comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potent. et pugnãtes gestu et clamoi̾bꝰ
mo romanares scetit ꝙ nͥ cesar labie¬
nũ cũ cohortibꝰ et inde alios atq alios
ĩ tẽpore submisiss et ip̃e demũ mediã
sese ĩ aciem teͣrifico ĩpetu comietiss labã¬
tẽq rem firmass atq ita ꝑmiscuisset
ut nullus missilibꝰ locus eẽt s gladiis
oĩa gererentur deniq sub quocũq du¬
tandẽ p̃liis uictor cesar signis multis
militaribꝰ ad serelatis ingenti strage
hominũ facta et ducibuc multis cesis
uercasiuelaunũ alimũ auxilioꝵ ducẽ
oĩu uiuũ cepit. plurimi ĩterfecti. pau-¬
ci fuga elapsi. et nͥ milites romani tãto
et tã uario labore haud ĩmito fatigati
ĩsequi nequiuissent uix aliꝗs euasiss.
missus tñ equitatꝰ a cesare nocte media
ad ĩseq̃ndũ ꝓfugos cũ ultimos attigisset
multos capit multos ĩt̾ficit ceteri hac
illac ĩ ceͣtis fuge uestigiis ĩ patriã ꝗsque

Expanded text:
poterat, et pugnantes gestu et clamoribuspoterat, et pugnantes gestu et clamoribusmo romana res stetit, quod, nisi Cesar Labienum cum cohortibus et inde alios atque alios in tempore submisisset, et ipse demum mediam sese in aciem terrifico impetu coniecisset, labantemque rem firmasset, atque ita permiscuisset, ut nullus missilibus locus esset, sed gladiis omnia gererentur, denique sub quocumque dutandem preliis victor Cesar, signis multis militaribus ad se relatis, ingenti strage hominum facta et ducibus multis cesis, Vercasivelanum Alvernum, auxiliorum ducem omnium, vivum cepit. Plurimi interfecti, pauci fuga elapsi; et nisi milites romani tanto et tam vario labore haud immerito fatigati insequi nequivissent, vix aliquis evasisset. Missus tamen equitatus a Cesare nocte media ad insequendum profugos quum ultimos attigisset, multos capit, multos interficit: ceteri hac illac incertis fuge vestigiis in patriam quisque
Abbreviated transcription (Latin):
ra armis. hi uͦ cũ cõiugibꝰ. ac natis et ã-¬
nosis parentibꝰ ꝓ suos pulsi patͥa dũ ad
romanas custodias uenissent gemitu
atq obsetratioĩbꝰ instant ĩ seruitutẽ
recepi cibo refici. negat cesar eosq
unde uenerant mox reu̾ti iubet. ¶dũ
talia obsessi agunt expectata aderant au¬
xilia. que castris iuxta romana castradi¬
spositis die ꝓximo oẽm que ante alexia
erat cõpleuere planitiem horrẽdũ hosti¬
bus spectaculũ ni romaĩ eẽnt obsessis uͦ
letissimũ. Itaq cõspectu ip̃o gnudiũ et
gratulatio ĩgens fieri. quin assũpta fidu¬
cia poͣtis egressi eruptioĩ ac p̃lio p̃parã¬
tur. Cesar ad oĩa p̃sentissimo aĩo suaᷤᷤ
copias paͬtitꝰ hos imis hosq aliis obicit.
duobus magnis p̃liis ea ĩualle c̾tatũ ẽ
t̾cio etiã acipiti. ematq eo hostiũ cͥuͣsus
ardentior quo suoꝵ sb̾ oculis piignaba.¬
tur. nec latere cuiꝙͣ uͣtꝰ nec ignauia

Expanded text:
ra armis. Hi vero cum coniugibus ac natis et anra armis. Hi vero cum coniugibus ac natis et annosis parentibus per suos pulsi patria, dum ad romanas custodias venissent, gemitu atque obsecrationibus instant in servitutem recipi, cibo refici. Negat Cesar, eosque, unde venerant, mox reverti iubet. Dum talia obsessi agunt, expectata aderant auxilia, que, castris iuxta romana castra dispositis, die proximo omnem, que ante Alexiam erat, complevere planitiem, horrendum hostibus spectaculum, ni Romani essent, obsessis vero letissimum. Itaque conspectu ipso gaudium et gratulatio ingens fieri, quin, assumpta fiducia, portis egressi eruptioni ac prelio preparabantur. Cesar ad omnia presentissimo animo suas copias partitus hos unis hosque aliis obicit. Duobus magnis preliis ea in valle certatum est, tertio etiam ancipiti, eratque eo hostium incursus ardentior, quo suorum sub oculis pugnabatur, nec latere cuiusquam virtus nec ignavia
Abbreviated transcription (Latin):
dẽtes ĩpiũ querũt. Idq ex finitimis poᷤᷤ¬
se cognosci qui uicti ab eis amissis legi¬
bus patriis. et ꝑdita libertate graui ui¬
go p̃ssi sub ĩmortali seruicio uitã agũt.
et si factũ nõ fiuss ẽẽt tñ faciendũ. ꝙ
exempla uͣtutis ut a maioribus accipi¬
enda. sic posteris sint tradenda. et forti¬
tudĩs oꝑa uiris fortibꝰ inchoanda młto
magis igitur imittanda. hec sentẽtia
tritognati fuit. ferox quidẽ et ferocis ĩ¬
dex aĩ. atq ideo nõ retepta quidẽ s dila¬
ta ĩ tp̃s ultime netessitatis. ad huc eĩ ut¬
cũq esuriendo licet et paͣcendo aliquot
diebus uiui poterat. deliberatũ tñ ĩpre¬
sens ut inepti ad bellũ uł sexu uł uali¬
tudine uł etate pellant᷑. pulsi ĩ pͥmis ⁊¬
mandubii quoꝵ erat oppidũ. quiq eos
amice suis muris exceꝑant. documẽtu
euidens ne quis armatos hospites ĩtra
suũ limen sponte retipiat. cedũt eĩ iu¬

Expanded text:
dentes imperium querunt; idque ex finitimis posdentes imperium querunt; idque ex finitimis posse cognosci, qui victi ab eis, amissis legibus patriis et perdita libertate gravi iugo pressi suo immortali servitio vitam agunt; et si factum non fuisset, esse tamen faciendum, quod exempla virtutis, ut a maioribus accipienda, sic posteris sint tradenda; et fortitudinis opera viris fortibus incohanda. Multo magis igitur imitanda hec sententia Tritognati fuit, ferox quidem et ferocis index animi, atque ideo ne recepta quidem, sed dilata in tempus ultime necessitatis. Adhuc enim, esuriendo licet et parcendo, aliquot diebus vivi poterat. Deliberatum tamen in presens, ut inepti ad bellum vel sexu vel valitudine vel etate pellantur. Pulsi in primis Mandubii, quorum erat oppidum, quique eos amice suis muris exceperant: documentum evidens, ne quis armatos hospites intra suum limen recipiat; cedunt enim iu
Abbreviated transcription (Latin):
iectura sit. inteͣ suoꝵ tot cadeuem non
equis aĩs pugnaturos: qui si neq ip̃i ad
diem ueĩre neq eoꝵ nũcii nuntii ꝑ cir-¬
cũ fusas hostiũ custodias p̃uenire potue¬
rint nequaꝙͣ tñ de illoꝵ fide dubitan¬
dũ. appropĩquare eĩ illos haud dubie.
idq si aliunde nõ possit ĩtelligi ex ip̃a
romanoꝵ trepidatione castroꝵ posse
ꝑpendi. qui nõ tã anxie die noctuq o-¬
ꝑibus ĩcũberent nisi iũ hostiũ adesse
sentirent. haꝵ ergo sentẽtiaꝵ altera re¬
p̃hensa alter laudata quidẽ ĩ parte sed¬
reiecta ip̃e sententiã suã dixit ut cor¬
poribus eoꝵ qui ĩutiles bello eẽnt uiri
fortes uitã sustentarent donet p̃senti
auxilio iuuarentur. idq et fcũ docu¬
it hello altero longe ĩpari. quo cimbͥ
scil gallias añ uexauerant. et nunc
eo ꝓmptiꝰ fiendũ eẽ qͦ cimbri trãseũte ᷤᷤ
p̃dã nõ aliud querebant. romaĩ ãt cõsi¬

Expanded text:
iectura sit, inter suorum tot cadavera non iectura sit, inter suorum tot cadavera non equis animis pugnaturos; qui si neque ipsi ad diem venire, neque eorum nuntii per circumfusas hostium custodias pervenire potuerint, nequaquam tamen de illorum fide dubitandum; appropinquare enim illos haud dubie, idque si aliunde non possit intelligi, ex ipsorum Romanorum trepidatione castrorum posse perpendi, qui non tam anxie die noctuque operibus incumberent, nisi vim hostium adesse sentirent. Harum ergo sententiarum altera reprehensa, altera laudata quidem, sed in parte reiecta, ipse sententiam suam dixit, ut corporibus eorum, qui inutiles bello essent, viri fortes vitam sustentarent, donec presenti auxilio iuvarentur; idque et factum docuit bello altero longe impari, quo Cimbri scilicet Gallias ante vexaverant, et nunc eo promptius fiendum esse, quo Cimbri transeuntes predam, non aliud, querebant, Romani autem obsi
Abbreviated transcription (Latin):
torige p̃dicta transiss. totq dies alii ut
res egre ampliꝰ trahiposs. tũ uꝰ qui mise¬
roꝵ mos est comuĩs ad cõsilia cõcũritur¬
dicũt᷑ sententie ꝓ aĩoꝵ uarietate dissimi¬
les. his deditio his placet eruptio. his ui¬
ta pacifica his honesta moͣs. Erat ĩteͣ cõ.¬
siliarios uir unus. magne ĩt̾ suos opini¬
onis origo illi aliina claꝵ genꝰ durus
aĩus ĩflexibile ꝓpositũ nomẽ uiro tͥto¬
gnatus. ꝑꝑ que nõ ab re fortasse fuerit
auditis illoꝵ sentẽtiis. quid iste suaserit
audire. quãuis aũt omtio eiꝰ longiuscu¬
la tñ hec oĩu sũma fuit. dixit eos ꝗ
deditionẽ suaderẽt nec audiendos qdẽ
ant seruititutẽ. eos uͦ qui eruptione
uirilit̾ quidẽ loqui ꝙ bene moriuiris
fortibꝰ exoptundũ sit nõ tñ utilit̾ net
consulte satis: ꝙ eoꝵ mors nõ ip̃os mͦ
s illos quoq qui eis auxilio ueĩant de¬

Expanded text:
torige predicta transisset totque dies alii, ut torige predicta transisset totque dies alii, ut res egre amplius trahi posset. Tum vero, qui miserorum mos communis est, ad consilia concurriturDicuntur sententie pro animorum varietate dissimiles: his deditio, his placet eruptio; his vita pacifica, his honesta mors. Erat inter consiliarios vir unus, magne inter suos opinionis: origo illi Alverna, clarum genus, durus animus, inflexibile propositum; nomen viro Tritognatus. Propter que non ab re fortasse fuerit, auditis aliorum sententiis, quid iste suaserit audire. Quamvis autem oratio eius longiuscula, tamen hec omnium summa fuit. Dixit eos, qui deditionem suaderent, nec audiendos quideant servitutem; eos vero, qui eruptionem, viriliter quidem loqui, quod bene mori viris fortibus exoptandum sit; non tamen utiliter nec consulte satis, quod eorum mors non ipsos modo, sed illos quoque, qui eis auxilio veniant, de
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citꝰ clamorẽ atq conspectũ ne dicã uĩ
atq arma passuros. p̾sertĩ cũ obsessi ͤ r̾e¬
bus cognitis quotidie eruptioĩbꝰ ex̾cerẽt.
Iamq ĩclinatis ac defessis tãtũ subito  põ¬
dus accederet. deniq u̾cassiaueunꝰ alu̾¬
nus. u̾cĩgetorigis consobrinꝰ oĩu auxili¬
oꝵ dux eligit᷑. datis e qualibet uͣbe uiris
prudentissimis. quoꝵ consilio regeretũ.
his ille consiliis atq his armis plenus¬
q fiducie ĩgentis alexiã petit. ¶ Et hi
quidẽ festinabãt. obsessi aũt cõsultabãt
neq uͦ facile magne res paͣuo ĩ tepore ex¬
pediripossunt. hec ig̾ tanta de tã distã¬
tibus locis hominũ coactio ĩ tã paucis di¬
ebus fieri nequiuiss nisi ĩcredibilis ꝗdã
consensus oĩu affuiss. neq tñ oĩbꝰ ani¬
moꝵ stimulis festinari adeo tantares
potuit quin dies illa tͥgesima a u̾cĩge¬

Expanded text:
exercitus clamorem atque conspectum, ne dicam vim exercitus clamorem atque conspectum, ne dicam vim atque arma, passuros, presertim quum obsessi ebus cognitis, quotidie eruptionibus exercerent, iamque declinatis ac defessis tantum subito novum pondus accederet. Denique Vercasivelanus Alvernus, Vercingetorigis consobrinus, omnium auxiliorum dux eligitur, datis e qualibet urbe viris prudentissimis, quorum consilio regeretur. His ille consiliis atque his armis plenusque fiducie ingentis Alexiam petit. Et hi quidem festinabant, obsessi autem consultabant; neque vero facile magne res parvo in tempore expediri possunt. Hec igitur tanta de tam distantibus locis hominum coactio in tam paucis diebus fieri nequivisset, nisi incredibilis quidam consensus omnium affuisset. Neque tamen omnibus animorum stimulis festinari adeo tanta res potuit, quin dies illa trigesima a Vercinge
Abbreviated transcription (Latin):
tuꝵ. quadraginta uł cͣĩcit̾ nomina ubiũ
sunt. bellatoꝵq ex his equitũ octo pedi¬
tũ uͦ ducenta quadraginta milia redacta
cõꝑio. cũ hac tanta multitudine retẽti
atq integra decẽ romaĩs iã uĩcendo fes¬
sis legioĩbꝰ ip̃is hostiũ ĩ finibus dece̾tadum
eint. et hec tanta armatoꝵ moles hostiũ
scil ac uiridomaro addito comio atrebatẽ.¬
si. qui oẽs cesaris familiarissimi fuerant
explicita memorat᷑. sed excusant factũ. qr
uidelicet tantũ studiũ recuꝑande bellice gloᷤ¬
rie et auite libertatis ĩcesserat ut neq
familiaritatis atq amicitie freno neq ul¬
la benefitioꝵ ab aliquo ꝑceptoꝵ obligatiõe
atq memoria cohiberi poss. eratq specieᷤ
ĩpietatis atq ꝑfidie amicũ nosse nͥ ꝗ ami¬
cus et patͥe sue eẽt. huic libertatis et glo¬
rie studio tanta ĩerat alacritas/ tantaspeᷤ
tanta iam p̃sentis uictorie anticipatio aĩ¬
oꝵ. ut nulliꝰ eẽt oppinio romanos tanti

Expanded text:
turum: quadraginta vel circiter nomina urbium sunt, bellatorumque ex his equitum octo, peditum vero ducenta quadraginta millia redacta comperio. Cum hac tanta multitudine recenti atque integra decem romanis iam vincendo fessis legionibus ipsis hostium in finibus decertandum erat. Et hec tanta armatorum moles hostium scilicet et Viridomaro, addito Comio Atrebatensi, qui omnes Cesaris familiarissimi fuerant explicita memoratur. Sed excusant factum, quia videlicet tantum studium recuperande bellice glorie et avite libertatis incesserat, ut, neque familiaritatis atque amicitie freno, neque ulla beneficiorum ab aliquo perceptorum obligatione atque memoria, cohiberi possent; eratque species impietatis atque perfidie amicum nosse, nisi qui amicus et patrie sue esset. Huic libertatis et glorie studio tanta inerat alacritas, tanta spes, tanta quasi iam presentis victorie anticipatio animorum, ut nullius esset opinio Romanos tanti
Abbreviated transcription (Latin):
nie cͥicũ fusis explicuerat ostẽtatiõe teͣri¬
fica que hostes facile solo spectaculo cõ
cesarẽ habuissent. frat ex plurimis col¬
libus unꝰ quẽ si romaĩ occupassent po¬
terãt hostes et aquatiõe et pabulo ĩpe¬
diri. zs collis ꝙ ceteris oĩbꝰ difficilior eraͭ
atq p̾ruptior negligentius seruabatur.
s uirtuti nilusꝙͣ difficile̾ nil p̃ruptu.
loci huiꝰ opoͣtunitatẽ cospicatꝰ cesar non
misit qui eũ capent. s ꝑ se ip̃m nocte in¬
tẽpesta ꝓfectꝰ ex castris ascensũ luce me¬
dia uix accessibilẽ suꝑauit. ⁊ repẽtinus
adueniens depulso inde p̾sidio hostili oc¬
cupauit. et castra ibi minora cõstituit.
quibus duas legiões assignauit. tũ dupli¬
cẽ fossã duodenos pedes seu altitudinis
seu latitudinis habentẽ a minoribꝰ castͥs
ad maiora ꝑpetuã duxit: quo nulla uiᷤᷤ
hostiũ uetare poss ꝗn int̾ se cõmigrarẽt¬

Expanded text:
nie circumfusis explicuerat ostentatione terrinie circumfusis explicuerat ostentatione terrifica, que hostes facile solo spectaculo consCesarem habuissent. Erat ex plurimis collis unus, quem si Romani occupassent, poterant hostes et aquatione et pabulo impediri. Is collis, quod ceteris omnibus difficilior erat atque preruptior, negligentius servabatur. Sed virtuti nil usquam difficile, nil preruptum. Loci huius opportunitatem cunspicatus Cesar non misit, qui eum caperent, sed per se ipsum nocte intempesta profectus e castris ascensum luce media vix accessibilem superavit; et repentinus adveniens, depulso inde presidio hostili, occupavit collem, et castra ibi minora constituit, quibus duas legiones assignavit. Tum duplicem fossam duodenos pedes seu altitudinis seu latitudinis habentem a minoribus castris ad maiora perpetuam duxit, quo nulla vis hostium vetare posset, quin int
Abbreviated transcription (Latin):
sa est ĩtactior minorisq egens oꝑe con¬
festĩ reficit. et traductis legioĩbus castra
cõmunit. p̃missas legiones ad se euesti¬
gio reu̾ti iubet. Intelligens se delusũ ueͬ¬
cingetorix amoto obice quo ab hoste se¬
parabatur ne ĩuitus ad pugnã cogi pos¬
set ex eo ipso loco ubierat dũ reditũ le¬
gionũ et ꝓpͥu uidit errorẽ magnis cũ¬
sibus ĩ anteriora contendit. quẽ nõ se¬
gniꝰ sua ꝑ uestigia cesar ĩsequit᷑ ꝗnto¬
q die gergoniã ꝑuenit et pͥmo statĩ
aduẽtu leue p̾liu equestre cõmissum
s nil ĩ eo memorabile gestũ est. Cesar
urbẽ altissimo ĩ mote sitã et accessu ab
oĩ parte difficilẽ spetulatꝰ et agnoscens
nõ exigui tẽporis opꝰ eẽ oppugnationẽ
differendã statuit donet curã rei frumen¬
tarie et cõmeatibꝰ ĩpẽdiss. uercĩgetor ix
singulos populos ĩ singulis collibus gergo¬

Expanded text:
sa est intactior minorisque egens opere, consa est intactior minorisque egens opere, confestim reficit; et traductis legionibus, castra communit, premissasque legiones ad se e vestigio reverti iubet. Intelligens se delusum Vercingetorix, amoto obice, quo ab hoste separabatur, ne invitus ad pugnam cogi posset, ex eo ipso loco, ubi erat, dum reditum legionum et proprium vidit errorem, magnis cursibus in anteriora contendit. Quem non segnius sua per vestigia Cesar insequitur, quintoque die Gergoniam pervenit, et primo statim adventu leve prelium equestre commissum, sed nil in eo memorabile gestum est. Cesar urbem altissimo in monte sitam et accessu ab omni parte difficilem speculatus, et agnoscens non exigui temporis opus esse oppugnationem differendam statuit, donec curam rei frumentarie et commeatibus impendisset. Vercingetorix singulos populos in singulis collibus Gergo
Abbreviated transcription (Latin):
ditus et adu̾sa in ripa obambulantez
hostẽ reꝑit. hoc ĩ statu p̃mebant uarie
duces cure. uertĩgetorix ne quẽ cesar
e põtibꝰ reficeret metuebat. Cesar uͦ ne
fluminis alueo p̃peditꝰ. qd̾ uadari ãte
autumnũ nõ soleat otiosã agere coge¬
ret᷑ estatẽ. oẽ tñ ĩcõmodũ uicit ducis in¬
geniũ. si quidẽ p̃missis e regione oĩbus
ĩpedimẽtis. et quattuor legioĩbus addi¬
tiꝰq cohortibꝰ aliquot ut cõstare numerꝰ
uideret᷑ oĩu legionũ et speriẽ p̃beret
ex̾citꝰ alibi aditũ q̃rentis. ip̃e locis abdi¬
tis cũ duabꝰ tm̃ que suꝑerant legionibꝰ
se tenuit. suisq ut ꝙͣ longissiẽ ꝓcederẽt
atq ita a se hostẽ distraherẽt ĩꝑauit.
tũc hoste digresso et romani exeͣcitꝰ iter
obseruãte ut ubicũq trãsire uolentibꝰ
obiuaret locũ uacuũ relictũ cesar occu-¬
pat. atq epontibꝰ unũ cuiꝰ pars una ui-¬

Expanded text:
ditus et adversa in ripa obambulantem ditus et adversa in ripa obambulantem hostem reperit. Hoc in statu premebant varie duces cure: Vercingetorix, ne quem Cesar e pontibus reficeret, metuebat; Cesar vero, ne fluminis alveo prepeditus, quod vadari ante autumnum non soleat, otiosam agere cogeretur estatem. Omne tamen incommodum vicit ducis ingenium. Siquidem, premissis e regione omnibus impedimentis et quatuor legionibus additisque cohortibus aliquot, ut constare numerus videretur omnium legionum et speciem exercitus preberet alibi aditum querentis, ipse locis abditis cum duabus tantum, que supererant, legionibus se tenuit, suisque, ut quam longissime procederent atque ita a se hostem distraherent, imperavit. Tunc hoste digresso et romani exercitus iter observante, ut ubicumque transire volentibus obviaret, locum vacuum relictum Cesar occupat, atque e pontibus unum, cuius pars ima vi
Abbreviated transcription (Latin):
u cũ creatũ contra leges certis testimo¬
niis dep̾hendiss cedere Cõuictolitauẽ
uͦ rite ꝑ saceͣdotes more patrio ĩstitutũ
p̃eẽ magistratui ĩꝑauit: obtẽꝑatũq p̃¬
cepto est sine ullo mumure aut q̃rela.
hortatꝰ de hinc eduos ut cuulibꝰ discor¬
diis abstinerent que pestifere sẽꝑma-
gnis urbibus ac funeste sũt. utq ĩ pre¬
sens bellũ auxilia que possent mitt̾ẽt.
deuicta gallia digna a se p̾mia ꝑceptu¬
ri. equitatꝰ ab his oĩs et detẽ miliape¬
ditũ ut sibi mitterẽt᷑ obtinuit. tũc ex̾¬
citũ duas distribuit ĩ partes quattũoͣ
legiones et partẽ nõ exiguã equitatꝰ
sub labieno in senones atq parisioᷤᷤ di¬
rexit. ip̃e cũ sex legioĩbꝰ et reliqͦ eꝯtatu
ĩ aliios rediit ꝑrexitq gergoniam.
¶uercĩgetorix aduentũ cesaris p̃cognito
qua trãseudũ illi nouerat oẽs fluuii põ¬
tes fregit. cui laber. ali cubi clauer no¬
men ĩueĩo. itaq ꝑueĩens et p̃clusos a¬

Expanded text:
um, quum creatum contra leges certis testimoniis deprehendisset, cedere, Convictolitanem vero, rite per sacerdotes more patrio institutum, preesse magistratui imperavit; obtemperatumque precepto est sine ullo murmure aut querela. Hortatus dehinc Eduos, ut civilibus discordiis abstinerent, que pestifere semper magnis urbibus ac funeste sunt, utque in presens bellum auxilia, que possent, mitterent, devicta Gallia, digna a se premia percepturi, equitatus ab his omnis et decem millia peditum, ut sibi mitterentur, obtinuit. Tunc exercitum duas distribuit in partes: quatuor legiones et partem non exiguam equitatus sub Labieno in Senones atque Parisios direxit, ipse cum sex legionibus et reliquo equitatu in Alvernos rediit perrexitque Gergoniam. Vercingetorix, adventu Cesaris precognito, qua transeundum illi noverat, omnes fluvii pontes fregit, cui Laber, alicubi Claver, nomen invenio. Itaque perveniens et preclusos a
Abbreviated transcription (Latin):
et natura nouic sẽꝑ rebꝰ intẽtũ et hosti¬
lis aĩ post se dimittere minime expedi¬
ens iudicabat. Contra ille ut dimitte.¬
ret᷑ instabat atq obnxꝰ orabat friuo¬
las p̃tendens p̃cibꝰ ratiões. hĩc metum
maritimi fastidii qd̾ paͣuo maris ĩ spa¬
tio utiq magnũ eẽ nõ poterat. hinc reli¬
gionẽ nescio quã suã. qua se nauiga¬
re ꝓhibitũ asserebat. cesar qui nõ minꝰ aĩu
ꝙͣ uultũ loq̃ntis aspiceret petitionẽ ĩiu¬
stã cõstantissiẽ repulit. ille indignãs cir¬
cũire pͥncipes ac terrere et ne quarati¬
one cesarẽ seq̃rent᷑ hortari. Callido eĩ
consilio id agi ut gallia suic pͥncipibus
spoliata faciliꝰ iugũ romane seruitutis
excipet. ducere illos secũ uelle nõ ꝙ
eis egent s ut qd̾ in galliis nõ auderet
transmare deducros int̾ficiat. moue¬
bant he uoces ĩfirmoꝵ aĩos ita ut ali¬
quos iuinmẽto astrigeret q̃ comuni

Expanded text:
et natura semper novis rebus intentum et hostiet natura semper novis rebus intentum et hostilis animi post se dimittere minime expediens iudicabat. Contra ille, ut dimitteretur, instabat, atque obnixus orabat, frivolas pretendens precibus rationes, hinc metum maritimi fastidii, quod tam parvo maris in spatio utique magnum esse non poterat, hinc religionem nescio quam suam, qua se navigare prohibitum asserebat. Cesar, qui non minus animum, quam vultum, loquentis aspiceret, petitionem iniustam constantissime repulit. Ille indignans circumire principes ac terrere, et, ne qua ratione Cesarem sequerentur, hortari: callido enim consilio id agi, ut Gallia suis principibus spoliata facilius iugum romane servitutis exciperet; ducere illos secum velle, non quod eis egeat, sed ut, quod in Galliis non auderet, trans mare deductos interficiat. Movebant he voces infirmorum animos, ita ut aliquos iuramento astringeret, que communi
Abbreviated transcription (Latin):
soluerant reietisse ferebant᷑. florẽ qͦ
toriꝰ gallici equitatꝰ ĩueĩt quattuoͣ mi¬
lia erant/. oẽs fere pͥncipes gallaꝵ qͦꝵ
partẽ illã quã sibi fidã rebꝰ senserat di¬
mittere ĩ aĩc habebat. reliquos oẽs se¬
cũ loco obsidũ ĩ britãniã traicere. huiꝰ
se digresso ĩ galliis orirẽt᷑. quos p̃sentia fi¬
deliũ er absentia ꝑfidoꝵ repͥmi posse ä¬
bitrabat᷑. Frat int̾ alios donorix eduus
frater diuitiaci hũc cesar añ alios secũ
ducere ĩstituerat. ꝙ et eũ magne apd̾
suos opinioĩs ẽẽ nouerat. et ĩ romanõ
pessune uolũtatis: sic ut ĩteͬdũ sicut su¬
pra diximꝰ de eiꝰ supplitio cogitass. ad
hec illũ ĩ concilio suoꝵ iactasse cõstabat.
delatũ sibi a cesare patͥe sue regnũ/ quã
suꝑbiã sui ciues iniquis tulere aĩc. sed
potentie sue metu queri apd̾ cesarẽ
nõ audebant. hic ex caĩs ĩstabilẽ uuꝵ

Expanded text:
solverant, reiecisse ferebantur. Florem quoque solverant, reiecisse ferebantur. Florem quoque totius gallici equitatus invenit quatuor millia erant omnes fere principes Galliarum; quorum partem illam, quam sibi fidam rebus senserat, dimittere in animo habebat, reliquos omnes secum loco obsidum in Britanniam traicere. Huius s orirentur, quos presentia fidelium et absentia perfidorum reprimi posse arbitrabatur. Erat inter alios Domnorix Eduus, frater Divitiaci: hunc Cesar ante alios secum ducere instituerat, quod et eum magne apud suos opinionis esse noverat, et in Romanos pessime voluntatis, sic ut interdum, sicut supra diximus, de eius supplicio cogitasset. Ad hec illum in concilio suorum iactasse constabat delatum sibi a Cesare patrie sue regnum; quam superbiam sui cives iniquis tulere animis, sed potentie sue metu queri apud Cesarem non audebant. His ex causis instabilem virum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ treuei̾s tereret ueĩre illũ ad ͤ iussit
cũ ducẽtis obsidibꝰ ĩ quibꝰ et filiꝰ eiꝰ fu-¬
it. et ꝓpĩqui aliquot. quẽ ueĩentez le¬
ni oratiõe cõplexus ad romane amici¬
tie ꝑseuerantiã hortat᷑. cũ pͥmũ eẽt ad a¬
micitiã exhortand̾. Treueroꝵ tñ pͥmori¬
bꝰ noĩatĩ cingetor igẽ comẽdauit. nõmͦ
qr ille sic m̾itus. s qr et sibi expediens ⁊¬
uidebat᷑ amicũ suũ et populi romani
sua ĩpatͥa multũ posse optimisq oĩbuᷤ
carũ esse. eĩ uͦ indiciomarꝰ et̃ rem tulit
egerrime: tantũ sibi popularis gratie
demi sentiens quãtũ adue̾sario accessi¬
ss. quiq aĩo iuimicꝰ erat hãc ob cãm
multo etiã inimicior factus ẽ. ¶ Cesar
ex treu̾is ad illũ quẽ dixi poͣtũ ictiũ ue¬
nit cũ ex̾citu. Illic classẽ totã p̃paratã
repperit. p̃t̾ sexagĩta naues que ĩ mel¬
dis facte erant. quasq a reliquis ꝓcel¬
le maris au̾terãt. atq ad litus unde

Expanded text:
eris tereret, venire illum ad se iussit cum ducentis obsidibus, in quibus et filius eius fuit et propinqui aliquot. Quem venientem leni oratione complexus ad romane amicitie perseverantiam cohortatur, quum primum esset ad amicitiam exhortandus; Treverorum tamen primoribus nominatim Cingetorigem commendavit, non modo quia ille sic meritus, sed quia et sibi expediens videbatur amicum suum et populi romani sua in patria multum posse optimisque omnibus carum esse. Enimvero Indiciomarus eam rem tulit egerrime, tantum sibi popularis gratie demi sentiens, quantum adversario accessisset; quique animo inimicus erat, hanc ob causam multo etiam inimicior fetus est. Cesar ex Treveris ad illum, quem dixi, portum Itium venit cum exercitu. Illic classem totam preparatam reperit preter sexaginta naves, que in Meldis facte erant, quasque a reliquis procelle maris averterant atque ad litus, unde
Abbreviated transcription (Latin):
runã materiã triũphoꝵ. nõ ꝙ senatus
ei trãsalpinã galliã libens daret s ue¬
ritus ne a se negatã populus largiret᷑
et qd̃ suũ nollent munꝰ fieret alienu.¬
¶ Necdũ inuidia quiescente iã ꝓfectꝰ in ꝓ¬
uĩciã accusatꝰ ab emulis procurauit̾
ut absens rei publice cã uocari ad iudi¬
magistratũ ascensuri eẽnt sibi amicos
suros. ut a nõnullis hac dere iusiuran¬
dũ ac cyrographũ nõ uereret᷑ accipe̾. a
audiens uͦ.l. domitiũ cõsularẽ candida¬
tu qui eũ p̃tor ãno altero uexare uo

Expanded text:
rimam materiam triumphorum; non quod senatus rimam materiam triumphorum; non quod senatus ei transalpinam Galliam libens daret, sed veritus, ne a se negatam populus largiretur, et, quod suum nollent, munus fieret alienum. Necdum invidia quiescente, iam profectus in provinciam, accusatus ab emulis, procuravit ut absens reipublice causa vocari ad iudimagistratus ascensuri essent, sibi amicos suros, ut a nonnullis hac de re iusiurandum ac chirographum non vereretur accipere. Audiens vero Lucium Domitium consularem candidatum, qui eum p
Abbreviated transcription (Latin):
collegã scil ista nõ tangerẽt atq ĩcẽ¬
sus cupiditate uindicte̾ Gneũ põpeiũ
magnũ tũc senatu ĩfensũ ꝙ oritrida¬
te ꝑdomito ad ip̃iꝰ honores se lentius
habuisser. oĩ obseꝗo ꝓmereri studuit.¬
utq solidior nexꝰ eẽt maͣci crassi et pom¬
peii amicitiã uetusto odio ĩterruptã ex
consulatu quẽ sumul dissidentissie gesse¬
rant resarcire nisus est. effecitq solici¬
to ac solerti ĩgenio ut ip̃itres ĩ republi¬
caunũ eẽnt. fore ratꝰ ut qd̾ eis placius¬
set nullus infringeret. nec fefellit spes.
utq amicitiã consanguinitate firmareͭ
filia suã iuliam pompeio cõiugẽ dedit.
et undiq sibi adminicula coaceruans
ip̃e calphurniã .l. pisonis successoriᷤsibi
in consulatu filiã ĩ matͥmoniũ accepitꝰ.
generiᷤ atq soceri suffragiis fultꝰ ex oĩ¬
bus prorũciis gallias atq illiricũ p̾ele¬
git. amplissimã sal opũuiã atq ubeͣ¬

Expanded text:
collegam ista scilicet non tangerent, atque incensus cupiditate vindicte Gneum Pompeium Magnum, tunc senatui infensum, quod, Mithridate perdomito, ad ipsius honores se lentius habuisset, omni obsequio promereri studuitutque solidior nexus esset, Marci Crassi et Pompeii amicitiam vetusto odio interruptam ex consulatu, quem simul diffidentissime gesserant, resarcire nixus est, effecitque sollicito ac solerti ingenio, ut ipsi tres in republica unum essent, fore ratus, ut, quod eis placuisset, nullus infringeret; nec fefellit spes; utque amicitiam consanguinitate firmaret, filiam suam Iuliam Pompeio coniugem dedit; et undique sibi adminicula coacervans ipse Calpurniam, Lucii Pisonis successuri sibi in consulatu filiam, in matrimonium accepit. Generique et soceri suffragiis fultus, ex omnibus provinciis Galliam atque Illyricum preelegit, amplissimam scilicet opum viam atque uber
Abbreviated transcription (Latin):
iũ et nobiles admonebat. male p̾cinc¬
tũ pueꝵ cauete. et eĩ cesar cura ornatũ
corporis multꝰ eẽt fluxe tñ cingebatur.
mos illa etate rep̃hensibilis. unde est il¬
lud ciceronis. a quo dũ post bellũ ciuile
quereret᷑ ut quid ita ĩ elettiõe dee̾rass
pompeiũ cesari p̃ferendo: p̃cinctura ĩꝗt
me decepit. his ille simul uexatꝰ ĩcomo.¬
dis pene quotidie la tibula ꝑmutabat.
se q nõ nũꝙͣ ab ĩquisitoribꝰ pecunia redi¬
mebat futurꝰ regũ dñs ac regnoꝵ. et
tã diu hoc in statu fuit. donee o amcue
emiliꝰ et aureliꝰ cota uiri nobilissimi et
affines eiꝰ Sille uͦ amicissimi. simulq ue¬
stales iigines quaꝵ sũma tũc erat auto.¬
ritas multis ac ualidis p̃cibꝰ sibi ueniam
quesierũt. ubi illud memorabile ꝙ cũ sil¬
la diutiꝰ obstitiss neq ullus p̾candi modꝰ
ẽẽt uictꝰ ad ultimũ exclamauit uł diui

Expanded text:
ium et nobiles admonebat: Male precincium et nobiles admonebat: Male precinctum puerum cavete. Etsi enim Cesar circa ornatum corporis multus esset, fluxe tamen cingebatur, mos illa etate reprehensibilis; unde est illud Ciceronis, a quo dum post bellum civile quereretur, ut quid ita in electione deerrasset Pompeium Cesari preferendo: Precinctura, inquit, me decepit. His simul ille vexatus incommodis pene quotidie latibula permutabat, seque nonnumquam ab inquisitoribus pecunia redimebat, futurus regum dominus ac regnorum; et tam diu hoc in statu fuit, donec Marcus Emilius et Aurelius Cotta, viri nobilissimi et affines eius, Sulle vero amicissimi, simulque Vestales virgines, quarum summa tunc erat auctoritas, multis ac validis precibus sibi veniam quesierunt. Ubi illud memorabile, quod, quum Sulla diutius obstitisset, neque ullus precandi modus esset, victus ad ul
Abbreviated transcription (Latin):
Ai zulii cesaris dictatoris exoͣ.¬
dia ut pleinq moͬtaliũ fingi¬
lia ꝓgressus magnifici. fius
preceps. adolescẽs haud sane
diues fuit: ꝙͣuis nobilissima
de stirpe. Si quidẽ ab ip̃o romane urbis ĩ¬
itio et añ urbem conditã p̾clarũ nomen
iulie gentis in ueĩo. accessit ad domesticã
difficultatẽ intẽpestiua moͣs patris: qui
illo annũ etatis sextũ decimũ agente o¬
biit. Cuiꝰ aliquando de nomine a me ⁊¬
ipso et ab aliis dubitatũ memini. credi¬
tũq ꝙut sol stellas sic pat̾nũ nomen
filii claritas obscurass. legendo tandez
cõꝑi qd̾ nescientibꝰ ꝓdo patrẽ huiꝰ luciũ
Iuliuz cesarẽ fuisse. S ut reuertar ad
filiũ accessit et quãtana febris: iners te¬
diu longeq molestie. et oĩ febre ꝑiculo.¬
sius sille odiũ dictatoris. qui ciuili bel¬
lo uictor. tã crudelis uir tã potens iam
tũ cesarẽ inter adu̾sarios numerabat.
et de illo loquens sepe his u̾bis et põpe¬

Expanded text:
i Iulii Cesaris dictatoris exordia, ut pleraque mortalium, fragilia, progressus magnifici, finis preceps. Adolescens haud sane dives fuit, quamvis nobilissima de stirpe; siquidem ab ipso romane urbis initio et ante urbem conditam preclarum nomen Iulie gentis invenio. Accessit ad domesticam difficultatem intempestiva mors patris, qui, illo annum etatis sextumdecimum agente, obiit. Cuius aliquando de nomine a me ipso et ab aliis dubitatum memini, creditumque quod, ut sol stellas, sic paternum nomen filii claritas obscurasset. Legendo tamen comperi, quod nescientibus prodo, patrem huius Lucium Iulium Cesarem fuisse. Sed ut revertar ad filium, accessit et quartana febris, iners tedium longeque molestie, et omni febre periculosius Sulle odium dictatoris; qui civili bello victor, tam crudelis vir, tam potens, iam tum Cesarem inter adversarios numerabat, et de illo loquens sepe his verbis et Pompe
Abbreviated transcription (Latin):
quã tuͣbã sexu uł etate fingilẽ ĩtra
arduẽnã siluã densissimã atq ĩgẽte
cũ rebꝰ fortunisq oĩu abdidit. ut ⁊¬
curis aliis expeditior bello oꝑã daret.
alteruꝰ contrario se ut ĩ talibꝰ fieri ar¬
mat consilio. statĩ cesari fines ĩ gredi¬
enti sese obuiũ et obseꝗo ꝓnitũ tulit.
quẽ cũ multi et ipiꝰ amore eiat eĩ ca¬
rus populo/. et romani ex̾citꝰ timore se¬
querẽtur cognouit indiciomarꝰ se de¬
lusũ et ab oĩbus facile posse destitui.
nõ aĩo ergo s cõsilio mutato sese cesa¬
ri ꝑ nũtios excusauit. ꝙ ad eũ ab ini-¬
tio nõ ueniss. ne pͥncipibꝰ simul digres¬
sis plebs ꝑĩscitiã falli poss et a roman᷑
fide praius fortasse cõsiliis ĩpulsa disce¬
dere. ceteꝵ et se et ciuitatẽ ip̃a ĩ aͣbi¬
trio suo ẽẽ. seq ad eũ si p̃ceꝑit ueĩre
ꝓno aĩo paratũ. Cesar ꝙͣͣꝙͣ nõ ignarus

Expanded text:
quam turbam sexu vel etate fragilem intra quam turbam sexu vel etate fragilem intra Arduennam silvam densissimam atque ingentem cum rebus fortunisque omnium abdidit, ut curis aliis expeditior bello operam daret. Alter vero contrario, ut in talibus fieri solet, consilio statim Cesari fines ingredienti sese obvium et obsequio promptum tulit. Quem quum multi in ipsius amore erat enim carus populo et romani exercitus timore sequerentur, cognovit Indiciomarus se delusum et ab omnibus facile posse destitui. Non animo ergo, sed consilio mutato, sese Cesari per nuntios excusavit quod ad eum ab initio non venisset, ne, principibus simul digressis, plebs per inscitiam falli posset et a romana fide pravis fortasse consiliis impulsa discedere. Ceterum se et civitatem ipsam in arbitrio suo esse, seque ad eum, si preceperit, venire prono animo paratum.
Abbreviated transcription (Latin):
su magnũ uie spaciũ emẽsus ꝑ itali¬
am ĩ ulteriorẽ galliã ad ex̾citu redi¬
it. Ibi qd discedens uisserat classem
ampliꝰ ꝙͣ sexcẽtaꝵ nauiũ ĩueĩt ĩstruc.¬
tã. Collaudata militũ industͥa et oꝑibꝰ
p̃fecroꝵ fide. classẽ ip̃a ad poͣtũ ictiu
tũc noĩe triguta tm̃ passuũ milibus
ab insula semotũ quo ad transitũ nul¬
lus est aptior deduci ĩꝑat. ipse an oĩa
ĩ treueros ꝓficisci statuit. ꝙ eos nec cõ¬
cilia freq̃ntare notauerat. nec ĩꝑia
excipe. ad hec g̾manos ab eis solici¬
tari fama erat. qm̃ ei ciuitas pxima
rheno est. oĩu q tũ gallie ciuitatu
equitatu p̃sertĩ potẽtissima. erãt ĩ ea
urbe ut assolet duo de potentia et pͥ¬
oritate e̾tantes. hoꝵ noĩa erãt Indi¬
ciomarus et cingetorix. pͥmꝰ audito
romani ducis aduẽtu equitũ peditũ¬
q ꝙͣ maximas potest copias atq oĩa
bello apta sũmo studio parabat. reli¬

Expanded text:
su magnum vie spatium emensus per Italisu magnum vie spatium emensus per Italiam in ulteriorem Galliam ad exercitum rediit. Ibi, quod discedens iusserat, classem amplius, quam sexcentarum navium invenit instructam. Collaudata militum industria et operibus prefectorum fide, classem ipsam ad portum Itium tunc nomine, triginta tantum passuum millibus ab insula semotum, quo ad transitum nullus est aptior, deduci imperat. Ipse autem in Treveros proficisci statuit, quod eos nec concilia frequentare notaverat nec imperia excipere. Ad hec Germanos ab eis sollicitari fama erat, quoniam ea civitas proxima Rheno est omniumque tamen Gallie civitatum, equitatu presertim, potentissima. Erant in ea urbe, ut assolet, duo de potentia et prioritate certantes. Horum nomina erant Indiciomarus et Cingetorix. Primus, audito romani ducis adventu equitum peditumque, quam maximas potest, copias atque omnia bello apta summo studio parabat; reli
Abbreviated transcription (Latin):
cũ legioĩbus secũ e britãnia reu̾sis in
morinos rebellantes misit. qui cũ ꝑꝑ
tẽporis siccitatẽ solitũ paludũ recep¬
taculũ amisissent ferme oẽs ad obe¬
dientiã rediere.Tituriꝰ aũt sabinus
et arũculeiꝰ corta legati alii ĩ menapi¬
os missi hostibꝰ nõ ĩuentis quos silue
ꝓtexerant incensis edificiis et uasta¬
tis agris ad cesarẽ sunt reu̾si. ipse
aũt ĩ belgis excitꝰ totiꝰ hiberna dispo¬
suit. eo duaꝵ nõ ampliꝰ britannie
urbiũ obsides uenerũt. alie oẽs et roma¬
ni ducis iꝑiũ et ꝓpͥa fidẽ ac ꝓmissa cõtẽp¬
serant.Rebus ut erant rome cognitis
senatꝰ consulto uigĩti dieꝵ supplicatio
ĩstituta est res a setulis ĩ audita. An¬
nuo de more cesar ex hibe̾nis ĩ italiã
uenit. ꝑactis cõuentibꝰ cisalpine gal¬
ue qd̾ anno altero ĩ aĩo habuerat ad
illiricũ prexit. ubi cõpositis quarũdã
motibus ciuitatũ paruo tẽporis lap¬

Expanded text:
cum legionibus secum e Britannia reversis in cum legionibus secum e Britannia reversis in Morinos rebellantes misit; qui quum propter temporis siccitatem solitum paludum receptaculum amisissent, ferme omnes ad obedientiam rediere. Titurius autem Sabinus et Arunculeius Cotta, legati alii, in Menapios missi, hostibus non inventis, quos silve protexerant, incensis edificiis ac vastatis agris, ad Cesarem sunt reversi; ipse autem in Belgis exercitus totius hiberna disposuit. Eo duarum, non amplius, Britannie urbium obsides venerunt: alie omnes et romani ducis imperium et propriam fidem ac promissa contempserant. Rebus, ut erant, Rome cognitis, senatusconsulto viginti dierum supplicatio instituta est, res a seculis inaudita. Caput 12 Annuo de more Cesar ex hibernis in Italiam venit. Peractis conventibus Cisalpine Gallie, quod ab anno altero in animo habuerat, ad Illyricum perrexit, ubi compositis quorumdam motibus civitatum, parvo temporis lap
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Secute sunt legationes hostiu
pacem ueniãq petentiũ. quibꝰ cesar
pꝑ ꝑfidiã obsides duplicauit: eosq ĩ
gallias duci iussit. quo ip̃e nauiga¬
tione ꝓspera est reu̾sus. due ex oĩbꝰ
a reliqs uento naues abstracte et ad
litus aliud delate erant. e ꝗbꝰ cũ tre-¬
centi egressi ĩ terrã ad roma ᷤ castra ꝓ-¬
perarent . morini quidã quos placa¬
tos cesar arbitrabatuͣ nõ tã odio ꝙͣ
spe p̃de in itinere hos ĩuadũt. edicũt¬
q ut si mori nolint arma deponãt.
Romaĩs ĩ orbẽ collectis resistẽtiãq pa¬
rãtibꝰ clamor ortus ad sex milia hom¬
inũ cõtraxerat. quos oẽs quatuor ho-¬
ris et eo ampliꝰ paucitas romana su-¬
stinuit. ꝓq paucis uulneribꝰ multas
mortes reddidit. at cũ cesar qui non
longe aberat rẽ sensiss auxiliũ suis
ferens aduolauit. quo cõspecto ĩ fugã
u̾si hostes et ad maguũ numeꝵ cesi
sunt. ¶ die ĩsequẽti cesar labienu

Expanded text:
vit. Secute sunt legationes hostium vit. Secute sunt legationes hostium pacem veniamque petentium, quibus Cesar propter perfidiam obsides duplicavit eosque in Gallias duci iussit, quo ipse navigatione prospera est reversus. Due ex omnibus a reliquis vento abstracte et ad litus aliud delate erant. E quibus quum trecenti egressi in terram ad romana castra properarent, Morini quidam, quos placatos Cesar arbitrabatur, non tam odio, quam spe prede, in itinere hos invadunt edicuntque, ut, si mori nolint, arma deponant. Romanis in orbem collectis resistentiamque parantibus, clamor ortus ad sex millia hominum contraxerat, quos omnes quatuor horis et eo amplius paucitas romana sustinuit, proque paucis vulneribus multas mortes reddidit. Ac quum Cesar, qui non longe aberat, rem sensisset, auxilium suis ferens advolavit, quo conspecto, in fugam versi hostes et ad magnum numerum cesi sunt. Die insequenti Cesar Labienum
Abbreviated transcription (Latin):
mis illuc ꝓperans cũ paͣte ex̾citꝰ ĩueĩt
legionẽ in ultimis laborantẽ. nõ fuit
opus p̃lio sola cesaris p̃sentia suis me¬
tũ hostibꝰ iuctoriã eripuit. siue autẽ
hora serior diei siue alia eũ cã tenu¬
erit suos ꝑiculo liberasse contentꝰ in¬
tactis hostibꝰ castra repetiir. ꝓximis di¬
ebus tante fuerunt tẽpestates ut ro¬
manos sub tentoriis. britãnos ĩ oppi¬
dis detinerent. ¶Post hec nõ destite¬
runt hostes ꝑ legatos ad bellũ totã in¬
sulã concitare. et romanoꝵ paucitatẽ
et p̃de magnitudinẽ diuulgare. ĩ suꝑ
et oblatã celitꝰ et minime respuenda
ꝑpetue libertatis occasionẽ. quoꝵ cũ
fidẽ publicã ĩ ueniss assertio eꝗtũ et i¬
peditũ turba ĩgens ad romana castra
confluxit. contra quos cesar ĩ aciẽ le¬
giones eduxit. et p̃lio uictor ꝓfugos
insecutꝰ oes fudit. plurimos int̾fecit.
incensisq late finibꝰ ĩ castra remea¬

Expanded text:
mis, illuc properans cum parte exercitus invenit mis, illuc properans cum parte exercitus invenit legionem in ultimis laborantem. Non fuit opus prelio: sola Cesaris presentia suis metum, hostibus victoriam eripuit. Sive autem hora serior diei, sive alia eum causa tenuerit, suos periculo liberasse contentus, intactis hostibus, castra repetiit. Proximis diebus tante fuerunt tempestates, ut Romanos sub tentoriis, Britannos in oppidis detinerent. Post hec non destiterunt hostes per legatos ab bellum totam insulam concitare, et Romanorum paucitatem et prede magnitudinem divulgare, insuper et oblatam celitus et minime respuendam perpetue libertatis occasionem. Quorum quum fidem publicam invenisset assertio, equitum et peditum turba ingens ad romana castra confluxit. Contra quos Cesar in aciem legiones eduxit, et prelio victor profugos insecutus omnes fudit, plurimos interfecit, incensisque late finibus, in castra remea
Abbreviated transcription (Latin):
starent. Sic quasi reddita ad salutẽ uia
aĩos militũ ꝓuidentia sui ducis erexerat.
ibat assidue frumentatũ pars excitꝰ. cõ¬
tigitq die quodã ut legiõe septima ad
id ip̃m de more ꝓfecta baͣbari ꝗ eo uẽ¬
turã ex ordine cogitarẽt ꝙ iam aliis
ĩ partibꝰ ĩuenta frumẽta diebꝰ p̃ceden¬
tibus abstulissent noctuͣnis eã p̃stola.¬
rẽtur insidiis. cũ tñ nulla suspitio belli
eẽt s ruricole passimet ĩ agris uaga¬
rent᷑. et romãĩs ĩ castͥs libere u̾sarent᷑.
legiõe aũt cõspecta e siluis eruperãt
eamq equis atq essedariis cͣicũ dederãt.
ꝗbꝰ eo tempore sic utebant᷑ ut et leui¬
tatẽ equitũ p̃starẽt et peditũ firmitatẽ.
et iam legio ĩpetũ numeꝵq hostiũ su¬
stinere ampliꝰ iux poterat dũ castroꝵ
custodes cesarẽ certiorẽ faciũt pulue¬
erat parte consurgere. statĩ qd̾ erat
augurio aĩ app̃hendit. arreptisq ar¬

Expanded text:
starent. Sic quasi reddita ad salutem via, starent. Sic quasi reddita ad salutem via, animos militum providentia sui ducis erexerat. Ibat assidue frumentatum pars exercitus, contigitque die quodam, ut legione septima ad id ipsum de more profecta, barbari, qui eo venturam ex ordine cogitarent, quod iam partibus in aliis inventa frumenta diebus precedentibus abstulissent, nocturnis eam prestolarentur insidiis, quum tamen nulla suspicio belli esset, sed ruricole passim et in agris vagarentur, et romanis in castris libere versarentur; legione autem conspecta, e silvis eruperant eamque equis atque essedariis circumdederant; quibus eo tempore sic utebantur, ut et levitatem equitum prestarent et peditum firmitatem. Et iam legio impetum numerumque hostium sustinere amplius vix poterat, dum castrorum custodes Cesarem certiorem faciunt, pulveerat, parte consurgere. Statim, quod erat, augurio animi apprehendit, arreptisque ar
Abbreviated transcription (Latin):
rẽt naues eꝗtes frumẽtũ: net stare il
neq equitatꝰ neq ĩpedimẽta s sole ibi
erant legiones. cõcepunt spez ut fit ex
alienis malis ac reiectis adulatioibꝰ ꝗbꝰ
amplius bellator ĩbritaniã traiceret.
habito de his rebus int̾ se colloꝗo rebel¬
larunt. Cesar nõdũ cõiuratiõe pate¬
facta ex dilatiõe tñ obsidũ qui ꝓmissi e¬
rant ex adu̾sitate p̃terea q̃ sibi accide¬
rat mutatã cũ fortuna fidẽ barbaricã
cogitabat: s nulla re deici poterat su-¬
pin humanũ modũ altꝰ aĩus ⁊ ĩuictus.
et frumẽta ig̃ ex agris uicisq oĩbꝰ ĩ ca-¬
stra quotidie et nauibꝰ q̃ irreparabilit̾
quasse erant dissolutis ex eaꝵ materͬa
alias refici et qd̾ deerat ex galliis cõue-¬
hi faciebat. idq tanta ducĩs solicitudi¬
ne tanto militũ studio gestũ est ut ex
oĩbꝰ nõ ãpliꝰ ꝙͣ duodecĩ ĩ totũ ꝑditis reliq̃
ad nauigandi usũ reformate ĩ ãchoris

Expanded text:
rent, naves, equites, frumentum, nec stare illrent, naves, equites, frumentum, nec stare illneque equitatus neque impedimenta, sed sole ibi erant legiones, conceperunt spem, ut fit, ex alienis malis; ac reiectis adulationibus, qamplius bellator in Britanniam traiceret; habito de his rebus inter se colloquio, rebellarunt. Cesar, nondum coniuratione patefacta, ex dilatione tamen obsidum, qui promissi erant, ex adversitate preterea, que sibi acciderat, mutatam cum fortuna fidem barbaricam cogitabat. Sed nulla re deici poterat supra humanum modum altus animus et invictus. Et frumenta igitur ex agris vicisque omnibus in castra quotidie, et navibus, que irreparabiliter quasse erant, dissolutis, earum materia alias refici, et quod deerat, ex Galliis convehi faciebat. Idque tanta ducis sollicitudine, tanto militum studio gestum est, ut ex omnibus non amplius quam duodecim in totum perditis relique ad navigandi usum reformate in anchoris
Abbreviated transcription (Latin):
et longe et onerarie ĩ quibꝰ ex̾citꝰ trãspoͣ¬
tatꝰ erat ꝙͣuis litori herentes sic procellis
tumescẽtibꝰ auulse atq opp̾sse sũt ut ro-¬
manã audaciã mũdi finibꝰ nõ cõtẽtã exͣ¬
q orbẽ bella querẽtẽ teͣre limes ultimꝰ
castigare uideret᷑ occeanꝰ. deniq sic dis¬
iecte oẽs sic ꝑditis armamẽtis aut frnc.¬
te aut ĩutiles reddite uidebant᷑ ut me¬
rito hec int̾ adu̾sitates cesareas nume¬
ret᷑. qua de re consternatio ingens ac
mestitia totiꝰ ex̾citus consecuta est. na
neq alia classis quã redirent erat. ne¬
q ad hanc ip̃a reparandã uł materia
uł facultas. et ĩ gallia hibernandũ esse
et hibernari in britania ꝑꝑ frumẽti in¬
opiã nõ posse constabat. et p̃t̾ ꝙͣ ꝙ res
dolendi cã ac timẽdi. Siquidẽ britãnie
pͥncipes quos ĩ fidẽ romanoꝵ nõ amor
s pauor attrax̾at oĩa illis deeẽ cũ c̾ne¬

Expanded text:
et longe et onerarie, in quibus exercitus transporet longe et onerarie, in quibus exercitus transportatus erat, quamvis litori herentes, sic procellis tumescentibus avulse atque oppresse sunt, ut romanam audaciam mundi finibus non contentam extraque orbem bella querentem terre limes ultimus castigare videretur oceanus. Denique sic disiecte omnes, sic, perditis armamentis, aut fracte aut inutiles reddite videbantur, ut merito hec inter adversitates cesareas numeretur. Qua de re consternatio ingens ac mestitia totius exercitus consecuta est. Nam neque alia classis, qua redirent, erat, neque ad hanc ipsam reparandam vel materia vel facultas, et in Gallia hibernandum esse, et hibernari in Britannia propter frumenti inopiam non posse constabat; et preterquam quodolendi causa ac timendi. Siquidem Britannie principes, quos in fidem Romanorum non amor, sed pavor, attraxerat, omnia illis deesse quum cerne
Abbreviated transcription (Latin):
duplici se ĩundas sua oꝑa hostiũ sãguĩe
rubicũdas ĩetit ac reue̾sus ad suos ũd̾
gloriã merebatur ueniã postulauit.
nẽpe cũ cesarẽ cõspexiss parce ĩquit
optime ĩꝑator arma ꝑdidi. at ille sũ¬
mus extimator m̾itoꝵ cuiꝰ sub oculis
gesta res eit et facta uiri fortia et u̾¬
ba magnifica centurionatꝰ honore
remunerauit. ¶Incidit ꝑhos dies ⁊¬
res parua quidẽ dcũ s euentu magna at¬
q ꝑiculosa. naues ĩ galliis dimisse ꝗbus
ĩeiat equitatꝰ paucis post cesarẽ diebꝰ
setũdo funẽ uẽto soluerant cũq brita¬
nicis iã litoribꝰ ꝓpĩquãtes ĩ cõspectu suoꝵ
ẽẽnt tantis repente tempestatibꝰ cõquas¬
sate sunt ut oẽs undiq spargerẽt᷑. et ali¬
que unde uenerant iuolentia pelagi u̾te¬
rent᷑ alie ad alterã partẽ ĩsule sũmo cũ
discͥmine cogerent᷑. quin etiã naues alie

Expanded text:
duplici, se in undas, sua opera hostium sanguine duplici, se in undas, sua opera hostium sanguine rubicundas, iniecit, ac reversus ad suos, unde gloriam merebatur, veniam postulavit. Nempe quum Cesarem conspexisset: Parce, inquit, optime imperator; arma perdidi. At ille summus estimator meritorum, cuius sub oculis gesta res erat, et facta viri fortia et verba magnifica centurionatus honore remuneravit. Incidit per hos dies res parva quidem dictu, sed eventu magna atque periculosa. Naves in Galliis dimisse, quibus inerat equitatus, paucis post Cesarem diebus secundo funem vento solverant, quumque britannicis iam litoribus propinquantes in conspectu suorum essent, tantis repente tempestatibus conquassate sunt, ut omnes undique spargerentur, et alique, unde venerant, violentia pelagi verterentur, alie ad alteram partem insule summo cum discrimine cogerentur. Quin etiam naves alie,