comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ gestum est. ut sco pape urbis ⁊ pͥus uen̾abili ĩ nocen¬
tio. ⁊ postea sr̃o zosimo eiꝰ successori ꝑsuaderet᷑: qͣm illa secta a
fide catholica ⁊ abhominanda ⁊ dampnanda fuisset. At illi tan¬
te sedis antistites suis diuersis temꝑib eosdẽ notantes ⁊ atq a mẽ¬
bris eccłie p̾scidentes. datis literis ⁊ affricanis ⁊ occidentis ⁊ orien¬
tis ꝑtib. eccl̃ias cos anathematizandos ⁊ deuitandos ab omnib
catholicis censuerũt: ⁊ tale de illis eccłie dei catholice ꝓlatum iu
eos legib dampnandos : ⁊ int̾ hereticos habere debere constitu¬
it. Unde ñnulli ex eis adscẽ matris eccłie gremium. unde resi¬
liexant redierunt. ⁊ adhuc alii redeunt: ĩnotescente ⁊ p̃ualescen
erat uir ille memorabilis p̾cipuum dm̃ici corꝑis meubrum cͥca
uniuersalis eccłie utilitates sollicitus semꝑ ⁊ ꝑuigil: ⁊ illi diui¬
nitus donatum est. ut de suoꝵ laboꝵ fructu etiã ĩ hac uita gaude¬

Expanded text:
ut sancto papae Urbis, et prius venerabili Innocentio, et postea sancto Zosimo ejus successori persuaderetur, quam illa secta a fide catholica et abominanda et damnanda fuisset. At illi tantae sedis antistites, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque a membris Ecclesiae praecidentes, datis litteris et ad Africanas Occidentis, et ad Orientis partis Ecclesias, eos anathemandos et devitandos ab omnibus Catholicis censuerunt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catholicae prolatum eos legibus damnatos, inter haereticos haberi debere constituit. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, et adhuc alii redeunt, innotescente et praevalescerat ille memorabilis vir, praecipuum dominici corporis membrum, circa universalis Ecclesiae utilitatem sollicitus semper ac pervigil. Et illi divinitus donatum est, ut de suorum laborum fructu, etiam in hac vita gaude
Abbreviated transcription (Latin):
uit manus impias euasisse. Et cum ĩ omnib liberatori dõ gr̃aᷤᷤ
egisset ⁊ & om̃ino suo more illi nͨ laicis nec clericis peꝑcerunt: sicut
publica contestant᷑ gesta. Int̾ea silencdum ñ est: qͦd ad laudem dei ꝑ
illiꝰ tam egregii ĩ eccłia uiri studium domꝰ ꝙ di̾ zelum. adu̾sus predi¬
catores rebaptizatores donatistas: gestũ et ꝑfectũ .ẽ. Cum forte u¬
num exhiis qͦs de suo monasterio ⁊ clero ep̃c eccłie ꝓpagauerat. ad

Expanded text:
 manus impias evasisset. Et cum in omnibus liberatori Deo gratias  manus impias evasisset. Et cum in omnibus liberatori Deo gratias egisset, omnino suo more illi nec laicis nec clericis pepercerunt, sicut publica contestantur gesta. Inter ea silendum non est, quod ad laudem Dei per illius tam egregii in Ecclesia viri studium domusque Dei zelum adversus praedictos rebaptizatores Donatistas gestum et perfectum est. Cum forte unus ex iis quos de suo monasterio et clero episcopos Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt: & studio crescente edificationis u̾bi di cet̾is eccłiis ꝓno¬
tos fr̃es ad suscipiendũ sacerdocium p̾stiterunt. Unde ꝑ multos ⁊
in multis salubriᷤᷤ fidei ⁊ spei ⁊ caritatis eccłie ĩnotescente doctrina.
ñ solum ꝑ om̃s affrice ꝑtes. uerũ eciã ĩ tͣnsmarinis ÷ ⁊ libros editos.
atrꝑ ĩ greco sernone trauslatos ab illo uno homine ⁊ ꝑ illũ młtos
fauente deo cunctos ĩnotescere meruerunt. Atq huic ut scͥptum
est: peccator uidens irascebatur. dentib suis fremebat. ⁊ tabesce¬
bat. Seru aut tiu ut dcm̃ est cũm hiis qͥ od̾ant pacem erant pa¬
cifici: ⁊ cum loquerent᷑ debellabaut᷑ gratis ab eis. Aliquociens uͦ
forte iret rogatus ad uisitandas. instiuendas. ⁊ exhortandas ca¬
illis subcenturiati hactenꝰ ꝑderent captionẽ. Euenit em̃ dĩ qͥdem
ꝓuidencia. seductoris hominis errore. ut ꝑ aliam uiam cum suiᷤᷤ
comitib sacerdos qͦ tendebat ꝑuenisset: atq ꝑhunc pꝰea cogno¬

Expanded text:
onis verbi Dei, caeteris Ecclesiis promotos fratres ad suscipiendum sacerdotium praestiterunt. Unde per multos et in multis salubris fidei, spei, et charitatis Ecclesiae innotescente doctrina, non solum per omnes Africae partes, verum etiam in transmarinis, et per libros editos atque in graecum sermonem translatos, ab illo uno homine, et per illum multis, favente Deo, multa innotescere meruerunt. Atque hinc, ut scriptum est, peccator videns irascebatur, dentibus suis frendebat, et tabescebat : servi autem Dei, ut dictum est, cum his qui oderant pacem, erant pacifici; et cum loquerentur, debellabantur gratis ab eis . CAPUT forte iret rogatus ad visitandas, instruendas et exhortandas cailli succenturiati hactenus perderent captionem: evenit enim Dei quidem providentia, sed ducatoris hominis errore, ut per aliam viam cum suis comitibus, sacerdos quo tendebat venisset, atque per hun
Abbreviated transcription (Latin):
poluas seultani⁊ do grãs agens de conçesso sibi speciale bõnficio metue
peapit ut est humanus animꝰ: ne ab alia eclia sacendote xͥnisit h od
taum a qrentib mimime ĩuieniri fecisset. Dnde amp liꝰ formidanes
ideneñabisis seuex ⁊ sciens se corꝑe ⁊ ctate ĩfirmissimũ : cogui secrte¬
deni trena aipud pͥmatem ep̃oꝵ cartaginensẽ. allegans abrcidl io dinã¬

Expanded text:
plius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad tatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans
Abbreviated transcription (Latin):
dc̃a sunt: tanta ꝙ in ecclia disputata. excepta atq emendata: uel
nem sc̃oꝵ eccłie filioꝵ. ut ea omnia uix quisꝙ studioͦꝵ ꝑlegere et
nosse sufficiat. Nerumptam̃ ne u̾itate uerbi auidissimos ĩ aliquo
fraudare uideamur statui. deo p̾stante ĩ huiꝰ opusculi fine. etiam eoꝵdẽ
legendum eligat: ⁊ il ad describendũ uel de bibliotheca ẏpponiensis
eccłie petat: ubi exemplaria emendaciora forte potuerint inueniri :
uel unde uoluerit inquirat: ⁊ ĩuenta describat ⁊ habeat ⁊ petenti ad

Expanded text:
dita sunt, tantaque in Ecclesia disputata, excepta atque emendata, velnem sanctorum Ecclesiae filiorum, ut ea omnia vix quisquam studiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen ne veritatis verbi avidissimos in aliquo fraudare videamur, statui, Deo praestante, in hujus opusculi fine etiam eorumdemit ad legendum et cognoscendum eligat, et id ad describendum, vel de bibliotheca Hipponensis Ecclesiae petat, ubi emendatiora exemplaria forte poterunt inveniri, vel unde valuerit inquirat, et inventa describat
Abbreviated transcription (Latin):
serat diei spacium occuparet. Aduersus pelagianistas qͦq nouoᷤ
nrõꝵ tempoꝵ h̾eticos ⁊ disputatores callidos. arte magis subtili et
noxia scribentes. ⁊ ubicumꝙ poterant publice ⁊ ꝑ domos loqñ¬
tes: ꝑ annos ferme detem elaborabat. libroꝵ multa condens. ⁊ ĩ
eccłia populis ex eod̾ errore freq̃ntissime disputans. Et qm̃ idẽ

Expanded text:
serat diei spatium occuparet. CAPUserat diei spatium occuparet. CAPUnostrorum temporum haereticos et disputatores callidos, arte magis subtili et noxia scribentes, et ubicumque poterant publice et per domos loquentes, per annos ferme decem laboravit , librorum multa condens et edens, et in ecclesia populis ex eodem errore frequentissime disputans. Et quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
nem declarare. Qd̃ uolentib ⁊ ualentib: legere cõprobat᷑. Cum ip¬
soꝵ quoq arrianoꝵ ep̃o qͦdam maximino cum gothis ad affricã ueni¬
ente. apd̾ ypponem qͣm plurib uolentib ⁊ petentib : ⁊ p̃claris inter¬
positis uiris contulit: &e qͥd singule asseruerũt ꝑtes scͥptum. ẽ. Que si
studiosi diligent᷑ legi decurauerint. ꝓculdubio iudicabunt̃ uel quid
callda ⁊ irracionabilis hesis ad seducendũ ⁊ decipiendum ꝓfiteat᷑: uel
qͥd eccłia catholica de diuina teneat ⁊ predicet tnutate. S qm̃ ille
heticus de yppone rediens ad cutaginem. de sua multa ĩ collatõne iac¬
nari ⁊ diuidicari possit: a uenerabili uiro augustino sequenti t̃ꝑis
stilo. ⁊ illiꝰ tociꝰ collatõnis desingulis obiectis ⁊ responsis fc̃a est reca¬
pitulatio. Et qͣm nichil illi obiectis referre potuerit nichilominus
ut sua nouissima ꝓsecutione multum longissima totum qd̾ remã¬

Expanded text:
 declarare. Quod a volentibus et a valentibus legere comprobatur. Cum ipsorum quoque Arianorum episcopo quodam Maximino cum Gothis ad Africam veniente, apud Hipponem quam plurimis volentibus atque petentibus, et praeclaris interpositis viris contulit: et quid singulae asseruerint partes, scriptum est. Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrationabilis haeresis ad seducendum et decipiendum profiteatur, vel quid Ecclesia catholica de divina teneat et praedicet Trinitate. Sed quoniam ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, de sua multa in collatione loqnari et dijudicari possent: a venerabili Augustino sequentis temporis stilo, et illius totius collationis de singulis objectis et responsis facta est recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus ut sua novissima prosecutione multo longissima, totum quod reman
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ĩnotesc̾ẽt qͥ uolebant ⁊ poterant sese inde uel eripiebant uelsubdu¬
cibant: ⁊ pace atq unitate eccłie cum suis quib poterant choercebant.
uude illi sui enoris minui cõgregaciones uidentes. Atq augm̃tis eclie
inuidentes : accensi exardebebant ĩ grauissima ira: ⁊ intolerabiles
tib ⁊ ministris aggressines diurnas atq nocturnas. direptioneᷤ qꝙ
rerũ omnium inferebart. Nam ⁊ multos d̾i scruos cedib debilitaue¬
runt ⁊ aliqiub eciam calicem cum accto miserũt: alios ꝙ occiderunt.¬

Expanded text:
tas innotesceret, qui volebant et poterant, sese inde vel eripiebant vel subdutas innotesceret, qui volebant et poterant, sese inde vel eripiebant vel subducebant, et paci atque unitati Ecclesiae cum suis quibus poterant cohaerebant. Unde illi sui erroris congregationes minui videntes, atque augmentis Ecclesiae invidentes, accensi exardescebant ira gravissima, et intolerabiles tholicis et ministris aggressiones diurnas atque nocturnas, direptionesque rerum omnium inferebant. Nam et multos Dei servos caedibus debilitaverunt. Aliquibus etiam calcem cum aceto in
Abbreviated transcription (Latin):
Et ut lupum occidendũ eẽ ĩ defensionẽ gregis sui dicebant ⁊ om̃iaq pec
ficere potuissent: nͨ dm̃ timebant : nec homines reuerentes. Et ut eorum
causa diffidencie cunctis ĩnotesceret claborauit: & publicis gestis ꝯuenti
ditum hominum genꝰ ꝑuersum ac uiolentũ : uelut sub ꝓfessione conti¬
nencium Ambulantes: qͥ urtiliones dicebant᷑ Et erant ingenti numero
⁊ turbis: ꝑ om̃s fere affricanas regiones consticuti. Qui malis imbuti doc¬
torib. aucdlacia suꝑba ⁊ tem̃itate illicita. nͨ suis nͨ alienis aliqͣndo par¬
cebant: contra ius fas ꝙ in causis ĩtercedens hominib. Et nͥ obedissent.
dampnis gͣuissimis ⁊ cedib afficiebant᷑÷ armati diu̾sis telis. bachantes
bum dei sedulo predicaretur ⁊ ⁊ cumhiis qͥ od̾ant pacem: pacis ratõ ha¬
beret᷑: illi loquentẽ debellabant gratis. Et qͣm aduersus eoꝵ dogma ũi¬

Expanded text:
et ut lupum occidendum esse in defensionem gregis sui, dicebant et tractabantet ut lupum occidendum esse in defensionem gregis sui, dicebant et tractabanterficere potuissent, nec Deum timentes, nec homines erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innotesceret, elaboravit: et publicis gestis conventi, non ditum hominum genus perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti. Qui malis imbuti doctoribus, audacia superba et temeritate illicita, nec suis, nec alienis aliquando parcebant, contra jus fasque incautis interdicentes hominibus: et nisi obedissent, damnis gravissimis et caedibus afficiebant, armati diversis telis, bacchantesuentes. Sed dum verbum Dei sedulo praedicaretur, et cum his qui oderant pacem, pacis ratio haberetur; illi loquentem debellabant gratis. Et cum adversus eorum dogma veri
Abbreviated transcription (Latin):
Uiũc op̃o suo ordinaret᷑ ⁊ dixio ⁊ scripsit ꝓpter concili umuensalis
uettuo q uam ordinatus didicit. nec qͦd uibi stĩ esse doluit alio
uenciꝰ maiori auctoritate: ñ adhuc tantum regione. s ubicumꝙ to¬
gatus uenisset: et uerbum salutis eterne ilacriter ⁊ suauit̾ pululante
atq crescente dñi eccl̃ia p̾dicabat. Parauis semꝑ poscentib reddere
em ÷ de fide ⁊ spe q̃ in deum est: ⁊ eiꝰ dicta atq fc̃a excepta in¬
me donatiste. ĩ ead̾ ypponiensi. uel uicinas manentes ciuitates ad su
os deferebant ep̃os. Que cum audissent. ⁊ contͣ forte aliqͥd dicerent.
ut a sius refellebantur: aut cadem responsa ad scm̃ augustinũ defere
dita admonens atq exhortans: ut uel ab illa pͣuitate corrig̾ent. uel
certe ad disputacionẽ uenirent. At illi causa diffidencie ne quidẽ unꝙͣ
rescribere uoluerunt: s irati furiosa loquebantꝰ : atꝙ seductorem et
deceptorem animai augustinũ eẽ: ⁊ pͥuatim ⁊ publice cõclamabant.

Expanded text:
iscopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter concilii universalis vetitum, quod jam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis ventius, majore auctoritate, non adhuc in una tantum regione, sed ubicumque rogatus venisset, verbum salutis aeternae alacriter ac gnaviter pullulante atque crescente Domini Ecclesia praedicaret, paratus semper poscentibus reddere rationem de fide et spe, quae in Deum est. Et ejus dicta atque excepta, maxime Donatistae in eadem Hipponensi vel vicina manentes civitate, ad suos episcopos deferebant. Quae cum audissent, et contra forte aliquid dicerent, aut a suis refellebantur, aut eadem responsa ad sanctum Augustinum defedita admonens atque exhortans, ut vel ab illa se pravitate corrigerent, vel certe ad disputationem venirent. At illi causae diffidentia ne quidem unquam rescribere voluerunt: sed irati furiosa loquebantur, atque seductorem et deceptorem animarum Augustinum esse, et privatim et publice conclamabant;
Abbreviated transcription (Latin):
ficientes. Porro doctͥna diuina sub sc̃õ ⁊ cum scõ augustino ĩmonaste¬
rio cleo seruientes ⁊ eccłie ypponiensi cłici ordinari ceꝑunt. Ac inde
ĩnotescente ⁊ clarescente de die in diem ⁊ ecclie catholice p̾dicatio¬
da ex monast̾ĩo qͦd ꝑ illũ memoratum uirum ⁊ eẽ ⁊ crescẽ ceꝑat: mag¬
pit pͥmo et postea conseruta. ẽ. Nam ⁊ ferme decem quos ip̃e noui
scõs ac uenerabiles uiros cõtinentes ⁊ doctos. beatissimꝰ augustinus
diu̾sis eccłiis ñ nullis qͦq eminẽciorib togatus dedit. Similit̾ q et

Expanded text:
doctrina divina, sub sancto et cum sancto Augustino in monasterio Deo servientes, Ecclesiae Hipponensi clerici ordinari coeperunt. Ac deinde innotescente et clarescente de die in diem Ecclesiae catholicae praedicatioda, ex monasterio quod per illum memorabilem virum et esse et crescere coeperat, magpit primo, et postea consecuta est. Nam ferme decem, quos ipse novi, sanctos ac venerabiles viros continentes et doctissimos, beatus Augustinus diversis Ecclesiis,
Abbreviated transcription (Latin):
est : quo ꝓpinqͣntib dieb sc̃i pasche salutis aqͣm ꝑcipet. Et fem̃
diuina prestante opitulatione: ut ꝑ illũ tantũ ac talem antisti¬
tem ambrosium. ⁊ doctͥnam salutarẽ eccłie catholice: ⁊ diuinum
qͣm habebat in seculo reliqͥt: iam ñ uxorem. ñ filios carnis. non
dinicias. ñ honores seculi querens: s deo cum suis seruire statuit:
̃illo ⁊ ex illo pusillo grege eẽ studens. qͦm dñs alloquit᷑ dicens. No¬
lite timere pusillus grex: qm̃ ꝯplacuit pr̃ĩ ur̃o dare uob̾ regnum.

Expanded text:
est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est divina praestante opitulatione, ut per illum talem ac tantum antistitem Ambrosium, et doctrinam salutarem Ecclesiae catholicae, et divina quam habebat in saeculo, dereliquit; jam non uxorem, non filios carnis, non divitias, non honores saeculi quaerens; sed Deo cum suis servire statuit, et in illo, et ex illo pusillo grege esse studens, quem Dominus alloquitur, dicens: Nolite timere, pusillus grex, quoniam complacuit Patri vestro dare
Abbreviated transcription (Latin):
proiuncia affricana ciuitate tagatensi. de numero curili¬
um ꝑentib honestis ⁊ xp̃ianis progenitꝰ erat augustinꝰ¬
altus: ⁊ erat alitus ac nutritꝰ eoꝵ cura ⁊ diligencia: im¬
pensis q secularib lict̾is eruditus apͥme. om̃ib uidelic disciplinis
imbutus: quas liberales uocant. Nam ⁊ gramaticam pͥus ĩ sua ci¬
uitate: ⁊ rethoricã in affrice capite cartagini postea docuit. Conse¬
quenti etiam temꝑe tͣnsmare ĩ urbe roma: & apud mediolanũ uͥ
tunc imꝑatoris ualentiniani uinioris comitatꝰ fu̾at constitutꝰ. In qͣ
urbe tunc ep̃atum administrabat acceptissimꝰ d̾o: ⁊ ĩ optimis iuris
p̾clarissimꝰ sacerdos ambrosius. Huiꝰ int̾ea u̾bi d̾i p̃dicatoris frequen¬
tissimis ĩ eccłia disputacionib assistens ĩ populo: intendebat suspen¬
Nis atq affixꝰ. Uerum aliqͣndo manicheoꝵ apd̾ caitaginem. adoles
sui sacerdotis cor ꝑtractantis. ut contͣ illum eirorẽ incidentes legis

Expanded text:
provincia ergo Africana, civitate Tagastensi, de numero curialium parentibus honestis et christianis progenitus erat; alitusque ac nutritus eorum cura, et diligentia impensisque, secularibus litteris eruditus apprime, omnibus videlicet disciplinis imbutus, quas liberales vocant. Nam et grammaticam prius in sua civitate, et rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescesui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis
Abbreviated transcription (Latin):
re me. Et suꝑ fidei fundamentũ edificare desiderabat ñ ligna. feuum.
stipulam: s aurum. argentũ.⁊ lapides p̾ciosos. Et erat tunc iam an¬
nis maior .xxxͣ. sola suꝑstite matre sibiq adherente: ⁊ de suscepto eiꝰ
ꝓposito scruiendi deo ampliꝰ qͣm de carnis nepotib exultante. Nam
pater eiꝰ: antea defunctus erat. Renũciauit eniam scolasticis quos
rechor docebat. ut sibi alium magistrũ ꝓuiderent: eo qd̾ seruire deo
ip̃e decreuisset. Ac placuit ei ꝑcepta gr̃a cum aliis ciuib ⁊ amitis do ꝑi
ueniens ⁊ ĩ quib constitutꝰ ferme triennio ⁊ a se alienatus. iam cũ hiis

Expanded text:
fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc annis major triginta, sola superstite matre, sibique adhaerente, et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod servire Deo ipse decrevisset. veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio, et à se jam alienatis curis
Abbreviated transcription (Latin):
pateret᷑ etiam ꝓ iminicis suis orare dignatis est. Itaq beatissun dilec¬
tissimi ꝙ frẽs. icmoriam ur̃i incessanter habens: ⁊ tam congruentẽ
ordinantis dei chispositionẽ iudens: promptus fui de presbr̃o cui fu̾at
reuelatũ. ꝑtem aliqͣm ĩuenti corꝑis ꝓmereri. Qmͣ festinato expetitam
secreto ꝙ ꝑceptam: ad uos dirige studui. Qͣm ob rem misi uob̾ ꝑ scm̃
filium ⁊ cõpresb̾rm meũ orosium reliqͥas de corꝑe b̾i stephi primi
odorib pinguiora. Ut aũt nulla possit dubitatio esse: ipãm ad uõ¬
subsi subditam scriptis meis sc̃i ꝑresbr̃i cui ħ omĩa reuelata sũt episto¬
lam. cõscriptionẽ ꝙ tͣnsmisi ⁊̃ qͣm ine ꝓfide u̾tatis pleniꝰ cognoscen
gesta sunt: tam fideliter suscepta habeatis imploro. Certus sum eiũ qm̃
sicut ip̃e beatus mͣttir dignatus ẽ nunciare ꝓ salute mundi ꝑielitantis
se manifestari auxilio ⁊ presencia tanti patroni ⁊ siuos tale pignis digno

Expanded text:
s est: itaque, beatissimi dilectissimique fratres, memoriam vestri incessabiliter agens, et tam congruentem ordinantis Dei dispositionem videns, promptus fui de presbytero, cui revelatum fuerat, partem aliquam inventi corporis promereri, quam festinato expetitam secretoque perceptam ad vos dirigere non distuli. Quamobrem misi vobis per sanctum filium et compresbyterum meum Orosium reliquias de corpore beati Stephani primi odoribus pinguiora. Ut autem nulla possit esse dubitatio, ipsam ad vos subditam scriptis meis, sancti presbyteri, cui haec revelata sunt, epistolam conscriptionemque transmisi, quam me gesta sunt, tam fideliter suscepta habeatis imploro. Certus sum enim quia, sicut ipse beatus Martyr dignatus est nuntiare et pro salute mundi periclitantis se manifestare, auxilio et praesentia tanti patroni, si vos tale pignus digno
Abbreviated transcription (Latin):
salutem. Menores esse uos cupio. inei ⁊ p̾cor sicut ⁊ ego in qͣntum ualeo in¬
sanctis memoriam urãm habere non cesso: tribulationib urĩs meo dolo¬
re ꝯpaciens. & ꝓ discidio prĩe ur̃e in locis scĩs incessabiles lacrimas fidẽs.
ut aut uob̾ dñs restituat libertatem qͣm amouere uoluit: Aut illis tͥbuat
mansuetudinẽ qͣm p̾ualere ꝑmisit. Et ego quidẽ beatissimi frẽs teste dño
nr̃o iħu xp̃o frequent̾ uolui uenire ad uos. ut uob̾cũ nel mala colerarem
uel boiis fruerer: s impeditum ẽ. desiderium meũ ꝑ totam asiam ⁊ hispa¬
uiam hoste diffuso. Heritus enim sum neae sc̃a loca relinqñs. ⁊ ad uos for¬
te ñ ꝑueniens. ubicumq int̾ceptus: irrationabilis audatie penas lue¬

Expanded text:
am. Memores esse mei vos cupio et deprecor; sicut et ego, in quantum valeo, memoriam vestri habere non cesso, tribulationibus vestris meo dolore compatiens, et pro discidio patriae vestrae in locis sanctis incessabiles lacrymas fundens: ut aut vobis Dominus restituat libertatem, quos admonere voluit; aut illis tribuat mansuetudinem, quos praevalere permisit. Et ego quidem, beatissimi fratres teste Dooquor, frequenter volui venire ad vos, ut vobiscum vel mala tolerarem, vel bonis fruerer: sed impeditum est desiderium meum, per totas jam Hispanias hoste diffuso. Veritus enim sum, ne et sancta loca relinquens, et ad vos forte non perveniens, ubicumque interceptus, irrationabilis audaciae poenas lue
Abbreviated transcription (Latin):
matris sue sc̾s fuit. uinum ⁊ siceran non bibit: neq animal man
ducauit. ferrum in caput eiꝰ ñ ascendit. Oleo non est ꝑunctus:
balneis ñ est usus. Huic soli licebat introire ĩ sc̃a sc̃oꝵ. Neq enĩ
plum: & iacebat suꝑ genua sua: orans pro populi indulgentia: ita
ut orando callos faceret ĩ genib ĩ modum cameli semꝑ genua flectẽ¬
do÷ nͨ umꝙͣ ab oratione cessando. Itaq ꝓ incredibili ꝯtinencia et
de septem heresib qͥ erant in ppło: int̾rogabant eum qͥd eẽt ostiũ
ih̾u. At ille dicebat hunc esse saluatorem. Aliqͣnti crediderunt:¬

Expanded text:
matris sanctus fuit, uinum et siceram non bibit et carnes non comedit, ferrum in caput eius non ascendit, oleo non est unctus, balneis plum, et jacebat super genua sua, orans pro populi indulgentia, ita ut orando callos faceret in genibus ad modum cameli, semper genua flectendo, nec unquam ab oratione cessando. Itaque pro incredibili hac continentia et de septem haeresibus Judaeorum interrogabant eum quod esset ostium Jesu. At ille dicebat hoc esse Salvatorem. Septenis qu
Abbreviated transcription (Latin):
orahat dicens. Rogo dñe d̾s pr̃. remite illis: non enim sciunt quid
faciunt. Cum qi eum talia orantem desuꝑ lapidib urgerent: unꝰ de
sacerdotib de filiis rechab: exclamauit dicens. Parcite parcite:
q̃so. Quid facitis: Pro nob̾ orat hic iustus: qͦm uos lapidatis.
Tunc iratꝰ quidam ex phariseis: perticam fullonis arripuit : et¬

Expanded text:
o te, Domine Deus Pater, remitte illis; non enim sciunt quid faciunt. » Cumque cum talia orantem desuper lapidibus perurgerent, unus de sacerdotibus, de filiis Rechab, exclamavit, dicens: « Parcite, parcite, quaeso. Quid facitis? Pro vobis orat hic justus quem lapidatis. » Tunc iratus quidam ex Pharisaeis perticam fullonis arripuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s enim tͥ optemꝑamꝰ: s ⁊ tam nos qͣm ppłs. testimonium ꝑhibemꝰ
qͥa instus es: et ꝑsonam nulliꝰ accipis. Tu gͦ suade popło de ih̾u ne erret:
qi om̃s tͥ obediemꝰ. Ascende itaq in excelsum locum pinne templi ut ĩ
na clamantes ad eum dixerunt. Uiroꝵ iustissime. cui om̃s nos optempe¬
rare debemꝰ ÷ qm̃ popłs errat post iħm qͥ crucifixus ẽ: enuncia nob̾ quid
sit ostium. Tunc iacob accepta occasione: uoce magna clamauit ad

Expanded text:
mus, et de te tam nos quam populus testimonium perhibemus, quia justus es, et personam nullius accipis. Tu ergo suade populo de Jesu ne erret, quia omnes tibi obedimus. Ascende itaque in excelsum locum pinnae templi, ut in t voce magna clamantes ad eum dicunt: Virorum justissime, cui omnes nos obtemperare debemus, quoniam populus errat post Jesum, qui crucifixus est, enuntia nobis quod sit ost
Abbreviated transcription (Latin):
diuini fontis clemencia temperãbat. Ardebat gͦ laurenciꝰ: s uĩcebat
ignis ille de qͦ ait saluator. Ignem ueni mitt̾e ĩ terram: qͤm uolo ut ar¬
deat. O nouum mirandum q certamen uniꝰ eiusdem uiri: ⁊ flammis
corpus urebat᷑: & ardentis fidei calore mens ignita feruebat. sicut lo¬
quebant᷑ ad inuicem eungelici uiri illi dicentes. Nõne cor nr̃m erat ar¬
dens ĩ nob̾ in uia: Ubi enim cor arclet: flãmam m̃bra ñ senciũt. Nbi xͥ
ignis oꝑatur: diaboli necesse ẽ. uincatur incendium. Et uͥ sp̃c dñi
feruet: frigida sit flãma mortalium. Et hinc est km̃i: qͦd tumphũ
bĩ laurencii totus ubiq mundꝰ consona hodie deuotione ꝯcelebrat.
Hinc est qd̾ insuꝑabilem fidem eiꝰ roma lecior mirat᷑ quia radiis
eterni solis acensus. ignem scli p̃sentis pacient sustinuit ⁊ ⁊ ꝯfident̾¬

Expanded text:
divini fontis clementia temperaret. Ardebat ergo Laurentius, sed vincebat divini fontis clementia temperaret. Ardebat ergo Laurentius, sed vincebat ignis ille de quo ait Salvator: Ignem veni mittere in terram, et quam volo, ut ardeat . O novum mirandumque! unius ejusdemque viri et flammis corpus urebatur, et ardentis fidei calore mens ignita fervebat; sicut loquebantur ad invicem evangelici viri dicentes: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis in via ? Ubi ergo cor ardet, flammam membra non sentiunt; ubi Christi ignis operatur, diaboli necesse est vincatur incendium: et ubi Dei spiritus fervet, frigida fit flamma mortalium. Et hinc est, carissimi, quod triumphum beati Laurentii totus ubique mundus consona hodie devotione concelebrat, hinc quod inseparabilem fidem ejus laetior Roma miratur, qui radiis aeterni solis accensus ignem saeculi patienter sustinuit, et confident
Abbreviated transcription (Latin):
Excogitat᷑ itaq ĩ laurencium ferale tormentũ ÷ ut qui metu mortis ñ
mouebatur: acerbitate supplicii frangeret᷑. S quem suaꝵe ꝯfortabat
multitudo irtutum: ñ poterat uincere magnitudo penaꝵ. Paratur
gͦ craticula igne succensa: que triumphalis martiris & animum fati
bolicis obcecata tenchris. ñ uidebat qd̃ adustio illa menbroꝵ ⁊ fidelis
animi esset eterna purgacio: ⁊ corri corpꝰ qd̃ corrumpentib flammnis
presens uita desereret. ad incorruptionẽ uiuendi dampnata morte tran¬
siret. Uere ĩ comꝑabile salutaris huiꝰ fidei sacramentum ÷ qͦ ꝑ tormenta
bratitudo querit᷑: ⁊ flaminis refrig̾ium p̾paratur: ut ait patriarcha
sti nos in refrigeriũ. Transibat ꝑ ignẽ ⁊ aqͣm beatꝰ laurenciꝰ: cũ hinc
eum mortifera mundi flamma torreret: hinc celestis irrigui uitalis
unda ꝑfund̾e̾t: Transibat ꝑignem ⁊ aqͣm: cum uim furentis incendii

Expanded text:
Excogitatur itaque in Laurentium ferale tormentum, ut, qui metu mortis non Excogitatur itaque in Laurentium ferale tormentum, ut, qui metu mortis non movebatur, acerbitate supplicii frangeretur; sed quem suarum confortabat multitudo virtutum non poterat vincere magnitudo poenarum. Paratur ergo craticula igne succensa, quae triumphalis martyris et animum fatigbolicis obcaecata tenebris, non videbat quod adustio illa membrorum fidelis animi esset aeterna purgatio; et corpus quod corrumpentibus flammis praesens vita desereret ad incorruptionem vivendi damnata morte transiret. Vere incomparabile salutaris fidei hujus sacramentum, quo per tormenta beatitudo quaeritur, et flammis refrigerium praeparatur, 242 ut aisti nos in refrigerium . Transibat per ignem et aquam beatus Laurentius, cum hinc eum mortifera mundi flamma torreret, hinc coelestis irrigui vitalis unda perfunderet. Transibat per ignem et aquam, cum vim furentis incendii
Abbreviated transcription (Latin):
tridium me sequeris sacerdotem leuita. Quo responso mens deuota
ꝑcepto: indubitatam suscipiẽs optimo ab antistite xp̃i m̃ttire u̾ta
Inuenit iur prudentissimꝰ: unde acriꝰ suum posset torquere tortorẽ.
Ominẽ igit᷑ eccłie censum. cuncta ꝙ uasa sacri ministeri. neea saci¬
legus macularet aspectus: cõuocatis inopũ turbis. pia erogitõne
distribuit ue futurus maitir: ĩ retribuõne celesti ꝑicer ⁊ m̾cede
sui sangiuius : t tanto liberalitatis p̃̾mio ditartur: ũ dub itans ⁊
ĩ semet ip̃o se fidem xp̃o suo ⁊ eccłiasticas opes in pauꝑib seruaturũ.¬
ꝓpter qͦo ad tribunal protinꝰ rapit᷑ impioꝵ: uir simplicitate ĩ nocens.
uirtute fortissimꝰ. Nichil sane aliud deferens iudicanti: qͣm uiue mẽ
&e castissimũ tradens ꝑseq̃nti corpus ad penam: illud euͣngłicum seruãs.
Nolite timere eos qͥ occidunt corpus: animam aũt ñ possunt occidere:

Expanded text:
triduum me sequeris. Quo responso mens devota triduum me sequeris. Quo responso mens devota percepto, indubitatam suscipiens optimo ab antistite, et Christi martyrInvenit vir prudentissimus, unde acrius suum posset torquere tortorem. Omnem igitur Ecclesiae censum, cunctaque sacri vasa ministerii, ne ea sacrilegus macularet aspectus, convocatis inopum turbis, pia erogatione distribuit, ut futurus martyr in retributione coelesti pariter, et mercede sui sanguinis, et tantae liberalitatis praemio ditaretur, non dubitans et in semetipso 241 se fidem Christo suo, eprotinus ad tribunal rapitur impiorum vir simplicitate innocens, virtute fortissimus; nihil sane aliud deferens judicanti quam vivae menet castissimum tradens persequenti corpus ad poenam, illud evangelicum servans: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere .
Abbreviated transcription (Latin):
mo laurencii archidiaconi ministerio romana floreret ec¬
clesia: iniuidia ardente diaboli adu̾sus nom̃ ⁊ fidẽ xp̃i flãma du
niaret: nocendi artifex inmicus. ꝑuigilis pͥus molitur custodiam
pastoris eriꝑe. Et ideo sixtum ante om̃s suminum sacerdotẽ dñi fu¬
tor gentilis aggredit᷑: ut eccłiastica m̃bra tam ualido truncata capi¬
te. uelut munimĩe presidii celestis amoto. cruentus ꝑsecutor inua
d̾et. S magnus ille sixtus qͥ cõmissis a deo sibi ouib affuerat pastor
ĩ terris: aderat patromiis e celis. Demq scm̃ laurenciũ quasi iam põti¬
ficis solatio destitutum. ad subeunda supplicia manꝰ pagana ꝑquirit:
quẽ mirabilis sixtus adu̾sus om̃ia seuientis mundi mala uaticinio
ꝓphetici serionis armauit. Nam idem laurenciꝰ passionẽ pt̃nã
sp̃c edocente futurũ diuoscens : ait illi. Depone omnẽ fili km̃e de
mea morte tristiciam. Nec enĩ diu niate contristabit absencia: post

Expanded text:
mo Laurentii archidiaconi ministerio Romana floreret Ecclesia, invidia ardente diaboli, adversus nomen et fidem Christi flamma durniaret, nocendi artifex inimicus pervigilis prius molitur custodiam pastoris eripere. Et ideo Xistum ante omnes summum Domini sacerdotem furor gentilis aggreditur, ut ecclesiastica membra, tam valido truncata capite, velut munimine praesidii coelestis amoto, cruentus persecutor invaeret. Sed magnus ille Xistus, qui commissis sibi a Deo ovibus adfuerat pastor in terris, aderat patronus e coelo. Denique S. Laurentium, quasi jam pontificis sui solatio destitutum, ad subeunda supplicia manus pagana perquirit: quem mirabilis Xistus adversus omnia saevientis mundi mala vaticinio prophetici sermonis armavit. Nam cum idem Laurentius passionem paternam, ancti Spiritus edocente, futura dignoscens, ait illi: Depone omnem, fili, de mea morte tristitiam; nec enim diu mea te contristabit absentia: post
Abbreviated transcription (Latin):
lib uocibus clamabat. Ueni
ad me pauꝑculã thessaure di¬
tissime sc̃i sp̃s: ueni ad me que
sum inhonorabilis. p̃ciosissima
margarita. Ueni ad me suppli¬
cem qui a ꝑfidis abiectus es ini¬
quissime: inhabita me & mul¬
tipliciter inhabitabor̾ salua
&e populosa ero: nomine fun¬
gar. & ubiq ꝑsonabor. Si alii
te magnum celi luminare con¬
tẽpserunt. & reppulerunt: sed
ego splendorẽ tuũ desid̾ o actenꝰ triᷤ¬
tis & mesta. Si alii mensa iuuoꝵ
eloquioꝵ tuoꝵ potiti sunt. sed
ego reliquiarũ tuarũ ut catel¬
lus micas colligere gestio. Post
hec quasi qͦsdam ministros suos.
aliũ martyrum hic. alium uero
illic relinquens apłs retorsum::
papinum quidẽ reliquit in ci¬
uitatem sicilie que dicit᷑ milas.
lucianum uͦ destinauit mesi¬
nam. Reliquos autẽ duos in ter¬
ram calabritidem direxit. gre¬
gorium qͥdem in ciuitatem que
dicitur columna. a cãcium autẽ
in ciuitatẽ que uocatur chale̾:

Expanded text:
libus vocibus clamabat: Veni libus vocibus clamabat: Veni ad me, pauperculam, thesaure ditissime sancti Spiritus. Veni ad me quae sum inhonorabilis, pretiosissima margarita. Veni ad me supplicem, qui a perfidis abjectus es iniquissime; inhabita me, et multipliciter inhabitabor. Salva me, et populosa ero; nomine fungar et ubique personabo. Si alii te magnum coeli luminare contempserunt et repulerunt, sed ego splendorem tuum desidero hactenus tristis et moesta. Si alii mensa vivorum eloquiorum tuorum potiti sunt, sed ego reliquiarum tuarum, ut catellus, micas colligere gestio. Post haec quasi quosdam ministros suos, alium martyrum hic, alium vero illic relinquens apostolus retrorsum, Papinum quidem dimisit in civitate Siciliae quae dicitur Mylas; Lucianum vero destinavit Messinam; reliquos autem duos in Calabritidem terram direxit: Gregorium quidem in civitatem quae dicitur Columna; Acatium autem in civitatem quae vocatur Cale;
Abbreviated transcription (Latin):
longe ante clamauit. in mari
uietue & semite tue in aquis
multis. et uestigia tua ñ cognoᷤᷤ¬
cent᷑. a hic tumidũmare meabile ac
ꝑuium lapidee arche p̾buit.
Et petrus magnus clamante
ad eum xp̃o. in mari ambulas¬
se dinoscitur: quod & beatꝰ bar-¬
tolomeus similiter arche corpꝰ
suũ gestanti. gradienꝰ contrafiue¬
tus exhibuit. Omiraculũ diui¬
num: o opus magnificũ. Mo¬
ta est enun impetu ipsa archa
de regione armenie. cũ qua¬
tuor alioꝵ martyrum archis.
que similiter dum signa oꝑa¬
rentur. cũ ea in mare fuerant
piecte: & ꝑ tantum spaciũ ma¬
ris quatuor his ambulantib
insulam que uocatur lipparis:
facta reuelatione ad scissimũ
agathonẽ qui illic erat hostͥen
sis episcopus. Quis audiuit can¬
tũ ꝓdigium: Quis didicit tam
magnificũ opus: Oiniraculũ
in miracło. Lipparis autẽ idest
pingus qͦdammͦ insula. lipparis
ferens ipsa sibi pinguedinis fut᷑e
nom̃. ipsa forsitan.hec ineffabi¬

Expanded text:
longe ante clamavit: In mari longe ante clamavit: In mari viae tuae, et semitae tuae in aquis multis; et vestigia tua non cognoscentur : et hic tumidum mare meabile et pervium lapideae arcae praebuit. Et Petrus magnus clamante ad eum Christo in mari ambulasse dignoscitur. Quod et divinus Bartholomaeus similiter arcae corpus suum gestanti gradiens contra fluctus exhibuit. O miraculum divinum! o opus magnificum! Mota est enim impetu ipsa arca de regione Armeniae, cum quatuor aliorum martyrum arcis, quae similiter dum signa operarentur cum ea in mare fuerant projectae, et per tantum spatium maris quatuor his ambulantibusinsulam quae vocatur Lipparis, facta revelatione ad sanctissimum Agathonem qui illic erat episcopus Hostensis. Quis audivit tantum prodigium? quis didicit tam magnificum opus? O miraculum in miraculo! Lipparis autem, id est, pinguis, quodammodo insula Lipparis ferens ipsa sibi pinguedinis futurae nomen. Ipsa forsitan haec ineffabi
Abbreviated transcription (Latin):
dei predicator. Non enĩ uel poss¬
quã migrauit ex hoc mundo
neglexit occisores suos. s ut p¬
tor bonus quantũ temporis era
inuitabat miraculis ꝑdicos. et
ꝓdigiis admittebat auersos. sea
bestialẽm̃tẽ & inhumanũ cor. nil
erat quod cõpesceret: nil quod
retraberet.usq quo in ꝓfunda
maloꝵ decident. Quid ergo de
cetero faciunt: Insaniunt conꝰ
illud sacrum corpus. fur unt
contra diuersas iugiter p̾stantiꝰ
sanitates. sacri corporis archam
Respuunt remedium egroci. or bi
manu ducentem. ceci lucis da¬
torẽ. naufragi gub̾natorem. me¬
te affecti uiuificatorẽ. Et hoc
qͦmodo: Piciunt in pelagus.
ipsam qua sacrũ tegebatur
corpꝰ lapideam archam. ut in
ꝓfundum penitus dimersa. il¬
terius ñ compareret.: tanquã eis
tantus apłs nulla p̾stiterit be¬
neficia. Inuidoꝵ et enĩ uitium
huiꝰmodi est: ut uoluntaria ꝑdi¬
tione sua. nec alioꝵ fieri salutẽ
patiantur. S his qui ꝑ dauid

Expanded text:
Dei praedicator. Non enim vel postDei praedicator. Non enim vel postquam migravit ex hoc mundo neglexit occisores; sed ut pastor bonus quantum temporis erat, invitabat miraculis perditos, et prodigiis admittebat aversos. Sed bestialem mentem et inhumanum cor nil erat quod compesceret, nil quod retraheret usquequo in profunda malorum deciderent. Quid ergo de caetero faciunt? Insaniunt contra sacrum illud corpus; furunt contra diversas jugiter praestantem sanitates sacri corporis arcam. Respuunt remedium aegroti; orbi manum ducentem, caeci lucis datorem, naufragi gubernatorem, morte affecti vivificatorem. Et hoc quomodo? Projiciunt in pelagus ipsam, qua sacrum tegebatur corpus, lapideam arcam, ut in profundum penitus demersa ulterius non compareret tanquam eis tantus apostolus nulla praestiterit beneficia. Invidorum etenim vitium hujusmodi est, ut voluntaria perditione sua nec aliarum fieri salutem patiantur. Sed is qui per David
Abbreviated transcription (Latin):
portuerat eos remuneraribo¬
nis. magistrũ saluatorem et
medicum. ꝓ his oꝑantur atro¬
cia. conuitiant᷑. detrahunt. ꝑcel¬
lunt:corquent. rodunt. Quid
ñ dicentes: Quid ñ agentes:
Quid non excogitantes: Quidñ
adinuenientes eoꝵ. que ad acri¬
orem afflictionẽ & tribulatio¬
nis augmentũ. ꝓficere credide¬
runt: Pape c̾rudelitatẽ. O fe¬
ralem insaniam᷑. qualẽ merce¬
uisum. qui auditũ receꝑant:
Phonore inhonorantiã: ꝓ bene¬
dictione maledictione̾m: ꝓ re-¬
qͥescibili uita. amarissim̾am
mortem
egitur etiã in gestis eius
antiquiorib et emendatiorib.
quod licaonie uerbũ uite p̃dica¬
uit. dehinc indie euangłizans.
adultimũ in armenia maiori
que eiusdẽ est ꝓuintie. in albane
ipsius armenie urbe. postquã
multa & intolerabilia dor m̃ta
subiit. decoriatus ab impiis in
plexus est: sicq demum a fideli
ibidem sepultus est. Qui uidelicr
głosus fidelium patronꝰ: etiam
post obitum apparuit magnus

Expanded text:
portuerat eos remunerare boportuerat eos remunerare bonis Magistrum, Salvatorem et Medicum pro his operantur atrocia, conviciantur, detrahunt, percellunt, torquent, rodunt. Quid non discentes? quid non agentes? quid non excogitantes? quid non adinvenientes eorum quae ad acriorem afflictionem et tribulationis augmentum proficere crediderunt? Papae, crudelitatem! O feralem insaniam! Quales mercevisum, qui auditum receperant! pro honore inhonorantiam, pro benedictione maledictionem, pro requiescibili vita amarissimam mortem! egitur etiam in gestis ejus antiquioribus et emendatioribus quod Lycaoniae verbum vitae praedicavit. Dehinc Indiae evangelizans, ad ultimum in Armenia Majori, quae ejusdem est provinciae, in Albano ipsius Armeniae urbe postquam multa et intolerabilia tormenta subiit, decoriatus ab impiis in plexus est; sicque demum a fidelibus ibidem sepultus. Qui videlicet gloriosus fidelium patronus, etiam post obitum apparuit magnus
Abbreviated transcription (Latin):
& quicqͥd eoꝵ deesse constiterit.
que oportuna sunt seqͣndum fa¬
cile ꝑuidere. Ipse autẽ edifica¬
tor & architectus est edificii ac
fabricationis non manu facte.
acceptabilem. sectatorẽ bonoꝵ
oꝑum. Intuere mecũ o homo
ciuitates & habitacła. que olim
populus seductus infidelitate
possedit. nequiter currim po¬
nens in dei cognitione. & adu̾¬
sarioꝵ insidias facile dimissas.
campos filorentes. uineas con¬
densitate pullulances. hortos
odorem dantes. egrocantes om̃i
languore & om̃i infirmitate.
sanitati pristine reformatos: q̃
talia sunt ut ita quis dicat. pri¬
ma spolia & exiuie tanti ago¬
nis labores. et in fame & in sici.
in frigore & nuditate. in contu¬
meliis. & obꝓbriis. in carcerib
& uinculis. in ꝑsecutionib &
abductionib deloco in locum:
de ciuitate in ciuitatẽ. de tħeatͦ¬
in chẽatrum. in corm̃tis & uerbe¬
ribus: & ad excremũ in occisio¬
ne &e gladio. ꝓpter que nãq o¬

Expanded text:
et quidquid eorum deesse constiterit et quidquid eorum deesse constiterit quae opportune sunt sequenda, facile praevidere. Ipse autem aedificator et architectus aedificii ac fabricationis non manufactae, acceptabilem, sectatorem bonorum operum. Intuere mecum, o homo, civitates et habitacula, quae olim populus seductus infidelitate possedit, nequiter turrim ponens, in Dei cognitione, et adversariorum insidias facile dimissas, campos florentes, vineas condensitate pullulantes, hortos odorem dantes, aegrotantes omni languore et omni infirmitate sanitati pristinae reformatos; quae talia sunt, ut ita quis dicat, prima spolia et exuviae. Tanti agonis labores et in fame et in siti, in frigore et nuditate, in contumeliis et opprobriis, in carceribus et vinculis, in persecutionibus et adductionibus de loco in locum, de civitate in civitatem, de tin theatrum; in tormentis et verberibus; et ad extremum in occisione et gladio. Propter quae namque o
Abbreviated transcription (Latin):
e corruptibiliũ. s fidei u̾bum
in ꝓfundum cordis recondentem:
aliquando uͦ plantantẽ ꝑadisos
e uineas dñi. illos scilicet qui
iam receptione uerbi ad meli¬
ora incrementũ fecerunt. & ab
ineunte etate ꝑ singła tempora
fructus multiplices ediderus
aliquando autẽ medicinaliter
exhibita singulis. passionũ re-¬
media conferentem. Uerum
eundem nosse uelis cecos oculos
illuminantẽ. leprosos mundan¬
tem. febres expellentem. claudis
currere. surdis audire p̾bentẽ.
atq reliquoꝵ languoꝵ multi¬
modas expellendo species. dupli¬
ci sanitate nature ꝓprie langui¬
dos restituentem: & certe pasto¬
ralem morẽ suscipientem. et
semitas deo ꝑficientem. dedu¬
centẽ. reuocantem. pugnante.
ꝓpellentem bestias. hereseos. de¬
monũq phalanges inꝑfecta riga¬
re manu: educare credentes in
etate.xp̃i:. spinas intelligibiles
euellere. uł siluas impactas seca¬
re.sepes doginaticas circũponere:

Expanded text:
et corruptibilium, sed fidei verbum et corruptibilium, sed fidei verbum in profundum cordis recondentem; aliquando vero plantantem paradisos et vineas Domini, illos scilicet qui jam receptione verbi ad meliora incrementum fecerunt, et ab ineunte aetate per singula tempora fructus multiplices ediderunt; aliquando autem medicinaliter exhibita singulis passionum remedia conferentem. Verum eumdem nosse velis caecos oculos illuminantem, leprosos mundantem, febres expellentem, claudis vadere, surdis audire praebentem, atque reliquorum languorum multimodas expellendo species, duplici sanitate naturae propriae languidos restituentem et certe pastoralem morem suscipientem, et semitas, Deo perficiente, deducentem, revocantem, pugnantem, propellentem bestias haereseos, daemonumque phalanges: imperfecta rigare manu, educare crescentes in aetate Christi, spinas intelligibiles evellere, vel silvas impactas secare, sepes dogmaticas circumponere,
Abbreviated transcription (Latin):
ta illic gesserit. quantaq sub¬
ens ꝑtulerit: sequens sermo
depinget. Quoꝵ quidẽ sunt
quedam scđm traditionem a¬
tique relationis acta: quedam
u scđm racionem euangłica¬
rũ doctrinarũ gesta consistunt:
Si enĩ lux mundi est. uixta qͦd
ueritas discipulis ait. uos estis
uix mundi: ꝓfecto ea que lu¬
cis sunt oꝑatus ẽ. in his qui in
cenebris & umbra mortis sede¬
bant. Et si sal terre est:mani¬
festũ est. quia gentes irracio¬
nabiles. ueritatis racione salli¬
ens emundauit. Et si oꝑarius
euangłice nominatus est. con¬
sequent̾ & agriculturã ꝑfecit¬
ueritate cõmuniter om̃ib di¬
citur: & ꝑ singłas ꝑsonas raci¬
onabiliter accipiendum ẽ. Itaq
uide cum scđm allegoriam. ali¬
quando qͥdem ñ terram arare
bobus trahentib ferrũ. s lin¬
gue aratro racionabili rura
sulcantem: iugo uidelicet con¬
templationis & actionis. nec se¬
minantem aliqͥd defluentium

Expanded text:
ta illic gesserit, quanta subta illic gesserit, quanta subiens pertulerit, sequens sermo depinget; quorum quidem sunt quaedam secundum traditionem antiquae relationis acta, quaedam vero secundum rationem evangelicarum doctrinarum gesta consistunt. Si enim lux mundi est juxta quod Veritas discipulis ait: Vos estis lux mundi, profecto ea quae lucis sunt operatus est in his qui in tenebris et umbra mortis sedebant. Et si sal terrae est, manifestum est quia gentes irrationabiles veritatis ratione saliens emundavit. Et si operarius evangelice nominatus est, consequenter et agriculturam spiritommuniter omnibus dicitur. et per singulas personas rationabiliter accipiendum est. Itaque vide eum secundum allegoriam aliquando quidem non terram arare bobus trahentibus ferrum, sed linguae aratro rationabilia rura sulcantem, jugo videlicet comtemplationis et actionis, nec seminantem aliquid defluentium
Abbreviated transcription (Latin):
ui primus: cestis ueritatis
factus sum: uos qͦd necessariũ e
implete: & que post uerba p̾di¬
cationis mee desunt. ad sum¬
litudinẽ meam supplete. Imi¬
tare magistrũ tuum. emulan
dñm tuum: equa passiones:
sanguinẽ ꝓme pone: & carnẽ
cruciatib trade. Patere queq
sustinui ꝓte pasus. õstende ince¬
ipso. manifestaᷤᷤ actiones caracti¬
ris mei. Arma tibi sint benign¬
Stas in sudorib: mansuetudo uit̾
maledicos: patientia in his qui
de ꝑemerint. Ut ouis in medio
lupoꝵ efficere: uirtutib arma¬
tus ad bella acuere. Non resul
nancisci poterit agnus. unus
decem miliũ qͦmͦ precipiet ꝑi¬
grinus primis ciuiũ. exul du¬
cib regibus. is qui unã possi¬
det cunicam. s ut famulus fi¬
delis dñico adqͥescens p̾cepto.
ꝑgit gaudens. nichil deferens
secum. nisi tantũ. xp̃i preciosi
nomĩ ꝓ om̃i armatura. Itaq
aggrediens uerbo p̃dicationis
ꝓuinciam sorte ꝑceptam. qͣn¬

Expanded text:
i; primus veritatis testis i; primus veritatis testis factus sum; vos quod necessarium est implete, et quae post verba praedicationis meae mundo desunt, ad similitudinem meam supplete. Imitare Magistrum tuum, aemulare Dominum tuum, aequa passione sanguinem pro me pone, et carnem cruciatibus trade; patere quaeque sustinui pro te passus. Ostende in teipso manifestas actiones characteris mei. Arma tibi sint benignitas in sudoribus, mansuetudo inter maledicos, patientia in his qui te peremerint. Ut ovis in medio luporum efficere, virtutibus armatus ad bella acuere. Non resultnancisci poterit agnus unus decem millia? Quomodo praecipiet peregrinus primis civium, exsul ducibus, regibus is qui unam possidet tunicam? Sed ut famulus fidelis, Dominico acquiescens praecepto, pergit gaudens, nihil deferens secum, nisi tantum Christi pretiosum nomen pro omni armatura. Itaque aggrediens verbo praedicationis provinciam sorte perceptam, quan
Abbreviated transcription (Latin):
narrandi. ñ ut̃ ipse ꝓficias.
aliquid habens intrinsecus bea¬
titudinũ plenitudinem᷑. s ut
qͦ quomodo declaretur amor
circa te diuinitus p̃destinatus:
ut ego pauꝑrimus puer cuus
padernis oracionib fruar. in
laude celebritatis tue. Non enĩ
poterit sine participatiõe illu¬
minationis ꝑmanere. qui ad
splendorẽ radii solis accesserit:
uł pupillas erexerit. Alius gͥ
partem orbis. in p̾dicatione
cognitionis dei. & om̃s uniuer¬
regis regum constitutisunt.
Constitues enĩ eos principessuꝑ
omnẽ terram. scriptura sacra¬
p̃nuntiauit. Ei autẽ qui nunc
celebri fama laudatur. sors et
portio armenie locus ẽ: qui
ab euilath usq gabaoth in
multis gentib & ciuitatibus
ẽ distributus. Iste ergo. cum
annunciare: hec diuinitus
audiuit a dño. Uade disci-¬
pule ad p̃dicandum: exi ad
pugnam: capax esto ꝑiculoꝵ
Consulo figmento meo: cuiꝰ
misertus homo factus sum.
Ego paternũ opus consũmã¬

Expanded text:
narrandi, non ut ipse proficias narrandi, non ut ipse proficias aliquid, habens intrinsecus beatitudinum plenitudinem, sed ut quoquomodo declaretur amor circa te divinitus praedestinatus, ut et ego pauperrimus puer tuus paternis orationibus fruar in laude celebritatis tuae. Non enim poterit sine participatione illuminationis permanere, qui ad splendorem radii solis accesserit vel pupillas erexerit. Alius igipartem orbis in praedicatione cognitionis Dei, et omnes univerRegis regum Christi constituti sunt: Constitues enim eos principes super omnem terram , Scriptura pronuntiavit. Ei autem qui nunc celebri fama laudatur sors et portio Armeniae locus, qui est ab Evilath usque Gabaoth, et in multis gentibus et civitatibus est distributus. Iste ergo cum annuntiare, haec divinitus audivit a Domino: Vade, discipule, ad praedicandum, exi ad pugnam, capax esto periculorum; consule figmento meo, cujus misertus homo factus sum, Ego paternum opus consummav