comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qnq rostãtis nauib haud puruũ momietũ ud
orem fcrentã sociis oppssisset. iuix.dũ pace fucta
nũtius regiuenit romanos duaciũ uenisse:
parthinosq ⁊ propĩquas alias ge̾tes motas cẽ
ad spem nouandi res dimallũq oppugnare tis
n̾sus fedus cũ rege pacẽ fecisset. Ea tũ audisset
phylippus ne qui motus maior ⁊̃finittimis
se receꝑat nusso letorio legnto cũ pnͣte copian
ꝯ qnderi nauib inetoliã ad uisendas res mce̾q
sup̃ss turtãtũ Philippus ago̾s apolunatiũ ua¬
nuit⁊ adurbẽ ad motis copus potestatẽ pugui
romano fecit. Quẽ postea ꝙ ꝗ etsi murestãtũ mõ
tuã udit. nec satis fites uirib ut urbe̾ oppugna¬
ret csi romanis quoq sicut cum etholis cupĩes pa¬
ct̃ si poss siminus indutias facere nichil ultã u¬
xitutis nouo certa mĩe crliis in regnũ se recepit.
ꝑcridẽ tp̃s tedio duitini belli epike tenitata pͥus
romanoꝵ uolũtate legates de pace cõmuni ad phi¬

Expanded text:
 rostratis nauibus, haud paruum momentum ad opem ferendam sociis, oppressisset. uixdum pace facta nuntius regi uenit Romanos Dyrrachium uenisse Parthinosque et propinquas alias gentes motas esse ad spem nouandi res Dimallumque oppugnari. eouersus foedus cum rege pacem fecissent. ea cum audisset Philippus ne qui motus maior in finitimis se receperat misso Laetorio legato cum parte copiarum et quindecim nauibus in Aetoliam ad uisendas res pacemque si posset turbandam. Philippus agros Apolloniatium uastauit et ad urbem admotis copiis potestatem pugnae Romano fecit; quem postquam quisatis fidens uiribus ut urbem oppugnaret et cum Romanis quoque, sicut cum Aetolis, cupiens pacem si posset, si minus, indutias facere, nihil ultra inritatis nouo certamine odiis in regnum se recepit. per idem tempus taedio diutini belli Epirotae temptata prius Romanorum uoluntate legatos de pace communi ad Phi
Abbreviated transcription (Latin):
tãm esse. ut annibal est eo truhas. Suit igit᷑ hic
siue illic cũ hãniballe ẽ tibifutũa res utrũ t̾ãde̾
gͥ. firmior eris inafrica solus. anhistĩc tuo cõ¬
legeq tute ex̃citu ꝯuincto. ne daudius ꝗdẽ
qliius cons̃. tã rete dẽdi ex ẽplo quãtũ id.
int̾sit. docum̃to sũt. Quio hamballẽ utrũtaͣ¬
dem exfẽmus angulus bructi agrifi ustõ ia
diu poscẽtẽ ab domo auxilia. an ꝓpĩqua ca¬
chago q tota secia potẽtiorẽ ãmis uirisq fa¬
ciet ꝙꝑ istud ꝯsiliũ est ibi malle ceternere u¬
bi tue dimidie oĩo res copie sint hostiũ multo
maiores. ꝙ ubi duob ex ac̾tib ad u̾sus unũ
tot plus q̃ diutũna et gãui malitia fessũ. pũ¬
gnãdũsit. ꝙͣ cõpar cõsiliũ cũ parĩtis uti cesilio
sit reputa. Ille cõsul ꝓfectus ⁊ hispaniã ut ha¬
nbassi ab alpius descẽdẽti occurebat ĩ italiã

Expanded text:
am esse ut Hannibalem eo trahas. siue igitur hic am esse ut Hannibalem eo trahas. siue igitur hic siue illic, cum Hannibale est tibi futura res. 'utrum tandem ergo firmior eris in Africa solus an hic tuo collegaeque exercitu coniuncto? ne Claudius quidem et Liuius consules tam recenti exemplo quantum id intersit documento sunt? quid? Hannibalem utrum tandem extremus angulus agri Bruttii, frustra iam diu poscentem ab domo auxilia, an propinqua Carthago et tota socia Africa potentiorem armis uirisque faciet? quod istud consilium est, ibi malle decernere ubi tuae dimidio minores copiae sint, hostium multo maiores, quam ubi duobus exercitibus aduersus unum tot proeliis et tam diuturna ac graui militia fessum pugnandum sit? quam compar consilium tuum parentis tui consilio sit reputa. ille consul profectus in Hispaniam, ut Hannibali ab Alpibus descendenti occurreret in Italiam
Abbreviated transcription (Latin):
mͣui liberi occursabut Quid porro sisatis cõfi¬
xii cãthaginẽses cõsensu affri ce. fide socioꝵ re¬
gũ menib sius cũ tuo ei̾citusq tui p̃sidio nu¬
datã ytaliã id̾rĩt ultro ip̃i nouũ excitũ ĩ ita¬
liam aut cxaffrica miẜũt. aut magoñe quem
ab aleatib classe tãnsmissa. iã p̃ter orã ligurũ
altinorũ uecturi cõstet hãnilulli se cõiũ gere
uissert̃. Nẽpe ĩ eodem tectore erimꝰ in quo
ꝗnon solũ cãthaginẽ s ome affricã ex̾citu tuo
ꝙ clausurꝰ emanib tius ĩ italiã emisisti. uictu
ate dices eo ꝗdẽ minus uellẽ q id tuo nõ rei. p̃. se
lũ cã iter dotu ĩxtalia uicto ĩ italiã eẽ. patere
o adsignare. adu̾sa casib inter belli ⁊ fortune
legare. Quo melior fortiorq es. eo magis talez
p̃sitẽ sibi patna atq um u̾sa italia retinet. n õ
potes ne ip̃e ꝗdẽ dissimulãe̾. ubi hãnibal sit. ibi ca
pd utẽ huius belli eẽ ꝗut qui rostre fcrias eñ tibi

Expanded text:
confisi Carthaginienses consensu Africae, fide sociorum regum, moenibus suis, cum tuo exercitusque tui praesidio nudatam Italiam uiderint, ultro ipsi nouum exercitum in Italiam aut ex Africa miserint, aut Magonem, quem a Baliaribus classe transmissa iam praeter oram Ligurum Alpinorum uectari constat, Hannibali se coniungere iusserint? nempe in eodemnon solum Carthaginem sed omnem Africam exercitu tuo es clausurus, e manibus tuis in Italiam emisisti. uictum a te dices; eo quidem minus uellem—et id tua non rei publicae solum causa—iter datum uicto in Italiam esse. patere o adsignare, aduersa casibus incertis belli et fortunae relegare: quo melior fortiorque es, eo magis talem praesidem sibi patria tua atque uniuersa Italia retinet. non potes ne ipse quidem dissimulare, ubi Hannibal sit, ibi caput atque arcem huius belli esse, quippe qui prae te feras eam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
donio infide acceptis ꝑiculi fuit. Numidio.
tũ crede̾ potes defectionẽ militũ tuoꝵ exꝑtus. Et
syphas qmasmissa se ꝙͣ carthaginiẽses malũt
potẽtes in africa eẽ. Carthaginiẽses q̃ quã ab
um nũc illos emulatio interse q cẽs cause cer¬
taminũ acuĩt. ꝗꝗ procuł externꝰ metus est.
hostẽ deromana arma q excitũ aliciugenã ue
lud ad cõmune restrĩgẽdũ incendiũ concũret
alit̾ cidẽ illi tãthaginiẽsto hispaniã defenderet̾

Expanded text:
donio in fidem acceptis periculi fuit. Numidis donio in fidem acceptis periculi fuit. Numidis tu credere potes, defectionem militum tuorum expertus? et Syphax et Masinissa se quam Carthaginienses malunt potentissimos in Africa esse, Carthaginienses quam quemquam alium. nunc illos aemulatio inter sese et omnes causae certaminum acuunt quia procul externus metus est: ostende Romana arma et exercitum alienigenam; iam uelut ad commune restinguendum incendium concurrent. aliter iidem illi Carth
Abbreviated transcription (Latin):
tui post ccomissos ĩꝑcitoẽs ferrotiores. ⁊ tula
mitate ifa dux tu mulatumꝰ ꝗtẽ ille. L. mati¬
us qmilitauĩ suffitigio ad tẽps lecetus ceterũ
si ne bilitas ac iusti honoes adhornarẽt clcũd ĩꝑ¬
citoi̾b q̃ lbet õte belli par oppugnata ꝑ lũmũ oci¬
u cͣatago nullo triũ yuncoꝵ excituũ socis dfẽ¬
dẽte. Eciem neq cẽ leuo nullo tam̃ modo affrico
tello cõꝑanda. ubi nõ portus ullus classi nr̃e
aꝑtus. nõ ager pacatus. nõ ciuitas socia. nõ
stilia oĩa atq ĩfesta. an siphaci numdisq credis.
satis sit semel creditũ. Nõ sc̃ꝑ temeĩtas ẽ. felix q
fraus. fidẽ in parius sibi prestitit ut cũ ore p̃¬
cium sit cũ mͥ cede magna fallat. No hostes pa¬
trẽ patruũq tuũ armis pͥusꝙͣ celtiberi socii fra¬
ude cutũuenerũt. nec tibi ipi amagone qbas¬
drubale hostiũ ducib. quãtu abindũbile ꝯma¬

Expanded text:
tui post amissos imperatores ferociorestui post amissos imperatores ferocioresti, et dux tumultuarius quidem ille L. Marcius et militari suffragio ad tempus lectus, ceterum si nobilitas ac iusti honores adornarent, claris imperatoribus qualibet arte belli par; oppugnata per summum otium Carthago nullo trium Punicorum exercituum socios defendente; cetera—neque ea eleuo—nullo tamen modo Africo bello comparanda, ubi non portus ullus classi nostrae apertus, non ager pacatus, non ciuitas socia, non stilia omnia atque infesta. 'an Syphaci Numidisque credis? satis sit semel creditum; non semper temeritas est felix, et fraus fidem in paruis sibi praestruit ut, cum operae pretium sit, cum mercede magna fallat. non hostis patrem patruumque tuum armis prius quam Celtiberi socii fraude circumuenerunt; nec tibi ipsi a Magone et Hasdrubale hostium ducibus quantum ab Indibili et Man
Abbreviated transcription (Latin):
truusq inta .xxx. dies cũ ex̾citib tesi docum̃ te
sint ubi ꝑ aliquot aliquet uies ãnos maxinuis
rebus fr̃a mariq gerendis amplissimũ nomẽ
Dies me deficiet sureges ĩꝑatos q temere in
hestiũ t̾r̾a transg̾ssos cũ maxinis gladibus
sus excituũq suorum enumemre uelimꝰ.
atheniẽsis. prutentissima ciuitas/ bello domu
telicto auctore eq ĩpigro ac nobili iuxient ma
e̾t nimis antiqua repeto. Antiqua affrica eadẽ
ista ci.m̾ͥ. attilius insigne utruisq fortunt ex ẽ¬
plũ nõbis documẽto sunt nͨ. tibi p̃. cõ nelicũ ex
alto affricã cõspexcis ludus et iocus fuisse his¬
panie tue uidebũt᷑. Quit cĩ si mile patate ma
ni. ꝑ orã italie galliq uectus emporis ĩ urbem
sociorũ dassim appulisti. expositos milites ꝑ
tutissima crosocios et amncos. p̾ rĩ. tarrco¬
nẽ duxisti. ab tarma cone deinde iter ꝑ p̃sidia
romana crta hiberũ ex̾citus patiͣs iatruiq

Expanded text:
dies cum exercitibus caesi documento sint, ubi per aliquot annos maximis rebus terra marique gerendis amplissimum nomen dies me deficiat si reges imperatoresque temere in hostium terram transgressos cum maximis cladibus suis exercituumque suorum enumerare uelim. Athenienses, prudentissima ciuitas, bello domi relicto, auctore aeque impigro ac nobili iuuene, maget nimis antiqua repeto. Africa eadem ista et M. Atilius , insigne utriusque fortunae exemplum, nobis documento sint. ne tibi, P. Corneli , cum ex alto Africam conspexeris, ludus et iocus fuisse Hispaniae tuae uidebuntur. quid enim simile? pacato mari praeter oram Italiae Galliaeque uectus Emporias in urbem sociorum classem adpulisti; expositos milites per tutissima omnia ad socios et amicos populi Romani Tarraconem duxisti; ab Tarracone deinde iter per praesidia Romana; circa Hiberum exercitus patris patruique
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a spõte cõceptã cũs halcc̃tis facile cõtc̃ptus
cc̃m minꝰ eqs aĩs auditꝰ ẽ scipio ꝗa uulgatũ
erat si apud senatũ nõ optinuisset ꝗ ut ꝑuĩtia
ue de ꝓũciis decernerẽt. statutus q eo cẽt ꝙ cẽsu¬
isset̾ an adppłm laturus. Cñ scipio respõdisset se
ego inꝗd ignarus ꝗd respõsurus factur̾ ue
esses quesiu ꝗtt cũ preteferas tẽptare mag
ꝙͣ cõsuleie senatũ ⁊ inproũiciã tibi quã uõlutĩs
tiã michi deto nõdicendo ꝙ ẽ ĩ meam sentẽti¬
am discedat᷑ nõ sit rntum habiturus cõns au¬
xilio sitis. inte altercatio orta. Eñ eẽs negaret
cquũ eẽ tribunos int̾cedere quo minꝰ suo ꝗsq
loco rogatus sũciam dice̾t.tribum itaq decẽ¬
uert̃. Si cõsolatui de proũciis ꝑmictit stñi. eo ꝙ
senatus censucĩt fieri placent. nec de ea ieferri
ad popłu patiemur. Si nõ ꝑmietit qd de en re sen¬
tiam retusauit dic̾e̾ auxilio erimus. Cõsul diẽ

Expanded text:
sponte conceptam animis haberetis facile contentus essem.' minus aequis animis auditus est Scipio quia uolgatum erat si apud senatum non obtinuisset ut prouincia ut de prouinciis decernerent staturusque eo esset quod censuissent an ad populum laturus. cum Scipio respondisset se ego ignarus quid responsurus facturusue esses quaesiui, quippe cum prae te feras temptare te magis quam consulere senatum et ni prouinciam tibi quam uolueris tiam mihi ideo non dicenti quod, etsi in meam sententiam discedatur, non sit ratum habiturus consul auxilio sitis.' inde altercatio orta cum consul negaret aequum esse tribunos intercedere quo minus suo quisque loco rogatus sententiam diceret. tribuni ita decreuerunt: 'si consul senatui de prouinciis permittit, stari eo quod senatus censuerit placet, nec de ea re ferri ad populum patiemur; si non permittit, qui de ea re sententiam recusabit dicere auxilio erimus.' consul diem
Abbreviated transcription (Latin):
tnͣraconẽ ẽ. Masmissa ꝑmissu romanoꝵ ne sine
cñ traiecisse mnc̃ctio natẽ id̾ẽtur populatus ꝓ¬
ennos agros gadiĩs cedit Magoni desꝑatis ĩhis¬
rania rib ĩ quoꝵ spe sedicto pͥmũ militaris dein¬
de defectõ indibilis cũs eiꝰ sustulerãt. paranti tm¬
itere in africã nũciatũ aib carthagine.ẽ. intere
senatũ ut classẽ ꝙͣ gadib haberet ĩ italiã traice¬
ret cõducta ibi gulloꝵ ac ligurũ quanta maxima
resset iuuentute con iungẽt annibali ne senescere
bellũ maximo ĩpetu maiore fortuna ceptũ sineͬt.
.Ioeã fẽ q ai caͣthagine pecunia magoni aouecta ẽ
nipe quãtã potuit agnditanis rxegit ño ertario
modo coꝵ si eia iẽplis spoliatis ⁊ pͦnafi oĩb co¬
actis iuci. sugeti que ĩpublicũ cosẽre. Cũ p̃t̃¬

Expanded text:
Tarraconem est. Masinissa permissu Romanorum ne sine Tarraconem est. Masinissa permissu Romanorum ne sine causa traiecisse in continentem uideretur populatus proximos agros, Gades rediit. Magoni desperatis in Hispania rebus, in quarum spem seditio primum militaris, deinde defectio Indibilis animos eius sustulerant, paranti traicere in Africam nuntiatum ab Carthagine est iubere senatum ut classem quam Gadibus haberet in Italiam traiceret; conducta ibi Gallorum ac Ligurum quanta maxima posset iuuentute coniungeret se Hannibali neu senescere bellum maximo impetu maiore fortuna coeptum sineret. ad eam rem et a Carthagine pecunia Magoni aduecta est, et ipse quantam potuit a Gaditanis exegit, non aerario modo eorum sed etiam templis spoliatis et priuatim omnibus coactis aurum argentumque in publicum conferre. cum p
Abbreviated transcription (Latin):
intiat. adornabut p̃missa cesaries habitusq cor¬
poris non cultus mũd icũs s uirił acuere milita¬
ris rei ctus ĩ medio uirium robere ꝙ pleniũs niti¬
diusq ex morto uelud tenouatus flos iuuente
fatiebat. ꝓpe adotonitus ip̃o cõgsu numida grãs
defrĩs filio remisso agit. Er eo tẽpore adfirmati
cam se q̃sisse occasionẽ. quam tandẽ oblata deũ
ĩmortalium beneficio non omiserit cuꝑt se illi po¬
puls q̃ .ñ.operã nauãe. ita ut nemo unus ex terniꝰ
magis enixe adiuuerit rem romanam. id se ecia¬
spem pat̾ni regni esset facile p̃staturũ. siꝗdem eun¬
dem scipionẽ ducẽ ĩ affricã mictant romani sa tis
sꝑare per breuis eui carthaginẽ esse. letus eũ sci¬
yio urdit audiuitq esi caput terũ moĩm hostiũ
eꝗtatu masmissã fuisse sciret. ꝗ ip̃e uiutius specim̃
cũ prese ferret. Fide data acceptaq profectus retro

Expanded text:
inerat, adornabat promissa caesaries habitusque corinerat, adornabat promissa caesaries habitusque corporis non cultus munditiis sed uirilis uere ac militaris, et aetas erat in medio uirium robore, quod plenius nitidiusque ex morbo uelut renouatus flos iuuentae faciebat. prope attonitus ipso congressu Numida gratias de fratris filio remisso agit. ex eo tempore adfirmat eam se quaesisse occasionem quam tandem oblatam deum immortalium beneficio non omiserit. cupere se illi populoque Romano operam nauare ita ut nemo unus externus magis enixe adiuuerit rem Romanam. id se, etiamspem paterni regni esset, facile praestaturum. si quidem eundem Scipionem ducem in Africam Romani mittant, satis sperare perbreuis aeui Carthaginem esse. laetus eum Scipio uidit audiuitque cum caput rerum in omni hostium equitatu Masinissam fuisse sciret, et ipse iuuenis specimen animi prae se ferret. fide data acceptaque profectus retro
Abbreviated transcription (Latin):
congredi scipione uolebat. atq ciustem dextra
sitem sacre santire. Ea cũ itineĩs tã lõgi ac tãtũ
teuiĩ cã fuit scipioni. Masinissa cũ gadib esset
certior aduentare eñ amarcio factus crusando
corrumpi equos in insula indusos penuriamq
om niũ reru et facere cetei̾s. ⁊ ip̃os sentire. ad hoc
equitem martestere desidia perpulit ut se trni-¬
cere incontinentem ad depopulandos primos
hispanie agros pateretur. Trangssus.p.R̾. is pͥnci¬
ies numidaꝵ p̃mictit ad tp̃s locũq collrquio sta¬
tuendũ duos pro ebsidib retineĩ ascipione uib
remisso c̾cio qui cũ iussu erat ad ouc̾e masmissam
cũ paucis in colloꝗũ uenerũt. Ceꝑat iam ãte nu¬
midam ei famarerũ gestarũ admiratio uiri. sb̃¬
stitueratq aĩos. spẽm qucq corpoi̾s amplam/ ac
magͥficam. ceterũ in cuor p̃sentis ueneratio cepit.
et preter quam ꝙ suap te natura młta ma iestas

Expanded text:
congredi Scipione uolebat atque eius dextra congredi Scipione uolebat atque eius dextra fidem sancire; ea tum itineris tam longi ac tam deuii causa Scipioni fuit. Masinissa cum Gadibus esset, certior aduentare eum a Marcio factus, causando corrumpi equos inclusos in insula penuriamque omnium rerum et facere ceteris et ipsos sentire, ad hoc equitem marcescere desidia, ltMagonemgt perpulit ut se traicere in continentem ad depopulandos proximos Hispaniae agros pateretur. transgressus tres principes Numidarum praemittit ad tempus locumque conloquio statuendum. duos pro obsidibus retineri ab Scipione iubet: remisso tertio qui quo iussus erat adduceret Masinissam, cum paucis in conloquium uenerunt. ceperat iam ante Numidam ex fama rerum gestarum admiratio uiri, substitueratque animo speciem quoque corporis amplam ac magnificam; ceterum maior praesentis ueneratio cepit, et praeterquam quod suapte natura multa maiestas
Abbreviated transcription (Latin):
to edere. nec equis legibus u ingeretur amiritia.
nͥ priur imperio i neo tamꝙ̃ pacatum ut q̃ dia
diuina humanaq dectisset opsides accepti axͥ mo
a dempta presictia urhibur. inposita forẽt. So¬
pio multis inuectuꝵ inpresentem mandonumm
absentemq inctibilem urbis. illos quidem me¬
rito perisse ipsorum maleficio ait uicturos suo
timentium rebellionem esse tiberim arma telra¬
quere. solutos hos. neq se in obsider inotios
s inipsos si defeterint seriturum neo merre
se utram propitiõs an iratos hãbere.
romanos mallet. Ita dimissue madonius ie¬
cuma tãtũmodo inꝑata exqua presidũ milia
p̃stiũ posset ip̃e marcio multeriorẽ hisraniam
p muisso mucos moratus dies dũ ĩperatam pe¬
cuniã milergetes ꝑnumerarẽt. cũ xpeditis maͣ¬
cium iam appropĩ quãte occeano assequitur.¬
sam inchoata res ante demasinissa aliis atq ali¬
is tecnusis dilata erat. ꝙ nunudo cũ ip̃o ittiq̃

Expanded text:
foedere nec aequis legibus iungeretur amicitia, foedere nec aequis legibus iungeretur amicitia, non prius imperio in eum tamquam pacatum uti quam omnia diuina humanaque dedidisset, obsides accepti, arma adempta, praesidia urbibus imposita forent. Scipio multis inuectus in praesentem Mandonium absentemque Indibilem uerbis, illos quidem merito perisse ipsorum maleficio ait, uicturos suo timentium rebellionem esse: se libera arma relinquere, solutos animos—neque se in obsides innoxios sed in ipsos, si defecerint, saeuiturum, nec ab inermi se utrum propitios an iratos habere Romanos mallent. ita dimissus Mandonius pecunia tantummodo imperata ex qua stipendium militi praestari posset. ipse Marcio in ulteriorem Himisso paucos moratus dies dum imperatam pecuniam Ilergetes pernumerarent, cum expeditis Marcium iam adpropinquantem Oceano adsequitur. incohata res iam ante de Masinissa aliis atque aliis de causis dilata erat, quod Numida cum ipso utique
Abbreviated transcription (Latin):
cumueniret᷑ acier int̾ tumultũ classi. Casita ⁊¬
eode die hispanoꝵ. pret̾ reliquã peeda cã tribui
ferme milib hoĩu capiuntur. Romam sceuq̃
ad mille ducẽti eo prilio ecciderũt uula trata aͥ¬
pliur trigĩta hõĩu. Minus cruenta irutoria fui¬
set si patẽtiort cãpo ci ad fugã capesi endã facie
foret. purgatũ indibilis ab iectis belli cõsilur m̃¬
chil tutius in afflictit rebu exꝑta ⁊̾ ide ciclant¬
tia scipioĩs ratus. mandon iũ fratre ad eu mie¬
tit. Qui aduolueus genibus. fatalem rabiem
tẽporis eius accusat cũ uelud cõtagiene quada
pestifera. nõ ilergeter modo crlacerata. set cast
quoq romana ursanierint. Quã ꝗue ci fr̃is
⁊ reliquoꝵ popularũ eam cõctitioriẽ ẽẽ ut aut u
ita indeatar reddãt sp̃m. pͥ. scipioni ab illo acctp
se. nũctam exꝑta clementia eius nunc ꝯtra nl¬
lam intausã omẽm in mĩa uictoris sp̃e posita
habere. Mos ueeustus erat romanis cũ quo nes

Expanded text:
rcumveniretur acies inter tumultum elapsi. Castra eodem die Hispanorum, praeter ceteram praedam, cum tribus ferme milibus hominum capiuntur. Romani sociique ad mille et ducenti eo proelio ceciderunt; volnerata amplius tria milia hominum. Minus cruenta victoria fuisset, si patentiore campo et ad fugam capessendam facili foret pugnatum. Indibilis abiectis belli consiliis nihil tutius in adflictis rebus experta fide et clementia Scipionis ratus, Mandonium fratrem ad eum mittit; qui advolutus genibus fatalem rabiem temporis eius accusat, cum velut contagione quadam pestifera non Ilergetes modo et Lacetani, sed castra quoque Romana insanierint. suam quidem et fratris et reliquorum popularium eam condicionem esse ut aut, si ita uideatur, reddant spiritum P. Scipioni ab eodem illo se nondum experta clementia eius: nunc contra nullam in causa, omnem in misericordia uictoris spem positam habere. mos uetustus erat Romanis, cum quo nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓminẽs eꝗtũ insictias nec tixit nec ulla mora pr¬
gna facta ẽ. Hispani in cõspectu ꝓcul petora ⁊
uelites hispanos preda occupatos incũrere pͥmo
missilib tritauere. deinde emissis legionib ue¬
lisꝙ itritare magis ꝙ̃ decernere pugnã potetũt.

Expanded text:
prominens equitum insidias texit nec ulla mora puprominens equitum insidias texit nec ulla mora pugnae facta est. Hispani in conspecta procul pecora, uelites in Hispanos praeda occupatos incurrere. primo missilibus territauere; deinde missis leuibus telis, quae inritare magis quam decernere pugnam poterant,
Abbreviated transcription (Latin):
oppͥmendos ilergites duxisse. Sec pͥmũ ne ĩpimmi¬
tã tã scelenta defectio eẽt deinde neꝗs inpurnciã
simł n̾tute tãta efelicitate ꝑdomita telictus
hostis duci possit᷑. Pinde de his bñ iuuãtib seque¬
rent̃ nõ iã ad bellu gerencta neq enĩ cũ pari ho
sie cͥtam eẽ ꝙ̃ ad petendas ab hõib scelestib penas.
Ab hac or̃one dimissos ad it̾ se cõꝑare indie poste¬
ru iubet. ꝑfectus q de tumis castris ꝑueĩt adhi¬
berũ stum̃ inde suꝑato ãne die quãto incõspec¬
tu hostiũ posuit castra. Campur añ mõtib cĩca
septus erat. ĩ eã ualle scipio cũ capta petora plera
qi exhostiũ agris ꝓpelli ad irritandũ feritatẽ barba¬
roꝵ iussisset uellites subsidio misit a ꝗ̃b ubi
ꝑ prcurationẽ cõmissa pugna eẽt leliũ cũ eꝗta¬
tu impetũ ex occulto fact᷑ iubet. Mons oppoͣtuũ

Expanded text:
opprimendos Ilergetes duxisse, sed primum ne impuniopprimendos Ilergetes duxisse, sed primum ne impunita tam scelerata defectio esset, deinde ne quis in prouincia simul uirtute tanta et felicitate perdomita relictus hostis dici posset. proinde dis bene iuuantibus sequerentur, non tam ad bellum gerendum—neque enim cum pari se—quam ad expetendas ab hominibus scelestis poenas. ab hac oratione dimissos ad iter se comparare in diem posterum iubet profectusque decimis castris peruenit ad Hiberum flumen. inde superato amni die quarto in conspectu hostium posuit castra. campus ante montibus circa saeptus erat. in eam uallem Scipio cum pecora ra hostium agris propelli ad inritandam feritatem barbarorum iussisset, uelites subsidio misit, a quibus ubi per procursationem commissa pugna esset Laelium cum equitatu impetum ex occulto facere iubet. mons opportune
Abbreviated transcription (Latin):
scipionũ nõi. auipitus q oĩs ad suetos quos setũ ĩ
patriã admeritũ triumphũ diducẽ uelit. quor ꝯsu¬
latũ petẽn uelud si omĩu coĩs agat᷑ honq ad futo
speret. Quod ad expectitionẽ adtinet. at ĩstatu
memorẽ ẽẽ reꝵ suaꝵ gestaꝵ ꝗ id bellũ ducat ma¬
goĩs hercũle sibi ꝗ extͣ orbe t̾raꝵ incirtũfusa ce¬
ceano insula cũ paucis ꝑfugere nauib maior̃t
cura et̃. ꝙͣ ilargitũ. ꝯppe illic ciducẽ caͣthaginẽ¬
sem ci quãtũcũq punicũ p̃u̾chũ eẽ hic latrones
latronũq ducer eẽ. qb ad populandas finitimoꝵ
agtos tectaq urenda c⁊ rapienda pecora aliqua
uir sit. Ita inatiẽ at signis cõlatis. nlła esse
magis uelocitatẽ ad fugã ꝙ̃ ãmis fretos pugn¬
atutor eẽ. itaq nõ ꝙ ultũ inde ꝑicutũ ctut sem̃
maiõi̾s belli uideat. ideo se pͥus ꝙ̃ ꝓuĩcia deceda

Expanded text:
Scipionum nomini auspiciisque omnes adsuetos, quos secum in Scipionum nomini auspiciisque omnes adsuetos, quos secum in patriam ad meritum triumphum deducere uelit, quos consulatum petenti uelut si omnium communis agatur honos adfuturos speret. quod ad expeditionem attineat quae instet, immemorem esse rerum suarum gestarum qui id bellum ducat. Magonis hercule sibi qui extra orbem terrarum in circumfusam Oceano insulam cum paucis perfugerit nauibus maiorem curam esse quam Ilergetum; quippe illic et ducem Carthaginiensem et quantumcumque Punicum praesidium esse, hic latrones latronumque duces, quibus ut ad populandos finitimorum agros tectaque urenda et rapienda pecora aliqua uis sit, ita in acie ac signis conlatis nullam esse; magis uelocitate ad fugam quam armis fretos pugnaturos esse. itaque non quod ullum inde periculum aut semen maioris belli uideat, ideo se priusquam prouincia decedat
Abbreviated transcription (Latin):
pencdiũ ułtu ac ẜmone inoẽs placato facile re¬
cõciliandis militũ aĩs pͥus ꝙ̃ castra ab cãthagĩe
moueret contione uocata młtis u̾bii ĩꝑfictia
bellanciũ reguloꝵ inuectus. nequaꝙ̃ eodẽ cĩo i
se ut ꝓfessur ẽ aduinditanctũ id scelus. qͦ ciui¬
lem errorem nuꝑ sanauei̾t. Tum se aut secꝰ
ꝙ̃ inscera setantẽ sua cũ gemitu tilacitinis tͥ¬
ginta hoĩu capitib expiasse ceco miliũ scu ĩ¬
prudentiã seu noxa nuc̃ leto cierecto aĩo ad ct¬
dem ilergetũ iit. Non enĩ eos neq natos in
eadẽ tcra nec ulla secũ societatt ĩctos ẽe cã
q solã fuctat fudti atq amicitie ip̃os ꝑscelus
socios latini q noĩs uideat c⁊ iã eo moneri ꝙ nt
mo fire sit niler ꝗ nõ exitalia an patiuo suo.
cũ sipione. ꝙ pͥmur romati nõĩs incã prouimtiã
uenẽĩt aut apatit cõsule aut aĩe sit exitalia aduactꝰ.

Expanded text:
pendii tum uoltu ac sermone in omnes placato facile rependii tum uoltu ac sermone in omnes placato facile reconciliatis militum animis, priusquam castra ab Carthagine moueret contione aduocata multis uerbis in perfidiam rebellantium regulorum inuectus, nequaquam eodem animo se ire professus est ad uindicandum id scelus quo ciuilem errorem nuper sanauerit. tum se haud secus quam uiscera secantem sua cum gemitu et lacrimis triginta hominum capitibus expiasse octo milium seu imprudentiam seu noxam: nunc laeto et erecto animo ad caedem Ilergetum ire. non enim eos neque natos in eadem terra nec ulla secum societate iunctos esse; eam quae sola fuerit fidei atque amicitiae ipsos per scelus socios Latinique nominis uideat, etiam eo moueri quod nemo fere sit miles qui non aut a patruo suo Cn. Scipione , qui primus Romani nominis in eam prouinciam uenerit, aut a patre consule aut a se sit ex Italia aduectus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatorẽ ẽẽ ad sentiẽtt mãtio paucor. post dies a¬
bo caͣthaginẽ reclire. Ad quoꝵ discessu. nõ re¬
spirauit modo mago ne t̾ta matiꝙ ancipiti me¬
ta ur geretur. s c̾ auctita rebellione ilergetu.
spem recupande hispanie nauctus nũties car¬
thaginẽ ad senatu mictit ꝗ simul sedditionẽ
cimilem incastrii romanis simł defectionem
scciorũ inmauis u̾bis extollẽtes. Hortent᷑ ut an¬
xilia micterẽt ꝗb tractitũ apatrib ĩꝑiũ hispaniẽ
repeti poss. Mandonius e indibilis infines regssi
sibi quoq ĩgnosti posse. Postꝙ̃ uulgata ẽ attoti¬
citas supplicii suã quoq noxa pari penã extima¬
ta rati. uocatis rur̾sus aatina populat̾ib ꝯtra¬
ceis q q̃ añ habuerat auxilus insetanũ agrũ ubi
pͥncipio defectioĩs stactua habuerãt. cũ inginti
militib eꝗtũ ci ꝗngẽtis erascender̾t. Scipio cũ
fidei soluende patit omĩb noxiis ĩ noxiisq sti¬

Expanded text:
torem esse, adsentiente Marcio paucos post dies ambo Carthaginem rediere. ad quorum discessum non respirauit modo Mago cum terra marique ancipiti metu urgeretur, sed etiam audita rebellione Ilergetum spem reciperandae Hispaniae nanctus nuntios Carthaginem ad senatum mittit qui simul seditionem ciuilem in castris Romanis simul defectionem sociorum in maius uerbis extollentes hortentur ut auxilia mitterent quibus traditum a patribus imperium Hispaniae repeti posset. Mandonius et Indibilis in fines regressibi quoque ignosci posse. postquam uolgata est atrocitas supplicii suam quoque noxam pari poena aestimatam rati, uocatis rursus ad arma popularibus contractisque quae ante habuerant auxiliis, in Sedetanum agrum, ubi principio defectionisscenderunt. Scipio cum fide soluendi pariter omnibus noxiis innoxiisque sti
Abbreviated transcription (Latin):
temmus. Gr̃s actũ nos decẽ legtitos sagun¬
tinos senatus popłs q ad nos nusit. sim gaͣ¬
tu latũ ꝙ itares hos arnos in hispania atq¬
in itulia gesistis ut in bispania nõ iliro
amne tenus s qͣ t̾raꝑ ultinas fut oce¬
qnus domitã ãms habeotis italie. Nusi qua¬
tenꝰ uallũ tastorũ cingit nich̾ relĩquestis peno
Ioui optimo maximo p̾lidi capitoline oͣtis nõ
gintes tãtũ aro boe ai gerc ussisumus. s donũ
hoc etiã siuos ꝑmictere tis. coronã aurtã ĩca¬
piteliũ uctorie orp ferre. Ie uti ꝑmictatis q̃

Expanded text:
teramus, gratias actum nos decem legatos Saguntinus senatus populusque ad uos misit; simul gratulatum quod ita res hos annos in Hispania atque Italia gessistis ut Hispaniam non Hibero amne tenus sed qua terrarum ultimas finit Oceanus domitam armis habeatis, Italiae nisi quatenus uallum castrorum cingit nihil reliqueritis Poeno. Ioui optimo maximo, praesidi Capitolinae arcis, non grates tantum ob haec agere iussi sumus sed donum hoc etiam, si uos permitteretis, coronam auream in Capitolium uictoriae ergo ferre. id uti permit
Abbreviated transcription (Latin):
turłũ femiña ꝑueroꝵ qr inbellẽ inerinẽq ciues
sui cederẽt ci s uccensũ regũ semi oĩa pleraq ini¬
cerẽt. corporatũ q sanguinis flãminã orientẽ re¬
strĩgerẽt. Postremo ip̃ cede iẜanda suoꝵ fatig¬
ati cũ amis medio ĩcendiõ se iniecerũt. Io ppetͦ
aurũ argentũq citmulo rerũ aliaꝵ int̾fluẽs aui¬
ditate ingenii humani rape exigue uellẽt corepti
alii flama sũt alii ambusti a flatu uapõi̾s. cũ rece

Expanded text:
lem inermem ciues sui caederent et in succensum rogum semianima pleraque inicerent corpora riuique sanguinis flammam orientem restinguerent: postremo ipsi caede miseranda suorum fatigati cum armis medio incendio se iniecerunt. iam caedi aurum argentumque cumulo rerum aliarum interfulgens auiditate ingenii humani rapere ex igni uellent, correpti alii flamma sunt, alii ambusti adflatu uaporis, cum recept
Abbreviated transcription (Latin):
ant audiũ ĩ sen citu aũ apd̃ ppłm quo ninus in¬
spectãte me magr̃o eꝗtũ quo fando nũꝙͣ ante cui¬
ditũ erat. imꝑiũ mecũ equãct᷑. reb ꝙͣ uerbis
sua mox ꝯfessicẽ ie sibi p̃ferret. ne dũ ego ꝑfũ¬
tus honorib ar tamina mͥ. atq emulatione
ũ adolescẽte Noretissimo ꝓpotit̃ ind̾licet ut mͥ ĩã

Expanded text:
us insectanti me magistro equitum, quod fando nunquam ante auditum erat, imperium mecum aequaretur; rebus quam uerbis sua mox confessione me sibi praeferret; nedum ego perfunctus honoribus certamina mihi atque aemulationem cum adulescente florentissimo proponam; uidelice
Abbreviated transcription (Latin):
gũlinis responoit ꝯdri ptũ et restitutũ sangũ¬
tũ fiõi sociał utrinq ẜuate docum̃tũ oĩb gc̃ti¬
bus fore suos imꝑcitorts recte et oruine ⁊ cxuo¬
gne fecerĩt en senatũ itq uoluisse ficri donũ ur¬
mictere ut ĩcapitolio ponerẽt. locus in de lau
italiã spectatũ irent. tuces tati. lictereq ⁊ op¬
pida missae ut bispanos cũ iter cicciꝑent. tu¬

Expanded text:
guntinis respondit et dirutum et restitutum Saguntum fidei socialis utrimque seruatae documentum omnibus gentibus fore; suos imperatores recte et ordine et ex uogne fecerint, ea senatum ita uoluisse fieri; donum permittere ut in Capitolio ponerent. locus inde lautiItaliam spectatum irent, duces dati litteraeque per oppida missae ut Hispanos comiter acciperent. tu
Abbreviated transcription (Latin):
ensi utiq aut dure auut :xutu opus eẽ abturo¬
ilis nos uet̾rimisꝰ bostib qui pͥoris quãq cin¬
dii causa nebis fuerũt e lingui posse. cut ex
inspato trente misistis nobis hune .p̾. scipio¬
nem quẽ fortunatissimi erũum saguntinos
iudemur. ꝗa consulem declaratũ uidemus. Qe
iuidisse nos tiuib uestris tenũricituri sunuᷤ
spẽ om̃em salutẽ que nr̃um. cicũ plurimas
hostiñ nroꝵ cepisset in hispania urbes utiq
ex captorũ nũo extretos sãgũtinos ĩpattiq
remisit postrc̃o turdetanã ad eo infestã nobi
ut illa gente ĩ colomi stan saguntum no pos¬
set ita bello ad arfuxit ut non modo nob̾ab¬
sit uerbo inuidia ne posteĩs ꝗtẽ timẽda tt̃is
esset. deletã urbem ternimus corũ inginta¬

Expanded text:
tu opus esse: ab Turdulis nos ueterrimis hostibus, qui prioris quoque excidii causa nobis fuerant, exstingui posse—cum ex insperato repente misistis nobis hunc P. Scipionem , quem fortunatissimi omnium Saguntinorum uidemur quia consulem declaratum uidemus ac uidisse nos ciuibus nostris renuntiaturi sumus, spem, opem, salutem nostram; qui cum plurimas hostium uestrorum cepisset in Hispania urbes, ubique ex captorum numero excretos Saguntinos in patriam remisit; postremo Turdetaniam, adeo infestam nobis ut illa gente incolumi stare Saguntum non posset, ita bello adflixit ut non modo nobis sed—absit uerbo inuidia—ne posteris quidem timenda nostris esset. deletam urbem cernimus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
serefert. senatũ ludibris halit nõ senatore mͦ.
qte quo cõsulit᷑ suo lero dic̃ senfẽciã. atq ego
cãtum habeo dissenciẽti mͥ cib us̃ta festinationc
ĩ afticã traiciendi. duarũ rerũ subcundã o pinio¬
nẽ esst unius insite ingenio meo cũctatioĩs.
adhuc alioꝵ spcciosiora primo aspectu ꝯsilia
semp iusa. mã usu meliora alt̾ius obtrceta¬
tioĩs atq ĩurdie aduersus crescentẽ ĩ dies gła
fortissimi cõsulis aquo suspitic̾e sime neq uita
actaq mores mei neq dictatuaͣ cũ quq cõsula¬
us fastidiꝰ cins sim ꝙͣ desideriũ ctas saltẽ liberet
Quẽtiũ mͥ ꝗ mea ratio cũ eo tẽ potest que filio

Expanded text:
re senatum ludibrio habet, non senatorem qui de quo consulitur suo loco dicit sententiam. atque ego certum habeo dissentienti mihi ab ista festinatione in Africam traiciendi duarum rerum subeundam opinionem esse, unius, insitae ingenio meo cunctationis, adhuc aliorum speciosiora primo adspectu consilia semper uisa, mea usu meliora; alterius, obtractationis atque inuidiae aduersus crescentem in dies gloriam fortissimi consulis. a qua suspicione si me neque uita acta et mores mei neque dictatura cum quinque consulaus fastidium eius sim quam desiderium, aetas saltem liberet. quae enim mihi aemulatio cum eo esse potest qui ne filio
Abbreviated transcription (Latin):
pugne simis ꝗꝑpe ubi nichil uolutariũ nichilãtis.
aut cõs ilii eẽt ubi natirra freti estusꝙ totius c̾ta¬
minis potẽs suis aliẽis riauib ne ꝗcꝙ̃ renugio
ĩconatriũ tendẽtis ĩubẽbãt. ⁊ͥ fugieatẽ nauem
uideres retro uertice ĩpositũ uictorib illata. ⁊ se¬
quẽtẽ si int̃ocrariũ tractũ incitisset mai̾s fugi¬
entit mõ sese ad u̾tentẽ. Ia in ip̃a pugna hec ⁊¬
cũ infesta rostro pateret hostiũ naue. obliqua ⁊¬
ip̃a ictũ alteriꝰ rostri accipiebat illa cũ tfasusa ob¬
plurib remotũ orctinib scindentib u̾ticer cũ fa¬
cilius regeret duas trirtines suppresit uniꝰ p̃ la¬
ta impetulateis alteriꝰ remos det̾ssit ceteras q
q̃s indepta eẽt. młcass. uicũ relꝗs quq nauib
adherbal uetis in africã tr̃as misisset. Lelius ⁊¬
nictor carteiã reuectus auclitir q acta gaclibus
erãt. patefactã proditionẽ cõiuratos q missos

Expanded text:
ippe ubi nihil uoluntarium, nihil artis aut consilii esset. una natura freti aestusque totius certaminis potens suis, alienis nauibus nequiquam remigio in contrarium tendentes inuehebat; et fugientem nauem uideres, uertice retro intortam uictoribus inlatam, et sequentem, si in contrarium tractum incidisset maris, fugientis modo sese auertentem. iam in ipsa pugna haec cum infesta rostro peteret hostium nauem, obliqua ipsa ictum alterius rostri accipiebat: illa cum transuersa obpluribus remorum ordinibus scindentibus uertices cum facilius regeretur, duas triremes suppressit, unius, praelata impetu, lateris alterius remos detersit; ceterasque quas indepta esset mulcasset, ni cum reliquis quinque nauibus Adherbal uelis in Africam transmisisset. Laelius uictor Carteiam reuectus. auditis quae acta Gadibus erant—patefactam proditionem coniuratosque missos
Abbreviated transcription (Latin):
erga nos fuert. ut nos glandiũ nrõꝵ nõ peni¬
tent bellũ ꝓpt̃ nos suscepistis susceptũq quar¬
tũ decimũ annũ tam ꝑtinaciter geritis ut se¬
it adultimũ discͣimen ⁊ ip̃i ueritis ⁊ ꝓpłm car¬
taginẽsem adlixeĩtis. cum ĩ ytalia tã atrox
bellũ ꝗ honibalem hostem haberitis cõsulẽ cũ
ex ercitu ĩ hispaniã uelut colligendas reliqas
naufragii nr̃i misistis p̾.q. cũ. tornelius ex
quo ĩ ꝓũciã uener᷑. nullo tpr̃e destitert q̃ nobꝰ
secũto queq aduersa hestib nrĩs tẽnt fic̾.

Expanded text:
erga nos fuerunt ut nos cladium nostrarum non paeniteat. bellum propter nos suscepistis; susceptum quartum decimum annum tam pertinaciter geritis ut saepe ad ultimum discrimen et ipsi ueneritis et populum Carthaginiensem adduxeritis. cum in Italia tam atrox bellum et Hannibalem hostem haberetis, consulem cum exercitu in Hispaniam uelut ad conciliandas reliquias naufragii nostri misistis. P. et Cn. Cornelii ex quo in prouinciam uenerunt nullo tempore destiterunt quae nobis secunda quaeque aduersa
Abbreviated transcription (Latin):
ab tergo ut pleros q int̾cludetẽt obiecerũt maior q
cedes fuit ꝙ̃ quãtũ ederelenia ꝑ ex cũsicẽs p̃lia solẽt
ira magii accensa adu̾so plio barbã̃ ẽ ꝙ̃ in min¬
uti ai. Itaq ne pulsi uiderent᷑ pͥmaluet poste¬
to die i nacie procesẜt. nõ capiebat oẽ copias ã¬
gusta sicut an dcm̃ est uallis. due ferme pedi¬
tũ ꝑter oĩs egtatas in atiẽ descendit. ꝙ relingaũ
pectitũ erat obli quo cõstitũe colle. Scipio ꝓse ẽe
loci angustias ratus crꝙ inatro pugna romano
aptior ꝙ̃ hispano militi futirra uidebat᷑ ue ĩ eũ
locũ detratta hostrã acier eẽt. ꝙ nõ cẽm młti tu¬
dinẽ eoꝵ caꝑet nouo ci cõsilio adiẽtit aĩu ꝗde
ẽẽ posse. cictũdare cornib iritã ãgusto spatio. ⁊
hosti que cũ peclite ecluxisset ĩ utile fore. Itaq
inꝑat lelio ut ꝑcollis ꝙ ccaltissimo itinere cir¬
cũctucat eꝗter segreget q quãtũ possit equestẽt

Expanded text:
luderent obiecerunt, maiorque caedes fuit quam quantam edere leuia per excursiones proelia solent. ira magis accensa aduerso proelio barbaris est quam imminuti animi. itaque ne perculsi uiderentur prima luce postero die in aciem processere. non capiebat omnes copias angusta, sicut ante dictum est, ualles; duae ferme peditum partes omnis equitatus in aciem descendit: quod reliquum peditum erat obliquo constituerunt colle. Scipio pro se esse loci angustias ratus et quod in arto pugna Romano aptior quam Hispano militi futura uidebatur et quod in eum locum detracta hostium acies esset qui non omnem multitudinem eorum caperet, nouoe posse circumdare cornibus in tam angusto spatio, et hosti quem cum pedite deduxisset inutilem fore. itaque imperat Laelio ut per colles quam occultissimo itinere circumducat equites segregetque quantum possit equestrem
Abbreviated transcription (Latin):
am cõtra ciues nr̃os fertitis. africã ytalie. cas¬
chaginẽ ucbi t omane imꝑare uelletis ob us
⁊a patrie. Corio lanũ condã dãpnatio iñ iuita
muiẜum t. indignũ auxiliũ ut utt ad oppup¬
andã patiiã inpulit reuocauit tam̃ apubl¬
co patriadio pͥuata petas. Qui tolore mis
ira incitatũt stipendiũ ne dieb pautis nore
tere egto seria mĩatu sacis digna carsa firis
Tut pattie ĩndicenitis balũ. car ad idilerges
ꝑfecto milites. ne maiei ĩ corpus mũm uiy mor¬
bi quã inur̃as menter inuasit. hor̃et am̃s infẽit.
fonir oĩa irita oblimo. c̃.p. s̃ inon ut cũq silẽtiũ¬

Expanded text:
ontra ciues uestros ferretis? Africam Italiae, Carthaginem urbi Romanae imperare uelletis? quam ob noxam patriae? Coriolanum quondam damnatio iniusta, miserum et indignum exsilium ut iret ad oppugnandam patriam impulit; reuocauit tamen a publico parricidio priuata pietas: uos qui dolor, quae ira incitauit? stipendiumne diebus paucis impetore aegro serius numeratum satis digna causa fuit cur patriae indiceretis bellum, cur ad Ilergetes  'insanistis profecto, milites, nec maior in corpus meum uis morbi quam in uestras mentes inuasit. horret animus referre ferat omnia inrita obliuio,
Abbreviated transcription (Latin):
nes aspicias. Nõspauẽat hanibal fore ut tot uita
ba se reficerẽt post comiese cladem quãto minus
qmͣ in affrica cãthaginiensib firmũ aut stabi¬
le sit infidis sociis gũuib ac suꝑbis. domini
ad hce nos etiã deẜti absotus uirib nr̃is mili¬
te romanosteti mͦ. taͣthagini tnsi nich̾ ciuilis
roboi̾s est m̃ cede partos milites hñt afros nu¬
midas q leuissima fidei mutate ingenia. hic
modo nich̾ moresit. una et traiccissime me audi¬
etis et ardere bello africã ꝗ molientẽ hĩc hani¬
balẽ ꝗobsid̾ri cãthagine litices ꝗ ficq̃ntiors
te africa ixpectate nũtios ꝙͣ exhispania accipieba¬
tis. Has mͥ spes subicit fortuna p̃.n. inde fedeis
quoꝵ egofider ita ꝑfroi ita ĩuitat ut benetutu.¬
lũ aꝑiet: idẽ uiri cducis nõ de cẽ fortune p̃bẽti
se ꝗ ablata casus pletẽ ad cosilisi. habeboq fabu
me retiueam. in sua tra cogam pugnare eum et

Expanded text:
t, t, quot defecerunt post Cannensem cladem: quanto minus quicquam in Africa Carthaginiensibus firmum aut stabile sit, infidis sociis, gravibus ac superbis dominis! ad hoc nos, etiam deserti ab sociis, viribus nostris, milite Romano stetimus; Carthaginiensi nihil civilis roboris est, mercede paratos milites habent, Afros Numidasque, levissima fidei mutandae ingenia. hic modo nihil morae sit, una et traiecisse me audietis et ardere bello Africam et molientem hinc Hannibalem et obsideri Carthaginem. laetiores et frequentiores ex Africa exspectate nuntios quam ex Hispania accipiebatis. has mihi spes subicit fortuna populi Romani, di quorum ego fidei ita innitar ut bene tutulum aperiet: id est uiri et ducis, non deesse fortunae praebenti se et oblata casu flectere ad consilium. habebo, Q. Fabi , me retineat. in sua terra cogam pugnare eum, et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ me isto ex ẽplo ter ruei̾s si h oc tello nõ pͥore.
foret iꝑnego minꝰ ĩ affricã regulo capto ꝙͣ scipi¬
oĩb occisis inhispanĩa traicerẽ. Nec felicius.
uantuppũ lacedemonũ carthagini ꝙͣ me putrie
mee sinerẽ nutũ eẽt. cẽsce̾tq mͥ ex eo ip̃a fiducia¬
quotrossit ĩ hoĩs uniꝰ u̾tute tñtũ mom̃eti esse.
Ac q̃ athaniẽses audiendi sũt. temere ĩ sicila
las ennãmẽ uocat. nõ agat hodem pͥenis syra¬
cusanũ regem. cũ dnĩ sicilia pumi coureret᷑ trãs¬
gressũ ĩ han candẽ affritã au̾tisse. et tellũ un de
uenerat refers. s ꝗt ultro metũ inferre hosti ⁊
abse remoto pitulo alium ĩdi scĩmẽ adduc̾ẽ qͣles
sat utt̾ib extranisq exemplis ad more opus
tuos un extindiq uid̾as pliis c̃mi ẽ inferẽti
ꝑiculũ ꝙ propulsãti. Adhuc maior ignotarũ re¬
rũ est terror. bona maluq hestiũ exꝓpĩquos si

Expanded text:
igitur me isto exemplo terrueris. si hoc bello non priore, igitur me isto exemplo terrueris. si hoc bello non priore, foret, qui ego minus in Africam Regulo capto quam Scipionibus occisis in Hispaniam traicerem? nec felicius Xanthippum Lacedaemonium Carthagini quam me patriae meae sinerem natum equod possit in hominis unius uirtute tantum momenti esse. at etiam Athenienses audiendi sunt temere in Siciliam las enarrare uacat, non Agathoclem potius, Syracusanum regem, cum diu Sicilia Punico bello ureretur, transgressum in hanc eandem Africam auertisse eo bellum unde uenerat refers? 'sed quid, ultro metum inferre hosti et ab se remoto periculo alium in discrimen adducere quale sit, ueteribus externisque exemplis admonere opus tuos uri exscindi uideas; plus animi est inferenti periculum quam propulsanti. ad hoc maior ignotarum rerum est terror: bona malaque hostium ex propinquo i
Abbreviated transcription (Latin):
ca gduces plures meliores q ꝙ̃ tr̃ ĩ hispania
fucrt an ctos mea tt̃ maturior bello gerendo fuit
ꝙͣ nẽ est an cũ cͣaͣth aginẽsi hoste in hisponia ꝙͣĩ
affrica bellũ geri aptius est facile ẽ fusos fugatos¬
q quattuor ex̾citus punicos post q urbes. uii cap¬
tas. aut metusubactas indicionẽ post ꝑdomita
oła usq ad occranũ. tot regulos tot seuas gẽtes
post receptã totã hisꝑiniã ita ut uestigiũ belli nul¬
lũ reliquũ sit. eleuare mecis res gestas tã hercule.
ꝙͣ si uctor ex affricã redierĩ. ea ipsa eleuare que
nũc retinendi mei causa ut terribilia eade uide¬
antur u̾bis. extelsut᷑. negat uditũ se ĩ affri¬
cñ negat ullos patere portus .m̾. attiliũ captu
⁊asfr ca comemorat tãꝙͣ. m̾. at pͥmo accessu irdo af¬
frcã offende̾it. Neq recordat᷑ illi ip̃i tñ ĩfeliti ĩ po¬
cd aotinet in uictu. ad ultimũ ꝑ masisse. Nich̾

Expanded text:
ca et duces plures melioresque quam tunc in Hispania ca et duces plures melioresque quam tunc in Hispania fuerunt? an aetas mea tunc maturior bello gerendo fuit quam nunc est? an cum Carthaginiensi hoste in Hispania quam in Africa bellum geri aptius est? facile est post fusos fugatosque quattuor exercitus Punicos, post tot urbes ui captas aut metu subactas in dicionem, post perdomita omnia usque ad Oceanum, tot regulos, tot saeuas gentes, post receptam totam Hispaniam ita ut uestigium belli nullum reliquum sit, eleuare meas res gestas, tam hercule quam, si uictor ex Africa redierim, ea ipsa eleuare quae nunc retinendi mei causa ut terribilia eadem uideantur uerbis extolluntur. 'negat aditum esse in Africam, negat ullos patere portus. M. Atilium captum in Africa commemorat, tamquam M. Atilius primo accessu ad Africam offenderit, neque recordatur illi ipsi tam infelici imperatinet inuictum ad ultimum permansisse. nihil
Abbreviated transcription (Latin):
moria ac posteritatẽ ꝓminect. Marimo ciuq io
accidere certũ ão habeo ut se nõ cũ p̃sentib m s
cũ oĩs eui claris uiris comparet. Eꝗtẽ haud dissi¬
mulo me tuas qnte fubi laudes nõ ad sequi solu
uelle. s bona tua dixerĩ sipossim q̃ me exnpare Ilt̾
nec tibi ĩ me neu ra inminorib natu aĩmi sic ut
mani detrimẽtsi sit. Conmorauit ꝙͣ ntũ eẽ pitdi
aditurꝰ. si ĩ africã traicẽ uellim. ma qua nõ so¬
lũ ꝗ rei.p̾. s ex̾citus in ẽẽ uidet᷑ sollicitus. unde
hec tepete cum de me exomta cũ pat̾ patruusq me¬
us int̾fecti cũ duo excitus eorũ prope occidiõe
occisi eẽnt cũ amisse hispanie. cũ quattuor exer¬
citus penorũ quattuor q ducec oĩa metu armisq
truiq itcc̃te cladem cõmemombat. utrũ maior
aliqͣ nũc ĩ africa calamitas accepta est ꝙͣ tũc ĩ
hispani a eãt an maiõẽs nẽ sũt exercitus ĩ affri¬

Expanded text:
moriam ac posteritatem promineat. maximo cuique id moriam ac posteritatem promineat. maximo cuique id accidere animo certum habeo ut se non cum praesentibus modo sed cum omnis aeui claris uiris comparent. equidem haud dissimulo me tuas, Q. Fabi , laudes non adsequi solum uelle sed—bona uenia tua dixerim—, si possim, etiam exsuperare. illud nec tibi in me nec mihi in minoribus natu animi sit ut mani detrimentum est. 'commemorauit quantum essem periculi aditurus si in Africam traicerem, ut meam quoque, non solum rei publicae et exercitus uicem uideretur sollicitus. unde haec repente cura de me exorta? cum pater patruusque meus interfecti, cum duo exercitus eorum prope occidione occisi essent, cum amissae Hispaniae, cum quattuor exercitus Poenorum quattuorque duces omnia metu armisque truique recentem cladem commemorabat? utrum maior aliqua nunc in Africa calamitas accepta est quam tunc in Hispania erat? an maiores nunc sunt exercitus in Afri