comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad puerum pueniret. uel a
septitia uł ab hr̃dib poturiᷤ¬
ut maturnis uoluiss testatͥs
adsubstitutos id transferren
ꝗcquam mutat. qd septitia
añ decessit. nam ⁊ si puer ui¬
ueret. ñ prius septitie hrdes.
qͣm septitia poss comienir.¬
iquis eum quem
ip̃e manumitt̾e non pot̾at le¬
gauĩt. ⁊ ita ut eum legatariꝰ
manumitt̃et. ⁊ si alegato non¬
ñ repellatur. ñ ẽ ꝯpellendus
bit. ⁊ tñ alegato non eẽ repel¬
lendum eum. qm̃ mag̾ lega¬
tarium aliqd ꝯmodum testa¬
tor in hoc ẜuo. qͣm h̃rdem hre
uoluisset.

Expanded text:
ad puerum peruenire uel a Septicia uel ab heredibus potuisut maturius uoluerit testatrix ad substitutos id transferre. nec quicquam mutat, quod Septicia ante decessit: nam etsi puer uiueret, non prius Septiciae heredes quam Septicia possent coi quis eum, quem ipse manumittere non poterat, legaverit ita, ut eum legatarius manumitteret, etsi a legato non repellatur, non est compellendus,ibsit, et tamen a legato non esse eum repellendum, quoniam magis legatarium aliquid commodum testator in hoc servo quam heredem habere voluisset.
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Qui fint subhac ꝯdi¬
toe legatum.si infamilia nup¬
ꝯsiss audetur inpleta ꝯditio s.¬
statim atq ducta ẽ uxor.q̃m¬
uis ñ dumincubiculum ma¬
riti uemĩt.nuptias enim.ñ ꝯ¬
cubinatus s ꝯsensus facit.

Expanded text:
. Cui fuerit sub hac condicione legatum 'si in familia nubsisset', uidetur impleta condicio statim atque ducta est uxor, quamuis nondum in cubiculum mariti uenerit. nuptias enim non concubitus, sed consensus facit.
Abbreviated transcription (Latin):
admodum pr̃atione fidenis¬
commissorum ⁊ legatoru
hr̃s exhoneratur. ⁊ pp̾torer.
ita ⁊̃ ipse ꝑtem ssequi debet
diu̾sum est si falcidia in tue¬
niat ⁊minuat legatum.nã
his casib nich repetetim. qr ĩ
solidum ꝯditiom paretur.
¶Item scinditurns dãdi.si is
cui legatum ẽ. non pot̾it ꝑtẽ
brditatis si bi relictam cape¬

Expanded text:
admodum praestatione fideicommissorum et legatorum heres exoneratur per praetorem, ita etiam ipse partem consequi debet. Diuersum est, si Falcidia interueniat et minuat legatum: nam his casibus nihil repetetur, quia in solidum condicioni paretur. Item scinditur ius dandi, si is cui legatum est non potest partem he reditatis sibi relictam
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. ilie sueita ꝗs lega¬
int.sititia filia arbitͣtu lutii
titii npẜit. ei tot hr̃s mens
datotitio añ testatore morty
otitianupserat. Q uerebatũ
an legatum ei deb̾etur.1. debi.¬
giuir puerum agatheã acil¬
lam. ꝗ mei erũt cummoriar.
is qui testm̃ fecit.agatheam

Expanded text:
um. Filiae suae ita quis legauit: 'si Attia filia mea arbitratu Lucii Titii nubserit, ei tot heres meus dato'. Titio ante testatorem mortuo Attia nubserat: quaerebatur, an legatum ei deberetur. respogyrum puerum, Agatheam ancillam, qui mei erunt cum moriar': is qui testamentum fecit Agatheam,
Abbreviated transcription (Latin):
ESATIS
linquimtur.aut
ascribitursant si
insit cum die
cͥtus ascriptus
solui tam̃ possunt. quia cͥtu
est ea deberi dies aũt incͥtus ẽ.
cum ita scribitur. hr̃s m̃s cum
morietur.x. dato.nam diem
incͥtummors h̃t enis. ⁊ iõ si le¬
gatarius añ decesserit ad hr̃¬
dem eius legatum ñ transit.qr
ñ cessit diesuiuo eo.qͣmuis
c̾tum fin̾t moriturum h̃rde
inest aũt conͣditio legatiuely¬
ti cumita legamus ꝙ exaretr¬
sa natum fuerit.hr̃s datosaut
fructus ꝗ exeo fundo ꝑcepti fe

Expanded text:
egatis linquuntur aut dscribitur aut, siinsit. Cum dies certus adscriptus solui tamen possunt, quia certum est ea debitu iri. Dies autem incertus est, cum ita scribitur 'heres meus cum morietur, decem dato': nam diem incertum mors habet eius. et ideo si legatarius ante decesserit, ad heredem eius legatum non transit, quia non cessit dies uiuo eo, quamuis certum fuerit moriturum heredem. Inest autem condicio legati, ueluti cum ita legamus: 'quod ex Arescusa natum fuerit, heres dato' aut 'fru
Abbreviated transcription (Latin):
legatum. si nich̾ intereẽt cre¬
ditons extestõ potius agere.
qͣm expristina obligatõesna
⁊ si titius mãdairent menio
ut pecuniam ꝓmitret. deind̾
li bare eum iusserit astipłato¬
re. mamfestum ẽ quantum
int̾sit ꝓmissoris libari. potiꝰ¬

Expanded text:
legatum, si nihil interesset creditoris ex testamento potius agere quam ex pristina obligatione. nam et si Titius mandauerit Maeuio, ut pecuniam promitteret, deinde liberari eum iusserit a stipulatore, manifestum est, quantum intersit promissoris liberari poti
Abbreviated transcription (Latin):
ririt ad c̾tum tp̃c non petat a
debitore suo.smeoubio nec l¬
betare eum intra id tp̃c cogit᷑ ⁊
si debitor decesserit. ab hrde eiꝰ
intraro tp̃c peti non pot̾it ̃s¬
lud indedum est an enis tp̃ri
intra qd̾ petere hr̃s uetituss
Tale legatum.hr̃s m̃s asolo
lutio titio. ne petat. abhrde lu¬
tii titii. ñ transit. si ncħ uiuo
lutio titio adu̾sus testm̃ ab
br̃de eo qd a b eo exigẽ debitu
temptaiit si ꝯmissum. quot̃
cã coher⁊ persone id quod lega¬
tur.ueluti psonas serintus
ad brdem enis non transit. si
nõ coheret transit. ¶Si lib̾a
ta.ꝓ eo eẽ quasi hr̃s ab eo debi¬
tore. hrdeq eis pet̾e uetitus
ualeat.atq non eẽt ualituã.
ip̃ius debitoris ꝑsona. nõ ꝯ¬
iuss sit. non in detur satisfa¬
cere si reliquum reddat ñ edi¬
titus sit agẽ. cum eo qui ne¬
gotia defuncti gesserit᷑. ñ itt
obligatio ei p̃legata. q̃ dolo.
uel exfrauce enus qui neg̃a
gesserit. ꝯmissa sunt. ut testa¬
tor indeatur.ro sensisse. Ideo

Expanded text:
ri, ut ad certum tempus non petat a debitore: sed sine dubio nec liberare eum intra id tempus debebit, et, si debitor decesserit, ab herede eius intra id tempus peti non poterit. Illud uidendum est, an eius temporis, intra quod petere heres uetitus Tale legatum: 'heres meus a solo Lucio Titio ne petito' ad heredem Lucii Titii non transit, si nihil uiuo Lucio Titio aduersus testamentum ab herede, eo quod ab eo exigere debitum temptauit, sit commissum: quotiens enim cohaeret personae id quod legatur, ueluti personalis seruitus, ad heredem eius non transit, si non cohaeret, transit. Si uerba ta, pro eo est, quasi heres ab eo debitore heredeque eius petere uetitus ualeat, atque non esset ualitura ipsius debitoris persona non ciussus sit, non uidetur satisfacere, si reliquum reddat non edititus sit agere cum eo, qui negotia defuncti gesserit, non uidetur obligatio ei praelegata, quae dolo uel ex fraude eius qui negotia gesserit commissa sit, et testator id uidetur sen sisse. ideo
Abbreviated transcription (Latin):
rotem actorem hrẽt. codicil¬
lis ita cauit. herotem lihumie
uolo eis tͣpris. ꝙ erit p̾t no¬
hinssimamm eã subscriptoẽ
postea uiuus erotem manu᷑¬
misit.⁊ meodem actu hũit.
rõnesq subscripsit.usq in
eum diem qui fuit añ paucd¬
simos dies quammoreretur.
hr̃des lutii titii dñt quasda
summnas ⁊ serinm ad huc e¬
rotem ⁊̃ p̾a liberum accepisse.
neq in eas rõnes q̃ alutio titõ
subscripte sunt intulisse.q̃ro
an brdes ab herote. mcħ exi¬
gere deb̾ent. eius tpr̃is quolx¬
tins titius subscripsit.R. er
rotem exea cã que ꝓponeretrr.
libationem petere non posse.
insi ⁊ hoc spãliter ei remissũ ẽ.¬

Expanded text:
rotem actorem haberet, codicillis ita cauit: 'Erotem liberum uolo eius temporis, quod erit post nouissimam meam subscriptionem'. postea uiuus Erotem manumisit in eodem actu habuit rationesque subscripsit usque in eum diem, qui fuit ante paucissimos dies quam moreretur. heredes Lucii Titii dicunt quasdam summas et seruum adhuc Erotem et postea liberum accepisse neque in eas rationes, quae a Lucio Titio subscriptae sunt, int‹u›lisse: quaero, an heredes ab Erote nihil exigere debent eius temporis, quo Lucius Titius subscripsit. respondi Erotem ex ea causa quae proponeretur liberationem petere non posse, nisi et hoc specialiter ei remissum e
Abbreviated transcription (Latin):
agẽs ꝓcurator extestõ incer¬
tidoli .m. exceptõe exchudi pt᷑
Et ei lib̾atio recte legaturap̃
quem deposuero.nł cuiꝯmo¬
dauero. pignorine dedero. uł
ei quem exfintiua cã. michi
dare oportet.
n inpeditur reliqͥua exigere
quas quis se reliquaint. ꝯh
qͥodolo fecit qui ros gessit
Quod si quis ⁊ ħuelit remit¬
tereata debet legare. dãpnas
esto hr̃s meus quicquidab
ocrigent illa ⁊ illa actioneo
exresuitu orenel autiones ei re

Expanded text:
agens procurator ex testamento incerti doli mali exceptione excludi potest. Et ei liberatio recte legatur, apud quem deposuero uel cui commodauero pignoriue dedero uel ei quem ex furtiua causa mihi dare oportet. non impeditur reliquas exigere, quas quis se reliquauit, et si quid dolo fecit qui rationes gessit. quod si quis et haec uelit remittere, ita debet legare: 'damnas esto heres meus, quidquid ab eo exegerit illa uel illa actione, id ei restituere' uel 'actionem ei re
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ergo e cum
aliter. hr̃s ꝯdempnari debebit.
qͣm si caneatur ei adu̾sus u̾b¬
Storem defensum iriqt̃e agẽte
debitore.mcħ amplius heres
prare debet. qͣmut eum adu̾fr

Expanded text:
Quid ergo est, cum aliter heres condemnari debebit, quam si caueatur ei aduersus debitorem defensu iri. item agente debitore nihil amplius heres praestare debet, quam ut eum aduer
Abbreviated transcription (Latin):
tꝑc̃. circa pecultum spectetur.
hinc patri similem fac̃. uił.
maritum. cui uxor post diuõ¬
tium. libationem dotis lega¬
int. Nam ⁊ hẽlicet die legati
cedẽte soluẽdo ñ sit. legatarir¬

Expanded text:
tempus circa peculium spectetur. huic patri similem facit Iulianus maritum, cui uxor post diuortium liberationem dotis legauit: nam et hunc, licet die legati cedente soluendo non sit, legatari
Abbreviated transcription (Latin):
hoc casu. nam ⁊ si qd̃ ego deħo.
titiosit legatum mei grã. ut
ego liberer nemo me negabꝰ
tum ẽẽ. tammeum qͣm credi¬
toris me ⁊̃si soluẽdo fuero.
int̾ ẽ enicre diroris.: uu os reos

Expanded text:
hoc casu. nam et si quod ego debeo Titio sit ei legatum mei gratia, ut ego liberer, nemo me negabit tum esse tam meum quam creditoris mei, etsi soluendo fuero: interesse enim creditoris duos reos
Abbreviated transcription (Latin):
D̾ Siquis intestõ damp¬
natus ẽ. ne atitio debitore exi¬
gat. neq ipĩnneq b̃rdem eiꝰ
pot̾ ꝯuenire. nam neq hr̃dis
hr̃s agere. neq ab hr̃ois here¬
de pot peti. ¶eredis aũt
hrs pot̾ dampnari.ne exigat
adebitore.¬
nł. Siei cui fundum in
qn quennium locauãm lega¬
ui. qcquid eum m̾dare. facẽ
oꝑtet. oportebit ue. ut smẽt
heres sibi hr̃e. nerua attillici

Expanded text:
Si quis in testamento damnatus est, ne a Titio debitore exigat, neque ipsum neque heredem eius potest conuenire: nam neque heredis heres agere neque ab heredis herede potest peti. heredis autem heres potest damnari, ne exigat debitore. Ei cui fundum in quinquennium locaueram legaui quidquid eum mihi dare facere oportet oportebitue ut sineret heres sibi habere. Nerua Atilici
Abbreviated transcription (Latin):
lius in quictetur ñ ne paterꝰ
tc̃ enim acceptilatõe eum ñ
scripsit.si ꝓfilio pater fidenᷤᷤ¬
serit. eiq lib̾atio sit legata.
eum pacto lib̾andum. qĩ fide¬
depeculio posse ꝯuemri. hoc
ita demum putat. si dum ta¬
patre. eum uolint testator li¬
bari. Cetum si et quasi patrez
⁊ depeculio ent liberandus.
Abeo. ost em̃acipati¬
onem uo fili.catenus pater
actoem ha bebit. quatenus a¬
liqd expeculio aut inrem ue̾¬
so.prãturus est. Idlegatorũe
nomine adpatrem ꝑtineb̾.
d̾ enis intererit.Illud queĩ
pot̾. an eo queq nomine pat

Expanded text:
inquietetur, non ne pater: tunc enim acceptilatione eum non scripsit, si pro filio pater fideiusserit eique liberatio sit legata, eum pacto liberandum quasi fidede peculio posse conueniri. hoc ita demum putat, si dumtaeum uoluit testator liberari: ceterum si et quasi patrem, et de peculio erit liberandus.arum. Post emancipationem uero filii eatenus pater actionem habebit, quatenus aliquid ex peculio aut in rem uerso praestaturus est: id enim legatorum nomine ad patrem pertinebit, quod eius intererit. Illud quaeri potest, an e
Abbreviated transcription (Latin):
hec eẽ inderi.ut debitor accep¬
tolib̾etim. q̃ reͣs litiq debitõe.
qii .x. lib̾abit. quia acceptila
admodum sistichum is solyiᷤᷤ¬
sdebitor lib̾aretum:ita accep¬
tilatõe stichi lib̾ari s si debi¬
rorem .x. dampnatus sit hr̃s.

Expanded text:
hoc esse uideri, ut debitor accepto liberetur: quae res utique debitorem et in decem liberabit, quia acceptilatemadmodum, si Stichum soluisset, debitor liberaretur, ita et acceptilatione Stichi liberari. Sed si debitorem decem damnatus
Abbreviated transcription (Latin):
po Siquis reum hãti ⁊ fi¬
denissorẽ⁊ reo lib̾ationem le¬
get. Iuł. brdem seripsit. ⁊ reũ
pacceptilatõem lib̾andum a¬
lĩ oqñ si fidenissorem ceꝑit ꝯreᷤᷤ¬
nire. alia rc̃e rcus conuenitur.
Quid tñ si donatõĩs cã fideniᷤᷤ¬
sor int̾uenerit.nec hãt aduer¬
sus reum regͥssum uł quid si
ad fidenissorem pecunia pue

Expanded text:
 Si quis reum habeat et fideiussorem et reo liberationem leget, Iulianus ibidem scripsit reum per acceptilationem liberandum: alioquin si fideiussorem coeperit conuenire, alia ratione reus conuenitur. quid tamen, si donationis causa fideiussor interuenit nec habet aduersus reum regressum? uel quid si ad fide
Abbreviated transcription (Latin):
derit. ut post mortẽ suam selo
det. aut si conualuiss. si bsred¬
dẽt.dem̃ titius defimcto dona¬
tore.seio dedĩt.⁊hr̃s enispetat
debitum. serus doli exceptosma
h̾t. ¶Nunc dee fectiilega¬
ti uideamus q sꝰ nnichi
lib̾atio sit relicta.cum solus
sim debitor. siue ame petatur
exceptõe uti possum. siue ñ pe¬
tatur. possum age̾ ut libe p̃
acceptilatõem. ¶Sasi cu
aliosim debitor.puta rei du¬
o finmus ꝓmittẽdi. ⁊ michi
imus uidcamꝰ ne pacceptila¬
toẽm debeam libari.ali oquin
dũ a ꝯreo meo petitur. ego ĩ qenbatr
si sotii sint. ⁊ ẽ uerumnon so¬
lum eum cuius nom̃ intestõ
scriptum ẽ. legatarium hñd̃.
uerum eum queq qui non ẽ
scriptus. si ⁊ emsꝯtẽplatõe li

Expanded text:
uam Seio de aut, si conualuisset, sibi redderet, deinde Titius defuncto donatore Seio dederit et heres eius petat debitum, Seius doli exceptionem habet. Nunc de effectu legati uideamus. et si quidem mihi liberatio sit relicta, cum solus sim debitor, siue a me petatur, exceptione uti possum, siue non petatur, poss‹u›m agere, ut liberer per acceptilationem. sed et si cum alio sim debitor, puta duo rei fuimus promittendi, et mihi imus? uideamus, ne per acceptilationem debeam liberari: alioquin, dum a conreo meo petitur, ego inquietor. si socii sunt. et est uerum non solum eum, cuius nomen in testamento scriptum est, legatarium habendum, uerum eum quoque, qui non est scriptus, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsiei .xx.accepto fer̾atur. ⁊ ĩ.x.
lib̾abitur. ¶Sisiduob
hrdib instͣitutis alt̾um exhiᷤᷤ
dampnaui̾t creditori soluere.
ualet legatum ꝑꝑ cohr̃de eñ¬
que extestõ acturumait creti¬
tori soluatur. ¶Libatio ãt
debitori legataata demũ ef¬
fectum h̃t. si non fuerit adebi¬

Expanded text:
ccepto ferantur, in decem liberabitur. Sed si duobus heredibus institutis alterum ex his damnauerit creditori soluere, ualet legatum propter coheredem eumque ex testamento acturum, ut creditori soluatur. Liberatio autem debitori legata ita demum effectum habet, si non fuerit exa
Abbreviated transcription (Latin):
on alis rebitoris. quem solu¬
tum repee posse ñ ambiguit᷑.
Sosidampisatus sit heres fi¬
lium lib̾are non adicit. auł.
ritrum acceptilatẽe filius ã
pacto sit lib̾andus. set indet᷑
koc sentire. qi acceptilatõe de¬
brat lib̾ari. que res patri qͦp
pderit qd̃ optinendum est.

Expanded text:
onalis debitoris, quem solutum repetere posse non ambigitur. Sed si damnatus sit heres filium liberare, non adicit Iulianus, utrum acceptilatione filius an pacto sit liberandus: sed uidetur hoc sentire, quasi acceptilatione debeat liberari, quae res patri quoque proderit. quod opt
Abbreviated transcription (Latin):
iil. siabimpubis substituto
sit libatio relicta.dem̃ ĩpubes
exegi̾t quod debeturan euane¬
scat legatum. ⁊cum ostet pu¬
pillum inhis que asubstitu¬
to relinq̃ntur: ꝑsonam sustĩe¬
re eius a quo sub soitõe lega¬
pillus adebitore exegerit d¬
q ẽ ⁊ ñ pupillus non exegit.
s solummo litem sit. otestarꝰ.
tñri eum ut remittat actõez¬

Expanded text:
si ab impuberis substituto sit liberatio relicta, deinde impubes exegerit quod debetur, an euanescat legatum. et cum constet pupillum in his, quae a substituto relinquuntur, personam sustinere eius a quo sub copillus a debitore exegerit. Idemque est et si pupillus non exegerit, sed solummodo litem sit contestatus, teneri eum, ut remittat actione
Abbreviated transcription (Latin):
pcĩ exceptoem fidenissoridan¬
dam. q̃ reo ꝯpetit. s cum alia
sit mens legantis.alia pacise¬
entis. nequa qm hoc dicimus.
qd̃si fidenissori sit lib̾atio le¬
pacto erit. fidenissor libandr᷑.
tilatõe lib̾andu si uel reus
ip̃e. uere fuerit. aut inea reso¬

Expanded text:
pacti exceptionem fideiussori dandam, quae reo competit: sed cum alia sit mens legantis, alia paciscentis, nequaquam hoc dicimus. Quod si fideiussori sit liberatio lescripsit, pacto erit fideiussor liberandus. tilatione liberandum, si uel reus ipse uere fuit aut in eam rem so
Abbreviated transcription (Latin):
bent recte legãtu.
licet domini eorum sint. Iuł.
scripsit.si respignori data le¬
getur debitori acͥditorelua¬
lere legatum. ⁊ hr̃e eum aeti¬
onemait pignus recipiat pͥ¬
usquam pecuniam soluat.sc
aũt loquitur iuł. quasi debi¬
tum ñ debeat lucrari E si alia
testãtis uoluntas fint ⁊ ag
hoc puemetur. exẽploluitõis.
Ap̃. Deredem dap̃natum
afidenissore ñ pete areo petere
posse s areo pete uetitum. si a
fideuissore petat.reo extestõ
tñiri celsus pritat Idem celsuᷤᷤ
ait. nullam dubitatõem hr̃e
qn hr̃de pete e adebitore ueti¬
to. nechr̃s heredis petere pos

Expanded text:
bent recte legantur, licet domini eorum sint. Iulianus scripsit, si res pignori data legetur debitori a creditore, ualere legatum habereque eum actionem, ut pignus recipiat, priusquam pecuniam soluat. sic autem loquitur Iulianus, quasi debitum non debeat lucrari: sed si alia testantis uoluntas fuit, et ad hoc p. Heredem, damnatum a fideiussore non petere, a reo petere posse, sed a reo petere uetitum, si a fideiussore petat, reo ex testamento teneri Celsus putat. Idem Celsus ait nullam dubitationem habere, quin herede petere a debitore uetito nec heres heredis petere pos
Abbreviated transcription (Latin):
pap̃.uernus eẽ existimat: qr ip¬
sum testm̃ ꝯfirmatur testib
ducitur.⁊ apparet ꝗdactum
ẽ. ut ecce si res legata fiñt. ⁊de¬
libante legataro eam hr̃s a¬
in tradidert. namsiqdemͣuo
luerit legatarius hr̃e legatũ.
traditionulla ẽ si no repud¬
niam borditariam legat᷑a cre¬
diderit hr̃s. nãsiꝗtẽ nõ repu¬
diauĩt legatarius aliena pe¬
cumam credĩderit.siuo repi¬
diaui̾t. suam pecumam cͥdi¬
disse ur. quid ergo si ꝯsũpta
tũdicendum.
uod deparit̾ mortuns
tcͣtamus ⁊̃ ia aliis agitatum
ẽ.ut ecce si mat̾ stipulata est
dotem amarito mortua filia
filia pit. an adhrdem mr̃is ac¬
eectio exstipłatu ꝯpet̾et.diuus
pius iepsit. non ẽẽ omissam
stiplationem. quia mat̾ fike
qui dotem stipłatũs ẽsimł
cum marito decesserit. uł cum
hr̃dem siuum actõem trans

Expanded text:
uerius esse existimat, quia ipsum testamentum confirmatur testibusducitur et apparet, quid actum est. ut ecce si res legata fuerit et deliberante legatario eam rem heres alii tradideit legatarius habere legatum, traditio nulla est, si vero repudiniam hereditariam legatam crediderit heres: nam si quidem non repudiaverit legatarius, alienam pecuniam credidit, si vero repudiaverit, suam pecuniam credidisse videtur. quid ergo, si consumpta tu dicendum. uod de pariter mortuis tractamus, et in aliis agitatum est. ut ecce si mater stipulata est dotem a marito mortua filia filia perit, an ad heredem matris actio ex stipulatu competere? et diuus Pius rescripsit non esse commissam stipulationem, quia mater filiqui dotem stipulatus est, simul cum marito decesserit uel cum heredem suum actionem trans
Abbreviated transcription (Latin):
nonsuit mortis tõr cegnatus
facilius legatum ꝯsequitñ a¬
si quis cognatõi leget.ide e
atq si cognatis legasset.
diui marci ꝑmiserit collegi¬
is legare nulla dubitatio est.
qd̾ si corpi cui licet cohire cru¬
legatum sit debeaturcui aũt
non licet si legetur. ñ ualebit
nisi insinguł legetur. hii ẽ ñ
qͣi collegnam. s qi certi hoĩes
admittentur ad legatum.
guitas. ualet qd̾ actu est. ue¬
suti cumstichum stipuler.et
sint ples stich. uel hõmiries
cartagine cum sint due car¬
tagines. semꝑ eͥ moubiisida¬
gendum est.ut q̃m tutissimo
locores sit bona fide cc̃ta nisi ẽ
apte cc̃ leges scriptum estͣ
mat̾ naufragio periit.eum ex¬
plorari non possit.utrum pͥ¬
or extinctus sit. humanius
ẽ credere filium diutius uixiᷤ
orem filium necatum ẽẽ in
bigueaut ⁊̃ pperam scriptu
ẽ. benigne interp̃tari ⁊ẜ ro qd¬

Expanded text:
non fuit, mortis tempore factus facilius legatum consequitur.Si quis cognationi leget, idem est atque si cognatis legasset. diui Marci permiserit collegiis legare, nulla dubitatio est, quod, si corpori cui licet coire legatum sit, debeatur: cui autem non licet si legetur, non ualebit, nisi singulis legetur: hi enim non quasi collegium, sed quasi certi homines admittentur ad legatum. guitas, ualet quod acti est, ueluti cum Stichum stipuler et sint plures Stichi, uel hominem, uel Carthagini, cum sint duae Carthagines.Semper in dubiis id agendum est, ut quam tutissimo loco res sit bona fide contracta, nisi cum aperte contra leges scriptum est. mater naufragio periit: cum explorari non possit, uter prior exstinctus sit, humanius est credere filius diutius uixissorem filium necatum esse intbigue aut etiam perperam scriptum est, benigne interpretari et
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam relegatus fcõ
testõ post hr̃dis institutõem.
⁊ post legata.qbdam dataita
subiecit. siquis exhrdib ce¬
restitutõem m̾ inpetrauerit a
ei gr̃as agerem. uolo dari ei qͥ
id egit aceters hrdib aure¬
os totunus ex his quos lor¬
des scripserat. inpetraũ ei re¬
stitutõem.⁊ añ quam id scn
decessit. cum defideicommis¬
curaunit eum restitu ⁊ ei fidĩ¬
ꝯmissum pr̃ari. ¶Si tibi ⁊
postumo suo.uł alieno. h̃rd¬
tatem restituẽ ꝗs rogauerit.¬
Etianꝰ. Uel expte te. ⁊ ex
pte postumum hr̃dem insti¬
tinssi. legatum ue similiter
uel fideicomiissum dediss.
dius dici puto. si ꝗdem natyꝰ
non ẽminime eum ꝑte fa¬
cere.s totum ad te ꝑtinere qͣi
abuntio tibi solido relicto.
Sin aũt natus fuerit. utros¬
q accipe. q̃ntum cuiq relic¬
tum ẽ. ut umonato.ps tibi di¬
midia debeatur. duob natis.

Expanded text:
Quidam relegatus facto testamento post heredis institutionem et post legata quibusdam data ita subiecit: 'si quis ex heredibus cerestitutionem mihi impetrauerit ab ei gratias agerem: uolo dari ei qui id egerit a ceteris heredibus aureos tot'. unus ex his, quos heredes scripserat, impetrauit ei restitutionem et antequam id sciret, decessit. cum de fideicommiscurauit eum restitui, et ei fideicommissum praestari.Si tibi et postumo suo uel alieno hereditatem restituere quis rogauerit. uel ex parte te et ex parte postumum heredem instituisset legatumue similiter uel fideicommissum dedisset,dius dici puto, si quidem natus non est, minime eum partem facere, sed totum ad te pertinere, quasi ab initio tibi solido relicto: sin autem natus fuerit, utrosque accipere quantum cuique relictum est, ut uno nato pars tibi dimidia debeatur, duobus natis
Abbreviated transcription (Latin):
si testatorita restiti iussiss
ptem.siali quam pecumam
dediss. si ꝗdem equas ꝑtes
uissi fuerint dare ꝯuemens¬
eqͣs ꝑtes ei restitui oportere.
Si uo dispares inea peciña
distribuenda significaũ te¬
statorut indeãtur hrditari¬

Expanded text:
si testator ita restitui iussisset si testator ita restitui iussisset partem, si aliquam pecuniam dedissent, si quidem aequas partes iussi fuerint dare, conueniequas partes eis restitui oportere, si uero dispares in ea pecunia distribuenda significauit testator, ut uideantur hereditari
Abbreviated transcription (Latin):
nascuntim.q̃ita debeatur.et
nra ꝗdem etate si rapias ale¬
xadrina mułr ad diuũ adri¬
anum plucta ẽ. cum .u. libe¬
ris quos uno fetu enixa ẽ stñ
qd̃ ultra tres nascantur. fe¬
re potẽtu osum uidetur ẽẽ.
Cum qdam płib hr̃dib ĩ¬
stitutis unius fidei ꝯmisi ss
ut rum moreretur. uni exco¬
hr̃dib cui ipẽ uellet. restitu¬
eret eam ꝑtem h̃rditatis. q̃
ad eum pueniss. uerissimu
ẽ utile eẽ. fidei comiissum. nͨe
in arbitrio eius ꝗ rogatus est
poĩtum ẽ an oĩo uelit resti¬
tue̾. s cui potius restituat. płi¬
mũ ẽi interẽ.utrum in potã¬
te eius ẽ quem testator obli¬
gari cogitat. fatiat. si uelit da¬
re an post neccͣitatem dandi.
solius distribuendi liberuz
arbitrium gedat. ¶Que¬
situm ẽ. si co hr̃des exdispai̾¬
b ꝑtib scripti sint. utrum
ꝑtem suam inuiriles ꝑtesr
restituẽ singul debeant.an ꝓ
portõib hr̃ditariis exqb
hr̃des scripti sunt. ⁊ placint

Expanded text:
nascuntur quarta debeatur. et nostra quidem aetate Serapias Alexandrina mulier ad divum Hadrianum perducta est cum quinque liberis, quos uno fetu enixa est. sed tamen quod ultra tres nascitur, fere portentosum videtur. Cum quidam pluribus heredibus institutis unius fidei commississet, ut, cum moreretur, uni ex coheredibus, cui ipse vellet, restitueret eam partem hereditatis, quae ad eum pervenisset: verissimum est utile esse fideicommissum: nec enim in arbitrio eielit restituere, sed cui potius restituat: plurimum enim interest, utrum in potestate eius, quem testator obligari cogitat, faciat, si uelit dare, an post necessitatem dandi solius distribuendi liberum arbitrium concedat.Quaesitum est, si coheredes ex disparibus partibus scripti sint, utrum partem suam in uiriles partes restituere singulis debeat an pro portionibus hereditariis, ex quibus heredes scripti sint. et placuit,
Abbreviated transcription (Latin):
. Quot mactionbꝰ aut
omedissimum ẽ. id accipi. qͦ
res dequa agitur mag̾naleat
ita leger seiocum .cc. que ap̃
eum deposui.ccc. lego. sin głe
summe sepate otẽ certãbnt oe¬
tali. in cidũt inãbigintatem.
ta debi. qr due summe nigũ¬
tur ¶ Siquisleget funḋ
scianum. hr̃s mens titioẽ õe
meni seruo dato. dubitabat
qdem andiom q̃p fundus le¬
gatus sitandiocum fundo
legatrosit. s⁊ mag̃ dicendũ
ẽ non ⁊ olum fundum. s q̃ ser¬
uum dionem ẽẽ legatu ma¬
xime sinillas iustas cas ha¬
buent dioni legandi.

Expanded text:
 in actionibus aut commodissimum est id accipi, quo res de qua agitur magis ualeaita leget: 'Seio cum ducentis quae apud eum deposui trecenta lego', singulae summae separate quidem certam habent detali incidunt in ambiguitatem. ta deberi, quia duae summae iunguntur.Si quis leget: 'fundum Seianum heres meus Attio cum Dione Maeuii seruo dato', dubitatur quidem, Dioni quoque fundus legatus sit an Dio cum fundo legatus sit. sed magis dicendum est non solum fundum, sed etiam seruum Dionem esse legatum, maxime si nullas iustas causas habuit Dioni legandi.
Abbreviated transcription (Latin):
alter alteri ucc ẽ si mincem
hr̃ditatem rogati fra̾t resti¬
tii estmn ꝗb casib si pariter
decesserintnec appareat quiᷤ
an̾ sp̃m emiseritꝰ non indetꝰ
alt̾ alteri suꝑ inxissess circa
legem falcidiam.si domimiᷤᷤ
tus sit. ẜui qĩ in benis. eĩ mor¬
tis tp̃r fuerint. ñ ꝯͣpiitmtu tefi

Expanded text:
alter alteri hoc est si inuicem hereditatem rogati fuerint restituere. in quibus casibus si pariter decesserint nec appareat, quis ante spiritum emisit, non uidetur alter alteri superuixisse.Sed et circa legem Falcidiam, si dominus tus sit, serui, quasi in bonis eius mortis tempore fuerint, non com
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ qui solus ẽ qui q̾neminez
añcedit.⁊ hic utriq. qr neu¬
tri eorum alt̾ supstes fuit.
ultimi primi q obierunt.¬
¶Cum in bello pat̾cum filios
pissi. mat̾q filii qĩ postea mõ¬
tui.bona uendicaret. agnatil
uͦ patris. qĩ filius añ periss.

Expanded text:
 qui solus est quique neminem antecedit: et hic utrique, quia neutri eorum alter superstes fuit, ultimi primique obierunt.Cum bello pater cum filio perisset materque filii quasi postea mortui bona uindicaret, adgnati uero patr
Abbreviated transcription (Latin):
disq uineis ⁊mualitudiemq̃¬
cipigrumm odicas m pensas ñ
d arbit̃ curare alicqu negõru
gestorum potius. quam dedo
te iuditium uidebitir
stit erigere iramułre pos. hoͦ
tꝗb non fcĩs dos iumiminitur
ueluti ageres facere. Aumina a¬
utere. edifitia uet̾a fulcue.itẽo
reficẽ. arbores in locum demor¬
tuarum repone. Cetles st̃
ueluti pecora cuma p̃diis mpo¬
neadest. stercor. ¶Iolup¬
tuose sunt. balnea exstruere.
dõten diminuere.ita interp̃tã¬
dum est ut siquid ex̃ tutelam
necc̃iam inres dotales inpẽsuz
sit. id non inea cã sit.nam tuei̾
res dotalesatir suo sumptu d a
licqntamcibaria dotalb man¬
cipiisdata ⁊ q̃uis modica edifi¬
uorum dotalium resectio ⁊ ag¬
rorum queq cultura dote mi
inpensarum sunt. s ip̃e res ita p̾¬
stare intelliguntur. ut ñ tamin¬
pedas meas quam deducto co
q̃ autem inpendia s. ea disticti

Expanded text:
disque uineis et in ualetudine mancipiorum modicas impensas non debet arbiter curare: alioquin negotiorum gestorum potius quam de dote iudicium uidebitur.stita exigere uir a muliere potest: itur, veluti aggeres facere, flumina avertere, aedificia vetera fulcire itemque reficere, arbores in locum mortuarum reponere. Vtiles sunt veluti pecora praediis imponere, id est stercorare. Voluptuosae sunt balinea exstruere. dotem deminuere, ita interpretandum est, ut, si quid extra tutelam necessariam in res dotales impensum est, id in ea cres dotales uir suo sumptu debet. alioquin tam cibaria dotalibus mancipiis data et quaeuis modica aedificiorum dotalium refectio et agrorum quoque cultura dotem minessariarum inpensarum sunt. sed ipsae res ita praestare intelleguntur, ut non tam inpendas in eas, quam deducto eo quae autem impendia secundum eam distincti
Abbreviated transcription (Latin):
id corpus. s ab surdum est di¬
minutoem corꝑis fieri ꝓꝑ pecu¬
cẽ fundum dotalemaił pͥte eiꝰ
manebit igitur maritus inre¬
rum detentione donec ei satis¬
fiat. nõ ipõiure corpũ n. s dotiᷤ
fit diminutio. Ĩbi ergo admit¬
tinus deminutoẽm dotis ipõ
nam inpẽcc̃a. rõ admittit dimi¬
paiidotem data sunt ipo nire
dos data minuetur. ꝓpmpẽsas
necc̃ias. hoc dehis inpensis dẽzẽ.
q̃ in dotem ip̃ani fcẽ sunt. ceteꝵ
si extrinsecus ñ minuent dote¬
s si inpensis necc̃iis mułr satis¬
fecĩt. utrum dos cͥscat.an uerodi¬
cimus exintẽgro uideri dotem.
aego u̾bi pecc̃a est. non dubito
dotem uideri cͥuisse. ¶Si dos
tota soluta sitnon hĩta rõne
ĩpensarum uidendum ẽ an ꝯdi¬
ci possit id ꝙ ꝓmpensis necciis

Expanded text:
st deminutionem corporis fieri propter pecuesse fundum dotalem vel partem eius. Manebit igitur maritus in rerum detentationem, donec ei satisfiat: non enim ipso iure corporum, sed dotis fit deminutio. Vbi ergo admittimus deminutionem dotis ipso nam in pecunia ratio admittit demipora in dotem data sint, ipso iure dos deminuetur per inpensas necessarias. hoc de his inpensis dictum est, quae in dotem ipsam factae sint: ceterum si exstrinsecus, non imminuent dotem.Sed si inpensis necessariis mulier satisfecerit, utrum dos crescat an uero dicimus ex integro uideri dotem? et ego, ubi pecunia est, non dubito dotem uideri creuisse.Si dos tota soluta sit non habita ratione inpensarum, uidendum est, an condici possit id, quod pro impensis neces
Abbreviated transcription (Latin):
ał. Et intotum id ur ne¬
cessaris inpesis ꝯ tinenqd si a
marito omissum sit. iudex tãti
eum ꝯdempnabit. qͣnti mulie¬
ris inter fuerit eas mpẽsas fieri
Einhoc differt. ꝙ fcãrum ratio
bẽtur.q̃ si res male gesta estmnõ
fc̃arumatasi obidres malege¬
sta estitaq si fulserit insula
ruentem.eaq exusta sit.inpen¬
sas ꝯsequiturssi non feçerit.ḋ¬
usta canichil prestabit.

Expanded text:
.Et in totum id uidetur necessariis impensis contineri, quod si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mulieris interfuerit eas impensas fieri. sed hoc differt, quod factarum ratio habetur, etsi res male gesta est, non factarum ita, si ob id res male gesta est: itaque si fulserit insulam ruentem eaque exusta sit, inpensas consequitur, si non fecerit, deusta ea nihil praestabit.
Abbreviated transcription (Latin):
n.si qdem in suppellectili argẽ¬
tum ẽ deberi escale aũt uelpo¬
tornum argẽtum non deberi.
nisi hoc qͦp testatorem sensisse
legatarius doccat.
cum spẽs exhabundãti.pmpe

Expanded text:
si quid in supellectili argentum est, deberi, escale autem uel potorium argentum non deberi, nisi hoc quoque testatorem sensisse legatarius doceat. cum species ex abundanti pe
Abbreviated transcription (Latin):
expenso ferre solitus erat. isu¬
xori suppellectilem legaua̾t.
recte negabunt nestem lega¬
to cessuram.labeo. offilius et¬
cassellius. qr ñ possi uider ue¬
stis appellatc̃e smpellectilem
contineri.

Expanded text:
lectilis expenso ferre solitus erat, is uxori supellectilem legauerat. recte negabant uestem legato cessuram Labeo Ofilius Cascellius, quia non posset uideri uestis appellatione supellectilis contineri.
Abbreviated transcription (Latin):
insi spãliter id exp̃ssum sit ã
⁊domolegata.n instrum̃tu
legato cedit. quam si idip̃m
adusum noĩatim exp̃ssum a
testatore fin̾t. ¶Nerum ẽ¬

Expanded text:
isi specialiter id expressum sit: nam et domo legata neque instrumentum legato cedit, quam si ‹i›d ipsum nominatim expressum a testatore fuerit. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
legato nõ derogati. si tñ spẽs
c̾ti nñ demonstrate fuerint
modus gm̃ datus in his spebꝰ
num cͥcum accepint. ¶Sup¬
pellectił mensas eẽ cinusqi
tomclusas plocet. Nam ⁊ ar¬
gẽteos lectos. Item argentea
candelabra suppellectili cede̾
posterior etas recep̃. cũ ⁊ulixe
exariro. ⁊ argẽto ⁊ lectũ unie¬
tis arboris truncis edificatũ
ornassque penolopem recogͦ¬
scendi inrisignũ accep̃ut uol¬
ut homerus suppellectili oĩ¬
na legataacceptum
argẽtum pignori ñ ꝯtinebr̃.¬
qr suppellectilem suã legaũ.

Expanded text:
legato non derogatur: si tamen species certi numeri demonstratae fuerint, modus generi datus in his specienumerum certum acceperint. Supellectilis mensas esse cuito inclusas placet: nam et argenteos lectos, item argentea candelabra supellectili cedere posterior aetas recepit: cum et Ulixem ex auro et argento lectum uiuentis arboris truncis aedificatum ornasse, quem Penelopa recognoscendi uiri signum accepit, ut uoluit Homerus. Supellectili ni legata acceptum argentum pignori non continebiia supellectile
Abbreviated transcription (Latin):
uire cũ dealiis eligẽdis potãs¬
tem ñ fieret. ¶Qui dota¬
lia p̃dia cẽ legem iuliam uen¬
pidit ⁊urori legata dedit.et
ep̃tori fitxiomisit. ut id pdi¬
umi melius ei restituet.ẽpto¬
rem fidei omisso tĩm ꝯstat. s

Expanded text:
 cum de aliis eligendi potestas non fuerit. Qui dotale praedium contra legem Iuliam uendidit, uxori legatum dedit et emptoris fidei commissit, ut amplius ei pretium restituat. emptorem fid
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. Suppellectili legata
phaona delfica. subsellia.scara
lecti etiã margẽtati.culcitra.¬
pelnes aquiminaria.cande¬
labra lucerna. trulla.it̃ uasa¬
p̃terea capse. ⁊ armaria. s sũt
qui recteputãt.capsas et ar¬
mana silibrorum. aut uestiy
aut armorum gratia parata
sũt nõ eẽ in suppellectili. quia
nec hec qdem ipseres ꝗb ad¬
tribute eẽnt. supellectilis in¬
strõ cederẽt. iutrea escaria ⁊ po¬
tatoria insuppellectili s̃. sicut
ficti lia. nec solum milgaria
⁊ pelues argenteas ⁊ aqmina¬
gẽtates ul mauratos atcp gem¬
matos. in suppellectili ẽẽ non
dubitatur usq ad eo ut idez
niris sit.⁊ si tota argẽtea uel a¬
urea sint.demurims ⁊ cristal¬
lims dubitan pot.an debeãt.
an numãri smpellectili. ꝓpt̃
eximiumusum ⁊ p̃tium. s ⁊
dehis.ad̾ di cẽdum est.nec ĩt᷑¬
ẽ cinus mat̾ie sint res̃ q̃ sunt
insupplectili. Qrcraterẽ argen¬
plectili. neculliiuas argẽter¬

Expanded text:
um. Suppellectili legata phora, delficae, su‹b›sellia, scamna, lecti etiam inargentati, culcitaepelues, aquiminalia, candelabra, lucernae, trulla, Item uasa aeterea capsae, armaria. sed sunt qui recte putant capsas et armaria, si librorum aut uestium aut armamentorum gratia parata sint, non esse in suppellectilne hae quidem ipsae res, quibus adtributae essent, suppellectilis instrumento cederent. Uitrea escaria et potoria in supellectili sunt sic ut fictilia, nec solum uulgaria,et pelues argenteas et aquiminagentatos uel inauratos atque gemmatos in supellectili esse non dubitatur, usque adeo, ut idem iuris sit et si tota argentea uel aurea sint. De murrinis et crystallinis dubitari potest an debeant adnumerari supellectili propter eximium usum et pretium: sed et de his idem dicendum est, Nec interest, cuius materiae sunt res, quae sunt in suppellectili. sed craterem argenellectili nec ullum uas argente
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃e ꝙ nõ sẽtitubi maxse noĩe
usus sit. qͦ id appellari solet. nã¬
⁊ uocis ministerio utimur. Ce¬
fum nemo existimãdus ẽ dis¬
⁊ si magno ope metuberoms.

Expanded text:
d non sentiret, ut maxime nomine usus sit, quo id appellari solet: nam uocis ministerio utimur: ceterum nemo existimandus est dietsi magnopere me Tuberonis
Abbreviated transcription (Latin):
ctapetis q̃ri por̃ sub¬
seilia ⁊ ca ladraria qb ĩster¬
I solet utrum inuestesit si¬
cut stra gula. on ĩnsu supplecti¬
li sieut toraliaque ꝑ prie stra¬
gulorũ non funt q hecmag̃
placint ea sinplectiliꝯ tineri.
instemũtur ueicula. duhita¬
ri pot̾.ansint insuppellectili.
si dicẽdum ẽ potius nstrim
atorii ea eẽ. sicut pelles quibꝰ
inuoluũtur uestim̃talora qͦ
quibꝰ hec pelles ꝯstrĩgi solent.

Expanded text:
tapetis quaeri potest, subsellia cathedraria quibus insterni solent utrum in ueste sint, sicut stragula, an in suppellectili, sicut toralia, quae propria stragulorum non sunt. et hoc magis placuit ea supellectili contineri. insternuntur uehicula, dubitari potest, an sint in suppellectili. sed dicendum est potius instrumenti uiatorii ea esse, sicut pelles, quibus inuoluuntur uestimenta, lora quoque, quibus hae pelles constringi solent.
Abbreviated transcription (Latin):
lectił potius. an argẽtian ue¬
stis siñt. sertus faretur. sinã
eius qui leganiat. aspici opor¬
tere in qͣ rõnem eam solitus sit
referre.uerum si ca degb ñ du¬
bitaretur. qn malieno gnͣe ẽet̃
ut puta escarium argẽteu ar̃
penulas ant togas smpellecti¬
li ꝗs ascrib̾e solitus sit.non id¬
cireo estiman optere suppellec¬
tili legata ea qͦp ꝯtineri nõ ex¬

Expanded text:
lectilis potius an argenti, an vestis sint. Servius fatetur sententiam eius qui legauerit aspici oportere, in quam rationem ea solitus sit referre: uerum si ea, de quibus non ambigeretur, quin in alieno genere essent, ut puta escarium argentum aut paenulas et togas, supellectili quis adscribere solitus sit, non idcirco existimari oportere supellectili legata ea quoque contineri: non e
Abbreviated transcription (Latin):
suppellectili legatõe ꝓficrscerẽ¬
tur. locari solent q̃ suppellectił
strare suppellectilem tẽptat.in¬
ornam̃ta in strã agri aut dom̃.
nec marmẽ moribus ciuita¬
tis ⁊ususrerum appellatõe
ciusmutatam ẽe. nam fictilia
aut lignea. aut nͥtrea ⁊ ante¬
rea. demq suppellectili utrlã¬
tũnuc exebore atq testuome.
atq ageto ia exauro ⁊̃ atq gẽ¬
mis suppellectili ut murq̃re
spẽm potins rerum q̃mmate

Expanded text:
legationem proficiscerentur, locari solerent, quae sub pellibus strare supellectilem temptat: inornamenta instrumenta agri aut domus. nec mirum est moribus ciuitatis et usu rerum appellationem eius mutatam esse: nam fictil‹i› aut lignea aut uitrea aut aerea denique supellectili utebantur, nunc ex ebore atque testudine et argento, iam ex auro etiam atque gemmis supellectili utuntur. quare speciem potius rerum, quam mate
Abbreviated transcription (Latin):
pellex adusum urbanum nõ
urbana legetur uł ꝓmittatũ.
D̾ Numq̃m exeo qd̾ sup¬
pellectilem legaũ maritus te¬
stõ.hĩtationem in qͣ suppellex
fuit legasse ur̾.qr contra defucl¬
mulrem uendicare. ꝓculdu¬

Expanded text:
pellex ad usum urbanum, nonurbana legetur uel promittatur. numquam ex eo, quod supellectilem legauit maritus testamento, habitationem, in qua supellex fuit, legasse uidetur. quare contra defuncmulierem uindicare pro
Abbreviated transcription (Latin):
seruns ⁊ rũsticus distinguitũ.¬
ñ loco s gn̾e usus ita ur bana pe¬
nus. ⁊ suppellex adusuũbanuñ
ad loc̃ ũbau au pegͥnu dirigẽda
ẽ multumq interẽ. pen̾ ⁊ sup

Expanded text:
seruus et rusticus distinguitn loco, sed genere usus, ita urbana penus et supellex ad usum urbanum, non ad locum urbanum aut peregrinum dirigenda est, multumque interest, penus et su
Abbreviated transcription (Latin):
ut exea pte dimidiã hãt. reli¬
bona sua ꝯferat s ⁊si filiũ ꝯne¬
potem ex eo pat emãcipaĩt. fi¬
am nepotẽ. dabitur ei ꝗ inpotã¬
te relictus ẽ patris emãcipatib¬

Expanded text:
t ex ea parte ‹di›midiam habeat, relibona sua conferat. Sed et si filium et nepotem ex eo pater emancipauerit, fiaui nepotem, dabitur ei, qui in potestate relictus sit, patris emancipati
Abbreviated transcription (Latin):
adbo.ros. uocãtur pa¬
retumnsi adoptim fue¬
rit. hii emimaliborum no¬
m̃ anuttũt post emacipa¬
foerriss si nales emãcipati. et
ad optati. itum eniãcipati sũt.
iushñt natura le lib̾orum.

Expanded text:
ur parentium, nisi si adoptiui fuerint: hi enim et liberorum nomen amittunt post emancipationem. sed si naturales emancipati et adoptati iterum emancipati sint, habent ius naturale liberorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Od. Quidam in suotestõ
eprdem scripsit. subtaliꝯditõe
si reliꝗas eius inmare abitiat.
q̃rebatur.cum hr̃s institus ꝯdi¬
tõi ñ parinss an repellẽdus ẽ

Expanded text:
um.Quidam in suo testamento heredem scripsit sub tali condicione 'si reliquias eius in mare abiciat': quaerebatur, cum heres institutus condicioni non paruisset, an expellendus est
Abbreviated transcription (Latin):
s ũus ẽ remittẽdam ꝯditõem:
ñe aliarõe ꝯditio aliaeumim¬
geat adnisiurãdum. ¶Quot
hr̃saurare iu betur daturum se
aliqd. uel fcũrmhꝵ. qd̾ non ĩp¬
bum ẽ actoes hrditarias no ar
he̾bit. quam si dedit.nel fecert.
id qd̾ erat nissus iuraremorty
est. si iurass se stichummanu.¬
mssurum. ñ ui debr̃ des ectuss
lẽdum eum manumet̃e si uel¬
tutus eẽt quis.titi hr̃s esto ita
ut stichummanumittat aut
ut titio cẽtum ita legato u̾ sti:¬
chummammmittat. nam mͣor¬
tuo sticho neõ dicẽt submouẽ¬
dum eumñ ur̾ eĩ defectus ꝯdi

Expanded text:
erius remittendam condicionem, ne alia ratione condicio alia eum urgueat ad iusiurandum.Quotiens heres iurare iubetur daturum se aliquid uel facturum: quod non improbum est, actiones hereditarias non alias habebit, quam si dederit uel fecerit id, quod erat iussus iurare.Mortunstitutus est, si iurasset se Stichum manumissurum, non uidebitur defectus lendum eum manumittere, si uitutus esset quis: 'Titius heres esto ita, ut Stichum manumittat' aut 'Titio centum ita lego, ut Stichum manumittat'. nam mortuo Sticho nemo dicet summouendum eu
Abbreviated transcription (Latin):
fcã ledũt pietatem. estimatoẽ
uerecundiam nr̃am ⁊ ut gna¬
lit̾ dixerim que cc̃ bonos more̾
sunt. nec facere nos posse cͥden
erit. titius hr̃s esto. iuł. inl̾itilẽ
eẽ institutõem scripsit.c̃ ꝯditio
existeret non poͬssit.

Expanded text:
facta laedunt pietatem existimationem uerecundiam nostram et, ut generaliter dixerim, contra bonos mores fiunt, nec facere nos posse credenerit, Titius heres esto'.Iulianus inutilem esse institutionem scribit, cum condicio existere no
Abbreviated transcription (Latin):
cĩo ꝯditõem fatiunt. ut si no¬
lit hr̃s nõ existat. nam inuolũ¬
taria hr̃dis ꝑsona.frustra ad
hr̃ditas aut legatum ad qri¬
edc̃a impatoris.aut cẽ leges.
aut q̃ legis incem opͦtinent
scripte. uel que cẽ bonos moẽs.
uel derisorie s̃ ar̃ hunismõiqͣ
p̃tores inꝓbauerũt. ñ ꝓscripti

Expanded text:
condicionem faciunt, ut, si nolit, heres non existat: nam in uoluntaria heredis persona frustra addhereditas aut legatum adquiedicta imperatorum aut contra leges aut quae legis uicem optinent scriptae uel quae contra bonos mores uel derisoriae sunt aut huiusmodi quas praetores improbauerunt pro non scripti
Abbreviated transcription (Latin):
accep̃opteb̾itaq remitti car¬
toem. ¶ Siꝗs subiunsiu¬
sit institutus. inc uidẽdum
ẽ an remittatur ꝯditio⁊ mag̾
est. ut remitti nirisurrãdiꝯdi¬
tio debat licet aliioditoi pa¬
rẽdum hãt s si subiurisiurã

Expanded text:
oportebit itaque remitti cautionem.Si quis sub iurisiusit institutus, huic uidendum est an remittatur condicio: et magis est, ut remitti iurisiurandi condicio debeat, licet alii condicioni parendum habeat.Sed si sub
Abbreviated transcription (Latin):
inpotate ẽ idem fecerit. diçend
ẽ enmn hac lege tem¶Qui¬
stipłatus ẽ centum opas aut mͦ
singłas aureos qui nos dari nõ
telligẽdum᷑ ẽ dehiis legẽ sentiẽ.
ꝗ lib̾eros tolle possunttaq si
castratum lib̾tumaure nirãdo
ꝗs ad egĩt᷑ dicẽdumẽ nõ puni
patronum hac legeᷤ. si patronꝰ
lib̾tam.iur̃. nirãdo adegĩt ut sͥ
nub̾et.si qdem ducturus eã ade¬
giͣt. nch̾ cc̃ legem fecisse ur̃ si u̾o

Expanded text:
in potestate est idem fecerit, dicendum est eum hac lege teneri.Stipulatus est centum operas aut in singulas aureos quinos dari: non tellegendum est de his legem sentire, qui liberos tollere possunt. itaque si castratum libertum iureiurando quis adegerit, dicendum est non puniri patronum hac lege.Si patronus libertam iureiurando adegerit, ut sibi nuberet, si quidem ducturus eam adegit, nihil contra legem fecisse uidebitur: si uero
Abbreviated transcription (Latin):
ples simul alienado minorẽ se
cẽtenario feci̾tiquarum una rero¬
cata in õĩum ꝑtib maiorcente¬
nario efficiturutrũ reuocamꝰ o
an prat᷑a exsingłis ut cẽtenariũ
eum fatiamis mag̾ q̃ est ut oĩx
rerumalienatõ fcã millras mo¬
m̃ti sit siꝗs planen siruus alieat¬
henatio earum rerum q̃ pꝰa alicã

Expanded text:
is plures res simul alienando minorem se cecata vel omnium partibus maior centenario efficitur: utrum revocamus omnes an pro rata ex singulis, ut centenarium eum faciamus? magisque est, ut omnium rerum alienato facta nullius momenti sit. Si quis plane non semel alienavalienatio earu
Abbreviated transcription (Latin):
Ripħ. Sifilius patris ne¬
neccẽ inultam reliquerit.q̃m
Cum exfłis codicillis qui mñ
aliquo tp̃r ctediti sunt. hr̃s i
eos eẽ. s extim atõem su prae
deb̾e ⁊ hos lib̾tos manumissoi
inhus lib̾tis ius patroni.

Expanded text:
ionum Si filius patris necem inultam reliquerit, quaCum ex falsis codicillis, qui veri aliquo tempore crediti sunt, heres ieos esse, sed aestimationem sui praestare debere: et hos libertos manumissoris in his libertis ius patroni.
Abbreviated transcription (Latin):
uł p̃ter uetem ⁊ bñ fundatam
pitiam anxie diligẽs religioẽ
repti m̃i ductus sit. ut coram
nob̃ affirmaũñ arbitratum se
is amicis nr̃is iuris ꝑitis ad hĩ¬
tis plemus tc̃taremus magis
sma legis aut edc̃i p̃toris exper¬
sonauł nota patris sin exclu¬

Expanded text:
 veterem et bene fundatam peritiam anxie diligens religione rescripti nostri ductus sit ut coram nobis adfirmavit non arbitratum se is amicis nostris iuris peritis adhibitis plenius tractaremus, magisque sententia legis aut edicti praetoris ex persona vel nota patris sui exclu
Abbreviated transcription (Latin):
exequi debet p̃sides audirecu si
ing̃tus lib̾tus sit. ñ inpune eu
ferre opteat s si ꝗdem in offitios
patrono. patrone uelb̾isue eo¬
rum sit. tm̃mõ castigari eum sb̾
momntoe aliq̃ seueritatis non de¬
tumeliã fec̃ aut ꝯuitiũ eis dix̃ q̃
mexilium tpr̃ale dari debebitꝙ̃¬

Expanded text:
cum, si ingratus libertus sit, non impune ferre eum oporteat. sed si quidem inofficiosus patrono patronae liberisue eorum sit, tantummodo castigari eum sub comminatione aliqua seueritatis non decontumeliam fecit aut conuicium eis dixit, etiam in exilium temporale dari debebit
Abbreviated transcription (Latin):
Ap̃. I saũt nec ad legitti¬
mam hrditatem q̃ ex lege.xii.
tabularum defertur admitti
dens. testõ ordinato int̾ filios
suos iulium lib̾tum suum qĩ
dem nominaũ q̃ro an huius¬
psona. scriptura possit lib̾to sta¬
tum ꝯditoĩs mutare. mod. R¬

Expanded text:
am. Is autem nec ad legitimam hereditatem, quae ex lege duodecim tabularum defertur, admittitestamento ordinato inter filios suos Iulium libertum suum, quasi dem nominauit: quaero, an huiusmodi scriptura possit liberto statum condicionis mutare. Mod
Abbreviated transcription (Latin):
sinio nupt̃ c̃c̃here recte uelint.
ꝓstituatmr ⁊ si ꝓstituta ẽẽt ut
eẽt lib̾a. si pa ab ẽptore alii sine
hac ꝯdictõe nenit. ex leges dic¬
tõĩs lib̾am eẽ⁊ lib̾tam prioris
uẽditoris. ¶Mãdatis ĩpato¬
rum cauetur. ut q̃inꝓũtus p̃¬

Expanded text:
si modo nuptias contrahere recte uelint. prostitueretur et, si prostituta esset, ut esset libera, si postea ab emptore alii sine condicione ueniit, ex lege uenditionis liberam esse et libertam prioris uenditoris. Mandatis Imperatorum cauetur, ut etiam in p