comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eccliã siue extra in castro offen¬
dere poterãt. infelicissiõ misere
mortis genere imparatos n ͨ
confessos trucidabãt. Quibus
mattati in ecclĩa or̃ates sũt
reꝑti cũ scptũ sit. ubi te ĩue¬
nero ibi te uidicabo. Comitẽ
uero truces in eadem etclesia
tumulãtes ne honorifice ex̃
deplangeret᷑ et sepeliret᷑. et
pro gloriosa uita et gloriosi¬
ore morte deuotus pplũs in
eius ultionẽ incitaret᷑. ecc̃am
ip̃am spelũcam latronũ statu¬
entes tam ip̃am ꝙͣ comitis do¬
mũ ecclie inherentem muni¬
uerũt. et quibuscũq peractis
uictualiũ almiẽtis et se ipõs
exinde proteg̾e et terrã sibi
allicere sũma suꝑbia deliberãt
Tanti igit᷑ et tam scelerati hor¬
rore facti attoniti. qui his nõ
consenserãt flandrie barones
lacͥmabiles exequias ꝑsoluẽtes
notam proditionis euitãt dũ
hoc dño regi ludouico nec ei
tantũ. s fama uolãte per
uinuersũ orbem denũtiant

Expanded text:
Ecclesia, sive extra in castro offenEcclesia, sive extra in castro offendere poterant, infelicissimo miserae mortis genere imparatos nec confessos trucidabant. Quibus mactati in ecclesia orantes sunt reperti, cum scriptum sit: Ubi te invenero, ibi te judicabo. Comitem vero truces in ipsa ecclesia tumulantes, ne honorifice extra deplangeretur, et sepeliretur, et pro gloriosa vita et gloriosiore morte devotus populus in ejus ultionem incitaretur, ecclesiam ipsam speluncam latronum statuentes, tam ipsam quam comitis domum ecclesiae inhaerentem muniverunt, et quibuscunque paratis victualium alimentis, et seipsos exinde protegere, et terram sibi allicere summa superbia deliberant. Tanti igitur et tam scelerati horrore facti attoniti, qui his non consenserant, Flandriae barones lacrymabiles exsequias persolventes, notam proditionis evitant, dum hoc domino regi Ludovico, nec ei tantum, sed fama volante per universum orbem denuntiant.
Abbreviated transcription (Latin):
proditores crudelissime ei ĩsi
mane ecclie dei assistens pa¬
iumẽto prostratus librum
or̃onũ manu teñes orabat.
cũ subito burchardus quidã
nepos prepositi p̃fati satelles
truculentus cũ aliis de eadẽ
sceleratissima radice et aliis
traditoĩs pessime complicib
orãti ymo deo loquẽti tacite
retrocedit. et caute gladio eua¬
giato collũ terre prostratũ
ut paululũ erectũ ferientis
gladio se mopmate diriget.
ensem ei applicãs uno ictu
impius pi ẜuus dñnũ sce¬
leratissime Detrũcat. Qui
aũt astabãt necis impie co¬
operatores sanguĩem eius
sitientes tanꝙͣ canes in re¬
licta cadauera debachãtes
ĩnocentem lamare gaudebãt
sũmopere gloriantes quod
opere complere potuerant
quem conceperant dolorem
et quam pepererãt iqͥtãtẽ
Et apponẽtes iniquitatẽ suꝑ
iniquitatem ut pote malicia
sua excecati quostũq castel¬
los/ questũq nobiliores
comitis barones suie in eadem

Expanded text:
proditores, crudelissime ei insidproditores, crudelissime ei insidmane ecclesiae Dei assistens, pavimento prostratus, librum orationum manu tenens orabat: cum subito Buchardus quidam nepos praepositi praefati, satelles truculentus, cum aliis de eadem sceleratissima radice, et aliis traditionis pessimae complicibus, oranti, imo Deo loquenti tacite retro cedit, et caute gladio evaginato collum terrae prostratum ut paululum erectum ferientis gladio se inopinate dirigeret, ensem ei applicans, uno ictu impius pium, servus dominum sceleratissime detruncat. Qui autem astabant necis impiae cooperatores, sanguinem ejus sitientes, tanquam canes in relicta cadavera debacchantes, innocentem laniare gaudebant, summopere gloriantes, quod opere complere potuerant quem conceperant dolorem, et quam pepererant iniquitatem. Et apponentes iniquitatem super iniquitatem, utpote malitia sua excaecati, quoscunque castellanos, quoscunque nobiliores comitis barones, sive in eadem
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sufficienciam susfipit. pacẽ
patrie et eccłus restituit. diem
inter eos pñte duce aqͥtame
agendis aurelianis quod huc
usq remierat statuit. Excitũ¬
q gloriose reducens in fran¬
ciam uictor remeauit
gregie factũ quo nobi¬
lius ab adolescencia
usq ad iute limĩtem nullum
ꝑpetrauit. uitando fastidium
cũ multa egeat breui narra¬
tione memorare. nõ quomo s
regis ludouici demorũ regis
filius cũ successisset iure cõsã¬
giũtatis fortissimo comiti bal¬
Diuno ierosolimitam roberti
filio flandrie terrã ualde po¬
pulosam tam strenuie ꝙ dili¬
genter admĩfrabat eĩte dei
illustris defensor. elemosmaꝵ
largitate conspicuus. iusticie
tutor insignis. Qui cũ debitor
honoris adepti potentes qͦsdã
genẽ hũiles opibus elatos
dm̃o eius lineam cõsãgiũtatis
absentare suꝑbe ĩnitentes. erãt
eñ de fece condicois seruilis
iudicio curie cõuement̾ satis
brugensis eccliẽ p̃positus. et
sui iuri suꝑbissum et famosi

Expanded text:
dum sufficientiam suscipit, pacem patriae et Ecclesiae restituit, diem, inter eos praesente duce Aquitaniae agendis Aurelianis, quod huc usque renuerant, statuit, exercitumque gloriose reducens in Franciam victor remeavit. Egregie factum, quo nobilius ab adolescentia sua usque ad vitae limitem nullum perpetravit, vitando fastidium, cum multa egeat, brevi narratione memorare non quomodo, sed regis Ludovici Danorum regis filius, cum successisset jure consanguinitatis fortissimo comiti Balduino Hierosolymitani Roberti filio, Flandriae terram valde populosam tam strenue quam diligenter administrabat, Ecclesiae Dei illustris defensor, eleemosynarum liberalitate conspicuus, justitiae tutor insignis. Qui cum debitor honoris adepti, potentes quosdam genere humiles, opibus elatos, dominio ejus lineam consanguinitatis absentare superbe innitentes erant enim de faece conditionis servilis judicio curiae convenienter satis Brugensis Ecclesiae praepositus, et sui, viri superbissimi et famosi
Abbreviated transcription (Latin):
Uo ip̃o tp̃e orit̾ cõten¬
tio inter ansegisum
epm tretarũ. et robertũ co¬
mitem. Eiectus u̾o de cĩtate
mite prexit in saxomã ad
octonem imperatorẽ. adductosq
saxones mense octobrio ob¬
sedit trecas ciuitatem longo
tp̃e. Uenientes autem in p̃dã
senones. octurrerũt illis ar¬
chembaldus archiepũs et
ramardus comes uetulus
cũ exercitu maxĩõ in loco
qui uocat᷑ uillare. int̾fectosq
saxones cũ duce suo helponẽ
noiẽ senonẽses extiterunt
uictores. Dixerat eñ helpo
intensurũ se eccliãs et uillas
que sũt suꝑ uenenã fluuiũ
usq ad ciuitãtẽ. infigere q
lanceam in portã sc̃tĩ leonis.
Int̾fectus aũt cũ populo suo
a senonẽsib reportatus est
in patriam suam ardennia
a puis suis. Sic eñĩ iusserat
mater ip̃iꝰ helponis noĩe¬
uuarna. planxerũt autem
eũ planctu magno ramnar¬
dus comes. et archẽbaldus
archi epũs. cõsanguineus eĩ
illorũ erat.

Expanded text:
ub ipso tempore oritur contentio inter Ansegisum episcopum Trecarum et Robertum comitem. Ejectus vero ex civitate mite, perrexit in Saxoniam ad Ottonem imperatorem, adductosque Saxones, mense Octobrio obsedit Trecas civitatem longo tempore. Venientes autem in predam Senones, occurrerunt illis Archembaldus archiepiscopus et Rainaldus comes Vetulus cum exercitu maximo in loco qui vocatur Villare, interfecSaxonibus, cum duce suo Helpone nomine, Senonenses exstiterunt victores. Dixerat enim Helpo incensurum se ecclesias et villas quae sunt super Venenas fluvium usque ad civitatem, infigereque suam lanceam in portam sancti Leonis. Interfectus autem cum populo suo a Senonibus, reportatus est in patriam suam Ardennam a servis suis. Sic enim jusserat mater ipsiWarna. Planxerunt autem cum planctu magno Rainardus comes et Archembaldus archiepiscopus; consanguineus enim illorum erat.
Abbreviated transcription (Latin):
iubent᷑ in ꝓp̾as incedere t̾ras.
Quo dũ tendũt plurimos
negociatorũ in itmere dece¬
perũt. eris laminas quadã
arte ad auri optimi atq ꝓbati
spẽm coloratas uenũdantes.
aurũq pro p̾cio earũdem acci¬
pientes hac de re multi mer¬
catores ad ĩopie malũ se
deuolutos. sero doluerũt. S
saxones fraudulencie sue pe¬
nas matura ultione luerũt
Nam a sueuis aliis q natõib
que partes eorũ ꝑuaserãt
terna a cie superati ad xx
milia suorũ ferme interem¬
ptis reliqui condicionibus

Expanded text:
jubentur proprias incolere terras. jubentur proprias incolere terras. Quo dum tendunt, plurimos negotiatorum in itinere deceperunt, aeris laminas quadam arte ad auri optimi atque probati speciem coloratas venundantes aurumque pro pretio earumdem accipientes. Hac de re multi mercatores ad inopiae malum se devolutos sero doluerunt. Sed Saxones fraudulentiae suae poenas matura ultione luerunt. Nam a Suevi aliisque nationibus, quae patriam eorum pervaserant, terna acie superati, ad XX millia suorum ferme interemptis, reliqui conditionibus
Abbreviated transcription (Latin):
pacem francorũ remis opu¬
lentissimã regni eius urbem
ĩprouiso impetu occupauit.
Super plagai fractꝰ sigeber¬
tus suessionis et ip̃e de regno
chilperici ꝑuasit. capte q
urbis ppłm imꝑio suo adiũ¬
xit. Reꝑtũqz theodebertum
chilperici filiũ custodia mã¬
cipauit. Quem patri petenti
clemẽtissime muneratũ post¬
ea reddidit. dato pͥus sacra¬
mento ne quid ĩ posterum
theodebertus cõtra sigebertũ
molliret᷑. Quod prepediente
hũam gem̃s immico nõ diũ
ĩuiolabile ꝑmãsit. Chilperi¬
cus quoq bello suꝑatus cõdi¬
tiones pacis amplexus est.
iussu theodeberti sem¬
oris demigrauerãt cũ cõu¬
gibus ac liberis in gallias
prorũpũt. Quib mũmolus
gũtram regis patriciꝰ obuã
ꝑgens eos fugaciter ytaliã
repetere compulit. Sequenti¬
ãno iterũ saxones ad rhodanũ
denegabat. Sz acceptis mut¬
ribus ꝑ fines regni quod
tuebat᷑ transeñdi ad sigib̾tũ
licenciã tribuit a quo suscepti

Expanded text:
pacem Francorum, Remis opupacem Francorum, Remis opulentissimam regni ejus urbem improviso impetu occupavit. Super plagam fractus Sigebertus Suessionis et ipse de regno Chilperici pervasit captaeque urbis populum imperio suo adjunxit, repertumque Theodebertum, Chilperici filium, custodiae mancipavit. Quem patri petenti clementissime muneratum postea reddidit, dato prius sacramento ne quid in posterum Theodebertus contra Sigebertum moliretur. Quod, praepediente humani generis inimico, non diu inviolabile permansit. Chilpericus quoque, bello superatus, conditiones pacis amplexus est Cjussu Theodeberti senioris demigraverant, cum conjugibus ac liberis in Gallias prorumpunt. Quibus Mummolus, Guntranni regis patricius, obviam pergens, eos fugaciter Italiam repetere compulit. Sequentianno iterum Saxones ad Rhodanum denegabat. Sed acceptis muneribus, per fines regni quod tuebatur transeundi ad Sigebertum licentiam tribuit. A quo suscepti,
Abbreviated transcription (Latin):
Si andouere nĩc fraudor am¬
plexibus te sociam acistami
mei stratus. Et ꝓperanti ad
aulã occurrit regina ferens
in ulnis parulã quam bis
ut ita dicam generauerat
filiam. Ad quani rex. Nefãdã
inquit o regnia rem ꝑpetra¬
sti et regie incõuenientem
maiestati. Nec potero te habe
cõiugem cũ cõmatris adepta
ls nomen. Postea ep̃o qui
puellã baptizauerat in exiliũ
acto regniã cũ filia sacro ado¬
pertas uelamine monastĩo
retrusit. predia ac facultates
eis tribuens. Fredegũdem uo
S copulauit. Incidit ea teni¬
pestate necessitas sigiberto
regi fratri chilperici atq gũ¬
trãm excitũ ductanti adu̾si
cacanũ p̾ncipem hunorum
qui confima regni eius depo¬
pulaturus aduentabat. In
congressu suꝑior bello factꝰ
ingentes hunorũ strages dedit
cũ reliquis u̾o pacem firmauit.
Cuiꝰ absenciam chilpericus
aucupatus ut se eius habebat
inquietudo morũ domestica
seditione publicã int̾polãs

Expanded text:
« Si Audoverae nunc fraudor am« Si Audoverae nunc fraudor amplexibus, te sociam asciscam mei stratus. » Et properanti ad aulam occurrit regina, ferens in ulnis parvulam, quam bis ut ita dicam generaverat, filiam. Ad quam rex: « Nefandam, inquit, o regina, rem perpetrasti, et regiae inconvenientem majestati. Nec potero te habere conjugem, cum commatris adepta sis nomen. » Postea episcopo qui puellam baptizaverat in exsilium acto, reginam cum filia sacro adopertas velamine monasterio retrusit, praedia ac facultates eis tribuens. Fredegundem vero sibi copulavit. Incidit ea tempestate necessitas Sigberto regi, fratri Chilperici atque Guntranni, exercitum ductandi adversus Cacanum principem Chunorum; qui confinia regni ejus depopulaturus adventabat. In hoc congressu superior bello factus, ingentes Chunorum strages dedit. Cum reliquis vero pacem firmavit. Cujus absentiam Chilpericus aucupatus, ut se ejus habebat inquietudo morum, domestica seditione publicam interpolans
Abbreviated transcription (Latin):
renatã. Paret mulier suadẽti
meretricule eo attentiꝰ quo
autumabat eam sibi bona
consulta dare. Querẽti dem̃
matronã que puellã susciꝑet
post sacri baptismatis undam
respondit nõ posse ĩuenira
nobiliorẽ ea que eius exeque¬
ret᷑ mun̾is obsequia. his
quoq illa credula uerbis
efficit᷑ filie mater spũalis. Re¬
gredienti post hec regi it
obuã fredegũdis eũq his
int̾pellat ubis. Qmͣ gloriosus
ait apparet hodie rex chilpe¬
ricus rediens uictor tͥũphatis
hostibus cui nata est filia chil¬
dehinda forma egregia corꝑis
Sed prothdolor scelus hac
nocte a te patrabit̾ refugiend
quidem si uitari posset ne dñã
mea audouer tecũ secreta
subiret cubili silentia. huis
nouitate ẜmonis rex stippefa¬
ctus causain quesunt. Cum
sileret᷑ elicuit studio q̃rendi
et motu indignatoĩs. Et
comꝑto indicio ꝙ eius cõmãt̾
foret regina ex prole suscepta
fredegũdi in hec respondit ũba

Expanded text:
renatam. Paret mulier suadenti renatam. Paret mulier suadenti meretriculae eo attentius quo autumabat eam sibi bona consulta dare. Quaerenti deinde matronam quae puellam susciperet post sacri baptismatis undam, respondit non posse inveniri nobiliorem ea, quae hujus exsequeretur muneris obsequia. His quoque illa credula verbis, efficitur filiae mater spiritalis. Regredienti post haec regi it obviam Fredegundis eumque his interpellat verbis: « Quam gloriosus, ait, apparet hodie rex Chilpericus, rediens victor triumphatis hostibus, cui nata est filia, Childechinda, forma egregia corporis! Sed proh dolor! scelus hac nocte a te patrabitur, refugiendum quidem, si vitari posset, ne domina mea Audovera tecum secreta subiret cubiculi silentia. » Hujus novitate sermonis rex stupefactus, causam quaesivit. Cum sileretur, elicuit studio quaerendi et motu indignationis. Et comperto indicio, quod ejus commater foret regina ex prole suscepta, Fredegundi in haec respondit verba:
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere miraculũ. Nã iutro
in quo ante illud positũ oleũ
actendebat᷑ in terrã decidẽte
duricia auffugit pauimẽti
et sic in terrã ac si in modio
farme est integrũ defixũ.
Non tulerũt fr̃es tanto scelere
maculatũ consortem ẽẽ suũ
Sz cõiuncti simul regno pelle
moliti sũt. Quod consiliũ
nõ tani astu chilperici ꝙͣ
ip̃a leuitate qua ceptũ fuerat
dissipatũ est
Rant chilꝑico tres filii.¬
theodebertus. meroueus
clodoueus. ex andouera regi¬
na suscepti. Quam fredegũ¬
dis eodem ꝑfidie cõmento quo
galsontã hac de causa pepulit.
Chilpericus cũ fr̃e sigeberto
expeditionẽ in saxones agẽs
audouerã regniã domi reli¬
querat aluo grauidã. Cui fre¬
degũdis ut pote ancilla ex
eius orta familia ad cũcta
deẜiuebat iute necessaria.
hec hortat᷑ dñami ut natam
puellam ꝑducat ad baptisim
gram. Quo rex aduemens
gratulet᷑ nõ solũ natani esse
sibi filiam s etiam in xp̃o

Expanded text:
ostendere miraculum. Nam vitro, ostendere miraculum. Nam vitro, in quo ante illud positum oleum accendebatur, in terram decidente, duritia aufugit pavimenti, et sic in terram ac si in modium farinae est integrum defixum. Non tulerunt fratres tanto scelere maculatum consortem esse suum; sed conjuncti simul regno pellere moliti sunt. Quod consilium, non tam astu Chilperici quam ipsa levitate qua coeptum fuerat, dissipatum estrant Chilperico tres filii,Theodebertus, Meroveus, Clodoveus, ex Audovera regina suscepti. Quam Fredegundis eodem perfidiae commento qua Galsontam hac de causa pepulit: Chilpericus, cum fratre Sigeberto expeditionem in Saxones agens, Audoveram reginam domi reliquerat alvo gravidam. Cui Fredegundis, utpote ancilla ex ejus orta familia, ad cuncta deserviebat vitae necessaria. Haec hortatur dominam ut natam puellam perducat ad baptismi gratiam, quo rex adveniens gratuletur non solum natam sibi esse filiam, sed etiam in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ adulandi arte pualuit
ut se cõuigio regis redderet.
Inde ad audenda maiora ꝓter¬
uia muliebri elata dñam se
omibus qui in aula erant
regia p̾ferebat. cõtumelus q
afficẽ galsontã athanahildi
regis filiam nõ cessabat. Illa
marito de iuiriis questa ab
eo qui omnẽ iani circa eãdẽ
ĩminuerat affectũ ũbis blan¬
dioribus deludebat᷑. Demq
feralibus furiis ex agitatus
insfigante fredegũde eam ĩ
stratu quiescentẽ crudelissime
strangulauit. Immane facinꝰ
nulli q antea cognitũ tyra¬
no ac franco hõi maxĩe regi
penitus incõgruũ cõiugem
inocuã et quã ab hostibus
raptã uiidicari ferro aut
morte pro ea oppet̾e decreuit.
hãt securã in cõi thoro cubã¬
tem suffocare nõ erubuisse
Demens qui illius metricule
ꝑsuasionib tantũ cõmibii
uiolarit decus cuiꝰ fraude¬
erat in proxio ip̃e perimẽdꝰ
Post transitũ sane galsontis
magm̃ uirtus diuina ad
eius sepulchrũ dignata est¬

Expanded text:
tantum adulandi arte praevaluit tantum adulandi arte praevaluit ut se conjugio regis redderet. Inde ad audenda majora protervia muliebri elata, domina se omnibus qui in aula erant regia praeferebat, contumeliisque afficere Galsontam Athanahildi regis filiam non cessabat. Illa marito de injuriis questa, ab eo qui omnem jam circa eamdem imminuerat affectum, verbis blandioribus deludebatur. Denique feralibus furiis exagitatus, instigante Fredegunde, eam in stratu quiescentem crudelissime strangulavit. Immane facinus nullique antea cognitum tyranno, ac Franco homini, maxime regi! Penitus incongruum conjugem innocuam, et quam ab hostibus raptam vindicari ferro, aut mortem pro ea appetere decuerit, hanc securam, in communi toro cubantem, suffocare non erubuisse! Demens, qui illius meretriculae persuasionibus tantum connubii violarit decus, cujus fraude in proximo erat ipse perimendus. Post transitum sane Galsontae, magnum virtus divina ad ejus sepulcrum est dignata
Abbreviated transcription (Latin):
Ihil pericus quoq rex
Lemulatus et ip̃e frem
cũ plurimo preter regium
morem feminarũ uallaret᷑
grege que regi p̃p̃ decorem
magis ꝙͣ p̃p̃ nobilitatẽ gene¬
ris copulabant᷑. dirigit qui
brumchildis sororem natu
maiorem a patre atanahildo
petant, ac uice sua spondeãt
se si eius potiunde facultas
det᷑ ceteras abdicaturũ cõui¬
ges. quoꝵ u̾bis atanahildus
credulus filiam galsontam
noĩe ad childericũ destinat
magna ditatũ dote. Que ca¬
tholico baptismate ꝓpriũ nomẽ
loci magis consecrata regi
thoro imipciali est cõiuincta
Legatis sane atanahildi regis
querentibus ut tactis sãctoꝵ
pignoribus fides firmaret᷑
Quo galsonta in uita sua solio
regni non pelleret᷑. Chilperi¬
cus nõ ab nuit prebitis sacra¬
mẽtis pacta qz pace eos ad
ꝓpria sunt abire. S ut erat aĩo
leuis iura p̃uaricatus est pa¬
ctionis. Nã fredegũdis cõnix
quondã uocata chil perici regis
offensa noue nupte aspectibz
ĩiusis/ exigui ꝓpe tpĩs int̾uallo

Expanded text:
hilpericus quoque rex, aemulatus et ipse fratrem, cum plurimo praeter regium morem feminarum vallaretur grege, quae regi propter decorem magis quam propter nobilitatem generis copulabantur, dirigit qui Brunichildis sororem natu majorem a patre Athanahildo petant, ac vice sua spondeant se, si ejus potiundae facultas detur, caeteras abdicaturum conjuges. Quorum verbis Athanahildus credulus filiam, Galsontam nomine, ad Chilpericum destinat, magna ditatam dote. Quae catholico baptismate . . . . . magis consecrata, regi toro nuptiali est conjuncta. Legatis sane Atanahildi regis quaerentibus ut tactis sanctorum pignoribus fides firmaretur quod Galsonta in vita sua solio regni non pelleretur, Chilpericus non abnuit. Praebitis sacramentis pactaque pace, eos ad opria sinit abire. Sed, ut erat animo levis, jura praevaricatus est pactionis. Nam Fredegundis, conjux quondam vocata Chilperici regis, offensa novae nuptae aspectibus invisis, exigui prope temporis intervallo
Abbreviated transcription (Latin):
calmõtis. Sctã maria indeonant¬
eca. andana. Uuasloi. altũ mõ¬
tem. comitatũ texandrũ in bra¬
chanto. comitatꝰ .iii. camarate¬
sem. hamonẽ. lomensem. In
de ista parte mose. Masan sub¬
terior quod de ista parte est.
liugas quod de ista parte est
mose. et ꝑtinet ad uoesatum
Ocarponiuse. uiridunense.
dulmense. aelon. uuarense
comitatus .ii. ꝙosimse. castri¬
cũi. condrust. de arduenna
sicut flumen urta surgit Int̾
bislane et rũbas ac decurrit
in hac parte in mosam. et sicut
recta uia ex hac parte occidẽ¬
tis pergit in hodensi. scdm̃
ꝙ missi nr̃i rectius ĩuenerĩt
Tullense. aliud odornense quod
temarus habuit. barrense
portense. Salmoringũ. Iugdu¬
nense. Uiennense. uiuarias
uzetiũ. De frisia tertiã ꝑtem
Et in crastina simi. ydus
eiusdem mensis insimul iter¬
cõuenerũt. Et uale facientes
se mutuo ab ĩuicem discesserũt.
Ludouicus uidelz aquis rediens
et karolus liptinis uxorem suã

Expanded text:
Calmontis, sanctae MariaCalmontis, sanctae MariaEcha, Anidana, Wasloi, Altum-montem; comitatum Texandrum, in Bracbanto comitatus 4, Cameracensem, Hainoum, Lomensem, in de ista parte Mosae, Masau subterior quod de ista parte est, Liugas quod de ista parte est Mosae et pertinet ad Veosatum, Scarponinse, Viridunense, Dulmense ; Arlon ; Wavrense comitatus 2, Mosminse, Castricium, Condrust, de Arduenna sicut flumen Urta surgit inter Bislanc et Tumbas ac decurrit ex hac parte in Mosam et sicut recta via ex hac parte occidentis pergit in Bedensi secundum quod missi nostri rectius invenerint; Tullense, aliud Odornense quod Tetmarus habuit, Barrense, Portense, Salmoringum, Lugdunense, Viennense, Vivarias, Ucecium, de Frisia tertiam partem. Et in crastina, scilicet 4. Idus eiusdem mensis, simul convenerunt, et valefacientes se mutuo, ab invicem discesserunt, Hludowicus videlicet Aquis rediens; et Karolus Liptinis uxorem suam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ abbacia sancti petri et sct̃i
martim et comitatu moslẽsi
cũ om̃ib uillis in eo cõsistẽ¬
tibus tam dñicatis ꝙͣ et uas¬
salloꝵ. De arduenna sicut flu¬
men urta surgit. int̾ bislane
et tumbas ac decurrit in
mosam. et sicut recta uia
excepto ꝙ de condustrio est
ad partem orientis tnͣs urtã¬
et abbacias. prannã et stabola
et oĩb uillis dñicatis et
uassalorum.
T hoc est diuisio quã¬
karolus de eodẽ regno
sibi accepit. Lugdumĩ. Uesontiũ.
Uiennã. tungris. Tullũ. uiri¬
dunũ. Cameracũ. uiuarias
Uecias. montẽ falconis. sc̃ti
nũchaelis. gildim monasteriũ
Sancta maria in bisincigno.
Sctĩ martini in eodem loco.
Sctĩ augentii. Sc̃tĩ marcelli.
sancti laurentii. leudensi. Sen¬
nonem. abbaciam nellam.
Molburiũ. laubias. sit̃i gauge¬
rici. Sancti saluii. crispumo.
fassas. marilias. humilfurt.
Sancti seruacii. Malmas. ledi
Sumuacũ. Antoniũ. condatũ
Merrelecchi. Ticluumi. lutosa.

Expanded text:
cum abbatia sancti Petri et sancti cum abbatia sancti Petri et sancti Martini et comitatu Moslensi, cum omnibus villis in eo consistentibus, tam dominicatis quam et vassallorum; de Arduenna sicut flumen Urta surgit inter Bislane et Tumbas, ac decurrit in Mosam, et sicut recta via -excepto quod de Condrusto est ad partem orientis trans Urtam--et abbatias Prumiam et Stabolau, et omnibus villis dominicatis et vassallorum. Et haec est divisio quKarolus de eodem regno sibi accepit. Lugdunum, Vesontium, Vienna, Tungris. Tullum, Viridunum, Cameracum, Vivarias, Ucetiam, Montemfalconis, sancti Michaelis, Gillini monasterium, sanctae Mariae in Bisantione, sancti Martini in eodem loco, sancti Augentii, sancti Marcelli, sancti Laurentii Leudensi, Sennonem, abbatiam Niellam, Molburium, Laubias, sancti Gaugerici, sancti Salvii, Crispinno, Fossas, Marilias, Hunulficurt, sancti Servatii, Maalinas, Ledi, Sunniacum, Antonium, Condatum, Mesrebecchi, Tidivinni, Lutosa,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ. luxoniũ. luterã. balmam.¬
offoms ullã. meiem. monaste¬
riũ sct̃i deodati. bodonis mona¬
steriũ. stiuagiũ. romerici motẽ
morbach sct̃i georgii. mauri
monasteriũ. eboreshemi. ho¬
monua. masonis mõsteriũ.
homburch sctĩ stamphin.stra¬
burch. erostẽ sctĩ ursim. salo¬
doro. gradiuallem.altã petr̃a.
iustumam. uallem clusi. castel¬
lũ carnones. heribodes hemi.
rias. Masansubtior de ista ꝑte
Iteni masansupior quod de ista
parte est. liugas quod de ista
parte est. districtũ aquense.
districtũ trectis. In ribuarias
rior. blesitthoiuia. selme. albe¬
cheuua. Suentiscũ. calmõtis
Sarachouua suꝑior. odornẽse.
quod bernardus habuit. Solocẽse
basimac̃at. elischome. uuarach.
Otudingũ. emaus. basalchonua.
In elisano com̃ duos de frisia
duas partes. De regno quod
lotharius habuit suꝑ istami
diuisionẽ pp̃ pacis et carita¬
tis custodiam suꝑ addimꝰ istã
adiectionem ciuitatis mettis

Expanded text:
cum, Luxoviucum, LuxoviuOffonis villam, Meleni monasterium, sancti Deodati, Bodonis monasterium, Stivagium, Romerici montem, Morbach, sancti Gregorii, Mauri monasterium, Eboresheim . Hoinowa , Masonis monasterium, Hoinborch , sancti Stephani Strastburch, Erenstein sancti Ursi in Salodoro, Grandivallem, Altam petram, Lustenam , Vallem Clusae, Castellum Carnonis , Heribodesheim , rias Masau subterior de ista parte, item Masau superior quod de illa parte est, Liugas quod de ista parte est, districtum Aquense, districtum Trectis, in Ripuarias rior, Blesitchowa, Selme, Albechowa, Suentisium, Calmontis, Sarachowa superior, Odornense quod Bernardus habuit, Solocense, Basiniacum, Elischowe , Warasch , Scudingum, Emaus, Basalchowa , in Elisatio comitatus duos, de Frisia duas partes de regno quod Lotharius habuit. Super istam divisionem propter pacis et charitatis custodiam superaddimus istam adjectionem: civitatem Metti
Abbreviated transcription (Latin):
patus
Arolus rex missos suos
comites ad frem̃ suũ ludonicũ
ad franconofurt dirigens pe¬
tit ut ad regnũ lotharii diui¬
dendũ simul cõuenirẽt. ip̃eq
frater suus ludouicus ad
sinarna uenturꝰ foret. et in
meditullio eorudem locorũ
leł augusti colloquerẽtur. et
liarios et int̾iĩsteriales et
uassallos xxxͭͣ tm̃ ͦ ad idem
colloquũt ducerent. Quo lu
henn in pago ribuario uenit
et de quodã solario uetustate
cõfecto sublignis fractis cum
quibusdam suorũ cecidit. et
aliquãtulũ naufragatꝰ ĩ breui
cõualuit. indeq aquisgram
ꝑuenit. et discurrẽtib int̾
utrosq frẽs et reges missos
tandem .u. kel augusti ad locũ
colloquii cõuenerũt. et hoc m ͦ
regnũ quondã lotharii inter
se diuiserũt. Et hec est diuisio
quam sibi ludonicus accepit.
Olonam treugris. betrech.
straburg. basulã abbatiã
siluestre. berch. mumonasterium
castellũ indã. stt̃i maximim.
ephtermacũ. horreã sttĩ gan¬
gulphi. fauermacũ. polemina¬

Expanded text:
patus. Karolus missos suos, comites, ad fratrem suum Hludovicum ad Franconofurt dirigens, petiit, ut ad regnum Hlotharii dividendum simul convenirent; ipseque frater suus Hludowicus ad Marsnam venturus foret, et in meditullio eorundem locorum Kalendis Augusti colloquerentur, et  10 consiliarios et inter ministeriales et vassallos 30 tantummodo ad idem colloquium ducerent. Quo Hluhem in pago Ribuario venit, et de quodam solario vetustate confecto sub lignis fractis cum quibusdam suorum cecidit, et aliquantulum naufragatus, in brevi convaluit. Indeque Aquisgrani pervenit. Et discurrentibus inter utrosque fratres et reges missis, tandem 5. Kalendas Augusti ad locum colloquii convenerunt et hoc modo regnum Hlotharii inter se diviserunt. Et haec est divisio, quam sibi Hludowicus accepit: Coloniam, Treveris, Utrech, Strastburch, Basulam; abbatiam Suestre, Berch, Niu – monasterium , Castellum , Indam, Sancti Maximini, Ephterniacum ; Horream, Sancti Gangulfi, Faverniacum, Polemnia
Abbreviated transcription (Latin):
faciant.
O quia per uagos et
in tyrãnca consuetudie
irreuerentes hoĩes pax et qͥes
regni ꝑturbari solet. Uolumꝰ
ut ad quẽtũq nr̃m talis uemĩt
ut de his que egit rõnem et
iusticiam subterfuge possit
nullus ex nobis illũ ad aliud
recipiat uel retineat. inisi ut
ad rectã rõnem et debitan
emẽdationem ꝑducat. et si
rõem rectam subterfugerit
om̃s in cõmune in cuiꝰ regnũ

Expanded text:
faciat. Et quia per vagos et in tyrannica consuetudine inreverentes homines pax et quies regni perturbari solet, volumus, ut ad quemcumque nostrum talis venerit, ut de his quae egit rationem et justitiam subterfugere possit, nemo ex nobis illum ad aliud recipiat vel retineat, nisi ut ad rectam rationem et debitam emendationem perducatur. Et si rationem rectam subterfugerit, omnes in commune, in cujus regnu
Abbreviated transcription (Latin):
Redictus aũt ludonicus
rex germame filios
suos ludonicũ et karolũ ad se
uocans ut eos cũ harlomano
pacificaret dolose illis iurari
fecit. Sed et idem filii sui et
homĩes eorũ dolose nichiloꝰ
ludonito sacramẽta p̃buerũt.
et uolens idem ludouicus pat̾
ut ip̃i filii sui cũ fr̃e illorũ
karlomãno aduersus uui¬
indos pergerent optine nõ
potuit. Unde hostem ꝙͣ ma¬
gnã potuit cũ karlomãno
direxit. et ip̃e ut p̃dictũ
est apud trientũ cũ engilb̾ga
loquens partem regnn lotha¬
rii quã contra harolũ acce¬
pit neglectis sacramẽtis int̾
eos pactis sine consensu ac
constiã homi quondã lotha¬
rii qui se illi cõmendauerũt
clam reddidit. Unde utrĩq
sacramẽta pͥoribus sacramẽ¬
tis que cũ fr̃e suo pepige¬
rat diuersa et aduersa int̾
eos sũt facta. Quibus patra¬
tis engilberga inissũ suũ
ad karolũ iisit. mandans
sibi sicut et prius ut ad
sanctũ mauriciũ illi occurre

Expanded text:
edictus autem Hludowicus rex Germaniae filios suos Hludowicum et Karolum ad se vocans, ut eos cum Karlomanno pacificaret, dolose illis iurari fecit; sed et idem filii sui et homines eorum dolose nihilominus Hludowico sacramenta praebuerunt. Et volens idem Hludowicus pater, ut ipsi filii sui cum fratre illorum Karlomanno adversus Winidos pergerent, obtinere non potuit. Unde hostem quam magnam potuit cum Karlomanno direxit, et ipse, ut praedictum est, apud Trientum cum Ingelberga loquens, partem regni Hlotharii quam contra Karolum accepit, neglectis sacramentis inter eos pactis, sine consensu ac conscientia hominum quondam Hlotharii, qui se illi commendaverunt, clam reddidit. Unde utrimque sacramenta prioribus sacramentis quae cum fratre suo pepigerat diversa et adversa inter eos sunt facta. Quibus patratis, Ingelberga missum suum ad Karolum direxit, mandans illi sicut et prius, ut ad Sanctum Maur
Abbreviated transcription (Latin):
depopulatus est ẽã ut nuillũ
in ea hoĩem uiuentẽ relmq̃r et
qui longitudinẽ spate quam
tũc forte gerebat excessisset.
et clotariꝰ quidem hoc taliter
egit.

Expanded text:
depopulatus est eam ut nullum in ea hominem viventem relinqueret, qui longitudinem spathae quam tunc forte gerebat, excessisset. Et Clotarius quidem hoc taliter egit.
Abbreviated transcription (Latin):
ceperat xͦ memor ma¬
licie sclauorũ in suos collegit
lectam de francie bellatorib
staram/ quã nos turmã uel
cuneũ appellare possumꝰ Cui
ꝓperanti ad capiendã ultionẽ
De inimitis occurrere saxom̃ĩ
legati spondentiũ se fore uin¬
dices cõtumeliarũ que frãcis
illata erat. si tributo quod re¬
gus exhibebãt usibus leuiari
merussent. Qngentas nãq
uactas inferendales a clotario
regali mense inferri p̃cepte
fuerãt. Qrue ĩõ inferendales
Ditebant᷑ eo ꝙ singulis ĩfer¬
rent᷑ annis. Dagobertus uero
sapienti neustrasiorũ consilio
petita nõ ab nuit eo uidelicet
tenore ut per succedentia sꝑ
tp̃a francorũ limitem gͥ uiciũ
saxones contra aduersantiũ
defensarent incursus. hoc pactũ
sacramẽto quidem suꝑ arma ut
eis mos erat iurãtib firmatũ.
s milla efficacia factorũ est sta¬
bilitũ. licet censu quem solue
solebãt liberati forent. Sequẽti
etiã ãno cũ assidius sclauorũ
ĩcursionib toringa laboraret

Expanded text:
coeperat, memor malitiae Sclavorum in suos, collegit lectam e Franciae bellatoribus scaram, quam nos turmam vel cuneum appellare possumus. Cui, properanti ad capiendam ultionem ex inimicis, occurrere Saxonum legati, spondentium se fore vindices contumeliarum quae Francis illatae erant, si tributo quod regiis exhibebant usibus levari meruisset. Quingentas namque vaccas inferendales a Clotario regiae mensae inferre jussi fuerant. Quae ideo inferendales dicebantur, eo quod singulis inferrentur annis. Dagobertus ergo, sapienti Austrasiorum consilio, petita non abnuit, eo videlicet pacto ut per succedentia semper tempora, Francorum limitem sibi vicinum Saxones contra adversantium defensarent incursus. Hoc pactum sacramento quidem super arma ut eis mos erat jurantibus firmatum. Sed nulla efficacia factorum est stabilitum, licet sensu quem solvere solebant, liberati essent. Sequenti etiam anno, cum assiduis Sclavorum incursionibus Thoringa laboraret,
Abbreviated transcription (Latin):
diuino respectu qui cũ illo ibãt
cirtiter nauib magnis
quas nr̃ates bargas uocãt xui
kł. octobr̃ sequanã intrauerũt᷑
Quod cũ apud colomã imꝑatori
nũciatũ fuisset nichil pro hoc¬
a negocio quod ceperat ĩnutauit.
Udouicus aũt nepos eiꝰ
cũ saxonib et thorigis
ex altera parte ryem flũs cõtra
eũ uenit. et missis ad patruũ
suũ imꝑatorẽ directis benigni¬
tatem eius expetiit quam non
impetrauit. Tũc ip̃e ac comites
illis qui erãt cũ imperatore.
et decem ferro calido. et decem
aqua frigida ad iudiciũ misit
corã eis qui cũ illo erãt. peten¬
tibus om̃ib ut deus in illo iudi¬
cio declararet si plus per rectũ
ille habere deberet. portionem
De regno quã pater suus illi
dimisit. ex ea parte ꝙͣ cũ fratre
suo harolo per consensionem
illius et per sacramẽtũ accepit
Qui om̃s illesi reperti sũt. Tũt
ip̃e ludonicus cũ suis ad andra¬
nacũ castrũ rhenũ transunt
Quod cũ imꝑatori nĩciatum

Expanded text:
divino respectu qui cum illo ibant, circiter navibus magnis, quas nostrates bargas vocant, 16. Kalendas Octobris Sequanam introierunt. Quod cum apud Coloniam imperatori nunciatum fuisset, nia negotio quod coeperat immutavit. udowicus autem, nepos illius, cum Saxonibus et Toringis ex altera parte Rheni fluminis contra eum venit, et missis ad patruum suum imperatorem directis, benignitatem ejus expetiit, quam non impetravit. Tunc ipse ac comites illis qui erant cum imperatore. et decem ferro calido, et decem aqua frigida, ad judicium misit coram eis qui cum illo erant, petentibus omnibus, ut Deus in illo iudicio declararet, si plus per rectum ille habere deberet portionem de regno quam pater suus illi dimisit ex ea parte, quam cum fratre suo Karolo per consensum illius et per sacramentum accepit. Qui omnes inlaesi reperti sunt. Tunc ipse Hludowicus cum suis ad Andrunacum castrum Rhenum transivit. Quod cum imperatori nunciatum
Abbreviated transcription (Latin):
State uero subsequẽte
iussu pr̃is ludouica
rex. Uuarmaciã simpliciter nõ
expedicionaliter uenit. et cũ
eo in hyberms perstitit. ubi
iam dictus adelericus ãte re¬
ges causam dicere iussus. atq
auditus purgare obiecta uo¬
lens s nõ ualens proscriptꝰ
atq irreuocabili est exilio
deportatus. Ehorsone poro
a ducatu tholosimo ob cuius
incuriã tantũ dedecus regi
et francis acciderat remoto¬
oillermꝰ pro eo subrogatꝰ
est. Qui uuasconũ nationẽ
ut sũt natura leues pp eũetũ
supradictũ ualde elatos et p̃p
mulctationẽ adelerici minis
reperit efferatos. quos tamẽ
tam astu ꝙͣ uirib breui sub¬
egit. Illi q pacẽ imposuit natõi.
Rex uero ludouicus eodẽ ãño
tholose placitũ generale habuit
ibiq consistenti. abutaurꝰ sarra¬
cenorũ dux cũ reliquis regno
aquitano conlimitantibus
ad eũ mĩcios misit. pacẽ petẽs

Expanded text:
e iussupatris Hludouuicus rex Uuarmatiam simpliciter, non expeditionaliter, venit et cum eo in hibernis perstitit. Ubi iam dictus Adelericus ante reges causam dicere iussus atque auditus, purgare obiecta volens, sed non valens, proscriptus atque inrevocabili est exilio deportatus. Chorsone porro a ducatu semoto Tolosano, ob cuius incuriam tantum dedecus regi et Francis acciderat, Uuillelmus pro eo subrogatus est, qui Uuasconum nationem – ut sunt natura leves – propter eventum supradictum valde elatos et propter multationem Adelerici nimis repperit efferatos. Quos tamen tam hastu quam viribus brevi subegit illique pacem imposuit nationi. Rex vero Hludouuicus eodem anno Tolosę placitum generale habuit, ibique consistenti Abutaurus Sarracenorum dux cum reliquis regno Aquitanico conlimitantibus ad eum nuntios misit, pacem petens
Abbreviated transcription (Latin):
Ost hec rebellauerunt
francorũ proceres
cõntra ludouicũ regem. super
om̃s autem hugo magn9. In
ut modius frumẽti uenũdaret᷑¬

Expanded text:
ost haec rebellaverunt Francorum proceres contra Hludovicum regem, super omnes autem Hugo Magnus cfut modius frumeuti venumdaret
Abbreviated transcription (Latin):
iInde nõ post multos dies captꝰ
est idem ludouicus rex filius
karoli simplicis dolo baiogas
hugone magno.

Expanded text:
inde, non post multos dies, captus est Ludovicus rex, filius Caroli Simplicis, dolo, Bajocas Hugone Magno.
Abbreviated transcription (Latin):
regis noĩe audefleda suas
quoqz sorores aut filias theo¬
dericus pͥncipib c̾cũpositarũ
sociauerat nationũ. Nec erat
ulla gens uicina ytalie cuis
rex esset affinitatis expers.
Nũc cepte ordinem ꝓsequamꝰ

Expanded text:
regis, nomine Audefleda. Suas quoque sorores aut filias Theodoricus principibus circumpositarum sociaverat nationum. Nec erat ulla gens vicina Italiae, cujus rex ejus esset affinitatis expers. Nunc coeptae ordinem prosequam
Abbreviated transcription (Latin):
Deitere. ac protadiũ pro eo moli¬
ret᷑ constituere: melus iudica¬
uit cũ decore bello oppetere. ꝙͣ
reliquũ quod suꝑesse poterat cũ
dedecore ducere: Dũ itaq pa¬
lantia studet impulsare agima.
opp̃ssionem qz incedentes hostes
facere: octurrẽtes quoqz muctone
sterneret. Unꝰ a multis circũ

Expanded text:
dejicere, ac Protadium pro eo molidejicere, ac Protadium pro eo moliretur constituere, melius judicavit cum decore bello oppetere quam reliquum quod superesse poterat vitae cum dedecore ducere. Dum itaque palantia studet impulsare agmina oppressionemque in cedentes hostes facere, occurrentes quoque mucrone sterneret, unus a multis circu
Abbreviated transcription (Latin):
çere. has conditiones nõ remiẽte
lauderito utͥq quedã sibi adĩ¬
uicem si a cepto desisterent.
impcati sũt maledicta: Hec
dũ in die festiuitatis sancti
martim gesta fuissent et theo¬
dericus pro certo agnouisset
ꝙ pars regni sui a clotario
ꝑuasa foret ip̃a die qua ĩcar¬
nati xbi natiuitas a cũctis fi¬
delibus deuote colit᷑. promouet
gertitũ: et apud stampis suꝑ
Fluuuũ iunna cõtra dotariũ
qui haud segnius paribat octur¬
rere aciem dirigit. S dum
arcus esset iune fluminis
tñsitus / anteꝙͣ totũ theodenti
ꝑtransiret agmen mnitã esn
tertamen. Inter confertissonas
ient᷑ ac ĩ mutuã inhiantes
ꝑniciem phalanges bertoaldus
noĩatim lauderitũ uocitare.
Et ut secũ iuxta placitũ con¬
grederet᷑ nõ cessabat ꝓuocare
Quod dũ laudericus abmere
ac paulatim loco cederet: ber¬
toaldus ad solũ subeñde mor¬
tis affectũ insurrexit. Etnr¬
childio eũ a p̾stmo honoris gͣdu

Expanded text:
cere. » Has conditiones non renuente cere. » Has conditiones non renuente Landerico, utrique quaedam sibi adinvicem, si a coepto desisterent, imprecanti sunt maledicta. Haec dum in die festivitatis sancti Martini gesta fuissent, et Theodoricus pro certo agnovisset quod pars regni sui a Clotario pervasa foret, ipsa die qua incarnati Verbi nativitas a cunctis fidelibus devote colitur, promovet exercitum, et apud Stampas super fluvium Junna, contra Clotarium, qui haud segnius parabat occurrere, aciem dirigit. Sed dum arctus esset Junnae fluminis transitus, antequam totum Theodorici pertransiret agmen, initum est certamen. Inter confertissimas igitur, ac in mutuam inhiantes perniciem phalanges, Bertoaldus nominatim Landericum vocitare, et ut secum juxta placitum congrederetur, non cessabat provocare. Quod dum Landericus abnueret ac paulatim loco cederet, Bertoaldus ad solum subeundae mortis affectum insurrexit. Et qechildis eum a pristino honoris gradu
Abbreviated transcription (Latin):
rens esse sciens / terga utens
aurelianis se confert: ibi qz a
beato austreno / eiusdem urbis
ep̃o suscipit᷑: Landericus. ate
portã ciuitatis aurelianẽsis/
excitu deducto bertoaldũ
ad pugnã egredi prouocabat
Cui bertoaldus. Numeroso
ait uallatus milite cõfidis.
me cũ pancis tibi non posse
resistere: Uerũ si placet / nos
duo singularis meamꝰ certa¬
mina pugne: procul suspesa
armatorũ multitudĩe. et rei
euentũ expectante / nllius
adsit solaciũ satellitis solius
expectet᷑ examen iusti iudi¬
cis: Recusante landerico con¬
gredi bertoaldus iterato dixit
metũ manũ conserere ꝓxmiũ
est ut dñi nr̃i pro tuis ausis
temeraruis / quib p̃sumpsisti
preripere./ partem regni dñi
mei regis inter se decernãt
tit armatorũ cuneis: Tunt
si placebit ego et tu ũmiculis
adoperti uestibus: inter cõferta
cõgrediam᷑ agnña: ibi et mee
probrũ ignauie. et uirtutis
tue poteris documẽta ꝑsentis¬

Expanded text:
rem fore sciens, terga vertens rem fore sciens, terga vertens Aurelianis se confert, ibique a beato Austreno ejusdem urbis episcopo suscipitur. Landericus ante portam civitatis Aurelianensis exercitu deducto, Bertoaldum ad pugnam egredi provocabat. Cui Bertoaldus: « Numeroso, ait, vallatus milite confidis me cum paucis tibi non posse resistere. Verum, si placet, nos duo singularis ineamus certamina pugnae, procul suspensa armatorum multitudine et rei eventum exspectante. Nullius adsit solatium satellitis, solius exspectetur examen justi judicis. » Recusante Landerico congredi, Bertoaldus iterato dixit mecum manum conserere, proximum est ut domini nostri, pro tuis ausis temerariis, quibus praesumpsisti praeripere partem regni domini mei regis, inter se decernant cum armatorum cuneis. Tunc, si placebit, ego et tu vermiculatis adoperti vestibus, inter conferta congrediamur agmina. Ibi et meae probrum ignaviae, et virtutis tuae poteris documenta persentis
Abbreviated transcription (Latin):
Nno nono memorati
regis / iterato ei filius
nascit᷑ noĩe corbus: comes
palacii ip̃ius pͥncipis: Tũt
tp̃is bertoaldus erat uir sapi¬
ens et cautus: moribus regis
cõgruus/ in p̾lio fortis ac in
cõmisso fidelis: Protadius Ro
quidã erat genere romamis
brunichildi causa stupri fam¬
harissimꝯ: et ob id in pago ult᷑¬
iurano post uuandalmarũ ab
ea dux constieut ꝯ. Crestente
itaq consuetudĩe uicii creuit
siul et desideriũ honoris aug¬
mentandi Tacite gͦ hoc p̃me¬
ditata conciliũ p̃sumpsit nepo¬
tenm orare suũ: ut int̾ficeret
b̾toaldũ: et maiorem totiꝰ re¬
gie domꝰ constitueret ꝓtadiũ
Eũ uo bertoaldus / a theode¬
rico cũ trecentis in neustriã
ut parteni regni eius tueret
comꝑto clotariꝰ filiũ meroueũ
et laudericũ ducem datis in
adiumẽtũ uiris uͥtutis: ad
oppͥmendũ berto aldũ dirigit:
Bertoaldus hostes super se
certis nũcus id deferentib
irruere uelle cognoscens: et
se ad resistendũ uirib impa¬

Expanded text:
nno IX memorati regis, iterato ei filius nascitur, nomine Corbus. Comes palatii ipsius principis tunc temporis Bertoaldus erat vir sapiens et cautus, moribus regis congruus, in praelio fortis, ac in commisso fidelis. Protadius vero quidam erat, genere Romanus, Brunechildi causa stupri familiarissimus, et ob id in pago Ultrajurano, post Wandalmarum, ab ea dux constitutus. Crescente itaque consuetudine vitii, crevit simul et desiderium honoris augmentandi. Tacite ergo hoc praemeditata consilium, praesumpsit nepotem orare suum ut interficeret Bertoaldum, et majorem totius regiae domus constitueret Protadium. Tum forte Bertoaldus a Theodorico cum trecentis in Neustriam, ut partem regni ejus tueretur, comperto, Clotarius filium Meroveum, et Landericum ducem, datis in adjumentum viris strenuis, ad opprimendum Bertoaldum dirigit. Bertoaldus hostes super se, certis nuntiis id deferentibus, irruere velle cognoscens, et se ad resistendum viribus impa
Abbreviated transcription (Latin):
tĩmas petierũt
Arolus aũt noie impe¬
Lrator cõtra normanos
uenit multo exercitu usq ad
illorũ firmitatem. Quo uemẽs
concidit cor eius. et placitamẽto
godefridũ cũ sius ut baptismũ
sustiperet. et frisiam aliosq
honores quos roricus habuerat
optentu. Sigestido etiã et uor¬
momi illorũq complicib plura
nilia argenti et auri q̃ de the¬
sauro sancti stephani mettensis
aliorũq sanctorũ locis arripuit
eis dedit. et ad deuorationẽ¬
sui regni atq consobrini sui
partim sicut et antea fecerãt
residere ꝑmisit. Isdem nãq¬

Expanded text:
partes petierunt. partes petierunt. Carolus autem, nomine imperator contra Nortmannos venit cum multo exercitu usque ad illorum firmitatem. Quo veniens, concidit cor eius, et placitamento Gotafridum cum suis, ut baptismum susciperet et Frisiam aliosque honores quos Roricus habuerat obtinuit. Sigefrido etiam et Vurmoni illorumque complicibus plura milia argenti et auri, quae de thesauro Sancti Stephani Mettensis aliorumque sanctorum locis arripuit, eis dedit, et ad devastandam regni sui atque consobrini sui partem, sicut antea fecerant; residere permisit. Hugon
Abbreviated transcription (Latin):
Rimores aũt regni expe¬
ditũ nĩcũt miserunt
ad karlomãmĩ mandãtes ut
relictis qui uienniã obsederãt
et seditiomi bosonis resisterent
ip̃e ꝙͣtotiꝰ ad eos uenire festi¬
naret. qm̃ ip̃i hostiliter p̃ꝑati
erãt in occursũ normanorũ
qui ciuitates colomã et treueris
cũ monasteriis sibi cõtigius
ꝓmnie et inde aquis etiã palaciũ
om̃a q monasteria parrochiaꝵ
cameracensis et partim remẽsis
parrochie sue dictiomi addicta
et partim cũ castello mosonisi
incensa et ualla mettensem
ep̃m cõtra sacram aucten. et
lantem occisũ et socus eius fu¬
gatis hẽbant. Ip̃i aũt parati
erant illũ recipere et se illi tõ¬
mendare. sicut et fecerũt. Dũ
aũt in eodem procictu degẽt
mense septembrio nĩciatũ est
illi certo mĩcio qr capta uiẽna
uxorem bosomis et filiam eiꝯ
richardus frater ip̃iꝰ bosomis
ad comitatũ suũ augustidunẽsem
adductã hẽbat. S astingus
et complices illuis normam
a ligeri egressi partes mari

Expanded text:
rimores autem regni expeditum nuntium miserunt ad Karlomannum, mandantes, ut, relictis qui Viennam obsiderent et seditioni Bosonis resisterent, ipse quantocius ad eos venire festinareterant in occursum Nortmannorum, qui civitates Coloniam et Treviris cum monasteriis sibi contiguis Promiae, et Indae, Aquis etiam palatium, omniaque monasteria parrochiarum Cameracensis, et partem Remensis parochiae suae ditioni addicta, et partim cum castello Mosomagensi, incensa, et Wallam, Mettensem episcopum, contra sacram auctoritatelantem, occisum et socios ejus fugatos habebant. Ipsi autem parati erant illum recipere, et se illi commendare, sicut et fecerunt. Dum autem in eodem procinctu degeret, mense Septembrio nunciatum est illi certo nuntio, quia capta Vienna, uxorem Bosonis et filiam ejus Richardus, frater ipsius Bosonis, ad comitatum suum Augustudunensem adductam habebat. Sed et Hastingus et complices illius Nortmanni, ex Ligeri egressi, maritimas
Abbreviated transcription (Latin):
Ain rhetorica metrutiq
arte famosus habebat᷑ ab hespe¬
ria in gallias transiens pictauis
epũs ordinat᷑. Hic multorum
uitas passiones ue sanctorũ
partim prosa partim metro
composuit. Ad amicos quoq
singula distica elegans orator
consc̃psit. Unde p̃fato regi ele¬
giacũ misit carmẽ cõgratulãs
ei in ipcus brunichildis
Quod equidem ego consors
librũ ad diuersos ab eo sibi
meis legi. atq in eo fricũdi

Expanded text:
in rhetorica metricaque arte famosus habebatur, ab Hesperia in Gallias transiens, Pictavis episcopus ordinatur. Hic multorum vitas passionesve sanctorum, partim prosa, partim metro composuit. Ad amicos quoque singula disticha elegans orator conscripsit. Unde praefato regi elegiacum misit carmen, congratulans ei in nuptiis Brunichildis. Quod equidem ego, cum sors librum ad diversos ab eo sibi tulisset meis, legi atque in eo facundi