comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qe ad ꝑicula capessenda. plurimum cõ¬
silii inter ipsa ꝑicula erat: Nullo labo¬
re aut corpus fatigari: aut animus uin¬
ci poterat. caloris ac frigoris pacientia
par cibi. potionisq desiderio naturali.
non uoluntate: modus finitus. uigilia¬
rum. somniq. nec nocte. nec die discri¬
minata tempora: Io qd̃ gerendis reb
suꝑẽet quieti datum: Ea neq molli
strato: neq silentio accersita: Multi
sepe militari sagulo oꝑtum: humi
Iacentem inter custodias stationesq
militum conspexerunt: Q estitu
nichil inter equales excellens: Ar¬
ma atq ȩqui: conspiciebantur:
Nequitum. peditumq. idem longe pri¬
mus erat:. Princeps in p̃hum ibat:
ultimus conserto p̾lio excedebat: Has
tantas uiri uirtutes: ingentia utga¬
equabant: Inhumana crudelitas: ꝑ¬
fidia plusquã punica. nichil ueri. ni¬
chil sc̃. nullus dm̃ metus. nullum
iusiurandum: nulla religio: Cum
hac indole uirtutum atq uiciorum.:

Expanded text:
ciae ad pericula capessenda, plurimum conciae ad pericula capessenda, plurimum consilii inter ipsa pericula erat. nullo labore aut corpus fatigari aut animus uinci poterat. caloris ac frigoris patientia par; cibi potionisque desiderio naturali, non uoluptate modus finitus; uigiliarum somnique nec die nec nocte discriminata tempora; id quod gerendis rebus superesset quieti datum; ea neque molli strato neque silentio accersita; multi saepe militari sagulo opertum humi iacentem inter custodias stationesque militum conspexerunt. uestitus nihil inter aequales excellens: arma atque equi conspiciebantur. equitum peditumque idem longe primus erat; princeps in proelium ibat, ultimus conserto proelio excedebat. has tantas uiri uirtutes ingentia uitia aequabant, inhumana crudelitas, perfidia plus quam Punica, nihil ueri, nihil sancti, nullus deum metus, nullum ius iurandum, nulla religio. cum hac indole uirtutum atque uitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
uiamus: Ego istum iuuenem domi
tenendum sub legib. sub magistratibꝰ
docendum. uiuere equuo iure cum
ceteris censeo: ne quandoq paruus
hic ignis incendium ingens exsusctet:
Pauci ac ferme optimus quisq hanno¬
ni ad sentrebantur :. S ut plerumq
sit: maior pars meliorem uicit. M is¬
sus hannibal in hispaniam: primo sta¬
gni aduentu. omnem exerctum in se
conuergt: Namilcharem iuuenem
redditum sibi ueteres milites credere.
eundem iugorem in uultu. uimq in
oculis. habitum oris. liniamentaq
intueri: De in breui effecit: ut pat̾
in se minimum monumentum ad fa¬
uorem conciliandum eẽt: Hunquã
ingenium toem ad res diuersissimas.
parendum atq imꝑandum habilius
fuit: Itaq hauo facile discerneres.
utrum imꝑatori. an exercitui carior
ẽẽt: Neq hasdrubal ahum quenꝗͣ¬
p̃sicere malle. ubi quid fortiter ac strenue
agendum e̾ẽt : neq milites alio duce plꝰ¬
audere confidere. aut plurimum auda¬

Expanded text:
uiamus? ego istum iuuenem domi uiamus? ego istum iuuenem domi tenendum sub legibus, sub magistratibus, docendum uiuere aequo iure cum ceteris censeo, ne quandoque paruus hic ignis incendium ingens exsuscitet.' pauci ac ferme optimus quisque Hannoni adsentiebantur; sed, ut plerumque fit, maior pars meliorem uicit. missus Hannibal in Hispaniam primo statim aduentu omnem exercitum in se conuertit; Hamilcarem iuuenem redditum sibi ueteres milites credere; eundem uigorem in uoltu uimque in oculis, habitum oris lineamentaque intueri. dein breui effecit ut pater in se minimum momentum ad fauorem conciliandum esset. nunquam ingenium idem ad res diuersissimas, parendum atque imparandum, habilius fuit. itaque haud facile discerneres utrum imperatori an exercitui carior esset; neque Hasdrubal alium quemquaeficere malle ubi quid fortiter ac strenue agendum esset, neque milites alio duce plus confidere aut audere. plurimum auda
Abbreviated transcription (Latin):
torium delatus. imꝑatorq ingenti õium
clamore atq assensu appellatus erat. fa¬
uor plebis sequebatur: Hc̃ uix dũ pub̾em
hasdrubal litt̾s ad se accersierat: actaq
res etiã in senatu fuerat barchinis niten¬
tentib. ut ad suesceret militie hanni-¬
nibal. atq in paternas succederet opes:
hanno alterius factonis princeps. et e¬
quum postulare uidetur inquit hasdru¬
bal. et ego tamen ñ censeo qd̾ pett tribr¬
endum: Cum admiratione tam ancipi¬
qs sententie in se om̃s conuertisset: florẽ
etatis inquit hasdrubal. quem ipse
patri hannibalis fruendum p̃buit. iusto
iure eum a filio repeti censet. Hos tam̃
minime decet iuuentutem nr̃am ꝓ mili¬
tari rudimento ad suȩ facere libidini p̃¬
torum: An hoc tmemus. ne hamilcha¬
ris filius nimis sero imꝑia immodica.
et regni paterni spem uideat. & cuius
regis genero hereditarii sint relicti exer¬
citus nr̃i. eius filio parum mature ser¬

Expanded text:
torium delatus imperatorque ingenti omnium torium delatus imperatorque ingenti omnium clamore atque adsensu appellatus erat fauor etiam plebis sequebatur. hunc uixdum puberem Hasdrubal litteris ad se accersierat, actaque res etiam in senatu fuerat. Barcinis nitentibus ut adsuesceret militiae Hannibal atque in paternas succederet opes Hanno, alterius factionis princeps, 'et aequum postulare uidetur' inquit, 'Hasdrubal, et ego tamen non censeo quod petit tribuendum.' cum admiratione tam ancipitis sententiae in se omnes conuertisset, 'florem aetatis' inquit, 'Hasdrubal, quem ipse patri Hannibalis fruendum praebuit, iusto iure eum a filio repeti censet; nos tamen minime decet iuuentutem nostram pro militari rudimento adsuefacere libidini praetorum. an hoc timemus ne Hamilcaris filius nimis sero imperia immodica et regni paterni speciem uideat et, cuius regis genero hereditarii sint relicti exercitus nostri, eius filio parum mature ser
Abbreviated transcription (Latin):
chine opib quȩ apid militis plebemq plusqͣ
modice erant. hauo sane uoluntate princi¬
pium imꝑio positus: Is plus consilio ꝗͣ
ui gerens auspiciis magis reguloꝵ concili¬
andisq ꝑ amictiam principium nouis
gentib. quã bello. aut armis rem car¬
thaginiensem auxit: Ceterum: nich̃o ei
pax tutior fuit: B arbarus eum quidam
palam ob iram iterfecit. ab eo dñi obtrun¬
cati: Comp̃hensusq ab circunstantib
haud alio quã si euasisset uultu torm̃tis
quoq cum laceraretur eo fuit habitu o¬
ris. ut suꝑante leticia. dolores ridentis eti¬
am spetiem prebuerit: Cum hoc hasdru¬
bale quia inire artis insollicitandis gentib
imꝑioq suo iungendis fuerat. fedus re¬
nouauerat popłs romanus: ut finis utri¬
us q imꝑii eẽt annis hiberus. saguntinisq
mediis inter imꝑia duoꝵ populoꝵ libertaᷤ
seruaretur: In hasdrubalis locum haud
rem qua extemplo iuuenis hannibal in p̃¬

Expanded text:
cinae opibus, quae apud milites plebemque plus quam cinae opibus, quae apud milites plebemque plus quam modicae erant, haud sane uoluntate principum, in imperio positus. is plura consilio quam ui gerens, hospitiis magis regulorum conciliandisque per amicitiam principum nouis gentibus quam bello aut armis rem Carthaginiensem auxit. ceterum nihilo ei pax tutior fuit; barbarus eum quidam palam ob iram interfecti ab eo domini obtruncat; comprensusque ab circumstantibus haud alio quam si euasisset uoltu, tormentis quoque cum laceraretur, eo fuit habitu oris ut superante laetitia dolores ridentis etiam speciem praebuerit. cum hoc Hasdrubale, quia mirae artis in sollicitandis gentibus imperioque suo iungendis fuerat, foedus renouauerat populus Romanus ut finis utriusque imperii esset amnis Hiberus Saguntinisque mediis inter imperia duorum populorum libertas seruaretur. in Hasdrubalis locum haud rem qua extemplo iuuenis Hannibal in prae
Abbreviated transcription (Latin):
tarib admotum: tactis sacris iureiurã¬
do ad actum secum primum posset hostẽ
rum: sicilia. sardiniaq amisse: Nam et
siciliam nimis celeri desꝑatione rerum
concessam: & sardiniam inter motum
affrice fraude romanoꝵ stpendio etiã
insuꝑ imposito interceptam: His auxiꝰ
curis. ita se affico bello qd̃ fuit sub re¬
centem romanã pacem ꝑ quinq annõ.
ita deinde nouem annis in hispania au¬
gendo punico imꝑio gessit. ut appare¬
ret maius eum quã qõ gereret agitare
in animo bellum: Et si diutius uixisset:
amilchare duce penos arma italie illatu¬
ros fuisse qui hannibalis ductu intulert̃:
Mors amilcharis ꝑ opportuna & pueritia
hannibalis distulerunt bellum: Medus
hasdrubal inter patrem ac filium octo
ferme annos imꝑium obtinuit: flore eta¬
tis ferunt primo uti amilchari conciliatꝰ
gener inde ob aliam indolem ꝓfecto animi
adscitus: & quia gener erat factionis bar¬

Expanded text:
taribus admotum tactis sacris iure iurantaribus admotum tactis sacris iure iurando adactum se cum primum posset hostem rum Sicilia Sardiniaque amissae: nam et Siciliam nimis celeri desperatione rerum concessam et Sardiniam inter motum Africae fraude Romanorum, stipendio etiam insuper imposito, interceptam. his anxius curis ita se Africo bello quod fuit sub recentem Romanam pacem per quinque annos, ita deinde nouem annis in Hispania augendo Punico imperio gessit ut appareret maius eum quam quod gereret agitare in animo bellum et, si diutius uixisset, Hamilcare duce Poenos arma Italiae inlaturos fuisse qui Hannibalis ductu intulerunt. mors Hamilcaris peropportuna et pueritia Hannibalis distulerunt bellum. medius Hasdrubal inter patrem ac filium octo ferme annos imperium obtinuit, flore aetatis, uti ferunt, primo Hamilcari conciliatus, gener inde ob aliam indolem profecto animi adscitus et, quia gener erat, factionis Bar
Abbreviated transcription (Latin):
N parte oꝑis mei. licet michi p̾fari
qd̃ in principio summe totrus. ꝓfessi
pleriq sunt iterum scriptores bellũ
maxime omniũ memorabile que unꝗͣ
gesta sint me scripturum. qd̾ hanni¬
bale duce carthaginenses cũ populo
romano gessere: Nam neq ualtoi¬
ores opib ulle inter se ciuitates gen¬
tesq contulerunt arma. neq his
ipsis tamen umꝗͣ uirium aut robo¬
ris fuit: E hauo ignotas belli artes
inter se: s exꝑtas primo punico con¬
serebant bello: Et adeo uaria fortu¬
na belli ancepsq mars fuit : ut ꝓpe¬
eius ꝑiculo fuerint qui uicerunt:
Odiis etiam ꝓpe maiorib certarunt ꝗͣ
uirib romanis indignantib qd̃ uictori¬
bus uicti ultro inferrent arma. penis.
qd̃ suꝑbe. auareq crederent imꝑitatum
uictis ẽẽ: fama ẽ etiam hannibalem an¬
norum ferme nouem pueriliter blan¬
dientem patri amilchari. ut duceretur
in hispaniam: cum ꝑfecto affrico bello ex¬
ercitum eo traiecturus sacrisicaret: al¬

Expanded text:
n parte operis mei licet mihi praefari, quod in principio summae totius professi plerique sunt rerum scriptores, bellum maxime omnium memorabile quae unquam gesta sint me scripturum, quod Hannibale duce Carthaginienses cum populo Romano gessere. nam neque ualidiores opibus ullae inter se ciuitates gentesque contulerunt arma neque his ipsis tantum unquam uirium aut roboris fuit; et haud ignotas belli artes inter sese sed expertas primo Punico conferebant bello, et adeo uaria fortuna belli ancepsque Mars fuit ut propius periculum fuerint qui uicerunt. odiis etiam prope maioribus certarunt quam uiribus, Romanis indignantibus quod uictoribus uicti ultro inferrent arma, Poenis quod superbe auareque crederent imperitatum uictis esse. fama est etiam Hannibalem annorum ferme nouem, pueriliter blandientem patri Hamilcari ut duceretur in Hispaniam, cum perfecto Africo bello exercitum eo traiecturus sacrificaret, al
Abbreviated transcription (Latin):
romani ad se ꝑduxert.⁊ nobilissimos his¬
panos. supͣ. ccc̃. in italiam ad sollicitan¬
dos ppłares int̾ auxilia hannibał erant
miserunt. Id mͦ chrissanni in hispaniam
ad memoriã insigne ẽ qd̃ mercennarium
militẽ in castris neminẽ. anteꝗͣ tum celti¬
beros romani habuerunt:¬

Expanded text:
Romani ad se perduxerunt, et nobilissimos HisRomani ad se perduxerunt, et nobilissimos Hispanos supra trecentos in Italiam ad sollicitandos populares qui inter auxilia Hannibalis erant miserunt. id modo eius anni in Hispania ad memoriam insigne est quod mercennarium militem in castris neminem antequam tum Celtiberos Romani habuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
romanis iunxisset. ut potentior societati
eoꝵ aduersus reges ppłosq affrice eẽt. do¬
nec melius sore gale quoq carthaginen¬
sib iungi ꝗͣ primũ anteꝗͣ siphax in his¬
paniã. aut romani in affricã transeant
oppͥmi siphacem nicħ dũ pret̾ nom̃ ex felẽ
romano habentẽ posse. Facile ꝑsuasum
gale filio deposcente io bellum ut initc̃et
exercitum: Qͥ carthaginiensib legionib
coniunctis magno plio siphacem deuicit
Siphax cum paucis equitib in maurusios
exacie numidas extremippe occeanũ adu̾¬
sus gaddis colunt refugit: Affluentibꝰq
ad famam ep undiq barbaris ingentis
breui copias armauit. utrũ quib in his¬
paniã angusto diremptã freto tͣiceret
masinissa cũ uictorie exercitu aduenit.
isq ibi cũ siphace ingenti gła p̃se sine ułł
carthaginiensiũ opib gessit bellum in hi-¬
spania nich memorabile gestum p̃terqͣ ce
facta cum carthaginiensib erat imꝑatores

Expanded text:
Romanis iunxisset, ut potentior societate Romanis iunxisset, ut potentior societate eorum adversus reges populosque Africae esset, docent melius fore Galae quoque Carthaginiensibus iungi quam primum antequam Syphax in Hispaniam aut Romani in Africam transeant; opprimi Syphacem nihildum praeter nomen ex foedere Romano habentem posse. facile persuasum Galae filio deposcente id bellum ut mitteret exercitum; qui Carthaginiensibus legionibus coniunctus magno proelio Syphacem deuicit.Syphax cum paucis equitibus in Maurusios ex acie Numidas—extremi prope Oceanum aduersus Gades colunt—refugit, adfluentibusque ad famam eius undique barbaris ingentes breui copias armauit, cum quibus in Hispaniam angusto diremptam freto traiceret. <eo> Masinissa cum uictore exercitu aduenit; isque ibi cum Syphace ingenti gloria per se sine ullis Carthaginiensium opibus gessit bellum. in Hispania nihil memorabile gestum praeterquampacta cum Carthaginiensibus erat imperatores
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidia carthaginiensiũ auxiliares ad tͣnsi¬
tionẽ ꝑlicerent: & statorius ex multa mi¬
uentute regi pedites consc̃psit. ordinatosq
ꝑxime morem romanũ instruendo. et
decurrendo signa sequi ⁊ seruare ordines
docuit. ⁊ oꝑi aliisq iustis militarib ita
ad suefecit. ut breuirex ñ equiti magis
fid̾et ꝗͣ pediti. collatisq equo campo sig¬
nis. iusto p̃lio carthaginiensem hostem
suꝑaret. Romanis quoq in hispania lega¬
toꝵ regis aduentus magno emolum̃to
fuit: Nlamq ad famã eoꝵ tͣnsitiones cre-¬
bre ab numidis cepte fuerit. tta cũ si pha¬
ce romanis cepta amicitia ẽ: Qd̃ uͥ cartha¬
ginenses cepert. extimplo ad calam in
parte altera numidie mesulia eagens uo¬
catur regnantẽ legatos mittunt. filium
chala masinissã habebat.uii.⁊ .x. annos
natum: Ceterũ iuuenẽ ea indole ut iam
tum appareret eius regnũ opprilentrs qͣ
qd accepisset facturũ. Legati qm̃ si phaxe

Expanded text:
praesidia Carthaginiensium auxiliares essent ad transipraesidia Carthaginiensium auxiliares essent ad transitionem perlicerent. et Statorius ex multa iuventute regi pedites conscripsit ordinatosque proxime morem Romanum instruendo et decurrendo signa sequi et servare ordines docuit, et operi aliisque iustis militaribus ita adsuefecit ut brevi rex non equiti magis fideret quam pediti conlatisque aequo campo signis iusto proelio Carthaginiensem hostem superaret. Romanis quoque in Hispania legatorum regis adventus magno emolumento fuit; namque ad famam eorum transitiones crebrae ab Numidis coeptae fieri. ita cum Syphace Romanis coepta amicitia est. quod ubi Carthaginienses acceperunt, extemplo ad Galam in parte altera Numidiae-Maesuli ea gens vocatur—regnantem legatos mittunt. filium Gala Masinissam habebat septem decem annos natum, ceterum iuvenem ea indole ut iam tum appareret maius regnum opulentiusque quam quod accepisset facturum. legati , quoniam Syphax se
Abbreviated transcription (Latin):
nate discipline animũ aduertit: Tum pͥ
mum ut ꝓ bonis ac sidelib sociis facerẽt
orauit. ut duo legationẽ referrent ad un¬
patdres suos. unus apio sese magister
rei militaris rediret: Rudem ad pedes¬
tris bella numidaꝵ gentẽ ẽẽ: equis tm̃
habilem: Ita iam inde apͥncipiis gentis
maiores suos bella gessisse. ita se apuieris
insuetum s hre hostes peclestri fld entẽ
marte. cui se equari robore ⁊urr̃ uelit
is pedites cõꝑandos eẽ. ⁊ ad id multrtu¬
dinẽ hominũ regnũ habundare . s: ar¬
mandi ornandiq & instruencdi eos ar¬
tem ignorare. omĩa uelut sorte congregata
turba sua isca ac temeraria eẽt: fãcturos
& in p̃sentia qd̃ uellent legati responcles.
Fide accepta. ut remitteret extimplo eum
rio nom̃ fuit: qui ad regem remansit:
Cum duob romanis relata: Numides
legatos in hispaniã misit ad accipiendã
fidem ab imꝑatorib romanis: Idem
mandauit: ut ꝓtinus numidas qͥ unit᷑

Expanded text:
natae disciplinae animum advertit. tum id natae disciplinae animum advertit. tum id primum ut pro bonis ac fidelibus sociis facerent oravit, ut duo legationem referrent ad imperatores suos,unus apud sese magister rei militaris remaneret : rudem ad pedestria bella Numidarum gentem esse, equis tantum habilem; ita iam inde a principiis gentis maiores suos bella gessisse, ita se a pueris insuetos. sed habere hostem pedestri fidentem Marte, cui si aequari robore virium velit, et sibi pedites comparandos esse. et ad id multitudine hominum regnum abundare, sed armandi ornandique et instruendi eos artem ignorare. omnia , velut forte congregata turba, vasta ac temeraria esse. facturos se in praesentia quod vellet legati respondent, fide accepta ut remitteret extemplo eum,rio nomen fuit, qui ad regem remansit. cum duobus Romanis rex tres a Numidis legatos in Hispaniam misit ad accipiendam fidem ab imperatoribus Romanis. isdem mandavit ut protinus Numidas qui intra
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi que postularent audiuit. nicħ autẽ
aliud petebant. ꝗͣ ut capua recepta bo¬
nas ibi restituerentur: in fidem om̃s
accepti E ab altero. pr. sempronio
cuditano oppidum atrinũ exprignatum.
dium ꝑ duas noctes. ac diem tinũ tenuit:
Solo equata omĩa int̾ salias acportã car¬
mentalẽ cum eqͥmelio iugularioq iuco
in tꝑs fortune ac matris mature. et extͣ
portã late uaganus ignis sacra ꝓfanaq
multa absumpsit: Pod anno .p .i. cñ. cor
ostendunt. si pax erat rex numidaꝵ su¬
bito carthaginiensib hostis factus: Ad
eum centur iones. iii. legatos miser̃t quii
cum eo amicitiã societatemq facerent. ⁊¬
pollicerent᷑ si ꝑseueraret uiguere bello
carthaginienses gratã eam remfore sena
cumulatã grãm referant: Grata ea lega¬
tio barbaro fuit. collocutusq cũ legatis
de ratione belligerunch: ut uieterum
militũ uerba audiuit. ꝗͣ militaꝵ rerũ
ipse ignarus ẽẽt ex cõparatione tam ordi¬

Expanded text:
ubi quae postularent audivit—nihil autem ubi quae postularent audivit—nihil autem aliud petebant quam ut Capua recepta bona sibi restituerentur—, in fidem omnes accepti. et ab altero praetore Sempronio Tuditano oppidum Atrinum expugnatum. adium per duas noctes ac diem unum tenuit. solo aequata omnia inter Salinas ac portam Carmentalem cum Aequimaelio Iugarioque vico et templis Fortunae ac matris Matutae. et extra portam late vagatus ignis sacra profanaque multa absumpsit. eodem anno P. et Cn. Corneextenderunt. Syphax erat rex Numidarum subito Carthaginiensibus hostis factus; ad eum centuriones tres legatos miserunt qui cum eo amicitiam societatemque facerent et pollicerentur, si perseveraret urguere bello Carthaginienses, gratam eam earn rem fore senatcumulatam gratiam referant. grata ea legatio barbaro fuit; conlocutusque cum legatis de ratione belli gerundi, ut veterum militum verba audivit, quam multarum rerum ipse ignarus esset, ex conparatione tam ordi
Abbreviated transcription (Latin):
Postremo. p̃r. arpinus ab suis. cõs. deduc¬
tus fideq data inter signa aciesq. arpi-¬
ni repente ꝓ romanis adu̾sus carthagini¬
ensem armaeuerterunt. Hispani quoq
consule pacti. ꝗͣ ut sine fraude punicum
emitt̾ẽtur p̃sidium ad consulẽ transtuler̾t
signa. carthaginiensib porte patefacte
emissiq cum fide incolumes. ad hanniba-¬
lem salapiam uenerunt: Arpisine clade
ullius p̃ter ꝗͣunius ueteris ꝓditoris.
noui ꝑ fuge restititi ab romanos hispa-¬
nis duplici cibaria dariiussa. oꝑaq eoꝵ
forti ac fideli ꝑ seperes p̃. uisa est: Cum
consul alter in apulia. alter in lucanis
sp̾em p̃dandi ex hostium agro ꝑmissu
magistratuũ ab capua ꝓfecti ad castra
romana. que suꝑ suessulam erãt uene¬
runt. Stationi militũ qui ee̾nt dixert̃
colloqui sese cum. p̾r. uelle: Cn. suluiꝰ
castris p̃erat. Cui uͥ nuntatũ ẽ .x. ex eo
numero iussis mermib deduci ad se

Expanded text:
postremo praetor Arpinus ab suis ad consulem deducpostremo praetor Arpinus ab suis ad consulem deductus, fideque data inter signa aciesque Arpini repente pro Romanis adversus Carthaginiensem arma verterunt. Hispani quoqueconsule pacti quam ut sine fraude Punicum emitteretur praesidium, ad consulem transtulerunt signa. Carthaginiensibus portae patefactae emissique cum fide incolumes ad Hannibalem Salapiam venerunt. Arpi sine clade ullius praeterquam unius veteris proditoris, novi perfugae, restituti ad Romanos. Hispanis duplicia cibaria dari iussa; operaque eorum forti ac fideli persaepe res publica usa est. cum consul alter in Apulia, alter in Lucanis speciem praedandi ex hostium agro permissu magistratuum ab Capua profecti ad castra Romana, quae super Suessulam erant, venerunt; stationi militum qui essent dixerunt: conloqui sese cum praetore velle. Cn . Fulvius castris praeerat; cui ubi nuntiatum est, decem ex eo numero iussis inermibus deduci ad se,
Abbreviated transcription (Latin):
iubet. ac paulo ante lucẽ ꝑ effractã portã
urbem ingreditur: Tum demũ hostes ex-¬
citati sunt: iam et ibre conqͥescente et
ꝓpinqua luce. P̃sidium in urbe erat hã
ui. hominũ armabant. Eos pͥmos peni
nequid ab tergo fraudis ẽẽt hosti opposue¬
runt: Pugnatũ pͥmo in tenebris angus¬
tis q uiis est: cũ romani ñ uias tantũ
s. secta etiam ꝓxima porta occupassent
ne peti suꝑne acuulnerari possent: C og¬
niti inter quidã arpiniq et romani. atq
inde colloquia cepta fieri. Pcunctantib
romanis quid sͥ uellent arpini ꝗͣ obnoxi¬
am romanoꝵ. qd̃ aut meritũ ipenorum
ꝓ alienigenis ac barbaris. italici adu̾sus
ueteres socios romanos bellum gererent
⁊ uectigalem ac stipendia militaria. italiã
affrice facerent: Arpianis pugnantib
ignaros omnib inse uenum apͥncipib
datos pene captos opp̃ssosq. Apaucis eẽ
initos orto: plures. cum płib colloqui:

Expanded text:
iubet ac paulo ante lucem per effractam portam iubet ac paulo ante lucem per effractam portam urbem ingreditur. tum demum hostes excitati sunt iam et imbre conquiescente et propinqua luce. praesidium in urbe erat Hannmilia hominum armarant. eos primos Poeni, ne quid ab tergo fraudis esset, hosti opposuerunt. pugnatum primo in tenebris angustisque uiis est. cum Romani non uias tantum sed tecta etiam proxima portam occupassent ne peti superne ac uolnerari possent, cogniti inter se quidam Arpinique et Romani atque inde conloquia coepta fieri, percontantibus Romanis quid sibi uellent Arpini, quam ob noxam Romanorum aut quod meritum Poenorum pro alienigenis ac barbaris Italici aduersus ueteres socios Romanos bellum gererent et uectigalem ac stipendiariam Italiam Africae facerent, Arpinis purgantibus ignaros omnium se uenum a principibus datos Poeno, captos oppressosque a paucis esse. ini
Abbreviated transcription (Latin):
nisset. io ad eum locum scalas iussit ferre:
Porta uͥ humilis ⁊ angusta erat in frequẽ¬
q uia ꝑ desertam partem urbis: Eam
portã scalis pͥus transgressos ad murũ
ꝑgere ex interiore parte. aut claustra re¬
fringere iubet:⁊tenentes partẽ urbis cor¬
nu signum dare ut gerere copie admoue¬
rentur parata omĩa atq instructa esse
habiturũ: Ea in pigre facta:⁊ qd̃ impe¬
dimentũ agentib fore uidebatur. so
maxime ad fallendũ adiuuit: Imber
ab nocte media cohortus. custodes uigi¬
lesq delapsos estationib subfugere in
tecta coegit. Sonituq pͥmo largioris
ꝓcelle strepitũ molestium portã exaudiri
ꝓhibuit: Lentior deinde equaliorq ac-¬
cedens aurib magnã partem hominũ
sopiuit: Postꝗͣ portam tenebant corni¬
cines in uia parib int̾ualł dispositos ca-¬
nere iubent. ut consulem excirent. Et
uͥ factum ex cõposito ẽ: signa efferri. cõs.

Expanded text:
nisset, ad eum locum scalas iussit ferre. nisset, ad eum locum scalas iussit ferre. Porta ibi humilis et angusta erat infrequenti via per desertam partem urbis. eam earn portam scalis prius transgressos murum aperire ex interiore parte aut claustra refringere iubet et tenentes partem urbis cornu signum dare ut ceterae copiae admoverentur: parata omnia atque instructa sese habiturum. ea inpigre facta, et quod impedimentum agentibus fore videbatur, id maxime ad fallendum ab nocte media coortus custodes uigilesque dilapsos e stationibus subfugere in tecta coegit, sonituque primo largioris procellae strepitum molientium portam exaudiri prohibuit, lentior deinde aequaliorque accidens auribus magnam partem hominum sopiuit. postquam portam tenebant, cornicines in uia paribus interuallis dispositos canere iubent ut consulem excirent. id ubi factum ex composito est, signa efferri consul
Abbreviated transcription (Latin):
fensus penus. qr ⁊ ipsum ut ambigue sidei
uirum suspectũ iam pͥdem habebat. ⁊ cãm
nactus erat tam ditis hominis bon a possi¬
dendi uendendiq Ceterũ ut ire magis
qͣ auaricie datũ credent homines. crudeli¬
tati quoq gͣuitatẽ addidit. coniugemq ep
aclib̾os in castra accitos. questione pͥus ha¬
bita. pͥmum de fuga. aliunde in qͣtum
auri argentiq domirelictũ ẽẽt. satis cog¬
nitis omnib uiuos cõbussit: Fãbius ab su¬
essula ꝓfectus: arpos pͥmum institit oppui
isset. contẽplatus exꝓpinquo situmurbis
meniaq quȩ pars tutissima menibꝰ erat
qr maxime nec lectam custodia uidit.
ea potissimum aggredi statuit: Comꝑatis
omnib quȩ ad urbes oppugnandas usui
funt. centurionũ robora ex toto exercitu
delegit. tribunosq uiros fortes eis p̃fecit.
⁊ milites uͣtͦ. dc̃. quantũ satis uisum est
attribuit. eosq ubi qͣrte uigilie signũ ceci¬

Expanded text:
fensus Poenus, quia et ipsum ut ambiguae fidei fensus Poenus, quia et ipsum ut ambiguae fidei virum suspectum iam pridem habebat et causam nactus erat tam ditis hominis bona possidendi vendendique; ceterum, ut irae magis quam avaritiae datum crederent homines, crudelitatem quoque aviditati addidit, coniugemque eius ac liberos in castra accitos, quaestione prius habita primum de fuga Altini, dein quantum auri argentique domi relictum esset, satis cognitis omnibus vivos combussit. Fabius ab Suessula profectus Arpos primum institit oppugnisset, contemplatus ex propinquo situm urbis moeniaque, quae pars tutissima moenibus erat, quia maxime neglectam custodia vidit, ea potissimum adgredi statuit. comparatis omnibus quae ad urbes oppugnandas usui sunt centurionum robora ex toto exercitu delegit tribunosque viros fortes eis praefecit, et milites sescentos, quantum satis visum est, attribuit eosque, ubi quartae vigiliae signum ceci
Abbreviated transcription (Latin):
societatem respiciat. qd̾ si abire ab roma¬
nis liceat redire ad eos ñ liceat quid dribi¬
um ẽẽt. quinbreui desicłata absociĩ ro¬
mana res. federib punicis omĩa in italia
iuncta uisura sit: se tam̃ ñ eum eẽ qui al¬
tino fidei ne quiꝗͣ censeat habendum. sed
mediam consecuturũ consilii uiam neq
eum ꝓ hoste. neq pro sotio in p̃sentia ha¬
bitum: Lib̾a custodia hauo ꝓcul a cast̾s
placere in aliqua sida ciuitate eum serua
hic reditus uenie: Fabio adsensũ ẽ cathe¬
nisq legatis traditus. & ipse et comites: ⁊
auri satis magnũ pondꝰ qd̾ secũ tum attu¬
lerat eis seruari iussum calib. Eum inter¬
diu solutum custodes sequebant᷑: nocte
clausum adseruabãt: Arpis domi pͥmũ
desid̃ari. queri quȩ ÷ ceptus. dem fama
ꝑ totũ urbem uulgata tumultũ ut pͥnci¬
pe amisso fecit. metuq rerum nouarum
extimplo nuntii missi: Quib nequaꝗͣ of¬

Expanded text:
societatem respiciat. quod si abire ab Romasocietatem respiciat. quod si abire ab Romanis liceat, redire ad eos non liceat, cui dubium esse quin brevi desperata ab sociis Romana res foederibus Punicis omnia in Italia iuncta visura sit? se autem tamen non eum esse qui Altinio fidei quicquam censeat habendum, sed mediam secuturum consilii viam. neque enim pro hoste neque pro socio in praesentia habitum libera custodia haud procul a castris placere in aliqua fida civitate eum servarhic reditus veniae. Fabio adsensum est, Calenisque legatis traditus et ipse et comites; et auri satis magnum pondus, quod secum tum attulerat, ei servari iussum. Calibus eum interdiu solutum custodes sequebantur, nocte clausum adservabant. Arpis domi primum desiderari quaerique est coeptus; dein fama per totam urbem volgata tumultum, ut principe amisso, fecit, metuque rerum novarum extemplo nuntii missi. quibus nequaquam of
Abbreviated transcription (Latin):
res consulente ẽẽ.: In castra classius algnius
arpinus clam nocte cum trib serius ue¬
nit. ꝓmittens si sͥ p̃mio foret. se arpos ꝓdi¬
turum ẽẽ: Pam rem ad consiliũ retulisset
fabius. aliis pro tͣnsfuga uerb̾ancdus. ne¬
candusq uidi. ancipitis ammi cõmu¬
nis hostis qui post cannensem cladẽ tanqͣ
cum fortuna fidem stare oporteret ad hã¬
nibalem discessit: Traxissetq ad defectio¬
nem arpos. tum ꝗͣres romana contͣ spem
uotaq eius uelut resurgeret turpib ui¬
deatur nolam referrȩ ꝓditionẽ ꝓditr
cumentum ẽẽ: Cont᷑ ea consuł pater fabiꝰ
cꝑrm oblitos homines in medio arclore
belli tanqͣ in pace libra de quoq arbitrii
agere agebat: ⁊ cum illud potius agen¬
dum. atq eos agitandũ sit. si qͦm fieri
possit ne qui socii ppło romano desciscant
⁊ ñ uocitent docum̃tum autẽ dicatur
statui oportere si quis resipiscat. ⁊ antiqͣ

Expanded text:
res consulem te esse. in ea castra Dasius Altinius res consulem te esse. in ea castra Dasius Altinius Arpinus clam nocte cum tribus servis venit promittens, si sibi praemio foret, se Arpos proditurum esse. eam earn rem ad consilium cum rettulisset Fabius, aliis pro transfuga verberandus necandusque videri ancipitis animi communis hostis, qui post Cannensem cladem, tamquam cum fortuna fidem stare oporteret, ad Hannibalem descisset traxissetque ad defectionem Arpos; tum, quoniam res Romana contra spem votaque eius velut resurgere ab stirpibus videatur, novam referre proditionem proditis cumentum esset. contra ea consulis pater Fabius temporum oblitos homines in medio ardore belli, tamquam in pace, libera de quoque arbitria agere aiebat, ut, cum illud potius agendum atque cogitandum sit, si quo modo fieri possit, ne qui socii a populo Romano desciscant, id non cogitent, documentum autem dicant statui oportere, si quis resipiscat et antiquam
Abbreviated transcription (Latin):
b urbanis legionib scripts. supplem̃toq in
alias lecto priusꝗͣ ab urbe mou̾ent ꝓdigia
ꝓcurar unt quȩ nuntiata erant: Murus
ac porte tacte ⁊ aritie etam iouuis dies de ce¬
lo tacta fuerant. & alia litoibria oculoꝵ aui¬
riumq credita ꝓueris. nauium longaꝵ
species in flum̃.:⁊ aricine quȩ nulla erat ui¬
se. & in iouis uicilini templo ꝗd̾ in cõpsino
agro ẽ arma concrepuissent: & flum̃ ami¬
terni cruentum fluxisse. His ꝓcurats ex
decreto pontificum: ꝓfecti consules semꝑ¬
nius in lucanos. in apuliã fabius. pater
filio legatus ad suessulã in castra uenit.
Cum obiuam filius ꝓgredetur lictoresq
uerecundia maiestatis eius taciti ante
irent. p̃ter undecim fasces equo p̃uectus
senex. ut. cõs. animadu̾tere ꝓximũ licto¬
rem iussit.⁊ ut is descendẽt ex equo incli¬
nauit: Tum demum desiliens: Ex equo in¬
clinauit: exꝑiri inquit uolui filii satin sei¬

Expanded text:
bus urbanis legionibus scriptis supplementoque in bus urbanis legionibus scriptis supplementoque in alias lecto priusquam ab urbe mouerent prodigia procurarunt quae nuntiata erant. murus ac porta Caietae et Ariciae etiam Iouis aedes de caelo tacta fuerat. et alia ludibria oculorum auriumque credita pro ueris: nauium longarum species in flumine Tarracinae quae nullae erant uisas et in Iouis Uicilini templo, quod in Compsano agro est, arma concrepuisse et flumen Amiterni cruentum fluxisse. his procuratis ex decreto pontificum profecti consules Sempronius in Lucanos, in Apuliam Fabius. pater filio legatus ad Suessulam in castra uenit. cum obuiam filius progrederetur lictoresque uerecundia maiestirent, praeter undecim fasces equo praevectus senex, ut consul animadvertere proximum lictorem iussit et is ut descenderet ex equo inclamavit, tum demum desiliens experiri inquit volui, fili, satin' sci
Abbreviated transcription (Latin):
taq ꝓuintia atq exercitus diuisi: Bellũ
cũ hannibale consulib mandatũ. & ex¬
ercitum unus cumq ipse sempnius ha-¬
buerat alter ꝗͣ fabius. cõs. he bine erant
legiones .in. emiliꝰ. p̾r. cuius ꝑ macrina.
sors erat iuris dictionem atcilio college. pr̃.
urbano mandata luceriã ꝓuintiã habe¬
ret. legionesq duas. quib &. fabius qͥ
tum consul erat p̾tor p̃fuerat. p̾r. semꝓ¬
nio ꝓuintiam arimenum. cĩ. fuluio.
suessulam cum bilus iscdem legionib eue¬
nerunt. ut fuluius urbanas legiones
diceret cuditanꝰ. a.m. pomponio acci¬
dio sicilie finib eis quib regnũ iheronis
tacilio classis exercitus nulli additi no¬
ui.m̾. ualerio grecia machedoniaq
cum legione ⁊ classe ꝗͣ hab̾et. mͥ mutio
cum uetere exercitu: due autẽ legiones
His ducib his copiis. aduersus multa
simul. aut mota. aut suspecta bella
muntert̃ romanũ imꝑtum: Confules dua¬

Expanded text:
itaque prouinciae atque exercitus diuisi: bellum itaque prouinciae atque exercitus diuisi: bellum cum Hannibale consulibus mandatum et exercituum unus quem ipse Sempronius habuerat, alter quem Fabius consul; eae binae erant legiones. M. Aemilius praetor, cuius peregrina sors erat, iurisdictione M. Atilio collegae, praetori urbano, mandata Luceriam prouinciam haberet legionesque duas quibus Q. Fabius , qui tum consul erat, praetor praefuerat. P. Sempronio prouincia Ariminum, Cn. Fuluio Suessula cum binis item legionibus euenerunt ut Fuluius urbanas legiones duceret, Tuditanus a M. Pomponio accidio Sicilia finibus eis quibus regnum Hieronis Otacilio classis — exercitus nulli additi noui—; M. Ualerio Graecia Macedoniaque cum legione et classe quam haberet; Q. Mucio cum uetere exercitu—duae autem legiones his ducibus, his copiis aduersus multa simul aut mota aut suspecta bella muniuerunt Romanum imperium. consules dua
Abbreviated transcription (Latin):
anno adempto equo tribu mouerant.
atq erariũ fecerat ꝑꝑ coniurationẽ deser¬
te auctus italie ad cannas factam: Sed
nouem tribunoꝵ auxilio uetiti causam
in magistratu dic̃e dimissiq fuerant.
neq lustrũ ꝑficerent mors ꝓhibuit .ꝑ.
furi M. atilius: magistratu se abdicaũ.
Consilia consularia habita: fabio maximo
cõs: Creati. cõs. ambo absentes .&. fabiꝰ
maximus. cõs. filius: ⁊ .t. semꝑnius.
gracchus iterum: P. fiunt scito qui tum
ediles curules erant .ꝑ. sempnius .t. cu
triduum eo anno pͥmum factos ab cu¬
rules edilib memorie ꝓditur: Edilis
cuditanus hic erit. qui ad cannas pauo¬
re aliis intanta clade torpentib ꝑ medi¬
os hostes auxiliis comitiis ꝑfectis autere
.2. fabio. c̃s. designati. cõs. romã accer¬
siti magistratũ inierunt. senatuq de
bello ac ꝓuintiis suis p̃toꝵq & de exer-¬
citib quib cuiq p̃eẽnt consuluerunt:

Expanded text:
anno adempto equo tribu mouerant anno adempto equo tribu mouerant atque aerarium fecerant propter coniurationem deserendae Italiae ad Cannas factam—sed nouem tribunorum auxilio uetiti causam in magistratu dicere dimissique fuerant. ne lustrum perficerent, mors prohibuit P. Furii ; M. Atilius magistratu se abdicauit. comitia consularia habita ab Q. Fabio Maximo consule. creati consules ambo absentes, Q. Fabius Maximus , consulis filius, et Ti. Sempronius Gracchus iterum. praetores fiunt duo qui tum aediles curules erant, P. Sempronius Tudittriduum eo anno primum factos ab curulibus aedilibus memoriae proditur. aedilis Tuditanus hic erit, qui ad Cannas pauore aliis in tanta clade torpentibus per medios hostes duxit. his comitiis perfectis auctore Q. Fabio consule designati consules Romam accersiti magistratum inierunt, senatumque de bello ac prouinciis suis praetorumque et de exercitibus quibus quique praeessent consuluerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
pleuit exercitũ. animos q ad temptan¬
dum. de integro certam̃ fecit: Alii pleri¬
q milites. siq pro parte totiens intra pau-¬
cos dies uicta isdem animis quib. p̃r.¬
orta. eodemq aduentu pugnauere:
nes reguli galloꝵ menia cepta:⁊ cius ma¬
ronomena erant eo p̃lio cecider̃t. octo ele¬
fanti capti: tres occisi: Cum iam ꝓpe res
in hispania eẽnt: uerecundia romanos
tandem cepit saguntũ oppidum q̃ causa
belli eẽt. octauũ iam annũ sub hostium
potestate ẽe: Itaq id oppidũ ut pulso p̃si¬
dio punico receꝑunt cultoribꝰq antiqͥs
qͦs ⁊ siuis reliquerat belli restituert: Et
turdetanos qui contraxert eis cũ cartha¬
gimensib bellũ in potestate redactos sub
corona uendider̃t: urbemq eoꝵ deleue¬
rt̃. He in hispania .Q. fabio. m̾. claudio
inissent exemplo censorib p̾. furio. et .m.
atilio .a. metello. tribunus . pł. dies di¬
cta ad ppłm est. Questorem eũ ꝓximo

Expanded text:
pleuit exercitum animosque ad temptanpleuit exercitum animosque ad temptandum de integro certamen fecit. Galli plerique milites, iique pro parte totiens intra paucos dies uicta, iisdem animis quibus priores eodemque euentu pugnauere. nes reguli Gallorum— Moeniacapto et Uismaro nomina erant—eo proelio ceciderunt. octo elephanti capti, tres occisi. cum tam prosperae res in Hispania essent, uerecundia Romanos tandem cepit Saguntum oppidum, quae causa belli esset, octauum iam annum sub hostium potestate esse. itaque id oppidum ui pulso praesidio Punico receperunt cultoribusque antiquis quos ex iis uis reliquerat belli restituerunt; et Turdetanos, qui contraxerant eis cum Carthaginiensibus bellum, in potestatem redactos sub corona uendiderunt urbemque eorum deleuerunt. haec in Hispania Q. Fabio M. Claudio coui magistratum inissent, extemplo censoribus P. Furio et M. Atilio a <M.> Metello tribuno plebis dies dicta ad populum est— quaestorem eum proximo
Abbreviated transcription (Latin):
sine certamine adueniens. cñi. scipio soluit
Od mundam exinde castra punica mota
Et romani: eo confestim secuti sunt: Ibi sig¬
nis collatis pugnatum.ꝑ. iiii.ferme horas.
Egregieq uincentib romanis signũ recep¬
tui ẽ datum. qd̃. cñ. scipionis femur tra¬
gula confixum erat. pauorq circa eum
ceꝑat milites. ne mortiferum eẽt urilnꝰ:
Ceterum haud dubia fuit. quin nͥ ea mora
int̾uenisset. castra eo die punica capi po¬
tuerint: Iam ñ milites solum. s elefanti
etiam usq ad uallum acti erant. suꝑq
dicuntur cesa. ꝓpe tria capta cũ signis
urbem: peni recessere: Ꝙ ut terrigs insta¬
ret secutus romanus: ibi iterũ scipio lec¬
ticula in aciem illatus conflixit: Nec cdui¬
bia uctoria fuit: M inus tam̃ dumidio
hostium ꝗͣ antea qr pauciores ꝑfuerant qͥ
pugnarent occisum:.S gens nata instau-¬
randis recuꝑandisq bellis. magonẽ ad
conqͥsitionẽ militũ frẽm isse: B reui re¬

Expanded text:
sine certamine adueniens Cn. Scipio soluit. sine certamine adueniens Cn. Scipio soluit. ad Mundam exinde castra Punica mota et Romani eo confestim secuti sunt. ibi signis conlatis pugnatum per quattuor ferme horas egregieque uincentibus Romanis signum receptui est datum, quod Cn. Scipionis femur tragula confixum erat pauorque circa eum ceperat milites ne mortiferum esset uolnus. ceterum haud dubium fuit quin, nisi ea mora interuenisset, castra eo die Punica capi potuerint; nam non milites solum sed elephanti etiam usque ad uallum acti erant, superqdicuntur caesa, prope tria capta cum signis urbem Poeni recessere et, ut territis instaret, secutus Romanus. ibi iterum Scipio lecticula in aciem inlatus conflixit nec dubia uictoria fuit; minus tamen dimidio hostium quam antea, quia pauciores superfuerant qui pugnarent, occisum. sed gens nata instaurandis reparandisque bellis Magone ad conquisitionem militum a fratre misso breui re
Abbreviated transcription (Latin):
carthaginiensium dux cum ȩxercitu mis¬
to aduenit: contͣq castra romana trans
fluuium om̃s conscendẽ. P. scippio. cum
expeditis clam ꝓfectus ad loca circa uisen¬
da. hauito fefellit hostes: Opp̃ssissentq eũ
in patentib campis. n tumulũ in ꝓpnqͦ
cepisset. Ibi quoq circumsessus aduentu
frĩs obsidione eximitur: Castulo urbs
hispanie ualida ac nobilis:⁊ adeo comun¬
cta societate penis: ut uxor inde hanni¬
bali eẽt. ad romanos defecit: Carthagi¬
nienses hylitirgum oppugnare adorti. qr
p̃sidium ibi romanũ erat. uidebãturq
inopia maxime eum locum expugnat᷑¬
.ct̃. scipio. ut sociis p̃sidioq ferret opem
cum legione expedita. ꝓfectus ut̃ bina
castra. cum magna cede hostrum tirbem
est ingressus: & postero die eruptione
eque felici pugnauit. Supͣ.xii. homi
Ita ab ilitirgi recessum ẽ: Pigerra inde ur̃bs¬
socia. ⁊ ħ romanoꝵ erat. acarthaginiensib
oppugnaturi cȩpta ẽ: E am obsidionem

Expanded text:
Carthaginiensium dux, cum exercitu iusCarthaginiensium dux, cum exercitu iusto aduenit contraque castra Romana trans fluuium omnes consedere. P. Scipio cum expeditis clam profectus ad loca circa uisenda haud fefellit hostes oppressissentque eum in patentibus campis, ni tumulum in propinquo cepisset. ibi quoque circumsessus aduentu fratris obsidione eximitur. Castulo, urbs Hispaniae ualida ac nobilis et adeo coniuncta societate Poenis ut uxor inde Hannibali esset, ad Romanos defecit. Carthaginienses Iliturgim oppugnare adorti, quia praesidium ibi Romanum erat; uidebanturque inopia maxime eum locum expugnaturi. Cn. Scipio , ut sociis praesidioque ferret opem, cum legione expedita profectus inter bina castra cum magna caede hostium urbem est ingressus et postero die eruptione aeque felici pugnauit. supra duodecim ita ab Iliturgi recessum est. Bigerra inde urbs—socia et haec Romanorum erat—a Carthaginiensibus oppugnari coepta est. eam obsidionem
Abbreviated transcription (Latin):
neq ter restri. neq nauali certamini satis
forte parem se fidem subductis nauibus
aut incensis terram machedoniam per¬
tit magna ex parte mnermi exercitu spo¬
liatoq. Romana classis. cum. mͥ. ualerio
horici hibernauit: Eodemanno: in his¬
panie uarieres geste:Nam pͥusꝗͣ romani
amnem hib̾m transirent. ingestes copi¬
as hispanoꝵ mago et hasdrubal fuder̾t.
Defecissetq ab romanis ulte¬
rior hispania. ni . p. corneliꝰ
raptim traducto exercitu hib̃m duibiis
socioꝵ animis intꝑre aduenisset: Pͥmo
ad castrum altum locus ẽ insignis. ce¬
dem magni hamilcaris castra romani
habuere: Arserat munita: ꝙ con
plena erant: agmenq romanũ impune
inuersatum ab equitib hostiũ fuerat.
& ad.xix. aut moratoꝵ. aut palantium
ꝑ agros int̾fecta cessere romani ꝓpiuis pa¬
cata loca: ⁊ ad montẽ uictorie castra com¬
muniuere: Eo. cñ. scippio. cũ omnib co¬
piis. & hasdrubal gisgonis filius tercius

Expanded text:
neque terrestri neque nauali certamini satis neque terrestri neque nauali certamini satis fore parem se fidens, subductis nauibus atque incensis terra Macedoniam petit, magna ex parte inermi exercitu spoliatoque. Romana classis cum M. Ualerio Orici hibernauit. eodem anno in Hispania uarie res gestae. nam priusquam Romani amnem Hiberum transirent, ingentes copias Hispanorum Mago et Hasdrubal fuderunt; defecissetque ab Romanis ulterior Hispania, ni P. Cornelius raptim traducto exercitu Hiberum dubiis sociorum animis in tempore aduenisset. primo ad Castrum Album—locus est insignis caede magni Hamilcaris—castra Romani habuere. arx erat munita et conuplena erant agmenque Romanum impune incursatum ab equitibus hostium fuerat et ad duo milia aut moratorum aut palantium per agros interfecta, cessere inde Romani propius pacata loca et ad montem Uictoriae castra communiuere. eo Cn. Scipio cum omnibus copiis et Hasdrubal Gisgonis filius, tertius
Abbreviated transcription (Latin):
intrasse quam quisꝗͣ sentiret: Ac si
cede abstinuissent ꝑuenire ad taberna¬
culum regium potuisse: Cedes ꝓximoꝵ
porte excitauit hostes: Inde tantus ter¬
ror pauorq omnis occupauit: ut non
mͦ alius quisꝗͣ arma caꝑet. aut castris
pellere hostem conaretur: etiam ipse
rex sicut somno excitus erat. prope semi¬
nudus fugiens militi quoq neu dum
regi uix decoro habitu ad flumen nauis-¬
q ꝑfugerit: Eadem et alia turba effusa
est: Paulominus. nĩ. militum in ca¬
stris. aut capta aut occisa. plus tam̃
hominum aliqͣdo captum quã cesum est:
Castris direptis appollonate. cathapultas
balistas torm̃taq alia quȩ oppugnande
urbi cõparata erant ad tuenda menia. si
quando similis fortuna uenisset appollo¬
niam deuexere: Cetera omis p̃cla castroꝵ
romanis concessa est: ħ cum oricũ eẽnt
nuntiata: m̃. ualerius classem extimplo
ad hostium fluminis duxit. ne natub ca-¬
pesfere fugam rex posset. Itaq philippus

Expanded text:
intrasse quam quisquam sentiret ac, si intrasse quam quisquam sentiret ac, si caede abstinuissent, peruenire ad tabernaculum regium potuisse. caedes proximorum portae excitauit hostes. inde tantus terror pauorque omnes occupauit ut non modo alius quisquam arma caperet aut castris pellere hostem conaretur, sed etiam ipse rex, sicut somno excitus erat, prope seminudus fugiens, militi quoque nedum regi uix decoro habitu ad flumen nauesque perfugerit. eodem et alia turba effusa est. paulo minus tria milia militum in castris aut capta aut occisa; plus tamen hominum aliquanto captum quam caesum est. castris direptis Apolloniatae catapultas ballistas tormentaque alia quae oppugnandae urbi comparata erant ad tuenda moenia, si quando similis fortuna uenisset, Apolloniam deuexere: cetera omnis praeda castrorum Romanis concessa est. haec cum Oricum essent nuntiata, M. Ualerius classem extemplo ad ostium fluminis duxit, ne nauibus capessere fugam rex posset. itaque Philippus,
Abbreviated transcription (Latin):
mine recepit: Legati eo apollonia uene¬
runt. nuntiantes in obsidione sese qd̵ de-¬
ficere ab romanis nollent ẽẽ. neq susti¬
nere ultra uim macedonũ posse: Nisi
p̃sidium mutat᷑ romanũ facturum. se
que uellent pollicitas .x. delectoꝵ mi
litum. natub longis mittit ad hostrũ
fluminis cum p̃fecto sociumq neuio
interrã militib. nauibusq oricum.
retro unde uenerat ad cratherã classem
remissis. milites ꝓcul aflumine ꝑ uiam
minime ab regis obsessam duxit:⁊ noc¬
te ita ut nemo hostium sentiret urbẽ
est ingressus: Die insequente quieuere
dum p̾fectus uiuentutẽ appollonatiũ
armaq & urbis uires inspiceret
Ubi eauisa inspectaq satis animoꝵ fecere
simulq ab exploratorib
comꝑit. quanta socordia
ac negligentia apud hostes ẽẽt. silentio
noctis ab urbe sine ullo tumultu
egressus castra hostium adeo neglecta
atq aꝑta intrauit. ut satis constaret
prius mille hominum uallũ

Expanded text:
mine recepit. legati eo ab Apollonia uenemine recepit. legati eo ab Apollonia uenerunt, nuntiantes in obsidione sese, quod deficere ab Romanis nollent, esse neque sustinere ultra uim Macedonum posse, nisi praesidium mittatur Romanum. facturum se quae uellent pollicitus, duo milia delectorum militum nauibus longis mittit ad ostium fluminis cum praefecto socium Q. Naeuio in terram militibus nauibusque Oricum retro unde uenerat ad ceteram classem remissis milites procul a flumine per uiam minime ab regiis obsessam duxit et nocte, ita ut nemo hostium sentiret, urbem est ingressus. diem insequentem quieuere dum praefectus iuuentutem Apolloniatium armaque et urbis uires inspiceret. ubi ea uisa inspectaque satis animorum fecere simulque ab exploratoribus comperit quanta socordia ac neglegentia apud hostes esset, silentio noctis ab urbe sine ullo tumultu egressus castra hostium adeo neglecta atque aperta intrauit, ut satis constaret prius mille hominum uallum