comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contra ea uidetur. Nã quãpluris ẽ. uniuersaodis
publica quã consulatus aut p̃tura : eo maiore cura
puo &d ministrari. quã hec peti deberro Nea me
fauit quantũ cũ maximobeneficlo uro negocu
sustineam. Bellũ parare simul & erario partere. cogere
admiliciã eos quosnolis offendere. domi forisq omnia
curare & ea agere int̃ inuidos. occursantes facciosos. opi¬
nione quirites asꝑius. ẽ. Ad hoc alii sideliquere : uetus
nobilitas maiorũ. forcia facta cognatorũ & affinium
opesmulte. clientelȩ. om̃ia hȩc p̃sidio ad sunt. Michi
spesom̃is in mem& sitȩ. quas necesse ẽ uirtute & inno¬
centia tutari. nã alia infirma st̃. Et illud intelligo qͥri¬¬
tes om̃ium ora in me conuersa. ẽẽ. equos bonosq fauere.¬
locũ inuadendi querere. Quom acrius ad nitendũ ẽ.
utineq uoscapiamini. & illi frustrati sint. Ita ad hoc
ȩtatis a pueritia fui. ut om̃s labores ꝑicula consueta
habeã. Quȩ ante ur̃a beneficia gratuito faciebã.

Expanded text:
contra ea videtur: nam quo pluris est uniuersa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit, quantum cum maximo vestro beneficio negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam eos quos nolis offendere, domi forisque omnia curare et ea agere inter invidos occursantis factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquere, uetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio assunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt. Et illud intellego, Quirites, omnium ora in me conuersa esse, aequos bonosque fauere—locum invadendi quaerere. Quo mihi acrius annitendum est, uti neque vos capiamini et illi frustra sint. Ita ad hoc aetatis a pueritia fui, uti omnis labores et pericula consueta habeam. Quae ante vestra beneficia gratuito faciebam,
Abbreviated transcription (Latin):
agitare. nichil metuere : nisi tuipẽ famã hiemem
& estatẽ iuxta pati. humi requie scere. Eodẽ tẽpr̃
in opiã & laborẽ tolerare his ergo p̃ceptis milites
hortabor. Neq illos arcte colã. me opulent᷑ neq
głam meã laborẽ illoꝵ faciã. hoc ÷ utile. hoc ẽ¬
cilule imꝑuĩ. Nãq cũ tu te ꝑ molliciã agas. exer¬
lebrauere. Quis nobilitas freta ipsa dissiulis morab
nos illoꝵ emulos contẽpnit Et om̃s honores ñ ex me¬
rito . s quasi debitos a uobis repetit : Cȩt̾um homines
suꝑbissuni ꝓcũl errant. Maiores eoꝵ omia quȩ licebat.
illis reli quere diuitias. imagines. memoriã sui p̃cla¬
rã uirturt᷑ ñ relinquere. neq pote rant. Ea sola neq
dat᷑ dono neq accipitur. Sordidũ me & incautũ
morib auint. qr parũ scite conuuuũ exorno tqeq¬
Neq histrionẽ ullũ neq pluris p̃cu coccũ. quẽ uillicũ¬

Expanded text:
agitare, nihil metuere nisi turpem famam, hiemem agitare, nihil metuere nisi turpem famam, hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor, neque illos arte colam, me opulenter, neque am meam, laborem illorum faciam. hoc est utile, hoc civile imperium. namque quom tute per mollitiem agas, exerlebravere. quis nobilitas freta, ipse dissimilis moribus, nos illorum aemulos contemnit et omnis honores non ex merito sed quasi debitos a vobis repetit. ceterum homines superbissumi procul errant. maiores eorum omnia quae licebat illis reliquere: divitias, imagines, memoriam sui praeclaram; virtutem non reliquere, neque poterant: ea sola neque datur dono neque accipitur. sordidum me et incultis moribus aiunt, quia parum scite convivium exorno neque histrionem ullum neq
Abbreviated transcription (Latin):
N ã mequidẽ ex animi mei sententia : nulla oratio ledere
potest. Quippe uera necesse. ẽ. bene p̃dic&. falsã: uita
moresq mei superant. Sed qm̃ ur̃a consilia accusantur.
qͥm summũ honorẽ & maximũ negociũ imposuistis : &iã
at q &iã reputate nũ eorũ penitendũ sit: non possũ fidei
causa imagines neq triumphales aut consulatꝰ maioꝵ
meorũ ostentare. Acsi respostul& hastas. uexillum.
phaleras. alia militaria doña Preterea cicatrices ad
hereditate relicta ut illa illis. sed quȩ ego meis plurimis
laborib & periculis quesiui. Nonsunt cõposita mea
uerba : Parũ id facio ipsa sese uirtꝰ satis ostendit Iuis
artifiere opus e ut turpia facta oratione tegant. Neq
litteras gretas didici parũ placebat eas discerei qui p-¬
pe quȩ aduirtutẽ doctorib nichil ꝓfuerant. At illa :¬
multo obtuma rei .p. doctussũ hostesferire : p̃sidia

Expanded text:
Nam me quidem ex animi mei sententia nulla oratio laedere Nam me quidem ex animi mei sententia nulla oratio laedere potest: quippe vera necesse est bene praedicent, falsa vita moresque mei superant. Sed quoniam vestra consilia accusantur, qui mihi summum honorem et maximum negotium imposuistis, etiam atque etiam reputate, num eorum paenitendum sit. Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare, at, si res postulet, hastas, uexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices aduhereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego meis plurimis laboribus et periculis quaesiui. Non sunt composita verba mea: parui id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici: parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. At illa multo optima rei publicae doctus sum: hostem ferire, praesidia
Abbreviated transcription (Latin):
hos petunt. quasi honeste iuxeruit. neilli falsi sint.
qui diuersissimas res parit̾ expectant. ignauiȩ uo¬
lintatẽ & p̃mia uiptutis. atq etiã cũ apud uosꝰ aut
in senitu uerba facuint pleraq oritione maiores
suos extollunt. eoꝵ fortia facta memorando. cla¬
riores iese putant. Qđ c̃era ÷ Nã quanto uita eoꝵ
p̃clarioratanto hoꝵ socordia flagitiosior & ꝓfecto
opiam pacior quirites Uerũ id quod multo p̃clarius .ẽ. me¬
met factam dicere lic&. Nc̃ uidete : quã iniquisunt. Qđ
ex aliera uirtute sib arro gant. id m ex mea ñ concedunt
scilic& qr imagines non habeo & qr mͥ noua nobilitas . ẽ quã
certe peperisse melius ẽ : quã acceptã corrũpisse. Equidẽ
ego ñignorosiiã m respondere uelint : ab unde illis facun¬
diã &compositã orationẽ fore.S in maximo ur̃o benefi¬
cio cũ am̃ib: locis meq uosq maledictis lacerent non pla¬
cuit reticere: nequis modestiã in conscientiã duceret.

Expanded text:
hos petunt, quasi honeste vixerint. Ne illi falsi sunt, qui diuersissimas res pariter expectant, ignaviae voluptatem et praemia virtutis. Atque etiam, cum apud vos aut in senatu verba faciunt, pleraque oratione maiores suos extollunt: eorum fortia facta memorando clariores sese putant. Quod contra est. Nam quanto vita illorum praeclarior, tanto horum socordia flagitiosior. Et profecto opiam fateor, Quirites, verum, id quod multo praeclarius est, meamet facta mihi dicere licet. Nunc videte, quam iniqui sint. Quod ex aliena virtute sibi arrogant, id mihi ex mea non concedunt, scilicet quia imagines non habeo et quia mihi nova nobilitas est, quam certe peperisse melius est quam acceptam corrupisse. Equidem ego non ignoro, si iam mihi respondere uelint, abunde illis facundam et compositam orationem fore. Sed in maximo vestro beneficio cum omnibus locis meque vosque maledictis lacerent, non placuit reticere, ne quis modestiam in conscientiam duceret.
Abbreviated transcription (Latin):
senat᷑ decreuit. darent oꝑam consules. nuqͥd res.
p. detrimenti caper& Ea poteftas ꝑsinatũ more
romano magistratui maxima ꝑmittit᷑: exercituni
parare. bllũ gerere. cohercere om̃ib modissotios
at q ciues. domi miliciȩq inperium. atq iuditiũ
sũmũ habere. Aliter sine ponłi iussu nulli rarã
rerũ cõsuli uis ÷ Post paucos dies . L. senius senator
insenatu litteras recitauit. quas fesulis allatas sibi dicebat.
Inquib scriptũ enit Go. manlium arma cepisse. cũ magna
multitudine ante diem .ui. Kt. nouẽb. simul id quod intali
resolouenbu& praxta. at i: prodigia nonciabant. alii

Expanded text:
senatus decrevit, darent operam consules, ne quid res senatus decrevit, darent operam consules, ne quid res publica detrimenti caperet. Ea potestas per senatum more Romano magistratui maxuma permittitur: exercitum parare, bellum gerere, coercere omnibus modis socios atque civis, domi militiaeque imperium atque iudicium summum habere; aliter sine populi iussu nullius earum rerum consuli ius est. Post paucos dies L. Saenius senator in senatu litteras recitavit, quas Faesulis adlatas sibi dicebat, in quibus scriptum erat C. Manlium arma cepisse cum magna multitudine ante diem VI. Kalendas Novembris. Simul, id quod in tali re solet, alii portenta atque prodigia nuntiabant, alii
Abbreviated transcription (Latin):
A dem prouiso domi suȩ inparatũ cũ fodere. Curius ubi
ꝓcellegit quantũ periculũ consili inpendiss&. ꝓ pere
ꝑful uiã ciceroni dolei qui paribat᷑ enuntiat: Ita illi
lanuã ꝓhibiti. tantũ facinꝰ frustra susceperant: Inte¬
rea manlius in ecruria plebem sollicitare. egestate
simul acdolore iniurie nouarũ rerũ cupidam. quo
sylle dominatione agros bonaq om̃a amiserat.
Preterea latrones cuiusq generis. quoꝵ in ea regione
magna copia erat. Non nullos exsillanis coloniis.
quib libido atq luxuria exmagnis rapinis nichil
peliqui fecerant Ea cũ ciceroni nonciarentur:
ancipiti malo ꝑ motus. qđ neq urbem ab insidus
pͥuato consilie Longiꝰ tueri poterat: neq excreitus
manlui quantꝰ aut qͦ consilio for&a satis cõꝑtũ habebat
rẽ ad senatũ refert. iam antea uulgi rimorib exa¬
gitatã: Itaq qđ plerũq iatroci negotio sol&

Expanded text:
ac de inproviso domi suae inparatum confodere. Curius ubi ac de inproviso domi suae inparatum confodere. Curius ubi intellegit, quantum periculum consuli inpendeat, propere per Fulviam Ciceroni dolum qui parabatur enuntiat. ita illi ianua prohibiti tantum facinus frustra susceperant. Interea Manlius in Etruria plebem sollicitare, egestate simul ac dolore iniuriae novarum rerum cupidam, quod Sullae dominatione agros bonaque omnia amiserat, praeterea latrones quoiusque generis, quorum in ea regione magna copia erat, nonnullos ex Sullanis coloniis, quibus lubido atque luxuria ex magnis rapinis nihil reliqui fecerant. Ea cum Ciceroni nuntiarentur, ancipiti malo permotus, quod neque urbem ab insidiis privato consilio longius tueri poterat neque, exercitus Manli quantus aut quo consilio foret, satisrem ad senatum refert iam antea vulgi rumoribus exagitatam. Itaque, quod plerumque in atroci negotio solet,
Abbreviated transcription (Latin):
moliri. consuli insidias tendere. parare incendia.
oportuna loca armatis hominib obsidere. ipse cũ telo
et̃. Itͣ alios iubere. hortari. uti semꝑ intenti. paratiq
essent. dies noctesq feftinare. uigilare. neq insom¬
nus. neq labore fatigari. Postremo ubi multa
agitanti nichil procedit: rursus in tempesta nocte.
coniurationis principes conuocat : ꝑ .M. portium
lec camzbiq multa de ignauia eoꝵ questus. doc&
se manliũ p̃mississe ad eam multitudinẽ. quã ad
spienda arma parauert: Item elios in alia loca
oportuna. qui mitium beđli facerent. seq adexor¬
ettũ proficisci cunere. si pͥus ci ceronẽ oppressisse
eũ sius consilis multũ officere. Igͥ ꝑt̾ritis ac dubitantib ceteris.
G cornelius eques romanus. oꝑam suam pollicitus. & cũ eo.
P uuartũ teius. senator. constituere ea nocte paulo post.
cũasmatis hominib sicuti salutatũ introire ad ciceronem.

Expanded text:
moliri: consulibus insidias tendere, parare incendia, moliri: consulibus insidias tendere, parare incendia, opportuna loca armatis hominibus obsidere; ipse cum telo esse, item alios iubere, hortari uti semper intenti paratique essent; dies noctisque festinare, vigilare, neque insomniis neque labore fatigari. postremo, ubi multa agitanti nihil procedit, rursus intempesta nocte coniurationis principes convocat per M. Porcium Laecam, ibique multa de ignavia eorum questus docet se Manlium praemisisse ad eam multitudinem, quam ad capiunda arma paraverat, item alios in alia loca opportuna, qui initium belli facerent, seque ad exercitum proficisci cupere, si prius Ciceronem oppressisset: eum suis consiliis multum officere. igitur perterritis ac dubitantibus ceteris C. Cornelius eques Romanus operam suam pollicitus et cum eo L. Vargunteius senator constituere ea nocte paulo post cum armatis hominibus sicuti salutatum introire ad Ciceronem
Abbreviated transcription (Latin):
latũ petebat sperans li designatus foret : facile se ex
uoluntate antonio usurum. Neq interor qͥecus
erat: sed om̃ib modis insidias parabat ciceroni. neq illi
tam̃ ad cauendum̃ dolus aut astuciȩ deerant. Namq
abͥncipio consulatus sui multa pollicendo ꝑfuluiã effe¬
cerat: ut e curius de qͦ paulo ante memoraui consi¬
lia catilinȩ sibi proderat. Ad hoc collegam suũ anto¬
nium pactione ꝓuinciȩ ꝑpulerat : ne contra .a.P.
sentiret. Circumse p̃sidia amicorũ atq clientium
occulte habebat. Postꝗ dies comiciorũ uenit. & catili¬
cessere. constituit bellũ facere. & extrema om̃ia e pe¬
riri. qm̃ quȩ occulte temptauerat: asꝑa fedaq eue¬
nerant. Igͥ .G. manliũ fesulas atq in eam portẽ etruriȩ¬
& septimium quendã camertẽ in agrũ picenũ .G. iuliũ
in apuliam dimisit. Preterca alium alio. quẽ ubiq
o portunũ fore credebat Interea romȩ̨ multa simal

Expanded text:
latum petebat, sperans, si designatus foret, facile se ex latum petebat, sperans, si designatus foret, facile se ex voluntate Antonio usurum. neque interea quietus erat, sed omnibus modis insidias parabat Ciceroni. neque illi tamen ad cavendum dolus aut astutiae deerant. namque a principio' consulatus sui multa pollicendo per Fulviam effecerat, ut Q. Curius, de quo paulo ante memoravi, consilia Catilinae sibi proderet; ad hoc collegam suom Antonium pactione provinciae perpulerat, ne contra rem publicam sentiret; circum se praesidia amicorum atque clientium occulte habebat. postquam dies comitiorum venit et Catilicessere, constituit bellum facere et extrema omnia experiri, quoniam quae occulte temptaverat aspera foedaque evenerant. Igitur C. Manlium Faesulas atque in eam partem Etruriae, Septimium quendam Camertem in agrum Picenum, C. Iulium in Apuliam dimisit, praeterea alium alio, quem ubique opportunum sibi fore credebat. interea Romae multa simul
Abbreviated transcription (Latin):
urbem incendere. uiros earũ ł adiungeresibi. ł int̃fi¬
cere. Sed in his erat senpronia. q̃ multa sepe uiris audaciȩ
facinora cõmiserat. Hlȩc mulier genẽ atq forma. p̃terea
uiro. atq libis satisfortunata fuit. lit teris grecis & lati¬
nis docta psallere & saltare elegantius ꝗ necesse ẽ ꝓbemul¬
ta alia q̃ instrum̃ta luxuriȩ s̃. sed ei cariora semꝑ omnia
ꝗdecus atq puditicia fuit. ꝑecuniȩ anfamȩ minuspar¬
ceret : haud facile discerneres. Libi dine sic accensa
ut sepius peteret uiros ꝗ peteret᷑. Sed ea sepe antehac
fidem ꝓdiderat. creditum abiurauerat. cȩdis conscia
fuerat. luxuria aq. in opia p̃ceps ab:erat. Uerũ inge¬
inum eiꝰ haud absurdũ posse ũsus facere. iocũ mouere
sermone ut. uł modesto uł moll uł ꝓcaci. ꝓrsus
multȩ faceciȩ. multusq lepos inerat. his reb cõpa¬
ratis catilina nichilominus in proximũ annũ consu¬

Expanded text:
urbem incendere, viros earum vel adiungere sibi vel interfiurbem incendere, viros earum vel adiungere sibi vel interficere. Sed in iis erat Sempronia, quae multa saepe virilis audaciae facinora commiserat. haec mulier genere atque forma, praeterea viro liberis satis fortunata fuit; litteris Graecis Latinis docta, psallere et saltare elegantius quam necesse est probae, multa alia, quae instrumenta luxuriae sunt. sed ei cariora semper omnia quam decus atque pudicitia fuit; pecuniae an famae minus parceret, haud facile discerneres; lubido sic accensa, ut saepius peteret viros quam peteretur. sed ea saepe antehac fidem prodiderat, creditum abiuraverat, caedis conscia fuerat: luxuria atque inopia praeceps abierat. verum ingenium eius haud absurdum: posse versus facere, iocum movere, sermone uti vel modesto vel molli vel procaci; prorsus multae facetiae multusque lepos inerat. His rebus conparatis Catilina nihilo minus in proxumum annum consu
Abbreviated transcription (Latin):
dum in tullio ciceroni. nãq. antea pleraq. nobili¬
tas inuidiã estimabat. & quasi pellui consulatũ crede¬
bant si eũ quis egregius. homo nouus adeptꝰ foret. Sedubi
periculũ aduenit : inuidia ato. suꝑbia post fuere.
t̃ comicis habitis : consules declarant᷑ .i tulliꝰ & o.
antonius. Qd factũ : pͥmo populares coniurationis c̃cusserat.
N eq tam̃ catilinȩ furor minuebatur : sed indies plura agitare.
arma ꝑitaliam locis oportunis parare: pecuniam sua aut
amicorũ fide sumptã mutuã fesulas ad manliũ quendam
portare qͥ postea pͥnceps fuit belli faciundi. Ea tẽpestate
plurimos cuiusq generis homines ad sciuis se sibi dr̃. muli¬
eres &iam aliqͦt. que pͥmo ingentes sumptꝰ stupro corpo¬
ris tolerauerant. Post ubi etas tantũ modo questui neq
luxuriȩ modũ fecerat. aes alienũ grande conflauerans.
ꝑeas secatilina credebat posse seruicia urbana sollicitare.

Expanded text:
dum M. Tullio Ciceroni. namque antea pleraque nobilidum M. Tullio Ciceroni. namque antea pleraque nobilitas invidia aestuabat, et quasi pollui consulatum credebant, si eum quamvis egregius homo novos adeptus foret. sed ubi periculum advenit, invidia atque superbia post fuere. igitur comitiis habitis consules declarantur M. Tullius et C. Antonius. quod factum primo popularis coniurationis concusserat. neque tamen Catilinae furor minuebatur, sed in dies plura agitare: arma per Italiam locis opportunis parare, pecuniam sua aut amicorum fide sumptam mutuam Faesulas ad Manlium quendam portare, qui postea princeps fuit belli faciundi. ea tempestate plurumos quoiusque generis homines adscivisse sibi dicitur, mulieres etiam aliquot, quae primo ingentis sumptus stupro corporis toleraverant, post ubi aetas tantummodo quaestui neque luxuriae modum fecerat, aes alienum grande conflaverant. per eas se Catilina credebat posse servitia urbana sollicitare,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥpoenas dederant. Nob eares ꝓmagnitudine parum
comꝑta ẽ. Sed in ea conuentione fuit . o curius natus
haut obscuro leio flagiciis atq facinorib cooꝑtꝰ. quem
censores senatu ꝓbrigrã amouerant. huic homini ñ
minor uanitas inerat: ꝗaudacia. neq recicer e q̃au.¬
dierat. neq sua & ipsescelera occultare. ꝓrsus neq:
dicere neq facere quicꝗ pensi habebat. Frat ei cũ ful¬
uia muliere nobili stupri uetus consuetudo. cui cum inꝰ
gratus esset qr in opia minus largiripoterat : repen¬
te gł ansse maria montesq polliceri cepit.  mina¬
mi inẽdum ferro : nisi obnoxia foret. postremo fero¬
cius agitare ꝗ solitꝰ erat. At fuluia insolentia coru
causa cognita tale periculũ & publicȩ haud occultũ
habuit. Sed sublato auc̃tore: de catiline coniuratio¬
ne quȩ & qͦmͦ audierat. cõplurib narrauit. fares in
pͥmis studia hominũ accendit ad consulatũ mandan¬

Expanded text:
qui poenas dederant. nobis ea res pro magnitudine parum qui poenas dederant. nobis ea res pro magnitudine parum comperta est. Sed in ea coniuratione fuit Q. Curius, natus haud obscuro loco, flagitiis atque facinoribus coopertus, quem censores senatu probri gratia moverant. huic homini non minor vanitas inerat quam audacia: neque reticere quae audierat, neque suamet ipse scelera occultare, prorsus neque dicere neque facere quicquam pensi habebat. erat ei cum Fulvia, muliere nobili, stupri vetus consuetudo. quoi cum minus gratus esset, quia inopia minus largiri poterat, repente glorians maria montisque polliceri coepit et minari interdum ferro, ni sibi obnoxia foret, postremo ferocius agitare quam solitus erat. at Fulvia insolentiae Curi causa cognita tale periculum rei publicae haud occultum habuit, sed sublato auctore de Catilinae coniuratione quae quoque modo audierat compluribus narravit. Ea res in primis studia hominum accendit ad consulatum mandan
Abbreviated transcription (Latin):
agendi facturũ. Ad hoc maledictis increpat omnes
bonos. suorũ unũquemq nominans laudare. Ad mo¬
nebat aliũ causa egestatis. aliũ cupiditatis suȩ. con¬
plures periculi. aut ignominiȩ. multos uictoriae
sillanȩ quib ea p̃dȩ fuerat. Post ꝗ om̃ium animos
alacres uid&: cohortatus ut peticionẽ suã curae
haberent : conuentũ dimisit. Fuere ea tẽpestate qui
dicerent catilinã cratione habita cũ ad iusiurandũ
populares sceleris sui adiceret humani corporis san¬
guinem uino ꝑmixtum in pateris circumt ulisse:
Inde cum post execrationẽ om̃s degusta uissent sicuti
insollennib sacris fieri consueuit: a peruisse consilium
suum atq. ex dictita refccisse quo interse fidimagis foreił
alius alii tanti facinoris conscii. Nonnulli ficta & hȩc ee.
multa p̾terea existimabant abhis qͥciceronis inuidia in¬
q̃pestea orta ẽ. leniri credebant. a trocitare sceleris eoꝵ

Expanded text:
agundi facturum. ad hoc maledictis increpabat omnis agundi facturum. ad hoc maledictis increpabat omnis bonos, suorum unum quemque nominans laudare: admonebat alium egestatis, alium cupiditatis suae, compluris periculi aut ignominiae, multos victoriae Sullanae, quibus ea praedae fuerat. postquam omnium animos alacris videt, cohortatus, ut petitionem suam curae haberent, conventum dimisit. fuere ea tempestate qui dicerent Catilinam oratione habita, quom ad ius iurandum popularis sceleris sui adigeret, humani corporis sanguinem vino permixtum in pateris circumtulisse: inde quom post execrationem omnes degustavissent, sicuti in sollemnibus sacris fieri consuevit, aperuisse consilium suom, atque eo dictitare fecisse, quo inter se fidi magis forent alius alii tanti facinoris conscii. nonnulli ficta et haec et multa praeterea existumabant ab iis, qui Ciceronis invidiam quae postea orta est leniri credebant atrocitate sceleris eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
aberit. hec ipsa ut spero una uob̾cum consulagã. niferte
me animꝰ fallit. & uosseruire magis ꝗ imꝑare parati estis.
Postqniã accepere ea homines qͥb: mala habunde omnia
erant. sed neq res. neq spes bona ulla. tam & si illis quieta
mouere magna merces uidebat᷑ : tam̃ postulare ple¬
riq ut ꝓponeret quȩ condicio belli foret. q̃ armis p̃¬
mia peterent. quid ubiq opis. aut spei haberent:
Tunc catilina polliceri tabulas nouas. ꝓscriptionem
locupletũ. magistratus. sac̃ docia. rapinas. alia om̃a
q̃bellũ atq libido uictorũ fert. Preterea. ẽe. in his¬
pania citeriore pisonẽ. in mauritania cũ exercitu
P. sittiũ nucerinũ consilii sui participes. Preterea pe¬
tere consulatũ .s. antoniũ quẽ sibi collegam collegã
foresꝑaret. hominẽ & familiarem. & om̃ib necessi¬
tudinib circum uentũ. cũ eo se consulem inicium

Expanded text:
aberit. haec ipsa, ut spero, vobiscum una consul agam, nisi forte aberit. haec ipsa, ut spero, vobiscum una consul agam, nisi forte me animus fallit et vos servire magis quam imperare parati estis.' Postquam accepere ea homines, quibus mala abunde omnia erant, sed neque res neque spes bona ulla, tametsi illis quieta movere magna merces videbatur, tamen postulavere plerique, ut proponeret, quae condicio belli foret, quae praemia armis peterent, quid ubique opis aut spei haberent. tum Catilina polliceri tabulas novas, proscriptionem locupletium, magistratus, sacerdotia, rapinas, alia omnia, quae bellum atque lubido victorum fert; praeterea esse in Hispania citeriore Pisonem, in Mauretania cum exercitu P. Sittium Nucerinum, consili sui participes; petere consulatum C. Antonium, quem sibi collegam fore speraret, hominem et familiarem et omnibus necessitudinibus circumventum; cum eo se consulem initium
Abbreviated transcription (Latin):
cui uirile in geniũ est tolerare p̾otest illis diuicias su¬
ꝑare quas profundant in es truendo mari. & monti¬
bus coequandis nobis rem familiarẽ &iã ad necessa¬
ria de esse : illos binas. aut amplius domos continua¬
re nob̵ larẽ familiarẽ nusꝗ unũ esse : cũ tabulas. sig¬
na toreum ata emunt. noua diruunt. alia edifi¬
cant. postremo om̃ib modis pecuniã trahunt. ueg añ.
tam̃ sũma libidine diuicias suas uincere nequeunt.
At nob ẽ. domi in opia. foris: ȩs alienũ. mala res. spes
multo asperior. Deniq qͥd reliqui habemus p̃t̾ mise¬
ram animã: Quinigitur exꝑgiscimini. En illa
illa quã sepe optastis libtas. Preterea diuiciȩ. decus.
gła. in oculissitas. Fertuna om̃ia ea uictorib pre¬
mia posuit. Res. tempus pericula egestas. bellispo¬
lia magnifica magisquã oratio mea uos hortent᷑. Uł im¬
fatore ł milite me utimini. ⁊eq animꝰ neq corpus a uob

Expanded text:
quoi virile ingenium est, tolerare potest illis divitias suquoi virile ingenium est, tolerare potest illis divitias superare, quas profundant in extruendo mari et montibus coaequandis, nobis rem familiarem etiam ad necessaria deesse? illos binas aut amplius domos continuare, nobis larem familiarem nusquam ullum esse? quom tabulas signa toreumata emunt, nova diruunt, alia aedificant, postremo omnibus modis pecuniam trahunt vexant, tamen summa lubidine divitias suas vincere nequeunt. at nobis est domi inopia, foris aes alienum, mala res, spes multo asperior: denique quid reliqui habemus praeter miseram animam? Quin igitur expergiscimini? en illa, illa quam saepe optastis libertas, praeterea divitiae decus gloria in oculis sita sunt; fortuna omnia ea victoribus praemia posuit. res tempus pericula egestas belli spolia magnifica magis quam oratio mea vos hortantur. vel imperatore vel milite me utimini: neque animus neque corpus a vobis
Abbreviated transcription (Latin):
condicio uitȩ futura sit. nisi nosmetipsos uindicam
atq. dicionẽ concessit. semꝑ illis reges tetrarchȩ.
uectigales eẽ. popłi & nationes stipendia pendere.
Cȩteri om̃s strenui: boni. nobiles. atq. ignobiles. uulgu: fu¬
imus sine gr̃a. sine auctoritate. his obnaxii quib si res
e ualeret formidini essemꝰ. ltaq om̃is gr̃a. potentia.
honos. diuiciȩ. apud illos sunt. aut ubi illi uolunt.
nobis reliquer̃ pericula. repulsas. iudicia. egestatẽ.
Quȩ quousq tandẽ paciemini ofortassimi uiri. Nonne
emori ꝑuirtutẽ prestat. ꝗ uitã miserã. atq. in hones¬
tam ubi alienȩ suꝑbiȩ iudibrio fueritis ꝑdedecus a¬
mittere : uerũ eniuero prodeũ atq. hominũ fidem.
uictoria in manꝰ uob̾ẽ. uiget etas. animus ualet
Cont᷑ annis illis atq diuiciis om̃ia c̃senuer̃. Tantum in¬
cepto opus est. C&a res expediet. Et enĩ qͥs mortaliũ

Expanded text:
condicio vitae futura sit, nisi nosmet ipsi vindicamucondicio vitae futura sit, nisi nosmet ipsi vindicamuatque dicionem concessit, semper illis reges, tetrarchae vectigales esse, populi, nationes stipendia pendere; ceteri omnes, strenui, boni, nobiles atque ignobiles, vulgus fuimus, sine gratia, sine auctoritate, iis obnoxii, quibus, si res publica valeret, formidini essemus. Itaque omnis gratia, potentia, honos, divitiae apud illos sunt aut ubi illi volunt; nobis reliquere pericula, repulsas, iudicia, egestatem. Quae quousque tandem patiemini, o fortissumi viri? Nonne emori per virtutem praestat quam vitam miseram atque inhonestam, ubi alienae superbiae ludibrio fueris, per dedecus amittere? Verum enim vero, pro deum atque hominum fidem, victoria in manu nobis est: viget aetas, animus valet; contra illis annis atque divitiis omnia consenuerunt. tantummodo incepto opus est, cetera res expediet. etenim quis mortalium,
Abbreviated transcription (Latin):
satis dictũ. Catilina ubi eos quos paulo ante cõmemor a¬
ui conuenisse uidet: tam &si cũ singulis multa sepe
egerat. tam̃ in rẽfore credens uniuersos appellare.
& cohortari. in abditã partẽ ediũ secedit. atq ibi om̃i¬
bus arbitris ꝓculamotis. orationẽ huiuscemodi habuit:
Ni uirtus fidesq ur̃a spectata mͥforet. nequiꝗ oportu¬
na rescetidisset. Spes magna. dominatio in manib frus¬
tra fuissent. Neq ego ꝑignauiã. aut uana ingenia.
in c̾ta ꝓc̃tis captarẽ. Sed qr multis & magnis tẽpestati¬
bus uos cognoni fortes fidosq mͥ. eo animus ausus est
maximũ atq pulcherrimũ facinꝰ incipere. Simul qr
uob̾ eadẽ quȩ mbona malaq intellexi. Nã idẽ uelle
atq idẽ nolle : ea demũ firma amicicia ẽ. Sed ego q̃
mente agitaui : om̃siã antea diuersi audistis: Cȩte¬
rum m indies magis anunꝰ accendit᷑. cũ considero quȩ

Expanded text:
satis dictum. Catilina ubi eos, quos paulo ante memorasatis dictum. Catilina ubi eos, quos paulo ante memoravi, convenisse videt, tametsi, cum singulis multa saepe egerat, tamen in rem fore credens univorsos appellare et cohortari, in abditam partem aedium secedit atque ibi omnibus arbitris procul amotis orationem huiusce modi habuit: 'Ni virtus fidesque vostra spectata mihi forent, nequiquam opportuna res cecidisset; spes magna, dominatio in manibus frustra fuissent, neque ego per ignaviam aut vana ingenia incerta pro certis captarem. sed quia multis et magnis tempestatibus vos cognovi fortis fidosque mihi, eo animus ausus est maxumum atque pulcherrumum facinus incipere, simul quia vobis eadem quae mihi bona malaque esse intellexi; nam idem velle atque idem nolle, ea demum firma amicitimente agitavi, omnes iam antea divorsi audistis. Ceterum mihi in dies magis animus accenditur, cum considero, quae
Abbreviated transcription (Latin):
lina nisi maturas set ꝓcuria signũ sociis dare : endie
post conditã urbẽ Romã pessimũ facinꝰ patratum foret
Quia nondũ frequentes armati couenerant : ea res
consiliũ diremit. Postea piso inciteriorẽ hispania ques¬
tor ꝓp̃tore missus ẽ. ad nitenre crasso : qđ eũ infestũ
inimicũ on pompeio cognouerat. Neq. tam̃ senatꝰ puin¬
ci im inuitus dederat. Quippe foedũ hoẽm are P.
putabant. etiamtũ potentia pompei formi dolosa erat.
Sed ispiso in prouintiã ab eqͥtib hispaniis quos in exer¬
citu ductabat it̃ faciens occisus est. Sunt qͥ ita dicunt. im¬
ꝑia eiꝰ iniusta. suꝑba. crudelia. barbaros neqͥuisse pati.
Alii aũt equites illos .oN. ueteres fidosq. clientes. uolunta¬
te eius pisonẽ aggressos. Nũquã & hispanos p̃terea tale
facinꝰ fecisse. sed imꝑia seua multa antea ꝑpessos. Nos eã
rem in medio derelinquemꝰ. de suꝑiore coniuratione

Expanded text:
lina maturasset pro curia signum sociis dare, eo die lina maturasset pro curia signum sociis dare, eo die post conditam urbem Romam pessumum facinus patratum foret. quia nondum frequentes armati convenerant, ea res consilium diremit. postea Piso in citeriorem Hispaniam quaestor pro praetore missus est adnitente Crasso, quod eum infestum inimicum Cn. Pompeio cognoverat. neque tamen senatus provinciam invitus dederat, quippe foedum hominem a re putabant et iam tum potentia Pompei formidulosa erat. sed is Piso in provincia ab equitibus Hispanis, quos in exercitu ductabat, iter faciens occisus est. sunt qui ita dicant imperia eius iniusta superba crudelia barbaros nequivisse pati; alii autem, equites illos, Cn. Pompei veteres fidosque clientis, voluntate eius Pisonem aggressos: numquam Hispanos praeterea tale facinus fecisse, sed imperia saeva multa antea perpessos. nos eam rem in medio relinquemus. de superiore coniuratione
Abbreviated transcription (Latin):
tenciã crescere simul confisum si coniuratio ualuis set
facile apđ illos pͥncipem sefore. Sed antea itẽ coriura
uerssi e potero dicã. Itullio. & m lepido consulibus:
e autronius & esilla de signati consules legib ambit
int̾rogati poenas dederant. Post paulo catilina pecuni¬
arũ repetendarũ reus ꝓhibitus erat consolatũ petere.
qđ intͣlegitimos dies profiteri neqͥuerit. Erat eođ t̃pore
enpiso ad olescens nobił. sũmȩ audacie egens. faceiosus
quẽ ad ꝑturbandã R .e. in opia. atq. malimores
mulabant. cũ hoc catilina. & autronius circit᷑ N orsas
Decenbris consilio cõmunicato parabant in capitelio
sascib correptis : pisonẽ cum exercitu ad optinendas du¬
as hispanias mittere. Ea re cognita: rursus in noñ fełr
consiliũ cedis transtulerant. lamtũ non consulib mͦ.
sed plerisq senatorib ꝑniciem machinabant᷑. Qđ cati¬

Expanded text:
tentiam crescere, simul confisum, si coniuratio valuisset, tentiam crescere, simul confisum, si coniuratio valuisset, facile apud illos principem se fore. Sed antea item coniuravverissume potero, dicam. L. Tullo et M'. Lepido consulibus P. Autronius et P. Sulla designati consules legibus ambitus interrogati poenas dederant. Post paulo Catilina pecuniarum repetundarum reus prohibitus erat consulatum petere, quod intra legitumos dies profiteri nequiverat. Erat eodem tempore Cn. Piso, adulescens nobilis, summae audaciae, egens, factiosus, quem ad perturbandam rem publicam inopia atque mali mores stimulabant. cum hoc Catilina et Autronius circiter Nonas Decembris consilio communicato parabant in Capitolio nterficere, ipsi fascibus correptis Pisonem cum exercitu ad optinendas duas Hispanias mittere. ea re cognita rursus in Nonas Februarias consilium caedis transtulerant. iam tum non consulibus modo, sed plerisque senatoribus perniciem machinabantur. quod ni Cati
Abbreviated transcription (Latin):
conuenere senatorii ordinis. P. lentulus suror Pi
Autronius .L. cassius. Longinꝰ .G. c&egus Eiseruius
filius sillȩ. Seruii filii .l. uuargunteuꝰ: Q anni¬
us mn portius lecca .L. bestia . E. curiuꝰ. Preter¬
ea exequestri ordine .ai. fuluius nobilior .I.stacilius .E. gabi¬
nius capito .s. cornelius. Ad hoc multi excolonus & mu¬
nicipiis domi nobiles f rant p̃terea cõplures paulo oc¬
cultius consilii huiusce participes nobiles quosmatis do¬
minationis spes hortabat᷑ ꝗ in opia aut alia necesñt udo
ceterũ iuuentus pleraq sed maxime nobiliĩ catil ine an¬
ceptis fauebat: quib in ocio t magnifice ł moluẽ auies e
copta eneł sr cpta ꝓtertis. bellum ꝗ pacem inalcoar̃.
Euere itẽ ea rẽpestate qͥ rederent .n. liciniũ crassũ nonic¬
narum eꝰ consilii fuisse q en pompeiꝰ inuisus ipsi magnũ
exercitũ ductabat. cuiusuis opes uoluisse contra illius po¬

Expanded text:
convenere senatorii ordinis P. Lentulus Sura, P. convenere senatorii ordinis P. Lentulus Sura, P. Autronius, L. Cassius Longinus, C. Cethegus, P. et Ser. Sullae Ser. filii, L. Vargunteius, Q. Annius, M. Porcius Laeca, L. Bestia, Q. Curius; praeterea ex equestri ordine M. Fulvius Nobilior, L. Statilius, P. Gabinius Capito, C. Cornelius; ad hoc multi ex coloniis et municipiis domi nobiles. Erant praeterea complures paulo occultius consili huiusce participes nobiles, quos magis dominationis spes hortabatur quam inopia aut alia necessitudo. Ceterum iuventus pleraque, sed maxume nobilium, Catilinae inceptis favebat; quibus in otio vel magnifice vel molliter vivere copiaitem ea tempestate, qui crederent M. Licinium Crassum non ignarum eius consili fuisse; quia Cn. Pompeius, invisus ipsi, magnum exercitum ductabat, cuiusvis opes voluisse contra illius po
Abbreviated transcription (Latin):
sa peccandi in p̃sens minꝰ suppetebat : nichi lominus
insontes sicuti sontes circũuenire. iugulare: scilic&
ne pocium torpescerent. aut manus aut animus
Gratuito potius. malus atq: crudelis erat. His amicis
sociisq confisus catilina : Simul qđ ȩs alienũ ꝑ om̃s
t̾ras ingens erat. & qđ pleriq sillani milites largius
suo usu. rapinarũ & uictoriȩ memores ueteris. ciuile
bellũ ex optabant. opprimende. rei .P. consilium
cepit. Initalia : nullus exercitꝰ erat. GN. pompe¬
ius in extremis t̃ris bellũ gerebat. Ipsi consulatũ
petendi magna spes. Senatus nichil sane intentus.
tutȩ tranquillȩq resom̃s. Sed ea prorsus oportuna
consulib: primo singulos appellare. hortari alios.
alios tẽptare. alios opessuas imparatam rem. P.
magna p̃mia coniurationis docere. Ubi satis explo¬
rata sunt quȩ uoluit : in unũ om̃s conuocat. quib
maxima necessitudo. & primũ audatia inerat. Eo

Expanded text:
sa peccandi in praesens minus suppetebat, nihilo minus sa peccandi in praesens minus suppetebat, nihilo minus insontis sicuti sontis circumvenire, iugulare: scilicet, ne per otium torpescerent manus aut animus, gratuito potius malus atque crudelis erat. His amicis sociisque confisus Catilina, simul quod aes alienum per omnis terras ingens erat et quod plerique Sullani milites largius suo usi rapinarum et victoriae veteris memores civile bellum exoptabant, opprimundae rei publicae consilium cepit. In Italia nullus exercitus, Cn. Pompeius in extremis terris bellum gerebat; ipsi consulatum petenti magna spes, senatus nihil sane intentus: tutae tranquillaeque res omnes, sed ea prorsus opportuna consulibus primo singulos appellare, hortari alios, alios temptare; opes suas, inparatam rem publicam, magna praemia coniurationis docere. Ubi satis explorata sunt, quae voluit, in unum omnis convocat, quibus maxuma necessitudo et plurumum audaciae inerat. Eo
Abbreviated transcription (Latin):
ueste. alia huiuscemodi. contra ius. fasq Postremo cap¬¬
tus amore aureliȩ horestillȩ : cuiꝰ pret̾ formã nichil ũꝗ
bonus laudaui: qđ ea nubere illi dubitabat timens
priuignũ adultũ aetate. procerto creditur necato fi¬
lio. uacuã domũ scelestis nuptiis fecisse. Quȩ qͥdẽ resmͥ
in primis uidetur causa facinoris fuisse maturandi. Nãq
animꝰ inpurus. diis hominibq infestus. neq: uigiliis.
neq quietib: sedari poterat. Ita conscientia. mentẽ
excitã uastabat. Igitur color ei ex sanguis. fedi oculi
citus modo. modo tardus incessus : prorsus in facie. uul¬
tuq uecordia in erat. Sed iuuentutẽ qũa ut sup̃ dixi¬
mus illexerat. multis modis mala facinora edocebat.
Exillis testes. Signatoresq falsos. cõmodare fidẽ for¬
tunas. pericula uilia habere. Post ubi eoꝵ fama atq
pudorẽ. actriuerat : maiora alia imperabat. Si cau¬

Expanded text:
Vestae, alia huiusce modi contra ius fasque. Postremo capVestae, alia huiusce modi contra ius fasque. Postremo captus amore Aureliae Orestillae, cuius praeter formam nihil umquam bonus laudavit, quod ea nubere illi dubitabat timens privignum adulta aetate, pro certo creditur necato filio vacuam domum scelestis nuptiis fecisse. Quae quidem res mihi in primis videtur causa fuisse facinus maturandi. Namque animus inpurus, dis hominibusque infestus neque vigiliis neque quietibus sedari poterat: ita conscientia mentem excitam vastabat. Igitur color ei exsanguis, foedi oculi, citus modo, modo tardus incessus: prorsus in facie vultuque vecordia inerat. Sed iuventutem, quam, ut supra diximus, illexerat, multis modis mala facinora edocebat. Ex illis testis signatoresque falsos commodare; fidem, fortunas, pericula vilia habere, post, ubi eorum famam atque pudorem attriverat, maiora alia imperabat. Si cau
Abbreviated transcription (Latin):
undiq parricidȩ. sacrilegi. conuicti iuditiis. aut ꝓ
factis iuditiũ timentes. Ad hoc quosmanu atq lingua
ꝑiurio. aut sanguine ciuili alebat. Postremo om̃s qͦs
flagitiũ. aegestas. conscius animꝰ. exagitabat: hii
catiline ꝓximi. familiaresq erant. Qdsiquis aetiã
aculpa uacuus in amicitiam eius inciderat: cotidiano
usu. atq illecebris. facile par. similisq cȩteris. ef¬¬
ficiebatur. Sed maxime adolescentiũ familiari¬
tates : appetebat. Eorũ animi molles. & aetate
fluxi. delis haud difficult̃ capiebant᷑. Nã ut cuiusq stu-¬
dium exaetate flagrabat : aliis scorta p̾bere. aliiscanes.
atq aequos mercari. postremo neq: sũptui. neq modes.¬
tiȩ suȩ parcere: dũ illos obnoxios : fidosq sibi facer&.
Scio fuisse non nullos qui ita existimarent iuuentutẽ qͦ
domũ catilinȩ frequentabat. parũ honeste pudiatiam
nefanda stupra fecerat. cũ uirgine nobili. cũ sacerdote

Expanded text:
undique parricidae, sacrilegi, convicti iudiciis aut pro undique parricidae, sacrilegi, convicti iudiciis aut pro factis iudicium timentes, ad hoc, quos manus atque lingua periurio aut sanguine civili alebat, postremo omnes, quos flagitium, egestas, conscius animus exagitabat, ii Catilinae proxumi familiaresque erant. Quod si quis etiam a culpa vacuus in amicitiam eius inciderat, cotidiano usu atque illecebris facile par similisque ceteris efficiebatur. Sed maxume adulescentium familiaritates adpetebat: eorum animi molles etiam et fluxi dolis haud difficulter capiebantur. Nam ut cuiusque studium ex aetate flagrabat, aliis scorta praebere, aliis canes atque equos mercari; postremo neque sumptui neque modestiae suae parcere, dum illos obnoxios fidosque sibi faceret. Scio fuisse nonnullos, qui ita existumarent: iuventutem, quae domum Catilinae frequentabat, parum honeste pudicitiam nefanda stupra fecerat, cum virgine nobili, cum sacerdote
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓperabant. Ded libido stupri & ganeŗ. c&eriq cultus:
ñminor incesserat. uiros muliebria pati. mulieres pu-¬
dititiã in propatulo habere. uescendi causa. t̾ra mariq
om̃ia exquirere . dormire priusquã sonnicupido essa
ñ famen. aut sitim. neq frigus. neq: lassitudinẽ operiri
sedea om̃ia luxuacciꝑe. Hȩc iuuentutẽ ubi familia¬
res opes defecerant : ad facinora incendebant. Animꝰ
imbutꝰ malis artib: haud facile lubidinib: carebat.
Eo profusius om̃ib modis questui atq sũptui deditus
erat. Intanta tãq corrupta ciuitate. catilina id qđ actu
facillimũ erat. om̃iũ flagitioꝵ. atq: facinoꝵ. circũ se
tamꝗ stipatorũ cat̾uas habebat. Nam quicũq impu¬¬
dicus. adult᷑. ganeo. manu. uentre. pene. bona pa-¬
tria lacerauerat. quiq auenũ es grande conflaue¬
rat. quo flagitiũ. aut facinꝰ redimer&. preterea om̃s

Expanded text:
properabant. Sed lubido stupri, ganeae ceterique cultus properabant. Sed lubido stupri, ganeae ceterique cultus non minor incesserat: viri muliebria pati, mulieres pudicitiam in propatulo habere; vescendi causa terra marique omnia exquirere; dormire prius, quam somni cupido esset; non famem aut sitim, neque frigus neque lassitudinem opperiri, sed omnia luxu antecapere. Haec iuventutem, ubi familiares opes defecerant, ad facinora incendebant: animus imbutus malis artibus haud facile lubidinibus carebat; eo profusius omnibus modis quaestui atque sumptui deditus erat. In tanta tamque corrupta civitate Catilina, id quod factu facillumum erat, omnium flagitiorum atque facinorum circum se tamquam stipatorum catervas habebat. Nam quicumque inpudicus, adulter, ganeo manu, ventre, pene bona patria laceraverat quique alienum aes grande conflaverat, quo flagitium aut facinus redimeret, praeterea omnes
Abbreviated transcription (Latin):
atq: auaricia. cũ suꝑbia inuasere. Rapere. consu¬
mere. sua parui pendere. aliena cupere. pudorẽ
pudiciciã. diuina. atq humana. ꝓmiscua. Nichil
pensi. neq quic quã moderati habere. Opere p̾ciũ
est. cũ domos. atq uillas cognoueris inurbiũ mo-¬
dũ edificatas. uisere templa deoꝵ. quȩ nr̃i maio¬¬
res religiosissimi mortales fecere. Uerũ illi delu¬¬
bra deoꝵ pietate. domos suas gła decorabant:
Neq uictis quicqu̾a p̃ter iniuriȩ licentiam eripie¬
bant. At hi contra ignauissimi homines. ꝑ summũ
scelus om̃ia ea socus adimere: quȩ fortissimi uiri
uictores reliquerant. Pro inde quasi iniuriam
facere id demũ e&̃ imperio uti. Nã quid ea me-¬
morem. quȩ nisi his qui uidere. nemini credibi¬
lia sunt: a priuatis cõplurib Subuersos montes. maria con-¬
strata esse. Quib michi uidentur ludibrio fuisse diuitiȩ :
Q uippe quas honeste habere licebat: ab uti ꝑturpitudine

Expanded text:
atque avaritia cum superbia invasere: rapere, consuatque avaritia cum superbia invasere: rapere, consumere, sua parvi pendere, aliena cupere, pudorem, pudicitiam, divina atque humana promiscua, nihil pensi neque moderati habere. Operae pretium est, cum domos atque villas cognoveris in urbium modum exaedificatas, visere templa deorum, quae nostri maiores, religiosissumi mortales, fecere. Verum illi delubra deorum pietate, domos suas gloria decorabant neque victis quicquam praeter iniuriae licentiam eripiebant. At hi contra, ignavissumi homines, per summum scelus omnia ea sociis adimere, quae fortissumi viri victores reliquerant: proinde quasi iniuriam facere id demum esset imperio uti. Nam quid ea memorem, quae nisi iis, qui videre, nemini credibilia sunt: a privatis compluribus subvorsos montis, maria constrata esse? Quibus mihi videntur ludibrio fuisse divitiae: quippe, quas honeste habere licebat, abuti per turpitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
neq modestiã uictores habere: feda crude¬
laq: inciues facinora facere: Huc accedebat᷑
qđ L sila. exercitũ que masia ductauerat
quo sibi fidum facer& contramorẽ mait ũ
luxuriose nimisq: liberaliter habuerat. Loca amȩna.
uoluptaria. facile inotio fero ces militũ animos molli¬
uerant. Ibi primũ insueuit exercitꝰ . P. R. Amare.
potare. signa. tabulas pictas. uasa cęlata mirari
Ea priuatim & publicȩ rapere. delubra spoliare. sa-¬
cra ꝓfhanaq om̃ia polluere. Igit᷑ hi milites pꝰqũa
uictoriã ad epti st̃. nichil reliqui uictis fecere. Quip¬
pe scđe res Sapientiũ animos fatigant. nȩdũ illi
corruptis morib uictoriȩ temperarent. Post qũa
diuitiȩ honori ẽẽ cȩpere. & eas gła. imperiũ. po¬
tentia sequebantur. hebescere uirtus. pauꝑtas
probro haberi. innocentia ꝓmaliuolentia duci
cȩpit. Igitur exdiuitus. iuuentutem. luxuria.

Expanded text:
neque modestiam victores habere, foeda crudeneque modestiam victores habere, foeda crudeliaque in civis facinora facere. Huc accedebat, quod L. Sulla exercitum, quem in Asia ductaverat, quo sibi fidum faceret, contra morem maiorum luxuriose nimisque liberaliter habuerat. Loca amoena, voluptaria facile in otio ferocis militum animos molliverant. Ibi primum insuevit exercitus populi Romani amare, potare, signa, tabulas pictas, vasa caelata mirari, ea privatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere. Igitur ii milites, postquam victoriam adepti sunt, nihil reliqui victis fecere. Quippe secundae res sapientium animos fatigant: ne illi corruptis moribus victoriae temperarent. Postquam divitiae honori esse coepere et eas gloria, imperium, potentia sequebatur, hebescere virtus, paupertas probro haberi, innocentia pro malevolentia duci coepit. Igitur ex divitiis iuventutem luxuria
Abbreviated transcription (Latin):
clausum impectore. aliud inlingua ꝓntũ habe¬
re: Amititias inimicitiasq: ñ exrẽ : Sed ex cõmodo
aestimare: Magisq uultũ quã ingeniũ bonum
habere: Nȩc primo paulatim crescere: int̃dum
uindicari: Post ubi contagiũ quasi pestilentia in¬
uasit : ciuitas immutata. imperiũ exiustissimo
atq: optumo. crudele intolerandũq: factum:
Sed primo magis ambitio quã auaritia .: animos
hominũ exercebat: Qđ tam̃ uitiũ : propius uir¬
& ignauus equȩ sibi exoptant: Sed ille bonꝰ uera
atq fallaciis contendit Auaritia : peccuniȩ
studiũ hab&. qua nemo sapiens concupiũ: Ca
quasi uenenis malis imbuta : corpꝰanimũq ui¬
rilem effeminat Semꝑ infinita: in saciabilis
est : Neq copia neq inopia : minuit᷑: Sed post¬
qũa .l. sylla armis recepta re .P. debonis initus
maloseuentus habuit: rapere om̃s. trahere
domũ alius. alius a gros cupere. neq modũ

Expanded text:
clausum in pectore, aliud in lingua promptum habeclausum in pectore, aliud in lingua promptum habere, amicitias inimicitiasque non ex re, sed ex commodo aestumare magisque voltum quam ingenium bonum habere. Haec primo paulatim crescere, interdum vindicari; post, ubi contagio quasi pestilentia invasit, civitas immutata, imperium ex iustissumo atque optumo crudele intolerandumque factum. Sed primo magis ambitio quam avaritia animos eorum exercuit: quod tamen vitium propius viret ignavus eque sibi exoptant; sed ille», scilicetatque fallaciis contendit. Avaritia pecuniae studium habet, quam nemo sapiens concupivit: ea quasi venenis malis imbuta corpus animumque virilem effeminat, semper infinita, insatiabilis est, neque copia neque inopia minuitur. Sed postquam L. Sulla armis recepta re publica bonis initiis malos eventus habuit, rapere omnes, omnes trahere, domum alius, alius agros cupere, neque modum