comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deremus: roma oportẽt mitti. ac senatus ppłiq ⁊ omani de eai iudicu
arbitrium ẽẽ. que regem nobis stuiu alienasse atq ĩ arma egisse p̃cpiete
dicat᷑. Uince aĩui caue deformes ne multa bona uno uitio. et tot meitoꝵ
gr̃a maiore culpa ꝙ̃ cauã culpe est. coͣrrumpas masinissam. Hec audiẽti
non rubor solum suffusus. sed lacrime etiã ab orte. Et cum se quide ĩ pote¬
ite futurum imꝑatõis dixisset. orassetq eum ut quantu res sineret/
sue temẽ obstricte consulẽt. promisisse eni sese ĩ nullius potestate eam
traditurum. ex p̃torio ĩ tabernacułũ suũ confusus ꝯcessit. Ibi arbitris remo¬
⁊ cum crebro suspirio et gemitu quo facile a circumstãtib tabe̾naculu
ex audiri posset / aliquãtu tp̃ĩs ꝯsũpsisset.Ingenti ad posteemũ edito geĩtu¬
custodiã regio more ad incerta fortune uenenu erat. eiͣ mixtum ĩ pcculo

Expanded text:
uideremus, Romam oporteret mitti, ac senatus populique Romani de ea iudicium atque uideremus, Romam oporteret mitti, ac senatus populique Romani de ea iudicium atque arbitrium esse quae regem socium nobis alienasse atque in arma egisse praecipitem dicatur. uince animum; caue deformes multa bona uno uitio et tot meritorum gratiam maiore culpa quam causa culpae est corrumpas.' Masinissae haec audienti non rubor solum suffusus sed lacrimae etiam obortae; et cum se quidem in potestate futurum imperatoris dixisset orassetque eum ut quantum res sineret fidei suae temere obstrictae consuleret—promisisse enim se in nullius potestatem eam traditurum—ex praetorio in tabernaculum suum confusus concessit. ibi arbitris remotis cum crebro suspiritu et gemitu, quod facile ab circumstantibus tabernaculum exaudiri posset, aliquantum temporis consumpsisset, ingenti ad postremum edito gemitcustodia regio more ad incerta fortunae uenenum erat, et mixtum in poculo
Abbreviated transcription (Latin):
spes q om̃s tuas ĩ fidem mẽa cõmisisse Atqui nulla eaꝵ iurtus est ꝑpiꝰ
quã sun tibi appetendus uisus. S qua ego eq temperantia ⁊ ꝯtinentia libidin
gloriatus fuerim. Hanc te quas ad ceteras tuas eximias uixtutes masinissa
adiecisse uelim. Nam nõ est nuchi crede tuntu ab hostib armatis
nr̃e ꝑiculum quantum a circũfusis undiq uoluptatib. Qui eas tẽperantia
sua frenauit ac domuit / multo maus decus/ maioremq uictõĩa sib peꝑit
ꝙͣ nos siphace uicto habenus. Que me absente strenue ac fortit᷑ fi
libenter et cõmemoraui et menuui. Cetera te ip̃m reputare tetũ ꝙ̃ me
dicente erubescẽ malo. Siphax populi romani auspitiis uictus captꝰq est.
siphacis fuit. p̃da populi romani est. et regem et coniugem eius/ et¬
si nõ cius cartagmensis ẽẽt/. etiam si nõ patrem eius imꝑatõe hostum

Expanded text:
spesque omnes tuas in fidem meam commisisse. atqui nulla earum uirtus est propter spesque omnes tuas in fidem meam commisisse. atqui nulla earum uirtus est propter quas tibi adpetendus uisus sim qua ego aeque ac temperantia et continentia libidinum gloriatus fuerim. hanc te quoque ad ceteras tuas eximias uirtutes, Masinissa, adiecisse uelim. non est, non—mihi crede—tantum ab hostibus armatispericuli quantum ab circumfusis undique uoluptatibus. qui eas temperantia sua frenauit ac domuit multo maius decus maioremque uictoriam sibi peperit quam nos Syphace uicto habemus. quae me absente strenue ac fortiter fecisti libenter et commemoraui et memini: cetera te ipsum reputare tecum quam me dicente erubescere malo. Syphax populi Romani auspiciis uictus captusque est. id denique Syphacis fuit, praeda populi, Romani est; et regem coniugemque eius, etiamsi non ciuis Carthaginiensis esset, etiamsi non patrem eius imperatorem hostium
Abbreviated transcription (Latin):
perantiꝰ eam qͣr se duxisse. Hanc nõ hostili modo odio sed amoris etiã stimulis
natam apud eniułũ cernens cum dixisset: non mediari cura scipiona
ꝑpulit . et fidem criminib facte ꝓpe int̾ arma nuptie/ neq consulto neq expe¬
ctato lelio faciebant. tamꝙ p̃ceps festinatio ut quo die captam reginã uidiss
eodem matrimoniõ coniũcta accipẽt. et ad penates hostis sui nuptiale saccu
ꝯficẽt. Eo fediora hec uidebantur scipioni ꝙ ip̃m ĩ hispania uiuene nłłiꝰ
ma pepulerat captiue. Hec secum uolutanti Lelius ac Masinissa si¬
nerunt. quos cum pariter anibos et benigno uultu excepisset: et egregiis
laudib frequenti p̃torio celebrasset: abductum ĩ secretum Masiuissam sic
allaruit᷑. Aliqua te existimo Masinissa intuente ĩ me bona et pͥncipio
ĩ hispania a diungendam metu amititiã uenisse. Postea ĩ affrica te ip̃m

Expanded text:
perantius eam quam se duxisse. haec non hostili modo odio sed amoris etiam stimulis perantius eam quam se duxisse. haec non hostili modo odio sed amoris etiam stimulis amatam apud aemulum cernens cum dixisset, non mediocri cura Scipionis animum pepulit; et fidem criminibus raptae prope inter arma nuptiae neque consulto neque exspectato Laelio faciebant tamque praeceps festinatio ut quo die captam hostem uidisset eodem matrimonio iunctam acciperet et ad penates hostis sui nuptiale sacrum conficeret. et eo foediora haec uidebantur Scipioni quod ipsum in Hispania iuuenem nullius forma pepulerat captiuae. haec secum uolutanti Laelius ac Masinissa superuenerunt. quos cum pariter ambo et benigno uoltu excepisset et egregiis laudibus frequenti praetorio celebrasset, abductum in secretum Masinissam sic adloquitur: 'aliqua te existimo, Masinissa, intuentem in me bona et principio in Hispania ad iungendam mecum amicitiam uenisse et postea in Africa te ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ille perrasse quide sese atq ĩ sanisse fatebat᷑. sed tum demũ cu arma
uersus populu romanũ cepisset. exitiu sui furõis fuisse/ nõ pͥnci
tum se ĩsanisse tum hospitia pͥuata et publica federa om̃ia ex animo
cietisset: cum cartaginẽsem matronã domo acceꝑit. illis nupti alib facib
regiã conflagrasse suã. illam furiam pestemq om̃ib deluumẽtis aim
suũ auertisse atq alienasse:. Nec conquiesce donec ip̃a manib suis nefaria
sibi arma aduersus hospitem atq amicu induerit. Perdito tamen atꝑ
afflicto sibi hac ĩ miseriis sblacii õe̾: ꝙ ĩ omiu hoĩum inimicissimi sibi domũ ac penateͤ
eandem pestem ac furiam transisse uideat. Neq prudentiore neq constãtiorem
Masinissam ꝙͣ siphace ẽẽ. etiam iuuenta incautiore. certe stultiꝰ illum atq ĩ tem¬

Expanded text:
ille peccasse quidem sese atque insanisse fatebatur, sed non tum demum cum arma ille peccasse quidem sese atque insanisse fatebatur, sed non tum demum cum arma aduersus populum Romanum cepisset; exitum sui furoris eum fuisse, non principium; tum se insanisse, tum hospitia priuata et publica foedera omnia ex animo eiecisse cum Carthaginiensem matronam domum acceperit. illis nuptialibus facibus regiam conflagrasse suam; illam furiam pestemque omnibus delenimentis animum suum auertisse atque alienasse, nec conquiesse donec ipsa manibus suis nefaria sibi arma aduersus hospitem atque amicum induerit. perdito tamen atque adflicto sibi hoc in miseriis solatii esse quod in omnium hominum inimicissimi sibi domum ac penates eandem pestem ac furiam transisse uideat. neque prudentiorem neque constantiorem Masinissam quam Syphacem esse, etiam iuuenta incautiorem; certe stultius illum atque intem
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑator. nõ ip̃e modo ad eum ĩ regnum uenert. s etiam filiam ei nuptu
dederit. Habuisse eiu uno tp̃e ĩ potestate duos imꝑatores penũ romanũꝗ
sic ab diis ĩmortalib pars utraq hostiis mactandis pacem petisset. Ita
et utrinq pariter amicitiam petita. Iam tantas habuisse opes ut
Masinissam regno pulsum/ eo redegeĩt. ut uita eius fama mõtis ⁊ latebris
feraꝵ modo ĩ siluis rap̃to uiuentis: tegeret᷑. his sexmonib circumstãtiu
ebratus rex ĩ p̃torium ad scipione est ꝑductus. Mouit et scipione
tum fortuna pͥstina uiri p̃senti fortune collata. tum rẽcodatio hospitii dextͦq
date et federis publice ac pͥuatim iuncti. Eadem hec et diphaqm aũm
dederunt. ĩ alloquendo uictorem. Ilam cum Scipio quid sib uoluisset queret
qui nõ societate solum abnuisset romanã. sed ultro belłũ intulisset: Tum

Expanded text:
imperator non ipse modo ad eum in regnum uenerit sed etiam filiam ei nuptum imperator non ipse modo ad eum in regnum uenerit sed etiam filiam ei nuptum dederit. habuisse eum uno tempore in potestate duos imperatores, Poenum Romanumque. sicut ab dis immortalibus pars utraque hostiis mactandis pacem petisset, ita ab eo utrimque pariter amicitiam petitam. iam tantas habuisse opes ut Masinissam regno pulsum eo redegerit ut uita eius fama mortis et latebris ferarum modo in siluis rapto uiuentis tegeretur. his sermonibus circumstantium celebratus rex in praetorium ad Scipionem est perductus. mouit et Scipionem cum fortuna pristina uiri praesenti fortunae conlata, tum recordatio hospitii dextraeque datae et foederis publice ac priuatim iuncti. eadem haec et Syphaci animum dederunt in adloquendo uictore. nam cum Scipio quid sibi uoluisset quaereret qui non societatem solum abnuisset Romanam sed ultro bellum intulisset, tum
Abbreviated transcription (Latin):
et adeo nõ dissimulauit ĩ probe a rege factum ut pͥmo etiã cu siphace et
ceteis captiuis detracta eam geniali mittẽ ad scipione conatus sit. Uictus
esset. Sophonisbam ad Scipionem reiiceret. misso siphace et captiuis cet̾as
es numi die que p̃sidiis regis teꝑebant᷑ aduu ante masinissa retipi¬
¶I Siphacem ĩ castra adduci cum ẽẽt nuntiatũ. omĩs uelut ad spectaculum
triumphi multitudo effusa ẽ. precedebat ip̃e uinctus: sequebat᷑ grex nobiliũ
daꝵ. Tum quãtum quisq plurimu posset. magnitudĩs Siphacis fa
gentis uictoriam suam augendo addebat illum esse regem : cuiꝰ tantum
maiestati duo potentissimi ĩ teris tribuerint populi romanus cãtaginẽsisq
Scipio imꝑator suus ad amicitiam petendam relicta ꝓuincia hispat
ex̾cituq duab quinqueremib ĩ affricam nauigarit. Hasdrubal penorum

Expanded text:
et adeo non dissimulauit improbare se factum ut primo etiam cum Syphace et et adeo non dissimulauit improbare se factum ut primo etiam cum Syphace et ceteris captiuis detractam eam <lecto> geniali mittere ad Scipionem conatus sit. uictus o Sophoniba esset ad Scipionem reiceret, misso Syphace et captiuis ceteras urbes Numidiae quae praesidiis regiis tenebantur adiuuante Masinissa recipit. Syphacem in castra adduci cum esset nuntiatum, omnis uelut ad spectaculum triumphi multitudo effusa est. praecedebat ipse uinctus; sequebatur grex nobilium Numidarum. tum quantum quisque plurimum poterat magnitudini Syphacis famaeque gentis uictoriam suam augendo addebat: illum esse regem cuius tantum maiestati duo potentissimi in terris tribuerint populi Romanus Carthaginiensisque ut Scipio imperator suus ad amicitiam eius petendam relicta prouincia Hispania exercituque duabus quinqueremibus in Africam nauigauerit, Hasdrubal Poenorum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbum et crudele arbitriu uenire sinas. Si nichil aliud ꝙͣ siphatis
uxor fuissem tam̃ numide atq ĩ eadem metum affrica geniti sy alienigene
et externi fidem exꝑiri mallem. Quid Cartagiuensi a r̾omano: quid filie¬
hasdrubalis timendum sit uides. Si nulla re alia potes me morte ut uindices a ro¬
manoꝵ arbitrio oro obtestorq. Forma erat insignis et florentissima etas.
ut est genus numidaꝵ ĩ uenerem p̃ceps amore captine uictor captus. data
dextra ĩ id quod petebat᷑ obligande fidei ĩ regiam conçedit. Institit deinde repu¬
tare secum ip̃e quẽ admodum ꝓmissi fidem p̃staret. qd̾ cum ex pediri nõ posset.
ab amore temerariũ atq inpudens mutuat᷑ consilũ. nuptias ĩ eum ip̃m diem
parari repente uibet. nequid relinquẽt integri aut lelio aut scipiõi ꝯsulendi
uelut ĩ captiua: que Masinisse iam nupta foret. Factis nuptiis suꝑueĩt lelius

Expanded text:
superbum et crudele arbitrium uenire sinas. si nihil aliud quam Syphacis superbum et crudele arbitrium uenire sinas. si nihil aliud quam Syphacis uxor fuissem, tamen Numidae atque in eadem mecum Africa geniti quam alienigenae et externi fidem experiri mallem: quid Carthaginiensi ab Romano, quid filiHasdrubalis timendum sit uides. si nulla re alia potes, morte me ut uindices ab Romanorum arbitrio oro obtestorque.' forma erat insignis et florentissima aetas.ut est genus Numidarum in uenerem praeceps, amore captiuae uictor captus. data dextra in id quod petebatur obligandae fidei in regiam concedit. institit deinde reputare secum ipse quemadmodum promissi fidem praestaret. quod cum expedire non posset, ab amore temerarium atque impudens mutuatur consilium; nuptias in eum ipsum diem parari repente iubet ne quid relinqueret integri aut Laelio aut ipsi Scipioni consulendi uelut in captiuam quae Masinissae iam nupta foret. factis nuptiis superuenit Laelius
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ dimisso necui fuge patẽt exitus ad regiam cmmipandam citato ua
equo. Intranti uestibulum ĩ ip̃o limine Sophonisba uxor siphatis filia
hasdrubalis peni carrit. Et cum ĩ medio agmine armatoꝵ Masmissa
nem tum armis tum cet̾o hĩtu conspexisset. et regem ẽẽ id qd̾ er
rata genib aduoluta eis/ Omĩa quidem ut posses inquit ĩ nos dii deder̃t
uirtusq et felicitas tua. s si captiue apud dñm uite uecisq sue uctẽ supp¬
licem mite licet si genua si uctricem attingẽ dextra. p̃cor questq per
Maiestatẽ regĩa ĩ qua paulo ante nos qua fumꝰ. ꝑ gentis niunidaru
nomen qd̾ tidi cum Siphace ct̃ẽ fuit. ꝑ huiusce regie deos ꝗ te meliorib
ominib accipiant ꝙ̃ siphacem huit misere hanc ueniã supplici des ut
ip̃e quiquid feret animus de captiua tua statuas/ neq ĩ auusꝙ̃ romani

Expanded text:
nium dimisso ne cui fugae pateret exitus, ad regiam occupandam citato uadit nium dimisso ne cui fugae pateret exitus, ad regiam occupandam citato uadit equo. intranti uestibulum in ipso limine Sophoniba, uxor Syphacis, filia Hasdrubalis Poeni, occurrit; et cum in medio agmine armatorum Masinissam insignem cum armis tum cetero habitu conspexisset, regem esse, id quod erat, rata genibus aduoluta eius 'omnia quidem ut possis' inquit 'in nobis di dederunt uirtusque et felicitas tua; sed si captiuae apud dominum uitae necisque suae uocem supplicem mittere licet, si genua, si uictricem attingere dextram, precor quaesoque per maiestatem regiam, in qua paulo ante nos quoque fuimus, per gentis Numidarum nomen, quod tibi cum Syphace commune fuit, per huiusce regiae deos, qui te melioribus ominibus accipiant quam Syphacem hinc miserunt, hanc ueniam supplici des ut ipse quodcumque fert animus de captiua tua statuas neque me in cuiusquam Romani
Abbreviated transcription (Latin):
quia equestri tantũmodo p̃lio certatũ fuerat. nõ plus quĩque millia atisa
minus dimidiu eyꝰ hominu captu ẽ. ¶ Impetu ĩ castra facto quo ꝑculsa
patrium regnum. s tam̃ secandis ꝙͣ aduersis reb non dari spatiu ad cess-¬
um. Si se Lelius cum equitatu uictoq Siphace Cirtham p̃cede̾ sina
trepida omĩa metu se opp̃ssurum. Lelium cum peditib subsequi modicis
itinẽib posse. Assentiente lelio p̃gressus cirtham / euocãĩ ad collaquium
pͥncipes cirthensium iubet. sed apud ignaros regis casus/ nec que acta esso¬
ꝓmendo/. nec minis/ nec suadendo ante ualuit ꝙͣ rex uinctus ĩ conspectu
datus est. Tum ad spectaculum tam fedum comploratio orta. et pãtim
pauore menã sunt deserta /partim repentino consensu grãm apud iucto em
quẽntiũ patefacte porte. et Masinissa p̃sidio circa portas oportunt᷑aq me¬

Expanded text:
quia equestri tantummodo proelio certatum fuerat. non plus quinque milia occisa, quia equestri tantummodo proelio certatum fuerat. non plus quinque milia occisa, minus dimidium eius hominum captum est impetu in castro facto, quo perculsa regnum; sed tam secundis quam adversis rebus non dari spatium ad cessandum. si se Laelius cum equitatu vinctoque Syphace Cirtam praecedere sinat, trepida omnia metu se oppressurum; Laelium cum peditibus subsequi modicis itineribus posse. adsentiente Laelio praegressus Cirtam evocari ad conloquium principes Cirtpromendo nec minis nec suadendo ante ualuit quam rex uinctus in conspectum datus est. tum ad spectaculum tam foedum comploratio orta, et partim pauore moenia sunt deserta, partim repentino consensu gratiam apud uictorem quaerentium patefactae portae. et Masinissa praesidio circa portas opportunaque moe
Abbreviated transcription (Latin):
pulsis ira aggregat suos. Ita tum a paatis plio accenso/ om̃s utrimq postreo
equitatum / certaminis studiu effudit. ac dum sincere equestre p̃liu erat.
titudo Massessulioꝵ ingentia agmina siphace emutente sustinẽ uix pot
Deinde ut pedes romanus repentino ꝑ turmas suas dantes intercursu stabile
aciem fetit. absteriutq effuse ĩ uehentem se se hostem. primo barbari segmꝰ
nõ pediti solum credẽ s ne equite quide sustinẽ peditis p̃sidio audentem.
Iam signa quas legionu appropinquabant. Tum uõ Masesuli nõ m̃õ pͥmu
impetum s ne ꝯspectum quide signoꝵ atq armoꝵ tulerunt. tantũ seu
memoĩa priorum cladiu seu p̃sens ter̃or ualuit. Ibi Siphax dum obeꝗtat
hostium turmis si pudore si ꝑiculo suo fugam sistẽ posset. equo grauiter
icto effusus oppͥmit᷑ capit᷑q. et uiuus letum ante om̃s Masinisse p̃biturus

Expanded text:
pulsis ira adgregat suos. ita tum a paucis proelio accenso omnem utrimque postremo pulsis ira adgregat suos. ita tum a paucis proelio accenso omnem utrimque postremo equitatum certaminis studium effudit. ac dum sincerum equestre proelium erat, multitudo Masaesuliorum ingentia agmina Syphace emittente sustineri uix poterat; deinde ut pedes Romanus repentino per turmas suis uiam dantes intercursu stabilem aciem fecit absterruitque effuse inuehentem sese hostem, primo barbari segnius stremo non pediti solum cedere sed ne equitem quidem sustinere, peditis praesidio audentem. iam signa quoque legionum adpropinquabant. tum uero Masaesulii non modo primum impetum sed ne conspectum quidem signorum atque armorum tulerunt; tantum seu memoria priorum cladium seu praesens terror ualuit. ibi Syphax dum obequitat hostium turmis si pudore, si periculo suo fugam sistere posset, equo grauiter icto effusus opprimitur capiturque et uiuus, laetum ante omnes Masinissae praebiturus
Abbreviated transcription (Latin):
concessere. Sĩphax pulsis iude ꝓfectis p̃sidiisq suis uetere se cõtinebat
regno. ne uticam quieturꝰ. stimulabant egrum amore/ uxor socerq. et
ta uiris equisq habundabat: ut subiecte aulis regni ꝑ multos florentes an
uires etiam minus barbaro atq ĩpotenti aĩo ssem possent faice̾ Igit᷑ om̃ib qui
bello apti erant ĩ unu coactis equos arma. tela diuidit. equites ĩ tur mas
cedites ĩ cohortes sĩc quonda ab romanis centiuonib didicerat: distrbu
Excitu haud minore ꝙͣ quem pͥus habuerat ceteꝵ om̃i ꝓpe nouo atq ĩ cõditt ᷤ
ire ad hostes ꝑgit. Et caistris ĩ ꝓpmquo positis/ pͥmo pauci equites ex tuto
culantes a stationib ꝓgredi. Inde iaculis sũmoti recurere ad suos. Ind
excursiones muicem fieri. Et cum pulsos indignatio accendet plures subiere
quod ir̃itamẽtum certaminu equesteiũ est. cum aut uiucentib spes aut

Expanded text:
concessere. Syphax pulsis inde praefectis praesidiisque suis uetere se continebat concessere. Syphax pulsis inde praefectis praesidiisque suis uetere se continebat regno, neutiquam quieturus stimulabat aegrum amore uxor socerque, et ita uiris equisque abundabat ut subiectae oculis regni per multos florentis annos uires etiam minus barbaro atque impotenti animo spiritus possent facere. igitur omnibus qui bello apti erant in unum coactis equos arma tela diuidit; equites in turmas, pedites in cohortes, sicut quondam ab Romanis centurionibus didicerat, distribuit. exercitu haud minore quam quem prius habuerat, ceterum omni prope nouo atque incondito, ire ad hostes pergit. et castris in propinquo positis primo pauci equites ex tuto speculantes ab stationibus progredi, dein iaculis summoti recurrere ad suos; inde excursiones in uicem fieri et cum pulsos indignatio accenderet plures subire, quod inritamentum certaminum equestrium est cum aut uincentibus spes aut
Abbreviated transcription (Latin):
harpagones uccat miles ex punitis nauib ĩ iiti in romanas cepti. quos cũ neq
ip̃ca neq cathenas quib suspensi iniiciebant᷑ : iñcide̾ possent: ut queq retro
ibitã rostrata oneraxiã hexentem unco trahẽt: scindi uidẽs uincula
alia aliis ĩnexa erant. seriem om̃es pontes: et uix transiliendi ĩ secundũ ordie¬
nauiu spatium ꝓpugnatõib datum ẽ. sex ferme oneraie puppibi abstracte
tagine sunt. Maior ꝙͣ pro re letitia. sed eo gratior ꝙ int̾ assidu.
clades ac laccimas/ unũ quãtuncũq ex insperato gaudiu affulserat. cũ eo
ut apparẽt haud ꝓtul exitio fuisse romanã classem: ni cessatu ap̃fectis
suaꝵ nauiu foret: et scipio ĩ tempore subueinsset. ¶ Per cosdem forte
dies cum Lelius et Masinissa quintodenmo ferme die ĩ numidĩa ꝑuenissẽt.
Messessuli regnum paternũ Masmisse leti ut ad regem diu desider.

Expanded text:
harpagones uocat miles — ex Punicis nauibus inici in Romanas coepti. quos cum neque harpagones uocat miles — ex Punicis nauibus inici in Romanas coepti. quos cum neque ipsos neque catenas quibus suspensi iniciebantur incidere possent, ut quaeque retro inhibita rostrata onerariam haerentem unco traheret, scindi uideres uincula quibus aliis innexa erat, seriem nauium spatium propugnatoribus datum est. sexaginta ferme onerariae puppibus abstractae Carthaginem sunt. maior quam pro re laetitia, sed eo gratior quod inter adsiduas clades ac lacrimas unum quantumcumque ex insperato gaudium adfulserat, cum eo ut appareret haud procul exitio fuisse Romanam classem ni cessatum a praefectis suarum nauium foret et Scipio in tempore subuenisset. per eosdem forte dies cum Laelius et Masinissa quinto decimo ferme die in Numidiam peruenissent, Maesulii, regnum paternum Masinissae, laeti ut ad regem diu desideratum
Abbreviated transcription (Latin):
ue segni nauigatione ab sumpto sub atasum solis ĩ portũ Ruscinona
uctant cdassem appulẽ Postero die sub ortu solis instruxẽ ab alto naues
uelut ad iustum p̃liu nauale et tamꝙͣ exituris contra romauis. Cum diu
etissent: postꝙͣ nichil moueri ab hostib uderunt tum demũ onerariat
rediunt᷑. Erat res minime certamini nauali similis. ꝓxime spẽm muros opp¬
ugnantiu nauiu altitudine aliquãtum onerarie suꝑabant. Ex rostratis
eni uana pleu̾q ut pote supino iactu tela ĩ locum suꝑice mittebant. graui.
ac ponde̾ ip̃o libratior superne ex onerariis ictus erat. speculatoie naues. ac
leuia alia nauigia que sub constratis pontiu ꝑ int̾ualla excũrẽbant: pͥmo ip̃a
tantũ impetu at magnitudine rostrataꝵ obruebant᷑. deide ex ꝓpugnatoĩb
quoq ĩ cõmoda erant. ꝙ ꝑmixte cum hostiu nauib ĩ hibẽ̾ sepe tela agebat.
tu ne ambiguo ictu suis iucendent. Postremo asseres ferẽo unco p̃s¬

Expanded text:
e segni nauigatione absumpto sub occasum solis in portum—Rusucmona Afri uocant— classem adpulere. postero die sub ortum solis instruxere ab alto naues uelut ad iustum proelium nauale et tamquam exituris contra Romanis. cum diu stetissent postquam nihil moueri ab hostibus uiderunt, tum demum onerarias adgrediuntur. erat res minime certamini nauali similis, proxime speciem muros oppugnantium nauium. altitudine aliquantum onerariae superabant; ex rostratis Poeni uana pleraque, utpote supino iactu, tela in locum superiorem mittebant; grauior ac pondere ipso libratior superne ex onerariis ictus erat. speculatoriae naues ac leuia alia nauigia, quae sub constratis pontium per interualla excurrebant, primo ipsae tantum impetu ac magnitudine rostratarum obruebantur; deinde propugnatoribus quoque incommodae erant quod permixtae cum hostium nauibus inhibere saepe tela cogebant metu ne ambiguo ictu suis inciderent. postremo asseres ferreo unco praefixi—
Abbreviated transcription (Latin):
obtimussent arinis suꝑesse p̃ter cartaginis menia. Inclusos nõ terra nõ
qui xp̃ sui huris fẽnere. Urbem quaꝵ ip̃am ac penates ita hĩtutot
si in ea qua quo nichil ulterius ẜuire populus romanus uelit. Cum flecti
misericordia patres appareret: sen atarem unu in festum ꝑfidie cirtagi¬
nensium sugdamasse ferunt. ꝑ quos decs fedus icturi e̾ent: cum eos ꝑ quos
ante ictum ẽẽt. fefellissent: ꝑ eosdem in quit has drubal qm̃ tam ĩ festi sũt
federa iuolantib. Inclinatis oũi ad pacem anĩniis. Gn. lentulus consul
aui classis ꝓiuntia erat: senatiu consulto int̾cessit: Tum. mM Anliis et .R.
Minutius Tribuni pleb̾ ad populu tulerunt. uellent iuberent ne senatũ dec̾nere.
facẽt. Gratias deinde patrib egere cartaginenses/ et petierunt ut sibi ĩ urbem

Expanded text:
obtinuerint armis superesse praeter Carthaginis moenia; his inclusos, non terra non mari obtinuerint armis superesse praeter Carthaginis moenia; his inclusos, non terra non mari quicquam sui iuris cernere; urbem quoque ipsam ac penates ita habituros si non in ea quoque, quo nihil ulterius sit, saeuire populus Romanus uelit. cum flecti misericordia patres appareret, senatorum unum infestum perfidiae Carthaginiensium succlamasse ferunt per quos deos foedus icturi essent cum eos per quos ante ictum esset fefellissent. 'per eosdem', inquit Hasdrubal 'quoniam tam infesti sunt foedera uiolantibus.' inclinatis omnium ad pacem animis Cn. Lentulus consul, cui classis prouincia erat, senatus consulto intercessit. tum M'. Acilius et Q. Minucius tribuni plebis ad populum tulerunt uellent iuberentne senatum decernere faceret. gratias deinde patribus egere Carthaginienses et petierunt ut sibi in urbem
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate a re publica transferenti. Qui cum uaria oratiõe usus esset.
nunt purgando cruina/ nunc quodã fatendo. ne impudenter certa negãtib
modeste ac moderate uterent᷑ si se atq haimone audissent cartaginẽses
et tꝑẽ uti ualuissent. daturos fuisse pacis conditioes. quas nũc peterent.
Raro simul hom̃ib bonã fortuna tonãq mente dari. Populum romanũ
eo inuĩctum ẽẽ. ꝙ ĩ seauidis reb facere sapere et consulẽ meminerit.
Et hercile mirandum fuisse si alit̾ facẽnt. ex insolentia quib bona fortũa
sit inpotentes letitie ĩ sanire  populo romano usitata ac ꝓpe ĩa obsoleta
ex uctõia gaudia ẽẽ. ac plus pene pacendo uictis ꝙͣ uincendo imperium
auxisse. Ceteroꝵ nuẜabilior oratio fuit. cõmemorantiũ ex quãtis opib
quo recidissent. cartaginensiu res. nichil eis qui modo orbem ꝓpe terar

Expanded text:
cupiditatem ab re publica transferenti. qui cum uaria oratione usus esset, cupiditatem ab re publica transferenti. qui cum uaria oratione usus esset, nunc purgando crimina, nunc quaedam fatendo ne impudenter certa negantibus us secundis modeste ac moderate uterentur—si se atque Hannonem audissent Carthaginienses et tempore uti uoluissent, daturos fuisse pacis condiciones quas tunc peterent; raro simul hominibus bonam fortunam bonamque mentem dari; populum Romanum eo inuictum esse quod in secundis rebus sapere et consulere meminerit; et hercule mirandum fuisse si aliter faceret; ex insolentia quibus noua bona fortuna sit impotentes laetitiae insanire: populo Romano usitata ac prope iam obsoleta ex uictoria gaudia esse ac plus paene parcendo uictis quam uincendo imperium auxisse — ceterorum miserabilior oratio fuit, commemorantium ex quantis opibus quo reccidissent Carthaginiensium res: nihil iis qui modo orbem prope terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩquis regis ẽẽ. eum cũ quatuar millib macedonũ ⁊ peciũa missum
nuꝑ ĩ affricam ẽẽ haniubali cartaginensibq auxilio. De his reb ĩ t̾rogati
regem. et si ꝑgat ꝓpe diem inuenturũ duplicit᷑ ab eo fedus iuolatum.
et ꝙ scciis populi romani in iurias fecẽit bello armisq lacessiueit. et ꝙ hostes
et facẽ. ꝙ eos qui arma cont̃ popũlũ romanũ ferentes. capti sunt hostiu
nũo ĩ uinculis habeat. et marium aureliu e Republica facẽ. gratumq id
Cum hoc tam tristi responst diiuissis macedonib. legati Cartaginenses uccati.
quoꝵ etatib dignitatib q conspectis nam longe pͥmi ciuitatis erant tum
ꝓse quisq dicere᷑ uere de pace agi. Insignis tam̃ int̾ ceteros. has drubal
erat. hedum populares cognomine. appellabant. patis semꝑ autor adu̾susꝙ
ctioni barchine. eo tum plus auctoritatis illi fuit. belli culpã ĩ pa

Expanded text:
propinquis regis esse; eum cum quattuor milibus Macedonum et pecunia missum propinquis regis esse; eum cum quattuor milibus Macedonum et pecunia missum nuper in Africam esse Hannibali et Carthaginiensibus auxilio. de his rebus interrogati regem et si pergat propediem inuenturum; dupliciter ab eo foedus uiolatum et quod sociis populi Romani iniurias fecerit ac bello armisque lacessiuerit, et quod hostes  uideri et facere quod eos qui arma contra populum Romanum ferentes capti sint hostium numero in uinclis habeat, et M. Aurelium e re publica facere gratumque idcum hoc tam tristi responso dimissis Macedonibus, legati Carthaginienses uocati. quorum aetatibus dignitatibusque conspectis—nam longe primi ciuitatis erant—tum pro se quisque dicere uere de pace agi. insignis tamen inter ceteros Hasdrubal erat—Haedum populares cognomine appellabant—, pacis semper auctor aduersusque factioni Barcinae. eo tum plus illi auctoritatis fuit belli culpam in paucorum
Abbreviated transcription (Latin):
Octauus romam decedẽt: reducẽtq naues quib consul usus nõ esset. Et
Marco fabio ĩ sardima decem longe naues deccete⁊ et consules duas
legiones urbanas scribẽ uissi: ut quatuor decim legionaib eo auno/ centum
nauib longis respublica administraret. Tum de legatis philippi et
Cartaginensium actum. Priores macedonas introduti platuit. quorꝭ
uaria oratio fuit: partim purgantiũ que questi erant missi ad regom
a roma legati depopulatione socioꝵ: partim ultro accusantiũ quidem ⁊
scios ipłi romani s multo iñfestius Marcum Autelium quem extribꝰ
ad se missis legatis delectu hĩto substitisse: et se bello lacessisse contea
fedus: et sepe cum p̃fectis suis siguis collatis pugnasse. postulantium ut Macedeneᷤ
eoꝵ Sopater. qui apud hannibale mercede militassent. capti ĩ uiũculis
ex macedonia / disseruit aureliu relictum: ne sirii populi romani fessi

Expanded text:
Octauius Romam decederet reduceretque naues quibus consuli usus non esset. et Octauius Romam decederet reduceretque naues quibus consuli usus non esset. et M. Fabio in Sardiniam decem longae naues decretae. et consules duas urbanas legiones scribere iussi, ut quattuordecim legionibus eo anno centum nauibus longis res publica administraretur. tum de legatis Philippi et Carthaginiensium actum. priores Macedonas introduci placuit; quorum uaria oratio fuit. partim purgantium quae questi erant missi ad regem ab Roma legati de populatione sociorum, partim ultro accusantium quidem et socios populi Romani sed multo infestius M. Aurelium , quem ex tribus ad se missis legatis dilectu habito substitisse et se bello lacessisse contra foedus et saepe cum praefectis suis signis conlatis pugnasse, <partim> postulantium ut Macedones duxque eorum Sopater, qui apud Hannibalem mex Macedonia, disseruit Aurelium relictum, ne socii populi Romani fessi
Abbreviated transcription (Latin):
ilconi due legiones ĩ Brutiis quib. G. liuius priore anno p̃fueraͭ.
Marco fabio ĩ sardiuia quam.P. lentulus ꝓp̃tor huisset decẽnitur. Mãdo¬
ex iulio prioris auni consuli cum suis duab item legionib ĩ eteuria
lentulum. et .l. Manliu acidiniu ẽẽ: ubi hi consules cumm tribunis agẽnt
ut si eis uderetur plebem rogarent : au iubẽnt ĩ hispania imperiu ẽẽ.is ex
duob ex̾citib ĩ unam legione conscciberet romanos milites. et ĩ xu. cohõtes
sotios latini nominis quib ꝓuiñtia obtinẽt. Ueteres milites .l. cõneluis
et. lutius Manlius ĩ italiam depõtarent. Gaio lelio nauiũ classis ex duab
classib . Gneo atauo que ĩ affrica ẽẽt. P. uillio que sicilie oram tuebat᷑
ecreta. ut quas uellet naues deligeret. Publius Scipio quadragn
p̃esse uellet. Octauio ꝓp̃tori ĩ eum ãnu imperiũ eẽt. Si leliu p̃ficeret

Expanded text:
Faltoni duae legiones in Bruttiis quibus C. Liuius priore anno praefueratFaltoni duae legiones in Bruttiis quibus C. Liuius priore anno praefueratM. Fabio in Sardiniam quam P. Lentulus pro praetore habuisset decernitur. M. Seruilio prioris anni consuli cum suis duabus item legionibus in EtruriaLentulum et L. Manlium Acidinum esse; uti consules cum tribunis agerent ut si iis uideretur plebem rogarent cui iuberent in Hispania imperium esse; is ex duobus exercitibus in unam legionem conscriberet Romanos milites et in quindecim cohortes socios Latini nominis, quibus prouinciam obtineret; ueteres milites L. Cornelius et L. Manlius in Italiam deportarent. consuli quinquaginta nauium classis ex duabus classibus, Cn. Octaui quae in Africa esset, et P. Uilli quae Siciliae oram tuebatur, decreta, ut quas uellet naues deligeret. P. Scipio quadraginraefuisset, praeesse uellet, Octauio pro praetore in eum annum imperium esset; si Laelium praeficeret,
Abbreviated transcription (Latin):
Multis cõtentionib et ĩ senatu et ad populu acta res. Postremo eo deducta est
ut senatui ꝑmittent. Patres igitur uirati ita eni conuenerantꝰ censuer̃t
uti consules ꝓuincias int̾ se ꝯpararẽt sortirentur ue uter italiã uter dasse
nauiu quiñ quaginta habẽt. Cui dassis obuenisset ĩ siciliã nauigaret: si pax
cum cartaguiẽsib componi nequisset. in affricam trauceret. Consul mari:
Scipio eodem quo adhuc uire imperii terra rem gereret. si condrticẽs ꝯuenirẽt
icis: tribuni plebis popũlũ rggarent. utrum consulem an. publiũ sc
iuberent pacem dare. et quem si depõtandus exertitus uictor ex affrica ẽẽt
deportare si pacem ꝑ .p. Scipione atq ab eodem excitum deportati iussissẽt
et consul ex sicilia ĩ affricam traiiceret Alter consul cui italia euer
duas legiones a Marco sextilio p̃tore accipẽt. Publio Scipioni cũ excitibus
quos hr̃et ĩ prouincia affrita prorogatum imiperiu. P̃torib. Marco ualerio

Expanded text:
multis contentionibus et in senatu et ad populum acta res postremo eo deducta est ut senatui permitterent. patres igitur iurati—ita enim convenerat—censuerunt uti consules provincias inter se conpararent sortirenturve uter Italiam, uter classem navium quinquaginta haberet; cui classis obvenisset in Siciliam navigaret; si pax cum Carthaginiensibus componi nequisset, in Africam traiceret; consul mari, Scipio eodem quo adhuc iure imperii terra rem gereret; si condiciones convenirent pacis, tribuni plebis populum rogarent utrum consulem an P. Scipionem iuberent pacem dare, et quem, si deportandus exercitus victor ex Africa esset, deportare; si pacem per P. Scipionem dari atque ab eodem exercitum deportari iussissent, ne consul ex Sicilia in Africam traiceret. alter consul, cui Italia evenisset, duas legiones a M. Sextio praetore acciperet. P. Scipioni cum exercitibus quos haberet in provincia Africa prorogatum imperium. praetoribus M. Valerio
Abbreviated transcription (Latin):
s agrestiu etiã turba obsidente uias romã ꝑuenit. Triumphoq olum
spectaculo magis hominũ ꝙͣ triumphantis głie Siphax est. tibur audita
multo ante mortuus ꝙͣ ab alba traductus fuerat: ꝯspecta tam̃ mors eiꝰ
fuit : qr publico funẽ est elatus. Hunc regem ĩ trĩpho ductu Polibius
haudquaꝙͣ speruendus autor tradit. secutus scipione triumphante est
pilleo capiti inposito. Q tẽrentius culleo. om̃iq deinde uita ut dignu
erat libertatis autorem coluit: Affricani agnomen/ militatis pͥus fauor
an populatis aure celebrauit. an sicuti felicis Gille. Magniq pompei
Primus certe hic imꝑator nomine uicte a se gentis est nobulitatus.
Suemplo demide. huiꝰ nequaꝙ̃ iuictoĩa pares: iñsigneo ꝑmaginũ titulos daraq
cogiomina familie¬

Expanded text:
sed agrestium etiam turba obsidente uias Romam peruenit triumphoque omnium sed agrestium etiam turba obsidente uias Romam peruenit triumphoque omnium spectaculo magis hominum quam triumphantis gloriae Syphax est, Tiburi haud ita multo ante mortuus, quo ab Alba traductus fuerat. conspecta tamen mors eius fuit quia publico funere est elatus. —hunc regem in triumpho ductum Polybius, haudquaquam spernendus auctor, tradit.— secutus Scipionem triumphantem est pilleo capiti imposito Q. Terentius Culleo , omnique deinde uita, ut dignum erat, libertatis auctorem coluit. Africani cognomen militaris prius fauor an popularis aura celebrauerit an, sicuti Felicis Sullae Magnique Pompeii pertum habeo; primus certe hic imperator nomine uictae ab se gentis est nobilitatus; exemplo deinde huius nequaquam uictoria pares insignes imaginum titulos claraque cognomina famili
Abbreviated transcription (Latin):
armatas gentes affrice cerneretis: nemo ĩ gemuit. nunc qr tributum ex pͥuato
arnfirandum ẽ tamã ⁊̃publico funẽ conploratis. M uereor ne mr̃ dĩẽ setia
leuissimo ĩ malo uos hodie lacrimasse. Het hannbal apud cartaginõses.¬
cipio contione aduccata. Masinissam ad regnum pat̾nu/ cirtha opido et ceti
urbib agrisq que ex regno Siphacis in populi romani potestatẽ uenissẽt
ctis. donauit. Gneum octauiũ classem ĩ siciłia ductam Gneo corn
consuli tradẽ uissit. legatos Carthagmensiũ romã ꝓficisti ut que a se
ex derem legatoꝵ sententia acta ẽent. ea patrũ auctoitate populiq iussu
cõfir marentur: Pace terra mariq parta. ex̾citu ĩ naues ĩ poĩto ĩ sitiliã
lilibeum traiecit. In de magna ꝑte militũ ĩ naiub missa ip̃e ꝑ leta pace
minus ꝙ̃ uictoria Italiã. effusis nõ urbib modo ad habendos h

Expanded text:
armatas gentes Africae cerneretis, nemo ingemuit: nunc quia tributum ex priuato armatas gentes Africae cerneretis, nemo ingemuit: nunc quia tributum ex priuato conferendum est, tamquam in publico funere comploratis. quam uereor ne propediem sentiatis leuissimo in malo uos hodie lacrimasse.' haec Hannibal apud Carthaginienses. Scipio contione aduocata Masinissam ad regnum paternum Cirta oppido et ceteris urbibus agrisque quae ex regno Syphacis in populi Romani potestatem uenissent adiectis donauit. Cn. Octauium classem in Siciliam ductam Cn. Cornelio consuli tradere iussit, legatos Carthaginiensium Romam proficisci ut quae ab se ex decem legatorum sententia acta essent ea patrum auctoritate populique iussu confirmarentur. pace terra marique parta, exercitu in naues imposito in Siciliam Lilybaeum traiecit. inde magna parte militum nauibus missa ipse per laetam pace non minus quam uictoria Italiam effusis non urbibus modo ad habendos honores
Abbreviated transcription (Latin):
cauã esset . Siquemadmodum oris habitꝰ cernitire aulis inquit/ sic et
animus intus cẽni potuisset/ facile uõb apparẽt nõ leti s ꝓpe amẽtis malis
cordis hunc quẽ in crepitas risum ẽẽ. Qui tam̃ nequaꝙͣ adeo ẽ ĩ tempestuas
ꝙͣ ur̃e iste absurde atq abhorrentes latͥme sunt. Tunc flesse decuit cũ
mpta sunt nõb̵ arma incense naues. int̾dittũ exteriis bellũ. ĩ
em uuluẽ concidimꝰ. nec esse ĩ uos odio ur̃o consultu a romanis crcdatis.
Nulla magna cuutas quiescẽ põt si foris hostem nõ ħt/ domi ĩuenit. ut
p̃ualida corpora ab externis causis tuta iudentur ẜ suis ip̃a uulnẽ
onerant᷑. tantũ ni mirũ ex publicis malis sentimus ꝙ̃ tum ad pͥuatas res
ꝑtinet. Nec ĩ hi s quicꝙ̃ accius ꝙͣ petunie dcipnum stitaulat Itiq cũ spoliã
uictõĩe Cartagini detrahebant᷑. cum inermem iam ac nudam destitui int̾ tot

Expanded text:
causa esset, si , quem ad modum oris habitus cernitur oculis, inquit, sic et causa esset, si , quem ad modum oris habitus cernitur oculis, inquit, sic et animus intus cerni posset, facile vobis appareret non laeti, sed prope amentis malis cordis hunc quem increpatis risum esse; qui tamen nequaquam adeo est intempestivus quam quam uestrae istae absurdae atque abhorrentes lacrimae sunt. tunc flesse decuit cum adempta sunt nobis arma, incensae naues, interdictum externis bellis; illo enim uolnere concidimus. nec est cur uos otio uestro consultum ab Romanis credatis. nulla magna ciuitas diu quiescere potest; si foris hostem non habet, domi inuenit, ut praeualida corpora ab externis causis tuta uidentur, suis ipsa uiribus onerantur. sed tantum nimirum ex publicis malis sentimus quantum ad priuatas res pertinet, nec in iis quicquam acrius quam pecuniae damnum stimulat. itaque cum spolia uictae Carthagini detrahebantur, cum inermem iam ac nudam destitui inter tot
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt: int̾ quos. Q. Terrentius culleo senator fuit. naues ꝓuectas in
altum m̃cendi uissit. Quingentas fuisse om̃is g̃is / que remis ⁊egerentur
quidã tradunt. Quaꝵ conspectum repente incendiũ tam lugubre fuisst penii
ꝙ̃ si ip̃a Cartago arderet. de ꝑfugis grauius dõ de fugituus consultum.
nom̃ĩs latini qui erant. securi ꝑcussi. romani ĩ cruce subacti. Annis ante
Xl. pax cum cãtaginensib postremo facta erat.Q. lutatio. M. Manilio
consulib / bellum initum ante / annis post trib ⁊ uiginti .p. cornelio. Tito
Sempronio consulib finitu est septĩo detimo anno/ Gñ corcello .p. elio peto¬
fumret᷑ : Cartagiuĩ tum pͥma collatio petiuẽ diutino bello exhaustis difficilis
uderet᷑. mestitiaq ⁊ fletus ĩ cuĩa esset. ridente hannbale ferũt.
Cuiꝰ cum hasdrubal ^ edus risum moreparet ĩ publito fletu cũ ip̃e lacͥmarꝭ

Expanded text:
diderunt, inter quos Q. Terentius Culleo senator fuit. naves provectas in diderunt, inter quos Q. Terentius Culleo senator fuit. naves provectas in altum incendi iussit. quingentas fuisse omnis generis quae remis agerentur quidam tradunt; quarum conspectum repente incendium tam lugubre fuisse Poenis quam si ipsa Carthago arderet. De perfugis gravius quam de fugitivis consultum; nominis Latini qui erant securi percussi, Romani in crucem sublati. annis ante quadraginta pax cum Carthaginiensibus postremo facta erat, Q. Lutatio, A. Manlio consulibus. bellum initum annis post tribus et viginti, P. Cornelio, Ti. Sempronio consulibus, finitum est septimo decimo anno, Cn. Cornelio, P. Aelio confiniret. Carthagini cum prima conlatio pecuniae diutino bello exhaustis difficilis videretur, maestitiaque et fletus in curia esset, ridentem Hannibalem ferunt conspectum. cuius cum Hasdrubal Haedus risum increparet in publico fletu, cum ipse lacrimarum
Abbreviated transcription (Latin):
introire et colloqui cum cuub suis liceret. qui capti ĩ publica custodia essent.
esse ĩ iis partim ꝓpinquos amitosq suos nobiles homĩes. partim ad quos mãdato
apropin quis haberent. quib conuentis cum eursus peterent ut sib quos uellet
exiis redimẽdi potestas fieret iussi nomĩa edẽ. Et cum. cͥcͣ. ferme ederent.
Senatusconsidtũ factũ est. ut legati romani.ccͦ. ex captiuis quos cãtaginẽses
uellent : ad publiu corneliũ ĩ affricam depõtarent. nũtiarẽtq ei ut si pax ꝯue¬
nisset/ sine p̃tio eos cãtagmensib reddẽt. Fetiales cum ĩ affeicã ad fedus
feriundum ire iuberent: ip̃is postul antib senast senatusconsultu ĩ hec u̾ba
ctum ẽ. Ut pͥmos lapides silicos pͥmasq uerbenas secum ferent. uti p
mus ex arce sũptum fecialib darisolet. Ita dimissi a Ronta Cartagu
cum ĩ affricã uenissent ad scipionem quib ante dcũ est legib pacem feitĩt.

Expanded text:
introire et colloqui cum civibus suis liceret qui capti in publica custodia essent; esse in iis partim propinquos amicosque suos, nobiles homines, partim ad quos mandata a propinquis haberent. quibus conventis cum rursus peterent ut sibi quos vellent ex iis redimendi potestas fieret, iussi nomina edere; et cum ducenta ferme ederent, senatus consultum factum est ut legati Romani ducentos ex captivis, quos Carthaginienses vellent, ad P. Cornelium in Africam deportarent, nuntiarentque ei ut, si pax convenisset, sine pretio eos Carthaginiensibus redderet. fetiales cum in Africam ad foedus feriundum ire iuberentur, ipsis postulantibus senatus consultum in haec verba factum est, ut privos lapides silices privasque verbenas secum ferrent, ut, ugenus ex arce sumptum fetialibus dari solet. ita dimissi ab Roma Carthaginienses cum in Africam venissent ad Scipionem, quibus ante dictum est legibus pacem fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
concũrunt. Primo impetu suul utraq cõnua et numide et cãtagienses
lsiꝰ. Nam neq numide maxima pars agrestis romanũ equitatu ne
cartagiñenses et ip̃e nouus miles Masinissam retenti suꝑ cetera uictõi̾a terr¬
ibilem sustinueꝰ. Nudata utrimq cornib Celtiberoꝵ aciẽs stabat ꝙͣ nec in
fuga salus ulla ostendebatur lois ignotis. neq spes uenie ascipione erat: quem
om̃ibq ĩ eos uersis aliquantu ad fugam tp̃ĩs siphax et hasdrubal p̃ceperunt.

Expanded text:
concurrunt. primo impetu simul utraque cornua, et Numidae et Carthaginienses, concurrunt. primo impetu simul utraque cornua, et Numidae et Carthaginienses, pulsi; nam neque Numidae, maxima pars agrestes, Romanum equitatum neque Carthaginienses, et ipse nouus miles, Masinissam recenti super cetera uictoria terribilem sustinuere. nudata utrimque cornibus Celtiberum acies stabat quod nec in fuga salus ulla ostendebatur locis ignotis neque spes ueniae ab Scipione erat, quem omnibusque in eos uersis aliquantum ad fugam temporis Syphax et Hasdrubal praeceperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
modicisq p̃sidiis ad spetiem modo obsidiõis. ter̃a mariq relictis / ip̃e cu
e excitus ire ad hostes ꝑgit. Primo ĩ tumulo quatuor ferme imi
distante a castris regiis consedit. Postero die cum equitatu ĩ magnos¬
ita uccant campos subiettos ei tumulo degressus/ succedendo ad staticẽs
stium / lacessendoq leuib p̃liis/ diem absumpsit. et ꝑ insequens bi
tumultuosis hinc atq illint excursionib in uicem nichil dictu satis
dignum fererunt. Quarto die utrimq ĩ aciem descensum ẽ. romanus¬
⁊ principes hastatoꝵ pͥma signa ĩ subsidiis triarios constituit: eꝗt
italicum adextro cornu a/ leuo Numidas Masmissamq opposuit. Siphax
Hasdrubalq numidis aduersus italici equitatu/. Cartaginensib ꝯͣ masinissã
litatis celtiboros ĩ medĩa aciem ĩ aduersa signa legionu accepe̾. Ita ĩstenti

Expanded text:
modicisque praesidiis ad speciem modo obsidionis terra marique relictis ipse cum modicisque praesidiis ad speciem modo obsidionis terra marique relictis ipse cum robore exercitus ire ad hostes pergit. primo in tumulo quattuor milia ferme distante ab castris regiis consedit; postero die cum equitatu in Magnos—ita uocant—campos subiectos ei tumulo degressus, succedendo ad stationes hostium lacessendoque leuibus proeliis diem absumpsit. et per insequens biduum tumultuosis hinc atque illinc excursionibus in uicem nihil dictu satis dignum fecerunt: quarto die in aciem utrimque descensum est. Romanus principes post hastatorum prima signa, in subsidiis triarios constituit: equitatum Italicum ab dextro cornu, ab laeuo Numidas Masinissamque opposuit. Syphax Hasdrubalque Numidis aduersus Italicum equitatum, Carthaginiensibus contra Masinissam locatis Celtiberos in mediam aciem aduersus signa legionum accepere. ita instructi
Abbreviated transcription (Latin):
oblatam afferebant legati. quatuor millia celtiberoꝵ cir̃ca urbe nomĩe
Olbam a conquisitoĩb suis conducta / ĩ hispania egregie iiuentutis sibi
aturisse. et hasdrubalem ꝓpe diem affore/ cum manu haudquaꝙͣ ꝯtẽpnẽda.
Igit᷑ nõ benigne modo legatis respondit. sed ostendit etiã multitudine agrestiũ
numidaꝵ quib ꝑ eos dies arma equosq dedisset. et omẽ iuuẽtutem
affirmat ex regno exccturum. scire incendio nõ plio clade acceptam/.
ꝯ bello inferiorem eẽ qui armis uincat᷑. Hec legatis responsa.
post dies pautos reuersus hasdrubal ⁊ diphax copias uinxerunt. Is oĩs
ex̾citus fuit .xxx. ferme milliu armatoꝵ. Scipione uelut iã debellato
d̾ ad siphacem Cartagiensesq attineret. utice oppugnande inte
iamq machinas admouente muris auertit fama rodintegrati belli.

Expanded text:
oblatam adferebant legati: quattuor milia Celtiberorum circa urbem nomine oblatam adferebant legati: quattuor milia Celtiberorum circa urbem nomine Obbam ab conquisitoribus suis conducta in Hispania, egregiae iuuentutis, sibi occurrisse; et Hasdrubalem propediem adfore cum manu haudquaquam contemnenda. igitur non benigne modo legatis respondit, sed ostendit etiam multitudinem agrestium Numidarum quibus per eosdem dies arma equosque dedisset, et omnem iuuentutem adfirmat ex regno exciturum: scire incendio non proelio cladem acceptam; eum bello inferiorem esse qui armis uincatur. haec legatis responsa, et post dies paucos rursus Hasdrubal et Syphax copias iunxerunt. is omnis exercitus fuit triginta ferme milium armatorum. Scipionem, uelut iam debellato quod ad Syphacem Carthaginiensesque attineret, Uticae oppugnandae intentum iamque machinas admouentem muris auertit fama redintegrati belli;