comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Post triumphum consulis necato uitrubio so
tius noxe: ap̃ satiatos iam supplitiis nocentiũ tutam metionẽ depͥuer¬
mũ irarum inter nos illosq uelim relinꝙ cum in ip̃a ꝑse res anceps ẽẽt
at unitiscuiusq ĩgenium erat atrotius mitiusue suadentib Tum in cei¬
ciora omĩa unus expriuernatib legatis fecit:. magis conditiõis inquanat
dignos censent. Cui cum preferoci responso infestiores factos uĩderet: cõsul eos
ui ante pͥuernatum cam impugnabant ut ip̃e benigna int̾rogatione miti
rñsum elliceret: quid si penam inquit remittimus uob̾ qualeiꝰ nos pacẽ uobiscũ
hĩturos speremus. si bonam dederitis inquit & fidam & ꝑpetuam. si malam
haud dinturnã. Cum u̾o minari nec id ambigue pͥuernatẽ quidẽ & illis uo¬
cib ad rebellandum incitari pacatos ppłos. pars melior senatus ad meliora
ppłm aut hominẽ deniq in ea conditione cuiꝰ tum peniteat diutius ꝗͣ neces-¬

Expanded text:
post triumphum consul necato Vitruvio sociisque eius noxae apud satiatos iam suppliciis nocentium tutam mentionem de Privermum irarum inter nos illosque relinqui velim. cum ipsa per se res anceps esset, prout cuiusque ingenium erat atrocius mitiusve suadentibus, tum incertiora omnia unus ex Privernatibus legatis fecit, magis condicionis in qua nadignos censent. cuius cum feroci responso infestiores factos videret consul eos qui ante Privernatium causam impugnabant, ut ipse benigna interrogatione mitius responsum eliceret, quid si poenam inquit remittimus vobis? qualem nos pacem vobiscum habituros speremus? si bonam dederitis inquit, et fidam et perpetuam; si malam, haud diuturnam. tum vero minari, nec id ambigue, Privernatem quidam, et illis vocibus ad rebellandum incitari pacatos populos; pars mitior senatus ad meliora populum aut hominem denique in ea condicione cuius eum paeniteat diutius quam neces
Abbreviated transcription (Latin):
eritq Sunt & belli sicut pacis uira usteq ea non minus ꝗ̃ fortiter didicunꝰ
agere Arma habemus non adusus eam etatem cui etĩã captis urbib ꝑcitur
Sed adu̾sus armatos a ip̃os qui nec lesi nec lacessiti abnobis castra romana
eios oppugnarunt Eos tu ꝗͣtum inte fuit nouo scele̾ uicisti. Ego romãi
artibus uirtute. opere armis sicut ueios uincam. Denudatum cũ de inde
manibus post tergum ligatis: reducendumq falerios. pueris tradidit uirgasq
eis quibus proditorem agerent inurbem uerberantes dedit De eode spectacul

Expanded text:
eritque. sunt et belli, sicut pacis, iura, iusteque ea non minus quam fortiter didicimus eritque. sunt et belli, sicut pacis, iura, iusteque ea non minus quam fortiter didicimus gerere. arma habemus non aduersus eam aetatem cui etiam captis urbibus parcitur, sed aduersus armatos et ipsos qui, nec laesi nec lacessiti a nobis, castra Romana ad Ueios oppugnarunt. eos tu quantum in te fuit nouo scelere uicisti: ego Romanis artibus, uirtute opere armis, sicut Ueios uincam'. denudatum deinde eum manibus post tergum inligatis reducendum Falerios pueris tradidit, uirgasque eis quibus proditorem agerent in urbem uerberantes dedit. ad quod spectacul
Abbreviated transcription (Latin):
Mos erat faliscis eodem map̃ro
liberorum. & comite uti. simul plures pueri quod hodie quoq ingretia ma
t care demandabant᷑. Principum liberos sicat fere fit qui scientia ui¬
batur precellere erudiebat. Is cum impate instituisset pueros ante urbem lu
ex̾cendiq causa produce̾ nihil eo more per belli tpũs intermissum di
modo longiorib modo breuiorib spatiis. trahendo eos ab porta lusus ser¬
monibusq uariatis longuis solito: ubi res dedit progressus inter stationes
hostium castraq inde romana inp̃torium ad Camillum ꝑduxit. Ibi sci¬
lesto facinori scelestiorem sermonem addidit. Faliscos se in manus romanis
tradidisse qñ eos pueros quorum parentes capita ibi rerum sint inpotatem
diderit. Que ubi camillus audiuit non ad similem inquit tui nec pp̃ł
nec imꝑatorem scelestus ip̃e cum scelesto munẽ uenisti. Nobis cum ualiscis
que pacto fit humano societas non est quam ingnauit nã utriusq est

Expanded text:
mos erat Faliscis eodem magistro liberorum et comite uti, simulque plures pueri, quod hodie quoque in Graecia manet, unius curae demandabantur. principum liberos, sicut fere fit, qui scientia uidebatur praecellere erudiebat. is cum in pace instituisset pueros ante urbem lusus exercendique causa producere, nihil eo more per belli tempus intermisso, dum modo breuioribus modo longioribus spatiis trahendo eos a porta, lusu sermonibusque uariatis, longius solito ubi res dedit progressus, inter stationes eos hostium castraque inde Romana in praetorium ad Camillum perduxit. ibi scelesto facinori scelestiorem sermonem addit, Falerios se in manus Romanis tradidisse, quando eos pueros quorum parentes capita ibi rerum sint in potestatem dediderit. quae ubi Camillus audiuit, 'non ad similem' inquit, 'tui nec populum nec imperatorem scelestus ipse cum scelesto munere uenisti. nobis cum Faliscis quae pacto fit humano societas non est: quam ingenerauit natura utrisque est
Abbreviated transcription (Latin):
Que ubi tumultu maiore etiam ꝗ̃ res erat nun¬
tiantur romam. Senatas extemplo. quod inrebus trepidis ultimum consi¬
lium erat dictatorem dicere iussit quam rem egre passos iulium Corneliũq
tur magnoq certamine animorum rem actam. Cum pͥmores patrum
quicꝗͣ cõquesti non ẽẽ in aũcte senatus tribunos militum postremo etiã t̾bu¬
nos plebis appellarent & consulib quoq ab ea potãte uim super talire in bi¬
bitam referent: tribuni plebis leti discordia patrum nihil e̾e in his auxilii
dicerent: quibus non ciuium non deuq hominum nũo ee̾nt. si qñ promisciũ
iores comimita res pu ͨ ͣ ẽẽt. tum se ad aĩadu̾sarios nequa suꝑbia mas¬
stratuum irrita senatus consalta ee̾nt. Interim patritii soluti legum magi
ninime idoneo tp̃re cum tantũ belli inmanibus eẽt occupauerat cogi¬
nes hominum donec diu alternis Iulius Corneliusq cum ad id bellum ipsi
satis idonei duces eẽnt non ẽẽ equum demandatum sibi appło errigi honorẽ

Expanded text:
quae ubi tumultu maiore etiam quam res erat nuntiantur Romam, senatus extemplo, quod in rebus trepidis ultimum consilium erat, dictatorem dici iussit. quam rem aegre passos Iulium Corneliumque ferunt magnoque certamine animorum rem actam, cum primores patrum nequiquam conquesti non esse in auctoritate senatus tribunos militum, postremo etiam tribunos plebi appellarent et consulibus quoque ab ea potestate uim super tali re inhibitam referrent, tribuni plebi, laeti discordia patrum, nihil esse in <se> iis auxilii dicerent, quibus non ciuium, non denique hominum numero essent: si quando promiscui honores, communicata res publica esset, tum se animaduersuros ne qua superbia magistratuum inrita senatus consulta essent: interim patricii soluti legum magisminime idoneo tempore, cum tantum belli in manibus esset, occupauerat cogitationes hominum, donec ubi diu alternis Iulius Corneliusque cum ad id bellum ipsi satis idonei duces essent, non esse aequum mandatum sibi a populo eripi honorem
Abbreviated transcription (Latin):
uus rem pu ͭ ͣ ad mĩstrare põt post publicini calui tribunatum qui pͥris exp̃¬
be creatus sit ꝗͣ peos annos gesta sit. quib preter patricios nemo tribunus
militum fu̾it: quin contra patricios aliquos dannatos post tribimatũ nemi¬
em plebeium. questores quoq sicut tribuos militum paucis añ anis expli
ceptos creari. Nec ullius eorum ppłm romanum penituisse. consulatũ suꝑesse
plebeis eam ẽe̾ arcem libertatis. id columẽ si eo ꝑuentum sit: tum ppłm roma¬
im uere exactos exurbe reges & stabilem libertatem suam existimaturu
quippe exilla die ĩ plebem uentura omĩa ꝗb prĩtii excellant impium atq ho¬
norem gloriam belli genus nobilitatẽ magnam ip̃is fruenda maiora libeĩs
relinquenda

Expanded text:
gnius rem publicam administrari post P. Licini Calui tribunatum, qui primus ex plegnius rem publicam administrari post P. Licini Calui tribunatum, qui primus ex plebe creatus sit, quam per eos annos gesta sit quibus praeter patricios nemo tribunus militum fuerit? quin contra patricios aliquot damnatos post tribunatum, neminem plebeium. quaestores quoque, sicut tribunos militum, paucis ante annis ex plebe coeptos creari nec ullius eorum populum Romanum paenituisse. consulatum superesse plebeiis; eam esse arcem libertatis, id columen. si eo peruentum sit, tum populum Romanum uere exactos ex urbe reges et stabilem libertatem suam existimaturum; quippe ex illa die in plebem uentura omnia quibus patricii excellant, imperium atque honorem, gloriam belli, genus, nobilitatem, magna ipsis fruenda, maiora liberis relinquenda
Abbreviated transcription (Latin):
si plebeiorum ratio coram ip̃is comitiis consularib heatur: nisi alterũ cõ¬
sulem utiq explebe fieri necesse sit neminẽ fore ante iam memoria
cum tribunos militum id circo potius ꝗͣ consules creari placuisset ut plebei
pateret sũmus honos. xliiii. annis neminẽ explebe tribunum militũ creatũ
ꝗs crederet duob ne in locis sua uoluntate impituros plebi honorẽ: q
octaua loca tribunis militũ creandis occupare soliti sunt: & ad consulatũ
uiam fieri passaros qui tribunatũ septũ tamdiu huerine: lege obtinẽdũ
ẽẽ qđ comitis ꝑgram nequeant ad seponendum ex̃ certamẽ alterũ cõsulata
d quem plebi sit aditus:. Quoniam incertamine relictus p̃mium semꝑ potei¬
tioris faturus sit. nec iam posse dici id qđ antea iactare soliti sunt nõ e̾ẽ
inplebeis idoneos uiros ad currules magratus. Nũquid enim socordius aut se¬

Expanded text:
si plebeiorum ratio comitiis consularibus habeatur; nisi alterum consi plebeiorum ratio comitiis consularibus habeatur; nisi alterum consulem utique ex plebe fieri necesse sit, neminem fore. an iam memoria exisse, cum tribunos militum idcirco potius quam consules creari placuisset ut et plebeiis pateret summus honos, quattuor et quadraginta annis neminem ex plebe tribunum militum creatum esse? qui crederent duobus nunc in locis sua uoluntate impertituros plebi honorem, qui octona loca tribunis militum creandis occupare soliti sint, et ad consulatum uiam fieri passuros, qui tribunatum saeptum tam diu habuerint? lege obtinendum esse quod comitiis per gratiam nequeat, et seponendum extra certamen alterum consulatum d quem plebi sit aditus, quoniam in certamine relictus praemium semper potentioris futurus sit. nec iam posse dici id quod antea iactare soliti sint, non esse in plebeiis idoneos uiros ad curules magistratus. numqui enim socordius aut se
Abbreviated transcription (Latin):
Sextius
licimus. qui cum ꝑte collegarum & uno extribimis militum fabio. artifices
n tot annorum usu tractandi aios pleb̾ pͥmores prũmm productos inte¬
plus quinquaginta iugera hr̃e licẽt ut singuli ꝓpe trecentorũ ciuiũ posside¬
ent agros plebeioq homini adtectũ necessariã aut locum sepulture suu
teret ager. an placet feriore circũuentam plebem ni potuis ꝗͣ sortem creditã
soluat corpus inneruũ ac supplitia dare: & gregatim quottidie deforo ad¬
luctos duci & repleri uinctis nobiles domos: & ubicumq patricius hĩtet i
terem p̾uatum eẽ. Hec indigna miserandaq auditu. cum apud timẽtes sibi¬
metipõs maiore auchientiũ indignatione ꝗ̃ sua ĩcrepuissent: atꝗ ne agros
occupandi modum ne fenore trucidandi plebem pr̃ib alium unꝗͣ fore
firmabãt nͥ alterum explebe consulem custodem sue libertatis plebs fecissec
contempna iam tribunos pł. quippe que potas iam suam uim frangat int̾cedẽ¬

Expanded text:
Sextius Liciniusque cum parte collegarum et uno ex tribunis militum Fabio, artifices iam tot annorum usu tractandi animos plebis, primores patrum productos interplus quingenta iugera habere liceret ut singuli prope trecentorum ciuium possiderent agros, plebeio homini uix ad tectum necessarium aut locum sepulturae suus pateret ager? an placeret fenore circumuentam plebem, ni potius quam sortem creditum soluat, corpus in neruum ac supplicia dare et gregatim cottidie de foro addictos duci et repleri uinctis nobiles domus et, ubicumque patricius habitet, ibi carcerem priuatum esse? haec indigna miserandaque auditu cum apud timentes sibimet ipsos maiore audientium indignatione quam sua increpuissent, atqui nec agros occupandi modum nec fenore trucidandi plebem alium patribus unquam fore, adfirmabant, nisi alterum ex plebe consulem, custodem suae libertatis, plebi fecissent. contemni iam tribunos plebis, quippe quae potestas iam suam ipsa uim frangat interceden
Abbreviated transcription (Latin):
paulatiq passim uaga ut fit pauore iniecto raperent pecora subito ex in¬
sidiis consurgitur & adũsi undiq hostes erant primo elamor circumlatus
erruait de inde tela ab omni parte acedebant. coheuntibus etruscis iam o
tinenti agmine: septi: quo magis se hostis in ferebat cogebant᷑ breuiore spatio
iolscorum multiplicatis in arcto ordinibus fatiebat. Tum omissa pugna
inomnes partes parem intenderant si unum locum se omnes inclinant: eo
lem. inde primo resistere mox ut respirandi suꝑior locus spatium dedit re¬
cipiendi apauore tanto aiui repellere etiam subeuntes uincebatq auxilio
loci paucitas. ni iugo circummissus ueyens inu̾ticem collis euasisset. Ita suꝑio
rursus hostis factus. fabii cesi ad unum omnes: presidiumq expugnatũ
Cccͭ ͫ uI. ꝑiisse satis conuenit unum prope puberem et atem relictum stupẽ

Expanded text:
palatique passim vaga, ut fit, iniecto metu, raperent pecora, subito ex inpalatique passim vaga, ut fit, iniecto metu, raperent pecora, subito ex insidiis consurgitur; et adversi et undique hostes erant. Primo clamor circumlatus xterruit, deinde tela ex omni parte accedebant; coeuntibusque Etruscis, iam continenti armatorum agmine septi, quo magis hostis inferebat, cogebantur breviori spacio Etruscorum,multiplicatis in arto ordinibus, faciebat.Tum obmissa pugna, quam in omnes partes parem intenderant, in unum locum se omnes inclinant, eo lem. inde primo restitere; mox, ut respirandi superior locus spatium dedit recipiendique a pauore tanto animum, pepulere etiam subeuntes, uincebatque auxilio loci paucitas, ni iugo circummissus Ueiens in uerticem collis euasisset. ita superior rursus hostis factus. Fabii caesi ad unum omnes praesidiumque expugnatum. trecentos sex perisse satis conuenit, unum prope puberem aetate relictum, stirpem
Abbreviated transcription (Latin):
Rursus cum fabiͥs erat ue¬
hienti ppło sine ullo maioris belli apparatu certamen. nec erant incursiones
modo in agros. aut subiti impetus incursantium. sed aliquotiens equo campo
latisq signis certatum gensq una ppłi romani sepe exbpulentissima⁊
tum res erant etrusca auitate uictoriam tulit. Id primo acerbum ĩdignũ¬
q uementibus uisum. inde consilium ex re natum insidiis ferotem hostemca¬
piendi. Gaudere etiam multo suctessu fabiis audatiam crescere. Itaq & pe¬
cora predantibus aliquotiens uelut casi incidissent obiuam acta & agresti¬
um fuga uasti relicti agri. & subsidia armatorum ad arcendas ppłatic̾
missa sepus simlato ꝗ̃ uero fauore fugarunt. Iamq fabii adeo contẽpse¬
rant hostem ut sua inuicta arma neq loco neq tpr̃e ullo crederent susti¬
ri posse. Hec spes prouexit ut ad conspecta procul acremera magno ca¬
cum improuidi effuso cursu insidias circa ipin iter intus locatas suꝑassent

Expanded text:
rursus cum Fabiis erat Ueienti populo, sine ullo maioris belli apparatu, certamen; nec erant incursiones modo in agros aut subiti impetus <in> incursantes, sed aliquotiens aequo campo conlatisque signis certatum, gensque una populi Romani saepe ex opulentissima, ut tum res erant, Etrusca ciuitate uictoriam tulit. id primo acerbum indignumque Ueientibus est uisum; inde consilium ex re natum insidiis ferocem hostem captandi; gaudere etiam multo successu Fabiis audaciam crescere. itaque et pecora praedantibus aliquotiens, uelut casu incidissent, obuiam acta, et agrestium fuga uasti relicti agri, et subsidia armatorum ad arcendas populationes missa saepius simulato quam uero pauore refugerunt. iamque Fabii adeo contempserant hostem ut sua inuicta arma neque loco neque tempore ullo crederent sustineri posse. haec spes prouexit ut ad conspecta procul a Cremera magno camcum improuid
Abbreviated transcription (Latin):
secdata a quintio plebs multo egrius consul alter apribus dimisso tad
concilio plebi senatum consules habent. Ubi cam tunor atq ira inuicem sen¬
tentias uariassent: quo magis spatio interposito abimpetu ad consultandũ
aduocabantur eo plus abhorrebant acertatione animi: adeo ut quintio
gratias agerent ꝙ eius oꝑa mitigata discordia eẽt. Ab appio petitur ut tan-¬
am consularem maiestatem ẽẽ uellet ꝗͣta e̾e̾ inconcordia ciuitate posse
tribum consulesq ad se quisq omnia trahant nichil relictum ee̾ uirium in
umis sit queri. Appius contra testari deos atq homines remp. prodi. ꝑ
ac deseri. non consalem senatui sed senatum consuli dec̾e̾. grauiores accipi
leges ꝗͣ in sacromonte accepte sunt. Uictus tamen prũm consensa quieuit
lex silentio profert᷑. Tum primũ tribuntiis comitiis creati tribun sunt nũo
etiam addico tres perinde ac duo antea fuerunt. piso auctor ẽ. nominat
seditionem romanam & bellum cohortum uastauerant agros ut siqua secessio

Expanded text:
sedata ab Quinctio plebs, multo aegrius consul alter a patribus. dimisso tandem concilio plebis senatum consules habent. ubi cum timor atque ira in uicem sententias uariassent, quo magis spatio intavocabantur, eo plus abhorrebant a certatione animi, adeo ut Quinctio gratias agerent, quod eius opera mitigata discordia esset. ab Appio petitur ut tantam consularem maiestatem esse vellet quanta esse in concordi civitate posset: dum tribuni consulesque ad se quisque omnia trahant, nihil relictum em ut incolumis sit quaeri. Appius contra testari deos atque homines rem publicam prodi per metum ac deseri; non consulem senatui sed senatum consuli deesse; grauiores accipi leges quam in Sacro monte acceptae sint. uictus tamen patrum consensu quieuit; lex silentio perfertur. tum primum tributis comitiis creati tribuni sunt. numero etiam additos tres, perinde ac duo antea fuerint, Piso auctor est. nominat seditionem Romanam est bellum coortum. uastauerant agros ut si qua secessio
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset & uinculorum suoram inuidiam non dictator modo adicando dicta¬
turam fagisset: sed ne senatus quidem sustinere potuisset his simul inflatus
ex acerbatusq iam ꝑse accensos incitabat plebis aĩos. Oratio

Expanded text:
fecisset, et uinculorum suorum inuidiam non dictator modo abdicando dictafecisset, et uinculorum suorum inuidiam non dictator modo abdicando dictaturam fugisset sed ne senatus quidem sustinere potuisset. his simul inflatus exacerbatusque iam per se accensos incitabat plebis animos. 'quo
Abbreviated transcription (Latin):
Recrudencente seditione manliana subexitu anni comi¬
tia hĩta creatiq tribuni militam consulari põtate expatrib Serguis cornelis
ialuginensis .i. p ualerius potitus iterum M. furius camillus ꝗ Seruiliuss
pitiusꝰ rufus iterum Cauis papirius crassus T. quintius cincinatus ii. Ciius pnͥ¬
cipio anni & prib & plebi poportune ext̾na paxdata. plebi ꝙ non aduocata
electu spem cepit. dum tam potentem haberet ducem fenoris expugnanc
patrib est data ne quo ext̾no terrore aduocarẽt᷑ aĩ absanandis domesticis mal
Igitur ut pars utraq acrior aliquanto coorta ee̾t in propinquũ certamẽ ad¬
at. Et manlius aduocata domum plebe cum pncipib nouandarum rere
interdiu noctuq consilia agitat plenior aliquanto aĩoꝵ irarumq ꝗͣ antea fuãt
Iram accenderat in aĩo recens ignominia ad contumeliam in exꝑto spiritus
at ꝙ nec ausus e̾e̾t idem inse dcator ꝗđ in sp. Melio cincinatus quintiu

Expanded text:
recrudescente Manliana seditione sub exitum anni comitia habita creatique tribuni militum consulari potestate Ser. Cornelius Maluginensis iterum P. Ualerius Potitus iterum M. Furius Camillus quintum Ser. Sulpicius Rufus iterum C. Papirius Crassus T. Quinctius Cincinnatus iterum. cuius principio anni et patribus et plebi peropportune externa pax data: plebi, quod non auocata dilectu spem cepit, dum tam potentem haberet ducem, fenoris expugnandi: patribus, ne quo externo terrore auocarentur animi ab sanandis domesticis malis. igitur cum pars utraque acrior aliquanto coorta esset, iam propinquum certamen aderat. et Manlius aduocata domum plebe cum principibus nouandarum rerum interdiu noctuque consilia agitat, plenior aliquanto animorum irarumque quam antea fuerat. iram accenderat ignominia recens in animo ad contumeliam inexperto: spiritus dabat, quod nec ausus esset idem in se dictator quod in Sp. Maelio Cincinnatus Quinctius
Abbreviated transcription (Latin):
uosiq sunt montib circa ꝑpetuis interse iuncti. Iacet int̾ eos satis patẽs
claususq in medio campus herbidus aquosusq per quem medium iter
est. sed anteꝗͣ uenias ad eum intrande pͥme angustie sunt: & ut eadem
qua te insinuaueris retro uia repetenda. aut si ire porro ꝑgas ꝑ aliũ saltũ

Expanded text:
siluosique sunt montibus circa perpetuis inter se iuncti. iacet inter eos satis patens siluosique sunt montibus circa perpetuis inter se iuncti. iacet inter eos satis patens clausus in medio campus herbidus aquosusque, per quem medium iter est; sed antequam uenias ad eum, intrandae primae angustiae sunt et aut eadem qua te insinuaueris retro uia repetenda aut, si ire porro pergas, per alium saltum
Abbreviated transcription (Latin):
Hec non leta magis ꝗͣ uera uaticinatus: ex̾citu educto tirca
dium castra ꝗͣ potest occultissime locat. Inde ad calatiam ubi iam con¬
sules romanos castraq ẽẽ audiebat. milites decem pastorum habitu mittit
pecoraq diu̾sos alium alibi haud ꝓcul romanis pascere iubet. presidiis. Ubi
inciderint ĩ predatores ut idem omnib sermo constet legiones sannitium
in apulia ẽẽ. Luccriã omnib copiis circũsidere: nec ꝓcuł abee̾ quin ui ca¬
iant. Iam is rumor ante uulgatus de industria uenerat ad romano
fidem auxere captiui eo maxime ꝙ sermo inter omnes congruebat. haud
erat dubium quin lucerinis opem romanus ferret. bonis ac fidelibus
tiis: simul ne apulia omĩs adpñtem t̾rorem deficeret. Ea mõ qua
consultatio fuit. due ad luceriam ferebant uie. altera preter oram suꝑi
maris patens aꝑtaq sed quanto tutior: tanto fere longior. Altera ꝑfartu¬
as caudinas breuior. sed ita natus est locus. saltus duo alti angusti

Expanded text:
ec non laeta magis quam uera uaticinatus, exercitu educto circa Caudium castra quam potest occultissime locat. inde ad Calatiam, ubi iam consules Romanos castraque esse audiebat, milites decem pastorum habitu mittit pecoraque diuersos alium alibi haud procul Romanis pascere iubet praesidiis; ubi inciderint in praedatores, ut idem omnibus sermo constet legiones Samnitium in Apulia esse, Luceriam omnibus copiis circumsedere, nec procul abesse quin ui capiant. iam is rumor ante de industria uolgatus uenerat ad Romanos, sed fidem auxere captiui eo maxime quod sermo inter omnes congruebat. haud erat dubium quin Lucernis opem Romanus ferret, bonis ac fidelibus sociis, simul ne Apulia omnis ad praesentem terrorem deficeret: ea modo, qua irent, consultatio fuit. duae ad Luceriam ferebant uiae, altera praeter oram superi maris, patens apertaque sed quanto tutior tanto fere longior, altera per Furculas Caudinas, breuior; sed ita natus locus est: saltus duo alti angusti
Abbreviated transcription (Latin):
per agros & congregatos agmine predam p̃se agentes & castra cernebãt. haud
procul ueiis posita. Inde pͥmum miseratio sui deinde indignitas atq ex ea
a aiõs cepit etruscis etiam ab quibus bellum gallicũ inse au̾tissent ludil
e̾ẽ clades suas. Uix temꝑau̾ẽ animis. quin ex templo impetum facerent. Cõpssiq
ab Q. ceditio centurione quemsibimetip̃i prefecerant rem in nocte sustinuere
itum par Camillo defuit auctor: cȩtera eodem ordine eodemq fortune
exitu gesta. Quin etiam ducib captiuis qui cedi nocturne suꝑfuerant ad aliũ
manũ tuscorum ad salinas profecti noctem insequentẽ ex improuiso maiorẽ
cedem edidere publicataq uictoria ouantes redeunt.

Expanded text:
per agros et congregato agmine praedam prae se agentes, et castra cernebant haud per agros et congregato agmine praedam prae se agentes, et castra cernebant haud procul Ueiis posita. inde primum miseratio sui, deinde indignitas atque ex ea ira animos cepit: Etruscisne etiam, a quibus bellum Gallicum in se auertissent, ludibrio esse clades suas? uix temperauere animis quin extemplo impetum facerent; compressi a Q. Caedicio centurione quem sibimet ipsi praefecerant, rem in noctem sustinuere. tantum par Camillo defuit auctor: cetera eodem ordine eodemque fortunae euentu gesta. quin etiam ducibus captiuis qui caedi nocturnae superfuerant, ad aliam manum Tuscorum ad Salinas profecti, nocte insequenti ex improuiso maiorem caedem edidere, duplicique uictoria ouantes Ueios redeunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ontione dimissa. corpora curant: intenti q̃ mox signum daret᷑. guo dato
p̾mo silentio noctis. ad portas cum camillo p̃sto fuere. Egressi haud ꝓcul urbe¬
sicut p̃dictum erat castra gallorum in tuta neglectaq ab omni ꝑte nacti cla
re inuadunt. Nusq p̃lum omnib locis cedes est nuda corpora & solut.
somno trucidant Ex tremos tñ pauor cubilib suis excitos. Que autẽ unde uis
eẽt ignaros infugam quosdam & quosdam in hostem ipm̃ improuidos talit
na pars inagram antiaten delati. incursione ab oppidanis ĩ palantes fe
arcũueniunt᷑. Similis in agro ueienti etruscoꝵ facta strages est: qui urbis
iam prope quadringentesimum annum uicine opp̃sse abhoste inusitato &¬
audito adeo nihił miserti sunt. ut inagrum romanum eo tpr̃e incursion
facerent. pleniq prede ucios etiam p̃sidiumq & spem ultimã romani nõmis
aĩo habuerint oppugnare. Uiderant eos milites milites romani uagani

Expanded text:
ontione dimissa corpora curant intenti quam mox signum daretur. quo dato primae silentio noctis ad portas Camillo psicut praedictum erat, castra Gallorum intuta neglectaque ab omni parte nacti cum ingenti clamore inuadunt. nusquam proelium, omnibus locis caedes est; nuda corpora et soluta somno trucidantur. extremos tamen pauor cubilibus suis excitos, quae aut unde uis esset ignaros, in fugam et quosdam in hostem ipsum improuidos tulit. magna pars in agrum Antiatem delati incursione ab oppidanis in palatos facta circumueniuntur. similis in agro Ueienti Tuscorum facta strages est, qui urbis iam prope quadringentensimum annum uicinae, oppressae ab hoste inuisitato, inaudito, adeo nihil miseriti sunt ut in agrum Romanum eo tempore incursiones facerent, plenique praedae Ueios etiam praesidiumque, spem ultimam Romani nominis, in animo habuerint oppugnare. uiderant eos milites Romani uagantes
Abbreviated transcription (Latin):
lum. Dum maxime hec agerent trepidi nuntii abtusculo ueniunt eqͦs
inagro tusculano ẽẽ fecit pudorẽ recens eius ppłi meritum morandi auxilii
mbo consules cum ex̾citu missi. hostem insua sede in algido inueniunt
in opiam erarii consules uendiderunt: inuidie tamen res ad ex̾citũ fait. eadem
unis materiam criminandi ad plebem consules prebuit. Itaq ergo: ut ma¬
gistratu abiere Spurio tarpeio. ꝑ ualerio consibus dies dicta. Romulio ab C clau-
cicerone. tri .pł. ueturo ab lalieno edile plebis. uterq magna patrum ind¬
gnatione dannatus. Romulius decem milibus eris. ueturus .xu. milibus. Nec
hec priorum calamitas consulum segniores nouos fecerat consules. & se damnari
osse aiebant. & plebem & tribunos legem ferre non posse. Tum abiecta lege
promulgata consenuerat. tribuni leuius agere cum pr̃ibus finem tandem certa¬
minum facerent. si plebee leges displicerent atq illi comunit̾ legum latores

Expanded text:
. cum maxime haec agerent, trepidi nuntii ab Tusculo ueniunt Aequos in agro Tusculano esse. fecit pudorem recens eius populi meritum morandi auxilii. ambo consules cum exercitu missi hostem in sua sede, in Algido inueniunt. ibi ropter inopiam aerarii consules uendiderunt. inuidiae tamen res ad exercitum fuit, eademque tribunis materiam criminandi ad plebem consules praebuit. itaque ergo, ut magistratu abiere, Sp. Tarpeio A. Aternio consulibus dies dicta est Romilio ab C. Caluio Cicerone tribuno plebis, Ueturio ab L. Alieno aedile plebis. uterque magna patrum indignatione damnatus, Romilius decem milibus aeris, Ueturius quindecim. nec haec priorum calamitas consulum segniores nouos fecerat consules. et se damnari posse aiebant, et plebem et tribunos legem ferre non posse. tum abiecta lege quae promulgata consenuerat, tribuni lenius agere cum patribus: finem tandem certaminum facerent. si plebeiae leges displicerent, at illi communiter legum latores
Abbreviated transcription (Latin):
asportate & egeste abueis eent: amolliri tum dona deũ ip̃osq deos: sed col¬
lẽcium magis ꝗͣ rapientiũ mõ cepere. Namq ex omni ex̾citu uiuenes pure lotis
irporib candida ueste quib deportanda romã regina iuno assignata e
uenerabundi templũ intrau̾ẽ pͥmo religione ad mouentes manus quod id signũ
more etrusco nisi certe gentis sacerdos atractare ẽẽt solitus. Deinde cũ qđa
iu spiritu diumo tractus seu uiuenili ioco. Uis ne romam ire Iuno dixisset.
niisse ceteri deam conclamauerunt. Inde fabule adiectum ẽ uocem qͦ dicẽtis
uelle auditam motam certe sede sua parui molimẽti. adminiculis sequentis
iodo accepimus: leuem ac facilem translatu fuisse integramq in aduenti
et̾nam sedem suam quo uota romam dictatoris uocauerant ꝑlatam ubi tẽplũ
ei postea idem qui uouerat camillus dedicauit. hic ueiorum occasus fuit urb
opulentissime etrusci noĩs magnitudinem suam uel ultima clade indicantis

Expanded text:
ae opes egestae a Ueiis essent, amoliri tum deum dona ipsosque deos, sed colentium magis quam rapientium modo, coepere. namque delecti ex omni exercitu iuuenes, pure lautis corporibus, candida ueste, quibus deportanda Romam regina Iuno adsignata erat, uenerabundi templum iniere, primo religiose admouentes manus, quod id signum more Etrusco nisi certae gentis sacerdos attractare non esset solitus. dein cum quidam, seu spiritu diuino tactus seu iuuenali ioco, 'uisne Romam ire, Iuno?' dixisset, adnuisse ceteri deam conclamauerunt. inde fabulae adiectum est uocem quoque dicentis uelle auditam; motam certe sede sua parui molimenti adminiculis, sequentis modo accepimus leuem ac facilem tralatu fuisse, integramque in Auentinum aeternam sedem suam quo uota Romani dictatoris uocauerant perlatam, ubi templum ei postea idem qui uouerat Camillus dedicauit. hic Ueiorum occasus fuit, urbis opulentissimae Etrusci nominis, magnitudinem suam uel ultima clade indicantis,
Abbreviated transcription (Latin):
Eodem anno dũ¬
cum reliquis etruscorum ad perusiam que & ip̃a indutiarum fidem ruꝑat
abius consul nec dubia nec difficili uictoria dimicat ipm̃ oppidum
ad menia uictor  cessit cepisset ni legati dedentes urbem exissent. presi¬
dio perusio imposito legationibus etrurie amicitiam petentib p̃se romã
ad senatum missis consul prestantiore etiam ꝗͣ dictator triumphans iucto¬
ria urbem est inuectus:. quin etiam deuictorum sanntium decus magna
exꝑte ad legatos p. Detium & M Ualerium est usum: quos ppłus ꝓximis co¬
mitiis ingenti consensu consulem alterum pretorem declarauit. Fabio obe¬
gregie pdemitam etruriam continuat᷑ consulatus. Detus collega datur
Ualerius pretor quartum creatus.

Expanded text:
eodem anno cum reliquiis Etruscorum ad Perusiam, quae et ipsa indutiarum fidem ruperat, Fabius consul nec dubia nec difficili uictoria dimicat. ipsum oppidum—nam ad moenia uictor accessit—cepisset, ni legati dedentes urbem exissent. praesidio Perusiae imposito, legationibus Etruriae amicitiam petentibus prae se Romam ad senatum missis consul praestantiore etiam quam dictator uictoria triumphans urbem est inuectus; quin etiam deuictorum Samnitium decus magna exmitiis ingenti consensu consulem alterum, alterum praetorem declaravit. Fabio ob egregie perdomitam Etruriam continuatur consulatus; Decius collega datur. Valerius praetor quartum creatus.
Abbreviated transcription (Latin):
nituisse confusam eam exrecenti morsu aĩ cũ pater forte uidisset ꝑcunctatꝰ
tin salue au̾tentem cam̃ doloris quippe nec satis piam adu̾sus sororẽ ⁊
ad modum inuirum honorificam elicuit comit̾ sciscitando ut fateretur
eam ẽẽ causam doloris ꝙ ũcta impari e̾ẽt nupta indomo inqua nec ho¬
os nec grã intrare posset. Consulans inde filiam ambustus bonum anii
hr̃ẽ iussit eosdem ꝓpe diem domi uisuram honores quos ap̃ sororẽ uideat.
Inde consilia inire cum genero cepit adhibito Lsextio strenuo adolescente
& cuis spei nihil p̃ter genus prĩtum deeẽt. occasio uidebatur rerũ nouãdaꝵ
ropter ingentem uim eris alieni ad cunius leuamen mali plebs nsi suis i
mo imꝑio locatis nullum speraret. attingendum ad eam cogitationẽ esse
conando agendoq iam eo gradum fecisse plebeiosq uñ si porro adnitant:

Expanded text:
nituisse. confusam eam ex recenti morsu animi cum pater forte uidisset, percontatus nituisse. confusam eam ex recenti morsu animi cum pater forte uidisset, percontatus 'satin salue?' auertentem causam doloris, quippe nec satis piam aduersus sororem nec admodum in uirum honorificam, elicuit comiter sciscitando, ut fateretur eam esse causam doloris, quod iuncta impari esset, nupta in domo quam nec honos nec gratia intrare posset. consolans inde filiam Ambustus bonum animum habere iussit: eosdem propediem domi uisuram honores quos apud sororem uideat. inde consilia inire cum genero coepit, adhibito L. Sextio , strenuo adulescente et cuius spei nihil praeter genus patricium deesset. occasio uidebatur rerum nouandarum propter ingentem uim aeris alieni, cuius leuamen mali plebes nisi suis in summo imperio locatis nullum speraret: accingendum ad eam cogitationem esse; conando agendoque iam eo gradum fecisse plebeios unde, si porro adnitantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Ne id minus letum ꝑti alteri ee̾t parua
ut plerumq solet rem ingentem moliendiq cã interuenit. M fabii ambusti
itentis uiri cum inter sui corpoĩs homines ẽt̃ tum adplebem qđ haud qu.
inter id genus contemptor eius habebatur filie due nupte Seruio sulpitio ma¬
ior. Caio licimo stoloni minor erant. Illustri quidem uiro plebei eaq ipsa
affinitas haud spreta grãm fabio aduulgum quesierat. Forte ita inc
ut in sergii sulpitu cribuni militum domo sorores fabie cum int̾se ut fit ser¬
monib terrerent tp̃us. Lictor Sulpitii cum is de foro se domum reciperet fo¬
rem ut mos est uirga ꝑcuteret. cum ad id moris eius insueta expaui
minor fabia risui sorori fuit miranti ignorare id sororem. Ceterum is risꝯ
stimulos paruis rebus mobili aĩo muliebri subdidit frequentia quoq perse¬
uentum rogantiũ nũquid uellet credo fortunatum matrimoniũ ei sore
uisum. suiq ipam̃ malo arbito quo aꝓximis quisq minime antriri uult pe¬

Expanded text:
ne id nimis laetum parti alteri esset, parua, ut plerumque solet, rem ingentem moliundi causa interuenit. M. Fabi Ambusti , potentis uiri cum inter sui corporis homines tum etiam ad plebem, quod haudquaquam inter id genus contemptor eius habebatur, filiae duae nuptae, Ser. Sulpicio maior, minor C. Licinio Stoloni erat, illustri quidem uiro tamen plebeio; eaque ipsa adfinitas haud spreta gratiam Fabio ad uolgum quaesierat. forte ita incidit ut in Ser. Sulpici tribuni militum domo sorores Fabiae cum inter se, ut fit, sermonibus tempus tererent, lictor Sulpici, cum is de foro se domum reciperet, forem, ut mos est, uirga percuteret. cum ad id moris eius insueta expauisset minor Fabia, risui sorori fuit miranti ignorare id sororem; ceterum is risus stimulos paruis mobili rebus animo muliebri subdidit. frequentia quoque prosequentium rogantiumque num quid uellet credo fortunatum matrimonium ei sororis uisum suique ipsam malo arbitrio, quo a proximis quisque minime anteiri uolt, pae
Abbreviated transcription (Latin):
Mortuo tullo res ut institutũ
inde abinitio eratꝰ ad patres redierat. hiq interregem nominai¬
rant. Quo comitia habente Ancum martium regem pplus creauit pres
fuere auctores nũme pompilii regis nepos filia ortus Martius ancus
. Qui ut regnare cepit & auite glorie memor & qr proximum
regnum cȩtera egregium abuna ꝑte haud satis prosperum fuerat aut
reiectis religionibus aut praue cultis longeq antiquissimum ratuss ac
publica utꝰ abnuma instituta erant face̾re omnia ea excõmentariis re¬
gis pontificem in album eleuata in publico proponere iubet inde & ciui
octii cupidis & finitimis ciuitatibus facta spes inaui mores atq in¬
stituta regem habiturum.

Expanded text:
mortuo Tullo res, ut institutum iam inde ab initio erat, ad patres redierat hique interregem nominauerant. quo comitia habente Ancum Marcium regem populus creauit; patres fuere auctores. Numae Pompili regis nepos filia ortus Ancus Marcius erat. qui ut regnare coepit et auitae gloriae memor et quia proximum regnum, cetera egregium, ab una parte haud satis prosperum fuerat aut neglectis religionibus aut praue cultis, longe antiquissimum ratus sacra publica ut ab Numa instituta erant facere, omnia ea ex commentariis regiis pontificem in album elata proponere in publico iubet. inde et ciuibus otii cupidis et finitimis ciuitatibus facta spes in aui mores atque instituta regem abiturum.
Abbreviated transcription (Latin):
uisit. ꝑtem unam inagro ueiente. etrurie opposuit alteram ante urbẽ
stra locare iussit tribunis militũ. his A Manlius illis qui adu̾sus etruscos mit¬
tebant᷑ M Emilius p̃positus tertiam ꝑtem ip̃e ad uolscos duxit nec procul ab
lauimo ad metium his locum dicit᷑ castra oppugnare est ad ortus fu

Expanded text:
diuisit: partem unam in agro Ueiente Etruriae opposuit, alteram ante urbem diuisit: partem unam in agro Ueiente Etruriae opposuit, alteram ante urbem castra locare iussit; tribuni militum his A. Manlius , illis quia aduersus Etruscos mittebantur L. Aemilius praepositus; tertiam partem ipse ad Uolscos duxit nec procul a Lanuuio—ad Mecium is locus dicitur—castra oppugnare est adortus. qu
Abbreviated transcription (Latin):
N ec dui licuit quietis consilia exigẽ¬
de extam graui casu rei pu ͭ ͤ secum agitare hinc uolsci ueteres hostes ad ex¬
nguendum romanum nomẽ ceperant᷑ arma. hinc etrurie principum ex or¬
nib ppłis cõurationem debello ad phanum uulturne dee factam mercato¬
res afferebant. Nouus quoq terror accesserat dedefectione latinorum. hernico¬
umnq qui post pugnam ad latam regillum factam per annos quoq centu
nunq̃ ambigua fide in amititia ppłi romani fuerant. Itaq tum tanti undiq
rrores circumstarẽt apparetq omnibus non odio solum apud hostes. se
contemptiũ ẽt inter sotios nomen romanũ laborare. placuit eisdem auspi¬
tiis defendi rem puͭͣ quibus recupata eẽt dictatoremq dici M fũriũ Camil¬
lum is dictator serulim halam magistrum equitũ dixit. Iustitioq ĩdicto
delectum umorum huit. Ita ut seniores quoq quib aliquid roboris supẽẽt
in u̾ba sua centuriarent uirantes. Ex̾citum consc̾ptum armatumq trifariã

Expanded text:
nec diu licuit quietis consilia erigendae ex tam graui casu rei publicae secum agitare. hinc Uolsci, ueteres hostes, ad exstinguendum nomen Romanum arma ceperant: hinc Etruriae principum ex omnibus populis coniurationem de bello ad fanum Uoltumnae factam mercatores adferebant. nouus quoque terror accesserat defectione Latinorum Hernicorumque, qui post pugnam ad lacum Regillum factam per annos prope centum nunquam ambigua fide in amicitia populi Romani fuerant. itaque cum tanti undique terrores circumstarent appareretque omnibus non odio solum apud hostes sed contemptu etiam inter socios nomen Romanum laborare, placuit eiusdem auspiciis defendi rem publicam cuius reciperata esset dictatoremque dici M. Furium Camillum . is dictator C. Seruilium Ahalam magistrum equitum dixit; iustitioque indicto dilectum iuniorum habuit ita ut seniores quoque, quibus aliquid roboris superesset, in uerba sua iuratos centuriaret. exercitum conscriptum armatumque trifariam
Abbreviated transcription (Latin):
Et orõne dictatoris que necessitatis ultime index erat milites ac¬
censi uadunt in hostem & respectus ip̃e urgentium castroram: quãꝗͣ ꝓxĩs
tantum ita enim uisserat dictator ignis est subditus haud paruum fint
irritamentum. Itaq uelut uecordes illati signa pͥmo impetu. hostium tur¬
bant & in tpr̃e. postꝗ ardentia ꝓcul uidit castra magister equitum id con¬
enerat signum: hostium terga inuadit. Ita cirtumuenti sanmtes. qua p
quisq fugam ꝑdu̾sa petunt. Ingens multitudo inunum metu cõglobata.
ac semetipam turbe impediens inmedio cesa. castra hostium capta direptaq
orum p̃cla honustum militem in romana castra dictator reducit: hau¬
quaꝗͣ tam uictoria letrm ꝗͣ ꝙ preter exiguam deformatam ĩcendio ꝑtem
cetera contra spem salua inuenit

Expanded text:
et oratione dictatoris, quae necessitatis ultimae index erat, milites accensi uadunt in hostem, et respectus ipse ardentium castrorum, quamquam proximis tantum—ita enim iusserat dictator—ignis est subditus, haud paruum fuit inritamentum. itaque uelut uecordes inlati signa primo impetu hostium turbant; et in tempore, postquam ardentia procul uidit castra magister equitum—id conuenerat signum—hostium terga inuadit. ita circumuenti Samnites, qua potest quisque, fugam per diuersa petunt; ingens multitudo in unum metu conglobata ac semet ipsam turba impediens in medio caesa. castra hostium capta direptaque, quorum praeda onustum militem in Romana castra dictator reducit, haudquaquam tam uictoria laetum quam quod praeter exiguam deformatam incendio partem cetera contra spem salua inuenit
Abbreviated transcription (Latin):
arte conferri potuit. filiamq suam ei rex ͤ spondit. hic quacumq decausa tan
is honos illi allatus credere prohibet serua natum cum paruũq ipsum
uisse. Eorum magisq sententie sum. qui cornitulo capto seruii tullii pn̾ceps
in ea urbe fuerat grauidam uiro uxorem occiso cum inter reliquas capti¬
as cognita eẽt. obunicam nobilitatem abregina romana prohibitam
seruitio ꝑtum rome edidisse prisci tarquinii domo. Inde tanto benefitio &
inter mulieres familiaritatem auctam & puerum indomo aꝑuo educatum
in caritate atq honore fuisse fortunam matris. ꝙ capta patria in hostium
manus uenerit ut serua natus crederetur: fecisse. Duo de quadragessimo fer¬
me anno exquo regnare ceperat tarquinius. non apud regem modo
patres plebemq longe in maximo honore serinus tullus erat

Expanded text:
arte conferri potuit, filiamque ei suam rex despondit. hic quacumque de causa tantus arte conferri potuit, filiamque ei suam rex despondit. hic quacumque de causa tantus illi honos habitus credere prohibet serua natum eum paruumque ipsum seruisse. eorum magis sententiae sum qui Corniculo capto Ser. Tulli , qui princeps in illa urbe fuerat, grauidam uiro occiso uxorem, cum inter reliquas captiuas cognita esset, ob unicam nobilitatem ab regina Romana prohibitam ferunt seruitio partum Romae edidisse Prisci Tarquini <in> domo; inde tanto beneficio et inter mulieres familiaritatem auctam et puerum, ut in domo a paruo eductum, in caritate atque honore fuisse; fortunam matris, quod capta patria in hostium manus uenerit, ut serua natus crederetur fecisse. duodequadragesimo ferme anno ex quo regnare coeperat Tarquinius, non apud regem modo sed apud patres plebemque longe maximo honore Ser. Tullius erat
Abbreviated transcription (Latin):
Eodem tpr̃e in regia prodigium uisu euentuq mirabi¬
le fuit. puero dormienti cui seruilio tullo fuit nomen caput arsisse ferunt inl¬
torum inconspectu plurimo igitur clamore deinde ad tante rei miraculum
orto excitum regem: & cum quidam familiarium aquam ad restringũ
ferret ab regina retentum. Sedatoq iam tumultu moueri uetiusse puerum
donec sua łponte expectus eẽt. Mox cum sõno & flamã abisse. Tum addudto¬
in secretum uiro tan aquil uides ne tu puerum hunc inquit quem tam hr̃uili
cultu educamus. Stire licet hunc lumen quondam rebus nr̃is dubiis fu¬
turumq presidium regie afflicte. Proinde materiã ingentis publite priua¬
timq decoris omni indulgentia nr̃a nutriamus Inde puerum libeͥrum loco
haberi ceptum erudiriq artibus quibus ingenia ad magne fortune cultũ
xcitantur. Fuenitq facile quod diis cordi eẽt. Iiuienis euasit uere indo
regie. Nec cum quereretur gener tarquinio quisꝙͣ romane iuuentatis ulla

Expanded text:
eo tempore in regia prodigium uisu euentuque mirabile fuit. puero dormienti, cui Seruio Tullio fuit nomen, caput arsisse ferunt multorum in conspectu; plurimo igitur clamore inde ad tantae rei miraculum orto excitos reges, et cum quidam familiarium aquam ad restinguendum ferret, ab regina retentum, sedatoque eam tumultu moueri uetuisse puerum donec sua sponte experrectus esset; mox cum somno et flammam abisse. tum abductoin secretum uiro Tanaquil 'uiden tu puerum hunc' inquit, 'quem tam humili cultu educamus? scire licet hunc lumen quondam rebus nostris dubiis futurum praesidiumque regiae adflictae; proinde materiam ingentis publice priuatimque decoris omni indulgentia nostra nutriamus.' inde puerum liberum loco coeptum haberi erudirique artibus quibus ingenia ad magnae fortunae cultum excitantur. euenit facile quod dis cordi esset: iuuenis euasit uere indolis regiae nec, cum quaereretur gener Tarquinio, quisquam Romanae iuuentutis ulla
Abbreviated transcription (Latin):
im albanus ex̾citus spectator certaminis deductus in campos. Metius t
deuictos hostes gratulatur. Contra tullus metium benigne alloquit᷑. quod
bene u̾tat castra albana romanis castris iungere iubet sacrifitium lustrale¬
indiem posteram parat. Ubi illuxit paratis omnibus. ut assolet uocari ad cõ¬
tionem utrumq ex̾citum iubet. Precones abextremo orsi. primos exciuẽ al¬
ios. hi nouitate etiam rei moti. ut regem romanum contionantem au¬
rent. proximi constitere. Ex composito armata circumdatur romana legio
Centurionibus negotium datum erat. ut sine mora imꝑia exequerentur ro¬

Expanded text:
m Albanus exercitus, spectator certaminis, deductus in campos. Mettius Tullo deuictos hostes gratulatur; contra Tullus Mettium benigne adloquitur. quod bene uertat, castra Albanin diem posterum parat. ubi inluxit, paratis omnibus ut adsolet, uocari ad contionem utrumque exercitum iubet. praecones ab extremo orsi primos exciuere Albanos. hi nouitate etiam rei moti ut regem Romanum contionantem audirent proximi constitere. ex composito armata circumdatur Romana legio; centurionibus datum negotium erat ut sine mora imperia exsequerentur
Abbreviated transcription (Latin):
siturum ait ut in sordido adulterio neccata dicatur. quo terrore ci
uicisset obstinatam pudicitiam uelut uictrix libido. profectusq inde tar¬
quinius ferox expugnato decore eẽt muliebri lucretia mesta tanto malo
nuntium romam eundem ad patrem ardeamq aduirum mittit: ut cumsn¬
gulis fidelibus amicis ueniant. ita facto maturatoq opus ẽẽ rem atrocem
incidisse¬

Expanded text:
positurum ait, ut in sordido adulterio necata dicatur. quo terrore cum positurum ait, ut in sordido adulterio necata dicatur. quo terrore cum uicisset obstinatam pudicitiam uelut <ui> uictrix libido, profectusque inde Tarquinius ferox expugnato decore muliebri esset, Lucretia maesta tanto malo nuntium Romam eundem ad patrem Ardeamque ad uirum mittit, ut cum singulis fidelibus amicis ueniant; ita facto maturatoque opus esse; rem atrocem incidisse
Abbreviated transcription (Latin):
Ad ueniens uir tarquiniiq excepti benigne: uictor maritus
comiter inuitat regios iuuenes. Ibi sextum tarquinium mala libido lucre¬
tie ꝑium stuprande cepit. tum forma tum spectata castitas incitat. &
quidem ab nocturno iuuenili ludo incastra redeunt. paucis interiec
diebus sextus tarquinius inscio collatino cum comite uno collatiam uenit
ubi exceptus benĩgne abignarie consilii cum post tenam in hospitale cubi¬
n deductus eẽt̾ amore ardens postꝗͣ satis omnia tuta circa sopiti
omnes uidebantur. stricto gladio ad dormientem lucretiara uenit. sinistꝗͣ
manu mulieris pectore oppresso tace lucretia inquit. sextus tarqi
sum. ferrum in manu ẽ. moriere si emiseris uocem. Cum pauida ex sõp̃no
mulier nullam opem prope mortem ĩminentem uideret tum tarquinius
iteri amorem orare miscere precibus minas uersare in omnes ꝑtes
liebrem animum ubi obstinatam uidebat. & ne mortis quidem metu in¬
clinari addit admetum dedetus cum mortua iugulatam seruium nudũ

Expanded text:
adueniens uir Tarquiniique excepti benigne; uictor maritus comiter inuitat regios iuuenes. ibi Sex. Tarquinium mala libido Lucretiae per uim stuprandae capit; cum forma tum spectata castitas incitat. et tum quidem ab nocturno iuuenali ludo in castra redeunt. paucis interiectis diebus Sex. Tarquinius inscio Collatino cum comite uno Collatiam uenit. ubi exceptus benigne ab ignaris consilii cum post cenam in hospitale cubiculum deductus esset, amore ardens, postquam satis tuta circa sopitique omnes uidebantur, stricto gladio ad dormientem Lucretiam uenit sinistraque manu mulieris pectore oppresso 'tace, Lucretia' inquit; ' Sex. Tarquinius sum; ferrum in manu est; moriere, si emiseris uocem.' cum pauida ex somno mulier nullam opem, prope mortem imminentem uideret, tum Tarquinius fateri amorem, orare, miscere precibus minas, uersare in omnes partes muliebrem animum. ubi obstinatam uidebat et ne mortis quidem metu inclinari, addit ad metum dedecus: cum mortua iugulatum seruum nudum