comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuius p̾cio adieccõ fc̃a fuerit.
ad postĩorem ẽptorem ꝑtineb¬
it ꝙ si inc̾tum sit᷑. adutrus p̃¬
ciis fundꝰ sit adiectus uno ex¬
hiis p̾cium adiciente ⁊ si pro
ip̃ius pͣteapriori uenditone
si postea p̾ciu addictũ sit ⁊¬
postea uenditor alio fundo
applicato cum ip̃m fundu
postiori emptori ad dix̾it et
ro sine dolo malo fec̾it. priori
emptori obligatus nõ erit.¬

Expanded text:
io adiectio facta fuerit, ad posteriorem emptorem pertinebit: quod si incertum sit, ad utrius prciis fundus sit adhis pretium adiciente etiam pro ipsius parte a priore venditione si postea pretium adiectum est et venditor alio fundo applicito eum ipsum fundi posteriori emptori addixit et id sine dolo malo fecit, priori emptori obligatus non erit
Abbreviated transcription (Latin):
ceat. ¶Si cum .x. micħ debes
prodesse t. pacti ꝯuentiurdõ
nexceptõm placet. ¶Itẽ sicũ
ficitur ꝑ exceptõmi michi op¬
ponendam ut tm̃ reliqua .x.
exig̾e debraniss si stipulatus
.x. aut stichimi de.x. pactussim
et petam .x. aut stichui excep¬
tionem pacti conuenti obsta¬

Expanded text:
at.Si cum decem mihi deberes, prodesse tibi pacti conuenti uel doli exceptionem placet. item si cum ficeretur per exceptionem mihi opponendam, ut tantum reliqua decem exigere debeam.Sed si stipulatus decem aut Stichum de decem pactus sim et petam Stichum aut decem: exceptionem pacti conuenti in t
Abbreviated transcription (Latin):
acceptilat̾one unus reitota
obligo solu̾etur. Ita pacto quo¬
quoz conuento de unare ñ pe¬
tenda int̾po̾itototam obligõ¬
nem submou̾i ss si idactum
int̾ nos sit. ne .x. michi s stichꝰ
p̾stetur. possum efficacit̾ desti¬
cho ag̾e. nulla exceptõne oppo¬
nenda Id̾ ẽ si ⁊ desticho ñ petẽ¬
ñalit̾ hominem debeas et pa¬
ciscar nestichum petam. stich
quid̃ petendo pactiexceptio
michi opp̃onitur. aliumautẽ
hoĩem si petamrecte agam.¬
Itẽ sipactus sim ne hr̃ditatem
pet̾em. singłas res. ut hr̃s petã
ex eo ꝙ ꝑas erit pacti conuẽti
exceptio aptanda erit.Quẽ¬
admod̾ siꝯuen̾it ne fundũ pe¬
t̾em. et usimifruccũ petam aut
ue uaumedifitiũ ue pet̾em.
et dissolutis hũs singłas res
petamsnisi sp̃aut̾. anud fc̃m ẽ¬
Si acceptuat̾o imitilis fuit.
tacita pactone idactum uidẽ¬
hñtur. ueluti si pupillus sine
tutoris auctoritate pactus sit
ne a debitore suo per̾et. Aut ne
intͣ c̾tum temꝑus ułuti neĩtͣ¬

Expanded text:
acceptilatione ‹un›ius rei tota obligatio solueretur, ita pacto quoque conuento de una re non petenda interposito totam obligationem summoueri. sed si id actum inter nos sit, ne decem mihi, sed Stichus praestetur: possum efficaciter de Sticho agere, nulla exceptione opponenda. idem est et si de Sticho non petenr mihi hominem debeas et paciscar, ne Stichum petam: Stichum quidem petendo pacti exceptio mihi opponetur, alium autem hominem si petam, recte agam.Item si pactus, ne hereditatem peterem, singulas res ut heres petam: ex eo, quod pactum erit, pacti conuenti exceptio aptanda erit, quemadmodum si conuenerit ne fundum peterem et usum fructum petam, aut ne nauem aedificiumue peterem et dissolutis his singulas res petam: nisi specialiter aliud actum est.Si acceptilatio inutilis fuit, tacita pactione id actum uidehabentur: ueluti si pupillus sine tutoris auctoritate pactus sit ne a debitore suo peteret, aut ne intra certum tempus ueluti quin
Abbreviated transcription (Latin):
reon fideussori ꝓodest.¶Qđ si
sine ꝑsona suareus petierat ne
a fideiussore petatur nicħ ꝓdẽe
ei debeat exceptõ. que et reo ego
prius pactũ ꝓ post̾ius elidetu
pactis fc̾m u̾satui et iõ replic¬
atõne except̃o eliditur. Eadẽ
rone contingit ne fitriussorib
prius paccũpsit. S sipactũ

Expanded text:
reo neque fideiussori prodest. quod si sine persona sua reus pepigerit, ne a fideiussore petatur, nihil id pei debeat exceptio, quae et reo. egoprius pactum per posterius elidetur, pactis factum uersatur: et ideo replicatione exceptio elidetur. eadem ratione contingit, ne fideiussoribus prius pactum prosit. sed si pactum
Abbreviated transcription (Latin):
tũra eius tribuit de dote actio
redit. ñ sit c̃ã dotis det̾ior s for¬
me sue redditur. s et scenole
nr̃o placrut. ¶Illud. nilla pa¬
ctione esfici pot. ne dol p̾stetur.
qm̃uis si quis patiscatur. nei
depõitiagat in ip̃a ro pactus
inideatur.ne de dolo agͥat ꝙ pa¬
ctum ꝓd̾it. ¶Pacta que tͣpe
cãm ꝯtinent. ñ sunt obruãda.
ueluti si paciscar ne fuiti agã
ur mniunarumsifec̾is expedit
amss post sadmisla bñ pacis¬
ci possuus ¶Itẽ ne expiar in¬
t̾dicto ñ ui quatenus publi¬
cam cãmꝯtingit. pacisci ñ pos¬
sum ¶n suma si pactũ ꝯuẽtũ
arepriuata remotũ sit. ñ est
fuandũsañ om̃ia .n.animad¬

Expanded text:
actio redit, non fit causa dotis deterior, sed formae suae redditur. haec et Scaeuolae nostro placuerunt.Illud nulla pactione effici potest, ne dolus praestetur: quamuis si quis paciscatur ne depositi agat, ui ipsa id pactus uideatur, ne de dolo agat: quod pactum proderit.Pacta, quae turpem causam continent, non sunt obseruanda: ueluti si paciscar ne furti agam uel iniuriarum, si feceris: expedit am: sed post admissa haec pacisci possumus. item ne experiar interdicto unde ui, quatenus publicam causam contingit, pacisci non possumus. et in summa, si pactum conuentum a re priuata remotum sit, non est seruandum: ante omnia enim animad
Abbreviated transcription (Latin):
et pactum ad nouum ꝯtͣctum.
od̾ sinõ ut totum contͣctum to
senti die dos redde̾tur. dem̃ pa¬
cisci ut tp̃r eilegib dãto dosre¬
ddatur incipiet.n. dos redire

Expanded text:
et pactum ad nouum contractum. quod si non ut totum contractum tosenti die dos redderetur, deinde pacisci, ut tempore ei legibus dato dos reddatur: incipiet dos redire
Abbreviated transcription (Latin):
istulas emptori acces¬
suras inlege dictum erat que¬
rebatur an castellũ ex quo fist.¬
apparere idactum eẽ ut id quor
accedet. lic scrip̃tura ñ contin¬
erctisfundum ab emisti cu¬
ius filii postea tutelam. ad mi¬
ssõm ħ mõ posse. ut pupillus
et familia eius desedat defimi¬
ut soluta peciu̾̃a trade̾tur eipo¬
siunus omnem pecuniã sol¬
ueret̃. pͣtem familie h̾ciscõde i¬
udito suabitinec si ꝑtem solu¬
at em exempto cum uẽditore
aget. Qm̃ ita contͣitum es alie¬
num diuidi ñ põtu̾it frum̃ta
que inħ̾bis erant. cũ uẽdidiss¬
es dixisti te siquid uiant tem̃¬
pestate fc̃m eet: pr̾atur. eafrum̃¬
nem tempestatis agi tecum
ex emꝑco poterit
alt̾am ꝑtem. qmͣ retinebas
annis .x. cca pecunia ĩ annos
singulos ꝯductam hãt labro
et trebatis negant. posse ex

Expanded text:
istulas emptori accessuras in lege dictum erat: quaerebatur, an castellum, ex quo fist respondi apparere id actum esse, ut id quoque accederet, licet scriptura non continetur. Fundum ab eo emisti, cuius filii postea tutelam admiionem hoc modo posse, ut pupillus et familia eius decedat de funut soluta pecunia traderetur ei posi unus omnem pecuniam soluerit, partem familiae herciscundae iudicio seruabit: nec, si partem soluat, ex empto cum uenditore aget, quoniam ita contractum aes alienum diuidi non potuit. Frumenta quae in herbis erant cum uendidisses dixisti te, si quid ui aut tempestate factum esset, praestaturum: ea frumennem tempestatis, agi tecum ex empto poteritalteram partem, quam retinebas, annis decem certa pecunia in annos singulos conductam habeat. Labeo et Trebatius negant posse ex v
Abbreviated transcription (Latin):
nem occurritur Sͣ plãcitum ẜ¬
uitutem uendicanti Ioq sab̾
respondisse cassius retulit ec
sibi plac. ¶Modumadicis¬
uitutib posse constat ułuti qͦ
gen̾c uehiculi agatur uł non
agatur ułutiut equo d̾taxat.
ui ut c̾tum pondus nehatur.
uł res ille tñsducanturaut car¬
bo portetur It̾ualla dierum
urhorarum ñ ad t̃pr̃is cãm s
ad modum ꝑtinent. inrestit¬
ute ẜuitutis.
fere̾ eudem modis ꝯstituitur.
quib et usumfructuꝯstitu
diximus. ¶ Usus suitutis. tẽ¬
poris se c̾m poͣt forte ut q post
horam t̾ciam usq in horam de¬
çimam eo iure utatur urut. aiꝰ¬
t̾nis dieb utatur.

Expanded text:
nem occurretur contra placita seruitutem uindicanti: idque et Sabinum respondisse Cassius rettulit et sibi placere.Modum adici seruitutibus posse constat: ueluti quo genere uehiculi agatur uel non agatur ueluti ut equo dumtaxat uel ut certum pondus uehatur uel grex ille transducatur aut carbo portetur.Interualla dierum et horarum non ad temporis causam, sed ad modum pertinent iure constitutae seruitutis. is constituitur, quibus et usum fructum constitui diximus.Usus seruitutium temporibus secerni potest, forte ut quis post horam tertiam usque in horam decimam eo iure utatur uel ut alternis diebus utatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dcõm eorum uti slam si libra¬
rium mittat et qͣualu et calcẽ
portare cogit. uł histrionem ba¬
ineatorcm faciat ułde simpho¬
naco atnenem.uł de palestra
st̾corandis latrinis p̃ponat ab¬
un uidebitur ꝓprietate sufficiẽ¬
et digñitatẽ mancipioꝵet ge¬
n̾alicer labo ait In om̃ĩb re¬
b mobilib modum eum ten¬
ere debe.ne sua feritate ur seuit¬
ia ea corrumpat alioquinetiã
lege acquilia eum conuenire.
Et siuestuntoꝵ usufructusie¬
gatus sit. ñsicut qnͣtitatis us
nfructus legetur dicend̃ ẽita
tñ lõcͣaturum qr uir bonꝰ ita
ñ utẽtur. ¶ Prom̃ et scenicei
uestis usufructus legatur. uł
anuli aurei uł alt̾ius appara¬
tus. alibi qmͣ in scenañutet᷑.
S an et locare possit uident
est. et puto locaturum. Et lici
cestator ꝯmodare ñ locare fu̾it
solitus. tñ ip̃m fructuanum
locaturumtam scenicam qmͣ
fimebrem uestẽ̾. ¶Propricta¬
cis dominus n debebit ĩpedire
fructuarium ita utentem ne
dequibdam plane dubitat᷑

Expanded text:
m eorum uti: nam si librarium rus mittat et qualum et calcem portare cogat, histrionem balniatorem faciat, vel de symphonia atriensem, vel de palaestra stercorandis latrinis praeponat, abuti videbitur proprietate. Sufficienet dignitatem mancipiorum. Et generaliter Labeo ait in omnibus rebus mobilibus modum eum tenere debere, ne sua feritate uel saeuitia ea corrumpat: alioquin etiam lege Aquilia eum conueniri. Et si uestimentorum usus fructus legatus sit non sic, ut quantitatis usus fructus legetur, dicendum est vir bonus ita non uteretur. Proinde etsi scaenicae vestis usus fructus legetur vel aulaei vel alterius apparatus, alibi quam in scaena non utetur. sed an et locare possit, videndum est: et puto locaturum, et licet testator commodare, non locare fuerit solitus, tamen ipsum fructuarium locaturum tam scaenicam quam funebrem vestem. Proprietatis dominus non debebit impedire fructuarium ita utentem, ne de quibusdam plane dubitatur,
Abbreviated transcription (Latin):
fructuarius quid acquirere fũ¬
do suitutem ñ pot̃. retin̾eantẽ
pot̾ et si forte fu̾int utente fruc¬
tuano amisse ħ quo nõie tẽne¬
dem consentiente fructuario ẜ¬
uitutem ĩmpon̾e potest.

Expanded text:
fructuarius quidem adquirere fundo servitutem non potest, retinere autem potest: et si forte fuerint non utente fructuario amissae, hoc quoque nomine teneuidem consentiente fructuario servitutem imponere potest
Abbreviated transcription (Latin):
ebit qĩ domum locare/ nec bai¬
neum ibi faciend̾ estsꝙͣ aũt di¬
cit m̃itoria ñ fcũrum. ita accipe
que uulgo diusori.a. uł fuuoni¬
ca appellantinfergo qͣmd et siba¬
lncum sit in domo usib dñcis
solitumuacare mintima parte
domus uł int̾ dietas amenas:
ñ recte. nec ex bom uiri arbitͣtu
fcurum. si id locare ceꝑit. ut pu¬
blice lauet. ñ magis qm̃ si domͣ¬
um ad statonem ium̃toꝵ loca¬
u̾it aut sistabulũ ꝙ erat domꝰ
ium̃tis et carruchis uacans pͣi¬
strinolocau̾it.¬

Expanded text:
ebit quasi domum locare. nec baliebit quasi domum locare. nec balineum ibi faciendum est. quod autem dicit meritoria non facturum ita accipe quae volgo deversoria vel fullonica appellant. ego quidem, et si balineum sit in domo usibus dominicis solitum vacare in intima parte domus vel inter diaetas amoenas, non recte nec ex boni viri arbitratu facturum, si id locare coeperit, ut publice lavet, non magis quam si domum ad stationem iumentorum locaverit, aut si stabulum quod erat domus iumentis et carruchis vacans, pistrino locaverit
Abbreviated transcription (Latin):
apparatum sint desid̾atura op¬
ificum. force ur figuloꝵ que ñ
pot̾ sustiñe ꝓprietarius. ñ uide¬
bitur boni uin arbitratu frui
D nec edifitium quid̃ poĩtu¬
rum infundo nisiꝙ ad frugu
ꝑcipiend necciumsit. ¶ S si e¬
dium usufructus legatus sit:
nerua filius et limina ĩmitte
eum posseait. ¶S et colores ⁊
picturas et marmorã pot̾it et
sigilla et siquid ad domus orn¬
tetur ur aditus postĩcas ueeñ¬
t̾ẽ. uł refũgia apperire. uratriũ
mutare uł uĩrdianiauł aliu
mod̾ com̃t᷑e excołe enimꝙ in¬
uen̾it. pot̾. quautate edium nõ
ĩmutata ¶Item ĩnia eum cui e¬
dium usufructus legatus sit:
Altius tolłe ñ posse qmuis lum¬
ina n obscurentur qr tectũ ma¬
gis tiubatur ꝙ. iabõ etiam inpr¬
oprietatis dõ¶nino scribit¶ Idem
n̾ua nec obstuere eum posse It̃
si domus usufructus legat: sit.
mitoria illic fac̾e̾ fructuanus
ñd. nec ꝑcenacula diuidẽ dom¬
uinsatquin locare pot᷑ s oport¬

Expanded text:
desideratura opificum forte uel legulorum, quae non potest sustinere proprietarius, non uidebitur uiri boni arbitratu frui: sed nec aedificium quidem positurum in fundo, nisi quod ad fructum percipiendum necessarium sit. Sed si aedium usus fructus legatus sit, Nerua filius et lumina immittere eum posse ait: sed et colores et picturas et marmora poterit et sigilla et si quid ad domus orntetur, uel aditus posticasue uertere, uel refugia aperire, uel atrium mutare, uel uirdiaria ad alium modum conuertere: excolere enim invenit potest qualitate aedium non immutata. item Nerva eum, cui aedium usus fructus legatus sit, altius tollere non posse, quamvis lumina non obscurentur, quia tectum magis turbatur: quod Labeo etiam in proprietatis domino scribit. idem Nerva nec obstruere eum posse. Item si domus usus fructus legatus sit, meritoria illic facere fructuarius non debet nec per cenacula dividere domum: atquin locare potest, sed oport
Abbreviated transcription (Latin):
natũraiem equitatẽ secutus
ꝓposuit quo tutelamͣ minoꝵ
suscepit. nam cũ int̾ om̃s ꝯstet
suppoĩtum. multoꝵ ꝙͣ ĩsidus
expõitum anxiliũ eis pretor
Hedicto pollicitus ẽ et ad u̾s
cãpͣtones opitulatõnem.
uigoremꝯ statset ĩo hodiens
inhanc etatem adolescentes
curatoꝵ auxilio reguntur nͤ
alit̾ rei sue ad ministratio eis

Expanded text:
naturalem aequitatem secutus proposuit, quo tutelam minorum suscepit. nam cum inter omnes constet suppositum, multorum insidiis expositum: auxilium eis praetor hoc edicto pollicitus est et adversus captiones opitulationem. igorem constat. Et ideo hodie in hanc usque aetatem adulescentes curatorum auxilio reguntur, nec ante rei suae administratio eis
Abbreviated transcription (Latin):
nos. in qĩ ob ꝓpriam tulpam
tenebitur Micħ̾ ita plac
ut culpam cuam eoꝵ quos in¬
dux̾it p̾stet suõ nõie. et si mił¬
chi conuenit. sitñ culpam¬
inducendis ad misit ꝗ tales
hũerit ur ẜuos ur hospites
ignem ne hẽto et hũit. teneb¬
ttur ⁊ si fortuitus caus adm¬
isit incendiũ. qr ñdebuit ign
um ignẽ. WItem ꝓspicere d
conductor. ne aliq rei ius ul
corpus det̾ius faciat. uł fien
u̾siasignatũ luo et alt̾ius sig¬
ullo in apothecam deposuiss.
ex lotato tenetur ut lotato¬
n possõm uini sine cõtrou̾sia
reddat nisi culpa conductor
careret. ¶nt̾ conductores et
locatores conuen̾at ne ĩ iuua
iurbana fenum pon̾etur copo ͤ¬

Expanded text:
nes an quasi ob propriam culpam tenebitur? mihi ita placet, ut culpam etiam eorum quos induxit praestet suo nomine, etsi nihil conuenit, si tamen culpaminducendis admittit, quod tales habuerit uel suos uel hospites:'ignem ne habeto' et habuit, tenebitur etiam si fortuitus casus admisit incendium, quia non debuit igneum, ignem. Item prospicere debet conductor, ne aliquo uel ius rei uel corpus deterius faciat uel fieri uersia signatum suo et alterius sigillo in apothecam deposuisset, ex locato tenetur, ut locatori possessionem uini sine controuersia redd‹a›t, nisi culpa conductor careret. Inter conductorem et locatorem conuenerat, ne in uilla urbana faenum componeretur: compo
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ de ꝑte quisqian detoto qͣi
utriq insolidum res obligata
fu̾it. ꝙ ent dicend̾. si eodẽ dici
pignus utriq datũ ẽ. sepatim.
S si simul illi et illi si hactũ ẽ
ut̾qi recte ĩ solidum aget si mi

Expanded text:
utrum de parte quisque an de toto, quasi utrique in solidum res obligata sit? quod erit dicendum, si eodem die pignus utrique datum est separatim: sed si simul illi et illi, si hoc actum est, uterque recte in solidum aget, si mi
Abbreviated transcription (Latin):
or condco allata fuit tam̃ ipse
ũtiͣle int̾clictũ hebit. s cam. ac¬
tõm sicut fructus inquit quoᷤᷤ
ꝓceꝑit. uenditi iuidito pr̃atur.¬
¶ cũ igitur tunc recedatur.ab ẽ¬
ptõne ubi pure contrahitur.
uł tunc ñ impleatur ubi sub
condcõne fiat cum melior cõ¬
dco sit. uiata. si falsus emptor
subiectus sit. elegant̾ scribit
sabinus priori rem ẽẽ ẽptam
qr ñ uidetur melior conditio
allata ẽc̃. ñ existente u̾o ep̃tore.
s si existat alius emptor melio.¬
dicend̃ erit ꝑiñ hri acsi ñ exist¬
eret. ¶ ¶elior aut condictio
aifferti uidetur. si p̾ciosit adie¬
soluto tñ offeratur facilior pre¬
cu ur maturior melior condco
afferri uidetur. ¶Pret̾ea siloc
oportiior soluendo p̾cium
adiciatur. eque melior cõdco
auata uidetur et ita pomp̃.ł.¬

Expanded text:
o allata fuerit, ipse utile interdictum habebit: sed eam actionem sicut fructus, inquit, quos percepit uenditi iudicio praestaturum. Cum igitur tunc recedatur ab emptione ubi pure contrahitur uel tunc non impleatur ubi sub condicione fit cum melior condicio sit allata: si falsus emptor subiectus sit, eleganter scribit Sabinus priori rem esse emptam, quia non uidetur melior condicio allata esse non existente euro emptore. sed et si existat alius emptor, meliodicendum erit perinde haberi, ac si non existeret. Melior autem condicio adferri uidetur, si pretio sit addsolutio tamen offeratur facilior pretii uel maturior, melior condicio adferri uidetur. praeterea si locus oportunior soluendo pretio dicatur, aeque melior condicio allata uidetur: et ita Pomp
Abbreviated transcription (Latin):
uin nec pignus teneret᷑.
in dicmunt̾dicto ꝙ uiaut cla
uti posse. nam ħ int̾dictũ ei cõ¬
petit cuius int̾c̾e opus non ẽe
fc̃m fundo aut inquit in diez

Expanded text:
uin nec pignus teneret. Iin diem, interdicto quod ui aut clam uti posse: nam hoc interdictum ei competit, cuius interest opus non esse factum. fundo autem, inquit, in diem
Abbreviated transcription (Latin):
E demest et siꝑ aluuio¬
nem pars fundo. accessit.
legaũit ex eo cempore ex quo
putant. ¶ Ubiaut alienum
fundum pecũet᷑ iudex snĩam
declarauit meum ẽe deb̾x. etiã
de fructib possõrem ꝯdempn¬
are. codem enim errore et defr¬
uctib ꝯdempnaturũ. no deb̾e
enimlucro possõris ced̾e fruct.
cumuictus sit alioqnut ma¬
uricianus ait. nec rẽ. ꝙbitͣbit᷑
uidex micħ restitu ex qͥuare
hãt. ꝙ ñ ess et hiturus possõr
si statm possõm restituisset.
Pecitor possori de enictõneca¬
uere ñ cogĩtur. iei nominecui
extimat̾om accepit sibi enĩ
possor imputare d qui ñ rest¬
ituit rem. ¶ Eorum quo que
sineint̾itu diudi ñ possunt:
p̃tem pet̾e posse constat.
utit᷑ur ne frustra exꝑiaturre¬
quirere d anis cumquo ĩsti¬
tuat accõm possõr sit ur dolo
desiit possidere. ¶ Qui in rez
conuenitur. etiani cu̾lpe noĩe
ꝯdempnatur. ¶Tulpe autẽ

Expanded text:
dem est et si per alluuionem pars fundo accesserit.legauerit, ex eo tempore, ex quoputant. Ubi autem alienum fundum peti‹i› et iudex sententia declarauit meum esse, debet etiam de fructibus possessorem condemnare: eodem enim errore et de fructibus condemnaturum: non debere enim lucro possessoris cedere fructus, cum uictus sit: alioquin, ut Mauricianus ait, nec rem arbitrabitur iudex mihi restitui. et quare habeat quod non esset habiturus possessor, si statim possessionem restituisset? Petitor possessori de euictione cauere non cogitur rei nomine, cuius aestimationem acpossessor imputare debet, qui non restituit rem. Eorum quoque, quae sine interitu dividi non possunt, partem petere posse constat. utitur, ne frustra experiatur, requirere debet, an is, cum quo instituat actionem, possessor sit vel dolo desiit possidere. Qui in rem convenitur, etiam culpae nomine condemnatur. culpae autem
Abbreviated transcription (Latin):
T Extunatom hois occisi ad
id tempus referrquo płimũ
in eo inno fuitset io si precioso
pictori poliex fuit p̾cisus. et itͣ
anũ quo p̾cide̾tur. fi̾nt occis:
posse eum aquilia. age̾ precioq
eo extimandũ. qnͣti fuit. p̾rius¬
qmͣ. ircem cũ pouice. imisisset.
S et siẜuus quimagnas frau¬
des mineis rõnib ꝯmis at fuit
tanti extimand̃ qnͣti meamt̾e¬
rat fraudes fuiꝑ eum ꝯmissas
leatssi et bone frugi ris intra
annum mutatis morib occisꝰ
sit. p̾cium io excimabitur qnͣto
ualet priusqm̃ mores mutaret.
In sũma omia ꝯmoda que mtra
annum quo int̾fectus ẽ p̾ciosiõ¬
timatom eius dicend̃ est. ¶ Si
infans sit occisus nũdũ. aminc

Expanded text:
t aestimationem hominis occisi ad id tempus referri, quo plurimi in eo anno fuit: et ideo et si pretioso pictori pollex fuerit praecisus et intra annum, quo praecideretur, fuerit occisus, posse eum Aquilia agere pretioque eo aestimandum, quanti fuit priusquam artem cum pollice amississet. Sed et si seruus, qui magnas fraudes in meis rationibus commiserat, fuerit tanti aestimandum, quanti mea intererat fraudes serui per eum commissas leat. Sed et si bonae frugi seruus inannum mutatis moribus occisus sit, pretium id aestimabitur, quanto valeret, priusquam mores mutaret. In summa omnia commoda, quae intra annum, quo interfectus est, pretiosiotimationem eius dicendum est. Si infans sit oc
Abbreviated transcription (Latin):
nalis / nisi forte ex dqpno lo¬
cupletior pr̃s fr̃s sisidolo sera¬
uus occisus sit. ex lege cornela
age dnm posse constat. et si lege
nquilia eg̾it ꝓ̾uditium fĩ cor¬
nelie nd. ¶ Hec accõ adu̾sus.
ficentem competit in simplum
adũsus negantẽ in dnͣplum.
Siqͥs hoĩem numi faiso ⁊fitea¬
tur occidisle. et paratus postea
sit ostend̾e hoĩem iunum esse.

Expanded text:
orte ex damno locupletior heres factus sit. Si dolo seruus occisus sit, et lege Cornelia agere dominum posse constat: et si lege Aquilia egerit, praeiudicium fieri Corneliae non debet. Haec actio aduersus confitentem competit in simplum, aduersus negantem in duplum. Si quis hominem uiuum falso confiteatur occidisse et postea paratus sit osten
Abbreviated transcription (Latin):
accuent uł ꝗdaliud uiciiꝯ
sustinu̾it. emptoris erit
dãpnum ꝙ ad̾m siuinũ esset
etfusum. uił uasis contussis
se ꝑiculo subiecit mid tẽpus
piculũ sustinebit. quoad se
subicccit. Q si ñ designauit
tẽpus eatẽn piculũ sustinere
d quo. ad degustetur uinum
uidelic qͣi tumt plenissime ue¬
ueat cũ fu̾it degustatũ aut gͥ
tineat. et eatem sustinebitant
ñ conueit et nsqr. ad degũstat̃o¬
nem sustinebit s si ñ sunt de¬
gustata sig̾nata tm ab emp¬
tore uasa uł dolias seq̃ ter dice¬
mus ad hucꝑiculũ eẽ uẽdito¬
ns nisi alid conuenissss et
custodiam ad diem mensure
uenit. post m̃suram fc̃am uen¬
ditoris desunt ẽc̃piculũ et añ
m̃suram ꝑiculo lib̾atur.si ñad
m̃suram uendidit. s forte.imi¬
phoras uł etiam singła dolia
Si dolium signatũ sitab emp¬
tore trebatius ait traditũ idiu
aut uenditori uł effundo̾ ui¬
num si diem ad m̃surandum
p̾stitit. nec int᷑ diem adm̾sũ ẽ¬

Expanded text:
acuerit vel quid aliud vitii sustinuerit, emptoris erit damnum, quemadmodum si vinum esset effusum vel vasis contusis se periculo subiecit, in id tempus periculum sustinebit, quoad se subiecit: quod si non designavit tempus, eatenus periculum sustinere debet, quoad degustetur vinum, videlicet quasi tunc plenissime veneat, cum fuerit degustatum. aut igitur tineat, et eatenus sustinebit, aut non convenit et usque ad degustationem sustinebit. sed si nondum sunt degustata, signata tamen ab emptore vasa vel dolia, consequenter dicemus adhuc periculum esse venditoris, nisi si aliud convenit. Sed et custodiam ad diem mensurae uenit. post mensuram factam uenditoris desinit esse periculum: et ante mensuram periculo liberatur, si non ad mensuram uendidit, sed forte amphoras uel etiam singula dolia. Si dolium signatum sit ab emptore, Trebatius ait traditum id uiautem uenditori uel effundere uinum, si diem ad metiendum praestituit nec intra diem admensum e
Abbreviated transcription (Latin):
atem auc̃te ꝯstituentium ĩtro
uoluntas carum conseruetur.
iegis ea potius accipiend.⁊ est
significato que uito caret. p̾ser¬
tim cum⁊ uoluntas legis ex

Expanded text:
atem, auctoritate constituentium introdvoluntas earum conservetur. In ambigua voce legis, ea potius accipienda est significatio que vitio caret, presertim cum etiam voluntas legis ex
Abbreviated transcription (Latin):
nes articuli sigillatim. aut le¬
gib. aut senatus consultis
prehendi. s cum maliquo cau
snĩa corum manifestae. is qui
iuris dictomip̃est. ad similia ꝓ¬
cede atzita ius dicere debet.
dem utilitatem. uł int̾pretato¬

Expanded text:
singillatim aut legibus aut senatus consultis compraehendi: sed cum in aliqua causa sententia eorum ‹m›anifesta est, is qui iurisdictioni praeest ad similia procedere atque ita ius dicere debet. dem utilitatem, uel interpretatio
Abbreviated transcription (Latin):
LP. Heq leges n senatus
consurta ibta scribi possunt.
ut om̃s cãus qui qũq incidit
comp̾hendantur s sufficit ea
que płmq accidunt contiñi.

Expanded text:
.Neque leges neque senatus consulta ita scribi possunt, ut omnes casus qui quandoque inciderint comprehendantur, sed suffic‹it› ea quae plerumque accidunt contineri.
Abbreviated transcription (Latin):
U̾um hiiquib alimenta
rencta erant facile transigant.
contentimodico p̃senti. dims
maitus orone insenatu recita¬
ta effecit.nc: alit̃. niiũtorum
tore fc̃a .Sol igitur. p̾tor int̾¬

Expanded text:
um hi quibus alimenta relicta erant facile transigerent, contenti modico presenti divus Marcus, oratione in senatu recitata, effecit, ut aliter alimentorum etore facta esset. Solet igitur pretor inte
Abbreviated transcription (Latin):
p̾tortm̃ ꝙ̃ ut restĩtuat int̾ne¬
nire drnam et gestum ẽ malo
more et p̾cor ñ respitit.anad¬
ult̾ sit qui dedit si sisolum ꝙ
hic accipit. metu mortis ulia¬
to. ¶Si is accipiat pecimiam
qui instrumta status meuñ¬
t̾usurus ẽ nisidẽ oͣ ubitaturi
quin maximo metu cõpellar
utiq in sian sitntẽ precor
tian ñ possum.Qđ si ded̾it
ne stuprum patiatur uir seu
mulier. ħ edictum locũ ht. cũ
uiris bonis c̃ iste metus maior
̃ in sequiᷤ ueritus sit an lib̾is su¬
is. cum ꝑaffectu parentes ma
ciꝑe debemus ñ suspicõnem
illatum.accipiendum .i. si il¬
latus e cimor.ib aliquodẽiq

Expanded text:
etiam ut restituant intervenire debet: nam et gestum est malo more, et praetor non respicit, an adulter sit qui dedit, sed hoc solum, quod hic accepit metu mortis illato. Si is accipiat pecuniam, qui instrumenta status mei interversurus est nisi dem, non dubitatur quin maximo metu compellat, utique si iam in servitutem petor non possum.Quod si dederit ne stuprum patiatur uir seu mulier, hoc edictum locum habet, cum uiris bonis iste metus maior  in se quis ueritus sit an in liberis suis, cum pro affectu parentes mage debemus, non suspicionem illatum accipiendum, id est si illatus est timor ab aliquo. deniq
Abbreviated transcription (Latin):
Uir ab eo qui urorier dote
face̾ uolebat c̾tam peciuam eo
nomine scipulatus ẽ. dem̃.iccc¬
ptam eam fecit. querebatures
ceptam ñ feciss et ꝓmissorsolu¬
endo ẽẽ desiiss queremus ancł¬
pa manti ea peciũa in dotemex¬
actan eẽt. cumu̾o acceptam fec̃¬

Expanded text:
Uir ab eo, qui uxori eius dotem facere uolebat, certam pecuniam eo nomine stipulatus est, deinde acceptam eam fecit: quaerebatur, eceptam non fecisset et promissor soluendo esse desisset, quaereremus, an culpa mariti ea pecunia exacta
Abbreviated transcription (Latin):
queritur quidsi oporteat et ĩ
om̃ib istis siquid ꝯtemplo̾e
fructuarii aliquid ei relictum
guimus ini cognitum eum
et cuius m̾ito hũit ꝙ donauit¬
uł qui reliquit. ¶S et qui c̃õ¬
dit̃onis implende causa quid
ẜuus fructuarius ꝯseqͣuatur.
et constit̾it ei ꝯtemplat̃one fr¬
uctuarii eam ꝯdcõm ascriptã.
dicendum est ip̃i.icquiri. Na¬
frucuario acquiritur ita et
pcucendo eum acquirere ex
tum rogau̾it lib̾atonem ei
parere. ¶Qm̃ aut diximr¬

Expanded text:
quaeritur, quid fieri oporteat. et in omnibus istis, si quidem contemplatione fructuarii aliquid ei relictum guimus, unde cognitum eum et cuius merito habuit, qui donavit vel reliquit. sed et si condicionis implendae causa quid servus fructuarius consequatur et constiterit contemplatione fructuarii eam condicionem adscriptam, dicendum est ipsi adquiri: nafructuario adquirit, ita etiam paciscendo eum adquirere exctum rogaverit, liberationem ei parere. Quoniam autem dixim
Abbreviated transcription (Latin):
pło cã facta ẽ Nam añ nuptiaᷤᷤ
male petĩtur. qͣsi S exp̾ssum
fuiss et iiptus  secutis ipo
iure euanescit stipses cemiu¬
liano plac. ex fc̃o consulto cũ
rentur sors ñ petẽtur. et stipło
pure concepta fuiss condco¬

Expanded text:
causa facta est: nam ante nuptias male petitur, quasi si hoc expressum fuisset, et nuptiis non secutis ipso iure euanescit stipulatio. idem Iuliano placet.Ex facto etiam consultus, cum rentur sors non pet‹ere›tur, et stipulatio pure concepta fuisset, condicio
Abbreviated transcription (Latin):
pximo dotis nõie dare spondes
qͣitumc̃ ainnus ex quo tpre eẽt
numandus. utr̃ ex die scipłois
fcẽ an ex eodie quodos ẽẽ potins
s .i. nuptiarũ et sensum ẽ ex die
nuptiarum annũ ẽe nũandũ
ne si alit̾ obfuarem: et suntra
annum nuptie fc̃e ñ sint uid̾i
possit dos ex ea obligonẽ debi.
Socer gen̾o suo sic legauerat
lutio tit̾io filie mee noie .c. hr̃s
meus dãpnas esto dare. hanc
peciu̾am genum pete dełt exac¬
tam accepͥtam legatis referri.
tam iul notat. Immonec filie¬
suc si uolu̾it deneganda est hi

Expanded text:
ximo dotis nomine dare spondes?" quaesitum est, annus ex quo tempore esset numerandus, utrum ex die stipulationis factae an ex eo die, quo dos esse potuisset, id est nuptiarum. et responsum est ex die nuptiarum annum esse numerandum, ne, si aliter observaremus, si intra annum nuptiae factae non sint, videri possit dos ex ea obligatione deberi. Socer genero suo sic legaverat: "Lucio Titio filiae meae nomine centum heres meus damnas esto dare". hanc pecuniam generum petere debere, exactam acceptam legatis referri, tam. Iulianus notat: immo nec filiae, si voluerit, deneganda est h
Abbreviated transcription (Latin):
cinitate utiue ẽ ut ẽius cuulaslec
minus recte ius dicitur in ciui¬
tate nr̃a ius honorariu̾ ¶Pcor
quoius redditurappellat̾one
collati᷑. ib eoꝙ fit in eo ubĩ fitͣ.
quẽ locũdet̾minareħ modo po¬
ssumus ubicũ p̾tor salua ma¬
iestate impii suis aluoq more
maioꝵ ius dice constituitislo¬
cus recte ius appellatur
micħ ius cognatõis ⁊affinita
uelim ũbosos ꝯm̃tarios fac̾e s¬

Expanded text:
ciuitate utile est, ut est ius ciuile. nec minus ius recte appellatur in ciuitate nostra ius honorarium. praetquo ius redditur, appellatione collata ab eo quod fit in eo ubi fit. quem locum determinare hoc modo possumus: ubicumque praetor salua maiestate imperii sui saluoque more maiorum ius dicere constituit, is locus recte ius appellatur.mihi ius cognationis uel adfinitauelim uerbosos commentarios face
Abbreviated transcription (Latin):
tibuitia om̃s leges exoleuerũt.
Iterumq cepit ppłs romanus
ꝓpe .xx. annis passus espostea ne
diuitius hoc fiet. placint publi¬
ca aucte .x. constitui uiros ꝑ qu¬
os pet̾entur leges agrecis ciui¬
tatib. et ciuitas fundaretur le¬
gibquas intabulas eboreas ꝑ¬
scriptas ꝓ rõstris composuerũt

Expanded text:
Tribunitia omnes eorum leges exoleverunt. Tribunitia omnes eorum leges exoleverunt. Iterumque cepit populus romanus latam: id prope XX annis passus est. Postea ne diutius hoc fieret, placuit publica auctoritate decem constitui viros, per quos peterentur leges a grecis civitatibus et civitas fundaretur legibus: quas in tabulis eboreis prescriptas, pro rostris composuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
bus cõnstaret et cete cuiuisq rei
ut ita dixim uidetur ẽe nulapre¬
fatone fca uidiciremexpon̾e qnͣ¬
comagis int̾pretatõnem ꝓmit.¬
tentib inconuemies entomiss¬
is initus atq origine ñ repetita
iotis ut itadixim manibꝓti¬
nusmatiam int̾pretatonis trã¬
ctare. INamq nili fauior istep̾¬
fatones etlibentius ad lectonem
ꝓparant intellectum.
uidetur ip̃ius uuris originẽ. itꝙr
processum domonstrare. et ꝗde
mit̾o cuntatis nr̃e populussie
iege c̾ta sine iure c̾to primũ ag̾e
instituit onũaq manu .a regib
gubnabantur postea. iuctaad
diebat et ita leges quasdam et
ipẽ curiatas adppłm tulit Gu¬
ier̃t et sequẽtes reges que om̃i cõ¬
scripte erant in libro sertipapi¬
rii ꝗ fuit illis temporib quib
suꝑb demarati corithni fuuis
ex principalib uiris isq lib̾ut
diximus. appeslatur ius ciuile
papiriammm n qr papinus de¬
it. ¶ Exactis dem̃ rẽgib lege

Expanded text:
bus constaret: et certe cuiusque rei ut ita dixerim uidetur esse nulla praefatione facta iudici rem exponere: quanto magis interpretationem promittentibus inconueniens erit omi‹s›sis initiis atque origine non repetita atque illotis ut ita dixerim manibus protinus materiam interpretationis tractare? namque nisi fallor istae praefationes et libentius nos ad lectionem aestant intellectum. uidetur ipsius iuris originem atque processum demonstrare. Et quidem initio ciuitatis nostrae populus sine lege certa, sine iure certo primum agere instituit omniaque manu a regibus gubernabantur. Postea aucta adum earum expediebat. et ita leges quasdam et ipse curiatas ad populum tulit: tulerunt et sequentes reges. quae omnes conscriptae exstant in libro Sexti Papirii, qui fuit illis temporibus, quibus Superbus Demarati Corinthii filius, ex principalibus uiris. is liber, ut diximus, appellatur ius ciuile Papirianum, non quia Papiit. Exactis deinde regibus, lege
Abbreviated transcription (Latin):
q ius ciuile.qͣi ius ꝓpriũ ip̃ius
cruitatis. Qd̃ u̾o naturalis
om̃s gentes ꝑ eque custoditur
uocaturq uis gentium qiͣ quo¬
q tribuẽs. ¶Suris pcẽptasũt
hec. honeste uĩuere. art̾m ñlẽde̾
suum ius unĩciq tribuere.
Iuns prudentia ẽ diuinarũat
humanarũ terum nõtitia iusti

Expanded text:
que 'ius ciuile', quasi ius proprium ciuitatis; quod uero naturalis omnes populos peraeque custoditur uocaturque 'ius gentiumque tribuendi. Iuris praecepta sunt haec: honeste uiuere, alterum non laedere, suum cuique tribuere. Iuris prudenti‹a› est diuinarum atque humanarum rerum
Abbreviated transcription (Latin):
ditate ad eum ꝗ uendidithr̃¬
ditate ꝑuenit exempto acto¬
nem locum faciat et mag̾ ẽ
neueniat qr alia hrditas est.
lic enim unum testam̃tum
sit. alia tñ atq alia b̾rditas ẽ
plane si ħ actum sit dicend̾
erit ⁊̃ impub̾is br̃ditatẽ in
uenditõne uenire. maxͣime
si iam delata impub̾is prdi¬
tate uenierit prditas puen¬
isse.ad uenditorem hrditatis
quomio uideatur q̃ritur. et
ego puto añqmͣ quid̃ corpo¬
ra ierum hrditariarum uen¬
ditor fu̾it. actenus uid̾i.ade¬
um ꝑuenisse. qͣtenus mand¬
are pot̾ earum rerum ꝑsecu¬
ũo ubi corpora nactus ẽ uel
debita exegit plenius ad eui
uid̾i ꝑuenisse s et sirerũ uen¬
ditarum añ urditatẽ uendi¬
tam p̾cia fu̾it ꝯsecutus palã
c̃ aꝗ eum precia rerum pue¬
nisse Illud tenend̾ estcume
effectu uid̾i ꝑuenisse. ñ pͥri̾a
quis p̾stit̾it ñ uideturad eũ
puenisse s et si quid eris aue¬
ni ẽ uł cuius alt̾ius honeris
hrditariĩ ꝑuenisse m̾ito ne¬

Expanded text:
ditate ad eum qui uendidit hereditatem peruenit, ex empto actioni locum faciat. et magis est, ne ueniat, quia alia hereditas est: licet enim unum testamentum sit, alia tamen atque alia hereditas est. plane si hoc actum sit, dicendum erit etiam impuberis hereditatem in uenditionem uenire, maxime si iam delata impuberis hereditate uenierit hereditas. Peruenisse ad uenditorem hereditatis quomodo uideatur, quaeritur. et ego puto, antequam quidem corpora rerum hereditariarum nactus uenditor fuerit, hactenus uideri ad eum peruenisse, quatenus mandare potest earum rerum persecuuero ubi corpora nactus est ‹u›el debita exegit, plenius ad eum uideri peruenisse. sed et si rerum uenditarum ante hereditatem uenditam pretia fuerit consecutus, palam est ad eum pretia rerum peruenisse. illud tenendum est cum effectu uideri peruenisse, non prima videtur ad eum pervenisse: sed et si quid aeris alieni est vel cuius alterius oneris hereditarii, pervenisse merito ne
Abbreviated transcription (Latin):
necessarium c̃ qm̃ magna
utilitas.abseñtiũ u̾satur. ne:
indefensi. rerum possomaut
uenditõm patiantur. uł p̃ig¬
noris distractõm uł pene cõ¬
mittende. a̾ccõm ni imiũria rẽ
suam amittant.

Expanded text:
necessarium est, quoniam magna utilitas absentium uersatur, ne indefensi rerum possessionem aut uenditionem patiantur uel pignoris distractionem uel poenae committendae actionem, uel iniuria rem suam amittan
Abbreviated transcription (Latin):
sunt hee. It̾ accus uia
aque ductus ¶ t̾ est ius
eundi ambuladi bõis nõ etiã
ium̃itum ãgendi. uł uehiculũ
Actus est ius agendi uł ium¬
um uł uehiculũ Itaq qui it̾
ambulandi nam et it et actũ
putanda sunt. aque haustus
pecoris ad aqm̃ appuls: ius pas¬
cendi caiciscognde arene fodi¬
ente. ¶Grado plane et patie¬

Expanded text:
sunt haec: iter, actus, via, aquae ductus. iter est ius eundi, ambulandi homini, non etiam iumentum agendi vel vehiculum: actus est ius agendi vel iumentum vel vehiculum. itaque qui iter ambulandi: nam et iter et actum putanda sunt aquae haustus, pecoris ad aquam adpulsus, ius pascendi, calcis coquendae, harenae fodiendae. Traditio plane et patie
Abbreviated transcription (Latin):
urhoris ducatur. Si aque
ductus. ur haustus aque suffi¬
locum concedi ut eisdem dieb
urhoris ducatur.

Expanded text:
horis ducatur: si aquae ductus vel haustus aquae suffilocum concedi, ut et isdem diebus vel horis ducatur.
Abbreviated transcription (Latin):
inchoatam rei pu. c̃ã abẽe cepe¬
rint cum p̾sentium et eorum
ꝗ ñ defendũtur ad ministͣcio
disc̾m et extimari possit. ¶Tũ
postea suus. apparũit cui no

Expanded text:
inchoatam rei publicae causa abesse coeperunt, cum praesentium et eorum qui non defenduntur administratio discerni et aestimari possit. Cum postea servus apparuit, cuius no
Abbreviated transcription (Latin):
Arbitratu pretoris ut deimiũ¬
sis alim̃tis. uł de ꝓte eorumtr¬
ansigi oporte: plusqmͣ mani¬
festum e sip̾tor aditus citrai

Expanded text:
Arbitratu praetoris uel de uniuersis alimentis uel de parte eorum transigi oportere plus quam manifestum est.Si praetor aditus citra
Abbreviated transcription (Latin):
igitur. ur de bimnib simul uł
De quibdamfac̾e̾ tñsact̾onem.¬
De caitiano quo. arbitrio pre¬
toris cñsigendum eẜi unipłi¬
b ne fundus. ad.aum̃ta fuit
relictus uełitꝰ eum distrahere
ncͣce est p̾torem dedistractõne
eius et tñiacione arbitran¶S
et sipłib fimdus ad alm̃ita tu¬
ent relictus. et huumit̃ se tnͣsigat
line p̾toris auctoritate fc̃a tͣns

Expanded text:
gitur uel de omnibus simul uel de quibusdam facere transactionem.De calciario quoque arbitrio praetoris transigendum est.Si uni pluribusue fundus ad alimenta fuerit relictus uelintque eum distrahere: necesse est praetorem de distractione eius et transactione arbitrari. sed si pluribus fundus ad alimenta fuerit relictus et hi inter se transigant: sine
Abbreviated transcription (Latin):
saccõm admitta Mod qͣuo pe¬
cune q̃ in tnsaccõm uenit. esti¬
mandus c̃utputa qnͣtitas tr¬
anfasacconis. nam q̃ exnĩo. fi¬
des tñsactõnis estimabitur.
Mod̾ aũt pro etate eius qui
tñsigit arbitrandꝰ ẽ. nalitudi¬
nem. Nam air cum puero. lłr
tum iuuẽne alit̾ cũ sene alit̾.¬
tñsigi palam ẽ/ nam constat
nanum ⁊templato. hñda est.
s est cuius uite sint hii quib
auiñta relicta sunt utrum fru¬
gi uite hiisint. qr ał suffic̾e sibi
possũt ansequioris q de. alimiẽ¬
tis pendent. ¶In psona eius
omis. tunc .n. apparebit ñ quit
circũuenire uelit. eum cũ quo
tnͣsigit. Qui tnͣsigit dealim̃¬
tis ñ indebitur. n d̾ hĩtatõne
n de uestiano tñsegisse cũ di¬

Expanded text:
sactionem admittere. Modus quoque pecuniae, quae in transactionem venit, aestimandus est: ut puta quantitas transactionis. nam etiam ex modo fides transactionis aestimabitur. modus autem pro aetate eius, qui transigit, arbitrandus est et valetudine: nam alias cum puero, alias cum iuvene, alias cum sene transigi palam est: constat narum contemplatio habenda est, hoc est, cuius uitae sint hi, quibus alimenta relicta sunt: utrum frugi uitae hi sint, qui alias sufficere sibi possint, an sequioris, qui de alimentis pendeant. in persona eius,onis. tunc enim apparebit, numquid circumuenire uelit eum, cum quo transigit.Qui transigit de alimentis, non uidebitur neque de habitatione neque de uestiario transegisse, cum di
Abbreviated transcription (Latin):
Mp̃. iu quo domus relicto¬
iuri boni arbitratu cautonemĩ¬
t̾poni oport. nec mutat sipat̾
.h̾rdes filios simui hĩtare cum
uxore legatana uoluit.ꝓ¬
Ap. Ciuaiorum iporum̾ usust᷑.
relictus sit. ñ erit cauto senatus¬
consulti necͣca. s illa solia boni
uir arbitratu se usurum fiuit¬
urui. Si igitur tradita sunt fr¬
uendi causanemo dubitat nõ¬
fĩ eius qui accepit. ñ enim ido¬
traduntur ut dñum recedat᷑¬
ab eo qui tradidit s utatur fr¬
uatur legatarius. Ergo cum

Expanded text:
u quoque domus relictoiri boni arbitratu cautionem interponi oportet: nec mutat, si pater heredes filios simul habitare cum uxore legataria voluit. vasorum ipsorum usus relictus sit, non erit cautio senatusconsulti necessaria, sed illa sola "boni ri arbitratu usurum fruiturum". si igitur tradita sunt fuendi causa, nemo dubitat nori eius qui accepit: non enim idtraduntur, ut dominium recedb eo qui tradit, sed ut utatur fruatur legatarius. ergo cum
Abbreviated transcription (Latin):
Si q̃ ẜuitus impoĩta ẽ fim̃do.
neccͣe hebit fructuarius susti.
s et si ẜuus sub pena emptus
sit inc̃tis t̾dictis c̾tis quibda
ausi usufructus eius fu̾it leg¬
atus obẜuare ħ fructuarius
delrat. et puto debẽ eñ obẜuare

Expanded text:
Si qua seruitus imposita est fundo, Si qua seruitus imposita est fundo, necesse habebit fructuarius sustineSed et si seruus sub poena emptus sit interdictis certis quibusdam, an si usus fructus eius fuerit legatus, obseruare haec fructuarius debeat? et
Abbreviated transcription (Latin):
iam maturos reliquiss cestat¬
or fructuanus eos feret si die
legati cedente. adhuc pendẽtes
deprehendiss nam extͣantes
fructus. ad ꝑsimifructuariu
ꝑtinent. ¶ Si dñs solit fu̾it
tab̾nis admͣces suas uti ł ad
negotiatõm utiq ꝑmitretur
fructuariolocare eas uładali¬
quas m̃ces s et illud solum ob¬
łuandum ẽ neuł abntatur u¬
sufructuarius uł tͣnmeliose
iiuriose uentatur usufructu
cuius testator qͣi minist̾ĩona¬
cue ntebatur sicum dicipłm¬
is ꝙ ur aite insfruxit ufufruc¬
tuaris. arte einsur ꝑitiaute¬
tur. Si quid clõacarii noĩe
debeati uł siquid obforma
aque ductus que pagrũtran¬
suc pendatur. ad Ionus fruct¬
narii ꝑtinebit. Si si quidad
ctuarium subiturũ ergo et ꝙ
obtñsitum ex̾cit᷑us ⁊fertur ex
fruccib. S et si ꝙ municip¬
io debetur. nam solent possore
c̾tam ptem fructuum mui¬
cipio iuliori p̾cio. idduc̾e solẽt
et fisco fũctonem prare. ħ ho
ña ad fructuariũ ꝑtinẽbunt.¬

Expanded text:
iam maturos reliquisset testator, fructuarius eos feret, si die legati cedente adhuc pendentes deprehendisset: nam et stantes fructus ad fructuarium pertinent. Si dominus solitus fuit tabernis ad merces suas uti uel ad negotiationem, utique permittetur fructuario locare eas et ad alias merces, et illud solum obseruandum, ne uel abutatur usufructuarius uel contumeliose iniurioseue utatur usu fructu. tor quasi ministerio uacuo utebatur, si eum disciplinis uel arte instituerit usufructuarius, arte eius uel peritia utetur.Si quid cloacarii nomine debeatur uel si quid ob formam aquae ductus, quae per agrum transit, pendatur, ad onus fructuarii pertinebit: sed et si quid ad uarium subiturum: ergo et quod ob transitum exercitus confertur ex fructibus: sed et si quid municipio, nam solent possessores certam partem fructuum municipio uiliori pretio addicere: solent et fisco fusiones praestare. haec onera ad fructuarium pertinebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut equũ ẽ bone fider
Temptori alt̾ius dolũ nõ nõc̾e
ita ñ est equm eidem ꝑsoe ue̾¬
ditoris sui dolum prodesse.
adempturum. et si pł ht ħ to
taxat. decem p̾star siminus est
us dix̾unt quorum et michi
iustissima iudctur eẽ sentẽtua
umbro castello fistulesb cerra
misse. iqmͣ duc̾ent in equmlã¬
t̾ib circuimstricte. in edium es¬
sentan ut rupta cesa inluncta

Expanded text:
Sicut aequum est bonae fidei emptori alterius dolum non nocere, ita non est aequum eidem personae venditoris sui dolum prodesse. adempturum, et si plus habet,est, ut dumtaxat decem praestaret, si minus est, us dixerunt, quorum et mihi iustissima videtur esse sententia. umbeo castello fistulae sub terram missae aquam ducerent in aenum lateribus circumstructum, an hae aedium essent, an ut ruta caesa vin
Abbreviated transcription (Latin):
cãm ħ̃ faciant. ñ est dubitand̾
tianus ꝓbatfintantum ut et ẜ.¬
aut pecoris appellendi. ut si hi¬
ens ingruerit heam quo mere
tum ht̃ et plaustrum duc̾e et
ium̃ta agẽ pot̾ s trahendilap̃.¬
idem aut tignsineutri eorum
ius ẽ ꝗdam nec hastam rectã
eomodo ledi.Qui uiãhñt.
eundi agendiq ius hñt. płiq
et trahñdi quo et rectam hast
amfendisimodo fructus nõ
ledat. ¶ In rusticis. ant̃ prediis.
impedit ẜuitutem medium p̾¬

Expanded text:
t? non est dubitandum, Maecianus probat in tantum, ut et taaut pecoris appellendi, ut si hiemps ingruerit, habeam quo me retum habet, et plostrum ducere et iumenta agere potest. sed trahendi lapidem aut tignum neutri eorum ius est: quidam nec hastam rectam eo modo laedi. qui uiam habent, eundi agendique ius habent: plerique et trahendi quoque et rectam hastam referendi, si modo fructus non laedat. In rusticis autem praediis impedit seruitutem medium p
Abbreviated transcription (Latin):
dam fit.ut. imphoris uinum
euehatur aut ut dolia fiant. ur
centur usuffructus erit. ¶ Itẽ
ionge iẽcedit ab usufructu ius
calcis coqñde et lapidis exim̃¬
di et harene fodiende s lapidꝰ¬

Expanded text:
sdam fit, ut amphoris uinum euehatur aut ut dolia fiant, uercerentur, usus fructus erit. Item longe recedit ab usu fructu ius calcis coquendae et lapidis eximendi et harenae fodiendae aed
Abbreviated transcription (Latin):
m̃.¶Q simdando es subietis¬
setampͥit̾ fecisse ñ furem ẽẽ. s
hic puto pignoraticiũ iuditi¬
unilotum hr̃e et ita pompor
scribit. s exͣ ordinem stellion¬
atus nomine plectetur ut est
sepiissime reptum ¶ S et hiꝗ
rem alienam micħpignori
dedit sciens prudes q uł si ꝗs
alii obligatam micħ obliga¬
uit. nec me des c̾ciorquit eodẽ
crimine plectetur. ¶Pianesi
ca res. ampla eͥ et ad modicum
eris fu̾it pignoraticia dicide¬
bebit cessare ñ solum stellion¬
atus crim̃s ⁊̃ pignoraticiam
io captus sit quipignus scc̃o
loco accepit.
retineo possõm. quia an̾quã¬

Expanded text:
 dando aes subiecisset, turpiter fecisse, non furem esse. sed et hic puto pigneraticium iudicium locum habere, et ita Pomponius scribit. sed et extra ordinem stellionatus nomine plectetur, ut est saepissime rescriptum. Sed et si quis rem alienam mihi pignori dederit sciens prudensque uel si quis alii obligatam mihi obligauit nec me de hoc certiorauerit, eodem crimine plectetur. plane si ea res ampla est et ad modicum aeris fuerit pignerata, dici debebit cessare non solum stellionatus crimen, sed etiam pigneraticiam lo captus sit, qui pignori secundo loco accepit. retineo possessionem, quia antequa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͥd suꝑest sorti. iccepto ferend̃
c̾ nec audiend ẽ debͣtͣcor. si cũ
parim ydoneũ se ẽẽ sciat ele¬
git quo nomine ex honerari.
pignus suu mant. ¶Pignꝰ
manente ꝓprietate debitoris.
solampossom tnͣsfert. ad cred¬
itorem pot̾ tñ et p̾cario . procõ¬
dacto debicor resuanti.

Expanded text:
superest sorti accepto ferendum est: nec audiendus est debitor, si, cum parum idoneum se esse sciat, eligit, quo nomine exonerari pignus suum malit. Pignus manente proprietate debitoris solam possessionem transfert ad creditorem: potest tamen et precario et pro conducto debitor re sua uti.
Abbreviated transcription (Latin):
suñt ꝯtinetur. ⁊̃ lib̾i hoĩes ꝗ ei
bona fide ẜuiunt uł auiem. acci¬
ꝑe eos quo qui inpotate crsũt.¬
Procuratoris fit m̃tio nihac. ac¬
tõnc s nͥatius ꝓcuratorem hic

Expanded text:
etiam liberi homines, qui ei bona fide seruiunt, uel alieni: accipe eos quoque qui in potestate eius sunt.Procuratoris fit mentio in hac actione: sed Neratius procuratorem hic