comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex trebelliano senatus consulto hereclita¬
tem restituut siue petat adebitorib herecuis¬
tariis siue abẽo petatur aut exceptioẽ re
stuute hereditatis ad uiuari. uł sũmou̾is¬
pot̾. acc̃ones autem fidei comissario comꝑ¬
petunt. quas habuit heres eo tempore

Expanded text:
ex Trebelliano senatus consulto hertem restituit, siue petat a debitoribustariis siue ab eo petatur, exceptione tutae hereditatis adiuvari vel sumest. actiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
duo heredes apatre instraui fumnt. ⁊ utrius¬
ꝙ fidei cõmissum sit. ut ex hereditati filũ
hereditatem rescituerent. satiserit. uel u¬
numoogr adire. hoc enim facio etiamis
qui patris hereditatem. nõ adiit filii hered¬
iatem adire ⁊ restituere cogẽtur. ¶ Quo¬
siens filius emancipatus bonoꝵ pofsessio¬
nem ccͣtabulas accepit nulla rõ ẽcõpel¬
lendi beredis ad restituendam hereditatẽ.
Et sicut neq legata neq fidei cõmissaceᷤ¬
t̾a pr̃are cogitur. ita nec ad restitutionem¬
quidem herecuitas compelli debet. marcel
planenonẽ compellendus adire suam
filius bonoꝵ possessionem ne ini̾cidat fi¬
deicomissum. Mortuo herede istituto ets̃¬

Expanded text:
duo heredes a patre instituti fuerint et utriusduo heredes a patre instituti fuerint et utriusque fidei commissum sit, ut exheredati filii hereditate‹m› restituerent, satis eri‹t› uel unum cogi adire: hoc enim facto etiam is, qui patris hereditatem non adit, filii hereditatem adire et restituere cogetur. Quotiens filius emancipatus bonorum possessionem contra tabulas accipit, nulla ratio elendi heredis ad restituendam hereditatem et sicut neque legata neque fideicommissa cetera praestare cogitur, ita ne ad restitutionquidem hereditatis compelli debet. Marcellus: plane non est compellendus adire, filius bonorum possessionem, ne intercidaicommissum mortuo herede instituto et
Abbreviated transcription (Latin):
tamensisolus patri heres exstrt̾̃t. nichil¬
ominus cogendus erit hereditatem pup¬
illi restituere. Sĩocoheredem habiuĩt:
retinebit pupilli herediratem. quia po¬
tuit coherede ad eunte quamuis ipẽ patͥs
omisisset herediratem ex substitutione
adire. ¶ Sipat̃ filium quem inpotes¬
tare habebat heredem scripseritẽt ab eoi
petierit. ut hereditatem sempronio restitu¬
eret. isq suspectam sibieẽ dic̾e̾t. pot̾it extre¬
belliano senatus . ꝯ. hereditas restitui: q̃re
et siñ misc iminiscuerit se hereditati nicħ¬
ominus accõnos que ei et meum compe¬
tebant ad sempnium transferẽtur. ¶a
patre heros scriptus ⁊ exheredato filio sub¬
stnutussi rogatus fuĩt hereditatem. q̃
ad eum ex substitutione ꝑuen̾it titioresti¬
tuere cogendus nonerit uuuo pupillo pa¬
trishereditatem aoire. p̃rnum quia sub
conditione fideicomissum datumẽ. de-¬
inde quia non pbe dehereditate uiuentis.
puerieg̾et. Mortuo autem pupillo cõpel¬
lidebet hereauatem pnadne Quodsii

Expanded text:
tum, si solus patri heres extiterit, nihilo minus cogendus erit hereditatem pupilli restituere, si vero coheredem habuerit, retinebit pupilli hereditatem, quia potuit coherede adeunte, quamvis ipse patris omisisset hereditatem, ex substitutione adire. Si pater filium, quem in potestate habebat, heredem scripserit et ab eo petierit, ut hereditatem Sempronio restitueret, isque suspectam sibi esse dicet, poterit ex Trebelliano senatus consulto hereditas restitui. quare et si non inmiscuerit se hereditati, nihilo minus actiones, quae ei et in eum competebant, ad Sempronium transferentur. A patre heres scriptus et exheredato filio substitutus si rogatus fuerit hereditatem, quae ad eum ex substitutione pervenerit, Titio restituere, cogendus non est vivo pupillo patris hereditatem adire, primum quia sub condicione fideicommissum datum est, deinpueri aget: mortuo autem pupillo compelli debet hereditatem patris adire.Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
uxor cogitur. pateraũt amouentis uirare
nõ cogitur. cũm miqum sit. cde alieno facto
auum iurire. Is ergo cogitur iutire qui al¬
mouisse dicitur. ⁊ id circo nec hr̃s ciusqui
que ue amouisse dicitur. iurare cogetur.¬
¶ Siquis dctatum sibii nirandum referre
uolu̾it. non iudetur prctor ꝑmasisse

Expanded text:
uxor cogetur. Pater autem amoventis iuxor cogetur. Pater autem amoventis inon cogitur, cum in‹i›quum sit de alieno facto alium iurare: is ergo cogitur iurare, qui amouisse dicitur. et idcirco nec heres eius, qui quaeue amouisse dicetur, iurare cogetur.Si quis delatum sibi iusiurandum referre uelit, non uidetur praetor permisisse
Abbreviated transcription (Latin):
accõne cas consequi poterit. Aristo⁊ condi¬
ci ci posserecte putat. quia ex in iustacã
non facit furtum quia rebñtarie nõdũ
possesse nonfit᷑ furtum. Iaqp autͣ uendica¬
ri upreeꝵ poterunt. aut̃ hr̃itatis petitio
ip̃. ¶ulier bẽbit rerum amotaruma¬
ccõne aduers uirum ⁊ conpensare pot̃ mu¬
uer cũ accõne qua maritus agereuult
aut satis dotis ficretdictum nõ eẽt actiimi¬
ri. rerum amotarum nĩchil ominus agi
potest. Nami com dos nulla sit. eadem accõ
aetur. ¶Sab̃. aitᷤ. si mulier res quas aoͦ¬
uerit. non redꝯat. exstimari deb̾e. quantũ
litem uir iuraset
suo precio res suas uendere.
Marcellus scribit siuie uir uxoremsi.¬
ue uxor uirum domo expulit. ⁊resamo¬
uerit. rerum amotarum temͣ. ¶Qrerũ
amotarum instituit accõnẽ. siuelitma¬
gis iusuirandum deferre. cogitur adue¬
sarius iurare nichil diuorcu causa a mot᷑
eẽ. dumprius decalum niauiret. qui ius¬
iurandum defret. Iurare aut̃ iurtã quã

Expanded text:
actione eas consequi poterit. Aristo et condici ei posse recte putat, quia ex iniusta causnon facit furtum, quia rei hereditariae nondum possessae non fit furtum: ideoque aut vindicari poterunt aut in hereditatis peti.Mulier habebit rerum amotarum actionem aduersus uirum et compensare potest mulier cum actione, qua maritus agere uultaut satis doti fieret, dictum non esset actum iri rerum amotarum, nihilo minus agi potest: nam et cum dos nulla sit, eadem actio d‹a›tur.Sabinus ait, si mulier res quas amouerit non reddat, aestimari debere quanti in litem uir iurassetsuo pretio res suas uendere torum scribit, sive vir uxorem sive uxor virum domo expulit et res amoverunt, rerum amotarum teneri. Qui rerum amotarum instituit actionem si velit magis iusiurandum deferre, cogitur adversarius iurare nihil divortii causa amotum esse, dum prius de calumnia iuret qui iusiurandum defert. Iurare autem tam vir quam
Abbreviated transcription (Latin):
aulus: Et ideosipost diuortium easdẽ
res contractet. eciam furti tenebitur
Item si seruus eiꝰ furtum fecerit. ł nes̃¬
furticumea agere possumus. s i cum
uxore furtiagere possibile est sieiein
hr̃des sumus furtum fecerit. ł nobisan¬
rum in utroq casu furriuam tr̃condicio¬
nem conpetere. nõeciam furti accionem
oxciam eas res quas liu̾orcũ tp̃e mulier¬
ͣ comederit. uendidĩt donauerit. quab¬
bet racione consumsent rerum amotar̃¬
n udicio contineri ESi filia .f. res amõ
n ouerit. uiro melia fulcĩmꝰ aĩt ⁊ depeculio¬
s ddandam acciont quia dissplicuit. eamfur¬
p sodicsia dedote᷑ agat. nõ aliter ei clanclam acn¬
al adonem quan filiam rerum amotarum iu.¬
aͣ taͣ dicio insolidum ⁊ cumsatis donacione de¬
a fendat᷑ s mortuafilia inpatrem rerum am¬
qͥ motarum acconem dan nõ opor¬
acere. ꝓtłasait nisi quatinus exeai: pater
ocupletacior sit.

Expanded text:
um. et ideo, si post diuortium easdem res contrectat, etiam furti tenebitur. Item si seruus eius furtum fecerit, furti cum ea agere possumus. Sed et cum uxore furti agere possibile est, si ei cui heredes simus furtum fecit, uel nobis anrum in utroque casu furtiuam tantum condictionem competere, non etiam furti actionem etiam eas res, quas diuortii tempore mulier comederit uendiderit donauerit qualibet ratione consumpserit, rerum amotarum iudicio contineri.Si filia famoverit, Mela Fulcinius aiunt de peculio dandam actionem, quia displicuit eam furfilia de dote agat, non aliter ei dandam actionem, quam si filiam rerum amotarum iudicio in solidum et cum satisdatione defendat. sed mortua filia in patrem rerum amotarum actionem dari non oportere Proculus ait, nisi quatenus ex ea re pater locupletior sit.
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.l. Intestati ꝓpͥe appellantur cro
quicum possent testamentum fac̾e¬
nõ urtestati nõ sunt. ¶S⁊ isꝗ
ne qui testari non potuit. ꝓpͥe nõ est in¬
testatus pura impubes. furiosus. uel
cui boĩs inĩdictum ẽ. s hos quoq ꝓi
testatis acciꝑe debemus. eumquoq ꝗ
liam succõ his defertur. quib defere¬
tur si mcuutate decessiss. Nam ⁊ ei

Expanded text:
 Intestati proprie appellantur, qui, cum possent testamentum facere, testati non sunt. sed et is, ne qui testari non potuit proprie non est intestatus, puta impubes furiosus uel cui bonis interdictum est: sed hos quoque pro intestatis accipere debemus: eum quoque,liam successio his defertur, quibus deferretur, si in ciuitate decessisset: nam et eius
Abbreviated transcription (Latin):
situm est. cumtrib solũ eo t̃pore qͦeͣ
eaurxeit. sicut rationib continebatur.
cibaria ⁊ uestiana p̃stiterit an hr̃seniꝰ
a cereris quoq hbetis cõueniri posit.s
anuero trib tantũ sit obnoxius quiia¬
tionib ipsius cibaria ⁊ uestiaria accepiᷤ¬
Caumenta ⁊ uestim̃ta lid̾tis suis dedit. a¬
Suł Quesitum est quia nominatiman
derato uno ex hr̃lib cͥariiussit testator
solus mocleratuᷤ debeat. nõ etiam post mẽ¬
quascumq testo cocuo̾ili sue manumi:¬
ẜat alnñta cõmoda que uira p̃sta:¬
bat cdariiusłat. Item omnib libtis lib̾¬
tabꝰq funcdosIQuesi tum est anadea.
legata admitere tur lib̃tipateriu lid¬
dinem cuntatis unde oriuinda crat pecie¬
tum M. cum cuiuꝰ notio eit estimatu

Expanded text:
situm est, cum tribus solis eo tempore, quo situm est, cum tribus solis eo tempore, quo ea uixit, sicut rationibus continebatur, cibaria et uestiaria praestiterit, an heres eius a ceteris quoque libertis conueniri possit, an uero tribus tantum sit obnoxius, qui rationibus ipsius cibaria et uestiaria accepismenta et uestiaria libertis suis dedit: quaesitum est, an, quia nominatim a Moderato uno ex heredibus dari iussit testator, solus Moderatus debeat, non etiam post morquasque testamento codicillisue manumiserat, alimenta commoda, quae uiua praestabat, dari iusserat: item omnibus libertis libertabusque fundos: quaesitum est, an ad ea legata admitteretur liberti paterni liberdinem ciuitatis, unde oriunda erat, petiet
Abbreviated transcription (Latin):
stare debeat. R debcit. ¶Testator
coucubine mancipia tustica num ero octo
iegauit. ⁊ hiscibana p̾stariuissir. in hec
ucrba ei̾s q mancipiis que supra lega¬
ui cibarii pomine ab łxdib mneis ꝑstãi
uoio quemeuo accipiqunt: Quesitum
est. cum uiuo restatore Maͣ cipia nistica
t̾ĩpr miestlum ⁊ arcaruĩ delegata fuerit.
tempore cibaria exratione domini
sui numquam a c̃ ce ꝑintꝰ. excepto custo¬
der p̃dioram lñs cius quoq tempori
iclẽ añsis et argłtan⁊ cibaria concubi
ue ꝓmancipis̃ usticis pͥstare debert
Respondit cum᷑ cuius notio c̃ estimꝰ¬
dinĩ. claudius merito. nasieo dẽmͦ quo
apur testatorem fucrunt aputestatorẽ¬
uit nontebintur eris temporis dequoqͦsi¬
tumẽ cibanauenim siuelut innimi ster¬
um urhanũ abhis transfe̾rentur. debbũt᷑.¬
łiciã deceͣns restoita cauit om̃ib lib̾to
lib̾tatib q meis cibaria ⁊ uestiara que
uiuap̃stabam dar p̾stariq uolo. e¬

Expanded text:
aestare debeat. respondit debere.Testator concubinae mancipia rustica numero octo legauit et his cibaria praestari iussit in haec uerba: 'eisque mancipiis, quae supra legaui, cibarii nomine ab heredibus meis praestari uolo, quae me uiuo accipiebant'. quaesitum est, cum uiuo testatore semper mancipia rustica tempore messium et arearum delegata fuerint, et eo tempore cibaria ex ratione domini sui numquam acceperint excepto custode praedii, an heres eius quoque temporis, id est messis et arearum, et cibaria concubinae pro mancipiis rusticis praestare deber‹e›t. respondit eum, cuius notio est, aestimaturum.Claudius: merito: nam si eodem modo, quo apud testatorem fuerunt, etuit, non debebantur eius temporis, de quo quaesitum est, cibaria: uerum si uelut in ministerium urbanum ab his transferentur, debebuntur.Titia decedens testamento ita cauit: 'omnibus libertis libertabusque meis cibaria et uest‹i›aria, quae uiua praestabam, dari praestarique uolo': quae
Abbreviated transcription (Latin):
elle alim̃ta relinquãtur. ũsq ad pub̃¬
tatem deb̾i. Sel hoc ucrum nõ est. tim¬
diu cnim debcũtur clonee igitur. uolu¬
it. aut sinonparcat. quid scntiat. ꝑto
tum tempus urit debebuntur certe si
usq adpub̾ta tem alim̃ta reliquãtur.
siquł adexem plumalim̃tanum que
dudum ad pueros et puellis dabantur
uelit  sequiꝰ sciat adrianum constituis¬
se ⁊ pueri usq ad deq̃mu oc tauũ. pu¬
elle ao quartum decimum annumalã.¬

Expanded text:
relinquantur, usque ad pubertatem deberi. sed hoc uerum non est: tamdiu enim debebitur, donec testator uoluit, aut, si non paret quid sentiat, per totum tempus uitae debebuntur.Certe si usque ad pubertatem alimenta relinquantur, si quis exemplum alimentorum, quae dudum pueris et puellis dabantur, uelit sequi, sciat Hadrianum constituisse, ut pueri usque ad decimum octauum, puellae usque ad quartum decimum annum alan
Abbreviated transcription (Latin):
at nepos trinepos. Item irinepts.¬
¶ Septimo gradu ꝑsonecontinentur mil¬
le iuginti quatuor. He tritaui. Itemꝙ tri¬
tauie. par̾ mat̾. ꝑsonas efficiunt. cxxu
ip̃ius tritaui. Item eiusdem matres toti
ai abauie ue patrius auunculus am¬
ita mat̾tera. paui pauie patriuis magꝰ.
auunculus magnus. amita magna. ma¬
tertera magna. aui auie ueꝓpatruus
auunculus. abmita. ab mat̾tera. Fuñ¬
quas atrauus explet. accectunt totidem
ꝓpt̃ frĩs duplioem ꝑsdãm necẽe ẽ nam se¬
decim frĩ atraui ex parte computentur.¬
filius filia. hii sunt atraui nepos nepo¬
roris filius fina auunculi maximi filur
filia. hii sunt attaui attauie nepos neꝑ¬
tis ex filio aie sororis filius filia. ¶ oa¬
tert̾e maxime filius filia hii sunt abau

Expanded text:
atneptistrinepositem trineptis Septimo gradu personae continentur mille uiginti quattuor hae: tritaui itemque tritauiae pater mater: personas efficiunt centumipsius tritaui, item eiusdem matres totidui abauiaeue patruus auunculus amita matertera, proaui proauiae patruus magnus auunculus magnus amita magna matertera magna, aui auiaeue propatruus proauunculus proamita promatertera, quas atauus explet, accedunt totidem propter fratris duplicem personam: necesse est nam sedecim fratres ataui ex patre computentur,filius filia: hi sunt ataui nepos roris filius filia. auunculi maximi filius filia: hi sunt ataui nepos neptis ex filio, abauiae ‹fratris› filius filia. matertera
Abbreviated transcription (Latin):
anus credidit patrem prius mortuuor
Sãcum filiꝰo libtus sinũ ꝑierit intẽ¬
stati patrono legiima defertur heredi¬
tas si non ꝓ batur suꝑ uixisse patri filiꝰ.
hec enĩ reuerentia yatronatus suggẽn¬
te cdm̃s: ¶Simaritus iuxor simul
piernt stipłatio de cdote excapitulo
sinon e ꝓbatur illa suꝑstes uiro fuisse

Expanded text:
anus credidit patrem prius mortuum. anus credidit patrem prius mortuum. Si cum filio suo libertus simul perierit intestati, patrono legitima defertur hereditas, si non probatur supervixisse patri filius: hoc enim reverentia patronatus suggerente dicimus. Si maritus et uxor simul perierint, stipulatio de dote ex capitulosi non probatur illa superstes viro fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
mul in naue ꝑierunt. Quisitum est
an substituro ⁊ cinus hereditas deferat̃.
dixisi online uita decessissent pnori n¬
mortuo fẜ ab intestato heres erit po¬
steriori sub stitutus in ea m̃ hereditate
etiam ante defuncti filii habebit heredi¬
tatem. In ꝓposita aut̃ questione ubi si¬
mul piennt ꝗacum neutꝰ frat̃ suꝑ¬
stes fuit quasi utriꝙ ultimi sibr decessis
se uideantur anuero neutri. ꝗa ꝯꝑatio
postenoris dececdentis exfacto pnoris mõ¬
tui sumitur s suꝑior sententia magis ad¬
mitenda est ut utriꝙ heres sit. Nam ⁊ti
unicum filium ht̃ si sup̃mum morien¬
ti substituit non uidetur in utilĩt sub
stitusse ⁊ ꝓximus agnatus intelligitur
etiam qsolus est ꝗq neminem ante ce¬
dit ⁊hic utriꝙ ꝗa neͥt̾ eoꝵ alt̃ suꝑstes fu¬
it ultimi pruiꝙ obierunt: ¶ Cum
mbello paĩ cum filio ꝑiss marq filiiqr
postea mortui bona uendicar agnati uõ
patris quasi filius ante ꝑiss. diuus adri¬

Expanded text:
mul in naue perierunt: quaesitum est, mul in naue perierunt: quaesitum est, an substituto et cuius hereditas deferatur. dixi, si ordine uita decessissent, priori mortuo frater ab intestato heres erit, posteriori substitutus: in ea tamen hereditate etiam ante defuncti filii habebit hereditatem. in proposita autem quaestione ubi simul perierunt, quia, cum neutri frater superstes fuit, quasi utrique ultimi decessisse sibi uideantur? an uero neutri, quia comparatio posterioris decedentis ex facto prioris mortui sumitur? sed superior sententia magis admittenda est, ut utrique heres sit: nam et qui unicum filium habet, si supremum morienti substituit, no‹n› ustituisse: et proximus adgnatus intellegitur etiam qui solus est quique neminem antecedit: et hic utrique, quia neutri eorum alter superstes fuit, ultimi primique obierunt. Cum bello pater cum filio perisset materque filii quasi postea mortui bona vindicaret, adgnati vero patris, quasi filius ante perisset, divus Hadri
Abbreviated transcription (Latin):
Quesitum est si coberedes exclis parib
partib scripti sunt uir̾ partem suam ĩ
uiriles partes restituere singłis debeat
ĩ in ꝓportionib hereditanis ex qb here¬
des scripti sunt i placuit si test̾or ita re¬
stitui ussiss partem si aliquã peccum¬
lam dedissꝰ siꝗdem equas partes uissi fo¬
e̾rait dare ꝯueniens uideri esse etiam ex
reausa fidei ꝯmissi equas partes ei resti¬
ĩ tu oportere. Si uero dispares in ea pecĩa
clistribuenda significauit testator ut le¬
uideantur hereditari is poitionib ꝯgruꝰ¬
ere. ꝯsentaneum esse etiam fidei. ẽ ꝓħe.¬
aulis: Sunt̃ iuirum ⁊ uxorem do¬
natio facta fuerit priore defuncto cui
donatum est ad cum res redit ꝗ clonaue¬
eat ꝙ̃ sisunul tam is cui donarum est
quã is qui donauerit᷑ questionis deciden¬
de grã magis placuit ualere dona ciõẽ
eo maxime ꝙ donator non sup uiriat ꝗ
rem iđdeir possit.
habebat e ꝗ̃ sup̃mus moritur
titium sub stituit duo impuberes si¬

Expanded text:
Quaesitum est, si coheredes ex disparibus partibus scripti sunt, utrum partem suam in viriles partes restituere singulis debeat an pro portionibus hereditariis, ex quibus heredes scripti sint. et placuit, si testator ita restitui iussisset partem, si aliquam pecuniam dedissent, si quidem aequas partes iussi fuerint dare, conveniens  fideicommisso aequas partes eis restitui oportere, si uero dispares in ea pecunia distribuenda significauit testator, ut uideantur hereditariis portionibus congruere, consentaneum esse etiam fideicomum Si inter virum et uxorem donatio facta fuerit, priore defuncto cui donatum est ad eum res redit qui donaverat: quod si simul tam is cui donatum est quam is qui donaverit, quaestionis decidendae gratia magieo maxime, quod donator non superuiuat, qui rem condicere possit. habebat, ei qui supremus moritur Titium substituit: duo impuberes si
Abbreviated transcription (Latin):
clicillis longne aliam diuisionem fcc̃
bonoꝵ suoꝵ int̃ easslem int̃ quas ⁊ te¬
stator qiiserat quedam tñ nulli noĩa¬
tim dedit q̃situm est. anpnina ⁊ soda
filia cxuerbis testam̃ti ꝯseq possint ut
solebant ea que nominatm uulli re¬
licta suerit inliuisionem que nouissi
linitate recessisse uiden s his tñ reb
quas reformuss. ¶Qum post aꝑtai¬
n tabulas testiñ prisciliamis uixerit d̾
ieniꝰ legato portio neq hereditatis ma¬
uut epla ita cauerit. qm cognoui prisdi¬
ͣullanum filium intum in extremis¬
̃. esse uitussimũ ⁊ piissimũ duxi portio¬
nem eius hereditats quã ei testõ de¬
deram legare mariano fr̃i meo na¬
nuario marito meo eꝗs portionib
⁊ͣ siꝗd ei amplius legaueram ut si ꝗd
ei humanitus ꝯtingerit.do. lego. danc
eis uolo postea exeadem infirmitate pͥ¬
silliamis deceisent q̃situm est an legat ũ
q̾ ꝙ eius adg̃ nũarium ⁊ marciannoi
ex causa fidei. c̃ ꝑtineant ͭ rx. posse uib̾i

Expanded text:
e aliam diuisionem fecit bonorum inter easdem, inter quas et testamento diuiserat, quaedam tamen nulli nominatim dedit. quaesitum est, an Prima et Secunda filia‹e› ex uerbis testamenti consequi possint, ut solae habeant ea, quae nominatim nulli relicta sunt in diuisione, quae nouissimluntate recessisse uideri, sed his tantum rebus quas reformasset.Cum post apertas tabulas testamenti Priscillianus uixerit, de cuius legato portioneque hereditatis mater epistula ita cauerat: 'quoniam cognoui Priscillianum filium meum in extremis esse, iustissimum et piissimum duxi portionem eius hereditatis, quam ei testamento dederam, legare Mariano fratri meo et Ianuario marito meo aequis portionibus: et si quid ei amplius legaueram, ut si quid ei humanitus contigerit, do lego darique eis uolo': postea ex eadem infirmitate Priscillianus decessit. quaesitum est, an legatum quoque eius ad Ianuarium et Marianum ex caus
Abbreviated transcription (Latin):
accipere quantum cuiq relictum est. ut
imonato pars tibi cdimidia debeatur du¬
ob nats t̃cia tibi debeatur trib natis ꝗa
tri gemini qͦq nascuntur. quarta debea¬
na mulier addunum adrianum pne¬
ta est. cum .u. lib̾ris quos umo fetu eni¬
xi est. s tam̃ ꝙ ultra tres nasciuntur
fere portentuosum uidetur esse.¶Q¬

Expanded text:
accipere quantum cuique relictum est, ut accipere quantum cuique relictum est, ut uno nato pars tibi dimidia debeatur, duobus natis tertia tibi debeatur, tribus natis quia trigemini quoque nascuntur quarta debeana mulier ad divum Hadrianum perducta est cum quinque liberis, quos uno fetu enixa est. sed tamen quod ultra tres nascitur, fere portentosum videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
d Pauł & cum nom̃ fidei ꝯmissanĩ
test̾o ãscriptum non sit nulli ꝑsone ne¬
q ccͥtere neq inc̾te datum fidei. cuideri
indubitatum est.
sto post hereolis in stitutionem ⁊ post le¬
m̃tionem habui siue qs alius restitucio¬
nem michi impetrauerit ab impatore⁊
ante decessoto quã ei grãs agetem. uolo.
don ei ꝗ idegent ac̾tis heredib auiros tot
unus exhis quos herodes scrpserat im¬
petrauit ei restitutionem ante quã idsa¬
t decessit. cum de fidei ꝯmisto guereretur
amias curauit eum restitui ⁊ ei fidei ꝯmis¬
sum pr̃an  ¶ Sĩtibi ⁊ postumosno ł
alieno hereditatem restituere ꝗs roga
⁊stumum heredem instituiss legatiro¬
ue similit ł fidei .c̃. dediss.¬
ais ¶trũ ita postumus partem facn
si natus sit. an isi natus non sit qũ¬
tur. Ego comodius dici puto siꝗdem
nans non est minime eum partem facẽ
s⁊ totum ad te ꝑtineie quas iabinicio tibi
soli relicto. Sin aũt natus fuerit utrosꝙ

Expanded text:
m nomen fideicommissarii testamento adscriptum non sit, nulli personae neque certae neque incertae datum fideicommissum uideri indubitatum est. stamento post heredis institutionem et post letestamento mentionem habui, siue quis alius restitutionem mihi impetrauerit ab imperatore et ante decessero, quam ei gratias agerem: uolo dari ei qui id egerit a ceteris heredibus aureos tot'. unus ex his, quos heredes scripserat, impetrauit ei restitutionem et antequam id sciret, decessit. cum de fideicommisso quaereretur,amicis curauit eum restitui, et ei fideicommissum praestari. Si tibi et postumo suo vel alieno hereditatem restituere quis rogstumum heredem instituisset legatumve similiter vel fideicommiss utrum ita postumus partem faciat, si natus sit, an et si natus non sit, quaeritur. ego commodius dici puto, si quidem natus non est, minime eum partem facere, sed totum ad te pertinere, quasi ab initio tibi solido relicto: sin autem natus fuerit, utrosque
Abbreviated transcription (Latin):
bat pierit intelligitur suꝑ urxisse filiꝰ
pami ⁊ extest̾o heres fuisse ⁊ hereditas
Qfili i suocessonb eius defertur nisi ꝯtra¬
rium approbetur ꝙ simpubes cum pa

Expanded text:
bat, perierit, intellegitur supervixisse filius patri et ex testamento heres fuisse, et filii hereditas successoribus eius defertur, nisi contrarium approbetur. quod si impubes cum pa
Abbreviated transcription (Latin):
I ilio exparte herede in stiuto du.¬
os fundos cum mancipus⁊ mstirañto oĩ
legauit. Idem uxon plura legata ⁊ ẜuro
stichum ⁊ claniã legauit. S cum mal¬
tero ex fundis filio p̃legatis cognouiss
uilicum non esse stichum masit. ⁊ tã
rei rustice quã rationib fundi p̃fecit q̃si¬
tum est. stichus utrum aduxorem an-
eoꝵ que testo oauissꝰ stichum his p̃diis
inque trans latus est accorem codere ner
petere:ꝰ ¶Natri sue heredi exparte in
colicillis socero ademit fidei ꝯmissum q̃¬
situm est an nichilominus exp̃ legano¬
ad matrẽ ꝑtiner ¶S eia test̾o suole¬
gaun. auripondo.uͭ titius accusabat
codicillos ꝯfecit. nec adent titio priui¬
gno legatum zante finem accusatiomꝰ
decessit acta causa ꝓnunciatum est pat᷑
titu scelere seie non int̃ ẽꝑtum. quõ
cum codicillis logatum ꝙ intestam̃to
titio declerat non ⁊demerit an ab hr̃edib

Expanded text:
ilio ex parte heredi instituto duos fundos cum mancipiis et instrumento omni legauit: idem uxori plura legata et seruos Stichum et Damam legauit: sed cum in altero ex fundis filio praelegatis cognouisset uilicum non esse, Stichum misit et tam rei rusticae quam rationibus fundi praefecit: quaesitum est, Stichus utrum ad uxorem an aeorum, quae testamento cauisset, Stichum his praediis, in quae translatus est, actorem cedere nec petere. Matri suae heredi ex parte incodicillis socero ademit fideicommissum: quaesitum est, an nihilo minus ex praelegatioad matrem pertinerent.Seia testamento suo legauit auri pondo quinque: Titius accusauit codicillos confecit nec ademit Titio priuigno legatum et ante finem accusationis decessit: acta causa pronuntiatum est patrem Titii scelere Seiae non interceptum. quaero, cum codicillis legatum, quod testamento Titio dederat, non ademerit, an ab heredibus
Abbreviated transcription (Latin):
ub̾to postea ꝑepłã. alias etiam res dona¬
uenit in ꝗb deseia ⁊ panphilo ita est lo
cuta. suta gr. quefitum est cum seialib¬
ta omissa parte hereditatis ei testo asꝙ̾
fidei.c̃. eadem p̃dia uindier. doli mali s¬
exceptione sũmoueri debeat.Rx. trans¬
n latum uideri fidei .ẽ. p̃dioꝵ.Idemꝙ gł.

Expanded text:
to postea per epistulam alias etiam res donavit, in quibus de Seia et Pamphilo ita est lo. quaesitum est, cum Seia liberta omissa parte hereditatis ei testamento fideicommissi eadem praedia vindicet, doli mali exceptione summoveri debeat. respondit translatum videri f
Abbreviated transcription (Latin):
non cogendum prãre sn alia que ab
eoalũpne relicta fuerant deben ⁊ ame¬
uo ⁊ ab hecede euis donec unier alũp¬
ma. ͬ ¶fitia testõ seiam lib̾tã eã ÷¬
demꝙ collectaneam exparte .xii. lx. ͥ¬
dem in stãueiat. pamnphilo lib̾to suo p̃¬
dia ꝑ fidei ꝯmissum dedit. inꝗb x yr¬

Expanded text:
quae ab eo alumnae relicta sunt, deberi et a Maevio et ab herede eius, donec vivit alumna. Titia testamento Seiam libertam eandemque collactaneam ex parte duodecima heredem instituerat, Pamphilo liberto suo praedia per fideicommissum dedit, in
Abbreviated transcription (Latin):
eꝓ po t dgͥit. ꝗi nec potuit. Q uesitũ est sidos ama¬
olo s d̾ ritopetatur. an conpetendus sit eciam illã
uggħsummnã que in instim̃to continetur. re¬
ngi fundere Rdi. potuisse quidem cuim. cui
acciones mandate sũt. debitorẽ conue¬
nire. s sisine dolo malor pecunia culp.¬
a exigere pecuniam. nõ potuit: neq dot¬
is nomine eumconueniri posse. neq
mandati iudicio ¶ Fundus exstima¬
tus in dotẽ datꝰ. acrecuitore antecedente
ex casapignoris ablatus est. quesitumẽ
an mulier si exstimacionẽ dotis re¬
peͣtat᷑. excepcione sumouenda sit. Aiten¬
un se propterea non teneri. quod pat̾e
ius dotem ꝓse dedĩt. cuihrẽs nonexti¬
terit: paulus respondit. predio eiuctosi¬
ne dolo ⁊ culpa uiri precium petentimu¬
ueri doli mali excepcionẽ obeẽ. Consequie¬
nĩ eam precium fundi euicti euidens in¬
tis pactũ int̾cesserit. ut ex quacũq causa
dos reddi deberet ip̃e restituerentur. ha¬
bita racione augm̃ti ⁊ diminucionis ar¬

Expanded text:
exegit, quia nec potuit: quaesitum est, si dos a marito petatur, an compellendus sit etiam illam summam, quae instrumento continetur, refundere? respondi potuisse quidem eum, cui actiones mandate sunt, debitorem conuenire: sed si sine dolo malo uel culpa exigere pecuniam non potuit, neque dotis nomine eum conueniri posse neque mandati iudicio. Fundus aestimatus in dotem datus a creditore antecedente ex causa pignoris ablatus est: quaesitum est, an mulier, si aestimationem dotis repetat, exceptione summouenda sit: ait enim se propterea non teneri, quod pater eius dotem pro se dedit, cui heres non exstiterit. Paulus respondit praedio euicto sine dolo et culpa uiri pretium petenti mulieri doli mali exceptionem obesse: consequi enim eam pretium fundi euicti euidens intis pactum intercessit, ut, ex quacumque causa dos reddi deberet, ipsae res restituerentur habita ratione augmenti et deminutionis
Abbreviated transcription (Latin):
el siuites ꝓpagauerit. uł arbores cu¬
rauerit: ue seminaria ꝓutilitateagri feceri¬
t inpensas necessiri as. fecisse uidetur¶ Noˢ
gr̃alit᷑ diffinimus multum inter eẽ adꝑpetu¬
am hutilitatem: Agiturr ad cam
que nõ ad p̃sentis tpĩs ꝑtineat: anuõ adp̃¬
sentis anni. fructum. Si inp̃sentis cum fr¬
uctib hoc conpensandum ẽ Si ũõ nõ fuit
ad p̃sens tr̃oabhita e rogacio neces sarii sin¬
Saulus: Et intotum iduidtur neceᷤ
sarus inpensis contineri. C udsi amaritoo¬
missum sit. iudex eum tanti dapnabit.
quanti mulieris interfui̾t eas inpensas

Expanded text:
el si uites propagauerit uel arbores curauerit uel seminaria pro utilitate agri fecerit, necessarias inpensas fecisse uidebitur. Nos generaliter definiemus multum interesse, ad perpetuam utilitatem agri uel ad eam quae non ad praesentis temporis pertineat, an uero ad praesentis anni fructum: si in praesentis, cum fructibus hoc compensandum: si uero non fuit ad praesens tantum apta erogatio, necessariis inulus sariis impensis contineri, quod si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mulieris interfuerit eas impensas
Abbreviated transcription (Latin):
riphoni Maritus dotem quamñ
accepit post diuorc̃ium ꝑcronem solu¬
it. repetit. quia nõ numeratam caue¬
rat exigi abco nõ potuit.
ip̃e quidem dotis accione tenetur pat̃
autem eius depeculio. Nec interest m
pecculio reme pecuniam dotalemꝰ necu
e.Set quatinus facere pot̾. hic quoc cõ¬
depnandus ẽ. Intelligitur aũt peculi

Expanded text:
ionum. Maritus dotem, quam non accepit, post diuortium per errorem soluit: repetet, quia non numeratam cauerat: exigi enim ab eo non potuit. ipse quidem dotis actione tenetur, pater autem eius de peculio: nec interest, in peculio rem uel pecuniam dotalem habeat nec ne. sed quatenus facere potest, hic quoque condemnandu
Abbreviated transcription (Latin):
secodicillis hedẽ scͥpsi. ses esto. ualet fer¬
institutio. ⁊ iã infilio qui inpotestate
feratur. uł que in p̃sens. ueluti sirex
parthoꝵ uiuit. Sinaius in portustit
ulianꝰ. Siquis testarato hoc mcdo
scͥpserit filius m̃s sititiũ adoptauerit
hes esto. Si ñatopuerit exħes esto. ⁊
filio parato aboptare. titiusnclit. se
ad rogaclum dare. erit filius hes qua:¬
hes esto Inne cenario cͣolitionẽ faciunt
ut sinolit hes ñ extat Nam inuolũta¬
ria heclis ꝑscã frustra addutur cum ⁊¬
igatumi accep̃. Si decẽ dederit. Necs ħe di¬
tas. necplegatum alit̃ adquiri potit. ꝗͣ
si post ĩpletã ꝯditionẽ. idegerit scͥptus
Hes. uł legatarius. ꝑ quodheditas. aut

Expanded text:
codicillis heredem scripsi, heres esto', ualet institutio etiam in filio qui in potestate nfertur uel quae in praesens, ueluti 'si rex Parthorum uiuit', 'si nauis in portu stattestamento hoc modo scripserit: 'filius meus si Titium adoptauerit, heres esto: si non adoptauerit, exheres esto' et filio parato adoptare Titius nolit se adrogandum dare, erit filius heres quaheres esto', in necessario condicionem faciunt, ut, si nolit, heres non existat: nam in uoluntaria heredis persona frustra adduntur, cum, egatum accepit 'si decem dederit' neque hereditas neque legatum aliter adquiri potest, quam si post impletam condicionem id egerit scriptus heres uel legatarius, per quod hereditas aut
Abbreviated transcription (Latin):
ad mittiq pot̾it᷑ cẽ tabulas bonorum possõ¬
nemur pationus. ¶ Sicapitis dimmutioe¬
nb̃tum aceus au̾itis cui assignatus ẽ. non¬
enim qui altĩ ex filiis assignatur nõ desiͥ¬
nt alt̾ius filii lib̾tus eẽ. amplius ee dicendĩ¬

Expanded text:
admittique poterit ad contra tabulas bonorum possesadmittique poterit ad contra tabulas bonorum possessionem ut patronus. Si capitis libertum accusauerit is, cui adsignatus est, nonenim, qui alteri ex filiis adsignatur, non desinit alterius filii libertus esse. amplius dicend
Abbreviated transcription (Latin):
midie dandaci filio intestatr lib̾tiquamuis
ip̃o uire legitima ħrditas ad nepotem ꝑtin¬
sit lib̾tus apͥntipe adu̾sus huius tabulas
uenit patronus. ut mults rescriptis ꝯtinet᷑
hic enimuiuit qiͣ ingenuus moritur᷑ liu̾t᷑.
p̃lane. si naturalib recłtitus sit cefsat cẽ tab̾.
bonorum possõ. id ⁊ si apͥncipe lib̾am teftĩ
factionem impetrau̾it. s hac lege emit. qui
ut manumitat ad hanc patrem edicti ꝑti¬
nebit. ¶ Siquis nummos accepit ut ma¬
nimitt̾et nõ ht̃ cẽ tabulas bonorum pos¬
aut bonorum possonem petitam siifficitã
uł unum exheredib adisse ħrditatem
bonorum ue possõnem petisse. ¶Patronꝰ
ccͣ ea baboa lib̃ti omĩmõ non ad mmiititur
que mn eastr̃is sunt quesita. ¶ Si deportatu
patronus restitudis sit lib̾ti ceͣ tab. bonorum
posiõnem accipe pot̾ idemꝙ ⁊ inlib̾to depor¬
.f. suum decastrensi peculiomanumisent
exconstitutione diui adriam patronus ẽ.

Expanded text:
midiae dandam ei filio intestati liberti, quamuis iure ipso legitima hereditas ad nepotem pertinsit libertus a principe, aduersus huius tabulas uenit patronus, ut multis rescriptis continetur: hic enim uiuit quasi ingenuus, moritur quasi libertus. Plane si natalibus redditus sit, cessat contra tabulas bonorum possessio: Idem et si a principe liberam testamenti factionem impetrauit. Sed si hac lege emit quis, ut manumittat, ad hanc partem edicti pertinebit. Si quis nummos accepit, ut manumitteret, non habet contra tabulas bonorum posaut bonorum possessionem petitam: sufficit autem uel unum ex heredibus adisse hereditatem bonorumue possessionem petisse. Patronus contra ea bona liberti omnino non admittitur, quae in castris sunt quaesita. Si deportatus patronus restitutus sit, liberti contra tabulas bonorum possessionem accipere potest. idemque et in liberto deporius familias seruum de castrensi peculio manumiserit, ex constitutione diui Hadriani patronus est
Abbreviated transcription (Latin):
n patronus hrsesto. non maleiidetur testatͦ.
nam si decess it filius pot̾it hie existente con¬
ditione accipe bonorum possõnem. ¶ Sidẽ¬
bita patrono portio lega sit. ⁊ scriptus ħrs non
fui̾t: ei satis factum ẽ. s ⁊ siistnutus sit ex ꝑte
minore quameidebetur residua ũopars sup¬
pleta ẽ euis siue fidei cõmissis. ⁊ ita satis factũ
eiidetur: s ⁊ si mortis cã donationib pot̾ĩt
patrono debita portio suppleri nam moriisc̃a
donationis uice legatorum funguntur.s ⁊
si nõ mortis cãdõauit lib̾tus patrono: contẽp¬
lacio tñ debite portioñ dõata sunt. idem erit
dicendum. cunc enimuł qĩ mortis c̃ã impu¬
tabuntur. uł qĩ agnita repellent patronum
ad ccͣ tab̾. bonorum possd̃ne.: ¶ Si patrono
conditionis implende c̃ã ꝗd datum sit i por¬
tionem debitam imputari deb. stñ debonis
sit nb̃ti ꝓ fectum. debitam aũ partem eorũ
que cum moritur lib̾tus habuit patronoda ¶¬

Expanded text:
male uidetur testatus: nam si decesserit filius, poterit hic existente condicione accipere bonorum possessionem. Si debita patrono portio legata sit, etsi scriptus heres non fuerit, satis ei factum est. Sed et si institutus sit ex parte minore quam ei debetur, residua uero pars suppleta est ei legatis siue fideicommissis, et ita satisfactum ei uidetur. Sed et mortis causa donationibus poterit patrono debita portio suppleri: nam mortis causa donationes uice legatorum funguntur. Sed et si non mortis causa donauit libertus patrono, contemplatione tamen debitae portionis donata sunt, idem erit dicendum: tunc enim uel quasi mortis causa imputabuntur uel quasi adgnita repellent patronum a contra tabulas bonorum possessione. Si patrono condicionis implendae causa quid datum sit, in portionem debitam imputari debet, si tamen de bonis sit liberti profectum. Debitam autem partem eorum, quae cum moritur libertus habuit, patrono da
Abbreviated transcription (Latin):
ere solet ũt lib̃ sit.⁊ constat eum qĩ ex senatus
consulto lib̾tatem consecutum mullus ẽẽ li-¬
u̾tũm. ¶ Silid̃ius captus abhostib ibide¬
cesserit quamuis lib̾ti appellatio eumnontã¬
gat. tamen ppiegem corneliam que testm
sicconfirimat. atq siiciuitate decesserit. ĩ¬
patrono quoq bonoꝵ possõ. dandaerit
Side portatus patronus sit: filio eius competit
bonorum possõ in bonis lib̃ti. nec impecdim̃to
ẽ. eitalis patronus. qui mortui loco habetur. ⁊
disimile ẽ si patronus a pd̾ hostes sit. nam
apt̾ spetios post limimi obstat lib̾is suis. ¶ Si
Sextraneus alib̾to ħrs institutus rogatus sit
Elio hrclitatem restituere cum ex senatus ꝯ¬
sulto trebelliano restituta ħrditate hrclis
loco filius halxtur. patroniis submouẽdꝰ ẽ.

Expanded text:
it: et constat eum quasi ex senatus consulto libertatem consecutum nullius esse libertum. Si libertus captus ab hostibus ibi decesserit, quamuis liberti appellatio eum non tangat, tamen propter legem Corneliam, quae testamentum sic confirmat atque si in ciuitate decesserit, patrono quoque bonorum possessio danda erit. Si deportatus patronus sit, filio eius competit bonorum possessio in bonis liberti nec impedimento est ei talis patronus, qui mortui loco habetur. et dissimile est, si patronus apud hostes sit: nam propter spem postliminii obstat liberis suis. Si extraneus a liberto heres institutus rogatus sit filio hereditatem restituere, cum ex senatus consulto Trebelliano restituta hereditate heredis loco filius habetur, patronus summouendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
quotiens nõ ẽ ħrs exdebita portiõe institutꝰ.:
Sipatronus sub conditione hrs sit institut᷑.
eaꝙ conditio iuuotestatore exstiũt. ccͣ tab̾.
bonorum possõnem acciꝑe nõ pot̾.o iud igͦĩ
simortis tp̃r pender. exstitit tm̃ añqͣm pat̾no
ceferatur bonorum possõ. hoc ẽ añ aditam :¬
ħrditatem ad mutetur ex hac parte eclicti
⁊ magisẽ. ut adire herecutatis tp̃s spectet᷑
hoc enim ure utimur.: si tñ impret̾it̾um
collata conditio. uł adp̃sens nõ uidetur    uon acceꝑ ͭ¬

Expanded text:
quotiens non est heres ex debita portione institutus. Si patronus sub condicione sit institutus eaque condicio uiuo testatore extitit, contra tabulas bonorum possessionem accipepependit, extitit tamen, antequam patrono deferatur bonorum possessio, hoc est ante aditam hereditatem, an inuitetur ex hac parte edicti? et magis est, ut aditae hereditatis tempus spectetur: hoc enim iure utimur. Si tamen in praeteritum collata sit condicio uel ad praesens, non uidetur sub c
Abbreviated transcription (Latin):
multos amnios uenire iussit. postea exo¬
ratus accepto ab eo p̃tio eum manumi¬
sit. quero aneum filius ħiy manumisso
rimum interẽ a suo ẜuo quis uł etiam
ab amnco euis acceptis nummis dedit li¬
b̾tatem an ab eo suoquicumeẽt alien
in fidem euideuenĩt.⁊ enim ille etiam sr
nõ gratuitum beneficium t̾n pr̃itit. iste
nicħ amplius quam oꝑam suam accõ¬
modare uidi pot̃.

Expanded text:
multos annos uenire iussit: postea exoratus accepto ab eo pretio eum manumisit: quaero, an eum filius et heres manumissorrimum interesse, a suo servo quis vel etiam ab amico eius acceptis nummis dederit libertatem, an ab eo servo, qui cum esset alienus in fidem eius devenit. etenim ille etiamsi non gratuitum, beneficium tamen praestitit, iste nihil amplius quam operam suam accommodare videri potest.
Abbreviated transcription (Latin):
neꝙ si ob negotium faciendumuł nõ
faciendum pecuniam accepisse dice̾nt᷑.
in factum acc̃one tenẽtur. s nec famose
acc̾ones adu̾suseos dantur. nec heꝙ
ceptiones dolipatiuntur uł uis metus¬
patiuntur. nec deferenter iusurandum
decallĩmmia iurant. necñ ⁊ siuentris nõe
inpossõnemcalumpnie c̾a missa dicat᷑
patrona lib̾tus hoc dicens nõ audietur: qi
decalumpnia patroniqueri nõ debr. his
enĩꝑsoĩs etiam mcet̾is partib edieti ho
b eorum⁊ si forte ip̃ip alũs int̾ueniãt.
honor habebitur.
extranei hominis adũsus patronum.¬
lp̃ .l. Lb̃to. ⁊ filio semꝑ honesta et
nich imponi lib̾is sob. nec quisquam
dixit iureuirando obligari faim pa¬
tri maminisiori ut libertum pario

Expanded text:
 non faciendum pecuniam accepisse dicerentur, in factum actione tenentur. Sed nec famosae actiones adversus eos dantur, nec hae ceptiones doli patiuntur vel vis metuspatiuntur. Nec deferentes iusiurandum de calumnia iurant. Nec non et si ventris nomine in possessionem calumniae causa missa dicatur patrona, libertus hoc dicens non audietur, quia de calumnia patroni quaeri non debet. his enim personis etiam in ceteris partibus edicti honbus eorum: et si forte ipsi pro aliis interveniant, honor habebitur. extranei hominis adversus patronum Liberto et filio semper honesta et nihil imponi liberis solet. nec quisquam dixit iureiurando obligari filium patri manumissori ut libertum patro
Abbreviated transcription (Latin):
sit. mportione quoꝙ hereditatis. idemqd̾
dum talib ꝑ soĩs succurrendumẽ ut ã¬
pliorequidem quam uirili pornone he¬
ditsi reditatis data usq ad unilem iueantur.
Inminorem autem actenus accõnes his¬
us di tribuantur quatenus scripte sunt. ¶¬
no demobfuatur. ⁊ cnca legata. ⁊ fideicomis

Expanded text:
sit in portione quoque hereditatis idem quod sit in portione quoque hereditatis idem quod dum talibus personis succurrendum est, ut ampliore quidem quam uirili portione hereditatis data usque ad uirilem tueantur, in minorem autem eatenus actiones his tribuantur, quatenus scriptae sint. idem obseruatur et circa legata fideiue commis
Abbreviated transcription (Latin):
possonemacceꝑit. deinde postea appariũt
eum ex his lib̾is non fuisse qui eambonoꝵ
possõnem acciꝑe possunt. ex his aiẽquib¬
legata pr̃antur obtinuit noneẽ ei denegãdã
peticionem legatorum suie ordinariam
bonorum possõnem petieit sine carbonia¬
nam. ¶ ⁊ion solumautem legatum dene.¬
gaturei. qui bonorum posso̾nem accepit:
u̾metiam siquidaliud exuoluntate ac¬
ceꝑerit. cuiconsequensẽ. qd iulianus scͥp¬
sit. Si ftĩsuo impubi s̃ubstitutus sit. accepe¬
nt ꝙ cẽ tabulas bonoꝵ possc̾em deneganiei
ꝑsecutionem hereditatis fr̃s impubi mor¬
tin cui apatre substitutus ẽ silega fuint re-¬
licta liberis et extraneis. licet inrorumq p̃¬
statio legis falcidie iocum racẽt. logataqͣ
prãntur iegata liłorum augentur. s etiã
siportio hereditatis fũt ascripta ei quiex li¬
b̃is parentib ue ẽ aneiconẜuanda sit. ut:
solent legata. ⁊ uilianus sepissime serip.¬

Expanded text:
possessionem acceperit, deinde postea apparuerit possessionem acceperit, deinde postea apparuerit eum ex his liberis non fuisse, qui eam bonorum possessionem accipere possunt, ex his tamelegata praestantur: optinuit non esse ei denegandam petitionem legatorum, siue ordinariam bonorum possessionem petierit siue Carbonianam. Non solum autem legatum denegatur ei, qui bonorum possessionem accepit, uerum etiam si quid aliud ex uoluntate accepit. cui consequens est, quod Iulianus scripsit, si fratri suo impuberi substitutus sit acceperitque contra tabulas bonorum possessionem, denegari ei persecutionem hereditatis fratris impuberis mortui, cui a patre substitutus est. Si legata fuerint relicta liberis et extraneis, licet utrorumque praestatio Falcidiae locum faceret legataque praestantur legata, liberorum augentur. Sed et si portio hereditatis fuerit adscripta ei, qui ex liberis parentibusue est, an ei conseruanda sit, ut sole‹n›t legata? et Iulianus saepissime scrip
Abbreviated transcription (Latin):
fuiumm pret̾ut. deide ut̾ꝙ fuius accepunt
bonorumpossõnem legata sunt. ⁊ a subs¬
ntuto impub̾i relicta non tantum i parẽ
dem ab impub̾te relicta sunt. solis lib̾is paͥ¬
.i. totius assis sextuncem reuneat. qd̾ si
impubes exuntiadum taxat institutus
heres fuit. magisq ẽ usq ad semissemle¬
gata pr̃aturum. habita ratione legis fal¬
cidie licet enmexuncia fuiͣt heres impu¬
bes institutus. tñq accessit:augebit le¬
gata ab substituto relicta. ¶Omĩb aũ
ub̃is pr̃ari legatap̾cor uoluit. exceptishis
libis quib bonorum possõnẽ p̃tordedit ex
cãis suprascriptis. Niam sidedit bonorum
possonem. non putat legatorum eos ꝑscru¬
tionem hr̃e. Constituere gͥ apd̾ sedebe̾t. utrõ
cẽ tabulas bonorum possonem petat. anũo
logatum ꝑ sequatur.sieleg̃it cẽ tabula sñ
habebit legatum. Si legatum eleg̾it: coui¬
reutimur. ne petat bonorum possõnemoce
tabulas. ¶ Siquis ccͣ tabulas bonorum

Expanded text:
filium praeteriit: deinde uterque filius acceperunt bonorum possessionem: legata sunt etiam ‹a› substituto impuberis relicta non tantum liberis dem ab impubere relicta sunt, solis liberis parest totius assis sescunciam retineat. Quod si impubes ex uncia dumtaxat institutus heres fuerit, magis est semissem usque legata praestaturum habita ratione legis Falcidiae: licet enim ex uncia fuerit impubes institutus, tamen quod accessit, augebit legata a sub stituto relicta. Omnibus autem liberis praestari legata praetor uoluit exceptis his liberis, quibus bonorum possessionem praetor dedit ex causis supra scriptis: nam si dedit bonorum possessionem, non putat legatorum eos persecutionem habere. constituere igitur apud se debet, utrum contra tabulas bonorum possessionem petat an uero legatum persequatur: si elegerit contra tabulas, non habebit legatum: si legatum elegerit, eo iure utimur, ne petat bonorum possessionem contra tabulas. Si quis contra tabulas bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
suabitur. It̃. siquis exhis ꝑsonis rogatus
sit restituere. exteroꝙ sibi relicium sit. est
dicendum nõ eẽ legatum pr̃andum qd̾ e
molumentum ad eum nõ respicit. S si
neo reactum sit. sub hoc mõ alicut aliciuex
libens pr̃aret. equissimument dr̃e nõ dełe
eip̃torem denegaͬ accõnem ea autem lega¬
tasola prãnt. quicẽ tabulas bonorum poᷤ¬
sõnem accipuint que utilit̾ data sunt ue¬
rum iccirconõ debentur. ꝙ filius ccͣ tab̾as
bonorum possõnem accepit.¬

Expanded text:
uabitur. Item si quis ex his personis rogatus sit restituere extero quod sibi relictum est, dicendum non esse legatum praestandum, qui‹a› emolumentum ad eum non respicit. Sed si aneo relictum sit sub hoc modo, ut alicui ex liberis praestet, aequissimum erit dicere non debere ei praetorem denegare actionem. Ea autem legata sola praestant qui contra tabulas bonorum possessionem acc‹i›piunt, quae utiliter data sunt, uerum idcirco non debentur, quod filius contra tabulas bonorum possessionem accipit
Abbreviated transcription (Latin):
otalis interriss. ⁊ alioquin soluendo. nõ
esset. quamuis nichil feciss dolo quo mi¬
nus soluendo ess ꝑ inde tñ cum dapncan¬
dum. eius reidotalis noĩe inquadolum
feciss atqsidolo eius factum ess quo minu̾
facere possit. Ceterum sicirra interritum de¬
reidotalis dolus maluᷤ. iculpa maritiabsit.
accioẽs solas eo nomine quas maritus abe¬
t prestandas mulie̾i. uł utifurti. uł dãpni
dicio dedote contestato reuersa fuĩt inma¬
trimonium. reclintegrato mm̃o exspirat iu¬
at constante mim̃o dotem ut es alienum
soluat. aut precdia idonea emat. set ut lis̾¬
ris exalio iuro egentib aũfrĩb ⁊ͣ parentib
consuleret. uł ut cos exostib recumeret ꝗ

Expanded text:
otalis interisset et alioquin soluendo non otalis interisset et alioquin soluendo non esset, quamuis nihil dolo fecisset, quo minus soluendo esset, perinde tamen eum damnandum eius rei dotalis nomine in qua dolum fecisset, atque si dolo eius factum esset, quo minus facere possit. ceterum si circa interitum rei dotalis dolus malus et culpa mariti absit, actiones solas, quas eo nomine quasi maritus habet, praestandas mulieri, ueluti furti uel damni dicio de dote contestato reuersa fuerit in matrimonium, redintegrato matrimonio exspirat iuat constante matrimonio dotem, ut aes alienum soluat aut praedia idonea emat, sed ut liberis ex alio uiro egentibus aut fratribus aut parentibus consuleret uel ut eos ex hostibus redimere