comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magnauiuis et constans qui auderet opes
conteniuere. fortunam pronocare ffuit igit᷑
ibi pater anfeluus toto tempore quo fuꝑ-¬
fuere urbanus et wilłs Nec multo post
utrimq fata rapniere audita morte regꝭ
fudit lacrymas anfelinuis amoris indices
r̾e dignatus est. Ubi etiam proceres qui
⁊ fide deficiebant fepe ex uoluntate regis
conneniens multos ad rectum innitauit Ti¬
mebant ꝯfocii ceteri q libera fronte et mũ¬
dis lũb in eum intenti et acclamabant
dicenti Postremo cum iam Robertus fratꝰ
regis appulisset et multi distessionen fa/¬
cere meditarentur toto exercitu etiam cir¬
custante locum ediciorent astendens u̾ba
fecit ad popuilun quo quasi classicũ excita¬
ta agiira elatis uocibus bona regi et fi¬
dem promiferunt fi malorũ fus Niłłmus
ninord institutorum uenussam faceret: fi
bouas leges fauciret. Horuiu ille facien¬
dorum õĩb anfeliuũ uadem optrilit et pi¬

Expanded text:
magnanimus et constans, qui auderet opes magnanimus et constans, qui auderet opes contemnere, fortunam provocare. Fuit igitur ibi Pater Anselmus toto tempore quo superfuere Urbanus, et Willielmus. Nec multo post utrumque fata rapuere. Audita morte regis fudit lacrymas Anselmus, amoris indices,dignatus est, ubi etiam proceres, qui a fide deficiebant, saepe ex voluntate regis conveniens multos ad rectum invitavit. Timebant conscii caeteri, libera fronte et vuidis luminibus in eum intenti etiam acclamabant dicenti. Postremo cum jam Robertus frater regis appulisset, et multi discessionem facere meditarentur, toto excercitu circumstante locum editiorem ascendens verba fecit ad populum. Quo quasi classico excitata agmina elatis vocibus bona regi, et fidem promiserunt, si malorum sub Willielmo juniore institutorum remissam faceret, si bonas leges sanciret. Horum ille faciendorum omnibus Anselmum vadem obtulit, et fi
Abbreviated transcription (Latin):
dutornm stupor affent anfe liõr gum stiret
comemoranda inductum fuise In hoc consi
alaitis et in taliter mirestitos a conferrau/¬
res et in illos qui pro eclefiasticis honori-¬
bus laicoruiu hoĩes funt.
ostera die confilii archiepisto pus iter
retrogradim composuit Plucinus ꝙ
labor iactatus poriculis per montuofa
et faltnosa loca lugdimã contendi Ieꝙ
eiũ nectun tramitem tenere notuit quia
ferebattu ꝙ uorẽtie pctorꝰ coniam msso
umagirren cuit in tabula pinge fecolet
uit qnotiuq se habert habitu effigiaret nõ
lateret Liunidinũ engo perueniẽns solam
benigntatem h ugonis expertut etuue er¬
pruus loa dominus nou ut peregriuns. dñ
ius intus et foris autistes non eoganti op¬
tulit et ut uellet coegit primatum in ꝯsẜ
amorem in occulto. renerencĩa in pubplico
officiũ in omnibus uolari curas parta
uel potius totos exponere houores adro ut
missas celebranti suffragauei loco ẜuret
ubicũq ẜuronen facͥiͥ ad pedes federet. uir

Expanded text:
torum stupor affecit Anselmum, cum sciret commemoranda inductum fuisse. In hoc concia laicis, et in taliter investitos consecrantes, et in illos, qui pro ecclesiasticis honoribus laicorum homines fiunt. Postero die concilii archiepiscopus iter retrogradum composuit: plurimisque laborum jactatus periculis, per montuosa et saltuosa loca Lugdunum contendit. Neque enim rectum tramittem tenere potuit, quod ferebatur Wibertus pictore Romam misso imaginem ejus in tabula pingi fecisse, ut quocunque se habitu effigiaret, non lateret. Lugdunum ergo perveniens, solitam benignitatem Hugonis expertus est, ut proprius loci dominus, non ut peregrinus. Omnium jus intus et foris antistes non roganti obtulit, et ut vellet coegit, primatum in consessu, amorem in occulto, reverentiam in publico, officium in omnibus. Solari curas, partiri vel potius totos exponere honores, adeo ut missas celebranti suffraganei loco serviret, ubicunque sermonem facienti ad pedes sederet, vir
Abbreviated transcription (Latin):
tatis et potestatit socias hldelictaru proximo
loco successoreu ad quã eptat emuissus beatiffimi
Aldelii de uirginũ laude codep uolfuldam pene
moderuam que pancis amiis Edgari regitte¬
pore preuenit que ꝙ uetustatem ceterarũ stt¬
tatis gratia compestat et ut fere dixeriue au¬
ticipat Nichil eni orator irrituu rogat si molo
credulitate nou careat Quare uere fateor o̾uil
locus ille nũꝙͣ oĩo destenctus ñt et tempore
normãnorum ut pleraꝙ loca aͣ mi̾o stimonialiũ
et edium pulcritudine ad supp̾iimu erectus
Sabetur ergo erberoldus london mai
ses et pro exandiciõnis stele e itate fauorem
canonicorum nõ nichil emeritus Alii adeo sus
obsturitatis nubilo iacent ut nec eoriu stiant᷑
manfolea Dumes etiam episcopatus hec in¬
soat inferia ut apud habitatoust illius nemgria

Expanded text:
tatis  al. potestatis socias Hildelidam proximo loco successorem, ad quam exstat emissus beatissimi Aldelmi de virginum laude codex: Wlfildam pene modernam, quae paucis annis Eadgari regis tempora praevenit, quaeque vetustatem caeterarum sanctitatis gratia compensat et fere dixerim anticipat. Nihil enim orator irritum rogat, modo credulitate non careat. Quarum vere fateor orationibus locus ille nunquam omnino destructus, nunc etiam tempore Normannorum, ut pleraque alia, numero sanctimonialium et aedium pulchritudine ad supremum evectus. Habetur ergo Erkenwaldus Londonis, et pro exauditionis celeritate favorem canonicorum nonnihil emeritus. Alii adeo sub obscuritatis nubilo jacent, ut non eorum sciantur mausolea. Omnes etiam episcopatus haec infecit miseria, ut apud habitatores illius memoria
Abbreviated transcription (Latin):
cis officio Ingenunt ille doli machmaar
pfetimu deductani dicta epestoperui la¬
nie suspiriit excipient negaret ⁊ s qucay
propter hoc datr̃ quia pareũ ptua¬
brut beneficũ cuius amplitudine ipfitãti
pouderent Per hec nex edoctus nuda
modo mente sius rebue ĩuerinari posse
ut ĩ auncician cederet falua sue digni¬
tatit magnanimitate ultrro expeciit et
impetrauet Data q si publice potostate
ut per totinu regnu pruuatus sui ius
axerceret libere diet prefixa quo abbaneũ
epistopus cũ pallio cautuaris uerut et ue¬
menti et sacenui insigne deferenti in uoft

Expanded text:
e doli machinam in effectum deductam, dicta episcoporum largis suspiriis excipiens, negavitque se quidquam propter hoc daturum, quia parvi aestimaret beneficium, cujus amplitudinem ipsi tanti penderent. Per hoc rex edoctus nullo modo mentis ejus robur enervari posse, ut in amicitiam suam cederet, salva dignitatis suae magnanimitate ultro eam expetiit et impetravit. Dataque ei publice potestate, ut per totum regnum primatus sui jus exerceret libere, dies praefixa, qua Albanensis episcopus cum pallio Cantuariam veniret, venienti, et sacrum insigne in
Abbreviated transcription (Latin):
labore casfato quod fortitudinem in ui¬
ro sustitanerat ita et dolon uix indice
leuato cũ ille pro uialentia uoces dolente
exprimeret. batu lui pastoyaleur apposuere
stringentes contino manũ ne abiceret tra¬
erut pocius ꝙͣ duxerunt in ecclefiam fol¬
na pro more nimia executi Et licet le¬
ta uox ommiũ. te denin laudamus cane¬
cium diuerberaret aures. ille infu quo po¬
terat clamabat Nichil est quod agitis nolo
nou confentio Regressus q ad regem illim
concessisfe uiolencie. ideo q orunia que fa¬
cta fuerant de gac re in fe in irritum dedu¬
ci posse et debere cis dictis comitatus ma¬
gnatibus excedens curia fuccessit hospicio
laconnas ubertim eiciens multa q dolore
granis Tali igitur gestu interne uoluptate
animos et statim in beret enuui pronũciari
in uab uulgus at chrepistopinu iuestieiz
omnibus que ad ecclesie cantuat᷑ spectant cal

Expanded text:
labore cassato, quod fortitudinem in vilabore cassato, quod fortitudinem in viro suscitaverat ira, et dolor, vix indice levato cum ille pro violentia voces dolentis exprimeret, baculum pastoralem apposuere. Stringentes continuo manum ne abjiceret, traxerunt potius quam duxerunt in ecclesiam, solemnia pro more munia exsecuti: et licet laeta vox omnium: Te Deum laudamus canentium, diverberaret auras; ille, nisu, quo poterat, clamabat: « Nihil est quod agitis, nolo, non consentio; » regressusque ad regem illum consensisse violentiae: ideoque omnia, quae facta fuerant, de hac re in se in irritum deduci posse et debere. His dictis, comitatus magnatibus excedens curia, successit hospitio, lacrymas ubertim ejiciens, multoque dolore gravis. Tali ergo gestu internae voluntatis animos, ut statim juberet ipsum pronuntiari in vulgus archiepiscopum, investirique omnibus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
nũ sit uidetis ut defrandem mouachos
quibus eutelam et archiepiscopuni ex¬
honerem cui professionei dẽo Eo instau
nus urgere et omnibus que obiecerant
festinaui medelam prouuttaret liex ꝙͦ
nũciata fibi obstiuationem repulss per
pateruam et materuam auniciciam os¬
lestari ne sue detrimento aĩe uelit in
sentencia ꝑmanere Si otiani ormu¬
eut ad eiũs pedes prouolutis ipfe quo
i. fatiem concidit millis ꝙ flectebat᷑
lacgrymis. mllit lactabatur promisis.
Adeo ut postea sub obtestacione deitatis
dicebat tunc auxins ut fi uoluntas dei
esset mallet carere spiritu ꝙͣ canto cura/¬
rum fluctuare estie. Qnni et monachos
suos prefentialiter de fuffragio lacrima¬
biliter appellabat. douec epistopi mutuo
se cohortati impetum quasi in hosteni cõ-¬
nirant Itaq pars a tergo pars ab aute
ad lectum iacentit impellunt ac repte q
manus digitos quos stricte in uolam ent/
nauerat erigere conantur dliquanto q

Expanded text:
num sit, videtis, ut defraudem monachos, num sit, videtis, ut defraudem monachos, quibus tutelam, et archiepiscopum exhonorem, cui professionem debeo. » Eo instantius illi urgere, et omnibus quae objecerat festinam medelam promittere. Rex quoque nuntiata sibi obstinatione repulsae, per paternam et maternam amicitiam obtestari, ne suae detrimento animae, velit in sententia permanere, quin etiam omnibus ad ejus pedes provolutis, ipse quoque in faciem concidit, nullisque flectebatur heros lacrymis, nullis lactabatur promissis, adeo ut postea sub obtestatione deitatis dicebat tunc anxius, ut si voluntas Dei esset, mallet carere spiritu, quam tanto curarum fluctuare aestu: quin et monachos suos praesentes de suffragio lacrymabiliter appellabat, donec episcopi mutuo se cohortati, impetum quasi in hostem conjurant. Itaque pars a tergo, pars ab ante, eum ad lectum jacentis impellunt. Arreptaeque manus digitos, quos in volam stricte curvaverat, erigere conantur; aliquantoque
Abbreviated transcription (Latin):
eorinu racionãcones leui responsa exuit
Tanto ponderi se pro etate debilitate
nou esfe congonũ presumptriosuuu fi mue¬
nis quilibet tantum temptaret laborẽ
ua dum ipse cui sanguis inhereret et
cuius uires eniula seuectus carpsfet be¬
ularia negotia se nestire quia uollet
stire. quoruu occupaciones sempet mo
nachatium horruisset liberum affectas
amum uoluptati sauctarũ striptus ac ũ
intendere. Uelle illos dissonautiaui fa¬
cere ut anatrũ saucte ecclesie ꝙꝓ in an¬
glia duo boues ualidi et pari fortitu¬
uetula cũ tantꝰ indonnto ingata diston¬
queatur a recto Et eͦ inquit sũ ois uo¬
cula qui fi quietus essem uerbi dei lacte
et oꝑuñto lane aliquibus possomi for-¬
Nulluni ergo de facto emolaentrin ha¬
uebitit. nunuo dum timor nostra oppila¬
lauerit ora uidebite ecclosiomi cui in¬
onsulte confulere uultis uino pastore
mentem Preterea cũ sun alte rus re¬
qui abbas ꝙͣ indecens et ambicione ple/¬

Expanded text:
eorum ratiocinationes levi responso exuit: eorum ratiocinationes levi responso exuit: Tanto ponderi se pro aetatis debilitate non esse congruum; praesumptuosum si juvenis quilibet tantum tentaret laborem, nedum ipse cui sanguis heberet, et cujus vires aemula senectus carpsisset, saecularia negotia se nescire, quia nollet scire, quorum occupationes, semper post monachatum horruisset, liberum affectans animum voluptati sanctarum Scripturarum intendere: velle illos dissonantia facere, ut aratrum sanctae ecclesiae, quod in Anglia duo boves validi, et pari fortituvetula cum tauro indomito jugata distorqueatur a recto: « Et ego, inquit, sum ovis vetula, qui, si quietus essem, verbi Dei lacte et operimento lanae, aliquibus possem forNullum ergo de hoc facto emolumentum habebitis, imo dum timor vestra oppilaverit ora, videbitis Ecclesiam, cui inconsulte consulere vultis, vivo pastore carentem. Praeterea, cum sim alterius regni abbas, quam indecens et ambitione ple
Abbreviated transcription (Latin):
scopos huins rei confideratione transinit¬
tens Planfu exceptin est uerbuu ibat
clamor celo bona et falutem regi optañ-¬
dum. Teansfunditur in eñ confultacio¬
ns dignãto ꝓuisꝙ mentibus in asfeu-¬
sun regmi pendetur ut quem ipse ꝑ
perent Ita ille cubito fefs attollens
Hunc ait fancti uiru auselimene
eligo ingenti subfecuto fragore fauẽ /¬
tum hoc andito fecuritatem aufelim
pectoris panor hanfit sinuil et facies
mpalluit. Conantem fuꝑ hiis et ex¬
cusacionem molliri in partem tulerñt
epistopi Et prima quidem gis uerbis
deliũt Grataretur tempori ꝙ dens
ipse proculdubio amininistrasset ut per
euis archidpiscopatuut possent tot per
angliani mala cedi. perturbacionibus
omnibus dextꝰ modus imponi pronũ¬
ciaret illeq fieri in die dei rebus uel¬
let n non defuturos eins fuffragio
Ile deuin pro eis orar et ipfi foreu/¬
tia siqua esfent pro eo suscipieus Sn-¬
mergerent. culpalis esfet Talia iacta¬
bant s ipse futuroram presigut ões

Expanded text:
copos ejus rei considerationem transmittens. Plausu exceptum est verbum, ibatque clamor in coelum, bona, et salutem regi optantium. Transfunditur tamen in eum consultationis dignatio, pronisque mentibus in assensum regium pendetur, ut quem ipse diperent. Ita ille cubito sese attollens, hunc, ait, sanctum virum Anselmum eligo, ingenti subsecuto fragore faventium. Hoc audito, securitatem Anselmi pectoris pavor hausit, simul et facies impalluit. Conantem super his excusationes moliri, in partem tulerunt episcopi: et primo quidem his verbis deliniunt: Gratularetur tempori, quod ipse Deus procul dubio administrasset, ut per ejus archiepiscopatum possent tot per Angliam mala recidi, perturbationibus omnibus dexter modus imponi; pronuntiaret ille, quod fieri in Dei rebus vellet, se non defuturos ejus suffragio; ille Dominum pro eis oraret, ipsi forensia, si qua essent, pro eo susciperent; susmergerent, culpabilis esset. Talia jactabant; sed ipse futurorum praesagus, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
et miseradile spectaculum primatem augl ca/
out totuis nog religionis et sapiencie pr¬
donis more exagitari ued cum folomodo uccĩa
suppellex et nichil pecinatu iuuenit etur
ille qui uenerat fri quod inuitus fecerat
retro uiderentur augliam a mari
Quod cũ pre dolore cordis ficcis occulis ue¬
quis et pater uidere eleuatꝭ in altum ma¬
nibus auxilium celi detraxit uenti eñt
placatis ampius constrauerunt equera et
uersus flandriam intenderunt carbasa Ita
uues flatu stdo sulcantes mariꝰ nõ młto
Whitsondis appulere primum ille hospi¬
cetera fauor aminnistrabat. onmibus¬
enu certatuu episcopis et ab batibus im¬
mitantibus et muctum de trahentibus.
Ibat fama uiri premĩtia et dulci conda
audiencin afflabat aura Quo çirca qͣnto
amore onini susceptus quantis officiis
deluntꝰ fit conanti dõe fucnuibit huio
fatestit oratio ayira reriun cõuersione
ut gonoracior esfet in alieua promu¬

Expanded text:
et miserabile spectaculum, primatem Angliae, et miserabile spectaculum, primatem Angliae, caput totius religionis et sapientiae, praedonis more exagitari. Sed cum solummodo necessaria supellex, et nihil pecuniarum inveniretur, ille qui venerat facti, quod invitus fecerat,retro viderentur Angliam adnare. Quod cum prae dolore cordis siccis oculis nequiret pater videre, elevatis in altum manibus auxilium coelo detraxit, venti enim placatis animis constraverunt aequora, et versus Flandriam intenderunt carbasa: ita naves flatu secundo sulcantes mare, non multo post Withsandum appulere. Primum hospitera favor administravit, omnibus certatim eum episcopis et abbatibus invitantibus, et invitum etiam detrahentibus. Ibat fama viri praenuntia, et dulci corda audientium afflabat aura. Quocirca quanto amore omnium susceptus, quantis officiis delinitus sit, conanti dicere succumbit sermo, et fatiscit oratio, mira rerum conversione, ut honoratior esset in aliena provi
Abbreviated transcription (Latin):
quos diligerent Ille qui esfet ouuris la bis
nuundane et cupiditatis inimimis. reu dei
ut ceperat persequeretur habiturus epi¬
stoporuu uoluntatem tacitam. ceterũ uoce
opem nullam. Qmꝙͣ fi qua fides fiquis ad¬
tus meliori confilio esfet prestaret deuũ
dulce confouere ociũ ꝙͣ patria et houorih
extornem tanto indulgere labori Ita om̃s
transiret petentibus benignus ignouit eoꝵ
Robertus hfordenẜ una ergo die cautuatꝰ
comoratus peram et baculum solacia et
indicia itineris pro mansuetudine assupsit
Iude do ueram uenieus ud diebus propter
uclemenciam uenti ibi contra uotum ne-¬
tentus est Quo fpacio micuis ut dicebatur
a Rege misfus contubernio et contus eius
indefesfe potitus ꝑ cansam aduentus se¬
rretam tenuit Sed cũ iam prosperitas fla/¬
tĩn manes uocaret in altum ille ex pͦ¬
epto regis onnes bulgias et manticas affer-¬
li coram se et exspoliari precepit Erudele

Expanded text:
quos diligerent. Ille qui esset omnis labis quos diligerent. Ille qui esset omnis labis mundanae, et cupiditatis immunis, rem Dei, ut coeperat, persequeretur, habiturus episcoporum voluntatem tacitam, caeterum vocis opem nullam. Quanquam si qua fides, si quis aditus meliori consilio esset, praestaret domi dulce confovere otium, quam patria et honoribus extorrem tanto indulgere labori. Ita omne antequam mare transiret, petentibus benignus ignovit. Eorum Robertus Herefordensis. Una ergo die Cantuariae commoratus, peram et baculum, solatia, et indicia itineris pro consuetudine assumpsit. Inde Doveram veniens, XV diebus propter inclementiam venti, ibi contra votum retentus erat. Quo spatio nuntius, ut dicebatur, a rege missus contubernioque et convivio ejus indefesse potitus causam adventus secretam tenuit. Sed cum jam prosperitas flatuum naves vocaret in altum, ille ex praecepto regis omnes bulgias et manticas efferri coram, et expilari imperavit. Crudele
Abbreviated transcription (Latin):
ruue At ille impanidus. pedes inquit et
undus pergam si equitaturas et uestes
uestras esse quis affremauerit Pudiit pͥu¬
ipem dicti et rubore tinctus ora nou ita
inquit uolo sed uudecimo abhuic die cuiu
ad portum uenerit inuicio meo portandũ
uel dunittendum parebis Irascetur alius
sed anfeluis imperturbatus manens seu¬
dictionem fuamt regi nou abimnenti optulit
prelocutus moleste fe quidem et egne tram
regiaui ferre s fi dignaretur intelligere
ad cõmodum eius aĩe uian nichoatam spe¬
ctare Subterfagerunt hoc negotũt ficut. et
prius episcapi quos cũ ille de suffragio que¬
inffet responderunt illuu religiosum et sa¬
pientem esse pro sapientia confilis eorum
non indigere s quid faciendum fit optime
stire pro fauctitate incunctanter sonũ
exequi uelle et posse fe aduersus dominiũ
sin nou posse assurgere ciuus gratia caretꝰ
nollent pro houoribus et ꝑentibus fuis

Expanded text:
rum. At ille impavidus: « Pedes, inquit, et rum. At ille impavidus: « Pedes, inquit, et nudus pergam; si equitaturas meas et vestes vestrum esse quis affirmaverit. » Puduit principem dicti, et rubore cinctus ora: « Non ita, inquit, volo, sed undecimo abhinc die, cum ad portum veneris, nuntio meo in portandis vel dimittendis parebis. » Irasceretur alius, sed Anselmus imperturbatus manens benedictionem suam regi non abnuenti obtulit, praelocutus moleste se quidem, et aegre iram regiam ferre; sed si dignaretur intelligere, ad commodum ejus animae viam inchoatam spectare. Subterfugerunt hoc negotium, sicut et prius episcopi; quos cum ille de suffragio convenisset, responderunt illum et religiosum et sapientem esse. Pro sapientia consilio eorum non indigere; sed quid faciendum sit, optime scire; pro sanctitate incunctanter bonum exsequi velle et posse; sed adversum dominum suum non posse assurgere, cujus gratia carere nollent pro honoribus, et parentibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
libi de petite licentie peccato fatisfacere nõ
tardabo fforfitai auteni me distedente pro¬
curabit deus ut nou diu res ecclesiastice ut
minarit tuis famulentur compendiis.
Obstrepebat dicenti rex et proceres illud ma¬
me oburgantes nũꝙͣ in consuetudimibu
sernandis mencõnem dei fuisse uel honesti
recti Tum ille prons uultu et pene in
risum resoluto dixit Crec eadem uerba
pope fi nec dei nec rectitudiuis mencio
ut dicite facta fuit ciius tunt. Abfit as
onums christiano leges uel consuetudiies
ten̾e et tem que deo et rectitudimi nosbĩt᷑
esse contrarie. Hoc illi dicto quas malleo
frontes impndentes reperaifi duissione
capitum et uocis filencio ininstaui suam
testati funt . Nrchit uñ ille turbatur s
quantinicũq illi fucclamarent tacens nur¬
sus ad caput sune imꝑtepitus reuertebat᷑
uermutamen non contuunt cex anii
quin condeles minas intorquens deberet
non illum quicꝙͣ de suo negno exportatu¬

Expanded text:
tibi de petitae licentiae peccato satisfacere non tardabo: forsitan autem me discedente procurabit Deus ut non diu res ecclesiasticae, sicut minaris, tuis famulentur compendiis. Obstrepunt dicenti rex et proceres, illud maxime objurgantes, nunquam in consuetudinibus servandis mentionem Dei fuisse, vel honesti recti. » Tum ille comi vultu, et pene in risum resoluto dixit haec verba eadem: « Papae! Si nec Dei, nec rectitudinis mentio, ut dicis, facta fuit, cujus tunc? Absit ab omni Christiano leges, vel consuetudines tenere, et tueri, quae Deo, et rectitudini noscuntur esse contrariae. » Hoc illi dicto quasi malleo frontes impudentes reperculsi, demissione capitum, et vocis silentio injustitiam suam testati sunt. Nihil enim ille turbatur, sed quandocunque illi succlamarent, tacens rursus ad caput sententiae impermotus revertebatur; verumtamen non continuit rex animum, quin crudeles minas intorquens, diceret, non illum quidquam de regno suo exportatu
Abbreviated transcription (Latin):
suam astruxit omnes consuetudines ẜ¬
naturim regii mei infolitum quippe¬
est michi ut quisꝙͣ procerum meorũ
eat romani infi meo potissimo infu Ideo
el iuret niihi se ñꝙͣ deuiceps pro qu¬
libet impressione sedeu apostolicam appel
laturum uet enacuet regnũ Sec inquit
uos fideles mei fibi dicite et cũ uideritis
enni uelle desistere itmere tunt uigorẽ
curiał indicii experiatur ꝙ me tociens
inquietare nou tuierit de re quam ad
ad regem ingressus pro moriꝰ deptre illuis
affedit. Babut ꝙ raconomi ad hanc senten¬
tiam ꝙ dicis me non ire romami quia et gra¬
ni poccato careaui et st̃ia affluaui ꝙuis
nentrum pro uoro arrogeni tum dei
libre cõmitto examinauda Quod dicis me-
promisisse ut consuetudiues tuas feruarẽ
amplector sed condiciones cequirs Cumex¬
ceptione eiũ dixꝰ me sernaturun illas dñ¬
tapat que legibus dei confentanee cuui
houestate dssont institute Quod dicis me

Expanded text:
suam astrinxit omnes consuetudines ssuam astrinxit omnes consuetudines servaturum regni mei. Insolitum est quippe mihi, ut quisquam procerum meorum eat Romam, nisi meo potissimum missu. Ideo vel juret mihi se nunquam deinceps pro qualibet oppressione laturum, vel evacuet regnum. Haec, inquit, vos fideles mei dicite sibi, et si videritis eum velle desistere itinere, tunc vigorem curialis judicii experiatur, quod me toties inquietare non timuerit de re, quam ad se ad regem ingressus, pro more dextrae illius assedit, habuitque orationem ad hanc sententiam: « Quod dicis me non debere ire Romam, quod gravi peccato caream, et scientia affluam, quamvis neutrum pro vero arrogem, tamen Dei librae committo examinanda. Quod dicis me promisisse, ut consuetudines tuas servarem, amplector, sed conditiones requiro: cum exceptione enim dixi me servaturum illas duntaxat, quae legibus Dei consentaneae, cum honestate essent constitutae. Quod dicis me
Abbreviated transcription (Latin):
pedicione reuersum meditabatur leuiter
aggredi sed preueuit ille conuiciis perĩ¬
cium exagitandui archrepiscopuni canfa¬
tus militũ quos in hostem iniferat pau¬
citaten et iuerciaui Quo allato spes oĩs
emendicionis apud anselum̃ obtorpuit
Dimifit igitur nĩcium responsiõnem
uacũũ ne reciprocis relatibus nirgioꝵ
parabantur ꝙ in christiauani cuiriani
contra enm machinamenta Que omma
prtenda licentiam eundi comaui quasfa¬
ut et depulit cum prius multis mo
dixi licenciam pergendi romain bis ter
fenstra. Intelligo eni aiebat rex liceu¬
iam interdicendam cumi enni millo
grani peccato stiam ouerari cuius a
noma petat absolucionem nec egere
illius loci confilio cũ ei nullius stieu¬
tie defit copia Magis certe dixerim
uobetuũ anfeliui cedere fapientie ꝙͣ au-
seli urbano indigere Quod si ꝑtina¬
cius ceptis iustiterit omnemi archiepi¬
stopatum in men ffistũ yedigam Trans¬
gressa enĩ sua priomissa quibus fide

Expanded text:
peditione reversum meditabatur leniter peditione reversum meditabatur leniter aggredi, sed praevenit ille conviciis per nuntium exagitando archiepiscopum, causatus militum, quos in hostem miserat, paucitatem et inertiam. Quo allato spes omnis emendationis apud Anselmum obtorpuit. Dimisit igitur nuntium responsione vacuum, ne reciprocis relatibus jurgiorum parabanturque in proximam curiam contra eum machinamenta. Quae omnia petendo licentiam eundi Romam quassavit et depulit; cum prius multis moldixi, licentiam pergendi Romam, bis terque frustra. « Intelligo enim, aiebat rex, licentiam interdicendam, cum eum nullo gravi peccato sciam onerari, cujus a Roma petat absolutionem, nec egere illius loci consilio, cum ei nullius scientiae desit copia. Magis certe dixerim, Urbanum Anselmi cedere sapientiae, quam Anselmum Urbano indigere. Quod si pertinacius coeptis institerit, omnem archiepiscopatum in meum fiscum redigam. Transgreditur enim promissa sua, quibus fidem
Abbreviated transcription (Latin):
induto occursinu Iude desuper altari domi¬
in faluatoris palliuur asfimptront facratꝰ
pontifer seatis huierit composuit et
ad diuiua celebranda processit Erat tũc
dies dominica quarto Idus iumi ffint ꝑ gont¬
nouiullit ingenti miraculo ꝙ idm euauheliũ
illo die occurrit quod añ prouosticum eius
at homo quidam fecit cenaiu. mag. et u¬
re profecto ferena pace tranquillitꝭ toto illo
anuo ab animo anselini curas depulit et uo-¬
uorum hominũ leuauit follicitudines. fed
procella odioruu inhorruit Ille uero felio
letus euentu statim in ualleuses contendit
Nam maxima dei gratia ouinibus duis co-¬
ibus occurrente ita in omnibus ususe
placido allusu fortuue ut di uideretur cu
eo deus beneficiis certare Si pugnani ado¬
riretur opimas manubias referebat Si
pelagum in pace nanigare uolebat statĩ
uenti fur oneui pouerent Uidebat hec ause¬
luus et aggandebat speraus illuu proptꝰ
tam affluentem gratiam quandoq liberã
focere eclesiam Quo crrca de giraleñ ex¬

Expanded text:
induto occursum. Inde super altare Domini Salvatoris pallium assumptum sacratus pontifex beatis humeris composuit, et ad divina celebranda processit: erat tunc dies Dominica, IV Idus Junii, fuitque nonnullis ingenti miraculo, quod idem evangelium illa die occurrit, quod ante prognosticon ejus fuerat: « Homo quidam fecit coenam magnare profecto, serena pacis tranquillitas toto illo anno ab animo Anselmi curas depulit, et bonorum hominum levavit sollicitudines. Sed procella odiorum inhorruit. Enimvero ille felici laetus eventu, statim in Walenses contendit. Nam maxima Dei gratia omnibus ejus conatibus occurrente, ita in omnibus usus est placido allusu fortunae, ut videretur cum eo Deus beneficiis certare. Si pugnam adoriretur, opimas manubias referebat; si pelago impacato navigare volebat, statim venti furorem ponerent. Videbat haec Anselmus, et aggaudebat, sperans illum propter tam affluentem gratiam quandoque liberam facere ecclesiam. Quocirca de Gualensi ex
Abbreviated transcription (Latin):
foluere et uec presuli primatum gerenti epfi¬
catiter stiatis obedire non ignari quid uas
eleccõnis infuuet Obedite prepofitꝭ uestris
et rursum. Qui potestati resistit dei ordi¬
nationi refistit Ideo q fratres uos auimone¬
nuis uniuersõs q ordinũ gradus precipien¬
tes ex hac apostolica auctoritate ut nuillus
fit qui pͦsũmat ꝯtra hec que ab apostolica fe¬
de olim funt constituta pnesentibus uel fu¬
turis temporibus qͣire s femper p̾memõte ea¬
sie concessẽ potestates illibate conẜuentur
na clementia hec peracturos indubitata meu¬
te confidimus que cõmonere statuuns fra¬
teruitatꝭ uestre religiosinu parapofituut in/¬
effabilent saluatoris nostri potentiaui epo¬
amus ut pia femꝑ uos religione polleu¬
tes perheune tribuat letitia gratulari et
fraterius affectibus colletantes sanctoruu me¬
ritis in eterna beatitudine sociari Domnnin

Expanded text:
solvere, et ut praesuli primatum gerenti effisolvere, et ut praesuli primatum gerenti efficaciter sciatis obedire, non ignari quid vas electionis insinuet: Obedite praepositis vestris ; et rursum: Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit . Ideoque, fratres, vos admonemus universosque ordinum gradus, praecipientes ex hac apostolica auctoritate, ut nullus sit qui praesumat contra haec, quae ab hac apostolica sede olim constituta praesentibus vel futuris temporibus contraire, sed semper praememoratae Ecclesiae concessae potestates illibatae serventur na clementia, haec peracturos indubitata mente confidimus quae commonere statuimus, fraternitatis vestrae religiosum propositum ineffabilem sancti Salvatoris nostri potentiam exoramus, ut pia vos semper religione pollentes perenni tribuat laetitia gratulari, et fraternis affectibus collaetantes sanctorum meritis in aeterna beatitudine sociari. Deus vos
Abbreviated transcription (Latin):
quicꝙͣ poterunt hostis ifidie dis nocendo fur¬
mpẽre Etẽm ubi pr esto est domini adintorĩ
uestre fraterue dilectionis unãĩ raligiositati
fiuianuis pobis ꝙ prefens dulcissuitus fra
archiepistopi subrogatus est uxta ritu
priste consuetudiuis que a tempore ste
ris nostri gregorii rhonani pontificis nũt
usq ecclesia sua detinuit a nobis nmo ab ea¬
to petro apostolorũ principe primatum onni¬
ñ ecclesiarum britaniue sortitus cũ facro bsii
pallii ac uenerabilis dalmatite illic deman¬
datus est Quod non incõmode fratres bñu¬
indemptus promeruit cũ nequaꝙͣ fastu fing
tunore i actantie s mente fubuixa ac huimili
corde tantun niuius dignies obtiumt Quo¬
circa hortamur fratres uestrũ a deo dicatu
conforciũ falubri q confilio admouenuis At
propter amor̃e dei ac future uitissitudinis
sp̃s eidem fratri uestre regionis archiepisto¬
pos ac fi nobis debituru misterii honorem ex¬

Expanded text:
quidquam poterunt hostis insidiae iis nocendo subrquidquam poterunt hostis insidiae iis nocendo subripere, etenim ubi praesto est Domini adjutoriumvestrae fraternae dilectionis unanimi religiositati, insinuamus vobis, quod praesens dilectissimus frarchiepiscopi subrogatus est, juxta ritum priscae consuetudinis, quae a tempore sanctae ris nostri Gregorii Rom. pontificis nunc usque sua Ecclesia detinuit a nobis, imo a beato Petro apostolorum principe primatum omnium ecclesiarum Britanniae sortitus, cum sacro usu pallii ac venerabilis dalmaticae illic demandatus est. Quod non incommode, fratres charissimi, adeptus promeruit, cum nequaquam fastu sive tumore jactantiae, sed mente subnixa ac humili corde tantum munus dignus obtinuit. Quocirca hortamur fratres vestrum a Deo dicatum consortium salubrique consilio monemus, ut propter Dei amorem atque futurae vicissitudinis spem, eidem fratri vestrae regionis archiepiscopo, ac si nobis debitum ministerii honorem ex
Abbreviated transcription (Latin):
lectissinuis fratribus uninertĩs ponti¬
ficibus per britanniam constitutis.
Gergius fic uobis quibus curam officii pa/¬
storalis beati petri apostoloxum principis
superne dignaco iniferatonis regnũ ꝙ cõ¬
cessit fratris incoguiti renerendam aduexͭ
prefentiam ita quoꝙ uestri celigiofissum pre¬
sulatus collegii agcinta falus gentiũ actu¬
rum domino deo nostro uumersãs pera¬
gimus gratias reperta fratrũ fide lumi
in sum fancti matris ecclesie unanimitatꝭ
deuota constantia et amore feruente int
se dilectionis confortio uit eni saigaci fo-¬
lertia deuni complacare nostuntur offe/¬
rentes ei plura libammna cum mara pe¬
oris splendor̃e ueri luminis refonentes
millis illecibris mentem illudant mellis fra/¬
trum stimulis corda priocellant ułlis poro¬
ximos nocentibus meictibus auimant  ut
dei nimistros speculiun fe fubiectis uit̾e mo¬
rum ꝙ probitate exhibeant Huc fe domi¬
ñi pnosperantem inuenient aduerẜ uec

Expanded text:
lectissimis fratribus universis episcopis per Britanniam constitutis SERGIUS. « Sicut nobis quibus curam officii pastoralis beati Petri apostolorum principis supernae dignatio miserationis, regimenque concessit fratris ignoti, reverendam advexit praesentiam, ita quoque vestri religiosissimi praesulatus collegii, agnita salus geminum atturi Domino Deo nostro immensas peregimus gratias reperta fratrum fidelium in sinu sanctae matris Ecclesiae unanimitatis devota constantia et amore fervente inter se dilectionisque consortio. Sic enim sagaci solertia Deum complacare noscuntur, offerentes ei pura libamina cum in arca pectoris splendorem veri luminis refoventes nullis illecebris mentem illudant, nullis fratrum stimulis corda percellant, nullis proximos nocentibus mentibus animant; sed ut Dei ministri speculum se subjectis vitae morumque probitate exhibeant. Hinc sibi Dominum prosperantem invenient in adversis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
lifeluius igitur in predia eccloflastici iurib
a biit et rex discussa infic mitate qua¬
luit Impigre eũi quod inceperat urgebat
ut Aufeliuũ in archiepiscopũ freuiaret
aissi q sunt uiucii Normanniam cũ tr̃it
regis ad archiepistopuni rotgomiagense et
oacgos ueccenses qui libera ei cessionẽ
impetrarent Illi quoꝙ racidnem rei quã
petebant diligenti iance pensantes a li-¬
quantis contronersiis prolatis et euenti¬
latis tandem concesserunt d fuspendit or-¬
nem eius sumultas inter regem et
ipsum irrepens huinstemedi de cania Con¬
uenerat enu rex fanorabilibus affentacio¬
nbus ut possessiones ecclesie cristi quas ipe
abalienauerat uoluntaria dignacione i
uitum suorum ins eteruũ transtriberet
qui illum post decessum lanfranti per eius
doii ninaserant Negauit aufeliuus infli-¬
pere damnũ ecclesie cui ihil ipfe contu¬
asset Cominota ex hiis principis bible
quod aute de pontificatu enis fiuumo ce le¬
rebatur studio delatum et pene omissu

Expanded text:
Anselmus igitur in praedia ecclesiastici juris abiit, et rex discussa infirmitate convaluit. Impigre enim quod inceperat, urgebat, ut Anselmum in archiepiscopatu firmaret; missique sunt nuntii in Northmanniam cum litteris regis ad archiepiscopum Rothomagensem et monachos Beccenses, qui liberam ei cessionem impetrarent. Illi quoque rationem rei quae petebatur, diligenti lance pensantes, aliquantis controversiis prolatis, et eventilatis tandem concesserunt. Sed suspendit ordinationem ejus simultas inter ipsum et regem, irrepens hujuscemodi de causa. Convenerat eum rex favorabilibus assentationibus, ut possessiones Ecclesiae Christi, quas ipse abalienaverat, voluntaria dignatione in clientum suorum jus aeternum transcriberet, qui illas post decessum Lanfranci, per ejus donum invaserant: negavit Anselmus infligere damnum ecclesiae, cui ipse nihil contulisset. Commota ex his principis bile, quod ante de pontificatu ejus summo celebrabat studio, dilatum, et pene omissum:
Abbreviated transcription (Latin):
scebat interea uirtus cũ eno industria
cum ingenio. Iam ꝙ uernans tempus esta¬
tis meditabatur in robut nuentutis fer¬
pere, erat em̃ xxuii annorũ cũ defiderio
monastice religionis afflatus est nami et
olim tenellus puer fancte desideranerat in/¬
signes aufus in angusto corprstulo uersãs
petierat q et acciperat adeo grgnis morb
ncõmodum quo parens uterq ꝑt̾ritus deo
filium uoueret Tunc uero pluribus fecũ
raciocinacionibus agebat. quid p̾staret he-¬
ptrm concederet aime diuiti loco autẽn
diues s. locus conferret ociũ pro ubertate
redditũu s anferret plenitudinis tedium
pro copĩa necessariorum Tennis eꝯͣ .s̃. p
laboribus lastimam excuteret fi pro debi/¬
litate uirm multiplicaret sufurrum Item
utri melius esset monachum fieri becci
u alubi ui becci feustra fe ingemũ cri-¬
nisfe in litteris cũ nuillus esfotibi quem
doceret ꝙ ꝙͣlibet magnam stientiani fama

Expanded text:
lescebat, interea virtus cum aevo, industria lescebat, interea virtus cum aevo, industria cum ingenio. Jamque vernans tempus aetatis meditabatur in robur juventutis serpere. Erat enim XXVII annorum cum desiderio monasticae religionis afflatus est. Nam etiam olim tenellus puer idem desideraverat, insignes ausus in angusto corpusculo versans. Petierat, et acceperat adeo gravis morbi incommodum, quo parens uterque perterritus Deo filium voveret. Tunc vero pluribus secum ratiocinationibus agebat, quid praestaret, erutrum conduceret animae diviti loco, an tenui. Dives reddituum, sed auferret poenitudinis taedium pro copia necessariorum. Tenuis econtra pro laboribus lasciviam excuteret, sed pro debilitate virium multiplicaret susurrum. Item utrum melius esset monachum fieri Becci, an alibi; si Becci, frustra se ingenium trivisse in litteris, cum nullus esset ibi quem doceret, quod quamlibet magnam scientiam fama
Abbreviated transcription (Latin):
seriatim uerba s simimatim facta execu¬
turus sim ꝑno fauore dõpno. Edmo cedẽs
mi ommia ita lucide expofuit ut quodamo
subrecisse ocu nostris uadeatur de Au¬
selus est fermo qui n dugusta cuntate
oruindus que fs prinũ transtendentibus al¬
pes exhibet mediocritatem natałiũ in cla¬
extulit puer litteris iustitutus puericiã
egressus nũꝙͣ uet lastimori aspectu casti¬
moniam turbant Patriam terraut exe¬
ndi patris ira adolestendi occoneni ingessit
Quam cum ille nullo posfet leurrꝰ ingenio
ne domestica simultas mmolationent natu¬
re trausiret ascessu fefellit suo. Euasis al¬
pibus cum uolutaret auxiꝰ ai quo tende¬
ret diuina dignatio fluctuantem ferena¬
ut Normanniam ad lanfraucũ eunduui
cũ quo si moreretur et patrie necesfitu¬
nem et litterarũ fomite incolatum leni¬
garet Cum ergo beccũ uenisset non asꝑña¬
ter a lanfranco fusceptus magñu ei emo¬
limentum ad stolas regendas fuit. Ado¬

Expanded text:
seriatim verba, sed summatim facta exsecuseriatim verba, sed summatim facta exsecuturus sum, prono favore domino Edmero cedens, qui omnia ita lucide exposuit, ut ea quodammodo subjecisse oculis nostris videatur. De Anselmo est sermo, qui in Augusta civitate oriundus, quae se primam transcendentibus Alpes exhibet, mediocritatem natalium in claextulit. Puer litteris institit, pueritiam egressus nunquam vel lasciviori aspectu castimoniam turbavit. Patriam terram exeundi patris ira adolescenti occasionem ingessit; quam cum ille nullo posset lenire ingenio, ne domestica simultas in violationem naturae transiret abscessu fefellit suo. Evasis Alpibus, cum volutaret anxius animi quo tenderet, divina dignatio fluctuantem serenavit, Northmanniam ad Lanfrancum eundum, cum quo si moraretur, et patriae necessitudine, et litterarum fomite incolatum levigaret. Cum ergo Beccum venisset, non aspernanter a Lanfranco susceptus, magnum ei levamentum ad scholas regendas fuit. Ado
Abbreviated transcription (Latin):
dit Quis omnia potest facere que pro¬
mittit hiis pertesus nou moras lon-¬
cessariau potionen nespusset pus
fe confessione et uiatico ninuuit Huic
poculo sumpto ẜ in contrarĩn uerso
afflanit qualem femꝑ aptauit exitu
fortitus Hoc om̃ domesticit confite/¬
batur se deum p̾cari ut uel dissuct̾ia
uel febri uogente moreretur que uali¬
tudines nec memoriam nec loquelam in-¬
plicent Uir cuins industriam pradicabat
cancia. cuius doctemant in distipielis eis
tupebat latinitas quantum oennes am̃i du¬
rabant. Nam ipse pauca ingenii monmẽta
reliquit decrẽtłes epłas et p̾cipiami con¬
Ost emi uacauit sedes archiepiscopatus
amus plus quattuor Rex em malo¬
Dam sufurronũ confiliis plus iusto credulus
omnes sibi redditus aniumerabat Sed.
tlibus alias dixi multii ut decet re¬
gre maiestati deferens Ad presens nos a¬
lind urget opus ut de successore laufẽ
cerum feriem protendanns. Quiꝙͣ noun

Expanded text:
dit: Quis omnia potest facere quae prodit: Quis omnia potest facere quae promittit? His pertaesus non moras loncessariam potionem respondissent, prius se confessione et viatico munivit. Hinc poculo sumpto, sed in contrarium verso efflavit, qualem semper optaverat exitum, sortitus; hoc enim domesticis confitebatur, se Dominum deprecari ut vel dyssenteria vel febri urgente moreretur, quod hae valetudines nec memoriam turbent, nec loquelam implicent. Vir cujus industriam praedicabit Cantia, cujus doctrinam in discipulis ejus stupebit Latinitas, quantum omnes anni durabunt. Nam ipse pauca ingenii sui monumenta reliquit, decretales epistolas, et praecipuam conPost eum vacavit sedes archiepiscopatus annis plus quatuor. Rex enim malorum susurronum consiliis plus justo credulus, omnes sibi redditus annumerabat. Sed de talibus alias dixi, multum, ut decet, regiae majestati deferens. Ad praesens nos aliud urget opus, ut de successore Lanfranci rerum seriem pertendamus. Quanquam nos
Abbreviated transcription (Latin):
cauonicis etiam caput sancti. G. re
gularibus iustitutis qui eis diuina
facerent officia diuisĩs pro uarie¬
tate sexim gabitaoilis sumꝑtibus ꝓiuisis
munstris delegatis Husinodi tenpo¬
re Iu. maioris infistebat operibus nõ
multas que as eo petenda putassẽt re¬
pulsas passus Uam̃ ad ceteros uunis
amlis illi erat affectuosus et dulcis la-¬
boranti ergo iustiͤ p̾bebat manũ ne
laberetur inp̾ceps. ceterũ multotiens
uite sue tediu apnd amicos ingemistẽs
comectabat ꝙ et p̾dicebat ex p̾sentib
futurorũ pestem uir fagacis amini ei
en maturus Nec eum fefellit estima-
subuectus cum iaufi parum fibi cõme¬
tem offenderet, ingentbus promissis
niris et equi tenendi molłer ad suffra-¬
gm̃i sun auertit Sed potestate pocitꝰ
multis ꝙ defeccione principũ pene om
angoribus conflictatus promissa ne¬
gligebat Quapropt᷑ sponsionis ab ar-¬
iepistopo ammonitus turbide respon¬

Expanded text:
canonicis etiam apud sanctum Gregorium canonicis etiam apud sanctum Gregorium regularibus institutis, qui iis divina facerent officia, divisis pro varietate sexuum habitaculis, sumptibus provisis, ministris delegatis, hujusmodi tempore Willielmi majoris insistebat operibus, non multas de his, quae ab eo petenda putasset repulsas passus. Nam ad caeteros minus civilis, illi erat affectuosus et dulcis, laboranti ergo justitiae praebebat manum ne laberetur in praeceps; caeterum multoties vitae suae taedium apud amicos ingemiscens, conjectabatque et praedicebat ex praesentibus futurorum pestem vir sagacis animi, et demonstrans semitas. Quin etiam quondam suffectus, cum Lanfrancum parum sibi conniventem offenderet, ingentibus promissis juris et aequi tenendi mollitum ad suffragium suum avertit. Sed potestate potitus, multisque pro defectione principum pene omnium angoribus conflictatus promissa negligebat. Quapropter sponsionis ab archiepiscopo admonitus turbide respon
Abbreviated transcription (Latin):
ibetur miħ dubitandum At ille audi¬
tum facinis exhorruit et tot potentũ
excogitatas machinacõnes ut casses a¬
rauearinu solo intntii dissoluit Qũ
etiam ne idem auderent posteri egit
ri nichoauerat iste labofactari non ꝑ
nam illi totius angt magistri ar-¬
iidente etiani rege facile ꝙ uellẽt
efficerent Iste autem folus contea tot
obsistentes ren profliganenit et ui¬
cerit. Abbatiam sancti albani per
paulum abbatem quem ibi constituit
in einu quo niunt est statimi prouexit
In Roffer episcopati derici fermen¬
tes uix ad quateruatũd niuuerau
assurgere poteraut et ip̃i quoti¬
diam panis egentes hos per gñdul¬
piuu episcopin sustentans propis
simptibus mouachos ad quinquagin¬
ta introduxit quibus uilla ꝑmagu¬
fica data ꝓcanit ut non foluu affi-¬
cerentur mopia s ut uictualũt gan-¬
louari parte ligueas domos omub
egenis. occidentali parte regia ua¬
litudine fluentibus lapideas loccuit

Expanded text:
haberetur, nihil dubitandum. At ille audihaberetur, nihil dubitandum. At ille auditum facinus exhorruit, et tot potentum excogitatas machinas, ut casses aranearum, solo intuitu dissolvit. Quin etiam ne idem auderent posteri, egit, ri inchoaverit, iste labefactari non peNam illi totius Angliae magistri, arridente etiam rege facile quod vellent efficerent. Iste autem solus contra tot obsistentes rem profligaverit et vicerit, abbatiam Sancti Albani per Paulum abbatem, quem ibi constituit, in eum quo nunc est statum provexit. In Roffensi episcopatu clerici servientes vix ad quaternarium numerum assurgere poterant, et ipsi quotidiani panis egentes. Hos per Gundulfum episcopum sustentans sumptibus propriis monachos ad quinquaginta introduxit, quibus villa magnifica data procuravit, ut non solum non afficerentur inopia, sed etiam victualium gaulonali parte lapideas domos omnibus egenis, in occidentali parte regia valetudine fluentibus ligneas locavit,
Abbreviated transcription (Latin):
cio. pulcra in aduenientibus affabilitas
manet nec in eiũi abolebitut cõĩs in õẽs
singularis in unuquenꝙ illius caratas
Rnod nullum unꝙͣ tristem peritteret
s si quenꝙͣ subimbiliuu uideretur statim
stistitaretur cansam et quererem eogni¬
tam impigre mederetur. ultroneis in¬
ienibus offerre deuarios quibus ne cesfit¬
dun propriarũ mnopie occurrenant Si
datum fortuitu excideret genimare id q
clam aliis esse precipere. p̾uideus p̾terẽa
r totam angliam monachis ut uec plo¬
rarent neccia nec clandicarent ⁊ a re
Iam ẽñi episcoporum liuor inicreuerat
uolenciũ ab episcopalibus fedibus mona¬
chos clericis ninissis exteudere ductor huiꝰ
facti oĩs fuit waltelmus uoentanꝰ ad ce
bouus ẜ̾ in hoc ad pranũ consiliis susur¬
oñũ flexus xliͦ cauouicos cappis et suꝑ¬
pelleciis ornauerat Regeni in sententĩa
traxerat et tñi more in me ut archiepi-¬
stopati asfensinu eliceret Is quo mimus

Expanded text:
otio, pulchra in advenientes affabilitas otio, pulchra in advenientes affabilitas manet, nec in aevum abolebitur communis in omnes, singularis in unumquemque illius charitas. Quod nullum unquam tristem permitteret, sed si quemquam subnubilum videret, statim sciscitaretur causam et quaereret, cognitae impiger mederetur. Ultroneus juvenibus offerre denarios, quibus necessitudinum propriarum inopiae occurrerent. Si autem datum fortuito excideret, geminare, idque clam aliis esse praecipere. Providens praeterea per totam Angliam monachis, ut nec deplorarent necessaria, nec claudicarent a Regula. Jamque enim episcoporum livor increverat, volentium ab episcopalibus sedibus monachos clericis immissis extrudere. Auctor hujus factionis fuit Walchelmus Wentanus ad caetera bonus, sed in hoc ad pravum consiliis susurronum flexus, plus XL canonicos, cappis et superpelliciis ornaverat. Regem in sententiam traxerat et tantum morem in medio ut archiepiscopi consensum eliceret. Is quo minus
Abbreviated transcription (Latin):
et acuratiori cultu frugalitatem nestire
percimoniam abimere et ceͣ id genus ꝓt
nagis illos consules ꝙͣ mouachos pro fri¬
quentia famuilanciũ diceres Moc ille con-¬
spicatus aliquando pacientiam tenunt nec
ominus panlidos roucho austeritatꝭ exte¬
ruit Sciebat eñ artes arciu id est regi¬
ninis ammarũ peritissiuus consurtudinẽ
conuersatione temeriores exacerbari a¬
uimos Quapropter blandis monicionibus
per internalla temporis mint illa nunt
ista subtraheus cote uirtutur eudes ex¬
acuebat ad bonũ mentes. elunabat as
eis uiciorum unbigniem et uñncũq ma/¬
rum extirpabat plartaria. ꝯtiͦ in bono¬
numn iacebat femina Iec prius abstitit
ꝙͣ adulteriuis abdicatis fecibus ultͦnei
gẽmales uirtutum adoptaret fuccessũs
dunt hodie ampliori ꝙͣ uspiam anglie
decet m̾io relĩone cliatensibus non in-¬
pares Plurincus in est eis ad huc lanfrantꝰ
multa uiri memoria. ingis in deuni deu¬

Expanded text:
et accuratiori cultu fragilitatem, nescire, et accuratiori cultu fragilitatem, nescire, parcimoniam abnuere, et caetera id genus, ut magis illos consules, quam monachos prae frequentia famulantium diceres: hoc ille conspicatus aliquandiu patientiam tenuit, nec quominus pavidos rancore austeritatis exterruit. Sciebat enim artis artium, id est regiminis animarum peritissimus consuetudinem conversione teneriores exacerbari animos. Quapropter blandis monitionibus per intervalla temporis nunc illa, nunc ista subtrahens cote virtutum rudes exacuebat ad bonum mentes, elimabatque ab iis vitiorum rubiginem; et undecunque malorum exstirpabat plantaria, continuo ibi bonorum jaciebat semina. Nec prius abstitit, quam adulterinis abdicatis fetibus ultronei geniales virtutum adoptarent successus. Sunt hodie ampliori, quam uspiam Angliae, ut decet numero, religione Cluniacensibus non impares. Plurimus inest iis adhuc Lanfrancus, multa viri memoria, ingens in Deum dev