comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in littore. Post de ambulationẽ
uͦ cum sedisset: sedebant singłi
qui cũ eo erant suꝑ arena audi¬
entes uerbum di. Et ecce cadauer
euectum in mari: ꝓlectũ ẽ ante
pedes apłi in litore. Tunc sc̃s
andreas apłs exultans in dño
ait. Oportet hc̃ suscitari: ut co¬
gnoscamꝰ que in eum adu̾sariꝰ
manum mortui erexit illum:
et statim reuixit et loquebat᷑.
cumq nudus esset: dedit ei tu¬
nicam dicens. dic nob̾ ordinẽ:
expone nob̾ omĩa que contige¬
runt tibi. At ille respondit.
Nichil tibi occultabo: qui euͣ
sis homo. Ego sum sostrati
filus ciuis macedonis: qui nu¬
ꝑ ab ytalia aduemi. S cũ re¬
dissem ad ꝓpͥa audiui doctͥ¬
nam surrexisse nouã: quã
nullus hominũ pruis audi.¬
medelas magnas fieri a quo¬
dam doctore. qui se ueri dei
affirmat ẽẽ discipłm. Ego
aut̃e cũ hec audissem: ꝓꝑaui
ut eum uidę possem. Non eñi
lia ag̾et. Cũq nauigare̾ cum
pueris & amicis meis subito

Expanded text:
in litore. 24. Post deambulationem in litore. 24. Post deambulationem vero cum sedisset, sedebant et singuli qui cum eo erant super arenam, andientes verbum Dei. Et ecce cadaver enectum in mari proiectum est ante pedes apostoli in litore. Tunc sanctus Andreas apostolus exultans in Domino, ait: Oportet hunc resuscitari, ut cognoscamus, quid in eum adversarius manum mortui, erexit illum, et statim revixit et loquebatur. Cumque nudus esset, dedit ei tunicam, dicens: 'Dic nobis ordinem, expone omnia quae contigerunt tibi'. At ille respondit: 'Nihil tibi occultabo, quicumque sis homo. Ego sum Sostrati filius civis Machedonis, qui nuper ab Italia adveni. Sed cum redissem ad propria, audivi doctrinam surrexisse novam, quam nullus hominum prius audimedelas magnas fieri a quodam doctore, qui se veri Dei adfirmat esse discipulum. Ego autem, cum haec audissem, properavi, ut eum videre possim; non enim aliud lia ageret. Cumque navigarem cum pueris et amicis meis, subito
Abbreviated transcription (Latin):
corpus exhiberi ĩmediũ. Et ac¬
et cognoscant om̃s qr tu es dñs
ds solus misericors et instus. qͥ
non pateris in nocentes pertre.
&e conuersus tetigit caput mu¬
lieris. dicens. In nomine ⁊ hũ xp̃i¬
dñi mei surge. Et statim surrex̃.
mulier. Que demisso uultu: flens
et gemens respiciebat in terram.
Cui apłs. Ingredẽ in cubicłm tu¬
um. et esto secretiꝰ orans: donec
conforteris a dño. Cui illa respͣo¬
dit. facito me pͥus cum trofime
pacificari: in qua tm̃ mali gessi.¬
Sẽs apłs dixit. Noli timere. N enime¬
minit drofime maloꝵ. neq ultio¬
nem expectat: s gr̃as agit deo
in om̃ib que accesser̃t ei. Et uo¬
cata trofime pacificauit eã cuͦ
calisto uxore ꝓconsulis que re¬
suscitata erat. lisbius uͦ in tm̃
accedens ad apłm omĩa ei con¬
fiteretur pec̾ca sua. Cui sẽs apłs
dixit. Grãs ago dõ fili. quod time̾
futurũ iudiciũ : s uirilit age:
confortare in dñm quẽ credis.
& tenens manũ eiꝰ: de ambulabat

Expanded text:
corpus exhiberi in medium, et acet cognoscant omnes, quia tu es dominus Deus solus misericors et iustus, qui non pateris innocentes perire'. Et conversus, tetigit caput mulieris, dicens: 'Surge in nomine Iesu Christi Dei mei'; et statim surrexit mulier. Quae, dimisso vultu, flens et gemens, respiciebat in terram. Cui apostolus: 'Ingredere in cubiculum tuum et esto secretius orans, donec conforteris a Domino'. Cui illa respondit: 'Facito me prius cum Trofime pacificam, in qua tantum mali congessistolus dixit: 'Noli timere, non enim meminit Trofimae malorum neque ultionem expectat, sed gratias agit Deo in omnibus quae accesserit ei'. Et vocata Trofimae, pacificavit eas cum Calisto, uxore proconsulis, quae resuscitata erat. Lysbius vero in tantum accedens ad apostolum, omnia ei confiteretur peccata sua. Cui sanctus apostolus dixit: 'Gratias ago Deo, fili, quod times futurum iudicium. Sed viriliter age et confortare in Dominum quem credis'. Et tenens manum eius, deambulabat
Abbreviated transcription (Latin):
seducti: Tanta enĩ õs cõpunctio
cordis attigerat: ut dic̾et lisimacꝰ.
cti ab apło: corroborati st̃ in fide.
tantum parentes pueri ñ credi¬
derunt. Qͥ execͣntes ad olescentem.
egressi st̃ in patͥã: subdentes oĩa
que habebant publicis ditionib
mom̃to expirauerunt. & post hee
ꝓco qd̾ dilig̾ent õs uiri ciuitatis
adolescentem ꝓpt̃ bonitate et
mansuetudinẽ eiꝰ. om̃e patͥmo¬
nium ei concessum est apubli¬
co: & erat possidens euncta que
habuerant parentes eiꝰ. Non tñ
ab apło discedebat: s fructus
predioꝵ. in pauꝑũ necessitati¬
b ⁊ curis indigentiũ expende¬
bat. Rogauit aũt adolescens
beatum apłm. ut ꝓficiscerent᷑
sunul in thessalonicã. Et cũ ueniᷤ¬
gaudebant uidentes puerum.
Tunc congregatis om̃ib in the¬
atrum. predicabat eis puer uer¬
bum dei: ita ut sileret apłs. &
mirarentur prudentiã eiꝰ. At il¬
li clamauert̃ dicentes. Salua
filiũ carpiam ciuis nr̃i quia

Expanded text:
sunt'. Tanta enim omnes conpunctio sunt'. Tanta enim omnes conpunctio cordis attigerat, ut diceret Lysemachucti ab apostolo, conroborati sunt in fide, tantum parentes pueri non crediderunt. Qui exsecrantes adolescentem, regressi sunt in patriam, subdentes omnia quae habebant publicis ditionibus. momento expiraverunt; et post haec, pro eo quod diligerent omnes viri civitatis adolescentem propter bonitatem et mansuetudinem eius, omne patrimonium ei concessum est a publico, et erat possidens cuncta quae habuerant parentes eius. Non tamen ab apostolo discedebat, sed fructus praediorum in pauperum necessitatibus et curis indigentium expendebat. 13. Rogavit autem adolescens beatum apostolum, ut proficiscerentur simul in Thesalonica, et cum venisgaudebant enim videntes puerum. Tunc, congregatis omnibus in theatrum, praedicabat eis puer verbum Dei, ita ut sileret apostolus, et admirarentur prudentiam eius. At illi clamaverunt, dicentes: 'Salva filium Carpiani civis nostri, quia
Abbreviated transcription (Latin):
gis accendantur ad fidem. E.
hec dicens sparsit desuꝑ aqͣm
ex ampulla ÷ & statiꝰ om̃e incen¬
diũ ita sublatũ est. ac si ñ fuiss
accensũ. Quod uidentes paren¬
tes pueri: dicebant. Ecce iam
filius nr̃ magus effectus est.
& adhibentes scalas uolebant
ascendere in tristico: ut eos
interficerent gladio. Dñs
autẽ excecauit eos: ne uid̾ent
ascensũ scalaꝵ. Cũq in hac ꝑ¬
uersitate durarent: quidã lisi¬
macus e ciuib ait. ut quid o
uiri casso uos labore ꝯsumitis:
Ds̃ enĩ pugnat ꝓuiris istis : et
uos non cognoseitis: Siuite ab
hac stulticia: ne uos celestis ira
consumat. Hec eo dicente: cõ¬
puncti om̃s corde: dicebant. ue¬
rus est d̃s quem isti colunt: qũe
& nos ꝑsequi temptauimꝰ. Hec eiᷤ
dicentil eũ iã tenebre noctis adueniꝰsen
subito lumen effulsit. et omnium
orantẽ. Prostrati quoq in paui¬
nĩto: elamabant dicentes. Qs dñe
ut ores ꝓseruis tuis: qͥerrore st̃

Expanded text:
gis accendantur ad fidem'. Et gis accendantur ad fidem'. Et haec dicens, exparsit desuper aquam ex ampulla, et statim omne incendium ita supitum est, acsi non fuisset accensum. Quod videntes parentes pueri, dicebant: 'Ecce iam filius noster magus effectus est'. Et adhibentes scalas, volebant ascendere in tristico, ut eos interficerent gladio. Dominus antem excaecavit eos, ne viderent ascensum scalarum. Cumque in hac pervenitate durarent, quidam Lesemachus e civibus ait: 'Ut quid, o viri, casso vos labore consumitis? Deus enim pugnat pro viris istis, et vos non cognoscitis? Sinite ab hac stultitia, ne vos caelestis ira consumat'. Haec eo dicente, conpuncti omnes corde, dicebant: 'Verus est Deus, quem isti colunt, quem et nos persequi temptavimus'. Haec eis dicentibus, cum iam tenebrae noctis advenissent, subito lumen effulsit, et omnium orantem; prostrati quoque in pavimento, clamabant dicentes: 'Quaeut ores pro servis tuis, qui errore seducti
Abbreviated transcription (Latin):
&e credidit adolescens adherens
sc̃o apło. nichilq de parentib
meiiuens. neq de facultatib
aliquã impendens sollicitudi¬
nem. Parentes autem requi¬
rentes eũ: audientes qd̾ in ꝓhi¬
lippis cum apło moraret᷑. Et
uenientes cũ munerib rogabãt
ut separaret᷑ ab eo. s nolebat
dicens. Utinã nec uos has opes
haberetis: ut mundi cognoscen¬
tes auctorem qͥ est uerus ds. eru¬
eretis aĩas ur̃as ab ira futura.
ae p̃dicabat eis uerbũ dei:. S ñ
audientib redit ad puerũ: et
claudit hostia domꝰ. At illi con¬
uocata cohorte: uenert̃ ut in¬
cendent domũ illã in quaerat
iuuenis. dicentes. Intereat pu¬
er: qui reluiquit parentes et
patriam. Et adhibentes fasces
caractes cirpiq & faculatum:
ceꝑunt succende domũ. Et cũ
iam flãma ferretur in altu᷑:
arrepta adolescens ampulla
& infecta facis arescere: qui
ignita refrigeras. et extincta
succendis ÷ tu extingue hos ig¬
nes ut tui nͨ tepescant: s ma¬

Expanded text:
 credidit adolescens, adherens sancto apostolo nihilque de parentibus meminens neque de facultatibus aliquam inpendens sollicitudinem. Parentes autem requirentes eum, audierunt, quod in Philippis cum apostolo moraretur, et venientes cum muneribus, rogabant, ut separaretur ab eo; sed nolebat, dicens: 'Utinam nec vos has opes haberetis, ut mundi cognoscentes auctorem, qui est verus Deus, erueretis animas vestras ab ira futura'.et praedicabat eis verbum Dei; sed non audientibus, rediit ad puerum et clausit ostia domus. At illi, convocata cohorte, venerunt, ut incenderent domum illam in qua erat iuvenis, dicentes: 'Intereat puer, qui reliquid parentes et patriam'. Et adhibentes fasces caractae scyrpique et facularum, coeperunt succendere domum. Et cum iam flamma fereretur in altum, arreptam adolescens ampullamet infecta facis arescere, qui ignita refrigeras et extincta succendens, tu extingue hos ignes, ut tui non tepescant, sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
tua nicholae: s ñ hec uisibilia. Nã
si ꝓfilia tua que p̃ciosa in domo
tua habebas offers: qntomagis
ꝓ anima debes: Ego eñi hoc ate
acciꝑe cupio. ut homo ille interi¬
or agnoscat uerũ dm̃ factorem
suum creatorem omniũ. qͥ terrena
respuat. et eterna desidẽt. qͥ
caduca negligat diligat sem¬
piterna: qui illa que uident᷑¬

Expanded text:
tua, Nicolae, sed non haec visibilia. Nam, tua, Nicolae, sed non haec visibilia. Nam, si pro filia quae praetiosum in domo tua habebas offeres, quanto magis pro anima debes? Ego enim hoc a te accipere cupio, ut nomo ille interior agnoscat verum Deum factorem suum creatoremque omnium, qui terrena respuat et aeterna desideret, qui caduca neglegat, diligat sempiterna, qui illa quae vident
Abbreviated transcription (Latin):
ad puerũ. Surge in noĩe dñi nr̃i
iħu xp̃i: qui me misit ut mede¬
rer infirmitati tue. Et app̃hensa
manu eius: leuauit eũ. Qui statim
surrexit: & ambulauit magnific̃l
dm̃. uocabatur enĩ puer filionedis:
qui uiginti duob annis fuerat de¬
bilis. Ciamantib aũt popłis et di¬
centib & nr̃is medere infirmis. fa¬
et in noĩe ihũ xp̃i in quꝰ sanatus
es. iube eos exirrgere. At ille admiran¬
tib omnib abiit ꝑ domos infirmoꝵ:
inuocatoq. xp̃i noĩe restituebat e¬
os sanitati. Credebat omĩs popłs:
offerensq ei munera. rogabant ut
audirent uerbũ dei. Beatꝰ uͦ apłs p̃¬
eriq nicholaus qͥdam e ciui¬
bus exibens carrucam deau¬
ratam cũ quatuor mulis
candidis. equisq eiusdem numeri
et coloris. obtulit beato apło dices.
Hec accipe famule d̃i: qr nichil rep¬
peri in res meas amabilius. tantũ
ut sanetur filia mea. que nimio
cruciatu ueratur. Cui subridens

Expanded text:
ad puerum: 'Surge in nomine domini ad puerum: 'Surge in nomine domini Iesu Christi, qui me misit, ut medear infirmitati tuae'. Et adpraehensa manu eius, levavit eum; qui statim surrexit et ambulabat, magnificans Deum. Vocabatur enim puer Philionedis, qui viginti duobus annis fuerat debilis. Clamantibus autem populis et dicentibus: 'Et nostris medere infirmis, faet in nomine Iesu Christi, in quo sanatus es, tu iube eos exurgere'. At ille, admirantibus populis, abiit per domos infirmorum, invocatoque Christi nomine, restituebat eos sanitati. Credidit autem omnis populus, offerensque ei munera, rogabant, ut audirent verbum Dei. Beatus Denique Nicolaus quidam e civibus exhibens carrucam deauratam cum quattuor mulis candidis equisque eiusdem numeri et coloris, obtulit beato apostolo, dicens: 'Haec accipe, famulae Dei, quia nihil repperi inter res meas his amabilius, tantum ut sanetur filia mea, quae nimio cruciatu vexatur'. Cui subridens
Abbreviated transcription (Latin):
uero apłs abstergens genas eiꝰ. et ca¬
put manu demulcens: dicebat. Con¬
fortare fili tantũ crede: implebunt᷑
uoluntates tue. Tunc app̃hendens
manũ eiꝰ: ibat in philippis. Cumq
ingredent᷑ portam ciuitatis: occur¬
et erant ulcerib putrefacti. Con¬
uersus autẽ sc̃s apls ad mediam dixit.
audi hõ. Tudep̃caris ut sanet᷑ filiꝰ
ĩa st̃ carnes exese: &. ido si p̃ces tuas
us ad dm̃ ꝓficisci: absolue priꝰ mise¬
roꝵ cathenam: ut filius tiuis ade¬
bilitate laxetur. Nam uideo impe¬
dimentum ferre precib meis: ma¬
liciam quã exerces. Tunc medias ꝓci¬
dit ad pedes eius: & deosculans ait.
absoluant᷑ hii duo&e alii septem de
quib nichil audisti: tantũ ut sane¬
tur filius meus. Et iuissit eos incon¬
spectui beati apłi exhiberi. At ille ĩ¬
positis eis manib et ꝑ triduum ab¬
luens uulnera eoꝵ. sanitati restitus.
lib̾tatiq donauit. Postera uͦ die: asi

Expanded text:
vero apostolus abstergens genas eius et cavero apostolus abstergens genas eius et caput manu dimulcens, dicebat: 'Confortare, fili; tantum crede, et inplentur voluntates tuae'. Tunc adpraehendens manum eius, ibat in Philippis. Cumque ingrederetur portam civitatis, occuret erant ulceribus putrefacti. Conversus autem sanctus apostolus ad Median, dixit: 'Audi, homo; tu deprecaris, ut sanetur filius iam sunt carnes exaese. Et ideo, ei praeces tuas ad Deum vis proficisci, absolve prius miserorum catenam, ut et filius tuus a debilitate laxetur; nam video inpedimentum ferre precibus meis malitiam quam exerces'. Tunc Medias procidit ad pedes eius, et deosculans, ait: 'Absolvantur hii dno et alii septem, de quibus nihil audisti, tantum ut sanetur filius meus'. Et iussit eos in conspectu beati apostoli exhiberi. At illi, inpositis eis manus, et per triduum abluens vulnera eorum, sanitati restituit libertatique donavit. Postera vero die ait
Abbreviated transcription (Latin):
theatrum: confido enĩ quod
poterit resuscitari ab hospite
qui p̃dicat dm̃ uerũ. Qͦ delato.
⁊ posito coram apło: narrauit
ei quałr int̾fectus esset a de¬
mone. dicens. Credo homo der.
qd etiã a morte ꝑ de possit re¬
surg̾e. Conu̾sus aũt apłs ad po¬
pulum: ait. Qͥd uob̾ ꝓderit ui¬
ri thessalonicenses. eum hec fi¬
eri uidetis si non crediditis:
at illi cli xer̃t. Ne dubitesuir
dei: qi isto resuscitato om̃s cre
pefactiis om̃is popłs: clama¬
bat dicens. Sufficit: nunc cre¬
dimꝰ cuncti deo illi: que p̃dicã
famule di.  deducentes eũ ad
domũ cum fascib &e lucernis
eoqd iam nox aduenisset: intro¬
durerunt eum indomũ suã. li ꝑ
tͥduũ instrur᷑ illõ dehiꝰ qd̾ierant᷑.
enit ad eum uirqͥdam
de phylippis medias no¬
mine. cuius filius in
debilitate nimia egro
hõ dei ut restituas mͥ filium me¬
um: qr debilitatus est corpore.
Et hec dicens: flebat ualde. Peat᷑

Expanded text:
theatrum; confido enim, quod theatrum; confido enim, quod poterit resuscitare ab hospite qui praedicat Deum verum'. Quo delato et posito coram apostolo, narravit ei, qoaliter interfectus esset a daemone, dicens: 'Credo, homo Dei, quod etiam a morte per te possit resurgere'. Conversus autem apostolos ad populum, ait: 'Quid vobis proderit, viri Thesalonicenses, cum haec fieri videtis, si non creditis?' At illi dixerunt: 'Ne dubites, vir Dei, quia, isto resuscitato, omnes crpefactus omnis populus, clamabat dicens: 'Sufficit; nunc credimus cuncti Deo illi quem praedicas, famule Dei'. Et deducentes eum ad domum cum facibus et lucernis, eo quod iam nox advenisset, introduxerunt eum in domum suam, ubi per triduum instruxit illos de his quae Dei erant.enit ad eum quidam vir de Philippis Medias nomine, cuius filius in debilitate nimia aegroepraecor, o homo Dei, ut restituas mihi filium meum, quia debilitatus est corpore'. Et haec dicens, flebat valde. Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
ducite eũ in conspectu nr̃o: et
pater eius abiit ad domũ su¬
am. ⁊ dixͣ ad puerũ. Hodie sa¬
nus eris fili dilectissime a di¬
amat̾e. hoc eñi nom̃erat pu¬
eri. Qui ait ad patrem. Ucrũ
cñi effectum est sompniũ meu̾.
Nam ego uidi ꝑuisum iurum
hunc: qui me sauum redđet.
Et hec dicens: induit se uesti¬
menta sua. surrexitq a grab¬
bato: et ꝑgebat ad theatriĩ.
cursu ueloci. ra ut ñ posset
a parentib assequi. Et ꝓcidẽs
ad pedes beati apłi: grãs age¬
bat ꝓ sanitate recepta. Popłi
bulantem. et głificabant dm̃
dicentes: qr ũ ẽ similis d̾o andree.
Nys autem e cuubus
cuius filius habebat
sp̃m immundũ: roga¬
bat beatum apłm di¬
cens. Sana queso uir dei filiũ
meũ: qr male a demonio ue¬
ratur. demon uͦ sciens fittu¬
rum se eici. duxit puerum
in secretum cubiculũ: et suf¬
focauit eum laqueo extorqͥns
anim̃a eiꝰ. Deniq pater pue¬
ri cum inuenisset eũ mor¬
tuum fleuit multũ: & ait
amicis suis. ferte cadauer ad

Expanded text:
ducite eum in conspectu nostro, et spater eius abiit ad domum suam et dixit ad puerum: 'Hodie sanus eris, fili dilectissime Adimathe'; hoc enim erat nomen pueri. Qui ait ad patrem: 'Vere enim effectum est somnium meum; nam ego vidi per visum virum hunc, qui me sanum redderet'. Et haec dicens, induit vestimenta sua, surrexitque a grabatto et pergebat ad theatrum cursu veloci, ita ut non possit a parentibus adsequi. Et procidens ad pedes beati apostoli, gratias agebat pro sanitate recepta. Populibulantem, et glorificabant Deum, dicentes, quia: 'Non est similis deo Andreae'. 14. Unus autem e civibus, cuius filius habebat spiritum inmundum, rogabat beatum apostolum, dicens: 'Sana, quaeso, vir Dei, filium meum, quia male a daemonio vexatur'. Daemon vero, sciens futurum se eici, seduxit puerum in secretum cubiculum et suffocavit eum, laqueo extorquens animam eius. Denique pater pueri, cum invenisset illum mortuum, flevit multum et ait amicis suis: 'Ferte cadaver ad
Abbreviated transcription (Latin):
Hic uenit ad apostolũ nescientib
parentib suis. & ꝓcidens ad pe¬
des eiꝰ rogabat eum dicens. Osten¬
de mͥ queso famule dei: uiam
ueritatis. Cognoui eni: qd̾ uerꝰ¬
sis minister eius qui de misit. Sẽs¬

Expanded text:
Hic venit ad apostolum, nescientibus parentibus suis, et procidens ad pedes eius, rogabat eum, dicens: 'Ostende mihi, quaeso, famule Dei, viam veritatis. Cognovi enim, quod verus minister sis eius qui te misit'. S
Abbreviated transcription (Latin):
ab his uerberata grauissime:
que ita erat amentie fatigatiõe
turbata. ut cesarie suꝑ ocłos di¬
missa. neq aspicere neq cognoᷤᷤ¬
cere me possit. Hanc gͦ rogo:
ut restituas mͥ tantũ. de ceteris
qͥ ꝓpterea uenit. ut cuuctos sal¬
uos faceret ꝑcuntes. & ait. Camꝰ
ad domũ eius. Cumq ꝓcedeus
a lace demone. uenisset in mega¬
ra: ingressi sunt ianuã domiis.
Et statim om̃s demones unius uo¬
cis impetu clamauert dicenteᷤ
Utquid nos hic andrea sc̃e ꝑseqͣ¬
ris: ytqͥd domũ non tͥ concessã
adis: Que tua sunt posside. que
nob̾ concessa sunt ne aditias pe
mirans. ascendit in cubiculũ
quo mulier decũbebat: & facta
or̃oe app̃hensa manu eiꝰ ait.

Expanded text:
ab his verberata gravissime. ab his verberata gravissime. Quae ita erat amentiae fatigatione turbata, ut, caesariem super oculos dimissam, neque aspicere neque me cognoscere possit·. Hanc ergo, rogo, ut restituas mihi tantum, de ceteris enit, ut cunctos salvos faceret pereuntes'. Et ait: 'Eamus ad domum eius'. Cumque procedens a Lachedaemone venisset in Megara, ingressi sunt ianuam domus, et statim omnes daemones unius vocis impetu clamaverunt, dicentes: 'Ut quid nos hic, Andreas sanctae, persequeris? Ut quid domum non tibi concessam adis? Quae tua sunt posside, quae nobis concessa sunt ne adicias penmirans, ascendit in cubiculum quo mulier decubabat, et facta oratione, adpraehensam manum eius, ait:
Abbreviated transcription (Latin):
sit a scło. Beatus autẽ apłs non
erat presens. s in loco quo erat.
drea meus effectus est nicholaus:
ꝓ qͦ dep̃catus es. At ille grãs agens
narrauit fr̃ib nicholaum exces¬
sisse de corpore: orans ut in pace
quiesceret.
N quoloco dũ cõmoraret᷑: uenit
ad eũ antiphanis ciuis megarin¬
sis. et ait ad eum. Si qua est in te
bonitas uixta p̃ceptũ saluatoris
quẽ p̃dicas beate andrea. nunc
ostende. et libera domũ meam
de insidia qua temptatur. Ecce
enim ualde tͣbata est. Cui sc̃s apłs.
quidem regressus domũ fuissem.
et ingrecłer iauuam atrii mei:
ecce audiui uocem ianitoris mi¬
serrime declamantem. Cũq in¬
terrogassem que essent he uo¬
ces: narrauerunt mͥ qui aderãt
ipsum cũ uxore et filio male a
demonio torqueri. Ascendens
uͦ ad suꝑiora domꝰ uidi alios
pucros stridentes dentib et in
me impetũ facientes: et riden¬
tes risus insanos. Quos cũ p̃teri¬
rem ascendi tterũ ad alia suꝑi¬
ora in qua comuur iacebat

Expanded text:
o. Beatus autem apostolus non erat praesens, sed in loco quo erat dreas, meus effectus est Nicolaus, pro quo depraecatus es'. At ille gratias agens, narravit fratribus, Nicolaum excessisse de corpore, orans, ut in pace quiesceret. 29. In quo loco dum commoraretur, venit ad eum Antiphanis civis Megarinsis et ait ad eum: 'Si qua est in te bonitas iuxta praeceptum Salvatoris, quem praedicas, beate Andreas, nunc ostende et libera domum meam de insidia qua temptatur. Ecce enim valde turbata est'. Cui sanctus apostolus: inquid, 'reversus domui fuissem et ingrederem ianuam atrii mei, ecce audivi vocem ianitoris miserrime declamantem. Cumque interrogassem, quae essent haee voces, narraverunt mihi qui aderant, ipsum cum uxore et filio male a daemonio torqueri. Ascendens vero ad superiora domus, vidi alios pueros stridentes dentibus et in me impetum facientes et adridentes risos insanos. Quos cum praeterirem, ascendi iterum ad alia superiora, in qua coniux iacebat
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniotanti miracłi ma¬
noꝵ uidentib sarracenis.
palam cepit redire. Cumq
aliquis paganus illi obiriaret
cumq capere temptaret: ipse¬
giebat. Multa e̾ agmina leonui.¬
ursoꝵ leopardoꝵ. et dracontim.
cathena. qũa apłs detigerat. ꝑ¬
cul abeo recedebant. Hunc ho

Expanded text:
testimonium tanti miracum uidentibus saracenis palam rediit. Cumque aliquis paganus ei obuians eum capere temptabat, mgiebat. Multi etiam es, leopardi et dracones per cathena quam apostolus tetigerat recedebant. Hunc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
alteru᷑ mortuu᷑. et alterũ ui¬
uum. Hec animal quod mi¬
nant differt ab illo in quan¬
tũ uidetur. quod cũ illis de¬
relictum est. Postquã autẽ
appropinquauert̃. & mutuis
agnitiõĩb se cognoscere cepe¬
runt: agnoscentes qd̃ actum
fuerat uehem̃ter exultauer̃t:
&e domũ uenientes. rem ꝑ or¬
dinem asseruer̃t. S is qui
resuscitatus fuerat. postqͣm
a scõ iacobo rediit: hoc qd̃
socii priꝰ enarrauerant. re
ipsa confirmauit. Nam ut
res digesta est. passim diuul¬
gauit: cicatrices ostendit: &
etiã quod in secretiori loco¬
entib demonstrauit. Hunc
hominẽ et oĩa signa mortis
eiꝰ. reuerentissimꝰ hugo sc̃s
abbas cluniacensis cũ mul¬
tis aliis uidit. et ꝓ admirati¬
one hoc ut reuelatum ẽ sepiꝰ
solitum se uidisse asseruit: &
nos apłi amore ne amemoria
deleretur litteris com̃dauimꝰ:
p̃cipientes om̃ib ut ꝑ om̃s ec¬
clesias festum tanti miracłi
quinto die nonaru octobris

Expanded text:
alterum mortuum, alterum vialterum mortuum, alterum vivum, nec animal quod minant differt ab illo, in quantum videtur, quod illis derelictum est. Postquam autem appropinquaverunt, et mutuis agnitionibus se cognoscere coeperunt, agnoscentes quod actum fuerat, vehementer exsultaverunt, et domum venientes rem per ordinem asseruerunt. Sed qui resuscitatus fuerat postquam a sancto Jacobo rediit, hoc quod socii prius narraverant re ipsa confirmavit: nam ut res gesta est passim divulgavit, cicatrices ostendit, et etiam quod in secretiori locoentibus demonstravit. Hunc hominem et omnia signa mortis ejus reverendissimus Hugo sanctus abbas Cluniacensis et cum multis aliis vidit, et pro admiratione hoc ubi relatus est saepius solitum se vidisse asseruit, et nos apostoli amore ne a memoria deleretur, litteris commendavimus, praecipientes omnibus ut per omnes Ecclesias festum tanti miraculi V die Nonarum Octobris
Abbreviated transcription (Latin):
demonib autem magno timore
constrictis. om̃ib qui in concilio
p̃erant dicentib. eos contra apłm
uit dñs me ad corpus reduci. uẽs
in hunc locum restituit. Taliter
mortuus. et resuscitatus sum. Qd
incole loci ipsius audientes. uehe¬
secum retinuert̃: diuulgantes ac
tus est. atq mirabilẽ. Nã plage il¬
lius sine mora sanate sunt: solis
cicatricib loco uulnerũ manen¬
tib. Loco autẽ genitaliuᷤ creuit ca¬
ro sibi quasi uerruca ꝑqũã emit¬
tebatur urina. Expletis dieb qͥb
habitatores loci. illum secũ pre
gaudio tenuerant. parauit asinũ
suũ. et cũ socio panꝑe quẽ sibi in
uia iunxerat. iter oggressus ẽ. Es
cũ apꝓpinquasset id beati apłi
limina: ecce socii qui eũ relique¬
rant. regrediente sobuiauer̃t illi.
Qui cum adhuc ꝓcilesset. et duos
illos minitantes asinuͦ intu¬
iti fuissent: locuti st̃ adinui¬
cem. Similes aunt hoĩes il li
sunt sociis nr̃is quos reliqͥmꝰ:

Expanded text:
daemonibus autem magno timore daemonibus autem magno timore conterritis, omnibus qui in concilio erant dicentibus eos contra apostolum, vit domina me ad corpus reduci. Sanctin hunc locum restituit. Taliter mortuus et resuscitatus sum. » Quod incolae ipsius loci audientes, vehesecum tenuerunt, divulgantes et tus est atque mirabilem. Nam plagae illius sine mora sanatae sunt, solis cicatricibus loco vulnerum manentibus: loco vero genitalium crevit caro quasi verrucae, per quam mittebatur urina. Expletis diebus quibus habitatores illum secum pro gaudio tenuerant, paravit asinum suum, et cum socio paupere quem in via junxerat sibi, iter agressus est. Sed cum appropinquasset ad beati Jacobi limina, ecce socii qui eum reliquerant regredientes obviaverunt illi; qui cum adhuc procul essent et duos illos asinum incitantes intuiti fuissent, locuti sunt ad invicem: « Similes, aiunt, homines illi sunt sociis nostris quos reliquimus,
Abbreviated transcription (Latin):
cobus iuuenis et uenusti aspectꝰ:
mac ilentus. medii coloris: qui
uulgo brumis dicit᷑. Illogͥ cogen¬
te romam diuertimus. ubi ꝓpe
uiridis et spatiosus in planitie
bat dña uenerabilis di genitrix
et ꝑpetua uirgo maria. multis
et preclaris procerib. dextra le
uaq eius considentib. Quã ego
cum magno cordis mei affectu
considerare cepi. numqm enĩ in
utta mea tam pulchram creaturã
uspiam uidi. Non magne s me¬
diocris erat stãture. pulcherrima
facie. delectabilis aspectu. Ante¬
eam beatus apłs. meus ad uocatꝰ
piissimꝰ. coram om̃ib ꝓtinus ꝯsti¬
tit: et de sathane fallatia qualĩt
me deuicerat. clamore fecit. Que
mor ad demones conuersa: o inquit
miseri quid querebatis ꝑde ꝑ egri¬
num dm̃i &e filii mei. et iacobi fi¬
delis sui: Satis uob̃ posset suffi¬
tere pena ur̃a. non esset opus ut
eam augeretis malicia uĩa. Posttrͣm¬
uero locuta est illa beatissima: cle¬
menter suꝑ me sua lumina flexit:

Expanded text:
cobus juvenis, et venusti aspectus, cobus juvenis, et venusti aspectus, macilentus, medii coloris, qui vulgo brunus dicitur. Illo igitur cogente Romam divertimus, ubi propoli erat locus viridis et spaciosus in planitie bat domina venerabilis Dei Genitrix et perpetua Virgo Maria, multis et praeclaris proceribus dextraque laevaque ejus considentibus. Quam ego cum magno cordis affectu considerare coepi, nunquam enim in vita mea tam pulchram creaturam uspiam vidi: non magnae sed mediocris staturae, erat pulcherrima facie, desirabilis aspectu. Ante beatus apostolus meus advocatus piissimus coram omnibus protinus exstitit, et de Satanae fallacia qualiter me devicerat clamorem fecit. Quae mox ad daemones conversa: « O, inquit, miseri, quid quaerebatis in peregrino Domini et filii mei, et Jacobi fidelis sui? Satis vobis posset sufficere poena vestra, non esset opus ut eam augeretis malitia vestra. » Postquam locuta est illa beatissima, clementer super me sua lumina flexit:
Abbreviated transcription (Latin):
hanc uillam uenissem: ad¬
ueniens diabolus fefellit me di¬
cens se esse scm̃ iacobũ. Totũ¬
quoq ordinẽ ut supradictũ
tulit dicens. Postqua mͥmet
uitam ademi. et aĩa mea coar¬
taretur de corpore exire: uenit
ad me idem malignus sp̃s qͥ
stim absq miscdĩa me rapue¬
runt. atq plorantẽ ac misera¬
biles uoces emittentẽ. ad tor¬
uersus romam detenderunt.
Uerũ cũ ad siluã que inter ur¬
bem et uillam que uocatur
labicanũ sita est. uenissemus:
sc̃s iacob insecutus nos post ter¬
gum nr̃m aduolauit. compre¬
hensisq demonib ait. furcife¬
ri unde uenitis. et quo tenditis:
bis credidit: ut semetipsũ in¬
terficeret. Nos ꝑsuasimꝰ. nos fe¬
fellimus: o eum hab̾e debemꝰ.
Quib ille. De hoc ait qd quero
nichil respondetis: s xp̃ianũ¬
uos decepisse iactando gaude¬
tis. Uos malas habeatis grãs.:
meus enĩ ꝑegrinus est. que uos
habere iactatis. Utiq non hunc
impune feretis. Uidebat᷑ mͥ ia¬

Expanded text:
hanc villam venissem, adhanc villam venissem, adveniens diabolus fefellit me, dicens se esse sanctum Jacobum, » totumque ordinem, ut supra dictum tulit: « Postquam mihimet vitam ademi et anima coarctaretur de corpore. venit ad me idem malignus spiritusstim absque misericordia me rapuerunt, atque plorantem ac miserabiles voces emittentem tulerversus Romam tetenderunt. Verum cum ad silvam quae inter urbem et villam quae vocatur Labicau, sita est, venissemus, sanctus Jacobus insecutus nos post tergum nostrum advolavit, comprehensisque daemonibus ait: « Unde venistis et quo tenditis? bis credidit, ut semetipsum interficeret. Nos suasimus, nos fefellimus, nos habere debemus. » Quibus ille: « De hoc, ait, quod quaero nihil respondetis, sed Christianum decepisse jactando gaudetis. Unde malas habeatis gratias; meus enim peregrinus est quem vos habere jactatis, utique non vos sine pugna feretis. » Videbatur mihi Ja
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quo stupefacti. simul et mas¬
no timore ꝑculsi ne mors illius
sibi imponeretur. si mane in eo¬
dem locoi muenirentur fugam
ineunt: ipsum ucro in suo san¬
guine uolutatũ. asinũ et ege¬
num. qũe alere ceꝑant. dere¬
linquunt. Mane autẽ cũ domꝰ
ueret. aduocat uicinos & de¬
fuctũ ad eccłiam deferunt
sepeliendũ. Ante cuiꝰ fores dũ
fossa parat᷑ ꝓꝑt̃ sanguinis flu¬
orem illum deponunt. Nec
multa interueniente mora. il¬
le qui mortuus fuerat rediit:
et instratu funereo resedit. Qd̾
qui aderant intuentes. ꝑter¬
riti fugiunt. et exelamant.
Quoꝵ clamore popłi concita¬
ti accurrunt: quid acciderit
inquirunt. et mortuũ uite
cepissent: quecũq circa se
acta fuerant. libera uoce co¬
ram om̃ib enarrauit. Ego
inquit quem a morte resus¬
citatum uidetis. ab infantia
sc̃m dilexi iacobum: eiq in
quantum potui. seriure cu¬
raui. Modo autem dum ad eũ
ꝑgere decreuissem. et usq ad

Expanded text:
Ex quo stupefacti simul et magEx quo stupefacti simul et magno timore percussi, ne mors illius sibi imponeretur si mane in eodem loco invenirentur, fugam ineunt, ipsum vero in suo sanguine volutantem, asinum vero et egenum quem alere coeperant, derelinquunt. Mane autem cum familisset, advocat vicinos et defunctum ad ecclesiam sepeliendum deferunt; ante cujus fores dum fossa pararetur, propter sanguinis fluorem illum deponunt. Nec multa interveniente mora ille qui mortuus fuerat, rediit, et in stratu funereo resedit. Quod qui aderant intuentes, perterriti fugiunt et exclamant; quorum clamore populi concitati accurrunt, quid acciderit inquirunt, et mortuum vitaecoepissent; quaeque circa eum acta fuerant libera voce coram omnibus enarravit. « Ego, inquit, quem a morte resuscitatum videtis, ab infantia sanctum dilexi Jacobum, eique, in quantum potui, servire consuevi. Modo autem dum ad eum pergere decrevissem, et usque in
Abbreviated transcription (Latin):
transibis: quia puniendo tuũ de¬
lictũ martir eris. Osi esses ta pru¬
dens ut temetipsũ occidere non
dubitares: ego certe cum multitu¬
dine socioꝵ meoꝵ. statim ad te ue¬
nirem: ac mecũ mansurã animã
tuam letus acciꝑem. Ego ant sũ ia¬
cob apłs. qui tibi consulo. sac ut
locutus sum. si ad meũ uis uenire
consortiũ: et tui delicti remediũ
inuenire. Quib dictis. ꝑegrinus¬
simplex animatus ad facius. no¬
cte sociis dormientibꝰ. cultellum
extraxit. et quiequid uirile erat
in partib illis. sibi amputauit.
deinde uersa manu ferrũ erexit:
ciusq acumini se initiens. sibi¬
uentr̃e tranfodit. Cũ autẽ sanos¬
ubertim efflueret. ac ille palpi¬
tanddo tumultuaretur. exprecti
socii uocauerunt eũ. sciscitantes
quid haberet. Qui cũ illis respon¬
sum ñ cdaret. s anxius extremũ
te surgunt. luminaria accendũt.
sociumq semiuũtu. nec iam eis
respondere ualentem repꝑiunt

Expanded text:
transibis, quia puniendo detransibis, quia puniendo delictum tuum martyr eris. O si esses tam prudens ut temetipsum interficere non dubitares, ego certe cum multitudine sociorum meorum statim ad te venirem, ac mecum mansuram animam tuam laetus acciperem. Ego, ait, sum Jacobus apostolus qui tibi consulo: fac ut locutus sum si ad meum vis venire consortium, et tui delicti remedium invenire. » Quibus dictis peregrinus animatus ad facinus, nocte, sociis dormientibus, cultellum extraxit, et quidquid virile fuerat in partibus illis sibi amputavit, deinde versa manu ferrum erexit, ejusque acumine, se injiciens, ventrem confodit. Cum autem sanguis efflueret, et ille palpitando tumultuaretur, experrecti socii vocaverunt illum sciscitantes quid haberet. Qui cum illis responsum non daret, sed anxius extremum te surgunt, luminaria accendunt, sociumque semivivum nec jam eis respondere valentem reperiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uelle redire. penitudinẽ agere:
ut ad me digniꝰ postomodũ ualeas
redire : Putasne tantũ scelus tuis
ieiuniis siue lacrimis posse deleri:
Multum desipis: crede meis consiliis
et saluus eris. Alioqͥn saluari nͣ
poteris. Quãuis peccau̾is. ego tñ te
amo. et ꝓpterea ueni ad te. ut tale
consilium tibi tribuam unde sal¬
uari possis. si michi credere uolue¬
ris. Cui ꝑegrinus. Ita inquit cogi¬
tabam sicut dicis. s postquã mͥ
ad salutem non ꝓdesse hoc asse¬
ris. dic qđ tibi placet unde salua¬
ri possim: et libens exequar. at
ille. Si inquit pleniter a delicto
emundari desideras. uirilia quib
peccasti citius amputa. Quo ille
consilio territus. dixit. Si michi
hoc quod consulis fecero: uiuere
non potero. Eroq mei ipsuis ho¬
micida: quod sepe audiui coram
deo esse dampnabile. Tunc demon
irridenszo inquit insipiens. qmͣ
parum intelligis. ea que tͥ ad
salutem possunt ꝓdesse. Si talit̃
mortuus fueris. ad me sine dubio

Expanded text:
velle redire : poenitudinem agere velle redire : poenitudinem agere ut ad me dignius postmodum valeas redire? Putas te tantum scelus tuis jejuniis sive lacrymis posse delere? multum desipis: crede meis consiliis, et salvus eris; alioquin salvari non poteris. Quamvis peccaveris, ego tamen amo; et propterea veni ad te ut tale consilium tibi tribuam unde salvari possis, si mihi credere volueris. » Cui peregrinus : « Ita, inquit, cogitabam sicut dicis: sed postquam ad salutem non prodesse hoc asseris, dic quod tibi placet unde salvari possim, et libens exsequar. » At ille: « Si, inquit, pleniter a delicto emundari desideras, virilia, quibus peccasti, citius amputa. » Quo ille consilio territus dixit: « Si mihi hoc quod consulis fecero, vivere non potero, eroque mei ipsius homicida; quod saepe audivi coram Deo esse damnabile. » Tunc daemon irridens: « O, inquit, insipiens, quam parum intelligis ea quae tibi ad salutem possunt proficere! Si taliter mortuus fueris, ad me sine dubio
Abbreviated transcription (Latin):
ma satis honesta. ad iiuienẽ
qui domi forncatus fuerat.
clam accessit eiq dixit. No
cobus apłs que singłis an¬
nis iam ex multo tempore
consueuisti usitare. tuisq
premiis honorare. Scias qr
multum gaudebam de te:
añtqͣm domũ tuã exires.
fornicatus es cũ muliere. nec
inde usq nunc penituisti.
nec conficeri uoluisti. Sicq
ꝑegre cum peccato tuo ꝓfec¬
tus es: quasi tua ꝑegrinatio.
deo & michi foret acceptabi¬
lis. Non ita fieri oportet. Nã
quicũq ꝓpter amore meu̾
uult ꝑegrinari. prius neces¬
se est. ut peccata sua ꝑ humi¬
lem confessionẽ aꝑiat: et
postea ꝑegrinando eadem
cõmissa puniat. Qͥ aliter
fecerit: ꝑegͥnatio eiꝰ grata
ñ erit. Hoc dicto ab ocłis se
uidentis euanuit. His audi¬
tis homo constristari cepit:
ꝓponens in aĩo se domũ redire
uelle. et suo prbro confiteri. sicq
cepto itinere regredi. Hoc itaq
forma qua prius apparuerat¬
uenit demon. dicens ei. Qͥd est qd̾
cogitas in corde tuo de domum

Expanded text:
ma satis honesta ad juvenem qui in domo fornicatus fuerat clam accessit, eique dixit: « Ncobus apostolus quem singulis annis jam ex multo tempore consuevisti visitare tuisque praemiis honorare. Scias quia multum gaudebam de te, antequam domum tuam exires, fornicatus es cum muliere, nec inde usque nunc poenituisti, nec confiteri voluisti; sicque peregre cum peccato tuo profectus es, quasi tua peregrinatio Deo et mihi foret acceptabilis. Non ita fieri oportet: nam quicunque amore mei vult peregrinari, prius necesse est ut peccata sua per humilem confessionem aperiat, et postea peregrinando eadem commissa puniat: qui aliter fecerit, peregrinatio grata non erit. » Hoc dicto ab oculis se videntibus evanuit. His auditis homo contristari coepit, proponens in animo suo se domum velle redire, suo presbytero confiteri; sicque coepto itinere regredi. Hoc itaque forma qua prius apparuerat, dicens ei: « Quid est quod cogitas in corde tuo, te domum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc credas cũ his clauib qͣs ma¬
nu teneo. portis colimbrie urbis
aꝑtis que septem annis a fernan¬
do rege.rp̃ianoꝵ obsidione p̃mit᷑.
crastina die hora tercia intromis¬
sis. xp̃ianis. eoꝵ reddam potestali.

Expanded text:
hoc credas, cum his clavibus quas manu teneo portis Colimbriae urbis apertis quae VII annis a Fernando rege Christianorum obsidione opprimitur, crastino die hora tertia intromissis Christianis eorum reddam potestati;
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃sentiam comitis ductus
uoce clamaret. iacobe apłe
dei quem herodes ierosolimiᷤ
gladio occidit. adiuiua me. et
lib̾a me a spiculatoris gladio.
ter ictum inmensũ nudo col¬
lo. crectis ad celum manibus
sustinuit: et nichil lesionis¬

Expanded text:
m adductus; clamaret: « Jacobe apostole Dei, quem Herodes gladio Hierosolymis occidit, adjuva me et libera me a spiculatoris gladio, » ter ictum immensum nudo collo erectis ad coelum manibus sustinuit, et nil laesus
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. dicens. Quia dum esses in
basilica mea. tantũ a me petisti
liberationẽ corꝑis tui. et non a¬
nime salutem: in his ꝑicłis laꝑ¬
sus es. S quia dñs misertus est
tui. misit me ad te: ut ab his er

Expanded text:
lus dicens: «Quia cum esses in ecclesia mea tamen a me petisti liberationem corporis tui et non anime salutem, ideo in his periculis lapsus es. Sed quia dominus misertus est tui, misit me ad te ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
scripserim: nichil me tam̃ p̃¬
t̾misisse arbitro. quod & res¬
pondenti dicere. & querenti
audire sufficeret. Quando qͥdẽ
diximec eos esse ꝓhibendos qui
ad loca si possunt migrare mu¬
nita desiderant: & ministerii
nr̃i uincula quib nos xp̃i ca¬
ritas alligauit. ne deseramus
ecclesias. quib nos seruire
debemus non esse rũpenda

Expanded text:
scripserim, nihil me tamen prscripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et respondenti dicere et quaerenti audire sufficeret, quando quidem dixi nec eos esse prohibendos, qui ad loca, si possunt, munita migrare desiderant, et ministerii nostri uincula, quibus nos Christi caritas alligauit, ne deseramus ecclesias, quibus seruire debemus, non esse rumpenda
Abbreviated transcription (Latin):
eidem manus imponeret. quo
sanus esse posset. respondisse.
si aliquid ei posset sibi hoc uti¬
q primitus prestitisset: & ullũ
dixisse uisitatum fuisse sibiq
ꝑ somnũ dictum esse. uade ad
augustinũ episcopũ ut eidem
manũ imponat. & saluuserit
Quod dũ comꝑisset facere non
distulit: & illum infirmũ. con¬
tinuo dñs sanum ab eodem
cendũ non ẽ. cum memorati
honorato litteriᷤᷤ fuisse consul¬
tum. utrũnam illis aduen¬
tantib ex ecclesiis episcopis
uł clericis recedendum esset
necne: eiq rescriptis insinuase
quid magis ab illis. romanie
euersorib ẽe̾t metuendum.
Quã eius epistolam huic scͥp¬
ture inseri uolui: ẽ enim sa¬
sac̾dotum dei & ministroꝵ
morib ualde utilis. & neces¬
saria. Sco fratri & coep̃o honora
si.putabam me hoc honere ca¬
ruisse quod mͥ imposuisti. que¬
rendo consilium. quid in his
ꝑiculis que tempora nr̃a inue¬
nerunt facere debeatis. Quã¬
ius enim epłam illam breuit᷑

Expanded text:
eidem manum imponeret, quo eidem manum imponeret, quo sanus esse posset: eumque respondisse, si aliquid in his posset, sibi hoc utique primitus praestitisset: et illum dixisse visitatum se fuisse, sibique per somnium dictum esse: Vade ad Augustinum episcopum, ut eidem manum imponat, et salvus erit. Quod dum comperisset, facere non distulit, et illum infirmum continuo Dominus sanum ab eodem cendum minime est, cum memorati Honorato, litteris fuisse consultum, utrumnam illis adventantibus, ex Ecclesiis episcopis vel clericis recedendum esset, necne: eique rescriptis insinuasse quid magis ab illis Romaniae eversoribus esset metuendum. Quam ejus epistolam huic scripturae inserere volui: est enim sacerdotum Dei et ministrorum moribus valde utilis et necessaria. Istosi, putabam me hoc onere caruisse quod mihi imposuisti, quaerendo consipericulis, quae tempora nostra inuenerunt, facere debeatis. quamuis enim epistulam illam breuiter
Abbreviated transcription (Latin):
stituti. & inde fabulantes nobis
diceret. Noueritis me hoc tem¬
pore nostre calamitatis id deum
rogare. ut aut hanc ciuitatem
ab hostib circundatam. libera¬
redignetur. aut si aliud ei uide¬
tur. suos seruos ad ferendam
suã uoluntatem fortes faciat.
aut certe ut me de hoc scło ad
se accipiat. Que ille dicens. nos¬
q instruens. deinceps cũ eodẽ.
& nob̾. & nostris om̃ib. et ipsis
a sũmo deo similiter petebamus.
& ecce tercio illius obsidionis m̃¬
se decubuit febrib. et illa ulti¬
ma exercitabat᷑ egritudine nec
suũ sane dñs famulum fructu
sue p̾cis fraudauit. Nam & sibi
ipsi & eidem ciuitati. quod lac̾ri¬
mosis depoposcit precib intẽ¬
pore impetrauit. Noui quoq et
eundem & presbiterum &epis¬
copũ. ꝓ qͥbusdam energuminis pa¬
tientib ut oraret rogatum: eumq
in oratione lacrimas fundentẽ
dm̃ rogasse. et demones ab ho¬
minib recessisse. Itemq ad egro¬
tantem & lecto uacantem quen

Expanded text:
stitutis, et inde confabulantibus nobis stitutis, et inde confabulantibus nobis diceret: Noveritis me hoc tempore nostrae calamitatis id Deum rogare, ut aut hanc civitatem ab hostibus circumdatam liberare dignetur, aut si aliud ei videtur, suos servos ad perferendam suam voluntatem fortes faciat, aut certe ut me de hoc saeculo ad se accipiat. Quae ille dicens, nosque instruens, deinceps cum eodem et nos, et nostri omnes, et ipsi a summo Deo similiter petebamus. Et ecce tertio illius obsidionis mense decubuit febribus fatigatus, et illa ultima exercebatur aegritudine. Nec suum sane Dominus famulum fructu suae precis fraudavit. Nam et sibi ipsi et eidem civitati, quod lacrymosis depoposcit precibus, in tempore impetravit. Novi quoque eumdem et presbyterum, et epis, pro quibusdam energumenis patientibus ut oraret rogatum, eumque in oratione lacrymas fundentem Deum rogasse, et daemones ab hominibus recessisse. Itemque ad aegrotantem et lecto vacantem quemd
Abbreviated transcription (Latin):
usdã sapientis sententia conso¬
abatur dicentis. ñ erit magnus
magnũ putans. quod cadunt
ligna & lapides. & moriuntur
mortales. Hec ergo omĩa. ille
ut erat alte sapiens. cotidie u¬
hertim plangebat. adcreuitq
merorib et lamentationib eiꝰ
ut etiã adhuc in suo statu con
tutus. comes quidã bonefacius.
cũ gothoꝵ federatoꝵ exercitu. quã
urbẽ ferine quatuordecĩ mensi¬
bus conclusam obsederunt. Nã
elittus illi marinum interclu¬
sione abstulerunt. quo etlã ip¬
si nos de uicino cum aliis nr̃is
ł ep̃is confugeramus. in eadem
om̃i eius obsidionis tempore
flumus. Unde nobeum sepissi¬
me colloquebam᷑. & dei trem̃da
iudicia pre oculis nr̃is posita
considerabamus dicentes. Iustꝰ
es dñe &e rectum iudiciũ tuum: pa¬
riter dolentes. gementes. & fienteᷤᷤ
orabamus miserationũ patrem. &
dm̃ om̃is consolationis. ut in ea¬
dem nos tribulatione subleuare
una cum eodẽ ad mensam con¬

Expanded text:
jusdam sapientis sententia consojusdam sapientis sententia consolabatur, dicentis: Non erit magnus magnum putans, quod cadunt ligna et lapides, et moriuntur mortales. Haec ergo omnia ille, ut erat alte sapiens, quotidie ubertim plangebat. Accrevitque moeroribus et lamentationibus ejus, ut etiam adhuc in suo statu constutus comes quondam Bonifacius cum Gothorum foederatorum exercitu, quam urbem ferme quatuordecim mensibus conclusam obsederunt: nam et littus illi marinum interclusione abstulerunt. Quo etiam ipsi nos de vicino cum aliis nostris coepiscopis confugeramus, in eademque omni ejus obsidionis tempore fuimus. Unde nobiscum saepissime colloquebamur, et Dei tremenda judicia prae oculis nostris posita considerabamus, dicentes: Justus es, Domine, et rectum judicium tuum . Pariterque dolentes, gementes et flentes orabamus miserationum Patrem et Deum omnis consolationis , ut in eadem nos tribulatione sublevare una cum eodem ad mensam con
Abbreviated transcription (Latin):
priis locis desisse sacrificia. sa¬
cram̃ta diuina uel ñ inquiri.
uel querenti qui tradat ñ faci¬
le repꝑiri. In ipsis montiũ silius
cauernisq petrarũ & spelunciᷤ
fugientes. uł ad quasq muni¬
tiones. alios expugnatos fuisse
int̾ceptos. alios ita necessariis
sustentaculis euolutos ãtq pri¬
uatos ut fame contabescerent.
ipsosq ecclesiarũ prepositos et
clericos qui forte dei beneficio
uł eos non incurrerunt. uł in¬
currentes euaserunt. reb om̃s
expoliatos. atq nudatos egenti¬
simos mendicare nec eis om̃ib
ad om̃ia quib fulciendi essent
subuenire. posse uix tres suꝑstites
ir innumerabilib ecclesias. hoc ẽ
cartaginensem ypponiensem et
retensem. que dei beneficio ex¬
isse non sunt. & earũ ꝑmanent
ciuitates. & diuino & humano
fulte p̃sidio. licet post eius obi¬
tum urbs ypponiensis incolis
bestituta. ab hostib fuerit con¬
cremata. Et se int̾ hec mala cu¬

Expanded text:
ropriis locis desiisse sacrificia, saropriis locis desiisse sacrificia, sacramenta divina vel non quaeri, vel quaerenti qui tradat non facile reperiri; in ipsas montium silvas et cavernas petrarum et speluncas confugientes, vel ad quasque munitiones, alios fuisse expugnatos et interfectos, alios ita necessariis sustentaculis evolutos atque privatos, ut fame contabescerent; ipsosque Ecclesiarum praepositos et clericos, qui forte Dei beneficio vel eos non incurrerant, vel incurrentes evaserant, rebus omnibus exspoliatos atque nudatos egentissimos mendicare, nec eis omnibus ad omnia quibus fulciendi essent subveniri posse: vix tres superstites ex innumerabilibus Ecclesias, hoc est, Carthaginensem, Hipponensem, et Cirtensem, quae Dei beneficio excisae non sunt, et earum permanent civitates, et divino et humano fultae praesidio; licet post ejus obitum urbs Hipponensis incolis destituta ab hostibus fuerit concremata. Et se inter haec mala cu