comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bat is q in his locis mopia frumenti erat prefectos snbunos q mili¬
nim complures infiitimas ciuitates frumenti cã dimisit. e uoin
nuo est titus terasidius misus in eusebios.m trebius. shalhi curioso¬
litas Q uellanius cum T. Sillio inuenetos. huiꝰ est ciuitatis longe
ueneti plurimas: quibus inbritaniam nauigare consueuerũt et scĩa
atq uisu nauicatum terum reliquos antecedunt. &e magno i mpetuma
no tt apprto paucis potibus interiectis. quos tenent apt̃ oo fiur
qui eo mari uti consueuerunt hñt uectigales. Abhis fuit inituom
sent tecuꝑaturos existimabant. horum anctoritate finitimi adducti
ut sint gallorum subita ce repentina consilia eadem decã trebium
terasidiumq retient. &e celeriter missis legatis per suos principes
interse coniuant nł nisi coĩ consilio aucturos eumq omĩs fortuñ

Expanded text:
bat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque milibat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe t naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam navigare consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium sent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae
Abbreviated transcription (Latin):
stra uenisse constabat plus iꝰ ꝑte interfecta reliquos ꝑt̾ritos ĩ fugã
cõiciũt. ac ne in locis quidem suꝑioribis consistẽ patiunt᷑. Sic oĩb
hostium copiis fusis ãmisq exutis se incastra munitioẽs q recere¬
runt suas. quo prelio fcõ ꝙ sepius fortunã temptare Salba nolebat
atq alio se se in hibẽna consilio uenisse memineratalaꝰ soccans Qie oiꝑ¬
iudeias matime: Er umenti comeatus ꝙ inopua ꝑmotꝰ postero die oito
eius uicus edifitus q incensis in prouintram teuerti contendit ac nlio
hostie prohibente aut iter demorante in columem legionem i antuates
mñ in allobroges ꝑduxit ibiq hyemanit. his rebus gellis cum omnib
aecausis cesar pacatam galliam existimatet supatis bellis expulsis gẽ
subitum tellum ingalia cohõtum est. Etꝰ belli hec fuit cã .p. srassus
adolescens cum legione septima proximꝰ mari occeano inandib byemo¬

Expanded text:
stra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam stra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis oidebat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germsubitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiema
Abbreviated transcription (Latin):
ẽxmum perducta cassum ał casum.P. Sextius Bibaculus primipili
centuio quem neruico prcelio compluribus confectũ uulneribus
diximus. Et item .c. uolusenus tribunus militum uar et consilis
magni ce iũtutis adgalbam accurunti. atq unã ẽẽ spem salutis do¬
cent᷑ si eruptione fcã ex mum auxilium experirentur. Itaq cõuocat
centurionibus celeriter milites certiores facit. paulisper ut ĩfmic¬
terẽt proelium ac tm̃ mõ thela ĩmissa exciperent seq exlabote reficẽnt.
ꝑ ost signo dato ex castris erumperenti. atq omẽm spem salutis ĩ u̾tute
ponerent. quod uissi sunt faciunt. ac subito omnibus p̃otis erup¬
tione fcã. neq cognoscendi quid fieret neq sui colligendi hostibus
facultatem relinquunt. Itaq cum mutata fortuna eos qui ĩspe
potiũdorum castronim uenerant undiq circũuentos ĩtẽficiũt.
et exmiuibus hominum amplius .xxx. quem nũm barba roꝵ adca¬

Expanded text:
extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad ca
Abbreviated transcription (Latin):
atq adiministrandis tempus caretur. hostes ex omnibus pãtibus sig
dato decurrẽ. lapides thelaq inuallum cõicere. Nostri pͥmi integris ui¬
tibus fortiter repugnare. Neq ulum frustra thelum exloco suꝑio re
mictere. ut queq ꝑs castroꝵ nudata deffensoribus pͥmi udebant᷑
es occnrrere ce auxilium ferre. Sed hoc suꝑari ꝙ d uitũnitate pug
hostes dieffessi prcelio excedebant. Ali integris uiribus succedebant.
Euarum terum a nostris ꝑꝑ paucitatem fieri ne poterati. ac non mõ
aerfesso ex pugna ex cedendi: sed ne sautio quidem eꝰ loci ubi cõsti¬
terat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabat᷑. Cum iã ãꝑlꝰ
horis sex continentar pugnaret᷑: ac non solum uires: sed ẽt nostus
thela defficerent. atq hostes acrius instarent: languidioribusꝙ no¬
stris uallum scindere et fossas complere cepissent. tesq ẽẽt iam ad

Expanded text:
atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad
Abbreviated transcription (Latin):
dedictione fcã. oosidibusq acceptis nł debello timendum timebat cõcilio
celeriter conuocato sinĩas exquirerẽ ccepit. Quo ĩ ꝯsilio cum tm̃ tepẽtini
periculi p̃ter opynicẽm accidisset: ac iam fere oĩa suꝑiota loca multitudĩe
amato completa conspicẽnt᷑: neq subsidio ueniri. neq cõmeatꝰ supp̃otũĩ
interclusis it̃bus possent. prope iam desꝑatas salute non nullȩ hui sinȩ
eo puenissent ad salutem contenderent. Maiori tñ ꝑti placuit hoc reẜuato
UMinytaliam proficisceret᷑ cesar Sergiũ galbã
cum legione.xii. ae ꝑte equitatus. Mantuantes.
ueragros: Sed unos q iussit: qui abfinibus allo¬
brogum celacu lemano: et flumine rhodano ad
summas alpes pertinent.Causa mictendi fuit
ꝙ iter ꝑalpes: quo magno cum ꝑiculo magnisq
cum p̃toriis mercatores ire consueuerãt patefi
ci
spatio interiecto uix ut omnibis rebus quas constituissent colls candis

Expanded text:
deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato um in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefii spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis
Abbreviated transcription (Latin):
scessisse montesq qui impenderent amaxima multitudine sedimoꝵ
ce ueragroꝵ teneri. Id aliquibus decaĩs acciderat ut subito galli belli re¬
plenissimã detractis cohortibus duabus et compluribus sigillati: qui
cõmeatus petendi cã missi erant absentibus pꝑ paucitatẽ despiciebant.
tum &e ꝙ ꝑꝑ iniquitatem loci cũ ip̃i exmontibus in uallẽ decũrerẽt et the¬
la cõicererẽt ne pͥmum quidem posse ĩ petũ suũ substinẽ existimabat.
sccedebat ꝙ se suos a se literos abstractos obsidium nomine dolebãt.
Et romanos non solum itineris cã sed ẽt ꝑpetue possessionis culmina alpiũ
occupare conari et ea loca finitime prouintie adiungẽ sibi ꝑsuasũ hẽbãt
his nuntiis acceptis E alta cum neq opus hibenoꝵ munitioes ꝙ plene
essent ꝑfecte: neq defrumento reliquoq cõmeatu satis ẽẽt prouisum ꝙ

Expanded text:
scessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum scessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absentibus propter paucitatem despiciebant; tum etiam, quod propter iniquitatem loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod
Abbreviated transcription (Latin):
obeasq res ex lr̃s Cęsaris dies.xu. supplicatio decreta est: quod ante id
tempus contigit nulli:
hyemandi causa collocaret. Ealba setundis aliquot prcelis frĩs. castellisq
compluribus etes expugnatis missis adeum undiq legatis: obsidibus q
datis et pace fcã constituit cohõtes duas matualibus collocare. Et ip̃e cum
reliquis eꝰ legionis cohõtibus inuico ueragroꝵ qui appellãt᷑ ottodorꝰ hyemare¬
E ni uicus positus inualle nõ magna adiecta planitie altissimis montibus
undiq continetũ cum hic induas ꝑtes flumine diuideret᷑. Alt̾am pãtem
eius uicigallis adhyemandum concessit. Alt̾am nacuam abhis relictam
cohortibus atribuit. eum locum uallo: fossaq muniuit. Cum dies hiber¬
noꝵ cõplures transissent frumentum q eoꝵ compõtari usisset. subito pẽ
ex ploratores certior fct̃s est exea ꝑte uici. quã gallis concessit om̃s noctu cli¬

Expanded text:
Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli. mandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu di
Abbreviated transcription (Latin):
tionem eius oppidi uniuẽsam cesar uendidit. Abhis qui emerãt capitũ
numerus ad eum relatus est millium. Liii. Eodem tp̃r a.p. crasso quẽ cũ
legione una miserat cesar aduentunelos. osismos. Curiosolitas. Sesuiuios.
aulercos. Rhedones: quȩ sunt maritimȩ ciuitates. occeanumq artĩgũt
certior factꝰ est õs eas ciuitates indedicticẽm. ptãtemq ppli. Ro. ẽẽ redactꝰ.
Nis rebus gestis omniq gallia pacata tanta hui belli adbãbaros oppiõ ꝑlata
est: uti abhis nationibus quȩ transcehenum incolẽnt mittent᷑ legati ad
Cesatem q̃ se obsides daturas imꝑata fctuias pollicerent᷑. Euas legaticẽs
Cesarꝙ inytaliam illiritum q aproꝑabat inita proxiã estate ad reuerti x¬
iussit. lp̃e incãmites. andes. tu̾rones q ciuitates propinque his locis erãt
ubi bellum gesserat legionibus inhibẽna deductis inytaliam profectus ẽ.

Expanded text:
tionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum tionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, certior factus est omnes eas civitates in dicionem potestatemque populi Romani esse redactas. His rebus gestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti ab iis nationibus quae trans Rhenum incolerent legationes ad Caesarem mitterentur, quae se obsides daturas, imperata facturas pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
non indilligentius sernaturos crediderant p̃atim cum his q̃ retinue¬
rant ce celauerant armis. partim scutis excõtice fc̃tis. aut uiminib
intextis. que subito ut temporis exiguitas postulabat pellib ĩcluẜant.
Tertia uigilia que minime arduus ad nostras munitiones minime¬
ascensus uidebatur omnibus copiis represente exoppido erupticem
fecerunt. C eleriter ut ante cesar impauerat ignibus significatioe fcã¬
ex proximis castellis eo concursum est pugnatum q est abhostibus ita
acriter ut auiris fortibus mextrema spe salutis iniquo loco cõtra eos: qui
ex alto uallo. turribusq tela iacerent pugnari debuit: cum inuna uĩtute
omnis spes salutis consisteret. occisis adhominum millibus quatuor
reliqui inoppidum reiecti sunt. Postridie eiꝰ diei relartis põtis cum ia
deffendẽt captum oppidum nemo atq intromissis militibus nostris sec¬

Expanded text:
ue indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinueue indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione factex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sec
Abbreviated transcription (Latin):
fici inter quos dnari consuescent. Quibus adhec cesar rñdit se mag̃
consuetudine sua ꝗ̃ merito eoꝵ̾ ciuitatem conẜuatux si pͥusqͣ muꝵᷤ
aties attigisset sededisẽt: ħ dedictionis nullam ẽe conditionem
nisi amis traditis se id quod in neriuos fecisset fct̃iux sinitimis ꝙ
imꝑatuꝵ nequam dediticiis ppłi.Ro. inuitiam infertẽnt. Renũtiata
demuro infossam que erat ante oppidum iacta sic ut prope sũmã
miui aggerisq altitudinem accerui ã toꝵ adequarent. Et tamẽ
circiter ꝑte tertia ut postq̃ perspectum est celata atq in oppido retẽ.¬
ta portis patesr̃is eo die pace sunt usi. Subuesꝑum Cesar põtas cla¬
udi milites q exoppido exire iuissit: nequam noctu oppidani ami¬
linbus inuiriam acciperent ał reciperẽt. Illi autẽ initosut ĩtellectũ ẽ
consilio ꝙ dedictione fcã nrõs presididia non inductutos. aũ deniq¬

Expanded text:
fici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis fici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam dediticiis populi Romani iniuriam inferrent. Re renuntiata de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut deniq
Abbreviated transcription (Latin):
Euibus nam manibus: aut quibus uiribus presentia homines
tantulȩ staturȩ: Nam plerumq hominibus gallis p̃magnitudi¬
ne cõporum suoꝵ breuitas nostta cõtemptui est: tanti oneris turĩ
inmutos sese collocare confidẽnt. ubi uo moueri ce aptopireqna lome
mbui niderunt nona att inusitata spẽ cõmoti legatos adcesare dera¬
ce miserunt: qui adhunc medum loquuti non se exiimare romaõs
sine ope diuina bellum gerrere: qui tantȩ altitudinis machy naticẽs
sesuaq oĩã eces ptãti permictere dixerunt. Unum petere. ac depcari
s foste prosua clementia ac tonitate mansuetudine. quam ip̃i ab
alos audissent statiusset adnaticos ẽẽ conseruandos ne se ãrnis
Aui posiaret᷑ sibiomnes fere finitimos ẽẽ inimicos ac suȩ u̾ituti ĩ uidẽ. aqb
se destendere traditis armis non possent sibi prestate si in eum casum
aeducerentur ꝙͣuis fortunam appło. ro. pati q̃ abbis ꝑcrntiatũ int̾¬

Expanded text:
quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a populo Romano pati quam ab his per cruciatum inter
Abbreviated transcription (Latin):
torum pedum relinquebatur quem locum duplici altissimo muro
munierant. Tum magni ponderis saxa. et ꝑ acutas trabes ĩmuro col¬
locabant. Ip̃i erant cymbris theothonisq prognati qui cũ iter per
prouintiam nostram. atq ytaliam faceñt. his ĩmpedimentis quȩ
secum agere ac portare non poterant citra flumen cehenũ depositis
custodie ex sius ac presidio sex millia hominum ibi relinquerãt. Ni
post eotum obitum multos annos afinitimis exagittati cum ał bel
bellum inferterent ał illatum deffenderent consensu eoꝵ omniu
pace fcã hunc sibi domicilio locum delegerunt. ac pͥmo aduẽtu exẽ¬
citus nũi creb ras exoppido excursiones facietant pãuuł q p̃liis cũ
nostris contendebant. Postea uallo pedum .xii. inc̃icuitu .xu.milliũ.
crebrisq castellis circum muniti oppido se se continebãt. ubi uineis
actis agere extructo tũrim procul constitui uiderunt.pͫ. uidẽ exmũo

Expanded text:
dum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro dum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere
Abbreviated transcription (Latin):
uictis. nł tutum arbitraretur omnium qui suꝑerant consensu legatos
adcesarem miserunt: se seq ei dediderunt. Et in cõmemoranda ciui¬
tatis calamitate ex sexcentis adtres senatores ex hominibus millib¬
sexaginta uix adquingentos: qui arma ferre possent: sese redactas
esse dixerunt. Quos Cesar ut in miseros ac suplices usus misericor¬
dia uideretur diligentissime consernauit suisq finibus atq oppi¬
dis uti iussit. Et finitim is imperauit ut ab inuiria et malefitio sesuoq
prohiberent. Aduatici dequibus sup̃scripsimus cum omnib copiis
auxilio neruiis uenirent.hac pugna nuntiata exitinere domum
renerterunt: cunctis q oppidis castellisq destitutis sua omnia in
unum oppidum egregie natiua munitum contulerunt: quod cũ
ex omnibus incircuitu ꝑtibus altissimis ripas: despectꝰ q hr̃et. Una
ex ꝑte leniter accliuis additus maltitudinem non amplius ducen¬

Expanded text:
victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pe
Abbreviated transcription (Latin):
ut turpitudinem fuge uĩtute delerent omnibus in locis pugnabant. qͦ¬
se legionariis militibus p̃ferrerent. At hostes et̃ inẽxma spe salutis tãta
ĩtutem prestiterunt: ut cum pͥmi eoꝵ cecidissẽt proximi iacentibus ĩ¬
sisterent: atq ex eoꝵ cõporibus pugnarent. his deiectis &e cohacẽtatis cd¬
aasĩibus qui supessent. ut ex tumulo thela ĩnrõs cõicerẽt. &e pila ĩ fcepta
temicterent. ut non nequid: qͣ tante uitutis hoiẽs uidicrri debe̾nt auso¬
se se rransire latissimum flum̃ ascẽdẽ latissimas ripas subire ĩ iquissimũ
locum: que facillia ex difticillimis animi magnitudo redegerat. Hoc
plio frõ et prope ad intẽnitic̃e gente ac noĩe netuoꝵ redacto maiores
natu quos una cum pueris mulienbusq in extuaria: dc palluddes m¬
colletos dixeramus. Hac pugna nuntiata cum uictoĩb nł ĩpeditum

Expanded text:
ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum,
Abbreviated transcription (Latin):
terat item urgeri abhoste uidisset tribunos militum monuit ut paulatĩ
se legiones conuingerent: &e conuersa signa in hostes i ferent. quo fc̃o
cum aliꝰ aliis subsidium fẽrẽt nec timerent ne ad uersi ab hoste cĩcũ ueni¬
rent̃ audatiꝰ resistere: ac fortius pugnare ceperunt. Interim milites legio¬
num duarum q̃ ĩ nouissiõ agmin p̃sidio impedimentis fuerãt proelio nũ¬
nato cñsu incitato insũmo colle abhostibus cõspitiebant᷑. Et .T. labienꝰ
castiis hostium potitus. et ex loco superiore: quȩ res i nostris castris gere¬
rentur conspicatus decimam legicẽm subsidio nris misit qui cũ exequi¬
et imꝑator uorsaretur cognouissent: nł adceleritatem sibi teliꝗ tecerunt.
confecti procubuissent scutis innixi prceliũ redintegrarent. Tũ calloẽs
pterritos hostes conspicati ẽt inermes armatis occũterũt. Equites uõ

Expanded text:
terat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim terat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equiet imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. ulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero,
Abbreviated transcription (Latin):
at̃ occisis. in his primipilo.p. Sextio bibaculo fortissimo uiro: multis
q genenbus uulneribus confecto ut iam se se substinẽ non posset
reliquos esse tardiores et non nullos ab nouissimis desertos proelio
excedere ac tela uitare: hostes neq afronte ex inferiore loco sub euntes
intermictere ac ab utroq latere instare & rem ẽẽ ẽe inangusto uidit.
neq ullum ẽẽ subsidium: quod submicti posset. Scuto a nouissimis
um militum detracto. ꝙ ipẽ eosine scuto uenerat in pmam aciem ꝓcesit
centutionibus q nominatim appellatis reliquos q eohõtatus milites sigͣ
in ferre: et manipulos laxare uissit quo facillius gladis uti possent. Cuius
aduentu spe illata militibus ac redintegrato aĩo cum prose quisq ĩcon¬
spectu imꝑatoris ẽt̃ exmis suis rebus oꝑam nauare cuperet paulũ hostium
imptus retardatus est. Cesar cum septimam legionem que iuxta cõsti¬

Expanded text:
aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta consti
Abbreviated transcription (Latin):
Alii q aliam inꝑtem perteriti ferebant. quibus omnibus rebus ꝑmoti
equites treueri quorum intergallos uirtutis opynio est singularis ꝗ
auxilii causa abciuitate ad cesarem missi aduenerant cũ multitudine
hostium castra nostra compleri nras legiones premi et pene circũuẽtas
tenere calones equites. funditores numidas diuersos disipatosq ĩ õs
ꝑtes fugere uidissent desꝑatis nr̃is rebus domum contenderunt roma¬
nos suꝑatos pulsos q castris impedimentisq hostes eoꝵ potitos ci¬
uitati renuntiauerunt. Cesar ab decimȩ legionis cohõtatione ad dextͫ
cõn profectus ubi suos urgeri signis q inunum locum collatis duo¬
decimȩ legionis confertos milites sibi ipõs ẽẽ adpugnam impedimẽto
uidit. qr̃ cohõtis omnibus centurionib occisis: signiferoq intefecto
signo amisso reliquarum cohõtium oibus fere centuriõib at ułneratis

Expanded text:
aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis
Abbreviated transcription (Latin):
preliabantur attonitis fere afronte et asinistra parte nudatis castris quod
indextro cõnu legio duodecima: et non magno ab ea interuallo septima cõ¬
stitisset omnes neruii confertissio agmine duce boduagnato: qui sũma
imperii tenebat adeum locum contenderunt: quoꝵ ꝑs aperto latere. legio¬
nes circum uenire ꝑs summum castrorum locum impetere cepit. Eodẽ
tp̃r equites nr̃i. leuisq armaturȩ milites quiq cum his una fuerant. qͦs
pͦ impetu hostium pulsos dixeram cum se in castra reciperent adu̾sis
hostibus occu̾rebant. ac rursus aliam in partem fugam petebant. Et
calones qui decima põta. ac summo iugio collis nostros uictores flum̃
transisse conspexerant predandi causa egressi cum respexissent et hoste
in nostris castris uõsari uidissent precipites fuge sese mandabant si mł
eorum qui cum impedimentis ueniebant. clamõ fremitꝰ q oriebãt᷑.

Expanded text:
proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
interiectis prospectus impediretur. N eq certa subsidia collocari neq
quid inquaq ꝑte opus esset prouideri. Neq ab uno oĩa ĩꝑia admini¬
strari poterant. Itaq in tanta rerum iniquitate fortunȩ qͦ euentuᷤ
uarii sequebantur. Legionis nonȩ & decimȩ milites ut insinistra pãte
aciei constiterant pilis emissis laxitudine exanimatos uulneribus ꝙ
confectos aitrebates. Nam his ea pars obuenerat celeriter ex loco supẽ¬
iore influmen compulerunt: &e transire conantes insequuti gladiis
magnam partem eorum impeditam interfecerunt ip̃i transire flu¬
men non dubitarunt. Et in locum iniquum progressi rursus regre¬
sos ac resistentes hostes reintegrato prelio infugam cõiecerũt. Item
alia in ꝑte duȩ diuerse legiones.xi. c.uiii. profligatis ueromanduiᷤ
quibus cum erant congressi ex loco superiore in ipius fluminis ripis

Expanded text:
interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae legiones, XI. et VIII., profligatis Viromanduis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis
Abbreviated transcription (Latin):
nilit decurit. &e adlegicẽm decimam deuenit milites non longiore ora¬
none cohortatus est qͦ uti pristinȩ uirtutis suȩ memoriam retinerent
neu perturtarentũ aĩo. hostium q impetum fortiter sudstinerent. Et¬
qr non longius hostes aberant q quo thelum ad iici posset prelii cõmitẽ¬
occisnit temporis tanta fuit exiguitas. hostium q tam paratus ad di¬
candum aĩus ut non modo ad signia accomodanda: sed ẽt ad galleas.
induendas scutis q tegmenta detrahenda tempus defuerit quã quisq
in ꝑtem ab opere casu deuenit: que q prima signa conspexit ad hec cõsti¬
tit ne inquerendis suis pugnandi tem pus dimicterent. In structo exẽ¬
citu magis uti loci nã dellectus: qͣ collis et necessitas tp̃ris q̃ ut rei mili¬
taris tõ atq ordo postulabant. Cum diuersis regionibus alii alia ĩꝑte
hostibus resisterent sepibus q dempsissimis ut ante demõstrauimus

Expanded text:
tulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committengnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩsan omnia uno tp̃r erant agenda. Uexillum proponendum quod erat
insigne cum ad arma concurri op̃õteret. Signum tuba dandũ ab opere
reuocandi milites: qui paulo longius aggeris petendi cã processerant.
artessendi: acies instruenda: milites cohõtandi. signum dandũ. quaru
retum magnam ꝑtem temporis breuitas ce susesẜ: &e incũs hostiũ impe¬
diebat. In his difficultatibus due res erant subsidio: scĩa atq usus
militum: ꝙ superioribus preliis exercitati quid fieri opp̃oteret non
minus commode ip̃i sibi prescribere ꝙ̃ abalis decem poterant. et op adopere
singulis q legionibus singulos legatos cesar discedere nisimunitis castris
urnierat hi po propinquitatem et celeritatem hostium nichil iã cȩlaris
lmpeium expectabant. Sed perse que uidebantur administrabãt. Cesar
necessaruis rebus imꝑatis adcohõtandos milites quam in partem sors ob¬

Expanded text:
Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors ob
Abbreviated transcription (Latin):
E quites nostri cum funditoribus: sagittarus q flumen transgressi cũ hosti¬
um eqnitatu prelium commiserunt. Cum se illi identidem in siluas ad suos
retiperent. ac ruisus esiluis in nr̃os impetum facerent: nec nrĩ inlõgius
q quem ad finem p̃õrecta ac loca apperta ꝑtinebant cedentes insequi
auderent. Interim legiones sex quȩ primȩ uenerant oppere dimẽso ca¬
stra munire coeterunt. Ubi pͥma impedimenta nũ exercitꝰ abhis qui
conuenerat ita ut intra siluas aciem õdinesq constituerant:atq ipsi
se se confirmauerant. subito omnibus copiis prouolarũt: impetumq
in nostros equites feterunt. his facile pulsis atq perturbatis incredibili
celeritate ad flumen decũrerunt. ut pene uno tp̃r adsiluas et ĩflumine
ẽt inmanibus nostris hostes iuderentur. Eadem antem celeritate ad u̾so
colle ad nostra castra: atq eos qui mopere occupati erant cõtenderunt.

Expanded text:
Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostiEquites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui elii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine et iam in manibus nostris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
preberent: quo non modo non intari. s ne perspici quidem posset. his rebus
cũ iter agminis nr̃i impediretur non obmitendũ sibi consiliũ nerius extima¬
declinis ad flumen sabim: quod sup̃ nominauimꝰ uergebat. Ab eo flumiñ pari
accliuitate collis nastebatur aduẽsus huic et contrarius passus circitẽ ducen¬
tos infimus appertus asuperiore parte siluestris ut nõ facile intr̃osus ꝑspici
posset Intra eas siluas hostes inocculto sese continebant. In apperto loco
ẜm fiumen pauce stationes equitum uidebant̃. fluminis altitudo erat pe¬
dum ciciter trium. Cesar equitatu premisso subsequebat oĩb copiis. Sed
apropinqnabant consuetudine sua Cesar sex legioẽs expeditas ducebat. post
eas totuis exercitus impedimenta collocatat. Ende duȩ legiones quȩ proxiẽ
conscripte erant totum agmen claudetant: presidioq impediments erant.

Expanded text:
praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimavedeclivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant.
Abbreviated transcription (Latin):
quidam exhis ut postea excaptiuis cognitum est eorum dieꝵ consuetudine itiñis
nostri ȩxercitꝰ perspecta nocte adneriuios ꝑuenerunt: atq his demõstiarunt
inter singulas legiones impedimentoꝵ magnum nũm intercedẽ: neq ẽe ꝗcꝙͣ
negotii cum pꝰ legio incastra uenisset. relique q legiones ꝑ magnũ spatium
ab essent. Hanc subartinis adoriri posse q̃ pulsa impedimentis q directis fu¬
turum nt relique contia consistete non auderent. Adiuuabant ẽt eoꝵ ꝯsiliũ.
qui tem defferebant ꝙ neriui antiquitus cum equitatuml possent. neq.n.
ad hoc tempus ei rei student. Sed quicquid possunt pedestibus ualẽt copiis
quo facilluis finitimoꝵ equitatum. si predindi cã ad eos uenissent impedirẽt
teneris ar boribus incisis atq inflexis crebrisq inaltitudinem tamis enatis et
rubis sentibus q interiectis effecerant ut instar muri heac seps munimenta

Expanded text:
quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum
Abbreviated transcription (Latin):
urtut proiecissent. confirmare se se neq legatos missuros: neq ullã cõditĩe
pacis accepturos. cum pereotum fines induum iter fecisset. inueniebãt excap¬
tus eoꝵ sabin flumen ab castris sius non amplius milia passuũ .xx. abesse
transid flumen om̃s neruios contendisse aduentumq roma noꝵ expectare
cum a trebatibus. &e ueromandius finitimis sius. Nam his utrisq ꝑsuaserãt
uti eandem fortunam belli experirentur expectari ẽt abhis ad uatuocoꝵ copias.
atq ẽe initinere mulieres. qui q petatem ad puignam mutiles ẽe uidẽnt᷑ ĩeu
locum conuenisse. quo ꝑꝑ palud es exẽcitui additꝰ non ẽẽt. his rebus cognitis
etploratores centuiones q p̾mictit qui locum ydoneum castas deligãt. cũ
q dediticiis telgis. reliquis q gallis complures Cȩsarem secuti una iter facẽnt.

Expanded text:
virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent,
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitati intulisset inbrittaniam profugisse. prete hon solum bellonagos:
sed ẽt prohis heduos ut sua clementia ac mansuetudine in eos utat᷑. Quod
si fecĩt heduoꝵ auctoritatem ap̾ õs belgas amplificatuꝵ quoꝵs auxiliis atq
opibus si qua bella inciderint substentare consuenerint. Cesar honõis diui¬
bat sexcentos obsides poposcit. his traditio omnibus q armis eroppido
colatis abeo loco usq infines ambianotum ꝑuenit. qui se suaq omnia si ne mora
de di derunt eotum q fines nerius attingebant. quorum denã moribus ꝙ Cȩsar cũ
quereret. sic repperietat. nullum additum ẽẽ adeos meratoribus. nł panis uini
reliquarum q terum adligxuriam pertinentium inferri. ꝙ his rebus relãguescẽ
inimes eos et remicti uirtutem existimatent ẽe homines feros magneq u̾tut
imcrepitare atq incusare reliquos belgas. qui se ppło.R. dedissent praiam q

Expanded text:
civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Divine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquarumque rerum ad luxuriam pertinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque