comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ nrĩ equites pauci ĩ statione fuissent: e plurib
reꝑti de statione sũt deiecti & occisi tres. Eo
die Aulus ualgͥiis senatoris filius: cuus fr̃ in cas¬
tris pompei fuisset. om̃ib suis rebus relictis equũ¬
conscendit et fugit. Speculator de legione secũda
pompeiana captus a militibus. et interfectus est.
demq tẽporis glans missa ẽ inscripta quo die ad
oppidũ capiẽdu accederẽ: se scutu esse posituꝵ.
Qua spe nõ nulli du sine ꝑiculo mi ascendere &
oppido potiri posse se sperant. postero die ad mi g
opus fatere ceperũt. & bñ magna prioris muri
parte deierta. Quo facto ab oppidanis ac si suaꝵ
partiu essent cõseruati: missos fatere loricatos
qui presidii cã prepoĩti oppido a pompeio essent
orabant. Quibus responit Cesar se condiciões
dare nõ accipere cõsueuisse. Illi cũ in oppidum
reuertissent. relato responso: clamore sublato oĩ

Expanded text:
et cum nostri equites pauci in statione fuissent a pluribus et cum nostri equites pauci in statione fuissent a pluribus reperti, de statione sunt deiecti et occisi tres. Eo die A. Valgius senatoris filius, cuius frater in castris Pompei fuisset, omnibus suis rebus relictis equuconscendit et fugit. Speculator de legione II. Pompeiana captus a militibus et interfectus est; idemque temporis glans missa est inscripta: quo die ad oppidum capiundum accederent, se scutum esse positurum. Qua spe non nulli, dum sine periculo murum ascendere et oppido potiri posse se sperant, postero die ad murum opus facere coeperunt, et bene magna prioris muri parte deiecta.33 . . . Quo facto ab oppidanis, ac si suarum partium essent, conservati . . . missos facere loricatos, qui praesidi causa praepositi oppido a Pompeio essent, orabant. Quibus respondit Caesar se condiciones dare, non accipere consuevisse. Qui cum in oppidum revertissent, relato responso clamore sublato omni
Abbreviated transcription (Latin):
nio transfugerant. Eis ad ignoscendu nulla
fatultas ẽ data. et a militibus nr̃is int̾fecti sunt
dem temporis capti tabellarii qui a cordubã ad
pompeiu missi erãt: perperãq ad nrã castra ꝑ¬
uenerant. p̃cisis manibus missi sũt facti. pari
cõsuetudine uigilia secunda ex oppido ignẽ mul¬
tũ: teloꝵ q multitudie iactando bñ magnũ tẽ¬
poris cõsũpserunt: compluresq uulneribus affe¬
cerunt. Pret̾ito noctis temꝑe eruptionẽ ad legionẽ
sextam fecerunt: Cu in oꝑe nr̃i distenti essent :
acriterq pugnare ceperũt. Quoꝵ ius rep̃ssa a nos¬
tris et si oppidani suꝑiori loco defendebant.l. cũ
eruptionẽ fatere cepissent: tñ uirtute militum
nr̃oꝵ. qui et si inferiore loco p̃mebant᷑: tamen
repulsi aduersarii bñ multis uulnerib affecti ĩ
oppidũ se contulerũt. Postero die pompeuis ex
castris suis brachiu cepit ad flumẽ salsum ducẽ

Expanded text:
nio transfugerant. Eis ad ignoscendum nulla nio transfugerant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus nostris interfecti sunt. Idem temporis capti tabellarii, qui a Corduba ad Pompeium missi erant perperamque ad nostra castra pervenerant, praecisis manibus missi sunt facti. Pari consuetudine vigilia secunda ex oppido ignem multum telorumque multitudinem iactando bene magnum tempus consumpserunt complurisque vulneribus adfecerunt. Praeterito noctis tempore eruptionem ad legionem VI. fecerunt, cum in opere nostri distenti essent, acriterque pugnare coeperunt; quorum vis repressa a nostris, etsi oppidani superiore loco defendebantur. Hi cum eruptionem facere coepissent, tamen virtute militum nostrorum, etsi inferiore loco premebantur, repulsi adversarii bene multis vulneribus adfecti in oppidum se contulerunt.31 § 13 Postero die Pompeius ex castris suis bracchium coepit ad flumen Salsum ducere;32
Abbreviated transcription (Latin):
fuga ꝑterriti multi sũt int̾fecti complures cap
quoꝵ scuta sunt relata .lxxx. Insequẽti luce Ar¬
guetius ex italia cũ equitatu uenit. is signa sagũ
ꝑterritus ẽ quod equites ex italia cũ asparnace ad
Cesareͣm uenissent. Ea nocte pompeuis castra
sua incendit. et ad corduba uersus iter fatere ce¬
pit. Rex noĩe indo qui cũ equitatu suas copias
adduxerat. du cupidius agmẽ aduersarioꝵ inse¬
secuti eos qui cõmeatus ad castra pompei ex oppido
portabant. ex his capti. L. cũ iumentis ad nr̃a
qui fuisset pompei ad nos trãsfugit. et noctis tͥ¬
cia uigilia in oppido acerrime pugnatu est ignẽ¬
fundanius eq̃.Ro. ex castris adu̾sarioꝵ ad nos
transfugit. Postero die ex legione uernacula
milites sũt capti ab equitibus nr̃is. ii qui dixe¬
rũt se ẜuos esse. Cu uenirẽt cogniti sũt a militibo
qui antea cũ balbio et pedio fuerant. et trebo¬

Expanded text:
fuga perterriti multi sunt interfecti, complures captfuga perterriti multi sunt interfecti, complures captquorum scuta sunt relata LXXX. § 10 Insequenti luce Arguetius ex Italia cum equitatu venit. Is signa Saguntpraeteritum est quod equites ex Italia cum Asprenate ad Caesarem venissent. Ea nocte Pompeius castra sua incendit et ad Cordubam versus iter facere coepit. Rex nomine Indo, qui cum equitatu suas copias adduxerat, dum cupidius agmen adversariorum insesecuti sunt eos qui commeatus ad castra Pompei ex oppido portabant. Ex his capti L cum iumentis ad nostra us militum qui fuit Pompei, ad nos transfugit; et noctis tertia vigilia in oppido acerrime pugnatum est, ignemFundanius, eques Romanus, ex castris adversariorum ad nos transfugit. § 12 Postero die ex legione vernacula milites sunt capti ab equitibus nostris duo, qui dixerunt se servos esse. Cum venirent, cogniti sunt a militibus qui antea cum Fabio et Pedio fuerant . . . et a Trebo
Abbreviated transcription (Latin):
loio distinent᷑. ut Cuutates hispanie nõ facile
ab hoste capiant᷑.: qđ in hoc contigit bello. Nam
stiprter ateguã et ucubim que oppida sup̃ suc
scripta pompeuis tũc habuit castra cõstituta in
conspectu duoꝵ oppidoꝵ ab sius castris cirticer
nił. pas iiiͦ.. Grumus ẽ excellens natura qui
apellatur castra postumana: ubi p̃sidii cã castellũ
Cesar habuis constitutu quod pompeius qđ eode
iugo tegebat᷑ loci natura. et remotu erat a cas¬
afluiẽ salso ine̾dudebat᷑. nõ esse cõmissuꝵ cesarẽ
ut in tanta loci difficultate ad subsidiui cõmuten¬
du se muteret. Ita fretus opinione tercia uigilia
profertus castellu oppugnare cepit: ut laboratib¬
repentino. teloꝵq multitudine iactus facere te¬
perũt. uti magnã ꝑte hõiu uulneribus afficerent
Quo pacto cũ ex castello repugnare cepissent ma¬
idribusq castris cesaris nũcuis esset allatus cũ .ui.

Expanded text:
loci distinentur, ut civitates Hispaniae non facile loci distinentur, ut civitates Hispaniae non facile ab hoste capiantur; id quod in hoc contigit bello. Nam cum inter Ateguam et Ucubim, quae oppida supra sunt scripta, Pompeius habuit castra constituta in conspectu duorum oppidorum, ab suis castris circiter milia passuum IIII grumus est excellens natura, qui appellatur Castra Postumiana: ibi praesidi causa castellum Caesar habuit constitutum. § 9 Quod Pompeius, quod eodem iugo tegebatur loci natura et remotum erat a casflumine Salso intercludebatur, non esse commissurum Caesarem ut in tanta loci difficultate ad subsidium mittendum se committeret.23 Ita fretus opinione tertia vigilia profectus castellum oppugnare coepit. repentino telorumque multitudine iactus facere coeperunt, uti magnam partem hominum vulneribus adficerent. Quo peracto, cum ex castello repugnare coepissent maioribusque castris Caesari nuntius esset allatus, cum III
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid firmamẽti se existimabat habere. due fue¬
runt uernacule. que a trebonio transfugerant.
Una facta ex colonis quȩ fuerũt in his regionib
Quarta fuit affraniana ex affrica quã secũ ad du¬
xerat. Relique ex fugituus auxilares consistebãt.
N am et leui armatura et eꝗtatu longe et uirtute
et nuoꝰ nr̃i erant suꝑiores. Accedebat hoc ut lon¬
gius bellũ duceret pompeius. quod loca sũt edita.
et ad castroꝵ municiones nõ pari idonea. Nam
rorum crebras excursiones. omĩa loca que sunt
ab oppidis remota. turribus et municionib retinẽ¬
tur. sicut in affrica rudere nõ tegulis teguntꝰ simł¬
ꝙ in his habent spetula. et ꝑꝑ altitudĩe late longe¬
ꝙ prospicuĩt. Item oppidoꝵ magna pars eius
proiũcie montibus fere munita et natura ex cel¬
lencibus locis est constituta . ut simul aditus asten¬
susq habeat difficiles. Ita ab oppugnationibus na

Expanded text:
aliquid firmamenti se existimabat habere duae fuealiquid firmamenti se existimabat habere duae fuerunt vernaculae, quae a Trebonio transfugerant; una facta ex colonis qui fuerunt in his regionibus; quarta fuit Afraniana ex Africa quam secum adduxerat; reliquae ex fugitivis auxiliariisve consistebant: nam de levi armatura et equitatu longe et virtute et numero nostri erant superiores. § 8 Accedebat hoc ut longius duceret bellum Pompeius, quod loca sunt edita et ad castrorum munitiones non parum idonea. Nam rorum crebras excursiones omnia loca quae sunt ab oppidis remota turribus et munitionibus retinentur, sicut in Africa, rudere, non tegulis teguntur; simulque in his habent speculas et propter altitudinem late longeque prospiciunt. Item oppidorum magna pars eius provinciae montibus fere munita et natura excellentibus locis est constituta, ut simul aditus ascensusque habeat difficiles. Ita ab oppugnationibus natura
Abbreviated transcription (Latin):
cã Cesar cõmplura castella occupasset. ꝑtiz sub.
equitatu ꝑtim ubi pedestris copies in staciones ex cu¬
biu castris presidio esse possent. Hlic in aduẽtu pom¬
pesꝰ incidit. ut matutino tempore nebula esset crassis¬
sima ita illa obscuracione cu aliquot cohortibus et
equitũ turmis circũ cludũt cesaris equites: et conci¬
dunt. sic ut iux in ea cede pauci effugerẽt. Insequẽ¬
a noeste castra sua incendit pompeius et trãsflumẽ
salsum ꝑ cõualles castra inter duo oppida ateguã
et ucubim in mõte conscituit. Cesar in munitioi
natura elita ad rem militarem que planicie diui¬
duntꝰ. salso fliũẽ proxime tñ ateguã ut flumen
sit circiter pas duo mił. ex ea regione oppidi ĩ mõ¬
tibus castra habuit posita pompeius in conspectu
utroꝵq oppidoꝵ. neq suis ausus ẽ subsidio ueĩre.
A quilas et signa habuit .xiii. legionis: sed ex ꝗbus

Expanded text:
causa Caesar complura castella occupasset, partim ubi causa Caesar complura castella occupasset, partim ubi equitatus, partim ubi pedestres copiae in statione et in excubitu castris praesidio esse possent, hic in adventu Pompei incidit ut matutino tempore nebula esset crassissima. Ita illa obscuratione cum aliquot cohortibus et equitum turmis circumcludunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede pauci effugerent. § 7 Insequenti nocte castra sua incendit Pompeius et trans flumen Salsum per convallis castra inter duo oppida Ateguam et Ucubim in monte constituit. Caesar interim munnatura impedita ad rem militarem; quae planitie dividuntur, Salso flumine, proxime tamen Ateguam ut flumen sit circiter passus duo milia. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuit posita Pompeius in conspectu utrorumque oppidorum, neque suis ausus est subsidio venire. Aquilas et signa habuit XIII legionum; sed ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ores discederent. Que res cũ ad maiorẽ cõten¬
cione uenisset. abutrisq cominus pugna iniqua
du cupidius locũ studẽt tenere ꝑꝑ ponte. coangu¬
labant fluminis ripas ac propinquãtes cõangusta¬
ti p̃cipitabant᷑. Hic alteiuis nõ solu morti mortẽ
ex aggerabãt: sed tumulos tumulis exequabant.
ta diebus compluribus cupiebat cesar siqua con¬
dicione posset. aduersarios in equũ locũ deduce̾
& primo quoq tempore de bello decernere. Id
cũ aĩaduerter& adusarios minime uelle: quo s ideo¬
qm̃ a uia retraxerat ut in equũ deducer&. copiis
fliuẽ traductis noctu iub& ignes fieri magnos.
Iea firmissimũ eiuis p̃sidiu ateguã proficiscitur
nistes retraxit et ad corduba se recepit. Cesar
municiones us anteꝗͣ oppugnaret brachia circũ¬
duce̾ cepit. Cui de pompeio cũ nũcuis esset al¬
latus: eo die proficiscit. Cuius ĩ aduẽtu presidii

Expanded text:
ores discederent. Quae res cum ad maiorem contenores discederent. Quae res cum ad maiorem contentionem venisset, ab utrisque comminus pugna inita, dum cupidius locum student tenere, propter pontem coagulabantur,10 fluminis ripas appropinquantes coangustati praecipitabantur. Hic alternis non solum morti mortem exaggerabant, sed tumulos tumulis exaequabant. Ita diebus compluribus consumptis cupiebat Caesar, si qua condicione posset, adversarios in aequum locum deducere et primo quoque tempore de bello decernere. § 6 Id cum animadverteret adversarios minime velle, quo eos quomodo ab Ulia retraxerat in aequum deduceret, copiis flumine traductis noctu iubet ignis fieri magnos: ita firmissimum eius praesidium Ateguam proficiscitur. nustos retraxit et ad Cordubam se recepit. Caesar munitionibus Ateguam oppugnare et bracchia circumducere coepit. Cui de Pompeio cum nuntius esset allatus eo die proficisci,16 cuius in adventum praesidi
Abbreviated transcription (Latin):
cut ex infinita hõiu multitudĩe pauci ĩ oppidũ
se reciperent. Hoc timore adductus Sextus p̃o¬
peiuis lrãs frĩ misit: ut celeriter sibi subsidio ueĩret:
ne prius cesars cordubam caperet ꝗ̃ ipẽ illo uenisset¬
taq . CN. pompeius ulla prope capta. lr̃is frĩs ex¬
citus cu copiis ad corduba iter fatere cepit.
Tesar cũ ad flumẽ bethi uenisset. neq ꝑꝑ altitu¬
dinez fluminis transire posset lapidibus corbes
castra tripartito transduxit. Tenebat aduersu
oppidu e regione ponit trabes ut supͣ scripsimus
bipartito. Huc cu pompeuis sus copiis uenisset.
ex aduerso pari racione castra ponit. Cesar ut
eu ab oppido comeatuq excluder& brachiũ ad
ponte ducere cepit. pari ide concione põpeiꝰ.
Lic inter duces cluos fit cõtencio uter prius pontem
occuparet. Ex qua cõtentione quoitidiana mi¬
nuta p̃lia fiebant. ut modo hii nõ nũꝗ illi suꝑi¬

Expanded text:
uti ex infinita hominum multitudine pauci in oppidum uti ex infinita hominum multitudine pauci in oppidum se reciperent. Hoc timore adductus Sex. Pompeius litteras fratri misit ut celeriter sibi subsidio veniret, ne prius Caesar Cordubam caperet quam ipse illo venissettaque Cn. Pompeius Ulia prope capta litteris fratris excitus cum copiis ad Cordubam iter facere coepit. § 5 Caesar, cum ad flumen Baetim venisset neque propter altitudinem fluminis transire posset, lapidibus corbis castra tripertito traduxit. Tendebat adversum oppidum e regione pontis, ut supra scripsimus, tripertito.9 Huc cum Pompeius cum suis copiis venisset, ex adverso pari ratione castra ponit. Caesar, ut eum ab oppido commeatuque excluderet, bracchium ad pontem ducere coepit: pari idem condicione Pompeius facit. Hic inter duces duos fit contentio uter prius pontem occuparet; ex qua contentione cotidiana minuta proelia fiebant, ut modo hi, non numquam illi superi
Abbreviated transcription (Latin):
pediti ugiles nõ poterant diligentia p̃stare. par¬
tim illo responso det̾rebant᷑. Cu ad porta appro¬
pinquassent signo dato ab oppidanis sũt recepti. et
qui remanseraͣnt e quitesqclamore facto eruptionez
in adu̾sarioꝵ castra fecerũt. Sic in illd factũ cu
inscientibus accidisset existimabãt prope magna
pars hõiu qui ĩ his castris fuissẽt: se prope captos
esse. Hoc misso ad ullã p̃sidio Cesar ut pompeiũ
aeb ea oppugnacione deduceret. ad cordubã con¬
tendit. exq itinẽ̾ loricatos uiros fortes cũ equita¬
tu ante p̾̃misit: Qui simul in cõspectũ oppidi se
dederũt: cũ equis retipiuntꝰ. Hoc cordubensibus
nequaꝗͣ poterat arũ aduerti. appropinquatibus
ex oppido bñ magna multitudo ad equitatu con¬
cidendu cũ exissent: loricati ut supͣ scripsimus
ex equis descenderũt et magnũ p̃liu fecerũt: sic

Expanded text:
pediti vigiles non poterant diligentiam praestare, parpediti vigiles non poterant diligentiam praestare, partim illo responso deterrebantur. Cum ad portam appropinquassent, signo dato ab oppidanis sunt recepti, et i remanserunt, equites clamore facto eruptionem in adversariorum castra fecerunt. Sic in illo facto, cum inscientibus accidisset, existimabant prope magna pars hominum qui in his castris fuissent se prope captos esse. § 4 Hoc misso ad Uliam praesidio Caesar, ut Pompeium ab ea oppugnatione deduceret, ad Cordubam contendit, ex quo itinere loricatos viros fortis cum equitatu ante praemisit. Qui simul in conspectum oppidi se dederunt, cum equis recipiuntur, hoc a Cordubensibus nequaquam poterat animadverti. Appropinquantibus ex oppido bene magna multitudo ad equitatum concidendum cum exissent, loricati, ut supra scripsimus, ex equis descenderunt et magnum proelium fecerunt, sic
Abbreviated transcription (Latin):
oter̃ tu legati clam p̃sidia. CN. pompei cesarẽ cum
adissent. petere ceperũt uti sibi primo quoq tẽ¬
pore subsidiu mitter&. Cesai ea ciuitate oĩ
tempore optĩẽ de . p̃R. meritã esse. celeriter segoleci
cohortes secũda uigilia iubet proficisci: pariq equites
nuo. quib p̃fecit hõĩe eius prouĩtie notũ & non
paꝵ scientem. L. uiuiu patietũ. Qui cũ ad. EN
pompei p̃sidia uenisset: incidit ide temporis ut tẽ¬
pestate aduersa uehemẽtiq uẽto afflictaret᷑. adiius que
uis tempestatis ita obscurabat ut uix proximũ
agnoscere posset. Cuius in cõmodu sũma utili¬
tate ipĩs prebebat. ita cũ ad eu uenerũt  iubet
binos equites conscendere. & recta ꝑ adu̾sarioꝵ
p̃sidia ad oppidu contendere: mediisq eoꝵ presi
bũ facere. Nam id temporis conari ad muꝵ ac¬
cedere ut oppidu capiant & ꝑti tempestate im¬

Expanded text:
ventu legati clam praesidia Cn. Pompei Caesarem cum ventu legati clam praesidia Cn. Pompei Caesarem cum adissent, petere coeperunt uti sibi primo quoque tempore subsidium mitteret. Caesar — eam civitatem omni tempore optime de populo Romano meritam esse — celeriter sex cohortis secunda vigilia iubet proficisci, pari equites numero. Quibus praefecit hominem eius provinciae notum et non parum scientem, L. Vibium Paciaecum. Qui cum ad Cn. Pompei praesidia venisset, incidit idem temporis ut tempestate adversa vehementique vento adflictaretur; aditusque vis tempestatis ita obscurabat ut vix proximum agnoscere possent. Cuius incommodum summam utilitatem ipsis praebebat. Ita cum ad eum locum venerunt, iubet binos equites conscendere, et recta per adversariorum praesidia ad oppidum contendunt. Mediisque eorum prabum facere: nam id temporis conari ad murum accedere, ut oppidum capiant; et partim tempestate im
Abbreviated transcription (Latin):
pompeio discessissent cesari obua uenerunt: a
quibus nũciabat᷑ noc turno tempore capi posse o
quod nec opinãtibus adu̾sariis eius prouĩcie poti¬
tus esset. simulq qđ tabellariis. qui a .cN. pompe
dispositi omib locis essent: qui certiorẽ . CN. põ¬
peiu de Cesaris aduẽtu faterent. multa p̃terea¬
tus quos legatos ante excitui prefecerat. Q. pedi¬
um &. 8. fabiu maximũ de suo aduẽtu facit
cerciores: ut quẽ sibi equitatu exprouĩtia fecissẽt.
presidio misissent. Ad quos celerius ꝗͣ ip̃i opinati
sunt appropinquauit. atq ut ip̃e uoluit eꝗtatũ
sibi p̃sidio habuit. Erat ꝑidem tẽporis sextus põ¬
peius frater: qui cũ presidio Cordubam tenebat.
quod euis prouĩtie caput esse existimabat᷑. Ipe
autez. CN. pompeuis adolescens ullam oppidu
oppugnabat: et fere ia aliquot mẽsib ibi deti¬
nebatur. Quo ex oppido cognito Cesaris aduẽ¬

Expanded text:
Pompeio discessissent, Caesari obviam venissent, a Pompeio discessissent, Caesari obviam venissent, a quibus nuntiabatur nocturno tempore oppidum Cordubam capi posse, quod nec opinantibus adversariis eius provinciae potitus esset, simulque quod tabellariis, qui a Cn. Pompeio dispositi omnibus locis essent, qui certiorem Cn. Pompeium de Caesaris adventu facerent, ipse stus quos legatos ante exercitui praefecerat Q. Pedium et Q. Fabium Maximum de suo adventu facit certiores, utque sibi equitatus qui ex provincia fuisset praesidio esset. Ad quos celerius quam ipsi opinati sunt appropinquavit neque, ut ipse voluit, equitatum sibi praesidio habuit. § 3 Erat idem temporis Sex. Pompeius frater qui cum praesidio Cordubam tenebat, quod eius provinciae caput esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Uliam oppidum oppugnabat et fere iam aliquot mensibus ibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Caesaris ad
Abbreviated transcription (Latin):
panie potitus ess&. du cesar
muneribus dandis in italia deti¬
netur: quo facilius p̃sidia contra comꝑar& pompei¬
us in fidem unius cuuisq Cuuitatis confugere cepit.
Ita partim precibus . parti ui magna comꝑata ma¬
nu prouĩtia uastare. Quibus in rebus nõ nulle ci¬
uitates sua spoate auxilia mitrebant. Item nõ¬
nulle contra portas claudebant. ex quibus si qua
oppida ui ceperant. cũ aliͥis ex ea ciuitate optĩe
de .EN. pompeiꝗ meritus ciuis esset ꝑꝑ pecunie
magͥtudine alia quegei inferebat causa ut eo
de medio sublata ex ciꝰ pecunia latronũ largitio
fier&. ita patis cõmodis hoste hortato maiores
tugebant̾ copie. Noc crebris nũciis in italiã mis¬
sis ciuitates contrarie pompeio auxilia sibi de¬
postulabant. Cesar dictator tercio designa¬
tus dictator quarto multis itez ante diebus cõfectis
cũ celeris festinacionem bellui conficiendu ĩ hispa¬
nia cũ uenisset. legatiq cordubenses qui a .EN.

Expanded text:
paniae potitus esset, dum Caesar muneribus dandis in Italia detinetur, . . . quo facilius praesidia contra compararet, Pompeius in fidem uniuscuiusque civitatis confugere coepit.1 Ita partim precibus partim vi bene magna comparata manu provinciam vastare. Quibus in rebus non nullae civitates sua sponte auxilia mittebant, item nonullae portas contra cludebant. Ex quibus si qua oppida vi ceperat, cum aliquis ex ea civitate optime de Cn. Pompeio meritus civis esset, propter pecuniae magnitudinem alia qua ei inferebatur causa, ut eo de medio sublato ex eius pecunia latronum largitio fieret. Ita pacis commoda hoste orta: eo maiores augebantur copiae. Hoc crebrius nuntiis in Italiam missis civitates contrariae Pompeio auxilia sibi depostulabant. § 2 C. Caesar dictator tertio, designatus dictator quarto multis ante iter rebus confectis cum celeri festinatione ad bellum conficiendum in Hispaniam cum venisset, legatique Cordubenses, qui a Cn.
Abbreviated transcription (Latin):
admiracio. Ceteri ẽĩ ꝗͣ bene atq emendate t
nos & ꝗͣ fatile atq celeriter eos ꝑfecerit scimus
Erat autem in cesare tũ facultas atq legantia
summa scribendi: tũ uerissima scientia suoꝵ con¬
siliorum explicandoꝵ. Michi ne illud quidem
accidit ut allexandrino atq affricano bello inter¬
essem. que bella quãꝗͣ ex parte nobis cesaris ẜ mõe
sut nota: tamẽ aliter audimus caque reꝵ noui¬
tate aut admiratione nos capiunt. aliter que ⁊¬
pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimiꝵẜ
du omnes excusacionis causas colligo: ne quom
cesare conferar. hoc ip̃m trimẽ arrogantie
subeo: qđ me iudicio cuiusꝗ existimẽ posse tu
cesare comparari. UALE
MNI. GALLIA. EEUICTA
Caesar cũ asuꝑiore estate nullũ

Expanded text:
admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus. Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari. Vale. Omni Gallia devicta Caesar cum a superiore aestate nullu
Abbreviated transcription (Latin):
TUIS UOCIHUS. Halbe cum
quottidiana mea recusacio nõ
difficultatis ex cusationẽ: sed ĩ¬
ercie uideret᷑ deprecationem
habere : difficillimã suscepi cesaris nostri cõmenta¬
rios rerum gestarũ gallie. nõ comparẽtibus supi¬
oribus atq insequẽtibu̾s eius scriptis concex ui
noussimu quẽ imꝑfectu ab rebus gestis alexan¬
drie confeci usq ad exitũ. non quide ciuilis dissẽ¬
sionis. cuuis fine nullũ uidemus. sed uite cesaris
Quos utinã qui legent scire possint ꝗͣ inuitus sus¬
ceperim scribendos. quo facilius caream stulticie
atq arrogantie crimine: qui me mediu int.er¬
posuerim cesaris scriptis. Constat ẽi inter
om̃es. nichil tam operose ab aliis esse ꝑfectum
quod non hora elegantia cõmentarioꝵ suꝑet᷑.
qui sunt editi. ne scientia tantaꝵ reꝵ scriptori¬
bus desit: adeoq probantur oũi iudicio: Ut
prerepta non prebita facultas scriptoribus ude¬
at᷑ Cuius tamẽ rei maior nr̃a ꝗͣ reliquoꝵ est

Expanded text:
tuis vocibus, Balbe, cum cotidiana mea recusatio non difficultatis excusationem, sed inertiae videretur deprecationem habere, rem difficillimam suscepi. Caesaris nostri commentarios rerum gestarum Galliae, non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris. Quos utinam qui legent scire possint quam invitus susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interposuerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes nihil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur: qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est
Abbreviated transcription (Latin):
copiosiorẽ ꝓuĩciã ex istĩans. siue multũ fortune
uictõis caesaris tribuẽs. siue uͥtute & sciẽtia sua cõ-¬
fisus. ꝗbꝰ sepe ĩbellis ꝑiclitatꝰ: magnas res & secun¬
das ductu ausuq suo gesserat. neq ꝓuĩcie faculta¬
ubꝰ subleuabat᷑: q̃ ptĩ exat ex ĩanita. partĩ ĩfidelis
neq nauibꝰ int̾cluso mari tẽpestatibꝰ cõmeatꝰ suppor¬
tari potͥat: magnisq difficultatibꝰ coactꝰ nõ ut uolebat sed
ut nececesse exat bellũ gerebat. Ita cũ durissimis tẽpestan¬
bus ꝓpt̾ inopiã castella aut oppida expugnare cogeret᷑
crebra in cõmoda accipiebat:adeoq: est abarbaris cõ¬
tẽptꝰ ut salonã se recipiẽs inoppidũ marutimũ q ciues
r. fortissimi fidelissimiq ĩcollebat in agmẽ dimicaͬe sit

Expanded text:
copiosiorem provinciam existimans sive multum fortunae copiosiorem provinciam existimans sive multum fortunae victoris Caesaris tribuens sive virtute et scientia sua confisus, qua saepe in bellis periclitatus magnas res et secundas ductu ausuque suo gesserat, neque provinciae facultatibus sublevabatur, quae partim erat exinanita partim infidelis, neque navibus intercluso mari tempestatibus commeatus supportari poterat; magnisque difficultatibus coactus non ut volebat sed ut necesse erat bellum gerebat. Ita cum durissimis tempestatibus propter inopiam castella aut oppida expugnare cogeretur, crebro incommoda accipiebat adeoque est a barbaris contemptus ut Salonam se recipiens in oppidum maritimum, quod cives Romani fortissimi fidelissimi incolebant, in agmine dimicare sit
Abbreviated transcription (Latin):
salicii belli magna classe in illũ se sinũ cõtulisset:
cõstiterat officiũ disꝑsis octauiãis nauibꝰ erat po¬
titꝰ ut uel classe dimicaͬe posset adiũctis captiuiᷤ
nauibꝰ sociorũ. Cũ diu̾sissima ꝑte orbis t̾rarũ:
cu. põpeiũ caesar uictor seq̃ret᷑. cõpluresq adusaĩos
in illẏricũ ꝓpt̾ mace doĩe ꝓpĩꝗtatẽ se reliꝗs ex fuga
collerat cõpulisse audiret. luteras ad gabiniũ mit¬
tit uti cũ legiõibꝰ tẏronũ q̃ nuꝑ erãt cõscripte pro¬
ficiscẽt᷑ in illyricũ: cõiũctisq copiis cũ cornificio
siꝙͥ piculũ ꝓuĩcie ĩferret᷑ depellet sin ea nõ magͥs
copiis tuta ẽẽ nõ posset ĩmacedoniã legiões adduce¬
ret. Omnẽ.N. illã ꝑtẽ regionẽq uiuo.cni. põpeio¬
dũ bellũ instauraret᷑ inesse credebat. Qabinius ut
in illyrico ueĩt hiberno tẽpore ãni ac difficili siue

Expanded text:
salici proeli magna classe in illum se sinum contulisset, salici proeli magna classe in illum se sinum contulisset, cam singulare constiterat officium, dispersis Octavianis navibus erat potitus, ut vel classe dimicare posset adiunctis captivis navibus sociorum. Cum diversissima parte orbis terrarum Cn. Pompeium Caesar victor sequeretur complurisque adversarios in Illyricum propter Macedoniae propinquitatem se reliquiis ex fuga collectis contulisse audiret, litteras ad Gabinium mittit, uti cum legionibus tironum, quae nuper erant conscriptae, proficisceretur in Illyricum coniunctisque copiis cum Q. Cornificio, si quod periculum provinciae inferretur, depelleret; sin ea non magnis copiis tuta esse posset, in Macedoniam legiones adduceret. Omnem enim illam partem regionemque vivo Cn. Pompeio bellum instauraturam esse credebat. § 43 Gabinius ut in Illyricum venit hiberno tempore anni ac difficili sive
Abbreviated transcription (Latin):
ticorũq diripuit. supplicia cõstituit in eos ꝗ aliꝗͣ forme
atq etatis cõmẽdationẽ haberẽt:ea q̃morte essẽt mise¬
riora.põtũq: nullo defẽdẽte patnũ regnũ glorians
se recepisse obtinebat. Subidẽ tẽpꝰ in illyrico est incom¬
modũ acceptũ: q̃ ꝓuĩcia suꝑiõibꝰ mẽsibꝰ retẽta nõ tãtũ
sine ignomĩa sed &̃ cũ laude erat. Nãq: eo missus esta¬
timo bello ac dissensiõibꝰ uastata e cõfecta. tamen
prudẽtia ac diligẽtia sua ꝗ magnã curã suscipiebat:
ne qͦ temẽ ꝓgrederet᷑ & recepit & defẽdit. Nãq &e cas-¬
tella cõplura locis editis posita: qͦrũ oportunita s
castellanos ĩpellebat ad decursiões faciẽdas & bellũ
inferẽdũ expugnauit eaq pͥda milites donauit:q̃
et si erat tenuis tamẽ intãta ꝓuĩcie desꝑatione erat
grata pͥserũ uͥtute parta. & cũ octauiꝰ ex fuga phar¬

Expanded text:
orum Ponticorumque diripuit, supplicia constituit in eos qui aliquam formae orum Ponticorumque diripuit, supplicia constituit in eos qui aliquam formae atque aetatis commendationem habebant ea quae morte essent miseriora, Pontumque nullo defendente paternum regnum glorians se recepisse obtinebat. § 42 Sub idem tempus in Illyrico est incommodum acceptum, quae provincia superioribus mensibus retenta non tantum sine ignominia sed etiam cum laude erat. Namque eo missus aestatimo bello ac dissensionibus confecta et vastata, tamen prudentia ac diligentia sua, quod magnam curam suscipiebat ne quo temere progrederetur, et recepit et defendit. Namque et castella complura locis editis posita, quorum opportunitas castellanos impellebat ad decursiones faciendas et bellum inferendum, expugnavit eaque praeda milites donavit, quae etsi erat tenuis, tamen in tanta provinciae desperatione erat grata, praesertim virtute parta, et cum Octavius ex fuga Phar
Abbreviated transcription (Latin):
deiotari uõ legiõẽs uix ĩpetũ sustinuerũt.Ita uictri¬
ces regie copie cornu suo dextro mediaq: acie cõu̾te¬
rũt se ad .xxxui.legionẽ:q̃ tamẽ fortitͥ uĩcẽtũ ĩpe¬
tũ sustinuit: magnis copiis hostiũ circũdata: pͥstan¬
tissimoq aĩo pugnãtes inorbẽ se recipiũt ad radi¬
ces mõtis.qͦ pharnaces ĩseꝗ ꝓptͥ iniꝗtatẽ loci no¬
luit. Ita põtica legiõe pene tota amissa magna ꝑte
deiotari militũ intͥfecta.xxxui.legio in loca se suꝑio¬
incõmodo domitiꝰ accepto reliꝗas excitꝰ dissipati colle¬
git. itineribꝰ tutisq ꝑ cappadociã in asiam se recepit
Pharnaces rebꝰ secũdis elatꝰ cũ decaesare ea q̃ optaret
sꝑabat põtũ oĩbꝰ copiis occupauit. ibiq: & uictor et
crudelissimꝰ rex cũ sibi fortunã pat̾nã felicioe euẽtu t¬
destinaret multa oppida expugnauit:bona ciuiũ.x.põ

Expanded text:
Deiotari vero legiones vix impetum sustinuerunt. Ita victriDeiotari vero legiones vix impetum sustinuerunt. Ita victrices regiae copiae cornu suou dextro mediaque acie converterunt se ad XXXVI. legionem. Quae tamen fortiter vincentium impetum sustinuit, magnis copiis hostium circumdata praesentissimo animo pugnans in orbem se recepit ad radices montium; quo Pharnaces insequi propter iniquitatem loci noluit. Ita Pontica legione paene tota amissa, magna parte Deiotari militum interfecta XXXVI. legio in loca se superioni. Quo tamen incommodo Domitius accepto reliquias exercitus dissipati collegit itineribusque tutis per Cappadociam se in Asiam recepit. § 41 Pharnaces rebus secundis elatus, cum de Caesare ea quae optabat speraret, Pontum omnibus copiis occupavit ibique et victor et crudelissimus rex, cum sibi fortunam paternam feliciore eventu destinaret, multa oppida expugnavit, bona civium Roman
Abbreviated transcription (Latin):
ditiones qͣs reiicerat rursus appeteret aut sine cã
discedẽt: ex ꝓpĩꝗs castris in aciẽ exͥcitũ educit XXIII.
legionẽ indextro cornu collocauit põticã in sinistro.
a ciotari legiões in media acie cõtulit. qb tamẽ ãgus¬
tissimũ intuallũ frõtis reliꝗt. reliꝗs cohortibꝰ ĩ insi¬
duis collocatis. sic utrĩq acie ĩstructa ꝓcessũ est ad
dimicãdũ. Signo sub idẽ tẽpꝰ ab utroq dato cõcurrit
acrit̾ uarieq pugnat᷑. Nã xxxui. legio cũ extra fos¬
lã in eꝗtatũ regis ĩpetũ fecisset adeo secũdũ pͥliũ
secerũt. ut meibꝰ oppidi succederẽt: fossaq trãsirẽt
adu̾sosq hostes aggrederẽt᷑. at põtica ex alta ꝑte
legio cũ paululũ adu̾sa hostibꝰ cessisse. fossa autẽ
circui̾e acies secũdo conata esset ut aꝑto late aggre¬
deret᷑ hostẽ: in ipso trãsitu fosse cõfixa & oppͥssa est.

Expanded text:
diciones quas reicerat rursus appeteret aut sine causa diciones quas reicerat rursus appeteret aut sine causa discederet, ex propinquis castris in aciem exercitum eduxit; XXXVI. legionem in dextro cornu collocavit, Ponticam in sinistro, Deiotari legiones in mediam aciem contulit, quibus tamen angustissimum intervallum frontis reliquit reliquis cohortibus in subsidiis collocatis. sic utrimque acie instructa processum est ad dimicandum. § 40 Signo sub idem tempus ab utroque dato concurritur: acriter varieque pugnatur. Nam XXXVI. legio, cum extra fossam in equites regis impetum fecisset, adeo secundum proelium fecit ut moenibus oppidi succederet fossamque transiret aversosque hostis aggrederetur. At Pontica ex altera parte legio, cum paulum aversa hostibus cessisset, fossam autem circumire ac transcendere conata esset, ut aperto latere aggrederetur hostem, in ipso transitu fossae confixa et oppressa est.
Abbreviated transcription (Latin):
P roxima nocte pharnaces int̾ceptis tabellariis ꝗde alexã¬
drinis rebꝰ irãs ad domitiũ ferebãt cognoscit cae sarẽ
ĩmaxiõ ꝑiculo u̾sari.: flagitariq adomitio ut ꝗͣ pͥmũ
cesari subsidia mutẽt ꝓpiusq ipse alexãdriã ꝑsyriã
accederet. Qua cognita re pharnaces uictorie loco
ducebat si trahẽ tẽpus posset cũ discedẽdũ domitio
celerit̾ putaret. Itaq ab oppido qͣ facillimũ accessũ
et eꝗssimũ ad dimicãdũ nr̃is uidebat fossas duas:
directa nõ ita magno medio int̾uallo relicto.iiii.
pedũ altitudinis in eũlocũ deduxit qͦ lõgi cõstitue᷑at
suã nõ producẽ aciẽ. Inter has fossas aciẽ sẽꝑ ĩstrue¬
bat. eꝗtatũ autẽ oẽm a lateribꝰ extra fossã collocabat
ꝗ neq alit̾ eͥẽ unlis poterat. & multũ nũo ãteibat noᷤᷤ¬
trũ eꝗtatũ. Domitiꝰ autẽ cũ caesaris magis ꝑiculo ꝗ
suo cõmouẽt᷑ neq se tuto discessurũ arbitraret᷑. sicõ¬

Expanded text:
Proxima nocte Pharnaces interceptis tabellariis, qui de Alexandrinis rebus litteras ad Domitium ferebant, cognoscit Caesarem magno in periculo versari flagitarique ab Domitio ut quam primum Caesari subsidia mitteret propiusque ipse Alexandream per Syriam accederet. Qua cognita re Pharnaces victoriae loco ducebat, si trahere tempus posset, cum discedendum Domitio celeriter putaret. Itaque ab oppido, qua facillimum accessum et aequissimum ad dimicandum nostris videbat, fossas duas derectas non ita magno medio intervallo relicto IIII pedum altitudinis in eum locum deduxit quo longius constituerat suam non producere aciem. Inter has fossas aciem semper instruebat, equitatum autem omnem ab lateribus extra fossam collocabat; qui neque aliter utilis esse poterat et multum numero anteibat nostrum equitatum. § 39 Domitius autem, cum Caesaris magis periculo quam suo commoveretur neque se tuto discessurum arbitraretur, si con
Abbreviated transcription (Latin):
inre oĩ int̾poit. Cũ diu dubitasset cassi qͥ sibi faciẽdũ qͥue
lepido esset credẽdũ: neq ullũ exitũ cõsilii sui reꝑiret
si ꝑmanẽt in sentẽtia. postulat ut mũitiões dissicerẽtur.¬

Expanded text:
in re omni interponit. Cum diu dubitasset Cassius quid sibi faciendum quidve in re omni interponit. Cum diu dubitasset Cassius quid sibi faciendum quidve Lepido esset credendum, neque ullum exitum consili sui reperiret si permaneret in sententia, postulat uti munitiones dis
Abbreviated transcription (Latin):
reb̾ cassi studebãt. plures marcellũ fouebãt. Accedit cũ¬
copiis hogus ad exteriores marcelli mũitiones. pugnat᷑
utrĩq acrit. crebroq: id accidit: fortuna sepe ad utrunq:
uictoriã trãsferẽte. nec tamẽ unꝗͣ aboꝑibꝰ depellit̾ marcellꝰ.
Interĩ lepidus ex cit̾iori ꝓuĩcia cũ cohortibꝰ legionariis.
xxxu. magnoq nuͣo eꝗtũ & reliquorũ auxiliorũ uenit
ea mẽte Ullã ut sine ullo studio tãtũ cõtẽtiones cassii i¬
marcelliq cõponẽt. huic ueniẽti sine dubitatiõe marcellꝰ
se credit atq offert.Cassius cõtra se suis tenet pͥsidiis'
siue eo ꝙ plus sibi iuris deberi ꝗͣ marcello ex istĩabat. siue
eo q ne pͥoccupatꝰ aĩus lepidi esset obseꝗo adu̾sarii uebat᷑.
Ponit ad ullã castra lepidus. neq hẽt a marcello ꝗcꝗͣ diui¬
si. ne pugnet᷑ int̾dicit. ad ex eũdũ cassiũ inuitat. fidẽq suã

Expanded text:
rebus Cassi studebant, plures Marcellum fovebant. Accedit curebus Cassi studebant, plures Marcellum fovebant. Accedit cucopiis Boguso ad exteriores Marcelli munitiones. Pugnatur utrimque acriter, crebroque id accidit fortuna saepe ad utrumque victoriam transferente; nec tamen umquam ab operibus depellitur Marcellus. § 63 Interim Lepidus ex citeriore provincia cum cohortibus legionariis XXXV magnoque numero equitum et reliquorum auxiliorum venit ea mente Uliam, ut sine ullo studio contentiones Cassi Marcellique componeret. Huic venienti sine dubitatione Marcellus se credit atque offert; Cassius contra suis se tenet praesidiis, sive eo quod plus sibi iuris deberi quam Marcello existimabat, sive eo quod ne praeoccupatus animus Lepidi esset obsequio adversarii verebatur. Ponit ad Uliam castra Lepidus neque habet a Marcello quicquam divisi. Ne pugnetur interdicit; ad exeundum Cassium invitat fidemque suam
Abbreviated transcription (Latin):
adductꝰ ut neq cõflige cuiꝰ si rei facultas e̾et resistere
incitatis militibꝰ nõ poterat: neq uagari cassiũ latius:
pateret̾: ne plures ciuitates ea paterẽt᷑ q̃ passi erãt cor¬
dubẽses: Gastellis idoneis locis collocatis:oꝑibꝰq ĩcircui¬
tu oppido cõtinuatis ullã cassiũq mũitiõibꝰ clausit. Que
pͥusꝗͣ ꝑficerẽt᷑: lõginꝰ oẽm suũ eꝗtatũ emisit: quẽ magis
sibi usu foe credebat. si pabulari frumẽtariq marcellũ
nõ pateret̾. magno autẽ fore ĩpedimẽto si clausus obsi¬
dione & inutilis necessariũ cõsumet frumẽtũ. Paucisq
diebꝰ cassii lr̃is accepts rex bogus cũ copiis uẽit. adiũgitq
ei legionẽ qͣm secũ adduxerat:cõpluresq: cohortes auxi¬
liarias hispanorũ. Nanq: ut inciuilibꝰ dissẽ siõibꝰ accidere
cõsueuit: ita tẽporibꝰ illis in hispania nõ nulle ciuitates'

Expanded text:
deductus ut neque confligeret — cuius se rei facultas esset, resistere deductus ut neque confligeret — cuius se rei facultas esset, resistere incitatis militibus non poterat — neque vagari Cassium latius pateretur, ne plures civitates ea paterentur quae passi erant Cordubenses. Castellis idoneis locis collocatis operibusque in circuitu oppidi continuatis Uliam Cassiumque munitionibus clausit. Quae prius quam perficerentur, Longinus omnem suum equitatum emisit; quem magno sibi usu fore credebat, si pabulari frumentarique Marcellum non pateretur, magno autem fore impedimento, si clausus obsidione et inutilis necessarium consumeret frumentum. § 62 Paucis diebus Q. Cassi litteris acceptis rex Boguso cum copiis venit adiungitque et legioni quam secum adduxerat compluris cohortis auxiliarias Hispanorum. Namque ut in civilibus dissensionibus accidere consuevit, ita temporibus illis in Hispania non nullae civitates
Abbreviated transcription (Latin):
esset. marcellus castra bethĩ trãffert.crebroq utq
legiõ es in aciẽ educit. neq tamẽ cõfligit᷑ ꝓpt locoꝵ
difficultates. Erat copiis pedestribꝰ multo firmior marcel.
habebat.n.ueteranas multisq: pͥliis exꝑtas legioẽs.
Cassius fidei magis ꝗͣ u̾tuti legionũ cõfidebat. itaq cũ
castra castris collocata essẽt & marcellꝰ locũ idoneũ
castello cepisset qͦ ꝓhibẽ aqͣ cassianos posset: Longinus
ueritꝰ ne gen̾e quodã obsidiõis clauderet᷑ in regionibꝰ
alienis sibiq infestis. noctu silẽtio ex castris ꝓficiscit᷑.
celeriq utine ullã cõtẽdit: q sibi fidele ee oppidũ crede¬
bat. Ibi adeo cõiũcta poĩt mẽibꝰ castra ut est loci natua
nã ullaĩedito mõte posita est:ut ipsa mũitione urbis ũ¬
diq ab oppugnatiõe tutꝰ e̾ẽt. hũc marcellus inseꝗt̾. & ꝗͣ
natura quo maxĩe deduce̾ rẽ uolebat necessitate est

Expanded text:
esset, Marcellus castra Baetim transfert, crebroque uterque esset, Marcellus castra Baetim transfert, crebroque uterque legiones in aciem educit; neque tamen confligitur propter locorum difficultates. § 61 Erat copiis pedestribus multo firmior Marcellus; habebat enim veteranas multisque proeliis expertas legiones. Cassius fidei magis quam virtuti legionum confidebat. Itaque, cum castra castris collata essent et Marcellus locum idoneum castello cepisset quo prohibere aqua Cassianos posset, Longinus, veritus ne genere quodam obsidionis clauderetur in regionibus alienis sibique infestis, noctu silentio ex castris proficiscitur celerique itinere Uliam contendit, quod sibi fidele esse oppidum credebat. Ibi adeo coniuncta ponit moenibus castra ut et loci natura — namque Ulia in edito monte posita est — et ipsa munitione urbis undique ab oppugnatione tutus esset. Hunc Marcellus insequitur et natura, quo maxime rem deducere volebat, necessitate est
Abbreviated transcription (Latin):
ut inaciẽ educerent᷑ orãt: pͥusq cõfligẽdi sibi põtas
fieret ꝗͣ cũ tãta cõtumelia nobilissime carissimeque
possessiões cordubẽ siũ incõspectu suo rapinis.ferro
clãmaq cõsumerẽt᷑. Marcellus cũ cõflige̾ miserͣimũ
putaret. qͥ & uictores & uicti detrimẽtũ ad eũdẽ caesarẽ
esset redũdaturũ: neq sue potestaus e̾ẽtlegiões betĩ
traducit atq aciẽ instruit. Cũ cassiũ cõtra ꝓ suis castriᷤᷤ
aciẽ instruxisse loco suꝑioͬe uide̾t cã int̾posita ꝗ is ĩ
equũ nõ descẽ deret: marcellus militibꝰ ꝑsuadetut se
incastra recipiãt. itaq copias reducẽ cepit. cassius qͦ
bene ualebat. marcellũq infirmũ eͥe sciebat aggres.¬
sus eꝗtatu legionarios se recipiẽtes cõplures nouis¬
simos in flumĩs ripis int̾fecit. Cũ hoc detrimento'
qͥtrã sittꝰ flum̃is usus difficultatisq habẽt cognitũ:

Expanded text:
ut in aciem educerentur orant, priusque confligendi sibi potestas ut in aciem educerentur orant, priusque confligendi sibi potestas fieret quam cum tanta contumelia nobilissimae carissimaeque possessiones Cordubensium in conspectu suo rapinis, ferro flammaque consumerentur. Marcellus cum confligere miserrimum putaret, quod et victoris et victi detrimentum ad eundem Caesarem esset redundaturum neque suae potestatis esset, legiones Baetim traducit aciemque instruit. Cum Cassium contra pro suis castris aciem instruxisse loco superiore videret, causa interposita, quod is in aequum non descenderet, Marcellus militibus persuadet ut se recipiant in castra. Itaque copias reducere coepit. Cassius, quo bono valebat Marcellumque infirmum esse sciebat, aggressus equitatu legionarios se recipientis compluris novissimos in fluminis ripis interfecit. Cum hoc detrimento quid transitus fluminis viti difficultatisque haberet cognitum
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citꝰ cõmotꝰ. cũ uidet ad cassiũ ꝑseq̃ndũ nibil opus eẽ
cr. põpeii nõie & mẽoria: tãq oĩbꝰ caesariãis ꝗͣ põpeiãis
lõginũ esse inodio. neq se cõuẽtũ neq.n.marcellum
cõtra caesaris causã posse ꝑducẽ. nomẽ põpeu ex scuus
detraxerũt. marcellũ ꝗ se cesaris cãm defẽsurũ ꝓfiteba-¬
tur: ducẽ asciuerũt: p̾torẽq appellarũt: & cõuẽtũ sibi ad¬
iũxerũt: castraq ad cordubã posuerũt. Cassius eo biduo
circit̾. iũii. passuũ a corduba citra flumẽ betĩ in oppidi
cõspectu loco excelso facit castra. Luteras ad regem
bogudẽ in mauritaniã: & M.lepidũ pro cõsulẽ in his¬
paniã cit̾iorẽ mutit: subsidio sibi ꝓuĩcieq c&saris cã
ꝗͣ pͥmũ uẽiret. ipse hostili modo cordubẽsiũ agros uas¬
tat ȩdificia incẽdit. Cuiꝰ rei deformitate atq ĩdigͥtate
legiões q̃ marcellũ sibi ducẽ ceꝑãt: ad eũ cõcurrerunt

Expanded text:
sequendum nihil opus esse Cn. Pompei nomine et memoria tamque omnibus Caesarianis quam Pompeianis Longinum esse in odio neque se conventum neque M. Marcellum contra Caesaris causam posse perducere, nomen Pompei ex scutis detraxerunt, Marcellum, qui se Caesaris causam defensurum profitebatur, ducem asciverunt praetoremque appellarunt et conventum sibi adiunxerunt castraque ad Cordubam posuerunt. Cassius eo biduo circiter IIII milia passuum a Corduba citra flumen Baetim in oppidi conspectu loco excelso facit castra; litteras ad regem Bogudem in Mauretaniam et ad M. Lepidum proconsulem in Hispaniam citeriorem mittit, subsidio sibi provinciaeque Caesaris causa quam primum veniret. Ipse hostili modo Cordubensium agros vastat, aedificia incendit. § 60 Cuius rei deformitate atque indignitate legiones quae Marcellum sibi ducem ceperant ad eum concurrerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ tãta celeritate cõfecerat:qͥq: subiti ꝑiculi recor¬
danone letor:ꝗ uictoria facilis ex difficillimis rebꝰ ac¬
ciderat. Ponto recepto preda oĩ regia militibꝰ cõdona¬
ta post̾a die cũ expeditis eꝗtibꝰ ip̃e proficiscit̾. legionẽ,
ui. decedere ad pͥmia atq honores accipiẽdos initaliã¬
iubet. auxilia deiotari domũ remutit .ii.legiões cum

Expanded text:
bellum tanta celeritate confecerat, quodque subiti periculi recorbellum tanta celeritate confecerat, quodque subiti periculi recordatione laetior victoria facilis ex difficillimis rebus acciderat. Ponto recepto praeda omni regia militibus condonata postero die cum expeditis equitibus ipse proficiscitur, legionem sextam decedere ad praemia atque honores accipiendos in Italiaiubet, auxilia Deiotari domum remittit, duas legiones cum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ in p̾liũ detruderẽt᷑ hostes multo tardius sed tamẽ
eisdẽ diis adiuuãtibꝰ sinistro cornu mediaq acie t¬
tote profligãt copie regis. q̃ ꝗͣ facile subierãt iniquũ
locũ tã celerit̾ gradu pulse pͥmebãt᷑ loci iniꝗtate. Itaque
multis militibꝰ ꝑtĩ int̾fectis partĩ sua ruina oppressis:
ꝗ uelocitate effuge poterãt:armis tamẽ ꝓiectis uallẽ i¬
trãsgressi nihil ex loco suꝑioͬe inermes ꝓfice̾ poterant'
At nr̃i uictoria elati: subire iniquũ locũ mũinõesq ag¬
gredi nõ dubitarũt. Defẽdẽtibꝰ aurẽ his cohortibꝰ castra
qͣs pharnaces pͥsidio reliq̃rat:celerit castris hostium
Pharnaces cũ paucis eꝗtibꝰ ꝓfugit: cui nisi castrorum
oppugnatio facultatẽ auulisset liberiꝰ ꝓfugẽdi uiuus
incaesaris potestatẽ adductꝰ esset. Tali uictoria totiens
uictor caesar incredibili est letitia affectꝰ:ꝙ maximum

Expanded text:
cum in proclive detruderentur hostes, multo tardius, sed tamen cum in proclive detruderentur hostes, multo tardius, sed tamen isdem dis adiuvantibus sinistro cornu mediaque acie totae profligantur copiae regis. Quae quam facile subierant iniquum locum, tam celeriter gradu pulsae premebantur loci iniquitate. Itaque multis militibus partim interfectis partim suorum ruina oppressis, qui velocitate effugere poterant, armis tamen proiectis vallem transgressi nihil ex loco superiore inermi proficere poterant. At nostri victoria elati subire iniquum locum munitionesque aggredi non dubitarunt. Defendentibus autem eis cohortibus castra quas Pharnaces praesidio reliquerat, celeriter castris hostium Pharnaces cum paucis equitibus profugit; cui nisi castrorum oppugnatio facultatem attulisset liberius profugiendi, vivus in Caesaris potestatem adductus esset. § 77 Tali victoria totiens victor Caesar incredibili est laetitia adfectus, quod maximum