comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt: agentẽ exmpłatu doli mali excepcõ sb̾mone¬
bit. Si exstipłatu penã cõsequtꝰ fuerit ip̃o iure
exuendito agere nõ pot̾it nͥ in id ꝙ pluris eiꝯĩt̾¬
is eam imprudẽs ab hr̃ede euntacc̃ne ex empto
pot̾it consequi emptor p̾cui qr nõ exca legati rẽ¬
sbi priꝯ ꝙͣ tͥ traderetur fuitũ michi fes ꝙͣuis ea
res ꝙ̃ sbripuit int̾ierit. niħominꝰ recẽcõuẽ eo
uoĩe expeculio mehĩtuꝵ ait Idest ip̃o iure obid
feciss aut oĩo condone eo noĩe depecculio nõ ha¬
b̾eni aut eatenꝰ hr̃em quatenꝯ exre furtiua aue¬
tum pecculiũ fuss. tamẽ mꝓpõito ⁊ retencõne
nie hĩtuꝵ Et si oñe peccutiũ penes te sit .uł. qiͣ plꝰ
tuos ẽẽ qĩ peculiares ademeris ⁊ consũpẜis ꝯdicõ
eonoĩe mͥ adu̾sꝰ te competit. qiͣres mei ad te sũ
cã ꝑuenerit. ¶Si sciens alieuã rẽ ignotãti mͥ uẽ¬
dideris ĩ prim ꝙͣ erincatur utils ex ẽpta ^ actuꝵ puci¬

Expanded text:
esset, agentem ex stipulatu doli mali exceptio summouebit: si ex stipulatu poenam consecutus fueris, ipso iure ex uendito agere non poteris nisi in id, quod pluris eius inteis eam imprudens ab herede emit: actione ex empto poterit consequi emptor pretium, quia non ex causa lesti, priusquam tibi traderetur, furtum mihi fecit. quamuis e‹a› res quam subripuit interierit, nihilo minus retentionem eo nomine ex peculio me habiturum ait, id est ipso iure ob id fecisset, aut omnino condictionem eo nomine de peculio non haberem aut eatenus haberem, quatenus ex re furtiua auctum peculium fuisset, tamen in proposito et retentionem me habiturum et, si omne peculium penes te sit, uel quasi plus tiuos esse quasi peculiares ademeris et consumpseris, condictio eo nomine mihi aduersus te competet, quasi res mea ad te sine causa peruenerit.Si sciens alienam rem ignoranti mihi uendideris, etiam priusquam euincatur utiliter me ex empto acturum puta
Abbreviated transcription (Latin):
ħreditar nit s uenderetur. eã pͣsuasit au uẽoiti
i dõ tem̾i possit. ¶ ⁊ ait iuł. cẽ retere accõnez exuenoito ĩ
tantũ quãto płric br̾editas ualeret. si hee res sb̾trac¬
b mĩncipib legͣat᷑a oebere itabla qui dẽ cõsc̾eit
uni inũcipio deb̾i. reꝵ postea ui segt ꝯsignauerat᷑ sͣ

Expanded text:
 an uenditi iudicio teneri possit? et ait Iulianus competere actionem ex uendito in tantum, quanto pluris hereditas ualeret, si hae res subtracbus municipiis legata debere, in tabula quidem conscripserit uni municipio deberi, uerum postea leg
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si aꝑte ĩuendone comphendat̾ incħ euiccois noĩe
p̃stituiiri. p̾cium quidem debi re eicta utilitatẽ at̃¬
nõ deb̾i. Neq eĩ br̃e fid̾i contractꝰ hanc patitur cõ¬
uencõner ut emptor rẽ amitt̾et. ⁊ p̾ciũ uẽditor ren¬
neret msi rorte inquid. Siquͣ om̃es utas sup̃stͥptas
ꝯuencões recipiet. ꝙ admodum recipitur ut uẽditoꝵ
nũmos accipiat ꝙͣuis merx ad emptorẽ nõ ꝑtineat.
ueluti c̃ futuꝵ iactũ rethis apiscatote eiimiꝰ saut in¬
dagnie plagis põitis a uenatore.uł paithenĩ ab au¬

Expanded text:
et si aperte in uenditione comprehendatur nihil euictionis nomine praestatum iri: pretium quidem deberi re euicta, utilitatem non deberi: neque enim bonae fidei contractus hac patitur conuentione, ut emptor rem amitte‹re›t et pretium uenditor retineret. nisi forte, inquit, sic quis omnes istas supra scriptas conuentiones recipiet, quemadmodum recipitur, ut uenditor nummos accipiat, quamuis merx ad emptorem non pertineat, ueluti cum futurum iactum retis a piscatore emimus aut indaginem plagis positis a uenatore uel pantheram ab au
Abbreviated transcription (Latin):
torem tamen nicħ posse post manumussione a uel¬
ditore cõsequi. Ego c̃ meminissem ⁊ iulianũ inea
ex hns ꝙ erudierat. fet̾at ei restituerent̾ ¶ dem qͣro
arethusa q̃ recusauit emptorẽ patronũ br̃e cuiꝯ sit
lib̾ta ꝯstituta qu possit uł legatatia patronã q̃ nõli¬
Ban̾it uł herede patronũ hrẽ nã cet̾ duo ab hrẽ de
mãumissione nõ ad miiti. eo modo de sũptib uero
quos merudiend̾ hominez emptor fecit udend̾ est
nam ẽpti radiciã ad eam quo spẽm suffic̾e exutino
nõ enin

Expanded text:
torem tamen nihil posse post manumissionem a uenditore consequi. ego cum meminissem et Iulianum in ea ex his quem erudierat fecerat, ei restitue‹re›ntur. idem quaero, Arescusa, quae recusauit emptorem patronum habere, cuius sit liberta constituta? an possit uel legatariam quae non liberauit uel heremanumissione non amittitur eo modo. de sumptibus uero, quos in erudiendum hominem emptor fecit, uidendum est: nam empti iudicium ad eam quoque speciem sufficere existimo: non enim
Abbreviated transcription (Latin):
uideamꝰ qͥd debeat p̾stare fi młtum int̾eẽ arbiror.
utr᷑ ħ polliceatur ꝑse reniente s ꝙr ałe ꝑionas uõ fie
quoniuꝰ hr̃ẽ liceat. an uerõ ꝑomes snã si ꝑ se; nõ
nidetur id p̾stare ne alius eiuncat. ꝓinde si enata
res erit sie stipło int̾poĩta est. ex stipulatu nõ tene¬

Expanded text:
stare. et multum interesse arbitror, utrum hoc polliceatur per se venientesque a se personas non fieri, quo minus habere liceat, an vero per omnes. nam si per se, non videtur id praestare, ne alius evincat: proinde si evicta res erit, sive stipulatio interposita est, ex stipulatu non tene
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ẽẽ deceptũ. P⁊ di uenditor ꝙͦͦ uescierit᷑. ueluti si
sten̾t quominꝰ rẽ tradat. oĩs utilitas emptoris ł
eĩ si potuit ex nino puta negociari ⁊ lucr̃ facere
id exstimand̾ est nõ mag̾ ꝙͣ si tritcũ emerit ⁊ ob
eam rẽ ꝙ nõ sit traditum. familia eiꝯ fame labo¬
rau̾it NNam p̾ciũ tritici nõ ẜuoꝵ famenecatoꝵ cõ¬
sequitaur snec eĩ maior fit oblig̃o ꝙͣ  tardiꝯ agitur.
ꝙͣ iscrescat diͦ uinũ hodie pluris sit m̃ito qr su̾
datum eet ħ hrẽt emptor su̾ nõ quĩ saltẽ bodie

Expanded text:
non esse deceptum, etsi uenditor quoque nesciet: ueluti si steterit, quo minus rem tradat, omnis utilitas emptoris inonsistit: neque enim si potuit ex uino puta negotiari et lucrum facere, id aestimandum est, non magis quam si triticum emerit et ob eam rem, quod non sit traditum, familia eius fame laborauerit: nam pretium tritici, non seruorum fame necatorum consequitur. nec maior fit obligatio, quod tardius agitur, quamuis crescat, si uinum hodie pluris sit, merito, quia siue datum esset, haberem empto
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbis ¶ Sernil tuũ imͦsprudẽs  a fure bõ fide emii
is expecłio ꝙ ad te ꝑtinebat hõiem comꝑauit qui
mͥ traditus est possete eũ hominẽ mͥ condicere sab
dicit. s ⁊ siquid mͥ ab eẽt᷑ e x n  egocio quodisiges¬
siss ĩuicẽ me tecũ acturũ depeculio cassiꝰ u̾am opi¬
monẽ sabini retulit in qua ego quoq sũ ¶ Ser¬
no uendente hominẽ fidenissor uendic̃onis or̃a p̾¬
lib̾o uendente conseqm debuiss. S ultra pecculii
uindeniã emit. si uuam leg̾e ꝓhibeatũr auenoito¬
readu̾sꝰ eũ petentẽ p̾ciũ excepcõe uti pot̾it si ͥ eͤa pe¬
cuma de qua agitur nõ ꝓ eare petitur q̃uẽit ueq
tradita est.¶Ceteꝵ  post tradicõne sũ lectam uuam
calcare suie mustũ enebere ꝓhibeatur: ad exhiᵈ

Expanded text:
 tuum imprudens a fure bona fide emi: is ex peculio quod ad te pertinebat hominem parauit, qui mihi traditus est. posse te eum hominem mihi condicere Sabinus dixit, sed si quid mihi abesset ex negotio quod is gessisset, inuicem me tecum acturum de peculio. Cassius ueram opinionem Sabini rettulit, in qua ego quoque sum. Seruo uendente hominem fideiussor uenditionis omnia plibero uendente consequi debuisset, sed ultra peculii uindemiam emit si uuam legere prohibeatur a uenditore, aduersus eum pe‹t›entem pretium exceptione uti poterit 'si ea pequa de agitur, non pro ea re petitur, quae venit neque tradita est". ceterum post traditionem sive lectam uvam calcare sive mustum evehere prohibeatur, ad exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
ĩendicõne ea placuit ẽe ruta que eruta st ut are¬
na creta ⁊ similia. Cesa ea ẽẽ ut arbotes cesas ⁊
carbones ⁊ hiis similia. Gallꝰ aut̃ acquiliꝰ cuiꝯ
mela refert opĩone recte ait frustra mlege uẽdõis
cerutis ⁊ tesis contineri. qr si nõ sp̃alr uenerint ad
exhibend̾ de hus agipotest. Neq eĩ mag̃ de mat̾ia
cesa aut de cementis aut de arena cauẽd̾ ẽ rẽdico
ri.ꝙͣ deceteris que st̃ pciosiora. ¶ Labeo gu̾als sc̃b¬

Expanded text:
in venditione, ea placuit esse ruta, quae eruta sunt, ut harena et similia; caesa ea esse ut arbores caesas et carbones et his similia. Gallus autem Aquilius, cujus Mela refert opinionem, recte ait frustra in lege venditionis de rutis et caesis contineri. Quia, si non specialiter venierint, ad exhibendum de his agi potest. Neque magis de materia caesa aut de ceri quam de ceteris quae sunt pretiosiora.Labeo g
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ labeo ⁊ sabinꝯ pũtant ⁊ nos ꝓbamꝰ. ¶ Aĩaliũ qͦ
uẽditor tanere d ea sana p̾stari. Et qui ium̃ta uẽ
eũ uenditor passa sit: redibicione quidẽ ex hac
cã nõ ẽẽ. u̾mptã ex empto cõpet̾e accõne ad re¬
soluendã empcõne ut ⁊ p̾cõ restituto mulr red¬
datur. ¶ Is qui uina ennt atre noĩe c̾tã sũmã
dedit poitea ꝯuenerat ut ẽpco irrita fieret. mł ex
ẽpto agi posse ait. ut c̾ta arra restituat᷑ utilẽꝙ ee
accõne exempto ⁊ ad distrahendã in quid ẽptõ¬
nem. ¶ Ego illud q̃ro si amlꝰ datus sit arre nole
⁊ sequta ẽ poõne p̾cõq nũato ⁊ tradita re anulꝰ nõ
reddatur qua accone agend̾ est utr̃ condicat᷑ qiͣ
ob cãui datus sit ⁊ ca fimita sit. au uero exẽpto a¬
gend̾ sit. ⁊ mł. dic̃ ex ẽpto s ibise. c̾te ⁊̃ ꝯdici po

Expanded text:
et Labeo et Sabinus putant et nos probamus.Animalium quoque uenditor cauere debet ea sana praestari, et qui iumenta ueneum uenditor passus sit, redhibitionem quidem ex hac causa non esse, uerum tamen ex empto competere actionem ad resoluendam emptionem, et pretio restituto mulier reddatur.Is qui uina emit arrae nomine certam summam dedit: postea conuenerat, ut emptio irrita fieret.Iulianus ex empto agi posse ait, ut arra restituatur, utilemque esse actionem ex empto etiam ad distrahendam, inquit, emptionem. ego illud quaero: si anulus datus sit arrae nomine et secuta emptione pretioque numerato et tradita re anulus non reddatur, qua actione agendum est, utrum condicatur, quasi ob causam datus sit e‹t› caus‹a› finita sit, an uero ex empto agendum sit
Abbreviated transcription (Latin):
nõ solũ si nõ ãmõu̾it s ⁊ si negauit istã ẜuitutem.
deb̾i cum eẽt. ab eo q̃sitũ. ES ⁊ si ꝓpouas eũ ita dixisse.
nulla quidem ẜintꝰ debetur. reꝵ ne emergat ĩopĩata
sutꝰ nõ teneor. Puto eĩ eun exẽpto teneri. qr ẜuitꝰ
debebatur. ⁊ ħ si sciss. ¶S si id agit ne coguosceret ẽptor
aliqͣ ẜuitutẽ deb̾i. opmior eũ exempto teneris ⁊ ge¬
nemlr dixerim si ĩꝓbato more. u̾sato sit ĩcelanda ser¬
intute celxre eũ ten̾. nõ si securitati sue ꝑ sp̃ale pactã¬
ꝓspectũ ee noluit ꝙͣ ita uera st̃. si ẽptor ignorauit ẜuit¬

Expanded text:
non admonuit, sed et si negauit seruitutem istam deberi, cum esset ab eo quaesitum. sed et si proponas eum ita dixisse: 'nulla quidem seruitus debetur, uerum ne emergat inopinata seruitus, non teneor', puto eum ex empto teneri, quia seruitus debebatur et scisset. sed si id egit, ne cognosceret emptor aliquam seruitutem deberi, opinor eum ex empto teneri. et generaliter dixerim, si improbato more uersatus sit in celanda seruitute, debere eum teneri, non si securitati suae prospectum uoluit. haec ita uera s
Abbreviated transcription (Latin):
uõ possum. anteꝙͣ mͥ quid abee̾t ¶ Si modꝰ agri mi¬
nor iuematur ꝓnu̾o iugeꝵ quctor obligam est. qi u̾
modꝰ minor inuenitur: nõ pot̃ existimari bõitas lo¬
ti qui uõ extat s nõ solũ si modꝰ agri totiꝰ mĩor est.
est uinee ng̾a tot eẽsuł oliueti. miniꝯ ĩuematur.
Idegq hus casib ꝓbonitate loci fiet exstimatõ. Ide

Expanded text:
non possum antequam mihi quid abesset.Si modus agri minor inueniatur, pro numero iugerum auctor obligatus est, quia, ubi modus minor inuenitur, non potest aestimari bonitas loci qui non exstat. sed non solum si modus agri totius minor est, est uineae iugera tot esse uel oliueti et minus inueniatur: ideoque his casibus pro bonitate loci fiet aestimatio. 5 Ide
Abbreviated transcription (Latin):
sũia u̾a est. S c̃ ĩ fr̃õ ꝓponereti. tutores ħ i̾de fẽtis¬
se qui rẽ pupillare uendebãt. q̃ouis ee ait an tuto¬
rũ dolũ pupĩllꝰ p̾stare debeat  ⁊ siquide ip̃i tutores
lccuplecõr ex eo factꝰ est. tutorib ĩ resiono ppctͣuo cõ¬
dẽpuandis. q nec trãffertur. ĩpupillũ post pub̾tatẽ¬

Expanded text:
a uera est.Sed cum in facto proponeretur tutores hoc idem fecisse, qui rem pupillarem uendebant, quaestionis esse ait, an tutorum dolum pupillus praestare debeat. et si quidem ipsi tutores locupletior ex eo factus est, tutoribus in residuum perpetuo condemnandis, quia nec transfertur in pupillum post pubertate
Abbreviated transcription (Latin):
xxu. anins filiofamilias crediderit. sẜuemri ei ut no
uideatur. filiofamilias credidisse. ¶ Sifiliꝯfamilias
miles a ꝯmilitone hr̃s instrutꝰ. nesciat sͥ ⁊̃ sine
patre licere adire ꝑtonstitucõnes principaletius
ignorare põt t ideo dies ei adicõnis non cedit.
¶S factugnorancia ita demũ cmq nõ nocet si

Expanded text:
ue annis filio familias crediderit, subvenitur ei, ut non videatur filio familias credidisse. Si filius familias miles a commilitone heres institutus nesciat sibi etiam sine patre licere adire per constitutiones principales, ius ignorare potest et ideo ei dies aditionis cedit. Sed facti ignoranti
Abbreviated transcription (Latin):
ris sungi oꝑtere ip̃mq ex reppõne ueluo ĩtencõnẽ
nplere sut puta si pacti conuenti exceptõne utat᷑.
docere d paciũ conuẽtũ factũ eẽ. ¶ Cum quis pro¬
misiss moicõ se sisti. ⁊ rei pͭ ͤcã. affuisse dicat᷑. ⁊ obid
nõ fecisse uł dolo malo adu̾sarii factũ quominꝰ fi¬
utatur eo ꝙ nõ licinss a du̾sanõ date uł fe pc̃atorẽ¬
ꝓbare o obicientẽ ex cepcõne idem erit dd̾. ⁊ si ea
peccuma petatur que soluta dicat᷑ ħ ampliꝯ sii¬
dicate rei uł iurismrandi condics delata dicatr.
de eo ꝙ nĩc peniur s uͥ in alea gectũ ẽẽ ꝯtendatur:

Expanded text:
ris fungi oportere ipsumque exceptionem velut intentionem implere: ut puta si pacti conventi exceptione utatur, docere debet pactum conventum factum esse. Cum quis promisisset iudicio se sisti et rei publicae causa afuisse dicat et ob id non stetisse, vel dolo malo adutatur, eo quod non licuisset aduersario dare uel fieri procuratoreerit dicendum et si ea pecunia petatur, quae pensata dicitur. Hoc amplius, si iudicatae rei vel iurisiurandi condicio delata dicatur de eo quod nunc petitur, sive in alea gestum esse contendatur,
Abbreviated transcription (Latin):
hõis accipiendã. ueꝵ eiꝰ qui eã rẽ diligent̾ inquirẽdo:
nota hr̃e possit. ¶ Sed iiris ignoranciã nõ ꝓdesse.
labõ ita accipiend̾ existimat. ¶Si iuris consilti copiã
hr̃et ut sua prudenci  ĩstructꝰ sit. ut cui facile sit sci¬
re ei detrunentũ sit niris ignorãcia ꝙ raro accipiẽd̾
est. ¶ Qui ignorauit dñm ẽẽ uenditorẽ rei. psꝯͣ
i re est ꝙͣ in extimacõnemẽtis itideo tam ⁊si exti¬
met se nõ a du̾o emere. tam̃ si a dũo ei traditur: dñs
efficitur. ¶ Siquis nicignorãs lege falcidia usus
nõ sit nocere ei dicit epła diui pii. ¶S imꝑatores.¬
indebitũ datimi est. si nõ ꝑ etroͣrẽ solutũ est repeti ñ
pot̃. Quã ob remtargiliani hredes qui c̃ testõ eiꝰ¬

Expanded text:
iligenter inquirendo notam habere possit. Sed iuris ignorantiam non prodesse Labeo ita accipiendum existimat, si iuris consulti copiam haberet vel sua prudentia instructus sit, ut, cui facile sit scire, ei detrimento sit iuris ignorantia: quod raro accipiendum est. Qui ignoravit dominum esse rei venditorem, plus in re est, quam in existimatione mentis: et ideo, tametsi existimet se non a domino emere, tamen, si a domino ei tradatur, dominus efficitur. Si quis ius ignorans lege Falcidia usus non sit, nocere ei dicit epistula divi Pii. sed et imperatoresindebitum datum est, si non per errorem solutum est, repeti non potest. quamobrem Gargiliani heredes, qui, cum e
Abbreviated transcription (Latin):
dederint t̃ sit iccr̃q imquũ peccũiã q̃ ad opꝰ aq̃ductꝰ
data est repeti ⁊ rẽ publicã excorꝑe patͥmõii sui ĩpẽ¬
dere in id opꝰ ꝙ totum aliene lib̾alitatis głiau re¬
sciant ignorãciam facti nõ unis ꝓdẽe nec stultir sołe
succurri. s errantib. Et licet mimicipũ mẽtõ inhͣc
epła fiat tamen ⁊ inqualz ꝑsona idemobẜuabitur
s nec ꝙ in oꝑe aq̃ ductꝰ relicta ẽẽ peccũia ꝓpouitur
inhinic solum casum cessare repetitione dd̾. nã in
tum sit fidescõmissũ ꝙ indebitũ fuit nõ posse repe¬
ti. It̃ ⁊ illa ꝑs eque gn̾ał est ut qui iuris ignoranͭ:
Tlegis falcidie bñfs usi nõ st̃: nõ possint repet̾e s ut
Eẜm hoc possit diciã si peccũia que ꝑfideicõmissã re¬
licta est: quo soluta est. nõ ad aliquio faciẽd̾ relicta

Expanded text:
iquum pecuniam, quae ad opus aquae ductus data est, repeti et rem publicam ex corpore patrimonii sui impendere in id opus, quod totum alienae liberalitatis gloriam resciant ignorantiam facti, non iuris prodesse nec stultis solere succurri, sed errantibus". Et licet municipum mentio in hac epistula fiat, tamen et in qualibet persona idem observabitur. sed nec quod in opere aquae ductus relicta esse pecunia proponitur, in hunc solum casum cessare repetitionem dicendum esttum sit fideicommissum, quod indebitum fuit, non posse repeti: item et illa pars aeque generalis est, ut qui iuris ignorantia legis Falcidiae beneficio usi non sunt, non possint repetere: ut secundum hoc possit dici etiam, si pecunia, quae per fideicommissum relicta est quaeque soluta est, non ad
Abbreviated transcription (Latin):
urexre donata suos facit illos tanẽ quos suis oꝑir
adquisierit: ueluti serendo. Nam si pomũ decerpfit
uł exsilua cecid̾it nõ fit eiꝯ sicuti nec cuiql possõris
¶ uod̾ intr̃ctu redigẽdo impensũ est: nõ ambig᷑
ip̃os fr̾ctꝰ diminuere debere. Sceuola. PArat᷑
t̾cie ꝑtc ⁊ c̃ lib̾os hñiss ꝓpͥetatẽ legauit. eam uxoͥ¬
rẽ hr̃edes fłi testĩ. ⁊ alioꝵ criminũ accusau̾t. qrͣe im¬
pedita est legatoꝵ peticõ. int̾ea ⁊ filiꝰ młri  natꝰ ẽ¬

Expanded text:
uir ex re donata suos facit, illos tamen, quos suis operis adquisierit, ueluti serendo: nam si pomum decerpserit uel ex silua caedit, non fit eius, sicuti nec cuiuslibet uod in fructus redigendos impensum est, non ambigitur ipsos fructus deminuere debere. Scaevola libro ntis et, cum liberos habuisset, proprietatem legauit: eam uxorem heredes falsi testamenti et aliorum criminum accusauerunt, qua re impedita est legatorum petitio: interea et filius ei mulie
Abbreviated transcription (Latin):
S ⁊ si dñs fundi. hr̃s uenditoris existat.idẽ.
erit ditend̾. ¶ Si quis rẽ meã mãdato meo uendide¬
rit uenditanti mͥ tẽ uenditã nocebit ħ exceptõ nͥ ꝓbe¬
tur memandasse ne traderetur. Anteꝙͣ p̾ciũ soluat¬
¶Celsꝰ art. Siquis rẽ mea uendidit mĩoris ꝙ ei mã¬

Expanded text:
si dominus fundi heres uenditori existat, idem erit dicendum.Si quis rem meam mandatu meo uendiderit, uindicanti mihi rem uenditam nocebit haec exceptio, nisi probetur me mandasse, ne traderetur, antequam pretium soluatCelsus ait: si quis rem meam vendidit minoris quam ei man
Abbreviated transcription (Latin):
ignotancia ferenda est. factimi ignorantis ut nec
scrupnlosa inquisicõ exigenda sscĩa eĩ ħ modo extimã¬
da est ut neq negłia crassa aut nimia securitas sa¬
tis expedita sit. neq delatoria curiositas exigatur.
b Suũ uero petentib non nocet. Idem.¬
ERror fc̃i uec marib quidez in dampnis uł cõ¬
pendus obest Iuris autẽ error nec feniuis ĩ ꝯpen¬
diis ꝓdest.Ceteꝵ õĩb iuris error in dãpnis admit¬
tere rei sue non nocet. Paulꝰ. BEgnla est iuris
quide ignoranciam tiq nocere. facti uero ignorã¬
ciam non notere. Uideamꝯ igitur in quib spẽb
locumi hr̃e poss craute p̾misso. ꝙ mĩorib .xxu. ãuiir.

Expanded text:
ignorantia ferenda est factum ignorantis, ut nec scrupulosa inquisitio exigenda: scientia enim hoc modo aestimanda est, ut neque neglegentia crassa aut nimia securitas satis expedita sit neque delatoria curiositas exigatur. bus, suum vero petentibus non nocet. IdemError facti ne maribus quidem in damnis vel compendiis obest, iuris autem error nec feminis in compendiis prodest: ceterum omnibus iuris error in damnis amittendae rei suae non nocet. Paulus lquidem ignorantiam cuique nocere, facti uero ignorantiam non nocere. uideamus igitur, in quibus speciebus locum habere possit, ante praemisso quo
Abbreviated transcription (Latin):
obiec̾it apud me alexand̾. ꝓ pro i qr nõ ꝓbabat nec te¬
ites ꝓducebat s testimomiis uti uolebat: quibus
apud me locns nõ est. Nam ip̃os int̾togare soleo. ꝙ̃
ienusi ad ꝓnuicie p̾side us is defide resteũ q̃reret.
⁊ uͥ impless qd̾ intenderat relegaretur. ¶ Gabi
toritas pͥsenciũ testiũ. aͥ ia testim ꝯiu̾oꝵ q̃retiari
soͥent. Tecũ gͦ delib̾ ut si retin̾e eoi uelis det eis s̃¬
pendia ¶ Rege nilia de in cauet᷑ ue hac lege m̃ reu̾
testimꝯuiu dicerẽlic̾et qui se ab eo parentene ciͣs

Expanded text:
obiecerit apud me Alexander Apro et quia non probabat nec testes producebat, sed testimoniis uti uolebat, quibus apud me locus non est nam ipsos interrogare soleo, quem remissi ad prouinciae praesidem, ut is de fide testium quaereret et nisi implesset quod intenderat, relegaretur'.Gabiniotoritas praesentium testium, alia testimoniorum quae recitari solent: tecum ergo delibera, ut, si retinere eos uelis, des eis impendia'.Lege Iulia de ui cauetur, ne hac lege in reum testimonium dicere liceret, qui se ab eo parenteue eius
Abbreviated transcription (Latin):
uiris est. Nam siquis uesciat decessisse tia. ix.¬
eum cuiꝰ bõꝵ possõ defertur nõ cedit ei tempꝰ
Idem si fr̃ consang̾neis defiuicti c̾dat matrẽ par̃ie¬
ẽẽ. ẜ It̃ siquisnesciat secognatũ eẽ ĩterdñ hire ĩt̾¬
dũ ĩ fcõ ei rat. Nam ⁊ si libeꝵ se ẽẽ ⁊ ex quibꝰ natꝰ sit.
sciat.iuira at̃ coguacõnis hr̃e se nesciat. in iure errat
at si quis forte expositus quoꝵ parentũ est ignoret
fortasse ⁊ ẜmat alicui putans se ẜnũ ẽẽ infacto mag̃
ꝙͣ inuure errat. ¶ Siquis sciat alii quidẽ lõꝵ dela¬
possõne accepisse ¶ s sisciat eũ nõ petisse. tempꝰꝙ ei
p̾terisset. ignoret aut̃ sͥ exsuccesserio capite cõpe¬
tere bõꝵ possonez cedet ei cempa qr ĩiure errat idem
diceniꝰ siex asse hr̃s iistitutꝰ non putet se bo ꝵ pos¬
sessionẽ petere posse aute aꝑtas tabulas ꝙ si nestiat
tabulas eẽ infc̃o errat Neraciꝰ.N oi̾ ꝑte er por

Expanded text:
uris est. Nam si quis nesciat decessisse eum, cuius bonorum possessio defertur, non cedit ei tempus: idem est, si frater consanguineus defuncti credat matrem potiorem esse. Si quis nesciat se cognatum esse, interdum in iure, interdum in facto errat. nam si et liberum se esse et ex quibus natus sit sciat, iura autem cognationis habere se nesciat, in iure errat: at si quis forte expositus quorum parentium esset ignoret, fortasse et serviat alicui putans se servum esse, in facto magis quam in iure errat. Item si quis sciat quidem alii delapossessionem accepisse. sed si sciat eum non petisse tempusque ei praeterisse, ignoret autem sibi ex successorio capite competere bonorum possessionem, cedet ei tempus, quia in iure errat. Idem dicemus, si ex asse heres institutus non putet se bonorum possessionem petere posse ante apertas tabulas: quod si nesciat esse tabulas, in facto errat. Neratius
Abbreviated transcription (Latin):
negocii quatitas ac iudicis motꝰ cumi hus ꝯcurrit
ses̃da ss oĩa testimo.Si uero ex hiis qda eoꝵ a
luid dix̾it lic ĩpari nuo credendũ est. ⁊ ꝙ nature
negocii conuen̾it. Et ꝙ inimicicie. Aut gr̃e. Sus¬
picõne caret. Conformabitq uidex mot aĩ sui
ex argumẽtis ⁊ testimõiis. Et que rei apciora ⁊ ly¬
b pociꝰ lux ueritatis adsistit. uenulleiꝯ.
⁊ se ip̃os ⁊ anos testes uł signatores p̾bere quo faci¬

Expanded text:
it, sequenda sunt omnia testimonia. Si vero ex his quidam eorum aliud dixerint, licet impari numero, credendum est quod nature negotii convenit et quod inimicitie aut gratie suspicione caret confirmabitque iudex motum animi sui, ex argumentis et testimoniis et que rei apibus potius lux ueritatis adsistit. 22 Uenuleiuet se ipsos et alios testes uel signatores praebere, quo faci
Abbreviated transcription (Latin):
ad testimonii fidem. ¶ Testes nõ teniere enotãdi
st ꝑ longũ it̾ ⁊ młto minꝯ milites enocandi q a sigͥs
dos ꝑtin diligencie iudicantis est explorare q̃ cõsue¬
tudo iea ꝓurtia inquanidicat fu̾it. nã si ꝓbabit᷑
sere ĩ aliã cuutatẽ testimonii gr̃a plerosqꝙ euocatos

Expanded text:
.Testes non temere euocandi sunt per longum iter et multo minus milites auocandi sunt a signis dos pertinet, diligentiae iudicantis est explorare, quae consuetudo in ea prouincia, in quam iudicat, fuerit'. nam si probabitur saepe in aliam ciuitatem testimonii gr
Abbreviated transcription (Latin):
misse allegarentur. si defide eaꝵ ꝯstit̾it nõ nullaui
incẽ instroꝵ obtinere decretũ est. ¶ Mulier gͣ¬
uda repudiata filiũ eixa ab sente marito ut spu¬
riũ ĩactis ꝓfessa est. Quesitũ est an is inpt̃ate patͥs
sit ⁊ matre intestata mortua milu eͣiꝯ hereditatẽ
matris a dire possit nec obsit ꝓfessio a mr̃e irata
fc̃a. R. ueritati locum suꝑfote. Paulꝰ. de fidei¬

Expanded text:
missae allegarentur, si de fide earum constet, nonnullam vicem instrumentorum optinere decretum est". Mulier gravida repudiata, filium enixa, absente marito ut spurium in actis professa est. quaesitum est an is in potestate patris sit et matre intestata mortua iussu eius hereditatem matris adire possit nec obsit professio a matre irata facta. respondit veritati locum superfore. IV DE FIDE I
Abbreviated transcription (Latin):
staũni deponendis agatur. ⁊ oubitetur cili eas de põi
ncctiꝯͣ est ⁊ ab hus p̾cipue exigendꝰ quoꝵ fi¬
des nõ uacillat ¶Adhib̾i quo testes possunt
non solum ĩcͥmĩalib cãis s ⁊̃ in peccinariis litib.
sic uͥ les postulat ⁊ hn quib nõ mt̾dititur testimdni
nt ulla lege ad dicendꝰ testimo᷑ excusantur ¶ Q

Expanded text:
stamenti deponendis agatur et dubitetur, cui eas deponi oest et ab his praecipue exigendus, quorum fides non vacillat. Adhiberi quoque testes possunt non solum in criminalibus causis, sed etiam in pecuniariis litibus sicubi res postulat, ex his quibus non interdicitur testimonium nec ulla lege a dicendo testimonio excusantur. Q
Abbreviated transcription (Latin):
nolis ⁊ colam. anfrcth diuidi debeant. post deductõ¬
gata fuerit. añ niptias ꝑcepti fr̃cta ĩ ca legati ueiũti¬
Mod̾. EQuis ꝑficeicõmissũ legate post moi il hr̃ediᷤᷤ
feta quo debentur. equicõ aut̃ legato ⁊ si moranõ ĩt̾¬
cetat ĩcremento gregis fetus accedĩt. Iten. Si

Expanded text:
nolis et colam, an fructus diuidi debeant post deductionolis et colam, an fructus diuidi debeant post deductiogata fuerit, ante nuptias percepti fructus in causa legati ueniuntm Equis per fideicommissum legatis post moram heredis fetus quoque debentur. equitio autem legato etiamsi mora non intercedat, incremento gregis fetus accedunt. Idem li
Abbreviated transcription (Latin):
si ui ietue cã rẽ tradã nõ aliter mͥ restituissẽ¬
uidetur ꝙͣ si fructꝰ mͥ restituat nec mora meam̾ aliꝗd
aufert. ¶ S accone heam ad id conseꝙ dũ ꝙ meñ nõ
funt ueluti exstipłati sr̃tꝯ uo̾ consequar ⁊̃ si mora
tr̃a sit.¶ O d̾ si acceptũ est idiciũ tut. Sab̾ ⁊ alssiꝰ
ex equitate fr̃ctꝯ quo post acce ptũ iudicĩ pstãdos
putant. ut cã restituatur ꝙ putorecte dici. ¶ Ex
c̃ã q̃ eipd̃ins fr̾ctꝰ restituenois. S in societatib fĩ¬
tus cõicandi st. ¶ Si possõnẽ naturalẽ reuoce. ⁊
ꝓpͥetas mea manet. indeaniꝯ defectib. ⁊ quidem m
Repotto ⁊ cõmodato frctꝰ queq p̾standi st sic̃ dixiiuꝰ
¶In int̾dc̃o quo ꝙ ui aut clam mag̃ est ut oĩs cã t
frctꝰ restituant᷑. ¶ Añ mat̾mõ quo fr̃ctꝰ ꝑceptido¬
tis fumt. ⁊ cum ea restituũt᷑ Eadem racõ est ĩfrͣctibꝰ¬
urbanoꝵ p̾dioꝵ. ¶Item si ouudere fu̾nd̾ tet uels. tu

Expanded text:
i vi metusve causa rem tradam, non aliter mihi restituisseur, quam si fructus mihi restituat: nec mora mea mihi aliquid aufert. Si actionem habeam ad id consequendum quod meum non fuit, veluti ex stipulatu, fructus non consequar, etiamsi mora facta sit: quod si acceptum est iudicium, tunc Sabinus et Cassius ex aequitate fructus quoque post acceptum iudicium praestandos putant, ut causa restituatur, quod puto recte dici. Ex causa etiam emptionis fructus restituendi sunt. Sed in societatibus fructus communicandi sunt. Si possessionem natctibus. et quidem in deposito et commodato fructus quoque praestandi sunt, sicut diximus. In interdicto quoque quod vi aut clam magis est, ut omnis causa et fructus restituantur. Ante matrimonium quoque fructus percepti dotis fiunt et cum ea restituuntur. Eadem ratio est in fructiburbanorum.Item si diuidere fundum tecum uelim, tu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑanda ut si quid̾ is qui accepisse dẜ̃ re uł peccũia in debi¬
ad ꝓbauerit. sũ ulla oistiuccõne ip̃m qui negauit sese
petcũiã accepisse si uult audiri cõpellendũ et ad plr̃es¬
p̾standas ꝙ peccũia debitã accepit. Et eĩ absurd̾ ẽ eñ
qui abuntõ negauit peccĩna suscepisse post ꝓͣ fi̾nt
cõuictꝰ ea accepise ꝓbõne nõ debiti ab adu̾sario¬
exigere ¶Si uero abimod confiteat᷑ quidẽ duste¬
pisse peccũias. dicat at̾̃ nõ in debitas ei fuisse sodutas
psũptõne iidel ꝓeo ee qui accepit nẽo dubitat ¶E
em̃ soluit nõꝙ ita resupinꝰ est. u facile suas petu¬
mas iactet ⁊ nidebitas effumdit ⁊ maxime si ip̃e
qui indebitas dedisse dicit hõ diligens est.⁊ audiosꝰ¬

Expanded text:
i dediadprobauerit, sine ulla distinctione ipsum, qui negauit sese pecuniam accepisse, si uult audiri, compellendum esse ad prstandas, quod pecuniam debitam accepit: per etenim a‹b›surdum est eum, qui ab initio negauit pecuniam suscepisse, postquam fuerit conuictus eam accepisse, probationem non debiti ab aduexigere. sin vero ab initio confiteatur quidem suscepisse pecunias, dicat autem non indebitas ei fuisse solutas, praesumptionem videlicet pro eo esse qui accepit nemo dubitat: qui enim solvit numquam ita resupinus est, ut facile suas pecunias iactet et indebitas effundat, et maxime si ipse qui indebitas dedisse dicit homo diligens est et studios
Abbreviated transcription (Latin):
fsctuariũ ꝑtineãt fr̃ctꝰ a quol sati quanto mag̃ hoc
ibone fidei possõrib recipiendũ est qͣm p̾łꝯ iuris ĩꝑti¬
piẽdis fruat̾ib hͣt. c̃ fr̃ctuarii quidẽ nõ fiãt ante ꝙͣ ab
eo ꝑcipiãtu ad bonefid̾i aut̃ possõrẽ ꝑtineant quoqͦ
modo a soloseꝑati fm̾nt. sic̃ eiꝯ qui uectigatẽ fudũ ħt̃
an ꝑcepcõe. fr̃ctꝰ suos faciat: q̃titur. Sꝵ̾. bõe fid̾i ẽptor

Expanded text:
magis hoc in bonae fidei possessoribus recipiendum est, qui plus iuris in percipiendis fructibus habent? cum fructuarii quidem non fiant, antequam ab eo percipiantur, ad bonae fidei autem possessorem pertineant, quoquo modo a solo separati fuerint, sicut eius qui vectigalem fundum habet an perceptione fructus suos faciat, quaeritur. respondi: bonae fidei emptor
Abbreviated transcription (Latin):
est adfinem centesime nõ ułtra duplũ debet̾ ¶ Insti¬
placdne fenoris post diẽ ꝑicłi seꝑatim int̾poita ꝙ ĩea¬
simie usure decrit ꝑ alt̾am stipłacõnez oꝑaꝵ supplebi
p̾t̃ peccũiã. Si modo ĩ aliã spẽmi hoͣ cadat sreluti ea ex
quib condõnes nasci solent. ut si mãuitas. Si nõ
catori erogaturo ĩ apparatũ plurimũ peccĩe de¬
q ut si uitisset redd̾et. Inhus aut̃ õib ⁊ pactũ sñ
supłacõne ad angendã obligõnẽ ꝓdest. Paulus
¶Enerator pectĩna usuris maritiis inunua dado
quardã merdes ĩnauẽ pignon accepit. ex quib si nõ
cepit q̃ sit̃ est naue ꝓpria ꝑempta ex qua tof sol¬
in potuit an id dampnũ ad cditorẽ ꝑtineat int᷑ p̾stim¬
tos dies amissa naue. an ad cet̾aꝵ namiũ suꝑflũ ad¬

Expanded text:
est, ad finem centesimae non ultra duplum debetur. in stipulatione faenoris post diem periculi separatim interposita imae usurae deerit, per alteram stipulationem operarum supplebitpraeter pecuniam, si modo in aleae speciem non cadat: veluti ea, ex quibus condictiones nasci solent, ut "si non manumittas", "si non catori erogaturo in apparatum plurimum pecuniae deque, ut, si vicisset, redderet. In his autem omnibus et pactum sine stipulatione ad augendam obenerator pecuniam usuris maritimis mutuam dando quasdam merces in nave pignori accepit, ex quibus si non cepit. quaesitum est naue propria perempta, ex qua totum solui potuit, an id damnum ad creditorem pertineat, intra praestitutos dies amissa naue, an ad ceterarum nauium superfluum ad
Abbreviated transcription (Latin):
Q balitatit irẽ publicã fc̃e: usure nõ exigintur.
¶ En usiure ẜtii fimdi ab eo qui a fisco emerat pet̾ent᷑.
remptor negaret᷑ traditã sͥ possõne imꝑator decte¬
rui. tredditis ꝑ aliquot ãnos usuris mox stipło cõmis¬
Quio gͦ. sic temꝑanda res est ut infuturũ oũ Dxat
iuste p̃titas usuras petis quas obinississe te longi tẽ¬
ꝑis int̾uallũ mnditat. qui eas a debitore tuo ut graci¬
or apud eñ iudel eẽspetendas nõ putasti. ¶ In taci¬
tõ fidercomisso ome emolumtũ heredi anferend̾. ⁊ fis¬
fertm ħidi ¶ Si pupillo nonhũti tutore fid̾icõrus¬
simi solm nõ potuit non iud̾i morã ꝑheredẽ facta
n eiqui soluere ⁊̃ si uellet no pͥotiut suec siłe

Expanded text:
rem publicam factae usurae non exiguntur. Cum usurae pretii fundi ab eo qui a fisco emerat peterentur et emptor negaret traditam sibi possessionem, imperator decrerum, et redditis per aliquot annos usuris mox stipulatio commisquid ergo? sic temperanda res est, ut in futurum dumtaxat sit: parum iuste praeteritas usuras petis, quas omisisse te longi temporis intervallum indicat, qui eas a debitore tuo, ut gratior apud eum videlicet esses, petendas non putasti". In tacito fideicommisso omne emolumentum heredi auferendum et fispupillo non habenti tutorem fideicommissum solvi non potuit, non videri moram per heredem factam ri ei, qui solvere, etiamsi vellet, non potuit? nec simile
Abbreviated transcription (Latin):
moria exstet. l ei. rend̾ est au aliꝗs menuerit id
opꝯ factũ eẽ sꝑaulꝰ.imio c̃ ĩ arbitrio qritur memorͣ
facti oꝑis exstet nec ne: nõ l querit᷑ nũ aliqs me¬
minerit quo die aut quo consule factũ est. S uuĩ ħ
aliquo modo ꝓbari possit qũ id opꝯ factũ sit ⁊ ħ ita¬
nõ tenori. intra ãnũ puta factũ cum int̾ĩ uẽo sit
eoꝵ qui meminerit quib cõsiaib iduiderit. Sed
cum oim ħ est opĩo nec audisse nec uidisse cũ id
opus fieret ueq exeis idisse qui uidissent aut an¬
diuissent᷑ l infunte similr sursũ u̾sĩ accid̾et. c̃¬

Expanded text:
moria exstet, hoc ei quaerendum est, an aliquis meminerit id opus factum esse. Paulus: immo cum in arbitrio quaeritur, memoria facti operis exstet nec ne, non hoc quaeritur, num aliquis meminerit, quo die aut quo consule factum sit, sed num hoc aliquo modo probari possit, quando id opus factum sit: etnon teneri: intra annum puta factum, cum interim nemo sit eorum, qui meminerit, quibus consulibus id uiderit, sed cum omnium haec est opinio nec audisse nec uidisse, cum id opus fieret, neque ex eis audisse, qui uidissent aut audissent: et hoc infinite similiter susu
Abbreviated transcription (Latin):
Idem. ¶ Cum de mrem u̾so cum herede pattis ułdo¬
iugata fisco ido nu̾ari decies centena dotis noĩe
iussit ꝙͣ de ea ꝑte pͥstitisse ootis usuras aliegass¬
Idem ¶Ebitor nsurarꝯ creditori peccũiã ob¬
tulit ⁊ eam c̃ acciꝑe noluiss obsignauit ac depo¬
sunt. ex eo dieratõ nõ hẽbitur usuraꝵ ꝙ si postea
ꝯuentꝰ ut solueret moram fecerit. nin̾m steri¬
les exeo tempore nõ erũt. Idẽ. ¶ Quis ꝑfideico

Expanded text:
m.Cum de in rem uerso cum herede patris uel dolicata, de fisco ideo numerari decies centena dotis nomine iussit, quod ea patrem praestitisse dotis usuras allegassDebitor usurarius creditori pecuniam optulit et eam, cum accipere noluisset, obsignauit ac deposuit: ex eo die ratio non habebitur usurarum. quod si postea conuentus ut solueret moram fecerit, nummi steriles ex eo tempore non erunt. 8 Idem libro septimo
Abbreviated transcription (Latin):
¶ fascus ex suis contractib usuras nõ dit s ise at¬
tipit ursol afocarns qui tardiꝰ pectina inferũt
It exuectigalib. Cum aut̃ inloco priuati sucressit
⁊̃ d᷑ari sõl. ¶ Si debitores qui miores semissibꝰ pͥ¬
stabant usimas fiscieẽ ceꝑunt postiꝑ ͣ ad fiscũ trãsie¬
tunt semilles cogendi at̃ p̾stare ¶ Eos qui exadim¬
instracõne fr. ciuitatũ cõuennunt᷑ usuris obnoxi¬
os ẽẽ sans notũ est. Idem obẜuatur ĩ oꝑum cuato¬
abhnis qui statuas.xłymagnes ponendis legau̾at.
pfinitꝰ. ap̃side tempꝰ statuend̾ est. ⁊ nͥ posimi̾t᷑ he¬
p̾tiũ restigueret. ulure quoq post enictõnẽ p̾sta¬
buntur ꝙͣnis emptor post dñi litẽ inchoatam

Expanded text:
ras non dat, sed ipse accipit: ut solet a foricariis, qui tardius pecuniam inferunt, item ex uectigalibus. cum autem in loco priuati successit, etiam dare solet.Si debitores, qui minores semissibus prstabant usuras, fisci esse coeperunt, postquam ad fiscum transierunt, semisses cogendi sunt praestare. Eos qui ex administratione rerum civitatium conveniuntur usuris obnoxios esse satis notum est. idem observatur in operum curatoabunfinitus, a praeside tempus statuendum est et nisi posuerint hepretium restitueret, usurae quoque post evictionem praestabuntur, quamvis em
Abbreviated transcription (Latin):
sit fructus qui bona fide appollidio exbõis defũcte
ꝑtepti ẽẽnt restitn dełe. Siue ꝙ fund̾ ei tantu
p̾leganerat su̾ ꝙ lubrico tutele fidei cõmissi re¬
medin mat̾ p̾tułat. ¶Si auro uł argento
fc̃o ꝑfid̾ cõmissũ relicto mora int̾uen̾t au usuraꝵ
extimatõ facienda sit. tractari sol. Planesi mat̾ã
istã ido reliquid ut ea distracta pectũaq refecta
ficei cõmissa solũent᷑. aut aluñta p̾starẽt᷑. nõ oꝑ¬
ideo reliquid ut hus uasis utent᷑. nõ sino rubore
fructꝰ postea captos accõne incerti exstipłatu ꝓp̾
inferiora u̾ba consequiatuꝵ te rõ suadet an idẽ
de partu ancille ind̾i possit consid̾and̾ est Nã ꝙ
ad u̾ba suꝑiora ꝑtinet siue factum rei ꝓmittẽdi
siue estc̃tũ ꝑ tradicõne dñi tranfferendi cõtĩe¬
ret ꝑtꝰ nõ cõtiner᷑. ueꝵ si emptor a uẽditore no¬
uandi aĩo ita stipulatꝰ est fc̃m tradendi stipłatꝯꝰ

Expanded text:
de a Pollidio ex bonis defunctae percepti essent, restitui debere, sive quod fundum ei tantum praelegaverat sive quod lubrico tutelae fideicommissi remedium mater praetulerat. Si auro vel argento facto per fideicommissum relicto mora intervenerit, an usurarum aestimatio facienda sit, tractari solet. plane si materiam istam ideo relinquit, ut ea distracta pecuniaque refecta fideicommissa solverentur aut alimenta praestarentur, non oporideo relinquit, ut his vasis uteretur, non sine rubore fructus postea captos actione incerti ex stipulatu propter inferiora verba consecuturum te rde partu ancillae responderi possit, considerandum est. nam quod ad uerba superiora pertinet, siue factum rei promittendi siue effectum per traditionem dominii transferendi continent, partus non continetur: uerum si emptor a uenditore nouandi animo ita stipulatus est, factum tradendi stipulatus
Abbreviated transcription (Latin):
fnt at̃ cõsueᵈ ͦ ut utra cta tp̃a nõ illatis usuris graui¬
ores mengentui. quidĩ debntores cessaueriuit ĩsoluẽ¬
dis usuris. quidã plꝯ intulunt ⁊ sic effectũ ẽ ut om̃e ꝙ
usuraꝵ noĩe ꝯpetebat ⁊̃ ꝓ hus qui cessauerãt ĩusũ¬
ris. supleant. Quesitũ est an illud ꝙ ãpliꝯ ex osuetu

Expanded text:
fuit autem consuetudo, ut intra certa tempora non inlatis usuris graviores infligerentur: quidam debitores cessaverunt in solvendis usuris, quidam plus intulerunt et sic effectum est, ut omne quod usurarum nomine competebat etiam pro his, qui cessaverant in usuris, suppleatur. quaesitum es
Abbreviated transcription (Latin):
terit. c̃ĩmodo ⁊̃ mora nõ int̾uenientẽ ẜstabunt᷑ usu¬
re. Nec tam̃ index iudicõ hone fidei recte  iubebit ĩ¬
erit. futuri tp̃is pendãtur usure cũ ĩpotãte sit actoris
iudicatũ exig̾e. Pͥaulꝰ notat. Q̾d eĩ ꝑtinet ad offi¬
cuim indiris post condẽpnacõne futuri tp̃is tracts ꝵ.¬
¶Pap. cͥca tutele restrtutõne ꝓfauore pupilloꝵ la¬
cior int̾p̾tatõ fc̃a est. nẽo eĩ ambigit hodie siueu¬
dex accipiat᷑ in diẽ sñie siue sine iudice tutela re¬
stituatur. in eũ diem ĩ quo restitut usurat p̾stari
Plane si tutele iudicõ uolentẽ exꝑiri tutor ultro cõ¬
uenerit. ⁊ peccũiã obtulit eãqr obsignatã deposu̾e᷑¬
tit. ex eo temꝑe nõ p̾stabit usuras. Idem. Uulgo¬

Expanded text:
non interveniente praestabuntur usurae. Nec tamen iudex iudicii bonae fidei recte iubebierit, futuri temporis pendantur usurae, cum in potestate sit actoris iudicatum exigere. Paulus notat: quid enim pertinet ad officium iudicis post condemnationem futuri temporis tract.Circa tutelae restitutionem pro fauore pupillorum latior interpretatio facta est: nemo enim ambigit hodie, siue iudex accipiatur, in diem sententiae, siue sine iudice tutela restituatur, in eum diem quo restituit usuras praestari. plane si tutelae iudicio nolentem experiri tutor ultro conuenerit et pecuniam optulerit eamque obsignatam deposuerit, ex eo tempore non praestabit usuras.
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ anteꝙͣ ab ẽptore tollerentur Iua na cderups¬
ta fuerut siquid de bonitate ẽoꝵ affitiquit uenͣ¬
ditor tenebitur ẽptori. Qd̾ si incħ affirmauit: ẽp̃¬
toris erit ꝑiculũ qr diue nõ deguaauerit. Sũ degn¬
stando male ꝓbauit. deseq̃ri debebit. ¶ planedi
cũ ĩ tilig̾et uenditor nõ duratara bonitate eoꝵ us
ad eũ die quo tolli deberẽt ne admouuit ẽptorẽ.

Expanded text:
 antequam ab emptore tollerentur, sua natura corrupta fuerint, si quidem de bonitate eorum adfirmauit uenditor, tenebitur emptori: quod si nihil adfirmauit, emptoris erit periculum, quia siue non degustauit siue degustando male probauit, de se queri debet. plane si, cum intellegeret uenditor non duraturam bonitatem eorum usque ad in eum diem quo tol
Abbreviated transcription (Latin):
ilege ita cauerit. si ad diem peccuma soluta uõit
ut fundꝰ ĩ empti sit. ita accipitur iẽptꝰ ẽẽ fnndꝰ
si uenditor inemptũ eũ ẽẽuelit qr id uenditoris cã
cauetur ¶nã si aliter acciꝑet. exusta m̃lla inpotãte
ẽptoris futux ut nõ dando peccumã ĩ euptũ faces

Expanded text:
in lege ita cauerit: 'si ad diem pecunia soluta non sit, ut fundus inemptus sit', ita accipitur inemptus esse fundus, si uenditor inemptum eum esse uelit, quia id uenditoris causa caueretur: nam si aliter acciperetur, exusta uilla in potestate emptori
Abbreviated transcription (Latin):
enut. ꝙͣuis uenditor iã ei obligatꝰ fint. tamẽ ꝓu
pillꝰ qr nõ tenebatm. renouota uendicõ efficit ut
ĩuicẽ obligati sut. Qd̾ si ante t̾utoris auctas st̾ue¬
sine racione dicetur. qm̃ in inicõ recte ẽpoõ sit cẽtͣt
uixq bonefidei cõuenire eo pacto stari. ꝙ ala capts¬
es heres. cũ ignoratet fund̾ uendente ẜuoleredi¬
tario qĩ ꝓcurator sb̃scͥpsit. q̃sitũ es an cognito eo pͥus¬

Expanded text:
obligatus fuit, tamen quia pupillus non tenebatur, renovata venditio efficit, ut invicem obligati sint: quod si ante tutoris auctoritas intervesine ratione dicetur, quoniam initio recte emptio sit contracta, vix bonae fidei convenire eo pacto stari, quod alteri captis heres, cum ignoraret, fundum vendente servo hereditario, quasi procurator subscripsit: quaesitum es
Abbreviated transcription (Latin):
enicatur. aut lba mdicetur. ⁊ eestipulatu pena
petatur᷑. doli excepc̃õ ẽ quida obstaturã putãt. ¶Sa¬
bin ꝰ ͣ ^ nõ obstaturã. S racõ faciet: ut iure nõ tene¬
atstipło sine manumitteretur except̾ est. Nã ĩcre¬
dibile est de actu mãmuittentis ac nõ pociꝰ de effe¬
tu bñficni nntatum. Cet̾ni si ne ꝓstituatur excep¬
tum est. nuilla rõ occurrit cur pena peti ⁊ exigi non
debeat cũ ⁊ ancillam contumelia. afficerit ⁊ uẽdito¬
ris affeccõnes forte simł ⁊ uerecandiã leẜit . Et enĩ
alias. remota quo stipłacõe. placuntꝰ ex uendĩto eẽ
accõne ¶ Siquid ẽptor couͦtra. ꝙͣ lege reudicõis
cantũ est feciss aut nõ fetiss. nob̾ aliqñ placebat

Expanded text:
latu poena petatur, doli exceptionem quidam obstaturam putant, Sabinus non obstaturam. sed ratio faciet, ut iure non teneat stipulatio, si ne manumitteretur exceptum est: nam incredibile est de actu manumittentis ac non potius de effectu beneficii cogitatum. ceterum si ne prostituatur exceptum est, nulla ratio occurrit, cur poena peti et exigi non debeat, cum et ancillam contumelia adfecerit et venditoris affectionem, forte simul et verecundiam laeserit: etenim alias remota quoque stipulatione placuit ex vendito esse actionem, si quid emptor contra quam lege venditionis cautu
Abbreviated transcription (Latin):
n uoluntarẽ sr᷑ pͣciũ lib̾tis p̾starentur. ¶ ante p̾ciũ
solutũ dĩmi qd̃ne mota p̾cium ẽptor soluere uõ co¬
getur nͥ fidenissores ydonei a uenditore eins euic
si emptor inp̾cõ soluendo morã fecerit: usuras dũ¬
taxat p̾stabit nõ oñe oĩoꝰ ꝙ uenditor mora uõ fr̃a
ꝯsequi potunt ueliti si uogociator fuit ⁊ p̾cio soluto

Expanded text:
 uoluntatem super pretium libertis praestarentur.Ante pretium solutum dominii quaestione mota pretium emptor soluere non cogetur, nisi fideiussores idone‹i› a uenditore eius euictsi emptor in pretio soluendo moram fecerit, usuras dumtaxat praestabit, non omne omnino, quod uenditor mora non facta consequi potuit, ueluti si negotiator fuit
Abbreviated transcription (Latin):
sciᵈ est cum morã q̃ptor adhibere ceꝑit. iamiͣ nõ culpã
s dolum malũ tantũ p̾stand̾ auenditore. Qd̾ si per
uenditore ⁊ ẽptore uora filit: laleo quide sc̃bit.
emptori pociꝰ noc̾e̾ ꝙͣ nenditori morã adbibitã. ded
uidend̾ ẽ ne postĩor mora dampnosaᷤ eilit. Q eĩ si int̾¬
pellauero uenditotẽ m õ dederit id ꝙ emerã. Deuide
postea offerente illoᷤ eg̾o nõ acceꝑimi. Sane ħ cãu m¬
nocere debebit. ¶S si ꝑẽptote mora fuiss: deinde cũ

Expanded text:
 est, cum moram emptor adhibere coepit, iam non culpam, sed dolum malum tantum praestandum a uenditore. quod si per uenditorem et emptorem mora fuerit, Labeo quidem scribit emptori potius nocere quam uenditori moram adhibitam, sed uidendum est, ne posterior mora damnosa ei sit. quid enim si interpellauero uenditorem et non dederit id quod emeram, deinde postea offerente illo ego non acceperim? sane hoc casu nocere mihi deberet. sed si per emptorem mora fuisset, deinde, cum
Abbreviated transcription (Latin):
rendinice ¶ posteriore at dienoĩe fisci testato ꝯuẽtũ
empcorer ne ante mułri pecc̃uia exsolueret ꝙͣfis¬
cosatft̾acet quesitimi est anfundi nõ sint ĩ ea cã uͭ
a uendictice uendicari debeant ex ꝯnẽcõne uẽdito¬

Expanded text:
venditricem, posteriore autem die nomine fisci testato conventum venditricem, posteriore autem die nomine fisci testato conventum emptorem, ne ante mulieri pecuniam exsolveret, quam fisco satisfaceret. quaesitum est, an fundi non sint in ea causa, ut a venditrice vindicari debeant ex conventione vendito
Abbreviated transcription (Latin):
¶Egͥe fudo nendito dca ut si intra c̾tum tempꝰ
pcunu solutũ nõ sit res mẽpta sit. defructib quos ĩ¬
terĩ ẽptor ꝑcepiss ħ agi intlłigend̾ est ut ẽptorĩt̾im
dand̾ es.¶ Quia unch penes eũ residere oꝑteret ex reĩ
gi pareret᷑. ⁊ ea lege uenditor uelit fundos ĩemptoᷤᷤ
fore ⁊ id ꝙ arre uł alionoĩe datũ ẽet apud rẽditorẽ
id ꝙ accessuꝵ dcm est emptori deb̃i. ¶ Post diẽ lege
reliqͥ peccume nenditor legem dc̃am nõ ex̾cuit. Et
ꝑtem reliqui debiti accepiss ideri recessũ acõmis¬
nũciare in detur nec uariare. ⁊ hanc redire pot̃. Sceu̾
mine c̾tis pectinis stanita ss tp̃a sołonis reliq̃ petiũe.
Quidꝰ si ũ paruiss ẽptor pactꝰ est ut arra ꝑderet ⁊ ĩ¬
empte uilse eẽnt.die statuto ẽptor test a  eit se
pectumã om̃e reliꝙͣ paratũ fuisse exsoluere ⁊ saccu¬
lũ c̃ peccm̃ia signatoꝵ signis obsignatũ.¶Desuisseat᷑

Expanded text:
ege fundo vendito dicta, ut, si intra certum tempus pretium solutum non sit, res inempta sit, de fructibus, quos interim emptor percepisset, hoc agi intellegendum est, ut emptor interim dandum esse, quia nihil penes eum residere oporteret ex re, in gi pareretur, et ea lege uti venditor velit, fundos inemptos fore et id, quod arrae vel alio nomine datum esset, apud venditorem t diem lege reliquae pecuniae venditor legem dictam non exercuisset et partem reliqui debiti accepisset, videri recessum a commisnuntiatum uidetur, nec uariare et ad ha‹n›c redire potest. 8 Scmine certis pecuniis statuta sunt tempora solutioni reliquae quibus si non paruisset emptor, pactus est, ut arram perderet et inemptae villae essent. die statuto emptor testatus est se pecuniam omnem reliquam paratum fuisse exsolvere et sacculum cum pecunia signatorum signis obsignavit, defuisse autem
Abbreviated transcription (Latin):
cuiu ꝰ cederẽtim eptoris. ¶ Iemo pos indi eamrẽ rẽ¬
didisse. de ciuo dm̃o io agitur ne ad eniptorẽ trãseat
cedit pignot sie ypothete. p̃dia. ⁊ fidenissorẽ luci¬
cted itori issit poluã epta ee que creditorib obliganie¬
rat s q̃ro c̃ nõ sit hb̾atus luciꝯ fidenissor a aicio. an si

Expanded text:
cum haec caederentur, emptoris. Nemo potest videri eam rem vendidisse, de cuius dominio id agitur, ne ad emptorem transeat, dedit pignori sive hypothecae praedia et fideiussorem Lucicreditori, iussit praedia empta esse, quae creditoribus obligaverat.