comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui scm̃ suũ usq quaq glorificans diuersaꝵ
munera gratiarũ in unũ hominẽ conferebat.
estabatur arborius exprefecto uidisse
se martini manum sacrificiũ offerentis uestitã
Quodã modo nobilissimis gemnus lucẽ micare pur¬
puream. Etad modũ deatere collisarũ int̾ se
fragorẽ audisse gemmarum.
eniam adillud quod ꝓpter temporũ notã sẽꝑ

Expanded text:
m suum usquequaque glorificans, diversarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. Testatur Arborius ex praefecto, vidisse se Martini manum sacrificium offerentis, vestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dextrae collisarum inter se fragorem audisse gemmarum. XI. Veniam ad illud quod prop
Abbreviated transcription (Latin):
certũ ẽ parilẽ quod am modo columnã ruere de
cȩlo quȩ impacta ydolo totã illã in expugnabi¬
lẽ molẽ soluit inpuluerẽ. Parum scilicet si inui¬
sibilit̃ cȩli uirtutib uteretur. nisi ipse uirtutes
uis ibiliter seruire martino humanis etiam oculis
cernerentur.
dem aut̃ refrigerius mͥ testis ẽ. mulierẽ ꝓfluuo
sangiunis laborantẽ. Cũ martini uestẽ excemplo

Expanded text:
nam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluuio sanguinis lab
Abbreviated transcription (Latin):
martinus recurrens ad nota p̾sidia noctẽ totã
inoratione ꝑuigilat. Mane orat. tempestas
edẽ idoli usq ad fundamentum prouoluit.
Uerũ hec marcello teste dicta sunt.
Qliam eius nondissimilẽ in simili opere uirtutem
refrigerio adstipulante ꝑhibeo. Columnã in¬
mensȩ molis cui idolum suꝑstabat parabat euer¬
tere. Sed nulla erat facultas. quia id daret᷑ effec

Expanded text:
Martinus recurrens ad nota subsidia nocte tota Martinus recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint. Aliam eius non dissimilem in simili opere uirtutem Refrigerio adstipulante perhibebo. columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat euert
Abbreviated transcription (Latin):
satisq constat ab illo die auicianũ mitiorem
fuisse seu qđ intellexerit egisse. se semper
assidentis sibi diaboli fecisse uoluntatẽ. seu qđ
in mundus spẽ ab illius consensu ꝑ martinũ
fugatus priuatus ẽ potestate grassandi  ũ
erub esceret minister auctore. nec ministrum
auctor urgueret.
nuieo aut ambaciensi idẽ castello ueteri qđ
nunc frequens habitatur afrib ydolũ noue¬
ratis grandi opere constructũ. P olitaissimis
sadis. moles turrita surrexerat. quȩ in quo¬
cedens suꝑsttionẽ loci operis dignitate ser¬
uabat. Huuis destructionẽ marcello idẽ con¬
sistenti prb̃o. uir beatus sepe mandauerat
ost aliquantũ tẽpus regressus increpat prbm
car ad huc idoli structura consisteret. Iule
causaius uiae militari manĩ et ui publice mul¬
tuudinis tantam molem posse subuerti. ne¬
dum id facile putaret. ꝑ inbecillos clericos
aut infirmos monachos qui uis se curari: Tunc

Expanded text:
satisque constat post ilium diem Auitianum mitiorem satisque constat post ilium diem Auitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper adsidentis sibi diaboli uoluntatem, seu quod inmundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus priuatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctore nec ministrum auctor urgueret. In uico Ambatiensi, id est castello ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae in cedens superstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum
Abbreviated transcription (Latin):
eũ romulo auspien llius filis honoratorde
religoso uro fusse sermone qui bre niobis
tam quã in comꝑta referebat. Et cum futuris ꝓ¬
uentib ꝑ assidua dampna trepidaret ut ipse
uidisti magno secum merore lugebat. marti¬
num non in hec tempora reseruatum.
ed ut auicianũ recurrã. qui cum in omnibus
locis cunetisq urbib ederet. crudelitatis sue
infanda monimenta. turonis tam̃ in nocens
erat. Et illa bestia quȩ humano sanguine &
infelicium mortib alebatur. mitẽ se atq tran¬
quillum beato uiro presente prestabat. Memi¬
ni quodam die adeum uenisse martinum. qͥ
ubi secretarium eius ingressus ẽ. Uidet poster¬
gum eius demonẽ mirȩ magnitudinis assiden¬
tem. Quẽ eminus ut uerbo quia ita necesse
ẽ. parũ latino loquamur ex sufflans auicianꝰ
se ex susflari existimans. Quid me inquit scẽ
sic aspicis: Tum martinus. Non te inquit
sed eum qui ceruici tuȩ teter incubuit. Ita¬
recessit diabolus & reliquit familiare subselliũ

Expanded text:
o Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum maerore lugebat, Martinum non in haec tempora reseruatum. Sed ut ad Auitianum recurram - qui cum in omnibus locis cunctisque in urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se adque tranquillum beato uiro praesente praestabat —: memini quodam die ad eum uenisse Martinum : qui ubi secretarium eius ingressus est, uidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis adsidentem. quem eminus, ut uerbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur, exsufflans, Auitianus se exsufflari existimans, quid me, inquit, sancte, sic accipis? tum Martinus, non te, inquit, sed eum, qui ceruici tuae taeter incumbit. cessit diabolus et reliquit familiare subsellium:
Abbreviated transcription (Latin):
sanetiorib nichil impossibile fatebatur. At
illi pias p̃ces una cum patre supplici uoce uin¬
gentes. orare martinum ut sperata prestaret.
ec cunctatus ultra utrũq p̃clarũ et ostendendo
humiltatẽ. nedifferendo pietatẽ iubet circum¬
stamis ppłi mubtitudinẽ submoueri. Ep̃is tantũ
& puellȩ patre assistentib in orationẽ suo illo
more ꝓsternitur. Dem pusillum olei cũ ecxor¬
cismi p facione benedicit. atq ita inos puellȩ
sancaficatum liquorem cum et linguam illius
ugous teseret infudit. nec fefellit scm̃ uirtuts
eueneus. Paeris nomen interrogat. Mor llla
respenuri  clamat pat cum gaudio pariter
pelacrimis Alaram genua complexur :et
hanc primã se filie au duisse uoce cinets su

Expanded text:
sanctioribus nihil impossibile fatebatur. At sanctioribus nihil impossibile fatebatur. At illi pias preces una cum patre supplici voce jungentes, orare Martinum, ut sperata praestaret. Nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem, nec differendo pietatem, jubet circumstantis populi multitudinem submoveri: episcopis tantum et puellae patre assistentibus in orationem suo illo more prosternitur: dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, atque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. Nec fefellit Sanctum virtutis eventus. Patris nomen interrogat: mox illa respondit. Proclamat pater, cum gaudio pariter et lacrymis Martini genua complexus, et hanc primam
Abbreviated transcription (Latin):
celsum ad muterent consularem ceteri sunt
repulsi. Ium gallum media insede componi¬
mus. Qui cum duu nobili sua ueretundia silentiũ
tenuisset. tandem ita ex orsus ẽ. Conuenistis
inquit adme audiendum et scĩ et disseru. sea
eligiosas potius quam doctas aures ut arbitror
atulistis. audituri me fide testes non oratoris
copia loquuturum. Quȩ aut̃ hesterno dicta
sunt. non reuoluã illa qui non audierunt &
seriis recognoscent. Noua postumianus etc¬
speciar. nuntiaturus orienti nese in compara¬
none martini p̃ferat occidenti. ac primum
ont onionis qđ refrigerius in aurẽ sugge¬
it explicari.
incarnotina gesta ẽ cuutate pater filiã
duodecennẽ abutero mutam puellã martino
epi offerre. poscens ut linguã ligatã meriis
sue ses ab solueret. Iile cedens ep̃is qui tum
forte latus illius ambiebant. ualemtiniano atq
uetr cio imparẽ se eẽ tantȩ moli sed illis qͦsi

Expanded text:
Celsum admitterent consularem: caeteri sunt Celsum admitterent consularem: caeteri sunt repulsi. Tum Gallum media in sede componimus: qui cum diu nobili sua verecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est: II. Convenistis, inquit, ad me audiendum, et sancti et diserti; sed religiosas potius quam doctas aures, uti arbitror, attulistis, audituri me fide testis, non oratoris copia locuturum. Quae autem hesterno dicta sunt, non revolvam: illa qui non audierunt, ex scriptis recognoscent. Nova Postumianus exspectat, nuntiaturus Orienti, ne se in comparatione Martini praeferat Occidenti. Ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicare. Res in Carnotena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantae moli; sed illis quasi
Abbreviated transcription (Latin):
iam ad narrandum parato. irruit turba mo¬
nachoꝵ euagrius prbt. aper sabanianus agricdi
Et post paululũ ingreditur prbt nr̃ aetherus
cũ calipinione diacono & amatore sub diacono
Postremus aurdius prbt dulcissimus m̃s longiori
uia ueniens anhelus cucurrit. Quid uos inqͥr
tã subito & tam insperati tum ex diuersis
regionib tam mane concurriis: Nos inqu
hesterno cognouimus gallum istũ per totum
diẽ martini narrasse uirtutes. Et reliqua
in hodiernũ diẽ quia nox opp̃sserat distu¬
lisse. ꝓpterea maturauimus frequens auaro¬
riũ facere tantã materiã loquituro. In
nuntiatur multos secularium stare ꝓforibus
nec ingredi audentes. sed ut ad muterentus
oruintes. Iunc aper. Nequaquã inquit istos nob
ammisceri cenuenit. quia ad audiendum curio¬
sitate potius quã religione uenerunt. Confusus
S illoꝵ uice quos non admntendos eẽ censebat.
egre tam̃ obtenui unt eucheriũ exuicariis et

Expanded text:
jam ad narrandum parato, irruit turba mojam ad narrandum parato, irruit turba monachorum: Evagrius presbyter, Aper, Sebastianus Agricola: et post paululum ingreditur presbyter noster Aetherius cum Calupione diacono, et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter dulcissimus meus, longiore via veniens, aubelus cucurrit. Quid vos, inquam, tam subito et tam insperati, tam ex diversis regionibus, tam mane cucurristis? Nos, inquiunt, hesterno cognovimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse virtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturavimus frequens auditorium facere tantam materiam locuturo. Interea nuntiatur, multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur orantes. Tum Aper, nequaquam istos, inquit, nobis admisceri convenit: quia ad audiendum curiositate potius quam religione venerunt. Confusus ego illorum vice quos non admittendos esse censebat. Aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex vicariis et
Abbreviated transcription (Latin):
ucescit ogalle surgendum ẽ. Nam ut
uides et postumianus instat. et hic prbt qui
hesterno auditorium amisit exspectat. ut que
de martino nr̃o in hodiernum diẽ explicana
distuleras debitor sponsionis euoluas. Non
ignarus quidẽ iste omniũ quȩcumq memorin¬
da sunt. sed dulcis & grata cognitio ẽ etiam
notare legenti. si quidẽ natura ita cõparatũ
sit. ut meliorẽ quis conscientiã se nosse con¬
gaudeat. quȩ multoꝵ testimoniis ñ eẽ in certa
cognoscat. Nam & hic aprima adolescentia
martinũ sequitus. Nouit quidẽ omnia sed
libenter cognita recognoscit. Fatebor enim
tes. quippe qui de eo etiã luteris multa man¬
dauerim. sed ꝑgestoꝵ ammiratione semꝑ m
noua sunt quȩ de illo licet audita sepius re¬
uoluuntur. Proinde additũ nob̵ refrigeriũ
auditorẽ eo impensius gratulamur. qͦ pmpti
postumianus iste qui hȩc orienti inferre
festinat. quasi subtestib consignatã abste ac¬
cepturus est ueritatẽ. Hȩc me loquente. gallo

Expanded text:
ucescit hoc, Galle: surgendum est. nam, ut uides, et Postumianus instat et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt, sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti, siquidem natura ita conparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat, quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tes, quippe qui de eo etiam litteris multa mandauerim: sed per gestorum admirationem semper mihi noua sunt, quae de illo licet audita saepius reuoluuntur. proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo inpensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi sub testibus consignatam abs te accepturus est ueritatem. h
Abbreviated transcription (Latin):
patris cathedrã adepturus. Simili et francoꝵ regẽ dolo
fugauit. Illis aut̃ recedentib. egocius expoliato campo¬
ostquã faciente dõ ꝑ antistitẽ suũ anianũ huic ciuitati
sulus ẽ reddita. eo exorante tantã fecunditas terrȩ attulit
qđ fuerat direptũ ab arbaris om̃s recuperassent in om̃ibꝰ.

Expanded text:
patris cathedram adepturus. Simili et Francorum regem dolo patris cathedram adepturus. Simili et Francorum regem dolo fugavit. Illis autem recedentibus, Aetius, spoliato campoostquam, faciente Deo, per antestitem suum huius civitati salus est reddita, eo exorante, tanta fecunditas terrae se adtulfuerat direptum, omnes recuperassent in omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aluid exinde fuisset apud diuinũ iudiciũ p̃finitum.
et audierit sileat. archanũq di uulgare ñ audeat ne
dipeat uelocit̃ aterra. Ille aut̃ hȩc audiens silere ñ potuit.
ad rica illucescente cȩlo om̃a quȩ audierat matrifamilia
pandit. E xpletisq sermonib lumine caruit oculoꝵ. Iguꝰ
geius cũ gorthis francisq coniunctus. adũsus attila c̃fligit
t ille adint̾necionẽ uastari cernens suũ excercitũ. fuga di¬
labit. theodor uꝰ gothoꝵ rex huic certamini fuccubuit.
lã nullus ambigat chunoꝵ ecercitũ. obtentu memorati
antistitis fuisse fugatũ. Uerũ egecius patriciꝰ thoris mͦ
uictoria obtinuit. hostesq deleuit. expletoq bello ait.
Egeci thoris mͦ festina uelocit᷑ redire inpatriã. neinsisten¬
te germano apetris regno priueris. Hȩc ille audiens
cũ uelocitate discessit. quas amicipaturꝰ fratrẽ. & prior

Expanded text:
cum aliud exinde fuisset apud divinum iuditium praefinitumcum aliud exinde fuisset apud divinum iuditium praefinitumhaec audierit sileat arcanumque Dei vulgare non audeat, ne pereat velociter a terra'. Ille autem haec audiens, silire non potuit; sed mox inluciscente caelo omnia quae audierat matrisfamiliae pandit, expletisque sermonibus, lumen caruit oculorum. Igitur Aetius cum Gothis Francisque coniunctus adversus Attilanem confligit. At ille ad internitionem vastari suum cernens exercitum, fuga delabitur. Theodor vero Gothorum rex huic certamine subcubuit Nam nullus ambigat, Chunorum exercitum obtentu memorati antestites fuisse fugatum. Verum Aetius patritius cum Thorismodo victuriam obtinuit hostesque delivit. Expletoque bello, ait Aetius Thorismodo: 'Festina velociter redire in patriam, ne insistente germano a patris regno priveris'. Haec ille audiens, cum velocitate discessit, quasi antecipaturus fratrem et prior
Abbreviated transcription (Latin):
hostẽ eiciunt atq repellunt. ltaq li.ata chtent
a antistis ciuatate. artila fugant. Qui mauriacũ c¬
pũ adiens. sep̃eingit̾ adbellũ. Qđ audiertt se com¬
urilit̾ ỹparant. Pis dieb. romã senus adnt egeciũ in
madimo discrimine int̃ falangas hottui labente qus
cabatur. Quȩ cũ die noctiq hȩc ager̃et.qi ac
nocte homo pauꝑculus crapulat auino in angnlo
basilice beati petri apłi obdormiuit. Claussaut
more ostiis acustodib ñ ẽ nactus. De nocte uͦ con¬
surgens relucentib ꝑtota edis spacia lucernis. pauer
deret querit. Uerũ ubi pͥmi atq alteriꝰ osti clau
pulsauit. et obserata cuncta cognoscit. solo decii
trepidus p̃stolans locũ ut uenientib ad mati
liymmnos pepulis. hic liber abscederet. Int̾ea uia
duas ꝑsonasse inuicẽ uenerabilit̃ salutantes
tos desuis eẽ ꝓspitatib. Iunc qui erat sene
petit enĩ assidue ut uirũ suũ degalliis reducã incolomẽ.

Expanded text:
hostem ejiciunt, repelluntque. Itaque liberata obtentu beati antistitis civitate, Attilanem fugant, qui Mauriacum campum adiens, se praecingit ad bellum. Quod hi audientes, se coriliter praeparant. His diebus Romam sonus adiit, Aetium in maximo discrimine inter falangas hostium laborare. Quo cabatur. Quae cum die noctuque haec ageret, quadam nocte homo pauperculus, crapulatus a vino, in angulo basilicae beati Petri apostoli obdormivit. Clausis autem ex more ostiis, a custodibus non est ejectus: de nocte vero consurgens, relucentibus per tota aedis spatia lychnis, pavore ut evaderet. Verum ubi primi atque alterius ostii claustra pulsat, et obserata cuncta cognoscit, solo decubuit, trepidus praestolans locum, ut convenientibus ad matutinos hymnos populis, hic liber abscederet. Interea vidit duas personas se invicem venerabiliter salutantess esse prosperetatibus. Tunc qui erat senioPetit enim assiduae, ut virum suum de Galliis reducam incolomem,
Abbreviated transcription (Latin):
quidã qui reliquis artificib p̃eẽ uidebatur
dũ ꝓ tegmina curreret. pede lapso ita corruit.
ut nullis potuisset uirib resopiri. Sẽs̃ uero
anianus uidens aduersa quȩ acciderant. ad eũi¬

Expanded text:
quidam, qui reliquis artificibus preesse videbatur, quidam, qui reliquis artificibus preesse videbatur, dum per tignis currerit, pede delapso, ita conruit, ut nullus potuisset viribus resopire. Sanctus vero Anianus videns adversa quae cesserant
Abbreviated transcription (Latin):
E M UO R E illo cum chunoꝵ exercitus apar¬
tib orientis addepopulandã omnẽ ꝓuintiã ex¬
Lissit. Et cũ secleris illoꝵ aduersus galliã dira ꝓcella
detonaret. eode tempore scs ac beatissimus
anianis ep̃s in aurelianensiũ ciuitate ut bonus
pastor ouiũ amore tenebatur. At ille sum moꝑe
euenire deberent p̃scuis. meruens suȩ ꝓbebis
excidium. diuino nutu excorans suo ouili ita
petit suffragiũ dõ aux iliante. qui sibi creden¬
tib cimnia. p̃stat. Illud namq de scĩ uiri lau¬
dib arbitror non tacere. et inquantũ ualuero
uł rusticante sermone uoti mci ecpositionem
edicere. Ante quã plures annos beatissimus
euurtius. antistes. aeccłam dĩ in urbe aurelianoꝵ
a pauimentis in amore diuino uisus ẽ magnã¬
a eccłȩ fabricã construcisse. et sc̃s deo plenus¬
anianus consentiente dño ad pontificale onus
accessit. Cui uisũ ẽ ꝓtantȩ fabricȩ decore.
tectis depositis fabricã ipsã altius sublimare

Expanded text:
emporae illo cum Chunorum exercitus a partibus Orientis a populandam omnem provintiam exisset, et cum excęleris eorum adversus Galliam dire procella detonaret, eodem tempore sanctus ac beatissimus Anianus episcopus Aurelianensium- civitatis ut bonus pastor ovium amore tenebatur. Ad ille summi operis evenire deberet, praescius, metuens suae plebis excidium, divino nutu exorans, suo ovili ita petit suffragium, qui, Deo auxiliante, sibi credentibus omnia prestat. Illud namque ad sancti viri laudibus arbitror non tacere et, in quantum valuero, vel rusticante sermone, voti mei exposicione edicere. 2. Ante quam plures annos beatissimus Evortius antestis ecclesiam Dei in urbe Aurelianorum civitatis a pavimentis in amore Dei visus est magnam ecclesiae fabricam construxisse, et post muAnianus, consentiente Domino, ad pontificale onus adcessit. Cui visum est pro tantae fabricae decus, tectis depositis, fabricam ipsam altius sublimare,
Abbreviated transcription (Latin):
catholica credit ȩcołã crede & confitere.
Ad cuiuis uocẽ ante superbus hereticus. hu¬
milis iam & catholicus. catholicam fidẽ
de scã & inseparabili trinitate et de xp̃i
in carnationẽ catholice confessus ẽ & in eadẽ
confessionis sue fide se permansurum
professus ẽ. ficq anima perinfidelitatẽ
perdito et corporali uoce ꝓpt̾ suꝑbiã
condempnato. uirtute diuina sc̃s remigi
& anune et corporis reddidit sanitatem
unctis qui aderant uel lecturi seu hec au¬
dituri erant sacerdotib patenter ostendens
de male sentiendo peccante inxp̃m. qui
perhumanitatẽ. proximus et frater nobis
fieri dignatus ẽ. quomodo erga peccan¬
tes inse uel in eccłam atq rebelles. et erga
post recognoseentes et poenitentes debears
agere. Peceantes inquit apłs corã omnib
argue. ut ȩeteri metum habeant. Et itẽ

Expanded text:
catholica credit aecclesia, crede et confitere'. catholica credit aecclesia, crede et confitere'. Ad cuius vocem ante superbus hereticus, humilis iam et catholicus catholicam fidem de sancta et inseparabili Trinitate et de Christi incarnatione catholice confessus est et in eadem confessionis sue fide se permansurum professus est. Sicque anima per infidelitatem perdito et corporali voce propter superbiam condempnato virtute divina sanctus Remigius et animae et corporis reddidit sanitatem, cunctis qui aderant vel lecturi seu haec audituri erant sacerdotibus patenter ostendens de male sentiendo peccante in Christum, qui per humanitatem proximus et frater nobis fieri dignatus est, quomodo erga peccantes in se vel in aecclesiam atque rebelies et erga post recognoscentes et paenitentes debeant agere. Peccantes, inquid apostolus, coram omnibus argue, ut ceteri metum ha
Abbreviated transcription (Latin):
& inscripturis sc̃s eruditissimũ ac in ecele¬
siasticis dognatib exxercitatum ad idem
conciliũ uenire petierunt. Cui synodo
arrianus quidã hereticus acerrimus
disputator et dialecticis propositionib
ac conclusionib confisus et inde nimis
elatus inter erat. Ingrediente aut̃ scõ
remigio epoꝵ concilium. amultitudine
fratrũ expectantium assurgentib om¬
nib reuerenter sicut angłs dĩ suscipit᷑.
Suꝑbus aut̃ hereticus & male de uero
di filio sentiens. dedignatus ẽ ei assur¬
gere. Qui ꝓtinus cũ sẽs remigius ante
eum trans ut. ita obmutuit ut nec uerbũ
quidẽ ullum effari potuerit. Exxpectan¬
tib aut̃ omnib ut post alloquutionẽ
scĩ remigii. hereticus ille aliquid diceret.
nichil potuit loqui sed ad uestigia scĩ
remigii pronus cadens. nutibus ueniã
petut. Cui sc̃s remigius dixxit. In nomine
de eo recte sentis loquere. et de illo sicut

Expanded text:
et in scripturis sanctis eruditissimum ac in aeccleet in scripturis sanctis eruditissimum ac in aecclesiasticis dogmatibus exercitatum ad idem concilium venire petierunt. Cui synodo Arrianus quidam hereticus, acerrimus disputator et dialecticis propositionibus ac conclusionibus confisus et inde nimis elatus, intererat. Ingrediente autem sancto Remigio episcoporum concilium, a multitudine fratrum exspectantium, assurgentibus omnibus, reverenter, sicut angelus Dei, suscipitur; superbus autem hereticus et male de vero Dei filio sentiens dedignatus est ei assurgere. Qui protinus, cum sanctus Remigius ante eum transiit, ita obmutuit, ut nec verbum quidem ullum effari potuerit. Exspectantibus autem omnibus, ut post allocutionem sancti Remigii hereticus ille aliquid diceret, nihil potuit loqui, sed ad vestigia sancti Remigii pronus cadens, nutibus veniam petiit. Cui sanctus Remigius dixit: 'In nomine de eo recte sentis, loquere et de illo, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
cum eẽt remi defunctum fuisse cognouit.
cx sibi assistentib indicauit. His ita gestis.
filius chlo domiri filii hludonuici regis.
nomine chlodo aldus interfectis fratrib¬
suis quos una cum eo post patris obitum
hrothildis regina nutriebat in clericũ
se totondit. & ꝓ cessu temporis uitȩ ac
religionis suȩ merito. partẽ hereditatis
apatrius regib obtinuit. de qua duhiacũ
uillã in pago mosomagensi cũ appendicus
sius sco remigio ac remensi acccłe tra¬
didit. & uillã ruulliacũ in pago biturieo
scõ dionisio de legauit. Uillã uͦ nouientũ
in pago parisiaco cum omnib ad se per¬
tinentib matri aeccłȩ parisius ciuitatis
ubi presbiter ectiat ordinatus donauit
n qua uilla plenus uirtutib migrans ad
dnm̃ in aeccła quã ipse edificauerat cor¬
pore fuit in pace senultus.
um ep̃i demũ gallię ac belgice ꝓuin¬
ciarũ causa fidei ad synodũ c̃uenirent.
beatũ remigiũ unde cumq doctissimũ

Expanded text:
cum esset Remi, defunctum fuisse cognovit cum esset Remi, defunctum fuisse cognovit et sibi assistentibus indicavit. His ita gestis, filius Chlodomiri, filii Hludowici regis, nomine Chlodoaldus, interfectis fratribsuis, quos una cum eo post patris obitum Clotildis regina nutriebat, in clericum se totondit, et processu temporis, vitae ac religionis suae merito patrem haereditatis a patruis regibus obtinuit: de qua Duziacum villam in pago Mosomagensi cum appendiciis suis sancto Remigio ac Remensi aecclesiae tradidit et villam Riviliacum in pago Biturico sancto Dionisio delegavit; villam vero Novientum in pago Parisiaco cum omnibus ad se pertinentibus matri aecclesiae Parisius civitatis, ubi presbiter extitit ordinatus, donavit. In qua villa plenus virtutibus migrans ad Dominum, in aecclesia quam ipse aedificaverat corpore fuit in pace sepultus. 21. Cum episcopi demum Galliae ac Belgicae provinciarum causa fidei ad synodum convenerunt, beatum Remigium undecumque doctissimum
Abbreviated transcription (Latin):
tatione perueniat. Eo fit: ut et noster
animus offitii caritate dati. et tuus secu¬
ritate perfruatur accepti. Ds̃ te in columẽ
custodiat frater keme. Huius scĩ ormisde
pontificatus tempore sepe fatus hludo uiueꝰ
rec gloriosus coronã aureã cũ gemimis
quę regnũ appellari solet. beato petro
scõ remigio suggerente direxit. Hic
beatus papa ormisda misit constantino¬
polim ad iustinũ imperatorẽ inlegatione
germanũ capuanũ ep̃m. cuius animã
uidit ab angelis in celũ defferri sanctꝰ
benedictus. qui ꝓcuratione puelle doe¬
moniacȩ ad beatum remigium interas
suas direxit.
ost hec omnia mortius ẽ hludouuicus
rex in pace. et sepultus ẽ inbasilica scĩ
petri apłi quã ipse ac regina sua edi¬
ficauerat. Mortuus ẽ autꝰ anno quinto
post quã cũ alarico rege gothoꝵ pugna¬
uit. regnauit quoq simul annis triginta
Et eodẽ momento quo mortuus ẽ hludo¬
uiucus parisius. reuelante spũ scõ remigiꝰ

Expanded text:
tatione perveniat. Eo fit, ut et noster tatione perveniat. Eo fit, ut et noster animus officii caritate dati et tuus securitate perfruatur accepti. Deus te incolumem custodiat, frater karissime. Huius sancti Ormisde pontificatus tempore sepe fatus Hludowicus rex gloriosus coronam auream cum gemmis, que Regnum appellari solet, beato Petro, sancto Remigio suggerente, direxit. Hic beatus papa Ormisda misit Constantinopolim ad Iustinum imperatorem in legatione Germanum Capuanum episcopum, cuius animam vidit ab angelis in caelum deferri sanctus Benedictus, qui pro curatione puellae demoniacae ad beatum Remigium litteras suas direxit. Post haec omnia mortuus est Hludowicus rex in pace et sepultus est in basilica sancti Petri apostoli, quam ipse ac regina sua aedificaverunt. Mortuus est autem anno quinto, postquam cum Alarico rege Gothorum pugnavit. Regnavit quoque simul annis triginta. Et eodem momento, quo mortuus est Hludowicus Parisius, revelante spiritu, sanctus Remigius,
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur. et laboraturis iniuncti operis
forma monstratur. Paternas gͥ regulas &
decreta sanctissimis diffinita conciliis ab
omnib seruanda mand amus. In his uigilan¬
tiã tuã in his curã fraternę monita exhor¬
tationis ostendimus. His ea quanta dignũ
ẽ reuerentia custo ditis. nullũ relinquit
culpȩ locum sc̃ę obseruationis obstaculũ.
bi fas nefasq prescriptũ ẽ. ibi ꝓhibitum
ad quod nullus audeat aspirare. ibi con¬
cessum quid debeat mens dõ placitura pre¬
sumere. Quotiens uniuersale poscit reli¬
gionis causa concilium: te runcti fratres
euocante conueniant. Et si quos eorum
specialis negotii pulsat intentio. uirgia
inter eos oborta compesce. discussa saera
lege determinando certamina. Quic quid
aut̃ illic ꝓfide et ueritate constitutũ uel
ꝓuida dispensatione preceptũ. uel ꝑsonȩ
nr̃ę auctoritate fuerit confirmatũ. totũ
ad scientiã nr̃am instructa relationis attes¬

Expanded text:
ostenditur et laboraturis iniuncti operis ostenditur et laboraturis iniuncti operis forma monstratur. Paternas igitur regulas et decreta sanctissimis diffinita conciliis ab omnibus servanda mandamus. In his vigilantiam tuam, in his curam, fraternae, monita exortationis ostendimus. His ea quanta dignum est reverentia custoditis, nullum relinquit culpae locum sanctae observationis obstaculum. Ibi fas nefasque prescriptum est, ibi prohibitum, ad quod nullus audeat adspirare, ibi concessum, quid debeat mens Deo placitura presumere. Quotiens universale poscit religionis causa concilium, te cuncti fratres evocante conveniant; et si quos eorum spetialis negocii pulsat intentio, iurgia inter eos oborta compesce discussa sacra lege determinando certamina. Quicquid autem illic pro fide et veritate constitutum, vel provida dispensatione preceptum, vel personae nostrae auctoritate fuerit confirmatum, totum ad scientiam nostram instructa relationis attes
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ de nri sumpsimus electione uiditii. qͣndo
id operatũ te eẽ didicimus. quod cęteris
agendum obnixius imperamus. ut in ꝓiuntus
tanta longinquitate disuinctis. et apłi cȩ
sedis uigorẽ & patrũ regulis studeas ad¬
hibere c̃ustodiã. Uices itaq nras ꝑ omne
regnũ dilecti & spualis filii nr̃ĩ hludouinci
quẽ nuper ad miniculante superna gratia
plurimis et apostoloꝵ temporib eq uiperan¬
dis signoꝵ miraculis prędicationẽ salimferã
comitantib ad fide cum gente integra con¬
uertisti. & sacri dono baptismatis conse¬
erasti. saluis priuilegiis quȩ metropolntanis
decreuit antiquitas presenti auctoritate
comitimus. augentes studii huiꝰ participa¬
tione ministeris dignitatẽ. releuantes nrãs
eiusdẽ remedio dispensationis ex cubias.
Et liecet de singulis non incligeas edoceri.
a quo iam probauimus acutius uniuersa
seruari. granus tam̃ eẽ solet si ituris trames

Expanded text:
igitur de nostri sumpsimus electione iudicii, quando igitur de nostri sumpsimus electione iudicii, quando id operatum te esse didicimus, quod ceteris agendum obnixius imperamus, ut in provinciis tanta longinquitate disiunctis et apostolicae sedis vigorem et patrum regulis studeas adhibere custodiam. Vices itaque nostras per omne regnum dilecti et spiritalis filii nostri Hludowici, quem nuper, adminiculante superna gratia, plurimis et apostolorum temporibus aequiperandis signorum miraculis predicationem salutiferam comitantibus, ad fidem cum gente integra convertisti et sacri dono baptismatis consecrasti, salvis privilegiis, quae metropolitanis decrevit antiquitas, presenti auctoritate committimus, augentes studii huius participatione ministerii dignitatem, relevantes nostras eiusdem remedio dispensationis excubias. Et licet de singulis non indigeas edoceri, a quo iam probavimus acutius universa servari, gratius tamen esse solet, si ituris trames
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Cum quib codicellis etiã illi anas¬
tasius coronã aureã cum gemmis & tunicã
blarteã misit. et ab ea die consul & augustus
ẽappellatus. Sed et ormis daromane sedis
pontifea. scõ remigio antiquę metropolis
ep̃o quę tunc temporis habebat sub se duo¬
decim ciuitates et totidem ep̃os eisdẽ pre¬
sidentes. uices suas in regno hludonuci nuꝑ
cum integra gente ad fide conuersi ꝑ scam
euis predicationẽ dño cooperante et sermo¬
nem confirmante sequeiib signis. cõmisit
hoc modo. Dilectissimo frĩ remigio ormisda.
Suscipientes plena fraternitatis tuę congra¬
tulationr colloquia. quib nos germanȩ
salutis tuȩ lȩtificauit inditio corporali cũ
sp̃ualib offitiis incolumitate subnixa. congruũ
eẽ perspeximus hanc ipsam quam mente
gerimus uerbis aperire letitiam. Agis enĩ
summi documenta pontificis. dũ & p̃ dicanda
facis. et ea in sinuare non differs Prerogatiua

Expanded text:
accepit; cum quibus codicellis etiam illi Anasaccepit; cum quibus codicellis etiam illi Anastasius coronam auream cum gemmis et tunicam blatteam misit, et ab ea die consul et augustus est appellatus. Sed et Ormisda Romanae sedis pontifex sancto Remigio antique metropolis episcopo, quae tunc temporis habebat sub se duodecim civitates et totidem episcopos eisdem presidentes, vices suas in regno Hludowici, nuper cum Integra gente ad fidem conversi per sanctam eius predicationem, Domino cooperante et sermonem confirmante, sequentibus signis, commisit hoc modo. Dilectissimo fratri Remigio Ormisda. Susdpientes plena fraternitatis tuae congratulalatione colloquia, quibus nos germanae salutis tuae letificavit indicio, corporali cum spiritalibus officiis incolomitate subnixa, congruum esse perspeximus, hanc ipsam quam mente gerimus verbis aperire laetitiam. Agis enim summi documenta pontificis, dum et predicanda facis et ea insinuare non differs. Praerogativam
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ remigii patris et patroni sui adiuuit
eum. Patrata si quidẽ uictoria et multis¬
ciuuitatib suȩ ditioni subiugans. usq tolosa
ꝑrexcit. & thesauros alarici accipiens. per
elquolisinã ciuntatẽ cuius muri ante conspee¬
tum eius corruerunt. interfectis gothis
arrianis qui ibi erant. cum gloriosa uicto¬
ria de multis cuutatib ad propria redui.
onferanus fratres his quȩ in hystoria
ueteri legimus. ea quȩ in hystoria hurꝰ
patroni nr̃i re uoliumus. Illic namq
seriptum ẽ. Idria farinȩ non defecit et
lcebitus olei ñ ẽ imminutus. donec dedit
dño pliuuiã suꝑ terrã uixta uerbũ dni
odi loquutus ẽ inmanu helye. et flasco¬
nes umni non d efecerunt usq qͦ dõ coopaste¬
patratis uictoriis rex reuersus fuit ad ꝓpͥa.
iuxta uerbũ dñĩ quod loquutus ẽ inmanu
remigii.
eridem tempus ab anastasio imperatore
codicellos hludouiucus rex proconsulatu

Expanded text:
orationem S. Remigii, patris et patroni sui, adjuvit orationem S. Remigii, patris et patroni sui, adjuvit eum Patrata siquidem civitatibus suae ditioni subiugatis, usque Tolosam perrexit, et thesauros Alarici accipiens, per Equolisinam civitatem, cuius muri ante conspectum eius corruerunt, interfectis Gothis Arrianis, qui ibi erant, cum gloriosa victoria de multis civitatibus ad propria rediit. Conferamus, fratres, his quae in historia veteri legimus ea quae in historia huius patroni nostri revolvimus. Illic namque scriptum est: Idria farine non defecit, et lechitus olei non est imminutus, donec dedit Dominus pluviam super terram, iuxta verbum Domini, quod locutus est in manu Heliae; et flascones vini non defecerunt, usque quo, Deo cooperapatratis victoriis, rex reversus fuit ad propria, iuxta verbum Domini quod locutus est in manu Remigii. 20. Per idem tempus ab Anastasio imperatore codicellos Hludowicus rex pro consulatu
Abbreviated transcription (Latin):
illud uinum de predicto flascone non de¬
ficeret. Bibit gͦ in de rex ac regalis fa¬
milia et numerosa turba populi et exinde
uberrime saciantur. & uas uini detrimen¬
tum non patitur. sed benedictione dĩ per
scm̃ remigium indita. more fontis in unda¬
tione repletur. Mouit aut̃ rex cunctum
exercitum suum de populo francoꝵ uersus
pictauis ciuitatẽ. ibi enim tunc alaricus
rex gothoꝵ commorabatur. et sic ꝑ pagũ
turonicum pergens & reuerentiã beato
martino atq scõ hylario ex hibens. sicut
locis suis lector inueniet. cum a larico rege
glinno. miliario decimo ab urbe pictauis
bellum conseruit. Illisq inter se compug¬
nantib. gothi cum rege suo nimis collisi
terga uerterunt. Hludouuicus sic̃ solebat
uictor exxtitt. Cumq alaricũ int̾ficeret.
duo gothi cum contis eum in latera feri
unt ex aduerso. sed propter loricã qua in¬
dimis erat ledere nequiuerunt. Magis
aut̃ dñs lorica fidei indutũ ꝑ orationẽ

Expanded text:
illud vinum de praedicto flascone non deillud vinum de praedicto flascone non deficeret. Bibit ergo inde rex, ac regalis familia et numerosa turba populi, et exinde uberrime satiantur: et vas vini detrimentum non patitur, sed benedictione Dei, per sanctum Remigium indita, more fontis inundatione repletur. Movit autem rex cunctum exercitum suum de populo Francorum, versus Pictavos civitatem: ibi enim tunc Alaricus rex Gothorum commorabatur, et sic per pagum Turonicum pergens, et reverentiam sancto Martino atque beato Hilario exhibens, sicut locis suis lector inveniet, cum Alarico rege Glinno, milliario decimo ab urbe Pictavorum, bellum conseruit. Illisque inter se compugnantibus, Gothi cum rege suo nimis collisi, terga verterunt. Ludovicus, sicut solebat, victor xstitit. LII. Cumque Alaricus interficeret, duo Gothicum contis eum ex adverso in latere feriunt: sed propter loricam qua indutus erat, laedere nequiverunt. Magis autem lorica fidei indutum Dominus per
Abbreviated transcription (Latin):
eos de ipsa terra nr̃isq dicionib quia
ualde bona ẽ eam subiciamus. Haben¬
tes iustitiã ad uersus alaricũ ad quem
ꝓ amicitie conditione legatum direximꝰ
ꝑquẽ nos decipere uoluit. Placuit hoc
consilium procerib francoꝵ. Tunc per
consilium reginȩ suę fecit aeccłam in
honore apłoꝵ petri & pauli in parisus
ciuitate. et ꝑ consilium beati remigii in
aurelianis ciuitate episcopoꝵ sẏnodum
conuocauit. in quo conuentu multa uilla
constituta fuere. Rex qͦq deuotisimus
pergens contra alaricũ arrianũ. benede¬
tionẽ petut ascõ remigio. Cui et bene¬
dictionẽ dedit. et uictoriã in uerlo xpi
spopondit. Deditq illi plenum uas
quod uulgaris consuetudo flasconen
appellat de uino quod benediit. sicut
etiã fecerat quando post baptismum
contra gundebaudum perrexerat. p̃cipiens
illi ut tam longe adbellum procederet.
quã du illi et suis quib in de dare uell&

Expanded text:
eos de ipsa terra nostrisque ditionibus, quia eos de ipsa terra nostrisque ditionibus, quia valde bona est, eam subiciamus, habentes iustitiam adversus Alaricum, ad quem pro amicitiae conditione legatum direximus, per quem nos decipere voluit'. Placuit hoc conconsilium reginae suae fecit ecclesiam, in honore apostolorum Petri et Pauli in Parisiorum civitate, et per consilium beati Remigii in Aureliana civitate episcoporum synodum convocavit: in quo conventu multa utilia constituta fuere. Rex quoque devotissimus, pergens contra Alaricum Arianum, benedictionem petiit a sancto Remigio. Cui et benedictionem dedit, et victoriam in verbo Christi spopondit: deditque illi plenum vas, quod vulgaris consuetudo flasconem appellat, de vino quod benedixit, sicut et fecerat, quando post baptismum, contra Gundebaldum perrexerat, praecipiens illi, ut tam longe ad bellum procederet, quandiu illi et suis, quibus inde dare vellet,
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt contra eos suꝑ oscharã fluuium
secus castrum quod diuion dicitur ibiq
inter se atrociter confligentes. gunde¬
baudus ac godegislus cum burgundio¬
nib terga uerterunt. et uix fuga lapsi
euaserunt. Hludouuico ut solebat ex¬
istente uictore. gundebaudus se in auione
reclusit. et ꝑ aredium consiliarium suum
pacẽ ahludouuico expetit. Hludouueus
uero ablatis thesauris. cum preda maxi¬
ma & francoꝵ excercitu ad ꝓpria est
reuersus. Et mittens legatum nomine
paternum uirum industriũ ad alaricũ
regẽ gothorũ. de amicitiȩ inter eos con¬
ditione mandauit. Alaricus uͦ cum per
paternum uellet h ludouuicũ decipere
a paterno exploratis quȩ circa eũ erant
& thesauris eius ingenio sub arratis illus ẽ
cum uenisset parisius ciuitatẽ ubi sedẽ
suã constituit. ait ad reginã et ad populũ
suum. Satis michi molestum ẽ. quod
gothi arriani partẽ optimã gailiarum
tenent. Eamus cum dĩ auxcilio et eiciamꝰ

Expanded text:
nerunt contra eum super Oscharam fluvium, nerunt contra eum super Oscharam fluvium, secus castrum quod Divion dicitur, ibique inter se atrociter confligentes, Gundebaudus et Godegislus cum Burgundionibus terga verterunt et vix fuga lapsi evaserunt. Hludowico, ut solebat, existente victore, Gundebaudus se in Avione reclusit et per Aredium consiliarium suum pacem a Hludowico expetiit. Hludowicus vero, ablatis thesauris, cum preda maxima et Francorum exercitu ad propria est reversus. Et mittens legatum nomine Paternum virum industrium ad Alaricum regem Gothorum, de amicitiae inter eos conditione mandavit. Alaricus vero cum per Paternum vellet Hludowicum decipere, a Paterno, exploratis quae circa eum erant et thesauris eius ingenio subarratis, illusus cum venisset Parisius civitatem, ubi sedem suam constituit, ait ad reginam et ad populum suum: 'Satis mihi molestum est, quod Gothi Arriani partem obtimam Galliarum tenent. Eamus cum Dei auxilio et eiciamus
Abbreviated transcription (Latin):
eius animum manus misericordie non com¬
mendat. Tunc aut̃ uerbi semen facile ger¬
minat. quando in audientis pectore pie¬
tas predicantis rigat. Unde rectorem
necesse ẽ ut interiora possit in fundere.
cogitatione in noxia etiã exteriora pro¬
uidere. Hanc pastorum sollicitudinem
paulus exxcitat dicens. Qui suoꝵ & maxi¬
me domesticoꝵ curã non habet. fidẽ ne¬
gauit. et ẽ in fideli deterior. Quȩ heati
remigii sollicitudo quantũ dño placue¬
rit. miraculo ostensio in eum qui eiꝰ bonis
operib in uidebat. eudenter ostendit.
ludouuicus rex cum dĩ
benedictione ꝑ scm̃ remigium accepta
de uictoria sibi ab eo predicta securus.
& in mandatis accipiens ut tam diu ad
dimi candum pergeret. quã diu illi be¬
nedictũ uinum sibi adeo datũ in co¬
tidiano usu potatũ sufficeret. iter arripuit
contra gundebaudũ et godegislũ fratrẽ
eius commoto exercitu maximo. et bur¬
gundiones cum ingenti multitudine ue¬

Expanded text:
eius animam manus misericordiae non comeius animam manus misericordiae non commendat. Tunc autem verbi semen facile germinat, quando in audientis pectore pietas predicantis rigat. Unde rectorem necesse est, ut interiora possit infundere, cogitatione innoxia etiam exteriora providere. Hanc pastorum sollicitudinem Paulus excitat, dicens: Qui suorum et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit et est infideli deterior. Quae beati Remigii sollicitudo quantum Domino placuerit, miraculo ostenso in eum qui eius bonis operibus invidebat, evidenter ostendit. 18. Hludowicus rex cum Dei benedictione per sanctum Remigium accepta, de victoria sibi ab eo predicta securus et in mandatis accipiens, ut tandiu ad dimicandum pergeret, quandiu – illi benedictum vinum, sibi ab eo datum, in cotidiano usu potatum sufficeret, iter arripuit contra Gundebaudum et Godegislum, fratrem eius, commoto exercitu maximo. Et Burgundiones cum ingenti multitudine ve
Abbreviated transcription (Latin):
securĩ ut fustem percuteret. dextera illiꝰ
manus exaruit. et oculoꝵ lumen amisit.
et qui famã scĩ remigii extingere uoluit.
laudis uenerationẽ ad auxit. In hac sol¬
licitudine quã sc̃s remigius de pice locis
religiosis remensis eccłȩ suo uel successorũ
suoꝵ tempore consulendis sat egit. rectorib
eccłȩ patenter ostendit quia internorũ solli¬
citudinẽ non relinquentes exterioꝵ proui¬
dentiam nondebent minuere. ne aut exteri¬
orib dediti abintimis corruant. aut solis
interiorib occupati quȩ foris debent ꝓxci¬
mis non impendant. sed sie sibimet ad spi¬
ritualia uacent. ut exterioꝵ administratio¬
nem nonrelinquant. ne cum curare corpora¬
lia funditus negligunt. subditorũ necessi¬
tatib minime concurrant. et si eis necessa¬
ria presentis uitȩ non tribuunt. neq li¬
benter audiuntur. Egentes et enĩ mentẽ
doctrine sermo non penetrat. si hunc apud

Expanded text:
securim, ut fustem percuteret, dextera manus securim, ut fustem percuteret, dextera manus illius exaruit, et oculorum lumen amisit; et qui famam sancti Remigii extinguere voluit, laudis venerationem adauxit. In hac sollicitudine, quam sanctus Remigius de pice locis religiosis Remensis aecclesiae suo vel successorum suorum tempore consulendis sategit, rectoribus aecclesiae patenter ostendit, quia internorum sollicitudinem non relinquentes, exteriorum providentiam non debent minuere, ne aut exterioribus dediti, ab intimis corruant, aut solis interioribus occupati, quae foris debent, proximis non impendant; sed sic sibimet ad spiritalia vacent, ut exteriorum administrationem non relinquant, ne cum curare corporalia funditus neglegunt, subditorum necessitatibus minime concurrant, et si eis necessaria praesentis vitae non tribuunt, neque libenter audiuntur. Egentis etenim mentem doctrinae sermo non penetrat, si hunc apud
Abbreviated transcription (Latin):
a francis sibi data manere disposuit. ut picẽ
annuatim religiosis locis a eccłe remensis
anmunistrarent. quib ut pensã dedit que
usq hodie ab incolis ipsoꝵ locoꝵ habetur
cum qua debitum suum ex soluunt. Ipsiq
comparationis suȩ fines ꝑgyrũ adeo exc¬
terminauit. ut & omnib udentib pateat
ipsa exterminatio. et aꝓgenie in ꝑgenies
haretenus ipse ex terminationes ab eo facte
nominetenus uocitentur ac de signentur.
nquib exterminanionib quodã loco infuste
cauo manu sua petram misit. quã omnes
cpli uolunt manũ in cauerna inqua perra
posita ẽ ponere possunt et ipsam petrã
uoluere. et eã acauerna nullo ingenio
ualent extrahere. P ost quedã u tempora
quidã iuidens quod multi add laudem
srĩ remigii. hoc ꝓreligione tenebant.
manu ipsã petrã de cauerna exctrahere
uoluit. Quod non ualens. securi ipsũ per¬
tusum ampliare temptauit. et eleuans

Expanded text:
a Francis sibi data manere disa Francis sibi data manere disannuatim religiosis locis ecclesiae Rhemensis administrarent: quibus et pensam dedit, quae usque hodie ab incolis ipsorum locorum habetur, cum qua debitum suum exsolvunt. Ipsius quoque comparationis suae fines per girum adeo exterminavit, ut et omnibus videntibus pateat ipsa exterminatio, et a progenie in progenies actenus ipsae exterminationes ab eo factae nominetenus vocitentur ac designentur. In quibus exterminationibus quodam loco in fuste cavo manu sua petram misit, quam omnes qui volunt manum in caverna in qua petra posita est ponere possunt et ipsam petram volvere et eam a caverna nullo ingenio valent extrahere. Post quedam vero tempora quidam invidens, quod multi ad laudem sancti Remigii hoc pro religione tenebant, manu ipsam petram de caverna extrahere voluit. Quod non valens, securi ipsum pertusum ampliare temptavit, et elevans
Abbreviated transcription (Latin):
acceperunt gratis etiã idest sine retribu¬
tone temporali proximis largiantur.
Unde bene cum uirũ istũ describeret pro¬
pheta ait. Qui ex cutit manus suas ab
omni munere. neq enim dicit qͥ excutit
manus suas amunere tantum. sed ad uineit
ab omni. quia aliud ẽ munus ab obsequio.
aliud munus amanu. aliud munus alin¬
gua. Munus quippe ab obsequio ẽ. sub¬
iectio indebite impensa. M unus amanu.
pecunia. Munus alingua. fauor. Qui
gͦ saeros ordines tribuit uel quod cũq
bonũ unde retributionẽ adõ sibi in
futuro seculo reddi cupit. tunc ab omni
mimnere manus excutit. quando in diuinis
rebus non solum ullã pecuniã. sed etiam
gratiã non requirit. Partẽ etiã maxximã
siluȩ in uosago prȩtio comparauit. et
mansionile ibidẽ constituit. qui ab aquis
suꝑ quib constitim sunt cosla et gleni uo¬
cantur. hominesq in eisdẽ mansionilibus
de uicina episcopii uilla quȩ berna dieit᷑

Expanded text:
acceperunt, gratis etiam, id est sine retribuacceperunt, gratis etiam, id est sine retributione temporali, proximis largiantur. Unde bene, cum virum iustum describeret propheta, ait: Qui excutit manus suas ab omni munere; neque enim dicit: Qui excutit manus suas a munere tantum, sed adiunxit: ab omni, quia aliud est munus ab obsequio, aliud munus a manu, aliud munus a lingua. Munus quippe ab obsequio est subiectio indebite impensa, munus a manu pecunia, munus a lingua favor. Qui ergo sacros ordines tribuit vel quodcumque bonum, unde retributionem a Deo sibi in futuro seculo reddi cupit, tunc ab omni munere manus excutit, quando in divinis rebus non solum ullam pecuniam, sed etiam gratiam non requirit. Partem etiam maximam silvae in Vosago pretio comparavit et mansioniles ibidem constituit, qui ab aquis super quibus constituti sunt Cosla et Gleni vocantur; hominesque in eisdem mansionilibus de vicina episcopii villa que Berna dicitur