comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tinent tã ꝯfessoria cͣm negatoria. ⁊¬
festoria ei qui seruitutẽ sibi ꝯpeters
erendit. negatoria dnõ qui negatħ
aut̃ in rem accõ ꝯfenoria nulli alu
qͣm dño fundi competit. su̾itutẽ eĩ
nemo alius uendicare pot̃ qͣmis qͥ
doririnũ infundo iucino ht cui sin¬
tutem dicit deberi. ¶ recce ueratira
rio pratur ñ ẽẽ seruitutẽ. n enĩ po¬
test sou fructuauo seruitus debea
s si funto debeatur. n p̃e fructuariꝰ.
utetur ea. ꝓ omp̃ dicit fructuariũ
int̾cc̃o deitin̾e uti posse. si ħ aro u¬
sus est. alibi em̃ de iuire. idest incõ¬
fessoria accõne. alibi defc̃o uti mħ¬

Expanded text:
tinent, tam confessoria quam negatoria, confessoria ei qui servitutes sibi competere contendit, negatoria domino qui negat. Haec autem in rem actio confessoria nulli alii quam domino fundi competit: servitutem enim nemo vindicare potest quam is qui dominium in fundo vicino habet, cui servitutemrio praestatur, non esse servitutem, neque enim potest soli fructuario servitus deberi: sed si fundo debeatur, et ipse fructuarius ea utetur. Pomponius dicit fructuarium interdicto de itinere uti posse, si hoc anno usus est: alibi enim de iure, id est in confessoria actione, alibi de facto, ut
Abbreviated transcription (Latin):
alcm̃ acͣm ducere liceret recte ẽẽ ser¬
uitutem. imppĩtam ait. maxime si
pacco stipuło subdita sit. ¶ ꝑ pluriũ
p̃dia aquam duci quoquonio impos¬
tascruitute. nsi pactum ub stiprila¬
tio ĩ de ħ subsecusa est neq eorum
cuiuis n alũ uicrno potĩs haustum
ex uiuo codere. pacto enĩ uł sapułone
int̾uementib.⁊ ħ concedi solet cͣm¬
ius nullum p̃dium ip̃m sibi ĩ iuire
n seruitutis fructus constitui pot̃.
ꝑmittendo uis ẽẽ ire agere icħ ag̃.
nideosi duop̃dia q̃ mutuo seruiebat
int̾ eosdem fuerunt ⁊ nuinicata qm̃
seruitutes ꝓ parce retuũ platet ab
qͣmius enim unus quisq sociorum
ñꝑsone s p̃dio debetur. u ad quiri
libertas n remitti seruitus ꝓ parce
poti̾ti si fons exaruerit ex quo dur¬
tum aque hẽo isq postastitutu
tempus ad ĩuas uenas redierit. An
a que duccus amissus erit ãritur.¬
statustio tauro rescͥpsisse. in ħ u̾
ba. hũ qui ex fundo subtͥano aqͣm
ducore soliti sunt adiciunt me ꝓpo¬

Expanded text:
aquam ducere liceret: recte esse seruitutem impositam ait, maxime si pacto stipulatio subdita sit.Per plurium praedia aquam ducis quoquo modo imposita seruitute: nisi pactum uel stipulatio etiam de hoc subsecuta est, neque eorum cuiuis neque alii uicino poteris haustum ex riuo cedere: pacto enim uel stipulatione intervenientibus et hoc concedi solet, quamvis nullum praedium ipsum sibi servire neque servitutis fructus constitui potestmittendo ius esse ire agere nihil agit: et ideo si duo praedia, quae mutuo serviebant, inter eosdem fuerint communicata, quoniam servitutes pro parte retineri placet, ab quamuis enim unusquisque sociorum sonae, sed praedia deberent, neque adquiri libertas neque remitti seruitus per partem poterit.Si fons exaruerit, ex quo ductum aquae habeo isque post constitutum tempus ad suas uenas redierit, an aquae ductus amissus erit, quaeriturStatilio Tauro rescripsisse in haec verba: "Hi, qui ex fundo Sutrino aquam ducere soliti sunt, adierunt me propo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cumq aqͣm ducere impediat hac
tis cetĩs iure edificare possit. id est an
si ꝓhibeatur asociis possit cum eif hi¬
hibendi ẽẽ uł ius ii edificandi non
ẽe ⁊ si edificatu iarꝑ sit an possunt
cum eo experiri. ius tibi ñ c̃ẽ ita edi¬
fuatum hr̃e q̃ritur i magi dici pof¬

Expanded text:
cumque aquam ducere impediat, hac tis ceteris iure aedificare possit, id est an, si prohibeatur a sociis, possit cum hhibendi esse vel illi ius aedificandi non esse: et si aedificatum iam sit, non possit cum eo ita experiri ius tibi non esse ita aedificatum habere, quaeritur. et magis dici po
Abbreviated transcription (Latin):
tineam qr ⁊ mediũ meum sit ser¬
intutem uł ꝯtistere. s si rursus.
auit idcu ad quisita sio seruitus A
dem momento tradid̾o uidendum¬
leat qr auenis quid̾ edib nec impo¬
ni necad quiri seruitus. pot̃. s añ

Expanded text:
tineam, quia et medium meum sit, servitutem consistere, sed si rursus aut id, cui adquisita sit servitus, aut dem momento tradidero, videndumleat quia alienis quidem aedibus nec imponi nec adquiri seruitus potest. sed ante
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑalium ñ. ꝑ tantum tempus. qͣnco
seruitus amittitur an retineam s¬
uitutẽ.i magis lit aut tota anuttat᷑.
antotaretineatur. Io si nullo usus
muiẽ fundum inutit est stipulõ
qr nec dariei pot̃. s si onnes stipłent᷑
siue cauuns sliuis. ssguli exsccuis
sibi dau opportere. pecers possunt.
qr itadari eis potest. ¶ Ac sistipulator

Expanded text:
per alium non per tantum tempus, quanto servitus amittitur, an retineam servitutem? et magis est, ut aut tota amittatur aut tota retineatur: ideoque si nullo usus munem fundum, inutilis est stipulatio, quia nec dari ei potest: sed si omnes stipulentur sive communis servus, singuli ex sociis sibi dari oportere petere possunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
denites serintutes imponant. uła
u iteo si is qui pͥmus cessit uł cefũt¬
suani alienau̾it. post ñ socuis cefsit᷑
nicħ agetur. cum eiũ postremus ce¬
dat ñ retro adquiri seruitus ur̃ s
õs cessisset. Igit᷑ rursus hic acactꝰ¬
pendebit donec nouus sotuis cẽdat
dere debebunt. cantum enĩ tempus eiꝰ
remissum est quo dare facere possint
um uł unus cedere. Iõ dicendum est
sialt̾ tedat alt̃ leget seruitutes : nam¬
gati tedit nec emm sicut uiuentium
ita ⁊i defũttoꝵ accus suspendi receptũ

Expanded text:
dentes seruitutes imponant uel et ideo si is qui primus cessit uel defuncsuam alienaverit, post deinde socius cesserit, nihil agetur: cum enim postremus cedat, non retro adquiri servitus videturomnes cessissent: igitpendebit, donec nouus socius cedat. dere debebunt: tantum enim tempus eis remissum est, quo dare facere possunt, uni vel unus cedere. idemque dicendum est et si alter cedat, altgati cedit: nec enim sicut uiuentium, ita et defunctorum actus suspendi receptum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑti̾e desierit alii uihit ut̾sq cauend̾
ut supͣ placuit. Ꝙ si duob caunctĩ u¬
suisfruccus legatus sit inincem sibica¬
uere de bebũt. i hẽdi incasum illum si ad
sotium ñ ꝑtineat ususfruttus hẽdi red
gatus sit eumq restimere sim cicioro¬
gatus udendum est quis debeat caue̾
utrum ticius anego qui legatarius
su. an illud dicimus mecum hõdẽ.
tariun. Ita iem expediri ut cu michi
ego domino ꝓͥetatis caueã ¶ꝑsi fidei ⁊¬
inissarii cã ususfructus mͥ relictus:
neo estulla spes ad me reu̾tendi fruc
tus. recca uia fidei ꝯmisanum cau̾e
opprcet domino ꝓͥetatis ¶ Illud scicnd̾
est su iure ip̃o quis usums̾ ht̃ siue¬
isꝑ tuicionem p̃toris ncħonuus co¬
gendim ẽt fruttuarium cauere au̾
accõnes susciꝑe. plane si ex die ꝓͥetas
aucui iegata sit ususfructus pure
dicñdumeẽ spomp̃. ait. remittendamo
ẽẽ hanc cautonem fructuauo. qr c̾cũ
sit ad cum ꝓͥetatem uładheredem eiꝰ
ꝓuentuuam᷑ Siuestis ususfructus le¬

Expanded text:
 alii, et hic utrisque cauendum ut supra placuit. quod si duobus coniunctim usus fructus legatus sit, et inuicem sibi cauere debeb‹u›nt et heredi in casum illum: 'si ad socium non pertineat usus fructus, heredi redgatu‹s› sit eumque restituere sim Titio rogatu‹s›, uidendum est, quis debeat cauere, utrum Titius an ego qui legatarius sum: an illud dicimus mecum heredem tarium, ita rem expediri, ut tu mihi, ego domino proprietatis caueam. quod si fideicommissarii causa usus fructus mihi relictus est nec est ulla spes ad me reuertentus, recta via fideicommissarium cavere oportet domino proprietatis. Illud sciendum est sive iure ipso quis usum frur tuitionem praetoris, nihilo minus cogendum esse fructuarium cauere aut actiones suscipere.Plane si ex die proprietas alicui legata sit, usus fructus pure, dicendum esse Pomponius ait remittendam esse hanc cautionem fructuario, quia certum sit ad eum proprietatem uel ad heredem eius peruenturam.Si uestis usus fructus le
Abbreviated transcription (Latin):
Ui. dig̃. scͥbit. siquis in tradendo dix̃
lundum cino serire cũ ei ñ serurei
eẽt aut̃ obligatus uenditor ticio ad
t̾uitutẽ pr̃andam an agere possit
exuendito. ut emptor seruitutem
p̃ssum est Ecterumsiquis m̃quid
uertus nesi̾ntus titio debeatur¶ Iõ
ħ excepit ñ erit diendito actosmł¬

Expanded text:
um scribit, si quis in tradendo dixerit fundum Titio seruire, cum ei non seruiret, esset autem obligatus uenditor Titio ad seruitutem praestan- dam, an agere possit ex uendito, ut emptor seruitutem pressum est: ceterum si quis, inquit, ueritus, ne seruitus Titio debeatur, ideo hoc excepit, non erit
Abbreviated transcription (Latin):
s quiduo p̃dia ꝯfima hũerat srĩo¬
iem fundum uendid̾at inlegoita
dix̾at ut aqͣm suito apto emptori e¬
duce̾ infundũ inferiorem recte lice¬
at. siemptor exali o fundo aqͣm at¬
ciꝑet ut eam ininfiorem dedutere
uellet q̃situm est an possit id suo iu¬
re facere nec ne respondi nicħ am s¬
plius qͣm ꝙ ipĩus fundi sictandi
cã deriuaret uicinum inf̾iorem re¬
çipere debere.d̾¬
ui duo p̃dia hẽbat iuimmius uen¬
ditione aqͣm q̃ infundo nascebat᷑
ucrra eam aquam late decem pedeᷤᷤ
exeeꝑat q̃situm est utr̃ dominium
loci ad eum ꝑtineat. anut ꝑ eum
iocum accedere possit sꝵ. suta rece¬

Expanded text:
Qui duo praedia confinia habuerat, superiorem fundum uendiderat: in lege ita dixerat, ut aquam sulco aperto emptori educere in fundum inferiorem recte liceat: si emptor ex alio fundo aquam acciperet et eam in inferiorem ducere uellet, quaesitum est, an possit id suo iure facere nec ne. respondi nihil amplius, quam quod ipsius fundi siccandi causa deriuaret, uicinum inferiorem recipere debere.ui duo praedia habebat, in unius venditione aquam, quae in fundo nascebatur, et circa eam aquam late decem pedes exceperat: quaesitum est, utrum dominium loci ad eum pertineat an ut per eum locum accedere possit. re
Abbreviated transcription (Latin):
tem hãbes nͥ ne id faceres cautũ sit.
dũcere tatita ħ uira secintur ut refi¬
cẽ mͥ yuiũ liceat utadirt qͣ ꝓxime
possim. ad roficiendũ cũ ego. fab̾q
mei. Item ut sꝑatium relinqͣt mͥ
dñs fudi qͣ dextra isinstra ad riuuĩ
ad cam. ⁊⁊ quo t̾ram. limũ iapidẽ a¬
renam calteui i atẽ possim.  aul
u fundus fũdo seruiat. uẽdipo
Nuo fim̾do scruitutos scrũtur edi¬
fitia quo fundis ⁊ fuudi edificiis.
botͥano q̃m retinelut legẽ ded̾at ⁊ ne
ꝯͣ oum piscatio marĩaria ex̾ceatur
qͣmuis mnan cnatura omĩb patho
ceruitus imponi pͥuata lege nonpoꝵ¬
test qr tũ bona fides caractus legẽ
seruari uenditionis expostit ꝑlo¬
ne possitontiũ. aut ĩius eoꝵ sucte¬
dentiũ ꝑstipułonis uł uenditionis
legem obuigantur. ¶Si cstat in
tuo agro lapitidinas ẽẽ. in uitote nͦ
pͥuato. nec publico nomine quisqͣ
lapitem̃ cetere pot̃. cui id faciendi

Expanded text:
tem habes, nisi si ne id faceres cautum sit.Sducere, tacita haec iura sequuntur, ut reficere mihi riuum liceat, ut adire, qua proxime possim, ad reficiendum eum ego fabrique mei, item ut spatium relinquat mihi dominus fundi, qua dextra et sinistra ad riuum adeam et quo terram limum lapidem harenam calcem iacere possim. 12 m fundus fundo servit, vendito quoque fundo servitutes sequuntur. aedificia quoque fundis et fundi aedificiis eBotriano, quem retinebat, legem dederat, ne contra eum piscatio thynnaria exerceatur. quamvis maseruitus imponi priuata lege non potest, quia tamen bona fides contractus legem seruari uenditionis exposcit, personae possidentium aut in ius eorum succedentium per stipulationis uel uenditionis legem obligantur.Si constat in tuo agro lapidicinas esse, inuito te nec priuato nec publico nomine quisquam lapidem caedere potest, cui id faciendi
Abbreviated transcription (Latin):
lin eodem tp̃i ꝯcelseris iure agere ꝑ
cuum locum mitifrui eo uis ẽe demͣ
c̃go tibi concecio ius mͥ utifrui ñ eẽ
nõ auter eo loco uterisfrueris qͣmut
uo agere iͥ recte uceat. Item si edu¬
cere ꝑtuum fundum aqͣm iuire po¬
tero imco tibi edificare inuito me
uis ñ fui̾t. si tibi ꝯcessero us ẽẽ edi¬
fitare. inchomiius hant siututem¬

Expanded text:
i eodem tempore concesseris et ire agere per tuum locum et uti frui eo ius esse, deinde ego tibi concessero ius mihi uti frui non esse: non aliter eo loco uteris frueris, quam ut ire agere mihi recte liceat. item si et ducere per tuum fundum aquam iure potuero et in eo tibi aedificare invito me ius non fuerit: si tibi concessero ius esse aedificare
Abbreviated transcription (Latin):
Iũm debere columpnam resticuere
uĩ honus uicinaꝵ edium ferrebat
cuius. ẽẽt edes q̃ scriurent. ñ eum
qui imponero uellet. nam cum ra
lege edium icascͥptum eẽt paries

Expanded text:
um debere columnam restituere, quae onus vicinarum aedium ferebat, cuius essent aedes quae servirent, non eum, qui imponere vellet. nam cum in lege aedium ita scriptum esset: "paries
Abbreviated transcription (Latin):
siunra dunitaxat in initio ꝯtessio
faita eẽt ¶seruitus naturalit̾ nõ
manufcõ opere ledere potest fundũ
seruientem cĩmad̾ si imbre o̾icat
aqͣ inxiuo aut exaguis ĩ eum fl¬
at. aut acĩfons scdm uiuũ uł m eo
ip̃o inuentus postea fu̾it. ¶ Sifũdo
seiano confinis fons fui̾t ex quo fõ
ducebam meo fcõ fundo seiano ma¬
net suitus.hamaendi. uis ñ homĩs

Expanded text:
si una dumtaxat initio concessio facta esset. Seruitus naturaliter, non manu facto laedere potest fundum seruientem: quemadmodum si imbri crescat aqua in riuo aut ex agris in eum confluat aut aquae fons secundum riuum uel in eo ipso inuentus postea fuerit. Si fundo Seiano confinis fons fuerit, ex quo fonte ducebam, meo facto fundo Seiano manet servitus. Hauriendi ius non hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
rectamei ferre licere qr n euudi neq
agendi grã id faceret upossent fructus
cus ñ ledãt ¶ In rusticis autem p̃diis
impedit seruitutẽ medium p̃dium
deccum uii pedes ht̃ inaifraccum
id est ubi flexum ẽ sexdecim. ꝑ aub¬
eruitus aque ducende uł hauriende
nisi ex capite ł ex fonte ⁊stitui potest ñ
hodie tũ ex quoẽ loco ꝯstitui soletd̾
abeo ait. talem siuitutem ꝯsticui posse
ut aqͣm q̃rere n inuentam duc̃e utea
nam siliceat nondum edificato edi¬
fitio seruicutem ꝯstituere qͣre ñ eq̃li¬
ceat ũdum inuenta a qͣ cand̃ c̾ĩntu¬
d̾e possummis ĩ ut inenta ducatur
undi agendi pot̃ separatim cẽdi gͦ
subtili subtili rõne ñalit̾ meum
fiet ius qͣm si omnes cedant ⁊ nouiꝰ¬
sima demum cessione suꝑiores om¬
nes confirmabuntur benigins eñ
dicetur. n añqͣm nouissimus cessĩtͦ
cos qui aña cesserunt uetare uti ces¬
soiure non posse. In od̾.

Expanded text:
rectam ei ferre licere, quia neque eundi neque agendi gratia id faceret et possent fructus tus non laedat.In rusticis autem praediis impedit seruitutem medium praediurectum octo pedes habet, in anfractum, id est ubi flexum est, sedecim. 9 Paueruitus aquae ducendae uel hauriendae nisi ex capite uel ex fonte constitui non potest: hodie tamen ex quocumque loco constitui solet. abeo ait talem servitutem constitui posse, ut aquam quaerere et inventam ducere liceat: nam si liceat nondum aedificato aedificio servitutem constituere, quare non aeque liceat dere possumus, etiam ut inuenta ducatur,undi agendi potest separatim cedi. ergo suptili ratione non aliter meum fiet ius, quam si omnes cedant et nouissima demum cessione superiores omnes confirmabuntur: benignius tamen dicetur et antequam nouissimus cesserit, eos, qui antea cesserunt, uetare uti cesso iure non poss
Abbreviated transcription (Latin):
ertogm̃ agrorum ad quiri seruitus
qͣm adsuꝑficiem ꝑtinet. Ic̾o subla¬
cis uineis seruitus manebit. s si in
In eo agro nicħ facere potest. quo s¬
uitus impediatur q̃ ira diffusa est
ut ommes glebe seruiant iat siat᷑ at¬
cus ue sine utla det̾minatõne lega¬
tus est oxdus doc̃mmnabitur nqua¬
pͥmum it̾ det̾ininatum est easeriu¬
tus ꝯfistit cetere ꝑces agri libere st̃
gͥ arbit᷑ dandus est qui utro cãu
luam det̾minaro d. latitudo ac
tuendum est Iniua aluid uiris. est
nauri si dc̃a lcititudo ñ est legntĩ a

Expanded text:
eri agrorum adquiri seruitus quam ad superficiem pertinet. ideo sublatis uineis seruitus manebit: sed si inin eo agro nihil facere potest, quo seruitus impediatur, quae ita diffusa est, ut omnes glaebae seruiant, aut si iter actusue sine ulla determinatione legatus est: modo determinabitur primum iter determinatum est, ea servitus constitit, ceterae partes agri liberae sunt: igitur arbiter dandus est, qui utroque casu viam determinare debet. Latitudo acttuendum est. in via aliud iuris est: nam si dicta latitudo non est, legitima
Abbreviated transcription (Latin):
pidis eximuendi arene fodiende uedi¬
ficandi. eiuis gia ꝙ inlundo est. Ut̃
tu. ut pedam̃ta in uineas ñ desint
Quid gͦ si pͥdiorum meliorẽ cãm ħ
fatiant ñ est dubicaudum quĩ ser¬
tum ut ⁊ talem seruitutem ꝯstitu
posse putet. ut tigurrium mͥ hr̃e li¬
ceret intuo scił. si uł habeam pascu¬
i teruitutem aut pecoris appellendi
ut si hiemps ingruerit hãm quo
me recipiam.d̾.
gere d̃. Ium̃tum u̾o ducere ñ pot̃ qͥ
it᷑ cantum ht̃ qui accũ ht̃ u plaustõ
ducero ⁊ uim̃ta agere potest. s tualx̃¬
di iapidem. aut cignum neutri eoꝵ
uis est quid̃ neo hastam reccam eiꝰ¬

Expanded text:
pidis eximendi et harenae fodiendae aedipidis eximendi et harenae fodiendae aedificandi eius gratia quod in fundo est, item t pedamenta in vineas non desint. quid ergo si praediorum meliorem causam haec faciant? non est dubitandum, quin sertum, ut et talem seruitutem constitui posse putet, ut tugurium mihi habere liceret in tuo, scilicet si habeam pascui seruitutem aut pecoris appellendi, ut si hiemps ingruerit, habeam quo me recipiam. 7 Ir: iumentum vero ducere non potest, qui iter tantum habet. qui actum habet, et plostrum ducere et iumenta agere potest. sed trahendi lapidem aut tignum neutri eorum ius est: quidam nec hastam rectam ei
Abbreviated transcription (Latin):
branarum. sũ uis hauriẽdi ⁊ ad eũdi
ecessimisit utr̃ hẽuit. sũ tantum ha¬
⁊riendi in ẽẽ. iaditum sũ tancũ ade¬
undi ad fontem. inẽẽ ⁊ haustum. ħde
haustu ⁊ exfonte pͥuato ad flumenca¬
ñ publicum idem neracuis eodem libͦ
scͥbit it debere cedi haustum ñ oportere
nsiquis cantum haustum cessĩt nth
eum agẽ. Iap̃.¬
Decoris pascendi sututes item ad aqͣm
appellendi. si p̃du fructus maxime
inpetore ⁊ sissat p̃dii magis qͣm ꝑsoẽ
udentur. ditamen testator ꝑsonam
demonstrauit cui seruitutem prẽri.
batius łui plaucõ ait nẽc haustum
nec apulsum pecoris. nec crete exm̃¬
de caicisq coquende ius posse in ali
se aͣit. s ip̃e adicit ut maxime caltis
cocinte ⁊crete exiũde ceruitus cistitui
possit. ñ ultra posse qͣm qͣtenus ad e¬
iumn ip̃m fundum opus sit. aul.
lafierent quib fructus oius tundi ex¬
portarentur. sicut in quibdam fit u̾
amploris uinum uehatur. aut ut do
cedit ab usufructu uis caicis cocinde¬

Expanded text:
s hauriendi et adeundi cessum sit, utrumque habebit, sive tantum hauriendi, inesse et aditum sive tantum adeundi ad fontem, inesse et haustum. haec de haustu ex fonte privato. ad flumen autem publicum idem Neratius eodem libro scribit iter debere cedi, haustum non oportere et si quis tantum haustum cesserit, nihil eum agere. Papecoris pascendi servitutes, item ad aquam appellendi, si praedii fructus maxime in pecore consistat, praedii magis quam personae videtur: si tamen testator personam demonstravit, cui serviratius libris ex Plautio ait nec haustum nec appulsum pecoris nec cretae eximendae calcisque coquendae ius posse in aliese ait. sed ipse dicit, ut maxime calcis coquendae et cretae eximendae servitus constitui possit, non ultra posse, quam quatenus ad eum ipsum fundum opus sit: Paulusa fierent, quibus fructus eius fundi exportarentur sicut in quibusdam fit, ut amphoris vinum evehatur aut ut dolcedit ab usu fructu ius calcis coq
Abbreviated transcription (Latin):
eafieret concessio. edificiis arbori¬
b urmeis uacua fuerunt ea sola
conomine seruient. ꝑ aul.
hãt qͣ uehiculirm ire pot̃ Alioquũ
it᷑ erit ñ uia. ¶ Si latus ꝓpetuus in
tuo fundo est. nauigandi quo
seruitus ut ꝑuematur ad fundum
blicaretur utro caũ durãt serui¬
tutes qrcum sua aditõne quisq
fundus publicaretur. q̃cum
seqiutur.uta ut singuli agant
dus cur s̾uitus debetur c̾cis regio¬
nib int̾plures dominos duisus
est qͣmuis oĩb ꝑtib seruitus de¬
bebatur. tñ opus est. ut hũ quim
ꝓximas ꝑtes seriienti fũdo ha¬
bebunt tnͣsitum ꝑ reliquas pabces
fundi diuisi upos hãnt ut si ꝓxam
patiantur cuauseant. omp̃.¬
xmeo aq̃ ductu labeo scb̃ cuilibet
pleꝵq ducatur. te quo sequ̾etur.

Expanded text:
ea fieret cessio, aedificiis arboribus uineis uacua fuerint, ea sola eo nomine seruient. 23 Paulhabeat, qua uehiculum ire potest: alioquin iter erit, non uia.Si lacus perpetuus in fundo tuo est, nauigandi quoque seruitus, ut perueniatur ad fundum blicaretur, utroque casu durant seruitutes, quia cum sua condicione quisque fundus publicaretur.Quaecumque sequitur et ita, ut singuli recte dus, cui seruitus debetur, certis regionibus inter plures dominos diuisus est, quamuis omnibus partibus seruitus debeatur, tamen opus est, ut hi, qui non proximas partes seruienti fundo habebunt, transitum per reliquas partes fundi diuisi iure habeant aut, si proximi patiantur, transeant. meo aquae ductu Labeo scribit cuilibet plerumque ducatur, te quoque sequetur:
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ apetit. s ⁊ dampni infecti stipiuari
a te potero. ħ aub.
excasello aut excelo aqͣm capit nõ
uicinum quo mimuis balneuni ha
morem acciꝑicit ꝑͥietes ñ magis qͣm
siuelit intriclimo suo uł incubiculo
A qͣm infudere s ueratius ait. si tał
sit usus cepidarii ut assiduum hurro¬
rem hãt uid noceat uicino posse ꝓ hibĩ
eum ¶uxta comnunẽ ꝑicrem cametã
ex figulino oꝑefc̃ãm si ita retineatur ut
ĩ sublato ꝑiete maneat. si modo nõ
impediat ad refeccõnem comuinis
parietis iuire hr̃ potest. scalas posse
meadpietem emuinem hr̃e sabmus
pecte possit. qi remoueri heo postunt
possone retiuentur. nam si forte exe¬
dib meis medes tuas cignum iniuꝰ¬
sum hũero ħ ut ininissum habeam
ꝑcãm tigni possi deo habendi esuetu¬
dinem. Idem euemet. nsi mneiuanũ
intuum inmissum huẽro aut stilli

Expanded text:
mpetit: sed et damni infecti stipulari a te potero. 19 Paulex castello aut ex caelo aquam capit, non uicinum, quo minus balineum haumorem capiat paries: non magis quam si vel in triclinio suo vel in cubiculo aquam effunderet. sed Neratius ait, si talis sit usus tepidarii, ut adsiduum umorem habeat et id noceum.Iuxta communem parietem cameram ex figlino opere factam, si ita retineatur, ut etiam sublato pariete maneat, si modo non impediat refectionem communis parietis, iure haberi licet.Scalas posse me ad parietem communem habere Sabinus recte scribit, quia remoueri hae possuntsessione retinentur. nam si forte ex aedibus meis in aedes tuas tignum immissum habuero, hoc, ut immissum habeam, per causam tigni possideo habendi consuetudinem. idem eueniet et si menianum in tuum inmissum habuero aut stillic
Abbreviated transcription (Latin):
di ambulandi hominis ñ ĩ iint᷑
ius agendi uł ium̃tum. uł uehicu
in se uia ꝯtinet. ¶ aq̃ ouctus est uiᷤᷤ
aque ũ ducendi ꝑfundum aueñ.
In p̃diis rusticis ꝯputanda sunt
a q̃ haustus. pẽcoris ad aqͣm adpul¬
sus. ius pascendi: calcis coqͣnde are¬
ne fodionde.tradicio plane s pͥa¬
tĩa seruitutum inducet officium
uł p̃torium. uł ꝓcectum hĩe licere¬
aq̃ ductus. uł haustus ac̃ ꝑeumd̾
locum. ut dͭ cantur etiam ꝑsib con¬
cedi potest. pot̾ ñ ut diu̾sis dieb uel
horis ducatur¶ si acĩduccus uł haus¬
boues ꝑ quos fundus colitur inuicĩo
agro pascantur qͣm suitutem impo¬
ni posie. neratuis libro .ii. m̃branaꝵ
se̾bit. Idem neratius ⁊ ut fruttus in
hãntur ⁊ ut pedimenta adiuneam
ex iurmo p̃dio sumantur esticui pos¬
le scͥbit eccem libro ait iutind cuus
lapidicine fundo tuo immineant pꝰ¬
sete cedere usei ẽs tram infundo s¬
a ue iacere possitꝰ ͭ ͤ uit in tuum
lapides ꝓuoluantur. ibi a poĩti ha¬

Expanded text:
di ambulandi homini, non etiam iumentum ius agendi vel iumentum vel vehiculin se via continet. aquae ductus est ius aquam ducendiIn rusticis autem computanda sunt aque haustus, pecoris ad aquam appulsus, ius pascendi, calcis coquende, arene fodiende. Traditio plane et patientia servitutuel praetorium, uel protectum habere licereAquae ductus et haustus aquae per eundem locum ut ducatur, etiam pluribus concedi potest: potest etiam, ut diversis diebus vel horis ducatur: si aquae ductus vel hausboves, per quos fundus colitur, in vicino agro pascantur: quam servitutem imponi posse Neratius libro secundo membranarum scribit. Idem Neratius etiam ut fructus in habeantur et pedament‹a› ad uineam ex uicini praedio sumantur, constitui posse scribit.Eodem libro ait uicino, cuius lapidicinae fundo tuo immineant, posse te cedere ius ei esse terram rudus saxa iacere posita habere, et ut in tuum lapides provolvantur ibique positi ha
Abbreviated transcription (Latin):
Iñ autem semꝑ simile ÷ itinit argis¬
mentum qr⁊ sine accessu nillus ẽ
fructus legati habitare autem pof̃
uedib obscuratis ceterum usufruc¬
tu loci legato ⁊̃ accessus dandus est.
q n hanstu relicco. it̾ quo ad hau¬
riendum prãretur/ s ita officere lu
minib. nobscurare legatas edes cõ¬
tedixur ut non penitus lumen reclo¬
datur. s tantum relmqͣtur qͣntũ
sufficit hĩcantib in usus durrni
uu luminib iucinoꝵ officers ald̃¬
ue quid fatere contra conmodum co¬
rum uollet sciat se formam acsta¬
cum antiquorum edificiorum cus¬
todire debere. Si int̾ce ⁊ ucimim
tuum non quenit ad qͣm aititu¬
dinem excolli edificia q̃ facere in¬
stitiusti oꝑteat arbitr̃ actuꝑe pot̾is

Expanded text:
non autem semper simile est itineris argunon autem semper simile est itineris argumentum, quia sine accessu nullum est fructus legatum, habitare autem potest et aedibus obscuratis. ceterum usu fructu loci legato etiam accessus dandus est, quia et haustu relicto iter quoque ad hauriendum praestaretur. minibus et obscurare legatas edes conceditur, ut non penitus lumen recludatur, sed tantum relinquatur, quantum sufficit habitantibus in usus diurni ui luminibus vicinorum officere aliudve quid facere contra commodum eorum vellet, sciet se formam ac statum antiquorum aedificiorum custodire debere. Si inter te et vicinum tuum non convenit, ad quam altitudinem extolli aedificia, quae facere instituisti, oporteat, a
Abbreviated transcription (Latin):
to nis moum. sicuforamen unde
excẽptum ẽ aignum opturauĩs. iꝑ cõ¬
suitutum cempus ita hũis. alioqnim
ut lib̾catem usucaꝑem dicitur. Idem
me non asecuturum. si arborem in¬
ecdem loco si tam huilsem. mutius.
slit. ⁊⁊ recce qr non ita in suostatu .⁊
loco maneret arbor q̃ madmedum plis¬
uies pp̃ motum naturalem arboris:
ne commimis est alt̾utri iucimioꝵ
demoliendi eum ⁊ refitiendi uis nõ
officit. quid cum illo agere potes
an int̾ẽẽ pocest suas edes aitsuł cosit
an hereditarias. ⁊ de illo q̃ro. an ꝑ alie¬
nas edes accessum heres ad eam rem
q̃ legatur prãre d. sicut solet q̃ri cũ
usus fructus loci legatus est ad q̃m lo¬
cũ accedi. nisi ꝑ auienum non pot᷑¬
niss marcellus respondit qui bina ᷤ¬
edes hẽbat. si altãt legauit ñ dubiũ
est quin heres alias possit aitius tol¬
lendo obscurare limima legataumn
edium. Id̾est dicendum si alñ edes al¬
tĩ aliarum usum fructum legau̾it

Expanded text:
to ius meum, si tu foramen, unde exemptum est tignum, obturaveris et per constitutum tempus ita habueris: alioquin ut libertatem usucaperem, dicitur, idem me non consecuturum, si arborem eodem loco sitam habuissem, Mucius ait, et recte, quia non ita in suo statu et loco maneret arbor quemadmodum paries, propter motum naturalem arboris. ne communis est, alterutri uicinorum demoliendi eum et reficiendi ius non officit: quid cum illo agere potes? et an interesse putes, suas aedes altius tollat an hereditarias? et de illo quaero, an per alienas aedes accessum heres ad eam rem quae legatur praestare debet, sicut solet quaeri, cum usus fructus loci legatus est, ad quem locum accedi nisi per alienum non potest. Marcellus respondit: qui binas aedes habebat, si alteras legavit, non dubium est, quin heres alias possit altius tollendo obscurare lumina legatarum aedium: idem dicendum est, si alteri aedes, alteri aliarum usum fructum legaverit.
Abbreviated transcription (Latin):
nomĩe. nominatus est ꝑ eum qͣlibet
rripot̾it sin autem p̾tinssus ẽ eque ia¬
titudine ñ adiecta. ꝑf indum cotũ
inia potĩt eligi uiã. dumtarat. euiᷤꝰ
latitudius cĩ lege ⁊p̃hensa est. ꝓ quo
ip̃o si dubitabitur arbit̾i ofitium in
acĩouitum est cedere non potõ ssed i
si ductum aci alii concessero alu it̾
ꝑ cundem locum uendere uł alias ce¬
dere non pocero.Idem¬
unicius mituis scribit. eum it̾ aq̃
uł cotidiane uł estiue uł q̃ int̾ualla
longiora hãt ꝑalienum fundum
eut utẽ fistulam siam uł fictilẽ
uł cuiislibet gnis inriuo ponere q̃
aquam latius exp̾ͥmeret u ꝙ uenet
inrmofatere licere. dum ne domĩo
p̃dũ aqͣrium det̾ius faieret c alist̃.¬

Expanded text:
eum qualibet iri poterit: sin autem praetermissus est aeque latitudine non adiecta, per totum fundum una poterit eligi uia dumtaxat eius latitudinis, quae lege compraehensa est: pro quo ipso, si dubitabitur, arbitri officium inuaquae ductum cedere non potero: sed et si aquae ductum alii concessero, alii iter per eundem locum uendere uel alias cedere non potero. scribit, cum iter aquae uel cottidianae uel aestiuae uel quae interualla longiora habeat per alienum fundum erit, licere fistulam suam uel fictilem uel cuiuslibet generis in riuo ponere, quae aquam latius exprimeret, et quod uellet in riuo facere, licere, dum ne domino praedii aquagium deterius faceret. 16 Callistra
Abbreviated transcription (Latin):
p̃diis sĩnant .i tuorum ꝑtẽ michi
nego meoꝵ ꝑtẽ tibi tradidero ma¬
nebit suitus. Icem usus fructꝰ
in alt̾utui p̃dus adquisitus ñ mt̾
intini lumnib. seruitutẽ q pr̃a¬
ret deposint edifituum ⁊ cedenda er̃
legatario utit accõ qͣ ꝓhib̾atur he¬
res si post ea excollere supra pͥorẽ
modum edificium conabitur
i edes mee sermant edibut.
altuis edificare michi liceat.  a
cicio p̾cario petierim ut aiius. tol¬
lem. at ita ꝑstatutum tempus
edificatum hũero. liu̾tatem adu̾¬
sus publium meum usu capiam

Expanded text:
uorum partem mihi et ego meorum partem tibi tradidero, manebit servitus. item usus fructus in alterutris praediis adquisitus non intvicini luminibus servitutemque praestaret, deposuit aedificium, concedenda erit legatario utilis actio, qua prohibeatur heres, si postea extollere supra priorem modum aedificium conabituri aedes meae serviant aedibus altius aedificare mihi liceat, et a Titio precario petierim, ut altius tollerem, atque ita per statutum tempus aedificatum habuero, libertatem adversus Publium Maevium usucap
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si alt̃ exhus seruitutem. michi.
remistot ab eo solo lib̾arer altĩ in¬
cħominus scruitutem dełem. I¬
bcas slucutis usucapitu   des pꝰ¬
sitͥeantur qͣro si is qui altius edifi¬
ficatum hõbat añ statutum tempꝰ
edes possitero desut int̾pellata usu¬
capio ÷ Ic autem qui postea easdẽ
edes possidere cepit integro statuto
cempore lib̾catem usu capiet. na¬
tira enim suitutum ea est ut poᷤᷤ¬

Expanded text:
 si alter ex his servitutem mihi remississet, ab eo solo liberarer, alteri nihilo minus servitutem deberem. Libertas servitutis usucapitur, si aedes possideantur: quare si is, qui altius aedificatum habebat, ante statutum tempus aedes possidere desiit, interpellata usucapio est. is autem, qui postea easdem aedes possidere coeperit, integro statuto tempore libertatem usucapiet. natura enim servitutium ea est, ut po
Abbreviated transcription (Latin):
auisedes quesuis edib seruirẽt
cum emisset traditus sibi accepit
ꝯfusa sublataq seruitus est sir᷑¬
sus uendere uult nominatim in¬
ponenda suitus est auocium libẽ
ueneunt. Si parcem p̃dii nactꝰ¬

Expanded text:
aedes, quae suis aedibus seruirent, cum emisset traditas sibi accepit, confusa sublataque seruitus est, et si rursus uendere uult, nominatim imponenda seruitus est: alioquin liberae ueniunt.Si partem praedii nanct
Abbreviated transcription (Latin):
patiantur. s se qͥuid aitius touantur:
iuridiaria supͣ eam altitudinem.
hĩe possut. at si de ꝓspectu est ea¬
q obstatura sunt non pposlunt.
bulis co ampuus ħ iuris est ꝙ ꝑ
eos flamins corretur ꝑies qͣ de r̾e
uolo. ut cum hib̃o loquaris ne rẽ
ulicitam fatiat. ꝓ culus respondit.
nec hiberum ꝓ eare dubitaro pu¬
to ꝙ̃ rem non pmistam fatiat.
tubulos scdm ꝯminem parietẽ¬
faciendo exstouendo. ¶parietem
amums̃ in crustare. licet scd̾in cap¬
tionis suĩam. situt licet mͥ p̃ciosis¬
simas picturas habere inꝑiete coĩ
cot̾m si demollitus sit iucinus.⁊
exstipulatuactõne dampni infecti
agatur. ñ pluxis qͣm uulgaria tec¬
toria estimari debent ꝙ obseruaa¬

Expanded text:
patiantur ne quid altius tollatur, viridia supra eam altitudinem habere possunt: at si de prospectu est eaque obstatura sunt, non possunt. bulis eo amplius hoc iuris est, quod per eos flamma torretur paries: qua de re volo cum hibero loquaris, ne rem illicitam faciat. Proculus respondit: nec Hiberum pro ea re dubitare puto, quod rem non permissam facit tubulos secundum communem parietem extruendo. Parietem communem incrustare licet secundum Capitonis senteniam, sicut licet mihi pretiosissimas picturas habere in pariete communi: ceterum si demolitus sit vicinus et ex stipulatu actione damni infecti agatur, non pluris quam vulgaria tectoria aestimari debent: quod observa
Abbreviated transcription (Latin):
Sĩderintus imppoĩta fuĩt lu¬
mina q̃ nunt sunt ita ut suit de fu¬
si ita sit cautum nẽ luminib offi¬
tiatur am̃bigua ⁊ scͥptuia. utrum
nehus lummib offitiatur q̃ nũt¬

Expanded text:
Si servitus imposita fuerit "lumina quae nunc sunt, ut ita sint", de fur: quod si ita sit cautum "ne luminibus officiatur", ambigua est scriptura, utrum ne his luminibus officiatur qu
Abbreviated transcription (Latin):
men ueas eres deuoluatur. ¶ ħ lextia¬
dicõnis stillicidia utimine sunt ut ita
sint ħsig̾cat impositam uicinis noc¬
escitatem stillicidiorum excipiendoꝵ.
ñ illisd ut ea emptor stalicidia susci
cutem debebĩ. se aut̃ nulli debere q̃ de
stuncidio scciptia sunt ĩ incet̾is secicb

Expanded text:
men in eas aedes deuoluatur.Haec lex traditionis 'stillicidia uti nunc sunt, ut ita sint' hoc significat impositam uicinis necessitatem stillicidiorum excipiendorum, non illud, ut etiam emptor stillicidia susciptutem deberi, se autem nulli debere.Quae de stillicidio scripta sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ nec fiͣ quid̃ polset s uti ciustem
modi paries inꝑpetuum eẽt quilo¬
nus sustineret. q̃madinod̾̃ siquis
autui cauisset ut sintutem p̃bẽt
q̃ honus suum sustineret. si ca res
q̃teruit. ⁊tuum honus forret ꝑis¬
traditõne ñ fecisset mñtonem c̾litu¬
tił. uł ex uendito agero pot̃. uł mc̃¬
cum adicere ut slutus imponatur.
inas quiꝰ edec habebat a¬
nua ꝯtignatõne rectas utiasq di¬
u̾sis iegauit. dixi. qr magis piacet
tignum posse duorum ẽẽ Ita ut cer¬
to parces cuiusq sut ꝯtignatõis
ex regione cuuisq domini fore tig¬
ua nec ullã inuitem hĩturos accõnẽ
uis ñeẽ ummissum hr̃e nec int̾ est
puris utris an sub ꝯdicõne alti edes¬

Expanded text:
 ne fieri quidem posset, sed uti eiusdem modi paries in perpetuum esset qui onus sustineret: quemadmodum si quis alicui cauisset, ut seruitutem praeberet, qui onus suum sustineret, si ea res quae seruit et tuum onus ferret, peristraditione non fecisset mentionem seruitutis, uel ex uendito agere potest uel incertum condicereinas quis aedes habebat una contignatione tectas: utrasque diuersis legauit. dixi, quia magis placeat tignum posse duorum esse ita, ut certae partes cuiusque sint contignationis, ex regione cuiusque domini fore tigna nec ullam inuicem habituros actionem ius non esse immissum habere: nec interest, pure utrisque an sub
Abbreviated transcription (Latin):
ram ꝑpecuo lamoꝵ ꝯtmnent̾ ire pocest
ut nullo moinento possõ eius int̾pł¬
lari uideatur. Idem ⁊ in seruitutib p̃¬
diorum urbanorum obseruatur.¬
¶ Seruitus items itmñis ad scpulthrũ
mino fundi seruientis pot̃. et ad qͥri
a publica haustus seruitus imponi
potest aqueductus ñ potest. a pͥncipe.
autem peti solet ut ꝑuiam publicã
b̾acri. ireligiosi loci int̾uentus ĩ itmĩs
tuitutem impedit cum serititus ꝑ ea
loca nulli deberi potest. omp̃.
seruitutes sunt qr nicħ uitrnorum
interẽ ñ ualet. ueluti ne ꝑfundum
uende aqͥ me gr̃a. seruitutum
non ea natura est ut aliquid fatiat
quid ueluti iuridiaua tollat aut¬
ut a memorẽ ꝓspectum pr̃et aut ĩ
ħ ut in suo pugat. s ut auquid pa¬
tiatur. aut ñ faciat. auquid ⁊ ut¬

Expanded text:
rpetuo, tam continenter ire potest, ut nullo momento possessio eius interpellari uideatur. idem et in seruitutibus praediorum urbanorum observatur. Servitus itineris ad sepulchrum mino fundi servientis potest: et adquiri a publica haustus servitus imponi potest, aquae ductus non potest: a principe autem peti solet, ut per viam publicam sacri et religiosi loci interuentus etiam itineris seruitutem impedit, cum seruitus per ea loca nulli deberi potest. 15 Pomseruitutes sunt, quia nihil uicinorum interest, non ualet, ueluti ne per funduendae aquae meae gratia. Servitutium non ea natura est, ut aliquid faciat quis, veluti viridia tollat aut amoeniorem prospectum praestet, aut in hoc ut in suo pingat, sed ut aliquid patiatur aut non faciat. Iu
Abbreviated transcription (Latin):
gusti rescͥpiunt
n area q̃ nulli sinitutem d posie
dominum uł aliũ uoluntats eiꝰe
dificare int̾isso legitimo spatio
aiicina insula. ip̃.
atur nue ꝓspectus offendatur. aliũ.
plus quis habet ne quis ei osfiti¬
atur ad gratiorem ꝓspeccum. iuibe¬
rum Inluminib ãt non officers
ne lumina cuiusqͣm obscruriorã
nuni noceat. P auł
int̾ẽ int̾ lumen. ⁊ ꝓspectum. nã
ꝓspectus ⁊̃ exinferiorib locis est.
lum̃ exisiore loco eẽ non pode st
Si arborem ponat ut lu Uip̃¬
inini offitiat eq̃ dicendum erit ꝙͣ
ipoĩtam seruitutem eum fatẽ
autem auferat li quid̾ eo loeo quo

Expanded text:
ti rescripserunt in area, quae nulli servitutem debet, posse dominum vel alium voluntate eius aedificare intermisso legitimo spatio a vicina insula. Vlpiaatur et ne prospectui offendatur aliud et plus quis habet, ne quid ei officiatur ad gratiorem prospectum et liberum, in luminibus autem, non officere ne lumina cuiusquam obscuriora fini noceat. Paulusinterest inter lumen et prospectum: nam prospectus etiam ex inferioribus locis est, lumen ex inferiore loco esse non potestSi arborem ponat, ut lumini officiat, aeque dicendum erit contra impositam servitutem eum facereautem auferat, si quidem eo loci, quo
Abbreviated transcription (Latin):
poita serutus est leuuis fatere potĩ¬
mus acruũ non⁊ iomiño sciendũ
est. meliorem uicini ꝯdicionem f
posse detĩorem ñ posse. nisi aliud no¬
minatim. niscruite imponenda u¬
qua stillicidium cadit᷑ edificat usq
ad eum locum ꝑducere edificium p̃
uũ stillicidium cadit S isi medifi¬
tio cadit stillicidium supͣ edificare ei
conceditur. dum tũ stillicidium rec
seruitutem deberet. ne altius tolset᷑
iut sullicĩdium edificiorum meoꝵ io¬
cipere deberet ⁊ tibi ꝯcessero uis eẽ i¬
nuutome altius collere edificia tu
a ꝙ adstulicidium meum attinet
sic siacui gebebit ut si altius sublatis.
edificiis tuil stillitidia cadere incañ
possunt ea rõne aitius cibi edificare
ñ liceat sinon impediãtur stillicidia
mea : liceat tibi altius cole̾. ul.

Expanded text:
posita seruitus est: lenius facere poterposita seruitus est: lenius facere poterimus, acrius non. et omnino sciendum est meliorem uicini condicionem fieri posse, deteriorem non posse, nisi aliquid nominatim seruitute imponenda qua stillicidium cadit, aedificat, usque ad eum locum perducere aedificium potest, unde stillicidium cadit: sed et si in aedificio cadit stillicidium, supra aedificare ei conceditur, dum tamen stillicidium rectservitutem deberet, ne altius tolleretur et ut stillicidium aedificiorum meorum recipere deberet, et tibi concessero ius esse invito me altius tollere aedificia tua, quod ad stillicidium meum attinet, sic statui debebit, ut, si altius sublatis aedificiis tuis stillicidia mea cadere in ea non possint, ea ratione altius tibi aedificare non liceat: si non impediantur stillicidia mea, liceat tibi altius tollere.
Abbreviated transcription (Latin):
cuam in donium meami ire agere
cessisti nec explano aditus ad domũ
uł cliuos uł ꝓpuis. iamiam meam.
uire fatere poͣssum. dum uequid a¬
ex quo stiuitidium cadit neadem spẽ
u qͣutate reponatur utilitas exigit ut
idem intelligatur. nam aliocum¬
tetum edifitis loco ponitur. n iõ sublatoe¬
difitio. usustructus int̾ut. qͣminis
area pars est edificii.¶ Si seruiti is
stillicidii imposita sit ñlicet domi¬
noseriuentis aree. ibĩ edificars. ubi
cassitare cepisset stillicidunu¶Si añ
ex cegula casitauĩt stillitidium pꝰcas
ex tabuiato uł exalia q̃ macla casca¬
re ñ potest ¶ Si stillicidium quo qͦ
mcdo ad quisitum sit aitiꝰ potest ñ¬
tolli. leuior enim fit eo fcõ seruitus
esim̃q exalto cadat leuius ⁊ int̾d̾
duectum ne ꝑuemat ad iocum ser¬
qr gͣuior fit sepuitus. id est ꝓstillicidis
furã. cadem cã recroduti potest su¬
ilicidium. quia in nr̃o magis ma¬
piet cadere ꝓduci non potest ne alli:¬
o iͥoo cadat stillicidium qͣm moͦ

Expanded text:
tuam in domum meam ire agere cessisti nec ex plano aditus ad domum vel clivos propius ianuam meam iure facere possum, dum ne qex quo stillicidium cadit, ut eadem specie et qualitate reponatur, utilitas exigit, ut idem intellegatur: nam alioquequenti loco ponitur: et ideo sublato aedificio usus fructus interit, quamuis area pars est aedificii. Si seruitus stillicidii imposita sit, non licet domino seruientis areae ibi aedificare, ubi cassitare coepisset stillicidium. Si antea ex tegula cassitauerit stillicidium, postea ex tabulato uel ex alia materia cassitare non pomodo adquisitum sit, altius tolli potest: levior enim fit eo facto servitus, cum quod ex alto, cadet lenius et interdum direptum nec perveniat ad locum serquia fit grauior seruitus, id est pro stillicidio flumen. eadem causa retro duci potest stillicidium, quia in nostro magis incipiet cadere, produci non potest, ne alio loco cadat stillicidium, quam in quo
Abbreviated transcription (Latin):
rlimorum p̃diorum u̾iratalia cunt
aituił touendi noffinendi lumimib
uicmi. aut ñ excouñdi. Item stillici¬
dium au̾tenc̾ii intectum uł aream
uicini autnon adu̾tũdi. Item mi¬
cendi tingna in parigte uicini ⁊ de¬
in ꝓitiendi. ꝓtegendi ue cet̾a istis
similia.lp̃.¬

Expanded text:
rbanorum praediorum iura talia sunt: altius tollendi et officiendi ‹lu›minibus uicini aut non extollendi: item stillicidium auertendi in tectum uel aream uicini aut non auertendi: item immittendi tigna in parietem uicini et denique proiciendi protegendiue ceteraque istis similia.
Abbreviated transcription (Latin):
astituta idadquisitum ur̃ ue uicmꝰ
lumina urã excipiat. c̃imi aut̃ ser¬
uitus imponitur. ne luminib offi¬
natur ħ maxime adempti uidẽtiu
ne uit sit uicino inuitis nobis altiꝰ¬

Expanded text:
stituta id adquisitum uidetur, ut uicinus lumina nostra excipiat: cum autem seruitus imponitur, ne luminibus officiatur, hoc maxime adepti uidemur, ne ius sit uicino inuitis nobis altiu
Abbreviated transcription (Latin):
suue legatus eẽt statuit fruccum
quo ei legatum uideri qr insi lite¬
ret legatarus ced̾e siluam.⁊ uend̾e
q̃madmod̾ usufructirariis licet. ni¬
cħ hĩturi essent ex eolegatolitet
camãgustus est legatarius cuido¬
unis usus legatus ẽ ut ñ possit oc¬
cupare cocius domus usum tñ eis
queuacabunt. ꝓͥetarius ñ utetur
qr licebit usurario aliis ualiis tẽ¬
ꝑib cota domo uti. cum int̾dum do¬
cio exigit quibdam utãtur quibꝰ¬
dam ñ utanti. ¶Usulegato si plꝰ
usus sit legatarius qͣmoportet osfi¬
cio iudicis qui uidicat q̃ mad̾ uratin¬

Expanded text:
fructum quoque eis legatum videri, quia nisi liceret legatariis caedere silvam et vendere, quemadmodum usufructuariis licet, nihil habituri essent ex eo legato. Licet tam angustus est legatarius, cui domus usus legatus est, ut non possit occupare totius domus usum, tamen eis quae vacabunt proprietarius non utetur, quia licebit usuario aliis et aliis temporibus tota domo uti, cum interdum docio exigit, quibusdam utantur, quibusdam non utantur. Vsu legato si plus usus sit legatarius quam oportet, officio iudicis, qui iudicat quemad
Abbreviated transcription (Latin):
on dubito quĩ fundo municipũ ꝑ
seruũ recte siutus adquiraturp̃
ina cessa fuit ut n uehitulum u
uiram̃tũ ea iropossit it̾ mag̃ qͣm
iua autactus acquisitus uidebitur

Expanded text:
on dubito, quin fundo municipum per servum recte servitus adquiratur. Pvia concessa fuerit, ut neque vehiculum neque iumentum ea inire possit, iter magis quam via au
Abbreviated transcription (Latin):
cãs unam si alit̾ quis utatur. qͣm uir
bonuui arbitratur. aliam deusuf re¬
timiendo qͣtum pͥor statim comnitet᷑
ere ñ ip̃am remi stipulatur ꝓetarius.
Inutilit̾ enĩ rem suã supulari iuid̾eg᷑
sstipulatur restitui ꝙ m̃exsiabit
ce frutcuaruis cum possit usucapio¬
nem int̾pellare neglexit. ominem em̃
pei curam suscipit᷑.  dubne

Expanded text:
as, unam, si aliter quis utatur quam vir bonus arbitrabitur, aliam de usu fructu restituendo: quarum prior statim committetuiri, non ipsam rem stipulatur proprietarius inutiliter enim rem suam stipulari videretur, sed stipulatur restitutu iri te fructuarius, cum possit usucapionem interpellare, neglexit: omnem enim rei curam suscipit. Paulus l
Abbreviated transcription (Latin):
t ps qui uis luminis immittendi nõ
hũit aꝑto pariete ⁊ muni uullo ui¬
iuueret legauit iuxca candem do¬
hĩcatõ relicta erat aditus fũit q̃sit̃
est anolimpicus aditum pr̃are debe

Expanded text:
 qui ius luminis immittendi non habuerunt, aperto pariete communi nullo iuuiueret, legauit: iuxta eandem dohabitatio relicta erat, aditus fuit: quaesitum est, an olympicus aditum praestare debe
Abbreviated transcription (Latin):
ut quicciuid eomodo ad quisierit
gato ⁊ utile legatum ec̃ existimo
u eodem modo ꝑsecutõnem eius cõ¬
petituram quo ꝯpeteret. sifructus
quo legatus eẽt. Ita ñ minus ab¬
sente qͣmp̃sente filio. seruo ue p̃r
dominus. uem hus edib hĩtabit
Si domus uluslega pauł¬
tus sit sũ fructu comnumis refec¬
tõ est rei in sarcis tegtis. cam h̾rdis
qͣm usuariis. ¶idramus tñ ne
si fructũ heres accipiat. ip̃e reficere¬
debeat. Si uero tulis sit res cinus uiꝰ
legatus est ut he̾s fructum ꝑcipere
ñ possit. legatarius reficere cogen
quid̃ ꝓ parce possumus. uti ꝓparte
non possumus U arcelł.¬
Nebuus cui ulus in legatus est ad¬
quirit mͥ si mstitor ep̃ ioꝑis ciuis
utar in tab̾na. nã aibꝰ m̃cib uendñ¬
dis emĩdendis q ad quir̃ mͥ s i si uis¬
su meo ꝑtraditõnem accipiet. ud̾.

Expanded text:
ut quidquid eo modo adquisierit,ut quidquid eo modo adquisierit,gato et utile legatum esse existimo et eodem modo persecutionem eius competituram, quo competeret, si fructus quoque legatus esset. itaque no‹n› minus absente quam praesente filio seruoue pater dominusue in his aedibus habitSi domus usus legatus sit sine fructu, communis refectio est rei in sartis tectis tam heredis quam usuarii. videamus tamen, ne, si fructum heres accipiat, ipdebeat, si uero talis sit res, cuius usus ‹le›gatus est, ut heres fructum percipere non possit, legatarius reficere cogendquidem pro parte possumus, uti pro parte non possumus. 20 Marcelus mihi usus legatus est, adquirit mihi, si institor erit et operis eius utar in taberna: nam mercibus vendundis emendisque adquirit mihi: sed et si iussu meo per traditionem accipie
Abbreviated transcription (Latin):
hĩcurum. ¶ poti̾t aũ ap̃ alump
eẽ usus ap̃ auum ẽc̃ fructus sme ui¬
su ap̾alium ꝓͥetas. ueluti siquis
hãt fundũ ilegauĩt ticio usum
mox heres eius tibi fructum legaue
exfeno ꝙ in annum dũ taxat suffi¬
ciat capere licet mn ediocois p̃dii eo
modo fyuctus ꝯsumantur. qrudomo
ususfundi legatus ÷ quominiu do¬
minus agri colendi cã ibi u̾setur ꝓ¬
hibere nõ potest. alionuin.ifru do¬
minum ꝓhibebit. Ita nec heres qͥc¬
qͣi facere d. quo nunus is cui usu̾ E¬
di eent ꝑ nñ ad legatarium usus ꝑti¬
net ac si nominatun i eaꝵ rr̃. usu̾
legatus fuiss. ¶ Dominus ꝓͥetatis.
ñ inuito fructuario uł usurario fũ¬
dum uł edes uł ꝑsaltuarium uł
insularium custõdire pot̃. Int̾est e¬
tũ eius finesp̃dii cucri ea omĩa di¬
cenda sunt. quolib modo esticutus
usus fructus uł ususfuit. ¶ Beruo
cuius usum dumtaxat. ñ ĩ fruccũ
hẽmus pot̾ ĩ anobis qd̾ donari uł
ĩ expecuma. nr̃a negotiatum. esse

Expanded text:
iturum.Poterit autem apud alium esse usus, apud alium fructus sine usu, apud alium proprietas: ueluti si qui habet fundum, legauerit Titio usum, mox heres eius tibi fructum legauerex penu quod in annum dumtaxat sufficiat capere, licet mediocris praedii eo modo fructus consumantur: quia et domo usus fundi legatus est, quo minus dominus agri colendi causa ibi uersetur, prohibere non potest alioquin et frui dominum prohibebit, ita nec heres quicquam facere debet, quo minus is cui usus di essent, perinde ad legatarium usus pertinet ac si nominatim ei earum rerum usus legatus fuisset.Dominus proprietatis etiam inuito usufructuario uel usuario fundum uel aedes per saltuarium uel insularium custodire potest: interest enim eius fines praedii tueri. eaque omnia dicenda sunt, qu‹o›libet modo constitutus usus fructus uel usus fuerit.Seruo, cuius usum dumtaxat, non etiam fructum habemus, potest et a nobis quid donari uel etiam ex pecunia nostra negotiatum esse,