comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
factus est ariouisti copias anr̃is millibus passuũ quatuõ et xx. abesse.
quio postulasset id perse fierilicere: quoniam q̃ propiꝰ accessisset seq
id si ẽ ꝑiculo facere posse existimaret. Non respuit conditionem cȩsar
lamq eum adsanitatem reuerti arbitrabatur cum id quod antea pe¬
tenti denegasset ultro pollicerẽt magnamq inspem ueniebat prosuis
tantis. ppłi q ro. in eum benefitiis cognitis suis postulatis fore uti ꝑti¬
natia desisteret. Dies colloquio dictus est ex eo die ches quintꝰ. Inte
postulauit. nequem peditem ad colloquium cȩsar ad ducẽt: uereri se
ne ꝑ insidias abeo circũueniret᷑ uterq cum equitatu ueniret: alia ra¬
tione se se non ẽẽ uenturum: Cȩsar ꝙ n collo quium interposita cã
tolli uolebat: neq salutem suam galloꝵ equitatui cõmictẽ audebat
Cõmodissimum statuit ẽẽ omnibus equis gallis equitibus detractis¬

Expanded text:
factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. quio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim spostulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis
Abbreviated transcription (Latin):
oni cesar ce indulserat precipue et ꝑꝑ uĩtutem confidebat marime.
hac orõne hĩta mirum ĩmodum conuerse sunt omnium mentes. sũ¬
maq alacritas et cupiditas belli gerundi innata est. princepsq decima
legi ꝯͣ ꝑtribunos militum egi grãs egit quod dese optimum iuditium.
fecisset. seq eẽ adbellum gerendum paratissimũ confirmauit. Idem
reliquȩ legiones ꝑtribunos militum: et pͥmorum õdinum centurio¬
nes egerunt uti ꝑ eos cesari satisfacent. seneq unꝗ̃ dubitasse: n tri
timuisse: neq desumina belli suum uiditium sed imꝑatoris esse ex¬
timauisse. Eorum satisfatione accepta et itinere ex quisito ꝑdiutiacũ
ꝙ ex aliis ei maximam fidem habebat. ut millium amplius . L. encuitu
locis appertis exercitum ducẽt. Dequãta uigilia ut dixerat profectus
est. Septimo die cum iter non intermicteret ab exploratoribus cẽtio

Expanded text:
oni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. oni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior
Abbreviated transcription (Latin):
aut deostitio imperatoris desꝑare: aut prescribere audẽt. Nec sibi ẽẽ
cure frumentum sequannos. ꝑ eucos. ligones subministrare: iamq
ẽe magris frumenta matura. Deitinẽ i põs breui tpẽe iudicatiros qd
non fore adcõ andientes. neq signa laturi dicantur nł se ea re ꝯmouẽi
Sc̃ire .ni. quibuscumq exercitus dicto audiens non fiu̾t ãt male
iꝑesta fortunam defuisse: aut aliquo facinore comperto auaritiã
ẽe conunctam suam ĩ nocentiam ꝑꝑ uitȩ felicitate heluetioꝵ bello
et pspectam. Itaq se inlongiorem diem collaturus fuiset: rep̃sentatuꝵ¬
ẽẽ: et proxima nocte dequarta uigilia castra moturum ut qͣ pͥmũ intel¬
gere posset utrum apud cos pudor atq offiñ an pudõ plus ualeret. qd̾
si preterea nemosequatur: tamen secum sola detima legione iturum
dequa non dubitaret: sibiq eam pretoriam cohõtem futurã. Niuic legi¬

Expanded text:
aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legi
Abbreviated transcription (Latin):
Ai disciplina. quam anobis accepissent subleuarent. Sx quo iuidicari
poslet quantum hiet inse boni constantia. ꝑꝑ ea quod quos al ꝙ
sil i etines sime causa timuissent hos postea armatos ac uictores sup¬
sepenumero hesuetii congressi non solum insiuis sedibuo. sed et̃ uloꝵ
finibus plerumq superarunt: qui tamen pares ẽe numero exercitui
non potuerint. Si quos aduersum prelium: et fuga galloꝵ ꝯmoueret
hos si sequerentur repnii posse diitũnitate belli defatigatis gallis d¬
Mouistum cum multos menses castris se ac palludibus tenuiss. m
suis ptatem fecisset. Desperantes m depugna. ce dispsos subito ad¬
hotum magis rõne et consilio ꝗ̃ uĩtute uicisse. Cui quidem rationi
contia homines bãbaros atq inpitos locus fuisset ac ne pm ꝗdes
spate nros exercitus capi posse: qui suum timorem ĩrei frum̃tarie
simulationem: angustias q itinerum conferret facere arroganter. cũ

Expanded text:
ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores supsaepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum
Abbreviated transcription (Latin):
armis profugis traditis indedicticẽm accepit. heluetios thulingos. lato¬
briges infines suos uñ erãt ꝓfecti reueti uissit. Et ꝙ oĩb fargib amissis
domi uelerat quo famem tollerarẽt: allobrogibus imꝑauit: ut his fruct
copiam facẽnt: ip̃os q oppida: uicos q quos incenderant restituere uisst.
ld ea maxime tõne fecit quod noluit eum locum unde heluetii discessãt
sue colotor et concesit. quibus illiagros dederrati eos ra postselh eluen
bulis ñominatim rõ confecta erat qui nũs domo exisset . eoum ominiũ
femeo possent.et item seꝑatim pueri senes. mulieres q. Quarum omninũ
terum sumina erat capitum heluetiorum millia. ec lxuii. hulingo rn
im pauierat reptus est numerus miłłi. c. cexe. Bello hrel uelit eo onue

Expanded text:
armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latoarmis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem bulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confe
Abbreviated transcription (Latin):
alia re iuuarent: qui si uiuassent seeodem loco quo heluetios habiturum.
lp̃e triduo intermisso cum õibus copiis eos sequi coepit. Heluetii oiũ
rerum mopia adducti legatos dedictione ad eum miserunt qui cum eũ
cõuenissent: seq ad pedes proiecissent: suppliciter q locuti flentes pacem
petissent: atq eos in eo loco: quo tum essent suum aduentum expectaie
uisisset paruerunt. Eo postqͣ cesar ꝑuenit obsides ãma: seruos q deos
ꝑ fugissent poposcit. Dum q ea conquiruntur et conferunt᷑ nocte in¬
termissa circiter hominum millia.ui. eiꝰ pagi qui uerbigenus appellat᷑
sine terrore perterriti ne armis traditis supplitio afficẽnt᷑ siue spe salutis
inducti ꝙ intanta multitudine dedititioꝵ suarum fugam aut occultari
aut omnino ignorari posse extimarent. Quod ubi cȩsar rescit quoꝵ¬
ꝑfines ierant hisuti conquirẽnt: si sibi purgati ẽe uellent et reducerent

Expanded text:
alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima noctper fines ierant his uti conquirerent et reducerent,
Abbreviated transcription (Latin):
inmontem receperunt. Alteri adimpedimenta et cãros suos se cõtule.¬
runt: Nam hoc toto prelio cum abhora septima aduesperum pugnats
sit: auersum hostem uidere nemo potuit: admultam noctem ẽt adĩpedi¬
mentã pugnatum est propterea ꝙ prouallo carros obiecerant: et eloco
suꝑiore in nostros uenientes thela coĩciebãt: et non nulli intercarros: rotasꝰ
mat᷑aras: ac tragulas subiciebant: nostros q uulnerabant. dui cum esset
pugnatum impedimentis: castris q nr̃i potiti sunt. Ibi orgentorigis filiȩ
atq unus exfiliis captus est. Exeo pręlio circiter hõĩum millia . Cxxx. su¬
ꝑfuerunt ea que tota nocte continentur ierunt nulla ꝑte noctis itinẽ in¬
termisso infines lingonum die quãto ꝑuenerunt. Cum et ꝑꝑ uulnera mili¬
tum: et ꝑꝑ sepulturam occisoꝵ nostri triduum remorati eos sequi non
potuissent. Cȩsar adlingones lras nuntiosq misi: ne eos frumento ne ue

Expanded text:
in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulein montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve
Abbreviated transcription (Latin):
transfixis et colligatis cum ferruntinflexis neq euellere. neq sini¬
stra inpedita satis commode pugnare poterant: multi ut dur pae¬
tato brachio preoptarent scutum manu amictẽ. et nudo copore
pugnane. Tancdem uulneribus deffexi: et pedem resferre. et ꝙy mõs
suberat circiter mille passuum eo se recipere ceperunt.Caplo mõ¬
te et subcedentibus nostris boii et strulingi qui hoiu millibus
ciciter xu. hostitim agmen claudebant. et nouissimis presidio erãt.
eritinere nr̃os latere aꝑto aggressi circumuenẽ. Et id conspicat he¬
luetii. qui in montem sese receꝑant tursuo instare. et pliũ redra¬
tegrare ceperunt. Romani conuersa signa triꝑtito intulerũt. ꝑͥma
et scda acies. ut uictis ac sũmotis resiste̾t. tertia ut uenienteo st̃¬
stineret ita ancipiti pręlio du atq acriter pugnatum est. Diuñ
cum substinere nr̃oꝵ impetum non possent. alteri se ut cȩperant

Expanded text:
transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinitransfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant,
Abbreviated transcription (Latin):
siue eo qp re ftumentaria interclndi posse conide enseco muties enbilio
intetim incolle medio triplicem aciem intrusit legionum quatuo ue¬
teranorum. ltaq sup̃se miugo aual legiones quas ingillia oteteore
hominibus compleri: et interea sarcinas in locum nrrum conferiu
et eum abhis qui in suꝑiore acie constiterant muniri uissit. ł delu¬
eti cum õibus sus cartis secuti impedimenta inunum locuni con¬
euierunt. ipi confertissima acie reiecto nr̃o equitatu phalange fõ
sub ptimnam nostia aciem successerunt. Cȩlar primum fero cide i ide
ompium econspectu remotis equis ut equato oĩim periculo spe
suge toleret. cohõtatus suos p̃lium cõmisit. Milites eo loco sux¬
iore pilis missis facile hostium phalangem ꝑfregerunt. S a desieda
olaciuis districtis i n eos impetum fecerunt. Eallis magno erat ad
pugnam impedimento ꝙ plurious eoꝵ scutis uno iact i paloro

Expanded text:
sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore hominibus compleret; impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum
Abbreviated transcription (Latin):
in hostes impetus fieret. Monte occupato nr̃õs expectabat p̃lio q
abstinebat. Multo denique die ꝑ exploratoes cesar cognouit oe mõtez
asius teneri: et heluetio castra mouisse. et considium timore ꝑterritũ
ꝙ non uidisset prouiso sibi renuntiasse. Eo die quo conscenderat ex int̾¬
uallo hostes consequitur et millia passuũ tria ab eoꝵ castris castra po¬
nit. Postridie eius diei quod oĩo biduum suꝑat cum exercitu ĩ frum̃t
metiri oppõtẽt: et ꝙ abibracte oppido heduo longe maximo et copiosi¬
ssimo non amplius millibus passuum . xuiii. aberat: rei frumentariȩ
prospitiendum existimauit: et iter heluetiis auertit et bibracte ire con¬
tendit. Ea res ꝑfugitiuos.K. emilii decurionis equitum galloꝵ hostib
nuntiat᷑. Heluetii seu ꝙ timore pertẽritos roͣs discedere ase extimarẽt
eo mag̃ ꝙ pridie suꝑioribus locis occupatis p̃lium nõ cõmisissent

Expanded text:
in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent,
Abbreviated transcription (Latin):
montis ascendere iubet. quid sui sit consilii ostendit. Ip̃e dequarta
uigilia eodem itinere quo hostes ierant adeos contendit: eꝗtatum q
cem̃ añ se mittit. Considius qui rei militaris ꝑitissimus hẽbat᷑. et ĩ ex¬
ercitu . L. sillȩ. et postea ẽt. ĩ.m. crassi fuerat cum exploratoribus p̃mitit᷑
prima luce. cum summus mons. T. labieno teneret᷑ ip̃e abhostiũ castiis
non longuis mille et quingentis passibus abẽẽt: n postea ut ex capti¬
uis comꝑit: aut ipius aduentus: aũ labieni cognitas ẽẽt. Considuis
equo admisso adeum accĩuit. dicit montem quem a labieno occupa¬
ri uoluit abhostibus teneri. Id se exgallicis ãmis: atq insignibus
cognouisse. Cesar suas copias inproximum collem subducit aciem
instituit. labienus ut erat ei p̃ceptum acȩsare ne p̃lium cõmictẽt
nisi ipius copiȩ prope hostium castra uisȩ essent: ut undi uno ipre

Expanded text:
montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore
Abbreviated transcription (Latin):
teneret neminem ex timaturum non sua uolumptate fctm̃. qua ex re futuꝵ
et toti gallie aĩ ad se aduertent. Hec cum pluribus uerbis fleno acęsare petẽt
cesar eiꝰ dextram prehendit. cõsolatꝰ rogat finem orandi faciat tanti eiꝰ uolũp
reprehendat ostendit quȩ ip̃e intelligat: quȩ ciuitas querat᷑ proponit.
monet ut in reliquum tempus omnes suspitiones euitet. preterita se
diuitiaco fr̃i condonare dicit. dimnorigi custodias ponit: ut que agat ꝗb¬
q colloquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certiõ fc̃ts est ho¬
stes submontes conscedisse millia passuum abipis castris.uiiii. qͥlis esset
nã montis et qualis incituitu ascensus qui cognoscẽnt misit. Renũtiatũ
est facilem ẽẽ detertia uigilia. T. labienum legatum pro pretore cum
duabus legionibus et his ducibus qui iter cognouerant sum mũ iugũ

Expanded text:
teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum
Abbreviated transcription (Latin):
ad se uocari uibet. et quottidianis interpretibus remotis ꝑ .C. uallerium aora¬
cilum principem gallie prouintie familiarem suum cui summã omniũ rerum
fidem habebat cum eo colloquit᷑ simul cõmonefacit quȩ ip̃o pñte in cõcilio
gallorum de dimnorigȩ sint dc̃a. Et oñdit quȩ seꝑatim quisq de eo apud
se dixerat. petit atq hortat᷑ ut sine eius offensione aĩ uel ipẽ deeo cã cognita
statnat uel ciuitatem statuere ubeat: Diuitiacus multis cum lacrimis cesa¬
rem complexum obsecrare cepit nequid grauius infrẽm statuẽt scire se illa
atq in reliqua gallia ille minimum ꝑꝑ adolescentiã posset ꝑ se creuisse. quib
opibus ac nerus non solum adminuendã grãm: sed pene ad ꝑnitiem suam
nteret᷑. se se tamen et amore fraterno et extimatione uulgi commoueri. qd
siquid ei acesare grauius accidisset: cum ip̃e eum locum amicicie apud eu

Expanded text:
ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Trouad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa rimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum
Abbreviated transcription (Latin):
fuge prelis ȩquestris aduersi paucis antediebus adimnorige atq er equitb¬
fitm eet sam equitatum quem auxilio cȩsari hedui miserant. dimnorix
p̾erat: eorum q fuga reliquum ẽt equitatum preteritum. Quibus rebus co¬
enitis cum adhas suspitiones certissime res accideñt ꝙ ꝓ fines sequãnoꝵ
heluetios traduxisset: quod obsides inter eos dandos eurasset: ꝙ ea omĩa
non mo iniussu suo et ciuitatis. sed ẽt inscientibus ip̃s ał ip̃is feciss quod
a magsãtu heduorum accusaret᷑ satis ẽẽ causȩ arbitrabat᷑ qͣi in eum ãt ip̃e
animaduertẽt aut ciuitatẽ aĩãduẽtẽ uberet. his oĩb rebus unũ repugna.¬
bat q diuitiati fr̃ĩs summum ĩ ppłm ro. studium siummã q inse uolũp¬
tatem egregiem fidem. iustitiam temꝑantiam cognouerat. Nam ne eiꝰ supplitꝰ
dnuitiati omnium offendẽt uerebatur. Itaq pͥusꝗ̃ quicq̃ conaret̃ diuitiatu

Expanded text:
quod proelium equestre adversum paucis ante diebus quod proelium equestre adversum paucis ante diebus ibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Diviciaci fratris summum in populum Romanum studium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum
Abbreviated transcription (Latin):
rem familiarem auxisse et facultates adlargiendum magnas cõ ꝑasse ma¬
gnum numerum equitatus suo sumptu semꝑ alere & cĩcum se hr̃e. neq
solum domi: sed ẽt apud infinitimas ciuitates largiri ter posse: atq huius
potentiȩ etiam mrẽm inbittũgibus homini illic nobilissimo: ac potentissiõ
collocasse. ip̃m ex heluetiis uxorem hr̃e: sororem ex mr̃e et propĩquas
suas nuptum inalias ciuitates collocasse fauere et cupe heluetiis ꝑꝑ eam
affinitatem. odisse ẽt suo nomine cȩsarem: et romanos ꝙ eoꝵ aduẽtu
potentia eiꝰ diminuta. Et diuitiatus fr̃ in antiquum locum grẽ atq ho-¬
noris sit restitutus: siquid accidat romanis summam in spem ꝑ heluetio
regni obtinendi uenire imꝑio populi . ro. non mõ deregno:. sed ẽt de ea
quam hẽbat grã despare. sepenebat etiam inquirendo celar ꝙ initium¬

Expanded text:
rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; marem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar,
Abbreviated transcription (Latin):
hedius libertatem sint erepturi. Abhusdem nostra consilia. quȩ q incastus
gerantur hostibus enuntiari. hos ase coherceri non posse. ꝗn ẽt ꝙ neerio rẽ
coatus cȩ sari enuntiarit intelligere se se quanto id cum ꝑiculo fec̃it & ob
eã cam: quam du potũit. tacuisse cȩsar hac or̃one lisi. Dimõtigem diui¬
tiati frẽm designari sentiebat. Sedꝙ pluribus presentibus eas res iactari
nolebat. celiter consilium dimittit. Liscum retinet. querit ex solo ea quȩ
inconuentu dixerat. dicit liberius atq audactiꝰ eadem secreto abaliis q¬
ut repperit ẽẽ uera Ip̃m ẽẽ dimnorigem summa audatia magna apud
pletem ꝑꝑ liberalitatem gr̃ã cupidum rererum nouaꝵ compluris annos
põtoria reliquaq omnia heduorum uetigalia ꝑuo pretio redẽpta habere
ꝑꝑ ea quod illo dicente contradicere audeat nemo. His rebus et suam

Expanded text:
Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ magnam copiam incastris hẽbat. In his diuitiato ce lisco qui sum.¬
mo magistratu p̃erant: quem uẽgobretũ appellant hedui qui creatur
emi. neq ex agris summi posset tam necessario tempore: tam propinquis ho¬
stibus abhis non subleuetur: presertim cum magna exꝑte eoꝵ precibus ab¬
ductus bellum susceꝑit multo ẽt grauius: ꝙ sit destitutus querit᷑. tũ demũ
Lisecus orõne cȩsaris adductus quod ante tacuerat: proponit ẽe nõ nullos
quorum auctoritas apud plebem plurimum ualeat: qui priuatim plus pos¬
sent: q̃ ip̃i magisitatus. Hos seditiosa atq in proba or̃õne multitudinẽ
deterrere. ne frumentum conferat quod prestare debeant si iam pͥncipatũ
galliȩ obtinere non possent tam talloꝵ: ꝗͣ romanoꝵ imꝑia uel ꝑferre. uel
dubitare debeant quin si heluetios suꝑauerint. Ro. una cum reliqͣ gallia

Expanded text:
quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui sumquorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur  cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant quod debeant: praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
equitum propulerant audactiꝰ substinẽ nõ ũꝙͣ. & nouissimo agmine p̃lio
nostros lacescere ceperunt. cȩsar suos ap̃lio continebat: ac satis hẽbat
inp̃ntia hostem tapinis populationibus pabulationib q prohibere
ita dies cuciter.xu. iter fecerunt uti inter nouissimum hostiũ agmen
et nr̃m pͥmum nonamplius quinis ãt senis millib passuum intẽẽet.
Interim cȩsar quoitidie abhedius frumentum quod ẽẽt puͣ polliciti
est non mõ frumenta inagris matura nõ erant: sed ne pabuli quidẽ sanᷤ
magna copia suppetebat. eo autem frumento quod flumẽn ãrare na¬
uibus subuexerat ꝑꝑ ea minus uti poterat ꝙ iter abãrare heluetii auẽ¬
terant: aquibus discedere nolebat. Diem ex die hedui ducẽ. cõferui. com¬
põtari. adesse dicẽ. ubi se diutius duci intellexit. ce diem instare quo
die frumentum militibus metiri op̃õteret. ꝯuocatis equoꝵ principibus

Expanded text:
equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus,
Abbreviated transcription (Latin):
scesere hoꝵ ulcisciuoiunt. hus secundiores interdum tes. & diutuniore
ĩpunitatem conceciere. cum ea ita sint tamen si obsides abhis sibi dent̃
uti ea quȩ polliceantur facturos intelligat. Et si hedius de in iutus quas
ip̃is. sotus q eorum intulerint. Item si allobrogib satisfaciãt se se cũ his
pacem esse facturum. Diuico respondit ita heluetios amaiorib suis isti¬
tatos ẽẽ uti obsides accipere num dare consueuerint. eiꝰ rei. plõ. ro. esse
testem. Hoc responso dato discessit. postero die exeo loco castra mouent
ex hedius atq eoꝵ sotus coactum hebat p̃mictit. qui uideant quas ĩꝑtes
hostes iter faciant: qui cupidius agmen nouissimum insecuti ab heno
loco cum equitatu heluetiorum p̃lium cõmittunt. & pauci denr̃is cadñt
Quo prelio sublati heluetii ꝙ quingentis equitibus tantam multitudiẽ

Expanded text:
scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ternitione exercitus nomen caperet: aut memoriã prodẽt. His cȩsar ita
respondit eo sͥ minꝰ dubitationis dari ꝙ eas res quas legati heluetii comme¬
morassent memoria tenere: atq eo grauius ferre quon.inus m̃ito. plõ. r
accidissent. Qui si alicuiꝰ iniuriȩ sibi conscius fuisset non difficile fuisse
cauere: sed eo deceptum quod neq ase commissum intelligeret ꝙ̃ timẽt
neq sine causa timendum putaret: ꝙ si ueteris contumeliȩ obliuissci:
uellet: num ẽt recentium in iuriaꝵ ꝙ eo inuito iter ꝑ prouintiam ꝑ uiz
temptassent. quod heduos ꝙ ambãros. ꝙ allobroges uexassent memo¬
riam deponere posse: ꝙ sua uictoria tam in solenter gloriarent᷑. ꝙ ꝙ tã
diu se in pune iniurias tulisse admitatentur. eodem ꝑtinere consuesse. .
deos ĩmõtales quo grauius homines ex cõmutatione reꝵ doleant qnos x

Expanded text:
ternecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita ternecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minus merito populi Romani accidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriarum, quod eo invito iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro
Abbreviated transcription (Latin):
traducit. Heluetii repentino eiꝰ aduentu cõmoti cum id quod ip̃ĩ dieb
.xx. egerime confecerant: ut flumen transirent illum uno die fecisse
intelligerent legatos adeum mittunt. Cuiꝰ legationis diuico pͥnceps
fuit: qui bello cassiano dux heluetioꝵ fuerat. Is ita cum Cȩsare egit
si pacem populus. ro. cum heluetiis faceret in eam ꝑtem ituros: atq
ibi futuros heluetios: ubi eos Cȩsar constituisset: atq ẽe uoluisset.
Sin bello ꝑ sequi per seueraret reminiscẽt᷑ &e ueteris in commodi. pͥ. ro. et pri¬
stinȩ nirtutis heluetioꝵ: Quod in prouiso unum pagum adhõtꝰ ẽẽt cum hi
qui flumen transissent sus auxiliun. ferre non possent ne obeam rem aut
suȩ magnopere uirtuti tribueret: aut ip̃os despiceret: se ita apr̃ibus maiõib¬
Qua re ne cõmitteret ut is loc ubi constituissent &e calamitatem pł̃i. ro: et in¬

Expanded text:
traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem populus Romanus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi perseveraret, reminisceretur et veteris incommodi populi Romani et pristinae virtutis Helvetiorum. Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribuQuare ne committeret ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani et in
Abbreviated transcription (Latin):
tribus etastris profectꝰ adeam ꝑtem ꝑuenit quȩ nõ dum flumen tran-¬
sierat. Eos impeditos &e inopinantes aggresus magnam ꝑtem eoru
concidit. reliqui se se fugȩ mandarunt: atq in proximas siluas ab¬
abdiderunt. Is pagus appellabat᷑ tigurinus: Nam omnis ciuitas heluetia
inquatuor pagos diuisa est. hic pagus unus cum domo exiss patrum
nostrorum memoria. R. Cassium cons. interfecerat: &e eiꝰ exercitũ sub
iugum miserat ita sue casu siue consilio deoꝵ inmõtalium quȩ ꝑs ciui¬
tatis heluetiȩ insignemcalamitatem ppł̃o.ro. intulerat: ea princeps pe¬
nas persoluit. Qua inre Cȩsar non solum puͫ. s ẽt pͥuatas in unias ultus
est quod eiꝰ soceri.  pissonis auium E. pissonem legatum tugurim eodẽ
plio. quocassium interfecerant. hoc p̃lio fc̃o reliquas copias heluetioꝵ
ut consequi posset pontem ĩ arrare faciundum curat: atq ita exẽcitũ

Expanded text:
tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen trantribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
non debuerint. Eodem tpr̃e hedui: ambãtiq necrii et consanguinei he¬
duoꝵ Cȩsarem certiorem faciunt sese depopulatis agris nõ facile ab
oppidis ium hostium prohibere. Item allobroges qui trans rhodanum
uicos: posessiones q habebant fuga se ad cȩsarem p̃cipiunt: &e demõ¬
strant sibi preter agri solum nihil ẽẽ reliaqui. Quibus rebus adduc
Cesar non expectandum sibi statuit dum omnib fortunis sotioꝵ cõ¬
sumptis insantones heluetii ꝑuenirent. flumen est ãrar quod ꝑfines
heduoꝵ ce sequanoꝵ in rhodanum influit incredibili lenitate ita ut
oculis inutram ꝑtem fluat udicari non possit. Id heluetii ratibus ac
lintribus uinctis transibant. Ubi ꝑ exploratores Cȩsar certiõ factꝰ est
tres iam ꝑtes copiaꝵ heluetios id flumen transduxisse quãtam q fere
ꝑtem citra flumen ararim reliquam ẽẽ detẽtia uigilia noctis cũ legio

Expanded text:
non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haenon debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus
Abbreviated transcription (Latin):
aquilegiam hyemabant ex hibernis educit. & qua proximum iter ĩ ulteri¬
orem galliam ꝑ alpes erat cum his.u. legionibus ire contendit. ibi cẽtiones
ce Garocelli. &e Caturiges locis suꝑioribus occupatis abitinere exercitum
ꝑibere conantur. Compluribus his plerus pulsis ab ocelo quod est cite¬
rioris prouintiȩ ex̃ mum infines uocontioꝵo ulterioris prouintie die
Uii. ꝑuenit. Inde in allobrogum fines ex allobrogibus insebusiano exer-¬
citum ducit. hi sunt ẽx prouintiam trans rhodanum pͥmi. Heluetii
iam pangustias ce fines sequannoꝵ suoꝵ al. suas copias traduxerant:
ce in heduoꝵ fines ꝑuenerant: eoꝵq agros populabant᷑. hedui cũ se
suaq abhis deffendere non possent legatos ad cȩsarem mitunt rogatũ
arxxilium. Ita se omnitempore. de .p.R. meritos ẽẽ ut pene incõspectu
exercitꝰ nr̃i agri uagari: liberi eoꝵ inseruitutem abduci oppida expugri

Expanded text:
Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriAquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis pulsis ab Ocelo, quod est oppidum citerioris provinciae extremum, in fines Vocontiorum ulterioris provinciae die septimo pervenit; inde in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ matrimonium duxerat. & cupiditate regni adductꝰ nous rebus
studebat. et q̃ pliuimas ciuitates suo benefitio obstrictas hr̃e uolebat
ltaq rem suscipit: & asequanis impetrat ut ꝑ fines suos heluetios
ire patiantur obsides q uti interse sedent ꝑficit. Sequani ne ĩitinẽ
heluetios prohibeant heluetii ut sine malifitio ce inuiria transeant.
Cȩsarirenuntiat᷑ heluetus ẽẽ inanimo ꝑ agꝵ sequãnoꝵ et heduoꝵ
iter insantonum fines facere: qui non longe atholosatium finibus
absunt. quȩ ciuitas est prouincia. Ied si fieret intelligebat mag cum
piculo proiuntiȩ futuꝵ. ut homines bellicosos .p. R. ĩnimicos locis
patentibus maximeq frumentariis finitimos hĩe. Obeas cas ei mmi¬
nioni quam fecerat .i. labienum legatum prefecit. Ip̃e ytaliã magnis itine¬
ribus contendit. duas q ibi legiones conscripsit. et tres que circum

Expanded text:
in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum
Abbreviated transcription (Latin):
nit. castella cõmunit: quo facilius si se inuto transire conarent ꝓhibere
possit. ubi ea dies quam constituerat cum legatis uenit. & legati adeũ
reuerterunt: negat se more & exͦ ppłi . ro. posse iter ulli ꝑ prouĩciam
dare. Et si ium facere conent̃ prohibituꝵ ostendit. Heluetii ea spe de¬
iecti nauibus iũctis: ratibus q cõpluribus factis alii uadis rhodani:
qua minima altitudo fluminis erat nõ unꝙ̃ interdiu sepius noctu si
ꝑ rumpere possent conati oꝑis munitione: et militum concũsu et telis
repulsi hoc canatu destiterunt. Relinquebat̃ una ꝑsequãnos uia qua
sequanis ĩbitis ire poterant. his cum sua sponte ꝑsuadere nõ posset
legatos ad dymnorygem heduum mutunt: ut eo p̃catore aseqͣnis¬
hoc impetrent. Dymnorix gr̃ã. & largitione apud sequanos plurimũ
poterat: et heluetiis erat amicus ꝙ ex ea ciuitate õgentorigis filiam

Expanded text:
nit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere nit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam