comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reatũ. ñ tam̃ usq ad ꝓhibitionẽ per¬
cipiendi sc̃i mistũi. uel missarũ sollẽp¬
nia celebrandi. cũ fortasse aut festꝰ
dies exigit. aut exibert minist̾iũ. pro
eo qd̃ sacerdos alius in loco deest ip̃a ne¬
cessitas compellit. Nã si adsunt alii qͥ
phiberi ñ debet. s ab immolatione
sacri mist̾i. abstinere ut arbitror hu¬
militer debet. si tam̃ dormientis mẽs
turpi imaginationi ñ consenserit. Nã
sunt quib ita plerũq illusio nascit᷑.
ut eoꝵ animus etiã in somno corꝑis
positus. turpib imaginationib non
fedet᷑. Qua inre unũ ibi ostenditur
ipsa mens rea ñ tñ uł suo iudicio li¬
bera. cũ se et si dormiente corpore
nichil meminit uidisse. tam̃ iniuigi¬
lus corꝑis meminit mingluuiem ce¬
cidisse. Si uero extui pi cogitatiõe
uigilantis oritur illusio dormienti:
patet anuno reatus suus. Uidet enĩ
aqua radice. inquinatio illa ꝓcesse¬

Expanded text:
reatum, non tamen usque ad prohibitionem perreatum, non tamen usque ad prohibitionem percipiendi sacri mysterii, vel missarum solemniadies exigit, aut exhiberi mysterium, pro eo quod sacerdos alius in loco deest, ipsa necessitas compellit. Nam si adsunt alii quiprohibere non debet; sed ab immolatione sacri mysterii abstinere, ut arbitror, humilturpi imaginatione non concusserit. Nam sunt quibus ita plerumque illusio nascitur, ut eorum animus, etiam in somno corporis positus, turpibus imaginationibus non foedetur. Qua in re unum ibi ostenditur, ipsa mens rea, non tamen vel suo judicio libera, cum se, etsi dormienti corpore, nihil meminit vidisse, tamen in vigiliis corporis, meminit in ingluviem cecidisse. Sin vero ex turpi cogitatione vigilantis oritur inlusio dormientis, patet animo reatus suus: videt enim a qua radice inquinatio illa processe
Abbreviated transcription (Latin):
si pꝰt illusionẽ que ꝑsomniũ solet acci¬
dere uel corpus dñi quislib accipere
ualeat. uel si sacerdos sit sacra mistĩa
celebrare. Responsio gregorii. Hunc
quidem testam̃tũ ueteriᷤ legis. sic̃
mus. quia quasi ꝑsomuũ illuditur: qͥ
temptatus immundicia uanis imagi¬
nib incogitatione inquinatur. S la¬
uandus est aqua. ut culpas cogitatio
uesꝑum cognoscat. S ẽ in eadem illu¬
sione ualde necessaria discretio. qͣ sub
m̃ti dormientis. Aliquando enĩ ex
crapula. aliquando exnat᷑e suꝑflui¬
tate. uel infirmitate. aliquando ex
cogitatione contingit. Et quidem
cũ exnat᷑e suꝑfluitate uel infumita¬
te euenerit. om̃imodo hec illusio nẽ
cuñda: quia hanc animus nesciens ꝑ¬
tulisse magis dolendus est quã fecis¬
se. Cũ uero ultra modũ appetitus
gule insum̃dis alimentis rapitur.
atq iccirco humoꝵ receptacula gra¬
uantur. habet exinde animꝰ aliquẽ

Expanded text:
Si post inlusionem quae per somnium solet acciSi post inlusionem quae per somnium solet accidere, vel corpus Domini quilibet accipere valeat; vel, si sacerdos sit, sacra mysteria celebrare? Respondit Gregorius. Hunc quidem Testamentum veteris legis , sicut mus, quia quasi per somnium illuditur qui, tentatus immunditia, veris imaginibus in cogitatione inquinatur. Sed lavandus est aqua, ut culpas cogitationvesperam cognoscat. Sed est in eadem illusione valde necessaria discretio, quia vamenti dormientis. Aliquando enim ex crapula, aliquando ex naturae superfluitate vel infirmitate, aliquando ex cogitatione contingit. Et quidem cum ex naturae superfluitate vel infirmitate evenerit, omnimodo haec illusio non est timenda, quia hanc animus nesciens pertulisse magis dolendus est quam fecisse. Cum vero ultra modum appetitus gulae in sumendis alimentis rapitur, atque idcirco humorum receptacula gravantur, habet exinde animus aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
indulgetur quod licet. quia iustũ est.
Quod gͥ indulgere se dixit. cul¬
pã ẽẽ bemonstrauit. Uigilanti uero
mente pensandũ est: quod insina mõ¬
te dñs ad ppłm locuturus. prius eun¬
dem ppłm abstinere amulierib p̃ce¬
pit. Et si illic ubi dñs ꝑ creaturam
subditam hominib loquebatur. can¬
ta ꝓuisione est munditia corꝑis re¬
quisita. ut qui u̾ba dei ꝑciperent.
mulierib mixti non essent. quanto
magis mulieres que corpus dñi om̃i¬
potentis accipiunt. custodire inse mun¬
diciã carnis debent. ne ipsa in estuna
ꝑ sacerdotem dt̃. ut si amulieribus
mundi essent. panesꝓpositionis accipe¬
rent. Quos om̃ino non acciperent.
nisi prius mundos eos clauid amuli¬
erib fateretur. Tunc autẽ uir qui p̾t
admixtionem coniuigis lotus aqua fu¬
erit. etiã sacre communionis misteriũ
ualet acciꝑe. cũ ei iuxta p̃finitã senten¬
tiam etiam eccłiam licuerit intrare.
nterrogatio augustini. xxxu¬

Expanded text:
indulgetur quod licet et justum est. indulgetur quod licet et justum est. Quod enim indulgeri dixit, culpam esse demonstravit. Vigilanti vero mente pensandum est quod in Sina monte Dominus ad populum locuturus prius eumdem populum abstinere a mulieribus ppit. Et si illuc ubi Dominus per creaturam subditam hominibus loquebatur, tanta provisione est munditia corporis requisita, ut qui verba Dei perciperent mulieribus mixti non essent; quanto magis mulieres, quae corpus Domini omnipotentis accipiunt, custodire in se munditiam carnis debent, ne ipsa inaestimabper sacerdotem dicitur, ut si a mulieribus mundi essent, panes propositionis acciperent, quos omnino non acciperent, nisi prius mundos eos David a mulieribus fateretur? Tunc autem vir qui post admixtionem conjugis lotus aqua fuerit, etiam sacrae communionis mysterium valet accipere, cum ei juxta praefinitam sententiam, etiam ecclesiam licuerit intrare. IX. Interrogatio Augustini.
Abbreviated transcription (Latin):
lucem suspendere. inira suũ ocłin tur¬
batum dolebat. quia dũ male ac¬
ta deorsum insequit᷑. confundi atq
turbari a sũmoꝵ contemplatione
cogebatur. Et laudabilis gͦ ẽ ira
contra uitiũ. et tamen molesta: qua
creandoꝵ liberoꝵ fiat gr̃a. non sacisfac¬
dione uitioꝵ. Siquis uero sua coniuge
ñ cupidine uoluptatis raptus. s solũmͦ
creandoꝵ liberoꝵ gr̃a utitur. iste pro¬
fecto siue deingressu eccłie seu desum̃¬
est iudicio relinquendus. quia a nob̃
situs nescit ardere. Cũ uͦ ñ amor ori¬
unde sobolis. sed uoluptas dñatur in
oꝑe commixtionis: habent coniuges
etiam de sua commixtione quod de¬
fleant. Hoc enim eis concedit sc̃a p̃¬
dicatio. et tam̃ de ipsa concessione
metu animũ concutit. Nã cũ paulꝰ
apłs diceret qui se continere non po¬
test habeat uxorem suã. statim subiun¬
gere curauit. hoc autẽ dico scd̃m in¬
dulgentiam. ñ scd̃m imꝑiũ. Non enĩ

Expanded text:
lucem suspendere, in ira suum oculum turlucem suspendere, in ira suum oculum turbatum dolebat: quia dum male acta deorsum insequitur, confundi atque turbari a summorum contemplatione cogebatur. Et laudabilis ergo est ira contra vitium, et tamen molesta, qua creandorum liberorum sit gratia, non satisfactio vitiorum. Si quis sua conjuge, non cupidine voluptatis raptus, sed solummodo creandorum liberorfecto, sive de ingressu ecclesiae, sive de sumeest judicio relinquendus, quia prohibesitus nescit ardere. Cum vero non amor procreandae sobolis, sed voluptas dominatur in opere commistionis, habent conjuges etiam de sua commistione quod defleant. Hoc enim eis concedit sancta praedicatio, et tamen de ipsa concessione metu animum concutit. Nam cum Paulus apostolus diceret: Qui se continere non potest, habeat uxorem suam, statim subjungere curavit: Hoc autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium . Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
uideantur. romanoꝵ tamen semꝑ
ab antiquiorib usus fuit. post ad¬
uxtionem ꝓprie conuigis. et lauacri
purificationem querere. et ab ingres¬
su ecclie. paululũ reuerent̾ abstinere.
Hec hec dicentes. culpam deputamus
ri non potest. a sacri loci ingressu abs
tinendũ ẽ. quia uoluntas ipsa. esse si¬
ne culpa nullatenus potest. Non enĩ
de adulterio uel fornicatione. sed de
legitimo coniugio natus fuerat qui
tatib conceptũ se nouerat. indelicto se
natum gemebat. quia portat arbor in
ramo humorem uiti quẽ traxit exradi
Sunt et enim multa licita ac legiti¬
ma. et tam̃ in eoꝵ actu aliqͣtenus fe¬
clamur. sicut sepe irascendo culpas in
sequimur: ec tnͣquilli axi tatem in no¬
big animi ꝑturbamꝰ. Et cũ rectum
sit quod agitur. ñ ẽ tam̃ approbabile.
quod ineo animꝰ ꝑturbatur. Contra
uitia quippe delinquentiũ iratus fu¬
erat: qui dicebat. Turbatus est p̃ ira
quilla mens incontemplationis se

Expanded text:
videantur, Romanorum tamen semper videantur, Romanorum tamen semper ab antiquioribus usus fuit, post adixtionem propriae conjugis, et lavacri purificationem quaerere, et ab ingressu Ecclesiae paululum reverenter abstinere. Nec haec dicentes, culpam deputamus ri non ptinendum est, quia voluptas ipsa esse sine culpa nullatenus potest. Non enim de adulterio vel fornicatione, sed de legitimo conjugio natus fuerat qui tatibus conceptum se noverat, in delicto se natum gemebat, quia portat arbor in ramo humorem vitii quem traxit ex radicSunt enim multa licita ac legitima, et tamen in eorum actu aliquatenus foedamur, sicut ssequimur, et tranquillitatem in nobis animi perturbamus: et cum rectum sit quod agitur, non est tamen adprobabile quod in eo animus perturbatur. Contra vitia quippe delinquentium iratus fuerat qui dicebat: Turbatus est prae irquilla mens in contemplationis se
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Atq mox eiusdẽ causam coinqui¬
nationis ad nuntians. subiungit. Co¬
inquinate sunt enim. et mens eoꝵ.
et conscientia. Si ergo ei cibꝰ immundꝰ
ñ ẽ. cui mens immunda ñ fuerit: cur
quod munda inte mulier exnatura
patitur. ei inimmunditiã reputet᷑
uir autem cum ꝓpria conuge dormi¬
ens. nisi lotus aqua. intrare eccliam
non debet. s neq lotus. intrare statĩ¬
ñ debet. Lex enim uet̾i ppło p̃cepit.
ut mixtus uir mulieri et lauari aqͣ
debeat. et ante solis occasum ecclam
ñ intrare. Quod tamen intelligi sp̃a¬
liter potest. quia mulieri uir misceat᷑.
quando illicite concupiscentie animꝰ¬
incogitatione ꝑdelectationẽ coniun¬
gitur. Quia nisi prius ignis concu¬
piscentie amente deferueat. dignũ
se diunctioi fratrũ estimare non de¬
bet. qui se grauari. ꝑ nequitiã pra¬
ue uoluntatis uidet. Quãuis de
hac re cliuerse homurũ nationes di¬
u̾sa sentiant. atq alia alii custodire

Expanded text:
dum . Atque mox ejusdem causam coinquidum . Atque mox ejusdem causam coinquinationis adnuntians subjungit: Coinquinata sunt enim et mens eorum et conscientia. Si ergo ei cibus immundus non est cui mens immunda non fuerit: cur quod munda mente mulier ex natura patitur, et in immunditiam reputetur? Vir autem cum propria conjuge dormiens , nisi lotus aqua, intrare ecclesiam non debet; sed neque lotus intrare statim debet. Lex autem veteri populo praecepit, ut mixtus vir mulieri, et lavari aqua debeat, et ante solis occasum ecclesiam non intrare: quod tamen intellegi spiritaliter potest. Quia mulieri vir miscetur, quando inlicitae concupiscentiae animin cogitatione per delectationem conjungitur: quia nisi prius ignis concupiscentiae a mente deferveat, dignum se congregationi fratrum aestimare non debet, qui se gravari per nequitiam pravae voluntatis videt. Quamvis de hac re diversae hominum nationes diversa sentiant, atque alia custodire
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudine ad sacram̃tũ dũici corꝑis
et sanguinis accedere ñ p̃sumunt. de
sua recta consid̾atione laudande sũt.
Dũ uero ꝑcipiendo exreligiose uite
consuetudine eiusdem mysterii amo¬
re rapuut᷑. rep̃hendende sicut dixi¬
mus non sunt. Sicut enim intestam̃¬
ita intestam̃to nouo ñ tam qd̾ ext̾ius
agitur. quã id qd̾ interius cogitat᷑.
sollicita intentione accenditur. ut
subtili sententia pumatur. Nam
cũ multa lex uelut inmunda mas¬
ducare phibebat. in euanglio tamen
dñs dicit. non quod intrat in hos co¬
inquinat homtnem. s que exeunt de
ore. illa sunt que coinquinant hõmẽ.
Atq paulopt subiecit exponens. Ex
corde exeunt cogitationes male. Ubi
ubertun indicatũ ẽ. quia illud ab oĩi¬
potente deo pollutũ esse inoꝑe ostendi¬
tur. ꝗd expollute cogitationis radice
generat᷑. Unde paulus quoq apls di¬
cit. Omĩa munda mundis. comqui¬
natis autẽ et infidelib. nichil ẽ mũ¬

Expanded text:
consuetconsuetet sanguinis accedere non praesumunt, de sua recta consuetudine laudandae sunt. Cum vero percipiendi ex religiosae vitae consuetudine ejusdem mysterii amore rapiuntur, reprimendae, sicut praediximus, non sunt. Sicut enim in Testameita in Testamento Novo non tam quod exterius agitur, quam id quod interius cogitatur, sollicita intentione adtenditur, ut subtili sententia puniatur. Nam cum multa lex velut inmunda manducare prohibeat; in Evangelio tamen Dominus dicit: Non quod intrat in os, coinquinat hominem; sed quore illa sunt quae coinquinant hominem . » Atque paulo post subjicit, exponens: « Ex corde exeunt cogitationes malae , » ubi ubertim judicandum est, quia illud ab omnipotente Deo pollutum esse in opere ostenditur, quod ex polluta cogitationis radice generatur. Unde Paulus quoque apostolus dicit: Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infidelibus nihil est mun
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ contra egritudines implorare:
feminis itaq in menstrius sis sang¬
posita tetigit. quod uni ꝑsone infir¬
manti conceditur. cur non concedat᷑
cunctis mulieribus que nature sue
uitio infirmantur: Sc̃e autẽ cõmu¬
nionis nusteriũ. in eiscdem dieb per
ciꝑe᷑ debet ꝓhiberi. Si autem exuena
narũ quippe mentiũ ẽ. ⁊ ibi aliquomͦ
culpas suas agnoscere ubi culpa ñ est.
quia sepe sine culpa agitur. quod
uenit ex culpa. Unde etiã cũ esurimꝰ
sine culpa comedimus. quib exculpa
prum hominis factũ ẽ: ut esuriamꝰ.
Menstrua enum consuetudo mulie¬
rib ñ aliqua culpa est. uidelicet q̃
naturalit̾ accidit. sed tñ qđ̃ natura
ipsa ita uitiata ẽ. ut etiã sine uo¬
luntatis studio uideatur esse pollu¬
ta. exculpa uenit uitiũ. inquo se ip¬
sa qualis ꝑuidiciũ facta sit huma¬
na natura cognoscat. et homo qui cul¬
ꝑam sponte ꝑpetrauit: reatũ culpe
portet inuitus: atq ideo femine cũ
semet ipsas considant. et si in menstrua

Expanded text:
m contra aegritudines explorare? Feminae itaque et menstruus sui sangposita tetigit, quod uni personae infirmanti conceditur, cur non concedatur cunctis mulieribus, quae naturae suae vitio infirmantur? Sanctae autem communionis mysterium in ei debet prohiberi. Si autem ex venenarum quippe mentium est ibi aliquo modo culpas suas agnoscere ubi culpa non est, quia saepe sine culpa agitur quod venit ex culpa. Unde etiam cum esurimus, sine culpa comedimus, quibus ex culpa primi hominis actum est ut esuriamus. Menstrua enim consuetudo mulieribus non aliqua culpa est, videlicet quae naturaliter accidit; sed tamen quod natura ipsa vitiata est, ut etiam sine voluntatis studio videatur esse polluta, ex culpa venit vitium, in quo seipsam, qualis per judicium facta sit humana natura, cognoscit, ut homo, qui culpam sponte perpetravit, reatum culpae portet invitus. Atque ideo feminae seipsas considerent, et si in menstrua
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa non ẽẽnt. Hec gͥ dilectionẽ tuam
p̃licto fr̃i necesse ẽ dicere. ut ipse inpre¬
senti illic positus. ꝑpenclat qualit̾ oĩa
cdebeat dispensare. Deus te incolum̃ cus¬
todiat dilectissime fili. Data die xu. klr̃.¬

Expanded text:
ipsa non essent. Haec igitur dilectionem tuam ipsa non essent. Haec igitur dilectionem tuam praedicto fratri necesse est dicere, ut ipse in praesenti illic positus perpendat qualiter omnia debeat dispensare. Deus te incolumem custodiat, dilectissime fili. Data die qu
Abbreviated transcription (Latin):
tas immutari: ut die dedicationis.
lic reliquie ponuntur: tabnacula sibi
circa casdem ecclias que ex fanis comniu¬
tate sunt. de ranris arboꝵ faciant. et
religiosis conuiuiis sollemnitatẽ cele¬
brent. nec diabolo iam anunalia mimo
lent. sed ad laudem dei in esu suo ani¬
malia occidant. et donatori om̃iũ de sa
tietate sua gr̃as referant. ut dũ eis a¬
liqua ext̾ius gaudia reseruant᷑. ad in
cidere impossibile ẽẽ ñ dubiũ ẽ: quia¬
et his qui sũmũ locũ ascendẽ nitit᷑.¬
gradib uel passib. non autẽ saltib
eleuatur. Sic isrłitico ppło megypto
dñs se quidem innotuit. s tam̃ eis
sacrificioꝵ usus que diabolo solebat
exhibere. incultu ꝓprio reseruauit.
ut eis in suo sacrificio animalia im¬
molare p̃ciperet: quatinꝰ cor mutan¬
tes aliud de sacrificio amitterent. ali¬
ud retinerent. ut si ipsa essent aĩalia
que offerre consueuerant. uero tñ deo
et ñ idolis unmolantes. iam sacrificia

Expanded text:
tas immutari: ut die dedicationis, tas immutari: ut die dedicationis, lic reliquiae ponuntur, tabernacula sibi circa easdem ecclesias quae ex fanis commutatae sunt, de ramis arborum faciant, et religiosis conviviis sollemnitatem celebrent; nec diabolo jam animalia immolent, et  Al., sed ad laudem Dei in esu suo animatietate sua gratias referant, ut dum eis aliqua exterius gaudia reservantur, ad incidere impossibile esse non dubium est, quia is qui locum summum ascendere nititgradibus vel passibus, non autem saltibus, elevatur. Sic Israelitico populo in Aegypto Dominus se quidem innotuit: sed tamen eis sacrificiorum usum, quem diabolo solebant exhibere, in cultu proprio reservavit, ut eis in suo sacrificio animalia immolare praeciperet: quatenus cor mutantes aliud de sacrificio amitterent, aliud retinerent, ut etsi ipsa essent animalia quae offerre consueverant, vero tamen Deo haec et non idolis immolantes, jam sacrificia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fatis legatarus misit pꝰt eos
beatꝰ papa gregorius litteras me¬
studiose erga saluationẽ nr̃e gentis
inuigilauĩt ostendit. ita scͥbens. Di¬
lectissimo filio mellito abbi. grego¬
rius seruus seruon dei. Post disces
sum congregationis nr̃e que tecũẽ
ualde sumus suspensi redditi quia
nichil de ꝓsꝑitate ur̃i itineris au¬
disse nos contigit. Cũ ergo d̾s̃ om
duxerit. dicite ei quid dui mecũ de
causa angloꝵ cogitans tractaui. ui¬
delicet. quia fana idoloꝵ destriri in
eadem gente minime de beant. sed
ipsa que meis sunt idola destruant᷑.
a qua benedicta fiat. et in eisdem fanis
asꝑgatur. altaria construantur. reliqͥe
ponantur. quia si fana bene construc
ri. ut dũ gens ipsa eadem fana sua
ñ uidet destrui. de corde errorẽ deponat.
et deũ uerũ cognoscens ac adorans. ad
loca que consueuit familiarius con¬
currat. Et quia boues solent insacri¬
ficus demonũ multos occid̃e. debet
cis etiam hac de re aliqua sollemni¬

Expanded text:
aefatis legatariis, misit post eos beatus Pater Gregorius litteras merte quam studiose erga salvationem nostrae gentis invigilaverit, ostendit, ita scribens: « Dilectissimo filio Mellito abbati Gregorius servus servorum Dei. « Post dsum congregationis nostrae, quae tecum est, valde sumus suspensi redditi, quia nil de prosperitate vestri itineris audisse nos contigit. Cum vero vos Deusduxerit, dicite ei quid diu mecum de causa Anglodelicet quia fana idolorum destrui in eadem gente minime debeant; sed ipsa quae in eis sunt idola destruantur; aqua benedicta fiat, in eisdem fanis aspergatur, altaria construantur, reliquiae ponantur: quia si fana eadem bene conri; ut dum gens ipsa eadem fana sua non videt destrui, de corde errorem deponat, et Deum verum cognoscens ac adorans, ad loca quae consuevit, familiarius concurrat. Et quia boves solent in sacrificio daemonum multos occidere, debet eis etiam hac de re aliqua sollemni
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑali adet̾nã leticiam reuocantur.
quib dr̃. In hoc gaudete quia noĩa
uestra scͥpta sunt incelo. Non enim om̃s
electi miracula faciunt: sed tam̃ eoꝵ
noĩa om̃iũ incelo tenent᷑ ad scͥpta. Ue¬
ritatis et enim discipulis ẽẽ gaudiũ
non debet. nisi de eo bono quod cõmu¬
ne cũ hominib habent. et inquo finẽ
leticie non habent. Restat itaq fr̃ kiñe.¬
ut int̾ ea que oꝑaute dño ext̾uis facis.
semꝑ te int̾ius subtilit̾ iudices. ac sub¬
tiliter intelligas. et te: et temetipsũ
quis sis. et quanta sit in eadem gen¬
te gr̃a. ꝑ cuius conuersione. etiã fa¬
ciendon signoꝵ dona ꝑcepisti. Et si
quando te creatori nr̃o seu ꝑ linguã
siuie ꝑ oꝑa reminisceris deliquisse sẽꝑ
hec ad memoriam reuoces. ut surgen¬
tem cordis głãm memoria reatus p̃mat.
Et qͥcqͥd defaciendis signis acceꝑis uel
accepisti. hec non tibi s illis deputes

Expanded text:
temporali ad aeternam laetitiam revocantur temporali ad aeternam laetitiam revocantur quibus dicitur: In hoc gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo. Non enim omnes electi miracula faciunt; sed tamen eorum nomina omnium in caelo tenentur adscripta. Veritatis etenim discipulis esse gaudium non debet, nisi de eo bono quod commune cum omnibus habent, et in quo fidem laetitiae non habent. Restat itaque, frateut inter ea quae operante Domino exterius facis, semper te interius subtiliter judices, ac subtiliter intelligas, et temetipsum quis sis, et quanta sit in eadem gente gratia, pro cujus conversione etiam faciendorum signorum dona percepisti. Et si quando te Creatori nostro seu per linguam, sive per opera reminisceris deliquisse, semper haec ad memoriam revoces, ut surgentem cordis gloriam memoria reatus premat. Et quidquid de faciendis signis acceperis vel accepisti, haec non tibi, sed illis deputes
Abbreviated transcription (Latin):
uo intemꝑe misit etiam augustino
eplãm suꝑ miraculis que ꝑeum
facta ẽẽ cognouerat: inqua eum ne per
illoꝵ copiam piculũ elationis incur¬
reret. his uerbis hortatur. Scio frat̃
tuam in gentẽ quã eligere uoluit.
magna miracula ostendit: uncle ne¬
cesse est: ut de eiusdẽ dono celesti. et
timendo gaudeas. et gaudendo ꝑtimes¬
cas. Gaudeas uidelicet.quia angloꝵ
anime ꝑext̾iora miracula. ad interiorẽ
gr̃am ꝑtrahunt᷑. ꝑtimescas uͦ. ne iter
signa que fuint. infirius animus in
sui p̃sũptione se eleuet: et unde foras
uitus cacdat. Meminisse et enĩ debemꝰ.
quia discipłi cũ gaudio ap̃dicatione re¬
deuntes. dũ celesti magistro dicerent.
d ñe in nomine tuo. etiam demonia nob
subiecta sunc. ꝓtinus audierunt. Noli¬
de gaudere suꝑ hoc: s potius gaudete
quia nomina ur̃a scͥpta sunt incelo.
In priuata enun et temꝑali leticia m̃¬
tem posuerant: qui de miraculis gau¬
debãt. S de pruato ad communẽ. de

Expanded text:
uo in tempore misit etiam Augustino epistolam super miraculis quae per eum facta esse cognoverat, in qua eum, ne per illorum copiam periculum elationis incurreret, his verbis hortatur: « Scio, fratuam in gentem quam eligi voluit, magna miracula ostendit: unde necesse est ut de eodem dono caelesti et timendo gaudeas, et gaudendo pertimescas. Gaudeas videlicet, quia Anglorum animae per exteriora miracula ad interiorem gratiam pertrahuntur: pertimescas vero, ne inter signa quae fiunt, infirmus animus in sui praesumptione se elevet, et unde foras intus cadat. Meminisse etenim debemus quia discipuli cum gaudio a praedicatione redeuntes, dum caelesti Magistro dicerent: Domine, in nomine tuo etiam daemonia nobis subjecta sunt; protinus audierunt: Nolite gaudere super hoc, sed potius gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo. In privata enim et temporali laetitia mentem posuerant qui de miraculis gaudebant; sed de privato ad communem, de
Abbreviated transcription (Latin):
Ad ebaracã uero ciuitatẽ te uoliunꝰ
ep̃m mittere. quẽ ipse iudica ueris
ordiuare. ita dũ taxat. ut si eadem ci¬
tropolitans honore ꝑfruat᷑. quia ei qͦ:
si uita comes fuerit. palliũ tribuere
dño fauente disponimus. que tam̃
tue frac̾nitatis uoluinus dispositiõi
subiacere. Post obitum uero cuum
ita epis quos ordinauerit p̃sit. ut
lundoniensis ep̃i nullomodo ditiõi
subiaceat. Sit uero int̾ lundonie et
ebarace ciuitatis epõs. inposteris
honoris ista distinctio. ut ipse pri¬
mus habeatur qui prius fuerit or¬
dinatus. Communi autem consi¬
lio et cũ cordi actione queq sunt ꝓ
xp̃i zelo agenda disponant unani¬
miter. recte sentiant. et ea que sense¬
rint ñ sibuet discrepando ꝑficiant.
Tua uero fraternitas ñ solũ eos ep̃os
etiam omnes brittannie sacerdotes
habeat deo et dño iħu xp̃o auctore
subiectos. quatinꝰ ex lingua et uita
tue sc̃itatis. et recte credendi. et bene

Expanded text:
Ad Eburacam vero civitatem te volumus Ad Eburacam vero civitatem te volumus episcopum mittere, quem ipse judicaveris ordinare; ita duntaxat, ut si eadem citropolitani honore perfruatur, quia ei quoque, si vita comes fuerit, pallium tribuere Domino favente disponimus, quem tamen tuae fraternitatis volumus dispositioni subjacere. Post obitum vero tuum ita episcopis quos ordinaverit praesit, ut Londoniensis episcopi nullo modo ditioni subjaceat. Sit vero inter Londoniae et Eboracae civitatis episcopos in posterum honoris ista distinctio, ut ipse prior habeatur qui prius fuerit ordinatus. Communi autem consilio, et concordi actione quaecunque erunt pro Christi zelo agenda disponant, unanimiter recta sentiant, et ea quae senserint non sibimet discrepando perficiant. Tua vero fraternitas non solum eos episcopos qetiam omnes Britanniae sacerdotes habeat, Domino Deo nostro auctore, subjectos, quatenus ex lingua et vita tuae sanctitatis et recte credendi et bene
Abbreviated transcription (Latin):
quoq apłoꝵ ac martyrũ reliquias.
nec non et codices plurimos. Misit
etiam litt̾as. inquib significat se ei
palliũ direxisse. simul et insinuat qͣ¬
lit̾ et ep̃os in brictanma consticuere
de buisset: quarũ litterarũ iste est
textus. Reuentissimo et scissimo fra¬
tri augustino ep̃o. Gregorius seruus
seruoꝵ dei. Cũ certũ sit ꝑ om̃ipoten¬
te deo laborancib ineffabilia et̾n
regni p̃mia reseruari. nob̃ tam̃ eis
necesse est honoꝵ beneficia tribuere.
ut in sp̃alis oꝑis studio exremunera¬
tione ualeant multiplicus insucla¬
re. Et quia noua angeloꝵ eccłia ad
om̃ipotentis dei gr̃am. eodem dño
largiente et te laborante ꝑducta est.
usũ tibi pallii ad sola missarũ sollẽ¬
nia agenda concedimꝰ. ita ut per lo
subiaceant ditioni. quatinus lundo¬
niensis cuutatis ep̃s semꝑ inposterũ
a sẏnodo ꝓpria debeat consecrari. atq
honoris palliũ ab hac sc̃a et apłica
cui deo auctore de seruo sede ꝑcipiat.

Expanded text:
um ac martyrum reliquias, nec non et Codices plurimos. Misit etiam literas in quibus significat se ei pallium direxisse, simul et insinuat qualiter episcopos in Brittania constituere debuisset; quarum litterarum iste est textus: « Reverentissimo et sanctissimo fratri Augustino coepiscopo Gregorius servus servorum Dei. « Cum certum sit pro omnipotente Deo laborantibus ineffabilia aeterni regni praemia reservari; nobis tamen eis necesse est honorum beneficia tribuere, ut in spiritalis operis studio ex remuneratione valeant multiplicius insudare. Et quia nova Anglorum Ecclesia ad omnipotentis Dei gratiam, eodem Domino largiente, et te laborante perducta est, usum tibi pallii in ea ad sola missarum sollemnia agenda concedimus: ita ut per locsubjaceant ditioni, quatenus Lundoniensis civitatis episcopus semper in posterum a synodo propria debeat consecrari, atque honoris pallium ab hac sancta et apostolica, cui Deo auctore deservio, sede percipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
uocant. districtos ac sollicitos exhibete.
ut ad alioꝵ em̃dationẽ ⁊ uindicta
culpabilem feriat. et in nocentẽ falsa
opinio ñ affugat. Ds̃ te incolum̃ custo¬
diat reuentissime fr̃. Data die .x. kldrũ

Expanded text:
vocant, districtos ac sollicitos exhibete, vocant, districtos ac sollicitos exhibete, ut ad aliorum emendationem, et vindicta culpabilem feriat, et innocentem falsa opinio non affligat. Deus te incolumem custodiat, reverendissime frater. Data die X Kalend.
Abbreviated transcription (Latin):
uc usq responsiones beati pape
gregorii: ad consulta reuẽntis¬
simi antistitis augustini. Eplam uͦ
quam se arelatensi ep̃o fecisse cominemo¬
rat. ad uirgiliũ echerii successorem dede¬
rat: cuius hec forma est. Reueñtissimo
et sc̃issimo fr̃i uirgilio coep̃o: gregoriꝰ
seruus seruoꝵ dei. Quantus sit affec¬
tus uenientib sponte fr̃ib impenden¬
dus. ex eo quod plerũq solent caritatis
causa inuitari cognoscitur. Et ideo
si cõmunem frẽm augustinũ ep̃m ad
uos uenire contigerit. ita illũ dilectio
ur̃a sicut decet affectuose dulcit̾q sus
cipiat. ut et ipsũ consolationissue bono
refoueat: et alios qualit̾ frat̾na caritas
colenda sit doceat. Et qm̃ sepius euenit.
ut hi qui longe sunt positi. prius ab a¬
lus que sunt emendanda cognoscant.
siquas fortasse fraternitati ur̃e sacer¬
docũ uel alioꝵ culpas intułit. una
cũ eo residentes subtili cuncta inuesti¬
gatione ꝑ quirite. et ita uos inea que
deũ offendunt et adtracundiam pro¬

Expanded text:
ucusque responsiones beati papae Gregorii ad consulta reverentissimi antistitis Augustini. Epistolam vero quam se Arelatensi episcopo fecisse commemorat, ad Virgilium Etherii successorem dederat DCI: cujus haec forma est: « Reverentissimo et sanctissimo fratri Virgilio coepiscopo, Gregorius servus servorum Dei. Quantus sit affectus venientibus sponte fratribus impendendus, ex eo quod plerumque solent caritatis causa invitari, cognoscitur. Et ideo si communem fratrem Augustinum episcopum ad vos venire contigerit, ita illum dilectio vestra, sicut decet, affectuose dulciterque sucipiat, ut et ipsum consolationis suae bono refoveat, et alios qualiter fraterna charitas colenda sit doceat. Et quoniam saepius evenit ut hi qui longe sunt positi prius ab aliis quae sunt emendanda cognoscant, si quas fortasse fraternitati vestrae sacerdotum vel aliorum culpas intulerit, una cum eo residentes subtili cuncta investigatione perquirite. Et ita vos in ea quae Deum offendunt, et ad iracundiam pro
Abbreviated transcription (Latin):
monachũ. qui beato poncifici gregorio¬
gentẽ angloꝵ. fidẽ xp̃i suscepisse. ac se
ep̃m factũ ẽẽ referrent. simul. ⁊ de ets
que necessarie uidebant᷑ questionibus.
eius consulta flagitans. Nec mora: cos¬
etiam huic hystorie nr̃e cõmodũ duxi¬
nius inserere. Incerrogatio beati augꝰ¬

Expanded text:
monachum, qui beato ponmonachum, qui beato pongentem Anglorum fidem Christi suscepisse, ac se episcopum factum esse referrent: simul et de his quae necessariae videbantur quaestionibus ejus consulta flagitans; nec mora, conetiam huic Historiae nostrae commodum duximus indere. I. Interrogatio beati
Abbreviated transcription (Latin):
inter alios delectatus uita mundissi¬
ma scoꝵ. et ꝓ missis eoꝵ suauissimis que
uera esse miraculoꝵ quoq multoꝵ osten¬
sione firmauerant credens baptizacus
est: cepere plures cotidie ad audiendũ
uerbũ confluere. ac relicto gentilitatis
ciare. Quoꝵ fidei et conuersations ita
congratulatꝰ ẽẽ rex ꝑhibet᷑. ut nullum
camen cogeret ad xp̃ianismũ. s tantũmͦ
credentes artiori dilectione quasi conci¬
ues sibi regni celestis amplecteretur. Di¬
dicerat enĩ a doctorib auctoribq sue sa¬
lutis. seruitiũ xp̃i uoluntariũ non coac¬
ticium esse debere. Nec distulit. quin etiã
ipsis doctorib sius locũ sedis eoꝵ gradui
donaret. simul et necessarias indiuer¬
sis spetieb possessiones conferret.xxuiii.¬
Nterea uir dñi augustinis uenit arelas:
et ab archiep̃o eiusdẽ cuuitatis etherio
iuxta quod iussa scĩpatris gregorii ac
romam. Laurentiũ presbiterũ. ⁊ petrũ

Expanded text:
inter alios delectatus vita mundissiinter alios delectatus vita mundissima sanctorum, et promissis eorum suavissimis, quae vera esse miraculorum quoque multorum ostensione firmaverant, credens baptizatus est, coepere plures ad audiendum verbum confluere, ac relicto gentilitatis ciare. Quorum fidei et conversioni ita congratulatus esse rex perhibetur, ut nullum tamen cogeret ad Christianismum; sed tantummodo credentes arctiori dilectione, quasi concives sibi regni caelestis, amplecteretur. Didicerat enim a doctoribus auctoribusque suae salutis, servitium Christi voluntarium, non coactitium esse debere. Nec distulit, quin etiam ipsis doctoribus suis locum sedis eorum gradui donaret, simul et necessarias in diversis speciebus possessiones conferret.nterea vir Domini Augustinus venit Arelas, et ab archiepiscopo ejusdem civitatis Aetherio, juxta quod jussa sancti Patris Gregorii accRomam Laurentium presbyterum, et Petrum
Abbreviated transcription (Latin):
licet assidius uigilus ac ieuuius ser¬
uendo. uerbũ uite quib poterant p̃¬
dicando. cuncta huiꝰ mundi uelait a¬
liena sꝑnendo. ea tantũ que iuictui ne¬
cessaria uidebant᷑ ab eis quos docebãt
accipiendo. scd̃m ea que docebant ip̃i
ꝑomnia uiuendo: et ꝑatũ ad patien¬
dũ aduersa queq uł etiã mortendum.
ꝓ ea quã p̃dicabant ueritate animũ
habendo. Quid mora: crediderunt
nonnulli et baptirabant᷑. mirances
simplicitatẽ innocentis uite. ac dul¬
cedinẽ doctrine eoꝵ celestis. Erat
autẽ ꝓꝑe ipsam ciuitatẽ ad orientem
eccłia in honore sc̃i martini antiquit᷑
facta. dũ ad huc romani brutanniã
incolerent. inqua regina quã xp̃ianã
fuisse p̃diximꝰ or are consueuerat. In hac
gͦ et ipsi primo conuenire. psallere.
orare. missas facere. p̃dicare. et bap¬
tirare ceperunt. donec rege ad fidẽ
conuerso. matorẽ p̃dicandi ꝑ omnia.
eccłias fabricandi. uł restaurandi li¬
centiam acciperent. Ac ubi ipse etiã

Expanded text:
licet, assiduis, vigiliis, ac jejuniis serviendo, verbum vitae quibus poterant praedicando, cuncta hujus mundi velut aliena spernendo, ea tantum quae victui necessaria videbantur, ab eis quos docebant, accipiendo, secundum ea quae docebant ipsi per omnia vivendo, et paratum ad patiendum adversa quaeque, vel etiam ad moriendum pro ea quam praedicabant veritate, animum habendo. Quid mora? Crediderunt nonnulli, et baptizabantur, mirantes simplicitatem innocentis vitae, ac dulcedinem doctrinae eorum caelestis. Erat autem prope ipsam civitatem ad Orientem Ecclesia in honorem sancti Martini antiquitus facta, dum adhuc Romani Brittaniam incolerent, in qua regina, quam Christianam fuisse praediximus, orare consueverat. In hac ergo et ipsi primo convenire, psallere, orare, missas facere, praedicare et baptizare coeperunt; donec rege ad fidem converso, majorem praedicandi per omnia, et ecclesias fabricandi vel restaurandi licentiam acciperent. At ubi ipse etiam
Abbreviated transcription (Latin):
possidebant aliquid suũ esse dicebat.
sunt clerici extra sacros ordines consti¬
tuti qui se continere non possunt. sor¬
tiri uxores debent. ⁊ stipendia sua ex¬
terius acciꝑe: quia et de hisdem
patrib de quib p̃fati sumꝰ nouimꝰ
scͥptũ. qd diuidebatur singlis ꝓut
cuiq opus erat. De eoꝵ quoq stipen¬
dio cogitandũ atq ꝓuidendũ ẽ. et
sub eccłiastica regula sunt tenendi.
ut bonis morib uiuant. et canendis
psalmis iniugilent. et ab omib il¬
licitis ⁊ cor ⁊ linguam et corpus deo
auctore conseruent. Communi aũt
uita uiuentib. iam defaciendis por¬
tionib uel exhibenda hospitalitate.
et ad implenda miscd̃ia. nob̃ quid
erit loquendũ. cũ omni qd̵ suꝑ est
in causis pus ac religiosis erogandũ
est. dũo magistro omniũ docente. qd̃
suꝑ ẽ. date elemosinã. et ecce omnia

Expanded text:
possidebant aliquid suum esse dicebpossidebant aliquid suum esse dicebsunt clerici extra sacros ordines constituti, qui se continere non possunt, sortiri uxores debent, et stipendia sua exterius accipere, quia et de eisdem Patribus, de quibus praefati sumus, novimus scriptum quod dividebatur singulis prout cuique opus erat. De eorum ergo stipendio cogitandum atque providendum est, et sub ecclesiastica regula sunt tenendi, ut bonis moribus vivant, et canendis psalmis invigilent, et ab omnibus illicitis cor et linguam et corpus Deo auctore conservent. Communi autem vita viventibus, jam de faciendis portionibus, vel exhibenda hospitalitate, et adierit loquendum, cum omne, quod superest, in causis piis ac religiosis erogandum est, domino magistro omnium dicente : Quod superest, date eleemosynam et cetera omnia
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ cũ suis clericis conuersent᷑. uel de
his que fideliũ oblationib accedunt
altario. quante debeant fieri portio¬
nes. et qualit̾ ep̃i. agere iecclia de¬
beant. Responsio gregorii papa urbis
rome. Sacra scͥptura testat᷑ quã te bene
nosse dubiũ non est. et specialit̾ beati
pauli ad chimotheũ epłẽ: inquib eum
erudire studuit. qualit̾ indomo dei cõ¬
uersari debuisset. Mos autẽ sedis apl̃i¬
ce ẽ ordinatiᷤᷤep̃is p̃cepta tradere. ut om̃i
stipendio quod accedit. quatuor debe¬
ant fiert portiones. Una uidelicet
ep̃o et familiae ꝓpt̾ hospitalitatem
atq susceptionem. alia clero. tertia
pauꝑib. quarta eccłiis reparandis.
S quia tua frat̾nitas monast̾u regu¬
lis erudita. seorsũ fieri ñ debet acle¬
ricissius. in eccłia angloꝵ que aucto¬
re deo nuꝑ ad huc ad fidẽ adducta ẽ.
hanc debet conu̾sationẽ insticuere:
que initio nascentis eccłie fuit patͥb
nr̃is: inquib nullus eoꝵ ex his que

Expanded text:
liter cum suis clericis conversentur, vel de his, que fidelium orationibus accedunt ad altarium, quantae debeant fieri portiones, et qualiter episcopus in ecclesia aAl., responsio Gregorii papae urbis Romae. Sacra Scriptura testatur, quam te bene nosse dubium non est, et specialiter beati Pauli ad Timotheum Epistolae, in quibus eum erudire studuit qualiter in domo Dei conversari debuisset. Mos autem sedis apostolicae est, ordinatis episcopis praecepta tradere, ut in omni stipendio quod accedit, quatuor debeant fieri portiones; una videlicet episcopo et familiae propter hospitalitatem, atque susceptionem; alia clero; tertia pauperibus; quarta ecclesiis reparandis. Sed quia tua fraternitas monasterii regulis erudita seorsum fieri non debet a clericis suis in Ecclesia Anglorum, quae auctore Deo nuper adhuc ad fidem producta est, hanc debes conversationem instituere, quae initio nascentis Ecclesiae fuit patribus nostris, in quibus nullus eorum ex his quae
Abbreviated transcription (Latin):
litteras fieri uoluistis hortor ut eccłiasti¬
cam et xp̃iane fidei congruã habere cu¬
retis. Et quidẽ scimꝰ. quia neq apłi õs
uno eodẽq modo sunt attonsi. neq nũc
ecclia cacholica sicut una fide. spe et
caritate indeũ consentit. ita etiã una
atq indissimili totũ ꝑ orbem consure
sibi forma congruit. Deniq ut suꝑiora
id est patͥarcharũ tẽꝑa respiciamꝰ. iob
exemplar patientie.dũ ingruente tͥ¬
bulationũ articło caput cotundit.
ꝓbauit utiq qi tẽꝑe felicitatis capilloᷤᷤ
nutrire consueuãt. At ioseph et ipse
castitatis et humilitatis pietatis. ce¬
terarũq uirtutũ exequutor ac doctor
eximiꝰ. cũ seruicio absoluendꝰ accon¬
sus ẽẽ legit᷑. patet ꝓfecto quia temꝑe
seruitutis intonsꝰ incarcere crinib
manere solebat. Ecce ut̾q uir dei. diu̾¬
sũ ab alt̾o uultꝰ habitũ foris p̃monstra¬
bat. quoꝵ tam̃ intꝰ conscientia. impari¬

Expanded text:
litteras fieri voluistis, hortor ut ecclesiastilitteras fieri voluistis, hortor ut ecclesiasticam et Christianae fidei congruam habere curetis. Et quidem scimus quia neque apostoli omnes uno eodemque sunt modo adtonsi, neque nunc Ecclesia catholica sicut una fide, spe et caritate in Deum consentit, ita etiam una atque indissimili totum per orbem tonsurae sibi forma congruit. Denique ut superiora, id est, patriarcharum tempora respiciamus, Job exemplar patientiae, ingruente tribulationum articulo, caput totondit; probavit utique quia tempore felicitatis capillos nutrire consueverat. At Joseph et ipse castitatis, humilitatis, pietatis, caeterarumque virtutum, exsecutor ac doctor eximius, cum esset servitio absolvendus, attonsus esse legitur; patet profecto quia tempore servitutis intonsis in carcere crinibus manere solebat. Ecce uterque vir Dei diversum ab altero vultus habitum foris praemonstrabat, quorum tamen intus conscientia i
Abbreviated transcription (Latin):
lis comp̃hendit. Postquẽ dionisus ex¬
iguus totidẽ alios exordine. pari ste¬
mate subnexuit. qͥ ad nr̃a usq temꝑa
ꝑtingebant. Quib t̾mino appropinquan¬
tib. tanta hodie calculatoꝵ exubat co¬
pia. ut etiã in nr̃is ꝑbrittanniã eccłuis.
plures sint. qͥ mandatis memorie uet̾ib
illis egypcioꝵ argum̃tis facillime possint
inquotlibet spacia cẽpoꝵ paschales ꝓten¬
dere circulos. etiã si ad quingentos
usq triguita duos uoluerint annos.
Quib expletis. omĩa que ad soł et lu¬
ne. m̃sis et septimane consequentiam
spectant: eodem quo prius ordine cur¬
runt. Ideo autẽ circulos eosdẽ tẽpoꝵ
instantiũ uob̃ noliumꝰ mittere: qr de
ratione tm̃ tẽporis paschał instrui que¬
rentes. ipsos uob̃ circłos pasche cacho¬
licos habundare ꝓbastis. Uerũ his de pas¬
cha succincte ut petisti strictunq cõmemo¬
ratis. tonsurã quoq dequa parit uobis

Expanded text:
lis comprehendit. Post quem Dionysius Exlis comprehendit. Post quem Dionysius Exiguus totidem alios ex ordine pari schemate subnexuit, qui ad nostra usque tempora pertingebant. Quibus termino appropinquantibus tanta hodie calculatorum exuberat copia, ut etiam in nostris per Britanniam Ecclesiis plures sint qui, mandatis memoriae veteribus illis Aegyptiorum argumentis, facillime possint in quotlibet spatia temporum paschales protendere circulos, etiamsi ad quingentos usque et triginta duos voluerint annos. Quibus expletis, omnia quae ad solis et lunae, mensis et septimanae, consequentiam spectant, eodem quo prius ordine recurrunt. Ideo autem circulos eosdem temporum instantium vobis mittere supetemporis Paschalis instrui quaerentes, ipsos vobis circulos Paschae catholicos abundare probastis. « Verum his de Pascha succincte, ut petistis, strictimque commemoratis, tonsuram quoque, de qua pariter vobis
Abbreviated transcription (Latin):
lebramꝰ. ut indicemꝰ nos ñ cũ antiquis
extussũ egyptie seruitutis iugũ uen̾a¬
ri. s redẽptionẽ tociꝰ mundi que in anti¬
qui dei ppłi lib̾atione p̃figurata. in xp̃i
autẽ resurrectione cõpleta est. deuota
fide ac dilectione colere. utq resurrectio¬
nis etiã nr̃e. quã eadẽ die dñica fut᷑am
credimꝰ. spe nos certissima gaudere sig¬
nemꝰ. Hic autẽ quẽ uobis sequendũ mons¬
tramꝰ cõpotꝰ pasche. decennouennali cir
pit. maxime rome ⁊ egypti. ut supͣ
iã diximꝰ. s ꝑ industriã eusebii. qui a
habet. distinctius in ordine cõpositꝰ est:
ut qd̃ eatenꝰ ꝑ alexandrie pontificẽ sin¬
guł annis ꝑom̃s eccłias mandari consue¬
sciri. Cuiꝰ cõpotũ paschał. theophilus
alexandrie p̃sul incentũ annoꝵ tẽpus
theodosio imꝑatori cõposuit. Itẽ succes¬
sor eiꝰ cyrillꝰ seriẽ nonaginta. ⁊ uͦ. an¬
noꝵ inquinq decennouennalib circu¬

Expanded text:
lebramus. Ut indicemus nos non cum antiquis lebramus. Ut indicemus nos non cum antiquis excussum Aegyptiae servitutis jugum venerari, sed redemptionem totius mundi, quae in antiqui Dei populi liberatione praefigurata, in Christi autem resurrectione completa est, devota fide ac dilectione colere, ut de resurrectionis etiam nostrae, quam eadem die Dominica futuram credimus, spe nos certissima gaudere signemus. Hic autem, quem vobis sequendum monstramus, computus paschae decennovennali circpit, maxime Romae et Aegypti, ut supra jam diximus. Sed per industriam Eusebii, qui a habet, distinctius in ordinem compositus est, ut quod eatenus per Alexandriae pontificem singulis annis per omnes Ecclesias mandari consuesciri. Cujus computum paschalis Theophilus Alexandriae praesul in centum annorum tempus Theodosio imperatori composuit. Item successor ejus Cyrillus seriem nonaginta et quinque annorum in quinque decennorenalibus circu
Abbreviated transcription (Latin):
lis. ut uidelicet pͥmo sol longiorẽ noc¬
ce faciat diem. deinde luna plenũ sue
lucis orbem mundo p̃sentet. quia pͥ¬
mo qͥdẽ sol iusticie incuiꝰ pennis ẽ sa
uit. ac sic ascendens incelos. misso de¬
suꝑ sp̃u. eccliam suã que sepe lune
uocabulo designatur. int̾ne luce gr̃e
tit inordine suo. Qui ergo plenitudi¬
nem lune paschalis ante equinoctiũ
puenire posse contenderit. ctali mistioꝵ
celebratione. maxue a sc̃arũ quidem
scͥpturarũ doctrina discordat: concor¬
dat autẽ eis qui sine p̃ueniente gr̃a .xͥ
se saluare posse confidunt. qͥ et si ue¬
ra lux tenebras mundi moriendo ac
resurgendo nunquã uicisset. ꝑfectã
se habere posse iusticiã doginatizare
presumunt. Itaq post eqͥnoctialẽ solis
orcũ. post pleniluniũ primi mensis. hunc
ex lege obseruanda accipimꝰ. expecta¬
mus ad huc monente euangłio in ip¬
sa ebdomada t̾cia tẽpꝰ diei dñice. et
sic demũ uotiua pasche nr̃i festa ce¬

Expanded text:
lis, ut videlicet primo sol longiorem noclis, ut videlicet primo sol longiorem nocte faciat diem, deinde luna plenum suae lucis orbem mundo praesentet, quia primo quidem sol justitiae, in cujus pennis est sanvit, ac sic ascendens in coelos, misso desuper Spiritu, Ecclesiam suam, quae saepe lunae vocabulo designetur, internae gratiae luce tit in ordine suo . Qui ergo plenitudinem lunae paschalis ante aequinoctium provenire posse contenderit, talis in mysteriorum celebratione maximorum a sanctarum quidem Scripturarum doctrina discordat; concordat autem eis qui sine praeveniente gratia Christi se salvari posse confidunt. Qui, etsi vera lux tenebras mundi moriendo ac resurgendo nunquam vicisset, perfectam se habere posse justitiam dogmatizare praesumunt. Itaque per aequinoctialem solis exortum post plenilunium primi mensis hunc ex lege observanda accepimus, exspectamus adhuc, monente Evangelio, in ipsa hebdomada tertia tempus diei Dominicae, et sic demum votiva paschae nostri festa ce
Abbreviated transcription (Latin):
omnib annis idem primꝰ lune m̃sis
eodem necesse est ordine seruari. ut ñ
eqͥnoctiũ. s uel ipso equinoctii die. sic̃
inprincipio factũ ẽ. uł eo tͣnscenso ple¬
niluniũ hab̃e debeat. At si uno saltẽ
die pleniluniũ tẽpꝰ equi noctii p̃cesse¬
tis. set ultimo potiꝰ p̃t̾iti lunã esse ad¬
scͥbendã. et ideo festis paschalib in ha¬
bilem memorata ratio ꝓbat. Qd̃ si
misticã quoq uos in his rationẽ audi¬
re delectat. primo mñse anni qͥ etiã
m̃sis nouoꝵ dictꝰ est. pascha facere
surrectionis et ereptionis nr̃e celebra¬
re debemꝰ. qũa t̾cia eiꝰdẽ m̃sis septima¬
na facere p̃cipim᷑: quia ante legẽ et sub
lege ꝓmissꝰ. t̾tio tẽꝑe scłi cũ gr̃a uenit.
onis die resurgens amortuis. hanc dñi¬
cã uocari. et in eo nos annuatim pas¬
chalia eiusdẽ resurrectionis uoluit
Post eqͥnoctiũ autẽ ueris. pleniluni¬
um mensis p̃cipu obseruare pascha¬

Expanded text:
omnibus annis idem primus Lunae mensis omnibus annis idem primus Lunae mensis eodem necesse est ordine servari, ut non ante aequinoctium, sed vel ipso aequinoctii die, sicut in principio factum est, vel eo transcenso plenilunium habere debeat. At si uno saltem die plenilunium tempus aequinoctii praecessetis, sed ultimo potius praeteriti lunam esse adscribendam; et ideo festis Paschalibus inhabilem, memorata ratio probat. Quod si mysticam quoque vos in his rationem audire delectat, primo mense anni, qui etiam mensis novorum dictus est, Pascha facere surrectionis et ereptionis nostrae celebrare debemus. Tertia ejusdem mensis septimana facere praecipimur, quia ante legem et sub lege promissus, tertio tempore saeculi cum gratia venit onis die resurrectionis a mortuis, hanc Dominicam vocari, et in ea nos annuatim paschalia ejusdem resurrectionis voluit Post aequinoctium veris plenilunium mensis praecipimur observare pascha
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuenire consueuit. ut etiã ipsi horo¬
logica inspectione ꝓbauimꝰ. Quecũq
ergo luna ante equinoctiũ plena
est: quartadecima uidelicet uel
quincadecima exxistens. hoc ad p̃ce¬
dentis anni nouissimũ ꝑtinet m̃sem:
ideoq pasche celebrando habił non est.
Que uero pꝰt eqͥnoctiũ uł in ipso eqͥnoc¬
tio suũ pleniluniũ habet: in hac absq
ulla dubietate. ꝙ primi m̃sis ẽ. et an¬
tiquos pascha celebrare solitos:⁊ nos
ubi dñica dies aduenerit celebrare
debẽ noscendũ. ẽ. Qd̃ ita fieri debere
illa nimirũ ratio coegit. quia ingene¬
si scͥptũ ẽ. q fecit d̾s duo magna lu¬
minaria. luminare maiꝰ ut p̾eet diei. ⁊ lu¬
minare minꝰ uͥ p̾e̾et nocti. uel sic̃ dic̃ alia edi¬
tio. luminare maiꝰ in inchoationẽ diei. ⁊ luminare¬
. minꝰ in inchoationem noctis. Sicut ergo¬
sol prius amedio ꝓcedens orientis.equi¬
noctiũ u̾nale suo p̃fixit exortu. deinde
plena a medio secuta est orientis: ita

Expanded text:
provenire consuevit, et etiam ipsi horologica inspectione probavimus. Quaecunque ergo luna ante aequinoctium plena est, quarta decima videlicet vel quinta decima existens, haec ad praecedentis anni novissimum pertinet mensem, ideoque paschae celebrando habilis non est. Quae vero post aequinoctium, vel in ipso aequinoctio suum plenilunium habet, in hac absque ulla dubietate, quia primi mensis est, et antiquos pascha celebrare solitos, et nos, ubi Dominica dies advenerit, celebrare debere noscendum est. Quod ita fieri oportere illa nimirum ratio cogit, quia in Genesi scriptum est quod Deus fecit duo magna luminaria; luminare majus ut praeesset diei, et luminare minus ut ptio, luminare majus in inchoationem diei; et luminare minus in inchoationem noctis. Sicut ergo prius Sol a medio procedens Orientis, aequinoctium vernale suo praefixit exortu; deinde plena a medio secuta est Orientis: ita
Abbreviated transcription (Latin):
ne fallant᷑. Que disputatio maior est.
quã epła hac uel ualeat cõprehendi
uel debeat. Tantũ hoc dicam. ꝑ eqͥnoc
ueniri. qui mensis iuxta compotũ lu¬
ne.primꝰ anni. qui esse debeat ultimꝰ.
Equinoctiũ autẽ iuxta sententiã om¬
niũ orientaliũ et maxime egyptioꝵ¬

Expanded text:
ne falluntur. Quae disputatio major est ne falluntur. Quae disputatio major est quam epistola hac vel valeat comprehendi, vel debeat. Tantum hoc dicam, quod per ter posset inveniri qui mensis juxta computum lunae primus anni, qui esse debeat ultimus. Aequinoctium autem juxta sententiam omnium Orientalium, et maxime Aegyptio