comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
me progredi iussis cũ iam ex diei tp̃e cõiec turã
caperet᷑ in castra ꝑuentũ est. Hisdẽ sublicis⁊
quarũ pars inferior integra remanebat. ponteni re¬
ficere cepit: cełr effecto opere legiorubiisq traductis
E loco castris idoneo dilecto reliquas copias reucapit.
Uercingentorix re cognita ne contra suã uoluntatẽ di¬
mieare cogeretur. magnis itineribus ante cessit.
Cesar ex eo loco quintis castris gergoniam peruenit.
equestriq eo die prelio leui fac to ꝑspecto urbis.
situ. que posita in altissimo monte erat. om̃s aditus
difficiles habebat. de expugnacõe desꝑauit. de obsessi¬
one nõ pͥus agendũ cõstituit. ꝙͣ rc̃ frum̃tariã expedisset.
At uercigentorix castris prope oppidũ positis medio¬
cribus cũcũ se int̾uallis seperatĩ singularũ ciuitatũ
copias collocauerat: atq õĩbus eiꝰ iugi collibus ocai¬
patis: qua despici poterat horribilem spẽm p̃bebat.

Expanded text:
me possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam me possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusque traductis et loco castris idoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat;
Abbreviated transcription (Latin):
aluernos ad oppidũ gergoniã secundũ flumẽ elauer
duxit. equitatus parteni illi attribuit. partẽ sibi
reliquit. Qua re cognita uercingentorix õibus
ab altera parte fluminis iter facere cepit. Cũ
uterq utriq esset exercitui incõspec tu. ẜ fere
eregione castris castra pouere dispositis ex¬
ploratoribus ne cubi effecto ponte romani ⁊¬
copias transducerẽt. Ei. at in magnis difficultatibꝰ¬
cesaris res ne maiorem estatis partem flumine
impediretur : qđ nõ fere ante auptunũ elauer
uado transiri solet. Itaq ne id accideret silue¬
stri loco castris positis eregione unius eoꝵ põciũ.
quos uerangẽtorix rescuidendos curauerat. po¬
stero die cũ duabus legionibus ut occulto resticit.
reliquas copias cũ oĩbus impedim̃tis ut cõsueue¬
rat misit. demptis quibusda cohortibus ut nuͣs
legionũ cõstaret uideretur. his ꝗͣ possint longissi¬

Expanded text:
Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestri loco castris positis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissi
Abbreviated transcription (Latin):
euocauit. Cum prope oĩs ciuitas eo conuenisset. do¬
ceretarq elam paucis cõuocatis. alio loco. alio tp̃re
atq oportuerit frẽm a frẽ renũciatũ. Cũ leges du¬
os ex una familia uiuo utroq nõ solũ magr̃atus x¬
creari uetarent. sed otiã insenatu esse prohiberẽt.
Cotunt imperium deponere cogit. Conuitolitauẽt
qui ꝑ sacerdotes more ciuitatis int̾missis mag̃ratibꝰ
esset creatus. potestatẽ obtinere uissit. Noc de creto
int̾posito cohortatus heduos ut controuersiarum
ac dissensionũ obluuscerẽt᷑: atq oĩbus omissis his
rebus huic bello seruirent. ea que meruissent eciam¬
premia a se deuicta gallia expectarẽt. eqͥtatum¬
q oẽm expeditũ milia. x. sibi cełr mitterẽt. que ĩ
presidiis rei frumẽtarie causa disponeret exorcitũ
in duas partes diuisit. Quatuor legiones ĩseno¬
nes. parisiosq labieno ducendas dedit. sex ip̃e in

Expanded text:
evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, doevocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in
Abbreviated transcription (Latin):
diuisum senatum. diuisum popłm. sua cuiusq eorũ cdi¬
entelas. Qđ si duicius alatur eorũ cõtrouersia fore uti
pars cũ parte ciuitatis cõfligat. Id ne accidat positũ in eiꝰ
diligencia atq auc toritate. Cesar ꝙ si a bello atq ab
hoste discedere detrimento suo cͣe̾ existimabat. tñ nõ
ignorans quanta ex dissencionibus in cõmoda oriri cõ¬
suessent. ne tanta E tã coniuncta. poͥ.ro. quitas. quã
ipse semꝑ aluisset om̃ibusq bonis ornasset ad uim
atq arma discederet: atq ea pars que sibi minus con¬
fideret auxilia auertingentorige accerseret. huic rei
preuertendũ existimauit. Et qđ legibus heduorum
his qui sãmũ magr̃atumt obtinerẽt excedere exfimbꝰ
nõ liceret : ne quid de iure E de legibus eoꝵ diminu¬
isse uideretur. Ipse in heduos proficisci stacuit. sena¬
tumq oẽm. & quos int̾ controuersia essent ad se ẽt̃

Expanded text:
divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clidivisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam
Abbreviated transcription (Latin):
duxerat ad eum peruenerunt.
Cesar cõplures dies auarico cõmoratus sũmãq ibi
copiam frum̃ti Ereliqui cõmeatus nactus/ exercitũ
ex labore atq inopia refecit. Iam ꝓpe hieme cõfe¬
cta cũ ipso anni tp̃e ad gerendũ bellũ uocaretur.
Ead hostem proficisci constituisset . siue eũ expallu¬
dibus siliusq elicere : siue obsidione p̃mere posset.
legati ad eum pͥncipes heduorũ uenerũt pratũ ut
maxĩe necͣcĩo tp̃e ciuitati subueniat. Sũ mo esse in
periculo rem. qđ cũ singuli magratus antiquitus cre¬
ari: atq regiam potestatẽ annũ obtinere cõsuessẽt.
duo magrãtum gerant E se uterq eoꝵ legibus cre¬
atũ dicũnt. Horũ esse alterũ conuitolitanen florẽ¬
tẽ E illustrẽ adolescentẽ. Alterũ Cotum antiqͥssima
familia natum: atq ip̃m hominẽ sũme potencie et
magne coguacionis. cuiũs frat̾ uedeliacus proximo
anno eundẽ magr̃atũ gesserat. Ciuitatẽ oẽm esse in armis

Expanded text:
duxerat ad eum pervenit. duxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis;
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt E sic sunt aĩo consternati hoĩes insueti labo¬
ris: ut in om̃i a que imꝑarent᷑: sibi paciẽda & perꝰ¬
ferenda existimarẽt. Net minus ꝙͣ est pollicitus
uercingentorix aĩo laborabat. ut reliquas ciuitates
adiungeret acq eas pͥncipes bonis pollicitacionibus¬
q aliciebat. Huit rer idoneos homines deligebat:
quoꝵ quisq aut or̃one subdola: aut amicicia
facillime eripi posset. Aui auarico expugnato refugerũt
armandos uestiendosq curat. Simul ut diminute co¬
pie re incegrarent᷑. Imꝑat cercũ numerũ militũ ciui¬
tatibus : que ẽ quã ante diẽ in castra adduci uelit:
sagutariosq om̃s: quoꝵ erat ꝑ magnus nͣus in gallia
conquiri E ad se mitti iubet. His rebus cełr id quod
auarici deperierat expletur:
I nterim thentomotus olloniconis filuis rex nitiobrogũ
cuius pater asenatu nr̃o amicus erat appellatus cum
magno equitũ suorũ nũo. E quos exaquitania con¬

Expanded text:
tuerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti labotuerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania con
Abbreviated transcription (Latin):
sentirẽt has sua diligencia adiunc turũ atq unum
consiliũ tocius gallie effecturũ.: cuius consensu ne
orbis quidẽ t̾rarũ possit obsistere idq se ꝓpe iam
effectum habere. Interea equũ esse ab his cõis salutis
causa impetrari ut castri munire iusticuerẽt ⁊ quo
facilius ropentinos hostium impetus sustinere possẽt.
Fuit hec or̃o nõ iugrata gallis & maxĩe ꝙ ipse aĩo
nõ defecerat tanto accepto ĩ cõmodo neq se i oc¬
cultũ abdiderat & cõspectũ multitudinis fugerat
plusq aĩo prouidere & p̃sentire existimabatur.
qđ re integra : pͥmo incendendũ auaricũ. post dese¬
rendũ censuerat. Etaq ut reliquoꝵ imꝑatoꝵ res
aduerse auctoritatem minuunt. sic huiꝰ ecõtiario
dignitas ĩ cõmodo accepto in dies augebat᷑: simuł ĩ
spem ueniebant eiꝰ affirmacione de reliqͥs adiungẽdis
ciuitatibus. pͥmũq eo tp̃e galli castra munire insti¬

Expanded text:
sentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum sentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire insti
Abbreviated transcription (Latin):
se ex oppido eiecerant. ĩ columes ad ueraingentorigẽ
peruenerunt : quos ille multa iã nocte silencio ex fu¬
ga excepit. ueritus ne qua in castris ex eorũ cõcursu
sitis familiaribus suis. pͥncipibusq ciuitatũ. disperã¬
dos: deducendosq ad suos curaret : que cuq auitati
pars castrorũ ab inicio obuenerat.
ostero die cõcilio cõuocato cõsolatus cohortatusq est:
ne se admodũ aĩo dimitterent ne ꝑturbarent᷑ in cõ¬
modo. Nõ uirtute neq in acie uicisse romanos: sechar¬
tificio quod ã E sciẽtia oppugnacionis : culus rei fuerĩt
ipsi imperiti. errare siqui in bello om̃s secundos
rerũ ꝑuentus expectent sibi nũꝗͣ placuisłe auaricũ
deffendi: cuuis rei cestes ip̃os haberet. sed fac tum
in p̃sencia biturigũ. Enimia obsequẽtia reliquoꝵ uti
hoc incõmodum reciꝑetur. Id tñ se cełr maioribus cõ¬
modis sanaturũ. Namq ab reliqͥs gallis ciuitates dis¬

Expanded text:
se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu sitis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dis
Abbreviated transcription (Latin):
occulto expeditas cobortatus ut aliqñ pro tãtis labo¬
ribus fruc tũ uic torie ꝓciperent. his qui primi
murũ ascendissent p̃mia proposuit. signũq militibꝰ
turribusq deiet ti inforo ac locis patẽtibus cuneatĩ
constiterũt. hoc animo ut si qua exparte obiuã cõtra
uenirentur acie instrueta depugnarẽt. Ubi neminẽ
in equũ locũ se se dimittere sed toto undiq muro cu¬
cũ fundi uiderunt: ueriti ne oĩo spes fuge colleret᷑ ab¬
iectis armis ultimas oppidi partes contineo impetu.
petiuerũt: parsq ibi cũ angusto exitu portarũ se
ipsi p̃merent: amilitibus iam pars egressa portis. ab
equitibus est int̾focta. nec fuit quisꝗͣ qui p̃de stu¬
deret. Sic &. genabensi cede & labore oꝑis incitati
nõ et etate confecti nõ uulneribus/ nõ infantibus
pepercerunt. Deniq ex om̃i eo nũo. qui fuit arciter
miliũ.xl. uix octingenti: qui pͥmo clamore audico

Expanded text:
occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboocculto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito
Abbreviated transcription (Latin):
ros putabant. ꝓpt̾ea ꝙ neq longe ab oppido castra uer¬
cingentorigis ab erant. E palus que ꝑpetua int̾cede¬
bat romanos ad insequendũ tardabat. Iamq hoc
facere noctu apparabãt. tñ mr̃es familie repente:
inpublicũ procurrerũt flentesq proiecte ad pedes
suoꝵ oĩbus p̃cibus petierũt: ne se ẜ cões lib̾os hosti¬
bus ad suppliciũ dederẽt. quas ad capiendã fugã natiure
& uirium infirmitas impediree. Ubi eos insentẽta
ceperunt. Quo timore ꝑterriti galli ne ab eqͥtatu
romanoꝵ uie p̃occuparentur. cosilio destiterunc.
Postero die cesar promota turre perfec tisq oꝑibus
que facere instituerat magno cohorto ymbre / non
inutilem hanc ad capiendũ consiliũ arbitratus est
qđ paulo incaucius custodias in muro dispositas:
iudebatꝰ suosq languidius in opere uersari uissit. S.
qd fieri uellet ostendit. Legionesq intra uineas ĩ

Expanded text:
ros sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Verros sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententie de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in
Abbreviated transcription (Latin):
aĩaduertebant. semꝑq ipsi recentes defessis succede¬
rent. om̃emq gallie salutẽ in illo uestigio tp̃ris po¬
sitam arbitrarentur. Accidit inspectantibus nobis
qđ dignũ memoria uisum p̃tereundũ nõ existima¬
umus. Quidam ante poream oppidi gallus ꝑ manꝰ
seui ac pitis traditas glebas inignem e regione tur¬
ris proiciebat. scorpione ablatere dexero traiectus
exanimatusq concidit. hunc ex proximis unus ia¬
centẽ transgressus eodem illo munere fangebatur.
eadẽ rõne ic tu scorpionis exaĩato alteri successit
tercius & tercio quartus. Nec prius ille est a pro¬
pugnatoribus uacus relictus locus quã restincto
aggere : atq oĩa ea parte sb̾motis hostibus finis est
pugnãdi fac tus. Omnia experti galli ꝙ res nlła
successerait. postero die consiliũ cepunt exoppido
profugere hortante E iubente ueran gentorige. Id silen¬
tio noctis conati nõ magna iactura suorũ se effectu¬

Expanded text:
animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succedeanimadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effectu
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃s ab oꝑe int̾mitteret᷑. paulo añ terciã uigiliã est
aĩaduersum. fumare aggerẽ/ quẽ cuniculo hostes
succenderãt. Codemq tp̃re toto muro sublato cda¬
more duabus portis ab utroq latere tarriũ erup¬
tio fiebat. Alii faces: atq aridam mat̾iem dex
muro in aggerem eminus iaciebant. picem reliqͣs¬
q res : quibus ignis excitari potest fundebant.
ut quo pͥmũ carreretur aut cui rei ferret᷑ auxiliũ
uix racio iniri potest. Tamẽ ꝙ instituto cesaris sꝑ
due legiones pro castris excubabant. pluresq parti¬
tis tp̃ibus crant in opere: cełr factum est ut alii
eruptionibus resisterẽt. alii turres reducerẽt ag¬
ad restinguendũ cõcurreret. Cũ in õĩbus locis cõsũpta
iam reliqua parte noctis pugnaretur. sẽꝑq hos¬
tibus spes uictorie reintigraret᷑ eo magis ꝙͥ deus¬
udebant: nec facile adire apertos ad auxiliandũ

Expanded text:
tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent agad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deusdebant nec facile adire apertos ad auxiliandum
Abbreviated transcription (Latin):
additur: ut idem illud int̾ uallũ seruet᷑. noq int̾ se
contingant trabes. sed paribus int̾ misse spaciis i¬
singłe singłis saxis int̾iectis arte contineantur
Sic de imceps om̃e opus cõtexitur: dũ iuxta muri
alticudo expleatur. Noc cũ in sp̃ẽm uarietatemꝙ
opus deforme nõ est. alt̾ius trabibꝰ ac saxis qͥ
rec̾tis lintis ordines suos seruant. Tum ad uti
qđ & ab incendio lapis E ab ariete materia de¬
sfendit. Que ꝑpetus trabibus pedes quadr age¬
nos plerũq introrsus retuncta. neq ꝑrumpi.
nẽq distrahi potest. His tot rebus impedita x¬
oppugnacione: milites cũ toto tp̃e frigore E assidius
imbribus tardarentur. tñ continẽti labore om̃ia
hec suꝑauerunt. ⁊ diebus .xxu. aggerẽ. latũ pedes
cccxxx. altũ pedes. lxxx. extruxerũt. Cum his
murũ hostium. pene cõtingeret. et cesar ad opus
consuetudine excubaret.milites hortaret᷑ ne qđ oĩo

Expanded text:
additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utiltatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino
Abbreviated transcription (Latin):
Eo scientibus q apud eos magne sunt ferrarie i
atq om̃e gonus cuniculoꝵ/ notũ atq usitatũ ẽ.
Totum aut̃ murũ ex omnibꝰ partibus turribus
cõtabulauerant. atq has coriis cõtexerant. Tũ
crebris diurnis noc turnis crupcionibus. aut ag¬
geri ignem infcrebant. aut milites occupatos ĩ opere
adoriebantur. E nr̃am turrim altitudinĩ qͣtũ has
cotidianus ager exp̃sserat cõmissis suarũ turriũ
malis adequabant. E aꝑtos cuniculos preusta ẽt
p̃acuta materia ẜ pice feruefacta. E maximi
ponderis saxis morabantur. menibusq appinqͣre
prohibebant. Muris aut̃ oĩbus gallicis hac fere
forma est. Trabes directe perpetue ĩ longitu¬
dinẽ paribus int̾uallis distantes int̾ se binos pe¬
les in solo collocantur. ere uinciunt᷑ ĩtrorsus
Emulto aggere uostiuntur. Ea aũt q̃ diximꝰ
intꝰ ualla. grandibus infrontẽ efforciunt᷑ saxis.
his collatis & coaugumẽtatis alius insuꝑ ordo¬

Expanded text:
eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequabant, et apertos cuniculos praeusta et praeacuta materia et pice fervefacta et maximi ponderis saxis morabantur moenibusque appropinquare prohibebant. Muri autem omnes Gallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo
Abbreviated transcription (Latin):
exertitũ uictorẽ fame cõsumptũ uidetis. Quẽ tur¬
pit̾ se ex fuga recipientẽ ne qua cuiitas suis fimbꝰ
recipiat ame prouisum est. Conclamat oĩs multi¬
tudo E suo more armis cõcrepat: qđ facere in eo
consuerunt: cuiꝰ orõnẽ approbant sũmum eͣe uerci¬
gentorigẽ ducẽ: nec de eius fide dubitandũ : nec
maiore racione bellũ administrari posse. Statuunt
ut .x. milia hominũ delecta ex oĩbus copiis ĩ oppidũ
submittantar. Nec solis biturigibus comunẽ salutem.
cõmittendã censent. qđ penes in eo si id oppidũ re¬
tinuissent sũmam uictorie cõstare intelligebãt.
singłi militũ nr̃orũ uirtuti cõsilia cuusq modi
gallorũ occurrebant: ut est sũme genus soler¬
tie atq ad oĩa imitanda atq efficienda que a
quoq traduntur aptissimũ. Nã E laqueis falces
auertebant . quas cũ destinauerant tormẽtis ĩtror¬
sus reducebant. E aggerem cuniculis subtrahebãt

Expanded text:
exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turexercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant,
Abbreviated transcription (Latin):
perium se a cesare ꝑ prodictionẽ nullũ desiderare ꝙ
habere uictoriã possit : que iã eet sibi atq õibus gallis
explorata. qͥn eciã ipsis remuteret. si sibi magis honorẽ
tribuere ꝗͣ abse salutẽ accipere udeant᷑. Hec ut in¬
telligatis inquit ame sincere pronũciari audite romanos
milites producit seruos quos ĩ pabulacione paucis
ante diebus exceperat. & fame uinculisq cruciau̾at.
Hi iã edoctit que int̾rogati pronũciarent. se milites
legionarios dicunt: fame aeq in opia adductos clam
ex castris exisse. si quid frumẽti aut pecoris in agris
reperire possent. simili inopia oẽm exercitũ piemi.
nec iã uires sufficere cuiusꝗͣ. nec ferre oꝑis laborẽ
posse. Itaq statuisse imperatorẽ si nihil ĩ oppugnacõe
oppidi perfecissent. triduo exercitũ deducere. Hec
inquit ame uercingẽtorix bñficia habetis: quẽ prodi¬
ctionis insimłtatis: cuius oꝑa sine nr̃o sauguine tãtũ

Expanded text:
m se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ tumultuari &magnum ire aginen ad¬
uerso flumine sonitiunq remoꝵ/ in eadem ꝑte
exaudiri. E paulo infra milites nauibus trãspor¬
tari. Quibus rebus auditis qđ existimabãt cribus
locis transire legiones: atq om̃s ꝓturbatos defec¬
tione heduoꝵ fugam parare suas quoq copias
in tres partes distribuerunt. Nã presidio eregi¬
one castrorũ relicto E parua manu menosedũ
uersus missa . que taĩ progrediatur.: ꝙͣtũ naues
processissent. reliquas copias contra labienum
duxerunt. Prima luce ot nr̃i om̃s erant trãs¬
portati. E hostium acies cernebant᷑. Labienus
milites cohortatus: ut sue pͥstine uirtutis. ẜ secun

Expanded text:
tudinem tumultuari et magnum ire agmen adtudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secun
Abbreviated transcription (Latin):
singulas equitibus romanis attribuit. Et pͥma
confecta iugilia quatuor millibus passuũ flum̃
secdo silentio progredi: ibiq expectari iubet.
Quinq cohortes quas minime firmas ad dini¬
candum eͣc existimabat castris presidio reliqͥt.
Quinq eiusdem legionis reliquas demedia
nocte/ cũ om̃ibus impedim̃ttis aduerso flumĩs
magno tumultu proficisa imꝑat. Conquirit ẽt
lintres has magno sonitu remoꝵ matatas in¬
citat᷑as in eadem parcẽ mittit. Ip̃e post paulo silẽ¬
cio egressus cũ tribus legionibus eũ locum petit. qͦ
naues appelli iusserat. Eo cũ cͣet uentũ explorato¬
res hostium in om̃i parte fluminis erãt dispositi.
ĩ oppinantes ꝙ magua subito cohorta tempestas a
nr̃is oppͥmuntur. exercitus equitatusq equitibus
romanis administrantibus : quos ei negocio p̃fe¬
cerat. cełr transmittitur. Uno fere tp̃e sub lucem
hostibus nunciatur. ĩ castris romanoꝵ p̃t̾ cõsue¬

Expanded text:
singulas equitibus Romanis attribuit, et prima singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet. Quinque cohortes, quas minime firmas ad dimicandum esse existimabat, castris praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis adverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum esset ventum, exploratores hostium, ut omni fluminis parte erant dispositi, inopinantes, quod magna subito erat coorta tempestas, ab nostris opprimuntur; exercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei negotio praefecerat, celeriter transmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consue
Abbreviated transcription (Latin):
frumenti cognita inpuinciã cõtẽdisse. ꝯfirmabãt.
Bellouagi autẽ deffectione heduorũ cognita: qͥa
ante erant per se infideles manus cogere atq aꝑte
bellum pararo coperant. Tum labienus tanta rer
cõmutacione longe sibi aliud capiendũ cõsilium/
atq q̃ ancea sonserat intelligebat: neq iã ut ali¬
quid adquireret/ p̃lioq hostes lacesseret . sed
ut incolumẽ exercitum egedinum reduceret co¬
gitabat. Namq altera ex parte bellouagi: que
ciuitas in gallia maximã habet oppinionem uir̃¬
tutis instabat. Alteram camulogenus parato. atq
instructo exercitu tenebat. Tum legiones ap̃sidio
atq impedinẽtis inc̾clusas maximũ flumẽ desti¬
nebat. Tantis subito difficultatibus obiettis ab
animi uirtuto auxiliũ petendum uidobat. Itaq¬
sub uesperum conciliõ conuocato cohortatus ut
ea que imperasset diligent̾ industriaq admini¬
straront nauos . que ameloduno deduxerat x

Expanded text:
i coactum in provinciam contendisse confirmabant. i coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant per se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat,
Abbreviated transcription (Latin):
tercia uigilia egressus. eq eodem qͦ uenerat iti¬
nere meledunum peruonit. id ẽ oppidũ senonũ
ĩ insula soquana positum: ut paulo ante de lute¬
cia diximus. De prehensis nauibus circit̾ qͥnqua¬
ginta cełrq coniunctis: atq eo militibus iniectis.
et rei nouitate ꝑt̾ritis oppidanis: quorũ magna
pars erat ad bellum euocata siue contencione
oppido potitur. Refecto ponte: quẽ suꝑioribꝰ
diebus hostes desanderant: exercitũ traducit.
et scđo flumine ad luc teciã iter facore cepit. ꝓ¬
Hostes re cognita his qui ameloduno fugerãt
luc tetiã incendi pontesq eiꝰ oppidi rescindi
iubet. Ipłi profecti apalude ad ripas seqͣne
ex regione luctecie contra labieni castra cõ¬
sidunt. Iani cesar agergonia discessisse audie¬
batur. iã de heduorũ defectione. E secũdo gal¬
lie inotu rumores afferebant᷑. galliq ĩ colloqͥis
int̾elusum itinerẽ E ligeri cesarem E inopia

Expanded text:
tertia vigilia egressus eodem quo venerat ititertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, ut paulo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circiter quinquaginta celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis inte
Abbreviated transcription (Latin):
citum traducit. Frumentũq in agris: E pecoris copiã
nactus. repleco his rebus exercitu iter int̾ senones ⁊¬
facere instituit.
Dum hec apud cesarem gerunt᷑. Labieno eo supplem̃to
qđ nuꝑ ex ytalia uenerat. relicto agedinai ut esset
impedimentis p̃sidio cũ quatuor legionibus luteciã
proficiscitur. id est oppidũ parisiorũ: qđ posicum ẽ
in insula fluminis sequane: cuius aduentu ab hosti¬
bus cognito mague exfinitimis ciuitatibus copiex
conuenerũt. sũma imꝑii traditur. Caniulogeno
sciãm rei militaris ad eum honorẽ est euocatus. Is
cũ aĩaduertisset ꝓpetuam eeͣ p̾aludem : que ĩ flue¬
ret in sequanã: atq illũ oẽm locũ magnope impedi¬
ret. Hic consedit. nr̃osq transitu prohibere ĩstituit.
Labienus pͥmo uineas. aggere cratibus: atq aggere
paludem explere: atq iter munire conabatur. Po¬
stꝙͣ id difficilius fieri aĩaduertit silentio e castris

Expanded text:
citum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam citum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno scientiam rei militaris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris
Abbreviated transcription (Latin):
uerat: ut oĩo uado nõ posse transirr uideret᷑. Iuibus
rebus cognitis. Cesar maturandũ censuit. si ẽet inꝑfici¬
endis pontibus ꝑiclitandũ: ut pͥus ꝙͣ essent maiores
eo coacte copie dimicaret. Nã ut cõmutato cõsilio
iter ui prouinciã conuerteret / ut nemo tunc quidem
necͣcio faciendũ existimabat. Cũ infania atq ĩdigni¬
tas rei & oppositus mons gebẽne uiarũq difficultas
impediebat. tũ maxĩe ꝗ tito labieno atq his legiõibꝰ¬
quas una muserat uelxment̾ timebat. Itaq demum
magnis diurnis: noc turnisq itineribus confec lisꝰ cõtra
oĩm opinionẽ ad ligerim uenit. Uadoq per oquites
iuento ꝓ rei neccͣitate oportuno / ut brachia mos
atq humeri ad sustinẽda arma liberi ab aqua ecͣ po¬
ssent. disposito eqͥtatu: qui iuim fluminis refringeret
atq hostibus pͥmo aspec tu ꝑturbatis incolumẽ exer¬

Expanded text:
verat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus verat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum infamia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exer
Abbreviated transcription (Latin):
eporidorix. Uiridomarusq uenissent. & de statu ciuita¬
conuenisse. Legatos ad uerciugẽtorigẽ de pace & ami¬
cicia cõcilianda publice missos ne pret̾inittendũ tm̃
cõmodũ existimauerũt. Itaq int̾fectis nouidoni cus¬
todibus: quiq eo negotiandi cã cõuenerãt. pecuniam
atq equos inter se parciti sunt. obsidum ciuitatũ li¬
bracte ad magr̃atũ deducendos curauerũt. oppidum
qđ a se teneri nõ posse iudicabant. ne cui esset usui
romanis incenderũt. Frumentũ qđ subito potuerũt
nauibus aduexerũt. Reliquũ flumene atq incẽdio
corruperũt. ip̃i E finitimis regionibus copias cogere
p̃sidia.custodiasq ad ripas fluminis disponere. eqͥtatũ¬
q oĩbus locis iniciẽdi cimoris causa ostentare coperũt.
Si ab re frumentaria. romanos excludere: aut addu¬
ctos in opia ex prouincia expellere possent. Quã
ad spem multũ eos aduuiabat. qđ liger ex niuibꝰ cre¬

Expanded text:
Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitaEporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitaconvenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus cre
Abbreviated transcription (Latin):
iã rebus cesar perfidiam heduoꝵ ꝑspoctam habebat:
atq horũ discessu maturari doffensionẽ ciuitatis
ex istimabat: tñ eos retinẽdos nõ censuit.: ne aut in¬
ferre in iuriã uideretur aut dare aliquã timoris
suspicionẽ. Discedentibus his breuit̾ sua in heduos
merita exposuit: quos & ꝙͣ humiles accepisset ꝙ con¬
pulsos in oppida mulctatos agris oĩbus creptis copiis
imposieo stipendio obsidibus sũma contumelia ex
ut nõ solum inpͥstinũ statũ radissent. sed oĩm ĩp̃oꝵ
dignitatẽ Egr̃am añ cessisse̾ uiderentur. his datis
mandatis eos ab se dimittit.
Nouiodunũ erat oppidũ heduoꝵ ad ripam ligeris oportuno
loco positũ. Huc cosat om̃s obsides gallie: frumentũ. pe¬
cuniã. publica suorũ atq exercitus impedimitoꝵ magnã
partẽ cõtulerat. Huc magnũ nuͣm equoꝵ huĩ belli
causa in ytalia atq hispania coemptũ nuserat. Eo cũ

Expanded text:
iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumeliaut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ atq ã magnicudinẽ desiderare
Hac habita cõcione: E ad extremã oraciouẽ cõfirmatis
mlitibus ne ob hanc cãm aĩo ꝑmouerent᷑. neu qđ ini¬
quitas loa attulisset. Id uirtuti hostiũ attribuerẽt. eadẽ
de profectione cogitans que añ senserat. legiones excas:¬
stris eduxit/ aciemq idoneo loco constituit. Cũ uercin¬
gentorix nihilominus in equũ locũ descenderet. leui x¬
facto equestri prelio/ atq eo scdo incastaa exercitum
reduxit. Cũ hoc idem postero die fecisset satis ad ga¬
llicam ostentationẽ minuendã militũq aĩos cõfirmã¬
dos factum exestimans inheduos mouit castra. ne
tũ quidẽ in secutis hostibus tertio die ad flum̃ elauer
pontem reficit. eoq exercitũ traducit. Ibi auirodomaro
atq eporidorige heduis appellatus discitscũ oĩ eqͥtatu
litauicum ad sollicitandos heduos profet tũ: opum
eͣe ip̃os añ cedere. ad cõfirmandã ciuitatẽ. Et si młtis

Expanded text:
virtutem atque animi magnitudinem desiderare. virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis
Abbreviated transcription (Latin):
Eo die mlites st̃ paulũ minus septingenti desiderati.
Postero die Cesar concione aduocata temeritatem
cupidicatemq militũ ieprchendit: qđ sibi ip̃i iu¬
dicauissent: quo procedendũ: aut qͥd agendũ iude¬
retur: neq signo dato recipiendi constitissent. neq
acribuius militũ legatisq retiueri potuissent. Expo¬
suit qͥd iniquitat᷑ loci posset qͥd ip̃e ad auaricũ sen¬
sisset. qđ sine dute: siue ex equitatu dep̃hensis hos¬
tibus exploratã uictoriã dimisisset: ne paruũ mo¬
do de crimentũ incõtencione ꝑꝑ iniquitatem loc
autideret. qͣlitope eorũ animi magnitudiuẽ admi¬
rarẽtur: quos nõ castroꝵ mimiciones: nõ alticudo
montis nõ murus oppidi tardare potuisset. tãtoꝑe
loemiã arroganoãq rep̃hendere: qđ plus se ꝗͣ impas¬
torem deuictoria atꝙ exitu ixrũ sentire existima
poriti nõ minus se amilite modostiã E continenaã ꝗͣ

Expanded text:
Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rrent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam