comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝙ̃ in actõne dampni intec.qͣr
ubi ꝙ non dep̃t̾ito. s de ficturo dam¬
pno agrͣ ꝙsi is fũdus cui aqͣ pliuua no¬
cet pluriũ sit ag̾e̾ quidẽ uł singłos pꝰ¬
se. s dampni ꝙ post litem contestatã
datũ sit non ampliꝰ parte sua ꝯsecut¬
urum. Itẽ si opus restitutũ non fut̃t
opus restitui cum cõdempnatõnẽ fien
oportere. ¶Si ex priuato agro ĩ agr̃
comunẽ aquã mnint̾ctatur offilius aut
socius cũ eo age̾ posse. ¶ Treb̾. ex̃¬
istimat ait si de eo oꝑe agatur ꝙ ma¬
nufcm̃ sit om̃im᷑ restituendũ id ẽe ab
eo cũ igno quoagitur. Si u̾o in flumi¬
nis ager deletus sit aut glarea u̾eta

Expanded text:
amni infecti, ubique non de praeterito, sed de futuro damno agitur. Quod si is fundus, cui aqua pluvia nocet, plurium sit, agere quidem vel singulos posse: sed damni, quod post litem contestatam datum sit, non amplius parte sua consecuturum: item si opus restitutum non fueritopus restitui, condemnationem fieri oportere. Si ex privato agro in agrum communem aqua immittatur, Ofilius aut socium cum eo agere posse: Trebatius existimat, si de eo opere agatur, quod manu factum sit, omnimodo restituendum id esse ab eo, cum quo agitur: si uero ui fluminis ag‹g›er deletus sit aut glarea iniecta
Abbreviated transcription (Latin):
auł .u Supͣ it̾ alienũ arcus
atrue ducende cã non iure fiet. net
is cui iter accꝰ debetur. s pontẽ qͦ¬
uis possit ire ag̾e̾ iure exstruet. ac
si spetus non cuniculũ sub riuo agit¬
q̃ aqua cortũpeturꝰ q subfosso eo ima
nabit. ⁊ ruuis sictatur. ¶ Cassiꝰ ait̃
siũ ex cor̃ fundo sine ex coi aqͣ iudno

Expanded text:
 iter alienum arcus aquae ducendae causa non iure fiet: nec is, cui iter actus debetur, pontem, qua possit ire agere, iure extruet. at si specus non cuniculum sub riuo aget, aqua corrumpetur, quia suffosso eo aqua manabit et riuus siccatur. Cassius ait, siue
Abbreviated transcription (Latin):
no actũ sit ⁊ is p̾stit̾it cet̾os libari. Id̾o¬
actũ ꝙ socioꝵ noĩe datũ sit ꝑ arbitri¬
um cõi diuidundo retuꝑari posse. et
ex socus ñ uticꝵ cũ eo agendũ gopus
fecerit nec minꝰ eũ quocꝑ dampnum
restitũe deb̾e qui auctor oꝑis fuit ¶¬
pud ferocẽ ꝓculus ait sicũ uno dñoꝵ
actũ sit qus̃ opus ñ fet̾it deb̾e eum
opus restitue sua inpẽsa qr cõi diui¬
dundo accõnẽ ht̃. s sibi magis place̾t
pacĩam dũtaxat eũ p̾stare oꝑtẽ quia
sua culpa actor id paciatur quĩñ a¬
git cũ eo a quo opus fañ sit. ⁊ ẽ ĩ icũeił¬

Expanded text:
no actum sit et si praestiterit, ceteros liberari idque, quod sociorum nomine datum sit, per arbitrum communi diuidundo reciperari posse. Et ex sociis non utique cum eo agendum qui opus fecerit nec minus eum quoque damnum restituere debere, qui auctor operis fuit, apud Ferocem Proculus ait: si cum uno dominorum actum sit, qui opus non fecerit, debere eum opus restituere sua impensa, quia communi diuidundo actionem habet. sed sibi magis placere patientiam dumtaxat eum praestare oportere, quia sua culpa actor id patiatur, qui non agit cum eo, a quo opus factum sit. et est ini
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. ¶eneri seruus a socero
uenefici actusatͥis p̃ses ꝓũcie ca¬
prẽm calũpniam intulisse ꝓnun¬
tiss citͣ ꝑiculũ pat̃ iundicaretur¬
oap̃. uł de accusatõnibul ⁊ ĩscͥptõibꝰ ꝙ

Expanded text:
m.Generi seruis a socero ueneficii accusatis praeses prouinciae patrem calumniam intulisse pronuntisset, citra periculum pater uindicaretur. DE ACCUSATIONIBUS ET INSCRIPTIONIBUS 1
Abbreviated transcription (Latin):
s qui reus factꝰ est pur¬
gare Debet. nec añ pot̾ accusare
seruatur. ut ñ relatõne c̾minum.
s m̃ocentia reus pugetur. ¶ Ini
ĩcertũ esb. utrũ ita demũ accusare
potꝰ si fin̾t lib̾atus. an ⁊ si penam
ratore nr̃o ⁊ diuo pr̃e enis post
ie. ꝙ̃ non posse. S hoc puto ad eos
demũ ꝑtin̾e. qui uł cuutatẽ. ur
lib̾tatem amisert̾. Inchoatas plane
delatõnes. añ dampnationẽ imple¬
te eis. ⁊ post dampnatõnẽ ꝑmissũ ÷¬

Expanded text:
s qui reus factus est purgare se debet nec ante potest accusare, seruatur, ut non relatione criminum, sed innocentia reus purgetur.Illud incertum est, utrum ita demum accusare potest, si fuerit liberatus, an et si poenam ratore nostro et diuo patre eius post choare non posse. sed hoc puto ad eos demum pertinere, qui uel ciuitatem uel libertatem amiserunt.Inchoatas plane delationes ante damnationem implere eis et post damnationem permissum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ siꝙͥ siłe id ip̃ libellũ ꝯp̃hendendũ
erit. Si accusator detesserit. alia ue
que cã eũ impedierit quo minꝰ accu¬
sare possit. ⁊ si quidẽ ÷ sirale nomen
liceat alii ex integro repet̾e roum. s
intra ꝙ tempꝰ uidebrimis. et utiq
.xxx. dies utiles obseruandi sunt:
ẽst ius accusandi non ht̃. nili lib̾oꝵ
uł prõnoꝵ suoꝵ mortẽ eo iudicio uł
rem suam exequatur. S et calũpnia
nouitatis ius accusandi ademptũ est.
Itẽ is qui cũ bestiis depugnandi caua
arenam intromissi sũt. qui ue artem
ludictam.ł lenociniũ fecert̃ qͥ ue
p̃uaricatõnis aalumprae ne cã quid

Expanded text:
d simile, id ipsum libello comprehendendum erit. Si accusator decesserit, aliave  quae  causa eum impedierit, quo minus accusare possit, et si quid simile est, nomen lintra quod tempus, uidebimus: et utique triginta dies utiles obseruandi sunt. est, ius accusandi non habet, nisi liberorum uel patronorum suorum mortem eo iudicio uel rem suam exequatur. sed et calumnia notatis ius accusandi ademptum est, item his, qui cum bestiis depugnandi causa in harenam intromissi sunt, quiue artem ludicram uel lenoci‹ni›um fecerint, quiue praeuaricationis calumniaeue causa quid
Abbreviated transcription (Latin):
cusatõnẽ ab alio institutã. magis
ex cã adnutti eũ ad accusatõnẽ de¬
b̾ẽ. si tam alio c̾mine postuletur
ab eodẽ qui in alio cͥmine eũ calũ¬
pniatus est. puto non facile admit¬
tendũ eũ qui semel calũpniatus sit
qmͣuis filium accusatoris admitti
iulio candido rescripsit. ¶ Idem im¬
perator rescripsit seruos ibi punien¬
dos ubi deliquisse arguantur. dom¬
inũꝙ eoꝵ si uelit eos defend̾e non
posse reuocare in ꝓuinciã sua. segꝭ
i broꝑtere defendere ubi de liq̃rit.¬
¶ Cuͥm sacrilegiũ admissũ et̃t
in aligna ꝓuincia. deinde in alia:
minꝰ t̾men diuꝰ pilis pontõ ꝓcõsuli¬
lo rescripsit. postqm ꝯgͦnent de
trimine in sua ꝓuincia admisso

Expanded text:
sationem ab alio institutam, magna ex causa admitti eum ad accusationem debere. Si tamen alio crimine postuletur ab eodem, qui in alio crimine eum calumniatus est, puto non facile admittendum eum qui semel calumniatus sit: quamuis filium accusatoris admitti Iulio Candido rescripsit. Idem imperator rescripsit seruos ibi puniendos, ubi deliquisse arguantur, dominumque eorum, si uelit eos defendere, non posse reuocare in prouinciam suam, sed ibi oportere defendere, ubi deliquerint. Cum sacrilegium admissum esset in aliqua prouincia, deinde in alia minus crimen, diuus Pius Pontio Proculo rescripsit, postquam cognouerit de crimine in sua prouincia admisso
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. L euia crimina audire
et discut̾e de plano ꝓ consulem oꝑ
⁊ uł lib̾are eos quib obiciũtur. uł
fustib castigare.ł flagelł. cesos li¬
berare.
dem .ł. Si cui crimen obrciatur
p̃ced̾e debet in cͥmen subscriptõ q̃
res ad id inuenta est. ne facile quid
ueant itac singłi ꝙ cͥmen obiciãt¬

Expanded text:
.Leuia crimina audire et discutere de plano proconsulem oportet et uel liberare eos, quibus obiciuntur, uel fustibus castigare uel flagellis seruos uerberare..Si cui crimen obiciatur, praecedere debet crimen subscriptio. quae res ad id inuenta est, ne facile quis uent itaque singuli, quod crimen obiciant
Abbreviated transcription (Latin):
tio tał est consul. et diem ap̃ illum
est se meniam lege uilia de adulait
ream deferre ꝙ dicat eim eũ gaio
seio ĩ ciuitiate ilia domo illiꝰ mense
illo consulib illis. N adult̾iũ cõmisis¬
se. utiꝙ enĩ et locus designandꝰ est
admissũ dr̃. ⁊ mensis hoc enĩ lege
iulia publicoꝵ cauetur. et gn̾aliter
p̾cipitur omĩb qui reũ aliquẽ defert̃.
n autẽ diem. n horam inuitus cõp̃¬
hendet. ꝙ si libelli inscriptõnũ legit¬
time ordinati non fu̾int rei nomen
aboletur. et ex integro repetendi re¬
um potestas fiet. Itẽ subscrib̾e debe¬
b̾. is qͥ dat libellũ se ꝓfessũ eẽ. ut altꝰ
ꝑ eo si litt̾as nesciat. S et si aliud eͥ¬
men obiciat. ueluti q domũ suam
pbuit uti stuprũ mat̾ fam̃ pat̾et᷑¬

Expanded text:
l et dies.Apud illum est se Maeuiam lege Iulia de adulteriis ream deferre, quod dicat eam cum Gaio Seio in ciuitate illa, domo illius, mense illo, consulibus illis adulterium commisisse.' utique enim et locus designandus estadmissum dicitur, et mensis: hoc enim lege Iulia publicorum cauetur et generaliter praecipitur omnibus, qui reum aliquem deferunt: neque autem diem neque horam inuitus conprehendet.Quod si libelli inscriptionum legitime ordinati non fuerint, rei nomen aboletur et ex integro repetendi reum potestas fiet.Item subscribere debebit is qui dat libellos se professum esse, uel alius pro eo, si litteras nesciat.Sed et si aliud crimen obiciat, ueluti quod domum suam praebuit, ut stuprum mater familia
Abbreviated transcription (Latin):
od ł Custodias auditunis. tam
clarissimos uiros qiͣ pronos cãruri
si om̃s in ciuitate. uł in ꝓuĩcia qmͣ
regit agunt adhibe̾ debet ¶ Et
feriatis dieb custodius audiri pos¬
se rescriptũ est. ita ut innoxios di¬
mittat. et nocentes ã duriore aĩad¬
ab alio iudicante p̾side ꝓuincie

Expanded text:
enis.Custodias audituru‹s› tam clarissimos uiros quam patronos causarum, si omnes in ciuitate prouinciae quam regit agunt, adhiber‹e› debet.Et feriatis diebus custodias audiri posse rescriptum est, ita ut innoxios dimittat et nocentes, qui duriorem animadab alio, iudicante praeside prouinciae,
Abbreviated transcription (Latin):
re donat ex seruo eius est. S si eo
aiõ id fec̾it ut ad ꝓpretatis dñium
ꝑtineat dd̾ est illis acquiri. Sin
aũ exͣneus ĩd donet. In distincte so¬
li ꝓpretario adquiritur eadẽ dii¬
cemus ⁊ ĩ hoĩe lib̾o qͥ bona fide
sit. ⁊ id̾o̾ pomp̃. scrib̾ qmͣuis dona¬

Expanded text:
 sed si eo animo id fecerit, ut ad proprietatis dominum pertineat, dicendum est illi adquiri. si autem extraneus ei donet indistincte, soli proprietario adquiritur. eadem dicemus in homine libero, qui bona fide sit. et ideo Pomp
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ ob pͥncipalis maiestatis ue¬
nerationẽ hñdũ est. s ir uerita¬
te. Nlam ⁊ ꝑsona spectanda ẽ. ani
potu̾it facere. et an ante ꝙͥ fecent¬
⁊ an cogitauerit. et an sane mentis
fuerit. nec lubricũ ling̾e ad penam
facile tͣemendũ est. qmͣqmͣ enĩ tem¬
erarii digni pena sunt. tminsanᷤᷤ
illis parcendũ est. si ñ tale sit delic¬
tum ꝙ uł ex scriptur legis descen¬
dit. uł ad exemplũ legis uindicã¬
dũ est. ¶ Erimen maiestatis fcõ
uł uolatis statuis . ł ỹmaginib
maxiẽ ex̃cebatur in milites.
nẽ sergis catiline iulia mulier de¬
texit. et mart̃. tulliũ cõsulẽ iudici¬
un ẽius instruxit
tis crimĩne dampnati sũt lib̃toꝵ
bona lib̾is dampnatoꝵ cõseruate
diuus seu̾s decreuit. et tũc demũ
fisco uendicari si nemo dampnati
libertoꝵ existat.

Expanded text:
ipalis maiestatis uenerationem habendum est, sed in ueritate: nam et personam spectandam esse, an potuerit facere, et an ante quid fecerit et an cog‹i›tauerit et an sanae mentis fuerit. nec lubricum linguae ad poenam facile trahendum est: quamquam enim temerarii digni poena sint, tamen ut insanis illis parcendum est, si non tale sit delictum, quod uel ex scriptura legis descendit uel ad exemplum legis uindicandum est. Crimen maiestatis facto uel uiolatis statuis uel imaginibus maxime exacerbatur in milites. denique Sergii Catilinae Iulia mulier detexit et Marcum Tullium consulem indicium eius instruxittis crimine damnati sunt, libertorum bona liberis damnatorum conseruari diuus Seuerus decreuit et tunc demum fisco uindicari, si nemo damnati liberorum existat.
Abbreviated transcription (Latin):
Deportionibus que liberis
dampnatoꝵ concedunturꝰ cũ
ratio naturalis quasi lex q̃¬
dam tacita liberis parentum
hereditatem adiceret. uel ut
ad debitam succõnem eos uo¬
cando. ꝓpter̾ quod et iniurie ci¬
uili seruorum heredum nomẽ
euis inductum est. ac ne iudi¬
cio quid̃ parentis. nisi tertis de
tausis submoueri ab ea succes¬
sione possunt equissime oxisti¬
matum est: ẽo quoq casu quo
propt̃ penam parentis aufert
bona dampnatio rationem ha¬
beri lib̾oꝵ. ne alieno admisso
grauiorem penam luerunt.
quos nulla contingeret culpa.
Interdum in summam eges¬
tatem deuoluti quod cum a¬
liqua moderatione definiri
placuit. ut qui ad uniuersi¬
tatem uenturi erant iure

Expanded text:
de protionibus, quae liberis damnatorum conceduntur Cum ratio naturalis quasi lex quaedam tacita liberis parentium hereditatem addiceret, velut ad debitam successionem eos vocando  propter quod et in iure civili suorum heredum nomen eis indictum est ac ne iudicio quidem parentis nisi meritis de causis summoueri ab ea successione possunt: aequissimum ex‹i›stimatum est eo quoque casu, quo propter poenam parentis aufert bona damnatio, rationem haberi liberorum, ne alieno admisso grauiorem poenam luerent, quos nulla contingeret culpa, interdum in summam egestatem deuoluti. quod cum aliqua moderatione definiri placuit, ut qui ad uniuersitatem uenturi erant iure
Abbreviated transcription (Latin):
N capitalibus criminib¬
us a principibus decretum
est. non nocere ei qui aduerꝰ¬
sarium corrũpit. set in hiis
demum que penam mortis con¬
tinẽtur. Nam ignoscendũ cen¬
sueuer̃it ei qui sangͥnem suum
qualitertumq redemptum no¬
luit.
ant̾. auo iuliano eos qui la¬
trones nominati corruptis
accusatoribus diem suum obi¬
erint ut confessos de crimine:
non relinquere defensionem
heredibus rationis est. ¶ Si
is de cuius pena imperatoris res¬
criptũ est. ueluti quoc decuri¬
o fuerit. uel quod in insulam
deportari debuerit ante quã
rescriberet decesserit potest q̃¬
ri. non ante sententiam deces¬
sisse usdentur. argumentum
est . S. s quod factum est de
hiis qui romam tnͣsmissi an¬
te sententiam decessissẽt cuius
uerba hec sunt coͣnde̾mpnatꝰ
nemo uideri possit in hunc
annum anteqmͣ de eo forte iu¬
diciũ rome redditũ. et pronũ¬
ciatum esset. neque cuius ꝙͣ
mortui bona aute quam deco
rome ꝓnunciatum sit. publi

Expanded text:
n capitalibus criminibus a principibus decretum est non nocere ei qui aduersarium corrupit, sed in his demum, quae poenam mortis continent: nam ignoscendum c‹e›nsuerunt ei, qui sanguinem suum qualiterqualiter redemptum uoluit.Antoninus Iulio Iuliano. Eos, qui a latronibus nominati corruptis accusatoribus diem suum obierint, ut confessos de crimine non relinquere defensionem heredibus rationis est.' Si is, de cuius poena imperatori scriptum est ueluti quod decurio fuerit uel quod in insulam deportari debuerit, antequam rescriberetur decesserit: potest quaeri, num ante sententiam decessisse uideatur. argumento eshis, qui Romam transmissi ante sententiam decessissent. cuius verba haec sunt: "cum damnatus nemo videri possit in hunc annum, antequam de eo forte iudicium Romae redditum et pronuntiatum esset: neque cuiusquam mortui bona, antequam de eo Romae pronuntiatum sit, publi
Abbreviated transcription (Latin):
Preterea ex huis que per fla¬
gitium dampnatus ad quisiit
portiones liberoꝵ non auge¬
ntur. ueluti si cognatum su¬
um interemi curauerit. ⁊ eiꝰ
hereditatem adiit. uel bono¬
rum possõne accepit. Nam ita
diuus pius rescripsit cui conse¬
quenter illud idem p̾nceps cõsti¬
tuit. cum filia. f ueneno netas¬
se conuinceretur eum a quoh
heres instituta erat quamuis
iuissu patris cuius in potesta

Expanded text:
Praeterea ex his, quae per flaPraeterea ex his, quae per flagitium damnatus adquisiit, portiones liberorum non augentur: ueluti si cognatum suum interemi curauerit et eius hereditatem adiit uel bonorum possessionem accepit: nam ita diuus Pius rescripsit. cui consequenter illud idem princeps constituit, cum filia familias ueneno necasse conui‹n›ceretur eum, a quo heres instituta erat: quamuis iussu patris, cuius in potesta
Abbreviated transcription (Latin):
trone eius id ꝙ in bonis illius
habiturus esset. seͥt is in quem
animau̾sum est sua morte de¬
cessit erspiendum non eriti re¬
liqua pars bonorum que ad
manumissorem non pertinebat
fisco erit uendicanda.¶Ex
bonis dampnatorum portiones
ad optiuis liberis sine fraudis cã
facta est adoptio non minus
quam naturalibus concedi equũ
est. fraudis autẽ causa adoꝑtio
facta uidetur. etiam si non rea¬
tu. S desperatione retum per
conscientiam metu iminentis
accusationis quis adoptet in hoc
ut ex bonis que se amissurum
togitat portio detrahatur.
si plures filios dampnatos
hãbeat feruntur exempla. per
que pluribus liberis omni᷑ bo¬
na dampnati concessa sunt. S
diuus adriamis inhec uerba sẽ¬
tentiam rescripsit fauorabilem
aput me causam liberoꝵ albi¬
ni filiorum uumerus facit. Cũ
ampliari imperium hominum
adiectione potius quam petuni¬
arum copiam malum Ideoq
illis paterna sua conced̾e uolo
que manifestabunt tot possõ¬
res etiam si acceperint uniu̾sa.

Expanded text:
illius habiturus esset, si is in quem animaduersum est sua morte decessisset, eripiendum non erit: reliqua pars bonorum, quae ad manumissorem non pertinebit, fisco erit uindicanda. Ex bonis damnatorum portiones adoptiuis liberis, si non fraudis causa facta est adoptio, non minus quam naturalibus concedi aequum est. fraudis autem causa adoptio facta uidetur, etiamsi non in reatu, sed desperatione rerum per conscientiam, metu imminentis accusationis quis adoptet in hoc, ut ex bonis, quae se amissurum cogitat, portio detrahatur. Si plures filios damnatus habeat, feruntur exempla, per quae pluribus liberis omnia bona damnati concessa sunt. sed et diuus Hadrianus in hac sententia rescripsit: 'Fauorabilem apud me causam liberorum Albini filiorum numerus facit, cum ampliari imperium hominum adiectione potius quam pecuniarum copia malim: ideoque illis paterna sua concedi uolo, quae manifestabunt tot possessores, etiamsi acceperint uniuersa'.
Abbreviated transcription (Latin):
I ceu̾ .ł. Queris an ingenuitatiᷤ
iure utaturꝰ is ꝙ̃ sacratissimtꝰ ⁊ no¬
bilissimꝰ imꝑr. natalib suis resti¬
tuerit. s eã res nec dubitatõnem
ad oẽm ingenuitatis statũ resti¬

Expanded text:
it: quaeris, an ingenuitatis iure utatur is, quem sanctissimus et nobilissimus imperator natalibus suis restituit. sed ea res nec dubi tationem ad omnem ingenuitatis statum resti
Abbreviated transcription (Latin):
tributũ is remisit capitis.S duuis
tus est similes is capitalenses esse
uidentur. In prouincia macedoni¬
a dirathetucas in asorenses phili¬
penses Idienses. stenenses turis p¬
talici sunt In prouincia asca duo
Inspisiosia eiusdem urris est coloma
antiosensium in affrica cartago
utice aleptis magna a diiro seu̾
⁊ anto. iuris ytalici fcẽ sunt:¬

Expanded text:
tributum his remisit capitis: sed diuus tus est. similes his Capitulenses esse uidentur.In prouincia Macedonia Dyrracheni, Cassa‹n›drenses, Philippenses, Dienses, Stobenses iuris Italici sunt.In prouincia Asia duae In Pisidia eiusdem iuris est colonia Antiochensium. In Africa Carthago, Vtica, Leptis Magna a divis Severo et Antonino iuris Italici factae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mtenses iuris ytalici sunt idẽ iꝰ
nẽses qͦ ibidẽ ĩmunes sunt lugdo¬
ria et beritos inphenite iuris yt¬
halici sunt ex solum eaꝵ eiusde¬
a diuo seu̾. ⁊ antoninos facta sũt.

Expanded text:
Emeritenses iuris Italici sunt. idem ius nenses quoque ibidem immunes sunt. Lugduria et Berytos in Phoenice iuris Italici sunt et solum earum. Eiusdea divis Severo et Antonino facta est.
Abbreviated transcription (Latin):
dem. ł Qui noua uectigalia
ex̃tent lege Iulia de ui publica
tenentur. Ad legẽ Iuliam de ui¬
dampnati pars c̾cia bonoꝵ ex lege
Iuł. publicatur. et cautũ ẽ ue se¬
nator sit. ne decurio aut ullũ ho
norem capiat. neue ĩ eũ ordinem
sed̾at. neue iudex sit. ⁊ uidelicet
rebit. eadẽ pena afficiunt᷑ qui ad
penam legis iuł. de ui pͥuata re¬
digũt᷑. et siqͥs ex raufragio. d m
quid rapu̾it s ex cõstitutõibus
pͥnçipũ exͣ ordinẽ quidẽ naufra¬
giis aliquid diripuerũt puniũ¬
tur. Nam ⁊ diuus piꝰ rescripsit
nullam uim nautis fi debe̾. et
siquis fec̾it ut seuerissime punia᷑.¬
ceu̾ .łHac lege tenetur. qui
quocatis hõĩb uim fec̾it quo quis
seruos. et suos an alienos qͥs ad
uim faciendã ꝯuocau̾it. nͨ minꝰ
lhis cõuocati sist eadẽ lege tenẽ¬
tur. S et si nulli cõnocati nulli¬
ꝙ ꝓuisati sũt̃ ꝑ iniuriam tã ex bo¬
ni alienis ꝙ ablatũ sit hac lege.
teneri eũ qui id fec̾it.

Expanded text:
m.Qui noua uectigalia exercent, lege Iulia de ui publica tenentur. AD LEGEM IULIAM damnati pars tertia bonorum ex lege Iulia publicatur et cautum est, ne senator sit, ne decurio, aut ullum hnorem capiat, neue in eum ordinem sedeat, neue iudex sit: et uidelicet rebit.Eadem poena adficiuntur, qui ad poenam legis Iuliae de ui priuata rediguntur, et si quis ex naufragio dolo malo quid rapuerit. Sed et ex constitutionibus principum extra ordinem, qui de naufragiis aliquid diripuerint, puniuntur: nam et divus Pius rescripsit nullam vim nautis fieri debere et, si quis fecerit, ut severissime puniaum.Hac lege tenetur, qui conuocatis hominibus uim fecerit, quo quis seruos et suos an alienos quis ad uim faciendam conuocauerit.Nec minus hi, qui conuocati sunt, eadem lege tenentur.Sed si nulli conuocati nullique pulsati sint, per iniuriam tamen ex bonis alienis quid ablatum sit, hac lege teneri eum qui id fecerit.
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatis eo ꝑduxit ut respond̾e̾t᷑
expletã ꝯdicionẽ si ꝑ eũ cui data
ess non staret quominꝰ expleretͤ¬
¶Statu liber ante qmͣ condicio li¬
bertatis obtig̾it siquid cõꝑasset
petulio legato non cessurum ĩ lib̾r¬
is gaii cassii scriptũ est nisi illud

Expanded text:
erduxit, ut respondeatur expletam condicionem, si per eum, cui data esset, non staret quo minus expleretur.Statuliber, antequam condicio libertatis optigerit, si quid comparasset, peculio legato non cessurum in libris Gaii Cassii scriptum est, nisi id
Abbreviated transcription (Latin):
ut inpossibilem seꝑationẽ effeceruit
ꝙ cͥidemt per raro contĩg̾e potest.¬
seꝑatõnẽ in petrari nõ posse. ita er̃
accipiendũ ut ultͣ qͥnq̃nniũ post ad¬
itionem nũandũ seꝑatio non postu¬
let᷑. ¶ De hiis aũ om̃ib an admittẽ¬
da sit seꝑatio. nec ne p̾̃toris er̃ uł
p̃sidis notõ nulltꝰ alt̾iꝰ hoc ẽ eius

Expanded text:
ut impossibilem separationem effecerint: quod quidem perraro contingere potest.separationem impetrari non posse, ita erit accipiendum, ut ultra quinquennium post aditionem numerandum separatio non postuletur.De his autem omnibus, an admittenda separatio sit nec ne, praetoris erit uel praesidis notio, null
Abbreviated transcription (Latin):
tem adiit an prẽs creditores
possint seꝑationẽ impetrare. ⁊
puto possẽ hoc ampltꝰ. putõ etiã
in pub̾is craditores posse seꝑatõnẽ adũ
qui creditores possuit seꝑatõnem
impetrare. ⁊ putẽ sicͥdem pͥmi c̾cli¬
utic eos impetrare posse adu̾sus

Expanded text:
tem adiit, an patris creditores tem adiit, an patris creditores possint separationem impetrare. et puto posse: hoc amplius puto etiam impuberis creditores posse separationem aduqui creditores possint separationem impetrare. et putem, si quidem Primi crediutique eos impetrare posse, aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
est an int̾clũ an ⁊̃ hereilis creditoreᷤᷤ
possĩt seꝑatõne̾ impetrare s forte
imputent qͥ eũ tali cõtraxerunt
nͥ extra ordinẽ putamus p̃torem
adu̾sus caliditatẽ eiꝰ subuenire
qui talẽ fraudem cõuentus ẽ. ꝙ ñ
facile admissũ ẽ. ¶S siquis sus¬
pectam hr̃ditateꝰ didens cõpulsus fu¬
erit adirẽ. statuere hereditatẽ. de¬
ĩ non sit t̾ibi restituat ex qͥb
casib sol hoc euenire.⁊ ipĩ qͥdem
desid̾anti sucturri sibi adu̾sus c̃clito¬
res hereditarios subuenimꝰ. ħ otiã
diuis pius rescͥpsit ut ꝑiñ testa¬
toris bona uenierint. atꝙ si ita
adita hereditas ñ fuiss. cditorib
quoq hiꝰ hereclis desid̾antib. hoc
idẽ prãndũ puto licet ip̃e ñ desid̾a¬
uit ut q̃i seꝑatõ q̃dam pr̾aretur.¬
¶Idẽ uideamus siquis heres parẽ¬
ti extit̾it cũ e̾e̾t inpubes deiñ intͣ
pub̾tatẽ decesserit. ⁊ substituti bo¬
na ueneant qͥ in pub̃is heredita¬

Expanded text:
est, an interdum etiam heredis creditores possunt separationem impetrare, si forte imputent, qui cum tali contraxerunt: nisi si extra ordinem putamus praetorem aduersus calliditatem eius subuenire, qui talem fraudem commentus est: quod non facile admissum est.Sed si quis suspectam hereditatem dicens compulsus fuerit adire et restituere hereditatem, deinde non sit cui restituat, ex quibus casibus solet hoc euenire. et ipsi quidem desideranti succurri sibi aduersus creditores hereditarios subueniemus: hoc et diuus Pius rescripsit, ut perinde testatoris bona uenirent, atque si adita hereditas non fuisset. creditoribus quoque huiusmodi heredis desiderantibus hoc idem praestandum puto, licet ipse non desiderauit, ut quasi separatio quaedam praestetur.Item uideamus, si quis heres parenti extiterit, cum esset impubes, deinde intra pubertatem decesserit et substituti bona ueneant, qui impuberis heredita
Abbreviated transcription (Latin):
andi animo ab herede stipulati sc̃
Cet̾m si eũ hoc aĩo secuti ft̃. ami¬
serunt seꝑatõis cõmodũ. Qnippe
qͥ secuti sunt nom̃ hr̃dis nͨ possũt
se iam ab eo seꝑare qui quodã mͦ
eum eleg̾it. S ⁊ si usuras ab eo
tis acceꝑint ab eo. an impetrarẽt᷑
seꝑationẽ. ⁊ ñ puto. hii erã secuti
sunt eũ forte ꝙ̃mouebit. Qd̃ gͦ

Expanded text:
herede stipulati sunt. ceterum si eum hoc animo secuti sunt, amiserunt separa tionis commodum quippe cum secuti sunt nomen heredis nec possunt iam se ab eo separare, qui quodammodo eum elegerunt. sed et si usuras ab eo tis acceperunt ab eo, an impetrent separationem. et non puto: hi enim secuti sunt eum. forte quem mouebit: quid ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
Sauł. ł Antiocensiũ celesyne
ciuitatis ꝙ de lege sua pͥmłim ĩ boniᷤ
defũcti debitoris accepit ius ꝑ seq̃ñ¬
di pignoris aurare constitit:
untur concubires. ⁊ lib̾i naturale ᷤᷤ
publica res creditoria om̃ib cyrogͣ¬
phariis creditorib p̃fertur:
norib ex hiis usꝙ ad ꝑub̾tatẽ alim̃¬
aũ seꝑatõ ꝑmittĩ c̾ditorib ex hi¬
is causis ut puta debitorẽ qͥs seũi
huĩt hic decessit. heres ei exstitit
ticius hic ẽ non soluendo patitur
bonoꝵ uendicõnẽ. c̃clitores seii dñt¬
sibi bona seii sufficẽ. creditores tici¬
i contentos e̾e deb̾e bonis ticii ⁊
sic q̃i duoꝵ fi̾ bonoꝵ uenditõnem
fieri .N. pot̾ ut seiꝰ quidẽ soluendo

Expanded text:
um. Antiochensium Coelae Syriae ciuitati, quod lege sua priuilegium in bonis defuncti debitoris accepit, ius persequendi pignoris durare constitit. untur concubina et liberi naturales. Res publica creditrix omnibus chirographariis creditoribus praefertunoribus, ex his usque ad pubertatem alimeautem separatio permitti creditoribus ex his causis: ut puta debitorem quis Seium habuit: hic decessit: heres ei extitit Titius: hic non est sol uendo: patitur bonorum uenditionem: creditores Seii dicunt bona Seii sufficere sibi, creditores Titii contentos esse debere bonis Titii et sic quasi duorum fieri bonorum uenditionem. fieri enim potest, ut Seius quidem soluend
Abbreviated transcription (Latin):
lata sit. an absente ꝙ tutore pupil¬
lo dando libertatẽ ꝯsetͣtur moue¬
ris comꝑatõne condicõnis q̃ cõstitit
in fcõ. ueluti si pupillo seruicr̃ ꝙ̃
⁊ qͥd inquis si curatorẽ hãt.⁊ furio¬
so dare iussus sit. an curatori dan¬
do lib̾eturꝰ. ⁊ finge alicui fundũ
legatũ si detliss pu ͦ. ue furioso. et
sciendũ ẽ in om̃ib istis casib. tuto¬
ri quidẽ uł curatori utilit̾ defe.i
cillitate ꝑeat .nͨ .ur. hoc exigit
testator. ut quoquo mͦ esset da¬
tum. expleta uid̾et᷑ condicõ.
elsus .ł. Si horẽm in quo usuᷤᷤ
fructus aliemis est. uł qͥ erat
pignore obligatus nore dedisti po¬
terit is cui condempnatꝰ es tecum
agere iudicati. nec expectabimus

Expanded text:
lata sit, an absente quoque tutore pupillata sit, an absente quoque tutore pupillo dando libertatem consequatur? moueris comparatione condicionis, quae constitit in facto, ueluti 'si pupillo seruierit', et quid, inquis, si curatorem habeat et si furioso dare iussus sit, an curatori dando liberetur? et finge alicui fundum legatum, si dedisset pupillo furiosoue. et sciendum est in omnibus istis casibus tutori quidem uel curatori utiliter dependcillitate pereat: nec enim hoc egit testator, ut, quoquo modo esset datum, expleta uideretur condicio.estorum Si hominem, in quo usus fructus alienus est vel qui erat Titio obligatus, noxae dedisti, poterit is, cui condemnatus es, tecum agere iudicati, nec exspectabimus
Abbreviated transcription (Latin):
toritate non obligat᷑. nͨ creditori cũ
quo alt̾ius iussu contͣxit. s pupillus
in qnͣtũ locupletio ẽ factus. ut po¬
te debito liberatus. utili accõne te¬
nebitur.
ꝓmisent ⁊ stichum solu̾it. poterit
beiusdem stichi dñm postea ꝯsecutus
dandi eũ liberari ĩ nũmis minor. ꝑ
ꝓpe nulla dubitatõ est. Nam ⁊ apd̾
murꝰ a debitore suo acciperet. et
liberare eũ uellet.R̾. posse sepiꝰ
aliquos nũmos accipiendo ab eo eiq
retro dando. ac rursus accipiendo id
efficẽ ueluti si .c. debitorem .x. accep¬
tis dare creditor uelit. ut cũ .x. acce¬
ꝑit. eadem ei retro reddat mox ab
eo accipiat. ac nouissime retineat
⁊ si in dubitõnẽ aquib dã hoc ma¬
le declucat᷑. ꝙ ñ possit uideri. is qͥ
ita acceꝑit. ut ei a quo accepit retͦ
reddat. soliꝰ se potsꝰ qmͣ delisse.
dem .ł. S i seruus .x. dare iussus¬
est pupillo ⁊ liber ẽe. sũ heres sit
pupillus. sũ tm̃ ueũ condicio col¬

Expanded text:
toritate non obligatur, nec creditori, cum toritate non obligatur, nec creditori, cum quo alterius iussu contraxit: sed pupillus in quantum locupletior factus est, utpote debito liberatus, utili actione tenebitur. promiserit et Stichum soluerit, poterit eiusdem Stichi dominium postea consecutus dando liberari. in nummis minor uel prope nulla dubitatio est: nam et apud nus a debitore suo accipere et liberare eum uellet, respondit posse saepius aliquos nummos accipiendo ab eo eique retro dando ac rursus accipiendo id efficere: ueluti, si centum debitorem decem acceptis liberare creditor uelit, ut, cum decem acceperit, eadem ei retro reddat, mox ab eo accipiat ac nouissime retinea in dubitationem a quibusdam hoc male deducatur, quod non possit uideri is qui ita accepit, ut ei a quo accepit retro reddat, soluisse potius quam decit uideri is qui Seruus decem dare iussus pupillo et liber esse, si heres sit pupillus siue tantum condicio in eum col
Abbreviated transcription (Latin):
non d. qͥn de peculio eo noĩe retineri
nisi debeat. qr liber factus incipit de¬
b̾e si lib̾ant᷑ sołone debitores. Cũ uͦañ
aditam hr̃ditatẽ pecuniã accepit dis¬
pensator siqͥdẽ liberant᷑ debitores
de petulio id retinendũ sit. qr ĩcipit
rib meis acceꝑis. deinde ego ratum
non huero. et mor agẽ uelim negõ¬
rum gõꝵ actione aut utilit̾ agam
ꝙ quidẽ ñ puto. Nam sublata ẽ negõ¬
rũ gõꝵ actio. eo ꝙ ratũ non habui
tuarius pot̾ is seriuis ꝑ acceptil actĩ¬
õnẽ liberare eũ. uidebit᷑ .ni. ex re eiꝰ
dẽ. ł Cum iussu mõ idex mͥ de¬
bes solu̾is treditori meo. ⁊ tu a me ⁊
ego a creditore meo liberor.
uerterit dcm̃ est filii uł agnato cu
bitor iubente eo sñ tutoris auł ͤ pe
camiani creditori eiꝰ nũcanit. ꝓupil¬
lum quidẽ a creditore liberat. s ipse
man obligat᷑. s exceptõne se tueri
potꝰ. si añ debitor pupilli non fu̾i̾t.
nec pupillor ꝯdic̾e pot̾. qͥ sñ tutoris auc¬

Expanded text:
non debet, quin de peculio eo nomine retineri nihil debeat, quia liber factus incipit debere, si liberantur solutione debitores. cum vero ante aditam hereditatem pecuniam accepit dispde peculio id retinendum sit, quia incipiribus meis acceperis, deinde ego ratum non habuero et mox agere uelim negotiorum gestorum actione, an utiliter agam, d quidem ego non puto: nam sublata est negotiorum gestorum actio eo, quod ratum non habui: tuarius, potest is seruus per acceptilationem liberare eum: uidebitur enim ex re eius .Cum iussu meo id, quod mihi debes, soluis creditori meo, et tu a me et ego a creditore meo liberor. uorterit, dictum est uel adgnato curbitor iubente eo sine tutoris auctoritate pecuniam creditori eius numerauit, pupillum quidem a creditore liberat, sed ipse manet obligatus: sed exceptione se tueri potest. si autem debitor pupilli non fuerat, nec pupillo condicere potest, qui sine tutoris auc
Abbreviated transcription (Latin):
solu̾e uelit. dũ enĩ adiecto soluit᷑ michi
solui urͣ. et Id̾osi ĩdebitũ adiecto solu¬
tũ sit. stipłatori posse condici iuł. pu
tat. ut nicħ int̾sit gubeam te ticio
tum ded̾it usu capto hoĩem lib̾atur

Expanded text:
soluere uelit: dum enim adiecto soluitur, mihi solui uidetur: et ideo si indebitum adiecto solutum sit, stipulatori posse condici Iulianus putat: ut nihil intersit, iubeam te Titio tum dedit, usucapto homine liberatur
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Qui sic soluit ut reciꝑet nõ
detur soluere.
lp̃ . l. S iquis scipulatus fu̾it .x.
in melle solui quid. Mel pot̾̃ añcyͣ ex
stipulatu agatur. S si semel actũ sit:
⁊ petita .x. fuerint am pliꝰ mel sol¬
ni non pot̃. It̾ si mͥ aut ticio scipła¬
tus fuero dari deinde petam. ampliꝰ
tiçio solui ñ pot̾ qmͣuis añ litẽ cõ¬
testatã poss.¬

Expanded text:
.Qui sic soluit, ut reciperet, non detur soluere..Si quis stipulatus fuerit 'decem in melle', solui quidem mel potest, antequam ex stipulatu agatur: sed si semel actum sit et petita decem fuerint, amplius mel solui non potest.Item si mihi aut Titio stipulatus fuero dari, deinde petam, amplius Titio solui non potest, quamuis ante litem contestatam poss
Abbreviated transcription (Latin):
an ꝯdici ex ea cã possit ⁊ ait int̾esse.
qͣ mente sold̾ fcã eẽt utrum ut sta¬
tim debitor libe̾t᷑. an u̾o̾ cũ dñs ratũ
habuiss. pͥore. i casu confestĩ posse
condici. procuratori ⁊ tũc demũ extĩ¬
gui condicõnẽ cũ dñs ratũ hũiss. post¬
teriorẽ tũc demũ nasci ꝯdicionẽ cum¬

Expanded text:
atum, an condici ex ea causa possit? et ait interesse, qua mente solutio facta esset, utrum ut statim debitor liberetur an vero cum dominus ratum habuisset: priore casu confestim posse condici procuratori et tunc demum extingui condictionem, cum dominus ratum habuisset, posteriore tunc demum nasci
Abbreviated transcription (Latin):
restitui cuiꝰ tm̃ sit ñ adicit᷑ s̾te
cũ fisci efficiatur sperare pot̾t᷑
fid̾r ꝯmissariã libertatẽ.Ex
dampnata ĩ metallũ cõcepto et
nato ⁊ fidi̾ cõmissaria libtas dari
posse qĩ seruũ diuus piꝰ rescͥpsit.¬
¶Si petitũ a testatore fu̾it. ne pͣ¬
ea stichus seruiret. placuit fidei cõ¬
missariam lib̾tatẽ. datam iuderi.
Nam quis hoc petit ne postea ser¬
uuiat uideturꝰ petere ut ubertas
ei p̃stetur. S et si ita scriptũ sit
ne eũ alientꝰne eũ uendas. Item
erit dd̾ si modo hoc aĩo fu̾it qd scti
prũ ꝙ noluerit testator eñ ad sił¬
tatẽ ꝑduci. cet̾m si alia m̃te id scͥp¬
sit. ut puta consuluit dabat hrͣ¬
di retin̾e talem seruũ ułqr coħ¬
cẽ uoluit seruũ ⁊ cruciare ne me¬
liore dnfn erpiatur uł aliqͣ iñte
non tribuende lib̾tatis animo di¬
cendũ est cessare lib̾tatis p̾statõnen¬

Expanded text:
restitui: cuius tamen sit, non adicitur. certe cum fisci efficiatur, sperare potest fideicommissariam libertatem. Ex damnata in metallum concepto et nato fideicommissaria libertas dari posse quasi servum divus Pius resc?Si petitum a testatore fuerit, ne postea Stichus seruiret, placuit fideicommissariam libertatem datam uideri: nam qui hoc petit, ne postea seruiat, uidetur petere, ut libertas ei praestetur.Sed et si ita scripsit: 'ne eum alienes' 'ne eum uendas', idem erit stator ad libertatem perduci. ceterum si alia mente id scripsit, ut puta quia consilium dabat heredi retinere talem seruum uel quia coercere uoluit seruum et cruciare, ne meliorem dominum experiatur, uel aliqua mente, non tribuendae libertatis animo, dicendum est cessare libertatis praestatione
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. ł Eeneraltr̃ dicemꝰ eos
posse fidi cõmissariã lb̾tatẽ adse¬
bere qui fidei ꝯmissũ petłiũ p̾st̃
relinquere. ¶ Et pͥncipis seruo. ł
municipii uł cuiꝰ alt̾ius fid̾i cõmusa
lib̾tas adscripta ual. ¶ Hostiũ
seruo fid̾i cõmissaria ubtas si fu¬
erit ad scripta pot̾ tractari an
non sit inefficax. ⁊ fortassis quis
dix̾it indignũ ẽẽ ciuẽ romanum
fieri hostiũ seruũ. s cũ incassũ relin¬
quatur in quẽ cũ nr̃ ẽẽ incipit quod
ꝓhibet dic̾e̾ lib̾tatẽ ualere. ¶ Si
ꝑ fid̾ĩ cõmissũ ad scripta. et is in
seruitutẽ redactus ꝓponat᷑. petere
pot̾ lib̾tate̾ si mͦ mortis tp̃r uł c̃¬
dicionis existentis inueniat᷑ seruꝰ.¬
Seruo eius qui nondũ sreb hu¬
manis ẽ libertas recte ꝑ fid̾i ꝯm¬
issũ relinqͣtur. ¶ Si seruus i me¬
tauũ fu̾it dampnatus ubtatẽ spe¬
rare non potit. Quid ergo si fidei

Expanded text:
. Generaliter dicemus eos posse fideicommissariam libertatem adscribere, qui fideicommissum pecuniarium possunt relinquere. Et principis seruo uel municipii et cuius alterius fideicommissa libertas adscripta ualet. Hostium seruo si fideicommissaria libertas ‹f›uerit non sit inefficax. et fortassis quis dixerit indignum esse civem Romanum fieri hostium servum: sed si in casum relinquatur, in quem noster esse incipit, quid prohibet dicere libertatem valere? Si ta et is in seruitutem redactus proponatur, petere potest libertatem, si modo mortis tempore uel condicionis existentis inueniatur seruus.Seruo eius, qui nondum in rebus humanis est, libertas recte per fideicommissum relinquitur.Si seruus in metallum fuerit damnatus, libertatem sperare non poterit. qu
Abbreviated transcription (Latin):
re. si hoc cõualu̾it is qui rogat᷑ est
latus enĩ acceptũ ẽ ut ñ sub cõdcõe
fu̾it ei lib̾tas relicta ⁊ pendente
manumti.S pocuis ab eo uelit
ad libertatẽ ꝑduci qͥ erat rogatꝰ
eũ manumitt̾e. audiri eũ oꝑt̾e
duiꝰ adrianus ⁊ diuus piꝰ rescrip

Expanded text:
re si hoc maluit is qui rogatus est: re si hoc maluit is qui rogatus est: latius enim acceptum est, ut et si sub condicione fuit ei libertas relicta et pendente manumitti, sed potius ab eo uelit ad libertatem perduci, qui erat rogatus eum manumittere, audiri eum oportere diuus Hadrianus et diuus Pius re
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̾terea fid̃i omissam libertatẽ g̾uo
meo p̃stare sũ dubio dic̾emus nõ
ẽẽ me cogendũ ad lib̾tatis p̃stati¬
onẽ qr nicħ p̃cii noĩe uideor acce¬
pisse.plane si forte post tempus
fuit rogatus restituere sibi lega¬
tum relictũ dici potest pp̃ moclii
temꝑis fructũ cogendũ eũ manu¬
mitte. ¶Si rogatus quis sit alii fũ¬
dũ cũ morietur. alii .c. p̃stare si tm̃
ex fructib fundi ceꝑit qnͣtũ est
in fid̾i cõmisso cogendũ eũ p̃stare
sic sit ut inpendenti sit fid̾i cõmis¬
sum pecuniariũ ⁊ fidĩ ꝯmisisse lib̾¬
tatis p̃statio. ¶ Quociens ã fid̾¬
cõmissaria libertas relinqͥtur effi¬
catit̾ in ea cã est ut neꝙ alienõe
n usucapione extingui possit ad
q̃cũ enĩ ꝑuenĩt is senuus cui fider¬
ꝯmissa libertas relicta ẽ cogi eum
manumittẽ. et ita sepissime cõsti¬
tutũ ẽ. cogetur gͥ is ad ꝙ̃ seriuis
ꝑuen̾it fid̾i ꝯmissã libertatẽ p̃sta¬

Expanded text:
uo meo praestare, sine dubio diceremus non esse me cogendum ad libertatis praestationem, quia nihil pretii nomine uideor accepisse. plane si ‹forte› post tempus fuerit rogatus restituere sibi legatum relictum, dici potest propter medii temporis fructum cogendum eum manumittere, si rogatus quis alii fundum, cum morietur, alii centum praestare si tantum ex fructibus fundi perceperit, quantum est in fideicommisso, cogendum eum praestare. sic fit, ut sit in pendenti fideicommissum pecuniarium et fideicommissae libertatis pcommissaria libertas relinquitur efficaciter, in ea causa est, ut neque alienatione neque usucapione extingui possit: ad quemcumque enim peruenerit is seruus, cui fideicommissa libertas relicta est, cogi eum manumittere: et ita est saepissime constitutum. cogetur igitur is, ad quem servus pervenerit, fideicommissam libertatem praesta
Abbreviated transcription (Latin):
uogatus sit manumitẽ ⁊ minue
sit in eo ꝙaccepit iudicõ testatoriᷤ
plus sit inp̃cio serui. an cogatur
uł abienũ redim̾e. u suũ manu¬
nutere uidendũ ẽ. Et martelł.
scripsit cũ acceꝑit legutũ cogen¬

Expanded text:
rogatus sit manumittere et minus sit in eo quod accepit iudicio testatoris, plus sit in pretio serui, an cogatur uel alienum redimere uel suum manumittere, uidendum est. et Marcellus scripsit, cum ceperit legatum, cogen
Abbreviated transcription (Latin):
manumict̾e.¶Quis ergo statu¬
et qͥ potiꝰ manum̃titatur. utrũ¬
ne ip̃e legatarius eligat quos
sis quis recte dixerit ordinem.
scripture seꝙ̃dũ c si ordo nõ aũ¬
sortiri eos oꝑtet. ne amͣ. ambiciõĩs
uł leg̾e suspicionẽ p̃tor subeat
aut meritis cuiꝰ c allegatis arbi¬
trari eos oꝑ. simili mͦ dicẽclũ ⁊ si
redim̾e uissus libertatẽq p̃sta¬
re. nec pecunia q̃ legata est sus¬
ficiat ad redemptionẽ oĩm qͥb
lib̾tas data est. nam ⁊ hic idem
erit ꝙ supͣ probauimus. ¶ Si
cui legatũ sit relictũ usq rega¬
tus sit seruũ ꝓpriũ manumit̾e. ei
q ꝙ legatum ẽ p̃stare. an fid̾i om¬
issa  sibertas pr̃anda sit quosclam
mouet. qr si fu̾it coactus ad ub̾tatẽ
p̾standam ex necfĩtate ad fid̾i cõ¬
missi qr p̾stationẽ erit cogendus. ⁊
sunt qͥ putant ñ ẽe cogendũ. Nam

Expanded text:
manumittere. quis ergo statumanumittere. quis ergo statuet, qui potius manumittitur? utrumne ipse legatarius eligat, quos sis quis recte dixerit ordinem scripturae sequendum: quod si ordo non sortiri eos oportebit, ne aliquam ambitionis vel gratiae suspicionem praetor subeat, aut meritis cuiusque allegatis arbitrari eos oportet. Simili modo dicendum est et si redimere iussus sit libertatemque praestare nec pecunia quae legata est sufficiat ad redemptionem omnium, quibus libertas data est: nam et hic idem erit, quod supra probavimus. Si cui legatum sit relictum isque rogatus sit servum proprium manumittere eique quod legatum est praestare, an fideicommissaria libertas praestanda sit? quosdam movet, quia, si fuerit coactus ad libertatem praestandam, ex necessitate ad fideicommissi quoque praestationem erit cogendus: et sunt qui putant non esse cogendum. nam
Abbreviated transcription (Latin):
institutꝰ est siquidẽ aliquid ad eũ
deducto ere alieno ꝑuenit cogend̾
relictũ ẽ alicui u̾m creuit legatũ
ex aliqͣ causa eqͥssimũ erit tanti eñ
cogi redim̾e qnͣtũ ad eũ ꝑuenit
nec cãri deb̾e̾ ꝙ minꝰ illi relictũ sit
cũ creu̾it eius legatũ ꝑ testĩ occ̃o¬
nẽ. Nam ⁊ si ex mora fructus usu¬
re ue fid̾i cõmisso accessiss dicend̾
ẽ lib̾tatẽ p̃standam ꝓm̃. ⁊ si serui
p̾ciũ dec̾uit. dicendũ est redimere
cogendũ. ꝙ si legatũ sit ĩmunitũ
udendũ an cogaturꝰ seruũ maniłe
qui sperauit legatũ se ub̃ius con¬
secutorum. ⁊ putẽ si legatũ infũ¬
refund̾e sit paratus non ẽẽ cogen¬
dum. Iocuto qui alia ꝯtempłone
agnouit legatũ ꝙ ex inopinato
deminutũ ẽ. parato igitur̾ eo a
legato reced̾e cogẽdus ñ erit. nͥ
forte residuũ legatũ ad p̾̃ciũ sus¬
ficit quid ergo si plures seruos
sit qͦsdam manuntte̾ ⁊ putẽ debe
eũ cogi uł eos quoꝵ p̃ciũ patitur

Expanded text:
institutus est, si quidem aliquid ad eum deducto aere alieno pervenit, cogendurelictum est alicui, verum crevit legatum ex aliqua causa, aequissimum erit tanti eum cogi redimere, quantum ad eum pervenit, nec causari debere, quod minus illi relictum sit, cum creverit eius legatum per testamenti occasionem: nam et si ex mora fructus usueue fideicommisso accessissent, dicendum est libertatem praestandam. Proinde et si serui pretium decreuit, dicendum est redimere cogendum. Quod si legatum sit imminutum, uidendum, an cogatur seruum manumittere qui sperauit legatum uberius consecuturum. et putem, si legatum refundere sit paratus, non esse cogendum, idcirco, quia alia contemplatione adgnouit legatum, quod ex inopinato deminutum est: parato igitur ei a legato recedere concedendum erit, nisi forte residuum legatum ad pretium sufficit. Quid ergo, si plur‹e›s ‹seruosit quosdam manumittere? et putem debere eum cogi uel eos, quorum pretium patitur,
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtatẽ cestatoris ꝓbare. ¶ Si
quis tutorem ñ rescripserit qͣuia
lib̾um putauit. c̾tissimũ ẽ neq
lib̾tatẽ peti posse. n tutelaᷤ ub̾ta¬
cis p̃stationi patrocinari. ⁊ ita mar¬

Expanded text:
oluntatem testatoris probare. Si quis tutorem ideo scripserit, quia liberum putavit, certissimum est neque libertatem peti posse neque tutelam libertatis praestationi patrocinari: et ita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe consenserimꝰ. s ex doli clausuia
tecũ agam si sclens me fefelleris.
stipulatu hoĩem certũ mͥ debeas
non alit̾ post mortẽ eius deneris
mͥ ꝙͣ si ꝑ te stecerit quominꝰ uiuo
eo eũ michi dares ꝙ ita sit. si aut̃¬

Expanded text:
e consenserimus: sed ex doli mali clausula tecum agam, si sciens me fefelleris. stipulatu hominem certum mihi debeas, non aliter post mortem eius tenearis mihi, quam si per te steterit, quo minus uiuo eo eu
Abbreviated transcription (Latin):
ertũ confessus ꝙ uidicato erit.
incertũ. ñ erit. si quis scertum
ꝯfiteatur. uł uti si corpus sit᷑
confessus. stichũ uł fundũ dare
se oꝑtere urgeri d. ut c̾tũ osi¬
teatur. Item is qͥ rẽ ꝯfessus est
ut c̾tam qnͣtitatẽ cõfiteatur.¬
tu q cõfessus sis. ꝑm̃ hẽberis at¬
ꝙ si dñii mei fundũ ẽe ꝓnũcia¬
tũ ẽȩt. ¶Si alia quacũq actõe
ciuili uł honoraria. uł int̾dco
exibitorio uł restitutorio uel
ꝓhibitorio dũ qͥs ouenst᷑ ꝯfitea᷑.¬

Expanded text:
ertum confessus pro iudicato erit, incertum non erit. Si quis incertum confiteatur vel corpus sit confessus Stichum vel fundum dare se oportere, urgueri debet, ut certum confiteatur: item eum, qui rem confessus est, ut certam qonfessus sis, perinde habeberis, atque si dominii mei fundum esse pronuntiatum esset. et si alia quacumque actione civili vel honoraria vel interdicto exhibitorio vel restitutorio vel prohibitorio dum quis convenitur, confitea
Abbreviated transcription (Latin):
serit uł p̃itari uł quo alio u̾bo hoc si¬
gnificau̾it. ampliꝰ ẽ rescriptũ. ⁊ in sen¬
tentia ñ sit sũma adiecta si tm̃ is qui
petit sũmã exp̃sserit. ⁊ iudex ait. sol
ualere siuam. ¶Qui sortis quidem
ꝯdempnatõnẽ faciũt. de usuris autẽ
deb̾ent enĩ de usurłs quoq ꝯgnosce̾
⁊ c̾tam fac̾e̾ idempnationem. ¶Sicus
ex eclicto peremptorio post mortem

Expanded text:
serit vel praestari vel quo alio verbo hoc significaverit. Amplius est rescriptum, etsi in sententia non sit summa adiecta, si tamen is qui petit summam expresseriualere sententiam.Qui sortis quidem condemnationem faciunt, de usuris autem debent enim de usuris quoque cognoscere et certam facere condemnationem. Si quis ex edicto peremptorio post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ omnẽ omnino ꝙ quis ꝯfessus
est ꝓ iudicato hr̃e. Dabit᷑ .giͣ
ex hiis accõnib ex quib dies
daturꝰ ad restituendam rẽ ofes¬
so. tempus ad restitutõnẽ. ⁊ si nõ
restituatur. lis estimabit᷑. ¶Si
quis absente adu̾sano ꝯfessus
sit uidendũ nũcyͥ ñ debeat pro
iudicato hr̃i. qr nec qui iurat¬
s de oꝑis obligat᷑. nec sol quis
c̃te ꝓcuratorẽ tutorẽ ues uł cur
atorem p̃sentẽ ẽẽ sufficit. s an
⁊ ip̃os ꝓcuratores uł curatores
at uideamꝰ ⁊ ñ puto suffice̾. ¶ In
pupillo tutoris aucͤ. exigimꝰ. ¶ Mĩ¬
norẽ a confessione sua restituemꝰ.¬
Confessi uticẜ post ꝯfessionem
temꝑa qĩ ex causa iudicati hẽ¬
bunt.
sf᷑ .ł. Cum fid̾i cõmissũ pat̾et᷑
heres confessus ẽ deb̾e arbiter᷑ ad
restituendũ datus cõꝑit nichil
deberi. q̃sitũ ẽ an possit ab solu̾e
debeatur. Nam si ob id ꝙ nullum
fid̾i cõmissũ fuit ñ deb̾e es̃ ab¬
solu̾e. Si u̾o̾ ipr testator forte sol¬

Expanded text:
fessus est, pro iudicato habere. dabitur igitur ex his actionibus, ex quibus dies datur ad restituendam rem, confesso tempus ad restitutionem et, si non restituatur, lis aestimabitur. Si quis absente adversario confessus sit, videndum, numquid non debeat pro iudicato haberi, quia nec qui iurat de operis, obligatur nec soleat quis certe procuratorem, tutorem coremue praesentem esse sufficit.Sed an et ipsos procuratores uel tutores at, uideamus: et non puto sufficere.In pupillo tutoris auctoritatem exigimus.Minorem a confessione sua restituemus.Confessi utique post confessionem tempora quasi ex causa iudicati habebunt..Cum fideicommissum peteretur, heres confessus est debere: arbiter ad restituendum datus comperit nihil deberi: quaesitum est, an possit absoluere. debeatur. nam si ob id, quod nullum fideicommissum fuerit, non debere eum absoluer‹e›: si uero quia testator forte sol