comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sitis tocis. s ñ Ddice alacs effecti
de tam pr batione pauidi anima¬
li: cers itiere uiam detriuimꝰ.
Alia a ce conspexit puerũ cũ ain¬
ciia inuia ludentẽ. Quȩ auis pe¬
x filo innexũ habens: sepecũla¬
cxiꝰ ire ꝑmitcebat᷑: fuga sibi consu¬
lere cupiens aduolate nicebatur.
at puer filũ manu tenens: recͣctã
ad se usq deiciebat. & hoc ingens
gaudiũ illi erat. Factũ ẽ id freqñtiꝰ.
Quod pater aspiciens: miserȩ con¬
doluit aui. ac ut rupto filo lib̾cati
redderet᷑ optauit. Et ecce filũ rũpi¬
tur. auis uolat. puer plorat. pat̾
exultat. Et uocatẽ nobis: ꝯsicłastis
inqͥt iocũ pueri: Et confessis cõsi¬
d̾asse: ait.Simili consid̾atione io¬
catur diabolus cũ multis hõibus:
qͦs suis laqueis irretitos ꝓ sua uo¬
luntate in diu̾sa uitia ꝑtͣhit. St̃
enĩ qͥdam ut u̾bi gr̃a dicã auari
succensi. ⁊ ex mala ꝯsuetudine il¬
lis addicti. hi contigit aliqnͣdo ut
sua facta ꝯsicdent. defleant. seq a¬

Expanded text:
sitis jocis, sed non modice alacres effecti de tam pia liberatione pavidi animalis, coepto itinere viam detrivimus. 28. Alia vice conspexit puerum cum avicula in via ludentem. Quae avis pedem filo innexum habens, saepe cum laxius ire permittebatur, fuga sibi consulere cupiens avolare nitebatur. At puer filum manu tenens, retractam usque ad se dejiciebat, et hoc ingens gaudium illi erat. Factum est id frequentius. Quod Pater aspiciens, misere condoluit avi, ut rupto filo libertati redderetur optavit. Et ecce filum rumpitur, avis avolat, puer plorat, Pater, exsultat. Et vocatis nobis: « Considerastis, inquit, jocum pueri? » Et confessis considerasse, ait: « Simili consideratione jocatur diabolus cum multis hominibus, quos suis laqueis irretitos pro sua voluntate in diversa vitia pertrahit. Sunt enim quidam, ut verbi gratia dicam, aut succensi, et ex mala consuetudine illis addicti. His contingit aliquando ut sua facta considerantes fleant, seque a
Abbreviated transcription (Latin):
tis uisa narrantur. que gloriȩ eius
quam ꝓmeritis suis eum recepis¬
se ado non dubitamus atcestant᷑.
Quib tñ scribendis laborẽ intra¬
re noluimus. magis uidelicet eli¬
gentes silentio nr̃o om̃s qui dormi¬
endo ea iuderunt pares facere. quã
ista scribendo. illa non scribendo
unum alii quasi potiora uderit
ante ferre. Ut enim cuncta scribã.¬
tur: infiniti negotii est. Aperta
deniq facta que d̾s ꝑ eum facere
dignatus ẽ: & nos talium nudi
ꝓposse digessimus : puto sufficere
ad noticiam retributionis uite oe¬

Expanded text:
tis visa narrantur, quae gloriam ejus, tis visa narrantur, quae gloriam ejus, quam pro meritis suis eum recepisse a Deo non dubitamus, attestantur. Quibus tamen scribendis laborem intrare noluimus, magis videlicet eligentes silentio nostro omnes qui dormiendo ea viderunt pares facere, quam ista scribendo, illa non scribendo, unum alii quasi potiora viderit anteferre. Ut enim cuncta scribantur, infiniti negotii est. Aperta denique facta, quae Deus per ipsum facere dignatus est, et nos talium nudi pro posse digessimus, puto sufficere ad notitiam retributionis et
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte inungeremus. Dehinc
more sumini pontificis uestib
est sacris indutus ⁊ in oratorium
debita cũ ueneratione delatus.
IN crastino aut̃ cum sepulturȩ
traderetur: sarcofagum qđ illifue¬
rat pluribus retroactis dieb p̃paratũ
longitudine qͥdẽ oe latitudine
aptum. sed ꝓfunditate magna ex
parte minus habens inuentum ẽ:
Quod considerantes: animo de¬
ficiebamus. nulla scilicet ratioẽ
sic rẽ posse ep̃m dictitarens: qͥdã ex con¬
ferta multitudine fr̃m acceptum
baculum ep̃i rofensis qui funeris
officium p̾sens agebat. ꝑ transuer¬
sum sarcofagi suꝑ corpus patris
ducere cepit & iam illud omi ex
parte corpori iacentis p̃minere
magna nobis exinde admiratiõe
ꝑmotis inuenit. Ita gͦ uenerabile
sis archiep̃i. ac pͥmatis cotius angliȩ¬
britãnie sepulcto inclusum. quid
conditio fortis humane habeat
in se om̃s qui ꝑtranseunt suiexem¬
plomonet atcendere. Sane inobi¬
tu ce post obitum eiꝰ multa amul¬

Expanded text:
ex parte inungeremus. Dehinc ex parte inungeremus. Dehinc more summi pontificis vestibus est sacris indutus, et in oratorium debita cum veneratione delatus. 75. In crastino autem cum sepulturae traderetur, sarcophagum quod illi fuerat pluribus retroactis diebus praeparatum, longitudine quidem et latitudine aptum, sed profunditate magna ex parte minus habens inventum est. Quod considerantes animo deficiebamus, nulla scilicet ratione sic rem posse componi dictitarent; quidam ex conferta multitudine fratrum, acceptum baculum episcopi Rofensis, qui funeris officium praesens agebat, per transversum sarcophagi super corpus Patris ducere coepit, et jam illud omni ex parte corpori jacentis praeeminere magna nobis exinde admiratione permotis invenit. Ita ergo venerabile sis archiepiscopi ac primatis totius Britanniae sepulcro inclusum, quid conditio sortis humanae habeat, in se omnes qui pertranseunt, sui exemplo monet attendere. Sane in obitu et post obitum ejus, multa a mul
Abbreviated transcription (Latin):
est balsamum iꝑsum unguende fa¬
ciei haut quaꝗͣ posse sufficere. Qua.¬
ꝓpter rogat balsamum qđ confici¬
endo crismati in maiori ȩccła serua.¬
batur afferri: cupiens udelicet una cũ
capite dext̾am eius ꝑ quȩ multa
bona atq diuura dixerat ce scripse¬
rat tali unctura honorari. In his
cum ep̃o eram. & eum inministerio
ipso uiuabam. Imp̃ssi post eum
in uas balsami digitum meum
& equȩ aut certe minus digito eiꝰ
madentem extraxi. Itaq rogatus
ep̃s michi uas in palmã uersare si
forte inde aliqua gutta deflueret:
adquieuit. ce ilico stupentib cun¬
ccis liquor desiliens copra sui ma¬
num meam compleuit ce suꝑef¬
fluxit. Hoc ipsum scdo &e tercio
ac sepius factum ẽ. Ecquid dicã:
Tantã abundantiam balsami
uas ferme uacuum ministrauit.
ut intacto iase ecelȩ non solum
caput ⁊ manus. s brachia ce pec¬
tus. pedes qͦ &e totum corpꝰ eiꝰ. non
una s seꝑius repetita uice omni

Expanded text:
est balsamum ipsum ungendae faest balsamum ipsum ungendae faciei haudquaquam posse sufficere. Quapropter rogat, balsamum quod conficiendo chrismati in majori ecclesia servabatur, afferri, cupiens videlicet una cum capite dexteram ejus, per quae multa bona atque divina dixerat et scripserat, tali unctura honorari. In his cum episcopo eram, et eum in ministerio illo juvabam. Impressi post eum in vas balsami digitum meum, et aeque, aut certe minus digito ejus madentem extraxi. Itaque rogatus episcopus mihi vas in palmam versare si forte inde aliqua gutta deflueret; acquievit, et illico stupentibus cunctis liquor desiliens, copia sui manum meam complevit et supereffluxit? Hoc ipsum secundo et tertio ac saepius factum est. Et quid dicam? Tantam abundantiam balsami vas ferme vacuum ministravit, ut intacto vase ecclesiae non solum caput et manus, sed brachia, pectus, pedes quoque et totum corpus ejus non una sed saepius repetita vice omni
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ mensam meam in regno mõ: len¬
tiis solito sp̃m trahere cepit. Sensimꝰ
de lecto suꝑ ciliciũ ⁊ cinerẽ positꝰ est. Ad¬
unatoq circa illum uniu̾so filioꝵ
suoꝵ agmine: ultimum sp̃m in ma¬
nus creatoris emittens dormiuit in
pace. Transiit aut̃ illucescente au¬
rora quartȩ feriȩ p̃cedentis cȩnam
licet dñicȩ incarnationis millesi¬
mo centesimo nono. qui fuit an
corpore cius: pctiit supͣsepe memo¬
ratus rerum anselmi ꝓuisor ac
dispensator baldiums. quatinus
facies patris balsamo qđ ad modũ
parum in paruulo uase sibi ma¬
iori parte euis ꝑdita. remanserat.
imingeretur: sperans atq p̃optans
omodo illam uł modice ãpliꝰ seruatũ
ni necorrumperet᷑. Adquieuunus.
uri industriam amplectentes. Uas
gͦ ipsuis liquoris in manum ep̃s
sumpsit. & unccurus uultum defu¬
ncti. digitum fundo uasis um̾sit.
Quem ilico extrahens. s uix summi¬
tacem sui madefactã repꝑiens: ratꝰ

Expanded text:
super mensam meam in regno meo , lensuper mensam meam in regno meo , lentius solito spiritum trahere coepit. Sensimus de lecto super cilicium et cineres positus est. Adunatoque circa eum universo filiorum suorum agmine, ultimum spiritum in manus Creatoris emittens dormivit in pace. Transiit autem illucescente aurora quartae feriae praecedentis Coenam licet Dominicae Incarnationis millesimo centesimo nono, qui fuit anncorpore ejus, petiit supra saepe memoratus rerum Anselmi provisor ac dispensator Balduinus, quatenus facies Patris balsamo, quod admodum parum in parvulo vase sibi majori ejus parte perdita remanserat, inungeretur, sperans atque peroptans eo modo illam vel modice amplius servatum iri ne corrumperetur. Acquievimus, viri industriam amplectentes. Vas ergo ipsius liquoris in manum episcopus sumpsit, et uncturus vultum defuncti, digitum fundo vasis immersit. Quem illico extrahens, sed vix summitatem sui digiti madefactam reperiens, ratus
Abbreviated transcription (Latin):
possem: spero conualescerem: Nã
nichil doloris in aliqua corporis par¬
te sentio. nisi qđ lacessente stomadi
ob cibum quẽ capere nequit cotus
deficio Uespeascente dehinc ter.¬
tia feria cũ ipse uerba que intelli¬
gi possent edere iam nulla ualeret
rogatus a Radulfo rofensi ep̃o ut no.¬
bis qui aderamus. & aliis filiis suis
regi qͦ atq regine cũ liberis eoꝵ. a
popło terre qui in eius obedientiam
se sub do tenuerat sirã ab solutionẽ
&e bñdictionem largiretur: dext̾an
quasi nil mali pat̾etur erexit: oe sis¬
no sc̃ę crucis edito: demisso capite
sectit. Iam frm̃ conuentus in mau¬
ri ȩccła matutinas laudes decanti¬
bat. & unus eoꝵ qui circa patrem
excubabant sũpto textu euangłioꝵ
legit passionem coram eo quȩ ipsa
die ad missam legi debebat. Nbiaũ
uenit ad uerba dñi. Hosestis qui ꝑman¬
sistis mecum incemptationibus mis.
cerego dispono uob̃ sicut disposuit mͥ
pater m̃s regnum ut edatis & bibatis

Expanded text:
possem, spero convalescerem. Nam possem, spero convalescerem. Nam nihil doloris in aliqua corporis parte sentio, nisi quod lacessente stomacho, ob cibum quem capere nequit  al., nequeo, totus deficio. 73. Vesperascente dehinc feria tertia, cum ipse verba, quae intelligi possent, edere jam nulla valeret, rogatus a Radulpho Rofensi episcopo, ut nobis qui aderamus, et aliis filiis suis, regi quoque et reginae cum liberis eorum, ac populo terrae, qui in ejus obedientia se sub Deo tenuerat, suam absolutionem ac benedictionem largiretur, dexteram quasi nihil mali pateretur erexit, et signo sanctae crucis edito, demisso capite sedit. Jam fratrum conventus in majori ecclesia matutinas laudes decantabat, et unus eorum qui circa Patrem excubabant, sumpto textu Evangeliorum legit Passionem coram eo, quae ipsa die ad missam legi debebat. Ubi autem venit ad verba Domini: Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus meis, et ego dispono Pater meus regnum, ut edatis et bibatis
Abbreviated transcription (Latin):
quibat. At tñ consecrationi domi¬
cicorporis qđ spealciali quodã deuo¬
tionis affectu uenerabatur intereẽ
desiderans: singłis dieb illuc se in sel¬
la faciebat deferri. Aquo dum nos
qͥ ei seruiebamus eum qͥa multum
exinde fatigabatur declinare inite¬
remͣ: iux qͥnto aute suiexitus diem
euncere potiumus. Exiii gͦ assi¬
duȩ lecculo decubans: anehla uo¬
ce om̃es qui ad eũ accedere merebatͭ¬
in suo quemq ordine dõ uiuereor¬
tabatur. Illuxerat dominica dies
palinarum. &e nos ꝓ more circa illũ
sedebamus: Dix̃ itaq ei unusurm̃
Dñe pater ut nob intelligidatur
ad paschalem dñitui curiã relicto
scło uadis. Respondit. Et quidem
si uoluntas eiꝰ in hoc ẽ: uoluntatieiꝰ
adhuc inter uos saltem tamdiu
manere. donec questionẽ quã deam.¬
me origine mente reuoluo absolu̾e
possem. gratiosus acciꝑem. eo qđ nes¬
cio utrum aliquis eam me defuncto
sit absoluturus. E go qͥppe si comede

Expanded text:
quibat. Attamen consecrationi Domiquibat. Attamen consecrationi Dominici corporis, quod speciali quodam devotionis affectu venerabatur, interesse desiderans, singulis diebus illuc se in sella faciebat deferri. A quo dum nos qui ei serviebamus, eum, quia multum exinde fatigabatur, declinare niteremur; vix quinto ante sui exitus diem evincere potuimus. Exinde ergo assidue lecto decubans, anhela voce omnes qui ad eum accedere merebanin suo quemque ordine Deo vivere hortabatur. Illuxerat Dominica dies Palmarum, et nos pro more circa eum sedebamus. Dixit itaque ei unus nostrum: Domine Pater, ut nobis intelligi datur, ad paschalem domini tui curiam, relicto saeculo vadis. Respondit: Equidem si voluntas ejus in hoc est, voluntati ejus adhuc inter vos saltem tam diu manere, donec quaestionem, quam de animae origine mente revolvo, absolvere possem, gratiosus acciperem; eo quod nescio utrum aliquis eam me defuncto sit absoluturus. Ego quippe, si comedere
Abbreviated transcription (Latin):
contra morem moram in scribendo
passus est. qm̃ ex quo apud scm̃ ed¬
mundum fuerat infirinatus: Donec
p̃senti uite fuꝑfuit solito inbecillior
corpore fuit. Quappt̾ de loco ad locũ
inigrans: lectica deinceps ñ equo se¬
dens uehebatur. Uexabat᷑ p̃terea
frequentib &e acerbis infirmitati¬
b. ita ut uix illi uitam ꝓmittere
auderemus. Ipse tñ nunꝙͣ pͥstinȩ
conu̾sationis obliuiscebatur. s sem¬
per aut meditationibus bonis. aut
bus occupabatur. Tertio gͥ anno
postꝗͣ a scdo exilio ꝑ regem henri¬
cum reuocatus ẽ. om̃s cibi quibus
humana natura uegetatur ce alit᷑
in fastidium ei uersi sunt. Man¬
ducabat tñ naturȩ suę uimfacien¬
do. sciens se uiuere ñ posse sinecibo.
Qua ui ꝑ dimidium circit̾ annum
uitam quo qͦ mͦ transigens: sensim
corpore deficiebat. anuni uircute
semꝑ idem qui ẽẽ solebat existens
Spũ itaq fortis. sed carne nĩmium
fiagilis: pedes oratorium adire ne¬

Expanded text:
contra morem, moram in scribendo contra morem, moram in scribendo passus est, quoniam ex quo apud sanctum Edmundum fuerat infirmatus, donec praesenti vitae superfuit, solito imbecillior corpore fuit. Quapropter de loco ad locum migrans, lectica deinceps non equo sedens vehebatur. Vexabatur praeterea frequentibus et acerbis infirmitatibus, ita ut vix illi vitam promittere auderemus. Ipse tamen nunquam pristinae conversationis obliviscebatur, sed semper aut meditationibus bonis, aut bus occupabatur. 72. Tertio igitur anno postquam a secundo exsilio per regem Henricum revocatus est, omnes cibi quibus humana natura vegetatur et alitur, in fastidium ei versi sunt. Manducabat tamen naturae suae vim faciendo, sciens se vivere non posse sine cibo. Qua vi per dimidium circiter annum vitam quoquo modo transigens sensim corpore deficiebat, animi virtute semper idem qui esse solebat existens. Spiritu itaque fortis, sed carne nimium fragilis pedes oratorium adire ne
Abbreviated transcription (Latin):
edmnundielectũ in ibi albatem
sua auctoritate roboraturus. et
alia quedam officia pontificalia
ꝓ suo iure celebraturus: Que ubi
sollempnit̾ cuncta ꝑegit: grauissi¬
ma febre correptus ꝑplures dies
pene usq ad emissionem ultimi
flatus uexatus. ẽ. Pro quo illic octa¬
uas pentecostesusq detentus ẽ: oe
consiliũ qd se uiduatis eccłiis rex
ꝓposuerat collaturum ꝓpt̾ eius
absentiam in kalendas augusti
dilatum ẽ. Eogͥ tempore adunatiᷤᷤ
in palatio regis lundoniȩ cunctis
pͥmorib angliȩ uictoriam deliber¬
tate eccłȩ ꝓqua diu laborauerat
anselinis adeptus ẽ. Rexemm ante¬
cessoꝵ suoꝵ usu relicto: nec personã
quȩ in regum̃ eccłarum sumebant᷑
ꝑscelegit. nec eas ꝑ dationem iuirge
pastoralis eccłis qͥb p̃ficiebantur
inuestiuit. Scripsit int̾hec ansel¬
mus libellum unũ de concordia
p̾scientiȩ & p̃destinationis oe grȩdĩ
cũ libero arbitrio. In quo opere

Expanded text:
Edmundi, electum inibi abbatem Edmundi, electum inibi abbatem sua auctoritate roboraturus, et alia quaedam officia pontificalia pro suo jure celebraturus. Quae ubi solemniter cuncta peregit, gravissima febre correptus, per plures dies pene usque ad emissionem ultimi flatus vexatus est. Pro quo illic octavas Pentecostes usque detentus est, et consilium, quod se viduatis Ecclesiis rex proposuerat collaturum, propter ejus absentiam in Kalendas Augusti dilatum est. Eo igitur tempore adunatis in palatio regis Londoniae cunctis primoribus Angliae, victoriam de libertate Ecclesiae, pro qua diu laboraverat Anselmus adeptus est. Rex enim, antecessorum suorum usu relicto, nec personas quae in regimen Ecclesiarum sumebantur per se elegit, nec eas per dationem virgae pastoralis Ecclesiis quibus praeficiebantur investivit. 71. Scripsit inter haec Anselmus libellum unum De concordia praescientiae et praedestinationis, et gratiae Dei, cum libero arbitrio. In quo opere
Abbreviated transcription (Latin):
gͣuatus. ab anselino sibi panẽ benedi¬
ctum transiniiti ꝑ nuntium peciit
ce accepit. Unde paululũ gustans
iuxta fidem suam statim conuales¬
nre cȩpit. integręq sanitatidonatꝰ:
do ce cłi uiro ex coede gr̃as egit. Hec int̾
rex in normannia positus: ualde
lecabatur sicut ferebant hi qui ad
nos inde ueniebant. qđ fuerat anselmi
pace potitus. Unde ettã firma sibi
spe applaudebat suo sedominio
totam normanniam subiugaturũ.
Quodoe factum ẽ. Nã conserto gra.¬
iu p̃lio: frẽm suũ rob̃tran norman¬
me comitẽ ce alios pͥncipes qui contra
illum in bellum uenerunt cepit.
innumerisq ꝑemptis totã t̾rã uictor
obtinuit. idq ꝑlitt̾as anselmo
gaudent̾ & gratiosus mox intimauit.
Om̃s uͦ qui gesta tunc temporis au-¬
diere: ea meritis concordiȩ quã rex
cum anselmo fecerat ascripsere
Ipso anno anselmꝰ celebrata pascha¬
li sollempnitate in curia regisapud
londoniam: abiit ad albatiam ec̃i

Expanded text:
gravatus, ab Anselmo sibi panem a se benedigravatus, ab Anselmo sibi panem a se benedictum transmitti per nuntium petiit, et accepit. Unde paululum gustans juxta fidem suam statim convalescere coepit, integraeque sanitati donatus, Deo et Dei viro ex corde gratias egit. 69. Inter haec rex in Northmannia positus valde laetabatur, sicut ferebant hi qui ad nos inde veniebant, quod fuerat Anselmi pace potitus. Unde etiam firma sibi spe applaudebat, suo se dominio totam Northmanniam subjugaturum. Quod et factum est. Nam conserto gravi praelio fratrem suum Robertum, Northmanniae comitem, et alios principes, qui contra illum in bellum venerunt, coepit; innumerisque peremptis, totam terram victor obtinuit, idque per litteras Anselmo gaudentur et gratiosus mox intimavit. Omnes vero qui haec gesta tunc temporis audiere, ea meritis concordiae, quam rex cum Anselmo fecerat, ascripsere. 70. Ipso anno Anselmus celebrata paschali solemnitate, in curia regis apud Londoniam abiit ad abbatiam Sancti
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. eumq magno cũ dedecore ter¬
go suo excussit. ac ꝑ deuexum mon¬
tem longo rotatu p̃cipitatum a ui¬
ri blaphemia lingam compescere
docuit: Dehinc in assumptione be¬
atȩ di genitricis oe ꝑpetuȩ uirginis
MaNiȩ rex henricus beccũ adueniers:
omĩa qͥue inter se ⁊ ansclmum de sepe
fato negotio resederant. moderante
sedis apostolicȩ sanctione deleuit. at¬
q de singłis ad que tendebat suȩ il¬
lum uoluntatis compotem fecit:
sum gͥangliam repecendi iter an¬
selmi certis ex causis aliquantisper
demoraretur: rogatus ab albe beccen¬
si dedicauit capellam unã infra cu.¬
riam ipsius cȩnobii sitam. Inqua
dedicatione quidam clericus frene¬
nesis ualitudine tunc nouiter cap¬
tus: a suisẽ. ante pontificem ductꝰ
magno sc̃e eccłȩ gaudio ⁊ honore su¬
sceptus ẽ. Inde euolutis non nullis¬
dieb: anglus quidã uir nobilis qͥdẽ
ce diues ualida corporis infirmitate

Expanded text:
ruit, eumque magno cum dedecore terruit, eumque magno cum dedecore tergo suo excussit, ac per devexum montem longo rotatu praecipitatum a viri blasphemia linguam compescere docuit. 67. Dehinc in Assumptione beatae Dei genitricis et perpetuae virginis Mariae rex Henricus Beccum adveniens, omnia quae inter se et Anselmum de saepe fato negotio resederant, moderante sedis apostolicae sanctione delevit, atque de singulis ad quae tendebat, suae illum voluntatis compotem fecit. Cum igitur Angliam repetendi iter Anselmi certis ex causis aliquantisper demoraretur, rogatus ab abbate Beccensi, dedicavit capellam unam infra curiam ipsius coenobii sitam. In qua dedicatione quidam clericus phrenesis valetudine tunc noviter captus, a suis est ante pontificem ductusmagno sanctae Ecclesiae gaudio et honore susceptus est. Inde evolutis diebus nonnullis, Anglus quidam vir nobilis quidem et dives valida corporis infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
ne cepit. ac demum in dies melius
meliusq habendo: pristinã ẽ. sam¬
tatem adeptus. Post hec ep̃is ce abb̃ib
qui exequiarum illius causa conue¬
nerant in sua remeantib: remeauit
etiam radulfus abbas cȩnobii sagien¬
sis. qui unuserat ex eis. Unusgͥ ex
hominib eius ꝑ uiam cȩpit anselmo
decrahere. et quod merito nullus in¬
firmitati eius compati deberet. pre¬
sertim inquiens cum ipse cibo ce patui
saluti suȩ si remota iactantia uella
facile succurrere posset: malerlica uoce
astruere. Qđ albas audiens: hominẽ
monuit ut sileret. nec de tanto uuro
quid sinistri ultra ꝓferret. Que
ille subsannando despiciens. &e in his
que cȩꝑat furore qͦdam exagitatir
ꝑsistens: e quo calcarib institit. ut
ab albate elongatus liberius edere
qđ suȩ m̃tis amaritudo sibi ꝓpon̾et
Nerum cũ ipse p̃peci cursu ferrig¬
stiret. ac remissis habenis otior ire m:¬
ciꝑet: quẽ sedebat quadrupes cor¬

Expanded text:
ne coepit, ac demum in dies melius ne coepit, ac demum in dies melius meliusque habendo, pristinam est sanitatem adeptus. 66. Post haec episcopis et abbatibus, qui exsequiarum illius causa convenerant, in sua remeantibus, remeavit etiam Radulphus, abbas coenobii Sagiensis; qui unus erat ex eis. Unus igitur ex hominibus ejus per viam coepit Anselmo detrahere, et quod merito nullus infirmitati ejus compati deberet, praesertim, inquiens, cum ipse cibo et potu saluti suae, si remota jactantia vellet, facile succurrere posset, maledica voce astruere. Quod abbas audiens, hominem monuit ut sileret, nec de tanto viro quid sinistri ultra proferret. Quae ille subsannando despiciens, et in his quae coeperat furore quodam exagitatus, persistens equo calcaribus institit, ut ab abbate elongatus liberius ederet quod suae mentis amaritudo sibi proponeret. Verum cum ipse praepeti cursu ferri gestiret, ac remissis habenis ocior ire inciperet, quem sedebat quadrupes cor
Abbreviated transcription (Latin):
tatione giaui cunctos merore pro¬
strauit. Igitur ipse. nec manduca¬
re. nec aliquid unde salutem eius
sperare possemus facere poterat.
aliquid sumeret diligenti cura pe¬
tebatur. s ille nichil sibi animo eeͣ
quomͦ poterat anhelo sp̃u fatebat᷑.
Nob̾ tñ p̃ces multiplicantib: tan¬
dem ne penitus negando nos mag̃
magisq grauaret. forte ait de perdi¬
ce comederem si haberem. Quid
plura : percampos et siluas disper¬
si sunt quiq suoꝵ et dies unus in re¬
quirenda perdice casso labore con¬
suptus. Contigit aut̃ unus ex mona¬
steriĩ seruentib ipsadie ꝑ uicinam
siluam iter forte carꝑet. negotio
quo aliĩ occupabantur nicħ inten¬
dens. & ecce u uia qua gradiebatur
bestiola quã martirã uocant ꝑdicẽ
inore ferebat. Que bestiola uiso ho¬
mine. suã ei p̃dã reliquit. sibiq fu¬
gaconsuluit. At ille ꝑdicẽ assumeis:
ad nos detulit. Ex qua eger nr̃ refe¬
ccus: statumn meliorari ab egretudi¬

Expanded text:
tatione gravi cunctos moerore protatione gravi cunctos moerore prostravit. Igitur ipse nec manducare, nec aliquid unde salutem ejus sperare possemus facere poterat, aliquid sumeret diligenti cura petebatur, sed ille nihil sibi animo esse, quomodo poterat, anhelo spiritu fatebatur. Nobis tamen preces multiplicantibus, tandem ne penitus negando nos magis magisque gravaret: Forte, ait, de perdice comederem si haberem. Quid plura? Per campos et silvas dispersi sunt quique suorum, et dies unus in requirenda perdice casso labore consumptus. Contigit autem, ut unus ex monasterii servientibus ipsa die per vicinam silvam iter forte caperet, negotio quo alii occupabantur nihil intendens, et ecce in via qua gradiebatur, bestiola, quam martyram vocant, perdicem in ore ferebat. Quae bestiola, viso homine, suam ei praedam reliquit, sibique fuga consuluit. At ille perdicem assumens ad nos detulit. Ex qua aeger noster refectus, statim meliorari ab aegritudi
Abbreviated transcription (Latin):
anselinus franciam iuit. Qđ ubi
regi angloꝵ henrico innotuit:
rogatus ad eum in normanniã uenit.
Ibiq rex timore simul &e amore
dĩ correptus. reuestiuit illũ de suis.
ce in amiciciam eius receptus est:
Conuersante de hinc anselmo
in normanna. reuersisq baldu¬
ino. & Will̃mo. qui ex iussu regis
atq pontificis romam ꝓ expletio¬
ne negotis qđ de in uestituris
eccłarum inter eos eousq uersabat᷑
directi fuerant: wilłmꝰ angliam ad
regem uadit. ac in breui beccum ad
anselinum regressus: rogat eum ex
parte ipsius regis ut iam sopitis re-¬
troactis querelis otior angliam uisi¬
tet. Cui cum ille promptꝰ adqui¬
esc̾et. & iter aggressus gemmeticũ
ueniret: infirmitate ne iter expleret
in ibi decentus ẽ. Qua sopita: beccũ
reu̾titur. regem angliȩ tranffreta¬
turum illic p̾stolaturu. Ubicum
ꝓ reditu eiꝰ om̃s exultatio mira te¬
neret: ecce infirmitas anselini reno¬
uata. ce ipsum lecto. & subu̾sa exul¬

Expanded text:
Anselmus Franciam ivit. Quod ubi Anselmus Franciam ivit. Quod ubi regi Anglorum Henrico innotuit, rogatus ad eum in Northmanniam venit, ibique rex timore simul et amore Dei correptus revestivit illum de suis, et in amicitiam ejus receptus est. Conversante dehinc Anselmo in Northmannia, reversisque Balduino et Willelmo, qui ex jussu regis atque pontificis Romam pro expletione negotii quod de investituris ecclesiarum inter eos eo usque versabatur, directi fuerant, Willelmus Angliam ad regem vadit, ac in brevi Beccum ad Anselmum regressus rogat eum ex parte ipsius regis ut jam sopitis retroactis querelis ocior Angliam visitet. Cui cum ille promptus acquiesceret, et iter aggressus Gemmeticum veniret, infirmitate ne iter expleret inibi detentus est. Qua sopita Beccum revertitur, regem Angliae transfretaturum illic praestolaturus. Ubi cum pro reditu ejus omnes exsultatio mira teneret, ecce infirmitas Anselmi renovata, et ipsum lecto et subversa exsul
Abbreviated transcription (Latin):
tibi. In ueritate qͥppe dicotͥ. qr ꝓ toto
auro qł constantinopolim qẽ ultra
citraue habetur: non omiteret
domina ipsa cuiꝰ est quin illud sͥ
uindicaiec indie resurrectionis
cunctoꝵ. Quam obrẽ si debitam
illi reu̾erentiam exhibueris: eque
suscipiet ac si toti corpori eiusexhi¬
beres. Quod ego audiens: adquie¬
ui. & quã decentius potui ipsum
ex hoc hucusq seruaui. De quo
osse post plures dies petrus quidã
monachꝰ cluniacensis. uir suo tem¬
pore magnȩ auctoritatis. qui ca-¬
merarius erat dñi pape urbani.
atq paschalis ad nos ueniens. ame
ꝑcunctatus ẽ. quid sentiret. At
ille ubi me referente accepit qua¬
liter id adeptus fuerim: uera
omnino. eẽ. confessus ẽ. que ep̃s
inde dixerat. seq p̾sentem fuisse
asseruit. quando idem osacorꝑe
martyris fublatũ a cardinali
do ȩccłasticȩ disciplinȩ rigore. tũ
ꝓ eccłarum in aiglia cõnstitutarũ
releuatione relicta burgundia

Expanded text:
tibi. In veritate quippe dico tibi, quia pro toto tibi. In veritate quippe dico tibi, quia pro toto auro quod Constantinopolim et ultra citrave habetur, non omitteret domina ipsa cujus est, quin illud sibi vindicaret in die resurrectionis cunctorum. Quamobrem si debitam illi reverentiam exhibueris, aeque suscipiet ac si toti corpori ejus exhiberes. Quod ego audiens acquievi, et quam decentius potui ipsum ex hoc huc usque servavi; de quo osse post plures dies Petrus quidam monachus Cluniacensis, vir suo tempore magnae auctoritatis, qui camerarius erat domini papae Urbani atque Paschalis ad nos veniens a me percunctatus est quid sentiret. At ille ubi me referente accepit qualiter id adeptus fuerim, vera omnino esse confessus est, quae episcopus inde dixerat, seque praesentem fuisse asseruit, quando idem os a corpore martyris sublatum a cardinali do ecclesiasticae disciplinae rigore, tum pro Ecclesiarum in Anglia constitutarum relevatione, relicta Burgundia,
Abbreviated transcription (Latin):
inferens ait. Romȩ eram. ce orato¬
rium nominate marcyris in quo
beatissimus apłoꝵ pͥnceps pecrus
altare sacrauit uetustate confũptũ
dirutum ẽ: et corpꝰ mrys in noua
recundendum eccła me astante p̃sen¬
teleuatũ. Igit᷑ cum loci ipsius cardi¬
nalis reliquias scȩ in suo iure habe¬
ret. &x ipse idem mͥ familiaris existe̾t
osistud qđ uidetis de sacro corpore
suptũ michi ꝓ signo mutui amoriᷤ
dedit. Fimerat p̾sul in istis. At ego
carumdẽ reliqͥarum habendi amo¬
re illectus: ut ex ipso osse mͥ partẽ
daret dep̃cari ep̃mcepi. Et ille. Ac¬
cipe inquit. & quantũ inde pͥmo co¬
natu frangere poteris. tuum sit:
Iccepi. & en ertra quã sperabam
in pͥncipio mei conatus una michi
particła in dextera manu reman¬
sit. Cumq de paruitate ipsius
merorem anii dissimulare ne¬
qͥrem. ce ut semel adhuc ide fran
desiderium meũ pater anselmus
&ait. Noli noli. qđ habes sufficiat

Expanded text:
inferens ait: Romae eram, et oratoinferens ait: Romae eram, et oratorium nominatae martyris, in quo beatissimus apostolorum princeps Petrus altare sacravit, vetustate consumptum, dirutum est, et corpus martyris in nova recondendum ecclesia, me astante, levatum est. Igitur cum loci ipsius cardinalis reliquias sanctae in suo jure haberet, et ipse idem mihi familiaris existeret, os istud quod videtis de sacro corpore sumptum mihi pro signo mutui amoris dedit. Finierat praesul in istis. Ast ego earumdem reliquiarum habendarum amore illectus, ut ex ipso osse mihi partem daret, deprecari episcopum coepi. Et ille: Accipe, inquit, et quantum inde primo conatu frangere poteris, tuum sit. Accepi, et en extra quam sperabam in principio mei conatus, una mihi particula in dextera manu remansit. Cumque de parvitate ipsius moerorem animi dissimulare nequirem, et ut semel adhuc frangere desiderium meum Pater Anselmus, et ait: Noli, noli; quod habes sufficiat
Abbreviated transcription (Latin):
scripsi: sicut ab ore ipsius alexandri
qui p̾sentem se fuisse testat᷑ accepi:
ex aut̃ henricus ut comperit
paꝑam in sua sententia stare:
mox archiep̾atum in suu̾ dñium
redegit. & anselinũ suiᷤ oĩb spoliũ
acta sunt hinc int̾ eos multa. et
anno uno ac semis indignatio regi
non .ẽ. sopita. Itaer hec uenit ad
nos Walo ep̃c parisieͣnsis uir bene
religiosus ce eccłasticarum consue¬
tudinum institutionib ab ineim.¬
te etate imbutus. hic rome notus
ce apłicȩ legationis ministerio
functus: familiaritate patrisan¬
selmi potiebatur. Iste gͥa roma ad
nos ueniens: quoꝵdam scõꝵ⁊ reli¬
qͥas secũ ferebat. quas ut certo con¬
perimus sibi romȩ datas habebat.
Itaq cũ anselmo me p̃sente loquers:
innotuit ei quid reliquiarũ aro-¬
ma secum detulerit. Ad quod cũ
ille do gras ageret: ep̃s osunum
priscȩ ẽẽ asserebat e pixide ꝓtulit
& id qualit̾ adeptus fuerit ilico sub¬

Expanded text:
scripsi, sicut ab ore ipsius Alexandri, scripsi, sicut ab ore ipsius Alexandri, qui praesentem se fuisse testatur, accepi. 63. Rex autem Henricus ut comperit papam in sua sententia stare, mox archiepiscopatum in suum dominium redegit, et Anselmum suis omnibus spoliavit. Acta sunt hinc inter eos multa, et anno uno ac semis indignatio regis non est sopita. 64. Inter haec venit ad nos Walo episcopus Parisiacensis, vir bene religiosus, et ecclesiasticarum consuetudinum institutionibus ab ineunte aetate imbutus. Hic Romae notus, et apostolicae legationis ministerio functus, familiaritate Patris Anselmi potiebatur. Igitur iste a Roma ad nos veniens quorumdam sanctorum reliquias secum ferebat, quas, ut certo comperimus, sibi Romae datas habebat. Itaque cum Anselmo me praesente loquens, innotuit ei quid reliquiarum a Roma secum detulerit. Ad quod cum ille Deo gratias ageret, episcopus unPriscae esse asserebat, e pyxide protulit, et id qualiter adeptus fuerit illico sub
Abbreviated transcription (Latin):
merita sibi subuenirent. Pater
gͥclamorem audiens. s u̾ba mi¬
nune discernens: inuuit p̾fato
fr̾̃i uenire ad se. ce causam ipsius¬
clamoris intimare. Tunc ille.
Domine pat̾ait. pauꝑ quidam
uenit huc conquerens se in ocłis¬
grauiter affligi p̃caturq ꝑ uos
ei signum sc̃e crucis imponi. At ipse
pio uultu. ueniat inquit. Itaq t̾cio
suꝑ ocł̃os eus quod petebat signum
crucis cum pollice pingens: orauit
sic Uurtus crucis xp̃i illum inet oc¬
cłos istos oe ab eis omnẽ infirmita¬
tem depellat. integreq sanitati
restituat. Et asꝑgens eosaqua san¬
ccificata: hominem p̃cepit abire:
Alexander uͦ mox illum reducens.
monuit ut si factum uiri di non
usqueqͣq illi hac pͥma uice ꝓfuit:
mane rediret. pollicens qđ hoc ipsũ
illi repiͣta uice fieri impetraret.
ad queille. Ego equidẽ bonedñe
hac decausa non redibo. quia gr̃a
di ce fidelis famuli eius omni ceccti¬
te fugata clarissime uideo: Hęcita

Expanded text:
merita ejus sibi subvenirent. Pater merita ejus sibi subvenirent. Pater igitur clamorem audiens, sed verba minime discernens, innuit praefato fratri venire ad se, et causam clamoris ipsius intimare. Tunc ille: Domine Pater, ait, pauper quidam venit conquerens se in oculis affligi, precaturque per vos ei signum sanctae crucis imponi. At ille ipse pio vultu, veniat dixit: Itaque tertio super oculos ejus quod petebat signum crucis cum pollice pingens, oravit sic: Virtus crucis Christi illuminet oculos istos, et ab eis omnem infirmitatem depellat, integraeque sanitati restituat. Et aspergens eos aqua sanctificata, hominem praecepit abire. Alexander vero mox illum reducens, monuit ut si factum viri Dei non usquequaque illi hac vice primo profuit, mane rediret, pollicens quod hoc ipsum illi repetita vice fieri impetraret. Ad quae ille: Ego quidem, bone domine, hac de causa non redibo, quia gratia Dei et fidelis ejus famuli, omni caecitate fugata, clarissime video. Haec ita
Abbreviated transcription (Latin):
sedis apostolicȩ subiectione & obedi¬
entia se ei seruaturum certo ꝓmitt̾et:
Quod ille audiens ad miratus est.
sciens se alia conditione angliam
erisse. Perueniens uͦ lugdimum:
resedit ibi. ex more antiquo in ꝑa-¬
ce ce quiete ꝓpriam p̃fati reu̾endi
hugonis enisdem urbis archiep̃i
domum inhabitans. & ne ad horã
quidẽ ab his que di sunt uerbo se
uł accu elongans.
ccidit aut̃ una dierum dum
sȩ officio solus pro ut ei consuetudi¬
nis erat in oratorio ꝑ flecum dõ sese
mactaret: ut quidã hõ pedes suos
baculo regente adueniret. oratori¬
um ipsum irrumꝑe gestiens. Quẽ
fr̃ ce socius ñr alȩxander. monachꝰ
scilicet eccłȩ cantuariensis. qui
ꝓ forib egressum patris forte pre¬
stolabatur intuens eccłam sub¬
ire uolentem: decinuit. sciscitans
quid nã uellet. At ille clamosauo¬
ce se ocłoꝵ lumen amissise respon¬
dit. ac uelle ut seruus łi manũ
sibi imponeret. sciens qđ scã eius

Expanded text:
sedis apostolicae subjectione et obedisedis apostolicae subjectione et obedientia, se ei servaturum certo promitteret. Quod ille audiens admiratus est, sciens se alia  al., non alia conditione Angliam exstitisse. Perveniens vero Lugdunum resedit ibi ex more antiquo in pace et quiete propriam praefati reverendi Hugonis ejusdem urbis archiepiscopi domum inhabitans, et ne ad horam quidem ab his quae Dei sunt, verbo se vel actu elongans. ccidit autem una dierum dum sae officio, solus, prout ei consuetudinis erat, in oratorio per fletum Deo sese mactaret, ut quidam homo pedes suos baculo regente adveniret oratorium ipsum rumpere gestiens. Quem frater et socius noster Alexander monachus Ecclesiae scilicet Cantuariensis, qui pro foribus egressum Patris forte praestolabatur, intuens Ecclesiam subire volentem detinuit, suscitans quidnam vellet. At ille clamosa voce se oculorum lumen amisisse respondit, ac velle ut servus Dei sibi manum imponeret, sciens quod sancta
Abbreviated transcription (Latin):
amodo cohibe. Nam dico tibi qͥa
siultra in eo reꝑtus fueris: exꝑieris
nicħ phantasmatis eẽ. in istis que
audis. Tunc ille uehem̃ter ext̾ritꝰ
lecto desilit. ep̃m ciuitatis suꝑ ne¬
gotio consulturꝰ celeriꝰ adit eiq or¬
dinem rei in p̃sentia multoꝵ expo.¬
nit. Ep̃s aut̃ iam dudum uiri san¬
ctitatẽ fama discurrente edoctus.
ac nuꝑrime ex collocutione ipsiꝰ
eam non nicħ exꝑtus: hominis
audatiam durius increpauit. &e qr
stulte acinsipientium more ege¬
rit. qđ lecto ubiuir tantus quieue¬
rat. cubare p̃sũp̃sit asseuerauit:
Fundem itaq lectum reu̾enter
deinceps seruatumiri p̃cepit. & ne
aliquis in eo ulterius iacere p̃su¬
meret iussit. Quod usq hodie ut
accepimꝰ seruatũ est. Anselius aũ
cũ em̃so itinere lugduno aꝓpin
illius deserere uolens. int̾dirit ei
exparte domini sui regis redire
in angliam. nͥ ipse om̃s patris ac
fr̾is ipsius consuetudines posita¬

Expanded text:
amodo cohibe. Nam dico tibi quia amodo cohibe. Nam dico tibi quia si ultra in eo repertus fueris, experieris nihil phantasmatis esse in istis quae audis. Tunc ille vehementer exterritus lecto desilit, episcopumg civitatis super negotio consulturus celerius adit, eique ordinem rei in praesentia multorum exponit. Episcopus autem jamdudum viri sanctitatem fama discurrente edoctus, ac nuperrime ex collocutione illius eam nonnihil expertus, hominis audaciam durius increpavit, et quia stulte et insipientium more egerit, quod lecto ubi vir tantus quieverat, cubare praesumpsisset, asseveravit. Eumdem itaque lectum reverenter deinceps servatum iri praecepit, et ne aliquis in eo ulterius jacere praesumeret, jussit. Quod usque hodie, uti accepimus, servatum est. 61. Anselmus autem, cum emenso itinere Lugduno appropitatum illius deserere volens, interdixit ei ex parte domini sui regis redire in Angliam, nisi ipse omnes patris et fratris illius consuetudines post
Abbreviated transcription (Latin):
rerum institutionib actis: in iter
reu̾sus ciuitatem florentiam usq
ꝑuenit ce nocte una in eaquieuit:
ecto gͥ in quo sopori antistes indul¬
serat: dominꝰ domꝰ eo discedente ꝓ
more decubuit. Cui obdormienti:
istitit quidã ignoti uultus homo.
monens ut lecto otior decederet.
loco pͥripere. qđ exp̃sentia tanti
uiri meruit obtinere. Quimane
consuͥgens. & uisum m̃te reuolueis:
phantasmati deputat. ac nocte
sequenti in eodem se lecto nlhe¬
sitans collocat. Dormit. &e ecce
qui uen̾at. scd̾o iam uultu ꝑau¬
lum minasci assistit. repetens
dicta que pͥmo ꝓtulerat. At ille ex¬
ꝑgefactus. ac uisione ut pͥmo post¬
habita: nocte t̾cia in solito loco sõ¬
no se traadit. Cu obdormientr:
idem qui scd̾o apparuerat. tercio
apparuit. irati mentem uultuac
uoce p̃tendens. Quare ait facis.
qđ ram tͥ semel & iterum ne face¬
res dixi: Nunc gͥ uł tertio actino¬
nitus surge. oe te alecto pontificiᷤᷤ

Expanded text:
rerum institutionibus actis, in iter rerum institutionibus actis, in iter reversus civitatem Florentiam usque pervenit, et nocte una in ea quievit. Lecto igitur in quo sopori antistes indulserat, dominus domus eo discedente pro more decubuit. Cui obdormienti astitit quidam ignoti vultus homo, monens ut lecto ocior decederet. loco praeripere, quod ex praesentia tanti viri meruit obtinere. Qui mane consurgens, et visum mente revolvens phantasmati deputat, ac nocte sequenti in eodem se lecto nihil haesitans collocat. Dormit, et ecce qui venerat, secundo jam vultu paululum minaci assistit, repetens dicta quae primo protulerat. At ille expergefactus, ac visione ut primo posthabita, nocte tertia in solito loco somno se tradit. Cui obdormienti, idem qui secundo apparuerat, tertio apparuit irati mentem vultu ac voce praetendens. Quare, ait, facis quod jam semel tibi et iterum ne faceres dixi? Nunc igitur vel tertio admonitus surge, et te a lecto pontificis
Abbreviated transcription (Latin):
mus inichil eoꝵ animũ ꝑonens:
cocidie ꝓ conuersione & salute euiꝰ
dm̃ dep̃cabat᷑. Hinc exilii nr̃i anno
tertio. qͥ eo qͦ aroma lugdiũ
uenimꝰ erat scds: iuit anselmꝰ mar¬
ciniacũ loqͥ dõno abbati clumiac̃si
hugoni & scĩmonialibꝰ. Ubi cũ ance
ipsił abbatẽ consedissemꝰ: ⁊ de iis que
li qui urbano successerat. totaq ur¬
bis nobilitate honorifice susceptus
est. Die de huix constituto: Willmꝰ
ille ciius supͣ meminitnus a rege
directus causam regis in medium
tulit. ac inter alia quod rex ipse
nec ꝓ regni amissione inuestituraᷤ
eccłarum ꝑateret᷑ amittere minas¬
cib uerbis asseruit. Ad que. paꝑa:
Si quemadmodũ dicis. rextuus nec
ꝓ regni amissione pacietur eccłarĩ
donationes amittere: scias ecce corã
dõ dico quia nec ꝓ sui capitis redẽp¬
tione eas illi allquando paschalis
paꝑa impune ꝑmictet habere. In
his negotium regis finem ita tunc
temporis sumpsit. &r anselimis alis
atq aliis cũ papa de eccłasticarum

Expanded text:
us in nihil horum animum ponens, quotidie pro conversione et salute ejus Deum precabatur. Hinc exsilii nostri anno tertio, qui ex quo Roma Lugdunum venimus erat secundus, ivit Anselmus Marciniacum loqui domino abbati Cluniacensi Hugoni et sanctimonialibus. Ubi cum ante ipsum abbatem consedissemus, et de his quae li qui Urbano successerat, totaque urbis nobilitate honorifice susceptus est. Die dehinc constituto, Willelmus ille, cujus supra meminimus, a rege directus, causam regis in medium tulit, ac inter alia, quod rex ipse nec pro regni amissione investituras Ecclesiarum pateretur amittere, minacibus verbis asseruit. Ad quae papa: Si, quemadmodum dicis, rex tuus nec pro regni amissione patietur Ecclesiarum donationes amittere; scias, ecce coram Deo dico, quia nec pro sui capitis redemptione eas illi aliquando Paschalis papa impune permittet habere. 60. In his negotium regis ita finem tunc temporis sumpsit, et Anselmus aliis atque aliis cum papa de ecclesiasticarum
Abbreviated transcription (Latin):
na uixta meritũ fidei riniꝰcuiꝰq.
Dam si cuncta quȩ inde aueratis¬
simis uiris accepimꝰ descͥbere uelle¬
mꝰ: loqͣcitati pociꝰ quã rerũ gestar̃
simplici narrationi nos oꝑam dare
ut reor indicari possemꝰ. Quappt̃
ne nimis longũ fatiamꝰ huuisce¬
modi mimorando: istis omissis tẽ¬
damꝰ ad alia. uerũ ne inculta ora¬
tio ꝑlixa continuatione legentes
seu audientes fastidio grauet: ħͥ
pͥmũ cȩpto oꝑi t̃minũ ponamus.
quatinꝰ illis quȩ magis delectant
recreati: aliud exordium sequen¬
tia nosse uolentes expediti reꝑiant.¬
efuncto memorato rege an
lato de hac uita uenerabili patre
lanfranco. ȩccłias ac monasteria
totiꝰ angliȩ graui nimiũ oppressione
afflixit. Cuiꝰ oppressionis anno qͣito:
anselmꝰ inuitatis immo distrieta ĩ¬
terpellatione aduiratꝰ ab hugone
cestrensi comite. multisq aliis an¬
gloꝵ regni pͥncipib qͥ eũ animarũ

Expanded text:
na juxta meritum fidei uniuscujusque. na juxta meritum fidei uniuscujusque. Nam si cuncta quae inde a veracissimis viris accepimus describere vellemus, loquacitati potius quam rerum gestarum simplici narrationi nos operam dare ut reor judicari possemus. Quapropter ne nimis longum faciamus hujuscemodi immorando, istis omissis, tendamus ad alia. Verum ne inculta oratio prolixa sui continuatione legentes seu audientes fastidio gravet, hic primum coepto operi terminum ponamus, quatenus illis quae magis delectant recreati, aliud exordium sequentia nosse volentes expediti reperiant.efuncto memorato rege Angde hac vita venerabili Patre Lanfranco, ecclesias ac monasteria totius Angliae gravi nimium oppressione afflixit. Cujus oppressionis anno quarto Anselmus invitatus, imo districta interpellatione adjuratus ab Hugone Cestrensi comite, multisque aliis Anglorum regni principibus, qui eum animarum
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus gͣuit̃ inuidens: intancã
illũ tẽptationis ꝓcellã demersit.
ut succedentib sibi uariis cogi¬
cationibꝰ tumultib. iux m̃tis suȩ
compos existeret. Transierunt
adiit. animiq sui fluctus illi ex¬
posuit. Acipse cũ singła intellex¬
isset: hoc solũ pio affectu: scilicet
consulat tibi ds̃ ei respondit. ili¬
coq fre̾m a se dimisit. Euestigio
autẽ tanta tranqͥllitas m̃tis illũ
secuta est. ut sic̃ ipsemet mͥ refe¬
rebat. ultia quã dictu credibile
sit. subito aliꝰ fieret ab eo qui fu¬
it. Itaq om̃is temptatio illa peni¬
tus euanuit. nec quicꝙͣ huiꝰmo¬
di inse ultiꝰ sensit. fiebant p̃tea
ab anselino plurima mhunc mo¬
dum. quȩ nos b̾uitati studentes
exindustria p̃terimꝰ. Silentio qͦ¬
q p̃terire placuit. innumeros
homines tam plauat̾am manu¬
ante illum clam eo subtractas a
diu̾sis languorib s maxime febͥ¬
bus curatos. dispensãte deo sua do¬

Expanded text:
diabolus graviter invidens, in tantam diabolus graviter invidens, in tantam illum tentationis procellam demersit, ut, succedendibus sibi variis cogitationum tumultibus, vix mentis suae compos existeret. Transierunt adiit, animique sui fluctus illi exposuit. At ipse cum singula intellexisset, hoc solum pio affectu, « scilicet consulat tibi Deus! » ei respondit, illicoque fratrem a se dimisit. Evestigio autem tanta tranquillitas mentis illum secuta est, ut, sicut ipsemet mihi referebat, ultra quam dictu credibile sit, subito alius fieret ab eo qui fuit. Itaque omnis illa tentatio penitus evanuit, nec quidquam hujusmodi in se ulterius sensit. 53. Fiebant praeterea ab Anselmo plurima in hunc modum, quae nos brevitati studentes ex industria praeterimus. Silentio quoque praeterire placuit innumeros homines tam per lavaturas manuante illum clam eo subtractas, a diversis languoribus, sed maxime febribus curatos, dispensante Deo sua do
Abbreviated transcription (Latin):
post nos ista fortassis lecturi uł
audit᷑i sunt: p̃scire ñ possumꝰ.
Nos cam̃ qͥ utȩ illiꝰ modũ scire
meruimꝰ: magis in eo laudandũ esti¬
mamus quod arigore sui ꝓpositiali¬
quando ꝓratione descendebat. qmͣ
si continue in ipso rigidꝰ indiscrete
ꝑsisteret. Ratione si qͥdẽ agi uutu¬
tis est: uicii uͦ contra. Inter hec qͥ¬
dam clericꝰ etate uiuenis boso nõie
beccum uenit. abbatis colloqͥum
expetens.Erat enĩ idem ingenio¬
acer. & quibusdã ꝑpleris questio¬
nib inuoluerat animũ. nec reꝑi¬
re quenꝗͣ pot̾at qͥ eas sibi ad uotũ
euolueret. Loquens gͥ cũ anselmo.
ac nodos ei sui cordis depinens: oĩa
quȩ desiderabat ab eo fine scrupu
gͥ hominẽ ÷. ⁊ nimio illiꝰ amore de¬
uinctꝰ. Dehinc gͦ cũ eiꝰ allocutio¬
ne familiariter potiret᷑: illectus
ad conceptũ scłi: em̃so b̾ui spacio
becci monachꝰ factus est. Cuiꝰ con¬
uersioni simul & conuersationi

Expanded text:
post nos ista fortasssis lecturi vel post nos ista fortasssis lecturi vel audituri sunt, praescire non possumus. Nos tamen qui vitae illius modum scire meruimus, magis in eo laudandum aestimamus, quod a rigore sui propositi aliquando pro ratione descendebat, quam si continue in ipso rigidus indiscrete persisteret. Ratione siquidem agi virtutis est, vitii vero contra. 52. Inter haec quidam clericus aetate juvenis, Boso nomine, Beccum venit, abbatis colloquium expetens. Erat enim idem acer ingenio, et quibusdam perplexis quaestionibus involverat animum, nec reperire quemquam poterat qui eas sibi ad votum evolveret. Loquens igitur cum Anselmo, ac nodos ei sui cordis depromens, omnia quae desiderabat ab eo sine scrupulergo hominem est, et nimio illius amore devinctus. Dehinc ergo cum ejus allocutione familiarite potiretur, illectus ad contemptum saeculi emenso brevi spatio, Becci monachus factus est. Cujus conversioni simul et conversationi
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ qmͣ cȩcõꝵ uoluntatẽ implere
studerent: hoc mͦ respondebat.
Qui alioꝵ uoluntati concordare
ꝑ om̃ia in bono nititur: ħ apuo
iustũ iudicẽ dm̃ meret᷑. ut quẽ¬
admodũ ipse alioꝵ uoluntatum
hac uita. ita ds̃.⁊ omĩa secũ suȩ
uoluntati concordent malia uica
Qͥ uero alioꝵ uoluntate cõtẽpta
suã implere contendit: id eiꝰdem
iudicis sententia damni subibit.
ut qm̃ ipse inuita p̃senti nolin¬
tati nulliꝰ. nullus quoq infut᷑a
uelit aut debeat concors esse uo¬
luntati illiꝰ. Eadẽ qͥppe mensuraqͦ
quisq aliis m̃sus fuerit: remeti¬
etur ei. Huiꝰ gͥ rationis anselmꝰ
consideratione subnixus: nulli
graus. nulli uolebat onerosus
existere etiã si amonachicȩ insti¬
tutionis austĩtate hac de causa
deberet aliqnͣtulũ cemꝑare. Et
qͥdem ut eum discretionis ordo
docebat: ñnunꝙͣ ab ipsa seueri¬
tate aliis condescendendo tẽꝑa¬
bat. In qͦ qͥd iĩ sensuri sint qui

Expanded text:
tius quam caeterorum voluntatem implere tius quam caeterorum voluntatem implere studerent, hoc modo respondebat: « Qui aliorum voluntati concordare per omnia in bono nititur, hoc apud justum judicem Deum meretur, ut quemadmodum ipse aliorum voluntati in hac vita, ita Deus et omnia secum suae voluntati concordent in alia vita. Qui vero aliorum voluntate contempta suam implere contendit, id ejusdem judicis sententia damni subibit, ut quoniam ipse in vita praesenti voluntati nullius; nullus quoque in futura velit, aut debeat concors esse voluntati illius. Eadem quippe mensura, qua quisque aliis mensus fuerit, remetietur ei . » Hujus igitur rationis Anselmus consideratione subnixus, nulli gravis, nulli volebat onerosus existere, etiam si a monachicae institutionis austeritate hac de causa deberet aliquantulum temperare. Et quidem ut eum discretionis ordo docebat, nonnunquam ab ipsa severitate aliis condescendo temperabat. In quo quid hi sensuri sint qui