comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quos alere solitus erat sunt circũ¬
uolitantes secuti. Cui ad om̃e con¬
uiuium usq: dum huc ueniret.
duo angłi in figura iuuenũ ap¬
parentes. ostenderunt ei quã uĩa
arriꝑe deberet. In loco autem isto
quidam dei sertuis tunc habita¬
tulum habebat. ad que diuinitus

Expanded text:
quos alere solitus erat, sunt circumvolitantes secuti. Cui ad omne bivium, usque dum huc veniret, duo angeli in figura iuvenum apparentes, ostenderunt ei, quam viam arripere deberet. In loco autem isto quidam Dei servus tunc habitaculum habebat, ad quem divinitus
Abbreviated transcription (Latin):
marii consulis. & furii tribuni ple¬
bisfactionib intercessum est. Ru¬
ulius quoq uir integerrimꝰ adeo
fidei atq innocentie. constantia u¬
sus ẽ: ut die sibi ab accusatoribus
dicta. usq ad cognitonem neq ea¬
pillum barbamꝙ prompsentt. ncꝙͣ
sordida neste humiliue habitu suf¬
fragatores conciliarit: inimicos ꝑ¬
mulserit. iudices temꝑarit: oratione
quoq a pretore concessam nichilo.
iumisiorem qm̃ animũ habuerte
sum eiudenti oppugnaretur calum¬
ma & opinione bonorũ om̃ium iu¬
re absoluendus putarctur. ꝑ iurio
itditio condeinnatꝰ ẽ: qui smirna
comigrans. litterarum studiis in¬
tentus consenuit.

Expanded text:
Marii consulis et Furii tribuni pleMarii consulis et Furii tribuni plebi factionibus intercessum est. Butilius quoque air integerrimus adeo fidei atque innocentiae constantia usus est, ut die sibi ab accusatoribus dicta, usque ad cognitionem neque capillum barbamue promiserit neque sordida ueste humiliue habitu suffragatores conciliarit, inimicos permulserit, indices temperarit, orationem quoque a praetore concessam nihilo summissiorem quam animum habuerit. cum euidenti oppugnaretur calumnia et opinione bonorum omnium iure absoluendus putaretur, peiurio iudioum condemnatus est. qui Zmyrnam conmigrans litterarum studiis intentus consenuit.
Abbreviated transcription (Latin):
suit: ipse portas cominunuit. Ix
foro ureluim comissum ẽ. Satus¬
nintis a marianis foro pulsus:
capitolium confugit. Marius fils¬
las quib eo aqua ducebatur mo¬
dit: bellum deinde in aditu capri¬
lii horridum satis factum ẽ. Mul¬
ti circa saufecum & saturninum
cȩsi.¶ Saturninꝰ palam clamitans
marium auctorem ẽe. om̃ium
molitionĩi suarũ contestatus est.
Cum autẽ ipse saturninꝰ & saułe¬
tius & labicnus cogente mario is
tutiam confugissero: ꝑ equites ro.¬
mauos esfracus forib occisi sunt.Sia
nsoi autia extractuis de domo clau¬
di occisus ẽ. furuis tribunꝰ plebi.
dona om̃ium publicanda decreuit.
Untuis dola bella saturnimi frater
otorum holitorium fugiens : cum
luus giganio interfectus est. Itaꝙ
anttorib tante seditionis occisis.
quits populo fuit ¶Tunc cato atꝙ
gonipenis: rogatioñe de reditu me¬
telli numidiu totius urbis gaudio
omulgarunt. Quod ne ꝑficeretur.

Expanded text:
suit, ipse portas communiuit. in suit, ipse portas communiuit. in foro proelium commissum est; Saturninus a Marianis foro pulsus in Capitolium confugit; Marius fistulas, quibus eo aqua deducebatur, incidit. bellum deinde in aditu Capitolii horridum satis actum est, multi circa Saufeium et Saturninum caesi. Saturninus palam clamitans, Marium auctorem esse omnium molitionum suarum, contestatus est; cum autem ipse Saturninus et Saufeius et Labienus cogente Mario in curiam confugissent, per equites Romanos effractis foribus occisi sunt. C. Glaucia extractus e domo Claudii trucidatus est. Furius, tribunus plebi, bona omnium publicanda decreuit. Cn. Dolabella, Saturnini frater, per forum holitorium fugiens, cum L. Giganio interfeotus est. itaque auctoribus tantae seditionis occisis quies populo fuit. tunc Cato atque Pompeius rogationem de reditu Metelli Numidici totius Vrbis gaudio promulgarunt: quae ne perficeretur,
Abbreviated transcription (Latin):
indignatione: deiectus est.Ple¬
ma ante capitolium: cedes ae
Annonium demde connpecitore
suũ. saturninꝰ & glaucia. fraude
gaii marii consulis occiderun.s
sequente anno: marius .Si. consu
& glaucia pretor. & saturninꝰ tus¬
nus ꝓlebis. conspu auer̃t metellr
no mimudicũ in exilium quatunq
ui agere. Die dicta a sippositis aiu¬
dem factionis iidicib: ꝑ sclus n¬
nocens metellus dampnatꝰ: in ens¬
lium cum totius orbis dolore dio¬
sit. Idem saturninꝰ memiũ uirin
acrem & integrum. fieri consuler
timens: orta subito seditione fus¬
litem inforui stipite cominittin
mterfecit. Fremente ꝓ tantis rep¬
blicȩ malis senatu ac populo rom¬
no: marius consul accõmodato al
tempns ingenio. consen sui bonon
sese immiscuit: cõmotamq plc̃
leni oratione sedauit Saturninu
infamib ausis contionem domin
habuit. ibiq: ab aliis rex: ab alip
imꝑator ẽ. appellatus. Marius mi¬
ipulatim plebe descripta alterũ
consulem cum presidiis in colle diss¬

Expanded text:
indignatione deiectus est, plurima ante Capitolium caede facta. A. Nunium deinde, conpetitorem suum, Saturninus et Glaucia fraude C. Marii consulis occiderunt. subsequente anno Marius sexto consul et Glaucia praetor et Saturninus tribunus plebi conspirauerunt Metellum Numidicum in exilium quacumque ui agere. die dicta a suppositis eiusdem factionis iudicibus per scelus innocens Metellus damnatus in exilium cum totius Vrbis dolore discessit. idem Saturninus Memmium, uirum acrem et integrum, fieri consulem timens, orta subito seditione fuglitem informi stipite conminutum interfecit. fremente pro tantis reipublicae malis senatu populoque Romano, Marius consul accommodato ad tempus ingenio consensui bonorum sese inmiscuit commotamque plebem leni oratione sedauit. Saturninus infamibus ausis contionem domi suae habuit ibique ab aliis rex, ab aliis imperator est appellatus. Marius manipulatim plebe descripta alterum consulem cum praesidiis in colle dispo
Abbreviated transcription (Latin):
.de .xl.u. post timbritũ & teuto¬
incum bellũ. & quintũ marii con¬
sulatum. quo status romani imꝑii
iure conseruatus iudicatur: sexto
consulatu eiꝰdem gaii marii ita labe¬
factus ẽ: ut pene usq ad extremũ
mtestina clade concidiries Euoluere
ac ꝑcurrere mͥ discordiarũ ambages
ꝙ mextricabiles seditionũ causas. in¬
cõmodum simul ac longũ uidetur.
GSane breuiter strinxisse sufficiat:
quia primꝰ lucius apuleius satur¬
ninus. exutati tumultꝰ auctor exti¬
terit. quinto mecello numidio uiro
sane pͥmario acerrimus mimicus:
qui eum censorem creatum. ꝓtrac¬
tum domo atq in capitolium con¬
fugientem: armata multitudine
obsedit. Unde equitũ &omanorum

Expanded text:
DCXLV post Cimbricum et Teutonicum bellum et quintum Marii consulatum, quo status imperii Romani iure conseruatus iudicatur, sexto consulatu eiusdem C. Marii ita labefactatus est, ut paene usque ad extremum intestina clade conciderit. euoluere ac percurrere mihi discordiarum ambages et inextricabiles seditionum causas incommodum simul ac longum uidetur; sane breuiter strinxisse sufficiat, quia primus L. Apuleius Saturninus excitati tumultus auctor exstiterit, Q. Metello Numidico uiro sane primario acerrimus inimicus, qui eum censorem creatum protractum domo atque in Capitolium confugientem armata multitudine obsedit, unde equitum Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
tiui duce herbonio uiro sabino
inuaserunt. incenderuntq capi¬
dolium: ubi fortissime quidem
ualerio consule et imperatore ob¬
stitere iuniores sed adeo atrox et
graue discrimen prelii fuit: ut
ipse quoq consul ualerius ibi
fuerit occisus et in dignam de
seruis uictoriam in super etiam
sua morte fedauerits Sequitur
annus: in quo conincto exercitu¬
E consul obsessus est. Nam mi¬
nutium consulem congressum p̃¬
lio equi uislsciq superauerunt:
et fugientem in algedo fame fer¬
roq cinxerunt. Actumq in felici¬
ter foret: niquincius cincinnatus
precipuus ille dictator. ortam obsi¬
dionem oppresso hoste soluisset.
Qui repertus in rure: abaratro ar¬
cessitus ad fasces. sumpto honore
instructoq exercitu. mox uictor
effectus: uugum boum equus im¬
posuit. uictoriamq quasi stiuam
tenens: subiugatos hostes pre
se primus egit.

Expanded text:
tiui duce Herbonio, uiro Sabino, inuaserunt incenderuntque Capitolium. ubi fortissime quidem Valerio consule et lmperatore obstitere iuniores; sed adeo atrox et graue discrimen proelii fuit, ut ipse quoque consul Valerius ibi fuerit occisus et indignam de semis uictoriam insuper etiam sua morte foedarit. Sequitur annus, in quo cum uicto exercitu consul obsessus est. nam Minucium consulem congressum proelio Aequi Vulscique superarunt et fugientem in Algido fame ferroque cinxerunt, actumque infeliciter foret, ni Quintius Cincinnatus, praecipuus ille dictator, artatam obsidionem oppresso hoste soluisset. qui repertus in rare, ab aratro arcessitus ad fasces, sumpto honore instructoque exercitu, mox uictor effectus, iugum boum Aequis inposuit uictoriamque quasi stiuam tenens subiugatos hostes prae se primus egit.
Abbreviated transcription (Latin):
uentaret: frequent᷑ transire fecit.
Auarũ uͦ legati dum eundẽ ipsũ
exertitũ aliis & aliis modis preteri

Expanded text:
entaret, frequenter transire fecit. Avarum vero legati dum eundem ipsum exercitum aliis et aliis modis praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
uideretur: gneo pompeio consule cor¬
scribi legiones. sibiq mitu in auxi¬
lum pͣttit. Itaq ante exactamm hie¬
mem: tres ad eum legiones in castra
uenerunt. Ig cȩsar priusqͣm munĩt
hostrum copie coirent: ineiurte uere
aggredi trepidos & oppͥmere sparsos
in suis finib parat. Primũ itaq ner¬
uiorum fines diripio: prȩdam uͦquȩ
copiosissima erat exercitui ꝑmitite.
einde menapos qui sibi

Expanded text:
videretur, a Cn. Pompeio proconsule convideretur, a Cn. Pompeio proconsule conscribi legiones, sibique mitti in auxilium petit. Itaque ante exactam hiemem tres ad eum legiones in castra venerunt. Igitur Caesar, prius quam in unum hostium copiae coirent, ineunte vere aggredi trepidos et opprimere sparsos in suis finibus parat. Primum itaque Nerviorum fines diripit: praedam vero, quae copiosissima erat, exercitui permittit. Deinde Menapios, qui sibi
Abbreviated transcription (Latin):
suntssȩsar totis repente portis pa¬
ratum effudit exercitum: uersos
in fugam gallos uastissima cede cos¬
fecit.Namꝰ .xl. milia tunc fuisse re¬
feruntur: equib pauci ꝑ paludes
inuias euaserunt. Indutiomarus
treuerorũ pͥnceps. magnas arma¬
toum copias habens: postqͣm de
ditus s̃: labieni castra legionemq
cui preerat quod facile facto arbi-¬
trabatur delere statiut. ae deinde
eburonib neruiisq coniunctus.
ad opprim̃dum cesarem ꝑgerẽ. Salt¬
bienis quib potest artib simila
innorem: atq ita inditiomarum
neglectiorem cũ insultantib copiis
ꝓ u̾allo oberrantem. repentina erup¬
tione prostrauit. Hac uiccoria labi¬
eni: reliqui gallorum conatus repres¬
sisunt: & cesar paulo quietior reliqua
parte hiemis fuit.¶Sed intelligens sͥ
plurima parte exercitus amissa. ali-¬
isq: graniter sauciis ne ad sustmen¬
dum quidem sibi idoneus ñ aicam
Ad comprim̃dum gallorũ impetum

Expanded text:
sunt. Caesar totis repente portis pasunt. Caesar totis repente portis paratum effudit exercitum uersosque in fugam Gallos uastissima caede confecit. nam sexaginta milia tunc fuisse referuntur, e quibus pauci per paludes inuias euaserunt. Indutiomarus Treuerorum princeps, magnas armatoditus, Labieni castra, legionemque cui praeerat, quod facile factu arbitrabatur, delere statuit, ac deinde Eburonibus, Nerviisque conjunctus, ad opprimendum Caesarem pergere. Labienus, quibus potest artibus, timorem simulat, atque ita Induciomarum negligentiorem cum insultantibus copiis pro vallo oberrantem repentina eruptione prostravit. Hac victoria Labieni reliqui Gallorum conatus repressi sunt, et Cparte hiemis fuit. Sed intelligens sibaxime quia plurima parte exercitus amissa, aliisque graviter sauciis, ne ad sustinendum quidem sibi idoneus, non dicam ad comprimendum Gallorum impetum
Abbreviated transcription (Latin):
titudinis extruxerure. Et cum iam
.UII. dies noctesq suctiditi hostium
cunei pugnarent. ac uentus subrte
plurimũs exortus ẽct: testas struo¬
tes intorsere fundis. flãmataq to¬
tis tela ac mox concepto igne tu¬
lantia ira castra iecerunt᷑. Quo
tm insistens. sparsum animaure
incendium. S ne sic quid̃e romi¬
ni cum undiq obruerentur uul¬
nerib. laborib. uigiliis. ieniniis
incendiis ue: cesserunt. Tand̾e ie¬
sari nuntiatum ẽ. unã deletamã
legionem: alt̾am iam pene conf̃it¬
tam¶Aduentante cũ duab legio¬
nib cesare: dederunt hostes obł¬
dionem. atq in eum cimeti ratis
copiis ruunt Cesar paruissimis
castris consulto condidit. e quiibe
p̃missis ut fugam fingerent imꝑa¬
uit. ut ad transitum uallis que
media erat sibiq: ꝑiculosa uideba¬
cur. hostes contemptui sui iuita¬
red. Quib adtientantib: insuper
obstrui portas precepreQuo inso ata¬
galli quasi iam uicissent: ad obdu¬
cendum extrinsecus uallũ conũsi

Expanded text:
titudinis extruxerunt. et cum iam septem dies noctesque succidui hostium cunei pugnarent ac uentus subito plurimus exortus esset, testas feruentes intorsere fundis flammataque focis tela ac mox concepto igne rutilantia intra castra iecerunt. quo ntus insistens, sparsum animauit incendium. sed ne sic quidem Romani, cum undique obruerentur, uulneribus laboribus uigiliis ieiuniis incendiisue cesserunt. tandem Caesari nuntiatum est unam deletam esse legionem, alteram iam paene confectam. aduentante cum duabus legionibus Caesare, deserunt hostes obsidionem atque in eum cuncti raptis copiis ruunt. Caesar paruissimis se. castris consulto condidit equitibusque praemissis, ut fugam fingerent, imperauit, ut ad transitum uallis, quae media erat sibique periculosa uidebatur, hostes contemptu sui inuitaret. quibus aduentantibus insuper obstrui portas praecepit. quo uiso Galli, quasi iam uicissent, ad obducendum extrinsecus uallum conuersi
Abbreviated transcription (Latin):
assimũ: tandem graui pugna cȩpit.
¶Exin cȩsar abritannis reuersus in
galliam: postqͣm legiones in hiber¬
nia misit repentinis bellorũ tumul¬
tib undiq cirtũ uentus & confic¬
tatus ẽ sNamq ambio rex cum ei¬
buro natib & aduatucis conspiras.
animatus treuerdrum consilio. o¬
tam & sabinum legatos apud euso¬
ronas cum tota funditus legione
insidiis tircuuentos int̾fecit᷑. Am¬
bio rex hac uictoria elatus: ad na¬
tucos & nerios plurimosq alios
raptim in arma contrahit. atq a
ciceronem legatum qui summiliter
tunc in lnbernis prȩerat contendit.
Multitudo hostium ex hoc colligi
potuit. quia cum in obsidione cas¬
morum uallũ aircundandũ esse a
capnis romanis doceresttur. & in¬
strumta ruralia ñ haberent: glad¬
is concidendo t̾ram & sagulis expor¬
tando. uix trib horis uallum pe¬
dum decem & fossam pedum .xx.ꝑ¬

Expanded text:
tissimum tandem graui pugna cepit. tissimum tandem graui pugna cepit. Exim Caesar a Britannis reuersus in Galliam postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumuentus et conflictatus est. namque Ambiorix cum Eburonibus et Aduatucis conspirans, animatus Treuerorum consilio Cottam et Sabinum legatos apud Eburonas cum tota funditus legione insidiis circumuentos interfecit. Ambiorix hac uictoria elatus Aduatucos et Neruios plurimosque alios raptim ad arma contrahit atque ad Ciceronem legatum, qui similiter tunc legioni in hibernis praeerat, contendit. multitudo hostium ex hoc colligi potuit, quia cum in obsidione castrorum uallum circumdandum esse a captiuis Romanis docerentur et instrumenta ruralia non haberent, gladiis concidendo terram et sagulis exportando uix tribus horis uallum pedum decem et fossam pedum
Abbreviated transcription (Latin):
esaris equitatus pͥma congressi
one abritannis uictus: ibiq la¬
biemis tribinus occisus ẽsScdo pre¬
lis: cum magno suorũ discrimine
uictos britannos in fugam uercit.
Inde ad flumen tamensem ꝓ fectus:
quem uno tantũ loco uadis trans¬
ineabilem ferunt. In huiꝰ ulteriore
ripa: cassobella imo duce immensa
hostium multitudo consederat. ri¬
pamq fluminis ac pene totum sub
aqua uadũ acutissimis sudib pre¬
struxerat. Quod ubi a romanis ap¬
prehensum ac uitatũ ẽ: barbari le¬
gionum impetum ñ ferentes. silius
se ᷤ ab didere: unde crebris eruptio¬
nib romanos grauit ac sepe lacera¬
bant. Int̾ea trinouantũ firmissima
ciuitas cum androgio duce: datis .xl.
obsidib cesari sese dedit. Quod ex-¬
emplum secute urbes alie: complu¬
res in fedus romanorũ uenerunt.
¶iisdemq: demonstrautib: cesar oꝑ¬
pidum casso bella upũ inter duas
paludis situm. obtetu insuꝑ ssnam¬
rum munitũ. omĩbq reb confer¬

Expanded text:
esaris equitatus primo congressu a Brittanis victus, ibique Labienus tribunus occisus est: secundo praelio cum magno suorum disuictos Britannos in fugam uertit. inde ad flumen Tamsim profectus, quem uno tantum loco uadis transmeabilem ferunt. in huius ulteriore ripa Cassouellauno duce immensa hostium multitudo consederat ripamque fluminis ac paene totum sub aqua uadum acutissimis sudibus praestruxerat. quod ubi a Romanis deprehensum ac uitatum est, barbari legionum impetum non ferentes siluis sese abdidere, unde crebris eruptionibus Romanos grauiter ac saepe lacerabant. interea Trinobantum firmissima ciuitas cum Mandubragio duce datis quadraginta obsidibus Caesari sese dedidit. quod exemplum secutae urbes aliae conplures in foedus Romanorum uenerunt isdemque demonstrantibus Caesar oppidum Cassouellauni inter duas paludes situm, obtentu insuper siluarum munitum omnibusque rebus confer
Abbreviated transcription (Latin):
hio consulib  intestinis causis
souale bellum tota cõmonit italia.
Siquidem liuius arusus tribunꝰ¬
plebis latinos om̃s spe libertatis
ñ posset: in arma excitauit ¶ Cõ ac¬
iessit: ut mestam urbem prodigia
dira det̾rerent. Iam sub ortu so¬
ls. globus ignis e regione septen¬
trionis cum maximo cęli fragore
emituit Apud tareptinos cum pa¬
nes ꝑ conuitua frangerent᷑: cruor
e mediis panib quasi uulnerib
corporũ fluxit ¶Pret̾ea ꝑ septem cor¬
tinuos dies. grando lapidum un¬
mixtis etiam testarum fragm̃tis:
t̾ram latissime uerberauit¶n sam¬
nitib uastissimo hiatu t̾re fłãma
prorupit: & usq ad celum extendi
unsa ẽ¶Complures prȩt̾ea in itinere
romani uidere globum coloris au

Expanded text:
ppo consulibus intestinis causis sociale bellum tota commonit Italia. siquidem Liuius plebis, Latinos omnes, spe libertatis non posset, in arma excitavit. 65 Eo accessit ut mestam Urbem prodigia dira terrerent. Nam sub ortu solis globus ignis a regione septentrionis cum maximo celi fragore emicuit. Apud Tarentinos cum panes per convivia frangerentur, cruor e mediis panibus quasi e vulneribus corporum fluxit. Preterea per septem continuos dies grando lapidummixtis etiam testarum fragmentis, terram latissime uerberauit. in Samnitibus uastissimo terrae hiatu flamma prorupit et usque in caelum extendi uisa est. conplures praeterea in itinere uidere Romani globum coloris au
Abbreviated transcription (Latin):
oafirtes seten depopulati sunt: atoy
cem prilam ad classem deduxerunt.¬
Inde ci ad italiam redirent: circa
patiniri promunctorium quod a
uicant montibus in altum excur¬
rarias nobuemq predam crudelt̃t
ad qusitam: in feliciter perdiderunt.
Uicit aliquando apud romarros
impibissimam cupiditatem:
enornitas miseriarum. Nam par¬
tes gibus iam nautice ia pndite¬
us oram .lxͣ. nauium classic. Acd
sub atium haberetur italiȩ. Qu
quilem decretum: conti uto. Nac¬
ti iidomita cupiditate ruperunt.
Orcerea cocta: nsul in siciticin
artas tressus :: Lurimis preliis
adiersi m pęnos ⁊ siculos terra
meiq pugnauit. ⁊ per totam
siciam partim hostium. partim
soorum in humanas. strages
utio elio metallo gaio forio
pcido consulibus: hasdrubal
nins carchaginensium impe¬
ror cum elefantis. cͣ.xxͦx. ⁊ e

Expanded text:
ca Syrtes iacet, depopulati sunt atque ca Syrtes iacet, depopulati sunt atque tem prIidem cum ad Italiam redirent, circa Palinuri promontorium, quod a Lucanis montibus in altum excurrarias, nobilemque praedam crudeliter acquisitam, infeluicit aliquando apud Romanos improbissimam cupiditatem enormitas miseriarum: nam patres, quibus iam nauticae rei pertaeus quam sexaginta nauium classis ad subsidium haberetur Italiae; quod quidem decretum continuo adacti indomita cupiditate ruperunt. praeterea Cotta consul in Siciliam transgressus plurimis proeliis aduersum Poenos et Siculos terra marique pugnauit et per totam Sicsociorum inhumatas strages L. Caecilio Metello C. Furio Placido consulibus Hasdrubal nouus Carthaginiensium imperator cum elephantis ce
Abbreviated transcription (Latin):
suorumq naufragia suos
reg̾ere sotios solaretur:
forsan et hec olim memi-¬
nisse uiuabit. hec sententia semel.
apte ficta: semper uim sui triplicem
diuersissimis effectibus. refert. Cum
et preterita canto gratiora habent᷑
in uerbis: quanto grauiora reserun¬
tur ingestis. Et futura dum desi¬
derabilia fastidio presentium fiũt:
semper meliora creduntur. Ipsis au¬
tem presentibus ob hoc nulla in par¬
te miseriarum iuista comparatio ad¬
hiberi potest: quia multo maiore
molestia afficiunt. quantula cumq
sunt ista que sunt: quam illa quam
siue transacta siue neutra et si mag¬
na caicuntur: interim omino tamen
non sunt. Heluti siquis nocturis
pulicibus titillatus. atq ex eo ii-¬
giliis anxnis. alias forte quas
aliquando exaututissimis febrib¬
populorum pabulo suffrcit.
Aino sicut semper in domi¬
cus fipor cito periculorum o¬
rlnscitur seruilius cepio.q sem¬
pronius plesus consules. ccͦ.xxͦ.
nauibus in affricam transgressi u¬
nuersam oram maritimamq cir¬

Expanded text:
suorumque naufragia residuos aegre socios solaretur, Forsan et haec olim meminisse iuuabit. haec sententia, semel apte ficta, semper uim sui triplicem diuersissimis effectibus refert, cum et praeterita tanto gratiora habentur in uerbis quanto grauiora referuntur in gestis et futura dum desiderabilia fastidio praesentium fiunt semper meliora creduntur, ipsis autem praesentibus ob hoc nulla in parte miseriarum iusta conparatio adhiberi potest, quia multo maiore molestia adficiunt quantulacumque sint ista quae sunt quam illa quae siue transacta siue uentura, etsi magna dicuntur, interim omnino tunc non sunt. ueluti si quis nocturnis pulicibus titillatus atque ex eo uigiliis anxius alias forte, quas aliquando ex ardentissimis febribpopulorum patibulo suffixit. Tertio anno — sicut semper indomitus furor cito periculorum obliuiscitur — Seruilius Caepio et Sempronius Blaesus consules ducentis sexaginta nauibus in Africam transgressi uniuersam oram maritimam, quae cir
Abbreviated transcription (Latin):
ila: lilibeum uenit et affrica.
bontinuo cum metello consule¬
ud ponormum pugnam con¬
lut. Sed metellus uim magnam
luarum timens: prius eas
magno usus consilio. uel in fugam
uel immortem egit. Et sic facile quã¬
uis magnam uim hostium supera¬
uit. xx milia carchaginensium in

Expanded text:
ibus Lilybaeum venit ex Africa, et continuo cum Metello Cos. apud Panormum pugnam conseruit. Sed Metellus vim magnam belluarum timens, prius eas magno usus consilio, vel in fugam, vel in mortem egit, et sic facile, quamvis magnam vim hostium superavit. Viginti millia Carthaginensium in
Abbreviated transcription (Latin):
ne ẽet. p̃lium cõmissurus. cũ ẽet
ipse iuuenis: elatus tumore qͥd
ergo inquit ñ respicit etatem suã:
Respondi uno id ꝓposito ignorate
me quid faceret alexander: cũ c̃em
gregarius ex macedonico miles ex¬
ercitu. Tradidit mͥ minis plenam
epłam quam regi alexandro dar̃e.
pollicitus ẽ. p̃mium. cui iuratus

Expanded text:
ne esset proelium commissurus, cum esset ne esset proelium commissurus, cum esset ipse iuvenis, elatus tumore “Quid ergo” inquit “non respicit aetatem suam?” Respondi uno id proposito ignorare me quid faceret Alexander, cum essem gregarius ex Macedonico miles exercitu. Tradidit mihi minis plenam epistolam quam regi Alexandro darem; pollicitus est praemium.Cui iuratus
Abbreviated transcription (Latin):
& in loca bactrianorũ auro diui¬
tiisq opulenta ꝑuenimꝰ. benigne¬
q excepti a cõmeantib cũ ꝑ sarum
confinia adiacerent & agri: in re¬
parando bello castra .xx. dies statin
ocio facto/Mox dierum .iiͦii.itinere
ꝑuenimꝰ ubi cũ collecto consederat
exercitu ꝓorus. propriȩ deditioni
magis qͣm prelio se cõmissurus. Na
& c̃omeatus nobis palam ñ ut hostiꝰ
dedit potestatem. cupidusq me no¬
se: milites meos subinde comeantes
int̾rogabat ubi ego ẽem. quidne
agerem. Qui cum incerta responde¬
rent. ipse auditis eiꝰ int̾rogationib
omĩa enim mn regi magno macedo¬
num referebantur: sumpto habitu
militari positoq meo cultuꝑuem
incastra. ut nini & carnis quĩdam
emptori Casuq porus sciscitans me
introgabat quid faceret alexander.
aut cunis ẽet etatis. quẽ ludens
ĩndatio temporis: tanqͣm homo
senior inqm dux ñr in taħnacło
se accenso igni caleficat ¶Tum ille
gauddio alater quia cũ decrepito se¬

Expanded text:
 in loca Bactrianorum auro divitiisque opulenta pervenimus; benigneque excepti a commeantibus, cum Persarum confinia adiacerent agri, in reparando bello castra viginti dies statui otio facto. Mox dierum quattuor itinere pervenimus ubi cum collecto consederat exercitu Porus propriae deditioni magis quam proelio se commissurus. Nam et commeatus nobis palam non ut hostis dedit potestatem, cupidusque me nosse milites meos subinde commeantes interrogabat ubi ego essem quidve agerem. Qui cum incerta responderent, ipse auditis eius interrogationibus - omnia enim mihi regi magno Macedonum referebantur - sumpto habitu militari positoque meo cultu perveni in castra ut vini et carnis quidam emptor; casuque Porus sciscitans me interrogabat quid faceret Alexander aut cuius esset aetatis. Quem ludens mendacio temporis “Tamquam homo senior” inquam “dux noster in tabernaculo se accenso igni calefacit.” Tum ille gaudio alacer, quia cum decrepito se
Abbreviated transcription (Latin):
eR idem qͦ tempus
theudelinda regina basilicam
bẽati iołns baptiste quã in modicia
construxerat. qui locus supͣ medio¬
lanum .xii. milib ab est dedicauit:
multisq ornam̃tis auri argentiq
decorauit.p̃ diisq sufficienter di¬
tauit. Quo in loco etiam sepe cõma
cus ipie ut pote uicinus alpibus.
temperatꝰ ac salubris existit. xxiii.

Expanded text:
er idem quoque tempus Theudelinda regina basilicam beati Joannis Baptistae, quam in Modicia construxerat, qui locus supra Mediolanum duodecim millibus abest, dedicavit, multisque ornamentis auri, argentique decoravit, praediisque sufficienter ditavit. Quo in loco etiam Theudericuscus ipse, ut pote vicinus Alpibus, temperatus, ac salubris existit. CAPUT X
Abbreviated transcription (Latin):
fectii suscepimꝰ: quia ustũ fute. ut
iuros sapientes & qui pacem factam
deo ꝓpicio nuntiarunt: cũ caritate
susciꝑe & dimittere deberemꝰ.x
Nter hec: sequenti m̃se ianuario.
apparuit stella cometes mane & ues¬
pere.ꝑ totũ m̃sem Eo qͦ: m̃se defun
in locum. marinianus ciuis romanꝰ
substitutꝰ ẽ. Cum qͦ duce in tridento
mortuo: datur eidem loco dux gal¬
doaldus uir bonus ac fide catholioꝰ.
Isdem ipsis dieb baioarii usq: ad
duo milia uirorũ dum suꝑ sclauos
irruunt. suꝑ ueniente cacano om̃s
int̾ficiuntur.¶ Tunc pͥmum caballi
siluatici & bubali in italiam delati:
italiȩ populis miracło fuer̃t.
ac etiam tempestate childeb̾tꝰ
rex francorũ etatis anno uice¬
simo quinto. cum uxore propͥa sĩc
fertur ui ueneni extinguitur. hu¬
ni qͦ: qui & auares dicunt᷑: a panno¬
nia in turingiam ingressi. bella
grauissima cum francis gesserunt
Brunech ildis tunc reginã cũ nepotib

Expanded text:
fectu suscepimus, quia iustum fuit, ut fectu suscepimus, quia iustum fuit, ut viros sapientes et qui pacem factam Deo propitio nuntiarunt cum caritate et suscipere et dimittere deberemus". 10. Inter haec sequenti mense Ianuario paruit stella cometes mane et vespere per totum mensem. Eo quoque mense defuncnae. Cuius in locum Marianus civis Romanus substitutus est. Euim quoque duce in Tridentu mortuo, datus est eidem loco dux Gaidoaldus, vir bonus ac fide catholicus. Isdem ipsis diebus Baioarii usque ad duo milia virorum dum super Sclavos inruunt, superveniente cacano omnes interficiuntur. Tunc primum cavalli silvatici et bubali in Italiam delati, Italiae populis miracula fuerunt. 11. Hac etiam tempestate Childepertus rex Francorum, aetatis anno vigesimo quinto cum uxore propria, sicut fertur, in veneno extinguitur. Hunni quoque, qui et Abares dicuntur, a Pannonia in Tgravissima cum Francis gesserunt. Brunichildis tunc regina cum nepotibus
Abbreviated transcription (Latin):
plius ante om̃ipotentis dei oculos
tommendetis.
dorum. Gr̃as excellentie ur̃e refe¬
in: quia petitionẽ nr̃am audientes.
pacem quã utrisq ẽe. partib tredi¬
mus ꝓfuturam: sicut de uob̾ con¬
fidentiam habuimꝰ ordinastis. Ex
qua re excellentiȩ ur̃e prudenti¬
am & bonitat̃e ualde laudamꝰ:
quia pacem diligendo. dm̃ qui
auctor ipsius ẽ. uos amare mon¬
sratis. Nam si quod absit facta
ñ fuisset: quid agi habuit. nisi
it um peccato ꝙͦ ꝑiculo partiũ.
miserorũ rusticorũ sanguis quorũ
labor utrisq proficte funderetur:
S ut ꝓdesse nob eandem pacem quẽ¬
admodum a uob facta est sentiamꝰ:
pat̾na caritate salutantes petimus.
ut quotiens occasio se dederit. dncibꝰ
ur̃is ꝑ diu̾sa loca & maxime in bis
piatis. ut hanc pacem sicut ꝓmis¬
sum ẽ.pure custodiant. & o̾ccasio¬
nes sibi aliquas ñ querant und aut
contemptio quȩdam aut ingrati¬
tudo uascatur: quatinꝰ uoluntati¬
homines uros in eo quod decuit af¬

Expanded text:
plius ante omnipotentis Dei oculos commendetis. dorum. « Gratias excellentiae vestrae refero, quia petitionem nostram audientes, pacem, quam utrisque esse partibus credebamus profuturam, sicut de vobis confidentiam habuimus, ordinastis, ex qua re excellentiae vestrae prudentiam et bonitatem valde laudamus, quia pacem diligendo, Deum vos, qui auctor est ejus, amare monstrastis. Nam si quod absit facta non fuisset, quid agi debuit, nisi ut cum peccato, et periculo partium, miserorum rusticorum sanguis, quorum labor utrisque proficit, funderetur. Sed ut prodesse nobis eamdem pacem quaemadmodum a nobis facta est, sentiamus, paterna charitate vos salutantes, petimus ut, quoties occasio se dederit, ducibus vestris per diversa loca, et maxime in his stolis ut hanc pacem, sicut promissum est, pure custodiant, et occasiones sibi aliquas non quaerant unde aut contentio quaedam, aut ingratitudo nascatur, quatenus voluntatihomines vestros, in eo quod debuit af
Abbreviated transcription (Latin):
nno qui proximus trecente¬
simo ab urbe condita fuit:
dumꝰ legati adthenienses prop̃t
solonis leges deferendas missi
expectantur arma romana. fa

Expanded text:
nno, qui proximus trecentesimo ab Urbe condita fuit, dum legati ad Athenienses propter Solonis leges deferendas missi exspectantur, arma Romana fa
Abbreviated transcription (Latin):
Hos modicos prompsi plebeio carmineu̾sꝰ:
Ne tuus inpopulis sc̃e lateret honor
Aedde uice misero: ne iudice sꝑnar ab eqͦ:
Eximiis meritis posce beate precor
Hec pauca de tanto uiro ne eius uit̃a
sui ciues funditus ignorararent de¬
libaiimus. Hinc ad hystorie seri¬
em reuertamur.

Expanded text:
Hos modicos prompsi plebeio carmine versus, Ne tuus in populis, sancte, lateret honor. Redde vicem misero: ne iudice spernar ab aequo, Eximiis meritis posce, beate! precor. Haec paucis de tanto viro, ne eius vitam sui cives funditus ignorarent, delibavinius; nunc ad historiae seriem revertamur.
Abbreviated transcription (Latin):
ac etiam tempestate. misit rex
agilulfus stablicianũ notariũ
suũ constantinopolim. ad focam
imꝑatorem. Qui cum redisset cum
legatis imꝑatoris. facta pace annu¬
ali: agilulfo regi idem legati impe

Expanded text:
ac etiam tempestate misit rex Agilulfus Stabilicianum notarium suum Constantinopolim ad Focam imperatorem. Qui rediens cum legatis imperatoris, facta pace annuali, Agilulfo regi iidem legati impe
Abbreviated transcription (Latin):
drum maxime respecta paucitatis
sue. quamuis iam pridem dc. milib
hostium eadem paucitate superatis.
non solum non timere pugnam.
sed etiam uictoriam speratre didi-¬
cisset. Ita que cum intra iatum teli¬
u terq constitisset exercitus. et in¬
tentos ad signum belli populos dis¬
currentes. principes uariis incita

Expanded text:
drum maxime respectu paucitatis drum maxime respectu paucitatis suae, quamuis iam pridem DC milibus hostium eadem paucitate superatis non solum non timere pugnam sed etiam uictoriam sperare didicisset. itaque cum intra iactum teliuterque constitisset exercitus et intentos ad signum belli populos discurrentes principes uariis incita
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu eius fuerunt peditum. xxxͣ.
duor. milia sequitum quatuor milia
orbem utrum ad mirabilius sit q
uicerit: an quia aggredi ausus fue¬
rit: incertum est ¶Primo eius cum da¬
rio rege congressu. deͣ. milia persarũ
inacie fuere. que non minus arte a¬
lexandri superata quam uirtute ma¬
cedonum terga uerterunt. Magna
igitur cedes persarum fuit. Inexerci
diem phrigie ciuitatem que nunc
sardis uocitatur obsessam expug¬
natamq cepit: ac direptioni dedit.
Inde nuntiato sibi darii cum mag
nis copiis aduentu: timens angustiaᷤ
quibus in erat locorum. taurum
montem mira celeritate cranscendit.
Et quingentis stadiis sub una diecur¬
su transmissis: charsum uenit. Ibiq
cum sudans cidinum prefrigidum
amnẽ descendisset: ob riguit. contrac¬
duq nͣeruoruini proximnus morti
suit.¶ Interea darius cum. cco milib
peditum et centum milibus equitũ
ina ciem procedit.¶Mouebat hec
multitudo hostium etiam alexan

Expanded text:
exercitu ejus fuerunt peditum triginta exercitu ejus fuerunt peditum triginta duo millia, equitum quatuor mille orbem, utrum mirabilius sit quia vicerit, an quia aggredi ausus fuerit, incertum est. Primo ejus cum Dario rege congressu, sexcenta millia Persarum in acie fuere, quae, non minus arte Alexandri superata quam virtute Macedonum, terga verterunt. Magna igitur caedes Persarum fuit. In exercidien Phrygiae civitatem, quae nunc Sardis vocitatur, obsessam expugnatamque cepit ac direptioni dedit. Inde nuntiatur ei Darii cum magnis copiis adventu, timens angustias quibus inerat locorum, Taurum montem mira celeritate transcendit, et quingentis stadiis sub una die cursu transmissis, Tarsum venit: ibique cum sudans in Cydnum praefrigidum amnem descendisset, obriguit, contractuque nervorum proximus morti fuit. Interea Darius cum trecentis millibus peditum et centum millibus equitum in aciem procedit. Movebat haec multitudo hostium etiam Ale
Abbreviated transcription (Latin):
romanos bellicosissimus ac stre
nuosissimus habebatur : ut cum
alexander magnus disponere di-¬
ceretur. ab oriente descendens ob-¬
tinere uiribus affricam atq inde
initaliam transuehi: romani int
ceteros duces tunc in re publica¬
precipuum fore qui alexandeti im-¬
petum sustinere posset meditaren-¬
G̃itur alexanderanno ab urbe
condita. ccccͦ. xxͦ. Ui patri philippo
successit inregnum. Qui primam¬
experientiam animi et uircutis
suȩ compressisceleriter grecorum
mõtibus dedit. Quibus auctor ut
ab imperio macedonum defice¬
rent demostenes orator auro per-¬
sarum corruptus extiterat. Itaq
atheniensibus bellum deprecan-¬
tibus reuisit. quos insuper etiam
usto metu solurs Thebanos cũ
diruta ciuitate deleute: reliquos
sub corona uendidit. ceteras urbes a¬
chaie et thesalie uectigales fecit Illi¬
ricos et taracas. translato mox ab hĩc
bello domuit. Inde profecturus
ad persicum bellum: omnes cogna¬
tos ac proximos suos interfecit. In

Expanded text:
Romanos bellicoRomanos belliconuissimus habebatur, ut cum Alexander Magnus disponere diceretur, ab Oriente descendens, obtinere viribus Africam, atque inde in Italiam transvehi, Romani inter caeteros duces, tunc in publicapraecipuum fore, qui Alexandri imperium sustinere posset, meditarenIgitur Alexander, anno ab Urbe condita CCCCXXVI, patri Philippo successit inexperientiam animi et uirtutis suae conpressis celeriter Graecorum motibus dedit, quibus auctor, ut ab imperio Macedonum deficerent, Demosthenes orator auro Persarum corruptus exstiterat. itaque Atheniensibus bellum deprecantibus remisit, quos insuper etiam multae metu soluit; Thebanos cum diruta ciuitate deleuit, reliquos sub corona uendidit; ceteras urbes Achaiae et Thessaliae uectigales fecit; Ill et Thracas translato mox abhinc bello domuit. inde profecturus ad Persicum bellum omnes cognatos ac proximos suos int
Abbreviated transcription (Latin):
cepeint. Sexcentis autem equitibi
romanis in obsedatum receptis.
honeratos ignomina. ceteris rebi
uacuos consules remiserunt. Qmid
de exagger anda huius fetidissmꝰ
federis macula uerbis laborem. q
tacere maluissem: hodie enim ir¬
mani aut omnino non eeñt. aus
sanio dominante seruirent: si fidem
fitleris quam sibi seruari asubiectis
uotunt. ipsi subiecti samnibus ser¬
uauissent. Posteriore anno in frmn¬
gunt romani firmatam cum sam¬
niͦbus pactionem: eosq inbellum
cogunt. Quod papirio consule in¬
sistente commissum: magnas stra¬
ges utriusq populi dedit. Cum hĩc
ira precedentis in famiȩ. inde gloria
proxime uictorie pugnantes insti-¬
mularent: tandem romam perti¬
naciter moriendo uicerunt. nec ce-¬
di pariter nec cedere destituerunt.
nisi postquam uictis samnitib
et capto duce eorum. uigum rep
suerunt.¶Idem deinde paptrius
satricum expulso inde samnitico
presidio expugnauit et cepit.¶ Hic
autem papirius adeo tunc apud

Expanded text:
aeceperunt. sesoentis autem equitibus aeceperunt. sesoentis autem equitibus Romanis in obsidatum receptis oneratos ignominia, ceteris rebus uacuos consules remiserunt. Quid de exaggeranda huius foedissimi foederis macula uerbis laborem, qui tacere maluissem? hodie enim Romani aut omnino non essent aut Samnio dominante seruirent, si fidem foederis, quam sibi seruari a subiectis nolunt, ipsi subiecti Samnitibus seruauissent. Posteriore anno infrgunt Romani firmatam cum Samnitibus pactionem, eosque in bellum cogunt, quod Papyrio consule insistente commissum, magnas strages utriusque populi dedit, cum hinc ira recentis infamiae, inde gloria proximae victoriae pugnantes instimularet. Tandem Romani pertinaciter moriendo vicerunt: nec caedi pariter vel caedere destiterunt, nisi postquam victis Samnitibus et capto duce eorum, jugum reposuerunt servitutis. Idem deinde Papyrius Sutricum, expulso inde Samnitico praesidio, expugnavit et cepit. Hic autem Papyrius adeo tunc apud
Abbreviated transcription (Latin):
nno ab urbe condita. cccͦe. xͦxi
caudenas furculas latis celebres
et famosas insignis romanorum
fecit infamia¶ Nam cum superiore
bello uiginti milia samnitum fa¬
bio magistro equitum pugnam cor¬
serente cecideruntcĩrcum pectiore
cura samnites ac magis instructo ap¬
parati apͣud caudenas furculas con¬
sederunt. Ubicum uenturum et pꝰ¬
tumtum consulibus. omnesq copi¬
as romanorum angustiis locorum
armisq clausissent: pontius du
eorum in tantum ab usus est uicto¬
riȩ securitate. ut herennium patũ
consulendum putaret: utrum oc¬
cideret clausos. an parceret subin¬
gatis: ut uiuos tamen dedecori re¬
seruaret elegit. Romanos enim an¬
tra sepifsime uinci. et occidi. nunqͤ
capi aut ad deditionem cogi potui¬
se: constabat. Itaq samnites uicto¬
ria potiti: uniuersũ exercitũ roma¬
num turpiter captum. armis eti
nestimentisq ni datum : tantu
singuli uiliorib operimentis obir¬
recundia corporum cegenda conces
longum agerere pompe ordinem p̃¬

Expanded text:
nno ab Vrbe condita CCCCXXVI Caudinas furculas satis celebres et famosas insignis Romanorum fecit infamia. nam cum superiore bello uiginti milia Samnitum Fabio magistro equitum pugnam conserente cecidissent, circumspectiore cura Samnites ac magis instructo apparatu apud Caudinas furculas consederunt; ubi oum Veturium et Postumium consules omnesque copias Romanorum angustiis locorum armisque clausissent, Pontius dux eorum in tantum abusus est uictoriae securitate, ut Herennium patrem consulendum putaret, utrum occideret clausos an parceret subiugatis: ut uiuos tamen dedecori reseruaret, elegit. Romanos enim antea saepissime uinci et occidi, numquam autem capi aut ad deditionem cogi potuisse constabat. itaque Samnites nictoria potiti uniuersum exercitum Romanum turpiter captum armis etiam uestimentisque nudatum, tantum singulis uilioribus operimentis ob uerecunda corporum tegenda concesslongum agere pompae ordinem pr
Abbreviated transcription (Latin):
nib insignitum suꝑuenisse olim¬
piadi coniugi mee. seseq illi nup¬
tiis miscuisse. Quib ꝑactis: hec
ediam uerba ad diderat. Excepisti
lum mulieris uirginal contegere¬
& leonis caput hastili subiecto. Qũe
cum uidissem: accipiter suꝑuemi
lcum int̾pretes. Ophilippe. uerum
ceꝑit. Nemo enim uas uacuũ con¬
signat ut hec biblo. quippe cum bi
lure gignatur. Egyptium g sem ẽ.
qui conceptus ẽ: ñ tam̃ humile sed

Expanded text:
nibus insignitum, supervenisse Olympiadi, coniugi meae, seseque illi nuptiis miscuisse. Quibus patratis haec etiam verba addiderat: ExcepistiTum mulieris virginal biblo contegereet leonis caput hastili subiecto. Quae cum vidissem, accipiter supervenTum interpres: O Philippe, verum ceperit: nemo enim vas vacuum consignaverit. Ut haec biblo, quippe cum biblure gignatur, Aegyptium igitur semen est qui conceptus est, non tamen humile, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uideri se ex arte magica concesse¬
rat. Deniq ñ interfuit aliquan
coniugem acrius increpanti: qͦd
regium pararetur obreu̾sionem

Expanded text:
ideri se ex arte magica concesserat. Denique et interfuit aliquandconiugem increpanti quod t regium pararetur ob reversionem
Abbreviated transcription (Latin):
claues cubituli mago dari iubet:
ex quo promptior illis erat inid
qͦd cupiuerant cõmeatus. Sed iam¬
aluo crescente. quid nam inquit o
propħa fiet. quidue nunc facco
opus ẽ. si adueniens philippus cũ
isto ine onere dep̃hendat: Ne metu

Expanded text:
clavis cubiculi mago dari iubet; ex quo promptior illis erat in id quod cupiverant commeatus, sub crescentibus: quidnam, inquit, o propheta, me fiet quidve nunc facto opus est, si adveniens Philippus cum isto me onere deprehendat? Ne metue
Abbreviated transcription (Latin):
cius rei causam querit aduentus.
Tum illa. Facta inquit sunt omĩa
quȩ ꝓmiseras. Ed ule in hoc se gau¬
dere respondit. Rursus mulier. Er¬
gone ultra adẽe.dignabitur: Nam

Expanded text:
cius rei causam quaerit adventus. Tum illa: facta, inquit, sunt omnia quae promiseras. Et ille una sese gaudere professus est. Rursus mulier: ergone, inquit, ultra adesse dignabitur? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
cȩpio ꝓconsules adu̾sus timbros &
teutonas & uigurinos & ambro¬
nas gallorũ gersnan orũq gentes.
que tunc ut imꝑium romanũ ex¬
tnguerent conspmauesano missi:
ꝓuintias sibi rodano flumine
medio diuiserunt. Ubi dum int̾
se grauissima muidia & contenti¬
one dnsceptant: cũ magna igno

Expanded text:
epio proconsule adversus Cimbros et Teutonas et Tigurinos et Ambronas, Gallorum Germanorumque gentes, quae tunc, ut imperium Romanum exstinguerent, conspiraverant, missi, provincias sibi Rhodano flumine medio diviserunt. Ubi dum inter se gravissima invidia et contentione disceptant, cum magna igno
Abbreviated transcription (Latin):
tum ei fabricatur. Cui illa effi¬
gies suꝑponitur. Iuixtaq luctr¬
nis accensis: sucum herbarum
potentiũi suꝑ fudit. carmenq¬
indicit efficax & secretum. Quo

Expanded text:
um eidem fabricatur, cui illa effigies supraponitur iuxtaque lucernis incensis sucum herbarum potentium superfundit carmenque dicit efficax et secretum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Duas prȩt̾ea uirgines uestales eade
emilia ad participationẽ incesti sol¬
luitatas. conͣtubnalib sui corrup¬
toris exposuit: ac tradidit. Inditio
ꝑ seruum facto: supplicium de om¬
nibus sumptum est᷑.¬
isdem prȩt̾ea iuugurtini belli tempo¬
rib lucius cassius consul in gal¬
lia tigumnos usq ad ocanũ ꝑseciteꝰ.
rursusq ab hisdem in insidiis circũ¬
uentus occisus est̾. Lucius quoq pisso
uir consularis legatus cassii consuł
int̾fectus est saius publius alter
legatus: ne residua exercitus portio
que in castra confugerat deleretur:
obsides & dimidiam partem rerum
om̃ium tigurinis turpissimo fed̾e
dedit Quiꝰ romam reuersus: a celio
tribuno plebi die dicta. eo quod ti¬
gurinis obsides dederat in exilium
profugios Cȩpio ꝓconsule capta urbe
Quod̾ cum ad massiliam amicam
populo romano urbem cũ presidiĩ
misisset: int̾fectis cłam sicut qui¬
dam contestantur quib ea custo¬

Expanded text:
duas praeterea uirgines Vestales eadem duas praeterea uirgines Vestales eadem Aemilia ad participationem incesti sollicitatas contubernalibus sui corruptoris exposuit ac tradidit. indicio per seruum facto supplicium de omnibus sumptum est.Isdem praeterea Iugurthini belli temporibus L. Cassius consul in Gallia Tigurinos urursumque ab eisdem insidiis circumventus, occisus est. Lucius quoque Piso, vir consularis, legatus Cassii consulis, interfectus. C. Popillius, alter legatus, ne residua exercitus portio, quae in castra confugerat, deleretur, obsides et dimidiam partem rerum omnium Tigurinis turpissimo foedere dedit: qui Romam reuersus, a Caelio tribuno plebi die dicta eo quod Tigurinis obsides dederat, in exilium profugit. Caepio proconsule capta urbe quod cum ad Massiliam, amicam populo Romano urbem, cum praesidiis misisset, interfectis clam — sicut quidam contestantur — quibus ea custo
Abbreviated transcription (Latin):
currũ cum duob filiis sius actus: &
inox in carcere strangulatus ẽ¶His d̾e
dieb obscenum ꝓdigium ac triste ut¬
sum ẽ Qucius helunus eques romanꝰͦ
cum ixore & filia de roma in paulĩa
rediens: tempestate correptus cũ fili¬
am consternatam uideret. ut citius
ꝓpiorib tectis succederent relictis ue¬
hiculis correptisq euii. filiam uir¬
ginem equo insideirtem in meaiũ ag¬
men accepit. Puella continuo: ictu
fulminis exanimata ẽ IS om̃ib si¬
ne scissura aliqua uestim̃tis ad emp¬
tis. ac pecroris pedumq uinculis dis¬
solutis. monilib etiam anulisq diͤ¬
cussis. ipsoq: corꝑe illeso: nͥ quod ob¬
scenum in modũ nuda & lingua pau¬
lulum exerta iacuit s quus qͦ ipse
quo utebatur: stratoriis frems ac cin¬
gulis dissolutis. passim ac disꝑsis:
exanimis procul iacuit ¶Paruo pꝰt
hoc int̾cessu temporis: lucius ueturiꝰ
eques romanꝰ. emiliam uirginem
uestalem furtiuo stupro poluuit.

Expanded text:
currum cum duobus filiis suis actus et currum cum duobus filiis suis actus et mox in carcere strangulatus est. Isdem diebus obscenum prodigium ac triste uisum est. L. Heluius eques Romanus cum uxore et filia de Roma in Apuliam rediens, tempestate correptus cum filiam consternatam uideret, ut citius propioribus tectis succederent, relictis uehiculis arreptisque equis filiam uirginem equo insidentem in medium agmen accepit. puella continuo ictu fulminis exanimata est, sed omnibus sine scissura aliqua uestimentis ademptis ac pectoris pedumque uinculis dissolutis, monilibus etiam anulisque discussis, ipso quoque corpore inlaeso, nisi quod obscenum in modum nuda et lingua paululum exerta iacuit; equus quoque ipse, quo utebatur, straturis frenis et cingulis dissolutis passim ac dispersis exanimis procul iacuit. Paruo post hoc intercessu temporis L. Veturius eques Romanus Aemiliam uirginem Vestalem furtiuo stupro polluit.
Abbreviated transcription (Latin):
celo missum insꝑate salitis fuit.
Si quidem repentina yluuia sitien¬
tib romanis & estuantib: refrige¬
rium potũq prebuit s Porro autẽ nu¬
midis hastilia telorũ quȩ manu in¬
toiquere sine amentis solent. lubri¬
ea ac ꝑ hoc inutilia reddidit: sicut &̃
elefanti corio extento atq durato.
habilia & tuta gestabant. Cuiꝰ ea na¬
tura ẽ: ut acceptum imbr̃e tanqͣm
spongia bibat. ac ꝑhoc intractabile
rpentino pondere fiat: quia circũ¬
ferri ñ poterant. defendere neqͥuert̃.
Ita ex insꝑato conturbatis destitutiq
mauris ac numidis. boctus & nigur¬
ta fugerunt. ¶Post hoc .c.xl. milia ar¬
matorum nouissimo bello ab hisdem
regib obiecta. hec qͦ usq ad int̾nicio¬
nem romanis uincentib cȩsa referun¬
tur. Ex eo boccus syem belli abitiens.
pacem petiuit: atꝙ in p̃cium pacis iu¬
gurtham dolo captum cathenisq
obrutum. ꝑ sillam legatum misit
ad marium. Qui in triumpho ante

Expanded text:
coelo missum insperatae saluti fuit; coelo missum insperatae saluti fuit; siquidem repentina pluvia sitientibus Romanis, et aestuantibus refrigerium potumque praebuit. Porro autem Numidis hastilia telorum, quae manu intorquere sine amentis solent, lubrica ac per hoc inutilia reddidit. Scuta etiam, quae elephanti corio extento, atque durato habilia, et tuta gestabant, cujus ea natura est, ut acceptum imbrem tanquam spongia ebibat, ac per hoc intractabile repentino pondere fiat, quia circuferri non poterant, defendere nequiverunt. Ita ex insperato conturbatis, destitutisque Mauris ac Numidis, Bocchus et Jugurtha fugerunt. post hoc nonaginta milia armatorum nouissimo bello ab isdem regibus obiecta; haec quoque usque ad internecionem Romanis uincentibus caesa referuntur. ex eo Bocchus spem belli abiciens, pacem petiuit atque in pretium pacis Iugurtham dolo captum catenisque obrutum per Sullam legatum misit ad Marium. qui in triumpho ante