comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re satagerent. uenientes illi ualenti¬
anas. conuocauert̃ principes et ui¬
dices eiu̾dem ꝓiuntie. instanter in¬
quirentes si de his qͥcquam eoꝵ pa¬
terit noticie. Audientes piuntiales
regis imꝑrum. et timentes ne illiꝰ
incurrant iudigum. Alii sub ura¬
mento se scire penitꝰ negauerunt.
alu qͦd fama uulgante auclierant
retulerunt. Oblatus est aut̃ inter
eos Teuarduis ab aliquib forsitan ac¬
cusatus. qui subtiliꝰ etartiꝰ inqͥsitus.
conpulsus eso confiteri. quia uiri illi
uere domum suam ingressi fuerant.
et hora refectionis secum comederant.
Deinde interrogatus post refectionem
quid egirint. uel quo ꝑrexerint. se
penitus nescire respondit. reiq ueri¬
tatem mentiendo franddulent᷑ abscon¬
dit. Irati qui missi fuerant dixerũt
ꝑ salutem regis penis in numerabilib
afficieris: nisi dixeris ueritatem cuiꝰ
te esse conscium mendaciter cdiffiteris.
Tunc apprehenaentes ipsum Genarcdũ

Expanded text:
re satagerent. Venientes illi Valentire satagerent. Venientes illi Valentianas, convocaverunt principes et judices ejusdem provinciae, instanter inquirentes si de his quidquam eorum pateret notitiae. Audientes provinciales regis imperium et timentes ne illius incurrant judicium, alii sub juramento se scire penitus negaverunt, alii quod fama vulgante audierant, retulerunt. Oblatus est autem inter eos Genardus ab aliquibus forsitan accusatus, qui subtilius et arctius inquisitus, compulsus est confiteri quia viri illi vere domum suam ingressi fuerant, et hora refectionis secum comederant. Deinde interrogatus post refectionem quid egerint, vel quo perrexerint, se penitus nescire respondit, reique veritatem mentiendo fraudulenter abscondit. Irati qui missi fuerant dixerunt: « Per salutem regis poenis innumerabilibus afficieris, nisi dixeris veritatem cujus te esse conscium mendaciter diffiteris. » Tunc apprehendentes ipsum Genardum
Abbreviated transcription (Latin):
tum longe lateq perte populis
innotescat. Precrpi in quam er
neglexisti. et tamquam friuolum
uit qͦd mandat᷑ ꝑficere contẽpsili
unquid quia tibi maiori uides po¬
pulum deseriuire: non est aliꝰ maior
cui debeas obedire : Numqͥd ñ est
rex regum qui uniu̾sum continet or¬
bem. sub quo teste scriptura curuant᷑
qui portant orbem: Uade gͦ uade et
a diunctis recum ep̃i et principibus
tuis ne differas inuestigare: ubi bea¬
ros nr̃is saluium et discpłm eiꝰ d̾s
actenus uoluit latitare. Dyxit: et a
rage tam angłs quam sompnꝰ recessir.
ntelligens autem rex non esse hoc suꝑ¬
fiue phantasma uisionis. s diuine
seriem dispositionis. fecit ad se conuo¬
cari quos sapientissimos iudicauit.
eisq̃ ꝑ ordinam quid quando quomͦ
sibi fuerit teuelatum indicauit. Ac¬
exptoq ab eis consilio apud haynoi¬
num nuntios misit. qui eum paulo
post secuturum p̃cederent. et quid
ae beato saliuo factum sit inuestiga¬

Expanded text:
tum longe lateque per te populis tum longe lateque per te populis innotescat. Praecepi, inquam, et neglexisti, et tanquam frivolum sit quod mandatur, perficere contempsisti. Nunquid quia tibi majori vides populum deservire, non est alius major cui debeas obedire? Nunquid non est Rex regum qui universum continet orbem, sub quo, teste Scriptura, curvantur qui portant orbem? Vade ergo, vade: et adjunctis tecum episcopis et principibus tuis ne differas investigare ubi beatos martyres Salvium et discipulum ejus Deus hactenus voluit latitare. » Dixit, et a rege tam angelus quam somnus recessit. Intelligens autem rex non esse hoc superfluae phantasma visionis, sed divinae seriem dispositionis, fecit ad se convocari quos sapientissimos judicavit, eisque per ordinem, quid, quando, quomodo sibi fuerit revelatum, indicavit. Acceptoque ab eis consilio apud Haynonium nuntios misit, qui eum paulo post secuturum praecederent, et quid de beato Salvio factum sit, investiga
Abbreviated transcription (Latin):
dum huiꝰ modi secretum diligentiꝰ
excitauit. Quadam et enĩ nocte cum
idem rex a diurnis occupationib ⁊
curis aliquantulum remotꝰ qͥ eti se
ac sopon dedisset: uisus est ei qͥdam
istare qui diceret. Micte iex mite ua¬
lentranas. et diligentius fac inquiri
moriter qͦd sompniauit. quia tam̃
plerum q sompnioꝵ cassa est uisio
hancetiam manem estimauit. Se¬
quenti nocte cum se iterũ reididiss.
sopori: uisus est in hec uerba iterum
commonen. S enim negligentia
preualente. uelsic deo forsitam dis¬
ponente. nunctum obediuit man¬
dato: uolens apud se quia temere
credulus iudicat᷑. qui ante quam
ꝓbauerit omni sꝑui credere non
contatur. Tercia igitur nocte cum
scd̾a uigilia iam trausiret. et medi¬
um silentium omnia contineret
astitit ei angłs mira rutilans c lar¬
tate. arguens et obuirgans quod
adhuc duistulerit obedire. Qui per¬
cutiens batus regis. ecce inqͥt semel
et iterum iam precepi ut diligen¬

Expanded text:
dum hujusmodi secretum diligentius dum hujusmodi secretum diligentius excitavit. Quadam etenim nocte, cum idem rex, a diurnis occupationibus et curis aliquantulum remotus quieti se ac sopori dedisset, visus est ei quidam astare qui diceret: « Mitte rex, mitte Valentianas, et diligentius fac inquiri,moriter quod somniavit, quia tamen plerumque somniorum cassa est visio, hanc etiam inanem aestimavit. Sequenti nocte cum se iterum reddidisset sopori, visus est in haec verba iterum commoneri. Sed enim negligentia praevalente, vel sic Deo forsitan disponente, nondum obedivit mandato, volvens apud se quia temere credulus judicatur, qui antequam probaverit 757 omni spiritui credere non cunctatur. Tertia igitur nocte cum secunda vigilia jam transiret, et medium silentium omnia contineret, astitit ei angelus mira rutilans claritate, arguens et objurgans quod adhuc distulerit obedire. Qui percutiens latus regis: « Ecce inquit, semel et iterum jam praecepi ut diligen
Abbreviated transcription (Latin):
ne illa que inferendum gustum mortis
extiterat prior. ad annuntiandum gau¬
dia uite essit posterior. Conuocati aut̃
uicini ad p̃dictum stabulum conuene¬
runt. et quem mulier splendorem uide¬
rat: ipsi qͦ admirantis uidert̃. Et ne
unius usio noctis insufficiens uideat᷑.
sequenti nocte conueniunt. et eaclem
iterum declaratur. ut grata repeticio
huiꝰ declarationis. esset cõmendatio
uisionis. Dicunt gͦ omnes dicunt et
singuli. uere mira et miranda est ui¬
sio stabuli. que quid portendat et si pe¬
nitus ignoramus. diuinam tamet et
anꝗłicam esse ne quaquam dubitamꝰ.
Sa ꝓpter cõmuni consilio longe lareq
clericos conuocauerunt. eos q ut suꝑ
hoc łm consulerent humiliter postu¬
larunt. Uos inquiunt quib datũ
est nosce mystenum regni dđi. orate
atrentius ut nobis hoc mysterium re¬
uelatur. ut cum reuelatum fuerit
reuerentia debita honoretur
aluid qͦddam uisum auuna gr̃a
reuelauit: ꝑ quod eum ad inquiren¬

Expanded text:
ne illa quae ad inferendum gustum mortis ne illa quae ad inferendum gustum mortis exstiterat prior, ad annuntiandum gaudia vitae esset posterior. Convocati autem vicini ad praedictum stabulum convenerunt, et quem mulier splendorem viderat, ipsi quoque mirantes viderunt. Et ne unius visio noctis insufficiens videatur, sequenti nocte conveniunt, et eadem iterum declaratur, ut grata repetitio hujus declarationis esset commendatio visionis. Dicunt ergo omnes, dicunt et singuli: « Vere mira et miranda est visio stabuli, quae quid portendat, et si penitus ignoramus, divinam tamen et angelicam esse nequaquam dubitamus. Eapropter communi consilio longe lateque clericos convocarunt, eosque ut super hoc Deum consulerent humiliter postularunt. Vos, inquiunt, quibus datum est nosse mysterium regni Dei , » orate attentius ut nobis hoc mysterium reveletur, ut, cum revelatum fuerit, reverentia debita honoretur.aliud quoddam visum divina gratia revelavit, per quod eum ad inquiren
Abbreviated transcription (Latin):
nam ess ꝓprius intueretur. ne clamo¬
re turbaret noctis silentium. ante qͣm
certior redderet᷑. Accedens et ꝑ quas¬
dam parietis aꝑturas introspiciens.
uidit sepulture loculum tanto racti¬
antem fulgore. ac si sol estiuus ibidẽ
meridiano rutilaret splentore. et
p̃dicti cornib tauri due lampades
inherebant. que ꝑ totum stabuli
ambitum. increlibili lumine res¬
plindebant. Hoc iuso mulier in¬
dicibiliter admirat᷑. et ne in iuriã
inferat uisioni si non et ab aliis ui¬
deatur. qͦsdam uicinos ⁊ domestico
suos extitare et conuocare festinat.
uel curiositate suggerente feminea:
uel potiꝰ inspiratione diuina. uo¬
lebat enim d̾s non solum mulieri:
uerum ⁊ ꝑ mulierim eeteris decla¬
rari. quantus instabulo thesaurꝰ
batitaret: quante suauitatis odo¬
rem diues sterquilium exhalaret.
Sic nimirum resurrerionis sue
głam primo xꝑc in hortulo mulieri.
deinde ꝑ mulierem cereris nuntiauit.

Expanded text:
nam esset propius intueretur, ne clamonam esset propius intueretur, ne clamore turbaret noctis silentium antequam certior redderetur. Accedens et per quasdam parietis aperturas introspiciens, vidit sepulturae loculum tanto radiantem fulgore, ac si sol aestivus ibidem meridiano rutilaret splendore, et praedicti cornibus tauri duae lampades inhaerebant, quae per totum stabuli ambitum incredibili lumine resplendebant. Hoc viso mulier indicibiliter admiratur, et ne injuriam inferat visioni, si non et ab aliis videatur, quosdam vicinos et domesticos suos excitare et convocare festinat, vel curiositate suggerente feminea, vel potius inspiratione divina. Volebat enim non solum mulieri, verum et per mulierem caeteris declarari, quantus in stabulo thesaurus latitaret, quantae suavitatis odorem dives sterquilinium exhalaret. Sic nimirum resurrectionis suae gloriam primo Christus in hortulo mulieri, deinde per mulierem caeteris nuntiavit,
Abbreviated transcription (Latin):
dine ꝑturbari: ⁊ obtimorem religiose
illius feritatis. ipsa quoq impendt̃
eidem loco debite reuerentiam digni
animalib. innotescere uoluit d̾s
hominib. ne uel homo diutius iun¬
ceretur a petore. uel gemina incom¬
parabilis diutius iaceret instercore.
Erat uaq in codem uico breuitico
uetula quedam nomine Rasuera.
que nocturnis temporib plerumq
domum siram dormientib aliis
egrediebatur. ut uel que sua sunt
diligentia uigili conseruares. uel
qͦd magis credibile est ut orationi
uacaret. Hec cum nocte quadam
solito more ostiolum suum esset
egressa. domumq suam intuitu
sollicito formsecꝰ ꝑlustraret. suasq
pariter oratiunculas ruminaret.
casu respexit ad stabulum Winegar¬
di. qd hortulo suo pxunum uel forte
contiguum erat. et uidit quia ĩtrin¬
secus splendoꝵ nimio refulgebat.
Putansq mulier quod ess incendiũ.
et timens tam sibi quam uicinis oĩb
nociturum. festina cucurrit. ut qͥd¬

Expanded text:
dine perturbari; et ob timorem religiosae dine perturbari; et ob timorem religiosae illius feritatis, ipsa quoque impendunt eidem loco debitae reverentiam dignitanimalibus, innotescere voluit Deus hominibus, ne vel homo diutius vinceretur a pecore, vel gemma incomparabilis diutius lateret in stercore. Erat itaque in eodem vico Brevitico vetula quaedam nomine Rasuera quae nocturnis temporibus plerumque domo sua, dormientibus aliis, egrediebatur, ut vel quae sua sunt, diligentia vigili conservaret, vel, quod magis credibile est, ut orationi vacaret. Haec cum nocte quadam solito more ostiolum suum esset egressa, domumque suam intuitu sollicito forinsecus perlustraret, suasque pariter oratiunculas ruminaret, casu respexit ad stabulum Winegardi, quod hortulo suo vicinum vel forte contiguum erat, et vidit quia intrinsecus splendore nimio refulgebat. Putansque mulier quod esset incendium, et timens tam sibi quam vicinis omnibus nociturum, festina cucurrit ut quid
Abbreviated transcription (Latin):
citate posita. pauer. diligit. ueneri¬
tur. Girans gͥ sepulturam eoꝵ
nullum de animalib ꝑmutir ac¬
cedere. nichil fuꝑ eos indecens
agerr: s instabulo ubi nichil est¬
mundicie. nichil est honestatis. lo¬
cum seruat mundissimum obre¬
uerentiam abscondite sanctitatis.
Si qͥa aut̃ dehis que illic adusũ
animalium deferunt᷑. uidelicer
fenum. stipula uel aliud huiꝰ modi
intra gyrum decidderit. uel negli¬
gentia pastoꝵ. uel inpulsu uentoꝵ
taurus ꝑcipiens festinat ppulsa¬
pulture ad purum emundare.
Di uͦ de animalib uel bucula sa¬
liens uel uiueneꝰ lasciuiens. plꝰ
iusto appropinquauerit. uel forte in¬
cautius ipsum gyrum intrare pre¬
sumpserit. taurus indignans horri¬
bilem dat mugitum. et uel cornu uł
calcib statim penas accipiens. non
desinit tale facinus impunitum.
Iam qͥ cunctis animalib innotescit.
quia locum illum taurꝰ fibi ꝓpͥum.
uult seruari: nullaq eum in quetu¬

Expanded text:
citate posita, pavet, diligit, veneracitate posita, pavet, diligit, veneratur. Gyrans ergo sepulturam eorum nullum de animalibus permittit accedere, nihil super eos indecens agere, sed in stabulo ubi nihil munditiae, nihil est honestatis, locum servat mundissimum ob reverentiam absconditae sanctitatis. Si quid autem de his quae illic ad usum animalium deferuntur, videlicet fenum, stipula, vel aliud hujusmodi intra gyrum dederit, vel negligentia pastorum, vel impulsu ventorum, taurus percipiens festinat propulsaperficiem ad purum emundare. Si vero de animalibus, vel bucula saliens vel juvencus lasciviens plus justo appropinquaverit, vel forte incautius ipsum gyrum intrare praesumpserit, taurus indignans horribilem dat mugitum, et vel cornu vel calcibus statim poenas accipiens, non deserit tale facinus impunitum. Jam igitur cunctis animalibus innotescit quia locum illum taurus sibi proprium vult servari, nullaque eum inquietu
Abbreviated transcription (Latin):
tur: in quo. xix dignatus est poni
cum nasceretur. Sic aut̃ sepulti st̃
ut pͥmum in tumulo beatus saluiꝰ.
deinde suꝑ pectus eius ex transuer¬
so discpłs poneretur. ut figuram
crucis corpora mortuoꝵ exprimerẽt.
cuꝰ angariam equanimiter susti¬
nuerunt dum uiuerent. Quod
factum ille ꝑditus humanam peni¬
tus latere noticiam estimauit. s
diuina prouidentia meliꝰ ordina¬
uit. Ad reuelandum enim huiꝰ
secrerum latibuli: accidit res digna
miraculi. Grat in armento wi ne¬
gardi taurꝰ premaximus. qͥ quasi
dixx et custos armenti uidebatur.
et pro sua ferocitate ab omnibus
timebatur. Is cum armentum re¬
uerteretur de pascuis. et ad p̃sepia
solita conuenirer. cepit locum se¬
pulture diligentius intueri. eumq
honore debito reuereri. Mlira res.
Scõs quos habuit homo sceleratus
contemptui. ⁊ beluina feritate umn¬
meritos addyẽ passioni. taurus in¬
solens non asꝑnatur. s natiua fero¬

Expanded text:
tur, in quo Christus dignatus est poni tur, in quo Christus dignatus est poni cum nasceretur. Sic autem sepulti sunt, ut primum in tumulo beatus Salvius, deinde super pectus ejus ex transverso discipulus poneretur, ut figuram crucis corpora mortuorum exprimerent, cujus angariam aequanimiter sustinuerunt dum viverent. Hoc verbum ille perditus humanam penitus latere notitiam aestimavit, sed divina providentia melius ordinavit. Ad revelandum enim hujus secretum latibuli, accidit res digna miraculi. Erat in armento Winegardi taurus praemaximus, qui quasi dux et custos armenti videbatur, et pro sua ferocitate ab 756 omnibus timebatur; is, cum armentum reverteretur de pascuis, et ad praesepia solita conveniret, coepit locum sepulturae diligentius intueri, eumque honore debito revereri. Mira res. Sanctos quos habuit homo sceleratus contemptui, et belluina feritate immeritos addixit passioni, taurus insolens non aspernatur, sed nativa fero
Abbreviated transcription (Latin):
deferret. non ut fuga martyrium
uel euaderet uel differret. uidens
quia magister obiit inimo abiit
et recessit. uoce la crimabili excla¬
mauit et ait. Uide pater sancte
uide in quam ne offendas. ne te¬
meres iura inuolabilis caritatis.
si me tuum discpłm in huiꝰ morra¬
lis uite miseria derelinqͥs. Tu qͥdem
cum mortaliter uiueres. itineris et
laboris me habere uoluisti consortem.
nunc cum uiuas uitaliter. mercedis et
qłe non recuses uel disferas habere parti¬
cipem. Octiso itaq brato saluio disci¬
pulum quoq eius pariter carnifices
occiderunt. sic q ambo sexto kł. Iuli
in paer quieuerunt. In pace in quam.
Educti mini de carcere corporali ⁊ pe¬
nali. et tranfuecti in confortio angłoꝵ.
uiuunt et regiant cum deo ⁊ in deo
occisi issent. fecit eos de carcere la¬
tanter afportari. et instabulo suo qͦ¬
armenta conuemiunt. fossa humo
latanter tum ulari. Nec mirum si in
stabulo positus est saluiꝰ cum morere¬

Expanded text:
deferret, non ut fuga martyrium deferret, non ut fuga martyrium vel evaderet, vel differret, videns quia magister obiit, imo abiit et recessit, voce lacrymabili exclamavit et ait: « Vide, Pater sancte; vide, inquam, ne offendas, ne temeres jura inviolabilis charitatis, si me tuum discipulum in hujus mortalis vitae miseria derelinquis. Tu quidem cum mortaliter viveres, itineris et laboris me habere voluisti consortem, nunc cum vivas vitaliter, mercedis et gloriae non recuses, vel differas habere participem. » Occiso itaque beato Salvio, discipulum quoque ejus pariter carnifices occiderunt, sicque ambo sexto Kalendas Julii in pace quieverunt. In pace, inquam; educti enim de carcere corporali et poenali, et transvecti in consortium angelorum, vivunt et regnant in Deo et cum eo occisi essent, fecit eos de carcere latenter asportari, et in stabulo quo armenta sua conveniunt, fossa humo latenter tumulari. Nec mirum si in stabulo positus est Salvius cum morere
Abbreviated transcription (Latin):
is qui ob hoc missus fuerat. ut
seruum p̃sentia sui conforraret.
sic ait. Quid stas quro hesitas:
quid moraris: Cur non imples
uelociter qͦd mandaris. Cunc ille
accepta securi ut uirum scm̃
ꝑcutteret. xepit amplius tremere.
et sufpenso ictu n aerem. dui cerui¬
ei illiꝰ timidus inminere: Quẽ can¬
tantem beatꝰ daluiꝰ allocutus est di¬
cens. Fili uiriliter age qͦa iubat do¬
minus cuus. ut ex igo patrar quod
iubet dominus meus. Te quiddem
iubenti domino tuo necesse est obe¬
dire. ⁊ me uocante domino meo
uetesse est hinic abire. Sic numnirũ
sie beato saliuo humiliter comino¬
nente. ⁊ nuncio ubinegardi mina¬
citer ꝑurgente. tandem winega¬
occidens uirum dei regnis eum e¬
lestib allegauit. Dum enim ille
truncat᷑ in carcere. liberat᷑ ab om̃i
carcere: datur q ei campo liberiore
frui. dum ingredditur in gaudium
comini sui. Discpłs uͦ eius qͥ pau¬
lulum ab eo in eodem carcere re¬
motꝰ erat. ut magistro reuerentiam

Expanded text:
is qui ad hoc missus fuerat, ut is qui ad hoc missus fuerat, ut servum praesentia sui confortaret, sic ait: « Quid stas, quid haesitas, quid moraris? Cur non imples velociter quod mandaris? » Tunc ille, accepta securi, ut virum sanctum percuteret, coepit amplius tremere, et suspenso ictu in aere, diu cervici illius timidus imminere. Quem cunctantem beatus Salvius allocutus est dicens: « Fili, viriliter age quod jubet dominus tuus, ut et ego patiar quod jubet Dominus meus. Te quidem jubenti domino tuo necesse est obedire, et me vocante Domino meo necesse est abire. » Sic nimirum, sic beato Salvio humiliter commonente, et nuntio Winegardi minaciter perurgente, tandem Winegaoccidens virum Dei, regnis eum coelestibus allegavit. Dum enim ille truncatur in carcere, liberatur ab omni carcere, daturque ei campo liberiore frui, dum ingreditur in gaudium Domini sui. Discipulus vero ejus qui paululum ab eo in eodem carcere remotus erat, ut magistro reverentiam
Abbreviated transcription (Latin):
re quantam illi uiro d̾s contulir
claritatem. quantam erga deum
illeuir obtiner caritatem. His dictis¬
N inegarlus uehementi cõmotꝰ est
na: et ux se continens ne in seruum
tirueret. uehementer illum arguit
tan⁊ tarditatis. grauissimas inter¬
minas penas. nisi festinus obtem¬
peraret mandatis. Uocansq unũ
ex circonstantib dixit ei. Uade cũ
illo ad carcerẽ ad quem eum pͥmitꝰ
destinaui. ut tuo solatio confortatꝰ.
fidutialiꝰ impleat qͦd mandaui.
forte enim quia solus erat tale qͥd
aggyedi pauitauit: seq non tam
seruum quam nequam seruum
pauitando monstrauit. Ad hec
illi ambo a facie iubentis st̃ eq̃ssi.
predictum carcerem sunt ĩ gressi.
in quo beatum saluium in ueni¬
unt orationi uacantem. coronam¬
q martyrii intrepidum expectan¬
tem. Quo uiso ambo pariter ti¬
nuerunt. ⁊ mandato quod acce¬
perant ꝑurgente. ⁊ ꝓpria consci¬
entia remordante. aliquandiu
silentium tenuerunt. Tandem

Expanded text:
re quantam illi viro Deus contulit re quantam illi viro Deus contulit claritatem, quantam erga Deum ille vir obtinet charitatem! » His dictis, Winegardus vehementi commotus est ira, et vix se continens ne in servum irrueret, vehementer illum arguit tantae timiditatis, gravissimas interminans poenas, nisi festinus obtemperaret mandatis. Vocansque unum ex circumstantibus dixit ei: « Vade cum illo ad carcerem ad quem eum primitus destinavi, ut tuo solatio confortatus, fiducialius impleat quod mandavi. Forte enim quia solus erat, tale quid aggredi pavitavit, seque, non tam servum quam nequam servum pavitando monstravit. » Ad haec, illi ambo a facie jubentis egressi praedictum carcerem sunt ingressi, in quo beatum Salvium inveniunt orationi vacantem, coronamque martyrii intrepidum exspectantem. Quo viso, ambo pariter timuerunt, et mandato quod acceperant perurgente, et propria conscientia remordente, aliquandiu silentium tenuerunt. Tandem
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad dominum suum seruꝰ remearet
eiq si factum ess quod iusserat celerr
nuntiaret. Quo ueniente winogardꝰ
ait. Erit tantum moratꝰ es. comple¬
stimandatum an non: Cui ille queso
ait mi domine paululum audi me
et sopita ira michi seruo tuo licentiam
et spatium da loquendi. Win egar¬
dus ait. Loquere. At ille. Tu domins
inquit misisti me sericum tuũ ut
facerera quod iussisti. s ut uerum
fatear maiestati tue. cum ostium
carceris ingressus sum. tantus me
subito tumor inuasit. ut tam corpo¬
re quam animo deficerem. faciemꝙ
uiri timore preualente nullatenus
sustinerem. Estratꝰ itaq ante pedes
eius putabam quod terra tamqͣm
os suum aꝑiret. meq tcigentib
meritis irreuocabiliter deglutret.
Uidebatur aut̃ mͥ quod facies uiri
tamquam angłi refulgeres: ⁊ con¬
scientie mee tenebras claritatis sus
raclio condempnaret. utinam de¬
mine mi et nuos diuina gracia
oculos reuelaret. ut posses ꝑpende¬

Expanded text:
ut ad dominum suum servus remearet, ut ad dominum suum servus remearet, eique, si factum esset quod jusserat, celerius nuntiaret. Quo veniente, Winegardus ait: « Cur tantum moratus es? complesti mandatum an non? » Cui ille: « Quaeso, ait, domine mi, paululum me audi, et sopita ira, mihi servo tuo licentiam et spatium da loquendi. » Winegardus ait: « Loquere. » At ille: « Tu, domine, inquit, misisti me servum tuum ut facerem quod jussisti; sed, ut verum fatear majestati tuae, cum ostium carceris ingressus sum, tantus me subito timor invasit, ut tam corpore quam animo deficerem, faciemque viri timore praevalente nullatenus sustinerem. Prostratus itaque ante pedes ejus, putabam quod terra tandem os suum aperiret, meque exigentibus meritis, irrevocabiliter deglutiret. Videbatur autem mihi quod facies viri tanquam angeli refulgeret, et conscientiae meae tenebras claritatis suae radio condemnaret. Utinam, domine mi, et tuos divina gratia oculos revelaret, ut posses perpende
Abbreviated transcription (Latin):
Eminuͦ dominus m̃s tam nmanis
tam crudelis existit. ut si eiꝰ ñ obtem¬
perauero qualibꝰcumq mandatis.
penas de me accipiat intolerabilis
grauitatis. Si aut̃ uos occidero in
quib nullam mortis inuemo cau¬
sam. iram ꝓculdubio diuine pote¬
statis incurram. Cam uob̾ gͥ quam
mͥ salubriter consuletis: si quema dino¬
dum dixi uobis uolueritis effug̃e:
ne domini male ꝑcipientis affectũ.
seruus male obediens ꝑlucere coga¬
tur ad effectum. Ad hec beatꝰ saluiꝰ
fili ait si uoluntas di sic se habet. ut
nos patiamur: nec possumus nec de¬
bemus effugere: s quicqͥd nob̃ acci¬
dirit constanti anuo sustinere.
Tu uͦ ne quaquam contrahiris si tale
qͥd iuberis cõmittere: quia seruum
comino suo ixpeditr obedire. Est
enini uieta apłm dominis obedien¬
dum. ñ tantum bonis et modestis.
s etiam discolis. hec illis alternatim
loquentib et pra discrptanone certã¬
tib: eccr nuntiꝰ winegardi iubens

Expanded text:
Enimvero dominus meus tam immanis, Enimvero dominus meus tam immanis, tam crudelis existit, ut si ejus non obtemperavero qualibuscunque mandatis, poenas de me accipiat intolerabilis gravitatis. Si autem vos occidero, in quibus nullam mortis invenio causam, iram procul dubio 755 divinae pietatis incurram. Tam vobis igitur quam mihi salubriter consuletis, si quemadmodum dixi volueritis effugere, ne domini male praecipientis affectum servus male obediens perducere cogatur ad effectum. » Ad haec beatus Salvius: « Fili, ait, si voluntas Dei sic se habet ut nos patiamur, nec possumus nec debemus effugere, sed quidquid nobis acciderit, constanti animo sustinere. Tu vero nequaquam conturberis si tale quid juberis committere, quia servum domino suo expedit obedire; est enim, juxta apostolum, dominis obediendum non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis . » Haec illis alternatim loquentibus et pia disceptatione certantibus, ecce nuntius Winegardi jubens
Abbreviated transcription (Latin):
diuina scͥptura sic loquit᷑ : quia
ex habundantia cordis os loquitur.
Hec est quordam consuetudo seruoꝵ
ut satis facile mentrantur. ⁊ cum ad
ꝑuersum quid agendum molita
inalicia ꝑ urgentur. dicunt se iube¬
ri et cogi. ut sic aliquatenꝰ excusent᷑
Enim uͦ dominus turis nichil tale
cogitat. nichil tale fieri delectatur.
nec quantum iubet estimo. ut uel
nos uel quilliber aliꝰ imuste occi¬
datur. Cui winegariꝰ testor inqͥt
deum cui placere desideras. nichil
me dycisse mendaciter. nichil frau¬
dulenter ꝓmisisse. s dixi sicut.
p̃cepit dominus meus. ⁊ sicut pro¬
misi paratꝰ est animus meus. Erite¬
igitur queso et me uobiscum assumi¬
tr eroq famulus ur amboꝵ. paratus
ex animo detrahere et mundare cal¬
cramenta pedum ur̃oꝵ Deniq me tan¬
tus timor et toemor uiuasit ad ꝑfici¬
endum qͥd ussus sum: ut hec ipsa
domus in pulsu diuino concuti uide¬
atur: ui tantũ ut nec lignum super
lignum. nec lapis suꝑ lapidẽ relinqͣt᷑

Expanded text:
ptura sic loquitur, quia ex abundantia cordis os loquitur . Haec est quorumdam consuetudo servulorum, ut satis facile mentiantur, et cum ad perversum quid agendum inolita malitia perurgentur, dicunt se juberi et cogi, ut sic aliquatenus excusentur. Enimvero dominus tuus nihil tale cogitat, nihil tale fieri delectatur, nec jubet, quantum aestimo, ut vel nos, vel quilibet alius injuste occidatur. » Cui Winegarius: « Testor, inquit, Deum cui placere desideras, nihil me dixisse mendaciter, nihil fraudulenter promisisse, sed sicut dixi, praecepit dominus meus, et sicut promisi, paratus est animus meus. Exiteigitur, quaeso, et me vobiscum assumite, eroque, famulus vester amborum, paratus ex animo detrahere et mundare calceamenta pedum vestrorum. Denique tantus me timor et tremor invasit ad perficiendum quod jussus sum, ut haec ipsa domus impulsu divino concuti videatur, intantum ut nec lignum super lignum, nec lapis super lapidem relinquatur .
Abbreviated transcription (Latin):
s quantũ mͥ uidet᷑ nec a domino
meo debuit hoc iuberi: nec ame
seruo suo expedit hoc impleri. Ne¬
fas enĩ duco. ut tu in meritꝰ occida¬
nis. p̃sertim cum michi diligennius
intuenti quasi angłs uidearis. Audi
gͥ ⁊ fac qͦd dixerotͥ. ut et te a morte cor
uob̃ exitum concedente. maniisq effu¬
gite dm̃i mei me ipso parit᷑ fugiente.
Neq enim existimo ut furor dñi mei
aliquatenꝰ conquiescat. nisi ues oc¬
cidamini ante quam dilucescat.
Ea ꝓpter noctis patrocinio confidẽtes
dum licet pariter exeaurus: ne et uos
moriendo et ego occidendo grauem
illius sententiam incurramuis.

Expanded text:
sed quantum mihi videtur, nec a domino sed quantum mihi videtur, nec a domino meo debuit hoc juberi, nec a me servo suo expedit hoc impleri. Nefas enim duco ut tu immeriritus occidaris, praesertim cum mihi diligentius intuenti, quasi angelus videaris. Audi igitur et fac quod dixero tibi, ut et te a morte corpexitum concedente, manusque effugite domini mei, me ipso pariter fugiente. Neque enim existimo ut furor domini mei aliquatenus conquiescat, nisi vos occidamini antequam dilucescat. Eapropter noctis patrocinio confidentes, dum licet, pariter exeamus; ne et vos moriendo, et ego occidendo gravem illius sententiam incurramus.
Abbreviated transcription (Latin):
consũmabo: Et pat̃ add illum. non
rxpedit inqͥt fili. ut qͦd male cepñ e
consũmetur. ne sanguis iustoꝵ a nr̃a
ñ inclinauit aurem consilio patris. eos
potiꝰ audiens quos nouerat equalis
esse malicie uel etatis. Reu̾tens igitur
ad domum suam. iussit fores suas dili¬
gentiꝰ obserari. ne uel a patre suo uel
quolibet alio suꝑueniente concupirũ
facimis poss aliquatenꝰ retardari.
unc accito ad se quodam seruulo
suo cui winegario nomen erat quẽ
custodem posuerat carceris precipit
ei ut ad seruos dei celeriꝰ intraret.
eos q occidere festinarit. Winega¬
riꝰ mandato accepto in carcerem
descendens. beatum salurũ orantẽ
muenit. ⁊ tam uultu quã anuno
constantem. net de morte ĩminẽti
lliquatenus pauitantem. Quo ui¬
so tantꝰ eundem seruulũ timor in¬
uasit. ut nec posset nec uellet quod
iussus erat ꝑficere: s eundam uirũ
cepit humiliter ammonere. Iussꝰ
sum inquit uirscẽ ut te occidam.

Expanded text:
consummabo? » Et pater ad illum: « Non consummabo? » Et pater ad illum: « Non expedit, inquit, fili, ut quod male coeptum est, consummetur, ne sanguis justorum a nostra onon inclinavit aurem consilio patris, eos potius audiens quos noverat aequalis esse malitiae vel aetatis. Revertens igitur ad domum suam, jussit fores suas diligentius obserari, ne vel a patre suo vel quolibet alio superveniente, concupitum facinus posset aliquatenus retardari. Tunc accito ad se quodam servulo suo cui Winegario nomen erat, quem custodem posuerat carceris, praecepit ei ut ad servos Dei celerius intraret, eosque occidere festinaret. Winegarius mandato accepto in carcerem descendens, beatum Salvium orantem invenit, et tam vultu quam animo constantem, nec de morte imminente aliquatenus pavitantem. Quo viso, tantus eumdem servulum timor invasit, ut nec posset nec vellet quod jussus erat perficere, sed eumdem virum coepit humiliter admonere. « Jussus sum, inquit, vir sancte, ut te occidam,
Abbreviated transcription (Latin):
consuminare. At ille conceptum semel
furorem non repͥmens. seruuilis fuis
latenter imꝑauit. ut uiro scõ omina
que secum deferebat auferrent: ipsũ¬
q et discipłm suum in custodiam duc¬
tos. uinculis manciparent. Ad cumu¬
lum uͦ ꝑditionis sue iussit idem exe¬
crabilis de caliee illiꝰ aureo sellam:
⁊ frenum de aurari. ut ñ solũ ipse
uerum etiam equuis suus gauderet
se apparatu regio falerari Ductis aut̃
illis in custodiam Winegarclꝰ ad pa¬
trem suum quasi magnum quid
nuntiaturꝰ uenit. eiq ꝑ ordinem
quicqͥd in uiros scõs crudeliter ege¬
rat diligenter explicauit. Cui pat
niale inquit egisti. qui uirũ tante
fame tante sanctitatis in carcerem
mutere p̾sumpsisti. Hec malicia fo.¬
te ñ tuam soliꝰ. s nrãm omnium¬
iniqͥtas in nos ꝑ te rediuiua suocessi¬
one deriuat᷑. Cui filiꝰ. quid gͥ in qͥt
faciam pater: Corrigam qͦd factum
est et cessabo: an id qͦd intenderam

Expanded text:
consummare. At ille conceptum semel consummare. At ille conceptum semel furorem non reprimens, servulis suis latenter imperavit, ut viro sancto omnia quae secum deferebat, auferrent, ipsumque et discipulum suum in custodiam ductos vinculis manciparent. Ad cumulum vero perditionis suae jussit idem exsecrabilis de calice illius aureo sellam sibi et frenum deaurari, ut non solum ipse, verum etiam equus suus gauderet se apparatu regio phalerari. Ductis autem illis in custodiam Winegardus ad patrem suum quasi magnum quid nuntians, venit, eique per ordinem quidquid in viros sanctos crudeliter egerat, diligenter explicavit. Cui pater: « Male, inquit, egisti qui virum tantae famae, tantae sanctitatis in carcerem mittere praesumpsisti: haec malitia forte niniquitas in nos per te rediviva successione derivatur. » Cui filius: « Quid igitur faciam, pater; corrigam quod factum est et cessabo, an id quod intenderam
Abbreviated transcription (Latin):
garclus cum qͣbdam complicib siuis
ei obiuiam uenit. Cui int̾roganti quo
iret: iuir sc̃s respondit. Ad eccłiam beate
marie haut ꝓcul positam ire contendo.
si tamen d̾s implere concesserit quod
intendo. Cui ille habeo inquit eccłiam
in facultate quam decet in pximo de¬
dicari. quam uellem sommo ꝑe ouir
scẽ tius manib consecrari. Ueni gͥ me¬
cum ut tam scm̃ opus a tam sancto
pontifioe compleatur. neq enim est
conueniens. ut ad hoc agendum ĩ dig¬
nus quillibet adducat᷑. Intelligens
uit sc̃s u̾boꝵ illius tendiculas. ⁊ que
sibi inminebant diuino sꝑu reuelan¬
renon ignorans. non decet inqͥr ita
fieri. ut ñ prius inuisam loca sc̃oꝵ si¬
cut ꝓposui. quam tue obediam uolũ¬
tati. Quo cirea sbo si liceat sanctoꝵ
prius memoriam uenerari. quoꝵ inter¬
uentu deo desiderto cõmendari. Hoc
oicto cepit paulo celeriꝰ ꝓperare. quasi
uolens ceptum iter irreuocabiliter

Expanded text:
gardus cum quibusdam complicibus suis gardus cum quibusdam complicibus suis ei obviam venit. Cui interroganti quo iret, vir sanctus respondit: « Ad ecclesiam beatae Mariae haud procul positam ire contendo, si tamen Deus implere concesserit quod intendo. » Cui ille: « Habeo, inquit, ecclesiam in facultate mea quae debet in proximo dedicari, quam vellem summopere, o vir sancte, tuis manibus consecrari. Veni igitur mecum, ut tam sanctum opus a tam sancto pontifice compleatur, neque enim est conveniens ut ad hoc agendum indignus quilibet adducatur. » Intelligens vir sanctus verborum illius tendiculas, et quae sibi imminebant divino spiritu revelante non ignorans: « Non decet, inquit, ita fieri ut non prius invisam loca sanctorum, sicut proposui, quam tuae obediam voluntati. Quocirca ibo, si liceat, sanctorum prius memoriam venerari, quorum interventu Deo desidero commendari. » Hoc dicto, coepit paulo celerius properare, quasi volens coeptum iter irrevocabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
necessirati quam illiꝰ deuote uolũtati
domum eius ingressus discubuit ⁊¬
gustato pane gra̾s agens parabat
di filiꝰ qui leuis ⁊ lubricꝰ suꝑb et
inuidus. nec dm̃ tumebat uec hoiẽm
reuerebat᷑. Hic attendens omnia que
secum uir sc̃s deferebat. uidelicet ca¬
licem aureum ⁊ indumentum p̃ci¬
osum. quo indutꝰ sacris altaribus
assistebat. cepit auaricie fascibus
estuare : et quo nam mͦ hec posset ad¬
ipisci diligentiꝰ ꝑtractare Inqͥreibat
igitur: nequam ille. quo et qua. iur sẽs
oisponeret ire. ubeum uel p̃ueniendo
irel sequendo indubitant᷑ posset conpre¬
hendere.
eatus uͦ Saluiꝰ data ppło benedictiõe
donium Genarti cum disepło suo
egrediens. iter est aggressus qͦa condatũ
tendebat. in quo uidelicer condato erat
eccłia in honore beate dei genuricis con¬
secrata. Dum iter ageret ad quendam
riuulum quem incole bontionẽ uocant
ꝑuenit. quo transito p̃dictꝰ ille wine¬

Expanded text:
necessitati, quam illius devotae voluntati, necessitati, quam illius devotae voluntati, domum ejus ingressus discubuit, et gustato pane gratias agens parabat di filius, qui levis et lubricus, superbus et invidus, nec Deum timebat nec hominem reverebatur. Hic attendens omnia quae secum vir sanctus deferebat, videlicet calicem aureum et indumentum pretiosum quo indutus sacris altaribus assistebat, coepit avaritiae facibus aestuare, et quonam modo posset haec adipisci, diligentius pertractare. Inquirebat igitur nequam ille, quo et qua vir sanctus disponeret ire, ut eum vel praeveniendo vel sequendo indubitanter posset comprehendere.eatus vero Salvius data populo benedictione, domo Genardi cum discipulo suo egrediens, iter est agressus quod 754 Condatum tendebat, in quo videlicet Condato erat ecclesia in honore beatae Dei Genitricis consecrata. Dum iter ageret, ad quemdam rivulum quem incolae Bontionem vocant pervenit, quo transito, praedictus ille Wine
Abbreviated transcription (Latin):
sermons ut missas celebraret sacris
uestib est indutꝰ. que auro argento¬
q intecte gemiinis pariter radiabant.
Dic enim debet pontifex adornari. cum
hostias inmolando p̃sentat᷑ altari. ut
in ipso habitu figuraliter demonstret᷑
⁊ cuiꝰ fit dignitatis et cuiꝰ esse debeas¬
sanctitatis. habebat itaq beatꝰ saluus
ornatum p̃diuitem. quo indutꝰ sacris
altarib ministrabat. habebat ⁊ cali¬
cem aureum. in quo dñici corporis
sacramentum honorifios ꝑtractabat.
Hec aut̃ omnia secum assidue defere¬
bat. non pretii temporalis cupidine.
ꝓuocatꝰ.s diuinum mysteriũ tali
mynisterio uentratus. Postquam uͦ
missaꝵ sollempnia p̃sente ppło fistiue
celebrauit. uir quidam eiusdem uici
ꝓcurator nomins Genarclꝰ eũ sõmoꝑe
postulauit. ut in nomine scẽ caritatis
quam p̃dicare ⁊ cõiendare tantoꝑe
iudebatur. domum suam ingredi
refectionis gr̃a dignaret᷑. Beatus
s aliuus ut satisfaceret non tam sue

Expanded text:
sermone, ut missam celebraret sacris sermone, ut missam celebraret sacris vestibus est indutus, quae auro argentoque intextae, gemmis pariter radiabant, . Sic enim debet pontifex adornari cum hostias immolando praesentatur altari, ut in ipso habitu figuraliter demonstretur, et cujus sit dignitatis et cujus esse debeasanctitatis. Habebat itaque beatus Salvius ornatum praedivitem quo indutus sacris altaribus ministrabat, et calicem aureum in quo Domini corporis sacramentum honorifice pertractabat. Haec autem omnia secum assidue deferebat, non pretii temporalis cupidine provocatus, sed divinum mysterium tali ministerio veneratus. Postquam vero missarum solemnia praesente populo festive celebravit, vir qprocurator, nomine Genardus, eum summopere postulavit, ut in nomine sanctae charitatis, quam praedicare et commendare tantopere videbatur, domum suam ingredi refectionis gratia dignaretur. Beatus Salvius ut satisfaceret non tam suae
Abbreviated transcription (Latin):
quietem labor diurnꝰ compeller
⁊ad somnũ conuenientia tempe
stam satagit comienire. missaꝵ ꝙ sol¬
lempnia et que ibi diuinitꝰ celebrant᷑
audire. fama ꝑ cutumquaq concrebu¬
it. quod illic beatus saluiꝰ hospitater᷑
cuꝰ et uita ꝓbabilis. et p̃dicatio ꝑsua¬
sibilis haberetur. Ea ꝓpter habundan¬
tiꝰ solito ppłaris multitudo conuenit.
cutiosa uidere et audire uirum tan¬
te religionis. presertim quia uacabãt᷑
exigente die festiua dñice resurrexio¬
nis. Congregata uͦ in numera multi¬
tudine. uir sẽs u̾bum uite omnib
ppinauit: eisq pͥmum fidem catho¬
licam in conculcatione congrua cõme᷑¬
tauit. Post modum diligent᷑ amino¬
nuit. ut deponentes pannosam tunicã
uetustatis. indui satagerent mansue¬
ti syndonem nouitatis. Nouerat qͥdem
ceruicem illoꝵ duram ⁊ inflexibilem
esse: eos q ñ tara ꝓcliues in meliꝰ quam
in deteriꝰ stabiles ꝑmanere. Completo

Expanded text:
quietem labor diurnus compelleret, quietem labor diurnus compelleret, et ad somnum convenientia temporsiam satagit convenire, missarumque solemnia et quae ibi divinitus celebrantur audire, fama circumquaque percrebuit quod illic beatus Salvius hospitaretur, cujus et vita probabilis, et praedicando persuasibilis haberetur. Eapropter abundantius solito popularis multitudo convenit, curiosa videre et audire virum tantae religresurrectionis. Congregata vero innumera multitudine, vir sanctus verbum vitae omnibus propinavit, eisque primum fidem catholicam inculcatione congrua commendavit. Postmodum diligenter admonuit ut deponentes pannosam tunicam nativae vetustatis, indui satagerent mansuetae sindonem novitatis. Noverat quidem cervicem illorum duram et inflexibilem esse, eosque non tam proclives in melius, quam in deterius stabiles permanere. Completo
Abbreviated transcription (Latin):
suam p̃ciosiorem quam se. illus cum
disepło suo intrepidus ꝑfectus est.
pͥmumq haynon oppidum nomine
Ualentianas ingrestꝰ est. ubi u̾bum d̾i
ppłis publice p̃ducauit: eas q ad colen¬
dumet diligendum dm̃ mellifiua
p̃dicatione confortauit. Facto autĩ
uerbo ad ppłm ualentianas egressus
haut ꝓcul iudit quandam eccłiam
in honore beati martini conseeratan
Ꝙ comꝑto quod illa huiꝰ confessoris eshi
eccłia: earnus inqͥt illus. ⁊ tanti um
suffragia requiramꝰ. eiusq int̾uenti
iter nr̃m dirigi postulemus. Tantiee
inquit meriti beatꝰ martinꝰ extinit
apud dm̃i ut cetis uisum. surdus au¬
ditum mutis sermonem. claudis an¬
bulationem. egris quib libet sanita¬
tem pestauraret. et quod ampliꝰ et
mortuos suscitarer. ꝓfectus est itos
uir sẽs ad p̃dictam eccłiam: misuis
in ea celebrauit. et egressus ut paiba¬
lum reficeret. ad eam iterum reme¬
uit. Ingruente aut̃ uesꝑe cum aͥ

Expanded text:
suam pretiosiorem quam se, illuc cum suam pretiosiorem quam se, illuc cum discipulo suo intrepidus profectus est primumque Haynonii oppidum nomine Valentianas ingressus est. Ubi verbum Dei populis publice praedicavit, eosque ad colendum et diligendum Deum melliflua praedicatione confortavit. Facto autem verbo ad populum, Valentianis egressus, haud procul vidit quamdam ecclesiam in honore beati Martini consecratam. Et comperto quod illa hujus confessoris esset ecclesia: « Eamus inquit illuc, et tanti viri suffragia requiramus, ejusque interventu, iter nostrum dirigi postulemus. Tanti enim, inquit, meriti beatus Martinus exstitit apud Deum, ut caecis visum, surdis auditum, mutis sermonem, claudis ambulationem, aegris quibuslibet sanitatem restauraret, et quod amplius est, mortuos suscitaret. » Profectus est itaque vir sanctus ad praedictam ecclesiam missasque in ea celebravit, et egressus ut se paululum reficeret, ad eam iterum remeavit. Ingruente autem vespere, cum ad
Abbreviated transcription (Latin):
te letabat᷑. Egressus gͥ ut dixi de
terra sua qͥdam discpło suo comitatꝰ.
qui eundem magr̃m non tam pede
quam morib sequebat᷑ galliaꝵ par¬
tes ꝑlustrauit: in quib u̾bum dei
ipso grãm infundente ubertim p̃cui¬
cauit. Uerum quia ibidam iam ui¬
gebas xꝑiana religio: ⁊ madquiren¬
dis animab sũma eius feruebat
inrencio. ad haynoiensium ꝑu̾sas
nationes iter fiexit. quas fama forsi¬
tan duuslgante deo adhuc rebelles
intellexir. Erat quidem illic iam fi¬
des catholica p̃dicata: erat iara fide¬
lium eccłia congregata s tanta re¬
manserant uestigia ꝑu̾se uetustaris.
ut ñ solum in fidelib uerum etiam
fidelib mess beluine ꝑuersitas fe¬
ritatis. Nec solum tunc temporis
dura ceruice ⁊ incirconciso corde
gens illa fuisse cognoscit᷑. u̾erum
etiam usq in hocdiernum diem ex¬
asꝑans inuenit᷑. Ar tam̃ uir sc̃s quia
ꝓdigus huiꝰ uite. nec faciens animam

Expanded text:
te laetabatur. Egressus igitur, ut dixi, de te laetabatur. Egressus igitur, ut dixi, de terra sua, quodam discipulo suo comitatus, qui eumdem magistrum non tam pede quam moribus sequebatur, Galliarum partes perlustravit, in quibus verbum Dei ipso gratiam infundente ubertim praedicavit. Verum quia ibidem jam vigebat Christiana religio, et in acquirendis animabus summa ejus fervebat intentio, ad Haynonensium perversas nationes iter flexit, quas fama forsitan divulgante Deo adhuc rebelles intellexit. Erat quidem illic jam fides Catholica praedicata, erat jam fidelium ecclesia congregata, sed tanta remanserant vestigia perversae vetustatis, ut non solum infidelibus, verum etiam fidelibus inesset belluinae perversitas feritatis. Nec solum tunc temporis dura cervice et incircumciso corde fuisse gens illa cognoscitur, verum etiam usque in hodiernum exasperans invenitur. Attamen vir sanctus, quia prodigus hujus vitae, nec faciens animam
Abbreviated transcription (Latin):
multis ita uirntib radiabat ut mo¬
nile geminatum p̃ciosis lapidib ut
hortus uoluptatis heͥbis et florib: ut
celum ethereum diu̾sis syderib Ad
cumulum uͦ tanta ei est data gr̃a p̃¬
dicandi. ut nulli sane sapienti dubi¬
um haberet᷑: quin ille sꝑc in eo loque¬
retur. dequo dñs loquens discipulis
conferebat. dum eum a multis lõge
lateq laudari faciebat. Noluit enĩ
donimꝰ hanc lucernam tam feruẽ¬
tem tam lucifluam sub modio lati¬
tare. s gonsulens animab quas ꝑ
eam disponebat saluare: studiut᷑
eam sublimiꝰ in candelabro colloca¬
re. Ipso gͥ disponente egressus est
iuirsẽs de terra sua ⁊ de cognatione
sua: ꝓpter illud nemo ꝓpheta accep¬
tus est in patria sua. Tantus quippe
amor eum aocenderat diuine caritatis.
ut quasi infructuosa sibi uideret᷑ gr̃a
retur. Quam diu enim in hac uita mo¬
rari cogebat᷑. ⁊ a uidendo deo cui sispi¬
de sua solius. quam de frarrum salu¬

Expanded text:
multis ita virtutibus radiabat, ut momultis ita virtutibus radiabat, ut monile gemmarum pretiosis lapidibus, ut hortus voluptatis verbis et floribus, ut coelum aethereum diversis sideribus. Ad cumulum vero tanta ei data est gratia praedicandi, ut nulli sane sapienti dubium haberetur, quin ille spiritus in eo loqueretur, de quo Dominus loquens discipulis:conferebat, dum eum a multis longe lateque laudari faciebat. Noluit enim Dominus hanc lucernam tam ferventem, tam lucifluam sub modio latitare, sed consulens animabus quas per eam disponebat salvare, studuit eam sublimius in candelabro collocare. Ipso igitur disponente egressus est vir sanctus de terra sua et de cognatione sua , propter illud: « Nullus propheta acceptus est in patria sua . » Tantus quippe ardor eum accenderat divinae charitatis, ut quasi infructuosa sibi videretur gratretur. Quandiu enim in hac vita morari cogebatur, et a videndo Deo, cui suspide sua solius quam de fratrum salu
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ idem mͥ ꝓpitium ur̃o eum inter¬
uentu potero inuenire. ut michide
diee cognoui rela¬
tionis: natus est
aruenne: que
in partib est
acquintanice
regionis. Dis¬
ponente autẽ
diuna sapientia que suauit̾ dispo¬
uit omnia. studiis est litteralib
ruditꝰ. graduq sacerdotali. ⁊ quod
mpliꝰ est dignitate pontificali pro¬
ssu temporis insignitꝰ. Erat en im
am scĩs morib adornatꝰ. indignus
li fastigio presulatꝰ. Quanto aut̃
S eum ampliꝰ exaltabat. eo magis
ipsum humiliabat. memoriter
nens qͦd scriptum est meliꝰ est
umiliari cum mitib quam diui¬
u spolia cum suꝑbis. Indignus
iuppe est sacerdoti culmine subli¬
ari qui cum mitib nescit humi¬
ini cum alud sacerdoti sapilum
fit cenamentum. cui prebet uera hu¬
militas condimentum. Hoc attendẽs
uir sẽs ñ tam de sacerdotu dignitate
quam de cordis gaudebat humilita¬
te. cantans illud dauiticum corde
magis quam ore bonum mͥ domine
qͦd humiliasti me. Pyxterea idẽ sẽs

Expanded text:
t mihi propitium vestro eum interventu potero invenire, ut mihi dedicae cognovi relationis, natus est Arvennae quae in partibus est Acquitanicae regionis. Disponente autem divina sapientia quae « suaviter disponit omnia , » studiis est litteralibus eruditus, graduque sacerdotali, et, quod amplius est, dignitate pontificali processu temporis insignitus. Erat enim tam sanctis moribus adornatus, ut dignus esset fastigio praesulatus. Quanto autem eum Deus amplius exaltabat, eo magis seipsum humiliabat, memoriter tenens quod scriptum est: « Melius est humiliari cum mitibus, quam dividere spolia cum superbis . » Indignus quippe est sacerdotii culmine sublimari, qui cum mitibus nescit humiliari, cum illud sacerdotii sapidum sit ornamentum, cui praebet vera humilitas condimentum. Hoc attendens vir sanctus non tam de sacerdotii dignitate quam de cordis gaudebat humilitate, cantans illud Davidicum corde magis quam ore: « Bonum mihi, Domine, quod humiliasti me . » Praeterea idem sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
cum utiq si utile fuiss id qͦq dñs¬
mumn ad scribencdum appuli. quia
nefas putaram tanti uiri latere uir¬
tutes apud me ipse didici ut solo¬
ecismis non erubescerem. quia nec
magnam istaꝵ uniquam rerũ scali¬
tiam contigissem. ⁊ siqͥd ex his stu¬
duis olim fortasse libassem. totũ id
poris. Si ramen ne nos mauear ram
molesta defensio. suppsso si tͥ uidenlł
nomine libellus ecdatur. Quod ut fie¬
n ualeat. titulura frontis erade: ut mu¬
ta sit pagina: et quod sufficit loquatur
materiam. non loquatur auctoam.¬

Expanded text:
cum utiqcum utiqmum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti uiri latere uirtutes, apud me ipse decidi, ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem, et si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id issem. sed tamen ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi uidetur, nomine libellus edatur. quod ut fieri ualeat, titulum frontis erade, ut muta sit pagina et, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur auctorem.