comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
competit mͥ ex testam̃to a ẽc̃o. ⁊ multomagis
dicendum ẽ hoc: si duob destam̃tis mͥ eadem
res legata sit. Si alter me restituere rogauit. uł
ipsam rem. uł aliud ꝓea. aut si sub conditione
i conuinctim res legetur. partes ab inicio¬
constat fieri nec solum hi partem factunt ĩ
quoꝵ ꝑsona consistit legatum. uerum hi qͦ¬

Expanded text:
competet mihi ex testamento actio. Et multo magis competet mihi ex testamento actio. Et multo magis hoc dicendum est, si duores legata sit, sed alter me restituere rogauerit uel ipsam rem uel aliud pro ea, aut si sub condicione Si coniunctim res legetur, constat partes ab initio fieri. nec solum hi partem faciunt, in quorum persona constitit legatum, uerum hi q
Abbreviated transcription (Latin):
sequar: exalt̾o estimationem. Sed si non corpus
sit legatum. sed qͣntitas eadem. in eodẽ testam̃to:
sepus diis pius rescͥpsit. tunc sepius pr̃an¬
dam sũmam. si eudentissimis ꝓbationib os
tendatur testatore multiplicare legatum uo.¬
liusse. Idemq infidi cõmisso constituit. eiusq
rei ratio eudens ẽ. quod eadem res sepuis pr̃a¬
ri non potest. eadem sũma. uolente testatore
multiplicari potest. Sed hoc ita erit accipien¬
dum. si non certũ corpus nuimmoꝵ sepuis sit
relictum: ut puta centum quam in archa hab
sepuis legauit. Tunc enĩ legato fuudo ẽẽ compa¬
randum puto credo. Sed ⁊ si pondus auri uł argẽ¬
certa relicta uideatur. Proinde isi quid aliudẽ
quod ponde. num̾o. m̃furaue contineatur. sepiꝰ
relictum idem erit dicendum. id est sepius deb̾i
si hoc testator uoluerit. Quod sirem emissem
michi legatam usq ad p̃cium. quod mͥ ab est.

Expanded text:
sequar, ex altero aestimationem.Sed si non corpus sequar, ex altero aestimationem.Sed si non corpus sit legatum, sed quantitas eadem in eodem testamento saepius, diuus Pius rescripsit tunc saepius praestandam summam, si euidentissimis probationtendatur testatorem multiplicasse legatum uoluisse: idemque et in fideicommisso constituit. eiusque rei ratio euidens est, quod eadem res saepius praestari non potest, eadem summa uolente testatore multiplicari potest. Sed hoc ita erit accipiendum, si non certum corpus nummorum saepius sit relictum, ut puta centum, quae in arca habet, saepius legauit: tunc enim fundo legato esse comparandum credo. Sed si pondus auri uel argencerta relicta uideatur. Proinde et si quid aliud est quod pondere numero mensura contirelictum, idem erit dicendum, id est saepius deberi, si hoc testator voluerit. Quod si rem emissem mihi legatam, usque ad pretium quod mihi abest
Abbreviated transcription (Latin):
erit. ademptiore apͥore legatario facta ad
scđ̾m legatum testatorem conuolasse. solũ
postĩorem ad legatum ꝑuenire placet. Sin
aũt minime apparere potest hoc: ꝓuirili po¬
rcione ad leganim om̃s uenire. scilicet nisi
eoꝵ solidum acciꝑe uoluisse. Tunc enim uni
p̃cium. alii ipsa res assignatur. electione rei
uł p̃ci seruanda ei. qui pͥor delegato siue fi¬
dei cõmisso littẽ contestatus ẽ. Ita tam̃: ut nos
habeat licentiam altõ electo ad alt̾um tͣnsire.
luit legatum innoiussimum: pͥori non debe¬
bitur. tam ⁊ si nouissimus talis sit in ciuus
ꝑsona legatum non constitit. At si conuine¬
turi disuincturiue commixti sint comucti po
i eadem res sepuis legetur in eodem
testam̃to ampluis quam semel peti ñ potest.
Sufficitq ułrem consequi. uł rei estimationẽ.¬
Sed si duoꝵ testam̃tis michi eadem res legata sit:
bis pedere potero. ut ex alt̾o destam̃to rem con¬

Expanded text:
erit ademptione a priore legatario facta ad erit ademptione a priore legatario facta ad secundum legatum testatorem conuolasse, solum posteriorem ad legatum peruenire placet: sin autem hoc minime apparere potest, pro uirili portione ad legatum omnes uenire: scilicet nisi  utrumque eorum solidum accipere uoluisse: tunc enim uni pretium, alii ipsa res adsignatur electione rei uel pretii seruanda ei, qui prior de legato siue fideicommisso litem contestatus est, ita tamen, ut non habeat licentiam altero electo ad alterum transireluit legatum in nouissimum, priori non debebitur, tametsi nouissimus talis sit, in cuius persona legatum non constitit. at si coniuncti disiunctiue commixti sint, coniuncti tur.Si eadem res saepius legetur in eodem testamento, amplius quam semel peti non potest sufficitque uel rem consequi uel rei aestimationem.Sed si duorum testamentis mihi eadem res legata sit, bis petere potero, ut ex altero testamento rem con
Abbreviated transcription (Latin):
uenisset pecuniam legasset. ⁊ a substituto hr̃e¬
de legata repetierit. inpub̾e filio mortuo. hĩs
sed̾s legatum non debebit. Quod ita ẽẽ uerũ.
tam sextus quam põponius putant. Si repe¬
titio legatorum ad eum modum conceptasit
uluti que filio meo legaui. queq eum dare uiꝰ¬
si si michihr̃s eẽt: ea hr̃s m̃s his d dieb dato.
Sed si ita repetita fuerit que a filio meo legaui.
hrs m̃s esto. dato: pure repetita uidebuntur le¬
gata. idum taxat demonstrare eoꝵ facta gͥ
⁊ hoc ipsum legatum de quo querit᷑ p̃sens
stichum legaũit. si non apparet de quo sticho
sensit: quem hr̃s elegerit debet pr̃ãre.
Si parti ciuitatis aliquid sitrelictum qđ
adornatum uł compendium rei publice spec¬
tat: sine dubio debebitur.
i pluribus eademres
legata fuerit. si quidem coniuncturi ⁊⁊̃ si alter
uendicet. ex testam̃to alter agat. non plusꝗͣ
partem habebit his qui ex testam̃to agit. qđ
si separatim: si quidem euidentissime apparu¬

Expanded text:
uniam legauerit et a substituto herede legata repetierat, impubere filio mortuo secundus heres legatum non debebit. quod ita uerum esse tam Sextus quam Pomponius putant, si repetitio legatorum ad eum modum concepta s‹i›t ueluti: 'quae a filio meo legaui quaeque eum dare iussi, si mihi heres esset, id heres meus isdem diebus dato': sed si ita repetita fuerint: 'quae a filio meo legaui, heres meus dato', pure repetita uidebuntur legata et dumtaxat demonstratio eorum facta: igitur et hoc ipsum legatum de quo quaeritur praesStichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho sensit, quem elegerit debet praestare. Si parti civitatis aliquid sit relictum, quod ad ornatum vel conpendium rei publicae spectat, sine dubio debebitur. i pluribus eadem res legata fuerit, si quidem coniunctim, etiamsi alter uindicet, alter ex testamento agat, non plus quam partem habebit is qui ex testamento aget: quod si separatim, si quidem euidentissime apparu
Abbreviated transcription (Latin):
ratorib petẽ possint: cũ defunctus ut ex uer¬
bis testam̃ti apparet concussit se om̃em rem
suã administrasse. Modestꝰ.R. Si quid dolo¬
curatores fecerunt. aut si que res testatoris
penes eos sunt eo nomine conueniri eos

Expanded text:
ratoribus petere possint, cum defunctus, ut ex uerratoribus petere possint, cum defunctus, ut ex uerbis testamenti apparet, confesssus sit se omnem rem suam administrasse.Modestinus curatores fecerunt aut si quae res testatoris penes eos sunt, eo nomine conueniri eos
Abbreviated transcription (Latin):
in fuga eẽt. uł longinquo ab sens exigatur.
operam pr̃are hr̃s debet ut eam rem requi¬
in hanc rem facere hr̃s debet.
pud iulianũ
hii deducunt᷑ inpetitione. non quos hr̃s
ꝑcepit. sed quos legatarius ꝑciꝑe non
potuit. Et id inoꝑis seruoꝵ. uł uecturis
usuraꝵ aũt quantitate: mos regioĩs erit
sequendus. Iudex gͥ usurarum modum
estimabit ⁊ statuet. Ipsiuis quoq rei inte¬
ritum post moram debet. sicut instipula¬
tione. si post moram res int̾ierit. estimatio
eius pr̃atur. Item partus ancillarum et
seruus si fuerit legatus. ⁊ hr̃ditas uł lega¬
tum. uł qͥd ꝑ eum acquisitum sit hr̃s pr̃a¬
redebet. Si tituis a me emisset rem.¬
i eandem mͥ legasset antequã ei traderem:
moxei tradid̾o. ⁊p̃cium receꝑo: udetu¬
is quidem pͥma facie mͥ rem meam legos¬
se. udõ legatum non consistere. sed ex
empto accõne lib̾atus. utiq ꝑ legatum
rem uendicare pot̾o quam tradidisset si
quero an rationem cure hr̃des adulti a cu¬

Expanded text:
in fuga esset uel longinquo absens exigatur, operam praestare heres debet, ut eam rem requiin hanc rem facere heres deberet, pud Iulianum hi deducuntur in petitionem, non quos heres percepit, sed quos legatarius percipere potuit: et id in operis seruorum uel uectoris usurarum autem quantitate mos regionis erit sequendus: iudex igitur usurarum modum aestimabit et statuet. ipsius quoque rei interitum post moram debet, sicut in stipulatione, si post moram res interierit, aestimatio eius praestatur. item partus ancillarum et, si servus fuerit legatus, et hereditas vel legatum vel quid per eum adquisitum sit heres praestare debet. Si Titius a me rem emisset et eandem mihi legasset antequam ei traderem, mox ei tradidero et pretium recepero, videtur quidem is prima facie rem mihi meam legasse et ideo legatum non consistere. sed ex empto actione liberatus utique per legatum rem vindicare potero quam tradidi. sed siquaero, an rationem curae heredes adulti a cu
Abbreviated transcription (Latin):
L egatarius ꝓ
Pparte acquirere ꝓ parte repudiare uoN
potest leganum. Hr̃des eius possunt ut alt̃
eoꝵ partem suam acquirat alt̾ repudiet.¬
i legatum nobis relictum constitue¬
rimus nolle ad nos ꝑtinere: ꝓeoerit quasi
nec legatum quidem sit. ⁊ idõ dicimus
nec confusas seruitutes si farte p̃dium mͥ
legatum p̃dio meo debuerit seruitutes:⁊
integra futuri acc̃o manebit. si seruus le¬
gatus sit ei. cuius nomine furt agere pot̃¬

Expanded text:
Legatarius pro parte adquirere, pro parte repudiare legatum non potest: heredes eius possunt, ut alter eorum partem suam adquirat, alter repudiet.Si legatum nobis relictum constituerimus nolle ad nos pertinere, pro eo erit, quasi nec legatum quidem sit: et ideo dicimus nec confusas seruitutes, si forte praedium mihi legatum praedio meo debuerit seruitutes, et integra furti actio manebit, si seruus legatus sit ei, cuius nomine furti agere pot
Abbreviated transcription (Latin):
ubi id ẽẽt tradet. si id postea sine dolo ⁊ culpa
perierit hr̃dis. det̾ior sit legataris conditio.¬
um bonoꝵ parte legata dubium situtrũ
rerum partes an existimatio debeatur: sabinus
quidem ⁊ cassius existimationem. ꝓculus ⁊ ner¬
ua rerum partes eẽ legotas existimauerunt.
Sed oportet hr̃di succurri ut ipse eligat siuie
rerum partes. siue estimationem dare u̾alũmt.
In his tam̃ rebus partẽs hr̃s dare conceditur.
que sine dampno diuidi possunt. Sinaut̃ uel
naturalit̾ indiuise sunt uł sine dampno diuisio
earum fieri inde potest. Existimatio abhr̃de oĩ¬
modo prãnda est.

Expanded text:
traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior fit legatarii condicio.Cum bonorum parte legata dubium sit, utrum rerum partes an aestimatio debeatur, Sabinus quidem et Cassius aestimationem, Proculus et Nerua rerum partes esse legatas existimauerunt. sed oportet heredi succurri, ut ipse eligat, siue rerum partes siue aestimationem dare maluerit. in his tamen rebus partem dare heres conceditur, quae sine damno diuidi possunt: sin autem uel naturaliter indiuisae sint uel sine damno diuisio earum fieri non potest, aestimatio ab herede omnimodo praestanda est.
Abbreviated transcription (Latin):
cuit:⁊ si debitari hr̃s extit̃it creditor pꝰeaq
ipse creditor. decessit. legatũ extingui:⁊ hoc
uerum est quia confusione ꝑinde extingu¬
tur obligatio. ac solutione sed si sub conditi¬
one dato legato hr̃s p̃occupaũit. ⁊ si exig̃it
debitum aliud dici oportet. quia in arbitrio
hr̃dis eẽ non debet. ut qͣndoq conditione
existente. neq ipsi legatario debeat᷑ legatũ
tantũ exceptionẽ habe debitarẽ s ⁊ fidaĩ cõmis¬
sũ ut lib̾etur p̾et̃e posse responsum est.
S.ł.Procurator a quorationẽ hr̃s exig̃e
ꝓhib̾itus eoq noĩe ꝓcuratorẽ lib̾are dãna¬
tus ẽ pecuniã ab argentario debitã ex con¬
tractu quẽ ut ꝓcurator fecit iure manda¬
ti coget᷑ restituere. uł actiones prãre.¬

Expanded text:
 si debitori heres exstiterit creditor posteaque ipse creditor decesserit, legatum extingui: et hoc verum est, quia confusione perinde exstinguitur obligatio ac solutione. Sed si sub condicione dato legato heres praeoccupaverit et exegerit debitum, aliud dici oportet, quia in arbitrio heredis esse non debet, ut quandoque condicione existente neque ipsi legatario debeatur legatumtantum exceptionem habere debitorem, sed et fideicommissum ut liberetur petere posse responsum est.rum.Procurator, a quo rationem heres exigere prohibitus eoque nomine procuratorem liberare damnatus est, pecuniam ab argentario debitam ex contractu, quem ut procurator fecit, iure mandati cogetur restituere uel actiones prae
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntitatem sumtuum dicat fidei cominisso
contineri quam ipse erogauerat: an audi¬
ri deb̾et. R non impediri eum scriptam
testam̃ti quominus om̃e quod sibi deberi
ꝓbasse petere posset. Quidam ita legauit.
semꝓnie uxori mee. reddi uibeo abhr̃dibus
meis qͥnquaginta: ea que mutua acceꝑam.
cyrographo particłatim in negocia mea. que¬
situm ẽ. an siue uxoris debitor fũit. fidei com¬

Expanded text:
quantitatem sumptuum dicat fideicommisso quantitatem sumptuum dicat fideicommisso contineri quam ipse erogauerat, an audiri deberet. respondit non impediri eum scriptura testamenti, quo minus omne, quod sibi deberi probasset, petere posset. Quidam ita legavit: "Semproniae uxori meae reddi iubeo ab heredibus meis quinquaginta ea, quae mutua acceperam chirographo particulatim in negotia mea": quaesitum est, an, si vere uxoris debitor fuerit, fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
aut tẽpus a testatore p̃scriptum ea sũma
consequi posse. filias hrẽdes scripserat.
quarum fidei cõmisit in hec uerba. ne agaio
seio rationes actus reimee que ꝑmensã eius
siue extra m̃sam indie mortis mee gestaẽ:
exigatis eoq nomine eũ libetis. Quesitũ est
cũ uniũsas rationes in die mortis iste admi
nistrabantur. an ad rationes reddendas ħre
pͣnda sit ex qualitate disceptationis uidicem
estimaturũ: eum qui tutelam ipsius admin
istrauerat: ⁊ frẽm suum ⁊ alios quosdam scͥp¬
sit hr̃des. ⁊ tutori legauit. que impenderat
in se ⁊ frẽm ipsuis decẽ quesitum est an uale
posse. Idem quesit si in tutoris ꝑsona inutile
eẽt. an in ꝑsona fr̃is utile ẽẽ uid̾etur. qm̃ illi ꝓ¬
ficeret. ciuius ⁊ ipsius tutelam ad ministrasset.ꝵ.
Idem quesudsi tutor amplecteretur fidĩ cõmissũ
ita ut quib dam stari uellet uerbis testamenti:
in quibdam aut̃ recedat. quod minorem

Expanded text:
ante tempus a testatore praescriptum ea summa ante tempus a testatore praescriptum ea summa proponerentur consequi posse. Filias heredes scripserat, quarum fidei commisit in haec uerba: 'ne a Gaio Seio rationes actus rei meae, quae per mensam eius siue extra mensam in diem mortis meae gesta est, exigatis eoque nomine eum liberetis'. quaesitum est, cum uniuersas rationes in diem mortis iste adminnistrabantur, an ad rationes reddendas herepraestanda sit, ex qualitate disceptationis iudicem aestimaturum. Eum, quistrauerat, et fratrem suum et alios quosdam scripsit heredes et tutori legauit, quae impenderat in se et fratrem ipsius, decem: quaesitum est, an utile posse.Idem quaesiit, si in tutoris persona inutile esset, an in persona fratris utile uideretur, quoniam illi proficeret, cuius et ipsius tutelam administrasset. resIdem quaesiit, si tutor amplecteretur fideicommissum ita, ut quibusdam stari uellet uerbis testamenti, in qui‹bu›sdam autem recedat, quod minorem
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ meam ꝓ eo obligaui. quero utrum id so¬
lum quod testam̃ti facti tꝑre debebatur lega¬
tum sit. an ĩ siquid ex ea summa usurarũ
nomine postea accessit legato cedat. R. uidi
om̃em obligationẽ euis debiti ꝑfidei cõmissũ
solui uolusse. Sticho testam̃to manumisso
fundum instructum ⁊ alia legauit: et haec
uerba adiecit. qm̃ratione reddere ueto. qe
instrum̃tum pene se habet. quesitum ẽ an
stichus reliqua que ex ministratione actus
debuerat reddere. debuerit. R. stichum eo no-¬
mine non teni. clauduis Nemori ex seruitu¬
tis actu post lib̾tatem tenetur. ⁊ consultatio
adius debiti relata fuerit retineri. Ergo re¬
liqua possunt cũ peculio ant exeo deduci. si
legatum est. ¶Centum que apud apnianum
deposita habeo apud ipsum eẽ nolo donecfi¬
lnis m̃s ad annos uiginti ꝑueñit eiusq pecu¬
nie usuram exigi ueto. quesitum est ancã
fidei cõmissi a ꝓnianis consequi possit. nec

Expanded text:
fidem meam pro eo obligaui': quaero, utrum id sofidem meam pro eo obligaui': quaero, utrum id solum, quod testamenti facti tempore debebatur, legatum sit, an etiam, si quid ex ea summa usurarum nomine postea accessitomnem obligationem eius debiti per fideicommissum solui uoluisse.Sticho testamento manumisso fundum instructum et alia legauit et haec uerba adiecit: 'quem rationem reddere ueto, quia instrumenta penes se habet': quaesitum est, an Stichus reliqua, quae ex administratione actus debuerat, reddere debuerit. respondi Stichum eo nomine non teneri.Claudius: nemo enim ex seruitutis actu post libertatem tenetur et consultatio ad ius debiti relata fuerat: retineri ergo reliqua possunt cum peculio aut ex eo deduci, si legatum est. 'Centum, quae apud Apronianum deposita habeo, apud ipsum esse uolo, donec filius meus ad annos uiginti peruenerit, eiusque pecuniae usuram exigi ueto.' quaesitum est, an ex causa fideicommissi Apronianus consequi possit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
suis actione tutele: uoluit lib̃ari his uerbis.
Rationem titele. quam egit iulianus paulus
cum antistio cicerone posci ab eo. nolo eoq
noiẽ causa omi lib̾atum ẽẽ uolo. Quero an
si qua pecuma ex tutela apud eũ reman¬
sit. peti ab eo possit . R. nichil ꝓponi cur pe¬
manet legata uidẽtur. ¶ Testam̃to ita scͥp.¬
serat. titio affim meo. quicquid michi ex¬
quacumq ex causa debeat remitti uolo: eo¬
q amplius decem do codicilł ita scͥpsit. ti¬
tio hoc amplius affini ⁊ debitori meo usurã
pecunie quam mͥ debet ab hr̃de m̃o donec
uiuet. qđ si exigere uoluntatẽ meam pu¬
taiñt. eius sortis usuram eidem titio ab
hr̃edibus meis donec uiuit pr̃ari uolo. que¬
sttum ẽ cum augendi potius quam minuen¬
di testator uoluntatem habu̾it. an hr̃es ex
causa fidei cõmissi titio teneant᷑. ut eũ om̃i
derat legatum est. testam̃to. hoc modo seio con.¬
cedi uolo. quicquid mͥ ab eo debitum est. uel

Expanded text:
suis actione tutelae uoluit liberari his uerbis: suis actione tutelae uoluit liberari his uerbis: 'rationem tutelae, quam egit Iulius Paulus cum Antistio Cicerone, posci ab eo nolo eoque nomine causa omni liberatum esse uolo': quaero, an, si qua pecunia ex tutela apud eum remansit, peti ab eo possit. respondit nihil propata uideretur.Testamento ita scripserat: 'Titio adfini meo, quidquid mihi quacumque ex causa debebat, remitti uolo eoque amplius decem do': codicillis ita scripsit: 'Titio hoc amplius adfini et debitori meo usuram pecuniae, quam mihi debet, ab herede meo donec aduiuet: quod si exigere ultra uoluntatem meam putauerit, eius sortis usuram eidem Titio ab heredibus meis donec uiuit praestari uolo'. quaesitum est, cum augendi potius quam minuendi testator uoluntatem habuerit, an heredes ex causa fideicommissi Titio teneantur, ut eum omni derat.Legatum est testamento hoc modo: 'Seio concedi uolo, quidquid mihi ab eo debitum est uel
Abbreviated transcription (Latin):
debeat. pretea geñalit̾ dampnauit hr̃des
fideiq eoꝵ cominisit. uti daretur. restituerẽt
unicuiq quicquid ei legasset. postea seius
aliam p̃ter eam pecuniam atitio mutuatus ẽ.
quero anhec quoq pecunia que post testam̃tum
non eẽ posterius credñdum legatum.  litius
testam̃to facto ⁊ filiis hr̃dib institutis de patre
tittore suo quondam facto: ita loquutus est. Se¬
ium patrem m̃mn lib̾atum ẽẽ uolo ab actione
tutele. quero hec uerba quatenus accipi debñt.
idem anpecunias quas ex uenditionib rerũ
factis. aut ex nominib exactas in suos usus
conuertit. uł nomine suo fenerauit. filiis .⁊
hr̃edibus testatoris.⁊ nepotib suis debeat red¬
dere.R. eum cuius notio ẽ estimaturum. Pre-
sumptio enĩ preter naturalem affectum fac̃
om̃ia patri uideri concessa nisi aliud sen¬
sisse testatorem. ab hr̃dib enis approbetur.¬
Meuia testam̃to suo alterum ex hr̃dibus

Expanded text:
debebat'. praeterea generaliter damnauit heredes debebat'. praeterea generaliter damnauit heredes fideique eorum commisit, uti darent restituerent unicuique, quidquid ei legasset. postea Seius aliam praeterea pecuniam a Titio mutuatus est. quaero, an haec quoque pecunia, quae post testamentum non esse posterius credendum legatum.Titius testamento facto et filiis heredibus institutis de patre tutore suo quondam facto ita locutus est: "Seium patrem meum liberatum esse volo ab actione tutelae". quaero, haec verba quatenus accipi debent, id est an pecunias, quas vel ex venditionibus rerum factis aut ex nominibus exactis in suos usus convertit vel nomine suo faeneravit, filiis et heredibus testatoris nepotibus suis debeat reddere. respondit eum, cuius notio est, aestimaturum. prsumptio enim propter naturalem affectum facit omnia patri uideri concessa, nisi aliud sensisse testatorem ab heredibus eius approbetur.Maeuia testamento suo alterum ex heredibus
Abbreviated transcription (Latin):
tere posfit. R. uerbis que ꝓponerentur. id solũ
uideri hr̃edum fidei cõmissum ne exigerent.
quod exratione tutele. quã ipse simphorus
administrauerat. ab arrdiis sibi debẽtur. ¶tes¬
tam̃to facto debitorib lib̾ationem reliquerat.
post inciso lino.i recognito testam̃to: aliud testa¬
m̃tum fecit. inquo repetit legatum his uerbis
quibusq legata in eo testam̃to quod incide¬
ram dedio iamfacta rata eẽ. ⁊ q̃ scripta sunt:
uolo. Quesitum ẽ adita ex sequenti testamenti
hrẽditate:. an debitores. quib priori testam̃to
libatio relicta erat consequi possint: ut etiam
eius quantitatis nomine quam post pͥus testam̃¬
tum deb̾e ceꝑunt lib̾arentur. ⁊ si abhis hrẽdes
petere ceꝑint. an doli mali exceptione summo¬
uerentur. Re. non lib̾ari. ITitius seio debitori
suo ita legauit. do lego seio denarios .x. Item
dono illi quicquid sortis. iusurarum noĩe mͥ

Expanded text:
respondit uerbis quae proponerentur id solum respondit uerbis quae proponerentur id solum uideri heredum fidei commissum, ne exigerent, quod ex ratione tutelae, quam ipse Symphorus administrauerat, ab Arelliis sibi deberetur.Testamento facto debitoribus liberationem reliquerat, post inciso lino et recognito testamento aliud testamentum fecit, in quo repetit legatum his uerbis: 'quibusque legata in eo testamento quod incideram dedi, omnia rata esse et quaequae scripta sunt uolo'. quaesitum est, adita ex sequenti testamento hereditate an debitores, quibus priori testamento liberatio relicta erat, consequi possint, ut etiam eius quantitatis nomine, quam post prius testamentum debere coeperant, liberarentur, et si ab his heredes petere coeperint, an doli mali exceptione summouerentur. respondit non liberari.Titius Seio debitori suo ita legauit: 'do lego Seio denarios decem: item dono illi, quidquid sortis et usurarum nomine mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Rifonuis .ł. Uideamus si ei cũ quo
de peculio actio erit lib̾atio testam̃to legata
sit. an si die quo legata cedere solent. nichil
in peculio sint legatarii loco habetur. at qui
uondum debitor fuit. nec ꝓcedit ut emolum̃¬
tum. aliquid ex legato ad eum ꝑueniat. nisi
ꝓpter sp̃e futuri peculi. numquid gͦ. impe¬
dẽti sit. an legatarius fuit: ꝑide atq siqua
alia causa spem legati dubiam faceret.
rat ꝓ tutore quodam.⁊ decedens eidem pu¬
pillus legauit in hec uerba: aurelio latino.
et aurelio felici. singłis quina cum quis eoꝵ
eis uolo singłis augm̃toꝵ noĩe menstruos
denarios senos: et uestiarii nomine annuos de
tutela ur̃a non minimo damno rationẽ meam
affligerit. a uobis autẽ hrẽdes mei peto: ne ꝗd
ex ratione tutele ab his exigere. uł ab hoc lega¬
to eorum retinere uelitis Quesitum ẽ si hrẽs
eius ex causa fidei uissoris aliquid prestiterit.
an abhrẽde filioꝵ euis ꝓ quo fide iusserat repe

Expanded text:
ionum.Uideamus, si ei, cum quo de peculio actio erit, liberatio testamento legata sit, an, si die, quo legata cedere solent, nihil in peculio sit, legatarii loco habetur? atquin nondum debitor fuit, nec procedit, ut emolumentum aliquid ex legato ad eum perueniat nisi propter spem futuri peculii. numquid ergo in pendenti sit, an legatarius fuerit, perinde atque si qua alia causa spem legati dubiam faceret? rat pro tutore quodam et decedens eisdem pupillis legauit in h‹ae›c uerba: 'Arellio Latino et Arellio Felici singulis quina, cum quis eorum eis uolo singulis alimentorum nomine menstruos denarios senos et uestiarii nomine annuos dentutela uestra non minimo damno rationem meam adflixerit. a uobis autem, heredes mei, peto, ne quid ex ratione tutelae ab his exigere uel ab hoc legato eorum retinere uelitis'. quaesitum est, si heres eius ex causa fideiussionis aliquid praestiterit, an herede fil
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ poñentur uidi om̃em obligationem seio
enis debiti ꝑfidei cõmisum solui uoluisse.¬
Item queritur si postea nouatione facta. et
ampliata summa ceꝑit debe. anid quod
ex ueti contractu debebatur. nichilominꝰ
incã legan duret. ⁊ anũo nouatione facta
quasi nouus debitor amplius a te sumne
possit conuentri .R. id dum taxat legatum
uidĩ. quod tunc debuisset: sitm̃ mansit in
ea uoluntate testator. que tunc fuisset :
De adim̃dis ł tñ eferendis legatis łfidĩ comissis

Expanded text:
proponerentur uideri omnem obligationem Seio eius debiti per fideicommissum solui uoluisse.Item quaeritur, si postea nouatione facta et ampliata summa coeperit debere, an id, quod ex uetere contractu debebatur, nihilo minus in causa legati duret et an uero nouatione facta quasi nouus debitor ampliatae summae possit conueniri. respondit id dumtaxat legatum uideri quod tunc debuisset, si tamen mansit in ea uoluntate testator, quae tunc fuisset. DE ADIMENDIS UEL TRANSFERENDIS LEGATIS UEL
Abbreviated transcription (Latin):
ri eẽnt. si is in quẽ anĩadũsũ eẽt sua mor¬
te decessisset eripiendũ ñ ẽ. S reliꝗͣ partẽ
bõꝵ que ad mantimissorẽ uĩe ciuili ñ ꝑ¬
tineat. fisco ẽẽ uendicandã placet. Gandẽ
sequent᷑ in boĩs eoꝵ ꝗ metu accusationis
mortẽ sͥ ꝯsenũnt aut sug̾i̾nt que indãnato¬
rũ bonis ꝯstituta sunt

Expanded text:
ua morte decessisset, eripiendum non est. sed reliquam partem bonorum quae ad manumissorem iure ciuili non pertineat, fisco esse uindicandam placet.Eadem seruantur in bonis eorum qui metu accusationis mortem sibi consciuerint aut fugerint, quae in damnatorum bonis constituta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Uerit᷑ anfilio exhr̃dato ĩ nepotes ex
eo a bõꝵ possessione lib̾ti excludant᷑ quod
utiq sic dimĩdũ ẽ. ut uiuosilio donec in
potestate eiꝰ libi manent ñ admittunt᷑ ad
bõꝵ possessionẽ. nequi suo nõe a bõꝵ pos¬
sessionẽ sũmouet᷑. ꝑ alios eos ꝯseqͣntur. s in
aut emancipati a patre fum̃nt. ł alio mͦ sui
iuris effecti sine aliqͦ impedim̃to ad bõꝵ po̾¬
sessionẽ admittant᷑. Si filiꝰ lib̾ti omiseritpa¬
tris sui hr̃ditatẽ. hoc patͦno ꝓficiet.

Expanded text:
ur, an filio exheredato etiam nepotes ex eo a bonorum possessione liberti excludantur. quod utique sic dirimendum est, ut uiuo filio, donec in potestate eius liberi manent, non admittantur ad bonorum possessionem, ne qui suo nomine a bonorum possessione summoue‹n›tur per alios eam consequantur, sin autem emancipati a patre fuerint uel alio modo sui iuris effecti, sine aliquo impedimento ad bonorum possessionem admittantur.Si filius liberti omiserit patris sui hereditatem, hoc patrono proficiet.
Abbreviated transcription (Latin):
differri ꝯt̾u̾sia debebit. ¶ Si falsũ libti testam̃¬
tũ ab aliis in ꝓuincia dictũ. atq itares ꝑ ap¬
pellationẽ extͣcta eẽt defuncta medio tp̃re
patͦm filia ꝗͣ lib̾tus hr̃dem instituerat filio
muliẽis ẜ uabit. Diuis marcꝰ eã partẽ bõꝵ ꝗͣ
filiã patͦni łuĩe intestati siuixiss hãe potuit.
parte dimidia hr̃de instituto substitutus eo
delib̾ante bõꝵ possessionẽ cc̃ tabulas accepit.
si postea titius ñ adierit hr̃ditatẽ nichil ei
qui adigt hr̃ditatẽ abstulisset ñ magis qͣ si
sub ꝯditione fuisset institutus. gͥtitio delibãte
res ininc̾to eit. utrũ ne semis ex substitutione
in possessionẽ ꝯũtat᷑. an titio ad eunte singłis
hr̃dib partes debite auferantur.

Expanded text:
differri controuersia debebit.Si falsum liberti testamentum ab aliis in prouincia dictum atque ita res per appellationem extracta esset, defuncta medio tempore patroni filia, quam libertus heredem instituerat, filio mulieris seruauit diuus Marcus eam partem bonorum, quam filia patroni uel iure intestati, si uixisset, habere potuit.parte dimidia hered‹i› instituto substitutus eo deliberante bonorum possessionem contra tabulas accepit, si postea Titius non adierit hereditatem, nihil ei, qui adit hereditatem, abstulisse, non magis quam si sub condicione fuisset institutus. igitur Titio deliberante res in incerto erit, utrumne semis ex substitutione in possessionem conuertatur an Titio adeunte singulis heredibus partes debitae auferantur.
Abbreviated transcription (Latin):
us patͦni extimaĩ auferriq patͦno qmodi¬
cũ uendicaturus ẽ. Multi n casus int̾ueni¬
re posst̃ ꝙꝰ expediat patͦno pete bõꝵ possẽ¬
sionẽ ꝗͣuis ceris alieni magnitudo ꝗͣ lib̾tus
reliq̃rit facultates patͥmonu eiꝰ excedat. uł¬
uti si p̃sidia s̃ aliqͣ ex boĩs lib̾ti inꝑꝰ maioꝵ¬

Expanded text:
us patroni aestimari auferrique patrono, quod modicum uindicaturus est. multi enim casus interuenire possunt, quibus expediat patrono petere bonorum possessionem, quamuis aeris alieni magnitudo, quam libertus reliquerit, facultates patrimonii eius exced‹a›t, ueluti si praedia sunt aliqua ex bonis lib
Abbreviated transcription (Latin):
oportet quominꝰ ccͣ tabłas lib̾toꝵ aui bõꝵ po̾¬
sessione petẽ possit. Quero an siatia patroni
filia iactat citiuĩ patrẽ suũ pͥusꝗ moreret᷑ lit¬
ficns appetitũ. easq litt̾as secutã postmnortẽ
pat̾s libtos accusaẽ analiꝗͥ ei ꝓdẽe possit
harc accusatio. Pauł. 1. eã que ex uolunta¬

Expanded text:
oportere, quo minus contra tabulas libertorum aui bonorum possessionem petere possit.Quaero, an, si Titia patroni filia iactat Titium patrem suum, priusquam moreretur, litficiis appetitum easque litteras se secutam post mortem patris libertos accusare, an aliquid ei prodesse possit ha
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ debitã uendicaẽ. Nã udi defunctum
mortis tp̃e ampliorẽ habuisse rẽ .c. cũ hr̃¬
ditas eiꝰ ꝓpt̃ cõputationẽ legati plures ue¬
nire possit. Neq referre hr̃s institutus re¬
pudiet legatũ lib̃to relictũ necñ. Nã ⁊i side
legefalcidia querat᷑ tale legatũ qͣuis repu¬
diatũ in qͣdrantẽ hr̃ditatis ĩputabit᷑ legata

Expanded text:
partem debitam uindicare: nam uideri defunctum mortis tempore ampliorem habuisse rem centum, cum hereditas eius propter computationem legati pluris uenire possit. neque referre, heres institutus repudiet legatum liberto relictum nec ne: nam et si de lege Falcidia quaeratur, tale legatum quamuis repudiatum in quadrant
Abbreviated transcription (Latin):
patͦnus scͥptus hr̃s ex minore parte adieĩt
hr̃ditatẽ. an. ẜ uĩi suũ scͥptũ uissei̾t adire
hr̃ditatẽ ꝗͣ retinẽt. Nicħ ominꝰ si repulsus
nuimiseĩt.⁊ ita ip̃e nouus lib̃tus aut emptor
hr̃is extitĩnt. uerb̃ edicti ñ phibet᷑ patnus ac¬
possessorias actiones debeat. si fraudẽ edic
to eiꝰ fac̃ẽ uoluit. ut p̃oio libiore ꝑ certo ł tanta
pactione hr̃ditatis ⁊̃ ex iustitutione delate
cõmodũ. ⁊ bõꝵ possessioĩs cc tabulas hab̾¬
et. faciliorq suspicio ꝑfiliũ scͥptũ hr̃dẽ qͣui
emancipatũs adeuntẽ lib̾ti hr̃ditatẽ ipsũ
patͦnũ hãe cũ oĩa que nr̃a s̃ libis nr̃is ex uoto¬

Expanded text:
te adierit hereditatem an seruum suum scriptum iusserit adire hereditatem, quam retinet: nihilo minus enim repulsus numiserit et ita ipse nouus libertus aut emptor heredes extiterint, uerbis edicti non prohibetur patronus acposseto eius facere uoluit, ut pretio uberiore percepto uel tacita pactione etiam hereditatis ex institutione delatae commodum et bonorum possessionis contra tabulas haberet? faciliorque suspicio per filium scriptum heredem quamuis emancipatum adeuntem liberti hereditatem ipsum patronum habe
Abbreviated transcription (Latin):
tutor ee desinit. S si quis testam̃to usq ad
tempus fuerit datus. idem erit dicendum.
& generalit̃ qđ traditum ẽ pupillum cum
tutore suo agere tutele non posse. actenus
uũm est si eadem tutela sit. Absurdũ enim
erat a tutore amministrationis rationem ne-¬
gotioꝵ pupilli reposci. in qua adhuc ꝑseue¬
rari. in qua aut̃ desinit tutor: ⁊ it̾um cepit
eẽ. Si ex pͥstina amministratione tutele de-¬
bitor ẽ pupillo. quomͦ si pecuniã creditam
a patre eius accepisset. Quem gͥ effectum
hac sententia habeat: uideamus. Nam si
solus tntor ẽ: utiq ipse secum non aget. s¬

Expanded text:
et si quis testamento usque ad tempus fuerit datus, idem erit dicendum. Et generaliter quod traditum est pupillum cum tutore suo agere tutelae non posse hactenus verum est, si eadem tutela sit: absurdum enim erat a tutore rationem administrationis negotiorum pupilli reposci, in qua adhuc perseveraret. in qua autem desinit tutor et iterum coepit esse, sic ex pristina administratione tutelae debitor est pupillo, quomodo si pecuniam creditam a patre eius accepisset. quem igitur effectum ‹haec› sententia habeat, uideamus: nam si solus tutor est, utique ipse secum non aget. s
Abbreviated transcription (Latin):
xerit s. uiis p̃tor statũe soled ut lib sit ⁊ ꝯ
stat eũ quaĩ ex senatꝰ ꝯsulto lib̾tatẽ ꝯsecutũ
nullius ẽẽ libtus. SSi lib̾tus captus ab hosti¬
b ibi decessei̾t. ꝗͣnis lib̃ti appellatio eũ non
tangat. tm̃ ꝓpt̾ legẽ corneliã que testam̃tum
sic ꝯfirmat. atq si inciuitate decesserit. pa¬
tatus patͦniis filio eiꝰ cõpeait bõꝵ possessio ĩ
boĩs lib̾ti. nec ĩpedim̃to ẽ ei talis patͦnus
qui mortui loco habet᷑ ⁊ dissimile ẽ si patͦ¬
nus apd hostes sit. Nã ꝓpt̃ spem pꝰ liminis
obstat lib̾is suis. Si extͣneus lib̾to hr̃s insti¬
tutus rogatus sit. filio hr̃ditatẽ restituere
cit̃ex senatus ꝯsulto trebelliano restituta
hr̃ditate hr̃dis loco filuis habet᷑ patronus sub

Expanded text:
olet, ut liber sit: et constat eum quasi ex senatus consulto libertatem consecutum nullius esse libertum. Si libertus captus ab hostibus ibi decesserit, quamvis liberti appellatio eum non tangat, tamen propter legem Corneliam, quae testamentum sic confirmat atque si in civitate decesserit, patatus patronus sit, filio eius competit bonorum possessio in bonis liberti nec impedimento est ei talis patronus, qui mortui loco habetur. et dissimile est, si patronus apud hostes sit: nam propter spem postliminii obstat liberis suis.Si extraneus a liberto heres institutus rogatus sit filio hereditatem restituere, cum ex senatus consulto Trebelliano restituta hereditate heredis loco filius habetur, patronus su
Abbreviated transcription (Latin):
bulas possessionẽ fr̃ibꝰq suis ñ obstabit. S
hii ccͣ tabłas bõꝵ possessionẽ petent quẽ ad¬
modũ petẽnt. si ex alt̾o filio nepotes eẽnt
libtus ii qui alt̾i ex filiis assignat᷑: ñ desinit
alteriꝰ filiꝰ lib̾tus eẽ. Ampliꝰ dicendũ ẽ ⁊̃ si¬

Expanded text:
possessionem fratribusque suis non obstabit: sed hi contra tabulas bonorum possessionem petent, quemadmodum peterent, si ex altero filio nepotes essent: libertus enim, qui alteri ex filiis adsignatur, non desinit alterius filii libertus esse. amplius dicendum es
Abbreviated transcription (Latin):
sessionẽ ecͣ tabłas inuitat᷑. pat̾nus qͦtiens
ñ ÷ hr̃s ex debrta porcione instittꝰ. si patͦ¬
nus sub ꝯditione sit institutus. eaq ꝯdi¬
tio inuo testatore exticit. ccͣ tabłas bõꝵ
posessionẽ acciꝑe ñ pot̃. Quid gͦ si mortis tp̃e
pependit extitit tm̃ anteꝗͣ patͦno deferat
bõꝵ possessio. hocẽ ante aditã hr̃ditatẽ an
miutet᷑ ex hac parce edica. ⁊ magis ẽ ut ad

Expanded text:
as invitatur patronus, quotiens non est heres ex debita portione institutus. Si patronus sub condicione sit institutus eaque condicio vivo testatore extitit, contra tabulas bonorum possessionem accipere non potest. Quid ergo, si mortis tempore pependit, extitit tamen, antequam patrono deferatur bonorum possessio, hoc est ante aditam hereditatem, an invitetur ex hac parte edic
Abbreviated transcription (Latin):
lius pot̾. hic existente ꝯditione acciꝑe boꝵ
possessionẽ. Si debita patͦno porcio legata
sit. ⁊ si hĩs scͥptus ñ fuit. satis ei factũ est.¬
s ⁊ si institus sit ex parte minore ꝗͣ ei debe¬
tur Residua uͦ pars suppleta ẽ ei legatis si¬
ue fidĩ cõmissis : uita satis factũ ei uidet᷑.s
mortis cã donationib pot̃it patͦno debita por¬
cio suppleri. Nã mortis cã donationes uice lega¬
toꝵ fungunt᷑.S ⁊ si ñ mortis cã donauit lib̾tꝰ
patͦuo ꝯtẽplatione tm̃ debite porcionis donata
sunt id erit dicendũ. Tc̃ N ł quaĩ mortis cã im¬
putabrnt᷑. ł quaĩ agnita repellent patͦnum.
ĩplende cause ꝗd datũ sit inporcionẽ debitã
ĩputaĩ debet. si tm̃ de boĩs sit lib̾ti ꝓfectum.

Expanded text:
stente condicione accipere bonorum possessionem.Si debita patrono portio legata sit, etsi scriptus heres non fuerit, satis ei factum est.Sed et si institutus sit ex parte minore quam ei debetur, residua uero pars suppleta est ei legatis siue fideicommissis, et ita satisfactum ei uidetur.Sed et mortis causa donationibus poterit patrono debita portio suppleri: nam mortis causa donationes uice legatorum funguntur.Sed et si non mortis causa donauit libertus patrono, contemplatione tamen debitae portionis donata sunt, idem erit dicendum: tunc enim uel quasi mortis causa imputabuntur uel quasi adgnita repellent patronum implendae causa quid datum sit, in portionem debitam imputari debet, si tamen de bonis sit
Abbreviated transcription (Latin):
inorit᷑ quaĩ lib̾tus. Plane sinatalib reddi¬
tus sit cessat ccͣ tabłas bõꝵ possessione. Idđ
⁊ si apͥncipe lib̾am testam̃ti factionẽ impe¬
tͣuit. s si hac lege emit quis ut manumit

Expanded text:
moritur quasi libertus.Plane si natalibus reddimoritur quasi libertus.Plane si natalibus redditus sit, cessat contra tabulas bonorum possessio: Idem et si a principe liberam testamenti factionem impetrauit.Sed si hac leg
Abbreviated transcription (Latin):
tͦn pet̾e poter̃. exilla parde edicti ꝗͣ pͥmis
ñ pet̃ntib aut ⁊ nolentib ad se ꝑtiñe seq̃n¬
tb dat᷑ atq si pͥores ex eonũo ñ eẽnt.¬
S si patͦnus hr̃s institutus uiuo lib̾to de¬
cessisset suꝑstitib hib̃is quesitũ ẽ at illi
ceͣ tabulas testam̃ti bõꝵ possessionẽ petẽ
possint. ⁊ eo decursũ ẽ ut mortĩ tp̃s quo
defert᷑ bõꝵ possessio spectari debeat an
patͦnus ñ sit ut si sit ex pͥma parte edicti filii
eiꝰ bõꝵ possessionẽ pet̾e ñ possunt. Si filius
emancipatus nepotẽ in potestate aui reliqͥs
set bõꝵ possessionẽ partis dimidie dandã
ei filio intestati. lib̃ti qͣuis ip̃o iuĩe legitima h¬
ereditas ad nepotẽ ꝑtineat . qr ⁊ ccͣ tabłas
eiꝰ lib̃ti.⁊ filio potus bõꝵ possessio partis
debite daretur
łoꝵ ꝯsecutus sit lib̾tus apͥncipe. adu̾sus
huiꝰ tabłas uenit pat᷑nuis. ut multis rescͥp¬
tis ꝯtinet᷑ hic n uiuit quiasi ingenuis

Expanded text:
 ex illa parte edicti, qua, primis non petentibus aut etiam nolentibus ad se pertinere, sequentibus datur, atque si priores ex eo numero non essent.Sed si patronus heres institutus uiuo liberto decessisset superstitibus liberis, quaesitum est, an illi contra tabulas testamenti bonorum possessionem petere possint: et eo decursum est, ut mortis tempus, quo defertur bonorum possessio, spectari debeat, an patronus non sit, ut, si sit, ex prima parte edicti liberi eius bonorum possessionem petere non possint. Si filius emancipset, bonorum possessionem partis dimidiae dandam ei filio intestati liberti, quamuis iure ipso legitima hereditas ad nepotem pertineat, quia et contra tabulas eius liberti filio potius bonorum possessio partis debitae dareturorum consecutus sit libertus a principe, aduersus huius tabulas uenit patronus, ut multis rescriptis continetur: hic enim uiuit quasi ingenuus,
Abbreviated transcription (Latin):
tus in soeietatẽ admittetur pat᷑mis. Post̾iores
p̃tores certe partis bõꝵ possessionẽ pollice¬
bant᷑. u idelicet u in mago societatis indux̃.
eiꝰdẽ patris pr̃ationẽ ut qđ uiuiis solebat
societatis noĩe pr̃are id pꝰ mortẽ pr̃aret.¬

Expanded text:
dmitteretur patronus. Posteriores praetores certae partis bonorum possessionem pollicebantur: videlicet enim imago societatis induxit eiusdem partis praestationem, ut, quod vivus solebat societatis nomine praestare, id post mortem prae
Abbreviated transcription (Latin):
ccͣ ea bona lib̾ti oĩo ñ admitat᷑. que in cas¬
tris quesita s̃. Si deportatus patͦnus resti¬
tutus sit. lib̃ti ccͣ tabulas bõꝵ possessionẽ
acciꝑe pot̃. Idẽq ⁊ in lib̾to deportato. ⁊es¬
tituto dicendũẽ. ¶Siquis filius familias
seruũ de castrensi peculio manumiserit.
ex ꝯstitutione diui adriani p atͦnus ẽ ad¬
mittq pot̾it ad ccͣ tabulas bõꝵ possessio¬
nẽ ut patnus. ¶Si capitis lib̾tũ accusau̾it.¬

Expanded text:
 ea bona liberti omnino non admittitur, quae in castris sunt quaesita. Si deportatus patronus restitutus sit, liberti contra tabulas bonorum possessionem accipere potest. idemque et in liberto deportato et restituto dicendum est. Si quis filius familias servum de castrensi peculio manumiserit, ex constitutione divi Hadriani patronus est admittique poterit ad contra tabulas bonorum possessionem ut patronus. Si capitis libertum accusa
Abbreviated transcription (Latin):
ecreto p̃toris non uiu̾e distrahere. si tm̃ inquit
errore lapsiis uendidit ⁊ p̃cium acceptum
creditorib pat̾nis pueri soluerit. quandoq
p̃dium dño cum fructib uendicati doli non
muailiter opponitur exceptio. p̃cium ac me¬
dii tẽporis usuras que creditorib debentur.
non offerenti si excepturi sunt facultatibus¬
eius aes alienum solui non poterit. Ego au¬

Expanded text:
ecreto praetoris non iure distrahere: si tamen, inquit, errore lapsus uendiderit et pretium acceptum creditoribus paternis pueri soluerit, quandoque domino praedium cum fructibus uindicanti doli non inutiliter opponitur exceptio pretium ac medii temporis usuras, quae creditoribus debentur, non offerenti, si ex ceteris eius facultatibus aes alienum solui non poterit. ego au
Abbreviated transcription (Latin):
tum patris. ostea irritum ẽẽ ceꝑit apparuerit.
tam̃ tutores pupilli siue curatores filis nichil ceͣ
or̃onem diuoꝵ pͥncipum fecisse uidi. Si scđm
uoluntatẽ defuncti testam̃to scriptam rusticũ
pupillare uendidunt̃
De curatorib furioso.
uł aliis extra minores dandis. cecergo.

Expanded text:
ntum patris postea irritum esse apparuit, tamen tutores pupilli sive curatores filii nihil contra orationem divorum principum fecisse videri, si secundum voluntatem defuncti testamento scriptam praedium rusticum pupillare vendiderunt. X DE CVRATORIBVS FVRIOSO ET ALIIS EXTRA MINORES DANDIS
Abbreviated transcription (Latin):
sum non fecisse. recte adhibethr̃ditatem. Sĩ
aut̃ alius argueretur ctara conscientiam eiꝰ
non potest adire quasi diu dubitet uerum
esse destam̃tum.
ret furiosus ẽ factus. negauit seruum ẽẽ rec¬
te a diturum. qm̃ non nisi uoluntate dñi a¬
dquiri hr̃ditas potest. furiosi aũt uolun
ut si existimauerit petere sibi bonoꝵ post.¬
⁊ postquam ille petiit furere ceꝑit. nicħ¬
ominus acquisita ẽ ei bonoꝵ possessio.
quod si antequã ille petat is qui manda¬
uit petendum furere ceꝑit. dicendum est
non statim ei adquisitam bonoꝵ possessio¬
nem. Igͥ bonoꝵ possessionis petitio. rati abi¬
tione debet confirmari.
etiam tutore auctore qui tutelam non ge¬
rit. hr̃ditatem ad eundo obligari ait.
re uisserit. si post sub scͥptam epłam tutor
moriatur. anteꝗͣ ex epła seruus adiret. ne-¬
mo dicturus ẽ obligari ꝑ osteapupillum hr̃¬
qui duobus testam̃tis eiusdem testatoris hr̃s

Expanded text:
sum non fecisse, recte adibit hereditatem: sin sum non fecisse, recte adibit hereditatem: sin autem alius argueretur citra conscientiam eius, non potest adire, quasi dubitet uerum esse testamentum. ret, furiosus est factus. negavit recte servum aditurum, quoniam non nisi voluntate domini adquiri herediut, si aestimauerit, peteret sibi bonorum pos postquam ille petit, furere coeperit, nihilo minus adquisita est ei bonorum possessio. quod si antequam ille petat, is qui mandauit petendum furere coeperit, dicendum est non statim ei adquisitam bonorum possessionem: igitur bonorum possessionis petitio ratihabitione debet confirmari. etiam eo tutore auctore, qui tutelam non gerat, hereditatem adeundo obligari ait. re iusserit, si post subscriptam epistulam tutor moriatur, antequam ex epistula seruus adiret, nemo dicturus est obligari postea pupillum hqui duobus testamentis eiusdem testatoris heres
Abbreviated transcription (Latin):
.d̾.t. d̾. QUotiens pupillus patri hũs
extitit.⁊ abstinet se hr̃ditate. quamius pa¬
tris bona sub creditorib fiant. rata tam̃
hab̾i debent. quecũq pupillus bona fide
gesserit. ⁊ idõ ei qui fundum tutore aucto¬
re a pupillo emerit succurrendum erit.
nec int̾ est pupillus soluendo sit necne.
uili. icoircosi seruus dotalis adierit acc̃o¬
ne dedote. eamhr̃ditatem mulier recuꝑ ab̾.
quamuis ea que ex oꝑis dotalium acqui¬
runtur. ad uirum ꝑtineant. ⁊ conquestũ
et compediis societas initur. quic quid ex
oꝑib suis socius acquisierit in medium
confert. Sibi aũt quisq hr̃ditatem acqͥrit.
Pretea nec fructuarius quidem seruus uis-¬
homo qui michi bona fide seruiebat ꝓpt̾
me hr̃s institutus erit. possẽ eum uissu m̃o
adire hr̃ditatem. Potest uerum ẽe ut intel¬
ligatur non oꝑa sua mͥ acquirere. sed exre
mea sicut instipulando.⁊ ꝑtraditionem
accipiendo ex re mea mͥ acquirat.
in accusaretur. qm̃ certus eẽ debeat se fal¬

Expanded text:
orum. Quotiens pupillus patri heres exstitit et abstinet se hereditate, quamuis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecumque pupillus bona fide gesserit: et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit: nec interest, pupillus soluendo sit nec ne. uili. Idcirco si seruus dotalis adierit, actione de dote eam hereditatem mulier reciperabit, quamuis ea, quae ex operis dotalium adquiruntur, ad uirum pertineant. Et cum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius adquisierit, in medium conferet: sibi autem quisque hereditatem adquirit. Praeterea nec fructuarius quidem seruus iushomo, qui bona fide mihi seruiebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire hereditatem, potest uerum esse, ut intellegatur non opera sua mihi adquirere, sed ex re mea, sicut in stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi adquirat accusaretur, quoniam certus esse debeat se fal
Abbreviated transcription (Latin):
orem fecerat. uidi sibi soluendo ẽẽ hrditatem.
Pat̃ rescͥpserat sibi parum idoneam renunciari.
Itaq deb̾e eum diligentius explorare: uta ad¬
ire si idoneam comꝑisset.ilius acceptis
luteris patris hr̃ditatem adiit. dubitatum est:
an recte adisset. Sed ꝓbabilius diceretur. quã¬
diu ꝑsuasum ei non sit soluendum ẽẽ hr̃dita¬
tem. patrem non obligasset. Sed ⁊ si quis ita di¬
xerit. si soluendo non hr̃ditas ẽ. adõ hr̃ditatẽ
nulla aditio est.
tutus erat filius: ⁊ habebat patrẽ suum furiosum
in cuius erat potestate. int̾ponere se suam beni¬
uolentiam. diuuis pius rescͥpsit ut filius adieĩt.

Expanded text:
orem fecerat uideri sibi soluendo esse hereditatem: pater rescripserat sibi parum idoneam renuntiari itaque debere eum diligentius explorare et ire, si idoneam comperisset: filius acceptis litteris patris adiit hereditatem: dubitatum est, an recte adisset. probabilius diceretur, quamdiu persuasum ei non sit soluendo esse hereditatem, patrem non obligasse. Sed et si quis ita dixerit: 'si soluendo hereditas est, adeo hereditatem', nulla aditio est. res institutus erat filius et habebat patrem furiosum, in cuius erat potestate, interponere se suam beniuolentiam diuus Pius re‹s›cripsit, u