comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius fuisse uirtutem
prius in illa erectione
pedum. qui nunc in
manus suae directione
LA QUAE SCRIP̃SI¬
mus quot idie cernamus:
quid illi miseri sunt di¬
cturi. qui seuerum in
uita sc̃i Antistitis. men¬
titum esse ꝓnunciant :
Nam audiui quendam
nequã ut credo repletũ
sp̃u proloquentem : non
potuisse fieri ut oleum sub
martini benedictione
creuisset : sed nec hoc qđ
elapsa ampulla super
stratum marmoris corru¬
ens. perstitisset illaesa
Quid ergo nuper factum
est : multos intestimoniũ
exhibens declarabo
Quidam de diaconib: nr̃is:
male a quartani trpife¬
bre cruciabatur. Quem
cum plerunq arguerem.
cur segnis ad basilicam
scĩ ꝓficisceretur. nec ex
corde oraret ut ei uirtus
pontificis sub ueniret:
tandem a nobis compul¬
sus. ad beatum tumulũ
ꝓuol uitur tremens
De hinc cum paulisper
ignis febrium qui euisset :
rogat sibi exhiberi am¬
pullam cum rosato oleo
semiplenam. Iam enim
ad ipsam febrem ex inde
licet parum ꝓfecisset. mul¬

Expanded text:
ipsius eamdem fuisse virtutem ipsius eamdem fuisse virtutem prius in illa erectione pedum, quae nunc in manus suae directione la, quae scripsimus, quotidie cernamus, quid illi miseri sunt dicturi qui Severum in Vita sancti Antistitis mentitum esse pronuntiant? Nam audivi quemdam, nequam, ut credo, spiritu repletum, proloquentem non potuisse fieri ut oleum sub Martini benedictione crevisset. Sed nec hoc, quod elapsa ampulla super stratum marmoris corruens, perstitisset illaesa. Quod ergo nuper actum est, multos in testimonium exhibens, declarabo. Quidam de diaconibus nostris male a quartani typi febre cruciabatur, quem cum plerumque arguerem, cur segnis ad basilicam Sancti non profisceretur, nec ex corde oraret, ut ei virtus Pontificis subveniret; tandem a nobis compunctus, ad beatum tumulum provolvitur tremens. Dehinc cum paulisper ignis febrium quievisset, rogat sibi exhiberi ampullam cum rosaceo oleo semiplenam. Jam enim ad ipsam febrem, exinde licet parum profecisset, mul
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa autem cũ iugo ser¬
uitutis haberetur uineta:
de rebus confessoris redẽ¬
pta est. & nunc cũ uocis
officio ingenua perseue
CULO SE BEXTUS
uir ad esse inuocatum
ostendit. Apra quae¬
dam religiosa. ui febriũ
oppressa : om̃ium usu
membrorũ sola tantum
lingua famulante perdi¬
derat Nam cũ manib:
simul ac pedibus contra¬
ctis iaceret & die noctuq
beati flagitaret auxiliũ.
uisum ẽ ei quadam nocte
uenisse ad se senem: qui
molli tactu membra eius
cuncta attrectaret
Expergefacta mane:
sentit pedes cum una
manu redditos sanitati
Et stupens: ignorabat
qui casus haec fecerit
Alia uero die ad moni¬
ta persoporem: ad
beatam basilicã nichil
retardans ꝓficiscitur
Nox autem illa. erat
uigilia de transitu con¬
fessoris Mediae autẽ
noctis tempore iam
trans acto uigilans. nes¬
cio quo terrore concutit᷑ :¬
& subito manus eius con¬
tracta dirigit᷑. Stupente
audem populo. cuncta
quae prius pertulerat
enarrabat: cognoscens

Expanded text:
Ipsa autem cum jugo serIpsa autem cum jugo servitutis haberetur vincta, de rebus beati Confessoris redempta est: et nunc cum vocis officio ingenua perseverculo se beatus Vir adesse invocatum ostendit. Apra Al., Abra quaedam religiosa, vifebrium oppressa, omnem usum membrorum, sola tantum lingua famulante, perdiderat. Nam cum manibus simul ac pedibus contractis jaceret, et die noctuque Beati flagitaret auxilium, visum est ei quadam nocte venisse ad se senem, qui molli tactu membra ejus cuncta attractaret. Expergefacta mane sentit pedes cum una manu redditos sanitati, et stupens ignorabat qui casus haec fecerit. Alia vero die admonita per soporem, ad beatam basilicam nihil retardans proficiscitur. Nox autem illa erat vigilia de transitu Confessoris. Mediae autem noctis tempore jam transacto, 1059 vigilans nescio quo terrore concutitur, et subito manus ejus contracta dirigitur. Stupente autem populo, cuncta quae prius pertulerat enarrabat: cognoscens
Abbreviated transcription (Latin):
& unus ex inerguminis
die illa scĩ uirtute cura
factis palpebris & gluttino
coniunctis: ad pedes beati
domni orantes decubabant.
Factum. ẽ. autem indie
festiuitatis suae astante
populo dum uirtutes de
uita illius legerentur:
factus est super illos splen¬
dor choruscosimilis. Et
confractis ligaturis quae
pal pebras obserauerant :
defluente ex oculis sangui¬
ne : late uisũ patente.
cuncta cernere meruerunT
cum febre ligauerat. ut
nec linguam regere pos¬
set : sed tantum mugitũ
ut animal. non uocem ut
homo poterat emittere :
side instigante cũ magna
animi confidentia atria
beati confessoris aggredi¬
tur Ibiq multis dieb
residens : & stipem simul
atq: oris apertionem pos¬
tulans: tandem a scĩ uir¬
tute respicitur. Nam
quodam die dominico. dũ
missarum solemnia cele¬
brarentur : haec in scã
basilica cũ reliquo popło
st̃abat Factum .ẽ. autẽ
cum dominica oratio
diceret᷑ : & haec aperto
cum reliquis decantare

Expanded text:
et unus ex energumenis et unus ex energumenis die illa Sancti virtute curatfactis palpebris, et glutino conjunctis, ad pedes beati Domni orantes decubabant. Factum est autem in die festivitatis suae astante populo, 1058 dum virtutes de vita illius legerentur , factus est super illos splendor corusco similis, et confractis ligaturis quae palpebras obseraverant, defluente ex oculis sanguine, lateque visu patente, cuncta cernere meruerunt.cum febre ligaverat, ut nec linguam regere posset, sed tantum mugitum ut animal, non vocem ut homo poterat emittere, fide instigante, cum magna animi confidentia, atria beati Confessoris aggreditur; ibique multis diebus residens, et stipem simul atque oris apertionem postulans, tandem a Sancti virtute respicitur. Nam quadam die Dominica dum missarum solemnia celebrarentur, haec in sancta basilica cum reliquo populo stabat. Factum est autem cum Dominica oratio diceretur, et haec aperto m cum reliquis decantare.
Abbreviated transcription (Latin):
contracta dirigitur. Ipse
uero ruccolenus ulteriorem
ripam aggressus : morbo con¬
festim regio sauciatur.
Atq ab infirmitatib hero¬
dianis quas enarrare lon.¬
gum uidetur allisus. & si¬
cut cera a facie ignis gutta¬
tim defluens: quinquage¬
sima die ab ydrope infla¬
tus interiit. Sed nec hoc
silebo: quod illo tempore
pluuiarum inundationib:
RECURRENTIS
solemnitatis. qua dñs pro
fuso proditore discipulo
epulum apłis ministrauit
cum om̃s ad eccłam ꝓpera¬
rent. desiderabilia dño uota
persoluere : quaedam mu¬
lier diuturna coecitate
grauata. cum esset in uilla
Flere coepit & dicere. Uae
michi : quał cȩcata pecca¬
tis. non mereor hane festi¬
uitatem cum reliquo po¬
pulo spectare. Tunc
cum fletu magno solo
ꝓstrata: nomenbeati
inuocat confessoris. Com¬
pleta autem oratione :¬
luci pristinae restituit᷑
Porro recepto lumine:
obreddendas dõ gratias
ad beatam basilicam cũ
admirabili oculorumela¬
ritate per uenit. Sed

Expanded text:
contracta, dirigitur. Ipse contracta, dirigitur. Ipse vero Ruccolenus ulteriorem ripam aggressus, morbo confestim regio sauciatur, atque ab infirmitatibus Herodianis, quas enarrare longum videtur, allisus, et sicut cera a facie ignis guttatim defluens, quinquagesima die ab hydrope inflatus interiit. Sed nec hoc silebo, quod illo tempore pluviarum inundationibus recurrentis solemnitatis, qua Dominus pfuso proditore discipulo, epulum apostolis ministravit, cum omnes ad ecclesiam properarent desiderabilia Domino vota dissolvere, quaedam mulier diuturna caecitate gravata, cum esset in villa, flere coepit, et dicere: Vae mihi, quia caecata pro peccatis non mereor hanc festivitatem cum reliquo populo spectare. Tunc cum fletu magno solo prostrata, nomen beati invocat Confessoris: completa autem oratione luci pristinae restituitur. Porro recepto lumine, ob reddendas Deo gratias ad beatam basilicam cum admirabili oculorum claritate pervenit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
porrexit. adbeati pedesii.¬
gilare disposuit. Trans
acto tempore mediae
noctis : obdormiuit
Qui cum nescio quid per
uisum periculi cerneret:
pauore conterritus. in
hac uoce primum os ob¬
seratum a peruit. Dom¬
ne martine: liba me
Et sic erumpens abore &
faucibus eius sanguis: au¬
ditum pariter eloquiũq
UM UERO INTOREM¬
PTO SIGEBEITORE¬
ge. chil pericus regnum
exemptus abimminente
morte coepisset : ruccolenꝰ
cum cinomannicis grauit᷑
ciuitatem turonus obpri¬
mebat: ita ut cuncta de¬
uastans. nullam spem ali¬
monu in domib eccłae uel
pauperum hosestiolis
relinqueret. Postera autẽ
die legatos ad ciuitatem
mittit : ut homines qui ꝓpt̃
culpam minime uobis in co¬
gnitam in scĩ basilica reside¬
bant ex traherent᷑ acleri¬
cis Quod si differatur
fieri : uniuersa ꝓmittit
incendia concremari. Hȩc
nos audienites: mȩsti ualde
ba silicam scãm adimus
& beati auxilia flagitamꝰ
Statimq paralytica quae
perduodecim annos fuerat

Expanded text:
porrexit, ad beati pedes viporrexit, ad beati pedes vigilare disposuit. Transacto autem tempere mediae noctis, obdormivit. Qui cum nescio quid per visum periculi cerneret, pavore conterritus, in hac voce primum os obseratum aperuit: 'Domne Martine, libera me!' Et sic erumpens ab ore et faucibus eius sanguis, auditum pariter eloquiumque um vero, interempto Sigibertho rege, Chilpericus regnum, exemptus ab inminente morte, cocum Cenomanicis graviter civitatem Turonensem opprimebat, ita ut cuncta devastans, nullam spem alimoniae in domibus ecclesiae, vel pauperum hospitiolis relinqueret. Postera autem die legatos ad civitatem mittit, 1057 ut homines qui propter culpam minime nobis incognitam ad Sancti basilicam residebant extraherentur a clericis: quod si differretur fieri, universa promittit incendio concremare. Et nos haec audientes, moesti valde basilicam sanctam adimus, et Beati auxilia flagitamus. Statimque paralytica, quae per duodecim annos fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
in eo sicut & in reliquis in¬
firmis est ostensa gratia
sacerdotis. Nam cum
factus esset decem anno¬
rum: & accrescentibus
unguib: graues dolores
manuum pateretur.
cosdemq ferre non tole¬
raret : limina confessoris
adiuit. Ibiq diebus mul¬
tis cum summa parsimo¬
nia demoratus: digitos
directos. manusq retulit
sanas. Post annos autẽ
fere quinq: pessimum
incurrit in commodum
Et dum ui nimiae febris
atteritur : uocis elocu¬
tione multatur. Ereptꝰq
a febre: sine loquelȩ of¬
ficio permanebat. Sed
taliter fuerat aditus oris
eius obstructus : ut nec
qualemcunq mugitum
posset emittere. Sed
annectens cum corrigia
tres tabulas : manu fere¬
bat. Isdem inter secolli¬
sis: sonum quem abore
non dabat. tabulis pro¬
ferebat. Hoc opus uinito¬
ribus utile est : cum uine¬
ta ab infestantiũ auiũs
cateruis defensare nitun¬
tur. Cum autem uenis¬
set antedictus ad scĩ ba¬
silicam: in ea nocte in qua
cum hauriens falerna

Expanded text:
in eum, sicut et in reliquis inin eum, sicut et in reliquis infirmis, est ostensa gratia sacerdotis. Nam cum factus esset decim annorum et adcrescentibus unguibus graves dolores manuum pateretur eosdemque ferre non toleraret, limina beati confessoris adivit. Ibique diebus multis cum summa parsimonia demoratus, digitos directos manusque retulit sanas. Post annos autem fere quinque pessimum incurrit incommodum et, dum vi nimiae febris atteritur, vocis eloquutione multatur, ereptusque a febre, sine loquellae officio permanebat; sed taliter fuerat aditus oris eius obstructus, ut nec qualemcumque mugitum possit emittere, sed adnectens cum corrigia tres tabulas manu ferebat, hisdem inter se conlisis, sonum, quem ab ore non dabat, tabulis proferebat. Hoc opus vinitoribus utile est, cum vinita ab infestantium avium catervis defensare nituntur. Cum autem venisset antedictus ad sancti basilicam in ea nocte, in quacum hauriens Falerna
Abbreviated transcription (Latin):
abscedat: quia beatus con¬
fessor nobiscum in habitat
Nec omnino credite diabo¬
lo: qui nichil unquam
ꝓtulit uerũ. Ille ab initio
mendax. ẽ: & in ueritate
non stetit. Me autẽ ista
dicente : om̃ium luctus
laxantur ingaudiũ. Ipse
etiam infirmus corã nobis
assurgens : inpedes constitit
absolutus. Esidens autem
haec om̃is popłs: in caelum
clamore praelato. plaude¬
bat dicens. Gloria in ex¬
celsis dõ: qui sicut quondã
pastores angelico lumine.
ita nos hodie praesentia
confessoris beati clarifica¬
uit: & eum nobis ad esse
praesenti uirtute monstra¬
niorum diem uir beatus
apparuit : cum os muti
cuiusdam obstructum co¬
ram populo reserauit.
Miolus quidam condaten¬
sis clericus. anatiuitate
ꝓcedens: manus clausas
laborioso mundo ꝓtulit
inusum laboris inertes
Et hoc cur acciderit :
utrum hic aut parentes
eius peccauerint ut sĩc
mancus nasceret᷑ : non . ẽ
nr̃ae discretionis exoluer
Vnum tam̃ scimus : quod

Expanded text:
abscedat, quia beatus conabscedat, quia beatus confessor nobiscum inhabitat, nec omnino credite diabolo, qui nihil umquam protulit verum. Ille ab initio mendax est et in veritate non stetit'. Me autem ista dicente, omnium luctus laxatur in gaudium. Ipse etiam infirmus coram nobis adsurgens, in pedes constetit absolutus. Videns autem haec omnis populus, in caelo clamore praelato, plaudebat, dicens: 'Gloria in excelsis Deo, qui, sicut quondam pastores angelico lumine, ita nos hodie praesentia confessoris beati clarificavit et, eum nobis adesse, praesenti virtute monstraniorum diem vir beatus apparuit, cum os muti cuiusdam obstrusum coram populo reseravit. Piolus quidam Condatensis clericus a nativitate procedens manus clausas laborioso mundo protulit, in usu laboris inertes. Et hoc cur accesserit, utrum hic aut parentes eius peccaverint, ut sic mancus nasceretur, non est nostrae discretionis exsolvere. Unum tamen scimus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tare scm sternitur : orans.
ut qui sibi manus aridas
restituerat. pedem quoq:
contractum simili uirtute
dirigeret. In hac autem
oratione a febre nimia
circundatur: & tanquã
extensus in equuleo. neruo¬
rum dolore torquetur.
Interea de supplice dolor
excitat contumacem.
& qui uenerat inquirere
medicinam. coepit inferre
calumniã. Miebat enim
Odomne martine : sani¬
tatem ate non tormenta
quaesiui. Quam si non
mereor: uel doloribus
non affligar. Cunq nos
cum fletib: circũ stantes
beati praestolaremur ad¬
uentum: & inter hȩc sc̃ã
solemnia agerent᷑ : oblatis
super altare sacris munerib.
mysteriumq: corporis ac
sanguinis xp̃i palla ex more
coopertum: molliuntur
contracturȩ neruorum:
& disrupto post infirmi po¬
plitem corio. defluente
sanguinis riuo. pedem ex¬
tendit incolumem. Quod
uidens ego : dõ omni poten.¬
ti gr̃as agens : limina fle¬
tibus madefacta. in hac
ad popłm uoce ꝓrupi.
Nimor a cordib ur̃is om̃is

Expanded text:
altare sternitur, orans altare sternitur, orans ut qui sibi manus aridas restituerat, pedem quoque contractum simili virtute dirigeret. In hac autem oratione a febre nimia circumdatur, et tanquam extensus in eculeum nervorum dolore torquetur. Interea de supplice dolor excitat contumacem, et qui venerat inquirere medicinam, coepit inferre calumniam. Aiebat enim: O domne Martine, sanitatem a te, non tormenta quaesivi. Quam si non mereor, vel doloribus non affligar. Cumque nos cum fletibus circumstantes beati praestolaremur adventum, et inter haec sancta solemnia agerentur, oblatis super altare sacris muneribus, misteriumque corporis ac sanguinis Christi palla ex more coopertum, molliuntur contracturae nervorum, et disrupto post infirmi poplitae corio, diffluente sanguinis rivo, pedem extendit incolomem. Quod videns ego, Deo omnipotenti gratias agens, lumina fletibus madefacta, in hac ad populum voce prorupi: 'Timor a cordibus vestris omnis
Abbreviated transcription (Latin):
nocdem sacro scĩs deductã
excubiis. ꝓcedentes de eccła¬
ad basilicam sc̃i disponere¬
mus: quidam ex inerguii¬
nis a trocior coeteris cȩpit
nimium debachari. Et de¬
cerpens se atq: collidens:
clamabat. prustra mar¬
tini limina petitis : casso
eius ȩdem aditis. qͥuos pro
multis criminibus dereli¬
quit: & ecce uos abhorrens.
romae mirabilia facit
Coecorum oculis lumen in¬
fundit ibi: paralrticor̃
gressus dirigit : sed & aliis
quoq: morbis sua uirtute
finem imponit. Adhanc
diaboli uocem om̃is popłs
ex turbatur: & non solum
bruta minorum corda. sed
etiam nos ipsi ꝑauore con¬
cutimur. Ingredientib:
autem nobis cum fletu
magno basilicam : omnes
pauimento prosternimur:
orantes. ut scĩ uiri praesen¬
tiam mereamur. Et ecce
unus bonulfus nomine.
cui ante tres annos. per
nimiam ualitudinis febrẽ
manus ambae cum uno
pede contraxerant: & ad
festiuitatem beati uiri manib:
directis. pede ad hue debi¬
li claudicabat: ante al

Expanded text:
nocte sacrosanctis deducta nocte sacrosanctis deducta excubiis, ad basilicam sancti ire disponerimus, quidam ex inerguminis atrocior ceteris coepit nimium debachare, et decerpens se atque conlidens, clamabat: 'Frustra Martini limina petitis, casso eius aedem aditis, qui vos propter multis criminibus dereliquit, et ecce vos abhorrens, Romae mirabilia facit. Caecorum oculis lumen infundit, ibi paralyticorum gressus diregit; sed et aliis quoque morbis sua virtute finem inponit. Ad hanc diaboli vocem omnis populos exturbatur, et non solum bruta minorum corda, sed etiam nos ipsi pavore concutimur. Ingredientibus autem nobis cum fletu magno basilicam, omnes pavimento prosternimur, orantes, ut sancti viri praesentiam mereamur. Et ecce unus Bonulfus nomine, cui ante trea annos per nimiam valitudinis febrem manus ambae cum pede contraxerant, et ad festivitatem beati Viri manibus directis, pede adhuc debili claudicabat, ante sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinẽ : postulabat
stipem. Post annum fere
aut eo amplius: uenit iter̃
ad solemnitatẽ. Positusq
est in loco : in quo prius ia¬
cuerat. Decursisq solemni¬
bus festis : directis om̃ibus
membris. plenissimam ob¬
tinuit sanitatem. Quae
ne incredibilia fortasse
uideant᷑ : ego eum sospitẽ
uidi: nec audita ab aliquo.
sed ab eius ore narrata co¬
gnoui. Sed quia dixi hoc
parentibus eius obpeccatũ
euenisse. per uiolationem
noctis dominicae: cauete
o uiri quibus sunt coniuncta
coniugia. Satis est aliis
dieb: uoluptati operã dare
Hunc autem diem in laudi¬
bus dĩ impolluti deducite:
aut contracti. aut epilen¬
tici. aut leprosi nascuntur
tur. per multorum annoñ
culum. uobis orantibus
explicabo: quod post im¬
mensum meroris cumulũ.
magnum nobis gaudium
patefecit : dum & uirtutẽ
beati ꝓtulit. & quod time¬
nutantia populorũ. larga
stabilitatis firmitate muni¬
uit. N am cum uenerabi¬
lem dominicae natiuitatis

Expanded text:
suetudinem, postulabat suetudinem, postulabat stipem. Post annum fere aut eo amplius venit iterum ad solemnitatem, positusque est in loco in quo prius jacuerat, decursisque solemnitatis festis, directis omnibus membris, plenissimam obtinuit sanitatem. Quae ne incredibilia fortasse videantur, ego eum sospitem vidi: nec audita ab aliquo, sed ab ejus ore narrata cognovi. 1054 Sed quia dixi, parentibus ejus hoc ob peccatum evenisse per violationem noctis Dominicae; cavete, o viri, quibus sunt conjuncta conjugia. Satis est aliis diebus voluptati operam dare; hanc autem diem in laudibus Dei impolluti deducite. aut contracti, aut epileptici, aut leprosi filii nascuntur.tur, per multorum spatia culum, vobis orantibus, explicabo, quod post immensum moeroris cumulum magnum nobis gaudium patefecit, dum et virtutem Beati protulit, et quod titunutantia populorum larga stabilitatis firmitate munivit. Nam cum in venerabili dominicae Nativitatis
Abbreviated transcription (Latin):
peruisum: dicens. Vade
ad basilicam domni mar¬
tini : & ibi plenam obti¬
nebis sanitatem. Qui ni¬
chil moratus : famulorũ
manibus deductus ut li¬
mina beati confessoris at¬
tigit:: lumen integrum
opitulante fide recepit
ens peperit filium.
Cuius poplites ad stoma¬
chum: calcanei adcrura
contraxerant. Manus
sed & oculi clausi erant.
Qui magis monstrum ali¬
quod: quam hominis spe¬
ciem similabat. Quicum
non sine derisione multor̃
aspiceretur: & mater
argueret᷑. curtalis ex illa
cum lacrimis nocte illum
dominica generatũ. Quẽ
inter imere non audens:
ut mos matrum. ẽ. tanquã
sanum puerũ nutriebat.
Adultumq : tradidit
mendicis. Qui accipien¬
tes: posuerunt eum in
carruca. Et trahentes
ostendebant populis:
multum per eũ stipendi
accipientes. Dum haec
per longa tempora gere¬
Pro iectusq aforis ante
sepulchrum: miserabiliter
decubabat. Transacta
autem festiuitate : uisum
auditumq recepit. Inde
reductus ad solitam con¬

Expanded text:
per visum, dicens: Vade per visum, dicens: Vade ad basilicam domni Martini, et ibi plenam obtinebis sanitatem. Qui nihil moratus, famulorum manibus deductus, ut limina beati Confessoris attigit, lumen integrum, opitulante fide, recepitens peperit filium, cujus poplites ad stomachum, calcanei ad crura contraxerant: manus sed et oculi clausi erant. Qui magis monstrum aliquod quam hominis speciem similabat. Qui cum non sine derisione multorum aspiceretur, et mater argueretur cur talis ex illa cum lacrymis, nocte illum Dominica generatum. Quem interimere non audens, ut mos matrum est, tanquam sanum puerum nutriebat. Adultum vero tradidit mendicis, qui eum accipientes posuerunt in carrucam, et trahentes ostendebant populis, multum per eum stipendii accipientes. Dum haec per longa tempora gereprojectusque a foris ante sepulcrum miserabiliter decubabat. Transacta autem festivitate, visum auditumque recepit. Inde reductus ad solitam con
Abbreviated transcription (Latin):
ALIA EXERCENS
OUIDAM UASTI NO¬
mine: lumen recepit :
dum pauperibus illis uictꝰ
necessaria ministrauit.
Hic cęcitate maxima per
annos plurimos aggraua¬
tus : habebat in consuetu¬
dine. adueniens de regio¬
ne sua ad antedictam seĩ
cellulam pauperibus illis
exhibere : uigiliisq deuo¬
tissime celebratis. eos in
sacietate reficere. Quib:
ipse iuxta possibilitatẽ :
tanquam famulus serui¬
ebat. Dum igitur haee
ꝑmultos ut diximus an¬
nos impenderet : quadã
uice impleto uoto seruitioq
simul ꝓsternitur ad can¬
cellum scĩ lectuli. Et
orans ac ualedicens : re¬
gredi cupiebat. Post com¬
pletam autem orationẽ
exurgens : a pertis parũꝑ
oculis intuetur cortinã
sericam de cancello pen¬
dere. Et ait. Video
tanquam pallium sericũ
hic appensum. Cui aiuNT
sui. Ueritatem te uidere
cognoscimus. Ipse autẽ
cȩpit iterum flere : atq
orare. ut beatus confes¬
sor opus coeptum dignan¬
ter expleret. Qui dũ
orat attentius : obdormi¬
uit Apparuitq ei uir

Expanded text:
alia exercens quidam, Vinastis nomine, lumen recepit, dum scilicet pauperibus illis victus necessaria ministravit. Hic autem caecitate maxima per annos plurimos aggravatus, habebat in consuetudine, ut veniens de regione sua ad antedictam Sancti cellulam, pauperibus illis exhiberet, vigiliisque devotissime celebratis, eos in satietate reficeret: quibus ipse, juxta possibilitatem, tanquam famulus serviebat. Dum igitur haec per multos, ut diximus, annos impenderet, quadam vice impleto voto, servitioque simul, prosternitur ad cancellum sancti lectuli, et orans ac valedicens, regredi cupiebat. Post completam autem orationem exsurgens, apertis parumper oculis, intuetur cortinam sericam de cancello pendere; et ait: Video tanquam pallium sericum hic appensum. 1053 Cui aiunt sui: Veritatem te videre cognoscimus. Ipse autem coepit iterum flere atque orare, ut beatus Confessor opus coeptum dignanter expleret. Qui dum orat attentius, obdormivit; apparuitque ei vir
Abbreviated transcription (Latin):
petiturus. uentis cursũ
uela commiseris : ne¬
gocium tibi nr̃i doloris
iniungo : ut si unquam
illustris illius ptoloma¬
idis litus accesseris
sollicitus in quiras ubi
sit consepultus noster
ille pomponius : nec
fastidias uisitare ossa
peregrina. Multas
illic lacrimas tam ex
affectu tuo quam ex
nr̃is funde uisceribus :
ac licet in ani munere.
solum ipsum flore pur¬
pureo & suaue redolen¬
tibus sparge graminib:
Dices tamen illi sed
non aspere : non acer¬
be: compatientis allo¬
quio. non exprobrantis
elogio : quod si uel te
quondã uel me semper
audire uoluissẽt. & mar¬
tinum magis quã illũ
quem nominare nolo
fuisset imitatus: nun¬
quam a me tam crude¬
liter disparatus. ignoti
pul ueris regione tegere¬
tur : naufragi sorte prȩ¬
donis passus in medio
mari mortem: & uix
in extremo nactus lito¬
re sepulturam. Vide¬
ant hoc opus suum qui¬
one michi nocere uoluerun:¬
llius uideant gloriam suã :¬
& uel nunc aduersum
me grassari desinant

Expanded text:
petiturus uentis rursum petiturus uentis rursum uela commiseris, negotium tibi nostri doloris iniungo. ut si umquam inlustris illius Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec fastidias uisitare ossa peregrina. multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde uisceribus, ac licet inani munere solum ipsum flore purpureo et suaue redolentibus sparge graminibus. dices tamen illi. sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore sepulturam. uideant hoc opus suum, quiius mihi nocere uoluerunt, uideant gloriam suam et uel nunc aduersum me grassari desinant
Abbreviated transcription (Latin):
Ille MaRtini non inui¬
dus gloriarum : scãrũq
aestimator: non abnu¬
et praesulem nr̃m cũsuo
felice cõponere Inde
si forte ad africam trans¬
fretabis: referes audi.¬
ta chartagini. Licet
iam pridem ut ipse dixi¬
sti uirum nouerit: tam̃
nune praecipue de eo plu¬
ra cognoscat: ne solũ ibi
crprianum martrrem
suum. quam uis scõ illius
sanguine consecrata. mi¬
recur. Iam si ad leuam
achaiȩ sinũ paululum
deuexus intraueris:
sciat corinthus. sciant
athenae: non sapientio¬
rem in achademia pla¬
tonem: nec socraten in
carcere fortiorem. Feli¬
cem quidem greciam
quae meruit audire
apłm praedicantẽ : sed
nequaquam a xp̃o gal¬
lias derelictas : quibus
donauerit habere mar¬
⁊iNumi. Cum uero ad
aegrptum usq perue¬
neris : quam quã illa
suorum scõrum numero
& uirtutibus sit superba :
tamen non dedignetur
audire quam illiꝰ uel
uniuersae asiae: insolo
martinio europa non
cesserit XXI¬
ETERUM CŨ IERO¬
SOLYMAM INDE

Expanded text:
ille Martini non inuiille Martini non inuidus gloriarum sanctarumqueaestimator non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam illa suorum sanctorum numero sit et uirtutibus superba, tamen non dedignetur audire. quam illi uel uniuersae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. Ceterum cum Hierosolyma inde
Abbreviated transcription (Latin):
occiduo sole sentirem:
dies in quam ab iit postu¬
miane : surgendum est
diosis auditoribus cȩna
debetur. IXX
IEMARTINO AUTẼ
EXPECTARE NON
debes : ut ulla sit meta
referendi. Latius ille
diffunditur : quam ut
ullo ualeat sermone con¬
cludi. Ista interim de
illo uiro portabis orienti
Sed dum recurris diuer¬
sas regiones : loca. por¬
tus: insulas. urbesq prȩ¬
terlegis : MARTINI
nomen & gloriã sparge
perpopulos . In primis
memento non praeterire
campaniam. Et si maxi¬
me cursus in deuio sit.
non tamen tibi tanti sint
uel magnarum morarũ
ulla dispendia : quin il¬
lic ad eas illustrem uirũ
ac toto laudatũ orbe pau¬
linum. Illi quaeso te
primum: sermonis
nr̃i quod uel hesterno
confecimus uel hodie di¬
ximus uolumen e uol ue
Illi om̃ia referes: illi
cuncta recitabis : ut mox
per illũ sacras uiri lau¬
des roma cognoscat : si¬
cut primum illũ nr̃m
libellum non per itali¬
am tantũ. sed per totũ
etiam diffudit illrricũ.

Expanded text:
occiduo sole sentirem, occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: iosis auditoribus cena debetur. de Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum.
Abbreviated transcription (Latin):
exemplũ noster iste de
proximo : qui cum sit
sapiens⁊ immemor prȩ¬
sentium immemor fu¬
turor̃. si fuerit offensus
insanit: in sua se non ha¬
bens potestate. Saeuit
inclericos: grassatur
in laicos: totumq ter¬
rarum orbem insuam
cõmouet ultionem: In
qua per triennium iu¬
giter dimicatione con¬
sistens : nec tempore
nec ratione sedatur.
Dolenda hominis et
miseranda conditio:
etiam si hac sola insa¬
nabilis mali peste preme¬
retur. Verum ista ei
patientiae & tranquilli¬
tatis exempla referre
saepius zalle debueras:
ut sciret᷑ irasci & sciret
ignoscere. Qui si istum
ipsum breuiter insertũ
sermonem meũ inse pro¬
latum forte cognoue¬
rit: sciat non magis
ore inimici quã amici
animo me loquutum :
quia si fieri posset. opta¬
rem ut MARTINO poTI¬
us ep̃o quam falari tr¬
ranno similis diceretur
Sed istum cuius comme¬
moratio parũ suauis est
transeamus: & ad mar¬
TINUMI nr̃m zalle re¬
deamus . Tum ego cũ
iam ad esse uesperum

Expanded text:
exemplum noster iste de exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum
Abbreviated transcription (Latin):
a cerbiora uomuisiet :
egressus tandem furore
satiato. quasi qui se pe¬
nitus uindicasset. rapi¬
dis ea parte qua uene¬
rat gressibus recurre¬
bat : cum inter ea credo
per MaRtini oratio¬
nes fugatis ab illius
corde daemonibus. re¬
ductus in penitentiam.
mox reuertitur: atq:
AdMARTINI se genua
prosternit. ueniam pos¬
cens Fatetur errorem:
nec sine daemone se fu.¬
isse tandem sanior fate¬
batur . Non erat apud
MaRTINuM labor iste
difficilis : ut ignosceret
supplicanti Tunc & ip¬
si & nobis omnib sc̃s ex¬
posuit : qualiter
illum ad aemonibus
uidisset agitari. Se con¬
uitiis non moueri : quȩ
magis illi a quo essentꝰ
effusa nocuissent. Ex¬
inde cum idem briccio
multis apud eũ magnisq
criminibus persaepe
premeretur: cogiNoni
potuit ut eũ apresbite¬
rio summoueret: ne suã
per sẽqui uideretur in¬
iuriam: illud saepe com¬
memorans: Si xp̃siudã
passus. ẽ. cur ego nori
patiar brictionem :
Ad haec postumianus.
audiat inquit istud

Expanded text:
acerbiora uomuisset, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rapidis ea parte qua uenerat gressibus recurrebat, cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior tur. non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si Christus ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud
Abbreviated transcription (Latin):
batur amultis : quod¬
non solũ pueros barba¬
ros sed etiam puellas
scitis uultibus coemisset
Quibus rebus infelicis¬
simus in sano felle com¬
motus. & ut credo prae¬
cipue dȩmonum illorũ
agitatus inst̃inctu: mar¬
tinum ita aggressus. ẽ.
ut uix manibus tempe¬
raret : cum quidem scs
uultu placido. mente
tranquilla. infelicis
amentiam permitia
uerba cohiberet Sed
ita in eo nequam sps̃
redundabat : ut ne sua
quidem illi quam uis
uana ad modũ mens
sub esset. Trementibus
labis. in certoq uultu.
decolor praefurore.
rotabat uerba peccati:
se asserens sanctiorem:
Quippe. qui a primis an¬
nis. in monasterio inter
sacras ecclesiae discipli¬
nas. ipso MARTINO edu¬
cante creuisset. MAR¬
TINuco uero & a prin¬
cipio quod ipsẽ diffiteri
non posset. militiae
actibus sorduisse : &
nunc per in anes super¬
stitiones & phantas ma¬
ta uisionũ ridicula.
prorsus inter delira¬
menta senuisse. Haec
cũ multa atq alia etiã
quae reticere melius. ẽ.

Expanded text:
batur a multis batur a multis non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est,
Abbreviated transcription (Latin):
iuriam: magna uoce
proclamansꝰ. Quis in¬
quit nudato inguine
culum : Hoc ubi ille
fr̃ audiuit: & ex consci¬
entia quod increpaba¬
tur agnouit: continuo
ad nos cucurrit exani¬
mis: pudorem suũ non
sine MARTINI uirtute
confessus
Quodam itidem die.
dum in area quae parua
ad modum tabernaculũ
illius ambiebat. in illo suo
quod nostis om̃s sedili
ligneo resedisset : uidet
duos daemones in excel¬
sa illa quae monasterio
super eminet rupe consi¬
stere : inde alacres ac
laetos uocẽ istius modi ad¬
ortationis emittere. Eia
te brictio : eia te brictio
Credo cernebant eminus
miserum propinquantẽ:
conscu quantam illi ra¬
biem sui spiritus suscitas¬
sent Nec mora : bri¬
ctio furibundus irrupit:
Ibi plenus insaniae : euo¬
mit inMaRTINõ mille
conuitia. Obiurgatus
enim pridie ab eo fuerat:
cur qui nichil unquam
ante clericatum. quip
pe in mon asterio ab ipso
MARTINO nutritus ha¬
buissẽt : equos aleret:
mancipia compararet
Nam illo tẽpore argue¬

Expanded text:
iuriam, magna uoce iuriam, magna uoce proclamans, quis, inquit, nudato inguine culum? Hoc ubi ille frater audivit, et ex conscientia quod increpabatur agnovit; continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Martini virtute confessus. XV. Quodam itidem die, dum in area, quae parva admodum tabernaculum illius ambiebat, in illo suo quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, vidit duos daemones in excelsa illa quae monastsupereminet, rupe consistere , inde alacres ac laetos uocem istiusmodi adhortationis emittere.: heia te Brictio, heia te Brictio. credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. nec mora, Brictio furibundus inrupit: ibi plenus insaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam illo tempore argue
Abbreviated transcription (Latin):
tus nec respuit nec rece¬
pit: sed prius quã ponds̃
illud monasterii limen
attingeret. redimendis
id captiuis continuo de¬
putauit. Et cum ei sug¬
gereretur a fratribus.
ut aliquid ex eo insum¬
ptus monasterii reser¬
uaret : om̃ibus in angu¬
sto esse uictũ : multis de¬
esse uestitum : nos inquit
ecclesia & pascat & ue¬
stiat : dum modo nichil
nr̃is usibus quaesisse ui¬
uccurrurt hoclo¬
co il. hiuS uir⁊ MaBNA
miracula: quae facili¬
us ad mirari possumus
quam referre Agnos¬
citis profecto quođ dico
Multa sunt illius quȩ
non queant explicari :
ueluti istud est. quod nes¬
cio anita ut gestum est̃.
a nobis possit ex poni
Quldam efratribus. no¬
moi non ignoratis: sed
cylanda persona .ẽ. ne
xõ uiro uerecundiam
fecerimus : quidã ergo
cum ad fornaculam
illius carbonum copiã
repperisset : & ad mota
sibi sellula. diuaricatis
pedibus super ignem
illum nudato inguine
resideret : continuo
MARTINUS factam
sacro tegmini sensit in¬

Expanded text:
tus nec respuit nec recetus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen adtingeret, redimendis id captiuis continuo deputauit. et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ea eo in sumptum monasterii reseruaret, omnibus in angusto esse uictum, multis deesse uestitum: nos, inquit, ecclesia et pascat et uestiat, dum nihil nostris usibus quaesisse uiSuccurrunt hoc loco illius uiri magna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus - quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam repperisset, et admota sibi sellula diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmini sensit in
Abbreviated transcription (Latin):
exortis extremum uitae
om̃ium fuisse discrimen
In quo cũ quidam aegrpti¬
us negociator nec dum
xp̃ianus. magna uoce cla¬
maret. ds̃ MArTINI eri¬
pe nos : mox tempestatẽ
fuisse sed atam : seq opta¬
tum cursum cũ summa
placidi aequoris quiete
ICONTIUS EX UICARIIS.
UIR FIDELAS. CŨRA¬
miliam illius lues extre¬
ma uexaret : & in au¬
ditae calamitatis exem¬
plo per totam domum
corpora ȩgra procum¬
berent : MARTINIper
litteras implorauit au¬
xilium. Quo tempore
uir beatus rem esse per¬
mensus difficilem impe¬
tratu: nam spũ senti¬
ebat domum illã diui¬
no numine uerberari.
tamen non prius destitit.
septẽ totos dies totidẽq
noctes orando & ieiunan¬
do continuans : quam
id quod exorandũ rece¬
perat impetraret.
Mox ad eum licontius
diuina expertus benefi¬
cia per uolauit : nun¬
cians simul & agens gra¬
tias. domũ suã omnipe¬
riculo liberatam. Cen¬
tum etiã argenti libras
obtulit. Quas uirber¬

Expanded text:
exortis extremum uitae exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete contius ex uicariis uir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae calamitatis exemplo per totam domum corpora aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium. quo tempore uir beatus t rem esse promisit difficilem inpetrari: nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum receperat inpetraret. mox ad eum Lycontius diuina expertus beneficia peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir bea
Abbreviated transcription (Latin):
Merito in qͥt inartine
compungeris. Sed aliter
exire nequisti. Repara
uirtutem: resume con¬
stantiam: neiam non
periculum gloriȩ sed sa¬
lutis incurreris. Itaq
ab illo tempore satis ca¬
uit : cum illa itachianȩ
partis commnunione mis¬
ceri. Ceterum cũ quos¬
dam ex inerguminis tar¬
dius quam solebat & gr̃a
minore curaret : sub in¬
de nobiscum lacrimis
fatebatur. se propter
communionis illius ma¬
lum cui se uel puncto
temporis nec essitate ñ
sp̃u miscuisset. de trimen¬
tum sentire uirtutis.
Sedecim postea uixit
annos: nullam om̃ino¬
srnodum ad ut: ab om̃i¬
bus episcoporũ conuen¬
tibus se remouit IXUi¬
EO PLANE UT EX¬
PERTI Sumus: ⁊co¬
minutam ad tempus
gratiam multiplici mer¬
cede reparauit. Vidi
postea ad pseudo forũ
monasterii ipsius addu¬
ctum in erguminum:
& prius quam limen at¬
tingeret fuisse curatum
QUENDAM NUPER
audiui: cum intyrre¬
no mari cur su illo quo
romam tenditur naui¬
garet: subito turbinib:

Expanded text:
merito, inquit, Martine merito, inquit, Martine conpungeris, sed aliter exire nequisti. repara uirtutem, resume constantiam, ne iam non periculum gloriae, sed salutis incurras. itaque ab illo tempore satis cauit cum illa Ithacianae partis communione misceri. ceterum cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret, subinde nobis cum lacrimis fatebatur, se propter communionis illius malum, cui se uel puncto temporis necessitate, non spiritu miscuisset, detrimentum sentire uirtutis. sedecim postea uixit annos: nullam synodum adiit, ab omnibus episcoporum conuentibus se remouit. Sed plane, ut experti sumus, inminutam ad tempus gratiam multiplicata mercede reparauit. uidi postea ad pseudoforum mo- nasterii ipsius adductum. energumenum, et prius quam limen adtingeret, fuisse curatum. quendam nuper audiui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus
Abbreviated transcription (Latin):
si parceretur se cõmuni¬
caturum: dum modo
ut & tribuni iam in exci¬
dium ecclesiarũ ad his¬
panias missi retraheren¬
sit: maximus indulget
om̃ia. Pos tridie feli¬
cis ep̃i. ordinatio para¬
batur : scĩssimi sanȩ uiri :¬
& plane digni qui meli¬
ore tempore sacerdos
fieret. Nuius diei com¬
munionẽ MartiNus ini¬
it : satius aestimans ad
horam cedere: quam
his non consulere quoꝵ
ceruicibus gladius im¬
minebat. Veruntam̃
summa ui episcopis ni¬
tentibus ut cõmunionẽ
illam subscriptione fir¬
maret : extor queriÑ
potuit. Postero die se
inde proripiens : cum
reuertens inuia męstus
ingemisceret se uel ad
horam noxiae cõmuni¬
oni fuisse permixtum:
haud longe auico cui
nomen.ẽ. andethanna.
qua uastas solitudines
siluarum secreta pati¬
untur. progressis paulu¬
lum comitibus ille sub¬
sedit : causam doloris
& facti accusante ac de¬
fendente inuicem cogita¬
tione per uoluens : asti¬
tit ei repente angelus.

Expanded text:
si parceretur, se communisi parceretur, se communicaturum, dummodo ut et tribuni jam in excidium ecclesiarum ad Hispanias missi retraheren: Maximus indulget omnia. Postridie Felicis episcopi ordinatio parabatur, sanctissimi sane viri, et plane digni qui meliore tempore sacerdos fieret. Hujus diei communionem Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere, quam his non consulere quorum cervicibus gladius imminebat; verumtamen summa vi episcopis nitentibus, ut communionem illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. Postero die se inde proripiens cum revertens in via moestus ingemisceret, se vel ad horam noxiae cooni fuisse permixtum, haut longe a uico, cui nomen est Andethanna, qua uasta solitudine siluarum secreta t patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit, causam doloris et facti accusante ac defendente inuicem cogitatione peruoluens. adstitit ei repente angelus:
Abbreviated transcription (Latin):
imperator MARTINŨ
cum hereticorũ sorte
miscere. Sed ille licet
ep̃ĩs nimio fauore esset
obnoxius: non erat
nescius. martinum
fide. sanctitate. ac uir¬
tute cunctis prȩstare
mortalibus. Alia¬
longe uia scm uincere
parat. Ac primo secre¬
to accersitum blande
appellat. Hereticos
iure damnatos: more
iudiciorum publicor̃
potius quam insectati¬
onibus sacerdotũ. Non
esse causam : qua itachii
cȩterorumq partis eis
communionẽ putaret
esse damnandam. Teo
gnistum odio potius quã
causa fecissẽ discidium:
eundemq tamen solũ
esse qui se communione
interim separaret a
reliquis. Nichil noua¬
tum. Ouin etiã ante
paucos dies habita sy¬
nodus. itachium pro¬
nunciauerat culpa
non teneri. Quib cũ
MARTINUS parum
moueretur : rex ira
accenditur : ac sede
conspectu eius abripit
Et mox percussores
his pro quibus MARtI¬
NUS rogauerat diri¬
guntur: Quod ubi MaR¬
TINO cõpertum.ẽ. iam
noctis tempore : pala¬
tium irrupit. Spondet

Expanded text:
imperator Martinum imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. sed ille, licet episcopis nimio fauore esset obnoxius, non erat nescius Martinum fide, sanctitate, uirtute cunctis praestare mortalibus: alia uia sanctum uincere parat. ac primo secreto arcessitum blande appellat: haereticos iure damnatos more iudiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum: non esse causam, qua Ithacii ceterorumque partis eius communionem putaret esse damnandam. Tgnistum odio potius quam causa fecisse discidium; eumdemque tamen solum esse qui se a communione interim separarit, a reliquis nihil novatum; quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiaverat culpa non teneri. Quibus cum Martinus parum moveretur, rex ira accenditur, ac se de conspectu ejus abripuit: et mox percussores his pro quibus Martinus rogaverat, diriguntur. XIII. Quod ubi Martino compertum jam noctis tempore est, palatium irrupit; spondet,
Abbreviated transcription (Latin):
inhiauerat. Fertur enĩ
ille uir multis bonisq
actibus praeditus. ad uer¬
sus auaritiam parũ con¬
suluisse : nisi regni neces¬
sitate. quippe exhausto
a superioribus principi¬
bus rei publicae ęrario.
pene semperi in expedi¬
tione atq procinetu
bellorum ciuiliũ consti¬
tutus. facile excusabi¬
tur quibus libet occa¬
sionibus subsidia impe¬
rio parauisse. Interea
ep̃i quorum communi¬
onem MARTINUS non
inibat. trepidi ad
regem concurruN
praedamnatosse con¬
querentes: actum esse
de suo om̃ium statu. si
theo gnisti pertinaciã
qui eos solus palã lata
sententia condemna¬
uerat. MARTINI arma¬
ret auctoritas. Non
oportuisse hominem
recipi menibus. Illum
iam non defensorem
hereticorum esse : sed
uindicem. Nichil a¬
ctum morte priscilli¬
ani: sI MARTINUS eX¬
erceat illius ultionem
Postremo prostrati
cum fletu & lamenta¬
tione potestatem regiã
implorant : ut utatur
aduersus unum hominẽ
ui sua Nec multum
ab erat : quin cogeret᷑

Expanded text:
inhiauerat. fertur enim inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam parum consuluisse, nisi regni necessitate, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene semper in expectatione adque procinctu bellorum ciuilium constitutus facile excusabitur quibuslibet occasionibus subsidia imperio parauisse. Interea episcopi, quorum communionem Martinus non inibat, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes, actum esse de suo omnium statu, si Theogniti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condemnauerat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam inplorant ut utatur aduersus unum hominem ui sua. nec multum aberat, quin cogeretur