comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si forte quis uxorẽ cois fili matrẽ hr̃dem
scͣpsit̾. rogauitq remissa ñ satisdatione
ut filio pube facto restituat hr̃ditare. nec
mat̃ ei petuit tutoꝵ. cħet dici cessare consti¬
tutionẽ. Cũ patris uoluntatẽ secuta sit:
inichil habenti filio tut̃ non petierit.
Quod si ei remissa satis datio non fũĩt. ccͣ.
forte impubs post matͥs cessationẽ fuerit
arrogatiis. ⁊ impubs obierit. dicend̾ erit
matͥ adu̾sus arrogatorẽ non cõpet̾ẽ ex sti¬
pulatu actionẽ. Widend̾ ẽ matre ꝓhibita
atq si mat̾ non eẽt. an ipsam hr̃dẽ dm̃s
fieri. ł ał. nom̃ successionis induc̃e. Sed
negauimꝰ ei actiõs: uinuenimꝰ reseptũ ab
imꝑatore nr̃o antonino aug̃.⁊ diuo patre
euis m̾axinue maxime. Pdie idib aprił.
Plauciano iteꝵ consule. matre remota eos
aminitti. qui uenirẽt. si mat̾ non fuisset.
Gͦ n agnati cũq succedt̃. aut si uemo sit:
bona uacabunt.

Expanded text:
si fsi fscripsit rogauitque remissa etut filio puberi facto restitueret hereditatem, nec mater ei petiit tutores, debet dici cessare constitutionem, cum patris voluntatem secuta sit et nihil habenti filio tutores non petierit. quod si ei remissa satisdatio non fuerit, contrforte impubes post matris cessationem fuerit adrogatus et impubes obierit, dicendum erit matri adversus adrogatorem non competere ex stipulatu actionem. Videndum est, matre prohibita atque si mater non esset, an ipsam heredem dicimus fieri uel aliud nomen successionis induere, sed denegamus ei actiones? et inuenimus rescriptum imperatore nostro Antonino Augusto et divo patre eius Mammiae Maximinae pridie idus Apriles Plautiano iterum consule matre remota eos admitti, qui venirent, si mater non fuisset: ergo et adgnati ceterique succedent aut, si nemo sit, bona vacabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃: ut nullomͦ annale tp̃s excedẽt. Si nõ¬
N mortalitate filii p̃uenta ẽ: nichil matri
imputet᷑ tractari uelle pot̃. Si pupillo am¬
plũ legatũ sub conditione sit relictũ. si tu¬
tores non habĩt. ⁊ puta ꝓpt̾ea ei mat̾ non¬
set. & puto cessare. Si dãnum minus sit.
cumulo legati. Quod ⁊ inmagistratibus
municipalib tractatur apud t̾tullianũ.
putat dandã in eo actione: quatinusz
plus eẽt indãno quã in legato. Nisi forte
quis putet conditionẽ hanc quasi utili¬
tati. p᷑. opptignantẽ rei mittendã. Ut
alias plerasq aut u̾ba cauillat᷑ impu¬
taĩt matͥ cũ curatores non petieĩt. FiN
matͥ ignoscend̃. aut hoc imputat᷑ mat᷑.
cur non desid̾auit pͥncipẽ condic̃ remit¬
ti ⁊ puto non eẽ imputand̾. Ego ⁊̃ si mat᷑
ei qui soluendo non erit. non petiit tu¬
toꝵ: puto ignoscend̾. Consuluit n ei. ut
minus inquietetur. quasi indefensus. Et

Expanded text:
tamen, ut nullo modo annale tempus excederet. si enitamen, ut nullo modo annale tempus excederet. si enim mortalitate filii praeuenta est, nihil matri imputetur.Tractari belle potest, si pupillo amplum legatum sub condicione sit relictum 'si tutores non habset. et puto cessare, si damnum minus sit cumulo legati. quod et in magistratibus municipalibus tractatur apud Tertullianum: et putat dandam in eos actionem, quatenus plus esset in damno quam in legato. nisi forte quis putet condicionem hanc quasi utilitati publicae obpugnantem remittendam ut alias plerasque: aut verba cavillatus imputaverit matri, cur curatores non petierit. fingematri ignoscendum? aut hoc imputatur matri, cur non desideravit a principe condicionem remitti? et puto non esse imputandum. Ego etiam si mater ei, qui solvendo non erit, non petiit tutorem, puto ignoscendum: consuluit enim ei, ut minus inquietetur quasi indefensus. Et
Abbreviated transcription (Latin):
edidĩt: punitur. Quid gͦ si non fiunt
om̃s excusati. ł om̃s reiecti. Uidendum an
ei ĩputetur cͣ iilocũ excusati non petiit.¬
& puto imputand̾. Quid si decessem̃t ꝗdã :
luto: licet u̾ba deficiãt sentñtiam c̃storis
locũ hab̾e. Sed quod diximus: reiecti. Utrũ
sic accipimus. ap̃tore non dati an ⁊ suspecti
fu̾nt remoti. ł obnegligentiã ł ignauiã re¬
pulsi. Etiã quis hos reiectos recte dicet. Gͦ
⁊ si latitent̃. s longũ ẽ. Nam nec hoc ei mi¬
p̃teo adẽẽ iub̾et. ⁊ suspectos eos remouetur
si deeẽnt. Quid si non compulit eos mise̾e
se tucele. & cũ pleñ officia matre desidamꝰ.
ihec ei curanda s̃: ne in hr̃ditate ei obste¬
tur:. Confestim aũt sic erit accipiend: ubi
pͥmũ potuit.i. p̃toris copiã habuit hiuc
rei sedentis. nisi forte infirmitate impe¬
dita est. ł ał magna causa. que ĩ manda¬
re eam ad petendos tutores impediret. Ita

Expanded text:
ediderit, punitur. Quid ergo, si non fediderit, punitur. Quid ergo, si non fomnes excusati uel non omnes reiecti? uidendum, an ei imputetur, cur in locum excusati non petiit: et puto imputandum.Quid si decesserint quidam? puto, licet uerba deficiant, sententiam constitutionis locum habere.Sed quod diximus 'reiecti' utrum sic accipimus 'a praetore non dati' an et si suspecti fuerint remoti uel ob neglegentiam uel ignauiam repulsi? etiam hos quis reiectos recte dicet. ergo et si latitent? sed longum est: nam nec hoc ei impraetor adesse iuberet et suspectos eos remouet, si deessent.Quid si non compulit eos miscere se tutelae? et cum plenum officium a matre desideremus, et haec ei curanda sunt, ne in hereditate ei obstent. 'Confestim' autem sic erit accipiendum 'ubi primum potuit', id est praetoris copiam habuit huic rei sedentis, nisi forte infirmitate impedita est uel alia magna causa, quae etiam mandare eam ad petendos tutores impediret: ita
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ non petiit : Mag̃ est ut incidat. Non solũ
aũt qui non petit cohercetur. sed ⁊ que de¬
suncto petiit. ut rescpto decłat᷑. ł pͥuilegio
munitũ. ł hon̾atũ trib puta tuteł.S ita
demũ si data oꝑa hoc fecit. Quid gͦ si tale̾
petiit. ⁊ susceꝑunt nichilominus. ł det̃n¬
ti sunt: excusata erit mat̾. Quid si indig¬
nos id ÷ minus habiles ad tutelã petierit. qͣm
sciebat p̃torem non daturũ eis. quid tm̃ si
dedit eis p̃tor matͥs petitionẽ secutus : Iam
quid p̃tori delictũ ẽ: sed ⁊ matͥs punimus
conciliũ. Igͥ si forte excusati sunt illi ł imꝓ.¬
bati. debet mat̾ alios sine mora petẽ. Ergo
siue non petierit siue non idoneos petieĩt
re errante. Idoneos aũt utrũ facultatib
an ĩ morib pet̾ẽ debeat dubitationis esse
potest. Puto aut̃ facile ei ignosci. lecupletẽ
sint hii quos petiit. S ⁊ si pͥorib excusa¬
tis reiectisue non confestim alioꝵ noĩa

Expanded text:
torem non petiit? magis est, ut incidat.Non solum torem non petiit? magis est, ut incidat.Non solum autem quae non petiit coercetur, sed et quae defunctorie petiit, ut rescripto declaratur, uel priuilegio munitum uel oneratum tribus puta tutelis, sed ita demum, si data opera hoc fecit.Quid ergo, si tales petiit et susceperunt nihilo minus uel detenti sunt? excusata erit mater.Quid si indignos, id est minus habiles ad tutelam petierit, quoniam sciebat praetorem eos non daturum? quid tamen si dedit eos praetor matris petitionem secutus? iam quidem praetoris delictum est, sed et matris punimus consilium.Igitur si forte excusati sint illi uel improbati, debet mater alios sine mora petere.Ergo siue nore errante. Idoneos autem utrum facultatibus an et moribus petere debeat, dubitationis esse potest. puto autem facile ei ignosci, si locupletes sint hi, quos petiit. Sed et si prioribus excusatis reiectisve non confestim aliorum nomina
Abbreviated transcription (Latin):
puto: ⁊ ꝓuicuis locũ hab̾e. ñ si amagistͣ.¬
tib municipalib non petat. Qm̃ ⁊ ama¬
gistratib municipalib d andi necesse sit:¬
si tengitur. Quid gͦ si petierit sed ammonita
puto eam incide. si compulsa fecit: non si cũ
amininistrari uoluit: incidet. si nec petat nec
legitime tutelã amministret. quod si penitus
egenis filiis non petiit. ⁊gnoscendũ est eis
si forte absens. a lib̾tis p̃uenta ẽ. ł ab aliis dic̃ñ
dũ ÷ eam non excludi: nͥ forte cũ frustraret᷑
id contingit. Filuis aũt non petñdo: punitur.
Utiq ni filiabꝰ. Auid si nepotib similit̃ nora
pecendo punitur. Quid si curatores non
petiit: U̾ba rescͥpti deficiunt. S dicñđ
est si quidem in pubib curatores ñ petiit.
eand eẽ rationẽ. Si iam pubib cessare de¬
bere. Quid si cum p̃gnans ẽẽt. bonis non
petit curatoꝵ : dico ĩ sent̾ntam incidere.
Nam si apd̾ host̾s habuit impub̾em: idem
erit diẽndum. Quid si funoso curatores ł cura¬

Expanded text:
uinciis locum habere, etiamsi a magistratibus municipalibus non petat, quoniam et magistratibus municipalibus dandi necessitas iniungitur. Quid ergo, si petiit, sed admonita onsultum? et puto eam incidere, si compulsa fecit, non si, cum er matrem rem eorum administrari uoluit? incidet, si nec petat nec le gitime tutelam administrat. Quod si penitus egenis filiis non petit, ignoscendum est ei. Sdum est eam non excludi, nisi forte cum frustraretur, id contigit. Filiis autem non petendo punitur, utique et filiabus. quid si nepotibus? similiter non petendo punitur. Quid si curatores non petiit? verba rescripti deficiunt, sed dicendum est, si quidem impuberibus curatores eandem esse rationem, si iam puberibus, cessare debere.Quid si cum praegnas esset, bonis non petiit curatorem? dico in sententiam incidere: nam et si apud hostes habuit impuberem, idem erit dicendum.Quid si furioso tutorem uel cura
Abbreviated transcription (Latin):
S si s̃ s inhr̃ds̃ u̾ñ hr̃ditas adeos non ꝑti¬
neat. Uideamus an mat̾ ammittatur. Ut
puta abstinuit se hr̃ditate. Affricanus. et
publus tẽptat᷑ dic̃ẽ. in casu quo abstinent
sui: matrẽ uenire. ⁊ tunc ei obstent. quoti¬
ens rem hñt. ne nud̾ nom̃ sui hr̃dis noce¬
at mat̃. Que sent̃ntia ẽ equior. S siquiꝰ
decessisset relicta filia quã in adoptione le
gitime ded̾at. relicta matre. diuus pius
decreuit cessare senatus. c̃ ĩtulł. ⁊ simł¬

Expanded text:
Sed si sint sui heredes, uerum hereditas ad eos non pertiSed si sint sui heredes, uerum hereditas ad eos non pertineat, uideamus, an mater admittatur, ut puta abstinuit se hereditate. Africanus et Publicius temptant dicere in casum, quo se abstinent sui, matrem uenire, et tunc ei obstent, quotiens rem haberent, ne nudum nomen sui heredis noceat matri: quae sententia aequior est. Sed si quis decessisset relicta filia, quam in adoptionem lgitime dederat, relicta et matre, diuus Pius decreuit cessare senatus consultum
Abbreviated transcription (Latin):
tetur. Item fi adhuc p̃gnans manumissa ẽ.
dic̃ndum erit ꝓdẽẽ. & in seruitute editi fili
ad leg̃ hr̃ditatẽ mater admitetur. Utpu¬
ta si post morã factam infidĩcõ libtate pe
edidit. Si nuilier sit famosa. ad leg̃ hr̃di¬
t̾atẽ lib̾oꝵ amitat.i. impub̾em cui pater
scdas tabulas fecit. tunc c̃tum ẽ intestat᷑
decessisse. cũ omisi̾nt substitati hrditatẽ ⁊.
Qr̃ et si impubes arrogatus sit: dicendũ ẽ
matrẽ adbona ãmitti ⁊ que hab̾et siuites¬
tatus decessisset. Libi defuncti sui quidem
obstabunt matriꝯ.tam urił sexus quã
femini. tam naturał quã adoptiui. ma¬
trẽq excludunt bonoꝵ possessores: ⁊̃ non
sui. ⁊ quidẽ soli naturał. Adoptiui autem
libi post emancipationẽ. ita ãnnituntur.
si ex libis naturalib fuĩnt. Utputa nepos
naturał ab auo ad optatus. Nam licet sit
Si uͦ apud hostes sit filuis ł nasci sꝑatur.
pendet m̃ matris donec redierit ł nascat᷑.

Expanded text:
tetur. item si adhuc praegnas manumissa est, dicendum erit prodesse. et in seruitute editi filii ad legitimam hereditatem mater admittetur, ut puta si post moram factam in fideicommissa libered‹i›dit.Si mulier sit famosa, ad legitimam hereditatem liberorum admittetur.Impuberem, cui pater secundas tabulas fecit, tunc certum est intestatum decessisse, cum omiserint substituti hereditatem eius. quare et si impubes adrogatus sit, dicendum est matrem ad bona eius admitti, quae haberet, si intestatus decessisset.Liberi defuncti sui quidem obstabunt matri eius tam uirilis sexus quam feminini, tam naturales quam adoptiui matremque excludunt, bonorum possessores uero etiam non sui et quidem soli naturales. adoptiui autem liberi post emancipationem ita admittuntur, si ex liberis naturalibus fuerint, ut puta nepos naturalis ab auo adoptatus: nam licet sit Si uero apud hostes est filius uel nasci speratur, pendet ius matris, donec redierit uel nascatur.
Abbreviated transcription (Latin):
eam hr̃ditatẽ ꝑtinere. Nam ⁊ hic ñ uult.
⁊ si aliqñ uoluit. ⁊ dico posse ius antiquũ
locũ hab̾e. Utrũ aũt ei deferur succẽ̾¬
sio qui tunc legimus dep̃henditur. an
uͦ ei qui tunc fuit cũ filio defertur Ut
puta ꝓponamus fuisse defuncte consan¬
guieum eiꝰq filium de lib̾ante filio
defuncte consanguineũ obisse. mox fi¬
lium repudiasse matris hr̃ditatẽ an con¬
sanguinei filius amitti possit. &e uiliꝰ
recte putat ciroa tullianũ locũ eẽ suc¬
cedenti agnato. ¶ Quod ait senatus.
Que iudicata transacta finitaue s̃ rata
man̾at᷑. Ita intelligend̾ ẽ ut udicata
acciꝑe deb̃em ab eo: cui uidicandi ius
fuit. transacta scilicet bona fide. ut
ualeat transactio. fm̾ita ł consensu. ł
longo silentio sopita.

Expanded text:
'eam hereditatem pertinere': nam et hic non uult, 'eam hereditatem pertinere': nam et hic non uult, etsi aliquando uoluit: et dico posse ius antiquum locum habere.Utrum autem ei defertur successio, qui tunc legitimus deprehenditur, an uero ei, qui tunc fuit, cum filio defertur? ut puta proponamus fuisse defunctae consanguineum eiusque filium, deliberante filio defunctae consanguineum obisse, mox filium repudiasse matris hereditatem: an consanguinei filius admitti possit? et Iulianus recte putat circa Tertullianum locum esse succedenti adgnato.Quod ait senatus: 'quae iudicata transacta finitaue sunt, rata maneant', ita intellegendum est, ut 'iudicata' accipere debe‹a›mus ab eo cui iudicandi ius fuit, 'transacta' scilicet bona fide, ut ualeat transactio, 'finita' uel consensu uel longo silentio sopita.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si hic filius sit in potestate qui it i¬
causa supͣ scͥpta sit posse eũ ex orfici¬
ano admitti. S si mat̾ testo facto fili¬
um hr̃dem sc̃psit. unum sub ꝯditiõe
complures hab̾et. si conditione penañte
cerit. equũ est ⁊̃ cetis filiis legiamã hre¬
nocet ad legis hr̃ditatẽ. Nlam uetus sola
ante delatã capite minuat. ad legitmam
hr̃ditatẽ ãmittedu:. nisi magna capitis di¬
minuitio int̃ueniat. q̃ ł ciuitatẽ adimir. Nt
puta si deporteair. Si nemofilioꝵ coꝵ¬
ue. quib simł legitima hr̃dicas defert᷑
uolet ad se eam hr̃ditatẽ ꝑtãe. uis an¬
ti quũ esto. hoc idõ dr̃ ut quãdiu łunu̾
filius uult legiamia hr̃ditate ad se ꝑtĩe.
uis uetus locũ non hãt. Itaq si ex auob
alt᷑ adierit alt̾ repudiaũit hr̃ditat᷑ ei por¬
cio accrescit. ⁊ si forte sit filuis. ⁊ pat̾mus
repudiante filio patrono deferaur:. Si qui
U̾ba ãmittunt. u possit. Uolet ad se inꝗt

Expanded text:
 si hic filius in eius sit potestate, qui in causa supra scripta sit, posse eum ex Orphitiano admitti. Sed si mater testamento facto filium heredem scripserit unum sub condicione, cum plures haberet, si condicione pendente cit, aequum est ceteris etiam filiis legitimam herenocet ad legitimam hereditatem: nam uetus sola ante delatam capite minuatur, ad legitimam hereditatem admittetur, nisi magna capitis deminutio interueniat, quae uel ciuitatem adimit, ut puta si deportetur. 'Si nemo filiorum eorumue, quibus simul legitima hereditas defertur, uolet ad se eam hereditatem pertinere, ius antiquum esto.' hoc ideo dicitur, ut, quamdiu uel unus filius uult legitimam hereditatem ad se pertinere, ius uetus locum non habeat: itaque si ex duobus alter adierit, alter repudiauerit hereditatem, ei portio adcrescet, et si forte sit filius et patronus, repudiante filio patrono defertur.Si quis uerba admittunt, ut possit: 'uolet ad se', inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
i eo hr̃de instituto qui ł nicħ. uł non totum
caꝑe potest seruo hr̃ditario legatũ fu̾it ccͣłantib
nob̾ de capacitate. uidendũ ẽ utrũ hr̃dis ande¬
functi ꝑsona. an neutͥus spectari debeat:⁊ post
multas uarietates placet. ut qr nullus ẽ dñs incuiꝰ
ꝑsona de capacitate queri possit: sine ullo impe¬
dim̃to adqͥritur. legatũ hr̃ditati. atq obid omi¬
mͦ adeũ ꝑtineat. ꝗcũq postea hr̃s extiũt. scđm qͥ
acciꝑe potest. Reliqͥ aũt pars ad eos quire uocan.
anteͣ dies legati cedat ab hoib reiectus ẽ ex con¬
stitione diui antonini successioĩ eiꝰ debetur.
unius marciamis .i. Si¬

Expanded text:
Si eo herede instituto, qui uel nihil uel non totum capere potest, seruo hereditario legatum fuerit, tractantibus nobis de capacitate uidendum est, utrum heredis an defuncti persona an neutrius spectari debeat. et post multas uarietates placet, ut, quia nullus est dominus, in cuius persona de capacitate quaeri possit, sine ullo impedimento adquiratur legatum hereditati atque ob id omnimodo ad eum pertineat, quicumque postea heres eaccipere potest: reliqua autem pars ad eos, qui iure vocquam dies legati cedat, ab hominibus ereptus est, ex constitutione divi Antonini successori eius debetur. Iunius Mauricianus li
Abbreviated transcription (Latin):
a quo legatũ sit ac̃conẽ dandã putet. Nam cũ aut
suo uire. aut iudicio marͣnt contenta ẽẽ debeat ȩquũ
dotis ab hr̃dib ei prãnda eadem erunt. dicenda.
si hr̃s instituta ꝓdote omisit hr̃ditatẽ. ut in subs¬
tit̾utũ acc̃o det᷑. hoc ueꝵ ẽ. S delegatis ⁊ legis fal¬
cidie ratione ualde dubitat᷑. utrũ is inquẽ solum
dotis acc̃o antur. legata integra exꝑsona sua debe¬
at. ꝑĩn ac si om̃s hr̃des dotẽ prãrent: andotẽ totã
in aere alieno cõputare. quia in eũ solũ acc̃o eis
detur. qͥ sane magis rationẽ habe uidetur.
fuũit. si centũ hr̃di ułcuulib alii dedit. ub̃rimũ
uidet᷑ eẽ legatũ. Nam alias int̾ ẽ legatari fundũ

Expanded text:
ctionem dandam putat: nam cum aut suo iure aut iudicio mariti contenta esse debeat, aequum dotis ab heredibus ei praestanda. Eadem erunt dicenda, si heres instituta pro dote omiserit hereditatem, ut in substitutum actio detur: et hoc uerum est. Sed de legatis et legis Falcidiae ratione belle dubitatur, utrum is, in quem solum dotis actio detur, legata integra ex persona sua debeat, perinde ac si omnes heredes dotem praestarent, an dotem totam in aere alieno computare, quia in eum solum actio eius detur: quod sane magis rationem habere uideturfuerit, si centum heredi uel cuilibet alii dederit, uberrimum uidetur esse legatum: nam alias interest lega
Abbreviated transcription (Latin):
est. ne a filiis eiꝰ recedet . ꝑtutorẽ factũ ẽ quo
minus conditionẽ impleret iniquũ est eum cum
sit inculpatus: emolum̃to fidĩ cõmissi carere.
UI inuita filia de dote egeãt decessit. eadem
illa exhr̃data filio hr̃de instituto:⁊ ab eo fidĩ cõ¬
missũ filie dotis noĩe reliquit.Uodestinꝰ¬

Expanded text:
est, ne a filiis eius recederet, et per tutores factum est, quo est, ne a filiis eius recederet, et per tutores factum est, quo minus condicionem impleret, iniquum est eum, cum sit inculpatus, emolumento fideicommissi carere. Qui inuita filia de dote egerat, decessit eadem illa exheredata, filio herede instituto et ab eo fideicommissum filiae dotis nomine reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
ris sue tͣnctulisset. quasdã res de domo sua in eođ
p̃torio tͣnstulit. ibiq post multos decedens testa¬
m̃to uxorẽ suã hr̃dem.ialios cõplures reliquit.
quo testam̃to significauit ũba que infra scͥpta
sunt: in pͥmis sciant hr̃des mei nullã pecuniã ẽẽ
penes uxorẽ meã. s nec aliud quicꝗͣ. idõq ħ no¬
mine eã inqͥetari nolo. q̃ro anea que uiuo eo in
p̃corio uxoris eius tnͣslata sunt cõmuni hr̃ditati
uendicari possint: ⁊ añ scdm u̾ba testam̃ti p̃scribi
cohr̃dib possit aparte uxoris defuncti. Modestinũ
R. si ea que in domũ seu p̃toriũ uxoris defunctus
tnstulit. p̃cipua ad eã ꝑtiñe uoluit. nicħ ꝓponi:
cur uoluntate ipsius standũ ñsit. Necesse gͥht̃
mulier talem uoluntatẽ fuisse destataris ostende
q̃ nͥ fecit. in hr̃ditate mariti.:⁊ ħ remane oportet.
i ea conditione lib̾to fidĩ cõmissũ relictũ

Expanded text:
ris suae transtulisset, quasdam res de domo sua in eodem ris suae transtulisset, quasdam res de domo sua in eodem praetorio transtulit ibique post multos dies decedens testamento uxorem suam heredem et alios complures reliquit. quo testamento significauit uerba, quae infra scripta sunt: 'in primis sciant heredes mei nullam pecuniam esse penes uxorem meam, sed nec aliud quicquam: ideoque hoc nomine eam inquietari nolo'. quaero, an ea, quae uiuo eo in praetorio uxoris eius translata sunt, communi hereditati uindicari possint et an secundum uerba testamenti praescribi coheredibus pos si ea, quae in domum seu praetorium uxoris defunctus transtulit, praecipua ad eam pertinere uoluit, nihil proponi, cur uoluntate ipsius standum non sit. necesse igitur habet mulier talem uoluntatem fuisse testatoris ostendere. quod nisi fecerit, in hereditate mariti et haec remanere oportet. Si ea condicione liberto fideicommissum relictum
Abbreviated transcription (Latin):
dam scͥpturam de qua querit᷑. ut fidĩ cõmissum
inutile fiat. It̃ q̃ro. si integrũ p̃diũ relictũ ẽẽ uide¬
atur. an p̃ciũ porciois fr̃is cohr̃di soluendum sit.
ut hoc ipsũ qͥ a semet ipso acciꝑe p̃cipit. precio
illato integrũ hrẽ eẽ uolũit. Itẽ .R. ad solutionẽ
p̃cii fidĩ cõmissariũ minime cõpellendũ.
ucia titia in testam̃to moriens. a filas suis
ꝑ fidĩ cõmissũ alieno seruo domũ reliquit. Post
mortẽ eiꝰ filii idẽq hr̃des cũ diuiser̃ hr̃ditatẽ
matͥs. diuiser̃ etiã domũ: in qͣ diuisione dñs ẜ.
ui fidĩ cõmissari qͣsi testis affuit. q̃ro anfidei¬
cõmissi ꝑsecutionẽ ad ꝗsitã sibi ꝑserisu eo qđ
diari nec imputari quid̃ potest. s nec ꝑ doli
exceptionẽ sũmouetur. nͥ eiudent̃ apparũt:
omittendi fidĩ cõmissi causa hoc eũ fecisse.
auis seius cũ domũ suã hab̾et: imp̃torio uxo¬

Expanded text:
dam scripturam de qua quaeritur, ut fideicommissum dam scripturam de qua quaeritur, ut fideicommissum inutile fiat. item quaero, si integrum praedium relictum esse uideatur, an pretium portionis fratri et coheredi soluendum sit, ut hoc ipso, quod a semet ipso accipere praecepit, pretio illato integrum habere eum uoluerit. item respondit ad solutionem pretii fideicommissarium minime compellendum. Lucia Titia intestata moriens a filiis suis per fideicommissum alieno seruo domum reliquit: post mortem filii eius idem qui heredes cum diuiserunt hereditatem matris, diuiserunt etiam domuissarii quasi testis adfuit: quaero, an fideicommissi persecutionem adquisitam sibi per seruum eo, quod diari quidem potest: sed nec per doli exceptionem summouetur, nisi euidenter apparuerit omittendi fideicommissi causa hoc eum fecisse. Gaius Seius cum domum suam haberet et in praetorio uxo
Abbreviated transcription (Latin):
bus institutis meua.⁊ semꝑnio filiis suis exeqͥs
partib petiit a meuia uostichũ seruũ suum
manumitt̃ẽt. in ħ u̾ba. a te aũt meiuia filia ħ¬
mea peto. ut stichũ seruũ̃ tuũ manumiitas.
cũ in ministio tuo tot capita seruoꝵ tͥ hisco¬
dicilł legauͦ. nec legauit. q̃ro ꝗͥ his ũbis relic¬
tũ uidetꝰ. cũ ut supͣ capcautũ ẽ duob hr̃dib
institutis defuncta testatͥce. ⁊ mancipia hr̃ditaũ
duaꝵ ꝑsonaꝵ fuisse ⁊ codicilł nicħ relictum sit
de prãndis mancipiis nec possit utile fidĩ cõ¬
missũ putari qđ datũ non sit. cũ legasse sedix̃it. nec
uiam. neq legati neq fidĩ cõmissi petitionẽ ha-¬
be. neq libtatẽ seruo suo dare cõpelli. Ixciũ
modi scͥptã integrũ p̃dium singłis datũ eẽ uidet᷑.
an uͦ partẽ hr̃ditariã dũtaxat contineat. cũ inu¬
tilit̾ a semet ipso quẽq eoꝵ ꝗͣ habebat partem
acciꝑe uolũit. Modestinus .R. non sic int̃p̃tan¬

Expanded text:
s partibus, petit a Maeuia, ut Stichum seruum suum manumitteret, in haec uerba: 'a te autem, Maeuia filia carissima, peto, ut Stichum seruum tuum manumittas, cum in ministerio tuo tot capita seruorum tibi his codicillis legauero', nec legauit. quaero, quid his uerbis relictum uideatur, cum, ut supra cautum est, duobus heredibus institutis defunctam test‹at›ricem et mancipia hereditaria duarum personarum fuisse, et codicillis nihil relicde praestandis mancipiis nec possit utile fideicommissum putari, quod datum non sit, cum legasse se dixerit nec viam neque legati neque fideicommissi petitionem habere neque libertatem servo suo dare compelli. Lucius modi scriptura integrum praedium singulis datum esse uideatur an uero partem hereditariam dumtaxat contineat, cum inutiliter a semet ipso quemque eorum quam habebat partem accipere uoluit. Modestinus respondit non sic interpretan
Abbreviated transcription (Latin):
iea int̾ hoiẽs eẽ desierit deficit. qđ ei relictũ ẽ sic̃
duiis adrianus implotine. ⁊ ꝓxime. imꝑator an¬
toninus in faustine auguste ꝑsona constituit eũ
ea ante int̾ hoẽs eẽ desiit. ꝗͣ testator decedet.
res ẽ legata: egoq legatũ qd mͥ datũ ẽ repudiem.
dem̃ conditione existente. id qđ seruo m̃õ lega¬
tum ẽ ullẽ ad me ꝑtiñe. partẽ legati deficere.
responsũ est ut si ꝗs dubitet. an existente conditi¬
one si seruus uiuat. om̃imꝰ legatũ meũ fiat: qđ
semel ad me ꝑtiñe uolũit. qđ equius ẽẽ uidetur.¬

Expanded text:
 homines esse desierit, deficit quod ei relictum est, sicuti diuus Hadrianus in Plotinae et proxime imperator Antoninus in Faustinae Augustae persona constituit, cum ea ante inter homines esse desiit, quam testator decederetres legata est egoque legatum quod mihi datum est repudiem, deinde condicione exsistente id, quod seruo meo legatum est, uellem ad me pertinere, partem legati deficere responsum est: nisi si quis dubitet, an exsistente condicione, si seruus uiuat, omnimodo legatum meum fiat, quod semel ad me pertinere uoluerim: q
Abbreviated transcription (Latin):
dñs id ñdebet qr hr̃s factus ñ est. nec seruũ.
qo rogatus ñẽ. Itaq utilis acc̃o hoc casu
cõpetit. ut is ad quẽ emolum̃tũ hr̃ditatis
ꝑuenĩt. ⁊ fidĩ cõmissũ pr̃are cõpellatur
tam ignorans infunus consũpsit. ad exiben¬
dũ accõne non tenebit᷑. qe nec possidet nec
dolo fecit quominꝰ possidet. S ꝑ infactũ acc̃o¬
nem legatario consulit᷑. ut indẽpnitas ei ab

Expanded text:
s non est, quia heres factus non est, nec seruus, quia rogatus ‹non› est. itaque utilis actio hoc casu competit, ut is, ad quem emolumentum hereditatis peruenerit, et fideicommissum praestare compellaturtam ignorans, in funus consumpsit, ad exhibendum actione non tenebitur, quia nec possidet nec dolo malo fecit quo minus possideret. sed per in factum actionem legatario consulitur, ut indemnitas ei ab
Abbreviated transcription (Latin):
opus fieri aut munus dare ꝓporcione sua eos pr̃a¬
re quib pars hr̃ditatis ad cresceret. &q atq cet̃ã
causa donabit᷑. ut id ꝓmittat. ille alti si ipse caꝑe
ñ pot̾it qđ mag̃ est quia in posterioris qͦ ꝑsona do¬
patio confertur.
i titius mͥstichũ.aut decem
tingui legatũ .x. mͥ solutis. Ex diu̾so si alii .x. alis
stichus legatus fuit. exeuentu solutioĩs legatum
uałet. Cũ ita legatũ ẽ. qͣntã peciñam hrs m̃s atio
ereg̃ĩt. tantã meuio dato. si sub conditione legatũẽ
anteqͣ exacta pecunia sit. legatarnis agere ñ potest.
Quod si statim dies legati cedit. ut publiciꝰ recte pu¬
tat. legotariꝰ ag̃e potest. ut acc̃ones pr̃entur.
m̃s ei dare. idẽ erit dicendũ. Is cui in tp̃s liboꝵ
t̃cia pars relicta ẽ utiq ñ pot̾it adoptando tẽiam par¬
tem consequi

Expanded text:
pus fieri aut munus dari, pro portione sua eos praestare, quibus par hereditatis adcresceret, aeque atque cetera lcausa donabitur, ut id promittat ille alteri, si ipse capere non poterit: quod magis est, quia in posterioris quoque persona donatio confertur.  mihi Stichum aut decem stingui legatum decem solutis: et si diuersis alii decem, alii Stichus legatus fuerit, ex euentu solutionis legatum ualet. Cum ita legatum est: 'quantam pecuniam heres meus a Titio exegerit, tantam Maeuio dato', si sub condicione legatum est, antequam exacta pecunia sit, legatarius agere non potest: quod si statim dies legati cedit, ut Publicius recte putat, legatarius agere potest, ut actiones praestentur. as esto heres meus ei dare', idem erit dicendum. Is cui in tempus liberorum tertia pars relicta est, utique non poterit adoptando tertiam partem consequi
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpͥcum sit. qͣntũ om̃s hr̃des habebant. qͥ si ita
fũt. qͣntũ inius hr̃is habebit. tantũ tithaso hr̃¬
des mõs dare uolo. minor pars erit accipienda.
que uenit in legato. Pegasus solitus fuerat dis¬
tinguere. sundiẽ fidĩ cõmissũ relictũ sit ułu̾ti pꝰ
annos .x. int̾ẽẽ. cuiꝰcausa tp̃s dilatũ sit. utrũ ne

Expanded text:
ntum omnes heredes habebunt'. Quod si ita fuerit: 'quantum unus heres habebit, tantum Tithaso heredes meos dare uolo', minor pars erit accipienda, quae uenit in legato. Pegasus solitus fuerat distinguere, si in diem fideicommissum relictum sit, ueluti post annos decem, interesse, cuius causa tempus dilatum
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpser̃ uoluntatẽ manifestã uid̃i mutue fac¬
te substitutionis. & enĩ in causa fidĩ cõmissi. uͥ¬
cũq p̃caria uoluntas quereret᷑ comectura
potuit admitti.
i potest. si res peculii postea ẽẽ incipiarit
ant desinant. Id infamilia erit. siue uniũsã
familiã suã siue certã ułuti urbanã. aut
rusticam legauit. ac postea seruoꝵ officia
uł ministia mutaũit. ead sunt in lecticaruꝰ
ac pedissequis legatis.
Uadrige legatũ equo postea mortuo ꝑire
quidã ita credunt. si equus ille decesserit qui
demonstͣbat qͣdrigã. S si medio tp̃r demi¬
nuta suppleãt: ad legatariũ ꝑcinebit.
itio stichus post mortẽ tit lib̾tatẽ accep̃
i legatũ: adita hr̃ditate. ilibtas post mortẽ

Expanded text:
uoluntatem manifestam uideri mutuae factae substitutionis. etenim in causa fideicommissi utcumque precaria uoluntas quaereretur, coniectura potuit admitti. i potest, si res peculii postea esse incipiant aut desinant. idem in familia erit, siue uniuersam familiam suam siue certam ueluti urbanam aut rusticam legauerit ac postea seruorum officia uel ministeria mutauerit. eadem sunt lecticariis aut pedisequis legatis. Quadrigae legatum equo postea mortuo perire quidam ita credunt, si equus ille decessit qui demonstrabat quadrigam: sed si medio tempore deminuta suppleatur, ad legatarium pertinebit. Titio Stichus legatus post mortem Titii libertatem accepit: et legatum adita heredita
Abbreviated transcription (Latin):
UII Ixcinuis locusta ꝓculo salutem.
Um faciat conditioñ in releganda dote: ut
si mallet uxor mancipia que indotẽ dedit qͣm
pecũiam nuãtam reciꝑe. si ea mancipia uxor
cipiis nata s̃. uxori debeant᷑: q̃ro: ꝓculꝰ locuste.
suo salutẽ. Si uxor mallet mancipia ꝗͣ dotẽ acciꝑe
ipsa mancipia que extimata indotẽ dedit. non mn
partus mancipioꝵ eidebentur.onorum
possessione dem̃tis curatori data. legata acurato¬
re qui furiosũ defendit peti poter̃. S ꝗ petet̃
caũe debebunt. si hr̃ditas eiucta fũit. qͥ legatoꝵ
Ineq coriũ. neq caro debet᷑.
ittio frumꝰ¬
taria uas. tessera legata sit. i his decesserit. ꝗdam
putant extingui legatũ. s hoc non ẽ ueꝵ. Nam
cui tessera uł militia legat᷑. estimatio uidet᷑ legata.
abeo refert agrũ cinꝰ cõmerciũ non habes le¬
garĩ tͥ posse. trebatiũ respondisse. qͥ merito pͥscus
fulcimꝰ falsũ eẽ aiebat. S ꝓculus ait. Si ꝗs hr̃dẽ¬

Expanded text:
um. Licinnius Lucusta Proculo suo salutem. Cum faciat condicionem in releganda dote, ut, si mallet uxor mancipia quae in dotem dederit quam pecuniam numeratam, recipere, si ea mancipia uxor cipiis nata susuo salutem. Si uxor mallet mancipia quam dotem accipere, ipsa mancipia, quae aestimata in dotem dedit, non etiam partus mancipiorum ei debebuntur. Bonorum possessione dementis curatori data legata a curatore, qui furiosum defendit, peti poterunt: sed qui petent, cauere debebunt, si hereditas euicta fuerit, quod legatorum neque corium neque caro debetur. Si Titio frumentaria tessera legata sit et is decesserit, quidam putant exstingui legatum: sed hoc non est uerum, nam cui tessera uel militia legatur, aestimatio uidetur legata. Labeo refert agrum, cuius commercium non habes, legari tibi posse Trebatium respondisse, quod merito Priscus Fulcinius falsum esse aiebat. Sed Proculus ait, si
Abbreviated transcription (Latin):
¶euio fundi partẽ dimidiã. seio partem
dimidiã lego. eundẽ fundũ titio lego. Si seius decesse¬
rit pars eius utusq accrescit: qr cũ seꝑatu ⁊ par¬
tes fundi ⁊ totus legatus sit. neceẽ ẽ ut pars que
cessat. ꝓ portione legati cuiq eoꝵ quib fundus
seꝑatim legatus ẽ aderescat. ¶ine hr̃de insti¬
uxori sue qđ ita legatũ ẽ a te hr̃s peto. ꝗc ꝗd ad te
ꝑuenisset. ut tantũ ei dares. tota dos sine ratione
deductionis impensaꝵ mulieri debeat᷑. Non aũ
id ius seruari debeat ex cestom̃to extͣnei: qd̃serua¬
tur intestam̃to uiri qui dotẽ uxori relegaũit. ħri¬
uͥ uiri urori legat. id uidetꝰ legare. qr inudicio
dotis mulier consecutura fu̾̃it.
alii restitueret. placuit solidũ cape posse.

Expanded text:
euio fundi partem dimidiam, Seio partem dimidiam lego: eundem fundum Titio lego.' si Seius decesserit, pars eius utrique adcrescit, quia cum separatim et partes fundi et totus legatus sit, necesse est, ut ea pars quae cessat pro portione legati cuique eorum, quibus fundus separatim legatus est, adcrescat. A me uxori suae quod ita legatum est: 'a te heres peto, quidquid ad te peruenisset, ut tantum ei dares', tota dos sine ratione deductionis impensarum mulieri debeatur. non autem idem ius seruari debet ex testamento extranei, quod seruatur in testamento uiri, qui dotem uxori relegauit. ubi uir uxori relegat, id uidetur legare, quod in iudicio dotis mulier consecutura fuerit. alii restitueret, placuit solidum capere posse.
Abbreviated transcription (Latin):
diẽue ñ dubitarẽ qͣntũ adũboꝵ significationẽ
attinent. quin ea peciũa comp̃hensa ñ ẽẽt. cuiꝰ
dies moriente eo ꝗ testam̃tum fecisset. ñdum
suo salute. P me tabłe testam̃ti eodẽ tp̃r
exẽplarii causa scͥpte. uulgo fieri solet eiꝰdem
pat̾s familias ꝓferunt᷑ in alt̾is centũ. in alteris
quinqͣginta aurei legati sunt titio.queris utrũ
centũ ꝗnqͣginta aureos.ancentũ dũtaxat habi
rendũ est: idõq utrũq legatũ nullomͦ debet᷑.¬

Expanded text:
diemue', non dubitarem, quantum ad uerborum significationem diemue', non dubitarem, quantum ad uerborum significationem attineret, quin ea pecunia comprehensa non esset, cuius dies moriente eo, qui testamentum fecisset, nondum suo salutem. Binae tabulae testamenti eodem tempore exemplarii causa scriptae ut uolgo fieri solet eiusdem patris familias proferuntur: in alteris centum, in alteris quinquaginta aurei legati sunt Titio: quaeris, utrum et quinquaginta aureos an centum dumtaxat habitrcendum est ideoque utrumque legatum nullo modo debet
Abbreviated transcription (Latin):
u̾.aureos dãpnas esto dare. nͥcitiꝰ ostendit᷑ a dim̃¬
di causa apublio legatũ ẽẽ relictũ. qui nos au¬
reos do.an .i masclim gnĩs: ifeminini libis
legarũ uideat᷑. Nam si ita scͥptũ erͣit filiis mĩse
tutores do. responsũ ẽ.: ⁊̃ filiab tutores datos esse.
qđ non ẽ ex contͣrio accipiendũ ut filiaꝵ noĩe
ĩ mascłi continent᷑. Exẽplo ii pessimũ ẽ femi¬
nino uocabło ĩ mascłos contineri. E
conditione uł ex die certa nob̃ legatũ sit. añt
conditionẽ uł diẽ certũ repudiare non possumꝰ.
Ilam nec ꝑtinet ad nos añꝗͣ dies ueniat uł condi¬
tio extat. Si pat̾̃silie sue cestam̃to aureoᷤ
tot hr̃dem dare usserit. uͥ ea nupsisset. si filia
nupta sit cũ testam̃to sit s absente patre ⁊ ig¬
norante. nichominus legatũ debet᷑. Si enim
pat̃ hoc ñ ignorabat: uidet᷑ de aliis nuptiis
set qui legabat. ꝗcqͥ mͥ luciũ titiũ dare face
oportet. semꝓnio lego. nec adiecit p̃sens. in

Expanded text:
ue aureos damnas esto dare', nisi Titius ostenderit adimendi causa a Publio legatum esse relictum, quinos aureos do', an et masculini generis et feminini liberis legatum uideatur? nam si ita scriptum esset: 'filiis meis hosce tutores do', responsum est etiam filiabus tutores datos esse. quod non est ex contrario accipiendum, ut filiarum nomine etiam masculi contineantur: exemplo enim pessimum est feminino uocabulo etiam masculos contineri. Si sub condicione uel ex die certa nobis legatum sit, ante condicionem uel diem certum repudiare non possumus: nam nec pertinet ad nos, antequam dies ueniet uel condicio exsistat. Si pater filiae suae testamento aureos tot heredem dare iusserit, u cum testamentum fit, sed absente patre et ignorante, nihilo minus legatum debetur: si enim hoc pater non ignorabat, uidetur de aliis nuptiis Si scripsisset qui legabat: 'quidquid mihi Lucium Titium dare facere oportet, Sempronio lego' nec adiecit 'praesens in
Abbreviated transcription (Latin):
ititio ⁊ meuo hr̃dib uoluit.
institutis. ꝗ qͣdraginta relinquebat. atitio du¬
centa legauit. ⁊ quisqd hr̃s eẽt centũ. neq
meuiꝰ hr̃ditatẽ adierit. trecenta titiꝰ debebit.
ulianus quid̃ ait. Si alt̃ ex legitimis hr̃dib repu¬
diasset porcionẽ. cũ eẽt ab eofidĩ cõiissũ relic
tum cohr̃dem eiꝰ non eẽ cogendũ fidĩcõmissum
prãre porcionẽ N ad cohr̃dem sine hoñe ꝑtiñe.
S post rescͥptũ seu̾i quo fidĩ cõmissa ab insti¬
tuto relicta: a substitutis debent᷑. ⁊ ħ quasi
substitutus cũ suo onere consequetur ad eres¬
centẽ porcionẽ¬

Expanded text:
Titio et Maeuio heredibus institutis qui quadringenta relinquebat a Titio ducenta legauerit et, quisquis heres esset, centum, neque Maeuius hereditatem adierit, trecenta Titius debebit. Iulianus quidem ait, si alter ex legitimis heredibus repudiasset portionem, cum essent abicommiss‹a› praestare: portionem enim ad coheredem sine onere pertinere. sed post rescriptum Seueri, quo fideicommissa ab instituto relicta a substitutis debentur, et hic quasi substitutus cum suo onere consequetur adcrescentem portione
Abbreviated transcription (Latin):
it testam̃to. a quibdã noĩatĩ relmꝗt legat᷑. pꝰea
codicillos ad om̃s hr̃des scͥpsit. q̃ro que legata
debeant᷑. Modestinus.R. cũ manifeste testator
testam̃to exp̃sserit a quib hr̃dib legata pr̃ari
uellet. licet codicillos ad om̃s scͥpserit apparet
tm̃ ea que codicilł dedit ab his prãnda eẽ quos
muñe fungi deb̾e. destam̃to suo ostendit testator.

Expanded text:
testamento a quibusdam nominatim reli‹q›uit legata, postea codicillos ad omnes heredes scripsit: quaero, quae legata debeant. Modestinus respondit: cum manifeste testator testamento expresserit, a quibus heredibus legata praestari uellet, licet codicillos ad omnes scripserit, apparet tamen ea quae codicillis dedit ab his praestanda esse, quos munere fungi debere testamento suo ostendit testator.
Abbreviated transcription (Latin):
sentes petent. cũ p̃sente die relictũ sit fidĩ cõmis¬
sum causa cognita statuendũ ẽ explorandũq an
⁊ ali sint petituri.
fcuto. alicui eũ seruũ legauit ñ oportet hr̃s do¬
li mali exceptione uti. si legatariꝰ uindicare. ẜuũ
ullet ñ relicto hr̃di eiꝰ usu familias.

Expanded text:
sentes petent, cum praesenti die relictum sit fideicommissentes petent, cum praesenti die relictum sit fideicommissum, causa cognita statuendum est explorandumque, an et alii sint petituri. stituto alicui eum seruum legauit. non potest heres doli mali exceptione uti, si legatarius uindicare seruum uellet non relicto heredi usu fructu.
Abbreviated transcription (Latin):
Um quidã ita fidĩ cõmissũ reli¬
quisset. rogo ut restituas lib̾tis im̃s quib uolens
marcellus putauit hr̃dem posse ⁊ idignũ p̃fer¬
eligat om̃s ad petitionẽ fidĩ cõmissi admini uidi.
qͣsi iam p̃senti die datũ. cũ sic relinquit᷑ quibus
uoles nec ulli offerat. Plane si cetĩ defuncti sunt
suꝑstiti dandũ. uł hr̃di eiuis si pͥusꝗͣ peteretur
decessit. S ceuola aũt notat. si om̃s petẽ potuer̃.¬
⁊ alii noluer̃ cũ nulli offerunt. cur ñ ⁊ qͥ de¬
cesser̃ ab hr̃de transmiser̃ utiq si uno petñte
iã eligere ñ oportet cui det. uidet᷑ ti marcellũ
cũ fidĩ cõmissũ ita relinquit᷑. ex libtis cui uolu¬
eris arbitͣri. nͥ offerat cuii hr̃s ulit: istatĩ offerat
sine aliquo scilicet int̾uallo. statim competere
om̃ib petitionẽ. Cum gͥ om̃ib competat. merito
notatus ẽ cũ suꝑstiti soli putat dandũ. nͥ forte añ
nat ceti decesserint.
i tm̃ quib absentib pre¬

Expanded text:
um quidam ita fideicommissum reliquisset: 'rogo restituas libertis meis, quibus uoles', Marcellus putauit posse heredem et indignum praefers ad petitionem fideicommissi admitti videri quasi iam praesenti die datum, cum sic relinquitur "quibus voles" nec ulli offerat. plane si ceteri defuncti sunt, superstiti dandum vel heredi eius, si prius quam peteret decessit. Scaevola autem notat: si omnes petere potuerlli offertur, cur non et qui decesserunt ad heredem transmiserunt, utique si uno petente iam eligere non potest, cui det? uidetur enim Marcellus, cum fideicommissum ita relinquitur 'ex libertis cui uolueris', arbitrari, nisi offerat cui heres uelit et statim offerat sine aliquo scilicet interuallo, statim competere omnibus petitionem: cum igitur omnibus competat, merito notatus est, cur superstiti soli putet dandum, nisi forte an‹r›at, ceteri decesserint. i tamen quibusdam absentibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
philus. cũ stichũ sibi legatũ putaret. uendica¬
uit: amplius mutande uendicationis uis non
ht̃. tanꝗͣ si dãpnatus hr̃s alt̾utrũ dare stichũ
debebit᷑. cũ ignoret sibi ꝑmissũ uł pãphilum
dare nil repetere possit.
t ꝓcuł placebat. ⁊ apatre suo acce¬
pi ꝗ seruõ cõmum legatũ sit. si alt̃ añoꝵ omit¬
teret. alt̃i non adcrescere. Non enĩ conumeti sed
partes legatas. nam ambo siuendicarent: eã par¬
dragnita ei legare uoluisset.⁊ quãꝗͣ sciret do¬
tem redditã. ħ tñ t̃ p̃textu usus eẽt. quai dotis
reddende noĩe eam sũmã legaret. existimo de¬
bi quadraginta zienĩ reddñdi u̾bũ ꝗ ꝗͣ signi¬
ficationẽ habeat retͦ dandi. recipit tñ ⁊ ꝑ sedã¬

Expanded text:
philus, cum Stichum sibi legatum putaret, uindicauerit, amplius mutandae uindicationis ius non habet: tamquam si damnatus heres alterutrum dare Stichum dederit, cum ignoret sibi permissum uel Pamphilum dare, nihil repetere possit. Proculo placebat et a patre sic accepi, quod seruo communi legatum sit, si alter dominorum omitteret, alteri non adcrescere: non enim coniunctim, sed partes legatas: nam ambo si uindicarent, eam qadraginta ei legare uoluisset et quamquam sciret dotem redditam, hoc tamen praetextu usus esset, quasi dotis reddendae nomine eam summam legaret, existimo deberi quadraginta: etenim reddendi uerbum quamquam significationem habet retro dandi, recipit t
Abbreviated transcription (Latin):
sit fidĩ cõmissũ pr̃et. Siita scͥptũ sit decẽ
aut qudecĩ hr̃s dato ꝓeo ẽ. ac si .x. sola lega¬
ta sint. aut si ita sit. post annũ: aut̃ biennium
. ł.iii.Si plurib hr̃dib institutis ita sc̃ptum
¶ sit hr̃s m̃s dãpnas esto dare aureos.u. ñ qlibet¬

Expanded text:
s fideicommissum praestet. Si ita scriptum sit: 'decem aut quindecim heres dato', pro eo est ac si decem sola legata sint: aut si ita sit: 'post annum aut post biennium, . Si pluribus heredibus institutis ita scriptum : 'heres meus damnas esto dare aureos qui
Abbreviated transcription (Latin):
riq iubebo. dein subiecit in p̃ceptione relin¬
quenda filie sue dulcissime ħ ũba: pauline
filie mee dulcissime. si quid meuio dedi cõꝑa¬
ui sibi hab̾e iubebo. cuiꝰ rei q̃stionẽ fieri ueto:
ipeto a te filia bem̃a ne ułis irasci. d ampliorẽ
uerb̃ quib cũ filia sua in testam̃to pat̾ locutꝰ
ẽ: effectũ uideat᷑. ut hr̃ditariis acc̾onib item
ꝓpt̾ omis legatoꝵ allocutus ẽẽ uideat᷑. petiti¬
ones aũt hr̃ditarie inutrũq hr̃dem credito¬
non ꝓponi.itia cũ nub̃ ⁊ gaio seio dedit
indotẽ p̃dia. ⁊ quasdã alias res. postea dece¬
dem marito legauit. ut qͣdiu uiueret hab̃
ta sunt possit post mortẽ gai sei ex cã fidĩ¬
cõmissi petitio filie. ⁊ hr̃di titie competẽ. ieaꝵ rerum
noĩe quas indotẽ gauis seuis accep̃. modestinus.R.
licet ñ ea ũba ꝓponunt᷑ ex quib filia testatͥcis fidĩ¬

Expanded text:
rique iubebo', deinde subiecit in praeceptione relinrique iubebo', deinde subiecit in praeceptione relinquenda filiae suae haec uerba: 'Paulinae filiae meae dulcissimae si quid me uiuo dedi comparaui, sibi habere iubeo: cuius rei quaestionem fieri ueto. et peto a te, filia carissima, ne uelis irasci, quod ampliorem verbis, quibus cum filia sua in testamento pater locutus est, effectum videatur, ut hereditariis actionibus id est  onus legatorum locutus esse uideatur, petitiones autem hereditariae in utrumque heredem creditonon proponi. Titia cum nuberet Gaio Seio, dedit in dotem praedia et quasdam alias res, postea decedem marito legauit, ut quamdiu uiueret haberra dotem relicta sunt, possit post mortem Gaii Seii ex causa fideicommissi petitio filiae et heredi Titiae competere et earum rerum nomine, quas in dotem Gaius Seius accepit. Modestinus respondit: licet non ea uerba proponuntur, ex quibus filia testatricis fidei
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. Id in pͥmis ẽ non eẽ consũptam de.
dote acc̃onẽ mulieri:cũ patͥ suo ñ consensĩc utiq
ñ ignoras. Sic tires explicat᷑. ut siꝗdem maior
qͣntitas in pͥore dote fuit. illiꝰ peatione sit tm̃mꝰ
mulier contenta. qͥ si insũma dotis noĩe legata
ampliꝰ ẽ ꝗͣ in dote pͥncipali cõpensatiofiat. usq
qđ excedit in seq̃nti sũma: ex testam̃to conseqͣ¬
tur: Non ẽ n ueri simile: patrẽ duplici pr̃atio¬
ne dotis. filiũ eundẽq hr̃dem onerare uoluisse
p̃cẽa cũ putauit se efficacit̾. licet ñ consentien¬
te filia nstituisse adũsus geneꝵ de dote acc̃o
ucus titius relictis duobInem.
filus suis hr̃dib diũsis sexus institutis. addi¬
dit cap̃ gñale. uti legata ilib̾tates abhis hr̃di¬
b suis prẽnt᷑ quedã tm̃ parte testam̃ti a filio
petiit. ut om̃e onus legatoꝵ in se sustmẽt iN
hunc modũ: ea quec̃q in legatis reliqui uel
dari p̃cepi ab atitiano filio m̃oihr̃de dari. pr̃a¬

Expanded text:
ondit: quod in primis est non esse consumptam de dote actionem mulieri, cum patri suo non consenserit, utique non ignoras. sic enim res explicatur, ut, si quidem maior quantitas in dote fuit, illius petitione sit tantummodo mulier contenta: quod si in summa dotis nomine legata amplius sit quam in dote principali, compensatio fiat usqueummodo, quod excedit in sequenti summa, ex testamento consequatur: non est enim verisimile patrem duplici prane dotis filium eundemque heredem onerare uoluisse, praeterea cum putauerit se efficaciter licet non consentiente filia instituisse aduersus generum de dote actionem. Lucius Titius relictis duobus filiis suis heredibus diuersi sexus institutis addidit cap‹u›t generale, uti legata et libertates ab his heredibus suis praestarentur: quadam tamen parte testamenti a filio petit, ut omne onus legatorum in se sustineret, in hunc modum: 'ea quaecumque in legatis reliqui uel dari praecepi, ab Attiano filio meo et herede dari praesta
Abbreviated transcription (Latin):
sui grã morreũ inutilit̃ qđ illatũ ẽ non uidet᷑ eẽ
legatũ. Quod legatario pecitũ erat. ut alii restitu¬
eret. si legatariꝰ decedat. hr̃s quoq eiꝰ id q̃ legatũ
ẽ pr̃are debebit. Sp̃es noĩat̃ legata ẽ si ñ rep̾ant᷑.
nec dolo hr̃dis decẽ ꝓbent᷑. peti ex eod̾ testam̃to
non possunt. INfidĩ cõmisso qd familie relinqͥ
tur. hii ad petitionẽ eiꝰ admitti posst̃. ꝗ noĩati st̃.
aut post eos om̃s excinctos qui ex noĩe defunca fu¬
erint eo tp̃r quo testator moreret᷑. ⁊ qui ex his
pͥmo gͣdii ꝓcreati suit nͥ sp̃alit̃ definctus adult̾io¬
rem uoluntatẽ suam extendit.

Expanded text:
sui gratia in horreum intulerit, quod illatum est non uidetur esse sui gratia in horreum intulerit, quod illatum est non uidetur esse legatum. Quod a legatario petitum erat, ut alii restitueret, si legatarius decedat, heres quoque eius id quod legatum est praestare debebit. Species nominatim legatae si non repperiantur nec dolo heredis deesse probentur, peti ex eodem testamento non possitur hi ad petitionem eius admitti possunt, qui nominati sunt, aut post omnes eos exstinctos qui ex nomine defuncti fuerint eo tempore, quo testator moreretur, et qui ex his primo gradu procreati sint, nisi specialiter defunctus ad ulteriores uoluntatem suam extenderit.