comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
R. cauẽ deb̾espt᷑ aditã hẽditatẽ tenniio
racioñdũ redditasit. ⁊ꝗͦ neget. tm̃ redi¬
giexoinib pꝰ sequantũ in cautiõe deductũ
m̃toꝵ hẽditaĩoꝵ ⁊ pupillaiũ racionr̃ le¬
gataĩus desid̾antib brẽs descbñdi ꝓote¬
statẽ facẽ debeat. ne inpotestate eiꝰ sit ꝓ¬

Expanded text:
re cauere. Post aditam hereditatem triennio ratio nondum reddita sit et quod neget tantum redigi ex nominibus posse, quantum in cautione deductm hereditariorum et pupillarium rationum legatariis desiderantibus heres describendi potestatem facere debeat, ne in potestate eius sit pro
Abbreviated transcription (Latin):
stributio. residui uñditio facienda est
ut iddemũ in ħeditate cõputet̾. qñti
attinet diues eẽ. q̃ ꝑꝑsimortis causa ei¬
accepto ferat᷑. id qd̾ debet quadragna
cepi̾se uidebit᷑. licet incħ facẽ pꝰsit. Sen

Expanded text:
stributio, residui venditio facienda est, ut id demum in hereditate computetur, quanti attinet, dives est: quippe si ei mortis causa accepto feratur id quod debet, quadringenta cepisse videbitur, lic
Abbreviated transcription (Latin):
adeũ exhẽditate pupilliducenta ꝑtineãt¬
⁊ debeat legatoꝵ noĩe.c. exducentis que a
pupillo relictas. Quod sipupił soluat lega¬
tũiue. itineĩs. act̾ue. adnullũeĩ eare ᷤᷤ pro
pãte pot̃ ꝑetinẽ. S ⁊ si opꝰ ĩ municipibꝰ hĩ¬

Expanded text:
ad eum ex hereditate pupilli ducenta pertineant et debeat legatorum nomine centum ex ducentis, quae a pupillo relicta sunt. quod si pupillus solvat legatum viae itineris actusve: ad nullum enim ea res pro parte potest pertinere. sed et si opus municipibus h
Abbreviated transcription (Latin):
epitur casus qͦ heres age pot̃: quamuis tes¬
tator ag̃e non potiu̾it: ueluti si tutor tũ
solueret legata: non intposiũt scipula¬
cionem quanto plus quam ꝑ legem fal¬
cidiam capilicuerit: solutũ fuerit. red¬
di: pupillus quidem eo nomine.: titele
non agit. s heredi eiꝰ hoc quoq nõe tu¬
tõ obligaiꝰ erit.

Expanded text:
eritur casus, quo heres agere potest, quamuis testator agere non potuerit: ueluti si tutor, cum solueret legata, non interposuerit stipulationem, quanto plus quam per legem Falcidiam capi licuerit solutum fuerit, reddi: pupillus quidem eo nomine tutelae non agit, sed heredi eius hoc quoque nomine tutor obligatus erit.
Abbreviated transcription (Latin):
legata. ł fidĩ cõmisa p̃stet deneganda eit ac¬
tiologati. silege falcidia uti mallet.
ł alegataiõ. ł astatulib̾o datur. infalcidia ñ
iputat᷑ ꝗa mortis causa capit᷑. Sane sia
statulib̾o pecculiareᷤᷤ nũmos accipiat ꝓsua
pate quadrãginta eos inputare deb ꝗaꝓ¬
caparte ñ mortis causa caꝑe.S hẽditaso
iure cos hab̾e intellig̾. Quarõne placuit
legata q̃ legatarii nõ capiunt. cũ ap̃hẽdes
subsedit̃. hẽditaĩo iure ap̃eos remane̾ in¬
telligi⁊ iõ quadrãti inputanda. nec ꝗoꝙĩ¬

Expanded text:
legata uel fideicommissa praestet, deneganda erit actio legati, si lege Falcidia uti mallet.uel a legatario uel a statulibero datur, in Falcidia non imputatur, quia mortis causa capitur. sane si a statulibero peculiares nummos accipiat, pro sua parte quadranti eos imputar‹e› debparte non mortis causa capere, sed hereditario iure eos habere intellegitur. Qua ratione placuit legata, quae legatarii non capiunt, cum apud heredes subsederint, hereditario iure apud eos remanere intellegi et ideo quadranti imputanda, nec qui
Abbreviated transcription (Latin):
causa accepto ei quadgͣnta ferant᷑. Uñele¬
gant̃ dr̃ acceptilationẽ inpñdñti fore.
ut siꝙͥ mortis tpr̃ quadginta: tota ĩ ueni¬
antur. in.cce. ualeat acceptilatio. Siuõ
p̃tẽa aliꝗͥ inueniat᷑ ꝙ quadrantẽ suppleat
hẽd unquadrĩ genta acceptilauo ꝑfici.
ꝙ sidebitor iste quad gnntoꝵ dũtant.c.¬

Expanded text:
causa accepto ei quadringenta ferantur. unde eleganter dicitur acceptilationem in pendenti fore, ut, si quidem mortis tempore quadringenta tota inueniantur, in trecenta ualeat acceptilatio: si uero praeterea aliquid inueniatur, quod quadrantem suppleat heredi, in quadringenta acceptilatio proficiet. quod si debitor iste quadringentorum dumtaxat c
Abbreviated transcription (Latin):
institutione adiset. ⁊ inpub̾e filiomõ¬
tuo ex substitutione extitinet. quantũ
legatoꝵ noĩẽ p̃stare deb. ⁊ placuit soli¬
dalegata eũp̃stare deb̾e. Nãcũ fusiduo
senusses efficẽnt: ut eͥcalegẽ falcidiã
tociꝰ assis racio habet̾.⁊ solida legata

Expanded text:
disset et impubere filio mortuo ex substitutione heres exstitisset, quantum legatorum nomine praestare deberet. et placuit solida legata eum praestare debere: nam confusi duo semisses efficerent, ut circa legem Falcidiam totius assis ratio haberetur et solida legata
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ secaueant. utex istente conditiõe. au̾lis
reddat qñto inniꝰ solũt. autlegataͣu. resti¬
tuãt: quanto plus consecutisint. S ⁊ silega¬
ta q̃dã pure q̃dã sub conditione relicta esti¬
ciant utexistente conditione. lexfalcidia lo¬
cũ ht̃ putelegata: cũ cautione reddunt᷑.
quocasumag̃. inusuẽ solui quid̃ puẽ lega
ta. ꝑ mac sinulla alia subconditione lega¬
tafuissent. cauẽ aũt legataĩos deb̾e exeuñ¬
tu conditioĩs. ꝙ ampliꝰ accepissent redditũ
iri. cuiꝰgnĩs cautio necessuã udet᷑.⁊ siꝗbS
ẜuis eod̃testam̃to sub conditioẽ lib̾tas data
sit. qͦꝵ p̃ciaconlitioẽ existũte lionis detra¬
hũt¶udiẽ relicta legata alt̾iꝰeẽ iũs pa¬
intelligendũẽ. quantũ nit̃ea donecdieᷤ
obtingꝰ hĩ lucratus ẽ. exfructib ł usiuĩs.
Gͤ optimũẽ ꝗͤ statĩ abinitio itatestatorem
distribuẽ legata. neult dodnͣtẽ relinquẽt᷑¬

Expanded text:
se caueant, ut exsistente condicione aut heres reddat, quanto minus soluerit, aut legatarii restituant, quanto plus consecuti sint. Sed et si legata quaedam pure, quaedam sub condicione relicta efficiant, ut exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, pure legata cum cautione redduntur. quo casu magis in usu est solui quidem pure legata perinde ac si nulla alia sub condicione legata fuissent, cauere autem legatarios debere ex euentu condicionis quod amplius accepissent redditu iri. Cuius generis cautio necessaria uidetur et suis eodem testamento sub condicione libertas data sit, quorum pretia condicione exsistente bonis detrahuntur. In diem relicta legata alterius esse iuris paintellegendum est, quantum interea, donec dies optingit, heres lucraturus est ex fructibus uel usuris. Ergo optimum quidem est statim ab initio ita testatorem distribuere legata, ne ultra dodrantem relinquant
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur: ꝗ idgeĩt. ut fidĩ cõmissũ int̃¬
cidat. p̃tẽa ꝗ ñcapienti pogatꝰ ẽ resti¬
tuẽ hẽditatẽ. senatꝰ consulto plauciano
ñ concaditur qr̃tã recinẽ. sed eaquarta
quã ñ retinuit. ad fiscũꝑtinet ȩeresꝙͥ¬
to diui ꝑii.

Expanded text:
gerit, ut fideicommissum intercidat. Praeterea qui non capienti rogatus est restituere hereditatem, senatus consulto Planciano non conceditur quartam retinere: sed ea quarta, quam non retinuit, ad fiscum pertinet ex rescripto diui Pii.
Abbreviated transcription (Latin):
s us fruct̾ pot̾ eĩrei cuĩ pͥetas ticio lega¬
taẽ. uiꝰ fructꝰ alii legaĩ tẽdecorestitũẽ¬
do nhẽdis. ticio cauĩ debeat. Intdũ ⁊ si
abhẽde legetur. usus fructꝰ ticio caunde
ueluti sidetͣcͣto uu fruct̾u ꝓͥetas eileget᷑¬

Expanded text:
egata est, usus fructus alii legari, tunc de eo restituendo non heredi, sed Titio caueri debeat. interdum et si ab herede legetur usus fructus, Titio cauendum est: ueluti si detracto usu fructu proprietas ei leget
Abbreviated transcription (Latin):
functo nat̃alit̃ debebant̾. inheditatẽ ma¬
nentib¶sꝗ inbonis unũdũtaxat. ẜuũ
habebat legalut. cũticio eꝰ fidĩ cõmisit.
ap̃hẽdẽ remanẽ. quẽ ad modũ sidirecto
ptꝰ triennnũ ẜuolib̾tatẽ dediset. eiꝰꝙ usũ

Expanded text:
functo naturaliter debebantur, in hereditate manentibus. Is, qui in bonis unum dumtaxat seruum habebat, legauit eum Titio et fidei eius commisit, apud heredem remanere, quemadmodum si directo post triennium seruo libertatem dedisset eiusque usum
Abbreviated transcription (Latin):
exitat. q̃ris cuiꝰ tpĩs pecculiũ cõputtũ opõ¬
teat infalcidia lege. P liãꝙ putãt qd̾̃ tẽ
inpecculio fiũt. adiretur hẽditas inspici¬
endũ. Egodubito q̃ in mortis tpr̃ in rõne
leg̃ falcidie. in eunda placuit obẜuari.

Expanded text:
peculium computari oporteat in Falcidia lege. plerique putant, quod tunc in peculio fuerit, cum adiretur hereditas, inspiciendum. ego dubito, quoniam mortis tempus in ratione legis Falcidiae ineunda placuit obseruari
Abbreviated transcription (Latin):
isset filius eũ relinquendi.
d. ⁊Ticio mãnos fingłos denalegatas̃. ⁊ iudex¬
it smuelegis falcidiȩ rõnẽ int̃hẽdẽ.⁊ alios legata
debeat qͣnͣti uenire idlegatũ pot̃. in incerto
põito ꝗ̃du nuturꝰ sit ticiꝰ. Mortuo aũ

Expanded text:
. Cum Titio in annos singulos dena legata sunt et iudex legis Falcidiae rationem inter heredem et alios legatardebeat, quanti uenire id legatum potest, in incerto posito, quamdiu uicturus sit Titius: mortuo autem
Abbreviated transcription (Latin):
restituẽ.⁊ om̃ sciendũc̾ legẽ falcidiã int̃¬
dũ partẽ eiꝰ qd̾ datũ ẽ int̃dũ totũ reuocãe
Cũenĩ habita racione cris alieni falcidia
int̾ eãt. pleꝵq euenit. ut enĩgentẽ debitoł
c̃ditionȩ eris alicmi existente totũ ꝙ legatuẽ
ciat legatũ oiõñ deb̾i. ꝗꝓpe cũ habita raci¬

Expanded text:
 legem Falcidiam interdum partem eius quod datum est, interdum totum reuocare. cum enim habita ratione aeris alieni Falcidia ineatur, plerumque euenit, ut emergente debito uel condicione aeris alieni exsistente totum quod legatum est ciet legatum omnino non deberi,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.n Nescumꝰ apollinaĩs uilio paulo eefacto
eqs expartib sqͥpsit hẽdes eia singł is legata in¬
uicẽ dedit. ab una tñ italegauit. tã cohẽdibus
ciꝰꝗ̃ extͣncis: utfalcidiȩ sitlocꝰ. quẽo anadũsus
cohẽdes suas aquib legata ⁊ ip̃a accep̃. ut ip̾sit
faleidia.⁊ siñ pꝰsit ł doliexceptiõẽ sũ mouñdaẽ:
quẽãdmod̾ adũs cetneos cõputatio falcidie ĩ

Expanded text:
 facto, aequis ex partibus scribsit heredes et a singulis legata inuicem dedit, ab una tamen ita legauit tam coheredibus eius quam extraneis, ut Falcidiae sit locus. quaero, an aduersus coheredes suas, a quibus legata et ipsa accepit, uti possit Falcidia et, si non possit uel doli exceptione summouenda est, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
claret᷑. ñ eẽ cõpñsationẽ factã. qm̃hẽdẽ
suũ hab̾e. ꝓͥabona defimetꝰ hostendit. Pla¬
ne sicondino fidĩ cõnuisi fuĩt inpleta. fruc¬
tui. Ii ẽciutatp̃ sptꝰ mortẽ aui ꝑcepti paĩ
peccunia dẽbito turele cõpñsabunt᷑. Sed
quartã hĩ nepotis debonis dũtieat. q̃mo
riens auus reliꝗd retinebit᷑.¶Cũfidĩ cõ¬
niissũ ex uoluntate: matͥ apatre moĩente
debitũ filio pat̾ hẽditate sua ꝗ̃ infilium
cũferebat cõpñsaĩ uoluit. ꝙ filio debet᷑
sirõ falcidii poniceꝑit.finiquadnͣtiꝰ q̃ ex
bonis patris. cũ effectu ꝑcepit cõpñsabit᷑
atq ita suꝑfluũ heris alieni dodñti tñ
detrahet.¶ Exdonationib muxorẽ collat̾i ᷑

Expanded text:
claretur non esse compensationem factam, quoniam heredem suum habere propria bona defunctus ostendit. plane si condicio fideicommissi fuerit impleta, fructus hereditatis post mortem aui percepti pari pecunia debito tutelae compensabuntur, sed quartam heres nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens auus reliquit, retinebit. a patre moriente debitum, filio pater hereditate sua, quam in filium conferebat, compensari uoluit: quod filio debetur, si ratio Falcidiae poni coeperit, fini quadrantis, quem ex bonis patris cum effectu percepit, compensabitur atque ita superfluum aeris alieni dodranti tantum detrahetur. Ex donationibus in uxorem collatis quod
Abbreviated transcription (Latin):
Sceu F und mleget᷑.⁊ ua infalcidia rõne si
tm̃sit inuiaqñtũ ampli̾ẽ infalcidia: ĩteger
fundꝰ capiet᷑. ⁊ uiaꝑit. s. siuialeget᷑. nec sol¬
uñdos sithẽditas. ñdebebit᷑. uidñdũ ⁊ sifũ¬
do. ⁊ iualegato minꝰ ex utͦq desids. q̃sit uie
p̃ciũ pot̾ coacta rõne dici: ñ tm̃fundũ so¬
lidũ capi. s ⁊̃ ut doliexceptio tm̃ sarciat
quantũ deẽ. neplus hat̃. q̃ falcidia defidõt
ut cẽ solił uia int̃cidat. quociens pͣlus fai

Expanded text:
s mihi legetur et uia, in Falcidiae ratione, si tantum sit in uia, quantum amplius est in Falcidia, integer fundus capietur et uia perit. sed si uia legetur nec soluendo sit hereditas, non debebitur. uidendum etiam, si fundo et uia legato minus ex utroque desideret quam sit uiae pretium. potest coacta ratione dici non tantum fundum solidum capi, sed etiam, ut doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desiderat: ut tunc solum uia intercidat, quotiens plus Falci
Abbreviated transcription (Latin):
testatus puer accepit racioni falcidie. ñcor¬
fundet᷑ s. quartaĩ eiꝰ tm̃ portionẽ substitut᷑
retinebit q̃ inpubesaccepit. ꝙ substiutũ habuit
U. ¶d uonis iuire falcidie cõtribuñdũe a
debutoe ciumortis causa pactodebitũ remis¬
sũe infactũ c̃cepta replicationẽ retiuebit᷑.
fr cũhẽde sororẽ scbẽt. aliũ ab eacui dõatũ ẽt̃¬
uolebat stipulaĩ eurauit. nefalcidie utẽt᷑.
⁊ ut c̾tã peocuniã sicc̾fecisset praret. pͥuatoꝵ
cautione legib nẽẽ frangendũ constitit. ⁊
iõ sororẽ uire .p. retencionẽ habituã.⁊ ac¬
tionẽ exstipulatu denegandã. I nõ id cͥcominꝰ

Expanded text:
intestatus puer accepit, rationi Falcidiae non confundetur, sed quartam eius tantum portionem substitutus retinebit, quam inpubes accepit qui substitutum habuituod bonis iure Falcidiae contribuendum est a debitore, cui mortis causa pacto debitum remissum est, in factum concepta replicatione retinebitur. Frater cum heredem sororem scriberet, alium ab ea cui donatum uolebat stipulari curauit, ne Falcidia uteretur et ut certam pecuniam, si contra fecisset, praestaret. priuatorum cautione legibus non esse refragandum constitit et ideo sororem iure publico retentionem habituram et actionem ex stipulatu d
Abbreviated transcription (Latin):
stimabit᷑. Rurs pat̾ẽ debi racioni ñ congru¬
it. qñ neceẽ ẽ totiꝰ legati. c̃ditionẽ lextiti̾se
ł defecisse.gͦ ꝑ exceptionẽ doli mali tota ea
res tẽꝑandaert. Qr̃ cũ ꝙ tale ꝗd conseꝗ uelit
sic conseq̃t᷑. csiqͦ ampliꝰ legauit. łlegaũ q̃ pꝑ¬

Expanded text:
ationi non congruit, quando necesse est totius legati condicionem uel exstitisse uel defecisse. ergo per exceptionem doli mali tota ea res temperanda erit. Quare cum quis tale quid consequi uelit, si‹c› consequetur: 'si quo amplius legaui uel legauero,
Abbreviated transcription (Latin):
tiñconoĩe. inducet᷑ quanto plic̃s mmoĩs ue
sit res ea quantitate. q̃ quo p̃tiotestator acci
reliquu legatus. intellectũ ẽ ꝓti Piligent̃¬
remotalege falcidia intotũ uĩs forethidẽ
fore. iueaparte q̃lege falcidia constituetur:
s ciũ attinet dãpna p̃tea factañ deduci: ne
aumota porcio legatis fidĩue cõmiilis dethat᷑.
nec dãpnopt̾ea incidñte exporcionẽ q̃fici̾ ad
extimationẽ eoꝵ bonoꝵ q̃ mortis tpr̃ fuer᷑¬

Expanded text:
nomine inducetur, quanto pluris minorisue sit res ea quantitate, quam quo pretio testator accipreliquam legatum esse intellectum est. P. quod enim remota lege Falcidia in totum iuris foret, hoc idem fore in ea parte, quae lege Falcidia constitueretur: hoc enim attinet damna postea facta non deduci, ne amota portio legatis fideiue commissis detrahatunec damno postea incidente ex portione, quae fieri ad aestimationem eorum bonorum, quae mortis tempore fuer
Abbreviated transcription (Latin):
tiolegis cornelie.⁊ hẽditatẽ ⁊ hãdẽ facit
S nemo dubitare ꝗndeb̾at. idqͦ indulgeĩ
to aditione: exemplo edictilegatoꝵ noĩe
conueniet᷑ his conseqñs eit̃. ut siexfructib
medio tpr̃ quartã ⁊ quarte fructꝰ habuit᷑

Expanded text:
tio legis Corneliae et hereditatem et heredem facit. sed me non dubitare, quin debeat id quoque indulgeri lnto aditione exemplo edicti legatorum nomine conuenietur. His consequens erit, ut, si ex fructibus medio tempore quartam et quartae fruc
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾is ñ op̃te. iõq. quartapupillo datepoͦ¬
tioneᷤ hab̾e substitutũ. q̃uis suã portio¬
nẽ hat̃ ut institut᷑. ⁊ aliã causãcẽ eiꝰ ꝗex
exeoporcione q̃ conficẽtur expliũb neqire¬
ferre pure sepe ansubdiũsis conditioĩb
sit hs̃ institut ¶Siq exhẽdatofilio substituit
bedẽ institutũ ⁊ abeo tabuł qͦ sodis legauit

Expanded text:
o datae portionis habere substitutum, quamuis suam portionem habeat ut institutus: et aliam causam esse eius, qui ex ex ea portione, quae conficeretur ex pluribus, neque referre, pure saepe an sub diuersis condicionibus sit heres institutus. Si quis exheredato filio substituit heredem institutum et ab eo tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
ut substitut᷑. licet portio largiatur. eiꝰ ñ so
conseqñs ẽ. ut sipupillo defalcidia cauium
stituisset. quẽ ad modũlegis falcidiȩ rõ
inquiridebent: quale ẽ quoduulgo dicẽt᷑
legatoꝵ racionẽ seꝑandaĩdixi quantũ ad
legata q̃ pat̃ afilioitẽ a substituto reliꝙ̾¬

Expanded text:
ut substitutus, licet portio largiatur eius, non iconsequens est, ut, si pupillo de Falcidia cautum stituisset, quemadmodum legis Falcidiae ratio inquiri debeat? et quale est, quod uolgo diceretur, legatorum rationem separandam? dixi, quantum ad legata, quae pater a filio
Abbreviated transcription (Latin):
sentũcia ꝑ iñ huic quartã relinquendã
existimanciũ. atq itastpatͥ hs̃ extitiset
Ut crĩ opes patris.⁊ contͥbutio legatoꝵ
uñ ħcapiũt. ⁊ formã ⁊ originẽ: itaplẽs
substituti sub ductaꝑsona pupilli reuo¬
candis ad intellectum substitutioĩs. ⁊ ad
tũ dicemꝰ dealtõ substituto ꝗ nẽ honerat̾
siforte ñdũ legata pupilłꝰ ase relicta sol

Expanded text:
sententia perinde huic quartam relinquendam existimantium atque ita si patri heres extitisset: ut enim opes patris et contributio legatorum inde capiunt et formam et originem, ita plures substituti subducta persona pupilli reuocandi sunt ad intellectum institutionis. quid tamen dicemus de altero substituto, qui non est oneratus? si forte nondum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ p Pat̃ filiã q̃ auiro diũtãt. hẽdẽ ꝓpate
instituit.⁊ ab capetit. ut frĩ ⁊ cokẽclisuo
portionẽ hẽditatis acceptã. deducta
sexta restituẽt. admissa cõpñsatiõe dotiᷤ
infalcidie rõne. sipat̃ dotẽ consentiente
filia ñpetisset falcidiã ꝗ uiẽ hẽditaĩo

Expanded text:
 Pater filiam, quae a uiro diuerterat, heredem pro parte instituit et ab ea petit, ut fratri et coheredi suo portionem hereditatis acceptam deducta sexta restitueret, admissa compensatione dotis in Falcidiae ratione. si pater dotem consentiente filia non petisset, Falci
Abbreviated transcription (Latin):
ceẽ sit legatariis. nedestituto testam̃to nicħ con¬
sequent᷑. cũ hẽdẽ inporcionẽ legatoꝵ pacisci
detrahatur . s hiuẽ utim̾. utquanties apes
obligatioĩs̃ uenire possit. ut tantũ stipulato¬
tis ꝗd honis accede uidatur: ꝓni̾soĩs uõ dece¬
dẽ aut cautionib res explicaĩpõt. ut duoꝵ

Expanded text:
cesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portionem legatorum pacisci. detrahatur. sed hoc iure utimur, ut, quanti ea spes obligationis uenire possit, tantum stipulatoris quidem bonis accedere uideatur, promissoris uero decedere. aut c
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ f Fundolegitom̾ subconditione pñdute
legaticonditione. hr̃ me hẽdẽ instituit. ac
postea logati conditio extitit. in falcidie rõe.
fund̾ ñ iure bẽditaĩo. ẜ legatiueẽ intelligͥ¬
Rob trbis legati. ł fidĩ cõmisiñ necesaĩe¬
ciuitati relinꝗt᷑. ꝙ excausapollicitatioĩs pr̃aĩ
neceeẽ. Itaq si debit mod̃ testam̃todñs exce̾sit
suꝑ fliũ dũ taxat falcidia minuet᷑. Qr̃ uec
fidĩ cõmiti legaraui pot̾it. ꝙ sicdies aut cditio
legatũfecit. ñ utilitatis extimatio.s totũ pe

Expanded text:
 Fundo legato mihi sub condicione pendente legati condicione heres me heredem instituit ac postea legati condicio exstitit. in Falcidiae ratione fundus non iure hereditario, sed legati meus esse intellegrum Verbis legati vel fideicommissi non necescivitati relinquitur, quod ex causa pollicitationis praestari necesse est. itaque si debiti modum testamento dominus excessit, superfluum dumtaxat Falcidia minuetur. quare nec fidei committi legatarii poterit. quod si dies aut condicio legatum fecerit, non utilitatis aestimati
Abbreviated transcription (Latin):
d e Cũauꝰ filiũ achepotẽ ex alto filio hẽdẽs
lib̃is relictis. intͣ etatẽ sup̃ scͥptã uita deceᷤᷤ¬
sit. fidĩ cõmissi condinonẽ coniectã pieta
tis.Rr. defecisse se ꝙ minꝰ scptũ. quã dic¬
tũ fueont: inucniretur
dato. sisatis ab hẽde ñcxegit̃. ⁊ ticiꝰ int᷑ .a.¬

Expanded text:
 auus filium ac nepotem ex altero filio heredes liberis relictis intra aetatem supra scriptam uita decessit. fideicommissi condicionedi defecisse, quod minus scriptum, quam dictum fuerat, inveniretur.dato, si satis ab herede non exegerit" et Titius intr
Abbreviated transcription (Latin):
mucianã cautionẽ locũ habe ꝗa morte
uiriconditio possit existe ¶fidĩcõmissam̃¬
strua ⁊ annua subead̃ conditione lib̾to re¬
licta. ꝗ̃ diureᷤ patronifilie geseĩt. ⁊ si pr̃aĩ
nece̾eẽ filia ꝓhibĩte ressues administrͣi.

Expanded text:
Mucianam cautionem locum habere, quia morte uiri condicio possit exsistere. Fideicommissa menstrua et annua sub ea condicione liberto relicta 'quamdiu res patroni filiae gesserit' etsi praestari necesse est filia prohibente
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙcũq ciuis romanꝰ pt̾ hanclegẽ rogatã testaũ¬
tũ faciet :ͥ quantã ciuq ciuiroitiano peccumã uie
publico dare. legne uolet: uispotestasq esto
dũ itadet᷑ legatũ neminꝰ ꝗ partẽ quartã hẽdita¬
tis eotestam̃to hẽdes capiant eĩsquib ꝗd itadꝙ:
legatiiuie eit̃ eãpeccuniã. siñ fraude sua cape
eĩt. eã peccunuã debeto dare quã dãpuat᷑ e
¶lex falcidia ⁊̃ ad eos ꝗ ap̃hosteᷤ moi̾unt᷑. ꝑple¬

Expanded text:
 ciuis Romanus post hanc legem rogatam testamentum faciet, is quantam cuique ciui Romano pecuniam iure publico dare legare uolet, ius potestasque esto, dum ita detur legatum, ne minus quam partem quartam hereditatis eo testamento heredes capiant, eis, quibus quid ita datum legatumue erit, eam pecuniam sine fraude sua capere erit, eam pecuniam debeto dare, quam damnatus est'. Lex Falcidia etiam ad eos, qui apud hostes moriuntur, p
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃.o. Nat̃ filio suo cohẽdes sm̃ ulla cõdi¬
tione. fdias ipiꝰ dedit. acpetit utfilias
suas emanciparet. itaut curatoẽs apre¬
tore acciꝑent. fiłii uid̾i fidĩcõmisise
placuit. uteas suiũs constitutas ad
ħec̃ditatẽ aiue ꝑuenire patẽt᷑ Inec adrẽ
ꝑtinẽ. siportionẽ filiꝵ iuire substicucioĩs

Expanded text:
. Mater filio suo coheredes sine ulla condicione filias ipsius dedit ac petit, ut filias suas emanciparet, ita ut curatores a praetore acciperent. filii uideri fidei commississe placuit, ut eas sui iuris constitutas ad hereditatem auiae peruenire pateretur, nec ad rem pertinere, si portionem filiarum iure su
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. Int̾dũ oñti nedessãĩũẽ solidũ soliu lega¬
taiõ int̾poĩta stipulatione. quanto ampliꝰ ꝗͣ ꝑ
lege falcidiã ceꝑit reddi. uelutisiea q̃ pupillo
legatasint: ñ excedat modũ log̃ falcidie. Uẽnꝰ
aut̃ ne inpub̾e eomortuo alialegata inuenũt᷑
q̃ andebeant᷑ inc̾tũẽ. ⁊ iõ sihĩ siñ iudice soluẽ¬

Expanded text:
i legatario interposita stipulatione 'quanto amplius, quam per legem Falcidiam ceperit, reddi': ueluti si quae a pupillo legata sint non excedant modum legis Falcidiae, ueremur autem, ne impubere eo mortuo alia legata inueniantuquae an debeantur incertum est. et ideo, si heres sine iudice solue
Abbreviated transcription (Latin):
tioticłȩ simͥ nupseĩt. ñ dubie nͥuiuñte te¬
statore. ilsaaut siadexequias funẽis mͥue
filio meo nupsec̃t. ł uiuñte ł mortuo testa¬
tore mpleĩ possit. ⁊ pͥma ꝗd̃ acͥt̾cia exre¬
latis conditiõib infinitũ tp̃s hñt. Qñqenĩ¬

Expanded text:
Titiae, si mihi nubserit' non dubie nisi uiuente test‹at›ore, illa autem 'si ad exsequias funeris mei ufilio meo nubserit' uel uiuente uel mortuo testatore impleri possit. et prima quidem ac tertia ex relatis condicionibus infinitum tempus haben
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ debet. circũuenĩ testanciũ uolun¬
tas. Sicdeiñ hoc accipiendũ quẽ admod̾
sisubconditione lib̾oꝵ emancipandoꝵ ei
fuisset legatũ ⁊ itatelictũ: ut eoseman¬
ciparetꝰ. Cui rei consequensẽ ꝙ duiꝰ.s.
hẽdes institiusset.⁊ ip̃m filiũ cohẽdẽ
filus sius dedisset. cosq nuicẽ substi¬
tuisset. togassetq filiũ. ut filios emã¬

Expanded text:
eniri testantium uoluntas: sic deinde hoc accipiendum, quemadmodum si sub condicione liberorum emancipandorum ei fuisset legatum uel ita relictum, ut eos emanciparet. cui rei consequens est, quod diheredes instituisset et ipsum filium coheredem filiis suis dedisset eosque inuicem substituisset
Abbreviated transcription (Latin):
gatũ ẽ. cũ idexint̃ uallo subc̃ditiõe legatũẽ
postẽiꝰ ualet. sipͥus subconditiõe. de. ind̾
puẽ legatũẽ. p̃sens debetur. Quodsipure nõ hẜꝰ¬
legatũ excontinentihẽs subc̃dioẽ dãpnatꝰ
tione suꝑioĩs legatipostius scͥptũ fuit¬

Expanded text:
nteruallo sub condicione legatum est, posterius ualet: si prius sub condicione, deinde pure legatum est, praesens debetur. quod si pure legatum ex continenti heres sub condicione damnatus tione superioris legati posterius scriptum fu
Abbreviated transcription (Latin):
rome relictis ꝓficiscet̾.⁊ ap̃castra defunct᷑ ẽ.
Qscitũ ẽ anab hẽdib eiꝰ alimtadebeant᷑. paud ꝵ.¬
c̃ditionẽ quid̃ inꝑsõa lib̃toꝵ quicũ filiodfũcti
moratis. autꝑ eos ñstecit: quominꝰ morarent᷑:
mortuo filiotestatõĩs. defecisse nĩudi. S si
testator ꝑꝑfilii utilitatẽ hisꝗcũ eo moati fius¬
sent alim̃ta pr̃aĩ uoluit: cẽ uoluntatẽ defuncti
fidĩcõnsit. utirẽ eiꝰ unu̾sã restituẽt filus
eiꝰ lib̾tis ueeoꝵ: cũipĩ petissent. siñ ullauiłs

Expanded text:
Romae relictis proficisceretur, et apud castra defunctus est: quaesitum est, an ab heredibus eius alimenta debeantur. Paudicionem quidem in persona libertorum, qui cum filio defuncti morati sunt aut per eos non stetit, quo minus morarentur, mortuo filio testatoris defecisse non uideri. sed si testator propter filii utilitatem his, qui cum eo morati fuissent, alimenta praestari uoluit, contra uoluntatem defuncti fidei commisit, uti rem eius uniuersam restitueret filiis eius liberisue eorum, cum ipsi petiss
Abbreviated transcription (Latin):
substitut᷑ ꝗcꝗ̃ retineat uelut longe plus
bat. quarte pat̃ne hẽditatis. Ꝙdgͦ sinõ
sufficiat pupillihẽditas legatis cũpatͥs
suffecisset. desuo quadrante miii dab̾
substitut᷑. q̃ pat̃ logauit desuo nec adrem
ꝑtinet. ꝙ ȩxnullotestam̃to pr̃at᷑ ultͣ iͣres
patͥmonii. cũs hac parte uiis legataq̃

Expanded text:
substitutus quicquam retineat vel ut longe plus habeat quartae paternae hereditatis. quid ergo, si non sufficiat pupilli hereditas legatis, cum patris suffecisset? de suo quadrante nimirum dabit substitutus, quoniam pater legavit de suo: nec ad rem pertinet, quod ex nullo testamento praestatur ultra vires patrimonii, cum in hac parte iuris legata, quae
Abbreviated transcription (Latin):
incidit spẽs tał. lib̾tinꝰ patronũ exsemis¬
se hẽdẽ instituit. ⁊ filiã suã exalio semis
defunctihẽditatẽ. Pt̾ aliquãtũ tps as
eo manumisisse. q̃telũtur. anfidr̃ cõmisũ
pecẽ abeod̃ patrono possint. Rogo g̾

Expanded text:
incidit species talis. libertinus patronum ex semisse heredem instituit et filiam suam ex alio semissdefuncti hereditatem. post aliquantum temporis ab eo manumissae quaerebant, an fideicommissum pe tere ab eodem patrono
Abbreviated transcription (Latin):
rib cuis inpub̃ib quadrantẽ quib frm̃¬
a tutorẽ dedit. ita fuat locut̾. filii content̾
eris ꝓtuo semusse aureis duccutis.⁊ uos fi
lie ꝓurĩs quadrantib centenis aureis uice
mutua lib̃is fidei cõmissũ hẽdipatis reli¬
quisse m̃udebatur. ħ estimanionẽ puta
u ipamntib frugi fieĩ solet ꝑatͥmonĩ sui

Expanded text:
us impuberibus quadrantes, quibus fratrem tutorem dedit, ita fuerat locutus: 'fili, contentus eris pro tuo semisse aureis ducentis et uos, filiae, pro uestris quadrantibus centenis aureis'. uice mutua liberis fideicommissum hereditatis reliquisse non uidebatur, sed aestimationem ut a parentibus frugi fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdi Pncoscuutati pelicras qruppͥos fines
babebant ex causa fidi cõmulsi. monimꝰ de
b̃i placuit. ꝙ testator fieseoꝵ significatuꝵ:
⁊ c̃taminis formãquã celebraĩ singłis anius¬
partẽ int̾im solui sibi de sidaũt. neq acceꝑat.
inea morã palliuis intellig ¶Cũpt᷑ mortẽ ẽp¬
toũ: uendicionis rei .p. p̃dioꝵ optimꝰ maximiꝰ¬

Expanded text:
di. Uicos ciuitati relictos, qui proprios fines habebant, ex causa fideicommissi non ideo deberi placuit, quod testator fines eorum significaturum et certaminis formam, quam celebrari singulis annispartem interim solui sibi desiderauerit neque acceperit, in eam moram passus intellegitur. Cum post mortem emptoris uenditionem rei p
Abbreviated transcription (Latin):
diis ꝓpinquoꝵ sed andis ꝓspexit. quas mat̾ia
cõions sol exctrare¶ Pat̃ pluib filus hedibus
institutis moriens claues⁊ anulũ custodie
causamaraiori natufiliȩ trĩdidit.⁊ lib̾tũ eid̾
filiȩ qrup̃sens erat. ⁊ resquas subcura sua ha¬
buit. assĩgnare iussit. Cõẽ filioꝵ negociũge¬
stũ intelligebat᷑. nec obeãrẽ ap̃ arhitũ di

Expanded text:
diis propinquorum sedandis prospexerit, quas materia communionis solet e‹x›citare. Pater pluribus filiis heredibus institutis moriens claues et anulum custodiae causa maiori natu filiae tradidit et libertum eidem filiae, qui praesens erat, res quas sub cura sua habuit adsignare iussit. commune filiorum negotium gestum intellegebatur nec ob eam rem apud arbitrum di
Abbreviated transcription (Latin):
pt̾ annũ sub pignore debebat. Nõut ꝗdã
putant iedũ tp̃is tm̃ cõmodũ extesta¬
t̃to debetur. sedtora .x. petipossunt.
nectollitur peticio. simt̾im amiꝰ suꝑue¬
neĩt. Nã sustiẽ ꝙ utilit̃ diescessit. Quod
siuiuo testãtore amiꝰ siꝑ ueniat: dicen.¬
dũ eit inutile estici legatũ quãꝗͣ consti¬
to: quid dicemꝰ sifundꝰ legatꝰ sit exdiede¬
bitus: Ilãnec peccuua petipõt. q̃ nẽ le¬
eo testam̃tq factio. Ceteꝵ exꝑsona ẜui cõ¬
stitit legatum. ⁊õ rectissime iuł diffm̃:¬
qi s nõdt ysemꝑ.u.i.ta. l.xi. qdi ẜuo alieno.Rt¬
id demũ ẜuoalieno legaĩpꝰse: quod ip̃ lib̾

Expanded text:
post annum sub pignore debebat. non, ut quidam putant, medii temporis tantum commodum ex testamento debetur, sed tota decem peti possunt: nec tollitur petitio, si interim annus superuenerit: nam sufficit, quod utiliter dies cessit. quod si uiuo testatore annus superueniat, dicendum erit inutile effici legatum, quamquam constito, quid dicemus, si fundus legatus sit ex die debitus? nam nec pecunia peti potest, quae eo testamenti factio, ceterum ex persona serui constitit legatum. et ideo rectissime Iuliet Secundo quaerebatur, substituti, quos eis dedebent? ab utroque substituto legata
Abbreviated transcription (Latin):
imiquitatẽ occurrere. P rudentiꝰ autẽ
fecĩt. siextestam̃to frĩs hẽditatẽ repudi¬
auĩt ⁊ intestati possessionẽ acceꝑit. Nlẽe
undebitur. dolo fecisse. cũ fraudẽ excluseit.
Ate peto maĩte si quoᷤ lib̾oꝵ habuis: ilł p̃dia
relinquas. ł siñ habiũs. tuis. siũ meis ꝓpmꝗ¬

Expanded text:
autem fecerit, si ex testamento fratris hereditatem repudiauerit et intestati possessionem acceperit: nec uidebitur dolo fecisse, cum fraudem excluserit. 'A te peto, marite, si quid liberorum habueris, illis praedia relinquas uel, si non habueris, tuis siue meis p
Abbreviated transcription (Latin):
dũ eit̃: quipt̾ dictã sentenciã: iudicatũ sol¬
ue̾ suꝑ seder̃. llec aliud ẜuabit᷑ inlitis sũp¬
tib siracio litigandi ñ fuit. Ignauia ⁊ erã
p̃tentlentes audiri ñ oportet. ꝙ intutoĩb
quoq ꝓbatur. ¶redia pat̃ defamilia lib̾oꝵ
alienaĩ u̾bis fidĩ cõmissi ꝓhibuit. Supp̃¬
mꝰ exlib̾is quifidĩ cõmissũ petẽ potuit. ñ
idcͥco minꝰ accionẽ inbonus ss̃ reliquise us

Expanded text:
 qui post dictam sententiam iudicatum soluere supersederunt. nec aliud seruabitur in litis sumptibus, si ratio litigandi non fuit: ignauiam etenim praetendentes audiri non oportere. quod in tutoribus quoque probatur. Praedium pater de familia liberorum alienari uerbis fideicommissi prohibuit. supremus ex liberis, qui fideicommissum petere potuit, non i
Abbreviated transcription (Latin):
minũ ꝑic̾ulo q̃ ꝑ diuisionẽ obtiger̾ int̃
cobẽdes int̾positis delegationib ñ astrͣm¬
guntur: ñ mag̃ quã p̃dioꝵ. cũꝑimuitatiorez
discernens cõmutationẽ int̾uenit. Et¬
liamea p̃cipiat sq hab̾e uolo rẽ matris
sue fructꝰ quos mediotpr̃ ipat̃ p̃cep̃: nec
inseꝑato habuit. ⁊ asũpsit: ł in suũ patri r̃p¬
G moniũ conũtit.: ñ uidñtur filȩ telicti.¬

Expanded text:
 inter coheredes interpositis delegationibus, non adstringuntur, non magis quam praediorum, cum permutatio rerum discernens communionem interuenit. 'Filia mea praecipiat sibique habeat uolo rem matris suae.' fructus, quos medio tempore pater percipiet nec in separato habuit, sed absumpsit uel in suum patrimonium conuertit, non uid
Abbreviated transcription (Latin):
milie ñexiret. hẽdẽ lib̾te filiũ parte pdu¬
maret ad solã consobriã suã bona ꝑuntta.
codicilł ad eã factis pliũb fidĩcõmun re¬
liquerat. Iuire successionis ad duosesꝰdgd̾
possessione deuoluta: racionib equntutłs
⁊ ꝓpetu edicti exemplo ꝓparte dimidra inu¬
liere releuandã. Rdi. sedlib̾tate ab ea pre¬

Expanded text:
dem libertae filium partem praedimaret ad solam consobrinam suam bona peruentura, codicillis ab ea factis pluribus fideicommissa reliquerat. Iure successionis ad duos eiusdem gradus possessione deuoluta rationibus perpetui edicti exemplo pro parte dimidia mulierem releuandam respondi: sed libertates ab ea prae
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. uẽiꝰ a̾ut̃ dicimeundẽ casũ substitut su
di. inquẽ casũ fidĩ cõmissa meruer᷑. ⁊ iõ ad
substitũtionẽ eas uocaĩ cũ eñĩ ẜ uo alieno
fidĩ cõmissũ: ł ab imo exhẽdib subẽ ditiontͣ¬
fuĩt datũ: Id̾q ẜius ei hẽdi substituat᷑. licx
pure sub stitutio factasit.: ⁊ m̃ sub eadẽ con¬
missã lib̾tatẽ reliꝗde ⁊ aliud ꝗd ad scripsit᷑ ꝗdã
dicunt quia placebat. ab hede cũ manunat¬

Expanded text:
tatem. melius autem dici in eundem casum substitutas videri, in quem casum fideicommissum meruerunt, et ideo ad substitutionem eas vocari. cum enim servo alieno fideicommissum ab uno ex heredibus sub condicionus ei heredi substituatur, licet pure substitutio facta sit, tamen sub eadem conmissam libertatem reliquit et aliud quid adscripsit: quidam dicunt, quia placebat ab herede eum manumit
Abbreviated transcription (Latin):
hẽditatẽ sẽpnio restituẽt. Cũ exfructib
mediotpr̃ p̃ceptis. fidĩ cõmissi debitã qñ¬
titatẽ ticiꝰ ꝑcepisset eris alieni locoñdeeẽ̃.
Plane siealege neuius ticiũ hẽdẽ institu¬
atme fidĩ cõmissũ extestam̃to seuretmc¬
at ad falcidiã cõpñsationis susficẽ. Sit

Expanded text:
hereditatem Sempronio restitueret. cum ex fructibus medio tempore perceptis fideicommissi debitam quantitatem Titius percepisset, aeris alieni loco non esse plane si ea lege Maeuius Titium heredem instituat, ne fideicommissum ex testamento Seii retineat, Falcidiam compensatio
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dia exmaiti testam̃to debuer᷑. ẜ fidĩ cõmi¬
rii facit: ut hẽditas. hẽdir res singulas.
eẽp eoꝑtinet. ut sipure tes relictasit. ⁊ rẽ
legataũis ñ repudiauĩt defucti uolun¬
tatẽ: rectauia dñiũ ꝙ hẽditatis fuit ad
legataiũ transeat. nũꝗͣ factũ hedis  tib¬

Expanded text:
praedia ex mariti testamento debuerunt, secunrii facit, ut hereditas heredis res singulas. quod eo pertinet, ut, si pure res relicta sit et legatarius non repudiauit defuncti uoluntatem, recta uia dominium, quod hereditatis fuit, ad legatarium transeat numquam factum heredis.
Abbreviated transcription (Latin):
gifidĩ cõmissum filiorelictũ .R̵. Nõ enĩ
Squeri oportet: cũ quo de sup̃mis ꝗs loq̃t᷑.
intencio dirigatur. ẜ lib̾tis p̃diũ reliꝗd.
acpecũt neid alienarent. atꝙ infamilia
libtoꝵ retinent. Si excepto uno cetĩ par¬
S tes suas uñdidint. quiñ uñdidit. cẽtoꝵ
partes quib ñ dedit alienãdi uoluntatẽ¬

Expanded text:
gi fideicommissum filio relictum respondi: non enim gi fideicommissum filio relictum respondi: non enim quaeri oportet, cum quo de suntio dirigatur. Libertis praedium reliquit ac petit, ne id alienarent utque in familia libertorum retinerent. si excepto uno ceteri partes suas uendiderint, qui non uendidit ceterorum partes, quibus non dedit alienandi uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
te nẽ successionis spẽm porrecte uidebant᷑.
Mando filie mee ꝓ salute solicit᷑ ipĩus utq̃¬
ad lib̾os tollat. testam̃tũ ñfaciat. Itaenĩ
potĩt sine ꝑiculo uuẽ ffidĩcõmussaiã bẽ¬
ditatẽ sorori cohẽdi ñiudi relictã apariuit.
ꝗñ de peccimia sua testaĩ. sed obtentucon¬
scilu derogare urri testam̃tũ ficĩ ꝓhibñ¬
douoluit ¶Rogo filia ut bona tua qñꝙ¬
distribuas lib̾is tius ut quisꝗs tins: utꝗs¬
ñ equalit̃ ꝓmerumt fidĩ cõmissũ relictũ.
qiuib matris electione cessante: sufficiet
si ñ offendint. Cos aut̃ quos mat̾ elegit᷑ sta
rb̾ re pociores: sisoliꝓmẽruissent existimaui.
ꝙ sineminẽ elegeit̃ eos solos ñ admitti qui
filio mat̃ medes sacras ub fidr̃ cõmissi nõ¬
e subnxã deposuit.⁊ litt̃as tales adeditu¬
ũ misit. Instrum̃tũ uoluntatis mex pt̾
mor̾tẽ meã filiomeo tradiuolo. Cũ pliũ¬
b hẽdib intestato diẽ luũ obisset: inrelli¬

Expanded text:
omnem successionis speciem porrectae uidebantur. 'Mando filiae meae pro salute sollicitus ipsius, ut, quoad liberos tollat, testamentum non faciat: ita enim poterit sine periculo uiuere.' fideicommissariam hereditatem sorori coheredi non uideri relictam apparuit, quod non de pecunia sua testari, sed optentu consilii derogare iuri testamentum fieri prohibendo uoluit. 'Rogo, filia, bona tua quandistribuas liberis tuis, ut quisque de tnon aequaliter promeruerint, fideicommissum relictum, quibus matris electione cessante sufficiet, si non offenderint: eos autem, quos mater elegerit, fore potiores, si soli promeruissent, existimaui: quod si neminem elegerit, eos solos non admitti, quifilio mater in aede sacra uerbis fideicommissi non subnixam deposuit et litteras tales ad aedituum misit: 'instrumentum uoluntatis meae post mortem meam filio meo tradi uolo'. cum pluribus heredibus intestato diem suum obisset, intelle
Abbreviated transcription (Latin):
integraᷤ petit. Cosciũ ad fidĩ cõmissũ ui¬
detur inuitasse ꝗ inuidicio paruer᷑. Ali¬
oquinꝑ ab surdũ eit uice mutua peticio¬
nẽ inducisł ut ab alt̃o partẽ aliena tam
quispetat. cũ partẽ suã alienando ꝑdi¬

Expanded text:
integras petet: eos enim ad fideicommissum uidetur inuitasse, qui iudicio paruerunt: alioquin perabsurdum erit uice mutua petitionem induci, scilicet ut ab altero partem alienatam quis petat, cum partem suam alienando
Abbreviated transcription (Latin):
nerit. ⁊̃ ea q̃ postea codicilli uxõi dedit. fidĩ¬
cõmisso. continebiuit᷑. Nãordo scͥpture. ñ ĩ¬
pedit causã iuũs acuolinitatis. Si dos p̃lega¬
ta retinebitur:. qm̃ reddi potiꝰ uidebit᷑ ꝗͣdaĩ
¶ Uolo p̃diadaĩ lib̾tis meis: ut siquiseoꝵ sine
libis uita decessit̃. partes eoꝵ ad reliquos ꝑ¬
tinẽ uolo. Colli̾tũ patris eundẽq filiũ exeũo¬
lunitate. substitutionẽ exclude placutt:.s¬
ẜ suritoũ su frustra fidĩ cõmusisse iudebat᷑

Expanded text:
nerit'. etiam, ea, quae postea codicillis uxori dedit, fideicommisso continebuntur, nam ordo scripturae non impedit causam iuris ac uoluntatis: sed dos praelegata retinebitur, quoniam reddi potius uidetur, quam dari. 'Uolo praedia dari libertis meis: quod si quis eorum sine liberis uita decesserit, partes eorum ad reliquos pertinere uolo.' collibertum patris eundemque filium ex uoluntate substitutionem excludere placuit. Curatoris sui frustra fidei commisisse uidebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
pupillus sine tutoris auetoritate iũmos
accepisset. nec locuplecior factus esset s pe¬
titor ad presens debitum uerba qͣuia ni
Quod si uerbo debiti nat᷑alem obligati¬
onem futuramq solutionem cogitaue¬
rit. ant̾u nichil ticius petet. quãi tacite
conditio inlerta sit. non secus acsiu ita di

Expanded text:
pupillus sine tutoris auctoritate nummos accepi‹t n›ec locupletior factus est ‹et cr›e‹d›itor ad praesens debitum uerba rettulit,egatum erit: quod si uerbo debiti naturalem obligationem et futuram solutionem cogitauit, interim nihil ‹Ti›tius petet, quasi tacite con
Abbreviated transcription (Latin):
legatarius. tuuc hr̃di eius non nisi fũ¬
dum deb̃i. Namq cum dictum ãita
plublius fundum dato. ꝑfectũ ẽ lega¬
tum. ⁊ cum dicit sinon dedit .c. dato lub
condicione fundi legatum ademptũ
uideri.⁊ eo casuquo .c. deberȩ ceperunt.
quoꝵ quia condicio uiuo legatario
non extic̃u. forẽ quia interpellatus
heres nonlit. eucn

Expanded text:
legatarius, tunc heredi eius non nisi fundum deberi. namque cum dictum est: 'at Publicius fundum dato', perfectum est legatum et cum dicit: 'si non dederit, centum dato', sub condicione fundi legatum ademptum uideri eo casu, quo centum deberi coeperint. quorum quia condicio uiuo legatario non exstiterit, forte quia interpellatus heres non sit, euen
Abbreviated transcription (Latin):
tatem meruit. sicd assignauit p̃tor cuiꝰ
libtus sit. sine dubio eius erit. ⁊ legiti¬
ma hr̃editas cdefert᷑. qđ si non addidit.
effitiet᷑ ꝗđ euus romanꝰ. s eius erit li¬
bertꝰ cuiuis ꝓxime fuĩt seriuis. ⁊ ad legi¬
timã hr̃tlitatem ip̃ admittet᷑. nͥ sicu¬
bi qi indignꝰ denẽganda fuĩt hr̃ditas.
¶Siquis lib̾tam sic uire uirando adegit ne
allicite nubat. non deb̾e in cidere in le¬
gem elie sentiã. S si infra cͥtum tp̃s
ne ducat. neue aliã quã deqͣ patronus
consensit. uł ñ nͥ collib̾tã aut patroni
cogͣtã. dicendũ ẽ incide eũ in legẽ elie
sentiã. nec ad legitimã hr̃ditatem ad¬
mitti. Si municipes seruũ manumi¬
serit̃. admittunt᷑ ad legitimã hr̃edi¬
tatẽ inbõĩs lib̾ti uł lib̾te intestatoꝵ.¬
¶ Miles manumittendo seruũ peuliarem.

Expanded text:
 adsignauit praetor, cuius libertus sit, sine dubio eius erit et ei legitima hereditas deferetur: quod si non addidit, efficietur quidem ciuis Romanus, sed eius erit libertus, cuius proxime fuerit seruus et ad legitimam hereditatem ipse admittetur, nisi sicubi quasi indigno deneganda fuerit hereditas. Si quis libertam sic iureiurando adegit 'ne illicite nubat', non debere incidere in legem Aeliam Sentiam. sed si 'intra certum tempus ne ducat' 'neue aliam, quam de qua patronus consenserit' uel 'non nisi conlibertam' aut 'patroni cognatam', dicendum est incidere eum in legem Aeliam Sentiam nec ad legitimam hereditatem admitti. Si municipes seruum manumiserint, admittentur ad legitimam hereditatem in bonis liberti uel libertae intestatorum. Miles
Abbreviated transcription (Latin):
diu uixit ñ fũt ĩ plenũ lib̾atꝰ. Itaq he¬
redẽ habiturꝰ ẽ iste. non reu̾so patre.
S ⁊ si post liminio redierit pat. iã de¬
functo filio. quicqͥd medio tp̃r ꝑ eum
quesitũ est habebit. ⁊ ñ est mirũ si pe¬
culiũ quoq defuncti pridẽ filii defer¬
tur patri. cũ ex eo natus potestatis ip̃iꝰ

Expanded text:
n fuerit in plenum liberatus: itaque heredem habiturus est iste non reverso patre. sed si postliminio redierit pater iam defuncto filio, quidquid medio tempore per eum quaesitum est, habebit: et non est mirum, si peculium quoque defuncti pridem filii defertur patri, cum ex eo natus potestatis ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
filii destinasset.⁊ nondubie ꝑsona defici¬
it heredem. erd̃q fidi cominissum dedit.
⁊ eod̾ testamento ita cauit. Oego lutium
ticium heredem insticui eum adire be¬
reditatem uolo. si is patria potestate lib̾a¬
tus fuĩt. Quesitum est an acoheredib
eius addita hereditate. legati filio . f. dati:
filii ꝓ hereditaria parte fid̃i commnissũ
peti posse. ¶ Mẽstruos denauos denos.
manu missis legauit. Quesitum est
cum absentib heredib exsenatus con¬
sulto lib̾catem sunt consetuti ex quotẽ¬
pore eis cibaria deb̾antur. R. scdm ea q̃
tur qͦ lib̾i esse ceꝑunt.
o. Si sundus instructus relictus eit̃.
querit᷑ quẽ admodum darideb̾at utrũ
sicut instructus eat̃ mortis temꝑe aneo
tempore quo sunt facti codicilli. anquo
fundus cum dies legati cedat. deb̃i.

Expanded text:
filii destinasse‹t, non› dubie persona deficifilii destinasse‹t, non› dubie persona deficiit heredem eique fideicommissum dedit et eodem testamento ita cauit: 'quod ego Lucium Titium heredem institui, ita eum adire hereditatem uolo, si is patria potestate liberatus fuerit': quaesitum est, an a coheredibus eius adita hereditate legati filio familias dati filii pro hereditaria parte fideicommissum peti posse. Menstruos denarios denos manumissis legavit: quaesitum est, cum absentibus heredibus ex senatus consulto libertatem sunt consecuti, ex quo tempore eis cibaria debeantur. respondit secutur, quo liberi esse coeperint.us instructus relictus erit, quaeritur, quemadmodum dari debeat, utrum sicut instructus fuit mortis tempore an eo tempore quo facti sunt codicilli an quotus sit fundus, ‹c›um dies legati cedat, deberi.
Abbreviated transcription (Latin):
de pecunie. non ꝑceptis ub̾tatem neccel¬
sariam ẽẽ anui scđi. ¶ Cum ab heredi¬
b alũpno .c. dari uoluissec testator eã
q pecuniam ad alium tranfferri. ut ĩ
me ꝑciꝑet alũpnus ac post eam etatẽ
comissum. sꝑ. Nam certã etatem soru
loluende p̃sticutam uid̃i. non pure fi
Cum auicatiu comissum ab eo petinõpos¬
set. ꝓenes quem uoluit pecuniam collocati:
sum ab heredib petendum ꝙ. pͭ. dãi stipła¬
ti debuerunt. S ficłi uissores abeo pecen¬
dos. cuus fidem sequi defunctus maluit.
¶Dat̾ annua tot exfrutu bonoꝵ que uxõi
legauit. accessura filii patrimonio p̃t̃ exibi¬
tionem quam eq̃ matri mandauit adan-
non plura s utrum unum esse fid̃i com¬
missum certis pensionib duuisum appa¬
ruit. uõ filio eius intra etatem luscriptã
ad heredem eius transmicti. s ñ iinicio
cuiuisq anni .p. peti oport̾ẽ quod exfruc¬
tibus uxori datis. pacer filio preb̾i uoluit.
sec̾m pecuniam annuam pat̾ alimentis

Expanded text:
e pecunia‹e› non perceptis ubertatem esse necessariam anni secundi. Cum ab heredibus alumno centum dari uoluisset testator ‹et› eam pecuniam ad alium transferri, ut in mae perciperet alumnus ac post eam aetatemcommissum respondi: nam certam aetatem sorti soluendae praestitutam uideri, non pure fidcum autem fideicommissum ab eo peti non posse‹t›, penes quem uoluit pecuniam collocari, sum ab heredibus petendum, qui pecuniam dari stipulari debuerunt: sed fideiussores ab eo non petendos, cuius fidem sequi defunctus maluit. Pater annu‹a› tot ex fructu bonorum, qu‹e›m uxori legauit, accessura filii patrimonio praeter exhibitionem, quam aeque matri mandauit, ad annon plura, sed unum esse fideicommissum certis pensionibus diuisum apparuit et ideo filio intra aetam eius transmitti, sed non initio cuiusque anni peti pecuniam oportere, quod ex fructibus uxori datis pater filio praeb‹e›ri uoluit. ceterum si pecuniam annu‹a›m pater alimentis
Abbreviated transcription (Latin):
Sab̾. Quod pupille legatum est qñcũq
nupsc̃e. si ea minor ꝙͣ uiri potens nuplit.
non ante: ei legatum debetur. quã uiri po¬
tens ẽẽ ceꝑit. quia non pot̾̃ iuidi nupta q̃
tuce. substituit. ⁊ hr̃di lidi cõmisit si uxor
hũs noneit̃. dotem ei ⁊ alia quedam dãi:
post mortem mariti. Sror antem condi¬
cionem. ⁊ prius quam adeat hereditatem:
decessit. Quesitum est anfidi cominissi di¬
es: cum moritur. cessisse uideatur. Ioq
heredib eius debeatur .ix. siuxor prius
decessĩt quã hereditatem adiret. uidi diẽ
ficdi comissi cessisse. Ut legatoꝵ uł fidĩ¬
cõmissoꝵ: seruandoꝵ causa caueat᷑.

Expanded text:
 Quod pupillae legatum est "quandoque nupserit", si ea minor quam viripotens nupserit, non ante ei legatum debebitur, quam viripotens esse coeperit, quia non potest videri nupta, quae tutae substituit et heredem fidei commisit, si uxor heres non erit, dotem ei et alia quaedam dari: post mortem mariti uxor ante condicionem et priusqudecessit. quaesitum est, an dies fideicommissi cum moritur cessisse uideatur ideoque heredibus eius debeatur. respondi, si uxor prius decessit, quam hereditatem adiret, uideri diem fideicommissi cessisse. UT LEGATORUM SEU FIDEICOMMISSORUM SERUANDORUM CAUSA CAUEAT