comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
otenciam uero eloquentie et si plimum ualere animadu̾timꝰ tãm
sub prop̾is exemplis quo scilus uires eius p̃stancores fiant re¬
cognosci ꝯuẽit ¶ Regibus exactis plebs disidens a patrib iuxta ri¬
pam flumis amenis in colle qui sacer appellabat᷑ armata consedit. Eratq
non solum deformis s eciam miẜrimus uei pubᵈͤ status a capite eius ce¬
tẽa parte corꝑis pestifera sedicõne diuisa. Ac nĩ ualeri subueniss eloꝙ̃¬
cia spes tanti Imperii in ip̃o fere ortu suo corriuss. Is namq ppłm noua
et isolita libertate tem̃e gaudentem or̃one ad melioxa et sinora consi¬
lia reuocatum senatui subiecit. idest urbem urbi uiixit. uerbis ergo
facundis ira consternacõ arma cesserunt ¶ Que etiam marrianos
cinanosq mucrones ciuilis profundendi sangroinis cupiditate furentes
inhibuerint. Missi enim a seuerissimis ducib milites ad .m. Antonium

Expanded text:
otentiam uero eloquentiae, etsi plurimum ualere animaduertimus, tamen otentiam uero eloquentiae, etsi plurimum ualere animaduertimus, tamen sub propriis exemplis, quo scilicet uires eius testatiores fiant, recognosci conuenit. Regibus exactis plebs dissidens a patribus iuxta ripam fluminis Anienis in colle, qui sacer appellatur, armata consedit, eratque non solum deformis, sed etiam miserrimus rei publicae status, a capite eius cetera parte corporis pestifera seditione diuisa. ac ni Valeri subuenisset eloquentia, spes tanti imperii in ipso paene ortu suo corruisset: is namque populum noua et insolita libertate temere gaudentem oratione ad meliora et saniora consilia reuocatum senatui subiecit, id est urbem urbi iunxit. uerbis ergo facundis ira, consternatio, arma cesserunt. Quae etiam Marianos Cinnanosque mucrones ciuilis profundendi sanguinis cupiditate furentes inhibuerunt: missi enim a saeuissimis ducibus milites ad M. Antonium
Abbreviated transcription (Latin):
lettitasse. Idq se .p. crassus ex socẽo suo Scenola qui gener lelii fuit
aidisse sepe nuieo preditauit ¶ Scenola aũt quiete remissionis
eoꝵ tertissimus testis optine pila lusisse tradit᷑. quia uidelie ad hoc
diuerticulum añi suũ forensib ministeñs fatigatum tͣnsferre solebat
Alueo quoq et calculis interdũ uacasse dicit᷑. cum bene ac diu iura ciuiu
cerimõiasq deoꝵ ordinass ut enim in rebus seriis Scenolam ita in stu¬
rilib lusib homiẽm agebat. quem xeꝵ nat᷑a ꝯtinui laboris pacientẽ
esse non sint ¶ Idq uidit cui nulla pars sapĩe obscura fuit Dotra¬
tes: Ideoq non erubuit / tunc tum interpõĩta arundine cririb suis cũ
pariulis ludens ab altibiade lusus est ¶ Homerus quoq ingenii
celestis uates non aliud sensit uehementissimis A thillis manib canoras
fides aptando ꝙͣ ut eaꝵ militare robur lem pacis studio relaxaret.

Expanded text:
lectitasse, idque se P. Crassus ex socero suo Scaeuola, qui gener Laelii fuit, lectitasse, idque se P. Crassus ex socero suo Scaeuola, qui gener Laelii fuit, audisse saepe numero praedicauit. Scaeuola autem, quietis et remissionis eorum certissimus testis, optime pila lusisse traditur, quia uidelicet ad hoc deuerticulum animum suum forensibus ministeriis fatigatum transferre solebat. alueo quoque et calculis interdum uacasse dicitur, cum bene ac diu iura ciuium et caerimonias deorum ordinasset: ut enim in rebus seriis Scaeuolam, ita in scaelus lusibus hominem agebat, quem rerum natura continui laboris patientem esse non sinit. Idque uidit, cui nulla pars sapientiae obscura fuit, Socrates, ideoque non erubuit tunc, cum interposita harundine cruribus suis cum paruulis filiolis ludens ab Alcibiade risus est. Homerus quoque, ingeni caelestis uates, non aliud sensit uehementissimis Achillis manibus canoras fides aptando, ut earum militare robur leni pacis studio relaxaret.
Abbreviated transcription (Latin):
titi sunt. Cirus om̃i militum suoꝵ nomĩa. Mitridutes duaꝵ et uigin
ti gencium que sub regno eius exant lingiras edistendo ille ut sine
monitore exertitum salutaret. hic ut eos quib imꝑabat sine inter¬
prete alloqui posset.. De Ocio. Cap. Octauum.
tium quod industrie et studio maxĩe ꝯtrarium uidet᷑ p̃cipue¬
subnecti debet/ non quo euanestit uirtus S quo recreatur.
Alteꝵ enim eciam mertib uitandum alteꝵ strenus q inter¬
dum appetendum est. ill ne propͥe uite merciam exigant. Hiis ut tem¬
pestuia laboris int̾missione ad laborandum fiant regetõres ¶ Par
nace amicicie clarissimum Ecipio et Lelius cum amoris uinculo tum
eciam om̃i uirtutum inter se iunctum societate ut actuose uite iter eqͣli
gradu exequebant᷑. ita animi qͦ remissioni quĩter acquiestebant. Con-¬
stat namq eos gaiete et Laurenti uagos littorib concas et calculos

Expanded text:
titi sunt, Cyrus omnium militum suorum nomina, Mitridates duarum et titi sunt, Cyrus omnium militum suorum nomina, Mitridates duarum et xx gentium, quae sub regno eius erant, linguas ediscendo, ille, ut sine monitore exercitum salutaret, hic, ut eos, quibus imperabat, sine interprete adloqui posset. DE OTIO Otium, quod praecipue industriae et studio maxime contrarium uidetur, praecipuesubnecti debet, non quo euanescit uirtus, sed quo recreatur: alterum enim etiam inertibus uitandum, alterum strenuis quoque interdum adpetendum est, illis, ne † propriae uitam inermem exigant, his, ut tempestiua laboris intermissione ad laborandum fiant uegetiores. Par uerae amicitiae clarissimum Scipio et Laelius, cum amoris uinculo tum etiam omnium uirtutum inter se iunctum societate, ut actuosae uitae iter aequali gradu exequebantur, ita animi quoque remissionibus communiter adquiescebant: constat namque eos Caietae et Laurenti uagos litoribus conchulas et umbilicos
Abbreviated transcription (Latin):
otiuagesmmo ano. et docuisse se carña. et in eoꝵ certamĩẽ destendisse
ip̃e gloriat᷑. Nec fuit iniquum illum uoluptatem ex ingenio suo diu ꝑci¬
ꝑe. cum eam om̃i euo fruendam traditurus esẜ. ¶ Nam solon
quanta industria flagrauei̾t. et uersib complexus est quib significat
se cottidie aliquid addiscentem senescẽ/ et supremo uite die ꝯfremauit
ꝙ assidentib amicis et quadam de re inter se confeñtib satis iam pres¬
sum caput erexit. Int̾rogatusq qua propter id fecis. Respondit. ut cũ
mib mercia si eo aĩo uitam ingrede̾nt᷑. quo eam solon egressus est.¬
¶ Qua porro industria Gemiscides. Qui maxiaꝵ reꝵ cura di¬
strictus om̃i tamen ciuium nõĩa memõĩa comprehendͭ per sumamq
iniquitatem prĩa pulsus. et ad Xersem quem paulo ante deuicẽãt confu¬
ge toactus priusꝙͣ in conspectu eius ueniret persico ẜmone se assuefecit.

Expanded text:
octogesimo anno et docuisse se carmina et in eorum certamen descendisse octogesimo anno et docuisse se carmina et in eorum certamen descendisse ipse gloriatur. nec fuit inicum illum uoluptatem ex ingenio suo diu percipere, cum tantam omni aeuo fruendam traditurus esset. Nam Solon quanta industria flagrauerit et uersibus conplse quotidie aliquid addiscentem senescere: et supremo vitae die confirmavit, cum assidentibus amicis, et quadam de re sermonem inter se conferentibus, satisiam pressum caput erigeret. Interrogatusque quapropter id fecisset? respondit: Ut duminibus inertia, si eo animo uitam ingrederentur, quo eam Solon egressus est. Quam porro industrius Themistocles, qui maximarum rerum cura districtus, omnium tamen ciuium suorum nomina memoria conprehendit per summamque iniquitatem patria pulsus et ad Xerxem, quem paulo ante deuicerat, confugere coactus, prius quam in conspectum eius ueniret, Persico sermone se adsuefecit,
Abbreviated transcription (Latin):
ea que scripsit penitus cognoscenda longa uita sit opus ¶Te quoq
Eleunche tam laboĩose haurientemi et tam ꝑtinaciter tradentem sapĩam
noctũo temꝑe inopiam suam sustentantem diurno crisippi p̃ceptis ꝑcipi
endis uacantem. eundemq ad unũ tentesimum amiũ attenta cura eru¬
dientem auditores suos underet. Duplici enim labore unius setuli
spacium occupasti. Incertum reddendo discipulus ne an preceptor ẽẽs
Laudablior ¶ Sophocles quoq gloĩosum tum ueꝵ natã certamen
habuit. tam benigne mirifica illa oꝑa sua exhibendo ꝙͣ illa oꝑibus
eius tempora libẽaliter subministrando. Prope enim centesimum
Amum attigit sub ip̃m transitum ad mortem edipode gretum. xc̃.¬
scͥpͥto quo soła fabula om̃es eiusdem studii poetaꝵ preriꝑe gloĩas
potuit. Idq ignotum esse posteĩs filius Bophoclis Sophon noluit
sepulchro pr̃is que retuli in sculpendo ¶ Symonides uẽo Poeta

Expanded text:
ad ea, quae scripsit, penitus cognoscenda longa uita sit opus. Te quoque, ad ea, quae scripsit, penitus cognoscenda longa uita sit opus. Te quoque, Cleanthe, tam labonocturno tempore inopiam tuam susendis uacantem, eundemque ad undecentesimum annum adtenta cura erudientem auditores tuos uideret: duplici enim labore unius saeculi spatium occupasti, incertum reddendo discipulusne an praeceptor esses laudabilior. Sophocles quoque gloriosum cum rerum natura certamen habuit, tam benigne mirifica illi opera sua exhibendo quam illa operibus eius tempora liberaliter sumministrando: prope enim centesimum annum attigit, sub ipsum transitum ad mortem Oedipode epi\ scripto, qua sola fabula omnium eiusdem studi poetarum praeripere gloriam potuit. idque ignotum esse posteris filius Sophoclis Iophon noluit, sepulcro patris quae retuli insculpendo. Simonides uero poeta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinax hom̃ĩs industria tantꝭ doctrine sue diuicis etiam musice racõis
uilissimum elementum accedẽ uoluit. Ergo dum ad discendum semper
se pauꝑem credidit ad docendum fecit locupletissimum ¶ Atq ut lon¬
ge et felicis industrie quasi in unum aceruum exempla redigamꝰ. yso¬
cesimum ãnum agens ita ut ip̃e significat composuit. opus ardentis
spũs plenum. Ex quo apparet senescentib membris eruditoꝵ intus am¬
mos industrie beneficio florem iuuente retinere, neq hoc stilo terimõs
uite sue clausit. Namq admiracõnis eius fructum quinquennio ꝑcepͭ¬
¶ Citeiõris etatis metas sed non parui tamen spacii Crisippi uiia¬
citas fluxit. Nam octoagesimo anno ceptum ante quadragesimum. Gre¬
cum cc̃. exaptissime sublimitatis uolumen reliquit. Cuiꝰ studium in
tradendis ngeni sui monumentis tantum oꝑe laborisq sustinuit ut

Expanded text:
peruicax hominis industria tantis doctrinae suae diuitiis etiam musicae rationis peruicax hominis industria tantis doctrinae suae diuitiis etiam musicae rationis uilissimum elementum accedere uoluit. ergo dum ad discendum semper se pauperem credit, ad docendum fecit locupletissimum. Atque ut longae et felicis industriae quasi in unum aceruum exempla redigamus, Iso et nonagesimum annum agens, ita ut ipse significat, conposuit, opus ardentis spiritus plenum. ex quo apparet senescentibus membris eruditorum intus animos industriae beneficio florem iuuentae retinere. neque hoc stilo terminos uitae suae clausit: namque admirationis eius fructum quinquennio percepit. Citerioris aetatis metas, sed non parui tamen spatii chrysippi uiuacitas flexit: nam octogesimo anno coeptum undequadragesimum logikw=n exactissimae subtilitatis uolumen reliquit. cuius studium in tradendis ingenii sui monumentis tantum operae laborisque sustinuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
machinacõnib eius multum ac diu uictõiam suam inhibitam senseãt
Seimia tamen homĩs prudencia delectatus ut capiti illius parcẽtur
edixit pene tantum gloie̾ in Archimede ẜuato ꝙͣtum in oppresẜ siracus
reponẽs. At is dum aĩo et oculis in terra defixis formas destribit mi¬
liti qui predandi gr̃a domũ irruꝑat strictoq super caput gladio quis¬
requirebat nomen suũ iudicare non potuit. Sz protracto manib pulicẽ
noli inꝙͥ obsetro istum disturbare circulum ac perinde quasi negligens
Imperii uictoris obtruncatus sangroie suo artis sue limamenta con-¬
fudit. Quo accidit ut propter idem studium modo donaret᷑ uita modo
spoliaret᷑ ¶ Socratem eciam constat etate prouectum fidib tc̃¬
tandis oꝑam dare cepisse sutius iudicantem eius artis usum sero ꝙͣ
nuꝙͣ ꝑtipe. Et quantula Socratis accessio illa futura sciencie erat. S

Expanded text:
machinationibus eius multum ac diu uictoriam suam inhibitam senserat, machinationibus eius multum ac diu uictoriam suam inhibitam senserat, eximia tamen hominis prudentia delectatus ut capiti illius parceretur edixit, paene tantum gloriae in Archimede seruato quantum in oppressis Syracusis reponens. at is, dum animo et oculis in terra defixis formas describit, militi, qui praedandi gratia domum inruperat strictoque super caput gladio quisrequirebat nomen suum indicare non potuit, sed protecto manibus puluere 'noli' inquit, 'obsecro, istum disturbare', ac perinde quasi neglegens imperii uictoris obtruncatus sanguine suo artis suae liniamenta confudit. quo accidit ut propter idem studium modo donaretur uita, modo spoliaretur. Socraten etiam constat aetate prouectum fidibus tractandis operam dare coepisse satius iudicantem eius artis usum sero quam numquam percipere. et quantula Socrati accessio illa futura scientia erat? sed
Abbreviated transcription (Latin):
non int̾pellandi sed medie succͣrendi officio dextẽa sua niciis usibus apta¬
bat. Rrgo animo tantũmodo uita fruebat᷑ corꝑe uero quasi alieno et suꝑ¬
uacuo circumdatus erat. Idem cum crisippo disputaturus elleboro se
ante purgabat ad expͥmendum ingenium suum artencius et illius re¬
fellendum acrius quas pocõnes industria solide laudis cupidis appeten¬
das esfetit ¶ Quali porro studio anaxagoram flagrasse credimus.
Qui cum e duitina peregrinacõne patriam repetiss posẜionesq desertas
uidiss. non essem inquit ego salius nisi iste perissent. Uotem petite sapie
comꝑotem. Nlam si predioꝵ pocius ꝙͣ ingenii culture uacass dom̃iꝰ rei
famliaxis int̾ penates mansiss non tantus anaxagoras ad eos rediss.
Archimedis quoq fructuosam industriam fiuisse dr̃em insi eadem
illi et dediss uitam et abstulisset. Captis enim Siracuẜ Marcellus.

Expanded text:
non interpellandi et inediae succurrendi officio dexteram suam necessariis usibus aptanon interpellandi et inediae succurrendi officio dexteram suam necessariis usibus aptabat. ergo animo tantum modo uita fruebatur, corpore uero quasi alieno et superuacuo circumdatus erat. idem cum Chrysippo disputaturus elleboro se ante purgabat ad expromendum ingenium suum adtentius et illius refellendum acrius. quas potiones industria solidae laudis cupidis adpetendas effecit! Quali porro studio Anaxagoran flagrasse credimus? qui cum e diutina peregrinatione patriam repetisset possessionesque desertas uidisset, 'non essem' inquit 'ego saluus, nisi istae perissent'. uocem petitae sapientiae compotem! nam si praediorum potius quam ingenii culturae uacasset, dominus rei familiaris intra penates mansisset, non tantus Anaxagoras ad eos redisset. Archimedis quoque fructuosam industriam fuisse dicerem, nisi eadem illi et dedisset uitam et abstulisset: captis enim Syracusis Marcellus, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
hora agitacõne studii uacua fuit ¶ Le demotritus cum diuiciis censeri
posset que tante fuerũt ut pater eius xersis exertitui epulum dare ex fa¬
cili potue̾it. quo magis uacuo ão studiis littẽaꝵ esẜ paratus. parua ad¬
modum retenta suma. prionium suum patrie donauit. Athenis autem
ꝙͣ plurimis annis moratus omĩa tempoꝵ momenta ad ꝑtipiendam et
exertendam doctrinam conferens ignotus illi urbi uixit quod ip̃e quo¬
dum polumĩe testat᷑. Scupet meus admiratõnem tante industrie et
iam transit alio ¶ Carneides laboiosus et diutͣnus sapĩe miles. Si
quidem Nonaginta expletis annis idem illi uiuendi ac philosophandi
finis fuit. Ita se mirificum doctrine oꝑib addixẽat ut cum tibi capiendi
causa recubuiss. cogitacõnb inherens manum ad mensam poñe obli¬
uistẽt᷑. S eum melissa quam uxoris loco habebat temꝑato inter studia

Expanded text:
hora agitatione studii uacua fuit. At Democritus, cum diuitiis censeri hora agitatione studii uacua fuit. At Democritus, cum diuitiis censeri posset, quae tantae fuerunt, ut pater eius Xerxis exercitui epulum dare ex facili potuerit, quo magis uacuo animo studiis litterarum esset operatus, parua admodum summa retenta patrimonium suum patriae donauit. Athenis autem compluribus annis moratus omnia temporum momenta ad percipiendam et exercendam doctrinam conferens ignotus illi urbi uixit, quod ipse quodam uolumine testatur. stupet mens admiratione tantae industriae et iam transit alio. Carneades laboriosus et diuturnus sapientiae miles, si quidem xc expletis annis idem illi uiuendi ac philosophandi finis fuit, ita se mirifice doctrinae operibus addixerat, ut, cum cibi capiendi causa recubuisset, cogitationibus inhaerens manum ad mensam porrigere obliuisceretur. sed ei Melissa, quam uxoris loco habebat, temperato inter studia
Abbreviated transcription (Latin):
Achenas preceptorem Socratem sortitus et locum et hoĩem doctrine
fertilissimum. ingenii quoq diuina instructus habundancia. cum om̃i
iam mortalium sapientissimus habẽtur eo quidem usq ut si ip̃e iupiter
celo destendiss nec elegancõre nec beatiore facundia usus uidetur. egip¬
tum ꝑagrauit. dum a sacerdotibus eius gentis geometrice multiplices
minis in explicables ripas uastissimosq campos effusum barbariem
et fleruosos fossaꝵ ambitus egipcõꝵ senũ distipulus lustrabat. Quo
minus miror in Ytaliam tusgressum. ut ab archita tarenti atimeo et
arione et chete locris Pitagore p̃cepta et instituta acciꝑet. Tanta enim
uis tanta copia sr̃aꝵ undiq colligenda erat. ut inuicem per totũ terraꝵ
orbem dispergi et dilatari poss̃. Altẽo etiam et octogesimo anno decedens
sub capite Dophronis minos habuisse fertur. Sic ne extrema quidem eius

Expanded text:
Athenas, praeceptorem Socratem sortitus, et locum et hominem doctrinae Athenas, praeceptorem Socratem sortitus, et locum et hominem doctrinae fertilissimum, ingenii quoque diuina instructus abundantia, cum omnium iam mortalium sapientissimus haberetur, eo quidem usque, ut, si ipse Iuppiter caelo descendisset, nec elegantiore nec beatiore facundia usurus uideretur, Aegyptum peragrauit, dum a sacerdotibus eius gentis geometriae multiplices minis inexplicabiles ripas uastissimosque campos, † effusam barbariam et flexuosos fossarum ambitus Aegyptiorum senum discipulus lustrabat. quo minus miror in Italiam transgressum, ut ab Archyta Tarenti, a Timaeo et Arione et Echecrate Locris Pythagorae praecepta et instituta acciperet: tanta enim uis, tanta copia litterarum undique colligenda erat, ut inuicem per totum terrarum orbem dispergi et dilatari posset. altero etiam et octogesimo anno decedens sub capite Sophronis mimos habuisse fertur. sic ne extrema quidem eius
Abbreviated transcription (Latin):
in nũablium seculoꝵ obẜuacõnes cognouit. Inde ad Persas profectꝰ
magoꝵ exactissime prudencie se formandum tradidit. A quib sydeꝵ
motus cursusq stellaꝵ et umꝰ cuꝰq uim proprietatẽ effectum benig¬
nissime demonstratum docili amino scͥpsit Cretam deinde et lacede¬
mona nauigauit. quaꝵ legib ac mͣoibus inspectis ad olimpitum
nem et spetimen ex hibusẜ quo cognomĩe censẽtur interrogatus non se
sapientem iam enim illud septem excellentes uiri occupaueãnt. S ama¬
torem sapĩe idest grete philosophon edidit. In ytulie etiam partem que
tunc maior grecia appellabat᷑ ꝑrexit. in qua plmmis et opulentissimis
yrbib effectus studioꝵ suoꝵ approbauit. Cuius ardentẽ rogum ple¬
num uenẽacionis oculis metapontus aspexit. oꝑum pitagore quasi cĩ
neꝵ suoꝵ nobilius clariusq monumentum.¶ Plato autem patrĩa

Expanded text:
innumerabilium saeculorum obseruationes cognouit. inde ad Persas profectus innumerabilium saeculorum obseruationes cognouit. inde ad Persas profectus magorum exactissimae prudentiae se formandum tradidit, a quibus siderum motus cursusque stellarum et unius cuiusque uim, proprietatem, effectum benignissime demonstratum docili animo sorpsit. Cretam deinde et Lacedaemona nauigauit, quarum legibus ac moribus inspectis ad Olympicum ae admirationem specimen exhibuisset, quo cognomine censeretur interrogatus, non se sapientem,—iam enim illud vii excellentes uiri occupauerant—sed amatorem sapientiae, id est Graece filo/sofon edidit. in Italiae etiam partem, quae tunc maior Graecia appellabatur, perrexit, in qua plurimis et opulentissimis urbibus effectus studiorum suorum adprobauit. cuius ardentem rogum plenis uenerationis oculis Metapontus aspexit oppidum, Pythagorae quam suorum cinerum nobilius clariusque monumentum. Platon autem patriam
Abbreviated transcription (Latin):
spũs complebat. eosq aduersa loca celeri gradu scandens pronũciabat.
de uadoẜ lutorib insistens declamacõnes fructuũ fragõib obluctantib
edebat ut ad fremitus concitataꝵ concõnum paciencia duratis accõmb
utet᷑. fert᷑ quoq ore insertis caltulis multum ac diu loqui solitus.
quo q uacuum prompcius ess et solucius. Preliatus est cum reꝵ naͣ
Equidem uictor abiit malignitatem eiꝰ ꝑtinacissiõ animi robore
suꝑando. Itaq alteꝵ demoscenem mater. altum industria enixa est
¶Atq ut ad uetustiorem industrie actum transgrediar. Pitago¬
ras ꝑftissimum opus sapĩe a iuuenta ꝑiter et om̃is honestatis ꝑcipi¬
ende cupiditate ingressus est. Nichil enim ꝙͦ ad ultimum sui ꝑuentuꝵ
est finem/ non et mature et celeĩter incipit. Egiptum peciit ubi licte̾is
gentis illius assuefactus p̃tẽiti eui sacerdotum cõmentãios scrutatus

Expanded text:
spiritus conplectebatur eosque aduersa loca celeri gradu scandens pronuntiabat spiritus conplectebatur eosque aduersa loca celeri gradu scandens pronuntiabat ac uadosis litoribus insistens declamationes fluctuum fragoribus obluctantibus edebat, ut ad fremitus concitatarum contionum patientia duratis auribus uteretur. fertur quoque ori insertis calculis multum ac diu loqui solitus, quo uacuum promptius esset et solutius. proeliatus est cum rerum natura et quidem uictor abiit malignitatem eius pertinacissimo animi robore superando. itaque alterum Demosthenen mater, alterum industria enixa est. Atque ut ad uetustiorem industriae actum transgrediar, Pythagoras, perfectissimum opus sapientiae a iuuenta pariter et omnis honestatis percipiendae cupiditate ingressus,—nihil enim, quod ad ultimum sui peruenturum est finem, non et mature et alacriter incipit,—Aegyptum petiit, ubi litteris gentis eius adsuefactus, praeteriti aeui sacerdotum commentarios scrutatus
Abbreviated transcription (Latin):
non ludicoa ars Rostium. Oz rostius ludicram artem ꝯmendauit
nec uolgi tantum fauorem uerum eciam principum famliarites am¬
plexus. hec sunt actenti et anxii et nũꝙͣ cessantis studii premia. ꝓpt̃
que tantoꝵ uiroꝵ laudib non inpudenter se persona ystrionis in¬
seruit. Externa. ¶ Greca quoq industria quoniam nr̃e multum
profuit quem meret᷑ fructum latina lingia recipiat. Demoscenes cuiꝰ
cõmemõato noĩe maxĩe eloquencie ꝯsumacõ audientis amio obruit᷑.
cum inter inicia iuuente artis quam affectabat pͥmam lr̃am dice non
poss. oris sui bicium tanto studio expugnauit ut ea a nullo expres¬
sius referret᷑. Deinde propter inmiam exilitatem acerbam auditui
uocem suam exercitacõe continua ad maturum et gratum aurib sonũ
perduxit. Lateris eciam infirmitate destũs quas corꝑis hitus uires
negauẽãt a labore mutuatus est. Multos enim persus uno impetu

Expanded text:
non ludicra ars Roscium, sed Roscius ludicram artem conmendauit, non ludicra ars Roscium, sed Roscius ludicram artem conmendauit, nec uulgi tantum fauorem, uerum etiam principum familiaritates amplexus est. haec sunt attenti et anxii et numquam cessantis studii praemia, propter quae tantorum uirorum laudibus non inpudenter se persona histrionis inseruit. Graeca quoque industria, quoniam nostrae multum profuit, quem meretur fructum Latina lingua recipiat. Demosthenes, cuius commemorato nomine maximae eloquentiae consummatio audientis animo oboritur, cum inter initia iuuentae artis, quam adfectabat, primam litteram dicere non posset, oris sui uitium tanto studio expugnauit, ut ea a nullo expressius referretur. deinde propter nimiam exilitatem acerbam auditu uocem suam exercitatione continua ad maturum et gratum auribus sonum perduxit. lateris etiam firmitate defectus, quas corporis habitus uires negauerat, a labore mutuatus est: multos enim uersus uno impetu
Abbreviated transcription (Latin):
Benator et lupus pontius eques Romanus suis temꝑib celebres cãꝵ¬
auctores lumibus capti eadem industria forensia stipendia executi sũt.
Itaq frequentius etiam audiebant᷑ ꝯͥcurrentib aliis quia ingenio
eoꝵ delectabant᷑ aliis quia constanciam admirabant᷑. Mamq alii
incõmodo perculsi secessum petunt duplicant tenebras fortuitis yo¬
luntiĩã adicientes ¶Iam P. trassus. cum in Asiam ad dori mosticũ
Regem debellandum coñs ueniss. tanta tura grete lingue notitiam
amino comprehendit ut ea in quinq diuisam genẽa ꝑ om̃es ꝑtes
ac numẽos penitus cognoscẽt. Que res maximum ei socioꝵ amorem
conciliauit. qua quis eoꝵ lingira apud tribunal illius postulauẽãt
eudem decreta reddenti ¶Ne rostius quidem subt̃heat stenice in¬
dustrie notissimum exemplum qui nullum unꝙͣ spectanti ppło ges¬
tum insi quem domi meditatus fuẽat poñe ausus est. Quapropt̾

Expanded text:
senator et Lupus Pontius eques Romanus suis temporibus celebres caussenator et Lupus Pontius eques Romanus suis temporibus celebres causarum actores luminibus capti eadem industria forensia stipendia executi sunt. itaque frequentius etiam audiebantur, concurrentibus aliis, quia ingenio eorum delectabantur, aliis, quia constantiam admirabantur: nam, qui tali inconmodo perculsi secessum petunt, duplicant tenebras fortuitis uoluntarias adicientes. Iam P. Crassus, cum in Asiam ad Aristonicum regem debellandum consul uenisset, tanta cura Graecae linguae notitiam animo conprehendit, ut eam in quinque diuisam genera per omnes partes ac numeros penitus cognosceret. quae res maximum ei sociorum amorem conciliauit, qua quis eorum lingua apud tribunal illius postulauerat, eadem decreta reddenti. Ne Roscius quidem subtrahatur, scaenicae industriae notissimum exemplum, qui nullum umquam spectante populo gestum, nisi quem domi meditatus fuerat, promere ausus est. quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
gloriam iam partam heret. id egit ut iurris ciuilis q ess ꝑitissimus.
¶Cuius mirifica proles prapior etati nr̃e cato ita doctrine cupi¬
ditate flagrauit. ut ne in curia quidem dum senatus cogit᷑ temꝑaret
sibi: quominꝰ grecos libros lectitaret. Quaquidem industria ostendit
aliis temꝑa deesse alios superẽe temꝑib ¶ Berencius aũt farro.
humane uite exemplo et spacio noĩandus. non annis quib setuli tempus
equauit ꝙͣ stilo uiuacior fuit. In eodem enim lectulo et spũs eius et eg̃¬
gioꝵ oꝑum cursus extinctus est. ¶ Consimilis ꝑseuẽancie liuius
Drusus. qui etatis uirib et acie oculoꝵ defertus ius ciuile ppło benig¬
nissime interp̃tatus est utilissimaq disce id cupientib monumenta cõ-¬
posuit. Nam ut senem illum nat᷑a cecum fortuna fac̾e potuit. in neu¬
tra interpellare potuit, ne non animo, et bideret et uigeret ¶. P. u̾oͦ

Expanded text:
gloriam partam haberet, id egit, ut iuris ciuilis quoque esset peritissimus. gloriam partam haberet, id egit, ut iuris ciuilis quoque esset peritissimus. Cuius mirifica proles propior aetati nostrae Cato ita doctrinae cupiditate flagrauit, ut ne in curia quidem, dum senatus cogitur, temperaret sibi quo minus Graecos libros lectitaret. qua quidem industria ostendit aliis tempora deesse, alios superesse temporibus. Terentius autem Varro humanae uitae expleto spatio non annis, quibus saeculi tempus aequauit, quam stilo uiuacior fuit: in eodem enim lectulo et spiritus eius et egregiorum operum cursus extinctus est. Consimilis perseuerantiae Liuius Drusus, qui aetatis uiribus et acie oculorum defectus ius ciuile populo benignissime interpretatus est utilissimaque discere id cupientibus monumenta conposuit: nam ut senem illum natura, caecum fortuna facere potuit, ita neutra interpellare ualuit ne non animo et uideret et uigeret. Publilius uero
Abbreviated transcription (Latin):
dia roborant᷑. forenẜ̃ gloria accendit᷑. fido sinu cuncta studia re-¬
cepta nutriunt᷑ quitquid aĩo ꝙͥquit manu quitꝙͣ lingira ad-¬
mirable est ad cumnlum laudis ꝑducit᷑. que cum sit perstissima uirti
duramento sui confirmat ¶ Cato Sextum et octuagesimum annum
agens dum in .x.p. tuenda iuuenili aĩo prestat. ab mimicis capitali
trimĩe accusatus. causam suam egit. neq aut memoĩam eius quisꝙͣ
tardiorem aut firmitatem latẽi̾s ulla ex parte quassatam. aut os he¬
sitacõne impeditum animaduertit. quia om̃ia ista in suo statu equali
as ꝓpetua industria continebat. quin etiã in ip̃o diutissimne acte uite
fine diẜtissimi oratoris gulbe accusacõni defensionen suam pro yspania
opposuit. Item gretis littẽis erudiri concupiuit ꝙͣ sero inde estimemus
ꝙ eciam latinas pene iam senex didicit. Cumq eloquencia magnam

Expanded text:
dia roborantur, forensis gloria accenditur, fido sinu cuncta studia redia roborantur, forensis gloria accenditur, fido sinu cuncta studia recepta nutriuntur, quidquid animo, quidquid manu, quidquid lingua admirabile est, ad cumulum laudis perducitur? † quae cum sit perfectissima uirtus, duramento sui confirmatur. Cato sextum et octogesimum annum agens, dum in re publica tuenda iuuenili animo perstat, ab inimicis capitali crimine accusatus causam suam egit, neque aut memoriam eius quisquam tardiorem aut firmitatem lateris ulla ex parte quassatam aut os haesitatione inpeditum animaduertit, quia omnia ista in suo statu aequali ac perpetua industria continebat. quin etiam in ipso diutissime actae fine disertissimi oratoris Galbae accusationi defensionem suam pro Hispania opposuit. idem Graecis litteris erudiri concupiuit, quam sero, inde aestimemus, quod etiam Latinas paene iam senex didicit, cumque eloquentia magnam
Abbreviated transcription (Latin):
Licinus Stolo cuiꝰ beneficõ plebis petendi cons̾ potestas facta est. Cũ
lege sanxiss nequis amplius quingenta agri iugẽa possideret ip̃e ea cõ-¬
parauit simulandiq crimĩs gr̃a dimidiam partem filio emancipauit.
Quam ob causam a. l popilio lenate accusutus primus sua lege cetidit.
ac docuit nichil aliud p̃cipi debere insi quod prius sibi quisq imperauit.
¶.Qautem uarius propter obscurum ius ciuitatis ybrida cog¬
nomĩatus tri. ple. legem aduersus intercessionem collegaꝵ prorogauit.
que iubebat queri quoꝵ dolo malo socii ad arma ire coacti essent magna
tum clade .r.p. Sociale enim prius deinde ciuile bellum extitauit. S
dum ante pestiseꝵ tri. ple. ꝙͣ cdum ciuem agit sua lex eum domesticis
Laqueis constrictum absumpsit. De Studio et industria. Cap̃ .uii.¬
iud cesso uires industrie ꝯmemõare. cuiꝰ alacri spũ milicie stipen¬

Expanded text:
Licinius Stolo, cuius beneficio plebi petendi consulatus potestas facta est, cum Licinius Stolo, cuius beneficio plebi petendi consulatus potestas facta est, cum lege sanxisset ne quis amplius quingenta agri iugera possideret, ipse mille conparauit dissimulandique criminis gratia dimidiam partem filio emancipauit. quam ob causam a. M. Popilio Laenate accusatus primus sua lege cecidit ac docuit nihil aliud praecipi debere, nisi quod prius quisque sibi imperauerit. Q. autem Varius propter obscurum ius ciuitatis Hybrida cognominatus tribunus pl. legem aduersus intercessionem collegarum perrogauit, quae iubebat quaeri quorum dolo malo socii ad arma ire coacti essent, magna cum clade rei publicae: sociale enim prius, deinde ciuile bellum excitauit. sed dum ante pestiferum tribunum pl. quam certum ciuem agit, sua lex eum domesticis laqueis constrictum absumpsit. DE STVDIO ET INDVSTRIA Quid cesso uires industriae commemorare, cuius alacri spiritu militiae stipen
Abbreviated transcription (Latin):
Qui que in aliis Iuditauerunt ip̃i cõmiserunt. Cap̃. ui.¬
e illos quidem latere patiamur qui que in aliis iudicarant
ip̃i cõmiserunt ¶.C. Licimus cognomĩe hoplomacus
a p̃tore postulauit. ut patri suo bonis tamiꝙͣ ea dissipanti mntdic̃et᷑¬
Etquidem quod peciẽa̾t impetrauit. S ip̃e paruo post temꝑe mortuo sene
ampla ab eo latifundia relicta festinanter consumpsit. Dignꝰ hac uicissitu-¬
dĩe ꝑene affuit quoniam heditatem ab sume ꝙͣ heredem maluit tollẽ.¬
¶. G. autem Marius, cum magnum et salutarem .x.p. ciuem in .l. sat᷑¬
nino opprimendo egiss. a quo ad modum uexilli pilleum seruituti ad ar-¬
ma capienda ostentatum erat. l. silla cum exercitu in urbem irrũpente
ad auxiliũ seruoꝵ pilleo sublato confugit. Istaq dum facinus quod puni¬
eãt nitat᷑ alteꝵ marium a quo affligẽtur iuenit ¶. G. uero

Expanded text:
QVI QVAE IN ALIIS VINDICARANT IPSI COMMISERVNT NQVI QVAE IN ALIIS VINDICARANT IPSI COMMISERVNT Ne illos quidem latere patiamur, qui quae in aliis uindicarant ipsi commiserunt. C. Licinius cognomine Hoplomachus a praetore postulauit ut patri suo bonis tamquam ea dissipanti interdiceretuet quidem quod petierat impetrauit, sed ipse paruo post tempore mortuo sene amplam ab eo relictam pecuniam festinanter consumpsit. a uicissitudine poenae afuit, quoniam hereditatem absumere quam heredem maluit tollere. C. autem Marius, cum magnum et salutarem rei publicae ciuem in L. Saturnino opprimendo egisset, a quo in modum uexilli pilleum seruituti ad arma capienda ostentatum erat, L. Sulla cum exercitu in urbem inrumpente ad auxilium seruorum pilleo sublato confugit. itaque, dum facinus quod punierat imitatur, alterum Marium, a quo adfligeretur, inuenit. C. uero
Abbreviated transcription (Latin):
racõne iudicium ingressa aũtas confirmata est referam. ¶P. serui¬
lius consularis censorius triumphalis qui maioꝵ suoꝵ titulis et Sau¬
rici cognomen adiecit. cum forum p̃teriens testes in reum dari uidiss. lo-¬
co testis constitit. ac per sumam in patronoꝵ ꝑiter et accusatoꝵ admi¬
racõnem sie orsus est. Hune ego iudices qui causam dicit cuius sit aut
quam uiam egeĩt. ꝙͣq mẽi̾to uel muu̾a accuset᷑ ignoro. Illud tantum scio
cum occͣrisset michi laurentina uia iter facienti ad modum angusto loco
equo destendẽ noluisse. quod an aliquid ad religionem uram ꝑtineat
ip̃i estimabitt. ego id supprimendum non putaui. Iudices reum uix
auditis ceteĩs testib dampnarunt. Ualuit enim apit eos tum ampli¬
tudo uiri tum grauis neglecte dignitatis eius indignatio. luq qui
uenẽari pn̾cipes nestiret in qͥd lib facimus procursuꝵ trediderunt.

Expanded text:
ratione iudicium ingressa auctoritas confirmata est, referam. P. Seruiratione iudicium ingressa auctoritas confirmata est, referam. P. Seruilius consularis, censorius, triumphalis, qui maiorum suorum titulis Isaurici cognomen adiecit, cum forum praeteriens testes in reum dari uidisset, loco testis constitit ac summam inter patronorum pariter et accusatorum admirationem sic orsus est: 'hunc ego, iudices, qui causam dicit, cuias sit aut quam uitam egerit quamque merito uel iniuria accusetur ignoro: illud tantum scio, cum occurrisset mihi Laurentina uia iter facienti admodum angusto loco, equo descendere noluisse. quod an aliquid ad religionem uestram pertineat ipsi aestimabitis: ego id supprimendum non putaui'. iudices reum uix auditis ceteris testibus damnarunt: ualuit enim apud eos cum amplitudo uiri, tum grauis neglectae dignitatis eius indignatio, eumque, qui uenerari principes nesciret, in quodlibet facinus procursurum crediderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mis et felicissimis eloquencie stipendiis regebat eratq sic fori ut ille cu¬
rie princeps cum uehementissimum testimonii fulmen in .m. marcellũ
reum mieciss impetu guis exitu uanus apparuit ¶Age . Q. me¬
tellus pius . l. marcus luculli. Q. hortensius .M. lepidus. G. cornei.
maiestatis rei quam non onerarũt tantũmodo testes salutem. S eciam
negantes illo incolumm stare rempub ͭ ͣ posse depoposterũt. que dedecõa ci-¬
uitatis pudet referre umbone iudiciali repulsi sunt ¶ Quid. M.
ticẽo forensi milicia sumos honores amplissimũq dignitatis locum ad¬
eptus. Nonne in ip̃is eloquencie sue castris testis abiectus dum .p. claudiu
rome apud se fuisse iurauit. Illo sacrilegium et flagicium uno argumẽto
absencie tuente. Eiquidem iudices claudium incesti crimĩe ꝙͣ cicẽonem
infamia ꝑiurii libẽare maluerũt. Tot eleuatis testib unum ciuiꝰ noua

Expanded text:
mis et felicissimis eloquentiae stipendiis regebat eratque sic fori, ut ille cumis et felicissimis eloquentiae stipendiis regebat eratque sic fori, ut ille curiae princeps—, cum uehementissimum testimonii fulmen in M. Marcellum reum iniecisset, impetu grauis, exitu uanus apparuit. Age, Q. Metellus Pius, L. et M. Luculli, Q. Hortensius, M'. Lepidus C. Cornelii maiestatis rei quam non onerarunt tantum modo testes salutem, sed etiam negantes illo incolumi stare rem publicam posse, depoposcerunt! quae decora ciuitatis, pudet referre, umbone iudiciali repulsa sunt. Quid, M. Cicero forensi militia summos honores amplissimumque dignitatis locum adeptus, nonne in ipsis eloquentiae suae castris testis abiectus est, dum P. Claudium Romae apud se fuisse iurat, illo sacrilegum flagitium uno argumento absentiae tuente? si quidem iudices Claudium incesti crimine quam Ciceronem infamia periurii liberare maluerunt. Tot eleuatis testibus unum, cuius noua
Abbreviated transcription (Latin):
mel torti prebuissent.. De Testibus. Cap̃ Quintum.¬
equit᷑ ut ad testes ꝑtinencia exempla ꝯmẽorem. Gn. et.q. ser¬
uilis cepionib hiisdem parentib natis et ꝑ om̃es honoꝵ gra¬
dus ad sumam amplitudĩem prouectis hiidem fratrib. Metellis . Q. et
L. consularib et censoriis altẽo etiam triumphali in M. pompeium re
petundaꝵ reum acerrime dicentib testimõium non abrogata fides abso¬
luto pompeio. O ne potencia mimicũ oppressisse uideñtux occire sum
est ¶.M.etiam emilius Scaurus princeps senatus .G. nẽmium
repetundaꝵ reum destricto testio insetutus est. stem. G. flauium eadem
lege accusatum testis proscidit. Iam .C. Norbanum maiestatis cͥmĩe
publice questioni subiectum ex professo opprim̃e conatus est. Mec ta¬
men aut aute qua plimum pollebat aut religione de qua nemo dubi¬
tabat quemꝙͣ eoꝵ afflg̃e potuit ¶ .L quoq craissus tantus apud

Expanded text:
mel torti praebuissent. DE TESTIBVS Sequitmel torti praebuissent. DE TESTIBVS Sequitur ut ad testis pertinentia exempla conmemorem. Cn. et Q. Seruiliis Caepionibus isdem parentibus natis et per omnes honorum gradus ad summam amplitudinem prouectis, item fratribus Metellis Quinto et Lucio consularibus et censoriis, altero etiam triumphali, in Q. Pompeium A. f. repetundarum reum acerrime dicentibus testimonium non abrogata fides absoluto Pompeio, sed ne potentia inimicum oppressisse uiderentur occursum est. M. etiam Aemilius Scaurus princeps senatus C. Memmium repetundarum reum destricto testimonio insecutus est, item C. Flauium eadem lege accusatum testis proscidit: iam C. Norbanum maiestatis crimine publicae quaestioni subiectum ex professo opprimere conatus est. nec tamen aut auctoritate, qua plurimum pollebat, aut religione, de qua nemo dubitabat, quemquam eorum adfligere potuit. L. quoque Crassus, tantus apud
Abbreviated transcription (Latin):
creditum non est. aut tem̃ẽ habita fides est referamꝰ ¶ Al.
Agnii argentarii serius alexandrum rafam ẜuum occidisse in¬
sinuatus est eoqͣ nomĩe tortus a domĩo admisisse id facinus constantissie
asseuẽauit. Itaq rafano deditus supplicio affectus est paruulo deinde
temꝑe interiecto ille cuius de nece creditum erat domum rediit ¶ Con¬
tra rasani seruus Alexander cum in hanc suspicõnem. G. fl. equitis Ro-¬
mani occisi uenisset sexies tortus ꝑnegnuit ei se culpe affinem fuisse s
ꝑunde atq confessus et a iudicib dampnatus .a.l. calphurmo trium¬
uiro in crucem actus est ¶ Item fuluis flacco cam̃ dicente philippus
seruus eius in quo tota questio intebat᷑ occies tortus nullum om̃ino uer¬
bum quo dñs ꝑstringẽtur emisit, et tamen reus dampnatus est. cumcer¬
tius argumentum innocentie unus occies tortus exhiberet ꝙͣ octo se¬

Expanded text:
creditum non est aut temere habita fides est, referamus. M. creditum non est aut temere habita fides est, referamus. M. Agrii argentarii seruus Alexander A. Fanni seruum occidisse insimulatus est eoque nomine tortus a domino admisisse id facinus constantissime adseuerauit. itaque Fannio deditus supplicio adfectus est. paruulo deinde tempore interiecto ille, cuius de nece creditum erat, domum rediit. Contra P. Atinii seruus Alexander, cum in hanc suspicionem C. Flauii equitis Romani occisi uenisset, sexies tortus pernegauit ei se culpae adfinem fuisse, sed perinde atque confessus esset, a iudicibus damnatus et a L. Calpurnio triumuiro in crucem actus est. Item Fuluio Flacco causam dicente Philippus seruus eius, in quo tota quaestio nitebatur, octies tortus nullum omnino uerbum, quo dominus perstringeretur, emisit, et tamen reus damnatus est, cum certius argumentum innocentiae unus octies tortus exhiberet quam octo se
Abbreviated transcription (Latin):
Ituq musitatis foro hatratib assidue tribimalia exercendo muliebris
calampnie notissimum exempłum euasit. Adeo ut pro trumẽ inprobis
feminaꝵ mõib. E. a franie nomen obicĩat᷑. Prorogauit autem sp̃m
sium ad. g. cesarem. Item serulium consulem: tale enim monstrum
magis quo temꝑe extinctum ꝙͣ quo sit ortum memoĩe tindendum est
Mortensia uero. Q hortensi filia cum ordo matronaꝵ gui
taibuto esẜ a triun diris oueratus. nec quisꝙͣ uĩroꝵ patrocimum eis
accomodare auderet. causam femĩarum apud triumbiros et constanter
et feliciter egit. Representata enim prĩs uatundia impetrauit ut eaior
paro petune imperate his remitretur. Reuxit enim tum muliebri
stirpe. Q. hortensuis. uerbisq filie aspirauit. Cuius si uirilis sexus poste¬
ri uim sequi uoluissent. hortensiane eloquencie tanta hẽditas una femi¬
tq ut om̃es iudicioꝵ numẽõs exequam᷑. questiones quib aut

Expanded text:
itaque inusitatis foro latratibus adsidue tribunalia exercendo muliebris itaque inusitatis foro latratibus adsidue tribunalia exercendo muliebris calumniae notissimum exemplum euasit, adeo ut pro crimine inprobis feminarum moribus C. Afraniae nomen obiciatur. prorogauit autem spiritum suum ad C. Caesarem iterum P. Seruilium consules: tale enim monstrum magis quo tempore extinctum quam quo sit ortum memoriae tradendum est. Hortensia uero Q. Hortensi filia, cum ordo matronarum graui tributo a triumuiris esset oneratus nec quisquam uirorum patrocinium eis accommodare auderet, causam feminarum apud triumuiros et constanter et feliciter egit: repraesentata enim patris facundia impetrauit ut maior pars imperatae pecuniae his remitteretur. reuixit tum muliebri stirpe Q. Hortensius uerbisque filiae aspirauit, cuius si uirilis sexus posteri uim sequi uoluissent, Hortensianae eloquentiae tanta hereditas una femie ut omnes iudiciorum numeros exequamur, quaestiones, quibus aut
Abbreviated transcription (Latin):
etiam udicõ manauit in quo quidam furti dampnatus est: qui equo
cue usus illi ariciam cõmodatus fue̾at usteiore eius municipii liuo uectꝰ
esẜ̃. Quid aliud hos łoci ꝙͣ uerecundiam illus setuli landemꝰ in quo
tam muniti a pudore excessus puniebant᷑. Que musieres apud mãg̃ra¬
tus pro se aut pro aliis causas egerunt. Cap tercium¬
ec de hiis quidem feminis tucendum est quas condito natuore
et ue̾cundie stola ut in foro et miudiciis tacerent cohibere non
maxĩo ppłi contursu egit. motusq omnes ac neruos defensionis non so¬
lumn diligenter s etiam fortiter executa et prima accõne et pene cunctis
sententis liberata est. quam quia sub sp̃e femine pirilem am gerebat
androginiem appellabant ¶. G. afrania res licimi buttoris Dena¬
toris uror prompta ad lites contrabendas pro se semper apud pretorem
uerba fecit non ꝙ aduocatis deficiebat sed ꝙ inpudencia habundabat.

Expanded text:
etiam iudicio manauit, in quo quidam furti damnatus est, qui equo, etiam iudicio manauit, in quo quidam furti damnatus est, qui equo, cuius usus illi Ariciam conmodatus fuerat, ulteriore eius municipii cliuo uectus esset. quid aliud hoc loci quam uerecundiam illius saeculi laudemus, in quo tam minuti a pudore excessus puniebantur? QVAE MVLIERES APVD MAGISTRATVS PRO SE AVT PRO ALIIS CAVSAS EGERVNT e de his quidem feminis tacendum est, quas condicio naturae et uerecundia stolae ut in foro et iudiciis tacerent cohibere non maximo populi concursu egit modosque omnes ac numeros defensionis non solum diligenter, sed etiam fortiter executa, et prima actione et paene cunctis sententiis liberata est. quam, quia sub specie feminae uirilem animum gerebat, Androgynen appellabant. C. Afrania uero Licinii Bucconis senatoris uxor prompta ad lites contrahendas pro se semper apud praetorem uerba fecit, non quod aduocatis deficiebatur, sed quod inpudentia abundabat.
Abbreviated transcription (Latin):
niam hxorem quam inpudicam de industria duxe̾at eo crimĩe repudia¬
tam dote spoliare conaret᷑. sumptus inter eos Iudex in conspectu habita
questione subductum ticinium monuit ut incepto desistẽt ac mulieri
dotem reddẽt. Quod cum sepius frustra feciss. coactꝰab eo sentenciam
pronũcciare. mulierem impudicicie Sextertio nũmum ticinum sũma to¬
cius dotis dampnauit. Prefatus idcirco se hunc iudicandi modum se-¬
tutum cum liqueret sibi. ticinum patrimõĩo fannie insidias struentẽ
inpudite coniugium expetisse. fannia autem hec est que postea mariũ
hostem a senatu iuditatum. cenoq passudis qua extractus erat oblitum
et iam in domum suam custodiendum nit᷑ͣms deductum. ope ꝙͣtacũq
potuit adiuuauit. Memor ꝙ inpudita iudicata esẜ suis morib ꝙ dotem
feruass illuis religioni acceptum fiei debere ¶ Mdultꝰ sermo eo

Expanded text:
niam uxorem, quam inpudicam de industria duxerat, eo crimine repudianiam uxorem, quam inpudicam de industria duxerat, eo crimine repudiatam dote spoliare conaretur, sumptus inter eos iudex in conspectu habita quaestione seductum Titinium monuit ut incepto desisteret ac mulieri dotem redderet. quod cum saepius frustra fecisset, coactus ab eo sententiam pronuntiare mulierem inpudicitiae sestertio nummo, Titinium summa totius dotis damnauit, praefatus idcirco se hunc iudicandi modum secutum, cum liqueret sibi Titinium patrimonio Fanniae insidias struentem inpudicae coniugium expetisse. Fannia autem haec est, quae postea Marium hostem a senatu iudicatum caenoque paludis, qua extractus erat, oblitum et iam in domum suam custodiendum Minturnis deductum ope quantacumque potuit adiuuit, memor, quod inpudica iudicata esset, suis moribus, quod dotem seruasset, illius religioni acceptum ferri debere. Multus sermo eo
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium cõmemõaui. S ne quod relaturus quidem sub oblitẽatum si
expensa. ferri sibi passus est. eo consilio. ut si decessiss̃ ab heredib eam sũ¬
mam petẽt. Quam legati genus esse uoluit libidinosam libẽalitatem
debiti nomĩe colorandam. Fuasit deinde ex illa tempestate aduersus rota
octacilie. Que offensa ꝙ spem prede sue morte non maturass ex amica
obsequenti subito districtam feneracõnem ag̃e cepit. nũmos petendo qͥs
ad hibitis in consilium principib ciuitatis prudencia et religione sua mu¬
lierem reppulit. Quo si eadem formula uurro dampnari et aduersaĩa
absolui potuissz. eius quoq non dubito quin turpem et inconcessum er¬
rorem libenter castigaturus fue̾it. Nunc priuate accõnis calumpniam
ip̃e compescuit. Adulterii crimen pub ͭ ͤ questioni iudicandum reliquit.
Caulto ammosius et ut militari spiritu dignum erat se in consimłi
geñe iudicii. G. marius gessit. Nam cum G. ticinus miturnenẜ fan¬

Expanded text:
iudicium commemoraui, sed ne quod relaturus quidem sum obliteratum silexpensa ferri sibi passus est eo consilio, ut, si decessisset, ab heredibus eam summam peteret, quam legati genus esse uoluit, libidinosam liberalitatem debiti nomine colorando. euasit deinde ex illa tempestate aduersus uota Otaciliae. quae offensa, quod spem praedae suae morte non maturasset, ex amica obsequenti subito destrictam feneratricem agere coepit, nummos petendo, quos adhibitis in consilium principibus ciuitatis prudentia et religione sua mulierem reppulit. quod si eadem formula Varro et damnari et ab aduersaria absolui potuisset, eius quoque non dubito quin turpem et inconcessum errorem libenter castigaturus fuerit: nunc priuatae actionis calumniam ipse conpescuit, adulterii crimen publicae quaestioni uindicandum reliquit. Multo animosius et ut militari spiritu dignum erat se in consimili genere iudicii C. Marius gessit: nam cum C. Titinius Minturnensis Fan