comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
obtestabantur ut sibi ꝑcent. neu
sicut auari fecissent. ne mulieubz
Quidem atq infantib abstiu̾ent.
Nõnille de muro ꝑ manus demisse
dixisse cõstabat. excitan se auari¬
censibus pͥmiis. neq comissurũ.
tit pͥus quisquͣ nurũ ascenderet
tres suos uactus mampulares. atz
abhis subleuatus nuiũ ascendit.¬
eos ip̃e rursus singulas excepitans in
murum extulit. Int̾uu hii qui ad al¬
tam ꝑtem oppidi ut supra demon¬
straumius nuuitionis cã cõuenem̃t.
pͥmo exaudito clamore. inde eticm
crebris nunciis incitati oppidum
a romais teneri. p̾missis equitib
magno cursu eo contenderut. Eoꝵ
ut quisqz pͥmus uenert sub muro
consistebat. suoꝵq puguantium uu¬
merum aiugebat. Quoꝵ cũ magua
multitudo conuenisset matres fa¬
iuilie q̃ pauloante romains de niu¬
ro mauus tendebant. suos obtestari.
⁊ more gallico sparsum capillũ ostẽ¬
tare. liberosqz in conspectum ꝓferre
cepere. Erat romanis uec loco. u ͤ
mi uiero equa contentio simul et

Expanded text:
ent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissaedixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendihos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et
Abbreviated transcription (Latin):
daret aliquani timoris suspitionẽ
discendeutib. Hic breuiter sia m
heduos iuenta exposuit. quoo ⁊ qͣ
himuiles accepis et compulsos ĩ
oppida. multacos agus ouinibus.
sreptis copiis. impoĩto stipendio.
opsidib sumuna cum contuuelio
estortis ut in eam forcunam cui¬

Expanded text:
liquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam qu
Abbreviated transcription (Latin):
num.⁊ a parte dertra alio ascensu
eodem tempore heduos mttit. Mu¬
astensus recta regione si iuillus
au finctus inc̾cederet. m̃.cͫ. pass
ademt. quicquid huic cutuitus
ad molieudum cliuum accesb̾at.
Idspacio itiu̾s cuigebatur. a ie¬
dio ferie colle in longitudiuens
ut natura moncio ferebat ex qiã¬
dib saris ser pedum uiuruu quõ
nr̃m iupetum tardarent ꝑduxe¬
iunt galli. atq inferiore ouui
spacio uacuo relicto. suꝑiorem ꝑ¬
tem collis usq ad murum oppidi
densissimis cactris compleuem̃t.
Milices daco signo. celenter ad
munitionem ꝑueuiuut. eamq
trsgressi tͥnis castris potunitur.
aic tanta fuit in capiendis cactus
celeutas. ut uotomatꝰ iex. iutiobro¬
gumi subito ni tab̾nacło oppressus
Conseꝯiutus id qd anino ꝓposue¬
unt. cesar receptui coo̾ͥe iussit. legio¬

Expanded text:
a parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Opascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex gradibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legio
Abbreviated transcription (Latin):
lati atq ouini exitu ⁊ pabulatione
nicelusi uidentur. Ad hunc uunuẽ¬
duui locum õs auercingetorige e¬
uorntos. Hac ie cognita cesar.
nuttit complures equitum tur¬
mas eodem media uocte. imꝑat¬
his ut paulo tumultuosius oĩb
locis ꝓuagentur. Pma luce ma¬
guum iniuerum impedimentoꝵ
ex caltus iuloꝵq produci. neq
his stramenta detirihi muliones¬
q cuu callidib equitũ specie ac
simulatione collib cucumuehi
iubet. His paucos addit eqͥtes
tiouis causa uagarentur. Longo
circuitu ecasdem õs iubet petere
regiones. Hec procul ex oppido
uidebantur. ut erat a gergonia
despectus in castin. n tauto spa¬
tio certi quid eẽt explorari pot̾at.
legionem unam eodeni uigo ittit
⁊ pauluu progressam inferiore con¬
stituit loco: siliusq occultat. Auge¬
tur gallis suspicio atq õs illo ad
nunitionem copie tinduciuitur.
Dacua cactra hostiũ cesar ꝯspicatꝰ
tectis iusignib suoꝵ. occultatisq
signis uulitarib iuros uulites ne

Expanded text:
lati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris mulorumque produci deque his stramenta detrahi mulionesque cum cassidibus equitum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites tionis causa vagarentur. Longo circuitu easdregiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne
Abbreviated transcription (Latin):
continheret. ne profectio nata
a timore defectionis similis fu¬
ge iuderetur . Hec cogitanti acci¬
dere iusa ẽ facultas bene gerende¬
rei. Nani cum in nunora castra
opens prospiciendi cã uenisset a¬
inmadu̾tit collem qui cib hostib
tenebatur nudatũ homũb qui su¬
ꝑiorib dieb uix p̾ multitudine

Expanded text:
 ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix p
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾e cogunt eos qui negociandi
caiusa ibi constiterant. Hos cõti¬
nuo itinere adorti. om̃ib impedi¬
mentis exuunt. repugnantes
diem nocteniq obsident. multis
utriuq iuterfectis maiorem mul¬
ticudinem ad arma concitant. In¬
t̾im inuicio allaco eorum õs milites
in potestate cesaris teneri ꝯcurrũt
in aristium. nichil in publico fac¬
tum consilio demonstrant q̃onem
de bonis direpcis deceruunt. lita¬
uicci fratrumq bona publicant.

Expanded text:
negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatru
Abbreviated transcription (Latin):
reliquit. pr̃s litauici cum comprehẽ¬
Di iussicset: paulo ante repꝑit ad
hostes ꝓfugisse. Adhortatus mili¬
tes ne necessario tempore itineus
labore ꝓmoueantur. Cupidissimus
ouinibz progressus mil pacc. xxu.
asmen heduoꝵ conspicatur ĩ misse
equitatu iter eoꝵ moratur atq ĩ¬
pedit. iutdicitq om̃ib neq̃mquã
int̾iciant: eporedorigem ⁊ uudo¬
uarum quos illi interfectos existi¬
mabant inter equites u̾sari. suos¬
ꝙ appellau iubet. Hio cognitis et
litauicti finude ꝑspecta. hedui ma¬
mis tendere. ⁊ deditionem signifi¬
are. ⁊ proiectis armis mortem de¬
peecan incipiunt. litciuiccus cum¬
suis clieutib quib uiore gallorũ
nefsis ẽ. etiam inextrema forcuna
deserere patrouos gergouiã ꝓfugit.

Expanded text:
relinquit. Fratres Litavicci cum comprehenrelinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cumsuis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere
Abbreviated transcription (Latin):
aoo tiriditũ ex hũii ad sum iuam
dignitaten ꝑduxat. in equitin¬
nuimero numero conuenerant. no¬
nuiatum ab eo euocati. His eiat
inter se de p̾ncipatu contentio in
illa magr̃atus controuersia alter
pro conuicto lataio pro cocto sum¬
mis opib pugnauenit. Ex his epo¬
redorie coguito litauici concilio.
media uocte reui ad cesarem defert.
orat ne patiatur ciuitatẽ prauis
ado lescentium consiliis ab autici¬
tia ꝓpͥ roniam deficere. qd̾ futurũ
proidet si se tot hominum milia
cum hostib cõmuxerint: quorum
salutẽ neq ꝓpinqui neglig̾e. neq
ciuitas leui momiento estimare
posset. Magna affectus sollicitu¬
diue hoc iiicio cesar qui semper
heduoꝵ ciuitati pͥcipue indulcerat.
nulla int̾posita dubitatione legio¬
nes expeditas .iiii. equicatumq
omnem ex castris educit. uͨ fuert
Spatium tali tempore ad contrahen¬
da castin qd respoĩtam celeritate
iudebatur: Gauim fabium legatũ
cuni legionib ducib castris p̾sidio

Expanded text:
summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio
Abbreviated transcription (Latin):
tectis insignib suoꝵ. occultatioq
signis militarib unros uulites ne
er oppido auimadu̾teretur ex ma¬
iorib cactris in minora traducit.
legtitisq suos quos singulis legio¬
inb p̾feceuit. quid fier uelit octen¬
dit. Iupͥ̾ius monet. ut cõtiuerait
milices: ne studio pugnandi auit
sye prede longius progtediantur.
Quid iniquitas loci in cõmodi
habecit ꝓpouit. hoc una celeritate
posse iuitori. occasionis iem ẽẽ nõ
prelii. His ieb expositis. dat sig

Expanded text:
cultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non pr
Abbreviated transcription (Latin):
liqua qua intione agi placeat cõ¬
stituunt. litnuiccꝰ accepto ex̾citu
cuni nił pac̃. cuciter .xl. ab gergo¬
uia abẽẽt. conuocatis subico nulĩ¬
tib lacrimans. quo proficiscim
inquit nulites. Ouĩs nr̃ equitatꝰ
omĩs nobilitas int̾iit. Pͥncipes
ciuitatis epoiedorix. ⁊ uridomarꝰ
insimulati prodicionis. a roͣnis
indicta causa interfecti siuit. Hec
ab his cognoscite: qui ex ip̃a cede
fugunt. Nami ego frib atq om̃ib
ieis ꝓpinquis interfectis dolore
ꝓhibeor q̃ gesta sunt pronutiare.
Producuutur hii quos ille eidocus¬
iit que dici uellet. atq eadem q̃
bitauicitis pronunciau̾at multitu¬
Drui exponunt. omnes equites he¬
heduoꝵ iuterfectos. qd̾ collocuti cũ
cuterius dic̾entur. ipõs se uit̾ mul¬
titudinem militum occultasse at
Mex media cede fugisse. Concla¬
mant hedui ⁊ litanictum obse¬
cirut ut sibi consulat. Quasi u̾o
neqant ille consitii res sit. ac non
necesse sit nobis gergoniam con¬

Expanded text:
liqua qua ratione agi placeat conliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam con
Abbreviated transcription (Latin):
eius fratres. amplissima fauulia
nati adolescentes. Cũ his pͥmiũ
cõmunicat. hortaturqz eos ut se
lib̾os ⁊ imꝑio natos memiuerint.
unam ẽẽ heduoꝵ ciuitatẽ q̃ certissi¬
main gullie uictoriam destineat.
ei̾us auctoritate reliquos contimi.
Qua traducta: Locum consistendi
romanis ingallia nõ fore. ẽẽ non¬
nullo se cesaris beneficio affectum.
sic taniẽ ut iustissimam apud eñ
causam obtiuuerit. s plꝰ cõmuni
libertati tribuere. Cur enim potiꝰ
hedui de suo iure ⁊ de legib ad cesa¬
iem disceptatorem. qmͣ romam
ad hedus ueniant. celeriter adole¬
scentib ⁊ oratione magñitus ⁊ pre¬
mio deductis. cum se uel pͥncipes eiꝰ
consilii profic̾entur: intio ꝑficiendi
querebatur. qd̾ ciutatem temere
ad suscipiendum bellum cidduci pos¬
se nõ confidebant. placuit uti con¬
sari ad bellum mitte̾ntur prefic̾et᷑
atq ea ducenda curaret. fratros¬
q eius ad cescrrni p̾currereut. Ne¬

Expanded text:
eius fratres, amplissima familia eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut sari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Re
Abbreviated transcription (Latin):
sen quid cõmuuicandum. seu qͥd
amumiustiundum iuderetur. n
ullum fere diem infiittebat qͣn
equestri prelio intiectis sagitta¬
riis quid in qͦ eẽt animi ac uirtu¬
tis suoꝵ yspiceret Euit e regione
oppidi collis sub ipĩs indicib mõ¬
tis egregie munitus atq ex om̃i
parte circumcisus. Quemi si to¬
nerent nũ. ⁊ aque magna ꝑte ⁊
ꝑcibulacione lib̾a prohibituri ho¬
stes idebantur. s is locus pre¬
sidio ab his non nimis firmo te¬
nebatur. Tam̃ silentio noctis ce¬
sar er castris egressus. pͥusquam
subsidio oppido uenuri posset. de¬
iecto presidio. potitus loco ducis
ibi legiones collocauit. fossam¬
qz duꝑlicem duodenum pedun
a maiorib castris ad minora ꝑ¬
duxit. ut cuco ab repentino hoctiũ
incursu eciã singuli commneare
possent. Dum hec ad gergouiam
geruntur conuicto litaus hedu¬
guatum demonstrammus solli¬
citatus ab arueruis pecuuia. cũ
quib dam cidolescentib colloqͥt᷑
quoꝵ ert pͥnceps litauius atq

Expanded text:
seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque
Abbreviated transcription (Latin):
nati facinore ⁊ capti compendio ex
direptis bonis. qd ea res ad mul¬
tos ꝑtinebat. ⁊ tunore pene ext̾riti.
consilia clam de bello iuire ĩcipiũt.
cuutatesq reliquas legtitionibus

Expanded text:
nati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas le
Abbreviated transcription (Latin):
parte copiarum in ruteuos mittit.
ipe iubiciuiges ꝓficiscitur. Eius
aduentu bituuges ad heduos qr
ernt in fide legatos mittunt
subcidium rogatum quo facilis
yoctium copias suctinere possent.
Hedui de consilio legatoꝵ quos
unctunt. Qui cum ad tl uueu
ligerim uenissent qd bituniges
cib heduis. diuidit paucos dies
ibi morati.n fluiuen tuͣsire au¬
si d̃o uiumi ueu̾tiuitur legatisa.
nĩs renunciant. sebiturignu
ꝓfidiam uentos reu̾tisse. quib
id consilii fuisse cognonerut
ut si flum̃ tumsissent una ip̃si¬
ex parte. altem aruerui se curã¬
sist̾e̾ut. id ea ue de cã qmͣ legticis

Expanded text:
parte copiarum in Rutenos mittit; parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis
Abbreviated transcription (Latin):
lo ante eint eiectus expellit ex qi¬
uitate. iex a sius appellatur. di¬
nuctit quoquo uersus legationes
obtestatur ut in fide maueant.
celeriter sibi senones parisios. pie¬
tones. cadurcos. turonos. atleucos
lemouices. audros. reliquoq
om̃s qui occeanum attungiut
ad iungit. omnium consensu
ad eum defertur imꝑium. Qua
oblata pocestate: omiub his ci¬
uitatib obsides imperat. Certũ
numerum militum cid se celent᷑
adduci iubet. armoꝵ quantum
queq ciuitas domi. qdq aute
temyus efficiat constituit. In
pͥmis equitatui studet siue
diligentie. summam impii seue¬
ritatem addit. magnitudine
supplicii dubitantes cogit. seam
meuore cõnusso delicto. igni acq
om̃ib tormentis necat. lemore
decausa. aurib desectis aut siu¬
gulis effossis oculis domum re¬
muctit. ut sint ieliquis docum̃to
⁊ maguitudine peue ꝑt̾reant a¬
lios. Lio suppliciis celenter co¬
acto ex̾citu. lucterium caduitũ
sumine hominem audacie cum

Expanded text:
lo ante erat eiectus expellit ex cilo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum
Abbreviated transcription (Latin):
simcctam honestum equitem.x.
qui rei frumentane cã inssucesaris
p̾enit int̾ficiunt bonaq eoꝵ dire¬
punnt. Celenter ad os̃ gallie cii¬
tates fania ꝑfertur:. Nam ubi ma
ior atq illustuor incidit ies cla¬
more ꝑ agros legionesq sigͥficabũt
huic alꝰ deuiceps excipiunt. ⁊ pro¬
xunis turiduut ut tum ciccidit. sram
q gencbi oriente sole gesta eẽnt
añ pͥmam confectam ugiliam
n finb aruernoꝵ audita sunt.
petebat aic auitate eiat int̾fect
cõuocatis sius clientib fac̾e̾ intẽ¬
dit. Coguito eius consilio ad ar¬
ma concurritur. ꝓhibetur agoban¬
nitiuo patiuo suo reliquisq pͥnci¬
pib qui hauc temptandam for¬
tuuam non existima baut. ex pel¬
atq in aguis habet delectumegẽ¬
tium ac ꝓdicoꝵ. Hacto atta mau
quoscuuiq addit ex ciuitate adsu¬
am suminam sentenciam ꝑducit.
hortatur ut cõnums lib̾tãtis cã
arua capiant. magiusq cactis
copiis adu̾canios suos a quib pau¬

Expanded text:
fium Citam, honestum equitem Romanum, fium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, petebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expelatque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus pau
Abbreviated transcription (Latin):
te imꝑatore ex hib̾uis egredi neq
impator sine presidio ad legiones
ꝑuenire possit. Postremo in acie
pstare interfici. quam non uet̾em
belli głiam lib̾tatenq qmͣ a ma¬
iorib acceꝑuit recuꝑare. His reb
agitatis profitentur carnotes
se nullum ꝑiculum cõmunis sa¬
lutis causã recusare. pͥncipesq
ex onũb bellum facturos polli¬
centur. ⁊ qm̃ in presentia obsidib
cauere inter se nõ possuit ue res
efferatur. ut iureuuando ac fide
sentiatur petunt collatis milita¬
rib signis. quo more eoꝵ grauis¬
sime cenmonie continentur. ne
facto iitio belli ab reliquis dese¬
untur. Cum collandatus caruo¬
tib. dato iureuuando ab om̃ib
qui aderant. tpr̃e eius rei consti¬
tuto ab consilio disceditur. Ui ea
dies uenit. carnotes cotuato. et
conetodũno ducib desꝑatis hom̃ib.
genabin signo dato concurruit.
ciuesq romanos qui uegociandi
ibi constitenint in his gaium fu¬

Expanded text:
te imperatore ex hibernis egredi, neque te imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus, Cenabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fu
Abbreviated transcription (Latin):
Uieta
gallia.
cesarut
rstituert¬
an italiã
agendos
.ꝓficiscit᷑.
ibi cogno¬
scit de clodiĩ cede. senatus qz con¬
sulto cͥtior factus ut os minores
italie cõiurarent. delectũ tota ꝓ
bus galli qd respocere indebatur.
retiner urbano motu cesarem
neq ĩn cantis dissensionib ad
ex̾citum ueuire posse hac impul¬
su occasione. qui iam aute se ppͥ.
Rͥ. imꝑio subiectos dolerent. libe¬
rus atq audatuis de bello ⁊ silia
nuire incipiunt. iudictis interse
pͥncipes gallie concilus silunbuo
uc remotis locis queruntur de ac¬
coms morte. hunc casum adipsos
recide̾ posse monstrant. Mhisenmnt
cõnunem gallie fortunam oĩb
pollicitationib ac pͥmiis deposcũt.
qui belli mitium faciat. ⁊ sui ca¬
pitis ꝑiculo galliam in lib̾taten
uindicet ei in pͥmis intionem esse
hñdam dicunt pͥusqui eoꝵ claude¬
stina consilia efferantur. ut cesar
ab exercitu int̾cludatur. Id ẽẽ faci¬
le. ꝙ ueq legiones audeant cibsẽ¬

Expanded text:
uieta Gallia Caesar, ut constitueratin Italiam agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota prbus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se populi Romani imperio subiectos dolerent liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absen
Abbreviated transcription (Latin):
nisset. ne q̃m posset hostẽ relin¬
queret. quo expeditiore re frumẽ¬
taria uteretur. oppuguare iusti¬
tuit. eoq biduo circunu allauit.
Tertio die missis ex oppido lega¬
tis de deditione arma proferri
iuinenta ꝓduci. sexcentos opsides
dari iubet. Ea qui conficeret Gaiũ
trebonium legatum relinquit.
ip̃e ut qmͣ pͥmum iter conficeret.
genaibinu caruotum ꝓficiscitur¬

Expanded text:
nisset, ne quem post se hostem relinnisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur
Abbreviated transcription (Latin):
de eius aduentu aruerius nunciar
posset. Hac ie coguita cingetorix.
rursus inbituriges exercitũ iedur̃.
aitq inde ꝓfectus gortonam boioꝵ
oppidum quos ibi helueno prelio
uictos cesar collocaueit hediusq
attribuenat oppuguare instituit.
Maguam ħ res cesari difficulta¬
tem ad consilium capiendum af¬
ferebat si reliqmͣ ꝑtem hyemis:
uno loco legiones contineret. ne
stipendiariis heduoꝵ exꝓugnatio
re frumentaria. duris subuectiomi¬
bus laboraret. Prestare uisumõ.
tanen omĩs difficultates ꝑpeti.
quam tanta contumelia accepta
omnium suorum uolutates ali¬
enare. Itaq cohortatus heduos
de supportando cõmeatu. p̾mittit
adboros qui de suo aduentu doce¬
ant hortenturqz ut infide mane¬
ant. atq hostium impetũ magno
aĩo sustinoant. Ducib agedinci
legionib atq impedimentis to¬
tius excitus uelictis ad boios pro¬
ficiscitur. Alto die cũ cid oppidũ
senonum uł launodunum ue¬

Expanded text:
de eius adventu Arvernis nuntiari de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum ve
Abbreviated transcription (Latin):
oumes auerui curũsistunt. atq
obsecunt ut sius fortinus con¬
sulat. neu se abhostib diripi patia
tur: p̾ẜtun cũ udeat omne ad se
bellum translatum. Quoꝵ ille pͥ¬
cibus ꝑmotus. castra exbiturigib
mouet in arueruos u̾sus. At ce¬
sar biduum in his locis moratus.
qd hec de uercingetorige usu uen¬
tura opinione preceꝑat. ꝑ causam
supplementi equitatusq̃ cogendi
aib ex̾citu discedit. brutum aidolescẽ¬
tem his copiis p̾fecit. Hunc mo¬
uet. ut in ouĩs partes equites ꝙͣ
latissime ꝑuagentur. daturum
se opam nelongius triduo a ca¬
stus absit. His constitutis reb¬
xiuus pocest itiuerib mennam
ꝑuenit. Inde nactus recentem
equitatum q̃ui multis añ diebus
no ituiere int̾msso ꝑ fines heduoꝵ
in lingones contendit. ubi due
legiones hyemabant. ut siquid
etiam de sua salute ab hedius ĩretͤ
consilii celentate precurieret. Eo cũ
ꝓuenisset ad reliquas legiones muit¬
tit. pͥusq õs in unum locũ cogit ꝙͣ

Expanded text:
umsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus rno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam
Abbreviated transcription (Latin):
presidia in rutenis ꝓuincialibus
uolcis areconucis tolosatib cucũ¬
q narbonam q̃ loco hostib eraut
lintuna constituit. partẽ copioꝵ
ex prouintia supplementum qd̾¬
intrare iuti presidia ꝑiculosũ
putabat in heluos ꝓficiscitur.
Et si mons ceuenna qͥ aruernos ab
helius discludit dirissimo temꝑe
ãui altissima nue tunc nupedĩe¬
bat. tamen discissa iue in alti¬
tudineu pedum .ui. atq itauip
patefactis summo militum labo¬
re ad fines aruennoꝵ perueuit.
Quib oppressis moymatib qd
se ceuenua ut niuro inuuitos exi¬
stinabent. ac uesingulari iꝙͣ¬

Expanded text:
praesidia in Rutenis provincialibus, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumqintrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari
Abbreviated transcription (Latin):
stat. non iudetur ꝓc̾to ẽẽ ponen¬
dum. Sitiuiges eoꝵ discectu. sta¬
tumn se cum aruerius ꝯuingunt.
His reb in italia cesaris nin¬
ciatis. cum iam ille urbanas
res urtute. Gn. pompeii cõmo¬
diorem in statum ꝑuenisse incel¬
ligeret in tuus alpinam gal¬
liaui ꝓfectus ẽ. Eo cũ uenisset
magna difficultate cifficiebat᷑
qua racione ad excitum ꝑuenire
posset. Naui legroues si in pro¬
uintiam arcesseret: se absente
in itinere prelio dimi caturas ĩ¬
telligebat. Si ip̃e ad ex̾citum cõ¬
tenderet. ne his quidem qui eo
tempore pacati iud̾entur suam
salutem recte cõmiti uidebet.
Int̾im luctetius cadurcus in
rutenos missus eam cuutatẽ
aruerius conciliat. progressus
in nitiobriges ⁊ gabciles. aib utͥs¬
q obsides accepit. et magua co¬
acta manu in prouuitiam uarbo¬
nam u̾sus eruytionem fcice cõten¬
dit quare nũciata. cescr omnbus
consiliis aute u̾tendum existunauit.
ut uarbonam proficisc̾etur. Eo
cum uenisset: tumentes confirmat

Expanded text:
nendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna cacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat,
Abbreviated transcription (Latin):
ex castris equitatum educi iubet.
preliuuq equestre counuctit. la¬
borantib icmi sius g̾manos equi¬
tes ciciter. cocc. sub mittit. quos
Eoꝵ impetum galli sustinere nõ
potuerunt: atq in fugani cõiecti.
multis auussis. se ad agm̃ recepe¬
rit. Quib profligatis rursus
oppidam ꝑt̾riti comprehensos eos
quoꝵ oꝑa pͣlebem concitatem exi¬
stimabant. ad cesaren ꝓduxerunt.
seseq eiq dediderunt. Quib reb
confetis cesar. aid oppiduni auau

Expanded text:
ex castris equitatum educi iubet, ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar a
Abbreviated transcription (Latin):
liues ꝓueuit. Berciugetorir ubi
de cesaris aduentu cognouit. ab¬
orpugnatioue destitit. atq obinã
sesari proficiscitur. Ille oppidin
bitungum positum inuia nobio¬
diuium oppugnaie inctituent.
Quo ex oppido cuiu legaiti ad eñ
ueuissent oratum ut sͥ iguosce̾t.
sueq uite consuleret. ut cełitate
reliquas res confic̾et qua pleui¬
q euit cousecutus arma profeui.
equos producio obsides dau iub
Parte iam obsidum tudita cum
reliqua adiuiiustrarentur. centu¬
nonib ⁊ paucis nulitib intronus¬
sis qui arua iumentaq conqui¬
rerent. equitatus hostium procul
uisus ẽ. qui agmen uercingetori¬
gis au tecesseuunt. Que simul atqz¬
atq oppidani conspexerunt atq
in spem auxilii uenerunt. clamore
sublato aruia capere. portas clau¬
dere. muinum complere ceꝑunt. Cen¬
turiones in oppido cum ex significa¬
tione galloꝵ noui aliquid ab his
consilii iniu intellexissent gladiis
destuctis portas occupau̾unt. suos¬
ꝙ õs̃ incolumes rece ꝑunt. Cesar

Expanded text:
fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur. Ille oppidum Biturigum positum in via Noviodunum oppugnare instituerat. Quo ex oppido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
centos opsides dau iubet. Ea qui
conficeret Oaiuni treboniui lega¬
tum relinquit. ip̃e ut qmͣ pͥuum
iter conficeret. genabum carnotũ
ꝓficiscitur. ͣ qui tum pͥmũ alla¬
to niuicio de oppugnatione uellau¬
nodum cum longius oaui iem duc¬
tum ui existimarent. presidium
genabi tuendi causa qd eo mitt̾ent
comrꝑabant. Huc biduo ꝑuenit.
Cactris aute oppidum positum.
diei tempore exclusus in posterum
oppugnationem differt queq ad
eaui iem usui sint militib imꝑat.
Et qd oppidum gencbum pons
flumiuis lig̾is contingebat. ue¬
ritus ne uoctu ex oppido ꝓfug̾ent.
duas legiones in aruus excuba¬
re iubet. Seuebenses pauloante
mediam uoctem silentio ex oppi¬
do egressi. flumen transue cepe¬
nuit. Qua re exploratores nun¬
ciata: cesar legiones quas ex pe¬
dittis ẽẽ iusseuit portis incensis
intronuctit. atq oppidum poti¬
tur. P raucis ex hoctinm iuuuo
desidentis quin uiui capentur.
quod pontis atq itiuerum angu¬
stie multitudini fugam incͥcluse¬

Expanded text:
 iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluse
Abbreviated transcription (Latin):
num in suos renugiuerant. Idis ĩ¬
terfectis nonib q eoꝵ occupatis pͥuc
quam es pars mencipior que cuca
thenum erat c̾tior fieret flumẽ trm¬
sierunt. atq omnib eoꝵ edificiis octu

Expanded text:
os remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occu
Abbreviated transcription (French):
ns iupuerum ephipiacoꝵ equitũ
quãmur parcĩ adur audent. n¬
uute ouemno adse importat non
patiuntur qd eouo ud laboroun
ferenduut rerollescere homines
maximam pucant õẽ laudem. quĩ
leti stuue asuis finib uagar agͦs
hac re significar magus nueꝵ
tiuitacem suam uim sustinere ñ
pofse: Itaq uua en partoi asueuis
cutiter nulia passuum sexcentã

Expanded text:
mvis numerum ephippiatorum equitum mvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia p
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ouiuino. ⁊ͣ uoluntatẽ faciãt.
⁊ uires alit. ⁊ nuuam corpoꝵ mag¬
iudine homines facit ł efficit. at
neam se consuetudinem addure¬
nunt ut locis fugidissiuus n uesti¬
tus preter pellis hr̃ent quicquid.
Quar pp̃ exiguitatem magna ẽ
corpis pars aꝑto.: ⁊ lauantur in
flumunib mercatorib ẽ. aditus eo¬
magis ut q̃ bello ceꝑint quib nen¬
dout habeaut. ꝙ quo ulia iem ad
se importon desid̾e̾nt. Qaiueticr
iũtis quib maxume galli delec¬
tantur: q̃q in uienso parant p̾cio
geriuam in portatis his ñ utunt᷑.
E que sunt apud eos nata parua
deforma. Hec conidiana excitatione
sumimi ut fuit laboris efficunt.
Equestub prcliis sepe ex quis de¬
siluut ac pedib preliantur. eques¬
U eodem reman̾e uestigio assue fa¬
carnt. ad quos se celenter cum usus
poscit ieripiunt. u eoꝵ moribus
turpiuo quicqͣ aut uicitius halit̾.¬
⁊ quaui ꝓphupus uti Iteq ad que¬

Expanded text:
nihil omnino contra voluntatem faciunt, nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitus praeter pelles habeant quicquam, quarum propter exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad que
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ hyeme.
qui fuit
pompeio.
crasso con¬
sulibus:
usipetes
magua cum multitudine hom̃i
fluien rhenum tuasienut nõ
longe amar quo rhenus influit. Cau¬
sa tanseundi fuit. qd a sueiuis cõplu¬
res amnos exagitati bello pͥmebant᷑
bantur. Suenor geus ẽ longe maxi¬
uia. ⁊ bellicosissima germanoꝵ om̃i.
Uii centum pagos hr̃e dicuntur. ex
quib quot amus singula milia ar¬
a matoꝵ bellandi cansa suis ex finib
educunt. reliqui qui donii remanserũt.
seatq illos alunt. Hii rursus inuicẽ
auuo post marnus sint. illi domi
remauent.sic n agn cultuͣ. nͨ incio.
atq usus belli intinititur. sed pͥua¬
n ac seꝑati agri. apud eos nichił ẽ.
n longiũs anno remanere uno m
loco. incolendi cansa licet: n mul¬
num fiumento. s maxunam partẽ
lacte atq pocore uiuunt. multumq
sunt in uenationib: que res ⁊ cybi
gen̾e. ⁊ cotidiana exatacione. et li¬
bertrite uite quod a pueris nullo
officio aut disciplina. assuefacti.

Expanded text:
ta est hieme, qui fuit Pompeio, Crasso consulibus, Usipetes magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur bantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti
Abbreviated transcription (Latin):
tatemꝰ qd̃ gallicis siuit moribus
acfuestiti. Lꝯos cum sueui multis
sepe bellis exꝑti pp̃ cimplitudisẽ
gtauitatẽq ciuitatio finb erpel¬
lere nõ potussent tamen uectign¬
les sibifecerunt. ac multo humilio¬
res infirmiores q redegerunt. An eadẽ
cau sa fueuunt usipetes et tenethen
quos supra diximus qui complures
mimos suenoꝵ uim sustinuenut.
dieetrenium tomen agns expulsi.
⁊multis locis germane tuennio
nagati: ad rhemum ꝑuenerant.
quas regiones menaꝑpi incolebãt.
Bii ad utiumq riꝑam flunume a¬
gros edificia. uicosq habebant S
tante multitudinis aduentu ꝑcicti
exhis edificiisq trmis flumen habue¬
rant demigrauerunt. ⁊ cisrhenum
dispositis presidiis germanos trans¬
ire ꝓhibebent. Illi ex omma exꝑti
cum neqz .uͣi. contende̾ pp̃ mopiam
nauium. nz clam trausue pp̃ cucto¬
dias menayioꝵ possent: reuerti cẽ
i sucio sedes regiones q simulane¬
mut. ⁊ tridu mom ꝓgressi rurlus
reu̾terunt. citq hoc ommi hoc itin̾e

Expanded text:
tatem quod Gallicis sunt moribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere
Abbreviated transcription (Latin):
uenti profugeriut. Quib cũ aqͥ
atq igni interdixisset: duas le¬
giones ad fines treuiroꝵ. duas
in lingonib. sex reliquas in seuo¬
num finb agedinci in hiberius

Expanded text:
ti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis
Abbreviated transcription (Latin):
uti eci. que apd̃ eos gerantur co¬
guoscant. seq de hĩs reb ectiorẽ
faciant. hii constanter oumes
muiciauerunt manũ cogi exer¬
citus. in unũ locum conduci.
Tum u̾o dubitandum uou exi¬
ficisceretur. Re frumentaria ꝓ¬
⁊ dieb circiter. xu. ad fines belga

Expanded text:
uti ea quae apud eos gerantur couti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non exificisceretur. Re frumentar diebusque circiter XV ad fines Belga