comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pagos uastandos ac uillas diri¬
piendas egressus inquietem
satis hiemẽ ubiq discurrẽdo
et cũcta cedib atq incedus
per duces quos miserat saxo¬
nbus reddidit. Cũq huiꝰd
uastationib ꝑ totũ hiberm
spaciũ tpĩs om̃s fere saxonũ
regiones ingenti clade affe¬
tisset tnsacta tandem hieme
et adductis ex francia cõmea¬
tibus publicũ ppłi sui c̃ouẽfi
in loco qui padrabiumo uocat᷑
more solempni habuit. at pac¬
tis his que ad illius cõuentus
rõnem ꝑtinebãt in pago uoca¬
bulo bardengoo proficiscitur
Ibi q audiens uiudilmdũ ad
albioneni ẽẽ in transalbina
saxonũ regione pͥmo eos per
saxones ut omissa perfidia
ad suam fidem uenire nõ ambi¬
gerent suadere cepit. Cũq ip̃i
facmorũ suorũ conscii regis
confidere et cõmittere se dubi¬
tarent tandem accepta ab eo
quam optabant impiũtatis
sponsione atq impetratis qͦs
sib dari p̾cabant᷑ sue salutis
obsidibus quos ei amaluumis

Expanded text:
pagos vastandos ac villas diripagos vastandos ac villas diripiendas egressus, inquietam satis hiemem, ubique discurrendo et cuncta caedibus atque incendiis per duces quos miserat, Saxonibus reddidit. Cumque huiusmodi vastationibus per totum hiberni temporis spatium omnes fere Saxonum regiones ingenti clade adfecisset, transacta tandem hieme et advectis ex Francia commeatibus, publicum populi sui conventum in loco qui Padrabrunno vocatur, more solemni habuit. Ac peractis his, quae ad illius conventus rationem pertinebant, in pagum vocabulo Bardengoo proficiscitur, ibique audiens Widokindum ac Abbionem esse in transalbiana Saxonum regione, primo eis per Saxones, ut omissa perfidia ad suam fidem venire non ambigerent, suadere coepit. Cumque ipsi, facinorum suorum sibi conscii, regis fidei se committere dubitarent, tandem accepta ab eo, quam optabant, inpunitatis sponsione, atque impetratis, quos sibi dari precabantur, suae salutis obsidibus, quos eis Amalwinus,
Abbreviated transcription (Latin):
Depopulatis q orientaliũ
saxom̃i agris ac iullis ĩcẽsis
De scãngi. hoc erat nomen
loci in franciã regressus est
Karolus ꝟ̾o filius eiuus tũ ei
iter agenti in pago draigin
iuxta lippiũ fluuiũ saxonũ
octurrisset exercitus. comisso
cũ eis equestri p̃lio. felici ac
prospero euẽtu dimicauit.
Nã magno eorũ mĩo int̾fecto
ceteris in diũisa fugatis uictor
ad patrem uoarmatiã reu̾sus
est. Rex aũt congregato iteꝵ
exercitu in saxomã profectus
est. celebrato q in castris nata¬
licio dñi die suꝑ ambrã fluui¬
uin in pago huthagoe iuxta
castrũ saxonũ quod dr̃ skidro¬
burg ad locũ uocabulo rum
in quo musura et uuaharna
confluũt populabũdus accessit
Cñ q eũ ulteriꝰ progredi tã
hiemalis tp̃is asperitas ꝙͣ aqͣꝵ
ĩundatio prohiberet eresbur
uisset accitis atq ad¬
ductis ad se uxore ac liberis
relictoq cũ eis in eadẽ castra
satisfido ac firmo p̃sidio ip̃e
cũ expẽdita manu ad saxonũ

Expanded text:
atisque orientalium Saxonum agris ac villis incensis, de Scahningi --hoc loco nomen erat --in Franciam regressus est. Karlus vero filius eius, cum ei iter agenti in pago Draigni iuxta Lippiam fluvium Saxonum occurrisset exercitus, commisso cum eis equestri proelio, felici ac prospero eventu dimicavit; nam magno eorum numero interfecto, caeteris in diversa fugatis, victor ad patrem Wormaciam reversus est. Rex autem, congregato iterum exercitu, in Saxoniam profectus est, celebratoque in castris natalicio Domini die super Ambram fluvium in pago Huettagoe . iuxta castrum Saxonum quod dicitur Skidroburg , ad locum vocabulo Rimi, in quo Wisura et Waharna confluunt, populabundus accessit. Cumque eum ulterius progredi tam hiemalis temporis asperitas quam aquarum inundatio prohiberet, Aeresbuvisset, accitis atque adductis ad se uxore ac liberis, relictoque cum eis in eodem castro satis fido ac firmo praesidio, ipse cum expedita manu ad Saxonum
Abbreviated transcription (Latin):
Oc ãno pipmꝰ rex cũ
exercitu magno saxomã
ingressus est. Et ꝙͣuis saxones
es obstmnatissime resisterẽt pulsi
tamẽ cesserũt. At ipe usq ad
locũ qui dr̃ rum qui est sup
Eluuiũ musurã accessit. In qua
expeditione hildegari ꝯ archi¬
epũs int̾fectus est in monte
qui dr̃ iuburg. Reuertenti ũo¬

Expanded text:
oc anno Pippinus rex cum exercitu magno Saxoniam ingressus est; et quamvis Saxones ei obstinatissime resisterent, pulsi tamen cesserunt, et ipse usque ad locum, qui dicitur Rimi, qui est super fluvium Wisuram, accessit. In qua expeditione Hildigarius archiepiscopus interfectus est in monte, qui dicitur Iuburg. Revertenti
Abbreviated transcription (Latin):
turonis. et ut p̃sidio contra
normanos ppłis esset possẽt.
Norman aũt hoc audientes
multam sũmã argenti. fru¬
mẽti quoq et uini ac aĩaliũ

Expanded text:
Turonis, ut praesidio contra Nortmannos populis esse possent. Nortmanni autem hoc audientes, multam summam argenti, frumenti quoque et vini ac animaliu
Abbreviated transcription (Latin):
E quia firmitas amici¬
cie et cõuũtionis nr̃e
m ͦ quibusdam p̃pedientibus
causis esse nõ potuit usq ad
illud placitũ quod simul ut
cõueniamꝰ statutũ habemus
talis amicicia inter nos mane¬
at dño auxiliãte de corde puro
et conscĩa bona et fide non

Expanded text:
t quia firmitas amicitiae et conjunctionis nostrae modo, quibusdam praepedientibus causis, esse non potuit, usque ad illud placitum, quo simul ut conveniamus statutum habemus, talis enim amicitia inter nos manebit Domino auxiliante de corde puro et conscientia bona et fide non
Abbreviated transcription (Latin):
Nno qnto memoratoꝵ
regũ iterũ ea que supe¬
rioribus ãnis apparuere signa
globi s ignei in partib octi¬
dentis per celũ currẽtes ĩstar
multitudinis astrorũ¬
Heodebertus itaq ac¬
iam dũdũ contra clotariũ
net procul a doromello uico.¬
tie eo plio confligũt. Ibi q
tanta strages/ ex utrisq par¬
tibus. et maxime ex clotarii
parte facta est ut fluuiꝰ ip̃e
huanis oppletus corporibus.
suos neqͥret explere cursus:
In ea pugna / angelus din
enaginatũ astans uisus est:
tenuisse gladiũ. lotarius
suos ĩmanissime stern conspi¬
ciens: in fugam utit᷑ et per
nulidunũ castrũ in ĩsula seqͣne
sitũ ẜparisius ꝓperat: Theode¬
bertus et theodericus. post
terga fugientẽ secuti: ciuitates
regni eius magna ex parte
euertentes: cuies ẜuituti subi¬
tuit.: Edactus clotariꝰ tenorẽ
pacti ab hostibus ꝓpositi ĩuitꝰ
licet firmauit / ut int̾ ligerim
et sequanã usq ad mare oce¬
amiꝰ lunitem q britonũ dila¬

Expanded text:
nno V memoratum regum, iterum ea, quae superioribus annis, apparuere signa, globi scilicet ignei, in partibus occidentis per coelum currentes, instar multitudinis astroruheodebertus et ges contra Clotarium nec procul a Doromello vicocum eo praelio confligunt. Ibique tanta strages ex utrisque partibus, et maxime ex Clotarii parte, facta est, ut fluvius ipse humanis oppletus corporibus suos nequiret explere cursus. In ea pugna angelus Domini evaginatum astans visus est tenuisse gladium. Clotarius suos immanissime sterni conspiciens, in fugam vertitur, et per Milidunum castrum in insula Sequanae situm, Parisius properat. Theodebertus et Theodoricus post terga fugientem secuti, civitates regni ejus magna ex parte evertentes, cives servituti subjiciunt. Coactus Clotarius tenorem pacti ab hostibus propositi, invitus licet, firmavit, ut inter Ligerim et Sequanam, usque ad mare Oceanum limitemque Brittonum, dila
Abbreviated transcription (Latin):
Iotharius senex plenꝯ
Dierũ sepultusq est in basilica
beati remigii remis. Cui suc¬
cessit ludouicus filius eius
Iuuenis¬
Iudouicus rex iuuenis
qui regnauit in francia ãnis
ix. Sepultus u̾o est in basilica
beati cornelii cornelii martiris
compendio. Cui successit ha
rolus frater eus filius lotha¬
rii regis.
sõdeni ãno rebellauit
contra karolũ hugo
dux francorũ eo ꝙ accepisset
Hrarolus filiam herberti comi¬
tis trecarũ. Colleto igitur
hugo exercitu copiose ualde
obsedit laudum̃t ubi cõmane¬
bat harolus cũ uxore sua.
Exiens ꝟo karolus de ciuitate
fugauit hugonẽ cũ excitu suo
incensa hospicia ubi mane¬
bant hostes. Cernẽs itaq
hugo dux ꝙ mĩme possẽt
harolũ uincere conciliũ ha¬
buit cũ ascelmo traditore
laudunũ quadã nocte quies¬
centibus cũctis hugoni duci
francorũ iũctus est karolus
cũ uxore sua. et ductus in

Expanded text:
Hlotharius rex senex plenus dierum, sepultusque est in basilica beati Remigii Remis. Cui successit Hludovicus, filius ejus juvenisHludovicus rex juvenis, qui regnavit in Frantia annis 9. Sepultus vero est in basilica beati Cornelii martiris Crolus frater ejus, filius Lotharii regis. Eodem anno rebellavit contra Carolum Hugo dux Francorum, eo quod accepisset Carolus filiam Herberti comitis Trecarum. Collecto igitur Hugo exercitu copioso valde, obsedit Laudunum, ubi commanebat Carolus cum uxore sua. Exiens vero Carolus de civitate, fugavit Hugonem cum exercitu suo; incensa hospitia, ubi manebant hostes. Cernens itaque Hugo dux quod minime posset Carolum vincere, consilium habuit cum Ascelino traditore Laudunum noctu, quiescentibus cunctis, Hugoni duci Francorum, vinctus est Carolus cum uxore sua, et ductus in
Abbreviated transcription (Latin):
bemuolos et sͥ fideles mãsuetꝯ.
rebellibus aũt ac ꝑfidis ualde
terribilis. Exercitus corporis
maxĩẽ q uenatiom deditus
atq in om̃i agilitate corporea
strenuus. pericia quoq atq

Expanded text:
evolos et sibi fideles mansuetus, rebellibus autem ac perfidis valde terribilis. Exercitiis corporis maximeque venationibus deditus, atque in omni agilitate corporea strenuus; peritia quoque a
Abbreviated transcription (Latin):
nemo se iudisse meminerit.
Arolus purificatione
sancte marie cũ suis
consiliariis placitũ in mõst̾io
sancti qͥntim tenuit. et ieiumũ
quadragesimale in monasterio
sancti dyonisii peragens ibidẽ
pascha dñicũ celebuit.
Enerale quoq placitũ
ydus Iuñ. in uilla duciato te¬
muit. ubi et ãnua sua dona
accepit. Indeq per attimacũ
et consuetos mansionaticos
compendĩ̃ adiit. Estas lõga
sictitatem fem et messiũ ĩopiã

Expanded text:
nemo se vidisse meminerit. arolus purificatione sanctae Mariae cum suis consiliariis placitum in monasterio Sancti Quintini tenuit, et ieiunium quadragesimale in monasterio Sancti Dyonisii peragens, ibidem pascha dominicum celebravit. enerale quoque placitum Idus Iunii in villa Duziaco tenuit, ubi et annua dona sua accepit. Indeque per Attiniacum et consuetos mansionaticos Compendium adiit. Aestas longa siccitatem foeni et messium inopia
Abbreviated transcription (Latin):
burgudiones occupauerant
burgũdie nomẽ retimut. aqͥ¬
tana quoq auitũ non est
Dignata nõmen mutare

Expanded text:
Burgundiones occupaverant, Burgundiae nomen retinuit. Aquitania quoque avitum non est dignata nomen mutare
Abbreviated transcription (Latin):
xii. Sicut inter patre
meũ karolũ et patr̃ẽ ur̃m̃
ludonicũ regnũ lotharii diui¬
sum fuit uolumꝰ ut ita cõsi¬
ht̃ iussu nr̃o illud dĩmitatur
De regno uero quod ludouicꝯ
imꝑator ytalie habuit.qr necdũ
ex illo aliqua diuisio facta
est quicũq m ͦ illud tenet Ita
teneat donec dño uolente
simul uemẽtes cũ cõib fidelib
quod ex hoc melius et iustius
uisũ fuerit. De regno ytalie
de illo regno et requisuuimꝰ
et requirimꝰ. et dño auxiliãte
requireniꝰ. Ista die sequenti
statuta sũt.

Expanded text:
i: Sicut inter patrem meum Karolum et patrem vestrum Hludowicum regnum Hlotharii divisum fuit, volumus ut ita consihabet, iussu nostro illud dimittat. De regno vero quod Hludowicus imperator Italiae habuit, quia necdum ex illo aliqua divisio facta est, quicumque modo illud tenet ita teneat, donec Domino volentesimul venientes cum communibus fidelibus quid ex hoc melius et iustius nobis visum fuerit. De regno autem Ide illo regno et requisivimus et requirimus et Domino auxiliante requiremus. Ista sequenti die statuta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dentelem qui usq ad illud tp̃us
ab austrasiis ĩiuste retinebat᷑
possessus. Quod ꝙius austrasi
egre tulerĩt metu tñ dagoberti
et ad pñs confirmauerũt. et
ĩposterũ stabile ẽe ꝓmiserũt᷑

Expanded text:
Dentelini, qui usque ad illud tempus ab Austrasiis injuste retinebatur possessus. Quod quamvis Austrasii aegre tulerunt, metu tamen Dagoberti et ad praesens confirmaverunt et in posterum stabile fore promiserunt
Abbreviated transcription (Latin):
tor in synodo residens audiuit
missos frĩs sui ludouici regis
uuillebertũ archiep̃m colome
et adalardũ ac memgardũ
comites per quos petiit ꝑtẽ
de regno ludouici imꝑatoris¬
filii lotharii fris eorũ sicut ei
competeret ex hereditate et
illi firmatũ erat sacramento
Et legit iohẽs tustanensis epi¬
stolani a ioħe papa ep̃is re¬
gni ludouici directã. et dedit
exemplar uuilleberto archiẽpo
ut deferret illud presaitis epis
et sic soluta est synodus ĩ illa

Expanded text:
tor in synodo residens, audivit missos fratris sui Hludowici regis Willebertum archiepiscopum Coloniae et Adalardum ac Meingaudum comites, per quos petiit partem deregno Hludowici imperatoris,filii Hlotharii fratris eorum, sicut ei competeret ex hereditate et illi firmatum fuerat sacramento. Et legit Iohannes Tuscanensis epistolam a Iohanne papa episcopis regni Hludowici directa, et dedit exemplar Willeberto archiepiscopo, ut deferret illud praefatis episcopis. Et sic soluta est synodus in illa
Abbreviated transcription (Latin):
Ecimo bel p̾fati mensis
iterũ cõuenerũt ep̃i
In quo cõuentu lecte sũt epistole
a donmo apłico laicis misse. et
lecta est electio domni impera¬
toris ab ep̃is et ceteris ytalici
regni firmata. s et capitula
que in palacio ticmẽsi cõstituit.
et ab om̃ib confirmari fecit.
que et epĩs cisalpinis cõfirmare

Expanded text:
ecimo Kalendas praefati mensis iterum convenerunt episcopi; in quo conventu lectae sunt epistolae a domno apostolico laicis missae, et lecta est electio domni imperatoris ab episcopis et ceteris Italici regni firmata, sed et capitula quae in palatio Ticinensi constituit et ab omnibus confirmari praecepit, quae et ab episc
Abbreviated transcription (Latin):
defuncto gregoriꝰ pbr tituli
sancti marci electus s nõ pͥus
ordinatus est ꝙ̃ legatus ĩpe¬
ratouis rom̃a uenit. et eletõe
populi qualis ẽẽt ex amimauit᷑
de constãt mopoli ad impera¬
torẽ qiͣ p̃p fedus cõfirmãdũ
nussi septembrio mẽse comp̃e¬
diũ uenerũt. Q uos ille ibi
beigne receptos et audiuit
sui tpĩs prudentissimꝰ uiroꝵ
sancte deuotionis incitatus
ardore romã misit. et corpora
sanctorũ martellim et petri
Auente papa in franciam
fecit tnsuehi. et ualde decent̃
i proprio territorio propͥisq
sumptibus recondidit. Quor
operat᷑ uirtutũ iiracula

Expanded text:
defuncto, Gregorius presbiter tituli defuncto, Gregorius presbiter tituli sancti Marci electus, sed non prius ordinatus est, quam legatus imperatoris Romam venit, et electionem populi, qualis esset, examinavit. de Constantinopoli ad imperatorem quasi propter foedus confirmandum missi, Septembrio mense Compendium venerunt, quos ille ibi benigne receptos et audivit sui temporis prudentissimus virorum, sanctae devotionis incitatus ardore, Romam misit et corpora sanctorum Marcellini et Petri, annuente papa, in Frantiam fecit transvehi et valde decenter in proprio territorio propriisque sumptibus recondidit. Quorum operatur virtutum miracula
Abbreviated transcription (Latin):
et illi terribiles nott̾ne corus¬
cationis in aere discurstis. Im¬
perator aũt duobus cõuentib
habitis uno apud mumagam
pp̃ falsas hohrici filii godefridi
regis danorũ policitationes
quib se illo ad imperatoris
presenciã uenturũ promiserat
Alterũ apud compendiũ In q
et ammalia dona suscepit. et
is qui ad marchã hispanam
mittendi erãt. quid uel qliter
uttere deberent imperauit. Ip̃e
reter compendiũ et carisiatũ
cetera q his uicm̃a palacia
usq ad hyberm tpis mitiũ
couersatus est. Interea reges
danorũ uidelicet filii godefridi
heroldũ de consorcio regm ei a¬
entes normanorũ fimbus
excedere contulerũt. tõpulert.¬
Paugari quoq sclauos in p̃a¬
uoma sedentes misso peri
anũ nauali exercitu ferro
et igm uastauerũt. et expiui¬
sib eorũ ducibus bulgaricos
uꝑ eos rectores constituerũt.
Eugenus papa mense augusto
Decessit. In cuiꝰ locũ ualẽtinꝰ
dyacon ꝯ a romanis electus

Expanded text:
et ille terribilis nocturnae coruset ille terribilis nocturnae coruscationis in aere discursus. Imperator autem duobus conventibus habitis, uno apud Niumagain propter falsas Hohrici filii Godefridi regis Danorum pollicitationes, quibus se illo ad imperatoris praesentiam venturum promiserat, altero apud Compendium, in quo et annualia dona suscepit et his, qui ad marcam Hispanicam mittendi erant, quid vel qualiter agere deberent, imperavit, ipse inter Compendium et Carisiacum, caeteraque his vicina palatia usque ad hiberni temporis initium conversatus est. IntDanorum, filii videlicet Godofridi, Herioldum de consortio regni eicientes, Nordmannorum finibus excedere compulerunt. Bulgari quoque Sclavos in Pannonia sedentes, misso per Dravum navali exercitu, ferro et igni vastaverunt, et expulsis eorum ducibus, Bulgaricos super eos rectores constituerunt. Eugenius papa mense Augusto decessit, in cuius locum Valentinus diaconus a Romanis et electus,
Abbreviated transcription (Latin):
resisteret atq eorũ temerarior
conatus irritos efficeret
exertitus a rege sarracenorũ
abdiraman ad auxiliũ arrom¬
missus ferendũ cesaraugustã
uenisse nĩciat᷑. Supra quem
abumaruan regis ꝓpinquus
dux constitutus ex ꝑsuasiom
arromis haud dubiam sibi ui¬
ctoriam pollicebat᷑. Cont̃ quẽ
imperator filiũ suũ pipinũ
aquitame regem cũ ĩmodicis
francorũ copis mittens regni
sui tim̃os tueri precepit. E
ita factũ esset insi ducũ desi¬
dia quos francorũ exercitiu
prefecerat tardius ꝙͣ rerũ
nĩtitas postulabat is quem
ducebant ad marchã uenisset
exercitus. Que tarditas ĩtm̃
noxia fuit ut abiunaruan
uastatis bartinonensiũ ac
gerundensiũ agris. iuillisq
incensis. cũctis etiã que ẽ
urbes ĩuenerãt direptis cũ
incolumi exercitu cesaraugui¬
stam se pͥus reciꝑet ꝙͣ a nr̃o
exercitu uel uideri potiusset
Nuius cladis presagia credita
sũt iuse multotiens in celo acies

Expanded text:
resisteret atque eorum temerarios resisteret atque eorum temerarios conatus irritos efficeret, exercitus a rege Sarracenorum Abdiraman ad auxilium Aizoni ferendum missus Caesaraugustam venisse nuntiatur, supra quem Abumarvan regis propinquus dux constitutus ex persuasionibus Aizonis haud dubiam sibi victoriam pollicebatur. Contra quem imperator filium suum Pippinum Aquitaniae regem cum inmodicis Francorum copiis mittens regni sui terminos tueri praecepit. Quod ita factum esset, ni ducum desidia, quos Francorum exercitui praefecerat, tardius, quam rerum necessitas postulabat, is, quem ducebant, ad marcam venisset exercitus. Quae tarditas in tantum noxia fuit, ut Abumarvan vastatis Barcinonensium ac Gerundensium agris villisque incensis, cunctis etiam, quae extra urbes invenerat, direptis cum incolomi exercitu Caesaraugustam se prius reciperet, quam a nostro exercitu vel videri potuisset. Huius cladis praesagia credita sunt visae multoties in caelo acies
Abbreviated transcription (Latin):
Mperator elizachar
pbrm et abbem et cũ
eo hildebrandũ atq donatũ
comites ad motus hispanice
marche componendos misit.
Ante quorũ aduentũ arro
sarracenorũ auxilio fretus
multa eiusdem limitis custo¬
dibus aduersa ĩtulit. atq
assidius incursionib ĩtantũ
fatigauit ut quidã illorũ reli¬
ctis que tueri debuerãt castel¬
lis recederent. Defecit ad eũ
et filius beram nõie ullemũd
nec nõ et alii complures no¬
uarũ rerũ gentilicia leuitate
cupidi iunctiq sarracenis
ac mauris. ceritamam et
uallensem rapmis atq ĩcendus
quotidie infestabãt. Cũq ad
sedandos et mitigandos gotor
atq hispanorũ in illis finib
habitantiũ animos helisachar
abbas cũ alus ab imperatore
missus multa et ꝓͥprͣa industͬa
et sociorũ consilio prudenter
admistrasset. bernardus quoq
barcinone comes arroms ĩsi¬
diis. et eorũ qui ad eũ defece¬
rant calliditati ac fraudulẽtis
machinatõib ꝑtinacissime

Expanded text:
mperator Helisachar resbiterum et abbatem et cum eo Hildibrandum atque Donatum comites ad motus Hispanicae marcae componendos misit. Ante quorum adventum Aizo, Sarracenorum auxilio fretus, multa eiusdem limitis custodibus adversa intulit, eosque assiduis incursionibus in tantum fatigavit, ut quidam illorum relictis, quae tueri debebant, castellis recederent. Defecit ad eum et filius Berani nomine Willemundus necnon et alii conplures novarum rerum gentilicia levitate cupidi; iunctique Sarracenis ac Mauris Ceritaniam et Vallensem rapinis atque incendiis cotidie infestabant. Cumque ad sedandos ac mitigandos Gothorum atque Hispanorum in illis finibus habitantium animos Helisachar abbas cum aliis ab imperatore missus multa et propria industria et sociorum consilio prudenter administrasset, Bernhardus quoque Barcinonae comes Aizonis insidiis et eorum, qui ad eum defecerant, calliditati ac fraudulentis machinationibus pertinacissime
Abbreviated transcription (Latin):
godefridũ cũ sius ut baptismũ
sustiperet. et frisiam aliosq
honores quos roricus habuerat
optentu. Sigestido etiã et uor¬
momi illorũq complicib plura
nilia argenti et auri q̃ de the¬
sauro sancti stephani mettensis
aliorũq sanctorũ locis arripuit
eis dedit. et ad deuorationẽ¬
sui regni atq consobrini sui
partim sicut et antea fecerãt
residere ꝑmisit. Isdem nãq¬

Expanded text:
Gotafridum cum suis, ut baptismum Gotafridum cum suis, ut baptismum susciperet et Frisiam aliosque honores quos Roricus habuerat obtinuit. Sigefrido etiam et Vurmoni illorumque complicibus pluramilia argenti et auri, quae de thesauro sancti Stephani Mettensis aliorumque sanctorum locis arripuit, eis dedit, et ad devastandam regni sui atque consobrini sui partem, sicut antea fecerant, residere permisit. Hugon
Abbreviated transcription (Latin):
Rimores aũt regni expe¬
ditũ nĩcũt miserunt
ad karlomãmĩ mandãtes ut
et seditiomi bosonis resisterent
cũ monasteriis sibi cõtigius
ꝓmnie et inde aquis etiã palaciũ
om̃a q monasteria parrochiaꝵ
cameracensis et partim remẽsis
parrochie sue dictiomi addicta
et partim cũ castello mosonisi
incensa et ualla mettensem
ep̃m cõtra sacram aucten. et
lantem occisũ et socus eius fu¬
gatis hẽbant. Ip̃i aũt parati
erant illũ recipere et se illi tõ¬
mendare. sicut et fecerũt. Dũ
aũt in eodem procictu degẽt
mense septembrio nĩciatũ est
illi certo mĩcio qr capta uiẽna
uxorem bosomis et filiam eiꝯ
richardus frater ip̃iꝰ bosomis
ad comitatũ suũ augustidunẽsem
adductã hẽbat. S astingus
et complices illuis normam
a ligeri egressi partes mari
tĩmas petierũt
Arolus aũt noie impe¬
Lrator cõtra normanos
uenit multo exercitu usq ad
illorũ firmitatem. Quo uemẽs
concidit cor eius. et placitamẽto

Expanded text:
rimores autem regni expeditum nuntium miserunt ad Carolomannum, mandantes ut,et seditioni Bosonis resisterent,cum monasteriis sibi contiguis Promiae, et Indae, Aquis etiam palatium, omniaque monasteria parrochiarum Cameracensis, et partem Remensis parochiae suae ditioni addicta, et partim cum castello Mosomagensi, incensa, et Wallam, Mettensem episcopum, contra sacram auctoritatelantem, occisum et socios ejus fugatos habebant. Ipsi autem parati erant illum recipere, et se illi commendare, sicut et fecerunt. Dum autem in eodem procinctu degeret, mense Septembrio nunciatum est illi certo nuntio, quia capta Vienna, uxorem Bosonis et filiam ejus Richardus, frater ipsius Bosonis, ad comitatum suum Augustudunensem adductam habebat. Sed et Hastingus et complices illius Nortmanni, ex Ligeri egressi, maritimas partes petierunt. Carolus autem, nomine imperator contra Nortmannos venit cum multo exercitu usque ad illorum firmitatem. Quo veniens, concidit cor eius, et placitamento
Abbreviated transcription (Latin):
finitũ regni sui terios egͦssꝰ
est. S generalẽ ppłi sui cõuẽtũ
in attimaco iulla hiberna aqͥs¬
graui habuit. ubi et natalem
aquitamam profectus destructũ
⁊ uuarfario argetomagun
tastrũ rredificauit. disposito¬
q ibi necño et biturica ciui

Expanded text:
finitum, regni sui terminos egressus est, sed generalem populi sui conventum in Attiniaco villa, hiberna Aquisgrani habuit, ubi et natalem Aquitaniam profectus, distructum a Waifario Argentomagum castrum reaedificat, depositoque ibi necnon et
Abbreviated transcription (Latin):
tario in fugam x̾tit᷑ Theodericꝯ
uictor parisus ingrẽdit᷑ post᷑
hec theodebertus cũ clotario

Expanded text:
tario in fugam vertitur, Theodoricus victor Parisios ingreditur. Post haec Theodebertus cum Clotario
Abbreviated transcription (Latin):
Unc regem fere per ãm̃
cõtinuũ fere laborantẽ
uir dñ seuerniꝰ qui ĩcenobio
agaunensiũ martirũ tũc erat
abbas egregius ab eo accersitus
saluti restituit. ac postinodum
in loco qui castrũ nantonis dr̃
laudabilis uite cursũ complẽs
migrauit ad dm̃ñ¬

Expanded text:
unc regem fere per annum continuum febre laborantem vir Domini Severinus qui in coenobio Agaunensium martyrum tunc erat abbas egregius ab eo accersitus saluti restituit, ac postmodum in luco, qui Castrum Lantonis dicitur, laudabilem vitae cursum complens migravit ad Domin
Abbreviated transcription (Latin):
ornamẽtis remẽsis ecclie sicut
infirmitas corporis eius poste¬
bat sella gestatoria deportatꝰ
et canonicis ac monachis atq̃
sctimonialib hac illacq disꝑsis
ultra matronã in quadã uilla
que sparnacus noĩãt᷑. uix
fuga lapsus ꝑuenit. Scara aũt
de normanis plenitudinẽ illorũ
p̾ueniens usq ad portã remis
ꝑuenit. Qui ea q̃ extra ciuita¬
tem ĩuenerũt depredati sunt.
et uillulas quasdam incenderũt
Sz ciuitatem quã nec murus
n ͨ hũana manꝰ defendit. dei
potencia et sanctorũ merita
ne illam ingrederent᷑ defende¬
rũt. Carlomãnꝰ aũt suꝑuẽtio¬
nem normanorũ audiens:
cũ quibus potuit aggressus est.
Et magnã partem de his qui
predam ducebãt occisis. et ꝑtin
in axona necati sũt. maxĩe aũt
ex illis qui remũ audierunt
uolentib ad socios suos redire
predam excussit. Maior uero
et fortior pars de normains
in quadam uilla que uocatur
auallis se reclusit. ubi eos illi

Expanded text:
ornamentis Remensis ecelesiae, sicut ornamentis Remensis ecelesiae, sicut infirmitas corporis eius poscebat, sella gestatoria deportatus, et canonicis ac monachis atque sanctimonialibus hac illacque dispersis, ultra Matronam in quadam villa quae Sparnacus nominatur vix fuga lapsus pervenit. Scara autem de Nortmannis plenitudinem illorum praeveniens, usque ad portam Remi pervenit. Qui ea quae extra civitatem invenerunt depraedati sunt et villulas quasdam incenderunt; sed civitatem, quam nec murus nec humana manus defendit, Dei potentia et sanctorum merita, ne illam ingrederentur, defenderunt. Karlomannus autem superventionem Nortmannorum audiens, cum quibus potuit eos adgressus est, et magnam partem de his qui praedam ducebant occisis, et partim in Axona necati sunt; maxime autem ex illis qui Remum adierunt, volentibus ad socios suos redire, praedam excussit. Maior vero et fortior pars de Nortmannis in quadam villa quae vocatur Avallis se reclusit, ubi eos illi
Abbreviated transcription (Latin):
tharii iunioris filio fa¬
cultates ecca ͭ ͣ ᷤᷤ mettensis epis¬
copii quas sacri canones futo
sicut petierat romã remisit.
et sic reuersus uuarmaciam
placitũ suũ kł nouẽbris habi¬
turus a normanis recessit
Ad quod placitũ hugo abbas
quibdam socũs secũ assumptis¬
pro petitõe partis regni quã¬
frater suus ludouicꝰ in locariũ
accepenit ut sicut ip̃e harolus
olim promiserat harlomãno
restituere unde nil certi obti¬
nuit. s absencia illiꝰ in isto
regno magnũ det̾mẽtũ fecit.
qr carlomãnꝰ nõ habuit qͥb
normanis posset resistere.
castellũ uenerũt. et que in
gyro ip̃ius castelli erãt depre¬
dati sũt et incenderũt. dispo¬
nentes remis uenire. Indeqz
ꝑ suessionis et nouomagũ
ꝑgentes ad p̃satũ castellum
expugnãdũ redire et regmũ
sibi subice. Quod pro certo
audiens hicinarus epũs cuiꝰ
hoĩes de ptate remẽsis episcopii
cũ karlomãno erãt. Uix noctu
cũ corpore sancti remigni et

Expanded text:
tharii iunioris filio, facultates ecclesiasticas Mettensis episcopii, quas sacri canones futursicut petierat, Romam remisit; et sic versus Warmatiam, placitum suum Kalendis Novembris habiturus, a Nortmannis recessit. Ad quod placitum Hugo abbas, quibusdam sociis secum assumptispro petitfrater suus Ludovicus in locarium acceperat, ut sicut ipse Carolus olim promiserat, Carolomanno restitueret. Unde nil certi obtinuit, sed absentia illius in isto regno maximum detrimentum fecit, quia Carolomannus non habuit, Nortmannis posset resistere, castellum venerunt et quae in gyro ipsius castelli erant depraedati sunt et incenderunt, disponentes Remi venire, indeque per Suessiones et Noviomagum pergentes, ad praefatum castellum expugnandum redire et regnum sibi subicere. Quod pro certo audiens Hincmarus episcopus, cuius homines de potestate Remensis episcopii cum Karlomanno erant, vix noctu cum corpore sancti Remigii et
Abbreviated transcription (Latin):
perator aũt per xxuii. Na
porro recedente drogo frater
imperatoris et epũs mettesis
cũ aliis epĩs. abbatib. comiti¬
bus. uassis dominitis. plu¬
rimaq frequẽcia tam cleri
ꝙͣ ppłi. sumptis imperatoriis
reliquuis cũ magno honore
metis tͣnsportari fecit. et
in basilica sancti armilfi
quo et mater eius condita
erat nobiliter sepeliuit. Obut¬
ãno facta est eclipsis solis
feria.iiii. ante asfensionem
dñ hora diei nona .ii. nõn
mayi. Uertente igit᷑ ãno in
die astensiomis dm̃ fit bellũ
fontaneũ in burgũdia a qͣtuor
filus ip̃iꝰ ludouici. karolo stil
lothario. ludouico. et pipino.
ubi multus effusus est sãgus
hũãnꝯ. Ex quib karolus qͥ
appellabat᷑ caluus regnũ frãcoꝵ¬
norũ optinuit. Lothariꝰ ꝟo
partem francie sibi uendica¬
uit. que usq in hodiermun
diem ex suo nõie lotharii
regnũ appellat᷑. Ludouicus
uit. unctus q est in regem

Expanded text:
perator autem XXVII. Anima perator autem XXVII. Anima porro recedente, Drogo frater imperatoris et episcopus Metensis cum aliis episcopis, abbatibus, comitibus, vassis dominicis, plurimaque frequentia tam cleri quam populi, sumptis imperatoriis reliquiis, cum magno honore Metis transportari fecit et in basilica sancti Arnulfi, quo et mater eius condita erat, nobiliter sepelivit.anno facta est eclypsis solis feria 4 ante ascensionem Domini hora diei nona, 2 Non. Maii.--Vertente igitur anno in die ascensionis Domini fit bellum Fontanetum in Burgundia a quatuor filiis ipsius Hludovici, Karolo scilicet, Hlothario, Hludovico et Pippino, ubi multus effusus est sanguis humanus. Ex quibus Karolus qui appellatur Calvus regnum Francornorum obtinuit, Hlotharius vero partem Franciae sibi vindicavit, quae usque in hodiernum diem ex suo nomine Hlotharii regnum appellatur. Hludovicus vit unctusque est in regem
Abbreviated transcription (Latin):
articulis. hoc eñ facere cõsueuerat.
si qñ frem mitu uocabat dro¬
gonem accersiuit. Quo uemẽte
et reliquis sacerdotibus uerbis
quibus potuit et mitibz seinz¬
ip̃m cõmendãs benedici petĩ¬
uit. et que solet agi in gressu
sicut mnͥ plures retulerũt tõ¬
uersa facie in sistrã partẽ
indigñado quodãmͦ iuirtute
quãta potuit dixit his hutz
hutr. quod significat foras
Unde patet qr malignũ sp̃m̃
uidit. cuiꝰ societatem nec uiuꝰ
n ͨ mortuus habere uoluit. At
uero eleuatis ad celũ oculis
quãto hac minaciꝰ intuebat᷑.
tanto illat letius intendebat
ita ut nichil a ridente diferre
uideret᷑. In talib g ͦ uite pñ¬
tis t̾minũ sortitus ad requiẽ
feliciter ut credimꝰ cõmigͣuit.
quia ueraciter dictũ est a ueri¬
dico doctore. Non potest male
mori qui bñ uixerit. Decessit
aũt .xii. kl̾. Iuł. ãno uite sue
lxiiii. Et aquitanie quidem
prefuit per ãños xxuii. im¬

Expanded text:
articulis – hoc enim facere consueverat, articulis – hoc enim facere consueverat, si quando fratrem nutu vocabat – Drogonem accersibat. Quo veniente et reliquis sacerdotibus, verbis quibus potuit et nutibus semet commendavit, benedici petivit, et que solent agi in egressusicut plures mihi retulerunt, conversa acie in sinistram partem, indignando quodammodo, virtute quanta potuit dixit bis Hutz, Hutz, quod significat, Foras, Foras. Unde patet quia malignum spiritum vidit, cujus societatem nec vivus nec moriens habere voluit. At vero elevatis ad ce.lum oculis, quanto hac minatius intuebatur, tanto illac letius intendebat, ita ut nichil a ridente differre videretur. In talibus ergo vite praesentis terminum sortitus, ad requiem feliciter, ut credimus, commigravit, quia veraciter dictum est a veridico doctore: Non potest male mori, qui bene vixerit. Decessit autem XII. kalendas iulii anno vite suae LXIIII.; et Aquitanie. quidem praefuit per annos XXXVII, im
Abbreviated transcription (Latin):
et in talibus cõis patris dei
p̃cepta minasqz contempsit.
His peractis et dictis. erat em̃
uespere sabbati. p̃cepit ut ãte
se celebrarent᷑ iugilie noct᷑ne.
et ligno sancte crucis pectus
suũ mumiret᷑. et ꝙͣdiu ualebat
manu ꝓpͥa tam frontem ꝙͣ
pectus eodem signaculo ĩsigni¬
bat. Si qñ aũt lassabat᷑ per
man ꝯ frĩs sui drogonis mitu
id fieri poscebat. Mansit ergo
tota illa nocte omĩs uͥtutis
corporee mops. solius sobrie¬
tatis animi compos. In cͣstinũ
que erat dñca iussit mm̃isteriũ
altaris preparari et ꝑ officiũ
drogonis missarũ officia cele¬
brari. nͨ nõ per manꝰ eius iux
morem coĩõnem sacram sibi
dari. Et post hoc cuiusdam
portunicule calide haustum
preberi. Quo paululũ p̃libato
precatus est frem̃ et simul
astantes ut curandis operã
Darent corporibus se tãdiu
prestolaturũ. ꝙͣ diu illi refici
possent. Instante aũt iigra¬
tionis articulo nũto police cũ¬

Expanded text:
et in talibus communis Patris Dei et in talibus communis Patris Dei praecepta minasque contempsit. His peractis et dictis erat enim vespere sabbati, praecepit ut ante se celebrarentur vigiliae nocturnae, et ligno sanctae crucis pectus suum muniretur: et quandiu valebat, manu propria tam frontem quam pectus eodem signaculo insignibat. Si quando lassabatur, per manus fratris sui Drogonis nutu id fieri poscebat. Mansit ergo tota illa nocte omnis virtutis corporeae inops, solius sobrietatis animi compos. In crastinum, quę erat dominica, iussit ministerium altaris praeparari et per offitium Drogonis missarum offitia celebrari, necnon per manus eius iuxta morem communionem sacram sibi tradi et post hec cuiusdam potiunculę calidulę haustum praeberi. Quo perpaululum praelibato, precatus est fratrem et simul adstantes, ut curandis operam darent corporibus, se tandiu prestolaturum, quamdiu illi refici possent. Instante autem migrationis eius articulo, iunctis pollice cu
Abbreviated transcription (Latin):
deo prorsus acceptũ reddebat.
Uñu erat ꝙ gaudiũ eorũ obfus¬
cabat. Uerebant᷑ eñĩ ne forte
filio ludonico implacabilis esse
uellet. scientes ꝙ uulniꝰ frequẽt᷑
incisũ: aut cauterio adustum
acerbiorem sustmẽti ꝓpagaret
dolorem. ffisi tamen de eius
ĩuicta paciencia qua semꝑ usus
est. per drogonem frem eius
cuꝰ uerba spernere nolebat.
animũ eius leniter pulsant.
Qui pͥmũ quidem amaritu¬
dinem sui monstrauit ami
At uero parũper deliberans
et iuribus quãtulistũq colle¬
ctis enumerare conabatur.
quot et quãtis ab eo afflictus
sit incõmodis. et quid contra
naturã et dñi preceptũ talia
agendo cõmeruerit. S quia
ip̃e inquit ad me uenire satis¬
facturus nequit. ego quod meũ
que in me peccauit illi remitto
Uestrũ aũt erit illũ monere
ut si ego illi totiens perperã
gesta indulsi. ille tñ sui non
obliuistat᷑ qui canos paternos
deducit cũ dolore ad morten

Expanded text:
Deo prorsus acceptum reddebat –, Deo prorsus acceptum reddebat –, unum erat, quo gaudium eorum obfuscabatur: verebantur enim, ne forte filio Hludouuico inplacabilis esse vellet, scientes quod vulnus frequenter incisum aut cauterio adhustum acerbiorem sustinenti propagaret dolorem. Fisi tamen de eius invicta patientia, qua semper usus est, per Drogonem fratrem eius, cuius verba spernere nolebat, animum illius leniter pulsant. Qui primum quidem amaritudinem sui monstravit animi, at vero parumper deliberans et viribus quantuliscumque collectis enumerare conabatur, quot et quantis ab eo afflictus sit incommodis et quid contra naturam et Domini praeceptum talia agendo commeruerit. „Sed quia ipse", inquit, „ad me venire satisfacturus nequit, ego quod meum que in me peccavit illi remitto. Vestrum autem erit illum monere, ut si ego illi totiens perperam gesta indulsi, ille tamen sui non obliviscatur, qui canos paternos deducit cum dolore ad mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
idem tibi ieiumũ exsoluam
Iussit aũt eidem uenerabłi frĩ
suo drogomi ut mĩstros came
sue ante se uenire facet. et
rem familiarẽ que constabat
regalibus stil coronis. et armis
iuberet. Cui prout sibi uisui
fuit quid ecclesiis. quid pauꝑib
postremo quid filus largiri debe¬
ret edixerat. lothario scilicet
et karolo. Et lothario quidẽ coro¬
nam ensem auro gẽmisqz re¬
dimitã eo tenore habendum
misit. ut fidem karolo et iudich
seruaret. et portionẽ regni totã
illi consentiret et tueret᷑. quã
deo teste et proceribus palacii
ille secũ et ante se largitus ei
fuerat. His rite peractis grãs
deo egit qr nichil sibi suꝑesse
ꝓpriũ cognouit. Inter hec tã
uenerabilis antistes drogo ꝙͣ
ceteri pontifices dũ in cũctis
que agebant᷑ deo grates ꝑsol¬
uerent ut pote qr iudebant ẽũ
quem chorus uirtutũ semper
comitatus fuerat. mĩc ꝑseue¬
rancia subsequens quasi causa
hostie totũ eius sacrificiũ iute

Expanded text:
idem tibi ieiunium exsolvam. idem tibi ieiunium exsolvam. lussit autem eidem venerabili fratri suo Drogoni, ut ministros camerę suae antevenire faceret, et rem familiarem, que constabat regalibus, scilicet coronis et armis, iuberet. Cui, prout sibi visum fuit, quid ecclesiis, quid pauperibus, postremo quid filiis largiri deberet, edixerat, Hlothario scilicet et Karolo. Et Hlothario quidem coronam, ensem auro gemmisque redimitum eo tenore habendum misit, ut fidem Karolo et Judith servaret et portionem regni totam illi consentiret et tueretur, quam Deo teste et proceribus palatii ille secum et ante se largitus ei fuerat. His rite peractis, gratias Deo egit, quia nichil sibi superesse proprium cognovit. Inter haec tam venerabilis antistes Drogo quam ceteri pontifices, dum in cunctis quae agebantur Deo grates persolverent – utpote quia videbant, eum quem chorus virtutum semper comitatus fuerat, nunc perseverantia subsequens, quasi cauda hostiae, totum eius sacrifitium vitae
Abbreviated transcription (Latin):
sibi parari habitacula estiua
atq expedicionalia ĩ insula
quadam contigua magoncie
ciuitati. Ibiqz uiribus deẜtꝰ
eius explicet pro eccł̃ie statu
solicitudinẽ. uel pro eius con¬
cussione merorem. Quis nar¬
rare lacͥmaꝵ flumina que
pro acceleratõe diuine fundebat
clemencie. Non eñĩ se recessuꝵ
dolebat. s quod futurũ nouerat
gemebat. dicens se miserũ cuiꝰ
extrema talibus clauderẽt᷑
miseriis. Nderant aũt eius cõ¬
solationi uenerabiles ãtistites
et alii ẜui dei ꝙͣplurimii. Intͤ
quos erãt gethi uenerabilis
ratoris metensis epũs. nño
sacri palatii archicapellanꝰ.
Quem quãto sibi ꝓpiquiorẽ
nouerat. tanto ei familiarius
sua om̃ia et semet credebat
Per ẽũ quidem quotidie cõfes¬
sioms sue munꝰ sacrificiũq
spũs cõtribulati et cordis hũ¬
liati. quod deus nõ despicit
offerebat. Cibus em̃ erat solũ¬
m ͦ per xl ͭ ͣ dies dñicũ corpꝰ.
laudante eo iusticiã dei et dicẽte

Expanded text:
sibi parari habitacula aestiva sibi parari habitacula aestiva atque expeditionalia in insula quadam contigua Mogontiacę civitati, ibique viribus desertus eius explicet pro ecclesię statu sollicitudinem, vel pro eius concussione merorem? Quis narrare lacrimarum flumina, quae pro acceleratione divine fundebat clementiae? Non enim se recessurum dolebat, sed quod futurum noverat gemebat, dicens se miserum, cuius extrema talibus clauderentur miseriis. Aderant autem eius consolationi venerabiles antistites et alii servi Dei quamplurimi; inter quos erant Heti venerabilis ratoris Metensis episcopus necnon sacri palatii archicapellanus, quem quanto sibi propinquiorem noverat, tanto ei familiarius sua omnia et semet credebat. Per eum quidem cotidie confessionis sue munus sacrifitiumque spiritus contribulati et cordis humiliati, quod Deus non despicit, offerebat. Cybus eius erat solummodo per XL dies dominicum corpus, laudante eo iustitiam Dei et dicente:
Abbreviated transcription (Latin):
nichil a noctis ueritate
differre uideret᷑. Etellarũ nãq
ratus ordo ita cernebat᷑ ut
nillũ sydus hebitudinẽ lucis
solaris pateret᷑. qͥnͥ potiꝰ luna
que se ei aduersam p̃buerat
paulatim oriendo petendo cor¬
niculatim illi lumẽ a parte
occidentali restitueret ĩ morẽ
et sic per augmẽta totã ue¬
mistatem tota rota reciꝑet.
quod prodigiũ licet nature
asscribat᷑ tamẽ lamẽtabili
exitu cõsũmatũ est. Proten¬
debat᷑ eñ per hoc maximũ
illud lumen mortaliũ. ꝙ in
domo dei supra candelabrũ
positũ oĩbus lucebat. piissiẽ
recordatoĩs imperatorẽ dico
maturime rebus hũanis sub¬
trahendũ. mũdũq eius abcessu
in tenebris tribulationũ relmn¬
quendũ. Cepit gͦ fastidio
tabestere et nausianti stoma¬
cho cibũ potũ q intendere.
crebris suspiriis urgeri. singul¬
tibus quati. ac ꝑ hoc uͥtute
destitui. Natura eñ suis deẜ̾ta
comitibus necesse est ut iuicta
fatiscat. Quod cernẽs cepit

Expanded text:
nihil a noctis veritate nihil a noctis veritate differre videretur. Stellarum namque ratus ordo ita cernebatur, ut nullum sidus ebitudinem lucis solaris pateretur, quin potius luna que se ei adversam praebuerat, paulatim orientem petendo corniculatim illi lumen a parte occidentali restitueret, in morem et sic per augmenta totam venustatem tota rota reciperet. Quod prodigium licet naturae asscribatur, tamen lamentabili exitu consummatum est: Portendebatur enim per hoc, maximum illud lumen mortalium, quod in domo Dei supra candelabrum positum omnibus lucebat – piissime recordationis imperatorem dico –, maturrime rebus humanis subtrahendum, mundumque eius abscessu in tenebris tribulationum relinquendum. Coepit ergo fastidio tabescere et nausianti stomacho cybum potumque intendere, crebris suspiriis urgueri, singultibus quati ac per hoc virtute destitui. Natura enim suis deserta comitibus, necesse est ut victa fatiscat. Quod cernens, iussit
Abbreviated transcription (Latin):
Um maxima igitur
fatigatione impugnã¬
tibus ualenciam illiꝰ p̾missis
casibus ꝑuenit ĩminente
puitate aquisgram. ibiq
brauit. Qua explicita ceptũ
accelerauit explere negotiũ.
Nam rheno transmeato torm¬
giam conato itinere petiuit.
ubi ludouicũ morari ꝑ id
tempus didiscit. In qua cũ¬
morari nõ pateret᷑. ut pote
iam patre ꝓpinquãte rebq
diffideret salutem in fuge sub¬
sidio posuit. Redempto ẽñ
itinere per sclauorũ terrã
ĩ ꝓpria redut. Quo illo rede¬
ũte imperator generalem
cõuentũ in urbe uangionũ
que nĩt uuarmacia dicit᷑
congregari precepit. et
quia res ludonici taliter se
hẽbant. karolus eñ filius
eius cũ matre in aquitamã
U̾saibat᷑. Imperator ad filiũ
suũ lothariũ in ytaliã misit.
Iubens ut eidem placito
intesset. quatinꝰ cũ eo de
hac re et de alis delibera¬
ret. Quo in tp̃e deliquiũ
solis contigit tercia die
letame maioris insolito.
In tantũ em̃ lucis recessu
tenebre pualuerũt ut

Expanded text:
um maxima igitur fatigatione, inpugnantibus valentiam illius praemissis casibus, pervenit inminente paschali Aquisgrani, ibique votione. Qua explicita, coeptum acceleravit explere negotium; Nam, Rheno transmeato, Thoringiam continuato itinere penetravit: ubi Ludovicum morari per id tempus didicit. In qua cumorari non pateretur, utpote iam patre propinquante, rebusque diffideret, salutem in fugae subsidio posuit, redempto enim itinere per Sclauorum terram in propria rediit. Quo illo redeunte, imperator generalem conventum in urbe Uuangionum, que nunc Vuarmatia dicitur, congregari praecepit. Et quia res Hludouuici taliter se habebant, Karolus autem filius eius cum matre in Aquitania versabatur, imperator ad filium suum Hlotharium in Italiam misit, iubens ut eidem placito interesset, quatinus cum eo de hac re et aliis deliberaret. Quo in tempore deliquium solis contigit tertia die letaniae maioris insolitum: In tantum enim lucis recessu tenebre praevaluerunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
patris certis ex causis, cui
ego meũ scire mẽũ posse mẽũq
uiuere post deũ Imputo. Nec
ignoro multos fore qui solita
libidine õĩb detrahendi huic
uolumini geminũ infigant
dentem quod uitare nõ pot̾it
insi qui nil oĩo scribit. Calũ¬
ordinẽ. res arguẽt. sillabas euẽ¬
tillabũt. Et quod accidẽ plerũq
solet. negligenciã librariorũ
ad autorem referent. Dicent
etiã En noster hystoriographꝰ¬
nouus qz auctor qui aliorũ xbis
prosuis utit᷑. hoc quidem me
fecisse nõ nego. neqz me id piget.
ac demde facturũ autumẽt
Habeo bonoꝵ exemplũ quo ex¬
emplo ni id licere facere quod
illi fecerũt puto. Nec sentẽtiis
detrahentiũ satis moueor tua
laude uel uituperatõe doctus ẽẽ
sufficiens. Uale pater uenerãde
et prosperis ad uota successib
polle ¶ Explicit epistola

Expanded text:
Patris certis ex causis, cui Patris certis ex causis, cui ego meum scire, meum posse meumque vivere post Deum acceptum fero. Nec ignoro multos fore qui, solita libidine omnibus detrahendi, huic volumini genuinum infigant dentem. Quod vitare non poterit, nisi qui nihil omnino scribet. Calumordinem, res arguent, syllabas eventilabunt, et quod accidere plerumque solet negligentiam librariorum ad auctorem referent. Dicent etiam: « En noster historiographnovusque auctor qui aliorum verbis pro suis utitur. » Hoc quidem me fecisse non nego neque me id piget; ac deinde facturum autumo. Habeo bonorum exemplum, quo mihi id licere facere quod illi fecerunt puto. Nec sententiis detrahentium satis moveor: tua laude vel vituperatione doctus esse sufficiens. Vale, Pater venerande, et prosperis ad vota successibus polle. Explicit epistola
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtati sublimitatis tue satis¬
facere cõmodũ duxi. His igit᷑
adiũxi que Iuluis de gmanoꝵ¬
siue gallorũ morib ac institutis
in libro sue interserit hystorie
Ab egressu quoq francorũ
e troia usq ad id tempus quo
pipinꝰ magni karoli pater
regna recepit: cũctã gestaꝵ
seriem rerũ In qͣtuor decreui
libris partiri. Quos ita cõtexiu
rõe. ut sequẽs semꝑ pͥorẽ quãti¬
tate sui et num regũ trasten¬
deret. U̾bi gra. Primo cõtmẽte
quĩq regũ actus Scdũs ꝯtinet
sex. Tercius septem. 4ꝰ uero
octo et eo amplius. Genealogi¬
as qͦ regũ que p̃p̃ sumlitudĩes
noim ualde cõfuse erãt quãta
potui diligencia distinxi. unũ¬
quẽq uel patris noĩe/ uel sem¬
oris iumoris ue appellatõe ab
altero distinguẽs. quẽ ad modũ
diligẽs lector in suis aĩaduertẽ
potest locis. Id precipue cõser¬
uare curaui ut in oĩb his
libris mentio fieret bñdicti

Expanded text:
voluntati sublimitatis tuae satisvoluntati sublimitatis tuae satisfacere commodum duxi. His igitur adjunxi quae Julius de Germanorum Gallorumque moribus ac institutis in libro suae interserit Historiae. Ab egressu quoque Francorum e Troja usque ad id temporis quo Pipinus Magni Caroli pater regnare coepit, cunctam rerum gestarum seriem in quatuor decrevi Libros partiri. Quos ea contexui ratione ut sequens semper priorem quantitate sui et numero regum transcenderet: verbi gratia, primo continente quinque regum actus; secundus continet sex; tertius septem; quartus vero octo et eo amplius. Genealogias quoque regum, quae propter similitudines nominum valde confusae erant, quanta potui diligentia distinxi, unumquemque vel patris nomine, vel Senioris Juniorisve appellatione ab altero distinguens, quemadmodum diligens lector in suis animadvertere potest locis. Id praecipue conservare curavi ut in omnibus his libris mentio fieret Benedicti