comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
italiam parum animi ẽẽt transgressus
in affricam: duob hic exercitib cesis finiᷤ
eadem hora captis simul incensisq castͥs.
sỹ phace potentissimo rege capto tot ur¬
bib regni eius. tot nr̃i imꝑii ereptisme
sextum decimũ iam annum erentem
in possessione italie detraxisti. Potest uic¬
toriam malle qͣm pacem animus noui
sp̃c magnus magis qͣm utilis. michi talis
aliq̃n fortuna adfulsit. Quod sim scd̃is re¬
b bonam qͦ ñitem darent dei. ñ ea solũ
que euenissent.s etiam ea que euenire poᷤ¬
sent reputaremus. ut omium obluus¬
caris alioꝵ satis ego docum̃ti mom̃s ca¬
sus sum quem modo castris inter ame¬
nem atq urbem ur̃am positis. signa
ob fr̃ib fortissimis uiris clarissimis im¬
ꝑatorib ornatum añ menia ꝓpe obses¬
se patrie quib terrui ur̃am urbem ea
ꝓ me dep̃cantẽ. Maxime cuiq fortune
minime credendum ẽ omnib tuis reb

Expanded text:
Italiam parum animi esset, transgressus Italiam parum animi esset, transgressus in Africam duobus hic exercitibus caesis, binis eadem hora captis simul incensisque castris, Syphace potentissimo rege capto, tot urbibus regni eius, tot nostri imperii ereptis, me sextum decimum iam annum haerentem in possessione Italiae detraxisti. potest uictoriam malle quam pacem animus. noui spiritus magnos magis quam utiles; et mihi talis aliquando fortuna adfulsit. quod si in secundis rebus bonam quoque mentem darent di, non ea solum quae euenissent sed etiam ea quae euenire possent reputaremus. ut omnium obliuiscaris aliorum, satis ego documenti in omnes casus sum quem modo castris inter Anienem atque urbem uestram positis signa obus fratribus, fortissimis uiris, clarissimis imperatoribus orbatum ante moenia prope obsessae patriae quibus terrui uestram urbem ea pro mea deprecantem. 'maximae cuique fortunae minime credendum est. in bonis tuis rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ maxime inter ẽ pacẽ eẽ qui qd̾ cũ¬
q egerimus: ratum ciutates nr̃e habi¬
tare sint animo tm̃ nobis opꝰ ẽ ñ abhor¬
rende aquietis consilii: qd̃ ad meam at¬
tinebat etatem senem in patriam reũ¬
tentẽ uñ puer ꝓfecꝰtus sum. tam sede
quam adu̾se res ita fraudauerunt. ut ra¬
tionem se qui qͣm fortunam malim
tuam ⁊ adolescentiam ⁊ ppetuam felici¬
tatẽ. ferotiora utraq quam quietis opꝰ
ẽ consiliis. metuo non temere incerta sa¬
suum repugnet quẽ fortuna num qͣm
decipit. Quod ego fui ad trasum̃num
aa cannas id tu hodie urdum militar
etate imperio accepto. Omnia audacissime
incipientem nusqͣm fefellit fortuna. Pa¬
tris ⁊ patriu ꝑsecutus mortem a calami¬
tate ur̃e domus decus insigne uirtutis pi¬
etatisq eximie cepisti. amissas hispani¬
as recuꝑaͤti .iiiiͬ. inde punicis exercitib pul¬
sis. consul creatus cum cetĩs ad tutandam

Expanded text:
quorum et maxime interest pacem esse, et qui quodcumquorum et maxime interest pacem esse, et qui quodcumque egerimus ratum ciuitates nostrae habiturae sunt: animo tantum nobis opus est non abhorrente a quietis consiliis. 'quod ad me attinet, iam aetas senem in patriam reuertentem unde puer profectus sum, iam secundae, iam aduersae res ita erudierunt ut rationem sequi quam fortunam malim: tuam et adulescentiam et perpetuam felicitatem, ferociora utraque quam quietis opus est consiliis, metuo. non temere incerta casuum reputat quem fortuna nunquam decepit. quod ego fui ad Trasumennum, ad Cannas, id tu hodie es. uixdum militari aetate imperio accepto omnia audacissime incipientem nusquam fefellit fortuna. patris et patrui persecutus mortem ex calamitate uestrae domus decus insigne uirtutis pietatisque eximiae cepisti; amissas Hispanias reciperasti quattuor inde Punicis exercitibus pulsis; consul creatus, cum ceteris ad tutandam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in ultimis laudum hoc fũt. hanni¬
balem cui tor de romanis ducib uictori¬
am dii dedissent. tͥ cessisse teq huic bello
ur̃is plusqͣm nr̃is cladib in signi sinem
imposuisse. hoc qͦ ludibrium casus edi¬
d̾it ⁊ fortuna ut cum arma cum patretu
patore signa contułim: ad filium euis in¬
ermis ad pacem petendam ueniam. Op¬
timum quidem fuerat eam parib nr̃is
m̃tem datam ab diis ẽẽ ut i nos ytalie
⁊ nos affrice imꝑio contempti eẽmus. ne¬
q eñi ne uobis quidem sicilia ac sardini¬
a satis ligna pretia scͣ ꝓtot classib. tot ex¬
ercitib tot egregiis amissis ducib s p̃te¬
rita magis reprehendi possunt quam
corrigi. Ita aliena ad petiuimus ut de
nr̃is dimicaremus. nec in italia solum¬
fremitum castroꝵ romanoꝵ exaudimꝰ.
Quod gͥ nos maxime abhominamur uoᷤ
aũt ante omnia optaretis: in meliori
ut̃a fortuna de pace agitur. Agimus ei

Expanded text:
non in ultimis laudum hoc fuerit Hanninon in ultimis laudum hoc fuerit Hannibalem cui tot de Romanis ducibus uictoriam di dedissent tibi cessisse, teque huic bello uestris prius quam nostris cladibus insigni finem imposuisse. hoc quoque ludibrium casus ediderit fortuna ut cum patre tuimum Romano imperatore signa contulerim, ad filium eius inermis ad pacem petendam ueniam. optimum quidem fuerat eam patribus nostris mentem datam ab dis esse ut et uos Italiae et nos Africae imperio contenti essemus; neque enim ne uobis quidem Sicilia ac Sardinia satis digna pretia sunt pro tot classibus, tot exercitibus, tot tam egregiis amissis ducibus; sed praeterita magis reprehendi possunt quam corrigi. ita aliena appetiuimus ut de nostris dimicaremus nec in Italia solumfremitum castrorum Romanorum exaudimus. quod igitur nos maxime abominaremur, uos ante omnia optaretis, in meliore uestra fortuna de pace agitur. agimus ii
Abbreviated transcription (Latin):
rum scipio cum colloquiũ haud abnius¬
set ambo ex composito duces castra ꝓtu¬
lerunt ut eo uenire exꝓpinquo pos¬
sent scipio haud procul magara urbe.
cum ad cetera loco oport᷑no. Tum quod
aquatio intra teli coniectum erat con¬
sedit. Hannibal tumulũ aquatuor mi¬
lib indetutum cõmodumq alio qͥn nͥ
quł longiq aquationes erãt cepit. ibi
in medio locus conspectus undiq ne qͥd
insidiarum ẽet ddectus sũmotis pari-
spatio armatis cum singłis interp̃tib
congressi sunt ñ sue mͦ etatis maximi du¬
ces. s om̃is ante se memorie omniũ gen¬
tium cuilibet regum imꝑatoꝵ ue pare.
paulisꝑ alter alt̾ius conspectu admira¬
tione mutua ꝓpe artoniti conticuere.
Tum hannibal pͥor. si hoc tta fato datũ
erat ut qui pͥmus bellum intuli . pr.
habui. is uttro ad pacem petendam ueni¬
rem: letor te mͥ sorte potissimum datũ
a quo peterem t qͦ int̃ multa egregia.

Expanded text:
rum Scipio cum conloquium haud abnuisrum Scipio cum conloquium haud abnuisset, ambo ex composito duces castra protulerunt ut coire ex propinquo possent. Scipio haud procul Naraggara urbe cum ad cetera loco opportuno tum quod aquatio intra teli coniectum erat consedit. Hannibal tumulum a quattuor milibus inde, tutum commodumque alioqui nisi quod longinquae aquationis erat, cepit. ibi in medio locus conspectus undique ne quid insidiarum esset delectus. summotis pari spatio armatis, cum singulis interpretibus congressi sunt, non suae modo aetatis maximi duces sed omnis ante se memoriae omnium gentium cuilibet regum imperatorumue pares. paulisper alter alterius conspectu, admiratione mutua prope attoniti, conticuere; tum Hannibal prior: 'si hoc ita fato datum erat ut qui primus bellum intuli populohabui, is ultro ad pacem petendam uenirem, laetor te mihi sorte potissimum datum a quo peterem. tibi quoque inter multa egregia
Abbreviated transcription (Latin):
tium magnis itinerib ⁊amam conten¬
dit ⁊ama quinq dierum iter a carthagi¬
ne ab est. inde p̾missi specłatores cum ex¬
cepti a custodib romanis deducti ad scipi¬
omisso metu. uisere omnia ꝑ castra qua
uellent circum duci iussit. ꝑcunctatosq
statim ꝑcõmodum omnia explorassent.
datis qui ꝓsequerent᷑ retro adhanniba¬
lem dimisit: hannibal nichil quidẽ eoꝵ
que nuntiabant᷑. Nam ⁊ cum masinis
sam sex milib peditum quatuor equitũ
uenisse eo ip̃o forte die adferebant leto
animo audit marime si hostis fidutia
uentu suo turbauerat ⁊ pactas inditias
⁊ spem federum tñ suteger qm siuictũ
peteret pacem. equioria impetrari posse
ratus nuntiũ ad scipionẽ misit. int collo¬
quendi sec̃ potestatem faceret. Id utrum
sua sponte fecerit an publico consilione¬
utrum cur ad firm̃um habeo ualerius
antias pͥmo p̾lio uictum eum a scipio
tradit in castra ad scipionẽ uenisie. Cete¬

Expanded text:
tium magnis itineribus Zamam contentium magnis itineribus Zamam contendit.—Zama quinque dierum iter ab Carthagine abest. — inde praemissi speculatores cum excepti ab custodibus Romanis deducti ad Scipissosque omisso metu uisere omnia, per castra qua uellent circumduci iussit; percontatusque satin per commodum omnia explorassent, datis qui prosequerentur retro ad Hannibalem dimisit. Hannibal nihil quidem eorum quae nuntiabantur—nam et Masinissam cum sex milibus peditum quattuor equitum uenisse eo ipso forte die adferebant—laeto animo audiuit, maxime hostis fiducia,uentu suo turbauerat et pactas indutias et spem foederum, tamen si integer quam si uictus peteret pacem aequiora impetrari posse ratus, nuntium ad Scipionem misit ut conloquendi secum potestatem faceret. —id utrum sua sponte fecerit an publico consilio, neutrum cur adfirmem habeo. Ualerius Antias primo proelio uictum eum ab Scipiotradit in castra ad Scipionem uenisse. cete
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aliquot annos bellum ante ocłos atq
aliis in italie partib lenta spe in nullum
ꝓpinquum debellandi finem gerere. erexe¬
rant omnium anmos scipio ⁊ hannibal
ueliit ad supp̃mũ certam̃ comꝑati duces. eis
quoq quib erat ingens inscipione fidu¬
tia ⁊ uictorie spes quo magis in ꝓpinquã
eam ĩminebant animis. eo curas intenti¬
ores haud dispar habitus animoꝵ cartha¬
giniensib erat quos mͦ petisse pacem intu¬
entes hannibalem ac rerum gestarum eiꝰ
magnitudinẽ penitebat mͦ cum respice¬
rent bis sese acie uictos syphacem captum.
pulsos se hispania pulsos ytalia atq ea oĩa
unius uirtute ⁊ consilio scipionis facta ue¬
lut fatalem eum ducem in exitium suũ
natum horrebant : iam hasdrumetum
uenerat hannibal unde ad reficiendum
ex iactatione maritima militẽ paucis die¬
b sumptis extitus pauidis nuntiis. omĩa
cirta carthaginẽ obtineri armis. adferen¬

Expanded text:
per aliquot annos bellum ante oculos aliis atque per aliquot annos bellum ante oculos aliis atque aliis in Italiae partibus lenta spe in nullum propinquum debellandi finem gerere, erexerant omnium animos Scipio et Hannibal uelut ad supremum certamen comparati duces. iis quoque quibus erat ingens in Scipione fiducia et uictoriae spes quo magis in propinquam eam imminebant animis eo curae intentiores erant. haud dispar habitus animorum Carthaginiensibus erat quos modo petisse pacem, intuentes Hannibalem ac rerum gestarum eius magnitudinem, paenitebat, modo cum respicerent bis sese acie uictos, Syphacem captum, pulsos se Hispania, pulsos Italia, atque ea omnia unius uirtute et consilio Scipionis facta, uelut fatalem eum ducem in exitium suum natum horrebant. iam Hadrumetum peruenerat Hannibal; unde, ad reficiendum ex iactatione maritima militem paucis diebus sumptis, excitus pauidis nuntiis omnia circa Carthaginem obtineri armis adferen
Abbreviated transcription (Latin):
incolumi exercitu in affricam transiss.
solitum grauiorem in sua terra futurũ
drubale sugacissimo ducere ᷤ futura aut
tumultuaris exertitib exagrestium se¬
miermi turba subito coillectis. s cũhan¬
nibale ꝓpenato inp̃torio patris fortissi¬
mi dutis alito atq educato inter arma
puero quondam milite. uix dum ui¬
uene imꝑatore qui senex uincendo fac¬
tus hispanias gallias ytaliam ab alpib
ad fretum monum̃tis ingentium rerũ
complesset ducere exercitum. equalem
stipendiis suis duratum omniũ rerum
patientia qua fides fiat homines passos.
ꝑfusum milief cruore romano. exuiuaᷤ
ñ militum tm̃ s etiam imꝑatorum por¬
tantem. multos occursuros scipioni in a¬
cie quip̃tores qui imꝑatores qui consuleᷤ
romanos sua manu occidisset. muralib
q insignes coronis. ꝑuagatos capta ca¬
stra. captas urbes romanas. ñ eẽ hodietot
formdines agitando anmisips. curat ime¬
tus augebant etiam quod cum ad suessent

Expanded text:
incolumi exercitu in Africam transisset: solitum grauiorem in sua terra futurum drubale fugacissimo duce rem futuram, aut <cum> tumultuariis exercitibus ex agrestium semermi turba subito conlectis, sed cum Hannibale, prope nato in praetorio patris fortissimi ducis, alito atque educato inter arma, puero quondam milite, uixdum iuuene imperatore, qui senex uincendo factus Hispanias Gallias Italiam ab Alpibus ad fretum monumentis ingentium rerum complesset. ducere exercitum aequalem stipendiis suis, duratum omnium rerum patientia quas uix fides fiat homines passos, perfusum miliens cruore Romano, exuuias non militum tantum sed etiam imperatorum portantem. multos occursuros Scipioni in acie qui praetores, qui imperatores, qui consules Romanos sua manu occidissent, muralibus uallaribusque insignes coronis, peruagatos capta castra captas urbes Romanas. non esse hodie tot formidines agitando animis ipsi curas et metus augebant, etiam quod, cum adsuessent
Abbreviated transcription (Latin):
quib i masinissa. legati ꝓfecti sunt ip̃e
attineta rursus castra refert ⁊ q̃ muni¬
m̃ta inchoauerat. permunit. Cartha¬
ginienses ñ b̃uisolum s ꝓpe uano gau¬
dio. absatis prospera in presens oppug¬
nationes classis ꝑfusi. post famã capti si¬
phacis in quo plus ꝓpe qͣm in hasdruba¬
le atq exercitu suo spei reposuerunt
ꝑcussi iam nullo auctore belli ulto au¬
dito oratores ad pacem petendam mit¬
turit .xxx. senioꝵ pͥncipes id erat sanc¬
tius apud illos consilium maximaq
ad ip̃m senatum regendum missi. qui
ubi in castra romana ⁊ inp̃toriam

Expanded text:
quibus et Masinissae legati profecti sunt, ipse quibus et Masinissae legati profecti sunt, ipse ad Tyneta rursus castra refert et quae munimenta incohauerat permunit. Carthaginienses non breui solum sed prope uano gaudio ab satis prospera in praesens oppugnatione classis perfusi, post famam capti Syphacis in quo plus prope quam in Hasdrubale atque exercitu suo spei reposuerant perculsi, iam nullo auctore belli ultra audito oratores ad pacem petendam mittunt triginta seniorum principes; id erat sanctius apud illos consilium maximaque ad ipsum senatum regendum uis. qui ubi in castra Romana et in praetorium
Abbreviated transcription (Latin):
ror iuiuenis grauius consuleret accitum
eum extimplo nunc solatur nunc quod
temeritatem temeritate alia luceret tri¬
stioremq rem quam neccesse fuit. fece¬
rit leniter castigat: postero die ut apre¬
senti motu au̾teret annnium enis in tri¬
bunal ascendit:⁊ contionem aduocari
uissit. Ibi masinissam pͥmum regem
appellatum eximiis drnatum laudib
aurea corona aurea patera sella curuli
⁊ scipione eburnͤõ. toga picta:⁊ palmata
tunica donat. Addit u̾bis honorem ne¬
q magnificentius quicqͣm triumpho
apud romanos triumphantib neq ã¬
pliorem eo ornatu ẽẽ quo uno omniũ
externoꝵ dignum masinissam . pr̃. du
cat. lelium dem̃⁊ ip̃m collaudatum au¬
rea corona donat. ⁊ alii militareᷤᷤ uin ꝓut
aquoq nauata oꝑa erat donati. Hisho¬
norib mollitur regis animus ereptus¬
q in spem ꝓpinqͣm sublato siphace. omĩs
numidie potunde. scipio .c. lelis eum si¬
phace aliisq captiuis romam misso cũ

Expanded text:
rox iuuenis grauius consuleret accitum rox iuuenis grauius consuleret accitum eum extemplo nunc solatur, nunc quod temeritatem temeritate alia luerit tristioremque rem quam necesse fuerit fecerit leniter castigat. postero die ut a praesenti motu auerteret animum eius, in tribunal escendit et contionem aduocari iussit. ibi Masinissam, primum regem appellatum eximiisque ornatum laudibus, aurea corona aurea patera sella curuli et scipione eburneo toga picta et palmata tunica donat. addit uerbis honorem: neque magnificentius quicquam triumpho apud Romanos neque triumphantibus ampliorem eo ornatum esse quo unum omnium externorum dignum Masinissam popucat. Laelium deinde et ipsum conlaudatum aurea corona donat; et alii militares uiri, prout a quoque nauata opera erat, donati. his honoribus mollitus regis animus erectusque in spem propinquam sublato Syphace omnis Numidiae potiundae. Scipio C. Laelio cum Syphace aliisque captiuis Romam misso, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nacłm exaudiri posset aliqñt temporis
consumpsiss ingenti ad postremum edi-¬
to gemitu. fidũeseriusuocat sub cuiꝰ regio
fide more ad incerta fortune uenenum
erat ⁊ mixtum in pocto ferre ad sopho¬
nibam iubet ac simul nuntiare. masi¬
nissam libenter pͥmam eñi mei fidem
prestaturũ fuisse. quam uir uxori debu¬
erit. qm̃ eius arbitrium. qui possint ad¬
imant. scd̃m fidem prestare: ne uiua ĩ
potestatẽ romanoꝵ ueniat. memor pa¬
tris impatoris patrieq ⁊ duoꝵ regum
quib nupta fuisset sibi ip̃a consuleret:
hunc nuntium ac simul uenenũ ferens
minister. cum ad sophonibam uenisset
accipio inquit nuptiale munus neq in¬
gratum sinicħ maius uir uxori p̃stare
potuit. hoc tñ nuntia melius me mo¬
riturã fuisse si ñ in funere meo nup¬
sissem. ñ locuta est ferotius qͣm accep¬
tum pocłm nullo trepidationis signo
datoͬ pauide hausit. quod ubinuntia¬
tum est scipioni nequit eger animi fe¬

Expanded text:
rnaculum exaudiri posset, aliquantum temporis rnaculum exaudiri posset, aliquantum temporis consumpsisset, ingenti ad postremum edito gemitu fidum e seruis unum uocat, sub cuius custodia regio more ad incerta fortunae uenenum erat, et mixtum in poculo ferre ad Sophonibam iubet ac simul nuntiare Masinissam libenter primam ei fidem praestaturum fuisse quam uir uxori debuerit: quoniam eius arbitrium qui possint adimant, secundam fidem praestare ne uiua in potestatem Romanorum ueniat. memor patris imperatoris patriaeque et duorum regum quibus nupta fuisset, sibi ipsa consuleret. hunc nuntium ac simul uenenum ferens minister cum ad Sophonibam uenisset, 'accipio' inquit 'nuptiale munus, neque ingratum, si nihil maius uir uxori praestare potuit. hoc tamen nuntia, melius me morituram fuisse si non in funere meo nupsissem.' non locuta est ferocius quam acceptum poculum nullo trepidationis signo dato impauide hausit. quod ubi nuntiatum est Scipioni, ne quid aeger animi fe
Abbreviated transcription (Latin):
me dicente erubescere malo. siphax ppłi
.r. auspitii uictus captusq ẽ itaq ipse.
comuux regnum ageret oppida hoĩes
qui incolunt. quicquid deniq siphacis
tiam. si ñ patrem eius imꝑatorẽ hostiũ
uideremus romam opporteret muti ac
senatus ppłiq .r. de ea iuditium atq
arbirum cẽ que regem socium nob alie¬
nasse atq in arma egisse precipitem dica¬
tur. uince animũ caue deformes multa
bona uno uitio. ⁊ tot mĩtoꝵ gr̃ã maiore
culpa. quã causa culpe ẽ corrumpas ma¬
sinisse. Hec audienti ñ robur solum suf¬
fusus s lacrime etiam oborte. ⁊ cum seqͥ¬
dem in potestate futurum impatoris
dixisset orassetq eum ut qñt res sineret.
fidei sue temere obstricte consułet ꝓmisisse
em̃ se in nulliꝰ potestatem. eam traditm:¬
ex p̃torio in tab̃nacłm suum confusus
concessit ibi arbitris remotis⁊ crebro suspio
⁊ gemitu. quod facile ab circ̃stantib tab̃¬

Expanded text:
me dicente erubescere malo. Syphax populi me dicente erubescere malo. Syphax populi Romani auspiciis uictus captusque est. itaque ipse coniunx regnum ager oppida homines qui incolunt, quicquid denique Syphacis tiamsi non patrem eius imperatorem hostium uideremus, Romam oporteret mitti, ac senatus populique Romani de ea iudicium atque arbitrium esse quae regem socium nobis alienasse atque in arma egisse praecipitem dicatur. uince animum; caue deformes multa bona uno uitio et tot meritorum gratiam maiore culpa quam causa culpae est corrumpas.' Masinissae haec audienti non rubor solum suffusus sed lacrimae etiam obortae; et cum se quidem in potestate futurum imperatoris dixisset orassetque eum ut quantum res sineret fidei suae temere obstrictae consuleret—promisisse enim se in nullius potestatem eam traditurum—ex praetorio in tabernaculum suum confusus concessit. ibi arbitris remotis cum crebro suspiritu et gemitu, quod facile ab circumstantibus tabe
Abbreviated transcription (Latin):
pepulerat. captiua hec secum uoluptãti le-¬
lius ac masinisla suꝑuenerunt quoscum
pariter ambo ⁊ benigno uultu excepisset.¬
⁊ egregiis laudib frequenti p̃torio celebraᷤᷤ¬
set. abductum in secretum: Masinisiam:
sic alloquit᷑ aliqua te estimo masinissa in¬
tuentem in mebona ⁊ pͥncipio in hispa¬
nia adiungendã mecum amicitiam ue-¬
nisse ⁊ postea in affrica te ip̃m spesq õs
tuas tũ infidem meã cõmisisse at qui
nulla earum uirtus ẽ p̃p̃ quas sibi ad petẽ¬
dus uisus. in qua ego eque. ac temꝑantia.
⁊ continentia libidinum głatus fuerim
hanc te queq ad ceteras tuas eximias uir¬
tutes masinissa. ad iecisse uelim: ñ ẽ ñ mͥ
tib qui ea temꝑantia sua frenauit ad
domuit multo mauis decus maioremq
uictoriam sibi pepit. quam nos siphace uic¬
to habemus que me absente strenue acfor¬
titer fecisti libenter ⁊ cõmemoraur i me¬
mini cetã te ip̃m reputare tecum quam

Expanded text:
pepulerat captiuae. haec secum uolutanti Laepepulerat captiuae. haec secum uolutanti Laelius ac Masinissa superuenerunt. quos cum pariter ambo et benigno uoltu excepisset et egregiis laudibus frequenti praetorio celebrasset, abductum in secretum Masinissam sic adloquitur: 'aliqua te existimo, Masinissa, intuentem in me bona et principio in Hispania ad iungendam mecum amicitiam uenisse et postea in Africa te ipsum spesque omnes tuas in fidem meam commisisse. atqui nulla earum uirtus est propter quas tibi adpetendus uisus sim qua ego aeque ac temperantia et continentia libidinum gloriatus fuerim. hanc te quoque ad ceteras tuas eximias uirtutes, Masinissa, adiecisse uelim. non est, nontibus. qui eas temperantia sua frenauit ac domuit multo maius decus maioremque uictoriam sibi peperit quam nos Syphace uicto habemus. quae me absente strenue ac fortiter fecisti libenter et commemoraui et memini: cetera te ipsum reputare tecum quam
Abbreviated transcription (Latin):
quiescere donec ip̃a manib suis nefaria
sibi arma adu̾sus hospitem atq amicũ
induceret. ꝓdito tñ atq afficto sibi hoc in
miseriis solatii ẽẽ qd in omniũ hominũ
inimicissimi is sibi domum ac penates.
eandem pestem ac furiam transisse uide¬
at. neq prudentiorem neq constantio¬
rem masinissam quam syphacem eẽ etiã
iuiuenta incautiorẽ certe stultuis illum
atq intemꝑantus eam quam seduxisse.
Hec non hostili mͦ odio. s amoris etiã sti¬
mulis amatam. apud emulũ cernens cũ
dixisset. Non mediocri cura scipionis ami¬
mũ pepulit:⁊ fidem criminib rapte ꝓpe
integram nam nuptie neq consulto ne-¬
q expectato lelio faciebant. tamq p̃ceps
feltinatio ut quo die c̃ptum hostem indil¬
set eodem matrimonio iuncꝰtum acciperet.¬
⁊ ad penates hostis sui nuptiale sacrum cõ-¬
ficeret. Po fediora hec indebant᷑ scipioni qd̃
ip̃m in hispaniam iuuenem nulliꝰ forma

Expanded text:
quiesse donec ipsa manibus suis nefaria quiesse donec ipsa manibus suis nefaria sibi arma aduersus hospitem atque amicum induerit. perdito tamen atque adflicto sibi hoc in miseriis solatii esse quod in omnium hominum inimicissimi sibi domum ac penates eandem pestem ac furiam transisse uideat. neque prudentiorem neque constantiorem Masinissam quam Syphacem esse, etiam iuuenta incautiorem; certe stultius illum atque intemperantius eam quam se duxisse. haec non hostili modo odio sed amoris etiam stimulis amatam apud aemulum cernens cum dixisset, non mediocri cura Scipionis animum pepulit; et fidem criminibus raptae prope inter arma nuptiae neque consulto neque exspectato Laelio faciebant tamque praeceps festinatio ut quo die captam hostem uidisset eodem matrimonio iunctam acciperet et ad penates hostis sui nuptiale sacrum conficeret. et eo foediora haec uidebantur Scipioni quod ipsum in Hispania iuuenem nullius forma
Abbreviated transcription (Latin):
opes ut masinissam regno pulsum fere¬
degerit ut uita eius fama mortis ⁊ late¬
btis ferarum mͥ insilius tapto uiuentis
regeretur. his sermonib circumstantiũ
celebratiis rex in p̃torium ad scipionem
ẽ ꝑductus. mouit ⁊ scipionẽ cum fortuna
pristina uiri p̃senti fortune collata. tum
recordatio hospitii dextreq date:⁊ federis
publice ac pͥuatim iuncti. Eadem hec et si¬
phaci animum dederum: in alloquen¬
do uictorem. nam cum scipio quid sibiuo¬
luisset quereret qui ñ societatem solũ
abnuisset romanam. s ultro bellum in¬
tulisset: tum ille peccasse quidem sese at¬
q insanis se fatebat᷑. S ñ tum demum
furoris fuisse. ñ pͥncipium t̾c se inuasisse.
Tum hospitia pͥuata⁊ publica federa õia
ex ammo eiecisse. cum carthaginiensem
matronam domum acceꝑit ist nuptiali¬
b facib regiam conflagrasse suam illam
furiam pestemq omnib delinimentis
animũ suũ aũtisse. atq alinasse. nec con¬

Expanded text:
opes ut Masinissam regno pulsum eo reopes ut Masinissam regno pulsum eo redegerit ut uita eius fama mortis et latebris ferarum modo in siluis rapto uiuentis tegeretur. his sermonibus circumstantium celebratus rex in praetorium ad Scipionem est perductus. mouit et Scipionem cum fortuna pristina uiri praesenti fortunae conlata, tum recordatio hospitii dextraeque datae et foederis publice ac priuatim iuncti. eadem haec et Syphaci animum dederunt in adloquendo uictore. nam cum Scipio quid sibi uoluisset quaereret qui non societatem solum abnuisset Romanam sed ultro bellum intulisset, tum ille peccasse quidem sese atque insanisse fatebatur, sed non tum demum furoris eum fuisse, non principium; tum se insanisse, tum hospitia priuata et publica foedera omnia ex animo eiecisse cum Carthaginiensem matronam domum acceperit. illis nuptialibus facibus regiam conflagrasse suam; illam furiam pestemque omnibus delenimentis animum suum auertisse atque alienasse, nec con
Abbreviated transcription (Latin):
que p̃sidiis regiis tenebant᷑ adiuuante
masinissa recipit. Syphacem in castra ad¬
duci. cum ẽẽt nuntiatum omĩs uelut
ad spectacłm triumphi multitudo effu¬
sa est p̃cedebat ip̃e uinctus sequebantur
grex nobilium numidarum. Tum qͣnt
quisq płimum poterat magnitudine
siphacis fame gentis uictoriam suam au¬
gendo addebat illum ẽẽ regem cuiꝰ tm̃
maiestati. duo potentissimi in terris tri¬
buerint ppłi Rcarthaginiensiꝰq ut scipi¬
o imꝑator suus ad amicitiam eius peten¬
dam relicta prouintia hispania exercitu¬
q duab. u remib in affricam nauiga¬
rit. hasdrubal penoꝵ imꝑator ñ ipsemͦ
ad eum in regnum uenerit. s ⁊̃ filiã ei
nuptum dederit. habuisse. eũ uno tem¬
pore in potestate duos imꝑatores penũ
romanum q sicut abdiis ĩmortalib
pars utraq hostiis mactandis pacem
petisset ita ut ab eo utrimq parit̃ ami¬
citiam petitam. Iam tantas habuisse

Expanded text:
quae praesidiis regiis tenebantur adiuuante quae praesidiis regiis tenebantur adiuuante Masinissa recipit. Syphacem in castra adduci cum esset nuntiatum, omnis uelut ad spectaculum triumphi multitudo effusa est. praecedebat ipse uinctus; sequebatur grex nobilium Numidarum. tum quantum quisque plurimum poterat magnitudini Syphacis famaeque gentis uictoriam suam augendo addebat: illum esse regem cuius tantum maiestati duo potentissimi in terris tribuerint populi Romanus Carthaginiensisque ut Scipio imperator suus ad amicitiam eius petendam relicta prouincia Hispania exercituque duabus quinqueremibus in Africam nauigauerit, Hasdrubal Poenorum imperator non ipse modo ad eum in regnum uenerit sed etiam filiam ei nuptum dederit. habuisse eum uno tempore in potestate duos imperatores, Poenum Romanumque. sicut ab dis immortalibus pars utraque hostiis mactandis pacem petisset, ita ab eo utrimque pariter amicitiam petitam. iam tantas habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
dem exꝑiri mallem quid carchaginiensi
abromanoꝵ arbitrio oro obtestor q for¬
cui romano traderetur fidem exposcẽt
ꝓpus q blanditiis oratio ẽet quam p̃ceᷤᷤ
ris s ut ẽ genus numidarum in uenerẽ
p̃ceps amore captiue uicꝰtor captus data
dextera in id quod petebat᷑ obligande
quod cum expedire ñ posset ab amore
temerarium atq impudens mutuat᷑¬
conlum nuptias in eum ip̃m diem para¬
ri repente uibet. nequid relinqueret mn¬
integri aut lelio aut ip̃i scipioni consu-¬
lendi uelut in captiuam q masinisse
iam nupta foret. factis nuptiis suꝑuenit
leliuis ⁊ ad eo ñ dissimulauit in ꝓlea rege
factum ut pͥmo etiam cum siphace ⁊
ceteris captiuis detractam eam geniali-
mittere ad scipionẽ conatus sit uicꝰtus de¬
iñ p̃cib masinisse orantis ut arbitrũ
utrius regum duoꝵ fortuna accessio so¬
phoniba ẽẽt ad scipionẽ reiceret. misso
siphace ⁊ captiuis ceteras urbes numidie

Expanded text:
dem experiri mallem: quid Carthaginiensi dem experiri mallem: quid Carthaginiensi ab Romano, cui Romano traderetur fidem exposceret propiusque blanditias iam oratio esset quam preces, ris, sed, ut est genus Numidarum in uenerem praeceps, amore captiuae uictor captus. data dextra in id quod petebatur obligandae quod cum expedire non posset, ab amore temerarium atque impudens mutuatilium; nuptias in eum ipsum diem parari repente iubet ne quid relinqueret integri aut Laelio aut ipsi Scipioni consulendi uelut in captiuam quae Masinissae iam nupta foret. factis nuptiis superuenit Laelius et adeo non dissimulauit improbare se factum ut primo etiam cum Syphace et ceteris captiuis detractam eam <lecto> geniali mittere ad Scipionem conatus sit. uictus deinde precibus Masinissae orantis ut arbitrium utrius regum duorum fortunae accessio Sophoniba esset ad Scipionem reiceret, misso Syphace et captiuis ceteras urbes Numidiae
Abbreviated transcription (Latin):
ne cui fuge pateret exitus. ad regiam os¬
cupandam citato uadit equo intranti ue¬
stibulo in ip̃o limine sophoniba uxor sipha¬
cis filia hasdrubalis pem occurrit ⁊ cum
in medio agmine armatoꝵ masinissam
insignãm cum armis tum cetõ habitu
conspexisset: ⁊ regem eẽ id quod erat rata.
genib aduoluta eiꝰ omnia quidem ut
citas tua. s sit captiue apud dñm uite ne¬
cisq sue uocem supplicem mittere licet.
sigenua si uictricem adtingere dextram
precor quesoq ꝑ maiestatem regiam in
numidarum nom̃ quod tͥ cum siphace
cõmune fuit ꝑ huiꝰce regie d̃os qui te me¬
liorib omiͥnib accipiant qͣm siphacem
hinc miserunt hanc ueniam supplici des
ut ip̃e quodcumq fert animus de capti
ua statuas neq me in cuiꝰqͣm romani
suꝑbum ⁊ crudele arbitrium uenire si¬
nas. Si nichil aliud quam siphacis uxor
fuissem. tñ numide atq in eadem mecũ
asfrica geniti qͣm alienigene ⁊ externifi¬

Expanded text:
ne cui fugae pateret exitus, ad regiam ocne cui fugae pateret exitus, ad regiam occupandam citato uadit equo. intranti uestibulum in ipso limine Sophoniba, uxor Syphacis, filia Hasdrubalis Poeni, occurrit; et cum in medio agmine armatorum Masinissam insignem cum armis tum cetero habitu conspexisset, regem esse, id quod erat, rata genibus aduoluta eius 'omnia quidem ut citas tua; sed si captiuae apud dominum uitae necisque suae uocem supplicem mittere licet, si genua, si uictricem attingere dextram, precor quaesoque per maiestatem regiam, in r gentis Numidarum nomen, quod tibi cum Syphace commune fuit, per huiusce regiae deos, qui te melioribus ominibus accipiant quam Syphacem hinc miserunt, hanc ueniam supplici des ut ipse quodcumque fert animus de captiua tua statuas neque me in cuiusquam Romani superbum et crudele arbitrium uenire sinas. si nihil aliud quam Syphacis uxor fuissem, tamen Numidae atque in eadem mecum Africa geniti quam alienigenae et externi fi
Abbreviated transcription (Latin):
tulit uis cedes in eo p̃lio minor quam uic¬
toria fuit. quiꝰ equestri tantũm p̃lio certa
dium eiꝰ hominum captum ẽ impetum
castra facto quo ꝑcussa rege amislo mul¬
dicere nicħ eẽ inpresentia pulchrius quã
uic̾torem recupatum tanto post int̾uallo
patrium inuisere regnum. s tam scdiꝰ qͣ
adu̾sis reb non aut spatium ad cessan¬
dum sise leluisq cum equitatum uicto q
siꝑhace cirtam precedere sinat trepida
omnia metuse opp̃ssurum. lelium cum
peditib sub modicis itinerib posse. absen¬
tiente lelio p̃gressus cirtam eo uocari ad
colloquium pincipes circensium iubet. s
apud ignaros regiͥcasus. nec q̃ acta ẽẽnt
promendo nec minis nec suadendo ante
ualuit quam rex uinctus in conspectum
datus eẽt. Tam ad spectaculum tam fe-¬
dum comploratio orta ⁊ partim pauore
meniasunt. deserta. partim repentino cõ¬
sensu grãm apud uictorem querentium
patefacte porte.⁊ masinisse presidio circa
portas opportunaq menium dimissio.

Expanded text:
itur. caedes in eo proelio minor quam uictoria fuit quia equestri tantummodo proelio certatdium eius hominum captum est impetu in castra facto quo perculsa rege amisso muldicere nihil esse in praesentia pulchrius quam uictorem reciperatum tanto post interuallo patrium inuisere regnum, sed tam secundis quam aduersis rebus non dari spatium ad cessandum; si se Laelius cum equitatu uinctoque Syphace Cirtam praecedere sinat, trepida omnia metu se oppressurum; Laelium cum peditibus subsequi modicis itineribus posse. adsentiente Laelio praegressus Cirtam euocari ad conloquium principes Cirtensium iubet. sed apud ignaros regis casus nec quae acta essent promendo nec minis nec suadendo ante ualuit quam rex uinctus in conspectum datus est. tum ad spectaculum tam foedum comploratio orta, et partim pauore moenia sunt deserta, partim repentino consensu gratiam apud uictorem quaerentium patefactae portae. et Masinissa praesidio circa portas opportunaque moenium dimisso
Abbreviated transcription (Latin):
simul cura in dies crescebat. nec satis cer¬
tum constare apud animum poterat. u¬
trum gaudio dignum ẽẽ hannibalem
post sextum decimum annum ex ytalia
cuiꝰ tante dimicationis uatem qui nuꝑ
exercitus solitus ut aut consocero eiꝰ has

Expanded text:
simul cura in dies crescebat nec satis cersimul cura in dies crescebat nec satis certum constare apud animos poterat utrum gaudio dignius esset Hannibalem post sextum decimum annum ex Italiaus tantae dimicationis uatem qui nupeexercitus solitus sit, aut cum socero eius Has
Abbreviated transcription (Latin):
pretores. m. sextuis galliam est sortitus.
ac duas legiones prouintiam q traderet.
p quintilius uarrus.c liuius. brutios.
cum duab legionib quib .p. semꝑnus.
ꝓ cõs. prioris anni prefuerat. eñ remeliꝰ
siciliam ut apublio iullio pretore pri-¬
oris ꝓuintiam annr⁊ duas legiones acci-
tib. m̃. oram sicilie tutaretur.m. pom
romam deportaret .c. aurelio cotte urba¬
na euenit. ceteris ita uti quisq obtine¬
bant prouintias. exercitus q ꝓrogata
impia .xi. ñ ampluis eo anno legioĩb
defensum imꝑium ẽ ⁊ ut ad placatis dii
omnia incipierent agerent q ludos qͦs
.m. claudio marcello ⁊ quintio. cõs.t.
manluis dictator quasq hostias maio¬
res uouerat. si ꝑ qͥnquenniũ .r.p̃. eodẽ
statu fuisset ut eos ludos. cõs. prius qͣm
ad bellum ꝓficiscerent᷑ facerent ludi in
curco ꝑ quatriduũ facti hostieq quib
uote erant discele. Interhec simnul spes

Expanded text:
praetores M. Sextius Galliam est sortitus praetores M. Sextius Galliam est sortitus ut duas legiones prouinciamque traderet ei P. Quinctilius Uarus : C. Liuius Bruttios cum duabus legionibus quibus P. Sempronius proconsul priore anno praefuerat: Cn. Tremelius Siciliam ut a P. Uillio Tappulo praetore prioris anni prouinciam et duas legiones accipetibus mille oram Siciliae tutaretur: M. PomRomam deportaret. C. Aurelio Cottae urbana euenit. ceteris ita uti quisque obtinebant prouincias exercitusque prorogata imperia. sedecim non amplius eo anno legionibus defensum imperium est. et ut placatis dis omnia inciperent agerentque, ludos quos M. Claudio Marcello T. Quinctio consulibus T. Manlius dictator quasque hostias maiores uouerat si per quinquennium res publica eodem statu fuisset, ut eos ludos consules priusquam ad bellum proficiscerentur facerent. ludi in circo per quadriduum facti hostiaeque quibus uotae erant dis caesae. inter haec simul spes
Abbreviated transcription (Latin):
dotia habuit. ser. seulpitus galba. ludi
romani diem unũ plebei ter toti instau¬
.c. liuiꝰ salinator.⁊ .m. ualeruis. cocta co¬
mitia eius anni utrum .c. seruiluis.
habuerit an quia eum in etruria tenu
pͥncipum habentem. dictator ab eo dic¬
tus .p. sulpicuis incercum ut si diũsi auc¬
tores faciunt. pͥncipio insequentis anni
.m. seruiliꝰ ⁊ .t. claudiꝰ  senatu in capi¬
tolium uocato deꝓuintiis retulerunt¬
ycaliam adꝙ assticam in sortem enti asti¬
cam ambo cupientes uolebant: ceterum.Q.
metello maxime adnitentes neq negata
agere ut siis uideret᷑ ppłm rogarent quẽ
uellent in affricam bellum gerere omnes
tͥb . pł. scipionem uisserunt: nichilominus
quos ꝓuintiam affricam. ita enim senatuᷤ
decreuerat insortem comecerunt .t. claudi¬
pariq imꝑio cum scipione imꝑator eẽt M.
seruilius etruriam sortitus in eadem ꝓum¬
tia ⁊ .c. seruilio ꝓrogatum imꝑium sicut
manere ad urbem senatum placuisset.

Expanded text:
dotia habuit— Ser. Sulpicius Galba . ludi dotia habuit— Ser. Sulpicius Galba . ludi Romani diem unum, plebeii ter toti instauC. Liuius Salinator et C. Aurelius Cotta . comitia eius anni utrum C. Seruilius consul habuerit an, quia eum urationibus principum habentem, dictator ab eo dictus P. Sulpicius incertum ut sit diuersi auctores faciunt. principio insequenti anni M. Seruilius et Ti. Claudius senatu in Capitolium uocato de prouinciis rettuleruntItaliam atque Africam in sortem conici, Africam ambo cupientes, uolebant; ceterum Q. Metello maxime adnitente neque negata s plebis agere ut, si iis uideretur, populum rogarent quem uellet in Africa bellum gerere. omnes tribus P. Scipionem iusserunt. nihilo minus consules prouinciam Africam—ita enim senatus decreuerat—in sortem coniecerunt. Ti. Claudiparique imperio cum P. Scipione imperator esset: M. Seruilius Etruriam sortitus. in eadem prouincia et C. Seruilio prorogatum imperium si consulem manere ad urbem senatui placuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
in signis mendis ingenti qus cluis pu¬
plicius ad solem exutus ⁊ aquarum mag¬
nitudine s annone uilitas fuit. p̃ẽ qͣm
quod pace omnis italia erat aꝑta etiam
quod magnam ium frum̃ti ex hispania
missam .m. ualerius. falto.⁊. m. fabius. bu¬
teo. ed cur quaternis exis uicatim ppło
descripserunt. Eodem anno .&. fabius ma¬
ximus moritur exacte etatis. siquidem ue¬
rum ẽ augurem duos ⁊ .lx. annos fuisset.
quod quidam auctores sunt uir certe fu¬
it. dignus tanto cognomine ł si nouũ
ab eo inriperet. suꝑauit paternos hono
liis auus in signis rullus s omnia equar¬
lia unus hostis hannibal potest cautior
tñ qͣm promptior hic habitus. i sicut du¬
bites utrum ingenio cunctatõr fuit an
qͥetior abello ꝓprie quod tum gerebat᷑
aptum erat. si nichil cercius ẽ quã unũ
hominẽ. nobis cunctando rem restituis¬
se sic̃ ennuis ait. Augur in locum eius in¬
auguratus .Q. fabuis. maximus filius in
euisdem locum pontifex nam duo sacer¬

Expanded text:
insignis incendio ingenti, quo cliuus Publicius ad solum exustus est, et aquarum magnitudine, sed annonae uilitate fuit, praeterquam quod pace omnis Italia erat aperta, etiam quod magnam uim frumenti ex Hispania missam M. Ualerius Falto et M. Fabius Buteo aediles curules quaternis aeris uicatim populo discripserunt. eodem anno Q. Fabius Maximus moritur, exactae aetatis si quidem uerum est augurem duos et sexaginta annos fuisse, quod quidam auctores sunt. uir certe fuit dignus tanto cognomine uel si nouum ab eo inciperet. superauit paternos honorioribus proeliis auus insignis Rullus; sed omnia aequare unus hostis Hannibal potest. cautior tamen quam promptior hic habitus; et sicut dubites utrum ingenio cunctator fuerit an quia ita bello proprie quod tum gerebatur aptum erat, sic nihil certius est quam unum hominem nobis cunctando rem restituisse, sicut Ennius ait. augur in locum eius inauguratus Q. Fabius Maximus filius: in eiusdem locum pontifex—nam duo sacer
Abbreviated transcription (Latin):
tino ꝑturmas uiam suam dantis intercur¬
sustabilem aciem fecit. abstruit q effuse
inuehentẽ sese hostem pͥmo barbariseg¬
nuis ꝑmutere equos demnstare ac ꝓperẽ
turbati nouo genere pugne. Postremo ñ
pediti solum cedẽ s ne equitem quidem
sustinere peditis presidio audentem iã
sgna quoc legionum apropinquabant.
Tum uõ masesul ñ mͦ pͥmum pnpetum s
ne conspec̾tum quidem signoꝵ atq armoꝵ
tulerunt. tantum memoria prioꝵ claudi¬
um seu p̃sens error ualuit. ibi siphax dum
obequitat hostium turmis sipudore sipe¬
ricło suo fugam sistere posset equo grauit᷑
icto effusus oppͥmitur capitur q ut uisus
letum añ omes masinisse p̃biturus specta¬
culum ad lelium ꝑtrahit᷑. Circa caput reg¬

Expanded text:
tino per turmas suis uiam dantes intercurtino per turmas suis uiam dantes intercursu stabilem aciem fecit absterruitque effuse inuehentem sese hostem, primo barbari segnius permittere equos, dein stare ac prope turbari nouo genere pugnae, postremo non pediti solum cedere sed ne equitem quidem sustinere, peditis praesidio audentem. iam signa quoque legionum adpropinquabant. tum uero Masaesulii non modo primum impetum sed ne conspectum quidem signorum atque armorum tulerunt; tantum seu memoria priorum cladium seu praesens terror ualuit. ibi Syphax dum obequitat hostium turmis si pudore, si periculo suo fugam sistere posset, equo grauiter icto effusus opprimitur capiturque et uiuus, laetum ante omnes Masinissae praebiturus spectaculum, ad Laelium pertrahitur. cae
Abbreviated transcription (Latin):
potenti anno sp̃s possent facere. Igitur õi¬
b qui bello apti erant in unum coacti.e¬
quos arma tela duudit. equites interuiaᷤ
pedites cohortis sic̃ qͦndam ab romanic.
centurionib didicerat distribuit. exercitu
haudminore quam quem prius habuerat.
ceterum omni ꝓpe nouo atq incondito
ire ad hostes ꝑgit. ⁊ castris in ꝓpinquo ꝓpo¬
sitis pͥmo pauci equites ex tuto speclantẽ.
ab stationib progredientes iñ iacłis sũmoti
recurrere ad suos. iñ excursiones inuicem
fierri cum pulsos indignatio accenderet.
płes subire quod irritamentum certa¬
minum equestriũ ẽ cum aut uincenti¬
b spes aut pulsis ira adgregat suosita tũ
a paucis p̃lio accenso omnẽ utrimq. pos¬
tremo equitatum certaminis studium
effundit. ac dum sincerum equestre p̃li¬
um erat. multitudo masesilioꝵ ingen¬
tia agmina siphace emittente sustiner
uix poterat. Dem̃ ut pedes romanus repen¬

Expanded text:
potenti animo spiritus possent facere. igitur omnipotenti animo spiritus possent facere. igitur omnibus qui bello apti erant in unum coactis equos arma tela diuidit; equites in turmas, pedites in cohortes, sicut quondam ab Romanis centurionibus didicerat, distribuit. exercitu haud minore quam quem prius habuerat, ceterum omni prope nouo atque incondito, ire ad hostes pergit. et castris in propinquo positis primo pauci equites ex tuto speculantes ab stationibus progredi, dein iaculis summoti recurrere ad suos; inde excursiones in uicem fieri et cum pulsos indignatio accenderet plures subire, quod inritamentum certaminum equestrium est cum aut uincentibus spes aut pulsis ira adgregat suos. ita tum a paucis proelio accenso omnem utrimque postremo equitatum certaminis studium effudit. ac dum sincerum equestre proelium erat, multitudo Masaesuliorum ingentia agmina Syphace emittente sustineri uix poterat; deinde ut pedes Romanus repen
Abbreviated transcription (Latin):
aliam simul płium nauium trahi hoc
maxĩe mͦ lacerati quidẽ om̃s pontes ⁊ uix
transiliendi in scd̃m ordinem nauium
spacium ꝓpugnatorib datum ẽ sex fer¬
me onerarie puppib abstrate carthaginẽ
sunt. maior quã ꝓ re letitia s eo graui¬
or quod inter assiduaᷤᷤ clades ac lacrimas.
non quantum cũq eximꝑato gaudio¬
in adfulserant cum eo ut appareret haud
procul exitio fuisse romanã classem ni
cessatum ap̾fectis suarum nauium fo¬
ret: i scipio in tempore subuenisset ꝑ eosd̃
forte dies cum leluisi masinissa quinto
decino fermne die in numidiam ꝑuems¬
sent mass esuli regnum pat̾num masi¬
nisse leti ut ad regem dui desid̾atum con¬
cessere. siphax pulsis iñ prefectus p̃sidiis¬
q sins uetere se cõtinebat regno ne uticã
quieturus stimulabał egrum amore uxor
socer q ⁊ ita uiris equisq habundabat
ut subiecte ocłis regii ꝑ multos flores an¬
nos uires etiam minus barbaro atq in¬

Expanded text:
aliam simul plurium nauium trahi. hoc aliam simul plurium nauium trahi. hoc maxime modo lacerati quidem omnes pontes et uix transiliendi in secundum ordinem nauium spatium propugnatoribus datum est. sexaginta ferme onerariae puppibus abstractae Carthaginem sunt. maior quam pro re laetitia, sed eo gratior quod inter adsiduas clades ac lacrimas unum quantumcumque ex insperato gaudium adfulserat, cum eo ut appareret haud procul exitio fuisse Romanam classem ni cessatum a praefectis suarum nauium foret et Scipio in tempore subuenisset. per eosdem forte dies cum Laelius et Masinissa quinto decimo ferme die in Numidiam peruenissent, Maesulii, regnum paternum Masinissae, laeti ut ad regem diu desideratum concessere. Syphax pulsis inde praefectis praesidiisque suis uetere se continebat regno, neutiquam quieturus stimulabat aegrum amore uxor socerque, et ita uiris equisque abundabat ut subiectae oculis regni per multos florentis annos uires etiam minus barbaro atque im
Abbreviated transcription (Latin):
diunt᷑ erat minime certamini nauali si¬
mł ꝓxime sp̃em muros oppugnantium
nauiũ altitudinẽ aliquantũ onerarieex¬
rostratis peni uana pleraq sic̃ ponte supi¬
no ac tutela in locum suꝑiorem mittebãt.
grauior acpondẽ ip̃o libratior suꝑne ex one¬
rariis itͦtus erat spectatorie naues acleuia
ip̃a nauigia que sub constratis pontium
ꝑinterualla excurrebant. primo ip̃a e tãto
impetu ⁊ magnitudine rostratarum ob¬
ruebant᷑. dem̃ ⁊ ꝓpugnatorib qͦ incõmo¬
de erant quod ꝑmixte cum hostiũ naui¬
b inbibere sepe tela cogebant metu ne
ambiguo ictu suis inciderent. Postremo
asseres ferreo unco prefixi harpagones uo¬
cant. milex punicis nauib inlici in romanaᷤ
ceptiquos cum neq ip̃os neq cathenas
quib suspensi iniciebant᷑ incidere possẽt.
ut queq retro in hibita rostrata onerariã
herentem unco traheret. scindi uideres
uincła quib alia alii innexa erat. seriem

Expanded text:
diuntur. erat res minime certamini nauali sidiuntur. erat res minime certamini nauali similis, proxime speciem muros oppugnantium nauium. altitudine aliquantum onerariaerostratis Poeni uana pleraque, utpote supino iactu, tela in locum superiorem mittebant; grauior ac pondere ipso libratior superne ex onerariis ictus erat. speculatoriae naues ac leuia alia nauigia, quae sub constratis pontium per interualla excurrebant, primo ipsae tantum impetu ac magnitudine rostratarum obruebantur; deinde propugnatoribus quoque incommodae erant quod permixtae cum hostium nauibus inhibere saepe tela cogebant metu ne ambiguo ictu suis inciderent. postremo asseres ferreo unco praefixi—harpagones uocat miles — ex Punicis nauibus inici in Romanas coepti. quos cum neque ipsos neque catenas quibus suspensi iniciebantur incidere possent, ut quaeque retro inhibita rostrata onerariam haerentem unco traheret, scindi uideres uincula quibus aliis innexa erat, seriem
Abbreviated transcription (Latin):
tis ac ualidis funib uelut uno inter se uin¬
do in ligatis comp̃ssit. tabulasq suꝑ in
ip̃is pontib interualla fecit. qua ꝓcurrẽ
spectatorie naues in hostem. ac tuto recipi
possait. His raptim ꝓ tempore instructis.
mille ferme dilecti ꝓpugnatores. onerariis
certamine sufficerent: uis ingens congerit᷑
ita parati atq intenti hostiũ aduentũ
oꝑiebant᷑ carthaginienses quis ĩmittata᷑¬
eẽnt omnia ꝑmixta turbata trepidanti¬
um pͥmo impetu oppressissent. ꝑculsi ter¬
restrib cladib atq in ĩmari quidẽ ubi ip¬
si plus poterant satis fidentes die segna na.¬
iugatione absũpto sub occasu solis in por¬
tum rusutmona affri uocant classẽ ad¬
pulere. postero die sub ortu solis instruxe
abalato naues uelut ad iustum p̃lium na¬
uale ⁊ tamqͣm exituris ẽt romanis cũ diu
stetissentq postqͣm nichil moueri abhosti¬
b uderunt tum demum onerarias adgre-¬

Expanded text:
tis ac ualidis funibus uelut uno inter se uintis ac ualidis funibus uelut uno inter se uinculo inligatis comprendit, tabulasque superinsipsis pontibus interualla fecit qua procurrere speculatoriae naues in hostem ac tuto recipi possent. his raptim pro tempore instructis, mille ferme delecti propugnatores onerariis certamine sufficerent uis ingens congeritur. ita parati atque intenti hostium aduentum opperiebantur. Carthaginienses, qui, si maturassent, omnia permixta turba trepidantium primo impetu oppressissent, perculsi terrestribus cladibus atque inde ne mari quidem ubi ipsi plus poterant satis fidentes, die segni nauigatione absumpto sub occasum solis in portum—Rusucmona Afri uocant— classem adpulere. postero die sub ortum solis instruxere ab alto naues uelut ad iustum proelium nauale et tamquam exituris contra Romanis. cum diu stetissent postquam nihil moueri ab hostibus uiderunt, tum demum onerarias adgre