comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
salutiq õiu expediat uires hosti¬
um distrahi ne tanta simul eu
multitudine decͥtandũ esset. Id
aũt nullo modo melius fieĩ posse
ꝙͣ si hedui sũma ui bellouacoru
fines irrũpant atq oĩa ppłent᷑.
Sic instructu oratũq illu in pa¬
triam suam mittit. ¶Ceterũ di¬
gresso illo belgaruz copias con¬
tractas appinquare et aremis
et asius ex ploratorib ĩtellexit
Illico gͥ axonã amnẽ ꝑ remorũ
fines ultimos decurrentẽ tran¬
siit. Ibiq tuto et opportuno lo¬
co castra communiit. flumine
unũ castrorũ latus ambiẽte tu¬
tũq iter et remorũ et urbium
aliarũ uentutis comeatib exhi¬
bente. ¶Castris õĩ solicitud me
ingenioq firmatis et p̃sioio
ponti qui fluminis npas con¬
iũgebat ĩpositoset trãs ponte
titurio sabino legato cũ sex cho¬
ortibr ad custodia misso noua
cesanis aĩum ferit cura. Nempo
bibracẽ oppidum remorũ non¬

Expanded text:
salutique omnium expediat vires hostisalutique omnium expediat vires hostium distrahi, ne tanta simul cum multitudine decertandum esset; id autem nullo modo fieri posseEdui summa vi Bellovacorum fines irrumpant atque omnia populentur. Sic instructum oratumque illum in patriam suam mittit. Ceterum digresso illo, Belgarum copias contractas appropinquare et a Remis et a suis exploratoribus intellexit. Illico igitur Axonam, amnem per Remorum fines ultimos decurrentem, transiit ibique tuto et opportuno loco castra communiit, flumine unum castrorum latus ambiente, tutumque iter et Remorum et urbium aliarum venturis commeatibus exhibente. Castris omni sollicitudine ingenioque firmatis et presidio ponti, qui fluminis ripas coniungebat, imposito et trans pontem Titurio Sabino legato cum sex cohortibus ad custodiam misso, nova Cesaris animum ferit cura. Nempe Bibracem, oppidum Remorum non
Abbreviated transcription (Latin):
ribus et cunbros et theuthonos
gentis auctores suis finib arcui¬
sse. ¶um uõ de numero deq ex¬
cellentia quereret de p̃hendit int̾
belgas plurimũ posse bellouacos
eos centũ milia. In quib eẽnt ełc¬
ta sexaginta milia hoĩum armasse
belliq tocius primas sibi partes
exposcere proximos eẽ suessiones q̃¬
plissimos atq uberimos agros in¬
colere. cos hr̃e ꝗnquagĩta milia ar¬
matorũ. Totitem uernios oĩum
ferocissimos. Atrebates autẽ qn¬
decim milia. Ambianos decez mi
lia. Morinos ugintiqnq milia me¬
belli ducem ꝯsensu publico dele¬
tum Galbam quenda suessionu
regem prudẽtia claꝵ iurũ ac iusti¬
tia ¶his cõptis cesar remos ho¬
norifica orce ꝯplexus senatum
eorũ ad se uenirem Imꝑat. et pͥn¬
cipum filios obsides adducere
que ad destinatu diem obedien¬
tissime ad impleta sũt. Numero
aũt motus diuitiacũ he duũ cu¬
riosius ad monet quãtu rei . p.

Expanded text:
iribus, et Cimbros et Teutones, iribus, et Cimbros et Teutones, gentis auctores, suis finibus arcuisse. Dum vero de numero deque excellentia quereret, deprehendit inter Belgas plurimum posse Bellovacos: eos centum millia, in quibus essent electa sexaginta millia hominum, armasse bellique totius primas sibi partes exposcere; proximos esse Suessiones, amplissimos atque uberrimos agros incolere; eos habere quinquaginta millia armatorum; totidem Nervios, omnium ferissimos; Atrebates autem quindecim millia, Ambianos decem lia, Morini uiginti quinque milia, Mebelli ducem consensu publico delectum Galbam quemdam, Suessionum regem, prudentia clarum virum ac iustitia. His compertis, Cesar Remos honorifica oratione complexus senatum eorum ad se venire imperat, et principum filios obsides adducere; que ad destinatum diem obedientissime adimpleta sunt. Numero autem motus Divitiacum Eduum curiosius admonet, quantum reipublice
Abbreviated transcription (Latin):
bellum graue contra cesarẽ parari
ire ad eos et ꝑicłis sese obuiu ferte
disposuit. Confestĩ igit motis cast̾s
quintodecimo die belgañi fines
attigit. insperato aduentu motire¬
mulegatos ad eum principes ciu¬
tatis duos mittũt excusantes in¬
nocentia. Non se cũ reliquis ꝯui¬
rasse. Imo quidem suessiones fres
ac proximos suos afurore publico
retrahere uoluisse. Neq ullo ĩgeĩo
potuisse. tantũ enĩ ẽẽ ꝯiuratõnis
impetum ut frenari nequeat. Cõ¬
iurasse aũt belgas omines et cum
his germanos qui eis rhenũ hĩta¬
rent se abelli ꝯsiliis alienos.itaq
deditõnemet obfides/ et oppidaet
frum̃tu et omẽ genus obseqii pro¬
ptis offerre animus. c ũq erhis ia
infidem receptis quereret scrupu¬
loso de uiribus hostiũ cõꝑit eos ã¬
tiquam agermanis originẽ du¬
ceremhenũq olun trasgressos oẽz
sepe galliam uexasse. populosq su¬
is sedib eiecisse auctis deniq u¬

Expanded text:
bellum grave contra Cesarem parari, bellum grave contra Cesarem parari, ire ad eos et periculis sese obvium ferre disposuit. Confestim igitur, motis castris, quintodecimo die Belgarum fines attigit. Insperato adventu moti Remi legatos ad eum principes civitatis duos mittunt, excusantes innocentiam: non se cum reliquis coniurasse, immo quidem Suessiones, fratres ac proximos suos, a furore publico retrahere voluisse, neque ullo ingenio potuisse; tantum enim esse coniurationis impetum, ut frenari nequeat; coniurasse autem Belgas omnes et cum his Germanos, qui cis Rhenum habitarent; se a belli consiliis alienos; itaque deditionem et obsides et oppida et frumentum et omne genus obsequii promptis offerre animis. Quumque ex his iam in fidem receptis quereret scrupulose de viribus hostium, comperit eos antiquitus a Germanis originem ducere Rhenumque olim transgressos omnem sepe Galliam vexasse populosque suis sedibus eiecisse, auctis denique v
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ad bellu gallorũ reliquorũ ꝯsiliiᷤᷤ
ugerent quib urgendi quoque
eãe erant uarie. quibusda ut indi¬
ficare germanos in galiis egre tu¬
lerant sic ibidem romanos hiberna¬
re et ꝑpetuas sedes eligere aĩo nncħ̾
equiore ferentibus. Aus causa ert
sola uanitas.et stultoru aĩs nouã¬
daru rerũ semꝑ innata cupiditas
eiant quibus abunde opes afflue¬
rent ad oducendos hoĩes. et hac
uia ĩ populis peminẽtia et quasi
queda sibi regna cõflarẽt qd roã¬
nis imꝑantibus equatisq rebus
omnib se ut soliti erant facere pos¬
se diffiderẽt sane his rumoribus
cesar motus duas nũc etiã legioẽs
citeriore scribit in gallia. easq ꝑ
quintũ pediũ legatũ suũ ulteriorẽ
in galliam transmittit ip̃e mox se¬
quit᷑. et senonibus prorimisq bel¬
gar̃ curã inquirẽdi statũ ꝓpositũ¬
qr hostiũ imponit quib haud du¬
bie unanummi assertiõe referentib

Expanded text:
quod ad bellum Gallorum reliquorum consiliis quod ad bellum Gallorum reliquorum consiliis urgerentur. Quibus urgendi quoque cause erant varie; quibusdam, ut nidificare Germanos in Galliis egre tulerant, sic ibidem Romanos hibernare et perpetuas sedes eligere animo nichil equiore ferentibus; aliis causa erat sola vanitas et stultorum animis novandarum rerum semper innata cupiditas; erant, quibus abunde opes affluerent ad conducendos homines, et hac via in populis preeminentiam et quasi quedam sibi regna conflarent, quod Romanis imperantibus equatisque rebus omnibus se, ut soliti erant, facere posse diffiderent. Sane his rumoribus Cesar motus duas nunc etiam legiones citeriore scribit in Gallia, easque per Quintum Pedium, legatum suum, ulteriorem in Galliam transmittit; ipse mox sequitur et Senonibus proximisque Belgarum curam inquirendi statum propositumque hostium imponit. Quibus haud dubie unanimi assertione referentibus
Abbreviated transcription (Latin):
iactu sortiũ dillatu beneficio cesa¬
ris saluum ẽẽ. Collega quoq eius
re in uentus metiꝰ et cesari p̾sẽtatꝰ
auxit gaudiũ ¶hac uictoria diuł¬
gata sueui qui ad rhenũ transifĩ
ꝯuenerãt retrocessere effuseq do¬
mos suas ac trepide repetẽtes a
finitimis magna strage deleti sũt
magnosq in germania et ĩga¬
llia rer motus huiꝰ prelii euẽtus
excinerat. Cesar aũt estate una du¬
ab inclitus uictoriis insequaos
paulo añ ꝙͣ tp̃s erigeret in hiberna
ꝑduxit exercitũ quib labienum
preficiens ip̃e citeriore ĩ galliam
properauit.
gallia demoranti
et fame uocib et
labieni litteris nũ¬
ciat belgas quos
gallor p̃cipuos ẽẽ mõstrauimus
ꝯiurasse omẽs aduersus populũ
romanũ et inreirando et obsi¬
dib ꝯuiratõe firmata Rei huiꝰ cãz
ẽẽ multiplicem. unã ꝙ timerent
ne statu suꝑioris gallie ꝯpoĩto ad
eos exordine ueniretur. Alteraz.

Expanded text:
iactu sortium dilatum beneficio Cesaiactu sortium dilatum beneficio Cesaris salvum esse. Collega quoque eius reinventus Metius et Cesari presentatus auxit gaudium. Hac victoria divulgata, Suevi, qui ad Rhenum transituri convenerant, retrocessere, effuseque domos suas ac trepide repetentes a finitimis magna strage deleti sunt; magnosque in Germania et in Gallia rerum motus huius prelii eventus exciverat. Cesar autem estate una duabus inclitus victoriis, in Sequanos paulo ante, quam tempus exigeret, in hiberna perduxit exercitum, quibus Labienum preficiens ipse citeriorem in Galliam properavit. Gallia demoranti, et fame vocibus et Labieni literis, nuntiatur Belgas, quos Gallorum precipuos esse monstravimus, coniurasse omnes adversus populum romanum, et iureiurando et obsidibus coniuratione firmata. Rei huius causam esse multiplicem: unam, quod timerent, ne, statu superioris Gallie composito, ad eos ex ordine veniretur; alteram,
Abbreviated transcription (Latin):
in ripa citeriore amnis inuẽta so¬
lus in aduersam ripam se ꝓripuit.
Reliqui pene omẽs instante roma¬
no equitatu fuge medio piere. In
quibus due ariousti cõiuiges alt̾a
sueua. norica altera. quañi prima
domo digredines eduxerat. seḋaz
dum in galliis morã trahit duxe¬
rat. filiarum quoq altera cesa fuit
capta alt̾a .G. ualerius quẽ ab ano¬
iusto captum memorauimꝰ ĩ ip̃m
cesarem hostem in sequentez dũ
tribus cathenis uĩctus traheretur
incidit / quo nil letius in tota illa
uictoria cesar uidit. Suma sibi le¬
ticia ac noluptas fuit uirũ talez
tamq ei familiare crudelissims
hostiiz manib quib ip̃e eũ ob¬
iecerat creptũ recepisse.Neq de su
a ꝓsperitate aliqd amici miseria di¬
minutũ. Ille uero iam liber flebłe
ridicłum renarrabat. Corã se fuisse
de sua salute sortib in quisitũ. An
scilicet statim flamis exurendus
cẽt an in tp̃s aluid differẽdus seq

Expanded text:
in ripa citeriore amnis inventa soin ripa citeriore amnis inventa solus in adversam ripam se proripuit. Reliqui pene omnes, instante romano equitatu, fuge medio periere; in quibus due Ariovisti coniuges, altera Sueva, Norica altera, quarum primam domo digrediens educerat, secundam, dum in Galliis moram trahit, duxerat. Filiarum quoque altera cesa fuit, capta altera. G. Valerius, quem ab Ariovisto captum memoravimus, in ipsum Cesarem hostem insequentem, dum tribus catenis vinctus traheretur, incidit; quo nil letius in tota illa victoria Cesar vidit. Summa sibi letitia ac voluptas fuit virum talem tamque ei familiarem crudelissimis hostium manibus, quibus ipse eum obiecerat, ereptum recepisse, neque de sua prosperitate aliquid amici miseria diminutum. Ille vero iam liber flebile ridiculum renarrabat, coram se fuisse de sua salute sortibus inquisitum, an scilicet statim flammis exurendus esset, an in tempus aliud differendus; seque
Abbreviated transcription (Latin):
plurimis exppłis germanorũ ĩgẽ¬
tem aciem instruxit:atq ita oe̾
ex̾citum redis et currib cireũclu¬
sit ut nulla fuge spes presertĩ eꝗti¬
bus suꝑeẽt. fuer̃t et uiris ĩtermi¬
xte fatiloque de quib diximꝰ mu¬
lieres alieq uiros secute fletibus
altis orantes ne romanis ad ẜui¬
tium traderent᷑. cõcurrerũt auter
tanto impetu germani ut ꝯsũp¬
to mor spatio qd acies dirimeba
iactandi pila nulla occasio supeẽt
aut facultas. proiectis ergo missi¬
libr res gladus acta ẽ. eũctu aliq̃n¬
diu dubio. fracta tandez ꝑtinatia
germanorũ omẽs terga uerterũt
et dimuptis obicib plaustrorũ qbꝰ
firmasse acie dux sꝑabat usq ad
rheni ripam fuga ppetua fuit. Cuiꝰ
alueũnando quidar alii pusna¬
iuguis transier̃t quo ex numero
ip̃e fuit arioiustus. qui deposita cre¬
do suꝑbie sua sarciã que tanta erat.
ut eam nec germana capet nec
gallia tolleraret cunba unica can

Expanded text:
plurimis ex populis Germanorum ingenplurimis ex populis Germanorum ingentem aciem instuxit, atque ita omnem exercitum rhedis et curribus circumclusit, ut nulla fuge spes presertim equitibus superesset. Fuerunt et viris intermiste fatiloque, de quibus diximus, mulieres alieque viros secute, fletibus altis orantes, ne Romanis ad servitium traderentur. Concurrerunt autem tanto impetu Germani, ut, consumpto mox spatio, quod acies dirimebat, iactandi pila nulla occasio superesset aut facultas. Proiectis ergo missilibus, res gladiis acta est, eventu aliquandiu dubio. Fracta tandem pertinacia Germanorum, omnes terga verterunt, et, diruptis obicibus plaustrorum, quibus firmasse aciem dux sperabat, usque ad Rheni ripam fuga perpetua fuit, cuius alveum nando quidam, alii parvis navigiis transierunt; quo ex numero ipse fuit Ariovistus, qui, deposita, credo, superbie sue sarcina, que tanta erat, ut eum nec tota Germania caperet nec Gallia toleraret, cimba unica casu
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ arioiustus intelligens magͦ
ꝑte pedestris exercitus et oĩ eq̃¬
tatu ĩ misso turbare rem uoluit nͦ
ualuit ita deuoti erant omẽs ad
impium cesans exeqñdu. Iam
duo inter romana castra coarcta¬
tus hostis et multis insultib lace¬
situs castris tñ ꝑtinacit̾ se teneba
qd̃ cũ cesar admirans ex captiuiᷤᷤ
inquireret quid cause eẽt ꝙ ger¬
mani bellacissimi hoĩes sic bella
metuerẽt dep̃hendit eos sortibus
muliercularum castra sequentiũ
absterritos ne añ nouã lunã maũ
cũ hoste ꝯsererent. cũq morẽ ger¬
manoru ꝑuetustũ eẽ ut talibus
sortilegiis regerent. Cesar gͦ cui
nulla uideretur grauior iactura
ꝙ̃ tp̃ris uix ad huc triduo expecta¬
to firmauit qd ingenio nõ posset
ui aꝑta hostes ĩ preliũ elicerẽ. Ita¬
qr sius castris duob dimisso ge¬
mino p̃sidio cum omnib copiis
castra hostiũ in uadit. uidens ari¬
oiustus trahi amplius r̃e ñ posse

Expanded text:
Quod Ariovistus intelligens, magna Quod Ariovistus intelligens, magna parte pedestris exercitus et omni equitatu immisso, turbare rem voluit nec valuit: ita devoti erant omnes ad imperium Cesaris exequendum. Iam duo inter romana castra coartatus hostis, et multis insultibus lacessitus, castris tamen se pertinaciter tenebat. Quod quum Cesar admirans ex captivis inquireret, quid cause esset, quod Germani, bellacissimi homines, sic bella metuerent: deprehendit eos sortibus muliercularum castra sequentium absterritos, ne ante novam lunam manum cum hoste consererent, eumque morem Germanorum pervetustum esse, ut talibus sortilegiis regerentur. Cesar vero, cui nulla videretur grarior iactura, quam temporis, vix adhuc triduo expectato, firmavit, quod ingenio non posset, vi aperta hostes in prelium elicere. Itaque suis castris duobus dimisso gemino presidio, cum omnibus copiis castra hostium invadit. Videns Ariovistus trahi amplius rem non posse,
Abbreviated transcription (Latin):
is. parantes cãm sui aduentus ex¬
promere loqui uetuit et uĩda ꝯclu¬
sit. ¶ hoc fc̃o statim inde discessit
et sex milia passuum ꝓpe cesarem
castra metatus est.cũq ip̃m locũ
die proximo mutauit. et dimissis
millia passuũ ab altera ꝑte ꝯsedit
quo scilicet cõmeatus inde uẽtu¬
ros ad cesarem impediret. Cesar
aũt quotidie instructa aciẽ castris
educens pugne copiam hostibus
faciebat. a rioiustus se castris assid¬
duc ꝯtinebat sex tñ equitũ milia
et totide expeditissimorũ peditũ
incesserent. Id uõ cũ dieb quĩq
ꝯtimus actum eẽt cognito cesar
hostiũ ꝓpoĩto nõ diutius tulit se
comeatib intercludused castra
hostium transcendẽs ad sexcẽtos
nõ amplius passus locuz nouis
castris idoneu occupauit. et p̃¬
sagiens barbarum obstiturũ tres
acies ordinauerat. quarũ due ĩ
hostẽ u̾se et impreliũ intente eẽrt
tercia metãdis castris incũberet.

Expanded text:
is? Parantes causam sui adventus exis? Parantes causam sui adventus expromere loqui vetuit et in vincula conclusit. Hoc facto, statim inde discessit et sex millia passuum prope Cesarem castrametatus est, eumque ipsum locum die proximo mutavit, et, dimissis millia passuum ab altera parte consedit, quo scilicet commeatus inde venturos ad Cesarem impediret. Cesar autem quotidie instructam aciem castris educens pugne copiam hostibus faciebat. Ariovistus se castris assidue continebat; sex tamen equitum millia et totidem expeditissimorum peditum incesserent. Id vero quum diebus quinque continuis actum esset, cognito Cesar hostium proposito non diutius tulit se commeatibus intercludi, sed castra hostium transcendens ad sexcentos non amplius passus locum novis castris idoneum occupavit; et presagiens barbarum obstiturum tres acies ordinaverat, quarum due in hostem verse et in prelium intente essent, tertia metandis castris incumberet.
Abbreviated transcription (Latin):
barico cõmittẽda. Ne ꝗs forte su¬
bitus motus inter uerba ꝯsurge¬
ret uñ sibi aliqua ꝯflari posset in¬
famia Rursus et legatos mitti
ꝑiculosissimu iudicabat fidosq
homines nãq alios nõ misisset
barbaris obici rõe modestiaq ca¬
rentibus. Consiliũ tandem cepit
ut Gaio ualerio procillo gallice o¬
rignus set romane uirtutis ado¬
lescenti et romano ciui legatõnis
h̾ce munus imponeret et propt̾
eximiã erga imꝑatorẽ fidẽ et ꝓpt̾
lingue gallice noticia. quã ip̃e e¬
tiam ario iustus diu galliis ĩ cim¬
bendo didicerat. addidit ei colle¬
gam.m. oxtiũ arioiusti ip̃iꝰ hospi¬
tem ꝙ in hos duos et origuns et
hospitii iure minime seniturus
barbarus uideret᷑. S neq illis ho¬
spitiũ neq origo neq ius gentiũ
ualuit. Illico enĩ ut ad se ueĩentes¬
illos uidit audiente exercitu qͣi
rapidus exclamauit. et quo ĩꝗd
an quid rei est uobis in castris me¬

Expanded text:
barico committendam, ne quis forte subarico committendam, ne quis forte subitus motus inter verba consurgeret, unde sibi aliqua conflari posset infamia. Rursus et legatos mitti periculosissimum iudicabat fidosque homines, namque alios non misisset, barbaris obici ratione modestiaque carentibus. Consilium tandem cepit, ut Gaio Valerio Procillo, gallice originis, sed romane virtutis adolescenti et romano civi, legationis huiusce munus imponeret, et propter eximiam erga imperatorem fidem, et propter lingue gallice notitiam, quam ipse etiam Ariovistus diu Galliis incumbendo didicerat. Addidit ei collegam Marcum Metium, Ariovisti ipsius hospitem, quod in hos duos et originis et hospitii iure minime seviturus barbarus videretur. Sed neque illis hospitium necque origo neque ius gentium valuit. Illico enim ut ad se venientes vidit, audiente exercitu, quasi rabidus exclamavit: Et qualiter an quid rei est vobis in castris me
Abbreviated transcription (Latin):
missiliũ in ad u̾sos iacerent. Nã
et si legionis quã p̃sidio sibi de¬
legerat ad uersus p̃sentẽ hostiũ
equitatũ tutũ satis ẽẽ cͥtam̃ inte¬
lligeret.timuit tñ ut erat fame
studiosissimus ne forte sermo uul¬
gans sepe culpam a nocentibus
ad in sortes uertere solitus sibi a¬
put gentes ĩponeret ꝙ hostem
colloquio circũueĩre uoluisset.¬
¶ Ceterũ ubi in castra est reditũ
cognitũq qua suꝑbia ariouistuᷤ
gallia quasi sua romanis int̾¬
diceret. quoue impetu sui iactis
in romanos tellis colloquiũ pre¬
uertissent mirũ in modu creue¬
re aĩ cñtorũ ardorq pugnãdi
post biduũ nutãte quantũ intel¬
ligi dat᷑ aĩo misit iterũ ario iust̾
ad cesarem uelle se de reb agi ce¬
ptis nec ꝑfcĩs secũ si ei placeat la¬
tius agere alioquim esuis aliqͦs
ad se mitti petiit cum quib ut ẽ
cesare loqui posset. Non censuit ce¬
sarrem pacificam furori iterũ bar¬

Expanded text:
missilium in adversos iactarent. Nam missilium in adversos iactarent. Nam etsi legionis, quam presidio sibi delegerat, adversus presentem hostium equitatum tutum satis esse certamen intelligeret, timuit tamen, ut erat fame studiosissimus, ne forte sermo vulgaris, sepe culpam a nocentibus ad insontes vertere solitus, sibi apud gentes imponeret, quod, hostem colloquio circumvenire voluisset. Ceterum ubi in castra est reditum, cognitumque qua superbia Ariovistus Gallia quasi sua Romanis interdiceret, quove impetu sui iactis in Romanos telis colloquium pervertissent, mirum in modum crevere animi cunctorum ardorque pugnandi. Post biduum nutante, quantum intelligi datur, animo misit iterum Ariovistus ad Cesarem, velle se de rebus agi ceptis nec perfectis secum, si ei placeat, latius agere; alioquin ex suis aliquos ad se mitti petiit, cum quibus, ut cum Cesare, loqui posset. Non censuit Cesar rem pacificam furori iterum bar
Abbreviated transcription (Latin):
meritos in sua aduersitate dese¬
rere. Gallia sane nõtam arioui¬
sti eẽ ꝙͣ romanorũ/ qui añ euz
per qntũ fabiũ maximu hunc
ultimũ ruthenos ⁊ aluernos ga¬
lorum ppłos domuissent. p̾mi¬
q armis possessionẽ gallie app̃¬
hendissent. hoc inter utrãq uic¬
toriam interesse ꝙ lib̾tatez quar
arionistus uictis abstulerit roũ
reliquissent. eãq illis ĩꝑpetun
saluam uellent ita eni senatu
cẽsuisse ut galli in lib̾tate uiue¬
rent et sius legib uterent᷑ atq
ĩo romanorũ in galia tũ ãtiqui
tũ iustius ĩꝑium ẽẽ ꝙͣ illius. Qd̃
siquis forte huic senatus uiditio
obstiterit eam sat uistam causa
ẽẽ bellorũ ¶Hec dicenti ⁊ płra
etiã nũc dicturo cesari nũtiatur
equitatũ ario uisti propiꝰ ad mo¬
dũ iam tela iactare. et in eo rem
ẽẽ ut preliũ in choetur. Itaq cesa
ĩ expleto ẜmone diggredit᷑. et
reusus ad suos imꝑat neqd oĩo

Expanded text:
meritos in sua adversitate desemeritos in sua adversitate deserere; Galliam sane non tam Ariovisti esse, quam Romanorum, qui ante eum per Quintum Fabium Maximum hunc ultimum Ruthenos et Alvernos, Gallorum populos, domuissent, primique armis possessionem Gallie apprehendissent; hoc inter utramque victoriam interesse, quod libertatem, quam Ariovistus victis abstulerit, Romani reliquissent eamque illis in perpetuum salvam vellent; ita enim senatum censuisse, ut Galli in libertate viverent et suis legibus uterentur, atque ideo Romanorum in Gallia tum antiquius tum iustius imperium esse, quam illius; quod si quis forte huic senatus iudicio obstiterit, eam sat iustam causam esse bellorum. Hec dicenti et plura etiam nunc dicturo Cesari nuntiatur equitatum Ariovisti propius admotum iam tela iactare, et in eo rem esse, ut prelium incohetur. Itaque Cesar, inexpleto sermone, digreditur, et reversus ad suos imperat, ne quid omnino
Abbreviated transcription (Latin):
ud suspicari nisi te gentis extͥne
nichil ad uos ꝑtinẽtis frat̾nita¬
te simulata ad mei solius exci¬
dium in gallias exercitũ addu¬
xisse quẽ nisi abiens mature de¬
duxeris. Non pro amico set pro
hoste te futurũ scito. Et si p̃lio ꝯ¬
gredim̃ teq ego forte uictor occi¬
dero. unũ dica qd̾ ut reor nescis
Non me solũ infesto hoste libera¬
uero.sed multoru quoq pͥncipũ
romanoꝵ gr̃am hac una michi
cede quesiero qui nil magis ꝙ̃
te ꝑditum optant. Idq michi
ꝑ nũcios intimar̃it ut intelligaᷤ
ꝙͣ cans patrie ⁊̃ tue scis. sin abi¬
eris galliãq michi uacua expe¬
ditamq reliquenis magno ego
te premio prosequar abeunte
noĩatim quecũq geri bella uo¬
lueris ego illa ceu semel pro oi¬
bus stipendio accepto sine ullo
tuo discrimine ac labore ꝯficiam.
ruit cur ceptis absistere nullo
mõ posset neq eĩz sui aut roma¬
ni moris socios atq amicos bñ

Expanded text:
ud suspicari, nisi te gentis externe ud suspicari, nisi te gentis externe nichil ad vos pertinentis fraternitate simulata ad mei solius excidium in Gallias exercitum adduxisse? Quam nisi abiens mature deduxeris, non pro amico, sed pro hoste michi te futurum scito; et, si prelio congredimur teque forte ego victor occidero, unum dicam, quod, ut reor, nescis: non me solum infesto hoste liberavero, sed multorum quoque principum romanorum gratiam hac una michi cede quesiero, qui nil magis, quam te perditum, optant; idque michi per nuntios intimarunt, ut intelligas, quam carus patrie etiam tue sis. Sin abieris Galliamque michi vacuam expeditamque reliqueris, magno ego te premio prosequar abeuntem: nominatim quecumque geri bella volueris, ego illa, ceu semel pro omnibus stipendio accepto, sine ullo tuo discrimine ac labore conficiam. ruit; cur ceptis absistere nullo modo posset; neque enim esse sui aut romani moris socios atque amicos bene
Abbreviated transcription (Latin):
ferũt cur non tributa ꝑsoluant
que pro pace ꝯuenerint. et hac¬
tenus sine ꝯtraditõe ꝑsoluernt
Qd de multitudine germanor
dicis hanc ingallias nõ cuiꝰꝙͣ ĩ
uirie set mee defensioĩs gratia
traduco. Idq uł hinc pat̾et ꝙ
rogatus ueni bellũq nõ intulli
s repuli amiticia sane ppłi roãĩ
ut decori p̃sidioq michi eẽt appe¬
tii.si ĩ ꝯtrariu uerserit cupidius
ctiam illam abitiã ꝙͣ asumpsi uer¬
get aũt in ꝯtrariu si michi ius
meũ longo usu p̃scriptu seder
obsides ac tributa subtrahitis
adde ꝙ prius ego ꝙͣ tu ĩ gallias
ueni. ut mirer quid tibi negotii
in proiũtia mea sit sunt ut uob̾
sic et michi fines quida et sicut
uuque agẽm uestros urũpendo
sic in uiste̾ nos fines irũpitis. Set
eĩ romanorũ fratres eduos dicis
Non sum adeo rudis ac barbarus
ut ignorẽ. Neq uos urĩs ĩbellis
eduoꝵ ope neque illos in suis ue¬
stro usos auxilio. Quid supest ali¬

Expanded text:
eferunt, cur non tributa persolvant, eferunt, cur non tributa persolvant, que pro pace convenerint, et hactenus sine contradictione persolverint? Quod de multitudine Germanorum dicis, hanc in Gallias non cuiusquam iniurie, sed mee defensionis gratia traduco; idque vel hinc patet, quod rogatus veni bellumque non intuli, sed repuli. Amicitiam sane populi romani, ut decori presidioque michi esset, appetii: si in contrarium verserit, cupidius etiam illam abiiciam, quam assumpsi. Verget autem in contrarium, si michi ius meum longo usu prescriptum, sedes, obsides ac tributa subrahitis. Adde, quod prius ego, quam tu, in Gallias veni, ut mirer quid tibi negotii in provincia mea sit. Sunt, ut vobis, sic et michi fines quidam; et sicut inique agerem vestros irrumpendo, sic iniuste vos nostros fines irrumpitis. Sed enim Romanorum fratres Eduos dicis. Non sum adeo rudis nec barbarus, ut ignorem neque vos vestris in bellis Eduorum ope, neque illos in suis vestro usos auxilio. Quid superest ali
Abbreviated transcription (Latin):
redderet germanos si emittẽ for¬
sitan nõ posset ad saltẽ ne alios ĩ
gallias transportaret. ¶Barbarus
ad in geniũ reuersus plenum
suꝑbiẽ iactantieq responsum
reddidit. Et primo quidem uirtu¬
tes ip̃e et res suas multis laudibꝰ
extulit. Qd̾ ad transitum in gal¬
lias attineret transisse quidem
se nõ sponte s coactum precib
galloru. Et noli Inquit o cesar
opinan sine magna premiorũ
spe et promissis ingentib me
ꝓpinquos et patriam dimisisse
habeo ego sedes ingallia. habeo
et obsides et tributa. Nichil horũ
ui s gallorũ oĩa uolũtate preter
tributa que Iure belli uictis ĩ po¬
sui. qd nõ ego ꝗdem bellu illis
sed ip̃i primũ intulerũt. omẽs
enĩ simul gallie ppłi ꝯtra me⁊
arma mouerũt quos ego omẽs
uno prelio uici. si deceptos se uł
insidiis circũ uentos dicant nõ
recuso pugnare iteru.certãq
uictoria im ambigua fortune
lance reponere. sin pacẽ bello p̃¬

Expanded text:
redderet; Germanos, si emittere forredderet; Germanos, si emittere forsitan non posset, at saltem ne alios in Gallias transportaret. Barbarus ad ingenium reversus plenum superbie iactantieque responsum reddidit, et primo quidem virtutes ipse et res suas multis laudibus extulit. Quod ad transitum in Gallias attineret, transisse quidem se non sponte, sed coactum precibus Gallorum. Et noli, inquit, o Cesar, opinari sine magna premiorum spe et promissis ingentibus me propinquos et patriam dimisisse. Habeo ego sedes in Gallia, habeo et obsides et tributa. Nichil horum vi, sed Gallorum omnia voluntate, preter tributa, que iure belli victis imposui, quod non ego quidem illis, sed ipsi primum intulerunt. Omnes enim simul Gallie populi in me arma movere, quos ego omnes uno prelio vici. Si deceptos se vel insidiis circumventos dicant, non recuso pugnare iterum certamque victoriam in ambigua fortune lance reponere: sin pacem bello pr
Abbreviated transcription (Latin):
senatus erga illum ꝙ regem eñ
ꝙ amicũ dixisset ꝙ amplissimis
munerib honorasset. que ẽgo ɨ¬
gratiora ẽẽ debueñt. quo et in
alios rariora et in ip̃m gratis ab¬
sq ip̃ius collata eẽnt meritis ⁊
absq notitia Idq sibi cũ senatus
eximia liberalitate tñ ip̃ius cesa¬
ris efficaci oꝑa ꝯtigisse. Secũda
ps de eduoru cũ romanis anti¬
qua necessitudine ꝑꝑ quã nullo
mõ possẽt salua honestate desti¬
tui preserti cũ añ romanã quoq
amiticiã tocius gallie pͥncipatu
sine lite possedennt. Solere aute
romanos amicorũ fortunas nõ
tin deffendere s augere. eduos
gͦ florẽtissimo in statu suo roãnã
amiticiã ꝯsecutos sub eadẽ postea
pͥncipatũ ẜ uitio prosꝑitatẽ cala¬
mitatib ꝑmutasse qua fronte
quo ue animo tolerari posse. finiꝰ
fuit ut peteret eadem ip̃a que le¬
gator ore petierat. bello in eduos
atq in uiriis abstineret. obsides

Expanded text:
senatus erga illum, quod regem eum, senatus erga illum, quod regem eum, quod amicum dixisset, quod amplissimis muneribus honorasset, que eo gratiora esse debuerint, quo et in alios rariora, et in ipsum gratis absque ipsius collata essent meritis et absque notitia; idque sibi cum senatus eximia liberalitate, tum ipsius Cesaris efficaci opera contigisse; secunda pars de Eduorum cum Romanis antiqua necessitudine, propter quam nullo modo possent salva honestate destitui, presertim quum et ante romanam quoque amicitiam totius Gallie principatum sine lite possederint; solere autem Romanos amicorum fortunas non tantum defendere, sed augere; Eduos ergo, florentissimo in statu suo romanam amicitiam consecutos, sub eadem postea principatum servitio, prosperitatem calamitatibus permutasse, qua fronte quove animo tolerari posse? Finis fuit, ut peteret eadem ipsa, que legatorum ore petierat: bello in Eduos atque iniuriis abstineret, obsides
Abbreviated transcription (Latin):
duritie desiturũ. Colloquio dies
ꝗutus ꝯstituit᷑. Orauit tñ ariomi¬
stus nequos secum pedites cesa
ad duceret. alioqn nõ se ad diẽ
colloquii uenturu. timere eniz¬
se ab illis insidias. Noluit cesar
hac de cã rem quam putabat u¬
tillẽ impedirised decimã legioẽ
dum ad colloquiũ iret galloru
qui ĩ castris erant eqs imposuit
ut equitum spem falleret pedites
metuente. Et ip̃e si res poscẽtͣ fi¬
dissimo oĩur p̃sidio uti posset.¬
Qua in re iocatũ unũ ex peditib
nõ melegat᷑ accepimꝰ. plus ĩꝗt
cesar prestat ꝙͣ promisit. dixit eĩ
se deciã legionez loco choortis p̃¬
torie hĩturum Eece equites nos
facit. Erat exiguus tumulus pla¬
nitiei ingent̾is ĩ medio locus a¬
ꝑtus ab utrisq castris equo spa¬
tio semotus. legio cesaris equis
imposita ducentis passib pari i¬
tidem interuallo anoisti eqtatꝰ
abstiterat. ¶Or̃onis cesaree pͥa
pars fuit cõmemorato bñficiorũ

Expanded text:
duritie destiturum. Colloquio dies duritie destiturum. Colloquio dies quintus constituitur. Oravit tamen Ariovistus, ne quos secum pedites Cesar adduceret, alioquin non se ad diem colloquii venturum; timere se enim ab illis insidias. Noluit Cesar hac de causa rem, quam putabat utilem, impediri, sed decimam legionem, dum ad colloquium iret, Gallorum, qui in castris erant, equis imposuit, ut equitum specie falleret pedites metuentem, et ipse, si res posceret, fidissimo omnium presidio uti posset.Qua in re iocatum unum ex peditibus non ineleganter accepimus: Plus, inquit, Cesar prestat, quam promisit. Dixit enim se decimam legionem loco cohortis pretorie habiturum: ecce equites nos facit. Erat exiguus tumulus planitiei ingentis in medio, locus apertus, ab utrisque castris equo spatio semotus. Legio Cesaris equis imposita ducentis passibus, pari itidem intervallo Ariovisti equitatus abstiterat. Orationis cesaree prima pars fuit commemoratio beneficiorum
Abbreviated transcription (Latin):
ptissime ¶Cesar ꝑ diuitia eũ cui
płimu fidebat itinere p̾parato no¬
cte castra mouit.ut qd̾ iratus edi¬
xerat placatus impleret et ãbi¬
tis ꝗnquaginta passuũ milibus
qua planius ꝑgeret᷑ ꝯtinuo iti¬
nere dierum septem hosti ꝓximꝰ
scũs ut inter amboru castra nõ¬
nisi quatuor et iugĩti milia pas¬
suum int̾ressent ꝯstitit qd̾ ubi a¬
noiustus agnouit seu aĩ mutaci¬
one aliquaseu metu forsitã acci¬
dit eĩ nõnũꝙͣ̃ In bello ut pars
una uchem̃t̾ alteram timẽsmõ
minus ab altera timeat. Ceter
quacũq motus ex cã legatos mi¬
sit ad cesarem colloqo se paratuz
offerens. ꝙ uicinitas sibi faciluiᷤ
fecisset ac tutius. Non recusauit
cesar neq despexit oblatõez. neq
aliter ꝙͣ in optimã ꝑtem int̾pre¬
tatus est.ad mentẽ scilicet sanio¬
rem rediisse sisq et rei. p. bñ¬
ficiis obstrictũ coactũq peticioĩs
equitate cũta deliberante cepta

Expanded text:
ptissime. Cesar per Divitiacum, cui ptissime. Cesar per Divitiacum, cui plurimum fidebat, itinere preparato nocte castra movit, ut, quod iratus edixerat, placatus impleret; et ambitis quinquaginta passuum millibus, qua planius pergeretur, continuo itinere dierum septem hosti tam proximus factus, ut inter amborum castra nonnisi quatuor et viginti millia passuum interessent, constitit. Quod ubi Ariovistus agnovit, seu animi mutatione aliqua, seu metu forsitan accidit enim nonnumquam in bello, ut pars una vehementer alteram timens non minus ab altera timeatur, ceterum quacumque motus ex causa, legatos misit ad Cesarem, colloquio se paratum offerens, quod vicinitas sibi facilius fecisset ac tutius. Non recusavit Cesar neque despexit oblationem, neque aliter, quam in optimam partem, interpretatus est, ad mentem scilicet saniorem rediisse, suisque et rei publice beneficiis obstrictum coactumque petitionis equitate cuncta deliberantem cepta
Abbreviated transcription (Latin):
lo modo possit. Exꝑturu tñ se ꝙͣ¬
primũ qd̾ alioqn dilatur fuerit.
an romanis metus ĩmẽtib no¬
ua pestis an uirtus solita pudor¬
qr plus possit. Edicere ig̃ iã hinc
se ut noxte proxima uasa collig̃t
castraq moueant. idq illos se sp¬
are feuros alacriteratq enixe sola
spes eũ falleret nec euntẽ ĩ bellu
ꝗsꝙͣ alius sequeretur iturũ se tñ
sola cũ decima legione de ciꝰ fide
nulla sibi eẽt hesitatio. et hãc sibi
pretoriã choortẽ fore. o uũ uniꝰ
uiri uirtus ac facundia quantũ
sepe possit ĩ płimos. quãta his ho¬
ruq similibus. et ꝙͣ repentina ⁊¬
mutatio animorũ. quantus ex
algenti metu feruor andatie ꝙͣ¬
ca totis castris alacritas noĩatiz
deciã legio ꝑtribunos sibi gr̃as e¬
giti tali sui ducis honestata uidi¬
tio. Relique omẽs impatori offẽ¬
so uerbis ac reb satisfacere studu¬
erũt ad bellum et impia cũta por¬

Expanded text:
lo modo possit. Experturum tamen se qulo modo possit. Experturum tamen se quamprimum, quod alioquin dilaturus fuerit, an romanis metus in mentibus, nova pestis, an virtus solita pudorque plus possint. Edicere igitur iam nunc se nocte proxima vasa colligant, castraque moveant, idque illos se sperare facturos alacriter atque enixe. Si spes eum falleret nec euntem in bellum quisquam alius sequeretur, iturum se tamen sola cum decima legione, de cuius fide nulla sibi esset hesitatio, et hanc sibi pretoriam cohortem fore. Mirum unius viri virtus ac facundia quantum sepe possit in plurimos, quanta his horumque similibus et quam repentina mutatio animorum, quantus ex algenti metu fervor audacie, quanta totis castris alacritas. Nominatim decima legio per tribunos sibi gratias egit, tali sui ducis honestata iudicio. Relique omnes imperatori offenso verbis ac rebus satisfacere studuerunt, ad bellum et imperia cuncta prom
Abbreviated transcription (Latin):
nu euenisset nõ id militu urtu¬
te.set ariousti ꝯsilio gestũ ẽe. qui
cũ se suũq exercitũ multos m̃ses
locis palustrib tenuissetiã de pre¬
lio desꝑantes ic disꝑsas agressus
in oppino fudisset incursu. ꝓuide
nil sibi ac sius ad uictoriã deesse
romana mõ cõstantia nõ desit
Nam qui degeneris eausas metꝰ
ĩfrum̃ti penu̾ria uertantirursuc
andganter facere qui securis sui
ducĩs ĩmisceant. Sibi utiq ia
prouisum quib appłis abunde
frum̃ta supeditẽtur et p̃terea
iam ĩ campis frum̃ta maturesce̾
deniq nec famẽ nec errore uie
quem p̾tendant quidã nec oĩo
aliꝗd obstaretm̃ nõ obstat igna¬
uia minume romanũ malũ. Q̾
uꝰ signa illos nõ secuturos audi¬
erit nõ credere nõ id eĩ nisi uł
adu̾sa fortuna que longe ad eũ
die ab esset ab eorũ signis uł aua¬
ritiasseu scelere aliquo solere con¬
tingere. que de illis suspicari mul¬

Expanded text:
rium evenisset, non id militum virturium evenisset, non id militum virtute, sed Ariovisti consilio gestum esse, qui quum se suumque exercitum multos menses locis palustribus tenuisset, iam de prelio desperantes ac dispersos aggressus inopino fudisset incursu. Proinde nil sibi ac suis ad victoriam deesse, romana modo constantia non desit. Nam qui degeneris causas metus in frumenti penuriam vertant, rursus arroganter facere, qui se curis sui ducis immisceant. Sibi utique iam provisum, quibus a populis abunde frumenta suppeditentur; et preterea iam in campis frumenta maturescere. Denique nec famem nec errorem vie, quam pretendant quidam, nec omnino aliquid obstare, tantum non obstet ignavia, minime romanum malum. Quod vero signa illos non secuturos audierit, non credere; non id enim, nisi vel adversa fortuna, que longe ad eum diem abesset ab eorum signis, vel avaritia seu scelere aliquo solere contingere, que de illis suspicari nul
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽ s ducis meditari et prouidẽ
quib uiis exercitũ ducat quib
artib regat q̃ qm̃ sibi proiusa
sint oĩa frustra eos uanis ac ridi¬
cl̾is terrorib quati. nõ milites
ducẽ ducere. s sequi oportere q̃
iussi sint fidere quide se nõ comi¬
ssuru arioiustu ut ex amico ho¬
stis fiat ppłi.i. Esto aũt male sana
mens precipiter oblitũq sui age̾t
nõ se tam̃ in telligere cur hos tãtos
sibi fingerent pauores. aut de sui
ducis p̾rouidentia aut de propͥa
uirtute diffiderẽt. aut minus de
se sparẽt tali uiro et certe nobili
saltem ac romano ꝙ de gaio man¬
o rustico arpinate sꝑassent patres
corũ qui theutonicos ac cĩbros du¬
obus cruentissimis et post hoĩum
memoriã marimis preliis deles¬
set. Neq uero desperandũ uinci
posse germanos. qui ut romane
de eis uictorie tacerent sepe ab
ip̃is heluctus nũc romano subdi¬
tis impio uicti eẽnt. et si qñ otra¬

Expanded text:
esse, sed ducis, meditari et providere, esse, sed ducis, meditari et providere, quibus viis exercitum ducat, quibus artibus regat; que quoniam sibi provisa sint omnia, frustra eos vanis ac ridiculis terroribus quati. Non milites ducem ducere, sed sequi oportere, qua iussi sint. Fidere quidem se non commissurum Ariovistum, ut ex amico hostis fiat populi romani: esto autem, male sana mens precipitem oblitumque sui ageret, non se tamen intelligere, cur hos tantos sibi fingerent pavores aut de sui ducis providentia aut de propria virtute diffiderent aut minus de se sperarent tali viro, et certe nobili saltem ac romano, quam de Gaio Mario rustico Arpinate sperassent patres eorum, qui Teutonicos ac Cimbros duobus cruentissimis et post hominum memoriam maximis preliis delesset. Neque vero desperandum vinci posse Germanos, qui, ut romane de eis victorie tacerentur, sepe ab ipsis Helvetiis, nunc romano subditis imperio, victi essent; et, si quando contra
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimis metũ secordiãq testã¬
tib. Et iam uulgi trepidatõ ab
inhertib ad egregios uiros ser¬
pens centurionu quoq ⁊ mili¬
tum fortissimos aĩos actigerat.
Et quos fateri metũ uerecũdia
nõ sinebat nõ se hostẽ formida¬
re sed angustias siluestriũ locor
ꝑ plexumq dumis iter et diffi¬
cultatẽ cõmeatuũ dicebãt. hec ad
cesarem cum relata eẽnt nõ igͥr
quãtum in aĩs hoĩu falsa etia
possit oppinio ꝙ̃ primũ hos ter¬
rores excutere institiit prius¬
ꝙͣ in ꝯsternatõne pestiferã coa¬
lestant p̃cipue quia illud inter
cetera ferebatur obtorpiusse a¬
deo omẽs metulut si forte ĩ aciẽ
uelit educere neq signifer ne
miles Imꝑia excepturus sit con¬
uocatis gͦ ad contõne castris
or̃onez huĩt plenamnĩosis exor¬
tatõnib acerrimisq rep̃hensioĩ¬
bus. Qd̃ temeranie ac suꝑbe ꝯsiliiᷤ
se suis ingererentnõ eni militũ

Expanded text:
lacrimis metum socordiamque testanlacrimis metum socordiamque testantibus. Et iam vulgi trepidatio ab inertibus ad egregios viros serpens centurionum quoque et militum fortissimos animos attigerat, et quos fateri metum verecundia non sinebat, non se hostem formidare, sed angustias silvestrium locorum perplexumque dumis iter et difficultates commeatuum dicebant. Hec quum ad Cesarem relata essent, non ignarus quantum in animis hominum falsa etiam possit opinio, quamprimum hos terrores excutere instituit priusquam in consternationem pestiferam coalescant; precipue quia illud inter cetera ferebatur, obtorpuisse adeo omnes metu, ut, si forte in aciem vellet educere, neque signifer neque miles imperia excepturus sit. Convocatis ergo ad concionem castris, orationem habuit plenam animosis exhortationibus acerrimisque reprehensionibus, quod temerarie ac superbe consiliis se suis ingererent. Non enim militum
Abbreviated transcription (Latin):
arce ualidissimus insuꝑ et reñ
copia bellis aptissimus. Nectit it̾
et noctes dieb interserẽs maxi¬
mis itinerib uesũtionẽ añ regis
ad uentũ ꝑuenit. oppidurq in¬
trogressus p̃sidiis oportunis fir¬
mat ¶ hic uõ exercitũ romanũ
in credibilis numor tremorq ꝑ¬
uaserat. mitiũ trahens aquibus¬
dam qui ut fit cesarem non nisi
amiticie iure prosecuti belloru¬
q inexptiiatq ĩo ad oĩa trepidã¬
tes gallos p̃cipue m̾catores de
statu hostiu assidue ĩ quirebant
auditaq molle corporũ ac uir¬
tute et expientia germanorum
quotiensq cum his gallor exer¬
citus cõcurrissẽt ꝯspectũ eorũ to¬
lerare nequiuisse ingẽtem for¬
midinẽ m̃te ꝯceperant. territiq
alios terrebant. Iamq uelut ꝯ¬
tagione quada totis castris ef¬
fuso metu alii simlatis caĩs ne¬
cessarie ꝓfc̃onis mussionẽ flagi¬
tabant alios pudor solus ꝯtine¬
bat sed tristitia oris et int̾du

Expanded text:
arce validissimus, insuper et rerum arce validissimus, insuper et rerum copia bellis aptissimus flectit iter, et noctes diebus interserens maximis itineribus Vesuncionem ante regis adventum pervenit, oppidumque introgressus presidiis opportunis firmat. Hic vero exercitum romanum incredibilis rumor tremorque pervaserat, initium trahens a quibusdam, qui, ut fit, Cesarem nonnisi amicitie iure prosecuti bellorumque inexperti; atque ideo ad omnia trepidantes Gallos precipue mercatores de statu hostium assidue inquirebant; auditaque mole corporum ac virtute et experientia Germanorum, quotiescumque cum his Gallorum exercitus concurrissent, conspectum eorum tolerare nequivisse, ingentem formidinem mente conceperant, territique alios terrebant. Iamque velut contagione quadam totis castris effuso metu, alii simulatis causis necessarie profectionis missionem flagitabant, alios pudor solus continebat, sed tristitia oris et interdum
Abbreviated transcription (Latin):
indomiti germani inter arma
geniti et nutriti humuad imbrẽ
et ad solem iacere soliti qui iam
multis ãnis sub tecto non fuerĩt
ꝯtra omẽ gentem bello ualeãt.
¶his intentũ cesarem eduorũ ac
treueroꝵ uno tp̃re legatoes excine¬
nunt. Edui fines suos uastan no¬
uis populis egermania nuꝑ in
gallias trasuectis querebant Tre¬
ueri in finita multitudinẽ suen¬
or ad rheni ripas duor fratrum
imperio ꝑuenisse nũciabãt tr̃asi¬
tũq moliri. ¶his rumorib Ce¬
sar experrectus ne ꝯuĩgendi co¬
pias daret hostib spatui expedi¬
tissime dispositis que in rẽ erãt
festinãti agnuẽ in ariouistum
proficiscitur. Iam tridui iter exe¬
g̾at. dum egressum illum finib
ad nobłe sequanoꝵ oppidum ue¬
suntionẽ occupandu in genti
cũ exercitu ꝓperare cõpit. Qd̃ sũ¬
mo sibi studio prohibendũ ratꝰ
erat enĩ locꝰ et fluminis ambitu¬
et ubi flumẽ eũ desent mõtana

Expanded text:
indomiti Germani, inter arma indomiti Germani, inter arma geniti et nutriti, humi ad imbrem et ad solem iacere soliti, qui iam multis annis sub tecto non fuerint, contra omnem gentem bello valeant. His intentum Cesarem Eduorum ac Treverorum uno tempore legationes excitaverunt. Edui fines suos vastari novis populis e Germania nuper in Gallias transvectis querebantur. Treveri infinitam multitudinem Suevorum ad Rheni ripas duorum fratrum imperio pervenisse nuntiabant, transitumque moliri. His rumoribus Cesar experrectus, ne coniungendi copias daret hostibus spatium, expeditissime dispositis, que in rem erant, festinanti agmine in Ariovistum proficiscitur. Iam tridui iter exegerat, dum egressum illum finibus ad nobile Sequanorum oppidum Vesuncionem occupandum ingenti cum exercitu properare comperit. Quod summo sibi studio prohibendum ratus erat enim locus et fluminis ambituet, ubi flumen eum deserit, montana
Abbreviated transcription (Latin):
tẽperaret/ si hec faceret posse ami¬
ticia inter eum romanosq ꝯsi¬
stere. alioquim qm̃ ita senatus
cõsulte cautũ eẽt/ nõ se posse soti¬
orũ iniurias negligere. Huic le¬
gatõni nil placatius respõdens
ariouistus nũꝙͣ se romanis im¬
ꝑitandi legẽ p̃scripsisse ait nõ gͥ
equũ ẽẽ sibi leges a romanis sta¬
tui. et suo iure suoq illos arbitrio
bellis ꝑta moderari. et ip̃e cur ñ
suo uire uti possit in uictos. Inia
hec ẽẽ bellorum equa gentib oĩb
Qõ ad in uirias spectet nõ se bellũ
edius sine cã hoc est si imꝑio pa¬
reant illaturũ obsides minime
reddituꝵ sin imꝑium detractẽt
re ip̃a probaturos. quid de tãlon¬
gĩquo illis prosit romana frater¬
nitas postremo cõminatõe cesa¬
rea nichil se moueri. nullã gẽtẽ
ad eum diem secu sine suo dis¬
crimine cõcũrisse. ftũrũ se cesari
ac romanis quotiens uellẽt pu¬
gne copiam. ostensurũq quid

Expanded text:
temperaret; si hec faceret, posse amitemperaret; si hec faceret, posse amicitiam inter eum romanosque consistere; alioquin, quoniam ita senatus consulto cautum esset, non se posse sociorum iniurias negligere. Huic legationi nil placatius respondens Ariovistus numquam se Romanis imperitandi legem prescripsisse ait; non igitur equum esse sibi leges a Romanis statui; et suo iure suoque illos arbitrio bellis parta moderari, et ipse cur non suo iure uti possit in victos? Iura hec esse bellorum equa gentibus omnibus. Quod ad iniurias spectet, non se bellum Eduis sine causa, hoc est, si imperio pareant, illaturum; obsides minime redditurum. Sin imperium detrectent, re ipsa probaturos, quid de tam longinquo illis prosit romana fraternitas. Postremo comminatione cesarea nichil se moveri. Nullam gentem ad eum diem secum sine suo discrimine concurrisse. Facturum se Cesari ac Romanis, quotiens vellent, pugne copiam ostensurumque, quid
Abbreviated transcription (Latin):
egerem ad eũ uenirẽ ip̃e si mei
eget ad me ueĩat Equide ĩ pos¬
sessione cesaris neq sine excitu
pedem positurus neq ex̾citum
eo facile ꝑducturus sim. proin
fateor me mirari quid ad cesa¬
rẽ nr̃a germania Nũqd enim
ego rebꝰ me romanis ĩ miseco.
aut que cã infines galliarim
quas michi belli Iure quesitas
scirent cesarem et romana sigͦ
ꝑ traxent. hoc responso acceptoᷤ
cesar legatos ad eundem remi¬
ttit qui hec refferant. Qñ ip̃e ⁊
pͥuatim cesaris et publice senatꝰ
ac ppłi rͥ. beneficiorũ ĩ memior
nichil sibi cũ illis iuidicãs cõe ẽ
tñ inter amicos cũta soleant
ẽẽ coĩa tam supbe romani ĩ pera¬
toris et amici sui colloquiũ recu¬
saret se que sibi dicturus fuerit
ħ mandarẽ Ne scilicet ulla ger¬
manor noua manu trasferret
in gallias Edius amicis ppłi.r.
Eorumq sociis obsides restitueret
bello imposteru atq in iuriis

Expanded text:
egerem, ad eum venirem: ipse si mei egerem, ad eum venirem: ipse si mei eget, ad me veniat. Equidem in possessionem Cesaris neque sine exercitu pedem positurus neque exercitum eo facile perducturus sim. Proinde fateor me mirari, quid ad Cesarem nostra Germania numquid ego enim rebus me romanis immisceo?, aut que causa in fines Galliarum, quas michi belli iure quesitas scirent, Cesarem et romana signa pertraxerit. Hoc responso accepto, Cesar legatos ad eumdem remittit, qui hec referant: Quoniam ipse et privatim Cesaris et publice senatus ac populi romani beneficiorum immemor nichil sibi cum illis iudicans commune, quum tamen inter amicos cuncta soleant esse communia, tam superbe romani imperatoris et amici sui colloquium recusaret, se, que sibi dicturus fuerit, hec mandare: Ne scilicet ullam Germanorum novam manum transferret in Gallias, Eduis amicis populi romani eorumque sociis obsides restitueret, bello in posterum atque iniuriis