comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
locis oportuniꝰ funditur. magisq
obtentum impetrat. dũ dõ tantum
teste depmitur. Propriũ autẽ hypo¬
critarum ẽ offerre se in oratione uiden.¬
tibus: quorũ fruct᷑ ẽ ñ dõ placere sed
głam abhominibus comparare. Non
inmulti loquio ex audiuntur homines
adõ quasi plarimis c̾um uerb̾ conentur
inflectere. Neq enim conciliat eum
multiplex orantis sermo: sed pura
sinceraq orationis intentio. Bonũ est
corde semꝑ orare : bonũ etiã et sono
uocis dm̃ spĩtalib ymnis glorificare:
Iichil ẽ sola uoce canere : sine cordis
alibi. Psallã spũ: psallam et mente.
Sicut orationibus regimꝰ᷑: ita psalmoꝵ
studiis delectam᷑. Psallendi enĩ utilitaᷤᷤ
tristia corda consolatur: gratiores
mentẽs facit. fastidiosos oblectat.
in hertes exsuscitat: peccatores ad
lam̃ta inuitat. Nã quãuis dura sunt
carnalia corda. statim ut psalmi mul¬
cedo insonuerit: adefectũ pietatis

Expanded text:
locis opportunius funditur, majusque locis opportunius funditur, majusque obtentum impetrat, dum Deo tantum teste depromitur. 28. Proprium autem hypocritarum est offerre se in oratione videntibus; quorum fructus est, non Deo placere, sed gloriam ab hominibus comparare . 29. Non in multiloquio exaudiuntur homines a Deo, quasi plurimis eum verbis conentur inflectere. Neque enim conciliat eum multiplex orantis sermo, sed pura sinceraque orationis intentio. 287 30. Bonum est corde semper orare, bonum et sono vocis Deum spiritualibus hymnis glorificare. Nihil est sola voce canere sine cordis alibi: Psallam spiritu, psallam et mente . 31. Sicut orationibus regimur, ita psalmorum studiis delectamur. Psallendi enim utilitas tristia corda consolatur, gratiores mentes facit, fastidiosos oblectat, inertes exsuscitat, peccatores ad lamenta invitat. Nam quamvis dura sint carnalium corda, statim ut psalmi dulcedo insonuerit, ad effectum pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
Exemplo pruinarũ et rep̃ssione messiũ:
in quib quanto tardius sata semina
exeunt: tanto ad frugẽ cumulatius
crescunt. Quotiens orantes ñ cito
ex audimur. nra nob̾ facta in oculis
ꝓponamꝰ : ut hoc ipsud qđ differimur
diuine reputet᷑ iusticiȩ et culpe nr̃ae:
Interdũ qđ ꝑseueranter orantes ñ cito ex
audimur: utilittiti nr̃e est ñ aduer¬
sitatis. Sepe enĩ multos ds̃ ñ audit ad
uoluntttẽ: ut exaudiat ad salutem.
Multi orantes non exaudiunt᷑: ꝓuiden¬
do illis ds̃ meliora quã petunt. sic̃
contingere solet paruulis qui ne in
scolis uapulent dm̃ exorant : sed non
datur illis postulationis effectꝰ. quia
impedit talis ex auditio ad ꝑfectum.
Non aliter quibusdã contingit electis.
Dep̾cantur enim dm̃ ꝓñnullis uitȩ huiꝰ
cõmodis uel aduersis. Prouidentia uͦ
diuina tempr̃aliter eorũ desidiomini¬
me consulit: quia meliora illis in
ȩternũ ꝓmittit. Oratio priuatis

Expanded text:
exemplo pruinarum, et repressione messium, exemplo pruinarum, et repressione messium, in quibus quanto tardius sata semina exeunt, tanto ad frugem cumulatius crescunt. 24. Quoties orantes non cito exaudimur, nostra nobis facta in oculis proponamus, ut hoc ipsum quod differtur divinae reputetur justitiae, et culpae nostrae. 25. Interdum qutrae est, non adversitatis. Saepe enim multos Deus non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad salutem. 26. Multi orantes non exaudiuntur, providendo illis Deus meliora quam petunt, sicut contingere solet parvulis, qui, ne in scholis vapulent, Deum exorant. Sed non datur illis postulationis effectus, quia impeditur talis auditio ad profectum. Non aliter quibusdam contingit electis. Deprecantur enim Deum pro nonnullis vitae hujus commodis, vel adversis. Providentia vero divina temporaliter eorum desiderio minime consulit, quia meliora illis in aeternum promittit. 27. Oratio privatis
Abbreviated transcription (Latin):
rundam oratio inpeccatũ conuertitur:
sicut de iuda ꝓditore stribitur. Qui enĩ
iact̾tint̾ orat laudẽ appetendo humanã:
ñ solum quia eius oratio ñ delet peccatũ
sed et ipsa uertit᷑ inpeccatũ. Sic iudȩi
uel hȩretici quis licet ieiunare et orare
uidentur : eorũ tam̃ oratio ñ illis ad pur¬
gationis ꝓficit meritũ. sed muttit᷑ potiꝰ
inpeccatũ. Ideo interdũ oratio eleccoꝵ
inp̃ssuris eorũ differtur: ut impiorũ
ꝑuersitas augeitur. Ucrũ dũ usti ton¬
poraliter audiuntur ꝓeorum fit salute
qui eos affligunt. ut dum illis tẽpo.¬
rali cremedio subuenitur. prauorum
oculi ad conuersionẽ aꝑiantur. Unde
et trium puerorum frigidus ignis
fuit ut nabucho donosor dm̃ uerum
agnosceret: sicut et ꝓpħa inpsalmis ait.
Propt̾ inimicos meos eripeme. Proin de
tardius exciudiuntur quorundã orati¬
ones: ut dum differuntur fortiꝰ ex¬
scĩtate maiorib p̃mus cumulentur.

Expanded text:
rumdam oratio in peccatum convertitur, rumdam oratio in peccatum convertitur, sicut de Juda proditore scribitur . Qui enim jactanter orat, laudem appetendo humanam, non solum ejus oratio non delet peccatum, sed et ipsa vertitur in peccatum. Sicut Judaei, et haeretici, qui licet jejunare et orare videantur, eorum tamen oratio non illis ad purgationis proficit meritum, sed mutatur potius in peccatum. 22. Ideo interdum oratio electorum in pressuris eorum differtur, ut impiorum perversitas augeatur. Verum dum justi temporaliter audiuntur, pro eorum fit salute qui eos affligunt, ut dum illis temporali remedio subvenitur, pravorum oculi ad conversionem aperiantur. Unde et trium puerorum frigidus ignis fuit , ut 286 Nabuchodonosor Deum verum agnosceret. Sicut et propheta in Psalmis ait: Propter inimicos meos eripe me . 23. Proinde tardius exaudiuntur quorumdam orationes, ut dum differuntur, fortius excitatae majoribus praemiis cumulentur:
Abbreviated transcription (Latin):
audiat legem. oratio eiꝰ execrabilis erit.
Multũ apd̃ dm̃ utraq sibi necessario com¬
mendantur: ut oratione oꝑatio et oꝑe
fulciat᷑ oratio. Unde etiã hieremias ait.
Leuemꝰ corda nr̃a cũ manib ad dnm.
Tor enĩ cũmanib leuat. qui orationem
cũ oꝑe subleuat. Namquisqͥs orat et¬
ñ oꝑatur : cor leuat et manꝰ non leuat.
cor ñ leuat. Sedquia et oꝑari neces¬
se ẽ et orare : bene iuxta utrũq dictũ ẽ
leuemꝰ corda nrã cũ manib ad dñm: ne
denegligentia mandatorũ corde rep̃¬
hendamur. dũ salutẽ nr̃am obtinere.
aut sola oratione. aut sola oꝑatione con¬
tendimus. Postquã bonũ opus agimus
lacrime orationũ fundantur ut meritũ
actionis humilitas impetret precis. Cul¬
pabiliter manꝰ addm̃ expandit. qui facta
sua orando iactanter ꝓdit: sic̃ phariseus
intẽplo iactanter orabat. seq magisquã
dm̃ de oꝑib iustis laudare uolebat. Quo¬

Expanded text:
audiat legem, oratio ejus exsecrabilis erit . 18. audiat legem, oratio ejus exsecrabilis erit . 18. Multum apud Deum utraque sibi necessario commendantur, ut oratione operatio et opere fulciatur oratio. Unde etiam Jeremias ait: Levemus corda nostra cum manibus ad Deum . Cor enim cum manibus levat, qui orationem cum opere sublevat. Nam non levat. cor non levat. Sed quia operari necesse est, et orare, bene juxta utrumque 285 dictum est: Levemus corda nostra cum manibus ad Deum; ne de negligentia mandatorum corde reprehendamur, dum salutem nostram obtinere aut sola oratione, aut sola operatione, contendimus. 19. Postquam bonum opus agimus, lacrymae orationum fundantur, ut meritum actionis humilitas impetret precis. 20. Culpabiliter manus ad Deum expandit, qui facta sua orando jactanter prodit, sicut Pharisaeus in templo jactanter orabat, seseque magis quam Deum de operibus justis laudari volebat . 21. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
cupit m̃tem lib̾e erigit. Qui leditur.
ñ desistat orare ꝓse ledentib Alioguin
iuxta dĩ sententiã peccat: qͥ ꝓinimicis
ñ orat. Sicut nullũ ꝓficit inuulnere
medicam̃tum si adhuc ferrũ in eosit:
ita nichil ꝓficit oratio illiꝰ. cuiꝰ adhuc
dolor inm̃te. uel odiũ manet inpecto.¬
fectus: ut ñ de sꝑet p̾cis effectũ. In anit̾
autẽ oramus : si spei fiduciã ñ habemꝰ.
Petat qͦ ut apłsait: unusquisq infide ni¬
chil dubitans. Nam qui dubitat similiᷤᷤ
ẽ unde maris quȩ uento fertur: atq
dispargitur. Diffidentia nascitur im¬
petrandi orata: si se adhuc animꝰ sen.¬
tiat circa peccandi affectionẽ uersa¬
ri. Non enim potest hab̾e precis
certã fiduciam:
qui adhuc inp̃ceptis dĩ pigritat. et
ab illo bonum qđ poscit cuiꝰ legi ñ obȩdit.
Si enĩ id qđ ds̃ p̃cipit facimus. id qđ pe.¬
timus sine dubio obtinemus. Nã sic̃ scrip¬
tum est. Qui auertit aurem suã ne

Expanded text:
cupit, mentem libere erigit. 13. Qui laeditur, cupit, mentem libere erigit. 13. Qui laeditur, non desisjuxta Dei sententiam peccat, qui pro inimicis non orat . Sicut nullum proficit in vulnere medicamentum si adhuc in eo ferrum sit, ita nihil proficit oratio illius, cujus adhuc dolor in mente, vel odium manet in pectofectus, ut non desperet precis effectum. Inaniter autem oramus, si spei fiduciam non habemus. Petat ergo, ut Apostolus ait, unusquisque in fide nihil dubitans ; nam qui dubitat similis est undae maris, quae a vento fertur, atque dispergitur. 16. Diffidentia nascitur impetrandi orata, si se adhuc animus sentiat circa peccandi affectionem versari. Non enim potest habere precis certam fiduciam, qui adhuc in praeceptis Dei pigritat, et ab illo bonum quod poscit, 284 cujus legi non obedit. Si enim id quod Deus praecipit facimus, id quod petimus sine dubio obtinemus. Nam sicut scriptum est: Qui avertit aurem suam, ne
Abbreviated transcription (Latin):
imagines rerum quas nuꝑ cogitauit
occurrunt : aditumq p̃cis obstruuis
ne semens libera ad cȩleste desiđiũ erigat.
urgandus ẽ itaq primũ animꝰ. atq
atempralium rerũ cogititionib se¬
gregundus: ut pura acies cordis ad
dm̃ uere et simplicit᷑ dirigat᷑. Nam
reuera tunc impetranda diuina munera
credimus. quando simplici affectu ad¬
sistimus cum oramus. Multis modis int̃¬
rũpitus orationis intentio. dũ se ꝑ incuriã
uana mundi ingerunt incuiꝰcũq orantis
animo. Tunc autẽ magis diabolus cogita¬
tiones curarũ seculariũ. humanis m̃tib
ingerit: qͣndo orantem aspexerit. Duob
modis oratio impeditur : ne impetrare
quisquã ualeat postulata. Hoc ẽ sicut
quisq adhuc mala cõmittit: aut si
delinquenti sibi debita ñdimittit. Qđ
geminũ malũ dũquisq a semetipso ab¬
sterserit ꝓtinꝰ sẽcurus studio orationis.
in cũbit : et ad ea quȩ impetrare p̃cib

Expanded text:
imagines rerum quas nuper cogitavit imagines rerum quas nuper cogitavit occurrunt, aditumque precis obstruunt, ne se mens libera ad coeleste desiderium erigat. 10. Purgandus est itaque primum animus, atque a temporalium rerum cogitationibus segregandus, ut pura acies cordis ad Deum vere et simpliciter dirigatur. Nam revera tunc impetranda divina munera credimus, quando simplici affectu assistimus cum oramus. 11. Multis modis interrumpitur orationis intentio, dum se per incuriam vana mundi ingerunt in cujuscunque orantis animo. Tunc autem magis diabolus cogitationes curarum saecularium humanis mentibus ingerit, quando orantem aspexerit. 12. Duobus modis oratio impeditur, ne impetrare quisque valeat postulata: hoc est, si aut quisque adhuc mala committit, aut si delinquenti sibi debita non dimittit. Quod geminum malum, dum quisque a semetipso absterserit, protinus securus studio orationis 283 incumbit, et ad ea quae impetrare precibus
Abbreviated transcription (Latin):
quã grauia st̃ sceleraq cõmisimꝰ quãq
dura inferni supplicia quȩ timemꝰ. Mens
qualem se in orationẽ offert: talem post
orationẽ conseruet. Nam nichil ꝓficit
oratio : si denuo cõmittit᷑ unde i terũ
uenia postuletur. Ille enim p̃cis desid̾a¬
tum effectũ. sine dubioꝑcipit qͥ qđ oran¬
do abliu postulat delinquendo ñ iterat.
Mens nr̃a cęlestis ẽ. & tunc orando dm̃
bene contemplatur. qͣndo nullis terrenis
curis aut erroribus impedit᷑. Apta est
enĩ adbonũ in sua natura: in aliena uͦ
turbatur. Pura ẽ oratio quã in suotẽprẽ
scłi ñ interueniunt curȩ. Longe autẽ
adõ est animꝰ: qͥ in oratione cogitttionib
scłi fuerit occupatꝰ. Tunc ergo ueracit᷑
oramus: quando aliunde non cogitamꝰ.
ed ualde paucist᷑. qͥtales orationes ha-¬
beant. Et licet inqͥbusdã sint. difficile
as adõ illicitis cogititionibus occupat᷑.
dũ inorationẽ uenerit confestim illi

Expanded text:
quam gravia sint scelera quae commisimus, et quam quam gravia sint scelera quae commisimus, et quam dura inferni supplicia quae timemus. qualem se in oratione offert, talem post orationem conservet. Nam nihil proficit oratio, si denuo committitur unde jam iterum venia postuletur. Ille enim precis desideratum effectum sine dubio percipit, qui quod orando ablui postulat delinquendo non iterat. 7. Mens nostra coelestis est, et tunc orando Deum bene contemplatur, quando nullis terrenis curis aut erroribus impeditur. Apta est enim ad bonum in sua natura, in aliena vero turbatur. 8. Pura est oratio quam in suo tempore saeculi non interveniunt 282 curae; longe autem est a Deo animus qui in oratione cogitationibus saeculi fuerit occupatus. Tunc ergo veraciter oramus, Sed valde perpauci sunt qui tales orationes habeant; et licet in quibusdam sint, difficile ns a Deo in illicitis cogitationibus occupatur, dum in orationem venerit, confestim illi
Abbreviated transcription (Latin):
fortissima intentione suꝑemꝰ. Ac tam¬
diu insistere quousq ꝑsistendo uinca¬
mias. Nam negligentes orationes nec
ab ipso homine impetrare ualent qđ
uolunt. quando quisq orat : sc̃m ad
se spm̃ aduocat At ubi uenerit:
confestim teptam̃ta demoniorũ quȩ
sc mentib humanis in mergunt. Prae¬
sentiã eiꝰ ferre ñ sustinentes effugiuã.
Oratio. cordis ẽ non labiorũ. Neq enĩ
uerba dep̃cantis ds̃ intendit: sed oran¬
tis cor aspicit. Qđ si tacite cor oret
et uox sileat. quã uis hominib lateat:
dõ latere non potest. qui conscientia
p̃sens ẽ. Melius ẽ autẽ cum silentio
orare corde sine sono uocis. quã solis uerb
sine intuitũ mentis. Nũ quã est sine ge.¬
mitu orandũ. Nã peccatoꝵ recordatio.
merorẽ gignit. Dum enim oramꝰ ad me-¬
moriã culpã reducimꝰ et magis reos nos
eẽ cognoscimꝰ. Ideoq cum dõ ad sistimꝰ¬
gemere et flere debemꝰ. reminiscentes

Expanded text:
fortissima intentione superemus: ac tanfortissima intentione superemus: ac tandiu insistere, quousque persistendo vincamus. Nam negligentes orationes nec ab ipso homine impetrare valent quod volunt. Quando quis orat, sanctum ad se spiritum advocat. At ubi venerit, confestim tentamenta daemoniorum quae se mentibus 280 humanis immergunt, praesentiam ejus ferre non sustinentes, effugiunt. 4. Oratio cordis est, non labiorum. Neque enim verba deprecantis Deus intendit, sed orantis cor aspicit. Quod si tacite cor oret, et vox sileat, quamvis hominibus lateat, Deo latere non potest qui conscientiae praesens est. Melius est autem cum silentio 281 orare corde sine sono vocis, quam solis verbis sine intuitu mentis. 5. Nunquam est sine gemitu orandum; nam peccatorum recordatio moerorem gignit. Dum enim oramus, ad memoriam culpam reducimus, et magis reos tunc nos esse cognoscimus. Ideoque cum Deo assistimgemere et flere debemus, reminiscentes
Abbreviated transcription (Latin):
ui memoriȩ fiunt. utraq siue uigi.¬
lantibus siue dormientibus nob. Tali
enim animi monitione horribili pa¬
uore etiã ꝑquietẽ concutimꝰ. Et quã
grauia sunt quȩ cõmisimꝰ et quam
dura que ꝑtimescimꝰ mentis aspectu.
etiam in somnia contemplamur.
Non eẽ peccatum quando nolentes
imaginibus nocturnis illudimur :
sed tunc eẽ peccatum si antequã illu¬
damur cogitationi affectib p̾uenim᷑.
Luxuriȩ quippe imaginss quas in ueri¬¬
tate gessimꝰ sepe dormientib in animo
apparent : sed in noxiȩ si non concupis¬
cendo occurrent. Qui nocturna
illusione polluit᷑ quãuis et si extra
memoriã turpium cogitationũ sẽper¬
sentiat inquinatũ tamen hoc ut tẽp¬
taretur culpe suȩ tribuat : suamq
immundiciam statim fletib tergat.
tangitur uitio totiens ad orationem
sẽ subdat. Quia frequens oratio: ui-
importun desidĩorũ carnaliũ. sug¬
gestiones quȩ nr̃is obstrepunt sensib

Expanded text:
VI memoriae fiunt utraque, sive vigiVI memoriae fiunt utraque, sive vigilantibus, sive dormientibus nobis. 12. Tali enim animi motione horribili pavore etiam per quietem concutimur; et quam gravia sunt quae commisimus, et quam dura quae pertimescimus, mentis aspectu etiam in somnio contemplamur. Non esse peccatum, quando nolentes imaginibus nocturnis illudimur; sed tunc esse peccatum, si, antequam illudamur, cogitationum affectibus praeveniamur. Luxuriae quippe imagines, quas in veritate gessimus, saepe dormientibus in animo apparent, sed innoxie, si non concupiscendo occurrant. 14. Qui nocturna illusione polluitur, quamvis etsi extra memoriam turpium cogitationum sese persentiat inquinatum, tamen hoc, ut tentaretur, culpae suae tribuat, suamque immunditiam statim fletibus tergat.tangitur vitio, toties ad orationem se subdat, quia frequens oratio vitioimportunas desideriorum carnalium suggestiones, quae nostris obstrepunt sensibus,
Abbreviated transcription (Latin):
de ueniant rare considerant. Tam
facile igitur somniis fides habenda
ñ est. neforte satanas in angelũ luciᷤ
se transformans quem libet incautum
fallat et aliqua erroris fraude decipiat.
Non nũquã interdũ demones deceptori¬
a fraude ita quosdã curiosos obseruan
tesq illudunt: ut quędam somnia
ñ aliter eueniant quã ostendunt᷑. Ut
enim inmultis fallant. int̾dum et uera
ꝓnunciant. Sed quã uis ita accidan¬
a nobis contẽpnenda sunt. neforte de
illusione ꝓcedant: recolentes testimo¬
nium̃ scripturȩ dicentis. sidixerint.
uobis et ita euenerit : non credatis.
Somnia similia sunt auguriis: et qui
ea intendunt reuera auguriare nos¬
cuntur. Non eẽ uera somnia quae
cogitans animꝰ die noctuq sibi imagi.¬
natur. Mentes enĩ ñ nũ quã ipsesibi
somnia fingunt. Sepȩ dũ priora mala
suppliciis mamua uigilantib fiunt:
et ꝑuisioes somniaq occurrunt. et
cogittintiur̃ m̃tes concutiunt. Nã una

Expanded text:
de veniant raro consideratur. Tam de veniant raro consideratur. Tam facile igitur somniis fides adhibenda non est, ne forte Satanas, in angelum lucis se transformans, quemlibet incautum fallat, et aliqua erroris fraude decipiat. 9. Nonnunquam daemones deceptoria fraude ita quosdam curiosos observant, eisque illudunt, ut quaedam somnia non aliter eveniant quam ostenduntur. Ut enim in multis fallant, interdum et vera pronuntiant. Sed quamvis ita accidant, contemnenda sunt, ne forte de illusione procedant, recolentes testimonium Scripturae dicentis: Si dixerint vobis, et ita evenerit, non credatis . 10. Somnia similia sunt auguriis, et qui ea intendunt, revera augurari noscuntur. Non esse vera somnia, quae cogitans animus die noctuque sibi imaginatur. Mentes enim nonnunquam ipsae sibi somnia fingunt. 11. Saepe dum priora mala supplicii memoria vigilantibus fiunt, et per visiones somniaque occurrunt, et cogitationum mentes 279 concutiunt. Nam una
Abbreviated transcription (Latin):
rum fiunt illusione. Salomone ꝓban.¬
te. Multos inqͥt errare fecert̃ sõma :
et illusiones uanȩ. Porro. quȩdã uisto
fuint modo. idẽ suꝑnę reuelationis
misterio : sicut legitur in lege de ioseph
filio iacob qͥ sõnio frĩb p̃ferendus prȩ¬
dicitur. Uel sicut in euuangłio: de
ioseph sponso mariȩ qui ut fugͤret
cũ puero in egypto sõnio ammonit᷑ꝰ
ẽ. Nonnũquã et ꝑmixte accidunt
uisiones. id ẽ cogitatione. simul et in¬
lusione. atq item cogitatione et reue.¬
latione : daniele dicente. Tu inquit
rex cogitare cȩpisti instratu tuo
quid esse futurũ pꝰ hȩc: et qͥ reuelat
mysteria ostendit tibi quȩ uentura
sunt. Et enim sepe ea in quib cogita.¬
tionũ nrãrum sensum porrigimus
quodã mentis excessu reuelantur dũ
requiescimus. Quamuis non nulla
uera sint somnia. facile tamen eis
credi ñ opus ẽ : quia diuersis imagina¬¬
tionum qualitatibus oriuntur. et un¬

Expanded text:
rum fiunt illusione, Salomone probanrum fiunt illusione, Salomone probante: Multos, inquit, errare fecerunt somnia, et illusiones vanae. Porro quaedam justo fiunt modo, id est, supernae revelationis mysterio, sicut legitur in lege de Joseph filio Jacob, qui somnio fratribus praeferendus praedicitur . Vel sicut in Evanret cum puero in Aegyptum somnio admonetur . Nonnunquam etiam et permiste accidunt visiones, id est, cogitatione simul et illusione, atque item cogitatione et revelatione, Daniele dicente: Tu, inquit, rex, cogitare coepisti in stratu tuo quid esset futurum post haec, et qui revelat mysteria ostendit tibi quae futura sunt . Etenim saepe ea in quibus cogitationum nostrarum sensum porrigimus, quodam mentis excessu revelantur, dum requiescimus. 8. Quamvis nonnulla vera sint somnia, facile tamen eis credi 278 non opus est, quia diversis imaginationum qualitatibus oriuntur, et un
Abbreviated transcription (Latin):
uitiis polluerunt. conscientiȩ pauo.¬
re illusi. species trem̃das aspiciunt.
allax enĩ imago m̃tis miserorũ. diuer¬
sis dudit imaginib. Et quos uigi¬
tantes inuitia traxit. dormientes
fatigat : ut nũquã securos requies¬¬
cere sinat. Nonnumquã etiam
electorum m̃tes horrendis imaginib
somniorum sp̃s inmundi terrificare
conantur : et quos uigilantes uiti is
tẽptant nec suꝑant acriter dormienteᷤᷤ
inpugnant. Scĩ autẽ et si ad mom̃tũ
huius modi uisionibus cõmoueantur.
mox tam̃ eiugilantes illusionũ uanita.¬
tes despiciunt: intentionẽq suã ꝑtinꝰ
ad dm̃ conuertunt. Diuerse qualita¬¬
tes sunt sõmorum. Quȩdã enim ex
saturitate seu in agnitione occurruis.
quȩ etiã ꝑ experientiã nota sunt:
quȩdã uero exꝓpria cogitatione o¬
riuntur. Nam sepe quȩ in die cogita.¬
mus: in noctibus recognoscimꝰ. Non¬
nulle autẽ uisiones spirituũ inmundo¬

Expanded text:
vitiis polluerunt, conscientiae pavovitiis polluerunt, conscientiae pavore illusi species tremendas aspiciunt. Fallax enim imago mentes miserorum diversis illudit imaginibus; et quos vigilantes in vita traxit, dormientes fatigat, ut nunquam securos requiescere sinat. 4. Nonnunquam etiam electorum mentes horrendis imaginibus 277 somniorum spiritus immundi terrificare conantur; et quos vigilantes vitiis tentant, nec superant, acriter dormientes impugnant. 5. Sancti autem etsi ad momentum hujusmodi visionibus commoveantur, mox tamen evigilantes illusionum vanitates despiciunt, intentionemque suam protinus ad Deum convertunt. 6. Diversae qualitates sunt somniorum. Quaedam enim ex saturitate, seu inanitione occurrunt, quae etiam per experientiam nota sunt. Quaedam vero ex propria cogitatione oriuntur; nam saepe quae in die cogitamus, in noctibus recognoscimus. 7. Nonnullae autem visiones spirituum immundo
Abbreviated transcription (Latin):
occurrentes: humanos sensus per
uisiones conturbant ut formi dolo¬
sos et timidos faciant: Aliquotiens
et desꝑatione peccatorũ meniẽ con¬
uersi ꝑ soporem conturbant. horren¬
damq gehennȩ supplicia imi In.
Ion numquã autẽ et aꝑta inpugnatio¬
ne crassantes. humana corpora uerbe.¬
rant. Qđ tam̃ dõ ꝑmittente malis
fit adiundictam : iustis ad tolerantiȩ
głam. Plerumq inmundi sp̃s. eos
quos incumbere inscłi amore cons¬
piciunt : dormientes quadã uana
spei ꝓsꝑitate illudunt. Quosdã uͦ
quos formidare aliqua aduersa ꝑ¬
sentiunt. dormientes in ani terrore
concutiunt. Sicq miserorũ corda
uariis illusionib intẽptantes. modo
uacua ꝓsꝑittite de mulcent: modo
uana formidine terrent. Qui autem
nullis aut raristonscust̃ delictis: aut
numquã aut rare errorib fatigant᷑
nocturnis: sed placato somno qui¬
escentes interdũ etiã ꝑ soporẽ quȩdã
archana et mistica contuent᷑ ac ui.¬
dent. Qui uero corda sua grauiorib

Expanded text:
occurrentes humanos sensus per visiones conturbant, ut formidolosos et timidos faciant. Aliquoties etiam ex desperatione peccatorum mentem conversi per soporem conturbant, horridaque gehennae supplicia minitant. Nonnunquam autem et aperta impugnatione grassantes humana corpora 276 verberant, quod tamen, Deo permittente, malis fit ad vindictam, justis ad tolerantiae gloriam. 2. Plerumque immundi spiritus eos quos incumbere in saeculi amore conspiciunt, dormientes quadam vana spei prosperitate illudunt. Quosdam vero, quos formidare aliqua adversa praesentiunt, dormientes inani terrore concutiunt. Sicque miserorum corda variis illusionibus intentantes, modo vacua prosperitate demulcent, modo vana formidine terrent. 3. Qui aut nullis, aut raris conscii sunt delictis, aut nunquam, aut raro terroribus fatigantur nocturnis; sed placato somno quiescentes, interdum etiam per soporem quaedam arcana et mystica contuentur ac vident. Qui vero corda sua gravioribus
Abbreviated transcription (Latin):
sine doc̾tinis siuo exemplifuitãmes¬
qr bbnorũ corrũant. Hii qũ qͥ substan¬
tiafialiorũ p̃dũq diripiunt. hii enim
eaq extranos: sed tam̃ nrã sunt aufe¬
runt. Corruptores uͦ morũ ꝓpriae
nos ipsos decipiunt: qm̃ diuitiȩ hominũ
mores eorum sunt. Multũ gͦ distant
dãpna morũ. adapnis tempr̃aliũ rerũ:
dũ ista extra nos sint. mores uro in nob̾.
consilii ordinaintur p̃positi mundana
et exteriora sectuntes: ut dũ tempr̃alib
rpbus sc̃ totos impendunt. sp̃ales et uiti¬
õsẽ uitã contemplationis exerct̾ant.

Expanded text:
sive doctrina, sive exemplis, vitam moresque bonorum corrumpunt, his qui substantias aliorum praediaque diripiunt. Hi enim ea quae extra nos, sed tamen quae nostra sunt auferunt; corruptores vero morum proprie nos ipsos decipiunt, quoniam divitiae hominum mores eorum sunt. Multum ergo distant damna morum a damnis temporalium rerum, dum ista extra nos sunt, mores vero in nobisconsilii ordinantur praepositi, 327 mundana et exteriora sectantes, ut dum temporalibus rebus se totos impendunt, spirituales tutiorem vitam contemplationis exerceant,
Abbreviated transcription (Latin):
leriq sacerdotes sue magis uti.¬
litatis causa quã gregis p̃eẽ deside¬
rant. Nec ut ꝓsint p̃sules fieri cupiuis
sed magis ut diuites fiant et honoren¬
tur. Suscipiunt enĩ sublimitatis cuł¬
men ñ ꝓpastorali regimine. sed psoliꝰ
honoris ambitione : atq ab iecto oꝑe
dignitatis. solã nominis appecunt dig¬
nitatẽ. Dũ mali sac̃dotes dõ ignoran

Expanded text:
5. Plerique sacerdotes suae magis uti5. Plerique sacerdotes suae magis utilitatis causa quam gregis praeesse desiderant, nec ut prosint praesules fieri cupiunt, sed magis ut divites fiant et honorentur. Suscipiunt enim sublimitatis culmen, non pro pastorali regimine, sed pro solius honoris ambitione, atque abjecto opere dignitatis, solam nominis appetunt dignitatem. 6. Dum mali sacerdotes, Deo ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qđ p̃ceptũ est dauid ne ȩdificari uiri¬
belli templũ quia sanguinũ uir belli
frequentia eẽt: quia figura illi spãlit̾
dediti ne tẽplum ȩdificent: hoc ẽ ȩcde¬
siam docere p̃sumant. Nondebet hono¬¬
ris ducatũ susciꝑe qͥ nescit subiectos tra-
gat et ipse uitiis seruiat : qͥ regimen
sacerdoti qntendit appetere ante
inse discutiat i uita honori sit congrua:
Qđ si ñ discrepat humilit̃. ad id qđ uocat᷑
accedat. Reatũ quippe culpe geminat.
si quisquã cũ culpa ad sac̃dotale culmen
aspirat. Heume misero in explicaibilib
nodos adstrictũ. Si eqĩ susceptũ regimꝰ
ecłastici ordinis se ceptẽ criminis con-
culpa: susceptũ gregem relinquere
amplius refermido. undiq miser me¬
tuo et intanto rei discrimine qͥuid
maioris est criminis : quanto priusꝗͣ
caderet maioris erat uirtutis. Prece¬
dentium nãq magnitudo uirtutũ:
crescit ad cumulũ sequentiũ delicto

Expanded text:
est quod praeceptum est David non aedificare visiest quod praeceptum est David non aedificare visibile templum, quia sanguinum vir belli frequentia esset. Qua figura illi spiritualdediti, ne templum aedificent, hoc est, Ecclesiam docere praesumant. 2. Non debet honoris ducatum suscipere, qui nescit subjectos tramigat, et ipse vitiis serviat. 3. Qui regimen sacerdotii contendit appetere, ante se discutiat si vita honori sit congrua; quod si non discrepat, humiliter ad id quod vocatur accedat. Reatum quippe culpae geminat, si quisque cum culpa ad sacerdotale culmen aspirat. Heu! me miserum inexplicabilibus nodis astrictum; si enim susceptum regimen ecclesiastici ordinis retentem, criminis conscculpa susceptum gregem relinquere, amplius reformido: undique miser metuo, et in tanto rei discrimine quid sus tanto majoris est criminis, quanto, priusquam caderet, majoris erat virtutis. Praecedentium namque magnitudo virtutum crescit ad cumulum sequentium delictorum.
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓd eẽ aliis nolunt. Et dũ eis regim̃
animarũ imponit᷑ rennuunt. consultiꝰ
arbi trantes ociosam uitã degere. quã
lucris animarũ insistere. Qđ tamen
decepti agunt ꝑ argum̃tum diaboli
fallentis eos ꝑspeciẽ boni: ut dũ illos a pas¬
torali officio retrahit. nequaꝗͣ ꝓficiant
qͥ eorũ uerbis atq exemplis instrui poce¬¬
rant. Scĩ uiri nequaꝗͣ occupationum
scłariũ curas appetunt. sed occulto ordine
sibi suꝑ imposittis gemunt. Et quã uis illos
ꝑmeliorẽ intentionẽ fugiant. tam̃ ꝑsubditã
m̃tem portant : quas quidẽ sũ moꝑe siliceat
uitare festinant. sed tim̃tes occultã dispen.¬
sationẽ dĩ suscipiunt qđ fugiunt exercen
qđ uitare noscuntur. Intrant enim ad cor
et ibi consulunt. qđ uelit occulta uolun¬
tas dĩ: seseq subditos deb̾e eẽ sũmis ordi.¬
nationib cognoscentes. Humiliant cer
ecae : qui adhuc uitiis subiacent. Hinc

Expanded text:
et prodesse aliis nolunt; et dum eis regimen et prodesse aliis nolunt; et dum eis regimen animarum imponitur, renuunt, consultius arbitrantes otiosam vitam agere, quam lucris animarum insistere. Quod tamen decepti agunt per argumentum diaboli fallentis eos per speciem boni, ut dum illos a pastorali officio retrahit, nequaquam proficiant, qui eorum verbis atque exemplis instrui poterant. 3. Sancti viri nequaquam occupationum saecularium curas appetunt, sed occulto ordine sibi superimpositas gemunt. Et quamvis illas per meliorem intentionem fugiant, tamen per subditam 322 mentem portant. Quas quidem summopere, si liceat, vitare festinant; sed timentes occultam dispensationem Dei, suscipiunt quod fugiunt, exercent quod vitare noscuntur. Intrant enim ad cor, et ibi consulunt quid velit occulta voluntas Dei; seseque subditos debere esse summis ordinationibus cognoscentes, humiliant cervEcclesiae, qui adhuc vitiis subjacent. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
homines. quidũ ipsi amalo corrigi negle¬
gunt: correptorũ falsa criminatione
de tractant. et ad suis sceleris solatium
usurpant : si uel falso cõpererint quod
ad infamiã bonorũ obiciant. Sicut ẽ
illud exsalomone. bona inicilũ conuer¬
tit impius et electis imponit m atulã.
Uȩ autẽ illi qui et suã rennuit uitam
corrigere et bonorũ ñdesinit detra¬
here. Pleriq mali similes sibi inmalũ
defendunt. et patrocinio suo prauos
contra correctionẽ bonorũ suscipiunt
ne unde displicent em̃dentur. Adicien.¬
tes inse aliena delicta ut ñ tantũ desuiᷤ
malis : sed etiã et de aliorũ facinorib
puniant᷑. quorũ peccata defendunt.
ꝑmortificationẽ ꝓpriȩ carnis debet &
dispensationẽ ȩcłastici ordinis. si exdĩ
uoluntate ꝓuenerit: nolens quidẽ sed
humiles gub̾nandã suscipuint. Multis
intercipit sathcinas fraudib eos qͥ uitȩ
et sensus utilitate prestantes. p̃ esse

Expanded text:
 pravitatis homines, qui dum ipsi a malo corrigi negli pravitatis homines, qui dum ipsi a malo corrigi negligunt, correctorum vitam falsa criminatione detrectant; et ad sui sceleris solatium usurpant, si vel falso compererint quod ad infamiam bonorum objiciant, sicut est illud ex Salomone: Bona in malum convertit impius, et in electis imponit maculam . 321 Vae autem illi qui et suam renuit vitam corrigere, et bonorum non desinit detrectare. 12. Plerique mali similes sibi in malum defendunt, et patrocinio suo pravos contra correptionem bonorum suscipiunt, ne, unde displicent emendentur: adjicientes in se aliena delicta, ut non tantum de suis malis, sed etiam de aliorum facinoribus puniantur, quorum peccata defendunt. mortificationem propriae carnis debet, et dispensationem ecclesiastici ordinis, si ex Dei voluntate provenerit, nolens quidem, sed humilis gubernandam suscipiat. 2. Multis intercipit Satanas fraudibus eos qui vitae et sensus utilitate praestantes, praeesse
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ humilitas eorũ qui se gessisse
accusant. quȩ ñ ad mistrunt. Quiuͦ
sine arroguntia bona facta sua pro¬
nunciat. ꝓculdubio nequaquã pec¬
cat. Est quorundã excusitio ꝑuer
sorũ. qͥdũ ꝓsuis facinorib arguunt᷑.:
uerba iustorũ ꝑcensura declinanda
abiciunt. seruantesse diuino iudicio
quo puniendi sunt durius: dũ tempo¬
raliter contẽp̃nunt iudicarise ab
hominib Iniqͥs molesta ẽ ueritas.
et amara disciplina iusticiȩ: nec
delectant᷑ nisi placentia propriae
in becillitatis. In iusticiȩ fecundi
et steriles ueritati cęci ad contuen¬
dã lucẽ. et occulti ad enebrarum
aspiciendum errorẽ. Corda reꝓborum
lubrica sunt ad male consentiendũ et flu¬
xa ad bene consentiendũ : durissima.
Probat salomon et iusti em̃dationẽ correp¬
ti. et stulti obtinationẽ ad moniti dicens.
Doce iustũ: et festinabit acciꝑe. destulto
autẽ ait. Qui erudit derisorẽ. ipse sibi

Expanded text:
est humilitas eorum qui se gessisse est humilitas eorum qui se gessisse accusant quae non admiserunt. Qui vero sine arrogantia bona facta sua pronuntiat, procul dubio nequaquam peccat. 7. Est quorumdam excusatio perum pro suis facinoribus arguuntur, verba justorum pro censura declinanda abjiciunt, servantes se divino judicio, quo puniendi sunt durius, dum temporaliter contemnunt judicari se ab hominibus. 8. Iniquis molesta est veritas, et amara disciplina justitiae; nec delectantur, nisi placentia propriae imbecillitatis: injustitiae fecundi, et steriles veritati; caeci ad contuendam lucem, et oculati ad tenebrarum aspiciendum errorem. 9. Corda reproborum lubrica sunt ad male consentiendum, et fluxa; ad bene consentiendum, durissima. 10. Probat Salomon et justi emendationem correpti, et stulti obstinationem admoniti, dicens: Doce justum, et festinabit accipere. De stulto autem ait: Qui erudit derisorem, ipse sibi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ exspectant ita ꝓt̾ui delinquenti¬
bus deridendo insultant : et quantũ
in ipsis ẽ eos insanabiles puttnt. nec
declinant cor ad cõpatiendi miscđ̾iam
sed suꝑbientes decestantur atq
blasphemant. Non nũquã accidit
ut inter amicos aliqua redarguti¬
onis enutrita discordia. maiorem
postea caritat̾ẽ parturiat : ut pote
cũ corriguntur ea quȩ displicere
in amico uidentur. Et hoc qͥdem
primũ nonsine quadã emulatione
ãmonitꝰ suscipit : sed correctꝰ post¬
modũ gr̃as agit. At contra multi
ꝓparua lesione uim caritutis re¬
scinduntur et ab amore dilectionis
sese ꝑhennit̾ rttrahunt. Plerique
correptionẽ suã officiũ caritaitis
existimant. Pleriq uͦ hoc ipsud qđ
ex carittite corripiunt᷑: ad in iuriȩ
contumdiã trahunt. Vnde occurrit
ut ex eo deteriores efficiantur ꝑ qđ
em̃endare obȩdi endo potuer̃t̃: salu¬
briter accipint iusti quotiens de suis
excessibus ariguuntur. Suꝑflua ẽ

Expanded text:
nem exspectant, ita protervi delinquentinem exspectant, ita protervi delinquentibus deridendo insultant, et, quantum in ipsis est, eos insanabiles putant; nec declinant cor ad compatiendi misericordiam, sed superbientes detestantur atque blasphemant. 4. Nonnunquam accidit ut inter amicos aliqua redargutionis enutrita discordia majorem postea charitatem parturiat, utpote dum 320 corriguntur ea quae displicere in amico videntur, et hoc quidem primum non sine quadam aemulatione admonitus suscipit, sed correptus postmodum gratias agit. At contra multi pro parva laesione vim charitatis rescindunt, et ab amore dilectionis sese perenniter retrahunt. 5. Plerique correptionem suam officium charitatis existimant. Plerique vero hoc ipsum, quod ex charitate corripiuntur, ad injuriae contumeliam trahunt. Unde occurrit ut ex eo deteriores efficiantur, per quod emendari obediendo potuerunt. 6. Salubriter accipiunt justi, quoties de suis excessibus arguuntur. Superflua autem
Abbreviated transcription (Latin):
Iam qui ea mmalo utuntur ñ sibi amici
se immici existunt. Concordia maloꝵ
contraria eẽ bonorũ. Et sicut obtandũ
ẽ ut boni pacem habeant inuicẽ: sic
obtandũ ut mali inuicẽ st̃ discordes.
inanimitatẽ quippe malorũ. bonoꝵ
eẽ contrariã paulus apłs approbat
qͥ malos contra se diuidit. qͦs innecem
suã concordasse conspexit. Inde et
rũ uiatendens adbetititudinẽ non
inpediat᷑. Impedit᷑ autẽ iter bonoꝵ
si mast̃ hoc ẽ unitas ñ diuidit᷑ miqͦrũ.¬
debet aliena uitia corriꝑe na.
qui adhuc uitiorũ contaigionib ser¬
uit. Impbũ t̃ enĩ arguere quẽ quam
in alio : qđ adhuc rep̾hendit insemet¬
ipso. Qui ueraciter uult fraternam
corriꝑe ac sancire infirmitatẽ: calẽ
se prãre frat̾nȩ utilitaiti studeat ut
eũ quẽ corriꝑe cupit humili corde
ammoneat. Q̾ hoc faciat ex com¬
passionẽ quasi cõmunis ꝑiculi: nefor¬
te et ipse subiciat᷑ tẽptationi. sicut
uiri. spales alieni peccati em̃datio¬

Expanded text:
untur, non sibi amici, sed inimici existunt. 2. Concordiam malorum contrariam esse bonorum. Et sicut optandum est ut boni pacem habeant in invicem, sic optandum est ut mali invicem sint discordes. Unanimitatem quippe malorum bonorum esse contrariam, Paulus apostolus approbat, qui malos contra se dividit, quos in necem suam concordasse conspexit . Inde et ctorum via tendens ad beatitudinem non impediatur. Impeditur autem iter bonorum, si mare, hoc est, unitas non dividatur iniqudebet vitia aliena corripere, qui adhuc vitiorum contagionibus servit. Improbum est enim arguere quemquam in alio quod adhuc reprehendit in semetipso. 2. Qui veraciter fraternam vult corripere, ac sanare infirmitatem, talem se praestare fraternae utilitati studeat, ut eum quem corripere cupit humili corde admoneat, et hoc faciens ex compassione quasi communis periculi, ne forte et ipse subjiciatur tentationi. 3. Sicut viri spirituales alieni peccati emendatio
Abbreviated transcription (Latin):
linguȩ ictu confodiunt. Qui benedo.¬
cet et male uiuit. tamquã aes aut
cimbalũ sonum facitalus: ipsi tam̃
sibi manet insensualis. Quibene do.¬
cet et male uiuit : quod dicit bene
ipsum occidit. Sic̃ sacerdos quĩ se
digne se agit. ut sac̃dotẽ docet minis¬
periũ eius et ipsi et aliis utile ẽ. In¬
digne autẽ uiiens. aliis qͥdem utilisẽ
loquendo : se autẽ int̃ficit p᷑ue uiuendo.
Ac ꝑhoc qđ m illomortuũ ẽ ꝓpriũ eiꝰ est.
Qđ uero uiuit in eo. id est sacrũ minis¬
teriũ alienũ est. Quibene docet et
male uiuit uidetur ut cereũ aliis dũ
bona exponit lucẽ prãre. se uͦ inmalis
sus consumere atq extinguere. Qui
bene docet et male uiuit: audet᷑ bohũ
malo coniungere ⁊ lucẽ tenebris peri¬
miscere. uoritutẽ mendam mutare.¬

Expanded text:
linguae ictu confodiunt. Qui bene dolinguae ictu confodiunt. Qui bene docet, et male vivit, tanquam aes, aut cymbalum, sonitum facit aliis, ipse tamen sibi manet insensualis. Qui bene docet, et male vivit, quod docet, bene ipsum occidit. Sicut sacerdos qui, si digne se agit ut sacerdotem decet, ministerium ejus et ipsi et aliis utile est. Indigne autem vivens, aliis quidem utilis est loquendo, se autem interficit prave vivendo. Ac per hoc quod in illo mortuum est, proprium ejus est; quod vero vivit in eo, id est sacrum ministerium, alienum est. Qui bene docet, et male vivit, videtur ut cereus, qui aliis bonam novit lucem praestare, se vero in malis suis consumere atque exstinguere. Qui bene docet, et male vivit, videtur bonum malo conjungere, lucem tenebris miscere, veritatem menda
Abbreviated transcription (Latin):
turpius ẽ quã sibonũ qđ quisq sermone
p̃dicet explere oꝑe negligat. Tunc enĩ
p̃dicatio utiliter ꝓfertur. qnͣdo effica¬
citer ad impletur. Vnꝰquisq doctor
et bona actionis et bene p̃dicationis
altero: ñfacit ꝑfectũ: sed p̃cedit iustꝰ
bene agere. ut sequenter possit be.¬
ne docere. Sic̃ innũmisma metallũ¬
et figura et pondus inqͥrit᷑ : ita in om̃i
doctore eccłastico qd sequaq̃ quid
doceat quomͦ uiuat. Per qualitatem
igit᷑ metalli. docirina. Per figuram:
similitudo patrũ. Per pondus : humi¬
lit̾as designaitur. Qui uͦ abhis tribus
discrepauerit : ñ metallũ sed t̾ra erit.
IN De his quibene docent et male
etiã ipsa uerax doctrina uilescit.¬
Et qui ñuiuit sic̃ docet: ipsã quam¬
p̃dicat ueritatẽ contẽptibilem facit.
rcus ꝑuersus ẽ linga magistrorum
docentiũ bene: et uiuentiũ male.
Et ideo quasi exꝑuerso arcu saguta s¬
emittunt : dũ suã prauã uitam ꝓpriae

Expanded text:
turpius est quam si bonum, quod quisque sermone turpius est quam si bonum, quod quisque sermone praedicat, explere opere negligat. Tunc enim praedicatio utiliter profertur, quando efficaciter adimpletur. 3. Unusquisque doctor et bonae actionis, et bonae praedicationis altero non facit perfectum: sed praecedat justus bene agere, ut sequenter possit bene docere. Sicut in numismate metallum, figura et pondus inquiritur; ita in omni doctore ecclesiastico, quid sequatur, quid doceat, quomodo vivat. Per qualitatem igitur metalli, doctrina; per figuram, similitudo patrum; per pondus, humilitas designatur. Qui ergo ab his tribus discrepaverit, non metallum, sed terra erit.I. De his qui bene docent, et maleetiam ipsa verax doctrina et qui non vivit sicut docet, praedicat veritatem contemptibilem facit. Arcus perversus est lingua magistrorum docentium bene et viventium male, et ideo quasi exemittunt, dum suam pravam vitam propriae
Abbreviated transcription (Latin):
icurtis prepositis a
iniqui et peccatores ministe¬
rium sacerdotale ad sequi phibentur:
ita et indocti et imꝑiti atali officio
retrahuntur. Illi enĩ exemplis suis.
uitã bonorũ corrũpunt: isti sua ig¬
nauia iniqͦs corriꝑe nesciunt. Quid
enĩ docere poterunt qđ ipsi ñ didice¬
runt : desinat locũ docendi fusciꝑe:
qui nescit docere. Ignor antia quip
pe p̃sulum uitȩ ñ congruit subiee¬
torũ. Eecus enĩ siceco ducatũ p̃beat
ambo infoueã cadunt. Sacerdotes
ĩ inqͥt pastores ignorauerunt᷑ intel¬
ligentiã. & iterum. Speculatores
inquit uniuerse canes muti ñualen¬
tes latrart. Hoc ẽ plebis cõmissas.
non ualentes resistendo malis ꝑuer-
bũ doctrine defendere. dedoctrina
na sineuita : arroguntẽ reddit. Uita
sine doctrina: inutilem facit. Sacer¬
dotis p̃dicatio oꝑibus confirmanda ẽ.
ita ut qđ docetur uerbo. instruat exẽ¬
plo. Uera ẽ enĩ illa doctrina: quam
uiuendi sequitur forma. Nam nichił

Expanded text:
ctis praepositis. 1. iniqui et peccatores ministerium sacerdotale assequi prohibentur, ita indocti et imperiti a tali officio retrahuntur. Illi enim exemplis suis vitam bonorum corrumpunt; isti sua ignavia iniquos corrigere nesciunt. Quid enim docere potuerunt, quod ipsi non didicerunt? Desinat locum docendi suscipere, qui nescit docere. Ignope praesulum vitae non congruit subjectorum. Caecus enim si caeco ducatum praebeat, ambo in foveam cadunt . Sacerdotes i, inquit, pastores ignoraverunt intelligentiam . Et iterum: Speculatores inquit, universi canes muti, non valentes latrare: hoc est, plebes commissas non valentes, resistendo malis, per verbum doctrinae defendere. CAna sine vita arrogantem reddit, vita sine doctrina inutilem facit. 2. Sacerdotis praedicatio operibus confirmanda est, ita ut quod docet verbo, instruat exemplo. Vera est enim illa doctrina, quam vivendi sequitur forma. Nam nihil
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ lazcirũ ulcerosũ. diitẽq suꝑbum.
er aduersa igit᷑ et psꝑa cõꝓbantur.
si utiq uere diligatur ds̃ et ꝓximus:
quia dũ aduersa ꝓcedunt amicꝰ frau¬
dulentꝰ detegitur. statimq despicit
quẽ se diligere simulauit. Amicitia
certa nulla ui excludit᷑ : nullo tpr̃e
ab oletur. ⁊ ubicũq enĩ reuerterit
contentio quęlibet actionis auertit.
epe et ꝑhonorẽ quorundã muttintir
et mores. Et quos ante conglutina.¬
tos caritate. habuerunt : post quam
adculmꝰ honoris uenerint. amicos
beneficio adiungitur. Nonst fidedes
in amicitia quos munꝰ ñ grã copulat.
nã cito deserunt nisi semꝑ accepint.
Dilectio enĩ quȩ głx glutinat᷑: cõdem
suspenso dissoluit᷑. Illa uera est:
amicitia quȩ nichil querit exreb
amici. nisi solam beniuoleatian :
scilicet ut gratis amet amantẽ. Ple¬
rumq amicitia ex necessitate uil
indigentia nascitur: ut sit ꝑquda

Expanded text:
inter Lazarum ulcerosum divitemque superbum. inter Lazarum ulcerosum divitemque superbum. Per adversa igitur et prospera comprobatur, si utique vere diligatur Deus, et proximus; nam dum adversa procedunt, amicus fraudulentus detegitur, statimque despicit quem se diligere simulavit. 4. Amicitia certa nulla vi excluditur, nullo tempore aboletur, ubicunque enim se verterit contentio quaelibet actionis avertit. 6. Saepe per honorem quorumdam mutantur et mores; et quos ante conglutinatos charitate habuerunt, postquam ad culmen honoris venerint, amicos beneficio adjungitur. 2. Non sunt fideles in amicitia, quos munus, non gratia copulat. Nam cito deserunt, nisi semper acceperint. Dilectio enim quae munere glutinatur eodem suspenso dissolvitur. Illa vera est amicitia, quae nihil quaerit ex rebus amici, nisi solam benevolentiam, scilicet ut gratis amet amantem. 3. Plerumque amicitia ex necessitate vel indigentia nascitur, ut sit per quem
Abbreviated transcription (Latin):
carncliter hominẽ moriturũ plus dilig¬
git quã oportet. Qui enĩ in temꝑanter
amicũ amat. ꝓse magis illum ñ ꝑdõ
amat. Quantũ gͦ bonũ est. qͥ prodõ
frẽm diligit: tantũ ꝑniciosũ qͥ eũ ꝓse¬
ipso amplectit᷑. Perũq diligit in alio
homo qđ odit inse: ut pote in infan-¬
tibus. Amamꝰ enĩ quandã eorũ igna¬
uiã. et tam̃ odimꝰ quia ignaui ẽẽ no¬
lumus : sic lapides aequos et cetera
quelibet diligimꝰ. si tam̃ nolumꝰ hoc
lentus patet amicus: nã in pros¬
perictite incerta ẽ amicitia. nec scitur
utrum ꝑsona anfelicitus diligatus.
Sepe ꝑsimlcitionẽ amicitia colitur:
ut qui ñ potuit aꝑte deciꝑe. decipiat
fraudulenter. Tunc quisq magis fit
piettiti iusticiȩ quȩ diuinȩ contrarius:
quando despicit amicũ aliqua aduersi¬
tate ꝑcussum. Qua inre et sibi occasio¬
nem mercedis tollit. et erga ꝑcussionẽ
ꝓximi crudelis existit. Ueluti actũ ẽ

Expanded text:
carnaliter hominem moriturum plus dilicarnaliter hominem moriturum plus diligit quam oportet. Qui enim intemperanter amicum amat, pro se magis illum quam pro Deo amat. Quantum ergo bonus est, qui pro Deo fratrem diligit, tanto perniciosus, qui eum pro seipso amplectitur. 6. Plerumque diligit in alio homo, quod odit in se, utpote in infantibus. Amamus enim quamdam eorum ignaviam, et tamen odimus, quia ignavi esse nolumus. Sic lapides, equos et caetera, quae licet diligimus, sed tamen nolumus hoc lentus patet amicus; nam in prosperitate incerta est amicitia, nec scitur utrum persona an felicitas diligatur. 2. Saepe per simulationem amicitia colitur, ut qui non potuit aperte decipere, decipiat fraudulenter. 318 3. Tunc quisque magis fit pietati justitiaeque divinae contrarius, quando despicit amicum aliqua adversitate percussum. Qua in re et sibi occasionem mercedis tollit, et erga percussionem proximi crudelis existit: veluti actum est
Abbreviated transcription (Latin):
erga dilectionẽ ꝓximi conser¬
uanda : unũ nequis malũ inferat. alt̾um
ut bonum impendat. Primũ ut caueat
ledere: sequens. ut discat prãre. Amici¬
cia ẽ. animorum societas. Hec quippe
a duobus incipit. Nam minus quã int̃
duos eẽ dilectio ñ pote̾rit. Antiqui:
dixerunt desocietate duorũ. unam
cẽ animã induob corporib ꝓpt̾ uim
scilicet amoris : sic̃ in actibus apłorum
legimꝰ. Erat illis cor unũ: et animã
una. Non quia multa corpora unam
habebant animã : sed quia uinculo et
igne caritatis conuincti. unũ omes
generaliter sine dissensione sapiebant.
Imicitia et ꝓsꝑitasres dulciores facius
et aduersas cõmunione temꝑant. leuio¬
resq reddunt: quia dũ intribulatione
amici consolatio adiungitur nec frangit᷑
animꝰ nec cadere patit᷑. Tunc uere amicꝰ
amait᷑ : si non ꝓse sed pdõ ametur. Qui
uͦ ꝓse amicũ diligit: insipient̃ cũ am¬
plectitur. Multũ int̾ra demersus ẽ: qui

Expanded text:
erga dilectionem proximi conservanda; unum, ne 317 malum quis inferat; alterum, ut bonum impendat. Primum, ut caveat laedere; sequenter, ut discat praestare. 2. Amicitia est animorum societas. Haec quippe a duobus incipit. Nam minus quam inter duos dilectio esse non poterit. 3. Antiqui dixerunt de societate duorum, unam esse animam in duobus corporibus, propter vim scilicet amoris, sicut in Actibus apostolorum legimus: Erat illis cor unum, et anima una. Non quia multa corpora unam habebant animam; sed quia, vinculo et igne charitatis conjuncti, unum omnes generaliter sine dissensione sapiebant. 4. Amicitia et prosperas res dulciores facit, et adversas communione temperat levioresque reddit. Quia dum in tribulatione amici consolatio adjungitur, nec frangitur animus, nec cadere patitur. 5. Tunc vero amicus amatur, si non pro se, sed pro Deo ametur. Qui vero pro se amicum diligit, insipienter eum amplectitur. Multum in terra demersus est, qui