comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quitatib inmisceam᷑: Caueant ne societur
sanguis. quid hoc si polluit nobilitatem istam
uestram eum pleriq oruindi ex albanis ⁊ sabi
patres habetis. aut abregib lecti. aut post re-¬
ges exactosiussu ppłi sinceram seruare priuatis
consiliis non poteratis. nec ducendo ex plebe.
neq uras filias sororesq ⁊nub̃e sinendo ẽ patͥb
nemo plebeiuis patͥciȩ uirginiuim afferret: pa-¬
triciorum ista libido ẽ. nemoinuitum pactio¬
nem nuptialem quemqmͣ facẽ coegiss. uerum
enimũ lege id ꝓhib̃i. ⁊ conubium tollẽpatrum
ac plebis id demum contumeliosum plebi est
curent non confertis ne sit conubium diuitibꝰ
ac pauꝑib qͦd pͥuatoꝵ consilioꝵ uͥq semꝑ fu¬
it. ut inqmͣ cuiq feminȩ conueniss domum:
nub̾et. ex qua pactus ẽẽt uir donoinmat̾mo¬
nium duceret. id uos sublegis suꝑbissimȩ uin-¬
cula conicitis. qua dirimatis societatem cuulẽ.

Expanded text:
quitatibus immisceamur cauent, ne societur quitatibus immisceamur cauent, ne societur sanguis. quid? hoc si polluit nobilitatem istam uestram, quam plerique oriundi ex Albanis et Sabioptationem in patres habetis, aut ab regibus lecti aut post reges exactos iussu populi, sinceram seruare priuatis consiliis non poteratis, nec ducendo ex plebe neque uestras filias sororesque enubere sinendo e patribus? nemo plebeius patriciae uirgini uim adferret; patriciorum ista libido est; nemo inuitum pactionem nuptialem quemquam facere coegisset. uerum enimuero lege id prohiberi et conubium tolli patrum ac plebis, id demum contumeliosum plebi est. cur enim non fertis, ne sit conubium diuitibus ac pauperibus? quod priuatorum consiliorum ubique semper fuit, ut in quam cuique feminae conuenisset domum nuberet, ex qua pactus esset uir domo, in matrimonium duceret, id uos sub legis superbissimae uincula conicitis, qua dirimatis societatem ciuilem
Abbreviated transcription (Latin):
ppło ea ne siutilia quidem sunt fieri oportet:
pontifices augures romulo regnante nulli
erant ab numa pompilio creati sunt. Censꝰ ĩ
ciuitate ⁊ descͥptio centuriarum classiumq ñ
erat. abseriuio tuilio ẽ. facta. Consules nunqͣm
fuerunt: regib exactis creati sunt. Dictatoris
nec imꝑium nec nom̃ fuerat: apud patres eẽ.
cepit. Tribum plebiediles questores nullierãt:
institutum ẽ. ut fierent. Decemuiros legib scͥ
mus. Quis dubitat qͥn met̾̃num urbe condita
inim̃sum crescente noua imꝑia sac̃dotia. ui¬
ragentium hoĩumq instituantur: Hoc ip̃m
ne conubiũ patrib cum plebe ẽẽt. ñ decẽ uiri
tulerunt paucis hisannis pessimo exemplocũ
sumina inuiria plebis: an eẽ. ulla maior aut
insignior contumelia potest qmͣ partem ciuuita-¬
tis uelut contaminatam indignã conubio ha-¬
beri: Quidẽ. aliud qmͣ exilium intͣ ead̾menia
qͣmͣ relegationem pati ne affinitatib. ne ꝓpin-¬

Expanded text:
populo—, ea ne si utilia quidem sunt fieri oportet? populo—, ea ne si utilia quidem sunt fieri oportet? pontifices, augures Romulo regnante nulli erant; ab Numa Pompilio creati sunt. census in ciuitate et discriptio centuriarum classiumque non erat; ab Ser. Tullio est facta. consules nunquam fuerant; regibus exactis creati sunt. dictatoris nec imperium nec nomen fuerat; apud patres esse coepit. tribuni plebi, aediles, quaestores nulli erant; institutum est ut fierent. decemuiros legibus scrmus. quis dubitat quin in aeternum urbe condita, in immensum crescente noua imperia, sacerdotia, iura gentium hominumque instituantur? hoc ipsum, ne conubium patribus cum plebe esset, non decemuiri tulerunt paucis his annis pessimo publico, cum summa iniuria plebis? an esse ulla maior aut insignitior contumelia potest quam partem ciuitatis uelut contaminatam indignam conubio haberi? quid est aliud quam exsilium intra eadem moenia, quam relegationem pati? ne adfinitatibus, ne propin
Abbreviated transcription (Latin):
manum. Peniteat nunc uosplebei consulis.
cummaiores nr̃i aduenas reges non fastidie-¬
rint: Et neregib quidem exactis clausaurb̾
fuerit ꝑegͥne uirtuti. claudiam certe gentẽ
post reges exactosex sabinis ñ inciuitatẽ mͦ
accepimꝰ. s etiam in pat̾ciorũnũman ex ꝑeg̾¬
no nepatriciꝰ deĩ consul fiat. ciius romanꝰ
lisio ex plebe pcisa consilatus spes crtoiũtr
tandem ñ credimus fieri posse ut uir fortis
acstrenuus pacebelloq bonus ex plebe sit:
sume .l. tarquinio. seruio tullio similis. an
ne sisit quidem ad gub̃nacula rei .p. accedere
eum patiemur. potiꝰq decemuiris tet̾rimis
mortalium. qui tum omnes ex patrib erant.
quasi optimis regum nouis hominib similes
consules simus habituri: At enimnemo post
reges exactos de plebe consul fuit. Quid postea
nulbas ne reᷤ noua institui debet. ⁊ qͦd ñ dumẽ.
factum m̃ulta enim ñdum sunt facta ĩ nouo

Expanded text:
manum. paeniteat nunc uos plebeii consulis, manum. paeniteat nunc uos plebeii consulis, cum maiores nostri aduenas reges non fastidierint, et ne regibus quidem exactis clausa urbs fuerit peregrinae uirtuti? Claudiam certe gentem post reges exactos ex Sabinis non in ciuitatem modo accepimus sed etiam in patriciorum numerum. ex peregrinone patricius, deinde consul fiat, ciuis Romanus sit ex plebe, praecisa consulatus spes erit? utrum tandem non credimus fieri posse, ut uir fortis ac strenuus, pace belloque bonus, ex plebe sit, Numae, L. Tarquinio , Ser. Tullio similis, an, ne si sit quidem, ad gubernacula rei publicae accedere eum patiemur, potiusque decemuiris, taeterrimis mortalium, qui tum omnes ex patribus erant, quam optimis regum, nouis hominibus, similes consules sumus habituri? at enim nemo post reges exactos de plebe consul fuit. quid postea? nullane res noua institui debet? et quod nondum est factum—multa enim nondum sunt facta in nouo
Abbreviated transcription (Latin):
tem siliceat adimant. qd̃ spiratis qd̃ uocem
mutitis. qͦd formas hominũ habetis indig¬
nantur. Quinetiãsi diis placet nefas aunt
ẽẽ. consulem plebeium fieri. Obsecro uos si nõ
ad fastos non ad cõmentarios pontificum ad-¬
mittimur. nec ea quid̃ scimus q̃ omnes ꝑegri-
metiam sciunt. consules in locum regum sue-¬
cessisse. nec aut iuris aut maiestatis qͥcquã
hr̃e. quod non in regib antefuit. eninqm cre-¬
ditis fando auditum ẽẽ. numã pompilium
ex sabino agro accitum ppłi iussu patrib ro
ne. s ne italice quid̃ gentis de marathi corm-¬
thifilium incoloniam ab tarquiniis. uiuis
lib̃is anciregẽ factum seruium tulliũ. post
hunc captiua cornicłana natum pr̃e nullo.
matre serua. ingenio uirtute regnum tenu¬
isse. Quid enim de tytotatio sabino dicam.
quem ip̃e romulꝰ parens urbis insocietatem
regni accepit: Ergo dum nullum fastidit᷑
genꝰ inquo eniteret uirtꝰ: creuit imꝑium ro¬

Expanded text:
tem, si liceat, adimant; quod spiratis, quod uocem tem, si liceat, adimant; quod spiratis, quod uocem mittitis, quod formas hominum habetis, indignantur. quin etiam, si dis placet, nefas aiunt esse consulem plebeium fieri. obsecro uos, si non ad fastos, non ad commentarios pontificum admittimur, ne ea quidem scimus quae omnes peregrini etiam sciunt, consules in locum regum successisse nec aut iuris aut maiestatis quicquam habere quod non in regibus ante fuerit? en unquam creditis fando auditum esse, Numam Pompilium,ex Sabino agro accitum, populi iussu, patribus amodo sed ne Italicae quidem gentis, Demarati Corinthii filium, incolam ab Tarquiniis, uiuis liberis Anci, regem factum? Ser. Tullium post hunc, captiua Corniculana natum, patre nullo, matre serua, ingenio, uirtute regnum tenuisse? quid enim de T. Tatio Sabino dicam, quem ipse Romulus, parens urbis, in societatem regni accepit? ergo dum nullum fastiditur genus in quo eniteret uirtus, creuit imperium Ro
Abbreviated transcription (Latin):
cohorti sunt. quib quid aliud qmͣ admonemꝰ ci-¬
uesnos eorum ẽẽ. i sim̃ easdemopes hr̃e. eandẽ
tñpatͥam incolere. alt̾a conubium petimꝰ quod
finitimis ext̾nisq dari solet. Nosquidem ciuita¬
tem que plusqm conubium est hostib etiam
uictis dedimus: alt̾a nicħ noui ferimꝰ. s id qd̃
ppłiẽ. repetimꝰ. atq usurpamꝰ. ut quib uelit .p.¬
.r. honores mandet. Quid tand̾ ẽ. cur celum ac
t̾ras misceant. cur in me impetꝰ mͦ pene in sena¬
tusit factus. negent se manib temꝑaturos uio¬
laturosq denuntient sacroscam potestatem si
sulatum mandet. ⁊ñ p̃ciditur spes plebeio qͦq
si dignus sumino honore enit asipisendi
summi honoris. stare urbs hec non pot̾it de
imꝑio actum ẽ.⁊ ꝑiñ hoc ualet plebeiꝰ ne con-¬
sul fiat. tanqͣm seruum aut lib̃tinum aliqͥs
consulem futurumdicat. Et̃ quid sentitis in
qͣnͣto contemptuuiuatis: Lucis uob̃ huiꝰ par¬

Expanded text:
coorti sunt, quibus quid aliud quam admonemus cicoorti sunt, quibus quid aliud quam admonemus ciues nos eorum esse et, si non easdem opes habere, eandem tamen patriam incolere? altera conubium petimus, quod finitimis externisque dari solet; nos quidem ciuitatem, quae plus quam conubium est, hostibus etiam uictis dedimus: altera nihil noui ferimus, sed id quod populi est repetimus atque usurpamus, ut quibus uelit p honores mandet. quid tandem est cur caelum ac terras misceant, cur in me impetus modo paene in senatu sit factus, negent se manibus temperaturos, uiolaturosque denuntient sacrosanctam potestatem? sisulatum mandet, et non praeciditur spes plebeio quoque, si dignus summo honore erit, apiscendi summi honoris, stare urbs haec non poterit? de imperio actum est? et perinde hoc ualet, plebeiusne consul fiat, tamquam seruum aut libertinum aliquis consulem futurum dicat? ecquid sentitis in quanto contemptu uiuatis? lucis uobis huius par
Abbreviated transcription (Latin):
biadũsus hostem ñ patiantur. s audeat canu-¬
leius in senatu ꝓloqui se nisi suas leges tanqͣm
uictoris patres accipisinant dilectum hab̃i ꝓhi¬
biturum: quid ẽe. aliud quamminari se ꝓditu-¬
rum patriam obpugnari atq capi passur̃: qͥd
eamuocem animoꝵ non plebis romanȩ s uol¬
scis lequis ⁊ ueientib allaturam: Nonne canu¬
leio duce se sꝑaturos capitolium atq artem scan¬
dere posse. sipatrib tribuni cũ iure ac maiesta¬
te adempta animos etiam eripũint. consules
paratos eẽ. duces priꝰ aduersus scelꝰ ciuiũ. qmͣad¬
uersus hostium arma:. sum maxime ħ insena-¬
tuagentur: canuleius ꝓ legib sus ⁊ adũsuscon¬
sulesita disseruit. Quantoꝑe uos quirites con-¬
tempñent patres qm indignos duc̃ent. qr una
secumurbe intra eadem menia uiueretis. sepe
equidem ⁊ ante uideor. animadũtisse nũc dñ
maxime qd̃ adeo atroces in hasrogationes nr̃as

Expanded text:
bi aduersus hostes non patiantur, sed audeat Canubi aduersus hostes non patiantur, sed audeat Canuleius in senatu proloqui se nisi suas leges tamquam uictoris patres accipi sinant dilectum haberi prohibiturum? quid esse aliud quam minari se proditurum patriam, oppugnari atque capi passurum? quid eam uocem animorum, non plebi Romanae, sed Uolscis et Aequis et Ueientibus allaturam? nonne Canuleio duce se speraturos Capitolium atque arcem scandere posse? ni patribus tribuni cum iure ac maiestate adempta animos etiam eripuerint, consules paratos esse duces prius aduersus scelus ciuium quam aduersus hostium arma. cum maxime haec in senatu agerentur, Canuleius pro legibus suis et aduersus consules ita disseruit: 'quanto opere uos, Quirites, contemnerent patres, quam indignos ducerent qui una secum urbe intra eadem moenia uiueretis, saepe equidem et ante uideor animaduertisse, nunc tamen maxime quod adeo atroces in has rogationes nostras
Abbreviated transcription (Latin):
re. ne idiupit̾ optimus maximꝰ siñet. regiȩ
maiestatis imꝑium eo recidere. ⁊ se milies mo-¬
rituros potius quam ut tantum dedecoris ad-¬
nitti patiant᷑. Certum hr̃e maiores qͦq si di-¬
uinassent concedendo omnia ñ mitiorem in
se plebem. s asꝑiorẽ alia ex aliis iniquiora pꝰ¬
tulando. cum prima impetrass futurã. pri-¬
mo qmlibet dimicationem subituros fuisse
potiꝰqm eas leges s̃ inponi pat̾entur. Quia dũ
concessum sit de tribunis. iterũ concessum eẽ.
finem non fieri posse in ead̾ cuitate. tͥbunoᷤ
plebis ⁊ pr̃es ẽẽ. ñ po̾se aut hc̃ ordinem aut illum
magistratum tollendum eẽ. potiꝰq sero qm
nunqm̃ obiuam eund̃ audatiȩ tem̃itatiq
lli nent iyune p̾mo ausordias setmes cona-¬
tent finitima bella. dem̃ adũsus ea que concita-¬
i̾unt. armari ciuitatem. defendiq ꝓhibeant. ⁊¬
cum hostes tantum ñ arcessierint ex̃citus cũ scri-¬

Expanded text:
re. ne id Iuppiter optimus maximus sineret regiae re. ne id Iuppiter optimus maximus sineret regiae maiestatis imperium eo recidere; et se miliens morituros potius quam ut tantum dedecoris admitti patiantur. certum habere maiores quoque, si diuinassent concedendo omnia non mitiorem in se plebem, sed asperiorem alia ex aliis iniquiora postulando cum prima impetrasset futuram, primo quamlibet dimicationem subituros fuisse potius quam eas leges sibi imponi paterentur. quia tum concessum sit de tribunis, iterum concessum efinem non fieri posse si in eadem ciuitate tribuni plebis et patres essent; aut hunc ordinem aut illum magistratum tollendum esse, potiusque sero quam nunquam obuiam eundum audaciae temeritatique. illine ut impune primo discordias serentes concitent finitima bella, deinde aduersus ea quae concitauerint armari ciuitatem defendique prohibeant, et cum hostes tantum non arcessierint, exercitus conscri
Abbreviated transcription (Latin):
futuram: donec quam felices seditiones tam
honerati seditionum auctores eẽnt. quas qͣnͣ¬
tasq res .c. canuleium adgssum conluuionẽ
gentium ꝑturbationem auspitiorũ publicoꝵ
priuatorumq afferre. ne quid sinceri. nequid
incontaminati sit. ut discrimine omni sub¬
lato. nec se quisqm nec suos nou̾it. Qmͣ enim
aliam uim conubia ꝓmiscua hr̃e. nisi ut fe¬
rarum ꝓpe ritu uulgentur. conubia ⁊ plebis
patrumq. ut qui natus sit ignoret. cuiꝰ sangͥ¬
nis quorum sacroꝵ sit. dimidiꝰ patrum sit. di¬
midiꝰ plebis. ne secum quid̃ ip̃e concors par̃
iduideri. quod omma diuina humanaq tur-¬
bent᷑. Iam ad consulatum uulgiturbatores
accingi ⁊ pͥmo ut alter consul ex plebe fieret:
id mͦ sermonib tẽpta̾se dem̃ rogari ut seu ex
patrib seu explebe uelit ppłs consules creet.¬
⁊ creaturos haud dubie explebe seditiosissimũ
quemq canuleios igitur ciliciosq consules fo¬

Expanded text:
futuram donec quam felices seditiones tam futuram donec quam felices seditiones tam honorati seditionum auctores essent. quas quantasque res C. Canuleium adgressum. conluuionem gentium, perturbationem auspiciorum publicorum priuatorumque adferre, ne quid sinceri, ne quid incontaminati sit, ut discrimine omni sublato nec se quisquam nec suos nouerit. quam enim aliam uim conubia promiscua habere nisi ut ferarum prope ritu uolgentur concubitus plebis patrumque? ut qui natus sit ignoret, cuius sanguinis, quorum sacrorum sit; dimidius patrum sit, dimidius plebis, ne secum quidem ipse concors. parum id uideri quod omnia diuina humanaque turbentur: iam ad consulatum uolgi turbatores accingi. et primo ut alter consul ex plebe fieret, id modo sermonibus temptasse; nunc rogari ut seu ex patribus seu ex plebe uelit populus consules creet. et creaturos haud dubie ex plebe seditiosissimum quemque; Canuleios igitur Iciliosque consules fo
Abbreviated transcription (Latin):
ratum sit. tum .c. canuleiꝰ pauca in senatuuo-¬
ciferatus. ne quiqͣm territando consules auert̾ẽ
plebem acura nouarum legum. nunqͣm eos se
uiuo dilectum habituros. añqmͣea q̃ promul¬
gata ab se collegisq eẽnt plebs sciuissent :⁊ con-¬
festim ad contionem uocauit. Eodem tempore
i consules senatũ in tribunũ & tͥbunis ppłm ĩ
consules incitabat. Negabant consules iã ultͣ
ferriposse furores tribunitios. Uentum iã ad
finemẽẽ: domi plus belli concitari qmͣ foris. Id
adeo ñ plebis qmpatrum: neq tͥbunoꝵ magis ꝗͣ
consulum culpa accidere. cuiꝰ reip̃mium fit in
cuutate eam maximis semꝑ auctib crescere sic
pace bonos sicbello fieri maximum romȩ p̃miũ
seditionum eẽ. id ⁊ singulis uniu̾sisq semꝑ ho¬
nori fuisse reminiscentur qͣm maiestatem senatꝰ
ip̃i a patrib accepissent qm lib̾is tradit᷑i cẽnt.
rem amplioremq eẽ. finem gͦ non fieri. nec

Expanded text:
ratum sit. tum C. Canuleius , pauca in senatu uoratum sit. tum C. Canuleius , pauca in senatu uociferatus, nequiquam territando consules auertere plebem a cura nouarum legum, nunquam eos se uiuo dilectum habituros, antequam ea quae promulgata ab se collegisque essent plebes sciuisset, confestim ad contionem aduocauit. eodem tempore et consules senatum in tribunum et tribunus populum in coferri posse furores tribunicios; ventum iam ad finem esse; domi plus belli concitari quam foris. id adeo non plebis quam patrum neque tribunorum magis quam consulum culpa accidere. cuius rei praemium sit in civitate, eam earn maximis semper auctibus crescere; sic pace bonos, sic bello fieri. maximum Romae praemium seditionum esse; ideo singulis universisque semper honori fuisse. reminiscerentur quam maiestatem senatus ipsi a patribus accepissent, quam liberis tradituri essent, rem amplioremque esse. finem ergo non fieri, nec
Abbreviated transcription (Latin):
os secuti.m. genutiꝰ.i .p. curatius
consules. fuit annus domi foris¬
q infestus. Nam anni principio
minari sanguinem suum patres confundiq iu-¬
ragentium rebantur. ⁊ m̃tio pͥmosensim illata
atribunis ut alter̃ explebe consulem lic̃et fieri eo
ꝓcessit. dem̃ut rogationem nouẽ tͥbum promul-¬
garent ut ppło potestaseẽt. seu de plebe seude pa-¬
trib nellet consules faciendi. Iduͦ si fieret ñ uul¬
garimꝰ cuminfimis s prorsus auferri a pͥmoribꝰ
adplebem summum imꝑium credebant. letigͦ
audire patres ardeatium ppłm ob iniuriã agri
abiudicati descisse. ⁊ ueientes deppl̃atos extrema
agriromani ⁊ uolscos equosq commotãq ob cõ¬
munitam uerruginẽ frem̃e. Adeo uelinfelix
bellum ignominiose paci preferebant. His itaq
in mai etiam acceptis. ut int̾ strepitum tot belloꝵ
conticescerent actiones tribuniciȩ. Oflectꝰ haberi.
bellum armaq ui summa apparari iubent. si
quo intentiꝰ possit. qmtito qͥntio consul appa-¬

Expanded text:
os secuti M. Genucius et C. Curtius consules. fuit annus domi forisque infestus. nam anni principio minari sanguinem suum patres confundique iura gentium rebantur, et mentio primo sensim inlata a tribunis ut alterum ex plebe consulem liceret fieri, eo processit deinde ut rogationem nouem tribuni promulgarent, ut populo potestas esset, seu de plebe seu de patribus uellet, consules faciendi. id uero si fieret, non uolgari modo cum infimis, sed prorsus auferri a primoribus ad plebem summum imperium credebant. laeti ergo audiere patres Ardeatium populum ob iniuriam agri abiudicati descisse, et Ueientes depopulatos extrema agri Romani, et Uolscos Aequosque ob communitam Uerruginem fremere; adeo uel infelix bellum ignominiosae paci praeferebant. his itaque in maius etiam acceptis, ut inter strepitum tot bellorum conticescerent actiones tribuniciae, dilectus haberi, bellum armaque ui summa apparari iubent, si quo intentius possit quam T. Quinctio consule appa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ agros siluasꝙ suga palatus dem qͦ ducẽ fugiᷤ¬
se fama erat adurbẽ nomine cornũ caput eui
regionis consugit. Debellatumq eo prelio in
sardinia eẽt. niclassis punica cum duce has¬
drubale que tempestate deiecta ad baliares
erat in tempore ad sp̃em rebellandi aduemi¬
set. Manlius post famam ad pulse punice
classis caralis se recepit. Ea occasio hainsicore
data est peno se iũgendi. Hasdrubal copiis
interram expositis: ⁊ classe remissa carthagi¬
nem: ducem hampsicora ad socioꝵ . pr. agrũ
Ni manluis obuio ex̃citu ab effusa eum ppła¬
tione continuisset. Primo castra castris mo¬
dico interuallo sunt obiecta. Deineeps ꝓcur¬
sationes leuia certamina uario euentu im¬
ta. Postremo descensum in aciem signis col
latis
nam ancipitem pemi sardis facile uinci ad sue¬
tis fecerunt. Postremo ⁊ ip̃i cum omnia cirta
strage ac fuga sardoꝵ repleta essent fusi:
Ceterum terga dantes circum ducto cornu

Expanded text:
per agros siluasque fuga palatus, dein, quo ducem fugisper agros siluasque fuga palatus, dein, quo ducem fugisse fama erat, ad urbem nomine Cornum, caput eius regionis, confugit; debellatumque eo proelio in Sardinia esset, ni classis Punica cum duce Hasdrubale, quae tempestate deiecta ad Baliares erat, in tempore ad spem rebellandi aduenisset. Manlius post famam adpulsae Punicae classis Carales se recepit; ea occasio Hampsicorae data est Poeno se iungendi. Hasdrubal copiis in terram expositis et classe remissa Carthaginem duce Hampsicora ad sociorum populi Romni Manlius obuio exercitu ab effusa eum populatione continuisset. primo castra castris modico interuallo sunt obiecta; deinde per procursationes leuia certamina uario euentu inita; postremo descensum in aciem. signis conlatis nam ancipitem Poeni, Sardis facile uinci adsuetis, fecerunt; postremo et ipsi, cum omnia circa strage ac fuga Sardorum repleta essent, fusi; ceterum terga dantes circumducto cornu
Abbreviated transcription (Latin):
musti capti. Et nolesicut pͥores anno senatꝰ
romanoꝵ plebs hannibał campaniq erat.
Consilia q occulta de cede pͥncipunr⁊ ꝓdi¬
tione urb imbant᷑. Quib ne in cepta ꝓce¬
derent. intercapuam castraq hannibalis
que intifatis erant traducto ex̾citu fabius
suꝑ uesubium in castris claudianis consedit.
bebat nolam inp̃sidium misit. Et in sardim¬
a res ꝑ .t. malium. pr. administrari ceptaq̃
omisseerant. postqͣm .q. muniuis. p̃r. graui
morbo ẽ implicitus. Manilius nauib longis
ad caralis subductis naualib q sociis arma¬
tis ut t̾rarem gereret. Et a p̃r: exercitu accepto:
his equitum peditumq copiis ꝓfectꝰ ĩ agrũ ho¬
stium. haud ꝓcul ab hamsicore castris castra
posuit. Hãsicor tũ forte ꝓfectus erat in pelli¬
dos sardos ad uuentutẽ armandam qua
copias augeret. filius nomine hostis castris
preerat. Is ad olescentia ferox temere prelio

Expanded text:
multi capti. et Nolae, sicut priore anno, senatus multi capti. et Nolae, sicut priore anno, senatus Romanorum, plebs Hannibalis erat, consiliaque occulta de caede principum et proditione urbis inibantur. quibus ne incepta procederent, inter Capuam castraque Hannibalis, quae in Tifatis erant, traducto exercitu Fabius super Suessulam in castris Claudianis consedit; bebat Nolam in praesidium misit. et in Sardinia res per T. Manlium praetorem administrari coeptae, quae omissae erant postquam Q. Mucius praetor graui morbo est implicitus. Manlius nauibus longis ad Carales subductis naualibusque sociis armatis ut terra rem gereret et a praetore exercitu accepto, his equitum peditumque copiis profectus in agrum hostium haud procul ab Hampsicorae castris castra posuit. Hampsicora tum forte profectus erat in Pellitos Sardos ad iuuentutem armandam qua copias augeret; filius nomine Hostus castris praeerat. is adulescentia ferox temere proelio
Abbreviated transcription (Latin):
Et hec ꝑ .l. antistium legatum tarentum ẽ
deuecta. simul ab hierone missa. cc̃ modiũ
ex his que rome missa erant: ex cursu refugit
Inde scitum legatos cum littĩs captos. Itaq
ignarus ex his que cum hannnbale legatis
suis conuenissent. queq legati euis ad se al¬
laturi fuissent legationem aliã cum eisdẽ
mandatis mutit: Legati ad hannibalem
missi eraclitus cui scotinog. cognom̃ erat.
⁊ critoboeus socus ⁊ sositheus magnes. hi
prospere tulerunt ac retulerunt mandato
S pͥus se etas circumegit. qͣm mouere acmo-¬
liri quicqͣm rex posset. Tantum nains una
capta cum legatis mom̃ti fecit. ad dilationẽ
ĩminentis romanis belli. Et circa capuã tnͣs¬
gresso uolturnum fabio post expiata tan¬
dem prodigia. ambo. cõs. rem gerebant.
Combulteriam ⁊ trebulam ⁊ austicłamur¬
bes q̃ ad penũ defecerant: fabuis ui cepit
p̃sidiaq in his hannibał campaniq per¬

Expanded text:
ea per L. Antistium legatum Tarentum est ea per L. Antistium legatum Tarentum est deuecta. simul ab Hierone missa ducenta miliex iis quae Romam missae erant, ex cursu refugit; inde scitum legatos cum litteris captos. itaque ignarus rex quae cum Hannibale legatis suis conuenissent quaeque legati eius ad se allaturi fuissent, legationem aliam cum eisdem mandatis mittit. legati ad Hannibalem missi Heraclitus cui Scotino cognomen erat et Crito Boeotus et Sositheus Magnes. hi prospere tulerunt ac rettulerunt mandata; sed prius se aestas circumegit quam mouere ac moliri quicquam rex posset.—tantum nauis una capta cum legatis momenti fecit ad dilationem imminentis Romanis belli. et circa Capuam transgresso Uolturnum Fabio post expiata tandem prodigia ambo consules rem gerebant. Combulteriam et Trebulam et Austiculam urbes, quae ad Poenum defecerant Fabius ui cepit, praesidiaque in his Hannibalis Campanique per
Abbreviated transcription (Latin):
extimplo agitaret᷑. quẽ admodũ ultro infe¬
rendo bello aũterent ab italia hostem. Cap¬
tuus in uincła conditis. comitib q eoꝵ sub
as decernunt. His comꝑatis deductisq. et
additis quinq nauib que aduexerant cap¬
tuios legatos .xx. naues ab hostia terentũ
ꝓfecte. Iussusq ualerius militib uarrom¬
ans quibl. aputuis legatustarenti p̾erat
in naues impositis .lii. nauium classe ñ tue¬
ri mͦ italie oram s explorare de macedonico
bello. si congruentia littĩs legatoꝵ ꝙ indicis
philippi consilia eẽnt. ut . in. ualerium. p̃r. lit¬
teris cerciorem faceret. isq .l. apustio legato
ex̾citin p̃posito tarentũ ad classem ꝓfectus.
pͥmo qͦ tempore in macedoniam transiite¬
ret. daretq oꝑam ut philippum in regnocõ¬
tinẽt. Pecuma ad classẽ tuendam bellumq
macedont cum ea decreta ẽ: que . a .p. claudio
in siciliam missa erat ut reddet᷑ hieroni regi.

Expanded text:
extemplo agitaretur quemadmodum ultro infeextemplo agitaretur quemadmodum ultro inferendo bello auerterent ab Italia hostem. captiuis in uincula condi iussis comitibusque eorum sub as decernunt. his comparatis deductisque et additis quinque nauibus, quae aduexerant captiuos legatos, triginta naues ab Ostia Tarentum profectae, iussusque P. Ualerius militibus Uarroanis, quibus L. Apustius legatus Tarenti praeerat, in naues impositis quinquaginta quinque nauium classe non tueri modo Italiae oram sed explorare de Macedonico bello; si congruentia litteris legatorumque indiciis Philippi consilia essent, ut M. Ualerium praetorem litteris certiorem faceret, isque L. Apustio legato exercitui praeposito Tarentum ad classem profectus primo quoque tempore in Macedoniam transmitteret daretque operam ut Philippum in regno contineret. pecunia ad classem tuendam bellumque Macedonicum ea decreta est, quae Ap. Claudio in Siciliam missa erat ut redderetur Hieroni regi;
Abbreviated transcription (Latin):
cerant: ui recepta. ꝑ .mi. ualerium. p̃r uer
mam reductus Dum hec inlucanis atq in
hirpinis geruntur: quinq naues que mace¬
donum atq penoꝵ captos legatos romam
portabant. ab suꝑo mari. ad inferum circũ¬
uecte ꝓpe omnem italie oram cum p̾t̾ cu¬
maᷤ uelis ferunt᷑. neq hostiũ ansocioꝵ eẽnt.
satis sciret᷑ gracchꝰ obuiam exclasse sua na¬
ues misit. Cum ꝑcunctando inuicem cog-¬
nitum ẽẽt. cõs. cumis ẽẽ: nauescumas adpul¬
se captiui ꝙ ad. cõs. deducti. ⁊ lutere date.
Cõs. littis philippi atq hannibał ꝑlectis.
consignata omnia ad senatum itinere t̃¬
restri misit. Nauib deuebi legatos iussit.
sum eodem fere die lutere legatiq romã
irenissent: ⁊ percunctatione facta dictacũ
scriptis congruerent: pͥmo grauis cura pa¬
tres incessit. cernentes qͣnta uir tolerantib
punicum bellum. macedonicibelli moles
instaret. Cui tam̃ adeo ñ succubuerunt ut

Expanded text:
cerant ui recepta per M. Ualerium praetorem, Uercellium, cerant ui recepta per M. Ualerium praetorem, Uercellium, ceriam reductus. dum haec in Lucanis atque in Hirpinis geruntur, quinque naues, quae Macedonum atque Poenorum captos legatos Romam portabant, ab supero mari ad inferum circumuectae prope omnem Italiae oram, cum praeter Cumas uelis ferrentur neque hostium an sociorum essent satis sciretur, Gracchus obuiam ex classe sua naues misit. cum percontando in uicem cognitum esset consulem Cumis esse, naues Cumas adpulsae captiuique ad consulem deducti et litterae datae. consul litteris Philippi atque Hannibalis perlectis consignata omnia ad senatum itinere terrestri misit, nauibus deuehi legatos iussit. cum eodem fere die litterae legatique Romam uenissent et percontatione facta dicta cum scriptis congruerent, primo grauis cura patres incessit, cernentes quanta uix tolerantibus Punicum bellum Macedonici belli moles instaret; cui tamen adeo non succubuerunt ut
Abbreviated transcription (Latin):
simulduab portis stationes hostium fudit.
fugauit q in castra ut eo die obsesso quã
circa muros ⁊ instationib solute ac negli¬
gentef agentes cum nichil minus qͣm erup¬
tionẽ timuissent. ex imꝓuiso opp̃ssi fuerãt.
Gracchus priusqͣm se hostes ab repentino
pauore colligerent receptui signum dedit.
ac suos intra muros recepit. Postero die ban¬
nibal tum scd̃a re. cõs. usto p̃lio ratus cer-¬
taturum: aciem intra castra atq urbem
instruxit. Eeterum postqͣm neminẽ mouiᷤ
absolita custodia uibis uidit nec cõmiti
quicqͣm temerarie spei. adtifata redit infer¬
tare. Quib dieb cume lib̾ate sunt obsidi¬
one. isdem dieb ⁊ inlucanis ad grum̃tũ
ti sempnius cui longo cognom̃ erat cum
hannone peno prospere pugnat.sup. ũ ho
signa militaria ad .xl.i. cepit. Pulsus finib
lucanis hanno: retro in brutios sese recepit.
Et ex hurpinis oppidatria que appło .R. idefe¬

Expanded text:
simul duabus portis stationes hostium fudit simul duabus portis stationes hostium fudit fugauitque in castra ut eo die obsesso quam circa muros et in stationibus solute ac neglegenter agentes, cum nihil minus quam eruptionem timuissent, ex improuiso oppressi fuerant. Gracchus, priusquam se hostes ab repentino pauore colligerent, receptui signum dedit ac suos intra muros recepit. postero die Hannibal, laetum secunda re consulem iusto proelio ratus certaturum, aciem inter castra atque urbem instruxit; ceterum postquam neminem moueri ab solita custodia urbis uidit nec committi quicquam temerariae spei, ad Tifata redit infecta re. quibus diebus Cumae liberatae sunt obsidione, iisdem diebus et in Lucanis ad Grumentum Ti. Sempronius , cui Longo cognomen erat, cum Hannone Poeno prospere pugnat. supra duo signa militaria ad quadraginta unum cepit. pulsus finibus Lucanis Hanno retro in Bruttios sese recepit. et ex Hirpinis oppida tria, quae a populo Romano defe
Abbreviated transcription (Latin):
dia intali necc̃itate deserendi socios inplo-¬
ranteᷤ fidem suam ppłiq. R̃. substitisset.
quam sans fidens ȩrtitu. Nec alet consul
sabuis quiad cales castra habebat. uulturnũ
traducere audebat ex̾citum. Occupatus pͥmo
auspitiis repetendis. dem̃ prodigiis q̃ aliasu¬
peralia nunciabant᷑ expiantiq ea haud faci-¬
le letari haruspices respondebant. Hee cause
cum fabium tenerent sempronuis in obsi¬
oioneerat. Etiam oꝑib oppugnabat᷑. Adu̾sꝰ
ligneam ingentem admotam urbi. aliam
turrem ex ip̃o muro excitauit. consul roma¬
subiectis ualidis supplicatis ꝓ solo usus erat.
Iñ primũ saxis subdib q i cetĩs missilib ꝓ¬
pugnatores. menia atqurbem tuebantur.
Postremo ubi ꝓmouendo adiunctam mu¬
ro uiderunt turrem facib ardentib plu¬
rimum simul ignem comecerunt. Quo in¬
cendio trepida armatoꝵ multutudo cum
de turre sese precipitaret. ex oppido eruptio

Expanded text:
dia in tali necessitate deserendi socios implodia in tali necessitate deserendi socios implorantes fidem suam populique Romani substitisset quam satis fidens exercitui. nec alter consul Fabius, qui ad Cales castra habebat, Uolturnum flumen traducere audebat exercitum, occupatus primo auspiciis repetendis, dein prodigiis quae alia super alia nuntiabantur; expiantique ea haud facile litari haruspices respondebant. eae causae cum Fabium tenerent, Sempronius in obsidione erat et iam operibus oppugnabatur. aduersus ligneam ingentem admotam urbi aliam turrem ex ipso muro excitauit consul Roma se alto subiectis ualidis sublicis pro solo usus erat. inde primum saxis sudibusque et ceteris missilibus propugnatores moenia atque urbem tuebantur; postremo, ubi promouendo adiunctam muro uiderunt turrem, facibus ardentibus plurimum simul ignem coniecerunt. quo incendio trepida armatorum multitudo cum de turre sese praecipitaret, eruptio ex oppido
Abbreviated transcription (Latin):
bene gesta insolent̾ letum ex̾citũ tỹronum.
magnum exparte seruoꝵ spoliantẽ uictoᷤ.
p̃dasq agentem ad hamasse inueniturũ.
ciuitatum agmen p̃ter capuam rapit. ob-¬
iuosq ex suga campanoꝵ duo p̃sidio ca-¬
puam duci saucios uehiculis portari iubet.
Ip̃e ad hamas uacua ab hostib castra nͨ qͥc¬
quam preter recentis uestigia cedis strata¬
q passim corpora socioꝵ inuenit. Auctore ͤ
quidam erant ut protinus. iñ cumas du¬
ceret. urbemq oppugnaret. Id quãquam
haud modice hannibal cupiebat. ut qr
neapolim non potuerat. cumas saltim
maritimam urbem haberet tam̃ quia p̃¬
ter arma nichil secum miles partim acto
agimine extulerat. retro in castra suꝑ ti-¬
fata se recepit. Inde fatigatus campanorũ
precib. sequenti die cum omni apparatu
oppugnande urbis cumas redit. ꝑpopula-¬
toq agro cumano nulle passus aburbe
castra locat. Cum gracchꝰ magis uerecun-¬

Expanded text:
bene gesta insolenter laetum exercitum tironum, bene gesta insolenter laetum exercitum tironum, magna ex parte seruorum, spoliantem uictos praedasque agentem ad Hamas se inuenturum, citatum agmen praeter Capuam rapit obuiosque ex fuga Campanorum dato praesidio Capuam duci, saucios uehiculis portari iubet. ipse Hamis uacua ab hostibus castra nec quicquam praeter recentis uestigia caedis strataque passim corpora sociorum inuenit. auctores erant quidam ut protinus inde Cumas duceret urbemque oppugnaret. id quamquam haud modice Hannibal cupiebat, ut, quia Neapolim non potuerat, Cumas saltem maritimam urbem haberet, tamen, quia praeter arma nihil secum miles raptim acto agmine extulerat, retro in castra super Tifata se recepit. inde fatigatus Campanorum precibus sequenti die cum omni apparatu oppugnandae urbis Cumas redit perpopulatoque agro Cumano mille passus ab urbe castra locat, cum Gracchus magis uerecun
Abbreviated transcription (Latin):
ad hamas. Nocturnum erat sacrum. sta
ut ante mediam noctem complẽt᷑. hiuic
gracchus insidiandũ temꝑi ratus. enstioib
ad portas positis nequis enuntiare posset
cepta ⁊ ad decimam diei horam coaptis
militib corꝑa curare sõnoq oꝑam dałe.
ut pͥmis tenebris conuenire ad signũ pos¬
sent Nigilia ferme pͥma tolli iuissit signa
silentiq profectus agmine cum ad hamas
media nocte ꝑuenisset. castra campana. ut
mꝑuigilio neglecta simul omnib portis in¬
uadit. Alios somno stratos alios ꝑpetratosacro
merinis redeuntis obtumncat. Hominum eo
tumultu nocturno cesa plusduo milia. Cũ
ip̃o duce mario alsio capta sunt signa milita
ria. uni.i .xix. Gracchꝰ minus centum militũ
iactura castris hostium potitus cumas seꝓpere
recepit ab hannibale metuens qui suꝑ capu-¬
am intifatis habebał. castra. Ner eum ꝓuida
uiri fefellit oppino. Nam simul capuam
ea clades est nunciata ratus hannibal abre

Expanded text:
ad Hamas.  nocturnum erat sacrum, ita ad Hamas.  nocturnum erat sacrum, ita ut ante mediam noctem compleretur. huic Gracchus insidiandum tempori ratus, custodibus ad portas positis, ne quis enuntiare posset coepta, et ab decima diei hora coactis militibus corpora curare somnoque operam dare, ut primis tenebris conuenire ad signum possent, uigilia ferme prima tolli iussit signa, silentique profectus agmine cum ad Hamas media nocte peruenisset, castra Campana ut in peruigilio neglecta simul omnibus portis inuadit; alios somno stratos, alios perpetrato sacro inermes redeuntes obtruncat. hominum eo tumultu nocturno caesa plus duo milia cum ipso duce Mario Alfio; capta sunt signa militar et triginta. Gracchus minus centum militum iactura castris hostium potitus Cumas se propere recepit, ab Hannibale metuens, qui super Capuam in Tifatis habebat castra. nec eum prouida futuri fefellit opinio. nam simul Capuam ea clades est nuntiata, ratus Hannibal ab re
Abbreviated transcription (Latin):
na coegisset. itafieri eandem cogere tueri fac¬
tum. ea ne maiore cura p̃cepta abducibus
sunt qͣm militib obseruata. breuiq tanta
concordia coaluerant. omniũ ammi. ut ꝓpe
in obluuonẽ ueniret qͣ ex conditione qͥs¬
q eẽt miles factus. Hec agenti graccho: Le¬
gaticumani nunciarunt q̃ a campauile¬
gatio paucos ante dies uenisset:⁊ quid his
ip̃i respondissent. Triduum posteum diẽ
festum eẽ ñ senatum solum omnẽ ibi fum¬
rum s castra etiam iexertitum campanũ.
Gracchus iussit cumanis omnia eragris
in urbem conuehere. ⁊ manere intra mu¬
ros. Ipsepͥdie qmͣ statutũ sacͥficium campa¬
passuum absunt. Iam cãpam eo frequenteᷤ
ex composito conuenerant. Nec ꝓculinde
in occulto marius. alpuis: edixit: uti cui
sũmus magistratus erat campanis. cum
adꝑando ⁊ inter id instruende fraudi ali¬
quanto intentior qͣm muniendis castris
aut ulli militari oꝑi. Triduum sacrficatũ

Expanded text:
na coegisset ita fieri, eandem cogere tueri facna coegisset ita fieri, eandem cogere tueri factum. ea non maiore cura praecepta ab ducibus sunt quam a militibus obseruata breuique tanta concordia coaluerant omnium animi ut prope in obliuionem ueniret qua ex condicione quisque esset miles factus. haec agenti Graccho legati Cumani nuntiarunt quae a Campanis legatio paucos ante dies uenisset et quid iis ipsi respondissent: triduo post eum diem festum esse; non senatum solum omnem ibi futurum sed castra etiam et exercitum Campanum. Gracchus iussis Cumanis omnia ex agris in urbem conuehere et manere intra muros, ipse pridie quam statum sacrificium Campaa milia passuum absunt. iam Campani eo frequentes ex composito conuenerant, nec procul inde in occulto Marius Alfius medix tuticus—ltisgt summus magistratus erat Campanis—cum qadparando et inter id instruendae fraudi aliquanto intentior quam muniendis castris aut ulli militari operi. triduum sacrificatum
Abbreviated transcription (Latin):
tum campanum uenturum cerciores cu¬
manos fecerunt pecierunt q ur icumanꝰ
eo senatus ueniret ad consultandum com¬
munit̾: ut eodem. ut̃q ppłs socios hostesq
haberet. presidium ibi armatum sehabi¬
turos nequid abromanis noui ꝑicłi ẽẽt.
cumani quãqͣm suspecta frans erat. nicħ
abnuere. Ita tegi fallax consilium posse
rati. Interim. t sempronius. cõs. romanus
sinuese quo ad conuemiendum diem edixe-¬
rat exertitu lustrato transgressus uolturnũ
flum̃: cirraliternum posuut castra. Ibiqͥa
otiosa statiua erant. crebro decurrere mili¬
tes cogeba ͭ uttironeᷤ ca maxima pars uolo¬
num erant. ad suescerẽt: signa sequi ⁊ in
acie agnoscere ondines suos Interq̃ morma
erat cura duci. Itaq legatis tribunisq p̃ceꝑat.¬
nequa exprobatio cun qͣm ueteris fortune
discordiam inter ordines sereret. Uetus mileᷤ
tyroni. lib̃uoloni sese ex eqͣri sineret: Sms
satis honestos generososq ducerent. quib

Expanded text:
tum Campanum uenturum certiores Cutum Campanum uenturum certiores Cumanos fecerunt petieruntque ut et Cumanus eo senatus ueniret ad consultandum communiter ut eosdem uterque populus socios hostesque haberet; praesidium ibi armatum se habituros ne quid ab Romano Poenoue periculi esset. Cumani, quamquam suspecta fraus erat, nihil abnuere, ita tegi fallax consilium posse rati. interim Ti. Sempronius consul Romanus Sinuessae, quo ad conueniendum diem edixerat, exercitu lustrato transgressus Uolturnum flumen circa Liternum posuit castra. ibi quia otiosa statiua erant, crebro decurrere milites cogebat ut tirones—ea maxima pars uolonum erant—adsuescerent signa sequi et acie agnoscere ordines suos. inter quae maxima erat cura duci—itaque legatis tribunisque praeceperat—ne qua exprobratio cuiquam ueteris fortunae discordiam inter ordines sereret; uetus miles tironi, liber uoloni sese exaequare sineret; omnes satis honestos generososque ducerent quibus
Abbreviated transcription (Latin):
eamq legionem pͥmo qͦ temꝑe in sardiniã
traiciendam curaret. muteretq cum imꝑio
quẽ ip̃i uideret᷑ qui rem gereret: quo ad mu¬
tius conualuisset. Ad eam rem missus ẽ.t.
manlus. torquatus. quibis. cõs. ⁊ censor fue¬
rat. subegerat q in consulatu sacerdos. Sub
idẽ fere tempus ⁊ acarthagine in sardiniam
classis missa duce hasdrubale cui caluo cog¬
nomen erat. feda tempestate uexata ad bale¬
aris insulas dr. Ibiq adeo ñ armam̃ta mͦ s ĩ
aluei nauium quassati erant. subducꝰtena.¬
ues dum refiguntur. aliquantum temꝑis
triuerunt. In italia cum post cannensem
pugnam tractis partis alt̾ius uirib alteruiᷤᷤ
mollitis animis segnius bellum eẽt campa
n ꝑse ad ortisunt rem cumanã suedicioniᷤ
facere. primo sollicitanes ut ab romanis
deficerent. Ubud parum ꝓcessit dolum ad
capiendos eos comparant campanis oĩb
statutum sacrificium ad hamas. Eo sena¬

Expanded text:
eamque legionem primo quoque tempore in Sardiniam eamque legionem primo quoque tempore in Sardiniam traiciendam curaret, mitteretque cum imperio quem ipsi uideretur, qui rem gereret quoad Mucius conualuisset. ad eam rem missus est T. Manlius Torquatus , qui bis consul et censor fuerat subegeratque in consulatu Sardos. sub idem fere tempus et a Carthagine in Sardiniam classis missa duce Hasdrubale, cui Caluo cognomen erat, foeda tempestate uexata ad Baliares insulas deicitur, ibique—adeo non armamenta modo sed etiam aluei nauium quassati erant—subductae naues dum reficiuntur aliquantum temporis triuerunt. in Italia cum post Cannensem pugnam fractis partis alterius uiribus, alterius mollitis animis, segnius bellum esset, Campani per se adorti sunt rem Cumanam suae dicionis facere, primo sollicitantes ut ab Romanis deficerent; ubi id parum processit, dolum ad capiendos eos comparanstatum sacrificium ad Hamas. eo sena
Abbreviated transcription (Latin):
nibale ad philippum inuente: ⁊ pacta inter
regem macedonũ penumq ducem. Quib
datis. cognitis optimum uisum: captiuos
comitesq eoꝵ romam ad senatum aut con¬
sules ubicumq eẽnt qͣm pͥmum deportare
Ad id cele̾nme quinq naues delecte: ac .l.
ualerius. antias qui pẽẽt missus. eiq man¬
datum ut in omnes naues legatos partim
custodiendos duideret daretq operam ne
qͦd his colloquium inter se: neue cõmunica¬
tio consilli eẽt. ꝑidem tempus rome cum
aulus cornelius nam mula ex sardinia ꝓ¬
uincia descendens retulisset: Quistatus re-¬
rum insulaeẽt. bellum ac defectionẽ om̃s
spectare. Q. mutium qui successisset ubigͣ¬
uitate celi. aquarũq aduenientẽ exceptũ
ñ tam imꝑicdosum qͣm longum morbũ
implicitum du ad belli ium sustinendam
inutilem fore. ex̾citum q ibiut satis firmũ
paccate ꝓuintie p̃sidem eẽ. ita paruũ bello
qdđ motuit iudet᷑. Decreuerint patres ut & ful

Expanded text:
nibale ad Philippum inuentae et pacta inter nibale ad Philippum inuentae et pacta inter regem Macedonum Poenumque ducem. quibus satis cognitis optimum uisum est captiuos comitesque eorum Romam ad senatum aut ltadgt consules ubicunque essent, quam primum deportare. ad id celerrimae quinque naues delectae ac L. Ualerius Antias , qui praeesset, missus, eique mandatum ut in omnes naues legatos separatim custodiendos diuideret daretque operam ne quod iis conloquium inter se neue quae communicatio consilii esset. per idem tempus Romae cum A. Cornelius Mammula , ex Sardinia prouincia decedens, rettulisset qui status rerum in insula esset: bellum ac defectionem omnes spectare; Q. Mucium qui successisset sibi, grauitate caeli aquarumque aduenientem exceptum, non tam in periculosum quam longum morbum implicitum, diu ad belli munia sustinenda inutilem fore, exercitumque ibi ut satis firmum pacatae prouinciae praesidem esse, ita parum bello quod motum iri uideretur, decreuerunt patres ut Q. Ful
Abbreviated transcription (Latin):
tosq macedonũ ictum fedus. Missiq cum
his ad regis ipsius firmandam fidem: lega¬
tr Gisgo. i bostar ⁊ mago. Codem ad unoniᷤ
lacime ubi nais ocusta instatione erat
ꝑueniunt. Iñ ꝓfecti. cum altum tenerent.
conspecti classe romana sunt que p̃sidio erat
calabrie litorib .Q. ualeriꝰ. flaccus corcyros
ad ꝑsequendam retrahendam q nauem
commisissent pͥmo sugere regii conati. Dem̃
ubi celeritate uinci senserunt. tradunt se
romanis. Et ad p̃fectum classis adduch: cũ
quereret quii uñ ⁊ quo tendẽnt cursum:
xenoplianes pͥmosatis iam semel felix m̃da¬
tium struere aphilippo se ad romanos missũ.
Ad.mn. ualerium ad quẽ unũ itertutum fu¬
erat ꝑuenisse campaniam suꝑare nequisse.
septam hostiũ presidiis. Dem̃ ut punicꝰ cultꝰ
habitusq suspectos legatos fecit hannibał.
interrogatosq sermo ꝓdidit. tum comitib
eoꝵ seductis ac metu territis. lutere qͦ ab han¬

Expanded text:
tosque Macedonum ictum foedus; missique cum tosque Macedonum ictum foedus; missique cum iis ad regis ipsius firmandam fidem legati, Gisgo et Bostar et Mago, eodem ad Iunonis Laciniae, ubi nauis occulta in statione erat, perueniunt. inde profecti cum altum tenerent, conspecti a classe Romana sunt quae praesidio erat Calabriae litoribus; Ualeriusque Flaccus cercuros ad persequendam retrahendamque nauem cum misisset, primo fugere regii conati, deinde, ubi celeritate uinci senserunt, tradunt se Romanis et ad praefectum classis adducti, cum quaereret qui et unde et quo tenderent cursum, Xenophanes primo satis iam semel felix mendacium struere, a Philippo se ad Romanos missum ad M. Ualerium , ad quem unum iter tutum fuerit, peruenisse, Campaniam superare nequisse, saeptam hostium praesidiis. deinde ut Punicus cultus habitusque suspectos legatos fecit Hannibalis interrogatosque sermo prodidit, tum comitibus eorum seductis ac metu territis, litterae quoque ab Han
Abbreviated transcription (Latin):
castra habentem. Ibi intrepidexenophanes
legationis pͥnceps. aphilippo rege semissum
ait. ad amicitiam societatemq iungendam
societate tam clari regis letus ad modũ hostẽ
ꝓhospitib comiter accepit. Dat qui ꝓsequã¬
tur itinera cum cura demonstrent. queloca
quosq saltus. aut romanus aut hostes tene¬
ant: xenophanes. ꝑp̃sidia romana in cam¬
paniam iñ quaꝓrimum fuit. in castra ban¬
nibał ꝑuenit. fedusq cum eo atq amicitiã
ungit. Legib his ut phibppus rex qͣm mari¬
maclasse .cc. autem naues uidebat᷑ effecꝰturꝰ.
in italia traiceret ⁊ uastaret maritimã orã
bellum ꝓparte sua terra mariq gereret.
Ubi debellatum ẽẽt italia omnis cum ipsa
urbe roma carthaginiensium atq hãnbał
ẽẽt p̃daq omnis hannibali cederet.Pdo¬
mita italia nauigarent in greuam bellũ
gunt. hee philippi regniq euisẽẽnt. In
has ferme leges inter penum ducem lega¬

Expanded text:
castra habentem. ibi intrepide Xenophanes, castra habentem. ibi intrepide Xenophanes, legationis princeps, a Philippo rege se missum ait ad amicitiam societatemque iungendam societate tam clari regis laetus admodum hostes pro hospitibus comiter accepit. dat qui prosequantur; itinera cum cura demonstrat ltetgt quae loca quosque saltus aut Romanus aut hostes teneant. Xenophanes per praesidia Romana in Campaniam, inde qua proximum fuit in castra Hannibalis peruenit foedusque cum eo atque amicitiam iungit legibus his: ut Philippus rex quam maxima classe—ducentas autem naues uidebatur effecturus— in Italiam traiceret et uastaret maritimam oram, bellum pro parte sua terra marique gereret; ubi debellatum esset, Italia omnis cum ipsa urbe Roma Carthaginiensium atque Hannibalis esset praedaque omnis Hannibali cederet; perdomita Italia nauigarent in Graeciam bellugunt, eae Philippi regnique eius essent. in has ferme leges inter Poenum ducem lega
Abbreviated transcription (Latin):
um numerus .Q. fuluio. p̃r ur̃o decretus nuo¬
ad suburbana lutora tutanda .C terentio
ꝓ consuli negotium datum ut in piceno agͦ
conquisitionẽ militum haberet. locisq his
p̃sidio ẽẽt. Et. ti. acilius. crassus. postquam
edem mentis in capitolio dedicauit. insicihã
cum imꝑio qui classi p̾eẽt missus. In hanc
ło magis. qͦd ꝓpior italie ac mari tm̃ iomo dĩ¬
cretus erat. Is ubi pͥmum fama accepit han¬
nibalem alpes transgressum: ut bello inter
romanum penumq orto letatuserat. ita
uirib fluctuatus animo fuerat. postqͣm t̃tia
iam pugna tertia uictoria cum peniserat: ad
fortunam inclinauit. legatosq ad hannibalẽ
misit qui uitantes portus brundisinum tarẽ¬
tinum q quia custodiis nauium romanaex
tenebant᷑ ad lacine uinonis templũ in t̾rã
egressi sunt. Inde ꝑ apuliam petentes capuã.
mediainp̃sidia romana inlatisunt. deducti¬
q ad ualerium leuinũ . p̃r. circa numeriam

Expanded text:
um numerus Q. Fuluio praetori urbano decretus um numerus Q. Fuluio praetori urbano decretus ad suburbana litora tutanda. C. Terentio proconsuli negotium datum ut in Piceno agro conquisitionem militum haberet locisque iis praesidio esset. et T. Otacilius Crassus , postquam aedem Mentis in Capitolio dedicauit, in Siciliam cum imperio qui classi praeesset missus. in hanc eo magis quod propior Italiae ac mari tantum Ionio discretus erat. is ubi primum fama accepit Hannibalem Alpes transgressum, ut bello inter Romanum Poenumque orto laetatus erat, ita uiribus fluctuatus animo fuerat. postquam tertia iam pugna, tertia uictoria cum Poenis erat, ad fortunam inclinauit legatosque ad Hannibalem misit; qui uitantes portus Brundisinum Tarentinumque, quia custodiis nauium Romanarum tenebantur, ad Laciniae Iunonis templum in terram egressi sunt. inde per Apuliam petentes Capuam media in praesidia Romana inlati sunt deductique ad Ualerium Laeuinum praetorem, circa Luceriam