comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possessor effecturẽ publicis libris anom suũ peut
udscribi acse promitta tributũ agri. cuiur pos¬
ses sorem solitrum ut remoti de auctore idẽ depri¬
ore domino in quiccidine in p̃sente dominum.

Expanded text:
possessor effectus est, publicis libris nomen suum petat adscribi ac se promittat tributum agri, cuius possessor est, soluturum, ut remota de auctore, id est priore domino inquietudine in praesentem dominum
Abbreviated transcription (Latin):
more confugerint. Itatue antur. ut nullus locis scĩr addin
spatio uel in porticibus uelin atrus uel in domibus uel inacre
ad ecdesiam adiecentibus pestin& uelud interiora tem¬
pli p̃cipimus custodire: ut reostimoris necessitas non
constringat circacd tariamanere. & locauenenaionedie¬
na poluere: sanesi quis ad locascã confugerint armi¬
si qua secum portauerint mox deponant. necse aestimem
magis armorum p̃sidio quam scõrũ locorũ ueneratione
defendi quod si de ponere arma. noluerint acsacrdot
uel cdericis non crediderint. sciant se armatorum uribus
extiahendor. si uero extraberede locis scĩ quem lib&
reum quam cumq ratione: temptauerit. noueritse¬
capitale supplitio eẽ damꝑnandum. expłi liborm¬

Expanded text:
more confugerint, ita tueantur, ut nullis locis sanctis ad spatii vel in porticibus vel in atriis vel domibus, vel in areis ad ecclesiam adjacentibus pertinet, velut interiora templi praecipimus custodire, ut reos timoris nececonstringat circa altaria manere, et loca venerabilia polluantur. Sane si qui ad sancta loca confugerint, armsi qua secum portaverint, mox deponant, nec se aestiment magis armorum praesidio quam sanctorum locorum veneratione defendi. Quod si deponere arma noluerint, et sacerdoti vel clericis non crediderint, sciant se armatorum viribus pertrahendos. Si vero aliquis extrahere de locis sanctis quemlibet reum quacunque ratione tentaverit, capitali supplicio esse damnandum.
Abbreviated transcription (Latin):
quicum quue agri at quaem ancipia quib cumq
personis de fiscinrĩ iure donantur apudeos quib: dona¬
a suntasine suspitione aliqua uolumus ꝑ manere. contra

Expanded text:
Quicumque agri atque mancipia quibuscumque personis de fisci nostri jure donantur, apud eos, qui donata sunt, sine suspicione aliqua volumus permanere: contra
Abbreviated transcription (Latin):
exeo in causis eorum tricen¬
nalis actio que ad modum omnib: subputentur. si cut
& nouella ualentinicmi testatur. quae uidssur haec obs¬
curius intercera posuisse qua &amen Itadicit. ex¬
cepto priuilegio pupillaris a&atis quod diui memoriue
patris nr̃i theodosii loge concessumẽ. Intra eademtem¬
poru terminentur: pam & hoclexista euidenter expo¬
nit ut sicut illaque ꝑ p&ua erant adtricenniũ iussa sunt
reuocr. It aomner cause: quib: in fratricennium tem¬
poru constitutus unt suis quib: q: locis & tem poribus obser¬
uentur hocẽ ut que cumq: seu deuicennio seu dedecennio
seu de quinquennio seudeannis spatio positasunt. & bis si¬
milic nullatenus adtricennium ꝑ ducentur.¬

Expanded text:
ex eo in causis eorum tricennalis actio, quemadmodum omnibus, subputetur: sicut et novella Valentiniani testatur, quae videtur haec obscurius inter cetera posuisse, quae tamen ita dicit: "excepto privilegio pupillaris aetatis, quod divae memoriae patris nostri Theodosii lege concessum est, intra eadem tempora terminentur". Nam et hoc lex ista evidenter exponit, ut, sicut illa quae perpetua erant ad tricennium iussa sunt revocari, ita omnes causae, quibus infra tricennium tempora constituta sunt, suis quibusque locis et temporibus observentur, hoc est, ut, quaecumque seu de vicennio seu de decennio seu de quinquennio seu de anni spatio posita sunt et his similia nullatenus ad tricennium perducantur
Abbreviated transcription (Latin):
uel fradem eaquae difinita sunt. perscripturae ar¬
gumenta mutentus. ue lnquis percastarum suꝓ positio¬
ne. cut rubre paitionem aliquam id quod contrase.

Expanded text:
el fraudem ea, quae definita sunt, per scripturae argumenta mutantur. Vel si quis per chartarum suppositionem aut surreptionem aliquam id, quod contra
Abbreviated transcription (Latin):
runt miserir &pi fata mortalib eorum qui sepulerha
uiolassentcapita ꝑ sequenda. sed qm̃ noxiae menter coeco
semꝑ in facinus furorerapiuntur &rae ad poenar dudũ
statutus ex uestimant non tenere necesse ẽ seuertatem
nouari quam uidemur. ãc tenus in pune contemptã. quis

Expanded text:
runt miseris et post fata mortalibus, eorum qui sepulcra violassent capita persequendo. Sed quoniam noxiae mentes caeco semper in facinus furore rapiuntur et se ad poenas dudum statutas existimant non teneri, necesse est severitatem novare, quam videmus hactenus inpune contemptam. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
ratis et hoñati estis:. ⁊ eͦ reficiamuos. labore fatigati: one granati: ĩedia
macati. Uenite ad me quales ad qualem: Clausi ad hostiũ. Eg̾ti ad meduicũ:
Haufragi ad portũ. Ad hostuim luminis : ad portũ quietis : ad medicũ sa¬
lutis: Ad hostiũ: ut ing̃ssi u̾itatem uideatis. Ad medicũ: ut curati ad salutẽ
conualescatis. Ad portũ: ut collecti pꝰt laborem quiescatis. uacui: ut u̾itatis lu¬
mine inpleamini. Hon̾ati: ut põde peccatoꝵ alleiemini. laborantes: ut

Expanded text:
ratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Labore fatigati, onere gravati, inedia macerati, venite ad me. Qualis ad qualem; Clausi, ad ostium; aegroti, ad medicum; naufragi, ad portum. Ad ostium luminis, ad portum quietis, ad medicum salutis. Ad ostium, ut egressi veritatem videatis; ad medicum, ut curati ad sanitatem convalescatis; ad portum, ut collecti post laborem quiescatis. Vacui, ut lumine veritatis impleamini; onerati, ut pondere peccatorum allevemini; laborantes, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Coͣiͦ corporis dr abhominatio. et fit . iiiiͬ. mͦis: scđm .iiii. elementa
ex quib constat. Suatuor .ii. sunt: q̃ corpꝰ corrũpunt. Curiositas.
partes: corrump̃ illa quadriꝑtita pestis: ocłos. s. c̾iositas: linguam
loquacitas᷑. manꝰ crudelitas: genitalia uoluptas. Sic sunt ho¬
mines corrupti:⁊ abhominabiles. Corͣ. in aĩa: abhominabiles. in
corpore. Cor. coram domino: abhominabiles coram hominib. Non
bonum. nͥ unum. Quidam .ii. sunt. qui nec deũ intelligunt. nec
impii sunt. Alii requirunt ñ autem intelligunt.⁊ hii fatui sunt.
Alii uͦ intelligunt ⁊ requirunt: ⁊ hii sancti. De quib soł dici potest:
quia sunt unꝰ qui faciat bonum. ¶ Declina a malo suggestionis:

Expanded text:
Corruptio corporis dicitur abominatio; et fit quatuor modis, secundum quatuor elementa ex quibus constat. Quatuor enim sunt quae corpus corrumpunt, curiositas, partes corrumpit illa quadripartita pestis: oculos scilicet curiositas, linguam loquacitas, manus crudelitas, genitalia voluptas. Sic fiunt homines corrupti et abominabiles, corrupti in anima, abominabiles in corpore; corrupti coram Deo, abominabiles coram hominibus. Nonbonum, nisi unum. Quidam enim sunt qui Deum nec intelligunt, nec impii sunt. Alii requirunt, non autem intelligunt: et hi fatui sunt. Alii vero et intelligunt, et requirunt; et hi sancti sunt: de quibus solis dici potest quia ipsi sunt qui faciunt b
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Pͣmum ꝑ uanitatem abit: dem̃ ꝑ delectationẽ stat: ꝑ con
tem. Quot noctib recedit: tot dieb redit. Recedenti pͥme noctis it̃ ẽ
ꝑ suꝑbiam: q̃ dm deserit. Secunde noctis it̃ ẽ ꝑ ꝯcupiscentiã: qͣ alia p̃i
bia ẽ uanitas: in ꝯcupiscentia delectatio: in obstinatiõe ꝯsensꝰ. ꝑua
cedens. uadit at se. ut requiescat in se: ꝑ ꝯcupiscentiam descendit sub

Expanded text:
dit. Primum per vanitatem abit. Deinde per delectationem stat. Deinem. Quot noctibus recedit, tot diebus redit. Abeunti primae noctis iter est per superbiam, qua Deum deserit; secundae noctis iter est per concupiscentiam, qua alia praeter erbia est vanitas, in concupiscentia delectatio, in obstinatia consensus. Percedens, vadit ad se ut requiescat in se; per concupiscentiam descendit sub
Abbreviated transcription (Latin):
citatur: bi ẽ siccata:. hic tensa. Siccatur ꝑ abstinentiam. hic tensa ꝑ patientiã
Inferiores cdaui rotundi sunt. suꝑiores solidi: quia timor cͥcumipectus debet

Expanded text:
citatur, ibi siccata, hic tensa. Siccata per abstinentiam: tensa per patientiam. citatur, ibi siccata, hic tensa. Siccata per abstinentiam: tensa per patientiam. Inferiores clavi rotundi sunt, superiores solidi, quia timor circumspectus esse
Abbreviated transcription (Latin):
Int̃bintendunt᷑ corde quibusdam dauis deorsum tendentib: quibꝰdam sursii
tͣhentib Suꝑiores dauos plectum torquet ad inferiores cordas: corde digitis
ꝑcusse resonatit. Moralit̃: duo ligna sunt due cruces. Infiꝰ lignũ crux carnis:
suꝑiꝰ crur mentis. Crux carnis ẽ afflictio incorpore: crur mentis. compassio in cor¬
de. Inferꝰ lignum solidum siẽ quia om̃e qd in carne dolet. si conscĩe bone gaudi¬
solidum ẽ. qr dolor mentis adintima penecͣns. monstrari p᷑ fingi ñ potest. Cor¬
daẽ corpꝰ qd tendit᷑ et mac̃atur. int̃ penam carnis et dolorem m̃tis. Infe¬
rior clautis ẽ timorsuꝑior amorquia timore caro configit᷑  amore anim
uuln̾atur. Illa ne ad mala moueatim. iste. ut adbona sensificetur. Plectrũ
ẽ grã. q̃ aiffcm̃ cordis app̃hendens ad se c̾hit: ⁊ ad suꝑiora ire facit. Corda siccat᷑
et tendit᷑ ut sonum reddat et caro hominis amalo mundat᷑. pꝰt in bono ex̾¬

Expanded text:
is, quibusdam deorsum tendentibus, quibusdam sursum trahentibus. Superiores clavos plectrum torquet; ad inferiores autem clavos chordae digitis percussae resonavit. Duo ligna duae sunt cruces, inferius lignum crux carnis, superius lignum crux mentis. Crux carnis est afflictio in corpore. Crux mentis est compassio in corde. Inferius lignum solidum non est, quia omne quod in carne dolet, si conscientiae bonae gaudisolidum est, quia dolor mentis ad intima penetrans, monstrari potest, fingi non potest. Chorda est corpus, quod tenditur, et maceratur inter poenam carnis, et dolorem cordis. Inferior clavus est timor, superior est amor, quia timore caro configitur, amore animus vulneratur. Illa, ne ad mala moveatur, iste ut ad bona sensificetur. Plectrum est gratia, quae affectum cordis apprehendens ad se trahit, et ad superiora ire facit. Chorda siccatur, et tenditur ut sonitum reddat, et caro hominis prius a malo mundatur, postea in bono ex
Abbreviated transcription (Latin):
ratis et hoñati estis:. ⁊ eͦ reficiamuos. labore fatigati: one granati: ĩedia
macati. Uenite ad me quales ad qualem: Clausi ad hostiũ. Eg̾ti ad meduicũ:¬
Haufragi ad portũ. Ad hostuim luminis : ad portũ quietis : ad medicũ sa¬
lutis: Ad hostiũ: ut ing̃ssi u̾itatem uideatis. Ad medicũ: ut curati ad salutẽ
conualescatis. Ad portũ: ut collecti pꝰt laborem quiescatis. uacui: ut u̾itatis lu¬
mine inpleamini. Hon̾ati: ut põde peccatoꝵ alleiemini. laborantes: ut

Expanded text:
ratis et onerati estis, et ego reficiam vos . » Labore fatigati, onere gravati, inedia macerati, venite ad me. Qualnaufragi, ad portum. Ad ostium luminis, ad portum quietis, ad medicum salutis. Ad ostium, ut egressi veritatem videatis; ad medicum, ut curati ad sanitatem convalescatis; ad portum, ut collecti post laborem quiescatis. Vacui, ut lumine veritatis impleamini; onerati, ut pondere peccatorum allevemini; laborantes, ut
Abbreviated transcription (Latin):
iqͥcũq ex his qͥ puintiarũ rectorib c̃iungunt᷑ aut militant. ł qͥagunt in uniuer¬
si sofficis principat᷑ ł qͥcũq: sub occasione publiciact uident᷑ eẽ tribilessirus¬
ticano alicui necessitatẽ siruitii uelud suuuris mancipiom posuerit autseruũ p¬
sius cuitbouẽ in suio peris utilitate transtulerit siue ex enia autq lib& munera credi¬
derit exigenda ł sioblata ñ recus auerit . ultimo &itio depurat᷑ & rerũ suarũ amis¬

Expanded text:
icumque ex his, qui provinciarum rectoribus coniunguntur aut militant, vel qui agunt in diversis officiis principatus vel quicumque sub occasione publici actus videntur esse terribiles, si rusticano alicui necessitatem servitii velut sui iuris mancipio inposuerit aut servum ipsius sive bovem in sui operis utilitatem transtulerit sive exenia aut quaelibet munera crediderit exigenda vel si oblata non recusaverit, ultimo exitio deputatus et rerum suarum amis
Abbreviated transcription (Latin):
ec lex hocp̃cipit nihildebere aꝓuintꝰ alib dt suꝑ indicticustitulis p&i nisi ca
tutũ q̃ rerũ dominis indic tac̃ stiterint: Et hoc iub& ut qͥcũq eliqͥd suꝑ aigtndũre¬
diderit quadru pliredditione c̃ponat : Sedador dincirios iudices hanuei smcta

Expanded text:
ec lex hoc praecipit nihil debere a provincialibus de superindicticiis titulis peti nisi ea tantum, quae a rerum dominis indicta constiterit. Et hoc iubet, ut quicumque aliquid superexigendum crediderit, quadrupli redhibitione conponat. Sed ad ordinarios iudices hanc
Abbreviated transcription (Latin):
teporis nri: Etdis cussis tenebris cõpendio breuitattis : lum̃ legilu
dedimus lettis uiris nobilib explorate fidei saimose doctrinȩ qus
dedegata causa ciuilis officupurgata int̃p̃titione r&ro pruo¬
pu scita uulgauimus neluris peritorũ ulterius seueritate no¬
tita dissi mulata inscientia. uelut ab ipsis aditis expectarenti
formidan da responsa cũ liquido pateat quo ponde redonio
deferat᷑. Quẽ actione p&at᷑ hereditus quib: uerbis stipulati
colligiteur. ut certũ uł in cortũ debitu sit exigenrdũ ꝙ̃ in singila
prudenti ũ deat ta uigilus. incꝑtũ lucẽq deductas. nominis mꝰ
rudi antẽ splendore. Nec parũ p̃tiũ fibihoc suspicentur eẽdilitũ
quibi diui na sensa pectoris nr̃i mandauimꝰ. Etenĩ sirette mentis
dȩ futura prospicimus aopofieros usq: dusuenient laboris nr̃i
onsortia quc̃ obrẽ deterse nubeuo lumi nũ in quib multoꝵ nibl
ex pli cantiũa& ates iteritȩ s̃ cõpentiosũ dissliuũ constitutionũ

Expanded text:
io brevitatis lumen legibus dedimus, electis viris nobilibus exploratae fidei, famosae doctrinae, quibus delegata causa civilis officii, is purgata interpretatione, retro principum scita vulgavimus, ne iurisperitorum ulterius, severitate mentita dissimulata inscientia, velut ab ipsis adytis expectarentur formidanda responsa, cum liquido pateat, quo pondere donatio deferatur, qua actione petatur hereditas, quibus verbis stipulatio colligatur, ut certum vel incertum debitum sit exigendum. Quae singula prudentium detecta vigiliis in apertum lucemque deducta sunt nominis nostri radiante splendore. Nec parvum pretium sibi hoc suspicentur esse delatum, quibus divina sensa pectoris nostri mandavimus. Etenim si recte mentis acie futura prospicimus, ad posteros usque devenient laboris nostri consortio. Quamobrem detersa nube voluminum, in quibus multorum nihil explicantium aetates adtritae sunt, compendiosam divalium constitutionum
Abbreviated transcription (Latin):
ciple dfferre uł litis strum̃ta cõponere. iuisi exhis uid elic&
ulris quiin nr̃i nominis uocabulũ transier̃ & scaris habent᷑
s crinis quã quã nulli retro principũ aec̃niras sua detactaẽ
iullius latoris occid& nom̃. immolucis graticimutati daritu¬
ine consultoꝵ tgusta nob cũ societtite iunguntꝰ. Man&igitꝰ
nanebitq qđ ꝑ p&cuũ elimaata gloria conditent: nec in nrm
itulũ demigrtbit nisilux solai breni cttis. Et quãuis nr̃is auspi¬
tus iũstotius operis insiciuratio deberet᷑ at taum̃ magis impe¬
raioi  magis: credidimus gloriosũ : si fugata in uidiã. pen¬
ttis curea oriã remaner&. ducuni nõb at fructũbonȩ
sciontiae scris abundeq: suffici& res latis legib in uenta ma

Expanded text:
si ex his videlicet libris, qui in nostri nominis vocabulum transierunt et sacris habentur in scriniis. Quamquam nulli retro principum aeternitas sua detracta est, nullius latoris occidit nomen: immo lucis gratia mutati claritudine consultorum Augusta nobiscum societate iunguntur. Manet igitur manebitque perpetuo elimata gloria conditorum nec in nostrum titulum demigravit nisi lux sola brevitatis. Et quamvis nostris auspiciis totius operis instauratio deberetur, adtamen magis imperatorium magisque credidimus gloriosum, si fugata invidia perennitatis iure memoria remaneret auctorum. nobis ad fructum bonae conscientiae satis abundeque suffi
Abbreviated transcription (Latin):
men qđ paterintendit postliberatũ reũ ꝑ sequi uelit ab accusatione ẽ remoues¬
Integrirestitutio dr̃ siquandores quaelib& DEINTEGRIRESTIPITIM
aut causa quae perierat in priorẽstatũ reparatur. ł id qđ alicui sublatũ
agendũ ÷. itauteoꝵ cause ł res in integrũ reuocentur. Quiaut̃ ꝑ timorẽ
potestatis aliciis c̃pulsi sunt aut fraude łerrore deceptis. aut ꝑ captiui¬
tatẽ ł ꝑquacũq: in iustã necessitatẽ substantiã suã aut statũ ingenuititas ꝑdidisse
pos cuntur. autsiqui pronecessitate longinꝗ peregrenationis absentantur ł ad
restauranda eaque indãpnis minorũ gesta eẽ. ꝓbantur. integrirestitutio plus qu
se mel non ÷ decernenda ideoq causa cognita decernitur ut in integrũ res ł causare
aut quadruplipena intraannũ ꝑsu s postannũ p&i potest Int̾o. Quotees de¬

Expanded text:
men, quod pater intendit, post liberatum reum persequi uelit, ab accusatione remoueIntegra restitutio dicitur, si quando res quaelibet aut causa, quae perierat, in priorem statum reparatur, vel id quod alicui sublatum atur; ita ut eorum causae vel res in integrum revocentur, qui aut per timorem potestatis alicuius conpulsi sunt, aut fraude vel errore decepti sunt, aut per captivitatem vel quamcunque iniustam necessitatem substantiam suam aut statum ingenuitatis perdidisse noscuntur; aut si qui pro necessitate longae peregrinationis absentant, vel restauranda ea, quae in dampnis minorum gesta esse probantur. 289. Desemel non est decernenda: ideoque causa cognita decernitur. Integri restitutio aut quadrupli poena intra annum uel simpli post annum peti potest. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ulianũ princi pẽbeneha esclibrit̃ statuis secertis simũ ẽ ut actorer dom domi¬
nicenullis neceslitatib t̃rerent᷑ au fatigarent᷑ iniuris quaseis fiequent rators

Expanded text:
ulianum principem bene ac salubriter statuisse certissimum est, ut actores domus dominicae nullis necessitatibus turbarentur aut fatigarentur iniuriis, quas eis frequenter r
Abbreviated transcription (Latin):
ũ n t̃emptorẽ &uenditorẽ demancipi p̃tio c̃uenerit & funt conseripcauenditio
nulla teñ poteritreuocari. Nisi forteilleq tnit mancipiũ pbauerit fugitiuũ aufuro
sũ tunchabebit licentiã p̃tiũ reciperesi mancipiu reddiderit uenditori:

Expanded text:
 emptorem ac venditorem de mancipii pretio convenerit et fuerit conscripta venditio, nullatenus poterit revocari, nisi forte ille qui emit mancipium probaverit fugitivum, et tunc habebit licentiam pretium recipere, si mancipium reddiderit venditori
Abbreviated transcription (Latin):
uel ꝓipsa data fuerat & donationẽ quã pecepit amittat. atq aiai ꝯcilu relegati¬
one teneat᷑ Qd sia uiro mulier repellat᷑ necipse nisi certis criminib: eã docuerit:
leu ut ad sol& iurgio repudiare ꝑmittit᷑ Nisi fortasse adulterã aut maleficã

Expanded text:
 ipsa data fuerat, et donationem, quam percepit, amittat atque etiam exilii relegatione teneatur. Quod si a viro mulier repellatur, nec ipse, nisi certis criminibus ream docuerit, pro levi, ut solet, iurgio, repudiare non permittitur, nisi fortasse adulteram aut malefica
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ab& ut patres qͥfiliorũ resguber nare iussis̃ negotia eorũ sũ mostudio & integritate ꝓcurent
Nenihil ꝑ nieglegentiã et filiis pereat sed fruct rerũ mat̾narũ sinealiqua neglegintia redi
giułuendi faciant ut &tẽpr c̃petenti si c̃le nouolladic̃ portiones suas filiis inealiqua
minutione ꝑcipiant: Res flioiũ patrib: aluenarenlicut hocẽ necuendere necd om̃aere
odsifortassepsũ pserintemptor ł qͥdonator accesserit grandis e sollicitudineł cura.
custodiant. Nefilior uresa patre c̃paratas autdonatas ciccipiant. aut scientes aut &iã
nescientes sed cpellentp atrẽqͥ uinditor ł donctor fuerit& filiorũ resinsuar &in & potestate¬
ut ꝓb& suũ eẽ qđ iradidit. Etiã ut suspitionẽ suc̃ possit abstergero fideiussorẽ apatretien¬
ditore ꝑcipiat qͥ obligationererũ suarũ danuemptorin faciat Q uiadefuncto patrelia&

Expanded text:
, ut patres, qui filiorum res gubernare iussi nihil per neglegentiam eorum filiis pereat, sed fructus rerum maternarum sine aliqua neglegentia redigi vel vendi faciant, ut ex tempore conpetenti, sicut lex novella dicit, portiones suas filii sine aliqua inminutione percipiant, res filiorum patribus alienare non liceat, hoc est nec vendere nec donare. Quod si fortasse praesumpserint, emptor vel qui donator accesserit grandi se sollicitudine et cura custodiant, ne filiorum res a patre conparatas aut donatas accipiant aut scientes aut etiam nescientes, sed conpellant patrem, qui venditor vel donator fuerit et filiorum res in sua retinut probet suum esse, quod tradidit Etiam ut suspicionem suam possit abstergere, fidejussore a patre venditore percipiat, qui obligatione rerum suarum damnum emptori non faciat: quia defuncto patre li
Abbreviated transcription (Latin):
largittitesuscepit łsiꝑtestam̃tũ ipsi aliquid prior maritus donauit an¬
tat & totũ filiis illius cedcit ⁊ si filii nonfuerint illis ꝓfutura ꝑsonis ci
priorimarito gradu ꝓximiori iungunt᷑ & hocsibi ꝑsuccessionẽ poter
Aulierquȩ amissis maritis ad alias posttranuptias legitimorẽpes
idest &x pleto annouenerint si &x priore marito filios habuerint. qui¬
quid ꝑsoña litiã largitatẽ ł nuptiarũ tẽpore consecute s totũfilus
conseruabt̃ nec in alias łex trancas ꝑsonas nouerunt trans ferenda
Quicquiducro priormarit᷑ ꝑtestam̃tũ scuꝑ fidei cõmis sũ. seuleg
utitu loł mortis causa uxoridonauerit dehisreb: quastalimulq
donatione ꝑcepit scuomnib: filiis scuinunũ ꝓmerito seruitii sio¬
ferreuoluerithabebit liberã facultatẽ itaut eidebonis prioris man

Expanded text:
it, vel si per testamentum ipsi aliquid prior maritus donavit, amittat, et totum illius filiis cedat: si filii non fuerint, illis profutura personis, qui priori marito gradu proximiore iunguntur et hoc sibi per successionem poterMulieres, quae amissis maritis ad alias postea nubtias legitimo tempore, id est expleto anno, venerint, si ex priore marito filios habuerint, quidquid per sponsaliciam largitatem vel nubtiarum tempore consecutae sunt, totum filiis conservabunt, nec in alias vel extraneas personas noverint transferendum. Quidquid vero prior maritus per testamentum seu fideicommissum seu legati titulo vel mortis causa uxori donaverit, de his rebus, quas tali mulier donatione percepit, seu omnibus filiis seu in unum pro merito servitii si conferre voluerit, habebit liberam facu
Abbreviated transcription (Latin):
res sut̃ qͥcũ qiusto uidiciouisticausa itraretẽ tauerit Calũniatores s̃ qͥcũq qđ adillosi ñ p¬
tin& p&und autinuidicioꝑ pomunt : Calũniatoress̃ q sub nominefististicultate simp&unt
alionias & in nocentes qͥ & os eẽ ñ ꝑmiitunt: Calũ natores &ia s̃ qͥstls adeferentes c̃tracuius¬
cũ q in norentis ꝑsonã principis animos adiracundia cõmouere p̃sumunt : Qom̃s instimes
Iud excrimino sũ discutiens ñ antesententiã ꝓserat capiti lõ quã autreus pse fateatur
Qiquando ciliquȩ maiores ꝑsone aut alicui dignitatis uiriuocant᷑ in crimine ĩudeg adi
domi no sreferat ut dehuĩ modi ꝑsonis qͥd fierideb eat dominoꝵ p̃ccptio in rec̃stitu at laũ¬

Expanded text:
 Calumniatores sunt, quicumque quod ad illos non pertinet petunt aut in iudicio proponunt. Calumniatores sunt, qui sub nomine fisci facultates impetunt alienas et innocentes quietos esse non permittunt. Calumniatores etiam sunt, qui falsa deferentes contra cuiuscumque innocentis personam principum animos ad iracundiam commovere praesumunt. Qui omnes infames Iudex criminosum discutiens non ante sententiam proferat capitalem, quam aut reus ipse fateatur quando aliquae maiores personae aut alicuius dignitatis viri vocantur in crimine, iudex ad rerum dominos referat, ut de huius modi personis quid fieri debeat, dominorum praeceptio iusta constituat
Abbreviated transcription (Latin):
IN ustũ eẽdecernimꝰ ut qđ cũq auctorus quein diem uitȩsuȩ tenuerit p&entib: heredib: debcas
c̃signart. Ulli post eacuic̃ p&it actioneseruatali : ũ quoq intestateuxoris suefacultut

Expanded text:
Iustum esse decernimus, ut, quodcumque auctor usque in diem vitae suae tenuerit, petentibus heredibus debeat consignari, illi postea cui conpetit actione servata. Virum quoque intestatae uxoris suae facultat
Abbreviated transcription (Latin):
Cronopiũ epm̃ a multis epĩs fuis sedũpnatũ & studiose anteiuo¬
tiũ sententiã quȩ ꝓferebatͥ appellatione suspendere. Aqua se¬
tentia q iustȩ ꝓbata fuerit appella reminime debuisse : Inqu

Expanded text:
copum a multis episcopis fuisse damnatum et studuisse eum ante iudicium sententiam, quae proferebatur, appellatione suspendere: a qua sententia, quia iuste prolata fuerat, appellare minime debuisse. In qu
Abbreviated transcription (Latin):
a i staprecipit utsi quis udocur iniusteincausa sua uiet reparatiscinte
tu m m̃ sẽiẽ porib q̃ appellationiuident̃ fuis se c̃ces sa: stati hocipsũ ꝓ
maiduer sarii sui notitiã deducerȩ ꝓcur&: Et intratẽpora quȩappella¬
poniconstrtutas dehocipso negotionsqͥ appellauit ut sibic redidit cõpe¬
tereagere ñ mor& : Odsifticere neglexerit: sententia quȩ aduer suscũ lata
uorat ꝑseuer& & data &x secutionei nomnib cõpleat᷑ SIPENOENTT¬

Expanded text:
a hoc praecipit, ut, si quis videtur iniuste in causa sua victus, reparatis ante tertium mensem temporibus, quae appellationi videntur fuisse concessa, statim hoc ipsum in adversarii sui notitiam deducere procuret et intra tempora, quae appellationi constituta sunt, de hoc ipso negotio is qui appellavit, ut sibi credit conpetere, agere non moretur. Quod si facere neglexerit, sententia, quae adversus eum lata fuerat, perseveret et data exsecutione in omnibus conpleat
Abbreviated transcription (Latin):
nciui lib cciusis uł leuioribus criminib: q̃legib ñ tenent᷑ inserta ãp¬
pellatione constituta legib: dilatio prestandaẽ & suspendenda ẽ
& reliquis quos l&ista c̃p̃hendit sic̃uicti ẽfessiq fuerint & appella¬
reuoluerint dilatio denegȩt᷑: Sed statĩ in manifestis criminib: c̃ued.
iudicis ẽ sententia ꝓferenda : autcertedemagnis criminib: & incuo¬
rib ꝑsonis ad principis ẽ notitiã deserendũ: INĨPCOÑST ET CONSTANT¬

Expanded text:
civilibus caussis vel levioribus criminibus, quae legibus non tenentur inserta, appellationi constituta legibus dilatio praestanda est, et suspendenda estris et reliquis, quos lex ista comprehendit, si convicti confessique fuerint, et appellare voluerint, dilatio denegetur, sed statim in manifestis criminibus convicti judicis sententia proferenda, aut certe de magnis criminibus et majoribus personis ad principis est notitiam deferendum. EDICTUM
Abbreviated transcription (Latin):
udex criminosum discutiens non ante sententiam oro ferat cani¬
conscos criminis sui aut homicidium uut adulterium aut made¬
fitium commisisse munifestius conuincatur. Sima ioribus persenis¬
crimen obiectum fuerit principis est expectanda sententia. Dita
Poena tantum illum sequatur : quicrimen admisit propinqui

Expanded text:
udex criminosum discutiens non ante sententiam proferat capistes vel per conscios criminis sui aut homicidium aut adulterium aut maleficium commisisse manifestius convincatur. DE APPEcrimen obiectum fuerit, principis est expectanda sententia. 171. Poena illum tantum sequatur, qui crimen admisit. Propinqui
Abbreviated transcription (Latin):
IN Uectigalias q fisco uthicolorũ subuectione prestant᷑ hocẽ autinlitore is locs
nauib: aut ꝑdiuersa uehicula mercesdeportant cuĩ reic̃ductelã apudstrenuas ꝑs¬
nastriennio cẽp̃cipit: & c̃tinuo hancex actionẽ aliisiterũ ꝑmittendã qͥ maiorẽsuma
prestationis obtulerint. Ex qua c̃ductione aut xactione si quis plusquã p̃ceptũfu¬
erit &igere tẽtauerit. aut mercatorẽ aut ꝓuincialẽ subhac & actione grauareuo¬

Expanded text:
 Vectigalia sunt, quae fisco vehiculorum subvectione praestantur, hoc est aut in litoreis locis navibus aut per diversa vehiculis merces deportant, cujus rei conductelam apud strenuas personas triennio esse praecipit, et continuo hanc exactionem aliis iterum permittendam, qui majorem summam praestationis obtulerint. Ex qua conductione aut exactione, si quis plus quam praeceptum fuerit, exigere tentaverit, ita ut mercatorem vel provincialem sub hac exactione gravare co
Abbreviated transcription (Latin):
Siuero illeqͥmanumis sus dr̃ repetentẽ dominũ sub ac p̃scriptione superauerit utia
sirmitatẽ stat᷑ suitẽporib tueat᷑ . Tunc illeqͥmanũ misit Ñ ẽconstringendus ad peũ
Dũ illeqͥrep&et p̃iudiciũ dominisuun currerit. auttacit᷑ nitatenutrierit. DELIBER¬

Expanded text:
Si vero ille, qui manumissus dicitur, repetentem dominum sub hac praescriptione superaverit, ut iam Si vero ille, qui manumissus dicitur, repetentem dominum sub hac praescriptione superaverit, ut iam firmitatem status sui temporibus tueatur, tunc ille qui manumisit non est constringendus ad poenam, dum ille qui repetit praeiudicium dominii sui incurrerit aut taciturnitate nutrierit. DE LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
p&ente łpulscute uixis s& ũtposteci inserutio non uenir&: sed hoc illis ꝓdeẽ p̃po¬
terit quos de ingenuis patrib: & colonis mulierib: łancillis cõnstiterit ꝓcre¬
dtos. Nisi forte patres eorũ ꝓfiliorũ capite dominis quorũ ancillis in consortio
habent autuicaria mancipia cũ peculus autredemtionẽ status eorũ soluerin
Siuero patres hocseꝑsoluisse non docetint nom poter int conditionẽ matrũ
mutare aut mancipia dominis deperire &ic̃ side ꝓpriis dominis nasçant
nisi pmapũ missionẽ seruilq̃ conditions carere nor possune : IE UAL TEOD ETAR¬
sedipilꝑsesi uoluerint aduersũ p&iorẽ qđ liberatieorũ c̃p&it ex equeͣnt᷑ circaalios
uero qͥ nescientib: dominis latuer intprioris legis. ordo scruabit: DEISQRAONO AVN¬
ecdesi a feceritã cpenatentit ut & manumissus adñoreuoc& Etali aduomancipu
cĩdẽ &atis aut sexus autcerte artificii qđ illeqͥ manumissus sci eritdare cogat

Expanded text:
el pulsante, vixisset, et postea in servitium non veniret. Sed hoc illis prodesse non poterit, quos de ingenuis patribus et colonis mulieribus vel ancillis constiterit procreatos, nisi forte patres eorum pro filiorum capite dominis, quorum ancillas in consortio habent, aut vicaria mancipia cum peculiis aut redemptionem status eorum soluerint. Si vero patres hoc se persolvisse non doceant, non poterunt matrum conditionem mutare, aut mancipia dominis deperire, etiamsi de propriis dominis nascantur, nisi per manumissionem servili conditione carere non possint. Si quis in sed ipsi per se, si voluerint, adversus petitorem, quod libertati eorum conpetit, exequentur. Circa alios vero, qui nescientibus dominis latuerunt, prioris legis ordo servabitur. DE HIS, QVecclesia fecerit, hac poena tenebitur, ut et manumissus a domino revocetur et alia duo mancipia eiusdem aetatis aut sexus aut certe artificii, quod ille, qui est manumissus, scierit, dare cogatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uasculũ ab occulendo iđ cidaudendo distũ. Estaũt̃ uter ȩ corio factus: in quo
parricide iđ cũ simio &gallo & serpente cũ serpentib indusi in mare p̃cipitantur
Omniũ aũt istarũ mortiũ genus anĩ aduersiodr̃. Anim aduersioenĩ ÷ q̃uando iudex
reũ punit. Et dr̃ ani aduertere iđ animũ illuc aduertere. intendere utiq ad puni¬
endũ reũ qr iudex ÷ Id eoergo romani aqua & igni int̃dicebant quib: dãdãpnatir.

Expanded text:
vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum punit; et dicitur animadvertere, id est animum illuc advertere, intendere utique ad puniendum reum, quia iudex est. Ideo autem Romani aquam et ignem interdicebant quibusdam damnatis,
Abbreviated transcription (Latin):
inerusto: Seruit᷑ aseruando uocati: Apud anto quor eni quiinbello a morte
seru abatur : seruiuo cabantur hat est solamaloꝵ omniũ postrema libers
omni supplicio grauior. Nã ubi libertas perut. una ibiperier &om̃aqII
Mortium uero diuersi sunt casus ex quib: crux ł patibu lũ in quo homines ad pa¬
sicruci antur ł patiuntur. unade& nomina habent. Patibulũ eñ uulgo furc
dr̃ quasi ferens caput. Suspensũ enĩ & strangulatũ eũ ex aminatur. Sed patibu¬
lũ minor ÷ pȩna quã crucis quia patibulo ad pensus statim ex aminatur. Eruci
aũt fixus diu cruciat. Vnde in euangło Ltronib: ut morirent᷑ & deligno ante
& famenecari canib: & bestis exponi. nã ferromori &as qq̃ maior optauit. Gladius eũ
sine grauiori oruciatu cõpendiosamorte uitã finire nõuit. Culleũ ÷ parricidale

Expanded text:
in crustis. Servitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte in crustis. Servitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, servi vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Patibulum enim vulgo furca dicitur, quasi ferens caput. Suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena quam crucis. Nam patibulum adpensos statim exanimat, crux autem subfixos diu cruciat; unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur et de ligno ante et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vitam finire novit. Culleum est parricidale
Abbreviated transcription (Latin):
duces linguarũ uariarũ & auriũ. Serpens ÷ aũt nom̃ & bonarũ rerũ & ma¬
larũ. Nã fama felicitatis int̃dũ ÷ ut illud in lustris fama qđ & laus maloꝵ ÷¬
ut uirgł. famamalũ quañ aliud uelociur ulla Famȩ aũt nom̃ certũ locum
non hab& qr plurimũ mendax ÷ adiciens in łta ł demutans deueritate
Quetã diuuiit : quã diunon ꝓbatur. A tubi ꝓbaueris eẽ cessat. Ecui deres nominat᷑
non fama. Exiliũ dictũ quasiextra solũ. Nã exuldictus qui ex trasolũ ÷. Vnde¬
& postliminio redeuntib: hoc ÷ deexilio redeundis ł reducendis quir eieti
Relegatus ÷ quẽ bonasua secuntur. Deportat᷑ quẽ non secunt᷑ scriptio exi¬
lui: ꝓculdĩ pnatio quasi porro scriptio. Itẽ ꝓ scriptꝰ : qr palã scriptꝰ A & allũ ÷
ubi exules deputantur aderuendã uenã. metalli. marmora que secanda

Expanded text:
duces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum, et maduces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum, et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, ut illud est: Illustris fama, quod laus est; n aliud velocius ullum. Fama autem nomen certilocum non habet, quia plurimum mendax est, adiciens multa vel demutans de veritate: quae tamdiu vivit, quamdiu non probat. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. Exilium dictum quasi extra solum. Nam exul dicitur qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eRelegatus est, quem bona sua sequuntur: deportatus, quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio, quasi porro scriptio. Item proscriptus, quia palam scriptus. Metallum est ubi exules deportantur ad eruendam venam marmoraque secanda
Abbreviated transcription (Latin):
us : distus qđ extendat Torm̃ tauero qđ torquendo mentemuemant. Esta
Lautũ nũ supplicugenꝰ ad uerberandũ aptũ : inuentũ atarquinio suꝑbo ad
penas sceleratoꝵ. Isteenĩ prior lautũnas. torm̃ta festes metalla atq exilia
ad inuenit ipseprior regib exiliũ meruit. Talio ÷. simi litudouindisteũttalt̃
quis patiat᷑ ut fecerit. hocenĩ ÷ & natura & lege instractũ. udedentẽ similis um
dicta sequatur. Vnde & illud ÷ in lege. Oculũ ꝓ oculo. dente ꝓdente. taboenĩ
non solũ ad iniuriã referenda sed &iã ꝓ beneficio reddendo ponit. Est enĩ cõmu¬
nis sermo & in iuriae & beneficientiae Ignomini ũ dictũ. eo qđ desinat habere
honestats nom̃ his qui in aliqđ crim̃ dephenditur. Distũ aut ignominiũ q̃si si¬
nenomine sic̃ ignarus si ne sapienta sicut ignobilissine nobilitate sicut in

Expanded text:
autem dictus quod extendat. Tormenta vero, quod torquendo mentem inveniant. Est et autem dictus quod extendat. Tormenta vero, quod torquendo mentem inveniant. Est et latomia supplicii genus ad verberandum aptum, inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, fustes, metalla atque exilia adinvenit, et ipse prior regibus exilium meruit. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Talio autem non solum ad injuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermo et injuriae et beneficentiae. 25. Ignominium dictum, eo quod desinat habere honestatis 216 nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum autem ignominium quasi sine nomine, sicut IGNARUS sine scientia, sicut IGNOBILIS sine nobilitate. 26. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
capiendis. Catene aut̃. qđ capiendo teneant utraq uestigia neꝓ grediantur
Itẽ catene qđ secapiendo teneant se plurimis nodis. Manices s̃ uincula qͥb
manꝰcapiunt᷑ lic& & maniae tõnicarũ sint: neruaboia ÷ torques dãpnatoꝵ
q̃ si iugũ inboues. Boia ex genere uinailorũ ÷. Carcer : in quo aistodiunt᷑
Sedplage & flagra primepositioniss ꝑ lagella aũt ꝑ diminitionẽ dista
Anguilla ÷ qua cohercent᷑ nscolis pueri quȩ uulgo scoticadr. fustes sunt
qͥb: uuenes ꝓcriminib: feriunt. & ita appellati qđ p̃fixi in fossirstent.
sed hi ad penasi legũ non ꝑtintre: Uust gȩ s̃. sumitates frondiũ arborũq
in sigunt Istus ꝓpriae flagellorũ sunt ab agit indo uocatł : Vnga ledicte qđef¬
fodiant. h ac & fidiculȩ. quia hisre in e aculo torquent ut fides inueniat. Ecult

Expanded text:
capiendis. Catenae autem, quod capiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. capiendis. Catenae autem, quod capiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis nodis. Manicae sunt vincula quibus manus capiuntur; licet et manicae tunicarum sunt. Nervi. Boia est torques damnatorum, quasi iugum in bove ex genere vinculorum est. Carcer, in quo custodiuntur sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem dicta. Anguilla est qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes pro criminibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent;sed hi ad poenas legum non pertinent. Virgae sunt summitates frondium arborumqueinfigitur. Ictus proprie flagellorum sunt, ab agitando vocati. Ungulae dictae quod effodiant. Haec et fidiculae, quia his rei in eculeo torquentur, ut fides inveniatur. Equuleus
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Incestiuidiciũ in uirgines sacratas ł ꝓpinquas sangumȩ c̃stitutũ ÷
Quienĩ talib miscent᷑ incesti iđ in casti habent᷑. Maiestatis reatute¬
tib: c̃senser̃: Piaculũ dictũ ꝓeo qđ expiaripot÷. Cõmissas̃ eni quȩ eriN
quo quo ordine expianda XII. DEPOENIS IN LEUE CONSCRIPTIS:
uplicit̾malũ appellatũ ÷. Unũ qđ homofacit: alterũ qđ patit᷑
Qđ facit peccatũ ÷ : qđ patit pȩna. M alũ aũt̃ tunc plenũ ÷ : cũ & p̃teritũ ÷ & inpendit¬
rantur & in pub lico redigant᷑. Nã supplicia dicebant᷑ supplicam̃ta. Et sup
pȩnarũ in legib: contineri : tullius scripsit. Iđ dapnũ uincula uerbera talio¬
tratũ peccatũ. Dãpnũ. adiminutione reiuocatũ. Vincula auineendo. iđ ar
tando dicta eo qđ constringant atq: retineant ł q in ligant. Conpedes
dicte : qr c̃tinent pedes. Peducer s̃ laquei qͥb: pederin laque ant᷑ distia pedib

Expanded text:
ditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est. ditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est. Qui enim talibus miscuntur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu tetibus consenserunt. Piaculum dictum pro eo quod expiari potest; commissa sunt enim quae erant quoquo ordine expianda. § 27 De poenis in legibus constitutis. Dupliciter malum appellatur: unum, quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod facit, peccatum est; quod patitur, poena. Malum autem tunc plenum est, cum et praeteritum r, et in publico redigantur; nam supplicia dicpenarum in legibus contineri Tullius scribit, scilicet damnum, vincula, verbera, taliotratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta, eo quod constringant atque retineant; vel quia vi ligant. Conpedes dicti quia continent pedes. Peducae sunt laquei quibus pedes inlaqueantur, dictae a pedibus
Abbreviated transcription (Latin):
na c̃trestatio a furuo iđ fus couocatũ ql in obscurofit. Furtuaũt
capita lecrim̃ apud maiores fuit: antepȩnãqua drupli. Peruasio ÷
reiali enȩ manifesta p̃sũptio. Furtũ aut earundẽ rerũsit. quede
loco in locũ trans ferriposs̃. Peruasio aũt. & earũ quaȩ trans feruntur
& earũquae in mobilias. Insitatio ÷ negatio debitȩrei. cũ acreditone
de poscit᷑. Iđ & abiratio id reicreditȩ abnegatio. ambit̾iudicium
mneũ ÷ : qui largiorẽ honorẽ cupit & ãbit. amissurus dignitatẽ qua
munere inuadit. Peculatꝰ iudiciũ in eos datͥaqͥ fraudẽ aerario faciunt
pecuniãq publicã int̃ uertunt. Na aptiunia peculatũ ÷ dictũ. Non
enĩ iudicatur furtũ reipubliȩ si c̃ reipri uatȩ. Nã ille sic iudicatur ut
sacrilegus ql sur : sacroꝵ repetundarũ rerũ accusat : qͥ pecunias a so¬
cus accepit. In hoc iudicio reus si antemoriat᷑. in bona eiꝰ iudiciũ red¬

Expanded text:
na contrectatio, a furvo, id est fusco vocatum, quia in obscuro fit. Furtum autum capitale crimen apud maiores fuit ante poenam quadrupli. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium red
Abbreviated transcription (Latin):
catecrib ql in principioro mani trifariae fuerint a romulo dis ꝑtrt In senatorib militib:
ssent. Alicasinendo distos accipiunt senatores : ipsienĩ agendi facultatẽ dabant :
Siat c̃sultꝰ ac̃sulendo & tradindo ÷ dictus q sic hit ut c̃ suleat a noceceñ possit. Patres aũ
alebant. Patres conseripai : qi dũ romulus decẽcurias senatorũ elegss&. pominaeoꝵ
p̃senti popło intabulas aurcus ctuilitatq indepatres c̃scripauocati Primior dines
senatoꝵ dicuntuor in lustres. Scdi expcstabiles : Tertii clarissimorũ. Quartũ genꝰ quã¬
uccipiebat honore senatorie dignitatis. Censores aput ueteres romanꝰ erant iđ
aeris appellati iudices disti. qͣsius dicenter popło si ueqđiure disceptent iure aũt dis

Expanded text:
eo quod in principio Romani trifarie fuerint a Romulo dispartiti, id est in senatoribus, militibus facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autealebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferaccipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Eaeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem di
Abbreviated transcription (Latin):
apudunum denegotio principali proponat & ab alio sibimoment
Senefitio rempostul&ẽ consgnari xuiui. D eiudieris hic ucipe
Atum sucrum dequantum ibi possiderit rei publicȩ ciuitatis illius cedat
incuius finibus resdequu agitur fuerit constituta. XUIII
DEIN OETICIOSO TESTA MEN TO

Expanded text:
apud unum de negotio principali proponat et ab alio sibi momenti beneficio rem postulet consignari. Quod si quis hoc facetum suarum, de quantum ibi possederit, rei publicae civitatis illius cedat, in cuius finibus res de qua agitur fuerit constituta. DE INOFFICIOSO TESTAMENTO
Abbreviated transcription (Latin):
Iuotiens dereligione agitur: ep̃is conuenit iudicare. ceteras
uero catisoi iordi narios cognitores ł adusũ publicũ ꝑti

Expanded text:
uoties de religione agitur, episcopos convenit agitare; ceteras vero causas, quae ad ordinarios cognitores vel ad usum publici i
Abbreviated transcription (Latin):
locus seruũ xp̃i cnũ nec conparare deb& neclar gitatis titu¬
su sponte
nestinda suꝑstitio iã uid etꝰ eẽ sortita ł deinceps hereditatis
seufides cõmissi nomine fuerint consecuta. sub hac lege possi¬
dait & eos nec in uitos nec uolentes. cenoꝓ prios ex seconfund at.
ta : ut si hec formasuerit uio lata sceleris tanti auctoris. capi

Expanded text:
us servum Christianum nec comparare debebit nec largitatis titusua sponte nefanda superstitio iam videtur esse sortita vel deinceps hereditatis seu fideicommissi nomine fuerit consecuta, sub hac lege possideat, ut eos nec invitos nec volentes caeno propriae sectae confundat, ita ut, si haec forma fuerit viol
Abbreviated transcription (Latin):
cupatio ẽ quã in tabulis cerisq restator recitat dicens hecut in his
tabulis cerisq: scriptas : itadico italego : Ita que uosciues romani
testimoniũ mihi ꝑ ibete & ex hoc dr̃ nuncupatio Nuncũpatio ẽenĩ pa

Expanded text:
cupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his cupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim pa
Abbreviated transcription (Latin):
fit in deciuile istud apud p̃tores. indeiuris p̃toru. Testam̃tũ autẽ signare :¬
notareẽ id ut notũ sit qđ scriptũ ẽ. Olographumtestam̃tũ ẽ. manu aucto¬
ris totũ conscriptũ atq subscriptũ & inde nom̃ accepit. Greceen t̃olo
totũ graphum littera dr̃ Irritũ testamentũ ẽ. sihis qui testauit capite¬
diminutus ẽ aut si ñ recte factũ sit : In officiosũ testam̃tũe : qđ frustro
liberis &heredatis sin cofficionatutalis pi&atis in x traneas ꝑsonas¬
redactũ ẽ. Ruptũ testamentũ in deuõcatũ s̃eb irbiascente p̾tumoneq
xx horeda tonominatim. neq heredȩ institutodisrũpit᷑. Suppressũ
testamentũ ẽ . qđ in fraudehercdũ łlegator ũ seu libtorũ ñ ẽ palã platũ
qđ siñ lat& tam̃si p̃dictis ꝑsonis ñ ꝓferat᷑ supp̃mitam̃ uidet᷑. Nun¬

Expanded text:
fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque subscriptum; unde et nomen accepit. Graeci enim ὅλον totudiminutus est, aut si non recte factum sit. Inofficiosum testamentum est quod frustra liberis exheredatis, sine officio naturalis pietatis, in extraneas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nun