comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait plimꝰ eloquẽtiã mirati
Ot uelut medio ad
extreme militaris eloquẽtie mẽnonem
uentum ꝙ est cuiꝰ pͥmas ꝑtesͤ pisisiraꝵ obtinet
quẽ nulla re alia ciib suis oportunũ si rara
qdam elequẽtia florentem os hoc solum athe¬
mẽsibus imꝑitasse pacrentib atq ultro ⁊ defe¬
rentibus impiũ constat gens sapientissima ⁊
eloquẽtissima usq a deo umiꝰ hom̃ĩs eloquẽtiã
suspexu ut se suaq om̃ia p̃cipnreq libertatem
qua nichil carius habebant ei uni post pone̾rit
ꝙ ne magꝭ obliuio ne ꝙͣ ldicio fc̃m estimet
non defint instantissimꝰ ⁊ grauissimꝰ hortator
si quidem ꝑ libertate contra pisistratũ solon
stetit. nec armis̾ s uerbis᷑ certabat᷑ tñ pisistrati
eloquẽtie succubit libertas tũ solone ipso qͥ
subiutum erahebatur p̃pło plandente fuit
autem pisistratus et doctrina ⁊ ingeme clarus
Ut qui pͥmus homeri libros cõfusos antea sint

Expanded text:
ait Plinius, “eloquentiam mirati”. ait Plinius, “eloquentiam mirati”. Hoc velut medio ad externe militaris eloquentie mentionem ventum est. Cuius primas partes Pisistratus obtinet, quem nulla re alia civibus suis oportunum, sed rara quadam eloquentia florentem ob hoc solum Atheniensibus imperitasse patientibus atque ultro ei deferentibus imperium constat: gens sapientissima et eloquentissima usqueadeo unius hominis eloquentiam suspexit, ut se suaque omnia, precipueque libertatem, qua nichil carius habebant, ei uni postponerent. 2 Quod ne magis oblivione quam iudicio factum extimetur, non defuit instantissimus et gravissimus hortator: siquidem pro libertate contra Pisistratum Solon stetit; nec armis sed verbis certabatur; tamen Pisistrati eloquentie succubuit libertas cum Solone ipso, qui sub iugum trahebatur populo plaudente. 3 Fuit autem Pisistratus et doctrina et ingenio clarus, ut «qui primus Homeri libros confusos antea», sicut
Abbreviated transcription (Latin):
obitĩt quã tamen uere eo p̃missis apꝑuit dice̾m
huic monstro sub esse cam̃ posse ꝙ ex greca in la¬
tna linguam sernatis oramẽtꝭ eloquẽtie tñ¬
siri non posset insi aliqued plonis libelli ex illa
i hanc luiggña tñ slati suspicari tale aͤquid nõ
sumc̾tur Sẽpe igit᷑ de hac re cogitati nl aliud
late contagia fluxerunt ut iam spes remedn
ysotratꝭꝰ eloquẽtiam ꝯtemplari Qnͣtũ em̃
suo quodam more plemq ꝑfecti doc matis electo
quod uisum est cetero rum asĩgiosa in curia.
negli gentem ꝙͣmit enĩ quẽ pͥmũ fuerat scudiose
mutatus eidem post modñ enxe adu̾satus sit ꝑ¬
fecto tamen nõ sine quadam magna in mouẽdꝰ
Quiensi presint ut memorant tandem
ad eisdem patria pusus forte ad exilii solam̃e
tragredis operam dedit q̃ cum ad aures suorum
cuui uenisset publite tonsensu renocarũt eũ
as exilio cuiꝰ huxium negglexerunt eius ut

Expanded text:
obiciunt. Quam vere tamen ex premissis apparuit. Dicerem obiciunt. Quam vere tamen ex premissis apparuit. Dicerem huic monstro subesse causam posse, quod ex greca in latinam linguam servatis ornamentis eloquentie transiri non posset, nisi aliquot Platonis libelli ex illa in hanc linguam translati suspicari tale aliquid non sinerent. 9 Sepe igitur de hac re cogitanti nil aliud ius tam late contagia fluxerunt ut iam spes remediiYsocratis eloquentiam contemplari. Quantum enim «suo quodam more, pleni perfectique dogmatis electo quod visum est, ceterorum fastidiosa incuria negligentem». Quamvis enim quem primum fuerat studiose imitatus, eidem postmodum enixe adversatus sit, profecto tamen non sine magna quadam vi movendusniensi prefuit, ut memorant. Tandem ab eisdem patria pulsus, forte ad exilii solamen tragedie operam dedit; que cum ad aures civium suorum venisset, publico consensu revocarunt eum ab exilio, “cuius” imperium neglexerant eius, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Ars eloquẽtie lemor in maibz est ut
eñ coguatõnibus inq actibus hũanis̾
sit in uerlis quo seriis ꝯtracta fatigatõ iotor
uicissitudine iitigatur quod gems uel facetias
appellare possimꝰ uel sales ꝙ sermonibus nr̃ie
sapidissimũ ꝯditum p̃beant uelut est apne Ci-¬
ceronem apothemata Est tamen ubi mordaciꝰ
ludit᷑. non qued̾ a ꝑta contumelia s latenti et
tacita cui apud grecos scema nomen apnd nos
ꝓpͥum uocalulum non est insi forte dicamꝰ cum
macrobio mersum figuratum frande uel urla¬
nitate tectum cui qui lepus adimxtus est ungit
ut auit ⁊ pungit mulcet eni exterius introrsũ¬
dum claritas pessit hĩtare cum concͣ. sublimem
pocius sciãm altus deceat scilusꝰ uerissimũq sit qd̾
a acerone dictum est cum inquit de rebus gr̃ã¬
dibus dicas pp̃e res uerba rapiũt Ita fit tũ gmor
tum eciã splendidior or̃o Sed hñ quidẽ dum
inhertie ꝓpe excusatõne q̃runt duci suo par crimẽ

Expanded text:
eloquentie lenior in manibus est. Ut enim in cogitationibus inque actibus humanis, sic in verbis quoque seriis contracta fatigatio iocorum vicissitudine mitigatur. Quod genus vel facetias appellare possumus vel sales, quod sermonibus nostris sapidissimum condimentum prebeant, vel, ut est apud Ciceronem, “apothemata”. 2 Est tamen ubi mordacius luditur, non quidem aperta contumelia, sed latenti et tacita, cui apud Grecos scomma nomen, apud nos proprium vocabulum non est, nisi forte dicamus cum Macrobio «morsum figuratum, fraude vel urbanitate tectum». Cui quando lepos admixtus est, ungit, ut aiunt, ac pungit: mulcet enim exterius, introrsurum claritas possit habitare, cum contra sublimem potius scientiam altus deceat stilus, verissimumque sit quod a Cicerone dictum est. «Cum» inquit, «de rebus grandibus dicas, ipse res verba rapiunt. Ita fit cum gravior, tum etiam splendidior oratio». 8 Sed hii quidem dum inertie proprie excusationes querunt, duci suo par crimen
Abbreviated transcription (Latin):
demicus diogenos stoitur̾ Cirtholans periateticꝰ
ab athens legati romã iussi sunt hn ⁊ legatõnẽ
in senatu et uetusto more ꝑ interp̃tem pegerunt
petentes mulcer remissionem qua ꝑp arcpi basta¬
tõnem senatus ppłus q romanus pplo athemeri si
md iperat q̃ qd multa ut est in raturnalibus fu̾at
gr̃a sexaratim quieq disserurt traditoatenst
memorie carneadis impetuosam ac terrentem
Drogemis prudentem ⁊ rofundam tritosay cirtũ¬
spectam ⁊ fuanem eloquenciã fuisse

Expanded text:
nes stoicus, Critolaus perypateticus ab Athenis legati Romam missi sunt. Hii et legationem in senatu vetusto more per interpretem peregerunt, petentes mulcte remissionem, «quam propter Oropi vastationem» senatus populusque romanus populo atheniensi indixerat; que quidem mulcta, ut est in Saturnalibus, «fuer“gratia” separatim quisque disseruit; traditumque est memorie Carneadis impetuosam ac torrentem, Dyogenis prudentem et rotundam, Critolai circumspectam et suavem eloquentiam fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
dicendi p̃stitut ut nemo illo p̃cepta ex iperum libris
rognostat s om̃s qui quod illi p̃tixiant uelint intel¬
liche ad hunc quasi ad multo ꝯmodiorem explicatore
reuertant᷑ hec cicero Ego autem turiosior sum
ꝙͣ nccẽ est moneo tamen quia cum p̃scriptip᷑ aliis
tlaris ⁊ crebris testimoniis artisarist non mmꝰ
eloquẽtia ꝙͣ sc̃ia copiosum legam In libris tamẽ
eius qui ad nos uen̾unt sciẽ certa fides eloquẽtie
uestigiũ nullum est unde grandis michi stupor
obripit᷑ illos mentiri censtat elingnis suil
sules esse nullemõ pũt illum sibi simlem nuttũ᷑¬

Expanded text:
dicendi prestitit, ut nemo illorum precepta ex ipsorum libris dicendi prestitit, ut nemo illorum precepta ex ipsorum libris cognoscat, sed omnes qui quod illi precipiant velint intelligere, ad hunc quasi ad multo commodiorem explicatorem revertantur». 6 Hec Cicero. Ego autem curiosior sum quam necesse est: moveor tamen quia, cum prescriptis aliisque claris et crebris testimoniis Aristotilem non minus eloquentia quam scientia copiosum legam, in libris tamen eius qui ad nos venerunt scientie certa fides, eloquentie vestigium nullum est. Unde grandis michi stupor oboritur. 7 Illos mentiri constat elingues simul similes esse nulla modo possunt, illum sibi similem nitu
Abbreviated transcription (Latin):
quod tamen in mulg̾ locis tum Ioratore cite¬
iomis hẽtier exdssus huis uerbis Aristotiles su
flore ysorratem nobilitate discipulorum uideret
ꝓ ipe suas disputotõnes a causis sorensibus et
cuulibus ad manem sermonis elonga elegãtiã
transtulisses ĩnuitait repente totam ferman ꝓpͥe
doctrinam illam em̃em rerum q cognitõne cũ oromt
ex crntatõne comiũxit Net uero hoc furit sapĩe¬
tissimũ regem philippxum qui hñs alexandro filio
plices tractatꝰ rethoriterum quo scribe̾t libros
quales hic collige ꝙ eĩcero ip̃e in rethoͭͤ sue
libris non siłiat illum huic arti plurima adiu¬
menta atq ornemẽta submmmistrasse in eudemq libs
de eod̃ loquẽs ueteres in quid striptores artis̾ a pͥn¬
cipe illo atq inmuentore lesia unũ in locum ꝯduxit
arisͭ ⁊ nomĩatim cuiꝰ q p̃cepta magͣ. conquisita tura
ꝑspicue constripsit atz enodata diligent᷑. exposuit
hat tantum innetoribus ip̃is suanitate ⁊ brenitate

Expanded text:
d cum in multis locis, tum in Oratore Ciceronis habetur expressius hiis verbis: 3 «Aristotiles, cum florere Ysocratem nobilitate discipulorum videret, quod ipse suas disputationes a causis forensibus et civilibus ad inanem sermonis elegantiam transtulisset, immutavit repente totam formam prope lam omnem rerumque cognitionem cum orationis exercitatione coniunxit. Nec vero hoc fugit sapientissimum regem Philippum, qui hunc Alexandro filio plices tractatus, rethoricorum quoque libros scriberet. Quales hinc collige, quod Cicero ipse in Rethorice sue libris non dissimulat illum huic arti plurima adiumenta atque ornamenta subministrasse. 5 In eisdemque libris de eodem loquens: «Veteres» inquit, «scriptores artis a principe illo atque inventore Lysia unum in locum conduxit Aristotiles et nominatim cuiusque precepta magna conquisita cura perspicue conscripsit atque enodata diligenter exposuit; ac tantum inventoribus ipsis suavitate et brevitate
Abbreviated transcription (Latin):
pe cum trasimachꝰ et gorgias p̃cesserunt
utraꝙ nuosior s id circo huiꝰ rei titulum ad
ysocratem por nensse ꝙ in euis exertitio mo¬
deragius se se gesserit quẽ gorgiam senem
adolescens ip̃e castigauit repertum inthesa
bat Intempestuuus abritentem

Expanded text:
pe cum Trasimachus et Gorgias precesserint, pe cum Trasimachus et Gorgias precesserint, uterque numerosior, sed idcirco huius rei titulum ad Ysocraten pervenisse, quod in eius exercitio moderatius se gesserit, quin Gorgiam senem adolescens ipse castigaverit repertum in Thesalbat, intempestivius abutentem
Abbreviated transcription (Latin):
quarto et nonage ͦ etatis ãno librũ sc̾psit
Iuuenilis roboris atq ammmi testem. Ip̃e post
quiquẽmo suꝑuxit hic est ille grecus erator
de quo In saturnalib hẽtur ꝙ pͥuꝰ oñnum¬
uerba soluta et uaga sub mi̾os ac arctauit
ꝙ si sic accipimꝰ ut carimius inuẽtorẽ extime¬
mus rõ tꝑis obstabit Constat eñ ⁊ tulliꝰ
In rethoritꝭ testatur hunc et aristotilem
fuisse coetaneos Aristotilem uͦ lain roma
florente floruisse non aibigit᷑. rursum u¬
honm et esiodum grecorum poetarũ p̃dla¬
rissimos ante couditam romain fuisse idem
culliꝰ testis est Iuuẽtor ergo non carminum
si nuiorum finit Eorum quibus utuntur ora-¬
tores̃ qd̾. ix̃e .in. Cullius in lid de oratore
diligenter exequit᷑ docẽs et hoc serius iuẽtũ
et ad id emulacõne poetarum ꝑuẽtum fuisse
suauitate porxenderent atq id ad nuĩgit
non fuisse ysocratem hucꝰ ĩnẽti pͥncipem quip¬

Expanded text:
quarto et nonagesimo etatis anno librum scripsit, quarto et nonagesimo etatis anno librum scripsit, iuvenilis roboris atque animi testem; ipse post quinquennio supervixit. 2 Hic est ille “grecus orator” de quo in Saturnalibus habetur quo“verba” soluta et vaga “sub numeros” arctavit. Quod si sic accipimus ut carminis inventorem extimemus, ratio temporum obstabit. 3 Constat enim — et Tullius in Rethoricis testatur — hunc et Aristotilem fuisse coetaneos, Aristotilem vero Roma iam florente floruisse non ambigitur; rursus Homerum et Hesiodum, grecorum poetarum preclarissimos, ante Romam conditam fuisse idem Tullius testis est. 4 Inventor ergo non carminum sed numerorum fuit eorum quibus utuntur oratores; quod ipse Marcus Tullius in libro De Oratore diligenter exequitur, docens et hoc serius inventum et ad id emulatione poetarum fuisse perventusuavitate perpenderent. 5 Atque illud adiungit, non fuisse Ysocraten huius inventi principem, quip
Abbreviated transcription (Latin):
minem suum acuebat ingemũ int̾ has c̾as
lxxxx etatis annos imisꝙ̃ interrupto scudio
tnͣsegit Hic est ille carurades. ꝙͣ graues et
indecisas ꝑipatheticorum ac stoytorum lites
on differam crisippum qui disputator
uiꝰ ingentis uoliũs studiũ imuxedẽt nec
residui temporis mourẽtũ pire passus Ita
tam multa scriptis edidit ut ad corũ cogni¬
tõnem gĩs hom̃i uita nou suffirrat studium
laudo subtilitatem homis laudarem in si occ̃¬
reret quod apud senecã ĩneni Crisippi
Uglerius discipulus Cleantes et stu¬
diosior et uiuatior fuit ut ad nouũ et nona-¬
gesimũ amiũ docendo distendo q peruem̾t
et diebus quidẽ agitatõne mẽtꝭ aduersus
ignoranciam. noctibus uero adusus paux¬
tatem corxis la bore uuguerit duasqz res
difficillimas uigilantissimo subter fugerit
ar etas et ysocratis qui assiduirate studni
p̃ẜuatis ad extremum ingeni uiribus

Expanded text:
minem suum acuebat ingenium. Inter has curas minem suum acuebat ingenium. Inter has curas nonaginta etatis annos nusquam interrupto studio transegit. 4 Hic est ille Carneades quem graves et indecisas peripatheticorum ac stoicorum lites st Cicero. 31 1 Non differam Crisippum, qui disputator unius ingentis voluminis studium impenderet, nec residui temporis momentum perire passus. Itaque tam multa scriptis edidit, ut ad eorum cognitionem comunis hominum vita non sufficiat. 2 Studium laudo, subtilitatem hominis laudarem, nisi occurreret quod apud Senecam inveni: «Crisippi alerius, discipulus, Cleanthes, et studiosior et vivacior fuit, ut qui ad nonum et nonagesimum annum docendo discendoque pervenerit, et diebus quidem agitatione mentis adversus ignorantiam, noctibus vero adversus paupertatem corporis labore pugnaverit, duasque res difficillimas vigilantissimo subterfugerit 1 Par etas et Ysocratis, qui assiduitate studii reservatis ad extremum ingenii viribus
Abbreviated transcription (Latin):
uiuẽ beate/ sine notiõe rerum non licebat Atq
hic uir impediri etiam amimi atiem aspertu
oculorum arbitrabatur Et cum alii sepe
quod aute pedes esset non uident Ille infmitã¬
tem om̃ẽm ꝑgirabat ut nulla extremitate
ꝯsistẽt hec ille nichi uero cui ninꝰ est amimi
Inuestigacõne quidem ueritatis cue/ desidiõ
profudius ꝙ̃ ꝑ oculos admmira ͦ in añu desce dit
pobrem flagrans huiꝰ ꝓpositũ miror si
maye consilcam obstupesto
Arnrades non segmiꝰ
ut quoq ẜ uolueret totus illic esset demnq
ad mensam sedens non cibud potrmq sume̾
non suxtum ad os ferre memisset pisi me¬
lissa quedam q̃ sibi pro comuge ẜmebat app̃¬
hensum beuit̾ dexteram ad obsequiũ i neglecti
corxis retulisset In hoc profecto uerificatũ.
Sit em̃ uio quasi cogitacõnib aleret᷑: Idem
disputa turus cum crisippo hellebomi haustu
se se aute purgabat et adu̾sus acutissimũ ho¬

Expanded text:
vivere beate, sine notione rerum non licebat. Atque vivere beate, sine notione rerum non licebat. Atque hic vir impediri etiam animi aciem aspectu oculorum arbitrabatur, et cum alii sepe quod ante pedes esset non viderent, ille infinitatem omnem peragrabat, ut nulla extremitate consisteret». Hec ille. 5 Michi vero cui minus est animi, in investigatione quidem veritatis, cuius desiderio profundius quam per oculos admiratio in animum descendit? Quamobrem flagrans huius propositum miror, sed inane consilium obstupesco. 30 1 Carneades non segniusut quocunque se volveret totus illic esset; denique ad mensam sedens non cibum potumque sumere, non sumptum ad os ferre meminisset, nisi Melissa quedam, que sibi pro coniuge serviebat, apprehensam leviter dexteram ad obsequium neglecti corporis retulisset. 2 In hoc profecto verificatum esic enim vixit quasi cogitationibus aleretur. 3 Idem disputaturus cum Crisippo hellebori haustu se se ante purgabat et adversus acutissimum ho
Abbreviated transcription (Latin):
nctios usus modica parte patrimonii residuũ
patrie sue dons dedit quod ne quis exignũ put
fantas fuisse opes nou̾it ut patri eius lans
nuxensa fuerit xerse persarum regem cu
illo imenso excercitu mille niłm armatorum
habiusse quiuã Sit ian lemor expedicorq¬
prefectut adhẽs ad studiorum fontem assiduo
disciplinarum haustu dicendi sitim ꝯpestuit
nuꝰ hoc iigum facie carior obiecta sarcina si¬
quidem ratus idem uarias ygmes q̃ ꝑ oculos
corporeos in amniã erumdũt cogitac̃onis acu¬
men obtunde ut huiꝰ cemodi fantasmatibus
aditum obsteret oculos sibi passus est erui Id¬
q hi hystorns grecorum contineri autor est
Agelluis apud ciceronem quidem ita scriptũ
democtus liũbus amissis alba scil ⁊ atra discer¬
nẽ non poterat as uero bona/ mala equa linqͤ
honesta turpia utilia mutilia ꝑua magna
poterat Et sine uarietate celorum licebat

Expanded text:
necessarios usus modica parte patrimonii, residuum necessarios usus modica parte patrimonii, residuum patrie sue dono dedit. 2 Quod nequis exiguum putet, tantas fuisse opes noverit, ut patri eius levis impensa fuerit Xersen Persarum regem cum illo immenso exercitu mille milium armatorum habuisse convivam. Sic iam levior expeditiorqprofectus Athenas, ad studiorum fontem, assiduo disciplinarum haustu discendi sitim compescuit. 3 Minus hoc mirum facit carior abiecta sarcina: siquidem ratus idem varias imagines que per oculos corpo reos in animam irrumpunt cogitationis acumen obtundere, ut huiuscemodi fantasmatibus aditum obstrueret, oculos sibi passus est erui. Idque in historiis Grecorum contineri auctor est Agellius. 4 Apud Ciceronem quidem ita scriptum est: «Democritus luminibus amissis alba scilicet et atra discernere non poterat, at vero bona mala, equa iniqua, honesta turpia, utilia inutilia, parva magna poterat; et sine varietate colorum licebat
Abbreviated transcription (Latin):
oma. Oris torporem seze quod expͥmere
ne qͥbat iterando discussit oposa exteraitatõe
uotis as lateꝵ remediũ admuenit ut in qbus
maxĩe sibi displicuerat in eisdem postea audi¬
toꝵ aures singulariꝰ de mulceret plurmmios
uersus uno spũ per montem oppoitum imirigre
gradiens reddebat ac ne in ꝯtionib fori miͣuuis
aut dissonũ uulgꝰ horresce̾t Iuxta ꝓcellosim
pelagꝰ undic̾ obstrepentibus pleneq interdũ
lapillis ore ꝑorabat ut inde digresso et talib
impedimentꝭ libero nl difficile uideretur
E leganter itaq ualerius habuisse hñt cũ
rerum natura certamen dicit s uictoriam
retulisse quorsum uero tantis la boribus sie
me intetrogas ad sũmũ eloquẽtie fastigiũ
quod non segniꝰ apud suos ꝙͣ apud nos m.
tuelius apprehendit ac pessidet ⁊ iste quid
derato studiorum Impetu enectus.
existimans in pͥmis magñaqz molientibus
onero sam diuiciarum sarciua refuata sibi ad

Expanded text:
omnia: oris torporem sepe quod exprimere omnia: oris torporem sepe quod exprimere nequibat iterando discussit, operosa exercitatione vocis ac laterum remedium adinvenit, ut in quibus maxime sibi displicuerat, in eisdem postea auditorum aures singularius demulceret. 2 Plurimos versus uno spiritu per montem oppositum impigre gradiens reddebat; ac ne in contionibus fori murmur aut dissonum vulgus horresceret, iuxta procellosum pelagus undis obstrepentibus plenoque interdum lapillis ore perorabat, ut inde digresso et talibus impedimentis libero nil difficile videretur. Eleganter itaque Valerius habuisse hunc cum rerum natura certamen dicit, sed victoriam retulisse. 3 ‘Quorsum vero tantis laboribus?’ si me interrogas: ad summum eloquentie fastigium, quod non segnius apud suos quam apud nos Marcus Tullius apprehendit ac possidet. Et iste quiderato studiorum impetu evectus extimansque in primis magna molientibus honerosam divitiarum sarcinam, reservata sibi ad
Abbreviated transcription (Latin):
et ingemo et diligencia Eandem smnam fere
uidetur augustimuis ubi in ip̃is libris de cuuta¬
te dei post memeratum proxime supra serno¬
tomi quidem impar Sed multes facile supans
At si cẽnicatorem eius auoim audire uelimus
Iuratus cestis ubi res exigat frrmabit natam
In hoc uiro fecisse petencie excremũ ꝯpantes¬
q sibi p̃piami rdebit Ego utrosq audiens
silebo et si lequi cogar dicam illud pastor
carmen nen nr̃m inter nos cantas compone
rerum pͥmꝰ om̃i socrates hũanam doct¬
eum diem ccͣ stellar cursus ⁊ celi dimẽsiones
uariis amlagibus hesctantem in cerris acrit
et ni urbibus atz in inturus mortaliui p̃cordiis
propaqauit incipiens de aiõrum morbis ai
metbus remedusqz et uiriutibus tractare
ente per plu̾es obluctantis nature difficul¬
cates in altum reptanit pplexitatem lingue
Exilitatem uocis fragilitatemq laterꝭ et
impofentes arterias obrecerat ei sors nastẽ¬
di una ex aduerso studn assidintas fregit hc

Expanded text:
iligentia». 4 Eandem sententiam ferre videtur Augustinus, ubi in ipsis libris De civitate Dei, post memoratum proxime supra sermotoni quidem impar, sed multos facile superans». 5 At si commentatorem eius Averroym audire velimus, iuratus testis, ubi res exigat, firmabit naturam in hoc viro fecisse potentie extremum, comparantesque sibi quempiam ridebit. Ego utrosque audiens silebo; et si loqui cogar, dicam illud pastorium carmen: Non nostrum inter vos tantas componerrerum. Primus omnium Socrates, humanam docteum diem circa stellarum cursus et celi dimensiones variis ambagibus hesitantem in terras attraxit et in urbibus atque in intimis mortalium precordiis propagavit, incipiens de animorum morbis ac motibus remediisque et virtutibus tractare, nemo per plures obluctantis nature difficultates in altum reptavit? Perplexitatem lingue, exilitatem vocis, fragilitatem laterum et impotentes arterias obiecerat ei sors nascendi; una ex adverso studii assiduitas fregit hec
Abbreviated transcription (Latin):
de prouidencia de fato de demonibus de fortuna
de temporib amme et corporeo singlar/ domigilio
de sensibus de figura corporis hũani ac dispõne
bonoꝵ/ de uirtutib de triplici gir̃e ingemorum
de tribus causis appetendorum donoꝵ de uolux¬
tate de labore de amncicia mumaciaq de turpi
amore de tribus amoribus de spẽbus rulxabiltũ
honũ de statu et meribus atq exitu sapientis
Cmitatibus de re pubca deq eius inftitutione
legibusq oxtinus de hiis q om̃ibus succincta
brentate conspicuum nec in amemi coginitu¬
rexeuret fctatum de untio quidẽ mũd̾ idem
sibi quod nr̃is cuiꝰ contrariũ successori eiue᷑

Expanded text:
de providentia, de fato, de demonibus, de fortuna, de providentia, de fato, de demonibus, de fortuna, de partibus anime et corporeo singularum domicilio, de sensibus, de figura corporis humani ac dispositione virtutibus, de triplici genere ingeniorum, de tribus causis appetendorum bonorum, de voluptate, de labore, de amicitia inimicitiaque, de turpi amore, de tribus amoribus, de speciebus culpabilium hominum, de statu et moribus atque exitu sapientis, de civitatibus et de republica deque eius institutione legibusque optimis, de hiis, inquam, omnibus succincta brevitate conspicuum nec inamenum cognitureperiet tractatum. 15 De initio quidem mundi idem sibi quod nostris — cuius contrarium su
Abbreviated transcription (Latin):
clamoribus cuncta ꝑmiscent Nouos q sibi
duces faciũt iusti imperii de ẜtores quibus
ego milibus licet ebstrepant in nuimeris paucas
uel grecorum uel laioꝵ obiciam quorũ cõgressu
nec auteps bellum sit nec interta sentencia
Constet q alos fortassis a pluribus platonẽ
certe a melieribus iaudatum Sed de hoc młta
loqui locus ip̃e dehortat᷑ ne scilicet a rerimi nar¬
racõne in contẽtõint studium tñsisse uideannur
Prestat igitur certum sequi ac ne uulgatum
ingeram, lectorem si forte ne stit admoneo extra¬
extare librum elegantem apuler madaurensis
illustris platomia qui libet instribit᷑ de platone
illit quidem et ipsuis prosapĩa et tempus ori¬
ginis et pentum factumq ac p̃ceptoꝵ nonña et
studia et peregrinacõnes et patrimomi modũ
demq tanti uiri opmmiones celebres ac famosas
de deo de materia de ydeis de mũdo de aĩa de
natura de tempore de stelłis erraticꝭ de aĩalib

Expanded text:
“clamoribus” cuncta permiscent novosque sibi “clamoribus” cuncta permiscent novosque sibi duces faciunt, iusti imperii desertores. 12 Quibus ego, milibus licet obstrepant innumeris, paucos vel Grecorum vel Latinorum obiciam, quorum congressu nec anceps bellum sit nec incerta sententia, constetque alios fortassis a pluribus, Platonem certe a melioribus laudatum. Sed de hoc multa loqui locus ipse dehortatur, ne scilicet a rerum narratione in contentionis studium transisse videamur. 13 Prestat igitur ceptum sequi. Ac ne vulgata inseram, lectorem, si forte nescit, admoneo extare librum elegantem Apuleii madaurensis illustris platonici, qui liber inscribitur De Platone. 14 Illic quidem et ipsius prosapiam et tempus originis et parentum fratrumque ac preceptorum nomina et studia ac peregrinationes et patrimonii modum, denique tanti viri opiniones celebres ac famosas de Deo, de materia, de ydeis, de mundo, de anima, de natura, de tempore, de stellis erraticis, de animalibus,
Abbreviated transcription (Latin):
moralis ex ipo socratis fonte unũ tamen ex om̃ibꝰ
et quasi proprn partus corpus efficii Et cum pͥn¬
cipes harꝭ familiar: impolitas sententias et
inicoatas auditoribus gradidissent hic eas tamẽ
rõne limando cũ or̃onis anguste honestissimam
spẽm induendo ꝑfectas atq etiã admirabiles
fecit hact̃ alienis uerbis usus sin Tempus
est aliquod ex meloquendi. huis ergo ualidissiã
pħĩe radix exoritr In plurimos postea sectar
ramos dissidentibus ingeniis diuisa Itaqz ire
sibi tribuñ̃t collegami Aln plotinum ut macrobiꝰ
Aln zenofontem ut agellurs Ita de collegȩa for¬
tassis aliqua de platone milla q̃stio est Ret sũ
nescuis ab hac tanta plonis laude quesdam ut
Tulliano eos nomie de signẽ pleberos at mimitos
uel si senete uocabulo uti malim Cathedrarios
pħõs discordare qui non alit̾ qũa in magno
excercitu studiosum uulgus et ignanũ magnis

Expanded text:
moralis ex ipso Socratis fonte, unum tamen ex omnibus moralis ex ipso Socratis fonte, unum tamen ex omnibus et quasi proprii partus corpus effecit. Et cum principes harum familiarum impolitas sententias et inchoatas auditoribus tradidissent, hic eas tum ratione limando tum orationis auguste honestissimam speciem induendo perfectas atque etiam admirabiles fecit». 10 Hactenus alienis verbis usus sim, tempus est aliquid ex me loquendi. Hinc ergo validissima philosophie radix exoritur, in plurimos postea sectarum ramos dissidentibus ingeniis divisa. Itaque iure sibi tribuunt collegam: alii Plotinum, ut Macrobius, alii Xenophontem ut Agellius. Ita de collega fortassis aliqua, de Platone nulla questio est. 11 Nec sum nescius ab hac tanta Platonis laude, quosdam — ut tulliano eos nomine designem — “plebeios” ac “minutos”, vel — si Senece vocabulo uti malim — “cathedrarios” philosophos discordare, qui, non aliter quam in magno exercitu seditiosum vulgus et ignavum, magnis
Abbreviated transcription (Latin):
est citero. In pͥmis q ĩmortalitatem auime a phe¬
ricide ut auĩt repetitam a pithagora susceptam
in expugnabilibus uallauit argumẽt Inter pi¬
chore successores arctiori amcicia ꝯplexus est thy¬
meum ex locris orrudum sub cuiꝰ nomĩe pclaris¬
simũ librum scrigsit In om̃i saue pichagorea doc¬
crina non mmnꝰ castitatis mirator ꝙͣ ingeni fuit
Pret̾ hoc ad indos eciam ac magos penetrare
decreuerat fecissetqz nisi eum uelut inportu bel¬
lorum tempestas in patria tenusset. ubi nichilo
segnus inte̾a parmemdis ac zenoms ĩnentorib
se se dedit ex multor sez ingemiis labiis quod mex
refusurꝰ erat in płimos serixsit equidem dĩna
pocius ꝙ hũana facundia libros multos et u q̃
de eo scripta sunt ad conceptum referam Primꝰ
mutius se adiuuare auxiliis estendit nam ꝙͣme
de dui̾sis officimiis her ei essent pħie mẽbra suscey
za nͨalis a pithagoreis dyaletita rõnalis atq

Expanded text:
est Cicero. In primisque immortalitatem anime a Pheest Cicero. In primisque immortalitatem anime a Pherecyde, ut aiunt, repertam, a Pithagora susceptam, inexpugnabilibus vallavit argumentis. Inter Pithagore successores arctiori amicitia complexus est Timeum, ex Locris oriundum; sub cuius nomine preclarissimum librum scripsit. In omni sane pithagorea doctrina non minus “castitatis” mirator quam ingenii fuit. 8 Preter hec ad Indos etiam ac Magos penetrare decreverat fecissetque, nisi eum velut in portu bellorum tempestas in patria tenuisset; ubi nichilo segnius interea Parmenidis ac Zenonis inventionibus se se dedit, ex multorum scilicet ingeniis libans quod mox refusurus erat in plurimos. 9 Scripsit equidem divina potius quam humana facundia libros multos; et ut que de eo scripta sunt ad contextum referam, «primmutuis se adiuvare auxiliis ostendit. Nam quamvis de diversis officinis hec ei essent philosophie membra suscepta, naturalis a pithagoreis, dyaletica rationalis atque
Abbreviated transcription (Latin):
euasit picture quoz artem non liquit intentam
adħ et tragedias striꝑsit Cumq illi poetandi
fiducia Incesserat ut ad eiis ꝓfessionem aspiratet
in mg̃r socrates hoc eius ꝓpoitum mitigasset
ad altõris głie desideriũ attołlens heraclidis pm
sectator fuerat deditus tandem socrati coqq̃uis
suis post se relit ipam in socratis doctrinam
et ornauit eloquẽcia et racõubus armanit
Uli uero socratem sibi mors eripiut ne qͥd om̃ino
temporis amitteret Quãuis Iam et eloquio et sa¬
pientia celo par om̃i indiͦ e ñ egiptios sacer¬
dotes aduit et ad quẽ mũdus certatim discendi
studio confluebat ipm ab aliis disce̾ nõ pudiut
Inde autem astro logre pentissimꝰ discedens ad theo¬
dorum Cirenaicum x̃clarum illius temporis geo¬
gia in ytaliam uenit ĩneĩsse ibi eum tamẽ multos
cum architam carentinũ thimeumq eosqz cogno¬
nisse et ab eis didicisse pithagorea omma autor

Expanded text:
evasit. Picture quoque artem non liquit intemptatam. evasit. Picture quoque artem non liquit intemptatam. Ad hec et tragedias scripsit tantaque illi poetandi fidutia incesserat, ut ad eius professionem aspiraret, ni magister Socrates hoc eius propositum mitigasset ad altioris glorie desiderium attollens. 4 Heraclidis primum sectator fuerat; deditus tandem Socrati, coequevis suis post se relictis, ipsam Socratis doctrinam et ornavit eloquentia et rationibus armavit. 5 Ubi vero Socratem sibi mors eripuit, nequid omnino temporis amitteret, quamvis iam et eloquio et sapientia celo par omnium iudicio, tamen egiptios sacerdotes adiit et ad quem mundus certatim discendi studio confluebat, ipsum ab aliis discere non puduit. 6 Inde autem astrologie peritissimus discedens, ad Theodorum cirenaicum, preclarum illius temporis geogia in Italiam venit. Invenisse ibi eum tum multos, tum Architam tarentinum Timeumque, eosque cognovisse et ab eis “didicisse pithagorea omnia”, auctor
Abbreviated transcription (Latin):
ren cicero testis est demq meam ꝑtem ytalie q̃
lunt magna grecia dicetat transgressas est
multis q suis memoralibuꝵ momimnentis edit̃
metaponti diem obiit uir maguns in pͣmis¬
et qui non nomiis solum muentor et cicero idem
copiose doctrine fructum uenerãtõnemq quãdã
singularem uirẽs moriens q percepit sed de hoc
E platone quod salustuis ait de cartagine
melius erat tacere quam parũ loqui ne tamẽ
aut ip̃e unde landem mẽtur silentio tegatut aut
nͥ torpor ex adimracõne sabrepserit strictim mems¬
rabitur. hic antiquissimo et utrũq nobilissimo geme
mulcum ip̃e nobilior a thenis ortus eruditus a
socrate patria et p̃ceptore clarissinus, bren tñ
sic utrumq superauit. ut nicħ aut socrati illo disa¬
pulo feliciꝰ ꝯtigerit aut athens iłlo erue głiosis
habuit et preptores alios dyomsum argiũ In
primis scripturatum radimẽtis derisionem ar¬
gniũ in palestra in qua luctatoꝵ exͤcitatissimus

Expanded text:
talie que tunc Magna Grecia dicebatur transgressus est, multisque sui memorabilibus monimentis editis Methaponti diem obiit. 11 Vir magnus in priet qui non «nominis solum inventor,» ut Cicero idem copiose doctrine fructum venerationem quandam singularem vivens moriensque percepit. Sed de hoc 1 De Platone — quod Salustius ait de Carthagine — “melius” erat tacere “quam parum” loqui; ne tamen aut ipse unde laudem meretur silentio tegatur aut michi torpor ex admiratione subrepserit, strictim memorabitur. 2 Hic antiquissimo et utrinque nobilissimo genere multum ipse nobilior Athenis ortus, eruditus a Socrate, patria et preceptore clarissimis, brevi tamen sic utrunque superavit, ut nichil aut Socrati illo discipulo felicius contigerit aut Athenis illo cive gloriosius. 3 Habuit et preceptores alios: Dyonisium in primis scripturarum rudimentis, Aristonem argivum in palestra, in qua luctator exercitatissimus
Abbreviated transcription (Latin):
sermone diuerso prouũciaret q̃ res ad hant sidu¬
ciam rosiũ attraxit ut librum ꝯst̾uẽt quo seloquẽ¬
ciam cur histrioma romꝑaret huic scib motuꝵ
ꝙ altera uocꝭ souo altera corporis moti latentis
affectum an Diu̾sa quidem uia s parirepñ tare
uideat᷑ industria hic est rosius ille qui inter
ceteres magm noĩs .l. sille carissmm fint et ab
eodem dictatore aureo anlo donato tanta demq
ut macrobius ait finit gr̃a ⁊ głia ut mcedemdi¬
uuam de poublico mille derios sine gregalib
solus acciperet
se me artificos factis et professione snil¬
imios stilo separem Esopus et arte et
opibus et głia et annicicia ciceronis post̾ino reb
omibus resio pene par funit insi ꝙ arte semita li¬
brum quem me legisse menimum nõ scrixset stu¬
Uenã uero ab ytale finibus Digresso prior tellꝰ¬
occurris ꝓfecto trinacria q̃ ip̃a &im ui auĩt yta¬

Expanded text:
sermone diverso pronuntiaret. Que res ad hanc fidusermone diverso pronuntiaret. Que res ad hanc fidutiam Roscium attraxit ut librum conscriberet quo eloquentiam cum histrionia compararet», hinc scilicet motus, quod altera vocis sono, altera corpquidem via, sed pari representare videatur industria. 6 Hic “est Roscius” ille “qui” inter ceteros magni nominis «Lucio Sille carissimus fuit et ab eodem dictatore aureo anulo donatus. Tanta» denique, ut Macrobius ait, «fuit gratia et gloria, ut mercedem diurnam de publico mille denarios sine gregalibus solus acciperet». 22 1 Et ne artifices factis et professione simillimos stilo separem, Esopus et etate et arte et opibus et gloria et amicitia Ciceronis, postremo rebus omnibus Roscio pene par fuit — nisi quod de arte scenica librum, quod me legisse meminerim, non scripsit —, stuQuenam vero ab Italie finibus digresso prior telluoccurrit? Profecto Trinacria; que et ipsa olim, ut aiunt, Ita
Abbreviated transcription (Latin):
demq toroquo habitam oronem strirt madare
iou xignnit d fecto em̃ ad quãl artiũ apdlicet᷑
mg̃e fanto allan studio exertuit ut millum ⁊exiior
unsi donti pus exãduatum actum exgmeret eisa
difigentia eo ꝓsemtiꝰ est ut apud ip̃materurcm
strixtum sit mirandam eorum impudentĩa qui
aghent insceria gestum inspectante rosio et sequi ⁊
huiꝰ dicti rac̃o quis em̃ se se cdmonere potest᷑
Tuiꝰ ille uitia non uideat hc sibi ꝯtingit ut
et nomen ingens et largas opes quereret
Nec uulgo solum s clarissims uirit at pnapib
tiuitat arcextus soret p̃npueq citerom ciu
tam fauuliariter notus fuit ut cum cicero accusatũ
publico iudicio defend̾e̾t constat p̃terea et in
saturualibus scriptum est contende ciceronem so¬
litum cũ rosio uerum ille sepius eandem smnãm
uariis gestibus effice̾t an ip̃e ꝑ eloquẽcie ropĩa

Expanded text:
denique pro quo habitam orationem scriptis mandare denique pro quo habitam orationem scriptis mandare non piguit. 2 Profecto enim ad quamlibet artium applicetur magister, tanto illam studio exercuit, ut «nullum populo nisi domi» prius examinatum actum exprimeret; qua diligentia eo provectus est, ut apud ipsum Ciceronem scriptum sit «mirandam eorum impudentiam qui agerent in scena gestum inspectante Roscio»; et sequitur huius dicti ratio: «Quis enim se se commovere potest cuius ille vitia non videat?» 4 Hinc sibi contigit ut et nomen ingens et largas opes quereret, nec vulgo solum sed clarissimis viris ac principibus civitatis acceptus foret, precipueque Ciceroni, cui tam familiariter notus fuit ut eum Cicero accusatum publico iudicio defenderet. 5 Constat preterea, et in Saturnalibus scriptum est, “contendere” Ciceronem “solitum” cum Roscio «utrum ille sepius eandem sententiam variis gestibus efficeret an ipse per eloquentie copiam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i integritas iniiꝵ hoc illi studium iũge
ustabat Et ip̃is ualern uerbis utar om̃ia
in suo statu equali at xerpetua industria cõtine¬
bat nec ad sui ipius tm̃ qm̃ ad alioꝵ quordefi¬
dendam cam̃ hic sibi anmiꝰ cademq affuit fa¬
cultas sub i pm eñ longissime finem uite ad¬
uersus aciusacõnem sungularis et tamen
maionne florentis orator galle se orposint hys¬
pamam q prondentiam quam suuenis armat
man uicerat ĩ army senex inguia defeni¬
tauit
Alirens et pene riditul ꝯ a marcho talhioe¬
su rotĩ hosfonem descensus est ip̃e famen
uatrbur sibi enm alui seriptores ad miẜamt exclu¬
daru obsetrat uenrede illo int ribsionefenenenlu
seqi pudeat Pro quo non pudint m ticeronem
uoforo loqui et quod nirari cogit populũ ronto
osuirgare. quia is agente gestum rosio ttnt¬
duosius nec satis attento sibenno fuisse uidebatur

Expanded text:
omnium integritas? Nimirum hoc illi studium iuge omnium integritas? Nimirum hoc illi studium iuge prestabat et, ut ipsis Valerii verbis utar, «omnia in suo statu equali ac perpetua industria continebat». 8 Nec ad sui ipsius tantum, quin ad aliorum quoque defendendam causam hic sibi animus eademque affuit facultas: sub “ipsum” enim longissime “finem vite” adversus “accusationem” singularis et tum maxime florentis «oratoris Galbe se opposuit, Hispaniamque» provinciam, quam iuvenis armatus manu vicerat, inermis senex lingua defensitavit. 21 1 Ingens et pene ridiculus a Marco Catonad Roscium histrionem descensus est. Ipse tamen ne hinc ubi eum alii scriptores admiserunt excludatur obsecrat, neve de illo inter bibliothece penetralia loqui pudeat pro quo non puduit Marcum Ciceronem in foro loqui et, quod mirari cogit, «populum romanum obiurgare, quia is agente gestum Roscio» tumultuosius nec satis attento silentio fuisse videbatur,
Abbreviated transcription (Latin):
magis tamen etiam ñt caritate lrarum
p̃ceptis q om̃i rerim expetendarum datis
generi romano inter prima ue tolendi agrum
eui confessiõe optimꝰ ac sine enmulo acg̃cola uitã
quidam ĩ nuneris simltatũ ꝓtellis inqmetã
duxit huc sibi uelut gubernatori agregio extẽ
quater tum et quadragesies cam dixisse testis
est pluuꝰ Et cum nrmo sepus accusatus sꝑ
Iamen absolutus fuit quod insi fallor et sũme
ĩnocentie it porti rigorum indiciũ uidere
petest Demq so et octuage ͫ etatis ãno cũ
a ceteris uite officia deferunt  accusatus ad
capitale tam̃ non ad hibuit aduocatos s pro¬
gressus in rostra tam̃ ip̃e suam cõstantissime
descendit a deout nec lingne trad tarditas ne
cerbri seu lateris firigilitas net ulla procsus
mutaͦ in tam lonceuo oratore possit intelligi
Unde autem in etate quassa ac ruenti tantares

Expanded text:
magis tamen etiam nunc claritate literarum magis tamen etiam nunc claritate literarum preceptisque omnium rerum expetendarum datis generi romano; inter prima vero agrum colendi, evi confessione optimus ac sine emulo agricola». 5 Vitam quidem innumeris simultatum procellis inquietam duxit; hinc sibi, velut gubernatori egregio ex tem“quater” eum et “quadragesies causam dixisse” testis est Plinius, et cum nemo “sepius” accusatus, “semper” tamen “absolutus” fuit. Quod, nisi fallor, et summe innocentie et importuni rigoris indicium videri potest. 6 Denique sexto et octuagesimo etatis anno, cum a ceteris vite officia deseruntur, accusatus, ad capitalem causam non adhibuit advocatos, sed progressus in rostra causam ipse suam constantissime defendit adeo, ut nec lingue tarditas, nec cerebri seu laterum fragilitas, nec ulla prorsus mutatio in tam longevo oratore posset intelligi. 7 Unde autem in etate quassa ac ruenti tanta rerum
Abbreviated transcription (Latin):
eoq marcum cathonem illum senem qui apd̾
alios scripteres pͥmũ in hac acie locum te¬
net silentio suxxͥmens abrerii cuiꝰ tam
uehemens studium fuisse comptum est. et
ex quo pͥmũ ir̃arꝭ dulcedinẽ gustanit nłta
unꝙͣ alia dulcedine distrahi potnerit non
bellorum cur non uutoriar leticia non glia
crudphorum quibus ornatissimã etatem egit
Itaq quod de pant scriptum est utramq
rem ꝯsuãte ystitit Si arma suppressisset
natum in armis crederes si se ad studium
uertisset inter lrãs et qi e mag inuerit᷑
non hoc sibi proxositum fuit ab infantia
qñ alcius imp̃ssa difficilius euellunt Sed
latinas lr̃as etate iam prouectius ꝯrecas nõ
semo grauis attigit sum maxime frigere
tate discendi scripsit libros retimm uaria¬
rum at multarũ eloquẽtia ueuasta Quoꝵ¬
om̃i clarissimꝰ est liber originũ fuit autẽ ut ait
pliꝰ et sumpho ⁊ cẽsura suꝑ cetera insigns

Expanded text:
eo quod Marcum Catonem illum senem, qui apud eo quod Marcum Catonem illum senem, qui apud alios scriptores primum in hac acie locum tenet, silentio supprimens abierim. Cuius tam vehemens studium fuisse compertum est, ut ex quo primum literarum dulcedinem gustavit, nulla unquam alia dulcedine distrahi potuerit: non bellorum curis, non victoriarum letitia, non gloria triumphorum, quibus ornatissimam etatem egit. 2 Itaque — quod de paucis scriptum est — utranque rem consummate prestitit: si arma sumpsisset, natum in armis crederes, si se ad studium vertisset, inter literas. Et, quod magis mireris, non hoc sibi propositum fuit ab infantia, quando altius impressa difficilius avelluntur, sed latinas literas etate iam provectus, grecas vero senio gravis attigit, cum maxime frigere tate discendi. 3 Scripsit libros rerum variarum ac multarum eloquentia vetusta; quorum clarissimus est liber Originum. 4 Fuit autem, ut ait Plinius, et «triumpho et censura super cetera insignis,
Abbreviated transcription (Latin):
quod ego quidem taliũ satit̾ ardent explora¬
tor audrermi hoc autem et quid quid ĩ hãc
sinam questus sum non ad mumẽdum pꝰ
nastituri populi q̃ studiũ retuli quĩ dolorẽ
meum pocius effundens et etati curiosissiẽ
in quibus non oportet rer tͫ honestaꝵ prsꝰ
inturiose saporem at torporem exprobrans
Equidem apud maiores nr̃os nichil q̃rimo¬
me similis innemo Nuurum quianichil silise
acture Cuiꝰ ad nepotet᷑ nros si ut auguror yes
eunt forte nec sensus ullus n ͨ noticia puenissẽt
Ita apud alios integra apud alios ignorata
omña apud meutros lamentaudi ña Ego itaz
cui nec dolendi ratõ deest, ne ignorãcie solame
adest uelut in confimo euorum populorum ꝯ¬
sritutꝰ ac suuł añ retroq prospiciens hanc
non acceptam a patribus querelain ad poste¬
ros de ferre uolui s hec lactenns loquax eni
st ne talle medio romam rursus quasi¬
maiestatis aul sacrilegni reuit rethor

Expanded text:
quod ego quidem talium satis ardens exploraquod ego quidem talium satis ardens explorator audierim. 3 Hoc autem et quicquid in hanc sententiam questus sum non ad minuendum post nascituri populi studium retuli, quin dolorem meum potius effundens et etati, curiosissime in quibus non oportet, rerum tamen honestarum prorsus incuriose, soporem ac torporem exprobrans. Equidem apud maiores nostros nichil querimonie similis invenio, nimirum quia nichil similis iacture; cuius ad nepotes nostros, si ut auguror res eunt, forte nec sensus ullus nec notitia pervenisset; ita apud alios integra, apud alios ignorata omnia, apud neutros lamentandi materia. 4 Ego itaque, cui nec dolendi ratio deest nec ignorantie solamen adest, velut in confinio duorum populorum constitutus ac simul ante retroque prospiciens, hanc non acceptam a patribus querelam ad posteros deferre volui. Sed hec hactenus; loquax enior. 20 1 En e calle medio Romam rursus quasimaiestatis aut sacrilegii reus retrahor,
Abbreviated transcription (Latin):
non actulit imperiosa crudelitas afferat sensu
curiosa segnicies
Et te pliui scde ueronenẜ a tito limo disiũ¬
gam a quo nec etate nec patria longĩqͥus
es tu quidem pͣmis equestribus milicus industrie¬
functus procuratõnes quoq splendissimas atq
tam multas accupacõnes stripsisse memoretur
q naturalis hystorie libros ad uespesianũ pͥncirẽ
uberrima florentissimaq ẜ monis clegancia de¬
stripsisti ẜ quot x̃claros. uetustat autores tot
posteritatis pudores at deliita cõmemoro que¬
q quasi non ꝯtenta ꝓpͥe stilitatꝭ in fania alie¬
ni fructus ingenii ac maioris fastidiis uigi¬
liis q elaboratos codices intellerabili negligẽ¬
tia pire passa est Cumqz nichil ex ꝓpͥo uentus
daret auitã hereditatem abstulit Primum
nempe plum opuc̾ in quo ut est apud inqͣllũ
omĩa bella fractau̾at q̃ cum rõms ũꝙͣ gesta
sunt ex oculix nrĩs Euamũt nec usqͣ suꝑest

Expanded text:
non attulit imperiosa crudelitas, afferat sensim non attulit imperiosa crudelitas, afferat sensim incuriosa segnities. 19 1 Nec te, Plini Secunde veronensis, a Tito Livio disiungam, a quo nec etate nec patria longinquus es. Tu quidem, quamvis «equestribus militiis industriefunctus, procurationes quoque splendidissimas atquetam multas occupationes “scripsisse” memoretur.que naturalis historie libros ad Vespasianum principem uberrima florentissimaque sermonis elegantia descripsisti. 2 Sed quot preclaros vetustatis auctores, tot posteritatis pudores ac delicta commemoro; que, quasi non contenta proprie sterilitatis infamia, alieni fructus ingenii ac maiorum studiis vigiliisque elaboratos codices intolerabili negligentia perire passa est, cumque nichil ex proprio venturis daret, avitam hereditatem abstulit. Primum nempe Plinii opus, in quo, ut est apud Tranquillum, “omnia bella” tractaverat «que cum Romanis unquam gesta sunt», ex oculis nostris evanuit, nec usquam superest,
Abbreviated transcription (Latin):
tui striptis mandant, Bed tanta maiestate sina¬
rum tantaq uerborum modestia complenit enña
utab arte eloquẽtie non multũ abesse uideatur
Sed oquartam etatis mẽ maculam hꝰ tam
ingent tamq egregni opis uix portio supest
exigna quod cum in decadas̾ ub uel ab ipo con-¬
ditore nel quod magis reor a studiosis fasti¬
diosis post modum bectoribus sectum foret ex
quarta Secundam quidem ip̃e ego hortante
ꝯdam sacre mrmorie ls berto sicilie rege suma
s hactenuis in efficati diligentia q̃ simi atq
utinam mendax uaticinato inuemat ato eĩ
nisi mores honũ imuitet᷑ de hoc euẽturum
uereor quoed olim ꝓposuerit Gains calligula
nequissimus tyrannorum de quo est apud sue¬
tomiũ tñquillum ꝙ citi lim hystoriã uirgilii¬
q poete libros et ymagines parꝭ abfuit que
ex om̃ĩbus bibliothecꝭ amoneret ut qd ingemio
uiri huiꝰꝯ⁊ larissimo imlem oblimonis quam

Expanded text:
tum scriptis mandant —, sed tanta maiestate sententiatum scriptis mandant —, sed tanta maiestate sententiarum tantaque verborum modestia complevit omnia, ut ab arce eloquentie non multum abesse videatur. 2 Sed o quantam etatis nostre maculam! huius tam ingentis tamque egregii operis vix portio superest exigua; quod cum in decadas vel ab ipso conditore vel, quod magis reor, a fastidiosis postmodum lectoribus sectum foret, exquarta. Secundam quidem ipse ego, hortante quondam sacre memorie Roberto Sicilie rege, summa sed hactenus inefficaci diligentia quesivi. 3 Atque utinam mendax vaticinator inveniar! Cito enim, nisi mores hominum mutentur, de hoc eventurum vereor quod olim proposuerat Gaius Caligula nequissimus tyrannorum: de quo est apud Suetonium Tranquillum quod Titi Livii historici Virgiliique poete libros et «imagines parum abfuit quin ex omnibus bibliothecis amoveret»; utque ingenio viri huius clarissimo nubem oblivionis, quam