comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magistri officialibus. ur¬
bem illam propius ueta¬
retur accedere:⁊ nisi se
cum pace ep̃orum ibi
consistentium affore
fateretur. Quos ille.
callide est frustratus
Profitetur se cum pace
xp̃i essẽ uenturum. Pos¬
tremo ingressus nocturno
tempore : ad ut eccłam.
tantũ orationis gratia.
Postridie palatiũ petut
Praeter multas quas euol¬
uere longũ est : hasprin¬
cipales petitiones habe¬
bat Iro Narsete comite.
& leucadio praeside:
quorũ ambo gratiani par¬
tium fuerant: pertina¬
cioribus studiis. quae ñ
est temporis explicare.
iram uictoris emeriti.
Illa praecipua cura: ne
tribuni cum iure gladi¬
orum ad hispaniasmit¬
terentur. Pia enim erat
sollicitudo MARTINO:
ut non solũ xp̃ianos qui
sub illa erant occasione
uexandi. sed ipsos etiã
hereticos liberaret
Verum primo die atq:
altero suspendit homi¬
nem callidus impera¬
tor: siue ut rei pondus
erat : seu quia ut pleriq
tum arbitrabantur
auaritia repugnabat
Si quidem in bona eoñ

Expanded text:
magistri officialibus urmagistri officialibus urbem illam propius uetaretur accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consistentium adfore fateretur. quos ille callide frustratus profitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit ecclesiam tantum orationis gratia. postridie palatium petit. praeter multas, quas euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum ad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos, qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. uerum primo die adque altero suspendit hominem callidus imperator, siue ut rei pondus erat, seu quia, ut plerique tum arbitrabantur, auaritia repugnabat, siquidem in bona eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Congregati apud treue¬
ros ep̃i tenebantur : qui
quotidie communican¬
tes itachio. communem
sibi causam fecerant
His ubi nunciatum est
inopinantib. ad esse
MARTINUAI : totis ani¬
mis labefactati musi¬
tare & trepidare coepe¬
runt Et iam pridie
imperator ex eorũ sen¬
tentia decreuerat tri.¬
bunos summa potestate
armatos adhispanias
mittere : qui hereticos
inquirerent : dep̃hensis
uitam & bona adime¬
rent. Nec dubiũ erat
quin scõrum etiam maxi¬
mam turbã tempestas
illa depopulatura esset :
paruo discrimine inter
hominum genera. Et¬
enim tum solis oculis iu¬
dicabatur : cum quis
pallore potius aut ue¬
ste quam fide hereticus
aestimaretur. Haec
nequaquã placitura
MARTINO ep̃i sentiebaNT
Sed male consciis illa
uel molestissima erat
cura: ne se ab eorum
cõmunione adueniens
abstineret : non defutu¬
ris qui tanti uiri constan¬
tiam praemissa aucto¬
ritate sequerentur.
Ineunt cum imperatore
consiliũ : ut missis obuiã

Expanded text:
congregati apud Treuecongregati apud Treueros episcopi tenebantur, qui cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare et trepidare coeperunt. et iam pridie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate armatos ad Hispanias mittere, qui haereticos inquirerent, deprehensis uitam et bona adimerent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura esset, paruo discrimine inter hominum genera: etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quis pallore potius aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant, sed male consciis illa uel molestissima erat cura, ne se ab eorum communione adueniens abstineret, non defuturis qui tanti uiri constantiam praemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum imperatore consilium, ut missis obuiam
Abbreviated transcription (Latin):
emulator. xp̃m inse mon¬
strabat operantẽ : qui scm̃
suum usquequaque glori¬
ficans: diuersarum mu¬
nera gratiarũ inunum
hominem conferebat.
ARBORIUS EXPRAE¬
fecto. uidisse se MaRti¬
Ni manum sacrificium
offerentis uestitam quo¬
dam modo nobilissimis
gemmis. luce micare
purpurea : & ad motũ
dexterae collisarum
interse fragorem au¬
disse gemmarum.
Ad ILLUD Quod Pro¬
PTERTEMPORUM
notam semper. occul¬
tauit : sed nos celare
non potuit : In quo
illud est miraculi :
quod facie ad faciem
cum eo est angelus
collocutus.
Maximus imperator
alias sane bonus: de¬
prauatus consiliis sa¬
cerdotum : post pris¬
cilliani necem. itachi¬
um ep̃m priscilliani
accusatorem ceterosq
illius socios quos nomi¬
regia tuebatur : ne quis
ei crimini daret. opera
illius cuiuscunq: modi
hominem fuisse damna¬
tum. Interea MARTI¬
NUS multis grauibusq
laborantium causis ad
comitatum ire compul¬
sus: procellam ipsam to¬
cius tempestatis incurrit

Expanded text:
aemulator, Christum in se monaemulator, Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dexterae conlisarum inter se fragorem audisse gemmarum. ad illud, quod propter temporum notam semper occuluit, sed nos celare non potuit: in quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angelus conlocutus. Maximus imperator, alias sane bonus, deprauatus consiliis sacerdotum post Priscilliani necem Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nomiregia tuebatur, ne quis ei crimini daret, opera illius cuiuscumque modi hominem fuisse damnatum. interea Martinus multis grauibusque laborantium causis ad comitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit.
Abbreviated transcription (Latin):
refectionis interrogat
an haberetur in prom¬
ptu Tunc cato diaco¬
nus. ad quem mona¬
sterii administratio per¬
tinebat : doctus ipse pi¬
scari: negat per totũ
diem sibi ullam cessisse
capturã. Sed neq alios
piscatores qui uendere
solebant : quicquam
agere quiuisse Vade
inquit mitte linũ tuũ:
captura proueniet. Con¬
tigua flumini. ut Sul¬
picius iste descripsit ha¬
bebamus habitacula
Processimus cuncti. ut¬
pote feriatis dieb. uide¬
re piscantẽ : om̃ium
spebus intentis. non in¬
cassum futura tempta¬
mina : quibus piscis MAR¬
TINO auctore. MARTINII
usibus quaereretur: Ad
primum iaccum in reti
permodico immanem
esõcem diaconus extraxit:
& ad monasteriũ laetus
accurrens : nimirũ ut
dixit poeta nescio quis
utimur enim uersu sco¬
lastico quia inter scola¬
sticos fabulamur: capti¬
uumq suem mirantibus
intulit argis. Uere
xp̃i iste discipulus. gestarũ
a saluatore uirtutũ quas
in exemplũ scĩs suis edidit

Expanded text:
refectionis interrogat, refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, gestarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit,
Abbreviated transcription (Latin):
la erat facultas qua id
daretur effectui: Tum
ad orationem suo more
conuertitur. Visam
certũ est parilem quodã¬
modo columnã ruere
de caelo: quae impacta
idolo. totam illã in ex¬
pugnabilem molem sol¬
uit inpul uerem. Parũ
scilicet si inuisibiliter
caeli uirtutibus uteret᷑:
nisi ipsae uirtutes uisi¬
biliter seruire MARTI¬
No humanis etiã oculis
cernerentur IxI¬
dem aurem Repri¬
GERIUS MiCHITO¬
stis .ẽ: mulierem pro¬
fluuio sanguinis labo¬
rantem. cum MaRTINI
uestem exemplo muli¬
eris illius euangelicȩ
contigisset : sub mom̃¬
to temporis fuisse sa¬
ERPENS Fluuiũ
in qua constiteramus
annatabat. In nomine
inquit dñi. iubeo te
redire. Mox semala
bestia ad uerbum scĩ
retorsit: & in ulterio¬
rem ripam nobis ex¬
pectantibus transme¬
auit. Quod cũ om̃ns
non sine miraculo cer¬
neremus: altius inge¬
miscens. ait. Serpentes
me audiunt: & homi¬
nes non audiunt IXIII
IIS CEMPASChAs die¬
BUS EDERE CONSUE¬
tus: paulo ante horã

Expanded text:
la erat facultas, qua id la erat facultas, qua id daretur effectui: tum ad orationem suo more conuertitur. uisam certum est parilem quodammodo columnam ruere de caelo, quae inpacta idolo totam illam inexpugnabilem molem soluit in puluerem: parum scilicet, si inuisibiliter caeli uirtutibus uteretur, nisi ipsae uirtutes uisibiliter seruire Martino humanis oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluuio sanguinis laborantem, cum Martini uestem exemplo mulieris illius euangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse saerpens flumen in qua constiteramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt. Piscem Paschae diebus edere consuetus paulo ante horam
Abbreviated transcription (Latin):
nunc frequens habitat᷑
a fr̃ibus : idolum noue¬
ratis grandi opere con¬
structum. Politissimis
saxis moles turrita
surrexerat. Quae in
conum sublime proce¬
dens : superstitionẽ loci
operis dignitate serua¬
bat. Huius destructionẽ.
marcello ibidem consi¬
stenti prbo uirbeatus
saepe mandauerat.
Post aliquantum tẽpus
regressus. increpat prb̃m:
cur ad huc idoli stru¬
ctura consisteret
Ille causatur uix milita¬
rimanu & ui publicae
multitudinis tantã mo¬
lem posse sub uerti : ne¬
dum id facile putaret
per in becilles clericos
aut infirmos monachos
quiuisse curari. Tunc
MARTINUS recurrens
ad nota subsidia : no¬
ctem totã in oratione
per uigilat. Mane
orta tempestas. aedem
idoli usq ad fundamen¬
tum prouoluit. Verũ
haec marcello teste di¬
ctasint IX¬
IIAM EIUS NONDIS¬
SIMiLEM. IN SICO¬
LAI OPEREUITrUrẼ
Refrigerio astipulante
perhibeo. Columnã
immensae molis cui ido¬
lum super stabat para¬
bat euertere : sed nul¬

Expanded text:
nunc frequens habitatur nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noveratis grandi opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae in conum sublime procedens superstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint. Aliam eius non dissimilem in simili opere uirtutem Refrigerio adstipulante perhibebo. columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat euertere, sed nul
Abbreviated transcription (Latin):
& illa bestia quae
humano sanguisie & in¬
felicium mortibus ale¬
batur. mitem se atque
tranquillũ beato uiro
praesente praestabat :
memini quodam die ad
eum uenisse MARTINŨ
Qui ubi secretarium eius
ingressus. ẽ : uidet post
tergum ipsius dȩmonẽ
mirae magnitudinis as¬
sidentem: Quem emins.
ut uerbo quia ita necesse
est parum latino loqua¬
mur. ex sufflans : auiti¬
anus se exsufflari existi¬
mans. quid me inquit
scẽ sic aspicis : Tum
MARTINUS. non te in¬
quit : sed eum qui cer¬
uici tuae teter incubuit¬
Ita recessit diabolus:
& reliquit familiare
subsellium. Satisque
constat ab illo die auiti¬
anum mitiorem fuisse:
seu quod intellexerit egis¬
se se semper assidentis
sibi diaboli uoluntatẽ:
seu quod immundus sp̃s
ab illius consessu per
MARTINUA fugatus.
priuatus est potestate
grassandi: cum erubes¬
ceret minister auctorẽ:
nec ministrum auctor
urgeret. IUIIII.
NUICO AUTẼAMbA¬
CIACENSI. ID EST CA¬
stello illo ueteri quod

Expanded text:
et illa bestia quae et illa bestia quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se atque tranquillum beato viro praesente praestabat, memini quodam die ad eum venisse Martinum: qui ubi secretarium ejus ingressus est, vidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis assidentem. Quem eminus ut verbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur exsufflans; Avitianus se exsufflari existimans, Quid me, inquit, Sancte, sic accipis? Tum Martinus, Non te, inquit, sed eum qui cervici tuae teter incumbit. Cessit diabolus, et reliquit familiare subsellium: satisque constat, ab illo die Avitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper assidentis sibi diaboli voluntatem, seu quod immundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus, privatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctorem, nec ministrum auctor urgeret. In vico autem Ambatiensi, id est, castello illo veteri quod
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ne fortuitum esse
& non potius MARTINO
praestitum putaretur :
eo anno quo ille defun¬
ctus .ẽ. rursum incubuit
rediuiua tempestas
Ad eo sensit & mundus
uiri fidelis excessum : ut
cuius uita iure gaude¬
bat : eiusdem mortem
lugeret. Cȩterũ si ad
haec ꝓbanda quae dixi¬
mus testes etiã infirmi¬
or auditor ex egerit:
non unum hominem ego
sed milia multa produ¬
cam: & totam intesti¬
monium uirtutis exper¬
tae senonum aduocabo
regionem. Et tameN
tu Refrigeri prbt credo
meministi. nuper nobis
super hoc cum romulo
Auspicu illius filio. ho¬
norato & religioso uiro.
fuisse sermonem : qui
haec nobis tanquã in¬
comperta referebat
Et cum futuris pro¬
uentibus per assidu
Ad amna trepidaret :
ut ipse uidisti. magno
secum merore lugẽbat.
martinium non iN
haec tẽpora reserua¬
tum. sUIII.
EDUT AD AUITIANII
RECURRAM: QUI
cũ in omnibus locis cun¬
ctisq urbibus ederet cru¬
delitatis suae infanda
monimenta. turonis
tantũ in nocens erat :

Expanded text:
quod ne fortuitum esse quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno, quo ille defecit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo regionem. et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouena damna trepidaret, ut ipse vidisti, magno secum moerore lugebat, Martinum non in haec tempora reservatum. VIII. Sed ut ad Avitianum recurram qui cum in omnibus locis cunctisque urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat:
Abbreviated transcription (Latin):
urgeri. Hos sublatis IN
sublime pedibus quasi
de nube pendere : nec
tamen uestes de fluere
super faciem: ne faceret
uerecundiã nudata
pars corporum. AT IN
parte alia uideres sine
in terrogatione uexatos:
& sua crimina confiten¬
tes. Nomina etiam
nullo interrogante pro¬
debant. Ille se iouem:
iste mercurium fate¬
batur. Sostremo cunctos
diaboli ministros cũ ipso
cerneres auctore cruci¬
ari : ut iam inMartiNo
illud fateamur impletũ
quod scriptum.ẽ : qm̃
scĩde angelis iudicabun¬
QUENDAM IN SE NO¬
NICO ANNIS SINGULAS
grando uastabat. Com¬
pulsi extremis malis
in colae : AMARTINO AU¬
xilium poposcerunt
Missa per auspicium prȩ¬
fectorium uirum satis
fida legatio: cuius agros
specialiter grauior quã
ceterorũ assueuerat pro¬
cella populari. Sed
facta ibi oratione MaR¬
TINUS. Ita uniuersam pe¬
nitus liberauit ab ingru¬
enti peste regionem: ut
per .xx. annos quibus
postea mansit incorpo¬
re. grandinem in illis lo¬
cis nemo pertulerit.

Expanded text:
urgueri: hos sublatis in urgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis iudicabunquendam in Senonico annis singulis grando uexabat. conpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingruenti peste regionem, ut per\' uiginti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit.
Abbreviated transcription (Latin):
TINI uirtutibus xp̃iani:
quas daemones fateban¬
tur : Mon asterium
beati uiri. duobus aci.¬
uitate erat milibus dis¬
paratum. Sed si quoti¬
ens uenturus ad eccłam
pedem extra cellulae
suae limeN extulerat :
uideres pertotam ec¬
cles̃am inerguminos
rugientes : & quasi ad¬
ueniente iudice agmi¬
na damnanda trepi¬
dare: ut aduentum
ep̃i. clericis qui uentu¬
rum esse nescirent. dae¬
moniorum gemitus in¬
dicaret. Vidi quendã
appropiante MARTINO
inaera raptum manib
extentis in sublime sus¬
pendi : ut nequaquam
solum pedibus attinge¬
ret. Si quando autem
exorcitandorum demo¬
num MARTINUS operã
recepisset: neminem ma¬
nibus attrectabat : ne¬
minem sermonib: incre¬
pabat : sicut plerunq
perclericos rotatur tur¬
bo uerborum: sed ad¬
motis in erguminis cȩ¬
teros iubebat abscede¬
re: Ac foribus obseratis.
in medio ecclesiȩ cilicio
circum tectus. cinere res¬
persus. solostratus orabat
Tum uero cerneres mi¬
seros diuerso exitu per¬

Expanded text:
tini virtutibus Christiani, tini virtutibus Christiani, quas daemones fatebantur! Monastebeati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu per
Abbreviated transcription (Latin):
uł tenuem sensũ religionis
habeat. tantũ piaculi
uelle committere : ut
putet quenquam de
MARtINo posse men¬
tiri. Facessata quoqa
qui sub dõ uiuit ista sus¬
picio Neq enim MaR¬
TINUS hoc indiget : ut
mendaciis asseratur.
Sed tamen totius ser¬
monis fidem apud te
xp̃e de promimus : nos
nec alia dixisse nec
alia dicturos: quam
quae aut ipsi uidimus.
aut quae manifestis
auctoribus uel ple.¬
rumq ipso referente
cognouimus. Cȩterũ
& si dialogi speciem quo
ad leuiandum fastidiũ
lectio uariaretur assũ¬
psimus: nos pie prae¬
scruere profitemur
ystoriae ueritatẽ. Haec
me extrinsecus inserere.
non nullorum incredu¬
litas non sine meo dolo¬
re compulerit. Sed
redeat ad nr̃m sermo
consessum: in quo cum
me tam studiose audiri
uideam: fatebor ne¬
cesse est Aprum fecisse
constanter qui repulit
infideles : eos tantũ iu¬
dicans audire debere
qui crederent. Iui
f. fe ror si quidem
praedolore totus insa¬
nio. Non credent MaR¬

Expanded text:
vel tenuem sensum religionis vel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi velle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. Facessat a quoquam qui sub Deo vivit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis asseratur. Sed tamen totius sermonis fidem apud te, Christe, depromimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi vidimus, aut quae manifestis auctoribus vel plerumque ipso referente cognovimus. Caeterum etsi dialogi speciem, quo ad relevandum fastidium lectio variaretur, assumpsimus, nos pie praestare profitemur historiae veritatem. Haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas, non sine meo dolore, compulerit. Sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri videam, fatear necesse est, Aprum fecisse constanter, qui repulit infideles, eos tantum judicans audire debere, qui crederent. VI. Efferor siquidem prae dolore totus insanio: non credunt Mar
Abbreviated transcription (Latin):
cederem. Post discessum
autẽ scĩ. aduocat offici¬
ales suos : iubet om̃s cu¬
stodias relaxari. Et
mox ipse proficiscitur
Ita fugato auitiano: lae¬
tata est ciuitas & libera¬
ta. Haec cum multis aui¬
tiano referente comper¬
ta sint : tum nuper re¬
frigerius prbt quem
coram uidetis. ab aga¬
rido fideli uiro extri-¬
bunis sub inuocatione
diuinae maiestatis au¬
diuit : qui sibi hoc ab
ipso auitiano relatum
esse iurabat. Ceterũ
nolo miremini me ho¬
die facere quod hester¬
no non feci : ut ad singu¬
las quasq: uirtutes nio¬
mina testium personasq
subnectam : ad quas
siquis fuerit incredu¬
lus quia adhuc incor¬
pore sunt. recurrat
Exigit id infidelitas plu¬
rimorum : qui in ali-
quibus quae hester no
memorata sunt nutare
dicuntur. Accipiant
ergo testes adhuc in co¬
lumes atq uiuentes:
quibus quia defide nr̃a
dubitant magis creda
Sed s̃ ad eo infideles suñ
profiteor quia nec il¬
lis sunt credituri. Mi¬
ror autem quenquã qͥ

Expanded text:
cederem. post discessum cederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurquibus quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. Accipiant ergo testes adhuc incolumes atque viventes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. Sed si adeo infideles sunt, profiteor, quia nec illis sunt credituri. Miror autem quemquam qui
Abbreviated transcription (Latin):
reserarent: ne dĩ seruus
pateretur iniuriam.
Sed illi. ut est om̃iumna¬
tura seruorum. uix pri¬
ma limina egressĩ : irri¬
dentes dominum suum
quod somno fuisset illu¬
sus. negant quenquam
essẽ proforibus : ex suo̾met
ingenio coniectantes. nemi¬
nẽ nocte posse uigilare :
nedum illi crederent.
in illo noctis horrore
iacere ante aliena limi¬
na sacerdotem. Idque
auitiano facile persu¬
asum : rursum soluit᷑
in soporem. Sed mox
ui maiore concussus. ex¬
clamat MARTINṼ stare
ꝓforibus : sibi ideo nullã
quietem animi corporisq
permitti. Tardantib:
seruis: ipse adlimina
exteriora progreditur
Ibi MARTINUM ut sen¬
serat dep̃hendit. Per¬
culsus miser tantȩ ma¬
quid inquit michi hoc
domine fecisti : Nichil
te loqui necesse.ẽ. Scio
quid desideres : uideo
quid requiras. Discede
quantocius : ne me obin¬
iuriam tuã caelestis ira
consumat. Satis soluerim
huc usq poenarum. Cre¬
de quia non leuiter apud
me actum. ẽ : ut ipse pro¬

Expanded text:
reserarent, ne Dei seruus reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser tantae uirtutis maquid, inquit, mihi hoc, domine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse pro
Abbreviated transcription (Latin):
MATIum fecisse
uirtutes. Credite michi :
quia alii etiam in no¬
mine eius multa fece¬
runt . A. V.
UITIANI QUONDA
COMITIS NOUERA¬
tis barbaram nimis et
ultra omnes cruentam
feritatẽ. Hic rabido spũ
ingressus turonus ciuita¬
tem. sequentibus eum
miserabili facie ordinib
catenatis: diuersa per¬
dendis parari iubet gene¬
ra pęnarum: disponens
postero die. attonita ci¬
uitate. ad opus tã triste
procedere: Quod ubi
mar tinio compertũ
est: solus paulo ante me¬
diam noctẽ ad praetoriũ
bestiae illius tendit Sed
cum profundae noctissi¬
lentio quiescentib cunctis
nullus foribus obseratis
pateret ingressus : ante
limina cruenta proster¬
nitur. Interea auitianꝰ
graui somno sepultus :¬
angelo ingruente percel¬
litur. Seruus inquit dĩ
ad tua limina iacet : &¬
tu qui escis: Qua ille
uoce percepta : lecto
suo turbatus excutitur
Conuocatisq seruis: tre¬
pidus exclamat MAR¬
TINUM esse proforibus
Irent protinus: claustra

Expanded text:
Martinum fecisse Martinum fecisse virtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine ejus multa fecerunt. IV. Avitiani quondam comitis noveratis barbaram nimis, et ultra omnia cruentam feritatem. Hic rabido spiritu ingressus Turonum civitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diversa perdendis parari jubet genera poenarum, disponens postera die attonita civitate ad opus tam triste procedere. Quod ubi Martino compertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit: sed cum, profundae noctis silentio, quiescentibus cunctis, nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. Interea Avitianus gravi somno sepultus angelo ingruente percellitur: Servus, inquit, Dei ad tua limina jacet, et tu quiescis? qua ille voce percepta, lecto suo turbatus excutitur; convocatisque servis trepidus exclamat, Martinum esse prirent protinus, claustra
Abbreviated transcription (Latin):
da consuerunt. inuitro
illo spacium non fuisse
Mirum & illud: quod
huic. me autẽ intueba¬
tur. memini contigisse
Uas uitreum cum oleo
quod MARTINUS be¬
nedixerat: infenestra
paululum editiore
deposuit. Puer famili¬
aris incaũtior : linte¬
um super positũ. am¬
pullulam ibi esse igna¬
rus. attraxit. Uas suꝑ
constratum marmore
pauimentũ. decidit
Cunctis metu ex terri¬
tis ne benedictio depe¬
risset : ampullula per¬
inde in columis .ẽ. re¬
perta : acsi super plu¬
mas mollissimas deci¬
disset. Quae res non
potius ad casum quã
admARTINI est
referenda uirtutẽ : cuius
benedictio perire non
UID IL.LUD QuOD
FACTUM ESEA
quodam: cuius nomen
quia praesens est et
prodi se uetuit. suppri¬
metur : Cui quidem
tempori hic etiã satur¬
ninus interfuit. Canis
nobis importunior ob¬
latrabat. In nomine in¬
quit MARTINI iubeo
te ominutescere. Cani
haesit latratus ingut¬
ture: linguam ut abs¬
cisam putares. ommu¬
tuit Ita parum.ẽ. ipsũ

Expanded text:
da consuerunt, in uitro da consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullrus, attraxit. Vas super constratum marmore pavimentum decidit: cunctis metu exterritis, ne benedictio deperisset, ampulla perinde incolumis est reperta ac si super plumas mollissimas decidisset; quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda virtutem, cujus benedictio perire non uid illud? quod factum est a quodam, cujus nomen, quia praesens est et prodi se vetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. Canis nobis importunior oblatrabat: In nomine, inquit, Martini jubeo te obmutescere. Cani haesit latratus in gutture: lingua abscisam putares obmutuit. Ita parum est ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
res ipso prȩsente tum
gesta est. Parum illud
est quod nuper arpagio
prbo referente cognoui :
sed non prȩtermitten¬
dum uidetur. .III.¬
UITIANI COMITIS U¬
XOREM MISISSE
MART INO oleum:
quod ad diuersas morbo¬
rum causas nec essarium
sicut est consuetudo. be¬
nediceret: Ampullulã
uitream istius modi fuis¬
se : ut rotunda inuentrẽ
cresceret. ore produ¬
cto. Sed oris extantis
concauum non reple¬
tum: quia id morissit
uascula complere : ut
pars umbonibus obstru¬
endis libera relinquat᷑
Testabatur prb̃t uidisse
se oleum sub mARrin
benedictione creuisse :
quo ad exundante copia
superne deflueret : ean¬
demq dum admatrẽ¬
familias uasculũ refer¬
retur seruasse uirtutẽ
Nam inter manus pu¬
eri portantis ita semꝑ
ex undasse oleum : ut
omne illius uestimentũ
copia super fusi liquoris oꝑiret
Matronam ita usq ad
summum labrum plenũ
uasculum recepisse : ut
prb̃t hodieq: fateatur.
obdendi pessuli quo clau¬
di diligentius seruan¬

Expanded text:
res ipso praesente tum res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruan
Abbreviated transcription (Latin):
imparem se esse tantae
moli. sed illis quasi sancti¬
oribus nichil impossibi¬
le fatebatur. At illi pi¬
as preces una cum patre
supplici uoce iungentes:
orare rTaRt inum ut
sperata praestaret. Nec
cunctatus ultra : utrunq
praeclarum. & ostenden¬
do humilitatẽ nec diffe¬
rendo pietatẽ: iubet
circunstantis populi
multitudinẽ sum mo¬
ueri. Episcopis tantũ
& puellȩ patre assisten¬
tibus : in orationẽ suo
illo more prosternitr
Demn pusillum olei cũ
exorcisii praefatione
benedicit: atq: ita in
os puellȩ scĩficatum li¬
quorem. cum & linguã
illius digitis tenerẽt in¬
fundit. Nec fefellit
sc̃m uirtutis euentus.
Patris nomen in terrogat :
mox illa respondet.
Proclamat pater cũ gau¬
dio pariter & lacrimis
miarrici genua cõple¬
xus: & hanc primam
se filiae audisse uocem
cunctis stupentibus fa¬
tebatur: Ac ne cuiquã
id incredibile forte uide¬
atur : perhibeat uobis
praesens euagrius testi¬
monium ueritatis. Nã

Expanded text:
inparem se esse tantae inparem se esse tantae moli, sed illis quasi sanctioribus nihil inpossibile fatebatur. at illi pias preces una cum patre supplici uoce iungentes orare Martinum ut sperata praestaret. nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem nec differendo pietatem - iubet circumstantis populi multitudinem submoueri: episcopis tantum et puellae patre adsistentibus in orationem suo illo more prosternitur. dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam
Abbreviated transcription (Latin):
religione uenerunt.
Confusus ego illorũ uice
quos non admittendos
esse censebat : ȩgre tam̃
obtinui ut eucherium
ex uicariis & celsum
admitterent consula¬
rem. Ceteri sunt repulsi
Tum gallum media in
sede componimus. Qui
cum diu nobili sua uere¬
cundia silentiũ tenuisset :
tandem ita ex orsus. ẽ
Conuenistis inquit ad
me audiendũ & scĩ & di¬
serti : sed religiosas poti¬
us quam doct̃as ut arbi¬
tror aures attulistis :
audituri me fide testis.
non oratoris copia locu¬
turum. Quae autem
hesterno dicta sunt non
reuoluam. Illa quini
audierunt. exscripto¬
recognoscant Noua
postumianus expectat
nunciaturus orienti : ne
se in comparatione NAR¬
rimi praeferat occidenti
Ac primum gestit ani¬
mus. quod refrigerius
in aurem suggerit ex¬
ESIN CARNOTENA
nem ab utero mutam.
UIARTIro coepit offer¬
re : poscens ut linguam
ligatam meritis suis sc̃s
absolueret. Ille cedens
ep̃is qui tum forte latus
illius ambiebant. ualen¬
tiniano atq: uictritio:

Expanded text:
religione uenerunt. religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nuntiaturus Orienti, ne se in conparatione Martini praeferat Occidenti. ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, exin Camutena filiam ab utero mutam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctis uir beatus solueret. ille cedens episcopis, qui tam forte latus illius ambiebant, Valentino adque Victricio,
Abbreviated transcription (Latin):
testibus consignatam ab
ste accepturus . ẽ. ueritatẽ
Iaec me loquente. gallo
iam ad loquendum pa¬
rato : irruit turba mo¬
nachorum: euagrius
presbiter : aper: seba¬
stianus : agricola
Et post paululum ingre¬
ditur presbiter noster
aetherius : cum cali pi¬
one diacono. & amato¬
re subdiacono. Postre¬
mus aurelius prbt dul¬
cissimus meus. longiori
uia ueniens. Anhelus
excurrit. Quid uos in¬
quam tam subito & tã
insperati. tam ex diuer¬
sis regionibus. tã mane
concurritis : Nos inqͥit
hesterno cognouimus
GALluM istum pertotũ
diem MARTIMI nar¬
rasse uirtutes : & reliqͥa
in hodiernum diem quia
nox oppresserat distulis¬
se. Propter ea matura¬
uimus frequens audito¬
rium facere. tantam
ma teriam locuturo
nterea nunciatur mul¬
tos saecularium stare
proforibus : nec ingre¬
di audentes: sed ut
admitterentur oran¬
des. Tum aper. ne¬
quaquam inquit istos
nobis ad misceri conue¬
nit: quia ad audiendũ
curiositate potius quã

Expanded text:
testibus cotestibus cos te accepturus est veritatem. Haec me loquente, Gallo jam ad narrandum parato, irruit turba monachorum: Evagrius presbyter, Aper, Sebastianus Agricola: et post paululum ingreditur presbyter noster Aetherius cum Calupione diacono, et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter dulcissimus meus, longiore via veniens, aubelus cucurrit. Quid vos, inquam, tam subito et tam insperati, tam ex diversis regionibus, tam mane cucurristis? Nos, inquiunt, hesterno cognovimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse virtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturavimus frequens auditorium facere tantam materiam locuturo. Interea nuntiatur, multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur orantes. Tum Aper, nequaqunobis admisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
TERTIUS
UCESCIT OGALLE
SURGENDUM EST
Nam ut uides & postumi¬
anus instat: & hic prb̃t
qui hesterno auditoriũ
amisit expectat ut quae
de MaRTino nr̃o in ho¬
diernum explicanda
distuleras. debitor spon¬
sionis e uoluas. Non
ignarus quidem iste om̃i¬
um quaecunq memoran¬
da sunt : sed dulcis & gra¬
ta cognitio. ẽ. etiam nota
relegenti : si quidem na¬
tura ita comparatũ sit:
ut meliore quis conscien¬
tia se nosse congaudeat.
quae multorum testimo¬
nus non esse incerta co¬
gnoscit Nam & hic a
prima ad olescentia
MARTINum secutus.
nouit quidem omnia:
sed libenter cognita re¬
cognoscit. Fatebor enĩ
tibi galle: martini mi¬
chi saepius auditas esse
uirtutes: quippe qui
de eo etiam licteris mul¬
ta mandauerim : sed ꝑ
gestorum admirationem
semꝑ michi noua sunt.
quae de illo licet audita
saepius reuoluuntur. Pro¬
inde additum nobis re¬
frigerium auditorem
eo impensius gratulamur:
quo promptius postumi¬
anus iste qui haec orienti
inferre festinat. quasi sub

Expanded text:
TERTIVS. Lucescit hoc, Galle: surgendum est. nam, ut uides, et Postumianus instat et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt, sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti, siquidem natura ita conparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat, quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse uirtutes, quippe qui de eo etiam litteris multa mandauerim: sed per gestorum admirationem semper mihi noua sunt, quae de illo licet audita saepius reuoluuntur. proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo inpensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi sub
Abbreviated transcription (Latin):
cii causa ad nos ueniebat
occurrere. Tum gallus
Etiam si non obaduentĩ
scĩssimi sacerdotis relin¬
quenda nobis hȩc esset
oratio: nox ipsa cogebis¬
huc usq protractum fi¬
nire sermonem. Verum
quia de MARTINI iuir a¬
tutibus nequaquam ex¬
plicari uniuersa potue¬
runt: haec uos hodie
audisse sufficiat. Cras
reliqua dicemus. Ita
pariter accepta galli
sponsione surreximus.¬

Expanded text:
cii causa ad nos ueniebat, cii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebahucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac sponsione surreximus.
Abbreviated transcription (Latin):
rit: cũ multos hodieq
uideamus ne euangeliis
quidem credidisse IXU
MARTINO AUTEM
SAEPE ANGELOSUI¬
sos familiariter : & sen¬
simus & experti sumus
Rem minimã dicturus
sum: sed tamen dicam
Apud nemausum episco¬
porum synodus habe¬
batur . Ad quã quidem
ire noluerat : sed quid
gestũ esset scire cupiebat
Casu cum eo iste Sulei¬
cius nauigabat : sed pro¬
cul ut semper a cȩteris
inremota nauis parte
residebat . Ibi ei angłs
quid gestum esset insy¬
nodo nunciauit. Nos
postea tempus habiti
concilii sollicite requi¬
rentes. satis compertũ
habuimus ipsum diem
fuisse conuentus : et ea
ibi ab episcopis fuisse de¬
creta. quae MARrINO
angelus nunciarat
aec cum maxime gal¬
lus. nec dum explicitis
quae statuerat referre
loqueretur : puer fa¬
miliaris ingressus est :
nuncians REFIGERI¬
UM presbiterũ stare
proforibus. Dubitare
coepimus utrũ gallũ
ad huc esset melius au¬
dire: An ex optatissi¬
mo nobis iuro qui offi¬

Expanded text:
rit, cum multos hodieque rit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. A Martino autem saepe angelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae Martino angelus nuntiarataec cum maxime Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui offi
Abbreviated transcription (Latin):
incredibiliora forte dictu¬
rus sum. sed xp̃o teste Ñ
mentior : nisi quisquam
est tam sacrilegus. ut
MARTINuM aestimet
fuisse mentitũ : dicam
inquit uobis : sed uos
nulli quaeso dicatis
Agnes. tecla. & maria
mecũ fuerunt. Refe¬
rebat autem nobis uultũ
atq habitum singularũ
Nec uero illo tantũ die:
sed frequenter se ab eis
confessus est uisitari
Petrum etiã & paulum
apłos uideri a se sãepius.
non negauit. Iam uero
daemones. pro ut ad eũ
quisq uenisset : suis no.¬
minibus increpabat
Mercurium maxime
patiebatur infestum
Iouem. brutũ atq hebetẽ
essẽ dicebat. Haec plerisq
etiam in eodẽ monasterio
constitutis incredibilia
uidebantur : ne dum ego
confidam om̃s qui haecͬ
audient credituros.
Nam nisi in estimabilem
uitam atq uirtutem
NIART INuS egissẽt : ne
quaquam apud nos tan¬
ta gloria prȩditus ha¬
beretur. Quam quam
minime mirũ si in operi¬
bus Rtini infirmi¬
tas humana dubitaue¬

Expanded text:
incredibiliora forte dictuincredibiliora forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos nulli quaeso dicatis: Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui haec audient, credituros. nam nisi inaestimabilem uitam adque uirtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur: quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmitas humana dubitave
Abbreviated transcription (Latin):
Si quidem hoc beatum
sum postumiane. hoc
tibi. me autẽ intuebat᷑.
teste recte perhibeo
Quodam die ego & iste
SULPICIUS proforibus
illius excubantes. iam
per aliquot horas cum
silentio sed ebamus ingen¬
ti honore & tremore :¬
acsi ante angeli taberna¬
culum mandatas excu¬
bias duceremus : cum
quidem clauso cellulae
suȩ ostio nos ibi esse nesci¬
ret Interim colloquen¬
tium murmur audiui¬
mus. Et mox horrore
quodam circum fundi¬
nec ignorare potuimus
nescio quid fuisse diuinũ.
Post duas fere horas : ad
nos MARTINUS egredi¬
tur. Ac tum eum iste
SULPICIUS. sicut apud
eum nemo familiarius
loquebatur. coepit orare:
ut perquirentibus in di¬
caret quid illud diuini
fuisset horroris quod fa¬
tebamur nos ambo sen¬
sisse : uel cum quibus
fuisset incellula collo¬
cutus Tenuem enĩ nos
licet. & uix intellectũ.
sermocinantiũ sonum
proforibus audisse
Tum ille. diu multũq
cunctatus: sed nichil
erat quod ei SULPiCIUS
non extorqueret inuito:

Expanded text:
siquidem hoc beatum siquidem hoc beatum sum, Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam circumfundinec ignorare potuimus nescio quid fuisse diuinum. post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret inuito:
Abbreviated transcription (Latin):
Non utiq illa quẽcunq
ase repulit sacerdotẽ :
sed in eius uiri conspectũ
puella non uenit : quẽ
uidere salus uidentium
fuit. Quis autem hoc
alius praeter NARTI¬
numn sacerdos. non ad
suam iniuriã retulissec :
Quos aduersum scãm
uirginem motus. quan¬
tasq iras mente conce¬
pisset. Hereticam iudi¬
casset: & anathemati¬
tandam esse decreuisset
Quã uero illi beatȩ ani¬
mae illas uirgines prae¬
tulisset : quaẽ crebris
occursibus ubiq se prae¬
bent obuias sacerdoti :
quae conuiuia sumptu¬
osa disponunt : quae una
pariter accumbunt. Sed
quo me ducit oratio :
Paululum iste liberior
sermo reprimendus est :
ne in aliquorũ forsitan
incurrat offensam. Et¬
enim infidelib obiurga¬
tionis uerba non prod¬
erunt : fidelibus autẽ
satis faciet exemplũ. Uerũ
ego ita uirtutẽ huius uir¬
gͥinis praedicabo: ut
tamen nichil illis quae
ad MART INciMm uiden¬
dum ex longinquis req¬
onibus sȩpe uenerunt
arbitrer derogandum

Expanded text:
non utique illa quemcumque non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis alius praeter Martinum sacerdos non ad suam injuriam retulisset? quos adversum sanctam virginem motus quantasque iras mente concepisset! haereticam judicasset, et anathematizandam esse decrevisset. Quam vero illi beatae animae illas virgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obvias sacerdoti, quae convivia sumptuosa disponunt, quae una pariter accumbunt! Sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus objurgationis verba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. Verum ego ita virtutem hujus virginis praedicabo, ut tamen nihil illis quae ad Martinum videndum ex longinquis regionibus saepe venerunt, arbitrer derogandum;
Abbreviated transcription (Latin):
non dederat. laetus abs¬
cessit. Ouirginem glo¬
riosam : quae ne anTAR¬
TINO quidem passa est
se uideri. OmARTINÕ
beatum : qui illam repul¬
sam non ad contume¬
liam suam duxit : sed
magnificans illius cum
exultatione uirtutem.
inusitato inhis dum¬
taxat regionib gaude¬
bat exemplo. Ergo cũ
haud longe ab illã uil¬
lula nos manere nox
imminens coegisset :
xenium beato uiro eadẽ
illa uirgo transmisit.
Fecitq MARTINUS:
quod antea non fecerat
Uullius enim ille unqã
xenium: nullius munus
accepit. Nichil exhis
quae uirgo uenerabilis mi¬
serat refutauit : dicens
benedictionem illius a sa¬
cerdote minime respuen¬
dam : quae essec multis
sacerdotibus prȩferenda
Audiant quaeso uirgines
istud exemplũ : ut fores
suas si eas mali obsidere
uoluerint. etiam bonis
claudant. Et ne ad se
improbis sit liber acces¬
sus: non uereantur ex¬
cludere etiã sacerdotes
Totus hoc mundus exau¬
diat Ulideri se a mTAR¬
tirco. uirgo non passa. ẽ

Expanded text:
non dederat, laetus absnon dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae uirgo uenerabilis miserat, refutauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est.