comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ uictores ñ redituros: Qui uictus a¬
cie excessisset eum. nequis urbe tecto
mens alare reciꝑet: Diram execrationẽ
in ppłarios obtestationẽ quã scissimã
potuerunt aduersus hospitẽ compo¬
suerunt: P̃ catiq simul epirotas st̃
ut qui suoꝵ in acie cecidissent. eos uno
tumulo contegerent. adhib̾entq hu¬
matis titulum: Hic sit st̾ a carnes qui
aduersus iuim atq iniuriam etholoꝵ
ꝓ patria pugnantes. mortẽ occubuer̃t:
Pħ incitatis animis castra in extremis fi¬
nib suis obuia hosti posuerunt: Nun¬
tiis ad philippum missis ꝗͣto res in dis-¬
crimine ẽẽt omittere philippum id qd
in manib erat coegerunt bellum:
am phorna ꝑ deditionem recepta. ⁊ꝓsꝑo
alio successu rerum etholoꝵ impetũ tar¬
dauerat. pͥmo coniurationis fama a car¬
Nec philippus quamꝗͣ nec oppͥmerentur
a carnanes itinerib magnis ierat ultͣ
dum ẽ ꝓgressus: Inde cum audisset redi¬
tum etholoꝵ ex acarnania: et ipse pellã

Expanded text:
nisi uictores se non redituros; qui uictus acie excessisset, eum ne quis urbe tecto mensa lare reciperet, diram exsecrationem in populares, obtestationem quam sanctissimam potuerunt aduersus hospites composuerunt; precatique simul Epirotas sunt ut qui suorum in acie cecidissent eos uno tumulo contegerent, adicerentque humatis titulum: 'hic siti sunt Acarnanes, qui aduersus uim atque iniuriam Aetolorum pro patria pugnantes mortem occubuerunt.' per haec incitatis animis castra in extremis finibus suis obuia hosti posuerunt. nuntiis ad Philippum missis quanto res in discrimine esset, omittere Philippum id quod in manibus erat coegerunt bellum, Iamphorynna per deditionem recepta et prospero alio successu rerum. Aetolorum impetum tardauerat primo coniurationis fama Acarnec Philippus, quanquam ne opprimerentur Acarnanes itineribus magnis ierat, ultra Dium est progressus; inde cum audisset reditum Aetolorum ex Acarnania, et ipse Pellam
Abbreviated transcription (Latin):
restituit: Opifices ad. ii. hominum
se ꝓpinqua libertatis si ad ministeria
belli enixe oꝑam nauassent: Ceteram int¬
titudinem incolarum iuuenum ac na¬
ualidoꝵ seruoꝵ in classem ad supplentũ
remigium dedit: E auxerat nauib
octo captiuis classem: E a tra hanc

Expanded text:
restituit. opifices ad duo milia hominum restituit. opifices ad duo milia hominum t, cum spe propinqua libertatis si ad ministeria belli enixe operam nauassent. ceteram multitudinem incolarum iuuenum ac ualidorum seruorum in classem ad supplementum remigum dedit; et auxerat nauibus octo captiuis classem. extra hanc
Abbreviated transcription (Latin):
pariter refringi cepta: E mox cedendoo
confectis ac distractis ne iter impecdiret
forib: armati impetum fecerunt:
Magna multitido ⁊ muros transcende¬
bant. si ipsi passim ad cedem oppidanoꝵ
uersi: Illa que portam ingressa erat
duob itinerib fugientis ũid̾et hostis
alios ad tumulũ in orientẽ uersum.
qui tenebatur quingentoꝵr miltum.
p̃sidio. alios inquã et ipse mago cum
omnib fere armatis qui muris pulsi
fuerant resugerat. partim copiarum¬
ipse ad tumulum expugnandũ mitcre:
partim ipse ad arcem ducit: E tumu¬
lus pͥmo impetu ẽ captus. & mago
arcem conatus defendere. cum oĩa
hostium plena uid̾et. neq se multam
ẽẽ. arcemq i p̃sidium dedit: Quo ad
dedita arx est: cedes tota urbe passim
facte. Nec ulli pub̾m qui obuus fure.
parcebatur: Lunc signo dato. cecdlib fi¬
nis factus. ad p̃dam uictores uersi que
noue carthaginis erant dimisit urbẽt
isiia omnia que reliqua eis bellũ fecerãt

Expanded text:
pariter refringi coepta; et mox caedendo pariter refringi coepta; et mox caedendo confectis ac distractis ne iter impediretur foribus armati impetum fecerunt. magna multitudo et muros transcendebat; sed hi passim ad caedem oppidanorum uersi; illa quae portam ingressa erat duobus itineribus fugientes uideret hostes, alios ad tumulum in orientem uersum qui tenebatur quingentorum militum praesidio, alios in arcem in quam et ipse Mago cum omnibus fere armatis qui muris pulsi fuerant refugerat, partem copiarum ad tumulum expugnandum mittit, partem ipse ad arcem ducit. et tumulus primo impetu est captus, et Mago arcem conatus defendere, cum omnia hostium plena uideret neque spem ullam esse, se arcemque et praesidium dedidit. quoad dedita arx est, caedes tota urbe passim factae nec ulli puberum qui obuius fuit parcebatur: tum signo dato caedibus finis factus, ad praedam uictores uersi, quae Nouae Carthaginis erant dimisit urbemque et sua omnia quae reliqua eis bellum fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
dentib erat: Nec altituome tantum
menium impediebantur: s qd̾ eunti
ad ancipitis utrimq ictus sublectos
habebant romanos: ut latera infestio¬
ra subeuntib ꝗͣ aduersa corpora eẽnt
at parte in alia quingentis ⁊ ꝑstag¬
num facilis transitus ⁊ in murtim
ascensus inde fuit: Ham neq oꝑe
emunitus erat: ut uͥ ipsius loci ac
stagni p̃sidio satis creditum foret. nec
ulla armatoꝵ aut custodia opposita
intentis omnib ad opem offerendam
unde ꝑiculum ostendebatur. Ubi
urbem sine certamine intrauere.
ꝑgunt inde ꝗͣto maximo cursu pote¬
rant ad eam portam circa ꝗͣ omne
contractum certamen erat: In quo
adeo intenti omnium ñ anuimi solum
fuere. s etiam oculi auresq pugnanti¬
um spectantiumq adhortantrũ pug¬
nantis: ut nemo ab tergo ante sentiret
captam urbem qͣ tecta in aduersos m¬
ciderunt: Utrumq ancipitẽ hostem
habebant: Tunc uerbatis desensoribus
metri. ⁊ menia capta ⁊ porta intus forisq

Expanded text:
dentibus erat; nec altitudine tantum dentibus erat; nec altitudine tantum moenium impediebantur, sed quod †euntes† ad ancipites utrimque ictus subiectos habebant Romanos, ut latera infestiora subeuntibus quam aduersa corpora essent. at parte †in alia quingentis et per stagnum facilis transitus et in murum adscensus inde fuit; nam neque opere emunitus erat ut ubi ipsius loci ac stagni praesidio satis creditum foret, nec ulla armatorum statio aut custodia opposita intentis omnibus ad opem eo ferendam unde periculum ostendebatur. ubi urbem sine certamine intrauere, pergunt inde quanto maximo cursu poterant ad eam portam circa quam omne contractum certamen erat; in quod adeo intenti omnium non animi solum fuere sed etiam oculi auresque pugnantium spectantiumque et adhortantium pugnantes ut nemo ante ab tergo senserit captam urbem quam tela in auersos inciderunt et utrimque ancipitem hostem habebant. tunc turbatis defensoribus metu et moenia capta et porta intus forisque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse oꝑa et difficilia ẽẽ et tꝑs dat᷑um
ad ferendam ope imꝑatorib suis: Uix
pͥor tumultus conticuerat cũ scippio ab
defessis iam uulneratisq recentis. inte¬
grosq alios acciꝑe scalas iubet. ui ma¬
iore aggredi urbem: Ipse ut ei ñtiatum
ẽ estum decede. qd̃ ꝑ piscatores tharra¬
conenses nẽ leuib cum bis. ñẽ ubi ea
sid̾ent uagis ꝑuagatos stagnum comꝑ¬
tum habebat. facilem pedib ad murũ
sponte cecdente in mare ẽ ut trahebatur
aqua. acer etiam septemtrio ortus in¬
clinatum stagnum eodem qͦ estus fere¬
bat ⁊ adeo nudauerat uada. ut alibi
umbilicotenus aqua eẽt alibi genua
iux suparet. Hoc cura ac ratione comp¬
tum in ꝓdigium ac dõs uertens scip¬
pio qui ad transitum romanis mare
uerterent. ⁊ stagna auserrent. uiasq
ante nunꝗͣ initas humano uestigio
apirent: neptunum iubebat ducem
itineris equi ac medio stagno euadere
ad menia ab terra ingens labor succe¬

Expanded text:
non posse: opera et difficilia esse et tempus datura non posse: opera et difficilia esse et tempus datura ad ferendam opem imperatoribus suis. uix prior tumultus conticuerat cum Scipio ab defessis iam uolneratisque recentes integrosque alios accipere scalas iubet et ui maiore adgredi urbem. ipse ut ei nuntiatum est aestum decedere, quod per piscatores Tarraconenses, nunc leuibus cumbis, nunc ubi eae siderent uadis peruagatos stagnum, compertum habebat facilem pedibus ad murum sponte cedente in mare aestu trahebatur aqua, acer etiam septentrio ortus inclinatum stagnum eodem quo aestus ferebat et adeo nudauerat uada ut alibi umbilico tenus aqua esset, alibi genua uix superaret. hoc cura ac ratione compertum in prodigium ac deos uertens Scipio qui ad transitum Romanis mare uerterent et stagna auferrent uiasque ante nunquam initas humano uestigio aperirent, Neptunum iubebat ducem itineris sequi ac medio stagno euadere ad moenia. ab terra ingens labor succe
Abbreviated transcription (Latin):
beri poterat dum applicant. dum par-¬
tim exponunt scalas. militesq dum
qr cuiq ꝓximum ẽ in terram euadere
ꝓꝑant ipsa festinatione ⁊ certamine.
alia alios impediunt: Inter ħ repleue¬
rat iam penus armatis muros. ⁊uis
magna ⁊ingenticonia congesta teloꝵ
suppedabant. S neq uiri. nec teli. nec
quicꝗͣ aliud eque ꝗͣ menia ipsa sese de-¬
fendebant: Rare enim scale altitudin:
equari poterant. & quoq quȩ altiores
eo inferiores erant: Itaq cum sumus
quisq euad̾e ñ posset: subirent tamen
alie itinere ipse frangebantur: Quidã
stantib scalis cum ałgtudo caliginem
oculis offudisset: ad terrã delati sunt:
Ꝙ cum passim homines scaleq ruerent:
ipso successu audata atq alacritas hosti¬
um cresceret: signum receptui datũ est:
Qd̾ spem ñ presentis mͦ ab tanto certami¬
ne ac labore quietis obsessis. s etiam in
posterum declit scał ⁊ oorona capi urbẽ

Expanded text:
beri poterat. dum applicant, dum rapberi poterat. dum applicant, dum raptim exponunt scalas militesque dum qua cuique proximum est in terram euadere properant, ipsa festinatione et certamine alii alios impediunt. inter haec repleuerat iam Poenus armatis muros, et uis magna ex ingenti copia congesta telorum suppeditabat; sed neque uiri nec tela nec quicquam aliud aeque quam moenia ipsa sese defendebant. rarae enim scalae altitudini aequari poterant, et quo quaeque altiores, eo infirmiores erant. itaque cum summus quisque euadere non posset, subirent tamen alii, onere ipso frangebantur. quidam stantibus scalis cum altitudo caliginem oculis offudisset, ad terram delati sunt. et cum passim homines scalaeque ruerent et ipso successu audacia atque alacritas hostium cresceret, signum receptui datum est; quod spem non praesentis modo ab tanto certamine ac labore quietis obsessis, sed etiam in posterum dedit scalis et corona capi urbem
Abbreviated transcription (Latin):
irrupturi fuisse in urbem uiderentuꝵ:
repidatio uͦ ñ p̃lio maior: ꝗͣ tota urbe
fuit: Multe stationes pauore atq loca
deserte st̃. relictiq muri cum qua cuiq
erat ꝓximum desituissent. qd̃ ob uere¬
suscipio in tumulũ quem mercurium¬
cantanti aduertit multis partib nu¬
data defensorib menia ẽe omne se cas¬
tris excitos ire ad oppugnandã urbem
et ferre scalas iubet: Ipse trium pre se
iuuenum ualidoꝵ scutis oppositis. in¬
gens enim iam uis om̃ĩs generis teloꝵ
ẽ muris uolabat ad urbem succedit:
Portatur. imꝑat quȩ inrem st̃: quod
płimum ad accendendos militum ani¬
mos intererat testis spectatorq uirtutis
atq ignauie cuiusq ad est: Itaq in
uulnera ac tela ruunt: Neq illos mu¬
ri neq suꝑstantes armati arcere que¬
unt: Qum certatim ascendunt: Et
ab nauib eodem tꝑre ea que mari ab¬
luitur pars urbis oppugnata cepta ẽ:
Ceterum tumultus inde maior ꝗͣuis hi¬

Expanded text:
inrupturi fuisse in urbem uiderentur. inrupturi fuisse in urbem uiderentur. trepidatio uero non in proelio maior quam tota urbe fuit; multae stationes pauore atque fuga desertae sunt relictique muri cum qua cuique erat proximum desiluissent. quod ubi egressus Scipio in tumulum quem Mercuri uocant animaduertit multis partibus nudata defensoribus moenia esse, omnes e castris excitos ire ad oppugnandam urbem et ferre scalas iubet. ipse trium prae se iuuenum ualidorum scutis oppositis—ingens enim iam uis omnis generis telorum e muris uolabat—ad urbem succedit; hortatur imperat quae in rem sunt, quodque plurimum ad accendendos militum animos intererat, testis spectatorque uirtutis atque ignauiae cuiusque adest. itaque in uolnera ac tela ruunt; neque illos muri neque superstantes armati arcere queunt quin certatim adscendant. et ab nauibus eodem tempore ea quae mari adluitur pars urbis oppugnari coepta est. ceterum tumultus inde maior quam uis adhi
Abbreviated transcription (Latin):
cumularentur ac dii ꝓpe ipsi cum hã¬
nibale starent. uos hic cum parentib
meis equentur enim etam honore nõis¬
sustinuisse labentem fortunã pr̃: ñc
mis deficere: Hunc quoq accid̾unt
utinã tam sine meo luctu. ꝗͣ ar mau̾iat:¬
Cum terra mariq instrui oppugnationẽ
uid̾et: & ipse copias ita disponit: Oppi¬
danoꝵ.ii. ab ea parte qua castra ro¬
mana erant opponit qͥngentis militib
arcem insedit. quingentos tumulos
urbis in oriem uerso imponit multi¬
tudinem aliam quo clamor qͦs uͥ uo-¬
casset resistentem ad omnia occurrere
iubet: Patefacta deinde porta. eos qͦs
in uia ferente ad castra hostrum instru-¬
xerat mitet: Romani duce ipso p̃ci¬
piente parumꝑ cessere: ut ꝓpiores
subsidiis in certamine ipso submitten¬
dis e̾ent: E pͥmo haud impar stetere
acie subsidia: Deinde idemtidem sub¬
misse castris ñ auertert̃ solum in fugã
hostis. s adeo effusis institerunt: ut nͥ
receptui cecinisset. ꝑmixti fugientib

Expanded text:
cumularentur ac di prope ipsi cum Hannibale starent, uos hic cum parentibus meis— aequentur enim etiam honore nominis—sustinuisse labantem fortunam populi Romis deficere? nuper quoque quae acciderunt, utinam tam sine meo luctu quamcum terra marique instrui oppugnationem uideret et ipse copias ita disponit. oppidanorum duo milia ab ea parte qua castra Romana erant opponit: quingentis militibus arcem insidit, quingentos tumulo urbis in orientem uerso imponit: multitudinem aliam quo clamor, quo subita uocasset res intentam ad omnia occurrere iubet. patefacta deinde porta eos quos in uia ferente ad castra hostium instruxerat emittit. Romani duce ipso praecipiente parumper cessere, ut propiores subsidiis in certamine ipso summittendis essent. et primo haud impares stetere acies; subsidia deinde identidem summissa e castris non auerterunt solum in fugam hostes, sed adeo effusis institerunt ut nisi receptui cecinisset permixti fugientibus
Abbreviated transcription (Latin):
nibal hostis ⁊ cuncta bello arderent.
omissis omnib. omisso ipso hannibale
ambo consules ⁊ duo consulares exerci¬
tus ad cappuam oppugnandã misert̃:
Alterum annum circũuallatos inclusosq
nos fame macerant.⁊ ipsi nob̃ cum ulti¬
ma ꝑicula gͣuissimos labores ꝑpessi:
Circa uallum ac fossam sepe trucidati. et
ꝓpe ad extremũ castris exut:S omitto
hec: Uetus atq usitata res est inoppug¬
nanda hostium urbe labores. ac ꝑicula
peditum equitatũq castra oppugnaũ
ex parte cepit:. Tanto ꝑiculo nicħ moti
sunt ab obsidione: Pfectus trans uultur¬
num ꝑcussit calenum. agrum. nichil
tanta sotioꝵ clade auocati sunt: Ad ip¬
sam urbem romam infesta signa ferri
iussit: eam quoq tempestatem immi¬
nentem spreuerunt: Transgressus ani¬
enem .iii. passuum ab urbe castra po¬
suit. postremo ad menia ipsa. ⁊ ad por¬
tas accessit romam se adepturum eis.
nͥ omitterent cappuam ostendit ñ ob¬

Expanded text:
nibal hostis et cuncta bello arderent, nibal hostis et cuncta bello arderent, omissis omnibus, omisso ipso Hannibale, ambo consules et duo consulares exercitus ad Capuam oppugnandam miserunt. alterum annum circumuallatos inclusosque nos fame macerant, et ipsi nobiscum ultima pericula et grauissimos labores perpessi, circa uallum ac fossas saepe trucidati ac prope ad extremum castris exuti. sed omitto haec—uetus atque usitata res est in oppugnanda hostium urbe labores ac pericula peditum equitumque castra oppugnauit et ex parte cepit: tanto periculo nihil moti sunt ab obsidione. profectus trans Uolturnum perussit Calenum agrum: nihil tanta sociorum clade auocati sunt. ad ipsam urbem Romam infesta signa ferri iussit: eam quoque tempestatem imminentem spreuerunt. transgressus Anienem tria milia passuum ab urbe castra posuit, postremo ad moenia ipsa et ad portas accessit; Romam se adempturum eis, nisi omitterent Capuam, ostendit: non o
Abbreviated transcription (Latin):
cum ceteri delegatis mittendis ad impa¬
tores romanos agerent. uiuius uirriꝰ
qui defectionis auctor ab romanis fue¬
rat interrogatus sententiam negat eos
qui delegatis ⁊ de pace ac deditione lo¬
quantur meminisse ne quid facturi
fuerint. si romanos in potestate habu¬
issent. nequid ipsis patiend sit: Qͥd
uos inquĩd eam deditionem fore cen¬
setis. qua quondam ut aduersus sam¬
nites auxilium impetraremꝰ nos nr̃aq
omĩa romanis dedimus. iam e memo¬
ria excessit quo tꝑre. ꝙ in qua fortuna
in defectione p̃sidium qd̃ poterat emit
⁊ ꝑcruciatum:⁊ ad contumeliam neca¬
remus. quotiesi in obsidentis ꝗͣ ini¬
mici eruꝑiinus. castra oppugnaremꝰ.
hannibalem uocauerimus ad oppͥm̃¬
dos eos hoc qd̃ recentissimũ est. ad op¬
pugnandam romam hinc eũ miserimꝰ:
Age contra queq illi infeste in nos fecerĩt
repetite: ut ex eo quid spetis habeat:
Cum hostis alienigena italia e̾et. & han¬

Expanded text:
cum ceteri de legatis mittendis ad imperacum ceteri de legatis mittendis ad imperatores Romanos agerent, Uibius Uirrius , qui defectionis auctor ab Romanis fuerat, interrogatus sententiam, negat eos qui de legatis et de pace ac deditione loquantur meminisse nec quid facturi fuerint si Romanos in potestate habuissent nec quid ipsis patiendum sit. 'quid? uos' inquit 'eam deditionem fore censetis qua quondam, ut aduersus Samnites auxilium impetraremus, nos nostraque omnia Romanis dedidimus? iam e memoria excessit, quo tempore et in qua fortuna in defectione praesidium, quod poterat emitti, per cruciatum et ad contumeliam necarimus? quotiens in obsidentes, quam inimice eruperimus, castra oppugnarimus, Hannibalem uocauerimus ad opprimendos eos? hoc quod recentissimum est, ad oppugnandam Romam hinc eum miserimus? age contra, quae illi infeste in nos fecerint repetite, ut ex eo quid speretis habeatis. cum hostis alienigena in Italia esset et Han
Abbreviated transcription (Latin):
rum unius indicatq imꝑatori romano
numida fraude cõposita transisse. litt̾asq
ad hannbalem ferre: Id unum ex his
qui sͥ rem aꝑuisset: arguere sese paratã
ẽẽ: ꝑductus pͥmo satis constant̾ igno¬
rare se mulierẽ simulabat. Paulatim
de conuictis ueris cũ torm̃ta posci ⁊ para¬
ri uid̾et fassus toita ẽe littereq ꝓlate. et
additum etiam inditio qd̃ celabatur.
i alios specie transfugarũ numidas ua¬
gari in castris romanis: Hii supra .lxx.
cõprensi et cum transfugis nouis mul¬
tatis uirgis manibus q p̃cisis cappuam
rediguntur: Conspectum tam triste
supplitium fregit animos cãpanorum:
Concursus ad curiam popłi factus coeg̾
lesium senatum uocare: ⁊ pͥmorib qui
iam dui publicis consiliis aberant ꝓpalã
minabant᷑ nisi uenirent in senatum:
circa domos eoꝵ ituros ẽẽ. ⁊ in publicũ
omĩs ui extracturos ẽẽ: Is timor frequẽ¬
tem senatum magistratuũ p̃buit: Ibi

Expanded text:
rum unius, indicatque imperatori Romano rum unius, indicatque imperatori Romano Numidas fraude composita transisse litterasque ad Hannibalem ferre: id unum ex iis qui sibi rem aperuisset arguere sese paratam esse. productus primo satis constanter ignorare se mulierem simulabat: paulatim dein conuictus ueris cum tormenta posci et parari uideret, fassus id ita esse litteraeque prolatae. additum etiam indicio quod celabatur et alios specie transfugarum Numidas uagari in castris Romanis. ii supra septuaginta comprensi et cum transfugis nouis mulcati uirgis manibusque praecisis Capuam rediguntur. conspectum tam triste supplicium fregit animos Campanorum. concursus ad curiam populi factus coegit Loesium senatum uocare; et primoribus qui iam diu publicis consiliis aberant propalam minabantur nisi uenirent in senatum circa domos eorum ituros se et in publicum omnes ui extracturos esse. is timor frequentem senatum magistratui praebuit. ibi
Abbreviated transcription (Latin):
sabant: Abisse eum in bruthios uelut
auertentẽ sese. ne capua in ocuł eius
caꝑetur: At hercule romanos ne oppu¬
gnatione quid̃ urb̃ romane abstraham
cappua obsidenda potuisset: Lanto con¬
stantiorẽ inimicũ romanũ. ꝗͣ amicum
penum ẽẽ. Siredeat capuã. bellumq
omne eo uertat : ⁊ se.⁊ campanosparatos
eruptioni forẽ: Non cum reginis taren¬
tinis bellum gesturos tͣnsisse alpis. uͥ
romane legiones fint. ibi et carthagini¬
ensium exercitus deb̾e ẽẽ: Sic ad can¬
nas. sic ad trasim̃num rem bene ges¬
tam coeundo conferundoq cũ hoste
castra fortunam temptando: In hãc
sententiam litt̾e conscripte numidis
ꝓposita mercede iam ꝓfessis oꝑam
dantur: Hii specie transfugaꝵ cum
ad flaccum in castra uenissent: Ut inde
tꝑre capto abirent: famesq quȩ tam
dui capue erat. nulli ñ ꝓbabilẽ causã
transitionis faceret: mulier repente cã¬
pana in castra uenit. scortum transfuga¬

Expanded text:
sabant: abisse eum in Bruttios uelut sabant: abisse eum in Bruttios uelut auertentem sese ne Capua in oculis eius caperetur. at hercule Romanos ne oppugnatione quidem urbis Romanae abstrahi a Capua obsidenda potuisse; tanto constantiorem inimicum Romanum quam amicum Poenum esse. si redeat Capuam bellumque omne eo uertat, et se et Campanos paratos eruptioni fore. non cum Reginis neque Tarentinis bellum gesturos transisse Alpes: ubi Romanae legiones sint, ibi et Carthaginiensium exercitus debere esse. sic ad Cannas, sic ad Trasumennum rem bene gestam, coeundo conferundoque cum hoste castra, fortunam temptando. in hanc sententiam litterae conscriptae Numidis, proposita mercede eam professis operam, dantur. ii specie transfugarum cum ad Flaccum in castra uenissent ut inde tempore capto abirent, famesque quae tam diu Capuae erat nulli non probabilem causam transitionis faceret, mulier repente Campana in castra uenit, scortum transfuga
Abbreviated transcription (Latin):
fraude eẽt: Nec ulla facta ẽ transitio me¬
tum agis eos ꝗͣ fine continente: qr ma¬
iora in defectione deliquerant. ꝗͣ quib
ignosci posset: Ceterũ quẽ admodũ ne¬
mo pͥuato consilio ad hostem tͣnsibat:
ita nicħ salutare in medium consistebat᷑:
Nobilitas rem p̃ deseruerant. neq in sena¬
tum cogi poterant: In magistratu erat
qui ñ sͥ honorem adiecissent. s in digni¬
tate sua uim ac ius magistratu quem
gerebat demisisset: Iam ne in foro quid̃
aut publico loco pͥncipũ quisꝗͣ appare¬
bat domib inclusi patrie occasum cũ
suo exitio in dies expectabant: Sũme
cure omnis in bostarem hannonemq
p̃fectos p̾sidii punici uersa erat. suo ñ so¬
tioꝵ ꝑiculo sollicitos: His conscriptis
ad hannibalem litteris. ñ libere mͦ. s
etiam ꝓsꝑe. quib ñ cappuã solam tra¬
ditam in manum hostib. s ne quoq
p̃sidium in omnis crutiatus ꝓditos incu¬

Expanded text:
fraude esset. nec ulla facta est transitio, mefraude esset. nec ulla facta est transitio, metu magis eos quam fide continente quia maiora in defectione deliquerant quam quibus ignosci posset. ceterum quemadmodum nemo priuato consilio ad hostem transibat, ita nihil salutare in medium consulebatur. nobilitas rem publicam deseruerat, neque in senatum cogi poterant; in magistratu erat qui non sibi honorem adiecisset, sed indignitate sua uim ac ius magistratui quem gerebat dempsisset. iam ne in foro quidem aut publico loco principum quisquam apparebat; domibus inclusi patriae occasum cum suo exitio in dies expectabant. summa curae omnis in Bostarem Hannonemque, praefectos praesidii Punici, uersa erat, suo non sociorum periculo sollicitos. ii conscriptis ad Hannibalem litteris non libere modo, sed etiam aspere, quibus non Capuam solam traditam in manum hostibus, sed se quoque et praesidium in omnes cruciatus proditos incu
Abbreviated transcription (Latin):
mbalem tradit. iterq eius ab reate cupi¬
liisq ⁊ ab amit̾no orditur ex cãpania in
samnium. inde inpelignos ꝑuenisse. p̃¬
terq oppidum sulmonem in marruci¬
nos transisse. inde alben si agro in mar¬
sos hinc amit̾num forulosq uicũ ue
citus uestigia. intra tam breuis seui
memoriam potuerint confundi: Isse
enim ea constat: Lantum id interest ue¬
nerit ne eo itinere ad urbem. an ab ur¬
be in cãpaniam redierit: Ceterũ ñ qͣtũ
romanis ꝑtinacie ad p̾̃mencdam obsidi¬
o ne capuam fuit. tm̃ ad defendendã
thium agrum ad fretum ac regiis eo
cur su contendit: ut ꝓpe repentino ad¬
uentu incautos oppresserit: Capua. et¬
si nichilo segnius opp̾ssa ꝑ eos fuerat.
tam̃ aduentum flaci sensit. ⁊ admiratio
orta ẽ. ñ simul reg̾ssum hannibalem:
nele ꝑ colloquia intellexert relictos se
desertosq ⁊ spem capue retinende.
deploratam apud penos eẽ: Accessit
panus ante certã diem transisset. sine

Expanded text:
nibalem tradit, iterque eius ab Reate Cutinibalem tradit, iterque eius ab Reate Cutiliisque et ab Amiterno orditur: ex Campania in Samnium, inde in Paelignos peruenisse, praeterque oppidum Sulmonem in Marrucinos transisse; inde Albensi agro in Marsos, hinc Amiternum Forulosque uicum uecitus uestigia intra tam breuis aeui memoriam potuerint confundi — isse enim ea constat—: tantum id interest ueneritne eo itinere ad urbem an ab urbe in Campaniam redierit. ceterum non quantum Romanis pertinaciae ad premendam obsidione Capuam fuit, tantum ad defendendam tium agrum ad fretum ac Regium eo cursu contendit ut prope repentino aduentu incautos oppresserit. Capua etsi nihilo segnius obsessa per eos dies fuerat, tamen aduentum Flacci sensit, et admiratio orta est non simul regressum Hannibalem. inde per conloquia intellexerunt relictos se desertosque et spem Capuae retinendae deploratam apud Poenos esse. accessit panus ante certam diem transisset sine
Abbreviated transcription (Latin):
sub uexill̃ in supplem̃tum hispanie pro
eum forte agrum in quo ipse castra hret
uenisse. nicħ ob id de minuto p̃cio cog¬
nitum ex quodã captruo ẽ. Id uͦ adeo
suꝑbum atq indignũ uisum eius soli qd̃
ipse bello captũ possidẽt hab̾etq inuentũ
rome emptorem. ut exemplo uocato
p̃cone tab̃nas argentarias quȩ circa foꝵ
romam ñ eẽnt iusserit uenire: His mo¬
tus ad tuticã fuluium castra retulit:
.UI. passuum ab urbe: Inde ad lucum
feronie ꝑgit ire: Templũ ea tẽpestate
inclitũ diuitiis: Capenates alique:¬
accole eius erant: Primitias frugum
eo donaq alia ꝓcopia portantes multo
auro argentoq id exornatũ habebant:
His omnib donis tum spoliatũ templũ
aeris acerui cum rudera milites religio¬
ne inducti iacerent post ꝓfectionẽ han¬
nibał magni inuenti: Huius ppłatio tẽpli
haud dubia inter scriptores est : Celius
romã euntem ac freto deuertisse eo han¬

Expanded text:
sub uexillis in supplementum Hispaniae prosub uexillis in supplementum Hispaniae proeum forte agrum in quo ipse castra haberet uenisse nihil ob id deminuto pretio cognitum ex quodam captiuo est. id uero adeo superbum atque indignum uisum eius soli quod ipse bello captum possideret haberetque inuentum Romae emptorem ut extemplo uocato praecone tabernas argentarias quae circa forum Romanum essent iusserit uenire. his motus ad Tutiam fluuium castra rettulit sex milia passuum ab urbe. inde ad lucum Feroniae pergit ire, templum ea tempestate inclutum diuitiis. Capenates aliaccolae eius erant primitias frugum eo donaque alia pro copia portantes multo auro argentoque id exornatum habebant. iis omnibus donis tum spoliatum templum; aeris acerui cum rudera milites religione inducti iacerent post profectionem Hannibalis magni inuenti. —huius populatio templi haud dubia inter scriptores est. Coelius Romam euntem ab Ereto deuertisse eo Han
Abbreviated transcription (Latin):
hostes sunt: E qui a multis locis cõprim̃¬
di tumultus erant qui temere oriebantur
placuit om̃s qui dictatores consules. censo¬
res ue fuissent cum impio ẽẽ donec reces-¬
⁊ nocte insequenti multi temere excitati
tumultus st̃ comp̃ssiq. Postero die tͣns¬
gressus amenem hannibal in aciem om̃s
copias eduxit: Nec flaccus consulesq
certam̃ detrectauere: Instructis utrimq
exercitib in eius pugne casum in qua
urbs roma uictori p̃mium ẽẽt. imber
ingens grandine mixtus ita utramq
atiem turbauit: ut uix armis retentis
in castra sese receꝑint. nullius re in mi¬
nore ꝗͣ hostrum metu: Et postero die eo¬
dem loco acies instructas eadẽ tempestas
diremit. Ubi recepissent se in castra mi¬
ra serenitas cũ tranquillitate oriebatur:
nreligione mea.res apud penos uersa ẽ:
auditaq uox hannibał fertur potunde
sͥ urb̾ rome mͦ mentem ñ dari. mͦ for¬
menia urb̃ rome armatus secdet milites

Expanded text:
hostes sunt. et quia multis locis comprimenhostes sunt. et quia multis locis comprimendi tumultus erant qui temere oriebantur, placuit omnes qui dictatores consules censoresue fuissent cum imperio esse, donec reces nocte insequenti multi temere excitati tumultus sunt compressique. postero die transgressus Anienem Hannibal in aciem omnes copias eduxit; nec Flaccus consulesque certamen detractauere. instructis utrimque exercitibus in eius pugnae casum in qua urbs Roma uictori praemium esset, imber ingens grandine mixtus ita utramque aciem turbauit ut uix armis retentis in castra sese receperint, nullius rei minore quam hostium metu. et postero die eodem loco acies instructas eadem tempestas diremit; ubi recepissent se in castra, mira serenitas cum tranquillitate oriebatur. in religionem ea res apud Poenos uersa est, auditaque uox Hannibalis fertur potiundae sibi urbis Romae modo mentem non dari, modo formoenia urbis Romae armatus sederet milites
Abbreviated transcription (Latin):
taq immisit equites sũmo ueriq atq
in castra redigi equitatum hostrum
iussit: Cum commissũ preliũ eẽt con¬
sules tͣnsfugas numidarũ qui tũ in
auentino ad mille.⁊ .cc. erant. media
urbe transire esquilia iusserunt. nuil¬
los aptiores inter conualles tectaq hor¬
toꝵ: ⁊ sepulchra ⁊ cauas undiq uias
ad pugnandũ futuros rati: Quos cũ
ex arce capitolioq cliuo publico in eqͥs
decurrentis quidã ui disseret. captum
auentinum conclamauer̃t: Eares
tantũ tumultũ ac fugam p̃buit: ut
nͥ castra punica extra urbem fuissent
effusa se omnis pauida ml̃titudo fue¬
rit. tunc in domos atq in tecta refugie-¬
bant uagosq in uiis suos hostib lapi¬
dib telisq incensebant. nec cõprimi
tumultus aꝑiri quȩ error poterat re-¬
fertis itinerib agrestrum turba pecoꝵq
quȩ repentnus pauor in urbe cõpulat.
questre p̃lium scd̃m fuit: summotiq

Expanded text:
itaque immisit equites summouerique atque itaque immisit equites summouerique atque in castra redigi hostium equitatum iussit. cum commissum proelium esset, consules transfugas Numidarum, qui tum in Auentino ad mille et ducenti erant, media urbe transire Esquilias iusserunt, nullos aptiores inter conualles tectaque hortorum et sepulcra et cauas undique uias ad pugnandum futuros rati. quos cum ex arce Capitolioque cliuo Publicio in equis decurrentes quidam uidissent, captum Auentinum conclamauerunt. ea res tantum tumultum ac fugam praebuit ut nisi castra Punica extra urbem fuissent, effusura se omnis pauida multitudo fuerit: tunc in domos atque in tecta refugiebant, uagosque in uiis suos pro hostibus lapidibus telisque incessebant. nec comprimi tumultus aperirique error poterat refertis itineribus agrestium turba pecorumque quae repentinus pauor in urbem compulerat. equestre proelium secundum fuit summotique
Abbreviated transcription (Latin):
atq etatum capiebantur: In hoc tumł¬
tu fuluius flaccus porta capena cum
exercitu romam ing̾ssus. media urbe
ꝑ carmas esquilla contendit: Inde eg̾s¬
sus inter esquilinam collinamq por¬
ta posuit castra: Edilis plebis cõmeatũ
eo cõportarunt consules senatusq in ca¬
stra uenerunt: Ibi de summa re.ꝑ. con¬
sulatum: Placuit consules circa portas
collinam esquilinamq ponere castra
.c. calpurnium. p̾ꝵ. urbanum capito¬
lio atq arci p̾eẽ. ⁊ senatum frequentem
in foro contineri si quid intam subitis
reb consulto opus eẽt: Inter ħ hannibal
ad anienem fluuium. nĩ. passuum ab
urbe castra admorut: Ibi statuus positis¬
ipse ipse cum duob milib eqͥtum ac
portam collinam usq ad hercuł tem¬
plum est ꝓgressꝰ. atq unde ꝓxime po¬
terat menia situmq urb ob equitans
contẽplabatur: Id eum tam licenter
atq ociose facere flacco indignũ uisũ ÷:

Expanded text:
atque aetatium capiebantur. in hoc tumulatque aetatium capiebantur. in hoc tumultu Fuluius Flaccus porta Capena cum exercitu Romam ingressus, media urbe per Carinas Esquilias contendit; inde egressus inter Esquilinam Collinamque portam posuit castra. aediles plebis commeatum eo comportarunt; consules senatusque in castra uenerunt; ibi de summa republica consultatum. placuit consules circa portas Collinam Esquilinamque ponere castra; C. Calpurnium praetorem urbanum Capitolio atque arci praeesse, et senatum frequentem in foro contineri si quid in tam subitis rebus consulto opus esset. inter haec Hannibal ad Anienem fluuium tria milia passuum ab urbe castra admouit. ibi statiuis positis ipse cum duobus milibus equitum ad portam Collinam usque ad Herculis templum est progressus atque unde proxime poterat moenia situmque urbis obequitans contemplabatur. id eum tam licenter atque otiose facere Flacco indignum uisum est;
Abbreviated transcription (Latin):
uarent: Senatus magistratib in foro p̃¬
sto ẽ: si quid consules uelint: Alii accipi¬
unt imꝑia disceduntq ad suas quisq
officioꝵ partes. alii offerunt se si quo u¬
sus oꝑe sit p̃sidia in arce in capitolio. in
muris circa urbem. in monte etiã alba¬
no. atq arce esulana ponuntur: Int̾ ħ
tumultumq fulinũ. ꝓ. cõs. ꝓfectum
cum exercitu capuaq affertur. cui ne
minueretur imꝑium si in urbem uenis¬
set decernit senatus: ut .Q. fuluio par
cũ consulib imꝑium ẽẽt: Hannibal in¬
festius ꝓ popłato agro fregellano ꝑꝑ int̾¬
cisos pontis ꝑ frusmatem ferenti natẽq
⁊ anagnium agrum in labicanũ uenit:
nde algido tusculum petiit: ne receptꝰ
menib infra tusculum dextrorsus ga¬
bios descendit: Inde in pupiniã exercitu
demisso.uiii. passuum ab roma posuit
castra: Quo propiꝰ hostis accedebat. eo
maior cedes fiebat fugientium p̃ceden¬
tib numidis. pluresq omniũ generũ

Expanded text:
uarent. senatus magistratibus in foro pruarent. senatus magistratibus in foro praesto est si quid consulere uelint. alii accipiunt imperia disceduntque ad suas quisque officiorum partes: alii offerunt se si quo usus operae sit. praesidia in arce, in Capitolio, in muris, circa urbem, in monte etiam Albano atque arce Aefulana ponuntur. inter hunc tumultum Q. Fuluium proconsulem profectum cum exercitu Capua adfertur; cui ne minueretur imperium si in urbem uenisset, decernit senatus ut Q. Fuluio par cum consulibus imperium esset. Hannibal, infestius perpopulato agro Fregellano propter intercisos pontes, per Frusinatem Ferentinatemque et Anagninum agrum in Labicanum uenit, inde Algido Tusculum petiit, nec receptus moenibus infra Tusculum dextrorsus Gabios descendit. inde in Pupiniam exercitu demisso octo milia passuum ab Roma posuit castra. quo propius hostis accedebat, eo maior caedes fiebat fugientium praecedentibus Numidis, pluresque omnium generum
Abbreviated transcription (Latin):
a fragellanis morandi itmeris causa in¬
uenit: & fuluium uultur nus tenue¬
rat amnis nauib ab hannibale incensis
rates ad traiciendum exercitum in ma¬
gna inopia materie ȩgre cõparantem:
raiecto ratib exereitu reliquum fuluio
expeditũ iter. ñ ꝑ urbes mͦ. s circa uiã
expositis benigne cõmeatib erat alacres¬
q milites alius alium ut add̾et gradũ
memor ad defendendam ire patriam
hortabantur: Romam fregellanus nu-¬
stius diem noctemq itinere continuato
ingentem attulit terrorem tumultuosius
uana auditis totam urbem conciliat plo-¬
ratus mulierũ. ñ ex pͥuatis solum domib
exaudiebatur. s undiq matrone in pu-¬
blicum effuse. circa dm̃ delubra discur¬
runt crinib passis aras uertentes. nixe
genib. supinas manus ad celum ad eos
tendentes orantesq: ut urbem roma¬
nam emanib hostium eriꝑent matresq
romanas ⁊ lib̾os paruos inuiolatos serꝰ¬

Expanded text:
a Fregellanis morandi itineris causa ina Fregellanis morandi itineris causa invenit. et Fulvium Volturnus tenuerat amnis, navibus ab Hannibale incensis, rates ad traiciendum exercitum in magna inopia materiae aegre comparantem. traiecto ratibus exercitu, relicum Fulvio expeditum iter, non per urbes modo sed circa viam expositis benigne commeatibus, erat; alacresque milites alius alium ut adderet gradum, memor ad defendendam iri patriam, hortabantur. Romam Fregellanus nuntius, diem noctemque itinere continuato, ingentem attulit terrorem. tumultuosius uana auditis totam urbem concitat. ploratus mulierum non ex priuatis solum domibus exaudiebatur, sed undique matronae in publicum effusae circa deum delubra discurrunt crinibus passis aras uerrentes, nixae genibus, supinas manus ad caelum ac deos tendentes orantesque ut urbem Romanam e manibus hostium eriperent matresque Romanas et liberos paruos inuiolatos ser
Abbreviated transcription (Latin):
parent claudius fuluiusq: utri obsidẽ¬
da capua. utri ad ꝓhibendam obsidionẽ
patͥam romam ueniundũ eẽt: Hoc .s̾. c̃.¬
cui college ex uulnere eg̾diundum romã
erat trib exercitib milite electo ad .xu.
peditum. mille equites uulturnum:
nde cum hannibale latina uia iturum
satis cõꝑisset. ipse ꝑ appie municipia qͦ
p̃misit. ut cõmeatus ꝑatos. ⁊ in urbib
hab̾ent. ⁊ ex agris deuiis in uiam ꝓfer-¬
rent. p̃sidiaq in urbes contrahent: ut
sua cuiq res.p. in manu eẽt: Hannibal
qͦ de uulturno est tͣnsgressus: haud pro¬
cul a flumine castra posuit: Postero die
p̃ter cales in agrum sidicinum ꝑuenit:
bi diem unum popłando moratus. per
suessulam allifanumq ⁊ casmathem
agrum uia latina ducit: Sub casinũ
biduo statiua habita.⁊ passim poplãtio¬
nes facte: Inde p̃ter integram nam aqͥ¬
numq in fregellanũ agrum ad lirim
fluuium uentum: uͥ intercisũ pontẽ

Expanded text:
pararent Claudius Fuluiusque utri obsidenpararent Claudius Fuluiusque utri obsidenda Capua, utri ad prohibendam obsidione patriam Romam ueniundum esset. hoc scui collega ex uolnere aegro redeundum Romam erat, e tribus exercitibus milite electo ad quindecim milia peditum mille equites Uolturnum traducit. inde cum Hannibalem Latina uia iturum satis comperisset, ipse per Appiae municipia quaepraemisit ut commeatus paratos et in urbibus haberent et ex agris deuiis in uiam proferrent, praesidiaque in urbes contrahsua cuique res publica in manu esset. Hannibal quo die Volturnum est transgressus, haud procul a flumine castra posuit; postero die praeter Cales in agrum Sidicinum pervenit. ibi diem unum populando moratus per Suessanum Allifanumque et Casinatem agrum via Latina ducit. sub Casino biduo stativa habita et passim populationes factae. inde praeter Interamnam Aquinumque in Fregellanum agrum ad Lirim fluvium ventum, ubi intercisum pontem
Abbreviated transcription (Latin):
exercitusq ex tota italia. neq capue.
neq ullius alterius rei memor adurb̃
p̃sidium reuocabat: Fabius maximus
abscedi a capua terreriq ⁊ circũagi
ad nutus cõminationesq hanmbalis
flagitiosum ducebat: Qui ad cannas
uictor : ire tam̃ ad urbem ausus ñ esset
eum a capua repulsum. spem oportu¬
ne urbis cepisse: ñ ad romam obsiden¬
dam s ad capue lib̾andam obsidionẽ
romam: Cum eo exercitu qui ao ur¬
bem eẽt iouem federum ruptoꝵ ab
hannibale testem. deosq alios defen¬
suros ẽẽ: Has diuersas sententias. me¬
dia sententia .p. ualerii flacciuicit. qͥ
utrisq rei memor imꝑatorib qͥ ad capuã
e̾e̾nt scribendũ censuit. qͥd ad urbem
p̃sidii eẽt: qͣtas antem hannibal copias
duceret. aut ꝗͣto exercitu ad capuam
obsidendam opus e̾ẽt ipsos scire: Si et
romain e ducib alter ⁊ exercitus pars
mitti posset. ut ab reliquo et duce ⁊ exer¬
eitu capua recte obsidetur inter se com¬

Expanded text:
exercitusque ex tota Italia, neque Capuae exercitusque ex tota Italia, neque Capuae neque ullius alterius rei memor, ad urbis praesidium reuocabat. Fabius Maximus abscedi a Capua terrerique et circumagi ad nutus comminationesque Hannibalis flagitiosum ducebat: qui ad Cannas uictor ire tamen ad urbem ausus non esset, eum a Capua repulsum spem potiundae urbis Romae cepisse. non ad Romam obsidendam, sed ad Capuae liberandam obsidionem ire. Romam cum eo exercitu qui ad urbem esset Iouem foederum ruptorum ab Hannibale testem deosque alios defensuros esse. has diuersas sententias media sententia P. Ualeri Flacci uicit, qui utriusque rei memor imperatoribus qui ad Capuam essent scribendum censuit quid ad urbem praesidii esset; quantas autem Hannibal copias duceret aut quanto exercitu ad Capuam obsidendam opus esset, ipsos scire. si ita Romam e ducibus alter et exercitus pars mitti posset, ut ab reliquo et duce et exercitu Capua recte obsideretur, inter se com
Abbreviated transcription (Latin):
omnia auoenda donis ꝑlicit: ut lit¬
teris acceptis sp̃e tͣnssuge castra roma¬
na ingressus. altera parte clam capuam ꝑ¬
uadat. Litere autẽ erant ad hortationem
plene. ꝓfectionem suam quȩ salutaris ill
foret ab stracturam ad defendendã romã
ab obpugnanda capua duces atq exer-¬
citus romanos ne respondẽnt animos
tolerando paucos dies totã soluturos ob¬
sidionem: Inde naues in flumine uult᷑¬
no comp̃hensa duci gladio qd̃ iam ante
p̃sidii causa fecerat castellũ iussit quaꝵ
uͥ tantam copiam ẽẽ. ut una nocte et¬
traici posset exercitus allatum ẽ cibariis
decem dierum p̃patis deductas nocte
ad fluuium legiones ante lucẽ traiecit:
o priusꝗͣ fieret ita futurũ comꝑtum ex
transfugis. fuluius flaccus senatu romã
conscripsisset uarie animi hominum
ꝓ cuiusq ingenio affecti st̃: Ut inre tã
trepida senatu extimplo uocato .p. cor¬
nelius. cui asine cognom̃ erat. om̃s duces

Expanded text:
omnia audenda donis pellicit ut litomnia audenda donis pellicit ut litteris acceptis specie transfugae castra Romana ingressus, altera parte clam Capuam peruadat. litterae autem erant adhortatione plenae: profectionem suam quae salutaris illis foret abstracturam ad defendendam Romam ab oppugnanda Capua duces atque exercitus Romanos; ne desponderent animos; tolerando paucos dies totam soluturos obsidionem. inde naues in flumine Uolturno comprehensas subigi ad id quod iam ante praesidii causa fecerat castellum iussit. quarum ubi tantam copiam esse ut una nocte traici posset exercitus allatum est, cibariis decem dierum praeparatis deductas nocte ad fluuium legiones ante lucem traiecit. id priusquam fieret ita futurum compertum ex transfugis Fuluius Flaccus senatui Romam cum scripsisset, uarie animi hominum pro cuiusque ingenio adfecti sunt. ut in re tam trepida senatu extemplo uocato, P. Cornelius cui Asinae cognomen erat omnes duces
Abbreviated transcription (Latin):
magist̾ratum ultimꝰ õium campoꝵ cep̃.
Teterum hamnibal ut nec hostis elici am¬
plius ad pugnã uidit: neq ꝑ castra ẽoꝵ
ꝑrumpi ad capuam posse. ne suos qͦq
commeatus int̾ludent noui consules alis¬
cede irrito incepto ⁊ mou̾e a capua statu¬
it castra: Multa secum quo iam inde ire
ꝑgeret uolenti: subiit animum impetꝰ
caput ipsum belli romam petendi Cuius
rei semꝑ capite p̃termissam occasionẽ post
cannensem pugnam. & alii uulgo freme¬
bant. & ipse ñ dissimulabat. nec oppina
to pauore ac tumultu non ẽẽ desꝑandã
aliꝗͣ partem urb̃ occupare posse ei:
Siroma in discrimine ẽet. capuam extim-¬
plo omissuros. aut ambos imꝑatores ro¬
manos aut alterum ex his: Ꝙ si diuisis¬
sent copias utrumq infirmiorem fac¬
tum. aut sͥ. aut campanis benegeren¬
de rei fortunã daturos ẽẽ: Una ea cura
angebat ne uͥ abscessisset extimplo dede-¬
rentur campani numidam ꝓitum ad

Expanded text:
magistratum ultimus omnium Campanorum cepit. magistratum ultimus omnium Campanorum cepit. ceterum Hannibal, ut nec hostis elici amplius ad pugnam vidit neque per castra eorum perrumpi ad Capuam posse, ne suos quoque commeatus intercluderent novi consules, abscedere inrito incepto et movere a Capua statuit castra. multa secum quonam inde ire pergeret volventi subiit animum impetus caput ipsum belli Romam petendi, cuius rei semper cupitae praetermissam occasionem post Cannensem pugnam et alii volgo fremebant et ipse non dissimulabat: necopto pauore ac tumultu non esse desperandum aliquam partem urbis occupari posse, et si Roma in discrimine esset, Capuam extemplo omissuros aut ambo imperatores Romanos aut alterum ex iis; et si diuisissent copias, utrumque infirmiorem factum aut sibi aut Campanis bene gerendae rei fortunam daturos esse. una ea cura angebat ne ubi abscessisset extemplo dederentur Campani. Numidam promptum ad
Abbreviated transcription (Latin):
gnari latine lingue iub̾ent consulum
uerbis. qm̃ amissa castra eẽnt ꝓse quẽq
militum in ꝓximos montes fugere:
S eam cełiter cognitam fraudem oppres¬
samq magna cede hostium: Elefantos
igni et castris exactos: Hoc ultimum
ut cumq initum finitumq ẽ ante de-¬
ditionem capue p̾lium fuit: Media
tuticus qui suminus magistratus apud cã-¬
panos ẽ. eo anno seppius lesius erat loco
obscuro tenuiq fortuna ortus: Matrẽ eius¬
quondam ꝓpupillo eo curantem familia¬
rem ostentum cum respondisset: Harus¬
pex summum qd̃ eẽt imꝑium capue per¬
uenturum ad eum puerum nicħ ad eam
spem adnoscentẽ dixisse ferunt noctu ꝑdi-¬
tas res campanoꝵ narras uͥ summus ho¬
nos ad filium meum ꝑueniet: Ea ludifi¬
catio ueri. ⁊ ipsa inuerum uertit : Lam
cum fame ferroq urgentur. nec spes ul
res detrectantib lesius querendo deser¬
tam ac ꝓditam a pͥorib capuã summũ

Expanded text:
gnari Latinae linguae iuberent consulum gnari Latinae linguae iuberent consulum uerbis quoniam amissa castra essent pro se quemque militum in proximos montes fugere; sed eam celeriter cognitam fraudem oppressamque magna caede hostium; elephantos igni e castris exactos. hoc ultimum, utcumque initum finitumque est, ante deditionem Capuae proelium fuit. medix tuticus, qui summus magistratus apud Campanos est, eo anno Seppius Loesius erat, loco obscuro tenuiqquondam pro pupillo eo procurantem familiare ostentum, cum respondisset haruspex summum quod esset imperium Capuae perventurum ad eum puerum, nihil ad eam spem adgnoscentem dixisse ferunt: ne tu perditas res Campanorum narras, ubi summus honos ad filium meum perveniet. ea ludificatio veri et ipsa in verum vertit; nam cum fame ferroque urgerentur nec spes ullres detrectantibus, Loesius querendo desertam ac proditam a primoribus Capuam, summum
Abbreviated transcription (Latin):
maq ui castra hostium defendi. omis. sa
oppugnatione reciꝑe signa. ⁊ conu̾tere
agmen peditum obiecto ab tergo equi¬
tatu ne hostis instaret cepit: Legionum
ardor ingens ad hostem insequendum
fint: flaccus receptui canu uissit. satis
ad utrumq ꝓfectum ratus. ut et cam¬
pani ꝗͣ haud multum in hannibale p̃¬
sidii eẽt.⁊ ipse hannibal sentiret: C esa
eo die qui huiuspugne uictores sunt
.uiii. hominum de hannibał exercitu.
.iiĩ. ex campanis tradunt. signaq car¬
chaginiensib quindecim ad empta duo¬
de uiginti campanis: Apud alios neqͣꝗͣ
tantam molem pugne inueniri: Plusq
pauoris ꝗͣ certaminis fuisse: cum in opꝰ¬
pinato in castra romana numide hispa¬
niq cum elefantis irrumpissent. elefan-¬
ti ꝑ media castra uadentes. stragem tab̾¬
naculoꝵ ingenti sonitu ac fugam abrũ¬
pentium uincula ium̃toꝵ facerent:
Fraudem quoq suꝑ tumultum adiectã
inuisis ab hannibale qui habuit aliqͣ

Expanded text:
maque ui castra hostium defendi, omissa maque ui castra hostium defendi, omissa oppugnatione recipere signa et conuertere agmen peditum obiecto ab tergo equitatu ne hostis instaret coepit. legionum ardor ingens ad hostem insequendum fuit: Flaccus receptui cani iussit, satis ad utrumque profectum ratus ut et Campani quam haud multum in Hannibale praesidii esset, et ipse Hannibal sentiret. caesa eo die, qui huius pugnae auctores sunt, octo milia hominum de Hannibalis exercitu, tria ex Campanis tradunt, signaque Carthaginiensibus quindecim adempta, duodeuiginti Campanis. apud alios nequaquam tantam molem pugnae inueni plusque pauoris quam certaminis fuisse, cum inopinato in castra Romana Numidae Hispanique cum elephantis inrupissent, elephanti per media castra uadentes stragem tabernaculorum ingenti sonitu ac fugam abrumpentium uincula iumentorum facerent; fraudem quoque super tumultum adiectam, immissis ab Hannibale qui habitu Italico