comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi uineis actis agere extructo turrim procul constitui uiderũt. Pmu itrdere exnuro
atq intrepidare uocib qd̃ tanta machinatio abtanto spatio ĩstrueretur. Quibꝰ nam
manib aut quib uĩb p̾sertim boĩes tantule statuere na plerũq omĩb gallis p̾magͥ¬
tudine corpoꝵ suoꝵ breuitas nr̃a ꝯtẽptui est. tanti honeris turrim ĩ muros sẽse collocare cõ¬
fiderent. ubi ño moueri et appinquare menib uiderũt noua atq ĩnsitata sp̃e cõmoti lega¬
tos ad cesarem de pace miserũt. D. ui adhũc modu locutinõse existimare romanos sinc
opere diuina bellu gerere qui tante altitudins machinatões tanta celeritate ꝓmouere¬
⁊ ex ꝓpinquitate pugrare possent. se suaq omĩa coꝵ potestati ꝑmictẽ dixerũt unu petere
ac de precati. si forte ꝓsuadementia ac ma̾suetudĩe qua ip̃i abaliis audirẽt. statuisset ad¬

Expanded text:
Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promovere possent, se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset At
Abbreviated transcription (Latin):
plici altissimo muro munierãt. tum magni ponderis saxa ⁊ preacutas trabes ĩmiuro colloca¬
bant. ip̃i erãt excimmbris tentonisq prognãt. Quicu iter ꝑ prouĩtia nr̃a atq ytalia fa¬
cerẽt hiis impedimẽtis que socu agere ac portare nõ poterãt citra flumen rhenu deposi
tis custodie exsius ac p̾sidio sexmilia hoĩu una reliq̾rũt. Hii post eoꝵ obitu multos ãnos
afinitimis exagitati cu ali is bellu ĩ ferrẽt. Alias illatum defendẽnt. Consẽsu coꝵ õiuz
pace facta Hũc sibi domicilio locu delegenũt. Ac pͥmo aduentu exercitus nñ crebas exop¬
pido excuͣssiones fatiebant. paruulisq preliis cu nt̃is ꝯtendebãt. Postea uallo pedum
duodecim ĩcircuitu ꝗridecim itului crebisq castellis circũmumniti oppido sese ꝯtinebant.

Expanded text:
plici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocaplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, itis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant.
Abbreviated transcription (Latin):
ditum uictis nichiltutu arbitrarent᷑ orũu qui suꝑerãt cõsensu legatos ad cesare miserũt
seq ei dediderũt. ⁊ ĩ cõmemorãda ciuitatis calamitate. ex sexcentis adtres senatores exhoĩm
nilib xͣl. uix adquĩgentos qui arma ferre possent. se se redactos ẽẽ dixerũt. quos Cesar ut ĩ
uti iussit. et finituruis imꝑauit. ut abĩuina et malefitio se suos ꝓhiberẽt. ¶Atuatici de ꝗb
supͣscripsim̃ cu omib copiis auxilio neriis uenirẽt. Hac prͣgna nuntiata exitinẽdomũ
reuerterũt. cunctis oppidis castellisq deẜtis sua omĩa ĩunu oppidum egregie natura nu¬
nitu cõtulerũt. qd̃ cu exomĩb ĩcircuitu ꝑtib altissimas rupes despectus hr̃et una exꝑte lem¬
ter adoliuis aditus ĩ altitudine nõ amplius ducentoꝵ miliũ pedum reliquebat᷑. que locũ dup¬

Expanded text:
ditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt ditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum du
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute delerẽt om̃ibꝰ ĩlocis pugnãt quo se legionariis militib p̾ferrẽt. At hostes ĩextre¬
ma spe salutis tanta nirtute p̾stiterũt. ut cu pͥmi eoꝵ cecidissent proximi tadentib ĩ si¬
sterent atq excoꝵ corporib pũgnarẽt. Hiis deiectis ⁊ coaceruatis cadaueril qui super¬
ẽent ut extumulo tela ĩnr̃os cõmcerent ⁊ pila int̾iecta remicterẽt ut nõne ꝗcꝙͣ tante m̃tu¬
tis hoĩes iudican deberẽt ausos ẽe transire latissimu flumen ascendere altissimas ripas sub¬
ire iniquissimũ locu. que facilia exdifficilimis aĩmi magͥtudo redegerat. Hoc p̾lio fc̃o et ꝓpe
adint̾iitione gente ac noie neriuoꝵ redacto maiores nati quos uniacu pueris mulerib
q mextuaria ac paludes cõlectos dixeramus ac pugna nuntiata cu uictorib nichil impe¬

Expanded text:
virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrevirtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impe
Abbreviated transcription (Latin):
tius resistere ac fortius pugnare ceperũt. Interĩ milites logionu duaꝵ que ĩnouissimo
agmine p̾sidio ĩpedim̃tis fuerãt p̾lio ⁊untiato cursu ĩcitatõ ĩ sũmo colle abhostib cõspitie
bant᷑. Ertitus labienꝰ castris hostium potitus ⁊ ex loco suꝑiore queres ĩnt̃is castris gererẽ¬
tur copiscatus. tocima legione sbsidio nr̃is misit. Quicu exequitu et calonu fuga
quo in loco res ẽet ꝙͣtoq mpericulo. ⁊ castra ⁊ legiones ⁊ imꝑator uersaret᷑ cognouisserit
nichil adceleritate sibi reliqui fecerũt. Hoꝵ aduentu tanta reꝵ cõmutatio est fc̃a ut ũ
etia qui uulnerb ꝯfc̃i procubuisse̾t. scutis inuixi p̾liu reĩtegrarẽt. Tumcalones ꝑter¬
ritos hostes cõspicati etia ĩerinos armatis occutrerũt. Equites uero ut turpitudĩe fuge

Expanded text:
cius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo cius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerpotitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae
Abbreviated transcription (Latin):
sto uidit neq ullum ẽe subsidrum qd̾ sb̾micti posset scuto anouissimis uru militu detracto
qd̃ ip̃e eo sine scuto uenerat inpͥma atiem processit. Centurionibq noĩatim appellatis
reliquos cobartat milites signa ĩferre. ⁊mampulos lassare iussit.quo facilius gladiis
uti possent. Cuiꝰ aduentu spe illata militib ac re integtato aĩo cu ꝓse quisq ĩꝯspectu
imꝑatoris. etia extrenus suis reb oꝑam nauare cuperet. paulum hostiũ impetus tarda¬
tus est. Cesarcu septima legione que iuxta constiterat itexurger abhoste idisset tribu¬
nos nulitu monuit ut paulatim sese legiones cõiungerẽt. Et ꝯu̾sa signa ĩ hostes c̃oferrẽt
quo fr̃o cu alius aliis sbsidium ferret neq timerẽt neq au̾si abhoste cucũuenirent᷑ auda¬

Expanded text:
sto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, sto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, auda
Abbreviated transcription (Latin):
pulsos suꝑatos q castas impedim̾itis q hostes eoꝵ potitos ciuitati renũtiauerũt. Ce¬
sar a decime legionis coborte adextrũ cornu ꝓfectus ribi suos urgeri signisq ĩunũ
locum collatis duodetime legionis confertos milites sibi ip̃os ad pugna ẽẽ impedimẽto in¬
dit. Quarte cohortis om̃ib centurionib occisis. signi ferroq inf̾fecto signo ãmisso re¬
liquaꝵ cohortiu om̃ib fere centurionib aut uulneratis aut occisis in hiis p̾mi prelis¬
pilo. p̾sextio baculo fortissimo uiro młtis grauibq uulnerib confc̾o ut iam se substinere
nõ posset reliquos ẽẽ tardiores ⁊ nõ nullos anouissimis deẜtos p̾lio excedere actela iutare ho¬
stes neq aftonte ex ĩferiore loco sb̾euntes int̾imetẽ ⁊ abutroq latere instare ⁊ rem ẽẽ mnãgu¬

Expanded text:
pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caepulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angu
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo hostiui impetu pulsos dixera cu se incastra reciperẽt adu̾sis hostib occurrebãt. Ae
ruesus alia ĩꝑtẽ fuga petebãt. Et calones qui a accumana porta ac sũmo itigo collis no¬
stros uictores flumien trãsire cõspexerãt p̾daridi causa egressi cu respexissẽt et hostes ĩntĩs
clamor frxnritusq oriebatur aliiq alia ĩꝑte ꝑterriti ferebant. Q ubꝰ om̃ib reb ꝑ¬
moti equites toeueri quoꝵ int̾gallos uirtutis opinio est singłaris qui aux ilicausa ac i¬
uitate ad Cesarem missi aduenerãt cu młtituoine hostiu castranr̃a compleu. nr̃as legio¬
nes p̾mi. ⁊ penecucũuentas teneri. Calones equites funditores nunudas diu̾sos dissi¬
patosq moñis ꝑtes fugere uidissẽt desperatis nr̃is reb domu ꝯtenderũt. Romanos

Expanded text:
dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostrclamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
fortune quoq uarii euent̾ seq̃bant᷑. Lẽonis none ⁊ decime nlites ut ĩsinistra ꝑte aciei cõsti¬
terãt pilis emissis cursu aclassitudĩe exanimatos uulnetibq cõfectos atrebates. Naz hii
ea pars obuenerat celerit̾ ex loco suꝑiore ĩ flunen cõpulerũt. ⁊ transire conãtes ĩsecuti gla¬
diis magnã ꝑte eoꝵ impedita int̾fecerũt. ip̃itcansire flumen nõ dubitauerũt. Et ĩlocum
inquu progressi rursus regressos ac resistẽtes hostes reĩtegrato p̾liꝯ ĩ fugam cõiecerunt.¬
ꝑte nudatis castus qr ĩ destoo cornu legio duodecima ⁊ nõ magno abea int̾uallo septima cõ¬
stitisset om̃es neriui cõfertissimo agmine duce boduagrato qui sũma imperii tenebat ad
eu locum ꝯterderũt quõ pars apto latere legiones circu uenre ꝑs sũmu castroꝵ locum
petere cepit. Eode tp̃e equites nñ leiusq armature pedites quiq cuz hiis fuerãt una qͦs

Expanded text:
tus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato pt a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qu
Abbreviated transcription (Latin):
turresq egit. Illi alias eniptione tẽptata. Alias cu exlis ad aggere uincasq actis. cuiꝰ
rei sũt longe ꝑitissimi equitam ꝑpea qũ młtis locis apd̾ eos erarie sectureq sũt. ubi di¬
ligẽtia nt̃oꝵ inchil hiis reb ꝓficisci posse ĩtellexerũt. Legatos adctassu mictũt seq ĩ
deditione ut recipiat petũt. Qua te ĩpetrata arina tradere iussi fatiũt atq ĩ eare oĩ
rãt. aut sibimorte cõsciscãt. Neque adhuc hoĩu memoria reꝑtus ese quisꝙͣ qui
eo int̾fecto ciũ amicicie sedenouisset mori recusaret. Eu hiis adiatunꝰ erũptione
facere conatus. clamore abea ꝑte munitoĩs sblato. Cum ad atina milites cõcurrissẽt.
uehem̃terq ibi pũgnatu eẽt. repulsus ĩoppiduni. tñ uti eade deditõnis ꝯditione u

Expanded text:
turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis  nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam remrant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem d
Abbreviated transcription (Latin):
minatĩ euocatis ĩ sontiatum fines ex̾citum ĩ troduxit. Cuiꝰ aduentu cognito sontia¬
tes magnis copiis coactis equitatuq quo płutiu ualeba̾t ĩ itinere agm̃ urm̃ ad¬
orti: pͥmũ equestre p̾liu comisetũt. deĩde equitatu suo pulso atq ĩ sequẽtibo nũis
subito pedestres copias quas ĩꝯualle ĩ insidiis collocauerãt ostenderũt. Hi nt̃os
disicctos adorti p̾liu rerouarũt. pũgnatu est diu atq acciter. cu sontiates superi¬
orib uictoriis freti. ĩ sua uictute tocius equitane salute posita putarẽt. nt̾i añt qd
sine imꝑatore. ꝯsine reliquis regionib aduleriscẽtulo duce efficere possẽt. ꝓspicicupe¬
rent. am cõfecti uulnerib hostes terga uertere. Quoꝵ magno numero intfecto.
crassus exitinere oppidu sontiatu oppugnare cepit. Q. uibꝰ fortit̾ resistentib uiieas

Expanded text:
minatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiaminatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas
Abbreviated transcription (Latin):
quide nr̃oꝵ impetu ferrẽt: ac statim terga uerterẽt. Quos impeditos ĩ tegtis uirib
milites nt̃i cosecuti magnũ nimeꝵ eoꝵ occiderũt. Reliquos equites cõsectati. paucos
qui ex fuga euaserãt reliquerũt. Sic unotp̃e. ⁊ denauali pũgna sabinus: ⁊ desabini
uictoria. Cesar fortior factus. C iuitates q om̃s statim titurio dediderũt. Nam ut ad
bella suscipiẽda galloꝵ alacer ac promptꝰ est animi: sic mollis ac minime resistens.
adcalamitates ꝑferẽdas meris eoꝵ est. Sode fere tp̃e publius crassus cu ĩ aquita¬
ꝑte gallic extimada. Cu ĩ telligeret ĩ hiis locis sibi bellum gerẽdu ubi paucis ante
annis lutius ualerius p̾coninꝰ legatus excitu pulso intfectus ẽẽt. Atq unde lutius
nrallius ꝓcõsul ĩ pedim̃tis ãmisis ꝓfugisset non mediocre sibi diligẽtia adhibẽda

Expanded text:
quidem nostrorum impetum ferrent ac staquidem nostrorum impetum ferrent ac stamilites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitat aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam
Abbreviated transcription (Latin):
belli: ⁊ꝙ fere libent̾ homĩes id ꝙ uolutit credũt. Hiis deb abducti nõ prius uiribo¬
nceni reliquosq duces ex concilio dimictut: ꝙͣ abhiis sit ꝯcessum arma uti capiãt.
et adcastra ꝯtendãt. Quare ꝯcessa leti: ut explorata uictoria sannetis uirgultis¬
q collectis: quib fossas rom anoꝵ cõpleant ad castra ꝑgunt. Locus erat castroꝵ
editus ⁊ paulatim abimo adoliuis circit̾ passus nulle. Huc magno cursu ꝯtende¬
rũt. ut qua mininui spatii asecolligẽdos armãdosq romanis daret᷑. exanimati¬
q ꝑuenenit. Sabinus suos ortatꝰ cupientib signu dat. Im peditis hostib ꝑꝑea q̃
ferebãt onera subito duab portis eruptionẽ fieniubet. Eactum est oportunitate loci.
hostium ĩscĩa. ac defatigatõne uirtute militu. ⁊ suꝑioꝵ pũgnaꝵ exercitatõe. Ut neurũ

Expanded text:
belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridobelli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretque pervenerunt. Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum
Abbreviated transcription (Latin):
stimabat. Ac cofurmata opinione timotis. ytoneũ quẽda hoĩem ⁊ callidum delegit gallũ.
Exhiis quos auxilii cã secu habebat. Huic maginis p̾miis pollicitatoi̾bq ꝑsuadet. uti
rohostes trãseat: ⁊ ꝗo fieriuelit edocet. Q iii uibi ꝓ ꝑfuga adeos uenit timore romanoꝵ
ꝓponit:. quib atigustiis ip̃e Cesar auenetis p̾matur docet. neq longuis abe̾e: quin ꝓxinia
nocte sabius cla excastris exercitu educat ⁊ aocesare auxilii feredi ca ꝓfici scat̾. Q. d̾
ubi cuoitu est ꝯclamãt onis occasionẽ negotii bñgerẽdi: ãmictenda nõesse adcastra izi
oportere. Multe res ad hec cõsiliu gallos ortabant. Supioꝵ dieꝵ sabiui cunctatõ. ꝑfuge¬
cõfirinatio: inopia cibanioꝵ cui rei paru diligent abhiis erat ꝓuisu spes uenetiçi

Expanded text:
stimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, stimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugconfirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici
Abbreviated transcription (Latin):
res belli ee nolebant portas clauserũt. seq cu iridoice cõiũxerĩt. Magnaq p̾terea un¬
diq exgallia ꝑditoꝵ hoi̾u latronuq cõuenerat. quos spes p̾damistudiu q bellãoi. ab
agricultura ⁊ cotdiano labore reuocabat. Sabuĩ ydorieo omib reh loco casttis se se tenebat.
cu uiconie ꝯt eu duoriniliuĩ spatiũ ꝯsedisset cotidieq ꝓductis copiis pngnãdi potestatẽ
faceret ut iam nõ solu hostib ĩ ꝯtentionẽ Sabinus nerius uenitet. s iam nr̃oꝵ militu uo¬
cib nõ nichil carperet᷑. tantãq opinionẽ timoris p̾buit ut iam aduallu castroꝵ hostes
aiccedere auperẽt. Idea deciusa faciebat/ ꝙ cu tanta multitudĩe hostiu p̾sertim es absente
qui suita imperii tenẽt ñequo loco ant oportunitate aliqua data legato dimicadu nõ exi¬

Expanded text:
res belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea res belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea dique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non exi
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Namcur om̃is nuc̃tus om̃is etia gramoris etatis ĩquib aliꝗd ꝯsilii aut tigͥ
tatis furit coꝯuerierãt tu naniu qd̾ ubiq fuerat ĩ inũ locum coegerĩt. Quib am̾¬
missis reliqui noq quo se reciꝑent neque ꝙ̃. õm oppida defende̾nt habebãt. Itaq se sua¬
q omĩa cesari dediberuĩt Inquos oo granius C es ar iũdicandu statuit quo diligentius
iteliquin tp̃s abarbatis ins legatoꝵ cõseruaret᷑. Itaq om̃i senatu necato reliquos
sbcotona uendimis. Dum hec inuenetis gerunt᷑. Qrntus titurius sabuĩ cuhus
copiis quas acesare acceperat ĩ firies uuclloꝵ ꝑuenit. Huis p̾erat uriconix ac fir̾itĩa ĩ
peru tenebat eaꝵ omiu ciuitatu que defecerãt exquib exercitu magnasq copias coc¬
gerat. Atq hiis paucis dreb aburiti eburonices. loxoiuiq senatu suo intfecto qd̾aucto¬

Expanded text:
tum est. Nam cum omnis iuventus, omnestum est. Nam cum omnis iuventus, omnesitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His pra ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod aucto
Abbreviated transcription (Latin):
abexercitu terebant᷑. Disiectis ut diximus ante̾nis cu singłas bine ac terne naues cir¬
cuin steterãt. nulites sĩmaui transce̾dere ĩ hostiũ naues ꝯtendebãt. D. uod postꝙỹ har
ban fieri aĩaou̾tere expũgnatis conpłib nauib cuei rei nullu reperrẽt auxiliu fuga
salute petere ꝯtenderũt:. Iciam ꝯu̾sis ĩcam ꝑtem nauib quo uentus ferebat. tanta su¬
bito malitia ac trãquillitas extitit. Ut se exloco cõmonere nõ possẽt. Que quide res ap
negotium cõfitiendũ marune fuit oportuna. I lami singłas nt̾i cõsectati cepugnauerũt
ut᷑ ꝑ pance exonũ nimero noctis int̾uentu ꝯdt̾ra ꝑuener̾it cu abhora fere quartaus¬
q ad solis occasum pugnaret᷑. Q. uo prelio bellum uenetoꝵ tocius q ore maritiune ꝯ fix¬

Expanded text:
ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves cirab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hrei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confec
Abbreviated transcription (Latin):
tis: tam̃ has altitudo puppiũ exbarbaris nanib suꝑabet. Ut neq ex ĩferiore loco satis
comode tela addici possẽt. ⁊ missa agallis grauius acciderẽt.Unaerat magno usuires pre¬
parata anr̃is. Ealces p̾acute inserte affixeq longuioris nõ asimili forma maraliu fal¬
tiu. Hiis cu furies qui antennas admalos detineba̾t ꝯprcherisi adductiq erãt. nani¬
gio renus ĩcitato prerũpebat. Quib abscisis antenne nocessario cõcideba̾t. Dt cuomĩs
Grallicis nauib spes ĩ uelis armamẽtis q co̾sisteret hiis ereptis omĩs usus naniũ uno
tpe eriperet᷑. Reliqum erat certam̃ positum ĩ uirtute. qua nr̃i milites facile suꝑlibant.
Atq comagis ꝙ ĩ ꝯspectu cesatis atq omis exercitus res gerebat᷑. Ut nullu paulofortĩ
factum lałere posset. Dñes eñ collos ac loca suꝑiora. Uñerat ꝓpĩqus despectus iinare

Expanded text:
tis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis tis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare,
Abbreviated transcription (Latin):
pulis ꝯtinebant᷑. Accedebat ut cu seuire uentus cepisset se uento deissẽt. ⁊ tẽpestaten
ferret fatilius ⁊ ĩuadio cõsisterẽt tutius. Et abestu derelicte nichil saxa a cautes time¬
rent. Quaꝵ reꝵ omĩu nr̃is nanib casus erat extimescẽdus. Conpłib expũgnatis
oppidis. Cesar ubi ĩtellexit frusttatantu labore sũmi neq hostiũ fuga captis oppi¬
dis reprimi: noq hiis nocere posse. statuit ex pectanda classen. Nue ubiꝯuerit ac pͥ¬
niu abbostib uisa est. circit ducẽte .xx. naues eoꝵ paratissime atq omĩu grĩe arinoꝵ
ornatissime ꝓfecte exportu nr̃is adu̾se cõstiterũt. Neq satis bruto quilassi p̾erat uł tri¬
burus militum. Centurionib quib singule naues erãt actribrite ꝯstabat. ꝗo agerent.
ant qua rone pugne ĩ sisterẽt. Rostro eñi nocere nõ posse cõgnouerãt turrib aut excita¬

Expanded text:
ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adenturionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excita
Abbreviated transcription (Latin):
to nr̃o equitatu phalãge fc̃a sẜpͥma nr̃a aciem successerũt. Cesar pͥmu suo deĩde oĩ
excõspectu remiotis equis: ut equato omĩu periculo spem fuge tolleret. cohartatus suos
preliu cõmisit. Milites eloco suꝑiorapilis missis facile hostium phalãges ꝑ fregerũt.
Ea disiecta gladiis districtis ĩ eos ĩpetum fecerũt. Gallis uno ictu piloꝵ transfixis et
colligatis cu ferru se ĩflixisset neq euellere. neq sinstra ĩpedita satis comode pugna¬
re poterãt. multi ut diu iactato brachio p̾optarẽt scutu trianu emictere. ⁊ nudo corpore
pũgnare. Tandez nulnerib defessi ⁊ pede referre. ⁊ qd̃ mons sberat cucit᷑ mille passiuui
eo se recipere ceperãt. Capto monte ⁊ succedentib nr̃is. boii. ⁊tulĩgi qui hoĩu milib

Expanded text:
to nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium to nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallconligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus
Abbreviated transcription (Latin):
galloꝵ hostib muitiatur. Heluetii seu ꝙ timore ꝑterritos romanos discedere existimarẽt.
eo magis ꝙ pͥdie suꝑiorib locis occupatis p̾liu nõ ꝯmisissẽt. siue eo ꝙ re frum̃taria int̾¬
cludi posse ꝯfideret᷑. ꝯmutato ꝯsilio. atq itinere ꝯu̾so nr̃os anouissimo agmine ĩ sequi.
ac lacessere ceperũt. Postꝙͣ id aĩadu̾tit copias suas Cesar ĩꝓximu collez subducit. eq¬
tatumq sb̾stinert hostium ĩ petu misit. Ip̃e interĩ incollo medio trplice aciem ĩstruxit
legionu q̃ tuor ueteranoꝵ itaq supͣse ĩ sũmo iugo duas legiones quas ĩgallia citerior̃
nas iunu locu cõferti: qeu abhis qui ĩsuꝑiori acie costiterãt inuiuri iussit. Heluetii
cu onũb suis carris secuti. ĩ pedim̃ta ĩuniu locum ꝯtulerũt. Ip̃i ꝯfertissima acie reiec¬

Expanded text:
Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo rcludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore nasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiec
Abbreviated transcription (Latin):
licis armis atq insignib cognouisse. Cesar suas copias ĩ ꝓximu colle sb̾ducit. acẽ
instiuit. Labienis ut erat ei preceptu a cesare ne p̾liu ꝯmicteret nisi ip̃ius copie ꝓpe
bostium castra uise ẽẽnt: ut undiq unotp̃e ĩhostes impetus fieret. monte occupato nr̃os
expectabat. p̃hoq abstinebat. Multo deniq die ꝑ exploratores cesar cognouit: ⁊ mon¬
te asins tener. ⁊ heluetios castra mouisse. ⁊ cõsidui timore ꝑf̾ritum qd̃ nõ uidisset. ꝓui¬
so sibi renũtiauisse. Eodez quo ꝯsueuerat int̾uallo hostes sequit᷑ ⁊ milia passuu tria
ab eoꝵ castris castra ponit. Post tridie eius diei quo duz morigi biduu suꝑerat cu exer¬
citui stumẽtu metiri oportẽt. ⁊ quod abibracte opido heduoꝵ longe maximo ⁊copiosissi¬

Expanded text:
licis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem licis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissi
Abbreviated transcription (Latin):
t̾cia ugilia titum labieniu legatum ꝓpretore cuduab legioitib ⁊ his ducib qui
iter cognouerãt. sũmu iugum montis ascendẽ iubet: ꝗd sui cõsilii sit ostendit. Ip̃e de
quarta uigilia eode itinere quo hostes ierant ad eos ꝯtendit. equitatuq om̃ez ante se
mictit. Considius qui rei militaris peritissimꝰ habebat᷑ ⁊ mex̾citu. L. sille ⁊ postea etiã¬
ĩ. m̾. crassi fuerat cu exploratorib p̾mictit᷑. pͥma lucecu sũmus mons alutio ułtito la¬
bietio teneret᷑. ip̃e abhostiũ castus nõ longius nulle ⁊ quĩgẽtis passib abẽet. neq ut po¬
stea excaptiuis cõꝑit aut ip̃ius aduentus aut labiem ꝯgtutus ẽẽt: cõsidius equo admis¬
so adeu accurrit dic monitẽ quẽ alabieno occupari uoluerit ab hostib teneri id seagal¬

Expanded text:
tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gal
Abbreviated transcription (Latin):
ase au̾terent᷑. Hec cu płib u̾bis flens a cesare peteret. Cesar eĩ dext̾am p̾ndit cõsolatus
rogat. finez oraidi fatiat. Tanti eĩ apd̃ segr̃a ẽẽ ostendit ut arei publice ĩiuria ꝯ suu de¬
lorem eius uoluntati ac precib cõdonet. ¶ Dũnorigez ad se uocat fr̃ez adhibet que ineo
rep̾hendat ostendit que ip̃e intelligat. que ciuitas querat᷑ ꝓporut. monet ut ĩreliquũ tp̃s
om̃es suspitionos uites. Preterita sediuiatico frat ꝯdonare dicit. Dũ norigi custodes ⁊¬
ponit urqueagat quib cu loquatur scire possit. ¶ Eodem die ab exploratoribus
certior factus hostes sp̾morite cõsedisse milia passuu abip̃is castas octo. quał ẽet uã mõ¬
tis ⁊ quał ĩcitcuitu asscerisus qui cognoscerẽt misit. Renuritiatu est facile ẽẽ. de

Expanded text:
a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De
Abbreviated transcription (Latin):
ualeriu troaucillum pͥtcipe gallie ꝓuintie familiare suu cui sũma omĩu reꝵ fide ha¬
bebat: cu oocolloquit᷑. Simł comũe fãc que ip̃o p̾sente iꝯcilio galloꝵ de dũnorige sĩt dc̃a
et ostendit que seꝑatimi quisq de eo apd̃ se dixerit.: Petit atq ortatut. ut sine eĩ offerisione
ãinu: uł ip̃e deeo causa ꝯgnita statuat. uł ciuitate statuere iubeat. Diniciacus młtis cu
lacrimis Cesare cõplexus obsecrare cepit neꝗd grauius ĩ frẽm statueret. scire se illa esse uera
ille nunimu ꝑꝑ adulescentia posset. ꝑ se creuiss. D. uibz opib ac neruis nõ solu admi¬
nuẽdu gr̃a. sed pene ad ꝑnitie sua uteret᷑. Se se tam̃ ⁊ amore frat̾no ⁊ existunatõe uulgi¬
cõmioueri: qd̃ siqd ei acesare grauius accidisset cu ip̾e en locu amicicie apud eu tenẽt. ne¬
mine existimatuꝵ nõ sua noluntate factum. Qua exre futuru ut tocius gallic anim

Expanded text:
em suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam grius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi
Abbreviated transcription (Latin):
adleticia excitant᷑. Itaq ꝓductis copiis ante oppidu cõsidũt: ⁊ ꝓxinia fossam
cratib ĩtogrãt atq aggeir explẽt seq aderuptionẽ atq otñs casus coꝑant. ¶Le¬
sar om̃i exercitu adutrãq ꝑte inunitõ̾nu disposito. ut sius ueniat sutũ quis q
locum teneat. ⁊ moueri equitatu excastris educi et p̾li ꝯmicti iubet. Erat exõi¬
bus castris que sũmu undiq iugu teneba̾t despectus atꝙ om̃es iilites intẽti
pugne ꝓuentũ expectabãt. Galli int̾ equites raros sagictatios expedicos leuis ar¬
mature intiełat. qui sius cedentib auxilio succutẽnt. ⁊ nt̃oꝵ equitu inpetũ susti¬
rierẽt. Abhis cõplures deimꝓuiso uulnerati p̾lio excedeba̾t. cu suos pugna suꝑio¬

Expanded text:
aetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his complures de improviso vulnerati proelio excedebant. Cum suos pugna su
Abbreviated transcription (Latin):
seu morte sua romanis satisfacẽ seu uiuuz tradẽ uesit. Mictũt dehiis reb ad cesare ni
legati iubet armatcadi pͥncipes produti ip̃e ĩ munitiõe ꝓcastris ꝯsedit. Eo duce ꝓducũ¬
tur. u̾ciigetorix dedit᷑ arma ꝓicunit᷑. reẜuatis hedius atq aũnis. si ꝑeos ciuitates re¬
cupare posset: ex reliquis captiuis toto excitui capita singła p̾de noĩe distribuit. Huis
reb cõfectis ĩ heduos ꝓficiscitur ciuitate recipit eolegati ab an̾nis missi que ĩparet se
facturos pollicent̃. inꝑat magnũ nñ obsidu. legiones ĩhib̾tia mictit. captiuoꝵ. ci¬

Expanded text:
seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis captivis toto exercitui capita singula praedae nomine distribuit. His rebus confectis in Aeduos proficiscitur; civitatem recipit. Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum. Legiones in hiberna mittit. Captivorum ci
Abbreviated transcription (Latin):
onũib munitoĩb clanior nr̃i obmissis pilis gladiis re gerũt repẽte post tergũ equita¬
tus cernit᷑ cobortes alie appĩquãt. hostes terga uerterũt fugiẽtib equites occurrunt.
fit magna cedes. Asedullus dux ⁊ pͥnceps remus cũ occiditur u̾cassiuellanus au̾nu¬
casfra ĩcolumes recipuĩt. Cõspicati ex oppido cede ⁊ fuga suoꝵ desꝑatosalute copi¬
as a munitoi̾b reducũt. Eit ꝓtinus har re audita excastuis galloꝵ fuga ꝙ insicoe¬
nouissimũ agm̃ ꝯsequit᷑ magnus m̃is capit᷑atq int̾ficit᷑ reliqui exfuga ĩciuitate
discedũt. Postero die U̾tingetorix cõsilio ꝯuocato id bellu se nõ suscepisse suaꝵ necessita¬
tu s coĩs lib̾tatis cã demoitrat. Et qm̃ sit fortune cedendũ. ad utrãq re se illis offer̃e

Expanded text:
omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitaomnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt. Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; Vercassivellaunus Acolumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crenovissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum necessitatium, sed communis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre,
Abbreviated transcription (Latin):
gnaret᷑. ĩ tegoos sbsidio adducit. restituto p̾lio ac repulsis hostib eo q łabienũ nuẜat
ꝯtendit. Cohortes quatuor. ex ꝓximo castello deducit equitũ ꝑte sequi. ꝑte cutuire ex¬
teriores murutões ⁊ ab t̾go hostes adorin iubet. L abienus postꝙͣ neq aggeres neq fosse
ium hostiu sb̾stinẽ potinterãt coactis una .lx. cohortib quas ex ꝓximis p̾sidiis deductã
sors obtulit. Cesarem ꝓnũtios facit cerciorẽ ꝗd fatiẽdu existimet acelerat Cesar ut pre¬
lio int̾sit. Eius aduentu excolore uestitus ꝯgnito quo ĩsigni ĩ prelus uti ꝯsuerat. turm¬
ꝙ equitũ et cohortib uisis quas se sequi usserat: ut delocis suꝑiorib hec declua ⁊ deue¬
xa cernebãtur. Postes p̾liu ꝯmictut utrũq clamore sblato excipit᷑ tursus exnallo atq

Expanded text:
gnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat gnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteriores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium committunt. Vtrimque clamore sublato excipit rursus ex vallo atque