comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solũ sibi suꝑ eẽ. ꝓpriũ cognouit:
nt̃ hȩc tam uenerabilis antistes
drogo quã ceteripontifices. dũ
incuntis que agehant᷑ dõgrates
ꝑ soluerent. ut potȩ quiui debant
eũ quẽ choru uirtu tũ semꝑ comi¬
tatus fuerat : nunc ꝑ seuerantia sub¬
sequens quasi cauda hostiaȩ totũsacri
Linuerat qđ gaudiũ ẽorũ obfuscabatur
Verebantenĩ ne fortefiliohludouiuco
impla cabiliseẽ uell& scientes qđ uiu¬
nus frequent̃ incisũ aut cauderio
adustũ acerbiorẽ sustinenti pro¬
pagaret dolorẽ: Fisitam̃ de eius in¬
uicta patientia qua semꝑusus ẽ : per
drogonẽ frmeius cuius uerbas ꝑne¬
renolebat animũ eius lenit̃ pul¬
sans. Qui primũ qui etẽ amari¬
tudinẽ siu monstrauit anima n
Aduero parũ ꝑdeliberans. & iu rib:
quantulis cũq: collectis : enũmera¬
re conabat᷑ qt̃ & quantis abeo afflic¬
tussit in cõmodis & qđ contrana¬
turã & dnĩ p̃ceptũ talia agendo cõ¬

Expanded text:
l sibi superesse proprium cognovit. l sibi superesse proprium cognovit. Inter haec tam venerabilis antistes Drogo, quam caeteri pontifices, dum in cunctis quae agebantur Deo grates persolverent: ut pote qui videbant quod eum, quem chorus virtutum semper comitatus fuerat, nunc perseverantia subsequens, quasi cauda hostiae, totum ejus unum erat quo gaudium eorum offuscabatur. Verebantur enim ne forte filio Ludovico implacabilis esse vellet, scientes quod vulnus frequenter incisum, aut cauterio adustum, acerbiorem pagaret dolorem. Fisi tamen de eius invicta patientia, qua semper usus est, per Drogonem fratrem eius, cuius verba spernere nolebat, animum illius leniter pulsant. Qui primum quidem amaritudinem sui monstravit animi, at vero parumper deliberans et viribus quantuliscumque collectis enumerare conabatur, quot et quantis ab eo afflictus sit incommodis et quid contra naturam et Domini praeceptum talia agendo com
Abbreviated transcription (Latin):
despicit offerebat: Cib eiꝰ
eratsolũ modo ꝑ xl. dies domi¬
nicũ corpus: laudantteo iusti¬
tiã dĩ & dicente : iustusesdñs
ut qui a quad rogesimȩ tẽpus
hion ieiunans exegi : saltim coactꝰ
idẽ tibi ieiuniũ exoluam Iussit
aut̃ eidẽ uerabili frĩ suo drogoni
ut ministroscamerȩ suȩ ante ue¬
nire facer& : & remfamiliaren
que constabat in or nam̃tis regali¬
b: scilic& coronis armis uasis libris
uestibq sacer dotalib ꝑsingula
describi iuber& : Et ut sibi ꝓut¬
uisũ fuit : quidec clesiis quid pau¬
perib: postremo quid filiis lar
giredeber& edix̃. hlothario
scilic& & Harolo: Et hlothario
quidẽ : coronã ensam sceptrum
aurogem misq: redimitũ. eoteno¬
re habendũ misit . ut fidem haro¬
regnitotã illiconsentir& : & ut
tuere tur regnũ: quẽ dõ teste
& ꝓcerib: palatu illi secũ & an¬
te selargitus ei fuerat: Hisrite
ꝑ actis: gratias dõ egit quinihil¬

Expanded text:
despicit, offerebat. Cybus eius despicit, offerebat. Cybus eius erat solummodo per XL dies dominicum corpus, laudante eo iustitiam Dei et dicente: „Iustus es, Domine, ut quia quadragesime tempus non ieiunans exegi saltem, coactus idem tibi ieiunium exsolvam. lussit autem eidem venerabili fratri suo Drogoni, ut ministros camerę suae antevenire faceret, et rem familiarem, que constabat in ornamentis regalibus, scilicet coronis et armis, vasis, libris vestibusque sacerdotalibus, per singula describi iuberet. Cui, prout sibi visum fuit, quid ecclesiis, quid pauperibus, posgiri deberet, edixerat, Lothario scilicet et Carolo. Et Lothario quidem coronam, ensem, sceptrum auro gemmisque redimitum, eo tenore habendum misit, ut fidem Caroregni portionem illi consentiret et tueretur, quam, Deo teste et proceribus palatii, ille secum et ante se largitus ei fuerat. His rite peractis, gratias Deo egit quia nihi
Abbreviated transcription (Latin):
Natura enĩ suis deserta comi¬
tib necesse esse uita fatis cat:
Iđcernensius sit sibi parari
habita cula aestiua atq expe¬
tionalia insula quadã conti¬
gua maguntiate ciuitatis
ibiq: uirib: desercus lecculo
eiusex plic&e ꝓaeccłae stutu
solli ti tudinẽ : ł ꝓeius concussione
merorẽ : Quis narrare lacrimarũ
flumina quas ꝓacelerationedi¬
uinȩ fundabat clem̃tiȩ : non enĩ
serecessurũ dolebat: sed qđ futu¬
rũ nouerat gemebat. dicensse
miserũ cuius extrematalibus
clauderent᷑ miserus: Aderant
aut̃ eius consolationi uenerabi¬
lesantistites & aliiser uidĩquã¬
plurimi: int̃ quoserant hetius
uenerabilis treuerorũ archi¬
ep̃s Ot garius mogontiae simi
nec non sacripalatu archi¬
capellanus Suẽ quanto sibi
ꝓpinquiorẽ nouerat : tanto
ei famili arius sua omĩa exe¬
nia credebat: Pereũ nanquȩ :
cotidie confessionissuȩ munus
sacrificiũq: sp̃s contribulatꝰ
& cordis humiliati qđ ds̃ non

Expanded text:
Natura enim suis deserta comiNatura enim suis deserta comitibus, necesse est ut victa fatiscat. Quod cernens, iussit sibi parari habitacula aestiva atque expeditionalia in insula quadam contigua Mogontiacę civitati, ibique viribus desertus lectulo eius explicet pro ecclesię statu sollicitudinem, vel pro eius concussione merorem? Quis narrare lacrimarum flumina, quae pro acceleratione divine fundebat clementiae? Non enim se recessurum dolebat, sed quod futurum noverat gemebat, dicens se miserum, cuius extrema talibus clauderentur miseriis. Aderant autem eius consolationi venerabiles antistites et alii servi Dei quamplurimi; inter quos erant Heti venerabilis Treuerorum archiepiscopus, Otgarius Mogontiae similnecnon sacri palatii archicapellanus, quem quanto sibi propinquiorem noverat, tanto ei familiarius sua omnia et semet credebat. Per eum quidem cotidie confessionis sue munus sacrifitiumque spiritus contribulati et cordis humiliati, quod Deus non
Abbreviated transcription (Latin):
gitur eocẽpore : deliqui ũ solis
contigit tertiadie letaniae
ma ioris. in solitũ : in tantũ enim
lucis recessu tenebre preualu¬
erunt : ut nihil a noctis ueritate
differ ui deretur: Stellarũ nã¬
que ratus or doitacernebat:
ut nullũ siđebitudinẽ lucis
solaris patere tur: quin
potius luna queseei aduersa
pbuerat paulatim oriente
petendo primũ cornicula¬
timillilum̃ aparceoc ciden¬
tali
restituer& in morte sui quando
prima ł secunda cernitur & sic
ꝑaugm̃ ta totamuenustat̃e tota
nagurt adseribatur tam̃ lamen¬
tabile exitu consũ mananeste dũ¬
ꝑtendebat᷑ enĩꝑ hoc maxim ȩ
dludium̃ mortaliũ qđ in domo
dĩ supra candela brũporcũ om̃ib:
latebat prissi merecor dat omiu
imperatorem dico mat̃rime
reb humanis subtrahendum
modũq: eius abscessu intenebris
tribulationẽ re linquendum:
Caepit fastidio tabescere cenausi¬
antisstoma chocibũ pocum que
intendere : Crebris uero suspi¬
rusurgeri singultib: quati
acꝑ hocuir tute desticui

Expanded text:
in tempore deliquium solis contigit tertia die letaniae maioris insolitum: In tantum enim lucis recessu tenebre praevaluerunt, ut nihil a noctis veritate differre videretur. Stellarum namque ratus ordo ita cernebatur, ut nullum sidus ebitudinem lucis solaris pateretur, quin potius luna que se ei adversam praebuerat, paulatim orientem petendo corniculatim illi lumen a parte occidentali restitueret, in morem sui, quando prima vel secunda cernitur, et sic per augmenta totam venustatem tota naturae asscribatur, tamen lamentabili exitu consummatum est: Portendebatur enim per hoc, maximum illud lumen mortalium, quod in domo Dei supra candelabrum positum omnibus lucebat – piissime recordationis imperatorem dico –, maturrime rebus humanis subtrahendum, mundumque eius abscessu in tenebris tribulationum relinquendum. Coepit ergo fastidio tabescere et nausianti stomacho cybum potumque intendere, crebris suspiriis urgueri, singultibus quati ac per hoc virtute destitui.
Abbreviated transcription (Latin):
de ditione suscepta. nẽ lefec tionẽ
meditata in rebellionẽ ad surger& : Ad
quorum reprimendã ꝑuitatiam : ire
publica utlitas postular&: tant
regis uoluntatẽ omnes laudibus ꝓse¬
cuntur : Nec talia in subditis contẽp¬
uenda. Sed potius seueris simeresecir¬
datestantur : Motoigitur & disposito ꝓr
por tuit exercitu. Aquis uillam ꝑue¬
nit & ut ad seuenirent quiinsi delitatis
insimulabantur iussit: Sed illis ueni¬
reretra : Tantib: ad eorũ uiciama
deuenit : cunc ta eorũ popularima¬
nuꝰ militarẽ ꝑmisit: Adultimũ cunc¬
tis quaead eos ꝑtinere uidebancrio¬
sumpas: ipsi supplices ueneruns. &t
dẽ ueniã ꝑditis omnibus maengamou
iere meruerunt: Superato duĩt pȩe
difsicili prrineorũ eransitual
tã publicequa yiuate conduci

Expanded text:
deditionem suscepta, nunc defectionem deditionem suscepta, nunc defectionem meditata, in rebellionem assurgeret, ad quorum reprimendam pervicaciam ire publica utilitas postularet. Hanc regis voluntatem omnes laudibus cuntur, nec talia in subditis contempnenda, sed potius severissime resecanda testantur. Moto igitur et disposito prout oportuit exercitu, Aquis villam pervenit et, ut ad se venirent qui infidelitatis insimulabantur, iussit. Sed illis venire retrectantibus, ad eorum vicinia devenit, cuncta eorum populari manum militarem permisit. Ad ultimum, cunctis que ad eos pertinere videbantur consumptis, ipsi supplices venerunt et tandem veniam perditis omnibus magno pro munere meruerunt. Superato autem pene difficili Pyrenearum transitu Altam publicę quam private conducerent
Abbreviated transcription (Latin):
lerun : Sed dũ circa urbenisedentesigna¬
uioris equã de cuit studiore soluun : in¬
prudentes acleues aliquii uenũ ꝓpius
muris accedentes. uerbis quidẽ eosqui
ꝓpugna culis p̃sidebant primum laces¬
sire demmus sibilibus incessere tẽptane.
Oppidampor rocontẽpnentes pra sentiũ
paucicatẽ. absentiũ me uentes seram
Noc cursionẽ ã pertis ꝓsiliunt portis
Pugna tũ hinc inde est : casi sunt ab utra¬
q: par te & tandẽ illisnciuitatẽ sesere¬
rceperunt. Isti aũt ad castra man¬
suriredierunt: Pro tracta igitur
obsidione ꝑactauas tatione : & quȩ¬
que uisa sunt contra mimicos agere
pirȩsatis fae tione adregẽ sunt re¬
uersi. Qui eo tempr insiluis uenacio¬
nu occupabatur studiis: Erat enĩ
tẽpus aut umniꝑ extremũ : Recep¬
tisergosuis. ab & pedicione p̃mis¬
saredeuntibi: r& hiemensequentẽ
insuis consis tens pacifice &x egit : At
suc celente aestate : ac ci topopuli
uuas conumpars iam pridemin

Expanded text:
lerunt. Sed dum circa urbem sedentes, ignalerunt. Sed dum circa urbem sedentes, ignaviori se quam decuit studio resolvunt, inprudentes ac leves aliqui iuvenum propius muris accedentes, verbis quidem eos, qui propugnaculis praesidebant, primum lacessere, dein missilibus incessere temptant. Oppidani porro contempnentes praesentium paucitatem, absentium metientes seram occursionem, apertis prosiliunt portis. Pugnatum hinc inde est; caesi sunt ab utraque parte, et tandem illi in civitatem sese receperunt, isti autem ad castra mansuri redierunt. Protracta igitur obsidione, peracta vastatione et queque visa sunt contra inimicos agere pro irae satisfactione, ad regem sunt reversi, qui eo tempore in silvis venationum occupabatur studiis; erat enim tempus autumni perextremum. Receptis ergo suis ab expeditione praemissa redeuntibus, rex hiemem sequentem in suis consistens pacificsuccedente aestate 810, accito populi  Vasconum pars jam pridem in
Abbreviated transcription (Latin):
be domum repedarunt : Porroanno
huic ꝓximohludo uiuicus rexꝑsem&
ipsũ torcosam repeterestatuit : ha¬
benssecũ heriber tũ liutar dũisem¬
bar dũ ualidũ quae franciae supple¬
mentũ: Iuoꝑ ueniens adeo illã arie¬
tibus mangonib uineis & caeteris
argumentis lacessiuit & ꝓtriuit
muralib : ut ciues illius aspedecide¬
rent. infractosquesuos aduersomar¬
te cernentes : cla ues ciuitatis ei tra¬
derent. Quas ipse rediens cũ multo
patri at tulit fauore : Quae resmig¬
nũ sarracens & mauris protalibus
gestis incussit metũ : uerentib ne sin¬
tulas ciuitates parsors in uoluer&:
Reuer sus est igitur rex aciuitate post
xl dies in cobatae obsidionis: & imꝓ
minstantis ex cursũ exercitumor¬
dinauit : & hosquã cũ misso patris
huriber tamĩterestatuit: Quoꝑue¬
nientes quimis si fuerant ciuitatẽ
obsederunt: ob uios quosꝙ aut uiuos
conp̃ henderun aut infuganicoae tos cõpu¬

Expanded text:
be, domum repedarunt. XVI. XVI.Porro anno be, domum repedarunt. XVI. XVI.Porro anno huic proximo Hludouuicus rex per semet ipsum Tortosam repetere statuit, habens secum Heribertum, Liutardum, Isembardum validumque Frantiae supplementum. Quo perveniens, adeo illam arietibus, mangonibus, vineis et ceteris argumentis lacessivit et protrivit muralibus, ut cives illius a spe deciderent, infractosque suos adverso Marte cernentes, claves civitatis traderent, quas ipse rediens cum multo patri attulit favore. Quae res magnum Sarracenis et Mauris pro talibus gestis incussit metum, verentibus ne singulas civitates par sors involveret. Reversus est igitur rex a civitate post XL dies inchoate obsidionis et in instantis excursum exercitum ordinavit et Hoscam cum misso patris Heriberto mittere statuit. Quo pervenientes qui missi fuerant, civitatem obsederunt, obvios quosque aut vivos conprehenderunt aut in fugam coactos compu
Abbreviated transcription (Latin):
Q a flumine uidit ferriȩquinum:
Quouisosicut sunt Nimiae cali
acnaribus ad mouens exclamauuit.
C nite inquiens osocii. moneo quãca¬
uete: Nam hocster cusne conagri
est. uel cuius cũq animantis herbi¬
dis as sueti pastib:. Enimuero equina
pabula : Ideoq cautius uigilate : Nam
in superioribus fluminis huius ut cer¬
non obis parantur insidiȩ: Ex tẽplo
duos suorũ conscenssis spe culatũ diri¬
gunt equis Quinos tris uisis quod uerũ
erit aba iduno renunciant. At illi
timorecoae di: omnib quae castren¬
sis hahratiohabuit post abitisat que
bus illast̃ noc te hospitati. Secdaba¬
lui oe tamulta manu hostiũ:
ois tamen hos tẽfugere cõpr.
muitaq: eorũ strage uiã
is ab eorũ ecclesie non conti¬
ILUe Ionec solis diei quelumi¬
iupante. luminastellarũ noc tẽsola¬
tura succederent. Hisgeftis. xp̃ofauen¬
tead suos sesemagnocũ gaudio& opibus
collegerunt: Diu& iãsimul obsessaur¬

Expanded text:
 a flumine vidit ferri ęquinum.  a flumine vidit ferri ęquinum. Quo viso, sicut sunt nimię calliditehendens et naribus admovens exclamavit: „Cernite", inquiens, „o sotii, moneo quam cavete! Nam hoc stercus nec onagri est vel cuiuscumque animantis herbidis assueti pastibus; enimvero aequina ulorum pabula. Ideoque cautius vigilate! Nam in superioribus fluminis huius, ut cerno, nobis parantur insidiae". Extimplo duos suorum conscensis speculatum dirigunt aequis. Qui nostris visis, quod verum erat, Abaiduno renuntiant. At illi timore coacti, omnibus quae castrensis habitatio habuit posthabitis atque nibus illa sunt nocte hospitati; sed Abaidun, collecta multa manu hostium, feriores, tamen hostes fugere conpulerunt multoque eorum strage viam manus ab eorum cęde non continuerunt, donec solis dieique lumicupante, lumina stellarum noctem solatura succederent. His gestis, Christo favente ad suos sese magno cum gaudio et opibus collegerunt. Diu etiam simul obsessa ur
Abbreviated transcription (Latin):
earũ inqua ter nas partirent᷑ parces:
Quatinus parsquacer nacuiusqduo¬
bus equis ł mulis ue hiposs& : et
niretur conpagumiuncture ob¬
ela dipossent: Sicita que instrue ui
maxima pars eorũ cump̃dic tomisso
ingober totor tosampetierat: Adue¬
rohiiquiad opus supradic tũ sit deputa¬
tiha demarus scili& : bera & reliqui
trium dierum emenso itinere. Erant
enĩsine sagmatib caelo protec touten¬
tes foco nesu modep̃henderentur renũ¬
tiantes : siluis sedie culentes. Noctȩ
quantũ possebatur iter agentes quar¬
todie hi bero conpactis Nauibusipsi
quidẽ transpositi equos aũc natatuicõ¬
miserunt: Quod fac tũ magnũuo¬
to eor ũ pepererat effec tũ: Nisifuis¬
s& acer iime dep̃ hensum: Cũ eñi
abaidũ duxtor tosae cransitunostros
ꝓhibiturus lit corahiberi obsideret
fluminis et illiquos supra dixinius
superiora illisus modo p̃dieto rans¬
nut terent : maurus quidam lauan¬
digratia flumeninge es susfimum¬

Expanded text:
earum in quaternas partirentur partes, earum in quaternas partirentur partes, quatenus pars quaterna cuiusque duobus aequis vel mulis vehi posset et niretur, conpagum iuncturę obcludi possent. Sic itaque instructi, maxima pars eorum cum praedicto misso Ingoberto Tortosam petięrat. At vero hii qui ad opus supradictum sunt deputati, Hademarus scilicet, Bera et reliqui, trium dierum emenso itinere – erant enim sine sagmatibus – cęlo pro tecto utentes, foco ne fumo deprehenderentur renuntiantes, silvis se die occulentes, nocte quantum posse dabatur iter agentes, quarto die Hibero conpactis navibus ipsi quidem transpositi, aequos autem natatui commiserunt. Quod factum magnum voto eorum pepererat effectum, nisi fuisset acerrime deprehensum. Cum enim Abaidun dux Tortose transitu nostros prohibiturus littora Hiberi obsideret fluminis, et illi, quos supra diximus, superiora illius modo praedicto transmitterent, Maurus quidam lavandi gratia flumen ingressus fimum
Abbreviated transcription (Latin):
sionis ad regemalacres paucissimis
suoꝵ a missis rederunt: Rex aũt
hludo uincus suis lae tanter receptis
et terra hostilius que quaquae uasta¬
ta : domum rediit: Sequentiue¬
rotẽ pore: iterum rexhludo uuicus
expeditionẽ in his paniam parauit:
od pater nȩ ꝑsemet ipsũ illuc ꝑger&:
eũ impediuit: Prae ceperat nã q tunc
tẽporis fabricarinaues contra nor di¬
manicas incursiones in ominibus flu¬
minib quae mariinfluebant: Quam
curam a iamfilio inuinxit suꝑrodanũ
& gromnam& silidã : At tamen
misit ei mis sũ suũ ingobertũ qui
filup̃ sentiã p̃ferr& et uice ambor̃
contra hostes exercitũ duceret :¬
egeaũt inaquitania remanente
obsupra die tam causam: exercitus
eius itinere prosperober cinnonam
uenit: Ibiq babito int̃ eos consilio qua¬
liter hostibus clandes tina possent
suꝑ uenire in ruptione: inuenerunt
hunc modum: Scilid ut naues trans¬
uee torias fabricantes unã quãque

Expanded text:
sionis ad regem alacres paucissimis sionis ad regem alacres paucissimis suorum amissis redierunt. Rex autem Hludouuicus, suis lętanter receptis et terra hostili usquequaque vastata, domum rediit. XV. XV.Sequenti vero tempore iterum rex Hludouuicus expeditionem in Hispaniam paravit, sed pater, ne per semet ipsum illuc pergeret, eum impedivit. Preceperat namque tunc temporis fabricari naves contra Nordomanicas incursiones in omnibus fluminibus, quae mari influebant. Quam curam etiam filio iniunxit super Hrodanum et Garonnam et Silidam. Attamen misit ei missum suum Ingobertum, qui filii praesentiam praeferret et vice amborum contra hostes exercitum duceret. Rege autem in Aquitania remanente ob supradictam causam, exercitus eius itinere prospero Barcinnonam venit, ibique habito inter se consilio, qualiter hostibus clandestina possent supervenire inruptione, invenerunt hunc modum, scilicet ut naves transvectorias fabricantes, unamquamque
Abbreviated transcription (Latin):
euaderepotuerunt hanc plagamlon¬
gelatequȩ nunciantib: collee ta
est sarracenorũ maurorũq mul¬
titudo Non minima. & eis obuiam
constitit adhostium uallis quae dici¬
tur ualla ibana: Cuius uallisna¬
tura est: ut ipsa in profundo iacens
hinc indep̃ruptis at que altiscingat᷑
montib. Quã nisi dĩprouisi ointra¬
re prohibuiss&: Nr̃iabsq ullope¬
ne hostium laborare lapidum hic¬
tibus pocerant interire uł in ma¬
nus inimicorũ deuenire : Aedũ
illiuiã ꝑstruunt. nr̃i aũt alior sum
uiã aꝑtiorẽ planiorẽ ꝗpetuunt : repu¬
tantes maurihaec nostros non obsuitan¬
tũ custodiã sed metupotius eorũ facere
at ergo eos insecuntur. Porroaũt
nostripredã retrorelinquentes.
facies hostib nudauerunt. acriter
restiterunt. & xp̃o uiuante ipsoster¬
ga uertere c̃pulorunt: Quodad¬
prehendere necauerunt: & lati
ad predas quas reliquerant redierunt.
Ae tandem pose dies uigintisua digres¬

Expanded text:
evadere potuerunt hanc plagam, lonevadere potuerunt hanc plagam, longe lateque nuntiantibus, collęcta est Sarracenorum Maurorumque multitudo non minima et eis obvia constitit ad hostium vallis, quę dicitur Ualla Ibana. Cuius vallis natura est, ut ipsa in profundo iacens hinc inde praeruptis atque altis cingatur montibus. Quam nisi Dei provisio intrare prohibuisset, nostri absque ullo pęne hostium labore lapidum ictibus poterant interire vel in manus inimicorum devenire. At dum illi viam praestruunt, nostri autem aliorsum viam apertiorem planioremque petunt, reputantes Mauri haec nostros non ob sui tantum custodiam, sed metu potius eorum facere, a tergo eos insecuntur. Porro autem nostri praedam retro relinquentes faties hostibus nudaverunt, acriter restiterunt et Christo iuvante ipsos terga vertere conpulerunt. Quos adprehendere, necaverunt, et lęti ad praedas quas reliquerant redierunt, ac tandem post dies viginti sue digres
Abbreviated transcription (Latin):
excidit. & flamma uoraꝵ consump¬
sit: Interea in loco cuius est uocabu¬
lũ scaẽ colũbȩ diuisit copias suas in
duo : Quam maximam quidẽpar¬
tẽ secũ contrator tosamducens: ꝓro
hisembar dũ hademarũ. beram
bur rellum cũ reliquis expeditissime
ad superiora dirigens. ut hi beroflu¬
mine transi todũ estes ad se defige¬
rentur abistisinsidiis ex inprouiso
uorẽ sol uerentur : Igicur regetor¬
tosam tendente. memorantuiricã¬
dia superiores hiberipar cesnoedi¬
b cuntes & diobas sil uarũ lustrasee¬
taotas obambulauerun us quequo
ano ã & hiborũ natando pariter
isierunt: Iin quo itineresex
es transigentes: septima trans¬
arunt. Qui ubi om̃s incolomes
eo iserunt terram hostiunt
latis sime uas tauerunt. &usque
uillam eorũ maximamq uillarũ bea
uocatur per uenerunt: Vnde prȩdã
maximã Nimis sus tulerunt : ut pote
inpro uisis hos tibus & nichil umquãta¬
lesuspicantibus: Quib gestis. hisqui

Expanded text:
excidit et flamma vorax consumpexcidit et flamma vorax consumpsit. Interea in loco, cuius est vocabulum Sanctae Columbae, divisit copias suas in duo, quam maximam quidem partem secum contra Tortosam ducens, porro Isembardum, Hademarum, Beram, Burrellum cum reliquis expeditissime ad superiora dirigens, ut Hibero flumine transito, dum hostes ad sedem figerentur, ab istis insidiis ex inproviso vorem solverentur. Igitur rege Tortosam tendente, memorati viri tamdiu superiores Hiberi partes noctibus euntes et diebus silvarum lustra sectantes obambulaverunt, usquequo Cingam et Hiberum natando pariter transierunt. In quo itinere sex dies transigentes, septima transmearunt. Qui ubi omnes incolomes evaserunt, terram hostium latissimę vastaverunt et usque villam eorum maximam, quę Uilla Rubea vocatur, pervenerunt; unde praedam maximam nimis sustulerunt, utpote inprovisis hostibus et nichil umquam tale suspicantibus. Quibus gestis, his qui
Abbreviated transcription (Latin):
ergo eũ incrascinũ. ẽt exercitum
eius sacer dotib & clerotũ sollẽpni
apparatu& laudib hymnidicis
por tãcuutatis est ingressus: &
ad haec clesiã scaẽ duc doriosi si¬
mȩ crucis prouic toria sibi diui¬
nitus conlata gratiarũ actiones
dõ aueturus est ꝓgressus.
Lor ropost haec bera comitȩ ibidẽ ob
custodiã. relicto: cũgoorũ auxi¬
lius hiem cligracia adpropriare¬
minere uidebatur a parte sarra¬
cenorũ periculo fratrẽ bsarolum
suffragaturũ mittebat : Eiq lug¬
dunuter agenti& ad fratrisad¬
iutoriũ ꝓperanti riuncius regis
fratris occurrit: captã ciuitatẽ
nũciauit & ne longius fatigaret᷑
ȩdixit: in ab eodẽ locoregre¬
pusredut: At succedente e
cũ quantouisus est bellicoapparatum
his paniã proficiscit᷑: Profec tusque
ꝑbercinonam & uenienster rã conã
quos ibidẽ repperit coepit. alios fuga¬
uit uniuersaque loca castellamuni¬
cipia usquetor cosam uis militaris

Expanded text:
ergo eum in crastinum et exercitum ergo eum in crastinum et exercitum eius sacerdotibus et clero, cum sollempni apparatu et laudibus hymnidicis portam civitatis ingressus et ad ecclesiam sanctae et victoriosissimę crucis pro victoria sibi divinitus conlata gratiarum actiones Deo acturus est progressus. Porro post haec Bera comite ibidem ob custodiam relicto cum Gothorum auxiliis, hiemandi gratia ad propria reinminere videbatur a parte Sarracenorum periculo, fratrem Karolum suffragaturum mittebat; eique Lugduni iter agenti et ad fratris adiutorium properanti nuntius regis fratris occurrit, captam civitatem nuntiavit et, ne longius fatigaretur, edixit. Qui ab eodem loco regrepore rediit. At succedente aestate cum quanto visum est bellico apparatu in Hispaniam proficiscitur, profectusque per Barcinnonam et veniens Terraconam, quos ibidem repperit coepit, alios fugavit, universaque loca, castella, municipia usque Tortosam vis militaris
Abbreviated transcription (Latin):
suũ principẽtra didert̃ ⁊ ad dunicor¬
natũ quem ꝓ eo constituerant no¬
mine hamur & seaciuitatẽ conces¬
safacul tate tute secedendide deruÑ
hoc modo: Cũ enĩ longa fessamobsi¬
dione nostricernerent urbẽ & iam¬
iamqica piendã aut tradendã crȩ¬
derent: honestout de cebatusi cõ¬
siliore gẽ uocant. ut ubr statutino¬
minis gloriosũ. Nomenregippagar&e
sullã eo presente supera ricontinge¬
ret ÷ Sug gescioni huic ad modũ rex
honestȩ adsensũ p̃buit: Venitergo
ad exercitũ suũ urbẽ uallentẽ acq
in desinenter oppugnationes sexeb¬
domadib ꝑtinacis sime durauit
& tandẽ supera tauie tori ma¬
nusdedit. Tradita ergo & pate¬
fac taciuitate primoquidẽ diȩ
cus todẽ ibidẽ rexdestinauit :
ipse aũt ab eius in gres suabstinuit
donec ordinar& qualit̃cũ digna
dõgratiarũ ae tione cupitam
atq sus ceptã uitoriã eius nomini
consecrar&: Ante cedentibus

Expanded text:
suum principem tradiderunt, Zaddunis cogsuum principem tradiderunt, Zaddunis cognatum, quem pro eo constituerant, nomine Hamur, et se ac civitatem, concessa facultate tute secedendi, dediderunt hoc modo: Cum enim longa fessam obsidione nostri cernerent urbem et iamiamque capiendam aut tradendam crederent, honesto, ut decebat, usi consilio regem vocant, ut urbs tanti nominis gloriosum nomen regi propagaret, si illam eo praesente superari contingeret. Suggestioni huic admodum rex honeste adsensum praebuit. Venit ergo ad exercitum suum urbem vallantem; atque indesinenti oppugnatione sex ebdomadibus pertinacissime perduravit, et tandem superata victori manus dedit. Tradita ergo et patefacta civitate, primo quidem die custodes ibidem rex destinavit, ipse autem ab eius ingressu abstinuit, donec ordinaret, qualiter cum digna Deo gratiarum actione cupitam atque susceptam victoriam eius nomini consecraret. Antecedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
marus & cũ eis ualidũ auxilium :
Quod illi audientes. in hasturas seseuer¬
terunt: Cladẽ que illisin prouisȩ
impor tauerunt: sed multogra¬
uiorẽ reporta uerunt: Quibus que¬
cedentib : Nñu ad sotios urbẽ obsidẽ¬
tes reuersi sunt. & illis uine titã¬
diuur bẽ obambientes & nullũ
ingredi aut egrediper mit tences
uexarunt. donec famisa cerbita¬
te coae disunt & ia uetus tissima
hostus coria de trahere & incybũ
felicissimũ uertere. Aluaũt
mor tẽ infelicissimȩ ꝓponentes
uitae. ex muris semet p̃cipitesmit¬
tebant: Aliqui uero speanima¬
bantur inani: cogitantes quod
francihiemis asperitate aciuitatis
cohi berentur obsidione: Sed
hanc illorũ spemabscidit pruden¬
tiũ consiliũ uirorũ: Adueeta
eñi uN dequaqua̧ matheria : coepe¬
runt extruere casas ueluti ibidẽ in
hibernis mansuris Quodcer nends
ciuitatis habitatores: abspe deciderun
& ad desperatione multimamuersi

Expanded text:
marus et cum eis validum auxilium. marus et cum eis validum auxilium. Quod illi audientes, in Hasturas sese verterunt clademque illis inprovise importaverunt, sed multo graviorem reportaverunt. Quibus recedentibus, nostri ad sotios urbem obsidentes reversi sunt et illis iuncti tamdiu urbem obambientes et nullum ingredi aut egredi permittentes vexarunt, donec famis acerbitate coacti sunt etiam vetustissima hostiis coria detrahere et in cibum infelicissimum vertere. Alii autem mortem infelicissimę proponentes vitae, ex muris semet praecipites mittebant, aliqui vero spe animabantur inani, cogitantes quod Franci hiemis asperitate a civitatis cohiberentur obsidione. Sed hanc illorum spem abscidit prudentium consilium virorum: advecta enim undecumque materiae, coeperunt extruhere casas veluti ibidem in hibernis mansuri. Quod cernentes civitatis habitatores, ab spe deciderunt et ad desperationem ultimam versi,
Abbreviated transcription (Latin):
dione nã quemortuo: comitatꝰ eius
fedentiãcus. luirar do est a cributus:
Quareuuas cones mol es taeferentes. incan¬
tã erupere petulantiã. Vtetiã ho¬
mines illius alios fer roperimenent
alios igni comburerent: Quo uocati
cũ primum uenired& rec tarent
quo quomodo ad causam dicendam
uenerunt & penas debitasꝓ talibusau¬
sis dederunt ita ut quidã talionis le¬
ge igniconflagrarent: Hisperactdis
succerdente tẽpore uisũ est regi& con¬
siliariis eius ut adbernonamoppug
nandã iredeberent : Diuisoq intres
ur tesexercitusunã quidẽ. aoucellio¬
n ips̃cier manens secũ retinuat:
alteriosiionẽ urbis iniunxit lui
lur disac al hostib occuparentur
Si ÷ cpalt itia urbẽ cordubam mi¬
senul iurxiliũ poposcerunt . Re
nsex er citũ direxit: Uenien¬
tib: por robis quimis si fuerant: caesar¬
augustã latũ est eis de exercituin
uiasibiobuiam constituto: Cratem̃
ibi guillel mͦ primus. signiferhade¬

Expanded text:
dione namque mortuo, comitatus eius dione namque mortuo, comitatus eius Fedentiacus Liutardo est attributus. Quam rem Uuascones moleste ferentes, in tantam erupere petulantiam, ut etiam homines illius alios ferro perimerent, alios igni conburerent. Qui vocati, cum primum venire detrectarent, quoquo modo ad causam dicendam venerunt et poenas debitas pro talibus ausis dederunt, ita ut quidam talionis lege igni conflagrarent. His peractis, succedente tempore visum est regi et consiliariis eius, ut ad Barnandam ire deberent: divisoque in tres partes exercitu, unam quidem Ruscellioni ipse permanens secum retinuit, alteri obsidionem urbis injunxit, cui improvise ab hostibus occuparentur,si interea intra urbem, Cordubam miserunt auxiliumque poposcerunt. Rex eis exercitum direxit. Venientibus porro his qui missi fuerant Caesaraugustam, latum est eis de exercitu in via sibi obviam constituto. Erat enim ibi Uuillelmus, primus signifer, Hade
Abbreviated transcription (Latin):
illius sepȩterando felicen seca lifi¬
lio p̃dicauit: Enito tandẽ diutino
at que cruentis simosaxo ni cobello
qđ ut ferunt trigintatriũ anno¬
rũ tẽpus occupauit: Hludo¬
uuicus r&apatredimis sus in
regnũ ꝓpriũ ad inbna sesecũ
Nane tus ut poteabexternisquies¬
cens bellis cepit cir cui relocares¬
ni sui mari contigua. Qđ dũ ludo¬
uuic r&x conperissa rotomagom
misso legato hademaro ut eumina¬
quitaniam deuertere & regnũ qđ si
bidederat inuisere & ad locũ quitas¬
si nogilus uocatur uenire : Quiusp&s¬
tionem pat̃ honorabiliter suscepit.
gracias filio egit p̃ditata menniega¬
uit & ut sibituronũ occur rer&
manda uit: Iuofilius ueniens gra¬
dila bundȩ a beonimis susceptuset
nfrantia mredeuntẽ uernurisq
cꝓsecutus ẽ: A quo digrediens
ta te hanosequente : tad do dri:
ut putabat amiconar bonausq
ꝓcedere: Qui conp̃hensus hludo¬
dehis quaea genda uidebantur
tractans deliberabat. Burgun¬

Expanded text:
illius sepeillius sepelio praedicavit. Finito tandem diutino atque cruentissimo Saxonico bello, quod, ut ferunt, triginta trium annorum tempus occupavit, Ludovicus rex a patre dimissus, in regnum proprium ad hiberna sese cum portunum nactus, ut pote ab externis quiescens bellis, coepit circumire loca sui regni mari contigua. Quod dum Ludovicus rex comperisset, Rothomagum misso legato Hademaro, petiit eum in Aquitaniam divertere, et regnum quod sibi dederat, invisere et ad locum, qui Cassinogilus vocatur, venire. Cuius petitionem pater honorabiliter suscepit, gratias filio egit, petita tamen negavit et, ut sibi Turonum occurreret, mandavit. Quo filius veniens, gratulabunde ab eo nimis susceptus et in Frantiam redeuntem Uernum usque prosecutus est; a quo digrediens, tate hanc sequente, Zaddo dux dam sibi, ut putabat, amico, Narbonam usque procedere. Qui comprehensus, Hludoude bis que agenda videbantur tractans deliberabat. Burgun
Abbreviated transcription (Latin):
Cuus agros segetibus plenos inanus milita¬
ris secuit uasta uit. incendit : a qu&cũ¬
q extraciuitatẽ sunt reꝑta incendiode¬
pascente sunt consumpta : Quibus ex¬
pletis inminente iam hie mead ꝓpria
reduit: Red eunte por rocẽpore aesci¬
uo imperatorgloriosissimꝰ. H arolus
saxoniã petuit. mandans filiout d ipse
tã quã inea deiter ra hie maturusse
sub seqretur : Qd ipsea gere festinans :¬
Ad neusciãuenit. hrenumibi detransut.
a patriconcur rere accelera bat :
Sed ante quam ad eum ueniret : nun¬
tumobui auit pat̾num. in lococuiuꝰ
uocabulũ est ost faloa cũmandatis
neplus inambu lando fatiga retur:
Quin potius lo cosibioportuno castra
metaretur & seredeun tem ibidẽ
opperiretur : Tota enĩ gente sub¬
acta saxonũ : uictor Rarolus.
imperator iam redibebat: Cui
cũ filius occuriss&: multo eũ am¬
plexatu deosculans: plurima illũ
giaciarum accione & laudeextu¬
lit sed utilitatẽ que obsequelȩ

Expanded text:
Cuius agros segetibus plenos manus militaCuius agros segetibus plenos manus militaris secuit, vastavit, incendit, et quecumque extra civitatem sunt reperta, incendio depascente sunt consumpta. Quibus expletis, imminente iam hieme ad propria rediit. XI. Redeunte porro tempore aestivo, imperator gloriosissimus Karolus Saxoniam petiit, mandans filio, ut et ipse tamquam in eadem terra hiematurus se subsequeretur. Quod ipse agere festinans ad Neusciam venit, Hrenum ibidem transiit et patri concurrere accelerabat. Sed antequam ad eum veniret, nuntium obviavit paternum in loco, cuius vocabulum est Ostfaloa, cum mandatis, ne plus in ambulando fatigaretur, quin potius loco sibi oportuno castra metaretur et se redeuntem ibidem operiretur. Tota enim gente subacta Saxonum, victor Karolus imperator iam redibat. Cui cum filius occurrisset, multo eum amplexatu deosculans, plurima illum gratiarum actione et laude extulit utilitatemque obsequele
Abbreviated transcription (Latin):
transacta : misit ad illũ pater rex
ut adse contra sa xones euntem con¬
pro populo quo posset. ueniret : Qui
irenon differensa deũ ad aquasuenit.
cũ ipso ad fremers mem ubi placitũ
genera le habuit. suꝑ ripam hreni
ꝑrexit: In saxonia cũ patre usque
missam scĩ martini . ꝑdurauit :
interea a saxonia cum patreexit:
& aquitaniam magnahiemis ex. al¬
ta parte concessit: Suc cedente
uero ȩstate : rexcarolus ad eum
misrt. mandans ut secũ initaliã
tato: iussus est dominere : Rege
aut̃ romam ꝑgente : ibidẽque
infulas imperatorias suscipien¬
te: rex hlu douuicus tholosam
habiit atq iterũ inde in ispa¬
niam contendit: Cuibar ⁊in¬
none ad propi ante. tadodux
eius dem ciuitatis. tanquã sub¬
iectus occurit : Nec tam̃:
ciuitatẽ dedidit Quam trans¬
grediens rex & hel lerde suꝑ¬
ueniens. subegit illam : atque sub¬
uertit : Quadiruta & ca̧teris munld¬
pusuas tatis incensis ad hos qua ussue
ꝓcessit:

Expanded text:
transacta misit ad illum pater rex, transacta misit ad illum pater rex, ut ad se contra Saxones euntem cum populo quo posset veniret. Qui ire non differens, ad eum Aquasgrani venit; cum ipso ad Fremersheim, ubi placitum generale habuit, super ripam Hreni perrexit. In Saxonia cum patre usque missam sancti Martini perduravit. Interea a Saxonia cum patre exiit et in Aquitaniam magna hiemis exacta parte concessit. X. X.Succedente vero aestate rex Karolus ad eum misit, mandans ut secum in Italiam ilio iussus est domi manere. Rege autem Romam pergente ibidemque infulas imperatorias suscipiente, rex Hludouuicus Tolosam habiit iterum atque inde in Hispaniam contendit. Cui Barcinnone adpropianti Zaddo dux eiusdem civitatis iamque subiectus occurrit, nec tamen civitatem dedidit. Quam transgrediens rex et Hellerdę, superveniens, subegit illam atque subvertit. Qua diruta et ceteris municipiis vastatis et incensis, ad Hoscam usque processit.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ aut̃ regipatrihȩc placuisse dicun¬
tur : ut hacimitacione stipendia¬
riam infrantia int̃ dicer&e : an¬
nonam militarẽ dari. & aliqua
plurima corrigi iuberet. congra¬
conuentum generalẽ ibi dem habuit
Adefonsigalleciarum principis missos
quos proamiticia firman da mserat
cũ donis suscepit: & pacificeremisit :
Nec non & bahalucsarra cenorum
ducis quilocis montuosis aquita nie
pximis principatur missospacem
petentes & donaferentes sus cepit &¬
remisit : quo tẽpore uerens necorpo¬
risnatiuo superatus calore in mul¬
tis modis luxuriae raparecur anfrac¬
tus : cũ consiliosuoꝵ her mengar dam
suturã reginamclarisnor tamNata¬
libus ut potefiliam in gramni comitis
sibi sotiauit: Urdinauit aũt illo in
tẽpore insinibus a quitanorũ circũ¬
quaquȩ firmissimam tutelam :
Namciuita tẽ au sonam cas trumcar¬
donam cas ta serrã & reliqua oppi¬
da olim desertamuniuit. habitari
fecit : & bur rello comiticũ congruis
auxil iistuenda commisit : Hieme

Expanded text:
tum autem regi patri hec placuisse dicuntur, ut hac imitatione stipendiariam in Frantia interdiceret annonam militarem dari, et alia plurima corrigi iuberet, congraconventum generalem ibidem habuit. Adefonsi Galletiarum principis missos, quos pro amicitia firmanda miserat, cum donis suscepit et pacifice remisit. Necnon et Bahaluc Sarracenorum ducis, qui locis montuosis Aquitaniae proximis principabatur, missos pacem petentes et dona ferentes suscepit et remisit. Quo tempore verens, ne corporis nativo superatus calore in multimodos luxuriae raperetur anfractus, cum consilio suorum Hermingardam futuram reginam, claris ortam natalibus, utpote filiam Ingramni comitis, sibi sotiavit. Ordinavit autem illo in tempore in finibus Aquitanorum circumquaque firmissimam tutelam; nam civitatem Ausonam, castrum Cardonam, Castaserram et reliqua oppida olim deserta munivit, habitari fecit et Burrello comiti cum congruis auxiliis tuenda commisit. VIIIL Hieme
Abbreviated transcription (Latin):
łuerunt sane huius conspirati¬
onis auctores: Eggideo rega¬
liũ primus amicorũ : Ragin¬
heriusolim comes palatu
rii comitis sed & reginharđ
p̃positꝰ camere regalis
Erant aut̃ huius sceleriscons¬
cii : quã plures clerici seu
laici Int̃ quos epor huuis

Expanded text:
Fuerunt sane hujus conspiratiFuerunt sane hujus conspirationis auctores: Eggiddeo, regalium primus amicorum; Reginherius, olim comes palatiirii comitis; sed et Reginhardus, praepositus camerae regalis. Erant autem hujus sceleris conscii quam plures clerici seu laici, inter quos aliquos
Abbreviated transcription (Latin):
dem̃tatũ ut ab eo disciuerit om̃sq¬
disciueritciuitates & regniprin¬
cipes italiȩ in hȩc uerba coniu¬
rauerit: Sed & om̃s ad itꝰ quibus
initaliã intratur : positis obi¬
cib & custodis obserarent .
Qd cũ certis nuntiis referentib
maximeq: rathaldo epõ &e sup¬
contractisundique copustã
exgalliis quãq germania
cumaximo exercitus robo¬
re cauillonũ usq ꝑuenit
Atber nar dcũ secernera
uirib: imparẽ : & adcȩpta
inefficaciem ut pote aquo pluri¬
misuorũ cotidiedeficerent des¬
peratis reb: adimpr̃muenit ar¬
misq: depositis pedibus see iusps¬
trauit confessus ꝑperam seegis¬
se Cuiuꝰ exempłũ : primores
eius secuti sunt : Et armis depo
sitis: seeius potestati& iudicio
subdider̃ : Sed& concinnatio¬
nesqualit̃ ceptã rebellionem:
& qua re incho auerint & ad
quẽ fine inchoata deducere
uoluerint : quos uȩ complices
sibi alexerint. adprimã ꝓdi¬
derunt in t̃rogationem

Expanded text:
dementatum, ut ab eo disciverit, omdementatum, ut ab eo disciverit, omnesque civitatum et regni principes Italiae in haec verba coniuraverint, sed et omnes aditus, quibus in Italiam intratur, positis obicibus aut custodiis obserarint. Quod cum certis nuntiis referentibus maximeque Rathaldo episcopo et Supcontractis undique copiis tam ex Galliis quamque Germania, cum maximo exercitus robore Cauillonum usque pervenit. At Berhardus cum se cerneret viribus inparem et ad coepta inefficacem, utpote a quo plurimi suorum cotidie deficerent, desperatis rebus ad imperatorem venit armisque depositis pedibus se eius prostravit, confessus perperam se egisse; cuius exemplum primores eius sunt secuti et armis desitis se ejus potestati et judicio subdiderunt. Sed et concinnationes, quomodo coeptam rebellionem, et quare inchoaverint, et ad quem finem inchoata perducere voluerint, quosve complices sibi allexerint, ad primam prodiderunt interrogationem.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ: Sed cepit totis uiriũ copiis ixpug¬
nantẽ oppugnare. & ꝑ magna men¬
bra sua xp̃i fortissimũbella torẽ
uiaꝵ artuquo potuit lacessere:
Nam hisriteor dinatis post quã impr̃
in eodẽplacito filiũ primogenitũ
hlothariũ impr̃m appellari &
ẽt̃. uoluit: & duorũ filiorũ suorũ
pippinũ in aquitaniã hludouicũ
in baiorariamisit : ut scilicae sente
popłs cui deber& potestati pare¬
re statim ei abodritorũ defeccio
nũtia tur quicũ filusgode fridi
amititias iungentes : saxoniã
trans albania uexabant : Quos con¬
tra impr̃ sufficientes copias dirigens :
eorũ motus dõ fauente compressit :¬
pseaut̃ uolagilustrasectaturus
uenatũ pecut : Interea uenatio¬
nẽ ibidẽ iusta morẽ francorũ
expletã cũ hiemãe exacturus
aquas grani reuerteretur ĩ
nũtiatũ est ei bernhardũ ne¬
potẽ suũ ita liȩregẽ. cuupse fu¬
maxima ut rex fier&e apud
patrẽ causa fuerat consilus
querũdam prauorũ hominũ ado

Expanded text:
otis virium copiis se expugnantem oppugnare, et per membra sua, Christi fortissimum bellatorem vi et astu, quo potuit, lacessere. Nam his rite ordinatis, postquam imperator in eodem placito filium primogenitum Lotharium imperatorem appellari et esse voluit et duorum filiorum suorum Pippinum in Aquitaniam, Hludouuicum in Baioariam misit, ut scilicet sciret populus, cui deberet potestati parere, statim ei Abodritorum defectio nuntiatur, qui cum filiis Godefridi amicitias iungentes Saxoniam transalbianam vexabant. Quos contra imperator suffitientes copias dirigens, eorum motus Deo favente compraessit, ipse autem Uosagi lustra sectaturus venatum petiit. Interea venatione ibidem iuxta morem Francorum expleta, cum hiemem exacturus Aquasgrani reverteretur, nuntiatur ei Berhardum nepotem suum Italiae regem, cui ipse maxima ut rex fieret apud patrem causa fuerat, consiliis quorundam pravorum hominum adeo
Abbreviated transcription (Latin):
pacta tandẽ pace cũ albrico. dans
eifiliã suã coniugem: ab obsidione
desistit reꝑtisq quibus dã fratrissiu
bosonis coutrase ut fertur insidus:
eundẽ fratrẽ suũ dolo capit. atque
incustodia mittit. Sarraceni in ala¬
manni ã p̃datũ ꝑgunt. & reuertentes:
mul tos romã peten tes interimunt:
Hugo filius rotbti cũ hugone filio
richardi: disꝑtita int̃seburgundia
pacẽ facit Adelelmus silua nec ten¬
siũ p̃sul: obit: oo

Expanded text:
pacta tandem pace cum Albrico, dans pacta tandem pace cum Albrico, dans ei filiam suam conjugem, ab obsidione desistit, repertisque quibusdam fratris sui Bosonis contra se, ut fertur, insidiis, eundem fratrem suum dolo capit atque in custodia mittit. Sarraceni in Alamanniam praedatum pergunt, et revertentes multos Romam petentes interimunt. Hugo filius Rotberti cum Hugone filio Richardi, dispertita inter se Burgundia, pacem facit. Adelelmus Silvanectensium praesul obiit.
Abbreviated transcription (Latin):
pactum. indeq abipsis laudunũ deduc¬
tus ac regalibene dictione ditatus:
ungitur atq: coronatur adomno ar
dunensis : datur rodulfo eiꝰdẽ loci pres¬
bitero aciuibus concordit̃ electo. quiq
a domno artaldo consecrat᷑ ep̃s. Rex
& hugo in burgundiã ꝑgunt. & urbem
linguonũ quã hugo frat̃ regis rodulfi
ceperat obsident. fugientib: q: his qui
eã custodire uidebantur. sinebello reci¬
piunt. acceptisq obsidib abepis copis
bur gundiae uel primatibus: parisius
ueniunt. hemrico rege subisdẽ diebus
obeunte: contentio deregno int̃filios
ipsius agitatur. Rerũ tandẽ sũ ma
natu maiori nomine ottoni obuenit.
Luna quarta decima sanguineo colore
obducta pridie nonas septẽbris nocte
minime uĩdebatur illustrare Iohanne
papa frãt albrici patricii defuncto
leo quidã dĩ seruus: romae papa
constituitur: Hugo rex italiae
romã nisus capere afflicto exer¬
citu suo fame & equorũ interitu.

Expanded text:
pactum. Indeque ab ipsis Laudunum deducpactum. Indeque ab ipsis Laudunum deductus, ac regali benedictione ditatus, unguitur atque coronatur a domno Ardunensis datur Rodulfo, ejusdem loci presbitero, a civibus concorditer electo, quique a domno Artoldo consecratur episcopus. Rex et Hugo in Burgundiam pergunLinguonum, quam Hugo Capito, frater regis Rodulfi, cepeeam custodire videbantur, sine bello recipiunt. Acceptisque obsidibus ab episcopis Burgundiae vel primatibus. Parisius veniunt. Heinrico rege sub isdem diebus obeunte, contentio de regno inter filios ipsius agitatur; rerum tandem summa natu majori nomine Othoni obvenit. Luna quartadecima sanguineo colore obducta 2 Nonas Septembris noctem minime videbatur illustrare. Johanne papa fratre Alberici patricii defuncto, Leo quidam Dei servus Romae papa constituitur. Hugo rex Italiae Romam nisus capere, afflicto exercitu suo fame et equorum interitu,
Abbreviated transcription (Latin):
septẽ ep̃orũ apud scãm macrãdõ no
artaldo archiep̃op̃sidente celebratur.
in qͣ p̃dones & ecłasticarũ rerũ ꝑua¬
sores ad correptionẽ uenire uocant᷑.
nno occccxxxui. ingrounꝰ laudu¬
nensis aeccłȩ ep̃s obiit. Sub hisdem
fere diel rex rodulfus de fungit᷑
sepelitꝰq senonis apud sc̃am colũbã:
cuiꝰ eccła factione quorũdã paulo
ante fuerat incensa. Britones atrans¬
marinis regionib alstani regis p̾si¬
ungar dio reuertentes t̾rã suã
repetunt: Hugo comes trans mar̾e mit¬
tit. ꝓ accer siendo ad apieẽ regni suscipi¬
endũ luda uuico karoli filio quẽ rex
alstanꝰ auunculus ipsius accepto prius
iure iurando a francorũ legatis in fran¬
ciam cũ quibdã ep̃is & alus fidelibus
suis dirigit: Cui hugo & ceteri franco¬
rũ ꝓceres obuiã ꝓfecti. mox nauim egres¬
so in ipsis littoreis harenis. apud bono¬
niã sese cõmit tunt. ut erat utrimq de¬

Expanded text:
septem episcoporum apud sanctam Macram, domno septem episcoporum apud sanctam Macram, domno Artoldo archiepiscopo praesidente, celebratur, in qua praedones et aecclesiasticarum rerum pervasores ad correctionem venire vocantur. Anno DCCCCXXXVI Ingramnus Laudunensis aecclesiae episcopus obiit. Sub isdem fere diebus rex Rodulfus defungitur, sepeliturque Senonis apud sanctam Columbam, cujus aecclesia factione quorundam paulo ante fuerat incensa. Brittones a transmarinis regionibus Alstani regis praesidio revertentes, terram suam repetunt. Hugo comes trans mare mittit pro accersiendo ad apicem regni suscipiendum Ludowico Karoli filio, quem rex Alstanus, avunculus ipsius accepto prius jurejurando a Francorum legatis, in Franciam cum quibusdam episcopis et aliis fidelibus suis dirigit. Cui Hugo et ceteri Francorum proceret obviam profecti, mox navim egresso in ipsis littoreis harenis apud Bononiam sese committunt, ut erat utrimque de
Abbreviated transcription (Latin):
uentu. in italiã transmeant: Artaldꝰ
archiep̃s uui fredũ quendã monachũ
tarui annensẽ ordinat ecđȩ p̃sulẽ.
Rodulfus rex: diuionũ castrũ. quem
boso comes ceperiat. eiq cõplices reci¬
nebant obsid&. Lothariensescũdb¬
da comitib exscxonia heribtiscilica
amicis. quasi ad colloqͥũ hugoniscũ
multo exercituueniunt. Sed quia
hugo castellũ scĩ quintini heribto
renuit reddere : ipsã munitionẽ
obsident. belloq p̃ssã tutantiũ tam¬
dẽ redditione recipiunt atq sub¬
uertunt. Parantesq laudũ obsidere.
mardatũ rodulfiregis inꝓpria
reuertunt᷑. Interea boso frat̃ rodul
firegis in expeditione obsidionis
sc̃i quintini morit᷑ & delat᷑ ad sc̃m
remigiũ sepelit᷑. Rodulfꝰrex graui
ꝑtotũ autũ nũ decubat egritudine.¬
I. Iod manni qͥ pagũbiturigensẽ dep̃¬
dabant᷑ abiturigensib: & curo nen¬
sib: bello aggressi perimunt᷑ Si nod

Expanded text:
ventu, in Italiam transmeant. Artoldus ventu, in Italiam transmeant. Artoldus archiepiscopus Wifredum quendam monachum Tarwanensi ordinat aecclesiae praesulem. Rodulfus rex Divionum castrum, quem Boso comes ceperat ejusque complices retinebant, obsidet. Lotharienses cum quibusdam comitibus ex Saxonia, Heriberti scilicet amicis, quasi ad colloquium Hugonis cum multo exercitu conveniunt. Sed quia Hugo castellum sancti Quintini Heriberto renuit reddere, ipsam munitionem obsident, belloque pressam tutantium tandem redditione recipiunt atque subvertunt; parantesque Laudunum obsidere, mandato Rodulfi regis in propria revertuntur. Interea Boso frater regis Rodulfi in expeditione obsidionis castri sancti Quintini moritur; et delatus ad sanctum Remigium sepelitur. Rodulfus rex gravi per totum autumnum decubat aegritudine. Nortmanni qui pagum Biturigensem depraedabantur, a Biturigensibus et Turonensibus bello aggressi perimuntur. Synodus