comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta iigrauit. ¶Qr si posterior uir sine li¬
beris exectẽ matrimoĩo siñceptis decesseñt¬
ab eo quicqo ex spõsalium largitate uxor
sua̾t cõsecuta. it sibi. uiriq suo sciat eẽ
collatum. ẽ si expͥere matͥmoĩs tonãtor
silios̃ reliqui. e coceatur. ¶ Ad mat̾na̾s
sane ueruens łex hoc ł exquolihet alio
titulo facultates omĩs põsterita ex quocũ¬
q su cexia uirs. ꝓdebita sibi portione
ut amane ł spõtanea largitate uł ꝑtest¬
am̃tu eiꝰ fuĩt collata: possideat. Hoc enĩ
hac lege u p̃cipue id custodiendũ ẽẽ decr¬
euimus. ut ex quocũq ꝯugio suscepti fi¬
neant.¬
ꝯstitutioes añ hãc lege mulie̾nr liberis
ꝯ munib morte mariti mat: imoĩo dis¬
soluto que de bonis mariti at ea de uoluta

Expanded text:
ta migraverit. Quod si posterior vir sine liberis ex eodem matrimonio susceptis decesserit, quidquid ab eo ex sponsalium largitate uxor fuerit consecuta, id sibi iurique suo sciat esse collatum, etiamsi ex priore matrimonio donator filios reliquisse doceatur. Ad maternas sane veniens vel ex hoc vel ex quolibet alio titulo facultates omnis posteritas ex quocumque suscepta viro pro debita sibi portione, ut a matre vel spontanea largitate vel per testamentum eius fuerit collata, possideat. Nos enim hac lege id praecipue custodiendum esse decrevimus, ut ex quocumque coniugio suscepti fineantonstitutiones ante hanc legem mulierem liberis communibus, morte mariti matrimonio dissoluto, quae de bonis mariti ad eam devoluta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcessum ẽẽ nõ dubiũ est. lib̾is liceat᷑ res
apatre ꝓfecͥtͣas ntͦ pat̃nas amatre: ut ma¬
ternas acciꝑe.¬
op̃ Mat eclict̃alilege ĩ ꝑpetuũ ualitura:
sancsimꝰ. si expͥore matrimoĩo ꝓcreatis lib̾is
repetiti matͥmonii uota migrauit. nõ sit
ei licitũ. nouerte seu uictrico. testam̃toꝰ. uł
nec dotis ant añ miptias tonatoĩs noĩe. seu
mortis cã abita donatõe ꝯferre. nec ĩt̃ ui¬
uos ꝯscribendis donatiõib. que: si ꝯstaute
matͥmonio ciuisli ure int̃ dc̃e sint. morte
tñ donatoris excertis cauisis ꝯfirmari solẽt
quã fllio ł filie. si uñ ł umna extitͣiͣt. Qiod
sipłes lid̾i fuerint: singł equas partes ha

Expanded text:
cessum esse non dubium est, liberis liceat res a patre profectas ut paternas, a matre ut maternas accipepp. Hac edictali lege in perpetuum valitura sancimus, si ex priore matrimonio procreatis liberis repetiti matrimonii vota migraverit, non sit ei licitum novercae seu vitrico testamento vel nec dotis aut ante nuptias donationis nomine seu mortis causa habita donatione conferre nec inter vivos conscribendis donationibus quae etsi constante matrimonio civili iure interdictae sint, morte tamen donatoris ex certis causis confirmari solent, quam filio vel filiae, si unus vel una extiterit. Quod si plures liberi fuerint, si
Abbreviated transcription (Latin):
liberoꝵ int uctum ẽ. quib dã casib ad le¬
humanis sensib huic legi creduriꝰ inserẽ¬
dum. ut eo q̃q̃ casu quo lucratur ł mułr
res que ad eã amarito ꝑ uenerũt. lꝰ marit᷑
eas que ex bonis mulieris ad eum trãseũt.
hoc est uͥ prumi matrimor aũ alterĩ mõ¬
te ossoluitur. Nec suꝑstes ad sccłas nupti¬
as ueniͣt. si res ł maritus ł uxor. hoc ẽ ꝗ

Expanded text:
liberorum inductum est, quibusdam casibus ad laehumanis sensibus huic legi credidimus inserendum, ut eo quoque casu, quo lucratur vel mulier res, quae ad eam a marito perveniunt, vel maritus eas, quae ex bonis mulieris ad eum transeunt  hoc est ubi primum matrimonium alterius morte dissolvitur nec superstes ad secundas nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
litur.: exiratiis rel integrabatur fa¬
calitoid qrs nlibata atpis quos statui
fllii: quos expͥore matͥmonio suscrptos
ec ꝯstabit. forte decesserit. marie iam sel¬
matͥn. onio ꝓgenitis liberis suꝑstitibus:¬

Expanded text:
latum, ex maternis redintegrabitur facultatibus, quo illibata ad hos quos statuimfiliis, quos ex priore matrimonio susceptos esse constabit, forte decesserit, matre iam sematrimonio progenitis liberis su
Abbreviated transcription (Latin):
Mp̃ Cum aliis sãnc̾tiõi̾e uusseriraĩ riat̃¬
na bona integra ad liberos ꝑuenire. qd̾
tm̃ mułr mariti largitatẽ ꝑceꝑit. ex eo
tm̃ liberi ꝯuigio ꝓcreati. sibi spetiale tã¬
cuã paĩnũ nouĩt uendicandũ. ¶ Itaꝙ
si hñi filios ui sccłas tiptias fortasse tnsi

Expanded text:
p. Cum aliis sanctionibus iusserimus materna bona integra ad liberos pervenire, quod tamen mulier mariti largitate perceperit, ex eo tantum liberi coniugio procreati sibi speciale tamquam paternum noverint vindicandum. Itaque si habens filios in secundas nuptias fortasse transi
Abbreviated transcription (Latin):
ad eostẽ liberos meniora ⁊ transierĩr tocu¬
ltates. tẽ ꝗq̃ niõ liceat plus eoꝵ nouerce ł
uictrico testam̃to relinq̃re ł donare: seu
dotis aut añ nuptias donanioĩs titulo cõ¬
ferre. quã filiꝰ ł fs̾aa ht̃ cui minor portio
ultina uoluntate derelictã. ł cacta fuit

Expanded text:
ad eosdem liberos memoratae transierint facultates, tunc quoque non liceat plus eorum novercae vel vitrico testantem relinquere vel donare seu dotis vel ante nuptias donationis titulo conferre, quam filius vel filia habet, cui minor portio ultima vo
Abbreviated transcription (Latin):
trimonio. mułr ad alias nuptias uenĩt:
ł ubi ut mat̾tias patrẽ liberis ꝯmun ibns
seruare ꝯstituimꝰ. hoc est ubi morte mu¬
keris marmonio dis oluto uir at alias ⁊u¬
ptias uenerit. Sihereclitatẽ eĩ parentis
qui prior mortiuis est nõ adierint liberi.
lidebit eis farn quã eꝰ trũ res fui̾nt qui po¬
storie. moriti .÷ eas si ⁊met ericare.

Expanded text:
r ad alias nuptias venit, vel ubi ut maternas patrem liberis communibus servare censuimus, hoc est ubi morte mulieris matrimonio dissoluto vir ad alias nuptias venit, si hereditatem eius parentis qui prior mortuus est non adierint liberi, licebit eis, tamquam eius tantum res fuerint qui posterior moritur, eas sibimet vindicare,
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. ut ex plosa antiqͣ ꝑsoãꝵ differ¬
entia. liceat parẽtib tã mascłis
quã feminis filiis filiab siue ĩ sa¬
cris ꝯstitutis siue emãcipatis. cu¬
ius cũq gradꝰ mãdatu ĩ ponere.
quatinꝰ seruos ĩlibertate ꝓd̾u̾tãt.
siue apd̃ iudice̾ siue ĩ sacris eccłus¬
siue Em aliui ꝯuẽ mantator nolu¬
erit. legitimũ modu. Cũ enĩ ⁊ ĩ
successiõib ĩ aliis penie omĩb mu¬
lla ẽ ĩ ter liberos discretõ oportet
hoc obseruari ⁊ ĩ presenti casu ma¬
xime ꝓlibertate quã fouere ⁊ tu̾iͣ
id magnis legib ⁊ p̃cipue nr̃o nõi
peculiare ẽ¬
d̾ Siquis seruo libertatẽ ĩ poãt
siue ĩ eccła siie ad qͣletũq tribunal
ł apd̾ eu ꝗ libertatẽ ĩ poriẽ legib
habet licentiã siue ĩ testam̃to ł alio
ultimo elogio directã ł frõi ꝯmissa¬
riam nullo coartet᷑ mͦ eoꝵ qui ad li¬
bertatẽ ueni̾t etatẽ re̾q̾uirere.n¬

Expanded text:
mus, ut explosa antiqua personarum differentia liceat parentibus tam feminis quam masculis filiis filiabus sive in sacris constitutis sive emancipatis cuiuscumque gradus mandatum imponere, quatenus servos in libertatem producant sive apud iudicem sive imandator voluerit legitimum modum. Cum enim et in successionibus et in aliis paene omnibus nulla est inter liberos discretio, oportet hoc observari et in praesenti casu maxime pro libertate, quam et fovere et tueri Romanis legibus et praecipue nostro numini peculiare eertatem imponat sive in ecclesia sive ad qualecumque tribunal vel apud eum, qui libertatem imponere legibus habet licentiam, sive in testamento vel alio ultimo elogio directam vel fideicommissariam, nullo coartetur modo eorum qui ad libertatem veniunt aetatem requirere.
Abbreviated transcription (Latin):
Mp Hec si uolens scͥpsissesserii
te eẽ nõ libuͣ p̃ iudiciu iuri tuo
aliꝗd ꝯparasses. quãto nc̃ mag̃ cũ
ens scͥpturas dare ꝯpulsu te ẽẽ testa
fus i manumissus es. frustra liber¬
tatis. ⁊ trou̾sia sustines. maxime
ab herecle eiꝰ qui manumisit. cu
⁊ si uire libertas nõ ꝓcessit. respec¬
tu tñ adite hereclitatis uoluntatẽ
de fuc̃ti suo ꝯsensu firmare dẽbuit.
m̃p Cum ad firmes placuisse qͦn¬
dã dño tuo ut ꝓ re ⁊ filia tua dato
nud̃ certe quantitatis uos manum¬
itteret. s te tm̃ mͦ liberauit aditꝰ
rector. ꝓuincie ortabit᷑ eu salua

Expanded text:
. Nec si volens scripsisses servum te esse, non liberum, praeiudicium iuri tuo aliquid comparasses: quanto nunc magis, cum eam scripturam dare compulsum te esse testafuisti manumissus es, frustra libertatis controversiam sustines, maxime ab herede eius qui manumisit, cum, etsi iure libertas non processit, respectu tamen aditae hereditatis voluntatem defuncti suo consensu firmare debuit. Cum adfirmes placuisse quondam domino tuo, ut pro te et filia tua dato nummo certae quantitatis vos manumitteret, et te tantummodo liberaverit, aditus rector provinciae hortabitur eum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Principalit̾ causa ei d̃ ano
supplicas eẽ q uã exeq̃ dã ꝑspicim̃
nã cũ te eu ad libertatẽ ꝓciuxisse
sse ꝓ fitearis. illiꝰ int̃ ẽ magis sol¬
lẽpnit̃ suũ tueri statũ ⁊ ꝯseq̃nt̃¬

Expanded text:
ausam eius de quo supplicas esse quam tuam perspicimus. Nam cum te eum ad libertatem produxisse profitearis, illius interest magis sollemniter suum tueri statum et consequent
Abbreviated transcription (Latin):
ad modũi ĩ eccłasticis libertatib nõ
est huiꝰ mõĩ etatis differẽtia ita in
omĩb libertatib q̃ adnĩs ĩ ponũt᷑
siue ĩ extremis disposmoĩb siue ꝑ
urdices ł alio o legitimo mͦ hoc ob¬
seruari sancsimꝰ ut sĩt om̃s ciues ro¬
mani ꝯstituti ampliãdã enĩ mag̃

Expanded text:
emadmodum in ecclesiasticis libertatibus non est huiusmodi aetatis differentia, ita in omnibus libertatibus, quae a dominis imponuntur sive in extremis dispositionibus sive per iudices vel alio legitimo modo, hoc observari sancimus, ut sint omnes cives Romani constit
Abbreviated transcription (Latin):
nãtalib in gen̾uis fr̃ib natis post
delictis ł casib ĩ t̃uenientib sin¬
głaꝵ cause status separãtur. Nicħ
itaꝙ ꝓhibet eundẽ s tibi nõ moue¬
re q̃stionẽ eos quos fr̃s tuos asseu¬
eras in seruitute uendicare siue
retinere ¶Igit᷑ ad demõstrãdam
frm̃ tuoꝵ dibertatẽ alie sũt ꝓbati¬
ones necessarie. Uã ꝙ tibi nõ moue¬
tur q̃stio. libertatis eoꝵ nõ itoneã
ꝯ stat habere ꝓbatioẽm.

Expanded text:
natalibus ingenuis fratribus natis, post delictis vel casibus intervenientibus singulorum causae status separantur. Nihil itaque prohibet eundem et tibi non movere quaestionem et eos, quos fratres tuos adseveras, in servitutem vindicare sive retinere. Igitur ad demonstrandam fratrum tuorum libertatem aliae sunt probationes necessariae: nam quod tibi non movetur quaestio libertatis, eorum non idoneam constat habere probationem.
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc sr̃stite ulu fructuario ab hac
luce fuerit libertus exẽptus heredi¬
tas eiꝰ legitimu tͣmaite sequatar. Sĩ
aũt usu fructuarius tantu mͦ liber¬
tate ĩposuerit siquid̃ ħ mͦ ut cedeit
usn fructus pͥetario plenissimu ius
babeat in ẜuo ꝓͥetarius ut om̃ia ei
seruiis acquirat scłm ea que gñali¬
grãs agento usufructuarius eu ab
usufrucm liberauit. ꝯlibertate dõa¬
uerit. tẽ maneat quide ẜuus ꝓͥetar¬
rio suo ad nexus s ñ netessitas ei in¬
ponatur donec uiuit usu fructuatiꝰ
łusu fructus ꝯstare pot̾ ob ẜuare ⁊¬
pritariu ꝯ queda ei ministĩa ad ĩ

Expanded text:
adhuc superstite usufructuario ab hac adhuc superstite usufructuario ab hac luce fuerit libertus exemptus, hereditas eius legitimum tramitem sequatur. Sin autem usufructuarius tantummodo libertatem imposuerit, si quidem hoc modo, ut cedat usu fructu proprietario, plenissimum ius habeat in servo proprietarius et omnia ei servus adquirat secundum ea, quae generaligratias agendo usufructuarius eum ab usu fructu liberaverit et libertate donaverit, tunc maneat quidem servus proprietario suo adnexus, sed non necessitas ei imponatur, donec vivit usufructuarius vel usus fructus constare potest, observare proprietarium et quaedam ministeria ei
Abbreviated transcription (Latin):
nebat libertate ĩ posuit ñ ẜ m
antiquã obseruatioe ⁊ libertatẽ
nec ĩ ueniri ꝑ sõa cuires ad se ꝑue¬
nientes ad quirat s sita ꝓͥctarius quã
nsufructuarius libertate ei ꝯsentiẽ¬
tes ĩ posuerant pleno iure libeꝵ eñ
effici. ⁊ siquid postea sibi acquisierit
ħ ĩbonis suis habere ¶ Sĩ aũt ꝓͥeta¬
rius solus libertate ĩ posuerit usui¬
fructuario minime ꝯsentiente sit ꝗ¬
d̾ ille qui lib̾tate apͥetario accepit ĩ¬
t̃ lib̾tos pͥetarii ꝯmimeratus. et siꝗd
ĩ medio possedit. ħ sibi atquirat sibi¬
ꝙ habeat sue posteritari relinquat.
saluo patronatꝰ iure ꝑ oĩa custodiẽto
nͥ ⁊ ħ ei legib fuerit remissu ip̃e tm̃
lib̾tus quasi s uus apud usu fruc¬
tuariu ꝑmaneat donec usũ fructua¬
rius inuit ł unisfructus ñ legiti mo
moto ꝓ tẽpns ẽ. ⁊ em̃ sifinez usus ⁊¬
fructus quotũꝙ mͦ accipiat tẽ facultaᷤᷤ
ei tribuitur qͦ maluerit dege̾ mͦ siũo

Expanded text:
m antiquam observationem et libertatem nec inveniri personam, cui res ad se venientes adquirat: sed si tam proprietarius quam usufructuarius libertatem ei consentientes imposuerant, pleno iure liberum eum effici et, si quid postea sibi adquisierit, hoc in bonis suis habere. Sin autem proprietarius solus libertatem imposuerit usufructuario minime consentiente, sit quidem ille, qui libertatem a proprietario accepit, inter libertos proprietarii connumeratus et, si quid in medio possedit, hoc sibi adquirat, sibi habeat, suae posteritati relinquat, salvo patronatus iure per omnia custodiendo, nisi et hoc ei legibus fuerit remissum. 1a . Ipse tamen libertus quasi servus apud usufructuarium permaneat, donec usufructuarius vivit vel usus fructus non legitimo modo peremptus est. Etenim si finem usus fructus quocumque modo accipiat, tunc facultas ei tribuitur quo maluerit degere modo. Si vero
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ̃ mutãt serui statũ s̃i ad ci¬
uiles honores illicite atq ĩ ꝓbe asp¬
iͥrauint. uñ si status moueat᷑ q̃stio
lep nib itaq erdinatis apd̾ p̃sidera
ꝓ iincie d̾ statu ur̃o cognoscetur.¬

Expanded text:
 mutant servi statum, si ad civiles honores illicite atque improbe adspiraverint. Unde si status moveatur quaestlemnibus itaque ordinatis apud praesidem provinciae de statu vestro cognoscetu
Abbreviated transcription (Latin):
una cũ sobole sua si etiã eã forsitã
licentiã quomͦ uolui̾t nti tã anci¬
lla s̃uã quã etiã exea ꝓgenita so¬
bole ⁊ ĩ suo ultimo lelogio quicat
uoluit ꝯtra eos dispone̾ .i. siue¬

Expanded text:
sua, si etiam eam forsitan licentiam quomodo voluerit uti tam ancilla sua quam etiam ex ea progenita subole et in suo ultimo elogio quidquid voluerit contra eos disponere,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtra quẽ fundis p̃ces sernus dicat᷑
eiq libertas ex manumissiõe tua
uendicet᷑. ꝓbatio ẜuitutis origi¬
nis ⁊ bñficiu manumissioĩs. li¬
b̾tatẽ illi ad signãs. tiũi etiã ius
patronatꝰ tuetur. si uͦ ꝯ sentiant
seruituti tc̃ iure ꝯcesso adito p̃si

Expanded text:
tra quem fundis preces, servus dicatur eique libertas ex manumissione tua vindicetur, probatio servitutis originis et beneficium manumissionis libertatem illi adsignans tuum etiam ius patronatus tuetur. si vero consentiat servituti, tunc iure concesso adito p
Abbreviated transcription (Latin):
in ea ne fac̾tos p̃ssati tibi postul¬
as. Cum maliena possessioẽ o¬
peris facti dommnui quo ad in
eatem causa manet᷑ ad eu ꝑ

Expanded text:
in ea re factos praestari tibi postulas, cum in aliena possessione operis facti dominium, quoad in eadem causa manet, ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
quid naturale testator Er¬
ubescat. itͣm in troductis testib
ꝯ sequentia factioĩs testam̃ti ꝓ¬
testiu aliꝗo tale ꝯtingit. Si ꝗd̾
ex breui tp̃is interuallo necessi¬
tas põt trãsire. itͣm eoꝵdẽ testiũ
reu̾su exspectari. ⁊ sollẽpnia ꝑ¬
agi  Sini aũt̃ longiore spatio re¬
feit fortunꝰ casus indigeat.
maxime si salus testatoris ĩmi
erit. seꝑatis. alios sub rogari. et

Expanded text:
quid naturale testator erquid naturale testator erubescat, iterum introductis testibus consequentiam factionis testamenti ptestium aliquid tale contingat, si quidem ex brevi temporis intervallo necessitas potest transire, iterum eorundem testium reversum expectari et sollemnia peragi. Sin autem longiore spatio refectio fortuiti casus indigeat, et maxime si salus testatoris perice eveniet, separatis alios subrogari et
Abbreviated transcription (Latin):
eret  Sancimꝰ intp̃r quo testa¬
m̃tu ꝯditur. uł cͣolicillus nasci¬
tur. uł ultuna queclam disposi¬
tio ẜm pͥstina celebret᷑ obserua¬
tionẽ nichil enĩ exei penitui in¬
mimine necessaria sũt nullo ꝓce¬
dere modo. quippe cã subtilissima
ꝓposita ea q̃ sũꝑflua sũt minime
debent ĩ tercedere. siquid aũt ne¬
cessariu eueni̾t. ⁊ ĩripm̃ corpus
laborantis respiciens ꝯtingit.i.
uł ĩ pontio. quib relictis. ip̃a sani¬
tas testatoris ꝑiclitatur. uł siquĩ
necessariꝰ nature usus. ad tepositi¬
onẽ sr̃flui ponderis in mineat.
uł testatori uł testib. nõ ẽẽ ex his
causa testam̃tu subu̾tendu. lic
morb coͣmitialis. ꝙ ⁊ factu ẽẽ ꝯ¬
perimus uni ex testib ꝯtingerit
s eo ꝙ urget ⁊⁊ inminet repleto.
uł deposito. it̾uni solita ꝑ testam̃¬
ti factioẽ repleri .⁊ siquidẽ a te¬
statore aliquid fiat testib pauł¬
sper seꝑatis. cũ corã his facet᷑ ali¬

Expanded text:
eret, sancimus in tempore, quo testamentum conditur vel codicillus nascitur vel ultima quaedam dispositio secundum pristinam celebratus observationem  nihil enim ex ea penitus iminime necessaria sunt, nullo procedere modo, quippe causa subtilissima proposita ea quae superflua sunt minime debent intercedere. Si quid autem necessarium advenerit et in ipsum corpus laborantis respiciens contigerit,vel impositio, quibus relictis ipsa sanitas testatoris periclitatur, vel si quis necessarius naturae usus ad depositionem superflui ponderis immineat testibus, non esse ex hac causa testamentum subvertendum licet morbus comitialis, quod et factum esse comperimus, uni ex testibus contigerit, sed eo quod urguet et imminet repleto vel deposito iterum solita per testamenti factionem adimpleri. Et si quidem a testatore aliquid fiat testibus paulisper separatis, cum coram his facere ali
Abbreviated transcription (Latin):
ssent. ⁊ siboc fui̾t undiq manife¬
stu. tc̃ eos. uł eũ. una cũ aliis te¬
stib ea q̃ oportet facẽ̾t si ĩ mͥedio
subscͥtioẽs testiu. iã fuerãt sub se¬
cute. sic ⁊ enĩ ⁊ nature medem᷑
⁊ mortuoꝵ e logia. in suo statu fa¬
cimꝰ ꝑmanere. ¶Cũ. aũ ꝯͣsti¬
tutione que d̾testam̃tis ordinãdiᷤ
ꝓcessit caueatur. quatenꝰ septẽ te¬
stiu p̃sentia in testam̃tis requira¬
tur. ⁊ subscͥptio atestatore fiat. uł¬
biti suas supscͥptiões supposuert̃.
aliaq oĩa sollẽpnit̃ intestam̃to ꝑ¬
acta sũt ⁊ testam̃tu ex hocͥ d̃ quo
dubitatur. irritu factũ ẽ. eand̾
ꝯ stitutionẽ corrigentes sancimꝰ.
Siquis sua manu totũ testam̃tu
uł cotitillos subs qͥpserit ⁊ hoc spe¬
alia sub scͥptio requiratur. neq
ab eo. n ꝓ eo ab alio. s sequãt᷑
huiꝰ moĩ scriptur̃a. Elittere deiliũ
⁊ oĩsq̃ exspectatur obseruãti
⁊ sit testam̃tu ualidu. ⁊ cot i¬

Expanded text:
si hoc fuerit undique manifestum, tunc eos vel eum una cum aliis testibus ea quae oportet facere, etsi in medio subscriptiones testium iam fuerant subsecutae. Sic etenim et naturae medemur et mortuorum elogia in suo statu facimus permanere Cum autem constitutione, quae de testamentis ordinandis processit, cavetur, quatenus septem testium praesentia in testamentis requiratur et subscriptio a testatore fiat vbiti suas subscriptiones supposuerunt aliaque omnia sollemniter in testamento peracta sunt et testamentum ex hoc, de quo dubitatur, irritum factum est, eandem constitutionem corrigentes sancimus, si quis sua manu totum testamentum vel codicillum conscripserit et hoc spealia subscriptio requiratur neque ab eo neque pro eo ab alio , sed sequantur huiusmodi scripturam et litterae testium et omnis quae expectatur observatio, et sit testamentum validum, et codici
Abbreviated transcription (Latin):
tes adsb̾scribend habeat. nom̃ he¬
redis. ł hr̃elũ in sua sub scͥptiõe.
uł inquac̃q parte testam̃ti poẽre
ut sit manifestu Em illi uolun¬
tatẽ hereclitatẽ eẽ trãł mussa.
s̃in aũt forsitan ex mo̾bi acerbi¬
tate. uł litterqr ĩ ꝑitia ħ fac̾ere
minime poterit. restib testam̃ti

Expanded text:
ad scribendum habeat, nomen heredis vel heredum in sua subscriptione vel in quacumque parte testamenti ponere, ut sit manifestum secundum illius voluntatem hereditatem esse transmissam. Sin autem forsitan ex morbi acerbitate vel litterarum imperitia hoc facere minime poterit, testibus testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
ad se ꝑtinentẽ distraxit uendi¬
tioẽm reuocari nõ opdrret. ẜ ad¬
u̾sus eum cu quo tibi idẽ p̃diu
ꝯ mune eẽ cepit. ꝯmuni diuid¬
undo iudicio ꝯ siste ea actiõe aut
uniu̾sum p̃diu si licitatiõe ui¬
ceris. ex soluta sotio parte p̃tii.
obtinebis. aut p̃tii portiõe si aͥ¬
luis meliorẽ ꝯ ditiõem attuleiͣt.
ꝯ sequetns  Ouod si diuisio p̃du¬

Expanded text:
ad se pertinentem distraxit, venditionem revocari non oportet, sed adversus eum, cum quo tibi idem praedium commune esse coepit, communi dividundo iudicio consiste: ea actione aut universum praedium, si licitatione viceris, exsoluta socio parte pretii obtinebis aut pretii portionem, si alius meliorem condicionem attulerit, consequeris. Quod si divisio p
Abbreviated transcription (Latin):
sine cuĩqnã iniuria ꝯmode frͣa
poterit. portioẽm suis finib tibi
ad iudicatam possidebifas hoc ui¬
delicet custodiendo. ut pͥost litis
ꝯ testatioẽm. neo ĩ parte sua

Expanded text:
sine cuiusquam iniuria commode fieri poterit, portionem suis finibus tibi adiudicatam possidebis: hoc videlicet custodiendo, ut post litis contestationem nemo nec partem sua
Abbreviated transcription (Latin):
manerit ꝯmunia tibi ⁊ illi. nã
ea quoꝵ partẽ is uendidit. cu
emptorib tibi ꝯmunias᷑ ⁊ adu̾¬
sus singłos arbitru petere de¬
bes. si ab illoꝵ quoꝙ sotietate
discecli placeat. ¶ Cum aũ
regionib diuidi aliquis ager
inter sot̾ios nõ pot̃. ł ex plurib
singłi estiratioe uista facta un¬
icuiq sotioꝵ ad urdicantur. cõ¬
pensatioẽ in uicem p̃tii facta.
eoq ciuies maioris p̃tũ obuenit.
ceteris ꝯdẽpnato. ad licitatio¬
nẽ nõ nũquã etiam extraneo:
emptore ad misso. maeime. si
se nõ sufficere ad iusta p̃tia al¬
ter ex sociis. sua pocurua nĩ¬
cere iuluis bcitã:ẽ ꝓfiteatur.

Expanded text:
 illi. Nam ea, quorum partem is vendidit, cum emptoribus tibi communia sunt et adversus singulos arbitrum petere debes, si ab illorum quoque societate discedi placeat Cum autem regionibus dividi aliquis ager inter socios non potest, vel ex pluribus singuli aestimatione iusta facta unicuique sociorum adiudicantur, compensatione invicem pretii facta eoque, cui maiores res pretii obvenit, ceteris condemnato, ad licitationem nonnumquam etiam extraneo emptore admisso, maxime si se non sufficere ad iusta pretia alter ex sociis sua pecunia vincere vilius licentem profiteatur.
Abbreviated transcription (Latin):
orp̃ Si ꝓbatum fui̾t p̃sidi ꝓ¬
es pignori declisse. cũ partẽ tuã
quam inuineis habes creclitoi
obłigare nõ potue̾rat p̃ses ꝓnĩ¬
cie .i. restitui tibi ea iubebit
cum fructib quos creclitor de
tibi restituere aut estimata t¬
tua parte ad creclitorẽ frĩs tui
duta pecunia quanti estimau¬
erit eam trãsferre.

Expanded text:
batum fuerit praesidi pes pignori dedisse, cum partem tuam, quam in vineis habes, creditori obligare non potuerit, praeses provinciae restitui tibi eam iubebit cum fructibus, quos creditor de tibi restituere aut aestimata tua parte ad creditorem fratris tui data pecunia quanti aestimaverit eam transferre.
Abbreviated transcription (Latin):
libet uenientes gratu. tm̃ pares
uiteantur ẽẽ. ł emancipatos quos
p̃tor. ad successioẽm uocat. siue ce̾p¬
tum n impletum testam̃tũ. ł̃
codiculis seu epła parentis ẽẽ me¬
moratur. siue quocũq alio mͦs
scͥpture. quib cuiq uerbis ł ĩ dĩ¬
cus inueniãtur relitĩe ⁊iudicio
familie herciscunde licet᷑ ad ĩ te¬
stato ad successidẽm liber uocẽt᷑¬
de functi dispoutio custodiatur.
⁊ i sollẽpnitate legu þuiꝰ modo di¬
spositĩo fui̾t destituta. sĩ ueroĩ
huiꝰmõĩ uoluntate designatis li¬
betis. alia sit m̾xta ꝑsona. cer¬
liberis quantũ ad illa dum taxat

Expanded text:
olibet venientes gradu tamen pares videantur esse, vel emancipatos, quos praetor ad successionem vocat, sive coeptum neque impletum testamentum vel codicillus seu epistula parentis esse memoratur sive quocumque alio modo scripturae quibuscumqiis inveniantur relictae, judicio familiae erciscundae licet ab intestato ad successionem liberi vocedefuncti dispositio custodiatur, etiam si solemnitate legum hujusmodi dispositio fuerit destituta. Si vero in hujusmodi voluntate designatis liberis alia sit mixta persona, cerquantum ad illam duntaxat
Abbreviated transcription (Latin):
iltum quẽ habentẽ furidu
portidẽm hereditatis fr̃ib ⁊ ꝗͥ:
restituere sanex̃ testator post̾ eiꝰ:
eueritu hẽreclitaria parte p̃dii
in quarte ratiõe retenta. ꝯpensato
p̃terea ꝙ᷑ cohereclib uice mutua
ꝑcepit. ⁊ si quid de ẽ insupplem̃tũ

Expanded text:
ilium, quam habentem fundum portionem hereditatis fratribus et restituere sanxit testator, post eius eventum, hereditaria parte praedii in quartae ratione retenta, compensato praeterea quod a coheredibus vice mutua percepit et, si quid deest, in supplementu
Abbreviated transcription (Latin):
tos se uelĩt disceptationiũ ẽẽ forẽ¬
sium. pena etiã feriendis temera¬
torib p̃sentis sanctioĩs quĩquagĩ¬
ta libraꝵ auri. nec enĩ ꝯceclendũ.
eit ut supp̃ma uota deficientium.
eu̾sionis quicquã ex ĩ ꝯgrua in siꝰ¬
nuatioe ꝯtrahant. dñ res ab in s¬
grus usui patur audacter.
Mp Ambiguitates que uł ĩ pͥe¬
ritia uł desidia testam̃ta ꝯ scri¬
bentiu oriuntur. resecandus eẽ
censemꝰ: ⁊ siue institutio here¬
dũi post legataoꝵ datioẽs scripta
sit: uł alia p̃ier missa sit obser¬
uatio.nõ ex m̃te testatoris. s ui¬

Expanded text:
ionum esse forensium: poena etiam feriendis temeratoribus praesentis sanctionis quinquaginta librarum auri. nec enim concedendum est, ut suprema vota deficientium eversionis quicquam ex incongrua insinuatione contrahant, dum res ab incongruis usurpatur audacter.pp. Ambiguitates, quae vel imperitia vel desidia testamenta conscribentium oriuntur, resecandas esse censemus et, sive institutio heredum post legatorum dationes scripta sit vel alia praetermissa sit observatio non ex mente testatoris
Abbreviated transcription (Latin):
ssa ĩ minuut ꝯͣ tractꝰ. ⁊ testatois
officiunt uoluntati nõ habun¬
Hollarñta oia ceteraq que
apd dii sn cemuale publicari
ĩoient. in cotẽ reseruentur. nͥ
us quã ꝑmittat᷑ fieri ulla t̾rãsla¬
tis mos nãq retinendus ẽ fide¬
ussime uetustaris. quẽ siꝗs ĩ haͤ
urde uoluerit inꝰmitare irri¬
ta motuoꝵ uideri faciat uolũ¬
tatem.

Expanded text:
ssa imminuunt contractus et testatoris officiunt voluntati, non abunnta omnium ceteraque, quae apud officium censuale publicari solent, in eodem reserentur nec usquam permittatur fieri ulla translatio. Mos namque retinendus est fidelissime vetustatis, quem si quis in hac urbe voluerit inmutare, irritam mortuorum videri faciet volutatem.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Gasus maioris ac noui ꝯ tin¬
gentis ratione: adu̾sus timore
ꝯtagionis que testes de t̾ret: ali¬
reliqua etiã testam̃toꝵ sollẽpni¬
tas ꝑ enita ⁊̃: testes enĩ huiꝰ moĩ
mõbo opp̃ssos eo tp̃r mngi atq
sotiari r̾emissu ẽ. nõ etia. ꝯue

Expanded text:
 Casus maioris ac novi contingentis ratione adversus timorem contagionis, quae testes deterret, alireliqua etiam testamentorum sollemnitas perempta est. Testes enim huiusmodi morbo oppresso eo tempore iungi atque s
Abbreviated transcription (Latin):
obseruatiõe irritas fieri tabulas:
iudicia mortuoꝵ. placuit adẽpt̾i
yis quoꝵ ĩmaginarĩ usus ẽ: ĩsti¬
am obseruantia utru ĩperati¬
nis directis u̾bis fiat. an ĩ fle
xis. nec enĩ int̾ ẽ: si dicatur here¬
set ꝗblibet c̃ fecta sententiis. qͦ¬
libet loquẽdi gne̾ formata ĩ sti¬
tutio ualeat. si modo ꝑ ea liq̃bit
uoluntatis intẽtio net necessaĩo
sint snom̃ta u̾boꝵ que fortasse.
semiecis ⁊ balbutiens linguap

Expanded text:
observationem irritas fieri tabulas et iudicia mortuorum, placuit ademptis his, quorum imaginarius usus est, instiariam observantiam, utrum imperativis et directis verbis si dicatur "heresed quibuslibet confecta sententiis, quolibet loquendi genere formata institutio valeat, si modo per eam liquebit voluntatis intentio, nec necessaria sint momenta verborum, quae forte seminecis et balbutiens lingua p
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃iꝰ testatoris uł cuĩlibet alterĩ
manu ꝯ scripta.eaq rogatis te¬
stib septẽ numero cͥuub roma¬
nis puberib. oĩb simł otferre
signantã. ⁊ subscribendã. dũ
tñ testib p̃sentib testator suu
ẽẽ testam̃tu dpxerit ꝙ offertur.
ibiq ip̃e corã testib sua manu
in reliqua pãte testam̃ti subscͥp¬
serit. quo facto. ⁊ testib unoi
eodẽq die ac tp̃r sub scribẽtibus.
⁊ ꝯsignantib ualere testam̃tu.
nec ideo ĩfirmari ꝙ testes nesci¬
ant que ĩ eo scͥpta sũt testam̃to.
ꝙ si literas testator ignoret ł
subs tͥbere nequeat. oc̾tauo sub¬
scribtore ꝓ eo adhibito eatẽ ser¬
uari de cernimꝰ. ¶In om̃ib
aut̃ testam̃tis q̃ p̃sentib uł ab¬
sentib testib dictantur suꝑ¬
fliui ẽ uno eodẽq tẽpore ex¬
igere testatorẽ. ⁊ testes adhibeͣ.
⁊ dictare suu arbitriu. ⁊ fi¬
nire testam̃tu. set licet alio tẽ¬

Expanded text:
ipsius testatoris vel cuiuslibet alterius manu conscriptam, eamque rogatis testibus septem numero civibus Romanis puberibus omnibus simul offerre signandam et subscribendam, dum tamen testibus praesentibus testator suum esse testamentum dixerit quod offertur eique ipse coram testibus sua manu in reliqua parte testamenti subscripserit: quo facto et testibus uno eodemque die ac tempore subscribentibus et consignantibus valere testamentum nec ideo infirmari, quod testes nesciant quae in eo scripta sunt testamento. Quod si litteras testator ignoret vel subscribere nequeat, octavo subscriptore pro eo adhibito eadem servari decernimus. In omnibus autem testamentis, quae praesentibus vel absentibus testibus dictantur, superfluum est uno eodemque tempore exigere testatorem et testes adhibere et dictare suum arbitrium et finire testamentum. sed licet alio tem
Abbreviated transcription (Latin):
herelitate uotant᷑ ¶ Eo enĩ casu
licet ĩ ꝑfecta uideatur scriptura
posterior. ĩ firmato priori testam̃¬
to. sccłam eiꝰ uoluntate: nõ qĩ te¬
stam̃tu s qĩ uolũtate ĩ testatii
ualere sancimꝰ. in qua uoluntate
ꝗna testin iuratoꝵ despositioẽs
sufficient. quo nõ ftõ ĩialebit pͥ¬
mũ testam̃tu licet in eo scripti
uiteãtur extranei. illud etiam
huic legi ꝓspeximꝰ inserendu
testam̃ta uł aliã quãlibet ultimã
uoluntatẽ. legatũ. ł fidei ꝯ missũ
uł ꝙ cñꝙ aliud quolibet legitimo
titulo testatorẽ posse relinquere

Expanded text:
hereditatem vocantur. Eo enim casu, hereditatem vocantur. Eo enim casu, licet inperfecta videatur scriptura posterior, infirmato priore testamento secundam eius voluntatem non quasi testamentum, sed quasi voluntatem intestati valere censemus: in qua voluntate quinque testium iuratorum depositiones sufficient. Quo non facto valebit primum testamentum, licet in eo scripti videantur extranei. Illud etiam huic legi perspicimus inserendum, testamenta vel aliam quamlibet ultimam voluntatem legatum vel fideicommissum vel quodcumque aliud quolibet legitimo titulo testatorem posse relinquere
Abbreviated transcription (Latin):
fecto hrĩ ꝯuenit. ¶ Ex ĩ ꝑfecto.
aũt testam̃to uoluntatẽ tenerrd̃¬
functi. nͥ in ter solos liberos apardi¬
rentib utriusq sexis habeatur.
nõ uolumꝰ. Sin uero in huĩ moĩt᷑
uoluntate liberis alia sit extran¬
ea mxesta ꝑsoã. certu ẽ eã uolim¬
tate quantũ ad illa du taxat ꝑ¬
liberis ad crescere. ¶per nuntu¬
cupationẽ q̃q̃ hoc est siñ scriptu¬
ra testam̃ta nõ alit̾ ualere sancimꝰ
nisi septẽ testes ut supͣ dc̃m ẽ si¬
mul uno eodẽq tp̃r collecti. te¬
statoris uoluntate testam̃tu siñ
scriptura faciẽtis audierĩt. ¶ Si
quis aũt testam̃to uire ꝑfecto po¬
stea ad aliud ꝑuenerit testam̃tũ
nõ alias ꝙ antea factu est in fir¬
mari de cernimꝰ quã io ꝙ ẜm te¬
testam̃to scͥptis his ꝗ ab intestato
ad testatoris hereditatẽ uł ad suc¬
cessionẽ uenire nõ poterãt. ĩ sed̾a
uoluntate testator eos scribe in¬
stituerit: qui ab in testato ad eiꝰ

Expanded text:
erfecto haberi convenit Ex imperfecto autem testamento voluntatem tenere defuncti, nisi inter solos liberos a parentibus utriusque sexus habeatur, non volumus. 3a . Si vero in huiusmodi voluntate liberis alia sit extranea mixta persona, certum est eam voluntatem, quantum ad illam dumtaxat pliberis adcrescere. Per nuncupationem quoque, hoc est sine scriptura, testamenta non alias valere sancimus, nisi septem testes, ut supra dictum est, simul uno eodemque tempore collecti testatoris voluntatem ut testamentum sine scriptura facientis audierint. Si quis autem testamento iure perfecto postea ad aliud pervenerit testamentum, non alias quod ante factum est infirmari decernimus, quam id, quod setestamento scriptis his, qui ab intestato ad testatoris hereditatem successionemve venire non poterant, in secunda voluntate testator eos scribere instituit, qui ab intestato ad eius
Abbreviated transcription (Latin):
falsi crimine^ eos teneri precipi¬
mꝰ. Si cũ scripte uire ac sollẽp¬
nit̃ deficiẽtiu exstiterint uolũ¬
tates: nõ scriptu aliquid subno¬
stroꝵ nominu m̃tione falso a¬
struere molliantur. nẽo itaq
relictus heres. uł legib ad succ¬
essioẽ uocatus : nr̃m uł poten¬
tium nom̃ orrescat. nemo fer¬
ret testimonia in hũc modum
uł suscͣi ꝑe᷑ gestis huĩ moĩ uoces
audeat nr̃o uł etia pͥuatoꝵ po¬

Expanded text:
falsi criminis reos teneri praecipimus, si, cum scriptae iure ac sollemniter deficientium extiterint voluntates, non scriptum aliquid sub nostrorum nominum mentione falso adstruere moliantur. Nemo itaque relictus heres vel legibus ad successionem vocatus nostrum vel potentium nomen horrescat: nemo ferre testimonia in hunc modum vel suscipere gestis huiusmodi voces audeat nostro vel etiam privatorum po
Abbreviated transcription (Latin):
curicta sufficiant. ⁊ ius om̃e ip̃a
ꝯͣ plere adicio uiteatur. om̃ib
enĩ prãndũ ẽẽ censemꝰ ut libeoͣ
arbitrio cͥui testandi facultas
suppetit. su ccessorẽ suu oblatis
sciat ẽẽ ꝙ fecerit. nec ĩstitutus
heres ꝑtimescat. cũ oblatas pre¬
ces Em uoluntatẽ deruncti. i do¬
neis possit testib approbare.si ei
alia nocere nõ pͥossit.
scͥptas iure ac sollẽpnit᷑ uolu¬
tatesͣ. dñ quoddã morientis su¬
pp̃mu ⁊ nõ ascͥptu ꝓcessisse
firmatur arbitrii tãquã patͥ¬
amoniu suũi ad nos deficiens
maluerit ꝑtimere. oĩb enĩ pͥ¬
uatis. ⁊ militantib int̾ dicimꝰ  nͣ noꝰ¬
ut huiꝰ moĩ ꝑibeat testimonia.

Expanded text:
sufficiat et ius omne ipsa complere aditio videatur. Omnibus etenim praestandum esse censemus, ut libero arbitrio, cui testandi facultas suppetit, successorem suum oblatis sciat esse quod fecerit, nec institutus heres pertimescat, cum oblatas preces secundum voluntatem defuncti idoneis possit testibus approbare, si ei alia nocere non possunt.scriptas iure ac sollemniter voluntates, dum quoddam morientis supremum et non ad scriptum processisse confirmatur arbitrium, tamquam patrimonium suum ad nos deficiens maluerit pertinere. Omnibus enim privatis et militantibus interdicimus, ut huiusmodi perhibeant testimonia,
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝯmissu relinꝗ posse. ¶ Illde
õadiciendĩ ẽ ut ꝗ extestamto. ł
abmtestato heres extiterit ⁊ si
u̾oluntas de functi circa legata
seu fidei ꝯ missa. seu libertates
legib nõ sit subnixa. tñsi sua
s̃ponte agnonerit implendi ea
necessitatẽ hãt.¬

Expanded text:
relinqui posse. Illud adiciendum est, ut, qui ex testamento vel ab intestato heres extiterit, etsi voluntas defuncti circa legata seu fideicommissa seu libertates legibus non sit subnixa, tamen, si sua sponte agnoverit, implendi eam necessitatem ha
Abbreviated transcription (Latin):
iudeatur ꝙ in sertu mera fide p̃¬
cib int̾ tͥot nobiles ꝓbatasq ꝑso¬
nas. etia ꝯscientia pͥncipis te¬
nlet. sicut igit᷑ securus erit qui
actis cuĩcum: urdicis. aut muni¬
iccipñ: aut aurib pͥuatoꝵ m̃tis¬
mn sũe postremũ publicauit iudici¬
uͦm. ita nec de eiꝰ uimquã succe
stitutu. tͣeste. succedit. nec sane
illud hereclib nocere ꝑmittimꝰ.
si re scͥpta nt̃a nichil de eadẽ uol¬
untate respõcderint. Uolũtates
nec ꝯtra urdiciu suu de fũttu
postea uenisse de regitur. ¶Ne
quid sane p̃t̾misisse creclamꝰ. huĩ¬
moĩ institutiõe. su ccessorib d̾ si¬
gnatis. oĩa que scriptis herelib

Expanded text:
uod insertum mera fide precibus inter tot nobiles probatasque personas etiam conscientiam principis tenet. Sicut igitur securus erit, qui actis cuiuscumque iudicis aut municipum aut auribus privatorum mentis suae postremum publicavit iudicium, ita nec de eius umquam successtitutum, teste succedit. Nec sane illud heredibus nocere permittimus, si rescripta nostra nihil de eadem voluntate responderit. voluntates nec contra iudicium suum defunctus postea venisse detegitur. Ne quid sane praetermisisse credamur huiusmodi institutionis successoribus designatis, omnia quae scriptis heredi
Abbreviated transcription (Latin):
uenientib ꝓ uiris ordine. ne ue
ĩ hereclitat̾e cuiꝰ sũma centũ au¬
reoꝵ p̃tiu nõ excedit. merceclis
quicquã aut suptiũi. censu ad¬
ministrantes. aut censualis appa¬
ritio. sr̃ intimanois his dẽ elogũ
audeant assequi. Firma nũc
quoꝵ ducimꝰ ãc repetita ꝓmul¬
gatioe. nõ solu udices quoꝵ lib
tribunaliui: ueꝵ etia defensoes
eccłaꝵ. quos turpissimũ in sinua¬

Expanded text:
venientibus pro iuris ordine, neve in hereditate, cuius summa centum aureorum pretium non excedit, mercedis quicquam aut sumptuum censum administrantes aut censualis apparitio super intimandis isdem elogiis audeant adsequi, firma nunc quoque edicimus ac repetita promulgatione non solum iudices quorumlibet tribunalium, verum etiam defensores ecclesiarum, quos turpissimu
Abbreviated transcription (Latin):
S Si unꝰ dr septe testu d̾ fuiͣt
uł corã testatore om̃s eodẽ loco te¬
stes suo uł alieno analo nõ signa¬
uerunt iure deficit tͥestam̃tum.
d̾hũ aũt que ĩ ter leta me supta
scͥpta dicis: nõ ad m̃ris illẽpnita¬
appareat utru restatoris uolun¬
rate em̃clatiõe meruerũt: uł ab

Expanded text:
 Si unus de septem testibus defuerit vel coram testatore omnes eodem loco testes suo vel alieno anulo non signaverint, iure deficiat testamentum. De his autem, quae interleta sive supra scripta dicis, non ad iuris sollemnitaappareat, utrum testatoris voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuilegio parrie tue uiris obser¬
uatio relaxata ẽ. ⁊ testes nõ ĩ cõ¬
s̃pectu testatoris destimonuꝵ
fĩcio functi st̃. nullo iuirc tescamͣ¬
tuya ualer.

Expanded text:
rivilegio patriae tuae iuris observatio relaxata est et testes non in cospectu testatoris testimoniorum officio functi sunt, nullo iure testamentum valet.
Abbreviated transcription (Latin):
tł Intestam̃tis te¬
sine scriptis faciendis ome fõma¬
lem obĩeruatioe panitus ampu¬
tamꝰ. ut postquã septẽ testes ꝯue¬
nerint. satis sit uoluntatẽ testaro¬
ris uł testatricis simł om̃ib ma¬
nifestari sigrificantis. ad quõs
sub̃am suam ꝑ uenire uellet. ł
ꝗbꝰ legatadai ł fidei ꝯmissa ł li¬
bertates disponere etia si nõ ant̃
huiꝰ moĩ dispositioẽ p̃dixerit te¬
stator uł testatrix. iͦlla formalia
u̾ba ideo eos dẽ testes ꝯ uenisse ꝙ
sine scriptis sua uoluntatẽ ł te¬
d̾ Sanctimꝰ siquis legitimo mͦ
ꝯdidit testam̃tu ⁊ post eiꝰ ꝯ fecti¬
onẽ decennuy ꝓ flu̾xͣit. siquidem
nulla innouatio uł ꝯtraria uolun¬
tas testatoris apparuit. hoc ẽẽ fir¬
mũ. ꝙ enĩ nõ mutatur qr̃ st̾are
ꝓhibetur. quẽ admodũ enĩ ꝗ te¬
stam̃tu fecit. ⁊ nichil uoluit¬

Expanded text:
 In testamentis sine scriptis faciendis omnem formalem observationem penitus amputamus, ut, postquam septem testes convenerint, satis sit voluntatem testatoris vel testatricis simul omnibus manifestari significantis, ad quos substantiam suam pervenire vellet vel quibus legata vel fideicommissa vel libertates disponeret, etiamsi non ante huiusmodi dispositionem praedixerit testator vel testatrix illa formalia verba: ideo eosdem testes convenisse, quod sine scriptis suam voluntatem vel te Sancimus, si quis legitimo modo condidit testamentum et post eius confectionem decennium profluxit, si quidem nulla innovatio vel contraria voluntas testatoris apparuit, hoc esse firmum. quod enim non mutatur, quare stare prohibetur? quemadmodum enim, qui testamentum fecit et ni
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscere. ⁊ ex animi sui que lecti f¬
sunt disposuisse sententia ⁊ ĩ fiñ
sudscriptio sequatur testium. nec¬
⁊ nõ oĩa signacła. tam testiu ꝓ ut uiꝰ¬
ctum ẽ quã tabularii. ¶S qr tab¬
ularioꝵ copia nõ in omib locis da¬
tur querentib iubemus ubi tab¬
Sularius reperiri nõ possit. o̾ctauũ
adhiberi testẽ: ut ꝙ tabulario pro
supra dicto moto ꝯ missimꝰ. it ꝑ oc¬
tauum testem effectu capiat. libe¬
ra potestate ꝯceclendo suas uolũta¬
Ites ĩ p̃dc̃m modũ ordinantib. car¬
tulã itasub scriptã. ita deniq ꝯsis¬
natam: ut an late forme declatãt
cui uelit ex testib custodient un
mantare: sic fieri nãꝙ ꝯtroimus
ut nõ recipiat setantu in cetis te¬
stant licentia . s ne locus que dẽ
ullus relinquatur insidiis. tot ocu¬
lis spectata. tot ĩ sinuata sensibus
tot in sr̃ intuto locata manib
sm̃to furor eu inuasit: sanctut̃
itaq tale testam̃tũ hoĩs qui ĩ ipso

Expanded text:
gnoscere et ex animi sui quae lecta sunt disposuisse sententia, et in fine subscriptio sequatur testium nec non omnium signacula tam testium prout dictum est quam tabularii. Sed quia tabulariorum copia non in omnibus locis datur quaerentibus, iubemus, ubi tabularius reperiri non possit, octavum adhiberi testem, ut, quod tabulario pro supra dicto modo commisimus, id per octavum testem effectum capiat: libera potestate concedenda suas voluntates in praedictum modum ordinantibus chartulam ita subscriptam, ita denique consignatam, ut antelatae formae declarant, cui velint ex testibus custodiendam mandare. sic fieri namque confidimus, ut non recipiat se tantum in caecis testandi licentia, sed ne locum quidem ullum relinquat insidiis tot oculis spectata, tot insinuata sensibus, tot insuper in tuto locata manibusstamento furor eum invasit. Sancimus itaque tale testamentum hominis, qui in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯp Si ĩ noͣie᷑ pre noĩe seu coͣgn¬
uerit. nec tñ de quo sensecit ĩtẽ¬
tum sit hecror huiꝰ mõi nichil:
omcit necitat..
i tati p̃mditãt. ⁊ que ũ filiis
testam̃to reiqut᷑ iuxta ea que
apͥncipib statuta sũt. nõ ceberi
certi iris est.

Expanded text:
 Si in nomine praenomine seu cognavit nec tamen de quo senserit incertum sit, error huiusmodi nihil officit veritati. ritati praeiudicant: et quae ut filiis testamento relinquuntur, iuxta ea quae a principibus statuta sunt non deberi certi iuris est.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibet eos omĩa que uoluit faciͣ
qr scimꝰ quosdã iuris ꝑites ⁊ hoc
subtiliꝰ cogitasse. ⁊ nallu cẽ expos¬
cui morb sr̃ uenieni audr um
tãtu abstulit. nec ⁊ ubita ri po¬
test quin possit oĩ sine auquo
obstacło faceresin uͦ aures quitd̃
aꝑte sunt ⁊ nocem recipientes.
lingua aũt penitus p̃petita. lic:
aueterib auctorib sepiꝰ d̾ hor ua¬

Expanded text:
 omnia quae voluit facere, quia scimus quosdam iuris peritos et hoc subtilius cogitasse et nullum esse expocui morbus superveniens auditum tantummodo abstulit, nec dubitari potest, quin possit omnia sine aliquo obstaculo facere. Sin vero aures quidem apertae sint et vocem recipientes, lingua autem penitus praepedita, licet a veteribus auctoribus saepius de hoc va
Abbreviated transcription (Latin):
b descendentes pleꝵq minores. cen¬
tesime ex nr̃a lege facte sũt. ⁊ nece¬
sse est minorib usuris grauiores su¬
pponi. Si enĩ ex indicati actiõe ten¬
tesime omĩ modo currũt usure. ex
ꝯtractib aut̃ hoc raro ꝯtingit. inc̾a¬
pituł lege nr̃a tm̃ modo exceptis. hu¬
is modi iniquitate ip̃a necessitas
reꝵ introducebat. ⁊ ideo pio reme¬
dio cãm corrigentes. sarcsimꝰ sorris
tm̃ modo usuras usq ad centesimã
currentes ex iudicati actiõe ꝓflig¬
ari. nõ aut̃ usuraꝵ quãtas cuma
usuras. si enĩ nouatur iudicati acti¬
one pͥor ꝯtractꝰ necesse ẽ usuraꝵ q̃¬

Expanded text:
bus descendentes plerumque minores cenbus descendentes plerumque minores centesimae ex nostra lege factae sunt et necesse est minoribus usuris graviores supponi. si enim ex iudicati actione centesimae omnimodo currunt usurae, ex contractibus autem hoc raro contingit in capitulis lege nostra tantummodo exceptis, huiusmodi iniquitatem ipsa necessitas rerum introducebat. Et ideo pio remedio causam corrigentes sancimus sortis tantummodo usuras usque ad centesimam currentes ex iudicati actione profligari, non autem usurarum quantascumque usuras. si enim novatur iudicati actione prior contractus, necesse est usura
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequitur. eas qq̃ ratioẽs habituriis
est. ut qui post legitunũ tp̃s placi¬
tis nõ ob teꝑauit. usuram centesituã
pecunioꝵ quas deperite iussi sunt.
ultͣa quatuor m̃ses adie ꝯdẽpnati¬
adie ꝯfirmatioĩs snĩe ꝯnumerãdos
distulerĩt. centesimas usuras exigi
p̃cipimꝰ. nec pͥscis legib que duas cẽ¬
tensimas eis inferebãt. nec nr̃a sãc¬
tioe que dimidiam centesime statu¬
it. locum meoꝵ ꝑsonã habentib.
erit. post datas anob̾ quatrũstres ĩ¬
dutias centesimas quidẽ usuras sm
naturã iudicati eum ꝯpelli soluere.
s tm̃ modo sortis ⁊ nõ usuraꝵ q̃ ex
p̾stino ꝯtractu in ꝯdẽpnatioẽm declu¬
cte sũt. Cum enĩ iam ꝯ stitiumꝰ usur¬
aru usuras penitus ẽẽ delendas nu¬
llum casu reliquimꝰ ex quo hiuiꝰ mͦ
machinatio possit induci. Si enim
sine em̃datione relinquatur. ab sur¬
dum aliquit atꝙ in elegans necess¬
e est euenire. cum utiłr ex ꝯtracti¬

Expanded text:
sequitur, eas quoque rationes habiturus est, ut, qui post legitimum tempus placitis non obtemperavit, usuram centesimam pecuniarum, quas dependere iussi sunt, ultra quattuor menses a die condemnatia die confirmationis sententiae connumerandos distulerint, centesimas usuras exigi praecipimus: nec Priscis legibus, quae duas centesimas eis inferebant, nec nostra sanctione, quae dimidiam centesimae statuit, locum in eorum personam habentibus. erit, post datas a nobis quadrimenstres indutias centesimas quidem usuras secundum naturam iudicati eum compelli solvere, sed tantummodo sortis et non usurarum, quae ex pristino contractu in condemnationem deductae sunt. cum enim iam constituimus usurarum usuras penitus esse delendas, nullum casum relinquimus, ex quo huiusmodi machinatio possit induci. Si enim sine emendatione relinquatur, aliquid absurdum atque inelegans necesse est evenire, cum utiliter ex contracti
Abbreviated transcription (Latin):
op̃ Cur cognatos tuos nõtum pꝰ¬
liminio reuersos affirmes. s ad huc
in reb eẽ humanis ⁊ boã eoꝵ frairdib
diu̾se partis dissipari. int̃pellatur rec¬
tor ꝓuincie ꝓuidebit eum᷑ sub obserua¬
tioẽ ꝯstituere qui stipłante seruo pub¬
lico satis ydonee decłit.

Expanded text:
o. Cum cognatos tuos nondum postliminio regressos adfirmes, sed adhuc in rebus esse humanis, et bona eorum fraudibus diversae partis dissipari, interpellatus rector provinciae providebit eum sub observatione constituere, qui stipulante servo publico satis idonee dederit.
Abbreviated transcription (Latin):
ones in liberas ꝑsoãs figur tas. ⁊ cutũ¬
ductõee in extricabiles. ⁊ in iuriosa i¬
rapismnata:. quoꝵ nullus onabił in¬
uenitur exitus. ¶ubemꝰ huĩ moĩ cntiu¬
tu npoiteꝵ quiescenteᷤ. licemam eẽ ei
qui emancipare uult. uł ex lege ana¬
staliana hoc facere. nł sine satro rescͥpto
in trare ꝯpetentis iudicis tribunal: uł
eos adire magistratus quib hoc facere
ł ligͥib ł ex longa ꝯ suetutline ꝑmiss¬
um est. ⁊ filios suos uł filias. nepotes

Expanded text:
as figuratas et circumductiones inextricabiles et iniuriosa rhapismata, quorum nullus rationabilis invenitur exitus, iubemus huiusmodi circuitu in posterum quiescente licentiam esse ei, qui emancipare vult, vel ex lege Anastasiana hoc facere vel sine sacro rescripto intrare competentis iudicis tribunal vel eos adire magistratus, quibus hoc facere vel legibus vel ex longa consuetudine permissum est, et filios suos vel filias, ne
Abbreviated transcription (Latin):
omẽ crasiccm ad declinãda suꝑ¬
plitia sup negħa salutis diũ sui ã¬
putantes scimꝰ om̃s ẜnos exquo¬
cũmq lod siue ĩ domo sine iuia
siuc magro possir̾ clamorẽ ex. au¬
dire uł insidias sentire a nõ auxi¬
liũ tulm̃t supplicio senatus ꝯsul¬
ti sb̾iacere. oporret enĩ cos ubi¬
cũq senserĩt dum pidicanteni
ad ꝓhibendas insidias ꝯciurc̃.¬

Expanded text:
occasionem ad declinanda supplicia super neglegentia salutis domini sui amputantes sancimus omnes servos, ex quocumque loco sive in domo sive in via sive in agro possint clamorem exaudire vel insidias sentire et non auxilium tulerint, supplicio senatus consulti subiacere. oportet enim eos, ubicumque senserint dominum periclitantem, ad prohibendas insidias conc