comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iñ p̃toria comitia habita. creati .p. corneliuᷤ
lentulus. L quintiliꝰ .p. uarus .p. elius. papiꝰ.
.p. uilliꝰ .t. appilus duo cum ediles. pł. ẽẽnt
pretoreᷤ sp̃tisunt. Consul comitiis ꝑfec̾tis
ad exercitum in etruriam redit. sacerdotes
eo anno mortui atq in locum eoꝵ suffec¬
ti.ti. ueturius philo flam̃ martiał. ⁊ in lo¬
cum emuilii regilli qui priore anno mor¬
ti decemuir .m. aurelius coita augur.t. sẽ¬
pronib̃s gracchꝰ ad modum ad olescens.
quod tum ꝑ rarum in mandandis sacer¬
dotiis erat: qͣdrige auree eo anno in capi¬
tolio posite ab edilib. cur .c. liuio. ⁊ .m. ser¬
uilio gemino ⁊ ludi romanibiduum in¬
staurati idem ꝑ biduum plebei ab edilib
.p. elio .p. ullio. ⁊ iouis epulum fuit ludoꝵ
causaz.

Expanded text:
inde praetoria comitia habita. creati P. Cornelius inde praetoria comitia habita. creati P. Cornelius Lentulus P. Quinctilius Uarus P. Aelius Paetus P. Uillius Tappulus ; hi duo cum aediles plebis essent, praetores creati sunt. consul comitiis perfectis ad exercitum in Etruriam redit. sacerdotes eo anno mortui atque in locum eorum suffecti: Ti. Ueturius Philo flamen Martialis in locum M. Aemili Regilli , qui priore anno morti decemuir M. Aurelius Cotta , augur Ti. Sempronius Gracchus admodum adulescens, quod tum perrarum in mandandis sacerdotiis erat. quadrigae aureae eo anno in Capitolio positae ab aedilibus curulibus C. Liuio et M. Seruilio Gemino , et ludi Romani biduum instaurati; item per biduum plebeii ab aedilibus P. Aelio P. Uillio ; et Iouis epulum fuit ludorum causa.
Abbreviated transcription (Latin):
q condempnasset neq condempnatum
aut consulem aut censorem fecesset ppłm
quod ⁊ innocentẽ se condempnassent. et
condempnatum consulemri censorem fe¬
cissent neq inficiari possent. aut iuditio
fore quod si exemplum haberet bis eundẽ
erarium relinquendi .c. claudium nomi¬
nat᷑um se inter erarios fuisse relicturum.
prauum certam̃ notarum inter censo¬
res castitio inconsi.e ppłi censoria
⁊ grauitate tempoꝵ illoꝵ digna in inui¬
dia cenorescum cẽnt crescendi ex hil ratꝰ
ẽẽ occasionẽ. cñ. bebius. tr̃: pleb̾ diem ad po¬
pulum utrisq dix̃ ea res: Consensu patrum
discussa ẽ ne postea obnoxia ppłari aure.
censura ẽẽt: eadem estate in bruitiis clam¬
petia a. cõsdeuicta conscientia. ⁊ pandosia
⁊ ignobiles alie ciuitates uoluntate inditio¬
nem uenerunt. Et cum comitioꝵ iam ad¬
peteret tempꝰ cornelium potuis ex etruria
ubi nichibelli erat. romam acciri placuit.

Expanded text:
que condemnasset neque condemnatum que condemnasset neque condemnatum aut consulem aut censorem fecisset, popuquod et innocentem se condemnassent et condemnatum consulem et censorem fecissent neque infitiari possent aut iudicio fore; quod si exemplum haberet bis eundem aerarium relinquendi, C. Claudium nominatim se inter aerarios fuisse relicturum. prauum certamen notarum inter censores; castigatio inconstantiae populi censoria et grauitate temporum illorum digna. in inuidia censores cum essent, crescendi ex iis ratus esse occasionem Cn. Baebius tribunus plebis diem ad populum utrique dixit. ea res consensu patrum discussa est ne postea obnoxia populari aurae censura esset. eadem aestate in Bruttiis Clampetia a consule ui capta, Consentia et Pandosia et ignobiles aliae ciuitates uoluntate in dicionem uenerunt. et cum comitiorum iam appeteret tempus, Cornelium potius ex Etruria ubi nihil belli erat Romam acciri placuit.
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Equitum dem̃ census agi ceptus est.¬
⁊ ambo forte censores equum publicum
habebant cum ad tribum polliam uen¬
tum ẽ in quam liui nom̃ erat ⁊ preco cunc¬
taretur citare ip̃m censorem cita inquit
uͦ .i. liuium:⁊ siue ex residue uetere simul¬
tate siue intentiua iactatione seuĩtatisin¬
flatus:m. liuium quia pͥ uiditio ẽet. Damp¬
natus equum uendere iuissit. Item .m. luuꝰ
cum ad tribum narniensem⁊ nom̃ colle¬
ge uentum ẽuendere equum .c. claudiũ
iussit duarum rerum causa unuus quod
ꝓfalsum adu̾sum se testimonium dixiss.
alt̾ius quod non sincera fide secum in gr̃ã
redisset. Neq fedum certam̃ inquinandi
famam alt̾ius cum sue fame dampno fac¬
tum ẽ exitu censue cum in leges uirasset
.c. claudius ⁊ mnerarium es iecisset inter
nomina eoꝵ quos erarios relinquebat de¬
dit college nom̃ dem̃ .m. liuiꝰ in erarium
uenit preter mechiam tribum. que se ne¬

Expanded text:
rent. equitum deinde census agi coeptus est; etrent. equitum deinde census agi coeptus est; et ambo forte censores equum publicum habebant. cum ad tribum Polliam uentum esset in qua M. Liui nomen erat, et praeco cunctaretur citare ipsum censorem, 'cita' inquit Nero ' M. Liuium '; et siue ex residua uetere simultate siue intempestiua iactatione seueritatis inflatus M. Liuium quia populi iudicio esset damnatus equum uendere iussit. item M. Liuius cum ad tribum Arniensem et nomen collegae uentum est, uendere equum C. Claudium iussit duarum rerum causa, unius quod falsum aduersus se testimonium dixisset, alterius quod non sincera fide secum in gratiam redisset. aeque foedum certamen inquinandi famam alterius cum suae famae damno factum est exitu censurae. cum in leges iurasset C. Claudius et in aerarium escendisset, inter nomina eorum quos aerarios relinquebat dedit collegae nomen. deinde M. Liuius in aerarium uenit; praeter Maeciam tribum, quae se ne
Abbreviated transcription (Latin):
ueneris circa foros publicos edem matris
magne in palatio faciendam locauert̃:
uectigaletiam nouum ex salaria anno¬
na statuera̾nt sextante sal ⁊ roma ⁊ ꝑ to¬
tam italiam erat. rome pretio eodem płis
inforis. ⁊ conciliabuł⁊ alio alibi p̃tio pre¬
bendum locauerunt: id uectigal com̃tũ
alt̾m ex censorib satis credebant ppło ira¬
tum quod in quo iuditio qͦndã dãpnatꝰ
eẽt in p̃tio satis maxime honeratas trib.
quarum oꝑa danpnatus erat credebãt.
Inde salmatorᷤ luno inditum cognom̃ lu¬
strum conditum seruis quia ꝑ ꝓuintias
dimiserunt censores ut ciuiũ romanoꝵ.
in exercitib quantus ubiq eẽt referretur
numerus. cẽsa cum his. ducenta decem
.iiii. hominũ condidit lustrum claudiꝰ
nero. Duodecim demn coloniarum quod
nũqͣm añ factum erat deferentib ipsaꝵ
colomarum censorib acceperunt ut
qͣntum numero militum qͣntum pecuna
ualerent. inpublicis tabuł monum̃ta exta¬

Expanded text:
Ueneris circa foros publicos et aedem Matris Ueneris circa foros publicos et aedem Matris Magnae in Palatio faciendam locauerunt. uectigal etiam nouum ex salaria annona statuerunt. sextante sal et Romae et per totam Italiam erat; Romae pretio eodem, pluris in foris et conciliabulis et alio alibi pretio praebendum locauerunt. id uectigal commentum alterum ex censoribus satis credebant populo iratum quod iniquo iudicio quondam damnatus esset, et in pretio salis maxime oneratas tribus quarum opera damnatus erat credebant; inde Salinatori Liuio inditum cognomen. lustrum conditum serius quia per prouincias dimiserunt censores ut ciuium Romanorum in exercitibus quantus ubique esset referretur numerus. censa cum iis ducenta quattuordecim milia hominum. condidit lustrum C. Claudius Nero . duodecim deinde coloniarum, quod nunquam antea factum erat, deferentibus ipsarum coloniarum censoribus censum acceperunt ut uantum numero militum, quantum pecunia ualerent in publicis tabulis monumenta exsta
Abbreviated transcription (Latin):
ne primigenie uoi si eo die hostis fu̾iss.
composq eus uoti fuit. fusi ac fugati pe
exercitum reduxit. Eodem temꝑe corneliꝰ
.cõs. in altera parte italie ñ tam armis
qͣm iuditioꝵ terrore etruriam continet.
totam ferme ad magonem ac ꝑ eum ad
spem nouandi res uersam eas questiones
ex s.c. minime ambitiose habuit multi¬
q nobiles etrusci qui aut ip̃i erant aut mi¬
serant ad magonẽ deppłoꝵ suoꝵ defectione.
pͥmo p̃senteᷤ erant condempnati postea cõs¬
cientia sibumnet ip̃i exilium conscientes eũ
absentis dampnati ẽent. corporib subtrac¬
tis bona tm̃ q̃ publicari poterant pigne¬
randa pene prebebant: dum hec. cõs. diu̾sis
regionib agunt censores interim rome.
.m. liuiꝰ. ⁊ .c. claudius senatum recitauer̃t.
pͥncepsiterum dilectus .. m. fabuis. mari¬
mus notati .uii. nemo tam̃ qui sella cur¬
ruli sedisset sarta tecta acriter ⁊ cum sũma
fide exercerunt uiam e foro bouario ⁊ ad

Expanded text:
nae Primigeniae uouit si eo die hostes fudisset; nae Primigeniae uouit si eo die hostes fudisset; composque eius uoti fuit. fusi ac fugati Poeexercitum reduxit. eodem tempore M. Cornelius consul in altera parte Italiae non tam armis quam iudiciorum terrore Etruriam continuit, totam ferme ad Magonem ac per eum ad spem nouandi res uersam. eas quaestiones ex senatus consulto minime ambitiose habuit; multique nobiles Etrusci qui aut ipsi ierant aut miserant ad Magonem de populorum suorum defectione, primo praesentes erant condemnati, postea conscientia sibimet ipsi exsilium consciscentes cum absentes damnati essent, corporibus subtractis bona tantum quae publicari poterant pigneranda poenae praebebant. dum haec consules diuersis regionibus agunt, censores interim Romae M. Liuius et C. Claudius senatum recitauerunt. princeps iterum lectus Q. Fabius Maximus ; notati septem, nemo tamen qui sella curuli sedisset. sarta tecta acriter et cum summa fide exegerunt. uiam e foro bouario et ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuintia comꝑari acmitti posset ex ea ꝙͦ
haud segniter curata res. mille ducente to¬
state ea qua hec in affrica gesta sunt . p̃.
sempronius. cõs. cui brutii prouintia e¬
rat. in agro crotoniensi cũh annibale. inip¬
so itin̾e tumultuario p̃lio conflixit agm¬
nib magis quã acie pugnatum ẽ roma¬
npulsi ⁊ tumultu uerius quam pugna
mille ⁊ ducenti deexercitu consuł inter¬
fecti m castra trepide reditum. neq oppus¬
nare tñ ea hostes ausi hostes ceterum silen¬
tio ꝓxime noctis ꝓfectus m̃ cõs p̃misso nũ¬
tio ad .p. licinium . ꝓ. cõs. ut suas legiones
admoueret copias coniunxit. Itaduo du¬
ces duo exercitus adhannibalem redierũt
nec mora dimicandi facta cum. cõs ⁊ dup¬
plicate uires peno recens uictoria animo
eẽt. In pͥmam aciem suas legiones semp¬
nius induxit in subsidiis locate .p. liciii.
legiones: cõs. pͥncipio pugne. edem fortu¬

Expanded text:
prouincia comparari ac mitti posset. ea quoque prouincia comparari ac mitti posset. ea quoque haud segniter curata res; mille ducentae tostate ea qua haec in Africa gesta sunt P. Sempronius consul cui Bruttii prouincia erat in agro Crotoniensi cum Hannibale in ipso itinere tumultuario proelio conflixit. agminibus magis quam acie pugnatum est. Romani pulsi, et tumultu uerius quam pugna ad mille et ducenti de exercitu consulis interfecti; in castra trepide reditum, neque oppugnare tamen ea hostes ausi. ceterum silentio proximae noctis profectus inde consul praemisso nuntio ad P. Licinium proconsulem ut suas legiones admoueret copias coniunxit. ita duo duces duo exercitus ad Hannibalem redierunt; nec mora dimicandi facta, cum consuli duplicatae uires, Poeno recens uictoria animos faceret. in primam aciem suas legiones Sempronius induxit; in subsidiis locatae P. Licini legiones. consul principio pugnae aedem Fortu
Abbreviated transcription (Latin):
quaginta milib peditum decem equi¬
tum euenit confestim q montis acartba¬
gine castris haud ꝓcul uticam ꝓmunitio¬
nib q romanis consedit. Quoꝵ aduentuᷤ
me dies nequicqm̃ omnia exꝑiens obse¬
disset uticam abscenderet iñ irrito incep¬
to etiam enĩ hiempsinstabat. Castra hib̃¬
na in ꝓmuntorio quod tenui iugo conti¬
nenti ad herens in aliqͣm tum maris spa¬
tium extendit᷑ cõmunitimo uallo ⁊ naua¬
lium castra amplectit᷑ uigo medio legio¬
num castris impositis latus ad septemtͥo¬
nem u̾sum subducte naues naualesq so¬
cii tenebant meridianam uallem ad al¬
meatus q ex sicilia atq italia aduectos. eñ
octauius ꝓ p̃tore ex sardinia ab .t. clau¬
dio. p̃r. cuiꝰ ea prouintia erat ingentem
ium frum̃ti aduexit. horreaq ñ solum q̃
iam facta erant repleta s noua edificata.
uestim̃ta exercitui deerãt id mandatum
octauio ut cum p̃tore ageret. siquid exea

Expanded text:
quaginta milibus peditum, decem equiquaginta milibus peditum, decem equitum aduenit confestimque motis a Carthagine castris, haud procul Utica munitionibusque Romanis consedit. quorum aduentus me dies nequiquam omnia experiens obsedisset Uticam, abscederet inde inrito incepto. et—iam enim hiemps instabat— castra hiberna in promunturio, quod tenui iugo continenti adhaerens in aliquantum maris spatium extenditur, communit. uno uallo et naualia et castra amplectitur; iugo medio legionum castris impositis, latus ad septentrionem uersum subductae naues naualesque socii tenebant, meridianam uallem ad almeatusque ex Sicilia atque Italia aduectos, Cn. Octauius propraetor ex Sardinia ab Ti. Claudio praetore cuius ea prouincia erat ingentem uim frumenti aduexit; horreaque non solum ea quae iam facta erant repleta, sed noua aedificata. uestimenta exercitui deerant; id mandatum Octauio ut cum praetore ageret si quid ex ea
Abbreviated transcription (Latin):
profectus erat magnũ hominũ i peco¬
tił iominꝰ geni prede trahensq̃ iteruhoss
hostilib naues dimitit. Inde omissis expe-
belliures comũtit eam dem̃ si cepisset sedẽ
ad cetera exequenda habiturus simul ⁊
a classe nauales socii qua ex parte urbs
mari allluit᷑. simul ⁊ terrestris exercitus
ad ĩminentẽ ꝓpe ip̃is menib tumulũ ẽ
ad motus. torm̃ta machinasq ⁊ aduexerat
secum ⁊ exsicilia missa cum cõmeatu e¬
rant ⁊ noua marmam̃tario multis talũ
oꝑm artificib deindustria inclusis fiebãt.
uticensib tanta undiq mole circum ses¬
sis in carthaginiensi ppło carchaginiensi¬
b in hasdrubale ita sus mouisset sipha¬
cem spes omnis erat s desid̾io indigentiũ
auxilii tardius cuncta mouebant᷑. Has¬
drubal intentissima conquisitione cum
ad .xxx. peditum tria equitum confeciss
ñ tam̃ añ aduentũ siphacis castra ꝓpiꝰ ho¬
stem mouere ẽ. ausus siphax cum quin¬

Expanded text:
profectus erat magnam vim hominum et pecoprofectus erat magnam vim hominum et pecoris et omnis generis praedae trahens in casoliis naues dimittit. inde omissis expedibelli uires conuertit, eam deinde si cepisset sedem ad cetera exsequenda habiturus. simul et a classe nauales socii, qua ex parte urbs mari adluitur, simul et terrestris exercitus ab imminente prope ipsis moenibus tumulo est admotus. tormenta machinasque et aduexerat secum, et ex Sicilia missa cum commeatu erant; et noua in armamentario multis talium operum artificibus de industria inclusis fiebant. Uticensibus tanta undique mole circumsessis in Carthaginiensi populo, Carthaginiensibus in Hasdrubale ita si is mouisset Syphacem, spes omnis erat; sed desiderio indigentium auxilii tardius cuncta mouebantur. Hasdrubal intentissima conquisitione cum ad triginta milia peditum, tria equitum confecisset, non tamen ante aduentum Syphacis castra propius hostem mouere est ausus. Syphax cum quin
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. cetõs duces p̃cipue territos cede. effu
ti ad duo p̃ter ea milia equitũ aut cepe¬
runt aut occiderunt int̃ eõ satis ꝯstabat.
ñ minus ducentos carchaginiensium e¬
quites fuisse ⁊ duitiis quosdam ⁊ genẽ
illustres. Eodem forte quo hec gesta st̃
die. naues que p̃dam in siciliam uexe-¬
rant cum cõmeature die reuelut omi¬
nate ad p̃dam alteram repetendam
se se uenisse. Duos enĩ noĩe carchaginen¬
sium duces duob equestrib p̾liis intef¬
fectos. ñ om̃s auctores sunt ũticredo: ne
falleret bis relata eadem resceluis quidẽ
⁊ ualerius etiam captum hannonẽ tra¬
dunt. scipio p̾fectos equitesq ꝓut cuiꝰq
oꝑa fuerat. ante om̃s masinissã ĩsignibꝰ do¬
nif donat. ⁊ firmo p̃sidio salace imposito.
ip̃e cum cetero exercitu ꝓfectus ñ agris
mͦ quacũq incedebat ppłat s urbib
etiam quibdam uicisq expugnatis la¬
te fuso terrore belli. septimo die quam

Expanded text:
sunt; ceteros, ducis praecipue territos caede, effussunt; ceteros, ducis praecipue territos caede, effusti ad duo praeterea milia equitum aut ceperunt aut occiderunt. inter eos satis constabat non minus ducentos Carthaginiensium equites fuisse, et divitiis quosdam et genere inlustres. eodem forte quo haec gesta sunt die naves quae praedam in Siciliam vexerant cum commeatu rediere, velut ominatae ad praedam alteram repetendam sese venisse. duos eodem nomine Carthaginiensium duces duobus equestribus proeliis interfectos non omnes auctores sunt, veriti, credo, ne falleret bis relata eadem res; Coelius quidem et Valerius captum etiam Hannonem tradunt. Scipio praefectos equitesque, prout cuiusque opera fuerat, ante omnes Masinissam insignibus donis donat; et firmo praesidio Salaecae imposito ipse cum cetero exercitu profectus, non agris modo quacumque incedebat populatis, sed urbibus etiam quibusdam vicisque expugnatis, late fuso terrore belli, septimo die quam
Abbreviated transcription (Latin):
aut cedendo. cum timoris simulatio
audatiam hostis faceret: ad insequentẽ
temere eliciebat. Nondũ õs egressi erãt.
uarieq dux fatigabat᷑ alios uino ⁊ sõ¬
no grauis arma capere ⁊ frenare equos
cogendo alis ne sparsri inconditi sine or¬
dine sine ignis omnib portis excurre¬
rent. obsistendo pͥmo in cautos euentuᷤ
masimnfa etipiebat mor ples simul con-¬
ferti porta effusi equauerant certam̃. po¬
stremo iam omnis equitatus p̃lio cũ ades¬
set sustinere ultra neqͥuere. ñ tam̃ effusa
fuga masinissa s cedendo sensim impetꝰ
eoꝵ accipiebat. donec ad tumulos tegen¬
tas romanum equitatum ꝑtraxit. Inde
exorti equites ⁊ ip̃i integris uirib ⁊i recẽ¬
tib equis hannoni affrisq pugnando
ac sequendo fessisse circum fudere⁊ masi¬
nissa flexis subito equis in pugnam redi¬
it mille fere qui pͥmis agminis fuerant
quib haud facił receptus fuit cum ipso
duce hannone interclusi atq interfecti

Expanded text:
aut cedendo, cum timoris simulatio aut cedendo, cum timoris simulatio audaciam hosti faceret, ad insequendum temere eliciebat. nondum omnes egressi erant, varieque dux fatigabatur alios vino et somno graves arma capere et frenare equos cogendo, allis, ne sparsi et inconditi sine ordine, sine signis omnibus portis excurrerent, obsistendo. primo incaute se invehentes Masinissa excipiebat; mox plures simul conferti porta effusi aequaverant certamen; postremo iam omnis equitatus proelio cum adesset, sustineri ultra nequiere. non tamen effusa fuga Masinissa, sed cedendo sensim impetus eorum excipiebat, donec ad tumulos tegentes Romanum equitatum pertraxit. inde exorti equites et ipsi integris viribus et recentibus equis Hannoni Afrisque pugnando ac sequendo fessis se circumfudere; et Masinissa flexis subito equis in pugnam rediit. mille fere qui primi agminis fuerant, quibus haud facilis receptus fuit, cum ipso duce Hannone interclusi atque interfecti
Abbreviated transcription (Latin):
quaqͣm satis ualido ñ mͦ ad lacessendũ
hostẽ s nead tuendos quidem appłatioĩbꝰ
agros equitatu accepto id omniũ pͥmũ
gentium asꝑnatus maxime. tñ numi¬
das id longe pͥmum equitum in affrica
pauit .xu. ferme milia ab romanis casti
Quod ubi scipioni telatum est estiua sub
tectis equitatus inquit sint uł płes dum
talem ducem hãnt. eo minus sibi cessan¬
dum ratus quo illi segnius remagerent
masinissam cum equitatu p̃missum por¬
tis obequitare atq hostem ad pugnam
elicere iubet. Ubi omnis multitudo seef¬
fudisset grauiorq iam in certamine eẽt.
quam ut facile sustineri posset. cederet
paulatim se in temꝑe pugne obuentu¬
rum t̾m moratus qͣntum satis tempis
peͣgresso usum ad cliendos hostes cum
romano equitatu secutus tegentib tu¬
mullis qui ꝑ opportune circa uie flexus
suppositi erant occultus ꝓcessit. masiis
sa ex composito nunc terrentis. nunc
tuñtis mͦ aut ip̃is obequitabat portis.

Expanded text:
quaquam satis ualido non modo ad lacessendum quaquam satis ualido non modo ad lacessendum hostem sed ne ad tuendos quidem a populationibus agros equitatu accepto id omnium primumgentium aspernatus, maxime tamen Numidas—id longe primum equitum in Africa pauit quindecim ferme milia ab Romanis castris. quod ubi Scipioni relatum est, 'aestiua sub tectis equitatus.' inquit 'sint uel plures, dum talem ducem habeant.' eo minus sibi cessandum ratus quo illi segnius rem agerent, Masinissam cum equitatu praemissum portis obequitare atque hostem ad pugnam elicere iubet: ubi omnis multitudo se effudisset grauiorque iam in certamine esset quam ut facile sustineri posset, cederet paulatim; se in tempore pugnae obuenturum. tantum moratus quantum satis temporis praegresso uisum ad eliciendos hostes, cum Romano equitatu secutus tegentibus tumulis, qui peropportune circa uiae flexus oppositi erant, occultus processit. Masisa ex composito nunc terrentis, nunc timentis modo aut ipsis obequitabat portis
Abbreviated transcription (Latin):
tendo itinere. ludens tedio ⁊ desꝑatione
tandem fesso absistere sequendo coegit.
ip̃e. cum .lx. equitib adminorẽ sirtim ꝑ¬
uenit ibicum conscientia egregia sepe re¬
petiti regni paterni inter punica empori
animum inclinant. ut cum modico po¬
tiuis quam cum magno p̃sidio equitum:
ad scipionem qͦ postea uenisse masmis¬
sam credam. quippe illa regnanti multi¬
tudo hec paucitas exulis fortune conue¬
niens ẽ carthaginienses ala equitũ cum p̃¬
fecta amissa aio equitatu ꝑ nouum dilec¬
tũ comꝑato hannonem hamilcaris fili¬
um p̃ficiunt. Hasdrubalem subinde ac
sipbacem ꝑ litteras nuntiosq postremo
etiam ꝑ legatos arcessunt hasdrubalem
opem ferre ꝓpe circumsesse patrie. iubent
siphacem orant ut carthagini ut uniũ¬
se asfrice subueniat ad uticam tum cast᷑
sapis frne mille passus abutbe habe¬
bat translata amare ubi paucos dies sta¬
tiua conuincta classi fuerant. hannone¬

Expanded text:
tendo itinera eludens, taedio et desperatione tendo itinera eludens, taedio et desperatione tandem fessum absistere sequendo coegit; ipse cum sexaginta equitibus ad minorem Syrtim peruenit. ibi cum conscientia egregia saepe repetiti regni paterni inter Punica Emporiaanimum inclinant ut cum modico potius quam cum magno praesidio equitum ad Scipionem quoque postea uenisse Masinissam credam; quippe illa regnanti multitudo, haec paucitas exsulis fortunae conueniens est. Carthaginienses ala equitum cum praefecto amissa, alio equitatu per nouum dilectum comparato Hannonem Hamilcaris filium praeficiunt. Hasdrubalem subinde ac Syphacem per litteras nuntiosque, postremo etiam per legatos arcessunt; Hasdrubalem opem ferre prope circumsessae patriae iubent; Syphacem orant ut Carthagini, ut uniuersae Africae subueniat. ad Uticam tum castra Scipio ferme mille passus ab urbe habebat translata a mari, ubi paucos dies statiua coniuncta classi fuerant. Hanno ne
Abbreviated transcription (Latin):
terant ⁊ ip̃e leniliuo ferente ad hostem
cum multitudine fretus tum p̃paratis
abtergo insidiis ꝑ adu̾sum montẽ erectã
aciem ducit. masinissam maxĩe loci quo
multo equiore pugnaturꝰ erat: ⁊ ip̃e diri¬
git suos atrox p̃lĩr ⁊ diux anceps fuit lo¬
co ⁊ uirtute militum masinissam. multi¬
tudine que mimio maior erat siphax cũ
iiuante ea multitudo diuisa cum pars
afronte usgeret pars abtergo se circumfu¬
disset uictoriam haud dubiam siphaci
dedit ⁊ ne effugium quidem patebat. hĩc
afronte hinc abtergo inclusis itaq ceteri
pedites equites q cesi aut capti. Ducen¬
tos ferme equites masinissa circa se con¬
globatos. duusosq turmatim intrespar¬
teserumꝑe iubet. loco p̃dicto in quem
ex dissipata conuenirent fuga. ip̃e qua
intenderat inter media tela hostium. e¬
uasit. Due turbe hesere. altera metu de
obruta i confixa est. uerminam ꝓpe ue¬
stigiis instantem in aliena atq alia flec¬

Expanded text:
terant, et ipse leni cliuo ferente ad hostem terant, et ipse leni cliuo ferente ad hostem cum multitudine fretus tum praeparatis ab tergo insidiis per aduersum montem erectam aciem ducit. Masinissa fiducia maxime loci, quo multo aequiore pugnaturus erat, et ipse dirigit suos. atrox proelium et diu anceps fuit, loco et uirtute militum Masinissam, multtudine quae nimio maior erat Syphacem iuuante. ea multitudo diuisa cum pars a fronte urgeret pars ab tergo se circumfudisset, uictoriam haud dubiam Syphaci dedit, et ne effugium quidem patebat hinc a fronte hinc ab tergo inclusis. itaque ceteri pedites equitesque caesi aut capti: ducentos ferme equites Masinissa circa se conglobatos diuisosque turmatim in tres partes erumpere iubet, loco praedicto in quem ex dissipata conuenirent fuga. ipse qua intenderat inter media tela hostium euasit: duae turmae haesere; altera metu dedobruta et confixa est. Uerminam prope uestigiis instantem in alia atque alia flec
Abbreviated transcription (Latin):
collectis cum in mesuliospalam iamqͥs
ẽet ferens uenisset tm̃ motum cum fauo¬
re pͥstino gaudio imꝑato quod quẽ ꝑisse
crediderant. incolum̃ cernebant fecit ut
intra paucos dies .ũi. peditum armatoꝵ
.iiii. equitum adeum conuenirent iam¬
q ñ in possessione mͦ paterni regni ẽẽt s
etiam sotios carthaginiensiũ ppłos mesu¬
lioꝵ q fines. id simpha cis regnum erat
uastaret. Inde irritato ad bellum sipha¬
ce inter cirtam hypponemq iniugis op¬
portunoꝵ ad omnia montiũ consedit
maiorem gͥ iam rex siphax ratus quã
ut ꝑprefectoᷤᷤ ageret cum filio iuuene no¬
m̃ u̾min erat. parte exercitus missa im¬
perat ut circum ducto agmine in sem
tentum hostem abtergo inuadat. nocꝰte
profectus uermina qui ex occulto ad gre ᷤ¬
surus erat siphax autẽ inter diuaꝑto iti¬
nere ut qui signis collatis acie dimicatu¬
rus ẽet mouit castra. ubi tempꝰ uisumẽ
quo ꝑuenisse iam circũmissi uideripo¬

Expanded text:
quitibus conlectis cum in Maesulios palam iam quis quitibus conlectis cum in Maesulios palam iam quis esset ferens uenisset, tantum motum cum fauore pristino tum gaudio insperato quod quem perisse crediderant incolumem cernebant fecit ut intra paucos dies sex milia peditum armatorum quattuor equitum ad eum confluerent, iamque non in possessione modo paterni regni esset sed etiam socios Carthaginiensium populos Masaesuliorumque fines—id Syphacis regnum erat— uastaret. inde inritato ad bellum Syphace, inter Cirtam Hipponemque in iugis opportunorum ad omnia montium consedit. maiorem igitur iam rem Syphax ratus quam ut per praefectos ageret, cum filio iuuene—nomen Uermina erat—parte exercitus missa imperat ut circumducto agmine in se intentum hostem ab tergo inuadat. nocte profectus Uermina qui ex occulto adgressurus erat; Syphax autem interdiu aperto itinere ut qui signis conlatis acie dimicaturus esset mouit castra. ubi tempus uisum est quo peruenisse iam circummissi uideri po
Abbreviated transcription (Latin):
po quibdam ut occurrerent ꝑ obliqua
tendentib quinq hostes sequebat᷑ amniᷤ
ingens. fugientes accepit neq eñi cuncꝰtã¬
ter ut quos maior metus surgeret inini¬
serant equos raptiq gurgite in obliquũ
p̃lati duob in conspectu hostiũ inp̃ ra¬
pidum gurgitẽ haustis ip̃e ꝑisse creditus
ac luo reliqui equites cum eo inter uir¬
gulta ulterioris ripe emerserunt. is finis
bucaris sequendi fuit. nec ingredi flum̃
auso nec hab̾e credenti se iam quem se¬
q̃retur. iñ uanus auctor absumpti ma¬
sinisse ad regem rediit. missiq qui car¬
thaginẽ gaudium ingens nunciarent
totaq in astica fama mortis malina¬
se repleta uarie animos adfecit. manissa
in spelunca occulta cum herb̃ curaret
uulnus duoꝵ equitũ latrocimo ꝑ dies
aliquot iuxit. Ubi pͥmum ducta cicatrix
pati quo posse uisa iactationẽ audatia
Lingenti ꝑgit ire ad regnum repetendũ
atq in ip̃o itinere haud plus .xl equitib

Expanded text:
po quibusdam ut occurrerent per obliqua po quibusdam ut occurrerent per obliqua tendentibus quinque hostes sequebatur. amnis ingens fugientes accepit—neque enim cunctanter, ut quos maior metus urgeret, immiserant equos—raptique gurgite in obliquum praelati. duobus in conspectu hostium in praerapidum gurgitem haustis, ipse perisse creditus ac duo reliqui equites cum eo inter uirgulta ulterioris ripae emerserunt. is finis Bucari sequendi fuit, nec ingredi flumen auso nec habere credenti se iam quem sequeretur. inde uanus auctor absumpti Masinissae ad regem rediit, missique qui Carthaginem gaudium ingens nuntiarent; totaque Africa fama mortis Masinissae repleta uarie animos adfecit. Masinissa in spelunca occulta cum herbis curaret uolnus duorum equitum latrocinio per dies aliquot uixit. ubi primum ducta cicatrix patique posse uisus iactationem, audacia ingenti pergit ire ad regnum repetendum; atque in ipso itinere haud plus quadraginta e
Abbreviated transcription (Latin):
ad reliquias belli adꝑsequendas instiga¬
bant s uir regium uidebatur latronẽ
uagum. in montib consectaribucar ex
p̃fectis regis uir acer ⁊ impiger ad id de
masinisse retulisset aut uiuum id uͦ mesti¬
mabile gaudium fore cepisset palatos in¬
curiose seagentes imꝓuiso ad hortus pecoꝵ
hominum q ingenti multitudine. ea p̃si¬
dio armatoꝵ exclusa masinissã ip̃m cum
paucis in u̾ticem montis compellit: inꝓpe
iam ut debellato. nec preda mͦ pecoꝵ ho-¬
minũq captoꝵ missa ad regem s copiis
ut aliqͣnto maiorib qͣm ꝓ reliquisᷤ belli
oppositos inclusit. ubungens cedes mesuli-¬
tib eripuit. Tenuit tñ uestigia bugar ad¬
eptãsq eum patentib ꝓpe clippeam ur¬
bem campis ita circumuenit ut preter
quatuor equites om̃s ad unũ int̾ficeret. cũ
his ip̃m qͦ masinissam sauciũ ꝓpe ma¬
nib inter tumultũꝰ misit in conspectu
erant fugientes ala equitũ disꝑsa toto cã¬

Expanded text:
ad reliquias belli persequendas instigaad reliquias belli persequendas instigabant; sed uix regium uidebatur latronem uagum in montibus consectari; Bucar ex praefectis regis, uir acer et impiger, ad id delMasinissae rettulisset aut uiuum—id uero inaestimabile gaudium fore— cepisset. palatos incurioseque agentes improuiso adortus, pecorum hominumque ingenti multitudine a praesidio armatorum exclusa Masinissam ipsum cum paucis in uerticem montis compellit. inde prope iam ut debellato nec praeda modo pecorum hominumque captorum missa ad regem sed copiis etiam, ut aliquanto maioribus quam pro reliquiis belli, obsessis inclusit. ibi ingens caedes Maesuliotibus se eripuit. tenuit tamen uestigia Bucar, adeptusque eum patentibus prope Clupeam urbem campis ita circumuenit ut praeter quattuor equites omnes ad unum interfecerit. cum iis ipsum quoque Masinissam saucium prope e manibus inter tumultum amisit. in conspectu erant fugientes; ala equitum dispersa lato cam
Abbreviated transcription (Latin):
certamine mesulios fundit fugat ꝙ ma¬
sinissa cum paucis equitib exacie in mon¬
tem bellum incole uocant ꝑfugit. fami¬
lie aliquot cum mappalib pecorib q ui¬
sarum peccunia ilł ẽ ꝑsecuti sunt regem
cetã masesulioꝵ multitudo inditionem
siphacis concessit. quem ceperant exules
montem herbidus aquosusq ẽ⁊quia pe¬
coribonus alendo erat hominũ qͦ car¬
ne ac lacte uescentiũ abunde sufficiebat.
alim̃itis. Iñ nocturnis pͥmo ac furtiuis in¬
cursionib dem̃ aꝑto latrocinio infesta
ominia circa ẽẽ maxime uri carthagini¬
ensis ager quia ⁊ plus de quo inter nu¬
midas i latrocimũ tłtius erat iam q̃ ad-¬
eo licenter eludebant. ut ad male delec¬
tam p̃dam. uend̾ẽnt mercatorib appel¬
lentib naues ad id ip̃m. płes q qͣm iusto
sepe in bello carthaginienses caderent ca¬
perent᷑q: Deplorabant ea apud sipha-¬
cem carthaginienses intensumq ⁊ ip̃m

Expanded text:
certamine Maesulios fundit fugatque; Macertamine Maesulios fundit fugatque; Masinissa cum paucis equitibus ex acie in montem—Bellum incolae uocant—perfugit. familiae aliquot cum mapalibus pecoribusque suis—ea pecunia illis est—persecuti sunt regem: cetera Maesuliorum multitudo in dicionem Syphacis concessit. quem ceperant exsules montem herbidus aquosusque est; et quia pecori bonus alendo erat, hominum quoque carne ac lacte uescentium abunde sufficiebat alimentis. inde nocturnis primo ac furtiuis incursionibus, deinde aperto latrocinio infesta omnia circa esse; maxime uri Carthaginiensis ager, quia et plus praedae quam inter Numidas et latrocinium tutius erat. iamque adeo licenter eludebant ut ad mare deuectam praedam uenderent mercatoribus adpellentibus naues ad id ipsum, pluresque quam iusto saepe in bello Carthaginienses caderent caperenturque. deplorabant ea apud Syphacem Carthaginienses infensumque et ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
detaclẽ credat. multo maiorem in dolẽ
ineo animi ingeniiq ẽẽ quam inullo gen¬
tis eiꝰ usus quam fuisset sepe eum in his¬
pania rare inter homines urtutẽ speciẽ
dedisse sociis parit̾ hospitibq ⁊ siphacẽ
⁊ carthaginiensis nisi orientem illũ ignem
opp̃ssissent. ingenti mox in senio cũ iam
nillã moram ferre possent arsuros ad huc
gn̾asset sragiles ures eius ẽẽ uix dum coa¬
lesc̾ent souentis regnũ instando stimulã¬
do q puncit ut exeacitum adfinas mealebꝰ¬
hoꝵ admoueat. atq iagro de quo sepe
cum gala non u̾bis mͦ disceptatum s eu¬
am armis certatum suerat. tanqͣm haud
uͥ uiris sun castra locet. siquis arceat. ut qd̃
maxime opꝰ sit aciem dimicaturũ sin ꝑ
metum agro cedatur in medium regnũ.
eundum. aut sine certamine concesiuroᷤ
inditionẽ euis mesulios aut nequaquã
pares futuros armis. His uocib incitatu
simphax masinisse bellum infert ⁊ pͥmo

Expanded text:
Oezalcem credat: multo maiorem indolem Oezalcem credat: multo maiorem indolem in eo animi ingeniique esse quam in ullo gentis eius unquam fuisset; saepe eum in Hispania rarae inter homines uirtutis specimen dedisse sociis pariter hostibusque; et Syphacem et Carthaginienses nisi orientem illum ignem oppressissent ingenti mox incendio cum iam nullam opem ferre possent arsuros; adhuc teneras et fragiles uires eius esse uixdum coalescens fouentis regnum. instando stimulandoque peruincit ut exercitum ad fines Maesuliorum admoueat atque in agro de quo saepe cum Gala non uerbis modo disceptatum sed etiam armis certatum fuerat, tamquam haud dubie iuris sui, castra locet. si quis arceat, id quod maxime opus sit, acie dimicaturum: sin per metum agro cedatur, in medium regni eundum. aut sine certamine concessuros in dicionem eius Maesulios aut nequaquam pares futuros armis. his uocibus incitatus Syphax Masinissae bellum infert. et primo
Abbreviated transcription (Latin):
ce aurlia ingentia ad dixerat quindiã
regłs cum tutor ierigua matesulioꝵ ma¬
nu in carthaginiensem agrum ꝑfugit. ita
recuꝑato regno pat̾no. masinissa quia sibi
adu̾sus simphacem haud paulo maiorem
restare dimicationẽ cernebat optimum
ratus cum fr̃e patrd̃ele gr̃am reconciliare.
missis quri puero spem facerent. si infidẽ
masinisse sese ꝑmisisset. futurum eũ ⁊ ine¬
odem honore quo apud galam dezacles qͦn¬
dam fiussec⁊⁊ qui maretullio p̃ter impu¬
nitatem sua omnia cum fide restitui spon¬
deres ambo p̃optantã exsilio modicam do¬
mifortunam. omnia ne id fieret carthagi¬
nensib dde industria agentib ad sese ꝑdipt᷑.
Hasdrubal tum forte cum hec gerebantur
apud simphacem erat quin numide haud
sane multũ ad seꝑtinere credenti utrum.
penes tauchimatinã masmissam reg¬
nũmasesulioꝵ ẽẽt. falli eum magnope a¬
it. si masinissam eisdem contentum fore
quib patrem galam aut patruum eius

Expanded text:
ce auxilia ingentia adduxerat. quindecice auxilia ingentia adduxerat. quindeciregulus cum tutore et exigua Masaesuliorum manu in Carthaginiensem agrum perfugit. ita reciperato regno paterno Masinissa, quia sibi aduersus Syphacem haud paulo maiorem restare dimicationem cernebat, optimum ratus cum fratre patruele gratiam reconciliare, missis qui et puero spem facerent si in fidem Masinissae sese permisisset futurum eum in eodem honore quo apud Galam Oezalces quondam fuisset, et qui Mazaetullo praeter impunitatem sua omnia cum fide restitui sponderent, ambo praeoptantes exsilio modicam domi fortunam, omnia ne id fieret Carthaginiensibus de industria agentibus, ad sese perduxit. Hasdrubal tum forte cum haec gerebantur apud Syphacem erat; qui Numidae, haud sane multum ad se pertinere credenti utrum penes Lacumazen an Masinissam regnum Maesuliorum esset, falli eum magno opere ait si Masinissam eisdem contentum fore quibus patrem Galam aut patruum eius
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ mauris iñ sicut conuenerat retro ad re¬
gem remissis quanqͣm aliqͣnto minor
spe multitudo nec cum qua tantã rem
adgredi satis auderet conueniret. ratusa¬
gendo ac moliendo uires qͦ ad agendũ
aliquid comecturũ ꝓficiscenti ad simpha¬
cẽ laucumaze regło ad tapsum occurit.
trepidum agm̃ cum in urbem refugiss.
urbem masinissa pͥmo impetu capit.
ex regiis alios tradentes se recipit alios
ium ꝑantis occidit. pars maxima cũ ip̃o
puero inter tumultũ ad symphacem
quo pͥmum intenderat iter ꝑuenerũt.
fama hꝰ modice rei in pͥncipio rerum ꝓspe.¬
he agm̃ conu̾̃tit admasinissam numidaᷤ.
adfluebantq undiq ex agris uicisq
ueteres milites gale ⁊ inuitabant uue¬
nem ad recuꝑandum pat̾nũ regñ nume¬
ro militũ aliqͣntũ maretullus suꝑabat.
nanri ip̃e eum exercitum quod capusã.
uicerat. ⁊ ex receptis post cedem regis aliqͦt
habebat. ⁊ puer leucumares ab simpha¬

Expanded text:
igitur Mauris inde, sicut convenerat, retro ad reigitur Mauris inde, sicut convenerat, retro ad regem remissis, quamquam aliquanto minor spe multitudo nec cum qua tantam rem adgredi satis auderet convenerat, ratus agendo ac moliendo vires quoque ad agendum aliquid conlecturum, proficiscenti ad Syphacem Lacumazae regulo ad Thapsum occurrit. trepidum agmen cum in urbem refugisset, et urbem Masinissa primo impetu capit et ex regiis alios tradentes se recipit, alios vim parantes occidit; pars maxima cum ipso puero inter tumultum ad Syphacem, quo primum intenderant iter, pervenerunt. fama huius modicae rei in principio rerum prospere actae conuertit ad Masinissam Numidas, adfluebantque undique ex agris uicisque ueteres milites Galae et incitabant iuuenem ad reciperandum paternum regnum. numero militum aliquantum Mazaetullus superabat; nam et ipse eum exercitum quo Capussam uicerat et ex receptis post caedem regis aliquot habebat, et puer Lacumazes ab Sypha
Abbreviated transcription (Latin):
certantis is concitatis ppłarrib apud qͦs
inuidia regum magne auctoritatis
erat. castris palam positis descend̾e regẽ
in aciem ac dimicare de regno cepit: in
eo p̃lio capussa cũ multis pͥncipum ce¬
cidit gens me sultoꝵ omnis inditionẽ ĩ¬
ꝑuim q maretuli concessit regio tam̃
nomine abstinuit. contentusq no¬
mine modico tutoris. puerum itadet¬
matem qui stipis regiẽ superat regem
appellat: Carthaginensem nobilem fẽm¬
nam sororis filiam hunibał que proximo e¬
⁊acri regi nupta fuerat: matrimonio sibi
iungit. spe carthaginiensiũ societatis ⁊ cũ
simphace hospitium uetustũ legatis mis¬
sis renouat. omnia ea auxilia p̃ꝑans adu̾suᷤ
masinissã:. Et masinissa audita morte pa¬
trui dem nece frĩs patruelis exhispaniain
mauri taniambaga ea tempestate rex
mauroꝵ erat traiecit. ab eo supplex inf¬
cos cum ad fines regni ꝑueni̾s quingenti
ferme numide ad eum conuenerunt:

Expanded text:
certantis. is concitatis popularibus, apud quos certantis. is concitatis popularibus, apud quos inuidia regum magnae auctoritatis erat, castris palam positis descendere regem in aciem ac dimicare de regno coegit. in eo proelio Capussa cum multis principum cecidit. gens Maesuliorum omnis in dicionem imperiumque Mazaetulli concessit; regio tamen nomine abstinuit contentusque nomine modico tutoris puerum Lacumazen, qui stirpis regiae supererat, regem appellat. Carthaginiensem nobilem feminam, sororis filiam Hannibalis, quae proxime Oezalci regi nupta fuerat, matrimonio sibi iungit spe Carthaginiensium societatis, et cum Syphace hospitium uetustum legatis missis renouat, omnia ea auxilia praeparans aduersus Masinissam. et Masinissa audita morte patrui, dein nece fratris patruelis, ex Hispania in Mauretaniam—Baga ea tempestate rex Maurorum erat—traiecit. ab eo supplex infcos, cum ad fines regni pervenisset, quingenti ferme Numidae ad eum convenerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
simus tñominis in pͥncipio rerum geren¬
darũ aduentus fuit masinisse quẽ qui¬
dam cum ducentis haud ampliꝰ equitib
pleriq cum duum militũ equitatu tra¬
dunt uenisse. Ceterum cum longe man¬
mus omnium etatis sue regum hic fu̾it
plimũq rem romanã uiuerit. oꝑe p̃tiũ
uidetur excedere paulum ad enarrandũ
quam uaria fortuna usus sit. inadmit¬
tendo recuꝑando q pat̾no regno. militã¬
di ꝓ carthagimensib in ispama pater ei
moritur gale nom̃ erat regnum ad fra¬
trem regis desarcem ꝑ grandem na¬
tuita mos apud mumidas ẽꝑuenit: hand
multo post. de zalce qͦ mortuo maior
ex duob filiis eus capussa. puero ad mo¬
dum altero pat̾num imꝑium acce¬
pit. ceterum cum magis iure gentis.
quam actoritatis inter suos aut uirib
dã noĩe ñ alienus sanguine regib fami¬
lie semꝑ inimice ac deimꝑio uaria for¬
tuna cum his qui tum optinebant.

Expanded text:
simus tamen Romanis in principio rerum gerensimus tamen Romanis in principio rerum gerendarum aduentus fuit Masinissae; quem quidam cum ducentis haud amplius equitibus, plerique cum duum milium equitatu tradunt uenisse. ceterum cum longe maximus omnium aetatis suae regum hic fuerit plurimumque rem Romanam iuuerit, operae pretium uidetur excedere paulum ad enarrandum quam uaria fortuna usus sit in amittendo reciperandoque paterno regno. —militanti pro Carthaginiensibus in Hispania pater ei moritur; Galae nomen erat. regnum ad fratrem regis Oezalcem pergrandem natu—ita mos apud Numidas est—peruenit. haud multo post Oezalce quoque mortuo maior ex duobus filiis eius Capussa, puero admodum altero, paternum imperium accepit. ceterum cum magis iure gentis quam auctoritate inter suos aut uiribus ullus nomine, non alienus sanguine regibus, familiae semper inimicae ac de imperio uaria fortuna cum iis qui tum obtinebant
Abbreviated transcription (Latin):
parĩ qͣm tumultuariũ exercitum suũ
romano exercitui esse itaq uelut si ur¬
bem extimplo ad gressurus scipio foret:
ita conclamatũ ad arma ẽ porteq par¬
tim clauseri armati in muris uigilie.
q istationes disposite. ac nocte in sequẽ
latum ad mare. turbandosq egredien¬
tes ex irauib missi instationes romanoꝵ
inciderunt. tam̃ scipio cdasse uticam miᷤ¬
sa ip̃e haud ita multũ ꝓgressus mari tu¬
mulos ꝓximos ceperat equites ⁊ instati-¬
onib locis ydoneis posuerat:⁊ ꝑ agros
miserat p̃datum hi cũ carthagimensi
equitatu p̾lium qͣm cõmisissent pau¬
cos in ip̃o certamine plenosq fugien¬
tes ꝑsecuti in quib prefectũ ꝙͦ hãnonẽ
nobilem iuuenẽ occiderunt. Scipio ñ
agros mͦ cirra uastauit. s urbẽ etiã pro¬
ximam astoꝵ sats opulentã cepit ubi
p̃ter cetera q̃ extimplo in naues onerarias
imposita missa q in sicilia erant. uiũ.

Expanded text:
parem quam tumultuarium exercitum suum parem quam tumultuarium exercitum suum Romano exercitui esse. itaque uelut si urbem extemplo adgressurus Scipio foret, ita conclamatum ad arma est portaeque raptim clausae et armati in muris uigiliaeque et stationes dispositae ac nocte insequentilatum ad mare turbandosque egredientes ex nauibus missi, in stationes Romanorum inciderunt. iam enim Scipio, classe Uticam missa, ipse haud ita multum progressus a mari tumulos proximos ceperat; equites et in stationibus locis idoneis posuerat et per agros miserat praedatum. hi cum Carthaginiensi equitatu proelium cum commisissent, paucos in ipso certamine, plerosque fugientes persecuti, in quibus praefectum quoque Hannonem, nobilem iuuenem, occiderunt. Scipio non agros modo circa uastauit sed urbem etiam proximam Afrorum satis opulentam cepit; ubi praeter cetera, quae extemplo in naues onerarias imposita missaque in Siciliam erant, octo
Abbreviated transcription (Latin):
tu egredientium in terrã pauor terror¬
q ꝑuenerat: s in ip̃aᷤ urbes neq enĩ ho¬
minũ mͦ turba. mulierũ pueroꝵq ag¬
minib inmixta omnis passim comple¬
uerat iuas s pecora qͦ p̾sẽ agrestes age¬
bant᷑ reliqui lubito asticam. dicete uti¬
b uͦ ip̃is maiorem qͣm quẽ secum attu¬
lerant terrorem inferebant. precipue car¬
thaginis ꝓpe ut capte tumultus fuit. nã
uiderant p̃ter p̃datorias classes quib es¬
cẽsiones in agros facte erant raptisqueꝙ
obiua fors fecerat pͥus recursum semꝑ
ad naues quam clamor agrestis conciret.
fuerat. Po maior tum fuga pauorq in
urbe fuit:⁊ hercule neq exercitus domi
ualidusneq oux quẽ opponerent erat
hasdrubal gisgonis filius genẽ famadi¬
intis regia tum etiam ad finitate longe
pͥmus ciuitatis exat. s eum ab illo scipi¬
one aliquot p̾liis fusum pulsumq in
hispania meminerant. nec magis ducẽ

Expanded text:
ltu egredientium in terram pauor terrorltu egredientium in terram pauor terrorque peruenerat, sed in ipsas urbes; neque enim hominum modo turba mulierum puerorumque agminibus immixta omnes passim compleuerat uias, sed pecora quoque prae se agrestes agebant, ut relinqui subito Africam diceres. urbibus uero ipsis maiorem quam quem secum attulerant terrorem inferebant; praecipue Carthagini prope ut captae tumultus fuit. nam uiderant praeter praedatorias classes quibus escensiones in agros maritimos factae erant, raptisque quae obuia fors fecerat prius recursum semper ad naues quam clamor agrestes conciret fuerat. eo maior tum fuga pauorque in urbe fuit. et hercule neque exercitus domi ualidus neque dux quem opponerent erat. Hasdrubal Gisgonis filius genere, fama, diuitiis, regia tum etiam adfinitate, longe primus ciuitatis erat; sed eum ab ipso illo Scipione aliquot proeliis fusum pulsumque in Hispania meminerant nec magis ducem duci
Abbreviated transcription (Latin):
fere tempus quo pͥdie exorta conspectũ
terre ademit ⁊ uentus prem̃te nebula
cecidit. nox demñ incertiora omnia fecił
iecere ubi inluxit. uentus id̾ cohortus ne¬
bulandis iecta aꝑuit omnia affrice li¬
tora scipio quod eẽt proximum ꝓmũ¬
turiũ percunctatus cum pulcͥꝓmũtori
ũ uocari audisset placet om̃ inqͥt hoc di¬
rigite naues. eo classis decurrit copieq
om̃s in t̾ram exposite sunt: prosperam
nauigationẽ sine terrore ac tumultu
fluctib naues cetõs om̃e ᷤᷤ celestes mariti¬
mos q terrores postremo abreptam tẽ¬
pestate ab affrica classem ad insulam
egi murum iñ egre correptum cursum:
exponit: ⁊ ꝓpe obritis nauib in uissu
imꝑatoris scaphis haud secus quã nau¬
fragos milites sine armis cum ingenti
tumultu in terram euaslle. Expositis
copiis romani castra in ꝓximis tumu¬
lis metunt: uam ñ in maritimos mͦ
agros conspectu pͥmũ classis dem tumł¬

Expanded text:
ferme tempus quo pridie exorta conspectum ferme tempus quo pridie exorta conspectum terrae ademit et uentus premente nebula cecidit. nox deinde incertiora omnia fecit; iecere. ubi inluxit, uentus idem coortus nebula disiecta aperuit omnia Africae litora. Scipio quod esset proximum promuntorium percontatus cum Pulchri promunturium id uocari audisset, 'placet omen;' inquit 'huc dirigite naues.' eo classis decurrit, copiaeque omnes in terram expositae sunt. prosperam nauigationem sine terrore ac tumultu fluctibus naues ceteros omnes caelestes maritimosque terrores, postremo abreptam tempestate ab Africa classem ad insulam Aegimurum, inde aegre correctum cursum exponit, et prope obrutis nauibus iniussu imperatoris scaphis, haud secus quam naufragos, milites sine armis cum ingenti tumultu in terram euasisse. expositis copiis Romani castra in proximis tumulis metantur. iam non in maritimos modo agros conspectu primum classis dein tumu
Abbreviated transcription (Latin):
ces si statis inimicoꝵ hostiũ q ulciscendoꝵ
ciuitatẽ nr̃am facere molitus ẽ: ut mͥ ppͦ
pla edendi facultatẽ detis scd̃m hasp̃ces cru¬
da exta uictimã. uti mos ẽ in mare
piecit turba q signum dedit prociscen¬
di uento scdo uehem̃ti satis ꝓfecti celeri¬
ter e conspectu terre ablati sunt:⁊ ame¬
ridie nebula eccepti. ita iux ut concursuᷤ
nauium inter se uitarent: lenior uentus
in alto factus noctem in sequentẽ eadem
calligo optinuit sole orto. ẽ discussa ⁊ ad¬
oita us uenti iam terrã cernebãt haud
ita multo titu post gubnator scipiom
ait ñ plus quinq milia passuum afri¬
cam ab ẽẽ mercuri promuntoriũ lecer¬
nere si ubeat eo dirigi iam in portu fore
omnẽ classem scipio ut in conspectuter¬
rafuit precatus utibono rei .p. suoq af¬
fricam uiderit dare uela ⁊ aliũ infra
nauib accessum petere iubet et.
eodem ferebant᷑. Ceterum nebula sub id̃

Expanded text:
ces sistatis; inimicorum hostiumque ulciscendorum ces sistatis; inimicorum hostiumque ulciscendorum ciuitatem nostram facere molitus est, ea ut mihpla edendi facultatem detis.' secundum has preces cruda exta caesa uictima, uti mos est, in mare proiecit tubaque signum dedit proficiscendi. uento secundo uehementi satis prouecti celeriter e conspectu terrae ablati sunt; et a meridie nebula occepit ita uix ut concursus nauium inter se uitarent; lenior uentus in alto factus. noctem insequentem eadem caligo obtinuit: sole orto est discussa, et addita uis uento. iam terram cernebant. haud ita multo post gubernator Scipioni ait non plus quinque milia passuum Africam abesse; Mercuri promunturium se cernere; si iubeat eo dirigi, iam in portu fore omnem classem. Scipio, ut in conspectu terra fuit, precatus deos uti bono rei publicae suoque Africam uiderit, dare uela et alium infra nauibus accessum petere iubet. uento eodem ferebantur; ceterum nebula sub idem