comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
laudes nõ ceptas mõ s duplicatas
Sic uirtuti uirtus addita merebat᷑.
consul ꝑegit ipm̃qz aurea corona
et militarib alus donis accuniulat
Uieq ipm̃ modo s comites neq cõsul
solus s ex̾citus omĩs seꝑatĩ uero ip̃i
milites qui cũ decio ꝑrexa̾n̾t ducẽ
suũ dignis honorib exornat utriq
obsidionali graminea corona capiti
uictoris ĩposita et hic quidẽ decio nõ
urbanus sz caftrensis et militaris
obtigit triũphus Itaq ualeriũ cornũ
et corneliũ cossũ sinul de samnitibz
triũphantes prosecutꝰ decius nõ mi¬
nore uisus est honĩ fauore ꝙͣ consu¬
les⁊⁊uarto post anno ꝯsul decius
tũ maulio torquato de quo paulo
añ dictũ est acerrimo latinorũ bello
fuit Cũ ad deserim castra frma¬
set fertur utriq ꝯsulũ ob uersata yma¬
no ĩ sop̃mis angustior huana ad mo¬
nẽs alta ex parte ducẽ ext̾ritũ ex̾citu
ex altera t̾re et dns manib deberi. Pro¬

Expanded text:
laudes non ceptas modo sed duplicatas, laudes non ceptas modo sed duplicatas, sic virtuti virtus addita merebatur, consul peragit ipsumque aurea corona et militaribus aliis donis accumulat; neque ipsum modo sed comites; neque consul solus sed exercitus omnis, separatim vero ipsi milites qui cum Decio perrexerant, ducem suum dignis honoribus exornant utrique, obsidionali graminea corona capiti victoris imposita. 8 Et hic quidem Decio non urbanus sed castrensis et militaris obtigit triumphus. Itaque Valerium Corvum et Cornelium Cossum simul de Samnitibus triumphantes prosecutus Decius, non minore visus est hominum favore quam consules. 9 Quarto post anno consul Decius cum Manlio Torquato, de quo paulo ante dictum est, acerrimo Latinorum bello fuit. Cumque ad Veserim castra firmassent, fertur utrique consulum obversata imago in somnis augustior humana, admonens altera ex parte ducem, exercitum ex altera Terre et diis Manibus deberi: pro
Abbreviated transcription (Latin):
est gracius nichilqz cupidius fa
in me fauissi obsegnis suis pri¬
uata gra publicis comodis ut so¬
lita est obstante hic aut uester
nõ tam inͥ ꝯsuluit cui celitus de
om̃ĩb Derreta uictoria erat ꝙͣͣ
sibi ne cũ alis uinceretur Quis¬
quis enĩ contͣ me ueniss haud
dubie uictus abisset huic ego
igitur quas remictã p̾uatas of¬
fensioues nullus habeo qui ut
statuit ne tantã tegeret nox atra uir¬
tutem Primo mane casta ĩ gressĩ
extimabili gaudio excepti sut Cũ¬
q ex̾citu cõuotato decĩ laudes eloqui
cõsui iciꝑet int̾rupit eũ decius et
parce inquit laudib meis nũc q̾n
p̾us Rei pu ͨ ͤ negociũ agimꝰ t̾ritosq
hostes et nocturno nũc eciã stupore
qui nõ uerbis mõ s rebus belli se cõs¬
tissimũ aꝓpbasẜ Ituz ad hostes qui
Repentino ĩpetu fusi sũt pars in
castra confugit ea Raptĩ expugna¬
ta et direpta qui illic ĩ uenti ad tã¬
qnita nulia cesi os̃ Tum tribum

Expanded text:
est gratius; nichil quod cupidius facest gratius; nichil quod cupidius facin me fuisset obsequiosus, privata gratia publicis commodis, ut solita est, obstante. Hic autem vester non tam michi consuluit, cui celitus de omnibus decreta victoria erat, quam sibi, ne cum aliis vinceretur. Quisquis enim contra me venisset, haud dubie victus abiisset. Hinc ego igitur quas remittam privatas offensiones nullas habeo, qui, ut statuit, ne tantam tegeret nox atra virtutem. Primo mane castra ingressi, inextimabili gaudio excepti sunt; cumque exercitu convocato Decii laudes eloqui consul inciperet, interrupit eum Decius et ‘Parce’ inquit ‘laudibus meis nunc. Quin prius reipublice negotium agimus territosque hostes et nocturno nunc etiam stupore qui non verbis modo sed rebus belli se consultissimum approbasset; itum ad hostes, qui repentino impetu fusi sunt: pars in castra confugit; ea raptim expugnata et direpta; qui illic inventi ad triginta milia cesi omnes. 7 Tum tribuni
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ prompto aiõ suis ĩperũs pari¬
turũ neq indignũ eius grã qui
nũꝙ pompeio cesarisq hostibus
fauiss qmͣ fautor hostiũ deiotha¬
rus ĩ ueniss Nost hec illi coro¬
nam aureã a suo rege tũsinssã
obtulerũt Erat cesiri natura cũ
⁊erũ cũ uerborũ comitas multa
atq mãsuetudo et legatos ad sẽ
missos mitissime alloqui et si
uspiam errassent leiuiter admou̾e
mos illi ppetuus Itaqz lenatis au¬
ditis ego inq̃t pharnate nõ ĩsen¬
sus s ꝓpicius aduerõ mõ qd̾ uerbis
pollicetur reb Impleat Atq his
dictis leta fronte duo uerla suꝑ¬
uddidit que m̾ ex ip̃o magnant¬
mtatis gremio de ꝓmpta uideã¬
tur uidete autẽ inquit ne aut
mͥ deiocharũ ut indignũ uenia
ꝙ contͣ me steterit aut ⁊ egẽ urem
aduersus me nõ stetisse ceu ma
quͣtu uos putatis Ille quide p̾sti¬
tit et offensas meas ut iguoste
possem supplicãti quo iu nichil

Expanded text:
enim prompto animo suis imperiis parienim prompto animo suis imperiis pariturum, neque indignum eius gratia, qui numquam Pompeio Cesarisque hostibus favisset, quam fautor hostium Deiotarus invenisset. Post hec illi coronam auream a suo rege transmissam obtulerunt. Erat Cesari natura tum rerum tum verborum comitas multa atque mansuetudo, et legatos ad se missos mitissime alloqui, et, si uspiam errassent, leniter admonere mos illi perpetuus. Itaque, legatis auditis: Ego, inquit, Pharnaci non infensus, sed propitius advenio, modo, quod verbis pollicetur, rebus impleat. Atque his dictis, leta fronte duo verba superaddidit, que michi ex ipso magnanimitatis gremio deprompta videantur. Videte autem, inquit, ne aut michi Deiotarum ut indignum venia, quod contra me steterit, aut regem vestrum adversus me non stetisse ceu magquantum vos putatis. Ille quidem prestitit, et offensas meas ut ignoscere possem supplicanti, quo michi nichil
Abbreviated transcription (Latin):
lum et marcellũ consulez hrẽt q̃d¬
ne intertã dissimilia interesset
inorare nõ potas Ego tamen
hanc culpã priorib bñficiis atq
obseq̃is tuis et hospicio quod tibi
est metũ et amicicie antique et
pus me Rogarũt De litigio aũt
retrarchie ĩ tprẽ qd iustũ uidebi¬
tur diffimã te int̾ea ꝯfident me¬
cũ agere et regio hĩtu uti uolo his
dcis legionẽ unã regis esubditis
suis romano more instructã et
quocũq hrẽt equites secũ ad bel¬
lum poticu micti imperat Cũs
deiotharus in om̃ib paruss̾ et
ud eius regiaz cesur p̾stim more
hospicn diũtisset cultusq sũma
diligencia fuis s Innẽtusq qui
deiotharũ corã cesare accusaret nni¬
sidias illũ sd̃i nocturnas tetendi¬
sse extat elegantissima ciceronis
regem de fendentis ¶ Cesiri põ¬
ticos fines ingresso legacio phar¬
natis rectis obuã ue̾nit orat ut
pactatus aduẽtus eius sit regẽ

Expanded text:
lum et Marcellum consules haberet? Quidlum et Marcellum consules haberet? Quidve inter tam dissimilia interesset, ignorare num poteras? Ego tamen hanc culpam prioribus beneficiis atque obsequiis tuis et hospitio, quod tibi est mecum, et amicitie antique et pius me rogarunt. De litigio autem tetrarchie in tempore, quod iustum videbitur, diffiniam: te interea confidenter mecum agere et regio habitu uti volo. His dictis, legionem unam regis ex subditis suis romano more instructam, et quotcunque haberet equites secum, ad bellum Ponticum mitti imperat. Quumque Deiotarus in omnibus paruisset, et ad eius regiam Cesar pristini more hospitii divertisset, cultusque summa diligentia fuisset, inventus est, qui Deiotarum coram Cesare accusaret, insidias illum sibi nocturnas tetendisse. Extat elegantissima Ciceronis regem defendentis oratio. Cesari Ponticos fines ingresso legatio Pharnacis regis obviam venit: orat, ut pacatus eius adventus sit; regem
Abbreviated transcription (Latin):
rus malacie retracta licet tũc de
illa litigans Rex aut̃ minoris
itrmaint a senatu ꝯstitutus depo¬
sito oni ornatu regio et non solũ
priuati s rei supplicisq hĩtu ob¬
uiã uenit et cũ audienciã meru¬
ss Ego inquit o cesar non nifi¬
tior me pompeio faiusse si erra¬
ui teq offendi ueniã peto Erã
cesar ut fui semper atqz ero fide¬
lis pplõ Romano Erã in his t̾rs
q̃ nullis tuis p̾sidns tenebant᷑
neqz De Romainis disseusiomib
coguost̾e meũ erat Quid iuerẽ
insi qd a inue̾tute didicerã obe¬
dire pñtib ad hec cesar multa
in te et magua beneficia mea
quibz olĩ consul toqz tuũqz re¬
guũ honestaui mĩme quidez
tibi excidisse debuerant excusa¬
cio aut̃ erroris penitus nulla
est tam prudenti tãq industrio
uiro noste eñ poteras et debebus
qui urbem Romam atq italiã
reueret ubi ille essz ibi senatum
ppłuỹ q Romanũ ibi demũ oẽm
rem puᶜᵃ Contra aũt quis lentu¬

Expanded text:
rus Galatie tetrarcha, licet tunc de rus Galatie tetrarcha, licet tunc de illa litigans, rex autem minoris Armenie a senatu constitutus, deposito omni ornatu regio, et non solum privati, sed rei supplicisque habitu obviam venit, et, quum audientiam meruisset: Ego, inquit, o Cesar, non inficior me Pompeio favisse. Si erravi teque offendi, veniam peto. Eram, Cesar, ut fui semper, atque ero, fidelis populo romano. Eram in his terris, que nullis tuis presidiis tenebantur, neque de romanis dissensionibus cognoscere meum erat. Quid agerem, nisi quod a iuventute didiceram, obedire presentibus? Ad hec Cesar: Multa in te et magna beneficia mea, quibus olim consul te tuumque regnum honestavi, minime quidem tibi excidisse debuerant; excusatio autem erroris penitus nulla est tam prudenti tamque industrio viro. Nosse enim poteras et debebas, qui urbem Romam atque Italiam teneret, ubi ille esset, ibi senatum populumque romanum, ibi demum rem esse publicam. Contra autem, quis Lentu
Abbreviated transcription (Latin):
u egixto cesar in siriam
uenit uir ad laborẽ natus
nec cesare sciens nec quiescere eũ¬
tez nũcii ex ytalia asseqũtur lic¬
tereqz Roma reddite oĩm sentẽcia
una erat Multa et in urbe et yta¬
lia ꝑperam agi ꝙ pene ncc̃e absen¬
q distipliuã milicie a maiorib
instituta ex quib unũ om̃s cõ¬
cludebant necessariũ redditũ ne¬
cessariãq pñtiã quib rebus et¬
si merito moueret᷑ Primũ tñ
arbitrabat᷑. eas t̾ras ubi tunc erat
ordinare ut tranquillas et ĩꝑio
obsequẽtes redeũdo dimicte̾t ne
diuersos actus ĩ culcando neutrũ
ꝯsumaret Id uero se infiua cicilia¬
q et asia niõr celerrime ꝑ acturũ
confidebat ꝙ nulla ibi belli mate¬
ria aꝑpebat in Sithina aut̃ ac spõ¬
to plustulũ negocii suꝑesst phar¬
nate rege ad huc regiones illas
obtinẽte Iussis y ͦ. urbans atq
italis reb usq ad ipis aduẽtũ
conquieste ipẽ cepto festinꝰ itin̾e
pharnatẽ petit aꝓpinqnͣti deiotha¬

Expanded text:
x Egypto Cesar in Syriam venit, vir ad laborem natus, nec cessare sciens, nec quiescere. Euntem nuntii ex Italia assequuntur littereque. Romam redire omnium sententia una erat, multa et in urbe et in Italia perperam agi, quod pene necesse, absenque disciplinam militie a maioribus institutam; ex quibus unum omnes concludebant, necessarium eius reditum, necessariam presentiam. Quibus rebus etsi merito moveretur, primum tamen arbitrabatur eas terras, ubi tunc erat, ordinare, ut tranquillas et imperio obsequentes redeundo dimitteret, ne diversos actus inculcando neutrum consummaret. Id vero se in Syria Ciliciaque et Asia minori celerrime peracturum confidebat, quod nulla ibi belli materia appareret; in Bithynia autem ac Ponto plusculum negotii superesse, Pharnace rege adhuc regiones illas obtinente. Iussis ergo urbanis atque Italis rebus usque ad ipsius adventum conquiescere, ipse cepto festinus itinere Pharnacem petit. Appropinquanti Deiota
Abbreviated transcription (Latin):
fieri eorũqz presiduis teneri si in fi¬
de mãsisset̃ Alioquĩ posst si rebet¬
lassent eisdem ipĩs que ad eorũ
custodiã data erãt auxiliis ꝯtine¬
u et gestorũ per cesarem in egiy¬
to hoc in fallor sũma est

Expanded text:
fieri eorumque presidiis teneri, si in fide mansissent; alioquin posse, si rebellassent, eisdem ipsis, que ad eorum custodiam data erant, auxiliis contineri. Hec gestorum per Cesarem in Egypto, ni fallor, summa est
Abbreviated transcription (Latin):
ihem ac mose delati cũ se metu
ĩ sequẽtiũ in opposuũ aminẽ ĩ¬
iecissent et lassieudine pauore
et iupetu aluei suꝑante de¬
mersi sũc Ita pene om̃s partĩ
pugna ꝑtim fuga ꝑlum aqͣ
quadringẽta ac trigõta sua ĩ¬
castra reusus cesar i columi excercitu
mirũ dictu tanto ex bello paucis
tantũ mõ uulueratis cũ legatos
reliquos ꝙz capi iusserat ĩueniss
absolui fecit et quo uellent ub¬
eundi tribuit licẽtiã Illi uero gal¬
lorũ ꝓpter accrictos fines iracũdiũ
metuentes apud cesarez residere
muneris instar. optarũt quos¬

Expanded text:
Rheni ac Mose delati, quum se metu Rheni ac Mose delati, quum se metu insequentium in oppositum amnem iniecissent, et lassitudine et pavore et impetu alvei superante demersi sunt. Ita pene omnes partim pugna, partim fuga, partim aqua quadringenta ac triginta. Sua icastra reversus Cesar incolumi exercitu mirum dictu tanto ex bello paucis tantummodo vulneratis, quum legatos reliquosque, quos capi iusserat, invenisset, absolvi fecit et, quo vellent, abeundi tribuit licentiam. Illi vero Gallorum propter attritos fines iracundiam metuentes apud Cesarem residere numinis instar optarunt, quo
Abbreviated transcription (Latin):
simul is instracto iter excitu festi¬
nꝰ arripint In quo ordimaendo
nuꝑ uictos eꝯnites in extremo
posint ne forte relique pridia¬
in metus aligne suessent q̃b
eciã intrepidi afflarant᷑. Sic ad
hostes generose plenns ne et de¬
generis menor ĩurie propera¬
bat et octo nlia passum̃ dicto
cicius emensus añ illis apparãt
ꝙͣ quid de legatis suis ess quid¬
ne de hostib scire aliquid potue¬
ssent subita re turbati neqz ar¬
ma neq cõsilia capiendi spacio
relicto an hoste occurierẽt an ca¬
stra de fenderẽt an salutez fuga
q̃rerẽt̃ iicerti stupidiq herebat̾
Cogiita trepidacõne hosti ex
Fluctuacõe hom ac signorũ ro¬
mam mlites et illorũ ꝑfidia
et horatu sui ducis ĩpulsi ca¬
stra peruadũt panci armati pa¬
ratiq restitere Aliy autẽ et in
Fines oiũs arripue̾ Inmisso post
eos equitatu magna horũ in
itm̾e strages fuit de huic ag¬
mine ꝑpetuo ad conflue̾tem

Expanded text:
simulque instructo iter exercitu festisimulque instructo iter exercitu festinus arripuit, in quo ordinando nuper victos equites in extremo posuit, ne forte reliquie pridiani metus alique superessent, quibus etiam intrepidi afflarentur. Sic ad hostes generose plenus ire et degeneris memor iniurie properabat, et octo millia passuum dicto citius emensus ante illis apparuit, quam quid de legatis suis esset, quidve de hostibus, scire aliquid potuissent: subita re turbati neque arma neque consilia capiendi spatio relicto, an hosti occurrerent, an castra defenderent, an salutem fuga quererent, incerti stupidique herebant. Cognita trepidatione hostium ex fluctuatione hominum ac signorum, romani milites et illorum perfidia et hortatu sui ducis impulsi castra pervadunt. Pauci armati paratique restitere, alli autem et in finem omnes fugam arripuere. Immisso post eos equitatu, magna eorum in itinere strages fuit. Dehinc agmine perpetuo, ad confluentem
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hũt modũ duo sinul fres
egregn ĩ tuna pietate ꝑiere
Cesar tircũuentũ dolis
se se dolens nullos iã legatos
hostiũ audiendos nullã condicõ¬
ne pacis adimctendã neq uł
modicum differendũ ratus dũ
copie hostiũ iñgerẽ tur siuł illud
irelligens apud leues gallorũ
fragiles q aiõs hostiĩ frandez
urtutis opinonẽ et iurtutis
nomẽ facile reꝑturã statiut
omne hostib consultandi simuł¬
q et gallis flamẽ opinonẽ cõ¬
fouendi spaciũ celeritate preriꝑe
Consilio igitur aduocato dum
ꝓposuu suũ illis a ꝑit ecce de
trãsuerso legati hostiũ quib
prospere frans p̾ma successat
n ͨ priores illi tmñ s principes genꝰ
et semores oue̾sq̃z in quib sũma
erat aꝑ̃d illos auctoritas ad ce¬
sarez in castra ꝑueniũt bel ex¬
cusaturi preteritas frandes uel
nonas si liceat ĩuexire Quos
ubi cesuer aspexit nlla penitꝰ
De ie auditos illico capi iussu

Expanded text:
Ad hunc modum duo simul fratres Ad hunc modum duo simul fratres egregii mutua pietate periere. Cesar circumventum sese dolis dolens, nullos iam legatos hostium audiendos, nullam conditionem pacis admittendam neque vel modicum differendum ratus dum copie hostium iungerentur; simul illud intelligens, apud leves Gallorum fragilesque animos hostilem fraudem virtutis opinionem et virtutis nomen facile reperturam, statuit omne hostibus consultandi simulque et Gallis falsam opinionem confovendi spatium celeritate preripere. Consilio igitur advocato, dum propositum suum illis aperit, ecce de transverso legati hostium, quibus prospere fraus prima successerat nec priores illi tantum, sed principes gentis et seniores omnesque, in quibus summa erat apud illos auctoritas, ad Cesarem in castra perveniunt, vel excusaturi preteritas fraudes, vel novas, si liceat, innexuri. Quos ubi Cesar aspexit, nulla penitus de re auditos illico capi iussit,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuaderent᷑. usq ad ipsius aduẽ¬
tum iopetũ sustinerẽt Equites
inssu ducis accepto et quid apũd
euo legatos hostrã uidissent
tamos in pace seciri ibant et
in cauti fidei signũ nõ prudencie
Id cũ hostes aĩadũtissent nũo¬
longe ĩpares repẽtins ĩpetu
ĩuecto quadũtentos septuagi¬
ta ex eis occiderũt Reliquos in
fugã uersos in seqmi nõ prius
desierũt ꝙͣ ad conspectũ cesa¬
ris est ꝑuentũ Ibi demiũ perse¬
cucõms fugeq fiis fuit Myemo¬
rabilis int̾ cesos casus extitit pro¬
isoms qui uir fortis ac nobilis
ex acquitama amator pplĩ roma¬
n et amicus dictus a senatu
cepto opem ferens illum quide
peuculo liberass̾ uice enis detentus
inter turbaz atq eqm uuluere
ad terrã datus Aliꝙͣdue pedes aĩo¬
sissime se defendens uictus tan¬
de ꝯcidit Id cũ fiat̃ iã p̾lio di¬
gressus aguosteret equo stimulis
adacto medios in hostes rediĩt
ibiq forniter dimitans occubuit

Expanded text:
invaderentur, usque ad ipsius adveninvaderentur, usque ad ipsius adventum impetum sustinerent. Equites, iussu Cesaris accepto, et qui apud eum legatos hostium vidissent, tamquam in pace securi ibant et incauti: fidei signum, non prudentie. Id quum hostes animadvertissent, qulonge impares, repentino impetu invecti quadringentos septuaginta ex eis occiderunt, reliquos in fugam versos insequi non prius desierunt, quam ad conspectum Cesaris est perventum: ibi demum persecutionis fugeque finis fuit. Memorabilis inter cesos casus extitit Pisonis, qui vir fortis ac nobilis ex Aquitania, amator populi romani et amicus dictus a senatu, cepto opem ferens illum quidem periculo liberasset, vice eius detentus inter turbam atque equi vulnere ad terram datus aliquandiu pedes animosissime se defendens, victus tandem concidit. Id quum frater, iam prelio digressus, agnosceret, equo stimulis adacto, medios in hostes rediit, ibique fortiter dimicans occubuit.
Abbreviated transcription (Latin):
magña tũs mosũ amnẽ frumẽ¬
tatũ ab his missũ sersrat ꝙͣ hoc
sꝑ acio temporis expectabant Itaq
ꝙ peterẽt se facturũ negauit pro¬
cessit q et cum iã nõ insi Duodetã
nulia passuũ distaret a barbaris
legati ad ipm postentes ĩItanciꝰ
ꝯcicurrerũt idq cum iterũ negass
pecierũt ut ad suos equites qui
preibant mãdaret prelio abstinẽ
donec ip̃i legatos ad eos qquos in
radem ꝯdicione cũ suenis esse dice¬
ret destinarẽt ut federe cũ eishẽ
icto sumł cesaris consilio uterẽtur
Ad lec exploranda ac firmãda
tũ ibus triduo eciã opus esse
intellexit cesar hac̃ quoq peti¬
cionẽ eode spectare quo p̾mã
rescondit tamẽ se de illo non
amplius ꝙͣ quatuor nilia pasfu¬
um progressurũ Illic de proxiõ
ad essent cũ quib de illorũ peti¬
cione dissereret Equitib nichilo¬
naĩꝰ iã progressis mandamt ne
hostes ĩ uederent Q si ab illis

Expanded text:
magnam trans Mosam amnem frumenmagnam trans Mosam amnem frumentatum ab iis missam senserat, quam hoc spatio temporis expectabant. Itaque, quod peterent, se facturum negavit processitque; et quum iam nonnisi duodecim millia passuum distaret a barbaris, legati id ipsum poscentes instantius occurrerunt, idque quum iterum negasset, petierunt, ut ad suos equites, qui preibant, mandaret prelio abstinere, donec ipsi legatos ad eos, quos in eadem conditione cum Suevis esse diceret, destinarent, ut, federe cum eisdem icto, simul Cesaris consilio uterentur. Ad hec exploranda ac firmanda cum Ubiis triduo etiam opus esse. Intellexit Cesar hanc quoque petitionem eodem spectare, quo primam, respondit tamen se de die illo non amplius, quam quatuor millia passuum, progressurum; illic die proximo adessent, cum quibus de illorum petitione dissereret. Equitibus nichilominus iam pregressis mandavit, ne hostes invaderent; quod si ab illis
Abbreviated transcription (Latin):
quesieruit paciant᷑. ¶ Ad hec
cesit inter multa respondens
nullai illis posse secũ annaciã
enngrarent Nleq satis se nurari
posseqz nam esset ista Racio ut
qui sua de fendere non ualerent
in uaderẽt aliena quasi ad i̾iuriã
inferenda ꝙͣ ad defendendã iusti¬
ciam forciores cũ fortib uiris uires
addere soleat aõsq de fensio sus¬
cepta iusticie Neqz uero esse agros
ullos in gallia qui tãte hoĩm mul¬
titudim assignari possunt sine ĩ¬
iuua possessorũ Esse autẽ apud
se aliarũ genciũ legatos in p̾mis
ubiorũ aimeorũ ppłi romam de
sueciorũ uolencia conquerentes
opemqz postentes posse ees cum
illis habitare donee utrisqz ꝯsul¬
tum sit se suets iuꝑaturũ ut
aleorũ offensionib abstineant
legati se post tridiũ rediturums
Responsũqꝙ sue gẽtis relaturos
cum dixissent poposterũt ne castra
interẽ promoueret uensit frau¬
De cesar Equitatus eñ partem

Expanded text:
quesierint, patiantur. Ad hec quesierint, patiantur. Ad hec Cesar inter multa respondens nullam eis posse secum amicitiam emigrarent, neque satis se mirari posse, quenam esset ista ratio, ut, qui sua defendere non valerent, invaderent aliena, quasi ad iniuriam inferendam, quam ad defendendam iustitiam, fortiores, quum fortioribus viris vires addere soleat animosque defensio suscepta iustitie. Neque vero esse agros ullos in Gallia, qui tante hominum multitudini assignari possint sine iniuria possessorum. Esse autem apud se aliarum gentium legatos, inprimis Ubiorum, amicorum populi romani, de Suevorum violentia conquerentes opemque poscentes: posse eos cum illis habitare, donec utrisque consultum sit. Se Suevis imperaturum, ut ab eorum offensionibus abstineant. Legati se post triduum redituros responsumque sue gentis relaturos quum dixissent, poposcerunt, ne castra interim promoveret. Sensit fraudem Cesar; equitatus enim partem
Abbreviated transcription (Latin):
dienter modo sz libenier Ea est
facilitus ammorũ ¶ Dum ĩsbctꝭ
ergo paratisq om̃ib iter arripuiss¬
et iã ad castra hostiũ paucorum
dierũ itme̾ ꝓpĩquarz legatos bar¬
barorũ obinã huit quorũ primꝰ
in hanc sinãm uerba fecit Ileq
germam inq̃t o cesar bellũ infe¬
runt romanis neqz eis si romain
bellũ inferant recusant mos ẽ
nr̃ a maiorib permanus nobis
traditus bella mouẽtib obstare
nullũ hanc ob cam̃ p̾tari Suctus
selis nos ĩpares confitent᷑ quib
ne ip̃i quidem celises pares sui
de reliquo mortales om̃s uint̾e
posse confidimꝰ unu ut nõ hũ¬
lior s ut iusticior causa nrã sit
dicimꝰ uenisse nos in gallias nõ
sponte sz couctos profugos domos
pulsos aliquo ꝑgere necessurũt
fuisse Si romain ueluit posse eis
amicos esse non nuitiles ad id
sane duorũ altero opus esse ut
aut tras eis quos in hĩtent lar¬
giant᷑. aut possidere quas armis

Expanded text:
dienter modo, sed libenter: ea est dienter modo, sed libenter: ea est facilitas animorum. Dum instructis ergo paratisque omnibus iter arripuisset, iamque ad castra hostium paucorum dierum itinere propinquaret, legatos barbarorum obvios habuit, quorum primus in hanc sententiam verba fecit: Neque Germani, inquit, o Cesar, bellum inferunt Romanis neque, eis si Romani bellum inferant, recusant. Mos est noster a maioribus per manus nobis traditus bella moventibus obstare, nullum ob hanc causam precari. Suevis solis nos impares confitemur, quibus ne ipsi quidem celites pares sint. De reliquo mortales omnes vincere posse confidimus. Unum non humile, sed ut iustior causa nostra sit, dicimus, venisse nos in Gallias non sponte, sed coactos; profugos, domo pulsos, aliquo pergere recesse fuisse. Si Romani velint, posse eis amicos esse non inutiles. Ad id sane duorum altero opus esse; ut aut terras eis, quas inhabitant, largiantur, aut possidere, quas armis
Abbreviated transcription (Latin):
norũ pplõs a suenis pulsos
cum in gallus cousedisse ce¬
sur audiss galloruẽ neritus
lenitatez qui more frondrum
uento quolibet agitant᷑. et
mercatores et cur sores more
patrio manu p̾hendũt detinẽt¬
qz et unde beniat̾ et qͦ ꝑgãt
et quid nom afferãt ꝑcuctã¬
tur regũt᷑.qz rumorib sepe etiã
falsis hec inꝙͣ ueritus cesar
ne fame cuiꝰ piã flatib mo¬
uerent᷑ et a romana fide desti¬
terent estate non expectata
ad ex̾citum uenit et ĩuenit
bera se tuuuisse missos lega¬
tos ad gallis ad germanos
ĩuitantes hortãtesqz ut ale¬
na ihem ubi substiterãt abste¬
derẽt seq inferrẽt in itima
galliaꝵ nichil eis de futur
oñn que petussent Motus
hic cesar sz dissimulans gal¬
lorum principib ad colloquiũ
cõuocatis beiignis or̃õmb leniit
firmanit qz aiõs atqz edixit equita¬
tũ quẽ ex debito tenerent᷑ ut
cursu germanico ꝑficisci Qequid
ille p̾ceꝑat adĩpletũ est non ꝯbe¬

Expanded text:
norum populos a Suevis pulsos norum populos a Suevis pulsos quum in Galliis consedisse Cesar audiret, Gallorum veritus levitatem, qui more frondium vento quolibet agitantur, et mercatores et cursores more patrio manu prehendunt detinentque, et, unde veniant et quo pergant et quid novi afferant, percunctantur, regunturque rumoreat: hec, inquam, veritus Cesar, ne fame cuiuspiam flatibus moverentur et a romana fide desisterent, estate non expectata, ad exercitum venit et invenit vera se timuisse: missos legatos a Gallis ad Germanos, invitantes hortantesque, ut a leva Rheni, ubi substiterant, abscederent seque inferrent in intima Galliarum; nichil eis defuturum omnium, que petissent. Motus his Cesar, sed dissimulans, Gallorum principibus ad colloquium evocatis, benignis orationibus leniit firmavitque animos, atque edixit equitatum ad quem ex debito tenerentur, ucursu germanico proficisci. Quicquid ille preceperat, adimpletum est non obe
Abbreviated transcription (Latin):
Is temꝑibz germanorum
turbe in gentes ⁊henũ
metre pellete traiecerant
fesse bellis assiduis atqz in por¬
tunitatib et in iuriis suenorũ
que gens maxnna belloqz pote̾¬
tissima oũn gez manorũ et olim
fuisse legitur et nũc esse dicit᷑.
Quorũ de morib multa quidez
a striptoribz reruz memorata
Preter ee qũ apud eos et apud
om̃s fere hoiẽs mutati sunt mo¬
res queqz iacturarũ pessima est
Prope semꝑ indeteriꝰ horũ ut
sileam reliquos illuz saltẽ mo¬
rem uideo nuutatũ Nempe
uniũ etate iulii cesaris abhorre¬
bant quod infallor hodie non
abhorrent hi uicinitatis atq
ad eo huãnitatis impaciẽtes
om̃s funtiuos pplos aut tributa¬
rios sibi effecerãt aut prorsus
expulerant Itaqz ad unã par¬
tem finũ suenorũ fuisse tra¬
ditur ingens at intredibilis
sollicitudo Idq sibi tũc magi ͤ
glorie astribebant Nlunt eciã
per corũ fines et suspecte
multis in locis sollitudines
expertus loquor et ambigu¬
uin iter e hos igitur germa¬

Expanded text:
is temporibus Germanorum turbe ingentes Rhenum, metu pellente, traiecerant, fesse bellis assiduis atque importunitatibus et iniuriis Suevorum, que gens maxima belloque potentissima omnium Germanorum et olim fuisse legitur et nunc esse dicitur. Quorum de moribus multa quidem a scriptoribus rerum memorata pretereo, quoniam apud eos et apud omnes fere homines mutati sunt mores, queque iacturarum pessima est, prope semper in deterius. Horum, ut sileam reliquos, illum saltem morem video mutatum: nempe vinum etate Iulii Cesaris abhorrebant, quod, ni fallor, hodie non abhorrent. Hi vicinitatis atque adeo humanitatis impatientes omnes finitimos populos aut tributarios sibi effecerant aut prorsus expulerant. Itaque ad unam partem finium Suevorum fuisse traditur ingens atque incredibilis solitudo, idque sibi tunc magne glorie ascribebant. Nunc etiam per eorum, fines et suspecte multis in locis solitudines expertus loquor et ambiguum iter est. Hos igitur Germa
Abbreviated transcription (Latin):
ritis et absqr noticia id qr sibi
cũ senatus exuma liberalitate
tũ ipius cesaris efficati opera
cõtigisse Scdã pars de eduorũ
cũ Romanis antiqua necessitudi¬
ne ꝓpt̾ ꝙͣͣ nullo modo possem
salua honestate destitui presertĩ
cũ aute Romanã quoq amicitiã
tocius gallie p̾ncipatũ sine lite
possiderit Solore aũt Romanos
amicorũ fortunas nõ tñ deffen-¬
dere si augere Eduos gͦ flore¬
tissimo in statu suo Romanã ame¬
ciciã consecutos sub eadem postra
p̾ncipatũ smcio prosperitatem
.calamitatib ꝑmutasse qua
fronte quo ue aiõ tollerari posse
Eiuis fuit ut pete̾t eadt̃ ip̃a q̃
legatorũ ore pecierat bello meduss
atq iiurus absturet obsides
redderet ger manos si emue tẽ for¬
sitam nõ posset ac saltem ne a lios
in gallias trãsportaret ¶ Sat¬
barus ad ĩgenius reu̾sus plenuĩ
suꝑbie iactãcieqz responsũ reddidit
Et p̾mo quidez uirtutes ip̃e et

Expanded text:
ritis et absque notitia; idque sibi ritis et absque notitia; idque sibi cum senatus eximia liberalitate, tum ipsius Cesaris efficaci opera contigisse; secunda pars de Eduorum cum Romanis antiqua necessitudine, propter quam nullo modo possent salva honestate destitui, presertim quum et ante romanam quoque amicitiam totius Gallie principatum sine lite possederint; solere autem Romanos amicorum fortunas non tantum defendere, sed augere; Eduos ergo, florentissimo in statu suo romanam amicitiam consecutos, sub eadem postea principatum servitio, prosperitatem calamitatibus permutasse, qua fronte quove animo tolerari posse? Finis fuit, ut peteret eadem ipsa, que legatorum ore petierat: bello in Eduos atque iniuriis abstineret, obsides redderet; Germanos, si emittere forsitan non posset, at saltem ne alios in Gallias transportaret. Barbarus ad ingenium reversus plenum superbie iactantieque responsum reddidit, et
Abbreviated transcription (Latin):
illis insidias Noluit cesar hac
de cã rem quẽ putabant ulilẽ
impediri sod decinã legionẽ dũ
ad colloquiũ iret gallorũ qui in
castris exãt equis posuit ut
equitũ spẽ falleret pedites me¬
tuentẽ et ip̃e si res posceret fidis¬
simo dĩm presidio uti posset Qua
in re iocatũ bnũ ex peditib nõ
in elegant̃ accepimꝰ Plus inq̃t
cesar p̾stat ꝙͣ promisit dixit em̃
se decimã legionez loco cohortis
pretorie h̃turũ Ecce cquites¬
nos facit Erat euignus tumulur
planicei in gẽtis in medio locus
apertus ab utrisq castris equo
syacio semotus legio cesaris muis
ĩposita ducẽtis passib parutidẽ
interualio ariomisti equitatus
abstiterat ¶ Orõns cesaree p¬
ma pars fuit ꝯme moracõ bnfi¬
ciorũ senatus erga illũ ꝙ regẽ
eũ ꝙ amicũ dixiss ꝙ ampli¬
ssums munerib honorass que
graciora es esse debuerit quo
et in alios rariora et in ipm gra¬
tis absqz ipũs collata essent me¬

Expanded text:
illis insidias. Noluit Cesar hac illis insidias. Noluit Cesar hac de causa rem, quam putabat utilem, impediri, sed decimam legionem, dum ad colloquium iret, Gallorum, qui in castris erant, equis imposuit, ut equitum specie falleret pedites metuentem, et ipse, si res posceret, fidissimo omnium presidio uti posset. Qua in re iocatum unum ex peditibus non ineleganter accepimus: Plus, inquit, Cesar prestat, quam promisit. Dixit enim se decimam legionem loco cohortis pretorie habiturum: ecce equitesnos facit. Erat exiguus tumulus planitiei ingentis in medio, locus apertus, ab utrisque castris equo spatio semotus. Legio Cesaris equis imposita ducentis passibus, pari itidem intervallo Ariovisti equitatus abstiterat. Orationis cesaree prima pars fuit commemoratio beneficiorum senatus erga illum, quod regem eum, quod amicum dixisset, quod amplissimis muneribus honorasset, que eo gratiora esse debuerint, quo et in alios rariora, et in ipsum gratis absque ipsius collata essent me
Abbreviated transcription (Latin):
bitis quĩ quagĩta passuũ nuli¬
bi qua planius pergeret᷑. ꝯtumo
itine̾ dierũ septe̾ hosti tã pro¬
ximꝰ factus ut int̾ amborũ ca¬
stra non insi quatuor et bigã
nilia passuũ int̾ essent consti¬
tit Quod ubi auomistus agno¬
uit seu aĩ mutacõne aliqua seu
metu forsitã Accdit enĩ nõ mĩꝙͣ
in bello ut pars una uehe mẽter
alterã tuẽs nõ nĩꝰ ab altera
tunentur ceterũ quatũi motus
ex cã legatos misit ad cesarem
colloqno se paratũ offerens iy
uiciin tas sibi faciluis feciss ac
tucus nõ recusanit cesar nec des¬
optimã partẽ mi̾pretatus est
ad mẽtem scilz samorez redusse
suiqz et rei pullice beneficus ob¬
strictũ conctũq peticõnis equita¬
te cũcta delibantem cepta durricie
desiturũ Colloquio dies qntus
constituit᷑. Orauit tñ arionis tus
ne quos secũ pedites cesur addu¬
ceret Alioquĩ nõ se ad diem collo¬
quii uenturũ tunere enĩ se ab

Expanded text:
bitis quinquaginta passuum millibitis quinquaginta passuum millibus, qua planius pergeretur, continuo itinere dierum septem hosti tam proximus factus, ut inter amborum castra nonnisi quatuor et viginti millia passuum interessent, constitit. Quod ubi Ariovistus agnovit, seu animi mutatione aliqua, seu metu forsitan accidit enim nonnumquam in bello, ut pars una vehementer alteram timens non minus ab altera timeatur, ceterum quacumque motus ex causa, legatos misit ad Cesarem, colloquio se paratum offerens, quod vicinitas sibi facilius fecisset ac tutius. Non recusavit Cesar neque desoptimam partem, interpretatus est, ad mentem scilicet saniorem rediisse, suisque et rei publice beneficiis obstrictum coactumque petitionis equitate cuncta deliberantem cepta duritie destiturum. Colloquio dies quintus constituitur. Oravit tamen Ariovistus, ne quos secum pedites Cesar adduceret, alioquin non se ad diem colloquii venturum; timere se enim ab
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus solita pudor qz plus possit̾
Edicere igitur iã huic se ut noc¬
te proxiã uasa colligãt castra¬
qz moueãt. iqz illos se sperare
facturos a lacat̾ atqz emxe Si
spes eũ falleret nec eũtẽ in bellũ
quisqm alius sequeret᷑. iterũ se
causam sola cum deciã legione
de cuiꝰ fide nulla ess sibi hesi¬
tacio et hac̃ sibi p̾toriã cohortez
fore anrũ uniꝰ uiri untus ac fa¬
cũdia qnͣtũ sepe possit in pluri¬
mes qñta hisz horũ q similib
et iyͣ repẽtina mutacio aĩorum
quͣtus exalgetur metu feruor
audacie qnͣta totis castris ala¬
cactas noĩatim decima legio ꝑ
tribimos sibi grãs egit tali sui
ducis honestata indicio Re lique
om̃s imꝑatori offenso u̾bis ac
rebus satiffacẽ studuerut ad bel¬
lum et nperia cũcta promptissiẽ
Cesar per diuiciatũ cui pluri¬
mũ fidebat itme̾ p̾xarato nocte
castra mouit ut quod iratus edi¬
xerat placatus impleret et ã¬

Expanded text:
virtus solita pudorque plus possint. virtus solita pudorque plus possint. Edicere igitur iam nunc se nocte proxima vasa colligant, castraque moveant, idque illos se sperare facturos alacriter atque enixe. Si spes eum falleret nec euntem in bellum quisquam alius sequeretur, iturum se tamen sola cum decima legione, de cuius fide nulla sibi esset hesitatio, et hanc sibi pretoriam cohortem fore. Mirum unius viri virtus ac facundia quantum sepe possit in plurimos, quanta his horumque similibus et quam repentina mutatio animorum, quantus ex algenti metu fervor audacie, quanta totis castris alacritas. Nominatim decima legio per tribunos sibi gratias egit, tali sui ducis honestata iudicio. Relique omnes imperatori offenso verbis ac rebus satisfacere studuerunt, ad bellum et imperia cuncta promptissime. Cesar per Divitiacum, cui plurimum fidebat, itinere preparato nocte castra movit, ut, quod iratus edixerat, placatus impleret; et am
Abbreviated transcription (Latin):
esse quicũ se suũq ex̾citu mul¬
tos menses locis pa lustrib le¬
miss Iam de p̾lio desꝑantes ac
disꝑses aggressus ĩ opinio fudissi
incursu proinde nul sibi ac suis
ad uictoriã de esse romana mõ
constãtia nõ desit Nam quide¬
generis cãs metus ĩfrumẽti pe¬
miriã uertat Rursus arrogãter
face̾ qui se curis sui ducis ĩ mus¬
crãt Sibi utiq iã prouisum
quib apłĩs habunde frumẽta
maturestẽ Demqz nec famen
nec errorẽ uie quẽ pretendar̃
quidã nec oĩno aliquid obstare
tũi non obstet ignauia nimine
romanũ malum Que uero
signa illos nõ secutures audie¬
rit non credere non id euĩ insi
uel aduersa fortuna que loge
ad eum die abeẽt ab eorum
signis uel auaricia seu stelere
aliquo solere conting̾e que de
illis suspicari nullo modo possit
Exꝑturũ tñ se ꝙͣ primũ quod
alioquĩ dilaturus fuit̾ an Romanis
metus in mẽtib noua pestis an

Expanded text:
esse, qui quum se suumque exercitum mulesse, qui quum se suumque exercitum multos menses locis palustribus tenuisset, iam de prelio desperantes ac dispersos aggressus inopino fudisset incursu. Proinde nil sibi ac suis ad victoriam deesse, romana modo constantia non desit. Nam qui degeneris causas metus in frumenti penuriam vertant, rursus arroganter facere, qui se curis sui ducis immisceant. Sibi utique iam provisum, quibus a populis abunde frumentamaturescere. Denique nec famem nec errorem vie, quam pretendant quidam, nec omnino aliquid obstare, tantum non obstet ignavia, minime romanum malum. Quod vero signa illos non secuturos audierit, non credere; non id enim, nisi vel adversa fortuna, que longe ad eum diem abesset ab eorum signis, vel avaritia seu scelere aliquo solere contingere, que de illis suspicari nullo modo possit. Experturum tamen se quamprimum, quod alioquin dilaturus fuerit, an romanis metus in mentibus, nova pestis, an
Abbreviated transcription (Latin):
meditari et prouidere quibz uiis
ex̾citu Ducat quib arub regat
que qm̃ sibi prouisa suit omnã
frustra eos nanis ac ridiculis
t̾iorib quati Non milites ducẽ
duce sed sequi oporte̾ qua uissi
suit ffidere quidez se nõ cõmissu¬
rũ auonistũ ut ex amico hostis
fiat ppli romami Esto autẽ ma¬
le sana mẽs p̾cipitez oblitũqz
sui ageret nõ se tamẽ intellegẽ
cur hos tantos sibi fingerẽt pa¬
nores aut de sun ducis promr¬
Dencia aut de propria uirtute
diffideret aut mũꝰ de se speraret̾
tali uiro et certe nobili saltem
ac Romano ꝙͣ de Gaio mario rustico
arpinate suꝑassent prẽs eorũ qui
theutonicos ac timbros duob cuue¬
tissimis et post hoim memoriã
marimis p̾lus de lesset neq uero
Desperandũ uinci posse germa¬
nes quid ut Romane de eis uic¬
torie tace̾nt᷑. sepe ab ipis hel¬
necus nũt romano subditis
nperio uicti essent et si quãdo
tute sed arionisti consilio gestũ

Expanded text:
meditari et providere, quibus viis meditari et providere, quibus viis exercitum ducat, quibus artibus regat; que quoniam sibi provisa sint omnia, frustra eos vanis ac ridiculis terroribus quati. Non milites ducem ducere, sed sequi oportere, qua iussi sint. Fidere quidem se non commissurum Ariovistum, ut ex amico hostis fiat populi romani: esto autem, male sana mens precipitem oblitumque sui ageret, non se tamen intelligere, cur hos tantos sibi fingerent pavores aut de sui ducis providentia aut de propria virtute diffiderent aut minus de se sperarent tali viro, et certe nobili saltem ac romano, quam de Gaio Mario rustico Arpinate sperassent patres eorum, qui Teutonicos ac Cimbros duobus cruentissimis et post hominum memoriam maximis preliis delesset. Neque vero desperandum vinci posse Germanos, qui, ut romane de eis victorie tacerentur, sepe ab ipsis Helvetiis, nunc romano subditis imperio, victi essent; et, si quando tute, sed Ariovisti consilio gestum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ secordiã ꝙ testãtib et iam
uulgi trepidacio ab inhertib
ad egregios uiros spens cẽturio¬
nũ quoq et militũ fortissiõs
aiõs actigerat Et quos fateri
metũ uerecũdia nõ sinebat¬
non se hostez formdare sed angu¬
stias siluestriu locoiũ ꝑꝑlexũq
dunus iter et difficultatẽ cõmea¬
tuũ dicebant Hec ad cesarẽ cum
relata essent nõ ignarꝰ ꝙͣtũ in
aĩs hoĩm falsa etiaz posfit opi¬
mo ꝙͣ primũ hos t̾rores excutẽ
instituit priusꝙͣ in consternatio¬
nẽ pestiferã coalestant pcipue
quia illud mĩ ceta ferebat᷑. obtor¬
puisse a deo om̃s metu ut si for¬
te in aciẽ uelit educe̾ neq siqmi¬
fer neqz nuiles ĩperia excexturus
sit Connocatis igitur ad cõcio¬
nẽ castris orõnẽ hũit plenã aĩõ¬
sis exhortacõnib accerrumsq̃z re¬
prehencõnib Qui temerarie ac
suꝑbe consiluis se suis ingererẽt
Non enĩ militu esse sed ducis

Expanded text:
tum socordiamque testantibus. Et iam tum socordiamque testantibus. Et iam vulgi trepidatio ab inertibus ad egregios viros serpens centurionum quoque et militum fortissimos animos attigerat, et quos fateri metum verecundia non sinebatnon se hostem formidare, sed angustias silvestrium locorum perplexumque dumis iter et difficultates commeatuum dicebant. Hec quum ad Cesarem relata essent, non ignarus quantum in animis hominum falsa etiam possit opinio, quamprimum hos terrores excutere instituit priusquam in consternationem pestiferam coalescant; precipue quia illud inter cetera ferebatur, obtorpuisse adeo omnes metu, ut, si forte in aciem vellet educere, neque signifer neque miles imperia excepturus sit. Convocatis ergo ad concionem castris, orationem habuit plenam animosis exhortationibus acerrimisque reprehensionibus, quod temerarie ac superbe consiliis se suis ingererent. Non enim militum esse, sed ducis,
Abbreviated transcription (Latin):
montana arce uãlidissimꝰ in suꝑ
et rerũ copia bellis aptissimꝰ flec¬
tit iter et noctes diebz nui̾serẽs
maxĩs itiuerib uesmicionẽ
aute Regis aduentũ peruemt
opidũqz introgressus presiduis
oportumis firmat ¶ Hic uero
ex̾citũ rõñ ineredibilis rumor
tiemorqz ꝑuassat miciũ trahes
a quibusdã qui ut sit cesurem
nõ nisi amcicie nire prosecuti
bellorũq ĩ experti atq ideo ad
omũ trepidantes gallos p̾apue
mercatores de statu hostiũ assi¬
due inquirebat audita mole
corporũ ac uirtute et ex periẽ¬
tia germanorũ quociens cũq
cũ his gallorũ ex̾atus ꝯcurrissẽ
conspectuz eorũ tollerare neq̃¬
uisse in gẽtez formidiẽ mẽte
conceperãt t̾ritiq alios t̾rebãt
Iainqz uelut contagione qua¬
dã totis astris effuso metu
alus simulatis causis nec ces¬
sarie profeccõins missionem
flagitabant Alios pudor so¬
lus continebat Sed̾ tristicia
oris et mterduz la criims me¬

Expanded text:
montana arce validissimus, insuper montana arce validissimus, insuper et rerum copia bellis aptissimus flectit iter, et noctes diebus interserens maximis itineribus Vesuncionem ante regis adventum pervenit, oppidumque introgressus presidiis opportunis firmat. Hic vero exercitum romanum incredibilis rumor tremorque pervaserat, initium trahens a quibusdam, qui, ut fit, Cesarem nonnisi amicitie iure prosecuti bellorumque inexperti; atque ideo ad omnia trepidantes Gallos precipue mercatores de statu hostium assidue inquirebant; auditaque mole corporum ac virtute et experientia Germanorum, quotiescumque cum his Gallorum exercitus concurrissent, conspectum eorum tolerare nequivisse, ingentem formidinem mente conceperant, territique alios terrebant. Iamque velut contagione quadam totis castris effuso metu, alii simulatis causis necessarie profectionis missionem flagitabant, alios pudor solus continebat, sed tristitia oris et interdum lacrimis me
Abbreviated transcription (Latin):
surũ qr quid ĩ domiti germaĩ nuĩ
arma gemiti et nutriti humi
ad nubrem et ad solẽ iacere so¬
liti qui iã multis ãnis sub tecto
nõ fuerĩt contͣ omnẽ gẽtez bello
ualeant ¶ His mictũ resarez
eduorũ ac treuerorũ uno tempo¬
ie legaciones excinerũt edu fi¬
nes suos uastari nous populis
e germama nuꝑ in gallias
tiãsuectis que̾bant᷑. Treueri ĩ¬
funitam mulcitudinẽ suenorũ
ud ihem ripas duorũ fratrũ
imꝑio ꝑuenisse nĩciabãt trã¬
sitũq molur ¶ His rumorib
cesar expectus ne quĩgendi co¬
pias Daret hostib spaciũ ex¬
reditissime dispoĩtis que in rem
erãt festiuãti agnuine ĩ arionistũ
proficiscit᷑. Iam tũdui iter exe¬
gerat dũ egressũ illum finib
ad nobile sequanorũ opidũ ues¬
mitionẽ occupandũ ingẽti cu
ex̾citu ꝓperare comꝑit Quod
sũmo sibi studio prohibendũ
iatus erat eĩ locus et flumiõ
ambitu, et ubi flumẽ eñ Desent

Expanded text:
surumque, quid indomiti Germani, inter surumque, quid indomiti Germani, inter arma geniti et nutriti, humi ad imbrem et ad solem iacere soliti, qui iam multis annis sub tecto non fuerint, contra omnem gentem bello valeant. His intentum Cesarem Eduorum ac Treverorum uno tempore legationes excitaverunt. Edui fines suos vastari novis populis e Germania nuper in Gallias transvectis querebantur. Treveri infinitam multitudinem Suevorum ad Rheni ripas duorum fratrum imperio pervenisse nuntiabant, transitumque moliri. His rumoribus Cesar experrectus, ne coniungendi copias daret hostibus spatium, expeditissime dispositis, que in rem erant, festinanti agmine in Ariovistum proficiscitur. Iam tridui iter exegerat, dum egressum illum finibus ad nobile Sequanorum oppidum Vesuncionem occupandum ingenti cum exercitu properare comperit. Quod summo sibi studio prohibendum ratus erat enim locus et fluminis ambitu, et, ubi flumen eum deserit,
Abbreviated transcription (Latin):
des restitueret bello ĩposterũ
atiiz ĩuriis tẽperaret Si hec
face̾t posse amiciciã inter eos
ita senatus consulto cantũ
ess non se posse sociorũ ĩ uirias
neglige̾ huic legacioni nul pla¬
cacuis respondens arionistus
nũꝙͣ se Romanis ĩpetrãdi lege
ꝑscripsis se ait Non igit᷑ equũ
esse sibi leges a Romains sta¬
tui et suo mre suoqz illos arbi¬
trio bellis ꝑta moderari. et ipt
cur nõ nire suo uti possit in
uictos Iura hec esse bellorũ
eqna gẽtib om̃ib Quod ad
ĩ uirias spectet nõ se bellũ
edius sine causa hoc est si
imperis pareat illaturũ obsi¬
des mimine redditirũ uin ĩperiu
detrectẽt re ixã probaturos quid
de tã lõgiqͦ. illis prosit roma¬
na frat̾nitas postremo cõnna¬
cõue cesarea nichil se moneu
nullã gẽtem ad eũ diem secũ
sine suo distrimrẽ concurrisse fac¬
turũ se cesari ac romanis quo¬
ciens uellent pugne copiã ostẽ¬

Expanded text:
des restitueret, bello in posterum des restitueret, bello in posterum atque iniuriis temperaret; si hec faceret, posse amicitiam inter eum ita senatus consulto cautum esset, non se posse sociorum iniurias negligere. Huic legationi nil placatius respondens Ariovistus numquam se Romanis imperitandi legem prescripsisse ait; non igitur equum esse sibi leges a Romanis statui; et suo iure suoque illos arbitrio bellis parta moderari, et ipse cur non suo iure uti possit in victos? Iura hec esse bellorum equa gentibus omnibus. Quod ad iniurias spectet, non se bellum Eduis sine causa, hoc est, si imperio pareant, illaturum; obsides minime redditurum. Sin imperium detrectent, re ipsa probaturos, quid de tam longinquo illis prosit romana fraternitas. Postremo comminatione cesarea nichil se moveri. Nullam gentem ad eum diem secum sine suo discrimine concurrisse. Facturum se Cesari ac Romanis, quotiens vellent, pugne copiam osten
Abbreviated transcription (Latin):
reddidit Et quis inqd est cefur
aut quid michi cõmune cũ cesa¬
re Ego si resuris egerẽ adeũ
uenires Ipẽ si mei eget ad me
ueniat Et quidez in possionẽ
refuris neq sue ex̾citu pedẽ̾
positurus neq ex̾citũ eo faci¬
le ꝑducturus sun Proinde fa¬
teor me mirari quid ad cesurẽ
ego reb romains ĩ misteo aut
que causia infuire gallianũ iques
nichi urre que sitas stirẽt Cesuiẽ
et romana signa per traxit
Hoc respouso accepto cesar lega¬
tos ad eũdez remictit qui hec re¬
ferãt Quando ip̃e et priuatĩ
cesaris et publice senatus ac po¬
puli Romam biõficiorũ ĩ nemor
nichil sibi cũ illis indicãs cõm¬
ne cũ tñ inter amicos cũcta so¬
leant esse coia tã superbe Roma¬
ni nuꝑatoris et amio sui colle¬
quiũ recusaret seq sibi Dicturꝰ
fuerit hoc mãdare ne stilz ullã
germanorũ nouã manũ tran¬
fferret in gallias Edius amicis
pplĩ romani eorũq socus obsi¬

Expanded text:
reddidit: Et quis, inquit, est Cesar, reddidit: Et quis, inquit, est Cesar, aut quid michi commune cum Cesare? ego si Cesaris egerem, ad eum venirem: ipse si mei eget, ad me veniat. Equidem in possessionem Cesaris neque sine exercitu pedem positurus neque exercitum eo facile perducturus sim. Proinde fateor me mirari, quid ad Cesarem enim rebus me romanis immisceo?, aut que causa in fines Galliarum, quas michi belli iure quesitas scirent, Cesarem et romana signa pertraxerit. Hoc responso accepto, Cesar legatos ad eumdem remittit, qui hec referant: Quoniam ipse et privatim Cesaris et publice senatus ac populi romani beneficiorum immemor nichil sibi cum illis iudicans commune, quum tamen inter amicos cuncta soleant esse communia, tam superbe romani imperatoris et amici sui colloquium recusaret, se, que sibi dicturus fuerit, hec mandare: Ne scilicet ullam Germanorum novam manum transferret in Gallias, Eduis amicis populi romani eorumque sociis obsi