qũaius ex
ip̃is p̃coris iurisditõne ꝓficiscat᷑
tñ ꝓpetuo dat᷑. ab surdii enĩ ẽet¬

Expanded text:
c loco admonendi sumus, petuo solere antiquitus competere, donec sacrae constitutiones tam in rem quam personalibus actionibus certos fines dederunt: eas vero quae ex propria praetoris iurisdictione pendent, plerumque intra annum vivere nam et ipsius praetoris intra annum nibus introductum, quales sunt hae quas bonorum possessori, ceterisque qui heredis loco sunt, accommodat. furti quoque manifesti actio, quamvis ex ipsius praetoris iurisdictione proficiscatur, tamen perpetuo datur: absurdum eni
Abbreviated transcription (Latin):
bes ꝑ exccptõn rei indicate adiu¬
uari. ¶Hee cxempli eã retiucte suf¬
ficiat. alioquĩ quã eymultis uarus¬
e eausis exceptõnes necestarie sũt.
ex laciorib digestorũ seu pandet¬
timi libris intel gi pot᷑. quarum
quedam cylogib uł. exhis q̃ legisi
uicem obtinẽt uel ex ip̃inc p̾toris

Expanded text:
ptionem rei iudicatae adiuvari. Haec exempli causa rettulisse sufficiet. alioquin quam ex multis variisque causis exceptiones necessariae sint, ex latioribus digestorum seu pandectarum libris intellegi potest. Quarum quaedam ex legibus vel ex his, quae legis vicem obtinent, vel ex ipsius praetoris
Abbreviated transcription (Latin):
tiouenti cõ ꝯuermeñt ne iuitra cer¬
tum cempus age̾t᷑. ueluti int̾ quin¬
quẽmum. sam funito eo tp̃i nõ impe¬
cdit᷑ actor rem exsequi ergo huqͥb
inc̃ tempus age uolentib obicit᷑ ex¬
ceptõ. aut pacti cõuenti. ant. ilia sii¬
age. Id̾o em̃ ⁊ clilatorie iste exceptõei

Expanded text:
rit, ne intra certum tempus ageretur, veluti intra quinquennium, nam finito eo tempore non impeditur actor rem exsequi. ergo hi quibus intra tempus agere volentibus obicitur exceptio aut pacti conventi aut alia siagere: ideo enim et dilatoriae istae ex
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑ ut de exceptõnib cspitõib
defendendorũ Eorũ gr̃a. cõ quib ag̃i
sepe em̃ accidit. ut licet ip̃i ꝑsocua¬
o qua actor exꝑit̾ iusta sit. tñ unqͣ
sit adu̾sus eum cõquo agit᷑. u̾bigr̃
simetu crictus. aut dolo inductus.
aut el rore lipilis cipuluiti ticio ꝓ¬
c̃ inreciuili te obligatũ ẽc. ⁊ acto qͥ
intñdit᷑. due tr oporte exfficax ẽ.
sod iiqñ ẽ. cõdepͥnari adoq datur
tibi except̃õ metus eĩ aut dolima¬
li. aut infictũ ꝯp̃iti ad inpugnan¬
dam actõm ¶Idem niris ẽ. siquis
quasi credendi ca pecuniam stipu¬
latus fuent. necq̃ nuimeriuit. siam
cum pecumam ace pete posse eum
c̾tume. Dare cnĩ te oportet. cõ exscipu¬
litu. actõne tencaris. sod q̾ui iniqu̾e
eo nõie te ꝯdẽpnm. plicet ꝑ exceptõ¬

Expanded text:
equitur ut de exceptionibus dispiciamus. defendendorum eorum gratia cum quibus agitur: saepe enim accidit, ut, licet ipsa actio qua actor experitur iusta sit, tamen iniqua sit adversus eum cum quo agitur. Verbi gratia si metu coactus aut dolo inductus aut errore lapsus stipulanti Titio pest, iure civili te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniquum est te condemnari, ideoque datur tibi exceptio metus causa aut doli mali aut in factum composita ad impugnandam actionem. Idem iuris est, si quis quasi credendi causa pecuniam stipulatus fuerit neque numeravit. nam eam pecuniam a te petere posse eum certum est: dare enim te oportet, cum ex stipulatu tenearis: sed quia iniquum est eo nomine te
Abbreviated transcription (Latin):
pisci possõm nemo pot̃. Recuꝑan¬
de possõis cã solet int̾clici. siquis
ex possõne fũcdi . uł. cdiũ ui deioc¬
tus fuerit. Nam eiꝓponit᷑ int̾clic¬
cũ unde ui. ꝑ quod is qui dciecit¬
cit. uł. clam uł. p̃cario possideat.
sod ex sitris ꝯsticutõnib. ut supͣ
dixinnc siquie rem ꝑ uim occu¬
pauit. siqludẽ i bonic eius ẽ. do¬
minio eius priuat᷑. si alienam ẽ.¬
post eius restitucõm ⁊̃ estimacie
nem dareiũ passo apellit᷑ qui aũ
aliquẽ. de possõne ꝑuim derecit.

Expanded text:
pisci nemo potest. Reciperandae possessionis causa solet interdici, si quis ex possessione fundi vel aedium vi deiectus fuerit: nam ei proponitur interdictum unde vi, per quod is qui dc clam nec precario ab eo possideret.sed ex sacris constitutionibus, ut supra diximus si quis rem per vim occupaverit, si quidem in bonis eius est. dominio eius privatur, si aliena, post eius restitutionem etiam aestimationem rei dare vim passo compellitur. qui autem aliquem de possessione per vim deiecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
se ĩ iliciũ uenire. ⁊ sui ꝓcuratoris
ꝑsonam ꝑiuelicitũ solui sacis da¬
cionis. solc̃pnes stipulitõnes fir¬
mare. uł extra iuclicium satie da¬
tõnem expone ꝑ qũa ip̃e sui ꝑcu¬
eatoris fide iussor existit ꝓ om̃ib iu¬
dieatũ satis dacõnis clausulis. ubi

Expanded text:
se in iudicium venire et sui procuratoris personam per iudicatum solvi satisdationis sollemnes stipulationes firmare vel extra iudicium satisdationem exponere, per quam ipse sui procuratoris fideiussor existit pro omnibus iudicatam solvi satisdationis clausulis. ubi et
Abbreviated transcription (Latin):
gebat᷑. ꝓcurator uero sim rem age¬
bat satis dare iubebat᷑. ratim rem
domimum babiturũ. peneulum
enin erit ne iterũ cdñs de eadem
re experiat᷑. ¶Catores uero ⁊ cura¬
tores eodem modo quo ⁊ ꝓcuritores
satis dare debe̾ uͥba eclicta facielũt
Sed aliqũado his agñtib satis dacõ
remutelat᷑. ħ ita em̃t simrem age¬
bit᷑. Quero in ꝑsonam: ab actoris qͥ¬
dem ꝑce erdem obtinelñt q̃ cliyumus
in actõne qua in rem agit᷑. ab eis uͦ
ꝑte cũ quo agit᷑ siquidem alieno nõ¬
mine aliqiuis int̾ueniret. õĩmodo sa¬
tie daret. quia nemo defensor ina ẽ¬
lienare. sinc satis datõne ydonens
este credit᷑. Quod si ꝓprio noĩe. iliquis
iucdiciũ accipiebat. inꝑsonam. iudi

Expanded text:
gebatur. procurator vero si in rem agebat, satisdare iubebatur ratam rem dominum habiturum: periculum enim erat, ne iterum dominus de eadem re experiatur. tutores et curatores eodem modo quo et procuratores satisdare debere, verba edicti faciebant. sed aliquando his agentibus satisdatio remittebatur. Haec ita erant, si in rem agebatur. sin vero in personam, ab actoris quidem parte eadem obtinebant quae diximus in actione qua in rem agitur. ab eius vero parte cum quo agitur, si quidem alieno nomine aliquis interveniret, omnimodo satisdabat, quia nemo defensor in aliena re sine satisdatione idoneus esse creditur. quod si proprio nomine aliquis iudicium accipi
Abbreviated transcription (Latin):
aite defendere. is ꝓcuratortius in¬
telligit᷑ cutores ⁊ curitores qũc ad¬
modũ ꝯstituunt᷑ prino libro exposi
titi placint alium nouitas ꝑusum
amplexa ẽ. olim enim siuirem ageba
uictus nec rem ipsam restitueret: nec
litis estimacõm cuis potestas eẽt. pe¬
titori aut cõ oo agñoli. auc cõ fideuisso¬
rib eius que sats dacio appellat᷑ faci

Expanded text:
t defendere is procurator intellegitur. Tutores et curatores quemadmodum constituuntur, primo libro exposittati placuit, alium novitas per usum amplexa est. Olim enim si in rem agebut, si victus nec rem ipsam restitueret nec litis aestimationem, potestas esset petitori aut cum eo agendi aut cum fideiussoribus eius. quae sat
Abbreviated transcription (Latin):
gatorib posside̾ ⁊ ut pet̾e debeat.
siamq nia añ exploratũ fuerit
utrius eorũ possõ sit. nõ pot̾ peti¬
toris actõ insticui. quia ciuilis. ⁊ na¬
curalis rõ facit. ut alius possideat:¬
⁊ alius apossidente petat. ⁊ quia
longe ꝯmodius ẽ. posside pociusꝙͣ
pet̾e Pd̃o plerũꝙ ⁊ fere. semꝑ ĩ gñs
existit. ꝯtũcio de ip̃a possõne d̾mo

Expanded text:
gatoribus possidere et uter petere debeat. namque nisi ante exploratum fuerit, utrius eorum possessio sit, non potest petitoria actio institui, quia et civilis et naturalis ratio facit ut alius possideat, alius a possidente petat. et quia longe commodius est possidere potius quam petere, ideo plerumque et fere semper ingens existit c
Abbreviated transcription (Latin):
aut quͣatet aliam rem necessarim
aureis quos serus tuns aticios in¬
mutuos accepit cieditor tuo qĩuq
aurtos solu̾t. reliqnos uero auiã
quolibet modo ꝯssĩpsit. ꝓ quuenie
quidem insolidũ dãpuan debei ꝓ
cetis uero .u. actenus quaenus in
peculio at. ey quo scilicit apparet
sitoti decem aurei iu rem cuam ii¬
s fuerint tocogx. aureos ticium
cõsequi posse. licet enim una actõe
qua de poculio deg eo quod inrem
natõnes. Itaꝙ index apud quẽ ea
actõne agit᷑. añ cdispice̾ solet anin
rem cłui u̾sum sic. nec alit̾ ad pes¬
culu estimatõm tranist. quam a
aut nichil iurem elm̃ u̾sum incel

Expanded text:
aut quamlibet aliam rem necessariam aureis, quos servos tuus a Titio mutuos accepit, creditori tuo quinque aureos solverit, reliquos vero quinque quolibet modo consumpserit pro quinque quidem in solidum damnari debes, pro ceteris vero quinque eatenus quatenus in peculio sit: ex quo scilicet apparet, si toti decem aurei in rem tuam versi fuerint, totos decem aureos Titium consequi posse. licet enim una est actio qua de peculio deque eo quod in rem nationes. itaque iudex, apud quem ea actione agitur, ante dispicere solet, an in rem domini versum sit, nec aliter ad peculii aestimationem transit quam si aut nihil in rem domini versum inte
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat quod bos cormi¬
petaeet. aberi ⁊ midius t̾cius.
us. reddit bouempro boue.⁊
cadaiuer indegrũ accipiat.
aut feruore. aut fentate
pauperiem secer ĩt. noxalis
actõ lege .xii. tabularum prodi¬
ta ẽ. que animalia si noy e dedã¬
t᷑ ꝓficiũt reo ad liberarõm. qͥ a
itͥi lex .xii. tibularũ scripta ẽ.¬
ut puta si equs caleitrosus eal¬
ce ꝑcussent. aut bos cornu pece
solicitus pecient. ħ aũ actõ in
his que dtra naturam mouent᷑
locum ht̃ ¶ ceterum si genitalis
sit feritas cessat actõ. deinque
siursus fugit aclño. ⁊ sic uocãt
non pot̾ quondam dñs ꝯueniri.

Expanded text:
iebat quod bos cornupeta esset ab heri et nudiustertius us, reddet bouem pro boue et cadauer integrum accipiet.aut fervore aut feritate pauperiem fecerint, noxalis actio lege duodecim tabularum prodita est quae animalia, si noxae dedantur, proficiunt reo ad liberationem, quia ita lex duodecim tabularum scripta est; puta si equus calcitrosus calce percusserit aut bos cornu petere solitus petierit. haec autem actio in his quae contra naturam moventur locum habet: ceterum si genitalis sit feritas, cessat. Denique si ursus fugit a domino et sic nocuit, non potest quondam dominus conveniri,
Abbreviated transcription (Latin):
ntͥcuim euenit ut except̃õ q̃ prima
ficie iusta uidet inique nocent. ꝙ
adiuuandi actoris grã. q̃ replica¬
resoluit᷑ ius except̾onis. ueluti cũ
pactus ẽ. aliquis cõ debitore suo.
ne ab co ꝑeccunũ petat. Deinde pͦ¬
ea in cõtractatũ prti sũ id. ut pe¬
c̃e creditori liceat. si crecditor.igat.¬
⁊ excipiat debitor. ut ici demũ codẽp¬
net᷑. si nõ ꝯuerierit. ne eam pecum¬
ai ereclitor petat. nocet ei eycepto
duenit enĩ ita nãq nichilommus
hoc uerũ mianet. licet postea indͣ¬
riũ pacti sũc. q quia iniquũ e. ẽ¬
ddicorem eycludi. replicatõ ei da¬
bit᷑ expost̾iore pacto ꝯuento. ¶x¬
xursus inc̾clũ enenitait replica¬
cio que prima facie iusta ẽ. uuq̃

Expanded text:
nterdum euenit, ut exceptio, quae prima facie iusta uideatur, inique noceat actopus est adiuuandi actoris gratia. quae aresolvitur vis exceptionis. veluti cum pactus est aliquis cum debitore suo, ne ab eo pecuniam petat, deinde postea in contrarium pacti sunt, id est ut petere creditori liceat: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum condemnetur, si non convenerit, ne eam pecuniam creditor petat, nocet ei exceptio; convenit enim ita, etiamque nihilo minus hoc verum manet, licet postea in contrarium pacti sunt. sed quia iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie i
Abbreviated transcription (Latin):
ei seriuus debet. qui in potestite dĩ
sit. uõ declucit᷑ ex poculio. ueluci sis
in huius ipsuis peculio sit. ꝙ eoꝑti¬
net. ut si qͥd iucario suo serinus de¬
beat. icl ex peculio enus non declueat᷑¬
qui uissu clm̃ scraxerit. quiq̃ iusti¬
tutoria ais. exercitoria actõ cõpetit.
de peculio. ee q eo quod in rem dm̃
u̾sum e. age posait. sed erit stultissi¬
nnin si omissa actõnẽ qͣua facilli¬
me soliclũ ex contiactum cõsequi
possit. ad cufficulcatm ꝑ cucit pro¬
bere senmũ peculumi. ⁊ cm̃ habeis
peculio ⁊ de mrem nso age̾ pot᷑
Sed faue huie modo cributoria
expelic. igẽ mado̾ de pectulio. ⁊¬
de inrem ufo. tributora idd̾ expe¬
dit ag̾ͥ quu inea dm̃ ꝯdicio p̃ci¬

Expanded text:
et servus qui in potestate domini sit, non deducitur ex peculio, veluti si is in huius ipsius peculio sit. quod eo pertinet, ut, si quid vicario suo servus debeat, id ex peculio eius non deducatuqui iussu domini contraxerit cuique institoria vel exercitoria actio competit, de peculio deque eo quod in rem domini versum est agere possit: sed erit stultissimus, si omissa actione qua facillime solidum ex contractu consequi possit, se ad difficultatem perducat probere servum peculium et tantum habere peculio et in rem verso agere potest: sed sane huic modo tributoria expedit agere, modo de peculio et in rem verso. tributoria ideo expedit agere, quia in ea domini c
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Incroducit ⁊ aliam acto̾m p̃cor q̃ tri¬
butoria uocat᷑. samq si senus inpe¬
culiari metor sdiente clilo negociet᷑. ⁊
qͥd cũ es eius rei grã ꝯtractumerit.
Itap̃cor ius dicit. ut qͥdͥquia leius
mercib ent. qd̾ deinde receptũ erit.
id int̾ chñm si quid ei debet᷑. ⁊ ceco̾ss
creditores ꝓ rita portõne dismbua¬
tur.⁊ quia ip̃i clño dictributõm ꝑ

Expanded text:
. Introduxit et aliam actionem praetor, quae tributoria vocatur. namque si servus in peculiari merce, sciente domino, negotietur, et quid cum eo eius rei causa contractum erit, ita praetor ius dicit ut quidquid in his mercibus erit quodque inde receptum erit, id inter dominum, si quid ei debebitur, et ceteros creditores pro rata portione distribuatur. et quia ip
Abbreviated transcription (Latin):
patrem anum ne siue labeat e¬
os ad huc in pocestate. siue emancis¬
uerint. que ido seuat̾ ꝓspexit quu
scpe houeriti cre alieno crecditarũ
peccumarũ quas in luxurũ cõsũ¬
mebũt uite parũcium in sidiabũ¬
cur ¶Illud in slĩm aminouendi
sumus. id qd̾ issu patris domini ue.
cõtractũ fuerit. qd̾ ꝙ uirem eius uͥ
sument cduecto quoq posse apait᷑¬

Expanded text:
patrem avumve, sive habeat eos adhuc in potestate sive emancipaverit. quae ideo senatus prospexit, quia saepe onerati aere alieno creditarum pecuniarum, quas in luxuriam consumebant, vitae parentium insidiabantur. Illud in summa admonendi sumus id, quod iussu patris dominive contractum fuerit quodque in rem eius versum fuerit, directo quoque posse a pat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃poslierit. ⁊ quid cũ eo eius rei
gra cui p̃põitus erat. cõtractũ
fuent. Iod aũ exercictori uoca¬
t̃ quia exercitor appeslaf. ic ad
quem cottidianũ nauis q̃stus
cumquis tabene force ant quaibi ne¬
goctatõni seruũ ꝓposuerit. ⁊ quid com
eo eius reigrã cui p̃põitus ent atridũ

Expanded text:
rit, et quid cum eo eius rei gratia cui praepositus erit contractum fuerit. ideo autem exercitoria vocatur, quia exercitor appellatur is ad quem cottidianus navis quaestus cum quis tabernae forte aut cuilibet negotiationi servum praeposuerit et quid cum eo eius rei causa cui praepositus erit
Abbreviated transcription (Latin):
midiam suam petient eisi
sine prenlo agit inrelicnem̃
nichlominus iudex pu̾sa¬
memorie renonis siquĩs
aliuo ꝓ alio intencdit nichi
eum ꝑilitari placet. s inco¬
dem iulicio crgnita u̾itate
erroꝵẽ sliũ corrige̾ ꝑmictim᷑.

Expanded text:
midiam suam esse petierit, sine periculo agit: in reliquum enim nihilo minus iudex adversamemoriae Zenonis. Si quis aliud pro alio intenderit, nihil eum periclitari placet, sed in eodem iudicio cognita veritate errorem s
Abbreviated transcription (Latin):
minet. usq̃ adt̾minum litis. uł.
do: ꝙͣ uratoriim cautõm uocãt ł
mudam promis õm: uł: satis da¬
cõnẽ ꝓ qualitate ꝑsone sue dare
opellit᷑. sinaũ ꝑ penratorem lis in
fert᷑. uł. suscipit. in actoris quidem
ꝑsoni si ño mãdatũ actis in sinia¬
tum ẽ. uł p̃sens dñs litis. inindici
o ꝓcuratoris sui ꝑsonam ⁊firmauit.

Expanded text:
ermaneat usque ad terminum litis, vel do, quam iuratoriam cautionem vocant, vel nudam promissionem vel satisdationem pro qualitate personae suae dare compellitur. Sin autem per procuratorem lis vel infertur vel suscipitur, in actoris quidem persona, si non mandatum actis insinuatum est vel praesens dominus litis in iudicio procuratoris sui
Abbreviated transcription (Latin):
nib ⁊ cetis aimilib ꝑmit¬
cit᷑ indici eybono ⁊ equo
secłł cuimiq̃ reide qui ac¬
cumẽ. Niaturamestimare.
quem admodum actori
sicis seri oporteat urare
aũ dedet index ut dimodo
quantũ ei pouibile ẽ. cer¬
ce peocunie uł. rei sentenci¬
am ferat. ocuamsi de inc̾ti
quantitate apudeũ actũ
eua plus iplexus sn qu li

Expanded text:
nibus et ceteris similibus permittitur iudici ex bono et aequo, secundum cuiusque rei de qua actum est naturam, aestimare quemadmodum actori satisfieri oporteat. Curare autem debet iudex, ut omnimodo, quantum possibile ei sit, certae pecuniae vel rei sententiam ferat, etiam si de incerta quantitate apud eum actum sua plus complexas fueri
Abbreviated transcription (Latin):
negocium sit siue cõ his ꝙ in
pocestate parñtis sũt. Fere eadẽ
ĩura seruant᷑ ne uͥbosa fiat clis¬
putitõ. cdirigamus sermonen
inꝑsonam senii dñiq idem ĩ¬
cellecturi. de libis quoꝙ. ⁊ parĩ¬
cib. quorũ inpotestare sũt. Ñ
siquid inhis ꝓprie obseruetur
seꝑatim ostendamus. ¶gugit
iussucłm̃ cõ seruo negocio nim
factumẽrit insolidum p̃tor ad¬
stilicet qui iti ⁊trahit fidem do¬
mini sequi uidet᷑. erde mirõe
p̃cor duas alias insolidũ actõcs
pollicet᷑ quarũ alta exercicona¬

Expanded text:
sive cum his qui in potestate parentis sunt, fere eadem iura servantur, ne verbosa fiat disputatio, dirigamus sermonem in personam servi dominique, idem intellecturi de liberis quoque et parentibus, quorum in potestate sunt. nam si quid in his proprie observetur, separatim ostendemus. Si igitur iussu domini cum servo negotium gestum erit, in solidum praetor adscilicet quia qui ita contrahit fidem domini sequi videtur. Eadem ratione praetor duas alias in solidum actiones pollicetur, quarum altera exercitori
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑ siminus in cm̃ quãtum
ẜaceͥ pot̾. ꝓpt̾ retentõm quoce
docis repetitõ minuit᷑. Nam
dos minuit. sicut ex laciorib
digestorũ libris cognosdere
licet. ¶Sed ⁊ siquis cõ parñ¬
ce suo patrono ue agat. item
si socnis ꝯ socio inlicio socie¬
catis agat: uõplus actor cõse¬
quit᷑. quam ad u̾sarius cius
cõne sua coueniat. Tompñ¬
Citõnes quoq obpõite plerũ¬
ꝙ esficiũt. ut minus quisq̃
cõsequat᷑ q̃ ei debeat᷑. Namq̃
ey bono ⁊ equo habica rõne
eius quod inuicem auctorem
ex eidem eausa p̾stare oport¬
ea aliquid ad quisient qd
yeoncum emolumentum
habeat ex incegro in id qd̾̃
face̾ pot̾. credicoros cõ coex¬
pumt᷑ inhumanum em̃¬
erat poliatum intortunis suus

Expanded text:
natur: si minus, in tantum quantum facere potest. propter retentionem quoque dotis repetitio minuitur: nam dos minuitur, sicut ex latioribus digestorum libris cognoscere licet. Sed et si quis cum parente suo patronove agat, item si socius cum socio iudicio societatis agat, non plus actor consequitur quam adversarius eius tione sua conveniatur. Compositae plerumque efficiunt, ut minus quisque consequatur, quam ei debeatur: namque ex bono et aequo, habita ratione eius quod invicem actorem ex eadem causa praestare oporea aliquid adquisierit, quod ideoneum emolumentum habeat, ex integro in id quod facere potest creditores cum eo experiuntur: inhumanum enerat spoliatum fortunis
Abbreviated transcription (Latin):
iequiciam eoꝵ. utͣ ip̃orum corpori
clũs dãpnosã esse. ¶dñs noxali uĩ¬
dicio serui sui noĩe ꝯuentus seruñ
actori noxie de dendo liberat᷑. uec
minus ꝓpetuũ eius dñium adño
trinifere. si añ dãpnũ ei cui deditꝰ
est resaicierit q̃siei pecciuauia.
auxilio p̾toris inuito dño manin¬
muctet᷑ ¶ Sũt aũ ꝯstitute noxales
ris legib. ucluti ex furti lege duo¬
decimntabularũ dãpni iniurie lege
aquilia elicto p̾toris. ueluti ĩ iuri
arũ. ⁊ iubonorũ raptorũ. ¶Om̃is
aũ noxalis actõ capud sequit᷑. Nã
seruus cuus noxiam ꝯmierit. ꝙͣ¬
diu intua pocestite sit. cecuni. est
acto. N aũ imn alcenus potestite pue¬
uerit. cum illo incipit actõ ẽẽ.
aut si manumisus fuerit. di¬
recto ip̃o cenet᷑. ⁊ extingint᷑ noy¬
e dedicio. ¶ Ey cliuso quoq clirec¬
ci actõ noxilis incipit. s mni si li¬
ber homo noyiam ꝯmissit. ⁊ is sꝰ¬
dam effici primo quoq libro tͣcũ¬

Expanded text:
orum corpora dominis damnosam esse. Dominus noxali iudicio servi sui nomine conventus servum actori noxae dedendo liberatur. nec minus perpetuum eius dominium a domino transfertur: si autem damnum ei cui deditus est resarcierit quaesita pecunia, auxilio praetoris, invito domino, manumittitur. Sunt autem constitutae noxales ris: legibus veluti furti lege duodecim tabularum, damni iniuriae lege Aquilia: edicto praetoris veluti ini vi bonorum raptorum. Omnis autem noxalis actio caput sequitur. nam si servus tuus noxiam commiserit, quamdiu in tua potestate sit tecum est actio: si in alterius potestatem pervenerit, cum illo incipit actio esse, aut si manumissus fuerit, directo ipse tenetur et extinguitur noxae deditio. ex diverso quoque directa actio noxalis esse incipit: nam si liber homo noxiam commiserit, et is sedam effici primo libro tradi
Abbreviated transcription (Latin):
ter purpurim stipulatus sit.
deide saoi itꝰ triam pecat
plus peto ints̃agi. qua elecło¬
nem adilamo cossit. cuiscipu¬
latõmie iure liberũ fuit. ali
git᷑ quia sepe acicht᷑ ut sepe x¬
mitdor Eaclius sit. iua salu̾e

Expanded text:
it, deinde specialiter Tyriam petat: plus petere intellegitur, quia electionem adversario tollit, cui stipulationis iure liberum fuit aliudegitur, quia saepe accidit ut promissori facilius sit illud solve
Abbreviated transcription (Latin):
suecurn solitũ erat. sme sicim
inagna eĩ instierroris intͥne¬
nicoat. ut ⁊̃ cõstintissimus qͥc¬
siquis tocũ legitũ pecier t.
post deinde ꝓlatituerint. co¬
dicisa quib ut ꝑs legatis¬
sit ad empti. aut quã ndã
alii legata diita suit. que ef¬
ficiedutt ut plus petisse ni

Expanded text:
succurri solitum erat. sane si tam magna causa iusti erroris interveniebat ut etiam constantissimus quissi quis totum legatum petierit, post deinde prolati fuerint codicilli, quibus aut pars legati adempta sit aut quibusdam aliis legata data sint, quae efficiebant ut pl
Abbreviated transcription (Latin):
licet quia uglitas solũdch salme᷑.
ꝓmissori. ¶Hinc aũ qui loco
plus pet̾e incesugit᷑. ꝓrimusẽ.
is qui cãplus pe. ut eoce. siquis
sta ate stipulatns as hominẽs
dichum aut x aureoꝵ daresp̃
¶. de inde alt̾ntrũ pecte uflu¬
ti hominem cm̃. aut n auitos¬

Expanded text:
licet quia utilitas solvendi salva est promissori. 33d. Huic autem, qui loco plus petere intellegitur, proximus est is qui causa plus petit: ut ecce si quis ita a te stipulatus sit ‘ hominem Stichum aut decem aureos dare spondes? ’, deinde alterutrum petat, veluti hominem tantum aut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃diorũ urbanorũ seruitura
sũt hee. ut uicinus onerani¬
cim sustiueat. ut inꝑariecẽ
eiusliceat uicino tignũ in¬
tari recte putãt. aqueᷤᷤ austũ
peccoris ad aquim appulsũ.
ius pascẽdi. calcis coquende.
arene fodiende. Ido̾ aũ suitꝰ¬

Expanded text:
praediorum urbanorum servitutes sunt hae: ut vicinus onera vicini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum imtari recte putant aquae haustum, pecoris ad aquam adpulsum, ius pascendi, calcis coquendae, harenae fodiendae. Ideo aut
Abbreviated transcription (Latin):
in suo loco ĩ uenert cliuus
adrianus iat malẽ eꝗta¬
tem secutus ei ꝯcessit quĩ
ĩuenerit. Idẽꝙ statuit siꝗs
in sacro aut religioso loco
fortuito casu inuenent. ⁊t
siquis ĩ alieno loco ñdata
ad hoc opera sco fortuiti
li ꝯcessit. ⁊ ꝯuenient̾ siquis
ĩ cesaris loco inuenent. di¬
midiũ ĩu̾etoris dimidium
cesaris ẽt. statuit eui ꝯuemiẽs
ẽ ut siquis in publico loco uł
a seali inuenerit dimidiũ
ip̃ius. cẽ. dimidiũ fisci. uel ci¬
uitatis. ¶ ꝑ tracditõm quoce
iure iitairali res nobis ad ꝙ¬
rũtur. suchil enũ tã meniẽs
est naturali eꝗtati. quamuo¬
lũtatẽ d̾omini uolẽtis rem
suam maliũ trãfferre ratĩ
hiberi. ⁊ idõ cuiuscũꝙ gn̾̃is
sit. corporalis res tradi possĩt.
⁊ aclño tridita alienat. ¶Itã¬
ꝙ stipẽdiaria quoꝙ ⁊tribu¬
taria p̾dia eodẽ modo alienã¬

Expanded text:
in suo loco invenerit, divus in suo loco invenerit, divus Hadrianus, naturalem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu invenerit. at si quis in alieno loco non data ad hoc opera sed fortuitu li concessit. et convenienter, si quis in Caesaris loco invenerit, dimidium inventoris, dimidium Caesaris esse statuit. cui conveniens est et si quis in publico loco vel fiscali invenerit, dimidium ipsius esse, dimidium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure naturali res nobis adquiruntur: nihil enim tam conveniens est naturali aequitati, quam voluntatem domini, volentis rem suam in alium transferre, ratam haberi. et ideo cuiuscumque generis sit corporalis res, tradi potest et a domino tradita alienatur. itaque stipendiaria quoque et tributaria praedia eodem modo aliena