comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in utero est. Erbis ⁊ illud quesi¬
tum est si.ancisla pregnans m̃¬
nu missa sit. de inde aneilla fact᷑
postea pperit libum a̾n ẜinim
pariat. marsells ꝓbat libum ns¬
ei. Sufficit eñ eĩ qui in uentie
est lib̾am matrom uł mediotẽ¬
pore habuisse ¶Qd ⁊ uerum ẽ.¬
¶ Cum antẽ ingenus aliquis
nato sit non officit illi in ẜui¬
tute fuisse ⁊ postea manu mis¬
sum fuisse. sepissime enim cõ¬
stitutum est natalib non offic̾e
manui missionẽ. De libertinis
ibertini s̾unt quiex iusta s uitu¬
te manu missi s̾unt. Tanunus¬
sio autem est datõ uibtatis ¶Nam
quam dui quis in ẜuitute est. ma¬
nu misso lib̾atur a poͣtestati ¶Qiẽ
ies a iure gentium eriginem sũp
sit. ut puta cum iure ntui om̃s
homines lib̾i nascentur. Nlec cẽt
nota manumissio. cum ẜuitus
eet in cognita. S postqͣm uure
gentium ẜuito inuasit. secutimi
eit bufitium manu missionis:
Et cum uno comuni nomĩe õs¬
hominesappsłnt᷑. iure gentiũ t̾a

Expanded text:
in utero est. ex his et illud quaesitum est, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla postea facta peperit, liberum an servum pariat? et Marcellus probat, liberum nasci: sufficit enim ei qui in ventre est liberam matrem vel medio tempore habuisse: quod et verum est. Cum autem ingenuus aliquis natus sit, non officit illi in servitute fuisse et postea manumissum esse: saepissime enim constitutum est, natalibus non officere manumissionem. TIT. 5 DE LIBERTINIS Libertini sunt qui ex iusta servitute manumissi sunt. manumissio autem est datio libertatis: nam quamdiu quis in servitute est, manumissus liberatur potestate. quae res a iure gentium originem ssit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum seruitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium seruitus inuasit, secutum est beneficium manumissionis. et cum uno naturali nomine homines appellaremur, iure gentium tria
Abbreviated transcription (Latin):
qui uiris consulti apellabant᷑.
Quoꝵ omnum sententie ⁊ or¬
pimones eam auctoritate i te¬
nent ut maici recede a responĩe
eoꝵ uo liceat ut est constitutũ.¬
¶ Ex non senpto ins uenit. ꝙ uso
in dis species ius eunle aist¬
butum essi uidetur Nam orige
eius ab institutis cuasum qui¬
tatum athenarim scilic: lacde¬
moniorum. flurisse inde turq̃

Expanded text:
qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum civitatium, Athenarum scilicet et Lacedaemonis, fluxisse videtur:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nam cum aueto populus ro¬
manus. pi enm modum ut ai¬
ficił sit in nuilumo eum ueci¬
ie legis fa tierade causa. equimi
uisum est senatum uicc ppͥ consu
emne suum inꝑyim ⁊ potesta¬
tem conassit ¶ cumq igitur
impator ꝑ epistolam ãstituit.
ul cognoscens decreuit. ul edie¬
to precepit: egrin ee constat.
ec sunt que constitutones ap¬
euantur ¶ Plane ex ns quedam
sunt ꝑ son.alos. que nẽc ad ex inpl¬
uultͤ ilamꝙ alicui ob ierita ĩ¬
duisit. ul si an penam irrognut:
ul si can sine eremplo sub uenit:
senam non egreditur Calie auti
um generales s̾nt om̃nes ꝓcui
dubio tenent ¶ Pretor quaqe
dicta nõ modicam uiris obtin¬
ent aiutoritate mshoc ⁊ ius heno¬
rariũ solemus apllare. qui l
nocem gerunt. id est magistrat᷑
auccoritatem hiuc uin docerunt.
l ꝓponelunt eciam ediles curri¬
les caictum de quibuidam casib
quod edictum uiris honorarup
mo est ¶ Regonsa pendentium
sunt. sentencie ⁊ epiniones
coꝵ quib pransum erat iura ꝯ¬

Expanded text:
pulus Romanus in eum modum ut difficile sit in unum eum convocari legis sanciendae causa, aequum visum est senatum vice populi conomne suum imperium et potestatem concessit. quodcumque igitur imperator per epistulam constituit vel cognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt personales, quae nec ad exemplvult: nam quod alicui ob merita indulsit, vel si cui poenam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit, personam non egreditur. aliae autem, cum generales sunt, omnes procul dubio tenent. Praetorum quoque edicta non modicam iuris optinent auctoritatem. haec etiam ius honorarium solemus appellare, quod qui honorem gerunt, id est magistratus, auctoritatem huic iuri dederunt. proponebant et aediles curules edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones eorum, quibus permissum erat iura c
Abbreviated transcription (Latin):
ius est ler plebicita. senato con¬
suta. principum placita magis¬
tratuinix edicta. aesponsa prudẽ¬
senatorio magistratium inte¬
rogante ueluti ꝯsule constitue¬
bat. ¶ Plebicitũ est ꝙ. plets ple¬
beio. magistratu inte rogante dil¬
uti tribuno constituebat. ¶ ꝑle¬
bͥs autema populo eo differt qͦ
species a grñe.nam a peliatõne
pop iui anuuersi eiues significã¬
tur. Coniunnerans eciam pa¬
triciis ⁊ senatonib. łplebis. aũt
apellatõne sine patriens ⁊ sena¬
toribus ceteri eiues significant᷑.
¶⁊ plebitita lege ortensia lata ñ
minus ualere quam leges cep¬
unt ¶ Senatus consultum est

Expanded text:
ius est lex, plebiscita, senatus consulta, principum placita, magistratuum edicta, responsa prudensenatorio magistratu interrogante, veluti consule, constituebat. plebiscitum est, quod plebs plebeio magistratu interrogante, veluti tribuno, constituebat. plebs autem a populo eo differt quo species a genere: nam appellatione populi universi cives significtur, connumeratis etiam patriciis et senatoribus: plebis autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia lata, non minus valere quam leges coeperunt. Senatus consultum est
Abbreviated transcription (Latin):
iure enim niaturali lib̾i nasce¬
antur. ⁊ er hoc ire gentium ꝑe
ut empto. uenditõ. lecatõ. con¬
ductio. secietas. depoĩtum. mu¬
tuum. et alu iunumerabiles.
¶Constat aũt ius nestrũ aut er¬
pto ut apud grecos. in ourioałs¬

Expanded text:
liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et ut emptio venditio, locatio conductio, societas, depositum, mutuum, et alii innumerabiles. Constat autem ius nostrum aut epto, ut apud Graecos:
Abbreviated transcription (Latin):
educatõ. uitemus enim eetera
queq arumalia istio uiris ꝑi¬
eia senceri¶Ius autem cĩle¬
ui ius gentium ita diuuiditurs¬
¶ Omnes ppsiqui legib ⁊ mo¬
ribus reguntur. partim suo.
poprio partim comuni oniniũ
hominum iure utuntur¶Nã
q quisq populus ip̃e sibi ius o¬
sticuit: id ipsius ꝓprium ciuita¬
tis est. uocaturq is ciule. q̃i
ueroꝰ natural ratõ inter omnos
bomines ꝯstituit: id apud om̃s
populos ꝑ eque eustoditur. ue¬
caturq ius gentium quasi quo
iuire oranee gentes utuntus¬
¶Et populo itaq romanus ꝑtĩ
suo ꝓprio. ꝑtim comumi omni¬
ui hominimi iure utitur q̃

Expanded text:
educatio: videmus etenim cetera quoque animalia istius iuris peritia censeri. Ius autem civile vel gentium ita dividitur: omnes populi qui legibus et moribus reguntur partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utuntur: nam quod quisque populus ipse sibi ius constituit, id ipsius proprium civitatis euero naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud omnes populos peraeque custoditur uocaturque 'ius gentium', quasi quo iure omnes gentes utuntur. populus itaque Romanus partim suo proprio, partim communi omnium hominum iu
Abbreviated transcription (Latin):
tri nec nõ teoTilo ⁊ dorothei uͥ¬
is illuitri bus̃ entecessoribrque¬
xum omnurm sollerriam et le¬
gum scientiam. ⁊ eir ͤa uostras
iussiones fidem iam ermultis
rum arguments accepimus
ꝯuocatisq speci alit̾ mandam¬
mus ut nr̃a auctoritate nostris¬
qr suasionib ꝯponant institutẽ¬
nee. ut licrat uobis. prima legñ
cuna huila nõ a antiquis fabuns
dicere . s. ab impiali splendore ap¬
xetere. ⁊ tamaures quam anime
uestir nicnil mutile uiehil ꝑ
iꝑsis nꝵ obtur argumientis acci¬
piant ⁊ ꝙ̃ in priori tempore mir
post quadriennuũ priorib ꝯtin¬
gebant. ut tunc dstitutõnes i¬
patorias legerent. hoc uos apri¬
mordio ingredunum. digni ta¬
to honore tantaq reperni feli¬
ciere ut ⁊ imcium uob ⁊ finĩs
tites erpellat. ⁊ fiat tam iurre
ligiosissimus quam uictis hosti
iuam eum summis ipͣgilus et̃
suma puitentia. Aamuente
tes perfecimus ⁊ bellicos quitẽ
sudores nestros barbarice gen¬
t̾es sub iuga nostradechicte cog¬

Expanded text:
tri, nec non Theophilo et Dorotheo, viris illustribus, antecessoribus, quorum omnium sollertiam et legum scientiam et circa nostras iussiones fidem iam ex multis rerum argumentis accepimus, convocatis, specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aures quam animae vestrae nihil inutile nihilque ipsis rerum optinet argumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis tates expellens, et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostiiam cum summis vigiliis et summa providentia adnuente Deo perfecimus. et bellicos quidem sudores nostros barbaricae gentes sub iuga nostra deductaefo cog
Abbreviated transcription (Latin):
omnes gentes  eque ẜuantur.
Suina quadam ꝓuidenti con¬
ititutaᷤ semꝑ firraa atq mͥuta¬
biliꝰ ꝑin ment sea uero q̃ ipsa
sibi queq euntas ꝯstitint sepe
nuit.ari selent. ul tatito conien¬
sn populi. ui ana postea legr t̃a¬
cta ¶ Dame antem ius quo i¬
tiniur ul ad ꝓsenas pertin ul

Expanded text:
eque servantur, divina quadam providentia constituta, semper firma atque immutabilia permanent: ea vero quae ipsa sibi quaeque civitas constituit, saepe mutari solent vel tacito consensu populi vel alia postea lege lata. Omne autem ius, quo utimur, vel ad personas pertinet vel
Abbreviated transcription (Latin):
uibus nobis exponere uira ppsi
romani. ita maxime uidentur ec̃¬
posse tradi comodis si me si pri¬
mo leui ac simplici uia post deil̾i
diligentissi ma atq eractissima
interpretatõe singula tradant᷑.
Alioquin si statim ab initõ rudẽ
adhuc ⁊ infirmum animum
studiosi multitudine atq uar¬
ietate rerum hoñ au̾imodnor
alteruni aut der̃torem studior
efciemus aut cum migno labo¬
re cius sepe eciam cum difidentu
que plerumq uiuenes auer¬
nit. ẜnis ad id ꝑducemo. ad q.

Expanded text:
tibus nobis exponere iura populi Romani ita maxime videntur posse tradi commodissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum animum studiosi multitudine ac varietate rerum oneraverimus, duorum alterum aut desertorem studiorum efficiemus aut cum magno labore eius, saepe etiam cum diffidentia, quae plerumque iuvenes avertit, serius ad id perducemus ad
Abbreviated transcription (Latin):
¶Romani enim a quirino qͥ¬
rites apellantur ¶ S. quocios
non addimus nomen ciuo sit
eiuitatis: nr̃n ius significam¬
ꝯ sicuti cum poeta nec ad dius
nomen sub auditur apud g¬
ir. cos egregius homerus.¬

Expanded text:
uirino Quirites appellantur. sed quotiens non addimus, cuius sit civitatis, nostrum ius significamus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius Homerus
Abbreviated transcription (Latin):
cepta sunt hec. boneste iuuere
aiterũ non ledere. suum ius c¬
due sunt poĩtcoies: publicum
.et priuatum ¶ publicum ius
est ꝙ ad statum rei romane
spectati priuatum quos ad u¬
cendum est igitur de nux priñ¬
to ꝙ est tripertite collectum: ẽ
enuim epnaturalib preceptis
tud non selum rumani genis
pprium s. est omniũ animaliĩ
que in cͣelo ⁊⁊ ĩn tr̃a que in mar¬
Ñ nascuntur.¶hinc descendit
maris atq femine coniugatõ.
quaro nos matrimonium aꝑ¬

Expanded text:
cepta sunt hec, honeste vivere, alterum non ledere, suum ius unicduae sunt positiones, publicum et priuatum. publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, priuatum quod cendum est igitur de iure privato, quod tripertitum est; collectum est enim ex naturalibus praeceptis tud non humani generis proprium est, sed omnium animalium, quae in caelo, quae in terra, quae in mari nascuntur. hinc descendit maris atque feminae coniugatio, quam nos matrimonium a
Abbreviated transcription (Latin):
quinquagnita digestoꝵ senpã¬
dectarium in quib omne uis
antiquin collocatum est quos qͥs¬
ꝑ eundem uirum excelsum tr¬
bunianum.ec no̾ deteros u̾oc
illustres ⁊ fecundissimos con¬
fe cimus.In hos quatuor li¬
bros easdem institutõnes ꝑtuͥ
iussims ut sint tocius legniẽ
scientie prima elementa inqͥb
breuiter expoĩtum est. ⁊ ꝙ ante
obtinebat.⁊ ꝙ postea do suetu¬
dine in umbratum ab impia¬
li remedio illuminatum ests
¶Quas ex omnibr antiquorũ
institutõnib et precipue ex cc¬
mentarus gau nostri tami¬
stitutõnum quam rerum coti¬
diandoꝵr. alusq multis coment¬
arus ꝯpoĩtas. eum tres predicci
uiri prudentes bus nob obtu¬
leruit. legimo et cognouimus.
et pleuissimum nr̃arum cors¬
titutõnum robur eius acomo¬
dauimus. ¶ Sumina itaq ope
et alacri studio bos leges nrĩs
accipite ⁊ uos metipsos sic eru¬

Expanded text:
quinquaginta digestoram seu pandectarum, in quos omne ius antiquum collatum est quos per eundem virum excelsum Tribonianum nec non ceteros viros illustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Quibus breviter expositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum quam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis compositas cum tres praedicti viri prudentes nobis optulerunt, et legimus et cognovimus et plenissimum nostrarum constitutionum robur eis accommodavimus. Summa itaque ope et alacri studio has leges nostras accipite et vosmet ipsos sic er
Abbreviated transcription (Latin):
solo no poteit inf̾irman tista¬
mentir ꝙ costea testator id uo¬
quis poit teni prio testam̃tũ
posteno face cepit et aut mor
nacis orator cautũ eist ¶ Ne. au¬
as tabule priores uurs tc̃e irri¬
qui litis eã pͥncipem beredẽ resi¬
quentuq tabulas nõlegitĩs
t̾actas in quib ip̾e ob eam eam
leres instituto eras ꝓbaturũ¬
¶ Neqi ex mica noct beredis no¬
men ad missurui neq ex ulla sẽ¬
ꝑtura cui uiris auetoritus desit
aliqͥ adepturu ¶ Sedm uec di¬
sime rescripr̾ut. uoet ei inqui
parentes sine causa ubes suos
ui ex beredaxt. ul omittũt in¬
troductũ est. ut de inoffitẽso troe¬
nir aut inique se ex beredates
laut iniq ꝑtitos. hoe colore qͣi
nõ sane mentis fuerũt cũ tes¬
tam̃tũ ordinarẽt. s hoc dicit᷑

Expanded text:
solo non potest infirmari testamentum quod postea testator id noquis post factum prius testamentum posterius facere coeperit et aut mortnacis oratione cautum est, ne alias tabulae priores iure factae irriqui litis causa principem heredem reliquerit, neque tabulas non legitime factas in quibus ipse ob eam causam heres institutus erat probaturum, neque ex nuda voce heredis nomen admissurum, neque ex ulla scriptura cui iuris auctoritas desit aliquid adepturum. secundum haec disime rescripserunt: ‘ licet enites sine causa liberos suos vel exheredant vel omittunt, inductum est ut de inofficioso tesntur, aut inique se exheredatos aut inique praeteritos, hoc colore, quasi non sanae mentis fuerunt, cum testamentum ordinarent. s
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ueluti cil bis qui fecerit
testamiti capite diminuti sit¬
¶ Qied quib mõdis acciait
primo libro retulimo ¶ Hocat
caũ irrita fieri testam̃ta. ¶ ali¬
s̾ũt. postea ꝑꝑeapits dimimu¬
cione urit fuit possumo in¬
chilomini rupta dicere. ¶S
quia sane comodio erat sing¬
mias cansas singulis apeliatẽ¬
nib aistingui. ¶ Ideo que dam
iure facta nipi ui irrita fleri.

Expanded text:
tur, veluti cum is qui fecerit testamentum capite deminutus sit. quod quibus modis accidit, primo libro rettulimus. Hoc autem casu irrita fieri testamenta diet postea propter capitis deminutionem inrita fiunt, possunt nihilo minus 'rupta' dici. sed quia sane commodius erat singulas causas singulis appellationibus distingui, ideo quaedam iure facta 'rumpi' uel 'inrita' fieri.
Abbreviated transcription (Latin):
ta duo quodamodo sũt estapͥ¬
ta aitum patris aitum funa
tanq̃ si ip̃ filio sibi beredem
insticii  iss. aut certe unu
est testaritũ duarũ causarũ
.id est duaꝵ berecditatũ ¶Si.
aut quis ita formidelose sic
ut nimeret us filio pupilius
ad hue ex eo ꝙ palam substituta¬
sibi accepit post obitũ eio picu¬
is rasidiaꝵ subiceretur nulg¬
arem quidem substitutõ nõ pa¬
iam facere ⁊ ĩ pͥmis testanen¬
u paibi deb mamai illã aut̃¬

Expanded text:
o quodammodo sunt testamenta, alterum patris, alterum filii, tamquam si ipse filius sibi heredem instituisset: aut certe unum est testamentum duarum causarum, id est duarum hereditatum. Sin autem quis ita formidolosus sit, ut timeret, ne filius eius pupillus adhuc ex eo quod palam substitutum accepit, post obitum eius periculo insidiarum subiceretur: vulgarem quidem substitutionem palam facere et in primis testamenti partibus debet, illam aut
Abbreviated transcription (Latin):
bͥum lib̾oꝵ ui heredũ institutoꝵ
incelligimo ¶ Lib̾is aut sus
testam̃cũ facere nemo pot̾ mul
et sibi faciat. nam pupillart
costam̾tũ ꝑs et sequela est pater¬
in testam̾ti. ad e ut si patris .t.
nõ ualeat nec filn quidẽ uale bit
eoꝵ nouissiras inputes moria

Expanded text:
 heredum institutorum intellegimus. Liberis autem suis testamentum facere nemo potest, nisi et sibi faciat: nam pupillare testamentum pars et sequela est paterni testamenti, adeo ut, si patris testamentum non valeat, ne filii quidem valebit. eorum novissimus impubes mor
Abbreviated transcription (Latin):
annõ. boc ei solu sꝑcetatur ana¬
li quo eau eriste potent ¶ Ideoq.
si quis aut noluerit bens issi.
uiuo testators aut post morte eiꝰ
an̾ ꝙͣ beditate adbierit decesẜit¬

Expanded text:
 hoc enim solum spectatur, an aliquo casu existere potuerit. ideoque si quis aut noluerit heres esse, aut vivo testatore aut post mortem eius, antequam hereditatem adiret, deces
Abbreviated transcription (Latin):
filia filia nepos neptisq ex filio
et de inceps ceti ubi qui moco in
potestate morientis fuerit ¶ S¬
ut nepos neptis ne suil eredes
sint nõ sufficit enm eã ue in po¬
testate aui mortis tpre fuissi.
s opoest. ut patei eia. inuopr̾e
ꝓpellant᷑ qr domestici ueretes
sunt. ⁊ uuo quoꝙ patre quodã¬
modo domuni instituantur. un
eciam siquis intestato mo tuo¬
fuerit. puma cã est in suocessi¬
one uboꝵ. ¶ Neccessarii uero i¬
doo d̾icinit᷑. qr oĩmodo siue uelit.
siue nolit ta ab intestato ꝙͣ er
testamto heredes fuit. er lege rii.
uolentib abstiñe se ab heredi¬
tate ut pocio ꝑentis ꝙͣ ip̃oꝵ bõa
similit̾ a creditoribi possideantur¬
¶ Ecteri qui testõris iuri nõ sub¬
etes apeł antur. itaq lidi quoq
dentur. q̃ deca ⁊ qui hereres a ma¬
t instituint cod̃ iuimo sunt
quia femmine in pocestate lib̾os
reres instituta ⁊ post testam̃tũ
fcm̃ ab es manumisso eodẽ nu¬

Expanded text:
filia, nepos et neptis ex filio et deinceps ceteri liberi, qui modo in potestate morientis fuerint. Sut nepos neptisve sui heredes sint, non sufficit eum eamve in potestate avi mortis tempore fuisse, sed opus est ut pater eius vivo patre appellantur quia domestici heredes sunt et vivo quoque patre quodammodo domini existimantur. unde etiam, si quis intestatus mortuus sit, prima causa est in successione deo dicuntur quia omnimodo, sive velint sive nolint, tam ab intestato quam ex testamento heredes fiunt. sed his volentibus abstinere se ab hereditate, ut potius parentis quam ipsorum bona similiter a creditoribus possideantur. Ceteri, qui testatoris iuri subheredes appellantur. itaque liberi quoque dentur. qua de causa et qui heredes a matre instituuntur eodem numero sunt, quia feminae in potestate liberos heres institutus et post testamentum factum ab e
Abbreviated transcription (Latin):
quarta. De heredum qualitate et
dur extranei. ¶Neccessario bes
est. Ruo hos instituto i deo sie ap po.¬
ellatur. quia sui uelit srã nelit
oĩ modo post mortẽ testatoris ꝓ¬
tino lib̾ est et necressaris heris
sit. uñ qui facult ites suas sus
no fiat. pocio eio ħdis bona quam
ip̃io testatoribis acredicorib pos¬
sideantur ⁊ ui distra antur ul ĩ¬

Expanded text:
19 DE HEREDUM QUALITATE ET aut extranei. Necessarius heres est servus heres institutus: ideo sic appellatur, quia, sive velit sive nolit, omnimodo post mortem testatoris protinus liber et necessarius heres fit. unde qui facultates suas suspnon fiat, potius eius heredis bona quam ipsius testatoris a creditoribus possideantur vel distrahantur vel in
Abbreviated transcription (Latin):
tur. et ꝓ mostio est. ut maior
sit filio quim patet¶ Uebet
itaq is qui sibi ꝑ ad u gatom
ul& optõnim filium facie
f̾ilium alienum quis in lico
iupots dotest ad.ptan. quã
upotem in loco fun Set si
quis nepotis loce ad optrt. u
quasi ex ee alio quem lalet¬
tionem non est necesse filiũ
consentire ¶n plurinus aut
causis asimilatim is qui ad op¬
tatum ul as rogatus est et q
e legitimo ninimonio na¬
tus est. et ida siquis ꝑ inperi¬
torem siue apud pretorem. in
trancuni a optauenit pocest

Expanded text:
tur et pro monstro est ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per adrogationem vel adoptionem filium facit,filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex eo filio, quem habettionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si quis per imperatorem sive apud praetorem vel traneum adop
Abbreviated transcription (Latin):
particularis ad empliteote can¬
um huio modi dampnum ueni¬
re quo iure utimur. ¶ Icem que¬
ritur si cum artifice ticio men̾it
ut is ex auro suo certi ponderis
certeq forme anulos ei faceret et
acciperet. uerbi gr̃a aureos .x. utrũ
emptio et uerditõ an locatõ ⁊ con¬
ductõ ꝯtrabi indeatur. Cassius ait.
matene quidem emptõnem uendi¬
tionem contrabroꝑe autẽ locatio¬
nem ⁊ conductõnem ĩ placuit tm̃
emptõnem ⁊ uenditõnem ꝯtrabi.
quod si suum anrum ticio dederir
mercede ꝓ oꝑ a ⁊stituta dubium ñ
est quin locatõ ⁊ iducto ilt.¶ Con sr¬
tetmissum fuerit. id ex bono ex eqͦ
deb p̾stare. ¶ Quid ꝓusu uesti¬
mentoꝵ aut argenti aut ium̃ti:
mercedem aut de dit aut ꝓmislt¬
aut ab eo custodia talis desideratur
qualem diligentissimo pacer fa¬
milias sius reb. adhib quã il p̾sti¬
terit ⁊ auquo easu rem dimifit de
restituenda ea nõ tenebitur. ¶ oxr¬
tuo conductore intra tempora con
negotiatõius. ueluci mantipioꝵ

Expanded text:
particularis, ad emphyteuticarium huiusmodi damnum venire. quo iure utimur. Item quritur, si cum aurifice mihi conuenerit, ut is ex auro suo certi ponderis certaeque formae anulos mihi faceret et acciperet uerbi gratia denarios CC, utrum emptio et uenditio an locatio et conductio contrahatur. Cassius ait materiae quidem emptionem uenditionemque contrahi, operae autem locationem et conductionem. sed placuit, tantum emptionem et venditionem contrahi. quodsi suum aurum Titius dederit, mercede pro opera constituta, dubium non est quin locatio et conductio sit. Conaetermissum fuerit, id ex bono et aequo debet praestare. qui pro usu aut vestimentorum aut argenti aut iumenti mercedem aut dedit aut promisit, ab eo custodia talis desideratur qualem diligentissimus paterfamilias suis rebus adhibet. quam si praestiterit et aliquo casu rem amiserit, de restituenda ea non tenebitur. Mortuo conductore intra tempora condnegotiationis, veluti mancipiorum
Abbreviated transcription (Latin):
autem domini u̾sum incelligitur
quieq nẽce aĩo in rem eio inpende¬
rit seruos ueluti si mutuato pecu¬
niam creditorib eam eiꝯ soluent
unt e difficia ruencia fulẜit aut
familie frumentum em̃it. uelz
fundum aut qͣlib aliam iem ne¬
cessariam mereato ent ¶ Itaq si
ex .x. ut puta. iurxis quos seruo
nius a ticio mutuo. accepit credito¬
ri tuo .u. aureos solu̾t reliquos is
quinq quolib modo consup̾fit ꝓ
quinq quidem in solidum dap̾nari
in peculio est. ex quo scilicet a paret
posse sucet enĩ uma est. actõ q̃ de pe
ei accone agitur. ante dispicere sol:
aliter ad peculu extimationem trã
aut̃ queritur qͣntum in peculio sit.

Expanded text:
autem domini versum intellegitur, quidquid necessario in rem eius impenderit servus, veluti si mutuatus pecuniam creditoribus eius solverit, aut aedificia ruentia fulserit, aut familiae frumentum emerit, vel etiam fundum aut quamlibet aliam rem necessariam mercatus erit. 4b. Itaque si ex decem utputa aureis, quos servos tuus a Titio mutuos accepit, creditori tuo quinque aureos solverit, reliquos vero quinque quolibet modo consumpserit pro quinque quin peculio sit. ex quo scilicet apparet, posse; licet enim una est formula, qua de pecea formula agitur, ante dispicere soletaliter ad peculii aestimationem transautem quaeritur, quantum in peculio sit,
Abbreviated transcription (Latin):
soluere possiit. Nam si soluendou̾
sunt tũe quia ab eis suũ dominus
consequi nõ possit. ipĩ domino f̾uiti
acto conpetit qr uoc cau ip̃io inter ẽ
iem saluamessesidem est ⁊ ũ in parte
soluendo sint fullo aut surinator.
tr dicimus cadem ad eran cui como¬
data res est transferenda. uetcies
eristimabant. ¶Nam ut ille fullo
mercede m acapiendo custodiam.¬

Expanded text:
solvere possint: nam si solvendo non solvere possint: nam si solvendo non sunt, tunc quia ab eis suum dominus consequi non possit, ipsi domino furti actio competit, quia hoc casu ipsius interest rem salvam esse. idem est et si in parte solvendo sint fullo aut sarcinator. re diximus, eadem et ad eum cui commodata res est transferenda veteres existimabant: nam ut ille fullo mercedem accipiendo custodiam
Abbreviated transcription (Latin):
ee. ¶ Fꝑati aut accõ ei conpotit cuio
inter est rem saluam eẽ licet domrio
non sit. itaq uͦo domino aliter con¬
petit ꝙͣ. si cio inter sit rem non per¬
it. ¶ unde constat creditorem de pig¬
nore subrepto fura ageie. posse ecia¬
si y coneum debitorem habeat.¶quia
⁊erpedit ei pignori potuis in cũbe
quam inpsonam ageniadeo quicrz
ut ꝙͣ ius ip̃e debitor cam rem subrip¬
uent. meh uomino creditori cõpetis s̃¬
actõ f̾urti ¶ Itxm si fulio polienda c¬
and i ue aut sareitor sarciendam uꝙ¬
timenta cum mercede certa accapit.
eaq furti amisit. ip̃e furti hi actõre̾.
nõ domins q domini mebil inter est
dam iem non put cum iuditõ locati
a fullone aut sarcinatori iem suam
ꝑsequi potest ¶ S et bone adri ep̃it¬
n subrepta re ꝙ̃ emerit. ꝙͣuis dus
uonsit omni moco ꝯpeat furti actio
quem admodum et creditori ¶tulloni
uero ⁊ sarrinatori nõ anter furti cou¬
petere placuit. qua ũ soluendo sint.
boc est si domino rei extimatõnem

Expanded text:
. Furti autem actio ei competit, cuius interest rem salvam esse, licet dominus non sit: itaque nec domino aliter competit quam si eius intersit rem non perire. 14 16. Unde constat, creditorem de pignore subrepto furti agere posse, etiamsi idoneum debitorem habeat, quia expedit ei pignori potius incumbere quam in personam agere: adeo quidem ut, quamvis ipse debitor eam rem subripuerit, nihilo minus creditori competat actio furti. 15 17. Item si fullo polienda curandave aut sarcinator sarcienda vestimenta mercede certa acceperit eaque furto amiserit, ipse furti habet actionem, non dominus, quia domini nihil interest eam rem non perisse, cum iudicio locati a fullone aut sarcinatore rem suam persequi potest. sed et bonae fidei emptori, subrepta re quam emerit, quamvis dominus non sit, omnimodo competit furti actio, quemadmodum et creditori. fulloni vero et sarcinatori non aliter furti competere placuit, quam si solvendo sint, hoc est si domino rei aestimationem
Abbreviated transcription (Latin):
mino satis fecit eũ manit̾estiilmũ
est eciam si ab mutio demino actõ¬
uem iustituit comodati. ignłais ir̃
essc subreptam. pestea autem hoc
ei coguito ad u̾so furem transit.Ø
oumuno lib̾ari eum qui rem como¬
datam accepit quecũq cãe eritum
tomino ad uso fudrem haruerit.
eadem diffintõne obtinente siue
in ꝑte slue in sondũ soluendo sit
est custodiam nõ p̾stat set tantũ
in co obuerio est siqͥ ip̃e tolo malo
fecent Qua de cã si res ei subrcp
ta fuerit quia restituende iri noĩs
In summa sciendũ est quesitum
eẽ an in pubes rem alienam aͥmo¬
nendo furtum t̃aciat ⁊ placet quia
furtũ er afretu consistit ita denũ
obligan co cumine in pub̾em si
quadrupli tanũ ad pene persecutõne̾

Expanded text:
cit, cum manifestissimum est, etiam si ab initio dominus actionem instituit commodati ignarus rem esse subreptam, postea autem, hoc ei cognito, adversus furem transivit, omnimodo liberari eum qui rem commodatam accepit, quemcumque causae exitum dominus adversus furem habuerit: eadem definitione obtinente, sive in partem sive in solidum solvendo sit est custodiam non praestat, sed tantum in eo obnoxius est, si quid ipse dolo malo fecerit: qua de cta fuerit, quia restituendae eius nomine In summa sciendum est, quaesitum esse, an impubes rem alienam amovendo furtum faciat. et placet, quia furtum ex affectu consistit, ita demum obligari eo crimine impuberem, si pli sive quadrupli tantum ad poenae persecutionem
Abbreviated transcription (Latin):
do aut descendendo. aut mortuus
fuenit aut suqua ꝑte corporis lese¬
f̃uent. ufilis ineũ actõ datur¶S
siquis alienum rͥuum de ponte aut¬
de ripa in flumen deiecent. ⁊ bis
suffocato fuerit. eoq ꝓiecent cor¬
pore suo dampnũ dedisse nõ diffi¬
culter intelligi potent. idooq ipo¬

Expanded text:
do vel descendendo aut mortuus do vel descendendo aut mortuus fuerit aut aliqua parte corporis laesus erit, utilis in eum actio datur. sed si quis alienum de ripa in flumen dejecerit, et is suffocatus fuerit, eo quod projecerit corpore suo damnum dedisse, non difficulter intelligi poterit, ideoq
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiud p̾aiam est sic̾ er primo capi¬
te ita temũ quisq tenetur si do¬
lo aut culpa eio. homo aut qua¬
drupes occiso ocrisa ue fuerit. ita
er hoc cͥãpite ex dolo aut culpade
cetero dampno quẽq tenen. uoc
tũ capite ne quanti in eo anno si
quanti in diebi trignita. ꝓrimo⁊
res fuerit obligatur his qui dãp¬
nũ ded̾it aut nec plimi quidem
uerbum adicitur. ¶ S sabmnont
recte placuit ꝓuide habendam
plebem romanam que aquilio
tribuno regante. hãc legem tu¬
prima pͣte eo ubo uia est feterum
placuit ita demũ ex hac lege direc¬
tam actõnem eẽ. siquis p̾cipue cor¬
pore suo dimpnũ dederit ideoq ĩ
eum qͣmͣ auo moͣdo e apnũ dedit.
uciles actõnes dan solent. ueluti
siquis hominem aliemi aut pecor
ita melur̾it. ut fame uecatetur a¬
ut inmentum tam uebementer
egrnt᷑ ut rumperetur. aut pecus
in tantum ex agitauerit. ut p̾cipi¬
tarctur ant siquis aueno fuo per¬
suasit ut arborem ascend̾et. uel
in puteum descendet. ⁊ is ascrndẽ¬

Expanded text:
ud palam est, sicut ex primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cetero damno quemque teneri. hoc tamen capite non quanti in eo anno, sed quanti in diebus triginta proximus res fuerit, obligatur is qui damnum dederit. Ac ne ‘ plurimi ’ quidem verbum adicitur. sed Sabino recte placuit, perinde habendam plebem Romanam, quae Aquilio tribuno rogante hanc legem prima parte eo verbo usa est. Ceterum placuit, ita demum ex hac lege actionem esse, si quis praecipue corpore suo damnum dederit. ideoque in eum qui alio modo damnum dederit, utiles actiones dari solent: veluti si quis hominem alienum aut pecus ita incluserit ut fame necaretur, aut iumentum tam vehementer egerit ut rumperetur, aut pecus in tantum exagitaverit ut praecipitaretur, aut si quis alieno servo persuaserit ut in arborem ascenderet vel in puteum descenderet, et is ascenden
Abbreviated transcription (Latin):
oeridere in telligitur. qui mulo
Mic occidit itaq qui latronem
ocaidit nõ tenetur. utiq si alicͤ
paculum effugere nõ poteit far
ne his quitem bac loge tenenur
qui casu occidit si moto euipaeri
nuua inueniatur: nam alioquĩ
no mins ex toio ꝙͣ ex cuiꝑa quist
hac lege tenetur. ¶Uaq siquis
dum iaculum iudit. uis er̃titatr
transeuntem ẜ nũ tuũ transgͥsse¬
nt sic distingitur. ¶ sam si id
solitum est ex̃citari ad nussũ est
milia eup᷑a eis inteltigitur si
alns tale qͦ ad misit᷑ eulp  reus
est ¶ Item iuris est te milite si
in alio ioco ꝙ̃ qui ex̾citandis mi¬
pitib testin ito est. id amiłit Etẽ
fĩputato ex arbore deiecto ramo
Euiitaũ transeuntem occiderit si
ꝓpe uiam publicanraut meina¬
lem id fc̾m est. neq p̾ciamauit u̾
easꝯ euitari poss cuipe reo est. si p̾¬
elamauit n ille curauit cauete.
ertra culpam est putitor ¶ E que
extra culpam eẽ intesuigitur ĩ scor¬
sum auia forte. us in medio finda

Expanded text:
occidere intellegitur, qui nullo iure occidit. itaque qui latronem occidit, non tenetur, utique si aliter periculum effugere non potest. Ac ne is quidem hac lege tenetur, qui casu occidit, si modo culpa eius nulla invenitur: nam alioquin non minus quam ex dolo ex culpa quisque hac lege tenetur. Itaque si quis, dum iaculis ludit vel exercitatur, transeuntem servum tuum traiecerit, distinguitur. nam si id ssum est, nulla culpa eius intellegitur: si alius tale quid admisit, culpae reus est. idem iuris est de milite, si is in alio loco quam qui exercitandis militibus destinatus est, id admisit. Item si putator ex arbore deiecto ramo servum tuum transeuntem occiderit, si prope viam publicam aut vicinalem id factum est neque praeclamavit, ut casus evitari possit, culpae reus est: si praeclamavit neque ille curavit cavere, extra culpam est putator. aeque extra culpam esse intellegitur, si seorsum a via forte vel in medio fundo
Abbreviated transcription (Latin):
quanti in eo anno plurimi fuent¬
illa f̾m̃ia exprimitur. ut sĩ quis uonu¬
nem tuum qui hõdie csaudo aut lo¬
cus aut manco ent occiderit qui
in eo amio integeraut p̾cioso fue¬
yit nõ tanti teneatur q̃nti us bo¬
fuerit qua ratone creditum est pe
nõ solum tantum quisq obligͣ¬
tur quantum dampni dedents
aliqn longe pluris ĩõq constat.
in heretem eam acto̾nem nõ trã¬
sur qua transitura fuissi sꝑultra dãꝑ¬
nũ nũꝙͣ lis estimaretur. ¶ Iuud
nõ ex ubis iegis. s ex interp̾tatõe
placuit. nõ solũ ꝑempti corporis ex
uobis oblatura fuerit. ueluti sis¬
uum tuum heredi mi ab aliqus
institutu. antra quis occierit

Expanded text:
quanti id in eo anno plurimi fueia exprimitur, ut si quis honem tuum, qui hodie clauducus aut mancus erit, occiderit, qui in eo anno integer aut pit, non tanti teneatur quanti is hofuerit. qua ratione creditum est, non solum tanti quisque obligatur quantum damni dederit, sed aliquando longe pluris: ideoque constat, in heredem eam actionem non transire, quae transitura fuisset si ultra damnum numquam lis aestimaretur. Illud non ex verbis legis, sed ex interpretatione placuit, non solum perempti corporis aesvobis adlatum fuerit, veluti si servum tuum heredem ab aliquo institutum ante quis occiderit
Abbreviated transcription (Latin):
erpectatur rem in bonis actoris eẽ.
nam siue in honis sit siue nõ sit si
tũ ex bonis sit locum lec actõ habẽ¬
bit quare siue comod. ata siue loca¬
ta. siue ⁊̃ inpignorata siue de poi̾ta.
sit apud ticium sic ut intersit eio¬
rem eam nõ aufferri ueluti si in
re depoĩta culpam quoq ꝓmiẜit
siue bona fide possideat siue nsum
fructum in ea quis habeat uel
quid aliud ius ut inter sit eiuo
non rapi dicendum est ꝯpetere ei
hanc actõnem ut nõ dominium
accipiat s illum solum ꝙ ex bois¬
: enio qui rapinam passo est id est
qud̃ ex substantia cio sublatum eẽ
ꝓponatur. ¶ Et generalit̾ dicen¬
dum est ex quib causis furti actõ
conpetit in rem elam factã eris¬
dem causis omnes bab̾e hãc actõnẽ¬
am. in cuo ꝑrimo capite cautum
est. ut siquis hominẽ alienũ alie¬
nam ne. quadrupedem. que in pe¬
cudum numn̾o sit iniuria occiderit.
qͣnti ea res in eo anno plurimi fue¬
rit. tantũ domino dare dampnet᷑

Expanded text:
pectatur rem in bonis actoris esse: nam sive in bonis sit sive non sit, si tamen ex bonis sit, locum haec actio habebit. quare sive commodata sive locata sive etiam pignerata sive deposita sit apud Titium, sic ut intersit eius non auferri, veluti si in re deposita culpam quoque promisit, sive bona fide possideat, sive usum fructum in ea quis habeat, vel quod aliud ius ut intersit eius non rapi: dicendum est, competere ei hanc actionem, ut non dominium accipiat, sed illud solum quod ex bonis eius qui rapinam passus est, id est quod ex substantia eius, ablatum esse proponatur. et generaliter dicendum est, ex quibus causis furti actio competit in re clam facta, ex iisdem causis omnes habere hanc actioneam, cuius primo capite cautum est, ut, si quis hominem alienum alienamue quadrupedem, quae pecudum numero sit, iniuria occiderit, quanti ea res in eo anno plurimi fuerit, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
licet suam eandem rem eristimet¬
¶ S siquis contra statuta pͥncipũ¬
fecerit iri quidem sue domino cad̾e¬
debi sin autem aliena sit post resti¬
tutionem eio ⁊̃ eristimatõnem eio¬
tem rei p̾stare. ꝙ nõ solum in mobi¬
lib rebi que rapi possunt ꝯstitutẽ¬
nem obtiñe censuerũt. s ⁊̃ inĩua¬
sionib que cirea rem soli sunt ut
ex hac cã dĩ rapina homines abstine¬
ant. ¶ Sꝯne in bac actõne nõ utiq¬

Expanded text:
licet suam eandem rem existimetlicet suam eandem rem existimet: sed si quis contra statuta fecerit, rei quidem suae dominio cadere, sin autem aliena sit, post rei restitutionem etiam aestimationem eiusdem rei praestare. quod non solum in mobilibus rebus, quae rapi possunt, constitutiones optinere censuerunt, sed etiam in invasionibus quae circa res soli fiunt, ut ex hac omni rapina homines abstineant. In hac actione non utiq
Abbreviated transcription (Latin):
f̾urem esse. set rũ ꝓpriam actionem eiꝰ
deueti nomine pretor introdurit.
que apellatur in bonoꝵ raptor ⁊ est
infra quadrupli. post annum sipli.
licet minimam rapuerit quadrup¬
plum aut̃ nõ tecũ pena est ⁊ extra
penam rei persecutõ sic in taratõe
furti manifesti diximo. s in q̃druplo
in est ⁊ uei ꝑsecutõ ut pena tripu
sic. siue ꝯpre uendatur raptor ĩ ipõ
delieto siue nõ fudiculũ est enim
leuioris ẽẽ ꝯditõnis eum qui ui
rapit quam qui clam admouet.
¶quia tũ ita ꝯpetit hec atio. si dolo mͣ¬
lo quisquis rapuerit. nam qͥ auqͦ
ercore in ducto suam rem eẽ estim¬
ans et in prutens uiris eo aĩo rapu¬
it quasi domino liceat rem suam ⁊̃
puim aufferre a possessoribr abidi¬
ui debet cui si licet ꝯuenens est il
furti teneri eum qui eodem hoc aĩo
rapuit. ¶s. dum talia ercogicent᷑
inueniatur uia ꝑ qͣ raptores inpu¬
ne suam er̃ceant auariciam. meli¬
ꝓspectum est. ut nemini liceat in
rape rem mobilem ui se mouentẽ

Expanded text:
furem esse; sed propriam actionem eius delicti nomine praetor introduxit, quae appellatur vi bonorum raptorum et est intra annum quadrupli, post annum simpli. licet minimam, rapuerit. quadruplum autem non totum poena est et extra poenam rei persecutio, sicut in actione furti manifesti diximus: sed in quadruplo inest et rei persecutio, ut poena tripli sit, sive comprehendatur raptor in ipso delicto sive non. ridiculum est enim levioris esse condicionis eum qui vi rapit quam qui clam amovet. Quia tamen ita competit haec actio, si dolo malo quisque rapuerit: qui aliquo errore inductus, suam rem esse, et imprudens iuris eo animo rapuit quasi domino liceat rem suam etiam per vim auferre possessoribus, absolvi debet. cui scilicet conveniens est nec furti teneri eum qui eodem hoc animo rapuit. sed ne, dum talia excogitentur, inveniatur via per quam raptores impune suam exerceant avaritiam: meliprospectum est, ut nemini liceat vi rapere rem mobilem vel se moventem,
Abbreviated transcription (Latin):
xeu̾terat siue furti ad ilso eum qͥ
rem subripint ⁊ alterutra edrumi
xlecta dominũ nõ posse er pem¬
tentia ad alteram uenire accionẽ¬
¶ S siquidem furem elogent ip¬
sum qui rem utend ami accepit pe¬
uts lib̾ari. sñm autem cemodator
ueniat ad u̾so eum qui rem utẽ¬
tam accepit ip̃i quidem nullo mͦ
conpetere posse ad u̾so furem fur¬
ti aetõnem. ¶ Epon autem qui
ꝓ re comodat.a conuenitur. posse
ad ñso fucem finrti habers ac tõnẽ
ita tñ si domino scicns ixm esse
sub reptam ad uerso eum cui res
comodata fuerit ꝑ uenit. Om at̾
nesciõ ⁊ dubitans rem nõ ẽẽ sub¬
reptam apud̾ eum. comodati actõ¬
nem cõstituit. postea aũt re cõpta
nslut omĩtere quidem comod an
ictienem ad furti autẽ ꝑuenite¬
si uoluent t̾e licentia ei conceda¬
tur ⁊ ad uerso furem uonire ulło
obstaculo ei opponendo qm̃ incer¬
te constituto maouit adu̾so eum
qui rem utendam acccepit como¬
dati actionem. nisi domino ab es
furem a domino quidem furt

Expanded text:
esiderat, sive furti adversus eum qui rem subripuit, et alterutra earum electa, dominum non posse ex poenitentia ad alteram venire actionem. sed si quidem furem elegerit, illum qui rem utendam accepit penitus liberari. sin autem commodator veniat adversus eum qui rem utendam accepit, ipsi quidem nullo modo competere posse adversus furem furti actionem, eum autem qui pro re commodata convenitur, posse adversus furem furti habere actionem, ita tamen si dominus, sciens rem esse subreptam, adversus eum cui res commodata fuit pervenit: sin autem nescius et dubitans rem non esse apud eum commodati actionem instituit, postea autem, re comperta, voluit remittere quidem commodati actionem, ad furti autem pervenire, tunc licentia ei concedatur et adversus furem venire, nullo obstaculo ei opponendo, quoniam incertus constitutus movit adversus eum qui rem utendam accepit commodati actionem nisi domino ab eo furem a domino quidem furti
Abbreviated transcription (Latin):
dominoꝵ potestate sunt si irm eis sb̾¬
npiant furtum quidem illis facuit.
et res in fur tiuam cam cadit/ nec ol
id ab ulloᷤ usu capi p̃otest ance ꝙͣ ĩ domi¬
ini potestate reuertatur si furti actis
nonͣ nascinir quiꝗnic ẽi asiaca pott¬

Expanded text:
dominorum potestate sunt, si rem eis subripiant, furtum quidem illis faciunt et res in furtivam causam cadit nec ob id ab ullo usucapi potest antequam in domini potestatem revertatur, sed furti actio non nascitur, quia nec ex alia
Abbreviated transcription (Latin):
tum cõmicit. ueluti ui debitor irm
ĩuam q̃ crediteri pignoris cã dedit
sub trar̾it ¶ Ingerdum furti tenet᷑
ipe̾ qui furtum nõ fecerit q̃us est
ano ope ⁊ ꝯsilio furtum ttm est in¬
I quo num̾o est qui tibi nũmos ercue¬
uͣt ut auo eos rͣpret.aut orstit¬
ut tibi ut alio rem tuam accipet us
oues ui bouẽs tuas fugau̾it ut alio
eas accipet. ⁊ hoc ueteres scripf̾ñt
de eo qui ꝑanno rubro fugauit arme
ubi oꝑt meun ticiꝰ furtum fecrrit
ambo fuiti tenenturppe consilioq
cio qui furtum ad mitti uidetur qui
scalas forte fi nestris sur poĩt. aut
ip̃as fruestrasais hostium effreg̾it
ut alio furtum faceret. qui uł frrri¬
menta ad effringendur. aut scalas
ad bibuent s tantum cynilliũ dedis :¬
atq ortatii ad fiui tum tacieudu. nen ⁊¬

Expanded text:
tum committit, veluti si debitor rem quam creditori pignoris causa dedit subtraxerit. Interdum furti tenetur, qui ipse furtum non fecerit: qualis est cuius ope et consilio furtum factum est. in quo numero est qui tibi nummos excussit, ut alius eos raperet, aut obstitit tibi, ut alius rem tuam surriperet, vel oves aut boves tuas fugaverit, ut alius eas exciperet: et hoc veteres scripserunt de eo qui panno rubro fugavit armenubi ope Maevii Titius furtum fecerit, ambo furti tenentur. ope consilio eius quoque furtum admitti videtur, qui scalas forte fenestris supponit aut ipsas fenestras vel ostium effringit, ut alius furtum faceret, quive ferramenta ad effringendum aut scalas,adhibuit, sed tantum consilium dedit atque hortatus est ad furtum faciendu
Abbreviated transcription (Latin):
ser ⁊ scissa ⁊ collisa ⁊ effusa ⁊ quo qͦ
modo ꝑemꝑtaatq de tenora facta
.hoͣe uboͥ rtimentur. Qeniq respon¬
sum est. ¶ Siquis in alienum uinũ
aut oleoum id miscuerit. quo na¬
turalis bonitas uini uł olei coruꝑ¬
ctur ex bac ꝑte iegis eum teneti.

Expanded text:
sed etiam scissa et collisa et effusa et quoquo sed etiam scissa et collisa et effusa et quoquo modo perempta atque deteriora facta hoc verbo continentur: denique responsum est, si quis in alienum vinum aut oleum id immiserit quo naturalis bonitas vini vel olei corrumperetur, ex hac parte legis eum teneri.
Abbreviated transcription (Latin):
adiret. ¶ Aam hereditatis quoq
ami̾sse ratonem babendan ee cons¬
tat ¶Item si ei pan mulaꝵ unã
uł ex quadriga equoꝵ imium quis
occiderit uł ex comedus. uuo ser
fuerit occiso nõ solum occisi sit ex¬
timatõ. s̃ eo amplio id quoq ꝯputa¬
tur quanti dampnati sunt que su¬
per sunt. ¶libum est aut̃ ei cuio s̃¬
nus fuerit occisus. ex pͥuato iuditõ
iegis aquilie dampnũ psequr et
cipitalis eriminis eum reum fact
nõ est ¶capite tertio de omni cetero
dampno cauetur. Itaq siquis ser¬
uum. uł eam quadrupedem que pt¬
cudum numero est uuluau̾it. siu̾
eam quadrupedem que pocudu
numero nõ est Ueluti canem aut
ris quoq oĩb animalibi. Item in
oĩb que aĩa carent dimpnũ nui¬
naͣ datum. bac pte uendicatii ¶A
quidem mustum aut ruptum aut
fuictum fu̾it actõ ex hoc capite cõs¬
cituitur. ꝙ qua poterit sola rupti a¬
apellaco in omnes istas causas suf¬
ligitur ꝙ quoqͦ modo co ruptum¬
est unde no solum usta. aut fracta

Expanded text:
adiret: nam hereditatis quoque amissae rationem esse habendam constat. item si ex pari mularum unam vel ex quadriga equorum unum occiderit, vel ex comoedis unus servus fuerit occisus: non solum occisi fit aestimatio, sed eo amplius id quoque computatur, quanto depretiati sunt qui supersunt. Liberum est autem ei, cuius servus fuerit occisus, et privato iudicio legis Aquiliae damnum persequi et capitalis criminis eum reum facernon est. Capite tertio de omni cetero damuum uel eam quadrupedem, quae pecudum numero est, uulnerauerit siue eam quadrupedem, quae pecudum numero non est, uelut canem, aut ris quoque animalibus, item inbus quae anima carent, damnum iniuria datum hac parte vindicatur. si quid enim ustum aut ruptum aut fractum fuerit, actio ex hoc capite constituitur: quamquam potuerit sola rupti appellatio in omnes istas causas suflegitur quoquo modo corruptum. unde non solum usta aut fracta,
Abbreviated transcription (Latin):
possider. ¶ Iteo adipiscende possõis
uocatur interdictũ quia eitantum
unle est qui nũe pͥmũ conatur adipi¬
a rei possõuem. itiq siquis adepto
possonem admis̾it eam. hoc inter¬
dc̃m ei inu̾cile est ¶ Interdc̃m qͣ¬
mino fundi de iebz coloni. quas ꝑ
mercedib funidi pignori futuris
pepigiss. ¶ Betinende possoĩs cã
comꝑata sunt interde̾a. uti possidẽ¬
tis et utrobicum ab utraq ꝑte de
ꝓprietate. aliciio rei controuersia
sit. et ante queritur uter exutigͣ¬
toribi possidere et ut̾ petẽ debent.
namq nisi ante exploratũ fu̾it
utriusq eoꝵ possessio sit nõ potest
tuent sũa eẽ ꝓbare. remianet suo
possidens de fundi uł ediũ possesside
contendicur ¶ utrobiq uero inter¬
dicta de reꝵ mobiliũ possiõs. quoꝵ
io ⁊ potestas płimam interse diffe¬
rentiam ap̃ uet̾es habebat. Nãuti
possidens interdicto io uincebat q
interdien tp̾re possicebat. si modo is
uines ela. nec precatio nacto fue¬

Expanded text:
possidet. ideo autem adipiscendae possessionis vocatur interdictum, quia ei tantum utile est qui nunc primum conatur adipisci rei possessionem: itaque si quis adeptus possessionem amiserit eam, hoc interdictum ei inutile est. interdictum qminus fundi de rebus coloni, quas is pro mercedibus fundi pignori futuras pepigisset. Retinendae possessionis causa comparata sunt interdicta uti possidetis et utrubi, cum ab utraque parte de proprietate alicuius rei controversia sit et ante quaeritur, uter ex litigatoribus possidere et uter petere debeat. namque nisi ante exploratum fuerit, utrius eorum possessio sit, non potest tuerit suam esse probare, remanet suo  possessione contenditur, utrubi vero interdicto de rerum mobilium possessione. quorum vis et potestas plurimam inter se differentiam apud veteres habebat: nam uti possidetis interdicto is vincebat qui interdicti tempore possidebat, si modo nec vi nec clam nec precario nanctus fue