comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑ ubi pars uirium ibi & in perii pars est est quidem nobis hoc ꝑse haudminus amplum quippe conceden¬
tibus romam caput latio eẽ sed ut amplum uideri poss& diuturna patientia fecimus atquisi quando umqriã
consouandi imperii usurpandȩ libertatis tempus optastis en hoc tẽpus ad ÷ & uirtute uñt &deũ benigni¬
tate uobisdatũ tẽptastis patientiã negandomilitẽ quis dubitat ex arsisse eos cũ plus ducentorũ annorũ morẽ
solueremus ꝑtulerunt tamen hunc dolorem bellũ nr̃o nomine cũ pelignis gessimus quine nr̃orũ quidem
finium nobis ꝑnos tuendorũ ius antea dabant. nihilintercesserunt sidicinos infidem receptos cam panos
abse adnos descisse exercitus nos panare aduersus samnites foederatos suos audierunt nec moueruntse ab

Expanded text:
datur? ubi pars uirium, ibi et imperii pars est. est quidem nobis hoc per se haud nimis amplum quippe concedendatur? ubi pars uirium, ibi et imperii pars est. est quidem nobis hoc per se haud nimis amplum quippe concedentibus Romam caput Latio esse; sed ut amplum uideri posset, diuturna patientia fecimus. atqui si quando unquam consociandi imperii, usurpandae libertatis tempus optastis, en hoc tempus adest et uirtute uestra et deum benignitate uobis datum. tempestatis patientiam negando militem; quis dubitat exarsisse eos, cum plus ducentorum annorum morem solueremus? pertulerunt tamen hunc dolorem. bellum nostro nomine cum Paelignis gessimus; qui ne nostrorum quidem finium nobis per nos tuendorum ius antea dabant, nihil intercesserunt. Sidicinos in fidem receptos, Campanos ab se ad nos descisse, exercitus nos parare aduersus Samnites, foederatos suos, audierunt nec mouerunt se ab
Abbreviated transcription (Latin):
quaquã ipse goretuli quidres ponderi placer&. tamen magis ad summã rerum mũrũ ꝑtinere arbitror quid
agodum nobis quã quidloquendum sit facileerit expluatis consilis acommodanre reb: uerba nã si&iã  nunc
sub umbnt foederis ae qui seruitutem pati possimus quidab÷ quid proditis sidicinis non romanorũ solũ selsã¬
nitium quoq dicto pareamus respondeamusq romanis nosubi in uenerint posituros arma sinautẽ tandem
libetatis desiderium remord& animos si foedus ÷ si societas aequatio iuris ÷ si con sanguineos nos romanorũ ẽẽ
quodolimpudebat nuncgloriari lic& si socialis illis exercitus is ÷ quo adiuncto duplicent uires suas quẽ secer¬
nere abseꝯsules bellis ꝓpiis ponendis sumendisq nolint curno nomnia aequanter curnon alter ablatinis cõs

Expanded text:
'quamquam ipse ego rettuli quid responderi placeret, tamen magis ad summam rerum nostrarum pertinere arbitror quid 'quamquam ipse ego rettuli quid responderi placeret, tamen magis ad summam rerum nostrarum pertinere arbitror quid agendum nobis quam quid loquendum sit. facile erit explicatis consiliis accommodare rebus uerba. nam si etiam nunc sub umbra foederis aequi seruitutem pati possumus, quid abest quin proditis Sidicinis non Romanorum solum sed Samnitium quoque dicto pareamus respondeamusque Romanis nos, ubi innuerint, posituros arma? sin autem tandem libertatis desiderium remordet animos, si foedus est, si societas aequatio iuris est, si consanguineos nos Romanorum esse, quod olim pudebat, nunc gloriari licet, si socialis illis exercitus is est quo adiuncto duplicent uires suas, quem secernere ab se consilia bellis propriis ponendis sumendisque nolint, cur non omnia aequantur? cur non alter ab Latinis consul
Abbreviated transcription (Latin):
magni ȩlexandri ÷ quẽ sorore huius hortũ in alio tractu orbis inuictũ bellis iuuenem fortuna morbo ex tinxit
ceterũ romani &sidefectio sociorũ nominisq latini haud dubia erant tamen tãquã desamnitib: non desȩcuram
agerent deem principes latinorũ romã euo cauerunt quib: imperarent quȩ uellent praetores tũ duos latiũ ha¬
bebant .l. anniũ setinũ & l. numisiũ cerceiensem ambo excolonis romanis. quos p̃tersigna uelitrasq &ipsas
colonias tomanas uolsa &iam exciti adarmaerant eos nominatĩ euocari placuit haud cuiquã dubium erat suꝑ¬
quare accirentur itaq ꝯsilio prius habito p̃tores quam romam ꝓ ficiscerentur euocatosse absenatu docent romano
& quȩatum ire secum credant quidnam adea responderi placeat reftrunt cumaliud alii censerent tũ annius

Expanded text:
magni Alexandri est, quem sorore huius ortum in alio tractu orbis, inuictum bellis, iuuenem fortuna morbo exstinxit. magni Alexandri est, quem sorore huius ortum in alio tractu orbis, inuictum bellis, iuuenem fortuna morbo exstinxit. ceterum Romani, etsi defectio sociorum nominisque Latini haud dubia erat, tamen tamquam de Samnitibus non de se curam agerent, decem principes Latinorum Romam euocauerunt, quibus imperarent quae uellent. praetores tum duos Latium habebat, L. Annium Setinum et L. Numisium Circeiensem , ambo ex coloniis Romanis, per quos praeter Signiam Uelitrasque et ipsas colonias Romanas Uolsci etiam exciti ad arma erant; eos nominatim euocari placuit. haud cuiquam dubium erat suqua re accirentur; itaque concilio prius habito praetores quam Romam proficiscerentur euocatos se ab senatu docent Romano et quae actum iri secum credant, quidnam ad ea responderi placeat, referunt. cum aliud alii censerent, tum Annius:
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus seruatores suos bello cãpanus aderat sed quã quã omnia deindustria clabantur. prius qua moue¬
rentur romani tolli abtergo sam nitẽ hostem uolebant. tamen ꝑ quos dam priuatis hospituis oeessitudinib:¬
que niunctos indica nurationis eius romam emanarunt iussisq ante tempus ꝯsulib: abdicarese magistra¬
tu quo maturius noui coss aduesustantũ molembelli crearent᷑ religio incessit abeis quorum inminutum
imperiũ ess& comitia haberi itaq interregnum initũ duo interreges fuer& m̃ ualerius ac m̃ fauius creauit
cons titiũ mallium torquatũ tertium .p̃. deuũ murẽ e anno alexandrũ epiri regẽ in it aliã classem ap¬
pulis s& istat quod balũ si prima satis ꝓspera fuissent haud dubiȩ ad romanos ꝓueniss& eadem ȩtis rerum

Expanded text:
aduersus seruatores suos bello Campanos aderat. sed quamquam omnia de industria celabantur—priusquam moueaduersus seruatores suos bello Campanos aderat. sed quamquam omnia de industria celabantur—priusquam mouerentur Romani tolli ab tergo Samnitem hostem uolebant—tamen per quosdam priuatis hospitiis necessitudinibusque coniunctos indicia coniurationis eius Romam emanarunt; iussisque ante tempus consulibus abdicare se magistratu, quo maturius noui consules aduersus tantam molem belli crearentur, religio incessit ab eis quorum imminutum imperium esset comitia haberi. itaque interregnum initum. duo interreges fuere, M. Ualerius ac M. Fabius . <is> creauit consules T. Manlium Torquatum tertium, P. Decium Murem . eo anno Alexandrum Epiri regem in Italiam classem appulisse constat; quod bellum, si prima satis prospera fuissent, haud dubie ad Romanos peruenisset. eadem aetas rerum
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃. essent pimperio arcerent samniti agros in imperium abnuerent. armis coercerent aduersus ha̧ respon¬
sum anceps datum quia fateri pigebat in potestatesua latinos iã non eẽ timebantq ncarguendo ab aliena¬
rent cãpanorũ aliã ꝯditionẽ eẽ qui non foedere sed ꝑditionem infidem uenis sent Itaq cãpanos seu uelint
seu nolint quieturos in foedere latino nihileẽ quod bellare cũ quib ipsi uelint ꝓhibeant᷑ quo dresponsum
sicuit dubios samnites quidnam facturũ romanũ censerent dimisit. ita cãpanos metu ab alienauit latinos
uelut nibiliam non concedentib: romanis ferociores fecit itaq ꝓspeiem aduersus samnitas belli parandi
urebra ꝯcilia indicentes omnib: ꝯsultationib: interse principes occulte romanum coq bant bellũ hic quoq

Expanded text:
 populi Romani essent, pro imperio arcerent Samniti agro: sin imperium abnuerent, armis coercerent. aduersus haec respon populi Romani essent, pro imperio arcerent Samniti agro: sin imperium abnuerent, armis coercerent. aduersus haec responsum anceps datum, quia fateri pigebat in potestate sua Latinos iam non esse timebantque ne arguendo abalienarent: Campanorum aliam condicionem esse, qui non foedere sed per deditionem in fidem uenissent; itaque Campanos, seu uelint seu nolint, quieturos; in foedere Latinos nihil esse quod bellare cum quibus ipsi uelint prohibeant. quod responsum sicut dubios Samnites quidnam facturum Romanum censerent dimisit, ita Campanos metu abalienauit, Latinos uelut nihil iam non concedentibus Romanis ferociores fecit. itaque per speciem aduersus Samnites belli parandi crebra concilia indicentes omnibus consultationibus inter se principes occulte Romanum coquebant bellum. huic quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ne essitate ex pressam aspnabant᷑ adlatinos iamsua sponte in arma motos facta ÷ necã pani quidem adeo
iniuriae samnitiũ quã bene ficii romanorũ memoria p̃sentior erat hisse armis abstinuere exhis tot popu¬
lis unus ingens exerctus duce latino fines samnitium ingressus plus populationib quã p&iis gladiũ feit
& quã quã supeiores certaminib: latimerant haudinuiti nerepius dimicandũ for& agro hostium ex cessere
id spatium samnitib datũ ÷ romam lega tos mittendi quicũ adissent senatũ ⁊ quesa cademse foeeratos pa¬
ti quȩ bostes esent passi p̃ab: infimis petiere ut satis ducerant romani uictoriam quam samnitib ex cã pano
si dic noq hoste gipuissent neuinci &iam se abignauis simis populis sinernit latinos cãpanosq sisubdicione

Expanded text:
necessitate expressam aspernabantur, ad Latinos iam sua sponte in arma motos facta est. ne Campani quidem—adeo necessitate expressam aspernabantur, ad Latinos iam sua sponte in arma motos facta est. ne Campani quidem—adeo iniuriae Samnitium quam beneficii Romanorum memoria praesentior erat—his se armis abstinuere. ex his tot populis unus ingens exercitus duce Latino fines Samnitium ingressus plus populationibus quam proeliis cladium fecit; et quamquam superiores certaminibus Latini erant, haud inuiti, ne saepius dimicandum foret, agro hostium excessere. id spatium Samnitibus datum est Romam legatos mittendi; qui cum adissent senatum, conquesti eadem se foederatos pati quae hostes essent passi, precibus infimis petiere ut satis ducerent Romani uictoriam quam Samnitibus ex Campano Sidicinoque hoste eripuissent; ne uinci etiam se ab ignauissimis populis sinerent; Latinos Campanosque, si sub dicione
Abbreviated transcription (Latin):
nitibus respondit nec quominus ꝑpecua cum eis amiatia ess& ꝑ p̃. romanum stetissena itre dici. quin qm̃
ipsos belli culpasua ⁊tracti tedium coeperit. amiatia deintegro reconcilietur quod ad sidicinos attineat.
nihil intercedi quominus samniti populo pacis belliq: liberũ arbrtrium sit foedere ito cũ domum reuer¬
tissent extemplo indeexertitus romanus dedutus annuo stipendio &trium mensum frumento accepto
quod ppgerat ꝯsul ut tempus inditis dir& quo adlegati rediss& samnites copiis isdem quibusi aduer sus
romanũ bellum suerant tre sidicinos ꝓfaeti haud in dubia spcerant mature urbis hostium potiundae
tũ ab sidicinis deditio prius ad romanas coepta fieri ÷ dein postquã patres utsetameam ultimaq tandem

Expanded text:
nitibus respondit nec, quo minus perpetua cum eis amicitia esset, per populum Romanum stetisse nec contradici quin, quoniam nitibus respondit nec, quo minus perpetua cum eis amicitia esset, per populum Romanum stetisse nec contradici quin, quoniam ipsos belli culpa sua contracti taedium ceperit, amicitia de integro reconcilietur; quod ad Sidicinos attineat, nihil intercedi quo minus Samniti populo pacis bellique liberum arbitrium sit. foedere icto cum domum reuertissent extemplo inde exercitus Romanus deductus annuo stipendio et trium mensum frumento accepto, quod pepigerat consul ut tempus indutiis daret quoad legati redissent. Samnites copiis iisdem, quibus usi aduersus Romanum bellum fuerant, contra Sidicinos profecti haud in dubia spe erant mature urbis hostium potiundae, cum ab Sidicinis deditio prius ad Romanos coepta fieri est. dein, postquam patres ut seram eam ultimaque tandem
Abbreviated transcription (Latin):
runt armorũ magnauis cũ inter cesa hostium corpont tũ in castris inuenta ÷ ea luaematri darese ꝯsul dixit
finesq hostium usq adont̃ maritimã ÷ depopulatus alteri consuli aemilio ingresso sabellũ agrũ noncas trae
samnitiũ non legiones usquã oppositȩ ferro igniq uastantẽ agros legati sam nitium pacemorantes adeunt
a quoreiati ad senatũ potestate facta dicendi pontis ferocib animis pacẽ sibi abromanis belliqius aduersus
sidicinos petierunt quae seeo iustius petere quod &inamicitiam pr̃. secundis suis reb: non aduersuͥs ut cãpani
in pace amicitiam neut cãpani auxilium inbellone in fidepopuli .r̃. nec indicione essent cũ depostula¬
tis samnitium t̃ asmilius. pr̃ senatũ consuluiss& reddendumq his foedus patres censuissent. ptr sã¬

Expanded text:
runt. armorum magna uis cum inter caesa hostium corpora tum in castris inuenta est. ea Luae Matri dare se consul dixit runt. armorum magna uis cum inter caesa hostium corpora tum in castris inuenta est. ea Luae Matri dare se consul dixit finesque hostium usque ad oram maritimam est depopulatus. alteri consuli Aemilio ingresso Sabellum agrum non castra Samnitium, non legiones usquam oppositae; ferro ignique uastantem agros legati Samnitium pacem orantes adeunt. a quo reiecti ad senatum, potestate facta dicendi, positis ferocibus animis pacem sibi ab Romanis bellique ius aduersus Sidicinos petierunt: quae se eo iustius petere, quod et in amicitiam populi Romani secundis suis rebus, non aduersis ut Campani, in pace amicitiam nec ut Campani auxilium in bello petissent, nec in fide populi Romani nec in dicione essent. cum de postulatis Samnitium T. Aemilius praetor senatum consuluisset reddendumque iis foedus patres censuissent, praetor Sam
Abbreviated transcription (Latin):
AM coss eunt c̃ plutatius ii .titus aemilius mamertus cum secini norbaniq romam nuntii defectio¬
nis priuernatium cũ querimonis accepte cladis uenerunt uolscorũ item exercitũ duce antiati populo sedisse
adsaticum ad latum ÷ utrũq. ballum plautio sorte uenit prius ad priuernũ ꝓfatus extemplo aue conflixit
haudmagno cetamine deuicti hostes oppidum captum redditumq priuernatib p̃sidio ualido inposito agripar¬
tes duae adem ptae indeuictor ecertitus satricum ⁊traantiatis ductus ibi magna ittrimq caede atrox pliũ fuit
&cũtẽpestases neutro indinata spe dimicantes diremiss& romani nibileocertamine tã ambiguo fessi inposte¬
rum diem proelium panant uolscis eensentib: quosuiros inacie amisfssent haud quaquam idem animus ad
ite andum periculũ fuit nocte ꝓuictis antium agmine trepidos sauciis acparte inpedimentorũ relicta habie¬

Expanded text:
am consules erant C. Plautius iterum L. Aemilius Mamercus , cum Setini Norbanique Romam nuntii defectionis Priuernatium cum querimoniis acceptae cladis uenerunt. Uolscorum item exercitum duce Antiati populo consedisse ad Satricum allatum est. utrumque bellum Plautio sorte euenit. prius ad Priuernum profectus extemplo acie conflixit; haud magno certamine deuicti hostes; oppidum captum redditumque Priuernatibus praesidio ualido imposito; agri partes duae ademptae. inde uictor exercitus Satricum contra Antiates ductus. ibi magna utrimque caede atrox proelium fuit; et cum tempestas eos neutro inclinata spe dimicantes diremisset, Romani nihil eo certamine tam ambiguo fessi in posterum diem proelium parant. Uolscis recensentibus quos uiros in acie amisissent haudquaquam idem animus ad iterandum periculum fuit; nocte pro uictis Antium agmine trepido sauciis ac parte impedimentorum relicta abie
Abbreviated transcription (Latin):
litnorũ in fidũ ãdiu foedus priue nates &iã norbȩ atq sediam finitimas coloniãs romanas in cursione subita

Expanded text:
Latinorum infidum iam diu foedus Priuernates etiam Norbam atque Setiam, finitimas colonias Romanas, incursione subitaLatinorum infidum iam diu foedus Priuernates etiam Norbam atque Setiam, finitimas colonias Romanas, incursione subita
Abbreviated transcription (Latin):
ualerium dicum ses ꝑcoss omnemrem actam. neque ante quã romamueniretͥ selrome eã multitudinẽ nuratorũ
adarma stenata &e. ne intitiquinti uillã sedinaedis c manli nocte im petũ factũ eũq aniunitas ꝯp̃ hensum
urdux sier& inde ad quartũ lapidem ꝓfatos locmunito ꝯsedisse ne abducib mertonẽ ꝯcordiae ortã salre¬
penrte cũinaciemn armati eercitus ꝓcei ssent salutationẽ factã & ꝑmixtos dhetruts iungere ac ypleta interie
lagrimantos milites caepisse. coactosq coss cũuiderent auersosa dimicatione militũ animos retulisse acd atres
den cordia rescilianda ad eo nibil p̃terquã seditionẽ fuisse eamq ꝯpositã inter antiquos rerũ auctores constat¬
& huius fama seditionis esusceptum cũs amnitib graruebellũ aliquot populos ab romana societate auertit & p̃t̃

Expanded text:
Ualerium dictum sed per consules omnem rem actam neque antequam Romam ueniretur sed Romae eam multitudinem coniuratorum Ualerium dictum sed per consules omnem rem actam neque antequam Romam ueniretur sed Romae eam multitudinem coniuratorum ad arma consternatam esse nec in T. Quincti uillam sed in aedes C. Manli nocte impetum factum eumque a coniuratis comprehensum ut dux fieret; inde ad quartum lapidem profectos loco munito consedisse; nec ab ducibus mentionem concordiae ortam sed repente, cum in aciem armati exercitus processissent, salutationem factam et permixtos dextras iungere ac complecti inter se lacrimantes milites coepisse coactosque consules, cum uiderent auersos a dimicatione militum animos, rettulisse ad patres de concordia reconcilianda. adeo nihil praeterquam seditionem fuisse eamque compositam inter antiquos rerum auctores constat. et huius fama seditionis et susceptum cum Samnitibus graue bellum aliquot populos ab Romana societate auertit, et praeter
Abbreviated transcription (Latin):
eorum ess& qui ablautulis fugissent Itaq cũ hoc unum ꝓpter salonium absenatu non impetntretur.
tum salonius obtestatus p̃c̃ nesuum honorem pluris quam concordiam ciuitatis aestimarent. ꝑpu¬
lit ut id q̃q ferretur aeq in potest postulatũ fuit . ut destipendio equitũ merebant autem triplex ea
tempestate aenr demerentur quod aduersati coniurationi fuissent prȩcet hec inuenio apud quos¬
dam .l. genucium tr̃ .p̃l tulisse adpl nefenerare licer& itẽ aliis plebiscitis cautũ nequis eundẽ mag
intnedetem annos caper& neu duos magistnatus uno anno gerer&. utiq licer& cõss ambos plebeios oreari
quaesiomma concesesunt plebia ppar& haudparuas ures defationem habuisse alis annalib ꝓꝑditũ ÷ neq dictatorẽ

Expanded text:
eorum esset, qui ab Lautulis fugissent. itaque cum hoc unum propter Salonium ab senatu non impetraretur, eorum esset, qui ab Lautulis fugissent. itaque cum hoc unum propter Salonium ab senatu non impetraretur, tum Salonius obtestatus patres conscriptos ne suum honorem pluris quam concordiam ciuitatis aestimarent, perpulit ut id quoque ferretur. aeque impotens postulatum fuit ut de stipendio equitum—merebant autem triplex ea tempestate—aera demerentur, quod aduersati coniurationi fuissent. praeter haec inuenio apud quosdam L. Genucium tribunum plebis tulisse ad plebem ne fenerare liceret; item aliis plebi scitis cautum ne quis eundem magistratum intra decem annos caperet neu duos magistratus uno anno gereret utique liceret consules ambos plebeios creari. quae si omnia concessa sunt plebi, apparet haud paruas uires defectionem habuisse. aliis annalibus proditum est neque dictatorem
Abbreviated transcription (Latin):
habere militib: cauendum quod apud patres semel plebi iterũ legionib: cautũ sit nefraudi secessio ess& q̃uin¬
to Nlaudatio aeteris bonum animum habere iussis dictator equocitato adurbem reuectus auctorib: patrib:
tulit ad populum in lgco petillini. necui militum fraudi secessio e& ontuit &iam bonauenia quirites ne
quis eam remioco serio uecuiquã ex ꝓbrar& lexqq̃ sacmta militaris lata ÷ necuius militis scripti nomen
nisi ipsouolente deleret᷑ ad ditũq. legis nequis ubi tr̃ militũ fuisr& postert ordinũ ductor ess& id ꝓpt̃
p̃salonium postulatũ ÷ ab niunatis. qui alternis ꝓpeannis & tr̃ mił & primus centurio erat. quem nunc
primi pili appellant huic in fensi milites erant. quod semꝑ aduersatus nouis ⁊siliis fuiss& &neparti ceps

Expanded text:
habere; militibus cauendum, quod apud patres semel plebi, iterum legionibus cautum sit ne fraudi secessio esset. Quinhabere; militibus cauendum, quod apud patres semel plebi, iterum legionibus cautum sit ne fraudi secessio esset. Quinctio conlaudato, ceteris bonum animum habere iussis, dictator equo citato ad urbem reuectus auctoribus patribus tulit ad populum in luco Petelino ne cui militum fraudi secessio esset. orauit etiam bona uenia Quirites ne quis eam rem ioco serioue cuiquam exprobraret. lex quoque sacrata militaris lata est ne cuius militis scripti nomen nisi ipso uolente deleretur; additumque legi ne quis, ubi tribunus militum fuisset, postea ordinum ductor esset. id propter P. Salonium postulatum est ab coniuratis, qui alternis prope annis et tribunus militum et primus centurio erat, quem nunc primi pili appellant. huic infensi milites erant, quod semper aduersatus nouis consiliis fuisset et, ne particeps
Abbreviated transcription (Latin):
habetis ducem non enim illa modo uolscus aut samnis sed romanus uerba feit. uester cõns uester imperator
milites cuius auspica ꝓñobis exꝑtinolite aduersus uos uelle experiri qui pugnarent uobiscum infestius & alios
duces senatus habuit quima xima uobis suis militib parter& cui plurimum uosimperatori ur̃o crederitis eum
elegit pacẽ &iã quiuincere possunt uolunt quid nos uelle oport& quin omissis int & spe fallacib: auctoribus
nosipsos ñrq: om̃a cognitae ꝑmittimus fidei : ad ꝓbantib: clamore cunctis t̃ quinctius antesigna ꝓgressus
in potestate dictatoris milites foredixit ontuit ut causam miserorũ ciuium susciper& susceptãq eadem fide
quarem̃p̃ adminis trare solitus e& tueret᷑ sibi sepriuatim nihilcauere nolle alibi quã in in nocentia spem

Expanded text:
habetis ducem. non enim illa modo Uolscus aut Samnis sed Romanus uerba fecit, uester consul, uester imperator, habetis ducem. non enim illa modo Uolscus aut Samnis sed Romanus uerba fecit, uester consul, uester imperator, milites, cuius auspicia pro uobis experti nolite aduersus uos uelle experiri. qui pugnarent uobiscum infestius, et alios duces senatus habuit: qui maxime uobis, suis militibus, parceret, cui plurimum uos, imperatori uestro, crederetis, eum elegit. pacem etiam qui uincere possunt uolunt: quid nos uelle oportet? quin omissis ira et spe, fallacibus auctoribus, nos ipsos nostraque omnia cognitae permittimus fidei?' approbantibus clamore cunctis T. Quinctius ante signa progressus in potestate dictatoris milites fore dixit; orauit ut causam miserorum ciuium susciperet susceptamque eadem fide qua rem publicam administrare solitus esset tueretur: sibi se priuatim nihil cauere; nolle alibi quam in innocentia spem
Abbreviated transcription (Latin):
montem setes serunt non hii qui postea auentinũ in sederunt exspatate dumuobis singulis utolim coriolanoma¬
tres ꝯuigesq crinib passim obuiae aburbe ueniant tũ uulscorũ logiones quia romanum habebant ducem qui eue¬
runt uos roma nos exeruitus nedestiteritis inpiobello : t̃ quinti quocũq isticloco seuuolens seu inuitus ꝯstitisti
sidimi candumerit tũ tu in nouissimos terecipito fugeris &iam honestius tergũq ciuidederis quã pugna ueris
contrapatriã nuncad pacificandum beneatii honeste interprimos stabis & oloquii huius salutaris interpres
fueris postulate aequa a ferce quam quam ueliniquis standũ ÷ potius quã inpias internos ꝯseramus manus t̃
quintius plenus lacrimarum ad suos uersos. Mequoq inquit milites si quis usus mei ÷ meliorẽ pacis quãbelli

Expanded text:
montem secesserunt, non hi qui postea Auentinum insederunt. exspectate, dum uobis singulis, ut olim Coriolano, mamontem secesserunt, non hi qui postea Auentinum insederunt. exspectate, dum uobis singulis, ut olim Coriolano, matres coniugesque crinibus passis obuiae ab urbe ueniant. tum Uolscorum legiones, quia Romanum habebant ducem, quieuerunt: uos, Romanus exercitus, ne destiteritis impio bello. T. Quincti , quocumque istic loco seu uolens seu inuitus constitisti, si dimicandum erit, tum tu in nouissimos te recipito; fugeris etiam honestius tergumque ciui dederis quam pugnaueris contra patriam. nunc ad pacificandum bene atque honeste inter primos stabis et conloquii huius salutaris interpres fueris. postulate aequa et ferte; quamquam uel iniquis standum est potius quam impias inter nos conseramus manus.' T. Quinctius plenus lacrimarum ad suos uersus 'me quoque' inquit, 'milites, si quis usus mei est, meliorem pacis quam belli
Abbreviated transcription (Latin):
impetiis in mes euerior quã in uos acsicuigenus sicui suauirtus sicui&iam maiestas sicui henores subderes sp̃s
potuerunt iserã natus idspecimen me dederã ea ȩtate ꝯsulatũ ad eptus eram ut potuerĩ tris & xx annos na¬
tus cos patrib qq̃ ferox eẽ ñsolũ plebi quod meũ factũ dictũ ue ssulis grauius quã tribuni audistis eodẽ tenore¬
duo in sequentes nsulatus gessi eodem hȩ imperiont ditatunt geeret᷑ utneq in hos meos & patriae meie milites
mitior quã inuos horreo dicere hostis egouos prius in me sitinxeritis ferrũ quã mnuosego istincdamor prius incip¬
& atq impetus sidimicandum ÷ inducite in animũ quod non induxerunt patres auiq ur̃i nonilli quiinsacrumꝰ

Expanded text:
imperiis in me seuerior quam in uos. ac si cui genus, si cui sua uirtus, si cui etiam maiestas, si cui honores subdere spiritus imperiis in me seuerior quam in uos. ac si cui genus, si cui sua uirtus, si cui etiam maiestas, si cui honores subdere spiritus potuerunt, iis eram natus, id specimen mei dederam, ea aetate consulatum adeptus eram, ut potuerim tres et uiginti annos natus consul patribus quoque ferox esse non solum plebi. quod meum factum dictumue consulis grauius quam tribuni audistis? eodem tenoreduo insequentes consulatus gessi, eodem haec imperiosa dictatura geretur; ut neque in hos meos et patriae meae milites <sim> mitior quam in uos—horreo dicere—hostes. ergo uos prius in me strinxeritis ferrum quam in uos ego; istinc signa canent, istinc clamor prius incipiet atque impetus, si dimicandum est. inducite in animum quod non induxerunt patres auique uestri, non illi qui in Sacrum
Abbreviated transcription (Latin):
&ante alios suum exercitũ ꝯplexus ad loquium ꝓcessit cognito & extẽplo haudminor ab aduersariis uerecundia
quã absuis silentium datũ. deos inquit in mortales milites uestros publicos meosq ab aube ꝓficiscens ita adontui ue¬
niãq supplex poposci ut mihi deuobisꝯcordiae parȩ gloriã nonuictoriam darent : satis fuit eritq undebelli deus
pariat᷑. hinc pax petenda ÷ quod deos inmortales internu cupanda uota expoposci eiusme compotẽ uotiuos
facere potestis simeminisse uultis non uos insamnio nec in uulscis sed in romano solo castra habere sullos colles
legiones samnitium fudistibis castrt ui cepistis egosum .m̃. ualerius coruus milites cuius uos nobilitatem
beneficiis agauos non iniuriis sensistis nullius suꝑbaȩ in cõuoslegis nullius crudelis .s.c. auctor inomnib: meis

Expanded text:
et ante alios suum exercitum complexus. <is> ad conloquium processit. cognito ei extemplo haud minore ab aduersariis uerecundia et ante alios suum exercitum complexus. <is> ad conloquium processit. cognito ei extemplo haud minore ab aduersariis uerecundia quam ab suis silentium datum. 'deos' inquit 'immortales, milites, uestros publicos meosque ab urbe proficiscens ita adoraui ueniamque supplex poposci ut mihi de uobis concordiae partae gloriam non uictoriam darent. satis fuit eritque unde belli decus pariatur: hinc pax petenda est. quod deos immortales inter nuncupanda uota expoposci, eius me compotem uoti uos facere potestis, si meminisse uoltis non uos in Samnio nec in Uolscis sed in Romano solo castra habere, si illos colles legiones Samnitium fudistis, bis castra ui cepistis. ego sum M. Ualerius Coruus , milites, cuius uos nobilitatem beneficiis erga uos non iniuriis sensistis, nullius superbae in uos legis, nullius crudelis senatus consulti auctor, in omnibus meis
Abbreviated transcription (Latin):
cere iubent suomagis inde impetu quã ꝯsilio ducis uulsis signis infesto agmine adlapidem a tauũ uiae quȩnunc
appia ÷ ꝑueniunt issentq confestim adurbem niuenire otrt exatitũ dictatorẽq aduersusse m̃ ualeriũ coruum
dictũ audissent & mãg equitũ .l. aemiliũ mamercũ ubi primũ in ispetũ uentũ ÷ arma signaq agnouere extẽ¬
plo omnib memoria patriae iras ꝑmulsit nondum erant tã fortes ad sanguinẽ ciui lemne p̃ter externa nouerant
bella ultimaq nbies secessio absuis habebat᷑. itaq iãduces iãmilites ut rimq ꝯgressus quaerere ad loquia quin¬
tius quem armorũ &iã ꝓpatria sacietas tener& nedũ aduersus patriã coruinus om̃s caritate ciues p̃cipuemilites

Expanded text:
cere iubent. suo magis inde impetu quam consilio ducis conuolsis signis infesto agmine ad lapidem octauum uiae, quae nunc cere iubent. suo magis inde impetu quam consilio ducis conuolsis signis infesto agmine ad lapidem octauum uiae, quae nunc Appia est, perueniunt; issentque confestim ad urbem, ni uenire contra exercitum dictatoremque aduersus se M. Ualerium Coruum dictum audissent et magistrum equitum L. Aemilium Mamercum . ubi primum in conspectum uentum est <et> arma signaque agnouere, extemplo omnibus memoria patriae iras permulsit. nondum erant tam fortes ad sanguinem ciuilem nec praeter externa nouerant bella, ultimaque rabies secessio ab suis habebatur; itaque iam duces, iam milites utrimque congressus quaerere ac conloquia: Quinctius, quem armorum etiam pro patria satietas teneret nedum aduersus patriam, Coruinus omnes caritate ciues, praecipue milites,
Abbreviated transcription (Latin):
ũeadem deliberatio tener& ex p̃datorib uagis quidam conꝑtũ attulerunt . titũ quintiũ intusculano agrũ colere
urbis honorũq in memorem patriciae hicuir genis erat cui cũ militiae magna cũ gloria actaȩ finem pasalter ex
uulnee claudus fatisse guriae a gereuitam ꝓculambitione acforo oftituit nomine audito extẽploagno uere uirũ
& quodbene uerter& acliri iusserunt sed parum speerat uoluntate quic quam facturũuim adberi ac metũ pla¬
cuit itaq silantio noctis cũtatum uillȩ quia did missierant intras s& somno gnauẽ quintium opp̃ssum nihil me¬
dium aut imperium atq honorem aut ubirestitar& mortem nisequeret᷑ denuntiantes in castr ꝑtntxerunt im¬
penitor extẽplo adueniens appellatus in signiaq honoris exterrito subitaerei miraculo deferunt & a durbem du¬

Expanded text:
cum eadem deliberatio teneret, ex praedatoribus uagis quidam compertum attulerunt T. Quinctium in Tusculano agrum colere, cum eadem deliberatio teneret, ex praedatoribus uagis quidam compertum attulerunt T. Quinctium in Tusculano agrum colere, urbis honorumque immemorem. patriciae hic uir gentis erat; cui cum militiae magna cum gloria actae finem pes alter ex uolnere claudus fecisset, ruri agere uitam procul ambitione ac foro constituit. nomine audito extemplo agnouere uirum et, quod bene uerteret, acciri iusserunt. sed parum spei erat uoluntate quicquam facturum; uim adhiberi ac metum placuit. itaque silentio noctis cum tectum uillae qui ad id missi erant intrassent, somno grauem Quinctium oppressum, nihil medium aut imperium atque honorem aut ubi restitaret mortem ni sequeretur denuntiantes, in castra pertraxerunt. imperator extemplo adueniens appellatus, insigniaque honoris exterrito subitae rei miraculo deferunt et ad urbem du
Abbreviated transcription (Latin):
acpatrum in seregnum passuros hȩquuncas triserant occultis ier monib: serunt neruos ꝯiurationis
ciatos arte isulis cenentiss cobors una cum haud ꝓcul anxrrar&. ad lautulas altu angusto inermare
aomontis osedit ad excipiendos quosysul aluis atq aliis utante dictũ ÷ causis mittebat lamua lida ad modum
numero manus erat na quicquã adiusti exercitus formã p̃ter ducem deerat in opositi itaq p̃lantes in agrum
albanũ ꝑueniunt & subiugo albe longȩ castna uallo cingunt ꝑfatomde opere reliquum diẽi deinperatore su¬
mendo sententiis decertant : nulli ex p̃sentib: satis fidentes quem aut̃ abroma posse exuri quem patrũ autplebis
cẽ quiaut setanto peiculo scens offerat aut cui ex in iuria in sanientis exercitus causa recte cõmittat᷑. postero de

Expanded text:
ac patrum in se regnum passuros. haec qui in castris erant occultis sermonibus serunt, neruos coniurationis ac patrum in se regnum passuros. haec qui in castris erant occultis sermonibus serunt, neruos coniurationis electos arte consulis cernentes. cohors una, cum haud procul Anxure esset, ad Lautulas saltu angusto inter mare ac montes consedit ad excipiendos quos consul aliis atque aliis, ut ante dictum est, causis mittebat. iam ualida admodum numero manus erat nec quicquam ad iusti exercitus formam praeter ducem deerat. incompositi itaque praedantes in agrum Albanum perueniunt et sub iugo Albae Longae castra uallo cingunt. perfecto inde opere reliquum diei de imperatore sumendo sententiis decertant, nulli ex praesentibus satis fidentes: quem autem ab Roma posse exciri? quem patrum aut plebis esse qui aut se tanto periculo sciens offerat aut cui ex iniuria insanientis exercitus causa recte committatur? postero die
Abbreviated transcription (Latin):
exertitum pugnare misionib: turbulentorum hominũ instituit. aluis emerita dicendo stipendia esse
alio sgntues iã aetate auturib: parum ualidos quidam in cõmeatus mittebant᷑ singuli primadande & co¬
hortes quaedam quia ꝓcul ab domo acreb: suis hibernassent. perspeciem &iam militarium usum cũ alio
alio mitterent᷑ magna pars ablegati quã multitudinẽ consul alter : romȩ precorq alias exaliis figendo mo¬
tas retinebat & primo quidem ignari iudificationis minime inuii domos reui sebant postqua meneq
reuerti ad signa primos nec ferme alium quam qui in campania hibernassent praipueq ex hisseditionis
aut tores mittiuiderunt primum adminttio deinde haud dubius timor incessit animos ꝯsilia sua
enanasse iam questiones iam indicia iam occulta singulorũ supplicia in potensq & crudele consulum

Expanded text:
exercitum purgare missionibus turbulentorum hominum instituit, aliis emerita dicendo stipendia esse, exercitum purgare missionibus turbulentorum hominum instituit, aliis emerita dicendo stipendia esse, alios graues iam aetate aut uiribus parum ualidos; auidam in commeatus mittebantur, singuli primo, deinde et cohortes quaedam, quia procul ab domo ac rebus suis hibernassent; per speciem etiam militarium usuum, cum alii alio mitterentur, magna pars ablegati. quam multitudinem consul alter Romae praetorque alias ex aliis fingendo moras retinebat. et primo quidem ignari ludificationis minime inuiti domos reuisebant; postquam neque reuerti ad signa primos nec ferme alium quam qui in Campania hibernassent praecipueque ex his seditionis auctores mitti uiderunt, primum admiratio, deinde haud dubius timor incessit animos consilia sua emanasse: iam quaestiones, iam indicia, iam occulta singulorum supplicia impotensque et crudele consulum
Abbreviated transcription (Latin):
litando fessos in pestilentia atq arido circa urbem solo luctari aut in urbe insedentem labem cresce¬
tis in dies foenoris patq : ha̧ agitata occultis ⁊iurationib: nedumuulgata in om̃sosilia inuenit nouus
cõs .c̃ marcius rutilus cicãpania sorte ꝓiunciaȩ uenerat quinto seruilio collea a durbem relicto ia
cũ omnia ea sicut gesta erant ꝑtribunos cõꝑta & aetate haber& & usudoctus quippe qui iam quartam
cõs ess& diccatorq: &censor fuiss& optimũ ratus differendo spem quando cũq uellent osilii exequen¬
dimilitarem impetum frustrare . rumorem dissipat in hisdem oppidis & anno postp̃sidia hiberna¬
tunt diuisa enim erant ꝑ campaniae urbes mana ueranti. a capua ꝯsilia in exercitũ omnem eolaxam̃ to
cogitationib: dato quieuit in p̃sentia seditio ꝯsul educto in aestiua milite dumqui etos samnites habebat

Expanded text:
litando fessos in pestilenti atque arido circa urbem solo luctari aut in urbe insidentem labem crescenlitando fessos in pestilenti atque arido circa urbem solo luctari aut in urbe insidentem labem crescentis in dies fenoris pati? haec agitata occultis coniurationibus necdum uolgata in omnes consilia inuenit nouus consul C. Marcius Rutulus , cui Campania sorte prouincia euenerat, Q. Seruilio collega ad urbem relicto. itaque cum omnia ea, sicut gesta erant, per tribunos comperta haberet, et aetate et usu doctus quippe qui iam quartum consul esset dictatorque et censor fuisset, optimum ratus differendo spem quandocumque uellent consilii exsequendi militarem impetum frustrari, rumorem dissipat in iisdem oppidis et anno post praesidia hibernatura—diuisa enim erant per Campaniae urbes manauerantque a Capua consilia in exercitum omnem. eo laxamento cogitationibus dato quieuit in praesentia seditio. consul educto in aestiua milite, dum quietos Samnites habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
insigni cũ laude donisq cũ in condito militari io co haudminus tribuni celebre nomen quã ꝯsulũ e&
cãpanorũ deinde sues sanorũq auditas legationes p̃cantib:q datũ ut p̃sidiũ e in hiberna mitteretur
quosamnitium excirsiones arcerent᷑ lamtũ minime salubris militari disciplinȩ capua instrum̃to
omnium uoluptatium delenitos militũ animos auertit a memoria patriae. in ibantꝰq ꝯsilia in hiber¬
nis eodem scelere adimendae cãpanis capuae ꝑ quodilli eam antiquis cultorib: ademissent neque
in merito suum ipsorũ exemplum in eos uersurum curautẽ potius cãpani agrũ italiae uberrimum
dignã agro urbem quina se nec sua tutari possint quamuictor exercitus haber& qui suo sudore acsan¬
guine inde samnites depuliss& anequum eẽ dedicios suos illa fertilitate atq a moenitate ꝑfrui seini¬

Expanded text:
insigni cum laude donisque, cum incondito militari ioco haud minus tribuni celebre nomen quam consulum esset. insigni cum laude donisque, cum incondito militari ioco haud minus tribuni celebre nomen quam consulum esset. Campanorum deinde Suessulanorumque auditae legationes, precantibusque datum ut praesidium eo in hiberna mitteretur, quo Samnitium excursiones arcerentur. iam tum minime salubris militari disciplinae Capua instrumento omnium uoluptatium delenitos militum animos auertit a memoria patriae, inibanturque consilia in hibernis eodem scelere adimendae Campanis Capuae per quod illi eam antiquis cultoribus ademissent: neque immerito suum ipsorum exemplum in eos uersurum; cur autem potius Campani agrum Italiae uberrimum, dignam agro urbem, qui nec se nec sua tutari possent, quam uictor exercitus haberet qui suo sudore ac sanguine inde Samnites depulisset? an aequum esse dediticios suos illa fertilitate atque amoenitate perfrui, se mi
Abbreviated transcription (Latin):
aues uelut indagine dissipatos samnites a ger& caedem ingentẽ feat Namneq quo signo coire interse
neq utrum castrapeterent anlongiorem intenderent fugam territis ꝯstare poterant tantũq fugȩ ac for¬
midinis fuit ut adel mił scutorũ ne qua quam tot caesis &sgnamiltaria cumhis quae mastris capta erant
adcentum lax adionsulem deferent᷑ tum in castre hostium reditum ibiq omnis pradamiliti
data huiuscertaminis fortuna & faliscos cũ in indutiis essent foedus petere absenatu coezit & la¬
tinos ia mexeritib ꝯpanetis a bromano in paelignum uertit bellũ nequeita ragestȩ fama italiae se
finib: tenuit sed cartaginienses quoq legitos gnatulatũ romam misere cũ coronae aureae donoque
incapitolio iniouis cella poneret᷑ fuit ꝑxxv. coñs ambo desamnitib: trium pharunt sequente decio

Expanded text:
eques uelut indagine dissipatos Samnites ageret, caedem ingentem fecit. nam neque quo signo coirent inter se eques uelut indagine dissipatos Samnites ageret, caedem ingentem fecit. nam neque quo signo coirent inter se neque utrum castra peterent an longiorem intenderent fugam, territis constare poterat; tantumque fugae ac formidinis fuit, ut ad quadraginta milia scutorum—nequaquam tot caesis—et signa militaria cum iis quae in castris capta erant ad centum septuaginta ad consulem deferrentur. tum in castra hostium reditum ibique omnis praeda militi data. huius certaminis fortuna et Faliscos, cum in indutiis essent, foedus petere ab senatu coegit et Latinos iam exercitibus comparatis ab Romano in Paelignum uertit bellum. neque ita rei gestae fama Italiae se finibus tenuit sed Carthaginienses quoque legatos gratulatum Romam misere cum coronae aureae dono, quae in Capitolio in Iouis cella poneretur; fuit pondo uiginti quinque. consules ambo de Samnitibus triumpharunt sequente Decio
Abbreviated transcription (Latin):
ceterum quia mulatudo sua cõmeatib: griruis & prius sedendo ad suessulam &tũ certaminis mora haudꝓcul
abrerũ omnium in opia e& placuit dũ inclusus pauer& hostis frumenta tum ꝑa gros militem duci interim
quia & romano qui expeditus quantum humeris inter armageri poss& frumena secum at tulis set defutura
omnia ssulpalatos ꝑ agroscũ uidiss& hostes stationes infrequentes relitas paucis milites adhortatus ad cas¬
tux appugnanda ducit quaecũ primo clamore atq impetu cepiss& plurib: hostiũ intentoriis suis quam
inportis ualloq caesis signa captiua in unũ locum ꝯferiiussit relictisq duab: legionib: custodia & p̃sidui
causa graui edicto monitis ut done ipse reuertiss& p̃da abstiner&. Profatus agmine instructo cũ p̃missus

Expanded text:
ceterum, quia multitudo sua commeatibus grauis et prius sedendo ad Suessulam et tum certaminis mora haud procul ceterum, quia multitudo sua commeatibus grauis et prius sedendo ad Suessulam et tum certaminis mora haud procul ab rerum omnium inopia esset, placuit, dum inclusus paueret hostis, frumentatum per agros militem duci: interim quieto Romano, qui expeditus quantum umeris inter arma geri posset frumenti secum attulisset, defutura omnia. consul palatos per agros cum uidisset hostes, stationes infrequentes relictas, paucis milites adhortatus ad castra oppugnanda ducit. quae cum primo clamore atque impetu cepisset, pluribus hostium in tentoriis suis quam in portis ualloque caesis signa captiua in unum locum conferri iussit; relictisque duabus legionibus custodiae et praesidii causa, graui edicto monitis ut, donec ipse reuertisset, praeda abstinerent, profectus agmine instructo, cum praemissus
Abbreviated transcription (Latin):
fortunã experiri statuit ab suessula nuntii trepid capuam inde equites citati ad ualeriũ cõs opemoratũ ueni¬
unt ꝯfestim signa mota relictisq in pedimentis castrorũ ualido p̃sidio raptimagit᷑ agmen nec ꝓcul ab hoste
locũ ꝑexiguum ut quib: p̃ter equos ceterorũ iumentorũ calomũq turba abe& castriscepit samnitiũ ȩxercitus
uelut haudulla monr pugnae futunt e&̃ aciem instruit : deinde postquã nemo obuius ibat infestis signis ad castra
hostium succedit ibi utmilitẽ in uallo uidit missiq ab omni parte explonitũ quã quã in exiguũ orbem ⁊ tracta
castnx essent paucitatem in dehostium colligentes rectuller̃ . fremere om̃ sacies ꝯplendas ec̃ fossas scindendũq
uallũ &incastra inrũ pendum transactũq ea temeritate bellum for& niduces ⁊tinuissent impetũ militum

Expanded text:
fortunam experiri statuit. ab Suessula nuntii trepidi Capuam, inde equites citati ad Ualerium consulem opem oratum uenifortunam experiri statuit. ab Suessula nuntii trepidi Capuam, inde equites citati ad Ualerium consulem opem oratum ueniunt. confestim signa mota relictisque impedimentis castrorum cum ualido praesidio raptim agitur agmen; nec procul ab hoste locum perexiguum, ut quibus praeter equos ceterorum iumentorum calonumque turba abesset, castris cepit. Samnitium exercitus, uelut haud ulla mora pugnae futura esset, aciem instruit; deinde, postquam nemo obuius ibat, infestis signis ad castra hostium succedit. ibi ut militem in uallo uidit missique ab omni parte exploratum quam in exiguum orbem contracta castra essent—paucitatem inde hostium colligentes—rettulerunt, fremere omnis acies complendas esse fossas scindendumque uallum et in castra inrumpendum; transactumque ea temeritate bellum foret, ni duces continuissent impetum militum.
Abbreviated transcription (Latin):
aurea corona eũ &centum bub: eximioq uno albo opimo aunitis cornib donat milites qui in p̃sidio simul ferar
dupliai frumento in ꝑpetuũ in presentia singulis bubus binisq tonicis donati seundum cõsdonationẽ legiones
gnrmineam coronã obsidianẽ clamore donum ad ꝓhantes decio inponunt altera corona eiusdem honoris
index ap̃sidiosuo inposita ÷ hisdecoratus in signib: bouem eximiũ martiim molauit centũ boues militib: dono
dedit quisetũ in expeditione fuerant hisdem militib: legiones libnts farris &sextarios uini ꝯtulerunt omãq
ea ingenti ala critate ꝑcdamorẽ militarẽ in dicẽ omnium adsensus gerebant᷑. Tertia pugna adsuessulã cõmis¬
sa ÷ qua fugatus a marco ualerio samnitiũ exercitus omni robore iuuentutis domo accito certamine ultimo

Expanded text:
aurea corona eum et centum bubus eximioque uno albo opimo auratis cornibus donat. milites, qui in praesidio simul fuerant, aurea corona eum et centum bubus eximioque uno albo opimo auratis cornibus donat. milites, qui in praesidio simul fuerant, duplici frumento in perpetuum, in praesentia priuis bubus binisque tunicis donati. secundum consulis donationem legiones gramineam coronam obsidialem, clamore donum approbantes, Decio imponunt; altera corona, eiusdem honoris index, a praesidio suo imposita est. his decoratus insignibus bouem eximium Marti immolauit, centum boues militibus dono dedit qui secum in expeditione fuerant. iisdem militibus legiones libras farris et sextarios uini contulerunt; omniaque ea ingenti alacritate per clamorem militarem, indicem omnium adsensus, gerebantur. tertia pugna ad Suessulam commissa est; quia fugatus a M. Ualerio Samnitium exercitus, omni robore iuuentutis domo accito, certamine ultimo
Abbreviated transcription (Latin):
latim dissi patos ad grederet᷑ gedere diã aliquos adiesequendum emisos ꝑsaltũ uagari uisse legones arma capere
egresieq castris cumꝑexplonaitores notioriam saltus e& uia patentiore ad hostemducunt᷑ quem incautũ in ꝓ¬
uiso adortae cumpalati passim samnitium milites pleriq inermes nacoire in unum ne arma capere necre¬
cipere intiutuallũ sepossent pauentem primum intnt castrit ꝯpellunt dande castric ipsa turbatis stationib:
capiunt ꝑfertur cirta collem clamor fugatque exsuis quẽq p̃sidiis itamagna pars absent hosti cessit quos
intnauallũ ererat pauor fuere autem ad xxx mił om̃s caesi castra direpta itareb: gestis cõs aduocata
ꝯtione p̃. deii non coeptas solũ ante sed cumulata noua uirtute laudes ꝑagit & prȩtermilitaria alia dona

Expanded text:
latim dissipatos adgrederetur: credere etiam aliquos ad se sequendum emissos per saltum uagari. iussae legiones arma capere latim dissipatos adgrederetur: credere etiam aliquos ad se sequendum emissos per saltum uagari. iussae legiones arma capere egressaeque castris, cum per exploratores notior iam saltus esset, uia patentiore ad hostem ducuntur; quem incautum improuiso adortae, cum palati passim Samnitium milites, plerique inermes, nec coire in unum nec arma capere nec recipere intra uallum se possent, pauentem primum intra castra compellunt, deinde castra ipsa turbatis stationibus capiunt. perfertur circa collem clamor fugatque ex suis quemque praesidiis. ita magna pars absenti hosti cessit: quos intra uallum egerat pauor—fuere autem ad triginta milia—omnes caesi: castra direpta. ita rebus gestis consul aduocata contione P. Deci non coeptas solum ante sed cumulatas noua uirtute laudes peragit et praeter militaria alia dona