comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq die proximo ꝑtem copiarum
in aciez eduxiss Sẽ prouius ipe
de quo diximus Roma iũ quo comi¬
ciorũ cã prexerat reu̾sus illi occur¬
rit pugnatũq est tãto utrĩq imipe¬
tu ut raro uiꝙͣ puiracior et ꝑciu
sanguinẽ clarior futura fuerit nͥ
magins iraꝵ estubz ĩ flamatos
aiõs oppressiss nox fiuiss q certa¬
mẽ haud facile per se añ extre¬
niã ꝑuiciẽ desitur hoc congressu
Romam p̾mũ uictores fusis hosti¬
bz castra oppugnare aggressi dui
frustra oppuguare laborãtes uc def¬
fessi eruxcione hambal in prou¬
sa cũ iam sua castra repetent de¬
certare iterũ compulsi usĩsz sul
noctez parem cladez et ancipitem
fec̾e uictoriã Post hoc pͥlĩ sem¬
pronius lucã hanibal ꝑrexit ĩ
ligures Inde in etruriũ profectus
in undautes uere ariu gurgilibz la¬
te effusis multos dies fessus, et
quietis ĩ ops et iam aute oclõrũ
egritudine uarietate horm̃ uc ui¬
giluis affectus ꝓpe fesulas Non¬

Expanded text:
cumque die proximo partem copiarum in aciem eduxisset, Sempronius ipse, de quo diximus, Roma iam quo comitiorum causa perrexerat reversus, illi occurrit pugnatumque est tanto utrinque impetu, ut raro unquam pugna acrior et partium sanguine clarior futura fuerit, nisi magnis irarum estibus inflammatos animos oppressisset nox finissetque certamen haud facile per se ante extremam perniciem desiturum. 25 Hoc congressu Romani, primum victores fusis hostibus castra oppugnare aggressi, diu frustra laborantes ac defessi, eruptione Hanibalis improvisa cum iam sua castra repeterent decertare iterum compulsi, usque sub noctem parem cladem et ancipitem fecere victoriam. 26 Post hoc prelium Sempronius Lucam, Hanibal perrexit in Ligures; inde in Etruriam profectus, inundantis vere Arni gurgitibus late effusis, multos dies fessus et quietis inops et iam ante oculorum egritudine varietate temporum ac vigiliis affectus, prope Fesulas – non
Abbreviated transcription (Latin):
cueõnẽ generosi licet ambigia
oꝑis festinabat p̾missisq per
omnẽ qua uenturus erat regio¬
nẽ qm amicis uibibus atq opi¬
dis imperarẽt ut ad uictũ ꝑtinẽ¬
cia in uiã publicã queherent
Quin et quos et quadrigas ꝯdu¬
cerẽt quib fessis de ex̾citu suble¬
nari possẽt es ip̃o die quo seua¬
tui stripserat ꝯsiliũ suũ nulli¬

Expanded text:
cutionem generosi licet ambigui cutionem generosi licet ambigui operis festinabat; premissisque per omnem qua venturus erat regionem, qui amicis urbibus atque oppidis imperarent ut ad victum pertinentia in viam publicam conveherent, quin et equos et quadrigas conducerent quibus fessi de exercitu sublevari possent, eo ipso die quo senatui scripserat
Abbreviated transcription (Latin):
et consilir ꝯsul intellecto opinio¬
nũ atq sentẽtiarũ diu̾sitas tãta
fuit qnͣta deincepto cuiꝰ ꝙͣ Ducis
añ non fuerat ¶ Dum hac̃ tã¬
tam sui imꝑatoris audacia an
laude dignuz an uituꝑio iudica¬
rent in dubio ess relinquẽtis
castra sine duce ex haustae¬
quilũ ac peditu uigore obiet¬
ta hosti uersutissiõ et calidissi¬
nio et illius errore magis ꝙͣ
rem rescistat et aut castra suo dure
deserta ĩ uadat aut ducẽ profugũ
per sequatur. Quid si ignoto qd̾
credendũ nõ ess hambale sosyes
futurã s cũ illo qui eũ ĩper ĩ hispa¬
ma puerilit̾ credulũ ficte pacis
certi eiat insi ille pessimꝰ mos uul¬
garis ex fortuna rerũ famã hom
pende̾/ Itaqz si prospere successiss
nichil claudio nerone p̾clarius ac
si nũꝰ nichil obstirriꝰ qu motu pro¬
prio extiema tep̾tare ausus ess
Ille uero optime sibi ꝯstius uolũ¬
tatis opiniones smonesq hoiz
nõ pluris faciẽs ꝙͣ sunt ad exe¬

Expanded text:
et consilio consulis intellecto, opinionum atque sententiarum diversitas tanta fuit quanta de incepto cuiusquam ducis ante non fuerat, dum hanc tantam sui imperatoris audaciam an laude dignam an vituperio iudicarent in dubio esset, relinquentis castra sine duce, exausta equitum ac peditum vigore, obiecta hosti versutissimo et callidissimo et illius errore magis quarem resciscat et aut castra suo duce deserta invadat aut ducem profugum persequatur? quid si ignaro, quod credendum non esset, Hanibale sospes futuram, sed cum illo qui eum nuper in Hispania pueriliter credulum ficte pacis certi erat, nisi ille pessimus mos vulgaris, ex fortuna rerum famam hominum pendere; itaque si prospere successisset nichil Claudio Nerone preclarius, at si minus nichil obscurius, qui motu proprio extrema tentare ausus esset. 149 Ille vero, optime sibi conscius voluntatis, opiniones sermonesque hominum non pluris faciens quam sunt, ad exe
Abbreviated transcription (Latin):
esse em̃ infama magͣ reꝵ et mi¬
mine sꝑuenda claris Ducib mo¬
menta hec sudende ostendendoq
qnͣtuz fame detrimẽtũ esset ala¬
turũ cexisse rem temere quidẽ
paide destituerẽt eiuicit ut ĩ
proposito ꝑstaret. Itaqz tamn et si
casiliũ recuꝑasse fabio tribuat
rite omnã extimãti marcelli pociꝰ
opus est ip̃e quidẽ expedito pro
quo uenerat nolam repetũt ubi
aduersa correytus ualitudine cõ¬
tra suũ notũ alit ociosos egit
dies dũ mte̾a senatus ꝙ morte

Expanded text:
esse enim in fama magna rerum et miesse enim in fama magna rerum et minime spernenda claris ducibus momenta. Hec suadendo ostendendoque quantum fame detrimentum esset allaturum cepisse rem temere, quam pavide destituerent, evicit ut in proposito perstaretur. Itaque, tametsi Casilinum recuperasse Fabio tribuatur, rite omnia extimanti Marcelli potius opus est. 44 Ipse quidem, expedito pro quo venerat, Nolam repetiit, ubi adversa correptus valetudine contra suum votum aliquot otiosos egit dies; dum interea senatus, quod morte
Abbreviated transcription (Latin):
at punco p̃̾sidio tenebat᷑ ad
quos oppugnandũ cũ adu̾sus cãpa¬
nos qui opugnacõnẽ et obsidionẽ
impedire meditabant᷑. auxilio ege¬
ret scupsit college ut si tuto po¬
sset nec digressus eus amictẽ¬
de nole ꝑiculũ tuueret᷑. ad se
ueniret ut cõmunitatis uirib
cepto sinł insisten̾t, Alioqiũ se
aliũde subsidiũ petiturũ Ad
hec marcellꝰ reꝵ gerẽdarũ cupi¬
dissimꝰ nl a liud respondit sz
ille cõpressus est Ceterũ cũ duob
Ducib totidem ex̾citib opidũ illud
oppuguaret᷑. et multa cotidie uul¬
nera romai milites uultib ac
pectoribz adũ sis exciꝑent et opi¬
mone segnius cepta procederẽt
fabinis qui et semor esset et gra¬
mor absistendũ conatu cẽsebãt
in utili et rem ꝓuã s periculo¬
sam ac dificilem omictenda
amltis undiq magnis urgẽtib
marcello alit̾ uidebat᷑ futurũ for¬
tassis utilius nõ cepisse ceptadẽ¬
sere in decorũ ꝓtsus et in utile

Expanded text:
ac punico presidio tenebatur. Ad ac punico presidio tenebatur. Ad quod oppugnandum cum adversus Campanos qui oppugnationem et obsidionem impedire meditabantur auxilio egeret, scripsit college ut, si tuto posset nec digressu eius amittende Nole periculum timeretur, ad se veniret ut comunicatis viribus cepto simul insisterent: alioquin se aliunde subsidium petiturum. 41 Ad hec Marcellus rerum gerendarum cupidissimus nil aliud respondit, sed ille compressus est. Ceterum, cum duobus ducibus totidemque exercitibus oppidum illud oppugnaretur et multa quotidie vulnera romani milites vultibus ac pectoribus adversis exciperent et opinione segnius cepta procederent, Fabius, qui et senior esset et gravior, absistendum conatu censebat inutili et rem parvam sed periculosam ac difficilem omittendam, multis undique magnis urgentibus. 43 Marcello aliter videbatur: futurum fortassis utilius non cepisse, cepta deserere indecorum prorsus et inutile;
Abbreviated transcription (Latin):
ne plena cõtingẽt equituz fecit
absencia sine quibz insequi ce¬
deutẽ marcellꝰ hambalez ueritꝰ
suos medie pugne ardore cõtuunt
ceciuitq receptiu Certe cũ finito
prelio fristra uiris equisqz las¬
satis neqz hoste conspecto Clau¬
dius ad uesperã redusset a consu¬
le amarissimis uerbis nicrepit
hoc inter cetera meruit audire
ꝑte claudi uero stetit ne accepta
olu clades ad cannas hosti hodie
redderet᷑. Cesa sunt tñ hoc plio ⁊̃¬
expleto hostiũ plusꝙͣ duo nlia
romanorũ mr̃ꝰ quadrĩgẽtis Die
proxiõ marcellus uictor aciem
cauepis explicuit hambal se
uictũ in silencio ꝯfessus intra
uallũ se contiuuit ut die deniũ
t̾cio silenti a gmine fusta nocte
dicessit Qni capiende nole sye¬
penitus reiecta rei sye quidez
s semꝑ t̾felicit retentare Dũ
ad nolam hec gerũtur casiliuũ
fabuis maximꝰ obsidebut Qd̃
nõ caruis sed fame ab haniba¬
le expugnatũ Cã pano simł

Expanded text:
ne plena contingeret equitum fecit ne plena contingeret equitum fecit absentia, sine quibus insequi cedentem Marcellus Hanibalem veritus, suos medio pugne ardore continuit cecinitque receptui. 38 Certe cum finito prelio, frustra viris equisque lassatis neque hoste conspecto, Claudius ad vesperam rediisset, a consule amarissimis verbis increpitus hoc inter cetera meruit audire: ‘Per te, Claudi Nero, stetit ne accepta olim clades ad Cannas hosti hodie redderetur’. Cesa sunt tamen hoc prelio inexpleto hostium plus quam duo milia, Romanorum minus quadringentis. 39 Die proximo Marcellus victor aciem campis explicuit; Hanibal se victum in silentio confessus intra vallum se continuit, ac die demum tertio silenti agmine fusca nocte discessit, omni capiende Nole penitus spe proiecta, rei sepe quidem sed semper infeliciter retentate. 40 Dum ad Nolam hec geruntur, Casilinum Fabius Maximus obsidebat, quod non armis sed fame ab Hanibale expugnatum campano simul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsul t̾cio Marcellus et a prĩcipib
nolanis alctitus ut conatibz rursues
in samẽtis ꝑlebis occurreret/ nola
redit atq hambalẽ qui neapoli¬
tanis et cumainis fuibz uastatis
ad capiendaz dui optatũ urbem
uocatus a ꝑlebe ueniebat ĩmisso
in eam firmo p̾sidio ipediuĩt
Processit tamẽ nchilonũꝰ ha
nbal cui appĩquãti egressus
obiuã marcellus nõ erupcionib
ut pridez sz iustructa a cie pugna¬
tuius aꝑtam sui copiã hosti fe¬
cit Aute tamẽ yͣ portis egredere¬
tur claudiuz neronẽ cũ electissi¬
mo eguitatu remotissima urbis
porta per tenebras noctis emise¬
rat Iussũ tacite circũire agmẽ
hambal, ut adesset in tpre et
consito qre lio terga hostis ĩ budẽt¬
Qd consulis preceptũ claudius an
errore / aut ĩpedimẽto aliquo nã
ignaniã in tãto uiro suspicari
implere neq̃uerit in dubio fuit
id qd ꝯstat illo absente pugnatũ
est et uictoria Romauoꝵ fuit Que

Expanded text:
consul tertio Marcellus et a principibus consul tertio Marcellus et a principibus nolanis accitus, ut conatibus rursus insanientis plebis occurreret, Nolam rediit atque Hanibalem, qui neapolitanis et cumanis finibus vastatis ad capiendam diu optatam urbem vocatus a plebe veniebat, immisso in eam firmo presidio impedivit. Processit tamen nichilominus Ha Cui appropinquanti egressus obviam Marcellus, non eruptionibus ut pridem sed instructa acie pugnaturus, apertam sui copiam hosti fecit. Ante tamen quam portis egrederetur, Claudium Neronem cum electissimo equitatu remotissima urbis porta per tenebras noctis emiserat, iussum tacite circumire agmen Hanibalis, ut adesset in tempore et conserto prelio terga hostis invadereod consulis preceptum Claudius an errore an impedimento aliquo, nam ignaviam in tanto viro suspicari mplere nequiverit in dubio fuit. Id quod constat, illo absente pugnatum est; et victoria Romanorum fuit. Que
Abbreviated transcription (Latin):
Cesa et capta penorũ decem
milia Romanorũ nlle aut
minꝰ hac a cie ꝑiere hec uicto¬
ria non ln in urbe amitã nui¬
tationẽ aĩoꝵ fecit ut dicimus
s hostiũ eciã in castris Itaq
terciũ post diẽ de ex̾citu ham¬
balis nulle ducẽti septuagĩta
duo mimide suul hispamqs
sequites ad marcellũ tnͣffuge¬
rũt quorũ fideli et egregia oꝑ
eo in bello usa est res publita.
Quo merito post belli finez ager
utrisqz nnimdis in affrica hispa¬
nis in hispaniã assignatus est
Pez id tempus in sicilia morte hie¬
ronis ciracusii regis qui amiciciã
cũ Romanis quĩquagĩta aunis sũ¬
ma fide suauãt moriensqz ⁊ogaua̾t
ut pari fide in ꝑpetuũ ẜuaretur
Translato ad nepotẽ eius ꝓuerũ re¬
guo eoq a suis illicet mnr̾fecto mu¬
tatus tocius insule status erat
Propter hec igitur suuł et turbidũ¬
bello ytalie statũ cũ sũmis ducib
egere tprã et uide̾t᷑. cũ fabio creatꝰ

Expanded text:
Cesa et capta Penorum decem Cesa et capta Penorum decem milia, Romanorum mille aut minus hac acie periere. 33 Hec victoria non tantum in urbe amica mutationem animorum fecit ut diximus, sed hostium etiam in castris. Itaque tertium post diem de exercitu Hanibalis mille ducenti septuaginta duo Numide simul Hispanique equites ad Marcellum transfugerunt; quorum fideli et egregia opera eo in bello usa est respublica. Quo merito post belli finem ager utrisque, Numidis in Africa Hispanis in Hispania, assignatus est. 34 Per id tempus in Sicilia morte Hieronis siracusii regis, qui amicitiam cum Romanis quinquaginta annis summa fide servaverat moriensque rogaverat ut pari fide in perpetuum servaretur, translato ad nepotem eius puerum regno eoque a suis ilicet interfecto, mutatus totius insule status erat. 35 Propter hoc igitur simul et bello turbidum Italie statum, cum summis ducibus egere tempora viderentur, cum Fabio creatus
Abbreviated transcription (Latin):
Quib colloqiis effectũ est ut
hambal cognita ad Romanũ nu¬
periũ illorũ fide atq ideo spe pro¬
dicõius aiuissa axta uibem ui
in uaderet Quod marcellus ĩ telli¬
gens portis subito pate factis eru¬
pit et nisi nuber molentissimꝰ
plamãtes aiõs diremisset pugna
ĩ signis illo die cexta erat trux
procella Romanos mntra urbem
penos in castra qpulit penorum
pauci Romanor nullus es die
periit Tercia de huic luce nã me¬
diũ tempus iugis niber occupa¬
nerat et pugne aindos huic ĩde
frenau̾at iusta acie decertatũ
est acerrimꝰ Duciẽ exhortacõm¬
bus utroq excitu uritato uictꝰ
ad extremũ hanibal et indigͣtꝰ
in caftra se retulit que oppugna¬
re molientes Romanos dux mar¬
cellus satis in pñs actũ ratus
ihibuit. et in uibez compulit
magna nõ mõ nobiliũ sed no¬
lane etiã plebis exultacione
que hactenꝰ alienatũ p̾mũ Ro¬
mane fauere cepit industrie bre¬
iu licẽt hoc in ꝓposito duratura

Expanded text:
Quibus colloquiis effectum est ut Quibus colloquiis effectum est ut Hanibal, cognita ad romanum imperium illorum fide atque ideo spe proditionis amissa, aperta urbem vi invaderet. 30 Quod Marcellus intelligens, portis subito patefactis erupit et, nisi imber violentissimus flammantes animos diremisset, pugna insignis illo die cepta erat. Trux procella Romanos intra urbem, Penos in castra compulit; Penorum pauci, Romanorum nullus eo die periit. 31 Tertia dehinc luce, nam medium tempus iugis imber occupaverat et pugne avidos hinc inde frenaverat, iusta acie decertatum est. Acerrimis ducum adhortationibus utroque exercitu irritato, victus ad extremum Hanibal et indignans in castra se retulit. 32 Que oppugnare molientes Romanos dux Marcellus, satis in presens actum ratus, inhibuit et in urbem compulit magna non modo nobilium sed nolane etiam plebis exultatione, que hactenus aliena tum primum romane favere cepit industrie, brevi licet hoc in proposito duratura.
Abbreviated transcription (Latin):
hanibal casilinũ dum uigeret ob¬
sione optabat marcellus egẽtib¬
ferre s huic
uulturmis amnis
sapu solitũ
medio tumẽs retardab
nolai et acerrant ne digressa
suo campanoꝵ illos ĩcursibus
exponẽt multis cu precib deti¬
nebant Nole aut̃ nõ ociosã egit
morã S cotidie hirpinorũ atq
samuitũ ꝓuastatis finib eo cala¬
mitatuz duos p̾potentes pplõs re¬
degit ut et memĩsse illos neteruz
cogeret erumuaꝵ et legatis ad
hambalez se desertos queu et
serũ auxiliuz ppe flebilu̾ nec
sune nrgis nuplorare a quo cũ
querelis parc̾e iissi promissa
ope redussent confecutꝰ haibal
nolam uenit simił cũ supplemẽto
ex̾citus Tunc forte carthagine
destinato ibi castra añ muros
uibis posuit marcellus eaden qͣ
prius racõe rem gessit itͣ urbẽ
se contuunt niroꝵ custodiam
p̾ncipib nolanis credidit quib nõ
ut plebi Sz aisq adeo fidebat ut
eis cũ hoste collonꝰ ꝑmcteret

Expanded text:
Hanibal Casilinum dura urgeret obHanibal Casilinum dura urgeret obsidione, optabat Marcellus egentibferre, sed hinc Vulturnus amnis supra solitum medio tumens retardabat, hinc Nolani et Acerrani, ne digressu suo Campanorum illos incursibus exponeret, multis eum precibus detinebant. 27 Nole autem non otiosam egit moram, sed quotidie Hirpinorum atque Samnitium pervastatis finibus, eo calamitatum duos prepotentes populos redegit, ut et meminisse illos veterum cogeret erumnarum, et legatis ad Hanibalem se desertos queri et serum auxilium prope flebiliter nec sine iurgiis implorare. 28 A quo cum querelis parcere iussi promissa ope rediissent, consecutus Hanibal Nolam venit simul cum supplemento exercitus tunc forte Carthagine destinato. Ibi castra ante muros urbis posuit. 29 Marcellus eadem qua prius ratione rem gessit: intra urbem se continuit, murorum custodiam principibus nolanis credidit, quibus non ut plebi sed usque adeo fidebat ut eis cum hoste colloqui permitteret.
Abbreviated transcription (Latin):
undiqz peti uidit hanibal non
dui passus impressionẽ uictus
in castra se retulit duob nilib
ac tretẽtis suorũ hoc cõgressu a¬
missis Quidã scaxtoꝵ ueterũ
affirmauit nõ insi unũ ex Roma¬
ius prisse quod pugnãte in a¬
sia Alexandro forsitan credi poss
Pugnãte aũt̃ in ytalia hambałe
prorsus ueu faciẽ nõ hec Ego
igitur hoc in medio reluquẽs illud
assero qd et certũ et auctor pro¬
batissums risuz est qm̃ stilicet
hec qnͣtacũq uictoria maior mul¬
to ꝙͣ pro nu̾o cesõꝵ fuit Ilam
haubalez semper uincere soli¬
tum / nõ uicisse tm̃ s ecia ꝑtuli¬
sse et ab eo unici Desisse quid
insi uictoria ingẽs ess hanbale
ide digresso marcellus portis
clausis et custodibz ne quis
egredi posset ad hibitis mox ĩ
foro de proditoribz questionc hĩta
sextuagita et co. amplius clã¬
destin cuz hoste colloquii quĩttos
Dampnatosii prodicõnis secieri in¬
ssit et bona oĩm publicari Inde cũ

Expanded text:
undique peti vidit Hanibal, non undique peti vidit Hanibal, non diu passus impressionem, victus in castra se retulit, duobus milibus ac trecentis suorum hoc congressu amissis. 24 Quidam scriptorum veterum affirmant nonnisi unum ex Romanis periisse; quod pugnante in Asia Alexandro forsitan credi posset, pugnante autem in Italia Hanibale prorsus veri faciem non habet. Ego igitur hoc in medio relinquens, illud assero quod et certum et auctorum probatissimis visum est, quoniam scilicet hec quantacunque victoria maior multo quam pro numero cesorum fuit. Nam Hanibalem semper vincere solitum non vicisse tantum, sed etiam pertulisse et ab eo vinci desiisse, quid nisi victoria ingens esset? 25 Hanibale inde digresso Marcellus, portis clausis et custodibus nequis egredi posset adhibitis, mox in foro de proditoribus questione habita, septuaginta et eo amplius cladestini cum hoste colloquii convictos damnatosque proditionis securi percuti iussit, et bona omnium publicari. 26 Inde cum
Abbreviated transcription (Latin):
et oꝑe preciũ ratus urbem aggre¬
di ut quicq̃d id essi qd̾ eũ late¬
bat emergeret ferri stalas et
machinas et apta oppugnãdis
urbib instrumẽta applicariq
muris ĩperat Marcellus ad omia
intentus illud ꝓuidit in p̾mis
ne quis nolanꝰ portas muros¬
ne urbis actinge̾t ipẽ trib portis
que in castra hostiũ uerse erãt
tres instruxit acies mediã que
Diret tius obuersa erat hambrali
Ipẽ cũ omi robore et Romano ob¬
tuunt equitatu ad alias duas
sub duob legatis tirones socios¬
qz equites et leuez distribint
armaturã Lixis et calonib se¬
qui ussis ut in utili turba pul¬
uere et clamore magi syeciez
pberet excitus scieusq hostes
strepitu aꝑta marcellus ip̃e eq̃¬
tum peditũq acie maquo impetu
et clamore in aciẽ hostis ĩ uehit᷑
turb auitq eam sbitus tumultus
Sz ubi dextra leuaqz portas am¬
bas aperiri pariqz ĩ petu legatos
instructis a ciebz inseruere seq

Expanded text:
et opereprecium ratus urbem aggreet opereprecium ratus urbem aggredi ut quicquid id esset quod eum latebat emergeret, ferri scalas et machinas et apta oppugnandis urbibus instrumenta applicarique muris imperat. 22 Marcellus ad omnia intentus illud providit in primis, nequis nolanus portas murosve urbis attingeret; ipse tribus portis que in castra hostium verse erant tres instruxit acies: mediam, que directius obversa erat Hanibali, ipse cum omni robore et romano obtinuit equitatu, ad alias duas sub duobus legatis tirones sotiosque equites et levem distribuit armaturam, lixis et calonibus sequi iussis, ut inutilis turba pulvere et clamore magni speciem preberet exercitus, sciens quod hostes strepitu aperta, Marcellus ipse equitum peditumque acie magno impetu et clamore in aciem hostis invehitur. Turbavitque eam subitus tumultus; sed ubi dextra levaque portas ambas aperiri parique impetu legatos instructis aciebus in se ruere seque
Abbreviated transcription (Latin):
actollẽ neqz ideo plebius furor dex̃¬
to licet capite quieuit quin ha¬
inbale nola post eu̾ samn miceria
redeũte plebs ad defeccionẽ rursus
intendet int̾q eos atq cartha¬
guiẽses nocturna colloquia fe¬
rerẽtie et conuẽtũ ess ut mur¬
cello qui sues magis metuens
ꝙͣ hostes sub aduentũ hanbal
intͣ urbem se receꝑat in aciim
ehresso ixĩ suis nobilib int̾fec¬
tis et diroptis Romanorũ sar¬
tiuis muros urbis inuaderẽt
et clausas marcello portas hamba¬
li aperirẽt. Que ubi marcello
a prĩtipib nĩciata sũt laudant
quidẽ eorũ diligẽtiã Ip̃e uero instã
in proditores irã distulit uentus
ne qui motus orirent᷑. in eõ Rerũ
statu tam adu̾sa plebe tã ꝓpinq ᵒ
hoste ꝑiculosa Demũ omĩa cir¬
cũspectans ad id aĩm intendit d̾
in aciẽ sub signis educeret nec
qui siy aut in portis. aut ĩ nu¬
ris ostenderet suspicatus tollo¬
quia cũ nolanis hĩta erupisse

Expanded text:
attollere. 19 Neque ideo plebeius furor, dempattollere. 19 Neque ideo plebeius furor, dempto licet capite, quievit quin, Hanibale Nolam post eversam Nuceriam redeunte, plebs ad defectionem rursus intenderet, interque eos atque Carthaginenses nocturna colloquia sererentur et conventum esset ut, Marcello qui suos magis metuens quam hostes sub adventum Hanibalis intra urbem se receperat in aciem egresso, ipsi suis nobilibus interfectis et direptis Romanorum sarcinis muros urbis invaderent et clausas Marcello portas Hanibali aperirent. 20 Que ubi Marcello a principibus nuntiata sunt, laudavit quidem eorum diligentiam; ipse vero iustam in proditores iram distulit, veritus nequi motus orirentur in eo rerum statu, tam adversa plebe tam propinquo hoste, periculosi; demum omnia circumspectans, ad id animum intendit quod in aciem sub signis educeret nec quisquam se aut in portis aut in muris ostenderet, suspicatus colloquia cum Nolanis habita erupisse
Abbreviated transcription (Latin):
suyub a stitisse ꝙͣ te nõ unus alt̾
ne hostiũ tunes s honĩ atq e¬
quorũ et tocius nri exc̾citus ruu¬
na surruerũt Digne igitur anna¬
cia bouor et ini Puuis Rõmanor
pro quib hoc eheris Ego te ĩ aim¬
tis ueli̾ quod tuo fiet cũ houore
tuoq cũ comodo neq tua uirtus
apud me aut nloria carebit. aut
p̃mio quoq Ramiliariꝰ mecum
crebriisq quersaberis/ eo mͥ eris
accepcior, his tñ suauib uerbis
ac promissis doua addidit / equũ
electissimũ et bigatos mĩmos au¬
reos quĩgẽtos quos illi in usus q̃stor
numerauit, deinde ad litores uer¬
sus uidete inqͥt ut quociẽs luc eg¬
regiꝰ uir ad me uenire uoluerit
sibi aditus liber sit Hec tanta reꝵ
et uerborũ leuitate letissimũ di¬
misit Et hac noua ma̾suetudine
sic ueterẽ illã hanibal benigni¬
tatẽ obruit Sic diuũ acerrimũ
iuuenis aĩm dilemuit, ut ex eo
die sociorũ nullus Romanis dua¬
hus fidelior militauerit Nemo ma¬
gis aduirus sic Romanũ noue

Expanded text:
te non unus alter ve hostium cuneus sed hominum atque equorum et totius nostri exercitus ruina subrueret. 16 Digne igitur amicitia bonorum et in primis Romanorum pro quibus hec egeris, ego te in amicis velim. Quod tuo fiet cum honore tuoque cum commodo, neque tua virtus apud me aut gloria carebit aut premio; quoque familiarius mecum crebriusque versaberis eo michi eris acceptior’. 17 His tam suavibus verbis ac promissis dona addidit: equum de suis electissimum et bigatos nummos aureos quingentos, quos illi iussus questor numeravit. Deinde ad lictores versus: ‘videte’ inquit ‘ut quotiens hic egregius vir ad me venire voluerit sibi aditus liber sit’. 18 Hac tanta rerum et verborum lenitate letissimum dimisit, et hac nova mansuetudine sic veterem illam Hanibalis benignitatem obruit, sic durum acerrimi iuvenis animum delinivit, ut ex eo die sotiorum nullus romanis ducibus fidelior militarit, nemo magis adnisus sit romanum nomen
Abbreviated transcription (Latin):
reciyieñ urbis a ͤ. artis deffendende
misit ad eos qui eã tenelant ut
euaderẽt Et sic in castra remea¬
iut Nocte aut̃ proxiã motis castas
ubressit Claro ꝓrsus iudicio se
singulare aliquid in illo duce
sentre scipio affricã suspriãs
ne qua eum occasio in ytaliam
detraheret punicis de feccõnil
auctorib pplõ aut uerbis castigato
Iussoq le gatos ad seuatuz mict̾e¬
quid de locrensib decerue̾t Ipe qrͣ
p̾mũ in siliam redũt Dimisso locais
cũ presio Plemino legato deus
uoue qnͣtuz sepe maximoꝵ quoq
iudicia mroꝵ exhortabant uc
fallũtur ꝑditissimo hoĩe auari¬
cie in explebilis in tollerã de su¬
perbie in hũãne ne qui digresso
duce confestĩ in omne genus ste¬
lex prolapsus ita se gessit net
solus ip̃e s tabun et milites si

Expanded text:
recipiende urbis aut arcis defendende, recipiende urbis aut arcis defendende, misit ad eos qui illam tenebant ut evaderent; ipse tunc in castra remeavit. Nocte autem proxima motis castris abscessit, claro prorsus indicio se singulare aliquid in illo duce sentire. Scipio Africam suspirans, nequa eum occasio in Italia detineret, punitis defectionis auctoribus, populo autem castigato iussoque legatos ad senatum mittere, de Locrensibus qui decerneret, ipse quam primum in Siciliam rediit, dimisso Locris cum presidio Pleminio legato Deus bone, quantum sepe maximorum quoque iudicia virorum exorbitant ac falluntur!, perditissimo homine, avaritie inexplebilis, intolerande superbie, inhumane ire. Qui, digresso duce confestim in omne genus scelerum prolapsus, ita se gessit, nec solus ipse sed tribuni et milites s
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ et p̾cipue in nouã classem
ultro certatĩ aurilia offerẽtib p̾bẽ¬
tibqz in siciliam traiecit Inde omĩ
uisu atq ingenio auctis copiis ĩ
affucã trarecturo subita spes aff¬
ulxit locros / ex hostib recuperãdi
culxã ytaliaz que ad penos fer¬
uente illorũ felicitate de feterat
mssis qui eã caperẽt Cum arciũ
altera iam capta altera ab hoste
retenta ĩ medio sepe pugnatũ
ess ciitus penorũ ĩmriis fatiga¬
ta ad Romanos redut tota preter
arc̃e illam quã ad huc peni hẽbat̾
Cuiꝰ ad auxiliũ cũ ip̃e hambal
festinass Scipio audito qnͣto in di¬
strinnẽ res ess et aduentus ham¬
balis rumore accepto frat̃ ad tutelã
insule relicto Ipẽ eciã locios uẽuiit
hambal rei ĩitius die proxiõ cum
suis qui arti p̾erat signo dato ut
pugnã inciperẽt urbem esset
egressus In opinio portis aꝑtis ĩ
eum factus est ĩpetus multis q
suorũ interfectis ipẽ ac scipionem
illic esse coguouit omiã sye aut

Expanded text:
lassem ultro certatim auxilia offerentibus, in Siciliam traiecit. 5 Inde nisu atque ingenio auctis copiis, in Africam traiecturo subita spes affulsit Locros ex hostibus recuperandi, urbem italam quo ad Penos, fervente olim illorum felicitate, defecerat. Missis qui eam caperent, cum, arcium altera iam capta altera ab hoste retenta, in medio sepe pugnatum esset, civitas Penorum iniuriis fatigata ad Romanos rediit tota, preter arcem illam quam adhuc Peni habebant. Cuius ad auxilium cum ipse Hanibal festinasset, Scipio, audito quanto in discrimine res esset et adventus Hanibalis rumore accepto, fratre ad tutelam insulo relicto, ipse etiam Locros venit. Cuius Hanibal inscius die proximo cum, suis qui arci preerant signo dato ut pugnam inciperent, urbem esset aggressus, inopino portis apertis in eum factus est impetus; multisque suorum interfectis, ipso ut Scipionem illic esse cognovit, omissa spe aut
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ int̾ cũctas formo sissimã lu¬
crio teltiberoꝵ p̾ncipi desponsatã
uerecũdius quidem si res postere
iusa ẽ asseruari inssã sponso ad
se ac parẽtib euocatis ingens
donũ mitib u̾bis ac cum lans
gratis reddidit nl aliud pactus
cũ lucrio ꝙͣ ut ĩ aĩm induceret
esse amicũ ppłi Romam Et sise
urrũ bonũ crederet patre̾q et pa¬
truũ fuisse bouos nosset multos
Rome esst sinules stiret Clara uo¬
ce testatus nullam in terris op¬
tabiliorẽ amiciciã ꝙͣ Romanã

Expanded text:
Luteio Celtiberorum principi desponsatam, verecundius – sic res poscere visa est – asservari iussam, sponso ad se ac parentibus evocatis, ingens donum mitibus verbis accumulans, gratis reddidit, nil aliud pactus us quam ut in animum induceret esse amicus populi romani et, si se virum bonum crederet patremque et patruum fuisse bonos nosset, multos Rome esse similes sciret, clara voce testatus nullam in terris optabiliorem amicitiam quam romanam
Abbreviated transcription (Latin):
pari fide quata sit Hasdrubal
aduersus ꝯcussus prelio et seu
uñ̃ hispanoꝵ aiõs ad scipionez
uersos esse uer sũqz ira cogitans
neqz aliter contineri posse qm
si ab illo duce ꝙͣ mirari et cõ¬

Expanded text:
asdrubal adverso concussus prelio et, seu omnium Hispanorum animos ad Scipionem versos esse versumque iri cogitans, neque aliter contineri posse quam si ab illo duce quem mirari et
Abbreviated transcription (Latin):
no acciꝑẽ insfu eius aute pedes
expositũ in augmẽtũ Dotis spõ¬
so dedit Quo ñto uictus ille¬
abiit et p̃ gaudio ad lacrimas
ꝓmptior ꝙͣ ad uerba ml aliud
pͣ tantis sese in par̃e fassus
honorib Deosq sibi in premiũ
delegans inplens q omiã di¬
gnissinus laudib et fama uiri
aꝑꝑuisse deformẽ inuenẽ Roma¬
nũ cũcta arnuis nec ninus mã

Expanded text:
 iussu eius ante pedes expositum Luteio in augmentum dotis dedit. Quo merito victus ille et pre gaudio ad lacrimas promptior quam ad verba, nilque aliud quam tantis se se imparem fassus honoribus deosque sibi in premium delegans abiit, implensque omnia dignissimis laudibus et fama viri: apparuisse deiformem iuvenem romanum c
Abbreviated transcription (Latin):
simul fã quorũ esset de alioꝵ
morib indicare De siis morib
nõ curãtes sed huiꝰ tante con¬
cordie obliti et ueteꝵ meõres
simultatũ in famib se incisso
sentẽtus notauerũt Et qui
cãtos hostes uicerãt rrã igno¬
bilem uincẽ nequiuerũt a deo
facilius homo uĩcit oniã ꝙͣ
ad metaurũ amnẽ a cũctis hi¬
storitis s in p̾mis a ticolio te¬
lebrata In suꝑ flacti lirico car¬
mine nobilis sic enĩ ait Quid
Debeas o Roma neronib testis
metauruz flumẽ et hasdru¬
ual Deuictus, reiecteqz retror¬
sum hambalis mine et pul¬
cher fugatis ille die latis te¬
nẽ hunc qui pͥmus affa¬

Expanded text:
simul facti, quorum esset de aliorum simul facti, quorum esset de aliorum moribus iudicare, de suis moribus non curantes sed huius tante concordie obliti et veterum memores simultatum, infamibus se vicissim sententiis notaverunt; et qui tantos hostes vicerant, iram ignobilem vincere nequiverunt. Adeo facilius homo vincit omnia quaad Metaurum amnem a cuntis historicis sed in primis a Tito Livio celebrata, insuper Flacci lyrico carmine nobilis. Sic enim ait: Quid debeas, o Roma, Neronibus, Testis Metaurum flumen et Hasdrubal Devictus Reiecteque retrorsum Hanibalis mine et pulcer fugatis Ille dies Latio tenenem hunc, qui primus Af
Abbreviated transcription (Latin):
hambalis impetuz ꝯtinuis hic
uirtute pũti strauit hostiuiz legio¬
nes hasorubaliq capᵉ eripuit
nictendũ fratr munus utriqz mi¬
serrimũ rei publice gloriosũ Ad
sũmã triũphi decus exinuũ pe¬
nes illũ fuit Nec uinꝙͣ eques in¬
signior urbem intraiit illo simpli¬
a in equo iustar triũ erat ingẽ¬
tis et ppli amor et grã in illum
prouor Et plura longe triũpha¬
li die in claudiũ neronẽ milita¬
gaudio et de more salutantib sed
c̾tatĩ om̃ib qui poterant uictrices
De ostulantib Ducũ manus et
pias ⁊ letas grates agẽtib ꝙ eoꝵ
lata in triũ pħo captiuorũ turba
esẜac sinicio liberatorũ ciuiũ acies
sequebat᷑. Plata etiã preda nigẽs
reꝵ uariarũ s in p̾mis airi et
argenti quod hasdrubal cartha¬
gine mssũ suip̃mã bello manu¬
ũ positirus ad uexat Hec hac¬
tenus Illa eñ stiens siles que
hanc tantã ducu famã nimmu¬
ut̃ ut post annos ambo seusores

Expanded text:
Hanibalis impetum continuit, hic Hanibalis impetum continuit, hic virtute presenti stravit hostium legiones Hasdrubalique caput eripuit mittendum fratri, munus utrique miserrimum, reipublice gloriosum’. 192 Ad summam triumphi decus eximium penes illum fuit, nec unquam eques insignior urbem intravit: illo simplici in equo instar triumphi erat ingentis et populi amor, et gratia in illum pronior, et plura longe triumphali die in Claudium Neronem militaantibus cum gaudio et de more salutantibus, sed certatim omnibus qui poterant victrices deosculantibus ducum manus et pias et letas grates agentibus, quod eorum lata in triumpho captivorum turba est, at servitio liberatorum civium acies sequebatur; prelata etiam preda ingens rerum variarum, sed in primis auri et argenti quod Hasdrubal Carthagine missum supremam bello manum positurus advexerat. 195 Hec hactenus. Illa enim sciens sileo, que hanc tantam ducum famam minuunt, ut post annos ambo censores
Abbreviated transcription (Latin):
berũ expectaret quo stil sicut coi
consilio atqz oꝑa uene feliat̾qz rẽ
gesserãt. Sic urbem parit̾ introi¬
rent et casus fuit ut eodt̃ die pe¬
neste aibo diuersis ex partibz
conuenirẽt Datus est petentibz
exͣ urbem senatus et postentib
ut pro bene gesta re publica et
diuinꝰ cultus suꝑis et huãnus
triũpħ honor uictorib htietur Utuĩq¬
et ipiꝰ ea luce fuisset alispiaum
et tunc uictor ex̾citus pũs essle
ro autẽ aliena in promĩcia rebz
gestis sine excitu rediissent mira
concordia quenerũt ut liuius triũ¬
Phuret Nero autẽ quadrigis p̾euu¬
rez / equo sequeretur atq ita factũ
est Neqz ideo neronis modestia glo¬
riã eius ĩminuit, ed auxit io¬
cuis oũ̃ ocłis in eum uersis ac cla¬
mãciũ et una uore dicẽtiũ Erat
ille ut libet equis niueis et curon
aureo hic uictoriã fecit hic et ab¬
sens consilio et pũs corpore pu¬
guauit Ille sola sui noĩs pũcia

Expanded text:
terum expectaret, quo scilicet, sicut comuni terum expectaret, quo scilicet, sicut comuni consilio atque opera bene feliciterque rem gesserant, sic urbem pariter introirent. Et casus fuit ut eodem die Preneste ambo diversis ex partibus convenirent. 189 Datus est petentibus extra urbem senatus et, poscentibus ut pro bene gesta republica et divinus cultus superis et humanus triumphi honor victoribus haberetur, utrunquet ipsius ea luce fuisset auspicium et tunc victor exercitus presens esset, Nero autem aliena in provincia rebus gestis sine exercitu rediisset, mira concordia convenerunt ut Livius triumpharet, Nero autem quadrigis preeuntem equo sequeretur; atque ita factum est. 191 Neque ideo Neronis modestia gloriam eius imminuit sed auxit potius, omnium oculis in eum versis acclamantium et una voce dicentium: ‘Eat ille ut libet equis niveis et curru aureo! hic victoriam fecit, hic et absens consilio et presens corpore pugnavit: illic sola sui nominis presentia
Abbreviated transcription (Latin):
mira actencione nnĩciarũt deletũ
ex̾citum cesum duc̃ẽ recuperatos
ciues et onñã eo leciora quõ ĩspar¬
tiora Nũꝙͣ nemye tam dulce
haudiũ ꝙͣ post metũ reb ordinẽ
cognitis supplicatio tridiui decreta
et om̃ib in tempłis a uiris ac
mationis augustissimo hĩtu sũ¬
maqz leticia qiͣ iam belli atqz
onũs ꝑiculi finis ess. ac tedus gra¬
cie O gens teca uincendi guara
sed cuiꝰ uictoria donĩ esset iguo¬
seuatui nũciass non egere ãpliꝰ
galliã proĩaaz ꝯsulari ex̾citu
sufficere p̾torias legiones. que sub
porcio liciuio ibi essent prelioqz
interfuissẽt. posseqz iãqz se si
patrib placeat Reuerti Deciene¬
iũt prẽs ut nõ solus ip̃e sed colle¬
ha eciã rediret et liuiũ quide cum
ex̾citu S neronis excuũ obiectũ
hauibali remane̾ iusserũt Donet
eo dux nouus accederet consules
coguita senatus uolũtate inter se
lrĩs egerunt ut peneste alter al¬

Expanded text:
mira attentione nuntiarunt deletum mira attentione nuntiarunt deletum exercitum, cesum ducem, recuperatos cives, et eo omnia letiora quo insperatiora; nunquam nempe tam dulce gaudium quam post metum. Rebus ordine cognitis, supplicatio tridui decreta et omnibus in templis a viris ac matronis augustissimo habitu summaque letitia, quasi iam belli atque omnis periculi finis esset, acte diis gratie. O gens ceca, vincendi gnara sed cuius victoria donum esset ignosenatui nuntiasset non egere amplius Galliam provinciam consulari exercitu, sufficere pretorias legiones que sub Portio Licinio ibi essent prelioque interfuissent, posse iam se si patribus placeat reverti, decreverunt patres ut non solus ipse sed collega etiam rediret. Et Livium quidem cum exercitu; sed Neronis exercitum obiectum Hanibali remanere iusserunt, donec eo dux novus accederet. 188 Consules, cognita senatus voluntate, inter se literis egerunt ut Preneste alter al
Abbreviated transcription (Latin):
ses ad ex̾citũ uenerãt qui de con¬
silio claudii neromis de quo diximꝰ
roma missus erat ut in faucib uin¬
brie obstaret hostiũ congressu hi
uictoriã nũciabant et ad debant ãte
nõ insi biduũ fuisse certanẽ Hec
ex castris legatorũ lrĩs nũciata ba¬
rie aiõs affecerãt et uictoria quidez
ira possibilis merebile aũt uictorie
tempus exat ꝙͣꝙͣ multis exẽpłis
et Romains et exteruis sepe cõꝑtũ
sic fama nichil esse uelotius demq
obstinatis ad Incredulitatẽ aĩs ꝑ¬
sͣ legati consulũ ad essent quib
aduentantib oĩs sexus omĩs etas
obuiã produt ip̃a pene urbis me¬
ma illi occure̾e uelle uidebant̾. usq
ad pontẽ miliu nõ flamina sũi
egressi Deusum uc cõtiiuz agm̃t
fuit tam felia nũcio a fide dignis
impleri quisii pͥmus optabat ĩ¬
extimabili cuiũ ꝯcursu uix t̾rcon
pedib ꝯtinge̾s oĩs tres tot eñ
erãt in capitolũ dedueũtur Ilie

Expanded text:
ses ad exercitum venerant qui de conses ad exercitum venerant qui de consilio Claudii Neronis, de quo diximus, Roma missus erat ut in faucibus Umbrie obstaret hostium congressui; hi victoriam nuntiabant et addebant ante nonnisi biduum fuisse certamen. 184 Hec, ex castris legatorum literis nuntiata, varie animos affecerant: et victoria quidem ipsa possibilis, incredibile autem victorie tempus erat, quanquam multis exemplis et romanis et externis sepe compertum sit fama nichil esse velocius. Denique obstinatis ad incredulitatem animis pequam legati consulum adessent. 185 Quibus adventantibus omnis sexus omnis etas obviam prodiit: ipsa pene urbis menia illis occurrere velle videbantur. Usque ad pontem Milvium, nam Flaminia sunt ingressi, densum et continuum agmen fuit; tam felici nuntio a fide dignis impleri quisque primus optabat. Inextimabili civium concursu vix terram pedibus contingentes omnes tres, tot enim erant, in Capitolium deducuntur. 186 Illic
Abbreviated transcription (Latin):
iactari fecit siniul et captuos affros
in uniculis ostentari ex eis duos
solutos ad illũ ne qui sibi seriẽ rei
geste exponerẽt Ille ubi amuicũ ca¬
put aspexit et nũcios audiuit tã¬
to et publico et p̾uatr dolore per¬
culsus obsiupuit et suspirans a¬
gnosto miit fatũ carthaginis hoc so¬
lũ dixit et tacuit Ne mye memine¬
rat nulli unꝙͣ duci feliciora bello¬
rũ fuisse p̾mordia et iã de fine ĩ
merito dubitabat Eratq sub oculis
belli punici prioris exemplũ leti
quoq p̾ncipii miseriq ex itus qd̃
uel puer ip̃e uiderat uel a prẽ didi¬
cerat His affectus et confectus cu¬
ris undiqz contractus auxilus ne
liõ in diũsa distrabaret᷑ castra ꝙͣ
in brucios atqz extrema ytalie se
occupatas adeo meti mẽtes ĩue¬
nerat ut sũmis aurib excepta
subsisteret neq syer aliquid ad
gaudii incapaces ad aiõs peneta¬
ret et dempsat ipã celeritas fa¬
me si dem duo equites narmen¬

Expanded text:
iactari fecit, simul et captivos Afros iactari fecit, simul et captivos Afros in vinculis ostentari et ex eis duos solutos ad illum ire, qui sibi seriem rei geste exponerent. 181 Ille, ubi amicum caput aspexit et nuntios audivit, tanto et publico et privato dolore perculsus obstupuit et suspirans ‘Agnosco’ inquit ‘fatum Carthaginis’. Hoc solum dixit et tacuit: nempe meminerat nulli unquam duci feliciora bellorum fuisse primordia et iam de fine non immerito dubitabat, eratque sub oculis belli punici prioris exemplum feti quoque principii miserique exitus, quod vel puer ipse viderat vel a patre didicerat. 182 His affectus et confectus curis, undique contractis auxiliis, ne animo in diversa distraheretur, castra quam in Brutios atque extrema Italie se occupatas adeo metu mentes invenerat, ut summis auribus excepta subsisteret neque spei ac gaudii incapaces ad animos penetraret; et dempserat ipsa celeritas fame fidem. Duo equites narnien
Abbreviated transcription (Latin):
iacture hoc p̾lio accepte Quo
ne gratutã Romaiis fuisse
uictoriã quis credat octo melia
sociorũ suul ac ciuiũ sunt
amissa hasdrubalis trunchũ
caput apto ad id ferculo repo¬
in clandius consul iussit et
uocte proxiã que diẽ certam¬
ius consecuta est itiere arex¬
to ad castra sua que hambali
obiecta eiãt redut nõ minori celerita¬
te ꝙͣ uẽnãt a deo ut cũ ueniẽti turba
nigens occurrisset redeu̾ti nemo pe¬
ne obuius foret ꝙ neqz iussio confulis
ulla ꝓcessiat neqz sac possibile ui¬
debatur actigisse eũ unde tanto iam
dieꝵ spacio non ampluis a metau¬
ri rixis arma tot ac fesso et cac̾to
cũ ex̾citu in apuliã peruenia posse
qd̵ nestio an expeditus cursor atq
agilis potuiss uix castra exat in¬
gressus suspensa ais atq iicerta
Ipẽ plenus gaudii plenusq sollici¬
tudiis sine qua nũꝙͣ post dig̾ssus
fuerat dum hasdrubal caput alla¬
tũ ante staciones castroꝵ hauibalis

Expanded text:
iacture hoc prelio accepte, quo, iacture hoc prelio accepte, quo, ne gratuitam Romanis fuisse victoriam quis credat, octo milia sotiorum simul ac civium sunt amissa. 178 Hasdrubalis truncum caput apto ad id ferculo reponi Claudius consul iussit, et nocte proxima que diem certaminis consecuta est itinere arrepto, ad castra sua, que Hanibali obiecta erant, rediit non minori celeritate quam venerat; adeo ut, cum venienti turba ingens occurrisset, redeunti nemo pene obvius foret, quod neque iussio consulis ulla precesserat, neque sat possibile videbatur attigisse eum unde tanto iam dierum spatio non amplius a Metauri ripis armato ac fesso et cruento cum exercitu in Apuliam perveniri posse, quod nescio an expeditus cursor atque agilis potuisset? 180 Vix castra erat ingressus suspensa animis atque incerta, ipse plenus gaudii plenusque solicitudinis sine qua nunquam post digressum fuerat, dum Hasdrubalis caput ablatum ante stationes castrorum Hanibalis
Abbreviated transcription (Latin):
spei Reliquũ suꝑuenirt tot mi¬
lib hoĩz se in ytaliã secutis et
ud moriẽ ĩa progressis renuit
s proprie multoqz maxue
pat̾ne frater neqz menior glẽ
talcarib adacta cormpede in
confertissmios hostes ruit Ibusz
fortissime Dimitans occubit
uir et uita clarus et clarior mocte
ta sexͫ ar matoꝵ capti aut̃ sunt
quiqs milia q̃ drigẽti nec unyͣ
in eo uello plures ꝙͣ uno prelio
ꝑiere Tanta demq uictorib ipĩs
uel fatigacio uel fati etas cedis
incesẜiat Ut cũ die proximo cla¬
udio consule iam disgresso liuio
nũciatuz essz a salpinos gallos ac
ligures qui prelio euasissent in¬
conditos abire sue signis sue or¬
dine siue duce paucis in missis
equitib ad unũ omnes facile op¬
primendos respondẽt. Sinite il
hosti reddita est uel cesor nu¬
mero uel ducis Iuteritu recuꝑa¬
ta p̾terea quatuor nulia et ã¬
pluis captinoꝵ Romuanoꝵ quos
eaq prospere fortune nõ medio¬
cas accessio fuit et cõpensacio

Expanded text:
spei reliquum, supervivere tot milibus hominum, se in Italiam secutis et ad mortem iam pregressis, renuit; sed proprie multoque maxime paterne fraterneque memor glorie, calcaribus adacto cornipede in confertissimos hostes ruit ibique fortissime dimicans occubuit, vir et vita clarus et clarior morte. ta sex milia, capti autem sunt quinque milia quadringenti; nec unquam in eo bello plures uno prelio perdere; tanta denique victoribus ipsis vel fatigatio vel satietas cedis incesserat ut, cum die proximo Claudio consule iam digresso, Livio nuntiatum esset Cisalpinos Gallos ac Ligures qui prelio evasissent inconditos abire sine signis sine ordine sine duce, paucis immissis equitibus ad unum omnes facile opprimendos, responderet: ‘Sinite illhosti reddita est vel cesorum numero vel ducis interitu; recuperata preterea quattuor milia et amplius captivorum romanorum, quos eaque prospere fortune non mediocris accessio fuit et compensatio
Abbreviated transcription (Latin):
alterũ optare ꝑniciez et sic cũ ho¬
ste sentire ille in contrarũ obixꝰ
negabat rei publice utilem duciẽ
esse ꝯcordiã facile unanmes in seg¬
niciez flecti Distordes aut̃ nõ ita
sz quẽlib pro seniti ne forte sua
riã Simultatib calcar acutissi¬
mũ in esse utilez multis ĩ rebus
ĩ uidiam / nec minꝰ interdũ celle¬
ge ꝙͣ hostis odio aut metu erigi
aiõs ad uirtutẽ hec et his siliã
eo cõstãtius dicebat quo ut se ab
hoste contemptũ suspicarẽt adũ¬
sa illi tot annoꝵ fortuna p̾titerat
ma deinde concordia consulatũ ĩ¬
eũtes ex actissimo Dilectu hĩto
ad milicia cogerẽtur Sic enĩ has¬
drubale frẽ hanbal cũ ingẽti ex¬
cercitu ut se fã iungeret in yta¬
liam ueniẽte dupolia bello gennã¬
ta necessitas rei puᶜͤ requnrẽbat᷑
Auctis excitib diũsisqz tramitib
in prouĩtias sũt profecti Glandiꝰ
uero in brucios ac lucauos adũsus

Expanded text:
alterum optare perniciem et sic cum hoalterum optare perniciem et sic cum hoste sentire. 118 Ille in contrariam obnixus, negabat reipublice utilem ducum esse concordiam: facile unanimes in segnitiem flecti, discordes autem non ita, sed quemlibet pro se niti, ne forte sua riam; simultatibus calcar acutissimum inesse, utilem multis in rebus, invidiam, nec minus interdum college quam hostis odio aut metu erigi animos ad virtutem. 119 Hec et his similia eo constantius dicebat, quo ut se ab hoste contemptum suspicaretur adversa illi tot annorum fortuna prestiterat.ievit. 120 Summa deinde concordia consulatum ineuntes, exactissimo dilectu habito,ad militiam cogerentur sic enim, Hasdrubale fratre Hanibalis cum ingenti exercitu ut se fratri iungeret in Italiam veniente, duplici bello geminata necessitas reipublice requirebat, auctis exercitibus diversisque tramitibus in privincias sunt profecti: Claudius Nero in Brutios ac Lucanos adversus
Abbreviated transcription (Latin):
idem ip̃e sũ qm fuerã nõ aliꝰ
Tunc huĩli ac precanti reo miãm
De negastis nũc sũmũ houorez
ingeritis recusanti hanc tantã
uiri ꝑtiuatiã senatus p̾ces ac blã¬
dicie flexere et canullũ nniuiriose
pulsũ prĩa nõ tãtũ gloriose redii¬
sse sed pulsã inde libertatẽ secũ
in patriã reduxisse et fecisse ne
moreret᷑. que ne ip̃e in priã mo¬
ri posset effecerat et prĩs et pr̃e
Duriciẽ nõ lamẽtis et in paciã
asxuandaz si qua ninitate atq
obediẽtia moliendaz Hac in parte
patrũ monitis inflexus ꝯsulatu
accexto miẽ eciã labore flectẽdus
fuit ut ĩ miaciis q̃ illi cũ collega
erant rei publice caritate depositis
mala discordie quãte ꝑiculi ⁊es
essz belli duces qui unũ esse de le¬
bant distordare Oportere eñ si
inter se dissedeãt ut unus saltem
tũ hoste cõueniat non posse enĩ
unũ esse distordes uno igitur salu¬
tem pũe optante, consequens esst

Expanded text:
idem ipse sum qui fueram, non alius: idem ipse sum qui fueram, non alius: tunc humili ac precanti reo misericordiam denegastis, nunc summum honorem ingeritis recusanti’. 115 Hanc tantam viri pertinaciam senatus preces ac blanditie flexere: et Camillum, iniuriose pulsum patria, non tantum gloriose rediisse sed pulsam inde libertatem secum in patriam reduxisse, et fecisse ne moreretur que ne ipse in patria mori posset effecerat; et patris et patrie duritiem non lamentis et impatientia asperandam, sed equanimitate atque obedientia molliendam. 116 Hac in parte patrum monitis inflexus, consulatu accepto, alio nunc etiam labore flectendus fuit ut, inimicitiis que illi cum collega erant reipublice caritate depositis, mala discordie, quanti periculi res esset belli duces, qui unum esse debeant, discordare: oportere enim, si inter se dissideant, ut unus saltem cum hoste conveniat; non posse enim unum velle discordes; uno ergo salutem patrie optante, consequens esse