comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uat Ibi Romanũ ex̾citu expet¬
tare id per gratũ resan uellorũ
cupidissimo fuerat sicut illud
postea per molestũ ꝙ eisdem
nũtianib sue nos se insiluas
ĩ tuas recepisse cognouit ut
eñ preliũ exoptabat Sic tediũ
formdabat et iacturã tpus ac
ꝑꝑlexam horrebat ĩdagnen
Sepe expertus ꝙͣ difficile esẜ
hostes ĩsiluis ĩ cognitus uenau
nec cessamt tũ Sed id frustra
fuit ac ne plurib agam q
oportet nõ de hoc tñi sde pͥmo
quoq ⁊ heni trã situ Deq alia hosli¬
ũ insiluas fuga elegans ac succ̾ita
flori breuitas huic se loco inserat
historie te olector nõ solũ paciẽte
sz plaudẽte Archains inqͥt hostẽ
quesunt in siluis s in saltus ac
paludes genꝰ om̃o diffugerat tuñ
pauoris ĩ cussit intra rixã subito
romane uis nec semel ⁊hems et
iterũ quoq et quidẽ ponte fco
penetratus est Sed maior aliqͣnto
trepidacio quippe cũ rhenũ suũ sic

Expanded text:
nat; ibi romanum exercitum expecnat; ibi romanum exercitum expectare. Id pergratum Cesari, bellorum cupidissimo, fuerat; sicut illud postea permolestum, quod eisdem nuntiantibus Suevos se in silvas intimas recepisse cognovit. Ut enim prelium exoptabat, sic tedium formidabat et iacturam temporis et perplexam horrebat indaginem, sepe expertus, quam difficile esset hostes silvis incognitis venari. Nec cessavit tamen; sed id frustra fuit. Ac, ne pluribus agam, quam oportet, non de hoc tantum, sed de primo quoque Rheni transitu deque alia hostium in silvas fuga, elegans ac succincta Flori brevitas huic se loco inserat historie, te, o lector, non solum patiente, sed plaudente. Hirciniis, inquit, hostem quesivit etiam silvis; sed in saltus ac paludes genus omne diffugerat: tantum pavoris incussit intra ripam subito romana vis. Nec semel Rhenus, et iterum quoque, et quidem, ponte facto, penetratus est; sed maior aliquanto trepidatio. Quippe quum Rhenum suum sic
Abbreviated transcription (Latin):
ptãtem romauorũ dederĩt neq
auxilia treueris aut ullis hostibz
ppłi romann misisse neqz ulla in
re fidem fregisse orãt ne cõmuẽ
odiũ germanorũ ĩuobenciã suũ
p̾mat Si plus obsiduz petat pa¬
ratos eẽ Cesar rerũ bauetate dis¬
cussa ꝙꝑit nõ ab eis missa cis che¬
nũ s a suenis auxilia excusacio¬
ne igitur ubiorũ admissa ĩ sue¬
nos accingit᷑. nec ita multo post
ab eisdem ubiis cognostit Itaqz¬
ne quid teniere agat apto et
tuto loco castra qnuuit frumẽ¬
tarieqz rei turã exhibet ubios
iubet pectora oĩa campis abdit̾e
Si forte barbaros couctos media
cuiꝰ ĩpaciẽtissimũ genus est ad
iniquũ certamẽ poss indurere
precipit insuꝑ ut sũmo studio
actus et ꝯsilia hostiũ expłorẽt
eũq de singulis crebris nĩcus
ciant une nos suis om̃ibz ac sus¬
iũ uirib in extremo fiiũ conse¬
disse ad siluã magnã que illos
acherusis uicna gẽte disterni¬

Expanded text:
potestatem Romanorum dederint, neque potestatem Romanorum dederint, neque auxilia Treveris aut ullis hostibus populi romani misisse, neque ulla in re fidem fregisse. Orant, ne commune odium Germanorum innocentiam suam premat; si plus obsidum petat, paratos esse. Cesar, rerum veritate discussa, comperit, non ab eis missa cis Rhenum, sed a Suevis, auxilia. Excusatione igitur Ubiorum admissa, in Suevos accingitur. Nec ita multo post ab iisdem Ubiis cognovit ne quid temere agat, apto et tuto loco castra communit, frumentarieque rei curam exhibet; Ubios iubet pecora omnia campis abducere, si forte barbaros coactos inedia, cuius impatientissimum genus est, ad iniquum certamen posset inducere; precipit insuper, ut summo studio actus et consilia hostium explorent, eumque de singulis crebris fidisqutiant Suevos suis omnibus ac suorum viribus in extremo finium consedisse ad silvam maximam, que illos a Cheruscis, vicina gente, distermi
Abbreviated transcription (Latin):
pria cuitatez oñ iã sye et subsi¬
dio destitutã recepis et Indicio¬
mari necessaris fuga elaysis
cingetorigi qui Romanis fidus
ab mitio infinẽ fuerut liber a te
priẽ regnũ dutur ¶ Ad hũc mo¬
dũ cesar nõ ꝑ se tñi s per lega¬
tos eciã qui sub eo urtute mi¬
lieiaz q didicerãt et enis exẽpla
sequebant᷑. maximas res agen¬
do per diu̾sa terrarũ sui Roma¬
in q famã noĩs actollebat Quẽ
cũ ueniss ĩ treueros uolũtas cep ͭ
⁊henũ nterũ tcͣsemndi dupplex
huc aĩm urgebat causa ꝙ et hosti¬
bz auxilia licet sera transmise¬
rant et ne hosti alteri ambiorigi
auxiliari possent ut ad se ꝓfugũ
rereptare poutẽ ergo paeu relerita¬
te pariqz nilitũ feruore et paulo
supra eũ locuz ubi p̾mũ fecerat
reficit et in treueris et ad pourẽ
firmissimo presidio dimuisso reli¬
quũ traducit ex̾citu trãsgressu
ubii gens germana per legatos
ad emnt exponitis ex quo sem

Expanded text:
pria, civitatem omni iam spe ac subsipria, civitatem omni iam spe ac subsidio destitutant recipiunt. Indiciomari necessariis fuga elapsis, Cingetorigi, qui Romanis fidus ab initio in finem fuerat, liberate patrie regnum datar. Ad hunc modum Cesar non per se tantum, sed per legatos etiam, qui sub eo virtutem militiamque didicerant et eius exempla sequebantur, maximas res agendo per diversa terrarum sui romanique famam nominis attollebat. Quem, quum venisset in Treveros, voluntas cepit Rhenum iterum transeundi. Duplex huc animum urgebat causa; et quod hostibus auxilia, licet sera, transmiserant, et ne hosti alteri Ambiorigi auxiliari possent, aut ad se profugum receptare. Pontem ergo pari celeritate parique militum fervore paulo supra eum locum, ubi primum fecerat, reficit, et in Treveris et ad pontem firmissimo presidio dimisso, reliquum traducit exercitum. Transgressum Ubii, gens germana, per legatos adeunt exponuntque, ex quo se in
Abbreviated transcription (Latin):
quersus oblata mq̃t omilites fa¬
cultate pugne prosperioris uti¬
mim habetis hostes et miquitate
loci et suo errore suaqz demẽcia
tircũ uentũ Prestate mͥ semel
qd imꝑatori nr̃o tociens p̾stitistis
agite ut soletis et adesse illũ cre¬
dite et uidere q̃ gerũtur omña cuiꝰ
sub oclĩs tam multa sepe gesistis
egregie hec dices̃ cel siore loto se¬
poĩtis parũyer ĩ pedimẽtis appo¬
sitisꝙ p̾sidus totã aciẽ in hostes
obuertit et horrendo irount cla¬
more Illi quos ut profugos seq̃¬
bant᷑. ad se tanta redire ꝯstãcia
admirãtes et actoniti uix p̾mr̃e
tulere imixetũ seq effusa fuga
proximis silius occubuere Iustãt
romam acater et uictis p̾ncipib
ꝯuiracõmis Multis in acie mul¬
tis in fuga cesis multis eciã cap¬
tis germanis insuꝑ qui et si p̾¬
nũ negassent expugnãtis doms
ac precibz tande eis consilio uenie¬
bant ad rei famã reuersis ad pro¬

Expanded text:
conversus: Oblata, inquit, o milites, faconversus: Oblata, inquit, o milites, facultate pugne prosperioris utimini. Habetis hostem et iniquitate loci et suo errore suaque dementia circumventum. Prestate michi semel, quod imperatori nostro totiens prestitistis: agite ut soletis, et adesse illum credite et videre, que geruntur, omnia; sub cuius oculis tam multa sepe gessistis egregie. Hec dicens, celsiore loco sepositis parumper impedimentis appositisque presidiis, totam aciem in hostes obvertit et horrendo irruit clamore. Illi, quos, ut profugos, sequebantur, ad se tanta redire constantia admirantes, attoniti vix primum tulere impetum, seque effusa fuga proximis silvis occuluere. Instant Romani acriter, et victis principibus coniurationis, multis in acie, multis in fuga cesis, multis etiam captis Germanis insuper, qui, etsi primum negassent, expugnati donis ac precibus tandem eis auxilio veniebant, ob rei famam reversis ad pro
Abbreviated transcription (Latin):
tenebant᷑. neq certe alit̾ fieri po¬
terat quĩ ex tã multis aliqui sic
effecti eeñt ut magis originis
ꝙͣͣ nilicie meminissent per hos
statĩ res hostib ĩnotint neq la¬
tribums nulitũ et pͥmis ex̾citus
sui ꝯsilii racionẽ pandit qd̾ in¬
efficax ne sit sumila pauorem
et omiã tumultuosius fieri iubet
paret̾. fuĩt singula aute tẽpus
trepidacione ac fremitu in solito
et ip̃e fragor abemnciũ et expło¬
ratorũ dicta cõuemebant roma¬
nos fugẽ non abrre Cõ clamant¬
hostes letam esse germanorũ ex¬
pectacionẽ nec priste gallice uir¬
tutis tantis homĩ armatorũ ni¬
libz paucos romanos fugiẽtes ĩ¬
se qui non audere hec m̃t magno
ĩ petu castris erũpunt flumen
trãsent̃ et iniquo copias expo¬
nũt loco labienus ut preiderat
rem succedere intelligẽs per in¬
ceptã simulacionẽ lento tñ pro¬
ce debat gressu douec ĩ sequẽtes
quo destinauerat ꝑduxiss Tũ

Expanded text:
tenebantur. Neque certe aliter fieri potenebantur. Neque certe aliter fieri poterat, quin ex tam multis aliqui sic affecti essent, ut magis originis, quam militie, meminissent. Per hos statim res hostibus innotuit; neque Latribunis militum et primis exercitus, sui consilii rationem pandit, quod ne inefficax sit simulari pavorem, et omnia tumultuosius fieri iubet. Paretur: fiunt singula ante tempus trepidatione ac metu et fremitu insolito; et ipse fragor abeuntium et exploratorum dicta conveniebant, Romanos fugere, non abire. Conclamanthostes lentam esse Germanorum expectationem, nec prisce gallice virtutis tantis hominum armatorum millibus paucos Romanos fugientes insequi non audere. Hec inter magno impetu castris erumpunt, flumen transeunt et iniquo copias exponunt loco. Labienus, ut previderat, rem succedere intelligens, per inceptam simulationem, lento tamen procedebat gressu, donec insequentes, quo destinaverat, produxisset. Tum,
Abbreviated transcription (Latin):
treueri quietẽ post labienũ ĩ ua¬
dere decrenerãt magno equirũ
et peditũ apparatu turpe sibi pu¬
Dendũq censentes unicã legiont̃
eis ĩuitis castra suis infinib hrẽ
Sed duz eunt uie medio duas le¬
giones suꝑuenisse senciẽtes sub¬
stite̾ et expectare germanorũ au
is illis obuiã procedit et prope
eos nulle passuũ spacio consedit
flumẽ euat in medio ⁊ apidum
ripis extantib quod nec sibi tũ¬
sire propositũ nec trã suũ rri ab
hostib spes erat Crestebat ĩ¬
terĩ in dies auxilii fama germa¬
uici huic nactus occasionẽ cõsiliũ
aduocat et clara uõce corã oĩb
audio inq̃t gẽtes germanorũ co¬
pias aduẽtare nõ est ar̃mꝰ neq
et ex̾citũ indistrimẽ mictere Cas
p̾ma luce castra mon̾e et huic
abrie disposin Estote igitur ad
officiũ ꝑati exant galli in ex̾citu
qui ꝙͣ qmͣ sub romans signis me¬
utarẽt naturali tñ prĩẽ amore

Expanded text:
Treveri, quietem perosi, Labienum invaTreveri, quietem perosi, Labienum invadere decreverant magno equitum ac peditum apparatu, turpe sibi pudendumque ducentes unicam legionem, eis invitis, castra suis in finibus habere. Sed dum eunt, vie medio duas legiones supervenisse sentientes substitere, et expectare Germanorum auxnis, illis obvium procedit, et prope eos mille passuum spatio consedit. Flumen erat in medio rapidum ripis exstantibus, quod nec sibi transire propositum, nec transitum iri ab hostibus spes erat. Crescebat interim in dies auxilii fama germanici, hinc nactus occasionem consilium advocat, et clara voce coram omnibus: Audio, inquit, ingentes Germanorum copias adventare. Non est animus meque et exercitum in discrimen mittere. Cras prima luce castra movere et hinc abire disposui: estote igitur ad officium parati. Erant Galli in exercitu, qui, quamquam sub romanis signis militarent, naturali tamen patrie amore
Abbreviated transcription (Latin):
euis in pplm̃ aliquis in urbe mo¬
tus oriret᷑. Erant sane menapii
confines eburonũ ambiorigis hos¬
pites amici etiã germanorũ Ce¬
sar ambiorigem se p̃lio conuctẽ nõ
ausuꝵ pro compto habens hos
auxiliares sibi p̾rxe̾ censebat bĩ¬
lius ꝙͣ ip̃m illum bello aggredinet
si eũ in fugã atq in latebras co¬
geret ꝙ nolebat duab igitur le¬
gionib cũ om̃ib ip̃e dimẽtis ex¬
citus missis ad labienũ treuerorũ
tunc in fiuib ut diximꝰ hibernã¬
tem ip̃e cũ reliquis Erãt autem
qnqz expeditissime legiones in me¬
napios ꝑgit atq illis̃ puguã de¬
tractantib siluarũ obicibus ut pa¬
ludũ omiã pplãtus nichilq ferro
flãnisq liquit in tactũ donec
mał coactũ datis obsidib pacem
precib ĩpetrarẽt hoc p̾cepto ne uel
ambiorigẽ uel eius nur̃tios intra
suos fines admicterẽt Alioquĩ ꝑa¬
cem p̾stitam nullã fore Iuterea

Expanded text:
eius in populum aliquis in urbe moeius in populum aliquis in urbe motus oriretur. Erant sane Menapii confines Eburonum, Ambiorigis hospites, amici etiam Germanorum. Cesar Ambiorigem se prelio committere non ausurum pro comperto habens hos auxiliares sibi preripere censebat utilius, quam ipsum illum bello aggredi, ne sic eum in fugam atque in latebras cogeret, quod nolebat. Duabus igitur legionibus cum omnibus impedimentis exercitus missis ad Labienum, Treverorum tunc in finibus, ut diximus, hibernantem, ipse cum reliquis erant autem quinque expeditissime legiones in Menapios pergit, atque, illis pugnam detrectantibus silvarum obicibus ac paludum, omnia populatus nichil ferro flammisque liquit intactum, donec malis coacti, datis obsidibus, pacem precibus impetrarent, hoc precepto, ne vel Ambiorigem vel eius nuntios intra suos fines admitterent: alioquin pacem prestitam nullam fore. Interea
Abbreviated transcription (Latin):
accipiẽs ne hanc rẽ neglig̾e̾ uide¬
retur conciliũ ad lutecia pariseo¬
rũ rursus incidit lui senonib pro¬
uiim sunt Inde igit᷑. profectus ĩ
senones tain repente ut nec fuge
illis nec deffensionis copiã da¬
ret resipiscentes et per legatos
ueniaz postulantes Eduorũ pre¬
cib motus admisit Centũ Datis
obsidib quos obsiuandos Ediuis
dedit secuti carmites dedicõiis
exemplũ et obsides miserũt et
remorũ precib ueniã meruert
Sic ĩ aninis tũc gallorũ odiu
metusq certabant ut p̾mo pacẽ
suare inciꝑe se scdõ bellũ gere¬
re uetiti ꝑpetius atq incertis
noctib fluctuarẽt hiis incide̾ter
ex actis ad conaliũ cesar redit
et federatis ciuitatib equitatu
in dicto et parte gallie pacata
toto auimo quersus intreneros
ꝑfidũq ambiorigẽ eo proficisti
instituit et senonũ equitib
Cauariũ regem gentis secum
duxit ne si eũ doun relinqueret
uel ex odio pplõ in euz uel ex rra

Expanded text:
anc rem negligere videretur, concilium ad Lucetiam Parisiorum rursus indicit. Hi Senonibus proximi sunt. Inde igitur profectus in Senones tam repente, ut nec fuge illis nec defensionis copiam daret, resipiscentes et per legatos veniam postulantes, Eduorum precibus motus, admisit, centum datis obsidibus, quos servandos Eduis dedit. Secuti Carnutes deditionis exemplum et obsides miserunt, et Remorum precibus veniam meruerunt. Sic in animis tunc Gallorum odium metusque certabant, ut primo pacem servare coacti, secundo bellum gerere vetiti, perpetuis atque incertis motibus fluctuarent. His incidenter exactis, ad concilium Cesar redit, et federatis civitatibus equitatu indicto, et parte Gallie pacata, toto animo conversus in Treveros perfidumque Ambiorigem eo proficisci instituit, et cum Senonum equitibus Cavarinum regem gentis secum duxit, ne, si eum domi relinqueret, vel ex odio populi in eum vel ex ira
Abbreviated transcription (Latin):
in mor̃e leporem captantis sepe¬
ripuisse sed crederent dũ ille iter̃
nusꝙͣ tutus die noctuq latebras
mutaret nõ insi quatuor con¬
nõ auderet Sic in ultũ semxer
ambiorigi camẽ fuit ꝙͣiuis fuga
uigis et ꝑpetuus pauor et la tebre
longũ supplicii genus esse potue¬
rit tandem cesar fugitinũ unũ
sequi et difficile sibi uidens
et in gloriũ om̃ib in circuitu
uastaris in remorũ fines redũt
Ibi consiliũ gallis indixit et
de quiracione rebelluũ senonu
aute alios et carmitũ questio¬
nẽ habuit De actoue autem
principe quiratõnis Romano
more suppliciũ exegit cuiꝰ euẽ¬
tu quidã sibi male constii effu¬
gere aqua et igmi cõtumacib̾
interductũ est Sic compositis
reb eis Decem legiones ita ꝑti¬
tus est ut due treuerorũ toti

Expanded text:
in morem leporem captantis,in morem leporem captantis,ripuisse se crederent, dum ille interim nusquam tutus die noctuque latebras mutaret, nonnisi quatuor comnon auderet. Sic inultum semper Ambiorigi crimen fuit, quamvis fuga iugis et perpetuus pavor et latebre longum supplicii genus esse potuerint. Tandem Cesar fugitivum unum sequi et difficile sibi videns et inglorium, omnibus in circuitu vastatis, in Remorum fines rediit. Ibi concilium Gallie indixit, et de coniuratione rebellium Senonum ante alios et Carnutum questionem habuit, de Acthone autem, principe coniurationis, romano more supplicium exegit, cuius eventu quidam sibi male conscii effugere; aqua et igni contumacibus interdictum est. Sic compositis rebus, eis decem legiones ita partitus est, ut dure Treverorum, toti
Abbreviated transcription (Latin):
hec ut coĩã non admirans unũ̾
non potat̾ non mirari unde hec
barbaris consilii tanta nuitacio
ut qu in gram̃ romanorũ ad
populandos eburonũ fines et ã¬
biorigem prosequẽdũ uenexãt
ab oppugnãda romana castra
conu̾si ambiorigi atq eburonib
gratissimã rem fecissent de reliqͦ
qd̾ contra suũ preceptũ cohortes
in predã emisse castra de seruisser̃
legati in obedientiã leuĩt arguit
ut qui et mitissimꝰ natura et
legati huiꝰ ess amãtissimꝰ ꝙ ex
familiarib ad eũ frĩs epłis eui¬
Deuter elicit᷑. hoc cũ suis cesar et
adu̾sus hostes irastior in oũs
partes diffundit ex̾citũ Ambi¬
gũtur pectora quectãtur prede
consunũt᷑ frumẽta exuriũt᷑
sũ est ut ambiorigẽ a se uisũ
multi dicerẽt atq ad eũ com¬
prehendendũ aniciedibili celen¬
tate contenderent ouñ la bore peti
dignũ extumãtes quo ĩ mẽsam
cesaris gram mererẽtur et cains

Expanded text:
Hec, ut communia, non admirans, unum Hec, ut communia, non admirans, unum non poterat non mirari, unde hec barbaris consilii tanta mutatio, ut, qui in gratiam Romanorum ad populandos Eburonum fines et Ambiorigem persequendum venerant, ad oppugnanda romana castra conversi Ambiorigi atque Eburonibus gratissimam rem fecissent. De reliquo, quod contra suum preceptum cohortes in predam emisse castra deseruissent, legati inobedientiam leniter arguit, ut qui et mitissimus natura, et legati huius esset amantissimus, quod ex familiaribus ad eum fratris epistolis evidenter elicitur. Hec cum suis Cesar; at adversus hostes iratior in omnes partes diffundit exercitum: abiguntur pecora, convectantur prede, consumuntur frumenta, exuruntur em a se visum multi dicerent, atque ad eum comprehendendum incredibili celeritate contenderent, omni labore peti dignum existimantes, quo immensam Cesaris gratiam mererentur; et, canis
Abbreviated transcription (Latin):
in fecuta est p̾missus a cesare gaiꝰ
uolusenꝰ cũ equitatu aduemẽs et
imꝑatorẽ cũ ex̾atu aduẽtare ñ¬
cians fidẽ nõ ĩuemit Sic om̃ib
ꝑsuasum erat de leto excitu fugisse
equites neqz oĩno aliter bar baros
castra aggredi ausuros ut dictum¬
est demqz uem nchil penitus
cogitare audebat indeteriꝰ ĩtlmati
aĩ mirũ ualde unde ca consterna¬
cio in tam fortes uiros insi opmari
libeat cũ huãna oĩã instabilia sit̾
esse aliquas horas que constãtes
quoqz aiõs sui oblitos emoluint
ac ꝑturbent Neqz uero hic metus¬
altissimne radicatus ulla re alia
extirpari quiuit ꝙͣ ipĩus cesaris
cũ ex̾citu redeũtis aspectu in quo
uno oĩm securitas hĩtabat ¶ Ce¬
sar ergo rediens et fortune uĩ
casuũq narietatẽ ab experto
sibi notissimã recognouit in eo
maxiẽ et ꝙ preter om̃m opinionẽ
barbaros adduxiss et inde eos
pene iã noti cõpotes abstraxissi

Expanded text:
insecuta est, premissus a Cesare Gaius insecuta est, premissus a Cesare Gaius Volusenus cum equitatu adveniens, et imperatorem cum exercitu adventare nuntians, fidem non invenerit: sic omnibus persuasum erat, deleto exercitu, fugisse equites, neque omnino aliter barbaros castra aggredi ausuros, ut dictum; denique boni nichil penitus cogitare audebant in deterius inclinati animi. Mirum valde, unde ea consternatio in tam fortes viros, nisi opinari libeat, quum omnia humana instabilia sint, esse aliquas horas, que constantes quoque animos sui oblitos emolliant ac perturbent. Neque vero hic metusaltissime radicatus ulla re alia extirpari quivit, quam ipsius Cesaris cum exercitu redeuntis aspectu, in quo uno securitas habitabat. Cesar ergo rediens et fortune vim casuumque varietatem, ab experto sibi notissimam, recognovit, in eo maxime, et quod eo preter omnium opinionem barbaros adduxisset, et inde eos pene iam voti compotes abstraxisset.
Abbreviated transcription (Latin):
ffensio frumẽtatores intt̾a reu̾tũ¬
tur re conspecta t̾riti et quid a¬
gant nestñ fortes eciã aiõs repẽ¬
tina ꝯcuciut̃ Itaq ip̃i quoq bar¬
baui aduẽtu illorũ subito promoti
et legiones reduces opinati sub¬
stitere recognita paucitate quos
timuere despicĩt atq ĩ badint
ibi et consilia diuersa et res ua¬
rie gesta est pars ĩ colum Gañ
trebonii cuisdam alterus ducatu
ipõs per hostes in castra penetramt
Cũqz his equites et talones mul¬
ti pari impetu et tutũ euafere
pars egregie pugnãs ꝑut pars
eorũ qui ĩ collẽ proximũ ꝯfuge¬
rant ui sa comitũ uirtute per eorũ
uestigia in castra festinãs salua
ꝑnemi pars p̾uenta et circũuenta
procubuit Barbari despantes castro
ut crediderãt capi posse ad p̾dus
quas in siluis octulerãt atq inde
ad patriã suc̾ reu̾si Neq tamen
hostibz digressis abut pauor sie
affirus aĩs ut nocte que hũc casũ

Expanded text:
fensio. Frumentatores interea revertunfensio. Frumentatores interea revertuntur, re conspecta, territi et, quid agant, nescii. Fortes etiam animos repentina concutiunt. Itaque ipsi quoque barbari adventu illorum subito permoti, et legiones reduces opinati, substitere; mox recognita paucitate, quos timuere, despiciunt atque invadunt. Ibi et consilia diversa et res varie gesta est; pars incolumis Gaii Trebonii cuiusdam alterius ducatu ipsos per hostes in castra penetravit, cumque his equites et calones multi pari impetu in tutum evasere, pars egregie pugnans periit; pars eorum, qui in collem proximum confugerant, visa comitum virtute, per eorum vestigia in castra festinans salva pervenit; pars preventa et circumventa procubuit. Barbari desperantes castra, ut crediderant, capi posse, ad predas, quas in silvis occultaverant, atque inde ad patriam sunt reversi. Neque tamen hostibus digressis, abiit pavor sic affixus animis, ut nocte, que hunc casum
Abbreviated transcription (Latin):
p̾tendere huc illuc sune ordine sue
racione disturrit᷑. Qua trepidacio¬
ne sicambri sui ducis dicto magl¬
magisq fider hrẽ ceꝑant nullũ
intus eẽ presidiũ seq mutuo ĩ¬
citantes eo acrius ĩsultabat Achũ
erat in uir unus isqz eger affuissi
quẽ supra nominammꝰ priblius
sexcius baculus tanta tũc̃ pressus
egritudine ut iaz quĩq dieb sine
aibo ageret et morbo suul et me¬
dia iã uicmꝰ morti sed generosũ
aĩm nulla res deiecit Is ut uidit
de seri tutellã castrorũ et de fuga
nõ de uirtute cogitari remqz ĩ au¬
quodã armis gradu tremlo portã
occupat castrorũ seq semanimt
hostib obicit secũtur renturiones
uiriq fortes aliquot huic metu
huic pudore exciti hosq alii secũ¬
tur ita sensim pugna restituit᷑.
sextius morbo additis uulneub
ĩ facisrens suorũ maĩb iã plio
subtractus in tabernaculo repomi¬
tur nõ tamẽ omictit᷑. resup̃ta de¬

Expanded text:
pretendere: huc illuc sine ordine, sine pretendere: huc illuc sine ordine, sine ratione discurritur. Qua trepidatione Sicambri sui ducis dicto magisque fidei habere ceperant, nullum intus esse presidium, seque mutuo incitantes, eo acrius insultabant. Actum erat, ni vir unus, isque eger, affuisset, quem supra nominavimus, Publius Sextius Baculus, tanta tunc pressus egritudine, ut iam quinque diebus sine cibo ageret, et morbo simul et inedia iam vicinus morti. Sed generosum animum res nulla deicit. Is, ut videt deseri tutelam castrorum, et de fuga, non de virtute, cogitari, remque in anquodam armis, gradu tremulo portam occupat castrorum, seque semianimem hostibus obicit. Sequuntur centuriones, viri fortes, aliquot hinc metu, hinc pudore exciti, hosque alii sequuntur: ita sensim pugna restituitur.Sextius, morbo additis vulneribus, iam fatiscens suorum manibus prelio subtractus in tabernaculo reponitur. Non tamen obmittitur resumpta de
Abbreviated transcription (Latin):
et hui Ie gn̾is hoiz Sicambri ĩ¬
teriz quis tuc̾ ers expectassen
sz pare̾ suꝑiorib tutuz est impro¬
inisi et tecti siluis ad castra pro¬
nenint eaqz nõ oppugnare s
recta uia eodemq quo uenerat
impetu ingredi molurtur tã¬
tãq formdinẽ in apimi hostis
ĩtursus totis castris effuiderat
ut uix porte de fenderẽ tur et
frequẽtare illa soliti mercato¬
res qui tã forte portis excesse¬
rat subita re t̾ati et oppressi
nec fugrẽ di nͨ. se intra uallũ
referendi spaciũ hreñt sꝑ quide
mestissimꝰ nates timor onniã
Nibi tristicia et periculosa fuigi¬
bat quidam fusis copus ac de¬
letis et impatore pessumda¬
to uenire barbaros ad reliquias
cõsumẽdas mĩꝙͣ alit̾ hoc au su¬
ros Ali faustũ romais legio¬
mb locus esse ubi paulo ae̾te
legio altera le gati qz repert¬
ruit Alii hostes intra uallũ eẽ
et capta iã castra uociferan
nemo ullam solite ũtutis ypuit¬
gĩe aut actu forti aut mõsa uoce

Expanded text:
huiusce generis hominum. Sicambri interim quis tunc eos expectasset? sed parere superioribus tutum est improvisi et tecti silvis ad castra perveniunt eaque non oppugnare, sed recta via eodemque, quo venerant, impetu ingredi moliuntur; tantamque formidinem inopini hostis incursus totis castris effuderat, ut vix porte defenderentur, et frequentare illa soliti mercatores, qui tum forte portis excesserant, subita re territi et oppressi nec fugiendi nec se intra vallum referendi spatium haberent. Semper quidem mestissimus vates timor omnia sibi tristia et periculosa fingebat. Quidam, fusis copiis ac deletis et imperatore pessumdato, venire barbaros ad reliquias consumendas, numquam aliter hos ausuros; alii infaustum Romanis legionibus locum esse, ubi paulo ante regio altera legatique perierint; alii hostes intra vallum esse et capta iam castra vociferari, nemo ullam solite virtutis imaginem aut actu forti aut animosa voce
Abbreviated transcription (Latin):
esse eñ timendi causã ullã
ꝓpiquo resure salius legiouib
inbegio equitatu uictisq ubiq hossi¬
bz ac dissipatir et pretimore lati¬
tantib parũꝑ et p̾ceptũ ducis ĩ¬
flexerat et appetui nuluũ freua
laxauerat et quĩqz cohortes ĩ
uicinas segectes famẽtatũ nõ
tã missat ꝙͣ ire promisat Se

Expanded text:
usam ullam propinquo Cesare, salvis legionibus, integro equitatu, victisque ubique hostibus ac dissipatis et pre timore latitantibus, parumper et preceptum, ducis inflexerat et appetitui militum frena laxaverat et quinque cohortes in vicinas segetes frumentatum non tam miserat, quam ire
Abbreviated transcription (Latin):
uerat aliquot lignatores ml
tale metuentes in siluis quo
municõnis castrorũ causa ꝑ¬
rexerant aduentu hostuiz
subito capti sũt hanc uelud
arram uictorie benẽtes magno
impetu castra ĩuadunt roma¬
in usq ad uesperã circa deffe¬
sionẽ occupati per noctez ex
cõuecta iã aute materia rẽtũ
uignnti tures in castrorũ ambi¬
tu tollũt tã nura uelocitate ut
magne hostes actoniti nõ huã¬
nũ opus s monstrũ aliqd̃ sibi
cern̾e̾ uiderent᷑. Multis deinde
ꝯtinus Dieb huic ad deffensio¬
nẽ illinc ad oppugnacõne ca¬
strorũ multa utrinq aĩorum
ꝑtinacia atq obstinatõne ter¬
tatũ est duz galli ꝑꝑetue uic¬
torie hic repositã spem pone
supplerent ut iux ullũ sopori
pũs indulgeret᷑. nõ ab aliis
modo si ab ip̃o dure cuiꝰ in¬

Expanded text:
nerat, aliquot lignatores nil nerat, aliquot lignatores nil tale metuentes in silvis, quo munitionis castrorum causa perrexerant, adventu hostium subito capti sunt. Hanc velut arrham victorie tenentes, magno impetu castra invadunt. Romani usque ad vesperam circa defensionem occupati per noctem ex convecta iam ante materia centum viginti turres in castrorum ambitu attollunt, tam mira velocitate, ut mane hostes attoniti non humanum opus, sed monstrum aliquod sibi cernere viderentur. Multis deinde continuis diebus hinc ad defensionem, illinc ad oppugnationem castrorum multa utrinque animorum pertinacia atque obstinatione certatum est; dum Galli perpetue victorie hic repositam spem putarsupplerent, ut vix ullum sopori tempus indulgeretur; non ab aliis modo, sed ab ipso duce, cuius im
Abbreviated transcription (Latin):
mus tnͣquillꝰ auctor certissi¬
mus germanorũ hoc ĩ fuib
accidisse ut iulius aut celsus
resaris comes et qui rebz mr̃¬
fuit ebmonũ ĩ finib factũ re¬
fert non est ãt magna disse¬
cio cũ et tuc ꝯtermine nacõ¬
nes essent oĩsqz hodie fuit
germam ¶ Post hec ambio¬
rix iniquissum uoti compos
ad gramora se p̾parat per¬
qz om̃s uicinas gẽtes odio
raptãte discurrit legatos
duos et magnã partẽ romam
ex̾titus ꝑiisse diccitãs mouet
orat obsecrat ne uindicte et
⁊ecuperande iꝑpetuũ gallice
libertatis occasionẽ labi per
ignaniam paciant᷑. Ardentes
ĩflamare per facile est Comura¬
uit igit᷑ ꝯcurrũtq et uinius
hortatu multi insa nui̾t facto¬
q agmine ad alia romanoꝵ
hiberna proueniũt ad ea sci¬
l quib quintꝰ citero magni
citeronis frat̾ p̾erat uir ngẽ¬
tis aĩ s nullarũ uiriũ So
itaqz cũ uenissent quo accep¬
te cladis ñduz faine ꝑue¬

Expanded text:
nius Tranquillus, auctor certissinius Tranquillus, auctor certissimus, Germanorum hoc in finibus accidisse ait; Iulius autem Celsus, Cesaris comes et qui rebus interfuit, Eburonum in finibus factum refert. Non est autem magna dissensio, quum et tunc contermine nationes essent omnesque hodie sint Germani. Post hec Ambiorix, iniquissimi voti compos, ad graviora se preparat, perque omnes vicinas gentes, odio raptante, discurrit, legatos duos et magnam partem romani exercitus periisse dictitans; monet, orat, obsecrat, ne vindicte et recuperande in perpetuum gallice libertatis occasionem labi per ignaviam patiantur. Ardentes inflammare perfacile est. Coniurant igitur concurruntque, et unius hortatu multi insaniunt, factoque agmine, ad alia Romanorum hiberna perveniunt, ad ea scilicet, quibus Quintus Cicero, magni Ciceronis frater, preerat, vir ingentis animi, sed nullarum virium. Eo itaque quum venissent, quo accepte cladis nondum fama perve
Abbreviated transcription (Latin):
tes in romanos ruumit una
uallis in parte condensos
Iumq uix impetũ sustmẽtes
ibi ilrũculenis cocta fortissiẽ
dimicas occidis᷑. uir haud dignꝰ
qui a liens stulticie penas duret
Multi alii p̾terea int̾ quos fuit¬
lucius petrofiduis uexillifer
turba cirtĩuentus ingẽti aqͥ¬
lam ne sibi extorqueret᷑ cũ
in castra iactass ip̃e generoso
impetu medus se se hostib
infereus occubuit Milites
ducib spoliati multo labore ac
uirtute usq ad nocte locũ ibi
constiterãt de fender̃t Nocte
aut̃ desꝑata undiq salute
ne uiui in manus hostium
ꝑuenrriẽt indomiti sp̃s̃ se se
om̃s manbz proprus ꝑemer̃t
preter paucos qui per diem
prelio de lapsi i̾certis huic
inde tramitib ad legatũ aliũ¬
titũ labienũ tristes nũtii p̃re¬
¶Naut Et hic quidem infauste
legionis exitus fuit inter tres
belli exterm aduersitates te¬
sareas numeratus ubi ad mo¬
muisse lectorez nelim ꝙ sucto¬

Expanded text:
tes in Romanos ruunt unam tes in Romanos ruunt unam vallis in partem condensos, iamque vix impetum sustinentes. Ibi Arunculeius Cotta fortissime dimicans occiditur, vir haud dignus, qui aliene stultitie penas daret; multi alii preterea, inter quos Lucius Petrosidius vexillifer, turba circumventus ingenti, aquilam, ne sibi extorqueretur, quum in castra iactasset, ipse generoso impetu mediis sese hostibus inferens occubuit. Milites ducibus spoliati multo labore ac virtute usque ad noctem locum, ubi constituerant, defenderunt; sua autem desperata undique salute, ne vivi in manus hostium pervenirent, indomiti spiritus sese omnes manibus propriis peremerunt, preter paucos, qui per diem prelio dilapsi incertis hinc inde tramitibus ad legatum alium Labienum tristes nuntii precesserant. Et hic quidem infauste legionis exitus fuit, inter tres belli externi adversitates cesareas numeratus. Ubi admonuisse lectorem velim, quod Sveto
Abbreviated transcription (Latin):
seu uite ceca cupitas Ante tam̃t
mͣ ud hostem ꝑgat ppositũ suũ
college aꝑit uelle se ad ambio¬
rigez ꝑficisti spem sibi salutis
ostendi posse eũ quoq sibi
uelit secum ire negat cocta et ut
fracto ore lo qui potãt non ibo ĩqͥt
ad armatu hostem cũ hac fixꝰ
in sentẽcia ꝑmaneret nec diuelli
poss citurius et trbunis militũ
et centuriomibz sequi nissis Iuit
ix̃e quo destinau̾at et quo sua illũ
sors trahebat Cũq ad ambio ri¬
gem ꝓpĩquaret iussit ille sibi ĩ
pͥmis ut arma depone̾t et openis
morte o cesareis armis ĩ suetũ
dedecus paruit hac in re barba¬
ri ĩperio romanns et parere co¬
mites preceꝑat Tũ Demũ cũ
i ermm de pacis condicionib agi
ceptũ dũq de industria prodi¬
tor tpũs trahit cireil fusi seu¬
sum barbari tituriũ obtrũtãt
Qui secũ exierant secũ ad
suos retro quãta possũt cele¬
ritate confugĩt hostes barba¬
rico ululatu uictoria ꝯclamã¬

Expanded text:
seu vite ceca cupiditas! Ante tamen, seu vite ceca cupiditas! Ante tamen, quam ad hostem pergat, propositum suum college aperit, velle se ad Ambiorigem proficisci; spem sibi salutis ostendi; posse eum quoque, si elit, secum ire. Negat Cotta, et, ut fracto ore loqui poterat: Non ibo, inquit, ad armatum hostem. Quumque hac fixus in sententia permaneret nec divelli posset, Titurius, et tribunis militum et centurionibus sequi iussis, ivit ipse, quo destinaverat, et quo sua illum sors trahebat. Quumque ad Ambiorigem propinquaret, iussit ille sibi in primis, ut arma deponeret, et o peius morte! o cesareis armis insuetum dedecus! paruit hac in re barbari imperio Romanus, et parere comites precepit. Tum demum cum inermi de pacis conditionibus agi ceptum; dumque de industria proditor tempus trahit, circumfusi sensim barbari Titurium obtruncant. Qui secum exierant, retro ad suos, quanta possunt celeritate, confugiunt. Hostes barbarico ululatu victoriam conclaman
Abbreviated transcription (Latin):
quo sper sũma erat graui ictu fon¬
da iacti lapidis os concussus so¬
litus munerib ob eundis ĩ ualidꝰ
redderetur inclinare res cepit ac
ruere Titurius tũt primũ intel¬
ligere incipiẽs sui ꝑtinacis cõ¬
siln uaintatez om̃i spe defensio¬
ius amissa romane uix fortassis
origis non Romane uirtutis ã¬
biorigem ab adũsos suos insti¬
gantẽ prospiciens int̾pretem
quẽdam ad illũ sospitẽ suũ
misit oratũ ut sibi suisq mile¬
tib ꝑceret᷑. o indignũ uita uniũ
qui supplicit̾ adeo uitã postat
hostis al hoste Romanꝰ a bar¬
baro At ille hospes egregius nõ
pondit int̾preti posse titurium
si libert ad colloquĩ quenire
non se despare romanorũ nu¬
litũ salutẽ a suis nulitib nu¬
petrari posse sibi uero si ueniat
nichil esse ꝑiculi inqz hoc suaz
se illi fidẽ obligare Credit u̾bis
miser et ille fidem hũit aquo tũc
maxiẽ prodebat᷑. o seu error ĩgẽs

Expanded text:
quo spei summa erat, gravi ictu funquo spei summa erat, gravi ictu funda iacti lapidis os contusus, solitis muneribus obeundis invalidus redderetur, inclinare res cepit ac ruere. Titurius tunc primum intelligere incipiens sui pertinacis consilii vanitatem, omni spe defensionis amissa, romane vir fortassis originis, non romane virtutis, Ambiorigem ab adverso suos instigantem prospiciens interpretem quemdam ad illum hospitem suum misit oratum, ut sibi suisque militibus parceretur. O indignum vita virum, qui suppliciter adeo vitam poscat hostis ab hoste, Romanus a barbaro. At ille hospes egregius, non pondit interpreti posse Titurium, si libeat, ad colloquium venire; non se desperare romanorum militum salutem a suis militibus impetrari posse; sibi vero, si veniat, nichil esse periculi, inque hoc suam se illi fidem obligare. Credidit verbis miser, et illi fidem habuit, a quo tunc maxime prodebatur. O seu error ingens,
Abbreviated transcription (Latin):
iisa ꝑicula magis mõs deic̾e
tituriꝰ qui secura sibi omiã
fiurerat pauers cepit atqz
on bellica arte destitu Cõ¬
tra aut̃ collega eius qui hec
euentura p̾iderat atq ideo
iter illud dissuahat quolz bom
simł et militis et ducis officio
functꝰ pugnando parit̃ et hor¬
tando nichil oĩm pretermisit
que ad salutẽ suorũ nilitum
ꝑtinerent hostis qui ex ꝑtus
agnosteret suos romains in
augusto impares edicit ut te¬
lis eminꝰ hostem petant prop̾ꝰ
non accedãt neqz manũ con¬
serat̃ Sz instantib parũper
cedant Iustentq cedentib et
locus ip̃e ducis ꝯsiliũ adnua¬
bat pugnatũ est a p̃mo mane
ad horã diei octanã Cum roͣm
nlites multis licet uulnerib
effecti et a fortuna et ab alle¬
ruis ducis auxilio destituti
acriter tũ ad huc et suꝯ hoc
est romano more certarent
Tum demũ fortis simis uiris
est legione partim saucus ꝑlĩ
cesis cũ et ip̃e iam legatus cocta in

Expanded text:
visa pericula magis animos deicere, visa pericula magis animos deicere, Titurius, qui secura sibi omnia finxerat, pavere cepit atque omni bellica arte destitui, contra autem collega eius, qui hec eventura previderat atque ideo iter illud dissuaserat, quolibet boni simul et militis et ducis officio functus, pugnando pariter et hortando nichil omnium pretermisit, que ad salutem suorum militum pertinerent. Hostis, qui expertus agnosceret suos Romanis in angusto impares, edicit ut telis eminus hostem petant, propius non accedant neque manum conserant, sed instantibus parumper cedant, instentque cedentibus. Et locus ipse ducis consilium adiuvabat. Pugnatum est a primo mane ad horam diei octavam, quum romani milites, multis licet vulneribus affecti, et a fortuna et ab alterius ducis auxilio destituti, acriter tamen adhuc et suo, hoc est, romano more certarent. Tum demum, fortissimis viris e legione partim sauciis partim cesis, quum et ipse iam legatus Cotta, in
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑat sompno Datũ s ad auro¬
ra usq uigilatũ est occupãtis
om̃ib quid efferre secũ possent
quid reliquere cogerẽt uoi pͥmũ
illuxit castris egredĩt᷑ secirri
qiͣ consiliũ est nudi nõ ab hoste
perfido ac u̾suto Sz a prudẽte
et fido amico aliquo datũ essi
Secirri iꝙͣ alii Cocta autẽ et
qui secũ sensant fraudis aliqͥo
sub esse taciti cogitabat̃ hostis
proditor qui noctur ius uigilus
et confuso castrorũ muirmure
ituros mane p̾sagiebat net quia
ituri essent dubitabat ad proxi¬
mã stilicet legionẽ oportuno coe
loco expectatut Erat uie medio
procul a castus ad duo nilial
passiuũ uallis nemorosã et dift¬
cilis illic locarat iusidias cũ in illã
uallem romana acres descendiss
hostes añ retroq ex insiduis
erũ punt ut nec p̾mꝰ incedere
nec uitimꝰ retrocedẽ licitũ eẽt
ĩi quissunis pugͣ locis ĩstitũ.
Et qm̃ natura cõꝑtu est in pr̃o¬

Expanded text:
supererat somno datum, sed ad aurosupererat somno datum, sed ad auroram usque vigilatum est, occupatis omnibus, quid efferre secum possent, quid relinquere cogerentur. Ubi primum illuxit, castris egrediuntur securi, quasi consilium abeundi non ab hoste perfido ac versuto, sed a prudente et fido amico aliquo datum esset. Securi, inquam, alii: Cotta autem et qui secum senserant, fraudis aliquid subesse taciti cogitabant. Hostis proditor, qui nocturnis vigiliis et confuso castrorum murmure ituros mane presagiebat, nec, qua ituri essent, dubitabat, ad proximam scilicet legionem, opportuno eos loco expectabat. Erat vie medio procul a castris ad duo millia passuum vallis nemorosa et difficilis: illic locarat insidias. Quum in eam vallem romana acies descendisset, hostes ante retroque ex insidiis erumpunt, ut nec primis incedere, nec ultimis retrocedere liceret. Iniquissimis pugna locis instituitur; et quoniam natura compertum est impro
Abbreviated transcription (Latin):
sione ꝑiculũ faciãt ubi pericu¬
lum non est seu abeant seustẽt
tuta ex̃ ꝯimĩa mõ sui duces bnũ
senciãt contra se dissenciãt
tutũ nichil Quid multa ad
media noctẽ uigilando et dis¬
ceptando res trahit᷑. in qua
quidez curiosior fueriz fortasse
ꝙͣ debui et potui fateor uel rẽ
totaz p̾ter mictere uel multo
pauciorib perstringe S deũ
testor miseris hoĩb de futuro cõ¬
sultantib et magno ĩ ambigir
constitutus Ego qui exitũ rei
stio non aliter stribendo ꝙpassus
sũ ꝙͣ si futura nũc eciã res ixã
et notus mͥ isabilis fiis ess
Cui occurr̾e nec consilio possem
nec auxilio ea me compassindi¬
uaus ꝙͣ uolebam in hac narratõ¬
ne Detinuit Quã tibi olecior fic
excusatus expedio tandez ergo
non rõne college ꝑtinacia uictꝰ
cocta ꝯsentit et qd̃ ciebro ĩ consi¬
lus pars deterior meliorẽ unien¬
edicit᷑q militib Diluculo pro¬
fecturos neq tamẽ noctis quod

Expanded text:
nsione periculum faciant, ubi pericunsione periculum faciant, ubi periculum non est. Seu abeant, seu stent, tuta esse omnia, modo sui duces unum sentiant; contra, si dissentiant, tutum esse nichil. Quid multa? ad mediam noctem vigilando et disceptando res trahitur. In qua quidem curiosior fuerim fortasse, quam debui; et potui, fateor, vel rem totam pretermittere, vel multo paucioribus perstringere. Sed, Deum testor, miseris hominibus de futuro consultantibus et magno in ambiguo constitutis, ego, qui exitum rei scio, non aliter scribendo compassus sum, quam si futura nunc etiam res ipsa et notus michi miserabilis finis esset, cui occurrere nec consilio possem nec auxilio. Ea me compassio diutius, quam volebam, in hac narratione detinuit, quam tibi, o lector, sic excusatus expedio. Tandem ergo non ratione, sed college pertinacia victus Cotta consentit, et, quod crebrum in consiliis, pars deterior vincit meliorem, ediciturque militibus diluculo profecturos. Neque tamen noctis quod
Abbreviated transcription (Latin):
esse ꝑiculũ Nam si nichil ã¬
bigi sic eo ad proxinã legio¬
nem tuto calle uenturos nulliã¬
passuros insi untum uie breuis ĩ¬
comodũ Sin ut sua ferret opinio
metuendũ aliꝙͣ instaret nullũ esse
aliud ꝙͣ in uelocitate remediũ Sic
uel non in utlem certe uel utiluã
esse profectionẽ morã nel presenti
distrim̃ ob noxiã uel futirro hũs
cocta fortesqz uiri alii ucerrune re¬
sistebant Itaq cresteñ litigio ti¬
tieriꝰ in collegam indignabundꝰ
exclamat sic ut ub om̃ib audi¬
retur Et unicite ait Si oio sic
est aĩmꝰ nõ sũ ego qui magis
et oũdit mulites si quid ad uene¬
rit aduersi a te exigent racionẽ
si qui tu promiseris cras suis
cõnuilitonib ꝯuĩcti et se ꝑiculo
exemerĩt et suo illos aduentu
effecerĩt tuciores A lioqn disgre¬
gati a suis aut famis aut ferri
ꝑiculum subituri sũt Rũpit᷑.
interea ꝯsiliũ milites utrũq
circũstant obseciãt ne sua disse¬

Expanded text:
esse periculum; nam si nichil amesse periculum; nam si nichil ambigui sit, eos ad proximam legionem tuto calle venturos, nullumpassuros, nisi unicum vie brevis incommodum: sin, ut sua ferret opinio, metuendum aliquid instaret, nullum esse aliud, quam in velocitate, remedium; sic vel non inutilem certe vel utilissimam esse profectionem, moram vel presenti discrimini obnoxiam, vel futuro. His Cotta fortesque viri alii acerrime resistebant. Itaque, crescente litigio, Titurius in collegam indignabundus exclamat sic, ut ab omnibus audiretur: Et vincite, ait, si omnino sic est animus. Non sum ego, qui magis, et ostendit milites, si quid evenerit adversi, a te exigent rationem, qui, si tu permiseris, cras suis commilitonibus coniuncti et se periculo exemerint, et suo illos adventu effecerint tutiores. Alioquin disgregati a suis aut famis aut ferri periculum subituri sunt. Rumpitur interea consilium. Milites utrumque circumstant, obsecrant, ne sua disse
Abbreviated transcription (Latin):
Contͣ ista tituriꝰ sabmnꝰ metũ u̾bis
augere et multa dice̾ nõ cõsilii
auctorez s ꝯsiliũ extumandũ et
non quis sed qd quisq dicat actẽ¬
dendũ credere se cesarẽ in ytaliã
profectũ quo pũte neq eburones
hoc ausuros neqz carmites p̾ncipẽ
suũ quẽ dieb illis occiderãt occi¬
suros Gallia profecto ꝯdiis ĩgẽ¬
tib inflamatã et contumelus ir¬
ritam nec uideri sibi eã esse gal¬
liam que solebat sed aliã nestio
quã externo subditã imꝑio atq
in opem glorie nulitaris Ger¬
mania ihem tnͣsitũ et ariomisti
fuga ac morte uictorũsq tã mul¬
tis romanorũ pudorez ĩ expia¬
bilẽ ꝯcepisse nenta ingũ ferre
propositũ esse Demq uideri sibi
nõ posse sine magna cã Ambio¬
rigem ista cõsulere Ceterũ que¬
cũqz illi sit mens consiliũ ip̃m
undiq tutũ esse posse in mora
aliqd̃ expugnacõnis aut obsidio¬
nis in discessu autẽ nullũ ꝓrsus

Expanded text:
Contra ista Titurius Sabinus metum verbis Contra ista Titurius Sabinus metum verbis augere et multa dicere: non consilii auctorem, sed consilium estimandum, et non, quis, sed quid quisque dicat, attendendum; credere se Cesarem in Italiam profectum, quo presente neque Eburones hec ausuros, neque Carnutes principem suum, quem diebus illis occiderant, occisuros; Galliam profecto odiis ingentibus flammatam et contumeliis irritatam, nec eam videri sibi esse Galliam, que solebat, sed aliam nescio quam externo subditam imperio atque inopem glorie militaris; Germaniam Rheni transitu et Ariovisti fuga ac morte victoriisque tam multis Romanorum pudorem inexpiabilem concepisse; neutri iugum ferre propositum esse; denique videri sibi non posse sine magna causa Ambiorigem ista consulere; ceterum, quecumque illi sit mens, consilium ipsum undique tutum esse: posse in mora aliquod expugnationis aut obsidionis, in discessu autem nullum prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
ficiis uitẽ reddidero legionẽq
suauero als̃ in ꝯsilio meo stet
haud dubie ꝑiturã Hũs dic¬
tis ille abiit nũtii ad legatos re¬
deunt et audita rem̃ciant gu¬
bita re ꝑculsis ea ꝙͣuis ab hoste
dicerẽtur haud ꝙ ꝙ sꝑuenda
uidebant᷑. eo maxĩe ꝙ eburonũ
ciuitas tam ꝑua insi alie ꝯspi¬
cesarẽ au sura crede̾tur res ad
consiliũ diffectur ubi dui adu̾sis
sentẽcus altercatũ est Arũ culeuis
cocta et tribum nulitũ et rẽturio¬
nes plurum secũ sentiẽtes ne¬
utiq discedendu ex hiberius
absq eius qui illos ibi locasser
nuꝑio consulebant Castra eiñ
esse et ualida et munĩta rem
fuimẽtariam habunde suppete
Quib ita se hen̾tib et eburo¬
nes et germanos si accessnit
facile sustuieri posse Interim bel
a cesare uel a p̾mioribz hibernis
auxilia bentura Postremo nichil
stulciꝰ ꝙͣ in dubio de sua salute
ab antiquo hoste consilũ accipere

Expanded text:
ficiis vicem reddidero, legionemque ficiis vicem reddidero, legionemque servavero, in consilio modo stet, haud dubie perituram. His dictis, ille abiit, nuntii ad legatos redeunt, et audita renuntiant. Subita re perculsis, ea, quamvis ab hoste dicerentur, haudquaquam spernenda videbantur, eo maxime, quod Eburonum civitas tam parva, nisi alie conspiCesarem ausura crederetur. Res ad consilium defertur: ubi diu adversis sententiis altercatum est. Arunculeius Cotta et tribuni militum ac centuriones plurimi secum sentientes neutiquam discedendum ex hibernis absque eius, qui ibi eos locasset, imperio consulebant; castra enim esse valida et munita, rem frumentariam abunde suppetere; quibus ita se habentibus, et Eburones et Germanos, si accesserint, facile sustineri posse; interim vel a Cesare vel a proximioribus hibernis auxilia ventura; postremo nichil stultius, quam in dubio de sua salute ab antiquo hoste consilium accipere.
Abbreviated transcription (Latin):
opem ferre non possit hic oppu¬
gnacõnib prestitutꝰ erat Dies
non potui ego nec patria po¬
tuit meo consilio oĩm tam ho¬
nesto presert̃ ut est consiliũ¬
libertatis obstare Idqz per¬
facile creditu fuĩt cogitãtime
resari neqz nostendi causam
si possim neq si uelun potẽ¬
ciam huesse ut enĩ fingar in¬
gratus non tã demens tãꝙ
instius rerũ sum ut tantulio
uirib expignãdi possecredã
xopulũ Romanũ Nuc̃ qm̃¬
puͫ debitũ prĩe exsolui uolo p̾¬
natun qd cesari de beo ꝑsoluere
moneo igitur et obtestor om̃s
nonuãtim Tituriũ Sabiũ pro
uere hospicii ꝙ ille est mecũ ut
idenutati sue suorũq proiideat
abeundo magna enĩ germanoꝵ
manu p̾cio conducta ihenũ tnͣ¬
sũt biduoq aderit unũ bona
fide policeor niroq tutũ illis ꝑ
mees fines iter fore Ita et pa¬
tue pro natura li iure ꝯsuluero
eamqz hiber norũ gram fasce
leuau̾o et cesari prosuis bene¬

Expanded text:
opem ferre non possit. Hic oppuopem ferre non possit. Hic oppugnationibus prestitutus erat dies. Non potui ego, nec patria potuit mea, consilio omnium, tam honesto presertim, ut est libertatis, obstare; idque perfacile creditu fuerit cogitanti, me Cesari neque nocendi causam, si possem, neque, si velim, potentiam habuisse. Ut enim fingar ingratus, non tam demens tamque inscius rerum sum, ut tantulis viribus expugnari posse credam populum romanum. Nunc qum debitum patrie exsolvi, volo privatim, quod Cesari debeo persolvere. Moneo igitur et obtestor omnes, nominatim Titurium Sabinum pro iure hospitii, quod illi est mecum, ut indemnitati sue suorumque provideat abeundo. Magna enim Germanorum manus pretio conducta Rhenum transiit, biduoque aderit. Unum bona fide polliceor iuroque, tutum illius per meos fines iter fore. Ita et patrie pro naturali iure consuluero, eamque hibernorum gravi fasce levavero, et Cesari pro suis bene