comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uictoribus sequams ꝗͣ ediuis uictis accidisse. propterea q arioiustus rex germa¬
norum ĩ eorum fimbus consedisset. tertiam q partem agri sequani qui esset
optimus torius gallie occupauisset & nunc de altera parte tertia sequanos di-¬
scedere iuberet. propterea qͣ paucis mensibus ante arudum milia hominum
xxiiii. ad eum uenissent quibus locus ac sedes pararentur. futurum esse pau¬
cis annis uti omnes ex galliȩ finibus pellerentur. atq omnes germani renum
transirent. Neq enim conferendum esse gallicum cum germanorum agro.
neq hanc consuetudinem uictus cum illa comꝑandam. A rioiustum autem
ut semel gallorum copias prelio uicerit qđ prelium factum sit ad mageto¬
brie suꝑbe & crudelissime imperare obsides nobilissimi cuiusq liberos poscẽ
& in eos omnia exempla cruciatusq edere. si qua res non ad nutum aut ad

Expanded text:
victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germavictoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad
Abbreviated transcription (Latin):
eiter milia.xe. renum ertaise postra q̃ agros ao caltum a copas galoꝵ
homines feri ac barbari ad clamassent traductos plures nunc esst in gallia ad
C. & .xx. milium numerum. Cum eis eduos eorumq ditionis homines semel
atq iterum armis contenchsse. magnam calamitatem pulsos accepisse. omnẽ
nobilitatem omnem senatum. omnem equitatum amisisse. Quibus prȩ¬
tia plurimum in gallia antea potuissent. coactos esse sequanis obsides dare
nobilissimos ciuitatis & iure urando ciuitatem obstringere. sese neq obsides
repetituros neq a.p.r. imploraturos neq recusituros quo minus perpetuo
sub illorum cdictione atq imperio essent. Unum se esse ex omni ciuitate
eduorum qui ad duci non potuerit ut iuraret aut filios suos obsides daret. Ob
eam rem se ex ciuitate profugisse & romam ad senatum uenisse auxiliũ
postulatum quod solus neq iure urando neq obsidibus teneretur. sed peius

Expanded text:
citer milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum citer milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proetia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius
Abbreviated transcription (Latin):
consensu ab eo petere uellent. Ca re ꝑmissa diem concilio constituerunt & ui¬
re uirando nequis enumptiaret nisi quibus commini consilio mandatum esset
interse sanxerunt. Concilio dimisso idem principes ciuitatum qui ante fuerãt
ad cȩsirem reuerterunt petieruntq ut sibi secreto inocculto de sua omnium¬
q salute secreto cum eo agere liceret. Ea re impetrata se se omnes flentes cȩ¬
sari adpedes proiecerunt non minus se contendere & laborare ne ea quȩ dixissẽt̃
enũtiarentur ꝗͣ uti ea quȩ uellent impetrarent. propterea q̃ si enãtiatum eẽt
summum ĩcruciatum se uenturos uiderent. Locutus est pro his Diuitiacus e¬
duus galliȩ totius factiones esse duas. harum alterius educs alterius aruernos
hii cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent factum eẽ
uti ab aruernis sequanisq germani mercede arcesserentur. horum p̾rimo cir-¬

Expanded text:
consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iconsensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo cir
Abbreviated transcription (Latin):
lingorum milia .xxxui. latobringoꝵ .xiiii. rauratoꝵ .xxiii. boioꝵ
xxxii. Ex his qui arma ferre possent ad milia. lxxxxii. summa om¬
nium fuerunt ad milia .ccclxxiii. Eorum ꝗ domo redierunt censu habito
ut Cesar imperauerat reꝑtus est numerus milium .c. & x.
ELO heluetiorum confecto totus fere gailiȩ legati prin¬
cipes ciuitatum ad cȩsarem gratulatum conuenerunt intel¬
his penas bello repetisset tamen eam rem non minus ex
domos suas heluetii reliquissent. Uti toti galliȩ bellum inferrent imperioq po-¬
tirentur. locumq domicilio ex magna copia diligerent ꝗͣ ex omni gallia
opportunissimum ac fructuosisimum iudicarent reliquas ciuitates stipendiariqs
haberent. Petierunt ut sibi consilium totius galliȩ in diem certum indicerẽt.
atq cesaris uoluntate facere liceret se se habere quasdam res quas ex communi

Expanded text:
lingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum lingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. ello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intelli Romani ab his poenas bello repetisset, tamen eam rem non minus ex domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi
Abbreviated transcription (Latin):
brogibus imꝑauit ut his frumenti copiam facerent. Ip̃os orpida uicosq quos in¬
cenderaint restituere uissit. Id ea maxime ratione fecit qͣ uoluit eum locum uñ
helueti discesserant uacare ne propter bonitatem agrorum germani qui trans
renum in colunt a suis finibus ĩ heluetiorum fines transirent &. fintimi galiȩ
prouinciȩ alobrogibus q essent. Hoios petentibus edius q̃ egregia unrtuit erant
cogniti ut in fiibus suis collecarent concessit. Quibus illi agros dederunt quos¬
q postea ĩ ꝑtem iuris libertatisq condidtione atq ut ip̃i erant receperunt. In
castris heluetioꝵ tabulȩ reꝑte sune liters grecis confecte a ad cesarem relate
Quibis in tibuis nominatim ratio consecta ent qui nuneris exisst domo eoꝵ¬
qui arma ferre possent. Et item seꝑatim pueri. senes mulieresq. Qua¬
rum omnium rerum summa erat capitum heluetioꝵ milia. echxui. Tu-¬

Expanded text:
brogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos inbrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eoqui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tu
Abbreviated transcription (Latin):
pec̾tare uississet paruerunt. Eo postquam cesr ꝑuenit obsides arma seruos qui
ad eos ꝑfugissent popostit. Dum ea conquiruntur a ꝑferuntur nocte intermissa
circiter hominum milia sex eius pagi qui Uerbigenus appellatur siue timore pẽ¬
territi ne armis tradicis supplicio afficerentur siue spe salutis maducti q̃ intanta
multituchne decititioꝵ suam fugam aut occultari aut ignorari omnino posse
existimabant prima nocte ẽ castris heluetioꝵ egressi ad renum finesq germa¬
norum contendierunt. Q ubi Cesar resciuit ꝑ quorum fines ierant. his uti con¬
quirerent & reducerenẽ si sibi pargati esse uellent imꝑauit. Reductos ĩ hostiũ
numero habuit : Reliquos omnes obsidibus armis ꝑfugis traditis indedictionem ac¬
cepit. heluetios. Tulingos. latobringos infines suos unde erant profecti reuerti
iisit. Et qͣ omnibus frugibus amissis cdomi nihil erat quo famem tollerarent alo¬

Expanded text:
pectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui pectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allo
Abbreviated transcription (Latin):
la subiciebant &e nostros u lneribant. Dui cum esset pugnatum impeddimentis
castrisq nil potiti sunt. Ibi orgentorigis filiȩ ait unus ẽ filis captus est. Ex eo
prelio circiter hominum milia centum xxx. superfuerunt eaq tota nocte con-¬
tinenter ierunt nulla parte noctis itinere intermisso ĩ fines lingonum die quarto
peruenerunt cum & propter uulera militum & propter sepulturam oxcisoꝵ nisi
triduum remorati eos sequi non potuissent. Cesar ad lingones litteras numptios¬
q misit ne cos frumento neue alia re iuiuarent. Qui si uiuissent se eodem loco
quo heluetios hĩturum. Ip̃e triduo intermisso cum omnibus copis eos sequi cepit
Nelueti omnium rerum inopia adducti legatos de dedictione ad eum miserunt
Qui cum eum in itinere conuenissent seq ad pedes proiecissent suppliciter ꝙ locuti
flentes pacem petissent atq eos in loco illo quo tum essent suum aduentum ex¬

Expanded text:
las subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis las subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum ex
Abbreviated transcription (Latin):
hominum milibus circiter.XU. agmen hostium claudebant & nouissimis presihio
erant ex itinere nostros latere aꝑto aggressi circũuenere. Et id conspicati hel¬
uetii qui in montem se se receperant rursus instare & prelium reintegrare ceꝑũt.
Romani conuersa signa triꝑtito intulerunt. prima & secunda acies ut uictis ac
submotis resisteret tertia ut uenientes sustineret. Ita ancipiti prelio diu atq acri¬
ter pugnatum est. Duitius cum sustinere nostrorum impetus non possent alteri
se ut ceperant ĩ montem receperunt alteri ad impedimenta & carros suos se contu¬
lerunt. Nam hoc toto prelio cum ab hora septima usq ad uesperum pugnatum sit
aduersum hostem nemo uidere potuit. ad multam noctem etiam ad impedimẽ¬
ta pugnatum est propterea q pro uallo carros obiecerant & eloco superiore in no¬
stros uenientes tela conniciebant a non nulli inter carros rotasq maturas ac tragu¬

Expanded text:
hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragu
Abbreviated transcription (Latin):
bus carrissuis secuti impedimenta in unum locum contulerunt. Ip̃i confirissima
acie reiecto nostro equitatu phalange facta sub primam nostram aciem successerũt.
Cȩsar primum suo de inde omnium ex conspectu remotis equis ut equato omnum
periculo spem fugȩ tolleret cohortatus suos prelium commisit. milites e loco suꝑiore
pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladis destrictis
in eos impetum fecerunt. gallis magno impedimento ad pugnam erat. qͣ plurib
eorum scutis uno ictu piloꝵ transfixis & colligatis cum ferrum se inflixisset ne¬
q euellere neq sinistra impedita satis commode pugnare poterant. multi ut diu
iactato brachio preoptarent scutum manu emittere & nudo corpore pugnare tã-¬
dem uulneribus defessi & pedem referre & qđ mons suberat circiter milia passuũ
eo se recipere cȩperunt. Capto monte & succedentibus nostris boi & tulingi qui

Expanded text:
suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
contendit. Ea res ꝑ fugitiuos. Lemilii decurionis equitum gallorum hostibus
numptiatur. Helueti seu qͣ timore perterritos.x. discedere a se existimarent
eo magis qͥ pridie suprioribus locis eccupatis prelum non commisissent siue eo
q̃ re frumentaria intereliqͥ posse confiderent. commutato conslio atq itinẽ¬
conuerso nostros a nouissimo agmine in sequi ac lacesçere ceperunt. Fostquam
id animaduertit copias suas Cȩsar in proximum collem subducit. equitatumq
qui sustineret hostium impetum misit. ip̃e interim in colle medio triplicem aciẽ
instruxit legionum quattuor ueteranorum. ita uti supra se in summao iugo duas
legiones quas in galla ci teriore proxime conseripserat & omnia auxilia collocari
& totum montem hominibus compleri & interea sareinas in unum locum conferri
& eum ab his qui insuperiore acie constiterant muniri uissit. Heluetii cum omni

Expanded text:
contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itineconverso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia conlocavit, ita ut supra se totum montem hominibus compleret; impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ri uoluerit ab hostibus teneri id se a gallicis armis atq insignibus cognouisse.
Cȩsar suas copias in proximum collem subducit. aciem instruit. Labienus ut
castra uisȩ essent ut undiq uno tempore ĩ hostes impetus fieret monte occupa¬
to nostros expettabat prelioq abstinebat. Multo demq die ꝑ exploratores
cesar cognouit & montem a suis teneri & heluetios castri mouisse & consiciũ
timore perterritum q non uidisset prouiso sibi renumptiasse. Eo die quo cõ¬
sueuerat interualo hostes sequitar & milia passuum tria ab eorum castris ca¬
stra ponit. Post tridie eius diei qđ omnino bidium supererat cum exereitũ
frumentum metiri oporteret. & queda bibracte opido eduorum longe maxi¬
mo & copiosissimo non amplius milibus passium decem & octo aberat rei fra¬
mentariȩ prospiciendum existimauit iter ab heluetis auertit ac bibracte ire

Expanded text:
ri voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. ri voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut e hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire
Abbreviated transcription (Latin):
castris.xiii. qualis esset natura montis & qualis incircuitu ascensus qui cogno¬
stẽt misit. renumptiatum est facile esse. Te tertia uigilia situm labienum
legatum pro pretore cum duabus legionibus & his ducibus qui iter cogno¬
uerant suminum ugum montis astendere iubet. Quid consilii sit ostendit.
ł pse de quarta uigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equi¬
tatum q omnem ante se mittit. Considius qui rei militaris peritissimus ha-¬
bebatur & in exercitu. L. Sille & postea ĩ. M. crassii fuerat cum explorato¬
ribus prȩmittitur. prima luce cum summus mons a łito labieno teneretur.¬
ipse ab hostium castris non longius mille a quingentis passibus ab esset neq
ut postea ex captiuis comperit aut ipiuis aduentus aut labieni cognitus esşt
Considius equo admisso ad eum decurrit dicit montem ꝗͣ a labieno occupa¬

Expanded text:
castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognocastris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupa
Abbreviated transcription (Latin):
Qsiꝗd ei a Cęsare grauius accidisset cum ip̃e eum locum amicitiȩ apud
eum teneret neminem existimaturum non sua uoluntate factum. Qua ex
re futurum uti totius galliȩ animi ase auerterentur. Hȩc cum pluribus
uerbis flens a cȩsare peteret. Cȩsar eius dextram prendit. consolatus ro-¬
gat finem orandi faciat. tanti apud se eius gratiam esse ostendit uti &r.p.
inuiriam & suum dolorem eius uoluntati & prȩcibus condonet. Dunnori-¬
gem ad se uocat. fratrem adhibet quȩ in eum reprehendat ostendit quȩ
ĩpẽ intligat quȩ ciuitas queratur proponit monet ut reliqum tempisõs
suspictiones uitet. preterita se diutiaco fratri condonare dicit. Dunorigi
custodes ponit ut quȩ agat quibus loquatur seire possit. Eodem die ab ex¬
ploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum abipio

Expanded text:
Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
C.Ualerium troaucillum principem galliȩ prouinciȩ familiarem suum: cui
summã omnium rerum fidem habebat cum eo cõloquitur simul cõnicẽ fticit
quȩ ip̃o presente in consilio galloꝵ de Sunnorige sint hicta & ostendit q̃
seꝑatim quisq de eo apud se dixerit. petit atq ortatur ut sine eius offensicẽ
animi uel ip̃e de eo causa cognita statuat uel ciuitatem statuere iubeat.
Diuitiacus multis cum lacrimis cȩsarem complexus obsecrare cȩpit nequid
grauius in fratrem statueret scire se illa esse uera nec quẽꝗͣ ex eo plus ꝗͣse
doloris capere propterea q cum ip̃e gͣ plurimum domi atq in reliquagal¬
lia ille minimum propter adolescentiam posset ꝑse creuisset quibus oꝑibus
ac neruiis non solum adminuendam gratiam sed pene ad ꝑnitionem suã
uteretur. Se se tamen & amore fraterno & existimatione uulgi cõmoueri

Expanded text:
C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri.
Abbreviated transcription (Latin):
lum equestre aduersum paues ante diebus fadtum. Nlam equitaitui qͣ arelio
edui Cęsari miserant. Dunnorix prȩerat eorum fuga reliquum equitatũ
perterritum. Quibus rebus cognitis cum ad has suspictiones certissime
res accederent qͣ ꝑ fines sequanoꝵ heluetios traduxisse  q obsides inter
eos dandos curasset q ea omnia non modo in iussu suo & ciuitatis sed etiã
inscientibus ip̃is fecisset qͥ a magistratu eduorum accusaretur satis esse ca¬
usȩ arbitrabatur qr̃ in eum aut ip̃e animaduerteret aut ciuitatem ꝙ¬
animaduertere iuberet. Hlis rebus omnibus unum repugnabat T Diuitiaci
fratris summum ĩ populum romanum studium summam in se uoluntatẽ
egregiam fidem iustitiam. temperantiam cognouerat. Nam ne eius sup-¬
plicio Diuitiaci animum offenderet uerebatur. Itaq prius ꝗͣ quicꝗͣ cona¬
retur Diuitiacum ad se uocari iubet & qotidianis interpretibus remotis ꝑ

Expanded text:
quitatui, quem auxilio quitatui, quem auxilio sari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Diviciaci fratris summum in populum Romanum studium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑasse magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere & circa se hr̃e
neq solum domi sed apud finitimas ciuitates largiri posse atq huius potentiȩ
causa matrem ĩ bitugibus homini illic nobilissimo ac potentissimo cõlocas¬
se ipsum ex heluetis uxorem habere sororem ex matre propinquas suas nup¬
tum ĩ alias ciuitates conlocasse fauere & cuꝑe heluetiss propter eam affinittitẽ
cddisse etiam suo nomine cȩsarem & Rominos qͣ eorum aduentu potentia eius
dimineretur & Diuitiacus frater in antiquum locum gratiȩ atq honoris sit re-¬
stitutus. Siquid acciderit romanis sũmam ĩ spem ꝑ eluetios regii obtinendi ue¬
nire imperio.p.r. non modo de regno sed etiam de ea quam habeat gratia
desperare. Reꝑiebat etiam Cefir inquirendo ꝗ initium fuge preli equestris
aduersi paucis ante diebus a dumorige atq eius equitibus factum esset qđ pre

Expanded text:
parasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, parasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus e
Abbreviated transcription (Latin):
libertatem sint erepturi. Abusdem enim consilia queq in castris gerantur
hostibus enumptiari hos a se coerceri non posse quin etiam q̃ necessariam
rem coac̾tus Cȩsari enumptiant. intelligere se se quanto id cum periculo fece¬
rit & ob eam causam ꝗͣ dii potuerit tacusse. Cesar hac oratione Lisei Dũ¬
norigem Diuitiaci fratrem designari sentiebat sed q̃ pluribus presentibus ea
res iactari nolebat celeriter consilium dimittit. Liseum retinet querit ex solo
ea quȩ in conuentu dixerat. Dicit liberius atq audacius eadem secreto
gna apud plebem propter liberalitatem gratia cupidum rerum nouarum
complures annos portoria reliquaq omnnia eduorum uectigalia paruo pretio
redempta habere propterea q illo dicente contradicere audeat nemo. his re¬
bus & suam rem familiarem auxisse & facultates ad largientum magnas cõ¬

Expanded text:
libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto gna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas com
Abbreviated transcription (Latin):
magistratui preerant quem uergobetrum appellant edui qui creatur annuus
& uite necisq in suos habet potestatem grauiter eos accusat qͣ cum neq emine¬
q ex agris summi posset tam necessario tempore tam propinquis hostibus ab-
his non subleuetur presertim cum magna ex parte eorum prȩçibus adductus
belum suscep̃it multo etiam grauus q̃ sit destitutus queritur. Tum demum
Liseus oratione Cesiris adductus q ante tatuerat proponit esse non nullos
quorum auctoritas apud plebem plurimum ualeat: qui priuatim plus possẽt
ꝗ ip̃i magistratus. hos seditiosi atq improba oratione multitudinem deterrẽ
ne frumentum deferant quod prestare debeant. Si iam principatum galliȩ
obtinere non possent gallorum ꝗͣ romanorum imperia perferre neq dubitare
debeant quin si heluetios superauerint romani una cum gallia reliqua eduis

Expanded text:
magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant quod debeant: praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimo agmine prelio nostros lacesçere ceperunt. Cęsar suos a prelio con¬
bere. Ita dies circiter .XU. iter fecerunt uti inter nouissimum agmen ho
stium & nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum
interessit. Interim qotidie Cȩsar eduos frumentum quod essent publice
pollici flagitare. Nam propter figora qđ gallia sub septentrionibus ut ante
dictum est posita est non modo frumenta ĩ agris matura non erant sed ne
pabuli quidem satis magna copia suppetebat. Eo autem frumento q flumi¬
ne arare nauibus subuexerat propterea minus uti poterat q iter ab arare hel¬
uetii auerterant aquibus discedere nolebat diem ex hie ducere edui confer-¬
ri comportari adesse dicere. Ubi se dutius duci intellexit & diem instare
quo frumentum militibus metiri oporteret conuocatis eorum principibus qͦ¬
rum magnam copiam in castris habebat. in his Diuitiaco & Liseo qui sumo

Expanded text:
novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio connovissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio conbere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo
Abbreviated transcription (Latin):
concedere. Cum ea ita sint tamen si obsides ab his sibi dentur uti
et quȩ polliceantur facturos intelligat & si eduis de inuuris quas ip̃is sotis¬
q eorum intulerunt. Item si alobrogibus satisfaciant se se cum his
pacem esse facturum. Diuico respondit ita heluetios a maioribus suis
ĩstitutos esse uti obsides accipere non dare consuerint. Eius rei .p.r. esse
testem hoc responso dato discessit. Fostero die ex eo loco castra mouẽt.
I dem facit cȩsar equitatumq omnem adnumerum .uii. milium quem ex
omni prouincia ex eduis atq eorum sotiis caactum habebat. premittit qui
uideant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius nouissimum agmen
insecuti alieno loco cum equitatu heluetioꝵ prelium cominittunt & pauci
de nostris cadunt. quo pręlio sublati heluetii ꝗ quingentis equitibus tan¬
tam multitudinem equitum propulerant audacius subsistere non nunquam

Expanded text:
concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et
Abbreviated transcription (Latin):
mitteret ut is locus ubi constitissent calamitate.p.r. & interniti
one exercitus nomen caperet aut memoriam proderet hs ita Cȩsar
respondit. eõsibi minus dubitationis dari q eas res quas legati helue-¬
tu commemorassent memoria tenerit atq eo grauius ferre quo mi¬
non fuisse difficile cauere. Sed eo deceptum q neq commissum a se
intelligeret qr̃ timerent neq sine causa timendum putaret. Ꝙ
si ueteris contumeliȩ obliuisci uellet non etiam recentium inuriarum
Teo inuito iter ꝑ prouinciam peruim temptassent. q eduos qd am¬
barros ꝗđ a lobroges uexassent memoriam deponere posse. qͥ sua uicto¬
ria tam insolenter gloriarentur qđq tam diũ se impune inuirias tulis¬
se admirarentur eodem pertinere: Consuesse enim deos in mortales quo
grauius homines ex commutatione rerum goleant quos pro scelere eoꝵ
ulcisci uelnt. bis secendiores interdum res & diuturnorem impinitatẽ¬

Expanded text:
mitteret ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani mitteret ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minon fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriarum, quod eo invito iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitate
Abbreviated transcription (Latin):
etiam pruiatas inuirias ultus est. quo eius soceri. L pisonis. auum
.L.pisonem legatum tigurini eodem prelio quo cassium interfecerãt
Hoc prelio facto reliquas copias heluetioꝵ ut consequi posset pon¬
tem in arare faciendum curat atq ita exercitum traducit. hel:¬
uetũ repentino eius aduentu commoti: cum id quod ip̃i diebus
XX. egerime confecerant ut flumen transirent illum uno diẽ fe¬
cisse intelligerent. legatos ad eum mittunt cuius legationis Diuico
princeps fui̾t qui bello cassiano dux heluetioꝵ fuerat. Is ita cũ
cȩsare egit. si pacem.p.r. cum heluetiis faceret in eam partem itu-¬
ros atq ibi fucuros heluetios ubi Cȩsar constituisset atq esse uoluisset.
adortus esset cum hi qui flumen transissent suis auxilium ferrenõ
possent nec ob eam rem aut suȩ magnopere uirtuti tribueret aut
ip̃os despiceret se ita a patribus maioribusq suis didicisse ut magis

Expanded text:
etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem populus Romanus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis
Abbreviated transcription (Latin):
tram partem fluat iudicari non possit. Id heluetii ratibus ac lĩ¬
tribus iunctis transibant. Ubi ꝑ explonatores Cesar certior factus
est tresiam partes copiarum heluetios id flumen traduxisse qͥr¬
tam fere partem citra flumen ararim reliquam esse de tertia
uigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem per¬
uenit quȩ non dum flumen transierant. Cos impechitos & mop-¬
pinantes aggressus magnam partem horum concidit. Reliqui
se se fuge mancdarunt atq in proximas siluas abdiderunt. Es pa¬
gus appellatur tigurinus. Nam omnis ciuitas heluetia in quatuor
pagos diuisa est hic pagus unus cum domo exisset patrum nr̃oꝵ
memoria. Lcassium consulem interfecerat et eius exercitum
subiũgum miserat. Ita siue casu siue consilio deorum ĩmortalium
quȩ parsciuitatis heluetiȩ ĩ signem calamitatem .p.r. intulerat
ea princeps penas persolut. Qua in re cȩfir non solum publicas sed

Expanded text:
tram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum publicas, sed
Abbreviated transcription (Latin):
pias transduxerunt & in eduorum fines peruenerant: eorumq
agros populabantur. Edui cum se suaq ab his defendere non pos¬
sent legatos ad Cȩsarem mittunt rogatum auxilium. ita se oĩ
temporeꝰ de .p.r. meritos esse ut pene in conspectu exercitus nr̃i
agri uastar liberi eorum in seruitutem adduti oppida expugna¬
ri non debuerint. Eodem tempore edui ambarri necessarii & cõ¬
sanguinei eduorum Cȩsarem certiorem faciunt se se depopulatis
agris non facile ab oppidis uim hostium probibere. Item alobro¬
ges qui transrodanum uicos possessionesq habebant fuga se ad sȩ¬
sarem recipiunt & demonstrant sibi prȩter agri solum nibil esse
reliꝗ. Quibus rebus adductus Cesar non expectandum sibi sta¬
tuit dum omnibus fortunis sotioꝵ consumptis in Santones heluetii
peruenirent. Flumen est arar quod ꝑfines eduor & Sequano¬
rum in rodanum influit incredibili lenitate ita ut oculis in u¬

Expanded text:
pias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque pias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in u
Abbreviated transcription (Latin):
Sequanor & eduoꝵ. iter in senonum ĩsantonum fines facere ꝗ
non longe atolosatium finibus absunt. Quȩ ciuitas est in prouĩcia.
homines bellicosos.p.r. mimicos locis patentibus maxime q frumen¬
tariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat.T.
labienum legatum prefecit. lp̃e in ytaliam magnis itineribus contẽ¬
dit. duasq ibi legiones conseribit. & tresque circum aquilegiam hye¬
mabant ex hibernis educit & qua proximum erat iter ꝑͦ alpes in
nes & Graioceli & caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitũ
prohibere conantur. Compluribus his prelis pulsis ab ocelo qͥ est ci
terioris prouinciȩ extremum in fines uocontior ulterioris prouĩciȩ
die. uii. ꝑuenit. Inde in allobrogum fines ab alobrogibus in sebusia¬
anos exercitium ducit. hi sunt extra prouinciam transroda¬
num primi. heluetii iam ꝑ angustias & fines Sequanoꝵ suas co¬

Expanded text:
Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galnes et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis pulsis ab Ocelo, quod est oppidum citerioris provinciae extremum, in fines Vocontiorum ulterioris provinciae die septimo pervenit; inde in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas co
Abbreviated transcription (Latin):
q compluribus factis alii uadis rodani qua minima altitudo flu¬
minis erat non nunꝗͣ interdiũ sȩpius noctu si ꝑrumpere possent cona¬
ti operismunitione & militum concursu & telis repulsi hoc conatu
destiterunt. Relinquebatur una ꝑsequana: os uia qua Sequanis
inuitis propter angustias ire non poterant Is cum sua sponte ꝑsuadere
non possent. legaitos ad Dunnorigem eduum mittunt ut eo depre¬
catore a Sequanis impetrarent Tunnorix gratia & largitione ap̃
Sequanos plurimum poterat & heluetiis erat amicus ꝗ ex ea ciui¬
tate Orgentorigis filiam ĩ matrimonium duxerat. & cupiditate reg
adductus nouis rebus studebat & ꝗͣ plurimas ciuitates suo benefitio
habere obstrictas uolebat. Itaq rem suscipit & a Sequanis impetrat
Sequani. ne itinere heluetios prohibeant heluetii ut sine malefitio &
inuiria transeant. Cȩsari renuntiatur heluetiis esse ĩ ammo ꝑ agrum

Expanded text:
que compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum