comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mentis religiosa deuotio.
transeundũ ad omelias :̃
laudib uirginis matris.
et illum quem de diligen¬
do deo edidit librum. si fer¬
uens contra suoꝵ uł alioꝵ
uicia delus. legatur is quẽ
apologeticum uocat Si
iugis ĩ relo cordis et cirrũ¬
specta discretio de p̃cepto
et clispensatione disserens
audiatur. Quam s̾io fideł
cuiuslib pie conu̾satõnis
commendator fuerit et ad¬
uitor. exhortatorius ad mi¬
lites templi sermo dela¬
rat. Quam nõ ingratus
gratie dei. ex hiis liquet. qe
de gr̃a. et libero arbitrion
fideliter quam subtiliter
disputauit. Quã liber ĩ uo¬
ce. Quam clisertus et ĩ reꝵ
suꝑioꝵ pariter inferiorũ¬
q sciencia locuples. in hiis
que ad papam eugeniũ de
consideratõne scripsit. dill¬
gens considerator agnossẽ
Quã deuotissimus pre¬
dicator aliene sc̃ĩtatis. tã¬
diligenter ep̃i sci malachi

Expanded text:
mentis religiosa devotio, transeundum ad Homilias in Laudibus Virginis matris, et ad illum quem de Diligendo Deo edidit librum. Si fervens contra suorum vel afiorum vitia zelus; legatur is, quem Apologeticum vocat. Si vigil in zelo cordis, et circumspecta discretio, de Praecepto et dispensatione disserens audiatur. Quam vero fidelis cujuslibet piae conversationis commendator fuerit et adjutor, exhortatorius ad Milites Templi Sermo declarat. Quam non ingratus gratiae Dei, ex his liquet quae de Gratia et Libero Arbitrio tam fideliter, quam subtiliter disputavit. Quam liber in voce, quam disertus et in rerum superiorum pariter inferiorumque scientia locuples; in his quae ad papam Eugenium de Consideratione scripsit, diligens considerator agnoscet. Quam devotissimus praedicator alienae sanctitatis, diligenter episcopi sancti
Abbreviated transcription (Latin):
profide. quã quo pacto con-¬
seruemus tibi. si hãc deo nr̃o
non exhibemus: Iurauimꝰ
primum in sacramenta diui¬
na iurauimus inde in satra¬
ad penam per nos requiri
ibes: Iam tibi ex hoc alii
requirendi sunt. Habes nos
hic ꝯfitentes deum prem au¬
ctorẽ omniũ. ⁊ filium eius
ih̃m xp̃m credimus. Uidimnꝰ
nobis quoq eoꝵ sanguine
aspersis. trucidari ferro et
tam̃ scĩssimoꝵ cõmilitonũ
mortes. ⁊ fratrum funera ñ
fleuimus. nõ doluimus. s
potius laudauimus. ⁊ gau¬
dio ꝓseruti sumus: qr digni
habiti essent pati pro dñodeo

Expanded text:
pro fide. quam quo pacto conseruabimus tibi, si hanc deo nostro non exhibemus ? iurauimus primum in sacramenta diuina; iurauimus deinde in sacrastianos ad poenam per nos requiri irequirendi non sunt; habes nos hic confitentes Deum Patrem auctorem omnium et filium eius m deum credimus. uidimus nobis quoque eorum sanguine aspersis trucidari ferro et tamen sanctissimorum conmilitonum mortes et fratrum funera non fleuimus, non doluimus, sed potius laudauimus et gaudio prosecuti sumus, quia digni habiti essent pati pro domino d
Abbreviated transcription (Latin):
geramore compunctus mar¬
cyrii. et celesti quodãmodo
flamine aspiratus. credidit ex¬
tẽplo. pro se factũ spectaculum
illud causaq admonitõnis
sibi fuisse ostensũ. Ne scilicet
deberet eos formidare. qui cor¬
pora trucidant.cũ nil noxie¬
tatis animab possint inferre:
s illũ potius pertimescere. qui
petram. tabernaculũ creduli¬
tatis huius uiri fundatũ est:
quem tanta uis tormentorũ
nõ impulit: nec labiliũ pena¬
tum. aura concussit. Hec clũ¬

Expanded text:
ger amore compunctus martyrii, coelesti quodammodo flamine aspiratur, ut illud pro se fieri spectaculum crederet, causaque admonitionis sibi fuisse ostensum, ne scilicet formidare deberet eos qui corpora trucidant, cum nihil anxietatis animabus possint inferre, sed illum potius pertimesceret qui petram tabernaculum credulitatis hujus viri fundatum est, quod tanta vis tormentorum non impulit, nec labilium poenarum aura concussit. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
gulos mox ut partu edi¬
derat. ip̃a manib ꝓpriis
dño offerebat. Propter qd̃
eciam alienis uberib nutẽ¬
dos committe illustrisfe¬
mina refugiebatz quali
cum lacte materno. mater¬
ni quodã modo boni ĩfũ¬
dens eis naturã. Cum aũ
creuissent. quamdiu sub
manu eius erant. here¬
mo magis quã curie nu-¬
triebat. ñ paciens delica¬
tiores assuescere cibos: s

Expanded text:
gulos mox ut partu ediderat, ipsa manibus propriis Domino offerebat. Propter quod etiam alienis uberibus nutriendos committere illustris femina refugiebat, quasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem crevissent, quandiu sub manu ejus erant, eremo magis quam curiae nutriebat, non patiens delicatioribus assuescere cibis, s
Abbreviated transcription (Latin):
lus ds̃ b̾itudinẽ uendicat
sibi. cuius glorie exordium.
quia ñ fuit ꝯscia. rerũ nes¬
cit antiquitas. Huius t̾mi¬
nũ quia non erit.nosse ño
potest series inueterata se¬
culoꝵ. Iudex dixit. Nimiũ
dui te symphoriane nescio
cuius xp̃i magnitudinem
disputantẽ.paciencie mee
tenore sustinui.S nisi dee
sacrificau̾isz hodie te dila
niatũ omib penis. capita¬
lis sentencie dampnatõne
prosternam. Sc̃s sympho¬
rianus dixit. Ego omĩpo¬
tentem dm̃ qui me fecitti¬
meo.⁊ ip̃i soli seruio tucor¬
pus meum ad tempꝰ in po¬
testate habes:aĩam u̾o me¬
am nõ habes. Hec scõ lym¬
phoriano loquente. uidex
iracunclia furoreq succen¬
sus dixit. Symphorianu
duplicis cͥminis reus. qul
diis nr̃is sacrificare detrat
⁊ sacris eciam altarib. nefa¬
riis uocib irrogauit in¬
uirias. gladio ultore fe

Expanded text:
 beatitudinem| uindicat sibi huius gloriae exordium quia non fuit cons| tancia rerum . nesciuit antiquitas huius terminum| quia non erit nosse non potest series inueterata seculorum| Iudex dixit nimium te diu synforiane te nescio cuius christi| magnitudinem disputante pacienciae meae tenore sus| tenui nisi deae matris sacrificaueris. Hodiae te dila| ceratum omnibus poenis capitalis sentenciae damna| cione prosternam. Sanctus synforianus dixit . ego omnipotente| deo qui me fecit timeo et illi soli seruio . tu corpus meum| ad tempus in potestate . habes . anima uero mea . non| habes. Haec sorianus loquente . iudex ira| cundiae furure succensum. Dixit synforianus . pu| blici . criminis . reus qui diis nostris . sacrificare . detre sacris .| etiam altaribus nefariis uocebus inrogauit iniurias| gladio ultore fe
Abbreviated transcription (Latin):
q contectum. discedere iubet
Dem paulo post archidya¬
chonus ingressus.amonet
proconsuetudine expecta¬
re in ecclesia populum, il¬
lum ad agenda sollempni¬
a debere procedere.Cui ille
respondens aitpauperem
prius.de se autem dicebabo
portere uestiriz se ad ecclesiã
non posse procedere.nisi ue¬
stem pauper acciperet. Dya¬
conus uero nichil intelli¬
gens. quia extrinsecus in¬
dutum amphibalo. ueste
nudum interius. non ui¬
debat. postremo pauperem ñ
comparere causatur. Michi
inquit uestis que preparata
est deferaturz pauper non
deerit uestiendus. Artatus
demum clericus. negessita

Expanded text:
 contectum discedere iubet. dein paulo post archidiaconus ingressus admonet pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda sollemnia debere procedere. cui ille respondens ait, pauperem prius — de se autem dicebat — oportere uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus uero nihil intellegens, quia extrinsecus indutum amphibalo, ueste nudum interius non uidebat, postremo pauperem non conparere causatur. mihi, inquit, uestis, quae parata est, deferatur: pauper non deerit uestiendus. tum demum clericus necessita
Abbreviated transcription (Latin):
emulos.uł inanis phy¬
losophie. uł stulte illiuis
uirtutis inuenerit. Unde
facturus michi opere pre¬
ciũ uideor. si uitam sanc

Expanded text:
emulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanc
Abbreviated transcription (Latin):
quoq claritate noctis te¬
nebras effugauit. Conue¬
nientib gͥcunctis et ĩuicẽ
quidhoc ẽẽt cum magno
stupore querentib. telebri
memoria digna res accidit:
qd̃ uidelicet ex uirtute mi¬
randi luminis. altĩus alteri
conscĩa nuda fuit. Intellexe¬
runt gͥ hant aĩam ẽẽ prĩs
sc̃issimi. quã ob p̃cipuam
sui puritatem. in filioꝵ so¬
latium ip̃e sic meruerat
transfiguratã ostendi. ue¬
re hic sanctus triplicis mi¬
licie de qua supͣdictũ est.
currus et auriga digne
dici promeruitz qui ĩ so¬
lari specie quadriga ues¬
tus ignea.ad huc uiuẽs
ĩ carne mortali p̾irgati¬
uam transfiguratõnis

Expanded text:
ua claritate noctis tenebras effugavit. Convenientibus ergo cunctis, et invicem quid hoc esset cum magno stupore quaerentibus, celebri memoria digna res accidit, quod videlicet ex virtute mirandi luminis alterius alteri conscientia nuda fuit. Intellexerunt igitur hanc animam esse patris sanctissimi, quam ob praecipuam sui puritatem in filiorum solatium ipse sic meruerat transfiguratam ostendi. Vere hic sanctus triplicis militiae, de qua supra dictum est, currus et auriga digne dici promeruit, qui in solari specie, quadriga vectus ignea, adhuc vivens in carne mortali praerogativam transfigurationis
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃. S pietate graui
tanta hec p̃conia uicit. In¬
signesq tͥumphos reli¬
gione clicauit. ut quem
fama dabat. reb suꝑaret
honorẽ. Et uitã factis pos¬
set sperare ꝑhennẽ. Con¬
scius hic scõ manantis fõ¬
te salutis: Sedẽ uiuacem
moribundis pon̾e mẽb̾s
Corporis hospiciũ. lecus
metator adornat. Reddẽ
fida p̾cantum. Nobilis ex¬
imios famulis ñ ĩputat
actus. Plus iusto fidei ac
pietatis p̾mia uincant.

Expanded text:
nomen, Sed pietate gravi tanta haec praeconia vicit, Insignesque triumphos relligione dicavit, Ut quem fama dabat rebus superaret honorem, Et vitam factis posset sperare perennem. Conscius hic sancto manantis fonte salutis, Sedem vivacem moribundis ponere membris, Corporis hospitium laetus metator adornat, Reddendfida precantum, Nobilis eximios famulis non imputat actus. Plus justo fidei ac pietatis praemia vincant.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ecclesie. ꝓprium qd̃ fue¬
rat iouini. ĩ solo suessio¬
nico cum eccłia beati mi¬
chaelis. Reb priorib suꝑ

Expanded text:
que ecclesiae proprium quod fuerat Jovini in solo Suessonico, cum ecclesia beati Michaelis, rebus prioribus su
Abbreviated transcription (Latin):
cans: ut accessum posset
habere ad alique locũ ubi
exercicia litteraꝵ inscolis ĩ¬
uenirentur. Adhec cum
pater nullomodo assenti

Expanded text:
cans, nt accessum posset habere ad aliquem locum, ubi exercitia litterarum in scolis invenirentur. Ad haec cum pater nullo modo assenti
Abbreviated transcription (Latin):
ga deum celi ꝓphanus. impi¬
etatem suam adextinguen-¬
dum xp̃ianitatis nomen
armauerat. Si qui tunc
dei ueri cultum ꝓfiteri aude¬
bant. sparsis usq quaq mi¬
litum turbis. uel adsuppli¬
necem rapiebantur. uł adde
baccationem barbaris cla
ta prorsus copia. in religio¬
nem arma cõmouerat. Erat
eodem t̾pore in exercitu legio
militum. qui tebe i appella

Expanded text:
ga Deum coeli profanus, impietatem suam ad exstinguendum Christianitatis nomen armaverat. Si qui tunc Dei veri cultum profiteri audebant, sparsis usquequaque militum turmis, vel ad supplinecem rapiebantur: ac velut vacatione barbaris gentibus data, prorsus in religionem arma commoverat. Erat eodem tempore in exercitu legio militum, qui Thebaei appella
Abbreviated transcription (Latin):
uenerari. ita ut deuotõnem
⁊ omnẽ obseruantiã diei
festo natiuitatis exhibitã.
hec sollempnitas nichilo¬
minus unqͣm obtineat.
ut autẽ singulis annuis huiꝰ
astionis textus.eodem die
legatur. curauimꝰ prouidere:
ut et iustus habeat unde le¬
tetur. et ꝯsciencia peccatrix
inueniat quo pungatur:
quatinus et beniuolis sit
gracia beneclictõnis: mali¬
uolis autẽ ⁊ hiis. qui ode¬
runt pacem. lapis offensio¬
nis. et petra scandali Miraeli

Expanded text:
enerari, ita ut devotionem et omnem observantiam die festo nativitatis exhibitam haec solemnitas nihilominus unquam obtineat. Ut autem singulis annis hujus actionis textus eodem die legatur, curavimus providere, ut et justus habeat unde laetetur, et conscientia peccatoris inveniat quo pungatur, quatenus et benevolis sit gratia benedictionis, malevolis autem et his qui oderunt pacem lapis offensionis et petra scandali. I
Abbreviated transcription (Latin):
debetur:
e martino autẽ expͤ¬
tare non debes.ut ul¬
la sit meta referendi. laciꝰ
ille diffunclitur. quã ut
ullo ualeat sermone con¬
cludi. Ista interim de illo
uiro portabis orienti. S
dum recurris. diuersasq
regiones. loca.portus ĩsu¬
las. urbesq preter legis.
martini nomẽ ⁊ gloriam
sparge ꝑ ppłos. In pͥmis me.¬
mento non p̾terire campa¬
niam. Et si maxime cur¬
sus indeuio sit. ñ tamẽ tͥ
tanti sint.uł magnaꝵ mo¬
raꝵ ulla clispenclia. quin
illic adeas illustrẽ uix ac to¬
to laudatũ orbe pauliũ. Illi

Expanded text:
debetur. De Martino autem exspetare non debes, ut ulla sit meta referendi: latius ille diffunditur, quam ut ullo valeat sermone concludi. Ista interim de illo viro portabis Orienti, et dum recurris, diversasque regiones, loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos. Imprimis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in devio sit, non tamen tibi tanti sint vel magnarum morarum ulla dispendia, quin illic adeas illustrem virum ac toto laudatum orbe Paulinum: illi
Abbreviated transcription (Latin):
egisse. se semper assidẽtis
sibi dẏaboli uoluntatem.
seu quod ĩmundus sp̃s
ab illius esensu ꝑ marti¬
num fugatus. priuatꝰ ẽ
potestate grassandi. cum
erubesceret mĩster auctorẽ.
nec ministrũ auctorurge¬
ret:
Nuico aũ ambacensi.
id est castello uetẽri.quod
nunc frequens hĩtatur
afrĩb. ydolum noueratiᷤᷤ
grandi opere ꝯstructum.
Politissimis saxis moleᷤ¬
te turrita surrexatz que
incornu sublime ꝓcedẽs
suꝑstitionẽ loci. operis
dignitate seruabat. huiꝰ
destructionẽ marcello ibi¬
dem consistenti presbitõ.
beatus uir̃ sepe manda¬
uerat. Dost aliquantum¬
tum tempus reg̾ssus ĩ cre¬
pat prb̃rm. curadh ydoli
structura ꝯsisteret. Ille cau¬
satus iux militari manu.
⁊ uipublice multitulinis
tantã molẽ posse subuerti:
ne dumid facile putaret.
ꝑimbecilles clericos. autĩ¬
firmos monachos quiuis¬
se curari. Tunc martinus

Expanded text:
egisse se semper adsidentis sibi diaboli uoluntatem, seu quod inmundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus priuatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctore nec ministrum auctor urgueret. In uico Ambatiensi, id est castello ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae in conum sublime procedens superstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
biebatur reliquam plani¬
ciem liger fluuius reducto
paululum sinu clauserat
Una tantum eademq arta ad mod̾
uia. adiri poterat. Ip̃e ex
lignis contextam cellulã
habebat. Multi quidem e
fr̃ib ineindem modum.
pleriq saxo suꝑiecti mon¬
tis cauato. receptacula sͥ
fecerãt. Discipuli uero oc¬
toginta erantz qui ad exẽ¬
plum beati mag̃ri insti¬
tuebantur. Nemo ibi pro¬
omnia in mecliũ confere¬
bantur. Non emere aut
uendere. ut plerisq mo¬
nachis moris est. quicqͣm
licebat. Ars ibi exceptis scͥp¬
torib nulla habebatur.
cui tamen operi minor etaᷤ
deputabatur. maiores oroni
uacabant. Rarus cuiquam
extra cellulam suã egressus

Expanded text:
biebatur, reliquam planibiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quiomnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus
Abbreviated transcription (Latin):
litur. pars diuersa confun¬
ditur atq ita habitum
est.diuino nutu psalmũ
hunc lectum fuisse. ut te¬
stimoniũ operis sui defẽ¬
sor aucliret:quia ex ore ĩ¬
fantiũ atq lactẽtiũ ĩ mar¬
tino domini laude ꝑfecta.
⁊ ostensus pariter ⁊ destruc¬
tus est mimicus. Iam u̾o
sumpto episcopatu. qua¬
lem se quantũq prestite¬
rit. non ẽ nr̃e facultatis e¬
uoluere. Idem enim constã¬
tissime ꝑseuerabat. qͥ priꝰ
fuerat. Eadem in corde eiuᷤ
humilitas. eadem inues¬
titu eius uilitas erat.
Atq ita plenus auttorita¬
tis et gre. implebat ep̃i di¬
gnitatem ut non tamẽ
propositum monachi uͥ¬
tutemq desereret. Aliqͣn¬
diu ergo adherenti ecle¬
sie cellula usus est. Dein.
tum inquietudinem fre¬
q̃ntantiũ ferre non posset.
duob fere extra cuutatem
milib. monastĩum sibi sta¬
tuit. Qui locus tam secret¬
⁊ remotus erat. ut heremi
solituclinem non desideraret.
Ex uno enim latere preci¬
sa montis excelsi rupeam¬

Expanded text:
litur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe am
Abbreviated transcription (Latin):
Ep̃is tm̃ ⁊ puelle patre assis¬
tentib. ĩ or̃onẽ suo illo mo¬
re ꝓsternit᷑. Dempusillũ
olei cum exorcismi p̾fatõe
benechixit atq ĩ os puelle.
sc̃ificatum liquoꝵem cum
⁊ linguam illius digitis te¬
neret. infudit. Nec fefellit
sc̃m̃. uirtutis euentus. Pa-¬
tris nom̃ interrrgat. mox
illa Responclit. ꝓclamat p̃r
cum gaudio parit̃ ⁊ latͥmnis.
martini genua complexꝰ.
⁊hanc primã sese audisse
filie uocẽ. cunctis stupenti¬
b fatebatur.Ac ne cuiqͣm
id incredibile forte uideat᷑.
ꝑhibeat uos presens eua¬
grius. testimoniũ ueritatiᷤ
Nam res ip̃o presente tum
gesta est. parum illud ẽ. qd̾
nuꝑ arpagio presbit᷑o re¬
ferente conoiu. s nõ pref¬
mittendũ uidetur.
uiciani comitis uxo

Expanded text:
et puellae patre assistentibus in orationem suo illo more prosternitur: dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, atque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. Nec fefellit Sanctum virtutis eventus. Patris nomen interrogat: mox illa respondit. Proclamat pater, cum gaudio pariter et lacrymis Martini genua complexus, et hanc primam se filiae audisse vocem cunctis stupentibus fatebatur. Ac ne cuiquam id incredibile forte videatur, perhibeat vobis praesens Evagrius testimonium veritatis, nam res ipso praesente tum gesta est. III. Parvum illud est quod nuper Harpagio presbytero referente cognovi: sed non praetermittendum videtur: Avitiani comitis uxo
Abbreviated transcription (Latin):
nec ibidem posse obsistentibꝰ
culpis. accedere. Tamen de¬
ductam uigiliis ⁊or̃onib
ac profluis lacrimis unã
noctẽ. mane oblatis młtis
munerib ĩ honore beatis
fessoris. missas expetiit ce¬
lebrari. Que dum celebra¬
rentur. subito tres ceci qͥ
ad pedes beati antistitis lõ¬
go tempore pͥuati lumine
residebant. fulgore nimio
circundati lumẽ quod olĩ
ꝑdiderant. receꝑunt. Quo
facto. clamor ad celũ tollit᷑
magnificãciũ d̃m. Ad istud
miraculũ cuturrit regina:
cucurrit et popłs. Mirant
omnes fidẽ mulieris: mi-¬
rantur gloriã ⁊fessoris. S
suꝑ omĩa conlaudatur ds
ñr. qui tantã uirtutẽ pre¬
stat scĩs suis. ut ꝑ eos talia
operari dignet᷑ tale inter re¬
liqua luminaria huic mũ¬
do ĩ beatũ martinũ ĩmen¬
sum sidus attribuens. per
quod eius tenebre refulge¬
ant. Qui u̾e sicut oliuiat
fructifera ꝑsingulos dies
fructus exhibet dño. de cõ¬
ũsionib miserorum:

Expanded text:
nec ibidem posse obsistentibus culpis accedere. Tamen deductam vigiliis et orationibus ac profluis lacrimis unam noctem, mane oblatis multis muneribus, in honore beati confessoris missas expetiit revocari. Quae dum celebrarentur, subito tres caeci, qui ad pedes beati antestitis longo tempore privati lumine resedebant, fulgore nimio circumdati, lumen, quod olim perdiderant, receperunt. Quo facto, clamor in caelum attollitur magnificantium Deum. Ad istud miraculum currit regina, concurrit et populus, mirantur omnes fidem mulieris, mirantur gloriam confessoris; sed super omnia conlaudatur Deus noster, qui tantam virtutem praestat sanctis suis, ut per eos talia operari dignetur, tale inter reliqua luminaria huic mundo in beatum Martinum inmensum sidus adtribuens, per quem eius tenebrae refulgeant; qui vere sicut oliva fructifera per singulos dies fructus exhibet Domino de conversionibus miserorum
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ. sed fidelib manifes¬
tandũ. Regio illa uinifera
ñ est: oꝑarii tamen prefati
monastĩi.a regina uinum
ex igebant. Erat autẽ eotp̃e
tanta iumi sterilitas. quã¬
ta numꝙͣ aucdita fũat. Qͣ
de redum sc̃a chrotildisan¬
xiaret᷑ apparuit propemo¬
nasterii edifitiũ egrediẽs
de t̾ra fons mire pulchri¬
tudinis: uisu delectabilis¬
et ad potandum salubris.
Dictumq ẽ beate chrotil

Expanded text:
dendum, sed fidelibus manifestandum. 12. Regio illa vinifera non est; operarii tamen prefati monasterii a regina vinum exigebant. Erat enim eo tempore tanta vini sterilitas, quanta nunquam audita fuerat. Qua de re dum sancta Chrothildis anxiaretur, apparuit prope monasterii edificium egrediens de terra fons mire pulchritudinis, visu delectabilis, ad potandum salubris; dictumque est beatae Chrothil
Abbreviated transcription (Latin):
transire parat. ut beatũ sepł¬
trũ adeat. ⁊ se cum fletu ue¬
niã deprecans. corã ꝯfessore ꝓ¬
sternat. Nauigantib autẽ

Expanded text:
transire parat, ut beatum sepulchrum adeat et se, cum fletu veniam deprecans, coram confessore prosternat. Navigantibus aute
Abbreviated transcription (Latin):
luis q̃ nõ queant explicari.
ueluti ẽ istud qd̃ nescio an
ita ut gestum ẽ a nob̾ pos¬
sit ex poni. Quidã ex fr̃ib
nomẽ nõ ignoratis. sed
ce landa ꝑsona ẽ. ne scõ ui¬
ro uerecuncliã fecerimꝰ qͥdã
ergo tũ ad fornacłam illiꝰ
carbonũ copiã repperisset.¬
⁊ ad mota sibi sellula. di¬
uaricatis pedib. suꝑ ig¬
nẽ illum nudato ĩguine
re sideret.⁊tinuo marti¬
nus factã sacro tegmini
sensit ĩiuiriã. magna uo¬
ce pro clamans. Qͥs ĩqͥt
nudato inguine. nr̃m ĩ¬
cestat habitacłm: Hoc u̾¬
ille fr̃ audiuit ⁊ ex consci¬
entia qd̃ increpabat᷑ ag̃¬
nouit.ꝯtinuo ad nos cu¬
cuxrit ex animis: pudo¬
rẽ suũ non sine marti

Expanded text:
uae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus - quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam repperisset, et admota sibi sellula diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmini sensit iniuriam, magna uoce proclamans, quis, inquit, nudato inguine nostrum incestat habitaculum? hoc ubi frater audiuit et ea conscientia quod increpabatur agnouit, continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Marti
Abbreviated transcription (Latin):
in eundem reperiens.con¬
fusus abscessit. Quid ei
de nobis peccatorib erit.
sitantum sacerdotem uo¬
luit pars inqua nocere:
hec sacerdote loquente.no¬
tatur tempus. archidya¬
chonus turonis misit ue¬
lociter.qui hec diligenter
inquireret.Qui ueniens.
eo die.horaq. manifestis¬
sime cognouit.transisse
beatum uirũ. quo beat
seuerinus auclunt psal¬
lentiũ choꝵ. S et si ad se¬
ueri recurramus hysto¬
riam. ip̃a hora eum sibi
scripsit.cum libro uite su¬
e fuisse reuelatum
Tempore bea¬
tus ambrosiꝰ
cuius hodie
flores elcquii.
ꝑ totam ecclesiam redolet᷑
mediolanensi cuuitati p̃¬
erat ep̃s. Cui celebranti
festa domunce diei.ista e¬
rat consuecudo. ut ueniẽs
lector cum libro. non ante¬
a legere presumeret. quã
sanitus nutu iussisset. fac¬
tum est autem ut illa die
dominica. lectione iam lec¬
tam. ⁊ ante altare stante
proferret. beatissimus an

Expanded text:
in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eum diem horamque manifestissime cognovit transisse beatum virum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed si ad Severi recurramus historiam, ipsa hora eum sibi scripsit cum libro vitae suae fuisse revelatum. tempore beatus Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam eclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebranti festa dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante proferret, beatissimus an
Abbreviated transcription (Latin):
cula tantũ interposita les¬
tus eratz ⁊ sepuis sedens nõ
iacens. inclinato ad lignũ
uel lapidem dormitabat.¬
Accidit quoq. ut ĩfirmitatiᷤᷤ
neccessitate. de pullo quadã
iuice manducans auribus
postmodũ utrumq resũp¬
tis. cuidam fr̃m clistricte p̃¬
ciperet.ut collo ip̃ius fune
ligato. eum tamqͣm latro¬
nẽ ꝑ medium tuutatis as¬
sisii duceret, et preconia ni¬
chilominus uoce clama¬
ret. Etce uidete glutonem.
qui se gallinaꝵ carnibus
impinguauit quas setre¬
to uobis ignorantib mã¬
ducauit. factumq est. ut
multi ad tam mirandũ
ꝯpuncti spectaculũ. acri¬
mabili nimue uoce luge¬
rent. seseq miserrimos
ueluti coticlianis uolup¬
tatib deditos ꝓclamarent.
Multa quoqz ĩ hunc mod̾
septus faciebat: ut ⁊ semet
ip̃m ꝑfecte ꝯtempneret:
⁊ ad sui ꝯtemptũ ceteros ꝓ¬
uocaret. S et hic uerissimꝰ
siu ꝯtemptor. cum ñ ĩme¬
rito magnificaret᷑ ab õĩb.
mirabiliter fauorẽ homi¬

Expanded text:
cula tantum interposita, lectus erat; et saepius sedens, non iacens, inclinato ad lignum vel lapidem capite, dormitabat.Accidit quoque ut, infirmitatis necessitate de pullo quadam vice manducans, viribus postmodum utcumque resumptis, cuidam fratrum districte praeciperet ut, collo ipsius fune ligato, eum tamquam latronem per medium civitatis Assisii duceret et praeconia nihilominus voce clamaret: "Ecce, videte glutonem, qui se gallinarum carnibus impinguavit, quas secreto vobis ignorantibus manducavit". Factumque est ut multi, ad tam mirandum compuncti spectaculum lacrimabili nimirum voce lugerent, seseque miserrimos, veluti quotidianis voluptatibus deditos, proclamarent. 33 Multa quoque in hunc modum saepius ipsum perfecte contemneret, et ad sui contemptum caeteros provocaret. Sed et hic verissimus sui contemptor, cum non immerito magnificaretur ab omnibus, mirabiliter favorem homi
Abbreviated transcription (Latin):
cominoueret:magis ex hoc
furentes. quod ille quasi ñ
sentiens uerbera illata cõ¬
tempneret. Nos ilico ꝯsecu¬
ti. fede cruentum atq uniũ¬
sa corporis parte laniatum
tum exanimis in terra pro¬
cubuisset. inuenimus.sta¬
timq eum a sello suo im¬
posuimus: ac locum tedis
illius execrantes raptim
abire properauimꝰ. Intere¬
a illi regressi ad redã suã.
furore saciato.agi quo ire
ceperant. iumenta precipi¬
unt. Que cum omnia solo
fixa ac si enea riguissent.
tollentib altius uocem ma¬
gistris. flagris hinc atq
inde resonantib. nichil pe¬
nitus mouebantur. Con¬
surgunt inde omnes pa¬
riter inuerbera. ⁊sumit
gallicas mulaꝵ pena ma¬
gͣistias. Tota rapitur silua
de proximo trabibus ium̃¬
ta tuncduntur: sed nicħ
penstus.seue manus age¬
bant. uno atq eodem in
loco. stabant fixa simula¬
cra. Quid agerent infeli¬
ces homines. nesciebant
Nec ultra dissimulare iã¬
poterant.quin inquamli¬
bet brittis pectorib agno¬
scerent.diuino numine

Expanded text:
commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine
Abbreviated transcription (Latin):
gina cum parisius resideret.
uidens childebertus rex. qd̃
filios fr̃is sui senioris clodo¬
miris. prefata regina mater
ip̃ius enut̾ret. ⁊ nimis eosdi¬
lig̾et. cogitans qd̃ reges eos
facere cogitaret. dixit clotari¬
o fr̃i suo. Mater nr̃a filios
fr̃is nr̃i secum recinet. ⁊ ten̾e
diligit eosq ĩ regno fr̃is nr̃i
uult eleuare. Consilio accep¬
to.ꝑtractare debemus qͥd de
eis faciamus.:Aut condamꝰ
eos aut interficiamus regnũ.
diuidamus. Miserunt aut̃
ad reginã parisius archadi¬
um nobilẽ iurũ.⁊ ĩdust̾um
dolose dicentes. Dic matͥ nr̃e.
ut mittat ad nos filios fratͥs
nr̃i nepotes nr̃os, ut eosre¬
ges constituamꝰ. At illa credẽs

Expanded text:
gina Parisius resideret, videns Childebertus rex, quod filios fratris sui senioris Chlodomiris prefata regina, mater ipsius, nutriret et nimis eos diligeret, cogitans, quod reges eos facere cogitaret, dixit Chlothario, fratri suo: 'Mater nostra filios fratris nostri secum retinet et tenere diligit eosque in regno fratris nostri vult elevare. Consilio accepto, pertractare debemus, quid de eis faciamus, aut totundamus eos aut interficiamus regnumqueer nos dividamus'. Miserunt autem ad reginam Parisius Archadium nobilem virum, industrium, dolose dicentes: 'Die matri nostrae, ut mittat ad nos filios fratris nostri, nepotes nostros, ut eos reges constituamus'. At illa credens
Abbreviated transcription (Latin):
facis inquit sulpici tuo mo¬
re qui nullam occasionem
siqua tibi porretta fuerit
omitis quĩ nos edacitatis
fatigesi. sed facis in huma

Expanded text:
Facis, inquit, Sulpici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porrecta fuerit, omittis, quin nos edacitatis fatiges. Sed facis inhuma
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ sc̃s remigius uir sa¬
pientissimus. rechoribus
p̾clarus. ĩ uirtutib magnꝰ
Igitur omĩpotentẽ d̾m in
trinitate ꝯfessus. baptrrat
ẽ innomine prĩs ⁊ filii et
spiritꝰ sc̃i delibutusq sacro
crismate cũ signo sc̃e crutis
de excitui eius amplius ꝙͣ
tria milia uiroꝵ. Baptizã¬
tur sorores eius hiis no¬
minib. albofleclis ⁊ lan¬
dechildis ip̃a die. Baptiza¬
turq post ea cunctus po¬
pulus francoꝵ Contr¬
ost ħ̾ clodoueus

Expanded text:
vir sapientissimus, rethoricus, preclarus in virtutibus magnis. Igitur rex omnipotentem Deum in Trinitate confessus, baptizatus est in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti delibutusque sacro crismate cum signo sanctae crucis de exercitu eius amplius quam tria milia virorum. Baptizantur sorores eius, his nominibus: Albofledis et Landechildis, ipsa die, baptizaturque postea cunctus populus FrancorPost haec Chlodoveus
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ moognitaꝵ sepissi¬
me lequi. uenturaq fate¬
er et crimina confiteri. Es
ut diximus. ut limẽ sc̃m
attigit. sanus abscessit.

Expanded text:
gentium incognitarum saepissime loqui venturaque fateri et crimina confiteri. Sed, ut diximus, ut limen sanctum attigit, sanus abscessit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui impatores. unũ regno.
alterum uita expulisset.
Dostremo. cum maximuᷤ
se non sponte sumpsisse
imꝑium affirmaret. sed
impositam sibi amilitib.
diuino nutu. regni necces¬
sitatem armis deffendisse.

Expanded text:
 imperatores, unum regno, alterum vita expulisset. Postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium affirmaret, sed impositam sibi a militibus divino nutu regni necessitatem armis defendisse
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ pro iusticia et pietate
deseccum fu̾at. ĩ sacco tilici
quondam de cameloꝵ pileᷤ
fũat corpus obtectũ. Reũ¬
tebantur gͥ monachi ferẽ¬
tes caput qd̃ herodias ꝓ

Expanded text:
d pro justitia et pietate resectum fuerat, in sacco cilicinquondam de camelorum pilis fuerat corpus obtectum. Revertebantur igitur monachi, ferentes caput quod Herodias
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria. Unde et ĩ eiuscem
belli tumphali memoria.
ĩ ip̃o loco. quo sc̃i subsisti
corpus.in honore ip̃ius fa¬
bricata est eccl̃ia que ꝓpter
belli euentũ. sc̃i martini
belli sortita est uocabulũ.
In eo autẽ urbis loco. quo
corpus eius supra mure ꝑ¬
nottans.uictorie pͥmordi¬

Expanded text:
victoria. Unde et in ejusdem victoria. Unde et in ejusdem belli triumphali memoria, in ipso loco, quo sancti subsistit corpus, in honore ipsius fabricata est ecclesia, quae propter belli eventum, sancti Martini Belli sortita est vocabulum. In eo autem urbis loco, quo corpus ejus supra murum pernoctans victoriae primordi
Abbreviated transcription (Latin):
rios subiungunt assultus
Iam muri crebro qͣtiunt᷑
ariete. ⁊ machinaꝵ ictibus
redentes.ruinã sui minan¬
tur. Obsessi uirib diffiden¬
tes. spei penitus solatõ desti¬
tuunt᷑. Tandẽ u̾o diuina ĩ¬
spirante gr̃a ĩ se reu̾si. bla¬
ti patroni sui martini corpꝰ
pie rapiunt:⁊ ad locũ quo
belli uiolentior ĩpetus erat
deferentes. mortuũ ꝓuius
propugnatorẽ opponunt
quiclum aduiueret signi¬
potens appellatꝰ fulgorẽ uirtu¬
tum astris intulit. Defunt¬
tus etiam bellipotẽs. tũpha¬
tos hostiũ cuneos. sola sui
presentia confecit.Ue mira¬
bilis d̾s ĩscĩs suis. Sc̃i qͥdẽ
patrotinante suffragio. et
obsessis securitas. ⁊ ꝯfiden¬
cia redlitur: ⁊ obsessorib
fugientes. tu ronici ꝑsecũ¬
tur. fugientiũ pars gladio
cadit pars capta relucitur.
et pars fuge subsidio elap¬
sa est ⁊ usq ad sextũ lapidẽ
aburbe ꝑsecuti sunt danos.
tiumphatoris sui corpꝰtum
hymnis deferentes. ⁊ glia:
ꝑ quẽ sibi tum phꝰ cessit et

Expanded text:
rios subiungunt assultus. Iam muri crebro quatiuntur ariete, & machinarum ictibus cedentes, ruinam sui minantur. Obsessi, viribus diffidentes, spei penitus solatio destituuntur. Tandem vero, diuina inspirante gratia, in se reuersi, beati patroni sui Martini corpus pie rapiunt, & ad locum, quo belli violentior impetus erat, deferentes, mortuum pro viuis propugnatorem opponunt. qui dum aduiueret signipotens appellatus fulgorem virtutum astris intulit, defuntus etiam bellipotens triumphator hostium cuneos sola sui praesentia confecit. Vere mirabilis Deus in sanctis suis. Sancti siquidem patrocinante suffragio et obsessis securitas et confidentia redditur, et obsessoribusfugientes Turonici persequuntur: fugientium pars gladio cadit, pars capta reducitur, et pars fugae subsidio elapsa est, et usque ad sextum lapidem ab urbe persecuti sunt Danos, triumphatoris sui corpus cum hymnis deferentes et gloria, per quem sibi triumphus cessit et
Abbreviated transcription (Latin):
a que de martino cognosci
oportet. me potissimũ scri¬
bente notescant.Itaq si qͦ
de obitu sancti ep̃i aulire de¬
sideras. ab illis potius qui ĩ¬
terfuere cgnosce. Ego tibi
statui nichil scribere. ne u¬
biq me publices. Tamen
si das fidem nulli te ẽẽ lectu¬
ram. paucis tue satisfaciã
uoluntati. Itaq prestabo
his que michi sunt comꝑ¬
ta participem. Incipit d

Expanded text:
 quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conperta, participem. Mart
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdiuersas horas monachi st̃
fugati: Ita ut propositis edic¬
tis innulla consistere se de
sinerentur. Illud me admo¬
dum ꝑmouebat. quod ihe¬
ronimus uir maxime ca¬
tholicus. et sacrelegis periti¬
simus origenẽ setutꝰ pͥmo
tempore putabat᷑. quẽ nũc ĩdẽ
precipue uel omnia illuis
scripta dampnaret.Necuero
ausus. de quo quam temere
iuidicare. p̃stantissimi tam̃
uiri ⁊ doctissum ferebantur
ĩ hoc certamine disside.set
tamẽ siuie illud error ẽ. ut
ego sentio. siue heresis ut
putatur. non solum repri¬
mi nõ potuit multis ad a¬
nimadũsionib sacerdotũ.
set nequaquã late se potius¬
set effundere nisi ꝯtentione
creuisset. Istius modi ergo
turbatõne cumueni alexã¬
driam fluctuabat. Me qͥ¬
dem ep̃s illius cuutatis. be¬
igne ad modũ ⁊ melius

Expanded text:
diuersas oras monachi sunt fugati, ita ut propositis edictis in nulla consistere sede sinerentur. illud me admodum permouebat, quod Hieronymus, uir maxime catholicus et sacrae legis peritissimus, Origenem secutus primo tempore putabatur, qui nunc idem praecipue uel omnia illius scripta damnaret. nec uero ausim de quoquam temere iudicare, praestantissimi tamen uiri et doctissimi ferebantur in hoc certamine dissidere. sed tamen siue ille error est, ut ego sentio, siue haeresis, ut putatur, non solum reprimi non potuit multis animaduersionibus sacerdotum, sed nequaquam tam late se potuisset effundere, nisi contentione creuisset. istius modi ergo turbatione, cum ueni Alexandriam, fluctuabat. me quidem episcopus illius ciuitatis benigne admodum et melius
Abbreviated transcription (Latin):
nudus ip̃e sequi. quam di¬
uitiis scłi uestitus. ad tempꝰ
sicut flos feni florere. Mox
ergo acdhuc puerulus d̃iui¬
no sp̃u tactus. estuabã ani-¬
mo. assidue parentes depre-

Expanded text:
nudus ipse sequi, quam, divitiis saeculi vestitus, ad tempus sicut flos feni florere. Mox ergo adhuc puerulus, divino spiritu tactus, aestuabat animo, assidue parentes depre
Abbreviated transcription (Latin):
aliis p̾cipiens. Mltoꝵ eciã
qui bonimfacie uidebant᷑.
mala dampnabilia p̃ui¬
dens nunciauit: s et eorũ
et tanrtis ut in parte pate¬
bit.ĩuita miraculis claru¬
it.⁊̃ de futuris quoꝵ pauca
persequimur tanta pre¬
iudit. Sepius quoq fr̃ibꝰ¬
suis uir dei solaria gaudis
spũalis impendit. quib

Expanded text:
cipiens. Multorum etiam, qui boni in facie videbantur, mala damnabilia praevidens nuntiavit; sed et eorum, et tantis, ut in parte patebit, in vita miraculis claruit, et de futuris, quorum pauca prosequimur, tanta praevidit. 30 Saepius quoque fratrisuis vir Dei solatia gaudii spiritualis impendit, quib
Abbreviated transcription (Latin):
dei apparuit in populo ꝑ p̾¬
sentiã beate iurginis. ⁊ cer¬
tissimã spem diuine ⁊sola¬
tionis. Uideres quasi ĩ rubo
moysi flammã ignis sine
adustione. quia ppłs dñi

Expanded text:
i apparuit in populo per praesentiam B. Virginis et certissimam spem divinae consolationis. Videntes quasi in rubo Moysi flammam ignis sine adustione, quia populus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
deuis. nec pati potuit nec tener.
sed quendã de clyabolo ꝑ assũp¬
tum hominẽ egit tͥumphũ:
cum in ligno materiã carnis
imponens si ne sui iuiria
ꝑhominẽ superauit. qͥ hominẽ
cum de i iniuria egerat ĩ delic¬
tum. Homo ergo nõ luini
uat ꝑ lignũ fixus inligno est.
hec deo fuit assumencli ho¬
minẽ precipue intõ uł uolũ¬
tas ut peccatum abhomine
atractum ꝑ hominẽ tolleret᷑.
iabillo fides resurrectionis ĩ¬
cipiet. quem pͥmũ resuig̾ẽ
de buisse constaret. Potens e¬

Expanded text:
nec pati potuit, nec teneri: sed quemdam de diabolo per assumptum hominem egit triumphum, cum in ligno victoriam carnis imponens, eum sine sui injuria per hominem superavit, qui hominem cum Dei injuria egerat in delictum. Homo ergo, non divinit peccaverat, fixus in ligno est. Atque haec Deo fuit assumendi hominem praecipua ratio vel voluntas, ut peccatum ab homine contractum per hominem tolleretur, et ab illo fides resurrectionis inciperet, quem primum resurgere debuisse constaret: purus e
Abbreviated transcription (Latin):
sed parco laudib. ne adulã¬
ri uidear. ⁊ parcoiussis. ne ĩ¬
gratus existã: hoc saltẽ unũ
me clixisse liceat. raꝵ immo
fere nullũ repperiri. quem
ita uirtutis emulatõ scło
surripiat mancipet hone¬
uati. S iam adimperata
respondeo. Sicci ne comes
gloriosissime neminẽ repe¬
riebas quem de uirtute cõ¬
suleres. et precipuede uiro
uirtutis martino: nͥtuũ
tollactanei: odonem: Pu¬
to deerant p̾clara francoꝵ
ingenia:qui sublimẽ male-¬
riã sublimi equiꝑarent elo¬
quentia: S ut sentõ qd̃ pace
tua dixĩm. pͥuatus amor

Expanded text:
sed parco laudibus ne adulari videar, et parco jussis ne ingratus existam. Hoc saltem unum me dixisse liceat, rarum imo fere nullum reperiri, quem ita virtutis aemulatio saeculo subripiat, ut mancipet honestati. Sed jam ad imperata respondeo. Siccine, comes gloriosissime, neminem reperiebas, quem de virtute consuleres, et praecipue de viro virtutis Martino, nisi tuum collactaneum Odonem? Puto deerant praeclara Francorum ingenia, qui sublimem materiam sublimi aequipararent eloquentia? Sed, ut sentio, quod pace tua dixerim, privatus amor
Abbreviated transcription (Latin):
ne a deo ex nichilo facta st.
ĩ hanc mundi formã mira
ꝯspiratione sociata. Que
sicut iniciũ ex dei creatõne
sup̃ser̃t ita ꝑhennitatem
eiis beneficio ꝯsequentur.
Et ideo coeterna deo ñ sunt:¬

Expanded text:
 et ex nihilo facta sunt, et in hanc mundi formam mirabili conspiratione sociata; quae sicut initium ex Dei creatione sumpserunt, ita perennitatem ejus beneficio consequentur: et ideo ei coaeterna non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
b ppłi p̾dictus presul pre¬
dixerat. que nimiã et ĩ pu¬
dentẽ animositatẽ ĩimici
nĩi comprim̾e potuissẽt¬
si ei datum desuꝑ eẽt. Sed
tas tenebraꝵ.ut inuenire¬
tur iniquitas eius ad odi¬
um: modis quibcumq
pot̾at. animũ regis indui¬
cere adũsum nos. conabaᷤ
in malũ. Et cum nec ratõ¬
lio. quippe iam enim tur¬
bata fũat adu̾sum nos re¬
gia celsitudo. subiit ĩmen¬
tẽ. ut mitteretur post sepe
quatinus eoꝵ testimonio.
approbata ꝓt̾modũ ĩ ocu¬
lis regis ueritas eluceret.

Expanded text:
s praesul praedixerat quae nimiam et impudentem animositatem inimici nostri comprimere potuissent, si datum desuper esset. Sed tas tenebrarum, ut inveniretur iniquitas ejus ad odium; modis quibuscunque poterat animum regis inducere adversum nos conabatur in malum, et cum nec ratiolio, quippe jam enim turbata fuerat adversum nos regia celsitudo; subiit in mentem ut mitteretur post saepe quatenus eorum testimonio approbata postmodum in oculis regis veritas eluceret.
Abbreviated transcription (Latin):
b quid tu tam obstinate
sulpici taces: Ego ne inquit.
non solum mͦ taceo, set olim
de istis tatere disposui. Nam
quia quandã iucluã. uagã.
nitululam. sumptuosam.
obuirgauerim lasciuius
uictitantẽ. itidemq uirgi¬
nem. adolescenti cuidã. michi
caro. indecentius adherentẽ:
tum quidem ip̃am frequent᷑
audissem alios eciã qͥ talia
agerent increpantẽ. tanta
m omium feminaꝵ. cuncto¬
rũq monachoꝵ odia cõnci¬
taui. ut adu̾sũ me utreq legi¬
ones iurata bella susciꝑent.
Unde queso taceatis: ne eciã
hoc quod uos loquimini. ad
meã referatur ĩuiliã. Tota
uobis istoꝵ mentio relinqͣt᷑
ad martinũ potius reu̾̃tam᷑.
Tu galle ut ad gressus es.cep¬
tum opus explica. Tum ille.
Iam quidem uobis inquit
tanta narraui. itt satistacẽ
studiis ur̃is m̃s sermo de¬
buerit. S quia uoluntati
ur̃e nõ obsecundare mͥ nõ
licet. quantũ adhuc dies su¬
perest lcquar. Nam certe ñ
stramẽ. illud qd̃ in lectos no¬

Expanded text:
 quid tu tam obstinate, Sulpici, taces? Ego uero, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui. nam quia quandam uiduam uagam, nitidulam, sumptuosam obiurgauerim lasciuius uictitantem, itidemque uirginem adulescenti cuidam mihi caro indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem alios etiam, qui talia agerent, increpantem, tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia conciui, ut aduersum me utraeque legioUnde quaeso taceatis, ne etiam hoc quod vos loquimini, ad meam referatur invidiam. Tota vobis istorum mentio relinquatur: ad Martinum potius reuertamur. tu Galle, ut adgressus es, coeptum opus explica. Tum ille, iam quidem uobis, inquit, tanta narraui, ut satisfacere studiis uestris meus sermo debuerit: sed quia uoluntati uestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest loquar. nam certe dum stramen illud, quod in lectos no
Abbreviated transcription (Latin):
ilł poculum ꝑ unã famu¬
laꝵ suaꝵ. a p̾clicto fonte
haustum.Die uero sequen¬
ti. ut est natura estiui tẽpori
dum sol ferueret estu ma¬
ximi caloris operarii uocife¬

Expanded text:
is poculum per unam famularum suarum a predicto fonte haustum. Die vero sequenti, ut est natura estivi temporis, dum sol ferveret estu maximi caloris, operarii vocife
Abbreviated transcription (Latin):
eccl̃iastico. Lau¬
demus uiros
gloriosos. et
parentes no¬
stros in gen̾atione sua.
qui indieb gentis sueglori-¬
am adepti sunt: et nomen

Expanded text:
Ecclesiastico: Laudemus viros gloriosos et parentes nostros in generatiqui in diebus gentis suae gloriam adepti sunt, et nomen
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ hesterno dicta sunt. nõ
reuoluã. Illa qui non audie¬
runt ex scriptis recgnoscẽt
Noua postumiamus expͥtat
nunciaturus orientiz ne se
ĩ comparatione martini p̃¬
ferat occidenti. Ac pͥmum ge¬
stit animus. quod refrigeri
in aurẽ suggerit explicare.
Des incarnothena gesta

Expanded text:
autem hesterno dicta sunt, non revolvam: illa qui non audierunt, ex scriptis recognoscent. Nova Postumianus exspectat, nuntiaturus Orienti, ne se in comparatione Martini praeferat Occidenti. Ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicare. Res in Carnotena gesta
Abbreviated transcription (Latin):
nec sapore mutatoᷤ. Ante hos
paucos dies. uenerabiles ab¬
bates gerardus. ⁊henricus
de suecie ꝑtib uenientes
dum suꝑ hiis conferremus.
testati sunt nobis panem
ante annos undecim eius
benecdictõne signatũ. man̾e
adhuc apud se penitus in¬
corruptum. Nec clissimilem
apud aliquos nẽm usq ho¬
die nouimus ⁊apud alios
multos credimus ẽẽ reposi¬
tum.

Expanded text:
nec sapore mutato. 1139 Ante hos paucos dies, venerabiles abbates, Girardus et Henricus, de Sueciae partibus venientes, dum super his conferremus, testati sunt nobis, panem ante annos undecim ejus benedictione signatum manere adhuc apud se penitus incorruptum. Nec dissimilem apud aliquos nostrum usque hodie novimus, et apud alios multos credimus esse repositum.
Abbreviated transcription (Latin):
ermenfridus cum toringis
usq onestrudem fluuiũ.
Illic eum ꝑsequentes frmm¬
ci ibiq reparatis uiribus
contra francos.tanta cedes
fuit ibi de toringis: ut ip̃e
fiuuius ex eoꝵ cadasubus
repletus.franci super eos
eos.Totamq regionẽ illã

Expanded text:
Ermenfredus cum Toringhis usque Onestrudem fluvium, illic eum persequentes Franci. Ibi reparatis viribus contra Francos, tanta caedis ibi fuit de Toringhis, ut ipse fluvius ex eorum cadaveribus repletus, Franci super eos . Totamque regionem illa
Abbreviated transcription (Latin):
tritũ. expleto tempore runa¬
rum. erudiendũ tradid̾unt
studiis literaꝵ. Mox in eo
lampada celestis gr̃e ita res

Expanded text:
tritum, expleto tempore cunarum, erudiendum tradiderunt studiis litterarum. 3. Mox in eo lampada caelestis gratiae ita res