comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
primum nostros equites conspexerunt quoꝵ erat
mossam et nõ dum redierant nihil ti mentib nr̃is
ꝙ legati eorum paulo ante acȩsare discesserant atq
his dies indutiis erat ab his petitus impetu facto cȩ¬
lexiter nr̃os turbauerũt. Quxsus resistentib noftẽis
consuetudine sua ad pedes disiluerunt fossisq exeqs
compluribq nr̃is deiectis reliquos infugam coniece.¬
runt atq ita pexterxitos egexunt ut non pͥus fuga
desifterant ꝗͣ in conspectu agminis nr̃i uenirẽt. In eo
prelio exequitib nostris intexficiunt᷑ uii. et lxc.
ĩhis piso uir fortissimus aquitanus amplissimo gnͣe
natus ciuus auus ĩcĩuitate sua regnum obtinuerat
amieus asenatu nostro appellat᷑ Hic cum featei intẽ¬
cluso abhostib auxilium ferret illi expericulo eripu¬
it. Ip̃e equo uulnerato deiestus quo ad potuit for¬
tissime resutt cum crecumuentis m̃łtis uulnerib

Expanded text:
primum nostros equites conspexerunt, quorum erprimum nostros equites conspexerunt, quorum erMosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus
Abbreviated transcription (Latin):
passuum duodecim milia ab ẽet ut erat constitutum
ad eum legati reuertunt᷑ qui initine congressi ma¬
gnopere ne longius ꝓgrederetur orabant cum nõ in¬¬
ut ĩpotãtem faceret mubios legatos mittendi: qͦtꝵ
si princeps ac senatus sibi uire uixando fidem fecis¬
sent ea conditione quȩ acesare ferxetur se usuros
ostendebant. Adhas res conficiendas sibi tridui x¬
spatium daret. Hec omnia cȩsar eodem allo per¬
tnere arbitrabat᷑ ut tridui mora interpoĩta equi¬
tes eorum qui aberant reuerterunt tñ sese non lõ¬
ꝯius milib passuum quatuor aquationis tam proces¬
suex eodem die dicit. Huc postero die ꝗͣ frequentis¬
simi conuenirent ut de eoe postulatis cognosceret
inteeim ad p̃fectos qui cum omni equitatu ante¬
cesserant nuttit qui nuntiarẽt ne hostes prelio la-¬
cesseret et si ip̃i lacesserent᷑ tum sub stineret quousq
ipẽ cum exercitu propͥus accessisset. Ac hostes uͭ

Expanded text:
passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non imut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
diem tertium ad cȩsarem reuersuros. interea ne ꝓ.¬
pus se castra moueret petierũt. Neid quid cȩsar
abse ĩpetrari posse dixit. Cognouerat enim magnã
ꝑtem ȩquitatus aliquot diebus ante p̃dandi fru¬
mentandiq causa ad ambiaritos trasmossa missã
bos expectari equites atq eius rei cãm moram intẽ¬
poni arbutrabatur. Nossa fluit exmonte uosego
qui ẽ infinib lingonum et parte quodam exxhe¬
no recepta q̃ appellabatur uuulgo uacalus ĩsulam¬
q: in fluit neq longius abocceano milib passuum
Lxxx. ĩrhenum transit. Rhenus aũt oritur ex
lenpontiis qui alpes incolunt ex logo spatio ꝑfines y¬
nautuãtium heluetiorum mediomateicum atribu¬
toꝵ treueror ꝙ eitatur fertur et ubi occeano de¬
propinquat ĩplures defluit ꝑ tes multis ingentib
q in solis effectis quaex pars magna aferis barbaris¬
b mocceanum influit. cȩsarcum ab hoste nõ ampli

Expanded text:
diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne prdiem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulamm influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lefines Helvetiorum, Mediomatricum atque Trevirorum citatus fertur. Et ubi Oceano appropinquat, in plures defluit us insulis effectis, quarum pars magna a feris barbarisbus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius
Abbreviated transcription (Latin):
si lacessant̃ quin armis contemnẽt quod germano¬
rũ consuetudo hec sit amaiorib tradita qui eis bellu
inferant resistere neq deprecari. hec tam̃ dicere ueni-¬
sse ĩ uitos eiestosꝙ domo si suam grãm romani uẽlit¬
posse bis utiles ẽẽ amicos uł fibi agros attribuãt uel
patiant᷑ eos tene̾ quos armis possederint sese unis
sueuis concedere quib nedii quide ĩ mortales pare
dit sed exitus fuit orationis sibi nullam cum his a.¬
micitiam eẽ posse si ingallia remanerent. Neq
uerũ ẽẽ qui suos fines tueri nõ potuerunt alienos oe¬
cupare neq ullos ĩgallia uocare agros ꝗdari tante
p̃sertim multitudini sine iniuria sufficere possũt
Sed licere si uelint ĩubioꝵ finib considẽ quoꝵ sint
legati apud se et desueueꝵ ĩuiriis querant᷑ et ase
auxilium petant hoc sueuis ĩperatuꝵ. Legati hȩc x
ad suos relaturos ẽẽ dixerunt. et re deliberata post

Expanded text:
si lacessantur, quin armis contendant, quod Germanosi lacessantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velinposse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares t respondit; sed exitus fuit orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post
Abbreviated transcription (Latin):
eorum fia respondeant. Qua consuetudine cognita
cȩsar ne grauiori bello occurreret maturius ꝗ consue¬
uerat ad excitum proficiscitur. Eo cum uenisset ea
q̃ fore suspicatus erat facto cognouit. Missas legatoẽs
anõ nullis ciuitatib adgermanos in uitatosq eos uti
arheno discederent. Omnia queq postulassent a se fo¬
re parata qua spe adducti germani latuis uagaban.¬
tur et infines ebuxorium et condrusonũ qui sunt
treueroꝵ clientes ꝑ ueneeũt. Principib galliȩ uoca¬
tis cȩsar eaquȩ cognouerat dissimulanda sibi exti-¬
mauit eorumq aĩs ꝑmulsis et confirmatis eꝗta¬
tuq ĩperato bellum cum germanis ger̾e̾ cõstituit
Re frumentaria comparata eq uitib q delectis inter
mea loca facere cȩpit quib in locis eẽ germanos au¬
diebat. Aquib cum paucoꝵ dierx iter abeet legati
adeum tienerut. quoꝵ hȩc fuit oratio. geemanos
neq priores pͦp .R. bellum inferre neq tñ recusare

Expanded text:
eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos neque priores populo Romano bellum inferre neque tamen recusare,
Abbreviated transcription (Latin):
num ĩ suos uicos remigrauerãt. his interfestis naui¬
bq eorum occupatis priusꝗͣ ea ꝑs men apioꝵꝵ qͦ
citra rhenum erat certios fieret flumen trãsierunt
atq omnib eoꝵ hedificiis occupatis reliquam ꝑtem
uuientutis eoꝵ copiis deluerũt. His dereb cesar
certior factus et infirmitatem galloꝵ ueritus ꝙ st̃
inconsiliis capiendis mobiles et nouis reb plerũq
student nihil his omictendum existimauit. Est .n.
gallice consuetudinis ut et uiatores ẽt inuitos con¬¬
sistere cogant etꝙ quisq eoꝵ dequaq re audiuerit
aut cognorit querant ꝗ mercatores inoppidis uul¬¬
gus circũ si stat quibusq ex regionib ueniant quas
ubires cognouerint ꝓnuntiare cogant. his rebus
atq auditionib ꝑmoti desumis sȩpe rebus consilia
in eum quoꝵ eos in uestigio penitere necesse ẽ cum
incertis rumorib seruiant et pleriq aduoluntatem

Expanded text:
num in suos vicos remigraverant. His interfectis navinum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant et quid quisque eorum de quaque re audierit aut cognoverit quaerant et mercatores in oppidis vulgus circumsistat quibus ex regionibus veniant quas ibi res cognoverint pronuntiare cogat. His rebus atque auditionibus permoti de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos in vestigio paenitere necesse est, cum incertis rumoribus serviant et pleri ad voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
firmioresq redegerunt. I neadem causa fuerunt
usi petes et tenechieri quos supra diximus qui com-¬
plures a nõs sueuo ex uim substinuerũt. Adextre¬
mum tñ ageis expulsi et multis geemanie locis tri.¬
ẽnium uagati adrhenum ꝑuenerut quas regiões
menapii incolebant et adutrãq ripam flummis a¬
gros ȩlificia uicosꝙ habebant. Sed tante multitudĩs
aduentu ꝑterriti exhis ȩdificiis que transflumen
habuerant demigrauerũt es eis xhenum dispoĩtis
presidiis germanos transire ꝓhibebant. Illa omĩa
experti cum neq ui cõtemne̾ propt̾ inopiam naui-¬
um neq clani transire ꝑꝑ custodias menapioꝵx pos¬
sent reuerti se in suas sedes regionesq simulauerũt
et tridui uiam ꝓgressi riresus redierunt Atq omi
hoc itinere ȩquitaty una nocte cõfecto in scios inopi¬
nantes menapios oppresserũt ꝗ degermanoꝵ dis-¬
cessu ꝑ exploratores certiores facti sine metu trã srhe¬

Expanded text:
firmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt firmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhe
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc quotidiana exercitatione sum̃i ut sint laboris
efficiunt equestrib preliis exequis desiliunt ac
pedibus preliant. Equosq eodem remanere uesti¬
gio assueuerunt adquos se cȩleriter cum usus est
ferendum remollesc̾e̾ homines atq effiminari axbit¬
trantur. pupblice maximã putant eẽ laudem ꝗͣ la¬
tissime asuis finibus uastari agros ac resignificare
magnum nuͣm c̾iuitatum suam uim substinere nõ
posse. Itaq una exparte asueiuis ciriciter miliapas.¬
suum sexcenta xagri uacare dicunt. alt̾amq partem
succedunt ubii quoeꝵ fuit ciuitas ampla atq florens
et ceteris humaniores propterea ꝙ rhenum attingut
multũq ad eos mercatores uentitant et ĩpi ꝑꝑ propĩ
quitatem gallicis sunt morib assuefacti. Hos cum
sueui multis sȩpe bellis experti ꝓꝑ amplitudinẽ gra¬
uitatemq cĩuitatis finib expellere non potuissent
tñ uestigales sibi fecerunt ac multo humiliores in¬

Expanded text:
haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est,ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, eiusdem generis, sunt ceteris humaniores, propterea quod Rhenum attingunt multum ad eos mercatores ventitant et ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores in
Abbreviated transcription (Latin):
mittitur sed priuati ac seperatĩ agri apud eos nihil
ẽ nec longius anno remanere uno in loco incolendi
causa licet nec multym frumẽto sed ꝑ maximã ꝑ¬
tem lacte atq pecore uiuuit multũq inueneratio¬
nib quȩ res et cibi gnͣe et quotidiana exercitatiõe
et libertate uitȩ qđ apueris nullo officio aut disci¬¬
plina assuefacti nihil omnino contra uoluntatem
faciant e uires alit ꝗs in mani corpoꝵ magnitu.¬
diñe animos homĩes efficit atq ineam se coniuetu¬
dinem adduxerũt ut locis frigidissimis neq uesti¬
tem magna ẽ pars corporis aperta. et lauant᷑ in flu-¬
minib. Mexcatorib & ad eos aditus magis eo ut quȩ
bello cȩperint quib uendant hẽant ꝗͣ quo ullam
rem ad se inportari desiderent. Quin et uimẽtis
quib galli maxime delectantur queq in penso pa-¬
rant pretio germani ĩportatis his nõ utuntur
sed quȩ sunt apud eos nata parua atq deformia

Expanded text:
rmittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil rmittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia,
Abbreviated transcription (Latin):
tes contineri possent. Itaꝙ uastatis omnib eoex ageis
uicis edificiisq incensis. Cȩsar exercitum eduxit et ĩ.
aulercis lexobiisq reliquisꝙ: item ciuitatib ꝙ maxi¬
me bellum fecerat ĩhibernis collocauit.
A QUE SECUTA ESE. HIEUE¬
O UT EUTT.ATTIUS. GN. POMPEO
M. Crasso consulibus usipedes ger.¬
mani et item tenocheri magna
cUm multitudine hoiuim flumen
rhenum transierunt non longe
amari quo rȩnus in fluit cã tran¬
seundi fuit ꝙ alueuis quomodo plures años exagi¬
tati bello p̃mebantur et agri cultura prohibebant᷑.
s ueuoꝵ gens ẽ longe maxima et bellicosissima ge̾¬
manorx omnium hicentum pagos hr̃e dicuntur
exquib quot annis singula milia armatoꝵ bel.¬
landi causa exfinib seducunt reliqui qui domi
manserint se atq atq illos alunt. Hi xursus inui-¬¬
cem anno post ĩnarmis sunt. Elli domi remanẽt
sic nec agricultura nec ratio atq usus bellandi int̾¬

Expanded text:
tes contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, tes contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum fecerant, in hibernis conlocavit.a quae secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli inte
Abbreviated transcription (Latin):
cum cȩsar peruenisset castraq munire instituisset
neq hostis int̾im uisus ẽẽt. dispersis in opere nostrio
subito ex omnib partib suie euolauerunt et ĩ nostes
impetum fecerunt. Nostri cȩleriter ceperunt arma¬
eosq isiluas repulerunt et complurib int̾fectis lõ.¬
gius ĩmpeditiorib locis secuti paucos exsuis disperdi¬
decunt. Reliquis deinceps dieb cȩsar siluas incidẽ
instituit et nequis in exmib inprudentibq militi.¬
bus alatere impetus fieri posset omnẽ eam mat̾iam
quȩ erat cȩsa conuersam adhostem collocabat et pro
uallo adutrunq latus extruebat incredibili celerita.¬
te magno spatio paucis dieb confecto cumiam pecus
atq extrema impedimenta anostris tenerentur ip̃i¬
ꝙ densiores siluas peterent eius modi sunt tempes¬
tates consecute ut opus necessario intermicteretur
et continuatione imbru dutuis sub pellibus mili¬

Expanded text:
cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus mili
Abbreviated transcription (Latin):
q conuenisse constabat uix quarte parte relicte mul¬
ta nocte se incastra recipit hac audita pugna maxĩa
pars aquitanie sese crasso dedit obsidesꝙ ultro mi sit
quo in nuͣo fuerunt trabelli bigenos iciani uocates iau¬
sates flustrates ganctes ausciꝰ ganĩni fibatrates cocos¬
satesq pauce ultime nationes anni tempore confise
qđ hiems suberat hoc facere neglexerunt. Eodem fere
tempore Cȩsaret si prope exacta iam exat estas tam̃ ꝙ
omnia gallia pacata morini in enapiiq superant qui
inarmis essent. Nec adeum unqͣlegatos depace mi¬¬
sissent arbitratus id bellum celeriter conficiposse eo exꝰ¬
citum adduxit qui longe alia ratione ac reliqui bgalli
bellum gerere cepeẽt. Nam ꝙ intelligebant maxiãs
nationes quȩ prelio contendissent pulsas superatas
ꝙ eẽ continentes ꝙ siluas ac paludes hẽb̾ant oseo se
suaqi omnia contulerunt adquaꝵ initium siluat ⁊

Expanded text:
que convenisse constabat, vix quarta parte relicta, mulque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum
Abbreviated transcription (Latin):
quitum prefectos cohortatus et magnis premiis pol¬
licitationib q suos excitarent quid fieri uelit oñdit.
Illi ut exat in ꝑatum eductis his cohortib ꝙ prȩsidio ca-¬
stris relicte interite alabre erant et longiore itinere cir¬
cumductis ne exhostium casteis erecum spici possent om¬
nium oculis mentibus q ad pugnam intentis celeriter
adeas quas diximus munitiones peruenerunt atq
his preruptis inhostium castais prius constiterunt
ꝙͣ plane abhis iuderi aut quid rei ageretur cognosci
posset. Tum uõ clamore abea parte audito nostei rem.¬
tegratis uirib qđ plexunq inspe uictoriȩ accidere
consueuit acrius inpugnare cȩpexunt. Hostes un¬
diq circum uenti desperatis omnib reb sese ꝑmuni¬
tiones deiecere et fuga salutem petere intenderunt
quos equitatus apextissimis campis consectatus et mi¬
luim ꝗ inquaginta nuo quem exaquitania cantabris¬

Expanded text:
quitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis polquitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabris
Abbreviated transcription (Latin):
probato aducib productis romano ꝵ copiis sese castris
tenebant. Hac re prospecta crassus cum sua cunttatione
atq: oppinione timidiores hostes nostrosq milites alacii.¬
ores adpugnandum fecisset atq omnium uoces audi¬
rentur expectari diutius non opportere quin adcastra
iretur cohortatus suos omnib cupientib adhostium castra
contendit. ibi cum alii fossas complerent alii multis telis
coniestis defensores uallo mimitionib q depellerent
auxiliaresq quib cxassus ad pugnam nõ multum con.¬
fidebat lapidib telisq subministrãdis et adĩgem cespi¬
tibus comportandis spẽm atq oppinionem pugnantium
preberent cum item abhostib constanter ac nontimi¬
cdle pugnaretur telaq exloco superiort missa nõ frustra
accederent equites erxcutis hostium castris crasso re-¬
nuntiarunt non eadem eͣẽ diligentia abdecumana
porta castra munita facilemq aditum hr̃e. Crassus e¬

Expanded text:
probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus e
Abbreviated transcription (Latin):
suas copias ꝓꝑ exiguitatem non facile deduci hostem
et uagari et uias obsidere et castris satis presidii relinq̃¬
re obeamq causam minus quo modo frumẽtum com¬
meatumq sibi supportari indiesꝙ hostiim num augri
nõ cunstandum existimauit quin pugna decertaret.
Hac re ad consilium delata ubi ommes idem sentixe intel.¬
lexit posterum diem pugnȩ constituit. prima luce pro¬
dutis omnib copiis duplici acie instructa auxiliisꝙ ĩ
mediam aciem collocatis quid hostes consilii caperent
expestabat. Illi et si ꝑꝑ multitudinem et ueterem bel¬
ligloriam paucitatemq nostroꝵ se tute dimicaturos
existimabant tamen tutius ẽẽ ox arbitrabatur ob sexis
uiis com̃eatuq intercluso sine ullo uulnere uistoria
potiri et si propter inopiam rei frumentarie romani se.¬
se recipere cȩpissent ĩ peditos in agmine et sub sarcinis
infirmioreq animo adoriri cogitabant. Hoc consilio

Expanded text:
suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio
Abbreviated transcription (Latin):
ea parte munitionis sublato cum adarma milites
concũxissent uehementer ibi pugnatum ẽẽt repulsus
inoppidum ẽ tam̃ uti eadem deditionis conditione
nes uocatur et carusatium profectus ẽ. tum uero
barbari commoti ꝙ oppidum et nã loci et manas
munitum paucis dieb quib eo uentum erat eꝵ¬
pugnatum cognouerant. Legatos qͦ uersum dimit.¬
terẽ coniurare obsides inter se dare copias parare cȩ¬
perunt. Mittuntur etiam adeas ciuitates legatiq
sunt citerioris hispanie finitimȩ equitaniȩ inde
auxilia ducesq arcessuntur quoꝵ aduentu in a¬
gna eum auctoritate ⁊ magna cum homimũ mul¬
titudine bellum gerere conant᷑: Duces uo inde eligunt
qui una cum . Sͦ. Sextorio omnes fuexant sum̃amq
sciãm rei militaris hr̃e extimabant᷑. Hi consuetudine
populi .ro. loca capere castra munire cõmeatus nostra
intercludere instituunt qđ ubi crassus animadũtit

Expanded text:
ea parte munitionis sublato cum ad arma milites ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione nes Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit,
Abbreviated transcription (Latin):
tantum confecti uulneribus hostes terga uertere
quoꝵ magno numero interfecto crassus exitine᷑
oppidum sontiatum oppugnare cȩpit. quib fortitẽ
resistentib uin eas tuxres ꝙ egit. Illi als eruptione
tentata ałs cuniculis adaggerem uineasꝙ actis ciuꝰ
eri sunt longe peritissimi aquitani propt̾ea qđ mł.¬
tis locis apud eos erariȩ sectureq sunt ubi diligentia
nostrorum nihil inhis rebus profici posse intellexe¬¬
runt legatos adexassum mittunt seq indeditionem
ut recipiat petunt qua re impetrata axma uissi tra.
dere faciunt atq: in eare oĩum nosteorum intentis
animis alia exparte oppidi adiatũdus qui sum mo
imꝑii tenebat cum sexcentis deuotis quos illi solidu.
casum una ferant aut sibi mortem consiscant neq
adhuc memoria repertus ẽ quisꝗͣ qui eo int̾fecto
ciuus se amicitie deuouisset more recusaret. Cum his
adiatundus eruptionem facere conatus clamore ab

Expanded text:
tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi solduricasum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cominus legatus exexcitu pulsro interfectus ẽẽt. At
ꝙ .L. mallius proconsul impedimentis amissis peo¬
fugisset non mediocrem sibi diligentiam adhibendã
intelligebat. ł taq re feumentaria prouisa auxiliis
ciȩ finitime et his regionib nominatim euocatis in
sociatum fines exexcitum introduxit. ciuus aduen¬
tu cognito sonciates magnis copiis coactis equitatu¬
ꝙ quo plurimum ualebant initinere agmen nos.¬
trum adorti primum ȩquestre prelium cõmise¬
eunt. Deinde ȩquitatu suo pulso atq in sequentib
nostris sub pedestres copias quas inconualle ininsi¬
diis collocauerant ostendeet. Hi nostros disiectos ador.¬
ti p̃lium renouauerunt. Pugnatum ẽ dũ atq acritͥ
cum sociates superiorib uictoriis freti insua uirtute
totius aquitaniȩ salutem positam putarent. Hlostu
aut̃ quid sine imperatore et sine reliquis legionibus
adulescentulo cluce efficere possent perspicere cuꝑent.

Expanded text:
Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis ciae finitimae, ex his regionibus nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent;
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ opportunitate loci hostium inscientia ac de¬
fatigatione uirtute militum et superioꝵ pugnaꝵ
exercitatione ut ne unum quidem nostroe impetum
ferrent ac statim terga uerteeent quos impeditos in¬
tegris uirib milites nr̃i consecuti magnum nume&
eorum occidunt reliquos equites consectati paucos ꝗ
ex fuga euaserant reliquerunt sic Uno tempore et de
nauali pugna sabinus. et desabini uictoria cȩsar
certior factus ẽ Ciuitatesq omnes se statim titurio de¬
diderunt nam aut ad bella suscipienda galloe ala¬
cer acprontus ẽ animus sic mollis ac minime resi-¬
stens adcalamitates perferendas mens eorum ẽ.
Eodem fere tempus .P. crassus cum inaquitaniam
peruenisset quȩ pars uit ante dictum ẽ exregionũ
latiudine et multitudine hominum extertia parte
galliȩ ẽ extimanda cum intelligeret in his locis. Sibi
bellum gerendum ubi paucis ante annis.Lualerius

Expanded text:
Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac deFactum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ condamant omnes occasionem negocii benegerendi x¬
non ee amictendam ad castra iri oportere. Multe res
adhoc consiliũm gallos ortabantur superioꝵ dieꝵ
sabini cuntatio perfuge confirmatio inopia cibarioex
cui rei parum diligenter abhis erat prouisii ẜpes
uenetici belli &ẜ ꝙ fere libenter homines id qđ uolunt
credunt. his rebus adductis non prius uiridonicem
reliquosq duces exconsilio dimittunt ꝗͣ abhis sit con-¬
cessum arma uti capiant et adcastra contendant.x
Qua re concessa lȩti ut explorata uictoria sarmentis uĩ-¬
gultisq collectis quib fossas romanoꝵ compleant
ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et pa-¬
ulatim abimo accluus circiter passus mille hue ma¬
gno cursu contenderunt ut ꝗͣ minimum spatii ro-
matiq peruenerunt sabinus suos cohortatus cupienti¬
b signum dat. Impeditis hostib propterea que fere¬
bant honera subito duab portis eruptionem fieri uib

Expanded text:
est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi aest, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad smatique pervenerunt. Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ productis copiis potãtem faceret utiam nõ solũ
hostib ĩ contentionẽ sabinis uenixet sed ẽt nostroꝵ
militum uocib non nihil caperet᷑. Tantam oppinio¬
nem timoris prebuit ut iam aduallum castroe ho¬
ftes accedere auderent. Id ea decausa faciebat quid cũ
tanta multitudine hostium p̃sertim eo absente qui sũ¬
mam imꝑii tene̾bat nisi equo loco aut opportunitate
aliqua clata legato dimicandum nõ extimabat ac con-¬
firmata oppinione timoris idoneum quendam ho-¬
minem et callidum delegit gallum exhis quos auxi-¬
lii causa secum hẽbat. Huic magnis premiis pollicita¬
nonibq persuadet uti adhostes transeat et quid fieri
uelit edocet qui nisi ꝓꝑfuga ad eos uenit timorem y¬
romanoꝵ proponit quibꝰ augustus ip̃e cȩsar auene¬
tis premat̃ docet neq longius abesse quin proxima no¬
te sabinus clamex castris exercitum educat et ad cȩsa¬
rem auxilii ferendi causa proficiscatur ꝙ ubi auditũ

Expanded text:
e productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum
Abbreviated transcription (Latin):
Legione producta coscit nõ decimum quẽq ẽẽ reli-¬
ctum militum sine uulnere exhĩs omnib iudicat
rebus ꝗͣto cum periculo et ꝙͣta cum uirtute res sit̃
administrante. Ciceronem pro eius merito legionẽ¬
q collaudat. Centuriones sigillatim tr. militum
appellat quora egregiam fuisse uixtutem testimonio
ciceronis cognouerat. Decasu sabmi et cottȩ certus
excaptiuis cognoscit

Expanded text:
legione producta cognoscit non decimum quemque esse relilegione producta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
intea munitionẽ exomnib partibus coniiciunt. Pre¬
conib ꝙ ciecũmissis pronuntiari iubent seu quis gal¬
lus seu romanus uelit ante horam tertiam adsetean¬
sire sine periculo licere. Post id tempus non fore potes.¬
tatem. Ac sic nostros contempserunt ut obsteuctis ĩ
spenem portis singulis ordinibus cespitum ꝙ ea non
posse inteorumpere uidebatur alii uallum ui consẽe¬
re alii fossas complere ĩceperunt. Tum cȩsar omnib
portis eruptione facta equitatuq misso cȩleriter ho¬
stes infugamdat. Sic uti omĩo pugnandi causa resi-¬
feret nemo. Magnumq exeis niuu occidit atq oes
armis exuit. longius prosequi ueritus ꝙ silue palu-¬
desq intercedebant. Nam ẽt̃ paulo detrimento il¬
lorum locum relinquere uidebat omnib incolumi-¬
bus copiis fodem die adciceronem ꝑuenit. Institu¬
tas turres testudines munitionesq hostuim admixat᷑.

Expanded text:
intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeintra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur;
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ ꝑtem dimissis explorat quo comodissime itint
ualles transire possit. Eo die paruulis eq uestrib plus
adaquam factis utriq sese suoloco continent. Qalli ꝙ
ampliores copias quȩ nõ dum conuenerant expestabã
Cesar si forte nmoris simulatione hostes insuum locum eli-¬
core posset ut citra uallem procastris prelio contenderet
sud efficere non posset ut exploratis itnerib minore cũ
penculo uallum riuumꝙ rtransiret. Prima luce hosti¬
um equitatus ad castra accedit prelium ꝙ cum nostris
equitib cõmittit. Cȩsar consulto equites cedere seꝙ
incastra recipere uibet simul omnib expartib castea
alnore uallo muniri portasꝙ obstrui atꝙ inhis admi¬
niftrandis reb ꝙͣ maxime concursari et cum simulatio-¬
ne agitimoris iubet quib omnib rebus hostes in uita¬
acopias traducunt aciemq iniquo loco constituũt. No¬
stris uõ etiam le uallo deductis ꝓpͥus accedunt et tela

Expanded text:
omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela
Abbreviated transcription (Latin):
strauimus repperit qui litteras ad cȩsarem deferat.
Hunc admonet iter cautȩ diligenterq faciat. perscui.¬
bit inlitteris hostes abse disceisisse omnemq eummul¬
titudinem conuertisse quib litteris cixciter media no¬
ce cesar allatis suos facit certiores eosq addimicandum
animo cõfirmauit. Posfa die luce prima mouet ca¬
stra et circiter milia passuum quatuor progxessus
transuallem et riuum multitudinem hostium conspi.¬
catur erat magni periculi res tantulis copiis ini quolo.¬
co dimicare. tum qm̃ obsidĩone liberatum ciceronẽ
sciebat equo animo remittendum decelexitate exti¬
mabat. Consedit et ꝗͣ equissimo p̃t loco castra cõmu¬
nit. Atq hec et si erant exigua ꝑ se uix hominum mi.¬
lium septem p̃sertim nullis cum impedunentis tñ angu¬
stiis uiaex ꝗͣ maxime pot cotrabit eo consilio ĩ sumnu
contemptionẽ hostib ueniat. Int̾im speculatorib in

Expanded text:
nstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; nstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium septem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in
Abbreviated transcription (Latin):
ceronem epistolam deferat. hanc grecis conscͥptam
litteris mittit ne intercepta epistola nostra ab hosti¬
bus consilia cognoscantur siadire nõ possit mone
ut tragulam cum epistola adamentum deligata int
munitionem castroꝵ⁊ abiciat. inlitteris scripsit seq̃
legionib profectum celeriter affore hortat᷑ ut prs¬
nam uirtutem retineat. gallus ꝑiculum r̾utꝰ ut erat
preceptum tragulam mittit. Hȩc casu ad turci adh¬
sit neꝙ a nostrĩs biduo animaduersa tertio die adu¬
clam milite conspicitur clempta adciceronem defuis
Ille perlectam ĩuͦen ĩ conuestu militum recitat maxu¬
ꝙ omĩs letitia ad fecit tum fumi incendioꝵ proculi.
uidebantur quȩ res omnem dubitationem aduentus
legionum expulit. galli re cognita ꝑ exploratores obsidia¬
nem relinquunt ad cȩsarem omnib copiis contendũt
He aũt erat armatoꝵ circiter milia. lx. Cicero data fa.¬
cultate gallum abeodem uerticone quem supra demo¬

Expanded text:
ceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam ceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demo