comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum boni consequant᷑ populi
xp̃iani.si in p̃sentibus malis. n
eis desit presentia ministroꝵ
xp̃i. Quoꝵ uides etiã quantum
obsit absentia. dum sua quer̃
non que iħu xp̃i: nec habent
illam de qua dictum ẽ. nonqͣ¬
rit que sua sunt: nec imitand̃
eum qui dixit. ñ querens qͦ
michi utile est. s quod mulq
ut salui fiant. Qui etiã ꝑseci¬
toris principis illius insidias
non fugisset. nͥ se aliis quibis¬
quib necessariꝰ erat. seruare uolu¬
isset : ꝓpter quod ait. Compellor
autem ex duob concupiscenti¬
am habens dissolui &e cum xp̃o¬
esse. multo enĩ magis optimũ:
manere autẽ in carne necessa¬
rium ꝓpter uos. Hic fortasse qͥs
dicat. ideo fugere debere dei mi¬
nistros. talib ĩminentib malis :
ut se ꝓ utilitate ecclesie tempo¬
rib tranqͥllioribus seruent::
Recte hoc fit a quibusdã quan
do ñ desunt alii. ꝑ quos supplea¬
tur eccłiasticum ministerium.
ne ab om̃ib deseratur:. quod fe¬

Expanded text:
tum boni consequantur populi tum boni consequantur populi Christiani, si in praesentibus malis non eis desit praesentia ministrorum Christi. quorum uides etiam quantum obsit absentia, dum sua quaerunt, non quae Iesu Christi. nec habent illam, de qua dictum est: Non quaerit, quae sua sunt, nec imitantur eum, qui dixit: Non quaerens, quod mihi utile est, sed quod multis, ut salui fiant. qui etiam persecutoris principis illius insidias non fugisset. nisi se aliis. quibus necessarius erat, seruare uoluisset, propter quod ait: Compellor autem ex duobus concupiscentiam habens dissolui et esse cum Christo, multo magis optimum; manere in carne necessarium propter uos. Hic forte quis dicat ideo debere dei ministros fugere talibus imminentibus malis, ut se pro utilitate ecclesiae temporibus tranquillioribus seruent. recte hoc fit a quibusdam. quando non desunt alii, per quos suppleatur ecclesiasticum ministerium, ne ab omnibus deseratur, quod fe
Abbreviated transcription (Latin):
action¶mid eo solationem.
& sacramtoꝵ eenfectionem et
erogatione. Ubi si ministri de¬
sint. quantũ exitiũ sequit᷑ qͥ
de isto scło uł non regenerati
exeunt uł ligati᷑. Quantꝰ ẽ etiã
luctus fidelium suoꝵ qͥ eossecũ
in uite et̾ne reqͥe non habebunt
quantꝰ deniq gemitus om̃ium
& quoꝵdã quanta blasphemia.
de absentia ministerioꝵ & mini¬
stroꝵͦ Vide quid faciat maloꝵ
temporaliũ timor. & quanta in
eo sit adqͥsitio maloꝵ eternoꝵ
Si autẽ ministri assint ꝓuiribus
quas eis dñs subministrat. om¬
nib subuenit᷑. alii baptizant᷑.
alii reconciliantur: nulli dn̾iei
corporis cõmunione fraudant᷑
Om̃s consolantur: edificant᷑: ex hos¬
tantur ut dm̃ rogent. qui po¬
tens ẽ omĩa que tument᷑ auertes¬
re. Parati ad utrũq: ut si ñ po¬
test ab eis calix iste transire.fi¬
at uoluntas eius qui mali aliqͥ
ñ pocest uelle. Certe iam uides.
quod te scripseras ñ uidere: qnͣ¬

Expanded text:
actionem omnibus consolationem actionem omnibus consolationem et sacramentorum confectionem et erogationem? ubi si ministri desint, quantum exitium sequatur eos, qui de isto saeculo uel non regenerati exeunt uel ligati? quantus est etiam luctus fidelium suorum. qui eos secum in uitae aeternae requiem non habebunt! quantus denique gemitus omnium et quorundam quanta blasphemia de absentia ministeriorum et ministrorum! uide, quid faciat malorum temporalium timor et quanta in eo sit adquisitio malorum aeternorum. si autem ministri adsint. pro uiribus, quas eis dominus subministrat, omnibus subuenitur: alii baptizantur, alii reconciliantur, nulli dominici corporis communione fraudantur, omnes consolantur, aedificantur, exhortantur, ut deum rogent, qui potens est omnia, quae timentur, auertere, parati ad utrumque, ut, si non potest ab eis calix iste transire, fiat uoluntas eius, qui mali aliquid non potest uelle. Certe iam uides, quod te scripseras non mdere, quan
Abbreviated transcription (Latin):
si mente seruat᷑. qm̃ nec in car¬
ne uiolatur. quando uoluntã
patientis sua turpit̾ carne ñ
utitur: s sine consensione to¬
lerat qͦd alius oꝑatur. Magis time¬
amus ne lapides uiui extinguant᷑
deserentib nobis: quã ne lapide̾
& ligna terrenoꝵ edificioꝵ in¬
cendantur p̃sentib nobis. Ma¬
gis timeamus ne membra cor¬
poris nr̃i destituta sꝑitali uic¬
tu necentur: quã membra cor¬
poris nr̃i oppressa hostili un¬
petu torqueantur. Non quia
ista ñ sint uitanda cum pos¬
sint. s quia potius ferenda st̃.
quando uitari sine impietate
non possunt: nisi forte quiͦquã
contenderit ñ esse ministrũ un¬
pium. qui tunc subtrahit mi¬
nisterium. pietati necessariũ
quando magis ẽ necessarium.
nec ẽ potestas ulla fugiendiͥ
quantꝰ in eccła fieri soleat
ab utroq sexii. atq ab om̃i
etate concursus : Aliis baptis¬
mũ siagicantib. aliis reconeili¬
ationͣ aliis t̃ penitentie ipsiꝰ

Expanded text:
si mente seruatur, quoniam nec in carsi mente seruatur, quoniam nec in carne uiolatur, quando uoluntas patientis sua turpiter carne non utitur, sed sine consensione tolerat, quod alius operatur; magis timeamus, ne lapides uiui extinguantur deserentibus nobis, quam ne lapides et ligna terrenorum aedificiorum incendantur praesentibus nobis; magis timeamus, ne membra corporis Christi destituta spiritali uictu necentur, quam ne membra corporis nostri oppressa hostili impetu torqueantur, non quia ista non sunt uitanda, cum possunt, sed quia potius ferenda sunt, quando uitari sine impietate non possunt, nisi forte quisquam contenderit non esse ministrum impium, qui tunc subtrahit ministerium pietati necessarium, quando magis est necessarium. nec est potestas ulla fugiendi, quantus in ecclesia fieri soleat ab utroque sexu atque ab omni aetate concursus aliis baptismum flagitantibus aliis reconciliationem aliis etiam paenitentiae ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
apostatas esse ꝑsuasit: quibꝰ co¬
aidianũ misterium dñici cor¬
poris defuit: & ꝑibit infirmus
in tua ñ conscientia s ignoran
re. s formidine suꝑantur. qͣ re
non potiꝰ contra suũ timorem
dũo miserante atq adiuuante
fortit̾ dimicant. ne mala sine
comꝑatione grauiora. que mul¬
to amplius sunt tremenda con¬
tingant: Fit hoc ubi dei ca¬
ritas flagrat: non mundi cupi¬
ditas fumat. Caritas enĩ dicit.
Quis infirmat᷑ & ego non infir¬
mor: Quis scandalitatur: &e ego
non uror: S caritas ex deo est.
Oremus ergo ut ab illo detur a
quo iubeturꝰ & ꝑ hanc magis
timeamꝰ. ne oues xp̃i sp̃ualis
nequitie gladio in corde. quã
ne ferro in corpore trucident᷑.
ubi quandocũq quocũq mor¬
tis genere morituri sunt. Ma¬
gis timeamꝰ. ne sensu interiore
corrupto pereat castitas fidei.
quã ne femine uiolenter con¬
stuprentur in carne. qͥa uio¬
lentia ñ uiolatur pudicitia.

Expanded text:
apostatas esse persuasit, quibus coapostatas esse persuasit, quibus cotidianum ministerium dominici corporis defuit, et peribit infirmus in tua non scientia sed ignorantre, sed formidine superantur, quare non potius contra suum timorem domino miserante atque adiuuante fortiter dimicant, ne mala sine comparatione grauiora, quae multo amplius sunt tremenda, contingant? fit hoc, ubi dei caritas flagrat. non mundi cupiditas fumat. caritas enim dicit: Quis infirmatur et non ego infirmor? quis scandalizatur et non ego uror? sed caritas ex deo est oremus ergo, ut ab illo detur, a quo iubetur. et per hanc magis timeamus, ne oues Christi spiritalis nequitiae gladio in corde, quam ne ferro in corpore trucidentur. ubi quandocumque quocumque mortis genere morituri sunt; magis timeamus, ne sensu interiore corrupto pereat castitas fidei, quam ne feminae uiolenter constuprentur in carne, qua uiolentia non uiolatur pudicitia,
Abbreviated transcription (Latin):
superiꝰ disputaui. tunc de locis
in quib sumus p̃mente ꝑsecu¬
tione fugiendum ẽẽ xp̃i minis¬
tris. quando ibi aut plebs. xp̃i
ñ fuerit cuiministretur aut
potest impleri ꝑ alios necessariũ
ministerium. quib eadẽ ñ est cau¬
sa fugiendi. sic̃ in sporta submis¬
sus quod supͣ memoraui fugiit
apłs. cum a ꝑsecutore ipse ꝓprie
quereret᷑ : Aliis utiq necessitatẽ
similem ñ habentib a quib illic
ministeriũ absit ut desereret᷑
eccłie. sic̃ fugit sc̃s athanasius.
alexandrinus ep̃c. cum eũ spe¬
cialit̾ app̾hendere. constantius
cuꝑet imꝑator: nequa quã a ce¬
teris ministris. deserta plebe ca¬
cholica. que in alexandria com¬
manebat. Cum autẽ plebs ma¬
net & ministri fugiunt. ministe¬
riũq subtrahit᷑: quid erit nisi
mercennarioꝵ illa fuga dãpna¬
bilis. quib ñ est cura de ouibꝰs
heniet enĩ lupus non homo s
diabolus. qui plerũq fideles

Expanded text:
superius disputaui, tunc de locis, superius disputaui, tunc de locis, in quibus sumus, premente persecutione fugiendum esse Christi ministris, quando ibi aut plebs Christi non fuerit. cui ministretur, aut potest impleri per alios necessarium ministerium, quibus eadem non est causa fugiendi, sicut in sporta submissus. quod supra memoraui, fugit apostolus, cum a persecutore ipse proprie quaereretur, aliis utique necessitatem similem non habentibus, a quibus illic ministerium absit uticut fugit sanctus Athanasius, Alexandrinus episcopus, cum eum specialiter adprehendere Constantius cuperet imperator, nequaquam a ceteris ministris deserta plebe catholica, quae in Alexandria commanebat? cum autem plebs manet et ministri fugiunt ministeriumque subtrahitur, quid erit, nisi mercennariorum illa fuga damnabilis, quibus non est cura de ouibus? ueniet enim lupus. non homo sed diabolus, qui plerumque fideles
Abbreviated transcription (Latin):
redderent. Non enĩ quisquam
est qͥ dicat ministros manere
oportere: ubi iam ñ fuerint qͥb
necesse sit ministrare. Ita quidẽ
scĩ ep̃i qui de hispania ꝓfuge¬
runt. priꝰ plebib partim fuga
res illic manentib ꝓpter quos
manerent: sub eoxdem ꝑieu¬
loꝵ densitate manserunt. Et
si aliqui deseruerunt plebes
suas: hoc ẽ quod dicimꝰ fieriñ
debere. Neq enĩ tales docti auc¬
toritate diuina. s humano uel
errore decepti. uł timore sunt
uicti. Cur enim sibi putant in¬
different̾ obtemꝑandũ ẽẽ p̃cep¬
to: ubi legunt de ciuitate in ei¬
uitatem esse fugiendũ: & m̾cen¬
narium ñ exorent. qui uides
lupũ uenientem &e fugit. qm̃
ñ ÷ ei cura de ouibuse Cur non
istas dnicas duas uerasq sen¬
tentias. unã scilicet ubi fugi
sinit᷑ aut iubet᷑. altera ubi arguit᷑
atq culpatur. sic intelligere stu¬
dent. ut int̾ se reꝑiantur ñ esse
contͣrie sic̃ non sunt : Et hoc qͦ
modo reꝑitur. nͥ attendat᷑ qd̾ iam

Expanded text:
redderent; non enim quisquam est. qui dicat ministros manere oportere, ubi iam non fuerint, quibus necesse sit ministrare. ita quidam sancti episcopi de Hispania profugerunt prius plebibus partim fuga res illic manentibus, propter quos manerent, sub eorundem periculorum densitate manserunt. et si aliqui deseruerunt plebes suas, hoc est, quod dicimus fieri non debere; neque enim tales docti auctoritate diuina, sed humano uel errore decepti uel timore sunt uicti. Cur enim sibi putant indifferenter obtemperandum esse praecepto, ubi legunt de ciuitate in ciuitatem esse fugiendum, et mercennarium non exhorrent. qui uidet lupum uenientem et fugit, quoniam non est ei cura de ouibus? cur non istas duas dominicas uerasque sententias unam scilicet, ubi fuga sinitur aut iubetur, alteram, ubi arguitur atque culpatur, sic intellegere student, ut inter se reperiantur non esse contrariae, sicut non sunt? et hoc quo modo reperitur, nisi adtendatur. quod iam
Abbreviated transcription (Latin):
tione paratus: in intellectu ꝓfun¬
dus. Colloquio amabilis. uigore
fortis: ꝑ omĩa hospitalis. Capti¬
uoꝵ redemptor: dolentiũ conso¬
lator. eccłarum constructor: ab¬
stinentie sectator. Non solũ aũ i
le.s etiam in exemplo illius mui¬
ti. Ita fugiebat mendatiũ: tan¬
quã mortale uenenum. Castis¬
simus. sobrius: in om̃i oꝑe bono
ꝑfectus. Semꝑ in ore illiuis xp̃s
semꝑ in corde illius refulgebat
lendas septembris. flentib po¬
pulis. gaudentib angłis. anima
incliti sacerdotis. de mundilu¬
dibrio migrauit ad xp̃m: ꝑcep¬
tura a dño palmã glorie in tri¬
umpho. Corpus terra suscepit.
anima xp̃o reddita est: regnã¬

Expanded text:
tione paratus, in intellectu profuntione paratus, in intellectu profundus, conloquio amabilis, vigore fortis, per omnia hospitalis, captivorum redemptor, dolentium consolator, ecclesiarum constructor, abstinentiae sectator, non solum autem ille, sed etiam in exemplo illius multi. Ita fugiebat mendacium tamquam mortale venenum, castissimus, sobrius, in omni opere bono perfectus. Semper in ore illius Christus, semper in corde illius refulgebat l. Septembris, flentibus populis, gaudentibus angelis, anima inclita sacerdotis de mundi ludibrio migravit ad Christum, perceptura a Domino palmam gloriae in triumphum. Corpus terra suscepit, anima Christo reddita est, regnan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiclitari. sollicite ꝑscrutantes.
inuenerunt corium parit̾ & car¬
nem bouis. Reuertentes impel¬
lente uento ad insulam. cũ red¬
didissent direpta. accepta indui
ticis ꝑiclitantib fame. tum uir
dei pietate cogente. duo anima¬
lia & farinam. uł panes p̃cepis¬
set eis tribuere. orationem ꝓ eis
cum fratrib faciens. obtento
uento a dño. in crastinum eis
gii cursum. Una dierum sedens
tus. ait eis. Uere fratres deo grãs
agamus ꝑ om̃ia: quia cito nobis
a partib marinis. aduenient o¬
portuna compendia. Nec mul¬
to post. scoctoꝵ nauis. diuersis
mercimoniis plena. ad littus af¬
fuit: que calciamenta ac uestim̃¬
ta fratrib. larga copia ministra
uit. Quid namq primũ de eo
dicatur. quid ultimũ. ñ est nr̃e
paruitatis explicare stilo. nͥ illiꝰ
erat sagacitas: ut qͥcquid aliis
p̃dicaret. ipse prius implere
satageret. Erat enĩ pietate re¬
pletus. miscdia p̃ditus. in p̃dica¬

Expanded text:
periclitari, sollicite perscrutantes periclitari, sollicite perscrutantes invenerunt corium et carnem pariter bubi. Revertentes inpellente vento ad insulam, cum reddidissent direpta, accepta indulgticis pereclitantibus fame, cum vir Dei, pietate cogente, duo animalia et farinam vel panes praecepisset eis tribuere, orationem pro eis cum fratribus faciens, obtentu ventu a Domino, in crastinum eis gii cursum. 42. Una dierum sedens tus, ait eis: 'Viri fratres, Deo gratias agamus per omnia, quia cito nobis a partibus marinis advenient oportuna conpendia'. Nec multum post Scothorum navis diversis mercimoniis plena ad litus adfuit, qui calciamenta ac vestimenta fratribus larga copia ministravit. 43. Quid namque primum de eo dicatur, quid ultimum, non est nostrae parvitatis explicare stilo, nisi illi eo sagacitas, ut, quicquid aliis praedicaret, ipse prius implere satageret. Erat enim pietate repletus, misericordia praeditus, in praedica
Abbreviated transcription (Latin):
alia cum egeret pinguedine ad
luminaria concinanda. & adnõ
peteret oratione assidua. ut eiꝰ
inunere eoꝵ suppleretur indi¬
gentia mane facto monachus
ueniens. nuntiauit quod mag¬
num piscem mortuũ. muscoiũ
nomine. unda maris detulisset
in littore. ex cuiꝰ carne triginta
set grauis inedia angustiari.
& uir dei sollicitus de necessita¬
te fratrũ. attentius in cubaret
orationis studio: mane facto mul¬
titudo piscium quos marsuppaᷤ
uocant. inuenerunt in alueo: q̃
ducente triginta & septem. rece¬
dente mari renianserunt in sicco.
Unde & ꝑ totum anni spatiũ. fr̃s ba¬
buerunt consolationis compen¬
diũ: & plurima monasteria uel
pauꝑes. refectionis auxiliũ. Alio
quoq tempore aduenientes brit¬
tones nautici: iuuencũ monaste¬
rii subripuerunt. in scelere fur¬
ti. Dumq uellent ad ꝓpria remea¬
re. cepit mare intumescere: et
ipsis ꝑiculum minitare. Tunc
quidam de nauticis. sensu sani.
intelligentes. nauigium culpa

Expanded text:
alia cum egeret pinguidinem ad luminaria concinnanda et a Domino peteret oratione adsidua, ut eius munere eorum subpleretur indigentia, mane facto, monachus veniens nuntiavit, quod magnum piscem mortuum, musculum nomine, unda maris detulisset in littore, ex cuius carne treginta set gravis inedia angustare et vir Dei sollicitus de necessitatem fratrum adtentius incubaret orationis studium, mane facto, multitudo piscium, quas marsuppas vocant, invenerunt in alveum, quae ducentae treginta et septem, recedente mare, remanserunt in siccum. Unde et per totum anni spatium fratres habuerunt consolationis conpendium et plurima monasteria vel pauperes refectionis auxilium. 40. Alio quoque tempore advenientes Brittones nautici iovencum monasterii subripuerunt in scelere furti, dumque vellent ad propria remeare, coepit inare intumescere et ipsis periculum minitare. Tunc quidam de nauticis sensu sani, intellegentes navigium culpa
Abbreviated transcription (Latin):
cecidit: & brachio auulso de loco
suo. cum dolore surrexit. S cũ
pene deficeret usq ad mortẽ: ad¬
ueniente uiro dei. petiit ut supͣ
dolorem brachii. erucis signa¬
culum faceret. Tunc ille humi¬
ltatis grã. subtus casulam qua
erat indutus. contͣ brachiũ egri.
uexillum crucis opposuit: & eũ
sauiti pristine dicto citiꝰ reforma
uit. Dum uir dei claustra mona¬
sterii deambulans circuiret. cella¬
rarius monasterii sidonius nõie.
ei studuit indicare. quod liquorẽ
olei ñ haberet: unde in eccła con
suetum lum̃ arderet. Interroga¬
tus si haberet aliquid olei. ampliꝰ
in usum illius temptauerat re¬
seruare. Sed uir dei precipiens
illud in lampadib micti: cepit ei
de dño lumen olei ad totiꝰ anni
spatium uenturũ ꝓmictere. S
cum dies declinaret ad uesꝑam.
nuntius de portu maris aduenit.
qui ei ade̾ẽ nauem cũ oleo nun¬
tiauit: que ab urbe galinse ueni¬
ens. directa seruo dni ab amicis.

Expanded text:
decidit et, brachium avulsum, de suo decidit et, brachium avulsum, de suo loco cum dolore surrexit. Sed cum paene deficerit usque ad mortem, adveniente viro Dei petiit, ut supra dolorem brachii crucis signaculum faceret. Tunc ille humilitatis gratia subtus casulam, qua erat indutus, contra brachium aegri vixillum crucis obposuit et eum saluti pristinae dicto citius reformavit. 37. Dum vir Dei claustra monasterii deambulans circuiret, cellararius monasterii, Sidonius nomine, ei studuit indicare, quod liquorem olei non haberet, unde in ecclesia lumen consuetum arderet. Interrogatus, si haberet aliquod olei, amplius in usum illius temptaverat reservare. Sed vir Dei praecipiens illud in lampadibus mitti, coepit ei de Domino lumen olei ad totius anni spatium venturum promittere. Sed cum dies declinaret ad vesperum, nuntius de porto maris advenit, qui ei adesse navem cum oleo nuntiavit, quae, a Burdegalinse urbe veniens, directa servo Domini ab amicis
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ monachi licet merentes de
prioris patris corporali absen¬
tia. damen p̃sentis ꝑ gratiam ui¬
ri scĩ impleuerunt decreta: et
eidem aicado ꝓmisert᷑ obedien¬
tiam. Iterũ autẽ uir dei eos ueni¬
ens uisitare: cõmonebat attentꝰ.
ut semꝑ. religionis ꝑseuerarent
in oꝑe. Itaq comm̃dans eos dño.
benedictione data. pace p̃missa.
herio ẽ reuersus in insulam: et
quintiacũ monasteriũ. alteri de
suis monachis tradidit ad re¬
gendum. Cumq herio insula
dolore dentium corquebat᷑. Qui
cum petisset ex fide aquã sibi
dari. ubi scĩ pedes fuerant loti:
mox ut aqua illa locum doloris
tecigit. ꝓtinus in uirtute. xp̃i.
dentium dirus dolor recessit.
Frat̾ quidã ibidem dum febris
in commnodũ sustineret: ad m̃¬
sam scĩ patris accessit. Cumq
uirdĩpaululũ olei. cum fragm̃¬
to panis. eidem porrexisset: pre¬
cepit uerbo. ut ampliꝰ uon egro¬
taret. Mor ut comedit buccellã
panis cũ oleo: repente se sensit a

Expanded text:
Et licet merentes monachi de prioris patris corporale absentia, tamen praesentis per gratiam viri sancti impleverunt decreta et eodem Aichadro promiserunt oboedientiam. Sanctus autem vir Dei eos veniens visitare, commonebat adtentius, ut semper relegionis perseverarent in opere. Itaque commendans eos Domino, benedictione data, pace promissa, Herio est reversus insulam et Quinciaco monasterio alteri de suis monachis tradidit ad regendum. 34. Cumque Herio insula dolore dentium torquebatur. Qui cum petisset ex fide aquam sibi dare, ubi sancti pedes fuerant loti, mox ut aqua illa locum doloris tetigit, protenus in virtute Christi dentium dira dolor recessit. 35. Frater quidam ibidem , dum febris incommodum sustineret, ad mensam sancti patris accessit. Cumque vir Dei paulolum olei cum fraginen panis eidem porrexisset, praecepit verbo, ut amplius non aegrotaret. Mox ut comedit bucellam panis cum oleo, repente se sensit a
Abbreviated transcription (Latin):
mererentur. Conuersante igitur
illo in gemmetico: ad uisicandũ
dei famulũ contigit aduenire
p̃sulem ansoaldum. Cumq simul
conuescerent᷑: nuntiatũ est eis. qͦd
quendã monachũ sp̃s malignus
uexaret. Cumq ingressi domum.
in qua eger iacebat pariter ora¬
tionem fudissent. malignꝰ sp̃s
statim abscessit: & is qui captus
mende tenebatur. sanus reman
tiuo territorio oppidum tradi¬
dit. ad monasterium uirginũ
construendũ. uillare uocabulo:
ubi usq hodie religionis norma
fulget in loco. Dehine uir sẽs¬

Expanded text:
ntia. 30. Conversante igitur illo Gemedico, ad visitandum Dei famulum contigit advenire praesulem Ansoaldum. Cumque simul convescerent, nuntiatum est eis, quod quendam monachum spiritus malignus vexaret. Cumque ingressi domum, in qua aeger iacebat, pariter orationem fudissent, malignus hostis statim abscessit, et his, qui captus mente tenebatur, sanus remanstivo terreturio opidum tradidit ad monasterium virginum construendum, Villare vocabolo, ubi usque hodie relegionis norma fulgit in loco.
Abbreviated transcription (Latin):
tunna dicit᷑ benedicere. atq in
eadem domo. refectione ꝑ acta.
dignaretur nocte eadem comma¬
nere. Quo obtento. cum in hono¬
re scĩ cuncti habitatores. uł hos¬
pites domus illiꝰ fuissent largit̾
ꝓpinati: illo maturius decedente.
predicta femina ingressa cella¬
rium. ita uas ipsum repperit
plenum. ac si nichil ex eo fuisset
expensum. Quadã uice. dum ip¬
sius pincerna ꝑcussus grauiter
a pustella. iam morte depascere¬
tur acerba: mox ut ipse benedic¬
tionem suꝑ caput ipsius tradi¬
dit. eger uulnus in se mori ꝑsen¬
sit: & absq aliqua obseruantia
medicine. recepit pristinã sani¬
tatem. Nec dissimile fuit illud.
cum eo sequanã transeunte.
naues pre nunia tempestacepi¬
clitari cepissent: ipso orationẽ fun¬
dente. nauis sola in qua ipsesta¬
bat. remanentib aliis. ad horam
tudo de monasterio scĩ. circũqͣq
ad exhortandas animas. fr̃s tnͣs¬

Expanded text:
tunna dicitur benedici, atque in tunna dicitur benedici, atque in eadem domo, refectione peracta, dignaretur nocte eadem commanere. Quod obtentu, cum in honore sancti cuncti habitatores vel hospites domus illius fuissent largiter propinati, illo maturius decedente, praedicta femina ingressa cellarium, ita vas ipsud repperit plenum, hacsi nihil ex eo fuisset expensum. 20. Quadam vice dum ipsius pincerna, percussus graviter a pustella, iam morte depasceretur acerva, mox ut ipse benedictionem super caput ipsius tradidit, aeger vulnus in se morire persensit et absque aliqua observantia medicinae recepit pristinam sanitatem. 21. Nec dissimile fuit illud, cum, eum Sigona transeunte, naves prae nimiam tempestate pereclitare coepissent, ipso oratione fundente, navis sola, in qua ipse stabat, remanentibus aliis, ad oram tudo de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres trans
Abbreviated transcription (Latin):
pexit. S cum hoc uxor illius nͣ
uideret. & eius auxictatẽ compeᷤ¬
ceret: subito & ipsa hoc qͦd uir
suus uidebat conspiciens. ꝑcunc¬
tari cepit. si aliquid de reb ser
Quod ubi cognouit: nullã ambo
pariter moram fecerunt. donec
& direpta redderent. & peniten¬
tiã cum indulgentia recepis¬
sent. Die quadam monachus
sus est incurrisse: s hoc uirdĩ
cognito. dixit ei. Fidem habe:
et egrotantib seruiens. tu noli
amplius egrotare. Mox mona¬
chus ut audiuit: iussionẽ patriᷤ
adimplens. & egrotis seruiuit.
itineris agens cursum suꝑ fiuuium
isar romanoꝵ deuenisset ad por¬
tum. ñ inuento nauigio. orationis
expetiuit presidiũ. Quo surgen¬
te de tellure: repente inuenerunt
a dño missam nauem. Quam cũ
dei laudib ascendentes: alueum
transgressi sunt fluminis. Quedã
religiosa femina pinuerno in uil¬
la. uirũ dei in ꝓpriam recepit
ediculam: rogans ut cellariũ eũ¬
ingredi. & uas uinarium quod

Expanded text:
pexit. Sed cum hoc uxor ipsius non pexit. Sed cum hoc uxor ipsius non videret et eius ancxietatem conpesceret, subito et ipsa hoc quod vir suus videbat conspiciens, percunctare coepit, si aliquod de rebus ser fraude. Quod ubi cognovit, ambo pariter nullam moram fecerunt, donec et direpta reddiderunt et paenitentiam cum indulgentiam recepissent. 17. Die quadam monachus, sus est incurrisse. Sed hoc vir Dei cognito dixit ei: 'Fidem habe, et aegrotantibus seniens, tu noli amplius aegrotare'. Mox monachus ut audivit, iussionem patris adimplens, et aegrotis servivit et ir Domini, itineris agens cursum, super fluvium Hysara Romanorum devenisset ad portum, non invento navigio, orationis expetivit praesidium. Quo surgente de tello, repente invenerunt a Domino missam navem; quam cum Dei laudibus ascendentes, alveum tratisgressi sunt fluminis. 19. Quaedam relegiosa femina Pinverno in villa virum Dei in propria recepit aedicola, rogans eum cellarium ingredi et vas vinarium quod
Abbreviated transcription (Latin):
loqui ualeret. & confessionemda¬
re satageret: quod ita factũ est.
Nam confessione data. recepta pe¬
nitentia reddidit animã: ut nec
sc̃s de dño diffideret. nec eger in
desꝑationem tnͣsiret. Quadã die
dum fr̃s messem succiderent. et
manipuli sparsim ꝑ agrum iacẽ¬
rent. tempestas frendens intonu¬
it : & uentus cũ turbine ualido
ostenditur. Tunc sc̃s ne fr̃s labo¬
rem ꝑderent: extensis brachiis.
dñm iħm xp̃m inclamauit. Illo
ab oratione surgente. diina uir.¬
tus tempestatem abstulit: & in
duab diuisam partib. effuga¬
uit. Mor serenitate reddita: red
tinera. festinabat ad cenobim
missarũ celebrare sollempnia
Pueniens ad sequanã ipse cũ fra¬
trib ascendit nauiculam: cabal¬
los quos habuerat reliquid in
pascuis. Quod regius forestariuͤ
dum aspexit: equũ quẽ uir dei
insederat furco abduxit. S cium
se ad dormiendũ locasset. repente
surrexit. & totam domum suam.
exitialib flammis ardere cons¬

Expanded text:
loqui valeret et confessionem daloqui valeret et confessionem dare satageret. Quod ita factum est. Nam, confessione data, recepta paenitentia, reddidit animam, ut nec sanctus de Domino diffideret nec aeger in disperatione transiret. 15. Quadam die cum fratres messem succiderent et manipuli sparsim per agrum iacerent, tempestas frendens intonuit, et ventus cum turbine valido se ostendit. Tunc sanctus, ne fratres laborem perderent, extensis brachiis, dominum Iesum inclamavit. Illo ab oratione surgente, divina virtus tempestatem abstulit et in duabus divisam partibus effugavit. Mox, serenitate reddita, reddtinera, festinabat ad caenubium missarum celebrare sollemnia. Perveniens ad Sigonam, ipse cum fratribus adscendit naviculam; caballus quos habuerat reliquid in pascua. Quod regius forestarius dum aspexit, equum quem vir Dei sederat furto abduxit. Sed cum se ad dormiendum locasset, repente surrexit et totam domum suam flammis exitialibus ardere cons
Abbreviated transcription (Latin):
petri uigilans psalleret. quidam
monachus qui interiꝰ ugilabat
repente conspexit: & tanquã du¬
as fulgentes lampadas. oculos il¬
lius. in sp̃u scõ micare preuidit
Frat enim ei gratia lacrimarum
concessa: ut mox cum se adoran¬
dũ dedisset. subito lacrimarum
fiumina scĩ illius oculi emana¬
rent. S & maximũ studium erat
illi: ut antea cibum ñ sumeret.
qua eum dñs ꝑ conpunctionis
gratiam uisitaret. Cum unus ex
monacͥis uenisset ad extremũ
mortis: mutus effectus ẽ labiis
Ingressus dei sacer ad illum. blan¬
diens suadere cepit: ut si haberet
occultum facinus. unde peniten¬
tiam ñ egisset. manũ eius strin¬
geret. Cumq ille ita fecisset: in¬
gressus uir dei intra eccłam sc̃ẽ
maRle. cepit dnm̃ exorare. ut
egro linguam dignaretur red¬
dere. ne aduersarius. animã pro
ab conso crimine. ualeret subm̾¬
gere. in baratrũ inferni. Cumq
sc̃s de oratione consurgeret: ei
frat̾ alius nunciauit. quod eger

Expanded text:
Petri vigilans psalleret, quidam Petri vigilans psalleret, quidam monachus, qui interius vigilabat, repente conspexit et, tamquam duas fulgentes lampadas, oculos illius in Spiritu sancto micare praevidit. Erat enim ei gratia lacrimarum concessa, ut, mox se ad orandum conferret, subito lacrimarum flumina sancti illius oculi emanarent. Sed et maximum studium erat illi, ut antea cibum non sumeret, quam eum Dominus per conpunctionis gratiam visitaret. 14. Cumunus e monachis verrisset ad extremum mortis, mutus effectus est labiis. Ingressus Dei sacer ad illum, blandiens suadere coepit, ut, si haberet occultum facinus, unde paenitentiam non egisset, manum eius stringeret. Cumque ille ita fecisset, ingressus vir Dei ad ecclesiam sanctae Mariae, coepit Dominum exorare, ut aegro linguam dignaretur reddere, ne adversarius animam pro absconso crimine valeret submergere in baratrum inferni. Cumque sanctus de oratione consurgeret, ei frater alius nuntiavit, quod aeger
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipem. uellet quendã mona¬
chum destinare: inueniens illũ
ꝓstratum ualida febre. iniunxit
ei causam obedientie: in uirtute
xp̃i. solo uerbo usus imꝑii. Uade
inquiens & reuertere: & ampluᷤ
noli febricitare. Statim ergo
monachus sanus fãctus. ꝑfecit
quantociꝰ qͦd a scõ patre fuerat
iussus. Ita uiri dei sermo. & causã
obtinuit: & morbum fugauit.
Quodã tempore parisius in ei¬
uitatẽ exigente causa dicordie:
re. Obtento quod uoluit: latro
guantos illius illicita p̾sumpti¬
one furatus est. Ipse dum in cra¬
stino eos non inuenisset: more
solito patienciã tenuit. S infe¬
lix ille ꝑcussus a dño. furcum
quod fecerat patefecit: ardere
se eiulans inclamabat. & aliud
loqui ñ poterat: nisi extensisbra
brachiis. sinum cũ furto abscon¬
dido demonstrabat. Illo morte
multatoi ciues loci illius ad scĩ
dei cenobium. predictos guantoᷤ.
eius representauerunt obtutui
Quadam nocte cum in basilica scĩ

Expanded text:
principe vellit quendam monaprincipe vellit quendam monachum distinare, inveniens illum prostratum valida febre, iniuncxit ei causam oboedientiae, in virtute Christi solo verbo usus imperii: 'Vade', inquiens, 'et revertere et amplius noli febricitare'. Statim ergo monachus sanus factus proficiscit quantocius, quod a sancto patre fuerat iussus. Ita viri Dei sermo et causam obtinuit et morbum fugavit. 12. Quodam tempore Parius civitate, exigente causa discordiaere. Obtentu quod voluit, latro wantos illius inlicita praesumptione furavit. Ipse dum in crastino eos non inveniret, more solito patientiam tenuit. Sed infelix ille, percussus a Domino, furtum quod fecerat patefecit. Ardere se eiulans inclamabat et aliud loqui non poterat, nisi extensis brachiis sinum cum furto abscondito demonstrabat. Illo morte multato, cives loci illius ad sancti Dei cenubium praedictos wantos eius repraesentaverunt obtutum. 13. Quadam nocte dum in basilica sancti
Abbreviated transcription (Latin):
& corpore xp̃o cõmortui. expec¬
tant diem dñi: coronam mag¬
ni certaminis recepturi. Hec
de situ loci breuiter diximus:
b cresceret in uirtute. & quic¬
qͥd sibi abstinentie rigore subt᷑¬
heret. hoc pauꝑib & hospitib
erogaret: quadã die laboran¬
tibus fracrib panis defuit: ita
ut etiã unde fieret om̃imodis
ñ adeẽt. Sed cũ ipse. fr̃s semꝑ i
studio religionis ad moneret. di¬
cens esse ꝓmissum. qͦd dñs ani¬
nam uisti. fame nequaquã af¬
fligeret: subito nutu dei. quidã
francus affuit: qui septem paneᷤ
& bis terna sata farine deculit.
hora qua reficiendi corpuscu¬
lum. necessitas poposcisset. Tunc
illi fide firmis confortati. & ex¬
inde sufficient̾ habuerunt. et
aduenientib cũ gaudio obtule¬
runt: atq ex illa die in antea. nũ¬
quã defuerunt habitatorib lo¬
ci illius oportuna frum̃ta. Ad
dant pagine: noua rp̃i mira¬
cula. Cum uir dei ꝓ causa mo¬
nasterii. ad ebroinum francoꝵ

Expanded text:
et corpore Christo cummortui, expecet corpore Christo cummortui, expectant diem Domini, coronam magni certaminis recepturi. Haec de situ loci breviter diximus; bus, cresceret in virtute et, quodquod sibi abstinentiae rigore subtraheret, hoc pauperibus et hospitibus erogaret, quadam die laborantebus fratribus panis defuit, ita ut etiam, unde fieret, omnimodis non adesset. Sed cum ipse fratres semper in studio religionis admoneret, dicens, esse promissum, quod Dominus animam iusti fame nequaquam adfligeret, subitu nutu Dei quidam Francus adfuit, qui septem panes et bis terna farinae sata detulit hora, qua reficiendi corpusculum necessitas poposcisset. Tunc illi fide firmius confortati, et exinde sufficienter habuerunt et advenientibus cum gaudio obtulerunt, atque ex illa die inantea numquam defecerunt habitatoribus loci illius oportuna frumenta. 11. Addantur pagina nova Christi miracula. Cum vir Dei pro causa monasterii ad Ebroino Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
fouet aspectus legentis. Subter.
edes gemine. duob officiis opor¬
tune. Hinc falerna seruanda con¬
duntur: hinc prandia clara pa¬
rantur: ibiq conueniunt qui
digne xp̃o deseruiunt: nichil ha¬
bentes ꝓprium. nullum egentes
cõpendium: quia sꝑantes in
domino ñ deficient om̃i bono:
ut uere in eis impleatur scrip¬
tum. Pax multa diligentib legẽ
tuã dñe: & ñ est illis scandalum
Caritas ibidem fulget mira. abs¬
stinentia magna: humilitaᷤᷤ sũ
dicũs. de beluis marinis inuene¬
runt compendiũ. Nam uncis
retib & ratibus. capiunt᷑ pisces
marini. qͥn quagenis pedibus
tenebras ꝑ lucernas. Contͣ na¬
turã sui. aqua que ignẽ consu¬
euit extinguere: ꝑ nutrim̾ta
pinguedinis. ignem nutrit lu¬
cerne. Agit hoc meritum scĩ
filiberti. & scõꝵ multiplices
sepulture: qui deo seruienteᷤ
assidue. ꝑ pacis tempora. confix¬
fixa cruci ꝓpria uoluntate. ago¬
nem impleuerunt martyrii:

Expanded text:
fovet aspectum legentis. Subter fovet aspectum legentis. Subter aedes gemina duobus offitiis oportuna: Hinc Falerna servanda conduntur, hinc prandia clara parantur, ibique conveniunt, qui digne Christo deserviunt, nihil habentes proprium, nullum egentes conpendium, quia sperantes in Domino non deficient omni bono, ut vere in eis impleatur scriptum: Pax multa diligentibus legem tuam, Domine, et non est illis scandalum. Caritas ibidem fulgit mira, abstinentia magna, humilitas summaditum: de beluis marinis invenerunt conpendium. Nam uncis, retibus et ratibus capiuntur pisces marini quinquagenibus pedibus tenebras per lucernas, atque contra naturam sui aqua, quae ignem consuevit extinguere, per nutrimenta pinguidinis ignem nutrit lucernae. Agit hoc meritum sancti Filiberti et sanctorum multiplices sepulturae, qui Deo servientes assiduae, per pacis tempore, confixa cruci propria voluntate, agonem impleverunt martyrii,
Abbreviated transcription (Latin):
descendit in heremũ aditu sep
claustra receptionis mira. ad¬
uentantib oportuna. Introrsꝰ
domꝰ alma fulget. habitantib dig¬
na: ab euro surgens eccła. cru¬
cis instar erecta: cuiꝰ apicem
obtinet alma uirgo maria.
Altare ante faciem lectuli. cum¬
dente beatissimi filiberci pictũ
gemmarũ lumine: comptum
auri de argenti congerie. Abu¬
troq latere. iohannis & colum¬
bani are.dant głam deo. Adhe¬
rent a borea. dionisii martyris.
& germani confessoris edicula ÷
tri oraculum: e latere scĩ habenᷤ
martini. Uergit a meridie cellula
ipsius sc̃ĩ dei. petreo margine
fiorescente: oꝑosa saxis claustra
comitatur arcis: uariumq decꝰ
oblectans animum. cunctis tri¬
umphantib limphis. duplex uer¬
gens ad austrum̾ ducentoꝵ nona¬
ginta pedum longitudine. quin¬
quaginta in laticudine. eminet
domus quiescendi obtentu: sin¬
gula ꝑ lecta. lux radiat ꝑ fenes¬
tras. Uitreum penetrans lignis:

Expanded text:
descendit in heremo, addito sepdescendit in heremo, addito sepclaustra receptionis mira, adventantibus oportuna. Introrsus domus alma fulgit habitantibus digna. Ab euro surgens ecclesia crucis instar erecta, cuius apicem obtinet alma virgo Maria, altaris ante faciem lectoli cumdente beatissimi Filiberti, picto gemmarum lumine, comptum auri et argenti congeriae; ab utroque latere Iohannis et Columbani aras dant gloriam Deo. Aderit a borea Dionisi martyris et Germani confessoris aedicola; itri, oraculum e latere sancti habens Martini. Vergit ad meridie cellula ipsius sancti Dei, petreo margine florescente. Operosa saxis claustra comitur arcis, variaque decus oblectans animum cunctis, triumphantibus limphis. Duplex vergens ad austrum, ducentorum nonaginta pedum longitudine, quinquaginta in latitudine eminit domus quiescendi obtentu. Singula per lecta lux radiat; per fenestram vitreum penetrans, linis
Abbreviated transcription (Latin):
istinc uirentia prata gramini¬
bus. Hinc orcoꝵ odoriferi fiores.
hinc uinearũ habundant botri
inclita cespes. pastu pecoꝵ con¬
grua. fundens frugem leciferã:
diuersis uenationib apta. auiũ
milia girat. ter quinã bis quat᷑¬
no stadio. quo non in ictus pͥstin
uergit cursum: unum tantũmͦ
cõmeantibus dans ingressũ. Nẽ
ascendens mare eructat: nunc
ad sinum rediens aquarũ impe¬
tus manat. Compendia nauiũ.
cõmertia plurimoꝵ. nichil pene
indigens. quicqͥd ministratur
uehiculis. pedestrib & equinis.
plautris etiã atq ratibus. ibidẽ
castrũ condiderunt antiqͥ. Iui
asstant in acie nobilia castra dei.
ubi suspirantes: ꝓ desidio paradi¬
si gemunt: qui gementes roran¬
tib oculis. in flaminis ultricib
gemendi ñ erunt. Ibi sacerdos
alinus. de quo p̃sens loquit᷑ tex¬
tus: multiplicib laudib ẽ ex
colendus. Qui patriarche iacob
more uetusto. in septuaginta
animarũ numero. istum ipsum

Expanded text:
istinc virentia prata graminiistinc virentia prata graminibus. Hinc hortorum odoriferi flores, hinc vinearum habundant butrioinclita cispis, pastu pecorum congrua, fundens frugem lactiferam, diversis venatibus apta, avium milia gyrat ter quina; bis quaterno stadio, quod non in ictus pristinis vergit cursum, unum tantomodo comeantibus dans ingressum. Nunc ascendens mare eructat, nunc ad sinum rediens aquarum impetus manat. Conpendia navium, commertia plurimorum, nihil paene indigens: quicquid ministratur vehiculis pedestribus et equinis, plaustris etiam adque ratis. Ibidem castrum condiderunt antiqui; ibi adstant in aciae nobilia castra Dei, ubi suspirantes pro desiderium paradisi gemunt, qui, gementes rorantibus oculis, in flammis ultricibus gemendi non erunt. Ibi sacer almus, de quo praesens loquitur textus, multiplicibus laudibus est colendus, qui patriarchae Iacob more vetusto in septuaginta animarum numero istoipso
Abbreviated transcription (Latin):
fiorere uidit studiis. hoc suis tͣric
exemplis. basilii scĩ carismata.
macharii regulã: benedicti de¬
creta. columbani instituta sc̃is¬
sima: lectione frequentabat as¬
sidua. Sicq onustus uirtute aro¬
matũ: sequacib. scm̃ monstra¬
bat exemplũ. S cum diuina
uirtus lumen illius suꝑ cande¬
labrũ uellet constitui. ut lam¬
pas scĩtatis illius. longe lateq.
fulgurante radio. deberet splen¬
dere: posuit in corde uiri scĩssi¬
mi ut ex ꝓprio labore deberet
templũ fabricare. Tunc a rege
francoꝵ clodoueo nomine. atq
locũ in pago rothoma gense.
quẽ uetusto uocabulo gemmeti¬
cum antiquitas consueuerat
nuncupare. obtinens suggestio¬
ne supplici: nobile ibidem ceno¬
bium. uissus est construxisse
Uere digna ethimologia nomi¬
nis gemmeticũ nuncupatũ:. qͥ
diuerso uernat decore gẽmarũ
Hinc frondiũ coma siluestris.
hinc multiplices arboꝵ frugeᷤ.
illinc placet uberrima tellus.

Expanded text:
florere vidit studiis, hoc suis traxit florere vidit studiis, hoc suis traxit exemplis. Basilii sancti charismata, Macharii regula, Benedicti decreta, Columbani instituta sanctissima lectione frequentabat assidua, sicque honustus virtute aromatum sequacibus sanctum monstrabat exemplum. 6. Sed cum divina virtus lumen illius super candelabrum vellet constitui, ut lampada sanctitatis illius longe lateque, fulgorante radio, deberet splendere, posuit in corde viri sanctissimi, ut ex proprio labore deberet monasterium fabricare. Tunc ad rege Francorum Chlodoveo nomine atque locum in pago Rodomagense, quem vetusto vocabulo Gemedicum antiquitas consueverat nuncupare, obtinens suggessionesupplicę, nobile ibidem caenubium visus est construxisse. 7. Vere digna aethymologia nominis Gemedicum nuncupatum, qui diverso vernat decore more gemmarum! Hinc frondium coma silvestris, hinc multiplices arborum fruges; illinc placet uberrima tellus,
Abbreviated transcription (Latin):
li e fratrib. malignitatis sp̃u in¬
flammati. assumpta rebellione.
scm̃ dei de ecclesia p̃sumpseruił
extrahere. S ultrix manus dñi :¬
hoc inpunitũ non ꝑtulit. Nam
unus ex eis fulminis ictu inte¬
riit. alius more arrii. in sterqͥli¬
niũ omĩa sua intestina deposuit.
atq indignã uitam. digna mor¬
te finiuit. Tunc reliqui timore
ꝑcussi. petentes ueniam ꝓ faci¬
nore. eum in honorẽ pristinũ
studuerunt reuocare: atq ei de¬
in ceps cũ caritatis studio obe¬
dire. S quia ꝑfecti uiri. semꝑ
ꝑfectiora sectantur. cepit sacer¬
dos dñi scõꝵ cenobia circuire.
ut aliqͦd emolum̃tum ex suc¬
cessione scĩtatis ualeret acciꝑe:
lustrans luxouiũ. & lobium uł
reliqua cenobia. sub norma sc̃ĩ
columbani degentia: atq om̃ia
monasteria que intͣ suumgre¬
miũ. frantia. & italia. ac tota
concludit burgundia: astuta
intentione ꝓuidens. ut pruden¬
tissima apis. qͥcquid melioribus

Expanded text:
li e fratribus, malignitatis spiritu inli e fratribus, malignitatis spiritu inflammati, adsumpta rebellione, sanctum Dei de ecclesia praesumpserunt extrahere; sed ultrix manus Domini hoc inpunitum non pertulit. Nam unus ex eis fulminis ictu interiit, alius more Arrii in sterquilinio omnia sua intestina deposuit atque indignam vitam dignam mortem finivit. Tunc reliqui timore perculsi, petentes veniam pro facinore, eum in honore pristinum studuerunt revocare atque ei deinceps cum caritatis studio oboedire. 5. Sed quia perfecti viri semper perfectiora sectantur, coepit sacerdos Domini sanctorum caenubia circuire, ut aliquod emulumenti ex successione sanctitatis valeret accipere. Lustrans Luxovium et Bobium vel reliqua cenobia sub norma sancti Columbani degentia atque omnia monasteria, quas intra suo gremio Francia et Italia hac tota claudit Burgundia, astuta intentione providens, ut prudentissima apis, quicquid melioribus
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ. crucis se uallans munimine.
rigorem abstinendie studuit tri¬
plicare: & dei auxilium implo¬
rare. contra arma tyranni. Cũq
noctib singulis eccłam freqͣnta¬
ret: in trib se cont᷑ ipsum temp¬
tationib dirus anguis erexit. slã
cum in ursi spetie eum int᷑ ecele¬
siam tẽptasset primũ terrere .s¬
& nocte alia de ferro candelabri
nisus fuisset tnͣsfigere: & nocte
tercia. ostium ecclesie. expansis
brachiis uellet ꝓhibere: om̃ia eiꝰ
machinamenta filibertus expu¬
lit uirtute diuina. ꝑ sce crucis
indagia. Igitur eum beatus agi¬
lus obisset in dno. fratrũ con¬
cordante consensiũ uirdñi fili¬
bertus. suscepit regiminis iocũ.
Cepit namq humilitate pollere:
hospitalitatem sectari. abstinenti¬
a uigere: prudentie lampade
radiare. florigera caritate uerna¬
re:zelo dei succendi. domũ sibi
traditã strenue gub̾nare. nulliꝰ
ꝑsonam acciꝑe: inuenta uitia.
radicitus extirpare. Tunc ñ nul¬

Expanded text:
ci, crucis se vallans munimine, ci, crucis se vallans munimine, rigore abstinentiae studuit triplicare et Dei auxilium implorare contra armam tyranni. Cumque noctibus singulis ecclesiam frequentaret, in tribus se contra ipsum temptationibus dirus anguis erexit. Nam cum in ursi speciem eum intra ecclesiam temptasset terrere et ipsum nocte alia de ferro candelabri nisus fuisset transfigere vel nocte tertia ostium ecclesiae expansis brachiis vellet prohibere, omnia eius machinamenta Filibertus expulit virtute divina per sanctae crucis indagia. 4. Igitur cum beatus Agilus obisset in Domino, fratrum concordante consensu, vir Domini Filibertus suscepit regiminis locum. Coepit namque humilitate pollere, hospitalitatem sectare, abstinentiam vegere, prudentiae lampada radiare, florigera caritate vernare, zelo Dei succendi, domum sibi traditam strinuae gubernare, nullius personam accipere, inventa vitia radicitus extyrpare. Tunc nonnul
Abbreviated transcription (Latin):
re potuit. in elemosinã erogauit.
Nec quicquã ex inde amicis uł pa¬
rentib gratis aliquid tribuit:
sed totum ac si regalia negotia
sibi credita. caute & fidelit̾ dis¬
pensauit. Cumq ad p̃dictum
cenobiũ ꝑuenisset. beatus illũ
agilus gratant̾ suscepit: ibiq
lur dñi philibertus comã depo¬
suit: ac iugum xp̃i suaue. & onus
eius ieue suscepit. Tantoq reli¬
gionis culmine excreuit: ut ui¬
ris ꝑfectiorib. imitabilis fieret.
Iussus gͥ ad priorem mensã sede¬
re. studuit ipse om̃ib ministrare.
ut ipsum reficiendi solatiũ. in fra¬
trum implicaret obseqͥo: nec sati¬
atus a mensa consurgeret ꝑacto
coniuuo. Ciumnq antiquuis hos¬
tis eius inuidens abstinentie. pul¬
saret animũ illius. ut sumeret
ampliora edulia: nutu dei detec¬
tus. uiro dñi ꝑ somniũ est osten¬
sus. Nam cum quadã nocte fu¬
isset cibo refectus ipse uentrem
illius palpare cepit. ac dicere:
cognoscens ignita lacula inimi¬

Expanded text:
re potuit in haelimosinam erogavit re potuit in haelimosinam erogavit nec quicquam exinde amicis vel parentibus gratis aliquid tribuit, sed totum acsi regalia negotia sibi credita caute et fideliter dispensavit. Cumque ad praedictum caenubium pervenisset, beatus Agilus illum gratanter recepit, ibique vir Domini Filibertus comam deposuit hac iugum Christi suave et onus eius leve suscepit tantaeque religionis culmen excrevit, ut viris perfectioribus imitabilis fieret. 3. Iussus igitur ad priorem mensam sedere, studuit ipse omnibus ministrare, ut ipsud reficiendi solatium in fratrum inplicaret obsequio nec satiatus a mensa consurgeret, peracto convivio. Cumque antiquus hostis, eius invidens abstinentiam, pulsaret animum illius, ut sumeret ampliora edulia, nutu Dei detectus, viro Domini per somnium est ostensus. Nam cum quadam nocte fuisset cybo refectus, ipse ventrem illius palpare coepit hac dicere: cognoscens ignita iacula inimi
Abbreviated transcription (Latin):
bilitatisq lampade fulgens. con¬
sortiũ indeptus est audoeni opti¬
matis: qui sub aureo baltheode¬
ũ ualde diligenint̾ reliqͦs regni ꝓ¬
ceres. ualde habebatur illustris
Et p̃fulgentib uite meritis. ca¬
thedram subiit rothomagensiũ
ciuitatis. Et nc̃ uirtutũ signis
fulgurante radio. choruscat in
terris. Cum igit᷑ phili bertꝰ iuue¬
nis. quaternis annoꝵ polleret
lustris. biuina p̾cepta audiens.
elegit. xp̃i discipłs fieri ꝓprus
omnib derelictis. Nec tamense
suo arbitrio credidit: quia hoc
didicit. ut p̃esse ñ audeat. qui sub¬
esse ñ didicerit:. nec obedientiam
subiectis imꝑet. quã p̃latis exhi¬
bere. non nouit. S seruũ dei in¬
quirendũ studuit: cuiꝰ uehemenᷤ
religio ꝓbatissima foret. Agnito
igitur quodã dei milite agulo
nomine. qui p̃erat cenobio res¬
bacensi. quod sc̃s audoenus cum
suis consortib in propria cons¬
strurerat telure. & ipsum dei ibi
instituerat de monasterio luxo¬
uiensium pacrẽ: qͥcquid habe¬

Expanded text:
bilitatis lampade fulgens consortium indeptus est Audoini optimatis, qui, sub aureo balteo Deum valde diligens, inter reliquos regni proceres valde habebatur inlustris et, praefulgentibus vitae meritis, cathedram subiit Rodomaginsium civitatis et nunc virtutum signis, fulgorante radio, coruscat in terris. 2. Cum igitur Filibertus iuvenis quaternis annorum polleret lustris, divina praecepta audiens, elegit Christi discipulus fieri, propriis omnibus derelictis. Nec tamen se suo arbitrio credidit, quia hoc quippe didicit, ut praeesse non audeat, qui subesse non didicerit, nec oboedientiam subiectis imperet, quam praelatis exhibere non novit; sed servum Dei inquirendum studuit, cuius vehemens religio probatissima foret. Agnito igitur quendam Dei militem Agilum nomine, qui praeerat caenubio Chrasbacinse, quem sanctus Audoinus cum suis consortibus in proprio construxerat tellore et ipsum virum Dei ibi instituerat de monasterio Luxoviensium patrem, quicquid habe