comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sisse gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ib
presidio ut gallonium ex oppido exxpellerent: urbem insula¬
ꝗ Caesari seruarent. Hoc inito consilio denutiauisse gillono
ut sua sponte dum sine piculo licer& exceder& gidibus. sud
non feciss& sibi consilium capturos. hoc timore adductum gil¬
lonium gadibus excessisse. His cognitis rebus altera ex duab
legionibus quae uernacula appellabatur ex castris uarronis
astante & inspectante ipso signa sustulit. seseq hispali recepit
atq in foro & porticibus sine maleficio consedit. Quod fatu
adeo ei conuentus ciuium .r. comprobauerunt ut domum
ad se quisq hospitio cupidissime recip&. Quibus rebus pert¬
ritus uarro cum itinere conuerso sese italiam uenturum
promisiss& certior absius factus est preclusas esse portas. sun
uͦ omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se eͥ

Expanded text:
sisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in sisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus, quae vernacula appellabatur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque Hispalim recepit atque in foro et porticibus sine maleficio consedit. quod factum adeo eius conventus cives Romani comprobaverunt, ut domum ad se quisque hospitio cupidissime reciperet. quibus rebus perterritus Varro, cum itinere converso sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se esse
Abbreviated transcription (Latin):
cordubae uell&. Quo edicto tota prouincia ꝑuulgato nul¬
la fuit ciuitas quin ad id tempus partem senatus cordu¬
bae mitter&. non ciuis romanus paulo notior quin ad sta¬
tutum diem conuenir&. Simul ipse cordubae conuentꝰ
per se portas uarroni clausit. custodias uigiliasq in turri¬
bus muroꝗ disponit. cohortes duae quae colonicȩ appellaban¬
ur cum eo casu uenissent tuendit oppidi causa apuedl se
retinuit. Isdem diebus carmonenses quae est longe firmisli¬
ma totius prouincia ciuitas deductis tribus in arcem oppidi
cohortibus a uarrone presidio per se cohortes euecit. portasꝗ
preclusit. Hoc uͦ magis properare uarro ut cum legionibus
qͣ pͥmum gadis contender&: ne itinere aut traiectũ inter¬
cluderenter. tanta ac tam secunda in Caesarem uoluntas pr¬
uincia repiebatur. Progresso eo paulo longius litterae a gadib
redduntur simulatq sit cognitum de edicto caesaris consen¬

Expanded text:
Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulCordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civitas, quin ad id tempus partem senatus Cordubam mitteret, non civis Romanus paulo notior, quin ad diem conveniret. simul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae civitas, deductis tribus in arcem oppidi cohortibus a Varrone praesidio, per se cohortes eiecit portasque praeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gadibus redduntur, simulatque sit cognitum de edicto Caesaris, consen
Abbreviated transcription (Latin):
modios. cxx. milia polliceri coegit. Quas Caesari esse a¬
micas ciuitates arbitrabatur his grauiora onera in uinge¬
cebat. & iudicia in priuatos reddebat. Prouinciam omnem
in sua & pompen uisba usiurandum adigebat. Cognitis
his rebus quae sunt gestae in citeriori hispania bellum pa¬
ribat. Ratio autem haec erat belli ut secum duas legiones
gidis conferr&. naues frumentumq omne ibi continer&.
frouintiam enim omnen Caesaris rebus fauere cognoueaͬt.
in insula frumento nauibusq comparatis bellum dua nõ
difficile existimabat. Caesar & si multis necessarusq rebo
in italia reuocabatur. tamen constituerat nullam partẽ
belli in hispaniis relinquere. quod magna esse pompeui
beneficia & magnas clientelas in aiteriori prouincia sci¬
eoit. Itaꝗ duabus legionibus missis in ulteriorem hispa¬
itineribus progreditur: edictumq p̃mittit ad quam diẽ
magistratus pͥncpesq omnium ciutatum sibi esse presto

Expanded text:
modios cxx milia polliceri coegit. quas Caesari esse amodios cxx milia polliceri coegit. quas Caesari esse amicas civitates arbitrabatur, his graviora onera iniungeent; eorum bona in publicum addicebat. provinciam omnem in sua et Pompei verba iusiurandum adigebat. cognitis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, bellum parabat. ratio autem haec erat belli, ut se cum ii legionibus Gadis conferret, naves frumentumque omne ibi contineret; provinciam enim omnem Caesaris rebus favere cognoverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, tamen constituerat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, quod magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provincia sciebat. Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaitineribus praegreditur edictumque praemittit, ad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto
Abbreviated transcription (Latin):
habuit tota prouincia. legionibus completis duabus co¬
hortes circiter .xxx. alarias addidit. frumenti magnũ
numerum coepgit. quod massiliensibus item quad ati¬
nio pompeioq mitter&. naues longas. de. giditanis utfi¬
cerent imꝑauit. complures preterea in hispali faciendas
curauit. pecuniam omnem omniaq ornamenta ex fano
herculis in oppidum gadis contulit. ea sex cohortes press¬
rem domitii qui eo procurande hereditatis causa uene¬
rat missus a domitio oppido gadibus prefecit. arma oni
priuata ac publica in domum galloni contulit. Ipse ho¬
buit graues in Caesarem contiones. sepe ex tribunali
predicauit aduersa Caesarem prelia fecisse. magnun
numerum ab eo militum ad afranium perfugilse. ha
se certis nuntus certis auctoribus compisse. Quib rtde
ꝯerterritos ciuies.r. eius prouintae sibi ad .r.p. administrã¬
dim cohortes. lxxx. & argenti pondus.xx. mił. tritici

Expanded text:
habuit tota provincia, legionibus conpletis duabus cohabuit tota provincia, legionibus conpletis duabus cohortes circiter xxx alarias addidit. frumenti magnum numerum coegit, quod Massiliensibus, item quod Afranio Petreioque mitteret. naves longas x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. pecuniam omnem omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum Gadis contulit; eo sex cohortes praesiomanum familiarem Domiti, qui eo procurandae hereditatis causa venerat missus a Domitio, oppido Gadibus praefecit; arma omnia privata ac publica in domum Galloni contulit. ipse habuit graves in Caesarem contiones. saepe ex tribunali praedicavit adversa Caesarem proelia fecisse, magnum numerum ab eo militum ad Afranium perfugisse; haec se certis nuntiis, certis auctoribus comperisse. quibus rebus perterritos civis Romanos eius provinciae sibi ad rem publicam administrandam HS ccxxx et argenti pondo xx milia, tritici
Abbreviated transcription (Latin):
recurrunt. M Uarro in ulteriore hispaniȩa untio cognitis his
ibus quae sunt iitalia geste diffidens pompeianis rebus
amicissime de Caesare loquebatur: preoccupatum sese legai¬
one ab.cN. Pompeio teneri obstrictum fide: necessitudine
quidem sibi nihilo minorem cum Caesare intercedere. ne¬
ꝗ se ignorare quod ess& officium legati qui fiduciariamo¬
peram obtiner&: quae uires suae. quae uoluntas erga Caes.
totius prouintiaȩ. Hlaec sermonibus omnibus referebat. Po¬
stea uͦ cum caesarem ad massiliam detineri cognouit. copi¬
as petrei cum exercitu a franu esse coniunctas. magna au¬
xilia conuenisse. magna esse inspe. atq expectari & con¬
sentiri omnen interiorem prouinciam. quae postea accide¬
rant de angustus ad ilerdam rei frumentariae accepit
atq haec ad eum latius atq inflatius a franius prerscribe¬
bat se quoq ad motum fortune mouere cepit. Delectum

Expanded text:
recurrunt. M. Varro in ulteriore Hispania initio cognitis iis recurrunt. M. Varro in ulteriore Hispania initio cognitis iis rebus quae sunt in Italia gestae, diffidens Pompeianis rebus amicissime de Caesare loquebatur: praeoccupatum sese legatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum fide; necessitudinem quidem sibi nihilo minorem cum Caesare intercedere, neque se ignorare, quod esset officium legati, qui fiduciariam operam obtineret, quae vires suae, quae voluntas erga Caesarem totius provinciae. haec omnibus ferebat stea vero quam Caesarem ad Massiliam detineri cognovit, copias Petrei cum exercitu Afrani esse coniunctas, magna auxilia convenisse, magna esse in spe atque expectari, et consentire omnem citeriorem provinciam, quaeque postea acciderant, de angustiis ad Ilerdam rei frumentariae accepit, atque haec ad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad motus fortunae movere coepit. Dilectum
Abbreviated transcription (Latin):
administratur. diuturni laboris detrimentum sollertia &
uirtute militum breui reconciliatur. portae quibus locis ui¬
detur cruptionis causa in muro relinquuntur. Quod ubi
hostes uiderunt ea quae diu longoꝗ spatio refici non posse
sassent paucorum dierum oꝑa & labore ita refecta ut nullo
psidie atq cruptionis locus ess& neq ꝗcꝗͣ omnino relinquae¬
retur qua aut ui militibus aut igni opibus noceri possit eo¬
demq exemplo sentiunt totam urbem qua sit aditus a ter¬
ti muro turribus circuiri posse. sic ut ipsis consistendi in suis
munitionibus locus non ess& cum pene adificata in muris
ab exercitu nostro moenia iuderentur ac tela manu coni¬
cerentur suorumq tormentorum usu quibus ipsi magna ui¬
supauissent spatio propinquitatis interire pariq conditione
ex muro ac turribus bellandi data se uirtute nostris ad&¬
quare non posse intelligunt ad easdem deditionis conditioes

Expanded text:
administratur; diuturni laboris detrimentum sollertia et administratur; diuturni laboris detrimentum sollertia et virtute militum brevi reconciliatur. portae, quibus locis videtur, eruptionis causa in muro relinquuntur. Quod ubi hostes viderunt, ea, quae diu longoque spatio refici non posse sperassent, paucorum dierum opera et labore ita refecta, ut nullus perfidiae neque eruptioni locus esset, neque quicquam omnino relinqueretur, qua aut telis militibus aut igni operibus noceri posset, eodemque exemplo sentiunt totam urbem, qua sit aditus ab terra, muro turribusque circumiri posse, sic ut ipsis consistendi in suis munitionibus locus non esset, cum paene inaedificata in muris ab exercitu nostro moenia viderentur, ac telum manu coiceretur suorumque tormentorum usum, quibus ipsi magna speravissent, spatii propinquitate interire parique condicione ex muro ac turribus bellandi data se virtute nostris adaequare non posse intellegunt, ad easdem deditionis condiciones
Abbreviated transcription (Latin):
litum studio administrare & reficere instituit. Nam ubi
tantos suos labores & apparatus male cecidisse uideruns
indutusq per scelus uiolatis suam s uirtutem irrisui fore
pdoluerunt. Quod unde agger omnimo comportari polse
nihil erat reliquum omnibus arboribus longe latq i
simnibus massiliensium excisis & conuectis aggerem noui ge¬
neris atq in auditum ex lateribus duobus muris senum
pedum crossitudine atq ille congestus eorum murorum
contignationem facere instituerunt aqua fere latitudine
atq ille congestus ex materia fuerat agger. Ubi aut spatiũ
inter muros aut in becillitas materia postulare iuderetur
pilae interponuntur. transuersaria tigna iniciuntur quaȩ
firmamento esse possint. At quicquid est contignatum cra¬
tibus consternitur: cratesq luto integuntur. sub tecto miles
dextra ac sinistra muro tectus aduersus plutei obiecto opi
quaecunq sunt usui sine periculo supportat. Celeriter res

Expanded text:
ilitum studio administrare et reficere instituit. nam ubi ilitum studio administrare et reficere instituit. nam ubi tantos suos labores et apparatus male cecidisse viderunt, indutiisque per scelus violatis suam virtutem inrisui fore perdoluerunt, quod, unde agger omnino conportari posset, nihil erat reliquum, omnibus arboribus longe lateque in finibus Massiliensium excisis et convectis, aggerem novi generis atque inauditum ex latericiis duobus muris senum pedum crassitudine atque eorum murorum contignatione facere instituerunt aequa fere altitudine, atque ille congesticius ex materia fuerat agger. ubi aut spatium inter muros aut imbecillitas materiae postulare videretur, pilae interponuntur, traversaria tigna iniciuntur, quae firmamento esse possint, et quidquid est contignatum, cratibus consternitur, crates luto integuntur. sub tecto miles dextra ac sinistra muro tectus, adversus plutei obiectu, operi quaecumque sunt usui, sine periculo subportat. celeriter res
Abbreviated transcription (Latin):
agger plutei testudo turris tormenta flamine concipent¬
& prius haec omnia consumerentur qͣ que admodum acci¬
diss& animaduerti possit. Nostri repentina fortuna per¬
moti arma quae possunt arripiunt. alii ex castris sese in¬
citant.fit in hostes impetus eorum. sed muro sagietis tor¬
mentisq fugientes perseq prohibentur. Illi sub murum se
recipiunt. ibiq musculum turrimq lateritiam libere incn¬
dunt. Ita multorum mensium labor hostium perfidia &
ui tempestatis puncto temporis interut. Tentauerunt hoc
idem massilienses postero die eandem nacti tempestatem
maiori cum fiducia ad alteram turrem aggeremq pugna
uerunt. multumq ignem intulerunt. Scd ut superioris
temporis contentionem nostri omnem remiserant ita pro¬
ximi diei casu admoniti omnia ad defensionem pͥrauend
itaq multis interfectis reliquos inpfecta re in oppidum re¬
pulerunt. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore m¬

Expanded text:
agger plutei testudo turris tormenta flammam conciperent etagger plutei testudo turris tormenta flammam conciperent et prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum accidisset, animadverti posset. nostri repentina fortuna permoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. fit in hostis impetus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se recipiunt ibique musculum turrimque latericiam libere incendunt. ita multorum mensum labor hostium perfidia et vi tempestatis puncto temporis interiit. temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem maiore cum fiducia ad alteram turrim aggeremque eruptione pugnaverunt multumque ignem intulerunt. sed ut superioris temporis contentionem nostri omnem remiserant, ita proximi diei casu admoniti omnia ad defensionem paraverant. itaque multis interfectis reliquos infecta re in oppidum reppulerunt. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore m
Abbreviated transcription (Latin):
die facto aduentus Caesaris expectatur. nullum ex
muro nullum a nostris mittitur telum. ut re confecta
omnes curam & diligentiam remittunt. Caesar enim
per litteras trebonio magnope mandauerat ne ꝑium
oppidum expugnari pateretur: ne grauius ꝑmoti
milites & defectionis odio & contemptione sui & du¬
uno labore omnes puberes interficerent. quod se fac¬
turos minabantur. Egreq tunc sunt retenti quin oppi¬
dum irrumpent. grauiterq eam rem tulerunt. quod
tensse per trebonium quominus oppido potirentur
udebatur. At hostes sine fide tempus atq occasionem frau¬
dis ac doli quaerunt. Interiectisq aliquot diebus nostris
languentibus atq animo remissis subito meridiano tepre
cum alius discessiss& alius ex diutino labore in ipsis opibus¬
se quieti dediss& arma uͦ omnia reposita coniectaq essent
portis se foras rumpunt. secundo magnoq uento ignem op¬
ibus inferunt. Hunc sic distulit uentus uti uno tempore

Expanded text:
dia facto adventus Caesaris expectatur. nullum ex dia facto adventus Caesaris expectatur. nullum ex muro, nullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar enim per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tulerunt, quod stetisse per Trebonium, quominus oppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meridiano tempore, cum alius discessisset, alius ex diutino labore in ipsis operibus quieti se dedisset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se foras erumpunt, secundo magnoque vento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore
Abbreviated transcription (Latin):
mermes cum infulis se porta foras uniuersi proripiũt.
ad legatos ad exxercitum supplices manus tendunt. Qua
noua re oblata omnis administratio belli consistit. mi¬
litesq auersi a proclio ad studum audiendi & cogno¬
scendi feruntur. Ubi hostes ad legatos exercitumq per¬
uenerunt uniuersi se ad pedes proiciunt. orant ut ad¬
uentus Caesaris expectetur. captam suam urbem iude¬
re opa ꝑfecta turrem subrutam. itaq a defensione desi¬
stere: nullam exoriri moram posse quominus cum ue¬
niss& si ipata non facerent ad nutũ euestigio diri¬
pentur. Docent si omnino turris c̃cidiss& non posse
milites contineri quin se preda in urbem irrumperent:
urbemq delerent. Haec atq eiusdem generis qͣ plura ut
ib hominibus magna cum miscricordia fletuq pro¬
nuntiantur. Quibus rebus cõmoti legati milites ex ope
dieducunt. oppugnatione desistunt. opibus custodias
rdinquunt. Indutiarum quodam genere misericor¬

Expanded text:
inermes cum infulis se porta foras universi proripiunt, inermes cum infulis se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque pervenerunt, universi se ad pedes proiciunt; orant, ut adventus Caesaris expectetur. captam suam urbem videre, opera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumperent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab hominibus doctis magna cum misericordia fletuque pronuntiantur. Quibus rebus commoti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. indutiarum quodam genere misericor
Abbreviated transcription (Latin):
nantibus hostibus machinatione nauali phalangis subie¬
ctis ad turrim hostium ad mouent: ut aedificio uingantur
Quo malo perterriti subito oppidani saxa ꝗͣ maxxima
possunt uectibus promouent. p̃cipitataq muro in musci¬
lum deuoliunt. Ietum firmitas materiae sustin&. &
quicꝗd incidit fastigio musculi elabitur. id ubi uidet
mutant consilium. cuppas teda acpice referstas incendĩt
casq de muro in musculum deuoluunt. Inuolute labũ¬
tur delapsae ablateribus longuriis furcisq ab opere re¬
mouentur. Interim sub musculo milites uectibus ĩfima
saxa turris hostium quibus fundamenta continebãtur
conuellunt. musculus ex turri latertia a nostris telis
tormentisq defenditur. Hostes ex muro ac turribus
sum mouentur. non datur libera muri defendendi
facultas. Cum pluribus iam lapidibus ex ea quae su¬
berat turri subductis repentina runa pars eius tus¬
ris concidit. pars reliqua consequens procũbebat. Tum

Expanded text:
nantibus hostibus machinatione navali phalangis subienantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub musculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non datur libera muri defendendi facultas. compluribus iam lapidibus ex illa quae suberat turri subductis repentina ruina pars eius turris concidit, pars reliqua consequens procumbebat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ma. Due primum trabes in solo aequa lege distantes inter
se pedes.iiii. collocantur. inq eis colum nellae pedum in al¬
titudinem .U. defiguntur. Has inter se capreolis molli fasti¬
nio coniungunt: ubi tigna quae musculi tegendi causa po¬
unt collocentur. Eo sup tigna bipedalia mittunt. eaq¬
laminis clauisq religant. Ad extremum musculi tectum ia¬
besq extremas quadratas regulas.iiii.patentis digito defi¬
gunt: quae lateres qui suꝑ musculos struantur contineat
Ita fastigito atq ordinatim structo ut trabes quae erant in
capreolis collocate in lateribus & luto musculus ut ab igit
qui ex muro iaceretur tutus ess& contegitur. super late¬
res coria inducuntur: ne canalibus aqua ĩmissa lateres
diluere poss&. coria autem ne rursus igni ac lapidibus
corrumpantur centonibus conteguntur. Hoc opus omne
tectum uineis ad ipsam turrim perficiunt. subitoq inopi¬

Expanded text:
ma. duae primum trabes in solo aeque longae distantes inter ma. duae primum trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaqaminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capreolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopi
Abbreviated transcription (Latin):
n ietu hostium pluteos ad alia opa abduxerunt. Turris tec¬
ium per se ipsum prensionibus ex contignatione prima sus¬
pendere ac tollere cepunt. Ubi quantum storiarum demisso
pitebatir tantum eleuabant. Intra haec tigimenta abdit atq
nuniti parietes lateribus extruebant: rursusq aliam pren¬
sionem ad aedificandum sibi locum expediebant. Uhi tempus
terius contabulationis uidebatur tigna item ut pͥmo tecta
extremis lateribus instruebant. eeq ea contignatione rursus
summa contabulatione storiasq cleuabant. Ita tuto ac sine
ullo uulnere ac piculo sex tabulata extruxerunt. fenestras¬
q quibus in locis uisum est ad tormenta mittenda instruen¬
do reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opa tueri
seposse sunt confisi musculum pedes. lx. longum ex mate¬
na bipedali quae a turri lateritia adhostium turrem mutuq
pducerent facere instituerunt. Cuius musculi hec erat for¬

Expanded text:
ni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tecni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionibus ex contignatione prima suspendere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo tecta extremis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat for
Abbreviated transcription (Latin):
gna directo transuersas trabes iniecerunt. eaqassibus relica¬
uerunt. Has trabes paulo longiores atq eminentiores qͥ ex¬
tremi parietes erant effecerunt: ut ess& ubi tegͥmenta pre¬
pendere possent ad defendendos ictus ac repellendos. Cu
iter eam contignationem parietes extruerentur eainq cos¬
tabulationem summam lateribus lutoq constrauerunt a¬
quis ignis holliuta nocere posses. Centones in sup inicgr
ne aut tela tormentis missa tabulationem pfriugerent: aut
sixi ex catapultis latericium discuterent. Storias autem
ex funibus ancorariis.iii. in longitudinem parietum turris
litas. iii. pedes fecerunt: easꝗ tribus ex partibus quae ad ho¬
sles uergebant eminentibus partibus trabib circum turre
ppendentes religauerunt. Quod utium genus tegimenti ali¬
is locis erant expti nullo telo neq tormento traici posse ubi
uͦ ea pars turris qua& erat perfecta tecta atq munita est ab om¬

Expanded text:
gna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religagna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellendos, cum infra eam contignationem parietes extruerentur; eamque contabulationem summam lateribus lutoque constraverunt, nequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praependentes religaverunt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab om
Abbreviated transcription (Latin):
incursus humilem paruamq fecerunt. huc ferebant se. hic
si qua maior oppresserat ius propugnabant. hinc ad repel
lendum hostem & pro sequendum procurrebant. Patebat
haec quoquo uersus pedes.xxx. sed parietum crassitudo..
fostea uͦ ut est rerum omnium magister usus hominum ad¬
hibita solertia inuentum est magno esse usui posse si haec
ess& in altitudinem turris clata. Id hac ratione perfectum
est. Ibi turris altitudo pducta est. id contabulationis cauli
parietes instruxerunt. ita ut capita tignorum extrema pari¬
etum structura tegerentur. nequid eminer& ubi ignis halti¬
um aderescer&. Hanc insuper contignationem quantum te¬
ctum plutei ac uinearum passum est latericulo astru xerun
supraq eum locum duo uigna transuersa iniecerunt. ut no
longe ab extremis parietibus quibus suppenderent eam con¬
tignationem qua turri tegimento ess& futura. supraq eati¬

Expanded text:
incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adstruxerunt supraque eum locum duo tigna transversa iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea ti
Abbreviated transcription (Latin):
dianae naues nullo usui fuerunt. celeriterq pugna. exces¬
serunt. Non enim has aut conspectus patriae aut propinqͦ¬
rum precepta ad extremum uite ꝑiculum adire cogebant.
itaq ex eo numero nauium nulla desiderata est. ex massi¬
liensi classe.u. sunt depressae. quatuor captae. una cum nasi¬
dianis profug. quae omnes citeriorem hispaniam petuierũt.
At ex reliquis una premissa massiliam huius nuntu ꝑfere¬
di gratia. cum iam appropinquar& urbi omnis sese multi¬
uido ad cognoscendum esfudit. At re cognita tatus luctus¬
excepit ut urbs ab hostibus capta codem uestigio uideretur.
Massilienses tam nihil setius ad defensiones urbis reliqua ap¬
parare coepunt. Est animaduersum a legionariis qd extran
partem opis administrabant ex crebris hostium eruptionib
magno sibi esse presidio si pro castello ac receptaculo turi
ex latere sub muro fecissent. Quam primo ad repentinos

Expanded text:
dianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesdianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. at ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuntii perferendi gratia cum iam adpropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit, et re cognita tantus luctusexcepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen nihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administrabant, ex crebris hostium eruptionibus magno sibi esse praesidio posse, si ibi pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent. quam primo ad repentinos
Abbreviated transcription (Latin):
rum mobilitati nauium locus dabatur. & si quando no¬
stri facultatem nacti ferreis manibus iniectis nauem re¬
ligauerant undiq suis laborantibus succurrebant. Neq
uͦ coniuncti albicis cominus pugna deficiebant. neꝗ mul¬
tum cedebant uirtute nostris. simul ex minoribus naui¬
bus magna. uis eminus missa telorum multa nostris de im¬
proiiso imprudentibus atq impeditis uulnera inferebant.
sonspicat.eq naues triremes duae nauem . D. bruti quae ex
insigni facile agnosci poterat duabus ex partibus sese in
cam incitauerant. Sed tanta re prouisoa brutus celerita¬
te nauis usus est ut paruo momento anteceder&. Illa
adeo grauiter inter se incitatae conflixerunt ut uehem̃¬
tissime utreq ex concursu laborarent: altera uͦ prefacto
rostro tota collabefier&. Qua re animaduersa quae proxei¬
mae ei loco ex bruti classe naues erant in eas impeditas
impetum faciunt. celeriterq ambas deprimunt. Sed nasi¬

Expanded text:
rum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando norum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Albici comminus pugnando deficiebant neque multum cedebant virtute nostris. simul ex minoribus navibus magna vis eminus missa telorum multa nostris de improviso imprudentibus atque inpeditis vulnera inferebant. conspicataeque naves triremes duae navem D. Bruti, quae ex insigni facile agnosci poterat, duabus ex partibus sese in eam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate navis enisus est ut parvo momento antecederet. illae adeo graviter inter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. qua re animadversa, quae proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasi
Abbreviated transcription (Latin):
rent. aut templa deorum immortalium adirent: & an¬
te simulatra proiecti uictoriam ab diis deposcerent. Neq
erat quisꝗͣ omnium quin in eius diei casu suarum om¬
nium fortunarum euentum consistere existimar&. Na
& honesti ex iuuentute & cuiusq etatis amplissimi nomi¬
natim euocati atq obsecrati naues conscenderant: ut siqd
aduersi accidiss& ne ad conandum quidem sibi quicqͣ
reliꝗ fore uiderent. si suꝑauissent uel domesticis opibus
uel extraneis auxilus de salute urbis confiderent.
Commisso plio massiliensibus res nulla ad uirtutem de¬
fuit. sed memores eorum preceptorum quae paulo anli
ab suis accoepant. hoc animo decertabant: ut nullum a¬
liud tempus ad conandum habituri uiderentur. & q¬
bus in pugna uite prtulum acciderat non ita multum e
reliquorum ciuium fatum antecedere existimarent ꝗ¬
bus urbe capta eadem ess& belli fortuna patienda. de¬
ductisq nostris paulatim nauibus artificio gubernato¬

Expanded text:
rent aut templa deorum immortalium adirent et anrent aut templa deorum immortalium adirent et ante simulacra proiecti victoriam ab dis exposcerent. neque erat quisquam omnium, quin in eius diei casu suarum omnium fortunarum eventum consistere existimaret. nam et honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi accidisset, ne ad conandum quidem sibi quicquam reliqui fore viderent; si superavissent, vel domesticis opibus vel externis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum civium fatum antecedere existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna patienda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernato
Abbreviated transcription (Latin):
tibus atti in cognitis rebus magis confidamus uehemeti¬
usq exterreamur ut tum accidit. Aduentus enim .I. nasi¬
dii summa spe & uoluntate ciuititem compleuerat. Na.¬
di idoneum uentum exe portu exeunt. & cauroenta qͥd¬
est castellum massiliensium ad nasidium ꝑueniunt. ibiꝗ
naues expediunt. rursusq sc ad confligendum animo
confirmant. & consilio communicant. dextra pars aln¬
buitur massiliensibus. sinistra nasidio. Eodem brutus
contendit aucto nauium numero. Nam ad eas quae fa¬
omnibus rebus instruxerat. Itaq suos cohortatus quos in¬
tegros suꝑauissent uictos contempnerent plenus spei bo¬
nae atq animi aduersus eas proficiscitur. Facile erat ex
castris .c. trebonii atq omnibus supioribus locis prosi¬
cere in urbem ut omnis uiuentus quae in oppido remã¬
serat omnes suꝑioris etatis cum liberis atq uxcoribus pu-¬
blicis custodiis quae aut muro ad caelum manum tende¬

Expanded text:
tis atque incognitis rebus magis confidamus vehementitis atque incognitis rebus magis confidamus vehementiusque exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa spe et voluntate civitatem conpleverat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quest castellum Massiliensium, ad Nasidium perveniunt ibique naves expediunt rursusque se ad confligendum animo confirmant et consilia communicant. dextra pars attribuitur Massiliensibus, sinistra Nasidio. Eodem Brutus contendit aucto navium numero. nam ad eas, quae factaomnibus rebus instruxerat. itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesque superioris aetatis cum liberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caelum manus tende
Abbreviated transcription (Latin):
q messania. nauibus atqinde pp repentinũ terrorem prin¬
cipum ac senatus fuga facta. ex naualibus eorum unam
deduct. hac adiuncta ad reliquas naues cursum massiliam
uersus pficit. premissaq clam nauicula domitium massi¬
uensesq de suo aduentu certiores fac. eosꝗ magnope hortat᷑
ut rursus cum bruti classe additis sius auxiliis confligunit.
Massilienses post supius incommodum ueteres ad eunde
numerum ex naualibus productas naues refecerant. sum¬
maq industria armauerant: remigum gubernatorumꝗ ma¬
ona copia suppetebat piscatoriasq adiecerant atq contexe¬
rant. ut essent ab ictu celorum remiges tuti. has sagicta¬
ris tormentisq compleuerunt. sali modo instructa classe
omnium seniorum matrufamiliae iurginum precibus &
fletu excititi extremo tempore ciuitati subuenirent non
minore animo ac fiducia qͣ ante dimicauerant naues con¬
scedunt. Comuni enim fit uitio natur&e. ut inuisis latita¬

Expanded text:
que Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem prinque Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Massiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi enim fit vitio naturae, ut invisita
Abbreviated transcription (Latin):
fixi atq hi maximis balistis missi per.iiii. ordines cratium
in terram defigebantur. Itaq pedalibus lignis coniundtis
inter se porticus integebantur. atq huc agger inter manus
proferebatur. antecedebat testudo pedum. Ix. ae quandi
loci causa facta. item ex fortissimis lignis euolata omnibo
rebus quibus ignis iactus & lapides defendi possent. Sed
magnitudo opum altitudo muri atq tutrium mlatids
prmentorum omnem administrationem tardabant. Crebro
tam per albicos cruptiones fiebant ex oppido. ignesq agoeri
& mirribus inferebantur. Quae facilius nostri milites repel¬
lehant. magnisq ultro illatis detrimentis eos qui eruptionem
scerant in oppidum reuciebant. Interim .l. nasidius a.ex.
sompeio cum classe nauium.xui. in quibus paucae erant. &¬
rare .i. domitio massiliensibusq subsidio missus freto sici¬
lie imprudente atq inopinante curione puchitur. appulsis¬

Expanded text:
fixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium fixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo ormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui eruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsis
Abbreviated transcription (Latin):
UMAhec in hispania geruntur .c. trebonius legi¬
tus qui ad oppugnationem massiliae relictus
erat. duabus ex partibus aggerem uineas t̃¬
resq ad oppidum agere instituit. Una erat
Proxima portui nauibusq altera ad partem qua est adit
ad gilliam atq hispaniam ad id mare quod adigit ad hostiũ
rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus man
abluitur. reliqua quarta est quae aditum habeat ad terram.
Nuius quoꝗspatii pars ea quae ad arcem ꝑtin& loci natura
& ualle altissima munita longim & difficilem hab& op¬
pugnationem. Ad ea perficienda opera .C. trebonius magna
uimentorum atq hominum multitudinem ex omni pro¬
iuncia uocat. uimina matrriamq comportari iub&. Quib
comparatis rebus aggerem in altitudinem pedum. lxxx
extruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omniut
rerum ad bellum apparatus tantaq multitudo tormento¬
rum ut eorum uim nulla contexte uiminibus uinee
sustinere possent. Asseres enim pedum.xii. cuspidibus pre¬

Expanded text:
um haec in Hispania geruntur, C. Trebonius legatus, qui ad oppugnationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur; reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum ad bellum apparatus tantaque multitudo tormentorum, ut eorum vim nullae contextae viminibus vineae sustinere possent. asseres enim pedum xii cuspidibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat. prouinciasq p.r. a barbaris atq in imicis regibus inter¬
posito amicissimo rege muniuit. Fide tetrarchiam legibus¬
gallogrecoꝵ iure gentis & cognationis adidicauit occupa¬
tam & possessam paucis ante aunis a deiotaro. Neq tamen
usqͣ dutius moratus est qͣ necessitas urbanarum seditionum
pati uidebatur. Rebus felicissime celerrimeq confectis in italiã
celerius omnium opinione uenit.

Expanded text:
fuerat, provinciasque populi Romani a barbaris atque inimicis regibus interfuerat, provinciasque populi Romani a barbaris atque inimicis regibus interposito amicissimo rege munivit. Eidem tetrarchian Gallograecorum iure gentis et cognationis adiudicavit occupatam et possessam paucis ante annis a Deiotaro. Neque tamen usquam diutius moratus est quam necessitas urbanarum seditionum pati videbatur. Rebus felicissime celerrimeque confectis in Italiam celerius omnium opinione venit.
Abbreviated transcription (Latin):
ximum bellum tanta celeritate confecerat. ꝗdq subiti picu¬
li recordatione lector. quod uictoria facilis ex difficillimis
rebus acciderat. Ponto recepto preda omni regia militibus cõ¬
donata postera die cum expeditis equitibus ipse proficiscitũ.
legionem.ui. decedere ad premia atq honores accipiendos in
italiam iub&. auxilia deiotari domum remittit. duas leg¬
ones cum celio minuto in ponto reliquit. Ita per gallogrea¬
am bithiniamq in asiam iter facit. omniumq eaꝵ prouincia¬
rum de controuersiis cognoscit: ac statuit. uira inter tetrar¬
chas reges ciuitates disponit. Mitridatem pgamenum quo
rem feliciter celeriterq gestam in egẏpto supra scripsimus
regio genere ortum disciplinis etiam regiis educatum nam
eum mitridates rex asiae totius ꝑp nobilitatem pergamo
paruulum secum asportauerat in castra multosq tenuerat
annos regem bosfori constituit. quod sub imperio phanacis

Expanded text:
ximum bellum tanta celeritate confecerat, quodque subiti pericuximum bellum tanta celeritate confecerat, quodque subiti periculi recordatione laetior victoria facilis ex difficillimis rebus acciderat. Ponto recepto praeda omni regia militibus condonata postero die cum expeditis equitibus ipse proficiscitur, legionem sextam decedere ad praemia atque honores accipiendos in Italiam iubet, auxilia Deiotari domum remittit, duas legiones cum Caelio Viniciano in Ponto relinquit. § 78 Ita per Gallograeciam Bithyniamque in Asiam iter facit omniumque earum provinciarum de controversiis cognoscit et statuit; iura in tetrarchas, reges, civitates distribuit. Mithridaten Pergamenum, a quo rem feliciter celeriterque gestam in Aegypto supra scripsimus, regio genere ortum, disciplinis etiam regiis educatum — nam eum Mithridates, rex Asiae totius, propter nobilitatem Pergamo parvulum secum asportaverat in castra multosque retinuerat annos — regem Bosphori constituit, qui sub imperio Pharnacis
Abbreviated transcription (Latin):
hostes multo tardius sed tamem eisdem diis adiuuãtib
sinistro cornu mediaq acie tote profligantur copiae regiᷤ.
quae ꝗͣ facile subierant iniquũ locum tam celeriter gra¬
du pulsae premebantur loci iniquitate. ltaq multis mili¬
tibus partim interfectis. partim sua ruina oppressis. que
locitate effugere poterant armis tamen proiectis ualle¬
transgressi nihil ex loco superiore uermes proficere poterat
At nostri uictoria clati subire iniquum locum munitionesq
aggredi non dubitarunt. Defendentibus autem his cohortib
castra quas pharnaces presidio reliquerat celeriter castris ho¬
stium sunt potiti interfecta multitudine omni aut capta
suorum. Pharnaces cum paucis equitibus profugit: cui nisi
castroꝵ oppugnatio facultatem aituliss& liberius profugẽ¬
di uiuus in Caesaris potestatem adductus ess&. Tali uictoia
totiens uictor caesar in credibili est lecitia affectus. quod ma¬

Expanded text:
hostes, multo tardius, sed tamen isdem dis adiuvantibus hostes, multo tardius, sed tamen isdem dis adiuvantibus sinistro cornu mediaque acie totae profligantur copiae regis. Quae quam facile subierant iniquum locum, tam celeriter gradu pulsae premebantur loci iniquitate. Itaque multis militibus partim interfectis partim suorum ruina oppressis, qui velocitate effugere poterant, armis tamen proiectis valletransgressi nihil ex loco superiore inermi proficere poterant. At nostri victoria elati subire iniquum locum munitionesque aggredi non dubitarunt. Defendentibus autem eis cohortibus castra quas Pharnaces praesidio reliquerat, celeriter castris hostium sunt potiti. Interfecta multitudine omni suorum aut capta Pharnaces cum paucis equitibus profugit; cui nisi castrorum oppugnatio facultatem attulisset liberius profugiendi, vivus in Caesaris potestatem adductus esset. § 77 Tali victoria totiens victor Caesar incredibili est laetitia adfectus, quod ma
Abbreviated transcription (Latin):
naces eodem gradu quo in prelium descenderat uallem
ascendere aduersus arduum collem instructis copiis cepit.
Caesar incredibili eius temeritate uel fiducia commotꝰ
neq opinans imparatusq oppressus eodem tempore mili¬
tes ab operibus uocat. arma capere iub&. legiones opponit.
aciemq instruit. Cuius rei subita trepidatio magnũ ter¬
rorem attulit nostris: non dum ordinibus instructis falca¬
te regiae quadrigae ꝑmixtos milites ꝑturbant: quae tamẽ
celeriter multitudine telorum opprimuntur. Insequitũ
has acies hostium & clamore sublato confligit. multum
adiuuante natura loci plurimũ deoꝵ immortalium
benignitate. qui cum omnibus cassibus bellis intersunt
tum precipue eis quibus nihil ratione potuit admini¬
strari. Magno atq acri prelio cominus facto dextro cor¬
nu quo ueterana .ui. legio erat collocata initium uictoria&
natum est. ex ea parte cum in prodiuũ detruderentur

Expanded text:
naces eodem gradu quo in praeruptam descenderat vallem naces eodem gradu quo in praeruptam descenderat vallem ascendere adversus arduum collem instructis copiis coepit. § 75 Caesar incredibili eius vel temeritate vel fiducia commotus neque opinans imparatusque oppressus eodem tempore milites ab opere revocat, arma capere iubet, legiones opponit aciemque instruit; cuius rei subita trepidatio magnum terrorem attulit nostris. Nondum ordinibus instructis falcatae regiae quadrigae permixtos milites perturbant; quae tamen celeriter multitudine telorum opprimuntur. Insequitur has acies hostium, et clamore sublato confligitur multum adiuvante natura loci, plurimum deorum immortalium benignitate; qui cum omnibus casibus bellicis intersunt, tum praecipue eis quibus nihil ratione potuit administrari. § 76 Magno atque acri proelio comminus facto, dextro cornu, quo veterana legio sexta erat collocata, initium victoriae natum est. Ab ea parte cum in proclive detruderentur