comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uigorẽ sui adnotatione seripus eahibeant. Igit᷑
beatus otmarus primis temporib karoli patris
karlomanni et pipini. auUaltranno nobili ae
potente iuro ad eiusdẽ karoli p̾sentiã adductꝰ
cellula scĩ galli gubernandã ab illo suscepit. eiꝰq
possessiones ꝑmulta annoꝵ spacia indiuersis reb
nobilit augmentando dilatauit. Defuncto aut̃
Rarolo ñ post multos annos filiꝰ eiꝰ karolomannꝰ
diuino ut putatur amore omissis secularis põpe
deliciis. germano suo pipino regni gubernacula
reliquit. & primo romȩ in monte soracte apud
eccłam scĩ siluestri constructo monasterio. re¬
gularis uitȩ institutis. libera colla subdidit. ac
deinde insamniã ꝓuntiã obamorẽ secretioris
uitȩ succedens. in monasterio scĩ benedicti qđ ẽ
sitũ in castrocassino reliquũ uttȩ tempus religio¬
se conuersando compleuit. At uͦ pipinus pat̾
karoli imperatoris ꝑ auctoritatẽ stephani roma¬

Expanded text:
vigorem sui adnotatione scriptis exhibeant. Igitur vigorem sui adnotatione scriptis exhibeant. Igitur beatus Othmarus, primis temporibus Caroli patris Carlomanni et Pippini a Waltramno nobili ac potente viro ad ejusdem Caroli praesentiam adductus, cellulam S. Galli gubernandam ab illo suscepit, ejusque possessiones per multa annorum spatia in diversis rebus nobiliter augmentando dilatavit. Defuncto autem Carolo, non post multos annos filius ejus Carlomannus divino ut putatur amore omissis saecularis pompae deliciis, germano suo Pippino regni gubernacula reliquit, et primo Romae, in monte Soracte, apud ecclesiam sancti Silvestri constructo monasterio regularis vitae institutis libera colla subdidit, ac deinde in Samniam provinciam ob secretioris vitae amorem secedens, in monasterio sancti Benedicti, quod est situm in castro Casino, reliquum vitae tempus religiose conversando complevit. At vero Pippinus pater Caroli imperatoris per auctoritatem Stephani Roma
Abbreviated transcription (Latin):
uiter recitans. missarũ sollempnia ꝑ aguntur.
populusq adsua cũ gaudio reuertitur. Ep̃s
uero ipsa nocte mansit inmonasterio. Mane
aut̃ facto fr̃s in unum colligit. atq int̾ alia
sacre institutionis documenta de sc̃i uiri me¬
ritis certus existens confident᷑ p̃cipit. ut suꝑ¬
ueniente depositionis eiꝰ die uigilias ae mis¬
sarũ sollempnia honorifice ꝑficiant. diemq
illũ tam ipsi quã omĩs familia infra monaste¬
rium instituta in honore beati orhinari fe¬
riando cum gaudio spiritalis lȩxinȩ festiuũ
munitus. monasteriũ lȩtus egreditur.
uo uͦ tempoꝵ statii uł sub quib regni pͥncipibꝰ
hec gesta fuerint. si quis pie querendo eognosce¬
re querit. in hac nr̃ȩ congregatonis serie facile
poterit inuenire qđ̃ querit. Ipsa enĩ temporũ
statuta hoc in loco ideo conscripsimus. ut et legen¬
tium fidẽ custodiant. & maiorẽ apud posteros

Expanded text:
viter recitatis, missarum solemnia peraguntur, viter recitatis, missarum solemnia peraguntur, populusque ad sua cum gaudio revertitur: episcopus vero ipsa nocte mansit in monasterio. Mane autem facto, fratres in unum colligit, atque inter alia sacrae institutionis documenta de sancti viri meritis certus existens, confidenter praecipit, ut superveniente depositionis ejus die vigilias ac missarum solemnia honorifice perficiant, diemque illum tam ipsi quam omnis familia infra monasterium instituta in honore B. Othmari feriando cum gaudio spiritalis laetitiae festivum munitus, monasterium laetus egreditur.o temporum statu, vel sub quibus regni principibus haec gesta fuerint, si quis pie quaerendo cognoscere cupit, in hac nostrae conscriptionis serie facile poterit invenire quod quaerit. Ipsa enim temporum statuta hoc in loco ideo conscripsimus, ut et legentium fidem custodiant, et majorem apud posteros
Abbreviated transcription (Latin):
honore sem̃ uirũ exeodẽ oratorio iubet trans¬
ferre. Tunc uͦ om̃is illa monachorũ congre¬
gano albis continuo uestib induta. dulci mo¬
dulatione indi laudib ꝓrumpens. beati iuri
corpus lȩtabunda ꝓsequitur. Sicq ꝑnumerosȩ
multitiidinis ppłos quos amor translationis
eiꝰ attraxerat magno cum honore deductus
aeccłam scĩ galli in gredit᷑. ac iuxta eiꝰ altare
frequentiã ppłoꝵ qui diuersis ex partib illo
conuenerant aliquid descitate eiꝰ uelle audire.
cũ ꝓpt̾ frigoris subreptionẽ fauciũ raucedi¬
nis impeditus ipse ad eos loqui non potuisset.
ꝗuendã archiprb̃m ambonẽ conscendere ac
uice sui sermonẽ adppłm facere ussit. tta ui¬
delicet ut prb̃t ipse altiori paululũ loco con¬
sistens ea tantum ꝓferret. quȩ sibi ep̃s inuici¬
no postius dicenda insinuaret. Aliquartris gͦ
uitȩ eius exemplis ac uirtutib corã populo bre¬

Expanded text:
honore sanctum virum ex eodem oratio jubet transhonore sanctum virum ex eodem oratio jubet transferri. Tunc vero omnis illa monachorum congregatio albis continuo vestibus induta, dulci modulatione in Dei laudibus prorumpens, beati viri corpus laetabunda prosequitur. Sicque per numerosae multitudinis populos quos amor translationis ejus attraxerat, magno cum honore deductus ecclesiam S. Galli ingreditur, ac juxta ejus altare frequentiam populorum, qui diversis ex partibus illo convenerant, aliquid de sanctitate ejus velle audire, cum propter frigoris subreptionem faucium raucedine impeditus ipse ad eos loqui non potuisse, quemdam archipresbyterum ambonem conscendere, ac vice sui sermonem ad populum facere jussit: ita videlicet ut presbyter ipse altiori paululum loco consistens ea tantum proferret, quae sibi episcopus in vicino positus dicenda insinuaret. Aliquantis ergo vitae ejus exemplis ac virtutibus coram populo bre
Abbreviated transcription (Latin):
cepiui paulo ante cõncepͣta fuerat reposuit.
Sub capite aut̃ et eirca pectus uiri dĩ quedam
panis rotule quę uulgo oblatȩ dicunt᷑ ita illese
ator ab om̃i eorruptione extrancȩ ab eodẽ ep̃o
inueriebant᷑: ut in nulla omnino parte colorẽ
uel specimen sui ometentes. aspicientiũ oculis
in fra spacũ ipstꝰ ebdlomade inderem̃ ẽ c̃fecte.
Quo uͦ ordine quo ue intempore eo loci ꝑue¬
nirent: nobis quidẽ in cognitum. deo autem
nouimus eẽ manifestũ. Hoc tam̃ om̃s ꝓcerto
scimus qđ ꝑtriginta quinq annos nullus mor¬
talium eiꝰ sepulchrum aperuit. ante quam
p̃sens ep̃s ministerii sui fretus auetoritate. eiꝰ de
congregationis fr̃ib hoc faciendum iniunxit.
Idem tam̃ ep̃s uenerabilit̃ eas assumens. sacro
corpori apposuit. ipsũq corpus cum sum ma
cautela obuolutũ in lectica suꝑiꝰ dicta hono¬
rifice commendauit.
ost hec gͥ facto int̾ uallo qͦsi horȩ uniꝰ. p̃sul
deuotus. hortatu grimaldi abbatis debito cũ

Expanded text:
ceptui paulo ante compacta fuerat, reposuit. Sub capite autem et circa pectus viri Dei quaedam panis rotulae, quae vulgo oblatae dicuntur, ita illaesae atque ab omni corruptione extraneae ab eodem episcopo inveniebantur, ut in nulla omnino parte colorem vel speciem sui amittentes, aspicientium oculis infra spatium ipsius hebdomadae viderentur esse confectae. Quo vero ordine quove in tempore eo loci pervenerint, nobis quidem incognitum, Deo autem novimus esse manifestum. Hoc tamen omnes pro certo scimus, quod per triginta quinque annos nullus mortalium ejus sepulcrum aperuit, antequam praesens episcopus ministerii sui fretus auctoritate, ejusdem congregationis fratribus hoc faciendum injunxit. Idem tamen episcopus venerabiliter eas assumens sacro corpori apposuit, ipsumque corpus cum summa cautela obvolutum in lectica superius dicta honorifice commendavit.Post haec igitur facto intervallo quasi horae unius, praesul devotus hortatu Grimaldi abbatis debito cum
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ quasi amedio noctis tempore ardere non
desistit. nichil omnino ex liquore olei consũp¬
sisse dephendunt. Deinde cum ipsa lucerna qͣsi
uehementiꝰ ardere cępisset. oleo paulatĩ de cres¬
cente luxc eadẽ semꝑ se ipsa maior excistens. ac
tota sequenti nocte uniuersã sc̃i galli basilica
fulgoris sui in mensitete ꝑfundens. incensionẽ
sui quasi adoctauã diẽi horã in scđa feria ꝓ¬
tradeit. Tunc enim custos a eccłȩ cernens eam
aliquantulũ minorari. finita iã missa funẽ qͦ
lucerna dependebat in caute laxando submit¬
tit. sicq lux ipsa decessit. Tum uͦ mirũ in mo¬
dũ sub plumbo cui papyrus imponebat᷑ cerneres
ignẽ eius unius digru mensura exoleo consump¬
sisse. et eidem plumbo suꝑ se posito nil omnino
dispendii uel lesionis intulisse. Ubi qͥd stupendũ
quid ue potius sit ammirandum non facile intel¬
legere possum. hoc uidelicet qđ lux ipsa ꝑ se

Expanded text:
qui quasi a medio noctis tempore ardere non qui quasi a medio noctis tempore ardere non destitit, nihil omnino ex liquore olei consumpsisse deprehendunt. Deinde cum ipsa lucerna quasi vehementius ardere coepisset, oleo paulatim decrescente lux eadem semper se ipsa major existens, ac tota sequenti nocte universam S. Galli basilicam fulgoris sui immensitate perfundens, incensionem sui quasi ad octavam diei horam in secundam feriam protraxit. Tunc enim custos ecclesiae cernens eam aliquantulum minorari, finita jam missa funem quo lucerna dependebat incaute laxando submittit, sicque lux ipsa decessit. Tum vero mirum in modum sub plumbo cui papyrus imponebatur, cerneres ignem ejus unius digiti mensuram ex oleo consumpsisse, et eidem plumbo super se posito nihil omnino dispendii vel laesionis intulisse. Ubi quid stupendum, quidve potius sit admirandum non facile intelligere possum: hoc videlicet quod lux ipsa per se
Abbreviated transcription (Latin):
exuincta repperit. Cuius ueftigia prbt quidã nr̃e
congregationis latent̃ subsequutꝰ cancellos basilicȩ
egreditur. ibiq corã sacro corpore craturus ꝓster¬
nitur. Consurgens uero ab oratione. lucernam
uitreã sponte sua in ibi aspedcit incensã. Quo uiso
attentius orationi incubuit. egressusq deoratorio
nemini luminis illius amministrationẽ tam cito
indicare decreuit. De custodib quoq aeccłȩ nul¬
lus eandẽ lucernã extinxit. quia alius eã incen¬
sã eẽ existimauit. Illa uͦ clarius ceteris resplen¬
dens. tota dominica die quasi ꝑsingula horarũ
spacia maiori semꝑ luminis ꝑfundebat᷑ habun¬
dantia. Prb̃t aut̃ cui illa celestis amministratio
luminis primitꝰ manifestabatur. tanti signi mi¬
raculũ metuens silentio opprimere. finita iam
uespertina sinaxi cętis hoc fr̃ib indicauit. Tu
multi nr̃oꝵ lumen ipsũ cupientes uidere ꝓpius
accedunt. & ꝓut illis uisum fuerat. ignẽ ipsũ

Expanded text:
exstincta reperit. Cujus vestigia presbyter quidam nostrae congregationis latenter subsecutus, cancellos basilicae egreditur, ibique coram sacro corpore oraturus prosternitur. Consurgens vero ab oratione lucernam vitream sponte sua inibi aspexit incensam. Quo viso attentius orationi incubuit, egressusque de oratorio, nemini luminis illius administrationem tam cito indicare decrevit. De custodibus quoque ecclesiae nullus eamdem lucernam exstinxit, quia alius ab alio eam incensam esse existimavit. Illa vero clarius caeteris resplendens, tota Dominica die quasi per singula horarum spatia majori semper luminis perfundebatur abundantia. Presbyter autem cui illa coelestis administratio luminis primitus manifestabatur, tanti signi miraculum metuens silentio opprimere, finita jam vespertina synaxi caeteris hoc fratribus indicavit. Tum multi nostrorum lumen ipsum cupientes videre propius accedunt, et prout illis visum fuerat, ignem ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uidebant᷑ eẽ pstantiores. eap̃ceptoris sui
nissu incellã quę ẽ supra monasterium c̃structa
laboraturi succedunt. ibiq doliuĩ qđdã uetusta¬
te et in curia dissolutũ conuingere incipiunt.
Collectis uͦ in unũ tabulis cum primo fundum
illius satis difficile coadunarent. easdẽ tabulas
diligent̃ assignatas in circuitu erigere cȩpert̃.
nec ullo penitus ingenio ꝑtotã fere diẽ laboran¬
tes eas constabilire p̃ualuerunt. Mirũq in
modum semꝑ astationis suȩ loco resilire. omnẽq
artificiosȩ manus copulationẽ uidebant᷑ respuere.
une ipsi opifices inclinata iã die uidentes labo¬
rẽ suũ innullo ꝓficere. iniuste se egisse cognos¬
cunt. & post uesꝑam ad monasteriũ redeuntes.
ꝓstran in eccła suã sibi stultitiã ñ imputari ueniã

Expanded text:
etiam videbantur esse praestantiores, ex praeceptoris sui etiam videbantur esse praestantiores, ex praeceptoris sui jussu in cellam quae est supra monasterium constructa laboraturi succedunt, ibique dolium quoddam vetustate et incuria dissolutum conjungere incipiunt. Collectis vero in unum tabulis cum primo fundum illius satis difficile coadunarent, easdem tabulas diligenter assignatas in circuitu erigere coeperunt, nec ullo penitus ingenio per totam fere diem laborantes eas constabilire praevaluerunt: mirumque in modum semper a stationis suae loco resilire, omnemque artificiosae manus copulationem videbantur respuere. Tunc ipsi opifices, inclinata jam die, videntes laborem suum in nullo proficere, injuste se egisse cognoscunt; et post vesperam ad monasterium redeuntes, prostrati in ecclesia suam sibi stultitiam non imput
Abbreviated transcription (Latin):
uas sollempnit ꝑ agere studiumus. Quib rite
paenis. quidã demanstris aeccłȩ coronã quȩ
ob cuis festiuitatis gaudia corã sc̃õ corpore incende¬
batur extinxit. Et cum lucernã quȩ inmedio
ipsiꝰ coronȩ pendebat iterato uellet incendere.
sponte sua subito eam aspexit eẽ irradiatam.
Qđ multi non solum ex nr̃a familia. uerũ etia ex
scolasticis atq hospitib qui tunc temporis monas¬
terium adierunt. se uidisse testati sunt. Cuius
incensionẽ luminis in hoc etiã celitus amministra¬
ri apparuit. quia cum nullus mortaliũ eã refice¬
ret. tam̃ ante alterius noctis medietatẽ acceptȩ
lucis grãm moderate ardendo ñ amisit.
euota quoq frm congregatio ussionib epĩ ob¬
temperans cũ dĩ laudib insistendo nocturnalis
officii sollempnia decent̾ ꝑageret. diẽq ipsum
oñs infra monasterium constitutos in honore sci
othmnari feriare decerner&. exministerio cellarii
tres lignoꝵ opifices qui in artis huius peritia cętis

Expanded text:
niter peragere studuimus. Quibus rite peractis, quidam de ministris ecclesiae coronam, quae ob ejus festivitatis gaudia coram sancto corpore incendebatur, exstinxit. Et cum lucernam quae in medio ipsius coronae pendebat iterato vellet incendere, sponte sua subito eam aspexit esse irradiatam. Quod multi non solum ex nostra familia, verum etiam ex scholasticis atque hospitibus qui tunc temporis monasterium adierunt, se vidisse testati sunt. Cujus incensionem luminis in hoc etiam coelitus administrari apparuit, quia cum nullus mortalium eam reficeret, tamen ante alterius noctis medietatem acceptae lucis gratiam moderate ardendo non amisit.evota quoque fratrum congregatio, jussionibus episcopi obtemperans, cum Dei laudibus insistendo nocturnalis officii solemnia decenter perageret, diemque ipsum omnes infra monasterium constitutos in honore S. Othmari feriari decerneret, ex ministerio cellarii tres lignorum opifices qui in artis hujus peritia caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
atis trib dieb ac noctib ibidẽ duraret ñ tam̃
ab omnib potuit sentiri. sed quidã nr̃e congre¬
gationis fr̃s qui etiam religiosores eẽ uigehant
suauitatẽ illius degustabant. & religianis sus
auetoritate huius rei ueritatẽ apud citos com¬
mendabant. Quib etiã odor ipse quã uis incog¬
nitus atq eatenus in expertus extiterit. dulceda¬
nẽ tam̃ balsami partĩ ut asserunt poterat unta
quarto die abeati uiri trans latione scm̃ corpꝰ
post arã sc̃ ioħis baptistȩ interim collocatu
donee noua basilica sub eiꝰ honore dedicando
ipsius habitationi ȩdificaret᷑. Eadẽ gͦ nocte
dominica aeccłȩ custos cũ nocturnȩ cȩlebrita

Expanded text:
atis tribus diebus ac notibus ibidem duraret, non tamen atis tribus diebus ac notibus ibidem duraret, non tamen ab omnibus potuit sentiri: sed quidam nostrae congregationis fratres, qui etiam religiosiores esse videbantur, suavitatem illius degustabant, et religionis suae auctoritate hujus rei veritatem apud caeteros commendabant. Quibus etiam odor ipse, quamvis incognitus atque eatenus inexpertus exstiterit, dulcedinem tamen balsami partim, ut asserunt, poterat imitquarto die a beati viri translatione, sanctum corpus post aram S. Joannis Baptistae interim collocatur, donec nova basilica sub ejus honore dedicandi ipsius habitationi aedificaretur. Eadem ergo nocte Dominica, ecclesiae custos cum nocturnae celebrita
Abbreviated transcription (Latin):
rege hludouuico translationẽ quã supra descrip¬
simus. grimaldus regis archicapellanus atq ipsiꝰ
abba monasterii cum salemone constantiensis
acccłȩ p̃sule quarta feria sub.uiii. kalendari
nouemb die ꝑ egit. Et ut nos sollerti studio in¬
dagare potuimus . a.uii. pipini anno. quo uir
sẽs de huius seculi angustus commigrauit uso
adhanc trans latione. centũ et quatuor anri
Descriptis temporib inquib ressuꝑiꝰ memorte
gerebantur. nunc ad miracula ueniamus que pe
translationẽ quã retulimus circa reliquias scĩ
otmari omnipotentis dĩ uirtute manifestata ẽ
cognouimus. H enerandis scĩ patris exuuiss ac
basilicã sc̃ĩ galli p̃fato ordine deportaus. continuo
in ipsa nocte ep̃o adhue infra monasteriũ posito
magna odoris suauitas inbasilica sc̃ĩ galli circum¬
quaq diffusa. maxime iuxta beati otmari corꝰ
quasi inmodum nebulȩ uolitando redundare
comꝑta ẽ. Cuius odoris fraglantia cũ continu¬

Expanded text:
rege Ludovico, translationem quam supra descripsimus, Grimaldus regis archicapellanus atque ipsius abbas monasterii cum Salomone Constantiensis Ecclesiae praesule, quarta feria sub octavo Kalendarum Novembrium die peregit. Et, ut nos solerti studio indagare potuimus, a septimo Pippini anno, quo vir sanctus de hujus saeculi angustiis commigravit, usque ad translationem, centum et quatuor anni Descriptis temporibus in quibus res superius memoratae gerebantur, nunc ad miracula veniamus, quae post translationem quam retulimus, circa reliquias S. Othmari omnipotentis Dei virtute manifestata esse cognovimus. Venerandis sancti Patris exuviis ad basilicam S. Galli praefato ordine deportatis, continuo in ipsa nocte episcopo adhuc infra monasterium posito magna odoris suavitas in basilica S. Galli circumquaque diffusa, maxime juxta B. Othmari corpus quasi in modum nebulae volitando redundare comperta est. Cujus odoris fragrantia cum continu
Abbreviated transcription (Latin):
trannus ad cuius possessionẽ cellula sc̃i galli qͦsi
hereditario uire ꝑtinere uidebatur. comꝑto
qđ pipinus ex francoꝵ consensu in regni sede fu
eiꝰ libellus edocet tterato assumens ad palaciũ
ꝑduxit. atq eiusdẽ loci tirulũ ipsi othinaro
arege commendari postulauit. Quo facto. sẽs
iuir multis regię largitatis munerib ꝓeiꝰ de loci
instructione susceptis. gaudens et tripudians
ad monasteriũ rediit. Sepumo aut̃ anno reg¬
nante pipino. warini & ruodhardi potentia
iniuste oppressus. plenus dierũ plenus etiã scitate
meritoꝵ de angustiis huius uitȩ eripitur. et ꝓ
bonoꝵ studus opũ ad ȩinȩ beantudinis gaudia
ꝑducit᷑. Euolutis post hȩc decẽ annis. asius mo¬
iudiis dnian asteriũ transiatus int̾ arã scĩ ioħis
bapustȩ et parietẽ aeccłȩ indexters uli u r

Expanded text:
amnus, ad cujus possessionem cellula sancti Galli quasi haereditario jure pertinere videbatur, comperto quod Pippinus ex Francorum consensu in regni sede fuesuperior libellus edocet, iterato assumens ad palatium perduxit, atque ejusdem loci titulum ipsi Othmaro a rege commendari postulavit. Quo facto sanctus vir, multis regiae largitatis muneribus pro ejusdem loci instructione susceptis, gaudens et tripudians ad monasterium rediit. Septimo autem anno regnante Pippino, Warini et Ruadhardi potentia injuste opressus, plenus dierum, plenus etiam sanctitate meritorum de angustiis hujus vitae eripitur, et pro bonorum studiis operum ad aeternae beatitudinis gaudia erducitur. Evolutis post haec decem annis, a suis monachis ad monasterium translatus inter aram S. Joannis Baptistae et pariet
Abbreviated transcription (Latin):
ICOR UM PA SSION EA
martyrum qui agaunũ glorioso san¬
guine illustrant. ꝓ honore gestorum
stilo explicamus. ea untiq fide. qua ad nos
martyrii ordo peruenit. Nã ꝑ succedentiũ
relationẽ rei gestȩ memoriam nondũ inter¬
cipit obliuio. Et si ꝓ martyrib singulis lo¬
ca singula quȩ eos possident. uel singule
urbes in signes habentur. nec in merito. qui
ꝓdõ summo p̃ciosas scĩ animas refundun.
quanta excolendus est reuerentia sacer
ille agaunensiũ locus. in quo tot ꝓ xp̃o
martyrum milia ferro cȩsegefer untur
Nunc iam ipsam beatissimȩ passionis causa

Expanded text:
orum passionem martyrum qui Agaunum glorioso sanguine inlustrant pro honore gestorum stilo explicamus, ea utique fide qua ad nos martyrii ordo peruenit. nam per succedentium relationem rei gestae memoriam nondum intercepit obliuio, etsi pro martyribus singulis loca singula quae eos possident uel singulae urbes insignes habentur, nec inmerito, quia pro deo summo pretiosas sancti animas refundunt. quanta excolendus est reuerentia sacer ille Agaunensium locus in quo tot pro Christo martyrum milia ferro caesa referuntur? nunc iam ipsam beatissimae passionis causam
Abbreviated transcription (Latin):
e celestis extinguat. lumen uero ꝑpetue
teat. nec in cautis occasionẽ tribuat neg¬
gentia delinquendi. sitq in eis cauta
rginitas & ornata pariter & armata. fides
egra. spes certa. caritate sincera. ut pre¬
paratis animis ad continentiã uirtus tanta
prestetur. quȩ superet diaboli uniuersa fig¬
menta. atq contempnentes presentia futura
sectentur. Ieuinia epulis carnalib p̃ferant.

Expanded text:
e coelestis extinguat; lumen vero perpetudica non pateat, nec incaute occasionem tribuat neglegentia delinquendi. Sitque in ea casta virginitas, et ornata pariter, et armata, fide integra, spe certa, caritate sincera, ut praeparato animo, ad continentiam virtus tanta praestetur, quae superet diaboli universa figmenta, atque contemnendo praesentia futura sectetur. Jejunia epulis carnalibus praeferat,
Abbreviated transcription (Latin):
quam spernis etatem. non sexum reꝓbas.
non ullam conditionem gratiȩ tuȩ ducis
edemptor. tu has famulas tuas quas exom̃i
iumero gregis honus pastor eligere atq¬
d conseruandã coronandamq perpetuȩ
irginitatis castimoniam animȩ conferre¬
gnatus es. tuȩ ꝓtectionis scuto circũ cinge.
ad om̃e opus uirtutis & głe magistrante
pientia prepara. ut uincentes ill ecebras

Expanded text:
n sexum reprobas, nullam conditionem gratia tua ducis edemptor, tu hanc famulam tuam, quam ex omni numero gregis bonus pastor elegere ad conservandam coronam perpetuae virginitatis et castimoniam animae dignatus es; tuae protectionis scuto circumtege, et ad omne opus virtutis et gloriae, magistrante sapientia praepara, ut innocens carnis illecebras
Abbreviated transcription (Latin):
Onmipotent deo qui unus et uerus ẽ ego omni
die sacrifico. non thuris fumũ nec taurorũ
mugientium carnes. nec hircoꝵ sanguinem.
sed immaculatum agnum cotidie in altari
erucis sacrifico cuius carnes postea quã om̃is
populus eredentium manducauerit. et cius
sanguinẽ biberit. agnus qui sacrificatus ẽ.¬
& integer ꝑstuerat et uuius. Et cum uere sacri¬
ficatus sit. & uere carnes eius manducatę sint

Expanded text:
nipotenti Deo qui unus et verus est, ego omni die sacrifico, non thuris fumum, nec taurorum mugientium carnes, nec hircorum sanguinem, sed immaculatum sanguinem quotidie in altari crucis sacrifico; cujus carnem postea quam omnis populus credentium manducaverit, et ejus sanguinem biberit, Agnus, qui sacrificatus est, integer perseverat et vivus. » Et cum vere sacrificatus sit, et vere carnes ejus mandu
Abbreviated transcription (Latin):
adeo premũ expectemus quia & si ipsi ñ ita
uiximus. ut exemplo aliis cẽ possimus. dedimꝰ
tamen operã ne dis lateret. qui eẽt imitandus.
gnur scĩ sartini uitã scribere excordiar. ut
quȩ uł ante episcopatũ. uł in episcopatu ges¬
serit. quã uis nequaquã ad omnia illius ponui¬
erim peruenire: ad co ea inquib ipse tantũ
sibi conseus fuit nesciuntur: quia laudem
ab hominib non requirens. quantũ inipso fuit
omines uirtutes suas latere uoluisset: quãquã
etiã echis quȩ comperta nobis erant plura
omisimus: quia sufficere credimus si tantum
eoscellentia notarentur̃ simul & legentib con¬
sulendum fuit. ne quod his pureret copia con¬
gesta fastidium. Obsecro ant̃ eos qui lecturi
sunt ut fidem dictis adhibeant. Neq me
quuequã nisi compertum & ꝓbatum scripsisse
arbureiur. alioquin tacere quã falsa dicere

Expanded text:
a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere
Abbreviated transcription (Latin):
uem pugna tẽ. aut soeratẽ philosophantẽ ⁊
uns eas non solũ imitari sultitia seto rednon
lecrrime etiã imnpugnere demientias a ppe
qui humanã uitã p̾sentib tantũ aetib esti¬
mantes. spes suas fabulis. animas sepulchris dede¬
rint. Si quide ad sola hominũ memoriã se per¬
petuendos crediderunt. cum hominis offirium
sit ꝑhennẽ ponus uitã quã ꝑhennẽ memoriã
querere. Non seribo aut pugnando uel philo¬
sopbande. sed pie. scẽ. religioseq uiuendo.
Qui quidẽ error humanus. litteris traditus in
tantũ ualuit : ut multos tamen emulos. ũł inanis
philosophiȩ. uł stultȩ illius uirntis inuenerit.
Unde facturus m opere pͥcuim uideor si uita
sanctissimi uiri exemplo aliis moce futura. ꝑ¬
seripsero. quo tͥ utiq ad uerã spientiã et celestẽ
militiã diuinãq uirtutẽ. legentes in citabunt᷑.
Inquo ita nr̃i quoq rationẽ commodi ducimꝰ
ut non inanẽ ab hominib memoriã. sed et̃nũ

Expanded text:
losophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
leriq mortalium studio et gła seculari
inaniter dediti. exinde ꝑhennẽ ut puta¬
bant memoriam nominis sui quesierunt: s
uitas clarorum uiroꝵ stilo illustrassent. Qie
res utq non ꝑhennem quidem sed aliquan¬
tulum tamen concepte spei fructũ afferebat.
quia et sui memoriã licet incassum ꝓpagabaq̃.
er ꝓpostus magnoꝵ uroꝵ exemplis. ñ parua¬
emulatio legentib eecitabanir. Sed tamen
mehi abcatum illã eternãq uitã hec eoꝵ
cura ꝑrnuet. Quid enim aut ipsis occasura

Expanded text:
lerique mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesiverunt, si vitas clarorum virorum stylo illustrassent. Quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum afferebat: quia et sui memoriam, licet incassum, propagabant; et propositis magnorum virorum exemplis non parva aemulatio legentibus excitabatur. Sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque vitam haec eorum cura pertinuit. Quid enim aut ipsis occasura
Abbreviated transcription (Latin):
miles sed monachus putaretur. Quib rebus
ita sibi omnes commilitones suos de uinxerat.
ut eum miro affectu uenerarentur. Nec dum
tam̃ regeneratus in xp̃o. agebat quendã bonis
oꝑib baptismatis candidatũ. assistere scilicet
laborantib. opẽ ferre miseris. alere egentes
uestire nudos. nichil sibi ex milttȩ stipendus.
p̃ter cotidianum uictum reseruabat. Iam tu
euangelii non surdus auditor. de crastino non
cogitabat.
edam itaq tempore cum iam nichil preter
arma et simplicẽ miliciȩ uestẽ haberet. media
hieme quȩ solito asperior inhorruerat. adeo
ut plerumq uis algoris extingueret. obium
habet inporta ambianensium ciuitatis pauꝑem
nudũ. Qui cum p̃tereuntes ut sui misererimꝰ
oraret. omnesq miserum p̃terirent. intelleas
reliqua in opus simile consumpserat. arrept
ferro quo accinctus erat. mediã diuidi. par¬
tẽq eius pauperi tribuit. reliqua rursus in¬

Expanded text:
miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. III. Quodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma et simplicem militiae vestem haberet, media hieme quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque vis algoris exstingueret obvium habet in porta Ambianensium civitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret, omnesque miserum praeterirent; intellexit reliqua in opus simile consumpserat. Arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam dividit, partemque ejus pauperi tribuit, reliqua rursus in
Abbreviated transcription (Latin):
duodecĩ annoꝵ heremum concupiuit. Fecissetq
uotis satis. si etatis infirmitas non obstitisset. Ani¬
mus tamen. aut circa monasteria. aut circa
eccłam semꝑ intentus. Meditabatur ad huc in
aetate puerili. qđ postea de uotus impleuit.
Sed cũ edictũ eet aregib ut ueteranoꝵ filii ad
militia scriberentur. ꝓdente patre qui felicib
eiuis actib inuidebat. cum eẽt annoꝵ quin decĩ.
raptus & cathenatis sacramentis militarib inpli¬
catus ẽ. uno tantum seruo comite contentus.
cui tamen uersa uice dominus seruiebat. ad eo
ut plerumq ei et calciamenta ipse detraher&.
& ipse detergeret. cibum una caperent. hicq
sepius ministraret. Trienniũ fere ante baptisma
in ermis fuit. integer tamen ab his uitiis quibus
illud hominum genus implicari solet. Multa
illi circa commilitones benignitas. mira carnas.
pacientia uero atq humilitas ultra humanum
modum. Nam frugalitate in eo laudari ñ ẽ
necesse. quia ita usus ẽ. ut iã illo tempore non

Expanded text:
duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quillud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ tibi parcã: Si ergo solummodo
uoce tua inuocasses deos. statĩ fecissẽ uenire
medicos ut curarent te. & uulnera tua &
hodie mecũ eẽs in palatio meo. a drianus
dixit. Quã ius ꝓmittas mͥ. ut cures amedicis
uł etiã honores me. & introducas in regale
facturi sint uł qđ benefitiũ mͥ conferant.¬
& tunc adorabo eos uł sacrificabo. & hosti¬
as offerã. quẽ ammodũ tu uis. Maximianꝰ¬
dixxit. Hi loqui non possunt. Adrianꝰ dixxit.
Impissime. quid gͦ sacrificas tu: Quid loque¬
ris eis qui non loquuntur: Et cũ hȩc audis¬
set tyrannus ualde iratus ẽ. & iussit eũ cũ eis
qui cum eo iuncti fuerant constrictũ ferro
muti in carcerẽ. constituens diẽ inqua omnes¬

Expanded text:
atior tibi. Si| ergo solummodo uoce tua inuocasses deos . statim fe| cissem uenire medicos . ut curarent uulnera tua| et ut hodie mecum esses in palatio meo Hadria| nus dixit . quamuis promittas mihi ut curer a me| dicis . uel etiam honores me. et introducas me in| regale facturi sint . uel quod beneficium| mihi conferant. Et tunc adorabo eos . et sacrificabo .| uel hostias offeram quemadmodum uis. Dixit aii loqui non possunt. Hadrianus dixit| Impiissime . quid ergo sacrificas . tu . qui loquiris . his| qui non possunt loqui. Et cum haec audisset . ty| rannus . ualde iratus est . et iussit eum cum his qui| cum eo uincti fuerant constrictum ferro duci in car| cerem. Beati
Abbreviated transcription (Latin):
at tecũ. ut qͦmͦ communicauimus in unum
in hac uita miserabili & plena peccatis. ita
simul simus in illa beatissima uita quȩ ẽ
sine dolore. ꝓpter quod p̃corte domine
meus. ut hanc primã penitionẽ postules adño.
& has primas petitionũ tuarũ p̃ces offeras ei.
Scio enĩ qͥa p̃stabit tibi quod cumq petieriˢ¬
eum. Tu enĩ dñe bene nosti. ꝑ uersitatem
ciuiũ huius urbis. uim et impietatẽ regis.
nequando ab aliquo suggerat᷑ ipsi tyranno.
ut me coniungat homini sine dõ. ne polluañ

Expanded text:
t quemadmodum com| municauimus in unum in hac uita miserabili. Et| plena peccatis . sic coniuncti simus . in illa beatissi| ma uita quae sine dolore est. Propter quod praecor| te domine meus . ut hanc prima peticionem postules| a deo tuo . as primicias peticionum tuarum auferas| ei . scio enim quod presta+t tibi . quęcumque petieris.| Ipse enim bene nosti peruersitatem ciuium huius ur| bis . et impietatem regis. Ne quando ab aliquo sugge| ratur tyranno. et me coniungat homini sene deo . ne| polluant
Abbreviated transcription (Latin):
erat innaui. Et dum requieuisset. statĩ apparuit
ei sc̃s adrianus ꝑ somniũ dicens. B ene uenisti in
pace ancilla xp̃i. & filia martyrũ. Ueni ad nos
in requiẽ tuã ueni et percipe ea quȩ tͥ debent᷑.¬
ibi ut eã eccitarent. inuenerunt eã defunctã
Qui consurgentes. orauerunt ꝓ ea. Et accipien¬
tes eã posuerunt uixta corpora scoꝵ. Et dum

Expanded text:
de naue. Et cum requieuisset. Appa| ruit ei beatus hadrianus . per somnium dicens. Bene| uenisti . in pace ancilla christi et filia martyrum. Veni| ad nos in requiem tuam . ueni percipe quae debentibi . ut eam excitarent| inuenerunt eam defunctam . et exsurgentes orauerunt .| et accipientes eam posuerunt iuxta corpora sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
adeã honestas feminas. ut ei loquerentur de
coniugio. Beata uͦ Nathalia audiens hȩc
uerba. ita respondit dicens. Et ego audiens
hec. multũ gauisa sum. Quis enĩ m poterat
p̃stare hoc. ut coniungerer tali uiro: Sed hoc
uolens fugere & abire ubi erant corpora
quȩ missȩ fuerant a tribuno. Ipsa uero post
egressionẽ illarũ abiit ad reclinatoriũ suũ.¬
ubi erat manus martẏris. & ꝓcidens infaciẽ¬

Expanded text:
ad| eam honestas feminas . ut ei loquerentur de coniugio| Beata uero natalia audiens haec uerba . ita respon| dit. et ego audiens haec multum gauisa sum quis enim| poterat mihi praestare hoc ut coniungerer tali uero.| Sed hoc uolens fugere et abire ubi erant| corporaquae missae fuerant a tribuno. Ipsa uero post egres| sionem illarum . abiit ad reclinatorium ubi erat ma| nus martyris hadriani
Abbreviated transcription (Latin):
imminentẽ amarissimã ꝑsequutionẽ. Et dum
ingressa fuisset in carcerẽ. ꝓcidens adpedes uiri
tibi nondimiserunt parentes tui. qm̃ sic bene
domine m̃s nunc congregasti diuitias inuiuen¬
tute tua quas non poteras inuenire insenec¬
tute tua. Uere iam sccurus perges ad illud
scłm recondens tͥ diuitias quas inuenies intem¬
pore necessitatis. quib egent hi qui multa
quando non est fenera. idi tempus. nec mutuũ
accipiendi dũ nullus neminẽ poterit liberare
de poenis. nec aliquis aliquẽ liberabit. nec
pater filiũ. nec matr filiã. nec diuitiȩ eũ qui
citi sunt. Tu enim solus domine m̃s omnia
timens futuroꝵ maloꝵ. ut ꝑ cipias debitã tͥ
Sed & hoc te peto dñe m̃s ut permaneas
in hac uocatione qua uocatus es. nec pulchri¬
tudo tua intuitũ tuũ impediat. nec affines.
nec parentes. nec diuitiȩ. nec possessiones.
nec pueri. nec puellȩ. nec aliud aliquid ter¬
renũ. Omnia enĩ hȩc transibunt. omniaq

Expanded text:
i| nentem amarissimam persecutionem. Et dum in| gressa fuisset in carcirem . procidens ad pedes uiri| tibi non demiserunt parentis tui| Vere nc congregasti tibi diuicias| in iuuentute tua . quas non poteras inuenire in senecta /tua\| Vere nunc securus perges ad illum seculum . recon| dens tibi diuicias quas inuenies in tempore neces| sitatis . quibus tunc aegenti qui multa quando non erit fenerandi| tempus . nec mutuo accipiendi . dum nullus neminem| poterit liberare de poenis. nec aliquis aliquem ad| iuuabit. Nec pater filium. nec mater filiam.| Nec diuiciae eum quicongregat.| Tu enim solus dominus meus omnia timens futurorum malorum . ut percipi\a/s| debitam tibi Sed hoc peto domine| meus ut permaneas in uocatione qua uocatus es.| nec pulchritudo tua intuitum tuum impediat.| nec adfines. nec parentes. nec diuiciae. nec posses| siones. nec pueri. nec puellae. nec aliud aliquid| terrenum. Omnia autem hec transeunt. Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
curandũ eos. Cognouit aut̃ tyrannus. quia
concurrebat adeos multitudo feminarũ. et
ut ꝓhiberentur ingredi ad eos. Uidens a ut̃¬
hoc scã nathalia quod ꝓhibitȩ sunt mulieres
ministrare eis. exurgens tonsorauit crines
suos. & induit se ueste uirili. & introuut sic̃¬

Expanded text:
rum. Agno| uit autem tyrannus eo quod concurrisset ad eos| multitudo faeminarum . ut prohiberentur ingredi ad eos. Videns| autem sancta natalia eo quod prohiberentur mulieres| ministrare eis . totondit crines suos. et induit se| ueste uirili . et introgres
Abbreviated transcription (Latin):
Feata uero nathalia ectergebat sanguinẽ
beat adriani & ꝑungebat exeo corpus
suũ. Et dũ oscularentur eũ scĩ martyres.
dicebant ei. Lȩtare in dño dilectissime. qm̃
nomen tuũ scriptũ ẽ cũ ꝑfectis seruis dei.
Ad rianus dixit ad eos. Uos gaudete. urã
enĩ corona ẽ. ur̃ labor ẽ. Sed magis orate.
ut nichil aduersũ me seminet diabolus.
dixerunt ad eũ. Confide. qm̃ ñ p̃ualebunt

Expanded text:
a uero natalia| extergebat sanguinem beati hadriani . et prounge| bat ex eo corpus suum . et dum osculassent eum sancti| martyres . dicebant ei laetare in domino delectissime . quo| niam nomen tuum scriptum est cum perfectis seruis dei| Hadrianus dixit ad eos. Vos gaudite . uestra enim co| rona est uester labor . sed magis orate ut nihil aduersum| me simenet inimicus dixerunt ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
etiã mͥ scẽ. si assistit uobiscũ dominus meus ad¬
rianꝰ corã xp̃o. Et dixit ei. Etiã ante nos ei¬
apparuit. Sed excurgens ascende nauiculã et
dum euigilasset Nathalia & insemetipsã reuersa
fuisset. exurgens reliquit omnia sua. solũ mͦ
manũ beati martyris adriani secum tulit. Et¬

Expanded text:
 dominus meus hadrianus. et dixit ad| eam etiam et ante nos apparuit ei Sed exsurgens| ascende in nauicula . et dum euigilasset et in semet ipsam reuersa| fuisset. Exsurgens et relinquens omnia . solummodo| manu beatissimi martyres sumens secum.
Abbreviated transcription (Latin):
B eatus es domine adriane eo quod dignꝰ
meũ. ut patiaris ꝓ eo qui ꝓte passus est. E ge
nunc dulcis meus. ut uideas gloriam eius.
Qui enim communicauerint passioni eiꝰ. si¬
milit̃ & communicabunt głȩ eiꝰ. Et dum
introissent in carcerẽ. reclusi sunt. Sc̃i uero¬

Expanded text:
Beatus es domine| meus . eo quod dignus meum . ut paciaris pro eo qui pro te pas| sus est. Perge nunc ut uideas gloriam eius . qui| enim communicauerint passionem eius . similiter| communicabunt et gloriae eius. Et dum introissent| in carcerem reclusi sunt. Be
Abbreviated transcription (Latin):
undiq corpus. ita ut costȩ eoꝵ forinsecus
uideant᷑. Et si modo int̾rogati fuerint. spirañ
Nunc gͦ accipiant indutias paucoꝵ dierũ. ut
dignã factis suis ꝑcipiant poenã. Si gͦ uibes.
nunc adrianus introducatur. Maximianꝰ rex¬
dixeit. Succinctus p̃pendiculo introducatur.
Etdũ expoliassent eũ introduxerunt eũ por¬
tantẽ sibimetipsi eculeũ. Et dũ ꝑgeret. dixert̃
fectus es. ut tollens crucẽ tuã sequaris xep̃m.
trorsũ. & fiat merces tua uacua. Nethesaurũ
tuũ dep̃detur diabolus. ne tereant te ea quȩ
udes tormenta. sed respice adea quȩ exxpec¬
tas. & fiducialit᷑ accedens confunde mentem
tẏranni. Nonenim sunt condignȩ passiones
huius temporis. ad futurã głam quȩ seuelabit᷑

Expanded text:
us illo| rum . ita ut costae eorum forinsecus uideantur.| Et si modo interrogati fuerint . expirant suam. Accipiant inducias paucorum die| rum . ut dignam factis suis percipiant poenam| Si ergo iobes . nunc hadrianus introducatur . quia|  introducite eum.| Et dum spoliassent illum . introducebant eum .| portantes sibimetipsi aeculeum. et dum pergeret .| dixerufectus es . ut tollens crucem tuam se| quaris chritrorsum et fiat mercis tua in uacuum| ne thesaurum tuum depraedetur diabolus . nec| terreant te ea quę uides tormenta. Sed respice| ad ea quae expectas . et fiducialiter accedens| confunde mentem tyranni. Non enim condigni sunt| passiones huius tempores . ad futuram gloriam| quae reuelabitur
Abbreviated transcription (Latin):
regis. nec timeas duersas species tormentorum.
nec te conturbet ignis iste. neq flamma per¬
terreat. Et dum finisset lo qui hȩç tacuit. lã¬
enĩ uesper erat. Tunc dixit ad eã adrianus.
Perge nunc in domũ tuã soror mea et refice
aliquid. Et dum agnouero fieri interrogatio
nẽ nram. mitã & accersiã te ut cognoscas
finẽ nr̃m. Exurgens aut̃ Nathalia apedib uiri
sui. circiubat omnes scõs illos. & osculabatur
confortate ouẽ cep̃i. Docete eũ consiliũ paci¬
entiȩ. dicite ei quȩ sunt illa p̾mia. quȩ do¬
nant᷑ his qui ꝑmanent. Ipsũ enĩ sanguinem¬

Expanded text:
regis. nec timeas species| tormentorum. nec te conturbet ignis iste neque| flamma perterreat. Et dum finisset loqui . dixit| anisset loqui . dixit| ad eam hadrianus . perge in domum tuam . et reficere| aliquid. Et dum agnouero fieri interrogacionem nos| tram . mittam et accersiam te . ut agnoscas finem| nostrum. Exsurgens autem natalia a pedibus uiri| sui . circuibat omnes sanctos illos . et oscolabatur confortate ouem| christi . docete eum consilia pacienciae . dicite eum quę sunt| illa pręmia quę donantur his qui
Abbreviated transcription (Latin):
audisset Nathalia uerba hȩc.statĩ aperuit ei.
& iniucẽ se suis uestigus ꝓstrauerunt. Et diaẽ
sola appariusti suꝑ terrã amans uirũ tuũ.
Benedicta corona tua. tu enĩ es fruetus uic¬
toriȩ & martyrũ consors. etiã si ñ patiaris.
tiã tuã. At illa respondens. dixxit ad eum.
Noli domine mi. noli memorare iã quȩ sunt
mundi hiuus ne trahant te ad se. Solũ mͦꝰ
hoc memorare in quo uocatus es. Auferant᷑

Expanded text:
audisset| natalia uerba haec . tunc aperuit ei . et inuicem se suis| uestigiis prostrauerunt. et dixit sola apparuisti+| super terram amans uirum tuum. Benedicta corona| tua . tu enim et fructus uictoriae . et martiribus| consors . etiam si non paciaris. ciam| tuam . at illa respondens dixit ad eum. noli domine mi .| noli memorare quae sunt mundi huius . ne adtrahant| te ad se . solummodo hoc memorare in quo uocatus es| Et
Abbreviated transcription (Latin):
confortate eũ de illis beatissimis monitis. ut
scripturȩ credens. adimpleat agonẽ. Et cũ
hec dixisset. ꝓcidit ad pedes eoꝵ. & ad orauit
uncula eoꝵ quib colligan erant. et iterũ
ingressa ẽ ad adrianũ. Erat enĩ in interiori
custodia extensus in ligno. Et dixcit ad eum.
Hide domine m̃s neaspicias ad pulchritudinẽ
corporis tui. nec ad decorẽ uiuentutis tuȩ. Hȩc¬
enĩ omnia esca uermiũ sunt. Nec seducat te
aurũ. aut argentũ. aut indumenta pretiosa.
aut possessiones. uel reliquoꝵ implicatio. Non
enĩ ad erunt cuiquã in illa hora uiditii. qm̃

Expanded text:
confortate eum| de illis beatissimis monitis . ut futura credens . adim| pleat agonem. Et dum haec dixisset procedet ad| pedes eorum . et adorauit uincula quibus circum| dati erant. Et iterum ingressa est ad adrianum .| erat enim in interiore custodia extensus in ligno| Et dixit ad eum. Vide domine meus . ne aspicias ad| pulchritudinem corporis tui. ne ad decorem iuuen| tutis tuae. Haec omnia aescae uermium sunt.| Nec seducat te aurum . aut argentum . aut indu| menta praeciosa. Aut possessiones uel reliquorum| inplicatio. Non enim aderunt cuiquam in hora iudi| cii .
Abbreviated transcription (Latin):
Adrianus diocit. Ex hoc quidẽ ego adõ meo
qui me p̃uenerunt errorib. audiens hec maxi¬
mianꝰ rea furore repletus ẽ. et uissit ferro
audiret. Unus uͦ exserius ad riani currens cũ
festinatione ad domũ. nuntiauit coniugi eius
nathaliȩ dicens. Dominus meus inferatus. per¬
ductus ẽ ad carcerẽ. At illa audiens. surreã.
& scidit tunicã suã. & ululans emisit uocem
cũ fletu & ait ad puerũ. Inqua culpa inuentꝰ
ñ ad quiescentib ut sacrificarent diis. nec
omnino obtemperarent p̃ceptis regis. tunc
& ipse dixit ad excceptores. S cribite & me
cũ uiris istis libentissime enĩ cũ eis moriar.

Expanded text:
Hadrianus dixit . ex hoc quidem| a deo meo qui me preuenerunt errores. Audiens| hec maximianus tyrannus . furore repletus est| et iussit eum ferro audiret. Vnus uero ex| seruis hadriani currens cum festinacione ad| domum . nunciauit coniugi eius nataliae di| cens. Dominus meus ferro uinctus perductus est| ad carcerem . ad illa audiens haec . surrexit et sci| dit stolam suam et ululans emisit uocem cum fletu| Et ait ad puerum In qua culpa inuentusn| adquiescentibus ut sacrificarent diis. Nec omni| no oboedientibus praeceptis regis . tunc et ipse| dixit ad exceptores . scribite et me cum uiris istis .| libentissime enim cum eis moriar.
Abbreviated transcription (Latin):
hi qui missi fuerant. compellebant eos ut egre¬
derentur. Et dum uidissent eos resolutos apenis.
sic innudis animalibꝰ portauer̃t eos. quia ñ
poterant ambulare. Omnes enim uicti erant
quebatur eos uinctis retrorsũ manib. Etdũ
apꝓpinquassent auditorio. uidens eos qui¬

Expanded text:
hii qui missi fuerant . conpellebant| eos ut egrederentur. Et dum uidissent eos resolu| tis a poenis . in nudis animalibus portauerunt| eos dum non possent ambulare. Omnes enim fue| runt uiristi . sequebatur eos uinctis retrorsum| manibus. Et dum adpropinquassent aditorio .| comm
Abbreviated transcription (Latin):
exireͦ Adrianus dixcit. Iã tͥ dicei quoniã
recessi ab amentia. & idõ paratus sũ uitam
nec adoras deos sicut omnes & ego: Adrianꝰ
dicit. Iuare dũ erras alios errare facis:
& temetipsũ ꝑdis. & multitudinẽ hanc ppłi.
quos facis adorare deos. qui sine anima sunt.
tibi dii qui magni sunt: Adrianus diccit.
Neq modicos neq magnos illos dico. sed st̃¬
ut nichil. Et cũ audisset tyrannus iratus. uissit
eũ lignis tundi. audiens aut̃ beatissima na¬
currit ad scõs martẏres. ad nuntians eis &
dicens. Ecce dominus m̃s inchoauit martyriũ.
nẽ ꝓ ipso. Tyrannus uͦ diocit ad eos qͥ eũ
cedebant. Dicite ei. Noli blasphemare deos
Adrianꝰ dixit. Si ego ita torqueor ꝓ eo
qđ blasphemauerĩ eos qui ñ sunt dii. pu¬
tas ne qualia illa uł quanta st̃ torm̃ta.
quȩ tibi p̃parata st̃. qui dm̃ tuũ uiuũ¬
Hȩc uerba illi te seducetores docuerunt. a dri¬
anus diaxit. Quare seductores dicis eos. qui
tores magis uos estis hominũ. qui illaqueatis

Expanded text:
extradi. Hadrianus| dixit iam dixi tibi . quoniam recessi ab amencia . et| ideo paratus sum uitam+ nec| adoras deos sicut ego et omnes. Hadrianus di| xit. Quare dum erras alios errare facis . et| temet ipsum perdes . et multitudinem hanc populi| quam facis adorare deos qui sine anima sunt .hii dii qui sunt magni.| Hadrianus dixit . neque modicus neque mag| nos eos dico . sed sunt nihil. et dum hec audisset| tyrannus . iratus iussit eum lignis tundi. Audi| ens autem beatissima nacurrit ad sanctos martyres .| adnuncians eis et dicens. Ecce dominos meus inquo| auit martyrium. coruati sunt. Tirannus dixit ad eos qui eum| caedebant. Dicite ei. noli blasphemare deos| Adrianus dixit. Si ego ita torqueor pro eo quod blas| phemarem qui non sunt. Putasne qualia uel qu\a/n| ta sunt tormenta . quae tibi praeparata sunt .| qui deum uihęc| uerba te illi seductores docuerunt. Adrianus di| xit quare seductores dicis eos . qui ctores magis uos estis . qui| laquiatis