comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mulauit cam̃ ꝙ ille tuus puer in exc̾ma demu
etate puẽturꝰ esset ad imꝑiũ Itaq uiat sa
Su gabbe pͥncipatum quibus ꝙrecturis uel
ip̃e uel augustus Suple em̃ et de ip̃o schi
ur tam longe p̃iudeñe non uatat res mira¬
sulo insi qr ut d cesaribus insitũ quedã¬
mo crede̾tur uespefianꝰ effecit quẽ mox ac̃ti¬
gam si ore nis non deserẽdi grã unu pͥnt᷑
adiecoro
Omitiꝰ Neronis mũdo pestilens et
dampuosus pater natũ sibe filiũ au¬
diens congtulantibus amie mille tactꝰ
gaudio sacote inquit ex me et agrispina
nichil insi abhorrendum et insaustũ et
publice nociturũ pornissem ꝓcreari O uise¬
lio s uerax uates uñ hec tibi tanta p̃stĩa
futurorum notus eras cibi iu nota quĩx
execrabilis quis te impetꝰ hmpliciut cam
mestis amplexibus S delebat᷑ hic aꝑtꝰ
moribus hũanis ⁊ pͥnceps imperio Rom
qui calig̃le nomen ac titulos obsaret At
su genitura miẜabilis ꝑuidentia mirabil

Expanded text:
mulavit causam: quod ille tunc puer in extrema demum etate perventurus esset ad imperium. Itaque: «vivat sanat Galbe principatum quibus coniecturis vel ipse vel Augustus — simile enim et de ipso scribi videtur — tam longe previderint, non vacat res miraculo: nisi quia ut id Cesaribus insitum quodammodo crederetur Vespasianus effecit. Quem mox attingam, si ordinis non deserendi gratia unum prius adiecero. Domitius, Neronis mundo pestilens et dampnosus pater, natum sibi filium audiens, congratulantibus amicis, nullo tactus gaudio: ‘Scitote’ inquit, ‘ex me et Agrippina nichil nisi abhorrendum et infaustum ac publice nociturum potuisse procreari’. 2 O infelix sed verax vases, unde hec tibi tanta prescientia futurorum? Notus eras tibi tu, nota coniunx; execrabilis quis te impetus implicuit tam mestis amplexibus? Sed debebatur hic partus moribus humanis et princeps imperio romano qui Caligule nomen ac titulos obscuraret. 3 At tu, genitura miserabilis, providentia mirabilis
Abbreviated transcription (Latin):
ambos ꝯsules atq onnen exercitũ rõm̃e
forte pruptꝭ ⁊ august loc̃ incluẜat Miẜalle
pectatłui tot fortissimos uiros adempta pug¬
ne copia ⁊ armatos simul ⁊ cartinos cerur̃
Cum int̾uentꝰ noctis ammos ab oꝑibus ĩ curas᷑
traduxisset nec miꝰ leticia uictorib ꝙͣ inclus
dolor ꝯsilĩ ademiss uisum est hemũ uictoris

Expanded text:
atque omnem exercitum romanum forte preruptis et angustis locis incluserat. Miserabile spectaculum, tot fortissimos viros adempta pugne copia et armatos simul et captivos cernere! 2 Cum interventus noctis animos ab operibus in curas traduxisset, nec minus letitia victoribus quam inclusis dolor consilium ademisset, visum est “Herennium” victoris
Abbreviated transcription (Latin):
Iane quod ex me petitꝭ ꝯflliũ nullum es
Nam quos inquit In mãibus hẽtꝭ duttee
ꝯtumeliis affectos ea demũ sña est q̃ nre hate
toilit net amicid ꝑat sapientẽ senẽ et singla
ꝓuidentem uerũtũ cecus ⁊ insolens uictoꝵ
amura utroq consilio despertõ Ter tiũ quod
ille Dampnau̾at amplexꝰ excitũ aut ꝯsules
extimatos et sub ingĩ actos relaxauit es̾
subsecuta samiciũ strages duce papmo t̾¬
sore reĩpoĩtũq̃ iugum pontio et legionibus
hauibalis ingeniũ ab infãtia contemplatus
semꝑ suasit ꝯtinendũ domi sub legibus docẽ¬
dum ex quo cũ ciuib suis uiue̾ abstrahẽd
ab ex̾citib ne intẽpestuio assuefcũs imꝑio piq̃i

Expanded text:
sane quod ex me petitis “consilium, nullum est”. sane quod ex me petitis “consilium, nullum est”. Nam quos’ inquit, ‘in manibus habetis dimittere contumeliis affectos, “ea” demum “sententia eparat”’. 10 Sapientem senem et singula providentem! Veruntamen cecus et insolens victoris animus utroque consilio despecto tertium quod ille dampnaverat amplexus, exercitum ac consules exarmatos et sub iugum actos relaxavit. 11 subsecuta Samnitium strages duce Papirio Cursore reimpositumque iugum Pontio et legionibus Hanibalis ingenium ab infantia contemplatus, semper suasit continendum “domi, sub legibus docendum” ex “equo” cum civibus suis “vivere”, abstrahendum ab exercitibus, ne intempestivo assuefactus imperi
Abbreviated transcription (Latin):
em ꝓcul aberat senexauditõ retumi statu cõ¬
siliũ dedit ut abire ꝑmitte̾nt insuꝑ ⁊ honeri¬
ꝯsilũ de tam infest hospi hostib ⁊ indigna res
om̃ibus ꝓuiden Bunde iussus nttnꝰ reuerti
et uiriluis responsum poser At ule omẽs ad
unũ ocaidendos cẽsuit ronos Eñĩuero tũ ꝯti
p̃apue imꝑator delirãtem Iam semo prẽm affir¬
mare qui de eadem re tom pugẽna suade̾t qr
tn fama hoh̃is Ingens erat placuit ruisimm
Ronos bello clarissimos et optimos mortaliũ
uires grandi et insperato bñfitio astrictos
ex iniuutꝭ add ariticiã attrabẽ et nobis ac poster
Ur̃ĩs tam ualide gentis p̃sidiũ ꝑmereri Quo¬
nã em̃ mõ nũꝙͣ odisse pot̾unt aut ecs aut
uorũ sobolẽ ꝑ quos se memunt uite ac liber¬
tati redditos ui hͦ uerbis displicet dcdm reor
uti pñti foctuna et gentẽ inimicã extir pare
radicitus Sit om In longũ non tm̃ uobis
ꝯsultꝭ s hiĩs qui ex uobis et nascẽt᷑ Tectiũ

Expanded text:
aberat. 3 Senex audito rerum statu consilium dedit ut abire permitterent et insuper et honoriconsilium de tam infestis hostibus et indigna res omnibus videri. 5 Proinde iussus nuntius reverti et virilius responsum poscere. At ille “omnes ad unum” occidendos “censuit” Romanos. Enimvero tum cuncti, precipue imperator, delirantem iam senio patrem affirmare, qui de eadem re tam pugnantia suaderet. Quia tamen fama hominis ingens erat, placuit rursum Romanos, bello clarissimos et optimos mortalium viros, grandi et insperato beneficio astrictos ex inimicitiis ad amicitiam attrahere et vobis ac posteris vestris tam valide gentis presidium promereri. Quonam enim modo unquam odisse poterunt aut eos aut eorum sobolem per quos se meminerint vite ac libertati redditos? 8 Si hoc vobis displicet, secundum reor uti presenti fortuna et gentem inimicam extirpare radicitus. Sic enim in longum non tantum vobis consulitis sed hiis qui ex vobis etiam nascentur. 9 ”Tertium”
Abbreviated transcription (Latin):
gandi materĩa stilus habet ⁊ ã uehe¬
mentet᷑ em̃ aliquot comeituras sub hoc nõ¬
mine repio ut gpe suspitari cogar nestio qͥd
non piudentie tñ s dimnãtõmis sub illis p¬
toribus la tuisse
Laq de Tiberio in pͥmis libera cõmei¬
rethote magister Cibium puer pspita¬
tit̾ intuitꝰ quotrẽs obiurgare eñ dellẽt
nẽ insi lucum a sanguine maceratũ uocita¬
bat satie ꝓpͥe eciam si post morũ suorum eo¬
pimẽta et imꝑñ facinora drẽt᷑ em̃ uerbis

Expanded text:
gandi materiam stilus habet. Tam vehementes enim aliquot coniecturas sub hoc nomine reperio, ut prope suspicari cogar nescio quid non providentie tantum sed divinationis sub illis pectoribus latuisse. Itaque de Tiberio in primis libera coniecrethorice magister, Tiberium puerum perspicaciter intuitus, quotiens obiurgare eum vellet, non nisi «lutum a sanguine maceratum» vocitabat. Satis proprie, etiamsi post morum suorum experimenta et imperii facinora diceretur. 3
Abbreviated transcription (Latin):
lum  sdem mutasse cegnoint Censtut lega¬
tos ouestigio muittendos qui pacẽ aronis petent
autem sero lice̾t gemins carthaginesium
ruime sũme ꝓuidẽtie appuit
Et illa p̃terenda est athici sems excla¬
iatõ qui cũ pͥmo ꝯtionãtem adolestentẽ
pccleñ audiret redente pisistrati quẽ semo q̃ne
inuenis audierat recordatus Cauete ait hũc
iuuene Ciues est ẽm̃ in loquẽdo uersimilis
Qurd ergo falsum ne p̃lagus aut nõ recte
ꝓuidit qui ex sermonũ similitudine cõrecturã
alter erat pisistratꝰ Risi qd adentendam
libertatem ille linguã ꝑit ac dextam ama-¬
idat huic lingua suffecit Et nũc hñ tres
senes remaurant inuicẽ fabulantes modo
du̾sitas lingnarum non impediat ostentã¬
qr alter alteri incredula patura Inuenũ
consiliis ĩ cune̾s resolutã nos iter ĩceptũ

Expanded text:
lum ideo fidem mutasse cognovit, censuit legalum ideo fidem mutasse cognovit, censuit legatos e vestigio mittendos, qui pacem a Romanis peterent: ssis visa est; post autem, sero licet, geminis Carthaginensium ruinis summe providentie apparuit. 13 1 Nec illa pretereunda est athici senis exclamatio, qui cum primo contionantem adolescentem Periclen audiret, repente Pisistrati, quem senio gravem iuvenis audierat, recordatus: ‘Cavete’ ait, ‘hunc iuvenem, cives; est enim in loquendo persimilis Quid ergo? falsum ne presagiit aut non recte rovidit qui ex sermonum similitudine coniecturam alter erat Pisistratus, nisi quod ad evertendam libertatem ille linguam pariter ac dexteram armaverat, huic lingua suffecit. 3 Et nunc hii tres senes remaneant invicem fabulantes, modo diversitas linguarum non impediat, ostentantesque alter alteri incredulam patriam iuvenum consiliis in cineres resolutam. Nos iter inceptum
Abbreviated transcription (Latin):
gemitu ac sangniẽ imperitadi dulcedinem
semel degustatam ꝑpetuate puer ille ins
sit tã no ͫ est ut gmemoiatoe nõ egeat
Nouerat utiqz senex hic altͬam eius cõsilu ꝑtẽ
quod ꝑicl̃i astribit arstophane u de quo dc̃m
est su pͬ Altam sane uel ignorauit uel ꝯtẽpfit
adeo ut haubali ad sumã licet potẽnam euecto
obtrectare non desterit Qm ⁊ in ytalia rã
tonãt uictorias ausus sit uerbis extenuare
qus olstrepẽte ppło et Etes exitus uaticĩan
non suspicoꝵ Temq post ranẽsem cladẽ Et
mague felicitatꝭ nũcius In carthagiiẽ sum
scenatu rem onĩer ut gesta erat expesuissetr
sẽgis infunte modum qͣr nuõ non poss coram
effusis anilorum aureorũ modnis qui renit ãb
occisis dempti fuerant metuet᷑᷑ crcts letitra
actouitꝭ hano solus in oodem hĩtu ꝑsistens uit¬
ragaui uĩquid os ta gͣnem casiu quisoy so¬
niorũ ꝓp̃li u ad hauibalẽ tũfsugisset ubi ml¬

Expanded text:
gemitu ac sanguine imperitandi dulcedinem semel degustatam perpetuare puer ille nisus sit, tam notum est ut commemoratione non egeat. 3 Noverat utique senex hic alteram eius consilii partem, quod Pericli ascribit Aristophanes: de quo dictum est supra. Alteram sane vel ignoravit vel contempsit adeo, ut Hanibali, ad summam licet potentiam evecto, obtrectare non desierit; quin et in Italia iam tonantis victorias ausus sit verbis extenuare, quamvis obstrepente populo, et tristes exitus vaticinari, non suspicor —. 4 Denique post cannensem cladem etmagne felicitatis nuntius in Carthaginensium senatu rem omnem ut gesta erat exposuisset et stragis infinite modum, quasi numero non posset, coram effusis anulorum aureorum modiis qui romanis civibus occisis dempti fuerant metiretur, cunctis letitia attonitis, Hanno solus in eodem habitu persistens interrogavit nunquid ob tam gravem casum quisquam sotiorum populi romani ad Hanibalem transfugisset. Ubi nul
Abbreviated transcription (Latin):
deseram repuerestire esse solitos: cum rus .xx
urbe tãqͣ e uinulis euolassent
Utes bellorum memoro. martus tulluis cicero:
post inu̾abiles labores: quos in re pus ͭͣ ꝑ¬
fulit. post tam multa disc̾mina q̃ sibi suus ille
turbulencissimꝰ consulatus: et cum improbis certa

Expanded text:
deseram, «repueriscere esse solitos cum rus ex deseram, «repueriscere esse solitos cum rus ex urbe tanquam e vinculis evolassent». Duces bellorum memoro: M. Tullius Cicero post innumerabiles labores quos in republica pertulit, post tam multa discrimina que sibi suus ille turbulentissimus consulatus et cum impro
Abbreviated transcription (Latin):
Aii
debus gestis et uireute meruit amator solitu¬
dons auꝑ ecn sitit Itaq spititum domitorem
gentum et melitare illud corpus. sellis xxͫ.¬
ercitum aures ꝙ castrorũ strepitu. ⁊ tubarum
faaghoribus opplels huc referre cõsuenerat Nõ
ui uraus otio langneret Ez ut sese mens
unꝙͣ uidebatur. aitissinus acq pulchedimus
cemitatus curis neq ihratrum. aut uulgi plau-¬
sum q̃rebat. rerum suaꝵ plaudẽ te memorra: ⁊
tonscientie testimomio cõtentus Iure ergo dice᷑
solitum accerimꝰ nũꝙͣ se mmimis ociosum esse
ꝙͣ cum ociosus nec nninus solum ꝙͣ cũ solus
esset idq ixsuis aphritam nẽ mediotr̃e eniulũ
p portm̃ athonem scriptum reuquisse aut¬
tor ał cirete¬
Uins rrepos et achricanꝰ scipio sit̾ labo¬
lis supra sidem patiens: sit ociose cu¬
pida imetis solus sepe cum lelio rusticari
su ibus ⁊ talics uagabundus. uxpugnatritẽ
inum carbagĩs numantieq dexteram ad mari¬
nat᷑ renculas. laxillos q candidulos int̾ legẽ

Expanded text:
ani rebus gestis et virtute meruit, amator solitudinis atque otii fuit. Itaque spiritum domitorem gentium et militare illud corpus bellis exercitum auresque castrorum strepitu et tubarum fragoribus oppletas huc referre consueverat, non ut virtus otio langueret, sed ut se se mens unquam videbatur, altissimis atque pulcerrimis comitatus curis, neque theatrum aut vulgi plausum querebat, rerum suarum plaudente memoria et conscientie testimonio contentus. 2 Iure ergo dicere solitum accepimus «nunquam se minus otiosum esse quam cum otiosus, nec minus solum quam cum solus esset». Idque ipsius Africani non mediocrem emulum M. Porcium Catonem scriptum reliquisse auctor est Ciceuius nepos, et ipse Africanus Scipio, sicut laboris supra fidem patiens sic otiose cupidus quietis, solus sepe cum Lelio “rusticarilitoribus italicis vagabundus expugnatricem illam Carthaginis Numantieque dexteram ad marinas conculas lapillosque candidulos interlegend
Abbreviated transcription (Latin):
m ͦ testem dedi M. tullium. hos enĩ et etas
ohĩe sicut ip̃e sepe menuint ab adolescencia tri¬
busset repente in curas rei publice atq in ambi¬
tiomis laqueos delaxsus ghie studium coactus est
deserere ad consulatum mor ꝓuectus in quem ne¬
phandissimorumm ciuium omĩs impretas et ut ubis
eius utar nestro quo xacto oñ scelerũ ac ueterꝭ
furoꝵ ⁊ audatie maturitas eruruit ac post con¬
sulatus exitum simultatum pheninbus reliquiis
uexatus tot tantis q difficultatibus obsessam tra¬
duxit etatem ut in pħia par aut nchil scriberet
contentus eloquẽtie pͥncipatu Postremo autẽ ubra
facie bellorum ciuilium in solitũdinem abnt̾ de q ͤ
pauleañ dictum est ad int̾missam diutissime xhiam
Iam semor reu̾tens onmem ĩ eo curam at studiũ
posuit ut cuib suus ocio prodesses quibus antra

Expanded text:
odo testem dedi Marcum Tullium? Hos enim et etas odo testem dedi Marcum Tullium? Hos enim et etas emporis” philosophie, sicut ipse sepe meminit, ab adolescentia “tribuisset”, repente in curas reipublice atque in ambitionis laqueos delapsus, philosophie studium coactus est deserere; ad consulatum mox provectus, in quem nefandissimorum civium omnis impietas et, ut verbis eius utar, «nescio quo pacto omnium scelerum ac veteris furoris et audacie maturitas erupit», ac post consulatus exitum simultatum perennibus reliquiis vexatus, tot tantisque difficultatibus obsessam traduxit etatem, ut in philosophia parum aut nichil scriberet, contentus eloquentie principatu; postremo autem, ubi a face bellorum civilium in solitudinem abiit — de quo paulo ante dictum est —, ad intermissam diutissime philosophiam iam senior revertens, omnem in eo curam ac studium posuit, ut civibus suis otio prodesset, quibu
Abbreviated transcription (Latin):
nantes errantes q canꝙͣ hofpites fui libri quãsi
demũ dedurerunt ut possemꝰ ałn. qui. et ubi esse¬
nus agnoscere tu etatem patrie su destrixcones
temporimi tu sacroꝵ ira tu sacerdotem uel fudo¬
mesticam tu bellicam distilinam fu sedem regionum¬
ac locorum tu dm̃i dininaꝵ humanarũq retũ noĩa
genera officia. cãs apreriusti Plurimũ quidem poetꝭ
nr̃is om̃iuoq iatims ⁊ litteris et uerbis luminis
actulisti at ꝙ ip̃e uartum et elegans dm̃u fere nũo
a uarrone m. Cicero quibus eno nichil addidert
nisi unũ quo eorum q̃ dc̃a sunt dm̃i crescat admirac̃o
hunc illum a uarrenem esse qui cũ tam multa st̾¬
beret. ad q̃ non scribenda modo sed alegenda brcius
hom̃i uita uideatur Nichilomimnꝰ tamẽ interra sub
ponpeyo magno mlitauit et ab eodem cello pirratico
naualez ptemeruit coronam celeberrumi particeps
uem uero uarrom comitem dedermi insi quẽ

Expanded text:
nantes errantesque tanquam hospites tui libri quasi nantes errantesque tanquam hospites tui libri quasi domum deduxerunt, ut possemus aliquando qui et ubi essemus agnoscere. 5 Tu etatem patrie, tu descriptiones temporum, tu sacrorum iura, tu sacerdotem, tu domesticam, tu bellicam disciplinam, tu sedem regionumac locorum, tu omnium divinarum humanarumque rerum nomina genera officia causas aperuisti; plurimum quidem poetis nostris omninoque latinis et literis et verbis luminis attulisti atque ipse varium et elegans omni fere numero Marco Varrone Marcus Cicero. 6 Quibus ego nichil addiderim, nisi unum, quo eorum que dicta sunt omnium crescat admiratio. Hunc illum Marcum Varronem esse, qui cum tam multa scriberet, ad que non scribenda modo sed legenda brevis hominum vita videatur, nichilominus tamen interea sub Pompeio Magno militavit et ab eue promeruit “coronam,” celeberrimi particeps 1 Quem vero Varroni comitem dederim nisi quem
Abbreviated transcription (Latin):
uir doctissimus uarro qui tam multa legit ut aliqͥd
stribe̾ uacasse mirem᷑ tam multa sciaxsit ꝙͣ multa
uix qͥꝙͣ legere potuisse credamꝰ sunt qui te rõ¬
norum omi longe ucellentissimum putent Simt
qui ne in los ne grecꝭ quidem deferant ut uir fide
ꝑus eloquio q sacer lapctantis frrimanꝰ qui in
stitucõnem suaꝵ libris neminem te doctiorem n
apud grecos uixisse confirmat atq ut clarissimũ
ex om̃ibus tibi roddam festiõmum ac Cullus et
quid gracius audias in iosis achademicorum libris
In quibus nnchil omnino firmandũ s de om̃bus
dubitandum disputat oñi te facile acutissimũ
Dende uelut ũnemor ꝓpoĩti subsequit᷑ et sine
ulla dubitacẽne doctissimũ Cane quod ad studioꝵ
tamen ãpluis dicam ꝙͣꝙ in eisdem achademicis
de fe uel pogius tecum loquẽs Cĩcero Sunt iqͥt
uera ista uarro. Nam nos in nr̃a urle peregris¬

Expanded text:
«Vir doctissimus Varro, qui tam multa legit, ut aliquid ei «Vir doctissimus Varro, qui tam multa legit, ut aliquid ei scribere vacasse miremur; tam multa scripsit, quam multa vix quenquam legere potuisse credamus». Sunt qui te Romanorum omnium longe precellentissimum putent. Sunt qui ne in hoc ne Grecis quidem deferant: ut vir fide pius eloquioque sacer Lactantius Formianus, qui in Institutionum suarum libris neminem te “doctiorem nec apud Grecos vixisse” confirmat. 3 Atque ut clarissimum ex omnibus tibi reddam testimonium, Marcus Tullius, et — quod gratius audias — in ipsis Achademicorum libris, in quibus nichil omnino firmandum sed de omnibus dubitandum disputat, «omnium te facile acutissimum» dicit; deinde velut immemor propositi subsequitur: «et sine ulla dubitatione doctissimum». 4 Sane quod ad studiorutamen amplius dicam quam quod in eisdem Achademicis de te vel potius tecum loquens Cicero. «Sunt» inquit, «vera ista, Varro. Nam nos in nostra urbe peregri
Abbreviated transcription (Latin):
medio destituit deleuitq librum uero uerfibus exa¬
metris incertũ cõsumauit cui nomen est sicilia quo
ego nõ nuĩꝙͣ uelut cuxeo adu̾sus obtiectatores iros
uti soles Intͤ multa que in paccatis michi latratib
obiectant pe̾grinũ et manditum poematis mri titulũ
frementes tui nomen est affrica quod quid̾ uariis
hactemis fortune rexagulis dilatum heret inter
manus dunciꝰ ꝙͣ putabam sed ad inceptimi
zedeo
On indignabis m. uarro pxom tibi duos
tam grandes uiros quos sibi ppoĩtos Ilec
uniũsus olim orbis erubuit Neq em̃ nestiuri eram
iiter siudia si latmuorum pͫ tibi locum exinnayi q lau¬
dem deberi meminerami id nbi et ab exterms tribu¬
tum et a nrĩs tantũq p̃comorũ certatim a multit᷑
ĩ unũ hominem ꝯgestũ ut ipẽ si aurem arplitne¬
ris eubestas tam et si uera et meritis tus eciã
nũc inferiora p̃dicent᷑. sunt quidete sit stritãt

Expanded text:
medio destituit delevitque; librum vero versibus examedio destituit delevitque; librum vero versibus exametris inceptum consummavit, cui nomen est Sicilia. 10 Quo ego nonnunquam velut clipeo adversus obtrectatores meos uti soleo, inter multa que impacatis michi latratibus obiectant, peregrinum et inauditum poematis mei titulum frementes cui nomen est Africa; quod quidem variis hactenus fortune repagulis dilatum heret inter manus diutius quam putabam. Sed ad inceptum redeo. 14 1 Non indignaberis, Marce Varro, preponi tibi duos tam grandes viros, quos sibi prepositos nec universus olim orbis erubuit. Neque enim nescius eram nter studia Latinorum primum tibi locum eximiamque laudem deberi; memineram id tibi et ab externis tributum et a nostris, tantumque preconiorum certatim a multis in unum hominem congestum ut ipse, si aurem applicueris, erubescas, tametsi vera et meritis tuis etiam nunc inferiora predicentur. 2 Sunt qui de te sic scribant:
Abbreviated transcription (Latin):
trour commonestice solebat Inaudrendis renta¬
Poubus poematum sur hostoriaꝵ sine alt̾ius gu̾is
muẽtoꝵ unitis et xacrens fuit omnio sigulare y
sue sanit Ingeniis Digna quid̃ sapientissimi ex¬
iunatorum uenerat̃o q̃ nã em̃ etas illuseriũ apud
crispum salustiũ Citũ liuiũ amncum senrtan asimũ
pollionem uirgiliũ maronem beraciũ flactum Ø¬
iudiũ nasenem mniu̾abilesq alios uno tempore
suis licz uiuendi gradibus distantes hũit qui se
muicem uiderint uel uidere potuerint libros inregros
senatiu recitare uel pop ulo ꝑ ediccũ notos facere
suctus erat inuentũ paterm̃de tempoꝵ rõne unier
errore comꝑto suꝑ Incerta laudis sez diebus eme¬
dauit et ut scriptũ est in satnalibus omnem hũc
ordinẽ eree fabule ad eternam eustodiam incisidẽ
mandauit Nec poet̾e ixꝑs fuit extat eins in uir¬
gilium carmen brene quidem s nec humile n ͨ insulsũ
aggressus ⁊ tragicun opus scudio fernẽti talle

Expanded text:
tione commonefacere solebat. 6 In audiendis recitatoribus poematum sive historiarum sive alterius generis inventorum mitis et patiens fuit. Omnino singulare hoc sue favit ingeniis. Digna quidem sapientissimi extimatoris veneratio. 7 Quenam enim etas illustrium apud iceronem, Crispum Salustium, Titum Livium, Anneum Senecam, Asinium Pollionem, Virgilium Maronem, Horatium Flaccum, Ovidium Nasonem, innumerabilesque alios uno tempore, suis licet vivendi gradibus distantes, habuit, qui se invicem viderint vel videre potuerint. 8 «Libros integros se natui recitare vel populo per edictum notos facere» suetus erat. Inventum paternum de temporum ratione, unico errore comperto, super intercalandis scilicet diebus, emendavit et, ut est scriptum in Saturnalibus, «omnem hunc ordinem eree tabule ad eternam custodiam incisione mandavit». 9 Nec poetrie expers fuit: extat enim in Virgilium carmen, breve quidem, sed nec humile nec insulsum; aggressus et tragicum opus studio ferventi, calle
Abbreviated transcription (Latin):
autem sinqne autoribus quos fudiosus lactitatst
lla cupidius hauriesat q̃ ues p̃terit ues extmto ab
edldino rem uite mor q elegantiam peinent puae
uel publior discipline hee et diligenter ãnoiata
peabat ⁊ gui res engeret des amncos ues totos extͤtits

Expanded text:
autem lingue auctoribus, quos studiosius lectitabat, illa cupidius hauriebat que vel precepto vel exemplo ad eruditionem vite morumque elegantiam pertinent private vel publice discipline; hec et diligenter annotata servabat et cum res exigeret vel amicos ve
Abbreviated transcription (Latin):
opp̃ssus et tot quiratoꝵ obsessus insidiis horas et
mementa collige̾t n ͨ ullum tempus ĩntilr labi sinẽt
.ꝯstat Inter cõmendum radendumiq uel lertõi oꝑari
dare solitũ uel scripfure inter crebra quo somu
tiꝰ partissimꝰ fuit interualla lectoꝵ sibi uel ꝯfabu¬
lator solatia adhitere studia liberalia ut suetomꝰ
ait ab etate prima et cuxide et labonosissime ext̾cuit
mutmensi belo tanta molle rer et legisse et scraipsisse
facetissima gͣnitate ac luculentissima brenitate qd̾
opus mexplicitũ et carie semosim adolescenti michi
ad modum in manus multũ fruseraq post mod
referunt᷑ quaꝵ indagnr̃e studiose cõmitemus

Expanded text:
oppressus et tot coniuratorum obsessus insidiis horas et oppressus et tot coniuratorum obsessus insidiis horas et momenta colligeret, nec ullum tempus inutiliter labi sineret. Constat inter comendum radendumque vel lectioni operam dare solitum vel scripture; inter crebra quoque sompni, cuius parcissimus fuit, intervalla lectorum sibi vel confabulatorum solatium adhibere. 2 «Studia liberalia» ut Suetonius ait, «ab etate prima et cupide et laboriosissime exercuit. Mutinensi bello, in tanta mole rerum, et legisse et scripsisse facetissima gravitate ac luculentissima brevitate; quod opus inexplicitum et carie semesum adolescenti michi admodum in manus venit, multum frustraque postmodum referuntur, quarum in
Abbreviated transcription (Latin):
fariotum supetur qui sunt editi nre scĩa tantaꝵ
rer striptori̾us resit ideoꝙ probant᷑ dñu Indi ꝭ
ut p̾tepta. non p̃bita farultas striptoribus dideat ᷑
Eeteri em̃. ꝙ sene atq emendate. nos etiã ꝙͣ facile
atͥq celeriter ros ꝑfecerit stimꝰ et hoc quidem
ille sane quod de teleritate ait apud surtomũ hẽr
exp̃ssius. uõi ait et hos libros et alios plurimos
In quibus eciam poema quod iter histribr̃ tanta cũ
ueloritate ꝑegisse ut quosdam ex eis in alxiũ tran¬
situ seripserit Ex titerone intñsalpinã galliam
reuertens uelli galliti femporibus quesdam tempoꝵ
belloꝵ cuuliũ sub nr̃adense discrimen quosdamab
uebe rõna in ulteriorem hyspamam ꝓficiscens
ami foret an corporis uel robore uel celeritate
mirabilior¬
Iuns iulins cesar angustus dini iulii filint¬
tamen studiose pateriis uestignis inhesisse
trãdr̃ ut crucꝭ grauissimis bellorum ⁊ imꝑn curis

Expanded text:
tariorum superetur, qui sunt editi ne scientia tantarum tariorum superetur, qui sunt editi ne scientia tantarum rerum scriptoribus desit, adeoque probantur omnium iudicio, ut prerepta, non prebita facultas scriptoribus videatur. ceteri enim quam bene atque emendate, nos etiam quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus»: Et hec quidem ille. 7 Sane quod de celeritate ait apud Suetonium habetur expressius, ubi ait et hos libros et alios plurimos, in quibus etiam «poema quod Iter inscribitur», tanta cum velocitate peregisse, ut quosdam ex eis «in Alpium transitu» scripserit, ex citeriore in transalpinam Galliam revertens belli gallici temporibus, quosdam temporibus bellorum civilium sub mundense discrimen, quosdam ab urbe Roma in ulteriorem Hispaniam proficiscens:  linquens, utrum animi foret an corporis vel robore vel celeritate mirabilior. 13 1 Divus Cesar Augustus, divi Iulii filiustam studiose paternis vestigiis inhesisse traditur, ut gravissimis bellorum et imperii curis
Abbreviated transcription (Latin):
et edicto palam posito publitauit stripsit re ãnca¬
thonrs duos Stri psit ⁊ de analogia ⁊ auspitioꝵ ac
rerum p̃ter hec a se gestarũ tam gallia ꝙ tuus
selli libros edidit non asius magis ꝙͣ ad hostẽ
laudatus su. Tullius. alqñ multa grauit᷑ in
datos p̃terire. cõm̃tarios inquit Stripsit. ualde
quidem cur ⁊eprobandos mldiꝰ sunt. recti ⁊ remusti
omu orͣtu oronis. tanꝙͣ ueste detracra. Geddimi
dolunt alios parta habere unde sumient. ⁊celbent
stribere istoriam: meptis gratum fortassẽ fecit
quĩ illa uolent talamistris ĩurere sanos quẽdem
homines a scribendo deterruit E osdem cesax
libros striptor retum suaꝵ. ut fama fert niluis
celsus ut sue tomo uidetur ꝑartas ita comnendãt
bendos quo facilius caream scultias atq arcogãe
trumẽ qui me mediis interposlierim cesaro sc̃ptis
Constat enm. Inter om̃s: in hil tam opose ab alns
esse perfectum quod non horu elegrantia qmen¬

Expanded text:
et edicto palam posito publicavit. 3 Scripsit et Anticaet edicto palam posito publicavit. 3 Scripsit et Anticatones duos, scripsit et de analogia et auspiciorum, rerum preter hec a se gestarum tam gallici quam civilis belli libros edidit, non a suis magis quam ab hoste laudatos. 4 Marcus Tullius, alioquin multa in datos preterire: «Commentarios» inquit, «scripsit valde quidem probandos: nudi sunt, recti et venusti, omni ornatu orationis tanquam veste detracta; sed dum voluit alios parata habere unde sumerent qui vellent scribere historiam, ineptis gratum fortasse fecit qui illa volent calamistris inurere, sanos quidem homines a scribendo deterruit». 5 Eosdem Cesaris libros scriptor rerum suarum, ut fama fert Iulius Celsus, ut Suetonio videtur Hirtius, ita commendat: bendos, quo facilius caream stultitie atque arrogantie crimine, qui me mediis interposuerim Cesaris scriptis. Constat enim inter omnes nichil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commen
Abbreviated transcription (Latin):
cellens rerum glia: mereant᷑: ut post habita rõne
tempor. In exemploꝵ rlatione pͥmũ semꝑ romana
locum tenent. Uix hic tamẽ mi hi uideor narra¬
sius Macrobins haus egredi Ignobilis striptor
ait. Soli sapientie studio deditos ut aliũde grecia
gulit. Ita romami nesciuisse S quid agam stio ri¬
mabor excertitꝭ romanos forẽq lustrabo; et uel ex
armatꝭ legionibus. uel ex forensi strepitu studiqsas
autores. accedit operum fides. p̃ter emm adoles¬
centre sue libros. ques publicari dum bibliechecas
ordinat: augustus uetuit. multa iam ꝓuectiũs
scripsit. famossissima si quidem ⁊ ãm Iami ĩ totins
ordinem ⁊ bisexti rõnem: et quit quid demensura eui
ue fustroribus ad eum diem uel ignotum uel cd̾susũ
fuerat summo studio digessit literisq er mimo¬
rie tradidit. Posteror atq ut saturnalibus scritu
est onmen inconstantiam tempore uagam ad ħo
et incertam in ordinem state deffmicõns coehit

Expanded text:
cellens rerum gloria mereantur ut posthabita ratione cellens rerum gloria mereantur ut posthabita ratione temporum in exemplorum relatione primum semper romana locum teneant, vix hic tamen michi videor narrasius Macrobius, haud equidem ignobilis scriptor, ait «soli sapientie studio deditos ut abunde Grecia tulit, ita Romam nescivisse». 4 Sed quid agam scio: rimabor exercitus romanos forumque lustrabo et vel ex armatis legionibus vel ex forensi strepitu studiosas auctores. 2 Accedit operum fides: preter enim adolescentie sue libros, quos publicari, dum bibliothecas ordinat, Augustus vetuit, multa iam provectus scripsit famosissima; siquidem et anni totius ordinem et bisexti rationem et quicquid de mensura evi vetustioribus ad eum diem vel ignotum vel confusum fuerat summo studio digessit literisque et memorie tradidit posterorum: atque, ut in Saturnalibus scriptum est, «omnem in constantiam temporum vagam adhuc et incertam in ordinem state diffinitionis coegit»,
Abbreviated transcription (Latin):
intibus conticestat et gelido saltem abrat sepult̃e
ner quomam properantem rasamum songa rer
series expectat¬
rederitiũ erat asecitm̃ oportumiot Iũitura
nopen pridentisus sam ap̃ta mariot seisturta
seotim demas studiũ turbidim et inquretũ
reliuquat ᷑ At si studiã detrahas ingloris ror¬
der por et pigro situ marcidum. caraer est onũ
ita fit ut hoc in allius requie funda tum ellud
huiꝰ laboribus semꝑ ornatũ sit Rursus ⁊ id cõstat
memorie ingemoq. et eloquẽtie. de quibus ĩsecuturis
tractatibus agendũ est: Nullum dio post naturam
ipsam. maius certius q patrocimum fore ꝙͣ uehem̃te s̃
amini ad applicatõnem ad easdem: sumina cum uo¬
lutate. quã studiũ uocant. Ex quibus solidumi
conflatur doctrine nomen Quo cara dilatꝭ mediis
xͥncipiũ finem q conu̾tens. Hunc studio simul ⁊
dortrine locum dedicami. Uerum ꝙis quod omiu
gentiũ pace dixerim regie urbis uen̾atio: et ex¬

Expanded text:
tutibus, conticescat et gelido saltem abeat sepulcro. tutibus, conticescat et gelido saltem abeat sepulcro. Nunc, quoniam properantem calamum longa rerum series expectatedentium erat et sequentium oportunior iunctura? Nempe precedentibus tam cognata materia est, ut, si otium demas, studium turbidum et inquietum relinquatur; at si studium detrahis, inglorius torpor et pigro situ marcidus carcer est otium. Ita fit ut hoc in illius requie fundatum, illud huius laboribus semper ornatum sit. 2 Rursus et illud constat: memorie ingenioque et eloquentie, de quibus secuturis tractatibus agendum est, nullum omnino post naturam ipsam maius certiusque patrocinium fore quam vehementem animi applicationem ad easdem summa cum voluntate, quam studium vocant, ex quibus solidum confiatur doctrine nomen. Quocirca, dilatis mediis principium finemque connectens, hunc studio simul ac doctrine locum dedicavi. 3 Verum quamvis — quod omnium gentium pace dixerim — et regine urbis veneratio et ex
Abbreviated transcription (Latin):
balista illa cunctorũ transsodisset oculos. suorũ semꝑ
hostruã puertisse consilia. Et ille quidem nuꝑ. iudu¬
nun pñtia tanti regis orbem desere ns igrauit
ad superos. Ergo autem qͣmns erga illius nrmo¬
riam uaria homi studia p̃npneq italitorum mrorũ
dissonantes opimones nouerim ͥ qr tam̃r non huiꝰ
aul illius auriũ uoluptati s unde reꝵ beritat
studeo Rroberti nomen in opis mẽi primordiis fulge
uolui Et cum pfatione uemesi cui forte molestꝰ
sum. Quociens illum reꝵ qualitas obtulerit libe¬
rius lam sine adulatus suspitione isi fallor de mo¬
ribus eius loquar Aullum mi hi gratificandi ꝓpost¬
tum milla spes q̃ non nũꝙ a uero scriptoꝵ ammos
auertunt inr ꝙd̾ uera memorare conscĩa inra
si illi parũ fidei est. testis est mors Cur ergo iur
lequi qͥ sentio. delis reliquie luioris quas ad huc
lexens regns cinis alit. Impediant. Brem qd
fote confido ut uinca pestꝭ. tot tandem ꝯfutata uir¬

Expanded text:
balista illa cunctorum transfodisset oculos, suorum semper hostium prevertisse consilia. 6 Et ille quidem nuper, indignum presentia tanti regis orbem deserens, migravit ad superos. Ego autem quamvis erga illius memoriam varia hominum studia precipueque Italicorum meorum dissonantes opiniones noverim, quia tamen non huius aut illius aurium voluptati, sed nude rerum veritati studeo, Roberti nomen in operis mei primordiis fulgere volui. 7 Et cum prefatione venie sicui forte molestus sum, quotiens illum rerum qualitas obtulerit, liberius iam sine adulationis suspitione, nisi fallor, de moribus eius loquar. Nullum michi gratificandi propositum, nulla spes, que nonnunquam a vero scriptorum animos avertunt: me quidem vera memorare conscientia mea, si illi parum fidei est, testis est mors. 8 Cur ergo me loqui que sentio reliquie livoris, quas adhuc tepens regius cinis alit, impediant? Brevi quidem fore confido ut unica pestis, tot tandem confutata vir
Abbreviated transcription (Latin):
est. ꝙͣ lu ipse casum patriȩ imẜatus grauit̾ defleat
Inde tamen ad om̃s populos peruẽtura dinim in¬
genn monimẽta fluxerunt. plura em̃ ut ibidem
ait idem breui tempore. eu̾sa ꝙ multis amns
stante re publica scripsit atqui statum su decl̾mna¬
re nou ualuit In tempestate futus In portu nau-¬
fragium passus est

Expanded text:
se casum patrie miseratus graviter defleat, inde tamen ad omnes populos perventura divini ingenii monimenta fluxerunt: «plura» enim, ut ibidem ait idem, «brevi tempore eversa quam multis annis stante republica scripsit». Atqui fatum suum declinare non valuit: in tempestate tutus, in portu naufragium pas
Abbreviated transcription (Latin):
re nou ualuit. In tempestate tutus in portu nau¬
fragium passus est
uuitius sceuola diuini parit᷑ et humam
Muris illa etate ꝯsultissimus a procellis
fori fugiens: In otium. et pilx. et alex ⁊ caltuloꝵ
ludo fertur operam dedisse eã q uicissitudine. rex
mole pgranatũ ingemiũ relenasse et his quidẽ
otiose uite diu̾ticula cõtgerunt

Expanded text:
utus, in portu naufragium passus est. 5 Mutius Scevola, divini pariter et humani iuris illa etate consultissimus, a procellis fori fugiens in otium et pile et alee et calculorum ludo fertur operam dedisse, eaque vicissitudine rerum mole pregravatum ingenium relevasse. Et hiis quidem otiose vite diverticula contige
Abbreviated transcription (Latin):
flagranti scudio strutatus est qũ et maria
m̃sgressus dr̃ u oculis suis crederet de tendi¬
cõnibus locorum bellum ingurtiũ cõmirato¬
nemq catiline compendioso et ad ungnem
ut dici solet castigato ꝯplexus est stilo Sed
nullo famesior ꝙͣ hystoriaꝵ: libro qui etati
quoq nr̃e ne terciũ eius silram dedicus amissꝰ
est ueter quidem testimomio illustris etapud
nos solo iain nounẽ supstes
Tq ut mema ursit᷑
egressi non statim ex ytalia fugiamus
quo studio putandꝰ est arsisse titus lnuus

Expanded text:
flagranti studio scrutatus est; quin et maria flagranti studio scrutatus est; quin et maria transgressus dicitur, ut oculis suis crederet de conditionibus locorum. 2 Bellum Iugurthinum coniurationemque Catiline compendioso et ad unguem, ut dici solet, castigato complexus est stilo. Sed nullo famosior quam Historiarum libro, qui etati quoque nostre — ne tertium eius sileam dedecus — amissus est: veterum quidem testimonio illustris et apud nos solo iam nomine superstes. Atque ut menia urbi egressi non statim ex Italia fugiamus, quo studio putandus est arsisse Titus Livius
Abbreviated transcription (Latin):
unus autem huis uiro et studioꝵ et uite tetunq
fuit mim̾gentem sese penitus tr̃aꝵ fontibus indig
et in gusficuri dampnosa mort̾ rapiut de qua loca
ptestantem au dire mithi uideor titouem
ne eum a tanto segregem patrono h m.
tulln libertus homo diligentissimꝰ ut agellius
menunit in libris noxiũ achicar et librorum
patromi studiosissimꝰ suit eos uigilant̾ et
disponere et emẽdare solitus bonũ oput᷑ nisi qd̾¬
de libertiua homĩs cura iumulanerat ingemor
corpor effudisset Constat hunc de ratrom sui
iocis̾ libros edidisse ⁊ quid quid sibi uassim memo¬
rafu dignum exciderat accuratissime celligentẽ
in unam congeriem Redigisse ne qua parr̃ illiꝰ
Rispus salustius nobilitate ueritatis
hystoritus Sit enĩ de illo apud autores
uerissimos scriptum uideo quo fidelius res
affrice complecteretur libros puntos per¬
qui sunt ueregrinamq lingnam per int̾rretẽ

Expanded text:
Unus autem huic viro et studiorum et vite terminus Unus autem huic viro et studiorum et vite terminus fuit: immergentem se se penitus literarum fontibus indigna et in publicum dampnosa mors rapuit. De qua locusdi. 16 1 Obtestantem audire michi videor Titonem ne eum a tanto segregem patrono. Hic, Marcii Tullii libertus, «homo diligentissimus», ut Agellius meminit in libris Noctium Athicarum, «et librorum patroni studiosissimus» fuit: eos vigilanter et disponere et emendare solitus. Bonum opus, nisi quod libertini hominis cura cumulaverat ingenuorum torpor effudisset. 2 Constat hunc de patroni sui iocis libros edidisse et quicquid sibi passim memoratu dignum exciderat accuratissime colligentem in unam congeriem redegisse, nequa pars illius rispus Salustius, “nobilitate veritatis historicus” — sic enim de illo apud auctores verissimos scriptum video —, quo fidelius res Africe complecteretur libros punicos perquisivit peregrinamque linguam per interpretem
Abbreviated transcription (Latin):
uix unꝙͣ deregrinaco longior su sapta ess ubi
non incognitos Cicerois ne dicam libros se
oñu latiis lr̃ĩs iliustrauit poetriam nõ sprent
s par felicit̾ temptauit Testis est seneca Glo¬
quẽtia illũ sua in carmibus destitutum qd̾ ipsum
aliqua enam mĩt exorusculis eius indicauit tanta
autem bonarum arciũ segnicres incessit ut bona
xars librorimi eius etati. m̃t pixrit In libror
quid .m. uarronis int̾itu ꝙꝙͣ net illud siue nr̃i te¬
poris infanna contingerit tamen stili for san
incultoris asperitas utiumq hom̃i neggligẽtiam
excuset s in operibz citeronis unde exgusemur nõ
inbelligo añ om̃s quid defletus est studiosor thoris
rei pũblite . p. liber cuiꝰ magnificentiam et ipmt᷑
ciceronis aliorumq testimonio et excerrta inde ꝑtin¬
la comertari sicet tantillum nobis uel ad acuendum
focte defideriũ uol ad promptius ĩ quiciũ reẜnatum
est reliquũ nestio an unꝙͣ sit recupatura posteritas

Expanded text:
vix unquam peregrinatio longior suscepta est, ubi non incognitos Ciceronis ne dicam libros, sed omnium latinus literis illustravit. Poetriam non sprevit, sed parum feliciter tentavit: testis est Seneca “eloquentia” illum “sua in carminibus destitutum”; quod ipsum aliqua etiam nunc ex opusculis eius indicant. 5 Tanta autem bonarum artium segnities incessit, ut bona pars librorum eius etati nostre perierit. In librorum quidem Marci Varronis interitu, quanquam nec illud sine nostri temporis infamia contigerit, tamen stili forsan incultioris asperitas utcunque hominum negligentiam excuset; sed in operibus Ciceronis unde excusemur non intelligo. 6 Ante omnes quidem defletus est studiosorum choris Reipublice liber; cuius magnificentiam et ipsius Ciceronis aliorumque testimonio et excerpta inde particula coniecturari licet: tantillum nobis vel ad acuendum forte desiderium vel ad presentius convitium reservatum est, reliquum nescio an unquam sit recuperatura posteritas. 7
Abbreviated transcription (Latin):
citia ꝯtingebãt uix ueniam cõsegutꝰ est Cum
em̃ silła p̃ces eorũ non admitte̾t atq illi ex
adidso or̾stinata importiutate p̃darẽ᷑ nec fac¬
turi fine uide̾n᷑ fessus exclamauit uincite ⁊
nobis hunc cesarem hẽtote dum noud̾t hunc
iõm cuiꝰ salutẽ tanto studio peurat futurũ
quõdam eptimatũ quorũ uos intõi ꝓpugnato¬
res fuist et publice salut eusorẽ Nam cesari
multu insunt Marii Idem silla optimates
hac ꝓuidentia diuimꝰ Quid hys comẽctur
rrtius puerũ studiis liberalib deditum nͥ
Siuiciis net potestate dibilem sit intͦspicẽ ut
ut senectutis ecia enẽta p̃indeas quid em̃ nore ne
quod optimatibus p̃dixe̾at cũ sepe al tñ in cãpes
thesalic ipletum est ubi totus iere romane nobi¬
liratis sangiũs essusus turbidos annes tñsrsit
ad maria Quod aute pompem̃ p̃moniue haid¬
ꝙͣ ꝙͣ suꝑuatuũ suisse Et ille idem thesalitus
dies eoꝑ mmẽto siui Et ille papue quo ad lit

Expanded text:
tingebant, vix veniam consecutus est. 4 Cum enim Silla preces eorum non admitteret atque illi ex adverso obstinata importunitate precarentur, nec facturi finem viderentur, fessus exclamavit: ‘Vincite et vobis hunc Cesarem habetote, dum noveritis hunc ipsum, cuius salutem tanto studio procuratis, futurum quondam optimatium, quorum vos mecum propugnatores fuistis, et publice salutis eversorem: “nam Cesari multi insunt Marii”’. 5 Idem Silla optimates hac providentia divinus, quid hiis coniecturis certius: puerum studiis liberalibus deditum, nec divitiis nec potestate terribilem, sic introspicere ut senectutis etiam eventa prevideas? Quid enim? nonne quod de optimatibus predixerat, cum sepe aliter, tum in campis thesalicis impletum est, ubi totus fere romane nobilitatis sanguis effusus turbidos amnes transmisit ad maria? 7 Quod autem Pompeium premonuit haudquaquam supervacuum fuisse et ille idem thesalicus dies experimento fuit et ille precipue quo ad litus
Abbreviated transcription (Latin):
gandi materĩa stilus habet ⁊ã uehe¬
mentet᷑ em̃ aliquot comecturas sub hoc nõ¬
mine repro ut ꝓpe suspitari cogar nestio qd
non piudentie tnm̃ s dininãtõms sub illit p¬
toribus la tuisse
Laq de Tiberio in pͥmis libera cõmei¬
fura theodore roq mirabilior q⁊ an
ꝯcepta et exꝑtius expssa est hic em hut
rethoce magister Cibium puer pspica¬
tit̾ intuitꝰ quotr̃es obiurgare eñ dellet
nẽ nisi lucum a sanguine maceratũ uocta¬
bat satie ꝓpͥe eciam si post morũ suorum ex¬
pimẽta et imꝑii facinora dret᷑/ em̃ uerbis
licere fortime inopem atq sollicitam et in quieta
oculis fugrens nec in latebris tucꝰ erat insi eas
rebo et ut ait surtomiꝰ ꝓpe ꝑ noctes singulas cõ¬
mertaret seq ab inquisctorib peciua redimet
imꝑtune morbo quarrane p̃ter cet̾a uexatus Sĩc
cũ amice suo ludebat eo tp̃e fortuna dum iniꝰ
sextiddecimũ ⁊ uigesimũ etatis anũ age̾t In¬

Expanded text:
gandi materiam stilus habet. Tam vehementes enim aliquot coniecturas sub hoc nomine reperio, ut prope suspicari cogar nescio quid non providentie tantum sed divinationis sub illis pectoribus latuisse. Itaque de Tiberio in primis libera coniectura Theodori, eoque mirabilior quo et ante concepta et apertius expressa est. Hic enim tunc rethorice magister, Tiberium puerum perspicaciter intuitus, quotiens obiurgare eum vellet, non nisi «lutum a sanguine maceratum» vocitabat. Satis proprie, etiamsi post morum suorum experimenta et imperii facinora diceretur. 3 licere fortune, inopem atque solicitam et inquietam oculis fugiens nec in latebris tutus erat, nisi eas crebro et, ut ait Suetonius, «prope per noctes singulas commutaret, seque ab inquisitoribus pecunia redimeret», importune morbo quartane preter cetera vexatus. Sic cum amico suo ludebat eo tempore fortuna, dum inter sextum decimum et vigesimum etatis sue annum a
Abbreviated transcription (Latin):
opmari non pͥus as lintio intellam ꝙͣ exitꝰ
ut ip̃sis ecĩa p̃mordiis nel rerum uel d̾to¬
rum mortalis cumositas in hiaret error hoc
nõmib gallis exustam qr urbẽ romã he si¬
tancib au relicto natali selo sedes impui
tñsferrent ãs̾ prĩẽ rimas erigerẽt dũ
hͭ res forte in senatu alt̾nãtib ꝯsiliis agi¬
alta uoce signiferum compellãs drẽt Eta¬
tue signũ hic optime manebimꝰ nõ dubi¬
tant hunc uoti stabilitatẽ inꝑñ acceptã
referre qua quidem ad senatus auras̾ ꝑla-¬
ta accipe se om̃e ait ira tot dissidẽtium
patrum sedentie uno militaris uiri uerbo
nescient̃ lacto cõfestum quiuerunt nullo nõ
manẽdi cõsiliũ amplectantet᷑
No muiꝰ uurot axud Ciceronẽ omẽ

Expanded text:
opinari, non prius ab initio intellectum quam exitus opinari, non prius ab initio intellectum quam exitus ut ipsis etiam primordiis vel rerum vel verborum mortalis curiositas inhiaret. Error hinnonibus Gallis exustamque urbem Romam, hesitantibus an relicto natali solo sedes imperii transferrent an vero patrie ruinas erigerent, dum hec res forte in senatu alternantibus consiliis agialta voce signiferum compellans diceret: «Statue signum. Hic optime manebimus». 2 Non dubitant huic voci stabilitatem imperii acceptam referre, qua quidem ad “senatus” aures perlata “accipere se omen ait”. Ita tot dissidentium patrum sententie uno militaris viri verbo nescienter iacto confestim quieverunt, nullo non manendi consilium amplectente. 103 Quo minus miror apud Ciceronem om
Abbreviated transcription (Latin):
eadam nõ cotidianis actib int̾uenit ad¬
mratõne cessante exemplo utar quo et
cicers uti᷑ et om̃is plena est historia por¬
tenti putant mulam pepissẽ Itaq ĩãna¬
lib relatũ est Cur q̃se an qr uulgo rõ
eius ꝑtꝰ ignota est at nichił eqͣm ꝑtus
notor unũ ille frequẽnor Raritas igr fre¬
quẽtia q uarietatẽ parumt Quod̾ si ita
iexiat᷑ grande portẽtum est et mule
partu dicunt ꝓpe rid itailum uidetur
In cõdeptõne iest si quid ẽ miraculi ꝑtꝰ
em̃ iꝑse non mõ portẽtuosus s lim̃alis xt
quodãmõ uiolentꝰ est ipẽ iam nuracłorũ
illa autẽ dico nracla q̃ nil portendere
Iudicant᷑ s adiiratõne sunpũci suspẽde
aĩos moelud Ideoq de hus alibi mĩqd
In his enĩ neq portende̾s neq mirabłe
quidꝙͣ mest lusi atmnus hũana insticia
quibusd mota successis et fiue perũ ad
pncipiũ relato uestensum aliquid cepit

Expanded text:
eadem namque in quotidianis actibus intervenit adeadem namque in quotidianis actibus intervenit admiratione cessante. 5 Exemplo utar quo et Cicero utitur et omnis plena est historia. Portentum putant mulam peperisse, itaque in annalibus relatum est. Cur queso? an quia vulgo ratio eius partus ignota est? At nichil equini partus notior; verum ille frequentior. Raritas igitur frequentiaque varietatem pariunt. 6 Quod si ita reperiatur, grande portentum est et mule partu dicunt prope ridiculum videtur; in conceptione inest siquid est miraculi: partus enim ipse non modo non portentuosus, sed naturalis et quodammodo violentus est. 8 Iam miraculorum Illa autem dico miracula que nil portendere iudicantur, sed admiratione simplici suspendunt animos mortalium. Ideoque de hiis alibi; nunc quod in hiis enim neque portendens neque mirabile quicquam inest, nisi quatenus humana inscitia, quibusdam mota successibus et fine rerum ad principium relato, preostensum aliquid cepit