comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uł ratione uł preci¬
b: ad quiuiũ uenit.
Muꝵ ĩ mod̾ gaudẽ¬
te rege qd̃ impetͣss.
Conuiue ã adetantt
ueluti ad diem fes¬
tum euocati. sũmi atq
illustͤs uiri. Prefectꝰ
idemq ꝯsul euodiꝰ
uir quo nich ñqͣm
iustius illo fuit co¬
mites duo sũma
potestate prediti.
fr̃ regis et patriuiꝰ.
Medius inter hos
martini presb̾r acu¬
berat. Ip̃e aũ sellu¬
la iuxta regẽ posi¬
ta ꝯsederat. Ad me
tans atq ambiẽs
ut abilluis dextera
poculũ sim̾iet. S
martinus uͥ ebibͭ.
paterã pb̃ro suo tͣ¬
clidit. Nullũ scilicz
existimans dignio¬
set bibere nec inte¬
grum sibi fore. si auͭ
regem ip̃m. aut eos
qui a rege erãt pro¬
ximi presbro pretu¬
lisset. Qd̾ fc̃m impe¬
rator om̃sq qui tt̃
ad erant ita admi¬
rati sunt ut ħ ip̃m
eis in quo ꝯtempti
fuerant placeret. Ce¬
leb̾rimumq per oẽ
palaciũ fuit fecisse
martinũ ĩ regis prã¬
dio qd̃ in infimoꝵ
iudicũ ꝯuiuiꝰ epi
scopoꝵ nemo feciss.

Expanded text:
ecibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medtans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans dignioior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum conuiuiis nemo episcoporum fecisset.
Abbreviated transcription (Latin):
maioris clemencie
est etiam nolentib
subueniebat. Dum
enun talia tanta¬
q uirtutũ ĩsignia a¬
girentur que et si nõ
uiderent occłtare fa¬
ma ñ potuit. Ca ꝑ¬
currente duo palcti¬
ci qui ĩuilla cuino¬
men dehedera ẽ a pre¬
tereuntib elam pe¬
tẽtes: iuctitabãt di¬
xerunt alter ad al¬
terx. Ecce fr̃ sub mol¬
li occio uiuimꝰ nemo
nos inquietat om̃s
miserentur. solus
nob̾ labor est petere
qd̃ optamus. licet cũ
libuerit sompno in¬
dulgere quieti uero
iugiter et ut breuit᷑
dicam. Ducuus in
bonis dies nr̃os. hoc
dicat infirmitas
ħ qua iacem᷑. Que
si curata fuerit qd̃ ab¬
sit necessario uob̾ in¬
combet labor manu¬
um. insolitus quip¬
pe iam mẽdicare iam¬
ĩutile erit. Et ecce au¬
diuimus de marti¬
no isto ĩ cuius dyo¬
cesi degimus. qd̾ reu̾¬
tens ab exilio in toto
suo episcopatu nemi¬
nem decombentẽ pre¬
terit ñ sanatũ. Nũc
ergo fr̃ acquiesce con¬
siliis meis ⁊ dicto ci¬
cius fugiamus mar¬

Expanded text:
maioris clementiæ maioris clementiæ est, etiam nolentibus subueniebat. Dum enim talia, tantaque virtutum insignia agerentur, quę etsi non viderent, occultare fama non potuit. Ea percurrente duo paralytici, qui in villa cui nomen de Hedera est, a prætereuntibus eleemosynam petentes, victitabant; dixerunt alter ad alterum. Ecce frater sub molli ocio viuimus, nemo nos inquietat, omnes miserentur: solus nobis labor est petere quod optamus. Licet, cum libuerit, somno indulgere, quieti vero iugiter: & vt breuiter dicam, ducimus in bonis dies nostros. Hoc dicat infirmitas hæc, qua iacemus. Quæ si curata fuerit, quod absit, necessario nobis incumbet labor manuum insolitus: quippe iam mendicare inutile erit. Et ecce audiuimus de Martino isto, in cuius diocesi degimus; quod reuertens ab exilio in toto suo Episcopatu neminem decumbentem præterit non sanatum. Nunc ergo, frater, acquiesce consiliis meis, & dicto citius fugiamus Mar
Abbreviated transcription (Latin):
ostqͣm igrtur dyoce¬
sis sue fines attige¬
rat: sacratissimi p̾suł
marcini corpus mire
ĩmodũ et oues morbi¬
de pastoris presentiam
et pastor recognouit
quantã ouib deb̾et
diligentiam. Quãus
enĩ ꝑegrinus it̾ extͣ¬
neos miracłoꝵ floruis¬
set copia. inter suos
tñ ut pote sibi a dño
ꝯm̃datos et copiosior
ei fuit sanitatũ gr̃a.
et si dici fas est ꝓpensi
Quicũq ergo quali¬
cunq incõmodo egri¬
tudinis laborabant
etiam ñ apportati eti
am ñ rogantes. dextͣ¬
leuaq per totam pro¬
uinciam mirifice sa¬
nabantur. Quã ue¬
ra promissio salua¬
toris dicentis. Oꝑaĩ
quit que ego facio q
credit ĩme et ip̃e fa¬
ciet. et maiora hor
faciet. Insignis enĩ ⁊
sanitatib que ip̃e do¬
minus ꝑ se dignat᷑
est exhibere fidem e¬
ciam poscencium q̃¬
ccoperati noluit ut
crebro euͣngłia ꝓbã.
Uñ est illud. fides tu¬
a te saluũ fecit. P̾er
martinũ uero etiã
ñ petẽtib etiã non
accurrentib et qd̃

Expanded text:
Postquam igitur dioecesis suae fines attigerat sacratissimi praesulis Martini corpus, mirum in modum et oves morbidae pastoris praesentiam, et pastor recognovit quantam ovibus deberet diligentiam. Quamvis enim peregrinus inter extraneos miraculorum floruisset copia: inter suos tamen, utpote sibi a Deo commendatos, et copiosior ei fuit sanitatum gratia, et, si dici fas est, propensioQuicunque ergo qualicunque incommodo aegritudinis laborabant etiam am non rogātes, dextlęuaque per totam Prouinciam mirifice sanabātur. Quam vera promissio Saluatoris dicentis! Opera, inquit, quæ ego facio, qui credit in me, & ipse faciet, & maiora horum faciet. In signis enim & sanitatibus, quæ ipse Dominus per se dignatus est exhibere, fidem etiam poscentium cooperari voluit, vt crebro Euangelia probant. Vnde est illud, Fides tua te saluum fecit. Per Martinum vero etiam non petentibus, etiam non accurrentibus, & quod
Abbreviated transcription (Latin):
puerulus paruu¬
lus grauabatur a
febre. Et ex esis mẽ¬
bris cum nullum
acciperet cibũ: ĩ hoc
erat ut sp̃m ex ala¬
ret. Cucurrit adme
pat̾ cũ lacrimis. Cͥ
ego iudicaui ut co
delato ad basilicã no¬
cte tota uigilaret.Ꝙ
cũ feciss statim pue¬
rum sanum per uir¬
tutẽ antistitis scĩ
d festiuita ceca.
se quinto celebrat᷑
adueniẽs quidam
cuius digiti ĩ pal¬
ma ꝯtraxerãt. Ora¬
tione facta digitis
directis abscessit.
ulier uero ceca pꝰ¬
octo annos pro
strata solo coram scĩ
sepulchro illumma¬
tis ocłis repedauit
ĩ locum suũ.m
mini sancti iir¬
tute mundati st̃.
o anno id ẽ chil

Expanded text:
puerulus parvulus gravabatur a febre, et exesis membris, cum nullum acciperet cibum, in hoc erat ut spiritum exhalaret. Cucurrit ad me pater cum lacrymis: cui ego indicavi, ut, delatum ad basilicam, nocte tota vigilaret Quod cum fecisset, statim puerum sanum per virtutem antestitis sancti d festivitatem se quinto celebratur, adveniens quidam, cuius digiti in palma contraxerant; oratione facta, digitis directis, abscessit. Mulier vero caeca postrata solo coram Sancti sepulcro, illuminatis oculis, repedavit in locum suum. meni Sancti virtute mundati sunt.o anno , id est Chil
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ arfacti brachii offi¬
cio frustraretur cum
aliis fidelib ad uigi¬
lias scĩ ꝯfessoris mar¬
tini ꝑ noctaturus fi¬
de plenus aduenit. Dũ¬
q ingenti fletu et ge¬
mitu oraret ut sibi
xp̃c placaretur et pri¬
stinam redderet sani¬
tatem repente cõperit
suũ diuinitus exc̾edi
brachiũ qd̵ longo añ
tempore fuerat curuũ
Ꝙe quo eadem hora sa

Expanded text:
et arefacti brachii offiet arefacti brachii officio frustraretur, cum aliis fidelibus ad vigilias sancti confessoris Martini pernoctaturus, fide plenus advenit. Dumque ingenti fletu et gemitu oraret ut sibi Christus placaretur et pristinam redderet sanitatem, repente comperit suum divinitus extendi brachium, quod longo ante tempore fuerat curvum. De quo eadem hora sa
Abbreviated transcription (Latin):
rum officio destitu¬
tam cum ad tumu¬
lum sc̃i uiri ĩ grab¬
bato a fidelib dela
omĩ egritudine diẽ
ꝯparare dignatus
ec minus eodem di
dem xp̃i ab eadẽ in ꝯ¬
moditate multis a¬
stantib et pregau¬
dio flentib liberata
irra idẽ tempus
uguncła q̃dam gui¬
biigis noĩe ab ip̃is
ub̃ib matris ocło¬
rum luce priuata ar
tumbam duceretur fi¬
deliter flagitabat.
Quo cũ adducta fu¬
isset onuĩ cecitate dis¬
cussa lum̃ diu opta¬
tum sine mora rece¬
pit gaudensq et gͣ¬
tias agens sequenti
die ad sua repedauit.
quoqz quendam
pueiꝵ paralitico mor¬
bo diucius detentũ
cum beati uirimau¬
soleum puro corde
⁊ fide non ficta teti¬
sui famuli magis
magisq declaran¬
da expulso om̃i lan¬
gore integre restituit
sanitati et eadem die re¬
diit qui mr̃nis fuerat
deportatus officiif. A
ub eodem tẽ liud¬
pore goncrannus
burelli hoc eratnom̃ĩf¬
mo ꝑ beatũ martinũ
uirtutis diuine sũp¬
sit remediũ. Qui cũ
perseptenniũ fracti

Expanded text:
rum officio destitutam, cum ad tumulum sancti viri in grabato a fidelibus delaomni aegritudine, diem comparare dignatus ec minus eodem diedem Christi ab eadem incommoditate, multis astantibus et prae gaudio flentibus, liberata Circa idem tempus virguncula quaedam Guiburgis nomine, ab ipsis uberibus matris oculorum luce privata, autumbam duceretur fideliter flagitabat. Quo cum adducta fuisset, omni caecitate discussa, lumen diu optatum sine mora recepit, gaudensque et gratias agens, sequenti die ad sua repedavit. quoque quemdam puerum paralytico morbo diutius detentum, cum beati viri mausoleum puro corde et fide non ficta tetisui famuli magis magisque declaranda, expulso omni languore, integre restituit sanitati; et eodem die rediit, qui maternis fuerat deportatus officiis. XXI. Sub eodem tepore Gonerannus Burelli hoc erat nomen infirmo per beatum Martinum virtutis divinae sumpsit remedium. Qui cum per septennium fracti
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ꝯstat desideri¬
o martyrẽ extitisse
ñ extorsit martyris
negatur gła: cũ ta¬
men testẽtur uerita
qd̾ sit suum calicem
bibiturus. hunc pro¬
culdubiomartinus
calicẽ passionis bibit.
qui innum̾as absti¬
nentie incredibilis
cruces sustinuit. se
ip̃m uoluntariema¬
cerans incinere et ci¬
licio. testis ih̾u ĩui¬
ctissimus sp̃m exala¬
uit. Si ergo martiñ
quantum in ipso ent
martyr fuit. ap̃ eũ
qui de uoluntatib
iudicat non habebit
fci pondus. sanctis¬
sime efficatia uolũ¬
tatis. presertĩ cũ õe
hoĩs m̾itum ĩ bona uo¬
luntate ꝯsistat. Non
enĩ opera honũs me¬
rita eius sunt. s sig¬
na potius meritoꝵ:
colligamuus ex oꝑib.
nemo martino pref᷑¬
tur . S forte ideo qͥs
inferiorẽ iudicet apo¬
stolis martinũ qđ il¬
li fuerint principes
ppłoꝵ doctores orb̾.
fundatores et funda¬
menta eccl̃ie primi
eruditores fidelium:
tanquã qui ĩ scola
xp̃i teneant magis¬
tralis cathedre digni¬

Expanded text:
quem constat desideriquem constat desiderio Martyrem extitisse? plicium non extorsit, Martyris negatur gloria: cum tamen testetur Veritas, quod sit suum calicem bibiturus. Hunc procul dubio Martinus calicem passionis bibit, qui innumeras abstinentiæ incredibilis cruces sustinuit, seque ipsum voluntarie macerans, in cinere & cilicio testis inuictissimus spiritum exalauit. Si ergo Martinus, quantum in ipso erat, Martyr fuit, apud eum, qui de voluntatibus iudicat, non habebit facti pondus sanctissimæ efficacia voluntatis: præsertim cum omne hominis meritum in bona voluntate consistat? Non enim opera hominis merita eius sunt, sed signa potius meritorum: colligamus ex operibus, nemo Martino præfertur. Sed forte ideo quis inferiorem iudicet Apostolis Martinum, quod illi fuerint Principes populorum, Doctores orbis, Fundatores & fundamenta Ecclesiæ, primi Eruditores fidelium, tanquam qui in scola Christi teneant magistralis cathedræ digni
Abbreviated transcription (Latin):
presentia. uł in absẽ¬
tia martini. paleas
ĩquib iacuerat mͣt¬
tinus operari mirabi¬
lia. s longe mirabili¬
ora et in solo marti¬
no eminentia reperi¬
mus. Contigit non
nũquamut eo festi¬
nante ad uisitand̃
egrotum aliquem: pri¬
usꝙͣ medietatẽ confe¬
cisset itineris adue¬
mentis uirtutẽ sen¬
sisse. egrotum obui¬
am uenienti proces¬
sisse incolumem sa¬
tis esse languenti ad
recuꝑandam salutẽ.
non solum peruenif¬
se: s uł iter uenien¬
di inchoasse martinũ
hoc de euantio auim¬
culo suo seuerꝰ sulpi¬
cius protestatur. In
apłis fortasse aliqͥs.
prerogatiuam mar¬
tytii anteponit. Mar¬
tinus autẽ per effusi¬
onem sanguinis
nͣr ñ fuit. nisi qd̃to¬
ta uita eius marty¬
rium fuit. Apłos
certe uoluntas et tẽ¬
poris necessitas. mar¬
tires fecit. S quid
ꝓpt̃ hoc głie martin᷑
ꝑdere debuit. cui et¬
si temporis necessi¬
tas non obtulit.⁊
gladium ꝑsequu¬
torisa corde tamen
fuit passionis: Ergo
caret głia martẏris:

Expanded text:
praesentia, vel in absentia Martini paleas in quibus jacuerat Martinus operari mirabilia; sed longe mirabiliora, et in solo Martino eminentia reperimus. Conunquam, eo festinante ad visitandum ægrotum aliquem, priusquam medietatem confecisset itineris, aduenientis virtutem sensisse ægrotum, obuiam venienti processisse incolumem, satis esse languenti ad recuperandam salutem, non solum peruenisse, sed vel iter veniendi inchoasse Martinum. Hoc de Euantio auunculo suo Seuerus Sulpitius protestatur. In Apostolis fortasse aliquis prærogatiuam Martyrij anteponit: Martinus autem per effusionem sanguinis Martyr non fuit, nisi quod tota vita eius martyrium fuit. Apostolos certe voluntas, & temporis necessitas Martyres fecit. Sed quid propter hoc gloriæ Martinus perdere debuit: cui etsi temporis necessitas non obtulit gladium Persequutoris, a corde tamen luntas passionis? Ergo caret gloria Martyris,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ceperas postumia¬
ne repetatur orientał
umq certamẽ ꝯsciuit
odia ꝑditoꝵ. Oderũt
eum heretici: qr eos ĩ¬
pugnare ñ desinit. O¬
derunt clerici qr uttã
eoꝵ insectatur. et cri¬
minatur. S plane bo
ni om̃es eum admirã¬
tur et diligũt. Nam
qui eũ hereticũ ẽẽ ar¬
bitrantur insaniũt.
uere dixerim. Catho¬
lica hoĩs scientia sa¬
na doctrina est. Co¬
tus semper ĩ lectione.
totus in libris est. Nõ
die ñ nocte requiescit
aut legit aliquid sẽ¬
per aut scribit. Quod
to uiro liscetlere uo¬
luissem. huic ergo tͣ¬
ditis atq ꝯmissis oĩ¬
b meis omĩq fami¬
lia que me ꝯtra uolũ¬
tatẽ animi mei secu¬
ta tenebat implicitũ¬
et ex hon̾atus quodã¬
modo graui fasce peni¬
tus ac liber regressus
alexandriã uisitatis
ibi fr̃ib ad suꝑiorẽ ĩ¬
die thebaidam .i. ad
di. Ibi enĩ uaste paten¬
tes heremi solitudĩes
plurimũ ferebantur
hẽre monachoꝵ. Ubi¬

Expanded text:
ut coeperas, Postumiaut coeperas, Postumiane, repetatur orientalis umque certamen concivit odia perditorum. Oderunt eum haeretici, quia eos impugnare non desinit: oderunt clerici, quia vitam eorum insectatur et crimina. Sed plane eum boni omnes admirantur et diligunt: nam qui eum haereticum esse arbitrantur, insaniunt. Vere dixerim, catholica hominis scientia, sana doctrina est. Totus semper in lectione, totus in libris est: non die, non nocte requiescit; aut legit aliquid semper, aut scribit. Quod to viro discedere noluissem. Huic ergo traditis atque commissis omnibus meis, omnique familia, quae me contra voluntatem animi mei secuta tenebat implicitum, exoneratus quodammodo gravi fasce penitus ac liber, regressus Alexandriam, visitatis ibi fratribus, ad superiorem inde Thebaidam, id estdi. Ibi enim vastae patentis eremi solitudines plurimum ferebantur habere monachoru
Abbreviated transcription (Latin):
S q̃so te liber iste nũ¬
quid hoc solum iuci¬
um dampnat in mo¬
nachis: Immo uero
inquit nicħ penitus
omisit qd̃ non carpe¬
ret laceraret expon̾et.
precipue auariciã nec
minus uanitatẽ in¬
sectatus est. Multa de
superbia non pauca
de suꝑstitione disseru¬
it. uere fatebor pinxis¬
se michi uidetur uitã
multoꝵ Cetere de fami¬
liaritate uirginũ et
monachoꝵ atq etiã
clicoꝵ quã uera qͣm
fortia disputauit.
Unde aquibzdã quos
nominare nolo dici¬
tur non amari. Nam
sic̃ belgicus nr̃ irasci¬
tur edacitatis nimie
nos notatos ita illi
fremere dicunt᷑ cũ in
illo opusculo scriptũ
legunt. Celibẽ sꝑnit
uirgo g̾manũ frẽm¬
et querit extraneum
galle ꝓgrederis. Caue
ne et te aliquis qui
hec fortassis agnoscit
exaudiat. teq una cũ
ieronimo incipiat ñ
amare. Nam qr scola¬
sticus es ñ inm̾ito te
u̾su comici illius ad¬
monebo. Obsequiũ
amicos: u̾itas ocliũ
parit. Tua nobis pociꝰ

Expanded text:
sed quaeso te, liber iste numsed quaeso te, liber iste numquid hoc solum uitium damnat in monachis? Immo uero, inquit, nihil penitus omisit, quod non carperet, laceraret, exponeret: praecipue auaritiam nec minus uanitatem insectatus est. multa de superbia, non pauca de superstitione disseruit: uere fatebor, pinxisse mihi uidetur uitia multorum. Ceterum de familiaritatibus uirginum et monachorum adque etiam clericorufortia disputavit! unde a quibusdam, quos nominare nolo, dicitur non amari: nam sicut Belgicus noster irascitur, edacitatis nimiae nos notatos, ita illi fremere dicuntur, cum in illo opusculo scriptum legunt: Coelibem spernit virgo germanum, fratrem quaerit extraneum. Galle, progrederis: cave ne et te aliquis, qui haec fortassis agnoscit, exaudiat, teque una cum Hieronymo incipiat non amare. Nam quia scholasticus es, non immerito te versu Comici illius admonebo: Obsequium amicos, veritas odium parit. Tua nobis potius,
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i qui ierosolimã
tenet. Michi iam pͥ¬
dem ieronimꝰ suꝑio¬
ra illa mea ꝑegrina¬
tione ꝯpertus facile
obtinuerat ut nul¬
lum michi expefẽdũ
rectius arbitrarer. uir
enĩ preter fidei meri¬
tum dotẽq uirtutũ
non solum latinis
atq grecis: s et hebre¬
institutus est. ut se
illi ĩ omĩ scientia ne¬
mo audeat ꝯparare.
Miror au si non ⁊uo¬
bis per multa que
scripsit opera comꝑtꝰ
est. cum ꝑ totũ orbem
legatur. Nobis uero
gallus inquit nimi¬
um nimiumq ꝯper¬
tus est. Nam autem
hoc quinquẽniũ q̃n¬
dam illius libellum
legi in quo tota ue¬
stroꝵ natio monacho¬
rum ab eo uehemen¬
tissime uexatur et
rasci solet qd̃ dixerit
nos usq ad uomittũ
saciari. Ego aũ illi
uiro ignosco. atq i¬
ta sentio de orientali-¬
b illum pocius mo¬
nachis quam de occi-¬
dentalib deputasse.
Nam edacitas ĩ grecis
gula est in galł na-¬
tura. Eunc ego scola¬
stice in quã galle de¬
fendis gentem tuam.

Expanded text:
pi, qui Hierosolymam tenet. mihi iam pridem Hieronymus superiore illa mea peregrinatione conpertus facile obtinuerat, ut nullum mihi expetendum rectius arbitrarer. uir enim praeter fidei meritum dotemque uirtutum non solum Latinis adque Graecis, sed et Hebraeinstitutus est, ut se illi in omni scientia nemo audeat conparare. miror autem, si non et uobis per multa quae scripsit opera conpertus est, cum per totum orbem legatur. Nobis uero, Gallus inquit, nimium nimiumque conpertus est. nam ante hoc quinquennium quendam illius libellum legi, in quo tota nostrorum natio monachorum ab eo uehementissime uexatur et rasci solet, quod dixerit, nos usque ad uomitum solere satiari. ego autem illi uiro ignosco, adque ita sentio, de orientalibus illum potius monachis quam de occidentalibus disputasse. nam edacitas in Graecis gula est, in Gallis natura. Tum ego, scolastice, inquam, Galle, defendis gentem tuam:
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur inde digressus
bethleem oppidum pe¬
cii. qd̃ aierosolimis
sex milib disparatꝰ.
ab alexandria aũt
sexdecini mansioni¬
b ab est. Eccl̃iam lo¬
ti illius ieronimꝰ p̾sb̾r

Expanded text:
gitur inde digressus Bethleem oppidum petii, quod ab Hierosolymis sex milibus separatur, ab Alexandria autem sedecim mansionibus abest. ecclesiam loci illius Hieronymus presb
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis benigne ad¬
modũ et melius ꝙͣ
opinabar excepit. et
secum tenere tẽptabat
S ñ fuit aĩmus ibi ꝯ¬
sistere ubi recẽs fr̃ne
cladis feruebat inui¬
re debuisse: non ob
hanc tñ cãm multi¬
tudinẽ tantam sub
tem presertĩ ab ep̃is
oportuisset affligi.

Expanded text:
ciuitatis benigne adciuitatis benigne admodum et melius, quam opinabar, excepit et secum tenere temptauit, sed non fuit animus ibi consistere, ubi recens fraternae cladis feruebat inuiopis debuisse, non ob hanc tamen causam multitudinem tantam sub tem, praesertim ab episcopis, oportuisset adfligi.
Abbreviated transcription (Latin):
rta essz eodem ordine
passionis etiã diabo¬
lum redempturus. qr
ħ bonitati illius pieta¬
tiq ꝯgrueret. ut qui
rentur exstudiis par¬
tium orta seditio est
Que cum reprimi sac̃¬
dotum auctoritate ñ
poss seuo exemplo ad
regendam ecc̃e discipli¬
nam prefectus assumi¬
tur. Cuius tertore dis¬
per si fr̃ẽs ac per diuer¬
sas horas monachi ft̃
fugati tta ut ꝓposttis
edictis in nulla ꝯsiste¬
re sede sinerentur. Il¬
lud me ad mod̾ ꝑmo¬
uebat q d̃ ieronimus
uir maxime catholi¬
cus et sacre legis peri¬
scripta dampnaret
nec uero ausus de quo¬
qͣm temere iudicare.
p̾restantissimi tñ ui¬
ri. et doctissimi fere¬
bantur ĩ hoc certami¬
ne dissidere. si tñ si¬
ue illud error est ut
ego sentio. siue here¬
sis ut putat᷑ non so¬
lum reprimi ñ potu¬
it multis aĩaduer¬
sionib sacerdotum.
tuisset effunde nͥ con¬
tentione creuiss. Isti¬
usmodi ergo turba¬
tione cum ueni ale¬
xandria fluctuabat
Me quidẽ ep̃c illius

Expanded text:
ita esset eodem ordine ita esset eodem ordine passionis etiam diabolum redempturus: quia hoc bonitati illius pietatique congrueret, ut, qui rentur, ex studiis partium orta seditio: quae cum reprimi sacerdotum auctoritate non posset, scaeuo exemplo ad regendam ecelesiae disciplinam praefectus adsumitur, cuius terrore dispersi fratres ac per diuersas oras monachi sunt fugati, ita ut propositis edictis in nulla consistere sede sinerentur. illud me admodum permouebat, quod Hieronymus, uir maxime catholicus et sacrae legis periscripta damnaret. nec uero ausim de quoquam temere iudicare, praestantissimi tamen uiri et doctissimi ferebantur in hoc certamine dissidere. sed tamen siue ille error est, ut ego sentio, siue haeresis, ut putatur, non solum reprimi non potuit multis animaduersionibus sacerdotum, tuisset effundere, nisi contentione creuisset. istius modi ergo turbatione, cum ueni Alexandriam, fluctuabat. me quidem episcopus illius
Abbreviated transcription (Latin):
te cogebant recte etiã
uniuersa cũ prauiꝰ
et cũ ip̃o auctore dãp¬
nari. qr satis suꝑ se
sufficerẽt libri quos
eccl̃ia recepiss. Res¬
puendã ẽẽ penitus
lectionẽ que plus es-¬
set uocitura insipiẽ¬
tib quam profutu¬
ra sapientib. Michi
autem ex illius libriᷤ
quedam curiosius in¬
daganda ad mod̾ mul¬
ta placuerũt s ñ nul¬
la deprehendi ĩ quib
illũ praua sensisse ñ
dubium ẽ que defen¬
sores etus falsata con¬
tendunt. Ego miror
unũ eundẽq uiꝵ tam
diuersum ase esse po
tuisse ut ĩ ea parte qͣ
ꝓbatur: neminẽ post
apłos hẽat equalem. ĩ
ea uero que iure repre¬
henditur: nemo defor¬
mꝰ doceatur errasse.
Nam cum ab ep̃is ex¬
cerpta ĩ libris illius
multa legerentur q̃ ꝯ
tra catholicã fidem sc̃p¬
ta ꝯstaret. locus ille ł
maxinã parabat in¬
uidiam in quo editũ
sicut pro redemptiõe
hoĩs ĩ carne uenisset
cruce pro hoĩs salute
ꝑpessus mortẽ ꝓ hoĩs
eternitate gustasset

Expanded text:
te cogebant recta etiam uniuersa cum prauis et cum ipso auctore damnari, quia satis superque sufficerent libri, quos ecclesia recepisset: respuendam esse penitus lectionem, quae plus esset nocitura insipientibus quam profutura sapientibus. mihi autem ex illis libris quaedam curiosius indaganti admodum multa placuerunt, sed nonnulla deprehendi, in quibus illum praua sensisse non dubium est, quae defensores eius falsata contendunt. ego miror unum eundemque hominem tam diuersum a se esse po. tuisse, ut in ea parte, qua probatur, neminem post Apostolos habeat aequalem, in ea uero, qua iure reprehenditur, nemo deformius doceatur errasse. nam cum ab episcopis excepta in libris illius multa legerentur, quae contra catholicam fidem scripta constaret, locus ille uel maxime parabat inuidiam, in quo editum  Iesus, sicut pro redemptione hominis in carne uenisset et crucem pro hominis salute perpessus mortem pro hominis aeternitate gustasset,
Abbreviated transcription (Latin):
illi nauicellis nomẽ
prisca uetustas indi¬
d̾at. Qui accepto ini¬
quo ꝯsilio pueros ue¬
lociter misit qui rei¬
culam illam in suo
dñio subiugarent
Cumq hoc non recte
possidens uideretur
hab̾e iussit in locum
illum stabularios
biq sine equitates
ordine precepit eqͦs
ali. Accedentes ergo
pueri fenũ q coacer¬
uatũ fuerat accipi¬
unt ĩ equoꝵ expensaˢ.
Cumq in iunctum
studetur seruiciũ
atq equi poĩti feñ
cepissent expendere:
corripiuntur ara¬
bie. Et frementes ad
inuicem disruptis
loris per plana pro¬
siliunt. et ĩfugam
uercunt᷑. Et sic ma¬
le dispersi. alii exce¬
cantur. alii rupib
precipitantur. alii
sepibz se ingerentes pa¬
loꝵ acuminib ultro
transfodiuntur. Tc̃
stabularii iram dĩ
intelligẽtes paucos
extra t̾minũ loci qͦs
adsequi potuerũt
expellunt sanosq
recipiunt nuncian¬
tes regirẽ illam in¬
iustissime retini. et ꝙ¬
ideo hoc fuissent per¬
pessi addentes. Dimit¬

Expanded text:
illi Navicellis nomen illi Navicellis nomen prisca vetustas indiderat. Qui accepto iniquo consilio, pueros velociter misit, qui reiculam illam in suo dominio subjugarent. Cumque haec recte non possidens, videretur habere, jussit in locum illum stabularios ibique sine aequitatis ordine praecepit equos ali. Accedepueri fenum quod coacervatum fuerat accipiunt in equorum expensas. Cumque iniunctum studeretur servitium, atque equites positi fenum coepissent expendere, corripiuntur a rabie. Et frementes ad invicem, disruptis loris, per plana prosiliunt et in fugam vertuntur; et sic male dispersi, alii excaecantur, alii rupibus praecipitantur, alii sepibus ingerentes, palorum acuminibus ultro transfodiuntur. Tamen stabularii iram Dei intellegentes, paucos extra terminum loci, quos adsequi potuerunt, expellunt sanosque recipiunt, nuntiantes regi, rem illam iniustissime reteneri, et ideo haec fuissent perpessi, addentes: 'Dimit
Abbreviated transcription (Latin):
natus uicib ñqͣm
potuit duni publi-¬
ce ñ p̾sumpsit. Re-¬
uerti aũ cupiẽs noc¬
te ad funẽ illũ de qͦ
signum ꝯmonietur
aduenit. Ex quo fu¬
ne decisam cultro ꝑ¬
ticubam secũ detu¬
lit. Reuersusq ad
domũ multisq exin-¬
de infirmis sanita¬
tem accomo dauit
ita ut ñ dubiũ eẽt
egrotũ euad̾e qui¬
pignus illud meruis¬
set fideliter oscłari. sc¬
ce quidscẽ prestas fi¬
delib qui tu a meni¬
a expetunt ꝓpia ꝑte
saluãtur. Qui pig¬
nora uotiue detule¬
rint subseq̃nte tuo¬
auxilio lib̾antur. o
ħ̾ omĩa fides stremia
operatur. dicẽte dño.
sileri qualit uir
beatus presidia famu¬
lis ad res suas defẽdẽ¬
das ꝙͣ ꝙͣ iubet acco¬
modet. Charibertus
rex cum ex osis cleri¬
cis eccl̃ias dei neglige¬
ret. despectisq sacer¬
dotib: magis in lu¬
ruria declinass inge¬
stũ est eius aurib lo¬
cum quendã quem
basilica sc̃i martini
durturno tp̃re reti¬
nebat fisci sui iurib

Expanded text:
natus vicibus, numquam natus vicibus, numquam potuit, dum publice non praesumpsit. Reverti autem cupiens, nocte ad funem illum de quo signum commovetur advenit; ex quo fune decisam cultro particulam secum detulit. Reversusque ad domum, multis exinde infirmis sanitatem accomodavit, ita ut non dubium esset, aegrotum evadere, quipignus illud meruisset fideliter osculare. Ecce quid, sancte, praestas fidelibus, qui tua moenia expetunt proprie! Per te salvantur, qui pignora votive detulerint, subseqauxilio, liberantur. Sed haec omnia fides strenua operatur, dicente Domino: Fsileri, qualiter vir beatus praesidia famulis ad res suas defendendas quaqua jubet accommodet. Charibertus rex, cum, exosis clericis, ecclesias Dei negligeret, despectisque sacerdotibus, magis in luxuriam declinasset, ingestum est ejus auribus locum quemdam, quem basilica sancti Martini diuturno tempore retinebat, fisci sui juribus
Abbreviated transcription (Latin):
adorãtã. Quẽ de re¬
giõne ꝯmotũ: mise¬
runt ad scãm basili¬
cam. Ibiq inor̃one
cum sũma parcita¬
te se continens opẽ
scĩ poscebat assidue.
Cumq in hac fide diu¬
pauore dempto.sen¬
sum ut habuerat
ante recepit. Oblitiᷤ¬
q parentib in eo lo¬
co usq hodie pro be¬
neficio accepto dese
dam peruenationẽ
similem incurrẽs
insidiam latus u¬
num debilitata ma¬
nu ac pede ꝑdid̾at
Qui ad gł̾osum tẽ¬
plum famuloꝵ ma¬
nib deportatus ie¬
iuniis et or̃onib se
subdẽs assiduis per
recepta gaudens re¬
meauit ad ꝓpria ⁊
ideo monemus ut
nullus sollicitus
mis. plus enĩ ualz
paxper de puluere
basilice: quã illi cũ¬
sanie. De fune absct
aut cera loci il¬
liuis ul qd̃ rapere
quis potuit de sepl
chro quante uirtute
autassidue fiant.
aut fc̃e sũt: Quis
unquam inuesti¬
gare potit aut scire:
nus expeciit. ut ad
pignoris de sci basi-¬
lica secrecius depor¬
taret. Et multis co¬

Expanded text:
adoratam. Quem de readoratam. Quem de regione commotum miserunt ad sanctam basilicam, ibique in oratione cum summa parcitate se contenens, opem sancti poscebat assiduae. Cumque in hac fide diupavore dempto, sensum, ut habuerat ante, recepit, oblitisque parentibus, in eo loco usque hodie pro beneficdam per venationem similes incurrens insidias, latus unum, debilitata manu ac pede, perdiderat. Qui ad gloriosum templum famulorum manibus deportatus, jejuniis et orationibus se subdens assiduis, perrecepta, gaudens remeavit ad propria. Et ideo monemus ut nullus sollicitetur mis. Plus enim valet parumper de pulvere basilicae, quam illi XVIII. De fune abscisso. aut cera loci illius, vel quidquid rapere quis potuit de sepchro, quantae virtutes aut assiduae fiant aut factae sint, quis umquam investigare potent aut scire? nus expetiit, ut aliquid pignoris de sancti basilicam secretius deportaret; et multis co
Abbreviated transcription (Latin):
lus refe̾ndarius
regis clotharii. cui
manus et pedes ab
humore ꝯtraxerint.
uenit ad sc̃am basili¬
cam. Et oroni ĩcum¬
bens. per duos aut
tres menses a beato
antistite uisitatus
dc̃i regis domesticus
fuit multaq bñfi¬
cia ppło turonico ul
seruientib beate ba¬
silice ministrauit.
De iqi ir lino amentel
arrabo ⁊ illud qͣli¬
ter dyabolice ar¬
tis insanie ad eius
basilicam denudent᷑
Quidã aquilinꝰ no¬
mine dũ uenatõnẽ c̃
pr̃e suo ĩsiluas fran¬
cie exerceret panorẽ pes¬
simũ iinuco insidi¬
ante incurrit. Erat
enĩ ei tremor cordis ⁊
int̾ea uidebatur ex¬
sensus. Parentes uero
etus intelligẽtes eum
diabłi ĩmissione mul¬
tari ut mox rusticoꝵ
h̃t: a sortilegis ⁊ ario¬
lis ligam̃ta ei et poti¬
ones deferebãt. S cũ
nicħ ualet ex more scĩ
martim auxilia ꝓm¬
pti dolore cogẽte reqͥr̾
dicentes. Potest huiꝰ
ĩsidie nudare mali¬
ciam qui detexit ũ¬
bram ut audiuimꝰ
falso religionis noĩe

Expanded text:
lus referendarius regis Clotarii, cui manus et pedes ab humore contracti erant, venit ad sanctam basilicam, et orationi incumbens per duos aut tres menses, a beato Antistite visitatus,ea antedicti regis domesticus fuit, multaque beneficia populo Turonico vel servientibus beatae basilicae ministravit. De Aquilino amente. Narrabo et illud, qualiter diabolicae artis insaniae ad ejus basilicam denudentur. Quidam, Aquilinus nomine, dum venationem cum patre suo in silvis Franciae exerceret, pavorem pessimum, inimico insidiante, incurrit. Erat enim ei tremor cordis, et interea videbatur exsensus. Parentes vero ejus intelligentes eum diaboli immissione turbari, ut mos rusticorum habet, a sortilegis et ariolis ligamones deferebant. Sed cum nihil valeret ex more, sancti Martini auxilia prumpti, dolore cogente, requirunt, dicentes: 'Potest is insidiis nudare malitiam, qui detexit umbra, ut audivimus, falso religionis nomine
Abbreviated transcription (Latin):
et hoc silebo quid ce¬
citati ꝯtułit cũ ad¬
beatum sepulchrũ
deuota mulier expetiᷤˢ¬
set. Quedam de turoni¬
co t̾ritorio femĩa. bel¬
la noĩe amisso ocłoꝵ
lumine grauit labo¬
rabat. Et cum die no¬
ctuq incessabilibus
dolorib urgeretur:
dixit suis. Si ad basi¬
licam dñi martini de¬
ducta fuissẽ: ꝯtinuo
recepissem salutem.
Confido et enĩ ꝙ pos¬
sit oculis meis lum̃
ĩfund̾e. qui potuit
pauperis lepram os¬
culo libante sanare.
Nehinc ãminitulo-
deducente uenit ad
sc̃m locum. Ibiq ie¬
iuniis et or̃onibus
crebris insistens: uisũ
quem admiserat reci¬
pere meruit. Et ita
sanata ẽ ut que ceca
uenerat alio ꝑducẽ¬
te cecis affatĩ dux fu¬
tura regressasit. Q
postea uuꝵ accpiẽs
et filios gen̾ans recu¬
monio precipitato.
tqr bis aut terci¬
o de sola głosi no¬
minis inuocatione ⁊
uirtutes ft̃as. ⁊ ꝑicu¬
la sedata narrauimꝰ:
qualiter cuidam pe¬
reunti ĩ ip̃o mortis
precipitõ beatus põ¬

Expanded text:
ec hoc silebo, quid caecitati contulerit, cum beati sepulcrum devota mulier expetisset. Quaedam de Turonico territorio femina, Bella nomine, amisso oculorum lumine graviter laborabat. Et cum die noctuque incessabilibus doloribus urgeretur, dicit suis: 'Si ad basilicam domni Martini ducta fuissem, continuo recepissem salutConfido etenim, quod possit oculis meis lumen infundere, qui potuit pauperis lepram osculo libante sanare. Deinde, adminiculo deducente, venit ad sanctum locum, ibique jejuniis et orationibus crebris insistens, visum quem amiserat recipere meruit. Et ita sanata est, ut quae caeca venerat alio perducente, caecis affatim dux futura regressa sit. Quae postea virum accipiens, et filios generans, recumonio praecipitato. Et quia bis aut tertio de sola gloriosi nominis invocatione, et virtutes factas, et pericula sedata narravimus, qualiter cuidam pereunti in ipso mortis praecipitio beatus Pon
Abbreviated transcription (Latin):
duos demones ĩ excel¬
sa illa q̃ monasterio
suꝑeminet rupe cõ¬
sistere. in de alacres
ac letos uocem istiꝰ¬
modi adhortatioĩs
emitt̾e. Eya te brictio:
eya te brictio. Credocer¬
nebant miseꝵ eminꝰ
tam illi rabiem sp̃c.
suscitassẽt. Nec mora.
brictuis furibundus
irrupit. ibi plenusĩ¬
sanie euomit ĩmar¬
tinum nulle ꝯuicia.
obiurgatus enĩ pͥdie
martino nutritus
habuiss. equos alet.
mancipia ꝯpararet.
Nã illo tempore argu¬
ebatur a multis qd̾¬
ñ solũ pueros barba¬
ros. s etiã puellas sci¬
tis uultib coemiss
Quib reb infelicis¬
simꝰ insano felle ꝯmo¬
tus. et ut credo preci

Expanded text:
duos daemones in excelduos daemones in excelsa illa quae monasterio supereminet rupe consistere, inde alacres ac laetos vocem istiusmodi adhortationis emittere: Heia te, Brictio; heia te, Brictio. Credo cernebant miserum eminus tam illi rabiem spiritus suscitassent. Nec mora, Brictio furibundus irrupit, ibi plenus insaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam illo tempore arguebatur a multis non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praeci
Abbreviated transcription (Latin):
illius uiri mag¬
na miracła q̃ facilus
admirari possumꝰ qͣm
referre. Agnoscitis pro¬
fecto qd̃ dico: Multast̃
illiꝰ que fi queant ex¬
plicari ueluti istud ẽ
qd̃ nescio an ita ut ge¬
stum ẽ a nob̾ possit ex¬
poni. Quidã e fr̃ib no¬
men ñ ignoratis s
celanda ꝑsona ẽ. ne
scõ uiro ueretũdiam
fecerimꝰ. Quidam er¬
go cũ ad fornaculam
illius carbonũ copiã
reperiss et admota si¬
bi sellula diuaricatiᷤᷤ
pedib suꝑ ignẽ illũ
nudato ⁊inguine re¬
sideret: ꝯtinuo mar¬
tinus fr̃am sacro te¬
gmini sensit iniu¬
riam. magna uoce ꝓ¬
clamans. Quis ĩquit
nudato inguineno¬
strum incestat hĩta
culum: Hoc ubi ille
fr̃ audiuit. et ex cõ¬
scientia qd̵ increꝑatat᷑
agnouit.ꝯtinuo ad
nos cuturrit exani¬
mis pudorẽ suũ nõ
sine martini uirtu¬
te confessus. Quodã
ttidem die dum ĩ arra
q̃ parua ad mod̾ ta¬
bernacłm ip̃uis am¬
biebat ĩ illo suo qd̃
nostis om̃s sedili lig¬
neo resediss uidet

Expanded text:
illius uiri magna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus - quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam repperisset, et admota sibi sellula diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmini sensit iniuriam, magna uoce proclamans, quis, inquit, nudato inguine nostrum incestat hculum? Hoc ubi ille frater audivit, et ex conscientia quod increpabatur agnovit; continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Martini virtute confessus. XV. Quodam itidem die, dum in area, quae parva admodum tabernaculum illius ambiebat, in illo suo quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, vidit
Abbreviated transcription (Latin):
nos martini uirtu¬
tum. uł materia ł
testimoniũ fuit. Idẽ
tamen referre erat
solitus se corpore ex¬
utum: ad tribunal
iudicis ductum. de¬
putandũq obscu¬
ris locis: ⁊ cum uul¬
garib turbis tristẽ
excepisse sentenciam.
Tum per duos ange¬
los iudici fuisse sug¬
gestum. hunc ẽẽ ꝓ̃
quo martinꝰ oraret.
Ita per eosdem ange¬
los se iussum reduci
⁊ martino redditũ.
uiteq pristine resti¬
tutum. Ab hoc pri¬
mo tempore beati ui¬
ri nom̃ enituit ut
qui sanctus iam ab
omĩb habebatur. po

Expanded text:
nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, po
Abbreviated transcription (Latin):
aquodam cuius nom̃
qr presens est et ꝓdis
se uetuit supprimct᷑.
Cui quidẽ tempori hic
etiam saturninus ĩ¬
t̾fuit. Canis uob̾ in¬
portunior oblatraba.
In nomine inquit
martini iubeo te ob¬
mutescere. Cani he¬
sit latratꝰ inguite
linguam ut abscis¬
sam putares obmu¬
tuit. Ita ꝑuum est
ip̃m martinũ fecisse
uictutes. Creditem¬

Expanded text:
a quodam est, cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite m
Abbreviated transcription (Latin):
bulauit. Frater quidã mi¬
seranda nescio cuius infir¬
mitatis angustia torq̃bat᷑
nisi qd̃ pessimũ aplerisq
demonũ fuisse putat᷑. Nã
nunc allisus uolutabat᷑
spumans. et aspectu horri¬
bilis Nunc aũ rigidꝰ ⁊ extẽ¬
sus. ninc curuus iacuit
⁊ ꝯtractus: nũc u̾o ad statu¬
rã hominis at̾ra pedib
equatis capiti leuabatu
miserabiliter ilico relap¬
surus. Ad quem infirmi¬
tate illius agnita p̃r sant
accessit pͥmo quidẽ or̃one
pro eo fundens ad dñmi
ac deinde signũ crucis ex¬
pͥmens suꝑ illũ. ad ciuod
subito mirabiliter factũ ẽ.
ut frater ille sic ĩmunis a
passione huiusmodi pessi¬
ma fieret: ne uł motũ ꝓrsͨ
extunc exiguum de illa sẽ¬
tiret.

Expanded text:
 Frater quidam miseranda nescio cuius infirmitatis angustia torquebatur, nisi quod pessimum a plerisque daemonium fuisse putatur. Nam nunc allisus volutabatur spumans et aspectu horribilis, nunc autem rigidus et extensus, nunc curvus iacuit et contractus, nunc vero ad staturam hominis a terra, pedibus aequatis capiti, levabatur, miserabiliter illico relapsurus. Ad quem infirmitate illius agnita, pater sanctus accessit; primo quidem orationem pro eo fundens ad Dominum, ac deinde signum crucis exprimens super illum. Ad quod subito mirabiliter factum est, ut frater ille sic immunis a passione huiusmodi pessima fieret, ne vel motum prorsus ex tunc exiguum de illa sentiret.
Abbreviated transcription (Latin):
dit autẽ die quadã. patrẽ
euis adomo causa rei fa¬
miliaris absced̾e. cũ mat̾
illius fc̃m mariti ñ appro¬
bans.blandis filiũ allocu¬
ta sermonib. sic illum a
suo attemptabat ꝓposito
reuocare. Qd̃ cum se ñ pos¬
se espic̾et. mat̾na pietate
commota. latenter uincla
rupit filioq soluto libeꝵ
abire ꝑmisit. At ille ue

Expanded text:
dit autem die quadam patrem eius a domo causa rei familiaris abscedere, cum mater illius factum mariti non approbans, blandis filium allocuta sermonibus, sic illum a suo attentabat proposito revocare. Quod cum se non posse conspiceret materna pietate commota latenter vincula rupit, filioque soluto liberum abire permisit. At ille ve
Abbreviated transcription (Latin):
lis. Quadam die autẽ dum
plurimos ad suũ ⁊uiuisi
conuocasset.⁊cetero expen¬
nimodio nõ hab̾es cũ cre¬
bris succedentib populis.
falernum deficere ꝑ pin¬
cernã ꝓprium agnouisset:
fidens in domino corã oĩb
monuit ꝯsidare uolatilia
celi. quia ñ serunt neq cõ¬
g̾gant in horrea. ⁊ d̾s pascit
illa. ad nr̃am implendã
caritatẽ. cicius tribuet con¬
solationẽ. Mirum ĩmo dñ
moxut ũla compleuit miᷤᷤ¬
sus genitͥcis illius astitit
qui quingentos uini mo¬
dios uiginti plaustris ĩ

Expanded text:
. Quadam namque die dum plurimos ad suum convivium convocasset, et cetera expenni modio non haberet, cum, crebris succedentibus populis, Falernum deficere per pincernam proprium agnovisset, fidens in Domino coram omnibus aemonuit considerare volatilia caeli, quia non serunt neque congregant in horrea, et Deus pascit illa, ad nostram inplendam caritatem citius tribuet consolationem'. Mirum in modum, mox ut verba complevit, missus genitricis illius astitit, qui quingentos vini modios viginti plaustris i
Abbreviated transcription (Latin):
onis affectu respexit,. ⁊ li¬
bentissime se pro deo pe
rexit. Exprobrans aũ pre¬
ter morem quadã uice
pauꝑi se pro deo rogan¬
ii mox super hoc conpũc¬
tus grauissime doluitz
et nimis arbitrabatur
indignũ. denegare quic¬
quam ꝓtanti regis noĩe
postulanti. Itaq ex hoc a
se ꝓ deo pauꝑib aliquid
re.Quo autẽ post conu̾¬
sionẽ erga pauꝑes com¬
passionis sp̃u moueret᷑
et si satis perpendi uale¬
at expresenti. postmodũ
tamẽ aliquantulũ ple¬
nius exprimetur. Uerꝵ
tum uir sc̃s ad huc q̃ sibi
uentura forent. penitus

Expanded text:
onis affectu respexit, et libentissime se pro Deo petrexit. Exprobrans autem praeter morem quadam vice pauperi se pro Deo roganti, mox super hoc compunctus gravissime doluit; et nimis arbitrabatur indignum denegare quidquam pro tanti Regis nomine postulanti. Itaque ex hoc a se pro Deo pauperibus aliquid re. Quo autem post conversionem erga pauperes compassionis spiritu moveretur, etsi satis perpendi valeat ex praesenti, postmodum tamen aliquantulum plenius exprimetur. 13 Verum, cum vir sanctus adhuc, quae sibi ventura forent, penitus
Abbreviated transcription (Latin):
ret.Cumq rem neglectui
tradidissent. postero die p̃¬
co u̾itatis adscitit utrisq se
questratim: ⁊ similiter ap
parens eis. ita locitus est
Omnẽ dubitatõnis ĩfideli¬

Expanded text:
e. Cumque rem neglectui tradidissent, postero die praeco veritatis astitit utrisque separatim, et similiter eis apparens, ita locutus est: « Omnem dubitationem infideli
Abbreviated transcription (Latin):
duo angłi hastati atq scuta¬
ti. instar milicie celestis se
obtulexunt dicentes missoᷤᷤ
se a domino ui rusticã mul¬
titudinẽ fugarent. p̾sicliũ¬
q martino ferrent: ne qͥs
dum templum dirueretur
obsisteret. Recdiret ergo. et o¬
pus ceptum deuotus imple¬
ret. Ita regressus ad uitum.
inspectantib gentilium
turbis et quiescentib dum
profanam edem usq ad fũ¬
damenta dirueret. aras õs

Expanded text:
duo angeli hastati atque scutati instar militiae coelestis se obtulerunt, dicentes: missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent, praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo, et opus coeptum devotus impleret. Ita regressus ad vicum inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus, dum profanam aedem usque ad fundamentum dirueret aras o
Abbreviated transcription (Latin):
scõ et maria uirgine medi¬
ator nascitur. Cũ ꝯfitetur
pͥmegenitu. neccesse est
de unigenito qui testimo

Expanded text:
 et Maria virgine mediator nascitur: cum confitetur primogenitum, necesse est de unigenito, qui testimo
Abbreviated transcription (Latin):
taidui circa se seuisse ignẽ.
quamdui erumpere ostiũ
turbatus mente temptaũit.
Ubi uero auxilium crucis.
⁊ or̃onis arma repetisset.
seq tum sensisse porantes.
quas male eẽt exꝑtus urẽ¬
tes. Unde intelligat quis¬
quis hec legerit. temptatũ
quidem illo martinum pe¬
riculo. sed probatum. Ex¬
lium. Dyachono.
Ostea quam a
me mane digreᷤᷤ¬
sus es. eram re

Expanded text:
tam diu circa se saeuisse ignem, tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed uere probatum. ELIVM DIACONVM. Posteaquam a me mane digressus es, eram re
Abbreviated transcription (Latin):
ferebat dẏabolo insidiar¬
te atq urgente preuentꝰ.
tarclius quam debuit ad
orationis confugit auxi¬
lium. Nam erumpere fo¬
ras cupiens. tum pessulo
quem ostio obdiderat.diu.
multumq luctatus. gra¬
uissimum circa se sensit
incenclium, adeo ut ues¬
tem qua indutus erat ig¬
nis absumpserit. Tandem
in sereuersus. non infuga.
tum fidei ⁊ or̃onis arripiẽs.
mecliis fiaminis totus ad
dominum conuersus in¬
cubuit. Tum uero diuinitꝰ
igne submoto ĩ noxio sibi or¬
be flammaꝵ orabat. Mona¬
chi autem qui pro foribus
erant. crepitante ⁊colluctã¬
te incenclii sono. obserataᷤᷤ
effringunt fores: demotoq
igni meliis flaminis mar¬
tinum auferunt: cum iam
penitus ẽt̃ ⁊sumptus tam
duiturno incendio putare¬
tur. Ceterum ut ũbis meis
dominus est testis. michup̃e
referebat.⁊non sine gemitu
fatebatur.in hoc se clyaboli
arte deceptum. ut excussus
a somno consiliũ no habe¬
ret quo ꝑfidem et or̃onem
ꝑiculo repugnaret. Dẽniq

Expanded text:
ferebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga,tum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam iuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique
Abbreviated transcription (Latin):
peris spes ẽẽ nõ poterat. Na¬
men obetlientie uirtus in
labore durabat. Sequens qͦq
annus uanum laborem iam
affecti fr̃is eludit. Terrio demũ
succedentiũ temporũ labente
curriculo cum neq nocte. neq
interdui aquarius ille cessã¬
ret oꝑator uirga floruit. Efgo
ip̃am ex illa iurgula arbus¬
culã que hodieq intra atũ
monasterii est. ramis uiren¬
tib uidi. quasi intestimoni¬
um manens quantũ obedi¬
encia meruit.⁊ quantũ fides
possit. ostendit. S me dies ã¬
te deficiet. quam diuersa mi¬
racula que michi de scorum
uirtiitib sunt comꝑta. con¬
summem:

Expanded text:
peris spes esse non poterat: tamen oboedientiae uirtus in labore durabat. sequens quoque annus uanum laborem iam affecti fratris eludit. tertio demum succedentium temporum labente curriculo, cum neque noctu neque interdiu aquarius ille cessaret operator, uirga floruit. ego ipsam ex illa uirgula arbusculam uidi, quae hodieque in atrio monasterii ramis uirentibus quasi in testimonium manens, quantum oboedientia meruerit et quantum fides possit, ostendit. sed me dies ante deficiet, quam diuersa miracula, quae mihi de sanctorum uirtutibus sunt conperta, consummem
Abbreviated transcription (Latin):
occasione furata es: Nam¬
q accepi litteras tuas. qͥb
scribis in eadem epistola
qua de obitu domini mar¬
tini fecerim mentionem.
ip̃m beati uiritransitũ
exponere debuissez quasi uͦ
ego illam epłam. aut legẽ¬
dam alii preter quam ip̃i
ad quem missa udetur e¬
diderim: aut ego tanto¬
simoperi destinatus. ut õi

Expanded text:
occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tantosim operi destinatus, ut o