comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
endi constitissent neq a tuibunis militũ legatisq reti¬
neri potusset. Exposuit quid iniquitas loci posset ꝗd
ipse aduaricũ senserit cũ sine duce & equitatu depre¬
hensis hostibus explorat᷑ã uictoriã dimisisset . ne par¬
uũ modo detrimentum ĩ contentione ꝑꝑ iniquita¬
tem loci accider& ꝙͣ topere eoꝵ ãĩ magnitudinẽ ad¬
micaret᷑ : ꝙ non castroꝵ munitiones non altitudo
montis non mireus oppidi tradere potiusset tãtopere
licentiã arrogantiamq reprehendere ꝙ plus se ꝙͣ
imperatorem de uictoria atꝙ eritu eoꝵ reꝵ senti¬
re existimarẽt nec minus se ĩ milite modestiam &
continẽtiam ꝙͣ uixtute atq animi magnitudinẽ
desiderare. hac habita contione & ad extremũ orõe
confirmatis militibus ne ob hãc causam animo per¬
mouerent᷑ meu ꝙ iniquitas loci attulisset id uictu¬
ti hostiũ actribuerẽt. Cadem de profectione cogi¬

Expanded text:
endi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogi
Abbreviated transcription (Latin):
uenire canamini : quẽ iam uixes sanguisq deficiũt
proinde abice dũ est facultas uosq ad legionem rei¬
pite. Ita pugnans post paululũ concidit ac suis saluti
fuit. Nostui cũ undiꝙ premerent XUI. centuuoni¬
bus amissus deiecti sunt loco. Sed intollerantius gal¬
los insequẽtes legio decima tardauit quȩ pro presidio
paulo equiore loco constiterat. hanc rucsus ⁊iii. legi¬
onis cohortes exceperũt : quȩ ex castus minoribus e¬
ductȩcũ .ł. sextio legato ceperãt locũ supeciorẽ. le¬
giones ubi primũ planiciem attigerũt ĩfestis contra
hostes signis constitecũt. Veccingentoriꝵ abradicib
collis suos intra munitiones reduxit. Codie milites se
paulo minus septingẽti desiderati. Postero die Cesar
contione aduocata temeritatem cupidicatẽq mi¬
litũ reprehendit: ꝙ sibi ipsi udicauissent: quo procedẽ¬
dum aut quid agendũ uideret᷑ neq signo dato recipi¬

Expanded text:
venire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. venire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procededum aut quid agendum videretur, neque signo recipi
Abbreviated transcription (Latin):
stris aperto quos ȩsar adã parte alio ascensũ manus
distrahendȩ cã miserat. hi similitudine armoꝵ uehe¬
menter nostros pertecuere ac tã e si dextris humecis
exectis aĩ aduertebant᷑ ꝓ insigne pectatũ esse consue¬
uerat eñ id ip̃m sui fallendi cã milites ab hostibus fac¬
tum existimabane. Eodem t̃p̃r . L. dabinus centunio
quiq muxũ una ascenderant circũuenti atq inter¬
fecti muco precipitabant᷑. Maxcus petronuis euusde:
multicudine oppressis ac suis desperãs multis uulne¬
tibus acceptis manipula laribus suis : qui illũ secuti e¬
rane: qm̃ inquit me una uobis consecuare nõ possũ
ur̃ȩ quidem certȩ saluti prospiciam: quos cupiditate
gloriȩ adductus in peciculũ deduxi Vos data faculta¬
te uobis consulite sunulĩ medios hostes uerupit. Duo¬
bus interfectis reliquos a porta paululũ submouit co¬
nantibus auxiliaui suis fcustra inquit meȩ uitȩ sub¬

Expanded text:
stris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus stris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem  multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae sub
Abbreviated transcription (Latin):
augebat: quoꝵ cum magna multitudo uenisset ma¬
eres familie que paulo añ romanis manus tendebãt¬
de muro suos obtestari & more gallico passum capillũ
obstentare: liberosq ĩ conspectũ proferre cepecũt. Exat
comanis neo loco nec nuo equa contentia simul& spa
cio & cuxsu pugne defatigati nõ facile recentes atq
integcos substinebant. Celarcũ iniquo loco pugnari: no¬
stiũq augeri copias uideret premetuens suis ad .T. Se¬
tum legatum quẽ minoribus castris presidio relique¬
rat misie ut cohortes ex castris celeuet educeret & sub
infimo colle adextero latere hostiũ constitueret ut si
nostcos loco depulsos uidisset : quo minus libere hostes ĩ¬
sequerent᷑ tecrer& Ipse paulũ ex eoloco cũ legione pro¬
gressus ubi constiterat euẽtum pugnȩ expectabat᷑ cũ
acecxime cominus pugnarẽt: hostes loco & nũo nostri
uictute confiderẽ subito sũt hedui uisi ablatere no¬

Expanded text:
augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, maaugebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere no
Abbreviated transcription (Latin):
uendi ꝙͣ muro oppidi poreisq appropinquauerunt
iu uõ ex omnibus ubis partibus ortoclamore : qui lõ¬
guis aberãt repẽtino tumulto pertecuti cũ hoste
intra portas existimarẽt esse sese & oppido eiecerũt
Matres familie de muro uestem aur argẽcũq
iact abãt & pectore nudo prominãtes passis manibus obͦ¬
testeba ñt᷑ romanos ut sibi parcerent neu sicut auar¬
a fecisset me a mulieribus quide atq infantibus abstine¬
tẽt Non nulle de muxis per manus dimisse sese mili¬
tibus exadebãt L. Sabinus centuuo legionis octauȩ : quẽ
intec suos eodie dixisse constabat excitari se anaucẽsi
mucũ extulis. interira qui ad altecam partem oppi¬
di ut supca de mõstrauimus munitionis c̃a conuene¬
rãt primo exaudito clamore & inde E orebris nũtis
citati oppidũ aromanis teneri premissis equitatibus
magno cõcurlu eo contendecũt eoꝵ ut quisq primꝰ
uenerat sub muro consis tebat suoriq pugnantiũ niũ

Expanded text:
uam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensimurum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝗ secũ dissimoꝵ prelioꝵ retinerẽt memoriã. Atq i¬
psum Cesarem cuius ductu sepe nuõ hostes superassẽt
pñeem ad esse existimarẽt. Dat signum prelii pumo
concursu ab dextro cornu ubi septima legio constiterat.
Hostes pellunt᷑ atq ĩ fugam coniicuint̃ ab sinisteo quẽ
lotũ quinta legio tenebat cum p̃ordines hostiũ trãs¬
fixi telis & concidissent tñ reliqui accruime resistebãt
nec dabat suspitionem fuge quisꝰq Ipse dux hostium
Camulogenus sius aderat atq eos cohortabat᷑. incecto
nũc & exitu uectorie cu a septuma legione tibunis
essene nunciata : que ĩsinisteo cornu gececentur fost

Expanded text:
tis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam atque itis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, praesentem adesse existimarent, dat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro co
Abbreviated transcription (Latin):
tempestas ab nostris ꝙꝓpcimũt᷑ execcitus equitatusq equi¬
tibus comanis adminustrãtib quos ei negocio prefece¬
rat celers transmitit᷑. Uno fere tp̃r sũb lucem ho¬
stibus nũciatur ĩ castris romanoꝵ preter consuetudi¬
nem tumuleuari & magnũ ue agmen aduersofliuẽ
sonitũq remoꝵ in eadem̃ pare̾ exaudixi & paulo ĩ¬
fea miliees nauibus eransportati quibus rebus auditis
ꝙ existimabãt exibus locis transire legiones. Atq om̃s
pecturbatos defectione heduoꝵ fugam parare suas qͦ
copias inerepartes distribuecũt. Nam presidio ereligi¬
one castroꝵ relicto & parua manu glosedũ ueesut
missa quȩ tantũ progrediat᷑ quãtum naues processiss&
Reliquas copias contra labienũ duxerunt puma luce
& norbei om̃es erant trãsportati hostiũ acies cerneba¬
tuc. Labienus milites cohortatus ut sue pustine urctu¬

Expanded text:
tempestas, ab nostris opprimuntur; exercitus equitatusque equitempestas, ab nostris opprimuntur; exercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei negotio praefecerat, celeriter transmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtu
Abbreviated transcription (Latin):
to execcitu tenebat᷑. Fum legiones a presidio atq impe¬
dimẽtis in texclusas maximũ flumen destinebat. F ancis
subito difficultatibus obiectis ab aĩ uritute auxiliũ
petendom uidebat. Sub uesperũ concilio conuocato
colortatus ut ea que imperasset diligent industri¬
eq adminus tracẽt. Naues quas a melodone deduꝵ¬
erat singulas equitibus romanis attribuit. Et prima
confecta uigilia quatuor mulibus passuũ fluĩe se¬
cũdo suentio progcedi: ibiq se expectari ibet. quinq
cohortes quas mie fumas ad dimicãdum esse existi¬
mabat casocis presidio xeliquit.quinq eiusdem legiois
reliquas de media nocte cũ omnibus impedimentis ad¬
uerso fliue magno tumultu pioficisi imperat conꝗ¬
ut ẽ lineres has magno sonitu remoꝵ ĩcitatas ĩ en¬
dem parterii mutie. Ipe post paulo silẽtio egressus cũ
tribus legionibus cũ locu petit quonaues appelli uisse-

Expanded text:
to exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impeto exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet. Quinque cohortes, quas minime firmas ad dimicandum esse existimabat, castris praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis adverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iussera
Abbreviated transcription (Latin):
tes eius oppidi rescidi iubent Ipse prospecta palude
ad upas sequaniȩ eregione lucteciȩ ⁊̃ labieni castia
considt̃ Iam cȩsara gorgonia discessisse audiebatur
iam de heduor defectione Q scđo galliȩ motu ru-¬
mores affecebane᷑. Galliq ĩ colloquiis intecclusu iti-¬
nere & ligeci Cesarẽ inopia fcumẽti coactũ inꝓ
uinciã cogendisse confucmabant. Bellouagi aũt
defectione heduor cognita: qui ante erãt perse ĩ-¬
fideles manus cogere atq aperte bellũ parare cepe¬
cũt. Cũ labieniu tãta reꝵ cõmutatione longe
aliud sibi capiẽdum consiliũ atq antea senserat
intelligebat neq ias ut aliquid acquireret p̃lioq
hostes lacesserat Sed ut ĩ columẽ exercitũ egedu¬
cũ reducere cogicabat. Namq altera e pacte bel¬
louagi quȩ ciuitas in gallia mazimã ht̃ opinionẽ uritu¬
tis instabãt. Alteram camolegenus parato atq insteuẽ-¬

Expanded text:
tesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude tesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant per se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instruc
Abbreviated transcription (Latin):
am esse paludem quȩ influeret ĩ sequanam. Ntq om¬
nem illũ lecũ magnopere impediret. hic consedit no¬
strosq transitu prohibere ĩstituit. Labienus pumo
uineas agere cratibus atq aggece paludẽ explereat
iter munire conabat᷑ Postq id difficilius fieci aĩa¬
duercit silentio e castris teccia uigilia egcessus eo¬
dem quouenecat itinẽ ueledunũ pecuenit. Idẽ
oppidũ senonũ in insula sequana positũ ut paulo
ante de lucetia diximus. deprehensis nauibus cor¬
citer quĩquaginea celerterq coniũctis atq eomi¬
litibus uectis & rei nouitate perterrtis opidanis
quoꝵ magna pars erat ad bellũ euocata sie contẽ¬
tione oppido potit᷑. Refecto ponte quem supeciorib
diebus hostes desciderat: execcitũ traducit. Et scđo
flue ad luceciã utei facere cepit. Hostes re cognita
ab his : qui a melodone fugerãt: luteciã incendi p̃o¬

Expanded text:
am esse paludem, quae influeret in Sequanam atque ilam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, ut paulo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circiter quinquaginta celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pon
Abbreviated transcription (Latin):
dignitas rei & oppositus mons ceuẽne uraꝵq diffi-¬
cultas inapediebat Far Tum maxime ꝙ .I. labieno
atq his legionibus quas una miserat uenement
cimebat. Itaq domũ mag̾s dunis noctũcis itine¬
rib confectis ꝯͣ omniũ opinionẽ ad ligerim ueĩt.
Uadoq per equites inuẽto pro rei necessitate opor¬
cunos ut brachia mo atq humeci ad substinẽda
arma liberi ab aqua esse possẽt. Disposito equitatu:
qui ui fluis refringer& atq hostibus primo aspec¬
tu turbatis ĩcolumem execcitũ traducit frumẽtũ¬
q ĩ agcis & pecoris copiam nactus : repleto his rebus
exercitu iter ĩ senones facere ĩstituit. Dũ hec ap̃d
cesarem gecunt᷑ labienus eo suplemẽto ꝙ nupec
ex italia uenerat relicto agedini ut esset impedim̃¬
tis presidio : cũ quatuor legionib luteciam proficisci¬
tux Ide oppidum parisio quod positũ est t̃sula flu¬
minis sequane. Cuius aduẽtu ab hostibus cognito

Expanded text:
mia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito
Abbreviated transcription (Latin):
legiones abñee imꝑatore ab hibernis egredi audeant
neq impecator sine presidio ad legionẽs pecuenire pos¬
sec Foscremo ĩ acie prestare inefici ꝙ non ueterez glo¬
ciam belli libectatenq quã a maioribus accepecant
recuperare. His rebus agitatis profitent carrmites se
nullum periculum cõis salutis causa recusare principe¬
q se omnibus bellum facturos pollicentur. Et q̃m̃ in
pñtia de obsidib iter se cauere nõ possent ne res effera¬
titeue uoreurcando ac fide sanciat᷑ : petũt collatis mi¬
litarib signis: ꝙ more eoꝵ grauissima cecimonia cõ¬
tineturne facto initio belli ab reliquis desecant᷑. Tũ
collaudatis carmitibus : dato uiceurrando ab omnibus
qui adecãt tempore eiusrei constituto ab consilio di¬
scedit᷑. Ubi ea dies uenit Catnutes cotuato & conduno
ducibus desperatis hominibus getebu signo daeo cõcur

Expanded text:
eant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus, Cenabum signo dato co
Abbreviated transcription (Latin):
Legione producta cognoscit nõ decimũ eise quemꝙͣ te¬
liquui milite sine uulnere : Ex omnib his iudicat reb
ꝙͣcu peciculo & ꝙͣta cum uictute res sint administea¬
te. Cicerone pro eius metito legionemq collaudat. Cẽ¬
turiones singulati ttibunosq militu appellat: quorꝵꝵ
egregia fuisse uictute testimonio Ciceronis cognoue¬
rat. De casu sabini & cocte cectius ex captiuis cognosc
fostremodie contõe habiea tem gestam proponit mi¬
lites consolat & confumat ꝙ detrimẽ tu & culpa & te¬
meritate legati sie acceptu. Hoc equiore aĩo ferẽdu

Expanded text:
legione producta cognoscit non decimum quemque esse relegione producta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo
Abbreviated transcription (Latin):
& tela intra munitione ex omĩbus partib cõiiciunt
p̾cõibq ciccũmissis pronũtiati iubent. Seu quis galba
seu quis romanus uelit ante hora: tecciã ad se transec̃
sine peticulo licere. Post id tempꝰ non fore potestateyac
sic nostros contempserũt ut obstcuctis in spẽm portis si¬
gulis oredinibus cespitu ꝙ eas non posse intrarumꝑe ui¬
debant᷑: Alii uallu manu scindere. Alii fossas complete
inciperent. Iui Cȩsat omnib pottis eruptione facta eꝗ¬
tatuq emisso celexit̾ hostes infuga dat sicuti omnĩo
oppugnãdi causa resister& nemo magnuq ex his suu
occidit: atq omnes armuis exuit longus prosequi ueti¬
cus ꝙ silue paludesq in ecedebant. Neq ẽ paruulo de¬
eximẽto illiu locu telinqui uidebat omnib suis in co¬
lumib copiis eodem die ad cicerone petuenit insticu¬
tas turces testudines munitionesq hostiu admitaturt :¬

Expanded text:
 tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt  tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur;
Abbreviated transcription (Latin):
am obsidione liberatu Cicerone sciebat equo aĩo te¬
mietendu de celexitate existimabat consedit &qͣ
equissimo loco castra p̃t cõmuit. Atq hec &si erant
cui impedimentis eñ angustiis uiat ꝙ maxime p̃t cõ¬
cõmodissime itinere ualles ttansure posse. Eodie par¬
uulis equesteib preluis ad aquam stis uterq sese loco suo
continẽt. Galli ꝙ ampliores copias quȩ nõdu uenerant
expectabane. Cȩsar si forte timotis simula tõe hostes ii
suum locum clicere posse ut cieta uallem pro castus
prelio contendec&ssi id efficere nõ poss& ut exploratis
itinecibus minori cu peticulo uallem tiuũq transite
equites cedere seq in castra recipere iub& simul exom¬
nib pactibus castra alciore uallo muniti portasq obsbau
Atq his administeandis teb ꝙͣ maxime concuesati &
cui sonulatõe agi timoris iuibe. Quibus reb omnibus

Expanded text:
am obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo ream obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest cons explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus
Abbreviated transcription (Latin):
ille ꝑlectam ĩ conuentu militui tecieat maximaq le
titia omnes afficie. Iu fumi incendioꝵ procdlui¬
debantur. que tes omne dubitatione aduentus legi¬
onu: expulit. Hallite cogniea per exploratores obsidionũm
relinquũt. Ad cesarem omnib copiis contendũt. Hec ecãt
atmatoꝵ cuccie᷑ lx. Cicero data facultate gallu ab
code uticorne quem supta de monsttauimꝰ reperit : ꝙ
liẽtas ad cesare deferat. hũc ad monet iter caute diligõ¬
cerq faciae pece tibit in lictis. hostes abse discessesse oe q
ad eu muleitudine conũtisse. Quib lit̃tis cuetie media
nocste allatis suos facit tertiores eoiq ad dimicandui aĩo
confumat. Postera die luce prima moue castra. &
circie milia passuu.uii. progtessus teans ualle & tiuũ
multitudine hostium conspicatur. Exat magni pe¬
riculi restantulis copiis iniquo loco dimicate tñ quoni¬

Expanded text:
Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
consedisse: Cȩsax consilio eius probato & si oppinione tcũ
legionu: deiectus ad duas rediecat : Iam̃ unu: comunis
salueis auxilium ĩ celecitate ponebat. Senit magris iti¬
necibus in neciuor fines. Ibi ex captuus cognoscie: quȩ
apud cicerone getantur ꝙͣtoq in peciculo ressie. Fum
cuida ex equitib gallis magnis premiis persuade
ue ad siceronem pistolam deferat hanc grecis conscci¬
ptam lictetis mittie ne in e̾cepea epła nostra ab ho¬
stib consilia cognoscane᷑ si adire nõ possie. mon& ut
tragulam cui epistolas ad amentũ deligata in eta mu¬
nitione castroꝵ abiiciae. In lietetis socibit se cum le¬
gionibus profectutum celerieꝰ affore. hortatus ut pͥ¬
stina uictutem retineat. Gallus periculũ ueritꝰ ut
erat ꝑrecepeũ tragula mutie. hec casu ad tuctim
adhȩsit neq ab nostcis biduo aĩaduesa. Iecciodie a
quodã milite conspicit᷑. Dempta ad cicerone refect

Expanded text:
consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur.
Abbreviated transcription (Latin):
poss& cui legione ad fines neruioꝵ ueniat. reliquã
parte exercĩtus ꝙ paulo aberat longius non putat
expectanda Equites ciccitet quad tingentos ex pro¬
ximis hbetnis colligie. Hora cicciter tertia ab añ¬
cuesotib de exassi aduentu certior factus eodie
acetibuie ꝙ ibi impedimenta execcitus obsides ciuitatũ
littas publicas fcumen eũq: omne ꝙ eo hyemis toleran
dȩ causa deuexerat relinquebat: Fabius ut imperatũ
erat non ita multu moratus in itinere cu legioni¬
cognita cui omẽs ad eu treuitoꝵ copie uenissent recitus
ne ex hibernis fuge similẽ profectione feciss&r ut hostiũ
impetũ substinere nõ posset presertii quos recenti uicto¬
tia effeci scire Lietetas cesan dimittit ꝙͣto cum peci¬
culo legione ex hibemnis ducturꝰ esser. Rem gestam
in ebutonib persccibit. Docet õm̃s peditatus equitae q¬
copias ereiueoꝵ ecia milia passuu longo ab siuis casteis

Expanded text:
posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legioncognita, cum omnes ad eum Trebirorum copiae convenissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, hostium impetum sustinere non posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari mittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus persccopias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris
Abbreviated transcription (Latin):
parte militu confecta uulnecib defensor res ad pa
Cesare miteebant᷑: quoꝵ pars deprehensa in cospectu
nostroꝵ milieui cum ceuciatũ necabatior. Exat
unus intus necuius nõie uectico loco natus hone¬
sto qui a puima obsidicione ad cicerone perfuge¬
tat suãq ei fidem prestiterat. huius secuo spe libet¬
tatis magnusq persuadet premiis ut lic̾t᷑as ad cclare
deferat. Nlas ille ĩ iaculo illagatas effert. Et gallus ĩt
gallos sine ulla suspitione uersatus ad cesare perue¬
nie. Ab eo de peciculis ciceronis legionisq cognoscit᷑
Cȩsar acceptis littetis hora circitꝰ undecima diei sta-
hberna aberant ab comilia passuu:. ⁊XU. iub& me¬
dia nocte legionem proficisti celeriterq uenire ex¬
it cui nuncio Grassus. Alteꝵ ad .G. fabiui legatum mit¬
tie ut ĩ atrebatu fines legione adducat: qua sibi it¬
sie faciendum. Scribit labieno si rei .p. cõmodo facẽ

Expanded text:
parte militum confecta vulneribus res ad pauparte militum confecta vulneribus res ad pauCaesarem mittebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei stati, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo facere
Abbreviated transcription (Latin):
stes tela omnes conuuune neq dane regcediendi fa-¬
cultate: Pransigit̃ icueum pulloni & uẽcutu: ubalteo
defigitur. Auertie huic casus uagina: & glãdium
educere conaneis dexteta moratur maniu impe¬
ditumq hostes circũsis tunt sucurrit illi inimicusso
renus & laboranti subuenit. Ad hũc se confestu a
pullone omnis multitudo conuectit. Illic uo obcur
no interfecto reliquos paulului propellit. Du cupi¬
dius instat in locu deiectus inferiore concidie hu-¬
ic tuesũs crrcũ uento feet subsidium pullo. Atq ambo
in columes complutib inefectis sũma cu laude se se
ineca municiones tecipĩt. Sic fortuna ĩ contentiõe
& certamine uecũq seruauit uet alter alteti inimi¬
cus auxilio salueiq esset ineq diuidicati poss& utex
ueti uictute añferendus uidecetur ꝙͣto etat indicꝰ
grauior atq asperior oppugnatio & max ꝙ magna

Expanded text:
stem tela universi coniciunt neque dant regrediendi fastem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo convertit: illum veruto arno interfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna
Abbreviated transcription (Latin):
uellene uocare ceperũt: quor progredi ausus est nemo
iunc ex omni parte lapidib coniectis decuebati turitꝰ¬
q succesa est. Erant ĩ ea legione fortissimi uiri centu¬
riones qui ptimis ordinibe̃ appropinquarẽt. Iitus sul-
lo & .L. uorenus ni pecpetuas inteisse controuedias ha¬
bebane qui nã ante fẽẽt᷑ õmnibusq arnis de locis sũmis
simultatib contendebãt. Ex his pullo cui acertime
admunieões pugnareeur: quid dubitas inquit uorene
aue que locum tue pro laude uirtutis petas hic dies
de nostris controueesiis duudicabit. Hoc cui dixiss&
procedie ex castiis munitione quequa parte hostiũ
confeccissima est uia ix rupit ne rorenus quide se se
uallo contin& sed omniui uitus existimatione sub¬
sequitur tui mediotre spacio relicto pullo pilu ĩ hoste
ĩmittit atq unu: ex multitudine ꝓcurientem trai¬
cie. quo percusso & exaĩato hũc scutis protegũt in ho¬

Expanded text:
vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in ho
Abbreviated transcription (Latin):
erãt tecte iacere cepecũt he celerie ignem comp̃¬
hendecunt &uenti magnicudine ĩ om̃ne locu ca¬
stror distulecũt. Hostes maximo damore sicuti ꝑta
ia aeq explorata uictotia turres testudinesq aggere
Oscalis uallu ascendere ceperũt. At tanta uirtus
milieus atq ea p̃ntia animi fuit ue cui ibiq: flãma
fortunas conflagrare intelligerent nõ modo dimi¬
grandi c̃ãde uallo deceder& nemo sed pene ne te:¬
spicere quide quisꝙͣ ac cui omnes accertime fortissi¬
meq pugnarent. hic dies nostris longe geauisfmaꝰ
fuie sed tamen hũo habuit euentui ut eodie ma
ut se sub ipso uallo costipauerunt recessumq ptimis¬
ultimi nõ dabane. Paulului quide intermissa flãma &
quoda leco turri al acta & contingente uallu cer¬
ciȩ cohortis centutiones ex eo quo stabant loco recessert
suosq om̃es remouẽẽt nueu uocibusq hostes si introuee

Expanded text:
erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprerant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maxut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primisultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire
Abbreviated transcription (Latin):
aimis discedete udine se ad uictore utant᷑: legatosq
ad cclate mietãt sꝑare pro eius iusticia: que petierint
impecraturos. Ab hac spe repulsi netuii uallo pedui ix.
& fossa pedũ .N. hibeena cingune hec & supenor a ñoei
consuetudine a nobis cognõuerane et quosda de exer¬
citu habebant captiuos. ab his docebant᷑ Sed nulla fẽ¬
ram̃toꝵ copia que esset adhuc usum idonea gladis
cespiees cutũ cidete manibus sacculisq terram ex hau¬
tite uidebantur. Qua qđm exre hõius muleitudo
cognosti potuit. Nam̃ minus hotis etib miliui pedũ
xi. in cuccuitu munitiones fecetune: reliquisq die¬
bus turtes ad altitudine ualli falces testudinesq qͣs
ide capeiui docuerant paxare ac facere cepecunt.
Sepeimo oppugnationis die macximo cohorto uento
fecuentes fusili ex argilla glandes fundis & fecueta¬
cta iacula in casas : quȩ more gallico stramentis

Expanded text:
armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis
Abbreviated transcription (Latin):
multe p̃uste sudes magnus mutaliu palor nũs insti¬
tuitur: turres contabulant p̃ine lotriceq ex cratibus
actexuntur. ipse Cicero cui tenuissima ualitudine esse
ne noc tuenu sibi ꝗđ̃ tempus ad quietem relinquebat : ut
ultro malieum concursũ ac uocib sibi partere cogeret᷑
se se uelle dicunt facta potestate eadẽq Ambioteꝵ cũ
siturio egerat cõmemorãt. Omne N galliam esse in
armis germanos thenu transisse : cȩsatis teliquorq
hiberna oppugnari. Addũt ẽ de sabini morte. Ambi¬
origem osteneant sidei ficiendȩ causa ex eate cos dicũt
si quicꝙ̃ abhis presidii sperent qui suis rebus diffidant
sese tamen hoc esse incicerone populũq romanus aĩo
ue nihilnisi de hibernis recusent: atq hanc ĩuete tascẽ
consuctudine noline licere illis in columib per se ex hi¬
bemis discedete & ad quascũq partes uelint᷑ sine metu

Expanded text:
multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instimultae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretursese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumque Romanum animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu
Abbreviated transcription (Latin):
nem oppugnare incipiũt. nostri celetitet ad arma cõ¬
currũt. Uallui conscendune egre is dies substeneatios
quod omne spem ĩceletitate hostes ponebant aeq hanc ad¬
epti uictotia imꝑpeeuum se fore uictores confidebant.
Mit tun eur ad clarem confestia cicerone lic̃tȩ magͥs
ꝓpositis premiis si pertulis sene obseslis omnib uiss missiit¬
capiũt. Noctu ex materia: quam munitionis cã com¬
portauerãt eurtes ad modu .x. excicantur incredibili
celexitate: que deesse uidebant᷑ opeti pecficiunt᷑. Ho¬
stes postero die multo maiorib coactis copiis castra qp¬
pugnant fossam complene: cade ratõe qua pridie a no¬
stris tesisticur: Hoc ide reliquis deinceps fit dieb nulla
pars nocturni ep̃tis ad labore inemietitur non egcus
non uulneratis quietis facultas datur Quecũq ađ pro¬
Nimi dici oppugnatione opus sunt noctũ comꝑant᷑

Expanded text:
nem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma connem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur;
Abbreviated transcription (Latin):
hortatiuq ne sui ĩperpetuu liberandi atq ulciscendi
romanos pro his quas acceperint inurtiis occasione dimit¬
cane inefectos essẽ legatos duos magnamq pattem exec¬
cieus ieetisse demonstrat nihil esse negocũ subito opp̃s¬
sam legionem quȩ cui cicerone hyemẽ ineficiiseq ad
cam tẽm profite̾t adutorem: Facile hac oratione nec¬
uus persuadee. Itaq confestii dimissis ad centrones gatũ¬
dicis leuacos plenmoxiõs cordimos qui om̃es sub eo
imperio sune ꝙͣ maximas manus possune cogunt & ĩ pro¬
uiso ad cicerimis hiberna aduolane. Nondiũ ad eui de
Titutii morte fama ꝑlata. hinc quoq accidie ꝙ fuit ne¬
cesse ut nõnulli milites qui lignationis munitionisꝑ
causa ĩ siluas discessissene repentino equieu aduentu ÷¬
tertiperentur. His cuetũuentis magna manu eburone
neruii aduatici atq hor omniu socii & lientes legio¬

Expanded text:
hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Neet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legio
Abbreviated transcription (Latin):
atq ululatu tollũt impetuq ĩ nostros facto ordines ꝑtur¬
bane ibi .L. cocta pugnans ineficit᷑ cui magna parte mili¬
tiu Reliqui se se in castea recipiunt unde etant egressĩ
Ex quabus l. fectosidius aquilifer cu magna multitudĩe
hostiu premerẽt᷑ aquilam in euallu proietit. ipse proca¬
sttis fortissime pugnans cciditur. Alii egte ad noctem op¬
pugnacione substinẽt. Noctu ad unus onnẽs desperaca
salute se ipsi ineficiũt fauc ex prelio lapłiꝰ incectis itine¬
tib pee siluas ad T. fabienu legatũ in hibema pecuenuĩt.
atq cum de rebus gestis cecciore faciũẽ. Hac uictotia
datus Ambiorix statu cum equitatu in aduatucos ꝗ
erane e regni finitimi proficiscĩt neq nocte neq diẽ
in emietit peditatũq se se subsequi iube: re demonstra¬
ta aduatucisq concitatis postero dierĩ necuios peruenit:

Expanded text:
atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturatque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit