comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus sum. iea apud me peꝑit. non possũ uideri
partũ ex causa lucͣaua hab̾e. quia matrẽ eius
mercattis sum. Argum̃tum ẽ rei publice qđ
DUi gaum ⁊ lucium eiꝰdem pecunie reos
habebat. si ita legaũit. quod mͥ gauis debet
iahr̃s m̃e sempiuo dãpnas esto dare. qđ michi
lucius debet. id hr̃s nĩs meuio dampnas esto
dare. eam conditionem hr̃dis sui consticuit.
ut is necesse habeat. altĩ acc̃ones suas: alt̾ilitis
extimationem pr̃are. Si tam̃ uiuus testator ga¬
io acceptũ fecit. necesse ẽ ut semꝑniri meun
legatum inutile sit. Cum mͥstichus aut pã¬
philus legati fuissent duoꝵ testam̃tis. s stichũ
exalt̃o testam̃to consecutus fuissem. ex alt̾o pam¬
philum: petere possum. quia ⁊ si uuio testam̃to
nus pamphilum petere possem.
gau̾it: eiꝰdem stichi partẽ seuis tibi legauit.
ex utriusq testa m eN to

Expanded text:
tus sum et ea apud me peperit, non possum videri tus sum et ea apud me peperit, non possum videri partum ex causa lucrativa habere, quia matrem eius mercatus sum: argumentum rei est, quod Qui Gaium et Lucium eiusdem pecuniae reos habebat si ita legaverit: " quod mihi Gaius debet, id heres meus Sempronio damnas esto dare: quod mihi Lucius debet, id heres meus Maevio damnas esto dare", eam condicionem heredis sui constituit, ut is necesse habeat alteri actiones suas, alteri litis aestimationem praestare. si tamen vivus testator Gaio acceptum fecit, necesse est, ut Sempronii et Maevii legatum inutile sit. Cum mihi Stichus aut Pamphilus legati fuissent duorum testamentis et Stichum ex altero testamento consecutus fuissem, ex altero Pamphilum petere possum, nus Pamphilum petere possem. gauit: eiusdem Stichi partem Seius tibi legauit: ex utriusque testamento
Abbreviated transcription (Latin):
rde a quo eadem sub conditione alii legata fu¬
erit: Nempe ag̃a ex testam̃to. quia is status
ẽ eius. ut existente conditione conditione
discessurũ sit a me dñium. Nam ⁊ si extipula¬
tione mͥ stichus debeatur: et his cum sub con¬
ditione alii legatus eẽt factus fũit m̃s ex cã
luctiua: nichilomintis existente conditio¬
ne extipłatu agere potero.
Si ex bonis eius qui rei publice causa
aberat rem usu acquisierim.⁊ ea antequã
eiunceretur mͥ legata sit. deinde postea eum¬
catur. recte ex testam̃to petã: eam mͥ dari opor
Undus mͥ legatus ẽ ꝓpͥetatem eius Itere:¬
fundiredemi decͣcto usu fructu. Postea uendi¬
tor capite minutus ẽ ⁊ usus fructus ad me ꝑtin̾e
cepit. si ex testam̃to egero: uidex tanti litem
extimare debebit. qͣntum mͥ aberit. Marcellus
idem erit.⁊ si partem redemero pars nuchi
legata ẽ aut donata partẽ enim dũ taxat pe¬
tere debeo. Iulius. Qđ simͥ legatum ẽ qđ ex
pamphila natum erit. ego pãphilam merca¬

Expanded text:
de, a quo eadem sub condicione alii legata fuerit: nempe agam ex testamento, quia is status est eius, ut existente condicione discessurum sit a me dominium. nam et si ex stipulatione mihi Stichus debeatur et is, cum sub condicione alii legatus esset, factus fuerit meus ex causa lucratiua, nihilo minus exsistente condicione ex stipulatu agere potero. Si ex bonis eius, qui rei publicae causa aberat, rem usu adquis‹i›erim et ea antequam euinceretur mihi legata sit, deinde postea euincatur, recte ex testamento petam eam mihi dari oportere. Fundus mihi legatus est: proprietatem eius fundi redemi detracto usu fructu: postea uenditor capite minutus est et usus fructus ad me pertinere coepit. si ex testamento egero, iudex tanti litem aestimare debebit, quantum mihi aberit. Marcellus. Idem erit et si partem redemero, pars mihi legata est aut donata: partem enim dumtaxat petere debebo. Pamphila natum erit, ego Pamphilam merca
Abbreviated transcription (Latin):
egatũ est ita sundum cornelianũ lpot̾it.¬
⁊ mancipia que in eo fundo cũ moriar m̃aerunt.
hr̃s m̃s titio dato. ancilla que in eo fundo ẽẽ con¬
sueuerat. mortis tp̃r cũ infuga eẽt enixa ẽ. Iuero
an uł ipsa. uł partus eius legoto cedat. respondit.
Ancilla quãuis infuga sit legata uidetur. ⁊ licor
fugitua erat. ꝑinde habetur ac si meo fundo
eẽt. moriente patre familias. huic consequens ẽ
ut partus quoq matrẽ sequatur. et ꝑinde lega¬
to cedat. ac si infundo editus fuisset.
Si titio stichus aut pamphilus utr̃ eoꝵ mallce
legatus est. Deuide pamphilũ testator titio donaũ:
stichus in obligatione ꝑmanet.
uib ita legatum fũit. titio ⁊ meiuo sin¬
glos seruos do lego. constat eos nonconcursu

Expanded text:
egatum est ita: 'Fundum Cornelianum et mancipia, quae in eo fundo cum moriar mea erunt, heres meus Titio dato'. ancilla, quae in eo fundo esse consueuerat, mortis tempore cum in fuga esset, enixa est: quaero, an uel ipsa uel partus eius legato cedat. respondi: ancilla quamuis in fuga sit, legata uidetur et, licet fugitiua erat, perinde habetur ac si in eo fundo fuisset moriente patre familias: huic consequens est, ut partus quoque matrem sequatur et perinde legato cedat, ac si in fundo editus fuisset. Si Titio Stichus aut Pamphilus, utrum eorum malet, legatus est, deinde Pamphilum testator Titio donauit, stichus in obligatione remanet. Quibus ita legatum fuerit: 'Titio et Maeuio singulos seru
Abbreviated transcription (Latin):
dib uoluisse. uñ aureos qͣdringentos. si ñ in cõ¬
modo rei familiaris cont̾here possint. quã con¬
ditionẽ fidĩ cõmisso iniecisse. quod inmopure
datũ est. ⁊ iõ qͣdringent pamphile debebunt᷑:
uotiens lege uilia bona uacantia ad fis

Expanded text:
dibus uoluisse, unde aureos quadri‹n›gentos sine incomdibus uoluisse, unde aureos quadri‹n›gentos sine incommodo rei familiaris contrahere possint, quam condicionem fideicommisso iniecisse, quod initio pure datum esset, et ideo quadringenti Pamphilae debebuntur. Quotiens lege Iulia bona uacantia
Abbreviated transcription (Latin):
cõpellendus ẽ stichũ redim̃e. siue minoris eque
stichũ iuste dare cogetur. cum ꝑeum steterit qͦ
minus ex testam̃to hab̃et. qđ fidĩ comissũ fu̾it.
ui testam̃to manumitt᷑. ineq legatum.
est. ac ne is quidẽ qui seruũ rogatus legatum
fũit manumittere. Is enĩ demum pecuniã ex
causa fidĩ cõmissi pr̃are cogendus ẽ. qui aliqͥ
eius geñis. uł simile ex testam̃to consequitur
si uice oꝑaꝵ rogaũit eũ aliquid debeat hoc fidĩ¬
cõmissũ uale: qđ nequaquã dicendũ ẽ qr nec
oꝑe imponi huiꝰ modi lib̾to possunt. nec impo¬
site exiguntur. quãius testator ita cau̾̃it.
uł. ł.d̾. Quidam testam̃to uł codicisł ita le¬
gaũit aureos qͣdringentos pamphile dari uolo.
ita ut infra scͥptum ẽ a uilio auctore aureos
tot. ⁊ in castris quos habeo tot: ⁊ ĩnumerato qͣ
habeo tot. post multos annos in eađd uolunta¬
te manente decessit. cũ om̃s sume in alios

Expanded text:
compellendus est Stichum redimere, siue minoris, aeque compellendus est Stichum redimere, siue minoris, aeque Stichum iuste dare cogetur, cum per eum steterit, quo minus ex testamento haberet quod fideicommissum fuerit. Qui testamento manumittitur et neque legatum est, ac ne is quidem, qui seruum legatum rogatus fuerit manumittere: is enim demum pecuniam ex causa fideicommissi praestare cogendus est, qui aliquid eiusdem generis uel similis ex testamento conseqsi uice operarum rogauerit eum aliquid, debeat hoc fideicommissum ualere: quod nequaquam dicendum est, quia nec operae inponi huiusmodi liberto possunt nec impositae exiguntur, quamuis testator ita cauerit.um. Quidam testamento uel codi cillis ita legauit: 'Aureos quadri‹n›gentos Pamphilae dari uolo ita ut infra scriptum est: ab Iulio actore aureos tot et in castris quos habeo tot et in numerato quos habeo tot': post multos annos eadem uoluntate manente decessit, cum omnes summae in alios
Abbreviated transcription (Latin):
. Quod fidĩ .c. actenis qua¬
tenus pubes decedat ualebit. Cetum si pubes
factus decesserit. euanescit fidĩ cõmissum.
dau̾it. fidĩ .c. legitimus hr̃s pr̃are cogendus non
erit: nisi idem ⁊ patri hr̃s fuit. Qui roga¬
tus erat hr̃ditatẽ ex qua seruus eiꝰ hr̃s institu¬
tus erat restituere alii seruũ uendidisset. quesi¬
tum ẽ an hr̃ditatẽ restituere cogendus est is
ad quẽ hr̃ditas exemptione serui hr̃dis scͥpti
ꝑuenerit. dixi cõpellendũ eẽ ad fidĩ .c. restitu¬
endũ eum qui eũ ipsũ hr̃dem scͥptũ uendidit.
cum p̃cium hr̃ditatis quã restituere rogatus est
habeat. Is aũt ad quẽ hr̃ditas exẽptione serui
hr̃dis scͥpti ꝑueñit. ex causa cogendus erit fidĩc.
icuistichus aut dãnas legatus Ierit.¬
eẽt. electione legatario data. ⁊ fidĩ eius cõmissum
eẽt ut stichum altĩ pr̃aret. si d amna uendicare
malũit. nichilominus stichũ ex causa fidĩ com¬
missi pr̃are debebit. Siue enĩ pluris ẽ damna.

Expanded text:
. Quod fideicommissum hactenus, quatenus impubes decedat, ualebit: ceterum si pubes factus decesserit, euanescit fideicommissum. 9dauerit, fideicommissum legitimus heres praestare cogendus non erit, nisi idem et patri heres fuerit. Qui rogatus erat hereditatem, ex qua seruus eius heres institutus erat, restituere, ‹cum› alii seruum uendidisset, quaesitum est, an hereditatem restituere cogendus est is, ad quem hereditas ex emptione serui heredis scripti peruenerit. dixi conpellendum esse ad fideicommissum restituendum eum, qui seruum suum heredem scriptum uendidit, cum pretium hereditatis, quam restituere rogatus est, habeat. is autem, ad quem hereditas ex emptione serui heredis scripti peruenerit, ex causa cogendus erit fideicomi cui Stichus aut Dama legatus esset electione legatario data et fidei eius commissum esset, ut Stichum alteri praestaret: si Damam uindicare maluerit, nihilo minus Stichum ex causa fideicommissi praestare debebit. siue enim pluris est Dama,
Abbreviated transcription (Latin):
betur. cassuis respondit. Si tabule fuissent ñ
debi. quia non redditis his. dies legari non
cessit. uilius notat. Sitestam̃ti faciendi tp̃r
tabule nulle fuerunt. una ratione dici potest.
legatũ titio debi. qđ adiinato. conditio ꝓ non
scͥpta habetur. Etiam ren¬
tiam rem hostium posse
legari sabinus ait. si aliquo casu emi possit.
i atitio ita legatum fũit. quisquis mͥ hr̃s
erit dãnas esto atitio hr̃di decẽ dare. deducta
sua parte attius decẽ petet. Itẽ si uissus fuisset
hr̃s decẽ dare. ⁊ fundũ sibi hab̾e deducta sua
parte decẽ dabit. deniq constiait cũ ita legatũ
fuisset. quisquis mͥhr̃s erit. dãnas esto hr̃dim̃o.
.decẽ dare exequari om̃ium hr̃dum partes

Expanded text:
beretur. Cassius respondit, si tabulae fuissent, non beretur. Cassius respondit, si tabulae fuissent, non deberi, quia non redditis his dies legati non cessit. Iulianus notat: si testamenti faciendi tempore tabulae nullae fuerunt, una ratione dici potest legatum Titio deberi, quod ἀδύνατος condicio pro non scripta habetur. Etiam rem hostium posse legari Sabinus ait, si aliquo casu emi possit. Si Attio ita legatum fuerit: 'quisquis mihi heres erit, damnas esto Attio heredi decem dare', deducta sua parte Attius decem petet. Item si iussus fuisset heres decem dare et fundum sibi habere, deducta sua parte decem dabit. Denique constitit, cum ita legatum fuisset: 'quisquis mihi heres erit, damnas esto heredi meo decem dare', exaequ
Abbreviated transcription (Latin):
seruũ causa non ꝓbata manumiserit. ⁊ pꝰea
legatũ ei dedit. is qui alienatus ad lib̾tatem
ꝑductus fuisset legatũ non capit. Nam ꝑinde
nullus ẽ mom̃ti legatũ. ac si sine lib̾tate datũ
legi fieri uidetur. quotiens quis neq testam̃to.
neq codicillis rogaretur. sed domestica cauti¬
one uł cyrograp ho obligaret se ad prãndum
fidĩ cõmissum: ei qui caꝑe non potest.
bom̃ib hr̃dib lega¬
tum ita erat. quisꝗs mͥ hr̃s erit. dãnas esto titio
dare centũ. deiñ infra cõp̃hensum ne unus
ex hr̃dib ei daret querit᷑. reliqui hr̃des utrũ
tota centũ dare debẽt. an deducta unius illiꝰ
des tota centũ debe. cũ ⁊ significatio uerborũ
non repiignet huic sent̃ntie. ⁊ uoluntas tes¬
tatoris congruat. ON testam̃to sic erat scͥp¬
tum. lutio titio: si is hr̃di meo tabellas quib
ei peciũam exꝓmiseram dedit. centũ dato.
decesserit quesitũ ẽ: an hr̃di eius legarũ de¬

Expanded text:
seruum causa non probata manumiserit et postea legatum ei dederit isque alienatus ad libertatem perductus fuisset, legatum non capit: nam perinde nullius est momenti legatum, ac si sine libertate datumlegi fieri uidetur, quotiens quis neque testamento neque codicillis rogaretur, sed domestica cautione uel chirographo obligare non potest. Ab omnibus heredibus legatum ita erat: 'quisquis mihi heres erit, damnas esto Titio dare centum': deinde infra conprehensum erat, ne unus ex heredibus ei daret: quaeritur, reliqui heredes utrum tota centum ddes tota centum debere, cum et significatio verborum non repugnet huic sententiae et voluntas testatoris congruat. In testamento sic erat scriptum: "Lucio Titio, si is heredi meo tabellas, quibus ei pecuniam expromiseram, dederit, centum dato": decesser‹a›t: quaesitum est, an heredi eius legatum de
Abbreviated transcription (Latin):
catus sit ꝓpt̃ aes alienũ hr̃ditariũ p̃sente ⁊ asig¬
nante eo cui fidĩ cõmissi debebat᷑. placet noN
fundum sed p̃cium eius restitui debi. Marcellꝰ
notat. Si fundũ pestituere malit hỹs: audien¬
dum existimo.
ulius. Si titio pecuma lega¬
ta fũit. ⁊ eius fidiꝰ c̃. ut alienũ seruũ manu.¬
mitteret. nec dñs eum uende ułit. nichilomi¬
nus legatum capiet. quia ꝑ eum non stat. qͦ¬
minus fidĩ cõmissum p̃stet. Nam isi mortiuiꝰ
fuisset serius: alegato non sũmoueretur.
icut conceditur unicuiq ab eo ad quẽ
legrama eiꝰ hr̃ditas. uł bonoꝵ possessio ꝑuent᷑a
est fidei.c. dare. ita ⁊ ab eo ad quẽ in pubis

Expanded text:
catus sit propter aes alienum hereditarium praesente et adsignante eo, cui fideicommissum debebatur, placet non fundum, sed pretium eius restitui deberi. Marcellus notat: si fundum restituere malit heres, audiendum existimo. Iulianus Si Titio pecunia legata fuerit et eius fidei commissum, ut alienum seruum manumitteret, nec dominus eum uendere uelit, nihilo minus legatum capiet, quia per eum non stat, quominus fideicommissum praestet: nam et si mortuus fuisset seruus, a legato non summoueretur. Sicuti conceditur unicuique ab eo, ad quem legitima eius hereditas uel bonorum possessio peruentura est, fideicommissum dare, ita et ab eo, a
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ habe eum legatũ. nisi hr̃ditatẽ recineat. tẽ
neq adũsus cohr̃dem dandam ei legati peti¬
tionem scđm aristonis serrõtiam constat.
cũ ipsi filio non uidecur ẽẽ soluenda hr̃ditã.
Et hoc est ita. licet non conditionalit ex p̃ssit. in¬
te omissa legatum ab hr̃de petere ꝓhibetur.
Pretor enĩ ꝑmitt̃ndo his qui inpotestate fuerint
abstinere se hr̃ditate pat̃na. manifestum facit.¬

Expanded text:
e eum legatum, nisi hereditatem retineat, tunc neque adversus coheredem dandam ei legati petitionem secundum Aristonis sententiam constat, cum ipsi filio non videretur esse solvendo hereditas: et hoc ita est, licet non condicionaliter expressisset, inte omissa legatum ab herede petere prohibetur. praetor enim permittendo his, qui in potestate fuerint, abstinere se h
Abbreviated transcription (Latin):
quib ub̃ satis fidĩ ꝯmissũ filio relinq placuit.
siue his tabłis. siue quib cũq aliis filios. filia sue
suas om̃s ꝯcedi uolo. Iuesitũ est anhis quos uniu
at̃ filiũ hr̃dem p̃dia alienare Iꝯportere.
seu pignori poñe ꝓhibuerat. s ꝯseruare libis
ex iustis ncet̾is cognatis fidĩ ꝯmiserat: filius p̃dia

Expanded text:
quibus uerbis satis fideicommissum filio relinqui placuit. quibus uerbis satis fideicommissum filio relinqui placuit. siue his tabulis siue quibuscumque aliis, filios filiasue suos omnes concedi uolo' quaesitum est, an his, quos uiuus ater filium heredem praedia alienare seu pignori ponere prohibuerat, sed conseruari liberis ex iustis nuptiis et ceteris cognatis fideicommiserat: filius pra
Abbreviated transcription (Latin):
petisset: inicħ ex hr̃ditate possidẽt. inde nicħ¬
ommnꝰ ⁊ exstipłatu ab hr̃dib patͥs: ⁊ fidĩ cõmisso
abhis quoꝵ int̾est quasi debitorẽ ꝯuem̃ posse.
maxĩe pꝰ constitutionẽ diui pii que ħ induxit.
uptura duob filiis suis quos expͥorẽ maĩto
habuerat mandauit ut .xx. que dotidabatsti¬
płaretur in om̃e casũ quo solui posset matͥmo¬
niũ.ut ⁊̃ alt̾utri ex his tota dissoluat᷑. Constan¬
te matͥmonio uno ex filiis mortuo uxor ꝑepłampe
taxat dotis exigẽt ⁊i ea contẽptus erit. alterã aũt
partẽ apud maritũ ens remañe ꝯcedat. Quesi¬
tum ẽ pꝰea in matͥmo mulier defuncta anmaritꝰ¬
si de dote tota ꝯueniat᷑ a filio ł auxilio dotali mali
exceptione se tueri possit. ⁊ an ultͦ ex cã fidĩ com¬
missi acc̃o ei cõpetit. ut de parte obligatioĩs ac¬
ex fidĩ cõmisso peti posse. Idq erit ande reliqua
his exp̃ssit. ut contẽptus et partis dimidie dotis

Expanded text:
petisset et nihil ex hereditate possideret, tamen nihilo minus et ex stipulatu ab heredibus patris et fideicommisso ab his quorum interest quasi debitorem conveniri posse, maxime post constitutionem divi Pii, quae hoc induxit. Nuptura duobus filiis suis, quos ex priore marito habebat, mandauit, ut uiginti, quae doti dabat, stipularentur in omnem casum, quo solui posset matrimonium, ut etiam alterutri ex his tota dos soluatur: constante matrimonio uno ex filiis mortuo uxor per episttaxat dotis exigeret et ea contentus erit, alteram autem partem apud maritum eius remanere concedat. quaesitum est postea in matrimonio muliere defuncta, andote conueniatur a filio, doli mali exceptione se tueri possit et an ultro ex causa fideicommissi actio ei competit, ut de parte obligationis acex fideicommisso peti posse. idem quaerit, an de reliqua his expressit, ut contentus esset partis dimidiae dotis.
Abbreviated transcription (Latin):
frust᷑ meuiũ ꝯueni cãfidĩc. siue ducenta. siue
p̃dium ꝓhis accepit. Seiam imeuum
lib̃tos suos aquis partib hr̃des scͥpsit. meuio
substituit sẽpnium pupillũ suũ. denĩ codicil¬
los ꝑsidĩcõmissũ confirm auit quib ita cauit.

Expanded text:
frustra Maeuium conueniri, siue ducenta siue praedium pro his accepit. Seiam et Maeuium libertos suos aequis partibus heredes scripsit: Maeuio substituit Sempronium pupillum suum: deinde codicillos per fideicommissum confirmauit, quibus ita cauit:
Abbreviated transcription (Latin):
Certus de tua pietate fidĩtue cõmuto ut tͥ des. p̃s¬
tes illi ⁊illi certã pecunã: ⁊ lucͥonẽ seruũ meũ
libum eẽ uolo. Quesitũ est cũ filius patͥs nec boro

Expanded text:
certus de tua pietate fidei tuae committo, uti des praescertus de tua pietate fidei tuae committo, uti des praestes illi et illi certam pecuniam: et lucrionem servum meum liberum e
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ꝑueniat porcio hr̃ditatis ad simꝓnium pu¬
pillũ anfidĩ cõmissũ ex ũbis supͣscriptis ualere
intelligat᷑. ⁊ aquo simꝓnius petẽ possit. cũ ad
c̃tam ꝑsonam codicillos scͥpserint. .R. posse
at̾ emanci¬
pato filio bona sua untũsa exceptis duob s uĩ
ñ mortis cã donauit i stipłatus ẽ a filio in hac
ũba. Que tͥ mancipia q̃: p̃dia dõationis causa
tͣdidi. cessi: ꝑ te nonfieri doloue malo. neq ꝑ
eũ ad quẽ ea res ꝑtinebit. quomiinus emanci¬
pia q̃ ex his gͣrata erunt. eaq p̃dia cum in¬
strum̃to cũ ego uolam uł cũ morereris. q̃: eoꝵ
extabunt. neq dolo malo aut fraude facto¬
ue tuo. eiꝰq ad quẽ eares ꝑtinebit. eaꝵ nat᷑a
aut in potestatẽ ẽẽt desisset. si uiuã mͥ. aut cui
ego uoluero reddant᷑ restituant᷑: Stipłatus est
lucius titꝰpat̃. spopondit luciꝰ itaꝰ filius. Idem
suũ scͥpsit in ħ ũba. luciꝰ titꝰ filio suo salutem¬

Expanded text:
eniat portio hereditatis ad Sempronium pupillum, an fideicommissum ex verbis supra scriptis valere intellegatur et a quo Sempronius petere possit, cum ad certam personam codicillos scripserit. respondit posse r emancipato filio bona sua universa exceptis duobus servis non mortis causa donavit et stipulatus est a filio in haec verba: "quae tibi mancipia quaeque praedia donationis causa tradidi cessi, per te non fieri dolove malo neque per eum ad quem ea res pertinebit, quo minus ea mancipia quaeque ex his adgnata erunt eaque praedia cum instrumento, cum ego volam vel cum morieris, quaequae eorum exstabunt neque dolo malo aut fraude factove tuo eiusque ad quem ea res pertinebit in rerum natura aut in potestate esse desissent, si vivam mihi aut cui ego volam reddantur restituantur, stipulatus est Lucius Titius pater, spopondit Lucius Titius filius". idemsuum scripsit in haec verba: "Lucio Titio filio suo salutem
Abbreviated transcription (Latin):
infraudẽ patͦmi. Idc̾co fauiano ⁊ caliusiano
uidicio reuocabit᷑ id q alienatũ ẽ. Si quis plu¬
res res simł alienando minorẽ se centenario
fecĩt. quaꝵ una reuocata. uł oĩũ partib mai¬
or centenaĩo afficit᷑. utrũ reuocamꝰ õs an ꝓrato
exsingłis ut centenaiũ eũ faciamꝰ. Magisq ẽ
ut oĩũ reꝵ alienatio facta. nulliꝰ mom̃tti sit.¬
Si quis plane ñ semel alienaũit. s quasdã
res añ quasdã postea. allenatio eaꝵ rerum
que postea alienate s̃. ip̃o uĩe ñ reuocabitur.¬

Expanded text:
Caluisiano iudicio reuocabitur id quod alienatum est.Si quis plures res simul alienando minorem se centenario fecerit, quarum una reuocata uel omnium partibus maior centenario efficitur: utrum reuocamus omnes an pro rata ex singulis, ut centenarium eum faciamus? magisque est, ut omnium rerum alienatio facta nullius momenti sit.Si quis plane non semel alienauerit, sed quasdam res ante, quasdam postea, alienatio earum rerum quae postea alienatae s
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus lib̾tos p̃sides audire ⁊ ñ trans latitie¬
exesflui debent cũ si ingratus lib̾tus sit.
non ĩpune ferre eũ oporteas. S siquidem
inofficiosus patno patroneue libisue eoꝵ
sit. tantũmꝰ castigai eũ sub cõminatione
aliqua seu̾itatis ñ defuture si rursus cã¬
meliã fecĩt. aut ꝯuiciũ eis dix̃it. ⁊̃ in exili¬
um tp̃rales dari debebit. ¶Qđ si manus
intulit in metallũ dandus eĩt. Iđerit i si
calũnã aliꝗͣ eis instruxit ł delatorem sub
ta ꝓhib̃i a patronis non debent.
eã manumitt̃e manumiseit̃. agnito lega¬
to. ⁊ tutela pupilli se excusaĩt diuus se

Expanded text:
sus libertos praesides audire et non translaticieequi debent, cum, si ingratus libertus sit, non impune ferre eum oporteat. sed si quidem inofficiosus patrono patronae liberisue eorum sit, tantummodo castigari eum sub comminatione aliqua seueritatis non defuturmeliam fecit aut conuicium eis dixit, etiam in exilium temporale dari debebit: quod si manus intulit, in metallum dandus erit: idem et si calumniam aliquam eis instruxit uel delatorem subota prohiberi a patronis non debent. eam manumittere, manumiserit adgnito legato et tutela pupilli se excusauerit, diui S
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is uirisꝑitis adibitis pleniꝰ tractaremꝰ. Ma¬
gis uisũ ẽ nepotẽ neq uerb. neq sentñtia
legis. aut edicti p̃toris. ex ꝑsona łnota patͥs
sui exclndi aboĩs auiti lib̾ti. pluriũ ⁊̃ uiris
auctoꝵ. S ⁊ saliui uiliani amici nr̃i clarissi¬
mi uiri hanc sentñtiã fuisse. It̃ quesitũ ẽ si
patroni filiꝰ capitis accusau̾it lib̾tũ an ħ noc¬
eatlibis ipsius. S ꝓcuł ꝗđ in hac fuit opini

Expanded text:
nostris iuris peritis adhibitis plenius tractaremus, magis uisum est nepotem neque uerbis neque sententia legis aut edicti praetoris ex persona uel nota patris sui excludi a bonis auiti liberti: plurium etiam iuris auctorum, sed et Salui Iuliani amici nostri clarissimi uiri hanc sententiam fuisse'. Item quaesitum est, si patroni filius capitis accusauerit libertum, an hoc noceat liberis ipsiu
Abbreviated transcription (Latin):
Quero an lib̾tus
ꝓhibi pot̾ apatrono in ead colonia. inqua
ip̃e negotiat᷑. Id̃ genꝰ negotii exercere sce
patrono obsequiũ ñ prãt ł res eiꝰ filioꝵue tu¬
telã administrare detractat.

Expanded text:
Quaero, an libertus prohiberi potest a patrono in eadem colonia, in qua ipse negotiatur, idem genus negotii exercere.Scaepatrono obsequium non praestat uel res eius filiorumue tutelam administrare detractat.
Abbreviated transcription (Latin):
nus ẽ. ¶ Cũ ex falsis codicilł qui iũ aliqͦ tp̃re
crediti s̃. h̃s ignorans. q̃ĩ ex fidĩ cõmisso lib̃¬
tatẽ s uis p̃stitisset. rescͥptũ ẽ adiuo adria
melia pia ab ermogene appellau̾at. q̃ dic̾et
uidicẽ de diuidñda hr̃ditate int̾se ⁊ cohr̃¬
dẽ ñ tantũ res. s ⁊̃ lib̾tos diuisisse. nullo ri

Expanded text:
codicillis, qui ueri aliquo tempore crediti sunt, heres ignorans quasi ex fideicommisso libertatem seruis praestitisset, rescriptum est a diuo Hadrianmelia Pia ab Hermogene appellauerat, quod diceret iudicem de diuidenda hereditate inter se et coheredem non tantum res, sed etiam libertos diu
Abbreviated transcription (Latin):
idilatione ccͣ tabulas bõꝵ possessionẽ pet̃e
ñ pot̃it. licet si minor ei porcio eẽt relicta.
⁊cc̃ tabulas bõꝵ possessionẽ petisset. alia ⁊̃
porcio ei adcrescere potiusset. ¶Naturales
libi lib̃ti exhr̃dati facti. alia ex parte hr̃de
instituto. Si ꝑ seruũ ex alia parte parenti su¬
ccessint. obitiunt᷑ patͦno. ¶ Lb̃ti filius hr̃s insti¬
tutus. si bona ropudiaũit patronꝰ ñ excludit᷑.¬

Expanded text:
ossessionem petere non poterit, licet, si minor ei portio esset relicta et contra tabulas bonorum possessionem petisset, alia etiam portio ei adcrescere potuisset.Naturales liberi liberti exheredati facti, alio ex parte herede instituto, si per seruum ex alia parte parenti successerint, obiciuntur patrono.Liberti filius heres institutus si bona repudiauerit, patronus non excludit
Abbreviated transcription (Latin):
de lib̃to. postea acdat᷑ patrono ł lib̾tatis cã ĩpo¬
sito petẽ. ł partis bõꝵ possessionẽ. ita ieũ ĩtes¬
tato decesserit. eaꝵ reꝵ electio ei manet.
nus. siuelibtus deportatꝰ : pꝰ restituat᷑. amissũ
patͦnatus . ipetende cͥcͣ tabulas bõꝵ possos¬
sioĩs ius recipit᷑. qͥ uis ẜuat᷑. ⁊ si in metallum
patͦnus ł libtus dãnatus restituat᷑ excludit᷑.
cc̃ tabulas bõꝵ possessionẽ patͦntis. ⁊ si ex
untia hr̃s instituat᷑. ⁊ id qd deẽ ad supplen

Expanded text:
libertatis causa imposita petere uel partis bonorum possessionem, ita et cum intestato decesserit, earum rerum electio ei manet. nus siue libertus deportetur et post restituatur, amissum patronatus et petendae contra tabulas bonorum possessionis ius recipitur: quod ius seruatur et si in metallum patronus uel libertus damnatus restituatur.Excluditur contra tabulas bonorum possessione patronus et si ex uncia
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ł.ui.ixoꝵ.Seruũ afiliofamilias milite
manumissũ diuus adrianꝰ rescͥpsit. militẽ lib̾tũ
suũ fac̃e ñpatͥs. ¶ Seruus ñ manumissus lib̃ta¬
tẽ ꝯseꝗtur. ¶ Is ꝗ alege distractus ẽ ut manu-¬
mitat᷑ intra tp̃s qͥ supͣueniens licet ñ manu¬
mittat᷑. faciet tñ lib̃tum emptoris.

Expanded text:
um.Seruum a filio familias milite manumissum diuus Hadrianus rescripsit militem libertum suum facere, non patris.Seruus non manumissus libertatem consequitur is, qui ea lege distractus est, ut manumittatur intra tempus: quod superueniens, licet non manumittatur, faciet tamen libertum emptor
Abbreviated transcription (Latin):
lũ sane ñ leuẽ uiris auctorẽ in hac opiniõe
fuisse. ut nepoti in huiꝰ mõi cã ñputaret dan¬
da bõꝵ possessionẽ. cuiꝰ sent̃ntiã nos quoq
secuti sumꝰ. cũ rescrib̾emꝰ ad libellũ cessidie
longine. S ⁊ uolusiꝰ metianꝰ amicꝰ nr̃. ut ⁊

Expanded text:
lum, sane non leuem iuris auctorem, in hac opinione fuisse, ut nepoti in huiusmodi causa non putaret dandam bonorum possessionem. cuius sententiam nos quoque secuti sumus, cum rescriberemus ad libellum Caesidiae Lo
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃tus imorẽ se centenario in fraudẽ leg̃
nulliꝰ momt̃tẽ. Plane si qua alienaĩt infrau¬
dẽ patͦni. adhuc post alienationẽ maior cen¬
tenario remaneat. alienatio ꝗͥ uires habebit.
Ueꝵtñ ꝑfauianã. ⁊ caluisianã actionẽ reuo¬
cabunt᷑ ea q̃ ꝑfraudẽ s̃ alienata. ⁊ ita uilianꝰ
sepissime scribit. eoq uĩe utim᷑. Diu̾sitatis aũt
ea ratio ẽ quotiens infraudẽ legis fit aliena¬
tio. ñ ualet qd factũ ẽ. In fraudẽ aũt fit cũ quiᷤ
se minorẽ centenaĩo fac̃. adħ ut legis p̃ceptũ

Expanded text:
libertus minorem se centenario in fraudem legis nullius momenti est. plane si qua alienauerit in fraudem patroni, adhuc tamen post alienationem maior centenario remaneat, alienatio quidem uires habebit, uerumtamen per Fauianam et Caluisianam actionem reuocabuntur ea quae per fraudem sunt alienata: et ita Iulianus saepissime scribit eoque iure utimur.Diuersitatis autem ea ratio est. quotiens in fraudem legis fit alienatio, non ualet quod actum est: in fraudem autem fit, cum quis se minorem centenario facit ad hoc, ut legis
Abbreviated transcription (Latin):
igẽ iureuirando nenubat lib̃ta. ł lib̃os
tollat. intelligͥ ⁊̃ is qui lib̾tã uirare patit᷑.
S i si ignorante eo suiis filuis adegĩt.sti¬
płatus ue fuĩt. nicħ ei nocebit. certe si
uissu patroniis ꝗ in potestate ᷤ id̾ fecerit.
dicendũ ẽ eũ hac lege ten̾i. ¶qui stipłatꝰ
ẽ centũ oꝑas. aut in singłos aureos quino̾
dãi. ñ uidet᷑ ccͣ legẽ stipłatus. qr ĩpotesta¬
te lib̾ti ẽ oꝑas daẽ. qͣuis nuilla ꝑsona lege ex¬
cipiat᷑ tñ intelligendũ ẽ de his legẽ senti¬
re. qui libos tollere possint. itaq si castrũ
lib̃tũ uireuirando ꝗs adegĩt dicendñ ẽ ñ
pumiri patronũ hac lege. Si patronus
lib̾tã ureuirando adegĩt᷑ ut sͥ nub̾et. si qͣ
ducturꝰ eã adegit. nicħ ccͣ legẽ fecisse ui

Expanded text:
igere iureiurando, ne nubat liberta uel liberos tollat, intellegitur etiam is, qui libertum iurare patitur. sed si ignorante eo suus filius adegerit stipulatus fuerit, nihil ei nocebit: certe si iussu patroni is qui in potestate est idem fecerit, dicendum est eum hac lege teneri.Stipulatus est centum operas aut indari: non uidetur contra legem stipulatus, quia in potestate liberti est operas dare.Quamuis nulla persona lege excipiatur, tamen intellegendum est de his legem sentire, qui liberos tollere possunt. itaque si castratum libertum iureiurando quis adegerit, dicendum est non puniri patronum hac lege.Si patronus libertam iureiurando adegerit, ut sibi nuberet, si quidem ducturus eam adegit, nihil c
Abbreviated transcription (Latin):
placuit. labeo estimabat. capitis accusatio¬
nẽ eã ẽẽ cuiꝰ pena mors aut exiliũ eẽt. Q d̾
nom̃ detulit. accusasse intelligendũ ẽ nisi
abolitionẽ petut. idq ⁊̃ ꝓculo placusse .s.¬
ulius refert.

Expanded text:
placuit.Labeo existimabat capitis accusationem eam esse, cuius poena mors aut exilium esset. qui nomen detulit, accusasse intellegendus est, nisi abolitionem petit: idque etiam Proculo placuisse Seruilius refert.
Abbreviated transcription (Latin):
uelint.
si qua hac lege ueñĩt ne ꝓstitueret᷑. ⁊ si
ꝓstituta eẽt.ut eẽt lib̃ta. Si pꝰea ab emp¬
tore alii sine ꝯditione ueñ. ex lege uen¬
ditioĩs libã ẽẽ lib̾tã pͥoris uenditoris.¬
¶ Mandatis ĩꝑatoꝵ cauet᷑ ut ⁊̃ inꝓuincui

Expanded text:
uelint. creuit, ut, si qua hac lege uenierit, ne prostitueretur et, si prostituta esset, ut esset libera, si postea ab emptore alii sine condicione ueniit, ex lege uenditionis liberam esse et libertam prioris uenditoris.Mandatis Imperatorum caue
Abbreviated transcription (Latin):
tilem fore. qui a non sit ex bona fide restitiuͣ qͤ
testator ad eum ꝑuenire noluerit. Sed nec fi¬
lio uulgarem competituram. uerum utilem
sicuti dare placet ei qui cum filius familias
tus soluisset.
esto. idemerit dicendum.
uidam testam̃to itahr̃dem instituit. ⁊itiafi¬
ua mea hr̃s esto. Si quis mͥ lib̾orum me uiuo
mortuoue nasceretur. tunc qui murilis sexꝰ
unus pluresue nascerentur. ex parde dimidia
⁊ quarta que fenum sexus ima pluresue nate
in septem partes distribuendam. Ex his fili¬
am quatuor. postumimi.iii. habituros. quia
filie totus as: postumo dodrans datus est ut qͣrta
porcione amplius filia quam postumus fere ã¬
beat. Idõ si postuma qq nata ẽẽt tantundem
dotus: uicesimam partem fieri. ut filia .xii.
nouem filius habeat. In destam̃to ita sc̃ptũ
est. Rucius titus ex duab unciis. gauis
titius ex parte una. meius exparte una seiꝰ

Expanded text:
tilem fore, quia non sit ex bona fide id ei restitutilem fore, quia non sit ex bona fide id ei restitui, quod testator ad eum peruenire noluerit: sed nec filio uulgarem competituram, usicuti dare placeret ei, qui, cum filius familias tus solvisset. esto", idem erit dicendum. Quidam testamento ita heredes instituit: "Titia filia mea heres esto: si mortuoue nascetur, tunc qui uirilis sexus unus pluresue nascentur, ex parte dimidia et quarta, qui feminini sexus una pluresue natae reditatem in septem partes distribuendam, ex his filiam quattuor, postumum tres habituros, quia filiae totus as, postumo dodrans datus est, ut quarta portione amplius filia quam postumus ferre debeat. ideo si postuma quoque nata esset, tantundem datus, uiginti unam partes fieri, ut filia duodecim, nouem filius habeat.In testamento ita scriptum est: 'Lucius Titius ex duabus unciis, Gaius Attius ex parte una, Maeuius ex parte una, Seiu
Abbreviated transcription (Latin):
Nuicem enim eos sibi obstare.
cere iusserat in dieb certis. deinde ita scͥp¬
serat qui eorum non ita fecĩt. om̃s ex hr̃d̾s
tum extruxisset. nunquid minus hr̃s eẽt
ob eam rem quidem coħrs eius hr̃ditatẽ ñ
adisset R. neminẽ ex alt̾ius facto neq

Expanded text:
nuicem enim eos sibi obstare. cere iusserat in diebus certis: deinde ita scserat: 'qui eorum non ita fecerit, omnes exheredes ntum exstruxisset, numquid minus heres esset ob eam rem, quod coheres eius hereditatem non adisset. respondit neminem ex alterius fac
Abbreviated transcription (Latin):
atoniana regula sic desiñ quod
si testam̃ti facti tp̃re decessisset. testator mutile
foret. id legatum qͣndocumq decesserit non
uałe. que definitio in quibdam falsa ẽ. quid
enĩ si quis ita legauit. si post bealendas mortu¬
iis fuero titio dato. an cauilla anui. Nam ħ mͦ.
Si statim mortuus fuĩt non eẽ datum legatũ ueriꝰ
est quam mutilit̃ datum. Item si tͥ legatus ẽ fun

Expanded text:
atoniana regula sic definit, quod, si testamenti facti tempore decessisset testator, inutile foret, id legatum quandocumque decesserit, non ualere. quae definitio in quibusdam falsa est.Quid enim, si quis ita legauerit: 'si post kalendas mortuus fuero, Titio dato'? an cauillamur? nam hoc modo si statim mortuus fuerit, non esse datum legatum uerius est quam inutiliter datum.Ite
Abbreviated transcription (Latin):
&. Nonenim id solum qđ in herede. sed om̃e
qđ incuiꝰq lucrum aliquid ex ultima uoluri¬
tate sentientis talem penam in testam̃to scͥptũ
sit. nullius mom̃ti habendum.
arcianꝰ i. Penã a conditiõe uoluntas tes¬
tatoris seꝑat. ⁊ an pena anconditio an tͥnslatio
sit: ex uoluntate defimcti apparet. idq diui seue¬
rus i antoninus rescripserunt.

Expanded text:
 non enim id solum, quod in heredes, sed omne, quod in cuiusque lucrum aliquid ex ultima uoluntate sentientis talem poenam in testamento scriptum sit, nullius momenti habendum. ionum Poenam a condicione voluntas testatoris separat et an poena, an condicio, an translatio sit, ex voluntate defuncti apparet: idque divi Severus et Antoninus rescripserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iquis hr̃ditatem uł legatum
ad scͥpserit. queritur an hr̃ditas uł legatum
tis. de qua me consulustis. ad substitutũ non¬
ꝑtineret. Nam senatus cum penas legis cor¬
nelie. constitueret adũsus eum qui sibi hr̃dita¬
tem uł legatum scͥpsisset: eodem mͦ imꝓbasse
uidetur. quo imꝓbate sunt ille que ex parte
me titiꝰ hr̃dem scͥptum in tabulis suis recitauĩt.
ex ea parte hr̃s esto. ut ꝑide hab̾entur ac sim
ẜte testam̃to non fuissent.

Expanded text:
quis hereditatem uel legatum ‹sibi› adscripserit, quaeritur, an hereditas uel legatum tis, de qua me consuluisti, ad substitutum pertinet: nam senatus cum poenas legis Corneliae constitueret adversus eum, qui sibi hereditatem vel legatum scripsisset, eodem modo improbasse videtur, quo improbatae sunt illae: "qua me Titius heredem scriptum in tabulis suis recitauerit, ex ea parte heres esto', ut perinde haberentur, ac si insertae testamento non fuissent.
Abbreviated transcription (Latin):
pub̃̾tatis dilata ꝯtrou̾sia. s u placet om̃s
ꝯtrou̾sias. q̃ quasi status ꝯtrou̾siã ꝯtin̾et. in
tp̃s pub̾tatis differri. s ñ ut in possessionẽ
sit.statꝰ ꝯtrou̾sia dilatass sine possessione
ꝗͣuis aũt p̃tor uentrẽ inpossessionẽ mittat.
cũ his quib possessionẽ dedit. attam̃ ĩ solꝰ¬

Expanded text:
pubertatis dilata controuersia. sed enim placet omnes controuersias, quae quasi status controuersiam continent, in tempus pubertatis differri, sed non ut in possessione sit status controuersia dilata, sed sine possessione. Quamuis autem praetor uentrem in possessionem mittat, cum his, quibus possessionem ded
Abbreviated transcription (Latin):
tris alim̃ta mulieri statuere debet. nec adrẽ
ꝑtinet. an dotẽ habeat uñ sustentare se põ¬
sit. quia udñt᷑ qr que ita pr̃ant᷑. ip̃i prãri ꝗ
in utero ẽ. ẜ Curator uent datꝰ. soluendi de¬
biti rationẽ hab̃e debet. utiq eiꝰ qͥ subpena
aut pignorib p̃ciosis debetur.
de insticuto. ñ alit̾ uent̃ in possessionẽ mit¬
tit᷑. nͥ mat̾aliunde se ałe ñ possit ne forte se
ei ꝗ natꝰ bõꝵ possessor futurꝰ ẽ denegosse
alĩta uideamus.

Expanded text:
tris alimenta mulieri statuere debet. nec ad rem pertinet, an dotem habeat, unde sustentare se possit, quia uidentur quae ita praestantur ipsi praestari qui in utero est. Curator uentri datus soluendi debiti rationem habere debet, utique eius, quod sub poena aut pignoribus pretiosis debetur. de instituto non aliter uenter in possessionem mittitur, nisi mater aliunde se alere non possit, ne forte ei, qui natus bonorum possessor futurus est, denegasse alimenta uideamur.
Abbreviated transcription (Latin):
d. ł .iiii. disp̃. Si pat̾nus ex minore parte
ꝗͣ legitima hr̃s institutus falsũ testam̃tum
dixisset nec obtinuisset. ñ ÷ ambignũ cͣc ta
bulas ei ñ deferri bõꝵ possessionẽ eo qͥ facto
suo ꝑdidit hr̃ditatẽ. cũ teniere falsũ dixit.¬
Qđ si ex debita parte fuĩt institutus siueadiit.

Expanded text:
disputationum.Si patronus ex minore parte quam legitima heres institutus falsum testamentum dixisset nec optinuisset, non est ambiguum contra tabulas ei non deferri bonorum possessionem, eo quod facto suo perdidit hereditatem, cum temere falsum dixit.Quod si ex debita part
Abbreviated transcription (Latin):
eod testam̃to ñ ÷ submouendus alib̃ti bonis¬
tus noliũt adire hr̃ditatẽ ł ꝗ in potestate ẽ re¬
tinere nicħominꝰ lib̃ti bõꝵ possessionẽ habebit.
qͣuis nepos exeohr̃s scͥptus fuit bõꝵ possessio¬
enĩ necessariꝰ existat pat̾suo ñ ꝑsemet ipsum
s ꝑ aliũ ad hr̃ditatẽ admittit᷑. Et certe ꝯstat
si emancipatꝰ filius exhr̃datus fũit. ⁊ seruus eiꝰ
hr̃s scͥptus :⁊ si uisserit seruo hr̃ditatẽ adire.

Expanded text:
eodem testamento, non est summovendus a liberti bonistus noluerit adire hereditatem vel qui in potestate est retinere, nihilo minus liberti bonorum possessionem habebit.  scriptus fuerit, bonorum possessioenim necessarius existat patri suo, non per semetipsum, sed per alium ad hereditatem admittitur. et certe constat: si emancipatus filius exheredatus fuerit et seruus eius heres scriptus, etsi iusserit seruo hereditatem adire
Abbreviated transcription (Latin):
uirandi ꝗͣ p̃tor remitt̃ẽ solet patronũ insti¬
tuit hr̃dem. Non puto dubitandũ quin
iã bõꝵ possessionẽ sũmoueat᷑. Ueꝵ ĩ n eũ
hr̃dẽ factum si titio legatũ fuisset eiusq
fidĩcõmissum ut patͦno restituẽt denegatur.
legatoꝵ actio titio si patͦno ꝓdebita parte
ascͥpto hr̃de fiñt satis factũ lib̾tus patͦnũ
⁊ extͣneũ ꝯiunctũ exparte dimidia hr̃dẽ
scͥpserit. Quadrans ex quo institutus
erat patͦnus totus ip̃i imputari debebit
residuũ ex debita sͥ parte oĩb hr̃dibus
ꝓ porcionẽ cuiꝰq anferret. Idem seruaĩ
ꝯuenit in legato qđ patͦno ꝯuinctĩ intio¬

Expanded text:
iurandi, quam praetor remittere solet, patronum instituit heredem: non puto dubitandum, quin a bonorum possessione submoueatur: uerum est enim eum heredem factum.Si Titio legatum fuisset eiusque fidei commissum, ut patrono restitueret, denegatur legatorum actio Titio, si patrono pro debita parte a scripto herede fuerit satisfactum.Libertus patronum et extraneum coniunctim ex parte dimidia heredem scripsit: quadrans, ex quo institutus erat patronus, totus ipsi imputari debebit, residuum ex debita sibi parte omnibus heredibus pro portione cuiusque aufert. Idem servari conveniet in legato,
Abbreviated transcription (Latin):
seueritas iudicantis obẽẽ debet patͦni filio qui
crim̃ leuiꝰ ĩportauit. S ⁊ si ñ accusaũit s testi¬
moniũ incap̃ lib̾ti dix̃. aut subiecit accusatorẽ
puto eũ accͣ tabulas remou̾it Si libtus maiesta¬
capitis puniri desidauit. ñ debt̃ repelli ħ edicto.
Iđ puto isi ab eopetitus retorsit in eũ cͥmina. Ig¬
noscendũ nei ẽ si uoluĩt se ulcisei ꝓuocatus.
Si patͥsmortẽ defende necẽe habuĩtaudiendꝰ
sit. hic qͦ ei succurrendũ. Si lib̾tũ pat̾̃nũ ꝓpt̃¬
ħaccusaũit medicũ obmortẽ patͥs. aut cubieu¬
laĩũ. aut quẽ aliũ ꝗ circa patrẽ fu̾at.iputosuc¬
currendũ si affectione ⁊ ꝑicło pat̾ne sub̃e dicen

Expanded text:
seueritas iudicantis obesse debet patroni filio, qui seueritas iudicantis obesse debet patroni filio, qui crimen leuius inportauit.Sed si non accusauerit, sed testimonium in caput liberti dixit aut subiecit accusatorem, puto eum a contra tabulas remoueri.Si libertus maiestacapitis puniri desiderauit, non debet repelli hoc edicto. idem puto et si ab eo petitus retorsit in eum crimina: ignoscendum enim est ei, si voluit se ulcisci provocatus. Si patris mortem defendere necesse habuerit, an dicendum sit hic quoque ei succurrendum, si libertum paternum phoc accusauit, medicum forte patris aut cubicularium aut quem alium, qui circa patrem fuerat? et puto succurrendum, si affectione et periculo paternae substan
Abbreviated transcription (Latin):
quã .xxu. annis libtũ capitis accusaũit. aut in
seruitute petier̃: remouet᷑ accͣ tabłas bonoꝵ
possessionẽ. Siuͦ accusauĩt minor dicendũ ẽ.
he ñ excludi siue ip̃e siue tutor eiꝰ ł curator
accusaũit. S ⁊ si mmor ꝗ instituĩt accusatõẽ
maior aũt factus sent̾ntiã accepit benigne erit
dicendũ.Ignosci debe qr minor cepit. Neq nuim¬
putare ei possumꝰ cur ñ deserit accusationẽ. uł
cur abolitionẽ ñ petierit. Cũ alteꝵ si fecisset
int̾pilianũ incidit alteꝵ ñ facile ĩpetret᷑. Cer¬
te si abolitione publice data repetit iã maior
dicendũ ẽ. hc̃ ẽẽ remouendũ. Maior nfaictũ
potuit sine timore deferre abolitã rationẽ accu¬
appetit. cuiꝰ pena aut suppliciũ hũit. aut exiliũ
qđ sit uice deportatioĩs uͥ ciuitas admitutur.¬
Si tñ quis libtũ eocͥmine accusaũit cuiꝰ pena
ñ ẽ capitis ueꝵ t̃n uidicanti placuit augere
penã non obẽ hoc patͦn filio. neq n ĩꝑitia aut

Expanded text:
quinque annis, libertum capitis accusauerit aut in seruitutem petierit, remouetur a contra tabulas bonorum possessione.Si uero accusauerit minor, dicendum est hunc non excludi, siue ipse siue tutor eius uel curator accusauerit.Sed si minor quidem instituerit accusationem, maior autem factus sententiam acceperit, benigne erit dicendum ignosci ei debere, quia minor coepit. neque enim imputare ei possumus, cur non deseruit accusationem vel cur abolitionem non petierit, cum, alterum si fecisset, in Turpillianum incideret, alterum non facile impetretur. certe si abolitione publice data repetit iamiam maior, dicendum est hunc esse removendum: maior enim factus potuit sine timore deserere abolitam accuappetit, cuius poena aut supplicium habuit aut exilium, quod sit uice deportationis, ubi ciuitas amittitur.Si tamen quis libertum eo crimine accusauerit, cuius poena non est capitis, uerumtamen iudicanti placuit augere poenam, non obest hoc patroni filio: neque enim imperitia aut
Abbreviated transcription (Latin):
dł. ł. xbo. ad. In seruitutẽ petisse non is
tenti se in lib̾tatẽ cc̃dixit. Ueꝵ is ꝗ ex lib̾tate
quãi in ẜuitutẽ petierit q̃ ẽ ueriꝰ. Si pecierit
in.ẜuitutẽ ⁊ obtinũit mox cognita ueritate
passus sit in lib̾tate morari ñ debet ei obẽẽ.
maxime si hũit ustã causã errandi. Petisse
in ẜ uitutẽ ñ uidet᷑ ꝗ añ litẽ ꝯtestatã diẽndũ¬

Expanded text:
d edictum.In seruitutem petisse non is tenti se in libertatem contradixit, uerum is, qui ex libertate quasi in seruitutem petierit? quod est uerius.Si petierit in seruitutem et optinuerit, mox cognita ueritate passus sit in libertate morari, non debet ei obesse, maxime si habuit iustam causam errandi.Petisse in seruitutem non uidetur, qui ante litem contestatam de
Abbreviated transcription (Latin):
tituta ẽ lib̾to hr̃s exaitisset. It̃ eũ filiꝰ hr̃di¬
tatẽ lib̾ti patͥs omiserit. ⁊ coħes eiꝰ attus hr̃¬
ditatis oniis suscepit. danda erit patͦno bõꝵ
possessio. Utroq n casu non filio s extͣneo
pars eripitur.

Expanded text:
itisset.Item cum filius hereditatem liberti patris omiserit et coheres eius totius hereditatis onus susceperit, danda erit patrono bonorum possessio. utroque enim casu non filio, sed extraneo pars eripitur.
Abbreviated transcription (Latin):
petierit bõꝵ possessionẽ ip̃e exclusus ł
repudiauit. Si uͦ deficiente ꝯditione hr̃¬
ditas ad filiũ ꝑtineat emancipatum
potius tuebitur p̃tor adũsus substitutum.
Existimo aũt quotiens sub ꝯditione hr̃s
filius seribit᷑. Alias necessaĩas eẽ ex hr̃da¬
tionẽ a substitutis alias suꝑuacuã. Nã si

Expanded text:
tierit bonorum possessionem tempore exclusus uel repudiauerit. si uero deficiente condicione hereditas ad filium pertineat, emancipatum potius tuebitur praetor aduersus substitutum. existimo autem, quotiens sub condicione heres filius scribitur, alias necessariam esse exheredationem a subst
Abbreviated transcription (Latin):
tet᷑ ad bõꝵ possessionẽ. ꝗ a sent̃ntia lib̾tus mõ¬
te subtc̃tus ẽ. Si patͦn filius aduocationẽ accu¬
satori libti p̃stitit ñ ẽ repellendus. Neq n ad¬
uocatus accusat. Si pat̾ testam̃to cauit ut
accus aret᷑. lib̃tus caũit quai uenenũ s̾ ꝑasset.
aut qͥ aliud in se amisisset. magis ut ignosci
libis debet ꝗ ñ sponte accusaiũnt. S ⁊i si ac-¬

Expanded text:
etur ad bonorum possessionem, quia sententiae libertus morte subtractus est. Si patroni filius advocationem accusatori liberti praestitit, non est repellendus: neque enim advocatus accusat. Si pater testamento caverit, ut accusaretur libertus, quasi venenum sibi parasset aut quid aliud in se admisisset: magis est, ut ignosci liberis deberet, qui non sponte accusaverunt. Sed et si ac
Abbreviated transcription (Latin):
ne substitutus adierit quero utrũ patrono
adũsus substitutum inpartẽ debitã p̃tor
ante emancipato filio in totam hr̃ditatẽ
succurrere debeat.R. Cũ pat̃ filiũ sub ꝯ¬
ditione pͥmogradu hr̃dem insttuit. si defi¬
ciente ꝯditione sub qua filius institutus est¬
hr̃s ad scdm gradũ hr̃ditas ꝑtinet. ł ad huc
pendñte ꝯditione filius decessei̾t. pat᷑no

Expanded text:
ne substitutus adierit, quaero, utrum patrono aduersus substitutum in partem debitam praetor an emancipato filio in totam hereditatem succurrere debeat. respondi, cum pater filium sub condicione primo gradu heredem instituit, si deficiente condicione, sub qua filius heres institutus est, ad secundum gradum hereditas pertinet uel adhuc pendente condicione filius deces
Abbreviated transcription (Latin):
extͣ ne cohrdẽ. ipse ꝗdem semꝑ ꝓ qͣ parte
pat̾ hẽs erit. dotẽ in ere alieno deducet.
ex parte t̾cia hr̃dem instituit. fidĩq eiu̾
cõmisit: ut hr̃ditatẽ retenta qrta parte
scde ⁊ ꝓcule restituat. eadem siñ quedam

Expanded text:
em habeat, ipse quidem semper pro qua parte patri heres erit dotem in aere alieno deducet, ex parte tertia heredem instituit fideique eius commisit, ut hereditatem retenta quarta parte Secundae et Proculae resti
Abbreviated transcription (Latin):
ihr̃ditatis aditũ ad p̃torem ⁊ ꝑse hãt.
Si hr̃s post multũ tp̃is restituat cũ p̾sentidie
fidĩ cõmissũ sit. deducta qrta restituet. fructus
ti ꝗ ꝑcepti sunt negligñtia petñtis. ñ uidicio de¬
functi ꝑceptiuident᷑. Alia cã ẽ si sub ꝯditione
uł uidicẽ rogatus fuĩt. Tunc ti qdͥ ꝑcipit᷑ submo¬
uet falcidiã. si tantũ fiuĩt qͣntũ quarta facit. ⁊ qͣr¬
ex iudicio testantis ꝑcepti uident᷑. S ti siquis roget᷑¬

Expanded text:
hereditatis aditum ad praetorem et per se habeat. Si heres post multum tempori‹s› restituat, cum praesenti die fidei commissum sit, deducta quarta restituet: fructus enim qui percepti sunt neglegentia petentis, non iudicio defuncti percepti uidentur. alia causa est, si sub condicione uel in diem rogatus fuerit: tunc enim quod percipitur summouet Falcidiam, si tantum fuerit, quantum quart‹a› facit et quarex iudicio testantis percepti uidentur. S
Abbreviated transcription (Latin):
feñdũ quod fidĩ cõmisso. Ut trebelliano
loous eẽt non sufficit hr̃ditate rogatũ ẽẽ
s quasi hr̃dem rogaĩ oportet. Deniq si qua
porcio hr̃ditatis fũit legata. legari n posse
ĩ porcionẽ hr̃ditatis placet. nob̾rogatusq¬

Expanded text:
ferendum quam fideicommisso. ‹U›t Trebelliano ferendum quam fideicommisso. ‹U›t Trebelliano locus esset, non sufficit de hereditate rogatum esse, sed quasi heredem rogari oportet. denique si ‹c›ui portio hereditatis fuerit legata legari enim posse etiam portionem hereditatis placet nobis rogatusq