comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
er̃ tesiit. ¶ ana causa est errum
que intempestare maris leuante
naiis causa eiciuntat. ¶ Et .ii.
oñor ꝑmanent. qr palam est eas
nõ eo aĩo eici. quo quis eis habcre
ꝑiculũ maris essi giat. qua decã si
i p̃o mari nactus iucrandi aĩc ab¬
stulerit furtum ꝯmittit nec lo¬
se disced̾e uidentur. abis que de
reda currente ⁊̃ nõ inteuigentib

Expanded text:
esse desinit. Alia causa est earum rerum quae in tempestate maris levandae navis causa eiciuntur. hae enim dominorum permanent, quia palam est, eas non eo animo eici quo quis eas habere periculum maris effugiat: qua de causa si ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe discedere videntur ab his quae de rheda currente, non intellegentibus
Abbreviated transcription (Latin):
mus. de in offitioso testamen
nia plerumq pentes.
unt. ł obmittunt. inductũ est ut
de mofficioso testam̃to ag̾e̾ pꝰs ĩt u¬
ũi. qͥauerũtꝰ aut iniq se exhr̃dat
recte qͥdem fecit testam̃tũ. ñ aũt
ex officio pietatis. ña si u̾e furiotꝰ
est nllũ ẽ testam̃tum. ¶ Nõ tm̃¬

Expanded text:
 DE INOFFICIOSO TESTAMENTO Quia plerumque parentes vel omittunt, inductum est ut de inofficioso testamento agere possint liberi, qui queruntur, aut inique se exheredatorecte quidem fecit testamentum, non autem ex officio pietatis: nam si vere furiosus est, nullum est testamentum. Non t
Abbreviated transcription (Latin):
de in officioso q̃ rela cͥescenre. id ꝙ eis
de e̾e usq aqͣtã legitime ꝑtis replea¬
tur. uc ñ fu̾it ad icctũ boni uiri ar¬
uitratu debe eã repleri ¶ Sititor
noĩe pupilłi cuiꝰ tutelam g̾euat. ex

Expanded text:
escente, id quod eis deest, usque ad quartam legitimae partis repletur, licet non fuerit adiectum, boni viri arbitratu debere eam repleri. Si tutor nomine pupilli, cuius tutelam gerebat, ex
Abbreviated transcription (Latin):
si fidĩ ꝯmissariũ ius iurãd̾ eidetule¬
rit. ꝯpͥns ip̃e de calũpna urau̾it
necesse ẽ eñ libe. ł ius mr̃ad subire.
qd̃ nͥ tale atestato audiuit. ł recusã¬
tem ad fidĩ ꝯmissi. ł uniu̾sitatis. ł
sp̃alis solutõem cohartari. neꝑent
ulnma uolũtis testatoris fid̾i hr̃d¬
is ꝯmissi. ¶ Eadẽ odseruari censem᷑
⁊ si alegatario ⁊ fidei ꝯmissario aliqͥd
otest. aũt qͥs ⁊̃ lis rebus per fidri
uestem argentũ. perumã mim̾atĩ.
⁊ ł ip̃m hr̃dẽ rogare. nt alicui restitu¬
at. ẜ legatariũ. qmuis alegatario
legiri ĩ possit. ¶ Potest. iũt ñ sol¬
um ꝓpͥas testator res ꝑ fide ꝯmisssi
reliuq̃re. s ⁊ hr̃dis au̾legatatiu. aũ
fidei ꝯmissarii. aut cuꝰlib alm̾is
Itaq ⁊ legatarius ⁊ fidĩ ꝯmissarius.
ñ solũ de ea rogari põt. ut ennalic¬
ni restituat. q̃ ei rencta sit .s. ⁊̃ deal

Expanded text:
si fideicommissarius iusiurandum ei detulerit, cum prius ipse de calumnia iuraverit, necesse eum habere vel iusiurandum subire, quod nihil tale a testatore audivit, vel recusantem ad fideicommissi vel universitatis vel specialis solutionem coartari, ne depereat ultima voluntas testatoris fidei heredis commissa. eadem observari censuimus et si a legatario vel fideicommissario aliquidTIT. 24 DE SINGULIS REBUS PER FIDEIvestem, argentum, pecuniam numeratam, et vel ipsum heredem rogare ut alicui restituat, vel legatarium quamvis a legatario legari non possit. Potest autem non solum proprias testator res per fideicommissum relinquere, sed et heredis aut legatarii aut fideicommissarii aut cuiuslibet alterius. itaque et legatarius et fideicommissarius non solum de ea re rogari potest, ut eam alicui res
Abbreviated transcription (Latin):
abusu fructuario cedatur namos¬
tranes cedendo nchu agitur uł
cy ꝯtrario. si fructuarius ꝓpͥetatẽ
rei adquisierit. que res ꝯsolidã¬
rõ appellatur. Eo ampius ꝯstar
si edes in cendio esumpte fu̾int
extinguitur usũ fructũ. ⁊ nea

Expanded text:
ab usufructuario cedatur nam extraneo cedendo nibil agitur: vel ex contrario si fructuarius proprietatem rei adquisierit, quae res consolidatio appellatur. eo amplius constat, si aedes incendio consumptae fuerint extingui usum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to qis suum heredem dam
num inꝑierem suam mitt̾e.
stantia. ius enim in corꝑale ẽ
quo subiaro ⁊ ip̃m toli necesse
tum. ⁊ ꝯrra sifuntum legau̾it
detuar usu fructa legatarins
midam habet ꝓpͥctatem hr̃s u̾o
usum fructum. ¶Item alii
nsum fructũ aui deducto eo
fundum legare põt. ¶sine
testam̾no uero sicius uelit alii
usum fructum ꝯstiru̾e pactõ¬
mb ac stipulatõnib io esfic̾e
debet sictam̃ in. uniu̾sum¬

Expanded text:
to quis heredem suum num in parietem immittere bstantia. est enim ius in corpore: quo sublato et ipsum tolli necesse tum: et contra si fundum legaverit deducto usu fructu, legatarius nudam habet proprietatem, heres vero usum fructum: item alii usum fructum, alii deducto eo fundum legare potest. sine testamento vero si quis velit alii usum fructum constituere, pactionibus et stipulationibus id efficere debet
Abbreviated transcription (Latin):
inist̾io euis uti potest. ad au¬
um u̾o nullo modo ns suum
tranifẽre ei ꝯcessum est. idem
guicit iuris est ⁊ inium̃to.
Q si pecoris. uł ouium usus le¬
gitus fu̾it. n iacte. n agnis. n
ima utetur usurarius ar eain
fructu sunt. ¶piane atste¬
itorandum agrũ sium pccdri¬

Expanded text:
inisterio eius uti potest: ad alinisterio eius uti potest: ad alium vero nullo modo ius suum transferre ei concessum est. idem scilicet iuris est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecori
Abbreviated transcription (Latin):
nisgemq ius motis finitur qͥ¬
ui᷑ iusus fructus desinit. ¶mi
nut scilicet iuris est inusu ꝙͣ
musu fructu. namqnis qui
finidi uudum usum haret. in¬
ut oierib pomis florib feno. tra¬
m̃ns. lignis. adusum cotidiamĩ
utanir. in ed fundo actenus mor¬
an licet ut n dũo. supdi mole¬
stus sit n his ꝑquos oꝑa russi¬
ca fu̾it in pedim̃to sit. nec ulli al
aut gritis ꝯced̾e potest. cũ his aui
usum fructum hãt potest hec
om̃ia facere. ¶Item nĩs quie¬
dium usum habet actenus ius
nr̃e inteiugitur. ut ip̃e tantũ¬
in habitet nec hoc uus ad aliũ
autranfferre poress. ⁊ uix receptũ
uidetur. ut ospitem reciꝑe lice
at ⁊ ꝯuxore sua lib̾ic asins. i tẽ libertinis
nec nõ aliis uõis ꝑsonis quib ñ
minus amͣ seruis utitur habirã¬
di uis hare̾t. ⁊ ꝯuenienter. si ad
mulierem usus ediũ ꝑre¬
at ꝯmarigo ei habitare liccat.
Itinhisad auem serui usus ꝑ¬
tinet ip̃e tantum oꝑe atq in¬

Expanded text:
iisdemque illis modis finitur quibus et usus fructus desinit. Minus autem scilicet iuris in usu est quam in usu fructu. namque is qui fundi nudum usum habet, nut oleribus, pomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli aliaut gratis concedere potest, cum is qui usum fructum habet potest haec omnia facere. Item is qui aedium usum habet hactenus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius ad alium transferre potest: et vix receptum videtur ut hospitem ei recipere liceat et cum uxore sua liberisque suis, item libertis nec non aliis liberis personis, quibus non minus quam servis utitur, habitandi ius habeat, et convenienter, si ad mulierem usus aedium pertineat cum marito habitare ei liceat. Item is ad quem servi usus pertinet ipse tantum operis atque m
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. uinum oieum. frim̃tũ.
uestim̾ta. quib ꝓxima est pe¬
cuiua num̾ata. namq ip̃o u¬
su assidua ꝑmutatione ata¬
moto oxtinguitut. ¶ Set u¬
censuit. posse etiam usum fru¬
iegitario ut eius fiat. ⁊ legita¬
rius saniꝰ det hr̃di de tantas
petimia arestituenda si moriatꝰ
ant tapite minuatur. cet̾e qͦ
res ita traduntur legatario ut
eius fiant set extimans his sa¬
tis datur ut si moriatur. aut a¬
pite minuatur tanta pecunia
restituetur. qnͣri hee fu̾int exti¬
mate. ergo senatus quidem ñ fe¬
ait earum rerum usum fructũ

Expanded text:
sunt vinum, oleum, frumentum, vestimenta. quibus proxima est pecunia numerata: namque in ipso usu adsidua permutatione quodammodo extinguitur. sed ucensuit, posse etiam earum rlegatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut eius fiant: sed aestimatis his satisdatur, ut, si morietur aut capite minuetur, tanta pecunia restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fecit quidem earum rerum usum fruct
Abbreviated transcription (Latin):
cãu netessaria ẽ. si enidẽ tõrib finib di¬
stirgui agros ꝯmodꝰ sit ꝙͣ otim fuissẽt
distincti nã necesse est exalt̾us agro ꝑ¬
temaliꝙͣ. af̾its igͥ dño ad iudicari quo
cãn ꝯuenĩes est. ut is altͥi  certa pecu¬
qͥsq ħ iuditio qd̾ forte cͥca fines malicio¬
se aliqͥd ꝯmisit u̾ͥbigr̃a. qui lapides ẜ¬
inales firatꝰ est. aũ arbores finales ce¬
dice metm ꝯgros passus ñ fu̾it qd̾ aũ
istic iudicis ad iudicatur. id statĩ eiꝰ fit

Expanded text:
casu necessaria est, si evidentioribus finibus distingui agros commodius sit quam olim fuissent distincti; nam tunc necesse est ex alterius agro partem aliquam alterius agri domino adiudicari: quo casu conveniens est ut is alteri certa pecuque hoc iudicio, quod forte circa fines malitiose aliquid commisit, verbi gratia quia lapides finales furatus est aut arbores finales cedice metiri agros passus non fuerit. Quod autem istis iudiciis alicui adiudicatum sit, id st
Abbreviated transcription (Latin):
pensas litis ĩferre adusano suo co¬
puati ignominiosifu̾it. ułuti inf¬
urti ini bonoꝵr raptoꝵ. in iuriaꝵ de
dolo. ⁊ ten tutele mandati. depoĩti
directis ñ ꝯtͣriis actõio item ꝓ socio
⁊ue abutͣa ꝑte directa esti i obit
quiͥb oxsocus eo iuditio dampuatꝰ igi¬

Expanded text:
pensas litis inferre adversario suo conati ignominiosi fiunt, veluti furti, vi bonorum raptorum, iniuriarum, de dolo, item tutelae, mandati, depositi, directis non contrariis actionibus, item pro socio, quae ab utraque parte directa est, et ob id quilibet ex sociis eo iudicio d
Abbreviated transcription (Latin):
singe iris ꝯqͦ ad exhibentũ actũ ẽ.
inp̃senn exhib̾e se p᷑se. ⁊ tp̃s sehibe¬
dic̃a petat. põ siñ frustratõe pꝰstula¬
hibeat. n p᷑ ea exhibitũ se caueat. ꝯ¬
dempnandꝰ si io qd̾actorit inf̾erat. ab
initõ rem eyhibitã eessi famile ħ̾cis

Expanded text:
 actum est in praesenti exhibere se posse et tempus exhibendi causa petat idque sine frustratione postulahibeat neque postea exhibiturum se caveat, condemnandus est in id quod actoris intererat ab initio rem
Abbreviated transcription (Latin):
añ miliciã ñ iire fecit testam̃tũ.
⁊ miles fr̃s ⁊ͣ in expeditõe tegens. ⁊¬
detraxit. uł alias manifestũ militis
uolũtas. ħ uai̾e uolentis dicendũẽ
ħuase tectam̃tũ qͣiͣ ex noua militis
uolũtate ¶ Deniq ⁊ si in adroga¬
tõem datꝰ fu̾it miles. uł fil iꝰ famuli¬
as emantipatꝰ ẽ. tesfam̃tũ eiꝰ qͣimi
utis ex noua uolũt ate ualet. nͨ ii¬
detꝰ capitis dimimitd̃e irritũ fie

Expanded text:
testamentum et miles factus et in expeditione degens rdetraxit vel alias manifesta est militis voluntas hoc valere volentis, dicendum est, valere testamentum quasi ex nova militis voluntate. Denique et si in adrogationem datus fuerit miles vel filiusfamilias emancipatus est, testamentum eius quasi militis ex nova voluntate valet nec videtur capitis deminutione irritum fier
Abbreviated transcription (Latin):
u ꝯcetit᷑. qͣtenꝰ militant ⁊ in castris
degunt ¶ poit missiõem ñ uet̾i¬
ni. ł exͣ castra si faciant at buc mili¬
tantes testam̃tũ ꝯmum siũ ciui¬
ũ romanoꝵ iure. fac̾e debẽt. ¶ et qͥ
in castris fecerint testam̃ tũ monni

Expanded text:
ceditur, quatenus militant et in castris degunt: post missionem vero veterani vel extra castra si faciant adhuc militantes testamentum, communi omnium civium Romanorum iure facere debent. et quod in castris fecerint testamentum non
Abbreviated transcription (Latin):
ti u̾o apatre adoptino n iure ciuili
os numerant᷑. ¶Qua rde accidit
ut ex diu̾so qd̃ naturale ꝑentẽ atti¬
net. qmͣdiu qͥ dñi sũt madoptiuã¬
ita familia extraneoꝵ numero ha¬
pari fu̾int ab adoptiuo patre. tũc
incipiant in ea cã eẽ in qͣ futuri
eẽnt. si ab ip̃o nat᷑ali patte emãti¬

Expanded text:
ti uero a patre adoptiuo neque iure ciuili os numerantur. Qua ratione accidit, ut ex diuerso, quod ad naturalem parentem pertinet, quamdiu quidem sint in adoptiua familia, extraneorum numero hapati fuerint ab adoptiuo patre, tunc incipiant in ea causa esse, qua futuri essent, si ab ipso naturali patre emanci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmine est ut iodiuid¬
atur. ¶ Item fimum
reguidoꝵ quaint᷑ eos
ꝯuur qui ꝯfines agros
iudiciis ꝑmittitur in¬
dicirẽ alicur ex esli Eir¬
orrbr & bono ⁊ emnoͤ ad¬
iudicare. ⁊ si unius ꝑs

Expanded text:
 est, ut id dividatur: item finium regundorum, quae inter eos agitur qui confines agros iudiciis permittitur iudici rem alicui ex litigatoribus ex bono et aequo adiudica
Abbreviated transcription (Latin):
risiais hoĩem clandũ
ant luscũ adiõit qui
inco anno inreger ⁊m
agni p̾cii fu̾it. tantie¬
rencta sacro scĩs eccłiis.¬

Expanded text:
em claudum aut luscum occiderit, qui in eo anno integer et magni pretii fuerit; tanti erelicta sacrosanctis ecc
Abbreviated transcription (Latin):
mixtaest qr inquadru¬
plũm rei ꝑsecutõ ꝯtine¬
tur. pena aũt tripliẽ.
s et legis aquile actõ de
dampno mista est. ñ so¬
lumsi adu̾siis inficien¬
tem indrplum agatꝰ.

Expanded text:
mixta est, quia in quadruplo rei persecutio continetur, poena autem tripli est. sed et legis Aquiliae actio de damno mixta est, non solum si adversus infitiantem in duplum agatur,
Abbreviated transcription (Latin):
pene qm reiꝑsequer¬
te ⁊ ob id mixre sũt. ¶p¬
enam tm̃ ꝑ sequitur qͥs
festi agitur. quadrrpli.
siu̾nec manistidupli.
de solapena agitur. nã
ip̃ãm rem ꝓpͥa actõe ꝑ¬
sequitur quis .i suam
ẽe perens. siii fur ip̃e eã
rem possideat. siiiaprꝰ¬

Expanded text:
enae quam rei persequendae et ob id mixtae sunt. poenam tantum persequitur quis festi agatur quadrupli sive nec manifesti dupli, de sola poena agitur: nam ipsam rem propria actione persequitur quis, id est suam esse petens, sive fur ipse eam rem possideat, si
Abbreviated transcription (Latin):
eductam petit actax¶ ꝓp
endito. lacato. ꝯducto. ¶p¬
lane depoĩti ag̾etur. eon¬
omine ad̾ tumłtus in ce
ctiõem. p̾tor reddit. simͦ
ꝯip̃o aput quem deposi¬
tum sit aũayrde euis ex
dolo ip̃iꝰ agitur. quo cãii
mista est actõ ¶ Oxmã¬

Expanded text:
eductam petit actor, iteendito, locato conducto. plane si depositi agetur, eo nomine quod tumultus, incenctionem praetor reddit, si modo cum ipso apud quem depositum sit aut cum herede eius ex dolo ipsius agitur: quo casu mixta est actio. Ex ma
Abbreviated transcription (Latin):
aiecporteret. qͥa scilic. dar
ita tatut ut eirs fiat. nec
res que ᷝ a ctoris est magis
cius ficri porit. ¶ plã¬
ne hodis furlim quo ma¬
gis plurib actõib tenem¬
tur effectã est. ut ultrip¬
enamtupli łquatrupli
rci ꝑsequende noiẽ fures¬

Expanded text:
ari oportet, quia scilicet dari ita datur ut eius fiat, nec res quae iam actoris est, magis eius fieri potest. plane odio furum, quo magis pluribus actionibus teneantur, effectum est, ut extra poenam dupli aut quadrupli, rei recipiendae nomine fures
Abbreviated transcription (Latin):
uam ẽẽ afficmet possessor
dñm se ee dͦicat am nti
cius suam ẽẽ inrendat in
em est actio ¶ Eque fiagtt
uis sibi ẽẽ fundo forte uł
edib utendi fruendi. uł ꝑ
fundum inaim. eundrag̃¬
endi. uł ex fũto icini aq¬
nam tucendiinrem actõ
est. ¶ Einsdemgenens est
actio deiure p̾dioꝵ urbanoꝵ
ułuti siquis agat uis sibi
ẽẽ alcĩns edes suas tollendi ꝓ¬
quid uł inmitendi tignĩ¬
inuicimedem. ¶ẽontra
quoq densu fructn. ⁊ deser¬
nitutibus p̾dior rusticoꝵ
Irem predioꝵ urbanoꝵ in¬
uicem quoq ꝓoite sunt.
actõnes. utꝰ quic intendat.
ius nonẽe au̾sario. uten¬
di. fruendi enͣndi. aͣgendi.
aquam dnͣcendi. Irem ali¬
cuius tollendi ł inmitren

Expanded text:
possessor dominum se esse dicat: nam si Titius suam esse intendat, in rem actio est. Aeque si agat ius sibi esse fundo forte vel aedibus utendi fruendi vel per fundum vicini eundi agendi vel ex fundo vicini aquam ducendi, in rem actio est. eiusdem generis est actio de iure praediorum urbanorum, veluti si agat, ius sibi esse altius aedes suas tollendi pquid vel immittendi in vicini aedes. contra quoque de usu fructu vitutibus praediorum rusticorum, item praediorum urbanorum invicem quoque proditae sunt actiones, ut quis intendat, ius non esse adversario utendifruendi, eundi, agendi aquamve ducendi, item altius tollendi, prospicien
Abbreviated transcription (Latin):
nõ cepitse. ⁊ ob i snamasꝰ esti
in. qd̾ gemis actionis quib
dam. ⁊ auis simili uita¬
te modus pret or accomodat
sicut ex iatõie digisto ⁊⁊ sru
pantetaꝵ nolumitie intel¬
liger licet. ¶ Item siquis i¬
nfrandem credigor reisu¬
amalicui traditert bonis
acreditorib ex siua¬

Expanded text:
isse et ob id suam esse rem. quod genus actionis et aliis, simili aequitate motus, praetor accommodat, sicut ex latiore digestorum seu pandectarum volumine intellegere licet. Item si quis in fraudem creditorum rem suam alicui tradiderit, bonis eius a creditoribus ex s
Abbreviated transcription (Latin):
facere oportere. et aliis qͥo¬
dam modis. aut aeo agit quͥ
nillo uire ei obligatus est.
oxuet ramen alicuite arqͣ
re ꝯtaouersiam. quo cãux
dite sunt actiones in rem¬

Expanded text:
facere oportere, et aliis quibusdam modis: aut cum eo agit qui nullo iure ei obligatus est, movet tamen alicui de aliqua re controversiam. quo casu proditae actiones in rem
Abbreviated transcription (Latin):
actor oueret se qi nsn copimat¬
tionis. aut donarionis. añ
dotis aut legater nesab
erus rei dñc essechis  st
euis reicasr possessionẽ
in directi actõnem adesta¬

Expanded text:
actor diceret, se quasi usucepiusa emptionis aut donationis aut dotis aut legatorum, necdum eius rei dominus effectus est, si eius rei casu possessionem t direct
Abbreviated transcription (Latin):
si recuset scͥptꝰ hr̃s adire hr̃ditatem
oxio qõ̾ dicat eam sibi suspͤtam eẽ
qͣi d̃pnosam cauet᷑ pegisi mo senitꝰ
ꝯsulto in desiderante eo au testit¬
ne rogitꝰ est. iussu p̾toris ad eit ⁊ re¬
stituat hr̃oitatẽ. ꝑm̃q ⁊ ineñ qͥ
recepit ħr̃ditatẽ actões dentꝰᷤᷤ. ⁊ Nui
ris est extrebelano sinatꝰ ꝯsulto qͦ
tatꝰ. ⁊ actdes hr̃ditarie ei ⁊ ineũ rei¬
nfferũt᷑. aͥrccipit hr̃ditatt̃ utrũ
senitꝰ ꝯsulto in lic spetic ꝯ urtẽ

Expanded text:
si recuset scriptus heres adire hereditatem ob id, quod dicat eam sibi suspectam esse quasi damnosam, cauetur Pegasiano senatus consulto, ut desiderante eo, cui restituere rogatus est, iussu praetoris adeat et restitrecipit hereditatem actiones dentur, acsi iuris est ex Trebelliano senatus consulto: quo datur, et actiones hereditariae ei et in eum transferuntur qui recipit hereditatem, utroque senatus consulto in
Abbreviated transcription (Latin):
ut enn ł r̃ditatẽ alii teisrutat. a licqͥn
inuitile eit testam̃tũ. in qͦ nemo hr̃s
instituit᷑. ¶ Sum aliqͥs gͥ scͥpserit.
luci t̾icius hr̃s esto. pot̾it adic̾e. rogo.
te luci tici. ut ꝯpͥmũ possis hĩdititẽ
mẽiadire. eĩ gayo seyo. reddas restitu¬

Expanded text:
em alii restituat: alioquin inutile est testamentum in quo nemo heres instituitur. cum igitur aliquis scripserit: ‘ Lucius Titius heres esto ’, poterit adicere: ‘ rogo te, Luci Titi, ut, cum primum possis hereditatem meam adire, eam Gaio Seio reddas restitu
Abbreviated transcription (Latin):
ũt dictum est. furtiuarũ ⁊ ui
posseciaꝵ rerum usu captioe̾m
ut nec ip̃e fur aui et ꝑuim
possidet usu caꝑe possit. nam
his aua ritõne usu capio nõ ꝯp¬
etit. qr scilicet mala fide posside¬
nt. s nec uius aliue qmͣuit
abeis ronafide enicrit. uł alia cã
acceꝑit usi capiendi uis habet

Expanded text:
autem dictum est furtivaram et vi possessarum rerum usucapionem ut ne ipse fur quive per vim possidet usucapere possit: nam his alia ratione usucapio non competit, quia scilicet mala fide possident: sed ne ullus alius, quamvis ab eis bona fide emerit vel ex alia causa acceperit, usucapiendi ius
Abbreviated transcription (Latin):
oonatĩoe atia. ue qua iulista caus¬
a accepi̾t ip̃e cam rem simori¬
lis erar anno ubiq. sum mobi¬
lis biennio initalico ioco usu¬
capiebat ne rerum domina ĩ
ucerit eẽnt ⁊ ꝯ hoc placitum
erat putanrib antiquiorib to¬
minis sufficere at inauiren¬
tas res suas p̃facta temꝑaai
obis meuor sĩteia resooit ne
tñi maturius sins reb defei¬
irdentur. n certo loco bñficiũ.
hoc exciatur. et id̾o ꝯstitutõ¬
nom suꝑ hoc ꝓmulgauimꝰ qͣ
cautum est. ut res quidem in¬
opiles ꝑtrienniũ usui capim¬
poris possessionem. id est ĩrer¬

Expanded text:
donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerum dominia in incerto essent. et cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne domini maturius suis rebus defraudentur neque certo loco beneficium hoc concludatur. et ideo constitutionem super hoc promulgavimus, qua cautum est, ut res quidem mobiles per triennium usucapiaporis possessionem, id est i
Abbreviated transcription (Latin):
bone fidei possessori nsn¬
apio ꝯpetat. namquiauienã
rem uendid̾it uł & auaca trad¬
id̾it furtum ei ꝯmittit ¶S tñ id
anqñ alit̾ se habet. nam̃ si he¬
res rem defundo ꝯmodarani
locatam. uł apud enin depo¬
atam. existimanc ixredirariã
ẽẽ bona fide accipienti uendid̾it

Expanded text:
bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui alienam rem vendidit vel ex alia causa tradidit, furtum eius committit. Sed tamen id aliquando aliter se habet. nam si heres, rem defuncto commodatam aut locatam vel apud eum depositam existimans hereditariam esse, bona fide accipienti ve
Abbreviated transcription (Latin):
na fide rem possid̾it ñ m̾ illiu¬
su capio ullo tp̃r ꝓcedit. usuti
sicinis nb̃um hominem uł
rem sactim uł reugiosam. ł
seruum fugitiuum possideat
furtine auoz ros ⁊ que ui posse¬
possunt. nam furtinarum re¬

Expanded text:
na fide rem possederit, non tamen illi usucapio ullo tempore procedit, veluti si quis liberum hominem vel rem sacram vel religiosam vel servum fugitivum possideat. Furtivae quoque res et quae vi possepossunt: nam furtivarum re
Abbreviated transcription (Latin):
susficiat. ⁊e nreditatib aũt ⁊ o
bugationib suis lecatis ꝓpone¬
mus. ¶ Exposinmꝰ sũmatimͥ
bus modis iure gentium resa
auriuitur. moto uideamus qͥb
modis iegitimo ⁊ ciuili iure ad¬
auirumur. de usu capiombꝰ¬

Expanded text:
sufficiat. de hereditate autem et de obligationibus suis locis proponemus. exposuimus summatim, quibus modis iure gentium res adquiruntur: modo videamus, quibus modis legitimo et civili iure adquiruntur. TIT. 6 DE USUCAPIO
Abbreviated transcription (Latin):
dispositõe ãt̾ior. sb̾tilitate qͣͥtã ex co¬
gitatr p̾stãm differentiã ĩ troduce¬
bant. ⁊ penitꝰ eis a sucessiõe ꝯgnatoꝵ
repellebat. ¶ om̃i alia sucessiõe in¬
cognita. donͦ p̃toris puilatĩ aꝑitarẽ
iuns ciuił corngentes. sũi qd̾ de est
adinplentes humano ꝓpoi̾to aliũ or¬
dinẽ sui edictis addiderũt. ⁊ oognatõis
linea ꝓximitaris noĩe intruducta.

Expanded text:
litate quadam excogitata, praefatam differentiam inducebat et penitus eas a successione adgnatorum repellebat, omni alia successione incognita, donec praetores, paulatim asperitatem iuris civilis corrigentes, sive quod deest adimplentes, humano proposito alium ordinem suis edictis addiderant et, cognationis linea proximitatis nomine introducta,
Abbreviated transcription (Latin):
namq scipulabat᷑. quuis ut solu̾etur.
sidi ꝙ fu̾it iudicatũ Multo mag̃ his
qͥ in rem actõe ꝯueniebat᷑. satisdare co¬
gebat᷑. si aliens noĩe iudiciũ accipie¬
uãt. ¶ Ip̾e aũt qͥ inrem agebat. si

Expanded text:
pulabatur quis, ut solveretur sibi quod fuerit iudicatum. multo magis is qui in rem actione conveniebatur, satisdare cogebatur, si alieno nomine iudicium accipiebat. ipse autem qui in rem agebat, si
Abbreviated transcription (Latin):
tur locũ ht. cet̾m si genians sit fe¬
ritas cessat deinci silirsus fugit
a dño. ⁊ sic nocuit. nõ põt odamd¬
uͥ fera bestia euasit. ¶pauꝑies
aũt est dñpnũ sine in iuna faciẽ¬
tis datũ nec .n. põt aĩal iniuri¬
am fecisse. dicii qd̾ sensu caret. hec
quidemꝰ noxialem actõem ꝑtinem:
¶Cercn siendũ eet. edilicio edicto ꝓhi¬
beri nos canẽ u̾rem aprum. ursũ.

Expanded text:
tur locum habet: ceterum si genitalis sit feritas, cessat. Denique si ursus fugit a domino et sic nocuit, non potubi fera evasit. pauperies autem est damnum sine iniuria facientis datum: nec enim potest animal iniuriam fecisse dici, quod sensu caret. haec quod ad noxalem actionem pertinet. Ceterum sciendum est aedilitio edicto prohiberi nos canem verrem aprum ursum
Abbreviated transcription (Latin):
antiqͥtati placuit aliũ nouitas ꝑ usũ
amplexa est ¶Olim .n. si ui remage¬
batur satisdare pꝰsessor ꝯpeslebat᷑. ut si
iuctut nec rem ip̃m restitueret. nͨ u¬
tis extimatt̾em eiꝰ potestas eẽt p̾eriti nĩ

Expanded text:
antiquitati placuit, alium novitas per usum amplexa est. Olim enim si in rem agebatur, satisdare possessor compellebatur, ut, si victus nec rem ipsam restitueret nec litis aestimationem, potest
Abbreviated transcription (Latin):
us arbor eẽ intenigatur ꝯmͣ cuiꝰ
in finidum udices egessit. ⁊ ideo
ꝓpe ꝯfinium argor posita si inui
sata sunt soio ced̾e inteuigim¬
tur. cet̾um sicut hit qui in ali¬
eno solo edificani̾t. si ab eo oñs
petat edificium deffendi potest.
ꝑ ex ceptõnem dou mali scõm ea
ne diximus. ita eiusdem excep¬
tĩois auxiuo tutꝰ eẽ potost hic aͥ¬
inalicnũ fundũ suia in renia bo¬
na fide ꝯseru̾it. ¶Atte quori
ieet auret sint. ꝑ inde cartis me¬
norauis ne cedunt ac si solo ce¬
dere coient ea que me fi cantꝰ
ant inseruntur. ideoq si nͥcar¬
tis inciroratiͥs ue tuis carmen
etas tuos ubros tuas ue m̃bian¬
as ẽẽ. nec inpensam scripture so¬
lñe ꝑatus sic pon̾it se ticuis defre¬
ndere ꝑ exceptõnem tou mali.
usuti si bona fide eatum cartar¬
um menormarũ ue possessionẽ
naͤtus sir. ¶ Siquis inaliena
tabula pinx̾it quitam putãt
tarunam pinture cedere aliis
uidetur. pintutã qualsꝯ sit.
tabule cet̾e. set nobis uidetur

Expanded text:
us arbor esse intellegatur quam cuius in fundum radices egisset. et ideo prope confinium arbor posita si etiamsata sunt, solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat aedificium, defendi potest per exceptionem doli mali, secundum ea quae diximus: ita eiusdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit. licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt, ac solo cedere solent ea quae aedificantur aut seruntur. ideoque si in chartis membranisue tuis carmen etas, tuos libros tuasve membranas esse, nec impensam scripturae solvere paratus sis, poterit se Titius defendere per exceptionem doli mali, utique si bona fide earum chartarum membranarumve possessionem nanctus est. Si quis in aliena tabula pinxerit, quidam putant tabulam picturae cedere: aliis videtur pictura, qualiscumque sit, tabulae cedere. sed nobis videtur
Abbreviated transcription (Latin):
ułuti siciciꝰ ꝯsul fc̃s fu̾it .u. aure¬
os dare spontes ¶iqͥs ita stipulct᷑.
si in capitoliu ñ ascenteĩt dare sꝑ¬
ondes. ꝑ inde crit. ac si stipulatus
ec̃tꝯmorietur.dare sibr. ¶Ex
ꝯdictõnali stipulatõe tantu spes
est debitu iri. erraq ip̃im sper
e existat morͥ nobis. ꝯtiugit. ¶¬
ca. ecͥ  in seri stipulatõi solent. ui̾
ni.anazine dare spontes. q̃ stipula¬
tõ lic pure fieri uideatur. tñ re ir¬
sa hãt tp̃s in ioctu. que ꝓ missor
utatur. ad pecuma cartagineni
damda. ⁊ id̃c siqͥs ita rome stipule¬
tur. hodie cartigzine dare spond¬
es. inutilis erit scipulatõ ꝯmp
ossibilis sit repmissio. ¶ Coñ¬
referunt᷑. nt statim infirmãt

Expanded text:
ue aureos dare spondes? ’ si quis ita stipuletur ‘ si in Capitolium non ascendero, dare spondes? ’ perinde erit, ac si stipulatus esset cum morietur dari sibi. ex condicionali stipulatione tantum spes est debitum iri, eamque ipsam spem cio existat, mors nobis contigerit. Loca etiam inseri stipulationi solent, veluti ‘ Carthagine dare spondes? ’ quae stipulatio licet pure fieri videatur, tamen re ipsa habet tempus iniectum, quo promissor utatur ad pecuniam Carthagine dandam. et ideo si quis ita Romae stipuletur ‘ hodie Carthagine dare spondes? ’ inutilis erit stipulatio, cum impossibilis sit repromissio. Conreferuntur, aut statim infirmant
Abbreviated transcription (Latin):
rerbligatur. qͥ n pe de ea ñ re qm
accepit restituenta tenetur. ac tõe
na cred̾et᷑. et creditoris qͦmmas̃ ei
intuto at Situ. placuit suffi¬
am at hib̾et. qmͣ si p̃stit̾it ⁊ aliqo
fortuito casui rẽ amis̾it securuz eẽ
nec impediri creditu pet̾e. uerb
centͣhitꝰ ex int̾rogne. et responii¬
one. ꝯqͥd tari fieri ne nobis stip¬
nes . ti ꝯditõ sicerta sit stipulae
ꝙͣ exstipulatissit incerta. qͥiliͦ
hõ nõie indeutatꝰ. qr stipulur.
ap̃ uet̾es firmu applsabatur. id
scentens In hac reꝰ tilia u̾ba tradi¬
ta fuerĩt ispondes. spondoc. ꝓmiti¬
fid̃i iubes. fid̾i iubeo. dabis. dabo.
facies facia. ¶ Utrũ aũt latina

Expanded text:
re obligatur, quia et ipse de ea ipsa re, quam accepit restituenda, tenetur actione nia creditur et creditoris quo magis ei in tuto sit creditum, placuit suffiiam adhiberet: quam si praestiterit et aliquo fortuito casu rem amiserit, securum esse nec impediri creditum petere. TIT.rahitur ex interrogatione et responsione, cum quid dari fierive nobis stipnes, tam condictio, si certa sit stipulatio, quam ex stipulatu, si incerta. quae hoc nomine inde utitur, quia stipulum apud veteres firmum appellascendens. In hac re olim talia verba tradita fuerunt: spondes? spondeo, promittifideiubes? fideiubeo, dabis? dabo, facies? faciam. utrum autem Latina
Abbreviated transcription (Latin):
dies ueniat nõ potest. ac nͣ coqͥte
in pͥmodie inque stipulatõ fc̃aẽ
peti põt. qr totus his dies arbitͥo soħ¬
luentis tͥbui debr. neq eniz certur
dare spondes. ⁊ ꝑure st̃ obligatõ

Expanded text:
dies veniat non potest ac ne eo quidem ipso die, in quem stipulatio facta est, quia totus is dies arbitrio solventis tribui debet. Neque enim certum dare spondeo et pure facta obligatio
Abbreviated transcription (Latin):
bono ⁊ equo deb p̃stare. ¶Qupũ
su aut uestim̃toꝵ aut argenti aut
ium̃ti m̾cede aut dedit. aut ꝓmis¬
sit ꝯbeo cusiodia talis desit̾atur qͣle
dilig ntissinꝰ par̾ familias suis re

Expanded text:
bono et aequo debet praestare. qui pro usu aut vestimentorum aut argenti aut iumenti mercedem aut dedit aut promisit, ab eo custodia talis desideratur qualem diligentissimus paterfamilias suis re
Abbreviated transcription (Latin):
phitecticariuruiꝰ dampnu ueni̾e
qͦ ire utim᷑. ¶Item q̃rit᷑ si ꝯ auri¬
fice tiaus ꝯuenit ut his ex auros
nio canti spond̾is certe qͦ forme an¬
ulos ei fac̾e̾t. et acceꝑit. uͥbi gra. an¬
reos.x. utru empt̃o ⁊ uenditõ an¬

Expanded text:
phyteuticarium huiusmodi damnum venire. quo iure utimur. Item quaeritur, si cum aurifice Titio convenerit, ut is ex auro suo certi ponderis certaeque formae anulos ei faceret et acciperet verbi gratia aureos decem, utrum emptio et venditio
Abbreviated transcription (Latin):
phanis. deceptus auenditor emerit. ha¬
bebit actõnem. exempto. qͦᷤᷤ nõ hab̾e̾ ei li¬
ceat ut ꝯsequatur qr sua int̾ est decep¬
tuz eu ñ eẽ ¶ Iem iuris est siquis n¬
ominem nb̃u pro seruo emerit.

Expanded text:
fanis deceptus a venditore emerit, habebit actionem ex empto, quod non habere ei liceat, ut consequatur, quod sua interest deceptum eum non esse. idem iuris est, si hominem liberum pro servo e
Abbreviated transcription (Latin):
datur. ¶ Pret̾a sic̃ uulgo querelutut
an ꝓmutatis reb epo er⁊ uenditio ꝯtͣ¬
hitur. ita queri solebat deꝰ sccatone ⁊ od¬
utẽne. si forte remaliqmͣ tibi utendq su̾
fruenda quis ded̾i̾t ⁊ inuice ate  t app
tenda a ue fruenda acceꝑit. placu̾it nõ

Expanded text:
datur. Praeterea sicut vulgo quaerebatur, an permutatis rebus emptio et venditio contrahitur: ita quaeri solebat de locatione et conductione, si forte rem aliquam tibi utendam sive fruendam quis dederit et invicem a te aliam utendam sive fruendam acceperit. et placuit, non
Abbreviated transcription (Latin):
inter ingenuos. ⁊ liu̾tos diffe̾remia
sufficit eis. tã ꝯͣ tabulas bonoꝵ pꝰsessi¬
o. qm unde iegutimi. ⁊ u̾de cognan
ex quib pꝰsint sua iura uindicare.
om̃i scrupulositate. ⁊ iu extricabili
ertore. duaꝵ istaꝵ bonoꝵ p᷑sessiõem
resoluta. aliam uero bonoꝵ possessi¬
onem. que unde ur ⁊ uxor. appellan¬
tur nouo loco ⁊ inter ueteres bono¬
rũ possessiones posita fuerat. ⁊ ins¬
uo iugore seruauimꝰ. ⁊ altĩori loct .i.
sexto cnn posuim᷑. decimam u̾o bo¬
noꝵ possessiõem. que erar unde cog¬
naris manumissoris. ꝓp̃t causis en¬
arratas. merito subłta. ut sex tm̃i uͦ
bonoꝵ possessiões ordinane ꝑmanei¬
nt. suo ugore polligentes. reptima
eas secuta. qmͣ odptima ratõne p̾to¬
res introduxerunt. ¶Nouissime
ꝓmittitur edicto his ⁊ bonoꝵ p̾sessio

Expanded text:
ifferentia, sufficiunt eis tam contra tabulas bonorum possessio quam unde legitimi et unde cognati, ex quibus possint sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonorum possessionum resoluta. 7 6. Aliam vero bonorum possessionem, quae unde vir et uxor appellatur et nono loco inter veteres bonorum possessiones posita fuerat, et in suo vigore servavimus et altiore loco, id est sexto, eam posuimus, decima veteri bonorum possessione, quae erat unde cognati manumissoris, propter causas enarratas merito sublata: ut sex tantummodo bonorum possessiones ordinariae permaneant suo vigore pollentes. 8 7. Septima eas secuta, quam optima ratione praetores introduxerunt. novissime enim promittitur edicto his etiam bonorum possessio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑentib. tam naturalib qm adop¬
tiuis. inperenda bonoꝵi possessione.
anm spacium. ceteris aũt centũ die
uius bonoꝵ possessiõem non pecieri¬
t eiusdem gradus ꝑ sonis adcrescit.
uł sinemosit. deinceps cet̾is. ꝓinde
ronoꝵ possessiõem. ⁊ sucessio edicto p¬
ollicerur.ac si is qui p̃cedebat ex co
numero ẽẽt. ¶ Siquis ita de latam
s. p̃finitum excesserit expectarur. se¬
qui statim cet̾i ex codem edicto adin¬
utintur. ¶Inpetenda aũt bono¬
rũ possessicem. dies utues singuli ꝯside¬

Expanded text:
ntibus tam naturalibus quam adoptivis in petenda bonorum possessione anni spatium, ceteris centum dieruis bonorum possessionem non petierit, eiusdem gradus personis adcrescit: vel si nemo ex eo sit, deinceps ceteris proinde bonorum possessionem ex successorio edicto pollicetur ac si is qui praecedebat ex eo numero non esset. si quis itaque delatam ssioni praefinitum excesserit, expectatur, sed statim ceteri ex eodem edicto admittuntur. 11 6. In petenda autem bonorum possessione dies utiles singuli conside
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝯstitutõne ꝯprehensus est. qmͣ n
bonoꝵ posessionem que abintestato
ueniunt. n eis que extestato funt.
pretor stabili uire ꝯmimerauit.
Set qͣi ultimũ ⁊ extri ordinariuma¬
usilium. ꝓ ut res exigit. accomoda¬
unt salicet. is qui ex legib senarꝰ ꝯ¬
essionum p̃tor induxissit. easq ꝑ or¬
dinem disposuiss ⁊ in una qͣ specie s¬
uccssionis sepe plures extent. dissip

Expanded text:
omprehensum est, quam neque bonorum possessionibus quae ab intestato veniunt, neque eis quae ex testamento sunt, praetor stabili iure connumeravit, sed quasi ultimum et extraordinarium auxilium, prout res exigit, accommodavit scilicet his qui ex legibus, senatus cessionum praetor introduxisset easque per ordinem disposuisset et in unaquaque specie successionis saepe plures extent disp
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib ꝑentib eisdem ma numissori¬
bus. ꝯrrat ta fiducia manumissio¬
nẽ fac̾e dedit. ut ip̃a manumissio
eoꝵ. hoc ip̃a debeat pͥuulegiũ. ut suꝑ¬
nacua fiat p̾dicta bonoꝵ pͦsessio. sub
imus. ⁊ qͥntam fecimꝰ qͣm pretor ꝓxi¬
mis cognans pollicetur. Cum ꝙ a¬
nrea septimo loco furat bonoꝵ p̾ses¬
sio. tãqmͣ ex familia. ⁊ octauo unde
nrũi patroui patrone q. ⁊ ꝑentes eor

Expanded text:
omnibus parentibus eisdemque manumissoribus contracta fiducia manumissionem facere dedit, ut ipsa manumissio eorum hoc in se habeat privilegium et supervacua fiat praedicta bonorum possessio. sublimus et quintam fecimus, quam praetor proximis cognatis pollicetur. 6 5. Cumque antea septimo loco fuerat bonorum possessio, tanquam ex familia et octavo unde liberi patroni patronaeque et parentes eor
Abbreviated transcription (Latin):
auenate posse. Ideoq si mutuam p¬
ecuniam alicui sine tutoris auc¬
loritate ded̾it. utrahit obugatio¬
nem. qr pecimiam ñ facit accipi¬
entis. id̾o uendicari mimi possũt
sic ubi existent. S si mimi qͦs in
ntuos minor dedit ab eo qͥ accep¬
it uona fide ꝯsũtisũt ꝯdici possu¬
nt. si maie fite exhibendũ de his
agi potess. ¶ Et exꝯtͣtio om̃s re¬
s pupillo ⁊ pupille sine tutdris
autt̃ recte dari possũt. Ideo si debi¬
tor pupillo soluat necessaria tu
ciõe stͣarũ est in ꝯstitutõe ꝙͣ ad ces¬
arienses ad uocatos ex sucgestine pͥ¬
bunam uiri eminentissim q̃sto
curatori deuitorem pupillarem so¬
lu̾e. ut pͥus sm̾a iudiciant sine
om̃i dampno celebrata ꝑmirat
nau̾it ⁊ debitor solu̾it. seqͣnir h¬
uiꝰ soluirõem plenissima securita¬
s. ¶Sinaũt alit̃ ꝙͣ disposiumꝰ
am habeat pupins. aut exca
iccupleciorsit. ⁊ ad h uc enndẽ
sũmam pccunie petar ꝑ exce¬

Expanded text:
enare posse. ideoque si mutuam pecuniam alicui sine tutoris auctoritate dederit non contrahit obligationem, quia pecuniam non facit accipientis, ideoque vindicari nummi possunt, sicubi extent: sed si nummi, quos mutuos dedit, ab eo qui accepit bona fide consumpti sunt, condici possunt, si mala fide, ad exhibendum de his agi potest. at ex contrario omnes res pupillo et pupillae sine tutoris auctoritate recte dari possunt. ideoque si debitor pupillo solvat, necessaria est tione statutum est in constitutione, quam ad Caesarienses advocatos ex suggestione Triboniani, viri eminentissimi, quaestorcuratori debitorem pupillarem solvere, ut prius sententia iudicialis sine omni damno celebrata hoc permittat. tiaverit et debitor solverit, sequatur huiusmodi solutionem plenissima securitas. sin autem aliter quam disposuimus am habeat pupillus aut ex ea locupletior sit et adhuc eandem summam pecuniae petat, per exce
Abbreviated transcription (Latin):
ea ret no sit᷑ auenare põt.s hec
forsitam itõ u̾detur fieri qd̾ uo¬
luntate debitoris inteiugitur.
pgnꝰ alienari. qr abinitõ ꝯrrac¬
tus pactus ẽ. ut lic̾er credudri
pignꝰ uent̾e si pecunia ñ solu¬
atur.s ne creditores ius suũ
ideantꝰ. ¶Nostra ꝯsuitũ est

Expanded text:
ea res non sit, alienare potest. sed hoc forsitan ideo videtur fieri, quod voluntate debitoris intellegitur pignus alienare, qui ab initio contractus pactus est, ut liceret creditori pignus vendere, si pecunia non solvatur. sed ne creditores ius suum ideantur, nostra constitut
Abbreviated transcription (Latin):
ndi qd̾ est tale. siꝯmunẽ habẽs
inposuit. ł undicta uł testam̃¬
to. eo cãu ꝑ eius atmiterat᷑. ⁊ so¬
cio adcresderat. s ꝯpeniuiũ fu̾at
exemplo ⁊ lib̾tite suũ defraut. m
rõnem. mezen necessariũ duximꝰ.
ssor ⁊ socii eius ⁊ qͥ ub̾ratẽ accep¬
it̃ ñro fruatur uũficio. liu̾tate ꝯ
effectu p̾cedente. qiꝰ fanoris. an¬
tiqͦs iegis latores młti ⁊ ꝯtra cũ¬
munesregiłas statuisse maĩtfe¬
stũ ẽ. ⁊ eo qui eã inposuit sue li¬
u̾raris stabilitate gaudẽre. ⁊ so¬
ao indempni ꝯseriato. p̃aiũ qͥd̾e

Expanded text:
 habens ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars eius amittebatur et socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, et libertate servum defraudari tionem mederi necessarium duximus bertatem accepit nostro fruantur beneficio, libertate cum effectu procedente cuius favore et antiquos legislatores multa et contra communes regulas statuisse manifestissimum est et eo qui eam imposuit suae liberalitatis stabilitate gaudente et socio indemni conservato
Abbreviated transcription (Latin):
angeri. ⁊ ꝯstinte maitrinoĩo sua
niiͤ ncniens remanebat. ꝯante n.¬
n prias quidẽ uocabatur pꝰ nupti¬
as aũt tale accrpierat. inctem̾̃tũ.
Q nos pienissimo fini trat̾e sinti¬

Expanded text:
augeri et constante matrimonio sua inconveniens remanebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo fini tradere sancti
Abbreviated transcription (Latin):
plenissimũ ⁊ ꝑfectũ robur.⁊ tri¬
ditõis necessitas in ꝯbat donato
insinuari eas actis int̾uenienti¬
uz uoiebant si maiores ducent¬
tos soł. ampuauit. ꝙͣ stare ⁊ si¬
ne insinund̃e statuttet qͥs¬
dam dm̃atõet inuenit. q̃ peni¬
tus insinuatõnẽ fieri minim¬
e desid̾ant. S inse plemssimã
hũt firmitatẽ. ¶aua insuꝑ
młta ad nuo̾iorem ecistũ conatõ¬
num inuenimꝰ ã om̃u ex nr̃is ꝯst

Expanded text:
enissimum et perfectum robur et traditionis necessitas incumbat donatori. insinuari eas actis intervenientibus volebant, si maiores ducenttos solidos ampliavit, quam stare et sine insinuatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem fieri minime desiderant, sed in se plenissimam habent firmitatem. alia insuper multa ad uberiorem exitum donationum invenim
Abbreviated transcription (Latin):
tonatõnies ad exempũ legatoꝵ
recacte sũt ꝑ om̃ia. nam ꝯpui
dentib ambiguũ fu̾at utrum
conatõis an legati instar eamo¬
ptin̾e oportet. ⁊ utͥusq cause q̃¬
dam habebãt in signia ⁊ auiat
auiut genꝰ cam tͣbebant. anobis
astitutũ eit ut ꝑ om̃ĩa fere lega

Expanded text:
donationes ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere oporteret, et utriusque causae quaedam habebat insignia et alii ad aliud genus eam retrahebant, a nobis constitutum est, ut per omnia fere lega
Abbreviated transcription (Latin):
um suum ee crecens. uendid̾it
aut conau̾it. furtum nõ ꝯmi¬
itit. furtum .n. sine affectu fu
nsferar. ⁊ efficiat ut apossessore E¬
usucrpiatꝰ. ¶ co̾ aũt at eas
ꝓcedit. ut siquis loci uacantis po¬
stessionem. pp̃. absentiam aut ne¬
gligentiam dr̃i. aut qr sine susc¬
essore aecesserit sin ni nausciscanir.
qd̾ qmͣnis male fide̾ possitet. qr in¬
tenigit se alienũ fimdñ otupasse.
t̃siani. bona fide accipie trati¬
didit potit ei longa possessione res
ꝯstitutõnib ꝓpisatur. ne aui lons¬
a ⁊ induritata possessio aufferti de¬
sia res usu capi p̃t. usuti si in dm̃
potestatẽ reu̾sa fu̾it. tũc .i. uiciore¬
Restĩa ñri usu capi ñ pot. s papi

Expanded text:
m suum esse credens uendiderit aut donauerit, furtum non committit; furtum enim sine affectu furnsferat et efficiat ut a possessore usucapiatur. Quod autem ad eas procedit: ut si quis loci vacantis possessionem propter absentiam aut neglegentiam domini, aut quia sine successore decesserit, sine vi nanciscatur. qui quamvis ipse mala fide possidet, quia intellegit, se alienum fundum occupasse, tamen, si alii bona fide accipienti tradiderit, poterit ei longa possessione res constitutionibus prospicitur, ne cui longa et indubitata possessio auferri dessa res usucapi potest: veluti si in domini potestatem reversa fuerit; tunc enim, vitio reRes
Abbreviated transcription (Latin):
eue. ¶ Contitind̾ aut diuie
memoue ⁊ enonis bone ꝓspexir¬
donatõem. ł alium titulũ alqd̃
accipiũt. ut ip̃i qͥtem securi st¬
atim fiant. ⁊ uictores existãr
tur. ¶ adu̾sus aũt sacratiss
Cunũ erarrũ usq adqͣdrienn¬

Expanded text:
e. constitutio autem divae memoriae Zenonis bene prospexidonationem vel alium titulum aliquid accipiunt, ut ipsi quidem securi statim fiant et victores existant, tur: adversus sacratissimum autem aerarium usq
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃s excesserit substitirtõ euanes¬
cit ¶ Extͣneo uo̾ ł filio pub̾e r¬
ede instituto. ita substitue nemo
tp̃s decesserit. aiius eiꝰ sit hrs. s n̾
issũ test tor obliget. alii h̾rdita
iis quale sit suo loco tradennis.

Expanded text:
tempus excesserit, substitutio evanescit. Extraneo vero vel filio puberi heredi instituto, ita substituere nemo tempus decesserit, alius ei sit heres: sed hoc missum testator obliget, alii hereditatuere: quod ius quale sit, suo loco trademus.
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰhumis intsłigimꝰ. ¶lib̾is an¬
nͥ ⁊ sibi faciat. na pupillare resta¬
adeo ut si parͥs testam̃tũ ñ uale¬
at. nec filii qͥd̾ ualebit. ¶ Guei sĩ¬
gulis aũt lib̃is. ł ei qͥ eoꝵ nouissi¬

Expanded text:
postumis intellegimus. Liberis aunisi et sibi faciat: nam pupillare testaadeo ut, si patris testamentum non valeat, ne filii quidem valebit. Vel singulis autem liberis vel qui eo
Abbreviated transcription (Latin):
uelit testarorsuostim. ¶ Potest ĩ
nouissimoloco insubsidiũ. ł sermĩ ne¬
cessariũ hr̃dẽ sstitũe. ¶ Et plures
b ꝑtib hrdes scͥptos inuicem ꝯstitũ¬
erit ꝑtiũ. eas uidet᷑ ꝑtes in sb̾stititõe
dedisse. ꝗͣs ĩ institurõe ex p̾ssit. ⁊ itadi.

Expanded text:
elit, testator substituere potest et novissimo loco in subsidium vel servum necessarium heredem instituere. Et plures bus partibus heredes scriptos invicem substitueerit partium, eas videtur partes in substitutione dedisse quas in institutione expressit: et ita
Abbreviated transcription (Latin):
habeant. ac si unꝰ qͥsq ex qͣrta ꝑte scͥ¬
ptꝰ fuisset. ¶ Et si plures ũtie ꝙͣ
¶temq erit sidipondiũ ꝯpletum si¬
t. ¶ Que om̃s ꝑtes ad assem pͦeare¬
uocantꝰ. qͣnis sint plurͥũ iratiarũ.¬
¶ Reres ⁊ pure ⁊ sub ꝯortõe institi põt.
excerto tp̃r aũt ad cͥrũ tp̃s ñ põt. bipꝰ¬

Expanded text:
habeantur ac si unusquisque ex quarta parte scriptus fuisset. Et si plures unciae quidemque erit si dipondius expletus sit. quae omnes partes ad assem postea revocantur, quamvis sint plurium unciarum. Heres et pure et sub condicione institui potest. ex certo tempore aut ad certum tempus non pot
Abbreviated transcription (Latin):
cetaꝵ rerũ hrs scriptꝰ sit. iure
tẽptus reb sibidatis. aut su¬
pleta qͣta & lege falcidia. nro¬
itatẽ rectituat his. qui inpͥo¬
re restam̃to scripti fu̾ant p̃o
nn serta u̾ba. scd̾o testam̃to.
rũ exp̃ssũ eit dubitari ñ

Expanded text:
iptus sit, iure ntentus rebus sibi datis, aut suppleta quarta ex lege Falcidia, hereditatem restituat his qui in priore testamento scripti fuerant, propter inserta verba secundo testamento, ntum expressum est, dubitari
Abbreviated transcription (Latin):
sit. inhis casio pat̾ familias.
intestatꝰ morit᷑. ¶ Na̾ ⁊ pͥus te¬
stam̃tũ. ñ ualet ruptũ ap̾t̾iore.
⁊ pꝰt̾ins eque nuillas uires ht̃.
ꝯexeo nemo hr̃s exatit ¶Ssi

Expanded text:
ibus casibus pater familias intestatus moritur. nam et prius testamentum non ualet ruptum a posteriore, et posterius aeque nullas uires habet, cum ex eo nemo heres extiteri
Abbreviated transcription (Latin):
rint Ex his ita appet
ꝑlib̾os homines quosn
Iuri nr̃o subiectos hẽtis
iiͦ bonafide possidetis
Temper alieuos ẜuos
inquib n usũfructũ

Expanded text:
rint. Ex his itaque apparet, liberos homines, quos neque iuri nostro subiectos habemus neque bona fide possidemus, item per alienos seruos, in quibus neque usumfructum
Abbreviated transcription (Latin):
tineat I⁊ Ta siis ẜuus
hx̃ꝯ institutus sit lega¬
quid fu̾it nonusufru¬
tuario s dũo ꝓpͥetatis a¬
acqͥrit᷑ Idem placet de
eoqui a nobis bona fi¬
de possidetur sine Isli¬
bersit alienus seruius.
Quodem̃ placuit de
usufructuario ⁊d̃ plac
⁊debonefidei possessõe
Naq quod extͣ istas

Expanded text:
tineat. itaque si is servus heres institutus sit, legafuerit, non usufructuario, sed domino proprietatis adquiritur. idem placet et de eo qui a vobis bona fide possidetur, sive is liber sit sive alienus servus; quod enim placuit de usufructuario, idem placet et de bona fide possessore. itaque quod extra
Abbreviated transcription (Latin):
¶¶Q placuit nepotes
neptes ⁊ Itẽ ꝓnepote¬
pentis suilocũ succede
ꝯueniens eẽ uissũ est
nõ iucapita ẜ instupeᷤ
bẽditatem diuidiut filiꝰ
patem dimidiã hedita¬
tis hãt ⁊ exalto filio
duo ples ue nepotes
alt̾am dimidiam
temsier duob filus
ne potes exstant ⁊ ex
alt̾o uiius forte aut
duo ⁊ ex alco tresł mi¬

Expanded text:
 placebat nepotes neptesue, item pronepoteparentis sui locum succedere, conueniens esse uisum est non in capita, sed in stirpes hereditatem diuidi, ita ut filius partem dimidiam hereditatis ferat et ex altduo pluresve nepotes alteram dimidiam. item si ex duobus filiis nepotes extant et ex altero unus forte aut duo, ex altero tres
Abbreviated transcription (Latin):
cr non inꝑpetumi s
ad cp̃s a tutela excusan¬
tur solent curatores
dari ¶Quisi tutor
ad uersa ualitudiue
uł alia necessitate im.¬
peditur qͦmimis ne¬
gociapupilli ⁊ ad mini¬
scre possit ⁊ pupillus.
uł ab sit uel iufans.
sit. cͣ uelit auctorem

Expanded text:
 non in perpetuum sed ad tempus a tutela excusantur solent curatores dari. Quodsi tutor adversa valetudine vel alia necessitate impeditur, quo minus negotia pupilli administrare possit, et pupillus vel absit vel infans sit, quem velit actorem