comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ub ip̃o tempore q̃dã
adolescẽtula noĩe
petrouilla tante debli¬
tatis iunciebatur in¬
cõmodo ut plante pe¬
dum ad popͥlites refle-¬
xe suo frustrarentur
officio. Hec itaq dito¬
b lignis quib ꝓ pe¬
dib utebatur membͣ
uectitãs paralitica.
ad mausoleum bea¬
ti martini firma
fide accessit. Quod
deuote amplectens
et cum lactinus deo¬
sculans inuocato sc̃ĩ
ꝯfessoris noĩe oꝑta¬
ruit adipisci sani¬
tatem. Aliud.
ec minus et ma¬
trona quedam galli¬
ciana noĩe n̾o humi¬
Li orta ꝓgenie nõta
quidem multis et ꝓ
honesta conuersatio¬
ne amabił s duitur¬
na tocius corporis ĩ¬
firmitate ꝯfecta pro¬
ximam morti cala¬
mitosam deducebat
uitam. Si quidẽ sopi¬
tis faucib obstrictis¬
q guituris meatib
usum pariter et appe¬
titum comedendi pe¬
nitus amiserat. Hec
tandem salubri poti¬
ta ꝯsilio. uecta equo
et clientum ducta ob¬
sequio tumulo scĩ
martura prosterni¬
tur. Nec multo pꝰt

Expanded text:
ub ipso tempore quaedam ub ipso tempore quaedam adolescentula, nomine Petronilla, tantae debilitatis vinciebatur incommodo ut plantae pedum ad poplites reflexae suo frustrarentur officio. Haec itaque duobus lignis, quibus pro pedibus utebatur, membra vectitans paralytica, ad mausoleum beati Martini firma fide accessit. Quod devote amplectens et cum lacrymis deosculans, invocato sancti confessoris nomine, optaruit adipisci sanitatem. XIV. ec minus et matrona quaedam, Galliciana nomine, non humili orta progenie, nota quidem multis, pro honesta conversatione amabilis, sed diuturna totius corporis infirmitate confecta, proximam morti calamitosam deducebat vitam. Si quidem sopitis faucibus, obstrictisque gutturis meatibus, usum pariter et appetitum comedendi penitus amiserat. Haec tandem salubri potita consilio, vecta equo, et clientum ducta obsequio, tumulo sancti Martini prosternitur. Nec multo post
Abbreviated transcription (Latin):
genarius cui ambe
manus curuate si¬
mul et tumefc̃e lon¬
go tempore usũ pis¬
candi negauerant.
Mox ut tumbam
scĩ antistitis firma
fide tetigit ĩ ꝯspectu
triuisq palme seda¬
to tumore et expul¬
so dolore sanitatem
quã puro corde popo¬
scerat impetrauit.
Rediuiuaq dextra
tota plebe ĩ laudib
dei acclamãte et p̃
gaudio flente libere
se signauit.
ec minus hiis
gl̾osum adden¬
dum credo miracu¬
lum. Tot itaq ⁊ tã¬
currẽte preconio sig¬
noꝵ inter cet̾ͥos debi¬
les ad memoriam scĩ
antistitis undiq ꝯ¬
fluentes affuit et q̃¬
dam calamitosa pu¬
ella noĩe theophenia.
dampno aridi ĩmo p̾¬
mortui corporis no¬
ta multis. Illã qui¬
pe insanabił morbꝰ
qui amedicis fistu
giter defluente. exã¬
guem ⁊ mancillen¬
tam reddid̾at. Hec gͥ
onũ prorsus spe recu¬
perande aliq̃n sami¬
tatis fraudata m̾itiᷤᷤ
bĩ martini integri¬
tatẽ oĩum memoro¬
rum peste fugata sõ¬
momẽto recepit. Aluid

Expanded text:
genarius, cui ambae genarius, cui ambae manus curvatae simul et tumefactae longo tempore usum piscandi negaverant, mox ut tumbam sancti antistitis firma fide tetigit, in conspectu triusque palmae sedato tumore, et expulso dolore, sanitatem quam puro corde poposcerat impetravit, redivivaque dextera, tota plebe in laudibus Dei acclamante et prae gaudio flente, ibere se signavit. XII. Nec minus his gloriosum addendum credo miraculum. Tot itaque et tancurrente praeconio signorum, inter caeteros debiles ad memoriam sancti antistitis undique confluentes, affuit et quaedam calamitosa puella, nomine Theophenia, damno aridi imo praemortui corporis nota multis. Illam quippe insanabilis morbus, qui a medicis fistulgiter diffluente, exsanguem et macilentam reddiderat. Haec igitur omni prorsus spe recuperandae aliquando sanitatis fraudata meritis beati Martini integritatem omnium membrorum peste fugata sumomento recepit. XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
baculo quo ꝓ pede u¬
ti solebat in basilica
scĩ ꝯfessoris admeno¬
riam post̾oꝵ de posi¬
to et a trabe suspen¬
so gratulabundus
et incolumis ppł̃o
spestante ad sua repe¬
Tem aliud hinc simi¬
le ñ est silend̾miracu¬
Lũ. Nam q̃dam mu-¬
lier noĩe maria cui
uir suus suadente di¬
abolo neruos tybi¬
arum ferro abscide¬
rat. amisso gradien¬
di usu ꝑ triennium
domi elanguerat. Q̃
audita tot signoꝵ po¬
tencia se sustentãs ba¬
culo. nisu quo potuit
ad tumulũ sancti ui¬
ri accedere ñ distulit.
Iuxtaquẽ or̃oni cũ
lacrimis duiciꝰ incu¬
buit. Mira deincepe
res secuta ẽ. Qrone nã¬
q ꝯpleta. multisui¬
centib reiunctis ner¬
uis. genibq repa¬
ratis subito mułr
se erexit. Moxq ꝯcito
gradu donũ iens et
eadẽ hora rediẽs: corti¬
nam quã domi hẽ¬
bat letabunda attu¬
lit. allatã ad memo¬
riam sci uiri cum
gaudio et deuotio¬
ne obtulit. Aliud.
reterea hedigo¬
nius quidam sa¬

Expanded text:
baculo quo pro pede ubaculo quo pro pede uti solebat, in basilica sancti confessoris ad memoriam posterorum deposito, et a trabe suspenso, gratulabundus et incolumis populo spectante ad sua repeem aliud huic simile non est silendum miraculum. Nam quaedam mulier, nomine Maria, cui vir suus, suadente diabolo, nervos tibiarum ferro absciderat, amisso gradiendi usu per triennium domi elanguerat. Quae, audita tot signorum potentia, se sustentans baculo, nisu quo potuit ad tumulum sancti viri accedere non distulit, juxta quem orationi cum lacrymis diutius incubuit. Mira deinceps res secuta est. Oratione namque completa, multis videntibus, rejunctis nervis genibusque reparatis, subito mulier se erexit. Moxque concito gradu domum venit, et eadem hora rediens, cortinam, quam domi habebat, laetabunda attulit, allatam ad memoriam sancti viri cum gaudio et devotione obtulit. XI. Praeterea Hedigunnis quidam sa
Abbreviated transcription (Latin):
pore alia femina
nomine agries de op¬
pido faie manuũ pe¬
dumq officio ꝑ btẽ¬
nium destinat᷑a ut
ad sepulchrũ bĩ an¬
tistitis post longos
labores potuit acced̾e
tam fuit illi cito sos¬
pitatẽ recipere quã
postulasse. Aliud.
⁊ tam manifestĩ
miracłis cl̾ici signa
pulsarent. ⁊ hymñ.
dis uocib decanta¬
rent. quidã cl̾icus
de eccłia bĩ petri pu¬
ellaris ĩ pede cancri
ulcere percussus au¬
dita cantantium
uoce nisu quo potu¬
it comitũ sustentatꝰ
auxilio miracła q̃
ibi fiebant iusut᷑ bi¬
silicam bĩ martini
introiuit. statĩq ꝙ
mirabłe dcũ sanita¬
tem quã nõ petebat
eadem hora adipisci
promeruit. Aliud.
ed et puella noĩe
osanna que pre
duiturno ambaꝵ tu¬
more manuũ operã¬
di usum amiserat.
Suffragio sc̃i uin
fide deuota inuoca¬
to: ꝑ imimnutatõem
dextere excelsi pristi¬
nẽ restituta ẽ sospi¬
tati.
odem nich̾omi¬
nus die quidã
bra baculo sustenta¬
uerat. Qui uirtute
bĩ martini renouat᷑

Expanded text:
pore alia femina, nomine Agnes, de oppido Faiae manum pedumque officio per biennium destituta, ut ad sepulcrum beati antistitis post longos labores potuit accedere, tam fuit illi cito sospitatem recipere quam postulasse. VII. et tam manifestis miraculis clerici signa pulsarent, et hymnum ndis vocibus decantarent, quidam clericus de ecclesia beati Petri puellaris in pede cancri ulcere percussus, audita cantantium voce, nisu quo potuit, comitum sustentatus auxilio, miracula quae ibi fiebant visurus, basilicam beati Martini introivit, statimque, quod mirabile dictu, sanitatem, quam non petebat, eadem hora adipisci promeruit. VIII. ed et puella, nomine Osanna, quae prae diuturno ambarum tumore manuum operandi usum amiserat, suffragio sancti viri fide devota invocato, per immutationem dexterae excelsi pristinae restituta est sospitati. odem nihilominus die quidam bra baculo sustentaverat. Qui, virtute beati Martini renovatus,
Abbreviated transcription (Latin):
aduingere ultionem
ne forte iniuriam ꝙͣ
minaris puero inte
retorqueas. Tunc. ille
ꝯpunctus cordeĩgres¬
sus ẽ in basilicam.
ꝓstratusq coram al
tari scõ cum lacrimiᷤᷤ
precẽ fudit ad dñm.
Nec ante a pauim̃to
surrexit quã flumi¬
ne ocl̾oꝵ huius pa¬
ginã delicti dełet. eiͦ
auincło quo nexus
fuerat absoluto. et ĩ
basilicam ingresso
rex eleuatur a solo. Et
sic recipiens in colu¬
mem famulũ pala¬
tium repetiuit. Tes¬
tabatur aũ maior
prefatus ħ se ad ip̃¬
sus regis relatiõe
sicut actum narraui

Expanded text:
adjungere ultionem, ne forte injuriam quam minaris puero, in te retorqueas. Tunc ille compunctus corde, ingressus basilicam, prostratus coram sancto altari, cum lacrymis preces fudit ad Dominum: nec ante a pavimento surrexit, quam flumen oculorum hujus paginam delicti deleret. Quo a vinculo quo nexus fuerat absoluto, ac in basilicam ingresso, rex elevatur a solo, et sic recipiens incolumem famulum palatium repetivit. Testabatur autem major praefatus haec se ab ipsius regis relatione, sicut actum narravi
Abbreviated transcription (Latin):
q prestigium artis
sue. Sz cogente dolore
uoces clare cepit ac
dicere. Succurrite ui¬
ri misero subuenite
oppresso releuate ap¬
pensum et sc̃i antis¬
titis martini uircu¬
tem pro me depreca¬
mini qui tali exitu
crucior. tali plaga
affligor. tali incisi¬
one disiungor. Eg̾s¬
sus quoq rexcum
rem que acta fu̾at
didiciss tanto furo¬
re ꝯtra puerũ est ac¬
census ut ei manꝰ
uelit abscidere si a
suis ꝓhibitus non
fuisset. Dicentib tñ
preterea famulis no¬
li orex iudicio dĩ tuã

Expanded text:
que praetigium artis que praetigium artis suae; sed cogente dolore, voces dare coepit ac dicere: Succurrite viri misero, subvenite oppresso, ferte levamen appenso, et sancti antistitis Martini virtutem pro me deprecamini, qui tali exitu crucior, tali plaga affligor, tali incisione disiungor'. Egressus quoque rex, cum rem quae acta fuerat didicisset, tanto furore contra puerum est accensus, ut ei manus velit abscidere, si a suis prohibitus non fuisset. Dicentibus tum praeterea famulis: 'Noli, o rex, iudicio Dei tua
Abbreviated transcription (Latin):
tate illa qua deces¬
sor eius basilicam
sc̃i martini edifica¬
uerat sicut ĩ libro
primo huiꝰ operis ex¬
posuimus. Ante hꝰ
edis porticum uiti¬
um camera extẽsa
ꝑ traduces dependen¬
tib uuis quasi pic¬
ta uernabat. sub hac
enĩ erat semita que
ad sacre edis ualuaᷤ
peditem deducebat.
Cumq rex sub hac
preteriẽs or̃onis gͣ¬
tia hoc templum
adiret dixit suis
Cauete ne continga¬
tis unũ ex his botri¬
onib ne forte offen¬
sam scĩ antistitis ĩ¬
curratis. Omĩa enĩ
que in hoc habentur
atrio ipsi sacrata st̃.
Hec audiens unus
pueroꝵ ait infra se.
utrum sint hec huic
sancto satrata anñ
ignoro. unũ scioqr
deliberatio animi
est abhis uesci. Et
statim in iecta manu
caudam botrionis ce¬
pit incidere. Protmnꝰ¬
quidẽ dextera ad he¬
rens cainere arente
lac̾to dirriguit. E¬
rat enĩ mĩmus re¬
gis qui ei per uer¬
ba iocł̃aria letici¬
am erat solitus
excitare. s ñ ei adiunit
cachinnus aliquis ne¬

Expanded text:
tate illa, in qua decestate illa, in qua decessor ejus basilicam sancti Martini aedificaverat, sicut in libro primo hujus operis exposuimus. Ante hujus aedis porticum, vitium camera extensa per traduces, dependentibus uvis, quasi picta vernabat. Sub hac enim erat semita, quae ad sacrae aedis valvas peditem deducebat. Cumque rex sub hac praeteriens orationis gratia hoc templum adiret, dixit suis: Cavete ne contingatis unum ex his botrionibus, ne forsitan offensam sancti Antistitis incurratis. Omnia enim quae in hoc habentur atrio ipsi sacrata sunt. Hoc audiens unus puerorum, ait intra se: Utrum sint haec huic Sancto sacrata an non, ignoro. Unum scio quod, deliberatio animi mei est ab his vesci. Et statim, injecta manu, caudam botrionis coepit incidere, protinusque dextera ejus adhaerens camerae, arente lacerto, diriguit. Erat enim mimus regis, qui ei per verba jocularia laetitiam erat solitus excitare. Sed non eum adjuvit cachinnus aliquis, ne
Abbreviated transcription (Latin):
nno quoq qͣr tis.
todecimo regis
mente sollempni¬
tate sc̃ĩ duodecim ⁊¬
paralitici directi tͥsͤ
ceci illuminati qͥn¬
q in ergumini mõ¬
dati sũt. De ua¬
d fuit hinc festi¬
uitati et arediꝰ
lemouicine urbis
abbas cuiꝰ insuꝑio¬
rib libellis memi¬
nimꝰ per quẽ dñs
paraliticã unã que
per octo annos car¬
ruca suꝑ poĩta in
atrio beati ꝯfesso¬
ris detubuerat di¬
rectis uestigiis re¬
staurauit. Nam
asserabat ip̃e uir di
sensisse se quasi bea¬
ti martini manũ
cum infirme mem¬
bra imposito signo
crucis tactu saluta¬
ri palparet.
duenerat etiamĩ
hac festiuitate ⁊
florentianus maior
cum romulfo pa¬
lacii comite quib
ñ parua admirati¬
o fuit de gl̾a cõfes¬
maioris memo¬
riam facimus qͥd
ab eo didicerim ne¬
fas puto tacere. Tẽ¬
pore quodã causa
legationis galli¬
ciam adiitatq admi¬
ronis regis presenti¬
am accedens nego¬
cia patefecit iniũc¬
ta. Erat enim eotẽ¬
pore miro rex ĩ ciui¬

Expanded text:
nno quoque quarto decimo regis niente solemnitate sancti, duodecim paralytici directi, tres caeci inluminati, quinque inergumini emundati sunt. Adfudfuit huic festivitati et Aredius, Lemovicinae urbis abba, cujus in superioribus libellis meminimus, per quem Dominus paralyticam unam, quae per octo annos carrucae superposita in atrio beati Confessoris decubuerat, directis vestigiis, restauravit. Nam asserebat ipse vir Dei sensisse se quasi beati Martini manum, cum infirmae membra, imposito signo crucis, tactu salutari palparet. Advenerat etiam in hac festivitate et Florentianus 1119 major cum Romulfo palatii comite. Quibus non parva admiratio fuit de gloria Confesmajoris memoriam fecimus, quid ab eo didicerim nefas puto taceri. Tempore quodam causa legationis Galliciam adiit, atque ad Mironis regis praesentiam accedens, negotia patefecit injuncta. Erat enim eo tempore Miro rex in civi
Abbreviated transcription (Latin):
martinus sabarie
pannoniar oppido
oriundus fuit. sed
intra ytaliam tici¬
ni alitus est. Paren¬
tib scd̃m seculi dig¬
nitatem ñ infimis.
gentilib tamen.pa¬
ter eius miles pri¬
mũ post tribunus
sub rege ꝯstantino:
deinde srib iuliano
cesare militauit.
Non tam̃ sponte qr
a primis fere anniᷤ
diuinã ponꝰ serui¬
tutẽ: sacra illustͥ
puero inspitauit
infantia. Nam cũ
esset annoꝵ decem ĩ¬
uitis parentib ad
eccl̾iam ꝯfugit. se¬
q cathecuminum
fieri postulauit. Mox
muꝵ ĩ modũ. totuᷤ
ĩ opere dei ruersus.
cum ẽẽt annoꝵ du¬
odecim. heremũ cõ¬
cupiuit. fecissetq

Expanded text:
Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecisset
Abbreviated transcription (Latin):
parte hic aduenerim
Et incipiens ita micħ
impendit seruitium
sicut erat solitus an¬
te tedium. Cunc ego
exultans et flens pre
gaudio gr̃as omĩpo¬
tenti deo tam prome
quam pro ip̃o refero
qd̵ intercedente prõno
ĩ columẽ me corpore il¬
lum mente reddide¬
rit. Et unius occur¬
sus ex fide: etiã alt̾i am̃¬
ti qui nec petere noue
post dies quadraginta
eodem die primo uiñ
illud faciente ĩ como
do tũc exosum ha¬

Expanded text:
parte huc advenerim. parte huc advenerim. Et incipiens ita mihi impendit servitium, sicut erat solitus ante taedium. Tunc ego exsultans et flens prae gaudio, gratias omnipotenti Deo tam pro me, quam pro ipso refero, quod intercedente patrono incolumem me corpore, illum mente reddiderit, et unus occursus ex fide etiam alteri amenti, qui nec petere noverpost dies quadraginta eodem die primo vinumcum illud, faciente incommodo, usque tunc exosum ha
Abbreviated transcription (Latin):
lib scripturis cuitã
facile erat sonoꝵ mo¬
dulationes apprehẽ¬
dere ut eum non pu¬
tares hoc meditarisz
scribere. Inseruitio
ualde streruus et ĩ
Inficiente ueneno a
pustulis malis: sen¬
sum omnẽ perdide¬
rat et ita redactus
fuerat ut nicħ pemi¬
tus aut agere poss
a uero nocte postqͣm
aduenimus ad sc̃am
basilicam: uigilare
disposumꝰ qd̃ imple¬
iumus. Mane autẽ
fco signo matutinꝰ.
horis ꝯmoto reuer¬
si fuimus ad meta¬
tum. Qui lectuliᷤ
quiescentes usq
ad horam ꝓpe scd̃am
dormiuimius. Ex ꝑ¬
gefactus ego amo
ta omni langoris
et cordis amaritu¬
dine sencio me pristi
Et gaudens puere fa¬
miliarẽ qui michi
gens autẽ armẽtariꝰ
uelocit̾ coram meste¬
tit et ait. Dñe ego
parebo qd̃ iusseris. Et
ego estimans ad huc es¬
se eum exsensũ aio.Si
potes uoca puere. Et
ait. Ego quec̃q pre¬
ceperis a dimplebo. Ob¬
stupefc̃s int̾rego quid
hoc eẽt: ait. Intelligo
sed unus error ẽ ani¬
mi.qr nescio de quia

Expanded text:
libus Scripturis, cui tam libus Scripturis, cui tam facile erat sonorum modulationes apprehendere, ut eum non putares hoc meditari, scribere, in servitio valde strenuus et in inficiente veneno, a pustulis malis sensum omnem perdiderat et ita redactus fuerat, ut nihil penitus aut intellegere possit a vero nocte postquam advenimus ad sanctam basilicam, vigilare disposuimus; quod inplevimus. Mane autem facto, signo matutinis horis conmonito, reversi fuimus ad metatum. Qui lectulis quiescentes, usque ad horam prope secundam dormivimus. Expergefactus eta omni languoris et cordis amaritudine, sentio me pristin et, gaudens, puerum familiarem, qui mihi urgens autem Armentarius velociter coram me stetit, et ait: Domine ego parabo quod jusseris. At ego existimans adhuc esse eum exsensum: Vade, aio, si potes, voca puerum. Et ait: Ego quaecunque praeceperis adimplebo. Obstupefactus interrogo quid hoc esset. Qui ait: Intelligo sed unus error est animo, quod nescio de qua
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc par fortis it̃
cum meis arripio. ac¬
trib mansionib in¬
gressus siluas corrui
rursus ĩ febrem. Et
tam grauit̃ agere ce¬
piut oues me autu¬
marẽt uitam amit¬
tere. Tũc accedentes a¬
mici uidentes me ual¬
uertamur ad ꝓpria
rere. Si aũ euadis.:
uotiuũ iter facilius
explicabis. Sacius est
enim reuerti ad dom̃
quã mori in ħemo. E¬
go uero h audiens ue¬
hem̃ter lactimanset
plangẽs infelicitatẽ
meam locitus sum
eis dicẽs. Ad iuro uos
ꝑ omĩpotentẽ deum
et reis om̃ib metuẽ¬
dũ iudicii diem. ut
ad ea q̃ rogo consenci¬
atis. De cepto itinere
ñ desistite et si m̾eor
scĩ martini uid̾e basi¬
licam gr̃as agam deo
meo sin aliuduł ex
anime cor pus defen¬
tes ibidẽ sepelite. qr
delib̾atio mea est nõ
reuerti domũ. siñ eiꝰ
sepulchro meruerop̾¬
sentari. Tũc una pa¬
riter flentes iter qd̃ cepe
ramus aggredimur.
Precedente uero presidi¬
is armentarius noĩe
bñ eruditus ĩspirita¬

Expanded text:
adhuc parum fortis iter adhuc parum fortis iter cum meis arripio, actribus mansionibus ingressus silvas, corrui rursus in febrem, et tam graviter agere coepi, ut omnes me autumarent vitam amittere. Tunc accedentes amici, et videntes me valvertamur ad proprirere; si autem evaseris, votivum iter facilius explicas. Satius est enim reverti ad domum quam mori in heremo'. Ego vero haec audiens, vehementer lacrimans et plangens infelicitatem meam, locutus sum eis, dicens: 'Adiuro vos per omnipotentem Deum et reis omnibus metuendum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiatis. De coepto itinere non desistite; et si mereor sancti Martini videre basilicam, gratias ago Deo meo; sin aliud, vel exanimum corpus deferentes ibidem sepelite, quia deliberatio mea est, non reverti domui, si non eius sepulchro meruero praesentari'. Tunc una pariter flentes, iter quod cramus aggredimur. Praecedente ergo praesidiis, Armentarius nomine, bene eruditus 1030 in spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
magr̃i precio hc per
paruum nũsnisma
demergis intartaꝵ:
Satis ergo ħ ad cõ¬
primendam malo¬
rum tem̾itatem di¬
cta sufficiant. Qͣ¬
exactis q̃ cirra a¬
lios gesta sunt aggͤ¬
diar̃ que cura meĩ¬
dignum uirtus p̾¬
sentis est operata
patroni. anno cente¬
simo sexagesimo t̾¬
cio post assumptio¬
nem sci ac predica¬
bilis uiti bĩmar¬
tini antistis regen¬
te eccłiam turoni¬
cam scõ eufronio
ep̃o anno septimo
ti regis irrui inua¬
litudinem cum pu¬
stulis malis et febre.
Negatoq usu potus
atq cibi ita angebar
ut amissa omĩ spe
cum ardore aĩam
cupiens expugna¬
re de corpore. Tunc iã
exanimis inuoca¬
to noĩe bĩ martini
antistitis parũꝑꝰ
ualui. et lento ad¬
huc conamine it̾
incipio preparare
Insederat enĩ aĩont
locum uenerabił
sepulchri iusitare
deb̾em. Uñ tanto de¬
sid̾io affectus summ ut
nec uiuere me optarẽ
si tarduis direxissẽ.
Et qui uix euaserã
ex ardore incomodi ce¬
pi tt̃m desid̾ii febre
succendi. Nec mora

Expanded text:
ri pretio, hunc per parvum numisma demergis in tartara. Satis ergo haec ad comprimendam malorum temeritatem dicta sufficiant. exactis quae circa alios gesta sunt, adgrediar quae circa me indignum virtus praesentis est operata patroni. Anno centesimo sexagesimo tertio post assumtionem sancti ac praedicabilis viri beati Martini antestitis, regente eclesiam Turonicam sancto Eufronio episcopo anno septimoi regis, irrui in valetudinem cum pustulis 1029 malis et febre, negatoque usu potus atque cibi, ita angebar, ut amissa omni spe cum ardore, animam cupiens expugnare de corpore. Tunc jam valde exanimis, invocato nomine beati Martini antistitis, parumper convalui, et lento adhuc conamine iter incipio praeparare; insederat enim animis ut locum venerabilis sepulcri visitare deberem. Unde tanto desiderio affectus sum, ut nec vivere me optarem, si tardius direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore incommodi, coepi iterum desiderii febre succendi. Nec mora,
Abbreviated transcription (Latin):
Et gallietrina di¬
uisio sacro certet li¬
tigio cuius ẽẽ debea
presul.
Sed pariter habere
se patrem omnes ga¬
udeant turoni soli
euis corpus foueãt.
Huic francoꝵ at¬
q germanie plebs
omnis plaudat.
Quib iudendum
ĩsporit dñm ĩ sua
ueste.
Hic celebris ẽ egy¬
pti partib grecie qͦ

Expanded text:
Et Galliae trina divisio sacro certet Litigio, cujus esse debeat praesul. Sed pariter habere se patrem omnes Gaudeant Turoni soli, Ejus corpus foveant. Huic Francorum, atque Germaniae Plebs omnis plaudat, Quibus videndum invexit Dominum in sua veste. Hic celebris est Aegypti Patribus, Graeciae Q
Abbreviated transcription (Latin):
ostensa gr̃a sacerdotis.
Nam cum factus ẽẽt de¬
cem annoꝵ et accres¬
centib unguib gra¬
ues dolores manuũ
pateretur eosdemq f̾¬
re non tolaret limina
bĩ ꝯfessoris adiuit.I¬
biq dieb multis cũ
sũma parsimonia
demoratus digitos di¬
rectos manusq retu¬
lit sanas. Postannos
autẽ fere quinq pes¬
simũ incurrit ĩ con¬
modum. Et dum uiri
numie febris atterit᷑
uocis elocutione mł¬
tatur. ereptusq a fe¬
bre sine loquele offi¬
cio ꝑmanebat. S ta¬
liter fuerat aditus
oris eius obstrusus
rigia tres tabulas
manu ferebat. Hisdẽ
inter se collisis soñ
quem ab ore ñ dabat
tabulis proferebat
hoc opus iunitoribus
utile est. Cum uine¬
ta ab infestantium
auium cat̾uis defẽ¬
sare nituntur. Cũ
aũ ueniss ante dc̃s
ad sc̃i basilicã ĩ ea no
fluenta laticũ hau¬
riens falerna porre¬
xit ad beati pedesui¬
gilare disposuit. erã¬
sacto autem tempo¬
re medie noctis ob-¬
dormiuit. Qui cũ
nescio quid per ui¬

Expanded text:
ostensa gratia sacerdotis. Nam cum factus esset decim annorum et adcrescentibus unguibus graves dolores manuum pateretur eosdemque ferre non toleraret, limina beati confessoris adivit. Ibique diebus multis cum summa parsimonia demoratus, digitos directos manusque retulit sanas. Post annos autem fere quinque pessimum incurrit incommodum et, dum vi nimiae febris atteritur, vocis eloquutione multatur, ereptusque a febre, sine loquellae officio permanebat; sed taliter fuerat aditus oris eius obstructusrigia tres tabulas manu ferebat, hisdem inter se conlisis, sonum, quem ab ore non dabat, tabulis proferebat. Hoc opus vinitoribus utile est, cum vinita ab infestantium avium catervis defensare nituntur. Cum autem venisset antedictus ad sancti basilicam in ea noc Christus fluenta laticum hauriens Falerna porrexit, ad beati pedes vigilare disposuit. Transacto autem tempere mediae noctis, obdormivit. Qui cum nescio quid per vi
Abbreviated transcription (Latin):
quidnam cẽt ostende¬
ret. Itaq relicũ noc¬
tis hymnis psalmis¬
q ꝯsumitur. At u¬
bi illuxit dies. app̾¬
hensum dext̾a trahe¬
re ad martinũ uole¬
bat. bñ ꝯscius illudi
illum diabłi arte ñ
posse. Tunc u̾o reniti
ac clamare miser cep
int̾cdc̃mq sibi ẽẽ dice¬
bat. ne se martino
ostend̾et. Cumq in¬
ui tum ire ꝯpellent.
int̾ trahencium ma¬
nus uestis euanuit.
uñ quis dubrtet hãc
etiam martini fuis¬
se uirtutẽ ut fanta¬
siam suam diabls
cũ erat martini o¬
culis ingerenda dis¬
simulare potiꝰ aut
sum est tñ eodẽ fere
tp̃re fuisse ĩ hispa¬
niisuuienẽ. qui cũ
signis multis aut
toritatẽ ꝑauisset eo
usq elatus ẽ. ut se
helyam profiteret᷑.
Quod cũ pliq tre¬
mere credidissent:
addiditut se xp̃m
eẽ diceret. In quo ⁊
adeo illusit ut eũ
quidã ep̃c rufus no¬
mine ut dñm adora¬
ab ep̃atu deiectũ ui¬
dimi. Pl̃iq etiam
runt eodẽ tp̃re ino
riente quendã exti¬

Expanded text:
quidnam id esset, ostendequidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut rsum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiamrunt, eodem tempore in Oriente quendam exti
Abbreviated transcription (Latin):
uersabor. Idq uob̾
dei uirtute:qui di
ueste donatus sim.
eũc u̾o grandis oĩ¬
um ad hanc ꝓfessio
nẽ expectatio fuit.
Itaq ad mediã fere
noctẽ fremitus in¬
sultantiũ ꝯmou̾i
om̃e monast̾ium
loco uisum ẽ. Cellu¬
la aũ qua idẽ adoleᷤᷤ¬
cẽs ꝯtinebat᷑ crebriᷤᷤ
cernẽs micare lumi¬
nib fremitꝰq ĩ ea
discurrẽcium et mͣ¬
mur qd̃dam multaꝵ
uocũ audiebant᷑. De¬
inde fcõ silentio: eg̾s¬
sus unũ de fr̃ib ad se¬
uocat. tunicãq ei qͣ
erat ĩdutꝰ ostendit:
Ostupefr̃s ille ꝯuocat
cet̾os. Ip̃e etiã claruiᷤᷤ
accurrit. hĩtoq lu¬
mine uestẽ omnes
diligent᷑ inspiͣcent.
Erat aũ sũnma mol¬
licie candore eximi¬
o. micanti purpura.
nec tñ cuius eẽt ge¬
neris aut uelleris
pot̾at agnosci. Cu¬
riosis tñ ocłis. aut
digitis adtrectarañ
aliud quã uestis
uidebatur. In t̾ea¬
clarus fr̃es ãmonet
or̃oni instare. ut
manifestius eis doꝰ¬

Expanded text:
uersabor: idque uobis uersabor: idque uobis se uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hancnem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egressus unum de fra ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatur. intClarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dom
Abbreviated transcription (Latin):
mandabit᷑ in exem¬
plum cauẽdi siquid¬
nomine adolescens
nobilissimꝰ mox p̾s¬
tus excessu. Cum reli¬
ctis omĩb se ad mar¬
tinũ ꝯtuliss. breui
tp̃re ad sũmum fid̾i
uircutũq omĩum
culm̃ enituit. Itaq
cũ haut longe sibi
ab ep̃i monast̾io ta¬
b̾nacłm ꝯstituisset
multiq apd̃ eum
fr̃es ꝯmorarentur.
Iuuenis quidã ad eñ
anatolius noĩe sb̃
ꝓfessione monachi
oĩ humilitate atq
innocẽtia mentit̾
accessit. hĩtauit a
cũ cet̾is. Peinde pro¬
cedente tp̃re angłos
ap̃se loqui sołe di¬
cebat. Cum fidẽ nul¬
lus adhib̾et signis
quib dã płosq ad
credend̾ cohortabat᷑.
p̾ostremo eo usq ꝓ¬
cessit ut int̾ se et de¬
um anglos discur¬
rere predicaret. Iã¬
q se unũ ex ꝓphis ha¬
beri uolebat. Claruꝰ
tam̃ neqͣquã ad cre¬
dend̾ cegi poterat. il¬
le.mei iram dei. et
p̃sentes plagas. cur
Ecce hac nocte uestẽ
de celo dabit. qͣ ĩdu¬
tus ĩmedio ur̃m de¬

Expanded text:
mandabitur, in exemmandabitur, in exemplum cauenomine, adolescens nobilissimus, mox prestus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, brevi tempore ad summam fidei virtutumque omnium culmen enituit. Itaque cum haud longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset, multique apud eum fratres commorarentur; juvenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem atque innocentiam mentitus accessit, habitavitque cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur ecce hac nocte uestem de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum di
Abbreviated transcription (Latin):
tinũ uocib increpũ¬
tem cur nitra mo¬
nast̾ium aliqͦs ex frĩ¬
b qui olin bap̃mũ
diuersis errorib per¬
didissent. ꝯuersos pꝰ¬
ea recepisset. exponen¬
te crimina singulor:
tem Rndisse ꝯstant̾:
Antiqua delicta me¬
lioris uite ꝯuersati¬
dei absoluẽdoꝵ ẽẽ pect̃is.
qui pecc̃a desmerẽt. Con¬
tradicẽte diabło si per¬
tinere adueniã crimi¬
nosos. et semel lapsis
nullam a dño presta¬
ri clementiã Tũc in
hanc uocẽ fertur ex¬
clamasse martinꝰ.
Si tu ip̃e omiserabi¬
lis ab hoĩm ĩsectatio¬
ne desisteres. et te fc̃o¬
rũ tuoꝵ uł hoc tp̃re cũ
dies iudicii ĩ proximo
est penit̾it. ego tibi u̾e
quã scã de dñi pieta¬
te presumptõ. in qͣ ⁊¬
si auctoritatẽ pr̃are
ñ potuit ostendit
affectũ. Et qr diabo¬
lo eiuscemq artib
sermo exorsus ẽnon
absre uidet᷑ licet extrĩ¬
secus referre qd̃ gestũ
tini uirtutũ portio
ẽ. et res digna mira¬
culo. recte memorie

Expanded text:
tinum uocibus increpantinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorumtem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatii absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uerequam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum tini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae
Abbreviated transcription (Latin):
dicat fr̾ib casũ mor¬
tis ⁊ uuln̾is. Iunctis
ta arcuis lora con¬
fringit bouẽ sibi ex¬
cusso capite int̾un¬
guina cornu ĩiecis¬
se. Nec multo post
uitã reddidit. uide¬
ris quo iudicio dõni
illud mirabłe erat.
supͣ retulimꝰ. s ml¬
ta istius modi si qͦ¬
ciens accidissẽt lon¬
ge ante preuidebat.
clicabat. Freq̃nter ãũt
diabłs dũ mille no¬
cendi artib scm̃ ui¬
rũ conabat᷑ illud̾e
uisibilẽ se ei formis
diuersissimis inge¬
rebat. Nam interd̃
ĩiouis ꝑsonã plere¬
q merturii. ꝑsepe
enĩ se uen̾is. ac mi¬
n̾ue transfiguratũ
uultib inferebat.
Aduersus quẽ semꝑ
int̾ritus signo secͤ¬
cis et orationisau¬
xilio ꝓtegebat. Audi¬
ebantur płmq cõ¬
uicia quib illum
turba demonũ ꝓt̾¬
uis uocib increpa¬
bat. S oĩa falsa et
uana cognoscens
ñ monebat᷑ obiectiꝰ
eẽstabantur etiã a¬
liqui ex fr̃ib audiᷤ
se demonẽ ꝓt̾uis mar¬

Expanded text:
dicat fratribus causam mordicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis ta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Dominiillud mirabile erat, supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Mar
Abbreviated transcription (Latin):
iabolũ u̾o tam
ꝯspicabilem. et
subiectũ ocłis hẽbat
ut siue se ĩ ꝓpria sub¬
stãntia contineret. si¬
ue ĩ aduersas figuraᷤᷤ
spetialesq nequiciaᷤᷤ
transtuliss. qualibet
ab eo sub ymagine ui¬
deretur. Qd̃ cũm dia¬
bolus sciret se effug̾e
ñ posse cõuiciis eum
frequent̾ urgebat qr
fallere ñ poss insidiis.
Quodã aũ tp̃re cornu
bouis cruentũ in ma¬
nu tenens. cũ ingenti
fremitu cellulam eiꝰ
irrupit. Cruentãq o¬
stendens dexteram. et
admisso recens scelere
ꝯgaudens. ubi est in¬
quit martine uirtꝰ
tua: unũ de tuis mͦ
interfeci. Tunc ille
ꝯuocatis fr̃ib refert
quid diabolus indi¬
casset. Sollicitos esse
precepit ꝑ cellulas
singłoꝵ quisnã hoc
Neminẽ quidẽ deesse
de monachis. S unũ
rusticum m̾cede con¬
ductũ ut uehiculo
ligna deferret isse ad
siluam nũciant. Iu¬
bet igit᷑ aliquosire
ei obiiam. ita haud
longe a monasterio
iam pene exanimis
ĩuenitur. Extremũ
tam̃ sp̃m trahens. ĩ¬

Expanded text:
iabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens in
Abbreviated transcription (Latin):
mensibz abstinens se
a cibo carnium ac ui¬
no adiuitus confessoriᷤᷤ
beati presidio: in colu¬
mis domui sue resci¬
hominũ dũ paꝵ
predicationẽ sacerdo¬
talem sequitur ip̃a
se preparat ad dei offe¬
sam quid nuper gestũ
fuit edicam. leodulfuᷤ
quidam biturige urb̃
homo cum fenum secu¬
isset metuens ne ad¬
uentu pluine ueniẽ¬
tis infunderetur et la¬
borem suum ꝑderet
die dñico mane iũc¬
tis bob ad pratum
direxit ac supet pla¬
ustrum fenum ad¬
glomerare cepit. stã

Expanded text:
menses, abstenens se a cibo carnium ac vino, adiutus confessoris beati praesidio, incolomis domui suae restihominum, dum parum praedicationem sacerdotalem sequitur, ipsa se Dei praeparat ad offensam, quae nuper gestum fuit edicam. Leodulfus quidam Biturigae urbis homo, cum fenum secuisset, metuens, ne adventu pluviae venientis infunderetur et laborem suum perderet, die dominico, mane iunctis bubus, ad pratum direxit ac super plaustrum fenum adglomerare coepit; sta
Abbreviated transcription (Latin):
ro int̾empto si¬
gib̾to rege chil peri¬
cus regnum exemp¬
tus abimmminenti
morte cepiss rucco¬
lenus cum cenoma¬
nicis grauit ciuita¬
tem turonũ obpri¬
mebat. ita ut cunc¬
ta deuastans nullã
spem alimonii in
domib eccł̃ie uel
paupeie hospitõlis
relinqueret. Postera
autẽ die legatos ad
ciuitatẽ mittit ut
homines qui ꝓpter
culpam minime no¬
bis incognitã ĩ scĩ
basilica residebant
extraherẽtur acłicis.
Q si differebatur fi¬
eri uniuersa ꝓmittit
incendio ꝯcremari.
h̾ nos audientes mes¬
ti ualde basilicam ⁊¬
xilia flagitamꝰ. sta¬
timq paralitica q̃
ꝑ duodecim annos
fuerat ꝯtracta diri¬
gitur. Ip̃e uero ru¬
colenus ult̾iorem
ripam aggressus
morbo confestim
regio sauciatur. at¬
q abinfirmitati¬
b herodianis quas

Expanded text:
ro interempto Sigiberto rege , Chilpericus regnum, exemptus ab imminenti morte, cepisset, Ruccolenus cum Cenomanicis graviter civitatem Turonensem opprimebat, ita ut cuncta devastans, nullam spem alimoniae in domibus ecclesiae, vel pauperum hospitiolis relinqueret. Postera autem die legatos ad civitatem mittit, 1057 ut homines qui propter culpam minime nobis incognitam ad Sancti basilicam residebant extraherentur a clericis: quod si differretur fieri, universa promittit incendio concremare. Et nos haec audientes, moesti valde basilicam sxilia flagitamus. Statimque paralytica, quae per duodecim annos fuerat contracta, dirigitur. Ipse vero Ruccolenus ulteriorem ripam aggressus, morbo confestim regio sauciatur, atque ab infirmitatibus Herodianis, quas
Abbreviated transcription (Latin):
uero mee hoc or¬
dine uirtus sci sub¬
uenit. Tempore quo
iam trans actiss par¬
turitõnis dolorib¬
me edidit:dolorem
ĩ uno tibie muscło
incurrit. Erat enim
subitaneus. tanqͣm
si clauus affigens.
⁊Ita fictam grauissi¬
mam dabat ut ple¬
rumq eclypsim ge¬
neraret nec erat q̃d̃
eum mitigare poss
nisi cũ dutissime
ꝯtra ignem tentus
pesceret. S et sum.¬
guentum aliquot
parum per fuissetĩ¬
fusum quiescebat.
Quid plura: post or¬
dinationẽ meam ad¬
uenit turonus uł
ad occursum antis¬
titis sc̃i uł causa de¬
sid̾ii mei. Cumq i
bidem per duos aut
tres menses ꝯmora¬
ta. fuissz et assidue
beati pontificis au¬
xilium precaret᷑. Can¬
dem respiciente miss¬
ratione ꝯsueta discel¬
sit dolor a tibia. q̃
per triginta qua¬
tuor annos femi
mulier de ande
ces effudit: digiti di¬
rectis sanata manu
uer familiaris ñr
correptus a febre:
grauiter urebatur
ardebant enĩ extrinse¬
cus membra: intrin¬
secus uero sitis uali¬
da erat. Et si potum

Expanded text:
vero meae hoc ordine virtus sancti subvenit. Tempore, quo postquam transactis parturitionis doloribus edidit, dolorem in uno tibiae musculo incurrit. Erat enim subitaneus, tamquam si clavus adfigens ita fictam gravissimam dabat, ut plerumque eclypsim generaret, nec erat quod eum mitigare posset, nisi cum diutissime contra ignem tentus pesceret: sed et si unguentum aliquod parumper fuisset infusum, quiescebat. Quid plura? Post ordinationem meam advenit Turonis vel ad occursum Antistitis sancti, vel causa desiderii mei. Cum hic igitur per duos aut tres menses commorata fuisset, et assidue beati Pontificis auxilium precaretur; tandem respiciente miseratione consueta, discessit dolor a tibia, qui per triginta quatuor annos feminmulier de Andegces effudit, digitis directis, sanata manu Puer familiaris noster correptus a febre graviter urebatur. Ardebant enim extrinsecus membra, intrinsecus vero sitis valida erat; et si potum
Abbreviated transcription (Latin):
to lacte: ꝯfortatus ẽ.
ẽunc mater cũ pr̃e ł
onuĩ domo eleuataĩ
celum uoce. bñdixer̃
dñm dicentes. Nũc¬
cognonimus qr ma
gnus eł et facis mi¬
rabilia solus qui
nobis paruulũ con
rentiam exibebant.
ħec abip̃ius florẽtii
ore ita gesta cognoui.
de eo qui pedẽ debilem
lericus erat hũit.
aburbe pictaua
qui ad scãm basilicã
ꝑtinebat uniꝰ pedis u¬
su debilis. Quem ut
ip̃e asserebat per incur¬
sum demonii meridi¬
ani perdid̾at. Qui ĩ¬
ciso fuste ad mẽsirrã
genucłi ꝑelle superpo¬
sita ad ip̃m genucu¬
lum extenso retrorsũ
uestigio: gressumq̃
pede nitebatur ag̾e:
fuste adminiculan¬
te perficiebat. Ad an¬
te dcãm basilicã no¬
uam post annos ad¬
uenit. fusaq orõne
ꝑ triduũ ante terci¬
um festuitatis di¬
em. poplite directo
surrexit. Aduenien¬
ti aũ ad scĩ sollẽpnia
ppło qualiter ꝑ uir¬
tutẽ eius lanatus
eẽt edocuit. De tibia¬

Expanded text:
to lacte, confortatus est. to lacte, confortatus est. Tunc mater cum patre vel omni domo, elevata in caelo voce, benedixerunt Deum, dicentes: cognovimus quia magnus Deus es, et facis mirabilia, solus, qui nobis parvulum Confrentiam exhibebant. Haec ab ipsius Florentii ore ita gesta cognovi. CAPUT IX. De eo qui pedem debilem lericus erat ab urbe Pictava in qui ad sanctam basilicam pertinebat, unius usu pedis debilis, quem, ut ipse asserebat, per incursum daemonii meridiani perdiderat. Qui inciso fuste ad mensuram geniculi, et pelle superposita ad ipsum geniculum, extenso retrorsum vestigio, gressum, quem pede nitebatur agere, fuste adminiculante perficiebat. Ad antedictam basilicam novem post annos advenit, fusaque oratione per triduum, ante tertium festivitatis diem poplite directo surrexit. Adveniente autem ad Sancti solemnia populo, qualiter per virtutem ejus sanatus esset, edocuit.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c. Tunc mat̾ mesta
uel auia deunice ac
primogenite sobol
morte apprehensum
ĩter brachia ante al¬
tare beati martini
lam ex anime corpꝰ¬
culum spe ñ incertã
deposuerunt. Et tan
xima beatissime cõ¬
fessor tua hic pig¬
nora deportasse qͦ
morbi depellerent᷑
tur pro eo qd̃ dete
legantur płima
que ul uiuens feceriꝰ
uł post transitumo¬
peratus fueris. Nam
audiuimus te or̃o¬
ne mortuos suscitas¬
se. lepram oscło de¬
pulisse. inergumi¬
nos curasseuerbo.
uenenũ digito cõ¬
pressisse. et alia mb¬
ta fecisse. hic appare¬
bit uircus tua: si i
nunc iuxta fidem
nr̃am hũc resuscita¬
ueris paruulum.
Qd̾ si non fec̾is: ñ hic
ultra colla curuamꝰ
lumen accendimus.
aut honoris alicuiꝰ
gr̃am exibemꝰ. Et ħ
dicẽs relicto altare
infantulo abiect.
ooane autẽ ueniẽtes
ĩuenerũt eum ad
altare ꝯuersum. hec
mirantes: suscepite¬
um mater inulnis.
Et cognoscẽs eumre¬
supsisse flatum
applicat ad papillã
qui protinus haus¬

Expanded text:
s. Tum mater moesta, vel avia, de unicae ac primogenitae sobolis morte, apprehensum inter brachia ante altare beati Martini jam exanime corpusculum spe non incerta deposuerunt: et tanqxima, beatissime Confessor, tua huc pignora deportasse, per quae morbi depellerenturtur, pro eo quod de te legantur plurima, quae vel vivens feceris, vel post transitum operaris. Nam audivimus te oratione mortuos suscitasse, lepram osculo depulisse, energumenos curasse verbo, venenum digito compressisse, et alia multa fecisse: hic apparebit virtus tua, si et nunc juxta fidem nostram hunc resuscitaveris parvulum. Quod si non feceris, non hic ultra colla curvabimus, lumen accendimur aut honoris alicuius gratiam exhibemus". Et haec dicens, relicto ante altare infantulo, abierunt. Mane autem facto venientes, invenerunt eum ad altare conversum. Haec mirantes, suscepit eum mater in ulnis, et cognoscens eum resumpsisse flatum, adplicat ad papillam, qui protinus, haus
Abbreviated transcription (Latin):
bitratꝰ sum et il¬
ludũ omittere qd̃
michi ĩ libro ante¬
riore excessit. Namt̃
tułim decereolis il¬
lis quos de sepulcͦ
beati antistitis sus¬
tuli aquib et tẽ¬
pestates sedatas. et a¬
lias infirmitates ꝓ¬
hibitas dixi. et me¬
cum detinerem ius¬
tinus uir sororis
mee inualitudint̃
irruit. Et inuales¬
cente febre cum do¬
lorib menbroꝵ oĩum
ualitudo adextrema
urgere cepte. Nuntiuᷤ
ħ ad me dilatus retu¬
lit efflagitãs. ut siqͥ
medicamenti reperi¬
re possim morituro
transmitt̾em ne obi¬
ret. At ego ĩuircute
antistitis beati ꝯfisuꝰ
mniũ excereoł tͣnsmit¬
to ꝑ puerz dicẽs accẽ¬
dite illum corã eo. et
ĩ ꝯtemplatõe lumi-¬
nis orationẽ fundat
ad dñm. Et deprecet᷑¬
tis ut ei succurrat
Missus autẽ puer
qd̃ dederam deporta-¬
uit. Quo accensoa
ante lectũ egroti fa¬
uillam scirpi quẽ
iam ignis ꝯsumpse¬
rat cultro eradunt di

Expanded text:
bitratus sum et illud non omittere, quod mihi in libro anteriore excessit. Nam cum retulerim de cereolis illis, quos de sepulchro beati antestitis sustuli, a quibus et tempestates sedatas et alias infirmitates prohibitas dixi, mecum detenerem, Iustinus, vir sororis meae, in valitudine inruit et, invalescente febre cum doloribus membrorum omnium, valde ad extremis agere coepit. Nuntius haec ad me dilatus retulit, efflagitans, ut, ei quid medicamenti repperire possim, morituro transmitterem, ne obiret. At ego in virtute antestitis beati confisus, unum ex cereolis transmitto per puerum, dicens: 'Accendite illum coram eo, et in contemplatione luminis orationem fundat ad Dtis, ut ei succurrat. Missus autem puer quod dederam deportavit. Quo accenso ante lectum aegroti, favillam scirpi, quem jam ignis consumpserat, cultro eradunt, di
Abbreviated transcription (Latin):
tiitũ quas ĩ exemplũ
sanctis suis edidit e¬
mulator xp̃m in se
monstrabat operan¬
q quaq głificans
diuersaꝵ munera
gr̃aꝵ in unum ho¬
minem ꝯferebat.¬

Expanded text:
tutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemulator, Christum in se monstrabat operanquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat.
Abbreviated transcription (Latin):
lpinus quoq co¬
mes turonice ci¬
uitatis cũ ꝑ totũ an¬
nũ grauit̾ ab uniꝰ pe¬
dodolore ꝯsumeretur
et die noctuq requi¬
em ñ hr̃et s inter
ipsas torture sueuo¬
ces bĩ martini iugi¬
ter auxiliũ impło¬
raret: apparuit ei b̃s
ꝯfessor in uisu nocte
hylari uultu arri¬
dens. et ꝯsueta defe¬
rens arma beatum
signacłm scẽ crucis
super pedem infirm̃
ĩposuit. Mox omĩ
dolore fugato samꝰ
surrexit a lectulo.

Expanded text:
lpinus quoque comes Turonicae civitatis com per totam annum graviter ab unius pedis dolore consumeretur et die noctuque requiem non haberet, sed inter ipsas torturae suae voces beati Martini iugiter auxilium inploraret, apparuit ei beatus confessor in visu nocte, hilari vultu adridens et consueta deferens arma; beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum inposuit, mox, omni dolore fugato, sanos surrexit a lectulo.
Abbreviated transcription (Latin):
tens et uere apostolicꝰ
re pꝰ dum agrũ
lupicini cuiusdam
honorati scd̃m scłm
uiri pret̾isset: clamo¬
re et luctu turbe plã¬
gentis excipitur. Ad
quã cũ sollicitꝰ astiti̾¬
set. et quis esset. h fle¬
tus inquireret:indi¬
catur unũ ex fami¬
lia seruulum laq̃o
sibi uitã extorsisse.
Quo cognito cellulã
ĩ qua corpꝰ iacebat
ingreditur. Ex clusiꝰ¬
stratus corpori ali¬
qͣntis perorauit. mox
iuiuescente uultui.
marcescẽtib ocł̾is.ĩ
hora illius defunctꝰ
erigitur. Lentoq co¬
namine enisus as¬
surgere apprehensa
uiri dextera ĩpedes
ꝯscetit. atq ita cum
eo usq aduestibu¬
lum domus turba
onũ inspectante ꝓ¬

Expanded text:
tiam et uere apostolicus st, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusiserstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, p
Abbreviated transcription (Latin):
ub eodem fere tẽ¬
ad archiepiscopatũ
turonice ecclesie pe¬
tebatur. S cum e¬
rui a monasteriosu¬
o non facile posset.
ruricius quidã unꝰ

Expanded text:
ub idem fere tad episcopatum Turonicae Ecclesiae petebatur; sed cum erui a monasterio suo non facile posset, Ruricius quidam, un
Abbreviated transcription (Latin):
Eidemq maximo
longe ante predixit
futuiꝵ. ut si ad yta¬
liam pergeret quo
ire cupiebat bellum
ualentiniano im¬
peratori inferens sci¬
ret se primo quidẽ
impetu futur esse
uictorẽ. s paruo pꝰt
tempore eẽ perituiꝵ.
Quod quidẽ ita ui¬
dimus. Nam primo
aduentu aiͦ ua len¬
tinianus infugam
uersus est. Deinde p̾t
annum fere resump¬
tis uirib captum
intra aquileie mu¬
ros maximũ inter¬
ab eo: uisos. itaut
eum sermonẽ loq̃rẽ¬
tur. ubi diabolus¬

Expanded text:
eidemque Maximo eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum intermque uisos, ita ut cem sermone loquerentur: diabolu