comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rex ante natiuitatem
dñ ad franconofurch palaciũ
uenit. ibi q natiuitatem cele¬
brauit. et placitũ. suũ ibidem
qui de regno quondam lotha¬
rii illi se cõmendauerũt p̃ce
uenit ad karolũ filiũ eius
dyabolus transfigurans se
in angelũ lucis. et dixit illi
ꝙ pater eius qui illũ causa
karlomãm fris sui perdere
moliebat᷑. dẽũ offensũ habẽt
et regnũ in breui amitteret
et eĩdem karolo deus illud
regnũ habendũ dispositũ
haberet. quod in proximo ob¬
tineret. Ip̃e aũt karolus ti¬
more perterritꝰ est ecclĩam¬
iterũ dixit. Cur times et
fugis nam insi ex deo ue¬
nissem tibi ãmĩcians que
in proxĩo sunt futura. in hãc
domũ dm̃ te sequens non
intrarem. His et alus blãdi¬
ciis ei ꝑsuasit ut cõĩonem
a deo sͥ missam ut aiebat de
manu illius accrperet. sicut
et fecit. et post bucellam ip̃e
Uemens ad patrem suũ et residẽs
in concilio eius cũ fr̃e et aluis
patris sui subito ĩuasus sur¬
rexit. et dixit. quia seculum

Expanded text:
nativitatem Domini ad Franconofurd palatium venit, ibique nativitatem Domini celebravit, et placitum suum ibidem oque qui de regno quondam Lotharii illi se commendaverunt, convvenit ad Karolum, filium eius, diabolus transfigurans se in angelum lucis, et dixit illi, quod pater eius, qui illum causa Karlomanni fratris sui perdere moliebatur, Deum offensum haberet et regnum in brevi amitteret, et eidem Karolo Deus illud regnum habendum dispositum haberet, quod in proximo optineret. Ipse autem Karolus timore perterritus, quiaiterum dixit: 'Cur times et fugis? nam, nisi ex Deo venissem tibi adnuntians quae in proximo sunt futura, in hanc domum Domini te sequens non intrarem'. His et aliis blanditiis ei persuasit, ut communionem a Deo sibi missam de manu illius acciperet; sicut et fecit. Et post buccellam ipse autem ad patrem suum, et residens in consilio eius cum fratre et aliis laicis, subito invasus surrexit, et dixit, quia seculum
Abbreviated transcription (Latin):
Eatissimꝰ aũt papa gre¬
gorius comꝑto ꝙ ad focas
potiret᷑ imꝑio ad eũ seu ad
eius augustã leunciam dire¬
xit epłam uerbis gratulatõis
refertã ip̃ius pͥncipis tp̃e
idem dilectus dm̃ gregorius
ex pñtis iuite laboribus ad eter¬
nam demigrãs requiem sabi¬
mano sedem reliquit pontifi¬

Expanded text:
eatissimus autem papa Gregorius, comperto quod Focas potiretur imperio, ad eum sive ad ejus Augutam Leontiam direxit epistolam, verbis gratulationis refertam. Ipsius principis tempore, idem dilectus Domini Gregorius de praesentis vitae laboribus ad aeternam demigrans requiem, Sabiniano sedem reliquit pontifi
Abbreviated transcription (Latin):
hic a p̾fato augusto petiit
et impetrauit ut sedem rõne
et apl̃ce ecclĩe capud ẽe om̃i
ecclĩaꝵ statueret. qr ecclesia
constantinopolitana pͥmã
se om̃i eccliãꝵ scribebat. Ip̃e
quoq p̾nceps p̃fato bonfacio
rogante iussit in ueteri phano
quod pantheon uocabãt abo¬
litis ydolorũ sordib basilicã¬
beate ac ꝑpetue uirgĩs marie
et om̃i martirũ fieri ut br ibi

Expanded text:
us a praefato Augusto petiit et impetravit: « Ut sedem Romanae et apostolicae Ecclesiae caput esse omnium Ecclesiarum statueret, quia Ecclesia Constantinopolitana primam se omnium Ecclesiarum scribebat. » Ipse quoque princeps, alio papa Bonifacio rogante, jussit in veteri fano, quod Pantheon vocabant, abolitis idolorum sordibus, basilicabeatae ac perpetuae Virginis Mariae, et omnium martyrum fi
Abbreviated transcription (Latin):
Pestitit in illis dieb apud
hyspanias ꝑsecutio dira
catholicorũ que tali quadã ex
causa agadsunda mr̃e brum¬
childis est exorta. Hermuchildꝰ
leuiugildi regis filiꝰ sororem
chil deberti habebat uxorem
Qui uidelz hermugildus p̃di¬
catõe leandri hispalensis põti¬
fecis atq adhortatõe sue cõiugis
ab arriana heresi qua pater
suus languebat ad catholitam
fidem cõuersus fuerat. Gadsunda
autẽ temptabat si posset ingudã
suam neptẽ flectere ut maritũ
qualicũq ꝑderet morte Sed
cũ id nequisset implere suadet
regi ut filiũ cũ uxore ꝓpria
alteris ciuitatis iubeat ĩcolere
domicilia dicens se offendi eo
ꝙ alteriꝰ essent fidei Cumq
hac ĩuria hermungildus mi¬
nime flecteret᷑ ad neganda
uere fidei sacramẽta impius
pater eũ sepsit custodia. Quẽ
postmodũ in ip̃o sacro paschali
die securi ꝑcussũ interemit
Ingundis xo post mariti ac
martiris fumus ab hyspanis fu
incidens qui limitem hyspame
aduersus gothos tuebantur

Expanded text:
stitit in illis diebus apud Hispanias persecutio dira catholicorum, quae tali quadam ex causa a Gadsunda matre Brunichildis est excitata: Hermenegildus, Lemugildi regis filius, sororem Childeberti habebat uxorem. Qui videlicet Hermenegildus praedicatione Leandri, Hispalensis pontificis, atque adhortatione suae conjugis ab Ariana haeresi qua pater suus languebat ad catholicam fidem conversus fuerat. Gadsunda autem tentabat si posset Ingundem suam neptem flectere, ut maritum qualicunque perderet morte. Sed cum id nequisset implere, suadet regi ut filium cum uxore propria alterius civitatis jubeat incolere domicilia, dicens se offendi eo quod alterius essent fidei. Cumque hac injuria Hermenegildus minime flecteretur ad neganda verae fidei sacramenta, impius pater eum sepsit custodia. Quem postmodum, in ipso sacro paschali die, securi percussum interemit. Ingundis vero post mariti ac martyris funus ab Hispaniis fugm incidens, qui limitem Hispaniae adversus Gothos tuebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
toriũ turonicũ uerus de effracte
pane sanguis effluxit
N siluanetensi pago hõis
mane surgeret sangĩe ĩtrorsũ
aspersa apparuit. Murus sues¬
sionensis diuinitus subuersus
Andegauis terremotus factus
est. Infra muros urbis burde¬
galensis ingressi lupi canes
deuorauerũt. Ignis q ꝑ celũ
cucurrisse uisus est

Expanded text:
torium Turonicum verus de effracto pane sanguis effluxit. n Silvanectensi pago, hominis mane surgeret, sanguine introrsum aspersa apparuit. Murus Suessionensis divinitus subversus est. Andegavis terraemotus factus est. Intra muros urbis Burdegalensis ingressi lupi canes devoraverunt ignisque per coelum cucurrisse visus est
Abbreviated transcription (Latin):
racem aũt ingemose accele¬
rantes de redemptione illiꝯ
quasi nõ possent ibi amplius
ĩmorari si illũ uellent recipe
redemptores illius redempti¬
onem pro eo dare accelerarẽt.
Quod et factũ est. Et sarra¬
ceni suscepta om̃i redemptõẽ
miserũt ẽudem ep̃m sedere in
cathedra indutũ uestimẽtis
sacerdotalib cũ quib captus
fuerat. et uelut pro honore
illius uolentes eũ alloqui et
cõgratulari ei ĩuenerũt eũ
mortuũ. Quem cũ maximo
luctu exportantes sepelierũt

Expanded text:
raceni autem ingeniose acceleraceni autem ingeniose accelerantes de redemptione illius, quasi non possent ibi amplius immorari, si illum vellent recipere, redemptores illius redemptionem pro eo dare accelerant; quod et factum est. Et Sarraceni, suscepta omni redemptione, miserunt eundem episcopum sedere in cathedra, indutum vestimentis sacerdotalibus cum quibus captus fuerat, et velut pro honore illius volentes cum eo colloqui et congratulari ei, invenerunt eum mortuum. Quem cum maximo luctu exportantes, sepelierunt
Abbreviated transcription (Latin):
gis germanie filius
cũ saxombus cõtra uiumdos
qui e regione saxonũ sunt
bellũ cõmiltens cũ multa strage
homi ex utraq parte quoquo
mͦ. uictoriam est adeptus.
indeqz prospere est reuersꝯ
Rotlandus arhelatẽsis archi¬
epus abbaciam sancti cesarii
apud ludouicũ imperatorẽ
et engilbergã nõ uacua manu
adeptus in insula camaria
minis undecũq ditissima
In qua res ip̃iꝰ abbatie pluri¬
me cõiacent. et in qua portũ
sarratem habe solebãt castellũ
oꝑe tumulario de sola terra
edificãs audito sarracenoꝵ
ãduentu in illud satis ĩcõ¬
sulte intrauit. Et applicãtib
ad ip̃m castellũ sarracenis
amplius ꝙͣ .ccc. suorũ int̾fe¬
ctis ab eis dem sarracens est
captus et in eorũ naues dedu¬
ctus est. ac religatus. Unde
cl. libris argenti. et .c.l.
mãtellis. et .el. spatis. et
Cl. mancipũs preter ea q̃
in placito data sũt est ad
redemptionem concessus.
Interea isdem epũs in nauib
morit᷑. xiii. kł. octobris Sar¬

Expanded text:
gis Germaniae filius, cum Saxonibus contra Winidos, qui in regionibus Saxonum sunt, bellum committens, cum multa strage hominum ex utraque parte quoquo modo victoriam est adeptus indeque prospere  reversus. Rotlandus Arelatensis archiepiscopus abbatiam Sancti Caesarii apud Hludowicum imperatorem et Engelbergam non vacua manu adeptus, in insula Camaria nimis undecumque ditissima, in qua res ipsius abbatiae plurimae coniacent et in qua portum Sarraceni habere solebant, castellum opere tumultuario de sola terra aedificans, audito Sarracenorum adventu, in illud satis inconsulte intravit; et appulentibus ad ipsum castellum Sarracenis, amplius quam 300 suorum interfectis, ab eisdem Sarracenis est captus et in eorum naves deductus est ac religatus. Unde 150 libris argenti et 150 mantellis et 150 spatis et 150 mancipiis, praeter illa quae in placito data sunt, ad redemptionem eius concessa sunt. Interea idem episcopus in navibus moritur 13. Kalendas Octobris. Sar
Abbreviated transcription (Latin):
proficiscit᷑. Cũq ibi aliquãdiu
moraret᷑ karlomãnꝰ frater
eus nͦ noñ. decembr̃ decessit
ni uilla salmõciaco. et rex ad ca¬
piendũ ex integro regnum
ammũ intendens carbonatũ
iullã uenit Ibi mulhariũ ep̃m
seclunensem et fulradũ cape¬
lamĩ et alios plures sacerdotes
comites etiam atq pͥmates
frĩs sui inter quos uel p̾cipu
fuere ubarmꝰ et adalhardus
ad se uementes suscepit/ Iã
uxor eus et filii cũ patre
optimatũ in ytaliam ꝓfecti
sũt. Rex aũt ꝓfectionẽ eorũ
in ytaliã quasi suꝑuacuã pa¬
tienter tulit. celebrauit q na¬
talem dm̃ attimaco et pascha
haristallio

Expanded text:
itur. Cumque ibi aliquamdiu moraretur, Karlomannus frater a. d. 2 Nonas Decembris decessit in villa Salmontiaco. Et rex ad capiendum ex integro regnum animum intendens, Carbonacum villam venit. Ibi Wilharium episcopum Sedunensem et Folradum presbiterum et alios plures sacerdotes, comites etiam atque primates fratris sui, inter quos vel praecipui fuere Warinus et Adalhardus ad se venientes suscepit. Nam uxor eius et filii cum parte optimatum in Italiam profecti sunt. Rex autem profectionem eorum in Italiam quasi supervacuam patienter tulit. Celebravitque natalem Domini Attiniaco et pascha Haristallio
Abbreviated transcription (Latin):
terere uideret᷑ per memũ flu¬
nium ad salte palaciũ suũ
in germama iuxta salani flu¬
uiũ constructũ nauigauit. atq
inde iterũ ꝑ eãdem amnẽ sedã
aqua uuarmaciã reuersus est
Cumq ibi hiemaret ip̃m pa¬
laciũ in quo cõuersabat᷑ casu
artidente noct̾no intendio con¬
crematũ est. Ibi tamẽ ꝑmanẽs
et natalem dm̃ et pascha more
solempni celebrauit

Expanded text:
terere videretur, per Moenum fluterere videretur, per Moenum fluvium ad Saltz , palatium suum in Germania iuxta Salam fluvium constructum, navigavit, atque inde iterum per eundem amnem secunda aqua Wormaciam reversus est. Cumque ibi hiemaret, ipsum palatium in quo conversabatur, casu accidente, nocturno incendio concrematum est. Ibi tamen permanens, et natalem Domini et pascha more solemni celebravit
Abbreviated transcription (Latin):
generis et aucte senatus lõge
preeminebat. extemplo cũ oĩb
suis ad regem de ciuitate ꝓcessit.
Obsides qui imperabãt᷑ dedit.
fidem se regi ac francis ẜua¬
turũ iureiurando promisit.
Quem ceteri sclauorũ pͥmores
ac reguli om̃s secuti se regis
ditiom subdiderũt. Tũ ille sub¬
acto illo ppło et obsidibus quos
dare usserat acceptis. eadem
uia qua uenerat ad albiam
regressus est. et exercitu per
pontem reducto. rebus quoq
dispositis in franciam reuersus
est. et in uuarmacia ciuitate
et natalem dñi et pascha cele¬
brauit.
Oc ãno nullũ iter exci¬
tale a rege factũ. s in
uuarmacia residens legatos hu¬
norũ et audiuit. et suos ui¬
cissim ad eorũ pͥncipes misit
Agebat᷑ inter eos de confinuis
regnorũ suorũ quib in locis
ẽẽ deberent. Hec cõtentio atq
altertatio belli quod postea cũ
hunis gestũ est seminariũ et
origo fuit. Rex aũt ne quasi
per ociũ torpescere ac tempus

Expanded text:
generis et auctoritate senectutis longe generis et auctoritate senectutis longe praeminebat -- extemplo cum omnibus suis ad regem de civitate processit, obsides qui imperabantur dedit, fidem se regi ac Francis servaturum iureiurando promisit. Quem ceteri Sclavorum primores ac reguli omnes secuti, se regis dicioni subdiderunt. Tum ille, subacto illo populo et obsidibus quos dare iusserat acceptis, eadem via qua venerat ad Albim regressus est, et exercitu per pontem reducto, rebus quoquedispositis, in Franciam reversus est, et in Wormacia civitate et natalem Domini et pascha celebravit. DCCXC. Hoc anno nullum iter exercitale a rege factum; sed in Wormacia residens, legatos Hunorum et audivit, et suos vicissim ad eorum principes misit. Agebatur inter eos de confiniis regnorum suorum, quibus in locis esse deberent. Haec contentio atque altercacio, belli, quod postea cum Hunis gestum est, seminarium et origo fuit. Rex autem, ne quasi per otium torpere ac tempus
Abbreviated transcription (Latin):
Atio quedã sclauenorũ
est in germama sedens
super litus oceam. que ꝓpria
lingua mietalabi. franca aũt
multri uocat᷑. Ea francis semꝑ
imimica et uicios suos qui fran¬
cis uel subiecti uel federati erãt.
odiis insectari belloq prem̃e
ac lacessire solebãt. Euꝰ inso¬
lenciam rex longius sibi non
ferendã ratus bello eã aggredi
statuit. Comparato q ingenti
ex̾citu rhenũ apud colomam
traecit. Inde per saxomã iter
agens cũ ad albiam ꝑueniss
castris in rippa positis anmẽ
duobus pontib iũxit. Quoꝵ
Unũ ex utroq capite uallo mu¬
niuit et imposito p̾sidio firma¬
uit. Ip̃e fluiuo transito quo cõ¬
stituerat exertitũ duxit
Ingressus iuultroꝵ terrã cũcta
ferro et igni uastari iussit.
S gens illa ꝙius bellicosa
et in sua mimerositate cõfidẽs
impetũ exercitus regii diu
sustinere nõ ualuit. At ꝓinde
cũ pͥmũ ciuitatẽ dragãiunti
uentũ est. nã is qui ceteris
uultroꝵ regulis et nobilitate

Expanded text:
atio quaedam Sclavenorum est in Germania, sedens super litus oceani, quae propria lingua Welatabi, francica autem Wiltzi vocatur. Ea Francis semper inimica; et vicinos suos qui Francis vel subiecti vel foederati erant, odiis insectari, belloque premere ac lacessire solebat. Cujus insolentiam rex longius sibi non ferendam ratus, bello eam adgredi statuit, comparatoque ingenti exercitu, Rhenum apud Coloniam traiecit. Inde per Saxoniam iter agens, cum ad Albiam pervenisset, castris in ripa positis, amnem duobus pontibus iunxit, quorum unum ex utroque capite vallo munivit, et imposito praesidio firmavit. Ipse fluvio transito, quo constituerat exercitum duxit, ingressusque Wiltzorum terram, cuncta ferro et igni vastari iussit. Sed gens illa, quamvis bellicosa et in sua numerositate confidens, impetum exercitus regii diu sustinere non valuit, ac proinde, cum primum civitatem Dragawiti ventum est--nam is ceteris Witzorum regulis et nobilitate
Abbreviated transcription (Latin):
beiigne suscepit. et rodulphũ
infidelia machinãtem et suꝑ¬
flua expetentem dimisit
manem. et contra ipius insi¬
dias fideles suos ad munitionẽ
parauit. Inde q per attiniacũ
itinere equestri reuertentes
natiuitatem dñi in mõsterio
sancti medardi celebrauit

Expanded text:
benigne suscepit, et Rodulfum infidelia machinantem et superflua expetentem inanem remisit, et contra ipsius insidias fideles suos ad munitionem paravit. Indeque per Attiniacum itinere equestri revertens, nativitatem Domini in monasterio sancti Medardi celebravit
Abbreviated transcription (Latin):
Atus est pipmno regi fi¬
lius queni suo nomĩe
pipinũ uocari uoluit. S puer
in matura morte puentus
tercio post natiuitatẽ suami
ãno decessit. Hoc ãno celebͣuit
rex natalem dñi in longdare

Expanded text:
atus est Pippino regi filius, quem suo nomine Pippinum vocari voluit. Sed puer inmatura morte praeventus tertio post nativitatem suam anno decessit. Hoc anno celebravit rex natalem Domini in Lonclare
Abbreviated transcription (Latin):
pta nordebertũ quẽdã ex sius¬
pro se cũ rege relicto ip̃e ĩ austa
cipi pippino uxor nobilissima
et sapientissima noĩe plectudis
ex qua genuit filios duos. Nomẽ
itaq ducatũ campanie acte¬

Expanded text:
ebertum quemdam de suis cum rege reliquit, ipse in Austriam Pippino uxor nobilissima ac sapientissima nomine Plectrudis. Ex ipsa genuit filios duos. Nomen  ducatum Campaniae acce
Abbreviated transcription (Latin):
consurgens cõmoto ex̾citu ꝙͣ¬
plurio cõtra theodericũ reg̃e
pato textricio. Illis uero int̾ se¬
belligerentib theodericus rex¬
Una cũ berchario maiore domꝰ
terga uerterũt. Prppiꝰ autem
Uictor extitit. Procedente igit
tpẽ ip̃e bercharius ab adulato¬
ribus occisus est. Instigante

Expanded text:
consurgens cum exercitu contra Theodericum regem pato Textritio, illisque intbelligerantibus, Theudericus rex cum Berthario majore domo terga verterunt. Pippinus vero victor exstitit. Procedente itaque tempore ipse Bertharius ab adulatoribus suis occisus est, instigante
Abbreviated transcription (Latin):
Petedente autẽ temporũ
curriculo p̾dictꝰ uoarato
de functus est. fuit q ei matrona
nobilis ac ingemosa noĩe anse¬
flidis. franci igit᷑ in diuersa
tendentes uacillabãt. et int̾mi
berchariũ quemdã statura pu¬
sillũ sapiencia ignobilẽ. concilio

Expanded text:
edente quippe temporum curricola predictus Waratto defunctus est; fuitque ei matrona nobilis ac ingeniosa nomine Anseflidis. Franci nempe in diversa tendentes, vacellabant. Interdum Bercharium quondam statura pusillum, sapien
Abbreviated transcription (Latin):
Preceperit porro imperator
ut huic placito filius eiut
interesset ꝓipinus. sed ille
cõuentui semet subtraxit
post placitũ aũt adueut
Imperator aũt uolens et hãt
mobedienciam plurim̃ã q¬
in eo castigare morũ insolen¬
ciam secũ eũ morari iussit.
et usq natalem dñi secũ aqͥs
tenuit. S ille ultra suũ se
uelle teneri grauatus fugã
capessit. et inscio patre in
aquitamiã concessit. Imperator
uero in hybernis ut ceperat

Expanded text:
Praeceperat porro impPraeceperat porro imput huic placito filius ejus Pippinus interesset. Sed ille conventui semet subtraxit, post placitum autem advenit. Imperator autem volens et hanc inobedientiam plurimamqin eo castigare morum insolentiam, secum eum morari jussit, et usque Natalem Domini secum Aquis tenuit. Sed ille ultra suum se velle teneri gravatus, fugam capessit, et inscio patre in Aquitaniam concessit. Imperator vero in hibernis ut coeperat,
Abbreviated transcription (Latin):
uttes ettresse. eos quos dũdũ
deurentibus meritis per
diuensa deputauerat loca¬
euocatos bonis ꝓpriis restituit¬
et si qui attonsi fuerãt. utrũ
sic manẽ. an in habitũ redire
ꝑͥstinũ uellent facultatem
cõtribuit. Dehĩt imperator
in partes rumerici montis
per uosagum transiit. ibq
pistatiom atq uenationi a¬
diu libuit indulsit. et filium
lothariũ in ytaliam direxit
Porro autũpni tp̃e in theodo¬
ns uilla cõuenire generałr
suũ ppłm p̾cepit. In quo loco
munera patrie. odorũ stil¬
diuersa munera genera et
pãnorũ. Qui pate petita et
accepta remissi sũt. Affuit etiã
et berhardus qui modo p̃dicto
fugiendo se saluãs diu in fim¬
bus hispame exulabat. Is go
iperatorẽ adiens modũt se
purgandi ab eo querebat
more francis solito stilz cͥmẽ
obiciendi semet obitẽ uolens
armis q ĩpacta diluere.S
tũ accusator licet quesitus
deesset cessantibus arms pur¬
gatio facta est iuramentis

Expanded text:
cum ipso egressa, eos quos dudum cum ipso egressa, eos quos dudum exigentibus meritis per diversa deputaverat locaevocatos bonis et si qui attonsi fuerant, utrum sic manere, an in habitum pristinum redire vellent, facultatem contribuit. Dehinc imperator in partes Rumerici montis per Vosagum transiit: ibique piscationi atque venationi, quandiu libuit, indulsit, et filium Lotharium in Italiam direxit. Porro autumni tempore in Theodonis villam convenire generaliter suum populum praecepit. In quo loco munera suae patriae, odorum scilicet diversa genera et pannorum. Qui pace petita et accepet Berhardus, qui modo praedicto fugiendo se salvans diu in finibus Hispanię exulabat. Is ergo imperatorem adiens, modum se purgandi ab eo querebat more Francis solito, scilicet crimen obitienti semet obicere volens armisque impacta diluere; sed cum accusator licet quesitus deesset, cessantibus armis purgatio facta est iuramentis.
Abbreviated transcription (Latin):
usus ut muitis uisũ est lem̾¬
ori ꝙ debuit pietate. sib tñ
consueto benignitatis et le¬
mencie more laicos quidem
p̃cepit locis oportums attondi
imperator aquis gram secessit
Labuit aũt per idem tempꝰ
secũ semper lothariũ filut
fuũ. Ansit int̾ea in aquitamã.
cõiugem q reuocauuit. fr̃es¬
q illius chomudũ et rodul fũ
ram dudũ attonsos. quam
tñ cõiugis honore no estꝰ
digmatus donec se legali p¬
septomͦ ab obiectis purgaret
ruod posto gestũ est in pu¬
risicatione sancte marie tui¬
tis diudicatis ad mortem
uitam concessit. ac lothariũ
inutaliam. pipinũ in aqͥtamã
ludonicũ in baioanam ire
pennsit. Ip̃e uero q̃dragresiale
teirpas pasche q solẽ puitatẽ
in eodem loco celebrauit¬
Astalib gͦ peractis
solempnib ad ingelu¬
hemi imperator ꝓrexit. q̃po
demq tre consuete nõ ĩme¬
mor uistdie que sicut᷑ d e
uit iob ab micio creuit tu
illo et de utero matris iudet

Expanded text:
usus, ut multis visum est, leniusus, ut multis visum est, leniori quam debuit pietate, sibi tamen consueto benignitatis et clementiae more, laicos quidem praecepit locis oportunis attundiimperator Aquisgrani successit. Habuit autem per idem tempus secum semper Hlotharium filium suum. Misit interea in Aquitaniam, coniugemque revocavit fratresque illius Chonradum et Rodulfum iamdudum attonsos, quam tamen coniugis honore non est dignatus, donec se legali praescripto modo ab obiectis purgaret. Quod postquam gestum est, in purificatione sanctae Mariae cunctis diiudicatis ad mortem vitam concessit, ac Hlotharium in Italiam, Pippinum in Aquitaniam, Hludouuicum in Baioariam ire permisit, ipse vero quadragesimale tempus pascheque sollempnitatem in eodem loco celebravitPaschalibus ergo peractis sollempnibus, ad Ingelunheim imperator perrexit. Ipso denique tempore consuete non immemor misericordię, que, sicut de se ait Iob, ab initio crevit cum illo et de utero matris videtur
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. Qiuib ille auditis licet
dehortantibus qui cͥca illũ
erãt ad patren uenit. Aquo
nõ est aspera increpatõe ĩuectꝰ
s modesta lenitate correptus.
Ingresso aũt illo intra penetra¬
lia regre domꝯ dyaboli ĩuesti¬
gatione uulgus contra se cepit
furere. processisset q furor
usq ad mutuã cẽdem insi impe¬
ratoria prospexisset prudẽcia.
Dũ eñ illi intͤ se tumultuãtes
pene in insamĩ ruerẽt furorẽ.
Imperator ad cũctorũ cũ filio
processit aspectũ. Quo facto
omĩs illa conquieuit feralis
cõmotio. Imperatoria eñ au¬
dita orõne om̃is facessit po¬
pularis tumultus. Post hec
imperator om̃s illos huiꝰ impie
conspirationis p̾ncipes sub
pͥuata custodia precepit adser¬
uari. Quos postea ad iudiciũ
adductos. tũ om̃s Iuris cẽsore
filiiq imperatoris uidicio
gali tunꝙ̃ reos maiestatis de
cerperent capitali sina feriri
nillũ ex eis ꝑmisit occidi s

Expanded text:
veniat. Quibus ille auditis, licet veniat. Quibus ille auditis, licet dehortantibus qui circa illum erant, ad patrem venit; a quo non est aspera increpatione invectus, sed modesta lenitate correctus. Ingresso autem illo intra penita regie domus, diaboli instigatione vulgus contra se coepit furere, processissetque furor usque ad mutuam caedem, nisi imperatoria prospexisset prudentia: dum enim illi inter se tumultuantes pene in insanum ruerent furorem, imperator ad cunctorum cum filio processit aspectum. Quo facto, omnis illa conquievit feralis commotio; imperatoria enim audita oratione, omnis facessit popularis tumultus. Post hec imperator omnes illos huius impię conspirationis principes sub privata custodia praecepit adservari. Quos postea ad iuditium adductos, cum omnes iuris censores filiique imperatoris iuditio legali tamquam reos maiescernerent capitali sententia feriri, nullum ex eis permisit occidi; sed
Abbreviated transcription (Latin):
mania eo cõfluxit impera¬
tori auxilio futura. Imꝑator
aũt uolens adhuc uires adũ¬
sariorũ attenare. haldiumĩ
abbem culpãs interrogauit
cur cũ simpłr uenire iussus
sit hostiliter aduem̃t. Qui
cũ negare nequiret cõtinuo
ex palacio exire iussus est
et cũ paucissimis hom̃ibus
uxͣ patris br̃unã in expedi¬
cionali hiemare tab̾naculo.
Uualach abbas iuss4. est ad
monasteriũ redire corbeie.
ibiq regularit᷑ obstuari. hec
cũ hi qui imꝑatori aduersa¬
turi erãt prouiderẽt. ad despe¬
rationem ultimã infracti ui
ribus sese uerterũt. Denq
ꝑ totã nottẽ coeũtes atq ad
habitaculũ lotharii impera¬
toris filiũ cõuementes horta¬
bant᷑ aut bello confligendũ.
aut aliquo secedendũ absq
imꝑatoris uolũtate. In qua deli¬
beratione cũ totã exp̃edissẽt
noctem mane imꝑator filio mã¬
dat. ne inimicis cõib credat
s ad se tanꝙͣ ad patrẽ filius

Expanded text:
mania eo confluxit, imperamania eo confluxit, imperatori auxilio futura. Imperator autem volens adhuc vires adversariorum tenuare, Hilduinum abbatem culpans interrogavit, cur, cum simpliciter venire iussus sit, hostiliter advenerit. Qui cum negare nequiret, continuo ex palatio exire iussus est et cum paucissimis hominibus iuxta Patrisbrunnam in expeditionali hiemare tabernaculo. Vualach abbas iussus est ad monasterium redire Corbeiae ibique regulariter obversari. Haec cum hi, qui imperatori adversaturi convenerant, perviderent, ad desperatise verterunt; denique per totam noctem coeuntes atque ad habitaculum Hlotharii filii imperatoris convenientes, hortabantur aut bello confligendum aut aliquo secedendum absque imperatoris voluntate. In qua deliberatione cum totam expendissent noctem, mane imperator filio mandat, ne inimicis communibus credat, sed ad se tamquam ad patrem filius
Abbreviated transcription (Latin):
sione mulctatus est. cõtra uotũ
imꝑatoris. Odo consobrmꝰ illiꝯ
armis ablatis exilio deportatꝰ̃
tanꝙ eorũ que berhardo et
reg̃nie acclamabant᷑ consocii¬
et fautores. In talibus gͦ consi¬
stens solo noĩe imperator esta¬
tem transegit. Cum aũt ĩstaret
autũnalis temꝑies hi qui ĩpe¬
ratori cõtraria sentiebant.
alicubi in francia cõuentũ
fieri generalem uolebãt. Impe¬
rator aũt clamculo obtinebat᷑.
difidens quidẽ francis. magis¬
qz se credens germanis. Opti¬
nuit tamẽ siña imperatoris
ut neomago ppłi cõuenirẽt.
Uerens porro ne młtitudo cõ¬
trariorũ superaret paucitatẽ
fideliũ suorũ iussit ut unus¬
quisq ad idem uemiẽs placitũ
simplici uteret᷑ cõmeatu. Pre¬
cepit etiã comitem lamtberdũ
fiiũ sibi deputatorũ custo¬
diam habere. helizachar itẽ
ab̃bem iusticias direxit fa¬
cturũ cũ eo. Tandem gͦ neu¬
magai uentũ est. om̃isq ger¬

Expanded text:
sione multatus est contra votum sione multatus est contra votum imperatoris, Hodo consobrinus illius armis ablatis exilio deportatus, tamquam eorum, que Berhardo et reginę adclamabantur, conscet fautores. In talibus ergo consistens, solo nomine imperator aestatem transegit. Cum autem instaret autumnalis temperies, hi qui imperatori contraria sentiebant, alicubi in Frantia conventum fieri generalem volebant. Imperator autem clanculo obnitebatur, diffidens quidem Francis magisque se credens Germanis. Obtinuit tamen sententia imperatoris, ut in Neumaga populi convenirent. Verens porro, ne multitudo contrariorum superaret paucitatem fidelium suorum, iussit ut unusquisque ad idem veniens placitum simplici uteretur commeatu. Precepit etiam comitem Lantbertum finium sibi deputatorum custodiam habere, Helisachar item abbatem iustitias direxit facturum cum eo. Tandem ergo Neumagam ventum est omnisque Ger
Abbreviated transcription (Latin):
cilius crediderũt. Missis em̃
cũ ea suorũ aliquib ad impe¬
ratorem usq deduxerũt. Cui
cũ ille secretiꝰ secũ loquẽdi licẽ¬
ciam p̾stitisset ꝑmittente illo
ut mortẽ euadere posset ip̃a
uelũ sibi capiti superposuit.
De attonsione porro sua mpe¬
rator tempus deliberandi po¬
postit. Tanto eñ imperator
alus benigne semꝑ uiuens
iusto odio laborabat ut tedet
gos uite ip̃iꝰ cuiꝰ illi insi bñ¬
ficio uiuerent iuste et legalit̾
uita caruissent. Redeũte ergo
ad se regnia aliis quidẽ malis
temperirũt. acclamatiom aut
consentientes nulgi exilio eã
deportari. et in monasterio
sancte radegũdis iusserunt
mensem filius imperatoris
lotharius ex ytalia uenit.
eũ q in compendio reperit
ad quem uementem itota se
illa cõtulit factio imperatoris
inimica. Ip̃e tamen inchil
tũc tpĩo patri intulisse uisũs
est dedecoris. probauit aũt
que gesta erãt. Demq heribtꝰ
berhardi frater luminũ amis¬

Expanded text:
cilius crediderunt; missis enim cilius crediderunt; missis enim cum ea suorum aliquibus, ad imperatorem usque deduxerunt. Cui cum ille secretius secum loquendi licentiam praestitisset, permittente illo, ut mortem evadere posset, ipsa velum sibi capiti superposuit, de attonsione porro sua imperator tempus deliberandi poposcit. Tanto enim imperator, aliis benigne semper vivens, iniusto odio laborabat, ut tederet eos vitę ipsius, cuius illi nisi benefitio viverent, iuste et legaliter vita caruissent. Redeunte ergo ad se regina, aliis quidem malis temperarunt, adclamationi autem consentientes vulgi, exilio eam deportari et in monasterio sanctae Radegundis iusserunt mensem filius imperatoris Hlotharius ex Italia venit eumque in Compendio repperit. Ad quem venientem tota se illa contulit factio imperatoris inimica; ipse tamen nichil tunc temporis patri intulisse visus est dedecoris, probavit autem que gesta erant. Denique Heribertus Berhardi frater luminum amis
Abbreviated transcription (Latin):
tamẽtis iuiuemis cũ eis et suoꝵ
nultis copus per aurelianẽsem
urbem sablato inde odone et
restituto matfrido unermbrĩa
usq uenerũt. At uero impe¬
rator ut eorũ conspirationẽ
cõtra se et uxorem berhardũ¬
ꝙ obstmacissime comperit fe¬
raliter armatã. berhardum
quidem fuge presidio se cõmit¬
tere ꝑmisit uxor̃e aũt lauduni
ese et in monasterio sancte
marie consistere uoluit. Ip̃e
uĩt compendiũ uenit. Porio
hni qui cũ pipino uuermbriã
uenerũt nusso uuermo et
amberto aliis q ꝙpluriis
uidich reginã ex cuutate mo¬
nasterii q basilica ediuctam
ad se usq ꝑ duci fecerunt
duam usq adeo intentatã
post diuersi geñs penas morte
adegerũt ut promitteret si
gopia daret᷑ cũ imꝑatore lo¬
quendi psuasurã. quatuiꝰ impe¬
rectsu abiectis armis comĩoq
recisis monasterio sese cofrrnrt
se etiami imposito uelo capiti
itidem facturũ. Quam rem
quãto plus cupiebãt tanto fti¬

Expanded text:
tamentis iuvenis, cum eis et suorum tamentis iuvenis, cum eis et suorum multis copiis per Aurelianensem urbem, sublato inde Hodone et restituto Matfrido, Uuermbriam usque venerunt. At vero imperator, ut eorum conspirationem contra se et uxorem Berhardumque obstinatissime conperit feraliter armatam, Berhardum quidem fuge praesidio se committere permisit, uxorem autem Lauduni esse et in monasterio sanctae Mariae consistere voluit, ipse autem Compendium venit. Porro hi qui cum Pippino Uuermbriam venerunt, misso Uuerino et Lantberto aliisque quamplurimis, Iudith reginam ex civitate monasteriique basilica eductam ad se usque perduci fecerunt. Quam usque adeo intentata post diversi generis penas morte adegerunt, ut promitteret se, si copia daretur cum imperatore loquendi, persuasuram, quatinus imperator abiectis armis comisque recisis monasterio sese conferret, se etiam imposito velo capiti itidem facturam. Quam rem quanto plus cupiebant, tanto fa
Abbreviated transcription (Latin):
loca mari circũ iacentia pera¬
graret factionis inique pͥncipes
ultra ferre nõ ualentes occultatũ
diu uulnꝰ detegũt. Nã pͥmũ
inter se pͥmores quodã federe
cõuirant. Deinde minores sib
aggregant. Quorũ pars
mutatõis semꝑ cupida more
tanũ auiũq rapaciũ. aliem̃ĩ
det̾mentũ suũ querũt fieri
suppletionis augmẽtũ. freti g
multitudine et assensũ pluri¬
morũ filiũ imꝑatoris pipinũ
adeũt. pretendentes abiectioñe
sui. berhardi insolenciã. horu
despectionẽ et ceterorũ asser̃¬
tes etiã quod dictu nefus est
thori incestatorem paterm.
Porro patrem adeo quibusdã
elusũ prestigiis. ut hoc nõ mo
uindicare s nec auerte poss
O portere gͦ dicebãt. boñi filiũ
indigne ferre dedecus paterm̃i
dignitati. et hec agente nõ
solũ fama prosequeret᷑ ututis
Set amplificatio regni celestio.¬
ałs terrestris. hoc pretexentes
nõĩe culpã. his gͦ allectus ĩci¬

Expanded text:
loca mari circumiacentia peraloca mari circumiacentia peragraret, factionis iniquae principes ultra ferre non valentes, occultatum diu vulnus detegunt. Nam primum inter se primores quodam federe coniurant, deinde minores sibi adgregant, quorum pars mutationis semper cupida, more canum aviumque rapatium, alienum detrimentum suum quaerunt fieri suppletionis augmentum. Freti ergo multitudine et assensu plurimorum, filium imperatoris Pippinum adeunt, praetendentes abiectionem sui, Berhardi insolentiam morum, despectionem ceterorum, asserentes etiam eum – quod dictu nefas est – thori incestatorem paterni; patrem porro adeo quibusdam elusum praestigiis, ut haec non modo vindicare, sed nec advertere posset. Oportere ergo, dicebant, bonum filium indigne ferre dedecus paternum,dignitati, et hec agentem non solum fama prosequeretur virtutis, sed etiam amplificatio regni terrestris – hoc praetexentes nomine culpam. His ergo allectus inci
Abbreviated transcription (Latin):
cõuentu comperiens clãdesti¬
nas contra se eorũ quos iuite
reẜuauerat machinationes
more cancri serpere et ml̃toꝵ
aĩos qͣĩ per quosdam cunicu¬
los solicitare statuit. contra
eos quasi quoddã ꝓpugnaculũ
erigere. Nam berhardũ eatenꝰ
hispame partiũ et limitũ co¬
iitem carere sue prefecit. Que
res nõ seminariũ distordie
s potius augnentũ creauit
S cũ necdũ hi qui tali peste
tabescebãt uulmus suũ detegere
possent. ut pote quib nulla co¬
pia ad peragendũ que cõcu¬
pierãt suppeteret. in aliud hoc
differre tempus statuerunt.
Imperator aũt his oportiũtas
Dictabat explicitis. rhenũ tnͣ¬
siit. franconofurd ullã petut.
ibi q ꝙ̃diu uisũ est. et hieme
ꝓpiquãtia frigora siuerunt
uenatiom indulsit. Ac deinde
circa missam sancti martim
ad aquasgram se uertit. ibiq
et ip̃am festiuitatem. et sancti
andree. necño et natiuitatis
dñice cũ reliquis ut dicebat
celebriter peregit.
gesimale cũ imperator

Expanded text:
conventu conperiens clandestinas contra se eorum, quos vite reservaverat, machinationes more cancri serpere et multorum animos quasi per quosdam cuniculos sollicitare, statuit contra eos quasi quoddam propugnaculum erigere. Nam Berhardum eatenus Hispaniarum partium et limitum comitem camerę sue praefecit; quę res non seminarium discordie potius augmentum creavit. Sed cum necdum hi, qui tali peste tabescebant, vulnus suum detegere possent, utpote quibus nulla copia ad peragendum quae concupierant subpeteret, in aliud hec differre tempus statuerunt. Imperator autem his que oportunitas dictabat explicitis, Hrenum transiit, Franconofurd villam petiit ibique, quamdiu visum est et hiemis propinquantia frigora siverunt, venationi indulsit ac deinde circa missam sancti Martini ad Aquasgrani se vertit, ibique et ipsam festivitatem et sancti Andreae necnon et nativitatis dominice cum reliquis ut decebat celebriter peregit. gesimale, cum imperator
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ostendere est dignatus.
A tempestate beatus mar¬
tinꝰ galliciensis migra¬
uit ad dñm̃. hic pannonia ori¬
undus loca sancta in oriente
circũiens habũde se illis littis
imbuit. et ꝑ galliciam rediẽs
in basilica que pͥma apud hispa¬
nos in honore sancti martim
dedicata est pontifex ordĩãtꝰ
xxxͭ ͣͥ in hoc offiͦ expleuit ãños.
Nno septimo childeberti
regis qui fuit .xxi. chil¬
perici atq gũtrãni stella to¬
metes uisa est in die sc̃o pasche
Pud suessionas cuutate
celũ ardere uisum est.
In parisiaco pago sangus de
mibe fluens uestimẽta młtoꝵ
hõmi cruentauit. Ualitudines
uarie ac mortalitas magna
dux mortuuis est. uerus
elemosmarius, bonitatis plenꝰ
iuste se in cũctis agens. ac
pauperes xp̃i diligẽs. hic dũ
Una dierũ cũ mortuũ sepelire
uellet propͥis precepit pueris
monumẽtũ quoddã aperire
ut in eo defunctũ poneret.
Quod dũ illi maturato ĩple

Expanded text:
nus ostendere est dignatus. Ea tempestate beatus Martinus Galliciensis migravit ad Dominum. Hic Pannonia oriundus, loca sancta in Oriente circumiens, abunde se illic litteris imbuit, et per Galliciam revertens, in basilica, quae prima apud Hispanos in honore sancti Martini dedicata est, pontifex ordinatus, triginta in hoc officio explevit annos. Anno VII Childeberti regis, qui fuit XXI Chilperici atque Guntranni, stella cometes visa est in die sancto Paschae. Apud Suessionas civitatem coelum ardere visum est. In pago Parisiaco sanguis, de nube fluens, vestimenta multorum hominum cruentavit. Valetudines variae ac mortalitas magna,dux mortuus est, verus eleemosynarius, bonitatis plenus, juste se in cunctis agens ac pauperes Christi diligens. Hic dum una dierum mortuum sepelire vellet, propriis praecepit pueris monumentum quoddam aperire, ut in eo defunctum poneret. Quod illi cum maturato imple
Abbreviated transcription (Latin):
randũ p̃buisset nullas se insi¬
dias regi machinaturũ. neq
sic ei fides adhiberet᷑ cõpellit᷑
a memoratis uiris in eccłiã
scti amam aurelians. nec nõ
sancti martim turonis eadem

Expanded text:
randum praebuisset nullas se insidias regi machinaturum, neque sic ei fides adhiberetur, compellitur a memoratis viris in ecclesia Sancti Aniani Aurelianis, necnon Sancti Martini Turonis
Abbreviated transcription (Latin):
aubedo patris excitus ꝑicło
ad eũ cuturrit. aduersũq
madalulfũ pectus lancea tris¬
uerberauit. et cũctos qui sũũ
appetierãt patrem aut ꝑcussit
aut in fugã egit. Sicq gem¬
torem suũ licet grauit uul¬
neratũ nati pietas custodiuit
ne ĩminentẽ experiret᷑ moĩtẽ
Hn uero qui noluerãt bello
interesse conspicientes flau¬
catũ ianuiãq suꝑiorẽ cõflitu
fore tentoria uoillebaldi uel
Sociorũ eius ꝑuadentes qͥdqͣd
suppellectilis in eis reperiere
abstulerũt. Equos quoq ꝑem¬
ptorũ per diuersa uagantes
abstulerũt. Postero die flau¬
catus augustiduno egressus
cabillonis uenit. Sequẽtiq¬
die quo urbem ingressus est
eadem c̾iuitas casuali cõfla¬
grauit incendio. Flaucatus
febre uexatus in scasti per
ararim ad diuionem castrũ
deuectus ibi ex alauit sp̃m
et in basilica sancti benigni
est sepultus. Creditũ est a
plurimis hos duos uiros flau¬
catũ uidel et uuillebaldũ

Expanded text:
Aubedo, patris excitus periculo, Aubedo, patris excitus periculo, ad eum cucurrit, adversumque Madalulfi pectus lancea transverberavit, et cunctos qui suum appetierant patrem, aut percussit, aut in fugam egit. Sicque genitorem suum, licet graviter vulneratum, nati pietas custodivit, ne imminentem experiretur mortem. Hi vero qui noluerant bello interesse, conspicientes Flaucatum jam jamque superiorem conflictu fore, tentoria Willibadi et sociorum ejus pervadentes, quidquid supellectilis in eis reperere abstulerunt. Equos quoque peremptorum per diversa vagantes abegerunt. Postero die Flaucatus Augustoduno egressus Cabillonis venit, sequentique. quo urbem ingressus est die, eadem civitas fortuito conflagravit incendio. Flaucatus febre vexatus, in scapha per Ararim ad Diviona castrum devectus, ibi exhalavit spiritum, et in basilica Sancti Benigni est sepultus. Creditum est a plurimis hos duos viros, Flaucatum videlicet et Willibadum,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃liaturus iter arripuit. Au¬
xilio ei erãt erchioaldus
dux cũ neustrasus. amalgariꝰ
et ramelenꝰ nõ ignobiles iu¬
uenũ quos comitabat᷑ haud
spernenda multitudo satellitũ
E quibus ramelenꝯ et amal¬
garius cũ sͥ obsequẽtibus flau¬
cato in acie auxilũi tulere.
cetera multitudie procul stãte
ac euentũ belli p̾stolãte Nu¬
cius hostilis aduentꝰ p̾currẽs
manifestũ reddidit Uuillebaldũ
tui hortatus socios neltu¬
entam uictoriam aduersarus
e smerent excepit aduem¬
entes. In pͥma aũt fronte ip̃e
mortuus prosterint᷑ quippe
sui iam contemptu uite ꝓdi¬
cus et desperatõe salutis totũ
Le in hostem effundens. bertariꝯ
quoq partiũ flaucati dñ
aduersarios uehemẽter urget
obniauit quendã madalul sĩ
burgũdionem olim sibi fam
liaritate notissimũ. Qui ber
mine liberaret policentẽ et
ad eũ ꝓtegendũ clipeũ eleuã¬
tem ingratus bñficii conto
ꝑcussit in pectore Ciuiꝰ filius

Expanded text:
praeliaturus iter arripuit. Aupraeliaturus iter arripuit. Auxilio ei erant Erchinoaldus dux cum Neustrasiis, Amalgarius et Ramelenus non ignobiles juvenum, quos comitabatur haud spernenda multitudo satellitum. E quibus Ramelenus et Amalgarius, cum sibi obsequentibus, Flaucato in acie auxilium tulere, caetera multitudine procul stante, ac eventum belli praestolante. Nuntius hostilis adventus praecurrens, manifestum reddidit Willibadum. Qui hortatus socios, ne incruentam victoriam adversariis esse sinerent, excepit advenientes. In prima autem fronte ipse mortuus prosternitur, quippe sui jam contemptu vitae prodigus, et desperatione salutis totum se in hostem effundens. Bertarius quoque partium Flaucati, dum adversarios vehementer urget, obviavit quemdam Madalulfum Burgundionem olim sibi familiaritate notissimum. Qui Bertmine liberaret pollicentem, et ad eum protegendum clypeum elevantem, ingratus beneficii conto percussit in pectore. Cujus filius
Abbreviated transcription (Latin):
ad se ueniret. Ille ꝙͣius cauẽdũ
sibi a p̃paratis fore insidus
nõ ignoraret periculosũ tñ
arbitratus regi nõ obedire.
Dictis quidem paruit que nõ
audebat repellere. Sed ualida
armatorũ uallatus młtitudĩe
aduentabat. Cui occurrit
ermenricus quidã cũ alus
ex ño nobiliũ a rege directꝰ
ut eũ sine cũctatione ad pala¬
ciũ debere ꝓperare. hortaret᷑.
simulq ut fidem daret. eũ
uillesioms in eũdo uel redeudo
ꝓpessurũ. Cuiꝰ xbis nõ ex toto
derogans crudelitati ibat. Quẽ
etiam doms uberiorib hono¬
rauit. et ut se ad ciuitatẽ p̃ce¬
deret rogauit. Uerũ tñ nec sit
sufficienter sui securꝯ agiliu¬
fum ualencie p̾sulem ac uois¬
conem militem comitem ad
regiam prese ire iubet aulã.
et que de eo agerent᷑ agnost̾e
agintaq ad se uelociter refre
Hos flaucatus in urbe deti¬
neri fecit. et ip̃e maturius
surgens cũ suis ciuitate reli¬
cta aduersus Uuillebaldum

Expanded text:
ad se veniret. Ille quamvis cavendum ad se veniret. Ille quamvis cavendum sibi esse a praeparatis insidiis non ignoraret, periculosum tamen arbitratus regi non obedire, dictis quidem paruit, quae non audebat refellere; sed valida armatorum vallatus multitudine adventabat. Cui occurrit Ermenricus quidam, cum aliis ex numero nobilium a rege directus, ut eum sine cunctatione ad palatium debere properare hortaretur, simulque ut fidem daret, eum nil laesionis in eundo vel redeundo perpessurum. Cujus verbis non ex toto derogans credulitatem, ibat. Quem etiam donis uberioribus honoravit, et ut se ad civitatem praecederet rogavit. Verumtamen nec sic sufficienter sui securus, Agilulfum, Valentiae praesulem, ac Wisconem comitem ad regiam prae se ire jubet aulam, et quae de eo agerentur agnoscere agnitaque ad se velociter referre. Hos Flaucatus in urbe detineri fecit, et ipse maturius surgens cum suis, civitate relicta, adversus Willibadum
Abbreviated transcription (Latin):
lans cogiitũ mense mayo ad
generale placitũ cũ lodoueo
cabilonis agi decretũ ꝓperare
nõ distulit. Quo etiã uoille¬
baldus cũ ĩiudioso satis ag¬
mine et ꝙ minari bellum
uideret᷑ ꝑtendit. net palaciũ¬
ingredi uoluit. metuẽs uidel
ne a flaucato ĩcautꝰ oppͥm̃ẽt
Quod ubi flaucatus aĩadũtit
palacio egressus eũ int̾ficere
uoluit. Cui sese frater a malbtꝰ
obiuũ tulit. et a uuillebaldi
frustra resistere parãte nece
eripuit. Exinde flaucatus
rimabat᷑ oportiũtatem ut de
Uuilebaldo ultimã sumeret
ultionem.
est defũcta. atq in eccã
sancti dyonsii in eodem quo
dagobertus sepulcro posita
Ip̃o q ãno clodoueus ab urbe
parisiorũ cũ erchinoaldo et
flaucato ducib ac aliquãtis
francie pͥmatibus mẽse septẽ¬
brio progressus per senonas
et autissodorũ ad augustidu¬
nensem profectus est ciuitatẽ.
Indeq ad Doillebaldũ nũciũ
dirigit mandans ut ꝙͣtociꝰ

Expanded text:
lans cognitum, mense Maio ad lans cognitum, mense Maio ad generale placitum cum Clodoveo Cabillonis agi decretum properare non distulit. Quo etiam Willibadus cum invidioso satis agmine, et quod minari bellum videretur, pertendit. Nec palatiuingredi voluit, metuens videlicet ne a Flaucato incautus opprimeretur. Quod ubi Flaucatus animadvertit, palatio egressus eum interficere voluit. Cui sese frater Amalbertus obvium tulit, et Willibadum frustra resistere parantem neci eripuit. Exinde Flaucatus rimabatur opportunitatem, ut de Willibado ultimam sumeret ultionem. est defuncta, atque in ecclesia Sancti Dionysii, in eodem quo Dagobertus, sepulcro posita. Ipsoque anno Clodoveus ab urbe Parisiorum cum Erchinoaldo et Flaucato ducibus, ac nonnullis Franciae primatibus, mense Septembri progressus, per Senonas et Antissiodorum ad Augustodunensem profectus est civitatem. Indeque ad Willibadum nuntium dirigit, mandans ut quantocius
Abbreviated transcription (Latin):
Nno .iiii ͦ regni sui clo¬
doueus cũ nantilde
matre aureliams caput regni
burgũdie petiit. Ubi aduemi¬
entes pontifices ac optimates
ip̃ius gentis. et se dm̃o clodo¬
uei tradentes nantildis eos¬
hũanissime tractauit. utqz
filio fidem ẜuarent ãmonuit
Quorũ concilio flaucatum
francia oriũdũ p̃fectũ ĩsti¬
tuit palacii. sociata ei nepte
sua ragnoberta in matͥmom
De cetero erchinoaldus et
Nlaucatus quorũ unꝰ neustrie
alter burgũdie post regem
preerat aule. dextras sibi
mutue societatis ad ĩuicem de¬
derũt. ut in cõĩ tractatu pariq
cõsensu que pacis essẽt sectãtes
iusticiã et equitatis Iura in
subditis custodirent. E quib
flaucatus in burgũdiã tͣnsies
cõmissa sͥ muma impiger
curabat. Cuiꝰ restitit conatib
Uoillebaldus ultiuram pat̾ciꝰ
qui gemĩs nobilitate et opũ
affluencia sese extolles despe¬
ttui ducebat illi subici. aut
eius parere preceptis. flau¬
catus tñ id sibi fore dissimu¬

Expanded text:
nno IV regni sui Clodoveus cum Nantilde matre Aurelianis caput regni Burgundiae petiit. Ubi advenientes pontifices ac optimates ipsius gentis, et se dominio Clodovei tradentes, Nantildis humanissime tractavit, utque filio fidem servarent admonuit. Quorum consilio Flaucatum, Francia oriundum, praefectum instituit palatii, sociata ei nepte sua Ragneberta in matrimonium. De caetero Erchinoaldus et Flaucatus quorum unus Neustriae, alter Burgundiae post regem praeerat aulae dextras sibi mutuae societatis ad invicem dederunt, ut in communi tractatu parique consensu, quae pacis essent sectantes, justitiae et aequitatis jura in subditis custodirent. E quibus Flaucatus in Burgundiam transiens commissa sibi munia impigre curabat. Cujus restitit conatibus Willibadus Ultrajuranus patricius, qui generis nobilitate et opum affluentia sese extollens, despectui ducebat illi subjici, aut ejus parere praeceptis. Flaucatus tamen id sibi dissimu
Abbreviated transcription (Latin):
catus ad satisfactionẽ ab ecc̃e
semotus est p̾sulatu. ceteris ut
diximꝰ in italiam fugientib
Sequẽti uero dñica que sacre
quadragesimalis iniciũ p̃cede¬
bat. mettis ciuitatem doninꝰ
imperator. s ep̃i necño et
ppłus. uiniuersalis illius cõuẽtꝰ
uenit. et int̾ imissarũ celebra¬
tionẽ septem archiep̃ĩ septẽ
reconciliatoĩs ecclĩastice orõnes
suꝑ eũ cecinerũt atq om̃s ppłi
hoc uiso pro plenaria restitu¬
tione imperatoris multas deo
grãs reddiderũt. Post que oĩa
theodonis uillã tam dominis
imperator ꝙͣ qui eius populꝰ
erãt reuersi sũt. et dinco sacro
quadragesime tp̃e inchoante
unũquẽq ad ꝓpͥa redire p̃te

Expanded text:
catus ad satisfactionem, ab ecclesię catus ad satisfactionem, ab ecclesię semotus est praesulatu, ceteris, ut diximus, in Italiam fugientibus. Sequenti vero dominica, quae sacrae quadragesimalis initium praecedebat, Metis civitatem domnus imperator sed et episcopi necnon et populus universalis illius conventus venit, et inter missarum celebrationem septem archiepiscopi septem reconciliationis ecclesiastice. orationes super eum cecinerunt, atque omnes populi hoc tione imperatoris multas Deo gratias reddiderunt. Post quae omnia, Theodonis villam tam dominus imperator, quam qui ejus populus erant, reversi sunt: et Dominico sacro Quadragesimae tempore inchoante, unumquemque ad propria redire prae