comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stilo nobilitantis uerba pona. Ab
hellesponto usq ad occeanu oẽs
gentes uictoria emensus. Utq in
libro naturaliũ questionũ ait sene¬
ca Imperium ex angulo trachie
usq ad orientis terminos protu¬
lit Quãius quod constat ante ali¬
as Carthagnu infensus se confec¬
ta asia in africam tr̃asituru mina¬
retur ⁊ forsitam cogitaret. Inde
ad Gades herculeas et hispaniam
trasituru. Atq inde ꝑ gallias secꝰ
alpes et italiam inẽpyrum atq
in macedonia reu̾sinum. Et ni¬
mirum in hoc ambitu occidentis
s preẜtimsi italiam attigisset qd̾
sine romano bello ẽẽ iuix poterat
quid futuꝵ fuerit dubitan potest
et ueritate deus solus noiit apt̃
quẽ sunt cũta presentia. Quãtu
tamen ad ueruz humane se erig̃t
cõiecture Titus luius princeps
ystoricoꝵ hoc ambiguum operosa
disputatõe discutiens et ducum
et militum ⁊ moꝵ ⁊ iuru et armo¬
rum et peritie militaris facta collas¬

Expanded text:
stilo nobilitantis verba ponam, «ab stilo nobilitantis verba ponam, «ab Hellesponto usque ad occeanum omnes gentes victoria emensus», utque in libro Naturalium questionium ait Seneca, «imperium ex angulo Thracie usque ad Orientis terminos protulit»; quamvis quod constat ante alias Carthagini infensus, se confecta Asia in Africam transiturum minaretur et forsitan cogitaret inde ad Gades Herculeas et Hispaniam transiturum, ac inde per Gallias secus Alpes et Italiam in Epyrum atque in Macedoniam reversurum. 48 Et nimirum in hoc ambitu Occidentis, sed presertim si Italiam attigisset, quod sine romano bello esse vix poterat, quid futurum fuerit dubitari potest; et veritatem Deus solus novit, apud quem sunt cunta presentia. 49 Quantum tamen ad verum humane se erigunt coniecture, Titus Livius princeps historicorum, hoc ambiguum operosa disputatione discutiens, et ducum et militum et morum et virium et armorum et peritie militaris facta colla
Abbreviated transcription (Latin):
nio extirpanda est. Sunt fateor
scͥptores aliqui prima fronte ĩhãc
sententiã proni. Iam primũ illud
notissimũ principiũ libri macha¬
beorũ. Siluit inquit terra in cõspoc¬
tu eius. siluit unꝙͣ terra ꝙͣ domu¬
it usitatu est enĩ ut uictus sileat
in cõspectu uictoris. At nõ omnis
terra siluit qr nõ omẽ uicit. Cu
nullo hostiu inquit iustinus
unꝙͣ ꝯgressus est quẽ nõ uicerit.
Nullam urbem obsedit quam nõ
expugnauert Nullam gentem
adiit qua nõ calcauerit ut sit
ita at non Roman que florere
iam ceperat neq italie partem
ullam non germaniã nec uici¬
na germanie Non Britaniaz. non
Gallias non hispanias nõ africa
aut ꝑ se ip̃m aut ꝑ legatos nũꝙ̃
adiit neq cũ aliqua prorsus haꝵ
gentiu bella gessit. Quid ergo. ori¬
ente adiit orientem uicit unam
ex omĩb uinci facilimam mundi
partem. Quod sepe alibi scͥptor idẽ
ait Et quinti curii hũc eunde regẽ

Expanded text:
nio extirpanda est. Sunt, fateor, nio extirpanda est. Sunt, fateor, scriptores aliqui prima fronte in hanc sententiam proni. Iam primum illud notissimum principium libri Machabeorum «siluit» inquit «terra in conspectu eius». Siluit, inquam, terra quam domuit, usitatum est enim ut victus sileat in conspectu victoris; at non omnis terra siluit quia non omnem vicit. 46 «Cum nullo hostium» inquit Iustinus «unquam congressus est quem non vicerit, nullam urbem obsedit quam non expugnaverit, nullam gentem adiit quam non calcaverit». Ut sit ita, at non Romam que florere iam ceperat neque Italie partem ullam, non Germaniam nec vicina Germanie, non Britanniam, non Gallias, non Hispanias, non Africam aut per se ipsum aut per legatos unquam adiit, neque cum aliqua prorsus harum gentium bella gessit. 47 Quid ergo? Orientem adiit, Orientem vicit, unam ex omnibus vinci facillimam mundi partem, quod sepe alibi scriptor idem ait; et, ut Quinti Curtii hunc eundem regem
Abbreviated transcription (Latin):
peris amore deceptos et quasi sor¬
tem iuuenis miseratos nõ tatũ
s laudare etiam uoluisse qui ĩdo¬
lem illam magnitudinẽq aĩmi
laborib indefenssa inuictamq
perculis et liberalitate ceterasq
iurtutes quas alternis in eo fiuis¬
se non negauerim nature sue ui¬
tia uõ uurt̾utib uł paria uł maio¬
rairam seuitiam ebrietate libi¬
dine suꝑbiamuanitate fortune
tribuunt atq etati. Fuit enĩ uere
ut fortune ingentis sic et iute bre¬
uis. Siquidem duodeci regnian¬
nis uite autem mense uno anrus
tribus et triguita actis obiit. Et st̃
sane iuuentus ac prospentas ad¬
uerse uirtutib. In uei̾unt᷑ tam̃ rani
licet et iuenes et uictores mã¬
suetudine clementia cõtinentia
sobrietate et grauitate uotabiles
Eiusdem ig̃ profecto animi ciuus
uirtutes erant et iutia fuere et ħ
quidem hactenus. ¶De reliquo
autem scio persuasu uulgo Alexã¬
drum mũdi dnm̃ fuisse Que opi¬

Expanded text:
peris amore deceptos et quasi sorperis amore deceptos et quasi sortem iuvenis miseratos, non tantum excusare sed laudare etiam voluisse; qui indolem illam, magnitudinemque animi laboribus indefessam invictamque periculis, et liberalitatem ceterasque virtutes, quas alternas in eo fuisse non negaverim, nature sue, vitia vero virtutibus vel paria vel maiora, iram sevitiam ebrietatem libidinem superbiam vanitatem, fortune tribuunt atque etati. 44 Fuit enim vere ut fortune ingentis sic et vite brevis, siquidem duodecim regni annis, vite autem mense uno annis tribus et triginta actis obiit, et sunt sane iuventus ac prosperitas adverse virtutibus; inveniuntur tamen, rari licet, et iuvenes et victores mansuetudine clementia continentia sobrietate et gravitate notabiles. Eiusdem igitur profecto animi, cuius virtutes erant, et vitia fuere. 45 Et hec quidem hactenus; de reliquo autem scio persuasum vulgo Alexandrum mundi dominum fuisse, que opi
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem suam nõ tantũ premii
ex ortem s uix supplitio cariturã
extimabat uixq impune se latu¬
rum ꝙ uiciss quãuis regi uiciss
et nõ sibi. his obsessus curis et
Urgente metu et amicoꝵ meõ¬
ria et recenti exemplo p̃fector
a Rege crudelit̾ peremptor nicħ
melius de se sperans preueĩen¬
dum ratus ante ꝙ̃ preueniret᷑
per Cassandru filiu phylippũq
et iollam frẽs suos opinare po¬
tum regi solitos et medici con¬
silio dirigendos cibo uinoq ob¬
rutu et ob id etiã fraudis imꝑ¬
uidu circũuenit. S proditiois
ignominia texit potentia pro¬
ditoris qui mortuo Alexandro
non regnuz modo macedonie
s greciẽ tocius arripuit et ad fi¬
lios post se ceu legitime parta
transmisit. ¶Hic magni impe¬
tuosiq Regis exitus fuit quosm
illum perduxerũt mores armis
inuictum nicit ebrietas quem
miror sċptores quosdaz nobiles
et ꝙ ẽ mirabilius latinos sin o¬

Expanded text:
virtutem suam non tantum premii virtutem suam non tantum premii exortem sed vix supplicio carituram extimabat vixque impune se laturum quod vicisset, quamvis regi vicisset et non sibi. 41 His obsessus curis et urgente metu et amicorum memoria et recenti exemplo prefectorum a rege crudeliter peremptorum nichil melius de se sperans, preveniendum ratus antequam preveniretur, per Cassandrum filium Philippumque et Iollam fratres suos, propinare potum regi solitos et medici consilio dirigendos, cibo vinoque obrutum et ob id etiam fraudis improvidum circumvenit. 42 Sed proditionis ignominiam texit potentia proditoris qui, mortuo Alexandro, non regnum modo Macedonie sed Grecie totius arripuit et ad filios post se ceu legitime parta transmisit. 43 Hic magni impetuosique regis exitus fuit, quo sui illum perduxerunt mores: armis invictum vicit ebrietas. Quem miror scriptores quosdam nobiles et – quod est mirabilius – latinos, sui o
Abbreviated transcription (Latin):
modu supremo spiritu uoce ia
perdita perdicte eductu digito
suo anulu daret que heredis ĩ¬
stituendi speties olim fuit discor¬
diam tamen uoce qua seuerat
gestu tacito ex tirpare nõ ualuit
quominꝰ innumeri successores
inter se et proiĩtias partirent̃
et nõ minus dura inuicem ꝙꝯ
fusa et ut uere dicam ridicula
bella cõmitterẽt / que infinitoꝵ
radix extitit maloꝵ. Et hoc forte
est quod sacre loquntur litere
quia cognoscens ꝙ moreretur
uocauit pueros suos nobiles qui
secum erant nutriti auiuẽtute
sua et diuisit illis regnum suuz
cum ad huc uiueret. Et seculares
itidem poete nullo herede relicto
tocius fati lacerandas urbes suc¬
cessoribus prebuisse. non eniz
tam ip̃e id fecit ꝙͣ dixit unde id
fieret. harum sane auctor in sidi¬
aꝵ fuit antipater ut iustinus a¬
it neq alii dissentint Is magͥs
belł prospere gestis in grecia ani¬
mu sui regis agnoscens alienã
gloriam sue infamie ascribentis

Expanded text:
modum supremo spiritu, voce iam modum supremo spiritu, voce iam perdita, Perdicce eductum digito suo anulum daret, que heredis instituendi species olim fuit, discordiam tamen voce quam severat gestu tacito extirpare non valuit, quominus innumeri successores inter se et provincias partirentur et non minus dura invicem quam confusa et, ut vere dicam, ridicula bella committerent; que infinitorum radix extitit malorum. 39 Et hoc forte est quod et Sacre locuntur Litere, quia «cognoscens quod moreretur, vocavit pueros suos nobiles, qui secum erant nutriti a iuventute sua, et divisit illis regnum suum cum adhuc viveret»; et seculares itidem poete “nullo herede relicto totius fati lacerandas urbes” successoribus “prebuisse”; non enim tam ipse id fecit, quam dixit unde id fieret. 40 Harum sane «auctor insidiarum fuit Antipater», ut Iustinus ait, neque alli dissentiunt. Is, magnis bellis prospere gestis in Grecia, animum sui regis agnoscens alienam gloriam sue infamie ascribentis,
Abbreviated transcription (Latin):
scriptor egregius nõ equi s mule
ungulamꝰ fuisse idq magna Ari¬
stotilis in famia ex cogitatum
refert libro naturalis historie ⁊¬
trigesimo quod potius ne prete¬
rea seribo ꝙ quia ereda tantur
phylosophu contra Regem ac
discipulu suum talia cogitasse.
Illud plane mirabile quonam
modo si tam pestilẽs est uenenỹ
sex dieb alexandersupiuxerit.
Quo in spatio temporis cu iam
certam mortem adẽe ꝓpenderet
uino ut auguror digẽsto factu
inꝗt mee gentis agnosco Eaci¬
darum eni destirpe ꝙ̃ plurimi
circa trigesimu uite annu peri¬
ere. De hinc milites flentes Ma¬
gnifice consolatus querentib
quem regni uellet herede. digͥs¬
simu ait generosa uox et ore
preserti filiũ ac fratrem et uxo¬
rem grauida relinquẽtis nobi¬
lis inꝙͣ uox s seditiosa. Sic duz
se quisq dignissimu censet in
emulationez omnes ac discordi¬
am unflamauit. Et ꝙͣ uis post¬

Expanded text:
scriptor egregius, non equi sed mule scriptor egregius, non equi sed mule ungulam fuisse, idque «magna Aristotilis infamia excogitatum» refert libro Naturalis Historie trigesimo; quod potius ne preteream scribo, quam quia credam tantum philosophum contra regem ac discipulum suum talia cogitasse. 36 Illud plane mirabile quonam modo, si tam pestilens est venenum, sex diebus Alexander supervixerit. Quo in spatio temporis cum iam certam mortem adesse perpenderet, vino ut auguror digesto, ‘Fatum’ inquit ‘mee gentis agnosco’. Eacidarum enim de stirpe quamplurimi circa trigesimum vite annum periere. 37 Dehinc milites flentes magnifice consolatus, querentibus quem regni vellet heredem ‘Dignissimum’ ait: generosa vox ex ore presertim filium ac fratrem et uxorem gravidam relinquentis, nobilis inquam vox sed seditiosa. 38 Sic, dum se quisque dignissimum censet, in emulationem omnes ac discordiam inflammavit; et quamvis post
Abbreviated transcription (Latin):
aut ip̃e lascuuor factꝰ erat alia ibi
quoque seditiose ineum abexͥ¬
citu acta sunt quẽ tumultũ qa
uerbis nõ poterat/ manu cõpri¬
mere adortus et mnermis irru¬
ens in armatos prĩcipesq sedi¬
tionis ad supliciu trahens rem
turbata mira quidem an sua uł
audatia uel fortuna an illor pa¬
cientia et tempore composuit.
¶his tandem curisq oĩb aliis
depositis int̾missu morem reno¬
uans profusissimuz conuiuiu
celebrauit inquo euz perdius
ac pemor insanisset abeuntẽ unꝰ
ex medicis nouaeredo aliqua
uoluptate detimt ibi porrecto
asius periit ueneno. Quo hausto
cu quasi ferro ictus exclamasset
astantes ebrium dixere nec mẽ¬
titisunt nec in cre dibilis rumor
fuit. Euis quidem ueneni nã ne
id silentio obruendu reor tantã
ium fuisse tradunt ut ferrũ qͦq
consumeret neq aliter e mace¬
donia ubi oritur aduebi potuisse
nisi equi suie ut alii dicũt iumẽ¬
ti ungula. Certe plinius secñdꝰ

Expanded text:
aut ipse lascivior factus erat. 32 Alia ibi aut ipse lascivior factus erat. 32 Alia ibi quoque seditiose in eum ab exercitu acta sunt; quem tumultum, quia verbis non poterat, manu comprimere adortus et inermis irruens in armatos principesque seditionis ad supplicium trahens, rem turbatam mira quidem an sua vel audacia vel fortuna an illorum patientia et torpore composuit. 33 His tandem curisque omnibus aliis depositis, intermissum morem renovans profusissimum convivium celebravit, in quo cum perdius ac pernox insanisset, abeuntem unus ex medicis nova, credo, aliqua voluptate detinuit. Ibi porrecto a suis periit veneno. Quo hausto cum quasi ferro ictus exclamasset, astantes ebrium dixere, nec mentiti sunt nec incredibilis rumor fuit. 34 Eius quidem veneni, nam nec id silentio obruendum reor, tantam vim fuisse tradunt ut ferrum quoque consumeret, neque aliter e Macedonia, ubi oritur, advehi potuisse nisi equi sive, ut alii dicunt, iumenti ungula. 35 Certe Plinius Secundus,
Abbreviated transcription (Latin):
fiebat in ardescente ira atq seui¬
tia intumescente suꝑbia euane¬
scente post fortuna animo ⁊ ui¬
tus cñ prosperitate crescentib
Quod in malis suis pessimuz di¬
xerim instabilitas fuit et sui ip̃iꝰ
imparitas Nunc supra homine
mitis nũc immanis ut belua. nẽ
pudicissimus. nũc profusus ĩue¬
nerem. nũc famis sitisq cõtem¬
ptor et non patiens modo s ap¬
petentissimus laborum. Nũc igna¬
in otii sectator uino se immodico
⁊ ĩ tẽpestuus cõuiuiis obruebit
Que res illi maturande mortis:
occasio fuit. Cum enĩ multis iaz
suor formidabilis omĩb odio¬
sus eẽt Babilonez rediens q̃daz
crudelit ĩ prefectos suos alia petu¬
lant̾ in se gessit. unam ex darii
filiabus ap̾ud se captiuam in ꝯ¬
uigiui sibi ad iungens. tempore
haud sane nuptiis oportuno hec
puella primũ cõspecta nichil ani¬
mu regis inflexerat. S per tp̃s
captiuitatis aut ip̃a formosior

Expanded text:
fiebat, inardescente ira atque sevifiebat, inardescente ira atque sevitia, intumescente superbia, evanescente post fortunam animo et vitiis cum prosperitate crescentibus; quod in malis suis pessimum dixerim, instabilitas fuit et sui ipsius imparitas: nunc supra hominem mitis nunc immanis ut belua, nunc pudicissimus nunc profusus in Venerem, nunc famis sitisque contemptor et non patiens modo sed appetentissimus laborum nunc ignavi otii sectator vino se immodico et intempestivis conviviis obruebat. Que res illi maturande mortis occasio fuit. 31 Cum enim multis iam suorum formidabilis, omnibus odiosus esset, Babilonem rediens quedam crudeliter in prefectos suos, alia petulanter in se gessit, unam ex Darii filiabus apud se captivam in coniugium sibi adiungens, tempore haud sane nuptiis oportuno. Hec puella primum conspecta nichil animum regis inflexerat, sed per tempus captivitatis aut ipsa formosior
Abbreviated transcription (Latin):
media respueret mori uolens
Qua magnitudine animi delec¬
tatus Alexinder in amicis huit
cumq et uinere compulit et
regnare.Inde per ultima oriẽtis
prospere potius ꝙͣ prudent̾ circũ¬
actus exercitus flentib sepe mi¬
litibus et laborum finematq e¬
tati iam debitam remissionem
miserabili nũc ꝯtumaci oratioẽ
flagitantibꝰ eu Rex glorie cupi¬
dus nũc deiectos engeret nunc
querulos solaretar. ꝯũc diffiden¬
tes et militiam detrectantes ar¬
gueret/ inuitos trabens per aper¬
ta pericula seq ultro morti obici¬
ens ut constaret fortuna potius
ꝙͣ uirtute seruatu. Multas ĩtra
per extrema t̾rarũ urbes cõdidit
et quib̾da suum nom̃ imposuit
celebrior int̾ cuntas fuit alexan¬
dria egipti. uoluit ⁊ occeanum
nauigare ⁊ parauit classem ten¬
tauitq rem nõ tam utilem quã
famosa ingenti discrimine In¬
di amnis asisinis alueo descẽdes
ac repulsus tempestatib. ¶hec
inter indies intractabilior rex

Expanded text:
media respueret, mori volens; media respueret, mori volens; qua magnitudine animi delectatus Alexander in amicis habuit eumque et vivere compulit et regnare. 28 Inde per ultima Orientis prospere potius quam prudenter circumactus exercitus, flentibus sepe militibus et laborum finem atque etati debitam missionem nunc miserabili nunc contumaci oratione flagitantibus, cum rex glorie cupidus nunc deiectos erigeret, nunc querulos solaretur, nunc diffidentes et militiam detrectantes argueret, invitos trahens per aperta pericula seque ultro morti obiciens, ut constaret fortuna potius quam virtute servatum. 29 Multas interim per extrema terrarum urbes condidit et quibusdam suum nomen imposuit; celebrior inter cuntas fuit Alexandria Egipti. Voluit et occeanum navigare et paravit classem tentavitque rem non tam utilem quam famosam, ingenti discrimine indi amnis Agisinis alveo descendens ac repulsus tempestatibus. 30 Hec inter in dies intractabilior rex
Abbreviated transcription (Latin):
distantem percussorib ĩmissis
obtruncatum. Quor mor tes.
non aliter ꝙͣ parentu aut fratꝰ
exercitus oĩs ingemuit Neq hẽ
dolore tacitum tulit s seditiosi
ac mestis querimoniis ꝓsecutꝰ
est. ¶Uicta perside et occiso dano
in sithiam bellum tr̃asfert ubi a¬
liqua gessit ⁊ locor difficultatib̾
et celi seutia magis aspera quã
famosa.his sane in locis cõuigrõ
illud cuius supra mentio ẽ habi¬
ta media inter arma contrassit
Roxanis Barbare uirguncule
subito amore correptus q̃ meli
inferioris fortune nuptias ĩue¬
nisset si quidem post eius in¬
teritum Acassandro q̃ regez oc¬
ciderat cum filio quer ex ip̃o ge¬
nuerat interfecta est. ¶Post
scithas et Battra perdomitos it̾
in indiam direxit ubi et gẽtes
et regulos aliquot sine ullo qͦsdã
sine insigr labore sibi subdidit.
Phorus Regum unus restitit pre¬
lioq captus ĩ potestate uenit.
Qui se uictum tam iniquo tulit
animo ut cibum uulnerũq re¬

Expanded text:
distantem, percussoribus immissis distantem, percussoribus immissis obtruncatum. 25 Quorum mortes non aliter quam parentum aut fratrum exercitus omnis ingemuit neque hunc dolorem tacitum tulit, sed seditiosis ac mestis querimoniis prosecutus est. 26 Victa Perside et occiso Dario, in Scithiam bellum transfert, ubi aliqua gessit et locorum difficultatibus et celi sevitia magis aspera quam famosa. His sane in locis coniugium illud, cuius supra mentio est habita, media inter arma contraxit, Roxanis barbare virguncule subito amore correptus, que melius inferioris fortune nuptias invenisset; siquidem post eius interitum a Cassandro, qui regem occiderat, cum filio quem ex ipso genuerat interfecta est. 27 Post Scithas et Bactra perdomitos iter in Indiam direxit, ubi et gentes et regulos aliquot sine ullo, quosdam sine insigni labore sibi subdidit. Porus regum unus restitit prelioque captus in potestatem venit, qui se victum tam iniquo tulit animo ut cibum vulnerumque re
Abbreviated transcription (Latin):
Unde Et theophrastus ut ait ci¬
cero interitu deplorans Caliste¬
nis sodalis sui reb Alexandri
prosperis angitur. Itaq dicit
calistene incidisse in hominez
sũma potentia sũmaq fortuna
S ignaru quẽ admodu reb
secundis uti conueĩret. Prom̃
horum simul et ceteror mor¬
tib s nulla re magis ꝙ muta¬
tione illa indecora et ĩpsicam
de generante mollitiem. Alexã¬
der nõ solum maçedones omẽs
offendit s multoꝵ in se graue
odiu et cõuiratoes periculosis¬
simas excitauit. Quar fuit illa
grauissima ꝙ clarissimos mace¬
donum philotam fortissimu
adolescentem et patrem eiꝰ per¬
melione rebus gestis insignẽ
senem in certum ueris an falsis
criminib circũuentos oppresse¬
rat filium quidem iuditio et
questionib ac tormentis ad
confessionem regie cedis adac¬
tum patrem in cautum ignarũ¬
q oĩum que in filiu acta erant
magno nẽpe tũc terraꝵ spatio

Expanded text:
unde et «Theofrastus», ut ait Ciunde et «Theofrastus», ut ait Cicero, «interitum deplorans Calisthenis sodalis sui, rebus Alexandri prosperis angitur, itaque dicit Calisthenem incidisse in hominem summa potentia summaque fortuna sed ignarum quemadmodum rebus secundis uti conveniret». 23 Proinde horum simul et ceterorum mortibus, sed nulla re magis quam mutatione illa indecora et in persicam degenerante mollitiem, Alexander non solum Macedones omnes offendit, sed multorum in se grave odium et coniurationes periculosissimas excitavit. 24 Quarum fuit illa gravissima, quod clarissimos Macedonum, Philotam fortissimum adolescentem et patrem eius Parmenionem rebus gestis insignem senem, incertum veris an falsis criminibus circumventos oppresserat: filium quidem iudicio et questionibus ac tormentis ad confessionem regie cedis adactum, patrem incautum ignarumque omnium que in filium acta erant, magno nempe tunc terrarum spatio
Abbreviated transcription (Latin):
tormenta deficiens in terriret.
Ita ille uir doctus Regem suu
dum deum ẽẽ non sin̾it homo
ip̃e ẽẽ desiit. Nec sane mors cuꝙͣ
cum passim leuib aut nullis
ex causis multos occideret ma¬
gis in regem ex acerbauit ex̾ci
tum ꝙ uirbonus et sapiens
haberetur ⁊ aquo bona multa
quotidie discerentur. Insuꝑ et
obiecti sibi criminis innocenc
penitusq inscius illud maxiẽ
mnimos accendebat. ꝙ eũ pau¬
lo anterex idem in cõunuo cli¬
tum nutricis sue fratre lõgenũ
spectate erga se semꝑ ac phylipͦ
fidei ob hoc solu ꝙ ut fit cõpa¬
ratõe rerum orta ceteris presẽ¬
ti blandientib Alexandro phy¬
lippu ille p̃tulerat occidisset
manu propria confestizq pe¬
nitentia sera quidem ⁊pudore
nunio ac merore confusus sese
uellet occidere Calistenes eum
ante alios ab illa desperatione
retrasserat. Et cuiꝰ quidem uiri
exitum nõ armati modo ĩ eastri
s in libris phylosophi questi st̃.

Expanded text:
dum inter tormenta deficiens interiret. dum inter tormenta deficiens interiret. Ita ille vir doctus, regem suum dum deum esse non sinit, homo ipse esse desiit. 20 Nec sane mors cuiusquam, cum passim levibus aut nullis ex causis multos occideret, magis in regem exacerbavit exercitum, quod et vir bonus et sapiens haberetur et a quo bona multa quotidie discerentur, insuper et obiecti sibi criminis innocens penitusque inscius. 21 Illud maxime animos accendebat quod, cum paulo ante rex idem in convivio Clitum, nutricis sue fratrem iam longevum spectate erga se semper ac Philippum fidei, ob hoc solum quod, ut fit, comparatione rerum orta, ceteris presenti blandientibus Alexandro, Philippum ille pretulerat, occidisset manu propria confestimque, penitentia sera quidem et pudore nimio ac merore confusus, se se vellet occidere, Calisthenes eum ante alios ab illa desperatione retraxerat. 22 Cuius quidem viri exitum non armati modo in castris, sed in libris philosophi questi sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
rari iussit contradictorib ac me¬
liora mouentib excaindescens.
cuiꝰ rei multa sunt argumenta
S precipuu calisthenes phyloso¬
phus olim sb̾ Aristotile cõdiscipł¬
lus Alexandri et tunc ad mãdã¬
dum litens gesta Regis tr̃aqllo
ex otio turbida ĩ malitiã euoca¬
tus et apreceptore suo frustra
monitus ut salutem propria
aut gratis alloquiis aut silentio
tueretur. Quem sani consilii ob¬
litum et in sanie regie resistentẽ
falsi criminis cõficta suspitione
membris truncu labusq absci¬
sis et naso atq aurib deforma¬
tum ad miserrime uite ludibri¬
um reseruauit. uirum magnũ
et si faleras dimoueas se maiorẽ
ad terrorem spectantiũ cauea in¬
clusum eũ uno uili cane circũfe¬
rens ꝙ ad uersus regem falsa di¬
unitate gloriante hiscere uel
sibi uidebatur oblatrare ꝙͣ tum
ego arbitror ausus esset. Cuiꝰ tam
in digno suplitio nõ cõtentus ĩ¬
sontem noxiis ac damnatis ĩ¬

Expanded text:
rari iussit, contradictoribus ac merari iussit, contradictoribus ac meliora monentibus excandescens. 17 Cuius rei multa sunt argumenta, sed precipuum Calisthenes philosophus, olim sub Aristotile condiscipulus Alexandri, et tunc ad mandandum literis gesta regis tranquillo ex otio turbidam in militiam evocatus, et a preceptore suo frustra monitus ut salutem propriam aut gratis alloquiis aut silentio tueretur. 18 Quem sani consilii oblitum et insanie regie resistentem, falsi criminis conficta suspitione, membris truncum labiisque abscissis et naso atque auribus deformatum ad miserrime vite ludibrium reservavit, virum magnum et, si faleras dimoveas, se maiorem ad terrorem spectantium cavea inclusum cum uno vili cane circumferens, quod adversus regem falsa divinitate gloriantem hiscere, vel ut sibi videbatur oblatrare – quantum ego arbitror – ausus esset. 19 Cuius tam indigno supplicio non contentus, insontem noxiis ac damnatis im
Abbreviated transcription (Latin):
deos ut pro his eius in se meritis
sibi toticius orbis imperium lar¬
giant precan etia sepulture mu¬
nus dari dignum potiꝰ ꝙͣ petrul¬
tionis curam illi comittere Cu
indigne cesos reges ulcisci Regꝰ
maxime intersit. his dictis por¬
rectaq dextera exanimatus ẽ.
Quod audiens aAlexander ⁊ cor¬
pus inuisit et tanto Regi lacri¬
mas dedit ac Regiam sepultu¬
ram.Quod ad uindicta attinet
proditor alter Nabarçenes ueĩaz
in uenit missis ad Regem liteĩs
oblatisq munerib uno int̾alia
tam fedo ut nominare etiã pu¬
dor uetet. Bessum alterum qui
occiso rege ip̃e regium insigne
susceperat captum asuis darii gͥ¬
mano suꝑlitiis cõsumendu tra¬
didit. ¶His atq aliis successibus
elatus Alexander supraq hoiẽz
sese gerens seqz ious ãmonis
filium credi uolens et obhãc cãz
templum eius adiit et menda¬
cio ad uitus antistitum nõ se ia
ut hoiẽm salutan s ut deũ ado¬

Expanded text:
deos ut pro his eius in se meritis deos ut pro his eius in se meritis sibi totius orbis imperium largiantur; precari etiam sepulture munus, dari dignum potius quam peti; ultionis curam illi committere, cum indigne cesos reges ulcisci regum maxime intersit. His dictis porrectaque dextera exanimatus est. Quod audiens Alexander et corpus invisit et tanto regi lacrimas dedit ac regiam sepulturam. 15 Quod ad vindictam attinet, proditorum alter Narbazanes veniam invenit, missis ad regem literis oblatisque muneribus, uno inter alia tam fedo ut nominare etiam pudor vetet; Bessum alterum qui occiso rege ipse regium insigne susceperat, captum a suis Darii germano suppliciis consumendum tradidit. 16 His atque aliis successibus elatus Alexander, supraque hominem se se gerens seque Iovis Ammonis filium credi volens, et ob hanc causam templum eius adiit et, mendacio adiutus antistitum, non se iam ut hominem salutari sed ut deum ado
Abbreviated transcription (Latin):
ris gratia sperantes. S cũ illu
instante Alexandro e curru in
equm transferre uellent quo ex¬
pe ditior fuga eẽt atq ip̃e prodi¬
tores impios sequi nolle se dicẽt
et ultores deos atq Alexãdrũ ꝑfi¬
die uindice etia imploraret plu¬
rimis confectum uulnerib rati
mortuũ reliquere. Quem cũ Ale¬
xander multum insecutus asseq
nequiuisset datoq uiris atque
equis respirandi spatio substitis¬
set. Polistratus forte miles ꝗda
macedositi affectus cum castris
proximũ fontem petit Darium
semianimez inuenit adhibuit¬
q unum ex captuus intẽpretem
Quem cũ darius sue gentis esse
ad sonũ uocis agnosceret recolłe¬
to spiritu solamen sibi ẽẽ miserie
ingens ait ꝙ ultimas eius uoces
intellecturus exciperet. Gratias
Alexandro agi imperat ꝙ ab eo
hoste clement habitus insuis q
ĩpotestate eius eẽnt apropĩquis
autez qui ei omnia debuissẽt mi¬
pie trucidatus sit. Orare se omẽs

Expanded text:
ria gratiam sperantes. 12 Sed cum illum, ria gratiam sperantes. 12 Sed cum illum, instante Alexandro, e curru in equum transferre vellent, quo expeditior fuga esset, atque ipse proditores impios sequi nolle se diceret et ultores deos atque Alexandrum perfidie vindicem imploraret, plurimis confectum vulneribus rati mortuum reliquere. 13 Quem cum Alexander multum insecutus assequi nequivisset datoque viris atque equis respirandi spatio substitisset, Polistratus forte miles quidam macedo, siti affectus, dum castris proximum fontem petit, Darium semianimem invenit adhibuitque unum ex captivis interpretem. 14 Quem cum Darius sue gentis esse ad sonum vocis agnosceret, recollecto spiritu, solamen sibi esse miserie ingens ait quod ultimas eius voces intellecturus exciperet; gratias Alexandro agi imperat, quod ab eo hoste clementer habitus in suis qui in potestate eius essent, a propinquis autem qui ei omnia debuissent impie trucidatus sit; orare se omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Neq id ip̃m forsan excusabile di¬
ci possit inimice urbis incendiũ
Imo forsitam gloriosu. si sua spõ¬
te a Rege sobrio inperatu esset.
Nũc non feduz dicineꝗd. tãta de
re bacco et meretricule paruisse.
¶hec gestaꝵ cũ dario rerũ sũma
est qui tot tantisq calamitatibꝰ
nõ deiectis animo ad huc belli
cõsiliũ agitabat. S ut fit muta¬
ta cum fortuna fides quosda
suor ad impiam nephandam¬
q proditione incitauit. Quoꝵ
prĩcipes Bessus quida et Nabã¬
çanes fuere. Qui primo dolosis
consiliis danium aggressi ut su¬
sceptũ iniquis auspitiis regni
nom̃ ac diadema deponẽt ⁊ il¬
lud fortunatiori cõmitteret ad
tempus funto bello resumen¬
duz. Nbi nõ incredulũ mo s ira
dignissima in flãmatu agnoue¬
runt insidiis captum ne prodi¬
tioni honor impius deesset cõ¬
pedib aureis uinxere. uł regnũ
illo occiso uł uiuo tradito uicto¬

Expanded text:
Neque id ipsum forsan inexcusabile diNeque id ipsum forsan inexcusabile dici possit, inimice urbis incendium, imo forsitan gloriosum, si sua sponte a rege sobrio imperatum esset; nunc non fedum dici nequit tanta de re Bacho et meretricule paruisse. 10 Hec gestarum cum Dario rerum summa est. Qui tot tantisque calamitatibus non deiectus animo, adhuc belli consilium agitabat; sed, ut fit, mutata cum fortuna fides quosdam suorum ad impiam nefariamque proditionem incitavit, quorum principes Bessus quidam et Narbazanes fuere. 11 Qui primo dolosis consiliis Darium aggressi, ut susceptum iniquis auspiciis regni nomen ac dyadema deponeret et illud fortunatiori committeret ad tempus finito bello resumendum, ubi non incredulum modo sed ira dignissima inflammatum agnoverunt, insidiis captum, ne proditioni honor impius deesset, compedibus aureis vinxere, vel regnum illo occiso vel vivo tradito victo
Abbreviated transcription (Latin):
nobilitato congressus fuit paribꝰ
utriusq partis et copiis ⁊ fortunꝰ
Et hic quoq uictor alexander qn¬
to postꝙͣ regnare cepit anno toci
asie usq ad indos quesit impe¬
num nullo usꝙͣ rebellare auso. oył¬
tis urbibus captis. et babilone ĩ¬
super prefectum darii dedita ubi
siquid mollitiei et ignauie de erat
funditus euersatus et ceu ĩ mon¬
stru aliquod transformatus ĩ me¬
mor contemptorq macedonum
persicos mores induit atq habi¬
tum. Deniq dario ꝙ alexandro
similior euaserat. ¶Per hoc tp̃us
per sepolim regni caput ditissiã¬
q urbium unde multe olim cla¬
des a persar Regib grecie in uecte
fuerant expugnatam diripuera.
Et oppugnatio quidem inter uis¬
ta arma laudabilis direptioq to¬
lerabilis tertium quod sequitur
prorsus infanue siquidez hanc
candem urbem ad Thaidis mere¬
tricis ebrie suggestum assensum¬
q mero calenͣtiu conuiuarum
ip̃e uino eque plenus incendit.

Expanded text:
nobilitato, congressus fuit, paribus nobilitato, congressus fuit, paribus utriusque partis et copiis et fortuna; et hic quoque victor Alexander, quinto postquam regnare cepit anno, totius Asie usque ad Indos quesivit imperium, nullo usquam rebellare auso, multis urbibus captis et Babilone insuper per prefectum Darii dedita. 7 Ubi, siquid mollitiei et ignavie deerat, funditus enervatus et ceu in monstrum aliquod transformatus, immemor contemptorque Macedonum persicos mores induit atque habitum; denique Dario quam Alexandro similior evaserat. 8 Per hoc tempus Persepolim, regni caput ditissimamque urbium unde multe olim clades a Persarum regibus Grecie invecte fuerant, expugnatam diripuerat. 9 Et oppugnatio quidem inter iusta arma laudabilis direptioque tolerabilis, tertium quod sequitur prorsus infame; siquidem hanc eandem urbem, ad Thaidis meretricis ebrie suggestum assensumque mero calentium convivarum, ipse vino eque plenus incendit.
Abbreviated transcription (Latin):
animo prosperis rebus alienato
insignem exhibuit pietatẽ. ¶ Nõ
dutius tamen blande urgenti
restitit fortune. s deserto more
patrio in ꝑsicas lautias degene¬
remq mollitiem trucẽq ac pre¬
cipitem lapsus ebrietate in libi¬
dine: quoq atq amorẽ etiam
captiuarum quar aliquas estu
medio bellor sibi matrimonio
copulare nõ erubuit ex quib filioᷤᷤ
gigneret quib subeẽnt per quos
uicerat orientem deniq instulti¬
ciam ac ridiculam uanitatez per¬
sarum uictor persarum uitiis uic¬
tus est. Nichilominus tamen sie
uiuenti tanta ius false etiam fame
est. multe urbes asie cu ingenti ⁊¬
the sauro multiq reges supplices
indeditoẽm sine prelio uenere.
Tyrum interea omniu sinẽ ac phe¬
nicis urbem nobilissima aggres
seu per proditoe seu per ium utrͦ¬
que eni tradit codemq fortune
impetu sine bello Egiptum Ciliciã¬
q subegit. ¶Tercius haud procul
arbela uico ignobili s persica strage

Expanded text:
animo prosperis rebus alienato, animo prosperis rebus alienato, insignem exhibuit pietatem. 4 Non utius tamen blande urgenti restitit fortune sed, deserto more patrio, in persicas lautias degeneremque mollitiem trucemque ac precipitem lapsus ebrietatem in libidinem quoque atque amorem etiam captivarum quarum aliquas estu medio bellorum sibi matrimonio copulare non erubuit, ex quibus filios gigneret quibus subessent per quos vicerat Orientem, denique in stultitiam ac ridiculam vanitatem, Persarum victor Persarum vitiis victus est. 5 Nichilominus tamen sic viventi, tanta vis false etiam fame est, multe urbes Asie cum ingenti thesauro multique reges supplices in deditionem sine prelio venere. Tirum interea omnium Syrie ac Phenicis urbem nobilissimam aggressus, seu per proditionem seu per vim, utrunque enim traditur, eodemque fortune impetu sine bello Egiptum Ciliciamque subegit. 6 Tertius haud procul Arbela, vico ignobili sed persica strage
Abbreviated transcription (Latin):
Lexander macedo
preclarum in Re¬
gibus nomez ha¬
bens adolescens
patrem ultus do¬
mitis athenis et
euersis thebis ac statu grecie ut¬
cũq composito profectus ad ori¬
ente gessit prelia. Si penset cu
quib et qualit̾ gesta sunt multa
potius et magna ꝙͣ fortia ¶Dari¬
um persar Regem cum sercẽtis
milibus armator minima suor
pene nulla iactura in campis qͦs
ad.istros uocant ita strauit ut eiꝰ
fama uictorie sibi partem magnã
asie subderet. ¶Mor eundez dariõ
Centum milib equitum et quadẽi¬
gentis milibus peditũ in aciemi
redeunte captis cesisq hostium
innumeris adpinarum seu pira¬
mu Cilicie amnem uicit paucissi¬
mis suor perditis Que ubiq tan¬
ta uete partis strages et tam par¬
ua uictricis indicio est quanta ⁊¬
partium esset imparitas hoc p̃lio
preda ingens Regis opulẽtissimi.
Materqz eius ac soror eadem ⁊ cõ¬
uix dueq iam ad ulte filie et filiꝰ
ad huc infans capti omnes. Qtb
compatiens alexander nõ dum

Expanded text:
lexander Macedo, preclarum in regibus nomen hbens, adolescens patrem ultus domitis Athenis et eversis Thebis ac statu Grecie utcunque composito, profectus ad Orientem gessit prelia, si pensetur cum quibus et qualiter gesta sunt, multa potius et magna quam fortia. 2 Darium Persarum regem cum sexcentis milibus armatorum, minima suorum et pene nulla iactura in campis quos Adastros vocant ita stravit ut eius fama victorie sibi partem magnam Asie subderet. Mox eundem Darium, centum milibus equitum et quadringentis peditum in aciem redeuntem, captis cesisque hostium innumeris, ad Pinarum seu Piramum Cilicie amnem vicit, paucissimis suorum perditis; que ubique tanta victe partis strages et tam parva victricis indicio est quanta partium esset imparitas. 3 Hoc prelio preda ingens regis opulentissimi, materque eius ac soror eademque et coniunx dueque iam adulte filie et filius adhuc infans capti omnes; quibus compatiens Alexander, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
cipe Et hec dicens ex alto ĩ tibeñ
se proiecit et ad suos sospes ena¬
uit nisi ꝙ in casu ip̃o ut qdam
tradidere sagicta femur traiectꝰ
claudus euasit. Quod cũ sibi
post tempus ut perhibent ĩ pe¬
ticione honoris obiectum eẽt
ut uicium magnifica prorsus
et facto par responsio ꝑ singłos
inquit gradus ad moneoꝵ tri¬
umphy mei huic tante uirtuti
non ingrata citas fuit. Statu¬
A illi in comitio posita ⁊ de publi¬
co donatus agerterre quãtum
uno die circũducto aratro poss
amplecti Sic honore simul ⁊ cõ¬
modo auctus in presens at ĩ po¬
sterũ rei fama plures miratores
repertura ꝙͣ credulos.
De lutio qͥncio Cincinato

Expanded text:
cipe’; et hec dicens ex alto in Tyberim cipe’; et hec dicens ex alto in Tyberim se proiecit et ad suos sospes enavit, nisi quod in casu ipso, ut quidam tradidere, sagitta femur traiectus claudus evasit. 3 Quod cum sibi post tempus, ut perhibent, in petitione honoris obiectum esset ut vitium, – magnifica prorsus et facto par responsio! – ‘per singulos’ inquit ‘gradus admoneor triumphi mei’. 4 Huic tante virtuti non ingrata civitas fuit; statua illi in comitio posita et de publico donatus ager, terre quantum uno die circumducto aratro posset amplecti: sic honore simul et commodo auctus in presens at in posterum rei fama, plures miratores repertura quam credulos. DE LUCIO QUINTIO CINCINNATO
Abbreviated transcription (Latin):
est ut alterius confissi hastis abo
panter sternerent Supraq occisũ
sua manu Arumtem Brutus ip̃e
mutuo uulnere conspiraret. ut
fiori utar uerbo quasi consul ad¬
ulterum ut ille ait seu ueri adul¬
teri fratrem Regno pulsu uitape¬
lleret et ad inferos sequeretur. Fu¬
nus Consuli p̃clarum reb õibus
factum sz nulla re magis ꝙ̃ ꝙ eñ
matrone omẽs ut parentez ãno
integro luxerunt
R oratio chocle.
Ehoc uiro nil nũc
aluid occurrit insi
illa mirabilis ⁊ iux
credibilis pugna.
defensusq pons
sublitius ꝑ hunc uirũ contͣ oẽm
exercitu tuscor donec atergo fra¬
ctus pons preclususq hostibus
aditus indignante Rege ac stupẽ¬
te exercitu ꝙ uir unus isq mo¬
noculus ut qui iam alio ĩ prelio
oculum alterum amisisset tam¬
dii contratot armata hominũ
nilia ausus eẽt. Tracto ponte
ip̃e ut erat armatus. Sancte ĩ¬
quit pater tiberine hunc militẽ
tuum fauẽti flumine precor ac¬

Expanded text:
est, ut alternis confixi hastis ambo est, ut alternis confixi hastis ambo pariter sternerentur, supraque occisum sua manu Aruntem Brutus ipse “mutuo vulnere expiraret”, ut Flori utar verbo, quasi consul “adulterum” ut ille ait, seu verius adulteri fratrem regno pulsum vita pelleret et “ad inferos sequeretur”. 7 Funus consuli preclarum rebus omnibus factum, sed nulla re magis, quam quod eum matrone omnes ut parentem anno integro luxerunt. DE HORATIO COCLE. 1 De hoc viro nil nunc aliud occurrit nisi illa mirabilis et vix credibilis pugna, defensusque pons Sublicius per hunc unum contra omnem exercitum Tuscorum donec a tergo fractus pons preclususque hostibus aditus, indignante rege ac stupente exercitu quod vir unus, isque monoculus ut qui iam alio in prelio oculum alterum amisisset, tantum contra tot armata hominum milia ausus esset. 2 Fracto ponte ipse, ut erat armatus, ‘Sancte’ inquit ‘pater Tyberine, hunc militem tuum faventi flumine, precor, ac
Abbreviated transcription (Latin):
fides propt solius nominis odũ
non abire tmn coegerit magistra¬
tu s etiam ex urbe discedere Et
Nobilissimos adolescentes filios
suos ꝙ consilii reducendor inur¬
bem regum participes fuissent ser¬
uliter uirgis cesos secun per enta
occidiq uissit ubi maiore patrie
ꝙͣ sui sangumnis pietate tristi spec¬
taculo se uerus pater interfuit.
Quibus rebus cum Rex exul ob¬
structum sibi fraudis it̾ ĩtelligẽs
ad apertam uim atq etruscorum
cõfugisset auxillia ⁊ his fretus i¬
mag̾no cũ exercitu in Romanos
fines intrasset profectumq ob¬
uiam Brutum aruns filius Regis
consularib fulgente insigribus
ꝯspessisset Acerrimo dolore prerep¬
tiq regni memoria excitus atq
impulsus equo calcarib adacto ⁊
ruit in consulem quod ille ad uͥ¬
tens nõ minori animo ĩ hostem
fertur tantoq impetu et taz nul¬
la sui ip̃ius protegendi s solla ho¬
stis feriendi cogitatione cõcursũ

Expanded text:
fides, propter solius nominis odium fides, propter solius nominis odium non abire tantum coegerit magistratu sed etiam ex urbe discedere, et nobilissimos adolescentes filios suos, quod consilii reducendorum in urbem regum participes fuissent, serviliter virgis cesos securi percuti occidique iusserit; ubi maiore patrie quam sui sanguinis pietate tristi spectaculo severus pater interfuit. 5 Quibus rebus cum rex exul, obstructum sibi fraudis iter intelligens, ad apertam vim atque Etruscorum confugisset auxilia, et his fretus magno cum exercitu in romanos fines intrasset, profectumque obviam Brutum Aruns filius regis consularibus fulgentem insignibus conspexisset, acerrimo dolore prereptique regni memoria excitus atque impulsus, equo calcaribus adacto, ruit in consulem. 6 Quod ille advertens, non minori animo in hostem fertur; tantoque impetu et tam nulla sui ipsius protegendi sed sola hostis feriendi cogitatione concursum
Abbreviated transcription (Latin):
propt̾ int̾fectu a Rege fratrem
suum di celauerat patefacto pr̃i¬
cipem se publice ultionis exhibu¬
it. Magnuq opus s fauente ui¬
sticia ac populo aggressus Tarqui¬
nium supbum suosq omẽs Roma
expulit Quo merito primus con¬
sul ne quod unꝙͣ tractu tẽporis
ut fit desiderium regie potestati
animos inuaderet populu in¬
ram̃to astrinxit nemine se passu¬
ros Rome regnare. ¶De hinc se¬
nator numeꝵ auxit ut trecenti
eẽnt additis qui deerant ex eque¬
stri ordine iuinculu ciuilis ordi¬
nu ꝑmixtione concordie fecit
⁊ sacror Regem ne qm̃ gen are¬
gib queda sacra cõsueuerãt uł
roc pretexu posset aliquãdo p̃sen¬
tia regis optari. Ac ne ille forsita
regio nomine suꝑbiret Pontifi¬
cis cum maximi subiecit impio.
Tantus deniq noue lib̾tatis amor
in cesserat ut et collegam suuz lu¬
tium tarquiniũ collatinu cius
in regibus expellendis insignis
opera fuerat et preclara in rez puͣ

Expanded text:
propter interfectum a rege fratrem propter interfectum a rege fratrem suum diu celaverat patefacto, principem se publice ultionis exibuit, magnumque opus sed favente iustitia ac populo aggressus, Tarquinium Superbum suosque omnes Roma expulit. 2 Quo merito primus consul, nequod unquam tractu temporis, ut fit, desiderium regie potestatis animos invaderet, populum iuramento astrinxit neminem se passuros Rome regnare. 3 Dehinc senatorum numerum auxit ut trecenti essent, additis qui deerant ex equestri ordine, vinculum civilis ordinum permixtione concordie; fecit et sacrorum regem ne, quoniam geri a regibus quedam sacra consueverant, vel hoc pretextu posset aliquando presentia regis optari ac, ne ille forsitan regio nomine superbiret, pontificis eum maximi subiecit imperio. 4 Tantus denique nove libertatis amor incesserat ut et collegam suum Lucium Tarquinium Collatinum, cuius in regibus expellendis insignis opera fuerat et preclara in rempublicam
Abbreviated transcription (Latin):
portunus extruitur prosatati q̃
fines. silua mesia prerepta ueĩen¬
tibus. in q ip̃o maris flumĩsq ⁊
cõfinio hostia urbs fundata quo¬
dam quasi presagio future mag̾¬
tudinis ut quod̾ ait florus tociꝰ
mundi opes ⁊ ꝯmeatus illo ue¬
luti maritimo urbis hospitio re¬
ciperent. Saline in suꝑ facte us
ad hoc tẽpus urbi utiles Auctu¬
q feretrii Ioius templũ. obiit qͥ¬
tuor et uiginti annis ĩ regno ac¬
tis ꝙͣ ꝙͣ in matura morte prerep¬
tum scribit plinius nõ potuisse
prestare qualez promiẜat Regẽ
De Iunio brutto.
tor lib̾tatis uindex pu¬
diticie obillatum lucre¬
cie insigni femine per
ium stuprum asexto Tarquimo
Romani Regis filio.Cum ip̃a Dẽ
impatiencia ac dolore facinoris
Coram sius questa se se propria pe¬
remisset manu Ceteris in lacriãs
et querellas u̾sis indignitate rei
Regumq odio accensus ꝙͣ ꝙͣ Re¬
gia sorore progenit̾ ingenioq
et animo quem metu tiramnidi

Expanded text:
portunus extruitur; prolatati etiam portunus extruitur; prolatati etiam fines, silva Mesia prerepta Veientibus, inque ipso maris fluminisque confinio Hostia urbs fundata, quodam quasi presagio future magnitudinis, «ut», quod ait Florus, «totius mundi opes et commeatus illo veluti maritimo urbis hospitio reciperentur»; saline insuper facte usque ad hoc tempus urbi utiles; auctumque Feretrii Iovis templum. 7 Obiit quattuor et viginti annis in regno actis, quanquam «immatura morte “prereptum”» scribat Plinius «non “potuisse” prestare qualem promiserat regem». DE IUNIO BRUTO PRtor libertatis, vindex pudicitie, ob illatum Lucretie insigni femine per vim stuprum a Sexto Tarquinio romani regis filio, cum ipsa quidem, impatientia ac dolore facinoris coram suis questa, se se propria peremisset manu, ceteris in lacrimas et querelas versis, indignitate rei regumque odio accensus, quanquam regia sorore progenitus, ingenioque et animo quetu metu tyrannidis
Abbreviated transcription (Latin):
bis hostium Roman auentinu
in monte transfert quem post
aliis eorunde captis urbib tran¬
suectisq Romam populis ĩpleuit
politoriu de hinc uacuum Alati¬
ns occupatũnursus in uasit Et
ne amplius occuparetur euertit.
omni tandem latinoꝵ potẽcia ⁊¬
ad urbem medulliam contracta
sepe pugnatũ uarieq ad extreũ
uictor magno prelio Romanus
multis latinoꝵ milibus captis ĩ¬
q urbem Romam traductis Nece¬
sse hiũt Auentinii spatium laxare
et id addere quod auentinu ac
palatinũ monte interiacet. Ian¬
culu quoq transtiberim nõ id q¬
dem necessitate ulla uł penuria lo¬
cor s prouidẽtia futuroꝵ ne for¬
te profugium hostib fieni posset
Atq eam ip̃am ob causam primuᷤ
Rome pons sublitius factus mu¬
rusq Ianiculo circunductus ⁊
ut et tutella et cõmeatu urbi iũ¬
geretur fossa ingens preterea cir¬
ca urbenet carçer urbe media ɨ
crescentib cũ ip̃a urbe flagitiis o¬

Expanded text:
bis hostium Romam Aventinum bis hostium Romam Aventinum in montem transfert, quem post, aliis eorundem captis urbibus transvectisque Romam populis, implevit. Politorium dehinc vacuum a Latinis occupatum rursus invasit et, ne amplius occuparetur, evertit. 5 Omni tandem Latinorum potentia ad urbem Meduliam contracta, sepe pugnatum varieque; ad extremum victor magno prelio Romanus, multisque Latinorum milibus captis inque urbem Romam traductis, necesse habuit Aventini spatium laxare et id addere quod Aventinum ac Palatinum montes interiacet, Ianiculum quoque trans Tyberim, non id quidem necessitate ulla vel penuria locorum sed providentia futurorum, ne forte profugium hostibus fieri posset. Atque eam ipsam ob causam primus Rome pons Sublicius factus murusque Ianiculo circumductus, ut et tutela et commeatu urbi iungeretur. 6 Fossa ingens preterea circa urbem et carcer urbe media, crescentibus cum ipsa urbe flagitiis, o
Abbreviated transcription (Latin):
similior factus eẽt ad extremũ eũ re¬
gnasset annos duos ac trigĩta tota
cũ domo sua fulmine ictus interiit.
De Anco martio.
quartus. Nume ne¬
pos ex filia moderato
expriorum morib
animo fuit et Numa
bellicosior et mitior Tullo. In pri¬
mis saera que ĩpace auus ĩstituert
hic instituit in bello. Sacerdotes
scilicet feciales Cerimoniasq no¬
ui ritus Solemnit̾ͥq repetẽdarũ
rerũ et in reddantur indicendi bel¬
xp̃e primum usus bellu in dixit at¬
qr intulit latinis Ad eum die Ro¬
mana arma non passis Et spuen¬
tibus mãsuetudiner Regia et
uana spe delusis quasi auito more
s ac rificulus nõ bellator Rex.Aras
nõ acies saera non arma tracta¬
turus eẽt. Qd̾ ubi ille ꝑpendit et
expediens intellexit primi ma¬
gis aut tercii ꝙͣ secundi Regisn
ti moribus cõmissa aliis sacroꝵ
cura toto animo in bellum u̾sus
politoriu latinoꝵ urbem aggres¬
sus expugnat populu capte ur¬

Expanded text:
similior factus esset, ad extremum, cum resimilior factus esset, ad extremum, cum regnasset annos duos ac triginta, tota cum domo sua fulmine ictus interiit. DE ANCO MARTIO Qquartus, Nume nepos ex filia, moderato ex priorum moribus animo fuit, et Numa bellicosior et mitior Tullo. 2 In primis sacra, que in pace avus instituerat, hic instituit in bello: sacerdotes scilicet Fetiales, cerimoniasque novi ritus, solemniterque repetendarum rerum et ni reddantur indicendi bel 3 Quo ipse primum usus, bellum indixit atque intulit Latinis, ad eum diem romana arma non passis et spernentibus mansuetudinem regiam et vana spe delusis, quasi avito more sacrificulus non bellator rex aras non acies, sacra non arma tractaturus esset. 4 Quod ubi ille perpendit et expediens intellexit primi magis aut tertii quam secundi regis uti moribus, commissa aliis sacrorum cura, toto animo in bellum versus, Politorium Latinorum urbem aggressus expugnat; populum capte ur