comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. Sifilius cuus inmod̃¬
ate liberalitatis effusione patͥ¬
monium suum exausit pͥsidis
ꝓuincie auxilio  utis. quidiscꝰ¬
sa fide insimintegrum restitu¬
cõemex fii ꝑsona compet̾e
tͥ ob imꝓbabilem donacõnis e¬
normitatem animadu̾terit ĩ
remouendis his q̃ perperauii
gesta sunt tͥ subueniet. ideoq
as ꝑ donacõnes uacuas fecisti
qͣs in emancipatos silios cuos ꝯ¬
cinisti. id ꝙ ad summonendas
in officosi cestam̃ti querelas
nõ ingratis lib̾is relinquine¬
cesse est ex factis donacõnib
retractu ut filii uł uepotes
qui postea ex qͦcunq legitio
matͥmononatisunt debitum
bonorum subsidium conseqͣn¬
turad patͥmonium cuum ꝓ¬

Expanded text:
. Si filius tuus immoderatae liberalitatis effusione patrimonium suum exhausit, praesidis provinciae auxilio uteris, qui discussa fide veri, si in integrum restitutionem ex filii persona competere tibi ob improbabilem donationis enormitatem animadverterit, in removendis his quae perperam gesta sunt tibi subveniet. ideoque as per donationes vacuefecisti, quas in emancipatos filios contulisti, id, quod ad submovendas inofficiosi testamenti querellas non ingratis liberis relinqui necesse est, ex factis donationibus detractum, ut filii vel nepotes, qui postea ex quocumque legitimo matrimonio nati sunt, debitum bonorum subsidium consequantur, ad patrimonium tuum
Abbreviated transcription (Latin):
mo uł seciudo quinqunio
per camuiam nõ itumiẽ eã¬
dem seruitutẽ penitꝰ tolli.
do deꝑdita. singulo die qͥnꝙ̃¬
nii ꝓ amno numiando. aliis
aliam siñam eligentib nob̾
placuit ita cãm dirinie ut
quia iam ꝑ legem latam a
nob̾ ꝓspectum ẽ. uesuituteᷤᷤ
ꝑ bicmuum nõ utendo deꝑe¬
norun curricula ⁊ in ꝓpoĩta
unodie uł ip̃e uł homines
eniseadem seruitute usi st̃:
Tunc. eam penit᷑ amittãt
uiginti annorum deͤsidia. Qͥ
enimintam lõgo ꝓlixo qr spa¬
cͥio suum ius ininme secutꝰ
Cum autẽ aptissimi iuris ni¬
ris ẽ fructus aridos conculca¬
cõne que inarea fit suam na¬
curam ⁊ utilitatem ostend̾e.
aliquis uicinum suum ueta¬
bat ita edificium suum ex col¬
lere iuxta suam areamut uẽ¬
tus excluderetur: ⁊ palee ex
huiusmodi obstaculo secerni
a frugib nõ possint qͣiuento
suam uiam ꝑ omuemi locumi
inferre ex huiusmodi edifica¬
cõne uetito. cum secundum
rebionis situm ⁊ auxilium uẽ¬

Expanded text:
nio per eam viam non itum est, eandem servitutem penitus tolli do deperdita, singulo die quinquennii pro anno numerando, aliis aliam sententiam eligentibus, nobis placuit ita causam dirimere, ut, quia iam per legem latam a nobis prospectum est, ne servitutes per biennium non utendo depenorum curricuuno die vel ipse vel homines eius eadem servitute usi sunt, tunc eam penitus amittat viginti annorum desidia. Qui enim in tam longo prolixoque spatio suum ius minime consecutus Cum autem apertissimi iuris est fructus aridos conculcatione quae in area fit suam naturam et utilitatem ostendere, aliquis vicinum suum vetabat ita aedificium extollere iuxta suam aream, ut ventus excluderetur et paleae ex huiusmodi obstaculo secerni a frugibus non possent, quasi vento suam vim per omnem locum inferre ex huiusmodi aedificatione vetito, cum secundum regionis situm et auxilium ven
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. N onẽ ambignum
cum samilie hercisrunde ciͦtu¬
lus inder bone fideuudicia mi¬
metur. porcõem hereditatis si
qua ad te ꝑtinet incͥmento
dimidit. ac singulos certis
possonib cum mnancipiis q̃
inhiu cemsunt constituta iu
⁊la fc̃a cormii dnscretione coͣm¬
mendanda pucau̾it heredib.
utiq cum his ca uideatur in¬
sinuasse quib etiam cestamĩ¬

Expanded text:
. Non est ambiguum, cum familiae erciscundae titulus inter bonae fidei iudicia numeretur, portionem hereditatis, si qua ad te pertinet, incremento dividit ac singulos certis possessionibus cum mancipiis, quae in isdem sunt constituta, iula facta eorum discretione commendanda putavit heredibus, cum utique his ea videatur insinuasse, quibus etiam testam
Abbreviated transcription (Latin):
heresei extiter is. ad huc in ma¬
crimonio tuo fu̾it familie her¬
ciscunde acdõem ad ꝑseqnͣtam
dotem. secundum iuris pͥdem
placitumadu̾sus coheredes cuoᷤ
nactus es. eãmͣq retͣiesetiam
si posteadunitͥ nupta ẽ decessit.
diuidende hereditatis iudicose¬
cundum uiris formam epnte
Iudex u̾o datus siquid acoherede
etiamtue porcõnis ex hereditate
sublatum fu̾it ꝓbatum: adiu¬
dicacõnib factis secundumiu¬
uis formain eniit condempna¬
bit. ¶Expilate hereditatis eͥ¬
crimen frustra coheredi inten¬
ti. ⁊ ros mobiles uł semoucu᷑¬
ces q̃ castrensis poculiuu ẽẽ pꝰ¬
sunt douate tͥ a pacre sint. eas
qͦ incco peculio castrensi non
cominunes cum frĩb cuis ha¬
bes. ¶ pͥdia autẽ licet euuti
tͥ in castra filio pat̾ douau̾it. pe¬
culii castrensis nõ sunt diu̾so
iure ea p̾dia habentur q̃ ex oc¬
casione milicie siliis familias
obueniunt. hec enim castren¬
si peculio cedunt.¬

Expanded text:
heres ei extiteris, adhuc in matrimonio tuo fuit, familiae erciscundae actionem ad exsequendam dotem secundum iuris pridem placitum adversus coheredes tuos nactus es eamque retines, etiam si postea, dum tibi nupta est, decessit.dividendae hereditatis iudicio secundum iuris formam experire. Iudex datus, si quid a coherede etiam tuae portionis ex hereditate sublatum fuerit probatum, adiudicationibus factis secundum iuris formam eum tibi condemnabit. Expilatae enim hereditatis crimen frustra coheredi intenres mobiles vel se moventes, quae castrensis peculii esse possunt, donatae tibi a patre sunt, eas quoque in cetero peculio castrensi non communes cum fratribus tuis habes. Praedia autem, licet eunti tibi in castra filio pater donaverit, peculii castrensis non sunt. Diverso iure ea praedia habentur, quae ex occasione militiae filiis familias obveniunt: haec enim castrensi peculio cedun
Abbreviated transcription (Latin):
cuam de posuisse uł incendio
concremasse dampnoq ce af¬
alixeisse ꝓponis. ut id dampnũ
sarciatur competentis iudicis¬
auctoritate conseq̃ris. Quin

Expanded text:
tuam deposuisse vel incendio concremasse damnoqflixisse proponis, ut id damnum sarciatur, competentis iudiciate consequeris. Quin
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ex consensu diui¬
sisti. nec suꝑ ea re suĩa dic¬
ta uł cͣnsactõ subsecuta ẽ iͥu¬
dicõ famiie resciñde potes ex
tuo cin docem numiauerat cũ¬

Expanded text:
tatem ex consensu divisisti nec super ea re sententia dicta vel transactio subsecuta est, iudicio familiae erciscundae potes exptuo, cui dotem numeraverat, cu
Abbreviated transcription (Latin):
Demi. S iqua si deicominisso¬
rum᷑ pe cuco mt cobueredes con
ensdem r᷑ei disceptator con¬
stitutꝰ. uł iudex familie her¬
ciscunde iudicõ addictus ut
uoluntas cest̾atricis suetu
suas partes debet acͤcominoda

Expanded text:
. Si qua fideicommissorum petitio inter coheredes consinciae eius rei disceptator constitutus vel iudex familiae erciscundae iudicio aditus, ut voluntas testatricis servetur, suas partes debet accommoda
Abbreviated transcription (Latin):
si offensam istam clemencia
iflexit qd̃ licet scͥptura nõ ꝓbet̾
uł aliis cam̃ racõnib doceri m¬
cħ impedit. p̾sertim cum pos¬
t̾iora corum talia niita cepre¬
henduntur ut ira comini potũ¬
it mitigari nouissimam eiꝰ
uoluntatẽ arbiter samlie
herciscunde sẽciuetur.¬

Expanded text:
stam clementia flexit  quod, licet scriptura non probetur, vel aliis tamen rationibus doceri nihil impedit, praesertim cum posteriora eorum talia merita deprehenduntur, ut ira domini potuerit mitigari, novissimam eius voluntatem arbiter familiae erciscundae sequetur
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Ex morte aucille qͣm
cesam co questus oe. tamlegis
aquile dampni sarciendigͣ¬
cia acdõem qͣm cͥminalem acͣ¬
cusacõem adu̾sus obuoxium
compet̾e posse nõ ambigitur:¬
mp̃r. Coutra negantẽ ex
lege aquilia si dampnum per
inuriam dedisse ꝓbeturdu¬
pli ꝓcedit condempnatõ.
dem. De pecorib tuisque
ꝑ iniuriam inclusa fame ne¬
cata sunt uł interfecta legis
aquilie actõne induplum a
de pasta contendis ex sn̾ia legis

Expanded text:
. Ex morte ancillae, quam caesam conquestus es, tam legis Aquiliae damni sarciendi gratia actionem quam criminalem accusationem adversus obnoxium competere posse non ambigitur. Contra negantem ex lege Aquilia, si damnum per iniuriam dedisse probetur, dupli procedit condemnatio.dio. De pecoribus tuis, quae per iniuriam inclusa fame necata sunt vel interfecta, legis Aquiliae actione in duplum agdepasta contendis, ex sententia legis
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat indistincte ei ꝑmis¬
sum donec res paterne in
eodem statu man̾ent hoc sa¬
cere. ⁊ post multimtemp̃
uicebat ei eandem hereditatẽ
adire hoc corrigentes sanci¬
mus si quicem res iam ue¬
rumdate sunt ut uisllus ad¬
it᷑ ei ad hereditatem rͥesne
constitutꝰ est. ⁊ tempora res¬
titutõnis nulla ei fuꝑsint.
intra tͥum annoꝵ spacium
cantummodo huiusmodi
detur eilma. ¶Sin aut̃
uł minor ẽ ue inutilitem¬
pore constitutꝰ cunc post cõ¬
plecum quadriemuum ꝙ
spacium ꝓ utili anno qruiĩ
restitucõnib dabatur. pͥsti¬
tum ẽ: aliud tͥenium in
diugeri ei iutra ꝙ potest
reb in suo statu manentib

Expanded text:
fuerat indistincte ei permissum, donec res paternae in eodem statu manent, hoc facere et post multum tempus licebat ei ad eandem hereditatem redire, hoc corrigentes sancimus, si quidem res iam venumdatae sint, ut nullus aditus ei ad hereditatem reserveconstitutus est et tempora restitutionis nulla ei supersint, intra trium annorum spatium tantummodo huiusmodi ei detur licentia. Sin autem vel minor est vel in utili tempore constitutus, tunc post completum quadriennium, quod spatium pro utili anno qui restitutionibus dabatur praestitum est, aliud triennium ei indulgeri, intra quod potest rebus in suo
Abbreviated transcription (Latin):
cur. ⁊ ei pssõnem ad quirat᷑
qui pociora ex legitimis mo¬
dis iura ostend̾it. siue quiĩmꝰ¬
sus ẽ. siue qui ancea deciuẽs.
contra dicendum putauit.
mulł angustiis temporim.
huinsmodi missione coartã¬
da. s siue cardius siue p̾ma¬
ture aliquis missus ẽ : legis
tandummodo arbitͥum re¬
quiratur. ⁊ cã unĩ uł missio.
ue cõtradictõ exoritur: siũ
enim post annale tempus
siue post maioris eni curri¬
cula aliquis fu̾t musus. ita¬
tam̃ ex legitime formato ces¬
cam̃to missio ꝓcedat: nullũ
cemporis ei obiciatur obsta
plenissime securitatem su
ꝑ doͣminio prãre. uł ip̃i qui
missus ẽ omnem intẽcionẽ
exclud̾r. Si enim uł ex una
ꝑtͣcuł ex ut᷑roq latere tem

Expanded text:
ur et ei possessio adquiratur, qui potiora ex legitimis modis iura ostenderit, sive qui missus est qui antea detinens contradicendum putavit. Nullis angustiis temporum huiusmodi missione coartanda, sed sive tardius sive praemature aliquis missus est, legis tantummodo arbitrium requiratur et causa, unde vel missio vel contradictio exoritur. Sive enim post annale tempus sive post maioris aeui curricula aliquis fuerit missus, si tantum ex legitime formato testamento missio procedat, nullum ei temporis obiciatur obstacplenissime securitatem et super dominio praestare, vel ipsi qui missus est omnem intentionem excludere. Si enim vel ex una parte vel ex utroque latere
Abbreviated transcription (Latin):
penitꝰ quiescente. Qr uia ⁊ uice¬
sima pare hereditatis ex nr̃a
edc̃i ꝓiulgata sunt: sau̾c¬
timus ut si quis ex asse uł ex
ꝑte comp̾etenti iudici cesta¬
m̃itum ostend̾it nõ cancella¬
tum noq abolitum. neq ex
qͣcumq sue forme ꝑte uĩci¬
atum. s ꝙ prima figura sine
onini intuꝑatõne apareat
⁊ dem̾porib testium legitimi
ninn̾i uallatum sit. mittat᷑
quidem in possõnem earum
rerum q̃ cestatoris mortis p̃¬

Expanded text:
penitus quiescente, quia et vicesima hereditatis a nostra edicti promulgata sunt, sancimus, ut, si quis ex asse vel ex parte competenti iudici testamentum ostenderit non cancellatum neque abolitum neque ex quacumque suae formae parte vitiatum, sed quod prima figura sine omni vituperatione appareat et depositionibus testium legitimi numeri vallatum sit, mittatur quidem in possessionem earum rerum, quae testatoris mortis
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. E i paterna heredi¬
tate abstiniusti  uiñideo ꝙ
acreditorib fundos compa¬
rasti simodo id bona fide fe¬
cisti. a post̾iorib qui sub his¬
dem obligõnib pecuniam
prĩ crediderunt iure comuie¬
uiris.
ne pacti qui cestam̃tum in¬
iustum asseuerans postea
nicħ se de paterna successio¬
ne petiturum. nõ ex causa
donatõnis s tͣnsigendi ani¬
mo iniure ꝓfessus ẽ. Cum
respuere q̃sitam nequiret
hereditatẽ. ⁊ cͣnͣsactõ nullo da¬
co uł retento seu ꝓmisso nu¬

Expanded text:
. Si paterna hereditate abstinuisti, non ideo, quod a creditoribus fundos comparasti, si modo id bona fide fecisti, a posterioribus, qui sub isdem obligationibus pecuniam patri crediderint, iure conveniris. ne pacti, qui testamentum iniustum adseverans postea nihil se de paterna successione petiturum non ex causa donationis, sed transigendi animo in iure professus est, cum respuere quaesitam nequiret hereditatem et transactio nullo dato vel retento seu promisso mi
Abbreviated transcription (Latin):
abducatõem reuocare quo
cempore tͣnsacto: mullus pe
uitꝰ ad patͥnam hereditatẽ
ei seruetur. nͥ forte adhuc ĩ
minore etate eo constituto
res uendite sunt. cunc ete¬
nim ꝑ inincegrum restitu¬
cõem nõ cenegetur ei adire¬
ad huc hereditatem ⁊ res re¬
cuperare ⁊ rereditorib pr̃¬
nis satisfacere. Oinadinod¬

Expanded text:
 Quo tempore transacto nullus aditus penitus ad paternam hereditatem ei reservetur, nisi forte adhuc in minore aetate eo constituto res venditae sunt. Tunc etenim per in integrum restitutionem non denegatur ei adire hereditatem et res recuperare et creditoribus paternis satisfacere I
Abbreviated transcription (Latin):
tam dicis sororei cuamomni¬
a bona indocem deonse anu̾itaᷤᷤ
allegacõni cue assistat. si ad ce
hr̃ditas sororis cue. uł bonoꝵ pꝰ¬
sessio ꝑtim᷑uit ⁊ cemporanõ¬
dum p̃terierint iutraq le¬
gib conceditur. ex ꝑsona deͣ¬
functe poͣstulare iniutegrum
restitucõem: pͥses ꝓuincie pͥ¬
sente diu̾sa ꝑte examinabit.
quidem etatis suffragiosus de¬
minores nõ iuuantur. et liet¬
enimmalorum mores in uu
citim: ⁊̃ si pene causa pecunie
dampnum irrogatur. ⁊ ideo
mp̃r. I icet in delictis: cit.¬
ecate neminem excusari con¬
stet matricam̃ q̃ filiis cutorẽ
ecatis lubrico lapsa nõ petiit.
eorum minime denegmisue¬

Expanded text:
tam dicis sororem tuam omnia bona in dotem dedisse, an veritas adlegationi adsistat, si ad te hereditas sororis tuae vel bonorum possessio pertinuit et tempora nondum praeterierint, intra quae legibus conceditur ex persona defuncti postulare in integrum restitutionem, praeses provinciae praesente diversa parte examinabit. quidem aetatis suffragio minores non iuvantur: etenim malorum mores infirmtitur, etiamsi poenae causa pecuniae damnum inrogatur: et ideo . Licet in delictis aetate neminem excusari constet, matri tamen, quae filiis tutorem aetatis lubrico lapsa non petiit, eorum minime denegari su
Abbreviated transcription (Latin):
nocio ẽ. isq causa coguita es¬
timabit. auxilium qd̾ implo¬
ratis conferti inuos debeat ꝙ
si adu̾sus fiscum d postula¬
tis intelligitis ꝓ curatorem
meumim̾a cum p̾side p̾sen¬
ce fisci patrono adire uos de
dem diui marci parentis nr̃i
res minorum excepte. mcħ
tim adiuuant desiderium.
sĩqͥuitem debiti cansa pat̾ris
minoris uł etiam ip̃ius pͥdia
scͥpcõnis nullam admittunt
q̃stionem. s qm̃ ꝑ collusionẽ
siñ fraudem cunc temporis ꝓ¬
curatoris nr̃ noniiis exiguo

Expanded text:
causa cognita aestimabit, an auxilium quod imploratis conferri in vos debeat. Quod si adversus fiscum id postulatis, intellegitis procuratorem meum una cum praeside, praesente fisci patrono, adire vos dedem divi marci parentis nostri res minorum exceptae nihil tuum adiuvant desiderium, si quidem debiti causa patris minoris vel etiam ipsius praedia aescriptionis nullam admittunt quaestionem. Sed quoniam per collusionem sive fraudem tunc temporis procuratoris nostri nimis exiguo
Abbreviated transcription (Latin):
riscum ⁊ enodora minoredi
uiginti quinq auuis contͣr¬
isse. uec doc̾i potuisse p̾coriui¬
ro clarissimo ex eo contractu
locũplecõrem ẽẽ factam intel¬
ligis eam m̾ito iu integrum res¬
titutam.
mp̃r. e iut allegas minor ã¬
nis uiginiti pecumam fenori
accepisti nec ea in rencuam
usa est adu̾sus caucõem ꝑ qmi¬

Expanded text:
cum zenodora minore viginti quinque annis contraxisse nec docere potuisse praetori viro clarissimo ex eo contractu locupletiorem factam, intellegis eam merito in integrum restitutam.Si, ut adlegas, minor annis pecuniam fenori accepisti nec ea in rem tuam versa est, adversus cautionem,
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Propt̾honoremmum¬
cupalemur munus bomsce¬
denoium ĩ indiosamadmicti
cessionemmmmime cõnuenit.¬
mdo substancie fungi.
ip̃r. In omni cessione bonoꝵ
ex qualib causa facienda i scru¬
pulositate priormmlegum ex¬
plosa ꝓfessio sola q̃renda ⁊ idem
dix̃ inonii cessione bonoꝵ suf¬
ficit uolimntatis sola ꝓfessio.

Expanded text:
. Propter honorem municipalem vel munus bonis cedentium invidiosam admitti cessionem minime convenit,modo substantiae fungi.it: in omni cessione bonorum ex qualibet causa facienda scrupulositate priorum legum explosa professio sola quaerenda est. idem dixit: in omni cessione sufficit voluntatis sola professio.
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. Si quis
siñas ercellentissimoꝵ
pͥfectorum pͥtorio retrac¬
tarolicenciadandalitigato¬
rib arbitro daco ip̃ius andi¬
enciam qui eum dedit ante
litis contestacõeminuocare ⁊
huismodipeticõnemimime
pnocacõnisumoptinente.
mp̃r. Ouibonis
cesserunt nͥsolid̾ cre¬
ditorrecepit nõ sunt
liber m eoeninitantũ
hoc bũficium eisꝓdẽnem
dicati detrahantur incarc̾em.¬
rerp. comincndatus debeas. in¬
tib iuris roͫ possit.
desoportet inquirinõ prĩmo¬
nium qd̃ cͥemancipato q̃sitũ
dicisinquietari. qd̾ minefiat
implorare equitatem pͥsidis de

Expanded text:
ibit: Si quis ias excellentissimorum praefectorum praetorio retractare, licentia danda litigatoribus, arbitro dato, ipsius audientiam, qui eum dedit, ante litis contestationem invocare, et hujusmodi petitione minime provocationis vim obtinente. . Qui bonis cesserint, nisi solidum creditor receperit, non sint liberati. In eo enim tantum hoc beneficium eis prodest, ne iudicati detrahantur in carceae condemnatus debebas, intibus iuris rationibus possit. tes oportet inquiri, non patrimonium, quod tibi emancipatae quaesitum dicis, inquietari. Quod ut fiat, implorare aequitatem praesidis de
Abbreviated transcription (Latin):
sint hr̃e substancias q̃patrib ac¬
qniriuetite sunt nec nõ peculi¬
de possident q̃r cessio bonorum
eis ceneganda sit. cum ⁊ si nich
ułmsuo censu hiiqui in potes¬
ta tesunt parentumhabeant ne
norum cessio admitti. Si enim
niriarumtimorem ad cessiois
fiebie ueniens adiutorim¬

Expanded text:
patribus adquiri vetitae sunt, nec non peculite possident, quare cessio bonorum eis deneganda sit? cum, etsi nihil in suo censu hi qui in potestate sunt parentum habeant, tamen, bonorum cessio admitti. Si enim iniuriarum timorem ad cessionis flebile veniens adiutori
Abbreviated transcription (Latin):
legata quatenus modꝰ legis
falcidie p̾stitutꝰ patitur pos¬
se peti c̾cissimi iuris ẽ.¬
corum forte solidorum hñs
sub̾am iussĩt heredem nõ alr
adire hr̃ditatem nͥ prius tͤ¬
centos octua giuta solidos cͥ¬
dam ꝑsoluat. uł aliam qnͣ¬
citatem q̃ diminuere falci¬
dem si adient legitime falci¬
die bñficõ sustantatimi re¬
pleri quidemꝰ ad falcidiam
deẽ ⁊ pͥu̾eto dãco uł rẽtento
dispoĩta fu̾nt. siũ in mustas
diuidat᷑ ꝑsonas p̾fate legis
in mutilatum hr̃e bñfici¬
um. Sic eiim cum mortis
causa donacõ ꝓcedat. ⁊ hec
modum legis falcidie exce¬
dat. heres post adicionem re¬
petit cam pocuniam q̃ ultra
modum faicidie corporalit̾
quidem data ẽ. lege au̾tẽ in
pr̃ĩmonio cestacoris ꝑman¬
sit. Quare mp̾senti cãu et
uiuentib ⁊ morientib pro
prouidemꝰ. et corum ultima
elogia consu̾antes ⁊ commno¬
dum hr̃ditarium nõ miiemi¬
entes:¬
Dem. uincercumsit he¬
redem qui plenam fidem
testacori exibet in solidum

Expanded text:
legata, quatenus modus lege Falcidia praestitutus patitur, posse petere certissimi iuris etorum forte solidorum habens substantiam iusserit heredem non aliter adire hereditatem, nisi prius trecentos octuaginta solidos cuidam persolvat vel aliam quantitatem, quae diminuere Falcidem, si adierit, legis Falcidiae beneficio sustentatum repleri quidem quod ad Falcidiam deest, et prius eo dato vel retento disposita fuerit, sive in multas dividitur personas praefatae legis immutilatum habere beneficium. Si enim, cum mortis causa donatio procedat et haec modum legis Falcidiae excedat , heres post aditionem repetit eam pecuniam, quae ultra modum Falcidiae corporaliter quidem data est, lege autem in patrimonio testatoris permansit, quare non in praesenti casu et viventibus et morientibus providemus, et eorum ultima elogia conservantes et commodum hereditarium non minuentes. Cum certum sit heredem, qui plenam fidem testatori exhibet, in solidum
Abbreviated transcription (Latin):
reliquid. alii ã postea sex receᷤᷤ¬
sisse quidem a priore uolunta¬
te uoluisse auͭ minui camsex
unciis. E um alii eas optiilit
⁊ pͥscns casusn critum aper¬
cissimum inueniet.Siqͥl
itaq uł agrum uł heredita¬
tei reliq̃rit. primo quitem¬

Expanded text:
reliquit, alii autem postea sex, recessisse quidem a priore voluntate, voluisse autem minui eam sex unciis, cum alii eas obtulit, et praesens casus exitum apertissimum inveniet. Si quis itaque vel agrum vel hereditatem reliq
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Omnis a clericis in debi¬
te cͥonuencõnisiniuria ⁊iniq
exaccõnis repellatur impro¬
bitas nullaq conuencõ sit cͥca
cosimmerum son᷑ dorum. ⁊ c̃
negociatores ad aliqͣm p̾sta¬
cõen competentenuocant.
ab his uniusis istius modi stre¬
pitus conquiescat. ¶ Siquid
enimuł pars imonia uł pro¬
uisione mercatura houestati
tam̃ conscia congesserint: in
usum pauꝑum atq egentimi
ministrare oportet. aut id qd̾
ex corumdem ergasteriis uł ta¬
bnis conquiri potuit ⁊ colligi
collectum id religionis estimẽt

Expanded text:
. Omnis a clericis indebitae conventionis iniuria et iniquae exactionis repellatur improbitas nullaque conventio sit circa eos munerum sordidorum. Et cum negotiatores ad aliquam praestationem competentem vocantur, ab his universis istiusmodi strepitus conquiescat; si quid enim vel parsimonia vel provisione vel mercatura honestati tamen conscia congesserint in usum pauperum adque egentium, ministrari oportet, ut, quod ex eorundem ergasteriis vel tabernis conquiri potuerit et colligi, collectum id religionis aestiment
Abbreviated transcription (Latin):
cum reb mobilib uł immobi¬
lib uł se mouentib siũ ꝓ re¬
demptõne captiuorumi que¬
dam su̾int relicta. uł douata:
sit eorum pene perpetuauẽdi¬
tumꝰ excendatur. Nulla alia ex¬
ceptõne temporis in hibenda.
hr̃des uł successores canimmo¬
ueatur. In his autẽ omnib ca¬
sibrnõ sõlum ꝑsonales accõ¬
nes damnis. s etiaminremet
ẏpothocanam secunduuirẽ¬

Expanded text:
bilibus vel immobilibus vel se moventibus, sive pro redemptione captivorum quaedam fuerint derelicta vel donata, sit eorum paene perpetua vinditum est extendatur, nulla alia exceptione temporis inhibenda, heredes vel successores earum moveatur. In his autem omnibus casibus non solum personales actiones damus, sed etiam in rem et hypothecariam secundu
Abbreviated transcription (Latin):
uł monast̾us masculorumuel
uirginum. ur orphanotrophi
donatorum isł uenditorum eis
sit longeua ex actõ milla cem¬
poris solita prescͥpcõne coartã¬
da. S ⁊ siin redempcõnib cap¬
ciuorum q̃dam pecume uel
res relicte uł legitimo modo
donate sunt. ⁊ carum exactio¬
nemlongissumameẽ cence¬
mus. ⁊ nobisquidẽ cordi erat.
nullius cemporis m̃tis huius¬
modi accõem cͥcumcludi. S
ne uideatui ininfimtunihãc
extend̾e longissimum uite
hominum cemp̃ elegimnis
⁊ nõ aliter eam accõem finiri
concedimus. nsi centum ã¬
norum cimicula excesserint.
exactõnes euasuesc̾e sinimꝰ.
Siue itaq memoratis religi¬
ditas siuelegatum. sĩ fideicõ¬
missum fu̾it relictum uldona

Expanded text:
 monasteriis masculorum vel virginum vel orphanotrophiidonatorum vel venditorum eis sit longaeva exactio nulla temporis solita praescriptione coartanda. Sed et si in redemptione captivorum quaedam pecuniae vel res relictae vel legitimo modo donatae sunt, et earum exactionem longissimam esse censemus. Et nobis quidem cordi erat nullis temporum metis huiusmodi actionem circumclune videamur infinitum hanc extendere, longissimum vite hominum tempus eligimus et non aliter cum eam actionem finiri concedimus nisi centum annorum curricula excesserit. exactionem evanescere sinimus. Sive itaque memoratis religiditas sive legatum sive fideicommissum fuerit relictum, vel dona
Abbreviated transcription (Latin):
litib quidem q̃ nec dumsũt
incohate pr̃ariuoluus in
ip̃o litis primordio. ¶ Sin
autẽ cause adhuc pendentes
iueniant. uł post litem con¬
destatam .⁊. post solitus iudi¬
ciales cautelasiam p̾stitas.
si quidem pͥsto fint utraqs p¬
soua ⁊ ineadem ciuitate. uł
interitorio eiꝰ mõratur. ⁊ in
hislicib sacram̃tum locum

Expanded text:
litibus quidem quae necdum sunt inchoatae praestari volumus in ipso litis primordio. Sin autem causae adhuc pendentes inveniantur vel post litem contestatam et post solitas iudiciales cautelas iam praestitas, si quidem praesto fuerit utraque persona et in eadem civitate vel in territorio eius moratur, et in his litibus sac
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ reus hoc sacͣm̃tum subi¬
re pecusau̾t iuhis capituł q̃
ꝓconfesso habetitur. ⁊ liceat
iudici siñam ꝓferre. q̃mad¬
modum erup̃a qͣlit᷑as reisug¬
gessit. Sic enim nõ lices solũ
s etiam calumpmacoresii¬
nuentur. sic ⁊ ꝓ iudiciis pu¬
cabunt sese omues in sacra¬
riis sisti. Si enim ⁊ ip̃e prm¬
cipales litigantium parces.
⁊ causarum pͣnceom pͥbeant
tis sacroscĩs scͥpturis camcãe
cocius faciant examinacõẽ.
qͣmͣsuũ proferant arbitͥum.
quid aliud insi ꝓ ominib eͣ aͤuiͦ¬

Expanded text:
sacramentum subire recusaverit, in his capitulis, pro confessio habeatur et liceat iudici sententiam proferre, quemadmodum et ipsa rei qualitas suggesserit. Sic enim non lites solum, sed etiam calumniatores minuentur, sic pro iudiciis putabunt sese omnes in sacrariis sisti. Si enim et ipsae principales litigantium partes  causarum patroni praebeant tis sanctis scripturis tam causae totius faciant examinationem quam suum proferant arbitrium, quid aliud, nisi pro hominibus deu
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. Iicet iudice accẽpto
cumtutore cuo egistu p̃o iure
actõ cutele sublata nõ ẽ.  ndo
sirursus eundemiudicem pe¬
cieris ccͣ utilem excepcõem
reuudicate. side sp̃e dequa a¬
gisinindicõ priore cractatum
nõ eẽ allegas nõ inutiliter re¬
plicacõne dolimali utens.
mp̃r. ꝯ Quotiens q̃o statꝰ bo¬
norum discepta cõniconcur¬
rit nicħ ꝓbiret quo magis
ap̃ euͦiii quoq qui alioqͥnsr̃
causa status cognosc̾e nõ pos¬
sit disceptacõ ceminetur.

Expanded text:
. Licet iudice accepto cum tutore tuo egisti, ipso iure actio tutelae sublata non est: et ideo si rursus eundem iudicem petieris, contra utilem exceptionem rei iudicatae, si de specie de qua agis in iudicio priore tractatum non esse adlegas, non inutiliter replicatione doli mali uteris.. Quotiens quaestio status bonorum disceptationi concurrit, nihil prohibet, quo magis apud eum quoque, qui alioquin super causa status cognoscere non possit, disceptatio terminetur.
Abbreviated transcription (Latin):
mus. si quid de cet̾o in publica
uł pͥuata causa em̾serit neceᷤᷤ¬
sarium. qd̃ formam gu̾alem
⁊ antiquis legib nõ insertam
exposcat. id ab omnib antea
gloriosissimo cetu nrõ patres
consc̾pti cractari ⁊̃ si uniu̾sis
camiudicib qm uob̾ placu̾¬
it cuuc allegata dictari ⁊ sic
ea denuo collectis omnib re¬
censeri. ut cum omes con

Expanded text:
mus, si quid de cetero in publica vel in privata causa emerserit necessarium, quod formam generalem et antiquis legibus non insertam exposcat, id ab omnibus antea gloriosissimo coetu vestro, patres conscripti, tractari et, si universis tam iudicibus quam vobis placuerit, tunc allegata dictari et sic ea denuo collectis omnibus recenseri et, cum omnes con
Abbreviated transcription (Latin):
legem nõ solum illicause ꝓ
qua ꝓducta est. s ĩ omnib
similib. Quid enmmaiꝰ.
quid sanctius imꝑiali est
maiestate. uł quistante su¬
ꝑ bie fastidio tumidꝰ est. ut
regalem sensum cõtempnat.
cum ⁊ uet̾is niris conditores

Expanded text:
legem non solum illi causae, pro legem non solum illi causae, pro qua producta est, sed omnibus similibus. Quid enim maius, quid sanctius imperiali est maiestate? vel quis tantae superbiae fastidio tumidus est, ut regalem sensum contemnat, cum et veteris iuris conditores
Abbreviated transcription (Latin):
senserint. cunc denum insa¬
cro nrri nominis consistorio
recitari. ut uinu̾sorum con¬
sensus nr̃e serenitatis aucto¬
ritate firmetur. scitote gͥ pa¬
cres cõscͥptinõ aliter in poste¬
rum logem a nr̃a clemencia
ꝓmulgandam. bene enim
cognoscimus qd̃ cuminro cõ¬
silio fu̾it ordinatum: id ad
beatitudinemimiimperii ⁊
ad nr̃am głiam redundare.
mp̃r. Leges sacratissime
q̃ constringunt omniuuini¬
cas intelligiab omnib debẽt
ut uniu̾si ꝓscͥpto earumma¬
nfestius cognito. uł inhĩbita.
declinent. uł ꝓmissa sectent᷑.
Si quid u̾oinhisdem legib la¬
cum fortassis obscinius su̾it.
oportet id ab imꝑatoria int¬
mp̃r. Cuinde nouo iure
qd̃ inuet̾ato usimõ ad hucsta¬
bilitum ẽ dubita cõ ei̾ngat:
necessaria ẽ tam suggestio
indicantis qͣm siñe principa¬
lis auctoritas.
tas cãm cognitonałr erami¬
nau̾it ⁊ partib comins cõ¬
stitutis siñam dixit omes
oumino iudices qui sub nr̃o
imꝑiosunt: sciant hoc eẽ

Expanded text:
senserint, tunc demum in sacro nostri numinis consistorio recitari, ut universorum consensus nostrae serenitatis auctoritate firmetur. Scitote igitur, patres conscripti, non aliter in posterum legem a nostra clementia promulgandam, cognoscimus, quod cum vestro consilio fuerit ordinatum, id ad beatitudinem nostri imperii et ad nostram gloriam redundare.p. Leges sacratissimae, quae constringunt omnium vitas, intellegi ab omnibus debent, ut universi praescripto earum manifestius cognito vel inhibita declinent vel permissa sectentur. Si quid vero in isdem legibus latum fortassis obscurius fuerit, oportet id imperatoria int. Cum de novo iure, quod inveterato usu non adhuc stabilitum est, dubitatio emergat, necessaria est tam suggestio iudicantis quam sententiae principalis auctoritas.tas causam cognitionaliter examinaverit et partibus cominus constitutis sententiam dixerit, omnes omnino iudices, qui sub nostro imperio sunt, sciant hoc esse
Abbreviated transcription (Latin):
ea condicõne pacco q ut tam
cec̾is creditorib qͣm cͥ. in co qd̃
t deb̾ctim si cam ħ̾reditatem
nõ adisses satisfaceret pacti
conuencõnisq sides seruan¬
daest. q̃ siuõ seruatur ex stipu¬
latu simodo pacto subiecta ẽ¬
partiaria. id est ut fetus eoꝵ¬
ꝓ porcõnib quib placuit n¬
ter domininiri pastorem di¬
uidantur. apolinarem susce¬
pisse ꝓbabr̃ fidem pacto pͥsta¬
re ꝑ idicem cõmpellitur.
sarius matris cue uictus eẽt.
inrẽm cuam cͥcuiuen̾it ut
ei canͣeret nullain se controu̾¬
siam de serus moturam id pac¬
cum malafide pactum est. et
cum ex ea conuencione cum
matre cua ãgi ceꝑit. iudex eam

Expanded text:
a condicione pactoque, ut tam ceteris creditoribus quam tibi in eo, quod tibi deberetur, si eam hereditatem non adisses, satisfaceret, pacti conventionisque fides servanda est. quae si non servatur, ex stipulatu, si modo pacto subiecta epartiaria id est ut fetus eorum portionibus, quibus placuit, inter dominum et pastorem dividantur Apollinarem suscepisse probabitur, fidem pacto praestare per iudicem compelletur. sarius matris tuae victus esset, matrem tuam circumvenerit, ut ei caveret nullam se controversiam de servis moturam, id pactum mala fide factum irritum est, et cum ex ea conventione cum matre tua agi coeperit, iudex eam
Abbreviated transcription (Latin):
pecimie ex soluisti. De parce
uero nõ pecenda inter te et
eum conueint obcausas ne¬
gociaq eiustuo patrocinio
fidͥe̾q defensa ea obligacõne
parcuniure cnuili partim hõ¬
norario liberatus es mexcep¬
cõperpetua pacti comieniti.
uł coli residm peticonẽ repel¬
lit cum ⁊ solutum ꝑignoran¬
ciam repeti potuiss.¬

Expanded text:
pecuniae exsolvisti, de parte vero non petenda inter te et eum convenit ob causas negotiaque eius tuo patrocinio fideque defensa, ea obligatione partim iure civili partim honorario liberatus es. nam exceptio perpetua pacti conventi vel doli residui petitionem repellit, cum et solutum per ignorantiam repeti potuiss
Abbreviated transcription (Latin):
compoĩtum ẽ maiorem mui¬
m̾um cestium expostulat. ut
ꝑ ampliores homines ꝑ fec¬
tissima u̾itas reueletur:
Eum ã is qui aͥd exuolunta¬
ce defunicti lucrat᷑ ⁊ maxime
ip̃e heres cͥ simima auctori¬
cascocius cause cominissa ẽ
dr̃e compellitur u̾itatem. per
⁊ indubitata relicta: cum ⁊ in

Expanded text:
compositum, maiorem numcompositum, maiorem numerum testium expostulat, ut per ampliores homines perfectissima veritas reveletur. Cum autem is, qui quid ex voluntate defuncti lucratur, et maxime ipse heres, cui summa auctoritas totius causae commissa est, dicere compellitur veritatem per set indubitata relicta? cum et in
Abbreviated transcription (Latin):
calumpnia pͥstitõ uł sacram̃¬
cum subire. ⁊ omuiinquie¬
cudine sese relaxare. uł si
recusandum existimau̾it
sacͣm̃tum. aut c̾cam qͣntita¬
cem mainfestare fidei cominiᷤ¬
sanoderelictam uolu̾it: si for¬
sitan maiorem fidei cominis¬
sanꝰ expectat omnimodo ac¬
cõni si dei cominissi subiacͥe
⁊ eum ad satisfactõnem com¬
pelli cumip̃e sͥ iudex ⁊ testis
inueniatur. cuius religio ⁊
sides a fidei cominissario e¬
lecta ẽ. nullisq cestib muł¬
q aliis aduenticiis ꝓbacõnib
requisitis. s siue quinq sĩt
cãm ꝑ illuis sacram̃tum uł
dandum uł recusandum su¬
am hretam firmitatem qͣm
ex accõnem. siue pat̾ sit qui
sidei commissum dederit. sui
extraneus. ut equitatis rõ cõ¬
muniter inom̃sis ꝓcedat.¬
.¶ Euin᷑ enim res ꝑ cestium
sollempnitates ostenditur.
cunc ⁊ nunu̾ius cestium ⁊ ni¬
mia subtilitas requirenda ẽ.
lex ⁊ enim nequid falsitatis
incurrat. si ꝑ duos forte testes testament ũ¬

Expanded text:
calumnia praestito vel sacramentum subire et omni inquietudine sese relaxare vel, si recusandum existimaverit sacramentum aut certam quantitatem manifestare fideicommissario derelictam noluerit, si forsitan maiorem fideicommissarius expetat, omnimodo exactioni fideicommissi subiacere et eum ad satisfactionem compelli, cum ipse sibi iudex et testis invenitur, cuius religio et fides a fideicommissario electa est, nullis testibus nullisque aliis adventiciis probationibus requisitis, sed sive quinque sint causam per illius sacramentum vel dandum vel recusandum suam habere tam firmitatem quam exactionem, sive pater sit, qui fideicommissum dederit, sive extraneus, ut aequitatis ratio communiter in omnes procedat. Cum enim res per testium sollemnitatem ostenditur, tunc et numerus testium et nimia subtilitas requirenda est. lex etenim, ne quid falsitatis incurrat per duos forte testes
Abbreviated transcription (Latin):
niuł alterius rei relicta ẽ. Ip̃e
res sͥ reliquerit heredes dubi¬
cabatur int̾ ueteres. Siinter
iegatarios uł heredes legatarii
fu̾it certatum ⁊ alt̾ alt̾um ser¬
uum uł aliam rem eligere ue¬
lit. quid sit stacuendiuu sanc¬
cim̃ itaq in omĩb huiusmo¬
dicãibrei iudicem fortimam
quidem ht pot̃atem eligendi:¬
b cet̾is aut̃ estimatõem prẽt
cõt¶ gentium eis partium. o
.i. inseruis quidem ⁊ in ancil
maiorib decem aunis si sine
anͣte sunt ꝑii uiguiti sol.
existimandis minorib uidel
decem annis nõ amplius qͣm
decim so̾ł. computandis.
Sm autẽ artificos usqr. ad cͥgin¬
siũ masculi sĩ femine sint
exceptis nõtanis ⁊ medicis u¬
tͥusq sexus. Eum notanos qͥn¬
quagnita sold̃. estimare uo¬
lumis medicos autẽ ⁊ obstri¬
ces sexagnita eunuchis mino¬
rib quidem decein aunis usq
ad tͥginta sol. ualentibrma

Expanded text:
 alterius rei relicta est, ipse sibi reliquerit heredes, dubitabatur inter veteres, si inter legatarios vel heredes legatarii fuerit certatum et alter alterum servum vel aliam rem eligere velit, quid sit statuendum. Sancimus itaque in omnibus huiusmodi casibus rei iudicem fortunam quidem habeat potestatem eligendi, ceteris autem aestimationem praestet contingentium eis partium: id est in servis quidem et ancillis maioribus decem annis, si sine arte sint, viginti solidis aestimandis, minoribus videlicet decem annis non amplius quam decem solidis computandis: sin autem artifices sunt, usque ad triginsive masculi sive feminae sunt, exceptis notariis et medicis utriusque sexus, cum notarios quinquaginta solidis aestimari volumus, medicos autem et obstetrices sexaginta: eunuchis minoribus quidem decem annis usque ad triginta solidos valentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
seruis uł auis reb quicqrͣm
eugat. s medie estimacõui᷑
ne dum legutarium ẽẽ fau
endum estimamus: here¬
dum cominoda defraudent᷑:
¶S quia nr̃a maiestas ꝑ
multos casus legatariis. et
fidei commissanis ꝓspexit ⁊
accõnes cam ꝑsouales qm
dimus. ⁊ in rem missionis
cenebrosissimis error abo¬
mus. Nemo itaqs ea q̃ yes ꝑ
legatum uł pure uł sub cer¬
co die relicta sunt uł q̃ resti¬
cui auis dispoĩta sunt uel

Expanded text:
ebus quicquam eligat, sed mediae aestimationis, ne, dum legatarium satis esse fovendum existimamus, heredis commoda defraudentur. Sed quia nostra maiestas per multos casus legatariis et fideicommissariis prospexit et actiones tam personales quam dimus et in rem missionis tenebrosissimus error abomus. Nemo itaque ea, quae per legatum vel pure vel sub certo die relicta sunt vel quae restitui aliis disposita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
omni ꝑte u̾borum nõ inefficax
uoluntas secundum u̾ba leͣ¬
gantis uł fidei commnittentis
⁊ ominia q̃ nacuralit insunt le¬
gatis ⁊ fidei cominissis inh̾ere
intelligant᷑: ie contͣrio qincqͥ
fidei committit᷑. hoc intelliga¬
cur ẽẽ legãtum. ⁊ siquid cale
ẽ qd̾ nõ ht naturam legatoꝵ
hoc ei ex fidei cominissis acc̃o¬
modetur ⁊ sit ounub ꝑfectꝰ
euentus. ⁊ ex omnib nascant᷑
inrem actõnes ⁊ ex omnib y¬
pothecarie. ⁊ ex omnib ꝑ soña¬
les. ubi autẽ aliquid contra¬
rium iulegatis ⁊ infidei cõmis¬
sis euemat. hoc fidei com̃mis¬
so qͣi humaniori aggregetur.
⁊ secundum eĩ dirimatur na¬
curam. ⁊ nemo moriens putet
luntatem. s nr̃o semꝑ utetur

Expanded text:
omni parte verborum non inefficax voluntas secundum verba legantis vel fideicommittentis et omnia, quae naturaliter insunt legatis, ea et fideicommissis inhaerere intellegantur et e contrario, quidquid fideicommittitur, hoc intellegatur esse legatum, et si quid tale est, quod non habet natura legatorum, hoc ei ex fideicommissis accommodetur, et sit omnibus perfectus eventus, ex omnibus nascantur in rem actiones, ex omnibus hypothecariae, ex omnibus personales. Ubi autem aliquid contrarium in legatis et fideicommissis eveniat, hoc fideicommisso quasi humaniori adgregetur et secundum eius dirimatur naturam. Et nemo moriens putet lun
Abbreviated transcription (Latin):
posicõnib cestatorum om¬
nimodo heredes obedire com¬
pellunt. ⁊ sic strictius cãm
exignnt: ut ĩ amitt̾e iucr̃
hereditatis sanctiant eos qͥ
testatorib suis minime pa¬
commnissis honoratiremuissi
sunt ꝑsonalem plerũ onedol¬
q actoem hr̃e noscuntur. en¬
nendi modo aliorimies gen̾¬
um legatorum subtilitatẽ
prono animo admitc̾et qmͣ
postitas optimis rõnib usa
nec facile suscepit nec in ex¬
tricabiles cͥcuitus landauit.
quib in rem missionis scru¬
pulosis utatur amibagibus.
rectius gͥ eẽ censemus inrẽ
quidem missionem penitꝰ
aboleri.¶ Omnib uocã
legatariis qmͣ fidei cominis¬
saariis unam naturam im

Expanded text:
positionibus testatorum omnimodo heredes oboedire compellunt et sic strictius causam exigunt, ut etiam amittere lucrum hereditatis sanciant eos, qui testatoribus suis minime pacommissis honorati sunt, personalem plerumque actionem habere noscuntur, nendi modo aliorumque generum legatorum subtilitatem prono animo admittet, quam posteritas optimis rationibus usa nec facile suscepit nec inextricabiles circuitus laudavit? quis in rem missionis scrupulosis utatur ambagibus? Rectius igitur esse censemus in rem quidem missionem penitus aboleri, omnibus vero tam legatariis quam fideicommissariis unam naturam
Abbreviated transcription (Latin):
enum ẽ nõ licere ut pote su
prĩmonii existens aueno
uiri applicare quia satis
absurdum ẽ ⁊ rrõnabile.
rem qͣm in suis bonis pure
gare uł mamĩmitt̾e. ⁊ alie¬
nãs spẽs oecipere. sin autẽ
die fu̾it relictum legatum
ur fidei cõmissum inimu̾sita¬

Expanded text:
enum est non ei liceat utpote sui patrimonii existens alieno iuri applicare, quia satis absurdum est et inrationabile rem, quam in suis bonis pure gare vel manumittere et alienam spem decipere. Sin autem die fuerit relictum legatum vel fideicommissum universita
Abbreviated transcription (Latin):
b ꝓspĩciatur. ⁊ si sp̃alit̾ legati
tantumodo fiaat cestator mẽ¬
cionem hoc eẽ ⁊ legãtum ⁊ fid̾i¬
cominissum intelligatur. ⁊ si fi¬
dei heredis uł legatarii auiquid
ꝯmittatur. hoc ⁊ legatũ ẽẽ ui¬
deatur. Nos enim nõ u̾bis set
ipis reb legem imponimꝰ.

Expanded text:
 legati tantummodo faciat testator mentionem, hoc et legatum et fideicommissum intellegatur, et si fidei heredis vel legatarii aliquid committatur, hoc et legatum esse videatur. nos enim non verbis, sed ipsis rebus leges imponimus.
Abbreviated transcription (Latin):
psenti causa ypothecariam
cedenͣte possit ab ip̃a legei¬
duci. Si emintestator ideoie¬
gnta ui fidei cominissa relidͥt
ut omnimodo ꝑsone ab eo ho¬
nerate ea ꝑcipiant: aparet
ex eius uoluntate. ⁊̃ pͥfatas
actõnes contra res testatoriᷤ
eẽ instituendas. ut omnb
mꝑdis uoluntati cius fiat.¬
. ¶ Et p̾cipue cum calia sũt
iegata uł fidei cominissa q̃ pi¬
is actib sunt deputata. ⁊ hec

Expanded text:
senti casu hypothecariam aecedente possit ab ipsa lege induci. Si enim testator ideo legata vel fideicommissa dereliquit, ut omnimodo personae ab eo honoratae ea percipiant, apparet ex eius voluntate etiam praefatas actiones contra res testatoris esse instituendas, ut omnibus modis voluntati eius satisfiat, et praecipue cum talia sint legata vel fideicommissa, quae piis ac
Abbreviated transcription (Latin):
utitur. cestator quaie ẽ. rogo
uolo. mando. fidei tue cõmit¬
to : siũ iuram̃tum int̾posu̾t
cnm ⁊ hoc nob̾ audientib uẽ¬
cilatum ẽ. cestatore quidem
dicente. e nͣopl. partib aͥ¬

Expanded text:
utetur testator, quale est "rogo" "volo" "mando" "fideicommitto", sive iuramentum posuerit, cum et hoc nobis audientibus ventilatum est, testatore quidem dicente " enorkw", partibus a
Abbreviated transcription (Latin):
cuite successisse ꝓponis fi dei¬
cõmissi dies utiliter cessit.lz
tempore quo fuerat datimi.
nec dummi ce natum ꝓbetur.
uxor prittu q̃ui contendis
prĩcuo rogatimi sisme lib̾is
decessit ab auo relicta resti¬
cuere. ułꝰ si ei successit de fidei¬
commisso conuenire debes.
Nam si pr̃ui cui ⁊̃ hereditas
tͥ qsita ẽ nõ defidei comiuisso
q̃rendimi s hereditas ab ea
uendicanda ẽ.

Expanded text:
cui te successisse proponis, fideicommissi dies utiliter cessit, licet tempore quo fuerat datum necdum te natum probetur, uxorem patrui, quem contendis patri tuo rogatum, si sine liberis decesserit, ab avo relicta restituere, si ei successit, de fideicommisso convenire debes. nam si patrui etiam hereditas tibi quaesita est, non de fideicommisso quaerendum, sed hereditas ab ea vindicanda
Abbreviated transcription (Latin):
dem. ꝙuͣdam filium su¬
um a sacris pat̾uis remisit. ⁊
postea testam̃to cõdito eum
pͥt̾iit. nullo ei penitꝰ relicto.
aliis duob heredib dcrelicti
ip̃m autẽ q̃m ueq heredem.
necs. exheredatun fecit fidei¬
ꝯmisso p̾grauauit. q̃rebat᷑
si utile ẽ ex huiusmodi fidei¬
cominissum. cota igͥrantiqͣ
dubietate suꝑ hoc explosa.
nob̾ in hoc cãu ⁊̃ placuit
ut emanciptus ut pote in¬
iuria a pẽe anpotuus nõ com¬
pellatur fidei commissimm a
sua ꝑsona relictum prãre.¬
qd̾ ⁊̃ in aluis ꝑsonis qͣs ex ħrda

Expanded text:
. Quidam filium suum a sacris paternis remisit et postea testamento condito eum praeteriit nullo ei penitus relicto, aliis heredibus derelictis, ipsum autem, quem neque heredem neque exheredatum fecit, fideicommisso praegravavit. quaerebatur, si utile est huiusmodi fideicommissum. Tota igitur antiqua dubietate super hoc explosa nobis in hoc casu placuit, ut emancipatus utpote iniuria a patre adflictus non coellatur fideicommissum a sua persona relictum praestiam in aliis personis, quas exhereda
Abbreviated transcription (Latin):
genii uit m̾ito ante alios ex¬
cellens papinianus insins
statu̾it responsis. si quis fiuũ
suisse. nisi cum filuisꝰ eius si
m̾ito mitͣati plenissimum

Expanded text:
ingenii vir et merito ante alios excellens papinianus in suis statuit responsis, si quis filiumsuisse, nisi cum filius eius sinemerito mirati plenissimum
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Exigendi afilio tuo
mandati quise defensionitu
libertus siue extraneus. siñ
mandato pot̾es satisdacõne
tam̃ꝓ defensione pͥstita ⁊ alia
ꝓculdubio obsernacõne sub¬
iecta aut qd̾ silius etiamsiul¬
cro actõem pacris nomine
dirigat mandatum ꝓbare
nõ cogitur ¶ Sane qd noc¬
dum legitimam᷑ etatem idẽ
filius compleuerat. obhoc
modi defensorem audͣire qͣm

Expanded text:
. Exigendi a filio tuo mandati, qui se defensioni tulibertus sive extraneus sine mandato potest  satisdatione tamen pro defensione praestita et alia procul dubio observatione subiecta, aut quod filius, etiamsi ultro actionem patris nomine dirigat, mandatum probare non cogitur. Sane quod necdum legitimam aetatem idem filius tuus compleverat, ob hocusmodi defensorem audire, q
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. actoem eiqui ab¬
sentis nomine agͥ̾e uult .¶Si
eumꝰ de fen oĩt denegari opor¬
cere iam edcõ perpetuo expͥs¬
sum est.

Expanded text:
. Actionem ei, qui absentis nomine agere vult, si non eum defendat, denegari oportere iam edicto perpetuo expressum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Dem. Qma ab sente ceiu¬
dicatum dicis equum est re¬
titui tibi cause defensionem.
nec obent cͥ qd̾ uxortua int̾¬
fuit iudicõ. aut etiam acqͥ¬
euit siñe. cum aliena nego¬
cia ꝑ muneres nõ aliter a¬
ꝯͣipossunt uisi mrem suam

Expanded text:
. Quia absente te iudicatum dicis, aequum est restitui tibi causae defensionem: nec oberit tibi, quod uxor tua interfuit iudicio aut etiam adquievit sententiae, cum aliena negotia per mulieres non aliter agi possunt, ni
Abbreviated transcription (Latin):
terdicinõ modo absurdum.
u̾m etiam iniquum est.
sp̃em constitutus. offi mã¬
dati egressus ẽ id qd̃ gessit᷑.
nullum domino p̾iudiciũ
facere potͣuit. od̾ siple̾nã
pot̾atem agendi huit rem
iudicatam rescindinõ opor¬
cet. ẜum si qͣuid fraude uel
dolo egit. conuenire ennuimo¬
re iudicõrum nõ ꝓhiberis.

Expanded text:
terdici non modo absurdum, verum etiam iniquum est. speciem constitutus officium mandati egressus est, id quod gessit nullum domino praeiudicium facere potuit. quod si plenam potestatem agendi habuit, rem iudicatam rescindi non oportet, cum, si quid fraude vel dolo egit, convenire eum more iudiciorum non prohiberis.
Abbreviated transcription (Latin):
dem. ¶d qͣuis sͥ debitimi
exig̾e tibi mandauit. ante
litis contestacõem cu alii pe¬
cendum mandare  potes.
rent᷑ suis negociis suꝑ eẽ ĩ¬
offensa disciplina possunt.
nec pot̾ dicieum qui honeᷤ¬
ca ⁊ uerecunda pͥcedente cã.
mandatas sdͥ actõnes exercuit.
a lieno negõ sungi. cimiliez
contencõ ex ꝑsona alterius
bona si dem sumatur. hunc

Expanded text:
Quod quis sibi debitum exigere tibi mandavit, ante litis contestationem tu alii petendum mandare non poterent, suis negotiis superesse inoffensa disciplina possunt: nec potest dici eum, qui honesta et verecunda praecedente causa mandatas sibi actiones exercuerit, alieno negotio fungi, cum, licet intentio ex persona alterius bona fide sumatur, hunc
Abbreviated transcription (Latin):
decretum p̾sidis sublata pe¬
cuma q̃ ad comparatõem pꝰ¬
sonis fuerat depoita. p̾dium
qͥ comparint. elige utrum ma¬
euui gessisse. an qua inusus
suos com̾ise pecinne sunt le¬
gitimas usuras ab eo acciꝑe.
secundumq̃ index cutele iu¬
dicõredditus partem religi¬
ous implebit.

Expanded text:
decretum praesidis, sublata pecunia, quae ad comparationem possessionis fuerat deposita, praedium sibi comparavit, elige, utrum maeum gessisse, an, quia in usus suos conversae pecuniae sunt, legitimas usuras ab eo accipere: secundum quae iudex tutelae iudicio redditus partem religionis implebit.