comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iamq uisos eẽ puteolis. ea ꝑꝑ senatiu ui¬
sũ ẽ reuocari leliũ debere ut eo p̃sẽte
legatio audiret᷑. ueĩebat cũ legatis ho.¬
stiũ legatꝰ scipionis unꝰ fuluiꝰ gillo ꝗ
cũ eos a puteolis romã terrestͥ deduxi¬
ss itinere urbẽ introire ꝓhibitis secꝰ
muros hospitiũ ĩ uilla publica depu¬
tatũ est. illic senatu ad bellone ede
cõgregato. ⁊ data fandi licentia/ ora¬
tionẽ habuerũt nõ tã humilẽ ꝙͣ alteͬa
apud scipionẽ habita. nẽpe qui time¬
rent minꝰ ꝙ hanibalẽ iã cõfiderẽt tra¬
iecisse. sũma fuit oẽm culpã belli a popu¬
lo ĩ hanibalẽ retoͣquere. illiꝰ ẽẽ quicquid
erratũ sit nõ solũ in romanos s ĩ ip̃os ⁊
sagũtinos. neq ũꝙͣ nõ mͦ alpiũ italaꝵ s
net hiberi amnis hispani trãsitũ sena¬
tui carthaginẽsiu ac populo placuisse.
quã obrem qd̾ ad hanibalẽ ut liberet

Expanded text:
iamque visos esse Puteolis. Eapropter senatui viiamque visos esse Puteolis. Eapropter senatui visum est revocari Lelium debere, ut eo presente legatio audiretur. 19 Veniebat cum legatis hostium legatus Scipionis unus, Fulvius Gillo; qui cum eos a Puteolis Romam terrestri deduxisset itinere, urbem introire prohibitis secus muros hospitium in villa publica deputatum est. Illic senatu ad Bellone edem congregato et data fandi licentia, orationem habuerunt non tam humilem quam altera apud Scipionem habita, nempe qui timerent minus, quod Hanibalem iam confiderent traiecisse. 20 Summa fuit omnem culpam belli a populo in Hanibalem retorquere: illius esse quicquid erratum sit non solum in Romanos sed in ipsos etiam Saguntinos, neque unquam non modo Alpium italarum sed nec Hiberi amnis hispani transitum senatui Carthaginensium ac populo placuisse; quamobrem, quod ad Hanibalem, ut liberet
Abbreviated transcription (Latin):
trũ totidẽq ex̾cituũ discessu uarie affec¬
tierant aĩ. hinc gaudiũ illinc ĩdignatio
ꝙ romani duces ⁊ qui ĩliguribꝰ eẽnt. ⁊
qui ĩbrutiis neutru retinere tẽtassẽt.
seu aĩ seu uiriũ penuria. cũ id eis ase¬
natu eẽt ĩiũctũ. angebat aũt cura moͣ¬
dacior cogitantes ꝙ ꝙͣtũ remotis hostibꝰ
exonerata italia tãtũ p̃grauate res in
africa piculiq maior sarcina ĩ scipio¬
ne translata uidebatur. Int̾ hec tñ
nõ mediocre ꝯaudiũ erat ꝙ expetita
totiens uotis adueniss dies qua suꝑ¬
incubens durꝰ hostis ex possessiõe ita¬
lie depulsus respirãdi spatiũ fessis da¬
ret. hac de cã quĩq dieꝵ supplicatio ⁊¬
maioribꝰ hostiis decreta est. ¶ lelio in¬
terea cũ legatis massinisse ꝓpt̾ moraᷤᷤ
credo punice legatioĩs ĩ africã redeũte
nũtiat᷑ legatos ĩ litꝰ ⁊talicũ descendisse.

Expanded text:
trum totidemque exercituum discessu, varie affectrum totidemque exercituum discessu, varie affecti erant animi: hinc gaudium, illinc indignatio quod romani duces, et qui in Liguribus essent et qui in Brutiis, neutrum retinere tentassent seu animi seu virium penuria, cum id eis a senatu esset iniunctum. Angebat autem cura mordacior cogitantes quod, quantum remotis hostibus exonerata Italia, tantum pregravate res in Africa periculique maior sarcina in Scipionem translata videbatur. 17 Inter hec tamen non mediocre gaudium erat quod expetita totiens votis advenisset dies, qua superincumbens durus hostis ex possessione Italie depulsus respirandi spatium fessis daret. Hac de causa quinque dierum supplicatio maioribus hostiis decreta est. 18 Lelio interea cum legatis Massinisse, propter moras credo punice legationis, in Africam redeunte, nuntiatur legatos in litus italicum descendisse,
Abbreviated transcription (Latin):
ratꝰ ĩter tot uictorias. tot milia ho.¬
stiũ occisa nõ habuerit ad ĩuadẽdã
urbem romã. cũ his curis et seris q̃¬
rimoniis abibat hanibal.¶ Gneus
aũt seruiliꝰ quẽ pugnasse cũ hanibale
supͣ dixi tãꝙͣ ip̃e ẽẽt italie liberatoͣ
⁊ qui tãtũ hostẽ finibꝰ pepulisset atq
hinc ĩmoͬtalẽ sibi gloriã sperãs pau¬
lo post illiꝰ habitũ ĩsequẽti similis in
siciliã transiit mox ĩ africã trãsiturꝰ.
res ĩepta senatui uisa ẽ. s quid age¬
rent: nullus erat cõtinuus magi¬
stratꝰ suꝑior cõsulatu: ꝙ si p̃tor aut quis
alter ĩpulso p̾sertĩ glorie stimulis cõsu¬
li p̃cipet u̾isimile erat. cõtẽptuꝵ iussa
minoris potestatis. et idcico ad usitatũ
remediũ retursũ est. dictꝰ ad hanc unã
rem dictator auctoritate sua cõsulem
retrocedere ĩ italiã coegit.Rome aũt
pene simul nũtio accepto de duoꝵ fra¬¬

Expanded text:
ratus, inter tot victorias tot milia horatus, inter tot victorias tot milia hostium occisa non habuerit ad invadendam urbem Romam. Cum his curis et seris querimoniis abibat Hanibal. 14 Gneus autem Servilius, quem pugnasse cum Hanibale supra dixi, tanquam ipse esset Italie liberator et qui tantum hostem finibus pepulisset, atque hinc immortalem sibi gloriam sperans, paulo post illius abitum insequenti similis in Siciliam transiit, mox in Africam transiturus. 15 Res inepta senatui visa est; sed quid agerent? nullus erat continuus magstratus superior consulatu, quod si pretor aut quis alter impulso presertim glorie stimulis consuli preciperet, verisimile erat contempturum iussa minoris potestatis. Et idcirco ad usitatum remedium recursum est: dictus ad hanc unam rem dictator autoritate sua consulem retrocedere in Italiam coegit. 16 Rome autem pene simul nuntio accepto de duorum fra
Abbreviated transcription (Latin):
sequi illũ ĩ africã retusantes lacinie
uinonis ĩ templũ cõfugerant. qd̾ ea
etate toto orbe religiosissimũ habebͣ¬
tur. inter ip̃as aras ĩhumane pror¬
sus crudeliterq mactauit. hisq ue.¬
luit uictimis cesis feliciꝰ nauigaturꝰ
anno post italie ingressu sexto deci¬
mo discessit tristior ĩ patriã suã re¬
diens ꝙͣ in exiliũ quisꝙͣ ire sit solitꝰ.
sic italie assueuerat sic aĩo ĩcubueraͭ
ut e natali solo sibi ꝑ ium detinhi ui¬
deret᷑ sepe respectans suspirãsq se¬
pe oculũ ip̃am ad italiã reflectẽs et
de faucibꝰ illã suis excidisse dolens/ ac
ꝓmiscue deos atq homines obiuͣgãs.
nullũ magis ꝙͣ se ip̃m ꝙ nõ ad cãnaᷤᷤ
cõsilio maharbalis romano cruẽtus
sanguine recto romã calle petiiss.
et quẽ aĩu ĩuadende carthaginis
inter tot suoꝵ clades scipio iuue.¬
nis habuiss. eũ ip̃e dux bello du¬

Expanded text:
sequi illum in Africam recusantes Lacinie sequi illum in Africam recusantes Lacinie Iunonis in templum confugerant, quod ea etate toto orbe religiosissimum habebatur, inter ipsas aras inhumane prorsus crudeliterque mactavit. 13 Hisque velut victimis cesis felicius navigaturus, anno post Italie ingressum sexto decimo discessit, tristior in patriam suam rediens, quam in exilium quisquam ire sit solitus. Sic Italie assueverat, sic animo incubuerat, ut e natali solo sibi per vim detrahi videretur, sepe respectans suspiransque, sepe oculum ipsam ad Italiam reflectens et de faucibus illam suis excidisse dolens, ac promiscue deos atque homines obiurgans, nullum magis quam se ipsum, quod non ad Cannas consilio Maharbalis romano cruentus sanguine recto Romam calle petiisset, et quem animum invadende Carthaginis inter tot suorum clades Scipio iuvenis habuisset, eum ipse, dux bello du
Abbreviated transcription (Latin):
uocant parebo ittiq nã necesse est.
nõ apopulo romano s a senatu car¬
thaginis neq armis hostiũ s meo¬
rũ odio atq iniuidia uictꝰ sũ. ⁊ igno¬
minioso meo reditu gloriabit᷑ ꝗdẽ ne
ĩmerito corneliꝰ scipio. s longe magͥs
hanno letabitur. qui domũ meam
eu̾tere alit̾ nõ ualens. comunẽ patͥ¬
am diruit. ut sub una tãdẽ ruina
iampͥdẽ hoc p̃cogitans armauerat
cũ electo conscendit ex̾citu. ceteris ꝗ
futuri oneri potiꝰ ꝙͣ usui uidebant᷑
sub p̃textu p̃sidii oppidoꝵ. que adhuͤ
ĩbrutiis possidebat sepositis ac relic¬¬
tis. itauͦ usq ĩ finẽ astu ⁊ crudelitate
artibus suis usus est. nã simul ⁊ se
subtitulo honoris sarcina leuauit in¬¬
utili. ⁊ his quos sibi metu nõ fide dedi¬
tos sciebat uanũ liquit auxiliũ. et
hostibꝰ signũ dedit nõdũ se licet abeũ¬
te repetende spem italie curãq dimi¬
trere. italicos deinde ꝙͣ plurimos ꝙ

Expanded text:
vocant. 10 Parebo itaque, nam necesse est. vocant. 10 Parebo itaque, nam necesse est. Non a populo romano sed a senatu carthaginensi, neque armis hostium sed meorum odio atque invidia victus sum, et ignominioso meo reditu gloriabitur quidem nec immerito Cornelius Scipio, sed longe magis Hanno letabitur qui, domum meam evertere aliter non valens, comunem patriam diruit, ut sub una tandem ruina iampridem hoc precogitans armaverat, cum electo conscendit exercitu, ceteris qui futuri oneri potius quam usui videbantur sub pretextu presidii oppidorum, que adhuc in Brutiis possidebat, sepositis ac relictis. Ita vero usque in finem astu et crudelitate artibus suis usus est; nam simul et se sub titulo honoris sarcina levavit inutili, et his quos sibi metu non fide deditos sciebat vanum liquit auxilium, et hostibus signum dedit nondum se, licet abeuntem, repetende spem Italie curamque dimittere. 12 Italicos deinde quam plurimos, quod
Abbreviated transcription (Latin):
atus ĩ p̃sens ⁊ ĩ posteꝵ metuens. sibiq
ꝓspiciens ne si hostis ĩstaret ⁊ ꝑiculosa
illis mora eẽt ĩ locis. ⁊ fuga ind̾ diffici¬
lis eo maxime ꝙ caͣthaginẽsibꝰ italiã
relĩquẽtibꝰ facile ligures ad naturam
sua. hoc est ad romanũ ĩꝑiu reu̾su¬
ros crederet. auditis igꝰ legatoꝵ u̾bis
statĩ ex̾citu ĩ naues ĩposito ipse qͦ cõ¬
scendit. sperans et oportuniꝰ curari poᷤ¬
se uulnꝰ in naui et lemꝰ tolerari. fru¬
stra id quidẽ nã dũ arrepto itinere
carthaginẽ petit ingrauescente uul¬
neris dolore ꝓpe sardiniã ĩ alto mori¬
tur.At nõ tã cõuulsu facilis hanibal.
qui mãdata de reditu ĩ gemiscens ru¬
giensq ⁊ uix lacrimis abstinẽs audi¬
uisse dicit᷑. quibꝰ ꝑactis olĩ ĩꝗt me ta¬¬
cite reuocabant ⁊ stipendiũ negãtes
⁊ cõmeatũ ⁊ ex̾citus supplemẽtũ. ec¬
ce nũc aꝑte agit᷑ uiua uoce mere.¬

Expanded text:
atus in presens, et in posterum metuens sibique atus in presens, et in posterum metuens sibique prospiciens ne, si hostis instaret, et periculosa illis mora esset in locis et fuga inde difficilis; eo maxime quod, Carthaginensibus Italiam relinquentibus, facile Ligures ad naturam suam, hoc est ad romanum imperium, reversuros crederet. 8 Auditis igitur legatorum verbis, statim exercitu in naves imposito ipse quoque conscendit, sperans et oportunius curari posse vulnus in navi et lenius tolerari; frustra id quidem, nam, dum arrepto itinere Carthaginem petit, ingravescente vulneris dolore prope Sardiniam in alto moritur. 9 At non tam convulsu facilis Hanibal, qui mandata de reditu ingemiscens rugiensque et vix lacrimis abstinens audivisse dicitur. Quibus peractis ‘Olim’ inquit ‘me tacite revocabant, et stipendium negantes et commeatum et exercitus supplementum. Ecce nunc aperte agitur; viva voce me re
Abbreviated transcription (Latin):
albigaunũ ꝓperauit. illoreor cõsiliͦ
ut siuictores urgerẽt equoreũ sibi
ad fugã iter eẽt ꝙ romani tũc classẽ
illis in locis nõ haberent. Sic uno tẽ¬
pore duo fintres peni duobꝰ italie lõ¬
ge distantibꝰ in angulis rem gerebãt.
trusi ab hostibꝰ aciuibꝰ expectati iis¬
dẽ siꝗdẽ diebꝰ quibꝰ caͣthaginẽsiũ le¬
garos ad hanibalẽ missos memora¬
uimꝰ altera legatio ad magonẽ mis.¬
sa erat. illa eũiam iuctũ ĩueniens
docet quo ĩstatu sint res patͥe satis
suꝑq negotii domi eẽ. aliena armis
appetere nõ eiꝰ temporis net p̃sentis
ẽẽ fortune. redeundũ ig̾ ferendãq
opem sus itaq italia discedendum.
id senatũ iubere caͬthaginis. neq id
sibi soli s hanibali fratri ꝑ alios lega¬
tos p̃cipi. Paruit haud ĩuitꝰ mago.
qua ĩ re nõ tã publico cessit ĩꝑio ꝙͣ netes¬
sitati ꝓpͥe morẽ gessit. ⁊ uulnere grau¬

Expanded text:
Albigaunum properavit, illi reor consilio Albigaunum properavit, illi reor consilio ut, si victores urgerent, equoreum sibi ad fugam iter esset, quod Romani tunc classem illis in locis non haberent. Sic uno tempore duo fratres peni duobus Italie longe distantibus in angulis rem gerebant, trust ab hostibus, a civibus expectati; iisdem siquidem diebus, quibus Carthaginensium legatos ad Hanibalem missos memoravimus, altera legatio ad Magonem missa erat. 6 Illa, eum iam victum inveniens, docet quo in statu sint res patrie: satis superque negotii domi esse; aliena armis appetere non eius temporis nec presentis esse fortune; redeundum igitur ferendamque opem suis atque Italia discedendum; id senatum iubere Carthaginis, neque id sibi soli sed Hanibali fratri per alios legatos precipi. Paruit haud invitus Mago. 7 Qua in re non tam publico cessit imperio, quam necessitati proprie morem gessit, et vulnere grav
Abbreviated transcription (Latin):
nalibus scͥpta est nõ sat fidei meret᷑.
pugnatũ quidẽ cõstat. de eu iẽtu autẽ
quẽ ualeriꝰ ille ꝓ cõꝑto affert fama
est ambigua: idq indicio est pugnã
ignobilẽ fuisse. Nobilior ꝑ eosdẽ diec
magoĩs ĩliguribꝰ pugna fuit adu̾sus
quintiliu uarũ p̃torẽ. ⁊ marcũ coͣne¬
liu ꝓcõsulẽ romanũ: cõcursũ est in
agro ĩsubriũ et tã ancipiti maͣte cer¬
tatũ ut romane legioes ĩpiculo fue¬¬
rint terga uertendi. denq tã diu res
ĩ dubio fuit donec magonis graue ⁊¬
uulnꝰ ipsu ꝗdẽ p̃lio excedere suos uꝰ
duce amisso territos fugere cõpulit.
de ex̾citu eiꝰ cesis quĩq milibꝰ. nec ro¬
manis uictoria gratis stetit duobus
milibꝰ ac trecentis ĩ acie amissis. ĩ qbꝰ
⁊ centuriones aliquot ⁊ tͥbuni mili-¬
tũ tres. pluresq nobiles equites fue¬
rũt ab elephantibꝰ int̾fecti. dux sa¬
utius quãto ꝑ dolorem uulneris ex¬
peditiꝰ quiuit ad ligusticũ mare atq

Expanded text:
scripta est, non sat fidei meretur; pugnatum quidem constat, de eventu autem, quem Valerius ille pro comperto affert, fama est ambigua; idque indicio est pugnam ignobilem fuisse. 3 Nobilior per eosdem dies Magonis in Liguribus pugna fuit adversus Quintilium Varum pretorem et Marcum Cornelium proconsulem romanum. Concursum est in agro Insubrium et tam ancipiti marte certatum, ut romane legiones in periculo fuerint terga vertendi; denique tam diu res in dubio fuit, donec Magonis grave vulnus ipsum quidem prelio excedere, suos vero duce amisso territos fugere compulit, de exercitu eius cesis quinque milibus. 4 Nec Romanis victoria gratis stetit, duobus milibus ac trecentis in acie amissis, in quibus et centuriones aliquot et tribuni militum tres pluresque nobiles equites fuerunt ab elephantibus interfecti. 5 Dux saucius quanto per dolorem vulneris expeditius quivit ad Ligusticum mare atque
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. p̃tori ĩ suꝑ mittendoꝵ regi munerũ
cura mandata est ĩ quibꝰ fuerũt equi
duo falerati duo arma equestͬa pur¬
pureeq uestes militares due tabena¬
cula quoq. ⁊ supellex egregia qualẽ
romanis cõsulibus assignari uetꝰ erat
obseruatio.Rebus ita se habentibus
hanibal ad famã reꝵ in africa gestaꝵ
mutate uelut fortune miraculo stupe¬
factus ĩ extremo angulo italie sese cõ¬
tinens herebat. et ip̃e ꝑ eosdẽ dies cũ
romano cõsule gned seruilio ex̾citũ in
brutiis tũc habente manũ cõserens
adu̾sa eiꝰ p̃lii fortunã ut ualeriꝰ an¬¬

Expanded text:
tum. Pretori insuper mittendorum regi munerum tum. Pretori insuper mittendorum regi munerum cura mandata est; in quibus fuerunt equi duo falerati, duo arma equestria purpureeque vestes militares due, tabernacula quoque et suppellex egregia, qualem romanis consulibus assignari vetus erat observatio. 8 1 Rebus ita se habentibus Hanibal, ad famam rerum in Africa gestarum mutate velut fortune miraculo stupefactus, in extremo angulo Italie se se continens herebat, et ipse per eosdem dies, cum romano consule Gneo Servilio exercitum in Brutiis tunc habente manum conserens, adversam eius prelii fortunam, ut Valerius An
Abbreviated transcription (Latin):
et regnũ quibꝰ massinissã dux romanꝰ
ĩsigniuerat. senatꝰ consulto rata fierent.
alteꝵ ut nͥ cõscͥptis patͥbꝰ graue eẽt. cap¬¬
tiuos quos haberent numidas massini¬
conciliandos populoꝵ aĩos nil p̃stari pos¬
set efficatiꝰ. ad hec oĩa senatꝰ responsio
fuit breuis nõ ĩmerito massinissã gra¬
tulari in comunibꝰ amboꝵ rebꝰ ꝓsperis.
ducẽ eoꝵ optime fecisse ꝙ ui benem̾i¬
tũ et amicũ populi romani regio noĩe
⁊ regis honore celebrass ꝓude et app¬¬
bare senatũ ⁊ laudare quicꝗd honori¬
ficũ massinisse scipio feciss. deniq ut
numide regi donarent᷑. senatui gratu
esse. post hoc responsu captun illi co
uinclis educti ⁊ squalore deposito ⁊ da¬
tis nouis uestibꝰ legatis regiis tradũtur.
ip̃is quoq bina ĩsingulos uestimẽta pe¬
cunieq nõ paruꝰ numerꝰ. sotiisq eoꝵ
singula uestimẽta pecunieq aliꝗd da¬

Expanded text:
et regnum, quibus Massinissam dux romanus et regnum, quibus Massinissam dux romanus insigniverat, senatus consulto rata fierent; alterum ut, nisi conscriptis patribus grave esset, captivos quos haberent Numidas Massiniconciliandos populorum animos nil prestari posset efficacius. 12 Ad hec omnia senatus responsio fuit brevis: non immerito Massinissam gratulari in comunibus amborum rebus prosperis; ducem eorum optime fecisse, quod virum benemeritum et amicum populi romani regio nomine et regis honore celebrasset; proinde et approbare senatum et laudare quicquid honorificum Massinisse Scipio fecisset; denique ut Numide regi donarentur senatui gratum esse. 13 Post hoc responsum captivi illico vinclis educti, et squalore deposito et datis novis vestibus, legatis regiis traduntur. Ipsis quoque bina in singulos vestimenta pecunieque non parvus numerus, sotiisque eorum singula vestimenta pecunieque aliquid da
Abbreviated transcription (Latin):
uesꝑam tẽpla oĩa paterẽt. quo liberius
ꝑ oẽs horas gratie diis oĩbꝰ agerẽt᷑ cu
sufficeret uni deo. essq et labor minoͣ
et fructꝰ uberior s hic erat mos. de ip̃o
etiã lelio decretũ ne pͥus ab urbe disce¬
deret ꝙͣ uenissent carthaginẽsiũ lega¬
ti. hic pͥmꝰ aduentꝰ lelii dies fuit. die al¬
tero lelio ip̃o introducente audita ẽ lega¬
tio orassinisse. pͥma cuiꝰ ĩ parte gratula-¬
tio regis fuit ꝓ rebus a scipione bene
ac felicit̾ gestis. ĩ secũda gratiaꝵ actio ꝓ
multiplici munificentia eiꝰ in massinissã
tione pat̾ni regni iuxta quã cõmemora¬
tio fuit regii propositi. ⁊ enisũ scil hac¬
tenꝰ et deinceps multo etiã accuratiꝰ eni¬
suꝵ ne tãti uiri iudicio eẽt ĩdignꝰ. ter¬
cio loco petitio regis ĩserta cõclusit orati¬
one: ea aũt fuit duplex. pͥmũ ut mu-¬
nera et honores ac p̃sertĩ regiũ nomẽ

Expanded text:
vesperam templa omnia paterent, quo liberius vesperam templa omnia paterent, quo liberius per omnes horas gratie diis omnibus agerentur; cum sufficeret uni Deo essetque et labor minor et fructus uberior; sed hic erat mos. De ipso etiam Lelio decretum, ne prius ab urbe discederet quam venissent Carthaginensium legati. Hic primus adventus Lelii dies fuit. 10 Die altero, Lelio ipso introducente, audita est legatio Massinisse. Prima cuius in parte gratulatio regis fuit pro rebus a Scipione bene ac feliciter gestis. In secunda gratiarum actio pro multiplici munificentia eius in Massinissam, tione paterni regni; iuxta quam commemoratio fuit regii propositi: et enisum scilicet hactenus et deinceps multo etiam accuratius enisurum, ne tanti viri iudicio esset indignus. Tertio loco petitio regis inserta conclusit orationem. 11 Ea autem fuit duplex: primum ut munera et honores ac presertim regium nomen
Abbreviated transcription (Latin):
sĩpliciꝰ agi ⁊ bona fides agnita crederet᷑
et ituri romã iuuenes eligũt᷑. ut etas fra¬
udẽ tegeret ignorantiã excusaret. dũ
romã interea leliꝰ ꝑueniss expositis re¬
bꝰ quecũq ĩ terra hostiũ geste eẽnt spe
ingentẽ gaudio mixtã patͥbꝰ attulit. de
Siphace añ oĩa cõsiliũ sũptũ albãq ser¬
uandꝰ mittit᷑. sic misero illi et ĩ carcere
morituro cessit appetitũ rationi uolup.¬
tatẽ fidei p̃tulisse. et hec ꝗdẽ ĩ senatu. ĩ
contione aũt nũtiata populo iuctoria
fractos ex̾citꝰ. ducesq hostiũ. captũ regẽ
famosissimũ ꝑ numidiã totãq africã
iuctricia romanoꝵ signa uolitare. que
tanto publico cũ gnudio sũt audita ut
foꝵ õe plausu gratulantiũ et clamore re¬
sonaret ꝓpt̾ felicit̾ gestãrem quattri.¬
diu est indicta supplicatio. et iussu p̃to.¬
ric edictũ ut ꝑ totã urbem a mane ad

Expanded text:
simplicius agi et bona fides agnita crederetur, simplicius agi et bona fides agnita crederetur, et ituri Romam iuvenes eliguntur, ut etas fraudem tegeret, ignorantiam excusaret. 8 Dum Romam interea Lelius pervenisset, expositis rebus quecunque in terra hostium geste essent, spem ingentem gaudio mixtam patribus attulit. De Siphace ante omnia consilium sumptum, Albamque servandus mittitur. Sic misero illi et in carcere morituro cessit appetitum rationi, voluptatem fidei pretulisse. Et hec quidem in senatu. 9 In contione autem nuntiata populo victoria fractos exercitus ducesque hostium, captum regem famosissimum, per Numidiam totamque Africam victricia Romanorum signa volitare; que tanto publico cum gaudio sunt audita ut forum omne plausu gratulantium et clamore resonaret, propter feliciter gestam rem quatridui est indicta supplicatio, et iussu pretoris edictum ut per totam urbem a mane ad
Abbreviated transcription (Latin):
Sardinia oĩbꝰq int̾ italiã atq africã in-¬
sulis ĩꝑpetuũ abstinite naues longas ⁊¬
oẽs date uigĩti dũtaxat uobis ĩ usus paci¬
ficos reseruatis. quĩ quaginta milia modi᷑
tritici. et trecẽta milia ordei ꝓ ex̾citꝰ nr̃i
cõmeatu nobiᷤᷤ expediri facite. his addi¬
dit et petunie magnã ium ĩ stipẽdiũ mi¬
litibꝰ tributo annuo ꝑsoluendã quãta
tñ hoc ut multa alia scriptoꝵ discoͣdia
fecit ambiguũ. hec cũ legati domũ retuliᷤᷤ¬
sent quãuis grauia oĩa uiderẽt᷑ nichil
tñ qͦ fraudulenti cõpotes cõpotes cõsilii fie¬
rent retusatũ est. duplex ergo legatio
ad scipionẽ altera ĩ ducias firmatura. al¬
tera adurbẽ romã pacẽ petitura dec̾ni¬
tur. utrũq sane punico ĩgenio gestũ ẽ.
nã et cũ legatis ad scipionẽ captiui ac
ꝑfuge et fugitiui aliqui remittũt᷑ qͦres

Expanded text:
Sardinia omnibusque inter Italiam atque Africam inSardinia omnibusque inter Italiam atque Africam insulis in perpetuum abstinete; naves longas omnes date, viginti duntaxat vobis in usus pacificos reservatis; quinquaginta milia modiorum tritici et trecenta milia ordei pro exercitus nostri commeatu nobis expediri facite’. His addidit et pecunie magnam vim in stipendium militibus tributo annuo persolvendam; quantam tamen hoc, ut multa alia, scriptorum discordia fecit ambiguum. 7 Hec cum legati domum retulissent, quamvis gravia omnia viderentur, nichil tamen quo fraudolenti compotes consilii fierent recusatum est. Duplex ergo legatio, ad Scipionem altera indutias firmatura, altera ad urbem Romam pacem petitura decernitur. Utrunque sane punico ingenio gestum est: nam et cum legatis ad Scipionem captivi ac perfuge et fugitivi aliqui remittuntur, quo res
Abbreviated transcription (Latin):
sitis q̃cũq placita eẽnt iuberer ĩꝑatoͣ.
Scipio fraudis ĩsciꝰ qui tot malis fractos aĩ¬
mos hostiũ uereq pacis ut indigos sic a¬¬
uidos extimaret. legatoꝵ postulatis altũ
simul et mite responsũ dedit. et ꝙͣuis in¬
quit hoc aĩo et hac spe ĩ africã uenerim
nõ ut pacem s ut uictoriã repoͬtarẽ eã¬
q pene indubitatã quasi maĩbꝰ iam te
neã aurẽ tñ pacis sermoĩbꝰ nõ nego ut
totꝰ orbis intelligat romanos nõ ꝓ odio
nõ ꝓ p̃da s ꝓ iustitia certare paci sane q¬
quã nõ respuo leges dico. quibus acceptã¬
dis aut si uisũ fuerit retusandis ad delibe¬
randũ tͥdui spatiu ĩdulgeo. si placuerĩt.
pactis metũ induciis ꝓ firmãda pace lega¬
tos romã ad senatũ mitrite. hec cõditio¬
nes pacis sũt. captiuos oẽs trãsfugasq ⁊
fugitiuos reddite ex̾citꝰ õẽs ex italia cisa¬
lpinaq gallia depoͣtate. hispaniͦ sicilia

Expanded text:
placita essent iuberet imperator. 5 Scipio fraudis inscius, qui tot malis fractos animos hostium vereque pacis ut indigos sic avidos extimaret, legatorum postulatis altum simul et mite responsum dedit. Et ‘quamvis’, inquit ‘hoc animo et hac spe in Africam venerim, non ut pacem sed ut victoriam reportarem, eamque pene indubitatam quasi manibus io ut totus orbis intelligat Romanos non pro odio non pro preda sed pro iustitia certare. 6 Paci sane quam non respuo leges dico, quibus acceptandis, aut si visum fuerit recusandis, ad deliberandum tridui spatium indulgeo. Si placuerint, pactis mecum indutiis pro firmanda pace legatos Romam ad senatum mittite. He conditiones pacis sunt: captivos omnes transfugasque et fugitivos reddite; exercitus omnes ex Italia Cisalpinaque Gallia deportate; Hispania Sicilia
Abbreviated transcription (Latin):
sciebant. neq sane aliter ⁊ rome spei
multũ erat ⁊ timoris . nũc res suas
nũc uicissim alienas ĩtuentibꝰ. unꝰ sibi
p̃cipuus pauor eiat e p̃sagio quodã
ortus fabri maximi paulo añ defũcti.¬
qui sapientie fama senex ĩclitꝰ palã
ĩ italia durũ hostẽ s futuꝵ ĩ africa
duriorẽ et plus aĩ in sua ꝙͣ ĩ aliena
patria ⁊ plus uiriũ habituꝵ. neq sci-

Expanded text:
sentiebant. 7 Neque sane aliter et Rome spei sentiebant. 7 Neque sane aliter et Rome spei multum erat et timoris nunc res suas nunc vicissim alienas intuentibus; unus ibi precipuus pavor erat e presagio quodam ortus Fabii Maximi, paulo ante defuqui sapientie fama senex inclitus ante in Italia durum hostem, sed futurum in Africa duriorem et plus animi in sua quam in aliena patria
Abbreviated transcription (Latin):
de suo duce confisa de duce hostiũ for¬
midabat. Ita int̾ duo longe distantia/
hinc orbis ĩꝑiu hinc excidiũ seu mõ¬
te miseriꝰ seruitiũ alterutͥus patrie
ad decernẽdũ de fortuna publica duo
uiri quasi celitꝰ electi. et ĩpositi equis
fatoꝵ lancibꝰ suspensos hinc illĩc aĩos
habebant. nichil mediocre timẽtiu
aut sperãtiũ. s extrema oĩa mente
uoluentiũ. multũ nẽpe carthaginẽsi¬
bus animi creuer̃t hanibalis ad ad¬
uentũ. usq adeo ut petite pacis ali¬
quotiens puderet/ illius nũc fortunã
nũc uictoriaꝵ series cogitãtes. ex diu̾so
aũt scipionis excellentiã ac gloriam
metienteᷤᷤ: seq illiꝰ hominis prouiden¬
tia ac uĩtute et hispania pulsos ⁊ ita¬
lia. de ipsa nũc africa litigare uictos
totiens suos duces ⁊ ex̾citꝰ. quosdã ce¬
sos uictos alios ip̃m deniq de quo ⁊¬
multũ sperauerant regem captum.
metuẽdũ sibi de reliqͦ potiꝰ ꝙͣ sperandũ

Expanded text:
de suo duce confisa de duce hostium formidabat. Ita inter duo longe distantia, hinc orbis imperium hinc excidium seu morte miserius servitium alterutrius patrie, ad decernendum de fortuna publica duo viri, quasi celitus electi et impositi equis fatorum lancibus, suspensos hinc illinc animos habebant nichil mediocre timentium aut sperantium, sed extrema omnia mente volventium. 6 Multum nempe Carthaginensibus animi creverant Hanibalis ad adventum, usque adeo ut petite pacis aliquotiens puderet, illius nunc fortunam nunc victoriarum seriem cogitantes; ex diverso autem Scipionis excellentiam ac gloriam metientes, seque illius hominis providentia ac virtute et Hispania pulsos et Italia de ipsa nunc Africa litigare, victos totiens suos duces et exercitus quosdam cesos, vinctos alios, ipsum denique de quo multum speraverant regem captum, metuendum sibi de reliquo potius quam sperandum
Abbreviated transcription (Latin):
hostiles mores. quos oderat emulari.
quibꝰ ad se ꝑductis ꝙͣuis ĩquit ciues ue¬
stri nõ mͦ inducias ⁊ spem pacis fregerĩt
s sãctũ quoq ius gentibꝰ in legatis nr̃is
uiolauerint. ego tñ ĩ uobis nichil aut
romanis aut meis adu̾sũ moribꝰ faciã.
ite ig̃ securi. multoq benigniꝰ apd̾ ro¬
manos ĩ bello ꝙͣ romani apd̾ uos inteͣ
inducias habiti. Sic affatꝰ dimisit ĩco¬
lumes. Iamq hanibal cũ ingenti clas¬
se maximisq reꝵ motibus africe ꝓpĩ¬
quabat. cui dũ e mali u̾tice spetulator
ad id missus diceret ad sepulcrũ diru¬
tũ id est loco nomẽ recto cuͣsu nauĩ feͣ¬
ri. exetratꝰ omen mesti noĩs flecti cla¬
uu iubet alio. atq ad leptĩ urbẽ afris
litoribꝰ appulsus deposito in terrã ex̾ci¬
tu tot uictoriis ĩsigni inde hasdrume¬

Expanded text:
stiles mores quos oderat emulari. 29 Quibus ad se perductis, ‘Quamvis’ inquit ‘cives vestri non modo indutias et spem pacis fregerint, sed sanctum quoque ius gentibus in legatis nostris violaverint, ego tamen in vobis nichil aut romanis aut meis adversum moribus faciam: ite igitur securi multoque benignius apud Romanos in bello quam Romani apud vos inter indutias habiti’. Sic affatus dimisit incolumes. 9 1 Iamque Hanibal cum ingenti classe maximisque rerum motibus Africe propinquabat. Cui dum e mali vertice speculator ad id missus diceret ad Sepulcrum Dirutum – id est loco nomen – recto cursu navim ferri, execratus omen mesti nominis, flecti clavum iubet alio; atque ad Leptim urbem afris litoribus appulsus, deposito in terram exercitu tot victoriis insigni, inde
Abbreviated transcription (Latin):
tandẽ belli cã cesset et bellũ. ip̃i africe
finibus aictati ex quo sic placitũ deic
eẽt. romanos oĩa moderãtes atq oĩ¬
u dominos terra mariq ceruerent.
plane ĩuidis ac suꝑbis haud leue suꝑ¬
pliciũ. in fine u̾boꝵ excusauit ciues
suos suꝑ muiꝰ sinceris aĩs ⁊ petita nuꝑ¬

Expanded text:
tandem belli causa cesset et bellum; ipsi Africe finibus arctati, ex quo sic placitum deis esset, Romanos omnia moderantes abque omnium dominos terra marique cernerent, plane invidis ac superbis haud leve supplicium. 22 In fine verborum excusavit cives suos super minus sinceris a
Abbreviated transcription (Latin):
to triginta pͥncipes senioꝵ. qd̾ sanctiᷤ¬
simũ ĩ illa urbe conciliũ erat petituri
kacẽ dirigũt᷑ ad romanũ ducẽ ad fi¬¬
necta quẽ diximꝰ locũ castraiteꝵ ĩ con¬
spectu caͣthaginis attollentẽ. fiebant
aũt hec nõ pura fide s punica qͦ scil
int̾ tractatꝰ pacis tp̃s efflueret ẽẽtq¬

Expanded text:
to, triginta principes seniorum, quod sanctisto, triginta principes seniorum, quod sanctissimum in illa urbe concilium erat, petituri pacem diriguntur ad romanum ducem, ad Finecta quem diximus locum castra iterum in conspectu Carthaginis attollentem. Fiebant autem hec non pura fide sed punica: quo scilicet inter tractatus pacis tempus efflueret, essetq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessiõe ⁊̃ ꝓpͥa senatꝰ agnosceret. fie¬
retq ĩter populũ romanũ ac regem
uelut ex familiari colloquio ĩchoati a-¬
morie arctior nex̃. quedã p̃terea rex / a
Senatu petere decreuerat.Multis
iam pͥdẽ uariisq terroribꝰ exagitata
carthago cũ et curcũ cũta deficerẽt
et sicut multos iam ꝑ annos bello aͣ¬
serat italia sic arderet africa essq ĩ
dies nõ ĩmei̾to plus pauoris spei minꝰ
ut quotidie expectaret᷑ obsidro. ad quã
nõ repellendã s ꝑferendã oĩa parabãt᷑.
ĩ extremis tandẽ malis ultimã suam
spem coacta respicere. legatos ĩ italiã misent
qui hanibalẽ publico de consilio reuo.¬
carent ad tutelã patͥe laborãtis ⁊ in
angusto posite. nũc suꝑ alios accedẽte
capti ad ultimũ regis metu ĩ quo quã¬
tulecũq spei reliꝗe remãserant nemi¬
ne qui contrariũ suadere ueller audi¬

Expanded text:
professione etiam propria senatus agnosceret, fieprofessione etiam propria senatus agnosceret, fieretque inter populum romanum ac regem velut ex familiari colloquio inchoati amoris arctior nexus; quedam preterea rex a senatu petere decreverat. 7 1 Multis iampridem variisque terroribus exagitata Carthago, cum et circum cunta deficerent, et sicut multos iam per annos bello arserat Italia sic arderet Africa, essetque in dies non immerito plus pavoris spei minus, ut quotidie expectaretur obsidio, ad quam non repellendam sed perferendam omnia parabantur, in extremis tandem malis ultimam suam spem coacta respicere, legatos in Italiam miserat qui Hanibalem publico de consilio revocarent ad tutelam patrie laborantis et in angusto posite. 2 Nunc super alios accedente capti ad ultimum regis metu, in quo quantulecunque spei reliquie remanserant, nemine qui contrarium suadere vellet audi
Abbreviated transcription (Latin):
etiã adiecit. populũ romanũ aliũ nul¬
lu alienigenã toto orbe tali dignu
honore iudicare. orassinisse aũt et
uirtutis eximie ⁊ ꝓbate ĩ romanos
fidei m̾ito singularẽ quãcũq gloriã
deberi. his honoi̾bꝰ delinitꝰ aĩus finẽ
lacͥmis facit. et sicut sepe noua cupi¬
ditas ueterẽ fugat ab ea cura q̃ pͥus
eũ implicuerat ad aliã transfertur.
qualiter scil uacantẽ rege numidia
totã ditionis sue faceret ĩ quã rẽ si¬
bi nõ mediocrẽ romani ĩꝑatoris di¬
gnatio spem dabat. honorato autẽ
ut decuit massinissa ceteri militareᷤ
uiri ꝓ singuloꝵ merito laudibꝰ cõdi¬
gnis ac muneribꝰ exornãt᷑. et ĩ pͥmis
lelius donatꝰ aurea corona cũ siphace
ceterisq captiuis romã mittit᷑ cũ qͦ
et massinisse legati parit̾ ꝓficiscũt᷑.
legatio romã ierat: ⁊ decere uisũ ẽ
ut eiꝰ aĩu nõ fame tãtũmꝰ relatu sed

Expanded text:
etiam adiecit, populum romanum alium nuletiam adiecit, populum romanum alium nullum alienigenam toto orbe tali dignum honore iudicare, Massinisse autem et virtutis eximie et probate in Romanos fidei merito singularem quamcunque gloriam deberi. 90 His honoribus delinitus animus finem lacrimis facit et, sicut sepe nova cupiditas veterem fugat, ab ea cura que prius eum implicuerat ad aliam transfertur, qualiter scilicet vacantem rege Numidiam totam ditionis sue faceret; in quam rem sibi non mediocrem romani imperatoris dignatio spem dabat. 91 Honorato autem ut decuit Massinissa, ceteri militares viri pro singulorum merito laudibus condignis ac muneribus exornantur, et in primis Lelius, donatus aurea corona, cum Siphace ceterisque captivis Romam mittitur. Cum quo et Massinisse legati pariter proficiscuntlegatio Romam ierat, et decere visum est ut eius animum non fame tantummodo relatu, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliud triste aliquid moliret᷑ uo¬
cari ad se illũ ĩꝑat ac ꝓ tẽpore ir
reparabili ĩ rebenigne increpitũ
cõsolat᷑ ⁊ recentẽ cruenti adhuc
uulneris dolorem quãto potest it
mitioribus ĩ p̃sens uerbis extenu.
at. deind̾ aũt ut totã aĩ tollat eqͥ¬
tudinẽ die ꝓxima cõuocato ad con¬
tionẽ ex̾citu massinissã añ oẽs regii
noĩs honore regiisq ac singularibꝰ
deconitũ p̃coniis regiis quoq mu¬
neribꝰ donat. aurea corona aurea
patera sella curuli. Scipione ebimneͦ¬
toga picta ⁊ palmata tunica. hec erant
romanoꝵ triũphantiũ ornamẽta. itaq
scipio cũ hec donaret u̾ba addidit nõ
ĩferiora muneribꝰ cũ eĩ gloriosissimi oĩ¬
u moͬtaliũ hauddubie romani eẽnt ɨ
apd̾ romanos tñ nil triũpho gloriosius
eẽ dixit nec eẽ aliũ tͥũphi habitũ ꝙͣ ⁊
quẽ sibi contuliss quin ut carũ mu-¬
nus ip̃a cariꝰ raritate redderet᷑. illud

Expanded text:
aut alias triste aliquid moliretur, voaut alias triste aliquid moliretur, vocari ad se illum imperat ac pro tempore, ut irreparabili in re, benigne increpitum consolatur, et recentem cruenti adhuc vulneris dolorem quanto potest mitioribus in presens verbis extenuat. 88 Deinde autem, ut totam animi tollat egritudinem, die proxima convocato ad contionem exercitu, Massinissam, ante omnes regii nominis honore regiisque ac singularibus decoratum preconiis, regiis quoque muneribus donat: aurea corona, aurea patera, sella curuli, scipione eburnetoga picta et palmata tunica. Hec erant Romanorum triumphantium ornamenta; itaque Scipio cum hec donaret verba addidit non inferiora muneribus. 89 Cum enim gloriosissimi omnium mortalium hauddubie Romani essent, apud Romanos tamen nil triumpho gloriosius esse dixit, nec esse alium triumphi habitum, quam quem sibi contulisset; quin ut carum munus ipsa carius raritate redderetur, illud
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ oĩs est potestas mei et meai rei
impleo. dic meminerit quãti patͥs
filia. quantis duobꝰ cõrugibꝰ despon-¬
sata fuerit. ex his oĩbꝰ p̃sentiq foͣtu¬
na consiliũ ip̃a sibi capiat/ qd̾ gen̾e
tituliꝰq suis seq dignũ credit. nũtiꝰ
ad Sophonisbã ueniens mãdata ex¬
plicat poculũ offert. Suscepit illa
in pauide et nuptialeͥ hoc donũ nõ
inuita recipio. si nullũ meliꝰ maritꝰ
coniugi qd̾ donaret habuit. at ceͣte
nisi funeri nuptias miscuissem hone.¬
stius moriebar. hoc illi qui te misit
nũtia. his dictis fronte ĩꝑterrita et
ĩmota plusꝙͣ feminea constãtia ex¬
hausit poculũ. et moͣte uisceribus
ĩmissa ferocẽ spiritũ eiecit.postꝙͣ
Scipioni res ĩnotuit ueritꝰ ne nat᷑a
trux et asꝑ adolescens ĩsuꝑ et alter¬
nis luctꝰ atq amoris facibus accẽsus
ut pͥmã temeritatẽ secuda sic secũ¬
daz tertia temeritate cumularet ⁊
aut ĩse ip̃um si sibi ip̃e relĩq̃ret᷑ a

Expanded text:
stas mei et mearum ream partem mestus impleo. Dic meminerit quanti patris filia, quantis duobus coniugibus desponsata fuerit; ex his omnibus presentique fortuna consilium ipsa sibi capiat, quod genere titulisque suis seque dignum credit’. 86 Nuntius ad Sophonisbam veniens mandata explicat, poculum offert. Suscepit silla impavide et ‘Nuptiale’ ait ‘hoc donum non invita recipio, si nullum melius maritus coniugi quod donaret habuit: at certe nisi funeri nuptias miscuissem, honestius moriebar. Hoc illi qui te misit nuntia’. His dictis, fronte imperterrita et immota plusquam feminea constantia exhausit poculum et, morte visceribus immissa, ferocem spiritum eiecit. 87 Postquam Scipioni res innotuit, veritus ne natura trux et asper adolescens, insuper et alternis luctus atque amoris facibus accensus, ut primam temeritatem secunda sic secundam tertia temeritate cumularet, et aut in se ipsum, si sibi ipse relinqueretur,
Abbreviated transcription (Latin):
cit. usq adeo ut ex his duobꝰ/ nã de pri¬
mo dubitatio nulla ẽ qdã alteꝵ occisũ
captũ alteꝵ tradiderint. alii de secũdo
tacuerint ne forte nõ duoꝵ moͣtes s
uniꝰ mors bis ĩ adu̾tent̾ narrata uide¬
atur. Auctores aũt certiores huiꝰ noĩs
et captiuũ unũ ⁊ duos int̾fectos. eo
usq nõ dubitãt ut et dubitasse alios
dicant. et que illos dubitare coegerit
rationẽ afferant. Inter oẽs cõuenit seu
capto seu ceso duce hostiũ ĩ pͥmis oẽs ꝯ
sequebãt᷑ exterritos fugã longissimã ꝑ
triginta passuũ milia p̃mẽtibꝰ semꝑ t̾ga
uictoribꝰ tenuisse. ĩ qua duo milia eq¬
tũ partĩ cesa partĩcapta sunt. ĩ quibus
ducenti equites fuere caͣͬthaginẽses/ opi¬
busq aliqui insignes ac sãguine. Sic
hostiliũ copiaꝵ uix ĩ finẽ quãta paͣs su¬
ꝑfuit. huiꝰ uctorie decꝰ in singulos ꝓ cuiꝰq
merito partitꝰ est scipio p̃cipius mrassi-¬

Expanded text:
cit, usque adeo ut ex his duobus, nam de pricit, usque adeo ut ex his duobus, nam de primo dubitatio nulla est, quidam alterum occisum captum alterum tradiderint, alii de secundo tacuerint, ne forte non duorum mortes sed unius mors bis inadvertenter narrata videatur; auctores autem certiores huius nominis et captivum unum et duos interfectos eo usque non dubitant, ut et dubitasse alios dicant et que illos dubitare coegerit rationem afferant. 27 Inter omnes convenit, seu capto seu ceso duce hostium in primis, omnes qui sequebantur exterritos fugam longissimam per triginta passuum milia, prementibus semper terga victoribus, tenuisse. In qua duo milia equitum partim cesa partim capta sunt, in quibus ducenti equites fuere Carthaginenses, opibusque aliqui insignes ac sanguine. Sic hostilium copiarum vix in finem quarta pars superfuit. 28 Huius victorie decus in singulos pro cuiusque merito partitus est Scipio, precipuis Massi
Abbreviated transcription (Latin):
referens nũc subsistẽs nũc subito etiã
⁊ insultans nũc audaciã simulãs nũc
pauorẽ paulatĩ ad locũ ĩsidiaꝵ traxit
incautos. ibi iam fatigatis hostibꝰ rom᷑¬
ni equis et corporibꝰ indefessi erũpunt
massinissa ille nũc ꝓfugꝰ dicto ciciꝰ se cõ¬
u̾tit atq arte punica ꝑseq̃ntibꝰ in faciẽ
offert. pͥma hostiũ acies q̃ mille ferme
equitũ erat effusis habenis ĩ romanoᷤᷤ
incidẽs circũuentaẽ. neq ĩ re subita cu¬
iꝙͣ uł tentare fugã licuit. cesi ad unu
oẽs ĩ quibꝰ hanno ipse p̃fectꝰ occiditur.
ĩ faustũ utiq bello nomen. Si ꝗdẽ hãno
pͥmꝰ a scipione olim uictꝰ captꝰq erat
ĩ hispania. hãno secũdꝰ paucis añ hãc
pugnã diebꝰ cãpestri p̃lio ceciderat. hã¬
no nũc t̾tiꝰ cadit. que uicinitas p̃liorũ
et nominũ identitas nõ legẽtibꝰ mͦ sed
scriptoribꝰ quoq nõ nullis scrupulũ ũe¬

Expanded text:
referens nunc subsistens nunc subito etiam referens nunc subsistens nunc subito etiam et insultans, nunc audaciam simulans nunc pavorem, paulatim ad locum insidiarum traxit incautos. 25 Ibi, iam fatigatis hostibus, Romani equis et corporibus indefessi erumpunt; Massinissa ille nunc profugus dicto citius se convertit atque arte punica persequentibus in faciem offert. Prima hostium acies, que mille ferme equitum erat, effusis habenis in Romanos incidens circumventa est, neque in re subita cuiquam vel tentare fugam licuit: cesi ad unum omnes. In quibus Hanno ipse prefectus occiditur, infaustum utique bello nomen, siquidem Hanno primus a Scipione olim victus captusque erat in Hispania, Hanno secundus paucis ante hanc pugnam diebus campestri prelio ceciderat, Hanno nunc tertius cadit. 26 Que vicinitas preliorum et nominis identitas non legentibus modo sed scriptoribus quoque nonnullis scrupulum inie
Abbreviated transcription (Latin):
ĩliguribꝰ. longĩqua bella tractãtibꝰ. cũ
hac equitũ manu hãno nõ ausus aꝑtis
cãpis remcõmittere Salegã urbẽ alibi
Salatiã ĩ uenio belli sedẽ sibi delegerat.
haud ampliꝰ ꝙͣ ꝗndecĩ milibꝰ pasuũ di¬
stãtẽ a romaĩs castris/ que tũc uticã op¬
pugnabant. illiꝰ intra muros urbis se
continuit. Id cũ scipioni nũtiatũ eẽt
hannonẽ cũ ingenti equitatu haud ĩde
sub tectis estatẽ agere mordacit̾ et cõ¬
tẽptĩ sint uł plures ĩquit taliduce. eo
qͦ illos e latebris ĩ aptã aciem atq inde
in¬
ĩ insidias trahat. se ubi locus tp̃sq po¬
poscerit affutuꝵ . paret ile et obsequẽ¬
di auidꝰ ⁊ reꝵ taliũ ex̾citatissimꝰ p̃gres.¬
nissa cepta res erat. cuiꝰ paucitate cõtẽp.¬
ta cũ se hostilis equitat̾ raptĩ nullo oͣdi¬
ne portis effundit. et ille p̾ceptoꝵ sui du¬
cis memor uafre oĩa exequit᷑ nũc pedẽ

Expanded text:
in Liguribus, longinqua bella tractantibus. 22 Cum in Liguribus, longinqua bella tractantibus. 22 Cum hac equitum manu Hanno non ausus apertis campis rem committere, Salegam urbem – alibi Salatiam invento – belli sedem sibi delegerat, haud amplius quam quindecim milibus passuum distantem a romanis castris que tunc Uticam oppugnabant; illius intra muros urbis se continuit. 23 Id cum Scipioni nuntiatum esset, Hannonem cum ingenti equitatu haud procul inde sub tectis estatem agere, mordaciter et contemptim ‘Sint vel plures’ inquit ‘tali duce’. Equo illos e latebris in apertam aciem atque inde in insidias trahat: se ubi locus tempusque poposcerit affuturum. Paret ille et obsequendi avidus et rerum talium exercitatissimus; pregresnissa cepta res erat, cuius paucitate contempla cum se hostilis equitatus raptim nullo ordine portis effundit et ille preceptorum sui ducis memor vafre omnia exequitur, nunc pedem
Abbreviated transcription (Latin):
geneꝵ u̾sabatur. neutrũ ig̃ p̃t̾missu.
uussus cius egenti patͥe succurrere/ ro¬
gatꝰ Rex amicis opẽ ferre supplicibꝰ. ad
id litere pͥmũ nũtiiq post etiã legati mis¬
si. Iamq ut̾q se ĩ bellũ sũmo studio pa-
tp̃s terit᷑ carthaginenses cõꝗsitioe do¬
mi habita ꝗcquid copiaꝵ fuit. ad hã¬
nonẽ hamilcaris filiũ hanibalis fratrẽ
trãsferũt. nõ ignari quãtũ ille patri
fratriq bello impar. s ĩ tãta necessita¬
te publica ducũq penuria/ omen eos
fortunãq bellicose familie secutoᷤᷤ ei
potissimũ ꝗ illo de sanguine natꝰ esset
ducis et nomẽ et imꝑiuz detulisse cre¬
diderim. quicꝗd aũt oĩno equitũ subi¬
to fieri potuit dilectu quaͬtuor miliũ
numeꝵ nõ excessit. neq id iniꝵ diut᷑¬
nis cõsu̾pta bellis iuuẽtute. duobꝰq
nũc etiã magnis ex̾citibus. altero sub
hanibale ĩ brutiis altero sub oragõ ẽ

Expanded text:
generum versabatur. Neutrum igitur pretermissum: generum versabatur. Neutrum igitur pretermissum: iussus civis egenti patrie succurrere, rogatus rex amicis opem ferre supplicibus; ad id litere primum nuntiique, post etiam legati missi. Iamque uterque se in bellum summo studio paratempus teritur, Carthaginenses conquisitione domi habita quicquid copiarum fuit ad Hannonem, Hamilcaris filium Hanibalis fratrem, transferunt, non ignari quantum ille patri fratrique bello impar; sed in tanta necessitate publica ducumque penuria, omen eos fortunamque bellicose familie secutos, ei potissimum qui ilio de sanguine natus esset ducis et nomen et imperium detulisse crediderim. 21 Quicquid autem omnino equitum subito fieri potuit dilectu quattuor milium numerum non excessit; neque id mirum, diuturnis consumpta bellis iuventute duobusque nunc etiam magnis exercitibus, altero sub Hanibale in Brutiis altero sub Magone
Abbreviated transcription (Latin):
aut teneã nõ habeo: nẽpe cũ ip̃m titũ
liuiu historicoꝵ meo qdẽ principe
iudicio uideã nõ hoc aut illud ueru
dicere. s coniecturas sequẽtẽ uerisi¬
miliꝰ uiderisibi cũ paucis uenisse ma¬¬
ssinissã. ꝙ ea scil tẽpestate pat̾no ⁊¬
pulsus regno ĩq eo recuꝑando frustͣ
sepe fatigatꝰ et uariis casibꝰ ex̾austꝰ
haud facile ĩ exilii fortuna maiorem
equitũ numeꝵ cõtraxisse sit extimã¬
dus.Caͣthagiẽsibꝰ post ꝑditũ massi-¬
nissã qm̃ ut dixi maxima oĩu spes
hanibal aberat due tm̃ spes ĩ africa
suꝑeẽ uidebant᷑ hasdrubal gisgoĩs
genere ꝙͣꝙͣ atq opibꝰ pollens/ ciuis ta¬
men cui iubere suo quidẽ iure pote¬
rãt. ⁊ Siphax federatꝰ rex cũ qͦ nich
ĩꝑio p̃ce multũ posse eos apparebat. ã
bo tũc absentes erant/ nã et siphax
in regno suo. ⁊ hasdrubal post cõtractã
affinitatẽ regiã familiarius socer apd̾

Expanded text:
aut teneam non habeo, nempe cum ipsum Titum aut teneam non habeo, nempe cum ipsum Titum Livium, historicorum meo quidem principem iudicio, videam non hoc aut illud verum dicere sed, coniecturas sequentem, verisimilius videri sibi cum paucis venisse Massinissam, quod ea scilicet tempestate, paterno pulsus regno inque eo recuperando frustra sepe fatigatus et variis casibus exhaustus, haud facile in exilii fortuna maiorem equitum numerum contraxisse sit extimandus. 18 Carthaginensibus post perditum Massinissam, quoniam ut dixi maxima omnium spes Hanibal aberat, due tantum spes in Africa superesse videbantur: Hasdrubal Gisgonis, genere quanquam atque opibus pollens civis tamen cui iubere suo quidem iure poterant, et Siphax federatus rex, cum quo nichil imperio, prece multum posse eos apparebat. 19 Ambo tunc absentes erant; nam et Siphax in regno suo et Hasdrubal post contractam affinitatem regiam familiarius socer apud
Abbreviated transcription (Latin):
nouerant. quãtũ ergo suis accreuisse
tãtũ uiribus hostiũ decessisse gnudebãt.
et ip̃e quidẽ rex ut ait liuiꝰ longe Ø¬
oĩu etatis sue maximꝰ fuit. plurimũ¬
q rem romanã iuuit. itaq tãetsi qͦs
cãs au̾tendi a carthaginensibꝰ aĩum
habuerit ĩcõꝑtũ sit. tñ simillimũ ue¬
ri arbitror habuisse iustissimas qd̾
et sui et illoꝵ mores ut opiner cogũt.
neq uͦ credibile est pͥmã amicitiã fru-¬
stra deseruisse eũ qui secũda tãta ĩ fi-¬
nẽ fide coluerit. erat aũt tũc rex iu¬
uenis generose indolis ⁊ ingẽtis ani¬
mi que ip̃iꝰ amicitiã sine ullis exteͣ¬
nis adminiculis expetẽdã facerent.
ceteꝵ hoc eiꝰ aduentu quid auxilii ad¬
duxerit scͥptoꝵ diu̾sitas incertũ facit.
quidã eĩ cũ ducẽtis tm̃ alii pleriq cu
illũ tradunt. ego ĩ re tã uaria et ab e¬
tate mea tã remota ꝗd potissimũ seqͣr

Expanded text:
noverant; quantum ergo suis accrevisse noverant; quantum ergo suis accrevisse tantum viribus hostium decessisse gaudebant. Et ipse quidem rex, ut ait Livius, longe omnium etatis sue maximus fuit plurimumque rem romanam iuvit. 16 Itaque tametsi quas causas avertendi a Carthaginensibus animum habuerit incompertum, sit, tamen simillimum veri arbitror habuisse iustissimas, quod et sui et illorum mores ut opiner cogunt; neque vero credibile est primam amicitiam frustra deseruisse eum, qui secundam tanta in finem fide coluerit. Erat autem tunc rex iuvenis generose indolis et ingentis animi, que ipsius amicitiam sine ullis externis adminiculis expetendam facerent. 17 Ceterum hoc eius adventu quid auxilii adduxerit scriptorum diversitas incertum facit: quidam enim cum ducentis tantum, alii plerique cumra venisse illum tradunt. Ego in re tam varia et ab etate mea tam remota quid potissimum sequar