comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
festa fastidium prolixa ad sertione generctur adea
quaede inferorum loco alii definiunt transeamus :
maluerunt enim mundum alii inelementater quater¬
nadiuidere ut in primo numerentur ordine. terra aqua
aer. ignis qui est pars liquidior aeris uicina lunae supra
haec rursum : totidem numero sed naturae purioris ele¬
menta :ut sicluna pro: terra quam a etheriã terrã aphr¬
sicis diximus nominatã aqua sit sphera mercuriuaerue¬
neris ignis insole tertius uero elem̃torũ ordoata ad nos
conuersus habeatur ut terrãultimã faciat et ceteris
in medium redactis interras desinat tã ima : quã sũ ma
postremitas: Igitur sphera martia ignis habeatur
aer iouis. saturni aqua terrauero a planes : inquaȩ lrsios
esse campos puris animis deputatos. antiquitts nobis
intellegendũ reliquit dehis cãpis animacũ in corpus emit¬
titur. pertres elementorũ ordines trina morte adcorpus

Expanded text:
festa fastidium prolixa adsertione generetur, ad ea festa fastidium prolixa adsertione generetur, ad ea quae de inferorum loco alii definiunt transeamus. Maluerunt enim mundum alli in elementa ter quaterna diuidere, ut in primo numerentur ordine terra, aqua, aer, ignis, qui est pars liquidior aeris uicina lunae; supra haec rursum totidem numero, sed naturae purioris elementa, ut sit luna pro terra, quam aetheriam terram a physicis diximus nominatam, aqua sit sphaera Mercurii, aer Veneris, ignis in sole, tertius uero elementorum ordo ita ad nos conuersus habeatur ut terram ultimam faciat, et, ceteris in medium redactis, in terras desinat tam ima quam summa postremitas, igitur sphaera Martia ignis habeatur, aer Iouis, Saturni aqua, terra uero ἀπλανής, in qua Elysios esse campos puris animis deputatos antiquitas nobis intellegendum reliquit. De his campis anima, cum in corpus emittitur, per tres elementorum ordines trina morte ad corpus
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur usq: ad globi lunaris exordium: mutabilem uero
aluna ad terrasusq dixerunt : et uiuere animasdum in
immutabili parte consistunt moricũ ad partem ceciderint
permutationis capacem : atq: ideo inter lunã terrasq: locũ
mortis et inferorũ uocari ipsãq: lunãuitae esse mortisq
confinium etanimas inde interram fluentes mori inde
ad supera meantes inuitã reuerti niec in merito aestimatũ¬
est aluna enim deorsum natura incipit caducorums ab
hac animae subnumerdm dierum cadere et sub tempus
incipiunt: deniq: illã aetheriam terram pbrsiciuocaue¬
runt ethabitatores eius lunarespopulos nuncuparut̃ :
quodita eẽ plurimis argumentis quaenunc longũ ẽ
enumera redo cuerunt: nec dubiũ .ẽ. qui in ipsa sit mor¬
talium corporum et auctor et conditrix ad eo ut non¬
nulla corpora subluminis eius accessu patianturau¬
gmenta et hocde crescente minuantur : sed nederemani¬

Expanded text:
dicitur, usque ad globi lunaris exordium, mutabilem uero dicitur, usque ad globi lunaris exordium, mutabilem uero a luna ad terras usque dixerunt; et uiuere animas dum in immutabili parte consistunt, mori autem cum ad partem ceciderint permutationis capacem; atque ideo inter lunam terrasque locum mortis et inferorum uocari; ipsamque lunam uitae esse mortisque confinium; et animas inde in terram fluentes mori, inde ad supera meantes in uitam reuerti nec immerito aestimatuest. A luna enim deorsum natura incipit caducorum: ab hac animae sub numerum dierum cadere et sub tempus incipiunt. Denique illam aetheriam terram physici uocauerunt, et habitatores eius lunares populos nuncuparunt. Quod ita esse plurimis argumentis, quae nunc longum est enumerare, docuerunt. Nec dubium est quin ipsa sit mortalium corporum et auctor et conditrix, adeo ut nonnulla corpora sub luminis eius accessu patiantur augmenta et hoc decrescente minuantur. Sed ne de re mani
Abbreviated transcription (Latin):
teram uero qua e uulgouita existimat᷑ animam deim¬
mortalitatis suae luceadquõsdã tenebras mortis im¬
pellii uocabuli testemur horrore : Nãut constet ani¬
maltetesse ẽ in corpore anima uinciatur : Ideo corpis
demas hoc ẽ uinculum nuncupatur : et cuaa quasi
quoddam sema id ẽ animae sepulchrũ : unde cicero
pariter utrumq significans: corpus esse uinculum cor¬
pus sepulchrum quod carcer .ẽ. sepultorũ at que corporũ
uinclis tam quam ecarcere euolauerunt: Inferos aut̃
platonici non in corporibus esse idẽ non a corporibus
inciperedixerunt: sed certã mundi istius partem ditis
sedem id ẽ inferos uocauerunt: delociuero ipsius finibus
intersȩdissona publicarunt. et intres sectas diuisa senten¬
tia ẽ : aliienim mundũ in duo diui serunt. quorum alterũ
facit alterũ patitur: et illud faceredixerunt. quod cum
sit immutabile alteri causas et necessi tatem permutatio¬
nis imponit: hoc pati quod permutatione uariatur : et im

Expanded text:
teram uero, quae uulgo uita existimatur, animam de immortalitatis suae luce ad quasdam tenebras mortis impelli uocabuli testemur horrore. Nam ut constet animal, necesse est in corpore anima uinciatur. Ideo corpus έμας, hoc est uinculum, nuncupatur, et σῶμα, quasi quoddam σῆμα, id est animae sepulcrum. Vnde Cicero, pariter utrumque significans, corpus esse uinculum, corpus sepulcrum, quod carcer est sepultorum, ait: «qui e corporum uinclis tamquam e carcere euolauerunt.» Inferos autem Platonici non in corporibus esse, id est non a corporibus incipere, dixerunt, sed certam mundi istius partem Ditis sedem, id est inferos, uocauerunt; de loci uero ipsius finibus inter se dissona publicauerunt et in tres sectas diuisa sententia est. Alii enim mundum in duo diuiserunt, quorum alterum facit, alterum patitur; et illud facere dixerunt quod, cum sit immutabile, alteri causas et necessitatem permutationis imponit, hoc pati quod permutatione uariatur. Et immu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa conficiat : Ideoneq detrium superiorum ordine quem
mani feste clareq: distinguit immens a distantia neq: delu¬
nae regione quae ab omnibus multum reces sit interueteres ali
quadis sensighorum uero trium sibi proximorũ ueneris mercuruct
solis ordinem uicinia confudit sed apud aliosnam aegrptiorum
sollertiamratio non fugit quaetalis ẽ: Circulus perquem soldiscur

Expanded text:
ipsa conficiat. Ideo neque de trium superiorum ordine, quem manifeste clareque distinguit immensa distantia, neque de lunae regione, quae ab omnibus multum recessit, inter ueteres fuit aliqua dissensio. Horum uero trium sibi proximorum, Veneris, Mercurii et solis, ordinem uicinia confudit, sed apud alios: nam Aegyptiorum sollertiam ratio non fugit, quae talis est. Circulus per quem sol discur
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ideo et nullum eius simulacrum cumdis aliis constitue¬
rentur finxitantiquitas quia summus ds̃ nata que ex eomens
sicut ultra anima mita supranaturã sunt quonihilfas ẽ. defa¬
bulis peruenire dedisautem ut dixiceteris etde anima:
non frustra senecut oblectent ad fabulosa conuertunt.
sed quia sciunt in imicamessenatura ga pertam nudam¬
que ex positionem sui: quae sicut uulgaribus hominum
sensibus intellectum suiuariorerum tegmineo perimen¬
toques ubtraxitita a prudentibus arcana sua uoluit per
fabulosa tractarisic ipsamysteria figurarum cuniculis

Expanded text:
fecit. Ideo et nullum eius simulacrum, cum dis aliis constituerentur, finxit antiquitas, quia summus deus nataque ex eo mens, sicut ultra animam, ita supra naturam sunt, quo nihil fas est de fabulis peruenire. De dis autem, ut dixi, ceteris et de anima non frustra se nec ut oblectent ad fabulosa cunuertunt, sed quia sciunt inimicam esse naturae apertam nudamque expositionem sui, quae, sicut uulgaribus hominum sensibus intellectum sui uario rerum tegmine operimentoque subtraxit, ita a prudentibus arcana sua uoluit per fabulosa tractari. Sic ipsa mysteria figurarum cuniculis
Abbreviated transcription (Latin):
oruteiannus satis sit ad todia cũ pera grandum lamuero ita ue¬
neri proxima ẽ stella mercuri et mercurio solpropinquus:

Expanded text:
or ut ei annus satis sit ad zodiacum peragrandum. Iam uero ita Veneri proxima est stella Mercurii, et Mercurio sol propinquus
Abbreviated transcription (Latin):
posidonius dȩtim: a sclepia des quinque sensuum exer¬
citium sibi consonum: hyppocrates. spiritum tenuem
percorpus omne dispersum heraclitus ponticus lucemi¬
hera drtus phrsicus : scintillam stellaris essentiae :
tenon concretum corporispm̃: democritus . spm insertũ

Expanded text:
Posidonius ideam, Asclepiades quinque sensuum exercitium sibi consonum, Hippocrates spiritum tenuem per corpus omne dispersum, Heraclides Ponticus lucem,Heraclitus physicus scintillam stellaris essentiae, Zenon concretum corpori spiritum, Democritus spiritum insertu
Abbreviated transcription (Latin):
muscum peralterã idest animalis mortemabsolui ani-¬
mam et adueras Natura ediuitias. atq: adpropriam
libertatem remitti faustum nomen indicio sit peral

Expanded text:
mus, cum per alteram, id est animalis mortem, absolui animam et ad ueras naturae diuitias atque ad propriam libertatem remitti faustum nomen indicio sit; per al
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipse prima causa. et deus ille omni potentissimus aestimetur.
cumglob: ipse quod caelum ẽ. an imae sitfabrica: anima exmente
proces seritimens ex deo qui uere summus ẽ procreata sitsed sum¬
mum quidem dixitadceterorũ ordinem qui subiecti sunt: un¬
demox subi ecit arcens et continensceteros: deũ uero quod non
modo in mortaleanimabacdiuinũ sitplenũ inditae ex illa puris¬
simamenterationis sed quod et uirtutes omnes quae illam
prima eomnipotentiam summitatis sequuntur. aut ipsefa

Expanded text:
ut ipse prima causa et deus ille omnipotentissimus aestimetur, cum globus ipse quod caelum est animae sit fabrica, anima ex mente processerit, mens ex deo qui uere summus est procreata sit. Sed summum quidem dixit ad ceterorum ordinem qui subiecti sunt, unde mox subiecit: «arcens et continens ceteros»; deum uero, quod non modo immortale animal ac diuinum sit et plenum inditae ex illa purissima mente rationis, sed quod et uirtutes omnes, quae illam primae omnipotentiam summitatis sequuntur, aut ipse fa
Abbreviated transcription (Latin):
naturamigraui teuiusuis in tegraet in corrupta non deserit
quod primum coepit mouerc:ideo uero caeli motus necessario
uolubilis ẽ qui acũ semperm oueri neces sesitultra autẽ locus
nullus sit quosetendat accessio continuationeperpetuae in
sereditionis agitatur ergo in quo potestiuel habe tecurricetac¬
cederceius reuolui estquias phaerȩs patia et loca conplecten¬
tis omniacunus ẽ cursus rotari sed etsi canimam sequi sẽꝑ uide¬
tur qua ein ipsa uniuersi tate dis curritdicemus ergoquodeã
num quã repperiat si sem ꝑhanc sequi turim mosẽpereã rep¬
perit quia ubi que cota ubiq perfecta e: curergo siquam quac¬
ritrepperit non quiescit q̃ua et illa re quietis ẽ insciastaret
enimsius quã stantẽ animam reꝓp̃erire qcũ uero illa ad cuius
ad petentiam trahitur semperinuniuersa sẽfunda tsemper
et corpus seinipsam peripsam recorquet: Haec decaelestis
uo lubilitatis arcanopauca demultis plotino auctore repta

Expanded text:
natura migrauit, cuius uis integra et incorrupta non deserit quod primum coepit mouere. Ideo uero caeli motus necessario uolubilis est quia, cum semper moueri necesse sit, ultra autem locus nullus sit quo se tendat accessio, continuatione perpetuae in se reditionis agitatur. Ergo in quo potest uel habet, currit; et accedere eius reuolui est, quia sphaerae spatia et loca complectentis omnia unus est cursus, rotari. Sed et sic animam sequi semper uidetur quae in ipsa uniuersitate discurrit. Dicemus ergo quod eam numquam reperiat, si semper hanc sequitur? Immo semper eam reperit, quia ubique tota, ubique perfecta est. Cur ergo, si quam quaerit reperit, non quiescit? Quia et illa requietis est inscia. Staret enim, si usquam stantem animam reperiret; cum uero illa ad cuius appetentiam trahitur, semper in uniuersa se fundat, semper et corpus se in ipsam per ipsam retorquet. Haec de caelestis uolubilitatis arcano pauca de multis Plotino auctore reperta
Abbreviated transcription (Latin):
diuidantur. tonus induas diui dimedietates recusat: sed se¬
mitonium uocitauerunt. sonum to nominorem: quem tam
paruo distareatono de prehensum ẽ : quan tum hiduo nu-¬
meri intersedistanti idest ducenta quad raginta tria: et
ducenta quin qua ginta sexhoc semitonium prthagorici
quidem ueteres dihes innominabant: sed sequens usus
sonum semitonio minorem: dihes in constituit : nominan¬
dum: plato semitonium limma uocitauit suntaigitur spao¬

Expanded text:
diuidantur, tonus in duas diuidi medietates recusat. Sed sediuidantur, tonus in duas diuidi medietates recusat. Sed semitonium uocitauerunt sonum tono minorem, quem tam paruo distare a tono deprehensum est quantum hi duo numeri inter se distant, id est ducenta quadraginta tria et ducenta quinquaginta sex. Hoc semitonium Pythagorici quidem ueteres δίεσιν nominabant, sed sequens usus sonum semitonio minorem δίεσιν constituit nominandum. Plato semitonium λεῖμμα uocitauit. Sunt igitur sym
Abbreviated transcription (Latin):
et ex hoc duplarinascitur symphonia cuinomen est dia pason:
triplaris autem : cum deduob: numeris minor: ter in maiore nu¬
meratur: ut sunt tria adunum: et ex hocnumero : srm phonia
cum de duobus numerisminor quater in maiore numeratur:
ut sunt quattuor adunũ : quinumerus facit srmphoniam
quam dicunt disdia pasonȩ pog̃ dous est numerus qui intra
sehabet minorem et insuper eius octauam partem ut nouem
ad octo : qua in nouem et octosunt et insuper octaua pars
eorum id ẽ unum hic numerus sonum parit quem tononmu¬
siciuocauerunt: sonum uero tono minoremueteres quidem.
semi tonium uocitare uoluerunt sed nonita accipiendum eft
ut dimidius tonus putetur : quia nec semiuocalem inlitteris
promedietate uocalis accipimus : de inde tonus pernaturam
suiinduo diui disibia equa non poteritxumenim exnouera¬
rionumero constet nouem autemnum quam aequaliter

Expanded text:
Et ex hoc duplari nascitur symphonia cui nomen est διὰ πασῶν. Et ex hoc duplari nascitur symphonia cui nomen est διὰ πασῶν. Triplaris autem, cum, de duobus numeris, minor ter in maiore numeratur, ut sunt tria ad unum. Et ex hoc numero symphonia cum, de duobus numeris, minor quater in maiore numeratur, ut sunt quattuor ad unum. Qui numerus facit symphoniam quam dicunt δὶς διὰ πασῶν. Epogdous est numerus qui intra se habet minorem et insuper eius octauam partem, ut nouem ad octo, quia, in nouem, et octo sunt et insuper octaua pars eorum, id est unum. Hic numerus sonum parit quem τόνον musici uocauerunt. Sonum uero tono minorem ueteres quidem semitonium uocitare uoluerunt. Sed non ita accipiendum est ut dimidius tonus putetur, quia nec semiuocalem in litteris pro medietate uocalis accipimus. Deinde tonus per naturam sui in duo diuidi sibi aequa non poterit. Cum enim ex nouenario numero constet, nouem autem numquam aequaliter
Abbreviated transcription (Latin):
derentur : una in pulsa plectõ alia licet longe posita sed nu¬
meris conueniens. simul sonaret: ex omni autem innume¬
ra uarietate nu merorum pauci et numerabiles inuenti sunt:
quisibi adefficiendam musicam conuenirent: Sunt autẽ
his ex om̃nes : epitritus hemiolius duplaris. triplaris qua¬
druplaris et epogdousset estepitritus cum de duobus nume¬
ris maior habet totumminoremet in super eius tertiã partẽ¬
ut sunt quattuor ad tria nam in quattuor sunttria : et ter¬
tia pasi trium: id ẽ unumet is numerus uocatur epitritus.
deque eonascitur srmphonia quae eppellatur diates saron
hemiolius est cum de duobus numeris maior hab et totũ
minorẽ : et insuper eius medi etatemut sunttria adduo
namintribus sunt duo et media par seorum id est unum et ex
hocnumero qui hemiolius dicitur nascitur srmphonia quae
appellatur diapente : duplaris numerus ẽcum deduobus nume¬
rismin or bis inmaiorenumeratur: ut sunt quat tuorad duo:

Expanded text:
derentur, ut, una impulsa plectro, alia, licet longe posita sed numeris conueniens, simul sonaret. Ex omni autem innumera uarietate numerorum pauci et numerabiles inuenti sunt qui sibi ad efficiendam musicam conuenirent. Sunt autem hi sex omnes: epitritus, hemiolius, duplaris, triplaris, quadruplaris et epogdous. Et est epitritus cum, de duobus numeris, maior habet totum minorem et insuper eius tertiam parteut sunt quattuor ad tria. Nam in quattuor sunt tria et tertia pars trium, id est unum. Et is numerus uocatur epitritus, deque eo nascitur symphonia quae appellatur διὰ τεσσάρων. Hemiolius est cum, de duobus numeris, maior habet totum minorem et insuper eius medietatem, ut sunt tria ad duo. Nam in tribus sunt duo et media pars eorum, id est unum. Et ex hoc numero, qui hemiolius dicitur, nascitur symphonia quae appellatur διὰ πέντε. Duplaris numerus est cum, de duobus numeris, minor bis in maiore numeratur, ut sunt quattuor ad duo.
Abbreviated transcription (Latin):
uiginti septem primum aeque crbum alterius partis ef f¬
ciunt undemn tellegidatur hosduos numeros octo dico et
septem qui ad multi plicationẽ annorũ perfecti in republica
uiri conuenerunt solosi doneos adefficiendam mundia¬
nimamiudicatosqui a nihil post autorem potest. eẽ per¬
fectius : Hoc quo queno tandum est quod superius ad serentes¬
communem numerorum omnium dignitatem antiquio¬
res eos suꝑficie et lineis eius omnib: que corporib
ostendimus procedens autem tractatus inuenit nume¬
rus etante animammundifuis sequibus illam contextam
augustis simatimȩi rationaturaeipsius conscia testis
expres sithincest quod pronuntiare non dubita uere sapien¬
tes animames senu merum semouentem : Nuncuidemus
curseptenarius numerus suo seor sum merito plenus abe
a turcuius plenitu donoscatur primum merita partium

Expanded text:
uiginti septem, primum aeque cybum alterius partis efficiunt; unde intellegi datur hos duos numeros octo dico et septem, qui ad multiplicationem annorum perfecti in re publica uiri conuenerunt, solos idoneos ad efficiendam mundi animam iudicatos, qua nihil post auctorem potest esse perfectius. Hoc quoque notandum est quod, superius adserentescommunem numerorum omnium dignitatem, antiquiores eos superficie et lineis eius omnibusque corporibus ostendimus; procedens autem tractatus inuenit numeros et ante animam mundi fuisse, quibus illam contextam augustissima Timaei ratio, naturae ipsius conscia testis, expressit. Hinc est quod pronuntiare non dubitauere sapientes animam esse numerum se mouentem. Nunc uideamus cur septenarius numerus suo seorsum merito plenus habeatur; cuius ut pressius plenitudo noscatur, primum merita partium
Abbreviated transcription (Latin):
stellarum plurium compositione : formantur: ut
aries taurus ut andromeda perseus uel corona et
quaecumq: uariarum genera formarum : incaelum
recepta creduntur: sic et apud grecos. asteret astron
diuersa significant : et aster stellauna .ẽ astronsignũ
stellis coactum. quod nos sidus uocamus:
Cum uero stellas globosas et rotundas dicat. Non sin¬
gularium tantum exprimit speciem : sed et earum
qua e in signa formanda conueniunt : omnes enim
stella einterse . et si in magnitudine. aliquam . nullam
tamen habent inspecie differentiam: perhaeea ut

Expanded text:
stellarum plurium compositione formantur, ut Aries, Taurus, ut Andromeda, Perseus uel Corona, et quaecumque uariarum genera formarum in caelum recepta creduntur. Sic et apud Graecos ἀστήρ et ἄστρον diuersa significant, et ἀστήρ stella una est, ἄστρον signum stellis coactum, quod nos sidus uocamus. Cum uero stellas globosas et rotundas dicat, non singularium tantum exprimit speciem, sed et earum quae in signa formanda conueniunt. Omnes enim stellae inter se, etsi in magnitudine aliquam, nullam tamen habent in specie differentiam. Per haec aut
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ concordiconcretione coalescunt: necnon omnium
corporum tressunt dimensiones: longitudo latitu do
profunditas terminia dnumerato effectu ultimo quat

Expanded text:
e concordi concretione coalescunt. Nec non omnium corporum tres sunt dimensiones: longitudo, latitudo, profunditas; termini, adnumerato effectu ultimo, quat
Abbreviated transcription (Latin):
tibus: undeetscipioni deanimis beatorum ostensola¬
cteo dictũ ẽ: hinc profectihuc reuertuntur: ergo descen¬
surae cum adhuc in cancro sunt ꝗnm̃ illic positae nec¬
dum lacteum reliquerunt adhuc innumero sunt
deorum: cũ uero adleonem labendo peruenerint:
illic conditionis futurae: auspicantur exordium et¬
quia in leone sunt rudimenta nascendi et quaedam
humanaenaturae tiro cinia: a quarius autem ad uer

Expanded text:
tibus. Vnde et Scipioni de animis beatorum ostenso lacteo dictum est: «hinc profecti huc reuertuntur.» Ergo descensurae cum adhuc in Cancro sunt, quoniam illic positae necdum lacteum reliquerunt, adhuc in numero sunt deorum. Cum uero ad Leonem labendo peruenerint, illic condicionis futurae auspicantur exordiumquia in Leone sunt rudimenta nascendi et quaedam humanae naturae tirocinia, Aquarius autem aduer
Abbreviated transcription (Latin):
rien didesi derium. succedit paulipatrisoportunadis su¬
asio. accensam filii festinationemab ad petitus pontaneae
mortis exdudens : pleneigitur in animo somni antis
utrimque plantatas peran diexs pectandi que temperie altius
iam circa erigendum ne potis animum a fricanus ingreditur:
nec prius eum terrã patitur intueri. quam caeli acsiderũnatu-¬
ram motum ac modulamenag noscatiethaet comnia sciat prie-¬
mio cessurauir tutum: ac post quammens firmata scipionis
Aacritate tantae promissionis erigitur : tum demum gloria
quae apud in doctos magnum uirtutis praemium creditur.
contemniiubetur : dumostenditur exterrarum breuitate.
uel casibus arta locis angusta tem porib: a fricanus igitur pȩ¬
ne exutus hominem et de fecatamente. iamnaturae suae
capaxhica pertius ad monetur. ut eẽ sed eum nouerit ethaecfit
praesentis operis consummatio: ut animam non solumim¬
mortalem sed deum eẽ clares catille ergo qui fuerat

Expanded text:
riendi desiderium, succedit Pauli patris opportuna dissuriendi desiderium, succedit Pauli patris opportuna dissuasio, accensam filii festinationem ab appetitu spontaneae mortis excludens. Plene igitur in animo somniantis utrimque plantata sperandi expectandique temperie, altius iam circa erigendum nepotis animum Africanus ingreditur nec prius eum terram patitur intueri quam caeli ac siderum naturam, motum ac modulamen agnoscat, et haec omnia sciat praemio cessura uirtutum. Ac postquam mens firmata Scipionis alacritate tantae promissionis erigitur, tum demum gloria, quae apud indoctos magnum uirtutis praemium creditur, contemni iubetur, dum ostenditur ex terrarum breuitate uel casibus arta locis, angusta temporibus. Africanus igitur, paene exutus hominem et, defaecata mente, iam naturae suae capax, hic apertius admonetur ut esse se deum nouerit. Et haec sit praesentis operis consummatio, ut animam non solum immortalem, sed deum esse clarescat. Ille ergo, qui fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
n nones se temortalem sed corpus hocnec enim tuis es quem for¬
y maista declarat sedmens cuiusq is est quis que non ea figura¬
y quae digito demons traripotest: deum te igitur scito eẽ. si qui¬
n demest deus quiui get. quisentit. qui meminit. qui prouidet.¬
ss quitam regitiet moderatur. et mouet idcor pus cui praeposi¬
n .tus ẽ quã hunc mundum ille princeps deus : et ut illemundũ¬
y quadtmparte mortalem ipse deusaeternus sic fragilecor¬
Ypusanimus sempiternus mouet: Bene et sapientertullia¬
nus hic scipio circa institutionem ne potis ordinem rectedo¬
centis impleuit . nam ut breuiter a principio omne moperis
continentiam reuoluamus : primum tempus ei mortis et
imminentes propinquorum praedixit insidias ut totũ
de hacuita sperare dedisceret. quamnon diuturnam con-¬
peris set: de inne metu praedictae mortis frangeretur :
ostendit sapienti et bono ciui inim mortalitatemmorte
migrandum cumque eumultro spes ista traxit set ad mo¬

Expanded text:
 non esse te mortalem, sed corpus hoc. Nec enim tu is es quem forma ista declarat, sed mens cuiusque is est quisque, non ea figura quae digito demonstrari potest. Deum te igitur scito esse, si quidem est deus qui uiget, qui sentit, qui meminit, qui prouidet, qui tam regit et moderatur et mouet id corpus cui praepositus est quam hunc mundum ille princeps deus; et ut ille mundum quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic fragile corpus animus sempiternus mouet.» Bene et sapienter Tullianus hic Scipio circa institutionem nepotis ordinem recte docentis impleuit. Nam, ut breuiter a principio omnem operis continentiam reuoluamus, primum tempus ei mortis et imminentes propinquorum praedixit insidias, ut totum de hac uita sperare dedisceret, quam non diuturnam comperisset; dein, ne metu praedictae mortis frangeretur, ostendit sapienti et bono ciui in immortalitatem morte migrandum; cumque eum ultro spes ista traxisset ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
datus t̃ ex illis sempiternis ignibus quae sidera et stel¬
las uocatis mox adiecit: quae diuinis animatae menti¬
bus ut persempiternos ignes corpus stellarum ꝓdiui¬
nas ueromente searũ animas manifesta discretione sig¬
gnificet: et exillis in nr̃as uenire anima suim mentis
ostendat: Non abre ẽ ut haec deanima disputa¬
tio infine sententias omnium quide animauidentur
pronuntias se contineat: platondixitanimam essentiã
semouentem: xenocrates numerum semouentem: aristo

Expanded text:
datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et steldatus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas uocatis», mox adiecit: «quae diuinis animatae mentibus», ut per sempiternos ignes corpus stellarum, per diuinas uero mentes earum animas manifesta discretione significet, et ex illis in nostras uenire animas uim mentis ostendat. Non ab re est ut haec de anima disputatio in fine sententias omnium qui de anima uidentur pronuntiasse contineat. Platon dixit animam essentiam se mouentem, Xenocrates numerum se mouentem, Aristo
Abbreviated transcription (Latin):
reat ut in multis speculis perordinem positis uultis
unus cũ que omnia continuis successionibus sesequan¬
tur. degenerantia per ordinem adimum meandi :
inuenietur praessius intuentia sum modeo usque ad
ultimam rerum fecemuna mutuisse uinculis religans.
et nusquam in terrupta conexio: ethȩc ẽ homeri catena
aurea quam penderedecaelo interras deum iussis se
commemorat: hisergo dictis. solum hominem constat
exterrenis omnibus mentis id .ẽ. animi societatem
cum caelo et si deribus habere commune miet hoc est
quod ait hisq animus datus ẽ ex illis sempi ternis i¬
gnibus quae sidera et stellas uocatis: Nec tamen ex ipsis
caelestibus et sempiternis ignibus nosdicit animatosẽnĩ
ignis ille licet diuinum tamen corpus e: nec excorpore
quamuis diuino possemus animari: sed unde ipsa illa
corpora quae diuina et sunt etuidentur. animata sunt
id ẽ ex eamundanȩ animae parte quam diximus depu¬
ramente constare : et ideo post quam dixit his que animis

Expanded text:
reat, ut in multis speculis per ordinem positis uultus unus, cumque omnia continuis successionibus se sequantur degenerantia per ordinem ad imum meandi, inuenietur pressius intuenti a summo deo usque ad ultimam rerum faecem una mutuis se uinculis religans et nusquam interrupta conexio; et haec est Homeri catena aurea, quam pendere de caelo in terras deum iussisse commemorat. His ergo dictis, solum hominem constat ex terrenis omnibus mentis, id est animi, societatem cum caelo et sideribus habere communem. Et hoc est quod ait: «hisque animus datus est ex illis sempiternis gnibus, quae sidera et stellas uocatis.» Nec tamen ex ipsis caelestibus et sempiternis ignibus nos dicit animatos — ignis enim ille, licet diuinum, tamen corpus est, nec ex corpore quamuis diuino possemus animari — sed unde ipsa illa corpora, quae diuina et sunt et uidentur, animata sunt, id est ex ea mundanae animae parte quam diximus de pura mente constare. Et ideo postquam dixit: «hisque animus
Abbreviated transcription (Latin):
tuor punctum linea superficies et ipsa soliditas : Item
cum quat tuor sint elementa. ex quibus constant cor¬
pora terra aqua aer et ignis tribussine dubio in tersti¬
tiis separantur. quorum unum est a terra usq: ad a quã
ab aqua usque ad aeremsequens tertium ab aereusq
adignemiet a terra qui dem us que ada quamspatiũ
necessitasa physicis dicitur quia uincire et solidare
creditur quod est incorporibus lutulentum unde

Expanded text:
tuor: punctum, linea, superficies et ipsa soliditas. Item, cum quattuor sint elementa ex quibus constant corpora — terra, aqua, aer et ignis —, tribus sine dubio interstitiis separantur, quorum unum est a terra usque ad aquam, ab aqua usque ad aerem sequens, tertium ab aere usque ad ignem. Et a terra quidem usque ad aquam spatium Necessitas a physicis dicitur, quia uincire et solidare creditur quod est in corporibus lutulentum; unde
Abbreviated transcription (Latin):
ram dedit ut in eo cui haereret cognatam sibi et similem
repperiret: terra est siccaet frigida : aqua uero frignida
etumecta ẽ : haec duo elementa licet sibi ꝑsiccum ume¬
etumq contraria sint ꝑfrigidum tamen commune iun¬
guntur: aer umectus et calidus ẽ : Et cum a quae frigidȩ
contrarius sit calore conciliatione tamen socii copula t᷑u mo¬
ris : suꝑ huncignis cum sit caldus et siccus umorem quidẽ
aeris respuit siccitate : sed conectitur persoci etatẽ caloris
et ita fit : ut singulaquȩ qelementorum. duo sibi hinc
in de uiona singulis qualitatib: uelut quib:dã amplectant᷑
ulniss aqua terrã frigore aerem sibi nectit umore : aer
a quaeumecto simil: et ignicalores ociatur : ignisaeri
miscetur : ut calido terrae iungitur siccitate : terra gnẽ
siccopatitur aquã frigoreñ respuit haec ta men uarietas

Expanded text:
ram dedit ut in eo cui adhaereret cognatam sibi et similem reperiret. Terra est sicca et frigida, aqua uero frigida et humecta est. Haec duo elementa, licet sibi per siccum humectumque contraria sint, per frigidum tamen commune iunguntur. Aer humectus et calidus est, et cum aquae frigidae contrarius sit calore, conciliatione tamen socii copulatur humoris. Super hunc ignis, cum sit calidus et siccus, humorem quidem aeris respuit siccitate, sed conectitur per societatem caloris. Et ita fit ut singula quaeque elementorum duo sibi hinc inde uicina singulis qualitatibus uelut quibusdam amplectantur ulnis: aqua terram frigore, aerem sibi nectit humore; aer aquae humecto simili et igni calore sociatur; ignis aeri miscetur ut calido, terrae iungitur siccitate; terra ignem sicco patitur, aquam frigore non respuit. Haec tamen uarietas
Abbreviated transcription (Latin):
bus autem ꝑtibus zodiacum intersecet supius relatũ est. Hlec de lacteo.
Decem autem ut diximꝰ cirti alii sunt. quoꝵ unus est ipẽ zodiacus. qͥ
ex his decem solus potuit latitudinem hoc modo quẽ referemꝰ adipisci.
Natura celestium cirtulorũ incorporalis est linea. quȩ ita mente conci

Expanded text:
bus autem partibus zodiacum intersecet, superius iam relatum est. Haec de lacteo. bus autem partibus zodiacum intersecet, superius iam relatum est. Haec de lacteo. Decem autem alii, ut diximus, circi sunt, quorum unus est ipse zodiacus, qui ex his decem solus potuit latitudinem hoc modo quem referemus adipisci. Natura caelestium circul
Abbreviated transcription (Latin):
data est. et ideo ubi ore utͥnq conuenerãt notabilem claritatẽ uderi.
Diodorus ignem esse dense concreteq nature in unã curui linitie semitã
discrecione mũdane fabrice coaceruante concretũ. et ideo iusum intuentis
admittere. reliquo igni celesti lucem suã ininia subtilitate diffusam non
subiciente cõspectui. Democritus ĩnumeras stellas. breuesq omnes. que
spisso tractu i unũ coacte spaciis quȩ angustissima interiacent opertis.
iuicine sibi undiq. et ideo passim diffuse lucis asꝑgine continuũ iunctĩ
liinis corpus ostendunt. Sed possedomus cuius diffiniciomi pluriũ cõ¬
sensus accessit. ait lacteum caloris esse etherei infusionem. quam ideo
adu̾sa zodiaco curuitas obliquauit. ut qm̃ sol mnqͣm zodiaci excedendo
timnos exꝑtem feruoris sui partem cęli reliquam deserebat. hic cucus
a uia solis in obliquũ recedens innu̾sitatem flexii calido temperaret. Qui¬

Expanded text:
data est, et ideo ubi orae utrimque conuenerant, notabilem claritatem uideri. data est, et ideo ubi orae utrimque conuenerant, notabilem claritatem uideri. Diodorus, ignem esse densetae concretaeque naturae in unam curui limitis semitam discretione mundanae fabricae coaceruante concretum, et ideo uisum intuentis admittere, reliquo igne caelesti lucem suam nimia subtilitate diffusam non subiciente conspectui. Democritus, innumeras stellas breuesque omnes, quae spisso tractu in unum coactae, spatiis quae angustissima interiacent opertis, uicinae sibi undique et ideo passim diffusae lucis aspergine, continuum iuncti luminis corpus ostendunt. Sed Posidonius, cuius definitioni plurium consensus accessit, ait lacteum caloris esse siderei fusionem, quam ideo aduersa zodiaco curuitas obliquauit ut, quoniam sol numquam zodiaci excedendo terminos expertem feruoris sui partem caeli reliquam deserebat, hic circus, a uia solis in obliquum recedens, uniuersitatem flexu calido temperaret. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
in homines iustus eẽt hortatus. premiũ rursus adiecit. Ostendens lacteũ
circulum uirtutib debitum. et beatoꝵ cetu refertum. cuiꝰ memiit hic
uerbis. Erat autem is splendidissimo candore mier flamnas cutus elucẽs.
quẽ uos ut a grais accepistis. orbem lacteum nũcupastis. Orbis hic idẽ¬
quod cirtus in lactei appellatione significat. Est autem lacteus unus e
cutis qui ambiunt celum. et sunt pret̾ eum numero decem. de quib que
dicenda sunt proferemꝰ. cum de hoc competens sermo precesserit. Solus
ex om̃ib hic subiectus est otulis ceteris cutulis magis cogitacione ꝙͣ ui¬
su comp̃hendendic. De hoc lacteo multi inter se diuersa senserunt. Causas¬
q eius alii fabulas. naturales alii protulerunt. Sed nos fabulosa reticẽ¬
tes. ea tm̃ quȩ ad naturã eius uisa sunt ꝑtinere dicemus. Theophrastus
lacteum dixit esse compagem qua de duabus hemisperiic celi spera soli¬

Expanded text:
in homines iustus esset hortatus, praemium rursus adiecit, ostendens lacteum in homines iustus esset hortatus, praemium rursus adiecit, ostendens lacteum circulum uirtutibus debitum et beatorum coetu refertum, cuius meminit his uerbis: «erat autem is splendquem vos, ut a Grecis accepistis, orbem lacteum nuncupaquod circus in lactei appellatione significat. Est autem lacteus unus e circis qui ambiunt caelum. Et sunt praeter eum numero decem, de quibus quae dicenda sunt proferemus cum de hoc competens sermo processerit. Solus ex omnibus hic subiectus est oculis, ceteris circulis magis cogitatione quam uisu comprehendendis. De hoc lacteo multi inter se diuersa senserunt, causasque eius alii fabulosas, naturales alii protulerunt; sed nos, fabulosa reticentes, ea tantum quae ad naturam eius uisa sunt pertinere dicemus. Theophrastus lacteum dixit esse compagem qua de duobus hemisphaeriis caeli sphaera soli
Abbreviated transcription (Latin):
post emersum spere per quã mouetur ambitũ in eum locũ regressus. Cntꝰ
autem est hic liuea ambiens speram. ac ueluti semitam fatiens. ꝑ quã
lumen utrũq discurrit. intra quam uagantiũ stellarũ error legitunus
coertetur. quas ideo ueteres errare dixerunt. quia et cursu suo feruntur.
et contra spere maxime id est ip̃ius celi impetum cõtrario motu ab oriẽ¬
te ad occidentem uoluũtur. Et om̃ium quidem par celeritas. motus simi¬
lis. et idem est motus meaudi. sed non onmes eodem tempore cutos suos
orbesq conficiunt. E ideo est celeritas ip̃a admirabilie. quia cum sit eadẽ
om̃ium. nec ulla ex illis concitatior ẽẽ possit. aut segnior. non eodem tñ
temporis spacio om̃s ambitum suũ pagunt. Causam uo̾ sub eadem celeri¬
tate disparis spacii apuis nos sequentia docebunt. His de siderũ natura
et siderea hominũ mente uarratis. rursus filiũ pater. ut in deos ꝑius. ut

Expanded text:
post emensum sphaerae per quam mouetur ambitum in eundem locum regressus. Circus post emensum sphaerae per quam mouetur ambitum in eundem locum regressus. Circus est autem hic linea ambiens sphaeram ac ueluti semitam faciens per quam lumen utrumque discurrit, et intra quam uagantium stellarum error legitimus coercetur. Quas ideo ueteres errare dixerunt quia et cursu suo feruntur et contra sphaerae maximae, id est ipsius caeli, impetum contrario motu ad orientem ab occidente uoluuntur. Et omnium quidem par celeritas, motus similis, et idem est modus meandi, sed non omnes eodem tempore circos suos orbesque conficiunt. Et ideo est celeritas ipsa mirabilis quia, cum sit eadem omnium nec ulla ex illis aut concitatior esse possit aut segnior, non eodem tamen temporis spatio omnes ambitum suum peragunt. Causam uero sub eadem celeritate disparis spatii aptius nos sequentia docebunt. His de siderum natura et siderea hominum mente narratis, rursus filium pater ut in deos pius, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ditate si globus desiit efficitur. cum alterũ formam. alterũ soliditatẽ
corporis requirat. Operas autem hic dicimus ip̃arum stellarũ corpora.
quȩ omia hac specie formata sunt. Dicunt᷑ preterea spere et aplanes illa
quȩ maxima est. et subiecte septem. ꝑ quas duo lumina et uage qͥnq
discurrunt. Cuti uo̾ & orbes duarum sunt rerũ duo nomĩa. sed his nõi¬
bus quidem alibi aliter est usus. Nam et orbem ꝑio circulo posuit. ut
orbem lacteumn. et orbem pro spera. ut nouem tͥ orbibus. uel pocius glo¬
bis. Sed et circi nocantur qui sperã maximã tingunt. ut eos sequẽs trac¬
tus inueniet. quoꝵ unus est lacteus. de quo ait. inter flãmas cutus elucẽs.
Sed hic horum nihil. neq cuti. neq orbis nomñe uoluit intelligi. Sed est
orbis in hoc loco. stelle una integra et pacta conuersio id est ab eodem loco

Expanded text:
ditate, si globus desit, efficitur, cum alterum forma, alterum soliditate ditate, si globus desit, efficitur, cum alterum forma, alterum soliditate corporis deseratur. Sphaeras autem hic dicimus ipsarum stellarum corpora, quae omnia hac specie formata sunt. Dicuntur praeterea sphaerae et ἀπλανής illa, quae maxima est, et subiectae septem, per quas duo lumina et uagae quinque discurrunt. Circi uero et orbes duarum sunt rerum duo nomina; et his nominibus quidem alibi aliter est usus. Nam et orbem pro circulo posuit, ut «orbem lacteum», et orbem pro sphaera, ut «nouem tibi orbibus uel potius globis». Sed et circi uocantur qui sphaeram maximam cingunt, ut eos sequens tractatus inueniet; quorum unus est lacteus, de quo ait: «inter flammas circus elucens». Sed hic horum nihil neque circi neque orbis nomine uoluit intellegi, sed est orbis in hoc loco stellae una integra et peracta conuersio, id est ab eodem loco
Abbreviated transcription (Latin):
gemina appellatione monstratur. ut ensis. gladius. Sed sunt stelle quidem
singulares et erratice quinq. et cetere que nõ admixte aliis sole ferunt᷑.
Sidera uõ quȩ in aliquod signũ stellarum pluriũ compositione formãtur.
ut aries. taurus. ut andromeda. ꝓseus. uel corona. et quȩcũq uariarum
genera formarũ in celum recepta credũtur. Sic et apud grecos ast̾ et
astron. diu̾sa significant. et aster uua stella est. astron signũ stellis co¬
actum. quod nos sidus uocamꝰ. Cum uõ stellas globosas et rotundas di¬
cat. non singularũ tantũ expriit spẽm. sed earumi que in sigua for¬
manda conuẽiunt. Ommes enim stelle inter se et si magnitudinẽ aliquã
nullam tũ hñt in spẽ differentiam. Per hec autem duo nomĩa solida
spera describitur. quȩ nec ex globo si rotunditate deseritur. nec ex rotũ¬

Expanded text:
gemina appellatione monstratur, ut ensis et gladius, sed sunt stellae quidem gemina appellatione monstratur, ut ensis et gladius, sed sunt stellae quidem singulares, ut erraticae quinque, et ceterae quae non admixtae aliis solae feruntur: sidera uero, quae in aliquod signum stellarum plurium compositione formantur, ut Aries, Taurus, ut Andromeda, Perseus uel Corona, et quaecumque uariarum genera formarum in caelum recepta creduntur. Sic et apud Graecos ἀστήρ et ἄστρον diuersa significant, et ἀστήρ stella una est, ἄστρον signum stellis coactum, quod nos sidus uocamus. Cum uero stellas globosas et rotundas dicat, non singularium tantum exprimit speciem, sed et earum quae in signa formanda conueniunt. Omnes enim stellae inter se, etsi in magnitudine aliquam, nullam tamen habent in specie differentiam. Per haec autem duo nomina solida sphaera describitur, quae nec ex globo, si rotunditas desideretur, nec ex rotun
Abbreviated transcription (Latin):
Aristotiles endelichiam. Pitagoras et philolaus armoiam. Posidomus ide¬
am. Asclepiades quinq sensuum exerticiũ sibi consonũ. Hipocrates spiri¬
tum tenuem ꝑ corpus omne dispsum. Heraclitus ponticus lucem. Hera¬
clitue phisicus scintillam stellaris esse essentie. zenon concrẽtũ corpori
spiritum. Nemocritus spiritum insertũ achoniis hac facilitate motum
ut corpus illi omne sit puium. Critolaus pipateticus constare eam de
quinta eẽncia. hippartus iguem. Anaximenes aera. Empedocles et cri¬
tias sanguinem. Parmenides ex t̾ra & igne. Exenophantes ex terra et
aqua. Boetes ex aere et igne. Epicurus spẽm ex igne et aere et spiritu
nuxtam. Obtinuit tamen nõ nimus de incorpalitate eius ꝙͣ de ĩ morta¬
litate sentencia. Nunc uideamꝰ quȩ sint hec duo nomina. quoꝵ pari¬
ter menim̃t cũ dicit quȩ sidera et stellas uocatis. Neq eium int res una

Expanded text:
Aristoteles ἐντελέχειαν, Pythagoras et Philolaus ἁρμονίαν, Posidonius ideAristoteles ἐντελέχειαν, Pythagoras et Philolaus ἁρμονίαν, Posidonius ideam, Asclepiades quinque sensuum exercitium sibi consonum, Hippocrates spiritum tenuem per corpus omne dispersum, Heraclides Ponticus lucem, Heraclitus physicus scintillam stellaris essentiae, Zenon concretum corpori spiritum, Democritus spiritum insertum atomis hac facilitate motus ut corpus illi omne sit peruium; Critolaus Peripateticus constare eam de quinta essentia, Hipparchus ignem, Anaximenes aera, Empedocles et Critias sanguinem, Parmenides ex terra et igne, Xenophanes ex terra et aqua, Boethos ex aere et igne, Epicurus speciem ex igne et aere et spiritu mixtam. Obtinuit tamen non minus de incorporalitate eius quam de immortalitate sententia. Nunc uideamus quae sint haec duo nomina quorum pariter meminit cum dicit: «quae sidera et stellas uocatis». Neque enim hic res una
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sidera et stellas uocatis. Nec tamen ex illis celestib et sempiternis
ignib nos dicit animatos. Igins enim licet diuinũ. tamen corpus est.
Nec ex corpore ꝙͣuis diuuo possemus animari. Sed inde ipa illa corpa
que diuina et sunt et uidentur animata sũt. ex ea mundane amine
parte quam diximus de pura mente constare. et ideo postꝙͣ dixit hisq a¬
minus datus est ex illis sempit̾is ignib quȩ sidera et stellas uotatie
mox adiecit quȩ diuius aminate mentib. ut ꝑ sempit̾uos ignes corpꝰ
stellarum. ꝑ diuinas uõ mentes eorũ auimas manifesta discretione
significet. et ex illis in uostras uenire ammas um mentis ostendat.
Non ab re est ut hec de aunna disputatio in fine sentencias omium
qui de anima uidentur pronũciasse contineat. Plato dixit
auimam eẽntiam se mouentem. Lenocrates numẽrum se ꝑmouẽtem.

Expanded text:
quae sidera et stellas uocatis.» Nec tamen ex ipsis caelestibus et sempiternis quae sidera et stellas uocatis.» Nec tamen ex ipsis caelestibus et sempiternis ignibus nos dicit animatos — ignis enim ille, licet diuinum, tamen corpus est, nec ex corpore quamuis diuino possemus animari — sed unde ipsa illa corpora, quae diuina et sunt et uidentur, animata sunt, id est ex ea mundanae animae parte quam diximus de pura mente constare. Et ideo postquam dixit: «hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et stellas uocatis», mox adiecit: «quae diuinis animatae mentibus», ut per sempiternos ignes corpus stellarum, per diuinas uero mentes earum animas manifesta discretione significet, et ex illis in nostras uenire animas uim mentis ostendat. Non ab re est ut haec de anima disputatio in fine sententias omnium qui de anima uidentur pronuntiasse contineat. Platon dixit animam essentiam se mouentem, Xenocrates numerum se mouentem,
Abbreviated transcription (Latin):
sed usum euis hebestere in aminalib corporis densitate adiecit. qnͣtum
non noxia corpora tardant. et reliqua. Secundum hec gͦ cum ex sumino
deo mens. ex mente anina sit. anima uõ et condat et uita compleat
omĩa quȩ sequũtur: cunctaq hic unus fulgor illumnet. et in umu̾sis
appareat ut in multis speculis ꝑ ordinem positis uultus unus. cumq
omia contimus successionib se sequãtur degenerancia ꝑ ordinem ĩ imũ
meandi inuenietur pressius intuenti a sũmo deo usq ad ultimam rerũ
fecem una mutius se uinculis religans et nũqm̃ int̾rupta cõnexio. E
hec est homeri catena aurea. quam pendere de celo in t̾ras deum ius¬
sisse cõmemorat. ł lis ergo dictis solum hominem constat ex t̾rems oĩ¬
bus mentis id est animi societatem cum celo et siderib habere cõmunem.
Et hoc est quod ait. hisq ammꝰ datus est ex illis sempiterine ignibꝰ

Expanded text:
sed usum eius hebescere in animalibus corporis densitate, adiecit: ...quantum sed usum eius hebescere in animalibus corporis densitate, adiecit: ...quantum non noxia corpora tardant et reliqua. Secundum haec ergo, cum ex summo deo mens, ex mente anima sit, anima uero et condat et uita compleat omnia quae sequuntur, cunctaque hic unus fulgor illuminet et in uniuersis appareat, ut in multis speculis per ordinem positis uultus unus, cumque omnia continuis successionibus se sequantur degenerantia per ordinem ad imum meandi, inuenietur pressius intuenti a summo deo usque ad ultimam rerum faecem una mutuis se uinculis religans et nusquam interrupta conexio; et haec est Homeri catena aurea, quam pendere de caelo in terras deum iussisse commemorat. His ergo dictis, solum hominem constat ex terrenis omnibus mentis, id est animi, societatem cum caelo et sideribus habere communem. Et hoc est quod ait: «hisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus,
Abbreviated transcription (Latin):
rõne muxta. sed quȩ habitudinem sensuũ quinq comitatur. de qͣ plura
nunt quidem dicere qm̃ ad presens opus non attinet omittemus ꝯ pler¬
renoꝵ corporum tertius ordo in arborib et herbie est. que tarent tam
rõne ꝙͣ sensu. Et quia crescendi tantũmodo usus in his uiget. hac sola
parte uiuere dicuntur. Hunc rerũ ordinem et uugilius expressit naui
et mundo aĩam dedit. et ut puritati eius attestaretur muentem uocauit.
Celum em̃ ait et terras et maria. et sidera. et spiritus intus alit. id ẽ
amma. sicut alibi pro spiramento aĩam dicit. Qnͣtum ignes ammeq
ualent. E ut illius iuudane aiine assereret dignitatem: mentem esse
testatus est. Mlens agitat molem. Nec nõ ut ostenderet ex ip̃a amma
constare. et ammari uniuersa quȩ uuuĩt addidit. Inde hominũ pecudũ¬
q genus. et cetera. Ut q ostenderet eudem esse in amina semꝑ iugorẽ.

Expanded text:
ratione mixta, sed quae hebetudinem sensuum quinque comitatur; de qua plura ratione mixta, sed quae hebetudinem sensuum quinque comitatur; de qua plura nunc dicere, quoniam ad praesens opus non adtinet, omittemus. Terrenorum corporum tertius ordo in arboribus et herbis est, quae carent tam ratione quam sensu, et quia crescendi tantummodo usus in his uiget, hac sola uiuere parte dicuntur. Hunc rerum ordinem et Vergilius expressit. Nam et mundo animam dedit et, ut puritati eius adtestaretur, mentem uocauit. Caelum enim, ait, et terras et maria et sidera spiritus intus alit... id est anima, sicut alibi pro spiramento animam dicit: quantum ignes animaeque ualent... Et ut illius mundanae animae adsereret dignitatem, mentem esse testatus est: mens agitat molem... Nec non ut ostenderet ex ipsa anima constare et animari uniuersa quae uiuunt, addidit: inde hominum pecudumque genus... et cetera; utque adsereret eundem esse in anima semper uigorem,