comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eũ p̃sserat ł on̾au̾at iecirco dãnũ ꝯtigit
ꝯseq̃ns ẽ dic̾e decrim̃tũ ħ ꝙ bñficio eiꝰ¬
ꝯtigit ip̃m sarcire deb̾e. qͥ si ȩqualit̃
utriusq om̃bꝰ p̃ssus decidit rocdissime
sabinꝰ scͥpsit. parietẽ utriꝰq cãm eẽ. s¬
si alt̾ plures ł p̃ciosiores res amisit meliꝰ
est dic̾e qr ambo on̾a imposuer̃ neutri ad¬
u̾sus alt̾m cõpet̾e actionẽ. ¶ Quotiens ex da

Expanded text:
eum presserat uel onerauerat, idcirco damnum contigit, eum presserat uel onerauerat, idcirco damnum contigit, consequens est dicere detricontingit, ipsum sarcire debere. quod si aequaliter utriusque oneribus pressus decidit, rectissime Sabinus scripsit, par‹em› utriusque causam esse. sed alter plures uel pretiosiores res amiserit, melius est dicere, quia ambo onera imposuerunt, neutri aduersus alterum competere actionem. Quotiens ex d
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cã stipło: siꝗͥ in suꝑficie dãnũ datũ
solo dãnũ datũ fu̾it ut tota fuꝑficies
tolleret᷑ fraudabit᷑ ⁊⁊ dñs soli impensi¬
one ꝑcipienda. ¶ Alieno noĩe stipłanr
ita licet ut qd dãnũ dño datũ sit com¬
p̃hendetur. cau̾e aũt debebit is ꝗstipu¬
labit᷑ dñm ratã rem habrturũ. excep
ratoria ñ noceat. ¶In estimando no¬
uo pariete habi debet eiꝰ impense
q̃ modũ ꝓbabilẽ ñ excedit. in uet̾e
lp̃. ł.xliii. ad sab̾. xdãm infecti
stipłone ñ oportet infinitã uł ĩmoda¬
tã estimationẽ fieri utputa obtectoria
⁊ obpicturas. licet ⁊ m ħ magna eroga¬
tio facta ẽ: at tam̃ ex dãm infecdi stipu¬
Tone mod̾atã euistimationẽ faciendã qi
honestus modus seruandus ẽ non ĩo¬
d̃ata cuiꝰq luxuria subseq̃nda. ẜ Quo¬
ties cõmunis parietis uicio ꝗͥ accidit
socius socio pr̃are nicħ pr̃are debet. cũ
cõimunis rei uicio ꝯtig̾it. qđ siqr alter

Expanded text:
superficie damnum datum solo damnum datum fuerit, ut t‹o›ta superficies tolleretur: fraudabitur enim dominus soli in pensione percipienda. Alieno nomine stipulari ita licet, ut quod damnum domino da tum sit, comprehend‹a›tur: cauere autem debebit is qui stipulabitur dominum ratam rem habituratoria non noceat. In aestimando nouo pariete ratio haberi debet eius impensae, quae modum probabilem non excedet in uetere  tertio ad Sabinum. Ex damni infecti stipulatione non oportet infinitam uel inmoderatam aestimationem fieri, ut puta ob tectoria et ob picturas: licet enim in haec magna erogatio facta est, attamen ex damni infecti stipulatione moderatam aestimationem faciendam, quia honestus modus seruandus est, non immoderata cuiusque luxuria subsequenda. Quotiens communis parietis uitio quid accidit, socius socio nihil praestare debet, cum communis rei uitio contigerit. quod si, quia alter
Abbreviated transcription (Latin):
solidũ datũ ẽ. s in partẽ datũ eẽ uidr̃.
⁊ iõ unicuiq in partẽ cõpet̾e acc̃onẽ uili¬
anus scͥpsit. Itẽ si plurium sint edes quȩ
dãnose immin̾et utrũ adu̾sus unũquẽq
possessionẽ er̃ et ꝗdem equalib partib qͣuis
diu̾sas porciones dm̃ habui̾nt. uta pomp̃¬
do cõmuni pariete ei potius facultas ȩdi¬
ułit idẽq dicendũ ⁊ si de eod̃ itin̾e riuo¬
ue reficiendo int̾ duos ł plures q̃ratur:¬

Expanded text:
 in partem datum esse uidetur. et ideo unicuique in partem competere actionem Iulianus scripsit. Item si plurium sint aedes, quae damnosae imminent, utrum aduersus unumquemque possessionem erunt et quidem aequalibus partibus, quamvis diversas portiones dominii habuerint: et ita Pompdo communi pariete ei potius facultas aediuelit. idemque dicendum est et si de eodem itinere riuoue reficiendo inter duos uel plures quaeratur
Abbreviated transcription (Latin):
dãnũ datũ fu̾it ñ uenire in hãc stipła¬
tionẽ plerisq indr̃. cassiꝰ qͦq scribit. qr
cc̾ ea dãnũ datũ ẽ cui nulla opedatũ
occurri pot̾it stipłationẽ ñ ten̾e. Item
apd̃ iuuanũ relatũ ẽ. Si ex agro uicini
arboris in tẽpestatis ꝯfracte in meũ agrũ
decidĩnt. eoq fracto uitib meis uineit¬
ł segetibꝰ nocet᷑ uł edificia demoluint

Expanded text:
it, non uenire in hanc stipulationem plerisque uidetur. Cassius quoque scribit, quod contra ea damnum datum est, cui nulla ope occurri poterit, stipulationem non tenere. Item apud Uiuianum relatum est, si ex agro uicini arbores ui tempestatis confractae in meum agrum deciderint eoque facto uitibus meis uel segetib
Abbreviated transcription (Latin):
toris edificia cecidint. nicħ eũ ex stipła¬
tu ꝯsecuturũ. qr id nec oꝑis nec lociui¬
cio factũ ẽ. Si aũt aqua uiciet funda¬
m̃ta ⁊ sic edificiũ ruisset cõmitti stipu¬
lationẽ. Multũ i⁊ int̾ ẽẽ qd erat alioqͥn
firmũ in fluminis lapsũ sit ꝓtinus
an uͦ añ fit uiciatũ. deende sic decid̾¬
it.⁊ ita labõ ꝓbat. ⁊ ii multũ int̾eẽ¬

Expanded text:
toris aedificia ceciderint, nihil eum ex stipulatu consecuturum, quia id nec operis nec loci uitio factum est. si autem aqua uitiet fundamenta et sic aedificium ruisset, committi stipulationem ait: multum enim interesse, quod erat alioquin firmum, ui fluminis lapsum sit protinus, an uero ante sit uitiatum, deinde sic deciderit. et ita Labeo
Abbreviated transcription (Latin):
male edificiatũ erat corrupit: adicit᷑
in hac stipłatione ⁊ hr̃dum nom̃ uł
successoꝵ eoꝵq ad quos ea res ꝑtinet
successores aũt ñ solũ ꝗ muniu̾sa bo¬
na succedunt. S ⁊ hi ꝗ in rei tm̃ do¬
miniũ successi̾nt his u̾bis ꝯtinentur.
S ut ne mediũ loci oꝑisue uicio dam

Expanded text:
ficatum erat, corruit? Adicitur in hac stipulatione et heredum nomen uel successorum eorumque, ad quos ea res pertinet. successores autem non solum qui in uniuersa bona succedunt, sed et hi, qui in rei tantum dominium successerint, his uerbis continentur. Sed ut ne quid aedium loci operisue uiti
Abbreviated transcription (Latin):
ne satisdatione. q̃ non solũ ad totas
edes. s ⁊̃ ad partẽ ediũ ꝑtinet. EUiciũ
aut̃ ediũ ⁊ loci eẽ labõ ait ꝙ accidens
extrinsecus infirmiores eas facit. Deni¬
q nemodix̃. plaustris loci ł arenosi no¬
mine qĩ uiciosi cõmuti stipłationẽ. qr
nat᷑ale uiciũ ẽ ⁊ iõ nec ea stiplatio in ter¬
ponit᷑: neq int̾posita cõmittet᷑. ¶ hȩc
stipło utrũ id solũ dãnũ ꝯtingat qd in

Expanded text:
 non solum ad totas aedes, sed etiam ad partem aedium pertinet. uitium autem aedium et loci esse Labeo ait, quod accidens extrinsecus infirmiores eas facit: denique nemo dixit palustris loci uel harenosi nomine quasi uitiosi committi stipulationem, quia naturale uitium est: et ideo nec ea stipulatio interponitur neque interposita committetur. Haec stipulatio utrum id solum damnum contineat,
Abbreviated transcription (Latin):
ea stipłone ułuti si uixta mea edificia
habeas edificia eaq uire tuo altiꝰ tollã.
aut si in uicino tuo agro cuincło uł
fossa aquã meã auoces ꝗͣuis iri hic
aqͣm mͥ ad ducas. ⁊ illic luminib of¬
ficias tñ ex ea stipłone acẽonẽ mͥ ñ com¬
pet̾e scilicet qr ñ debeat iudi his dãnũ
fac̾e ꝗ eo ułit uti luero quo adhuc ute¬
bat᷑ ꝓhibetur multũq int̾ẽẽ utrum
dãnum ꝗs faciat. an luero ꝙ. adhuc fa¬

Expanded text:
atione: ueluti si iuxta mea aedificia habeas aedificia aeque iure tuo altius tollas, aut si in uicino tuo agro cuniculo uel fossa aquam meam auoces: quamuis enim et hic aquam mihi abducas et illic luminibus officias, tamen ex ea stipulatione actionem mihi non competere, scilicet quia non debeat uideri is damnum facere, qui eo ueluti lucro, quo adhuc utebatur, prohibetur, multumque interesse, utrum damnum quis faciat, an lucro, quod adhuc fa
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse agi si ꝗͥ forte t̾re motu aut in
fluminis alioue casu fortuito accidit.
Serui qͦq putat si ex ħ dibꝰ ꝓmissoris
uento tegule deiecte dãnĩ uicino de¬
dĩnt ita eũ ten̾i si edifiei uicio id ac¬
cidit: ñ si uiolentia uentoꝵ ł qͣ alia
adicit. ꝙ si ħ ñ admittat᷑ iniquũ e̾it.¬

Expanded text:
id forte terrae motu aut ui fluminis alioue quo ca‹su› fortuito acciderit. Seruius quoque putat, si ex aedibus promissoris uento tegulae deiectae damnum uicino dederint, ita eum teneri, si aedificii uitio id acciderit, non si uiolentia uentorum uel qua alia adicit, quo, si hoc non admittatur, iniquu
Abbreviated transcription (Latin):
mã culpa dãnũ sim passus qr tardiꝰ exꝑi-¬
ri ceꝑim at si cũ p̃tor ut ꝓmitt̾e decre¬
atq si postea ꝗͣ in possessionẽ uenissem
danũ datũ eẽt. ¶Dãni infecti noĩe in
possessione missus possidendo dñium
cepit dem̃ creditor eas edes pignorisͥ

Expanded text:
num sim passus, qui tardius experiri coeperim. at si cum praetor ut promitteres decreatque si posteaquam in possessionem uenissem damnum datum esset. Damni infecti nomine in possessionem missus possidendo dominium cepit, deinde creditor eas aedes pignori sibi
Abbreviated transcription (Latin):
munis ẽ usus sicuti uiaꝵ publicaꝵ ilitoꝵ.
In his gͥ publice licet cuilibet edificare et
minime dicendũ ẽ dãni infecti stipłone
int̃pomi oport̾e. ꝙ i dubitat neminẽ eẽ
a quo stipłat᷑ cũ nemine nicħ faciente
locus ip̃e publicꝰ dãnũ inferat sui nat᷑a:
fiant. Quid gͦ si publice opus fiat de
uicio eiꝰ ꝗͥ faciemꝰ: ⁊ plane ł pͥnceps ad¬
eundus ẽ ł si in ꝓuincia fiat p̃ses ꝓ
uinciȩ. s qͥ dictũ ẽ oꝑis uicio. sic acci¬

Expanded text:
munis est usus, sicuti uiarum publicarum et litorum. in his igitur publice licet cuilibet aedificare et minime dicendum est damni infecti stipulationem interponi oportere: quis enim dubitat neminem esse, a quo stipuletur, cum nemine nihil fa‹ci›ente locus ipse publicus damnum inferat sui natura?fiant. quid ergo, si publice opus fiat, de uitio eius quid faciemus? et plane uel princeps adeundus est uel, si in prouincia fiat, praeses prouinciae. sed quod dictum est 'operis uitio' sic acci
Abbreviated transcription (Latin):
fructuario ꝑstandũ ẽ ut ꝓpͥetariꝰ cogat᷑
ei ꝯferre. gͦ ⁊ solũ retinebit fructuariu̾.
Si edes cecidint donec prẽtur ei dãnũ ut
ꝙ hab̾et uicinꝰ missus in possessionem
id fructua̾i̾us hãt. ꝗ dãnũ uicino sarciit.
Pad er̃ et si minimũ dãnũ det᷑. ¶Plau¬
tius si ab eo quẽ dñm eẽ negarẽ uellem
sub hac exceptione si dñs ñ eẽt satis¬
dari ab eo uͦ quẽ dñm eẽ dicerẽ pure
reꝓmitti ꝯstitit ñ deb̾e me impetrare :
s deb̃e me elig̾e a quo uelim mͥ cau̾i.

Expanded text:
fructuario praestandum est, ut proprietarius cogatur ei conferre. ergo et solum retinebit fructuarius, si aedes ceciderint, donec praestetur ei damnum, ut, quod haberet uicinus missus in possessionem, id fructuarius habeat, qui damnum uicino sarciit. eadem erunt et si minimum damnum detur. Plautius. Si ab eo, quem dominum esse negarem uellem sub hac exceptione 'si dominus non esset' satisdari, ab eo uero, quem dominum esse dicerem, pure rep‹r›omitti, constitit non debere me impetrare, sed debere me eligere, a quo uelim mihi caueri.
Abbreviated transcription (Latin):
se mee edes fui̾nt ut qͣlibet łminima
tẽpestate riu̾nt: ħ om̃ia u̾a s̃. S ⁊ quod
labõ putat: u̾ũ ẽ referre utrũ impulsu
fluminis ruit edificiũ an det̾uis ante
factũ postea cecidit. Itẽ uideamꝰ qͣndo
in domo ña puteũ aꝑio. quo aꝑto ue¬
ne putei p̃cise s̃ an teneat. ait trebatiꝰ
ñ tem̾ me dãni infecti noq n existi¬

Expanded text:
ut qualibet uel minima tempestate ruerint. haec omnia uera sunt. Sed et quod Labeo putat uerum est, referre, utrum impulsu fluminis ruit aedificium an deterius ante factum postea ceciderit. Item uideamus, quando in domo mea puteum aperio, quo aperto uenae putei praecisae sunt: an tenear? ait Trebatius non teneri me damni infecti
Abbreviated transcription (Latin):
legonr. ueri simile ẽ om̃e augm̃tum ad ip¬
sum ꝑtinere uoluisse. cui patrimonium ma¬
numisso futurum est. Cum alii non sic tm
ut si ialt̾uis ꝑsona hoc eum sensisse appa-¬
cͥulio ẽ debetur. non deducitur. ex legato pe¬
culio quãius conseruus sit eius.
i conseriũ suum uulnerauit seruus.
iuuliorem fecit: marcellus non ẽẽ dubitan¬
dum deduci ex peculio qđ dño intẽet. Nũ
quid int̾est cũ seruũ uulneret an scindat
aliquid. ł frangat. aut surripiat. quo casu
sine dubio minuitur peculium. S ñ ultra
simplum. Sed si se uuln̾aũit. uł etiam oc¬
cidit. nichil ẽ deducendum hoc noĩe Alio¬
quin dicemꝰ. ⁊ si fugit. deducendum id qͣn¬
tum uilior sit factus ꝓpter fugam
s̃p̃ãliter ea que in peclio s̃ leganda sunt.
habet. potest pedium legari. Non enm
tm̃ p̃sens sed ⁊̃ futurum peclium legari
peculi sit ꝯseriuis uiuo testatore decedit.
cetum si mortis tp̃r seruus uix̃it pecu¬
lium legato cedet.

Expanded text:
legatur, uerisimile est eum omne augmentum ad ipsum pertinere uoluisse, cui patrimonium manumisso futurum est, cum alii, non: sic tamen, ut, si in alterius persona hoc eum sensisse appaculio est, debetur, non deducitur ex legato peculio, quamvis conservus eius sit. Si conservum suum vulneraverit servus et viliorem fecerit, Marcellus non esse dubitandum deduci ex peculio, quod domino interesset nam quid interest, conservum vulneret an scindat aliquid vel frangat an subripiat? quo casu sine dubio minuitur peculium, sed non ultra simplum. Sed si se vulneravit vel etiam occidit, nihil est deducendum hoc nomine: alioquin dicemus et si fugerit, deducendum id, quanto vilior sit factus propter fugam.specialiter ea quae in peculio erunt leganda sunt. habet, potest peculium legari: non enim tantum praesens, sed etiam futurum peculium legaripeculii fit, cum seruus uiuo testatore decedit: ceterum si mortis tempore seruus uixerit, peculium legato cedet:
Abbreviated transcription (Latin):
i sticho manumisso pecłium¬
legatũ sit:⁊atio seruus peculiaris qͣntũ pecu¬
liari detͥctũ erit. ob id qd dño debetur. tm̃ ei
accede cui uicarius legatus ẽ iuł ait.¬
Sab. Oñs ẜuũ testõ manumiserat i ei
peculiũ legauit. Is seruus mille nũmos dño
debuerat. ⁊ eos hr̃di soluit. R om̃s eas res debi
ortino. si pecuniã orcinus ꝗͣ debuerat soluiss.¬
ñs serũu qui cũ eo uicariũ cõe habebat. te¬
stam̃to manumis erat. ⁊ pedium ei legaũat.
deiñ ipsũ uicariũ qui coĩs erat noĩatĩ ⁊ ipsi

Expanded text:
i Sticho manumisso peculegatum sit et Titio seruus peculiaris, quantum peculio detractum erit ob id quod domino debetur, tantum ei accedere, cui uicarius legatus est, Is seruum testamento manumiserat et ei peculium legauerat: is seruus mille nummos domino debuerat et eos heredi soluit. respondi omnes eas res deberi orcino, si pecuniam orcinus quam debuerat soluisset.Dominus seruum, qui cum eo uicarium communem habebat, testamento manumiserat et peculium ei legauerat, d
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. qđ si pãphili pecunia non sufficiat. tẽ
ex peclio stichi ñ ultra p̃cium pãphili deduci
debe. Quesitũ ÷ si ex aliqua causa pãphilũ
pecuniã dño debuisset. nec ea ex peculio eiiꝰ
seruari posset. anusq ad p̃cium eius ex
pecłio stichi possit deduc̃e negauit. neq ni
simile id suꝑiori ẽẽt. Ibi ti ꝓpt̾ea p̃oiũui caĩ
deducendũ: q̃ eo noĩe ipse stichus ob defen-¬
sionẽ sui uicarii dño debitor ꝯstituerat: at
inꝓposito ꝗe stichus nicħ debeat ex eiu
peculio nichil eẽt deducendũ. s ex pãphili
dũ taxat. qđ certe ipse in suo peculio ẽẽ in¬
delligi non potest.
ab̾o .t Corꝑecłium seruo legau̾at. uidi¬
cium eo noĩe accẽꝑat. dem̃ decesserat. Pla¬
legatum fiũt meũ sine dubio ereditorib pecu¬
larus acc̃ones non cõpetunt. Sed ñ alias hr̃s

Expanded text:
tui. quod si Pamphili peculium non sufficiat, tunc ex peculio Stichi non ultra pretium Pamphili deduci debere.Quaesitum est, si ex alia qua causa Pamphilus pecuniam domino debuisset nec ea ex peculio eius seruari posset, an usque ad pretium eius ex peculio Stichi possit deducere. negauit: neque enim simile id superiori esse. ibi enim propterea pretium uicarii deducendum, quod eo nomine ipse Stichus ob defensionem uicarii sui domino debitor constituatur, at in proposito quia Stichus nihil debeat, ex eius peculio nihil esse deducendum, sed ex Pamphili dumtaxat, qui certe ipse in suo peculio esse intellegi non potest.eculium serui legauerat, iudicium eo nomine acceperat, deinde decesserat. plalegatum fuerit, in eum sine dubio creditoribus peculiariis actiones non competunt: sed non al
Abbreviated transcription (Latin):
Cerius lib̾tatem legataq dedat: i ꝯditionem
uerbis erdem reliqua ratio nunquam in legata
retinere possint. aut sires dnicas apud se habu
erint. aut siquidem eoꝵ coloni p̃dioꝵ fuerunt
pensiones: R̵. supra responsum est.¬

Expanded text:
Seruis libertates legataque dederat et condicionem isdem verbis reliqua rationum quasi legata retinere poserint, aut, si qui eorum coloni praediorum fuerunt, pensiones. respondit supra responsum.
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ adire quã ut legata que sub condi¬
tione.si hr̃s non eẽ. data erãt restituant᷑.
Non quid a cohr̃dib ne honorent᷑. s ab eo
cui restituta fuĩt hr̃ditas. Nam sic̃ exẽ¬
plende sidigrã cogendis ẽ adire hr̃dita¬
tem. ita obid ipsũ damno effici ñ debet
r̃s exasse erat instituta consobrinam̃.¬
eã. Nereiꝰ fidi cõmissũ. ut partẽ dimidiam
hr̃ditatis statim publio meuio restitueret.
alt̾am partẽ eũ ip̃a moreretur eid̃ publio
meuio pret̾a alia aliis legata data sunt
ta solida acceꝑant. ⁊ similit̾ de restituendoq̃
ampliꝰ ꝑcepissent cauer̃. mortua ꝯsobrina
mea publiꝰ meuius desidat sibi alteram
partẽ hr̃ditatis cũ fructib restitui. Iuẽo
itaq qͣntũ ei restituẽ debeant utrũ qđ supͣ

Expanded text:
quae sub condicione 'si heres non esset' data erant, restituantur, non quidem a coheredibus, ne onerentur, sed ab eo ‹c›ui restituta fuerit hereditas. nam sicut explendae fidei gratia cogendus est adire hereditatem, ita ob id ipsum damno adfici non de‹beb›it. Heres ex asse erat instituta consobrina mea et eius fidei commissum, ut partem dimidiam hereditatis statim Publio Maeuio restitueret, alter‹am› partem, cum ipsa moreretur, eidem Publio Maeuio: praeterea alia aliis legata d‹a›ta sunteri legata solida acceperant et similiter de restituendo quod amplius perc‹ep›issent cauerunt. mortua consobrina mea Publius Maeuius desiderat sibi alteram partem hereditatis cum fructibus restitui. quaero itaque, quantum ei restituere debeam? utrum quod supra
Abbreviated transcription (Latin):
tem dicat. ⁊ legationis tp̃r ꝯpellendus est
tur. ⁊ licet delib̾are se dicat. anadeat cogñ¬
dꝰ ẽ adire. s ñ ut statĩ restituat. s ut reũsꝰ
domũ. si putaũit s expediẽ quomͦ falcidie
uł testam̃tũ utat᷑. uł si ñ putaũit restituat totã
hr̃ditatẽ.: ne onera patiatur
Si quis bona sua ł oĩa sua rogauerit
restituẽ sidĩcõmissaĩã restitutionẽ ẽẽ intelli¬
gñdũ ẽ. Nã meoꝵ ⁊ tuoꝵ appellatio ẽ ⁊̃ acti

Expanded text:
tem dicat, et legationis tempore compellendus est tur: et licet deliberare se dicat an adeat, cogendus est adire, sed non ut statim restituat, sed ut reuersus domum, si putauerit sibi expedire, commodo Falcidiae uel testamenti utatur uel, si non putauerit, restituat totam hereditatem, ne onera patiatur. Si quis 'bona sua' uel 'omnia sua' rogauerit restituere, fideicommissariam restitutionem esse intellegendum est: nam meorum et tuorum appellatio
Abbreviated transcription (Latin):
hĩs esto. tũ si soł pats hr̃s extrt̃it. nichominꝰ
cogendus eit hr̃ditatẽ pupilli restituẽ. Si uõ
cohr̃dẽ hũit. retinebit pupilli hr̃ditatẽ. quia
potuit cohẽde adeunte ꝗͣuis ip̃e patͥs omisisset
hr̃ditatẽ ex substitutione adire.
Si pat̾ filiũ quẽ inpotestatẽ habebat hr̃dẽ
scͥpserit. i ab eo petieĩt ut hr̃ditatẽ semꝑnio
restitueret. hisq suspectã sibi eẽ dicet pot̾it.

Expanded text:
 patri heres extiterit, nihilo minus cogendus erit hereditatem pupilli restituere, si uero coheredem habuerit, retinebit pupilli hereditatem, quia potuit coherede adeunte, quamuis ipse patris omisisset hereditatem, ex substitutione adire. Si p‹a›ter filium, quem in potestate habebat, heredem scripserit et ab eo petierit, ut hereditatem Sempronio restitueret, isque suspectam sibi esse dic
Abbreviated transcription (Latin):
uł .ł. QQuidã ita testam̃to scͥpserat ate hẽs
peto fidiq tue cõmitto: ut quicꝗͥ ex hr̃di¬
tate mea ad te ꝑuenĩt. filio mõ pͥma quaq
die uł si pͥus quid ei accidit matͥ eiusdem
reddat. querit᷑ cũ anteꝗͣ adeat᷑ hr̃ditas pu¬
er decesserit. an si fidĩ cõmissũ matͥ debeat᷑.
Rx. Si puer anteꝗͥ dies fidĩcõmissũ cedat de
cessisset. fidĩcõmissũ tͣnclatũ ẽẽ ad matrem.
postea aut quã dies fidĩ cõmissi cessit. side¬
cesserit ad hr̃dẽ pueri fidĩ cõmissũ ꝑtinere.
potiꝰ qͣm hr̃dib pr̃aret᷑. p̃tor estimabit ex ꝑ¬
sona matͥs. ⁊ exꝑsona hr̃dis pueĩ. Marcellũ
s testatoris uoluntati congruũ est qͣndoc̃q
puer decesseit. siũ anteꝗͣ dies fidĩ cõmissũ

Expanded text:
um. Quidam ita testamento scripserat: 'a te, heres, peto fideique tuae committo, ut quidquid ex hereditate mea ad te peruenerit, filio meo prima quaque die aut, si prius quid ei acciderit, matri eius des reddas'. quaeritur, cum antequam adeatur hereditas puer decesserit, an fideicommissum matri debeatur. respondi, si puer, antequam dies fideicommissi cessisset, fideicommissum translatum esse ad matrem, postea autem quam dies fideicommissi cessit si decesserit, ad heredem pueri fideicommissum pertinere. potius quam heredibus praestaretur, praetor aestimabit ex persona matris et ex persona heredis pueri. Marcellus: sed testatoris voluntati congruum est, quandocumque pue
Abbreviated transcription (Latin):
mm̃ito dubitabat᷑. ⁊ płisq placet. ñ eẽ
eos pr̃andos.q nec ab hr̃de prẽnt᷑. di
sua sponte adisset. Suffic̃ aũt iuis tuũ abi
integrũ ꝯseruaĩ ñ ⁊̃ meliorẽ ꝯditionem
tuã ficĩ. Id tm̃ estimabã si ex asse hr̃s institu
tus mͥ q̃ drantẽ puẽ. t eq qͣdrantẽ sub ꝯdi¬
tione restituere rogatus sit. ⁊ suspectã hr̃di¬
tatẽ dic̃et cogente me adiit qnͣdoq ꝯ ditio
extitĩt. semissẽ tͥ eẽ restituendũ. sed nec
lege falcidia inꝓpoĩta sp̃e usuꝵ me puto.
ꝗͣuis scͥptus hr̃s si sponte adiss uteretur.

Expanded text:
immerito dubitabatur. et plerisque placet non esse eos praestandos, quia nec ab herede praestarentur, si sua sponte adisset, sufficiat autem ius tuum tibi integrum conseruari, non etiam meliorem condicionem tuam fieri. Idem tamen existimabant, si quadrantem pure, tibi aeque quadrantem sub condicione restituere rogatus sit et, cum suspectam hereditatem diceret, cogente me adit, quandoque condicio exstiterit, semissem tibi esse restituendum. Sed nec lege Falcidia in proposita specie usurum me puto, quamuis scriptus heres, si sponte adisset, uteretur.
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ñ adit. filii hr̃ditatẽ adiẽ ⁊ restituẽ coget᷑:
Notiens filiꝰ emancipatus bonoꝵ possessionẽ
ce̾ tabulas accipit. nulla ratio ẽ cõpellendi
hr̃dis ad restituendã hr̃ditatẽ. ⁊ sic̃ neq lega¬
ta neq fidĩcõmissa cet̾a pr̃are cogitur. ita na¬
nec adrestitutionẽ quid̃ hr̃ditatis cõpelli d̾et.
Ma̾cellꝰ plane non ẽ cõpellendus adiẽ filiꝰ suã

Expanded text:
t, filii hereditatem adire et restituere cogetur. Quotiens filius emancipatus bonorum possessionem contra tabulas accipit, nulla ratio est compellendi heredis ad restituendam hereditatem et sicut neque legata neque fideicommissa cetera praestare cogitur, ita ne ad restitutionem quidem hereditatis compelli debet. Marcellus: plane non est compellendus adire, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑio popłi romani sunt restitui deb̾e ⁊ posseħ
rditatem fidĩcõmissã a ꝓmanũ senatus.ꝯ¬
sultũ inbet. S ⁊ actiones meas placuit
ex trebelliano transferri. S municipes
ad eas ad mittuntur.¬
Uł.ł.Ita tm̃ ut his quib restitueretur hr̃¬
Aditas accoẽm eligat᷑. ⁊ ad agendũ ⁊ adexci¬
piendas actiones. Si seruũ hr̃ditãiũ
hr̃s qui coactus adieit᷑ uississet a dire hr̃dita¬
tem. ab alio hr̃de s uo relictã. ⁊ tunc hr̃dita¬
tem qͣm suspectã sibi eẽ dix̾at restitũit. an ñ

Expanded text:
unt, restitui debere et posse hereditatem fideicommissam Apronianum senatus consultum iubet. sed et actiones in eas placuit ex Trebelliano transferri: sed municipes ad eas admittunturum. ita tamen, ut h‹i› quibus restituetur hereditas actorem eligant et ad agendum et ad excipiendas actiones. Si seruum hereditarium heres, qui coactus adierit, iussisset adire hereditatem ab alio eidem seruo relictam et tunc hereditatem, quam suspectam sibi esse dixerat, restitu
Abbreviated transcription (Latin):
actionẽ adũsus eũ fidĩ cõmissaĩo dãĩ. Mar¬
celliis ħ id necessaĩo faciendũ ẽ cum parte
hr̃ditatis restituta. familie hercis cunde uidi¬
tuĩ int̾ eum qui restituit hr̃ditatẽ.⁊ ꝗ receꝑit
accipietur. Qui rogatus ẽ emancipato fi¬
lio restituẽ hr̃ditatẽ. cogi debet adire ⁊ res¬
tituẽ. qͣuis filius contͣ tabulas bonoꝵ posses¬
sionẽ acciꝑe possit. ¶ Si patͦmis ex parte de
bita hẽs insticutus ⁊ rogatus restituẽ hr̃di¬
tatẽ: suspectã sibi ẽẽ dicat: puto rectius fac¬
turũ p̃torem. si coeg̾it es̃ adire hr̃ditatem
⁊ restituẽ quãuis possit mutata uoluntate
eã partẽ hr̃ditatis restituere.
i p̃ceptis quibꝰdam reb hr̃s rogatus
sit restituere hr̃ditatẽ: ⁊ coactus eã odiẽĩt.¬

Expanded text:
aduersus eum fideicommissario dari. Marcellus: hoc idem, necessario faciendum est, cum parte hereditatis restituta familiae erc‹isc›undae iudicium inter eum qui restituit hereditatem et qui receperit accipietur. Qui rogatus est emancipato filio restituere hereditatem, cogi debet adire et restituere, quamuis filius contra tabulas bonorum possessionem abita heres institutus et rogatus restituere hereditatem suspectam sibi esse dicat, puto rectius facturum praetorem, si coegerit eum adire hereditatem et restituere, quamuis possit mutata uoluntate eam partem hereditatis retinere. Si praeceptis quibusdam rebus heres rogatus sit restituere h
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃ditaĩis. siũ ab eo petatur. exceptione resti¬
cute hr̃ditatis adiuuaĩ uł submoũi potest.
actiones aut fidĩcõmissaĩo cõpetunt. quas
habuit hr̃s eo tp̃r quo fidĩ cõmissũ resticuebat.
Marcell. S eas quoq actiones que sub ꝯditi¬
one erant. ⁊ quaꝵ dies eo tp̃r ñ cessaret sidĩ¬
cõmissaĩo cõpet̾e placet. S añꝗͣ restituẽtur

Expanded text:
reditariis siue ab eo petatur, exceptione restitutae hereditatis adiuuari uel summoueri potest. actiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat. Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et quarum dies eo tempore non cess‹e›r‹a›t, fideicommissario
Abbreviated transcription (Latin):
gent᷑. S si porcio hr̃ditatis fuĩt ad scͥptaei qui
ex libis parentibꝰ ueẽ. anei ꝯseruanda sit uo so¬
let legata. ⁊ uilianꝰ sepissime scͥpsit in porcione
quoq hr̃ditatis. idẽ qͥ in legato ꝓbandũ. cuiꝰ
sentñtia rescͥpto diui pii antonini cõꝓbata est
cũ hr̃ditates ñ mͦ honestiore titulo. s upleniore
honore tͥbuant᷑. ad eũ aũt modũ talib ꝑsoniꝰ
succurrendũ ẽ ut ampliore quid quã uirili
porcione hr̃ditatis data. usq adiurilẽ tuean¬
tur. In minorẽ aũt actenꝰ actores his tribuan¬
tur. qͣteniis sc̃pte s̃. idẽ obseruat᷑. icurca lega¬
ta fidĩue cõmissa que his data fuũit. im mor¬
tis cã donationib his aũt cui porcio hr̃ditatis
ꝯseruat᷑ utrũ om̃ib antantũ exceptis ꝑsoniᷤ
legata prãre cogat᷑. ⁊ mag̃ ꝓbat᷑ exceptis ꝑsoĩs
solis prãnda. nec tam̃ soliꝰ cõmͦ idcedit. nam si
legatis onerata sit porcio. tã lib̾oꝵ parentũue

Expanded text:
et si portio hereditatis fuerit adscripta ei, qui ex liberis parentibusue est, an ei conseruanda sit, ut sole‹n›t legata? et Iulianus saepissime scripsit in portione quoque hereditatis idem quod in legato probandsententia rescripto divi Pii comprobata est, cum hereditates non modo honestiore titulo, sed et pleniore onere tribuantur. Ad eum autem modum talibus personis succurrendum est, ut ampliore quidem quam virili portione hereditatis data usque ad virilem tueantur, in minorem autem eatenus actiones his tribuantur, quatenus scriptae sint. idem observatur et circa legata fideive commissa, quae his data fuerint, et in mortis causa donationibus. Is autem, cui portio hereditatis conservatur, utrum omnibus an tantum exgatur praestare? et magis probatur exceptis personis solis praestanda: nec tamen solius commodo id cedit. nam si legatis onerata sit portio tam liberorum parentiumve
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̃ito eo patrẽ suũ. i extͣneũ hr̃dem instituit.
⁊ patͥ legatũ dedit. filius ꝯtͣ tabulas bonoꝵ
possessionẽ petit. quero si aut ut̃q hr̃ditatẽ
tabulas bonoꝵ possessione lib̾is ⁊ parentib
legata pr̃are uibet᷑ hab̾e ñnullas rep̃hensi¬
ones. Nam si dodrans legatꝰ sit. plus habi-¬
turus ẽ is cui legatũ erit. ꝗͣ emancipatus.
decretoitaq ista temꝑari debebunt. et
hr̃ditatis partẽ emancipatꝰ pr̃et. ita ne scͥptꝰ

Expanded text:
 extraneum heredem instituit et patri legatum dedit: filius contra tabulas bonorum possessionem petit: quaero, si aut uterque hereditatem tabulas bonorum possessione liberis et parentibus legata praestare iubetur, habere nonnullas reprehensiones: nam si dodrans legatus fuerit, plus habiturus est cui legatum erit quam emancipatus. decreto itaque ista temperari debebunt, ut et hereditatis partem emancipatus praestet ita, ne scriptus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ usq semissẽ legata pr̃aturũ. habitaratione
legis falcidie. Licet i exeuntia fuĩthr̃s ĩ pube̾
institutus. tm̃ꝙ. accessit augebit legata a sub
stituto relicta. Om̃ib aũt libis pr̃ari legata
p̃tor uoluit. exceptis his libis quib bonoꝵ
possessionẽ p̃tor dedit ex causis supͣscͥptis. Nam
sidedit bonoꝵ possessionẽ. ñ putat legatorum
eos ꝑsecutionẽ hab̾e. Constituere gͥ apud se de¬
bet. utrũ ꝯtͣ tabulas bonoꝵ possessionẽ petat.
anuͦ legatũ ꝑsequat᷑. Si eleg̾it ꝯtͣ tabulas non
habebit legatũ. si legatũ eleg̾it eo uĩe utimur.
ne petat. bonoꝵ possessionẽ ꝯtͣ tabulas. Si qͥs
ꝯtͣ tabulas bonoꝵ possessionẽ acceꝑit. Demde
postea appariut eũ ex lib̃is ñ fuisse. qui eam
bonoꝵ possessionẽ acciꝑe possunt. exhis tam̃
ẽẽ quib legata pr̃antur. optinuit ñ eẽ ei de¬
negandã petitionẽ legatoꝵ. siue ordinaĩam
bonoꝵ possessionẽ petiẽit siue carbonianã.

Expanded text:
ata praestaturum habita ratione legis Falcidiae: licet enim ex uncia fuerit impubes institutus, tamen quod accessit, augebit legata a sub stituto relicta.Omnibus autem liberis praestari legata praetor uoluit exceptis his liberis, quibus bonorum possessionem praetor dedit ex causis supra scriptis: nam si dedit bonorum possessionem, non putat legatorum eos persecutionem habere. constituere igitur apud se debet, utrum contra tabulas bonorum possessionem petat an uero legatum persequatur: si elegerit contra tabulas, non habebit legatum: si legatum elegerit, eo iure utimur, ne petat bonorum possessionem contra tabulas.Si quis contra tabulas bonorum possessionem acceperit, deinde postea apparuerit eum ex his liberis non fuisse, qui eam bonorum possessionem accipere possunt, ex his tamen esse, quibus legata praestantur: optinuit non esse ei denegandam petitionem legatorum, siue ordinariam bonorum possessionem petierit siue Carbonianam.N
Abbreviated transcription (Latin):
Iones collate credo tuende st̃. Si aũt excepti
ñ sunt. auferendas eiꝰ puto martis cã donatio¬
nes. Lib̃is aũt tantũ ⁊ parentib p̃tor ꝓspexit.
ñ ⁊ĩ frĩ ⁊ sorori ꝯseruauit legatũ. ħ aũt solũ deb¬
tur. qđ ipsis parentib relictũ ÷ i libis. Cec̃um si
seruo eoꝵ fuĩt ad scͥptũ. uł subiecte eoꝵ uiriꝑ

Expanded text:
 collatae, credo tuendae sunt: si autem excepti non sunt, auferendas eis puto mortis causa donationes.Liberis autem tantum et parentibus praetor prospexit, non etiam fratri et sorori conseruauit legatum.Hoc autem solum debetur, quod ipsis parentibus relictum est et liberis: ceterum si seruo eorum fuerit adscript
Abbreviated transcription (Latin):
gatũ relictũ cũ eo cui ñ pr̃atur sua tantũ par¬
cio ei ꝯseruabit᷑. Itẽ si quis ex his ꝑsonis roga¬
tus sit restituere ext̾̃o qͥ sibi relictũ ẽ dicendũ nõ
eẽ legatũ pr̃andũ. qđ emolum̃tũ adeñ ñ respiẽ.
S si ꝓponas ext̃o legatũ rogatũq eũ pr̃are hoc
alicui ex libis parentib q̃ ꝯsequent̃ dicemus
pr̃ari deb̾e. hoc ampliꝰ ⁊ si excħeo relictũ sit sub
hoc mͦ. ut alicui ex libis prẽt. E quissimũerit di

Expanded text:
gatum relictum cum eo, cui non praestatur, sua tantum portio ei conservabitur. Item si quis ex his personis rogatus sit restituere extero quod sibi relictum est, dicendum non esse legatum praestandum, quia emolumentum ad eum non respicit. Sed si proponas extero legatum rogatumque eum praestare hoc alicui ex liberis parentibusque, consequenter dicemus praestari debere. Hoc amplius et si extraneo relictum sit sub hoc modo, ut alicui ex liberis praestet, aequissimum eri
Abbreviated transcription (Latin):
Ininsinituĩ gͥeis pr̃abit᷑. s nec ꝑsonas ꝑsecutꝰ
ẽ utrũ er iuirili sexu an ex femineo descendãt.
quis ꝗs gͥ ex libis parentibq fũĩt. ad legati
petitionẽ admittet᷑. S ita demũ siuira cogn¬
ationis sint int̾ eos. Libos aut̃ ⁊̃ eos ad lega¬
toꝵ petitionẽ admitimꝰ. qui iadoptionẽ
dati s̃. uł ĩ madoptiui. dũ mͦ maneant libi.¬

Expanded text:
sonas prosecutus est, utrum ex uirili sexu an ex feminino descendent. quisquis igitur ex liberis parentibusque fuerit, ad legati petitionem admittetur, sed ita demum, si iura cognationis sunt inter eos.Liberos autem etiam eos ad legatorum petitionem admittimus, qui in adoptionem dati sunt uel etiam ‹ad›optiui, dummodo maneant liberi.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuo adhuc auo substituit. post acquisitam
eius aui hr̃ditatem. nemo diceret ad substi
re. Similitis non fuerit hr̃di¬
tas. an substitutio quam pupillo fecit. ualeat qr̃
litem filio facere testam̃tum. quauis sibi ñfec̾it.
lp̃ .ł.. ad. Ex eo tp̃r quis uire militari.
incipit posse testari. ex quo inuineros rela¬
tus ẽ añ. ñ ꝓinde qui nondum in num̃s suis
licet ⁊ĩ lecti tirones sint.i publicis exp̃ssis iter
faciunt. nondum milites sunt. debent enĩ
innumeros referri.
militia exornatus. ⁊m comitatu pͥncipum
retentus. cingi confestim iussus. testam̃tum
om̃s om̃ino qui eius sunt gradus. ut uire
militari testari non possunt. si nostico dep̃h¬
endantur. et illic decedant. quomͦ uelint.

Expanded text:
uiuo adhuc auo substituit, post adquisitam uiuo adhuc auo substituit, post adquisitam ei aui hereditatem nemo diceret ad substire.Si militis adita non fuerit hereditas, an substitutio quam pupillo fecit ualeat, quaelitem filio facere testamentum, quamuis sibi non fecerit.ctum.Ex eo tempore quis iure militari incipit posse testari, ex quo in numeros relatus est, ante non: proinde qui nondum in numeris sunt, licet etiam lecti tirones sint et publicis expensis iter faciunt, nondum milites sunt: debent enim in numeros referri. militia exornatus et in comitatu principum retentus cingi confestim iussus testamentum omnes omnino, qui eius sunt gradus, ut iure militari testari non possint, si in hostico deprehendantur et illic decedant, quomodo uelint
Abbreviated transcription (Latin):
iles ita hr̃dem scribe potest. qͦ¬
adiuuit titus hr̃s esto. Post mortem eius septitiꝰ.
Sed si ita scripserit titius usq ad annosoe. hr̃s
esto. nemine instituto. intestati causa post decẽ
annos locum habebit. & quia diximus ex certo
tp̃r et usq ad certum tẽpus milites posse in¬
stituere hr̃des. his consequens ẽ ut ancequam
dies ueniat quo ad mittatur institutus. intesta¬
ti hr̃ditas deferatur:i qđ in bonoꝵ porcioNe
ei licet. hoc ĩ in tẽporis spatio licet non modi¬
cum sit: ex eodem pͥulegio competat.
olier in qua turpis suspicio cade potest.
nec ex testam̃to militis aliquid caꝑe potest: ut duꝰ
exhr̃dauit filium. uł sciens eum filum fuũ eẽ
silentio p̃terierit an legado substituto eiꝰ dare
possit: quesitum ẽ. dixit non posse. licet an¬
cipato filio substituere potest. Uerum hoc ius
inhis exercebitur. que ab ipso ad eum cui su¬
bstituit ꝑuenerunt. non. ĩ in his que habu¬
erit: uł postea acquifierit. Nam ⁊ si filio suo

Expanded text:
iles ita heredem scribere potest: 'quoad uiuit, Titius heres esto, post mortem eius Septicius'. sed si ita scripserit: 'Titius usque ad annos decem heres esto' nemine substituto, intestati causa post decem annos locum habebit, et quia diximus ex certo tempore et usque ad certum tempus milites posse instituere heredem, his consequens est, ut, antequam dies veniat, quo admittatur institutus, intestati hereditas deferatur et quod in bonorum portione ei licet, hoc etiam in temporis spatio, licet non modicum sit, ex eodem privilegio competat. Mulier, in qua turpis suspicio cadere potest, nec ex testamento militis aliquid capere potest, ut diexheredaverit filium vel sciens eum filium suum esse silentio praeterierit, an legatum a substituto eius dare possit, quaesitum est. dixi non posse, licet amcipato filio substituere potest: uerum hoc ius in his exercebitur, quae ab ipso ad eum cui substituit peruenerint, non etiam in his, si quae habuel postea adqu‹i›sierit. nam et si filio suo
Abbreviated transcription (Latin):
rumpitur possessio: sed adu̾sus omnes.
Nec eo casu quicqͣm inter est is qui usur¬
pau̾it dñs sit: necnon. ac ne illud ꝗdem
int̾ est pro suo quisq possideat: an ex lu
mento ad momĩtum. sed tocum diem cõ¬
kealendarum ianuar̾um possidere ceꝑit.
hora sexta noctis pͥdie balendas ianuaĩas
ti sunt. usucapi posse. quia hȩc ⁊ĩ dñi ig¬
norantes usu capiunt. Idem iuł scribit
eum qui suo nomine nichil usu capere
potest. neꝙ ꝑ seruum quidem posse pe¬
dius scribit.

Expanded text:
rumpitur possessio, sed adversus omnes. rumpitur possessio, sed adversus omnes. nec eo casu quicquam interest, is qui usurpaverit dominus sit nec ne: ac ne illud quidem interest, pro suo quisque possideat an ex lucmento ad momentum, sed totum kalendarum Ianuariarum possidere coepit, hora sexta noctis pridie kalendas Ianuarias ti sunt, usucapi posse, quia haec etiam ignorantes domini usucapiunt: idem Iulianus scribiteum, qui suo nomine nihil usucapere potest, ne per seruum quidem posse Pedius scribit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓ hr̃de possidebat. quanius sciat ẽẽ
hr̃ditarium : qm̃ ui possidet. ¶Si dñs sun¬
di possessorem ui deiec̾it cassuis ait. non
iudi in potestatem eius redisse. quod int̃
dicto unde ui restituriis sit possessionẽ.¬
¶ Si uiam habeam ꝑ tuum fundum: itu
ui me ab ea expułis. ꝑ longum tempus. ñ
utendo amittam uiam. quia nec possidi
intelligitur. uisin corꝑale. nec de uia quis
mero uire detruditur. UItem si occupau̾
is possessionem uacuam. deinde uenientẽ
dñm ꝓhibueris. non uideb̾is in possedis.¬
se. ¶ Lib̾tatem seruitutum usu capi posse
uernis est quia eam usucapionem sustu
⁊ĩ eam que lib̾tatem prãt: sublata serui¬
tute. Itaq si cum tibi seruitutem deb̃em.
neo michi puta lic̾et altius edificare. ⁊ ꝑ
statutum tempus altius edificatum ha¬
buero sublata erit seruitus.
ui deicitur. uł alicin res eripitur. Quo ca¬
su non adu̾sus eum tm̃ qui eripit. inter¬

Expanded text:
qui pro herede possidebat, quamvis sciat esse qui pro herede possidebat, quamvis sciat esse hereditarium, quoniam vi possidet. Si dominus fundi possessorem vi deiecerit, Cassius ait non videri in potestaterdicto unde ui restitu‹tu›rus sit possessionem.Si uiam habeam per tuum fundum et tu me ab ea vi expuleris, per longum tempus non utendo amittam viam, quia nec possideri intellegitur ius incorporale nec de via quis id est mero iure detruditur. Item si occupaveris vacuam possessionem, deinde venientem dominum prohibueris, non videberis vi possedisse. Libertatem servitutium usucapi posse verius est, quia eam usucapionem sustuletiam eam, quae libertatem praestat sublata servitute. itaque si, cum tibi servitutem deberem, ne mihi puta liceret altius aedificare, et per statutum tempus altius aedificatum habuero, sublata erit servitus. vi deicitur vel alicui res eripitur. quo casu non adversus eum tantum, qui eripit, inter
Abbreviated transcription (Latin):
tu est nec usu capi debet. sed statim emp¬
toris fit. Idem magnis dicendum est si cor¬
sumpti sunt quod uerum est. ¶Si ex lana
furtiua uestim̃tum fec̾is. uerius est ut su¬
b̾am spectemus. ⁊ ideo uestis furtiua erit.¬
¶ Si rem pignori datam debitor suam sub¬
ripu̾t. ⁊ uendidĩt: usucapi eam posseca̾
suis scribit. Quia in uoluntatem dñi
uidetur ꝑuenisse quod pignori dederit.
quamuis cum deo furti agere non potest.
quod puto rectius dici. ¶Si tu me ui expu¬
łis defundi possessione. nec app̃hendĩs pos¬
sessionem. sed ticius in uacuam possessio¬
nem intrau̾it. potest longo tp̃r capi res.
Iuanius enim int̾dictum unde ui locũ
habeat. quia uerum est ui me deiectum.
non t̾m uerum est ⁊uii possessum eẽ. Cet̃m
etiã si mala fide fundum me possidentẽ
deieceris. ⁊ uendidis. non pot̾it capi quoniã
ũum est inpossessum eẽ: licet non adño.
Idem dicendum est in eo qui eum expulit

Expanded text:
tu est, nec usucapi debet, sed statim emptu est, nec usucapi debet, sed statim emptoris fit. idem in agnis dicendum, si consumpti sint, quod uerum est. Si ex lana furtiua uestimentum feceris, uerius est, ut substantiam spectemus, et ideo uestis furtiua erit. Si rem pignori datam debitor subripuerit et uendiderit, usucapit, quia in potestate‹m› domini uidetur peruenisse, qui pignori dederit, quamuis cum eo furti agi potest: quod puto rectius dici.Si tu me ui expuleris de fundi possessione nec adprehenderis possessionem, sed Titius in uacuam possessionem intrauerit, potest longo tempore capi res: quamuis enim interdictum unde ui locum habeat, quia uerum est ui me deiectum, non tamen uerum est et ui possessum.Ceterum etiamsi mala fide fundum me possidentem deieceris et vendideris, non poterit capi, quoniam verum est vi possessum esse licet non a domino. Idem dicendum est in eo, qui eum expulit
Abbreviated transcription (Latin):
nactus possessionem: usu capietur. Idẽ
dicendum est ⁊ si uoluntate mea ali
tradita sit. ¶heres qui inuis defimeti
suocedit: licet apud eum ignorantem
ancillam furtiuam eẽ conceꝑit ea ⁊ pe¬
ꝑit: non tñ usucapiet. ¶ De illo qr̃. si ser¬
uus m̃s ancillam quam subripuit pro
libtate sua michi dedit. anpartũ apud
me acceptum usucaꝑe possim. Sabinu̾
et cassius non putant. quia possessio qm
rem alius michi furtiuam ancillam de¬
dit. eaq apud me conceꝑit ⁊ peꝑit usu
me non capturum. Idemq fore ĩ siqui
eam ancillam mecum ꝑmutasset. aut
insolutum dedisset. Item si donasset. si
anteqͣm pariat ancillam alienam eẽ re¬
scierit emptor. diximus non posse eum
usu caꝑe. Quod si nescierit: posse. Quod si
cum iam usucaꝑet cognou̾it alienameẽ.
inicium usu capionis intueri debemus.:
sicut memptis rebus placuit. Chana
ouium furtiuaꝵ siquidem apud furem
detonsa est: usu capi non potest. Si uero

Expanded text:
nactus possessionem, usucapietur. Idem nactus possessionem, usucapietur. Idem dicendum est etiam, si voluntate mea alii tradita sit. Heres, qui in ius defuncti succedit, licet apud eum ignorantem ancillam furtiuam esse conceperit ea et pepererit, non tamen usucapiet. De illo quaeritur, si seruus meus ancillam, quam subripuit, pro libertate sua mihi dederit, an partum apud me conceptum usucapere possim. Sabinus et Cassius non putant, quia possessio, qurem, alius mihi furtiuam ancillam dederit eaque apud me conceperit et pepererit, usu me non capturum. idemque fore etiam, si quis eam ancillam mecum permutasset aut in solutum dedisset, item si donasset. Si antequam pariat, alienam esse rescierit emptor, diximus non posse eum usucapere: quod si nescierit, posse. quod si, cum iam usucaperet, cognouerit alienam esse, initium usucapionis intueri debemus, sicut in emptis rebus placuit. Lana ouium furtiuarum si quidem apud furem detonsa est, usucapi non potest, si uero
Abbreviated transcription (Latin):
subripuerit. deinde eandem loco suo
reponat: pot̾it usu capi. quasi in potes¬
igimus ut redisse sciam in meã potesta¬
tem. ¶ Item si eam rem quam seruus
subripu̾it peculiam nomine teneat. nos
habuimus antequam subriꝑetur. aut
cum fecissemus: in peculio eum habe
concessimus. ¶ Item labeo ait. Si rem
quam apud te deposueram lucrifaci¬
endi causa uendidis. deinde ex pem¬
tentia redem̾is. ⁊ eodem statu habeas.
siue ignorante me siue sciente ea gesta
sunt: udi in potestatẽ mcam redissea
scđm ꝓculi sententiam que ⁊ uera ẽ.¬
¶ Si pupilli subrepta sit suffic̃e dicenã¬
um est si tutor eius sciat redisse eamĩ
domũ pupilli. ⁊ si furioso: sufficere cu¬
ratorem seire. ¶Tunc in potestatem
dñi redisse dicendum ẽ cum possessio¬
nem euis nactus sit ut uiste auelli noi
posset sed ⁊ tanqͣm sue rei. Nam si ign
orans michi subreptam. ⁊ litis estimati¬
onem acceꝑo. licet corporalit̃ eius sim

Expanded text:
subripuerit, deinde eandem loco suo subripuerit, deinde eandem loco suo reponat, poterit usucapi, quasi in potesigimus, ut redisse sciam in meam potestatem. Item si eam rem, quam servus subripuerit, peculiari nomine teneat, non habuimus, antequam subriperetur, aut, cum rescissemus, in peculio eum habere concessimus: item Labeo. Si rem, quam apud te deposueram, lucri faciendi causa vendideris, deinde ex paenitentia redemeris et eodem statu habeas: sive ignorante me sive sciente ea gesta sint, videri in potestatem meam redisse secundum Proculi sententiam, quae et vera est. Si pupilli res subrepta sit, sufficere dicendum est, si tutor eius sciat redisse eam in domum pupilli: et si furioso, sufficere curatores scire. Tunc in potestatem domini redisse dicendum est, cum possessionem eius nactus sit iuste, ut avelli non possit, sed rem mihi subreptam et litis aestimationem accepero, licet corporaliter eius non sim
Abbreviated transcription (Latin):
usu capiet. ¶ Pupillus si tutore aucore
ceꝑit possidẽ: usu cap̃. Si sine auctore
tutore possideat. ⁊ animum possiden¬
di habeat: dicemus posse eum usuca¬
ꝑe. E Furiosus quod ante furorem pos¬
side ceꝑit: usu capiet. Sed hec ꝑsona
ita demum usu caꝑe potest. si ex ea cã
possideat: ex qua usucapio sequitur s
Seruus pro hr̃de posside non potest. ¶ fr̃¬
uctus . i partus ancillarũ. ⁊ fetus pecorũ
ua non usu capiatur. nisi in potestate
eius cui surrepta ẽ reu̾tatur. sic accep¬
tiun est ut in dñi potestate debeat re¬
¶Hab̾o quoꝙ ait. si res peculiaris serui¬
Imei subrepta sit. me ignorante de ind
eam nactus sit: uid̾ĩ in potestatẽ meã
redisse. Comodius dr̃ etiã si sciero redĩ¬
se eam in meam potestatem. Nec enim
sufficit si eam rem quam ꝑdidi igno¬
rante me: seruus app̃hendat. si modo
exigendum est ut ego facultatem eiu̾
nactus sim .⁊ idõ si seruus qñs rem mͥ

Expanded text:
usucapiet. Pupillus si tutore auctore usucapiet. Pupillus si tutore auctore coeperit possidere, usucapit: si non tutore auctore possideat et animum possidendi habeat, dicemus posse eum usucapere. Furiosus quod ante furorem possidere coepit, usucapit. sed haec persona ita demum usucaper‹e› potest, si ex ea causa possideat, ex qua usucapio sequitur. Seruus pro herede possidere non potest. Fructus et partus ancillarum et fetus pecoruua non usucapiatur, nisi in potestatem eius, cui subrepta est, reuertatur, si‹c› acceptum est, ut in domini potestate‹m› debeat re.Labeo quoque ait, si res peculiaris serui mei subrepta sit me ignorante, deinde eam nanctus sit, videri in potestatem meam redisse: commodius dicitur, etiamsi sciero, redisse eam in meam potestatem nec enim sufficit, si eam rem, quam perdidit ignorante me, servus adprehendat: si modo tunc exigendum est, ut ego facultatem eius nactus sim. Ideoque et si servus meus rem mihi
Abbreviated transcription (Latin):
oportet. quemadmodum nec possessio
et ꝓprietas ꝑmisceri debent. Neq im¬
pediri possessionem si alius fruatur
neq alt̾ius fructum amputari si alter po̾¬
sideat. ¶ Cum qui edificare ꝓhibeatur. pos¬
side quoq ꝓhibetur: manifestum est. ẜ¬
Sp̃es inducendi in possessionem alicuiũ
rei est: ꝓhibere ingredienti ium fieri.
Statim enim cede adu̾sarium. ⁊ uacuam
relinquere possessionem iubet. quod in¬
ulto plus est quam restituere.
possessio prodesse solet.
publico usu capio introducta est. ne .s.
quarundam rerum diu i fere semꝑ
incerta dñica eẽnt cum sufficeret dñis
ad inquirendas res suas statuti temꝑis
usui pationem frequentẽ usũ uocant.
tio siue dñi ꝑ continuationem posses¬
sionis temporis lege definiti.
capione dicere.⁊ hoc ordine eundũ est¬
ut et uideamus quis potest usu cape.
et quas res ⁊ quanto tempore. Usuca¬
pere potest .s. pat̾ famił. uł filius famił.
et maxime miles in castris acꝗsitum

Expanded text:
oportet, quemadmodum nec possessio et proprietas misceri debent: nam ‹ne›que impediri possessionem, si alius fruatur, neque alterius fructum amputari, si alter possideat.Eum, qui aedificare prohibeatur, possidere quoque prohiberi manifestum est.Species inducendi in possessionem alicuius rei est prohibere ingredienti uim fieri: statim enim cedere aduersarium et uacuam relinquere possessionem iubet, quod multo plus est quam restituere. possessio prodesse solet.publico usucapio introducta est, ne scilicet quarundam rerum diu et fere semper incerta dominia essent, cum sufficeret dominis ad inquirendas res suas statuti temporiusurpationem frequentem usum vocant. tio dominii per continuationem possessionis temporis lege definiti. capione dicere. et hoc ordine eundum est, ut videamus, quis potest usucapere et quas res et quanto tempore. Vsucapere potest scilicet pater familias. filius familias et maxime miles in castris adquisitum