comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dharo uerba rp̃s iracundia commotus siluit. Vnus aut̃ exlegatis¬
oixit. Supplica nepts tuuschil debertus. ut ciuitates quas pat᷑ eius
tenuit Reddi iubras. Ad hatc ille respondit. lam gixi uobis prius quia
pactiones nrȩ̃ michi harc confer̃. idroq aras reddere no lo
lius quoq lrgatorũ ait. Rogat nrpas tuus ut fredegundẽ
maleficam ꝑ quã multi reges interfecti sunt reddi iubras. ad
ulcisendam mortem pratis patrui uel consobrinorũ suoꝵ. Atille:
tradi inquid ci in potestate non poterit. quia filiũ regr hab&
ost hos guntramnus boso quasi aliquid suggesturus ad regt̃
accedit & quia sonurrat Gondo uualdum manifeste regr̃
leuatum Anticipans rex uerba eius ait. O inimice regionis
regniq nostri qui propterra ante hos annos oriente᷑ ingressus
es̃ ut bab lonterem quendã. Sic enim uocabat rex Gondo uual dum
super regnũ nr̃m ad duceres. semꝑ perside & numquã custodiens

Expanded text:
haec verba episcopus iracundia commotus siluit. Unus autem ex legatishaec verba episcopus iracundia commotus siluit. Unus autem ex legatisixit: Supplicat nepos tuus Childebertus, ut civitates quas pater ejus tenuit, reddi jubeas. Ad haec ille respondit: Jam dixi vobis prius, quia pactiones nostrae mihi haec conferunt; ideoque eas reddere nolo. Alius quoque legatorum ait: Rogat nepos tuus, ut Fredegundem maleficam, per quam multi reges interfecti sunt, reddi jubeas, ad ulciscendam mortem patris, patrui et consobrinorum suorum. Ait ille: Tradi ei, inquit, in potestatem non poterit, quia filium regem habedo. Post hos Guntchramnus Boso quasi aliquid suggesturus, ad regem accedit. Et quia sonuerat Gundovaldum manifeste regem levatum, anticipans rex verba ejus, ait: O inimice regionis regnique nostri, qui propterea ante hos annos Orientem aggressus es, ut Ballomerem quemdam sic enim vocabat rex Gundovaldum, super regnum nostrum adduceres, semper perfide, et nunquam custodiens
Abbreviated transcription (Latin):
iussa principis ad implere. Namsi nolueritis cuncta ut cepimꝰ oruasta m̃
Cũque in hoo res ager&ur ut uni uersa incendio predȩ̨ Atq captiuitati
traderent᷑ eiectis oeciuitatib hominib hildeberti sacramenta gentrã no
Regi oederunt. non longo tempore custodientes
GITΩR AΟUENIENtE PLACITO DIRECTI SUNP ÃHILUEBERTO REBE
egidius ep̃si guntraminus boso sigiuualdus & alii multi adguntramnũ regõ
Ingressiq ad cũ ait ep̃s. Gracias agimus oõ omnipotenti opussime rex.
quod te post multos labores regionibus tuis argnoq restituit. Cui rex
ait. Illi rnim dignȩ sunt grat referendę qui est rex regũ &e oñs oominoꝵ
qui hacc sua mistratione operari oignatus est Nam cuius consilio dolo
so ac ꝑ urus regiones meae anno superiore incensę sunt. qui nũquã
fidem integram cumullo homine habuisti. cuus oolositas ubiq dis¬
ꝑgitur. qui non sacerdo tẽ sed inimicũ regni nr̃i te ceseoeclaras.

Expanded text:
iussa principis adimplere. Nam si nolueritis, cuncta ut coepimus devastamus'. Cumque in hoc res ageretur, ut universa incendio, praedae adque captivitati traderentur, eiectis de civitate hominibus Childeberthi, sacramenta Gunthchramno rXIV. Igitur adveniente placito, directi sunt a Childeberto rege Egidius episcopus, Guntchramnus Boso, Sigivaldus, et alii multi ad Guntchramnum regem, ingressisque ad eum, ait episcopus: Gratias agimus Deo omnipotenti, o piissime rex, quod te post multos labores regionibus tuis regnoque restituit. Cui rex ait: Illi enim dignae sunt gratiae referendae, qui est Rex regum, et Dominus dominorum, qui haec sua miseratione operari dignatus est. Nam non tibi, cujus consilio 341 doloso ac perjuriis regiones meae anno superiore incensae sunt, qui nunquam fidem integram cum ullo homine habuisti, cujus dolositas ubique disrgitur, qui non sacerdotem, sed inimicum regni nostri te esse declaras.
Abbreviated transcription (Latin):
ita contihuius sci clericis acciperem ultionem. Hlare ergo audiens & stupens ad¬
obrise mirabam̃ quod erat : quia ꝑ os cius oiabolus lo quebatur. Num quã¬
u adit enim in diñ ullum timorem habuit. Nam gum resa in libertate.¬
lludnis equi rius acpecora ꝑsega es pauperũ. uineisq ormittebantur¬
cuerit uod si ex pellebantur ab his quorũ tuertebat oo lores laboresstatĩ
didus ulasius perculebantur. Nam i hac angustia qua erat sepe com¬
bin smemorabat: quod res beati antistitis abstuliss& musta: Deniq¬
iedrr sanno superiore commotũ quendã leuem & auibus accelesiae

Expanded text:
de huius sancti clericis acciperem ultionem'. Haec ego audiens et stupens, adde huius sancti clericis acciperem ultionem'. Haec ego audiens et stupens, admirabam quod erat, quia per os eius diabulus loquebatur. Numquam enim in Deum ullum timorem habuit. Nam dum essit in libertatem, equi eius ac pecora per segites pauperum vineisque dimittebantur. Quod si expellebantur ab his, quorum evertebant labores, statim a suis percolibantur . Nam in hac angustia qua erat saepe commemorabat, quod res beati antestitis abstulissit iniuste. Denique anno superiore, commotum quendam levem e civibus, aeclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
confodiat. Nolite proprio iaculo interimere. quia hoc si seceris presen¬
tprnuitam & ernarq: carebis. Sedcũ rex michi resister& tulaxabas
pallium & posł me ueniebas. Ego tib ualde molistus eram.
umque reuerteris ad altariũ ad prehendobas pallium sed rursus
relinquebas. Dum hunc tu tepide r&inebaris. & ego regi uiriliteꝵ
Resisterem. cuigilaui pauore perteritus. ignarus quid som nirũ
in dicar& igitur cũ ei ista narrassem ait. Uerum est somnium
quod ui disti: quod ualde cogitationi mear concordat: Cui rgo: &¬
quid prouidit cogitatio tua  & ille: oe liberatũ inquid habui.
ut si me rex ab hoc loco iuber&e extrahi. abiuna manu pallas al¬
tasis tentrem ab alia uero euaginato gladio te prius interfecto.
quantos quoque oeincrps clericos reptrissem in mortem pbster¬
tutin nerem. Nec michi post haec erat in iuria l&o sub cumbere. side

Expanded text:
confodeat. Noli te proprio iaculo interemere, quia, hoc si feceris, praesenconfodeat. Noli te proprio iaculo interemere, quia, hoc si feceris, praesentem vitam aeternamque carebis". Sed cum rex mihi resisteret, tu laxabas palleum et post me veniebas. Ego vero valde tibi molestus eram. Cumque reverteris ad altarium, adpraehendebas palleum, sed rursum relinquebas. Dum hunc tu tepide reteneris et ego rege viriliter resisterem, evigilavi pavore conterritus, ignarus quid somnium indecaret'. Igitur cum ei ista narrassem, ait: 'Verum est somnium, quod vidisti, quod valde cogitatione meae concordat'. Cui ego: 'quid providit cogitatio tua?' Et ille: 'Deliberatum', inquid, 'habui, ut, si me rex ab hoc loco iuberit extrahi, ab una manu pallas altaris tenerem, ab alia vero, evaginato gladio, te prius interfectum, quantuscumque deinceps clericos repperissem, in morte prosternerem. Nec mihi post haec erat iniuria leto subcumbere, si
Abbreviated transcription (Latin):
num ferentes quod ad hoc iurgium absque reuerentia sci ante
ipsum sepulchrũ antistitis excitauerat. his diebus uidi somniu᷑
quod ipse in scã ecclesia rxuli dicens. Putabam me qua si
in hac basilica sacro scã missarũ solẽpnia celebrare. Cumque
iã altarium cũ oblationibus pallio serico coopertũ ess&.
subito ingredientẽ guntramnũ regẽ conspicio. qui uoce mag¬
na clamabat: extrahite inimicũ generationis Nos trȩ̨
cuellite homicidã asacro oĩ altario. At ego cũ haec audire in
adte conuersus dixi. Ad prehende palliũ altaris infelix quo sacra
munera conteguntur . tec abiciaris. Cumquerũ ad prehenderis laxa
manu & non uiriter o& ineas. Ego uero ex pansis manibus. contra
pectus regis meũ pectus aptabam dicens. Noli ticere hominem hunc
otbasilica scã neuitat pesiculũ patiaris: N&e scs antistiss sua uirtutr

Expanded text:
num ferentes, quod ad hoc iurgium absque reverentia sancti ante num ferentes, quod ad hoc iurgium absque reverentia sancti ante ipsum sepulchrum antestitis excitaverat. His diebus vidi somnium, quod ipsi in sancta basilica retuli, dicens: Tutabam me quasi in hac basilica sacrosancta missarum solemnia caelebrare. Cumque iam altarium cum oblationibus palleo syrico coopertum essit, subito ingredientem Gunthchramnum regem conspicio, qui voce magna clamabat: „Extrahite inimicum generationis nostrae, vellite homicidam a sacro Dei altario". At ego, cum haec audirem, te conversus dixi: „Adpraehende palleum altaris, infelix, quo sacra munera conteguntur, ne hinc abiciaris". Cumque adpraehenderis, laxa eum manu et non viriliter detenebas. Ego vero, expansis manibus, contra pectus regis meum pectus aptabam, dicens: „Noli eiecere hunc hominem de basilica sancta, ne vitae periculum patiaris, ne te sanctus antestis sua virtute
Abbreviated transcription (Latin):
puellae cum reliquis putris eius. Suspipiebant picturas pari&ũ. rima¬
bat que ornamenta brati sepulchri. quod ualdr facinorosũ religiosis
erat. Quod cũ presbiter cogno uiss& oefixis clauis suꝑ ostium intrinse¬
cus seras aptauit. hae  cũ post ille carnã uino mandidus aduertiss&.
& nos in basilicã initio noctis orationis gratia psalleremus. furibuntus
ingreditur. meque conuitus a maledictionibus urguere coepit. illud
interuirgia exprobrans. quod ego rum uellẽ ascĩ antistitis simbrus n
separare. Sed ego stupens quȩ uirũ cepiss& insania blandis sermo
nibus mulcere conatus sum. Sed cũ eius furias uirbis tenibus supi¬
rare non possim. silere otereui. Ille uero me tacitum intendens¬
ad presbiterũ conuertitur euomitque multa conuitia. Nam
& illum uerbis procacibus & me diuersis obprobriis inpugnabat
Nos uero cum uidissemus rum ut ita dicam agi ad emone egres¬
si abasilica scã. scandalũ uigilias que finiuimus. Illud maximt indi¬

Expanded text:
puellae, cum reliquis pueris ejus suspiciebant picturas parietum, rimabanturque ornamenta beati sepulcri: quod valde facinorosum religiosis erat. Quod cum presbyter cognovisset, defixis clavis super ostium, intrinsecus seras aptavit. Haec ille cum post coenam vino madidus advertisset, et nos in basilica in initio noctis orationis gratia psalleremus, furibundus ingreditur, meque conviciis ac maledictionibus urgere coepit, illud inter jurgia exprobrans, quod ego eum velim a sancti antistitis fimbriis separare. Sed ego stupens quae virum cepisset insania, blandis eum nibus mulcere conatus sum. Sed cum ejus furias verbis lenibus suprare non possem, silere decrevi. Ille vero me tacitum intendensad presbiterum convertitur evometque in eum multa convicia. Nam et illum verbis procacibus et me diversis obpropriis inpugnabat. Nos vero cum vidissimus eum, ut ita dicam, agi a daemone, egressi a basilica sancta, scandalum vigiliasque finivimus, illud maxime indig
Abbreviated transcription (Latin):
in comitatũ trigitur. Deniq: irudastis cornins stromotũ adhilpe¬
cum dirigit dictid. Usq no opassime rex custodini ciunatẽ turoni¬
Nc̃ autẽ me ab actione remoto qualiter custodiatur: Nam noueris quia gre¬
goruis episcopus eum ad filium sigiberti tradere distinant. Qđ auditns rex
at. Eequaquam. Sed qua remotus es ideo hac adponis : & illa: mnaioram
quiđ̃ dete ait ep̃s dicit enim reginatuã in adulterio cum ep̃o bertramno
msceri. Tunc iratus Rex casum pugnis & calcib oneratum ferro redu¬
diprecepit incarcere¬

Expanded text:
in comitatum erigitur. Denique Leudastes cernens se remotum, ad Chilperiin comitatum erigitur. Denique Leudastes cernens se remotum, ad Chilpericum dirigit, dicens: Usque nunc, o piissime rex, custodivi civitatem Turoninunc autem me ab actione remoto, vide qualiter custodiatur. Nam noveris quia Gregorius episcopus eam ad filium Sigiberti tradere destinat. Quod audiens rex, ait: Nequaquam, sed quia remotus es, ideo haec apponis. Et ille: Majora, inquit, de te ait episcopus. Dicit enim reginam tuam in adulterio cum episcopo Bertchramno misceri. Tunc iratus rex, caesum pugnis et calcibus, oneratum ferro recludi praecepit in carcere
Abbreviated transcription (Latin):
dã qui michi consentiunt: &ego. Nunquã erit sapira sed stultus. qui ha
quae preponis sequi uoluerit. Ad hac ille frendia. siluit. Non post multos
uero dis adurniente saluio albigense epsscopo. hacci precepit recensn
deprecans ut sibi confentintus fitr&. Qđ ille audiens: ttarespuit utsi curtan
i qua haec scripta tenebantur potuis s& attingore. infrusta discerperei:
Et sic rix abhac intentione quieuit. Scripsit alios libros ilẽ rex uersib
q̃si sedulium secutus. seduersi culi illi: nulla pinitus m&ri ca conuenum
ratiorr. Addidit autem & litteras luteris nris. idẽ .o. sicut greci habnit
muni uersis ciuitatib regnisin ut sic purri docerentur aclibri aniqui¬
tus scripti planati pomice rescriberentur xox ui.
TIIITIS AUTEA HIL EERICUS OM̃A MLA QUEFATIEBAT IEUONSTIS
&c closus turonicis łom̃i populo. anso aldã illuc dirigit. Quiutiur& al
urstiuitatem scĩ martini. oata nobis populo optione Cumo miuis

Expanded text:
dam, qui mihi consentiant. Et ego: Nunquam erit sapiens, sed stultus, qui haec dam, qui mihi consentiant. Et ego: Nunquam erit sapiens, sed stultus, qui haec quae proponis sequi voluerit. Ad haec ille frendens, 258 siluit. Non post multos vero dies adveniente Salvio Albigensi episcopo, haec ei praecepit recenseri, deprecans ut sibi consentaneus fieret. Quod ille audiens, ita respuit, ut si chartam, in qua haec scripta tenebantur, potuisset attingere, in frusta discerperet. Et sic rex ab hac intequasi Sedulium secutus; sed versiculi illi nulla paenitus metricae conveniunt ratione. Addit autem et litteras litteris nostris, id est co, sicut Graeci habent, universis civitatibus regni sui, ut sic pueri docerentur ac libri antiquitus scripti, planati pomice, rescriberentur.Audiens autem Chilpericus omnia mala quae faciebat Leudastes ecclesiis Turonicis, et omni 260 populo, Ansoualdum illuc dirigit: qui veniens ad festivitatem sancti Martini, data nobis et populo optione, Eunomius
Abbreviated transcription (Latin):
tintas nonimpersonarum distoictione. eatantũ ds̃ nominaretur: adserta
indignum osse ut dĩ ꝑsona sicut homo carneus nominetur. Adfirm ans etiã ipsũ
praphietis ac patriarehis aparuit. sicrum ipsa sex adnuntiauit. Cumq hac mĩ¬
chi recitare uississ&. Ait. Sic in quid uolo ut tu & reliqui doctores acclrsiarum
credatis. Euigo respondi Hac credulitite relicta pir rex. hocte oportuit sequi
qđ nobis postaplos aliidoctoris xcclrsia reliquerunt qđ hylarius rustbuisq do
currunt. qđ & baptismoes confessus. Tunc iratus Rex. Ait. Manifestum est
mihi in hac causa hylariũ. eusebiũq: ualidos inimicos habere. Eturgo respondi
obseruar&t conurnit neq dm̃ neq scõsti: habere offensos. Namscias quia
serat inmundo ipse offerr&ur promundo. Or ꝑsonis uero qđ ais: non cor¬
poraliter sed spiritaliter senti endum ist. In his ergo trib: ꝑsonis unaglria.
una & ternitas. una potestas. Et ille com motus. ait: sapientiorib ãte hec pin¬

Expanded text:
Trinitas non in personarum distinctione, sed tantum Deus nominaretur, adserens indignum esse, ut Deus persona sicut homo carneus nominetur; adfirmans etiam, ipsum 'prophetis ac patriarchis apparuit, sic eum ipsa lex nuntiavit'. Cumque haec mihi recitare iussisset, ait: 'Sic', inquid, Volo, ut tu vel reliqui doctores eclesiarum credatis'. Cui ego respondi: 'Hac credulitate relicta, pie rex, hoc te oportit sequi, quod nobis post apcuerunt, quod et in baptismo es confessus. Tunc iratus rex ait: Manifestum est mihi in hac causa Hilarium Eusebiumque validos inimicos haberi. Cui ego respondi: Observare te convenit, neque Deum, neque sanctos ejus habere offensos. Nam scias, quia serat in mundo, ipse offerretur pro mundo. De personis vero quod ais, non corporaliter, sed spiritaliter sentiendum est. In his ergo tribus personis una gloria, una aeternitas, una potestas. At ille commotus ait: Sapientioribus te haec pan
Abbreviated transcription (Latin):
lebadus multitudinẽ secũ habens aduenit. Flaochadus ibidẽ uiil¬
lebadũ interficere nitebat᷑. haueecernens uuitẽbadus noluit pa

Expanded text:
lebadus multitudinem secum habens advenit. Flaochatus ibidem Willebadum interficere nitebatur. Haec cernens Willebadus palat
Abbreviated transcription (Latin):
gundobadũ & godegisilus. cum om̃i instrumento belli ad castrũ
cui diuione nomen est ꝑuenerunt. Confligentes que suꝑ oscarã
fluuium godegisilus hludo uiuco coniungitur. Ac uterque ex

Expanded text:
Gundobadum et Godigiselo, cum omni instrumento belli ad castrum cui Divione nomen est pervenerunt. Confligentesque super Oscaram fluvium, Godigiselus Chlodovecho coniungetur, ac uterque ex
Abbreviated transcription (Latin):
Post haec mrro uechus cũ incustodia a patre retine .uiiii.¬
r&ur. tonsorat᷑ est. mutataq: urste qua dericis utimos ẽ. presbiter or dinos
& ad monasteriũ cenoniacum quiuocat᷑ aninsola dirigitur. utibi s acer dol
cruditus regnla: hȩc audiens guntrã nꝰ boso. quiturc inbasilica sci martin
x seͣndi adbasilicam scĩmar tim. Qmi cum abiss& ab alia parte. gaulenus. pu¬
reuis aduenit. Cumq: parinim solacium qui eũ ducebant haber&. ab ipsogau¬
ino initere excussus est. opertoq capite inditusq saculari ueste. bratimar¬
ini tt̃plum expout. Nobis autem missam celrbrantib in scãm basilicã a ꝑtare
eriens hostia : ingressus est. Postmissas autem. paut ut ei eulogias dare
ebrremus Fratautemtunc nobiscũ ragnemodus. parasiacae sedis cp̃s qui
õgermano successerat. Quodcum refut aremꝰ illẽ danare cepit. & dicrre.

Expanded text:
Posthaec Merovechus cum ni custodia a patre retinur, tonsuratus est, mutataque veste, qua clericis uti mos est, presbyter ordinatur, et ad monasterium Cenomannicum, quod vocatur Aninsula, dirigitur, ut ibi sacerdotali erudiretur regula. Haec audiens Gunthchramnus Boso, qui tunc in basilica sancti Martini, expetendi basilicam sancti Martini. Qui cum abiisset, ab alia parte Gailenus pejus advenit. Cumque parvum solatium qui eum ducebant haberent, ab ipso Gaileno in itinere excussus est, opertoque capite, indutusque veste saeculari, beati Martini templum expetiit. Nobis autem Missas celebrantibus, in sanctam basilicam, aperta eriens ostia, ingressus est. Post Missas autem petiit, ut ei eulogias dare deberemus. Erat autem tunc nobiscum Ragnemodus Parisiacae sedis episcopus, qui sancto Germano successerat. Quod cum refutaremus, 215 ipse clamare coepit et dicere
Abbreviated transcription (Latin):
sclaui hunis soluebant. filii hunorũ quos in uxores uunidorũ.
& filias genrra uerant tanta non sufferentes maliciam ferre
& ob praessionem. hunorũ dominationł negantes ut supra memini

Expanded text:
Selavi Chunis solvebant. Filii Chunorum, quos in uxores Winidorum et filias generaverant, tandem non sufferentes hanc malitiam ferre et oppressionem, Chunorum dominationem negantes, ut supra memini
Abbreviated transcription (Latin):
erum & puellarum suggestionibus nimium annuens : ob hoc quidem blas phe¬
mat᷑ur aleu dibus.
XLIIi.
um anno xxx regnisui inburgundiam & auster regnũ argipiuss& her ponẽ

Expanded text:
erum et puellarum suggestionibus nimium annuens, ob hoc quidem blasphematur a leudibus. XLIII. Cum anno 30 regni sui Burgundiae et Auster regnum arripuisset, Herpone
Abbreviated transcription (Latin):
innimia multitudine creuissent . tandẽ arma sumentes ꝓiuncias hera clii imperatonurũ
risuastandes ibruunt. Contra quos hera clius milites adresisten dũ direxit. Cũq
praeliare coepissent. sarraceni milites superant eosq gladio grauit᷑ trucidant

Expanded text:
in nimia multitudine crevissent, tandem arma sumentes, provincias Heraclii imperatoris ad vastandum irruunt: contra quos Heraclius milites 640 ad resistendum direxit. Cumque praeliari coepissent, Sarraceni milites superant, eosque gladio graviter trucidant.
Abbreviated transcription (Latin):
reum nobilissimũ ex thesauris gothorum quẽ thuris modus rex ab tio
patricio suscrperat dagoberco reꝓmisit pensantẽ Auripondus quingenta

Expanded text:
reum nobilissimum ex thesauris Gotthorum, quem Thursemodus rex ab Aetio patricio acceperat, Dagoberto dare promisit, pensantem auri pondus quingent
Abbreviated transcription (Latin):
lere supplicia sustiner&. Sciens aut̃ tam sacerdos hate dolo ps
perserre ait. & quis haec fecit nisi is qui reges inter emit ponslun
qui sepius Sanguinem in nocentẽ effudit. qui oiuirsa in hoc ne fer¬
regno mala commilit e rcspondit. mulit&. Sunt apud no urer si
ptritissimi medici qui huic uulnere medere possunt. pangun¬
mitte ut accedant adte. & ille. lam inquit mtds̃ prelipn¬
cepit oe hoc mundo uocari. Nantu que his sceleribus prine

Expanded text:
lere supplicia sustineret. Sciens autem eam sacerdos haec dolose proferre, ait: Et quis haec fecit, nisi is qui reges interemit, qui saepius sanguinem innocentem effudit, qui diversa in hoc regno mala commisit? Respondit mulier: Sunt apud nos peritissimi medici, qui huic vulneri mederi possunt. Permitte ut accedant ad te. Et ille: Jam, inquit, me Deus praecipit de hoc mundo vocari. Nam tu quae his sceleribus prin
Abbreviated transcription (Latin):
sonam urbem oefecti similia ma hagesserunt. Stdcum adurbe Mte sunt¬
accisissent. rescratis sponte ab habitatorib: portis. nullo resistente ingrs¬
si nescio quo cum carcassonensibus scandalo cõmoti urbẽ egressi sunt
unc terentiolus comes. quandã urbis lȩmouecinȩ lapide muro pro¬
irsto ꝑcussus occubuit. Cuius caput truncatũ aduindictam aduer¬
sariorum urbi oclatum ist. Ex hoc omnis populus timore ꝑter¬
ntus ad propria regredi oestinans uniuersa reliquid quȩ uel ꝑ unã
corperat uelquȩ stcũ adduxerat. Std& gotii ꝑ ocultas insidias
multos ochis spoliatos interemerunt. Exm intholosanorũ manus
inetdentes quibus oumpergerent multa intulerant mala. spoliati
iccȩsiuix propriacax tingere poturrunt. Hi uero qui nemausum

Expanded text:
sonam urbem devecti, similia mala gesserunt. Sed cum ad urbem accessissent, reseratis sponte ab habitatoribus portis, nullo resistente ingressi, nescio quo cum Carcassonensibus scandalo commoti, urbem egressi sunt. Tunc Terentiolus, comes quondam urbis Lemovicinae, lapide de muro projecto percussus, occubuit: cujus caput truncatum est ad vindictam adversariorum, et urbi delatum est. Ex hoc omnis populus timore perterritus, ad propria regredi destinans, universa reliquit, quae vel per viam ceperat, vel quae secum adduxerat. Sed et Gotthi per occultas insidias multos de his spoliatos interemerunt; exinde in Tolosanorum manus incidentes, quibus dum pergerent, multa intulerant mala, spoliati ac caesi vix propria contingere potuerunt. Hi vero qui Nemaususonam urbem devecti, similia mala gesserunt. Sed cum ad urbem
Abbreviated transcription (French):
tudo uirorũ fortiũ: theodbertus terga uertens ꝑt̾ritorium me¬
tensẽ ueniens. transito uosago. coloniam fugacit̃ ꝑuenit. Theo¬
dricus postergu e cu exercitu insequens. beatus e apostolicꝰ uir leoni

Expanded text:
tudo virorum fortium. Theudebertus terga vertens per territorium Mettense veniens, transito Vosago, Coloniam fugaciter pervenit. Theudericus post tergum cum exercitu insequens, beatus et apostolicus vir Leoni
Abbreviated transcription (Latin):
mas concubinas. Reginae uõ ha erant : nanthildis uulfigundis & bertildis
lomina concubinarũ eo quđ plures fuissent Insdeuut huie chronicae inseri

Expanded text:
mas concubinas. Reginae vero hae 637 erant, Nantechildis, Wlfegundis et Berchildis. Nomina concubinarum eo quod plures fuissent, increvit huic Chronicae inseri
Abbreviated transcription (Latin):
ingallia quoque noue res actȩ sunt quȩ inferius memorabuntur Igiturcũ erminigi
sicut supra diximus patri infenssus ess& inciuitate quã u his pania: cum coniuge sederit¬
frocus imperatoris ad que mironis gallicensis regis patre ad se cũ uxercitu uenire cognꝰ

Expanded text:
In Gallicia quoque novae res actae sunt. quae desuperius memorabuntur. Igitur cum Hermenegildus, In Gallicia quoque novae res actae sunt. quae desuperius memorabuntur. Igitur cum Hermenegildus, sicut supra diximus, patri infensus esset, et in civitate quadam Hispaniae cum conjuge resideretfretus imperatoris, atque Mironis Galliciensis regis, patrem ad se cum exercitu venire cogn
Abbreviated transcription (Latin):
ue sua scũ uxorib & filus inframurorũ munimenta c̃cluderens adq
sinecessitas ixiger& repugnarent uirilit᷑ nehis pars aduersa
ret. illud addens & si aliqiđ ꝑdideritis cũ deinimicis ulcisstimur
ra conquiritis. nesciens patratione uictorarũ inmanudĩ consistere.
e sepius ux ercitũ cõmou&. et iterum in fraterminũ requiescere iub&.
ebertus uero rex initaliã abiit. quđ cũ audissent langobardi. timen¬
tes neabeiꝰ exercitu cederentur subdiderunt
sȩditioni eiꝰ multa eidantes munera. acꝓmittentesse. ad partẽ eiꝰ eẽ fideles adque subi¬
tos patratisque cũhis om̃ib quȩ uoluit rex ingallus ẽ regressus atque exercitũ cõmouere
carpit quẽ in hispania dirige ius sit sed quieuit: ab imperatori aute mauritio ante hosa¬
nos quinquaginta milia solicbrũ acceperat . Vt langobardos deitalia. ea truder & : Auditꝰ
aut᷑ imperatorꝙ cũhis inpace coniunctus ẽ pecuniã repeorbat Sedhac fid a solatus necress¬

Expanded text:
 uxoribus et filiis infra murorum monimenta concluderent atque ipsi, si necessitas exigerit, repugnarent viriliter, ne his pars adversa nocerit, illud addens: 'Et si aliquid perdideritis, cum de inimicis ulciscimur, maiora conquiretis', nesciens, patrationem victuriarum in manu Dei consistere. Deinde sepius exercitu commovit et iterum infra terminum requiescere iobet.deberthus vero rex in Italia abiit. Quod cum audissent Langobardi, timentis, ne ab eius exercitu caederintur, subdedirunt se dicioni eius, multa ei dantes munera ac promittentes se parte eius esse fidelis atque subiectus. Patratisque cum his omnibus quae voluit, rex in Galliis est regressus atque exercitu commovere praecepit, quem in Hispania dirige iussit; sed quievit. Ab imperatore autem Maurinnos quinquaginta millia solidorum acceperat, ut Langobardos de Italia extruderet. Audito autem imperator, quod cum his in pace conjunctus est, pecuniam repetebat: sed hic, fidus a solatiis, ne resp
Abbreviated transcription (Latin):
uacdesilitsponsum reddidit dicens. Scitote ei penitentiã in dicta a sacer¬
diut iotibus : non tamen eũ prorsus abepiscopatu remotũ. Et sic arege
usceptus atque conuiuio cius ad scitus. Adurbẽ suã regressus est.
ROMOTUS UERO q in duuense castro ordinante sibib¬
o rege ep̃s fuerat institutus & posł mortẽ regis amotus fuerat¬
i qughto quod castrum illud ess& oiocesis carnotena cadtraqut̃ ita
idudicium latũ furrat ut pres biterii tantũ officio funder&ur.
hlptnia cessit ad regẽ deprȩcans ut ordinationt᷑ episcopatus in ante oie¬
o castro recipir&. Sed obsistente papolo carnotenȩ urbis ep̃o
edicente. quia oiocesis mea est. ostendente presertim iudiciũ
piscoporũ. Nihil aliud potuit obtintre cũ rege. nisi caquę sub
psius castri termino propria habent reciper& in qua cũ gene¬
trice ad huc suꝑstite moraraeur

Expanded text:
us responsum reddidit, dicens: Scitote ei poenitentiam indictam a sacerdotibus, non tamen eum prorsus ab episcopatu remotum. Et sic a rege susceptus, atque convivio ejus ascitus, ad urbem suam regressus est. XVII. Promotus vero qui in Dunensi castro, ordinante Sigiberto rege, episcopus fuerat institutus, et post mortem regis amotus fuerat, eo quod castrum illud esset dioecesis Carnotenae, contra quem ita judicium latum fuerat, ut presbyterii tantum officio fungeretur, accessit ad regem, deprecans 344 ut ordinationem episcopatus in antedicto castro reciperet. Sed obsistente Pappolo Carnotenae urbis episcopo, ac dicente quia dioecesis meae est, ostendente prepiscoporum, nihil aliud potuit obtenere cum rege, nisi ea quae sub ipsius castri termino propria habebat reciperit, in qua cum genetrice adhuc superstite moraretur
Abbreviated transcription (Latin):
laroq: tmens suꝑbian urocupiditatẽ sauiebat . tant᷑a in suo tempr pads &o¬
spetans fuit ut do e& placibile Erat sapiens sed in primũ cum im simpque a

Expanded text:
lamque tumens superbiam, neque cupeditatem saeviaebat; tanta in suo tempsectans fuit, ut Deum esset placebelem. Erat sapiens, sed in primum maxeme
Abbreviated transcription (Latin):
Apius loquebantur. inferentes ei conuicia ac oicentes. Tunt es pie¬
tor ille qui tempoꝵe hlotharii regis per oratoria pariaes atq
cameras caraxabas: Tune es ille quem ballo merem nomine
sepius galliarum in colȩ uocitabant: Tu ne es ille qui plerumq
arrgibus francorum propterhas prę sumtionis quas profers
in his locis adduxit edicito. Quis tibi tantam audaciam. prestitit
ut oominorũ ac regiũ nostrorũ sines auderes attingere.
erte si aquoquam es ruocatus clara uoce testare. Entibi ante
oculos mortem expositam. Entibi ipsa quandiu quȩ sisti exitii
fouta in qua preceps oeiciaris. Dic satellites uiritim. urlaquib

Expanded text:
pius loquebantur, inferentes ei convicia, ac dicentes: Tunc es pictor ille, qui tempore Chlothacharii regis per oratoria parietes atque cameras charaxabas? Tune es ille, quem Ballomerem nomine saepius Galliarum incolae vocitabant? Tune es ille, qui plerumque a regibus Francorum propter has praesumptiones quas profers, ime hominum, in haec loca adduxit, edicito. Quis tibi tantam audaciam praestitit, ut dominorum ac regum nostrorum fines auderes attingere? Certe si a quoquam es evocatus, clara voce testare. En tibi ante oculos mortem expositam; en ipsam quam diu quaesisti exitii foveam, in quam praeceps dejiciaris. Dic satellites viritim, vel a quib
Abbreviated transcription (Latin):
ronianꝰ genere subrogatur. Eo anno natus ist orconcub
throdrici filius nomine merourus. qur̃ lotha&ius oes cõ
lauacro suscrpit.
odem anno throdricꝰ aridiũ ip̃m iugdonensẽ. rocd
I& ebroniũ comt᷑ stabuli adb& thericu regem hispai

Expanded text:
Romanus genere, subrogatur. Eodem anno natus est de concubina Romanus genere, subrogatur. Eodem anno natus est de concubina Theuderici filius, nomine Meroveus, quem Chlotharius de sancto lavacro suscepit. XXX. Eodem anno Theudericus Aridium episcopum Lugdunensem, Rocconem et Aepporinum comestabulum ad Bettericum regem Spa
Abbreviated transcription (Latin):
adus ꝓtadi Rrmoͬrent. Uncilinus ꝓtinus ad tecrerũ uuri
uians oixit. Sic iub& ominus theudrieꝰ ut inter ficiatur
itaduis. In ruentesꝰ suꝑ rum. intentorio regis gladus undique
incedentes ꝓtidiũ interficiunt. Theodricus confosus & coastus
cumfranre theudobto pacem iiuit & in lesus uterq exercitus
aduertitua ad ꝓprias sedes. post oiscessũ ꝑtadu: Xxuiii.
genere & omanus homo prudens iucundus infabulis. streni
incunctis. patientir orditus. plenitudine consibii ab undanurnt
lutterarũ studis cruditus. fide plenus. amicitiã cũ omnilduro
sectans. priora ixempla m&urns. lenem se & patientem huntua
gradus ascensus ostendit: Sed hoc impedimento tmtum
furrat locutus. instigante bruni hilde pede truncato oshi
ex spoliatus ad debilitatem ꝑ ductus est.
ulsus patricius idemq brunihilde instiganit consint¬
qui mortem ꝓtadi consenserait. fauriniaco uilla iubure¬
te theodrico occidituꝵ. & in patriciatũ ciꝰ richomerilnres

Expanded text:
nus protinus ad exercitum cians dixit: 'Sic iobet domnus Theudericus, ut interficiatur Protadius'. Inruentes super eum, tenturium regis gladio undique incidentis, Protadium interficiunt. Teudericus confusus et coactus cum fratri Teudeberto pacem inivit, et inlesus uterque exercitus revertit ad pgenere Romanus, homo prudens, jucundus in fabulis, strenuus in cunctis, patientiae deditus, plenitudine consilii abundans, litterarum studiis eruditus, fide plenus, amicitiam cum omnibus sectans. Priorum exempla metuens, lenem se et patientem hujus gradus ascensus Al., ascensu ostendit. Sed hoc tantum impedimentum fuerat locutus, instigante Brunichilde, pede truncato, de rebus exspoliatus ad debilitatem perductus est. XXIX. Vulfus patricius, idemque, Brunichilde instigante consiin mortem Protadii consenserat, Fauriniaco villa, jubente Theuderico occiditur; et in patriciatum ejus Richomeris,
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ quae agebant᷑. augusti dunũ direxerat . quia flao chado inur
be tentisunt. in crastinũ flao chadus. amalgarius. & ram nolenus
qui c̃siliũ deinteriti uiullibadiꝰ una nimit conspirauerant de

Expanded text:
dendum quae agebantur Augustudunum direxerat, qui a Flaochato in retenti sunt. In crastino Elaochatus, Amalgarius et Chramnelenus, qui consilium de interitu Willebadi unanimiter conspi
Abbreviated transcription (Latin):
morti tradidit. Quibus decausis cõmotus guntramnus rex e anstis¬
citum in hispaniis oestinat. scilic& ut prius septimaniã quȩ adhu
infra galliarũ terminũ hab&ur cius dominationi subderent
& sic inantra prosicis cerentur. Dum aut̃ hic exercitus mo¬
urr&ur indiculũ cum nescio quibus hominibus Rusticis est
xpritũ quẽ & guntramno rege legendũ miserunt. Hoc mnͦ
quasi lruingildis ad fredegunde scriber&. ut quocũque ingrni
exercitum illue ire prohiber& oicens. Inimicos nr̃os id es ł¬
hildebertũ & matrẽ eius uelociter interimite & cũ rege guntramno pacrm
inite. Quod premus Multis cormite & siuobis minus est fortassis pecunia
nos clam mittimustantũ ut qđ pximus impleatis. Cum aut᷑ or inimicis m̃is
ulti fucrimus tunc Amelio ep̃o ac lrube matrone tribuite bona ꝑ quos missi
nñs aduos accedendi aditus roseratur. Leubarnĩ socrus est bladastis ducis.

Expanded text:
morti tradedit. Quibus de causis commotus Gunthchramnus rex, exercitum in Hispaniis distinat , scilicet ut prius Septimaniam, quae adhuc infra Galliarum terminum habetur , eius dominatione subderint et sic in antea proficisveretur, indiculum cum nescio quibusdam hominibus rusticis est repertum. Quod et Guntchramno regi legendum miserunt, hoc modo quasi Leuvichildus ad Fredegundem scriberet, ut quocunque ingenio exercitum illud prohiberet ire, dicens: Inimicos nostros, id ehildebertum et matrem ejus, velociter interimite, et cum rege Guntchramno pacem inite, quam praemiis multis coemite. Et si vobis minus est fortassis pecuniae, nos clam mittimus; tantum ut quod petimus impleatis. Cum autem de inimicis nostris ulti fuerimus, tunc Amelio episcopo ac Leubae matronae bona tribuite, per quos missis nostris ad vos accedendi aditus reseratur. Leuba enim est socrus Bladastis ducis.
Abbreviated transcription (Latin):
GITV& Hil pericus rexcernens has discordias inter fram ac nepotem
suum pullulare. Desiderium oucem ruocat. iub& que ut aliquidne¬
quitar inferat fr̃i : at ille commoto exercitu. regno ualdo ducr fugato.
p&rogoricũ ꝑuadit. ixactaqui saciumenta aginnũ ꝑgit. Hlare audi¬
ens uxor regin ualdo quod scilic& fugato uirosuo har ciuitatts in ꝑotistatu᷑
regis hilperici redigerentur. scĩ martyris caprasis exꝓ&ut. sed ixtrac

Expanded text:
gitur Chilpericus rex cernens has discordias inter fratrem ac nepotem suum pullulare, Desiderium ducem evocat, jubetque ut aliquid nequitiae inferat fratri. At ille, commoto exercitu, Ragnovaldo duce fugato, Petrogoricum pervadit, exactaque sacramenta, Aginnum pergit. Haec audiens uxor Ragnovaldi, quod scilicet, fugato viro suo, haec civitates in potestate regis Chilperici redegerentur, basilicam sancti marthiris Caprasi expetiit. Sed extrac
Abbreviated transcription (Latin):
IOM MORANTE UERO REBE APUO URBEM PARISIACAN UERIT
Lquidã pauꝑ dicens Audi rex uerba oris mei. Noueris enĩ quia¬
farauldus cubicularius quandã fris tui. querit te interficere. Audiuit con¬
siliũ cius ut cunte te matutina oratione ad ecclesiã. Aut cultro appatr&
aut asta trans foder &. Obstu pefactus autẽ rex misit uocarirũ. quo nrgan¬
te orhis rex m&uens armisse ualde muniuit. gec penitus ad loca sc̃a
alibi Nisi uallatus armatis atq: custo dibus procedebat. Fara ulsus autem
non posł multum tempus mortuus est.

Expanded text:
ommorante vero rege apud urbem Parisiacam, venit quidam pauper, dicens: 'Audi, rex, verba oris mei. Noveris enim, quiFaraulfus, cobicularius quondam fratris tui, quaerit te interficere. Audivi enim consilium eius, ut, eunte te matutina oratione ad aeclesiam, aut cultro adpeteret aut hasta transfoderet'. Obstupefactus autem rex, misit vocare eum. Quo negante, de his rex metuens, armis se valde munivit, nec paenitusad loca sancta vel alibi nisi vallatus armatis adque custodibus procedebat. Faraulfus autem non post multum tempus mortuus est.
Abbreviated transcription (Latin):
requit. hȩc autẽ cum adulta fuiss&. per leuitate animi sui. re¬
licto matris consilio. quȩ ei regis filium ꝓuidebat. seruum suum
tra uuilanem nomine accepit. & cum eo ad ciuitatẽ qua defensari
possit aufugit. Cumque mater eius contra eam ualde frenderet
peter&q ab ea ne humiliar& diutius nobile genus. sed dimisso
seruo similem sibi degeriere regio quem mater qͥi preuiderat
debers. accipere. nullatenus uoluit ad quiescere. Tunc mater

Expanded text:
quid. Hic autem cum adulta facta esset, per levitatem animi sui, relicto matris consilio, quae ei regis filium providebat, servum suum Tragupossit, aufugit. Cumque 132 mater ejus contra eam valde frenderet, peteretque ab ea ne humiliaret diutius nobile genus, sed dimisso servo similem sibi de genere regio, quem mater providerat, deberet accipere, nullatenus voluit acquiescere. Tunc mater
Abbreviated transcription (Latin):
no fuisse do placabile. ubi nullũ int̃cedebat pͥmiũ. nec ꝑsonarũ acceptio nisi sin
dominabat᷑ iustitia quã diligebat altissimus. Demde ad gressus diuiona ha
nũ capiebat oculis nec cibo satiabat᷑. intentissime cogitans ut om̃s cũ iustitia
recepta de c̃spectusuo la&i remrarent. Codũ die quo badona ad cabillon
deliberari ꝑperant prius qua lucescer& balned̃ in grediens. brudul fum¬
Auunculũ frĩsc hariberti inter ficere iussit. qui ab amalgario & ar neberto
ducibus. & uuillebaldo patricio interfectus est

Expanded text:
no fuisse Deo placibile: ubi nullum intercedebat praemium, nec personarum acceptio, nisi sola dominabatur justitia, quam diligebat Altissimus. Deinde aggressus Divionem, plenus nec somnum capiebat oculis, nec cibis satiabatur, intentissime cogitans ut omnes cum justitia recepta de conspectu suo laeti remearent. Eodem die quo de Latona ad Cabilloniberans, et priusquam lucesceret balneum ingrediens, Brunulfumnculum fratris sui Ariberti interficere iussit: qui ab Amalgario et Arneberto ducibus, et Wilbaldo Patricio interfectus est
Abbreviated transcription (Latin):
filius ei sedẽ regni patris sui accepit. Igitur grimo aldus filiã
ratbodis ducis fresonis duxit uxorẽ. Egro tante quoq pippino iob uilla suꝑ
mosã fluuiũ cũ adeũ uisitandũ idẽ grimo aldus ueniss& cũ adorationẽ inbasi¬
lica sc̃i lantberti martiris ꝓcessiss&. acrude lissimo uiro impiorant gario no
mine interfectus ẽ. Posthaec thede uualdũ filiũ eius parunlũ in loco ipsius

Expanded text:
filius eius, sedem regni patris sui accepit. Igitur Grimoaldus filiam filius eius, sedem regni patris sui accepit. Igitur Grimoaldus filiam Radbodi ducem Frigionum duxit uxorem. Egrotante quoque Pippino Iobvilla super Mosam fluvium, cum ad eum visitandum idem Grimoaldus venisset, cum ad orationem in basilica mine, interfectus est. Posthaec Theudoaldus filius ejus parvulus, in loco ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ fraricos electus ẽ. fuitq uir mitissimus om̃ibonitate & mansu&cu¬
dine repl&us. largus in rlemosinis. & in orationibus promptus. Icii.¬
ippin contra ratbodẽ ducẽ gentilẽ fresionũ gentis aduersus
alterutrũ bellũ intulerunt castradores date illinc belligonan
tes in inuicẽ. Pippinus uictor extitit. fugatoq: ratbodo duce oũ
fresiones quie uaserant. Idem pippinꝰ cũ multa splolia & preda
reuersus ẽ. Post haec drocꝰ filius pippini aualida febre correptus
mortuus ẽ & sepultus in basilica beatiarnulsi confossoris m&tis
urbe . Grimo aldus quoq: ex quadã concubina genuit filiũ
nomine teudo aldum.
gitur prefacus pippinus aliam duxit uxorẽ nobilẽ & eligantẽ
nomine al peidã exqua genuit filiũ uocauitq nomen riꝰ lingua
propria carlum. Creuitq puer eligans atq egregius effectusẽ
lica sc̃i stephani martiris. Rognauit autẽ annos xui. Dagobtꝰ

Expanded text:
super Francos electus est; fuitque vir mitissimus, omni bonitate et mansuetusuper Francos electus est; fuitque vir mitissimus, omni bonitate et mansuetudine repletus, largus in elemosinis et in orationibus promptus. Pippinus contra Radbodem ducem gentilem Frigionum gentis adversus alterutrum bellum inttes invicem. Pippinus victor exstitit, fugatoque Ratbodo duce cum Frisionibus qui evaserant, idem Pippinus cum multis spoliis et praeda reversus est. Posthaec Drocus filius Pippini a valida febre correptus mortuus est, sepultus in basilica beati Arnulfi confessoris Mettis urbe. Grimoaldus quoque ex quadam concubina genuit filium, nomine Theudoaldum. Igitur praefatus Pippinus aliam duxit uxorem, nobilem et elegantem, nomine Chalpaida, ex qua genuit filium; vocavitque nomen eius lingue proprietate Carlo, crevitque puer, eligans atque egregius effectus eslica sancti Stephani martyris; regnavit autem ann. 16. Dagobertus,
Abbreviated transcription (Latin):
textricio bellum muliseiꝰ¬
tuo gesserunt. Pre ualente pippino cũ austrasus. theo dricꝰ rex cũberta¬
rio fugã inut. Pippinꝰ uictor extitit. ꝑsecutusq eos eam regionẽ sibi
subiugauit. Sequenti tempr idember tarius ab ad olatoribus & fal¬
sis amicis int̾ fectus ẽ. instigante ans flede matrona socrii suar.
ost bac aute᷑ pippinus thedricũ rege accipiens cũ thes auris & do¬
mũ palatu omĩa ꝑ agens in auster remrauit. Eratq ei uxor nobilis
& prudentissima nomine bli drudis genuitq ex ea filios duos nomen
senioris druogo: Nomen uero iunioris grimaldus.
or tuus ẽ aute theodricꝰ rex. Regnauit aute annos xuii .chlodoue¬
um filium ei paruulũ elegerunt inregnũ. Non postmultos
nos predictus rexchlodoueus aegrotans mortuus e᷑.
uit: annos autẽ .iii. hil debertus frater eiꝰ in regnũ
resedit. Progo uero apippino genitore eruditꝰ ducatũ cam poninse
accepit: Grimo aldus uinior cũ hildeberto rege maior domus palatu

Expanded text:
Textricio, bellum mutuo gesserunt. Praevalente Pippino cum Austrasiis, Theodoricus rex cum Berchario fugam iniit, Pippinus victor exstitit, persecutusque eos, eam regionem sibi subjugavit. Sequenti tempore idem Bercharius ab adulatoribus falsis amicis interfectus est, instigante Ansflede matrona socru sua. Post haec autem Pippinus Theodoricum regem accipiens cum thesauris, et domum palatii omnia peragens, in Auster remeavit. Eratque ei uxor nobilis et prudentissima, nomine Plecthrudis, genuitque ex senioris Drocus, nomen vero iunioris Grimoaldus. Mortuus est autem Theudericus rex; regnavit autem ann. 17. Chlodoveho, filio eius paeus egrotans mortuus est; regnavit autem ann. 4. Childebertus, frater eius, in regnum resedit. Drocus vero a Pippino genitore suo eruditus, ducatum Campaninse accepit. Grimoaldus iunior cum Childeberto rege maior domus palatii
Abbreviated transcription (Latin):
lam eduxerunt foris. Post ista uero inter rasdem in imicitia uehementius
pollulantes & non dealia causa maxime nisi quia rihgundis ad ultiria seque¬
batur. semꝑcum eis demriaȩ & cedeserant
gitur anno quosu praregnisui hildebertus rea morabatur cum coniuge
& matresua in fra terminum urbis quamstrateburgum uocant : Tunc uiri
fortioresquierant in urbe sessionica siue meldensȩ. uenerunt ad tũ dicentes
Danobisunum de filiistuis ut serui amus ei. scilic& ut deprogeniȩ tua pigoius
retinentes nobiscum. facilius resistentes inimicis terminos orbistuistudea
seniorem illuc dirigendum destinat. Cum comitibus do mesticis maioribus
atq nutricis uel omnibus qui ad ex ercendum seruitium regale erant ne¬
cissaridelegatis. mense sexto huius anni direxit eum iuxta uoluntatẽ
uirorum qui eum arege flagitabant transmntendum. suscepitq erim
populus gaudersacdep̃cans ut uitam eius patrisq: sui auo prolixiore
piaas diuia conceder&¬

Expanded text:
lam eduxerunt foras. Post ista vero inter easdem inimicitiae vehementius pullulantes, et non de alia causa maxime, nisi quia Rigunthis adulteria sequebatur, semper cum eisdem rixae et caedes erantgitur anno quo supra regni sui Childeberthus rex morabatur cum coniuge et matre sua infra terminum urbis quam Strateburgum vocant. Tunc viri fortiores, qui erant in urbe Sessionica sive Meldensi, venerunt ad eum, dicentes: 'Da nobis unum de filiis tuis, ut serviamus ei, scilicet ut de progenie tua pignus retenentes nobiscum, facilius resistentes inimicis, terminus urbis tuae defuum seniorem, illuc dirigendum distinat. Cui comitibus, domesticis, maioribus atque nutriciis vel omnibus qui ad exercendum servitium regale erant necessarii delegatis, mense sexto huius anni direxit eum iuxta voluntatem virorum, qui eum a rege flagitaverant transmittendum. Suscepitque eum populus gaudens ac depraecans, ut vitam eius patrisque sui aevo prolixiore pietas divina conceder
Abbreviated transcription (Latin):
in aula palatu r&rudit. eamq a priuato habitu uiuere fecitꝰ quinque annos sub
ea r&rusione finit᷑. Rotharius ꝑ concubinas debachabat᷑ assiduae. q undeberga
eo quod e & xpiana in hac tribulatione bene dicebat. om̃ om̃i potentẽ ieiuniis &o

Expanded text:
in aula palatii retrudit, eamque ad privatum habitum vivere fecit; quinque annos sub ea retrusione tenetur. Chrotharius per concubinas debacchabatur assidue. Gundeberga, eo quod esset Christiana, in hac tribulatione benedicebat Deum omnipotentem, jejuniis
Abbreviated transcription (Latin):
Tuc ei utblan saiuii es conloconont SUENUS MEMORARE
oebu era: sedqura mente excessit esse sacrilegium non arbitror simpos¬
tirũ scribatur. Igitur cum ualle post sidodĩ memorata regi iam
oicta adpropria redire utleus. non ante oisentere placuit. nisi
hunc uirum libatis oculis linqueremus quẽ quesitũ inatrio brinnacin¬
sis domus repperi. Cui dixi. quia iam eram ad propria rediturus
Tunc remiotum paululũ. dum hunc in desermocinaremus. Ait michi
uides nrsuper hoc tectum quȩ ego suspicioe. Cuirgo. Uidro enim
suptr tegulum quod nuꝑ sexponi precipit & ille aliud in quid ñ
aspicis : Cui rgo. Nichil aliud uidro suspicabar enim quod iliqui d
locula ritrr loquerxur & ad icci. Situ aliquid magis cernis
mar ra. Atille alta trahens suspiria ait. Uideo enim aruaginatũ
ire oiuinar gladium suꝑ domũ hano dependetitem. Uerir̃tam̃¬
lbros ina filii regis quos superius mortuos scripsimus obitr uNT

Expanded text:
t de beati Salvii episcopi conlocutione superius memorare debueram, sed quia mentem excessit, esse sacrilegum non arbitror, si in posterum scribatur. Igitur cum, vale post sinodum memoratam regi iam dicta, ad propria redire vellimus, non ante discidere placuit, nisi hunc virum, libatis osculis, linquerimus. Quem quesitum in atrio Brinnacinsis domus repperi. Cui dixi, quia iam eram ad propriam rediturus. Tunc remoti paululum, dum hinc inde sermocinaremur, ait mihi: 'Videsne super hoc tectum quae ego suspicio?' Cui ego: 'Video enim supertegulum, quod nuper rex poni praecepit'. Et illi: 'Aliud, inquid, 'non aspicis?' Cui ego: 'Nihil aliud video'. Suspicabar enim, quod aliquid ioculariter loqueretur. Et adiaci: 'Si tu aliquid magis cernis, enarra'. At ille, alta trahens suspiria, ait: 'Video ego evaginatum irae divinae gladio super domum hanc dependentem'. Verumtamduo filii regis, quos superius mortuos scripsimus, obierunt
Abbreviated transcription (Latin):
Absciditi & uos aloco aufrrentes uobiscũ quar hab& is. Ecce enim ad propinquat
gens quã pridixi Dicentibus autem illis non relinquimus te scis sime pater¬
Ait Nolitr timere prome futurũ istenĩ ut inferant michi in uirias. Sed non
nocrbunt usque ad mortr᷑. Discedintib: autem monachis uenit gins illa. &ouͦ
cuncta quat repprrit uastat. ꝓuinit adlocum ub scs d̃ redausus erat. At illi

Expanded text:
'Abscidite et vos a loco, auferentes vobiscum quae habetis. Ecce enim adpropinquat 'Abscidite et vos a loco, auferentes vobiscum quae habetis. Ecce enim adpropinquat gens quam praedixi!' Dicentibus autem illis: 'Non relinquemus te, sanctissime pater'Nolite timere pro me; futurum est enim, ut inferant mihi iniurias, sed non bunt usque ad mortem'. Discedentibus autem monachis, venit gens illa; et cuncta quae repperit vastat