comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuere ubi potius alendus sitq̃
ni unq̃m auoluntate patris
rece̾bit p̾tordeniq cum ꝗdam
testõ suo cauiss. ut filius ap̃sb̾¬
stitutos eoncaretim: imp̃r. seuer᷑¬
ixpsit.p̃torem existimare deb̾e¬
p̾sentib cetis ꝓpinquis lib̾oꝵ.
ulla maligna suspitc̃e alat̾ ꝑtꝰ
⁊educetũ quauis aũt pretor
recusantem ap̃ se educari. ñ pol¬
liceatur se coacturum. attñ qõ¬
nis ẽ an debeat ⁊̃ inuitum coge.
ut puta lib̾tum. parẽtemaiel ꝙ
alium deaffimb. cognatis ue.⁊
mag̾ est ut int̾clictum debeat
io facere. ¶Certe ñ maledice¬
tur si legatarius. uł hr̃s educa¬
denegari ei acͤtões deb̾eexẽplotr¬
toris testõdatiqd ita demũ pla¬
cint. si id circo fit relictũ cẽt̾u
si eẽt relicturus ⁊ si eduçationeᷤᷤ
recusaturum sciret. ñ denegabr̾
ei actio⁊ ita diuus. seni. sepissi¬
me statuit.

Expanded text:
tuere, ubi potius alendus sit: et nonnumquam a uoluntate patris recedit praetor. denique cum quidam testamento suo cauisset, ut filius apud substitutum educetur, imperator Seueripsit praetorem aestimare debeesentibus ceteris propinquis liberoruulla maligna suspicione alatur partus et educetur. Quamuis autem praetor recusantem apud se educari non polliceatur se coacturum, attnis est, an debeat etiam inuitum cogere, ut puta libertum, parentem uel quem alium de adfinibus cognatisue. et magis est, ut interdum debeat id facere. Certe non male dicetur, si legatarius uel heres educadenegari ei actiones debere exemplo tutoris testamento dati: quod ita demum placuit, si idcirco sit relictum: ceterum si esset relicturus, etiamsi educationem recusaturum sciret, non denegabitur ei actio, et ita diuus Seuerus saepissime statuit.
Abbreviated transcription (Latin):
mpatõis
seueri orone ꝓhi¬
biti sunt tutores
⁊curatores p̃dia ry¬
sticauł suburbana distralx. q̃
orõ in senatu recitata ẽ teophi¬
⁊ sunt uba enus hunismodi.
P̃terea patres ꝯscriptianterdi¬
cam tutorib ⁊ curatõrib ne p̾¬
dia rustica uł suburbãna dist¬
hant msi ut id fieret. parẽteᷤ te¬
stõnel codicilł caũerint ꝙ̃ si fõ¬
te es alienum tin erit. ut dereb
cet̾is ñ possit exsolui. tẽ pretor
urbanus uirclanssimus adea¬
tur. qui ꝓsua religioẽ extimet q̃
possunt alienariobligatiue p̃¬
beantimanẽte pupillo actoe. s
postea potit ꝓbari obrẽpͥtu
ẽẽ pretori. ¶Si comunisre̾
ent.⁊ socͥus ad diisionẽ ꝓuoc.
aut sicditor qui pignoriagrẽ
aparẽte pͣupill accepit nisexe¬
quitur. mcħ nouandi cẽseo

Expanded text:
atoris Severi oratione prohibiti sunt tutores et curatores praedia rustica vel suburbana distrahere. Quae oratio in senatu recitata est Tertulet sunt verba eius huiusmodi: "Praeterea, patres conscripti, interdicam tutoribus et curatoribus, ne praedia rustica vel suburbana distrahant, nisi ut id fieret, parentes testamento vel codicillis caverint. quod si forte aes alienum tantum erit, ut ex rebus ceteris non posurbanus uir clarissimus adeatur, qui pro sua religione aestimet, quae possunt alienari obligarive debeant, manente pupillo actione, si postea potuerit probari obreptum esse praetori. si communis res erit et socius ad divisionem provocet, aut si creditor, qui pignori agrum a parente pupilli acceperit, ius exsequetur, nihil novandum censeo
Abbreviated transcription (Latin):
cum utiq ꝓfructinm mõ. p̃¬
tium imuenturus sit.¶
gare tutor pupillare p̃cdliu põ
tñinꝗd errore lapsus uendi¬
derit. ⁊p̃tium acceptum credi¬
torib pat̾ins pueni solu̾it.qñ

Expanded text:
cum utique pro fructuum modo pretium inventurus sit". gare tutor pupillare praedium possinquit, errore lapsus vendiderit et pretium acceptum creditoribus paternis pueri so
Abbreviated transcription (Latin):
gis ẽ ut possit. dum mõsciam
pretorem ñ recte ꝑtibsins fũ¬
ctum. debint ip̃e statuere ⁊ eligẽ
utrum magobligare an uen¬
dere ꝑmittat. ¶Si obligãye¬
rit rem tutor sine decto q̃muis
obligatio ñ ual̾at. est tam̃ ex¬
ceptionidoli loc̾us s tẽcum tr
qui subpignore erat creditor.
⁊t̾udendum ẽ an ⁊ obligare
eiꝰrem possit. ⁊dicẽdum ẽ. si ean¬
dem sortem accepit. nec guiori

Expanded text:
t possit, dummodo sciamus praetorem non recte partibus suis functum: debuit enim ipse statuere et eligere, utrum magis obligare an uendere permittat. Si obligauit rem tutor sine decreto, quamuis obligatio non ualeat, est tamen excepqui sub pignore erat creditor. Item videndum est, an et obligare ei rem possit: et dicendum est, si eandem sortem acceperit nec graviori
Abbreviated transcription (Latin):
lum eohercere debeat.
tum pupilli uł adolesce̾tis. p̃¬
dio uenimndato. si eo noie ap̃
iudicem. tutele uł utił actois
extimatio feã est. ea que solu¬
ta. uendicatio p̃chi exequitate

Expanded text:
lum coercere debeat. tum pupilli vel adulescentis praedio venumdato, si eo nomine apud iudicem tutelae vel utilis actionis aestimatio facta est eaque soluta, vindicatio praedii ex aequ
Abbreviated transcription (Latin):
re posse ꝑficeres fundum aũt lo¬
catum aepudiare pupillus siñ¬
alienatõrm cumres sit pupͤuli
nemodubitat. ¶Non pas¬
sim tutorib subobtentu eris
alilem. pmniti debuit uenditio.
nãꝙ non ẽẽ uiam eis distracti¬
oms tributam ⁊ io p̃tori arbi¬
trium hususrei senatus dedit.
excuterean aliũde possit pecc̃a
ad extennãdum esaliemm ex¬
pedini q̃rere debet ergo an pecen¬
niam pupillus aat.uł imnia
inreddituum spẽ atq obietio¬
num qtem requirat nũ ane re ᷤᷤ
sint. pret̾ predia q̃ distrahi pos¬
sint. exõrum prioeri alieno sa¬
tis fieri possit Nigitur dep̃hen¬
derit ñ posse altunde exsoiui ꝙͣ
tet dͣistrahinhoutgeat credi¬
tor aut usurnrum mocdus pa sob¬
rẽdumeri alieno suadeaude
p̃tor estimare debebutriminẽ¬
dere potras an o bligare pͣunt¬
tatnẽc ñ ⁊ illum nigilãter obẜ̃¬
uarene plus accipiatur sBob¬
ligatõe p̾diorum fenoris quã
ꝙ opus sit ad soluẽdum es ali¬

Expanded text:
re posse perficere. Fundum autem lere posse perficere. Fundum autem legatum alienationem, cum res sit pupilli, nemo dubitat.Non passim tutoribus sub optentu aeris alieni permitti debuit uenditio: namque non esse uiam eis distractionis tributam. et ideo praetori arbitrium huius rei senatus dedit, excutere, an aliunde possit pecunia ad extenuandum aes alienum expediri. quaerere ergo debet, an pecuniam pupillus habeat uel in in redituum spe atque obue‹nti›onum. item requirat, num aliae res sint praeter praedia, quae distrahi possint, ex qu‹a›rum pretio aeri alieno satisfieri possit. si igitur deprehenderit non posse aliunde exsolvi quam tet distrahi, si modo urgueat creditor aut usurarum modus parendum aeri alieno suadeat. Idem praetor aestimare debebit, utrum vendere potius an obligare ptat nec non illud uigilanter obseruare, ne plus accipiatur sub obligatione praediorum faenoris, quam quod opus sit ad soluendum aes ali
Abbreviated transcription (Latin):
lienas hãt pupillusadem erit
dicẽdum. ¶Sipuyillus a¬
lienum fundum bona fide eni¬
ptum possideat. diceoum puto
nec hiicauenare tutores pͥoᷤ
¶Si fumdus pupillo pignoratꝰ
sitan uendere tutores possintꝰe
hunc qi debitoris. hoc ẽ aliemã
uẽdunt sitam̃ in petraui̾at pu¬
pillusuł par̃ eius ut inre dm̃
possid̾eat. ꝯsequẽs erit dr̃e non
posse distrabrqi prednmmpu¬
pillare id̃qͣ ⁊ si fuenit exc̃a dam¬
pniifecti nussus possitere.
Sifũndus legatus ꝑfideio. fu¬
instituto. an cutores restituere
hunc fundum possint sine a¬
sudm legaũ cessare orone sin
uotere pupilli. dicẽdument.
locum ẽẽ orõninec iꝯsultoẜ
dore posse alienare. ¶Sipu¬
pilius stplanti spoponderit.
an solue posnt nne pretons
aocamagis ẽne pomtialio¬
qrim inuetaent. alienadi ro.
Gasi patstipulanti fundũ spo
succesẜit qui erat obligatus eã¬
didituł quis alius cui pupil¬
lus succesẜit pot dicipupulũ
cetea uenditõis mosulto p̃to¬

Expanded text:
linas habeat pupillus, idem erit dicendum.Si pupillus alienum fundum bona fide emptum possideat, dicendum puto ne hunc alienare tutores posselet.Si fundus pupillo pigneratus sit, an uendere tutores? hunc enim quasi debitoris, hoc est alienum uendunt. si tamen impetrauerat pupillus vel pater eius, ut iure dominii possideant, consequens erit dicere non posse distrahi quasi praedium pupillare. idemque et si fuerit ex causa damni infecti iussus possidere. Si fundus legatus vel pinstituto, an tutores restituere hunc fundum possint sine asuam legauit, cessare orationem, sin uero de re pupilli, dicendum erit locum esse orationi nec inconsulto praetore posse alienare.Si pupillus stipulanti spoponderit, an soluere possit sine praetoris magis est, ne possit: alioquin inventa erit alienandi ratio. Sed si pater stipulanti fundum spopsuccesserit, qui erat obligatus. Eadidit vel quis alius, cui pupillus successerit, potest dici pupillum cetera venditionis inconsulto praeto
Abbreviated transcription (Latin):
ipupillorum sint coĩa
possit. ⁊ cum ꝓuecationecc̃ia sit̃.
puto alienatõem inpediri.neut᷑ e
expectareit̃ si eosdem tutores
hant. multo mag̾ qsmpedita
alienatõem dicet. sip ¶Si pr¬
pillus dedit pignori expmis¬
su p̃toris. ñ nulla erit dubitatõ
an alienatio possit inpediri.s
dicẽdum est posse creditorem
ius suum exeqͥuitutius tam̃
fecĩt. si prius p̃torem adierit.
¶Si pat̾ uel parens. tutor sit ali¬
cui exlib̾is an p̃tor adeunduᷤᷤ
sit.si obligate uelit.⁊ magis ẽ

Expanded text:
pupillorum sint communpossit. et cum provocatio necessaria sit, puto alienationem impediri: neuter enim exspectare. item si eosdem tutores habeant, multo magis quis impeditam alienationem dicet. Si pupillus dedit pignori ex permissu praetoris, nonnulla erit dubitatio, an alienatio possit impediri. sed dicendum est posse creditorem ius suum exsequi: tutius tamen fecerit, si prius praetorem adierit. Si pater vel parens tutor sit alicui ex liberis, an praetor adeundus sit, si obligare velit ? et magis est
Abbreviated transcription (Latin):
debet ꝗse cum instruat defortu¬
nis pupillinecminium tutoi¬
buł curatorib credẽ.qui non¬
num qͣm lucri sui grã asseuera¬
re p̃tori solent. nec̃ce ẽẽ distrahi
pones nel obligari requirat ego
necc̃ios pupilliuł parentes. uel
libos ali quos fidelesuł quema¬
lium qui notitiam rerum pu¬
pillarium hãtaut si nẽo inue¬
matur aut suspecti sunt qui ĩ¬
uemũtur nb̾e debe edi rõnes.
aduocatumꝙ pupillo dare.q ĩ¬
struere possit p̃toris religione.
an assentire uenditõi.uel obli¬
gatõi debeat. ¶Illud q̃ri pt̃
si p̃tor aditus ꝓmiẜit distrahi
me agebatur. ⁊ hii tutores camͣ
qͦꝓ aministratoẽm subͥerãtꝰ/ ne
tam̃ titulo tenus. tutores ere a¬
lieno alegato pecunia abutãt᷑
qͣm mutuam accepͬant. oꝑtebit
p̃torem curare ut pecc̃a accepta
eͥditorib soluatur. ⁊ dehoc decẽ¬
nere.dareꝙ uiatõrem. ꝗei renũ¬
tiet pecuniam istam ad hoc ꝯuẽ¬

Expanded text:
debet eum, qui se instruat de fortunis pupilli, nec nimium tutoribus uel curatoribus credere, qui nonnumquam lucri sui gratia adseuerare praetori solent necesse esse distrahi possessiones uel obligari. requirat ergo necessarios pupilli uel parentes uel libertos aliquos fideles uel quem alium, qui notitiam rerum pupillarium habet, aut, si nemo inueniatur aut suspecti sint qui inueniuntur, iubere debet edi rationes advocatumque pupillo dare, qui instruere possit praetoris religionem, an adsentire venditioni vel obligationi debeat. Illud quaeri potest, si praetor aditus permiserit distrahi mae agebatur et hi tutores eam quoque administrationem subierant. Ne tamen titulo tenus tutores aere alieno allegato pecunia abutantur quam mutuam acceperunt, oportebit praetorem curare, ut pecunia accepta creditoribus solvatur et de hoc decernere dareque viatorem, qui ei renuntiet pecuniam istam ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
aroitnun dãdum est. distrahx̃¬
q̃nter dicemus nullamꝰ ẽẽ uen
sim distrahi iub̾e pretoritribu¬
tum ẽ.si ita demum si urgeat eᷤᷤ
alienum. ¶Om̃et actio pr¬
pillo.si papot̾it ꝓbari obreptie¬

Expanded text:
arbitrium datum est distrahquenter dicemus nullam esse vendienim passim distrahi iubere praetori tributum est, sed ita demum, si urgueat aes alienum. Manet actio pupillo, si postea poterit probari obrept
Abbreviated transcription (Latin):
iub̾e possideri pot̾it hec obliga¬
toẽs siue alienatoes locu hnt.
qr ñ extutoris uł curatons uo¬
lũtate id fit. s exma grãtuum
dus atutore petitus sit pupil¬
laris nec restituatur.an litis ex¬
timatio oblata alienatõem pa¬
ꝙ erit dicẽdum.⁊ si fundus peti¬
tus sit qui pupilli fint. ⁊ cẽ pu¬
pillum ꝓnuntiatum. tutores¬
ꝙ restituerũt. nam ⁊ hic uale¬
bit alienatio. pprei iudicate

Expanded text:
iam possideri poterit: hae enim obligationes siue alienationes locum habent, quia non ex tutoris uel curatoris uoluntate id fit, sed ex magistratuum adus a tutore petitus sit pupillaris nec restituatur, an litis timatio oblata alienationem paque erit dicendum et si fundus petitus sit, qui pupilli fuit, et contra pupillum pronuntiatum tutoresque restituerunt: nam et hic ualebit alienatio propter rei iudicatae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponatur. id̾ ⁊institutꝰ. ⁊ sub¬
stituͣtus. ⁊ p̃termiẜit institu¬
toẽm. an incidat in edc̃m. qr̃a
hanc ei dedĩt facultatem qy
eũ substituit. ¶Ptermitte

Expanded text:
ponatur idem et institutus et substitutus et praetermiserit institutionem, an incidat in edictum, quahanc ei dederit facultatem, qui eum substituit. Praetermitte
Abbreviated transcription (Latin):
torum actio datur. bñfitium
asse hr̃s institritus ẽ. si abin¬
testato possideat br̾ditatem.
ꝯmodum ptis debite qd̾ hĩ¬
turus foret. si extestõ adisset.
hr̃ditatem saluum ei de b̾et
tuto fiñt relicta. non uterq
s qui abinstituto accep̃.so¬
lus uendicabit.

Expanded text:
torum actio datur, beneficiumasse heres institutus est si ab intestato possederit hereditatem, commodum partis debitae, quod habiturus foret, si ex testamento adisset hereditatem, saluum ei debet estuto fuerit relicta, non uterque, sed qui ab instituto accepit solus uindicabit.
Abbreviated transcription (Latin):
tem ⁊ a bin testato succedẽdi.
ea q̃ suprascripta sunt nõ of
fendũt edc̃m dicẽdum est. cõ¬
tribu fideismissa deb̾e qi exe¬
qͣta. ¶Non simplraut pre¬
tor pollicitus ẽ se daturumac¬
imuenitur testatorem hmu
rei auctorem eẽ. ipm̃ꝙ ꝑmi¬
sisse ab intestato succede̾ aut
si q̃ alia iusta cã omittẽdi int̾¬
uemĩt. utiq non dabit actõ¬
nem ineum legatorũit̃ si in¬
uemĩt bona adalium ꝑtinẽ ñ
dabit actõem. si uo milła su¬
spitio collusi onis religioẽ
p̃toris instruxit siaũt is cin
auferri brditas pot̾ aliqd poᷤᷤ¬
sideat dehrditate. ⁊ possi dere
desierit sine dolo.m. mag̾ est
tp̃e si spectamim᷑ possideat nec
nelitis ꝯtestate tp̃c spectara
debet ete si uacãtia bona quis
possedit. ⁊ q̃driennium p̃teri¬
erit. indubitate ꝯueni pot̾it.
ex hac pte edc̃i.qr ⁊ omisit cã¬

Expanded text:
tem et ab intestato succedendi, ea quae supra scripta sunt non oft edictum, dicendum est contribui fideicommissa debere quasi exaequata. Non simpliciter autem praetor pollicitus est se daturum acinvenerit testatorem huius rei auctorem esse ipsumque permississe ab intestato succedere aut si qua alia iusta causa omittendi intervenerit, utique non dabit actionem in eum legatorum. Item si invenerit bona ad alium pertinere, non dabit actionem, si vero nulla suspicio collusionis religionem praetoris instruxerit. Si autem is, cui auferri hereditas potest, aliquid possideat de hereditate et possidere desierit sine dolo malo, magis est, tempus spectabimus, possideat nec ne? litis contestatae tempus spectari debet. Certe si vacantia bona quis possederit et quadriennium praeterierit, indubitate conveniri poterit ex hac parte edicti, quia et omisit ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstit̾it innecem legatariorũ
cepta. s nimia gr̃a collata. di¬
ẽẽdum erit locum ẽẽ utili ac¬
toiadusus eum ꝗ possidet hr̃¬
ditatem.⁊ recte dicetur. ubiẽ
qs dum uult p̾stitum ei ꝗse
repudiãte ueturus ẽ. non re¬
pudiaturus nisi p̾stitu uel¬
let ⁊ maxie si ob euertẽda n¬
ditia id fec̃.ibi dicẽdum ẽ ad¬
u̾sus possõres ꝯpet̾e actõez sie
tñ. ut ubi ꝗdem pecuma ac¬

Expanded text:
constiterit in necem legatariorum cepta, sed nimia gratia collata, dicendum erit locum esse utili actioni aduersus eum qui possidet hereditatem. Et recte dicetur, ubicumque quis, dum uult praestitum ei, qui se repudiante uenturus est, non repudiaturus, nisi praestitum uellet, et maxime si ob euertenda iudicia id fecit, ibi dicendum est aduersus possessorem competere actionem, sic tamen, ut, ubi quidem pecu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣitum ẽ. si qĩ exuoluntate
testatoris uideatur omisse ã
cogatur pr̃are.ut puta frem̃
suum scripsit br̃dem ⁊ cocdicil¬
los fec̃ abintestato petitꝙ a
frẽ ut silegittiã hrditas ad
eum ꝑtinuerit. ut fideiomis¬
sa praret qbdam.si igituro¬
missa cã testĩ ab instituto poᷤ¬
sideat hrditatem. uid̾edum
ẽ.an legͣatariis cogatur iende
mox dimissis legatis.siquis
suꝑfu̾it. ex dodrante. tc̃ fi dͣeis¬
missa cogi pr̃are Cetum si le¬
gata assinmant dodratem. tẽ
nicł̾ fideiꝯmissariis prandũ.
hr̃e enim integrum qͣdratem
legittimũ hr̃dem oꝑtet. Ordo
igitur. aniliano adibetim. ut
prius legata prentur. dem̃ ex
suꝑfluo. fideiomissa. dũ mõ
q̃drans ñ tãgatur. ⁊ ego puto
iuliam smñam ita accipiẽdã.
ut si omissa cã testĩ ab intesta¬
to possideat hrditatem hr̃di¬
ꝯmissa abeo reliqd abinte¬
stato plane si nõiatim id ciꝑ
misit. dicemñ eum incidẽ in
edc̃m. qr usus ẽ facultate ea.

Expanded text:
quaesitum est, si quasi ex voluntate testatoris videatur omisisse, an cogatur praestare. ut puta fratrem suum scripsit heredem et codicillos fecit ab intestato petitque a fratre, ut, si legitima hereditas ad eum pertinuerit, fideicommissa praestaret quibusdam: si igitur omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, videndum est, an legatariis cogatur responmox dimissis legatis si quid superfuerit ex dodrante, tunc fideicommissa cogi praestare: ceterum si legata absumant dodrantem, tunc nihil fideicommissariis praestandum: habere enim integrum quadrantem legitimum heredem oportet. ordo igitur a Iuliano adhibetur, ut prius legata praestentur, deinde ex superfluo fideicommissa, dummodo quadrans non tangatur. ego puto Iuliani sententiam ita accipiendam, ut, si omissa causa testamenti ab intestato possideat heredicommissa ab eo relinquit ab intestato. Plane si nominatim id ei permisit, dicemus non eum incidere in edictum, quia usus est facultate ea,
Abbreviated transcription (Latin):
tohrditas possidetur. ⁊ in eos
actoẽm pollicetur qpiñ refert
acquirere potunt hr̃oitatem.
Nam quomõcumq potint si
no acqsiuit brditateminea
cã est. ut incidat in edẽm p̃to̾iꝰ

Expanded text:
t in eos actionem pollicetur. Et parvi refert, adquirere potuit hereditatem: nam quomodocumque potuit, si non adquisiit hereditatem, in ea causa est, ut incidat in edictum praetoris:
Abbreviated transcription (Latin):
is ẽ an ãbo cegãtur legata.
pr̃are ⁊ utrũm unus ꝗsq ea
legata q̃ase relictas̾. anuo ã¬
bout̾q legata cegatur pr̃are.
ta s̃. an uõ ⁊̃ eorum que ab al
musanstitutum solum possi¬
dẽ brditatẽ eorũ legatoru q̃ sỹt
ẽ ita demũ ⁊̃ eoꝵ si dolo substitu¬
ci puemat adinstitutos hr̃di¬
tas sine pecrm̃a. ña si peciña
accep̃ substitutus. ip̃e erit ꝯue¬
mẽdus it̃ si solus substit᷑nt᷑
possidẽt.si ꝗdem pecimia accep¬
ta institutus omisi ss oic ẽmꝰ
institutum sis legatãriis re¬
spondẽ debe substicutum sins.
sart sine pecunia adu̾sus sb̃¬
scitutum dabimꝰ actorm anĩc
aũt nã cum ãho possideãt. me¬
lius dicetur singłos sins lega¬
tarus. rendere debere.

Expanded text:
tur legata praestare et utrum unusquisque ea legata quae a se relicta sunt an vero ambo utraque legata cogantur praestare. ta sunt an vero etiam eorum quae ab altproponamus institutum solum possidere hereditatem: eorum legatorum, quae sunt est ita demum etiam eorum, si dolo substituti perveniat ad institutos hereditas sine pecunia: nam si pecuniam accepit substitutus, ipse erit conveniendus. item si solus substitutus possideret, si quidem pecunia accepta institutus omisisset, dicemus institutum suis legatariis respondere debere, substitutum suis: si autem sine pecunia, adversus substitutum dabimus actionem. nunc cum ambo possideant, melius dicetur singulos suis legatariis respondere debere.
Abbreviated transcription (Latin):
nxpsit u inꝓbeneq in prudẽ¬
ter inslitutos legata recusare
substitutis data. recte recusãt.
inse dari legatorũ fidei ueꝯmᷤ¬
sorũ petitionem substituto
cra lib̾um fint ad eũ br̃dita¬
temñ frtiomissum pete s u

Expanded text:
psit neque improbe neque imprudenter institutos legata recusare substitutis data: recte enim recusant in se dari legatorum fideive commissorum petitionem substitutio, cui liberum fuit adeunti hereditatem non fideicommissum petere,
Abbreviated transcription (Latin):
rad hr̃i. ¶Non q̃rimusq
p̃termissa ca̾ testĩ abintestato
h̾rditatem possideãt.utrũ ni¬
re legittimo possi deãt an nõ.
nã quo quo iure possideat hr¬
ri exedco potuerũt. utiq si ñ
exalia cã possideãt. ut puta si

Expanded text:
aberi. Non quaerimus, qui praetermissa causa testamenti ab intestato hereditatem possideant, utrum iure legitimo possideant an non: nam quoquo iure possideant herri ex edicto poterunt, utique si non ex alia causa possideant: ut pu
Abbreviated transcription (Latin):
accepit.legata oĩbͦ prãbũt.
nec si filiam dotem suã frĩ cõ¬
ferret. cumut scripta uideat᷑
da ẽ legatorum actõ ĩpupil¬
lum.s eatenus q̃ tenus broi¬
tas ei acꝗsita̾ ẽ. ꝗoeruĩ si cum
alio possideat br̃ditatemi s h̃¬

Expanded text:
acceperint, legata omnibus praestabunt nec filia dotem suam fratri conferet, cum ut scripta uideaturda est legatorum actio in pupillum, sed eatenus, quatenus hereditas ei adquisita est. quid enim, si cum alio possideat hereditatem? Sed ho
Abbreviated transcription (Latin):
Quł. Dolo fac̃mulier. nõ¬
tm̃ que in po̾nem uenientem
ñ ꝓhibet. s q̃ circunscribendi
alicuius cãclã ⁊ ꝑ qͣndam ma¬
chinatõem in ponem introdex̃.¬
¶Si ⁊ patris ⁊ filie fcm arguetu.
mnaltumi quͣem actor uelit.red¬

Expanded text:
um.Dolo facit mulier, non quae in possessionem uenientem non prohibet, sed quae circumscribendi alicuius causa clam et per quandam machinationem in possessionem introducat.Si et patris et filiae factum arguetur, in alterum quem actor uelit red
Abbreviated transcription (Latin):
ec coget aũt eum decetere.ñ
storis potãte nel manumim¬
stebnims melius ⁊ ciuilius fa
inponem non fuisse.cum forte
bona fide fructus ꝑceptos ꝯsũp¬
aquo fructus ꝯsequi nõ possit.
qr soluẽdo non ẽ. ¶Hec actõ

Expanded text:
e: coget autem eum decedere non praetoria potestate uel manu ministrorum, sed melius et ciuilius facionem non fuisse, cum forte bona fide fructus perceptos consumpa quo fructus consequi non possit, quia solvendo non est. Haec actio
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ inpubi qui se filium ⁊ ĩpote¬
state patris fusse dicit. q̃ro si boa
sua ei emãcipatus ꝯ ferre debat pa¬
ulus notat puto ei ꝯferẽdum eẽ
exacta cautoe ut uictus sic̃ hr̃di¬
tatemita ⁊ q̃ collata sunt pr̃ari.¬

Expanded text:
 qui se filium et in potestate patris fuisse dicit: quaero, si bona sua ei emancipatus conferre debeat.Paulus notat: puto conferendum esse exacta cautione, ut uictus sicut hereditatem, ita et quae collata sunt pra
Abbreviated transcription (Latin):
bonis fructum ac ꝗrẽ uult patuꝰ¬
que ẽ depotãte nepotem dinnit
id circo ea filia q̃ post emãcipati¬
oẽm nata patͣri br̃s existit iuste
q̃ri pot̾it inid quod est fcõ colla¬
tõis ꝯmodo excluditur. Cũ aro

Expanded text:
bonis fructum adquirere uult paratusque est de potestate nepotem dimitteidcirco ea filia, quae post emancipationem nata patri heres exstitit, iuste queri poterit', inquit, 'quod eo facto a collationis commod‹o› excluditur, cum auo
Abbreviated transcription (Latin):
soiure tutus erit. s si pecuniam
ꝯtulĩt ꝯdictõe eam repetet õmis¬
sa enim bõrum. pos. incip̃ peciũ¬
am sine cã eẽ apud hrdem. ¶E
duos filios inpotãte hẽbat ⁊ exio
eorum nepotem emãcipam̃t fili

Expanded text:
so iure tutus erit. sed et si pecuniam contulerit, condictione eam repetit: omissa enim bonorum possessione incipit pecunia sine causa esse apud heredem.Qui duos filios in potestate habebat et ex uno eorum
Abbreviated transcription (Latin):
po̾. ĩ substinẽdum donee possit ĩ¬
uenire fidenissores ut tñ dehus
q̃ mora det̾iora fatina s̾ hiis qyi
inpotãte sunt actiꝯ detur ipsi qͦ¬
q caueãt serametinm collatu¬
ros si cautum eis fuit.

Expanded text:
stinendum, donec possit inuenire fideiussores, ut tamen de his, quae mora deteriora futura sunt, his qui in potestate sunt actio detur ipsique caueant in medium collaturos, ‹s›i cautum eis fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
qn magna cautio erit emancipa
nisi cauiss decolłone. namsi ĩte¬
rim ip̃e decessiss brdi suo nicħ̾s
reliq̃ret. Item si frat᷑ eius decessiss
gẽdum ẽ .bo. pos. accipe ⁊ ante qͣm¬

Expanded text:
n magna captio erit emancipatnisi cauisset de collatione: nam si interim ipse dec‹e›ssisset, heredi suo nihil relinqueret. item si frater eius decessisset, gendum e
Abbreviated transcription (Latin):
stente ꝯdietõe defendatur proea
culpa filii emacipati post mortẽ
patris perierunt qr ad cums õtri¬
m̃tum ea ꝑtinẽ debeant. ⁊ pleriq
putãt ea que sine dolo.m ⁊ cłpa¬

Expanded text:
stente condicione defendatur pro ea quae sine culpa filii emancipati post mortem patris perierunt, quaeritur, ad cuius detrimentum ea pertinere debeant. et plerique putant ea, quae sine dolo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ibidemͣ dicemus si sine doloma¬
lo emãcipam̃t stiplo aut colla¬
toĩs tr̃ ꝯmittitur. cum int̾pellat̃
cum aliquo spatio quo ꝯ ferre
potuit non fac̃ maxime eu ui
ribomarbitratu colłonem fieĩ
edc̃o p̃toris inẜtum est. siũ ergo
tõe siue dolo fecit quominuss
ferat qͣnti ea res erit int̾̃atam pe¬
cuniam condempnabitur.

Expanded text:
 idem dicemus, si sine dolo malo emancipauerit.Stipulatio autem collationis tunc committitur, cum interpellatus cum aliquo spatio, quo conferre potuit, non facit, maxime cum boni uiri arbitratu collationem fieri edicto praetoris insertum est.Siue ergo tione siue dolo fecerit, quo minus conferat, quanti ea res erit, in tantam pecuniam condemnabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cunł tertiãs ꝯferẽdas putat ut
emãcipati qui inuicem ñ ꝯfert.
uinus locosint. Nec ĩdigra¬
ri eos optẽ si plus ꝯferãt minus
accipiañt. quiampotãte eoru

Expanded text:
ciuilis tertias conferendas putat, ut emancipati, quia inuicem non conferunt, unius loco sint: nec indignari eos oportere, si plus conferant et minus accipiant, quia in potestate eorum
Abbreviated transcription (Latin):
luit.s benignior ẽ diuersa sm̃a
maximecum debonis parẽtis in¬
ter frẽs disputetur. Quem tñ fa¬
cilius adimittẽdum existimo si
ferat nam post annum qͣm d̾la¬
ta ẽẽt. horum. pos. uoluntariam
inorã cautionis admitt̾e diffi

Expanded text:
luit: sed benignior est diuersa sententia, maxime cum de bonis parentis inter fratres disputetur. quem tamen facilius admittendum existimo, siferat: nam post annum, quam delata esset bonorum possessio, uoluntariam moram cautionis admittere diffi
Abbreviated transcription (Latin):
ad optiuus emãcipatꝰ collatõe
frẽs priuabit. si sine frãute h̃ fẽ
tõib ꝯtinetur s anid qd̾dignita¬
tis noĩe apatre datum ẽuł debetũ.
ꝯferre ꝗsin omnim cogatur urde¬

Expanded text:
adoptiuus emancipatus collatione fratres priuabit, si sine fraude hoc factum tionibus continetur.Sed an id, quod dignitatis nomine a patre datum est uel debetur, conferre quis in commune cogatur, uide
Abbreviated transcription (Latin):
eo nepotẽ mpotãte sua h̃t ꝯseque¬
tererit dicẽdum si nepos patris sy¬
deb̾e ⁊ ẽẽ similem ei ꝗ adoptaũ.
henim diui frẽs ixpserunt.ut
ad collatõem auus ꝯpellat̾. plãe
eodem ixpto adiectum ẽ sic nsi
forte aus iste nullum exhiis

Expanded text:
eo nepotem in potestate sua, consequenter erit dicendum, si nepos patris sudebere et esse similem ei qui adoptauit: hoc enim diui fratres rescripserunt, ut ad collationem auus compellatur. plane eodem rescripto adiectum est sic: 'nisi forte auus iste nullum ex his
Abbreviated transcription (Latin):
filie.iõ anus ꝑꝑ filium nepoti do¬
tẽ dare debet. ꝗd si filius apr̃e ex¬
hrdatus est existimo nõ duzab¬
surdum ⁊ in exhrdato filio ide
posse defendi nec in fauorabilis

Expanded text:
um nepti dotem dare debet. quid si filius a patre exheredatus est? existimo non absurde etiam in exheredato filio idem posse defendi, nec infavorabilis
Abbreviated transcription (Latin):
emãcipati bona sua ꝯferre debẽt
hiis soł ⁊̃ quimpotãte patris fu¬
at qn solet. Pamsi bona apatre
relicta ⁊ emãcipatorum in medi¬
um ꝯferantur ⁊ ita uiriles ꝑtes sy¬
mãtur eueniet ut emãcipatis qͦ¬
q collectio abip̃is fcã ꝓsit mͣdeͣ¬
amus. Ergo ne commodissimỹ

Expanded text:
sua conferre debent his solis, qui in potestate patris fuat, quaeri solet: nam si bona a patre relicta et emancipatorum in medium conferantur et ita uiriles partes sumantur, eueniet, ut et emancipatis quoque collatio ab ipsis facta prosit. uideamus ergo, ne commod
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Cumemãcipati filiino¬
mine nepotẽ postumũ post am
mortis tpraui bona huisse qr
ip̃e nõ dum inrerumnã erit.⁊gi¬
tur siue hr̃ditatem apatre siue
legatum accepit hoc ꝯferre debe¬
bit. ¶Illud aũt intelligẽdu
ẽ filium in bonis hre qd̃ deducto
ereͥ alieno suꝑ ẽ. s si sub ꝯdictõe
tebit abeo ꝗ inpotãte ẽ ut exi

Expanded text:
tum.Cum emancipati filii nomine nepotem postumum post aui mortis tempore aui bona habuisse, qui ipse nondum in rerum natura erat. igitur siue hereditatem a patre siue legatum acceperit, hoc conferre debebit.Illud autem intellegendum est filium in bonis habere, quod deducto aere alieno superest. sed si sub condicione tebit ab eo qui in potestate est, ut exi
Abbreviated transcription (Latin):
ptes fieri deb̾e ex ꝗb una ꝑtinet
ad filium qui inpotãte remãsit.
alta adnepotem ꝗ inlocũ filuad¬
optatus ẽ tertia ademãcipatu
filium ⁊ nepotẽ qui inpotãte ke¬
mãseris.ita ut pat̾ soli ei ꝯferat.
cum quo bõrum po accipet.¬

Expanded text:
ent, ex quibus una pertinet ad filium qui in potestate remansit, altera ad nepotem, qui in locum filii adoptatus est, tertia ad emancipatum filium et nepotem, qui in potestate remanserit, ita ut pater soli ei conferat, cum quo bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
ñ caueat.totius triẽtis ei denegã¬
sextantis tm̃ denegãdas sic tñ ut
possit supplere cautõe uł colłore
uł c̾tis ꝯmodis qb supra diximꝰ.
aut curatorꝯstituatur rem ei sal

Expanded text:
n caueat, totius trientis ei denegansextantis tantum denegandas, sic tamen, ut possit supplere cautionem uel collatione uel ceteris modis quibus supra diximus, aut curator constituatur rem ei salu
Abbreviated transcription (Latin):
ħ̾ita demũ si iamnata ẽ quarte pe¬
titio cẽtum si ad huc pat̃̾ adopti¬
uus uiuit. q eum emãcipauit. di¬
cẽdum ẽ cautoẽm quoz cessare p̃¬
matura ẽ enim hec spẽs collatõis.
cum ad huc uiuat is cuius debõĩs
qͣ̃rta debetur. ¶Si isqboa col¬
laturus ẽ. hãt filium pecculni
castrẽse bñtem nõ cogetur utiq
pecculium enis ꝯferre s si ia ter
mortuus erat filius enis ⁊ castre¬
se pecculium hiñt. cum᷑ morietũ

Expanded text:
c ita demum, si iam nata est quartae petitio. ceterum si adhuc pater adoptiuus uiuat, qui eum emancipauit, dicendum est cautionem quoque cessare: praematura est enim spes collationis, cum adhuc uiuat is, cuius de bonis quarta debetur.Si is qui bona collaturus est habeat filium peculium castrense habentem, non cogetur utique peculium eius conferre. sed si iam tunc mortuus erat filius eius et castrense peculium hab‹eb›it, cum mo
Abbreviated transcription (Latin):
gnitatis pcipirum e habe oportẽ.
s si adhuc debeatus. hocut interp̃¬
tãdum ẽnon ut solus uneretit
isq dignitatem meruit. s cõe sit
oium b̃rdum honus ⁊ h̾ debitu.¬
¶Ꝙ abhostib captus post morter
patris rediit.l moriẽte pr̃e ncħ
hiñt. cum ap̃ hostes fuit: tn ap̃bo¬

Expanded text:
puum haberi oportere, sed si adhuc debeatur, hoc sic interpretandum est, ut non solus on‹e›retur is qui dignitatem meruit, sed commune sit omnium heredum onus hoc debitum.Qui ab hostibus captus post mortem patris redit, licet mo riente patre nihil habuit, cum apud hostes fuerit, tamen et ad bo
Abbreviated transcription (Latin):
emacipatos admittat ꝑticipes¬
q fatiat cum hus qui sunt ĩpo¬
tãte bõrum pat̃norum ꝯseques
ẽẽ cͥdidit ut sua quoq boͣa nne¬
dium ꝯͣferat. qui apperũt pater¬
nã. ¶Int eos dabitur colło qb
aliũ quem restitue̾ mintegrũ p̃¬

Expanded text:
emancipatos admittat participesque faciat cum his, qui sunt in potestate, bonorum paternorum: consequens esse credit, ut sua quoque bona in medium conferant, qui appetant paterna. Inter eos dabitur collatio,alium, quem restituere in integrum
Abbreviated transcription (Latin):
si post mortẽ.n obstabit alii.
n ipẽ admittetur.qr n fuit ꝓ¬
xiiͦ cognatus ei quo inuo nõ¬
dum ai̇al finit. ¶Si q̃ p̾gnan
decesẜit ⁊nt̃o ex secto ptus sit e¬

Expanded text:
si post mortem, neque obstabit alii neque ipse admittetur, quia non fuit proximus cognatus ei, quo uiuo nondum animax fuerit.Si qua praegnas decesserit et utero exsecto partus sit e
Abbreviated transcription (Latin):
tario p̃terea cauendum est. si
ut plerumq equum ẽ ꝓrata
exfidei cominissoretinere eis
cedendum ẽ quamuis tm exle¬
gato ap̃eum erit mãsurum.aĩ
sufficere possit. ad pr̃andum fi¬

Expanded text:
tario praeterea cauendum est, si ut plerumque aequum est pro rata ex fideicommisso retinere ei concedendum est, quamuis tantum ex legato apud eum erit remansurum, ut sufficere possit ad pra
Abbreviated transcription (Latin):
nia legata ẽ cum cͥtum sit le¬
gem. fal. locum hr̃e. ñ stipłatõi
s computatoi locum ẽẽ pedix̾
ait. ut extimetur qͣnti sit qd̃ in
tis. statim rõ legis falcidie hẽ¬

Expanded text:
legem Falcidiam locum habere, non stipulationi, sed computationi locum esse Pedius ait, ut aestimetur, quanti sit quod in tis statim legis Falcidiae
Abbreviated transcription (Latin):
mus condictõem. quo  ad exist¬
at siaut dies suꝑ ẽ.iam bic int̾¬
capidinis tpris hĩtarõe atq e
xistimatõesic defal. disputabi¬
mus et comiti scipłationezdi¬
cemꝰ. ¶quamuis aũt omnes
legatarii et fidei cominissarii
nec̃ce hant hac stipłatione ca¬
uẽ.tam̃ quibdam remitti di¬
ui frẽs iypseruntut puta his
quib minuta alim̃ta sunt re¬
licta. põpeie enim et faustine re¬
scripserunt siño eandem cãm
eẽ .x. aureorum quos annuos
tibi testõ pompeie crispinetui¬
e patrone relictos ꝓpoms atq
finit alim̃torum et uestiarn li¬
b̾tis relictorum. quib ppea ca¬
utioms honus remittendu
extimabimꝰ. ¶Item sciendũ ẽ
fiscum hãc cautoem ñ pati.s ꝑ

Expanded text:
 exsistat: si autem dies superest, iam hic intercapedinis temporis habita ratione atque aestimatione sic de Falcidia disputabimus et committi stipulationem dicemus. Quamuis autem omnes legatarii et fideicommissarii necesse habeant hac stipulatione cauere, tamen quibusdam remitti diui fratres rescripserunt, ut puta his, quibus minuta alimenta sunt relicta. Pompeiae enim Faustinae rescribserunt sic: 'non eandem causam esse decem aureorum, quos annuos tibi testamento Pompeiae Crispianae patronae tuae relictos proponis, atque fuit alimentorum et uestiarii libertis relictorum, quibus propterea cautionis onus remittendum existimauimus'. Item sciendum est fiscum hanc cautionem non pati
Abbreviated transcription (Latin):
li legari. tunc deeo restituẽdo
ñ br̃di s titio caueri debeat.In¬
terdum et si abhr̃de legetur. u
tur. ususf. seio. quid enim atti¬
nebit hoc cau. hr̃di caueri ad
qͣm emolum̃tum int̾cidentis
usust. non sit spectandumue¬
rum siususf. seio legato ꝓprie
tas titio ita legetu. cumadse¬
num ptin̾e defierit. hat ꝓprie¬
tatemtunc hrdi cam̃ opteb
afructuano abhrde autemti¬
tio. quia non sit cͥtum usuf.ĩ
terempto adtitium ꝓpricta¬
tem reuersuram

Expanded text:
i legari, tunc de eo restituendo non heredi, sed Titio caveri debeat. interdum et si ab herede legetur usus tur, usus fructus Seio: quid enim attinebit hoc casu heredi caueri, ad quem emolumentum intercidentis usus fructus non sit spectandum? uerum si usu tas Titio ita legetur, ut, cum ad Seium pertinere desierit, habeat proprietatem, tunc heredi caveri oportebit a fructuario, ab herede autem Titio, quia non sit certum usu fructu intercepto ad Titium proprietatem reversuram
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ius legis in hac stipłatõe rõ¬
ẽ fatiendaat puta si patromi
exasse hr̃s institutus sit. ⁊pu¬
re quicunslegatus sit a subcõ¬
dictoe aliquid. supra debita
patrono ptemnam in hẽ cãu
rõ fatienda ẽ. illius legis q̃ pa¬
tronos nocat. non legis falci¬
die ¶Sites q̃ legata sit ap̃lega¬
tarium int̾ierit. ꝓbandum ẽ
exeeptoe succum ei qui ꝓmi¬

Expanded text:
alterius legis in hac stipulatione ratio facienda est, ut puta si patronus ex asse heres institutus sit et pure quincunx legatus sit et sub condicione aliquid supra debitam patrono partem: nam in hunc casum ratio facienda est illius legis, quae patronos vocat, non legis Falcidiae. Si res, quae legata sit, apud legatarium interierit, probandum est exceptione succurri ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
hrditatem uł q̃ntitatem ł mo¬
lumtum p̾stitit. his qui hac sti¬
płatõe sibi ꝓspexerat. dicendẽ
tibi comiti eam.si moculpa ab¬
est.abeo qui stipulatus est.
ti eam. sippartes ablata ẽ here¬
ditas¶Si legatum fuit p̾stitũ
an intpoitam hanc stiplone.
an condici possit ut cautio
ista int̃ponatur. mouet qonez
soluta sunt condici possunt. et
hicergo qĩ plus solutum iirex¬
satisdatiosocum h̃t siiusta cã
eẽ uidebitur.nam iniquum e¬
rat omnimõ cauerinodumil¬
lata ꝯtrou̾sia litis. cum possũt
p̃tor ad cognitõem suam reuo¬
catssiduo extestõ hr̃ditatemĩ
solidum sibiuendicẽt. forteꝙ
enisdemnominis sint.tam ĩpe¬
nt act̾oes et cͥditorib ⁊ legatãn.
hec cautio utiq necc̾ia ẽ. siqui
pecuniam suam soluat.ul rez¬
quidam non putãt cauenduz
quia nec teneri pot̾ eo nomme
uictus. cumñ possideat ul do¬
lo fecerat quominus possideatꝰ.
hec sian motamꝯ trouersiam.
soluat q̃d si p̾atñbitur culpeyo¬

Expanded text:
ditatem vel quantitatem vel emolumentum praestitit is, qui hac stipulatione sibi prospexerat, dicendum est ibi committi eam, si modo culpa abest ab eo, qui stipulatus est. per partes ablata est hereditas. Si legatum fuerit praestitum ante interpositam hanc stipulationem, an condici possit, ut cautio ista interponatur? mouet quaestsoluta sunt, condici possunt et hic ergo quasi plus solutum uidesatisdatio locum habet, si iusta causa esse videbitur: nam iniquum erat omnimodo caveri nondum illata controversia litis, cum possint m rem praetor ad cognitionem suam revocat. Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi vindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in pont actiones et creditoribus et legatariis. Haec cautio utique necessaria est, si quis pecuniam suam soluat uel requidam non putant cauendum, quia nec teneri potest eo nomine uictus, cum non possideat uel dolo fecerit, quo minus possideat. hoc si ante motam controuersiam soluat: quod si postea, tenebitur culpae no
Abbreviated transcription (Latin):
tariis. Item infidei cominissa¬
riis ut offerant integrum qd̾
relatum ẽ. hr̃s desidãns cauere
sibi hacstipłatione audiatũ.
¶Silegata q̃dam presentidie
mõ ea legata q̃ p̾sentia sintã
tegra soluantur ¶Iul deni¬
q scrib̾si pure et sub ꝯdictõe
legata fi̾int. ne existentes di

Expanded text:
tariis, item in fideicommissariis, ut, si offerat integrum quod relictum est heres desiderans cauere sibi hac stipulatione, audiatur. Si legata quaedam praesenti die modo ea legata, quae praesenti sint, integra soluantur. Iulianus denique scribit, si pure et sub condicione legata fuerint ne e
Abbreviated transcription (Latin):
Bstipłoio locum hãt. quia ⁊ si
ẽẽ int̾ponẽdam.¶Hec u̾ba sti¬
plationum. qd̾ amplius lega¬
torum nomine cepis qͣm dele¬
qui totum debi restitue ⁊ enim
sciendum ẽ legem. fal. int̾du
ptem eius qd̾datum ẽ int̾du
totum reuocare. Cum enimbĩ
bitoułꝯdietõe eris alieni exi
tum omnino ñ deb̾i quippe c̃¬

Expanded text:
ideo locum habet, quia, etsi esse interponendam. Haec uerba stipulationis 'quod amplius legatorum nomine ceperis, quam e lequi totum debet restituere. etenim sciendum est legem Falcidiam interdum partem eius quod datum est, interdum totum reuocare. cum enim habbito uel condicione aeris alieni exsitum omnino non deberi, quippe c
Abbreviated transcription (Latin):
legem falcidiam semel ẽẽ ad¬
mittẽdam ⁊̃ si duplex sit te¬
stm̃n.iam conuenit contribu¬
tis legatis tam bis q̃ abipso
pupillo quam his q̃ asubsti¬
tuto impubi relicta sunt. et si
no fuiss interpoita stipło. exp¬
soa pupilli tutele actio brdi.
pupilli adusus tutorem cõpe¬
tit. s ut pap̃. ait ⁊ip̃ipupillo.
et hrdi eius pot̾it comiti stipr¬
latõ. et ip̃ĩ quoq cau inuo eo
falcidia incip̃ locum hre detu¬
tele quoq actoe idem seribit.

Expanded text:
legem Falcidiam semel esse admittendam, etiamsi duplex sit testamentum, iam convenit, contributis legatis tam his, quae ab ipso pupillo quam his, quae a substituto impuberi relicta sunt. Si non fuisset interposita stipulatio ex persona pupilli, tutelae actio heredi pupilli aduersus tutorem competit. sed ut Pomponius ait, et ipsi pupillo et heredi eius poterit committi stipulatio, ipsi quo casu uiuo eo Falcidia incipit locum habere. de tutelae quoque actione idem scribit.
Abbreviated transcription (Latin):
possit. et futurum situt ꝑꝑ haoc
apetitõe libalitatis extesto. sb̾
moueatur. numquid honus
sat datioms remittenduᷤ ei cit.
cautoemate exigiut afidei c̃o¬
missi petitõe au̾taris. honis
sat̃datioms tibiremtti cũãb.¬
Aulus. Oius pius abeo
qui anmia legata ꝑcipe ad di¬
stribuendum iusẜat uetuit ca¬
utionem exigi cessantium pa¬
tes reddi reddi insi aꝑte cauere
delata adfiscum dicẽt. ostarea
utem defidei comiisso. dec̾tu
eut petitori cauẽti eincta hr̃di¬
tate restituri.solueretur.

Expanded text:
hoc a petitione liberalitatis ex testamento submoueantur, numquid onus satisdationis eis remittendum erit? quod cautionem a te exigi, ut a fideicommissi petitione auertaris, onus satisdationis tibi remitti curabam Divus Pius ab eo, qui annua legata praecipere ad distribuendum iussus erat, vetuit cautionem exigi cessantium partes reddi, nisi aperte cavere delata ad fiscum diceret, constaret autem de fideicommisso, decretum est, ut petitori cauenti 'euicta hereditate restitu‹tu› iri' solueretur.
Abbreviated transcription (Latin):
accipiamus qd ⁊̃ post soluta
legata uelit stiplatõem inter¬
ponissi legatarius hrdi quis
trou̾siam hr̃ditatis patituriã.
łspat. derestituendo legato sibi
prestito cauĩt. et eincta hrdita
sit. s negligentia ul dolo eis
qui legatum p̾stitit. dicemus
non comnti stiplationem ꝓp
uiri boni arbitrium qd̾ in est
hinc stiploi. Item si ip̃e qui p̃¬
stitit legatum exalia cã sibi e¬
mic̃it. ut puta quia inuenit̃
sequenti testamto hr̃s script
in quo legatum iste legatai¬
us nõ accepat dicemus com¬
iti stipłationem. ꝓꝑuiri bon
arbitrium ⁊̃ gn̾aliter u̾cum¬

Expanded text:
accipimus, quod etiam post soluta legata uoluit stipulationem interponi. Si legatarius heredi, qui controuersiam hereditatis patitur iam uel sperat, de restituendo legato sibi praestito cauerit et euicta hereditas sit, sed neglegentia uel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus non committi stipulationem propter uiri boni arbitrium, quod inest huic stipulationi. Item si ipse, qui paestitit legatum, ex alia causa sibi evicerit, ut puta quia invenitur sequenti testamento heres scriptus, in quo legatum iste legatarius non acceperat, dicemus committi stipulationem propter viri boni arbitrium. Et generaliter ubicum
Abbreviated transcription (Latin):
omnib hrdib interponenda
ẽ. s cã cognita falcidiam locum
hrea legatorum modus fac̾et
eris alieni honus et si quidez
eurdes alienũes ẽ uł cͥtum. faci¬
lis e computato.siaut adhuc
inctum est quia forte ul ꝯdic¬
tio eius pendet uł creditorlitẽ
contestatus ẽ. ⁊ nec dum lis fin¬
ita ẽ dubitabitur q̃ntum lega¬
tariis debeatur ꝑꝑ incertum. ho¬
die tam̃ subsimile aliꝗd fit in
fideiomissis Cum dr̃ lex. fal. lo¬
cum hre arbit̾dari solet addiui¬
dẽdam qntitatem bõrumtam⁊¬
si umis aliqd modicum fideis¬
missum ꝑsequatur. q̃ ꝯputatõ
p̃udicare ñ debet cetis qui ad
arbitrium dimisi nõ suntiso¬
let tam ab hrde⁊ cetis demĩtia¬

Expanded text:
omnibus heredibus interponenda est, sed causa cognita. Falcidiam locum habere et legatorum modus facit et aeris alieni onus. et si quidem euidens aes alienum est uel certum, facilis est computatio: si autem adhuc incertum est, quia forte uel condicio eius pendet uel creditor litem contestatus est ita est, dubitabitur, quantum legatariis debeatur propter incertum. Hodie tamen subsimile aliquid fit in fideicommissis. Cum dicitur lex Falcidia locum habere, arbiter dari solet ad ineundam quantitatem bonorum, tametsi unus aliquid modicum fideicommissum persequatur: quae computatio praeiudicare non debet ceteris, qui ad arbitrum missi non sunt. solet tamen ab herede etiam cete
Abbreviated transcription (Latin):
ut si apparuerit eum amplius
legatorum nomine cepisseq̃
exlege. fal. caꝑe licebit. quanti
ea res erit tantam pecuniams
det.dolusq malus abeo ab fu¬
turus sit neq in terẽ utrum ĩ
primis tabulis h fiãt an inpu¬
pillarib. an imuitriusq et em¬

Expanded text:
ut, si apparuerit eum amplius legatorum nomine cepisse quam e lege Falcidia capere licebit, quanti ea res erit, tantam pecuniam det dolusque malus ab eo afuturus sit. Neque interest, utrum in primis tabulis hoc fiat an in pupillaribus an in utrisque: e
Abbreviated transcription (Latin):
ht. uerũtam̃ ita obẜuatur.ait
liceat q̃drantem hr̃s ñ retine¬
at. tam̃ hactenus legata debea¬
tur.qͣtenus patrimonii uires.
suffitiunt. utiq deducto erea¬
lieno item deductis p̃tis eoꝵ
qui lib̾tatem intestõ. uł direc¬
tamaił fidei cominissariã acce¬
perunt s ⁊ legatano cauendũ

Expanded text:
t uerumtamen ita obseruatur, ut, licet quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii uires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis eorum, qui libertatem in testamento uel directam uel fideicommissariam acceperunt. Sed et legatario cau
Abbreviated transcription (Latin):
lieris mãsiss. nec in dotẽ fuiss.
restituẽdum ẽẽ hr̃di. ¶Tu tu
tor ꝗ⁊cohr̃s pupilli erat absen¬
te pupillo. cum ammonuer̃t ex̃
legatarii .fideiomissi noĩe inso¬
lidum ip̃e cauit.qͣitum ẽ an in
pupillum adultum femdãda

Expanded text:
lieris mansisset nec in dote fuisset, restituendum esse heredi. Tutor, qui et coheres pupilli erat, absente pupillo, cum admonuerunt eum legatarii, fideicommissi nomine in solidum ipse cauit. quaesitum est, an in pupillum adultum factum da
Abbreviated transcription (Latin):
qnissiꝗs inspexĩt. qd sub cõ¬
dictõe relictum ẽ. dicẽ debeat sat̃¬
datõem exigẽdam ẽte siuc exas¬
se siune exꝑte quis legatum debe¬
at cauẽd sine institutus sit hrs.
sine substitutũs. ¶ Helissimẽ
q̃ritur an h̾stipło increm̃tum
exfructib uł usuris sentiat a rec
te placint exmora in crem̃tur hi¬
turam stipłonemait id qd opte¬
bit ꝯp̃hendat. ¶Siꝗs subcõ¬
dictõe legatum stipłatur. pentẽ¬
te ꝯdictõe decesẜit. stipło euane¬
scit. qr nec lẽgatum tr̃asmmttit᷑¬

Expanded text:
quis inspexerit, quod sub condicione relictum est, dicere debeat satisdationem exigendam. Certe siue ex asse siue ex parte quis legatum debeat, cauere debet, siue institutus sit heres siue sub stitutus. Bellissime quaeritur, an haec stipulatio incr‹e›mentum ex frte placuit ex mora incrementum habituram stipulationem, ut id quod oportebit conprehendat. Si quis sub condicione legatum stipulatus pendente condicione decesserit, stipulatio evanescit, quia nec legatum transmittitu
Abbreviated transcription (Latin):
tõe frĩs fuerunt ꝯsecuti cũ bona
ꝓpria ꝯferre cepint se restitutuoᷤ
S si nec ip̃i cau̾e possint. itilit᷑
ꝓbatũ ẽ uirum bonum ab ut᷑q
ꝑte eligẽdum ap̃ quẽ ut sei ue¬
stremsructus ceponãtur. ꝗcr
utiles actões ap̃tore datas exer
to. ñ alit ad eum qui fideis petit
transfertur.qͣmsi cauĩt. tam ⁊si
Eñ isqui uicit nõ possit cauere.
uł res deponẽda ẽ. uł iunsdictõ
restituentaerit. ¶Sidies ay
ꝯdictio legatiuł fideiomissipe¬
titõem actõem uedeferridicatũ.
⁊ io safclatio desideretur. hr̃s ãt
ꝑcalum pmã postulari ꝯtẽdat.
et relictum neget. ñ ałr audiẽdꝰ
erit. qui cauẽ postulat. qm̃ s sc̃p¬
turam q̃m relictam affirmet. e¬
xibũit. ¶ Cum q̃rebatur uͥ fi¬
deiomissi ẜuandi cã cam̾i opte¬

Expanded text:
secuti, cum bona propria conferre coeperit, se restituturos. sed si nec ipsi cavere possint, utiliter probatum est virum bonum ab utraque parte eligendum, apud quem ut sequestrem fructus deponantur quique utiles actiones a praetore datas exercto non aliter ad eum, qui fideicommissum petit, transfertur, quam si caverit, tametsi  qui ui‹c›it non possit cauere, uel res deponenda uel iurisdictio restituenda erit. Si dies aut condicio legati fidei commissi petitionem actionemue differre dicatur et ideo satisdatio desideretur, heres autem per calumniam postulari contendat et relictum neget, non aliter audiendus erit qui cauere postulat, quam si scripturam, qua relict‹u›m adfirmet, exhibuerit. Cum quaerebatur, ubi fideicommissi