comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cdonatio ẽ. que ꝑꝑ mortis fit suspitigẽo.¬
te sunt ꝑomnia. Nam cum prudentib
ambiguum fuãt. utrum donationis a
legati instar eam opiine oport̾et et um¬
usq cause quedam habebat insigm̾a. ⁊ a¬
lii ad aliud genus eam retrabebãt a nobꝯ
tur. et sic ꝓcedat quẽ ad modum eam nr̃a for¬
mauit ꝯstitutio. ¶ Et insumina mortis
causa donatio ẽ. cummagis se quis lit ha¬
be: quam cum cui donatui mnagisq eum
cuidonat quam heredem suum. sic ⁊ a¬
put homerũ telcmachus donat pirro.
alie aũt donationes sunt: que sine ul¬
la mortis cogitatione fiunt. quas int̃ ui¬
uos appellamus que omino ñ conꝑantu
iegitis. Que si furrint ꝑfec̾te. temere re¬
uocari non possunt. ¶ꝑficuintini au cũꝰ
donator suam uoluntatem inscͥpͥtis. au
sine scpͥtis. manifestaũit. et ad exemplũ
uenditionis nr̃a ꝯstitutio eas ctiam in se
habere necessitatem traditionis uoluit.
ut et si non tradantur. hãnt plenissimu ⁊

Expanded text:
donatio est quae propter mortis fit suspiciontae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere oporteret, et utriusque causae quaedam habebat insignia et alii ad aliud genus eam retrahebant, a nobitur: et sic procedat quemadmodum eam nostra formavit constitutio. et in summa mortis causa donatio est, cum magis se quis velit habere quam eum cui donatur, magisque eum cui donat quam heredem suum. sic et apud Homerum Telemachus donat Piraeo. Aliae autem donationes sunt quae sine ulla mortis cogitatione fiunt, quas inter vivos appellamulegatis: quae si fuerint perfectae, temere revocari non possunt. perficiuntur autem cum donator suam voluntatem scriptis aut sine scriptis manifestaverit: et ad exemplum venditionis nostra constitutio eas etiam in se habere necessitatem traditionis voluit, ut, et si non tradantur, habeant plenissimum et
Abbreviated transcription (Latin):
testito ad uos ꝑtinet. Et prius ẽ ut de
his dispicimus que uobextestim̃toob¬
ueniunt. qua ire nocessirium ẽ ini¬
tium de ordinindis testamentis ex

Expanded text:
testato ad vos pertinent. et prius est ut de his dispiciamus quae vobis ex testamento obveniunt. qua in re necessarium est, initio de ordinandis testamentis ex
Abbreviated transcription (Latin):
ctiam dñium si dñs fuit qui tradidit.
uł usu capionẽ. aut longi temporis p̃er¬
sepͥtionẽ si dñs nonsit. ¶ Hac tenus tan¬
tisꝑ admoniusse sufficit. quc. ad modum sin¬
gle res adquiruntur. Namlegatoꝵ ĩ quo ⁊
ipso iure singłe res uob̾ ad quiruntur. item
fidei ꝯmissoo ubisingłe res uobrelinquũt̃.
Oportunius inferiore loco referemusui¬
damus itaq nũc quib modis ꝑuniuersi¬
tatem res uob̾ ad quiruntur. ¶ Si cuiergo
heredes factis sitis. siue cuius bonorum
possessionẽ petieritis.ł si quem ad rogi¬

Expanded text:
si dominus fuit qui tradidit, vel per usucapionem aut longi temporis praescriptionem, si dominus non sit. Hactenus tantisper admonuisse sufficiat, quemadmodum singulae res adquiruntur: nam legatorum ius, quo et ipso singulae res vobis adquiruntur: item fideicommissorum, ubi singulae res vobis relinquuntur, opportunius inferiori loco referemus. videamus itaque nunc, quibus modis per universitatem res vobis adquiruntur. si cui ergo heredes facti sitis sive cuius bonorum possessionem petieritis vel si quem adrog
Abbreviated transcription (Latin):
me expossumus. idẽ si quam possessionẽ
na fide possidctis. Item ꝑ alicnos ẜuos ĩ
quib neq usum fructum habetis neq¬
sessionẽ. nulla excausa uob̾ acqum posst.
et hoc ẽ quod clicitur ꝑ extraneam ꝑscão
nicħad quin posse. excepto eo ꝗđ ꝑlilum¬

Expanded text:
me exposuimus, id est si quam possessionem me exposuimus, id est si quam possessionem na fide possidetis, item per alienos servos, in quibus neque usum fructum habetis neqsessionem, nulla ex causa vobis adquiri posse. et hoc est quod dicitur, per extraneam personam nihil adquiri posse: excepto eo qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cos usu capio. ł longi temporis possessio
uob accidit. ¶ De his aũt ẜuis in quib tan¬
tum usum fructum habetis ita placuit
quirãtu iduob̾ adicͣitur. Quod uero ex¬
tra eas causis ꝑsecuti sunt. id.ad clũm ꝓᷤ¬
prietatis ꝑtinet.¶Itaq si is ẜuus heres in¬
stitutus sit. legatum ue quid ei aut doã¬
tum fuit. ñ usu fructuarios dñopͥctatis¬
ad quiinir ¶ Id placet et si de coqui auo¬
b̾b̃ona fide possidetur. siue is libe̾r sitsi¬
ue alienus ẜiuis. Quodn placuit de usu¬
fructuano. idem placet et debone fidi pos¬
sessore. Itaq ꝙ extra duas istas causis id¬
sor cum usu ceꝑit suum. qr eo modo dñs
sit. exomnub causis ꝑcum sibi ad quire¬
re põt̃. ¶ fructuarius uerousu caꝑt nõ
põt prumi qui an possidet s habet uis utẽ¬
di. fruendi. Peinde quia scit ẜuum alic
num ẽẽ. ¶Non solum aũt ꝓpͥctas ꝑ eos
suos inquib usum fructum habetis. uel
quos bona fide possidetis. ł ꝑ liłum ꝑsonã

Expanded text:
 eos usucapio vel longi temporis possessio vobis accedit. De his autem servis, in quibus tantum usum fructum habetis, ita placuit, quirant, id vobis adiciatur, quod vero extra eas causas persecuti sunt, id ad dominum proprietatis pertineat. itaque si is servus heres institutus sit, legatumve quid ei aut donatum fuerit, non usufructuario, sadquiritur. Idem placet de eo, qui a nobis bona fide possidetur, siue liber sit siue alienus seruus: quod enim placuit de usufructuario, idem probatur etiam de bonae fidei possessore: itaque quod extra duas istas causas adsor cum usucepit seruum, quia eo modo dominus fit, ex omni causa per eum sibi adquirere potest. usufructuarius uero usucapere non potest; primum quia non possidet, sed habet ius utendi fruendi; denum esse. non solum autem proprietas per eos servos in quibus usum fructum habetis vel quos bona fide possidetis, vel per liberam p
Abbreviated transcription (Latin):
tis ¶ ꝯuenient̃ scilicit. legatum ꝑeos
uob̾adquirttur. ¶ Nonsolum aũt ꝓpͥ¬
etas ꝑ eos quos inpõtestate habetis ad¬
quiritur uob̾ sec etiam possessio. Cuius¬
cumq i rei possessionẽ ad epiifuerint.
id uos possidere uidemim. unde etiã¬

Expanded text:
 convenienter scilicet legatum per eos vobis adquiritur. non solum autem proprietas per eos quos in potestate habetis adquiritur vobis, sed etiam possessio: cuiuscumque enim rei possessionem adepti fuerint, id vos possidere videmini. unde etia
Abbreviated transcription (Latin):
pupillam ullam rem sine tutoris auc¬
am pectumam alicui sine tutoris auc¬
obligationẽ. quia peccumam ñ facit
accipientis. Ideoq uendicare nũmos
possunt. sicubi extent. S si nũm quos¬
minor mutuo dedit abeo qui accep̃
bona fide ꝯsumptisunt ꝯ dici possunt.
Si mala fide ad exhibendum de his
agi põt et. ¶ Et econtrario om̃s res
pupillo et pupille sine cutoris aucto¬
citate recte darĩ possunt.Idoq si debi¬
tor pupillosoluat. Ntcessaria ẽ debi¬
cori tutoris auctoritas. Mlioqum siñ¬

Expanded text:
pupillam ullam rem sine tutoris aucam pecuniam alicui sine tutoris aucobligationem, quia pecuniam non facit accipientis, ideoque vindicari nummi possunt, sicubi extent: sed si nummi, quos mutuos dedit, ab eo qui accepit bona fide consumpti sunt, condici possunt, si mala fide, ad exhibendum de his agi potest. at ex contrario omnes res pupillo et pupillae sine tutoris auctoritate recte dari possunt. ideoque si debitor pupillo solvat, necessaria est tutoris auctoritas: alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
ccrus excausis tͥas̃ reuocare. nequisuas
res in alios ꝯtulint: abhis quandam pa
orib duus pͥncipib introductum est.¬
inse ꝯdiuonẽ habebat. ut tunc ratum
tum. Ideoq añt nuptias appellabatur
ꝙ. an matͥmonium efficibatur ⁊ nũquã
p̾t nuꝑtias celebratas talis donatio ꝓce
entes ⁊ ꝯstquentia nomina reb eẽ stu¬
clenter. sonstituius ut tales clonani¬
b in boc exequĩturut quẽ ad modum
si ⁊ fiunt. Ita et iste donationes que ꝑꝑ
nuptias introducte sunt. ñ solum cȩ an¬
ceclant mͥm̾um. set etiam coꝯtracto ⁊
augeamur et ꝯstituantur. ¶ Erat ol̃
et alius modus ciuił adquisitionis ꝑuis
ad crescendi quod ẽ tale. Si commuẽ
suum habens aliquis cum titio solus li

Expanded text:
certis ex causis eas revocare, ne, qui suas res in alios contulerunt, ab his quandam patoribus divis principibus introductum estut tunc ratum tum: ideoque ante nuptias appellabatur, quod ante matrimonium efficiebatur et nunquam post nuptias celebratas talis donatio procentes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donatibus in hoc exaequentur, ut, quemadmodum sed etiam fiunt, ita et istae donationes, quae propter nuptias introductae sunt, non solum antecedant matrimonium sed etiam eo contracto et augeantur et constituantur. Erat olim et alius modus civilis adquisitionis per ius adcrescendi, quod est tale: si communem servum habens aliquis cum Titio, solus li
Abbreviated transcription (Latin):
ccidit aliquando ũ qui dñs sit. ali¬
enare non pꝰsit. et ce̾ qui dñs ñ sit
alienãde rei potestatem habehat.
Camͣ dotale p̃clium maritus inuita
muliere. ꝑ legem uiliam ꝓhibetur ali¬
cnare. quamius ipsius sit. dotis causa
ci datum. qd nos legem uiliam corri¬
ge̾tes in meliorem statum de luximꝰ.
sumn lex in solitantumodoreb lo¬
cum habebat q̃ it̾alice fuerãt: ⁊ alicna¬
tiones inbibebat q̃ inuita muliere

Expanded text:
sit alienare non possit, et contra qui dominus non sit alienandae rei potestatem habeat. nam dotale praedium maritus invita muliere per legem Iuliam prohibetur alienare, quamvis ipsius sit, dotis causa ei datum. quod nos, legem Iuliam corrigentes, in meliorem statum deduximus. cum enim lex in soli tantummodo rebus locum habebat quae Italicae fuerant, et alienationes inhibebat quae invita muliere
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ .ł. alium trtulum. aliquid accipiũt.
ut ip̃i quid secun statimsiant. et uicto¬
res existant. siue exꝑiantu. suie ꝯũtni¬
antur. ¶ Aduersus sacratissimũ aũt eri¬
rium inq: ad quadriennium lictat inten
conpetere actiõnes. ¶Nra aũt cluuna
constituto quam nuꝑ ꝓmulgauimꝰ eti¬
am de his qui a nr̃a . ł uentrabił auguste

Expanded text:
iunt, ut ipsi quidem securi statim fiant et victores existant, sive conveniantur sive experiantur: adversus sacratissimum autem aerarium usque ad quadriennium liceat intendcompetere actiones. nostra autem divina constitutio, quam nuper promulgavimus, etiam de his qui a nostra vel venerabilis August
Abbreviated transcription (Latin):
finat  cle hereclitat̾e. aũ ⁊ de obligationi¬
b sius locis ꝓponeinus. ¶ Expostumus su¬
matim quib moclis iure gentium res. ad¬
quirumtur. modo uideamus quib modis
legitimo. et cuili uire ad quir untur.

Expanded text:
at. de hereditate autem et de obligationibus suis locis proponemus. exposuimus summatim, quibus modis iure gentium res adquiruntur: modo videamus, quibus modis legitimo et civili iure adquiruntur.
Abbreviated transcription (Latin):
bertatem ci imposuit .ł uindicta.ł testa¬
mentococasu pars. cius amittebatur:
et socio ad crescebate set cum pessimum
fuerit exemplo. et lib̾tate suum de frau¬
dan et ex ea humaniorib quid dñi sda¬
mpnum infern scũiorib aut lucrũ dnĩs¬
ad crescere hoc qi inuidic cã plenũpio
remeclio ꝑ nr̃am ꝯstititutionẽ meden

Expanded text:
bertatem ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars eius amittebatur et socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, et libertate servum defraudari et ex ea humanioribus quidem dominis damnum inferri, severioribus autem lucrum adcrescere: hoc quasi invidiae plenum pio re
Abbreviated transcription (Latin):
teistitem rei̾ersi fuit. Tunc in uicio rer
purbito. ꝓcedit eius usu capiqͥres fisci
atis. bonafide emptorem sibi traditã
rem exhis bonis usu caꝑe posse. Et ita
rescͥpseruntur. ¶ Nouissime sciendũ
c̃ rem talem et debeͣre. ut inse ñ habat
uiciam ut abona fide emptore usu ca¬
pi possit. uel qui ex alia uista causa pos¬
adet. ¶ Frror aũt false cause. ufu capi¬
ore non pantiueluti. si quis cum ñ emiit.
emisse stexistimans possideat. ł cum ci
timinur. licet ipse sciat p̃dium alienũ¬
cẽ. Et si ille initium ustum ñ habuit:¬

Expanded text:
testatem reversa fuerit; tunc enim, vitio rei purgato, procedit eius usucapio. Res fisci atis, bona fide emptorem sibi traditam rem ex his bonis usucapere posse: et ita rescripserunt. Novissime sciendum est, rem talem esse debere, ut in se non habeat vitium, ut a bona fide emptore usucapi possit vel qui ex alia iusta causa possidet. Error autem falsae causae usucapionem non parit. veluti si quis, cum non emerit, emisse se existimans possideat: vel cum eontinuatur, licet ipse sciat praedium alienum: quodsi ille initium iustum non habuit
Abbreviated transcription (Latin):
eas hab̾e ñ uult. s quo magis cũ ip̃a
naui ꝑiclm mans effugut. Qua de
causa siquis eas fluctib expulsas. uł¬
ꝗe discede uidentur. abhis q̃ de reda
urrente ñ intelligentil qdñis cadũt:
ueclam Derebus incorporalibus.
preterea res corꝑales sunt. q̃dam in¬
corpales Corꝑiles he sunt. que sui
natura tangi possunt: ullitifundꝰ.
homo. uestis. auiꝵ. argentum. ⁊ deni¬
q alie res innumerabiles. ¶ Incorꝑa¬
les aũt sunt. q̃ tangi ñ possunt. quali¬
a sunt ea que iniure consistunt. sicut¬
Herecditas usus fructus. usus. obliga

Expanded text:
eas habere non vult, sed quo magis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas e discedere videntur ab his quae de rheda currente, non intellegentibus dominis, cadunt. TIT. 2 DE REBUS INCORPORALIBUS. Quaedam praeterea res corporales sunt, quaedam inCorporales eae sunt quae sui natura tangi possunt: veluti fundus, homo, vestis, aurum, argentum et denique aliae res innumerabiles. Incorporales autem sunt quae tangi non possunt. qualia sunt ea quae in iure consistunt: sicuthereditas, usus fructus, obliga
Abbreviated transcription (Latin):
radicto egĩt. ticu effici arborem dicimꝰ.
Iintelligatur. Quã cuius infundũ radi¬
ct̃ ẽgisset. et ideo pp̃t ꝯfinium arbor posi¬
tͣa. si ⁊̃ inuicun fundo radic̃t egit. comu¬
nis sit. ¶ Quarationt aũt plantt q̃ tra
quo alescunt soloceclunt. cadẽ ratione. gͥ¬
frum̃ta quoq q̃ sata sunt. solo cede. inte¬
lliguntur. ¶ scterum sic̃ is qui in alieno
solo eclificauint. si ab eodominus petat
cclisinu defendi pͭ ꝑ exceptione doli mali.¬

Expanded text:
radices ageret, Titii effici arborem dicamus:intellegatur quam cuius in fundum radices egisset. et ideo prope confinium arbor posita si etiam in vicini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plantae quae terra coalescunt solo cedunt, eadem ratione frumenta quoque, quae sata sunt, solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat aedificium, defendi potest per exceptionem doli mali
Abbreviated transcription (Latin):
ex ea cã tibi cam ñ tradidit. cotñ co
ipso quod paritur tuam et̃. statim ad¬
quintur tibi ꝓͥctas ꝑ indt ac sco no¬
mint tradita fuerat ¶ Itsiquis mer¬
ces inhorreo depositas uendidit. simł
atq claues orrei tradidit empton tñs¬
amplius int̾clum ⁊ inincertam ꝑso¬
nam collata uoluntas dñi. tͣnͣsfert rei
missilia iactant inuulgus. ignorant.
quid eoꝵ quisq excepturus sit. ⁊ tñ
qr uolũt quod quisq exceꝑit ciꝰ eẽ sta¬
stm cum dominũ efficiunt. q̃ ratioe

Expanded text:
ex ea causa tibi eam non tradiderit, eo tamen ipso, quod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac smine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, atque claves horrei tradiderit emptori, transamplius interdum et in incertam nam collocata voluntas domini transfert rei missilia iactant in vulgus ignorant quid eorum quisque excepturus sit, et tamen, quia volunt quod quisque exceperit eius esse, statim eum dominum efficiun
Abbreviated transcription (Latin):
pore nude ꝓctatis dñs incipit plenam
habere uire potestatem. de usu et habita
anum utatur. ¶ Incoq fundo actenus ci
moran licet ut neq dnofundi molestus
sit. neq his ꝑ quos oꝑu rusticafiunt im¬
pecum̃tosit. ¶ Nec ulli. alũiusq. hibet.i¬
ut uend̾e. aũ locare. aut gratis ꝯcede pot̃:
sum his quiusum fructum ht põt hec
omni i ficere. ¶ Itemhis qui cclium usũ
ht̃ actenus iuns habere intelligitur u̾ip̃e
ur transferri pot.⁊ ux receptum ẽt uide¬
tur. ut hospitem ei reciꝑt liceat et cum
mulicrem usus eclium ꝑtineat. cũm inm¬
noq lacte. neq agnis. neq lana. ut itur
isuanus. q ca infructusunt: planc adstẽ¬
corandum agrum suum peccorib uti põt.
¶S. si cui habitatio legata siue aliquo modo
constitutasit. neq usus uidetur. neq usus s¬
fructus. S quasi pͥum aliq uis quam hibi¬
tanonẽ habentib ꝓpt̃ rerum utilitatem

Expanded text:
prietatis dominus incipit plenam habere in re potestatem. TIT. 5 DE USU ET HABITATanum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut vendere aut locare aut gratis concedere potest, cum is qui usum fructum habet potest haec omnia facere. Item is qui aedium usum habet hactenus iuris habere intellegitur ut ipse um transferre potest: et vix receptum videtur ut hospitem ei recipere liceat et cum mulierem usus aedium pertineat cum mneque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecoribus uti potest. Sed si cui habitatio legata sive aliquo modo constituta sit, neque usus videtur neque usus fructus, sed quasi proprium aliquod ius. quam habitationem habentibus, propter rerum
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ etiã intestam̃to quis heredem su
um dãpnare ne altius tollat hecles su
as ne luminib eclium uicin officiant:
uel ut prtiatur eum. tignũ in parictẽ
inmittere. estilicidium habere. uel ut¬

Expanded text:
t etiam in testamento heredem suum quis damnare, ne altius aedes suas tollat, ne luminibus aedium vicinarum officiat, vel ut patiatur eum tignum in parietem immittere, vel stillicidia adversus
Abbreviated transcription (Latin):
tra tp̃ra ñ ꝓhibetur. ¶ Quin excusare se
uolunt. ñ appellãt. ẜ intra dies quinqua¬
guita ꝯ tinuos eͣx quo cognouint. excusi¬
Cre se debent. cuiꝰcũq gͥnis sunt. id qualit̃¬
ͣ cumq dau fuint tutores. Si intra centesi
stisunt. Siuero ultra centesimũ habitant
sceuola dicebut. ssc debet ꝯputan. neminꝰ¬
ssint q̃m quinqua gm̃ta dies ¶Datus

Expanded text:
tra tempora non prohibetur. qui excusare se volunt, non appellant: sed intra dies quinquaginta continuos, ex quo cognoverunt, excusare se debent cuiuscumque generis sunt, id est qualitecumque dati fuerint tutores, si intra centesimsunt: si vero ultra centesimum habitant,Scaevola dicebat, sic debet computari, ne minus sint quam quinquaginta dies. Datus
Abbreviated transcription (Latin):
si in ca̾itis m̃branisue tius carm̃. łisto¬
nec inp̃csam scͥpture solũt paratus sis.
potit st cinius defende ꝑ exceptioñẽ doli
mali: utq si bon̾a fide carũ cartaꝵ mẽ¬
branar ue possessionẽ nactus ẽ. ¶ Si qui
tabulim pictuit ced̾e alus uidetur pictu¬
ram. quał cumq sit tabule ced̾e. s nob̾
uiderur melius ẽt tabulã picture cedere.
Ridicim ẽ n picturam apelł. uł parrissi
in accessione uilissime tabule cede. Uñ si
ãdño tabule miginẽ possidentt is qui

Expanded text:
si in chartis membranisve tuis carmen vel histonec impensam scripturae solvere paratus sis, poterit se Titius defendere per exceptionem doli mali, utique si bona fide earum chartarum membranarumve posstabulam picturae cedere: aliis videtur pictura, qualiscumque sit, tabulae cedere. sed nobis videtur melius esse, tabulam picturae cedere: ridiculum est enim picturam Apellis vel Parrhasii in accessionem vilissimae tabulae cedere. unde si a domino tabulae, imaginem possidente, is qui
Abbreviated transcription (Latin):
adremꝑtiet . ꝙ inhereclitate res cor¬
ꝑales continentur. ITam et fructus ꝙ
ex sundo ꝑcipiuntur corꝑales sunt⁊
idꝙ exaliqua obligatiõem nobdcb̾¬
homo. pcocuma. Nam ip̃m ius here¬
clitatis et ip̃m uis utendi fruendi. et
ip̃m ius obligationis incorpale est.
Eodem nũo sunt iura p̃dio urbano¬
rum ⁊ rusticooꝵ. que criã fuitutes uo¬
uia. aque ductus ¶ Iter ẽ ubͣ cundiã¬
bulandi hõĩs. non ⁊ ium̃tum agendi.
et it̃ et actum iust uia ꝯ tinet. ¶A q̃¬
parietem eius liceat tignũ uicino in¬
mitere. ut stillicidium. ꝑ flum̃ reci¬
piat. quis in hedes suas. ł in aream.¬
tollat quis hecles suas. ne luminib
tant. a q̃ austum. ptecons ad aqua ap¬
̃pulsum. uis pasocnidi. calcis quoqu̾e¬
de. arene fodiende. ¶Ideo aũt he sui

Expanded text:
m pertinet, quod in hereditate res corporales continentur, et fructus, qui ex fundo percipiuntur, corporales sunt, et id, quod ex aliqua obligatione nobis debehomo, pecunia: nam ipsum ius ssionis et ipsum ius utendi fruendi et ipsum ius obligationis incorporale est. eodem numero sunt et iura praediorum urbanorum et rusticorum, quae etiam seruitutes uovia, aqueductus. Iter est ius eundi, ambulandi hominis, non etiam iumentum agendi et iter et actum in se via continet. Aqparietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium vel flumen recipiat quis in aedes suas vel in aream,tollat quis aedes suas, ne luminibus tant aquae haustum, pecoris ad aquam adpulsum, ius pascendi, calcis coquendae, harenae fodiendae. Ideo a
Abbreviated transcription (Latin):
diumfisci. ł ciuitatis. ¶ ꝓtraditionẽ
quoq ure naturali res nob̾ adꝗrũtur.
inalium transferrẽ ratã hab̾i. et ideocũ
ius cumq gñis sit corꝑał res tradipossit.
et ad nõ tradita alicnatur. Itaq stipc̃¬

Expanded text:
dium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure naturali res nobis adquiruntur: natuaturali res nobis adquiruntur: iuscumque generis sit corporalis res, tradi potest et a domino tradita alienatur. itaque stip
Abbreviated transcription (Latin):
creshis uero ad quem usus fructus fundi
pecudum fructu etiam fitus ẽ. sicuti lac.
et pilus. ⁊ lana. Itaq agni ⁊ hecdi. ⁊uitu¬
at. in locum de mortuoꝵ capitum. ex
fetu fructuanus suminiitere debet. ut
et uulianouislm ẽ. Et inuincaꝵ dinor¬
tuꝵꝵ .ł. arboꝵ locum. alias debet substi¬
stituere. Recce ncołt debet et quasi bo
nus pat̃ familias uti debet Cbesutros
quor quis in suo loco inuenit. diuꝰ. aidna¬
nus naturale̾ eꝗtatem secutus. ci ocessit
qui mnuena.Idẽ ꝙ statuit siqui in sac̾
aũ mreligioso locofortuito casuinuene¬
nt. sat si quis in alieno loco ñdata adħ
oꝑa s fortuitu mucnĩt. dimidiũ dñoso

Expanded text:
re. Is ad quem usus fructus fundi pecudum fructu etiam fetus est, sicuti lac et pilus et lana: itaque agni et haedi et vituat, in locum demortuorum capitum ex fetu fructuarius summittere debet, ut et Iuliano visum est, et in vinearum demortuarum vel arborum locum alias debet substituere. recte enim nus paterfamilias uti. Thesauros, quos quis in suo loco invenerit, divus Hadrianus, naturalem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu invenerit. at si quis in alieno loco non data ad hoc opera sed fortuitu invenerit, dimidium domino
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq uno. siminoba bicuiuo tantum
mitalicosolousli capiebat. ncͣ rerũ dñuꝰ
in inceͣrto eẽnt et cum hoc placitum e¬
mini matũrius siuis reb de fraudentur.
tum ẽ ut res quid mobiles ꝑtrienniuo¬

Expanded text:
ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerum dominia in incerto essent. et cum hoc placitum emini maturius suis rebus defraudentur ntum est, ut res quidem mobiles per trienniu
Abbreviated transcription (Latin):
sum eũ detur quocasu si ñsoluat inpẽsĩ
picture. pon̾t ꝑ exceptionẽ dolimalirep¬
pelli unq si bona side possessor fuent il¬
bula. siue alius. ꝯpetit clñotabule fũ¬
tẽ credet br̃a fide fũdum emĩt. ł exdoã¬
tione aliaue qualibet iusta causi eque
boã fide acceꝑit naturali ratione pla¬
cuit. fructus quos ꝑcepit. eiꝰ ẽẽ ꝓcũltu¬
ra ⁊ cura. Et ideo si p̾tea dñs suꝑuene¬
rit ⁊ fũdum uendicet defructib ab eo
consũpus agere ñ põt. ¶ Ei uero quisci¬
ẽns alienłm fundum possed̾it ñ idẽst
concessum ẽ. Itaq cum fundo etiã fruc¬
tus licet ꝯsumptisunt. cogitur restitu

Expanded text:
si non solvat impensam picturae, poterit per exceptionem doli mali repelli, utique si bona fide possessor fuerit ilbulas sive alius, competit domino tabularum furfide fundum emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa aeque bona fide acceperit: naturali ratione placuit, fructus quos percepit eius esse pro cultura et cura. et ideo si postea dominus supervenerit et fundum vindicet, de fructibus ab eo consumptis agere non potest. ei vero qui sciens alienum fundum possederit non idem concessum est. itaque cum fundo etiam fructus, licet consumpti sint,
Abbreviated transcription (Latin):
intuenientib uolebãtꝵ. simaiores ducẽ¬
torum fuerant solidorum.snr̃a constitur¬
oct quantitatem usꝙ ad quingentos sol
ampliauit. quãstare et sinc infinũatio¬
bentfirmitatẽ. ¶ Et alia insuꝑ multa

Expanded text:
intervenientibus volebant, si maiores ducentorum fuerant solidorum, nostra constitutio et quantitatem usque ad quingentos solidos ampliavit, quam stare et sine insinuatiobent firmitatem. alia insuper multa
Abbreviated transcription (Latin):
capionẽ. u̾i possessaꝵ rep. lex uilia et
plaucia.¶ Quod aũt dictum ẽ. furtiua¬
rum. et ui possessarum rerum usu capio
ne ꝑleges ꝓhibitam tẽ: non eo ꝑtinet:
ut ne ip̃e fur et qui ꝑũ possidet usu ca¬
ꝑc possit.Namhis alia ratione usu capio
non ꝯpetit. q scilicet mala fide possidet:
fide emcrit. ł exalla cã acceꝑit usucapi¬
cudi ius ħt. ¶ uñ et inreb mobilib
non facile ꝓcedit. ut bone fidi posses¬
soriusu capioͣ conpe tat. Nam quiali¬
enam remuendidit r exalia cã tradi¬
dit furtum eius conimitt ¶s tñ id ali¬
quando. alit se ht. Nam si heres rem de¬
functo ꝯ modatam. aut locatam .ł ap̃
riam ẽẽ boñafide accipienti uendidit.
aut donauerit. aut dotis nomine dedit.

Expanded text:
capionem, vi possessarum lex Iulia et Plautia. Quod autem dictum est furtivaram et vi possessarum rerum usucapionem per legem prohibitam esse, non eo pertinet ut ne ipse fur quive per vim possidet usucapere possit: nam his alia ratione usucapio non competit, quia scilicet mala fide possident: fide emerit vel ex alia causa acceperit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui alienam rem vendidit vel ex alia causa tradidit, furtum eius committit. Sed tamen id aliquando aliter se habet. nam si heres, rem defuncto commodatam aut locatam vel apud riam esse, bona fide accipienti vendiderit aut donaveri
Abbreviated transcription (Latin):
iulianus scͥpͥst. Et sccłm cum ꝯstitutũ
lum famosus ẽ si obculpamiñ eq̃ ¶ Si
quis aũt suspectus postulatur qu̾o adᷤ
cognitio finiatur. Int̃ dr̃ ei administ̃¬
tiout papĩano uislm ẽ  S ⁊ si suspec¬
ti cognitio susccłta fiũt. p̾teaq tuto̾.
ł curator decesstrit. Extinguit᷑ cognin¬
osuispecti. ¶ Siquis tutor copiam sui
ñ faciat ũ alim̃ta pupillo det̾nãtur.Ca
mittatur. ⁊ q̃ mora det̾iora futurasũt
dato curatore distrabi iubt̃tur. Ergo
pͥiam alim̃ta posse dec̾m. si hoc ꝑmda¬
tium dicat. Remittendum cũ c̃e ꝓp̃¬
fectum urb̃pumendum placuut illt̃:
remutitu quidata peccuma ministiũ
tutele rcismem libtus quoq si fraudu¬
lent̃ gessisse cutlã filiooꝵ ł neporũ pr¬
tromꝓbetur. ad p̃fectum urbremitte¬
ti pumendus.¶Nouissimt sciendũ
ͤ ẽ cos qui fraudulent. tutelam. uel curã
administrant ctiã sisatis offerant re¬
pr̃at. ¶ Suspectum cum nputauimus.¬

Expanded text:
stitutum lum, famosus est: si ob culpam, non aeque. Si quis autem suspectus postulatur, quoad cognitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit posteaque tutor vel curator decesserit, extinguitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur, cmittatur: et quae mora deteriora futura sunt, dato curatore distrahi iubentur. ergo piam alimenta posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia ministerium tutelae redemit. Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patrotur puniendus. Novissime sciendum est eos, qui frandulenter tutelam vel curam administrant, etiamsi satis offerent, repraestat. Suspectum enim eum putamus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Int̾ que necñ ⁊ italica p̾dia ex nr̃a
constitutione nulla differentia ẽ ¶s.
siquidẽ extã donationis. au̾dons. aut
qualibet causa exalia tradantur. sine
dubio transferũtur suendite uero ⁊ tra¬
dite ñ alit̃ c̃pton ad quirũtur. quãsus

Expanded text:
sunt, inter quae nec non Italica praedia ex nostra constitutione nulla differentia est. 4 Sed si quidem ex causa donationis aut dotis aut qualibet alia ex causa tradantur, sine dubio transferentur: venditae vero et traditae non aliter emptori adquiruntur, quam si is
Abbreviated transcription (Latin):
nequis tignũ alienũ heclib suis in uinc
tum eximere cogitur. s duplum ꝓ cop̃
stet. ꝑ actionẽ que uocatur detigno in¬
matia significatur ex qua eliffinast¬
rescindi necesse sit s si. iliqua ex causa
dirutum sit ccliffinũ. potĩt mat̾ie dñs¬

Expanded text:
ne quis tignum alienum aedibus suis tum eximere cogatur, sed duplum pro per actionem quae vocatur de tigno iumateria significatur ex qua aedificia frescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae d
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdare. Tam̃ inuitum cum curam susciꝑe
ñ cogendii. duꝰ scuerus. ⁊ antoninꝰ rescͥpse¬
rum ¶ Id rescpͥstr̃um maritum uxori su¬
e curatore datum excusare se posse. licet
se inmisceat ¶Si quis aut falsis alegatiõib
excus monẽ tutele meruit: non c̃ libatus
ciendum ẽ. suspecti cͥm̃ exlege.x̾ii. ta¬
bulaꝵ descende. datum c̃ aut us remo¬
uendi suspectos tutots. rome p̃tori.
specto cognosce. Nũc uidam̾ qui suspec¬
ti sicri possunt  cͥꝗdem os tũtot̃s possunt.
siue testam̃tarii sint. siue ñ. s alt̾ius gñis
tutores. qr et silegitiimus sit tutoe accu¬
sari potĩt. Quiꝰdsipatronꝰ. ad huc ideme¬
rit dicendum. dum modo meminiiaus
fame patroni parcendum. licet ut suspec¬
tus remõtus fuĩt᷑. ¶ Consequens ẽ ut hic¬

Expanded text:
tamen invitum eum curam suscipere non cogendum, divi Severus et Antoninus rescripserunt. Idem rescripserunt maritum uxori suae curatorem datum excusare se posse, licet se immisceat. Si quis autem falsis allegationibus excusationem tutelae meruit, non est liberatus Sciendum est suspecti crimen e lege duodecim tabularum descendere. Datum est autem ius removendi suspectos tutores Romae praetorspecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, sive testamentarii sint sive alterius generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequens est,
Abbreviated transcription (Latin):
incorpore. quosublato ⁊ ip̃m tolli
necesse c̃. ¶ usus fructus apͥctate
seꝑationem recipit. Idq plais modi
accidit. Ut ecct siquis alicui usum fruc¬
tum legauit. Namberes nudam ht̃ ꝓͥe¬
tatem. legatanus usum fructũ. ⁊ ꝯtra
uero usum fructum. ¶ Item aliuisum

Expanded text:
in corpore: quo sublato et ipsum tolli necesse est. Usus fructus a proprietate separationem recipit, idque pluribus modis accidit. ut ecce si quis alicui usum fructum legaverit; nam heres nudam habet proprietatem, legatarius usum fructum: et contra heres vero usum fructum: item alii usum
Abbreviated transcription (Latin):
Auntate dñoꝵ ꝯfuse sint. totũ id corpꝰ
materie sint. ⁊ obid ꝓpͥaspes facta sit foe¬
te exuino. ⁊ melle mulsum aũ exauro
et argento electrũ. idẽ uiris ẽ. Nam ex
cocasu ꝯmunẽ cẽ. spem ñdubitatur:
dem gñĩs sunt idẽ uins ẽt placu̾it.
¶Quod si frum̃tum titutuo frum̃to mix¬
tum fuit. siquidẽ exuolũtate ur̃a comu¬
ne erit. quia singła corꝑa .i. singła g̃na
que cuusque ꝓpria fuerunt exconsensu

Expanded text:
untate dominorum confusae sint, totum id corpus materiae sint et ob id propria species facta sit, forte ex vino et melle mulsum aut ex auro et argento electrum, idem iuris est: nam et eo casu communem esse speciem non dubitatur. dem generis sunt, idem iuris esse placuit. Quodsi frumentum Titii tuo frumento mixtum fuerit, si quidem ex voluntate vestra, commune erit, quia singula corpora, id est quae cuiusque propria fuerunt ex consensu
Abbreviated transcription (Latin):
fructuario cedatur. nam̃ extraneo ce¬
cdendom cħ agitur. uel econtrario. Si frẽ¬
cuarius ꝓprictatem rei ad quisient q̃res
consoudatio appellatur. ¶ Eo amplus
constat si cͥdes incendio consũpte fueñt¬

Expanded text:
fructuario cedatur nam extraneo cefructuario cedatur nam extraneo cedendo nibil agitur: vel ex contrario si fructuarius proprietatem rei adquisierit, quae res consolidatio appellatur. eo amplius constat, si aedes incendio consumptae fue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥctates. semꝑ abseedente usu frutu.
placuit cͥtis modis extinguiusum fruc
uerum etiam insiuis. Iumentis. cetĩsꝙ re
hee res neq naturali rõne neq ciuuli reci¬
assidua ꝑmutatione quodam modo extĩ¬
guitur. set utilitatis cã senatus censuit pos
Itaq si peccume usus fructus legatus sit.
ita dan legatano. u ciꝰfiat. ⁊ legatarius
satis det herceli de tanta peccuma resti¬
tuendr simonat. aũ capit minuatur.
Ecr̃e quoq res ita tradunt̃ legatanio ũ
cius fiant. S extimatis his satis datu a¬
legatario ut ⁊ si moriatn aut caprt mi¬
nuatur. canta peccuma restituatur. qrũã¬
ti. he fuerant estimate. Ergosenatus nõ
fecit quid̃ carum rerum isum fructum
nec n poterat. S ꝑcautionẽ quasi usũ
fructum ꝯstituit. ¶ Finitur aũt usus
fructus morte fructuarii et duab capi¬
tis cdiminutionib id ẽ maxima et me¬
clia. et non utendo ꝑmodũ. et temꝑus
que omnia nr̃a statuit ꝯstitutio. ¶ It fi¬

Expanded text:
tates semper abscedente usu fructu, placuit, certis modis extingui usum frucverum etiam in servis et iumentis ceteeae neque naturali ratione neque civili reciadsidua permutatione quodammodo extinguitur. sed utilitatis causa senatus censuit, positaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut eius fiant: sed aestimatis his satisdatur, ut, si morietur aut capite minuetur, tanta pecunia restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fecit quidem earum rerum usum fructum nec enim poterat, sed per cautionem quasi usum fructum constituit. Finitur autem usus fructus morte fructuarii et duabus capitis deminutionibus, maxima et media, et non utendo per modum et tempus. quae omnia nostra statuit constitutio. item fi
Abbreviated transcription (Latin):
rie dñs fuit. ut cece. siquis exalicns
uuis. aut oliuis. aut spicis. uinum aũ
oltum. aufrumtum fecĩt. aut exilit¬
no. auro .ł. argento. Pere. uas aliquod
fecĩt .ł exalicno uino. ⁊ melle mulsũ¬
miscuent. ł ex alienis medicam̃tis emꝰ¬
plastrũ. aũ colliriũ ꝯposuerit. x exali¬
cna lana uestim fecent E exalienis ta¬
buł. nauem uł armariũ. ł sub selliũ
frabricauĩt. ⁊ pꝰt multas sabinanoꝵ¬
et ꝓculianoor ambiguitates. placuit
meclia sententia existimantiũ. sica
species ad materiã recducipossit eũ ui¬
deri dñm ẽe quimat̾ie dñs fuent: Si
ñ possit recluci. cũ potius intelligi

Expanded text:
inus fuerit: ut ecce si quis ex alienis uvis aut olivis aut spicis vinum aut oleum aut frumentum fecerit, aut ex alieno auro vel argento vel aere vas aliquod fecerit, vel ex alieno vino et melle mulsvel ex alienis medicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tabulis navem vel armarium vel subsellium fabricaverit. et post multas SabinianoProculianorum ambiguitates placuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci possit, eum viinum esse qui materiae dominus fuerat; si non possit reduci, eum potius int
Abbreviated transcription (Latin):
atutela et cura excusantur. S ⁊ si fuĩt
tutores. ł curatores deinde rei publice
causa ab ẽe ceꝑint. atutela et cura ex¬
cus antur quatenus reipͥublict cã ab¬
sunt. ⁊ intea curator in loco coꝵ datur.
quisireusi suint recipiunt honus tu¬
ad nouas tutelas uoca᷑ti. ¶ Et quipo¬
testatem aliqua habẽt excusare st pos¬
ant. uͥ diuus marcus rescͥpsit. s recep¬
ẜtam tutelã deserere᷑ ñ possun¶ It ꝓpt̃
litem quã cum pupillo. ł adultotu¬
tor. ł curator habet excusare nemo
se pot̃. nͥ forte deomnib bonis. ł de he¬
reditate ꝯ trou̾sia fit. ¶t tria hone¬
ł cura p̾stant uacatiõem quã du ad¬
ministrantur. ut tantum pluriũ pupil

Expanded text:
tutela et cura excusantur. sed et si fuerunt tutores vel curatores, deinde rei publicae causa abesse coeperunt, a tutela et cura excusantur, quatenus rei publicae causa absunt, et interea curator loco eorum datur. qui si reversi fuerint, recipiunt onus tuad novas tutelas vocati. Et qui potestatem aliquam habent, excusare se possunt, ut divus Marcus rescripsit, sed coeptam tutelam deserere non possunt. Item propter litem, quam cum pupillo vel adulto tutor vel curator habet, excusare se nemo potest: nisi forte de omnibus bonis vel hereditate controversia sit. Item tria one curae praestant vacationem, quamdiu administrantur: ut tamen plur
Abbreviated transcription (Latin):
tutoris. ł uti sist ui ad opͣtine declit. legi¬
tun̾a tantum tutelaꝑit. cetere aũt non
ꝑcĩnt sS pupilli et pupille. capitis dimi¬
nutiolicet minima sit omnes tutelas tol¬
turoes finito codeponunt tutelã ¶Desi
cipiunt. Quilicet pub̾es sint adbuc ta¬
m̃. buiꝰ etitis sunt. u negocia sua tucri
n datur. set dictus ꝯͣ fimatur dec̃toptͥors.¬

Expanded text:
tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima tantum tutela perit, ceterae non pereunt. sed pupilli et pupillae capitis deminutio, licet minima sit, omnes tutelas toltutores, finito eo, deponunt tutelam. Desinum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc tamen huius aetatis sunt, ut negotia sua tueri non datur, sed datus confirmatur decreto
Abbreviated transcription (Latin):
aũt ex inquisitione p̃sides tutores
crearent. ł magistratus. iussup̃sidum
sñ sint magne pupilli facultate.¶Nos
aũt ꝑ ꝯstitutionẽ nr̃am ⁊ huiꝰmodi
difficultates hominũ resecãtes. nec
expectata uissione p̃sidum disposu

Expanded text:
 ex inquisitione tutores crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Nos autem per constitutionem nostram et huiusmodi difficultates hominum resecantes nec exspectata iussione praesidum disposui
Abbreviated transcription (Latin):
stineit. q ñ sunt iuris gentiũ. sic̃ ⁊ mͥa¬
re ¶flumina aut omnia ⁊ portus pu¬
blicasunt. Ideoq ius piscandi omin¬
Ost aũt lutus maris quatenus hib¬
mu fluctus maximus excurrit. ¶ xĩ¬
pn quoq usus publicus uins getiũ¬
ẽ sicut ipsius fluminis. Itaq nauẽ ad
eas applicare. funes arborib ibi natis¬
religare. honus aliꝙ inbis reponere
cuilibet lib̃m ẽ. sicuti ꝑ ip̃m flum̃ na ͤ¬

Expanded text:
quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnEst autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. Riparum quoque usus publicus est iuris gentium sicut ipsius fluminis: itaque navem adpas applicare, funes arboribus ibi natreligare, onus aliquod in his reponere, cuilibet liberum est, sicut per ipsum flumen navi
Abbreviated transcription (Latin):
rit. sacrũ non c̃. scr ꝓphanũ Locus aũt
in quosacre hedes eclificate s̃ etiam
dirupto ediffitio ad huc sacer loc̾
luntate facit clũ mortuũ infert inlo¬
cũm iuum sincominunẽ aũt locũpu¬
ruminuito socio inferre ñ licet ¶ Inco¬
mune utro sepulcbrũ: etiã inuitis ce¬
t̃is licet inferre. ¶ It̃ sialienus usus¬
fructus ẽ. ꝓprietarlum placet nͥ ꝯst̃¬
ciente usu fructuario locum religio¬
sum ñ face ¶Inalienũ locũ ꝯcedente dño
licet inferre. et licet ptea ratum nõ
habũt quã illatus ẽ mortuus. sint
muros scõs dicimus quia pena capi¬
tis ꝯstitutasit in tos qui aliqͥ minu¬
ros deliquerĩt. Idco et legum partes¬

Expanded text:
rit, sacrum non est, sed profanum. Locus autem in quo sacre edes edificate sunt, etiam dirupto edificio, adhuc sacer locusluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. In communem autem locum purum, invito socio inferre non licet: In commune vero sepulchrum, etiam invitis ceteris inferre licet. Item si alienus ususfructus est proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non facere. In alienum locum concedente domino licet inferre et licet postea ratum non habuerit, quoniam illatus est mortuus, tmuros sanctos dicimus, quia pena capitis constituta sit in eos, qui aliquid in muros deliquerint". Nolumus aute
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ex diuciso. siquis in alicnosolosua
alienata ẽẽ intelliꝰgͣitur utiq siñ igno¬
rabut in alicno solo se eͤdificare. Et ide¬
olicet diruta sit domus. uendicare ma¬
teriam ñ possit. ¶ Certe alud ꝯstat sũ
possessione ꝯstiruto clifficatore. solidñs
fctat domu suam ct. ncc soluat p̃cium
materie. ⁊ mercedes fabrooꝵ. posse cũ¬
ꝑ exceptionẽ dolim ali repelli. utiq si
bonc sidi possessor fuit. qui eclifficauitꝰ.
Nam scienti alleñ ẽẽ solum pot̃ culpa
ligẽt alienũ cẽ. ¶ Sititius iliena plan¬
tam insuosoloposuit ip̃ius crit. ⁊ ex diũ¬
so. Sititius suam plantã inmeuu solopo
suit. meuii planta erit. smodo utroq ca¬
su radices egĩt. antequã aũt radices e a¬
git. cius ꝑmanet cuius ⁊ fuerat. Adco¬
aũt exeo qͣuoridices egĩt planta. ꝓpni¬
ctas eius conmutatur. ut si uicim arboe

Expanded text:
Ex diverso si quis in alieno solo sualienata intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ido, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat pretium materiae et mercedes fabrorum, posse r exceptionem doli mali repelli, utique si bonae fidei possessor fuit qui aedificasset: nam scienti, alienum esse solum, potest culpa legeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in Maevii solo evii planta erit, si modo utroque casu radices egerit, antequam autem radices eges permanet cuius et fuerat. adeoeo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus quipossunt slispectos postu¬
lart. et sciendum est quͣasi publicam
rt. quĩ mmo et mulieres admittũtur
exrescͥpͥto diuoo scuen. et antonini.
seeł itsole que pietatis necessitudine
clucit ad hoc ꝓcedunt. ut pu̾ta mater.
mitrix quoqͥ ⁊ auia possunt. pot̃ ⁊ so¬
ror¶ see et siqua alia mulier fiũt cuius
p̃tor p̃tor ꝑ pensam pictatem intelle¬
xerit. ñ sexus uerecundiã egredien¬
trm set pietart ꝓductam ñ ꝯtinere in
iuriam pupillꝵ. ad mittit cam ad ac¬
cusationem. ¶ Inpubes ñ possunt cuto¬
res suos suspectos postulares pubes añ
curatores suos ex ꝯscilio necess m su¬
spectos possunt arguere. ⁊ it diuiseue
soluendot̃ ut ⁊ iulianus quoq resẽpͥat.

Expanded text:
ideamus, qui possint suspectos postulare. et sciendum est, quasi publicam re. quin immo et mulieres admittuntur ex rescripto divorum Severi et Antonini, sed hae solae, quae pietatis necessitudine ductae ad hoc procedunt, ut puta mater: nutrix quoque et avia possunt, potest et sori: et si qua alia mulier fuerit, cuius praetor perpensam pietatem intellexerit non sexus uerecundiam egredientis, sed pietate productam non continere iniuriam pupillorum, admittit eam ad accusationem. Impuberes non possunt tutores suos suspectos postulare: puberes autem curatores suos ex consilio necessariorum suspectos possunt arguere: et ita divi Sesolvendo est, ut Iulianus quoque scripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
uersi fuint pͥstinu statũ rccipiũt. ¶Itẽ
lapilli et gemine ⁊ ceteri q̃ antearł
turalistatim inuentonis fuint. ¶ It ea q̃
exanimalib tuis dñio tuo subiecti na¬
tasunt. cod̾ uire tͥ ad quirumur. ¶ Pie¬
cuur ũ intelligẽ ñ possis. quantũ quoqͥ
mom̃to t̃tpons adicitur ¶Quod sluis flumi¬
nis partẽ aliquã extuop̃dio detraxĩt.⁊
cini hesent. ⁊ arbores quas secum traxe¬
rit. incum fundũ radices eg̾int: ex eotp̃r
uidẽtur. uicini fundo ad quisite eẽ ¶nsula
q̃ inmari nata ẽ .q. raro accidit. occupin
nsfit. nullius n ẽe creditur. ¶t influmi¬
ne nataq. frequent̃ accidit. siquid me¬
diam partẽ fluminis tencat. coĩs ẽ co¬
rum qui abutraq parte fluminis ꝓpe n¬
pim p̃clia possident. ꝓmodolatitudinis ͦ¬
cuusq fundi. Que latitudo ꝓpe ripam.
fit ¶ Q uod si alti parti ꝓximior sit. cors
a possidẽt. Quodsi aliqua parte diuisũ
flum̃. deinde infra ꝯuinctũ unitu. agrũ

Expanded text:
tatum recipiunt. Item lapilli gemmae et cetera quae turali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nata sunt eodem iure tibi adquiruntur. Praecitur ut intellegere non possis, quantum quoquo momento temporis adiciatur. 2 Quodsi vis fluminis partem aliquam ex tuo praedio detraxerit et cini heserit arboresque, quas secum traxerit, in eum fundum radices egerint, ex eo tempore videntur vicini fundo acquisite. Insula que in mari nata est, quod raro accidit, occupans fit: nullius enim esse creditur. in flumine nata quod frequenter accidit, si quidem mediam partem fluminis tenet, communis est eorum, qui ab utraque parte fluminis prope ripam praedia possident, pro modo latitudinis cuiusque praedii, quae latitudo prope ripam sit: quod si alteri parti proximior sit, eorum a possident. quodsi aliqua parte divisum flumen, deinde infra unitum agrum
Abbreviated transcription (Latin):
adͥuas. ł oliuas.⁊ spicas. reu̾tiñ pot̃
ic nec mulsum ꝗdem aduinũ ⁊mel.
resolui pot. ¶ Quodsipartim ex sua ma¬
tenia. partim exaliena speciem aliquã
fecerit quisꝙuluti ex suo uino. ⁊alieno¬
Lmulsum melle. aũ exsuis ⁊ alienis me

Expanded text:
ad uvas et olivas et spicas reverti non c ne mulsum quidem ad vinum et mel resolvi potest. quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alienomulsum aut ex suis et ali
Abbreviated transcription (Latin):
litas nesciret extuiandum ẽẽ duiꝰ puis
admistrationẽ negõꝵ sufficẽ. ¶ Item
siꝓpt̃ inimicitiaᷤᷤ aliquẽ testam̃to tuto¬
rem pat̃ declent hoc ip̃m pr̃at ei excus a¬
tĩonẽ sicut ꝑ cõtrariũ ñ excusant. qui
se tutelim pat̾ puꝑilloꝵ administra¬
turos ꝓͣmisunt. ¶ Non ẽt aũt admiꝰ¬
tendam excusatione cius qui ħ solo uti¬
tur. ꝙ ignotus patri patri pupilloꝵ
sit. diui fr̃s rescͥpserũt. ¶Inimicicie quas
quis cumpatre pupuld. ł adultos
exercuit si capitales fuint. nec recon¬
tiliatio int̾uenit atutela. ł cura solent
excusare. ¶ It siquis status ꝯtrouer¬
siam apupilloꝵ patre passus ẽ excu¬
situr atutela ¶ It maior septuaginta
amͦd̾ atutela. ł cura se pot excusit. O¬
fbantur. anr̃a aũt ꝯstitutione ꝓhibentur
cadiutelam. ł curam aspirare. ad eounee:
lam uocetur. nec adultus. Cum erat inci
guntur. alioꝵ tutelã. ł curam subiresidẽ¬

Expanded text:
litteras nesciret excusandum esse divusadministrationem negotiorum sufficere. Item si propter inimicitiam aliquem testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praestat ei excusationem: sicut per contrarium non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos promiserunt. Non esse autem admittendam excusationem eius, qui hoc solo utitur, quod ignotus patri pupillorum sit, divi fratres rescripserunt. Inimicitiae, quas quis cum patre pupillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur a tutela. Item maior septuaginta annis a tutela vel cura se potest abantur: a nostra autem constitutione prohibentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut neclam vocetur nec adultus: cum erat incivguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
qui fec̾it. cum ñ solũ oꝑam suam dedit:
s ⁊ partem cius dt̃ mat̾ie p̃stauit. ¶ Si
tñ alicnam pupuram quis intexuit suo ÷ͥ¬
uestim̃tolicet p̃ciosioe ẽ purpura acces
it.b̃t furti accõnẽ ⁊ ꝯditionẽ siue ip̃e

Expanded text:
qui fecerit: cum non solum operam suam dedit, sed et partem eiusdem materiae praestavit. Si tamen alienam purpuram quis intexuit suo vestimento, licet pretiosior est purpura, acceshabet furti actionem et condictionem, sive ipse