comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est / musaꝵ gremio sublatum ingaio fonte esse de¬
mersum. Quamobrem ꝑaulo post exporrectus alacci
animo adscribendum accessi: et hoc opusculu in lin¬
gnam nostram transtuli. inquo siquis elegans uisu
fuerit tum horero onħu. poeit prescantissimo
tum maxime illis undis quib tna carmina uda esse
dicis attributo. Smn aũt aliquid ineptum offenderis
id ame editum esse credas. S iam du tecu iocor.
Non tu me latet uderi plutarco heo bomero. non esse
tribueada. Iutauit enim / ut arbitror. et hane cla¬
rissimi poete sumam fore Laudem/ si nihil illius no¬
men in sculegretur precea illa duo ꝓ egregia poema¬
ta quoꝵ alteꝵ bellum troyanum altero Rixis ua¬
nos etrores cecinit. Itaq et hoc et muyitez hom¬
eri essem negauit. De ranis nullant nõ facit meg¬
tionem. Sed nõ iudeo cur sentenna edꝵ ꝗ hec home¬
ro aseribunt uera esse non possit. Nam si mester

Expanded text:
est Musarum gremio sublatum in Gaio fonte esse deest Musarum gremio sublatum in Gaio fonte esse demersum, quamobrem paulo post experrectus, alacri animo ad scribendum accessi et hoc opusculum in nostram linguam transtuli. In quo si quid elegans visum fuerit, tum Homero, omnium poetarum praestantissimo, tuo maxime illis undis, quibus tua carmina uda esse dicis, attribuito; sin autem aliquid ineptum offenderis, id a me editum esse credas. Sed iam diu tecum iocor. Non tamen me latet videri Plutarcho haec Homero non esse tribuenda, putavit enim, ut arbitror, hanc clarissimi poetae summam fore laudem, si nihil illius nomine inscriberetur praeter illa duo egregia poemata, quorum altero bellum Troianum, altero Ulixis varios errores cecinit. Itaque et hoc et Margitem Homeri esse negavit; de Hymnis vero nullam fecit mentionem, sed non video cur sententia eorum qui haec Homero ascribunt vera esse non possit. Nam si noster
Abbreviated transcription (Latin):
de ditos homerum sum̃oꝑe laudasse dixi¬
ssemq eum nõ solum inrebus magnis: q̃
mediocci oratori et poete maxnnum orationis campus
prestare solent. Reꝵ et in eo bello quod adolescens
nio obstendisse/. et precib : et ui ame exierunt.
ut id in latinum coruerterem ae si nõ ualerem uer¬
su saltem id quoꝙ m̃o possem soluta oratione tran¬
ferrem. Itaq cum eoꝵe studiis nullo pacto sistere
ꝗ rem liber onni pede id traducere egressus sum : S
cum ꝑ paucos transtrilissem uersus / ita ea oratio
in condita et in cõposita mihi uisa ut nihil suaue. na¬
hil elegans nihil deniq homeritum resonare uide¬
cetut. Itaq mutato consilio musas inuocaui. ut
mihi aliquantulum aspitarent meaq labra si nõ
parniasi saccis undis. saltem limphis ellius gari fon¬
tis dequo nuꝑ qͣ plurimos suauissimos elegos edi¬
disti asꝑgerent ac si repente excuruo : ut inꝗt
ille poeta prodirem eis heccatonibem posllicitus sar
Pp roximi deinde nocte in sempnis mchi uisim

Expanded text:
deditos Homerum summopere laudassem dixissemque eum non solum in rebus magnis, quae mediocri oratori vel poetae maximum orationis campum praestare solent, verum etiam in eo bello quod adolescens ret ostendisse, et precibus et vi a me exegerunt ut id in Latinum converterem ac, si non valerem versu, saltem id, quoquo modo possem, soluta oratione transferrem. Itaque, cum eorum studiis nullo pacto obsistere quirem, liber omni pede id traducere aggressus sum; sed, cum perpaucos transtulissem versus, ita ea oratio incondita et incomposita mihi visa est, ut nihil suave, nihil elegans, nihil denique Homericum resonare videretur. Itaque mutato consilio, Musas invocavi, ut mihi aliquantulum aspirarent meaque labra si non Parnasi sacris undis, saltem lymphis illius Gaii fontis, de quo nuper quam plures suavissimos elegos edidisti, aspergerent. Ac si repente ex corvo ut inquit ille poeta prodirem, eis hecatombem pollicitus sum. Proxima deinde nocte in somnus mihi visum
Abbreviated transcription (Latin):
His rebus confectis in heduos proficiscit᷑. Cuut atem
recipit. Eo legati ab auernis missi. que imꝑaret se fac bu¬
ros policentur.. Imporat magnũ nuierũ obsidũ. Le¬
giones in hiberna mittit. Captiuoꝵ circit᷑.xx. mlia
legionibus & equitatu: insequanos proficisci iubet. Huic
M. sempronium ruciliũ actribuit. C. fabiũ legatũ et
L.minutiũ basilium cũ legionibus duabus in rhenis
collocat / ne quã afiunitimis bollouagis calamitatem
accipiant. C. antistium reginũ in ambibaretos. T. sexciũ
inbituriges. C. cãnium rebillũ in ruthenos cũ singuł
legionibus mittit. Q. tuliũ ciceronẽ. et .P. sulpicium
Cabilloni & matissane in hedius ad ararinus rei
frumentarie causa collocat. Ip̃e bribacte hiemare
cõstituit. His rebꝰ cognitis rome dieꝵ .xx. supplicatio
reddicur.

Expanded text:
His rebus confectis in Aeduos proficiscitur; civitatem His rebus confectis in Aeduos proficiscitur; civitatem recipit. Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum. Legiones in hiberna mittit. Captivorum circiter vigintlegionibus et equitatu in Sequanos proficisci iubet: huic Marcum Sempronium Rutilum attribuit. Gaium Fabium legatum et Lucium Minucium Basilum cum legionibus duabus in Remis collocat, ne quam ab finitimis Bellovacis calamitatem accipiant. Gaium Antistium Reginum in Ambivaretos, Titum Sextium in Bituriges, Gaium Caninium Rebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romae dierum viginti supplicatio redditur.
Abbreviated transcription (Latin):
Conspicati ex oppido cedem. E fugam suoꝵ desꝑata
salute copias a municionibus reducũt. fit protinus
hac re audita ex castris gallorũ fuga. qđ nisi cre¬
bris subsidiis ac tocius dici labore milites essent de
nocte missus equitatus nouissimũ agmẽ cõseqͥtur.
Magnus nus capitur atq int̾ficitur. Reliqui ex fu¬
ga inciuitates discedunt.
ostero die uercingentorix. concilio cõuocato. id bellũ
se nõ suscepisse suarũ necessitatũ. sed cõis cã liber¬
tatis demonstrat. Et qm̃ sit fortune cedendũ adx
utrãq rem se illis offerre. seu morte sua romanis
satisfacere seu uiuũ tradere uelint. Mittunt᷑ de
his rebus ad cesarom legati. iubet arma tradi. pͥn¬
cipes produci. ipse inmunicione pro castris cõsedit.
Eo duces producuntur. Uercingentorix deditur.
Arma proiciuntur. reseruatis hedius atq alu̾nis
si per eos ciuitates recipere possit. Ex reliquis cap

Expanded text:
Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defnocte missus equitatus novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum necessitatium, sed communis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis capt
Abbreviated transcription (Latin):
stꝗͣ nec aggeres: neq fosse ium hostiũ substiuere x¬
poterant. coactis una .lx. cohortibus : quas ex pro¬
ximis presidiis deductas fors obtulit. Cesarem ꝑ
nuncios cersiorem facit. quid faciendum existimet.
Accederat cesar ut prelio int̾sit. eius aduentu ex
colore uestitus cognito: quo insignis inp̃liis uti cõsue¬
uerat. Turmisq equitum & cohortibus uisis. quas
se sequi iusserat: ut de locis suꝑioribus. hec decli¬
uia ⁊ deuexa cernebantur. Hostes p̃lium cõmittũt
Utrinq clamore sublato excipitur rursus ex uallo
atq om̃ibus municionibus clamor. Nrĩ omissis pi¬
lis  gladiis rem gerunt. repente post tgum eqͥtatus
cernitur. Cohortes alie apropinquabãt hostes terga
uertunt. fugientibus equites occurrunt. fit magna
cedes. Asedulius dux ꝙ pͥnceps lemouicũ occidit᷑.
Cassiuellanus aluernus uiuus infuga cõp̃henditur
ex tanto nuo se in columes incastra receperunt. ⁊¬

Expanded text:
stquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere stquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium committunt. Vtrimque clamore sublato excipit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt. Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; Vercassivellaunus Arvernus vivus in fuga comprehenditur;ex tanto numero se incolumes in castra recipiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cohortibus eruptione pugnaret. id nisi ncͣcio nõ fa¬
ciat. addit reliquos cohortatur ne labori succumbãt¬
oĩm suꝑiorũ dimicatione fructũ in eo dic atq hora
docet consistere. Interiores desꝑatis camipestribus lo¬
cis ꝑꝑ magnutudiuẽ munitionũ. loca p̃rupta ex ascensu
temptant. Huc ea que parauerant comferũt. Multi¬
tu dine telorũ ex turribus propugnãtes deturbant.
Aggere E cratibus fossas explent: falabus uallum
ac loricã rescindunt. Mittit pͥmo brutũ adolescẽtẽ
cũ cohortibus cesar. post eũ cũ aliis. C. fabium le¬
gatum : postremo ip̃e cũ uehemẽtius pugnaretur
integros subsidio adducit. restituto prelio ac repul¬
sis hostibus eo quo labienũ miserat contendit.
Cohortes quatuor ex proximo castello deducit eqͥ¬
tatum partem sequi. partẽ circuire esteriores muni¬
ciones. E a tergo hostes adoriri iubet. Labienus po¬

Expanded text:
cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne facohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbantnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, aggere et cratibus fossas explent, falcibus vallum ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteriores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, po
Abbreviated transcription (Latin):
antibus extat. qđ suũ ꝑiculũ aliena uidẽt salute
Cesar idoneũ locũ nactus: quid quaq exparte gerat᷑
cognoscit. Laborantibus sb̾mittit. utrisq ad aninũ
occurrit. Unũ esse illud tp̃s qͦ maxĩe cõtẽdi ꝯueniat.
Galli nisi ꝑfringerint municiones de oĩ salute desꝑ̃ãt.
Romani si rem obtinuerint finem õim laborũ expe¬
ctant. Maxime ad suꝑiores municiones laboratur.
quo uercassi cauillanum missum demõstrauimꝰ. Ini¬
quũ loa ad decliuitatẽ fastigium magnũ ħt monu¬
mentũ. Alii tela cõiciunt. alii testudine facta sb̾eũt.
defatigatis inuicom integri succedunt. Ager ab uni¬
uersis in municione coniet tus E ascensum dat gallis.
et ea que interra occultauerãt romani/ contegit. Nec
iam arma nr̃is nec uires suppetunt. His rebus cogni¬
tis cesar. Labienũ cũ cohortibus sex subsidio laborã¬
tibus mittit: imperat si substinere nõ possit deductis

Expanded text:
antibus exstitit, quod suum periculum in aliena vident salute antibus exstitit, quod suum periculum in aliena vident salute Caesar idoneum locum nactus quid quaque ex parte geratur cognoscit; laborantibus summittit. Vtrisque ad animum occurrit unum esse illud tempus, quo maxime contendi conveniat: Galli, nisi perfregerint munitiones, de omni salute desperant; Romani, si rem obtinuerint, finem laborum omnium exspectant. Maxime ad superiores munitiones laboratur, quo Vercassivellaunum missum demonstravimus. Iniquum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela coniciunt, alii testudine facta subeunt; defatigatis in vicem integri succedunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus sex subsidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis
Abbreviated transcription (Latin):
sicauellanũ aruernũ uũ ex quatuor duabus pro¬
pinquũ ueraingentorigis p̃cificiunt. Ille ex castris x¬
pͥma uigilia egressus ꝓpe cõfecto sublucem itinere
post montẽ se occultauit. Militesq ex noc turno la¬
Dore sese resicere iussit. Cũ iam ad meridiẽ apro¬
pinquare uideret᷑. ad ea castra supͣ demõstrauimus
contendit. eodemq tp̃e equitatus ad campestres mu¬
niciones accedere. & relique copie pro castris sese
ostendere ceperunt. Uercingentorix ex arce alesie
conspicatus. ex oppido egreditur. a castuis longurios
musculos falces reliqua queq̃ erupcionis causa pa¬
rauerant. profert. pugnatur uno tp̃e õibus locis acq
oĩa tempeantur. que minima pars firna uisa ẽ i¬
huc concurritur: Romanorũ manus tãtis niunciõibꝰ
destinetur/ nec facile pluribus locis occurrit. Multũ
ad terrendũ nr̃os clamor ualet: qui post tergũ pugn¬

Expanded text:
cassivellaunum Arvernum, unum ex quattuor ducibus, procassivellaunum Arvernum, unum ex quattuor ducibus, propinquum Vercingetorigis, praeficiunt. Ille ex castris prima vigilia egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. Cum iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eodemque tempore equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt. Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; crates, longurios, musculos, falces reliquaque quae eruptionis causa paraverat profert. Pugnatur uno tempore omnibus locis, atque omnia temptantur: quae minime visa pars firma est, huc concurritur. Romanorum manus tantis munitionibus distinetur nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugn
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parauerant proferũt. pͥores fossas explent. Diutiꝰ
in his rebus administrãdis morati pͥus suos disces¬
sisse cognouerũt. ꝗͣ muni cionibus apropinquarent.
Ita re infecta in oppidũ reuertunt. His magno cũ
detrimẽto repulsi galli . qͥd agant cõsulũt. Locorũ
ꝑitos adibent. ex his suꝑiorũ castroꝵ situs municões¬
q cognoscunt. Erat aseptemtrione collis : quẽ ꝓpt̾
magnitudinẽ circuitus. opere circũplecti nõ potuerũt.
nr̃i ee necessario pene iniquo loco ẜ lenit̾ decliuo
castra fecerũt. Hec. C. antistus reginus. E. L. camuiꝰ
renilus legati cũ duabus legionibus obtinebant.
Cognitis ꝑ exploratores legionibus duces hostiũ.lx.
ex om̃i nũo delegunt / earũ ciuitatũ. que maximam
uirtutis oppinionem habebant. Quid quoqͦ pacto
agi placeat. occulte int̾ se cõstituũt. ad eundi tẽpus
dofinunt: cũ meridies esse uideatur. His copiis uer¬

Expanded text:
praeparata erant proferunt, priores fossas explent, diutius praeparata erant proferunt, priores fossas explent, diutius in his rebus administrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt. Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco et leniter declivi castra fecerunt. Haec Gaius Antistius Reginus et Gaius Caninius Rebilus legati cum duabus legionibus obtinebant. Cognitis per exploratores regionibus duces hostium LX milia ex omni numero deligunt earum civitatum quae maximam virtutis opinionem habebant; quid quoque pacto agi placeat occulte inter se constituunt; adeundi tempus definiunt, cum meridies esse videatur. His copiis Ver
Abbreviated transcription (Latin):
accedunt. fundis librilibus sudibusq quas ĩ oꝑe
disposuerunt gallos glandibus perterrerẽt. pro¬
spectu tenebris adempto multa utrinq uulnera
accipiunt᷑. Complura tormentis tela cõiciuntur.
At .m. anchonius. et.C. trebonius legati: quibꝰ he
partes ad deffendendũ obuenerant. qua ex parte
nr̃os premi intellexerunt. his auxilio exulterioribꝰ
castellis deductos subinittebant. Dum longius a
municione aberant galli plus multitudine teloꝵ
ꝑficiebant. Postea ꝙͣ propius successerãt. aut se ip̃i¬
stimulis in opinantes induebant: aut in scrobis de¬
lati transfodiebant᷑ aut ex uallo ac turribus tra¬
iecti pilis muralibus interibãt. Multis undiq
uulneribus acceptis nulla municione ꝑ rupta cũ
lux appareret. Ueriti ne ab latere aperto ex suꝑioribꝰ
castris erupcione circũ uenirent᷑ se ad suos recepũt.
At interiores dum ea q̃ auercingentorige ad erupcõem

Expanded text:
accedunt; fundis librilibus sudibusque quas in opere accedunt; fundis librilibus sudibusque quas in opere disposuerant ac glandibus Gallos proterrent. Prospectu tenebris adempto multa utrimque vulnera accipiuntur. Complura tormentis tela coniciuntur. At Marcus Antonius et Gaius Trebonius legati, quibus hae partes ad defendendum obvenerant, qua ex parte nostros premi intellexerant, his auxilio ex ulterioribus castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. Multis undique vulneribus acceptis nulla munitione perrupta, cum lux appeteret, veriti ne ab latere aperto ex superioribus castris eruptione circumvenirentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Vercingetorige ad eruptionem
Abbreviated transcription (Latin):
una in parte cõfertis turmis in hostes impetũ fe¬
cerunt: eosq propullerunt. Quibus in fugã cõ¬
iectis sagittari circũuenti int̾fectiq sunt. Item
ex reliquis partibus nr̃i cedentes usq incastra
insecuti sui facultatẽ colligendi non dederunt.
At hi qui alesia processerant mesti prope uictoria
desperata se in oppidũ receꝑunt. Uno die int̾misso
galli: atq hoospacio magno cratiũ scalaꝵ arpagonũ
nũo effecto media nocte silencio ex castris egressi
ad campestres municiones accedunt. Subito cla¬
more sublato. qua significacione qͥ ui oppido ob¬
sidebantur de suo aduentu cognoscere possent.
Crates proicere fundis sagittis. lapidibus nostros
de uallo perturbare. reliqua quoq̃ ad oppugna¬
cionem ꝑtinent parant administrare. Sodẽ ep̃e
clamore exaudito dat tuba signũ suis uercingen¬
torix atq ex oppido educit. Nr̃i ut suꝑioribus di¬
ebus ut cuiq erat locus attributus ad municĩoem

Expanded text:
una in parte confertis turmis in hostes impetum feuna in parte confertis turmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt; quibus in fugam coniectis sagittarii circumventi interfectique sunt. Item ex reliquis partibus nostri cedentes usque ad castra insecuti sui colligendi facultatem non dederunt. At ei qui ab Alesia processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, ad munitiones
Abbreviated transcription (Latin):
E nouerit. equitatũ ex castris educi E p̃liũ cõmisti
iubet. Erat om̃ibus castris: que sũmũ undiq igũ
tenebant despectus: atq omnes militos intanti.
pugne prouontũ expec tabãt. Galli int̾ equites
raros sagittarios expeditosq leuis armature ĩt¬
iecerant: qui suis cedontibus auxilio succũrerent.
& nr̃orum equitũ impetũ sustiuerẽt. Ab his com¬
plures ex improiuiso uuluerati prelio excedebãt.
Cũ suos pugne superiores ẽẽ galli cõsiderẽt. et
nr̃os multitudine premi uiderent. ex õibus ꝑtibꝰ
hi qui municionibus cõtinebant᷑. E hi qui ad au¬
xilium cõuenerant. clamore E ululatu suorum
aĩos confirmabant. qd in cõspec tu oĩm res gerebat᷑.
neq recte uł turpit̾ fac tum celari poterat. ut¬
utrosq ⁊ laudis cupiditas E timor ignominie ad
uirtutem excitabant. Cum a meridie ꝓpe ad solis
occasum dubia uictoria pugnaret᷑. Germani x¬

Expanded text:
et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his complures de improviso vulnerati proelio excedebant. Cum suos pugna superiores esse Galli confiderent et nostros multitudine premi viderent, ex omnibus partibus et ei qui munitionibus continebantur et hi qui ad auxilium convenerant clamore et ululatu suorum animos confirmabant. Quod in conspectu omnium res gerebatur neque recte ac turpiter factum celari poterat, utrosque et laudis cupiditas et timor ignominiae ad virtutem excitabant. Cum a meridie prope ad solis occasum dubia victoria pugnaretur, Germani
Abbreviated transcription (Latin):
ut se inseruitutẽ receptos cibo iuuarent. At cesar
dispositis inuallo custodi recipi prohibebat.
Interea comius. reliqͥ q duces quibus sũma imperii
permissa erant. cũ omibus copiis ad alesiam ꝑue¬
niunt. E colle exteriore occupato: nõ longe mille¬
qͥngentis passibus a nr̃is municionibus cõsidũt. Poste¬
ro die equitatu excastris educto oẽm eã planiciem
quã in longitudinẽ. quatuor millia passuũ patere
demõstrauimus complẽt. Fedestresq copias paulũ
ab eo loco abditas in locis suꝑioribus consticuũt.
Erat exoppido alesie conspectus in campũ. Cõcurrũt
his auxiliis. uisis fit gratulacio int̾ eos atq oĩm aũ
ad leticiam excitantur. Itaq productis copiis añ op¬
pidum cõsidunt. E proximam fossã cratibꝰ integrant
esar omni exercitu ad utramq partẽ municionum. ꝓ¬
disposito: ut si usus uemiat suũ quisq locũ teneas.

Expanded text:
ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus ab nostris munitionibus considunt. Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat
Abbreviated transcription (Latin):
pecierunt. iura leges agros lib̾tatẽ nobis reliquerũt.
Romani u̾o qͥd petunt aliud aut quid uolunt. nisi
inuidia ad ducti. quos fama nobiles potentesq bello
cognouerũt. Horũ in agris ciuitatibusq considere ⁊¬
atq his eternã iniungere seruitutẽ. neq enĩ unꝙͣ
alia condictione bella gesserũt: qđ si ea que ĩ lon¬
ginqͥs nacionibus gerunt ⁊gnoratis. respiate finitimã¬
galliã. que in prouinciã redacta. iure & legibus con¬
mutatis: securibus sb̾iecta ꝑpetua p̃mit᷑ seruitute.
Sontenciis dictis cõstituũt. Ut hi qͥ pro ualicudine aut
Illo tñ tp̃e pocus utendũ consilio si res cogat atq au¬
xilia morent᷑ ꝗͣ aut dedictiõis: aut pacis sb eandẽ cõ¬
dictionẽ. Mandubii qui eo oppido receꝑant : cũ lib̾is
atq uxoribus exire coguntur. Ni cum ad municões
romanoꝵ accessissent flentes oĩbus precibus orãt:

Expanded text:
petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respiGalliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute." Sententiis dictis constituunt ut ei qui valetudine aut illo tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant,
Abbreviated transcription (Latin):
ticia ac temeritate nr̃a aut animi ĩbecillitate. omnẽ.
galliam prosteruere: & ꝓpetue seruituti subicere: an qd̾
ad diem nõ uenerit de eorũ fide cõstanciaq dubitatis:
Quid gͦ romanoꝵ animi in illis ult̾ioribus niuniciõibꝰ
sine causa quotidie exerceri putatis: Si illoꝵ nũ
more per territi die nocteq in opere uersant᷑. Quid
ergo mei consilii est. facere qđ nr̃i maiores neqͣꝙͣ
pari bello cimborũ teutonũ ꝙ fecerũt. Qui in oppida
compulsi ac simili in opia subacti eorũ corporibus
qui etate ad bellũ mutiles uidebant᷑ uitã tolleraue¬
runt: atq se hostibus tradiderunt. Cuiꝰ rei si exeniplũ
nõ haberemus tñ lib̾iatis causa insticui & posteris ꝓdi.
pulcherrimũ iudicarẽ. Nã quid illi simili bello fuit de¬
postulata gallia cymbri. magnaq illata calamitate fi/¬
nibus quidem nr̃is aliqũ excesserunt: atq alias terras

Expanded text:
titia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem titia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum numore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras
Abbreviated transcription (Latin):
sũmo ĩ auernis ortus loco & magne h̾i̾tus aucc̾tis.
ł ihil inquit de coꝵ sentencia. dicturus sum. qui
turpissimam seruitutẽ dedictionis noĩe appellãt.
neq hos hñdos ciuium loco neq ad consilium
adhibendos censeo. cũ his mihi res sit qui cru¬
pcionẽ probant . quoꝵ ĩ consilio oĩm u̾rm con¬
sensu pristine rosidere uirtutis memoria uidet᷑.
Animi ẽ ista molicies nõ uirtus. paulisꝑ inopiã
ferre nõ posse. qui se ultro morti offerũt. faciliꝰ
reperiantur: ꝗͣ qui dolorẽ pacient̾ ferãt. Atq
ego hanc sentenciã probarem: na apđ me di
respiciamꝰ. quã ad nr̃m auxiliũ concitauimus
Quid hõim milibus.lxxxx. uno loco ine̾fectis
propinquis cõsanguineisq nr̃is animi fore ex¬
istimatis. Si pane in ip̃is cadaueribus prelio
detertare cogerentur. Nolite hos nr̃o auxilio explorare
qui urẽ salutis causa periculũ suũ neglexerũt. neo stul¬

Expanded text:
summo in Arvernis ortus loco et magnae habitus auctoritatis, summo in Arvernis ortus loco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad concilium adhibendos censeo. Cum his mihi res sit, qui eruptionem probant; quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae residere virtutis memoria videtur. Animi est ista mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant. Atque ego hanc sententiam probarem tantum apud mrespiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stul
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. Comius. atrobas. Uiridomarus & epore¬
dorix hedui. Uercassi auẽno. alũno consobrino
uercingentorigis sũma imperii traditur. his de¬
lectis deciuitatibus attribuunt᷑: quorũ cõsilio bel¬
lum administraretur. om̃s alacres & fiduce pleni
ad alesiam proficiscuntar: neq er at oĩm qͥsꝗ
qͥ aspectum modo tante multitadinis sustineri
posse arbitraret᷑. presertum ampici p̃lio. cũ ex opido
eruptione pugnaretur. E foris tante copie eqͥtatus
peditatusq cerneretur. At hi qui alesie obsidebãt᷑.
preterita die qua auxilia suorũ expectauerant
cõsumpto om̃i frumẽto. inscii quid inheduis gere¬
rent᷑ concilio coacto de exitu suarũ fortunarũ
cõsultabant: ac uariis dictis señciisq. Quoꝵ pars
dedicionẽ. pars. dũ uires suppeterẽt. erupcio nom
censebat. Nõ pretereunda or̃o critognati uidet᷑.
ꝑꝑ eius singularem ⁊ nefariã crudelitatẽ. Hic

Expanded text:
bantur. Commio Atrebati, Viridomaro et Eporebantur. Commio Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam proficiscuntur, neque erat omnium quisquam qui aspectum modo tantae multitudinis sustineri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatus peditatusque cernerentur. At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudine appellant᷑: quo sunt in nũo. Coriosoluos
rhodaenes. ambibarii. Caletes. ossini. lemonices.x
Uuelli. se sex. ex his bellouagi suũ nuͣm nõ com¬
pleuerunt. qđ se suo nomine atq arbitrio cũ romãis
bellum gesturũ dicebant.: neq cuiusꝗͣ imꝑio obtẽpe¬
raturos. Rogati tũ a comio. pro eius hospicio.xxii.
miserunt. huiꝰ opera comis ut añ ea demõstrauimꝰ
fideli atq utili superioribus anuis erat usus ĩbri¬
ttania. cesar quibus ille promeritis ciuitatem eiꝰ
uiinunẽ c̃ẽ iusserat. iura legosq reddiderat. ip̃i
q morinos attribuerat. tũ tanta uniuerse gallie
consencio fuit libertatis uindicande. ⁊ prestiue
laudis belli retuperande ut neq bñficiis neq anii¬
cicie: memoria moueret᷑. om̃s ⁊ aĩo & oꝑibus in
id bollum incũberẽt. Coactis eqͥtum oc romilibus
E pedibus cirat̾.cc.xl. hec in heduorũ fimbꝰ ceit
recensebantur. nusq ihibatur p̃fecti cõstitue¬

Expanded text:
cae appellantur, quo sunt in numero Curiosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismi, Veneti, Lemovices, Venelli. Ex his Bellovaci suum numerum non compleverunt, quod se suo nomine atque arbitrio cum Romanis bellum gesturos dicebant neque cuiusquam imperio obtemperaturos; rogati tamen ab Commio pro eius hospitio duo milia una miserunt. Huius opera Commi, ut antea demonstravimus, fideli atque utili superioribus annis erat usus in Britannia Caesar; quibus ille pro meritis civitatem eius immunem esse iusserat, iura legesque reddiderat atque ipsi Morinos attribuerat. Tamen tanta universae Galliae consensio fuit libertatis vindicandae et pristinae belli laudis recuperandae, ut neque beneficiis neque amicitiae memoria id bellum incumberent. Coactis equitum VIII milibus et peditum circiter CCL haec in Aeduorum finibus recensebantur, numerusque inibatur, praefecti constitue
Abbreviated transcription (Latin):
direptis discernunt. Litauici fratrũq bona publi¬
cant. logatos ad cesarem sui purgandi gr̃a mittunt.
Hec faciunt retuꝑandorũ suorũ causa. sed cõtami¬
nati facinore & capiti compedio ex direptis hõis
q ea res ad multos ꝓtinebat. E timore pene exter¬
riti. consilia clam debello inire incipiunt: ciuitates¬
q reliquas legrcionibus sollicitant. Que tã et¬
si cesar intelligobat : tũ ꝗͣ mitissine potost legatos

Expanded text:
direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publidireptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tam
Abbreviated transcription (Latin):
uieo atteptis mnullũ sibi ad cognoscendũ spaciũ relĩquiũt.
Inpellit alios auaricia alios iracundia & tem̾itas : que
maxime illi gñi hoĩm est mnata ut leuẽ audic honẽ
habeant pro re cõpata bona ciuium romanoꝵ diri pi¬
unt. cedes faciunt mseriuitutẽ᷑ abstrahunt. aduuat
rem melinatã conuĩtolitanis. plebemq ad furorẽ im¬
pellit: ut facinore amissso ad auitatem reuerti pudeat:
Marcũ aristium tribunũ militũ iter ad legionẽ faciẽtõ
fide data ex oppido cauillano educunti idem face co¬
gunt eos: qui negociandi causa ibi cõstiterãt. Hos cõ¬
tinuo itinere ad orti õibus impedimẽtis excunt. repui¬
gnantes die noc tuq obsident. Multis utrinq inter¬
fectis maiorẽ multitudinẽ ad arma conatant. In¬
terim nuncio allatt om̃s eorũ milites in potostate
cosaris teneri. Concurrũt ad aristium nihil publico
factum consilio demostrant. questionẽ debonis

Expanded text:
vicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. vicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis
Abbreviated transcription (Latin):
ciis ad ciuitatẽ heduorũ missis. qui suo bñficio cõser¬
uatos docent: quos iure belli interficere potuissent.
Tribusq horis noc tis exercitui ad quietem datis⁊
castra ad gergoniam mouit. Medio fere itiuere eqͥtes
a fabio missi. qͣnto res inꝑicło fuerint exponũt: sũmis
copiis castra oppugnata demõstrãt. Cum integri x¬
crebo defessis succederent. nr̃osq assiduo labore de¬
fatigarent. Quibus ꝓpt̾ magnitudinẽ castrorũ per¬
petuo ec̾t̾ hisdẽ in uallo ꝑmanendũ. multitudine
Ad̾ hoc sustiuenda magno usui fuisse tormẽta. fa¬
bium discessu eoꝵ duabus relictis portis obstruere
ceteras: pluteosq uallo addero & se inposterũ diẽ
similemq casuni. apparare. his rebus cognitis cosar
sũmo studio militũ añ ortũ solis ĩ castr̃a ꝑuenit.
Dun be ad gergoniam ģerunt᷑. heduĩ pͥmis nũcqs ab lica¬

Expanded text:
tiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio consertiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Lita
Abbreviated transcription (Latin):
tumq om̃e excastris educit. Nec fuit spaciũ tali
te ad contrahenda castra.ꝙ res posita ĩceleri¬
tate uidebatur. C. fabiũ legntũ cũ legionibꝰ du abꝰ
castris presidio reliquit. fratres litauiti cũ cõpre¬
hendi iussisset paulo añ reperit ad hostes ꝓfuigisse.
ueantur: cupidissiuiis om̃ibus progressus millia passuũ
xxu. agmen heduoꝵ cõspicatus in misso equitatu iter
eorũ moratur atq impedit. int̾dicit õibus ne qͥcꝙͣ int̾sici¬
ant. Eporidorigem E uiridonarũ: quos illi interfectos
existim abant. inter equites uersari suosq appellari lu¬
bet. His cognitis &. litauici fraude ꝓspecta. hediu ma¬
nus tendere: & dedichonẽ segnificare: et proiectis armis
mortem dep̃cari incipiunt. Litauicus cũ suis cliantibꝰ
quibus est nofas more gallorũ. etiã in extrema for¬
tuna deserere pr̃onos gorgoniam profugit. Cesar nũ¬

Expanded text:
tumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. veantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nun
Abbreviated transcription (Latin):
me domi potencie. E una uiridomarus: pari etate et
gr̃a s sed gen̾e dispari: quẽ cesar abduuatico sibi tra¬
ditũ & humili loco ad sũmam dignitatẽ ꝑduxerat.
inequitũ nũo cõuenerant nominatĩ ab eo uocati
his erat int̾ se de pͥncipatu cõtentio in illa magr̃atũ
cõtrouersia. Alter pro uicte licaui. Altꝰ procoto
sirmis opibus pugnauerat. Ex his eporidorix cagͥto
licauici cõsilio media fere nocte rem ađ cesaren
desent. Orat ne paciat᷑ ciuitatẽ prauas ado loscẽtiũ
consiliis ab amicitia poͥ ro. deficere. quid futurũ ꝓ¬
uideat. si ipse tot hominũ milia cum hostibꝰ coniũ¬
xerint. quorũ salutẽ/ neꝙ propinqͥ negligere: neq
ciuitas leni momẽto existimare posset. Mlagna af¬
fuduis solliatudine hoc nũcio cesar.: qui semꝑ he¬
duorũ cuitati precipue indulxerat milla int̾po¬
sita dubita cione. legiones expeditas quatoi. eqͥta¬

Expanded text:
mmae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et mmae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equita
Abbreviated transcription (Latin):
quuti cũ auernis dicerentur. ip̃os se int̾ multitu¬
dinẽ militũ occultasse atq reuiedia cede fugisse.
Conclamãt hedui. E litauicũ obsecrãt ut sibi
cõsulat. Quasi uero inquit consilii sit res ac nõ
necesse sit uobis gergoniam caontendere. ⁊ cũ aruer¬
nes nos met coniungere. An dubitamus qͥn nefa¬
rio facinore admisso romani una ad nos int̾fi¬
ciendos conueniant. Proinde siquid est in nobis
animi persequamur eoꝵ mortẽ: qui indignissime
int̾ierunt: atq hos latrones int̾ficiamus. oñdit
ciues romanos : qui eius p̃sidii fiducia una erãt.
Magnũ nuͣm frumẽti cõmeatusq diripit. ĩp̃os
crudelit̾ excruoatos int̾fiat. nũcios tota auitato he¬
duoꝵ. dimienit. in eodẽ mẽdacio decede eqͥtũ ẜ pͥncipũ
pmianet. hortatur ut simili ronez atq ipse fecerit
suas iniurias ꝑsequantur.
Eporidorix heduus sũmo loco natus adolescens & su¬

Expanded text:
cuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitucuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et su
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ adduci posse nõ confidebant. Placuit ut li¬
tauicus decem illius milibus: que cesari ad bellũ
mitterentur p̃ficeretur/ atq ea ducẽda curaret.y
fratresq euis ad cesarẽ precurrerẽt. Reliqͣ qua
rõne agi placeat cõstituũt.
Litauitus accepto exercitu cũ millia passuũ cirat̾
xxx. ab gergonia ab osset. cõuocatis subito militibꝰ
Lacrimans : quo proficiscunur inquit. milites. oĩs
noster equitatus om̃is nobilitas interiit. pͥncipes
ciuitatis. Eporodorix. E Uiridomarus insimulati
prodictione a romanis indicta causa int̾fecti
sunt. hec ab ip̃is cognoscite: qui ex ip̃a cede fugerũt.
Nã ego frĩbus atq õĩbus meis propinqͥs int̾fecꝰtis
dolore prohibeor: que gesta sunt pronunciare.
Producunt᷑ hi quos ille edocuerat: que dici uelet.
atq eadem q̃ litauicus pronũciauerat młtitudini
exponũt. Om̃s equites heduoꝵ int̾fectos qđ collo¬

Expanded text:
bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Libellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collo
Abbreviated transcription (Latin):
Sollicitatus ab auernis pecunia. cũ quibusdã ado¬
lescentibus colloquitur. quorũ erat pͥnceps lutauitꝰ
atq eius frat̾es amplissima familia nati adolescẽ¬
tes. Cũ his pͥmũ cõicat. hortaturq ut eos & se li¬
beros E imperio natos meminerint. heduorũ unã¬
ẽẽ ciuitatem : que certissimã gallie uictoriã desti¬
neat. euis auc toritate reliquas cõtineri. Qua
traducta locũ cõsistendi romanis in gallia nõ fore:
esse nõ nullo se cesaris bñficio affectum. sic tñ ut
iustissimã apud eũ causam obtinuerit. sed plus
comuni libertati tribuere. Cũ enĩ hediu podus de
suo uire & legibus ad cesarem disceptaturi ꝙͣ ro¬
mani ad heduos ueniant. Celerit᷑ adolescentibus
Eoracione magr̃atus & p̃mio deductis : cũ se saltẽ
uł pͥncipes eius consilii profiterentur. Racio profi¬
ciendi querebatur.q ciuitatẽ temere ad suscipiendũ

Expanded text:
sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adusollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
principesq earũ auitatũ. quos sibi ad consilium
uideretur: neq ullũ fere diem int̾inittebat. quin
equestri p̃lio interiectis sagittariis: quid ĩ quoq
esset aĩ. ac uirtutis suorũ perspiceretur:
Erat eregione oppidi collis. sb̾ ip̃is radicibus montis
egregi munitus / atq ex om̃i parte arcũcisus: quẽ
si tenerẽt nr̃i. E aque parte magna & pabulacõe
libera. ꝓhibituri hostes udebant᷑. sed is locus p̃sidio¬
nõ ab his minus firmo tenebatur tũ silencio no¬
ctis cesar ex castris egressus pͥus ꝗͣ subsidio ex
oppido ueniri posset deiecto p̃sidio potitus est¬
loco. Duas ibi legiones collocauit. fossamq duplicẽ
duodenũ pedũ a maioribus castris ad minora per¬
duxit: ut tuto ad repentinũ hostiũ incursum eciam
singuli cõmeare possent.
Dum hec ad gergoniam gerunt᷑ Conuitolitanus hoduĩ
cui magr̃atum adiudicatũ a cesare demõstrauimꝰ

Expanded text:
principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus,