comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tertio autẽ cũ urbem triũphans ꝗta con
sul ingressus est: eo scilic& die quẽ supra
nominauimus. qͦuum et ianũ post du¬
centos annos primũ ipse clausit. et claris¬
simũ illud agustinom̃ assumpsit : quid
fidelius acuerius credi. aut cognosci po¬
test. concurrentibus ad tantã mani festa.¬
tionẽ. pace. nominedie. quam hunc oc¬
culto quidem gestoꝵ ordine. adobseꝗũ
prȩparationis eius prȩdestinatũ fuisse.
qui eo die quo ille manifestandus mundo
post paululũ erat: & pacissignũ prȩtu¬
lit. & potestatis nomen assumpsit. Ꝙd
autẽ in quarto reditu. cũ finito cantabri¬
cobello pacatisq om̃ib gentib cȩsar
urbem repetut. ad contestationẽ fidei
quã expromimus actum sit. ipso melius
ordine ꝓfitetur
ANNO ABURBE CON¬

Expanded text:
Tertio autem, cum Vrbem triumpbans Tertio autem, cum Vrbem triumpbans sul ingressus est, eo scilicet die, quem supra nominavimus, cum et Janum post ducentos annos primum ipse clausit, et clarissimum illud Augusti nomen assumpsit, quid fidelius ac verius credi aut cognosci potest; concurrentibus ad tantam manifestationem, pace, nomine, die, quam hunc occulto quidem gestorum, ordine, ad obsequium praeparationis ejus praedestinatum fuisse: qui eo die, quo ille manipost paululum erat, et pacis signum praetulit at potestatis nomen adsumpsit ? Quid autem in quarto reditu, cum finito Cantabrico bello. pacatisque omnibus gentibus Caesar Vrbem repetiit, ad contestationem fidei, quam expromimus, actum sit, ipso melius ordine proferetur. Anno ab Vrbe con
Abbreviated transcription (Latin):
na meritoria ꝑtotum diem fluxit: quo
signo. quid euidentius quam in diebus
caesaris toto orbe regnantis fui tura
xp̃i natiuitas declarata ẽ : xp̃s enĩ lin¬
guagentis eius inqua et natus est: unct᷑
int̃prȩtatur. Itaq cũ eo tempore quo
caesari ꝑpetua tribunicia potestas de¬
cretaest: rome fons olei ꝑtotum diem
flux̃. sub principipatu caesaris romaq
imperio. ꝑtotum diem hocest ꝑ ome
romani tempus imperii. xp̃m et exeo
xp̃ianos. id est unctũ atq exeo unctos.
demeritoria taberna. Hoc est dehos¬
pita largaq: aecclesia affluenter atq:
in cessabiliter processuros. restituendos¬
q ꝑ caesarem. om̃s seruos quitamen cog¬
noscerent dñm suũ. Cȩterosq qui sine
dño inuenirentur morti supplicioq
dedendos. remittendaq: sub caesare de¬
bita peccatoꝵ in ea urbe inqua sponta¬
neũ fluxisset oleum. euidentissima his
qui profetarum uoces non audiebant si¬¬
gna incelo & interra ꝓdigia ꝓdiderunt.

Expanded text:
na meritoria per totum diem fluxit quo na meritoria per totum diem fluxit quo signo quid euidentius quam in diebus Caesaris toto Orbe regnantis futura Christi natiuitas declarata est? Christus enim lingua gentis eius, in qua et ex qua natus est, unctus interpretatur. itaque cam eo tempore, quo Caesari perpetua tribunicia potestas decreta est, Romae fons olei per totum diem fluxit: sub principatu Caesaris Romanoque imperio per totam diem, hoc est per omne Romani tempus imperii, Christum et ex eo Christianos, id est unctum. atque ex eo unctos, de meritoria taberna, hoc est de hospita largaque Ecclesia, affiuenter atque incessabiliter processuros restituendosque per Caesarem omnes seruos, qui tamen cognoscerent dominum suum, ceterosque, qui sine domino inuenirentur, morti supplicioque dedendos, remittendaque sub Caesare debita peccatorum in ea urbe, in qua spontaneum. fluxisset oleum, euidentissima his, qui Prophetarum uoces non audiebant, signa in caelo et in terra prodigia prodiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
se uideamur. Hoc autem fideliter cõ¬
memorasse ideo parfuit ut ꝑ om̃ia uen¬
turi xp̃i gratia prȩparatũ caesaris im¬
perium cõprobetur. Nam cũ primũ¬
gaio caesare auunculo suo interfecto.
ex apollonia rediens urbem ingredere¬
tur. hora circiter tertia. repente liqui
do acpuro sereno. circulus ad speciem
cȩlestis arcus orbem solis ambiit. Qua¬
si eum unũ ac potissimũ in hocmundo
solũq clarissimũ in orbe monstrar&
cuius tempore uenturus esset qui ip¬
sum solem solus mundumq totũ & fe¬
cisset et regeret : deinde cum scđo in
sicilia receptis apompeio et lepido
legionibus triginta milia seruorum
dominis restituisset. et qua draginta¬
et quat tuor legiones solus imperiosuo
ad tutamen orbis terrarum distribu
isset: Ouansq urbem in gressus omĩa
superiora ppłi romani debita donanda
lit terarũ etiam monumentis abolitis
censuisset: Indieb ipsis fonsolei largis¬
simus sicut superius ex pressi. detaber¬

Expanded text:
se uideamur. hoc autem fideliter comse uideamur. hoc autem fideliter commemorasse ideo par fuit, ut per omnia uenturi Christi gratia praeparatum Caesaris imperium conprobetur. Nam cum primum, C. Caesare auex Apollonia rediens Urbem ingrederetur, hora circiter tertia, repente puro ac liquido sereno circulus ad speciem coelestis arcus orbem solis ambiit: quasi eum unum, ac potentissimum in hoc mundo, solumque clarissimum in orbe monstraret, cujus tempore venturus esset, qui ipsum solem solus, mundumque totum et fecisset et regeret. Deinde cum secundo in Sicilia receptis a Pompeio, et Lepido legionibus, triginta millia servorum dominis restituisset, et quadraginta quatuor legiones solus imperio suo ad tutamen orbis teisset ouansque Vrbem ingressus omnia superiora populi Romani debita donanda, litterarum etiam monumentis abolitis, censuisset: in diebus ipsis fons olei largissimus, sicut superius expressi, de taber
Abbreviated transcription (Latin):
PSOIM PERATORE CAESARE
augusto quinquieset lucio apuleio con¬
sulibus.: caesar uictor aboriente rediens¬
octauum idus ianuarias. urbem tripli¬
ci trium pho ingressus est. actunc pͥmũ
ipse iani portas sopitis finitisq om̃ib
bellis ciuilibus clausit. hoc de primũ
augustus consalutatus est: quod no¬
men cunctis antea in uiolatum et us¬
q ad nunc cȩteris in ausum dominis
tantum orbis licite usurpatum api¬
cem declaratim perii: atq. ex eodem
die summa rerum ac potestatum pę¬
nes unũ eẽ coepit et mansit. quod
greci monar chiam uocant: porro
autẽ hunc esse eundem diem hoc est
octauum idus ianuarias. quonos epi¬
phaniã hocest apparitionẽ siue ma¬
nifestationem dominici sacramenti
obseruamus nemo credentiũ siue
etiã fidei contradicentium nescit: de
quo nr̃ȩ istius fidelissimȩ obseruatio¬
nis sacram̃to uberius nunc dicere nec
rationec locus flagitat: et quȩ rentib
re seruasse & neglegentib non ingessis¬

Expanded text:
pso imperatore Caesare Augusto quinquies et L. Apuleio consulibus Caesar uictor ab Oriente rediens, VIII idus Ianuarias Vrbem triplici triumpho ingressus est ac tunc primum ipse Iani portas sopitis finitisque omnibus bellis ciuilibus clausit. hoc die primum Augustus consalutatus est; quod nomen, cunctis antea inuiolatum et usque ad nunc ceteris inausum dominis, tantum Orbis licite usurpatum apicem declarat imperii, atque ex eodem die summa rerum ac potestatum penes unum esse coepit et mansit, quod Graeci monarchiam uocant. Porro autem hunc esse eundem diem, hoc est VIII idus Ianuarias, quo nos Epiphania, hoc est apparitionem siue manifestationem Dominici sacramenti, obseruamus, nemo credentium siue etiam fidei contradicentium nescit. de quo nostrae istius fidelissimae obseruationis sacramento uberius nunc dicere nec ratio nec locus flagitat; ut et quaerentibus reseruasse et neglegentibus non ingessis
Abbreviated transcription (Latin):
dies quam arbores cȩsȩ erant: centu
tginta nauium classis deducta in in¬
coris: stetit. Cornelius asina consul
alter: cũ sedecim nauib liparam in su¬
lam petit: ubi ab hannibale quasi ad
conlo quium pacis euocatus punica
fraude captus atq inunculis necat᷑ ẽ
Quod ubi duilius alter consul audiuit
cũ triginta nauibus aduersus annibalẽ
ꝓfectus est. Commisso nauali pręlio.
hannibal amissa naui quauehebatur
sca fa sub ductus aufugit. triginta &
una naues eius captȩ. tredecim mersȩ
triamilia hominum occisa. septẽ milia
capta referuntur. ¶Postea carthagini¬
enses. gaio aquilio floro lucio corne¬
lio scipione consulibus hannonemin
locũ hannibalis subrogatum ꝓsardis
& corsis. defensandis: nauali p̃lio p̃fe¬
cerunt. qui ascipione consule uictus
amisso exercitu. ipse confertissimis.
hostibus se inmiscuit ibiq int̾feet e
Eodem anno triamilia seruoꝵ & qual¬
tuor milia naualium sociorũ in urb

Expanded text:
dies quam arbores caesae erant centum dies quam arbores caesae erant centum triginta nauium classis deducta in anchoris stetit. Cornelius Asina consul alter cum sedecim nauibus Liparam insulam petiit; ubi ab Hannibale quasi ad conloquium pacis euocatus Punica fraude captus atque in uinculis necatus est. quod ubi Duilius alter consul audiit, cum triginta nauibus aduersus Hannibalem profectus est. commisso nauali proelio Hannibal, amissa naui qua uehebatur, scapha subductus aufugit; triginta et una naues eius capttria millia hominum occisa, septem millia capta referuntur. Postea Carthaginienses, C. Aquillio Flore, L. Cornelio Scipione consulibus, Annonem in locum Annibalis subrogatum, pro Sardis et Corsis defensandis, navali praelio praefecerunt; qui a Scipione consule victus, amisso exercitu, ipse confertissimis hostibus se immiscuit, ibique interfectus est. Eodem anno tria millia servorum, et quatuor millia navalium sociorum in urbis
Abbreviated transcription (Latin):
centis argenti talentis. iussu consulũ
multatus accepit Consules: agrigen¬
tum siciliȩ ciuitatẽ. ibiq prȩsidia
poenoꝵ operib ualloq cinxerunt.
Cumq indusus ea obsidione senior
hannibal imperator poenoꝵ. ad
sũ mã egestatem redactus esset han¬
no imperator nouus carthaginien¬
sium. cũ equitibus mille quingentis.
& triginta milibus peditũ. triginta
etiam elephantis. mexꝰ prouiso int̃¬
cessit. Expugnationẽq ciuitatis. pau¬
lis ꝑ distulit. sed continuo ciuitas cap¬
taest. Poeni maximo bello uicti
& ꝓfligati undecĩ elephanti in potes¬
tatem redacti. agrigentini sub corona
om̃s uenditisuntꝰ. Hannibal senior
facta cum paucis eruptione diffugit.¬
¶Cneo cornelio asina. G. duilio consu¬
lib cũ hannibal senior. oram italiae
maritimã. instructa septuaginta naui¬
um classe uastaret : romaniꝰ et ipsi
classem fabricari atq instrui prȩce¬
perunt. Quod diulius consul: celeri¬
ter impleuit. Nam intrasexaginta

Expanded text:
centis argenti talentis jussu consulum mulctatus, accepit. Consules Agrigentum, Siciliae civitatem, ibique praesidia Poenorum, operibus valloque cinxerunt. Cumque inclusus ea obsidione senior Annibal, imperator Poenorum, ad summam egestatem redactus esset, Anno, imperator novus Carthaginiensium, cum equitibus mille quingentis, et triginta millibus peditum, triginta etiam elephantis, ex improviso intercessit, expugnationemque civitatis paulisper distulit: sed continuo civitas capta est. Poeni maximo bello victi et profligati, undecim elephanti in potestatem redacti, Agrigentini sub corona omnes uenditi sunt; Hannibal senior facta cum paucis eruptione diffugit.Cn. Cornelio Asina C. Duilio consulibus oum Hannibal senior oram Italiae maritimam instructa septuaginta nauium classe uastaret, Romani et ipsi classem fabricari atque instrui praeceperunt. quod Duilius consul celeriter inplenit; nam intra sexaginta
Abbreviated transcription (Latin):
poẽta quidem eximius. sed paganus
ꝑ uicacissimus. huius modi uersibus et
dõ et homini testimonium tulit. ꝗb
ait. Onimium dilecte dõ. tibi militat¬
aether.: et coniurati ueniunt ad classi¬
cauenti. Ita cęlitus iudicatum est in¬
ter partem. etiam sine prȩsidio homi¬
num. desolo dõ humiliter sperantem.
et partem arro gantissime deuiribus
suis. et de idolis prȩsumentẽ: theo do¬
sius autem cõposita tranquillataq
republici apud medio lanium constitut̃.
diem obiit
ANNO ABURBE CON¬

Expanded text:
poeta quidem eximius sed paganus poeta quidem eximius sed paganus peruicacissimus, huiusmodi uersibus et Deo et homini testimonium tulit, quibus ait: O nimium dilecte Deo! tibi militataether, Et coniurati ueniunt ad classica uenti. Ita caelitus iudicatum est inter partem etiam sine praesidio hominum de solo Deo humiliter sperantem et partem adrogantissime de uiribus suis et de idolis praesumentem. Theodosius autem conposita tranquillataque republica apud Mediolanium constitutus diem obiit. Anno ab Vrbe con
Abbreviated transcription (Latin):
cepta uentis. impetu supinato. ac retror¬
sum coacta. ipsos infeliciter configebant.:
ꝓspex̃ sibi humanȩ conscientiȩ pauor
nam continuo sese parua suorum manu
fusa: uictori theo dosio hostilis strauit.
exercitus : eugenius captus. atq inter¬
fectus est. arbo gastes sua sese manu per¬
culit. Ita et hic duorum sanguine bellũ
ciuile restinctum est. absq illis decem
milib gothoꝵ. quos prȩmissos atheo¬
dosio arbogastes delesse funditus fer¬
tur. quos ubiq perdidisse lucrum. &
uinci uincere fuit: non in sulto obtrec¬
tatoribus nr̃is. unũ aliquod ab initio
urbis conditȩ bellum proferant: tam
pia necessitate susceptum. tam diuina
felicitate confectum. tam clementib
benignitate: sopitum ubi nec pugna gra¬
uem caedem. nec uictoria cruentã exe¬
gerit ultionẽ: et fortasse concedam ut non
haec fidei xp̃iani ducis. concessa uide¬
antur. quamuis ego hoc testimonio
non laborem. quando unus exipsis.

Expanded text:
cepta uenti impetu supinato ac retrorcepta uenti impetu supinato ac retrorsum coacta ipsos infeliciter configebant. prospexit sibi humanae conscientiae pauor, nam continuo sese parua suorum manu fusa uictori Theodosio hostilis prostrauit exercitus; Eugenius captus atque interfectus est; Arbogastes sua se manu perculit. ita et hic duorum sanguine bellum ciuile restinctum est, absque illis decem milibus Gothorum, quos praemissos a Theodosio Arbogastes delesse funditus fertur: quos utique perdidisse lucrum et uinci uincere fuit. non insulto obtreotatoribus nostris. unum aliquod ab initio Vrbis conditae bellum proferant tam pia necessitate susceptum, tam diuina felicitate confectum, tam clementi benignitate sopitum, ubi nec pugna grauem caedem nec uictoria cruentam exegerit ultionem, et fortasse concedam, ut non haec fidei Christiani ducis concessa uideantur; quamuis ego hoc testimonio non laborem, quando unus ex ipsis,
Abbreviated transcription (Latin):
lio dedit. ac se inbellum etiam si nemo
sequeretur: uictor futurus immisit.
Prima salutis uia extitit. arbitrio hõs¬
tilium partium comes. quicum ignarũ
imperatorem circum positis excepisset
insidiis: conuersus ad reuerentiam prȩ¬
sentis augusti. non solum periculo libe¬
rauit: uerum metiam instrux̃ auxi¬
lio: at ubi ad contigua immiscendȩ pu¬
gnę spatia ꝑuentumest: continuo ma¬
gnus ille et ineffabilis turbo uentarum.
in ora hostium ruit. Ferebatur per aerẽ
spicula missa nr̃oꝵ. atq ultra mensurã
humani iactus ꝑ magnum inane porta¬
ia. nusquam prope modum cadere. pͥus¬
quam in pingerent sinebantur. porro
autẽ turbo continuus. ora pectoraq hos¬
tium nunc inlisis grauiter scutis ȩuer¬
berabat. nunc impressis ꝑtinaciter
obstructa claudebat. nunc auulsis: uio¬
lenter destituta nudabat. Nunc oppo¬
sitis: iugiter interga trudebat.: tela etiã
quȩ ipsi uehe menter intor serant: ex¬

Expanded text:
lio dedit ac se in bellum, etiamsi nemo lio dedit ac se in bellum, etiamsi nemo sequeretur, nictor futurus, inmisit. prima salntis nia extitit Arbitio, hostilium partium comes: qui cum ignarum imperatorem circumpositis excepisset insidiis, conuersus ad reuerentiam praesentis Augusti, non solum periculo liberauit uerum etiam instruxit auxilio. at ubi ad contigua miscendae pugnae spatia peruentum est, continuo magnus ille et ineffabilis turbo uentorum in ora hostium ruit. ferebantur per aera spicula missa nostrorum atque ultra mensuram humani iactus per magnum inane portata nusquam propemodum cadere, priusquam inpingerent, sinebantur. porro autem turbo continuus ora pectoraque hostium nunc inlisis grauiter scutis euerberabat, nunc inpreesis pertinaciter obstructa claudebat, nunc auulsis uiolenter destituta nudabat, nunc oppositis iugiter in terga trudebat; tela etiam, quae ipsi uehementer intorserant, ex
Abbreviated transcription (Latin):
nimus cepit. Et nunc cum aduersus eun¬
dem theodosium: collectis gallorum
francorũq uiribus exundauit. nixus
etiam prȩcip̾uo cultuidolorum. magna
tamen facilitate succubuit. Fugeni¬
us atq arbogastes inseructas acies cã¬
pis expedierant. arta alpium latera.
atq in euitabiles transitus prȩmissis cal¬
lide insidiis occuparant. etiam sinume¬
ro acuiribus impares forent: sola tam̃
belli dispositione uictores: Atuero the¬
odosius insummis alpibus constitutus.
expers cibi ac somni.sciens quod de sti¬
tutus suis. nesciens quod clausus alienis.
dñm xp̃m. solus solum qui posset om¬
nia corpore humi fusus. mente cȩlo
fixus orabat. De hinc post quam in¬
somnẽ noctem. prȩcum continuatio¬
ne transegit: et testes propemodum
quas in prętium prȩsidii caelestis appen¬
derat. lacrimarum ltcunas reliquit.
fiducialiter arma corripuit. solus sciens
se eẽ nonsolum: signo crucis signũ prȩ¬

Expanded text:
nimus cepit et nunc, cum aduersus eunnimus cepit et nunc, cum aduersus eundem Theodosium cFRANCORUMQUE viribus exundavit, nixus etiam praecipuo cultu idolorum, magna tamen facilitate succubuit. Eugenius atque Arbogastes inspis expedierant, arta Alpium latera atque ineuitabiles transitus praemissis callide insidiis occuparant, etiamsi numero ac uiribus inpares forent, sola tamen belli dispositione uictores. at uero Theodosius in summis Alpibus constitutus expers cibi ac somni, sciens quod destitutus suis, nesciens quod clausus alienis, Dominum Christum solus solum, qui posset omnia, corpore humi fusus, mente caelo fixus orabat. dehinc postquam insomnem noctem precum continuatione transegit et testes propemodum quas in pretium praesidii caelestis adpenderat lacrimarum lacunas reliquit, fiducialiter arma corripuit solus, sciens se esse non solum. signo crucis signum proe
Abbreviated transcription (Latin):
liam transut: ubi cum tran quillare publi¬
ca in pace ageret: apud uiennam dolo
arbogastis comitissui ut ferunt strangu¬
latus. atq ut uoluntariam sibi consciuis¬
se mortem putaretur laqueo suspensus
est. Mortuo ualentiniano augusto: ar¬
bogastes eugenium ty̾rannũ mox. cre¬
are ausus est: legitq hominẽ cui titulũ
imperatoris imponeret. ipse acturus
imperium. uir barbarus animo. consilio
manu audacia. potentiaq nimius. con¬
traxit undiq innumeras inuictasq
copias. uel romanor prȩsidiis uel auxi¬
luis barbarorum. alibi potestate alibi
cognactione subnixus. historiam notã
etiam oculis plurimorum. quã melius
qui spectauere nouerunt: dilatari
uerbis non opus est potentiadĩ non fi¬
ducia hominis uictorem semꝑ extitis¬
se theodosium. arbo gastes iste prȩ¬
cipuum in utroq documentum est. qui
et tunc cum theo dosio paruit. tantis in¬
structum presiduis maximũ ipse mi¬

Expanded text:
liam transiit: ubi cum tranquilla republiliam transiit: ubi cum tranquilla republica in pace ageret, apud Viennam dolo Arbogastis comitis sui, ut ferunt, strangulatus atque, ut uoluntariam sibi consciuisse mortem putaretur, laqueo suspensus est mortuo Valentiniano Augusto Arbogastes Eugenium tyrannum mox creare ausus est legitque hominem, cui titulum imperatoris inponeret; ipse acturus imperium uir barbarus. animo consilio mann audacia potentiaque nimius, contraxit undique innumeras inuictasque copias, uel Romanorum praesidiis uel auxiliis barbarorum alibi potestate alibi cognatione subnixus. historiam notam etiam oculis plurimorum, quam melius qui spectauere nouerunt, dilatari uerbis non opus est potentia Dei non fiducia hominis uictorem semper extitisse Theodosium, Arbogastes iste praecipuum in utroque documentum est. qui et tunc, cum Theodosio paruit, tantis instructum praesidiis Maximum ipse mi
Abbreviated transcription (Latin):
struxit. nullus aciem disposuit. postre¬
monullus si dicilie& gladitm deuagi¬
na extulit. formidalosissimũ bellumꝰ
sine sanguine usq aduictoriam. et in
uictoria duorum morte confectum
est. Et ne hoc quisquam casu factum
putet: quomagis potentia dĩ qua et dis¬
pensantur et iudicantur uniuersa. pro¬
palato sui testimonio declarata. obstre¬
pentium mentes: uel ad confusionẽ uel
ad fidem cogat: Dicorem et ignotam
om̃ib & om̃ib notam. post hoc bellum
quoma ximꝰ inter fectus est: multa utiq
sicut om̃s recognoscimus. theodosium
filiumq: eius honorium. usq ad nunc
et ex terna bella & ciuilia consecuta sunt.
et tamen omĩa pȩne usq inhodiernum
diem. et quidem cum fructu simplicis
scȩq uictoriȩ. uel nullo uel minimo san¬
guine qui euerunt. Igitur ualentini añ
iunior regno restitutus. extincto ma¬
ximo eiusq filio uictore quẽ imperato¬
rem gallis maximꝰ reliquerat: ipse ingal¬

Expanded text:
struxit, nullus aciem disposuit, postrestruxit, nullus aciem disposuit, postremo nullus, si dici licet, gladium de uagina extulit. formidulosissimum bellum sine sanguine usque ad uictoriam et in uictoria duorum morte confectum est. et, ne hoc quisquam casu factum putet, quo magis potentia Dei, qua et dispensantur et iudicantur uniuersa, propalato sui testimonio declarata obstrepentium mentes uel ad confusionem uel ad fidem cogat, dico rem et ignotam omnibus et omnibus notam: post hoc bellum, quo Maximus interfectus est, multa utique, sicut omnes recognoscimus, Theodosium filiumque eius Honorium usque ad nunc et externa bella et ciuilia consecuta sunt, et tamen omnia paene usque in hodiernum diem et quidem cum fructu simplicis sanctaeque uiotoriae uel nullo uel minimo sanguine quieuerunt. Igitur Yalentinianus iunior regno restitutus extincto Maximo eiusque filio Victore, quem imperatorem Gallis Maximus reliquerat, ipse in Gal
Abbreviated transcription (Latin):
ita theodosius nemine sentiente ut non
dicam repugnante uacuas trans misit
alpes. atq aquileiam impro uisus adue¬
niens. hostem illum magnum maximũ
trucem. et immanissimis quoq germa¬
norum gentibus. tributa ac stipendia
solo terrore nominis exigentem. si ne
dolo et sine controuersia clausit. cepit
occidit. Ualentini anus recepto italiae po¬
titus imperio est. Andragatius comes
cognita maximinece: prȩcepitem sese
enaui inundas dedit. ac suffocatus est.
Theodosius in cruentam uictoriã: dõ pro¬
curante suscepit. Ecce regibus et tempo¬
ribus xp̃ianis. qualiter bella ciuilia cũ
uitarinequeunt: transiguntur. Aduic¬
toriam ꝑuentum est: inrupta est ciuitas.
correptus tyrannus. et hoc parum est.
ecce parte alia uictus hostilis exercitus.
atq ipso tyranno truculentior comes
trranni ad mortem coactus. tante dis¬
solutȩ elusȩq insidiae. tanti apparatus
exinanitisunt. Ettamen nullus dolos

Expanded text:
Ita Theodosius nemine sentiente, ut non Ita Theodosius nemine sentiente, ut non dicam repugnante, vacuas transmisit Alpes, atque Aquileiam improvisus adveniens, 558 hostem illum magnum, Maximum trucem, et ab immanissimis quoque Germanorum gentibsolo terrore nominis exigentem, sine dolo et sine controuersia clausit cepit occidit. Valentinianus recepto Italiae potitus imperio est. Andragathius comes cognita Maximi nece praecipitem sese e naui in undas dedit ac suffocatus est. Theodosius incruentam uictoriam Deo procurante suscepit. Ecce regibus et temporibus Christianis qualiter bella ciuilia. cum uitari nequeunt, transiguntur. ad uictoriam peruentum est, inrupta est ciuitas, correptus tyrannus. et hoc parum est. ecce parte alia uictus hostilis exercitus atque ipso tyranno truculentior comes tyranni ad mortem coactus, tantae dissolutae elusaeque insidiae, tanti apparatus exinaniti sunt: et tamen nullus dolos
Abbreviated transcription (Latin):
mũ gratiano. imperium romanior
bis obtinuit. mansitq in eo annis un¬
decim. cũ iam inorientis partibus sex
annos gr̃a nouiuente regnasset. Itaq
iuftis necessariisq causis adbellum euuile
ꝑ motus. cum eduobus augustis fratribus.
et ultionẽ unius interfecti sanguinis exi¬
geret. et restitutionẽ miseria alterius
exulantis oraret: posuit in dõ spem suã.
seseq aduersus maximũ trrannũ. sola
fide maior nam longe minor. uniuer¬
sa apparatus bellici comparatione pro¬
ripuit. Aquileiȩ tunc maximꝰ uic¬
toriȩ suȩ spectator. in sederat. An dra¬
gatius comes eius. sũmã belli amminis¬
trabat: qui cum largissimis militum co¬
pus ipsamq magnarum copiarũ for¬
titudinẽ prȩcellente consilio. om̃s in¬
credibiliter alpium ac fluminũ adit̾
communisset: in effabili iudicio dĩ. dũ
nauali expeditione in cautum hostem
prȩuenire & obruere parat: sponte ea¬
dem quȩ obstruxerat claustra deseruit.

Expanded text:
mum Gratiano, imperium Romani orbis mum Gratiano, imperium Romani orbis solus obtinuit, mansitque in eo annis undecim, cum jam in Orientis partibus sex annis Gratiano vivente regnasset. Itaque justis necessariisque causis ad bellum civile permotus, cum e duobus Augustis fratribus, et ultionem unius interfecti sanguis exigeret, et restitutionem miseria alterius exsulantis oraret, posuit in Deo spem suam, seseque adversus Maximum tyrannum, sola fide major nam longe minor erat universa apparatus bellici comparatione proripuit. Aquileiae tunc Maximus victoriae suae spectator insederat. Andragathius comes ejus summam belli administrabat: qui cum largissimis militum copiis, ipsaque magnarum copiarum fortitudine, praecellente consilio, omnes incredibiliter Alpium ac fluminum aditus communisset, ineffabili judicio Dei, dum navali expeditione incautum hostem praevenire et obruere parat, sponte eadem, quae obstruxerat, claustra deseruit.
Abbreviated transcription (Latin):
sultatione ructabant. ultro constan¬
tinopolim adtheodosium misere
legatos. pacemq supplices poposcerunt:
ictũq tunc foedus est: quo uniuers
oriens usq ad nunc tran quillissime fru¬
itur. Interea cum theodosius inorien¬
te sub actis barbarorum gentibus. thra¬
cias tandem abhoste liberas reddidis¬
set: et arcadium filium suũ consortẽ
fecisset imperii : maximus. uir ꝗdem
strenuus et probus. atq augusto digñ.
nisi contra sacramenti fidem ꝑtrran¬
nidem emersisset. inbrittania in uit
ꝓpe modum ab exercitu imperator
creatus. in galliam transiit: ubi gratia¬
num augustum subita in cursione per¬
territum . atq in italiam transire me¬
ditantem: dolis circum uentũ inter¬
fecit. Fratremq eius ualentinianũ
augustum: italia expulit: ualenti¬
nianus inorientẽ refugiens: atheo¬
dosio paterna pietate susceptus. mox¬
etiam imperiorestitutus est
HEO DOSIUS QUA DRA¬
gensimus primus: in terfecto ꝑ maxi¬

Expanded text:
sultatione ructabant, ultro Constansultatione ructabant, ultro Constantinopolim ad Theodosium misere legatos, pacemque supplices poposcerunt: ictumque tum foedus est, quo universus Oriens usque ad nunc tranquillissime fruitur. Interea cum Theodosius, in Oriente subactis barbarorum gentibus, Thracias tandem ab hoste liberas reddidisset, et Arcadium, filium suum, consortem fecisset imperii, Maximus, vir quidem strenuus et probus, atque Augusto dignus, nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emersisset, in Britannia invitus propemodum ab exercitu imperator creatus, in Galliam transiit: ubi Gratianum Augustum subita incursione perterritum, atque in Italiam transire meditantem, dolis circumventum interfecit, fratremque ejus Valentinianum Augustum Italia expulit. Valentinianus in Orientem refugiens, a Theodosio paterna pietate susceptus, moxetiam imperio restitutus estheodosius quadragesimus primus, interfecto per Maxi
Abbreviated transcription (Latin):
afflictam rempublicam iradĩ. reparan
ciam sui adopem xp̃i conferens. maxi¬
mas illas scythicas gs formidatasq
cunctis maioribus. alexandro quoq
illi magno sicut pompeius cornelius¬
q testatisunt euitatas: Nunc autem
extincto romano exercitu: romanis
equis armisq instructissimas. hoc est
halanos. hunos. et gothos. in cunctan¬
ter aggressus: magnis multisq prȩlus
uicitUrbem constantinopolim uic¬
tor intrauit. et ne paruam ipsam roma¬
ni exercitus manum assidue bellando¬
detereret: foedus cum athanarico gothoꝵ¬
rege percussit. Athanaricus autẽ con¬
tinuo ut constantino polim uenit: diem
obiit: uniuersȩ gothorum gs rege
de functo. aspicientes uirtutem beni¬
gnitatemq theo dosii: romano sese
imperio dedider̃. Inhisdem etiam di¬
ebus persȩqui iuli ano interfecto. ali¬
isq imperatorib sȩpe uictis. nunc
etiam ualente infugam acto. recen¬
tissimȩ uictoriȩ satietatem cruda in¬

Expanded text:
afflictam Rempublicam ira Dei reparandafflictam Rempublicam ira Dei reparandciam sui ad opem Christi conferens, maximas illas Scythicas gentes, formidatasque cunctis majoribus, Alexandro quoque illi Magno, sicut Pompeius Corneliusque testati sunt, evitatas, nunc autem, exstincto Romano exercitu, Romanis equis armisque instructissimas, hoc est, Alanos, Hunnos et Gothos, incunctanter aggressus, magnis multisque 556 praeliis vicit. Urbem Constantinopolim victor intravit: et ne parvam ipsam Romani exercitus manum assidue bellandodetereret, foedus cum Athanarico, rege Gothorum, percussit. Athanaricus autem continuo ut Constantinopolim venit, diem obiit. Universae Gothorum gentes, rege defuncto, aspicientes virtutem benignitatemque Theodosii, Romano sese imperio dediderunt. In iisdem etiam diebus Persae, qui, Juliano interfecto, aliisque imperatoribus saepe victis, nunc etiam Valente in fugam acto, recentissimae victoriae satietatem cruda in
Abbreviated transcription (Latin):
RATIANUS QUA DRACEO¬
simus ab augusto: post mortẽ ualen¬
tis sex annis imperiũ tenuit. quã uis
iam dudum antea cũ patruo ualente.
et cũ ualentiniano fratre regnaret:
quicũ afflictum acpene conlapsum
rei publicȩ statũ uideret: eadem pro¬
uisione. qua quondam legerat ner¬
ua hispanũ uirum traianũ : ꝑ quem
respublica reparata est: legit et ipse
theo dosium: aeque his panum: uirũ.
et restituendae rei publicȩ necessitate.
apud syrmium purpura induit. ori¬
entisq et thraciae simul prȩfecit impe¬
rio In hoc ꝑfectiore iudicio. quia cũ
inonib humanȩ uitȩ uirtutibus iste
par fuerit: in fidei sacram̃to religionis¬
q cultu. sine ulla comparatione p̃ces¬
sit. Si quidem ille ꝑsecutor: hic propa¬
gator aecclesiȩ: ita illine unus quidẽ
proprius filius quo successore gaude¬
ret indultus est. huius autem orien¬
ti simul atq occidenti ꝑ succiduas us¬
q adnunc generationes : glorio sa pro¬
pago dominatur. Itaq theodosius

Expanded text:
ratianus, quadragesimus ab Augusto, post mortem Valentis sex annis imperium tenuit, quamvis jamdudum antea cum patruo Valente et cum Valentiniano fratre 555 regnaret: qui cum afflictum ac pene collapsum reipublicae statum videret, eadem provisione, qua quondam legerat Nerva Hispanum virum Trajanum, per quem respublica reparata est, legit et ipse Theodosium aeque Hispanum virum, et restituendae reipublicae necessitate apud Sirmium purpura induit, Orientisque et Thraciae simul praefecit imperio: in hoc usus perfectiore judicio, quia cum in omnibus humanae vitae virtutibus iste par fuerit, in fidei sacramento religionisque cultu sine ulla comparatione praecessit. Siquidem ille persecutor, hic propagator Ecclesiae. Ita illi ne unus quidem proprius filius, quo successore gauderet, indultus est: hujus autem Orienti simul atque Occidenti per succiduas usque ad nunc generationes gloriosa propago dominatur. Itaque ut Theodosius
Abbreviated transcription (Latin):
diligentis sime contexunt. dereticendo
inter fectorum numero. et sallustium
chrispum. et alios auctores quam plu¬
rimos sanxisse. et seipsum idem potis¬
simũ eligisse dixisset. Domitianus ta¬
men prauissima elatus iactantia: sub
nomine superatorum hostium. de ex¬
tinctis legionibus triumphauit. Idẽq
efferatus suꝑbia. qua seđm coli uellet.
per secutionem in xpĩ anosagi. scđs ane¬
rone imperauit. Quotempore etiã bea¬
religatum fuit. Inter iudȩos quoq a¬
cerbitate tormentorũ et cruentissimȩ
questionis ex quiri genis dauid atq in¬
terfici preceptum est. dum prophetis
scis et inuidetur. et creditur quasi ad¬
huc futurus esset ex semine dauid qui
regnum posset adipisci. Continuo tam̃
domitianus crudeliter inpalatio a suis in¬
terfectus est: cuius cadauer populari
sanda pila peruis pillones ex portatum.
atq ignominio sissime sepultum est.

Expanded text:
diligentissime contexuit, de reticendo diligentissime contexuit, de reticendo interfectorum numero et Sallustium Crispum et alios auctores quamplurimos sanxisse et se ipsum idem potissimum elegisse dixisset. Domitianus tamen prauissima elatus iactantia, sub nomine superatorum hostium de extinctis legionibus triumphauit. idemque efferatus snperbia, qua se deum coli uellet, persecutionem in Christianos agi secundus a Nerone imperauit. quo tempore etiam bearelegatus fuit. Inter Judaeos quoque acerbitate tormentorum et cruentissimae quaestionis exquiri genus David atque interfici praeceptum est, dum prophetis sanctis et invidetur, et creditur, quasi adhuc futurus esset ex semine David, qui regnum posset adipisci. Continuo tamen Domitianus crudeliter in palatio a suis interfectus est: cujus cadaver populari sandapila per vespillones exportatum, atque ignominiosissime sepultum est.
Abbreviated transcription (Latin):
OMITIANUS TITIPRATER
ab augusto nonus. fratiis successit in reg¬
num: quiꝑ annos quindecim. adhoc pau¬
latim ꝑ om̃s scelerum gradus creuit: ut
confirmatissimã toto orbe xp̃i ȩccłam
datis ubiq crudelissime ꝑsecutionis edic¬
tis conuellere auderet: Is in tantã super¬
biam pro lapsus fuit : ut dnm̃ sese ac dm̃
uocari. scribi. coliq uisserit: nobilissi mos
e senatu inuidię simul ac priedȩ̨ causa
alios palam interfecit. alios in exilium
trusit. ibiq trucidari imperauit. Libi di¬
nis intemperantia quicquid cogitari potest
fecit: plurima urbis sed destructis ppłi roma¬
ni rebus extrux̃: bellũ aduersũ germanos.
et dacos perlegatos gessit. parirei publicȩ
ꝑnicie. cũ et in urbe ipse senatũ ppłmq
laniaret. et foris male circũ actum exer¬
citum ad sidua hostes cȩde conficerent:
nam quanta fuerint diurpanes dacorum
regis cum fusco duce proelia. quantaeq
romanoꝵ clades. longo textu euoluerẽ.
nisi cornelius tacitus. quihanc historiam

Expanded text:
omitianus Titi frater, ab Augusto nonus, fratri successit in regnum. Qui per annos quindecim ad hoc paulatim per omnes scelerum gradus crevit, ut confirmatissimam toto orbe Christi Ecclesiam, datis ubique crudelissimae persecutionis edictis, convellere auderet. Is in tantam superbiam prolapsus fuit, ut dominum sese ac deum vocari, scribi, colique jusserit. Nobie senatu inuidiae simul ac praedae causa alios palam interfecit, alios in exilium trusit ibique trucidari imperauit. libidinis intemperantia quidquid cogitari potest, fecit. plurimas Vrbis aedes destructis populi Romani rebus extruxit. bellum aduersum Germanos et Dacos per legatos gessit pari reipublicae pernicie, cum et in Vrbe ipse senatum populumque laniaret et foris male circumactum exercitum adsidua hostes caede conficerent. nam quanta fuerint Diurpanei Dacorum regis cum Fusco duce proelia quantaeque Romanorum clades, longo textu euoluerem, nisi Cornelius Tacitus, qui hanc historiam
Abbreviated transcription (Latin):
tamen aliquis exiftet. quiuel in ipsa
anxietate ꝓnuntiet grauiores pulices
esse: quam febres. Aut acerbius accipiat
se uigilare sanum. quam dormire non
potuisse moriturum. Quȩ cum ita sint.
delicatis istis & quȩrulis nỹs ut cũq con

Expanded text:
tamen aliquis exsistet, qui uel in ipsa anxietate pronuntiet grauiores pulices esse quam febres? aut acerbius accipiat se uigilare sanum quam dormire non potuisse moriturum? quae cum ita sint, delicatis istis et querulis nostris utcumque con
Abbreviated transcription (Latin):
riebantur. Is locus murum triginta pedes
latum habuit. saxo quadrato in altitudinẽ
cubitoꝵ quadraginta.: arx. cuibyrse
nomen erat: paulo amplius quam duo
miliũm passuũ tenebat. exuna parte
murus cõmunis est urbis et byrsȩ immi¬
nens mari. quod mare stagnum uocant.
qm̃ obiectu protentȩ linguȩ. tranquil¬
latur. Consules igitur quãuis aliquantã
muri partẽ quassatam machinis diruis¬
sent: tamen a carthaginiensibus uicti
acrepulsisunt: quos fugientes. scipio re¬
pulso intramuros hoste defendit censo¬
rinus inurbem reduit manlius omissa car¬
thagine adhas drybalẽ arma conuertit:
Scipio masinissa mortuo inter masinissȩ
filios tres numidiae regnum diuisit: quo
circa carthaginẽ reuerso mallius telagã
urbem expugnauit. atq diripuit. Duo¬
decim milia ibi afrorum cęsa. sex capta
sunt. Hasdubal poenorum imperator
masinissȩ ne pos: sub selioꝵ fragmentis.
incuria a suis propter sus pionẽ ꝓdi¬

Expanded text:
riebantur. Is locus murum triginta pedes riebantur. Is locus murum triginta pedes latum habuit, saxo quadrato, in altitudinem cubitorum quadraginta. Arx, cui Byrsae nomen erat, paulo amplius quam duo millia passuum tenebat. Ex una parte murus communis erat urbis et Byrsae inminens mari, quod mare stagnum vocabant, quoniam objectu protentae linguae tranquillatur. Consules igitur quamvis aliquantam muri partem quassatam machinis diruissent, tamen a Carthaginiensibus victi ac repulsi sunt: quos fugientes Scipio repulso intra muros hoste defendit. Censorinus in Urbem redthagine ad Hasdrubalem arma conuertit. Scipio Masinissa mortuo inter Masinissae filios tres Numidiae regnum diuisit. quo circa Carthaginem reuerso Manlius Tezagam urbem expugnauit atque diripuit; duodecim milia ibi Afrorum caesa, sex milia capta sunt. Hasdrubal Poenorum imperator, Masinissae nepos, subselliorin curia a suis propter suspicionem prodi
Abbreviated transcription (Latin):
LUCIO CENSORINO ET MARCO
manilio consulibus. tertium punicũ bellum
exortum est. Igitur cum senatus delendam
carthaginẽ censuisset. profecti ina fricam
consules. et scipro tunc tribunus militum.
ꝓpe uticam maioris africani castra tenuer̃.
ibi carthaginiensib euocatis. iussisq ut arma
& naues traderent. Nec moratis : tanta uis
ar morum repente tradita est. ut facile tota
exhis africa potuisset armari. Sed cartha¬
ginienses post quam arma tradider̃. & re¬
licta urbe recedere ꝓ cul amari decẽ
milibus passuum iussi sunt. dolorem adde¬
sperationem contulerunt. aut defensuri ci-¬
uitatem. aut cum ipsa per ipsam sepellien¬
di: ducesq sibi duos has drubales creauer̃.
arma primũ aggressi. aeris. ferriq in o¬
piam. auri argentiq metallis suppleuer̃
Consules oppugnare carthaginem statuuns¬
tunc cuius situs fuisse huius modidicitur.
Uiginti duo milia passuum muro ample
xa. tota poene mari cingebatur. absq
faucibus quȩ tribus milibus passuũ ape¬

Expanded text:
L. Censorino et M. Manilio consulibus tertium Punicum bellum exortum est. igitur cum senatus delendam Carthaginem censuisset, profecti in Africam consules et Scipio tunc tribunus militum prope Vticam maioris Africani castra tenuerunt. ibi Carthaginiensibus euocatis iussisque ut arma et naues traderent nec moratis, tanta uis armorum repente tradita est, ut facile tota ex his Africa potuisset armari. sed Carthaginienses postquam arma tradiderant et relicta urbe recedere procul a mari decem milibus passuum iussi sunt, dolorem ad desperationem contulerunt aut defensuri cinitatem aut cum ipsa per ipsam sepeliendi, ducesque sibi duos Hasdrubales creauerunt. arma primum facere adgressi aeris ferrique inopiam auri argentique metallis suppleuerunt. consules oppugnare Carthaginem statuunt, cuius situs fuisse huiusmodi dicitur: uiginti duo milxa, tota pene 280 mari cingebatur, absque faucibus, quae tribus millibus passuum ape
Abbreviated transcription (Latin):
damno uincerent. cuius periculo uince¬
rentur. Nam uictorem caesarem degal¬
lia reuersum cilicia bella comitatas.
aliaq grauissima mala interfecti apud
parthos crassi et trucidati exercitus
p̃cesserunt: ANNO ABURBE CON¬

Expanded text:
damno uincerent, cuius periculo uincedamno uincerent, cuius periculo uincerentur. nam uictorem Caesarem de Gallia reuersum ciuilia bella comitata sunt aliaque grauissima mala, interfecti apud Parthos Crassi et trucidati exercitus. praecesserunt..... Anno ab Vrbe con
Abbreviated transcription (Latin):
uetita prȩsumptio inuadebatur pro defen¬
denda libertate in opportuna libertas.
Prereptaq insati abiliter potiundilicen¬
tia quod male conceptã ꝑniciem restin¬
guere uidebatur augebat. hinc romanꝰ
ante pugnam insidiator argutior. hinc
inpugna hostis infestior. hinc post pu¬
gnam uictorim mitior. hinc omã ad
domandam impatientiam crudescentia.
hinciam nec remediis credebatur. Itaq
sunterrogare possem hanc dequa loꝗ¬
mur nationẽ. quid tunc cũ haec ipsa sus¬
tinebat de illis temporibus iudicariit.
Responder& ut arbitror. dicens. sic me
illa tunc febris ex anguem reddiditatq
frigidam fecit. ut etiam haec quȩ om̃s
paene per strinx̃ ferue facere. uel cõmo¬
uere neꝗuerit: atsitaq meromani in¬
clinauer ut nec ad gothos sur gam sed
ne ipsa quidem roma clades quas intulit
euitauit: exercitȩ diuactȩq sunt ꝑto¬
tos mundi cardines potentiȩ ducũ uires¬
q legionũ quȩ insese concurrentes eiꝰ

Expanded text:
uetita praesumptio: inuadebatur pro defenuetita praesumptio: inuadebatur pro defendenda libertate inportuna libertas praereptamque insatiabiliter potiundi licentiam, quod male conceptam perniciem restinguere uidebatur, augebat. hine Romanus ante pugnam insidiator argutior, hinc in pugna hostis infestior, hinc post pugnam uictor immitior, hinc omnia ad domandam inpatientiam crudescentia, hinc iam nec remediis credebatur. itaque si interrogare possem hanc de qua loquimur nationem, quid tunc, cum haec ipsa sustinebat, de illis temporibus iudicarit, responderet ut arbitror dicens: \'sic me illa tunc febris exsanguem reddidit ac frigidam fecit, ut etiam haec, quae omnes paene perstrinxit, feruefacere uel commouere nequiuerit, atque ita me Romani inclinauerunt, ut nec ad Gothos surgam\'. sed ne ipsa quidem Roma clades, quas intulit, euitauit exercitae diu auctaeque sunt per totos mundi cardines potentiae ducum uiresque legionum, quae in sese concurrentes eius
Abbreviated transcription (Latin):
motus ꝑtimescens certo se sciens minime
aliquos qui uel moueri audeant uelsimo¬
ueantur timendi sint reliquisse consti¬
tui nunc ante oculos uelim exanguem
defectamq galliã. post illas ardentissimal
febres. internosq aestusuit aliũ meliora
torrentes. ut sese habeat. quanta macie
quantoq pallore sit. quã dimissa acreso¬
luta iaceat. quã ipsos quoq necessari offic¬
motus necundem in cur sũ maloꝵ reuocent
ptimescat: in ruit enim in eã repentino
impetu romanus exercitus. ueluti for
tssimo corpori fortior lues. quȩ tanto¬
lues grauius accenditur: Quanto impa¬
uentius toleratur: sitiebat misera cum
instante gladio ꝓfiteris ponsionem serui¬
tutis aeternȩ auulsis insuper obsidibus
cogeretur. Sitiebat ut dixi notam illam
om̃ibusq sau suauissimã uelut aqgelidȩ
dulcedinẽ libertatis. quantoq eã magis
subtrahi intellegebat. tanto auidius desi¬
derabat. hinc illa tam frequens contra

Expanded text:
motus pertimescens, certo se sciens minime motus pertimescens, certo se sciens minime aliquos, qui uel moueri audeant uel si moueantur timendi sint, reliquisse. constitui nunc ante oculos uelim exsanguem defectamque Galliam, post illas ardentissimas febres internosque aestus uitalium meliora torrentes ut sese habeat, quanta macie quantoqluta jaceat, quam ipsos quoque necessarii officmotus, ne eumdem incursum malorum revocent, pertimescat. Irruit enim in eam repentino impetu Romanus exetissimo corpori fortior lues, quae tanto grauius accenditur, quanto inpatientius toleratur. sitiebat misera, cum instante gladio profiteri sponsionem seruitutis aeternae auulsis insuper obsidibus cogeretur; sitiebat, ut dixi, notam illam omnibusque suauissimam uelut aquae gelidae dulcedinem libertatis, quantoque eam magis subtrahi intellegebat, tanto auidius desiderabat. hinc illa tam frequens contra
Abbreviated transcription (Latin):
perat. atq undiq subito uastum clamorẽ
attolere: quo facto consternati oppidani
dum recurrere admuniendũ oppidũ
uolunt ad oppugnatione turris uel de¬
molitione aggeris recesserunt : Illi tamen
ꝗ ad incidendas uenas fontis sub optentu
aggeris tuticuniculos ꝑ fodiebant. reper¬
tos in abstruso aquarũ meatus. ꝑ multa
diuidendo. tenuari insemetipsis consumi¬
q fecer̃: oppidani fontesiccato ultima de¬
speratione correpti deditionẽ sui faciunt:
caesar autẽ om̃ib qui arma tulerant ma¬
nus sustulit. et uitam reliquit. quotestau¬
oresset etiã posteris poenã proborũ mul.¬
tum enĩ ad cohercendam audaciã ualet
ꝓpositũ punitionis exemplum: Cũ ipsa
miseri prȩsens forma uiuentis & ad recor¬
dationẽ ammonet conscios. et ad sciscita¬
tionem cogit ignaros Ex haustis atq
edomitis gallissecurus caesar cũ legionib
initaliã rediit: nullos post se gallorum

Expanded text:
perat atque undique subito uastum clamorem perat atque undique subito uastum clamorem attollere. quo facto consternati oppidani dum recurrere ad muniendum oppidum uolunt, ab oppugnatione turris uel demolitione aggeris recesserunt. illi tamen, qui ad incidendas fontis uenas sub obtentu aggeris tuti cuniculos perfodiebant, repertos in abstruso aquarum meatus per multa diuidendo tenuari in semet ipsis consumique fecerunt. oppidani fonte siccato ultima desperatione correpti deditionem sui faciunt. Caesar autem omnibus, qui arma tulerant, manus sustulit et uitam reliquit, quo testatior esset etiam posteris poena improborum. multum enim ad cohercendam audaciam ualet propositum punitionis exemplum, cum ipsa miseri praesens forma uiuentis et ad recordationem admonet conscios et ad sciscitationem cogit ignaros. Exhaustis atque edomitis Gallis securus Caesar cum legionibus in Italiam rediit, nullos post se Gallorum
Abbreviated transcription (Latin):
et hoc quoq: nisi caesar non potuisset: si quidẽ
fons quo ad potũ utebantur. medio diuexi
montis latere fundebatur: caesar ad proxi¬
mũ fontis ad moueri uineas turrimq: ex¬
trui iubet: fit magnus ilico concursus ex
oppido: quibussine periculo proeliantib
romani quãuis ꝑtinacier õbsifterent.
crebriusq succederent cõplures tamen
trucidantur. Igitur extruitur aggen&
turris pedum sexaginta cuius uertex ae¬
quare ad fontis locum possit. ut uel exae¬
quotelas coniciqueant᷑ prȩcipitata de suꝑ
saxorum uolumina non timerioppida¬
ni autem ubi ex animarisiti non solum
pecorasua uerum etiam infirmiores ho¬
minũ aetates uident. cupas pice. sebo. et
scindulis repletas. ac deinde immisso igne
inprona prȩcipitant. easq ipsi toto oppi¬
do effusi sub sequuntur: ardentibus ma¬
chinis cũm graue proeliũ suis caesar ac
periculosum uideret. cohortes in circu¬
itum oppiduire uelociter ꝑ occultum im¬

Expanded text:
et hoc quoque nisi Caesar non potuisset, siquidem et hoc quoque nisi Caesar non potuisset, siquidem fons, quo ad potum utebantur, medio deuexi montis latera fundebatur. Caesar ad proximum fontis admoueri uineas turrimque exstrui iubet. fit magnus ilico concursus ex oppido. quibus sine periculo proeliantibus Romani quamuis pertinaciter obsisterent crebriusque succederent, conplures tamen trucidantur. igitur exstruitur agger et turris pedum sexaginta, cuius uertex aequare ad fontis locum possit, ut uel ex aequo tela conici queant uel praecipitata desuper saxorum uolumina non timeri. oppidani autem, ubi exanimari siti non solum pecora sua uerum etiam infirmiores hominum aetates uident, cupas pice sebo et scindulis repletas ac deinde inmisso igne in prona praecipitant easque ipsi toto oppido effusi subsequuntur. ardentibus machinis cum graue proelium suis Caesar ac periculosum uideret , cohortes in circuitum oppidi ire uelociter per occultum im
Abbreviated transcription (Latin):
terea ad raptes unaq licterius cum ad¬
esse caninium et legiones infinibus suis
uiderent. undiq collectis copiis oppidũ
uelut. unum occupant: hoc oppidum
ineditissima montis arce pendebat du
abus par abrłptalateranon pasuo flu¬
mine cingebatur: medio deinde descensu
largissimo fonte securum. plurimaq in¬
trorsum copia frumenti tutum irritas
ꝓcul discursus hostium despiciebat: cani¬
nius quod solum romana prouisione po¬
tuit. ambos duces cum parte copiarum plu¬
rima incampum euocatos maximo p̃¬
lio superauit: nã uno educibus inter fec¬
to alter cum paucissimis fugit. nullus inop¬
pidum rediit. sed adid oppugnandum cȩ¬
sare opusfuit. Itaq: certior ꝑnuntios
factus caesar accurrit. circum spectisq om¬
nibus uidet siex pugnare ui moliatur.
ludo et spectaculo hostium delendum es¬
se exercitum suũ: unũ solum ẽẽ prȩsi duꝰ.
si quo quomodo hostes aqua arceantur: sed

Expanded text:
terea. Draptes unaque Lycterius cum adterea. Draptes unaque Lycterius cum adesse Caninium et legiones in finibus suis uiderent, undique collectis copiis oppidum Vxellodunum occupant. hoc oppidum in editissima montis arce pendebat, duabus partibus per abrupta latera non paruo flumine cingebatur, medio deinde descensu largissimo fonte securum plurimaque introrsum copia frumenti tutum inritos procul discursus hostium despiciebat. Caninius, quod solum Romana prouisione potuit, ambos duces cum parte copiarum plurima in campum euocatos maximo proelio superauit. nam uno e ducibus interfecto alter cum paucissimis fugit, nullus in oppidum rediit, sed ad id oppugnandum Caesare opus fuit. itaque certior per nuntios factus Caesar accurrit circumspectisque omnibus uidet, si expugnare ui moliatur, ludo et spectaculo hostium delendum esse exercitum suum; unum solum esse praesidii, si quoquo modo hostes aqua arceantur. sed