comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dasse eiat proficisci ꝓperabãt Hoꝵ fuga nauiu
onerariaꝵ magistios inicitabat. Bauci lenũculi.
ad officiũ imperiũq quemebat Sed tanta erat
completis lictoribꝰ contentio qui potissimũ ex ma¬
gno nũo ꝯscenderẽt. ut multitudine atq onere.
non nulli deprimerent᷑ reliqui hoc itinere propius
adire tardarent᷑ Qiuibꝰ rebꝰ accidit ut pauti muliteᷤ
patresq familie qui aut gra aut misericordia ua¬
lerẽt aut naues ad nare possent recepti in sicilia
ni columes yueniret Relique copie muissis ad naru
uoctu legatis cũ tenturionibꝰ sese ei dedidert Quoꝵ
cohortes militu postero die ante oppidũ uiba
ꝯspicatꝰ suã ẽẽ preditas pream magnã partem
eoꝵ interfici iussit yaucos electos in regnũ re¬
misit. Cum uarus sua fide ab eo ledi querietᵒ.
nieq resistere auderet ip̃e equo in oꝑꝑidĩ uecꝰ pro¬
sequentibꝰ cempliribꝰ senatoribꝰ quo in nũo ciat

Expanded text:
classe erant, proficisci properabant. horum fuga navium classe erant, proficisci properabant. horum fuga navium onerariarum magistros incitabat; pauci lenunculi ad officium imperiumque conveniebant. sed tanta erat completis litoribus contentio, qui potissimum ex magno numero conscenderent, ut multitudine atque onere nonnulli deprimerentur, reliqui hoc timore propius adire tardarentur. Quibus rebus accidit, ut pauci milites patresque familiae, qui aut gratia aut misericordia valerent aut naves adnare possent, recepti in Siciliam incolumes pervenirent. reliquae copiae missis ad Varum noctu legatorum numero centurionibus sese ei dediderunt. quorum cohortes militum postero die ante oppidum Iuba conspicatus, suam esse praedicans praedam, magnam partem eorum interfici iussit, paucos electos in regnum remisit, cum Varus suam fidem ab eo laedi uereretur neque resistere auderet. ipse equo in oppidum vectus prosequentibus compluribus senatoribus, quo in numero erat
Abbreviated transcription (Latin):
discessu policet᷑ At curio nũꝙͣ ie amisso eycitu quĩ
A Ce. fidei cõmissũ acceperat in eiꝰ ꝯspectũ reusuru
affirmat atq ita prelians interficit᷑ equites ex plio
ꝓ pauci se recipiut Med ln quos ad noussiniũ agniẽ
equor reficiendor causa substitisse demostiatũ est
fuga totiꝰ excitꝰ procul aĩaduersa sese ĩ colu mes
in castia ꝯferut milites q ad unĩ õs ĩterficiũt᷑.
Huis rebꝰ cognitis martꝰ rufus questo in castus
relictꝰ a curione cohortat᷑ sues ne aĩo deficiãt. Ille
orat atq obseciant ut ĩ sicilia nauibꝰ re portent᷑ͤ
Bollicetur magris q iperat nauiũ ut pͥmo ues¬
pere oñis scatas ad litꝰ appulsas abeant s tantꝰ
fuit õiuz tenor ut alii adesse copias iube dicerent
alii cũ legionibꝰ iustare uoꝵ ianiq se puluerem.
uenientiũ cernere. Quaꝵ ⁊erũ nicħ oĩo acciderat
aln classem hostiũ celeut ad uolatura suspicarẽt᷑
Itaq pertertis õibꝰ sibi quisq ꝯsulebat Qui in

Expanded text:
 se amisso exercitu, quem a Caesare fidei commissum acceperit, in eius conspectum reversurum confirmat atque ita proelians interficitur. equites ex proelio perpauci se recipiunt; sed ii quos ad novissimum agmen equorum reficiendorum causa substitisse demonstratum est, fuga totius exercitus procul animadversa sese incolumes in castra conferunt. milites ad unum omnes interficiuntur. His rebus cognitis Marcius Rufus quaestor in castris relictus a Curione cohortatur suos, ne animo deficiant. illi orant atque obsecrant, ut in Siciliam navibus reportentur. pollicetur magistrisque imperat navium, ut primo vespere omnes scaphas ad litus adpulsas habeant. sed tantus fuit omnium terror, ut alii adesse copias Iubae dicerent, alii cum legionibus instare Varum iamque se pulverem venientium cernere, quarum rerum nihil omnino acciderat, alii classem hostium celeriter advolaturam suspicarentur. itaque perterritis omnibus sibi quisque consulebat. qui in
Abbreviated transcription (Latin):
coiguito bucinatore ni castus et pancis ad spetiem.
caber nacili religtis detercia ingilia silencis eẽcitũ
in oppidũ riducit Uosteio die curio obsidere uticam
ualloq circũnigimne instituit. E :at ĩ eppĩde młtitide
uariis generibꝰ astaret terrer exsupioribꝰ pͣlus magnꝰ
Itaq deditione palam loquebant᷑ oñis ee cũ .ꝑ. attis¬

Expanded text:
aucis ad speciem aucis ad speciem tabernaculis relictis de tertia vigilia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die Curio obsidere Uticam valloque circummunire instituit. erat in oppido multitudo variis generibus constaret, terror ex superioribus proeliis magnus. itaque de deditione
Abbreviated transcription (Latin):
apertũ gladio appetit pauluq affuit quin uarum.
nitficeret. Qued ille piculũ sublato ad eiꝰ conatu
scuto uitauit fabiꝰ apioxinus militibꝰ cracuuentꝰ.
octidit᷑ ac fugientiũ mltitudnne atiuba porte castior
occupant᷑. atq iter impedit ͦ pluresq in eo loco siue
uulnere ꝙͣ in p̾lio aut in fuga intereut neq młtũ
abfut quin etiam castas pellerent᷑  ac nõ nulli pro¬
tiuꝰ eodem cuisi in oppidũ ꝯtenderũt Sed cũ loci
ad pielũ egiessi curionis milites hais rebꝰ i digebãt
que res ad expugnationẽ castioꝵ erat usui. Itaq curio
eycitũ in castia red utit suis õibꝰ yiet̾ fabiũ ĩ colums¬
bꝰ et ex nũo adueisarior ticitei . dc. ĩterfectis ac.
uulueratis. Qui om̃s discessu curionis mltiq pretea
per simulationẽ uulneꝵ ex cascas ĩ eppidũ ꝑꝑ. timore
sese recipuit. Qua re aiaduersa uarꝰ et terrore extitꝰ

Expanded text:
apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit. Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. hac fugientium multitudine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum afuit quin etiam castris expellerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt. sed cum loci uod ad proelium egressi Curionis milites iis rebus indigebant quae ad oppugnationem castrorum erant usui. itaque Curio exercitum in castra reducit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero adversariorum circiter dc interfectis ac m vulneratis; qui omnes discessu Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa Varus et terrore ex
Abbreviated transcription (Latin):
ebat ꝑteratũ inquit hoitem uides curio quid dubitas.
uti tp̃ris opertunitate Ille unũ ele cutꝰ ut memoria
tenerent milites ea que sibi pridie ꝯfirmassẽt sequi
se iubet et precurat añ õs adeoq eiat impedita
uallis ut in ascenssu nisi subleuati a sius primi.
nõ faciles interẽtͤ. sed preeccupati aĩs atcianorum
militũ tp̃re et fuga et cede suoꝵ nich de resistendo
cogitabat om̃isq iam se ab equitatu cucũuenra ar¬
bitrabat᷑. Itaq priusꝙͣ telum abici pesset aut n2.
ppiꝰ accederet ois uarl acies terga uertit seq ĩ castia
recepit. Qua in fuga fabiꝰ pelignꝰ qdã exnfinus
ordnubꝰ de excitu curienis pͥmũ agnen fugientium
ꝯsetutꝰ magna uoce uarũ nõĩe appellas requirebat
uti unꝰ esse ex eis militibꝰ et monere aliquid uelle
ac dicere iuderet᷑. Uli sepiꝰ ille appellatꝰ asperit as.
rescitit et quis esset aut quid uellet. quesuit humez

Expanded text:
ebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas ebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas uti temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea quae pridie sibi confirmassent, sequi se iubet et praecurrit ante omnes. adeoque erat impedita vallis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. sed praeoccupatus animus Attianorum militum timore et fuga et caede suorum nihil de resistendo cogitabat, omnesque iam se ab equitatu circumveniri arbitrabantur. itaque priusquam telum adigi possit aut nostri propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur. ubi ille saepius appellatus aspexit ac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umerum
Abbreviated transcription (Latin):
acie cellecat ne uarꝰ quidem actiꝰ nõ dubitet copias
preducere siue solicitandi milites ieu si equo loco.
dnmicaudi detͤ occasio ne facultatem pretermittat.
brat uallis inter duas acies ut supra demostiatu
Et uen ita magno aut difficili et arduo ascensu
Hanc uterq si ad u̾sarioꝵ copie transire conarent᷑
upectabat quo equiori loco plui cẽmitteret siniul.
asmustio cornu .p. actii equitatꝰ oĩs et una leius
aiuatura et interiecti cõplires se in uallẽ dimit¬
tiẽt cernebant᷑ ad cos curio equitatui et duas.
mricinoꝵ cohortes mitit quoꝵ pͥniũ mpetini.
equites hostiũ nõ tulerĩt. sed amisis equis ad sus
efugert telicti ab hnis qui ab una procutnerant leuis
armatura circũuenebat᷑ atq intficiebat᷑ a uostris.
Huc tota uari conuersa acies suos fugere et concidi.
uidebat sum rebiliꝰ legatꝰ. Ce. que cuuio secũ ex sici¬
lia duxeiat qued magnũ hre usũ in re militari sci¬

Expanded text:
acie collocat. ne Varus quidem Attius dubitat copias acie collocat. ne Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive sollicitandi milites sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne facultatem praetermittat. Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna, at difficili et arduo ascensu. hanc uterque si adversariorum copiae transire conarentur, expectabat, quo aequiore loco proelium committeret. simul ab sinistro cornu P. Atti equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur. ad eos Curio equitatum et duas Marrucinorum cohortis mittit; quorum primum impetum equites hostium non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti ab his, qui una procurrerant levis armaturae, circumveniebantur atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere et concidi videbat. tum Rebilus, legatus Caesaris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum habere usum in re militari sci
Abbreviated transcription (Latin):
niq redesta itmnere neq nauibꝰ cõmeatu uiuari possie
Hac nos fertuna atq his ducibꝰ repudiati corfiniẽsẽ
gnominam in italie fuga an hispaniaꝵ deditoneni
ii afati bella preiuditia sequinum. Equidem me. Ce.
militẽ dici uolus uos me ipatoris nõĩe appellauis¬
ne cuiꝰ si uos penitet nr̃m uobis beneficiũ remitto.
michi meum restitiute nomeni ne ad ꝯtumeliam.
henore dedisse undeanuni. Qua oratõne ymoti nili¬
tes tebro etia dicentem interpellebãt magno cum
dolore ne infidelitatis suspitõnẽ ubstineie iuderentur
discedentem uero ee contione uinuersi cohortatͤ ma¬
guo sit dĩo neu dubiter pͥlui cõmittere et sua fidez
untuteq &e ꝑiri. Quo fc̃o cõmutata õĩ et uolũ¬
tate et opinone asensu suo ꝯstitit curio cũ pͥmu
it data potestas prelio ⁊em comittere hostero die y¬
ductos codem loco que suxioribꝰ dicbꝰ astiterat ni

Expanded text:
neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortuna atque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispaniarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperatoris nomine appellavistis. cuius si vos paenitet, vestrum vobis beneficestituite nomen, ne ad contumeliam honorem dedisse videamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam dicentem interpellabant, ut magno cum dolore infidelitatis suspicionem sustinere viderentur, discedentem vero ex contione universi cohortantur, magno sit animo neubi dubitet proelium committere et suam fidem virtutemque experiri. quo facto commutata omnium et voluntate et opinione consensu suorum constituit Curio, cum primum sit data potestas, proelio rem committere, posteroque die productos eodem loco, quo superioribus diebus constiterat, in
Abbreviated transcription (Latin):
mento quidem uos tenere quis uotuit cũ piedis
tascibꝰ et deposito unperio priuatꝰ et captꝰ iỹt i
aliena uenissei potestatem. Relinquit nena eeli¬
gio ut eo neglecto saciamẽto quo no teneanim.
tespiciatis illũd quod de diditõne dutis et capine
immutione siblarũ est At cado si Ceᵈ pabatis.
am me offenditis qui de meis in ues meritis yͥ¬
idisaturꝰ non sum. que sut ad huc et mea uolũta¬
⁊ et nia expectatione leuiora sed tñ sui laboris ini¬
lirts scmꝑ euentu belli premia petiuerũt/ Quisqͣ¬
lis sit futurꝰ. ne uos quidem dubitatis diligentiam
quidem uram aut quẽ ad fine ad huc res ꝓcessit
fertimnamq cur pretercamur hn penitet nob̃ queod
silnũ atq in colunem ex̾citũ nulla oĩo naue desi¬
derata tradurermi quod classem hostiũ yͥmo impctu
i uemes profligauerim qd bis per biduu equestii.
palio iuparecim qͥd̃ ex portu sinq aduersarioꝵ .cc.
maues onerarias adduxerm eoq illos cõpulerim ut.

Expanded text:
nere qui potuit, cum proiectis fascibus et deposito imperio privatus et captus ipse in alienam venisset potestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglecto sacramento, quo tenemini, respiciatis illud, quod deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, credo, si Caesarem probatis, n me offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, quae sunt adhuc et mea voluntate et vestra exspectatione leviora; sed tamen sui laboris milites semper eventu belli praemia petiverunt, qui qualis sit futurus, ne vos quidem dubitatis. diligentiam quidem nostram aut, quem ad finem adhuc res processit, fortunam cur praeteream? an paenitet vos, quod salvum atque incolumem exercitum nulla omnino navi desiderata traduxerim? quod classem hostium primo impetu adveniens profligaverim? quod bis per biduum equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum cc naves oneratas abduxerim eoque illos compulerim, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ aut resescio neni. in hispauiam scatum aliqi
pieu quis mniut satiamento dicere cogat a ue
atir se frumentu datirs pollicet ͤ addit etia ut
quie quisq eor in belle amisent que sit penee
milites sues hnis qui umuserat restituat mlitib

Expanded text:
Hispania, statim, reliqui neu quis invitus sacramentum dicere cogatur, a iatur, se frumentum daturum pollicetur. addit etiam, ut quid quisque eorum in bello amiserit, quae sint penes milites suos, iis q
Abbreviated transcription (Latin):
de uobis et illi grauissime iudicauerũt Rompeiꝰ ei
nulle prelie pulsus uesta ft̃i p̾iudicie demotꝰ itbia
excessit. Uͫ me quem sibi carissimũ habuit pũc¬
amI siciliam atq africam ime quibꝰ urbem atq
italia tueri nõ potest uestre fidei cẽmisit aSnt qi.
uos hortent᷑ ut a ub̾ discẽdatis Ruid ei eͥ illic ex¬
tatius ꝙͣ uno tp̃ie et nos crcuuenire et ueẽ nepͥa¬
rio itelere obstrngere Aut quid rati grauiꝰ de ub
sentrre possũt quã ut eos prodatis qui se ueele.
oia deber iudicant in eor potestatem nemat e
qui se ꝑ uos penbe cxistimant An uero ĩ hispa¬
na reẜ gestas̃ C . nõ andistis dues̃ pulsos exat
dudS SUPERATOS DUCEE DUAE RECEPTAS PROINCIAS
Sec acta diebꝰ. xl. quibꝰ in aspectũ adueriir ium
ueners Ce. an qui ĩ columes resistere ne potuer
cuti diuidicata iam belli fortuna uittũ sequini
cũ ur̃i effitui prenua recipere debeatis desertee
eĩ. ac se p̾ditos a uobis ditũt et pͥoris sascamenti

Expanded text:
avissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a nobis desciscatis. quid enim est illis optatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos nefario scelere obstringere? aut quid irati gravius de vobis sentire possunt, quam ut eos prodatis, qui se vobis omnia debere iudicant, in eorum potestatem veniatis, qui se per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas Caesaris non audistis? duos pulsos exercitus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum adversariorum venerit Caesar? an qui incolumes resistere non potuerunt, Caesarem secuti diiudicata iam belli fortuna victum sequamini, cum vestri officii praemia percipere debeatis? desertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti
Abbreviated transcription (Latin):
tu bicui ⁊econciliat᷑ porte quibꝰ locis uidet᷑ etuptie
causa ĩ muro ⁊elinquit Sed ubi hostes indernt
ea que diu longoꝵ spatio refici ne posse sperasent
paucor dier opera et labor ita refecta ut nullus
yfidie atq eruptõis locꝰ esset neq quicqͣ ois a
linqueiet᷑. qua aut uis muilitibꝰ aͭ ignus eperlꝰ

Expanded text:
tum brevi reconciliatur. portae, quibus locis videtur, eruptionis tum brevi reconciliatur. portae, quibus locis videtur, eruptionis causa in muro relinquuntur. Quod ubi hostes viderunt, ea, quae diu longoque spatio refici non posse sperassent, paucorum dierum opera et labore ita refecta, ut nullus perfidiae neque eruptioni locus esset, neque quicquam omnino relinqueretur, qua aut telis militibus aut igni op
Abbreviated transcription (Latin):
apparatꝰ male tetioisse uidet mdutnsq per.
scelus miolatis sua iuitute rrassiui fre p̾delie tut
Quod unde agger oio cõparari posser nich eiat reli¬
quu olbꝰ acborlꝰ longe lateq ĩ finbꝰ massiliensiumm
ex tisis et ꝯuectis acgerem neui generis atq ĩ anuditũ
ex lateritus duobꝰ nuras semipedũ ciossitidene atq
eoꝵ murorũ ꝯtignatõnẽ facere institueriit equa feic
latitudine atq ille congrstus ex materia fucrat at¬
ter xbi aut spatiũ inter mures aut nubecillitas.
mateua postulare ideret. pile. interponãt᷑ͤ tasuea¬
ria tigna miciunt᷑ que firmaniẽto esse possunt
Ac quicquid est contignatũ ciatibꝰ ꝯstermt crates¬
q luto integutͦ sub texta miles dexta ac snuscia
mirio tectꝰ ad u̾sus plutei obiecto operi quecuq st
usui sine piculo supportat. Celerit res ad nuistiat᷑
diuturm laboris detrmiẽtũ seleitia et iurtute nili¬

Expanded text:
apparatus male cecidisse viderunt, indutiisque per apparatus male cecidisse viderunt, indutiisque per scelus violatis suam virtutem inrisui fore perdoluerunt, quod, unde agger omnino conportari posset, nihil erat reliquum, omnibus arboribus longe lateque in finibus Massiliensium excisisssitudine atque eorum murorum contignatione facere instituerunt aequa fere altitudine, atque ille congesticius ex materia fuerat agger. ubi aut spatium inter muros aut imbecillitas materiae postulare videretur, pilae interponuntur, traversaria tigna iniciuntur, quae firmamento esse possint, et quidquid est contignatum, cratibus consternitur, crates luto integuntur. sub tecto miles dextra ac sinistra muro tectus, adversus plutei obiectu, operi quaecumque sunt usui, sine periculo subportat. celeriter res administratur; diuturni laboris detrimentum sollertia et virtute mili
Abbreviated transcription (Latin):
tuiris tormenta flãme acciperet et priꝰ h. eĩa
ꝯsu nitret᷑ qua quemadmodũ accidisser aiadũti.
possit Nri repentina forturia ꝑmoti arma.
que poss ũt arripiut alni ex castas se nicitant
fit in hostes impetꝰ coꝵ sed muro sagiptis cor¬
mẽtis q fugientes y sequi prelbent᷑. Ili sub
murũ se recipiũt ibiq musculũ turonq. la¬
teritiam libere nicendut. Ita multoꝵ meniium
labor hostiũ yfidia et in terestaris puncto tp̃us
interut łentauerũt hoc idem massilienses pa¬
sters die cande natti tipestate maion cum
fiducia ad alteram turiem acgereniq pugna
ris tr̃as ꝯtentione nr̃i oẽm remiserat ita pro¬
xim dici casu ad moniti oĩa ad defenlionẽ pa¬
rauerat Itaq miłtis interfectis reliqͦs ĩ fecta
it mn opridũ repulerut ł reboniꝰ ea q̃ st̃ aniissa
ulto maiore militũ srudio ad numisrare et ie¬
ficeie mstituit. Na ubi tantos sues labores et

Expanded text:
turris tormenta flammam conciperent et prius haturris tormenta flammam conciperent et prius haur, quam quemadmodum accidisset, animadverti posset. nostri repentina fortuna permoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. fit in hostis impetus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se recipiunt ibique musculum turrimque latericiam libere incendunt. ita multorum mensum labor hostium perfidia et vi tempestatis puncto temporis interiit. temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem maiore cum fiducia ad alteram turrim aggeremque eruptiris temporis contentionem nostri omnem remiserant, ita proximi diei casu admoniti omnia ad defensionem paraverant. itaque multis interfectis reliquos infecta re in oppidum reppulerunt. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore militum studio administrare et reficere instituit. nam ubi tantos suos labores et
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ ex muro nłłm a nũs mttit᷑ telũ ut re.
ꝯfeta dĩs cinã et diligentia renuttũt. Ce. eiz.
ꝑ literas trebonio magnopere mãdauerat ne ꝑ¬
uiiii oppidũ expuguari pateret᷑. ne grauiꝰ pinoti
nuilitis et defictionis odio et ꝯtentione sui et.
diutiuo labore oñis yuberes interticerẽt quõd se
factuios manabant᷑. Eegre que tuc sut retenti. qi.
eppiduĩ rrũperent gia uiteiq ea zem tuleuit qd̾¬
stetisse y tibo mu quo nuuꝰ oppido potuent᷑ iude¬
bat  Ac hostes siue fide tẏs atq eccasiene fraudis
ac deli querebãt. Interiectisq aliquos diebꝰ nr̃is
languentibꝰ atq aĩe remissis subite meradiano fẽ¬
pore tũ ahiꝰ discessisset. aliꝰ ee diutino labere ĩ ip̃is
operibꝰ se quieti didisset arma uero oĩa repesta
ꝯiectaq ese̾t portis se foras irupunt secundo
magnoq uento ignẽ operibꝰ ĩ ferut Hũc sic
distulit uentꝰ uti uno tp̃ie aggei plutei testude

Expanded text:
nullum ex muro, nullum a nostris mittitur telum; ut re nullum ex muro, nullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar enim per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tulerunt, qstetisse per Trebonium, quominus oppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meridiano tempore, cum alius discessisset, alius ex diutino labore in ipsis operibus quieti se dedisset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se foras erumpunt, secundo magnoque vento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger plutei testudo
Abbreviated transcription (Latin):
reptione ꝑterati meimnes cũ in fulis se porta fo¬
ras uiniuersi proripuit ad legates atq ex̾citur
supplices manꝰ tendũt Qua noua re oblata.
om̃is administiatio belli ꝯsistit militesq aucrsi
a prelio ad stũdiũ audiendi et cognoscendi. ferut᷑
Ubi hostes ad letatos extitũq ꝑueneũt uniu̾si.
Ie ad pẽdes proicuit orant ut aduẽtꝰ Ci. expec¬
tet᷑ captam suam uibem iudere opera persta
turrem subrutam. Itaq adefensione desistere.
uulla exoriri moram posse quominꝰ cũ ueĩss.
se unperata non facerẽt ad nutũ euestigio di¬
riperent  docent si oĩo turas ꝯcidisset nõ poe
milites ꝯtiueri. quiu se prede ii uibe̾ mũye¬
rent urbẽq deleret Hec atq ciusden geñis¬
cõpluia ut abhõibꝰ magna cũ misericordia fle¬
tuq pienũtiant ͤ. Q uibꝰ rebꝰ cõmoti lectati m¬
lites er opere deducut opugnatione desistunt.
epenbus custodias relni quĩt Induciaꝵ quoda
genere inpicordia facto anuentꝰ ce. expectat᷑

Expanded text:
reptione perterriti inermes cum infulis se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque pervenerunt, universi se ad pedes proiciunt; orant, ut adventus Caesaris expectetur. captam suam urbem videre, opera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumperent urbeominibus doctis magna cum misericordia fletuque pronuntiantur. Quibus rebus commoti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desistunt; eribus custodias relinquunt. indutiarum quodam genere misericordia facto adventus Caesaris expectatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ce. contione hĩta cordube oibꝰ generatim gatias a¬
git ciuibꝰ romanis qd oppidũ in sua potestate stu¬
diussent hie. Hispalis qd presidia expulissent gadi¬
tanis q̃d conatꝰ aduersaniorioꝵ infiegisẽt sese in

Expanded text:
Caesar contione habita Cordubae omnibus generatim gratias aCaesar contione habita Cordubae omnibus generatim gratias agit: civibus Romanis, quod oppidum in sua potestate studuissent habere, Hispanis, quod praesidia expulissent, Gaditanis, quod conatus adversariorum infregissent seseque in
Abbreviated transcription (Latin):
deret gadibꝰ Si id nõ fecisset sibi ꝯsiliũ captiuos
Hoc adductũ callo mui gadibꝰ excessisse hus cogͥtis
rebꝰ altera ex duabꝰ legionibꝰ que uernatula apellaba ͤ
ex castus uanonis astante et inspectante ip̃o signa
substulit. Se seq in hispalim recepit atq in foro et
porticibꝰ sine maleficio consedit. Quod ft̃m adeo ei
conuẽtꝰ ciuu romanoꝵ cõpiebaberũt ut deniũ ad
se quisq hospitio cupidissime reciperet. Quibꝰ rebus
perteritꝰ uario cũ itmere conuerso. sese italia uẽtuꝵ
piomisisset certior asiis fc̃s ẽ precluhas ẽẽ portas.
Cum uero oĩ interclusus itmeri ad Ce. nutit patũ
se esse legionem cui iusserit tradere. Ille ad en sextũ¬
Re. nuttit atq huic tradi iubet. E radita legione
uanio codibam ad ce. uenit telatis a cu riblicis.
cuin fide ratõnibꝰ quod penes esa eͥ pecuine tradit
et quid ubiq heat faimenti ac nauiu ostendit

Expanded text:
deret Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. deret Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus, quae vernacula appellabatur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque Hispalim recepit atque in foro et porticibus sine maleficio consedit. quod factum adeo eius conventus cives Romani comprobaverunt, ut domum ad se quisque hospitio cupidissime reciperet. quibus rebus perterritus Varro, cum itinere converso sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se esse legionem, cui iusserit, tradere. ille ad eum Sex. Caesarem mittit atque huic tradi iubet. tradita legione Varro Cordubam ad Caesarem venit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod penes eum est pecuniae, tradit, et, quid ubique habeat frumenti ac navium, ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
mul ip̃e cordube quentꝰ y se portas uarieni clausit
custedias ingiliasq inturribꝰ nurro ue disposunt co¬
hortes duas que colonice appellabant  cũ eo casu.
uenisset tuendi oppidi causa apud se retinuit hdem
diebꝰ carmonenses que ẽ longe furmissima totiꝰ pro¬
iuncie cuuitas deductis tabꝰ ĩ arcem oppidi cohortibꝰ
A uarione piesidio y se cohertes ciecit portaiq pͥclu¬
sit Noc uero magis ꝓperare uario ut cũ legionibus
ꝙͣ pͥmũ gadis ꝯtenderet ne itmere aut trauectu inter¬
cluderent᷑. Canta ac tã secunda ĩ Ce ͬ uolũtas ꝓuitis
reperiebat. Progiesso eo paulo longiꝰ littere acadibꝰ¬
reddut ͤ. snuul atq sit cognitũ de edicto . Ce. asensisse
caditanos principes cũ tabuius cohortiũ que esset
ibi in presidio. ut galloniu ex oppide expellerẽt irbe
insulaq. Ce. sernaret. Hoc mitio asilio denũ ciauisse
gallono ut sua sponte duz siune piclo liceret eete¬

Expanded text:
mul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, mul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae civitas, deductis tribus in arcem oppidi cohortibus a Varrone praesidio, per se cohortes eiecit portasque praeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius littersit cognitum de edicto Caesaris, consensisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo liceret, exce
Abbreviated transcription (Latin):
ciami oem in sua et pompei uerba iusuirandum
aicebat. Cognitis hiis rebꝰ que sut geste ĩtiterio
hispania bellũ parabat. Ratio aũt hec erat belli
ut secũ duas legiones gadis ꝯferret naues fui mẽ¬
fauere cognouerat ĩ insula frumento nauibꝰq cen¬
paratis bellũ duci no difficile existimabat . Ce. et¬
i multis ne cessarnsq rebꝰ in italia reuocabat᷑ tñ coͣ¬
merat nulia ptem beli in luspanne : eliquea q̃d
magna esse pompei beneficia et magnas cdientelas
in citeriori preuicia sciebat. Itaq duabꝰ legionibꝰ mis¬
sis in ulteriorem hispaniam cũ . Q. cassie .ti . pl. ip̃e
cũ.dc. equitibꝰ magius itineribꝰ ꝓgiedit ͤ edictumq
premuttit ad qua diem magistatꝰ priucipesq euimu
ciuitatũ sibi esse preste cordube uellet. Quo edicto.
tota prouincia promilgato nulla fuit ciuitas qui ad
id tp̃s ptem senatꝰ cordubam mtteret nõ cuuis Ro.
paulo notior. quin ad statutum diem conueniet si¬

Expanded text:
ciam omnem in sua et Pompei verba iusiurandum adigebat. cognitis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, bellum parabat. ratio autem haec erat belli, ut se cum ii legionibus Gadis conferret, naves frumenfavere cognoverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, erat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provincia sciebat. Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaniam cum Q. Cassio, tribuno plecum dc equitibus magnis itineribus praegreditur edictumque praemittit, ad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civitas, quin ad id tempus partem senatus Cordubam mitteret, non civis Romanus paulo notior, quin ad diem conveniret. si
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa priꝰ experienda xbitior magna ex pte iam ne
unia uobiscũ de ⁊e uidiciũ facturũ confie dimisse
ꝯsilio contione aduocat unlicũq scudia tẽmemerat
quo sit eor usus studie ad cortinium C . ut magiu
ytẽ italie beneficio alq auctoritate cor sua fetit

Expanded text:
a prius experienda arbitror magnaque ex parte iam me una vobiscum de re iudicium facturum confido. Dimisso consilio contionem advocat militum. commemorat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate eorum suam fecerit.
Abbreviated transcription (Latin):
machinatone nauali falangis subiectis ad tiram
hostiũ admouent ut edificio uĩgant᷑. Quo ma¬
lo perteniti subito oppidaui saxa ꝙ̃ maxima pesst̃
uectibꝰ promouent piecipitataq nutio ĩ muscilĩ
deuoluunt. Ictum fumitas materie substinet et
quicquid ĩtidit fastigio niuisculi delabit᷑. I ubi
udent mutant ꝯsilui cupas teda ac pice refertaᷤ
iicendiit easq de nurro in musculũ de uoluint
Inuolute labũt᷑ delayse alateribꝰ longuinis furtisq¬

Expanded text:
machinatione navali phalangis subiectis ad turrim machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis fur
Abbreviated transcription (Latin):
yniũ trabes ĩ sole eque longe distantes niter se.
hedes quatuor collo cant  Inque eis col uinu elle
in altitudiue pedii .U. defigunt᷑. Has inter se. ca¬
ricolis molli fastigio auĩgunt ubi tigna q̃ nius¬
culi tigendi causa ponat collocent Eo suꝑ. tigna
ripedalia mituit caq laminis cdaiusq religant.
Ad extiemũq musculi tectũ tiabesq extrenias qͣ¬
diatas tegulas iiiͬ. uatentes digito defigũt que
ateres qui super musculii statuant᷑ ꝯtiueant
ita fastigiato atq oidiuatimm structo ut trabes q̃¬
uant in capreolis collocate lateribꝰ et lato mus¬
culus ut ab igne qui ex nurro laceret ͤ tutus
sset contegitͤ Suyer lateres coria niducũt᷑.
⁊ canalibꝰ aqua ĩnussa lattas uiluieae rosset
Coria aut ne mrsus igni ac lapidibꝰ toruipat᷑
centenibꝰ ꝯtegũt. Hoc opus ome tectũ uineis ad
ipsã turum ꝑficiũt subitoq in opinantibꝰ hesibꝰ

Expanded text:
primum trabes in solo aeque longae distantes inter se primum trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capreolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopinantibus hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
pluteos ad alia opera abduxeuit turas cectũ per
seipm prensiombꝰ ee ꝯtignatone pͥma suspendeie
ac tellere ceperũt ubi quatũ storiaꝵ dnuissio patie¬
hat tantũ eleuabat. Untia hes tegimenta abditi.
atq muniti pauetes lateribꝰ extiuebat iuisusq.
aliam prensione ad edificandũ sibi locũ expedie¬
bant. Ubi tp̃o altenꝰ ꝯtabulatõie udebat᷑. tigna
item ut yͥmo ticta extiemuis lateribꝰ instiuebant
& qi ea atignatõne ⁊uisus sũma ꝯtabulatione.
storiasq eleuabat . Ita tuto ac sine ullo uulnere
ac piculo sex tab ulata extruxeriit. fe nestrasq.
quibꝰ ĩ locis iuisũ ẽ ad tormenta mittenda ĩstu¬
ende reliqueuit Pobi ex ea tura qͥ crcuessent
opera tueri se posse sũt ꝯfisi musculũ pedum
Ix. longũ ex materia bipedali que ip̃i tura late¬
atia ad hostui turum murũq yducerẽt facere
nistituerũt. Cuiꝰ mustuli hec erat forma. Due

Expanded text:
pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionibus ex contignatione prima suspendere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo tecta extremis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat forma. duae
Abbreviated transcription (Latin):
recte cansueisas tiabes muecerũt eaq afscibuẽ
religauerũt has tiabes paulo longio res atq en¬
nentiores ꝙͣ ex taemi pauetes eiat egecenit u
esset ibi tegimenta rrependere posset ae detẽdedor
actus ac repellendos. Cũ int̾ eam ꝯtignationen
parieres cxriueret᷑ camiq contabulatõnẽ simas
lateubꝰ lutoq astrauerũt nequid igiis hestium
nocere posset Centonesq insuy nuecerut ne ait
tela tormẽtis misa tabulatone peifangrot.
ant sara ee catapultis lateritii discuteret stor¬
as uit ex fumbꝰ antorariis .iii. ĩ lengitudiuẽ pa¬
netũ turus latas.iiii. redes feceuit easq tabus
eo ptibꝰ que ad hostes uergebat eniuentilꝰ trabibꝰ
cucũ turrm preyendendes religauenit Quod unũ
tenꝰ cegnueti aliis locis erãt cxꝑti nullo celoꝵ
tormento maici posse ubi uero ea ꝑs turus qͥ erat
pfecta tega atq munita ẽ ab oĩ. ictu hostium.

Expanded text:
recto transversas trabes iniecerunt easque axibus recto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellendos, cum infra eam contignationem parietes extruerentur; eamque contabulationem summam lateribus lutoque constraverunt, nequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praependentes religaverunt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium,
Abbreviated transcription (Latin):
esse ysidio si pro castello ac receptatulo tucrrm ce late
sub mure fecisset. Quam pͥmo ad repentinos ĩ curbis
himile yuamq fecerant. Huc se ferebat hanc si qua
maio: oppiesserat uis ꝓpugnabat Et hant ad iepel¬
lendii et prosequendũ hostem piotuniebant Patebat
hit quaqua uersus pedis .xxxͣ. sed parietũ crassitu¬
do pedes.U. Rostra uero ut est iez oiuir magister.
usus heĩnũ adhibita soleitia in uenta ese magis
esse usui posse ui hec eẽt in altitudine turus lat
Io has ratone yfectu est Ibi turus altitudo p̾duca
e id contabulatõis cã ĩ pauetes eetareerũt. ita ul
capita tignor ex ticina parietũ scrugtina tegerent
ne quid emmneret ubi ignis hostui adheresceret hc
in supei ꝯtignatõne quatũ tectũ plutei. ac uinero
passũ est latericulo ad struxeuit supraq eñ locũ al
tigna tiasuersa miecerũt ut nõ lenge ab extienus
pauetibꝰ quibꝰ subpenderet iam ꝯtignatone que.
tura cegnncto esset futura supraq ea tigna di¬

Expanded text:
sse, si ibi pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent. quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adstruxerunt supraque eum locum duo tigna transversa iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna de
Abbreviated transcription (Latin):
co ses cehortes presion causa ex puicia musit. Caui¬
q gallonium equitem. Ro. famuiliarem domitni.
qui es prociiande hereditatis causa uenerat missa
A domitio oppido gadibꝰ prefecit. arma oĩa pͥnata ac
publica in donũ gallonis contulis. Ip̃e habuit
taues in cẽ. contiones sepe extabunali p̾dicauit
aduerla Ee. prelia fecisse. magrũ nũ ab eo mili¬
tum ad afiamũ perfugisse. Hec se certis nũtiis.
tes. clexx. et argenti pondus .xx. mił. tritici. mo¬
dies.cxx.mil. polliceri coegit. Quas. Ce. esse a¬
mcas qiuitates achitrabat hiis gramiera onera ĩ¬

Expanded text:
eo sex cohortes praesidii causa ex provincia misit Gaiumeo sex cohortes praesidii causa ex provincia misit Gaiumque Gallonium equitem Romanum familiarem Domiti, qui eo procurandae hereditatis causa venerat missus a Domitio, oppido Gadibus praefecit; arma omnia privata ac publica in domum Galloni contulit. ipse habuit graves in Caesarem contiones. saepe ex tribunali praedicavit adversa Caesarem proelia fecisse, magnum numerum ab eo militum ad Afranium perfugisse; haec se certis nuntiis, HS ccxxx et argenti pondo xx milia, tritici modios cxx milia polliceri coegit. quas Caesari esse amicas civitates arbitrabatur, his graviora onera in
Abbreviated transcription (Latin):
lmns zebus que sũt in italia geste difrides ponsa¬
ianis zebꝰ anucissie de Ce. lequebat  pocuꝑatĩ
sese ligatione a cM. pomyeio teneri obstattim
qui fiduciariam operam optineret que nues pii
que uolũtas eiga. Ce. totiꝰ preuincie hec seis¬
toriaẜ petiei cũ ex̾citu afranm esse ꝯuictas mag̃.
iuxilia ꝯuenisse magna esse in spe atq expectari
et consentrri dem interiorẽ ꝓ iuncia que postea aci¬
derint de angustiis ad ilerdam rei fannentarie as¬
cepit atq hec ad eũ latiꝰ atq nnflatius afamꝰ
prescibebar se quoq ad motu fortume mouere cepit
delectũ habuit teta piuncia legionibꝰ comyletis dua¬
buis cohortes tirciter .xxx. alarias addidit frumenti
magnũ nł coegit quod massilensibꝰ. item qued a¬
fiamo rempeieq inutteret naues longas .x. gaditanis
ut faceient imperauit. complires preterea in hiis¬
pali faciendas curauit pecuniam dẽm oĩaq orna¬
menta ex fano herculis in oppidũ gadis contulit.

Expanded text:
talia gestae, diffidens Pompeianis rebus amicissime de Caesare loquebatur: praeoccupatum sese legatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum qui fiduciariam operam obtineret, quae vires suae, quae voluntas erga Caesarem totius provinciae. haec omcopias Petrei cum exercitu Afrani esse coniunctas, magna auxilia convenisse, magna esse in spe atque expectari, et consentire omnem citeriorem provinciam, quaeque postea acciderant, de angustiis ad Ilerdam rei frumentariae accepit, atque haec ad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad motus fortunae movere coepit. Dilectum habuit tota provincia, legionibus conpletis duabus cohortes circiter xxx alarias addidit. frumenti magnum numerum coegit, quod Massiliensibus, item quod Afranio Petreioque mitteret. naves longas x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. pecuniam omnem omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum Gadis contulit;
Abbreviated transcription (Latin):
fta ex naualibꝰ eoꝵ deducit Hac uicta ad ieliqͣs naue
cursui massilia uersus pficit. Fremissaq clam naui¬
cula demitiũ massiliensesq de suo aduentu certiores
facit eosq magnopere hortat ͦ ut rinsus cu bruti.
classe additis suis auxihis ꝯfligat Massilienses poste
supiriꝰ ĩ cõmoduĩ uiteres ad eundem nĩi ex naualilꝰ
predutas naues refecerat sinmuaq industua arma¬
uerant remigu gubernatoꝵq magna copia supete¬
bat. piscatoriasq adiecerant atq cõtexerat ut ẽẽnt
ab ictu teloꝵ remiges tuti Has sagiptaris
tormentis q cõpleuerũt. Fali mͦ instaucta classe õium
semor matrũ familie urgimuĩq pietibꝰ et fletu exci¬
tati. ut extaenio tp̃ie ciuitati subueniient nõ iinore
aiõ ac fidutia ꝙͣ ante dimicauerat naues ꝯscendũt

Expanded text:
facta ex facta ex cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves c
Abbreviated transcription (Latin):
in oppids õiuĩ rer adbellui apparatꝰ. tantaq miłtitudo
teimẽtor ut eoꝵ uim nulle ꝯtexte uiminibꝰ uiec
sustmere possent. Asseres eĩ. pedu .xii. cuspidibꝰ pre¬
frer atq hn maxinis balistis missi per .iii. ordmnes
catũ in tra defigebãt᷑ Itaq pedalibꝰ ligncis ꝯuictis
intei se porticꝰ integebat᷑. atq huc aggei uit̾ mãs
rioferebatͤ. Antecedebat tistudo pedii .lxͦ. equandi
oci causa fca. item ex fortissimis lignis euoluta
oill rebꝰ quibꝰ ictius iactꝰ et lapides defendi posset
aggeu et turabꝰ inferebant᷑: Que facile ni nuli¬
tes repellebat magnisq ultio illatis detumentis.
eosqui emptõne fecerant in oppidũ reiciebat. Interim
I nasidius a. CN. pomptio cũ cdasse nauiu .xui.
ex quibꝰ pauce ciat crate .l. demitio massiliensib isq
subsidio missis fieto sicilie ĩ prudente atq ĩ spmate
curione peruchit᷑ Apulsisq messanam nauibꝰ atos
inde ꝓpt̾ rerentiũ teuorẽ principũ ac senatꝰ fuga

Expanded text:
rerum ad bellum apparatus tantaque multitudo tormentorum, ut eorum vim nullae contextae viminibus vineae sustinere possent. asseres enim pedum xii cuspidibus praefixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possentaggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui eruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga
Abbreviated transcription (Latin):
petu facũt paucisq duectis reliquos fese auertre
cogũt sũmetis sub muirũ cehortibꝰ ac nẽ iulla pte
ꝓpt᷑ teriorem in oppidũ cõpulsis facilis eͥ nr̃is rcqp
datꝰ equitatꝰ at noster ab utieq latere et si ditto
atq inferiorlbꝰ locis asciterat tñ sũniũ in iugum
uirtute conititͦ atq nt duas acies perequitins
comuediorem ac tutiorem mas receptu dat ta ulre
te rraimne yugnatũ est Nostr ĩ primo ꝯgissu crat

Expanded text:
ucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter
Abbreviated transcription (Latin):
se puderem oĩu oculiẽ. multũ etiam tabunoꝵ in¬
litu et cẽturionũ p̾sencia afferie quibꝰ rebꝰ ccher¬
ceri milites et in officio ꝯtrieri seleant. Q uacre ei
ratõne ese interdiu penupendĩ et si aliquo atepo
de trmmẽto tii simia ex̃citꝰ salua lecu que petant
capi posse Hec euucit in ꝯsilie smña et pͥma lute
post tudie ꝯstituu̾t proficisai. Ce. exploratis lehrens¬

Expanded text:
e pudorem omnium oculis, multum etiam tribunorum militum et centurionum praesentiam adferre, quibus rebus coerceri milites et in officio contineri soleant. quare omni ratione esse interdiu perrumpendum; etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva locum quem petant capi posse. haec vincit in consilio sententia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis re