comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possit. inu̾tilis erit stipiia¬
tio ¶ Iem iuris est. si rem
sacram aut religiosar quã
cil publicam que usibus ꝓpłi
dari quis stipuletur ¶Nec
inpendenti erit stipulatio
ob id quoꝰ publica res impͥ¬
uatum deduci. et ex libero
ẜuus fieri po test et comer¬
cium adipisi stipulator po¬
test. et stipulatoris ẽẽ desi¬
uere potest. set ꝓtinus in¬
utilis est ¶Item licet inini¬
cio utiłr res in stipulatum
deducta sit. si postea ĩeaꝵ
qua causa de quibus supra

Expanded text:
possit, inutilis erit stipulapossit, inutilis erit stipulatio. Idem iuris est, si rem sacram aut religiosam, quam vel publicam, quae usibus populi dari quis stipuletur. nec in pendenti erit stipulatio ob id quod publica res in privatum deduci et ex libero servus fieri potest et commercium adipisci stipulator potest et res stipulatoris esse desinere potest : sed protinus inutilis est. item contra, licet initio utiliter res in stipulatum deducta sit, si postea in earum qua causa de quibus supra
Abbreviated transcription (Latin):
uidiciales alie prẽtorie alie
a mero uidicis officio ꝓfi¬
ciscuntur iuluti de dolo ca¬
utio ul doꝰ ꝑsequendo ẜmuio
qui iuufuga est. de restitu¬
endo precio ¶Pretorie aũt
que a mero pretoris oftoͣ ꝓ
ficiscuntur uluti damꝑni
infecti ul legator. ¶Pre¬
torias aũt stipulationes sic
exaudiri oportet ut inbus
ꝯtincantur ⁊̃ edilicie. uam
et hec ab iurisditione ueui¬
unt ¶Conuentionales sũt
que exconuentde̾ utriusq
partis ꝯcipiuntur. hoc est
neq ussu iudicis. ñq uissu
p̃toris ser ex conuentione
contrahentium quaꝵ to¬
tidem sunt guã quot pẽne
diximus rerum ꝯtrahenda¬
rum¶ Comunes sunt sti¬
pulationes uluti rem sal¬
uam fore pupilli Ilamet
p̾tor iuber rem salua fore
pupillo caueri. Et ĩterdur
lationem deduçi porest
siue illa mobil̾ siue soli sir¬
¶ At siquis rem que in rerũ
nara nõ est aut ẽẽ non po¬
rest dari stipulatus fuit.
uluri sticum qui mortuus
sit. quẽ iuuuere credebat.
aut ippotẽtauꝵ qui ẽẽ nõ

Expanded text:
udiciales, alie pretorie, alie x mero iudicis officio proficiscuntur, veluti de dolo cautio aut de persequendo servo qui in fuga est restituendove pretio. Pretorie sunt que a mero pretoris officio ficiscuntur, veluti damni infecti vel legatorum. praetorias autem stipulationes sic exaudiri oportet ut in his contineantur etiam aediliciae : nam et hae ab iurisdictione veniunt. Conventionales sunt, quae ex conventione utriusque partis concipiuntur, hoc est neque iussu iudicis neque iussu praetoris, sed ex conventione contrahentium. quarum totidem genera sunt, quot paene dixerim rerum contrahendarum. Communes sunt stipulationes veluti rem salvam fore pupilli: nam et praetor iubet rem salvam fore pupillo caveri et interdum lationem deduci potest, sive illa mobilis sive soli sit. At si quis rem, quae in rerum natura non est aut esse non potest, dari stipulatus fuerit, veluti Stichum, qui mortuus sit, quem vivere credebat, aut hippocentaurum, qui esse non
Abbreviated transcription (Latin):
sit qui fid̾uissorẽ a ẜ quo ac
gationẽ et sequi potes¶ Si
plures sĩt fidenissores. qͦt qͦt
erunt numero singłi inso¬
lidũ tenentur ⁊taq liberũ
est creditori a quo uelit so¬
lidum petere. Set ex epłã
diui adriami. oplłitur credi¬
tor a singłis qui modo sol¬
uendi sint. litis ꝯtestate tẽ¬
pore ꝑtes pẽtẽre¶Ideoq si
quis ex fidenissorib soluen¬
honerat. Set et si ab uno fi¬
deuissore creditor totu cõ¬
secutus fuerit. huiꝰ soliusde¬
trim̃tu erit. si us ꝓ quo fi¬
denissit solue̾do nõ sit. et
beant obligari possunt.
Itaq si reus .x. aureos pro¬
miẜit fideissoꝵ in quĩq
iecte obligatur. ccͣ uͦ nõ po¬
test obligari ¶Itẽ si ille pu¬
re ꝓmiẜit. fidenissor ib̃ cõ¬
potest esson solum ĩ quanti¬
tare set ⁊̃ in tpr̃e minus et
plus intelligitur. plus ẽ
em̃i statim dare aliquid. et
minus post᷑ rp̃s dare¶ Si
quis at fidenissor ꝓ reo sol¬
uerit eius recuꝑandi cã.

Expanded text:
sit qui fideiussorem a servo accgationem et sequi potest. Si plures sint fideiussores, quotquot erunt numero, singuli in solidum tenentur. itaque liberum est creditori, a quo velit solidum petere. sed ex epistula divi Hadriani compellitur creditor a singulis qui modo solvendo sint litis contestatae tempore partes petere. ideoque si quis ex fideiussoribus eo temonerat. sed et si ab uno fideiussore creditor totum consecutus fuerit, huius solius detrimentum erit, si is pro quo fideiussit solvendo non sit : beant, obligari possunt. itaque si reus decem aureos promiserit, fideiussor in quinque recta obligatur: contra vero non potest obligari. item si ille pure promiserit, fideiussor sub conpotest. non solum enim in quantitate, sed etiam in tempore minus et plus intellegitur. plus est enim statim aliquid dare, minus est post tempus dare. Si quid autem fideiussor pro reo solverit, eius reciperandi causa
Abbreviated transcription (Latin):
clitione stipulationis Ergo
siquis stipuletur titio dari
nicħagit. Set si addiderit
penani insi dederis tot au¬
reos dare spondes. tunc co¬
mititur stipulatio ¶Set si
quis stipuletur. alii cũ eius
intereẽt placuit stipulart̃¬
ue̾ ualere. Nam si is qui piꝑ¬
pilli tutelam aministrare
ceꝑat. Cessit aministratio.¬
nem cã tutori suo ⁊ stipula
fore qm̃ interest stipulator¬
is fieri ꝙ stipulatus est. cũ
obligatus futurus eẽr. pu¬
pillo. si male res gesẜit te¬
net obligatio ¶Ergo et si
habebit. ¶Et si creditori suo

Expanded text:
cione stipulationis. ergo si quis stipuletur Titio dari, nihil agit, sed si addiderit de poena ‘nisi dederis, tot aureos dare spondes? ’ tunc committitur stipulatio. Sed si quis stipuletur alii, cum eius interesset, placuit stipulationem valere. nam si is qui pupilli tutelam administrare coeperat, cessit administratione contutori suo et stipulaoniam interest stipulatoris fieri quod stipulatus est, cum obligatus futurus esset pupillo si male res gesserit, tenet obligatio. ergo et si habebit. et si creditori suo
Abbreviated transcription (Latin):
comitatur ul p̃dia distrab¬
autur que pignori data exñ
ualet stipulatõ ¶Uersa i¬
ce qui alium facturum ꝓ¬
misit uidetur in ea causa¬
eẽ ut non teneatur uisi ꝑe¬
nam ip̃e ꝓmiẜit. ¶tem ne¬
mo rem suan futurã ĩ eu
casum quo sua fit. utiliter
stipulatur ¶Si de alia re
stipulator senẜit. de alia ꝓ¬
mulor ꝑinde nulla contͣ¬
hitur obligatõ. ac si ad int̾¬
rogatũ responsim nõ eẽt.
ulun si homniẽ sticũ a te
stipularus quis fuerit. tu
de pamphilo senẜis. quem
osticũ ugari credideris ¶Q.
tuy piexcausa ꝓmissum
est. uluti si quis bonuci¬
Idium ul sacrilegnun se fac¬
turum ꝓmitat uon ualet.
¶um quis sb̾. ailiqua ꝯditõe
Fuerit stipulatus. licet ante
ꝯditõnẽ decesẜ̾it postea ex¬
istente condids heres eius
agere potest. Ideui est et
a ꝓmissoris ꝑte ¶ Qui hoc
anno aut hoc mense dari
stipulatus sit nisi omnib
ꝑtibus pret̾itis anni ul mẽ¬
sis non recte petir ¶Si fũ¬
dum dari stipularis ul ho¬

Expanded text:
committatur, vel praedia distrahantur quae pignori data erant, valet stipulatio. 2 Versa vice qui alium facturum promisit, videtur in ea esse causa, ut non teneatur, nisi poenam ipse promiserit. Item nemo rem suam futuram in eum casum quo sua fit utiliter stipulatur. Si de alia re stipulator senserit, de alia promissor, perinde nulla contrahitur obligatio ac si ad interrogatum responsum non esset, veluti si hominem Stichum a te stipulatus quis fuerit, tu de Pamphilo senseris, quem Stichum vocari credideris. Quod turpi ex causa promissum est veluti si quis homicidium vel sacrilegium se facturum promittat, non valet. Cum quis sub aliqua condicione fuerit stipulatus, licet ante condicionem decesserit, postea existente condicione heres eius agere potest. idem est et a promissoris parte. Qui hoc anno aut hoc mense dari stipulatus sit, nisi omnibus partibus praeteritis anni vel mensis non recte petet. Si fundum dari stipuleris vel ho
Abbreviated transcription (Latin):
filu sit. sicuri et fini uor tã¬
ꝙͣ tua intelligitur inhug
rebus que tibi adquiri pos¬
sunt¶ prẽten.i mutił est
stipulatõ si quis ad ea que
interrogato erit nõ respõ¬
dari stipuletur. tu qͥnq ꝑ
spondeo. Nlam si hoc solum
uideris in eande̾ diem aut
conditione spopondisse. nec
em̃ neccͣe est in responden¬
do eadem omnia repen q̃¬
lecur¶Set ẜuus quidem
non solum duo obligari
nõ potest set nẽ alii quidẽ
ulli ¶ Filu uͦ familias alus
obligari possunt ¶ Mutur
neq stipulari neq ꝓmite̾
posse palam est quod et

Expanded text:
filii sit, sicuti filii vox tamquam tua intellegitur in his rebus quae tibi adquiri possunt. Praeterea inutilis est stipulatio, si quis ad ea quae interrogatus erit non respondari stipuletur, tu quinque spondeo ’. nam si hoc solum breviter videris in eandem diem aut condicionem spopondisse: nec enim necesse est in respondendo eadem omnia repletur. sed servus quidem non solum domino suo obligari non potest, sed ne alii quidem ulli: filii vero familias aliis obligari possunt. Mutum neque stipulari neque promittere posse palam est. quod et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓu iterdib. auus pure
conditio. quo mĩnus ab
eo qui pure obligato estut
petatur. de stipulatione.
doniini ius stipulandi ht
set ẜeditas in plerisq ꝑso.¬
nẽ defuncti iucem sustinet¬
¶ deoq quod ẜuus ħeredita¬
rius ante adbitã hereditatẽ
stipulatur. ad quiret ħedita¬
ti. Ac ꝑ hoc ⁊ heredi postea
fr̃o. idquiriturꝰ siue aut do¬
mino siue sibĩ siue cũ ser¬
uuo suo. siue imꝑsonalit᷑
ẜ.uus stipuletur domnio
adquirit ¶Idem uiris est
et in liberis qui inpotesta¬
te patris sunt ex quibus
c. ausis ad quirere possunt.¬
¶ Set cum factũ instipula

Expanded text:
promittendi alius pure, condicio, quo minus ab eo qui pure obligatus est petatur. TIT. 17 DE STIPULATIONE domini ius stipulandi habet. sed hereditas in plerisque personae defuncti vicem sustinet: ideoque quod servus hereditarius ante aditam hereditatem stipulatur adquirit hereditati, ac per hoc etiam heredi postea facto adquiritur. Sive autem domino sive sibi sive conservo suo sive impersonaliter servus stipuletur, domino adquirit. idem iuris est et in liberis qui in potestate patris sunt, ex quibus causis adquirere possunt. Sed cum factum in stipula
Abbreviated transcription (Latin):
nat̾a impedim̃to ẽ qͦ mi¬
nus existat. uluti si quis
ita dixerit. si diguo celũ
atingero dare spondes.
ligãtõ intelligitur ideoq
statim petere potest ¶ Itẽ
uerboꝵ obligatõ int᷑ ab¬
sengẽs ꝯcepta mutił ẽ. set
cũ ħ materiam lituir cõ¬
tentiosis bominib p̃stabat
Forte post tp̃s tales a lega¬
tiones opponentib et nõ
presentes ẽẽ. ul se. ul adu̾¬
sarios suos contendentib
tatem dirim̃daꝵ litium
introducta est. quã adces¬
arienses ad uocatos scͥpsi¬
mus. ꝑ quã disposuius
tales scripturas que p̾sto
eẽ ꝑtes indicant omnino
eẽ credendas. nisi ip̃e qui
ul ꝑ testes idoncos aꝓba¬
uerit. in ip̾o toto dic quo
conficiebatur instrumtũ
sese ul adusarium suum
in aliis locis eẽ ¶Post mor¬
tem suam dari sibi nemio
stͥipulari poterat nõ mag̾¬

Expanded text:
natura impedimento est quo minatura impedimento est quo minus existat, veluti si quis ita dixerit : ‘ si digito caelum attigero, dare spondes? ligatio intellegitur ideoque statim petere potest. Item verborum obligatio inter absentes concepta inutilis est. sed cum hoc materiam litium contentiosis hominibus praestabat, forte post tempus tales allegationes opponentibus et non praesentes esse vel se vel adversarios suos contendentibus: tatem dirimendarum litium introducta est, quam ad Caesarienses advocatos scripsimus, per quam disposuimus, tales scripturas quae praesto esse partes indicant omnimodo esse credendas, nisi ipse qui vel per testes idoneos approbaverit, in ipso toto die quo conficiebatur instrumentum sese vel adversarium suum in aliis locis esse. Post mortem suam dari sibi nemo stipulari poterat, non mag
Abbreviated transcription (Latin):
in surdo receptum est. qr
et is qui stipuletur uerba
ꝓmitentis. et is qui pro
non de eo nos loqui. qui
tardius exaudit. set de eo
qui omnino nõ exaudit.
¶furiosus nlłmi negociur̃
gerere potest qr nõ ĩtelli¬
git quod agit. ¶ Pupillꝰ
omne negocium recte ge¬
rit. ut tm̃ sic ubi tutoris
auctoritas necͣceria sit. ha¬
beatur tutor uluti s̃ ip̃e ob¬
ligerur. nam alium sibi ⁊̃¬
obligare sine tutoris auc̃¬
toritate potest. set ꝙ dixi¬
mus de pupilł utiq d̾ his
uerum est. q iam alique̾
inteletũ unt. Nlam ĩfaus
et qui ĩfanti ꝓxĩmus est
nõ młtum afurioso dis¬
tat. qr huius etatis pupil¬
li ulłm uitelłetũ h̃nt se
in ꝑximuis infanti ꝓpter
utilitatẽ eoꝵ benignior
iuris int̾pretario facta ẽ.
ut idem uiris hẽant ꝙ ꝓu
inparentus potestare est
impubẽs nec aucrore qui¬
dem ꝓatre obligat̾ ¶Si
iimpossibił conditõ obliga¬
tionib adiciatur nichil
ualet stipulatio ¶Impos¬
sibił . aũt ꝯdito hẽtur cui

Expanded text:
in surdo receptum est: quia et is qui stipulatur verba promittentis, et is qui promnon de eo nos loqui qui tardius exaudit, sed de eo qui omnino non exaudit. Furiosus nullum negotium gerere potest, quia non intellegit quid agit. Pupillus omne negotium recte gerit: ut tamen, sicubi tutoris auctoritas necessaria sit, adhibeatur tutor, veluti si ipse obligetur: nam alium sibi obligare etiam sine tutoris auctoritate potest. Sed quod diximus de pupillis, utique de his verum est, qui iam aliquem intellectum habent: nam infans et qui infanti proximus est non multum a furioso distant, quia huius aetatis pupilli nullum intellectum habent: sed in proximis infanti propter utilitatem eorum benignior iuris interpretatio facta est, ut idem iuris habeant, quod in parentis potestate est impubes nec auctore quidem patre obligatur. Si impossibilis condicio obligationibus adiciatur, nihil valet stipulatio. impossibilis autem condicio habetur, cui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ. post eius mortẽ a quo
stipulabatur ¶e ne is qͥ
in.alicunius potestate est
post mortẽ eius stipulari
pote̾rat. qr patris ul dñi
uoce loqui uidetur ¶ Ser
et siquis ita stipuletur. pͥ¬
morieris dari. inutilis e¬
dictum est ex ꝯsensu ꝯtͣbe¬
ntium stipulatoes ualent
placuit ⁊̃ nob̾ in hũc iuris
articłm necc̾eriam ĩduc̃e
emendatõnẽ. ut siue post
mortem siue pͥdie ꝙͣ mori¬
etur stipulator siue ꝓmuissor
stipulatõ concepta est ua¬
leat stipularõ ¶Ltẽ si quis
ita stipulatus erat. si nauis
ex affrica uenerit. hodie
dure spondes. inutił erat
stipulatõ.qr p̾postera con¬
cepta est. Set cũ leo ĩcli¬
te recordatõnis in dotibus

Expanded text:
 post eius mortem a quo stipulabatur. ac ne is qui in alicuius potestate est post mortem eius stipulari poterat, quia patris vel domini voce loqui videtur. sed et si quis ita stipuletur, ‘ prmorieris dari? ’ inutilis edictum est, ex consensu contrahentium stipulationes valent, placuit nobis etiam in hunc iuris articulum necessariam inducere emendationem, ut, sive post mortem sive pridie quam morietur stipulator sive promissor, stipulatio concepta est, valeat stipulatio. Item si quis ita stipulatus erat: ‘ si navis ex Asia venerit, hodie dare spondes? ’ inutilis erat stipulatio, quia praepostere concepta est. sed cum Leo inclytae recordationis in dotibus
Abbreviated transcription (Latin):
dem emptor est perdat
quod dedit. Si uͦ uenditor
cluplum restituere com¬
pellitur licet icħ super
arris expressum sit¶p
pretio ẽs̃ potest. set et cer¬
tum precium ẽẽ debet.
alioquin si inter alios cõ¬
uenerit ut quanti ritius
rema eitimauerit tanti
sit eͣmpta. apud ueteres
satis abundeq hoc dubita¬
batur siue cõstat uendi¬
tio siue non ¶ Set nr̃a de¬
cisio ita hoc constituit.
ut quotiens sic composi¬
ta sit uendut̃ quanti ille
estimauerit sb̾ hac con¬
ditõne staret contracto
ut si qͥuicͤe ip̃e qui nomi¬
natus est precium defimiẽ¬
rit omni modo sub eius es¬
timarionem et p̾cium per¬
soluatur et res tradatur.
et uenditõ ad offẽctum ꝑ¬
ciucatur. Emptore uͦ quidẽ
uenditore aũt ex uendito
agente.¶Sinau̾t ille qͥ¬

Expanded text:
 quidem emptor est, perdit quod dedit, si vero venditor, duplum restituere compellitur, licet nihil super arris expressum est. Ppretio esse potest. 1. sed et certum pretium esse debet. alioquin si ita inter aliquos convenerit, ut, quanti Titius rem aestimaverit, tanti sit empta: inter veteres satis abundeque hoc dubitabatur, sive constat venditio sive non. sed nostra decisio ita hoc constituit, ut, quotiens sic composita sit venditio ‘ quanti ille aestimaverit ’, sub hac condicione staret contractus, ut, si quidem ipse qui nominatus est pretium definierit, omnimodo secundum eius aestimationem et pretium persolvatur et res tradatur, ut venditio ad effectum perducatur, emptore quidem venditore autem ex vendito agente. sin autem ille q
Abbreviated transcription (Latin):
landi ita. st post opiu¬
iui uterrogationez ꝓ¬
misser respendrat. spon¬
dẽs. ut puta cum duobr
seꝑatim stipulantib ita
ꝓmissor respondeat. utͥq
urm dare spondeo. Nam
si prius titio spoponderit
deinde alii int̾rogantis¬
pondeat. alia atq alia e¬
rit obliciatio. nec cieden¬
tur duo rei Eipulandi
eẽ ¶Quo ꝓlures ue rei
meui quinq aiuixos dare
spondes. o sei eosdẽ quĩq

Expanded text:
ulandi ita si post omnium interrogationem promissor respondeat ‘ spondeo. ’ ut puta cum duobus separatim stipulantibus ita promissor respondeat ‘ utrique vestrum dare spondeo ’: nam si prius Titio spoponderit, deinde alio interrogante spondeat, alia atque alia erit obligatio nec creduntur duo rei stipulandi esse. duo pluresve rei Maevi, quinque aureos dare spondes? Sei
Abbreviated transcription (Latin):
similia qr natura sui dĩo
sunt ¶Ei quis aliimi da¬
turum tacturumq quo
spoponderit nõ obligabi¬
tur ulur si spondeat titi¬
um qͥnqr aureos daturum
ꝙ si effecturũ se ut tinius
daret spoponderit. obliga¬
tui¶ Si quis alu q̃ curus
iuri ib̾iecrus sit stipulet᷑.
uicħ agit ¶ plane solutõ
etiã mextranei ꝑsonã con¬
ferri potest. uluti si quis
ita stipuletur. mͥ aut seiõ
dare spondes. ut obligatio
quidẽ stipulator ad quirat᷑
solui tm̃ seio ⁊ inuto. eoͣ
recte possit ur liłutio ip̃s
nuire contingat ¶ Set illẽ
aduersus seium heat mã¬
tuti actione ¶Q siquis sibr
eͣt alii cuius iuiri sbiectus
non sit dare .x. aureossti¬
pulatꝯ est. ualebit quide
stipulatõ. set utrm totu.
pulatoem deductur est an
uͦ pars dimidia dubitatũ¬

Expanded text:
similia: quia natura sui dominsunt. Si quis alium daturum facturumve quid spoponderit, non obligabitur, veluti si spondeat Titium quinque aureos daturum. quodsi effecturum se ut Titius daret spoponderit, obligatur. Si quis alii, quam cuius iuri subiectus sit, stipuletur, nihil agit. plane solutio etiam in extranei personam conferri potest veluti si quis ita stipuletur ‘ mihi aut Seio dare spondes? ’, ut obligatio quidem stipulatori adquiratur, solvi tamen Seio etiam invito eo recte possit, ut liberatio ipso iure contingat, sed ille adversus Seium habeat mandati actionem. quodsi quis sibi et alii, cuius iuri subiectus non sit, decem dari aureos stipulatus est, valebit quidem stipulatio: sed utrum totum pulationem deductum est, an vero pars dimidia, dubitatu
Abbreviated transcription (Latin):
gatio intelligitur et ꝓꝑe¬
tuatur qͥr ad tũs debi non
potest. set hes petendo ex
tur ¶Sub condirione sti¬
pulatio fit cum ĩ alique̾ cas¬
uni differtur obligatio. ut
si aliquid factum fuerit.
aut non fuerit stipulatio
comutatur. uluti si titius
aureos dare sponde iSi quis
ita stipuletur. si incapito¬
lium non ascendero dare sp̃o¬
des. ꝑinͣde erit ac si stipu¬
latus eẽt cũ morietur Sa¬
ri sibi ¶ Ex conlitionali.
stipulatione tantũ spes est
debitumr iti eamq ip̃ãm
spem transmitimus contͣ
pͥusꝙͣ conditio existat moꝵ
uobis contingerit ¶hoca
etiã inseri stipulatõi solẽt.
uluri cartagine dare spõdes.
que stipulatio licet pure fi¬
eri uideatur tm̃ re ir̃a h̾t
tp̃s in iectum quo ꝓmisx
utatur ad pecinuam carta
hodie cartagine dare spõ¬

Expanded text:
tio intellegitur et perpetuatur, quia ad tempus deberi non potest. sed heres petendo pacti tur. Sub condicione stipulatio fit, cum in aliquem casum differtur obligatio, ut, si aliquid factum fuerit aut non fuerit, stipulatio committatur, veluti ‘ si Titius aureos dare spondes? ’ si quis ita stipuletur ‘ si in Capitolium non ascendero, dare spondes? ’ perinde erit, ac si stipulatus esset cum morietur dari sibi. ex condicionali stipulatione tantum spes est debitum iri, eamque ipsam spem transmittimus, quam condicio existat, mors nobis contigerit. Loca etiam inseri stipulationi solent, veluti ‘ Carthagine dare spondes? ’ quae stipulatio licet pure fieri videatur, tamen re ipsa habet tempus iniectum, quo promissor utatur ad pecuniam Cartha‘ hodie Carthagine dare spo
Abbreviated transcription (Latin):
nomine .x. aureos dare
des inutił erit stipulatio
cum impossibił sit repro¬
inissio ¶Tonditiones que
ad preteritum ul ad p̾sens
tp̃s referuntur. aut stari
infirmant obligationez.
aut omnitio non differ̃t.
hlun si ticius consul fue
dare spondes. Nlam si ea
ĩtã non sunt nicħ ualet
stipulatio. Sinaut ita s
babent statim ualet. que ẽi
ꝑ rerimmi naturam certa
sunt non morantur obli¬
quantitas stipulationis
aliquid stipulatur.ira ad¬
hici pena debet. Si ita fac¬
tinui non erit. tunc pene

Expanded text:
e tilis erit stipulatio, cum impossibilis sit repromissio. Condiciones, quae ad praeteritum vel ad praesens tempus referuntur, aut statim infirmant obligationem aut omnino non differunt: veluti ‘ si Titius consul fuit dare spondes? ’ nam si ea ita non sunt, nihil valet stipulatio: sin autem ita se habent, statim valent. quae enim per rerum naturam certa sunt non morantur obliquantitas stipulationis aliquid stipuletur, ita adici poena debet: ‘ si ita factum non erit, tum poe
Abbreviated transcription (Latin):
contrahitur obligatõ. ułiti
̃mutui datione. Mutm
aũt datio in hus rebr con¬
sistit. que pondere. numero.
mensura consistunt. uli̾nti
uino oleo frum̃to pecii¬
a nuinerata erx argenio
auro quas res aut numer¬
ando aut meriendo aut.ap¬
pendendo in hoc damis ut
accipientium fiant. Et qͣn¬
dor nob non hecdem res
set . alie euisdem nature et
qualitatis redanti Sunde
sit quia ita᷑ a me tibidat᷑.
ut ex mes tuum fiat. ⁊ exͣ
eo dontractu nascit᷑ actio.
que uocatur. conditio ¶Is
quoq qui non debitur ac¬
cẽpit ab eo qui ꝑerroren
soluit. re obligatur. Dat᷑q

Expanded text:
contrahitur obligatio veluti mutui datione. mutui autem obligatio in his rebus consistit quae pondere, numero mensurave constant, veluti vino, oleo, frumento, pecunia numerata, aere, argento, auro, quas res aut numerando aut metiendo aut adpendendo in hoc damus ut accipientium fiant, et quandoque nobis non eaedem res, sed aliae eiusdem naturae et qualitatis reddantur. unde sit, quia ita a me tibi datur, ut ex meo tuum fiat. ex eo contractu nascitur actio quae vocatur condictio. Is quoque, qui non debitum accepit ab eo qui per errorem solvit, re obligatur: daturqu
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝑspetiem fidei comis
donee creditoribz causis de
solito quod cuiq debet᷑.
soluendo. Et hu quidem
quib directa lib̾tas dati
est ꝑ inde lib̾i erunt. ac
si ħeditas adita eẽt. hi ãt
quos heros rogato ẽ ma¬
miniere ate lib̾tatẽ cõ¬
sequantur ita ut si non
alia condicione uelis tibi
directo lib̾tatem acceꝑũt
cui lib̃ti fiant. Ilam huic
eriam uolimtati tue. si hu
de quoꝵ statu agitur cõ¬
sentiant auctoritatẽ nr̃az
accomodauimus. et ne
huius rescͥptionis nr̃e e¬
molimẽtũ ana ratione
irritum fiat. si fiscus bo¬
ua agnoscere uoluerit. et
hui qui rebus nr̃is aten¬
dunt scient quomodo pe¬
cumario p̾ferendã lib̾ta¬
tis causam et ita bona co¬
genda ut lib̾tas hiis salua
sit qui eam adipisci petu¬
ere si hereditas ex testam̃¬
to adita eẽt. ¶Hoc rescͥp¬
to sb̾uentum est et lib̾ta¬
tibus et defunctis ne boã
eoꝵ a creditoribus possid̾¬
antur et ueneant ¶Cer¬
te si fuerint ex hac causa
bona adira cessar bonoꝵ¬

Expanded text:
 speciem fideicommissdonee creditoribus caveris de solido quod cuique debetur solvendo. et hi quidem quibus directa libertas data est perinde liberi erunt ac si hereditas adita esset : hi autem quos heres rogatus est manumittere a te libertatem consequantur : nisi si non alia condicione velis bona directo libertatem acceperunt tui liberti fiant; nam huic etiam voluntati tuae, si ii de quorum statu agitur consentiant, auctoritatem nostram accommodamus. et ne huius rescriptionis nostrae emolumentum alia ratione irritum fiat, si fiscus bona agnoscere voluerit, et hi qui rebus nostris attendunt scient, commodo pecuniario praeferendam libertatis causam, et ita bona cogenda ut libertas his salva sit qui eam adipisci potuerunt si hereditas ex testamento adita esset. ’ Hoc rescripto subventum est et libertatibus et defunctis, ne bona eorum a creditoribus possideantur et veneant. certe si fuerint ex hac causa bona addicta, cessat bono
Abbreviated transcription (Latin):
restituent.i. tenetur actoe
pignoriticia. set qr pigño
utriusq gr̾a datur. et de¬
na crederetur. et credito¬
ris quo mag̃ ei in tuto sit
creditum placuit suffĩcere
ꝙ adei rem custodientũ
exictam diligentia adhi¬
bere quã si prestiterit. et
aliquo fortunto casu enu¬
rem amiẜrit. securu ẽẽ.
nec impediri creditur pe
contrahitur ex int̾rogatõe
et responsẽs cum quid da¬
E tieriue nobis stipulam̾
Ex qua due ꝓficiscuntur
actiones tam condĩtio si
certa sit stipulatõ ꝙͣ ersti¬
pulatu. si uicerta qne hoc
nomine uide utͣiur quia
stipulum apud uegeresr¬
mum applłatur fote a
stiꝑite descendems ¶In hac
re olini talia u̾ba tradita
fuere. Spondes spondeo.¬

Expanded text:
restituenda tenetur actione pigneraticia. sed quia pignus utriusque gratia datur, et denia crederetur, et creditoris, quo magis ei in tuto sit creditum, placuit sufficere, quod ad eam rem custodiendam exactam diligentiam adhiberet: quam si praestiterit et aliquo fortuito casu rem amiserit, securum esse nec impediri creditum petcontrahitur ex interrogatione et responsione, cum quid dari fierive nobis stipulamur. ex qua duae proficiscuntur actiones, tam condictio, si certa sit stipulatio, quam ex stipulatu, si incerta. quae hoc nomine inde utitur, quia stipulum apud veteres firmum appellabatur, forte a stipite descendens. In hac re olim talia verba tradita fuerunt: spondes? spondeo
Abbreviated transcription (Latin):
pilse. Lunde uupillut et
sine tutoris auctorira te
non debitum ꝑ errorẽ da¬
cum est non teuetur ĩ de¬
biti conditione nõ magis
speͣties obligationis nõ ui¬
detur ex contractu cõsistere
cum is qui soluendi animo
dat mag̾ distrabere uoliug
c̾ui res aliqua utendu dut᷑.
.i. comodatir re obligatur
et teuetur comatati actõe
¶er is ab eo qui mutiumm
accepit longe distat. Nlam̃
non ita res datur ut eiuis
fiat. et ob id de re ip̃a resti¬
tuenda tenctur ¶ Et is qͥdẽ
qui mutuum accepit si qͦ¬
libet fortuito casu qud̃ ac¬
cepit amiẜ̃it ułuti incẽdio
ruma naufragio aut la¬
tronum hostuumue ĩcur¬
su nicħ̾ominus obligatꝰ
ꝑͥmane at ¶it is qui utẽdũ
accepit sane quidẽ exacta
diligentia custodiende rei
p̃stare iuberur. nec suffic̾
ei tantã diligentiã adhibu¬
isse qͣnta in suis reb adhi¬
bere solitus est. si mͦ alius
diligentior poterit eã rẽ¬

Expanded text:
pisset. unde pupillus, si ei sine tutoris auctoritate non debitum per errorem datum est, non tenetur indebiti condictione, non magis species obligationis non videtur ex contractu consistere, cum is qui solvendi animo dat magis distrahere voluit cui res aliqua utenda datur, id est commodatur, re obligatur et tenetur commodati actione. sed is ab eo qui mutuum accepit longe distat: namque non ita res datur ut eius fiat, et ob id de ea re ipsa restituenda tenetur. et is quidem qui mutuum accepit, si quolibet fortuito casu quod accepit amiserit, veluti incendio, ruina, naufragio aut latronum hostiumve incursu, nihilo minus obligatus permanet. at is qui utendum accepit sane quidem exactam diligentiam custodiendae rei praestare iubetur, nec sufficit ei tantam diligentiam adhibuisse quantam suis rebus adhibere solitus est, si modo alius diligentior poterit eam re
Abbreviated transcription (Latin):
mu tenẽtur decãu. culꝑe .s. lemo
non p̃ius culra il casusi¬
geruenerit ¶ilioquin si tu¬
id qd̾ tibi cemodatim est
eris. et ul incursu hostiuz
teneari ¶ Comodata au̾t
res timc ꝓprie intelligͥ. Si
nlła mercede accepta uł cõ¬
stituta res tibi utenda data
est. Alioquin mercede inter¬
ueruente. locatus tibi usus
rei uideturstrituitur em̃¬
tib deber eẽ comedatum ¶
¶pretea et is apͥud queni res
aliqua deponitur reoblica¬
tur actione de positi. et ip̃e
de ea re quã acceꝑit pesti¬
tuenda tenetur ¶Set iser¬

Expanded text:
o non huius culpa is casus intervenerit: alioquin si id quod tibi commodatum est eris, et vel incursu hostium tenearis. commodata autem res tunc proprie intellegitur, si nulla mercede accepta vel constituta res tibi utenda data est. alioquin mercede interveniente locatus tibi usus rei videtur: gratuitum enim debet esse commodatum. Praeterea et is, apud quem res aliqua deponitur, re obligatur et actione depositi, qui et ipse de ea re quam accepit restituenda tenetur. sed is
Abbreviated transcription (Latin):
tractu sunt. aut quasi ex
centractu. aut ex malefici¬
o. qut quasi er maleficio.
prius est ut de hui que ex
contractu sunt disꝑiciamꝰ¬

Expanded text:
tractu sunt aut quasi ex contractu aut ex maleficio aut quasi ex maleficio. prius est, ut de his quae ex contractu sunt dispiciam
Abbreviated transcription (Latin):
erat ea disponere ꝙ ex la¬
tiorib. dig̃. libris ꝑfectius
apparebit ¶Erat aũt et
senato consulto claudião
lib̾u młier ẜuili amore ba¬
chata ip̃m lib̾tate ꝑsena¬
tus consultum amitebat
et cum lib̾tate sb̃am quod
ĩdignum nr̃is tp̃rib esse
existimantes et a nr̃a ciui¬
tate deleri et nõ insericõ
trinseiius . id obligatioes¬

Expanded text:
erit, ea disponere, quod ex latioribus digestorum libris perfectius apparebit. Erat et ex senatus consulto Claudiano lier servili amore bacchata ipsam libertatem per senatus consultum amittebat et cum libertate substantiam: quod indignum nostris temporibus esse existimantes, et a nostra civitate deleri et non inseri transeamus
Abbreviated transcription (Latin):
ergo si post aditionẽ lib̾tatũ
conyuandaꝵ causa fac taz
iniutegrum sit restirurus
utiq non erit dicendum
reuocari lib̾tates qr seniel
competieriuit. ¶Hec ꝯsticu¬
tio lib̾tatum tuendaꝵ causa

Expanded text:
ergo, si post addictionem libertatum conservandarum causa factam in integrum sit restitutus? utique non erit dicendum revocari libertates quae semel competierunt. Haec constitutio libertatum tuendarum causa
Abbreviated transcription (Latin):
introducta est. Er go si lib̾¬
tates nulle sint date hec
ꝯstitutõ cessat. quid ergo
si uiuus dederit lib̾tates
ul mortis causa. et ne de
hoc queratur utrũ infrau¬
de creditoꝵ an non factuz
sit id curco uelint adici bo¬
na an audiendi sint. et est
mag̃ ut audiri debeant.⁊
si d̾ficiant u̾ba ꝯstitutõis.
set cum młtas diuusiones
hu̾̃mõi ꝯstitutõi de ẽẽ per¬
speximus lata est a nobis
plenissima ꝯstitutõ ĩqua
młte speries collate sũt qui
bus huimõi successionis iꝰ¬
plenissimũ est effectum

Expanded text:
st: ergo si libertates nullae sint datae, cessat constitutio. quid ergo, si vivus dedit libertates vel mortis causa et, ne de hoc quaeratur, utrum in fraudem creditorum an non factum sit, idcirco velint addici sibi bona, an audiendi sunt? et magis est, ut audiri debeant, etsi deficiant verba constitutionis. Sed cum multas divisiones eiusmodi constitutioni deesse perspeximus, lata est a nobis plenissima constitutio, in quam multae species collatae sunt, quibus ius huiusmodi successionis plenissimum est
Abbreviated transcription (Latin):
uenditio. Exstitit em̃ de¬
functi defensor equidem
idoneus qui solido credi¬
toribus cauet. In primis
hoc rescriptum tociens lo¬
cum ht̃ quotiens restam̃¬
to lib̾tates date sunt Qͥo
ergo. siquis uitestatus des¬
cedens codicillis lib̾tates
dederit neq adita sit ab ĩ¬
testato ħeditas fauor ꝯsti¬
tutionis debebit locũ hẽ¬
re. Certe sĩ intestatꝰ de ce¬
dat et codicillis degerit li¬
b̾tatẽ competere eami ne¬
nuim dubium est ¶ Tñe
ꝯstitutiomi locum ẽẽ u̾ba
ostendunt cum nemo suc¬
cessor ab ĩtestato existat.
Ergo ꝙͣ diu incertum sit
utrũ existat an nõ cessa¬
bit ꝯstitutõ. si certu esse
ceꝑit nẽminẽ exist̾e. tũc
erit ꝯstitutõi locui ¶Si
is qui integrum restitui

Expanded text:
enditio; extitit enim defuncti defensor, et quidem idoneus, qui de solido creditoribus cavet. Inprimis hoc rescriptum totiens locum habet, quotiens testamento libertates datae sunt. quid ergo, si quis intestatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. certe si testatus decedat et codicillis dederit libertatem, competere eam nemini dubium est. Tunc constitutioni locum esse verba ostendunt, cum nemo successor ab intestato existat. ergo quamdiu incertum sit, utrum existat an non, cessabit constitutio: si certum esse coeperit neminem extare, tunc erit constitutioni locus. Si is, qu
Abbreviated transcription (Latin):
parum diligent̾ custoditã
rem furto admisit qr qui
negligent. amico re custo¬
dietidam tradidit. sue faci¬
litat idadim putare deber
¶Creditor quoq qui pignꝰ
accepit re obligat᷑ qui et ꝓtt¬
ip̃e de ea ip̃a re quã accep̃¬

Expanded text:
custoditam rem furto amisit, quia, qui neglegenti amico rem custodiendam tradidit, suae facilitati id imputare debet. Creditor quoque qui pignus accepit re obligatur, qui et ipse de ea ipsa re quam accep
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dictam successionẽ olim.
et alie ꝑ uenuersitatẽ suc¬
cessiones qualis fuerat bo¬
uoꝵ em̃ptio que de boĩs
d̾bitoris uendendis ꝑ niui¬
tas ambages fuerat ĩtro¬
ducta et tunc locum ha¬
bebat quando iudicia or¬
omaria musu fuere. set
cum extra ordinarus iu¬
oiciis post̾itas usa ẽ. Ideo
cum ip̃is ordinarus iu¬

Expanded text:
edictam successionem olim et aliae per universitatem successiones. qualis fuerat bonorum emptio quae de bonis debitoris vendendis per multas ambages fuerat introducta, et tunc locum habebat quando iudicia ordinaria in usu fuerunt: sed cum extraordinariis iudiciis posteritas usa est, ideo cum ipsis ordinariis iu
Abbreviated transcription (Latin):
Consobrinus consobrina .i.
qui que ue aut fratribus
aut sororib ꝓgenerant᷑
Set quida eos iexte sobͥnos
proprie putant dici qui
ex duabus sororib ꝓge¬
uerantur quasi consoori¬
nos. cos uero qui erduo¬
bus frarrib ꝓgenerant᷑
proprie fritres patrueles
uocari. Sinaũt exduob
fratrib filie nascinitur.
sorores patrueles apꝑllan¬
tur. at eos qui ex fratre
aut sorore ꝓgenerantur
amitinos proprie dici. a¬
mite tue filii consobrinũ
te applłant tu illos ami¬
pra. atauus. atama ¶In¬
tra atuepos. atueptis. Ex
transuerso fratris sororis
qr ꝓuepos ꝓneptis. et con¬
frateis patruer sororis pa¬
truel. consobrim. conso¬
brine. amitim. amitine.
filius. filia. proprior. sobri¬
nus: sobrina. hu sũt p̃a ꝓpr¬
trui magni. amite mag¬
ne. auuncłi magni.ma¬
tertere magne. filius. fi¬
lia ¶Sexto gradu sunt

Expanded text:
consobrinus consobrina id est qui quaeve ex fratribus aut sororibus progenerantur. sed quidam recte consobrinos eos proprie putant dici, qui ex duabus sororibus progenerantur, quasi consororinos: eos vero, qui ex duobus fratribus progenerantur, proprie fratres patrueles vocari si autem ex duobus fratribus filiae nascantur, sorores patrueles appellantur: at eos, qui ex fratre et sorore propagantur, amitinos proprie dici amitae tuae filii consobrinum te appellant, tu illos amipra atavus atavia, infra adnepos adneptis, ex transverso fratris sororispronepos proneptis, et confratris patruelis, sororis patruelis, consobrini et consobrinae, amitini et amitinae, filius, filia, propior sobrinus, sobrina. Hi sunt patrui magni, amitae magnae; avunculi magni, materterae magnae filius, filia. Sexto gradu sunt
Abbreviated transcription (Latin):
seprĩma eas secuta quam
obtima ratione prȩtores
introcluxere ¶Nouissime
em̃ ꝑmititur edicto his e¬
tiam bonoꝵ. possessĩo. Qui¬
bus uidetur legẽ ul senata
coñsulto uł ꝯstitũtoe com
noꝵ pessessionib que ab
inrestato ueniunt. ñq eis
qui ex testam̃to sũt. pretor
stabili iure conumerauit
Set quasi ultimũ et extͣ¬
ordinarium auxilium ꝓ¬
ut res exigit accomedauit
scilicet hiis qui ex legibus
senato consultis ꝯstitutõib
principum ex nouo iure
uł ex testam̃to ul ab intes¬
tato ueniunt ¶Cum igit᷑
plurẽs speties successionũ
pretor intreduxisser easq
ꝑ ordinem disposuisset.
et inquaq spetie succeiio¬
nis sepe plures exstent dis¬
pari gradu ꝑsone ne acci¬
orres creditoꝵ differantur
Sci h̾erer quos conueniret
et ne facile impossessionẽ
bonoꝵ defuncti mitantur
et eo modo sibi consulere
ides petende bonoe posses¬

Expanded text:
8 7. Septima eas secuta, quam 8 7. Septima eas secuta, quam optima ratione praetores introduxerunt. novissime enim promittitur edicto his etiam bonorum possessio quibus ut detur lege vel senatus consulto vel constitutione com possessionibus quae ab intestato veniunt, neque eis quae ex testamento sunt, praetor stabili iure connumeravit, sed quasi ultimum et extraordinarium auxilium, prout res exigit, accommodavit scilicet his qui ex legibus, senatus consultis, constitutionibus principum ex novo iure vel ex testamento vel ab intestato veniunt. 9 8. Cum igitur plures species successionum praetor introduxisset easque per ordinem disposuisset et in unaquaque specie successionis saepe plures extent dispari gradu personae : ne actiones creditorum differrentur, sed haberent quos convenirent, et ne facile in possessionem bonorum defuncti mitterentur et eo modo sibi consulerent, ideo petendae bonorum posses
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ. ex familla. et octauo u̾¬
de lib̾i. patroni patroneq
et parentes eoꝵ. utramq ꝑ
ostitutioue̾ nr̃m quam de
iure patronatꝰ fecimus peni¬
tus uacuauimus. Cum eñi
ad sinulitudinem successio¬
nis ingenuoꝵ. lib̾tinoꝵ suc¬
cessiones posiumus quas us¬
qr ad quintum tm̃modo gͣ¬
dum cohartauimus ut Si
aliqua iuter ingenuos et
lib̾tos differentia sit suffiẽ
eis. tam ccͣ tabulas bonor
possessio ꝙͣ unde legitumi ⁊
uñ cognati ex quibus possĩt
sua iura uendicare omni
scrupulositate et ĩ extricabi¬
li errore duaꝵ istaz bonor
possessionũ resoluta Ciliam
uero bonoꝵ. possessionẽ que
unde uir ⁊ uxor applłatur
et nouo loco inter ueteres
bonoꝵ possessiones posita
fuerat et insuo uigore ẜ¬
uauimus. et altiore loco.i.
serto eam posuimus. ¶De¬
cima uero bonoꝵ possessio¬
ne que erat unde cognati
manumissoris ꝓpt̾ causas
ennarr̃atas merito sb̾lata
sessiones ordinari ꝑ maue¬
ant suc iure pollentes.

Expanded text:
quam ex familia et octavo unquam ex familia et octavo unde liberi patroni patronaeque et parentes eorum, utramque per constitutionem nostram, quam de iure patronatus fecimus, penitus vacuavimus: cum enim ad similitudinem successionis ingenuorum libertinorum successiones posuimus, quas usque ad quintum tantummodo gradum coartavimus, ut sit aliqua inter ingenuos et libertos differentia, sufficiunt eis tam contra tabulas bonorum possessio quam unde legitimi et unde cognati, ex quibus possint sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonorum possessionum resoluta. 7 6. Aliam vero bonorum possessionem, quae unde vir et uxor appellatur et nono loco inter veteres bonorum possessiones posita fuerat, et in suo vigore servavimus et altiore loco, id est sexto, eam posuimus, decima veteri bonorum possessione, quae erat unde cognati manumissoris, propter causas enarratas merito sublatasessiones ordinariae permaneant suo vigore pollentes.
Abbreviated transcription (Latin):
Set ẽas quidem pretoria
introduxit iuridictio. a¬
nobis tm̃ nicħ incuriosũ
p̃termissum est ¶ Set nr̃is
ꝯstitutionib omnia cor¬
rigentes c̾c tabulas quidẽ
et ẜm tabulas. bonoꝵ posse
ssiones admissimus utpo¬
non ab intestato unde libi¬
et unde legitimi bonoru
possessionez que aũt inp̾¬
toris edicto tercio loco posi¬
ta fuerat .i. unde decẽ ꝑ¬
sone eam pio proposut
et compendioso ẜ mone
suꝑuacuam ostendimus
Cum em̃ p̃fata bonoꝵ pos¬
sessio. ꝓ. ꝑsonat p̃ponebat
extraneo manumissori. c̃¬
nã ꝯstitutio quã de eman¬
cipatione lib̾oꝵ fecimus
omuib ꝑentib eisdemq
manumissoribus contͣcta
fioucia manumissionem
faceir dedit. ut ip̃a manu¬
missio eoꝵ hoc inse hẽar
priuilegium. et suꝑuacu¬
a fiat predicra bonoꝵ pos¬
sessio ¶Sublata igitur p̾̃¬
fara quinta bonoꝵ posses¬
sione. ingradum eius sex¬
rus cognatis pollicotur
¶Cumq antea septimo loco
fuerat bonor possessio tã¬

Expanded text:
etoria induxit iurisdictio. nobis tamen nihil incuriosum praetermissum est, sed nostris constitutionibus omnia corrigentes, contra tabulas quidem et secundum tabulas bonorum ssiones admisimus utponon ab intestato unde libet unde legitimi bonorum possessiones. Quae autem in praetoris edicto quinto loco posita fuerat, id est unde decem personae, eam pio proposito et compendioso sermone supervacuam ostendimus: cum enim praefata bonorum possessio decem personas praeponebat extraneo manumissori, nostra constitutio, quam de emancipatione liberorum fecimus, omnibus parentibus eisdemque manumissoribus contracta fiducia manumissionem facere dedit, ut ipsa manumissio eorum hoc in se habeat privilegium et supervacua fiat praedicta bonorum possessio. sublata igitur praefata quinta bonorum possessione, in gradum eius sexmis cognatis pollicetur. 6 5. Cumque antea septimo loco fuerat bonorum possessio, tan
Abbreviated transcription (Latin):
tionem̃ tat orãs r̃s oius
cor poriles et ĩcorporales qͦ
ei de bite sunt. arrogatt̃i
antea quide pleno iure ad¬
quirebatur exceptis hiis
que ꝑ capitis dumnutõner
peunt. quales sunt oꝑa
obligationes et uis agnatõ¬
uis. usus et em̃. et usus
fructus licet is antea con¬
nuntiabantur at tñ capitis¬
tm̃ diminutõe inimina cos
tolli nr̃a ꝓhibuit costitũtõ.
¶Ilunc aũt nos eandẽ adqͥsi¬
tõnẽ que ꝑ arrogatõnẽ fie¬
bat cohartauimus ad simili
modo ususfructus tam na¬
ꝑ filios familias adquiritur
iuhiis rebus que extrinseco
filus obueniunt dominio
eius integro ẜuaro ¶Mor¬
tuo aũt filio ad rogato ĩ ad¬
ꝯptiua familia etiã dñiur
eius in adrogitorõ transit
nisi suꝑsint alie ꝑsõne que
ex nr̃a constituidẽ patreri
inhus que adquiri nõ pos.¬
sunt antecedunt ¶ Set
ox diuerso pra eo quos is

Expanded text:
tionem dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque ei debitae sunt adrogatori ante quidem pleno iure adquirebantur. exceptis his quae per capitis deminutionem pereunt, quales sunt operarum obligationes et ius adgnationis. usus etenim et usus fructus, licet his antea connumerabantur, attamen capitis deminutione minima eos tolli nostra prohibuit constitutio. Nunc autem nos eandem adquisitionem, quae per adrogationem fiebat, coartavimus ad similitmodo usus fructus tam naper filiosfamilias adquiritur in his rebus quae extrinsecus filiis obveniunt, dominio eis integro servato: mortuo autem filio adrogato in adoptiva familia etiam dominium eius adrogatorem transit, nisi supersint aliae personae quae ex nostra constitutione patrem in his quae adquiri non possunt antecedunt. Sed ex diverso pro eo, quod is
Abbreviated transcription (Latin):
iubonoꝵ. possessionib dan¬
dis cdum idagebat ne qͥs
sine successione moriatur
Nam augustissimis finib
tabulaꝵ ius ꝑcipiendarũ
ħeditatum pretor ex bono
ex equuo lilatauit ¶Sut
aũt bonoꝵ possessiones ex
testam̃to quide̾ hee. pͥma
qua omnib nure scriptis
ħedib pretor pollicetur.⁊
deoq uocatur scõm rabu¬
las cum de testam̃tis pͥus
locutus est ad intestaros
transitum fecit. et p̾m̃õ
loco suis h̾edib et his qui
ex edicto p̃toris suis con¬
num̾ant᷑ dat bonoꝵ posse¬
ssione̾ que uocatur unde
libi. Scd̾o̾ legitimis ħedi¬
bus. tercio decem ꝑsonis:
quas extraneo manumis¬
sioni preferebat. ¶Sũt
decem ꝑsone hee. parer
mater. auus. auia. tam
paterni ꝙͣ materni. et fi.¬
liꝰ. filia. nepos. neptis. tã
ex filio ꝙͣ ex filia. frater.
soror. siue consangumei¬
sint siue uterini. Quarto
cognatis proximis. Quũ¬
to quartum ex familia.
Sexto patrono ⁊ parrone.¬

Expanded text:
bonorum possessionibus dandis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustissimis finibus tabularum ius percipiendarum hereditatum praetor ex bono et aequo dilatavit. Sunt autem bonorum possessiones ex testamento quidem hae. prima ure scriptis heredibus praetor pollicetur, ideoque vocatur secundum tabulas. Et cum de testamentis prius locutus est, ad intestatos transitum fecit. et primo loco suis heredibus, et his qui ex edicto praetoris suis connumerantur, dat bonorum possessionem quae vocatur unde liberi. secundo legitimis heredibus: tertio decem personis quas extraneo manumissori praeferebat sunt autem decem personae hae: pater, mater, avus, avia, tam paterni quam materni, item filius, filia, nepos, neptis, tam ex filio quam ex filia, frater, soror, sive consanguinei sive uterini: quarto cognatis proximis: quinto tanquam ex familia: sexto patrono et patron
Abbreviated transcription (Latin):
liberis itaq exꝑentibus
tam naturalib ꝙͣ. adeptuus
unpetenda bonoꝵ possessi¬
one anni spatium ¶Cet̾is
centuz clierum dedit. et
si intͣ hoc tempus aliquis
bonoꝵ possessionẽ nõ peti¬
erit eiusdem gradus ꝑso¬
nis aderescit. ul si nemio.
sit deinceps ceteris ꝓ ind̾
bonor. possessionẽ ex succ¬
essorio edicto pollicetur.
ac si is qui precedelut ex eo
numero non eẽt ¶Siqͥs
itaq delatam sibi bonoꝵ
porsessionẽ repudiauerit
non quo usq tp̃s bonoꝵ.
possessionis p̃finitum ex¬
cesẜ̾it expectatur. Cet sta¬
tim ceteri ereodem edic
dies utiles siungłi consider¬
antur ¶ Ser bene auteri¬
ores principes et huic cãe
ꝓuiderunt Ile quis ꝓ pe¬
tenda bonoꝵ possessione
curet. set quorumq modo
si adinitentis eam indiciũ
intra statuta tantũ tpr̃a
sostenderit plenum hẽat
eaꝵ beneficium. Se adqͥsi

Expanded text:
liberis itaque et parentibus tam naturalibus quam adoptivis in petenda bonorum possessione anni spatium, ceteris centum dierum dedit. 10 5. Et si intra hoc tempus aliquis bonorum possessionem non petierit, eiusdem gradus personis adcrescit: vel si nemo ex eo sit, deinceps ceteris proinde bonorum possessionem ex successorio edicto pollicetur ac si is qui praecedebat ex eo numero non esset. si quis itaque delatam sibi bonorum possessionem repudiaverit, non quousque tempus bonorum possessioni praefinitum excesserit, expectatur, sed statim ceteri ex eodem edictdies utiles singuli considerantur. 12 7. Sed bene anteriores principes et huic causae providerunt, ne quis pro petendo bonorum possessiones curet, sed, quocumque modo si admittentis eam indicium intra statuta tamen tempora ostenderit, plenum habeat earum beneficium. TI
Abbreviated transcription (Latin):
aureis habeant sb̾am sic
em legu papie summar
interp̾tati sumus ut pro
mille sext̾tis unus aureꝰ
computetur. nullum locũ
habeat patronus in eoru
successionem si tũ testam̃¬
cum fecerit. ¶Si autem
intestati decessermt nullo
nus quod erat ex lege .xii.
narus u̾nt. si ħedes ul bo¬
noꝵ. possessores lib̾os habe¬
ant siue unum siue plur¬
es cuiuscumq sexus ul gra¬
ous ad eos successione ꝑen¬
tum deduxinus õmnib
patronis una cum sua pro
intestati ad oninẽ ħeditatẽ
patronos ꝑatronasq uoca¬
iimus. ¶Si uero testam̃¬
berent ul bẽntes eos exh¬
redauerunt. uł mater. si¬
ue aũus mat̾nus eos p̃t̾ie¬
rĩt ita ut non possint ar¬
gui in officiosa eoꝵ testa¬
m̃ta tunc ex nr̃a constĩtinõ
ne ꝑ bonoz possessiones
cẽ tabulas uõ dinudiam
ut .amte. set reiriam partẽ

Expanded text:
aureis habeant substantiam sic enim legis Papiae summam interpretati sumus, ut pro mille sestertiis unus aureus computetur, nullum locum habeat patronus in eorum successionem, si tamen testamentum fecerint. sin autem intestati decesserint, nullous, quod erat ex lege duodecnariis sint, si heredes vel bonorum possessores liberos habeant sive unum sive plures cuiuscumque sexus vel gradus, ad eos successionem parentum deduximus, omnibus patronis una cum sua progm intestati, ad omnem hereditatem patronos patronasque vocavimus: si vero testamberent vel habentes eos exheredaverint, vel mater sive avus maternus eos praeterierit, ita ut non possint argui inofficiosa eorum testamenta, tunc ex nostra constitutione per bonorum possessionem contra tabulas non dimidiam, ut ante, s