comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dugo rebellare disponens contra impera¬
torẽ. legatos ad godefridũ infresiã occul¬
te dirigit. eo qđ illi eẽt affinitate c̃iunctus
pir sororẽ quã in ẽiugiũ acceperat. horti¬
turq qđ in patriũ misisset. et acixiliorum
ualidã manũ undiq ẽtraheret. et cũ om¬
nib uirib sibi opẽ ferret. quatinꝰ regnum
pat̾nũ uindicare armis potuisset. Et si id ciꝰ
industria uirtutisq suffragio ꝓsperitatis ef¬
fectũ optineret. medictatt᷑ ipsius regni pro
munere pollicet᷑. His suasionũ ꝓmissionib
gode fridus ueluti ueneno infectus. oc casio¬
nis fomitẽ inquirit. qualit̾ acsi iusta ratio¬
ne a fidelitate imperatoris se subducere pͥ¬
ualeret. Statĩq gerulfũ et gardulfũ comi¬
tes fresonũ legatos ad cesarẽ dirigit. man¬
datq si uellet ut in ca quã pollicitꝰ ẽ fideli¬
tate ꝑ seueraret. finesꝙ regni sibi cõmissos
ab incursiont ꝓprie gentis defensaret. con¬
fluentes andrenacũ. sincicha. et ñ nullos ali¬

Expanded text:
ugo rebellare disponens contra imperatorem legatos ad Godefridum in Fresia occulte dirigit, eo quod illi esset adfinitate coniunctus propter sororem, quam in coniugium acceperat, hortaturque, ut in patriam mitteret et auxiliorum validam manum undique contraheret et cum omnibus viribus sibi opem ferret, quatinus regnum paternum evindicare armis potuisset; et si id eius industria virtutisque suffragio prosperitatis effectum optineret, medietatem ipsius regni pro munere pollicetur. His suasionum promissionibus Godefridus veluti veneno infectus occasionis fomitem inquirit, qualiter acsi iusta ratione a fidelitate imperatoris se subducere prevaleret. Statimque Gerulfum et Gardulfum, comites Fresonum, legatos ad cesarem dirigit mandatque, si vellet, ut in ea, quam pollicitus fuerat, fidelitate perseveraret finesque regni sibi commissos ab incursione propriae gentis defensaret, Confluentes, Andrenacum, Sincicha et nonnullos ali
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ingenti industria undiq ẽtrahit. fratriq quan¬
ta potuit celeritate in adiutoriũ uenit. Ibi
plurima bella gesta s̃ ñsolũ fortit̃. sed etiam
felicit̃ dõ opẽ ferente. Int̃ hec exercitus lotha¬
ru graui peste fatigat᷑. Ex in c̃sueto quippe calo¬
re. et intẽperie aeris dissolutus. dissenterię ł di¬
enteriȩ morbo corrũpit᷑. Ex qua plaga. in nu¬
merabilis multitudo extincta ẽ. Plurimi etiã
a ranearũ mossib ꝑierunt. ut iã tunc da retur
intellegi. qđ ꝓpt̃ duritiã et cor inpoenitens ds̃
ñ solũ lothario. uerũ etiã omni regno aduersa

Expanded text:
cum ingenti industria undequaque contrahit fratrique, quancum ingenti industria undequaque contrahit fratrique, quanta potuit celeritate, in adiutorium venit. Ubi plurima bella gesta sunt, non solum fortiter, sed etiam feliciter, Deo opem ferente. Inter haec exercitus Lotharii gravi peste fatigatur; ex insueto quippe calore et intemperie aeris dissolutus dissinteriae vel clienteriae morbo corripitur, ex qua plaga inuumerabilis multitudo extincta est; plurimi etiam aranearum morsibus perierunt, ut iam tunc daretur intellegi, quod propter duriciam et cor inpoenitens Deus non solum Lothario, verum etiam omni regno eius
Abbreviated transcription (Latin):
on multo post int̾iecto tẽpore. hugo abba in lo¬
cũ ruotberti substitutus ẽ. uirstrenuus. humilis.
iustus. pacificus. et omnimorũ honestite fun¬
datus. Si quidẽ odo et ruotbertꝰ filii ruotberti
adhuc paruuli erant quando pater extinctusẽ.
et idcirco ñ est illis ducatus cõmissus. CAꝑIT¬
Ier idẽ tempus. gens sarracenorũ in beneuentum
ex affrica ueniens. uniuersã poene regionẽ illã
inuaserunt. cedib. rapinis. ac incendis omnia
depopulantes. Contra quos ludouuicus impera¬
tor exercitũ contrahit. et ueritus ne forte aduer¬
sus in num rrabilẽ hostiũ multitudinẽ uires reg¬
ni ñ sufficerent. ad lothariũ fratrẽ ingalliasle¬
gatos mittit. omnino exposcens. ut ad p̃fate ne¬
quissime gentis uires extenuandas. audaciãq
refrenandã. sibi cũ dĩ auxilio. uirtute qͦq fran¬
corũ opitularet᷑. Qui nihil cunctatꝰ. exertitũ

Expanded text:
Non multo post interiecto tempore Hugo abba in loNon multo post interiecto tempore Hugo abba in locum Ruotberti substitutus est, vir strenuus, humilis, iustus, pacificus et omni morum honestate fundatus; siquidem Odo et Ruotbertus, filii Ruotberti, adhuc parvuli erant, quando pater extinctus est, et idcirco non est illis ducatus commissus. Per idem tempus gens Sarracenorum in Benevento ex Africa veniens univerinvaserunt, caedibus, rapinis ac incendiis omnia depopulantes. Contra quos Hludowicus imperator exercitum contrahit, et veritus ne forte adversus innumerabilem hostium multitudinem vires regni non sufficerent, ad Hlotharium fratrem in Gallias legatos mittit, omnino exposcens, ut ad praefatae nequissimae gentis vires extenuandas audaciamque refrenandam sibi cum Dei auxilio, virtute quoque Francorum, opitularetur. Qui nihil cunctatus exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
ruotbertũ ac socios impetũ faciunt. Sed quã¬
uis repentini et subitanei casus etiã fortissi¬
mos uiros in bello c̃turbare soltant. tam̃ ar¬
ma quã totius corripiunt. hostes uirilit̾ excipi¬
unt. et cedentes in basilicã redire cõpellunt.
& uotbtus absq galea et lorica accurrens. cũ in¬
cautius dimicarit . et in imicos ultro in sequeret᷑
int̾fectus ẽ in introitu ipsius ȩccłe. Cius corpus
iã exanime nortmanni intrinsecus trahunt. Por¬
ro rãnulfus cũ eminus stans euentũ rei specula¬
ret᷑. a qͦdã nortmnanno ꝑ fenestrã basilicę sagit¬
te ictu grauit̃ uulneratꝰ ẽ. et a suis excertamine
eductus. uix triduo suꝑuixit. Tili infelici in for¬
tunio. pugna cõmissa ẽ et finita. Exercitus amis¬
so capite. errore parit̾ ac merore repletꝰ. sol¬
uit eadẽ hora obsidionẽ. et ad ppria reueritꝰ.
Nortmanni ouantes ad classẽ dirigunt gressũ.

Expanded text:
Ruotbertum ac socios impetum faciunt. Sed quamRuotbertum ac socios impetum faciunt. Sed quamvis repentini et subitanei casus etiam fortissimos viros in bello conturbare soleant, tamen arma quam citius corripiunt, hostes viriliter excipiunt et cedentes in basilicam redire compellunt Ruotbertus absque galea et lorica accurrens, cum incautius dimicaret et inimicos ultro insequeretur, interfectus est in introitu ipsius ecclesiae; eius corpus iam exanime Nortmanni intrinsecus trahunt. Porro Ramnulfus, cum eminus stans eventum rei specularetur, a quodam Nortmanno per fenestram basilicae sagittae ictu graviter vulneratus est et a suis ex certamine eductus vix triduo supervixit. Tali infelici infortunio pugna commissa est et finita; exercitus amisso capite errore pariter ac merore repletus solvit eadem hora obsidionem et ad propria revertitur; Nortmanni ovantes ad classem dirigunt gressum.
Abbreviated transcription (Latin):
uillã ingrediunt᷑. ubi se quantũ hora ꝑmisit
cõmuniunt. Crat aut̃ in eadẽ uilla. basilica p̃¬
grandis. ex lapide c̃structa. in qua maxima pars
nortmannorũ introiuit. cũ duce eorũ nomine
hastingo. Ruotbtus et rãnulfus cũ sociis suꝑ eos
irruunt. quo scũq extra basilicã reperer. absq
mora trucidabant. Ad eccłam ꝑuenientes. cũ
uidissent locũ munitũ. et animaduertissent
ñ modicã turbã paganorũ intrinsecus latitan¬
tẽ. parũꝑ deliberantes. castra in circuitu sta¬
tuunt. tentoria figunt. ut incrastinũ extruo¬
ts aggerib. applicatisq machinis. hostes totis
uirib expugnarent declinabat quippe iã sol
ad occasũ. Ruotbtus nimio calore exestuans.
galea et loricã deposuit. ut aura collecta. pau¬
lisꝑ refrigeraret᷑. Cũq unus quisq in positione
castrorũ intenderet. repente nort manni amu¬
nitione exiliunt. et cũ ingenti clamore super

Expanded text:
villam ingrediuntur, ubi se, quantum hora permisit, villam ingrediuntur, ubi se, quantum hora permisit, communiunt. Erat autem in eadem villa basilica pergrandis ex lapide constructa, in qua maxima pars Nordmannorum introivit cum duce eorum nomine Hastingo. Ruotbertus et Ramnulfus cum sociis super eos irruunt, quoscumque extra basilicam reppererunt, absque mora trucidant. Ad ecclesiam pervenientes, cum vidissent locum munitum et animadvertissent non modicam turbam paganorum intrinsecus latitantem, parumper deliberantes castra in circuitu statuunt, tentoria figunt, ut in crastinum exstructis aggeribus applicatisque machinis hostes totis viribus expugnarent; declinabat quippe iam sol ad occasum. Ruotbertus nimio calore exestuans, galeam et loricam deposuit, ut aura collecta paulisper refrigeraretur; cumque unusquisque in positione castrorum intenderet, repente Nortmanni a munitione exiliunt et cum ingenti clamore super
Abbreviated transcription (Latin):
bittonũ a suis int̾ficit᷑. et salomon dũx in loco
cius subrogat᷑. Erat enĩ isdẽ uir strenuus et
bellicosus. et tã forma quã animo ad regni gu¬
bernacula cõaptat᷑. Carolus tertio suꝑ britto¬
nes cũ exercitu isruere disponit. Sed cũ ad
terminosgentis apꝓpinquasset. audito qđ ad¬
resistendũ totis uirib parati ẽent. subito mu¬
tata uoluntate. magis elegit pacẽ suscipere.
quã bellũ inferre. Facta itaq pactione cũ sa¬
lomone quã dudũ cũ herispoio fecerat. discessu
degauensẽ. pictauensẽ. atq turonicã ꝓuinciã
iterato cruddit̃ depopulari coeper̃. Contra qͦs
ruotbertꝰ qui marcã tenebat. et rãnulfus dux
aquitaniȩ collecta multitudine aciẽ dirigunt.
Illi sentientes se ab exercitu insequi. cũ sũma ac¬
celeritate ad classẽ repedare ẽtendunt. Sed cũ
apꝓpinquare insequentiũ multitudinẽ cerne¬
rent. cognoscentes se effugere ñ posse. quandã

Expanded text:
Brittonum a suis interficitur, et Salomon dux in loco Brittonum a suis interficitur, et Salomon dux in loco eius subrogatur. Erat enim isdem vir strenuus et bellicosus et tam forma quam animo ad regni gubernacula coaptatus. Carolus tertio super Brittones cum exercitu irruere disponit, sed cum ad terminos gentis appresistendum totis viribus parati essent, subito mutata voluntate, magis elegit pacem suscipere quam bellum inferre; facta itaque pactione cum Salomone, quam dudum cum Herispoio fecerat, discessitdegavensem, Pictavensem atque Turonicam provinciam iterato crudeliter depopulari coeperunt; contra quos Ruotbertus qui marcam tenebat, et Ramnulfus dux Aquitaniae, collecta multitudine aciem dirigunt. Illi sentientes se ab exercitu insequi, cum summa acceleratione ad classem repedare contendunt; sed cum appropinquare insequentium multitudinem cernerent, cognoscentes se effugere non posse, quandam
Abbreviated transcription (Latin):
excessit. Nac tẽpestate. hucbertus abba frat̃
thietbirge reginȩ ẽtra lothariũ regẽ rebel¬
lare exorsusẽ. Collecta quippe p̃donũ uali¬
da manu. rapinas coepit exercere. int̾fectisq
aut fugatis lotharii fidelib qͥ finitima possi¬
debant loca. agros uillasq eorũ suȩ factio¬
nis sectatorib distribuit. Ad huiuscemodi
temeritatẽ cõprim̃dã. lotharius rex semel.¬
et iterũ atq tertio exercitũ ꝓduxit. frequen¬
ter etiã cũ ducib armatorũ multitudinem¬
direxit. sed minime hanc p̃sũptionẽ extin¬
guere potuit. quia loca in accessibilia inter
iurũ et alpes penninas sediciosis munitissimũ
p̃bebant receptaculũ. et regi exercituiq eius
ꝓpt̾ c̃taua ualliũ et p̃rupta montiũ artissima
itinera difficilẽ ingressũ. At tam̃ idẽ acepha¬
la hucbertus nouissime achuonrado comite
ꝑẽptus ẽ. iuxta castrũ qđ urba dicit᷑. CAP̃.¬

Expanded text:
excessit. Hac tempestate Hucbertus abba, frater excessit. Hac tempestate Hucbertus abba, frater Thietbirgae reginae, contra Lotharium regem rebellare exorsus est; collecta quippe predonum valida manu rapinas coepit exercere interfectisque aut fugatis Lotharii fidelibus, qui finitima possidebant loca, agros villasque eorum suae factionis sectatoribus distribuit. Ad huiuscemodi temeritatem comprimendam Lotharius rex semel, iterum atque tertio exercitum produxit, frequenter etiam cum ducibus armatorum multitudinemdirexit; sed minime hanc presumptionem extinguere potuit, quia loca inaccessibilia inter Iurum et Alpes Penninas seditiosis munitissimum prebebant receptaculum et regi exercituique eius propter concava vallium et prerupta montium artissima itinera difficilem ingressum. Attamen idem acephala Hucbertus novissime a Conrado comite peremptus est iuxta castrum, quod Urba dicitur. A
Abbreviated transcription (Latin):
I ac ꝑsuasione ut animi regũ auidi et sẽꝑ in ex¬
plebiles s̃. facile inspẽ introductus. cũ ualida
manu ut diximus terminos regni intrauit. U¬
rolus sentiens uires regni a se defecisse. in ult¬
mis finib aquitaniȩ fuge latibulũ quesiuit.
Ludo uuicus ut coeperat. regnũ optinuit. acusq
senonis ciuitatẽ ꝑuenit. Dimisso uͦ exercitu. in
germaniã ad ꝓpria redire. cũ optimatib regni
coepit negocia disponere. sed subito fortuna mu¬
tatur. Nam principes qͥ eũ in regnũ introduxer̃.
uidentes qđ longe alit̃ incederet erga eos quã
existimauerant. poenitudine tacti. ad carolum
reuertunt᷑. Carolus ex desperatis reb uires se re¬
cepisse ẽgaudens. ẽtractis undiq copus. fratrẽ
bello aggredi tẽptat. Ille intuens et a suis quos
secũ adduxerat. et abhis quos ibi acquisisse
uisus fuerat se eẽ destitutũ. maturius fugam
arripuit. et cũ debita c̃fusione fines regni

Expanded text:
Hac persuasione, ut animi regum avidi et semper inexHac persuasione, ut animi regum avidi et semper inexplebiles sunt, facile in spem introductus cum valida manu, ut diximus, terminos regni intravit. Carolus, sentiens vires regni a se defecisse, in ultimis finibus Aquitaniae fugae latibulum quaesivit. Ludowicus, ut coeperat, regnum obtinuit ac usque Senonis civitatem pervenit. Dimisso vero exercitu in Germaniam ad propria redire, cum optimatibus regni coepit negotia disponere; sed subito fortuna mutatur: nam principes, qui eum in regnum introduxerant, videntes, quod longe aliter incederet erga eos, quam existimaverant, penitudine tacti ad Carolum revertuntur. Carolus ex desperatis rebus vires se recepisse congaudens contractis undique copiis fratrem bello aggredi temptat. Ille intuens, et a suis, quos secum adduxerat, et ab his, quos ibi adquisisse visus fuerat, se esse destitutum, maturius fugam arripuit et cum debita confusione fines regni
Abbreviated transcription (Latin):
irea hec tẽpora. ludo uuicus rex fratris sui ca¬
roli regnũ cũ exercitu in gressus ẽ. gestiens oc¬
cidentalia regna suo subiugare dominatui.
fratrisq p̃ripere debitã portionẽ quȩ ei sorte
acfuniculo hȩreditatis cõpetent᷑ acciderat.
oblitus germanitatis ac consanguinitatis foede¬
ra. oblitus pacti qđ iam dudũ mutua c̃uentio¬
ne pepigerant. immemor sacram̃torũ quib
se cũ magnis execrationib corã dõ obligaue¬
rat. Erebuer adhoc facinus ꝑagendũ talia oc¬
casionũ incitamta fomitẽ. Carolus ut p̃misi¬
mus quo sdã ex nobiliorib regni. aut publi¬
ce adiudicatos gladio ꝑcussit. Aut dolo de¬
ceptos ꝑdidit. Ceteri formidantes ne similia
paterent᷑. ludo uuicũ regẽ trans rhenũ cõmo¬
rantẽ sollicitant. eiusq animũ ad optinendũ
fratris regnũ illiciunt. ꝓmittentes semetip¬
sos una cũ regno eius ditioni tradituros.

Expanded text:
irca haec tempora Ludowicus rex fratris sui Cairca haec tempora Ludowicus rex fratris sui Caroli regnum cum exercitu ingressus est, gestiens occidentalia regna suo subiugare dominatui fratrisque preripere debitam portionem, quae ei sorte ac funiculo hereditatis competenter acciderat, oblitus germanitatis ac consanguinitatis foedera, oblitus pacti, quod iam dudum mutua conventione pepigerant, immemor etiam sacramentorum, quibus se cum magnis execrationibus coram Deo obligaverat. Prebuerant ad hoc facinus peragendum talia occasionum incitamenta fomitem. Carolus, ut premisimus, quosdam ex nobilioribus regni aut publice adiudicatos gladio percussit aut dolo deceptos perdidit. Ceteri formidantes, ne similia paterentur, Ludowicum regem trans Rhenum commorantem sollicitant eiusque animum ad optinendum fratris regnum illiciunt, promittentes semetipsos una cum regno eius ditioni tradituros.
Abbreviated transcription (Latin):
crone ꝑcellaris sententiȩ. ao ꝓunius muliercule
passione et breuissimi tẽporis desiderio. uindis
et obligatꝰ ad sulphureos foctores. et ad penne
taharis exiciũ . Et paucis int̃positis epłam sic
c̃cdudit. Hȩc aut̃ nostibi nunc scripsisse. et int̃
noset te quasi nr̃a uerba excessus tuos corripi¬
entia discurrisse sufficiat. cȩterũ p̃caue. ne
quando nobis seđm dñi p̃ceptũ. duos aut tres
camus. et qđ ñ optamus. de cȩtero fias sic̃ ethni¬
cus et publicanus. Ecce exmultis pauca no¬
tare curauimꝰ. ut sic nescientib ex parte fie¬
rent cognita. ut tam̃ scientib ñ ꝑomnia ẽent
onerosa. Qualẽ uͦ exitũ huius pestiferi morbi
ꝑnecies attulerit apłico renuens mederi anti¬
doto quantaq regni dispendia ex hac morti¬
fera c̃tagione. sic̃ sepe dictus sc̃issimus papasp̃u
sco afflatus p̃dixerat illata sint in subsequenti¬
ꝓ suo in loco demonstrabit᷑. CAPITUI¬

Expanded text:
crone percellaris sententiae ac pro unius mulierculae crone percellaris sententiae ac pro unius mulierculae passione et brevissimi temporis desiderio vinctus et obligatus ad sulphureos foetores et ad perhenne traharis exitium'. Et paucis interpositis epistolam sic concludit: 'Haec autem nos tibi nunc scripsisse et quasi inter nos et te nostra verba excessus tuos corripientia discurrisse sufficiat; ceterum precave, ne quando nobis secundum Domini preceptum duos aut tres camus et, quod non optamus, de cetero fias sicut ethnicus et publicanus'. Ecce ex multis pauca notare curavimus, ut sic nescientibus ex parte fierent cognita, ut tamen scientibus non per omnia essent onerosa. Qualem vero exitum huius pestiferi morbi pernities attulerit apostolico rennuens mederi antidoto, quantaque regni dispendia ex hac mortifera contagione, sicut sepedictus sanctissimus papa Spiritu sancto afflatus predixerat, illata sint, in subsequentibus suo in loco demonstrabitur. C
Abbreviated transcription (Latin):
Alit̾ aut̃ fieri mutuã ur̃am separationẽ ꝓhibemꝰ.
Porro si sterilitas accusat᷑. cogita sarã nona gena¬
riã. annã quoq simul et elisabeth. Quã tam̃ ste¬
rilitatẽ fortasse ñ facit infecunditas. sed iniqͥtas.
Ergo gloriosissime rex. ꝓpria c̾tentꝰ uxore esto.¬
et pret̃ illius. alterius ne queras c̃sortiũ. Igit csi¬
liũ nr̃m accipe. et monita nr̃a tã quã affectu¬
osi patris amplectere. atq ab omni prauitate
mentẽ. linguã. corpusq refrena. p̃cipue uual¬
drada pelicis tuȩ. et dudũ ate repudiate cõmu¬
nionẽ declinas. et eius c̃sortiũ ꝑpetue obliuio¬
ni ẽtradens. Ex cõmunicata ẽ enĩ. et usq ad p̃sen¬
tiã nr̃am. ab omni xp̃ianorũ c̃tubernio seques¬
trata. sic̃ totus iam nouit occidens. et iamiãq pes
missos nr̃osminime cũ plagis cȩteris oriens ig¬
norauit. Quã obrẽ. cauendũ ẽ ne cũ ea parimu¬

Expanded text:
aliter autem fieri mutuam vestram separationem prohibemus. aliter autem fieri mutuam vestram separationem prohibemus. Porro si sterilitas accusatur, cogita Saram nonagenariam, Annam quoque simul et Helisabeth; quam tamen sterilitatem fortasse non facit infęcunditas, sed iniquitas. Ergo, gloriosissime rex, esto propria contentus uxore et preter illius alterius ne quaeras consortium. Igitur consilium nostrum accipe et monita nostra tamquam affectuosi patris amplectere atque ab omni pravitate mentem, linguam corpusque refrena, precipue Waldradae pellicis tuae et dudum a te repudiatae communionem declinans et eius consortium perpetuae oblivioni tradens. Excommunicata est enim et usque ad presentiam nostram ab omni christianorum contubernio sequestrata, sicut totus iam novit occidens et iam iamque per missos nostros minime cum plagis ceteris oriens ignorabit. Quamobrem cavendum est, ne cum ea pari mu
Abbreviated transcription (Latin):
nec eadẽ ęxcła dĩ auctore dõ qui adultero sui¬
dicabit. te si uuald radã quandoq resũpseris.
etiã thietbirga decedente. dimittet modis
omnib inpunitũ. Et post pauca. ltaq sumo
studio p̃fatã thietbirgã c̃iugẽ tuã. tãquam
ꝓpriã carnẽ fouere ac diligere ꝓcurato. et
ne illã ate separare ullo pacto c̃sentia suigi¬
lant̃ attende. Vnde si uult ate discedere. cor¬
ripe. immo corrige eã. et atali intentione ꝑ
omnia reuocare satage. la uͦsi amore pudictti¬
e separationẽ querat. et c̃iugalis conubii solu¬
nonẽ efflagitat. certũ ẽ apło dicente. quõ mu¬
lier sui corporis potestatẽ ñ habet. sed uir.
Horũ siet ipse pudicitiã sectatus religionis
obtentu copulã dissoluere uis. tantũ ne simu¬
late fiat c̃cedimus. Nam licet sit scriptum.
monia dissoluunt᷑. Si ergo hoc modo uis. gratu¬
ito ꝑmittimus animo. celerẽq p̃bemus assensũ.

Expanded text:
nec eadem ecclesia Dei auctore Deo, qui adulteros iunec eadem ecclesia Dei auctore Deo, qui adulteros iudicabit, te, si Waldradam quandocumque resumpseris, etiam Thietbirga decedente dimittet modis omnibus impunitum. Et post pauca: 'Itaque summo studio prefatam Thietbirgam coniugem tuam tamquam propriam carnem fovere ac diligere procurato et, ne illam a te separare ullo pacto consentias, vigilanter attende; unde, si vult a te discedere, corripe, immo corrige eam et a tali intentione per omnia revocare satage. Iam vero si amore pudicitiae separationem quaerat et coniugalis conubii solutionem efflagitat, certum est apostolo dicente, quoniam mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir; verum si et ipse pudicitiam sectatus religionis obtentu copulam dissolvere vis, tantum ne simulate fiat, concedimus. Nam licet sit scriptum: monia dissolvuntur. Si ergo hoc modo vis, gratuito permittimus animo celeremque prebemus assensum;
Abbreviated transcription (Latin):
namur. tibi ñ sufficit solũ adulteriũ ꝑpetrasse.
nisi apponas. ut etiã animas hominũ ꝑurii la¬
queis irretites in extremũ dimergas interitum.
Sed ꝗd mirũ si paucorũ animab ꝑperiuriũ ad
exiciũ acquisisti. quando in tanta sublimi¬
tate positus. ꝑ exẽplũ tuȩ moechię tot homi¬
ũ milia in ꝑditionis chaos p̃cipitaueris. Illud
aut̃ qđ thietbirga quasi uualdrade testimo¬
niũ dicens. eã fuisse tuã legitimã uxorem.
uolens aut inuita frustra conat᷑ astruere. quan¬
do quidẽ illius nullo ꝓrsus hinc testimonio
quis indigeat. cũ magis nos ita sentiamꝰ qđ ius¬
tũ ẽ. et intellegamus qđ ȩquũ. ut etiã thietbis¬
ga mortua tu nullis legib nullis regulis. um¬
quã uualdradã in uxorẽ possis aut ꝑmittaris
assumere. Itrũ ergo uuald rada tua legiti ma
fuerit aliquando c̃iunx. excła dĩ satisfactione
thiebirgȩ ñ eget. unũ tam̃ scimus. quõ nec no.

Expanded text:
namur, tibi non sufficit solum adulterium perpetrasse, namur, tibi non sufficit solum adulterium perpetrasse, nisi apponas, ut etiam animas hominum periurii laqueis irretitas in extremum demergas interitum. Sed quid mirum, si paucorum animabus per periurium exitium adquisisti, quando in tanta sublimitate positus per exemplum tuae moechiae tot hominum milia in perditionis. chaos precipitaveris? Illud autem, quod Thietbirga, quasi Waldradae testimonium dicens, eam fuisse tuam legitimam uxorem volens aut invita frustra conatur astruere; quandoquidem illius nullo prorsus hinc testimonio quis indigeat, cum magis nos ita sentiamus, quod iustum est, et intellegamus, quod aequum, ut etiam Thietbirga mortua tu nullis legibus, nullis regulis umquam Waldradam in uxorem possis aut permittaris assumere. Utrum ergo Waldrada legitima tua fuerit aliquando coniunx, ecclesia Dei satisfactione Thietbirgae non eget. Unum tamen scimus, quoniam nec nos
Abbreviated transcription (Latin):
scripto uobis destinauimꝰ. Et ne labor nr̃ in¬
anis ẽstituat᷑. spiritalia nobcũ ur̃a fratnitas
aduersũ iã dictã moechã et cõmunicatores
cius arma sustollat. et in parrochia sua ex com¬
municatã hanc fautoresq suos uiua uoce unꝰ¬
quisq denuntiet. donet nr̃o speciali iudicio
digna se poenitentia submittat. Direxit etiã
lothario regi idẽ reuerentissimꝰ pontifex epłam
hec c̃tinentẽ. Audito reuertente misso nr̃o
eorrectionis tuȩ ut ita dicamꝰ initio. gr̃as dõ
ẽdignas egimꝰ. et ut tibi quoq grates cõpetibi¬
les referrertmꝰ. animũ p̃parauimꝰ. Sed cheu
aduersa nuntia uenientia huius intentionis
nr̃e ꝓpositõ celerit̃ obuiarunt. Qua ꝓpt̃ cõpul¬
adhuc officiũ linguȩ go acti dirigimus. Didici¬
mus enĩ te qͥ ꝓlixo tẽpore in scelere ꝑmanens
excłȩ dĩ ñ modicũ nocuisti. nocere ad huc. et qͥ
insordib eras. sordescere adhuc. Siquidẽ ut opi¬

Expanded text:
inanis constituatur, spiritualia nobiscum vestra fraternitas adversus iam dictam moecham et communicatores eius arma sustollat et in parrochia sua excommunicatam hanc fautoresque suos viva voce unusquisque denunciet, donec nostro speciali iudicio dignae se poenitentiae submittat'. Direxit etiam Lothario regi idem reverentissimus pontifex epistolam haec continentem: 'Audito revertente misso nostro correctionis tuae, ut ita dicamus, initio, gratias Deo condignas egimus et, ut tibi quoque grates competibiles referremus, animum preparavimus. Sed heu adversa nuntia venientia huius intentionis nostrae propositum celeriter obviarunt. Quapropter compuladhuc officium linguae coacti dirigimus. Didicimus enim te, qui prolixo tempore in scelere permanens ecclesiae Dei non modicum nocuisti, nocere adhuc et, qui in sordibus eras, sordescere adhuc; siquidem, ut opi
Abbreviated transcription (Latin):
hostib uias patefecit. Illi c̃scensis nauibus.
in ligerĩ reuertunt᷑. et nequaquã ut
spoponderant. ex regno eius recesser
sed in eodẽ loco manentes. multo peiora
et immaniora quã antea fecerant ꝑpetrar.¬

Expanded text:
hostibus vias patefecit. Illi conscensis navibus hostibus vias patefecit. Illi conscensis navibus in Ligerim revertuntur et nequaquam, ut spoponderant, ex regno eius recesserunt; sed in eodem loco manentes multo peiora et inmaniora, quam antea fecerant, perpetrar
Abbreviated transcription (Latin):
partib urbe obsidione circũdata.
multis  dieb undiq sũma uirtute dimi¬
cat᷑. noua et exquisita machinam̃torũ gene¬
ra applicant᷑. Sed conatus regis ꝓsperitatis ef¬
fectũ ñ optinuit. quia et loci facies ñ facilẽ p̃¬
bebat accessũ. et paganorũ ualida manus
quia ꝓuita reserat. sũmo resistebat conami¬
ne. Exercitꝰ imm̃se multitudinis. cũ longę
obsidionis tedio. fame. et graui pestilentiȩ
morbo attereret᷑. cernentes brittones urbem
in expugnabilẽ. conati s̃ fluuiũ a suo aluco
deriuare. ut exsiccato naturali meatu. naues
nortmannorũ inuadere possent. Coeperunt
itaq fossã mirę ꝓfunditatis ac latitud inis
aperire. Quȩ restantũ formidinis metum
nortmannis ingessit. ut absq dilatione
in gentẽ pecuniã carolo pollicerent᷑. si solu¬
ta obsidione.eis ex suo regno liberũ p̃beret
egressũ. Rex turpi cupiditate superatus.
pecuniã recepit. et ab obsidione recedens.

Expanded text:
partibus urbe obsidione circumdata, partibus urbe obsidione circumdata, multis diebus undique summa virtute dimicatur, nova et exquisita machinamentorum genera applicantur; sed conatus regis prosperitatis effectum non optinuit, quia et loci facies non facilem prebebat accessum et paganorum valida manus, quia pro vita res erat, summo resistebat conamine. Exercitus inmensae multitudinis cum longe obsidionis tedio, fame et gravi pestilentiae morbo adtereretur, cernentes Brittones urbem inexpugnabilem conati sunt fluvium a suo alveo dirivare, ut exsiccato naturali meatu naves Nortmannorum invadere possent. Cęperunt itaque fossam mirae profunditatis ac latitudinis aperire; quae res tantum formidinis metum Nortmannis ingessit, ut absque dilatione ingentem pecuniam Carolo pollicerentur, si soluta obsidione eis ex suo regno liberum preberet egressum. Rex turpi cupiditate superatus pecuniam recepit et ab obsidione recedens
Abbreviated transcription (Latin):
receptaculũ aduersus lacessitas bello gen¬
tes fore decernunt. Protinus nauib ꝑ medanã
fluuiũ deductis. muroq applicatis. cũ muli¬
erib et paruulis. ueluti in ea habitaturi in¬
trant. diruta reparant. fossas. uallosꝙ reno¬
uant. et exea ꝓsilientes. repentinis incursio¬
nib circũiatentes regiones deuastant. Qđ
cũ carolo tã ꝑnetiosa pestis in uiscerib reg¬
ni intclusa nuntiata ẽẽt. ilico ex omnib reg¬
nis quȩ suȩ ditioni parebant. ueluti ad cõ¬
mune incendiũ extinguendũ exercitũ col¬
ligit. atq castris incircuitu positis. ciuitatẽ
obsidione cinxit. Et quia medana fluuius
apartib brittanniȩ urbis murũ alluebat.
salo moni regi brittonũ mandat. ut ẽtractis
auxiliis citius aduentaret. ut cõmunẽ hos¬
tt̃ cõmunib uirib expugnarent. Qui assũp¬
tis secũ multis brittonũ milib. suꝑ ripã flu¬
minis medanȩ tentoria figit. Igit᷑ ex omnib

Expanded text:
receptaculum adversus lacessitas bello genreceptaculum adversus lacessitas bello gentes fore decernunt. Protinus navibus per Medanam fluvium deductis muroque applicatis, cum mulieribus et parvulis veluti in ea habitaturi intrant, diruta reparant, fossas vallosque renovant, et ex ea prosilientes, repentinis incursionibus circumjacentes regiones devastant. Quod cum Carolo tam perniciosa pestis in visceribus regni interclusa nunciata esset, ilico ex omnibus regnis quae suae ditioni parebant, veluti ad commune incendium exstinguendu mexercitum colligit, atque castris in circuitu positis, civitatem obsidione cinxit. Et quia Medana fluvius a partibus Brittaniae urbis murum adluebat, Salauxiliis citius adventaret et communem hostem communibus viribus expugnarent: qui, assumptis secum multis Britonum millibus, super minis Medanae tentoria figit. Igitur ex omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
oceani reiecte. litora marina repleuerunt.
tantaq c̃geries facta ẽ. ut ad in star monti¬
um cumulatȩ̨ coaceruarent᷑. Ex earũ foe¬
tore ac putredine aer corruptus. dirã pes¬
tẽ finitimis generauit. ex q̃ multi ꝑier̃. CAP
Ier idẽ tẽpus. carolus andegauensẽ obsidebat
urbẽ. Beniq nortmanni postquã ruotbertũ
et rãnulfũ et alios ñ nullos generosȩ stirpis
uiros qͥ patriȩ terminos armis tuebant᷑. dõ
habitatorib terrȩ aduersante occider̃. cum
nemo inueniret᷑ qui eorũ uiolentię resisteret.
sollicitati paucarũ ciuitatũ. ł regionũ direp¬
tione. et exp̃da singularũ. quantȩ opes uni¬
uersarũ eent animo ꝓspicientes. andegauis
ciuitatẽ ciuib fuga dilapsis. uacuã reperien¬
tes. ingrediunt᷑. Quã cũ munitissimã. et ꝓ
situ loci in expugnabilẽ eẽ uidissent. in lȩa
tiã effusi. hanc suis. suorũq copus. tutissimũ

Expanded text:
oceani rejectae, litora maritima repleverunt, oceani rejectae, litora maritima repleverunt, tantaque congeries facta est, ut ad instar montium cumulatae coacervarentur: ex earum foetore ac putredine aer corruptus, diram pestem finitimis generavit, ex qua multi perierunt. Per idem tempus Carolus Andegavensem obsidebat urbem. Denique Nordmanni postquam Rodbertum et Ramnulfum, et alios nonnullos generosae stirpis viros, qui patriae terminos armis tuebantur, Deo habitatoribus terrae adversante, occiderunt, cum nemo inveniretur qui eorum violentiae resisteret, sollicitati paucarum civitatum vel regionum direptione ex praeda singularum quantae essent opes universarum animo prospicientes, Andecavis civitatem, civibus fuga dilapsis, vacuam reperientes, ingrediuntur. Quam cum munitissimam et ex situ loci inexpugnabilem esse vitiam effusi, hanc suis suorumque copiis tutissimum
Abbreviated transcription (Latin):
oriente ueniens. totã poene ꝑuastauit galliã.
Quȩ maores erant quã cȩtert locuste. habebant
alarũ remigia sena. et mirũ dictu. ut casgo¬
rũ acies distincts ordinib ꝑ uera ferebant᷑.
paucis exercitũ itinere unius diei p̃ibant. qua¬
si loca apta multitudini ꝓuisuri. Circa hora
nonã ubi duces pridie uenerant. insidebant.
nec a loco occupato mourbant᷑. qͦusq sol su¬
ũ rep̾sentaret ortũ. tunc ꝑ turmas suas ꝓficis¬
cebant᷑. ut in paruis animalib disciplinam
militarẽ cerneres. Segetib uescebant᷑. quȩ
ab eisita depaste s̃. ut ueluti immani tẽpes¬
tate c̃sũptȩ uiderent᷑. Spatiũ diurni itine¬
ris .iiiiͦ. aut quinq milib extendebat᷑. Per¬
uener̃ aut̃ usq ad mare brittannicũ. suꝑfi¬
ciẽ terrȩ cooperientes. in qͦ dõuolente uio¬
lenti uentorũ flatu impulse. atq in ꝓfundũ
asportatȩ dimersȩ s. aestu uͦ atq refusione

Expanded text:
oriente veniens totam pene pervastavit Galliam. oriente veniens totam pene pervastavit Galliam. Quae maiores erant quam caeterae locustae habebantque sena alarum remigia, et, mirum dictu, ut castrorum acies distinctis ordinibus per aera ferebantur um paucis exercitum itinere unius diei preibant, quasi loca apta multitudini provisuri. Circa horam nonam, ubi duces pridie venerant, insidebant, nec a loco occupato movebantur, quousque sol suum representaret ortum, tunc per turmas suas proficiscebantur, ut in parvis animalibus disciplinam militarem cerneres. Segetibus vescebantur, quae ab eis ita depastae sunt, ut veluti inmani tempestate consumptae viderentur. Spatium diurni itineris quatuor aut quinque milibus extendebatur. Pervenerunt autem usque ad mare Brittannicum superficiem terrae cooperientes, in quo Deo volente violento ventorum flatu inpulsae atque in profundum absportatae dimersae sunt. Aestu vero at
Abbreviated transcription (Latin):
ludouuicus imperator romã uenit. ibiq c̃uen¬
tũ celebrans. corã sũmo pontifice multa super
ad algisi trrannide c̃questus ẽ. A senatu roma¬
norũ idẽ ad algisus trrannus atq hostis rei
ohannes papa imperatorẽ aiuram̃to qͦse ob¬
ligauerat auctoritate dĩ et sc̃i petri absol¬
uit. affirmans nil sibi obeẽ qđ obmortispe¬
riculũ euadendũ eoactus fecerat. nec sacra¬
mentũ ẽẽ dicendũ. qđ ẽtra salutẽ rei publicę
quãuis cũ multis exetrationib fuerit ꝓlatũ.
Mis exhortationib. principis animũ ad rediui¬
ua certamina ꝓuocat. Tim̃ ne a suis ꝑiurus
diceret᷑. nequaquã ipse ẽtra trrannũ ꝓcedit.
sed reginã cũ exercitu dirigit. Ad algisus
certis inditus colligens bellũ aduersũ se sum¬
mis uirib parari. hostẽq se ac trrannũ eẽde¬
nuntiatũ. suȩ nequitię c̃scius. metu ꝑcellit̾.
et spẽ uitȩ infuga ponens. in corsicã insulã
secessit. ibiꝙ ad tẽpus delituit. CA PIT

Expanded text:
lodowicus imperator Romam venit, ibique conventum celebrans, coram summo pontifice multa super Adalgisi tyrannide conquestus est. Tunc a senatu Romanorum idem Adalgisus tyrannus atque hostis reipernitur. Joannes papa imperatorem a juramento quo se obligaverat, auctoritate Dei et sancti Petri absolvit, adfirmans nihil sibi obesse, quod ob mortis periculum evadendum coactus fecerat, nec sacramentum esse dicendum, quod contra salutem reipublicae, quamvis cum multis execrationibus, fuerit prolatum. His exhortationibus principis animum ad rediviva certamina provocat. Tamen, ne a suis periurus diceretur, nequaquam ipse contra tirannum procedit, sed reginam cum exercitu dirigit. Adalgisus certis indiciis colligens, bellum adversum se summis viribus parari hostemque se ac tirannum esse denunciatum, suae nequiciae conscius metu percellitur et spem vitae in fuga ponens in Corsicam insulam secessit ibique ad tempus delituit. 873 Ann
Abbreviated transcription (Latin):
petri semꝑ paratã eẽ. dignã satisfactionẽ sus¬
cipere. nec qđ diuinȩ humaneq leges iuste de¬
cernunt umquã repulisse. Itaq sise immunẽ
ab obiectis sciret. cũ omni fidutia sedẽ apłicã
oporteret adire. ut expetitã benedictionẽ
ꝑciperet. Si aut̃ culpã recognosceret. nihilo¬
minus absq hesitatione uenire festinaret. ẽ¬
idigna poenitentiȩ remedia suscepturus. C¬
is temporib gens uulgarũ fero cissima ac belli¬
cosa. relictis idolis. abrenuntiatisq gentiliũ
suꝑstitionib. in xp̃m ex ꝑmaxima parte cre¬
didit. et abluta salutari baptismatis unda.
inreligionẽ xp̃ianã transiit. BDirectis aut̃ a
sede aplica in eandẽ gentẽ sacerdotes ac uiri
religiosi. qͥ populũ adhuc rudẽ diuinis in for¬
marent p̾ceptis. et incultã barba riẽ sacris
dogmatib excolentes. xp̃o gratũ habita culũ
p̃pararent. Ut huius uͦ sc̃ẽ deuotionis opus

Expanded text:
Petri semper paratam esse dignam satisfactionem susPetri semper paratam esse dignam satisfactionem suscipere nec, quod divinae humanaeque leges iuste decernunt, umquam reppulisse: itaque, si se immunem ab obiectis sciret, cum omni fiducia sedem apostolicam oporteret adire, ut expetitam benedictionem perciperet; si autem culpam recognosceret, nihilominus absque hesitatione venire festinaret, condigna poenitentiae remedia suscepturus. His temporibus gens Vulgarum ferocissima ac bellicosa relictis idolis abrenuntiatisquegentilium superstitionibus in Christum ex permaxima parte credidit; et abluta salutari baptismatis unda in religionem christianam transiit. Directi sunt autem a sede apostolica in eandem gentem sacerdotes ac viri religiosi, qui populum adhuc rudem divinis informarent preceptis et incultam barbariem sacris dogmatibus excolentes Christo gratum habitaculum prepararent. Ut huius vere sanctae devotionis opus
Abbreviated transcription (Latin):
illius ualuerenrorũ inimitorũ insidiȩ. et
simulate deceptiones. quã nr̃a simplex et
pura defensio. Nos enĩ litteris et uerbis in de¬
sinent̃ ꝓclamantes. et diuersis legationibus
eadẽ repetentes. humilit̾ postulauimꝰ. ut nos
et accusatores nr̃i iuxta diuinas et humanas
leges. sui pontificii audientiã mererem᷑. ut
ratio docet nrãm p̾sentiã exhibendo. sed sẽꝑ
repulsi sumus. Et post pauca. Sed quia dsom¬
nipotens princeps pastorũ in illa scã sede ur̃i
pontificatus apicẽ sublimauit. si tẽpus arri¬
serit. ur̃m multiplicit̾ desideramꝰ c̃spectũ. et
ur̃is dõdignis animari colloquiis. ac melliflu¬
a benedictione potiri. Et infine ipsius epłe.
Interea modis omnib obsecram. ut de ur̃a
optabili ꝓsperitate litteris ur̃is celsitudinem
nr̃am certã reddintes. carę filiationis munꝰ
nobis impertiri dignemini. CAP
dhȩȩ supradictus papa rescripsit. sedẽ sc̃ĩ

Expanded text:
illius valuere nostrorum inimicorum insidiae et illius valuere nostrorum inimicorum insidiae et simulatae deceptiones, quam nostra simplex et pura defensio. Nos enim litteris et verbis indesinenter proclamantes et diversis legationibus eadem repetentes humiliter postulavimus, ut nos et accusatores nostri iuxta divinas et humanas leges sui pontificii audientiam mereremur, ut ratio docet, nostram presentiam exhibendo: sed semper repulsi sumus'. Et post pauca: 'Sed quia Deus omnipotens princeps pastorum in illa sancta sede vestri pontificatus apicem sublimavit, si tempus arriserit, vestrum multipliciter desideramus conspectum et vestris Deo dignis animari colloquiis ac melliflua benedictione potiri'. Et in fine ipsius epistolae: 'Interea modis omnibus obsecramus, ut de vestra optabili prosperitate litteris vestris celsitudinem nostram certam reddentes carae filiationis munus nobis impertiri dignemini. Ad haec supradictus papa rescripsit, sedem sancti
Abbreviated transcription (Latin):
exurrexisse. et si ñ corpore. tam̃ spũ et uirtute.
Nuic sc̃issimȩ memoriȩ uiro. adrianus in pon¬
tificatu successit. Qđ cũ lotharius rex certa
relatione cõperisset. ei talia scripta direxit.
nfausta relatio. et in ambiguo hactenꝰ manens.
ut ita dicamꝰ. acrites nr̃ę serenitatis transuer¬
berauit aures. intimando qđ beate recordati¬
onis dõnus nicolaus ab hac lacrimarũ ualle.
uocante xp̃o discesserit. cũ scis ut credimus
in estimabilit̾ coronandus. Nec differt. ut om¬
nis xp̃iana religio de tanto pontifice doleat.
et omnis ordo ȩccłasticus de prudentissimo
papa ingemiscat. Reuera nos potius deflemꝰ.
qui causas nr̃e calũniȩ. et fraudolentas ȩmu¬
lorũ nr̃orũ querimonias. tã benigno patri
eqͥtatis ac iustitię lance ponderandas. ac de¬
terminandas. ad tẽpus et in parte cõmisimus.
S qđ lugubrit̾ replicamus. plus apud sc̃itatẽ

Expanded text:
exsurrexisse, etsi non corpore, tamen spiritu et virtute. exsurrexisse, etsi non corpore, tamen spiritu et virtute. Huic sanctissimae memoriae viro Adrianus in pontificatu successit. Quod cum Lotharius rex certa relatione comperisset, ei talia scripta direxit: 'Infausta relatio et in ambiguo hactenus manens, ut ita dicamus, acriter nostrae serenitatis transverberavit aures, intimando, quod beatae recordationis domnus Nicholaus ab hac lacrimarum valle vocante Christo decesserit, cum sanctis, ut credimus, inestimabiliter coronandus. Nec differt, ut omnis christiana religio de tanto pontifice doleat et omnis ordo aecclesiasticus de prudentissimo papa ingemiscat. Revera nos potius deflemus, qui causas nostrae calumniae et fraudulentas aemulorum nostrorum quaerimonias tam benigno patri aequitatis ac iustitiae lance ponderandas ac determinandas ad tempus et in parte commisimus; sed, quod lugubriter replicamus, plus apud sanctitatem
Abbreviated transcription (Latin):
NNO dom MCAÑ. dece Lxxxii. Nicolaus sc̃issimꝰ
et ꝑbeatissimus papa.post multos ꝓxp̃o labo
na migrauit ad celestia regn̾a. recepturus ꝓ ad¬
ministrata fidelit̾ sibi credita dispensatione a
largissimo dno in marcessibilẽ głe coronam.
De cuius dõplacitis actib plura poterant dici re¬
latu digna. nisi breuietati studentes. causas re¬
rũ magissũmatĩ notare. quã explanare ꝓpo¬
suissemus. Deniq post beatũ gregoriũ usq in
p̃sens. nullus p̃sul in romana urbe pontificali
honore sublimatꝰ. illi uid et̾ ȩ quiperandus. Regi¬
bus ac tyrannis imperauit. eisq acsi dñs orbis
terrarũ auctoritate p̃fuit. Ep̃is et sacerdotib
religiosis. ac dnĩ mandata obseruantib humi¬
lis. blandus. pius. mansuetꝰ apparuit. In religi¬
osis. et a recto tramite ex orbitantib terribilis.
atq austeritate plenus extitit. ut merito creda¬
tur alt̃ helias dõ suscitante. nr̃is in tẽporibus

Expanded text:
nationis DCCCLXVIII. Nicholaus, sanctissimus et perbeatissimus papa post multos pro Christona migravit ad caelestia regna, recepturus pro administrata fideliter sibi credita dispensatione a largissimo Domino inmarcescibilem gloriae coronam: de cuius Deo placitis actibus plura poterant dici relatu digna, nisi brevitati studentes causas rerum magis summatim notare quam explanare proposuissemus. Denique post beatum Gregorium usque in presens nullus presul in Romana urbe pontificali honore sublimatus illi videtur aequiperandus. Regibus ac tyrannis imperavit eisque ac si dominus orbis terrarum auctoritate prefuit; episcopis et sacerdotibus religiosis ac Domini mandata observantibus humilis, blandus, pius ac mansuetus apparuit, inreligiosis et a recto tramite exorbitantibus terribilis atque austeritate plenus extitit, ut merito credatur alter Helias Deo suscitante nostris in temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
statĩ misso filio carolo ad sc̃m mauriciũ. eũ
suscipere honorifice p̃cepit. Ipse uͦ obinã illi
remorũ ciuitate ꝓstctus ẽ. ibiq susceptũ ad¬
ad carisiacũ usq ꝑduxit. et cũ eo ibi natale
dñi celebrauit. Deinde aquis ꝑduxit. et
honoratũ magnis munerib ꝑbaioariam
ire uolentẽ. a suis deduci fecit usq rauennã.
tua ciuitate fuisse reꝑtũ. et imperator
ad papã direxit. rogans ueritatẽ rei ꝑqui¬
rert. Qui accepta occasione a roma ex eun¬
di. primo in langobardiã quasi ꝓinquisiti¬
one p̃dicta ꝓfectus ẽ. Beinde arrepto itinere
subito ad imperatorẽ usq ꝑuenit. mansitq
apud illũ dies octo et sicut dictũ est romam
auarũ imperatorẽ ad it. postulans sibi locũ
dari adhabitandũ int̾ sabariã et carantanum.
quia ꝓpt̃ infestationẽ sclauorũ in pristinis so¬
dib manere ñ poterat. Quẽ imperator benig¬

Expanded text:
statim misso filio suo Carolo ad sanctum Mauritium, eum statim misso filio suo Carolo ad sanctum Mauritium, eum suscipere honorifice praecepit, ipse vero obviam illi Remorum civitate profectus est, ibique susceptum ad Carisiacum usque perductum, cum eo ibi natalem Domini celebravit, deinde Aquis perduxit, et honoratum magnis muneribus per Bajoariam ire volentem, a suis deduci fecit usque Ravennam. tua civitate fuisse repertum; et imperator ad papam direxit, rogans, ut veritatem rei perquireret. Qui accepta occasione Roma exeundi primo in Langobardiam, quasi pro inquisitione predicta profectus est, deinde arrepto itinere subito ad imperatorem usque pervenit mansitque apud illum dies octo et, sicut dictum est, Romam arorum imperatorem adiit, postulans sibi locum dari ad habitandum inter Sabariam et Carantanum, quia propter infestationem Sclavorum in pristinis sedibus manere non poterat; quem imperator benig
Abbreviated transcription (Latin):
nnodom̃ nicar̃ deccitii. Imperator VΑΡ¬
aquis hiemauit. estate uͦ insaxoniã cũ exer¬
citu prexit. om̃sq qui trans albiã et in uuib¬
modi habitabant saxones cũ mulierib et in¬
fantib transtulit in frantiã. et pagos trans al¬
bianos abrotidis dedit. Eodẽ tẽpore. godefri¬
dus rex danorũ uenit cũ classe sua. et omni
equitatu regni sui ad locũ qͥ dr̃ slestors inc̃si¬
nio regni sui et saxonie. Promisit enĩ se ad col¬
loquiũ imperatoris uenturũ. sed c̃silio territꝰ
suorũ. ꝓpius ñ accessit. sed quic ꝗd uoluit. ꝑ
legatos mandauit. lam imperator suꝑ albiã
fluuiũ sedebat. in loco qui dr̃ holdunsten et
missa ad godefridũ legatione ꝓfugitiuis re¬
tentis. medio septebri coloniã uenit. deinde
arduenna ingressus. uenationũ iocis exercitatꝰ.
aquis reuersus ẽ. Medio nouẽbrio nuntiatũe
erleonẽ papã cũ eo natale dñĩ celebrare uelle.
ubicũq placuisset illi. Qđ gratant̃ suscepit et

Expanded text:
nis DCCCIIII. imperator Aquis hiemavit†, aestate vero in Saxoniam cum exercitu perrexit omnesque, qui trans Albiam et in Wihmodi habitabant, Saxones cum mulieribus et infantibus transtulit in Franciam et pagos transalbianos Abrotidis dedit. Eodem tempore Godefridus rex Danorum venit cum classe sua et omni equitatu regni sui ad locum, qui dicitur Sliestorp, in confinio regni sui et Saxoniae; promisit enim se ad colloquium imperatoris venturum, sed consilio suorum territus, propius non accessit, sed, quicquid voluit, per legatos mandavit. Nam imperator super Albiam fluvium sedebat in loco, qui dicitur Holdunsteti, et missa ad Godefridum legatione pro fugitivis retentis mediante Septembrio Coloniam venit; deinde Arduenna ingressus venationum iocis exercitatus Aquis reversus est. Medio Novembrio nuntiatum est ei, Leonem papam cum eo natalem Domini celebrare velle, ubicumque illi placuisset; quod gratanter su
Abbreviated transcription (Latin):
pue qͥ eiꝰ principalit̾ curã gerimꝰ. qͥq causã ipsis
exequi ac inuestigare coepimꝰ satisfecerit. do¬
nec etiã omnẽ sinistrã suspicionẽ c̃siliũ nr̃m
suscipiens adimat. a p̃tiosi corporis et sangui¬
nis dñi ꝑceptione atq ab omnimodo c̃sortio

Expanded text:
pue, qui eius principaliter curam gerimus quique causam ipsius exequi ac investigare coepimus, satisfecerit, donec etiam omnem sinistram suspitionem consilium nostrum suscipiens adimat, a pretiosi corporis et sanguinis Domini perceptione atque ab omnimodo consortio
Abbreviated transcription (Latin):
taq eũ stati adurbẽ p̃cessit. et incrastinũ ingra¬
dib basilice beati petri apłi stans. missis obuiam
humilit̃ suscepit. dataq binedictione. inbasili¬
cã beati peti apłi cundlis psallentib introduxit.
oenutẽ factũ est.uiii.R Decemb. Post uiinue¬
ro dies. rex contione uocata. cur romã uenisset
patent indicauit. et deinde coitidie ad ea que ue¬
nerat facienda opera dedit. Inter que qđ maxi¬
mũ et difficillimũ erat. e discuciendis crimi¬
nib quȩ̨ sũmo pontifiti obiecta erant. Causa
itaq uentilata. cũ nullus ꝓbator aut testis legi¬
omus appareret. qui locũ contro uersiȩ subire
psumeret. p̃fatus pontifex corã omni populo
indomo sc̃i petri apłi eagłm portans ambone
ascendit. inuocatoq sce trinitatis nõmine. iurt¬
uirandõ ab obiectis se criminib purgauit. Codẽ
die xacharias pbrcũ duob monachisiuno de
monte oliueti. altero debethlecin romam

Expanded text:
. Igitur statim eum ad Urbem precessit et in crastinum in gra. Igitur statim eum ad Urbem precessit et in crastinum in gradibus basilicae beati Petri apostoli stans, missis obviam humiliter suscepit, dataque benedictione in basilicam beati Petri apostoli cunctis psallentibus introduxit. Hoc autem factum est 8 Kal. Decemb. Post 7 vero dies rex concione vocata, cur Romam venisset patenter indicavit, et inde cotidie ad ea quae venerat facienda operam dedit, inter quae, quod maximum et difficillimum erat, de discutiendis criminibus quae summo pontifici objecta erant. Causa itaque ventilata, cum nullus probator aut testis legitimus appareret, qui locum controversiae subire praesumeret, praefatus pontifex coram omni populo in domo sancti Petri evangelium portans ambonem conscendit, invocatoque sanctae Trinitatis nomine, jurejurando ab objectis se criminibus purgavit. Eadem die Zacharias presbyter cum duobus monachis, uno de monte Oliveti, altero de Bethleem, Romam