comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tela itra uallum conciebant. Labiemis suos
uitra mumtionem continebat. timorisq opimo¬
nem quibuscunq poterat rebus augebat. Cum
maiore in dies contemptione. induciomarus ad
castra accederet. nocte una intromissis equitibꝰ
ominum funtimarum ciuitatum quos arcessen¬
dos curauerat: tanta diligentia omnes suos cus¬
tochiis in castra continut. ut nuilla ratione ea res
emunciari aut ad treiuiros ꝑferri posset. Interim
ex consuetudine cotidiana inluciomarus ad cas¬
tra accedit. atq ibi magnam partem cliei consu¬
rum dispersi ac dissipati discedunt. Subito la¬
biemus duabus portis omnem equitatũ emittit.
Pecipit atq nterdicit ꝑterritis hostibus atq in¬
fugam comectis qd fore sicut accidit iudebat u¬

Expanded text:
tela intra vallum coniciebant. Labienus suos tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum quos arcessendos curaverat, tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consurum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabus portis omnem equitatum emittit, praecipit atque interdicit, perterritis hostibus atque conjectis--quod fore, sicut accidit, videbat
Abbreviated transcription (Latin):
necatur. In eo consilio uercingetorigem alterius
demonstrauimus cesaris secutum fidem ab eo
non cliscessisse. hostem iudicat. bonaq enus pub
se a senombus & carmitibus aliisq compluribꝰ
gallie cnutatibus. Huc iterum ꝑfime rhemorum
corumq agros populaturum. Ac prisꝗͣ hoc fa¬
ciat labiem castra oppugnaturum que fieri uelit
precepit. Labienus cum & loci natura ꝙ manu
nunitissiis se se teneret castris. de suo ac legio¬
ns ꝑiculo. inhil timebat. Nequam occasionem
rei bene gerencle climitteret. cogitabat. Itaq a cĩge¬
tonge atq enis propniquis oratione inducio¬
mari cognita quam in consilio habuerat. mii¬
cios mutit ad finitinas cuutates equitesq undiq¬
undiq euocat. Hnis certum diem comiemendi
dicit. Interimi propo cotidie cum omni equitatu
induciomarus sub castris enis uagabatur. alias
ut situm cognosceret castrorum. alias colloquen¬
di aut territandi causa. equites plerumq om̃s

Expanded text:
necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius demonstravimus Caesaris secutum fidem ab eo non discessisse, hostem iudicat bonaque eius publse a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civitatibus; huc iturum per fines Remorum eorumque agros populaturum ac, priusquam id faciat, castra Labieni oppugnaturum. Quae fieri velit praecipit. Labienus, cum et loci natura et manu munitissumis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo nihil timebat; ne quam occasionem rei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque eius propinquis oratione Indutiomari cognita, quam in concilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat: his certum diem conveniendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitatu Indutiomarus sub castris eius vagabatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias colloquendi aut territandi causa: equites plerumque omnes
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑtos dicerent arionisto bello. ꝙ thincturorum
trausitu. non cͥẽ amplius fortimam tempt ituros.
Lac spe lapsus nncluciomarus. inhilomimis copi¬
as cogere exercere a finitimis equos parare exules
dlampnatosq tota gallia magins p̾mns ad se al¬
licere cepit. ac tantam̃ sibi iam hns rebus in gallia
auctoritatem comparauerat. uit undiq ad eum
legationes concurerent. gratiam atq amiciciam
publice priuatimq peterent Ubi intellexit ultro
ad se ueniri. Altera ex parte senones. carmitesq
consciencia facinoris instigari. Altera neriuos. a¬
duaticosq bellum romanis parare. Neq sibi uo¬
luntariorum copias clefore. si ex finibus suis pro¬
gredi cepisset. armatum consilium indicit. Hoc
more gallorum est. micium belli qđ lege cõmu¬
in omnes puberes & armati conuenire consue¬
runt. Qui ex hns nouissimis conuenit in conspe¬
ctu multitudinis omnibus cruciatibus affectus

Expanded text:
expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit. Ac tantam sibi iam his rebus in Gallia auctoritatem comparaverat ut undique ad eum legationes concurrerent, gratiam atque amicitiam publice privatimque peterent. Vbi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnutesque conscientia facinoris instigari, altera Nervios Aduatucosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est initium belli, quo lege communi omnes puberes armati convenire consuerunt; qui ex eis novissimus convenit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus affectus
Abbreviated transcription (Latin):
se senatum uenire uississet. dicto auclientes nõ
fuerunt. Tantum apud homĩes barbaros ualuit a
liquos ccͣ reꝑtos principes inferendi belli. tm̃q oi¬
bus uoluntatũ cõmutationem attulit ut preter
heduos ꝙ rhemos quos precipuo scmꝑ honore ce¬
far hũit. Alteros pro uctere ac ppetua ergapo ro.
fide. Alteros pro recentibus gallici belli officus. nł¬
la fere cautas fuent non suspecta nobis. ldq ad¬
eo haud mirandum ne sit cum compluribus alns
cle causis. tũ maxime qđ hni qui untute belli oi¬
bus gentibus ꝑferebantur. tantum se enis opiio¬
sime cdolebant. Treueri uero atq incluciomarus to¬
cius hiemis millum tempus intermiserunt. quin
transthenum legatos mitterent. ciuitates sollicita¬
rent. pecumias pollicitarentur magna parte exer¬
citus nrĩ interfecta. multo miorem suꝑesse clice¬
rent partem.Neq tñ ulli ciuitati germanorum
ꝑsuadere potuit. ut ihenum transiret. cum sebis

Expanded text:
se senatum venire iussisset, dicto audientes non se senatum venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos repertos principes inferendi belli tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut praeter Aeduos et Remos, quos praecipuo semper honore Caesar habuit, alteros pro vetere ac perpetua erga populum Romanum fide, alteros pro recentibus Gallici belli officiis, nulla fere civitas fuerit non suspecta nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis de causis, tum maxime quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur, tantum se eius opiniosime dolebant. Treveri vero atque Indutiomarus totius hiemis nullum tempus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates sollicitarent, pecunias pollicerentur, magna parte exercitus nostri interfecta multo minorem superesse dicerent partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis
Abbreviated transcription (Latin):
fere tocius hiemis tempus siie solicitudine cesans
intercessit. Ium aliquem de consilus ac motu gal¬
lorum mincium acciꝑet. In hiis ab lucio roscio qͧͤsto¬
re quem legiom terredecime p̾fecerat cercior factꝰ
est. magnas gallorum copias earum ciuitatum qͥ
armorice appellantur. oppugnandi sui causa con¬
uenisset. neq longnus millia passuum octo. ab
tis. alias territ ando. cum se scire que fierent. Ali¬
as cohortando clenunciaret. magnam partem
gallie in officio tenuit. Tamen senones q̃ est ciui¬
tas in primis firma.& magne inter gallos aucto¬
ritatis. cauarinũ quem cesar apuel eos regem cõ¬
stituerat. cuius frater moritasgus aduentu ĩ gal¬
lia cesaris cuiusq maiores regnum optinuerant.
interficere. publico consilio conati. cum ille pre¬
sensusset ac profugisset. usq ad fines insecuti: re¬
gno domoq expulerunt. Et missis ad cesarem
satisfaciendi causa legatis. cum hus omnem ad

Expanded text:
fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefecerat, certior factus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab tis alias territando, cum se scire quae fierent denuntiaret, alias cohortando magnam partem Galliae in officio tenuit. Tamen Senones, quae est civitas in primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum obtinuerant, interficere publico consilio conati, cum ille praesensisset ac profugisset, usque ad fines insecuti regno domoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfaciendi causa legatis, cum is omnem ad
Abbreviated transcription (Latin):
nia ꝑfertur. ut cum ab hibernis ciceronis millia
passuum abesset arater. lx. eoq post horam no¬
nam diei cesar ꝑuenisset. ante mediam noctem
ad portas castrorum clamor ornetur. Quo cla¬
more significatio uictorie gratulatioq ab rhemis
labieno fieret. Hac fama ad treiuros ꝑlata idu¬
ciomarus qui postero die castra labiem oppugna¬
re decreuerat. noctu profugit. copiasq omnes ĩ
treuiros reducit.
Cesar fabium cum sua legione remittit in hiberna
lp̃e cum tribus legiomibus crcũ sama rob̾mam
truus hiberns hiemare constituit. & qđ tanti mo¬
tus gallic extiterant. totam hicmem ip̃e ad exert̃¬
tum manere clecieuit. Nam illo incõmodo de sa¬
bi morte ꝑ lato. om̃s fere gallie extiterant cde
bello consulte. nuncios legationesq monmes
partes dimittebant. ⁊ quid reliqui consilii capet
atq unde mitium belli fieret explorabant. noctur¬
naq in locis desertis consilia hẽbant. Neq ullũ

Expanded text:
ma perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia ma perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum
Abbreviated transcription (Latin):
piis eodem die ad ciceronem ꝑuenit. institutas
turras. testudines. nuntionesq hostium ad mi¬
ratur. Legione producta cognoscit non deci¬
mum quemq ee̾ reliquum miłitem sine uuln̾e
Ex hiis omnibus iudicat rebus quanto cum peri¬
culo. E quanta cum uirtute res sint ãminstrate
Ciccronem pro enis merito legionemq collau¬
dat. Centuriones singillatim tribunosq militũ
appellat. quorum egregiam untutem fuisse testi¬
momo ciceronis cognouerat. De casu sabini q
cocte.certius ex cãptiuis cognoscit. Fostero die
conitione habita. rem gestam proponit. milites
consolatur ꝙ confirmãt qđ detrimentum culpa
⁊ temeritate legati sit acceptum. Noc equiore
ainno ferendum docet qđ beneficio deorum
nmortalium. ꝙ untute eorum expiato inco̾mo¬
do ne q hostibus clnitma leticia. neq ip̃is lõgior
cdolor ielniquatur. Interim ad labienum per rhe¬
nios maedibili celeritate de uictoria cesars fa¬

Expanded text:
piis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas piis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fa
Abbreviated transcription (Latin):
pias traducunt. Aciemq iniquo loco constitiuit
Nnis uero etiam de uallo deductis ꝓpnis accedũt
ꝙ tela intra munitionem ex onmibus ꝑtibus cõ¬
iciunt. p̾combusq entũmissis prominciari uibẽt.
Seu quis gallus seu quis romanus uelit ante ho¬
ram tertiãm ad se transire sine ꝑiculo licere.
Post idem tempus non fore potestatem. ac si nr̃os
contempserunit. ut obstructis in speciem portis. si¬
gulis ordimbus cespitum. qđ ea non posse mtro¬
rumꝑc iudebantur. Aln uallum mami scindere
alii fossas implere iiciꝑent. Tum cesar omnibus
portis eruptione facta equitatuq emisso celeri¬
ter hostes in fugam dat. Sic uti omnino pug¬
nancdi causa resisteret neuio. magnumq ex eis
numerum excidit. atq om̃s armis exuit. Longiꝰ
prosequi ueritus qđ silue paludesq intercedebat
Neq etiam paruulo detrimento illum locum
relinqui uiclebat omnibus siuis incoliumb̾us co¬

Expanded text:
pias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, pias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus co
Abbreviated transcription (Latin):
contrahit. eo consilio ut in sũmam contentionem
hostibus ueniat. Interim speculatoribus in omnes
partes dmiissis explorat. quo cõmodissime itmere
trausire possit. Eo die pariuilis equestribus p̃lis ad
aquani factis utnq scse suo loco continet. Galli
qeł ampliores copias que nondum comienerant
expec tabant. Cesar si forte timoris similatione
hostes in suum locum elicere posset. ut citra uallẽ
pro castris plio contenderet. Si id efficer non
posset i exploratis itmeribus niniore cum ꝑiculo
ecallum riuum q transnet. Ftima luce hostutm
equisatus ad castra accedit. p̃humq cum mis e
quitibus cõmittit. Cesar consulto equites cedere
seq in castra recipe nibet. Simil ex ominbus ꝑ¬
tibus castra altiore uallo munre. portasq obs¬
tui. atq in hiis amministranclis rebiis. qͣmaxĩe
concursari ꝙ cum simulatione timons agi ni¬
bet. Quibus omm̃bus rebus hostes mtati. co¬

Expanded text:
contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati co
Abbreviated transcription (Latin):
bus copns contendunt. Hee erant armate circiter
milia .lx. Cicero data facultate gallum ab eodem
uerticione quem supͣ demonstrauimus repperit qͥ
lr̃as ad cesarem deferat. Hunc admonet iter caute
diligenterq faciat. Frescribit in litteris hostes ab se
discessisse onnenq ad cum multitudinem cõuer¬
tisse. iubus hĩs circiter media nocte cesar alla¬
tis. suos facit cerciores eosq ad dincandũ ammo
confirmat. Fostera die luce pͥma mouet castra ⁊ crr¬
citer millia passuũ quatuor progressus transuallẽ
E riuum multitudinem hostium conspicatur. E¬
rat magin piculi res tantulis copiis iniquo loco di¬
micare. Tum qm̃ obsidione liberatũ ciceronẽ scie¬
bat. equo amnno remittendum de celeritate exti¬
mabat. Consedit ꝙ ꝗͣ equissimo loco potest castra
cõminuit. Atq hec ꝙ si erant exigua ꝑ se uix ho¬
minum milium septem. p̃sertim nullis cũ impedi¬
mentis. tamen angustiis uiarum. qͣmaxime potest

Expanded text:
ibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter ibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium septem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest
Abbreviated transcription (Latin):
cõrins salutis auxibum in celeritate ponebat.
Uenit magins itmeribus in neruionuim fines . ibi ee
captiuis cognoscit que apud aiceronem gerantur.
quantoq in ꝑiculo res sit. Tum cuidam̃ ex equiti¬
bus gallis. magnis p̃mns ꝓsuadet. uti ad accionẽ
epłam deferat. Hanc grecs conscrptam littens
mittit. ne nitercepta epła: nr̃a ab hostibus consi¬
la cogno scantur. Si adire non possit monet tã¬
gulam cũ epła ad amentum deligata. itra ium¬
tionem castrorum abiciat. In hĩs scribit se cum le¬
giombus profectum celeriter affcrre. Hortatur
ut pristmani iuntutem retineat. Gallus ꝑiculum
uenitus ut erat p̾ceptum. tragulã nttit. Nec casu
defertur. Ille ꝑlectam in conuentu militũ recitat.
maxnnaꝙ om̃s leticia afficit. sum fumi nicendioꝵ
procul iudebantur. que res omnem dubitationem
aduentus legionum expulit. Ualli re cognita ꝑ
exploratores obsedionem relinqunt. ad cesarem oĩ¬

Expanded text:
communis salutis auxilium in celeritate ponebat. communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omn
Abbreviated transcription (Latin):
factus. eo die millia passuum .xx. procedit. cras¬
sum samarabine prefecit. legionemq attribuit.
qđ ibi impedimenta exercitus. obsides ciuitatum
lrãs publicas. frumentumq omne qđ eo tolleran¬
de hicinis causa deuexerat: relinquebat. fabns
ut imꝑatum erat non ita multum moratus in i¬
tinere cum legione occurrit. Labiemis interitu sa¬
bini ꝙ cede cohorcium cognita. cum omnes ad e¬
um treuiorum copie uenissent: Neritus ne ex hi¬
bernis fuge similem profec tionem fecisset ut hosti¬
um impnum sustinere non posset. Nescrtim quos
recenti uictonia efferri senret. litteras cesan cdimitit.
quanto cum ꝓiculo legionem ex hiberins ecductu¬
rus cẽt iem gestam m ebironibus perscribit. Do¬
tet onmes peditatus equitatusq copias treuironis
tria millia passuum longe ab suis castris consedis¬
ses Cesar consilio enis probato. ⁊ si opimone tni
legionimi deiectus ad cluas reclierat:. tamen unĩ

Expanded text:
factus eo die milia passuum XX procedit. Crasfactus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum
Abbreviated transcription (Latin):
maginisq ꝑ suadet prenniis. ut hr̃as ad cesarem de¬
ferat. Has ille in iaculo illigatas effert. ⁊ gallus
nter gallos sinc ulla suspicione uersatus ad ce¬
sarem ꝑuenit. Ab eo de ꝑiculis ciceronis legiomisq
cognoscitur. Cesar acceptis his hora anrciter.xĩ.
dici. statim nuncium in bellouaco ad martum
crassum questorem mittit. cunis hiberna ab eo¬
aberãt millia passuum .xxu. Iubet media nocte
legionem proficisci. teleriterq ad se uenire. Exi¬
it cum nuncio crassus. alterum ad gaium fabi¬
um legatum mittit. ut in attrebatum fines. legi¬
onem adducat qua sibi iter facienclum. Scri¬
bit labieno si rei pu. cõmodum facere posset. cũ
legione ad fines neruiorum ueniat. Reliquam
ꝑtem exercitus qđ paulo erat longius non pu¬
tat expectandam. E quites cutiter quadringen¬
tos ex proximis hibernis colligit Hora cnciter tͥ¬
cia ab antecursoribus de crassi aduentu certior

Expanded text:
magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem demagnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior
Abbreviated transcription (Latin):
rem gent uorenus. atq uno interfecto. reliquos pau¬
limi propellit. Dum cupidius instat in locum de¬
iec tus inferiorem concidit. Huic rursus cirunuẽ¬
to fert subsidium pullo. atq ambo icolumes
compluribus interfectis summa cum laude sese in¬
ta muntiones recipiunt. Sic fortuna i contentio¬
ne d. certammie utrunq uersauit. ut alter alten in¬
incus auxilio salutiq eẽt neq clinidican ꝑosset u¬
ter titri untute anteferendus uideretur. Quanto
erat in dies grauior atq asꝑior oppugnatio ꝙ ma¬
xime qđ magna parte militum confecta uuleri¬
bus res ad paucit.atem defensorum ꝑuenerat. Tan¬
to crebriores littere nuncusq ad cesarem imtteban¬
tur Quorum pars deprchensa in conspec tu m̃onĩ
militum cum cruciatu necabantur. Erat umis in¬
tus neruuis nonnne uertico. loco natus honesto
qui a prima obsidione ad ciceronem ꝑfugerat. suã¬
q ei fidem pͥstiterat. hunis seruo spe libertatis.

Expanded text:
rem gerit Vorenus atque uno interfecto reliquos paurem gerit Vorenus atque uno interfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis
Abbreviated transcription (Latin):
summis simulatibus contendebant. Ex hus pul¬
lo cum acerrime adinuntiones pugnaretur. Qd
dubitas inquit uorene. aut quem locum tue pro¬
laude iurtutis spectas: Hic dies de ñis controu̾¬
sus iudicabit. Hec cum dixisset. procedit ex castris
mumtiones queq̃ parti hostium confertissima ẽ
uisa. erumpit. Nec uorenis quidem se se uallo
continet. s oĩm ueritus existimationem subsequi¬
tur. Cum medio spacio relicto. pullo pilũ mit¬
tem traicit. Quo ꝑcusso examniatoq hunc scu¬
tis ꝓtegunt. in hostem umuersi tela comciunt.
neq dant regrecliendi facultatem. Transigitur
scutum pulloni ꝙ uerrutum in balteo defigitur
Auertit hinc casus uaginam & gladium educere
conantis dexteram moratur manum. impeditũ¬
q hostes ciranastunt. Succurrit minucus illi
uorenus ꝙ laboranti subuenit. Ad hunc se cõ¬
festim apullone omnis multitudo comuentiedllu
ueruto arbitrintur transfixum. Gladio cõmimis

Expanded text:
summis simultatibus contendebant. Ex his Pulsummis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilumtem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo convertit: illum veruto arbitrantur occisum. Gladio comminus
Abbreviated transcription (Latin):
migrandi causa de uallo discederet nemo. Sed
penc ne respiceret quidem quisꝗ̃. At tñ accerrine¬
oñis fortissinie pugnarent. Hic dies mnis longe
graiussimius fuit. s tamen hũc huit euentum ut
eo die maximus mimeruis hostium uulneraretur
atq interficeretur. ut se sub ip̃o uallo constipaũ¬
ant. recessumq primis ultum non clabant. Fau¬
lum quidem intermissa fiamna et quodã loco
tiurri adacta ꝙ contingente uallũ. tertie cohor¬
sis centuriones. ex eo quo stabant loco recesserũt
suosq om̃s remouerunt. mitu uocibus hostes si
intionre uellent uocare ceperunt. Quoruim ꝓgre¬
di ausus est nemo sum ex omĩ parte lapicdibus
comectis deturbati turrisq succensa est Erant ĩ
legione fortissimi uiri centuriones qui primis ordi¬
inbus apropinquarent. Titus pullo ꝙ lucnus nore¬
mus. Nn perpetuas inter se controuersias habebãt
qui nam ante ferretur. omnibusq annis de locis

Expanded text:
migrandi causa de vallo decederet nemo, sed migrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis
Abbreviated transcription (Latin):
Qua quidem ex re hoim multitudo cognosci po¬
tuit. Nam minus horis tribus uallũ pedũ.xu. i
circuitu munitionem ꝑfecerunt. Reliquis diebus
turres ad altitudinem ualli. falces testudmesq
quas idem captiui docuerant. parare ac facere ce¬
perunt. Septimo oppugnationis die: maximio co¬
horto uento feruentes fusili ex argilla glandes
funclis &. ferue facta iacula in casas que moie gal¬
lico stramentis erant tecte. iacere ceꝑunt. Hce cele¬
nter ignen comp̾henderunt. ⁊ uenti magnitu¬
die ꝑ omnem locũ cistrorum distulerunt Nos¬
tes maximo clamore sicuti parta iam atq explo¬
rata uic toria. tures testuclinesq agere. ꝙ scalis
rallum ascendere ceꝑunt. At tanta militũ u̾tus
atq ea pñtia animi fuit. ut cum undiq fiãma
torreretitur maximaq telorum multituchne pre¬
merentur. suaq omĩa impedimenta. atq onines
fortunas conflagrare intelligerent nomnoclo de¬

Expanded text:
Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci poQua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo de
Abbreviated transcription (Latin):
de causa. errare coscdicunt. Si quicꝙ̃ ab hus psiadn¬
cẽ sperent qui suis rebus diffilant. Se se tamen hoc
ccͣ in ciceronem po. q rõ. animo. ut nihil insi hiber¬
na recusent. atq hanc mueterascere consuetuclinẽ
nolinit. Licere illis incolumibus per se ex hibernis
discedere. ⁊ quascunq partes uelint sine metu ꝓ¬
ficisci. Cicero ad hec unum modo respondit. nõ
ẽe consuctudinem. po .ro. accipe ab hoste armato
conditionem. Si ab armis discedere uelint. se adiu¬
tore utantur. Legatosq ad cesarem mittant. spe-¬
rare pro enis iusticia que pecierint impetraturos.
Ab hac spe repulsi nerun uallo pedum. uiiii. ⁊ fos¬
sa pedum .xu. hiberna cingunt Hecq suꝑiorum
annorum consuctudine. anobis cognouerant. et
quosclam de exercitu habebant captiuos ab hns do¬
cebantur. Sed nulla ferramentorum copia q̃ eẽt
ad hunc usum ydonea. gladiis cespites crcũ cidẽ
mambus sagulisq. terram exhaurne uidebantur

Expanded text:
ndae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesndae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumque Romanum animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu proficisci. Cicero ad haec unum modo respondit: non esse consuetudinem populi Romani accipere ab hoste armato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
castra oppugnant. fossam complent. eadem ratio¬
cips fu dicbus. milla pars nocturin tpris ad laborc̃
intermmititur. Non egris non uulneratis facultas
quietis datur. quecunq ad proxiim dici oppugna¬
tionem possunt. noctu compantur. Multe p̾uste
sudes magnus muralium pilorum mumerus insti¬
tuitur. Tunes contabulantur. fume lorceq ex crati¬
bus actexuntur. lp̃e cicero cum tenussima ualitudi¬
ne eẽt. ne noc turnum quidem sibi tempus ad quie¬
tem pelinquebat. ut ultro imlitum concursu ac uo¬
tibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces prinaipesq:
neruorum. qui aliquem sermonis aditum. causã¬
q: amicicie cum aicerone habebant. colloqui se se
uelle dicunt. Facta potestate. eadem que ambiorie
cum titinio egerat: cõmemorant. Omnem eẽ in
arius galliam geriuanos rhenum transisse cesaris
nliquorumq hiberna oppugnari. Addunt etiam
de sabin morte. ambiorigem ostentant. fidei facũ¬

Expanded text:
castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratiocastra oppugnant, fossam complent. Eadem rationceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei facie
Abbreviated transcription (Latin):
ad ciceionis hiberna aduolant. mĩdum ad eum
de titurn morte. fama perlata. Huc quoq accidit
qd̃ fuit ncͣce ut nonnulli milites qui lignationis
mumtionisq causa in siluas discessissent. repenti¬
no equitum aduentu intercipentur. His circũ¬
uentis magna mami. eburones. nerun. aduatici
atq horum oĩm socii. E clientes. legionem oppug¬
nare incipiunt.Nrĩ celeriter ad arma concurrunt.
uallum conscendunt. egres is dies sustentatur. qđ
om̃em spem in celeritate hostes ponebant. atq
hanc adepti uic toriam in ppetuum se fore iuicto¬
res confidebant. Nittuntur ad cesarem cõfestim
a cicerone littere magnis ꝓpositis premus si ꝑtulis¬
sent. obsessis omibus uns missi intercipiuntur.
Noctu ex matenia quam muntionis causa compor¬
tauerant. tures ad modum.c.xx. excitantur incredi¬
bili celentate que deesse oꝑi iudebantur ꝑficiuũtur
Hostes postero die multo maioribus coactis copns

Expanded text:
ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis
Abbreviated transcription (Latin):
uerbus per siluas ad Titũ labiemĩ legatũ i hi¬
berma ꝑuemunt. atq eum de rebus gestis ceri¬
orem faciunt. Hac uictoria sublatus ambiorie
statim cum equitatu m aduaticos qui erant eiꝰ
regno funtum proficiscitur. Neq noc tem neq
cdiem interietit. peclitatumq sese subsequi ui¬
bet.Ne demonstrita. acluaticisq concitatis po¬
stero die in neruos ꝑuenit. hortaturq ne siu ĩ
perpetuum liberandi atq ulciscendi romanos pro
hiis quas accepant inuriis occasionem dimittant
Interfectos eẽ legatos duos magnamq partem ex¬
citus interiisse demonstrat. Nihil ẽẽ negocn. subito
opp̃ssam legionem que cum cicerone hiemet inter¬
fici. se ad eam rem profitetur achiutorem. facile hac
orone neruns ꝑsuadet. Itaq cõfestim dimissis nũ¬
cus. adcentrones. grudios. leuacos. pleumoximos.
gedũnos. qui omnes sub eorum iꝑio sunt. qͣ
maximas mans possunt. cogunt. E cle inppuiso

Expanded text:
neribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso
Abbreviated transcription (Latin):
in pn̾tia tribunos militum circum se hẽbat & pri¬
morum ordinum centuriones se sequi nibet. Et
cum piopius ambiongem accessisset: uissus arma
abicere imipatum facit. siusq ut ilem faciant. mi¬
perat. Interimi dum de conlitiombus inter seꝰ a¬
gunt. longiorq consulto ab ambiorige nistitiut
sernio. paulatim cntumuentus interficitur. Tum
uero suo more uctoriam conclamant. atq uł¬
lulatum tollunt. impetuq in nr̃os facto: ordmes
ꝑtur bant. Ibi lucius cocta pugnans interficitur
cum maxima parte militum. reliqui se in castia
recipiunt. unde erant egiessĩ. Ex quibus lucius
petrosidius aquilifer cum magna multitudine
hostium p̾meretur. aquilam intra uallum pro¬
iecit.Ipse pro castris fortissime pugnans interfi¬
citur. Illi egre ad noctem. oppugnationem susti¬
nent. noc tu ad unum omnes desꝑata salute. se
ipĩ interficiunt. Fuici ex prelio lapsi incertis iti¬

Expanded text:
in praesentia tribunos militum circum se habebat et priin praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis iti
Abbreviated transcription (Latin):
duxerat iuro forti. ꝓ magne auctoritatis utrũq
femur tragula traicitur. Quintus luc amnus eiusdẽ
ordinis fortissime pugnans dum circumuento fi¬
lio subuenit. interficitur. Lucius cocta legatus
onines cohortes ordinesq adhortans̃. in aduersũ
os funda uulneratur. Hns rebus ꝑmotus qͥntus
titurius cum procul ambiorigem suos cohortãtes
conspexisset interp̾tem suum Gneum pompenum
ad eum mttit. rogatum ut sibi militibusq par¬
cat. Ille appellatus respondit. si uellit secum collo¬
qui licere sperare a multitudine impetrari posse.
qd̃ ad mmilitum salutem ꝑtineat Ipsi uero inhil
nocitum iri. inq eam rem se suamq fidem int̾¬
ponere. Ille cum cocta sancio cõmumcat. si iudeat᷑
pugna ut excedant. & cum ambiorige una collo¬
quantur. sꝑare ab eo de sua ac militum salute
impetrari posse. Cocta se ad armatum hostem
iturum negat. atq in eo ꝑseuerat. Sabimis qͦs

Expanded text:
duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos
Abbreviated transcription (Latin):
prominciari iubet. ut procul tela conciant neu
propus accedant. Et quam in partem romam im¬
petum fecerint cedant. Leuitate armorum q coti¬
cdiana exercitatione inhil hus noceri posse. rursꝰ
se ad signa recipientes insequantur. Quo p̾cepto
diligentissime obseruato. cum quempiam cohors
ex orbe excesserat atq impetum fecerat: hostes ue¬
locissime refugiebant. Interim eam partem mida¬
ri necesse erat .E ab latere aꝑto tela recipi. Rursus
cum in eum locum unde erant egressi: reuerti cepe
rant.⁊ ab hus qui proxum steterant. cnrcũuenie¬
bantur. Sin autem locum tenere uellent: nec uir¬
tuti locus relinquebatur. nec ab tanta multitudi¬
ne comecta tela conferti uitare poterant. Iamen
tot incõmodis confluc tati. multis unlnenbus ac¬
ceptis resistebant. & magna parte dici consumpta
cum a prima luce ad horam oc t auam pugnare¬
tur. inhil qđ ipsis cẽ indignum cõmittebant. Tũ
tito baluentino qui suꝑiore anno primum pilum

Expanded text:
pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant erant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum
Abbreviated transcription (Latin):
um.ꝙ. si m enismocli casu rep̾hendendũ non est:
tũ incomode accidit. Nã ꝙ nr̃is militibus. spem
miuit. E hostes ad pugnandum alacriores effe¬
cit. qđ non sine summo timore & desꝑatione id
factum udebatur. Neterea accidit qđ fieri nec̃e
erat. ut uilgo milites ab signis discederẽt queq
quisq eorum carissima hẽret. ab impedimentis
petere. atq arriꝑe p̃pararet. clamore ꝙ fictu omma
cõplerent. At barbanis cõsilũ nõ defuit Nam duces
eorum tota acie prominciare iusserunt ne qͥs a loco
discederet . Illorum eẽ predam atq illis̃ reseruani
quecunq: romam reliquissent. Fronde omma in
in uic toria posita existimarent. Erant ꝙ iurtute
et minero pugnandi pares mĩ. tam ⁊ si ab cluce
et a fortuna de serebantur: tamen onmem spem
salutis in uirtute ponebant. Et quociens queq
cobors procurrerat. ab ea parte magnus mimerꝰ
hostium cadebat. Qua re ammaduersa ambionx

Expanded text:
um etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, um etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix
Abbreviated transcription (Latin):
utraq parte enis uallis subito se ostenderunt. no¬
iussimosq pͥmere. ⁊ primos prohibere ascensu.¬
atq iniquissimo m̃orum loco p̾lium cõmittere ce¬
perunt. Tum demum titurius qui inhil ante pro¬
iudisset trepidare & concursare cohortesq dispo¬
nere. Hec tamen ip̃a timide atq ut eum onmã
cleficere iuderentur qđ plerumq hiis accidere cõ¬
sueuit qui in ip̃o negocio consilnum caꝑe cogun¬
tur. At cocta qui cogitasset hec in itmere posse¬
acciclere atq ob eam causam profectionis auctor
non fuisset. Nulla mie cõmuni saluti deerat. & ĩ
appellandis cohortandisq militibus imꝑatoris. &
in pugna militis officia p̾stabat. Cum propt̾ lon¬
gitudinem agininis minus facere. omma per se
obire. ꝙ quid quoq loco faciendũ eẽt prouidere
posset. iusserunt ꝓminciare. ut impechimenta re¬
linquerent. atq in orbem consisterent. Quod ꝯsili¬

Expanded text:
utraque parte eius vallis subito se ostenderunt noutraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensuatque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consili