comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e reliquiis eius.
credo latere fidelium. quia
quedam exinde euuangfica
narrant. De quibꝰdam uͦ extant. li¬
bri in quib ꝓpͥe actiones eoꝵ deno¬
tantur. De plerisq enim nicħ aliud
uisi passionum scͥpta suserpimus
Nam rapperi librum de uͥtutib scĩ
tatem. a nonnullis apochriphus
dicebat᷑. De qͦ placinit ut ritractatis
enucleatisq tantum uͥtutib p̃ter
legentib p̃staret grãm. et d¬
hentium auferret inuidiam
inuislatam fidam non exigir
titudo u̾bofitatis. s integrita
onis. et puritas m̃tis.
Gitur post illum adn̾̃se
ascentionis nobilan gło¬
fumq tͥumphum. cum
beati apłi p̃dicare u̾bum

Expanded text:
e reliquiis eius. credo latere fidelium, quia quaedam exinde euangelica narrant, de quibusdam vero extant libri, in quibus propriae actiones eorum denotantur. De plerisque enim nihil aliud nisi passionum scripta suscipimus. Nam repperi librum de virtutibus santatem a nonnullis apocrifus dicebatur; de quo placuit, ut, retractis enucleatisque tantum virtutibus, praetermlegentibus praestaret gratiam et detrahentium auferret invidiam, quia inviolatam fidem non exegit multitudo verbositatis, sed integritas rationis et puritas mentis. 1. Igitur post illum dominicae ascensionis nobile gloriosumque triumphum cum beati apostoli praedicare verbum
Abbreviated transcription (Latin):
at qͥsq solo adclinis m̃sisti ĩ pulie uiltũ
umidaq illifap̃ssisti lumina t̃re.
oncipe ⁊ eximio causã cõmute pat̾no
ulla porest tanta coplecti pagina iunree
errenũ ñ claudut opꝰ qͦa regia eeli
Suscipit. ⁊ rutulis insebt syda gẽmis¬
N artini si queris opem trans ast᷑ resurgẽ
Tange polũ scrutatꝰ ĩ ethere eetum.
ectantẽ et̃ni semꝑ uestigia regis.
i ddubitas ingesta. oculis miracula ẽne.
uis famuli mitũ uerꝰ saliator honorat¬
Iccedis reliqͦs int̃ tot milia testes
Dumnarranda uides sellers ⁊ uisa retexis
n scĩs qͥcqͥl signauit pagnia libo.
Debilis. opp̃ssiis captuꝰ mestꝰ. egenꝰ.
minis apsicꝰ gaudat curatio signis.
Qui flens affuit: letꝰ redat
ninia credunt nubila qͦd mitũ t̾but udi

Expanded text:
 Quisque solo adclinis mersisti in puluere uultum humidaque inlisae pressisti lumina terraeconcipe et eximio causam committe patrono. 5 nulla potest tantas conplecti pagina uires, Terrenum non claudit opus quod regia coeli Suscipit et rutulis inscribunt sidera gemmis. Martini si quaeris opem, trans astra resurgens angelicum scrutatus in aethere coetum. sectantem aeterni semper uestigia regis. si dubitas, ingesta oculis miracula cerne, quis famuli meritum uerus saluator honoccedis reliquis inter tot milia testis, \'dum narranda uides sollers et uisa retexis. in sanctis quidquid signauit pagina libris20 debilis, oppressus, captiuus, maestus, egenus. omnis apostolicis gaudet curatio signis. qui flens adfuerit, laetus redit. omnia cedunt nubila. quod meritum turbat, medi
Abbreviated transcription (Latin):
usebi sit tͥ scã fices si rꝑo leclita mens ẽ
ic studiose potes martini discere lector
i tuui. militiã. uatales. gesta. parentes.
octuam. mores. p̃conia bella. tumpbes.
upplicia pat̾am. discͥmina dicta labores.
P remia. litutes. euũ p̃conia. lauctes.
aratim abest a ciuitate passos qngentos¬
fere ⁊ qͥnquaginta. Habet in long̃o
pedes antum siraginta: et in lato pedes
in altario. quinq in capfo

Expanded text:
tibi sancta fides si Christo dedita mens est Hic studiose potes Martini discere lector Ortum, militium, natales, gesta, parentes, Doctrinam, mores, preconia, bella triumphos, Supplicia, patriam, discrimina, dicta, labores, Premia, virtutes, aevum, praeconia sacra.quae habetur a civitate passus quingentos quinquaginta. Habet in longum pedes centum sexaginta, in latum in altario, quinque in capso
Abbreviated transcription (Latin):
ntraturi aulam uenantes limina xͥ
ellite mundanas toto de corpore curas.
t defiderus animũ uacuate ꝓfanis.
otoꝵ compos remeat: qͥ iusta pͣcatur.
iusqͥs templa di petiturꝰ m̃te sermna.
ng̾deris. ueniam culpis deposeere seris.
on animo debes. ñ uacillare fidr̃.
Que petis imploras si puro pectore poscas.
ide ut ipse ait. sic tua saluꝰ eris.
iusq ueuit summo uota offerre do
uamuis corde tremens supplex genu cernuus ore
Si cessent oꝑe. nempe fides uacua est.
ege sub hac parit᷑. locuplex pauꝑꝙ tenent᷑.
ui ceusus defit m̾te ꝓbauit opꝰ.
ec q̃ quã excusat tenuis atq arta facultas.
Iffectu constat gła ñ p̃cio.
Lui tͥbuit quec̃q opꝰ est is płima confert.
Parua licet dederit. maxima queq cupit.
nt̃ opum cumulos scunꝰ ⁊ dona potentũ.
relatam uidue pauꝑis esse fidem.
Ton q̃ multa dedit. s que s nulla reliqͥt
au dari meruit uidicis ore dei.
tib uentis flentib fluctib ȩicitatis

Expanded text:
ntraturi aulam venerantes lumina Christi Pellite mundanas toto de pectore curas. Et desideriis animum vacuate profanis. Votorum compos remeat qui justa precatur. Quisquis templa Dei petiturus mente serena Ingrederis veniam culpis deposcere seris. Non animo debes non vacillare fide. Quae petis impetras, si puro pectore poscas; Fide, ut ipse ait, sic quoque salvus eris. Quisque venit summo vota offerre Deo. Quamvis corde tremens, supplex genu cernuus ore Si cessent operae nempe fides vacua est. Lege sub hac pariter locuples pauperque tenentur; Cui sensus desit mente probavit opus, Nec quemquam excusat tenuis atque arcta facultas. Affectu constat gloria non pretio; Qui tribuit quaecumque potest is plurima confert; Parva licet dederit maxima quaeque cupit. Inter opum cumulos scimus et dona potentum Praelatam viduae pauperis esse fidem MNon quae multa dedit sed quae sibi nulla reliquit, Laudari meruit judicis ore Dei. tibus ventis flantibus, fluctibus excitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tium in sublimi. Uocatoq archi¬
diacono. int̾rogat si auris eius
ꝑcutterẽt uoces qͣs ille attentius
audiret. Respondit. Nequaqͣm. Tũ
ille. Diligent̃ inqͥt asculta. Arbidi¬
aconꝰ aut̃ crpit sursum collũ exten¬
dere aures erigere. et suꝑ sũmos arti¬
culos baculo sustentari et stare. S
credoñ fuisse equalis meriti: a quo
ñ merebant᷑ audiri. Tunc ꝓstrati t̾re
muteret. Frectis aut̃ sursum inter¬
rogat senex. Qͥd audis: Qui ait.
Uoces psallentium tamqͣm in celo
audio. s qͥd sit ꝓsus ignoro. Cui
ille. Egotͥ qͥd sit narrabo. Domnꝰ
meus martinꝰ ep̃o migͣuit ex hoc
mundo: ⁊ nunc angłi canendo eũ
deferunt in excelsum. E ut parũꝑ
mora ess ut hec audirent᷑. diabolus
eum cum iniqͥs angłis uetinere tẽp¬
tauit. nichilq suum in eodem rep

Expanded text:
tium in sublimi. Vocatumque archidiaconum interrogavit si aures ejus percuterent voces quas ille attentus audiret. Respondit: Nequaquam. Tunc ille: Diligentius, inquit, ausculta. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere, et super summos articulos, baculo sustentante, stare. Sed credo eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae, mitteret. Erectis autem, rursum interrogat senex: Quid audis? Qui ait: Voces psallentium tanquam in coelo audio, sed quid sit prorsus ignoro. Cui ille: Ego tibi quid sit narrabo. Dominus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo; et nunc Angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper morae esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retinere tentavit
Abbreviated transcription (Latin):
Certam̃ bonum certauit: cursũ consu¬
mauit. fiden seruauit. De cerero r¬
posita est illi corona iusticre. quani
martyr cruce apłs actu. artinus
celo p̃minet hic tumulo sit nemo.¬
nr̃i  t mifere pugnans pecea¬
mina uite. Doccultet meritis eti¬
mina nr̃a suis.
rabile t̃ris.
n quo p̾t uiuit t̃pora uiuit honor
nerat ħ pͥmũ plebeio machina cultu.
Ue confessori ñ erat equa suo
ec desistebat ciues onerare pudore
ła magna uiri. gr̃a parua loci
ntistes. s qͥmunerat᷑ sextꝰ ab ip̃o
ongã ꝑpetuꝰ sustulit in uidiam
nt̃num remouens modici penetͣre sacelli
mplaq recta leuans ext̾iore tomo.
ixuert̃ q simul ualido tͥbuente patͦuo
nspacio sedis conditor in mitis
ri salomomaco porest confligͥe templo.
eptima que miuido fabͥca mira fuit.
am gemis auro argento sic splenduit ildd̾
stud mͣsãdit᷑ cẽta metalla fide.
ibora. bimordax absoluant᷑ q pͥores
icħ mouet aut adddat garrula posfitas.
erpetuo durent culmina ꝑpetui.

Expanded text:
Certamen bonum certavit, cursum consummavit, fidem servavit, de caetero reposita est illi corona justitiae quam rmartyr cruce apostolus actu Martinus coelo praeminet hic tumulo. Sit memor et miserae purgans peccamina vitae Occultet meritis crimina nostra suis.rabile terris, in quo post vitae tempora vivit honor, texerat hic primum plebeio machina cultu, quae confessori non erat aequa suo. nec desistebat cives onerare pudore gloria magna viri, gratia parva loci; antistes sed qui numeratur sextus ab ipso longam Perpetuus sustulit invidiae sacelli, Amplaque tecta levans exteriore domo. Creveruntque simul, valido tribuente patrono, In spatiis aedes, conditor in meritis: Quae Salomoniaco potis est confligere templo, Septima quae mundo fabrica mira fuit. Nam gemmis, auro, argento si splenduit illud, Istud transgreditur cuncta metalla fide. Livor abi mordax, absolvanturque priores, Nil novet, aut addat garrula posteritasPerpetuo durent culmina Perpetui.
Abbreviated transcription (Latin):
est uifitari. Petrum ettam ⁊ paulũ
apłos: uideri a se sepus ñ negauit
Iam uͦ demones ꝓut ad eum quisꝙ
ueniss suis nominib increpabat
Mercuriũ maxime paciebat᷑ infestũ
Iouem brutũ. atq hebetem esse did¬
bat. Hec plerisq etiam in eodam
monasterio constitutis ĩ credibilia

Expanded text:
 Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia
Abbreviated transcription (Latin):
li fuit. Nam. xꝑrani qui eo tp̃ore
uidebant᷑. occulte ꝑ latebras diui¬
num officium celebrabant. Nam
siqui a paganis reꝑti fuissent. xͥani.
aut efficirbant᷑ u̾brrib. aut gadio
truncabant᷑. Apassione gͦ domini
usq ad transitum sc̃i martini: an¬
tantur

Expanded text:
li fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, atantur
Abbreviated transcription (Latin):
martinum beatum qͥ illam repulsã
ñ ad contumeliam siam dix̃. sed
magnificans illiꝰ cum gxultatione
uirtutem. musitatum in his dum¬
taxat regionib gaudebat exem¬
plum. Ergo cum haut longe ab illa
uillula nos manare nox imminẽs
coegisset: xeniũ beato uiro eadem
uirgo illa transmisit. fecitq martinꝰ
qͦd antea ñ fecerat stulliꝰ enim ille
unquam. xeniũ. nulliꝰ munꝰ accrpit
Nichil ex his que uirgo miserat refu
tauit. dicens benedictionem illius
a sacerdote minime respuendam:
que ess multis sacerdotib p̃ferinda.
Audiant queso uirgines illud ex¬
empluin: ut fors suas si eis mali
obsidere uoluerint. etiam bonis
claudant. et ne ad se imꝓbissit lib̾
accessus. ñ uereantur excludere
etiam sacerdotes. Totꝰ hoc mundꝰ
exaudiat. iuderi se a martino uͥgo
non passa est. Non utiq illa quecũꝙ
a se reppulit sacerdotem: s in eius
uiri conspectu puella non uenit.
quem uideri salus uidentiũ fuit.

Expanded text:
Martinum beatum, qui illam repulsam Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex histauit, dicens benedictionem illius a sacerdote minime respuendam, quae esset multis sacerdotibus praeferenda. audiant, quaeso, uirgines istud exemplum, ut fores suas, si eas malis obsistere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus, non uereantur excludere etiam sacerdotes. totus hoc mundus exaudiat\': uideri se a Martino uirgo non passa est. non utique illa quemcumque a se reppulit sacerdotem, sed in eius uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
te credo. quo affectu nob̃ quo et nu
coram adesses uirginẽ illam p̃dicaret.
que itase penitꝰ ab omniũ uiroꝵ
oculis remouisset. ut ne ipsũ qͥdem
ad se martinum cum eam ille offi¬
cii causa uisitare uellet admiserit.
Nam cum preter agellum illius
pͣterirer in quo se iam ante coni¬
plures annos pudica cohibebat.
audita fid& illiꝰ atq uͥtute deu̾tit.
ut tam illustris meriti puellam re¬
ligioso officio ep̃c honorarit. Nos con¬
sequentes gauisuram illam uirgi¬
nem putabamus. siqͥdem hoc in
testimonium uͥtutis sue esse habi¬
turam. ad quam tanti noĩs sac̾dos
deposito ꝓpositi rigore uenisset.
uerum ilia fortissimi uincla ꝓpofiti.
ne martini qͥdem contemplatione
laxauit. Ita uir beatꝰ accepta ꝑ aliã
feminam excusatione laudabili.
ab uliꝰ forib que uidendam se sa¬
lutandamq non dederat. letꝰ absces¬
sit. Ouirginem głosam: que ne a
martino qͥdem passa est se uideri. O

Expanded text:
te credo, quo affectu nobis, cum et tu te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. nos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fui. Ad hec martinus. Dic mͥgͦ
Numqͥd in illa acie que armata
in p̃lio parabat᷑ ut ram adusus
hostilem giertitum collocato com¬
minus pede districto ense pug¬
nabas. ullam feminam stare aut
pugnare uidisti: Cunc demum
miles confusus erubuit. grãs
agens errori suo se ñ fuissẽ ꝑmis¬
sum nec asꝑa. increpatione ubor
s uera ⁊ rationabili sccłm ꝑsonã
militis comꝑatione correctum
Martinus aut̃ conu̾sus ad nos
sicut eum fraquens frm̃ turba
uallauerat. mulier inqͥt uiror
castra ñ adeat. acles militũ scꝑas.
sistat. ꝓcul femina in suo degens
tabnaculo sit remora. Cõntemp¬
tibilem enim reddit exercitum
si uiroꝵ cohortib turba feminea
misctat᷑. Miles in acie. miles pugnat
in campo. mulier se intra niuroꝵ
munimenta contineat. Haberet
illa głam suam si pudicitiam uro
absente seruauerit. cuiꝰ hec pͥma uͥtꝰ.
et confũmata uictorra est ñ uideri.
llud uͦ sulpici meminisse

Expanded text:
interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium parabatur aut iam aduersus hostilem exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse
Abbreviated transcription (Latin):
nachum ꝓfessus abiecerat. cellu¬
lam sibi eminꝰ in remoto quasi here¬
mita uicturꝰ erexerat Int̾ea adustꝰ
inimicꝰ uarus cogitationis brutũ
pectꝰ exagitabat. ut coniugem suã
quam martinus in monasterio pu¬
ellaꝵ esse p̃ceꝑat uoluntate muta¬
ta secum potius uellit habitare.
Adut gͦ martinum fortis heremita.
qͥd haberit animi confitet᷑. Iu:
uͦ uehement̃ abnuere. feminam uͦ
rursus iam monacho ñ marito in¬
congrua ratione misceri. Sostremo
cum̃ miles instaret affirmans nicħ
hoc ꝓposito nociturum se solo conu¬
gis uti uelle solatio. porro ne rurs
se in sua reuoluerent non esse metu¬
endum. seesse militem xꝑi. illam qͥ¬
in eadem eiusdem militie sacram̃ta
suum fidei merito nescientes parit̃
militare: tum martinꝰ. uerba uob̃
ipsa dicturꝰ sum. Dic mͥ inqͥt si un¬
quam in bello frusti. fi in acie con¬
stituisti: At ille respondens: freq̃nt̃
iqͥt in acie steri. et bello freq̃nter

Expanded text:
nachum professus, abjecerat: cellunachum professus, abjecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi eremita victurus erexerat. Interea astutus inimicus variis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut conjugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, voluntate mutata secum potius vellet habitare. Adiit ergo Martinum fortis eremita: quod haberet animi confitetur. Ille vero vehementer abnuere: feminam viro rursus, jam monacho non marito, incongrua ratione misceri. Postremo cum miles instaret, affirmans nihil hoc proposito esse nociturum: se solo conjugis uti velle solatio: porro ne rurse in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem Christi, illam quoque in eadem militiae sacramenta suum fidei merito nescientes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, frequenter, inquit, in acie steti et in bello frequenter
Abbreviated transcription (Latin):
sis florib quasi picta uernabat. Spe¬
ciem inqͥt gerit pars illa con iugi.
que pecore depasta. et si ñ penitus
grãm amisit herbaꝵ: nullam tam̃
floꝵ retinet dignitatem. Iua uͦ qͣm
porci pecora inmunda foderunt.
fornicationis ymaginem feda p̃¬
tendit. Cet̾um illa portio que
nullam sensit iniuriam. głam uͥ¬
ginitatis ostendit. Herbis feconda
lixxuriat. feni in ea fructꝰ exub̾at.
et ultra omnem spaciem distincta
florib quasi guuimis micantib
ornata raliat. Beata species et deo
digna. Nichil enĩ uͥginitati est com¬
ꝑandum. Ita ⁊ hi qui coniugia for¬
nicationi comꝑant. uehementer
errant: et illi qui oniugia uͥgi¬
nitati equanda estimant. miseri
penitꝰ et stulti sunt. uerum hoc
a sapientib renenda distinctio est.
ut coniugium ꝑtineat ad ueniam.
iurginitas spectet adgłam. fornica¬
tio deputerur ad penani. nisi satis¬
factione purgetur.
iles qͥdam cingłm ineccłia mo¬

Expanded text:
rsis floribus quasi picta vernabat. Spersis floribus quasi picta vernabat. Speciem, inquit, gerit pars illa conjugii, quae pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa vero quam porci pecora immunda foderunt, fornicationis imaginem foedam praetendit: caeterum illa portio quae nullam sensit injuriam, gloriam virginitatis ostendit, herbis fecunda luxuriat, feni in ea fructus exuberat, et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. Beata species et Deo digna! nihil enim virginitati est comparandum: ita et illi qui conjugia fornicationi comparant, vehementer errant; et illi qui conjugia virginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. Verum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut conjugium pertineat ad veniam, virginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione purgetur. XI. Miles quidam cingulum in ecclesia, mo
Abbreviated transcription (Latin):
effugium. mortem iniminentem.
iam iamq capienda crebris flexib
differebat. Quiꝰ ꝑiculum uir beatꝰ
pia m̃te miseratꝰ. imꝑat canib ut
desisterent sequi. et finerent abire
fugiantem. Qui continuo ad pͥmũ
sermonis imꝑium constiterunt.
Crederes uinctos immo potiꝰ affyxos
insius herere uestigiis. Ita lepusculꝰ
ꝑsecurorib alligatis: incolumis eua
aria illiꝰ u̾basꝑitaliter sale condita
memorare.
uemi recenter tonsam forte con¬
spexerat. euuangłicum inquit
mandatum ista compleuit. Duas
habuit tunicas: unam caꝵ largitꝰ
est ñ habenti. Ita gͦ et uos facere
debetis. Irem cum fub ulcũ algentẽ
ac pens nudum in pellicia ueste ui¬
disset. en inqͥt adam eiectꝰ de para¬
dyso in ueste pellicia sues pascit. S
nos illo ueter⁊ deposito qui adhuc
in isto manet: nouum potiꝰ indua¬
mus. Boues exparte prata depaue¬
rant. porci etiam ñ nulla suffoderãt.
pars cetera que manebat illesa diu̾¬

Expanded text:
effugium, mortem imminentem effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, incolumis evasaria illius verba spiritali sale condita memorare. Ovem recens tonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item cum subulcum algentem ac pene nudum in pellicea veste vidisset, En, inquit, Adam ejectus de paradiso in veste pellicea sues pascit: sed nos illo vetere deposito, qui adhuc in isto manet, novum Adam potius induamus. Boves ex parte prata depaverant, porci etiam nonnulla suffoderant; pars caetera quae manebat illaesa, dive
Abbreviated transcription (Latin):
Tum int̾ea uider martinus dorso
illiꝰ demonem suꝑsedenrem. Quẽ
increpans discede inqͥt funeste de
pecudde. et iinorium animal agitare
desiste. Earuit nequam sꝑx: et recessit.
Nec defuit sensus in bucula: quin se
intelligeret libatam. Ante pecdes scĩ
recepta quiete ꝓsternitꝰ. dem iuben¬
te martino gregem suum petit. seq
agmini ceteraꝵ oue placidior ĩmiscu¬
it. Hoc illud fuit tempꝰ. quo inter
medias flaminas positus non sensit
incendium. Qͥd michi ñ arbitror eẽ
referendum quia hoc plenius iste
sulpiciꝰ licet in libro suo p̃teritum.
in epła tam̃ post ea quam ad eusebi
fuit. quam tu postumiane ut credo.¬
legisti. aut si incognita tͥ est cum li¬
buerit in ꝓmptu ex illo armario
habes. nos ab illo omissa referimus.
uodam arit tempore
dum dioceses curiuret. uenan¬
tium agmini incurrimꝰ. Canes le¬
borem sequebantur. Iamq multo
spacio uicta bestiola cum undiq
campis late patintib nullum ess.

Expanded text:
cum interea uidit Martinus dorso cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste. paruit nequam spiritus et recessit. nec defuit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem suum petiit seque agmini ceterarum oue placidior inmiscuit. hoc illud fuit tempus, quo inter medias flammas positus non sensit incendium , quod mihi non arbitror esse referendum, quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistula tamen postea, quam ad Eusebiusuit: quam tu, Postumianelegisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referimus. Quodam autem tempore, dum dioeceses circuiret, venantium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset
Abbreviated transcription (Latin):
biturigum atq turonoꝵ: eccłia
ibi est celebris religint scõꝵ. nec
eccłis habuit mansionem. Post dis¬
cessum illiꝰ. cunctem secretariũ illud
urgines irruerunt. Adlambunt
sinqła loca ubi aut secderat uir b̾s
aut stererat. Stramentum etiam
in qͦ quieuerat: parciunt᷑ Una eaz
post dies paucos. partem stramĩs
quam ÷ ꝓ benedictione collegerat.
inergumino quem sꝑe erroris agita¬
bat. de ceruice suspendit. Nec mo¬
ra. dicto citiꝰ eiecto demone. ꝑsona
purgata est.
eridem fere tempus martino a
treueris reu̾tenti. fit obiuia uacca
quam demon agitabat. Que enti
relicto grege suo in homĩes pplinã¬
ferebat᷑. ⁊ ram multos noxie .ñr¬
petula confoderat. uerum ubi no¬
bis crpit esse contigua. hi qui eam
eminus sequebant᷑ predicare mag¬
na uocr ceꝑunt ut caueremꝰ. Secͥ
postquam aa nos toruis furibunda
luminib ꝓpiꝰ accessit. Martinus
eleuata obuiam manu. pecudam
consistere iubet. Que mox ad ues¬
bum illiꝰ: stare cepit immobilis.

Expanded text:
Biturigum adque Turonorum. ecclesia ibi est celebris religione sanctorum ecclesiae habuit mansionem. post discessum illius cunctae in secretarium illud uirgines inruerunt: adlambunt singula loca, ubi aut sederat uir beatus aut steterat, stramentum etiam, in quo iacuerat, partiuntur. una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de ceruice suspendit. nec mora, dicto citius eiecto daemone persona curata est. Per idem fere tempus Martino a Treueris reuertenti fit obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis,
Abbreviated transcription (Latin):
silentio sedebamus ingenti horrore
et tremore: ac si ante angłi tab̾nacu¬
lum mandatas excubias duceremꝰ.
Cum qͥdem clauso cellule sue ostio nos
ibi esse nesciret. interim colloquẽnũ
murmur audiuimꝰ. et mox horrore
qͦdam circom fundimur: ac obstupe¬
scentes nec ignorare potumꝰ nescio qͥd
esse diinum. Post duas fere horas
ad nos martinus egrediens actũ eũ
iste sulpiciꝰ sicut apud eum neme
familiariꝰ loquebatur cepit orare
ut ꝑqͥrentib indicaret. qͥd illud di¬
uini fuiss horroris qͦd fatebam᷑ nes
ambo sensisse. uel cum qͥb fiuss collo¬

Expanded text:
silentio sedebamus, ingenti horrore silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore; nec ignorare potuimus nescio quid fuisse divinum. Post duas ferad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdos: non ad suam in iuriani re¬
tulisset: Quos adusus scãm uͥginẽ
metus. quantasq iras m̃te concepiss::
Hereticam iudicass:: et anathematiran¬
dam esse decreuiss. Quam uͦ illi be¬
ate anime illas uirgines p̃tulisser
que crebris occursib ubiq se p̃bent
obuiam sacerdoti. que conuiuia sũp¬
tuosa disponunt: que una pariter
accumbunt: S qͦ me ducit oratio
Paululum iste lib̾ior sermo repͥm̃dꝰ
est: ne aliquoꝵ forsitan occurrit of¬
fensam. Et enim infidelib obuirga¬
tionis u̾ba ñ ꝓderunt. fidelib aut̃
satisfaciet exemplum. Uerum ego
ita uirtutem huiꝰ uirginis p̃dicabo.
ut tam̃ nichil illis quȩ ad marrinũ
uidendum ex longinqͥs regionib
sepe uenerunt arbitrer derogandũ
Diquidem hoc beatum frequenter
affectu. etiam angłi frequentarint.
eterum id qͦd dicturus fum.
Postumiane: hoc re me aut̃ intue¬
batur teste recte ꝑhibeo. Quodam
die ego iste Sulpiciꝰ ꝓforib illius
excubantes. iam ꝑ aliqͦt horas cum

Expanded text:
sacerdos non ad suam iniuriam rettulisset? quos aduersum sanctam uirginem motus quantasque iras mente concepisset ? haereticam iudicasset et anathemandam esse decreuisset. quam uero illi beatae animae illas uirgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obuias sacerdoti, quae conuiuia sumptuosa disponunt, quae una pariter discumbunt! paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus objurgationis verba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. Verum ego ita virtutem hujus virginis praedicabo, ut tamen nihil illis quae ad Martinum videndum ex longinquis regionibus saepe venerunt, arbitrer derogandum; siquidem hoc beatum virum frequenter affectu etiam angeli frequentarint. XIII. Caeterum id quod dicturus sum, Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑ cuncla laudabilis. dum die
dominico loca scã ex consuetudine¬
circuiret. illa hora qua uir beatꝰ¬
martuꝰ obiit. audiuit choꝵ canen¬
tium in sublim uocatoꝙ archi¬
diacono. uit̾rogat si aures eius
ꝑciutiũt uoces qͣs ille attentius
andiret. Respondit.Nequaqͣi lũ
ille. Diligint᷑ inqͥt ascul  aididi¬

Expanded text:
per cuncta laudabilis, dum die dominico loca sancta ex consuetudinecircuiret, illa hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'auscul
Abbreviated transcription (Latin):
in eculeo dum aureliani ñ cederet ĩ uiriis.
iussit ei manus ac pedes abscidi. et sic
in cumterio pretextati.
ꝑmansit. Cui sepe ofculanti boyam ꝑ¬
Define hanc boyam osculari. s potuis re¬
quire dñi mei petri uncula. ⁊ ea oscula¬
magno ꝑuenit at illam fancta balbina:¬

Expanded text:
i. Qui dum Aureliani non cederet injuriis, jussit ei manus ac pedes abscindi, et sic in coemeterio Praetextati.rmansit. Cui saepe osculanti boiam iDesine hanc boiam osculari, sed potius require Domini mei Petri vincula, et ea osculamagnum pervenit ad illa
Abbreviated transcription (Latin):
km̃i: quales erimus in die iudicii.
di conspectib ⁊ scõꝵ angłoꝵ pte¬
illa erit confusio. cui contigerit
qui hic nec unũ quidẽ hominẽ.
inspectanter uult inspicere. uel
qui paun erit. dm̃ tunc iratum
uidere. quẽ placidũ ñ ualet uni¬
u̾sitas comp̃hendere: Illum qꝰ diẽ
semꝑ timeamus. quem mͦ p̃iuidẽ
nullatenꝰ possumus. Illum in quã¬
diem iugiter pauescamꝰ. ⁊ uel sic
actꝰ nr̃es a malo reuocemꝰ. Consi¬
deremus qui terror erit indie illo.
cũ de celis dñs ad iudicandũ ue¬
nerit scłm. Tunc nmitũ preci¬
nentib angłoꝵ tubis om̃s gentes
que sub celo fuerunt. ⁊ omnis
homo tami uiri quam femine. ĩ
eo sexu unus qͥsq qͦ natꝰ fuir in
mundo boni simul ⁊ mali. scĩ ⁊
⁊ peccatores uel quicumq ab ũtio
uiundi nati ⁊ mortui fuerint. suie
a bastiis deuorati siue in igne con

Expanded text:
mus quales erimus in die judicii Dei conspectibus et angelorum prae qualis illa erit confusio, cui contigerit qui hic nec unum quidem hominem in se peccantem vult inspicere; vel quis pavor erit Deum tunc iratum videre, quem placatum non valet universitas comprehendere. Illum ergo diem semper timeamus, quem modo praevidere nullatenus possumus. Illum diem jugiter paveseamus, et vel sic actus nostros a malo revocemus. Consideremus quis terror erit in die illo, cum de coelis Dominus ad judicandum ventur. Tunc nimirum, precinentibus angelorum tubis, omnes gentes, quecumque sub celo fuerunt, et omnis homo, tam viri quam femine, in eo sexu unusquisque quo natus fuit in mundo, boni simul et mali, sancti et peccatores, vel quicumque ab inicio mundi nati et mortui fuerunt, sive a bestiis
Abbreviated transcription (Latin):
ad remediũ. Nulli creature pret
dm̃ ⁊ scos eius ilenerationem ex¬
hibeatis. fontes uel arbores quos
sacri uos uocant succidite. Pecu
nunt fieri uetate. ⁊ ubi inueneri¬
tis cremate. ꝑnullam aliam artẽ
saluari uos credatis. nisi ꝑ inuo¬
omuino creaturam p̃ter deum
ullꝰ adorandam credat. qͥa om̃ia
ipse solus condidit atq disposuit.
Altum qͥdam est celũ ingens t̾ra.
ĩmiensum mare. pulcra sydera.
s imniensior ⁊ pulcͥor fit necesse
est qͥ hec creauit. Si enĩ hec que
uident᷑ tam in comp̃hensibiliast̃.

Expanded text:
re fugite. Nulli creaturae praeter Deum et sanctos ejus venerationem exhibeatis: fontes vel arbores, quos sacrivos vocant, succidite; pecudnunt, fieri vetate, et ubi inveneritis, igne cremate. Per nullam aliam artem salvari vos credatis, nisi per invoomnino creaturam praeter Deum ullus adorandam credat, quia omnia ipse solus condidit atque disposuit. Altum quidem est coelum, ingens terra, immensum mare, pulchra sidera, sed immensior et pulchrior sit necesse est qui haec creavit; si enim haec quae videntur tam in
Abbreviated transcription (Latin):
potentia. Cuiꝰ exemplum secutus
fuerat in u̾bo eiusdem et i urtus
subsequitur in effectu. Nam post ñ
longum spacium arefacta arbusta
siccã demum ꝑmansit in euum.
Meritogͥ in hoc oꝑe chñicum secutꝰ
exemplum. arbuste iamͦ fiducia
imꝑairit. qui fide plenissima dm̃¬
cam tenebat sentinciam qua drͣ
Quia qui credit in me ñ solum faciet
ea que ego facio. s ⁊ maiora inqͥt
facret.

Expanded text:
potentia! cuius exemplum secutus potentia! cuius exemplum secutus fuerat in verbo, eiusdem et virtus subsequitur in effectu; nam post non longum spatium arefacta arbusta, sicca demum permanet in aevum. Merito igitur in hoc opere dominicum secutus exemplum, arbustae cum fiducia imperavit, qui fide plenissima dominicam tenebat sententiam, qua dicitur, quia qui credit in me, non solum faciet ea quae ego facio, sed et maiora, inquit, faciet.
Abbreviated transcription (Latin):
Cumꝙ eligiꝰ indiu̾sorium qͥesceret:
egressi quidam ex mninistris nus
ceꝑunt exp̃fata arbuscula auelle¬
re nuces. Erat enim tempꝰ qͦ con¬
grue uesci poterant. Accurrens aut̃
concite dñs arbuste. causabatur
ꝓcaciter nuces sibi fubriꝑe. Quo
eligiꝰ comꝑto uocat ad se uirum.
⁊ blaule ac lenit̃ eum demulcẽs
ait. Noli amier huiꝰcemodi ob cau¬
sam molastꝰ nob̃ existere. Et si pau¬
ca pueri p̃sumpserunt. plurima
adhuctͥ suꝑsunt. Nam et hoc
qͦd aingert̃ ego data pecunia tibi
gratifice satisfaciam. At ille tumi¬
cta m̃te lenitatem uiri d̃i sꝑnens.
duris eum amaricabat u̾bis. eadẽ
crebrius taxans. Tunc eligiꝰ ani¬
mo ĩmutatꝰ. famulos quidẽ pro
rei facto duriꝰ obiurgariit hom̃i
uͦ ꝓsubstantie dampno tres aurro
iussit dari. Ad arbustam tamen
conũsus. nunirũ saluatoris ficul¬
nee inꝑantis exemplo usus. ait.
quam ꝑxteex hoc iam fructus nas¬
catur iet̃num. E o mira domini

Expanded text:
Cumque Eligius in diversorium quiesceret, Cumque Eligius in diversorium quiesceret, egressi quidam ex ministris eius coeperunt ex praefata arbuscula avellere nuces; erat enim tempus, quo congrue vesci poterant. Accurrens autem concite dominus arbustae, causabatur procaciter nuces sibi subripere; quo Eligius conperto vocat ad se virum, et blande ac leniter eum demulcens, ait: 'Noli, amice, huiuscemodi ob causam molestus nobis existere, et si pauca pueri praesumpserunt, plurima tibi adhuc supersunt; nam et hoc quod attigerunt ego, data pecunia, tibi gratifice satisfaciam'. At ille tumida mente lenitatem eius spernens, duris eum amaricabat verbis, eadem crebrius taxans. Tunc Eligius animo inmutatus famulos quidem pro rei facto durius obiurgavit, homini vero pro substantiae damno tres aureos dari iussit; ad arbustam tamen conversus, nimirum salvatoris ficulneae imperantis exemplo usus, ait: quam ex te ex hoc iam fructus nascatur in aeternum'. Et, o mira Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ad pulsantis insum signũ reddidit
sonium. Deude prbr diutiꝰ funẽ
terebrans. cũ certenet tinnulũ om̃i¬
no ꝑmanere mutũ. egrestꝰ ꝓtinus
basilicam. causam cunctis manife
ari ab eo basilicam exorant. S ille
quamuis ess benignus. noluit
tam̃ tam calide pͥusquã satiffactõ
p̃cederet sentenciam suam flecte.
Sic qͦ transacta die una ac nocte
cũ sẽpissime prb̃r quatere signũ
temptaret. nullũ pulsanti p̃buit
sonum. Tranfut qͦ ⁊ sequens nox
cum die ⁊ nec sic qͥdem sonum
ꝓdux̃. Fliixit nichilominꝰ ⁊ t̃cia
diescum nocte. s nec tandem sonũ
aliqͦa redelictit. Postea uͦ crebris dis
no tacto: sonus pͥstinus rediit ĩn
tintinnabulum.
na aut̃ dierum iter necessari¬
um carpens. deuenit ad quẽdã
locum haut longe a compendio re¬
gali optimũ p̃dium. Gt̃ fatigatꝰ ex
itinere diu̾tit inagrum cuidlam
coloni. Erat aut̃ illi arbor magna.
nucarii onusta. fructu uescibili.

Expanded text:
ad pulsantis nisum signum reddidit ad pulsantis nisum signum reddidit sonum. Deinde presbiter diutius funem terebrans, cum cerneret tinnulum omnino permanere mutum, egressus protinus basilicam, causam cunctis manifesari ab eo basilicam exorant. Sed ille, quamvis esset benignus, noluit tamen tam calide, priusquam satisfactio praecederet, sententiam suam reflectere. Sic ergo transacta die una ac nocte, cum saepissime presbiter quatere signum temptaret, nullum pulsanti praebuit sonitum. Transiit quoque et sequens nox cum die, et nec sic quidem sonum produxit; fluxit nihilominus et tertia dies cum nocte, sed nec tandem sonum aliquod reddidit. Postea vero crebris discno tacto sonus pristinus rediit in tintinnabulum. 22. Una autem dierum iter necessarium carpens, devenit ad quendam locum haud longe a Conpendio regali, optimum praedium, et fatigatus ex itinere, divertit in agrum cuiusdam coloni; erat autem illi arbor magna nucarii onusta fructu vescibili.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ horrescant. ⁊ quib hactenus ob¬
temꝑantes obedierunt. Sic itaꝙ
anuo illo transacto cum annrũsaria
om̃s aduenissent: oratiore p̃missa
torcirauit aquam. ⁊ dedit eis
ne diabolica. Er̃at aut̃ numerꝰ eoꝵ
ampliꝰ quam quinquaginta. Sic
gͥ uia salutis annuntiata. płimũ
suas ut ep̃is mes est uisitaret.
extitit quedam certa causa ut ĩ
una basilica int̃clicerit cursum
uel oblationem. quo usq ipse¬
iterum iuberet celebrari. Erat
aut̃ illic prb̃r quidam male con¬
scientre sauciꝰ. cuiꝰ uidelicet ob
culpam excõmunicatio ꝓcesserat.
Qui ep̃i iussis minus obtemꝑan
do credens. u̾ba q eiꝰ leiuit̃ ualde
ferens. cum longiꝰ eum a loco illo
abisse estimaret. mox fignũ eccł̃a
statuta hora sicut mos erat pul¬
sarecepit. Tunc ad confutandã
humanam p̃sumptionem magiᷤ
insensibilis quam rationa bilis
creatura ubis ep̃i parens. ueluti si¬
bi intlictum silentrum. nullum

Expanded text:
perhorrescant et quibus actenus obperhorrescant et quibus actenus obtemperantes oboedierunt'. Sic itaque, anno illo transacto, cum anniversaria omnes adessent, oratione praemissa, exorcizavit aquam et dedit eis ne diabolica. Erat autem numerus eorum amplius quam quinquaginta. Sic ergo eis via salutis annuntiata, plurimusuas, ut episcopis mos est, visitaret, exstitit quaedam certa causa ut in una basilica interdiceret cursum vel oblationem, quousque ipse juberet celebrari. Erat autem illic presbyter quidam malae conscientiae saucius, cujus videlicet ob culpam excommunicatio processerat, qui edum credens verbaque eius leviter valde ferens, cum longius eum a loco illo abisse aestimaret, mox signum ecclesiae statuta hora, sicut mos erat, pulsare coepit. Tunc ad confutandam humanam praesumptionem magis insensibilis quam rationabilis creatura verbis episcopi parens, veluti sibi indictum silentium, nullum
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ oꝑa exertent ut ab hom̃ib
in te credentib enixiꝰ głificetur
nom̃ scm̃ tuũ. Post cuiꝰ u̾ba subito
płimi. hi p̃cipue qui erant ex par¬
te herchencalai. quiq diuina mã¬
data despicientes manus in eum
titudo exceptis qui aderant ĩgẽn
pauor ꝑterriti uestigia hom̃is.
dei lambebant. uerentes ne similia
paterent᷑. Pollicentes etiam fingli
cuncta que mandaret. sin e aliqua
ram simulatione sese assecutoros
Ad qͦs uir beatꝰ dixit. Nolite timere
uos .s magis iustum di iudiciũ
ałificate. Qm̃ re uera aignũ est
ut hi qui eiꝰ uoluntati contrai¬
re uident᷑ traditi ei ad tempꝰ
quos diligunt sentiant p̃cepto¬
res suos quoꝵ cultui inseruiunt
uos aut̃ si p̃ceptis. xꝑi libenter
obremꝑare uelitis nichil paueatis
quia innoxu ab his latrunculis
semꝑ eritis. Multis p̃terea rogan¬
tib ꝓuexatis noluit statum orati¬
onem ꝓ eis assiemere. sed ait
Sinite huc usq sinite: sentiant. sen¬

Expanded text:
quorum opera exercent, ut ab hominibus quorum opera exercent, ut ab hominibus in te credentibus enixius glorificetur nomen sanctum tuum'. Post cuius verba subito plurimi, hi praecipue qui erant ex parte Herchenoaldi, quique divina mandata despicientes manus in eum titudo, exceptis his qui aderant, ingenti pavore perterriti, vestigia hominis Dei lambebant, verentes, ne similia paterentur, pollicentes singuli, cuncta quae mandaret sine aliqua iam simulatione sese adsecuturos. Ad quos vir beatus dixit: 'Nolite timere vos, sed magis iustum Dei iudicium glorificate, quoniam re vera dignum est, ut hi qui eius voluntati contraire videntur, traditi eis ad tempus quos diligunt, sentiant praeceptores suos, quorum cultui inserviunt; vos autem, si praeceptis Christi libenter obtemperaveritis, nihil paveatis, quia innoxii ab his latrunculis semper eritis'. Multis praeterea rogantibus pro vexatis, noluit statim orationem pro eis adsumere, sed ait: 'Sinite hucusque, sinite, sentiant, sen
Abbreviated transcription (Latin):
loco eminenti ante basilicam. cepit
instantiꝰ p̃dicare. uehement᷑ obuir¬
gans ppłm eo qͦd monitis salutarib
t̃ga parantes. diabolicis filacteriis
tantoꝵe essant intenti. Itdcuiꝰ exor¬
tationem uthement̃ turba cõmota.
ꝓbrosa u̾ba cum ingenti ꝓteriua res¬
pondibant. interitum ei m initãtes
atq dicrntes. Numqͣm tu roman e
quamuis heo frequenter taxes. con
ullꝰ hominum erit qui priscoᷤ atq
gratissimos possit nob̃ umqͣm ꝓhi¬
bere ludos. Tunc ille cum nichil se
ꝓficer cerneret. magisq ludos co¬
alescere uideret. indignatione cõ¬
motꝰ dñm iħm ex intimo pectore
int̃pellauit dicens. Queso dñe di¬
uinam clem̃tiam tuam. ut hi qui
cum tanta audacia atq suꝑbia
tius scĩs monitis contraditere au¬
dent. ⁊ magis demonumn feducti¬
onib quã tuis p̃ceptis obtẽꝑant.
tuo ꝑmissu ipsoꝵ nunc ferocitate¬
ad exemplum terroremq multoꝵ
impleantur: quo cognoserrt possĩt

Expanded text:
 eminenti loco ante basilicam, coepit  eminenti loco ante basilicam, coepit instantius praedicare, vehementer obiurgans populum, eo quod monitis salutaribus terga parantes, diabolicis filacteriis tantopere essent intenti. Ad cuius exortationem vehementer turba commota, probrosa ei verba cum ingenti protervia respondebant, interitum ei minitantes atque dicentes: 'Numquam tu, Romane, qnamvis haec frequenter taxes, consullus hominum erit, qui priscos atque gratissimos possit nobis umquam prohibere ludos'. Tunc ille cum nihil se proficere cerneret magisque ludos coalescere videret, indignatione commotus, dominum Iesum ex imo pectore interpellavit, dicens: 'Quaeso, Domine, divinam clementiam tuam, ut hi qui cum tanta audatia atque superbia tuis sanctis monitis contradicere audent et magis daemonum seductionibus quam tuis praeceptis obtemperant, tuo permisso ipsoad exemplum terroremque multorum impleantur, quo cognoscere possint
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ultione comitauit. S ne
solam hanc u̾bis eius putetis comi¬
tasse uͥtutẽ. audite quid̃ et alibi
gesserit.
Titur qͦdam tempore cum dies na
oppido celebraret᷑ adiens elignis¬
uicum cum ingenti instantia p̃di
cabat sicut semꝑ consueuerat dei
u̾bum abiciendos aumtaxat atq¬
abhominandos esse cunctas demo¬
num ludos. ⁊ nefandas saltationxs
p̃stantiores quiq loci illiꝰ ualde
egre ferebant. scilicet qͦd ferias eoꝵ
euerteret. ac legitunas ut putabãt
consuetudines exinanirent. Tuc̃
praui quiq inientes consilium
⁊ p̃cipue exfamilia herche noaldi
qui erat eo tempore p̃positꝰ. emu
modi nugis eoꝵ contrairet eligiꝰ.
ilico irruentes int̾ficerent eum.
Q uod̃ cum eligiꝰ cognouiss ingenti
martyru defideriostimulatꝰ. sutrex̃.
concite Precepit ꝙ suis om̃ib ut
nullꝰ eum p̃ter duob clericis ⁊ uno
diacono sequeret᷑. Uenit gͦ ꝑ medi¬
as ppłoꝵ turbas. et stans in quodam¬

Expanded text:
hominis ultione comitavit . Sed ne hominis ultione comitavit . Sed ne solam hanc verbis eius putetis comitasse virtutem, audite, quid et alibi gesserit. 20. Igitur quodam tempore, cum dies natiomense oppido celebraretur, adiens Eligiucabat, sicut semper consueverat, Dei verbum, abjiciendos duntaxat abominandos esse cunctos daemonum ludos, et nefandas saltationes,praestantiores quique loci illius valde aegre ferebant, scilicet quod ferias eorum everteret, ac legitimas, ut putabant, consuetudines exinaniret. Tunc pravi quique inientes consilium et praecipue ex familia Herchenoaldi, qui erat eo tempore praepositus pamodi nugis eorum contrairet Eligius, illico irruentes interficerent eum. Quod cum Eligius cognovisset, ingenti martyrii desiderio stimulatus surrexit concite, et praecepit suis omnibus, ut nullus eum praeter duobus clericis atque uno diacone sequeretur. Venit ergo per medias populorum turbas, et stans in quodam
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝑculit uirum. ut om̃i funditꝰ
robore destitutꝰ. ⁊ iugorẽ amuteret
⁊ specimen uiui hominis ꝑderet.
Deniq parit᷑ cum eligii u̾bis corruẽs
in paum̃itũ. sic diuininis est per¬
cussus ut palam omnib astantib
ideret᷑ uelut mortuus. Nam cunc¬
ti hec uidentes stupore nimio per¬
culsi. in eligu imuriam dĩ ultucẽ
mirabantur affuisse tram. Dic ergo
miser ille in manib indesublatꝰ
triste ualde suum p̃stolabat᷑ func
Omnes p̃terea qui aderant cõmu¬
ni p̃e dei hominem dep̃cabantur.
ut ñ considerans infausti illiꝰ uecor¬
diam ꝓ eodem pc̃es funderet. quo
restitutꝰ fanitati. sponte suꝑ hisque
contra eum gesferat peniteret Et
utrũ fecerit: incertum habemus
Hoc nimirũ slum ãmiranoni asc̃¬
diuina largitione obtineret. qui
absq ullo u̾bere solo potenti u̾bo suꝑ¬
bum in terra derecit. arrogantemq
hunuliauit. quamq carum hunc
d̃s hab̾et cuiꝰ utiq u̾bo tam celeri ĩ

Expanded text:
ita perculit virum, ut omni funditus ita perculit virum, ut omni funditus robore destitutus et vigorem amitteret et speciem vivi hominis perderet. Denique pariter cum Eligii verbo corruens in pavimentum, sic divinitus est percussus, ut palam omnibus adstantibus videretur velut mortuus; nam cuncti haec videntes stupore nimio perculsi in Eligii iniuriam Dei ultricem mirabantur adfuisse iram. Sic ergo miser ille in manibus inde sublatus, triste valde suum praestolabatur funus. Omnes praeterea qui aderant communi praece Dei hominem depraecabantur, ut non considerans infausti illius vecordiam pro eodem praeces funderet, quo restitutus sanitati sponte super his quae contra eum gesserat paeniteret. Quod utrum fecerit, actenus incertum habemus. Hoc nimirum solum admirationi adscrdivina largitione obtineret, qui absque ullo verbere solo potenti verbo superbum in terram deiecit arrogantemque humiliavit; quamque carum hunc Deus haberet, cuius utique verbo tam celeris in
Abbreviated transcription (Latin):
cohercere studebat dicens. Amice
refrena cupiditatem tuam. Cur
ñ erubescis tam ceca m̃te res alie¬
nas appetere. Si mea ame postu¬
lares: darem forsitan qͦd pereres.
Nunc uͦ quia ñ meũ s eccłie p̃diũ
a me repetis ñ tͥ do omnino quod
pauꝑum est necessitatib delega¬
tum. Tunc ille acrius incitatus
uehementer eum u̾bis in iiriaba¬
tur dicens. Si mͥ id uoluntare
ñ redlis. ego in subripiam uelis
nolis. Tandem gͦ eliguis ꝑmonis
minaci uultu dix̃ ad eum. Nouit
ineus creator nisi cito desieris ab
hac intencione: dignam meritis
tuis recipies xocominimi cationẽ
Quod ũ̾bum ille audiens in tanta
cachunnatione prorupit. ut mul¬
ta ⁊ pbra ⁊ conuitia irrisiones ꝙ pro¬
caciter iacularet. Tunc eligiꝰ ui¬
dens cum nullo genere posse secdari.
prensa ad eum m̃anu dextera. ia¬
culum excõmunicationis in eum
tembiliter congessit. Et o mira
u̾tutis potencia. Contẽstim diuina
indignatio u̾bum eiꝰ comitata.

Expanded text:
cohercere studebat, dicens: 'Amice, cohercere studebat, dicens: 'Amice, refrena cupiditatem tuam! Cur non erubescis tam caeca mente res alienas appetere? Si mea a me postulares, darem forsitan, quod peteres; nunc vero, quia non meum, sed ecclesiae praedium a me repetis, non tibi do omnino, quod pauperum est necessitatibus delegatum'. Tunc ille acrius incitatus vehementer eum verbis iniuriabat, dicens: 'Si mihi id voluntariae non reddis, ego vi subripiam, velis nolis'. Tandem ergo Eligius permotus, minaci vultu dixit ad eum: 'Novit meus creator, nisi cito desieris ab hac intentione, dignam meritis tuis recipies excommunicationem'. Quod verbum ille audiens in tanta caccinnatione prorupit, ut multa ei probra et convitia inrisionesque procaciter iacularet. Tunc Eligius videns eum nullo genere posse sedari, protensa ad eum manu dextra, iaculum excommunicationis in eum terribiliter congessit. Et, o mira virtutis potentia! confestim divina indignatio verbum eius comitata