comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
undiq pulsone ubi consisteret. ne quid fidẽ
respiceret habenti. ne rem orandi quid̃ cau¬
san in italia fore. Regium etiam nuntium
mutrit ad prefetum presidii. quod ab leui¬
no. cõs. adu̾sus bruttios ibi locatum erat.
.uiii. hominũ pars maxima ab agathir¬
na sicut ante dictum ẽ. ex sicilia traducta rap¬
to uiuere hominũ adsuetoꝵ. Additierant
bruitioꝵ ĩdidem ꝑsuge ⁊ audatia ⁊ audendi
omnia necessitatib pares. Hanc manum
ad bruitium pͥmũ agrum depopulandum
duci uissit. Inde ad captoneam urbem oppug.¬
nandam imꝑata. ñ impigre solum s etiam
auide executi. direptis fugatisq cultorib a¬
grisũmaui urbem oppugnabant. Martellꝰ
i. cõs. littĩs excitus. ⁊ quia induxerunt in ani¬
mum neminẽ ducẽ romanũ tam parem
hannibali qͣm se ẽẽ ubi pͥmũ in agris pabu¬
licopia suit. ex hib̃nis ꝓfectus ad camusium
hannibali occurrit. Sollicitabat ad defech¬

Expanded text:
undique pulso, nec ubi consisteret nec quid fidum undique pulso, nec ubi consisteret nec quid fidum respiceret habenti, ne remorandi quidem causam in Italia fore—Regium etiam nuntium mittit ad praefectum praesidii quod ab Laeuino consule aduersus Bruttios ibi locatum erat, octo milia hominum, pars maxima ab Agathyrna, sicut ante dictum est, ex Sicilia traducta, rapto uiuere hominum adsuetorum; additi erant Bruttiorum indidem perfugae, et audacia et audendi omnia necessitatibus pares. hanc manum ad Bruttium primum agrum depopulandum duci iussit, inde ad Cauloniam urbem oppugnandam. imperata non impigre solum sed etiam auide exsecuti direptis fugatisque cultoribus agri summa ui urbem oppugnabant. Marcellus et consulis litteris excitus et quia ita induxerat in animum neminem ducem Romanum tam parem Hannibali quam se esse, ubi primum in agris pabuli copia fuit ex hibernis profectus ad Canusium Hannibali occurrit. sollicitabat ad defecti
Abbreviated transcription (Latin):
In equestrib qͦ notis eadem seruata causa.
sederant ꝑ pauci quos ea infamia attingẽt
ilł omnib ⁊ multi erant adẽptiequi qͥ can¬
nensium legionũ equites in sicilia erant
addiderunt acerbitatietiam tempus nep̃¬
tĩta stipendia ꝓcederent hisqͥ equo publi¬
co emeruerant. s denascendi equis pͥuatis
facerent. magnum p̃t̾ea numerum eoꝵ
conquisierunt qui equo mereri defrenato
q ex his qui pͥncipio eiꝰ belli septem decem
annos nati fuerant. neq militauerant õs
erarios fecerunt. locauerunt iñ reficienda
que cirta forum incendio consumpta erãt.
septem tab̾nas. marcellum atrium regiã.
Transactis omnib que rome agenda erãt
consulel ad bellum pro fecti prior fulumus
pregressus capuam post paucos dies conse¬
cutus fabiuis. qui ⁊ rollegam coram obtesta¬
tus. ⁊ ꝑlitteras marcellum quam acerrimo
bello detineret. hannibalem dum ip̃e tarẽ¬
tum oppugnaret. Pa urbe adempta hostiut

Expanded text:
in equestribus quoque notis eadem seruata causa, in equestribus quoque notis eadem seruata causa, sed erant perpauci quos ea infamia attingeret; illis omnibus—et multi erant—adempti equi qui Cannensium legionum equites in Sicilia erant. addiderunt acerbitati etiam tempus, ne praeterita stipendia procederent iis quae equo publico emeruerant, sed dena stipendia equis priuatis facerent. magnum praeterea numerum eorum conquisiuerunt qui equo merere deberent, atque ex iis qui principio eius belli septemdecim annos nati fuerant neque militauerant omnes aerarios fecerunt. locauerunt inde reficienda quae circa forum incendio consumpta erant, septem tabernas, macellum, atrium regium. transactis omnibus quae Romae agenda erant consules ad bellum profecti. prior Fuluius praegressus Capuam: post paucos dies consecutus Fabius, qui et collegam coram obtestatus et per litteras Marcellum ut quam acerrimo bello detinerent Hannibalem dum ipse Tarentum oppugnaret— ea urbe adempta hosti iam
Abbreviated transcription (Latin):
ñdum. cõs fuerant.m. corneliꝰ. cethegus pu
blius. sempniꝰ tuditanus. Censores ut agrũ
campanum stuendum locarent. ex aucto¬
ritate patrum latum ad plebẽ ẽ plebesq
scuit. Senatus lectione contentio int̾censo¬
res de pͥncipe legendo tenuit. sempronii
lectio erat. Ceterum corneluis morẽ tradi¬
tum patrib sequendũ arebat. ut pͥmus
censor ex his qui uuerent fuiss eum prin¬
cipem legerent: ⁊ ibi maniliꝰ torquatꝰ erat.
sempromus cui dii sortem legendi dedissẽt.
⁊ uis lib̾m eosdem dedisse dõs. se id suo arbi¬
trio lecturum facturũq .Q. fabium maxi¬
mũ quẽ tum pͥncipem romane ciuitatis ẽẽ
uł hannibale udice ilicturus ẽẽt. Cum dui.
certatũ u̾bis ẽẽt concedente collega lectus a
semꝑnio pͥnceps in senatu .q. fabius maxi¬
mus consul. iñ alius lectus senatus octo p̃tĩ¬
tis. inter quos .m. cecilius. metellus erat in fa¬
mis auctor deserende italie post cannensẽ.

Expanded text:
nondum consules fuerant, M. Cornelius Cethegus, nondum consules fuerant, M. Cornelius Cethegus, P. Sempronius Tuditanus. Campanum fruendum locarent ex auctoritate patrum latum ad plebem est plebesque sciuit. senatus lectionem contentio inter censores de principe legendo tenuit. Sempronii lectio erat; ceterum Cornelius morem traditum a patribus sequendum aiebat ut qui primus censor ex iis qui uiuerent fuisset, eum principem legerent; is T. Manlius Torquatus erat; Sempronius cui di sortem legendi dedissent ei ius liberum eosdem dedisse deos; se id suo arbitrio facturum lecturumque Q. Fabium Maximum quem tum principem Romanae ciuitatis esse uel Hannibale iudice uicturus esset. cum diu certatum uerbis esset, concedente collega lectus a Sempronio princeps in senatum Q. Fabius Maximus consul. inde alius lectus senatus octo praeteritis, inter quos M. Caecilius Metellus erat, infamis auctor deserendae Italiae post Cannensem cladem.
Abbreviated transcription (Latin):
cus. ⁊ capue murus. fortimeq edis.⁊ sinit esse
murus portaq. Hec de celo tacta. sruentem
etiam fluxisse aquam albanam quidam
auctores erant. Et rome intuscellam edis
fortis fortune de capite signum quod in co¬
ronaerat. in manum sponte sua ꝓlapsum.
Et puerni satis constabat bouem locutum.
uulturium q frequentiforo in tab̾nam
deuolasse ⁊ sinuesse natum ambiguo int̾
marem ac feminã sexu infantẽ quos an¬
droginos uulgus. upleraꝙ faciliore ad sup¬
plicanda u̾ba greco sermone appellat: ⁊ lac¬
te pluuisse. ⁊ cum elephanti capite puerum
natum. Fa prodigia hostiis inaiorib procu¬
rata. ⁊ supplicatio tirca omnia pulumaria ob¬
secratio in unum diem indicta ⁊ decretum.
ut .c. hostiluᷤ. pretor ludos appollinis sic̃hiˢ
annis uoti faciq erant uoueret faceret
Q Leos cre iensoib crtandis q⁊ fuliuus
cõs comitia habuit. Creati censores ambo qͥ

Expanded text:
cus, et Capuae murus Fortunaeque aedis, et Sinuessae cus, et Capuae murus Fortunaeque aedis, et Sinuessae murus portaque. haec de caelo tacta: cruentam etiam fluxisse aquam Albanam quidam auctores erant, et Romae intus in cella aedis Fortis Fortunae de capite signum quod in corona erat in manum sponte sua prolapsum. et Priuerni satis constabat bouem locutum uolturiumque frequenti foro in tabernam deuolasse, et Sinuessae natum ambiguo inter marem ac feminam sexu infantem, quos androgynos uolgus, ut pleraque, faciliore ad duplicanda uerba Graeco sermone appellat, et lacte pluuisse et cum elephanti capite puerum natum. ea prodigia hostiis maioribus procurata, et supplicatio circa omnia puluinaria, obsecratio in unum diem indicta; et decretum ut C. Hostilius praetor ludos Apollini sicut iis annis uoti factique erant uoueret faceretes et censoribus creandis Q. Fulvius consul comitia habuit. creati censores, ambo qui
Abbreviated transcription (Latin):
mari põrtiani.⁊ p̃stani.⁊⁊ cõsani ⁊ medit̾rani.
bensuentam. esernim: ⁊ spoletini.⁊⁊ placenti¬
nr⁊ cremonenses. Harum coloniarũ subsi
colomarũ que detrecłauerunt impiũ m̃ti¬
onẽfĩpatreᷤ uetuerũt neq illos dimiti. neq
retineri. neq appellari a. cõs. Ca tacita castiga¬
lib: aurum uicissim. aurium qd̃ insanctio¬
ne erario ad ultimos casus seruabat᷑ ꝓmi pla
pondo data consulib ⁊. in. marcello. ⁊.p. sul¬
pitio.ꝓ. cõs. i .l. ueturio. p̃tori qui galliam
prouintiam erat sortitus. Additumq fabi¬
o. cõs. centum pondo auri p̃cipuũ quod in
arcem tarentinam portaretur. setero usi st̃
ad uestim̃ta presenti pecunia locanda ex̃̾¬
citui qui in hispania bellum scd̃a sua fama.
ducisq gerebat. Prodigia qͦ pͥusqͣm abur¬
be consules ꝓficiscerentur procurari placuit.
In albano monte tacta de celo erant. signũ
iouis arborq templo ꝓpinqua. Et ostium la¬

Expanded text:
ari Pontiani et Paestani et Cosani, et mediterranei Beneuentani et Aesernini et Spoletini et Placentini et Cremonenses. harum coloniarum subsidcoloniarum quae detractauerunt imperium mentionem fieri patres uetuerunt, neque illos dimitti neque retineri neque appellari a consulibus; ea tacita castigalibus, aurum uicesimarium quod in sanctiore aerario ad ultimos casus seruabatur promi placpondo data consulibus et M. Marcello et P. Sulpicio proconsulibus et L. Ueturio praetori qui Galliam prouinciam erat sortitus, additumque Fabio consuli centum pondo auri praecipuum quod in arcem Tarentinam portaretur; cetero auro usi sunt ad uestimenta praesenti pecunia locanda exercitui qui in Hispania bellum secunda sua fama ducisque gerebat. prodigia quoque priusquam ab urbe consules proficiscerentur procurari placuit. in Albano monte tacta de caelo erant signum Iouis arborque templo propinqua, et Ostiae la
Abbreviated transcription (Latin):
dendam hannibali urbem romanam.
Consules hortarri consolari senatum. ⁊ di¬
cere alias colonias infide atq offitio pͥsti¬
no fore. Las qͦ ip̃as que offitio decessissent
silegati circa eas colonias mittant᷑ qui ca¬
stigent ñ qui p̃cent᷑: uecundiam impiiha¬
bituras ẽẽ. ꝑmissum ab senatu hiscum ẽẽt:
tis pͥus aliarum colomarum animis. citaue¬
runt legatos quesiuerunt q ab his quid mi¬
nisꝰ. M. sextilius fregellanus respondit:⁊ mi¬
enixe facturos. Adid sibi neq opes deeẽ ani¬
ria grãs egissent. sequi in senatu eos uisseĩt.
sẽnatus qͣm poterat. honoratissimos decre¬
to adlocutus eos. mandat consulib ut ad
ppłm eos producerent.:⁊ inter multa alia
preclara que ip̃is maiorib q sius p̾stitissẽt.¬
recens etiam mĩtum eoꝵ in rẽ .p. cominemo¬
rarent. ne nunc quid̃ post scła tot sileant᷑
fraudent᷑ ue laude sua Signini fuere ⁊ nora¬
ni satuculaniq ⁊ fregellanri nucerim:⁊ ha¬

Expanded text:
dendam Hannibali urbem Romanam. dendam Hannibali urbem Romanam. consules hortari et consolari senatum et dicere alias colonias in fide atque officio pristino fore: eas quoque ipsas quae officio decesserint si legati circa eas colonias mittantur qui castigent, non qui precentur, uerecundiam imperii habituras esse. permissum ab senatu iis cum esset,tis prius aliarum coloniarum animis citauerunt legatos quaesiueruntque ab iis ecquid miiginti coloniis M. Sextilius Fregellanus respondit et miomanus enixe facturos; ad id sibi neque opes deesse, aniria gratias egissent, sequi in senatum eos iusserunt. senatus quam poterat honoratissimo decreto adlocutus eos mandat consulibus ut ad populum quoque eos producerent, et inter multa alia praeclara quae ipsis maioribusque suis praestitisserecens etiam meritum eorum in rem publicam commemorarent. ne nunc quidem post tot saecula sileantur fraudenturue laude sua: Signini fuere et Norbani Saticulanique et Fregellani et Lucerini
Abbreviated transcription (Latin):
in colonias ⁊ tanqͣm integra re locutima¬
gis qͣm ausi tm̃ nefas cũ sius consulerent.
admonerent ñ campanos neq tarentinos
eẽ eos s romanos iñ oriundos iñ colomas
atq in agrum bello captum urbis augen¬
de causa missos. Que lib̾i parentib deb̾ẽnt.
eaillos romanis debe si ulla pietas. si me¬
moria antique patrie eẽt. Consulerent gͥ
de integro. Nam tum quid̃ que temere
agitassent. eaꝑdendi imperii romani tra¬
dendi haninbali uictorie eẽ. Cum alt̾nis
hec consules dimastassent. nicħ moti lega¬
ti. neq se qd̾ domũ renuntiarent habere.
dixerunt. Neq senatum suũ quid noui
consuleret. ubi nec miles qui legeret᷑ nec
pecuniã que daretur in stipendiũ ẽẽ sum
obstimatos eos uident consulesrem adse¬
natum detulerunt. Ubi tantus pauor am¬
mis hominũ ẽ miecͦtꝰ ut magna pars ac¬
tum de imꝑio diceret. idem alias colonias
facturas. idem socios cõsensisse om̃s ad ꝓ¬

Expanded text:
in colonias et tamquam integra re, locuti main colonias et tamquam integra re, locuti magis quam ausi tantum nefas, cum suis consulerent. admonerent non Campanos neque Tarentinos esse eos sed Romanos, inde oriundos, inde in colonias atque in agrum bello captum stirpis augendae causa missos. quae liberi parentibus deberent, ea illos Romanis debere, si ulla pietas, si memoria antiquae patriae esset. consulerent igitur de integro; nam tum quidem quae temere agitassent, ea prodendi imperii Romani, tradendae Hannibali uictoriae esse. cum alternis haec consules diu iactassent, nihil moti legati neque se quid donum renuntiarent habere dixerunt neque senatum suum quid noui consuleret, ubi nec miles qui legeretur nec pecunia quae daretur in stipendium esset. cum obstinatos eos uiderent consules, rem ad senatum detulerunt, ubi tantus pauor animis hominum est iniectus ut magna pars actum de imperio diceret: idem alias colonias facturas, idem socios; consensisse omnes ad pro
Abbreviated transcription (Latin):
uerius quam in militiam abligari. Octa¬
uum iam ibi annum senescere cannensẽ
militem moriturum añ qͣm italiabostis¬
excedat. Quippe nunc tum maxime florẽs
uirib excedat. siueteres milites ñ redeant
ĩpatriam. noui legant᷑ breui neminẽ suꝑ¬
futurum. Itaq quod ꝓpe diem res ip̃a nega¬
tura sit. pͥusqͣm ad ultimam solitudinem
consentientes in hoc socios uideant romani.
ꝓfecto de pace cum carthaginiensib iungen¬
da cogitaturos. aliter nũquamuiuo hanni¬
bale sine bello italiam fore. Hec acta incon
runt. cõs. ẽẽ. unde milites pecuniamq da¬
amna. Noua re cõs icti. cum absterrere
eos atam detestabili consilio uellent. casti¬
gando increpandoq plusqͣm lenit̃ agen¬
do ꝓfecturos rati eos ausos ẽẽ consulib dicẽ
aiebant. quod consules in senatu ꝓnunti¬
arent in amimũ inducẽ ñ possent᷑. Non
detrectationẽ eam mimerũ milttie. s aꝑ¬

Expanded text:
uerius quam in militiam ablegari. octauerius quam in militiam ablegari. octauum iam ibi annum senescere Cannensem militem, moriturum ante quam Italia hostis, quippe nunc cum maxime florens uiribus, excedat. si ueteres milites non redeant in patriam, noui legantur, breui neminem superfuturum. itaque quod propediem res ipsa negatura sit, priusquam ad ultimam solitudinem  esse. si consentientes in hoc socios uideant Romani, profecto de pace cum Carthaginiensibus iungenda cogitaturos: aliter nunquam uiuo Hannibale sine bello Italiam fore. haec acta in conrunt consulibus esse unde milites pecuniamque daamna. noua re consules icti cum absterrere eos a tam detestabili consilio uellent, castigando increpandoque plus quam leniter agendo profecturos rati, eos ausos esse consulibus dicere aiebant quod consules ut in senatu pronuntiarent in animum inducere non possent; non enim detractationem eam munerum militiae, sed aper
Abbreviated transcription (Latin):
a cum singłis romanis legionib adiuncxis¬
set duoꝵ spẽm exercituum seruauit. Altõ
.l. cincium. partem insule regnum qua iero¬
nis fuerat tueri uissit. altõ ip̃e teteram insu¬
lam tuebat᷑ diuisam qͦndam romani pu
ẽẽnt. Ipe cum muttinis equitatu ꝓuintiã
ꝑagrabat ut uiseret agros cultaq ab incul¬
tis notaret. Et ꝑinde dños laudaret. castiga¬
ret q. Ita tantum ea cura frum̃ti ꝓuenit.
ut ⁊ romam muteret. ⁊ catinam conuebe¬
ret unde exercitui qui ad tarentum estua
aucturus esset posset preberi. seterũ trans¬
portati milites in siciliam: ierat maior
pars latini nominis sotiorq inconciliis.¬
ortus decimũ annum dilectib. stipendis
exhaustos eẽ. Quot annis ferme clade mag¬
na pugnare. aliosin acie occidi. aliosmor¬
bos absumi magis ꝑire sibi cuiem qui ab
romano miles lectũsit. quam qui abpeno
captus. Quippe ab hoste gratis remitti in pa-¬
triam ab romanis extra italiam in exiliũ

Expanded text:
a cum singulis Romanis legionibus adiunxisa cum singulis Romanis legionibus adiunxisset, duorum speciem exercituum seruauit; altero L. Cincium partem insulae, regnum qua Hieronis fuerat, tueri iussit: altero ipse ceteram insulam tuebatur diuisam quondam Romani Punessent. ipse cum Muttinis equitatu prouinciam peragrabat ut uiseret agros cultaque ab incultis notaret et perinde dominos laudaret castigaretque. ita tantum ea cura frumenti prouenit ut et Romam mitteret et Catinam conueheret unde exercitui qui ad Tarentum aestiua acturus esset posset praeberi. ceterum transportati milites in Siciliam—et erant maior pars Latini nominis sociorortus, decimum annum dilectibus stipendiis se exhaustos esse; quotannis ferme clade magna pugnare; alios in acie occidi, alios morbo absumi; magis perire sibi ciuem qui ab Romano miles lectus sit quam qui ab Poeno captus: quippe ab hoste gratis remitti in patriam, ab Romanis extra Italiam in exsilium
Abbreviated transcription (Latin):
Omnib ita existimantib. magis sc̃itate ui¬
te qͣm sacerdotii uire eam rem flaminum
obtinuisse. Consules pͥusqͣm in ꝓuintias
irent. duas urbanas legiones in supplemẽ¬
tum qͣntum opꝰ erat. cetĩs ex̾citib militũ.
scripserunt. Urbanum uetẽm ex̾citum
fuliuꝰ. cõs .c. fuluio flacco. legato. fr̃ hic cõ¬
suł erat. in etruriam dedit ducentłu. Et le¬
giones que metruria erant romam dedu¬
cendas. ⁊ fabuis. cõs. reliquias exercitus ful¬
uiani conquisitas fuere aũt ad. ccc.xxxui.¬
ꝙ. maximũ filiũ ducẽ in siciliam ad .i. ua¬
lerium ꝓ.cõs. iuslit atq ab eo duas legione
insula legiones minuerunt nec uirib nͦ sp̃e
eius ꝓuntie p̃sulium. Nam cum p̃ter egre¬
gie suppletas duas ueteres legiones. transfu¬
garum etiam numidarum equitum pedi-¬
tumq magnam uim haberet. siculos qͦ qͥ
mexercitu epicidis aut penoꝵ fuerant belli
ꝑitos uiros milites scripsit. Ca externa aurili¬

Expanded text:
omnibus ita existimantibus magis sanctitate uiomnibus ita existimantibus magis sanctitate uitae quam sacerdotii iure eam rem flaminem obtinuisse. consules priusquam in prouincias irent, duas urbanas legiones in supplementum quantum opus erat ceteris exercitibus militum scripserunt. urbanum ueterem exercitum Fuluius consul C. Fuluio Flacco legato—frater hic consulis erat—in Etruriam dedit ducendum et legiones quae in Etruria erant Romam deducendas. et Fabius consul reliquias exercitus Fuluiani conquisitas—fuere autem ad qu. Maximum filium ducere in Siciliam ad M. Ualerium proconsulem iussit, atque ab eo duas legionesinsula legiones minuerunt nec uiribus nec specie eius prouinciae praesidium; nam cum praeter egregie suppletas duas ueteres legiones transfugarum etiam Numidarum equitum peditumque magnam uim haberet, Siculos quoque qui in exercitu Epicydis aut Poenorum fuerant, belli peritos uiros, milites scripsit. ea externa auxili
Abbreviated transcription (Latin):
arum cepit. Ita repente exuit. antiquos mo¬
res ut nemo tota iuuentute hab̾etur pͥor
nec ꝓbatior pͥmorib patrum siuis pariter
alienis q eẽt. huiꝰ fame consensu elatus.
ad iustam fidutiam sui: rem intermissã
ꝑ multos annos ob indignitatem flami¬
num pͥorum repetiuit ut insenatum
introiret. Ingressum eum curiã cum.L.
lt cimꝰ p̃tor inde edigisset. Tr̃ . pł. appellauit.
siam̃. uetustum uissa sacerdotii repetebat.
datum id cum toga p̃texta⁊⁊ sella curuli.
⁊ flaminio ẽẽ. Pretor ñ exolitis uetustate an¬
nalium exemplis stare ius. s recentissime
cuiꝰq consuetudins usus ualebat. nec pa¬
trum. nec auoꝵ memoria dialem quẽquã
id ius usurpasse Tribunirem inertia flami¬
nũ oblittãtam ip̃is ñ sacerdotio damno fu¬
isse cum equum censuissent. ne ip̃o quidẽ
contratẽdente p̃tore magno ad sensu patrũ
plebis ue flam̃. in senatum introduxerunt

Expanded text:
arum cepit, ita repente exuit antiquos moarum cepit, ita repente exuit antiquos mores ut nemo tota iuuentute haberetur prior nec probatior primoribus patrum, suis pariter alienisque, esset. huius famae consensu elatus ad iustam fiduciam sui rem intermissam per multos annos ob indignitatem flaminum priorum repetiuit, ut in senatum introiret. ingressum eum curiam cum P. Licinius praetor inde eduxisset, tribunos plebis appellauit. flamen uetustum ius sacerdotii repetebat: datum id cum toga praetexta et sella curuli ei flamonio esse. praetor non exoletis uetustate annalium exemplis stare ius, sed recentissimae cuiusque consuetudinis usu uolebat: nec patrum nec auorum memoria Dialem quemquam id ius usurpasse. tribuni rem inertia flaminum oblitteratam ipsis, non sacerdotio damno fuisse cum aequum censuissent, ne ipso quidem contra tendente praetore, magno adsensu patrum plebisque flaminem in senatum introduxerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cum comitia. maximicurionis cum in lo¬
cum .m. emili. sacerdos crearet᷑. uetus excita¬
uerunt certam̃. patritiis negantib .t. ma¬
mili: atelli qui unus ex plebe petebat. ha¬
bendam rõnem ẽẽ quia nemo añ eum nͥ
ex patrib idsacerdotium habuisset. Tribu¬
ni appellati ad senatum reiecerunt. Senatꝰ
ppłi potestatem fecit. Ita pͥmus explebe cre¬
atus maximꝰ curio .c. mamilius atellus. Et
flam̃dialem inuitum augurari coegit .p.
liciniꝰ. pontifex maximus .c. ualerium. flac¬
cum decemiuroꝵ sacris facuindis creatuᷤ.
in locum .Q. mutii sceuole de mortui .c. leto¬
rius. causam inaugurare coacti flaminis.
libens reticiussem. ni ex mala fama in bo¬
namãtislet ob adolescentiã negligentem
luxuriosamq .c. flaccus. flam̃ captis .a .p. lici¬
nio pontifice maximo.erat .l. flacco frat ger¬
mano cognatisq aliis obeadem uitia inui-¬
sus. Is ut animum eiꝰ cura sacroꝵ ⁊ cerimoni¬

Expanded text:
 comitia maximi curionis, cum in lo comitia maximi curionis, cum in locum M. Aemili sacerdos crearetur, uetus excitauerunt certamen, patriciis negantibus C. Mamili Atelli , qui unus ex plebe petebat, habendam rationem esse quia nemo ante eum nisi ex patribus id sacerdotium habuisset. tribuni appellati ad senatum <rem> reiecerunt: senatus populi potestatem fecit: ita primus ex plebe creatus maximus curio C. Mamilius Atellus . et flaminem Dialem inuitum inaugurari coegit P. Licinius pontifex maximus C. Ualerium Flaccum ; decemuirum sacris faciundis creatus in locum Q. Muci Scaeuolae demortui C. Laetorius . causam inaugurari coacti flaminis libens reticuissem, ni ex mala fama in bonam uertisset. ob adulescentiam neglegentem luxuriosamque C. Flaccus flamen captus a P. Licinio pontifice maximo erat, L. Flacco fratri germano cognatisque aliis ob eadem uitia inuisus. is ut animum eius cura sacrorum et caerimoni
Abbreviated transcription (Latin):
uintie exercitum q quem .&. fuluiꝰ habuis
qͥntius obtineret. C. hostiliꝰ. ab .c. letorio ꝓ¬
.p̃r. ꝓuinciam ex̾citumq qui tũ iam arim¬
ni erat accipet. M. marcello. quib. cõs. rem
cannensis ex̾citus datus. eum q supplere ex
militib qui ex legionib. cñ. fuluii suꝑẽent
uissi. Conquisitos eos consules in siciliam
litabant. quiq ex p̃toris. eñ. fuluii ex̾citu
obsimilis iram fuge. missi eo ab senatu fu¬
erant .c. aurũculeio eedem in sardinia le¬
giones quib .p. manlius uolso eam ꝓuintiã
obtinuerat decrete .p. sulpitio eadem legiõe
eadem q classe macedoniam obtinẽ uissie.
ex sicilia tarentum ad .q. fabium. cõs mit¬
seu .l. cindum. seu .in. ualerium messalam.
Nec de hispania quicqͣm mutatum. nisi
qd̃ non in annuis scipioni silanoq. s donec
reuocati ab senatu forent ꝓrogatum imꝑi¬
um ẽ. Ita ꝓuintie ex̾citus q in eum annũ
partita. Imꝑia inter maioꝵ rerum curas¬

Expanded text:
uam exercitumque quem Q. Fuluius habuisset T. Quinctius obtineret: C. Hostilius ab C. Laetorio propraetore prouinciam exercitumque qui tum Arimini erat acciperet. M. Marcello quibus consul rem Cannensis exercitus datus, eumque supplere ex militibus qui ex legionibus Cn. Fului superessent iussi. conquisitos eos consules in Siciliam litabant quique ex praetoris Cn. Fului exercitu ob similis iram fugae missi eo ab senatu fuerant. C. Aurunculeio eaedem in Sardinia legiones quibus P. Manlius Uolso eam prouinciam obtinuerat decretae. P. Sulpicio eadem legione eademque classe Macedoniam obtinere iusso pex Sicilia Tarentum ad Q. Fabium consulem mitseu L. Cincium seu M. Ualerium Messallam uellet. nec de Hispania quicquam mutatum nisi quod non in annum Scipioni Silanoque, sed donec reuocati ab senatu forent prorogatum imperium est. ita prouinciae exercituumque in eum annum partita imperia. inter maiorum rerum curas
Abbreviated transcription (Latin):
ad scitas exposuit. Ex captiuis comꝑata hisfe¬
re congruentia queq in littĩs fuerant .m. ua¬
lerii. messale. maxime mouit patres bann¬
balis transitus in italiam. uir hannibali.
atq eius armis subsistentẽ. Productus⁊ in
contionẽ leluis. ea demum disseruit. Sẽnat᷑
decreuit .s. lelium primo quoq temꝑe cũ
quib uenerat nauib redire in hispaniã
iussit. Carthaginis expugnationẽ in hunc
annũ contuli multis auctorib haud segniꝰ
quosdam ẽẽ qui anno insequenti captam
tradidłint. Quod mͥ minus simile ẽ iñ insũ.
annũ integrũ scipionẽ nicħ gerundo in his¬
pania consumpsisse .Q. fabio. maximo uł
prouintia decreta. regionib tñ partitum
imꝑium. fabuis ad tarentum fuluiꝰ in lu¬
canis abruttiis rem gereret. M. claudio ꝓro¬
gatum in annũ imꝑium. p̃tores sortiti ꝓum¬
tias .c. hostiluis tubulus urb.l. ueturiꝰ. philo.
ꝑegrinam cum galliam .t. qͥntuis crispinꝰ

Expanded text:
adscitas exposuit; ex captiuis comperta iis feadscitas exposuit; ex captiuis comperta iis fere congruentia quae in litteris fuerant M. Ualeri Messallae . maxime mouit patres Hasdrubalis transitus in Italiam, uix Hannibali atque eius armis obsistentem. productus et in contionem Laelius eadem edisseruit. senatus decreuit; C. Laelium primo quoque tempore cum quibus uenerat nauibus redire in Hispaniam iussit. —Carthaginis expugnationem in hunc annum contuli multis auctoribus, haud nescius quosdam esse qui anno insequenti captam tradiderint, quod mihi minus simile ueri uisum est annum integrum Scipionem nihil gerendo in Hispania consumpsisse. Q. Fabio Maximo quinprouincia decreta, regionibus tamen partitum imperium: Fabius ad Tarentum, Fuluius in Lucanis ac Bruttiis rem gereret. M. Claudio prorogatum in annum imperium. praetores sortiti prouincias, C. Hostilius Tubulus urbanam, L. Ueturius Philo peregrinam cum Gallia, T. Quinctius Crispinus
Abbreviated transcription (Latin):
no suffecti. i censores hic annus habuit.L
ueturium philonẽ. ⁊ .p. licinium crassum
maximũ pontificem: crassus licinius. nec
consul nec p̃tor antesuerat quam censor ẽ
factũo ex edilitate gradum ad censuram
fecisset. hicensores neq senatum legerunt.
neq quicqͣm publice rei egerunt: Mors di¬
remit .l. ueturins. inr ilicimꝰ censura se ab¬
dicauit. Ediles curules. ueturius.⁊ .p. liciniꝰ
uarus. ludos romanos diem unũ instaura¬
runt. Ediles pleb̾.a. catius ⁊ .l. portuis licimꝰ
ex multaticio argento signa enea ad cetõs
deb̾e ⁊ludos ꝓtemꝑis huiꝰ coꝑia magnificice
apparatus fecerunt. Exitu anni huiꝰ die qͣr
leliꝰ. romam uenit. Isq cum agmine cap¬
tiuoꝵr ingresius urbem. magiũ concursũ
hominũ fecit. Postero die in senatum intro-¬
ductus. captam carthaginẽ caput hispanie
uno die. receptasq aliquot urbes que defeciᷤ¬
sent. que defecissent. nouasq in societatẽ

Expanded text:
no suffecti. no suffecti. Ueturium Philonem et P. Licinium Crassum , maximum pontificem. Crassus Licinius nec consul nec praetor ante fuerat quam censor est factus: ex aedilitate gradum ad censuram fecit. sed hi censores neque senatum legerunt neque quicquam publicae rei egerunt: mors diremit L. Ueturi ; inde et Licinius censura se abdicauit. aediles curules L. Ueturius et P. Licinius Uarus ludos Romanos diem unum instaurarunt: aediles plebei Q. Catius et L. Porcius Licinus ex multaticio argento signa aenea ad Cereris dedere et ludos pro temporis eius copia magnifici apparatus fecerunt. exitu anni huius C. Lael Romam uenit; isque cum agmine captiuorum ingressus urbem magnum concursum hominum fecit. postero die in senatum introductus captam Carthaginem caput Hispaniae uno die, receptasque aliquot urbes quae defecissent nouasque in societatem
Abbreviated transcription (Latin):
.p. gereretur. Itaq moram fieri comitiis
ñ placere.sonerdentiuo tribumis comita ba¬
philo.t. quintius. crispinus .c. hostiliꝰ. tubu¬
lus .c. aurũculeiꝰ. Magistratib in annũ cre-¬
atis .Q. fuluiuis. dictatura se ab dicauit. Extre¬
mo estatis huiꝰ. classis punica nauiũ .xl. cũ
p̃fecto hamilcare in sardiniam traiecta. ol¬
biensem pͥmo. dein. postqͣm ibi .p. manliꝰ
colso p̃tor cum exercitu apparuit. circum¬
acta iñ ad alterum insule latus. caralita¬
num agrum uastauit: icum preda omĩs
genĩs in affricam redit. Sãcerdotes romam
eo anno mortui aliquot suffectiq .s. serui¬
lius. pontisex factus in locum .t. otacilii.
in locum. t. otacilii. crassi. decem uiri itẽ
sacris faciẽdis ĩloc̃.t. sẽpnii .t. f. longi .t. semp¬
mꝰ .c.f. longui. suffectus. in. martius. rex sa¬
croꝵ mortuus ẽ . ⁊.in. emiliꝰ. papꝰ. maximꝰ
curio neq in eoꝵ locum sacerdotes eo an¬

Expanded text:
publica gereretur; itaque moram fieri comitiis publica gereretur; itaque moram fieri comitiis non placere. concedentibus tribunis, comitia haPhilo , T. Quinctius Crispinus , C. Hostilius Tubulus , C. Aurunculeius . magistratibus in annum creatis Q. Fuluius dictatura se abdicauit. extremo aestatis huius classis Punica nauium quadraginta cum praefecto Hamilcare in Sardiniam traiecta, Olbiensem primo, dein postquam ibi P. Manlius Uolso praetor cum exercitu apparuit circumacta inde ad alterum insulae latus Caralitanum agrum uastauit, et cum praeda omnis generis in Africam redit. sacerdotes Romani eo anno mortui aliquot suffectique. C. Seruilius pontifex factus in locum T. Otacili Crain locum T. Otacili Crassi . decemuir item sacris faciundis in locum Ti. Semproni C. f. Longi Ti. Sempronius Ti. f. Longus suffectus. M. Marcius rex sacrorum mortuus est et M. Aemilius Papus maximus curio; neque in eorum locum sacerdotes eo an
Abbreviated transcription (Latin):
preter qͣm ipsuis ratio hab̾et᷑ comitiis se
moram ñ facẽ Dictator causam comitioꝵ
auctoritate senatus plebisscito exempli tu¬
tabatur. Namq cñ. seruilio. cõs. cũ .c. fla¬
miniꝰ alter consul ad trasimẽnũ cecidisset.
ex auctoritate patrum ad plebem latum.
plebemq sciuisse. ut quo ad bellum in ita¬
lia eẽt. ex his qui consules fuissent. quos et
quotiẽs uellet resiciendi. cõs ppło ius ẽẽt. erẽ¬
plũ q eam rẽ se habere uetũ .l. postumii me¬
gelli qui int̃ rex his comitiis que ip̃e habuis¬
set. cõs. cum .c. unio bubulo creatus ẽẽt. re¬
cens .a. fabii. quis continuari consulatũ
nͥid bono publico fieret profecto nũquã q̃¬
sisset. Hisorationib cum du certatum eẽt.
postremo ita inter dictatorẽ ac tͥbunos con¬
uenit. ut eo quod censuisset senatus stare¬
tur. Parrib id tempꝰ rei. pͣ uisum ẽ. ut per
ueteres ⁊ exꝑtos belliq ꝑitos imꝑatores. res.

Expanded text:
praeterquam ipsius ratio haberetur, comitiis se praeterquam ipsius ratio haberetur, comitiis se moram non facere. dictator causam comitiorum auctoritate senatus, plebis scito, exemplis tutabatur: namque Cn. Seruilio consule cum C. Flaminius alter consul ad Trasumennum cecidisset, ex auctoritate patrum ad plebem latum plebemque sciuisse ut, quoad bellum in Italia esset, ex iis qui consules fuissent quos et quotiens uellet reficiendi consules populo ius esset; exemplaque in eam rem se habere, uetus L. Postumi Megelli , qui interrex iis comitiis quae ipse habuisset consul cum C. Iunio Bubulco creatus esset, recens Q. Fabi , qui sibi continuari consulatum nisi id bono publico fieret profecto nunquam sisset. his orationibus cum diu certatum esset, postremo ita inter dictatorem ac tribunos conuenit ut eo quod censuisset senatus staretur. patribus id tempus rei publicae uisum est ut per ueteres et expertos bellique peritos imperatores res
Abbreviated transcription (Latin):
ad .in. claudiũ mittendas censuerunt. ut
deserte ab collega rei .p. subueniret. diceret¬
q quẽ ppłs iussisset dictatorẽ. Ita a claudio
cõs.&. fuluius dictator dictus: ⁊ exeodem pleb
Setoriab .&. fuluno dictatore .ꝓ liciniꝰ eraslusꝰ
pontifex maximus. magister equitum dictus :.
Dictator postqͣm romam uenit .c. semꝑniũ
plesum legatum quẽ ad capuam habuerat:
inetruriam prouinciã adexcitum misit in lo¬
cum .c. calpurmͥ p̃toris quẽ ut capue ex̃citui¬
q suo p̾eẽt littĩs excitauit. Ip̃e comitia in quẽ
diem pͥmũ potuit dixit. que certamine in tri¬
bunos dictatorem q iniecto ꝑfici ñ potuerãt.
galeria iunioꝵ q̃ sorte prerogatiua erat . Q.
fuluium .⁊.q. fabiuim. cõs. dixerant. eodẽq
tũ continuari satis ciuile ẽẽ aiebant. ⁊ mul¬
to fedioris exempli eũ ip̃m creariqui comi¬
tia haberet. Itaq si suum nom̃ dictator ac¬
ciperet se comitiis intercessuros. Si aliorũ

Expanded text:
ad M. Claudium mittendas censuerunt ut ad M. Claudium mittendas censuerunt ut desertae ab collega rei publicae subueniret diceretque quem populus iussisset dictatorem. ita a M. Claudio consule Q. Fuluius dictator dictus, et ex eodem plebis scito ab Q. Fuluio dictatore P. Licinius Crassus pontifex maximus magister equitum dictus. dictator postquam Romam uenit, C. Sempronium Blaesum legatum quem ad Capuam habuerat in Etruriam prouinciam ad exercitum misit in locum C. Calpurni praetoris, quem ut Capuae exercituique suo praeesset litteris exciuit. ipse comitia in quem diem primum potuit edixit; quae certamine inter tribunos dictatoremque iniecto perfici non potuerunt. Galeria iuniorum, quae sorte praerogatiua erat, Q. Fuluium et Q. Fabium consules dixerat, eodemque tum continuari satis ciuile esse aiebant et multo foedioris exempli eum ipsum creari qui comitia haberet; itaque si suum nomen dictator acciperet, se comitiis intercessuros: si aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ comitioꝵ habendoꝵ causa dicri extim¬
plo in ꝓuntiam redeundũ. Illa disceptatio
tenebat. quo ᷤ consul in sicilia se .m. ualeriũ
messalam qui tum classi p̃eẽt dictatorem dic¬
turum ẽẽ aiebat. Patres extra romanũ agrũ¬
eum aũt in italia terminari. negabant dic¬
tatorẽ dici posse .m. lucretius. tr̃ pł. cum de
eare consuleret. Ita decreuit senatus. ut. cõs.
priusqͣm ab urbe discedẽt. ppłm rogaret.
quem dictatorem dici placeret. eumq quẽ
ppłs ussisset diceret dictatorem Si cõs no¬
luisset: p̃tor ppłm rogaret. Sinehis quidẽ
nellet: tum tͥbuni ad plebem frerrent. cum
cõs. se ppłm rogaturũ negassent. quod sue
potestatis eẽt. p̃toremq uetuisset rogare. Tr̃.
pł. rogarunt plebesq sciuit it .Q. fuluiꝰ qͥ tũ
ad capuã erat dictator diceret᷑. S quodie id
plebis concilium futurũ erat. cõs. clam noc¬
te insiciliam abiit. Destitutiq patres littãs

Expanded text:
tore comitiorum habendorum causa dicto extemtore comitiorum habendorum causa dicto extemplo in prouinciam redeundum. illa disceptatio tenebat quod consul in Sicilia se M. Ualerium Messallam qui tum classi praeesset dictatorem dicturum esse aiebat, patres extra Romanum agrum—eum autem Italia terminari—negabant dictatorem dici posse. M. Lucretius tribunus plebis cum de ea re consuleret, ita decreuit senatus ut consul priusquam ab urbe discederet populum rogaret quem dictatorem dici placeret, eumque quem populus iussisset diceret dictatorem; si consul noluisset, praetor populum rogaret; si ne is quidem uellet, tum tribuni ad plebem ferrent. cum consul se populum rogaturum negasset quod suae potestatis esset, praetoremque uetuisset rogare, tribuni plebem rogarunt, plebesque sciuit ut Q. Fuluius , qui tum ad Capuam erat, dictator diceretur. sed quo die id plebis concilium futurum erat, consul clam nocte in Siciliam abiit; destitutique patres litteras
Abbreviated transcription (Latin):
ħ rome gerunt᷑ : in. ualerius. qͥnquaginta
nauib cum ante lucem ad affricam accessis-¬
set inꝓuiso magrum uticensem ascensionẽ
fecit. Cumq late depplatus multis mortalib
c̃alia oĩsgenĩs cũ alia preda captis ad naues re¬
dit: ⁊ ad siciliam transmisit. tertio decimo
die qͣm profectus inde hylibeum reuectus
et captuns questione habita. hec comptacõ¬
suliq leuino omnia ordine ꝑscripta ut sciret
cum massinissa galefilio acerrimo uiuene.
carthagine ẽẽ ⁊ alios ꝑ totam affricam mili¬
tes mercede deduci qui in hispaniam ad has¬
orubalem traicerent᷑. ut his qͣm maximo exer¬
citu pͥmo quoq temꝑe in italiam transgres¬
sus uingeret se hannibali in eopositam uic¬
toriam credere carthaginienses classem p̃ter-¬
ea ingentem appari ad siciliam repetendam:
eamq se credere breui traiecturam. hec reci¬
tata aconsule ita mouere senatum. ut ñ ex¬
pectanda comitia consił censerent. s dicta¬

Expanded text:
haec Romae geruntur, M. Ualerius quinquaginta haec Romae geruntur, M. Ualerius quinquaginta nauibus cum ante lucem ad Africam accessisset, improuiso in agrum Uticensem escensionem fecit; eumque late depopulatus multis mortalibus cum alia omnis generis praeda captis ad naues redit et ad Siciliam tramisit, tertio decimo die quam profectus inde erat Lilybaeum reuectus. ex captiuis quaestione habita haec comperta consulique Laeuino omnia ordine perscripta ut sciret cum Masinissa, Galae filio, acerrimo iuuene, Carthagine esse, et alios per totam Africam milites mercede conduci qui in Hispaniam ad Hasdrubalem traicerentur, ut is quam maximo exercitu primo quoque tempore in Italiam transgressus iungeret se Hannibali; in eo positam uictoriam credere Carthaginienses; classem praeterea ingentem apparari ad Siciliam repetendam eamque se credere breui traiecturam. haec recitata a consule ita mouere senatum ut non exspectanda comitia consuli censeret, sed dicta
Abbreviated transcription (Latin):
catio diem rome ad omnia puluinaria alte¬
rum in capenati agro ad feronie lucum in¬
dicta. Marchus ualeriꝰ cõs. littĩs ex̾citus ꝓuin¬
tia ex̾cituq mandato cintio p̃tori. m. ualerio
messala p̃fecto classis cum parte nauium
in affrram p̃datum simul specl̃atum que
ppłs carthaginiensis ageret pararetq misso:
ip̃e .x. nauib romam profectus cum prosꝑe
ꝑueniss. senatum extimplo habuit. Ubi de
sus reb gestis cõmemorauit cum annos ꝓpe
se. neminem carchaginiensẽ in sicilia ẽẽ. ne
ñ eẽ. om̃s in urbes. in agros suos reductos. ara
re desertam recoli terram tandem frugiferã
ip̃is cultorib ppło q .r. pace acbello fidissims̃
annone subsidium. Exin mutine ⁊ si quoꝵ
introductis. honores omnib ad exsoluen¬
dam fidem a consule habiti. Mutines etiã
cuus romanus factus rogatione ab. tr̃. pł. ex
auctoritate patrum ad plebem lata. Dum

Expanded text:
catio diem unum Romae ad omnia puluinaria, altecatio diem unum Romae ad omnia puluinaria, alterum in Capenati agro ad Feroniae lucum indicta. M. Ualerius consul litteris excitus, prouincia exercituque mandato L. Cincio praetori, M. Ualerio Messalla praefecto classis cum parte nauium in Africam praedatum simul speculatumque quae populus Carthaginiensis ageret pararetque misso, ipse decem nauibus Romam profectus cum prospere peruenisset, senatum extemplo habuit, ubi de suis rebus gestis commemorauit: cum annos prose. neminem Carthaginiensem in Sicilia esse; nemnt, omnes in urbes, in agros suos reductos arare, serere; desertam recoli terram, tandem frugiferam ipsis cultoribus populoque Romano pace ac bello fidissimum annonae subsidium. exim Muttine, et si quant in senatum introductis honores omnibus ad exsoluendam fidem a consule habiti. Muttines etiam ciuis Romanus factus, rogatione ab tribunis plebis ex auctoritate patrum ad plebem lata. dum
Abbreviated transcription (Latin):
reges .mn. attilus .i . in. acilius. legati ad cõ¬
memorandam renouandamq amicitiã
missi. dona tulere regi. togam ⁊ tunicam
purpuream cum sella eburnea. Regine
pallam pictam cum amicło purpureo.
Multa ea estate qua hec facta sunt expro¬
pinquis urbib agrisq nunciata sunt pro¬
digia. Tuscłi agnumcum ubere lactenti
natum. Iouis edis culm̃ fulmine ictum ac
ꝓpe omni tecto nudatũ. hisdem ferme die¬
b agname ternam añportam ictam di¬
em ac noctem sine ullo ignis alim̃to arsis¬
se:⁊ aues ⁊ ad competum agnaninũ in lu¬
codiane nidos in arborib reliquisse. Ter¬
raciie mmare haud procus portiui. anguelis
nitudinis mire lasciuientiũ piscienum modo
exultasse. Tarquiniis porcum cũ ore huma¬
no genitum. Et in agro capenate ad lucum
ferome . iiiͬ. signa sanguine multo diem ac
noctera sudasse. hec prodigia hostiis maio¬
rib procurata decreto pontificum. ⁊ suppli¬

Expanded text:
reges M. Atilius et M'. Acilius , legati ad comreges M. Atilius et M'. Acilius , legati ad commemorandam renouandamque amicitiam missi, dona tulere, regi togam et tunicam purpuream cum sella eburnea, reginae pallam pictam cum amiculo purpureo. multa ea aestate qua haec facta sunt ex propinquis urbibus agrisque nuntiata sunt prodigia: Tusculi agnum cum ubere lactenti natum, Iouis aedis culmen fulmine ictum ac prope omni tecto nudatum; iisdem ferme diebus Anagniae terram ante portam ictam diem ac noctem sine ullo ignis alimento arsisse, et aues ad compitum Anagninum in luco Dianae nidos in arboribus reliquisse; Tarracinae in mari haud procul portu angues magnitudinis mirae lasciuientium piscium modo exsultasse; Tarquiniis porcum cum ore humano genitum, et in agro Capenate ad lucum Feroniae quattuor signa sanguine multo diem ac noctem sudasse. haec prodigia hostiis maioribus procurata decreto pontificum; et suppli
Abbreviated transcription (Latin):
eum littere uissu senatus ab .l. mallio p̃tore
urbis misse. Cum littĩ consuł .in. marcelli ut
exhis nosceret que causa patrib eum potius
quam collegam reuocandi exprouintia ẽet.
Co fere tempore legati ab regespͥhace romã
niensib fecisset memorantes regem nec ini¬
micitiorẽ ulli ppło qͣm carchaginiensi nec
amiciorem quam romano ẽẽ affirmabant.
Mississe antea legatos hispaniam ad. cñ. ⁊
publium cornelios imꝑatores romanos nc̃
ab ip̃o uelut fonte petere romanã amiciti¬
am uoluisse. Senatus ñ legatis mͦbenigne
respondit s uip̃e legatoscum donis ad regẽ
misit .l. genutium poetilium .p. popilliũ.
donatulere togam: ⁊ tunicam purpuream.
sellam eburneam. pateram ex .i. pondo au¬
rifactam. Protinus ⁊ alios affrice regłos uis¬
si adire. his quoq que darentur portatato¬
ge p̃texte ⁊ terne pondo patere auree.⁊ ale¬
xandriam ad ptholomeum ⁊ cleopatrã

Expanded text:
eum litterae iussu senatus ab L. Manlio praetore eum litterae iussu senatus ab L. Manlio praetore urbano missae cum litteris consulis M. Marcelli , ut ex iis nosceret quae causa patribus eum potius quam collegam reuocandi ex prouincia esset. eo fere tempore legati ab rege Syphace Romamrthaginiensibus fecisset, memorantes: regem nec inimiciorem ulli populo quam Carthaginiensi nec amiciorem quam Romano esse adfirmabant; misisse eum antea legatos in Hispaniam ad Cn. et P. Cornelios imperatores Romanos: nunc ab ipso uelut fonte petere Romanam amicitiam uoluisse. senatus non legatis modo benigne respondit, sed et ipse legatos cum donis ad regem misit, L. Genucium , P. Poetelium , P. Popillium . dona tulere togam et tunicam purpuream, sellam eburneam, pateram ex quinque pondo auri factam. protinus et alios Africae regulos iussi adire; iis quoque quae darentur portata, togae praetextae et terna pondo paterae aureae. et Alexandream ad Ptolomaeum et Cleopatram
Abbreviated transcription (Latin):
te in sequenti hannibal silentio mouit ca¬
stra. in apuliam abiit. Marcellus ubi lux
fugam hostium aꝑuit. sauciis cum p̃sidio
modico nuministro relictos. p̃positoq his
tit sequi. Aduenusiam adeptus eum ẽ. Ibi
ꝑdies aliquot cum abstationib ꝓcursaret᷑.
mixta equitum peditumq tumultuosa
magis prelia qͥa id maluerant. atellanis¬
galatiam migrare uissit traducti int̃ mul¬
tas magnasq res. que nunc scde. nunc ad¬
uerse occultabant cogitationes hominũ.
ne tarentine quidem arcis excidit memoria:
ogulmiꝰ ⁊ .p. aquiluus in etruriam legati ad
frum̃tũcoem̃dũ ꝙ tharẽtũ portaret᷑ ꝓfecti ⁊
rium instabat tempus. S littere marcelli
negantis de re .p. eẽ uestigium abscedi abhã¬
marcellũ tum maxime res agentem a bel¬
lo auocarent. aut in annũ. cẽs. dẽeent. Op¬
tinum uilum ẽ qͣmnquam erta italiã cẽt ua¬
lerium potius consulem ex sicilia reuocari. Ad

Expanded text:
te insequenti Hannibal silentio mouit cate insequenti Hannibal silentio mouit castra et in Apuliam abiit. Marcellus, ubi lux fugam hostium aperuit, sauciis cum praesidio modico Numistrone relictis praepositoque iis tit sequi. ad Uenusiam adeptus eum est. ibi per dies aliquot cum ab stationibus procursaretur, mixta equitum peditumque tumultuosa magis proelia qCalatiam migrare iussis, traducti. inter multas magnasque res, quae nunc secundae, nunc aduersae occupabant cogitationes hominum, ne Tarentinae quidem arcis excidit memoria. M. Ogulnius et P. Aquilius in Etruriam legati ad frumentum coemendum quod Tarentum portaretur profecti, et rium instabat tempus; sed litterae Marcelli, negantis e re publica esse uestigium abscedi ab Hanulem tum maxime res agentem a bello auocarent aut in annum consules deessent. optimum uisum est, quamquam extra Italiam esset, Ualerium potius consulem ex Sicilia reuocari. ad
Abbreviated transcription (Latin):
neret. posuit castra. Addidit ⁊ aliã fidentis
sp̃em quod pͥor in aciem eduxit. Nec detrãc¬
tauit hannibal ut signa portis efferri ui¬
oit. Ita tam̃ aciem instruxerunt ut penꝰ
dextrum cornu in colle erigeret. romani
sinstrum ad oppidum applicarent. Ab ho
ra tertia. cum ad noctem pugnam exten¬
dissent. fesseq pugnando pͥme acies ẽẽnt¬
ab romans p̃na legior ⁊cetraala ab han¬
nibale hispani milites effunditur baliares.
Clephanti qͦ cõmisso iam certamine in pre-¬
lium acti. Dui pugna neutro indinata ste
subiit. Et apud hostes integͥ a fessis pugnam
accepere. Nouum atq atrox prelium extã
segni repente exarsit. recentib aninis cor¬
poris: ⁊ nox inc̾tam uictoriam diremit pug¬
nanteᷤ. postero die romani ab sole orto ĩmul¬
tum diei stetere in acie. Ubi nemo hostium
adu̾sus prodiit. spolia ꝑ otium legere.⁊ con¬
gestos in unum locum cremauere suos Noc¬

Expanded text:
neret, posuit castra. addidit et aliam fidentis neret, posuit castra. addidit et aliam fidentis speciem, quod prior in aciem eduxit; nec detractauit Hannibal, ut signa portis efferri uidit. ita tamen aciem instruxerunt ut Poenus dextrum cornu in collem erigeret, Romani sinistrum ad oppidum adplicarenra tertia cum ad noctem pugnam extendissent, fessaeque pugnando primae acies eab Romanis prima legio et dextra ala, ab Hannibale Hispani milites et funditores Baliares, elephanti quoque commisso iam certamine in proelium acti; diu pugna neutro inclinata stetsubit, et apud hostes integri a fessis pugnam accepere. nouum atque atrox proelium ex iam segni repente exarsit, recentibus animis corporibusque; sed nox incerta uictoria diremit pugnantes. postero die Romani ab sole orto in multum diei stetere in acie; ubi nemo hostium aduersus prodit, spolia per otium legere et congestos in unum locum cremauere suos. noc
Abbreviated transcription (Latin):
qͦt cesa meo p̃lio milia sunt. quis ꝓcerto ad
inueniam: castris p̃daq uictor potitur.
herdoneam quia ⁊ defecturam fuisse ad
romanos compit. neq mansuram infide.
si iñ abscessisset multitudine omni metapõ¬
to ac churios traducta incendit. Occidit pͥn¬
cipes qui cum fuluo colloquia occulta ha¬
biuisse comꝑti sunt. Romani qui ex canta
clade euaserant diu̾sis itinĩb eĩsi ad mar¬
cellum consulem in samnium ꝑfugerunt.
Marcellus nich ad modũ tanta clade territꝰ.
littĩs rome ad senatum deduce ac exercitu
ad herdoneam amisso scribit. Ceterum e¬
undem se qui post cannensem pugnam.
ferocem uictoria hannibalem contudisset.
ire adu̾sus eum breuem illi letitiam qua
exultet facturum. Et rome quidẽ cum luc¬
tus ingens exp̃terito. tum timor in futu¬
rumerat. Consulex sammo lucanos trans¬
gressus. ad numistronẽ in conspectu han-¬
nibalis loco plano cum penus collem te-¬

Expanded text:
quot caesa in eo proelio milia sint, quis pro certo adfquot caesa in eo proelio milia sint, quis pro certo adfinueniam? castris praedaque uictor potitur. Herdoneam, quia et defecturam fuisse ad Romanos comperit nec mansuram in fide, si inde abscessisset, multitudine omni Metapontum ac Thurios traducta, incendit: occidit principes qui cum Fuluio conloquia occulta habuisse comperti sunt. Romani qui ex tanta clade euaserant diuersis itineribus semermes ad Marcellum consulem in Samnium perfugerunt. Marcellus nihil admodum tanta clade territus litteras Romam ad senatum de duce et exercitu ad Herdoneam amisso scribit: ceterum eundem se, qui post Cannensem pugnam ferocem uictoria Hannibalem contuderit, ire aduersus eum, breuem illi laetitiam qua exsultet facturum. et Romae quidem cum luctus ingens ex praeterito, tum timor in futurum erat: consul ex Samnio in Lucanos transgressus ad Numistronem in conspectu Hannibalis loco plano, cum Poenus collem te