comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Amotis quo suns hidib¬
et quos int̾ saos hides noca¬
ri diximus agnatꝰ ꝙ ĩ integ̾
ins agnationis łt ⁊̃ si lon¬
gissĩmo gradu fit pocior płiz
habetur quam proxm̃or
cognatus. Nam patrui ne¬
pos nel pronepos amĩculo
ł matertere p̃fermitur.¬
¶ Tõciens gͥ dicĩmus aut
potior̾e ħri eum ꝗ ꝓrimio¬
rem gradum cognationis
optĩnet aut ꝑtt̃ uocar eo
suorum heredum iure quĩ
mus exteptois fłe et soiore
emantipatis qui ad succes¬
sionem ftatrũ uł sororn
nocantur qui et si capite
dĩminiti sunt tam̃ pre¬
fermitar teteris ulterio¬
ris gradus agnatio De

Expanded text:
Amotis quoque suis heredibus quosque inter suos heredes vocari diximus, adgnatus, qui integrum ius adgnationis habet, etiamsi longissimo gradu sit, plerumque potior habetur quam proximior cognatus: nam patrui nepos vel pronepos avunculo vel materterae praefertur. totiens igitur dicimus aut potiorem haberi eum qui proximiorem gradum cognationis obtinet, aut pariter vocari eos suorum heredum iure quiqumus, exceptis fratre et sorore emancipatis, qui ad successionem fratrum vel sororum vocantur, qui et si capite deminuti sunt, tamen praeferuntur ceteris ulterioris gradus adgnati
Abbreviated transcription (Latin):
agn amitte magne auun¬
cłi magm mat̾t̾e magne
filius fĩlia. ¶ Sexto gradu
t̾nepos trineptis. Ex tͣnsũ¬
so frat̾s sororis q ab nepo¬
ł ab neptio: et ꝯueĩenter
abpatris abamitria .i.
ab aui ft̃. et soror abanũcłs

Expanded text:
agni amitae magnae avunculi magni materterae magnae filias filia. Sexto gradu trinepos trineptis, ex transverso fratris sororisque abnepos abneptis et convenienter abpatruus abamita id est abavi frater et soror abavunculus
Abbreviated transcription (Latin):
S cum mag̾ u̾itas ocłata
fice ꝙͣ ꝑ aures aĩs hominũ
diximus nartatiõm gͣdu¬
um ⁊̃ eos pu̾ti libro instribi
quatinus possint et ex au¬
rib et inspettione oculorũ¬
adolescentes ꝑfectissĩmam.
graduum doctrina adipis¬
ci

Expanded text:
ata fide quam per aures animis hominum duximus post narrationem graduum etiam eos praesenti libro inscribi, quatenus possint et auribus et inspectione adulescentes perfectissimam graduum doctrinam adipisci
Abbreviated transcription (Latin):
fratͥs sororisq nepo nep¬
tis et conueĩent̾ patruns
sob̾nus ꝯ sobrĩna .i. qui q̃ re
nos eos ꝓprie putant dici.
trueles uocant. Si aũt ex
duob ftatrib filie nasht᷑ͤ¬
sorores patr ueles appllantur¬
At eos ꝗ et fratir et sorore
putant. Amitte tue filiei.
te ꝯsobrinũ appłłant tu il¬

Expanded text:
fratris sororisque nepos nepfratris sororisque nepos neptis et convenienter patruus sobrinus et consobrina, qui queve nos eos proprie putant dici, trueles vocari. Si autem ex duobus fratribus filie nasorores patrueles appellantur. Qui ex fratre et sorore putant. Amite tue filii consobrinum te appellant, tu il
Abbreviated transcription (Latin):
modũ gradus cogcog¬
nationis num̾ent᷑. Qua q¬
in re in primis admonens¬
di sumus cognat̾om aliã ͤ¬
supra num̾ari: aliam infͤ
aliam ex transu̾so q̃ ⁊̃ a
lat̾e dicitur suꝑior est cog¬
nat̾o parentum inferior
lib̾orum. Ex transuũso fr̾m
ter patrui amĩtte anĩculi
matert̾e et suꝑior qua̾ ⁊ ĩ
ferior cognatõ a primo gra¬
du incipit. At ea q̃ ex trãt¬
uerso mim̾antur a secũdo¬
¶ Prĩmo gradu est s̃ pa¬
ter mat̾. infra. filiꝰ filia.
¶Scdõ sͣ anus aia. infta
nepos neptis ex trãsuerso
ftat᷑ foror. ¶ Dertio sͣ. ꝓanꝰ
tis. Ex transuerso fr̃is soro¬
risq filius filia et ꝯueni¬
enter patriis amitta. a¬
uũcłs mat̃tera. ¶Patru¬
us est pattis frater qui gͥte
mr̃is ftater qui ap̾ gretos
orp. appłłatur et ꝓmistue
emoc. dicitur. amĩtta est
patͥs soror. Mat̃tera uõ ma¬
tris soror. utraz . eue. uel
aput quostam .euc applła¬
tur. ¶E uarto gradn .s.
abanus. abania .i. ab nepos
abneptis. Ex transuerso:

Expanded text:
dmodum gradus cognationis numerentur. qua in re inprimis admonendi sumus cognationem aliam supra numerari, aliam infra, aliam ex transverso, quae etiam latere dicitur. superior cognatio est parentium, inferior liberorum, ex transverso fratrum ter patrui amitae avunculi materterae. et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit: at ea, quae ex transverso numeratur, a secundo. Primo gradu est supter mater, infra filius filia. Secundo supra avus avia, infra nepos neptis, ex transverso ftis, ex transverso fratris sororisque filius filia et convenienter patruus amita avunculus matertera. patruus est patris frater, qui Graece matris frater, qui apud Graecos appellatur: et promiscue θεἵος dicitur. amita est patris soror, matertera vero matris soror: utraque θεἵα vel apud quosdam τηθἰς appellatur. Quarto gradu supra abavus abavia, infra abnepos abneptis, ex transverso
Abbreviated transcription (Latin):
digitur. mortis tp̃r spec¬
tatur ¶Itaq si u̾bi grã
is qui cent̃ aureoꝵ pa¬
at. cent̾ aureos legaue¬
rit. nicħ legatariis pro¬
dest. si añ aditam here¬
ditatẽ ꝑ seruos hedita¬
rios. aut ex partu an¬
cillaꝵ he̾ditariaꝵ aut
ex fetu pecoꝵ tm̃ acces¬
serit h̾editati. ut cent̃
aureis legatoꝵ nõie ero¬
gatis. heres qͣrtam ꝑtẽ
h̾editatis h̾iturus sit.
Es necesse ẽ. ut nich̾omi¬
nus qͣrta pars legatis
detrahatur ¶Eꝓdiu̾so
si septuaginta qnq le¬
gauerit iI ante adicã
hereditatẽ ĩ tñt decrei̾ĩt
bona incendiis forte. au
naufragio. aũ morte su¬
relinqͥtur solida legata¬
debentur. n ea res damp¬
nosa ẽ heredi. cui liberũ
res efficit ut nec̃te sit le¬
gatariis ne destituto te¬
stam̃to nich̾ cõseqũat᷑. c̃
herede ĩ portõne pacisci.

Expanded text:
digitur, mortis tempore specdigitur, mortis tempore spectatur. itaque si verbi gratia is qui centum aureorum pabat centum aureos legaveri, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem, per servos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum, tantum accesserit hereditati ut, centum aureis legatorum nomine erogatis, heres quartam partem hereditatis habiturus sit, sed necesse est ut nihilo minus quarta pars legatis detrahatur. ex diverso si septuaginta quinque legauerit et ante aditam hereditatem in tantum decreuerint bona, incendiis forte aut naufragiis aut morte serurelinqdebentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum res efficit ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portione pacisci.
Abbreviated transcription (Latin):
Pisdem istis modis
quib usus fructꝰ
ꝯstituitur: etiam
nuous usus ꝯstitui so¬
letꝰ isqr illis modis fi¬
nitꝰ quib ⁊ usus fruc¬
tus desinit. ¶Hinꝰ ã
in usu fructu. Hãq
is qui nudũ usũ hab¬
fundi. nichil ulterius
ram̃tis. lignis. ad usũ¬
socidianũ utat᷑. In eofũ
do ꝙ is hactenus mora¬
ri ei liceat ut neꝙ dño¬
fundi molestꝰ sit. neꝙ¬
rustica fiunt in pedim̃

Expanded text:
isdem istis modis quibus usus fructus constituitur etiam nudus usus constitui solet, iisdemque illis modis finitur quibus et usus fructus desinit. Minus autin usu fructu. namque is qui fundi nudum usum habet, nihil ulterius ramentis, lignis ad usuottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut nefundi molestus sit neqrustica fiunt, impedim
Abbreviated transcription (Latin):
si nichil plus: in lega¬
to ꝙͣ in debito. qr nich¬
il ampliꝰ ht̃ per legat᷑.
¶Qͤ ⁊ si in diem ułsb̾
ꝯditõne debitũ ei pure
legau̾t. utile ÷ legat̃.¬
propt̾ rep̃sentationem.
¶ si uiuo testatore
extiterit. papinianus
a qua incipere nõ potest.
¶Sed si uxori maritus do¬
tem legaui̾t: ualet lega¬
tũ q plenius est legat᷑
ꝙ de dote actio ¶Sed si
ꝙͣ ñ accepĩt dotem lega¬
uit. diui seuerꝰ ⁊ anto¬
ninus respͣserũt. si ꝙ
similit̾ legauerit ĩutile
aut ĩstrum̃tũ dotis ĩ p̃le¬
gando demonstͣta sunt
uale̾ legatũ. ¶Si res
legata sñ fco heredis pe¬
rierit legatario decedit
Et si seruuꝰ alienus leg¬
atus sñ fc̃o heredis ma¬
numissus fuerit: non
tenet᷑ heres. ¶Si uͭ he¬
redis seruus legatus
fuerit n ipse eum ma¬
numissi̾t: teneri eum
iuliamis scripsit q

Expanded text:
si nihil plus est in legasi nihil plus est in legato quam in debito, quia nihil amplius habet per legatum. quodsi in diem vel sub condicione debitum ei pure legaverit, utile est legatpropter repraesentationem. quodsi vivo testatore extiterit, Papinianus a qua incipere non potest. Sed si uxori maritus dotem legaverit, valet legatum, quia plenius est legatum quam de dote actio. sed si quam non acceperit dotem legaverit, divi Severus et Antoninus rescripserunt. si quidem simpliciter legaverit, inutile aut instrumentum dotis in praelegando demonstrata sunt valere legatum. Si res legata sine facto heredis perierit, legatario decedit. et si servus alienus legatus sine facto heredis manumissus fuerit, non tenetur heres. si vero heredis servus legatus fuerit et ipse eum manumiserit, teneri eum Iulianus scripsit
Abbreviated transcription (Latin):
nizẽ. ¶Sed  si legata¬
tũ uoluntas defũctip.
habere. ¶Si rem suã
legauerit testato. pꝰea¬
q eam alienauĩt: Tel¬
sus existimat ⁊ si nõ
adimĩdi animo. uendi¬
dit: nichilominus debe¬
tonius rescpͥserũt. Id̾
rescripserũt eum qͦui
post testamẽtum fc̃m
pͬdia t̃ legata eranx.
pignori dedit. ad pinis¬
se legat̃ eius nõ uid̾i
iõ legatarium cũ herede
agere posse ut p̃dia a cre¬
ditore luantͦ. ¶Si uͦ qͥs
partem rei legare alien¬
auerit: pars q̃ ñ est ali¬
enata om̃imͦ debeturo.
Pars aut̃ alienata ita
debebetur. si nõ adim̃di
aĩo alienata sit. ¶Si
qͥs debitori suo lib̾atio¬
nem legauĩt: legatum
utile÷ et necẜ au ip̃o de¬
bitore n ab heredib eiꝰ
potest heres petẽ. n̃ ab¬
potest a debitore ꝯueni¬
ui ut libẽt eũ. ¶Potest
autem qͥs uł ad tp̃s iu¬
bere ne heres petat Ex
ꝯtrario si debitor credi¬
tori suo cy deber legaue¬
rit: inutile legatum÷.

Expanded text:
nione. sed et si legatanione. sed et si legatatum voluntas defuncti potest habere. Si rem suam legaverit testator posteaque eam alienaverit, Celsus existimat, si non adimendi animo vendidit, nihilo minus debetoninus rescripserunt. iidem rescripserunt, eum qui post testamentum factum praedia quae legata erant pignori dedit ademisse legatum non videri, et ideo legatarium cum herede agere posse, ut praedia a creditore luantur. si vero quis partem rei legatae alienaverit, pars quae non est alienata omnimodo debetur, pars autem alienata ita debetur si non adimendi animo alienata sit. Si quis debitori suo liberationem legaverit, legatum utile est, et neque ab ipso debitore neque ab herede eius potest heres petepotest a debitore conveniri, ut liberet eum. potest autem quis vel ad tempus iubere, ne heres petat. Ex contrario si debitor creditori suo quod debet, legaverit, inutile est legatum,
Abbreviated transcription (Latin):
unt ad legatũ: scindi¬
tur int̾ eos legatũ ¶Si
alt̾ deficiat qr aut sp¬
reuerit legatũ. aut
uiuo testatore decesse¬
rit. aut alio quolibe
mͦ defecerit: totũ ad
collegatariũ pertinet.
¶oniunctim aut̃ sega¬
tur. ueluti siqͥs dicat
Ticio  seio hoĩẽ stico
do lego ¶Disiunctĩita.
Ticio hõĩnẽ sticũ do lego.
Seio sticũ do lego ¶S
si exp̃sserit eundem ho¬
minem sticũ. eq̃ disiu¬
nc̃tun legatũ intelugi
¶Si cui fundus ¶. tur.¬
alienꝰ legatus fuerit¬
⁊ emerit propͥetatem
detracto usu fructu i
usus fructꝰ ad eũ per¬
uenerit. ÷ pꝰtea ex te¬
stam̃to agat rec̾te eũ
ag̾e i fundũ pet̾e Iuli¬
nus ait. qr usus frut¬
tus in petitione serui¬
tutis locũ optinet. ¶Et
offitõ iudicis ꝯtinet᷑
ñ deduc̾to usufruc̾tu
iubeat estimationem
prestari. ¶S si rem
legatarii. quis ei leg
alienauerit eam: ñ de¬
Ieius. ¶Si quis rem
Asuam alienam qͣi leg¬
auerit: ualer legatũ.
Nam plus ualet ꝙ in

Expanded text:
nt ad legatum, scinditur inter eos legatum: si alter deficiat, quia aut spreverit legatum aut vivo testatore decesserit aut alio quolibet modo defecerit, totum ad collegatarium pertinet. coniunctim autem legatur, veluti si quis dicat ‘ Titio et Seio hominem Stichum do lego ’: disiunctim ita ‘ Titio hominem Stichum do lego, Seio Stichum do lego ’, sed et si expresserit ‘ eundem hominem Stichum ’, aeque disiunctim legatum intellegitur. Si cui fundus alienus legatus fuerit et emerit proprietatem detracto usu fructu et usus fructus ad eum pervenerit et postea ex testamento agat, recte eum agere et fundum petere Iulianus ait, quia usus fructus in petitione servitutis locum optinet; sed officio iudicis contineri, ut deducto usu fructu iubeat aestimationem praestari. Sed si rem legatarii quis ei legaalienaverit eam, non deeius. Si quis rem suam quasi alienam legaverit, valet legatum: nam plus valet quod in
Abbreviated transcription (Latin):
tabulas. siue alius. cũ¬
petit dño tabularum
furti actio. ¶ Si qͥs aũ
credidi̾t bona fide fun¬
dũ emerit. ł ex donatõ

Expanded text:
tabulas sive alius, competit domino tabularum furti actio. Si quis a crederet, bona fide fundum emerit vel ex donat
Abbreviated transcription (Latin):
tiones placauumus. et
erat obseruantiam ali
a ꝯstitutione. per eius¬
dem q̃storis suggestio¬
ne correximus. que init̾
iꝑiales irradiat sanc¬
tiones ¶ Et om̃s manu¬
is manumissi. nec dñi

Expanded text:
tiones placavimus: Laterat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes liis manumissi nec domi
Abbreviated transcription (Latin):
fec̾it ut ecce. uas ꝯfla¬
tũ pͭ. ad rudem massam
ti nõ possunt. ac nͨ mul
sum quid̾ ad uinum ⁊ mel.
resolui potest. ¶Quod¬
si partim ex sua mat̾ia
bartin ex aliena spẽm
aliquam feci̾t qͥsqͣm ue¬
luti ex suo uino et alie¬
no melle mulsum mis¬
cu̾it. aut ex suis et ali¬
enis medicamẽtis em¬
plaustrũ. aut colliriũ
aut ex sua et asiena la¬
na uestumtũ fecĩt. du¬
bitandũ nõ ÷ hoc casu
cũ nõ solum oꝑam su¬
ã dedit: s partem eiꝰd̾
mat̾ie prestauit. ¶Si
tñ alieña purpuram
qͥs intexuit suo uesti¬
pura accessionis mncece

Expanded text:
cuit. ut ecce uas conflatum ad rudem massam rti non potest: ac ne sum quidem ad vinum et mel resolvi potest. quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua et aliena lana vestimentum fecerit, dubitandum non est, hoc casu cum non solum operam suam dedit, sed et partem eiusdem materiae praestavit. Si tamen alienam purpuram quis intexuit suo vestipura, accessionis vice ce
Abbreviated transcription (Latin):
sibi h̾e̾dem fore ¶In frau¬
dem aũ creditorum ma¬
numitt̾e uidetur. qui uł
lã eo tempore quo man¬
umittit soluendo ño est.
uel qui datis libertatib
desiturꝰ est soluendo ẽẽ. p̃¬
ualuisse tñ uidetur. nisi
animum qͦ fraudandi m¬
anumissor huit. nõ inpe¬
diri libertatem. ꝙͣuis bo¬
na eiꝰ creditorib ño suffi¬
ciant ¶Sepe .N. de facul¬
tatib sius ampliꝰ quam
in his est. sꝑant homines.
Itaq tunc ĩtelligimus
ĩpediri lib̾tatem. cũ utro¬
q mͦ fraudantur credito¬
res .i. ex consilio manum¬
ictentis. et ex ip̃are eo ꝙ
bona nõ suffectura credi

Expanded text:
sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo non est, vel qui datis libertatibus desiturus est solvendo esse. praevaluisse tamen videtur, nisi animum quoque fraudandi manumissor habuit, non impediri libertatem, quamvis bona eius creditoribus non sufficiant: saepe enim de facultatibus suis amplius quam in his est sperant homines. itaque tunc intellegimus impediri libertatem, cum utroque modo fraudantur creditores, id est et consilio manumittentis et ipsa re, eo quod bona non suffectura
Abbreviated transcription (Latin):
ã ꝯstitutone peohibñt᷑
ad tutelam uł curam
aspirare ad eo ut nͨ ex¬
cusatõne opus fit ¶ Q
ꝯstitut̃one cauet᷑ ut nͨ
pupillus ad legitimã.
tutelam uocatur. nec
adultꝰ cum erat ĩciule
eos qui alieno auxilio

Expanded text:
stitutione prohibentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio
Abbreviated transcription (Latin):
q pena capitis ꝯstitu¬
ta ÷ ĩ eos qui aliquid ĩ
muros sc̃os deliq̃rũt
Idõ et legũ eas partes
quib penas ꝯstituimꝰ
adu̾sus eos qui cͣc le¬
ges fecerũt sanc̾tiones
hõmiu res młtis modis
fiunt. ¶Quarũdem. N
rerũ dñium naliciscimꝰ
iuire naturali ꝙ sicut
diximus appellatꝰ ius
gñtium. quarũdã iure
ciuili. ¶Conmodius ẽ
itaꝙ a uerustiori iure
ĩceꝑe. palam est autẽ
uetustiꝰ ẽẽ naturale tꝰ
ꝙ cum ip̃o gen̾e hum¬
ano rerũ uatura peodi¬
tũc ceperũt ẽe cũ ⁊ ci¬
uitates condi ⁊ magi¬
stratꝰ creari et lege sc¬
ribi ceperunt. ¶Fere
gͥ bestie ⁊ uolucres et
pisces ⁊ om̃ia auimalia
q̃ in t̾ra mari. celocꝑ na¬
scũtͦ. simul atq ab ali¬
quo capta fuerũt: iure
gentiũ statim illiꝰ ẽe ce¬
perũt. ¶ Quod enĩ añ

Expanded text:
 poena capitis constituta sit in eos qui aliquid in muros deliquerint. ideo et legum eas partes quibus poenas constituimus adversus eos qui contra leges fecerint sanctiones hominum multis modis res fiunt: quarundam enim rerum dominium nanciscimur iure naturali, quod, sicut diximus, appellatur ius gentium, quarundam iure civili. commodius est itaque a vetustiore iure incipere. palam est autem, vetustius esse naturale ius, quod cum ipso genere humano rerum natura proditunc coeperunt esse, cum et civitates condi et magistratus creari et leges scribi coeperunt. Ferae igitur bestiae et volucres et pisces, id est omnia animalia quae in terra mari caelo nascuntur, simulatque ab aliquo capta fuerint, iure gentium statim illius esse incipiunt: quod enim an
Abbreviated transcription (Latin):
to socio ĩferre nõ licet.
In cõe ã sepulcr̃u etiam
inuitis cͤeteris lis ĩferre.
¶Itẽ si alienus usus frustꝰ
est ꝓpͥctariũ placet nͥ ꝯ
sentiente usu fructua¬
rio locũ religiosũ ñ fac̾e.
In alienũ lõc ꝯsentiente
dño licet ĩferre. et lic

Expanded text:
to socio inferre non licet: In commune vero sepulchrum, etiam invitis ceteris inferre licet. Item si alienus ususfructus est proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non facere. In alienum locum concedente domino licet inferre et licet
Abbreviated transcription (Latin):
biuimus excepta cã rede¬
iptioĩs captiuoꝵ ¶Si
quis uͭ auctoritate sua qͣi
sacrũ sͥ ꝯstituerit: sacr̃u
nõ est: s prophanũ. ¶o¬
cus ã in quo sacre edes
edificate st̃ etiã dirup¬
to edificio adhuc sac̾ ma¬
net. ut ÷ papianus re¬
scripsit. ¶Religiosum
locũ unꝰquisq uolunta¬
te sua facit. dũ mortu¬
ũ infert. ĩ locũ suũ. ¶n
cõmunẽ ã loc̃ pur̃ inui

Expanded text:
buimus, excepta causa redemptionis captivorum. si quis vero auctoritate sua quasi sacrum sibi constituerit, sacrum non est, sed profanum. locus autem, in quo sacrae aedes aedificatae sunt, etiam diruto aedificio, adhuc sacer manet, ut et Papinianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. in communem autem locum purum invi
Abbreviated transcription (Latin):
addicio bonoꝵ fĩ. Quid
ergo si post adoitionem
lib̾tatum ꝯseruandaru̾
t̾a fc̾am mñ integrum sit
restitutus. utiq ñ etit di¬
cendum reuocari lib̾tat¬
es quia semł petiermit.
ħ constitutio lib̾tatum.
tuendaꝵ t̾a introdusta ẽ.
ergo si lib̾tates nlłe date
sunt cessat constitutio.
Qdergo si niimis dedit li¬
bertates ł mortis tausa
et de ħ queratur utrũ in
standem creditor an ñ st̾m
sĩt idcnto uelint adici sͥ
bona amĩ andiendi sunt:
et magis est ut audiri de¬
beant et si deficĩnt u̾ba
esta nob̾ plenissima cõstitu¬
tio s qua mste sp̃es collate

Expanded text:
addictio bonorum fieri. quid ergo, si post addictionem libertatum conservandarum causa factam in integrum sit restitutus? utique non erit dicendum revocari libertates quae semel competierunt. Haec constitutio libertatum tuendarum causa introducta est: ergo si libertates nullae sint datae, cessat constitutio. quid ergo, si vivus dedit libertates vel mortis causa et, ne de hoc quaeratur, utrum in fraudem creditorum an non factum sit, idcirco velint addici sibi bona, an audiendi sunt? et magis est, ut audiri debeant, etsi deficiant verbaest a nobis plenissima constitutio, in quam multae species collatae
Abbreviated transcription (Latin):
subuentũ et lib̾tatib
et defunctis ne bona eo¬
ruma creditorib possi¬
deantur et ueneant. Cet¬
te si fl̾nt eꝵ hat t̾a bõa
ad ita cessat bonoꝵ uen¬
ditio. Exstat .n. defuncti
deffensor etmd̃ ydonens
qui de solido creditori ca¬
uet. ¶In pͥmis rescptũ
tociens locum ħt quotiẽs
testamento lib̾tates date
sunt. Qdergo: siquis in¬
testatus decedens codicil¬
lis lib̾tates ded̾it neq
adita sit ab intestato ħt¬
ditas fauor ne costituti¬
oms debebit locũ habere
Certe si intestatus dete¬
dat et codicilł ded̾it lib̾ta¬
tem: compet̾e eam nem̃i
dubĩum est. dĩnt costitu¬
tio in locum e̾e uerba os¬
ergo ꝙͣ diu mc̾tum sĩt utr̃
existat amĩ. cessabit cõstĩ¬
tutio. Si certum ẽe ceꝑit
rem tunc erit conaituno¬
in locus. ¶Siis qui restĩ¬

Expanded text:
um est et libertatibus et defunctis, ne bona eorum a creditoribus possideantur et veneant. certe si fuerint ex hac causa bona addicta, cessat bonorum venditio; extitit enim defuncti defensor, et quidem idoneus, qui de solido creditoribus cavet. Inprimis hoc rescriptum totiens locum habet, quotiens testamento libertates datae sunt. quid ergo, si quis intestatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. certe si testatus decedat et codicillis dederit libertatem, competere eam nemini dubium est. Tunc constitutioni locum esse verba osergo quamdiu incertum sit, utrum existat an non, cessabit constitutio: si certum esse coeperit e, tunc erit constitutioni locus. Si is, qui in in
Abbreviated transcription (Latin):
alit̃ quid̃ disposiumꝰ solu¬
saluam h̾at pupillus ut
ex ea locuplectior sit et ad¬
huc eand̾ sũmã pectũe
petat per exceptõm doli¬
aut̃ male ꝯsumpsi̾t aut
furto amsit nich̾ ꝓderit
debitori doli mali exceptõ
s intħ̾omimus dampnabꝰ¬

Expanded text:
aliter quam disposuimus solusalvam habeat pupillus aut ex ea locupletior sit et adhuc eandem summam pecuniae petat, per exceptionem doliaut male consumpserit aut furto amiserit, nihil proderit debitori doli mali exeptio, sed nihilo minus damnab
Abbreviated transcription (Latin):
sunt condici possunt s
mala fide ad exhibenduz
de hiis agi potest. ac ex ccͣ¬
rio om̃s res pupillo et pu¬
pille sũ tutoris auctorita¬
te recte dari possunt. Ido:¬
sidebitor pupillo soluat
auctoritas alioꝗn ñ lib̾a¬
sima rõe statutũ ĩ costõe¬
quam ad cesarienses ad¬
uocatos ex suggestioe̾ tri¬
bumani uiti eminetissi̾
questoris sacri palatii ñi
ꝓmulgauimus ĩ qua dis¬
poĩtum est ita lic̾e tutori
uł curatori debitore pu¬
pillarem solu̾e ut prins
no celebrata ħ ꝑmittat
Quo sb̾sequto si et uider
⁊ ꝓnunciau̾it et debitor
plenissi̾a seturitas qr ño¬

Expanded text:
sunt, condici possunt, si sunt, condici possunt, si mala fide, ad exhibendum de his agi potest. at ex contrario omnes res pupillo et pupillae sine tutoris auctoritate recte dari possunt. idsi debitor pupillo solvat, auctoritas: alioquin non liberasima ratione statutum estquam ad Caesarienses advocatos ex suggestione Triboniani, viri eminentissimi, quaestoris sacri palatii nostri, promulgavimus, qua dispositum est, ita licere tutori vel curatori debitorem pupillarem solvere, ut prius no celebrata hoc permittat. quo subsecuto, si et iudex pronuntiaverit et debitor plenissima securitas
Abbreviated transcription (Latin):
te. Qib auenare licet
uel nõ
Ccidit abñ ut qui do¬
minus sit alienare
entes in meliorẽ statum
tiones mhilu̾t q̃ inuita⁊
muliere fielant ypoche¬
cas aũt eau tr̃ etiam uolẽ¬
ce utruis remedĩ posui¬
ciali solo posite sunt int̾¬
dc̃a fiat alienatio ł obliga¬
sexus mul iebris stagilitas
ea res ñ sit alienare põt
s ħ forsitan ideo indetur
pactus est ut lic̾et creditori
pignus uend̾e si peccuna
non soluat᷑. ¶S ne credi¬
toreᷤ uis sum̃ ꝑsequi un¬
pedirentur n debitores
teni̾e suaꝵ rer̾ dñũ amit¬
sultum ẽ et certus ẽ mo¬
rum et debitoꝵ sat̾ h̾um¬
dez prouisimm est. flum
admonendi sumus neq
pupillũ n pupillam ul¬
lam re̾ sñ tutoris aut̃te
alienare posse ideoz si mu¬
tuam pecciñam alicui sñ
tutoris anctoritate ded̾it.
nõ contrahit obligomq
entis id̾o uendicare nũ¬
mos possunt sic uͥ exstãt
S si nũmi quos mutuos¬
mĩor deoit ab eo ꝙ accep¬
it bona fide consumpti

Expanded text:
 QUIBUS ALIENARE LICET VEL NON Accidit aliquando ut qui dominus sit alienare entes, in meliorem statum tiones inhibebat quae invita muliere fiebant, hypothecas autem earum etiam volente: utrisque remedium imposuivinciali solo positae sunt interdicta fiat alienatio vel obligasexus muliebris fragilitas ea res non sit, alienare potest. sed hoc forsitan ideo videtur pactus est, ut liceret creditori pignus vendere, si pecunia non solvatur. sed ne creditores ius suum persequi impedirentur neque debitores temere suarum rerum dominium amitsultum est et certus morum et debitorum satis abundeque provisum est. Nunc admonendi sumus, neque pupillum neque pupillam ullam rem sine tutoris auctoritate alienare posse. ideoque si mutuam pecuniam alicui sine tutoris auctoritate dederit non contrahit obligationentis, ideoque vindicari nummi possunt, sicubi extent: sed si nummi, quos mutuos dedit, ab eo qui accepit bona fide consumpti
Abbreviated transcription (Latin):
transeuntẽ sernũ tu¬
um tiecerit: disting¬
uit᷑. Nam si id ami
missum: milla culpa
eius ĩtelligit᷑. si alius
tale quid admiserit.
culpe reus ẽ. Idem iu¬
ris est ⁊ de milite si

Expanded text:
transeuntem servum tuum traiecerit, distinguitur. nam si id a mimissum est, nulla culpa eius intellegitur: si alius tale quid admisit, culpae reus est. idem iuris est de milite, si
Abbreviated transcription (Latin):
ib condito̾e ꝓmict̾e potest
in quantitate s ⁊̃ ĩ tẽpo¬
re minꝰ et plus inteligit᷑
plus est .n. statĩ aliqd dare
minus est u̾o pꝰ tp̃c dare.

Expanded text:
b condicione stipulari potest; in quantitate, sed etiam in tempore minus et plus intellegitur; plus est enim statim aliquid dare, minus est post tempus dare.
Abbreviated transcription (Latin):
¶s si ab uno fidesussore.
creditor totũ ꝯsetutꝰ fuit
hꝰ soluis det̾m̾etum erit
accessio est prĩcipał obliga¬
tionis net plus in attessi¬
one ẽe põt ꝙͣ sit ĩ princi¬
palire. ¶At ex du̾so ut
minus debeatur obligari
possunt. Ita si reꝰ det̾e. au¬
req ꝓmiserit. fĩteuissor ĩ
.u. rette obligat᷑. Contra¬

Expanded text:
sed et si ab uno fideiussore creditor totum consecutus fuerit, huius solius detrimentum erit,accessio est principalis obligationis nec plus in accessione esse potest quam in principali re. at ex diverso, ut minus debeant, obligari possunt. itaque si reus decem aureos promiserit, fideiussor in quinque recta obligat
Abbreviated transcription (Latin):
et.salt debitũ accipiẽdo
rait̃ soluendo om̃iũ peri¬
ñt obligatĩom et om̃s
libat Ex duob reis ꝓmĩt¬
tendi alius pure alius ĩ
diem ł sub conditide obli¬
gare põt nec impedr̃to
etit dies aut conditio qͦ
minus ab eo ꝗ pure obli¬
gatꝰ est petatur. De stipło¬

Expanded text:
el alter debitum accipiendo vel alter solvendo omnium perimit obligationem et omnes liberat. Ex duobus reis promittendi alius pure, alius in diem vel sub condicione obligari potest: nec impedimento erit dies aut condicio, quo minus ab eo qui pure obligatus est petatur. TI
Abbreviated transcription (Latin):
mittendi duotendi.
plures ue re fi̾ possunt
stipulandi ita. Si post
omĩum int̾togat̾om ꝓ
missor respondeat sp̃odeo
ut puta cũ dnob separa¬
tĩ stipulantib ita prom¬
issor respondeat irtriq da¬

Expanded text:
mittendi duo pluresve rei fieri possunt. stipulandi ita si post omnium interrogationem promissor respondeat ‘ spondeo. ’ ut puta cum duobus separatim stipulantibus ita promissor respondeat ‘ utriq
Abbreviated transcription (Latin):
possideat. ¶Furtiue qͦ
res et q̃ ui possesse st̃. ni
si p̃dicto longo tp̃ee bo¬
na fide psesse fiu̾nt usu¬
capi possũt. ¶Nã fur¬
ulaꝵi et lex atmia ĩhib
usu capionẽ ¶Ui posses¬
sar̃ũ rerũ lex iulia et

Expanded text:
possideat. Furtivae quoque res et quae vi possessae sunt, nec si praedicto longo tempore bona fide possessae fuerint, usucapi possunt: nam furularum et lex Atinia inhibet usucapionem, vi possessaru
Abbreviated transcription (Latin):
possessarũ reũ usircapi¬
oñe per legem ꝓhibitã
ẽẽ. nõ eo pertinet une
ip̃e fur qͥue perium pͥ¬
sidet usu caꝑe possit.
sed nec ullus alius ꝙpͣ¬
ius ab eis bona fidee¬
merit uł ex alia cau¬
sa acceperit usu capi¬
endi ius ht̃. Un ĩ relus
mobilib nõ facile proce¬
dit. ut bone fidĩ posses¬
sori usucapio cõpetat¬
 Nam quirem alienã
uendidi̾t. łex alia cau

Expanded text:
 usucapionem per legem prohibitam esse, non eo pertinet ut ne ipse fur quive per vim possidet usucapere possit: sed ne ullus alius, quamvis ab eis bona fide emerit vel ex alia causa acceperit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui alienam rem vendidit vel ex alia cau
Abbreviated transcription (Latin):
uingi. ¶ Itẽ in locũ tuto¬
rũ qui nõ perpetuos
ad tp̃s a tutela excusan¬
tur. solent curatores da¬
ri. ¶ Quod si tutos adu̾sa
ualitudiẽ. uł alia necessi¬
tate inpedit᷑: quo minꝰ
negotia pupilli admĩn¬
istrare possit. et pupil

Expanded text:
iungi. item in locum tutoiungi. item in locum tutorum qui non in perpetuum sed ad tempus a tutela excusantur solent curatores dari. Quodsi tutor adversa valetudine vel alia necessitate impeditur, quo minus negotia pupilli administrare possit, et pupil
Abbreviated transcription (Latin):
.u. Annũ cõpletũ curato¬
res accipuint. qui licz
pubes sint ad huc tñ
hꝰ etatis sunt. ut negoci¬
a sua tueri nõ possũt.
Dantur aut̃e curatores
ab hiftem magistratib
a quib et tutores ¶Sed
curator restam̃to nõ da¬
tur. s datꝰ ꝯfirmat᷑ de¬
creto p̃toris ulꝰ presidis.
Item ĩuiti adolescentes
curatores ño accipiũt
p̃ter qũa inlitẽ. curatos
.N. ad cert̃a causam da¬
ri pͥ ¶ Furiosi qͦs et pro¬
ne s̃ agnatorum ex le¬
lent rome p̃fecti urbis
p̃sides ex inqͥsioẽ eis da¬
re curatores. ¶Sed et m̃¬
te captis surdis et mu¬
tis. et qui morbo perpe¬
tuo laborant. qꝑ reb su
curatores dandi st̾¶In¬
terdũ ã et pupilli cura¬
tores accipuint ut pu¬
ta si legitimꝰ tuto dari
sit idoneus. q hñti tu¬
torem tutor dari ño pͭ.
Item si testam̃to datus
tutor uł a p̃tore uł a p̃side
idoneus sĩo sit ad ãmi¬
nistrat̃onẽ. ne tñ fraud¬
ulent̾ negotia ãminist¬
rent solet ei curator ad¬

Expanded text:
um annum completum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc tamen huius aetatis sunt, ut negotia sua tueri non possint. Dantur autem curatores ab isdem magistratibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praetoris vel praesidis. Item inviti adulescentes curatores non accipiunt praeterquam in litem: curator enim et ad certam causam dari potest. Furiosi quoque et prone sunt adgnatorum ex lelent Romae praefectus urbis praesides ex inquisitione eis dare curatores. Sed et mente captis et surdis et mutis et qui morbo perpetuo laborant, quia rebus suis curatores dandi sunt. Interdum autem et pupilli curatores accipiunt, ut puta si legitimus tutor non sit idoneus, quia habenti tutorem tutor dari non potest. item si testamento datus tutor vel a praetore vel a praeside idoneus non sit ad administrationem nec tamen frandulenter negotia administrat, solet ei curator ad
Abbreviated transcription (Latin):
undato spẽm fundi cõ¬
mutat: ⁊ ob id si recesse¬
rit aqua: palam÷ eum
fundũ eius man̾e cuiꝰ⁊
fuit. ¶Lum ex aliena
mat̾ia spẽs aliqua facta
sit: ab aliquo. queri so¬
let qͥs eoꝵ naturasi rõe
dñs sit: utrũ is qui fec̃
an ille potiꝰ qui mat̾ie
dñs fuerat. ut ecce.

Expanded text:
undatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eum fundum eius manere cuius et fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit ab aliquo, quaeri solet, quis eorum naturali ratione dominus sit, utram is qui fecerit, an ille potius qui materiae dominus fuerit: ut ecce
Abbreviated transcription (Latin):
ut om̃s liberti cimtate ro¬
mana fruantur et mirab¬
ili modo quibdam adietfo¬
nib ip̃as mas q̃ in latini¬
tatem ducebant ad tinita¬
tem romanam transposu¬

Expanded text:
ut omnes liberti civitate Romana fruantur, et mirabili modo quibusdam adiectionibus ipsas vias quae in Latinitatem ducebant ad civitatem Romanam cap
Abbreviated transcription (Latin):
alienu edib suis ĩ unc¬
tũ exim̾e cogatͦ. sed du¬
plũ ꝓ eo pr̃et ꝑ actionẽ
q̃ uocat᷑ de tigno ĩuĩc¬
to. appellacõne autem
tigni oĩs matĩa signifi¬
cat᷑. ex qua edificia fi¬
unt. ¶Quod idõ peo¬
uisum ÷ ne edificia re¬
scindi necesse sit. ¶ Sed
si ex aliqua cã dixutũ
sit edificiũ potiut ma¬
ti̾e dñs. si nõ fuerit du¬
plũ iam persecutꝰ. tũc
eam uendicare ⁊ ad ex¬

Expanded text:
s iniunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestat per actionem quae vocatur de tigno iuncto appellatione autem tigni omnis materia significatur ex qua aedificia fiunt: quod ideo provisum est, ne aedificia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae dominus, si non fuerit duplum iam consecutus, tunc eam vindicare et ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
ticuiꝰq cõpetit. Arbitͥo
dificau̾it: ip̃e dõns in¬
telligit᷑ edificii. qr õẽ
ꝙ solo edificat᷑ solo ce¬
dit. ¶ Nec tñ ideo is̃
qui mat̾ie dñs fuerat.
desinit cius dñs ẽẽ. s
tantis neq eam uendi¬
care potest. neq ad exhi¬
bñdũ de ea re age̾ pͭ. pro¬
pt̾ legem .xii. tabulaꝵꝵ

Expanded text:
nti cuiusque competit, arbitriodificaverit, ipse dominus intellegitur aedificii, quia omne quod inaedificatur solo cedit. nec tamen ideo is qui materiae dominus fuerat desinit eius dominus esse: sed tantisper neque vindicare eam potest neque ad exhibendum de ea re agere propt
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum: Respondit aulus
auger ius h̾eo acceptumq
nouatione tollitur ueluti
ri stipulatus sis. nam inter¬
uentu noue persone noua
nascitur obligatio et pͥma¬
tollitur translata iñ poffio¬
rem adeo ut rat̾dũ licet pꝰ¬
tetior stipło mutił sit. tam̃
prima nouationis iure tol¬
litur ueluti si id quod ticio
tu debeas a pupillo sñ auito¬
Q uo caũ res admittitur. na̾
por debitor liba̾tur et pꝰt̾ior
obligo̾ nlła est. ¶ Non id̾ uͣs
est si a ẜuo quis stipulatꝰ fu̾it
sam ft̃ por ꝑinde obligatꝰ
manzac si postea nlłs stipula¬
tus fuisset ¶ S si ead̾ ꝑsõi
at a qua pea stipułis ita de¬
nũ nouat̾o fit si ꝗd ĩ postio

Expanded text:
ceptum? ’ respondit Aulus ceptum? ’ respondit Aulus Agerius: ‘ habeo acceptumque nouatione tollitur obligatri stipulatus sim; nam interuentu nouae personae noua nascitur obligatio et ptollitur translata in posteriorem, adeo ut interdum, licet posterior stipulatio inutilis sit, tamen prima novationis iure tollatur: veluti si id quod Titio tu debebas a pupillo sine tutoquo casu res amittitur: nam et prior debitor liberatur et posterior obligatio nulla est. non idem iuris est, si a servo quis stipulatus fuerit: nam tunc prior proinde obligatus manet ac si postea nullus stipulatus fuisset. sed si eadem persona sit a qua postea stipuleris, ita demum novatio fit, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ⁊̃ certe. Consentanenn
I4
.ni. usum est uerb̃ factam
obligationẽ posse aliis ũbis
dissolui. set et ꝙ ex alia tau¬
sa debetur potest in stipula¬
tionem deduci et pet accepti¬
lationem solui. Sicut antez
qd debet᷑ ꝓ ꝑte recte soluitur
ita in part̾e debiti accepn latõ
appellatur per quã stipula¬
tionẽ contingit ut omĩum
ter̃ obligatio iñ stipulatõm
deoutatur et ea per acceptila¬
tionem tollatur. ¶ stipulato
enm ataliana nouat om̃s
obligationes et a gallo acci¬
lio ita compoĩta est. Q uictd
te mͥ ex quaq cã dare fat̾e¬
re opoitet oportebit te p̾¬
michi tetum actio est queq
abste petit̾o est ut̾ adũ sus
te persetutio est erit ue qd̾¬
qr tu meum habes tenes pos
quo minus possideas quanti
pectunĩa dati stipulatꝰ est
aulus augerins spopondit
num̃ius negidiꝰ. st ex diu̾so
num̃ius negidius inter roga¬
uit aulum angerĩ quicqͥd
tibi hodierno die per acqui¬
lianam stipulationem spo¬
pondi id ommne habes ne at¬

Expanded text:
 ceterae: consentaneum im visum est, verbis factam obligationem posse aliis verbis dissolvi. sed id quod ex alia causa debetur potest in stipulationem deduci et per acceptilationem dissolvi. sicut autem quod debetur pro parte recte solvitur, ita in partem debiti acceptilatio appellatur, per quam stipulationem contingit ut omnium rerum obligatio in stipulationem deducatur et ea per acceptilationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes et a Gallo Aquilio ita composita est: ‘ quidquid te mihi ex quacumque causa dare facere oportet oportebit praemihi tecum actio quaeque abs te petitio vel adversus te persecutio est erit quodque tu meum habes tenes possquo minus possideas: quanti pecuniam dari stipulatus est Aulus Agerius, spopondit Numerius Negidius. ’ item e diverso Numerius Negidius interrogavit Aulum Agerium: ‘ quidquid tibi hodierno die per Aquilianam stipulationem spopondi, si omne habesne ac
Abbreviated transcription (Latin):
qui soluat utrũ ip̃e ꝗ debet
an anꝰ pro eo. libetatur. em̃
et anio soluente sũ sciente. de¬
bitore siue ignorante uł in¬
uito soluto fiat ¶ It si reus
soliũt etiã qui pro eo inter¬
uenerunt li berantur. Item
ex ccͣio contingit si fideuissor
soluit ñ em̃ solus ip̃e lib̾at᷑
tollit᷑ obligatio. ¶Est accep¬
tilat̾o ymaginatia solutio
Q em̃ ex ũbor obligatio ne
ticio deretur. id siuelit titiꝰ
remitt̾e: pot̾it sit fi ut pa¬
uiatur ħ u̾ta debitore dic̾e

Expanded text:
quis solvat, utrum ipse qui debet, an alius pro eo: liberatur enim et alio solvente, sive sciente debitore sive ignorante vel invito solutio fiat. item si reus solverit, etiam ii qui pro eo intervenerunt liberantur. idem ex contrario contingit, si fideiussor solverit: non enim solus ipse liberatur, tollitur obligatio. est autem acceptilatio imaginaria solutio. quod enim ex verborum obligatione Titio debetur, id si velit Titius remittere, poterit sic fieri, ut patiatur haec verba debitorem dice
Abbreviated transcription (Latin):
acuxere certum est. Excepto
eo ꝙ ni nõiañ stipislando
aut ꝑ tradit̾om accppiendo
illi soliacatit ueluti cũ ita
stipuletar ticio dño meo da¬
re spondes. S si unꝰ domini
iuissu ẜuis fuñt stipillatus
licet aña dubita bat᷑ tñ per

Expanded text:
adquirere certum est, excepto eo, quod uni nominatim stipulando aut per traditionem accipiendo illi soli adquirit, veluti cum ita stipuletur: ‘ Titio domino meo dare spondes? ’ sed si unius domini iussu servus fuerit stipulatus, licet antea dubitabatur
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si titius et seuis inter
se consenserunt ut fandũ
tusculanum emptum seins
inter eos ut oiscederent ab
ea emptione et uenditione
muitem liberant᷑. Item est

Expanded text:
nam si Titius et Seius inter se consenserunt ut fundum Tusculanum emptum Seius inter eos ut discederetur ab emptione et venditione, invicem liberantur. idem est et
Abbreviated transcription (Latin):
rerum optinet argu¬
mentis accipiant. Et
post quadrienum peio¬
rib contingebat ut.
tunt costitutiones t̃¬
peratorias legerent. hoc
uos apeimordio ingre¬
diamun digni tantoh¬
onore tantaq felicita

Expanded text:
rerum optinet argumentis, accipiant, et post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque
Abbreviated transcription (Latin):
bona libertoꝵ attinz
admondendi sumus senatꝰ¬
consultum censuisse ut ꝙͣ¬
us ad om̃s patroni libos
ꝗ eiusdem gradud funt:
equas̾r bona lib̾toꝵ ꝑtĩne¬
ant tam̃ ht̾e parenti uin
ex lib̾is assignare libertra
ut post mort᷑e eiꝰ solus is
patronus habeatar cuĩx
assignatus est et cet̾i lib̾i
qui ipsi quoq ad eadem.
ius retipiunt sus cui assig¬
natus est detessit ulłis li¬
beris relictis ¶et tm̃ lib̾t

Expanded text:
bona libertorum admonendi sumus, senatum censuisse, ut quamvis ad omnes patroni liberos, qui eiusdem gradus sint, aequaliter bona libertorum pertineant, tamen liceret parenti uni ex liberis adsignare libertum, ut post mortem eius solus is patronus habeatur, qui adsignatus est, et ceteri liberi, qui ipsi quoque ad eadem bius recipiunt, si is cui adsignatus est decesserit nullis liberis relictis. Nec tant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ex latiorsb digestoiuz
iibs perfectiꝰ apparebit.¬
¶ Erat ⁊̃ ex senatus ꝯsul¬
to clandiano miserabił
libera utulier ẜuili amore
bactata. ip̾am lib̾tat̾e per
cenatus consultũ anitte¬
bat cum lib̾tate stam ꝙ in

Expanded text:
 ex latioribus digestorum libris perfectius apparebit. Erat et ex senatus consulto Claudiano miserabilis libera mulier servili amore bacchata ipsam libertatem per senatus consultum amittebat et cum libertate substan
Abbreviated transcription (Latin):
tit̾nt et adhuc inpube¬
res mortui fuexĩt. sit
ei aliqͥs heres ¶ueluti si
quis dicat ħ modo ¶¶
cius filius m̃s h̾es mͥ
esto ¶Si uero filiꝰ meuꝰ
heres mͥ nõ fuerit si¬
ue heres erit. ⁊ prius
moriatur. ꝙͣ in suam
tucelam uenerit. ł dũ
pubes ft̃s fit : tũc seuis
heres esto ¶Quo casu
siquid̃ nõ extitĩt h̾es
filius: tũc substitutus
titi̾t heres filius. añ

Expanded text:
titerint et adhuc impuberes mortui fuerint, sit eis aliquis heres. veluti si quis dicat hoc modo: ‘ Titius filius meus heres mihi esto: si filius meus heres mihi non erit, sive heres erit et prius moriatur quam in suam tutelam venerit id est pubes factus sit, tunc Seius heres esto.’ quo casu si quidem non extiterit heres filius, tunc substitutus extiterit heres fili
Abbreviated transcription (Latin):
uat᷑ iustissime
accõmodat ei ta¬
lem actonem. ꝑ
qm nõ illud q̃ri¬
tur an ei pecuĩa
deb̾atur. sed an iu¬
les quoq actio¬
nes p̃tor bñ mu¬
ltas ex sua iuiris¬
dictione ĩtrodux¬
it. ueluti a dnͣsus
eũ qͥ aliquid ex
albo eius corru¬
pisset.  in eum
qui patronum
ł parentẽ inius
uocasset. cum id
ñ impetrasset.
Ite adu̾sus eũqͥ
ui exemerit eñ
qui ĩ ius uocare¬
tͦ. cuius ue dolo
alus exemit. a
lias ĩnumeratiles
p̃iudiciales actõn¬
quales st̃ quas
q̃ritur an alqͥs

Expanded text:
ur, iustissime accommodat ei talem actionem, per quam non illud quaeritur, an ei pecunia debeatur, sed an iules quoque actiones praetor bene multas ex sua iurisdictione introduxit: veluti adversus eum qui quid ex albo eius corrupisset: et in eum qui patronum vel parentem in ius vocasset, cum id non impetrasset: item adversus eum qui vi exemerit eum qui in ius vocaretur, cuiusve dolo alius exemerit: et alias innumerabiles. Praeiudiciales actionquales sunt, per quas quaeritur, an aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ. alii deducto eo
fundum legare potest.
Sñ testam̃to uͦ siquis
uelit alii usũ fructũ ꝯ¬
stituere pactionib atq
stiꝑulatõnib id efficere

Expanded text:
fructum, alii deducto eo fundum legare potest. sine testamento vero si quis velit alii usum fructum constituere, pactionibus et stipulationibus id efficere
Abbreviated transcription (Latin):
exequat᷑. siam nͥ ita remĩcic¬
tur si integͣ ca maudatori re¬
aut in tempestie renũciandi¬
¶ODandarũ et in diẽ
deferri et sb̾ ꝯditõe fĩ põt.
¶In su̾ma scend̾ est manda¬
tũ nͥ gratiũtũ sit ĩ aliã for¬
mã negecii cad̾e nã m̾cede
constituta incipit locat̾o et
conductõ e̾e̾ et ut gn̾alit̃
suscepto offif̾o mantati aut
depoĩti contrahit᷑ negociũ huis
caĩb int̾ueĩente m̃cede lo¬

Expanded text:
exsequatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reaut intempestive renuntiandi. Mandatum et in diem differri et sub condicione fieri potest. In summa sciendum est mandatum, nisi gratuitum sit, in aliam formam negotii cadere: nam mercede constituta, incipit locatio et conductio esse. et ut generaliter suscepto officio, mandati aut depositi contrahitur negotium, his casibus, interveniente mercede, lo
Abbreviated transcription (Latin):
ne st̾ ¶ Ita .N. ĩtelligemꝰ
cetas personas que neutͦ
iure cenent ¶Ac pͥus in¬
spiciamꝰ de his q̃ in cutela
sunt ¶Est autem tutela
ut seruiꝰ diffinuit. ius a¬
c potestas ĩ capite lib̾o ad
tuendũ eũ qui propt̾ꝰ eta¬
tem se defend̾e neqͥt. uire
ciuili data est ac promis¬
sa ¶Tutores ã sunt qͥeaq
uim ac potestat̃e hñt. ex
qua re ip̃i nom̃ ceperũt.
tur qͣi tuitores ac defen¬
sores sic̃ editui dũr q̃ edes
tuentͦ. ¶permissum est ⁊¬
taq parentib lib̾is suis
ĩpub̾ib quos ĩ pocestate

Expanded text:
e sunt: ita enim intellegemus ceteras personas, quae neutro iure tenentur. ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt. Est autem tutela, ut Servius definivit, ius ac potestas in capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur. Permissum est itaque parentibus liberis impuberibus, quos in potest
Abbreviated transcription (Latin):
udio has leges nr̃as su
scipite et uos meripsos
sic eriditos ostendite.
ut spes uos pulcherri¬
ma fou̾eat᷑ toto legiti¬
mo opere perfecto. pos¬
se etiam rem puplicam

Expanded text:
udio has leges nostras accipite et vosmet ipsos sic eruditos ostendite, ut spes vos pulcherrima foveat, toto legitimo opere perfecto, posse etiam nostram rem publicam
Abbreviated transcription (Latin):
dem nupciis uł mat̾momis
uitatum tati scd̾m dinalliũ
chstitutonũ q̃ super hiis poĩ¬
te funt tenorem suoꝵ hrdũ
iuta naciscuntur. nͨ nõ eos
quos nr̃e amplepe sunt cõsti¬
tutiones per quas iussimꝰ
siquis młrem in fuo ꝯtuib̾¬
nio copulau̾it n̾o ab ñtio ⁊¬
affectione maritali eam⁊
tũ cum qua pot̾at h̾re ꝯig¬
ium ex alia lib̾os sb̃stusit. pͣ¬
ea uero affecto̾e lib̾a proce¬
dente ⁊ nupcialia ĩstrmñ¬

Expanded text:
s vitatum dati, secundum divalium constitutionum quae super his positae sunt tenorem, suoram iura nanciscuntur: nec non eos quos nostrae amplexae sunt constitutiones, per quas iussimus, si quis mulierem in suo contubernio copulaverit non ab initio affectione maritali, eam tamen cum qua poterat habere coniugium, et ex ea liberos sustulerit, postea vero affectione procedente
Abbreviated transcription (Latin):
testatus decedit quiant
om̃ino testam̃tũ no fe.¬
cit aut iure n̾o fecit aut
qd̃ fecerat ruptum irri¬
tum ue factum est aut¬
si nemo ex eo hrs exsti¬
tit ¶Intestatoꝵ autez
hroitas ex lege .xii. ta¬
bularum pͥmũ ad suos
hides ꝑtinet sinautez
sħrdes ex istimantur ut supͣ
diximus qui in põtate mo¬
rientis fuerunt. ueluti filiꝰ
filia nepos neptis ue ex eo¬
flio pronepor proneptis ue
ex nepote ex filio nato prog¬
natꝰ prognata re. Nlet int̾ẽ
utrũ naturales fint liberiã

Expanded text:
testatus decedit qui aut omnino testamentum non fecit, aut non iure fecit, aut id quod fecerat ruptum irritumve factum est, aut nemo ex eo heres extitit. Intestatorum autem hereditates ex lege duodecim tabularum primum ad suos heredes pertinent. Sui autem heredes existimantur, ut et supra diximus, qui in potestate morientis fuerunt: veluti filius filia, nepos neptisve ex filio, pronepos proneptisve ex nepote filio nato prognatus prognatave. nec interest, utrum naturales sunt liberi an
Abbreviated transcription (Latin):
ebisscita. Senatus ꝯsul¬
ta. pͥncipum placita. in¬
agistratuũ edicta. res¬
ponsa peudentiũ. ¶Lex
est ꝙ ppłus romanus
senatorio magistratu
int̾rogante ueluti ꝯsu¬
le. ꝯstituebat. ¶Plebis¬
scicum est ꝙ plebs ple¬
beio magistratu inter¬
rogante ueluti tribun
O ꝯstituebat. plebs au
a populo  differt: quo sꝑ¬
ẽs a genere ¶am ppłi.¬
ues significant᷑. ꝯnua¬
tis etiam patͥciis et sen

Expanded text:
ebiscita, senatus consulta, principum placita, magistratuum edicta, responsa prudentium. Lex est quod populus Romanus senatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constituebat. plebs autem a populo eo differt quo species a genere: nam apves significantur, connumeratis etiam patriciis et se
Abbreviated transcription (Latin):
ministratio ut ꝑapini¬
ano uisum ẽ ¶ Sed sisu¬
specti cognito suspecta
fu̾i̾t: pꝰ eaq tutor uel
curator decesserit: ertĩ

Expanded text:
ministratio, ut Papiniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit posteaque tutor vel curator decesserit, exti
Abbreviated transcription (Latin):
L per est ut de
actionib loqua¬
mur: actio ni¬
ius perseq̃ndi in¬
iuditio quod sͥ
debetur. ¶Om¬
niũ actionũ qͥb
int̾ aliquos ap̃
iudices arbits¬
ue dequacũcꝑ re

Expanded text:
perest, ut de actionibus loquamur. actio auquam ius persequendi iudicio quod sibi debetur. Omnium actionum, quibus inter aliquos apud iudices arbitrosve de qua re
Abbreviated transcription (Latin):
tur s nomĩe filii quem¬
etur et si nolui̾t eũ deffen¬
ꝙpetentes nr̃o magr̃a¬
tus. bona q̃ esus tũ usus
fructu futura fuissent s
si se alieno iuiti no sbietis¬
set possid̾e ꝯ legittimo ⁊

Expanded text:
tur, sed nomine filii convenietur et, si noluerit eum defencompetentes nostros magistratus bona, quae eius cum usu fructu futura fuissent, si se alieno iuri non subiecisset, possidere et legitim