comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nno dom̃ incarnat᷑. dcce.Lx. Egil abbatia
prumiensẽ sua sponte dimisit. & ans baldi
in regimine successit. uir omĩ sc̃itate & bo¬
nitate conspicuus. his temporibꝰ ludouuc
semor. fr̃ lotharii imp̾ris plurima bella.
strenuisseme gessit aduersussc lauorũm.
gentes. Siquidem regna mirabensiu in
gressus. armis cuncta ꝑ domuit. capto eoꝵ
principe nomine rastrix. cui etiã propt
uiolata foedera. oculos effodere iussit.
ẽ a tẽpestate int̾ principes karoli magnũ
discordiarũ ac litium efferbuit meendir
Deniq lantb̃tus qui ducatũ tenebat int̾
ligerim & sequanã iuuianũ potentẽ uiri
dolo int̾ fecit. Rursum eundem lantb̃tu
Gorbertus comes cumalus ȩque dolotri¬
cidaut. Isdem Gor bertus iussu liaroli
decollatus est. Destitutã terrã principibꝰ¬
& consilio nudata ꝑspicientes brittones.
arma corripiunt. fines regni francorum.
in uadunt. ligerim transeunt. & usq picta.¬
uis ꝓgrediuntur. cedibus rapinis ac inceN¬

Expanded text:
nno dominicae incarnationis DCCCLX. Egil abbatiam Prumiensem sua sponte dimisit, et Ansbaldus in regimine successit, vir omni sanctitate et bonitate conspicuus. His temporibus Ludowicus senior, frater Lotharii imperatoris, plurima bella strenuissime gessit ad versus Sclavorum gentes; siquidem Marahensium regna ingressus armis cuncta perdomuit, capto eorum principe nomine Rastiz, cui etiam propter violata foedera oculos effodere iussit. Ea tempestate inter principes Caroli magnum discordiarum ac litium efferbuit incendium. Denique Lambertus, qui ducatum tenebat inter Ligerim et Sequanam, Vivianum potentem virum dolo interfecit; rursus eundem Lambertum Gauzbertus comes cum aliis aeque dolo trucidavit. Isdem Gauzbertus iussu Caroli decollatus est. Destitutam terram principibut consilio nudatam perspicientes Brittones arma corripiunt, fines regni Francorum invadunt, Ligerim transeunt et usque Pictavis progrediuntur, caedibus, rapinis ac incen
Abbreviated transcription (Latin):
eepit. Quibꝰ & ait. lligilantibꝰ uobis custodi¬
amq ciuitati p̃bentibꝰ. nũqͥd̃ fures aliqͣn¬
msserant. nil se uidisse responderant. Qui
uͦ cesum illũ custodiȩ manciparant. ita re¬
de ambulantẽ offenderent. captũ protinus
uerberibꝰq cȩsũ custodiȩ traderent. Lus
quendã lupanaria petentẽ cepimus. Fla¬
gellauimꝰ. carceriq impositũ. imperio

Expanded text:
aecepit. Quibus et ait: « Vigilantibus vobis custodiaecepit. Quibus et ait: « Vigilantibus vobis custodiamque civitati praebentibus, numquid fures aliquan accepto dimiserant, nil se vidisse responderant; qui vero caesum illum custodiae manciparant, ita redeambulantem offenderent, captum protinus verberibusque caesum custodiae traderent. Tuis quendam lupanaria percurrentem cepimus, flagellavimus, carcerique impositum imperio
Abbreviated transcription (Latin):
usq comitat᷑. Gũq eodẽ ueniss&. mirabilit̾
des reddere. adorare. soccos detrahere. alia
atꝙ alia ꝓse quẽq facere cõtẽplareturs
Cin imꝑator. Contẽplare inquit nc̃ mathe¬
siti: &. si uere qͦ huc adueneris omine dixe¬
ris. uerã te augurandi habere ꝓbabis. Prius
tam̃ queso qͥđ morbi sit ꝓferas. qđ te tam
pallidũ reddidit. Cur larcarũ infit optima.
cloto iam ne re desiit. lachesis uͦ intorquen¬
do laborare ampluᷤ ñ cupit. seuissima aut̃
harum atropos articulis iam inconditũsolã
imperii tui sententiã expectat. ut filia coñ¬
trahens rumpat. Palliditatis ant̾ uultꝰ mei
causa ẽ. animã acapite descendisse. fecumq
Subridenᷤ gͥ imꝑr. recipe inquitanimã recipe
& cũ hac bis binaᷤᷤ aureoꝵ libras assume. nulli
de me nisi aufugisse respondeas. his ita gesti
imp̃r uigiles qͥ se captũ dimiserant. quiq
cesum custodiȩ mancipauerant uenire p̃¬

Expanded text:
usque comitatur. Cumque eodem venisset, mirabiliter usque comitatur. Cumque eodem venisset, mirabiliter des reddere, adorare, soccos detrahere, alia atque alia pro se quemquam facere contemplaretur, ator: 'Contemplare', inquit, 'nunc mathesin, et si vere quo huc adveneris omine dixeris, veram te augurandi scientiam habere probabis. Prius tamen quaeso, quid morbi sit, proferas, quod te tam pallidum reddidit'. Cui: 'Parcarum', infit, 'optima Cloto iam nere desinit, Lachesis vero in torquendo laborare amplius non cupit, saevissima autem harum Atropos articulos iam in condilum solam imperii tui sententiam expectat, ut fila contrahens rumpat. Palliditatis autem vultus mei causa est, animam a capite descendisse secumque r: « Recipe, inquit, animam, recipe, et cum hac bisbinas aureorum libras adsume; nulli vero de me, nisi aufugisse, respondeas. » His ita gestis, imperator vigiles, qui se captum dimiserant, quique caesum custodiae manciparant, venire pr
Abbreviated transcription (Latin):
leonẽ imꝑatorẽ nostm. Quẽ infit noscere
possim. que uidisse me ñ meminerim: Ad
publicũ sane raro quẽquã dũ ꝓcedit alonge
qͥa ꝓpt̾ nequeo eo intueor. mirabile qͥddã
& ñ hominẽ uidere uideor. Bare aut̃ te operã
qͦ hinc illesus ex eas. qua id ꝑ cunctari t̾ com¬
fou&. Parua sunt hȩc. grauiora addantur
uincula. nesit spatiũ de imꝑatore meditandi
homine ꝓdii. Carceris aut̃ custos speranᷤ non
uera ẽẽ quȩ dixerat. egon inquit hominẽ im¬
ego despiciã mathesm. Mars. trigonuᷤᷤ. satur¬
nuᷤᷤ. uenerẽ respicit iuppit̾ quadratꝰ. mercu¬
riuᷤ tͥ iratuᷤ. sol rotunduᷤᷤ. lima insaltu. Mala
signũ.ante enĩ n ausi sumꝰ. mecũ ad palatiu
potiori quã ego descenderi omine uenito.
ime ut imꝑarem ñ istic recipi uideris occi¬
dito. Non minoris qͥppe criminis erit me
imꝑatorẽ dixisse si ñ sum. quã aliquẽ occi¬
disse. Si uͦ mali obid quicquã pati formidas.
dixerat matutinali signo. eũ ad palatium

Expanded text:
Leonem imperatorem nostin?--Qui, infit, noscere possim, quem vidisse me non meminerim? Ad publicum sane, raro quamquam, dum procedit, a longe, quia propter nequeo, cum intueor, mirabile quiddam et non hominem videre videor. Dare autem te operam, quo hinc inlesus exeas, quam id percontari, tibi comfovet. Parva sunt haec, graviora addantur vincula, ne sit spatium de imperatore meditandi. omine prodii. » Carceris autem custos, sperans non vera esse quae dixerat: « Egon' , inquit, hominem inego dispitiam mathesin. Mars trigonus, Saturnus Venerem respicit, Juppiter quadratus, Mercurius tibi iratus, Sol rotundus, Luna in saltu est, mala signum, ante enim non ausi sumus, mecum ad palatium potiori quam ego descenderim omine venito. Si me ut imperatorem non istic recipi videris, occidito. Non minoris quippe criminis erit, me imperatorem dixisse si non sum, quam aliquem occidisse. Si vero te ob id mali quicquam pati formidas, dixerat, matutinali signo, eum ad palatium
Abbreviated transcription (Latin):
ad scd̃am uenit custodiã. Quo quẽ ad modũ
& in pͥma captuᷤ. datisq xx. aureis ẽ dimissus
Ad tertiã denide dũ ueniss& est captuᷤ. ueru̾
ñ ut inpͥma ac scdã datis aurcis ẽ dimissus.
sed ablatis omibꝰ cõpedibꝰ ꝙ grauit̾ strictus

Expanded text:
ad secundam venit custodiam. Quo quemadmodum ad secundam venit custodiam. Quo quemadmodum t in prima captus, datisque 20 aureis est dimissus. Ad tertiam deinde dum venisset, est captus: verum non ut primo ac secundo datis aureis est dimissus; sed ablatis omnibus, compedibusque graviter strictus,
Abbreviated transcription (Latin):
gentibꝰ opprimant᷑ singulis quibꝰq noctibꝰ
ꝑtotius ciuitatis buinium. triuiũ. quadru
uiumq armatos milites causa custodiende
ciuitatis qͥ eã iiugilent ponere. Fĩtq utsi
post crepusculũ quẽquã deambulantẽ aliqͦ custo¬
des offenderint. captus ꝓtinus uerberibꝰ ꝙ cȩsusꝰ.
custodia ꝑuigili cõpedibus incarcere strictus
usq incrastinũ ad publicũ ꝓducendis seruet᷑
hoc deniq pacto ñ solũ abhostibꝰ uerũ etiam
a latronibꝰ illesa ciuitas custodit᷑. leo itaq
imꝑator augustꝰ. ingilũ fidẽ constantiãq ꝓ¬
bare uolens. solus post crepusculũ epalatio
de scendens. ad pͥmã ꝑuenit custodiã. Quẽ
nar petere dixit. Cun mox cȩsũ te acrit᷑ inqͥ¬
unt cõpedibꝰq strictũ usq incrastinũ reser¬
uabimꝰ. Quibꝰ respondit. a ina ata goiarNl
qđ int̾ pretat᷑. nequaquã fr̃s neqͣquã. accipite

Expanded text:
gentibus obprimantur, singulis quibusque noctibus gentibus obprimantur, singulis quibusque noctibus per totius civitatis bivium, tviumque armatos milites causa custodiendae civitatis, qui eam invigilent, ponere. Fitque, ut si post crepusculum quemquam deambulantem aliquo custodes offenderint, captus protinus verberibusque cesus, custodia pervigili, compedibus in carcere strictus, usque in crastinum ad publicum producendus servetur. Hoc denique pacto non solum ab hostibus, verum etiam a latronibus inlesa civitas custoditur. Leo itaque imperator augustus vigilum fidem constantiamque probare volens, solus post crepusculum e palatio descendens, ad primam pervenit custodiam. Quem nar petere, dixit. Cui mox: « Cesum te acriter, inquiunt, compedibusque strictum usque in crastinum reservabimus. » Quibus respond interpretatur: nequaquam, fratres, nequaquam; accipite
Abbreviated transcription (Latin):
ł abricauit aut̃ p̃tioso & mirabili opere
uxta palatiũ orientẽ uersuᷤ ȩxcłam. quã
nean id ẽ noua uocant inhonore sũmi &.
celestis militiȩ principis archangłi micha¬
helis. qͥ grece archistratigos appellat᷑ .xi.
unc aut᷑ ñ pigeat libellulo Carituluo.¬
huic res duas quas eius de basilii filius memo
leo imꝑator. augustus memoriȩ suȩ dignaᷤ fecit
insere. Constantino politana urbs quȩ prius
bitantiũ noua nc̃ dr̃ roma. int̾ ferocissimas
gentes ẽ constituta. hab&. quippe ab aqͥlone
ungarios. pitenatos. chacaros. rusios. quos
alio nomine nos norchinanno ᷤᷤ appellamꝰ
atq bulgarios nimiũ sibi uicinos. Aboriente
bagdas. int̾ orientẽ & meridiẽ. ȩgẏptibaby¬
Ceterȩ uͦ quȩ sunt sub eodẽ climate nationes
armenii scilic& ꝑses. chaldei. auasgi. huic
deserniunt. Incolȩ demq ciuitatis huiꝰ sic̃
memoratas genteᷤ diuitiis. ita etiã sapientia
suꝑ excellunt. Moris qͥppe eoꝵ ẽ. ne auiciniᷤ

Expanded text:
bricavit autem praecioso et mirabili opere justa palatium, orientem versus, aecclesiam quam Nean, hoc est novam, vocant, in honore summi et celestis militie principis, archangeli Michahelis, qui Grece archistratigos apellatur. 11. Nunc autem non pigeat libellulo huhuic res duas, quas eiusdem Basilii filius, memoratus Leo imperator augustus, memoria risuque dignas egit, inserere. Constantinopolitana urbs, quae prius Bizantium, Nova nunc dicitur Roma, inter ferocissimas gentes est constituta. Habet quippe ab aquilone Hungarios, Pizenacos, Chazaros, Rusios, quos alio nos nomine Nordmannos apellamus, atque Bulgarios nimium sibi vicinos; ab oriente Bagdas; inter orientem et meridiem Aegipti BabiCeterae vero, quae sunt sub eodem climate nationes, Armeni scilicet, Perses, Chaldei, Avasgi, huic deserviunt. Incolae denique civitatis huius, sicut memoratas gentes divitiis, ita etiam sapientia superexellunt. Moris quippe eorum est, ne a vicinis
Abbreviated transcription (Latin):
gens ungariũ ferocissima &. omĩ belua
crudelior. retro ante scłis ideo inaudita.
qͥa nec nominata asciticis regnis &. palu¬
dibus quas thanais sua refusione in im¬
m̃ sum porrigit egressa ẽ. Sed priusquã
ipsuᷤ gentis acta crudelia stilo ꝑsequam᷑. ñ
suꝑfluum uideatur si descitiȩ situ seitarumꝙ
moribꝰ historiographox dicta sequentes ali¬
quid cõmemoremꝰ. Scitia ut aiunt mori¬
ente extensa. includit᷑ ab uno latere ponto
ab altero montibꝰ ripheis. a tergo asia &. itasi
flumine. lat&. aut᷑ multũ in latitudine &.
longitudinẽ. hominibꝰ hanc inhabitantibꝰ
int̾ se nullifines. ler raro enĩ agrũ exercers.
nec domꝰ illis ulla tectũ uel sedes ẽ. armita.
in plaustris uehunt. corus imbriũ. hiemiꝰq¬
gentũ ñ ꝑide ut reliqͥ mortales appetunt
Uenationũ & piscationũ exercitus inserui
lacte & melle uescunt᷑. lanȩ usus ac uestium.
gnarisunt. Et quãquã continuis frigoribuᷤᷤ

Expanded text:
gens Hungarium ferocissima et omni belua crudelior, retro ante seculis ideo inaudita quia nec nominata, a Scythicis regnis et a paludibus, quas Thanais sua refusione in inmensum porrigit, egressa est. Sed priusquam ipsius gentis acta crudelia stilo persequamur, non superfluum videatur, si de Scythiae situ Scytharumque moribus historiographorum dicta sequentes aliquid commemoremus. Scythia, ut aiunt, in oriente extensa includitur ab uno latere Ponto, ab altero montibus Ripheis, a tergo Asia et Ithasi flumine. Patet autem multum in longitudinem et latitudinem. Hominibus hanc inhabitantibus inter se nulli fines; perraro enim agrum exercent, nec domus illis ulla aut tectum vel sedes est, armenta in plaustris vehunt, coriis imbrem et hiemigentum non perinde ut reliqui mortales appetunt, venationum et piscationum exercitiis inserviunt, lacte et melle vescuntur. Lanae his usus ac vestium ignotus, et quamquam continuis frigoribu
Abbreviated transcription (Latin):
uia qua uenerat regressus ẽ. Interea iterũ
legati aludouinco mittunt᷑. orantes ut are¬
no disceder& Ded cũ mmnime adquiescer&
noussime liutb̃tum archi ep̃m & altfridua
ep̃m de saxonia prudentissimũ uirum lud¬
uucus legatos dirigit. mandans ut unu
eduobus eliger&. aut citera regno reci
ingenii arte tantaq constantia aggrediunt᷑
ut absq dilatione disceder&. & inproprio
regno se reciper&. Iost hȩc supͣ dicti reges
conuentũ celebrare disponunt in loco qͥ dr̃
marsana uixta mosam.

Expanded text:
via, qua venerat, regressus est. Interea iterum via, qua venerat, regressus est. Interea iterum legati a Ludowico mittuntur, orantes, ut a regno discederet; sed cum minime adquiesceret, novissime Liutbertum archiepiscopum et Altfridum episcopum de Saxonia, prudentissimum virum, Ludowicus legatos dirigit, mandans, ut unum e duobus eligeret, aut cito a regno recederet i eum tanta ingenii arte tantaque constantia adgrediuntur, ut absque dilatione recederet et in proprio regno se reciperet. Post haec supradicti reges conventum celebrare disponunt in loco, qui dicitur Marsana, iuxta Mosam.
Abbreviated transcription (Latin):
manibꝰ eius dominationẽ susceptã habereNs
nulla ratio ꝑmitter& ut alium eligerent
ub ille econtra. Si electione̾ inquit uobis
arege concessam despicitis. in arbitrio & po¬
testate regis ẽ. quẽ uobis uelit dare ep̃m:¬
dis auditis: imanimit᷑ elegerunt Willibtũ
uenerabilẽ inrum: Quẽ nimiũ renuentẽ
ac refugientẽ or dinauit p̃dictus anti¬
cũ alus sacerdotibꝰ & cum omĩ clero & populo
reni fluenta transfretauit. &. cum honorifice
in sedẽ pontificalẽ constituit. omĩbusq rite
ꝑactis. sub omĩ celeritate recessit. karolus cõ¬
perta ordinatione. nimio furore accenditur:
ac mox coloniã ꝓficiscitur. Auippe dũ hȩc
agerent᷑. amissis ludouinci. hildunus apud¬
s aquis palatiũ in regio obsequio morabatur
Nillibertuᷤ ep̃s &. om̃s qui meius ordinatio¬
ne consenserunt renũ transeuntes seuitian
regis declmauerunt. Rex cũ neminẽ reppe¬
riss&. inquẽ suas in uirias ultum ire poss&.

Expanded text:
manibus datis eius dominationem susceptam haberent, manibus datis eius dominationem susceptam haberent, nulla ratio permitteret, ut alium eligerent. Quibus ille econtra: 'Si electionem vobis a rege concessam despicitis, in arbitrio et potestate regis est, quem vobis velit dare epHis auditis unaminiter elegerunt Willibertum, venerabilem virum, quem nimium renuentem ac refugientem ordinavit praedictus anticum aliis consacerdotibus, et cum omni clero et populo Rheni fluenta transfretavit, et eum honorifice in sede pontificali imposuit, omnibusque rite peractis, sub omni celeritate recessit. Carolus comperta ordinatione nimio furore accenditur, ac mox Coloniam proficiscitur; quippe dum haec agerentur a missis Ludowici, Hilduinus apud Aquis palatium in regio obsequio morabatur. Willibertus episcopus et omnes, qui in eius ordinatione consenserant, Rhenum transeuntes sevitiam regis declinaverunt. Rex, cum neminem repperisset, in quem suas iniurias ultum ire posset,
Abbreviated transcription (Latin):
dente uenire poss&. ut parit̾ colloquerent¬
& de eiusdem regni statu qđ ustitiȩ & ȩqui a¬
tatis iura dictabant. pari uoluntate de cer¬
nerent. His cũ tali mandato p̃missis interĩ
liutb̃tum archi ep̃m maguntiȩ urbis occult¬
ad coloniã dirigit. hortaturq ut omĩ arte
satager&. ordinatione hildiuni p̾uenire. &
ex ipsius ciuitatis clero ep̃m consecrare stu¬
der&. ꝑ electionẽ ciuium. Qui assumptis
secum aliis ep̃is. recto itinere duita castru
ꝑuenit. Et formidans neforte insidiȩ sibi
sibi akaroli fautoribuᷤᷤ molirent᷑. nequaquã:
renũ transiit. sed destinatis missis mandauit
Ut honesteriores exclero & nobiliores expopło
sibi ad idem castrũ occurrerent. Illis iussa
cõplentibuᷤᷤ. ep̃s exparte regis eos alloquitur
ut sibi consulerent. &. quã citius exꝓprio grege
p̃sulem eligerent. se ad hoc destinatũ ce. ut
quẽcũq cõmuni consilio p̾ferendũ decerne:¬

Expanded text:
dente venire posset, ut pariter colloquerentur etdente venire posset, ut pariter colloquerentur et de eiusdem regni statu, quod iustitiae et aequitatis iura dictabant, pari voluntate decernerent. His cum tali mandato premissis interim Liutbertum archiepiscopum Magontiacae urbis occulte Coloniam dirigit hortaturque, ut omni arte satageret ordinationem Hilduini prevenire et ex ipsius civitatis clero episcopum consecrare studeret per electionem civium. Qui assumptis secum aliis episcopis recto itinere Diuza castrum pervenit; et formidans, ne forte insidiae sibi a Caroli fautoribus molirentur, nequaquam Rhenum transiit, sed destinatis missis mandavit, ut honestiores ex clero et nobiliores ex populo sibi ad eundem castrum occurrerent. Illis iussa complentibus episcopus ex parte regis eos alloquitur, ut sibi consulerent et quam citius ex proprio grege presulem eligerent; se ad hoc destinatum esse, ut, quemcumque communi consilio preficiendum decerne
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ est aut̃ ut iste uir episcopalẽ dignitatẽ
optiner& int̾uentu & ope predicti aduentu
qͥ eo tẽpore apud regẽ plurimũ poterat. eoqđ
illi assentando madipiscendis regni nego¬
tus ambitiosius fauer&. Porro coloniȩ agri¬
pinȩ rex hilduinũ abbatẽ p̃ponere tẽptauit
in pontificali cathedra. fecitq afrancone ep̃o
tungrensis dioceseos maquis palatio prb̃m.
ordinari ad titulũ Scĩ petri p̃dictȩ metro¬
polis. Dum hȩc in regno lotharii aguntur
lodouuicus rex infirmitate detentus. NN
baioariorũ finibus lecto decumbebat. Audiens
itaq afr̃e sepe dictum regnũ taliter in uasum
egretulit. & cũ omĩ festinatione legatos di¬
rexit. qui eum obnixe rogarent ut abhac
temeraria inuasione cessar&. nec solus inde¬
bita p̃̾sũptione usurpar&. qđ utrisq here¬
ditario iure equalit̾ competebat. Regno de¬
ceder&. quo usq dõ pristinã sospitatẽ red¬

Expanded text:
Actum est autem, ut iste vir episcopalem obtineret Actum est autem, ut iste vir episcopalem obtineret dignitatem, interventu et ope predicti Adventii, qui eo tempore plurimum apud regem poterat, eo illi assentando in adipiscendis regni negotiis ambitiosius faveret. Porro Coloniae Agrippinae rex Hilduinum abbatem praeponere tentavit in pontificali cathedra, fecitque a Francone, episcopo Tungrensis dioceseos, in Aquis palatio presbyterum ordinari ad titulum sancti Petri praedictae metropolis. Dum haec in regno Hlotharii aguntur, Hludowicus rex infirmitate detentus, in Bajoariorum finibus lecto decumbebat. Audiens itaque a fratre saepedictum regnum taliter invasum, aegre tulit, et cum omni festinatione legatos direxit, qui eum obnixe rogarent, ut ab hac temeraria invasione cessaret, nec solus indebita praesuditario iure aequaliter competebat; regno decederet, quousque Deo pristinam sospitatem red
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ strages in p̃fati regis popło facta est.
ut ñ peste perisse. sed hostili gladio corru¬
isse. uirtus ac nobilitas totius regni uidere
uȩ eo tempore tantȩ fȩcunditatis erat. ut
in modũ densarũ segetũ pullulans ueluti
quodã examine imꝑii fines repleuerit.
karolus certa relatione cõperiens regem¬
lothariũ obisse. mox regnũ illius occupar
nititur. mettisq ꝑueniens. ab aduentio
prefatȩ urbis ep̃o. & ñ nullis aliis primo¬
ribus fauorabilit̾ exceptus. in regnũ subli¬
ndeq digrediens. aquis gran palatiũ ingres¬
sus est. eo qđ sedes regni e̾ẽ uideretꝰ. Ubi mul¬
to plures adeum confluxerunt. Carebat aut̃
ea tẽpestate urbs treuiroꝵ & colonia agripi¬
nensis pontificibꝰ. Siquidẽ ut p̃misimus amba.¬
rum p̃sides in italia abhac luce substractisurs.
nito aut̃ cũ optimatibꝰ rex consilio. bertulfũ
supͣ dicti aduentii epĩ eccl̃ȩ treuiroꝵ p̃fecit.

Expanded text:
autem strages in praefati regis populo facta est, autem strages in praefati regis populo facta est, ut non peste perisse, sed hostili gladio corruisse virtus ac nobilitas totius regni videretur, quae eo tempore tantae foecunditatis erat, ut in modum densarum segetum pullulans, veluti quodam examine imperii fines repleverit. Carolus, certa relatione comperiens Hlotharium regem obisse, mox regnum illius occupare nititur, Mettisque perveniens, ad Adventio, praefatae urbis episcopo, et nonnullis aliis primoribus favorabiliter exceptus, in regnum subliindeque digrediens, Aquisgrani palatium ingressus est, eo quod sedes regni esse videretur. Ubi multo plures ad eum confea tempestate urbs Trevirorum et Colonia Agrippinensispontificibus, siquidem, ut premisimus , amborum presules in Italia ab hac luce subtracti sunt. Inito autem rex cum optimatibus consilio, Bertulfum nepotem supradicti Adventii episcopi ecclesiae Trevirorum prefecit.
Abbreviated transcription (Latin):
munionẽ corporis & sanguinis dñi de manu
pontificis sũpsit. ñ ex pauescens illã senten¬
tiam quȩ dicit. horribile ẽ incidere in manꝰ
dĩ uiuentis. Qui enĩ manducat & bibit in.¬
digne. iudicium sibi manducat & bibit.¬
einde conuersus idem p̾sul ad sequaces ac
fautores regis. unicinq cõmunionẽ optulit
mhȩc uerba. didomino ac regituo lothario
in obiecto ad ulterii crimine fauorẽ ñ pre¬
stitisti neq consensũ p̃buisti. &. Waldradȩ
& aliis abhac sede apłica excõmimicatis
quisquis in hisse lesum sciens ausu temerario
cõmumonẽ subtali contestatione porrectam.
sumere p̾sumpsit. dumo iudicio ꝑcussus
abhac luce sublatus est. antequã subsequenti
anni redir&. principiũ. ler pauci qui se acõ¬
mumone subtraxerunt. uix periculũ euase¬
runt. Porro lothariuᷤᷤ roma egressus. morbo
corripitꝰ & placentia ciuitate ꝑueniens.
diem clausit extremũ ui idus aug̃. Lanta.

Expanded text:
munionem corporis et sanguinis Domini de manu munionem corporis et sanguinis Domini de manu pontificis sumpsit, non expavescens illam sententiam, quae dicit: Horribile est incidere in manus Dei viventis. Qui enim manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat Deinde conversus idem praesul ad sequaces ac fautores regis, unicuique communionem obtulit in haec verba: « Si domino ac regi tuo Hlothario in objecto adulterii crimine favorem non praestitisti, neque consensum praebuisti, et Waldradae et aliis ab hac sede apostolica excommunicatis quisquis in his se laesum sciens ausu temerario communionem sub tali contestatione porrectam sumere praesumpsit, divino judicio percussus, ab hac luce subtractus est, antequam subsequentis anni rediret principium; perpauci qui se a communione substraxerunt, vix mortis periculum evaserunt. Porro Hlotharius Roma egressus, morbo corripitur, et Placentia civitate perveniens, diem clausit extremum 6 Idus August. Tanta
Abbreviated transcription (Latin):
cipationẽ menbris xp̃i unde abscisus uide¬
baris merearis incorporari. Finito gͦ misso¬
rum officio. inuitat sum muᷤ pontifex eu¬
dem regem ad mensã xp̃i. Acceptoq inm¬
nibus cor pore & sanguine dñi. ita eum.
alloquit᷑. di in noxium te recognoscis. ap¬
hibito atq int̾ dicto tͥ adomno nicholaqͥ
ad ulterii scelere. & hoc fixa m̃te statutu
habes utnũquã dieb utȩ tuȩ̨ aldradȩ
pelici tuȩ dudum atẽ repudiatȩ miscearr
nefando concubitu. fiducialiter accede:
&. sacram̃tũ salutis ȩternȩ tͥ ad remissioni
peccatoꝵ ꝓfuturũ ꝑcipe. diaut̃ tua consci¬
entia te᷑ accissat. & letali uulnere sauciatu
ꝓclamat. aut iterum redire disponis i
moechiȩ uolutabro: nequaquã sumere p̾suma.
ne forte adiudiciũ &. condempnationẽ tibi
eueniat. qđ fidelibus ad remediũ p̃parauit
diuina ꝓuidentia. Qu m̃te captus. obdurat
pariter & obcecatus. absq retractatione cõ¬

Expanded text:
cipationem membris Christi, unde abscisus videcipationem membris Christi, unde abscisus videbaris, merearis incorporari. » Finita igitur missarum sollempnia, invitat summus pontifex eundem regem ad mensam Christi; acceptoque in manibus corpore et sanguine Domini, ita eum alloquitur: « Si innoxium te recognoscis a prohibito atque interdicto tibi a domno Nicolao adulterii scelere, et hoc fixa mente statutum habes, ut nunquam diebus vitae tuae Waldradae, pellicis tuae, dudum a te repudiatae, miscearis nefario concubitu, fiducialiter accede, et sacramentum salutis aeternae tibi ad remissionem peccatorum profuturum percipe: si autem tua conscientia te accusat et loetali vulnere sauciatum proclamat, aut iterum redire mente disponis in mechiae volutabro, nequaquam sumere presumas, ne forte ad iudicium et condempnationem tibi eveniat, quod fidelibus ad remedium preparavit divina providentia'. Qui mente captus, obduratus pariter et obcecatus, absque retractatione com
Abbreviated transcription (Latin):
tris domni nicholai cũ omi igilantia hac¬
tenus obseruata haber&. &. p̾stitum us iran.¬
dum in inolato foedere custoditũ. qͥ ab illo
deceptus fuerat qͥ mueritate ñ stecit qui ñ¬
tisolum mendax ẽ. sed etiã pater omĩs m̃dacii.
respondit se omĩa ita obseruasse. ac sidiumit
sibieent imperata. Cumq proceres &. optima.¬
inites qui cũ eo uenerant eadem testificarentꝰ
tnec ulla opposita ꝑsona inueniret᷑. quȩ ad¬
uersus regiam potestatẽ legitimũ auder&.
controuersiȩ in irecertam. uniuersalis papa
talia ꝓsequitur. Siur̃ȩ testificationis uerbiᷤᷤ
ueritas suffragatur. cũ omĩ alacritate m̃tis
omĩpotentidõ multiplices gr̃ãrum actiones
referimus. I estat q̃ fili lim̃e ut ad consesi¬
onem
Scĩ petri accedas. ubi dõ propitio salutaren
hostiam ꝓ tua ñ tantum corporis quã ann
incolumitate immolabimꝰ. ex qua te nobi¬
scum participare oport&. ut ꝑhanc parti¬

Expanded text:
tris domni Nicholai cum omni vigilantia hactris domni Nicholai cum omni vigilantia hactenus observata haberet et prestitum iusiurandum inviolato foedere custoditum, ab illo deceptus, qui in veritate non stetit, qui non solum mendax est, sed etiam pater omnis mendacii, respondit se ita omnia observasse, ac si divinitus sibi essent imperata. Cumque proceres et optimates, qui cum eo venerant, eadem testificarentur nec ulla opposita persona inveniretur, quae adversus regiam auctoritatem legitimum auderet controversitalia prosequitur: « Si vestrae testificationis verbis veritas suffragatur, cum omni alacritate mentis omnipotenti Deo multiplices gratiarum actiones referimus. Restat ergo, fili karissime, ut ad confessionem sancti Petri accedas, ubi Deo propitio salutarem hostiam pro tua non tantum corporis quam animae incolumitate immolabimus, ex qua te nobiscum participare oportet, ut per hanc parti
Abbreviated transcription (Latin):
recedens. predas cepit exercere. ebrietatib
cõmessationibus &. libidini uacare. & omi
conamine adgentilitatis ritum populum
nouiter baptizatũ reuocare. Qđ cum pater
audiss&. nmio zelo accensus. sacrũ habitũ
deposuit. & militiȩ cingulũ resumpsit. &¬
cultu regio indutus. associatis sibi dm̃ tra¬
tibus filium ꝑsecutus ẽ. Quẽ mox absq
difficultate cȩpit. oculosq eius effodit.
& incarcerẽ misit. Deinde conuocato omĩ
regno suo. Filium iuniorẽ regẽ constituit
int̾minatus coram omĩb similia fore pas¬
surum.si maliquo arecta xp̃ianitate de¬
inar&. Hic itaq patratis. de posito cinguli
& resumpto sc̃ȩ religionis habitu. in mon¬
sterium ingressus. inscã conuersatione i¬
quũ uitȩ presentis tẽpus dipxit. Calitulu¬
nno dom̃ incarñ. dccc.lxx. l.otharius¬
romã ꝓfectus ẽ. Quo cum ꝑueniss&. ab ad ri¬
ano pontifice honorifice susceptus ẽ. Qui
iab eodem p̃sule int̾rogatus si monita pii pa.¬

Expanded text:
recedens, praedas coepit exercere, ebrietatibus, comessationibus et libidinibus vacare, et omni conamine ad gentilinoviter baptizatum revocare. Quod cum pater audisset, nimio zelo accensus sacrum habitum deposuit et militiae cingulum resumpsit et cultu regio indutus, adsociatis sibi Deum timentibus, filium persecutus est: quem mox absque difficultate cȩpit, oculosque eius effodit, et in carcerem misit; deinde convocato omni regno suo filium iuniorem regem constituit, interminatus coram omnibus, similia fore passurum, si in aliquo a recta christianitate deviaret. His ita patratis, deposito cingulo et resumpto sanctae religionis habitu in monasterium ingressus in sancta conversatione reliquum vitae presentis tempus duxit. 869 Anno domRomam profectus est; quo cum pervenisset, ab Adriano pontifice honorifice susceptus est. Qui ab eodem presule sciscitatus, si monita pii pa
Abbreviated transcription (Latin):
nno dom̃ in carnat᷑. dcc. li. Pippinus
rex insaxoniam iter fecit. & hildegarius
ep̃s occisus ẽ a saxonibus incastro qđ dr̃
uingber. & tamen pippinus rex uictor. ex¬
stitit. & ꝑuenit usq ad locũ qui dicitur
rimiȩ. It reuersus est infrantiam. ubi ei¬
nuntiatũ ẽ qđ gripho qui in uuasconiã
nus papa infrantia uenit. solatium & ad¬
sui infrantiam quasi ad contur bandam.
petitionẽ aplicam. hoc anno natale dñi
intheodonis uilla. Pascha in carisiaco
domnus rex celebrauit. CaPITULvm.¬
nno dom̃ in carnat᷑. dcc. li. supͣ dictus

Expanded text:
nno dominicae incarnationis DCCLI. Pippinus rex in Saxoniam iter fecit, et Hildegarius episcopus occisus est a Saxonibus in castro, quod uberg; et tamen Pippinus rex victor extitit et pervenit usque ad locum, qui dicitur Rimie. Et dum reversus est nuntiatum est, quod Gripho, qui in Wasconiam nus papa in Franciam venit, solatium et adsui in Franciam venit, quasi ad conturbandam petitionem apin Theodonis villa, pascha in Carisiaco domnus rex celebravit. Anno dominicae incarnationis DCCLII. supradictus
Abbreviated transcription (Latin):
o anno legati regis dagobti seruatus &.
paternus a constantino poli regressisunt.
etutq imꝑator. dagobertũ ut om̃s iudeos
regni sui scđm fidem catholicã baptitari preci¬
per&. aut de regno expeller&.Siquidem:
diumorũ signis cognouerat. qđ acircum.¬
cisis gentibus dumo nutu eius imperium.
e&̃ uastandũ. It rex quidem summo hoc
ꝑegit studio. Sed imperatori non de iudȩis
sed de sarracenis fuerat demonstratũ. Post hȩc
heribtus morit᷑. relinquens filium paruulũ
nomine hel pricũ. qui etiam paulopost morit᷑¬

Expanded text:
o anno legati regis Dagoberti Servatus et Paternus a Constantinopoli regressi sunt, petiitque imperator Dagobertum, ut omnes Judaeos regni sui secundum fidem catholicam baptizare praeciperet, aut de regno expelleret, siquidem in siderum signis cognoverat, quod a circumcisis gentibus divino nutu ejus imperium esset vastandum. Et rex quidem summo hoc peregit studio, sed imperatori non de Judaeis, sed de Sarracenis fuerat demonstratum. Post haec Heribertus moritur, relinquens filium parvulum nomine Helpricum, qui etiam paulo post morit
Abbreviated transcription (Latin):
catholicȩ fidei & sexti concili p̾dicatorẽ
e̾e declarauit. Defimcto gisulfo duce bene¬
uentano. Romaldus filius enis locũ eius
obtimut. Circahȩc tempora patronax
cuns brixanȩ urbis diumo amore com

Expanded text:
catholicae fidei et sexti concilii praedicatorem esse declaravit. Defuncto Gisulfo duce Beneventano, Romaldus filius ejus locum ejus obtinuit. Circa haec tempora Petronax, civis Brexianae urbis, divino amore co
Abbreviated transcription (Latin):
annos. huuis temporibꝰ sarracenorũ gens
cum immenso exercitu ueniens constantmno¬
polim circũ dedit. ac continuum ꝑtriennnũ
obsedit. donec ciuibus multa instantia ad
dm̃ clamantibꝰ plurimi eoꝵ fame. frigore
bello. pestilentia quoq perirent. acsic per
te si obsidionis abscederent. eoꝵ maxima mul.¬
titudo tẽpestate inmari pernt. Intra constan¬
tinopolim uͦ tẽpore obsidionis. ccc milia
hominũ pestilentia interierunt. Caẽ¬
iut branduᷤᷤ rex ossa scĩ augustim ep̃i a sar¬
dinia transtulit. & in urbẽ ticinensem cum
debito honore sepeliuit. Idem rex rauennã
obsedit. classem in uasit atq destruxit.
aroluᷤ princepͭᷤ.x. anno regnisui caẽ¬
cum baioaruis pugnauit. eosq incit. Idem
rex .xu. anno regni sui alemanniã ingressus
contra lantfridũ dimicauit. & sibi eandem.
gentem sub iecit. Sexto.x. anno regnisui Wasco

Expanded text:
oc etiam tempore eadem Sarracenorum gens cum inmenso exercitu veniens, Constantinopolim circumdedit ac continuo per triennium obsedit, donec, civibus multa instantia ad Deum clamantibus, plurimi eorum fame et frigore, bello pestilentiaque tesi obsidionis abscederent. Eorum maxima multitudo tempestate in mari periit, intra Constantinopolim vero tempore obsidionis 300 milia hominum pestilentia interiere. Liutprandus rex ossa sancti Augustini episcopi a Sardinia transtulit, et in urbem Tycinensem cum debito honore sepelivit. Idem rex Ravennam obsedit, Classem invasit atque destruxit. Carolus princeps X.anno regni sui cum Baioariis pugnavit eosque vicit. Idem rex quintodecimo anno regni sui Alamanniam ingressus contra Lantfridum dimicavit et sibi eandem gentem subiecit. Sexto decimo anno regni sui Wasco
Abbreviated transcription (Latin):
pristino in loco erexit. his diebus itatyberi
fluius mundaiit. ut ultra alueum suum¬
egressus. multa romanȩ excidia ciuitati. ita
ut inuia lata adunam & semi staturã ex cre¬
scer&. atq aporta scĩ petri usq ad pontẽ mol¬
bium aquȩ se descendentes conungerent.

Expanded text:
pristino in loco erexit. His diebus ita Tiberis pristino in loco erexit. His diebus ita Tiberis fluvius inundavit, ut, ultra alegressus multa Romane fecit exitia civitati, ita ut in via Lata ad unam et semis staturam excrescerat atque a porta Sancti Petri usque ad pontem Molvium aque se descendentes coniungerent.
Abbreviated transcription (Latin):
destructũ manebat re ȩdificauit. mul¬
torumq monachoꝵ pater extitit. Grego¬
rius pp constitint᷑. hic bonisatiũ exbrit¬
tanniã ortum. ep̃m ordinauit. & per eũ
ingermanã uerbũ salutis p̃dicauit. &
gentẽ illã sedentẽ intenebris enangłica.
luce illustranit. CAetcylum.¬
arolus princeps contra rothodũ regem
fresonũ multa certamma conserit. Quity¬
rannus diumo nutuꝑcutit᷑. annop̃fati princi¬
pis quarto anno uꝰ regnisu pugnauit idem
karolus aduersus saxones. eosq uicit. Anastasius
imꝑator classem malexandriam contrasarra¬
cenos direxit. Exercitus de medio itmere re¬
uersus. theodosium adimꝑatorem elegit.
atq coactum in solio imperii confirmauit.
Qui theodosius apud micenas ciuitatis a nasta¬
sium graui p̾lio uicit. Septẽ milia de exer¬
citu ceciderunt. datoq sibi sacram̃to eum cle¬
anñ .i. hic postquã regnũ accepit. mox in
regia urbe imaginem illam in qua scã synodii
erat depicta. & aphilippico fuerat deiecta.

Expanded text:
destructum manebat, reaedificavit multorumque monachorum pater ibi extitit. Gregorius papa constituitur; hic Bonifacium ex Brittannia ortum episcopum ordinavit et per eum in Germaniam verbum salutis predicavit et gentem illam sedentem in tenebris evangelica luce illustravit. Carolus princeps contra Ratbodum regem Fresonum multa certamina conserit. Qui tyrannus divino nutu percutitur anno prefati principis quarto. Anno V regni sui pugnavit idem Carolus adversum Saxones eosque vicit. Anastasius imperator classem in Alexandriam contra Sarracenos direxit. Exercitus de medio itinere reversus Theodosium ad imperatorem elegit atque coactum in solio imperii confirmavit. Qui Theodosius apud Micenas civitatem Asium gravi praelio vicit, septem milia de exercitu ceciderunt, datoque sibi sacramento, eum cleannum unum. Hic postquam regnum accepit, mox in regia urbe imaginem illam, in qua sancta synodus erat depicta, et a Philippico erat dejecta,
Abbreviated transcription (Latin):
in regnũ reuertunt᷑. Itaq hugabba &. ce¬
teri ꝓceres legatos ad eos dirigunt. ꝓmis¬
sionem & findẽ datã uiolatã ẽẽ ꝓclamant.
dhȩc illi responderunt se cũ karlomanno
rege ñ cũ alio aliquo pepigisse fȩdus. Qiuiᷤᷤ¬
quis ille e&. qui in regnũ eius succeder&.
eiusde numeri & quantitatis pecimiam
dar&. si quiete ac pacifice imperiũ tenere
uell&. Territi inhinuscemodi mandatis
optimates regni. ad karolũ imprẽ missos
dirigunt. eumq ultro in regnũ inutañ
eiq aduemienti adgundolfi uillã obuiã
ocedunt.&. manibꝰ sacram̃tisq datis upxta
norẽ eius ditioni se subiciunt: Lode anno
nortmanni qui inchinhem ex dene marcha
uenerant. assentiente Godefrido rhenum.
pido occupato. mimitionẽ in eodẽ loco
more solito construunt. & in eo totamhieme
residebant. Contra quos hemricuᷤ dux castra
posuit. & nullatenꝰ predas agere per misit.
Redeite uernali tp̃re. castris ex ustis mari¬
timis locis se recipiunt. his etiã diebꝰ nort¬

Expanded text:
in regnum revertuntur. Itaque Hugo abba et ceteri proceres legatos ad eos dirigunt, promissionem et fidem datam violatam esse proclamant. Ad haec illi respondent, se cum Carlomanno rege, non cum alio aliquo foedus pepigisse; quisquis ille esset, qui ei in regnum succederet, eiusdem numeri et quantitatis pecuniam daret, si quiete ac pacifice imperium tenere vellet. Territi huiuscemodi mandatis optimates regni ad Carolum imperatorem missos dirigunt eumque ultro in regnum invitant; eique advenienti ad Gundolfi villam obviam procedunt et manibus sacramentisque iuxta morem datis eius ditioni se subiciunt. Eodem annoem anno Nordmanni qui in Chinheim ex Denemarca venerant, absentiente Godefrido, Rhenum pido occupato, munitionem in eodem loco more solito construunt, et in eo tota hieme resident. Contra quos Heinricus dux castra posuit, et nullatenus praedas agere permisit. Redeunte vernali tempore, castris exustis, maritimis locis se recipiunt. His etiam diebus Nord
Abbreviated transcription (Latin):
decc.lxxxui. Hugo rebellare disponens
contra imp̃rẽ. legatõs ad godefridũ occulte
dirigit. eoqđ illi e&̃. affmitate conunctus
ꝓpter sororẽ quã in coniugiũ acceperat. hor:¬
taturq ut mpatriã mitter&. & auxiliatore
ualida manu undiq contraher&. &. cum
omnibꝰ uiribꝰ sibi opẽ ferr&. quatinꝰ regnũ

Expanded text:
DCCCLXXXV. Hugo rebellare disponens contra imperatorem legatos ad Godefridum in Fresia occulte dirigit, eo quod illi esset adfinitate coniunctus propter sororem, quam in coniugium acceperat, hortaturque, ut in patriam mitteret et auxiliorum validam manum undique contraheret et cum omnibus viribus sib
Abbreviated transcription (Latin):
cios theodericum regem ad eum ꝑse¬
quendum inuitat dicens: S̾i hunc int̃¬
ficis. regionem hanc pari sorte diuidimꝰ
Ille autem gauisus hȩc audiens: cum ex¬
ercitu ad eum dirigit: Coniunctiq simul:
fidem sibi inuicẽ dantes egreesi sunt
ad bellum: Confligentesq cum baderico:
exercitum eius attęrunt: ipsumq ob¬
truncant gladio: Et obtata uictoria.
theo dericus ad ꝓpͥa est reuersus ꝓtinus
hermine fridus oblitus fidei suȩ: quod
regi theoderico indulgere pollicitusẽ
implere despexit: ortaq est int̾ eos grauis

Expanded text:
tios Theudericum regem ad eum persetios Theudericum regem ad eum persequendum invitat, dicens: Si hunc interficis, regionem hanc pari sorte dividemus. Ille autem gavisus, haec audiens, cum exercitu ad eum dirigit. Conjunctique simul fidem sibi invicem dantes, egressi sunt ad bellum. Confligentesque cum Baderico, exercitum ejus atterunt, ipsumque obtruncant gladio: et obtenta victoria, Theudericus ad propria est reversus. Protinus Hermenefridus oblitus fidei suae, quod regi Theuderico indulgere pollicitus est, implere despexit, ortaque est inter eos grandis
Abbreviated transcription (Latin):
uastata: theodob̾tum filiũ suũ in illis partib
cũ ualido exercitu ac magno armorum
apparatu direxit: Qui int̃fecto rege: hos¬
tes nauali p̃lio superatos opṗmit : omnẽq
rapma terrę restit̾uit :¬
OR RO tunc apud thoringos tres frẽs
regnum gentis illius retinebant. id ẽ ba¬
dericus. herminefridus: atq bercharius:
Deniq: herminefridus berthariũ frẽm¬
suum ui oppͥmens int̾fecit: Is moriensi
radegundem filiã orfanã dereliquit: Pe¬
liquit enĩ & alios filios: dequib. in sequenti
scribemus: Fermine fridi uͦ uxor miqua
atq crudelis. amalabga nomine int̾ hos
frẽs bellum ciile disseminat: N am
ueniens quadam die ad coniunum uir
euis mensam mediam oꝑtã repperit: Cũq
uxori qͥđ sibi. hoc uelit interrogar&: re¬
spondt̃: Qui in qͥt a medio regno spoliat᷑.
decet eum medium mensȩ habere nuda¬
tum : Talibus & his similib ille ꝑmotus.
contra frcm infurgit. ac ꝑ ocultos nun¬

Expanded text:
vastata, Theudobertum, filium suum, in illis partibus vastata, Theudobertum, filium suum, in illis partibus cum valido exercitu ac magno armorum apparatu direxit. Qui, interfectu rege, hostibus navali proelio superatis oppraemit omnemque rapinam terrae restituit. Porro tunc apud Thoringus tres fratres regnum gentis illius retinebant, id est Badericus, Hermenefredus atque Berthacharius. Denique Hermsuum vi opprimens, interfecit. Is moriens Radegundem filiam orphanam dereliquit: reliquit autem et alios filios, de quibus in sequentibus scribemus. 107 Hermenefridi vero uxor iniqua atque crudelis, Amalaberga nomine, inter hos fratres bellum civile disseminat. Nam veniens quadam die ad convivium vir ejus, mensam mediam opertam reperit. Cumque uxorem quid sibi hoc velit interrogaret, respondit: Qui, inquit, a medio regno spoliatur, decet eum mensae medium habere nudatum. Talibus et his similibus ille permotus, contra fratrem insurgit, ac per occultos nun
Abbreviated transcription (Latin):
tuor filii eius idẽ theodericꝰ clodomeris
bil debertus. adq lotharius. regnum eiꝰ
accipiunt: & int̾ se aqua lanee diuidunt̃
Nabebat iam tunc theodericꝰ filiu hiamline
theodob̾tũ. eligantẽ atq utilem: C unrq
magna uirtutẽ pollerent. & eis delexerci¬
tu robur copiosus in esct. lamalaricus
filius alarici regis hispanię sororẽ corum
in matrimonio postulabat: Qđ illi cle¬
menter indulgent. & eam ipsi in regio¬
nem hyspaniȩ cum mignq ornamento
mole trans ponunt. ⁊ i.¬
Dis ita gestis: dam cũ rege suol nemine
chlo chilaico euectu nauali ꝑ mastiere
gallias appetunt: Egressiq ad t̾ras pa¬
gum unum de regno theoderici deua¬
stant : atq captiuant. Oneratisq nauib
tam de captiiuis quam de reliquis spolus
reuerti in patrum cupiunt. Sed rex
eorum in lituf refidẽbat: doneo naues altũ
mare comp̃henderent. ipse deinceps secutur:
Qđ cum theoderico renunciatũ fuisset
qđ scilic&̃ regio eius fuerit ab extraness de¬

Expanded text:
tuor filii eius, id est Theudoricus, Chlodomeris , Childeberthus atque Chlothacharius, regnum eius accipiunt et inter se aequa lantia dividunt. Habebat iam tunc Theudoricus filium nomen Theudobertum, elegantem atque utilem. Cumque magna virtute pollerent et eis de exercitu rubor cupiosus inesset, Amalaricus, filius Alarici, rex Hispaniae sororem eorum in matrimonio postolat, quod ille clementer indulgent et eam ipse in regionem Hispaniae cum magnorum ornamentorum mole transmittunt. Liis ita gestis, Dani cum rege suo nomen Chlochilaichum evectu navale per mare Gallias appetunt. Egressique ad terras, pagum unum de regno Theudorici devastant atque captivant, oneratisque navibus tam de captivis quam de reliquis spoliis, reverti ad patriam cupiunt; sed rex eorum in litus resedebat, donec navis alto mare conpraehenderent, ipse deinceps secuturus. Quod cum Theudorico nuntiatum fuisset, quod scilicet regio eius fuerit ab extraneis de
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ Waifarium & tassilonẽ. & celebraint
natł dni incarisiaco. & pascha similiter.
Anno dom̃ incarnat᷑. dcc.lxu. ear¬
ex placitũ suum habuit apud attimacũ
& eode̾ anno sicut & superiori.nusquam.

Expanded text:
Tassilonem; et celebravit natalem Domini in Carisiaco et pascha similiter. Anno dominicae incarnationis DCCLXV. rex placitum suum habuit apud Attiniacum et eodem anno, sicut et superiori, nusquam
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Sed & strepitus uentris absq ulla audi¬
torũ reuerentia. inpupplico emittebat
Hoc ergo exitu consum matus interut. Grauẽ eo annohi
emẽ & solito asperiorẽ fecit. ita ut torrentes conca¬
tenati gelu. ꝑuium populis tanquam reliqua hu¬
mus p̃berent. aues quoq rigore affecte. uel fa¬
me absq ullo hominũ dolo cũ magne essent ni¬
ues. manu capiebantur . Atransitu igitur chlo¬
douehi usq intransitũ theo doberti. cũ putant᷑
anni xxxxuii. Mortuo autẽ theodobto quar¬
to decimo regni sui anno regnauit theodo uald̃
filius eius ꝓ eo

Expanded text:
bat, sed et strepitus ventris absqbat, sed et strepitus ventris absqtorum reverentia in publico emittebat. Hoc ergo exitu consummatus interiit. 37 . Gravem eo anno et solito asperiorem hiemem fecit, ita ut torrentes concatiniti gelu pervium populis tamquam reliqua humus praeberet. Aves quoque rigore adfectae vel fame, absque ullo hominum dolo, cum magnae essent nives, manu capiebantur. A transitu igitur Chlodovechi usque in transitum Theudoberthi conputantur anni 37. Mortuo ergo Theudoberto quarto decimo regni sui anno, regnavit Theudoaldus, filius eius,
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾cum coram dño. Celo enĩ ductus ante anno
aliquos. conuige̾ in nocentẽ amicũq ꝑemerat.
gitur accedentib epĩs ad ante dictam urbem.
tes eum in archa. & desuꝑ sternentes uestimenta
que erant ad usum eccłe: Popłs aut̃ ingressus
periss& frendens egrediebatur . Eunc unus ex
suspitione locutus ait. En archa inqua non est
inqu situs. aduersarius nr̃. Dicentibus uͦ custo¬
dibus nihil inea aliud nisi ornam̃ta eccłs c̃ti¬
neri. illi clauẽ postulant aientes. Nisi reseraue¬
ritis uelotius. ipsi eam sponte c̃fringimus. Deniq
reserata archa. a motis linteaminibus inuentũ
extrahunt. plaudentes atq dicentes. Tradi¬
dit ds̃ inimicũ nrm inmanib nr̃is. Tunc cae¬
dentes eum pugnis. sputisq ꝑurgentes. uincts
post tergũ manib ad columpnã lapidib. ob¬
ruerunt. fuit aut̃ in cibis ualde uorax. sed
quȩ sumebat quo celerius ad manducandũ
commoueretur. sumpto aloe uelocit̾ digere¬

Expanded text:
nobiscum coram Domino. Zelo enim ductus ante annos nobiscum coram Domino. Zelo enim ductus ante annos aliquot conjugem innocentem, amicumque peremerat. Igitur accedentibus episcopis ad antedictam urbem, ilicet ponentes eum in arca, et desuper sternentes vestimenta, quae erant ad usum ecclesiae. Populus autem ingressus, perisset, frendens egrediebatur. Tunc unus ex suspicione locutus, ait: En arca, iu qua non est inquisitus adversarius noster. Dicentibus vero custodibus, nihil in ea aliud nisi ornamenta ecclesiae contineri, illi clavem postulant, aientes: Nisi reseraveritis velocius, ipsi eam sponte confringimus. Denique reserata arca, amotis linteaminibus, inventum extrahunt, plaudentes atque dicentes: Tradidit Deus inimicum nostrum in manus nostras. Tunc caedentes eum pugnis, sputisque perurgentes, vinctis post tergum manibus ad columnam lapidibus obruerunt. Fuit autem in cibis 138 valde vorax: sed quae sumebat, quo celerius ad manducandum commoveretur, sumpto aloe velociter digere
Abbreviated transcription (Latin):
Ad quem medici multa studia in penderunt. sed
nihil ualuit. quia eũ iam dñs uocari uibebat.
Ergo cũ diutissime egrotass&. ab ipsa infirmita¬
te defitiens reddidit spm̃. Franci uͦ cũ par¬
thenium in odio magno haberent. ꝓeo qđ eis tributa
ante dicti regis tempore inflixiss&. eũ ꝑsequi cepe¬
runt. Iue uͦ inpericulo se positũ cernens. confugi¬
um ab urbe facit. ac duob. epĩs supplicit᷑ ex orat
ut eum ad urbẽ treuericam deducentes. populi
seuientis seditionẽ sua p̃dicatione cõprimerent.
Quib euntibus nocte dum instratu suo decumbe¬
r&. subito ꝑ somniũ uocẽ magnã emittit dicens.
heu. heu. suc currite qui ad estis. & auxiliũ ferte
pereunti. a quo clamore exꝑges cti quiad e¬
rant. interrogant quid hoc ess&. Respondit ille.
Ausanius amicus meus cũ papianilla coniuige
quos olim int̾feci. ad uiditiũ me accersibant di¬
centes. Ueni ad respondendũ. quia causaturuses

Expanded text:
Ad quem medici multa studia impenderunt: sed Ad quem medici multa studia impenderunt: sed nihil valuit, quia eum jam Dominus vocari jubebat. Ergo cum diutissime aegrotasset, ab ipsa infirmitate deficiens, reddidit spiritum. Franci vero cum Parthenium in odio magno haberent, pro eo quod eis tributa antedicti regis tempore inflixisset, eum persequi coeperunt. Ille vero in periculo positum se cernens, confugium ab urbe facit, et a duobus episcopis suppliciter exorat, ut eum ad urbem Trevericam deducentes, populi saevientis seditionem sua praedicatione comprimerent. Quibus euntibus, nocte dum in stratu suo decumberet, subito per somnium vocem magnam emittit, dicens: Heu, heu! Succurrite qui adestis, et auxilium ferte pereunti! A quo clamore expergefacti qui aderant, interrogant quid hoc esset. Respondit ille: Ausanius amicus meus cum Papianilla conjuge, quos olim interfeci, ad judicium me arcessebant, dicentes: Veni ad respondendum, quia causaturus es