comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iam agende rei tp̃o uisum est̾ scipat᷑ agmine armatoꝵ ĩfoꝵ intupit. Inde oĩb ꝑtuł¬
sis pauore in regia sẽde ꝓ curia sedens patres in cutiã ꝑ p̃conẽ ad iegem tarquiniũ
citari uissit. Cõuenere excẽplo alii iam ante ad hoc p̃parati: alii metu ne nõ uenisse
fuuidi eẽt. Nouitate ac minaculo actoniti etiã deẜuio actũ rati.
Bi carquinius maledt̃a ab scirpe ultima orsus ẜuũ ẜuaq natum post mortẽ
indignã parẽtis sui nõ int̾ regno ut antea inito nõ comitiis hab̾itis nõ per

Expanded text:
iam agendae rei tempus uisum est, stipatus agmine armatorum in forum inrupit. inde omnibus perculsis pauore, in regia sede pro curia sedens patres in curiam per praeconem ad regem Tarquinium citari iussit. conuenere extemplo, alii iam ante ad hoc praeparati, alii metu ne non uenisse fraudi esset, nouitate ac miraculo attoniti et iam de Seruio actum rati. bi Tarquinius maledicta ab stirpe ultima orsus: seruum seruaque natum post mortem indignam parentis sui, non interregno, ut ant
Abbreviated transcription (Latin):
siũ et nom̃ tarquiniũ creat uocatq regẽ Aut siadhec parũ ẽ aĩ quid frustraris cur¬
tatem quid̾ ce ut regiũ iuuenẽ cõspia sis facesse hĩe tarquinios aut corinthum
Deuolue retro ad scirpem frĩ simisior ꝙͣ patri higasiisq increpando iuuenẽ instigat
nec cõquiescere ip̃a põt si cũ canaquil peregnna mulier tãcũ molir potuissec aĩo
ut duo cõtinua regna uiro ac deiceps genero dedisset ip̃a regio semine orta nlłm
mom̃tũ in dãdo adimendoq regno faceret.
lis musiebrib instic̾tus furiis caiqumius cͥcũrre etͥ prensare minoꝵ maxime
egentiũ patres ad̾mone pat̾m br̃ficii ac ꝓ eo grãm repetere. Allicere donis iune¬
nes cũ dese ingẽcia possicendo tũ regis onminibi oĩb soais crescere. Postremo ut

Expanded text:
lium et nomen Tarquinium creat uocatque regem. aut si ad haec parum est animi, quid frustraris ciuilium et nomen Tarquinium creat uocatque regem. aut si ad haec parum est animi, quid frustraris ciuitatem? quid te ut regium iuuenem conspici sinis? facesse hinc Tarquinios aut Corinthum; deuoluere retro ad stirpem, fratri similior quam patri.' his aliisque increpando iuuenem instigat, nec conquiescere ipsa potest si, cum Tanaquil, peregrina mulier, tantum moliri potuisset animo ut duo continua regna uiro ac deinceps genero dedisset, ipsa regio semine orta nullum momentum in dando adimendoque regno faceret. his muliebribus instinctus furiis Tarquinius circumire et prensare minorum maxime gentium patres; admonere paterni beneficii ac pro eo gratiam repetere; allicere donis iuuenes; cum de se ingentia pollicendo tum regis criminibus omnibus locis crescere. postremo ut
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ apud̾ patrẽ uiderat. Cesenter adosescentẽ sue temĩtatis implec
Enins cauiuinius et culłia minor ꝓpe cõtinuatis funerib cũ domos nacuas
nouo matrimonio fecissẽt iuĩgũt᷑ nuptiis mag̃ nõ phibẽte ẜuio ꝙͣ approbante
Cũ nõ indies infescior cullii senectus ĩfestius cepit᷑ regnũ eẽ. Iã eĩ abscelere ad almͦ
spectare musier scesus nec nocre nec int̾dui uirũ cõquiescere paci ne gratuita p̃ti¬
ta paͬncidia eẽnt nõ sibi defuisse cui nupta dice̾tur nec cũ quo tacita ẜuiret defuisse
qui se regno dignũ putarec qui memmisset se eẽ prisci tarquinii filiũ qui hubere
quã spenire regnũ mallet. Si tu is es cui nuptã cẽ me axbitror et uirũ et regem
appello sin minꝰ eo nue peius mutata res est qd istic cũ ignauia est scelus qn accĩ¬
geris nõ cibi ab cornicho nec ab tarquiniis ut pacri cuo peregnna regna moliri
necesse ẽ diice penates patriiq er patris nago er domͦ regia et in domo regale so¬

Expanded text:
patrem uideat. celeriter adulescentem suae temeritatis implet; Arruns Tarquinius et Tullia minor prope continuatis funeribus cum domos uacuas nouo matrimonio fecissent, iunguntur nuptiis, magis non prohibente Seruio quam adprobante. tum uero in dies infestior Tulli senectus, infestius coepit regnum esse; iam enim ab scelere ad aliud spectare mulier scelus. nec nocte nec interdiu uirum conquiescere pati, ne gratuita praeterita parricidia essent: non sibi defuisse cui nupta diceretur, nec cum quo tacita seruiret; defuisse qui se regno dignum putaret, qui meminisset se esse Prisci Tarquini filium, qui habere quam sperare regnum mallet. 'si tu is es cui nuptam esse me arbitror, et uirum et regem appello; sin minus, eo nunc peius mutata res est quod istic cum ignauia est scelus. quin accingeris? non tibi ab Corintho nec ab Tarquiniis, ut patri tuo, peregrina regna moliri necesse est: di te penates patriique et patris imago et domus regia et in domo regale so
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdam fuent inclinasse in pͥmores aiuitatis insticuisse cẽsum ut in signis ad in¬
uidiam socupletioꝵ fortuna eẽt et parata ubi uellet egentissimis sargiret᷑. hic
orationi. Puius cũ int̾u̾enisset crepido nũtio excitacus excẽplo a uestibuło cunͦ
magna uoce. Quid hoc inꝯd carquini rei est qua tu audatia me uiuo uocare
ausus es patres/ aut in sede ꝯside̾ mea. Cui ille ferocit᷑ ad hec patris sui tenẽ¬

Expanded text:
t inclinasse in primores ciuitatis; instituisse censum ut insignis ad inuidiam locupletiorum fortuna esset et parata unde, ubi uellet, egentissimis largiretur. huic orationi Seruius cum interuenisset trepido nuntio excitatus, extemplo a uestibulo curiae magna uoce 'quid hoc' inquit, 'Tarquini, rei est? qua tu audacia me uiuo uocare ausus es patres aut in sede considere mea?' cum ille ferociter ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
qui aderant in eand̾em suiãm ibat. Bellum erat cõsensu fien solitũ ut fecialis ha¬
stam fe̾ratã aut sanguineã p̃ustam ad fines eoꝵ fe̾r̾et/ et nõ nmꝰ trib puberib
p̃sentib diceret. Qd̾ ppłi pͥscoꝵ latinoꝵ omẽs ne pͥsci latim adu̾sus ppłm. R. qͥri

Expanded text:
qui aderant in eandem sententiam ibat, bellum erat consensum. fieri solitum ut fetialis haqui aderant in eandem sententiam ibat, bellum erat consensum. fieri solitum ut fetialis hastam ferratam aut praeustam sanguineam ad fines eorum ferret et non minus tribus puberibus praesentibus diceret: 'quod populi Priscorum Latinorum hominesque Prisci La
Abbreviated transcription (Latin):
hec quicũq ei pͥus nir obuius fuerit hoc portam ingrẽdiens hec fom̃ ingressus. Pau¬
cis uerbis carminis cõcipiendiq uiris uirandi mutatio ꝑagit. Si nõ dedunt᷑ quos
exposcit dieb trib et.xxx. Tot eĩ sollepnes sunt pactis bellum ita indicit. Audi ui¬
ipiter et tu iuino quirme diiq oẽs celestes uodq c̾restres uoeq inferm audite.
Ego nos testor ppłm illum quicũq est noĩat ĩuistum eẽ neq ius ꝑsolue̾ sed de istĩ
rebr in patria maiores natu cõsulem quo pacto ius nr̃m adipiscamͣ. Cum his nũ
cius romam ad cõsulendũ redit. Confestim rex ex his ferme uerbis patres cõsulebat
ei quẽ pͥmũ sentẽtiã rogabat quid censes. Tũ ille puro pioq duello querendas cẽ¬
seo. Itaq cõsentio consciscoq. Inde ordine alii rogabant᷑ ꝙͣdocũq ꝑs maior eoꝵ

Expanded text:
haec, quicumque ei primus uir obuius fuerit, haec portam ingrediens, haec forum ingressus, pauhaec, quicumque ei primus uir obuius fuerit, haec portam ingrediens, haec forum ingressus, paucis uerbis carminis concipiendique iuris iurandi mutatis, peragit. si non deduntur quos exposcit diebus tribus et triginta—tot enim sollemnes sunt—peractis bellum ita indicit: 'audi, Iuppiter, et tu, Iane Quirine, dique omnes caelestes, uosque terrestres uosque inferni, audite; ego uos testor populum illum'—quicumque est, nominat—'iniustum esse neque ius persoluere; sed de istis rebus in patria maiores natu consulemus, quo pacto ius nostrum adipiscamur.' cum †. . . . .† nuntius Romam ad consulendum redit. confestim rex his ferme uerbis patres consulebat:ei quem primum sententiam rogabat, 'quid censes?' tum ille: 'puro pioque duello quaerendas censeo, itaque consentio consciscoque.' inde ordine alii rogabantur; quandoque pars maior eorum
Abbreviated transcription (Latin):
credebat tũ in nouo tũ feroci ppło eciã qd̾ illi cõtigisset otiũ sm̃ ĩuiria idse aut fa¬
me. Ut tam̃ qm̃ numa in pace resigiones instituisset a se bellice cerimonie ꝓderent᷑
nec gererentur solum sed etiam indicerent᷑ bessa aliquo ritu ius ab artiqua gẽte
equiculis qd̾ nũc feciales habet᷑ descripsit quo res repetũt᷑ legat᷑ ubi ad fines cor
uenit iuide res repetunt᷑ capite uelato filolane uelam̃ est. Audi iuppit in quit
audite fines ciu̾cũq gẽtis sũt numina audiant fas egosum publicus nũtius ppłi
romani iuste pieq legnt᷑ uenio uerbisq mĩs fides sic. Peragit deinde postu¬
sata inde iouẽ testem facit. Si ego ĩuiste ĩpioq illos hoiẽs illasq res dedier pͥ¬
ꝑͦ michi exposco. Tum patue cõpotẽ me nũꝙͣ sinans ee̾. hec cũ finiss supͣ scandit

Expanded text:
credebat cum in nouo tum feroci populo, etiam quod illi contigisset otium sicredebat cum in nouo tum feroci populo, etiam quod illi contigisset otium simae. ut tamen, quoniam Numa in pace religiones instituisset, a se bellicae caerimoniae proderentur, nec gererentur solum sed etiam indicerentur bella aliquo ritu, ius ab antiqua gente Aequicolis quod nunc fetiales habent descripsit, quo res repetuntur. legatus ubi ad fines eorum uenit unde res repetuntur, capite uelato filo—lanae uelamen est—'audi, Iuppiter' inquit; 'audite, fines'—cuiuscumque gentis sunt, nominat—; 'audiat fas. ego sum publicus nuntius populi Romani; iuste pieque legatus uenio, uerbisque meis fides sit.' peragit deinde postulata. inde Iouem testem facit: 'si ego iniuste impieque illos homines illasque res dedier mihi exposco, tum patriae compotem me nunquam siris esse.' haec, cum fines suprascandit,
Abbreviated transcription (Latin):
re cepit et auite głie menior et quia ꝓximũ regnũ cetera egregium ab una ꝑte i¬
aut satis ꝓsperũ fuenit aut neglectis resigionib aut praue custis songeq anci¬
quissimũ rntus sacra publica ut abnuma instituta erant face̾ oĩa ea ex cõmẽtarii ᷤᷤ
regis põtificẽ in astum esata ꝓponẽ in publico uiber. Inde et ciuib ocii cupidis ex fi¬
nitimis ciuitatib fcã spes inaui mores atq instituta regem abiturũ. Igit᷑ latim
cum quib tusso regnãte iccũ fedus erat sustulerĩt aĩos. Et cum incursionẽ in a¬
gium romanũ fecissent repecentib ros romanis suꝑbe responsum reddũt desidẽ
ronianũ regẽ int̾ eacessa et aras actutũ ẽẽ regnũ iati. med̾iũ erat in anco ingeniũ
et nume et ronuisi memor et p̃c̾qua qd̾ aui regno magis nccͣiam fuisse pacem i¬

Expanded text:
nare coepit et auitae gloriae memor et quia proximum regnum, cetera egregium, ab una parte hnare coepit et auitae gloriae memor et quia proximum regnum, cetera egregium, ab una parte haud satis prosperum fuerat aut neglectis religionibus aut praue cultis, longe antiquissimum ratus sacra publica ut ab Numa instituta erant facere, omnia ea ex commentariis regiis pontificem in album elata proponere in publico iubet. inde et ciuibus otii cupidis et finitimis ciuitatibus facta spes in aui mores atque instituta regem abiturum. igitur Latini cum quibus Tullo regnante ictum foedus erat sustulerant animos, et cum incursionem in agrum Romanum fecissent repetentibus res Romanis superbe responsum reddunt, desidem Romanum regem inter sacella et aras acturum esse regnum rati. medium erat in Anco ingenium, et Numae et Romuli memor; et praeterquam quod aui regno magis necessariam fuisse pacem
Abbreviated transcription (Latin):
tionb obnoxius degerer religionib eciã ppłm impleret. uulgo iã hoĩes cũ statũ
reꝵ qui sub numa rege fuerant requirẽtes unã opem egris corponb relicrã si pax
ueniaq abdus ĩpetrata eẽt credebãt ip̃m regem. Trdut uoluẽtẽ cõmentanos
nume cum ibi quedã occulta sollẽpnia sacrificia ioui elicio fcã ĩuenisser operatum
his sactis se abdidisse. Sed nõ rite inicũ aud cunicũ id sactũ ẽẽ. Nec solũ nullam
ei oblatã celestium spẽm/ Sed ir iouis sollicitati praua iã religione fulmine ictũ
cum domo confraglasse. Tullus mag᷑ głia bessi regnauie anos duos et .xxxͫ.
Dituo tullo ros ut insaitutũ iã inde abinicis em̃trad patios redient. hio ĩt¬
regem noĩauerant qͦ comitia habente ancũ martium regem ppls creauit patres fuere
auctores. Numo pompisii regis nepos filia ortus ancus martius erat qui ut reg¬

Expanded text:
itionibus obnoxius degeret religionibusque etiam populum impleret. uolgo iam homines eum statum itionibus obnoxius degeret religionibusque etiam populum impleret. uolgo iam homines eum statum rerum qui sub Numa rege fuerat requirentes, unam opem aegris corporibus relictam si pax ueniaque ab dis impetrata esset credebant. ipsum regem tradunt uoluentem commentarios Numae, cum ibi quaedam occulta sollemnia sacrificia Ioui Elicio facta inuenisset, operatum his sacris se abdidisse; sed non rite initum aut curatum id sacrum esse, nec solum nullam ei oblatam caelestium speciem sed ira Iouis sollicitati praua religione fulmine ictum cum domo conflagrasse. Tullus magna gloria belli regnauit annos duos et triginta. mortuo Tullo res, ut institutum iam inde ab initio erat, ad patres redierat hique interregem nominauerant. quo comitia habente Ancum Marcium regem populus creauit; patres fuere auctores. Numae Pompili regis nepos filia ortus Ancus Marcius erat. qui ut reg
Abbreviated transcription (Latin):
cum patria relictis obliuioni dederãt. Et aut romana sacra susceꝑant/ aut fõ¬
tune ut fit obiniti cultũ reliq̃uãt deum. Romanis q̃ ab eodẽ ꝓdigio nouẽdiale
saciũ publice susceptum est seu uoce celesti ex albano mõte missa. Nã id qͦ tra¬
ditur seu haruspicũ monitu Mansit ce̾te sollep̃ne ut ꝙͣdocũq idẽ ꝓdigiũ nũciare¬
tur fene ꝑ nouẽ dies agerent᷑. Aut ita młto post pestilẽtia laboratũ est unde
cum pigncia milicandi onret᷑ nulsa tam̃ ab aͣmis quies dabat᷑ a bellicoso rege salu¬
bnona etiã credẽce militie quã domi iuuenũ corpora eẽ donec ipe qͦ longinquo moͬ¬
bo est implicit᷑. Tuc̃ adeo fincti simł cũ corpore sũt sp̃s illi feroces ut qui nihił an¬
fe rat᷑ eẽt minꝰ regiũ quã sacris dedere aĩim repence oĩb magnis paͣus ꝙ supsa¬

Expanded text:
cum patria relictis obliuioni dederant, et aut Romana sacra susceperant aut forcum patria relictis obliuioni dederant, et aut Romana sacra susceperant aut fortunae, ut fit, obirati cultum reliquerant deum. Romanis quoque ab eodem prodigio nouendiale sacrum publice susceptum est, seu uoce caelesti ex Albano monte missa—nam id quoque traditur—seu haruspicum monitu; mansit certe sollemne ut quandoque idem prodigium nuntiaretur feriae per nouem dies agerentur. haud ita multo post pestilentia laboratum est. unde cum pigritia militandi oreretur, nulla tamen ab armis quies dabatur a bellicoso rege, salubriora etiam credente militiae quam domi iuuenum corpora esse, donec ipse quoque longinquo morbo est implicitus. tunc adeo fracti simul cum corpore sunt spiritus illi feroces ut qui nihil ante ratus esset minus regium quam sacris dedere animum, repente omnibus magnis paruisque superst
Abbreviated transcription (Latin):
utñq sũma ope pararẽt ue̾tiq in eo res uide̾t᷑ utri pͥus arma infe̾rent. Occu¬
pac cussus in agrum sabinũ tinsire. Pugna atrox ad siluã malitiosam fuit ubi
et pedicũ quidẽ robore ceterũ equitatu aucto nuꝑ płimũ romana acies naluit
ab̃̾ equitib repente ĩuectis turbati ordines sũt sabinoꝵ. Nec pugna deuide ilł
cõstare/ nec fuga explican sine magna cede potuit. De uictis sab̾uus cum in magͥ
głia magnisq opib regnũ culli ac tota res romana esset. Nũtiatũ regi panib¬
q est in monte albano lapidib pluuisse. Quod cũ credi uix posset missis ad
id̾ uisendum ꝓdigium in cõspectu aut alit ꝙͣ cum grandinem uenci glomera¬
tam in cerras agũt crebri cecidere ceso sapidos uisi et iã audire uocẽ in gentẽ ex
sãmi cacumĩs loco ut patrio ritu sacra albani facerẽt. Que uelud diis qͦ simł

Expanded text:
utrimque summa ope pararent uertique in eo res uideretur utri prius arma inferrent, occuutrimque summa ope pararent uertique in eo res uideretur utri prius arma inferrent, occupat Tullus in agrum Sabinum transire. pugna atrox ad siluam Malitiosam fuit, ubi et peditum quidem robore, ceterum equitatu aucto nuper plurimum Romana acies ualuit. ab equitibus repente inuectis turbati ordines sunt Sabinorum, nec pugna deinde illis constare nec fuga explicari sine magna caede potuit. deuictis Sabinis cum in magna gloria magnisque opibus regnum Tulli ac tota res Romana esset, nuntiatum regi patribusque est in monte Albano lapidibus pluuisse. quod cum credi uix posset, missis ad id uisendum prodigium in conspectu haud aliter quam cum grandinem uenti glomeratam in terras agunt crebri cecidere caelo lapides. uisi etiam audire uocem ingentem ex summi cacuminis luco ut patrio ritu sacra Albani facerent, quae uelut dis quoque simul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsemenco cxpseuit et nonas scupsit.
Ac fidutia uirium tullus sabinis bellum indiat genci ea tẽpestate scdm etiu¬
scos opulentissime uius armisq utrĩq ĩuie fr̃e ac res ne quicꝙͣ eũc repeti¬
te.Tullus ad feronie fanũ meirata freꝙ̃ti negotiatores romanos cõp̃hensos q̃re¬
bat᷑. Gabini suos pͥus in lucũ cõfugisse ac rome retentos. hee cause belli ferebat᷑
Dabim aut paꝵ memores et suaꝵ iuirum paͣtem rome ab tacio locatam et ro¬
manã rem nuꝑ eriã adiectiõe ppłi abbani auctã ciriũ inspice̾ et ipi externa auxi¬
lia etruna ent uicinia ꝓximi etruscoꝵ ueientes uide obresiduas belloꝵ uris ma¬
xime solliatatis ad defectionem aĩs uoluntanos traxere. Et apud uagos quosdã
ex inopi psebe etiã mẽces uasuit publico auxisio nusso ad uiti sũt. ualuitq apd̾
ueientes. Nã de cetens minꝰ minĩ ẽ pacta cũ romulo induciaꝵ fides. Cũ bellum

Expanded text:
emento expleuit et nouas scripsit. hac fiducia uirium Tullus Sabinis bellum indicit, genti ea tempestate secundum Etruscos opulentissimae uiris armisque. utrimque iniuriae factae ac res nequiquam erant repetitae. Tullus ad Feroniae fanum mercatu frequenti negotiatores Romanos comprehensos querebatur, Sabini suos prius in lucum confugisse ac Romae retentos. hae causae belli ferebantur. Sabini haud parum memores et suarum uirium partem Romae ab Tatio locatam et Romanam rem nuper etiam adiectione populi Albani auctam, circumspicere et ipsi externa auxilia. Etruria erat uicina, proximi Etruscorum Ueientes. inde ob residuas bellorum iras maxime sollicitatis ad defectionem animis uoluntarios traxere, et apud uagos quosdam ex inopi plebe etiam merces ualuit: publico auxilio nullo adiuti sunt ualuitque apud Ueientes—nam de ceteris minus mirum est—pacta cum Romulo indutiarum fides. cum bellum
Abbreviated transcription (Latin):
urbe aut plus ꝗnq̃ nilia passuũ locant fossa ciũdãt. Fossa ciuilia ab noĩe duais
ciiusius abban̾ rex mont᷑. Dictatorẽ albani mertiũ fufeciũ creant. Incum tussus fe¬
rox p̃cĩpue morte regis magnũq deoꝵ num̃ ab ip̃o capite orsum in ome nom̃ ał¬
banũ expetitimĩ penas obbellum impiũ dictitãs nocte p̃citis hostiũ castus ĩfesto
ex̾citu i agnĩ abb̾anũ ꝑgit Eares ab̾statiuuis exciuit mectiũ ducit ex̾citũ quã ꝓ¬
xime ad hostem potest. Inde segatũ p̃missum Nũtiare tullo iubet pͥusꝙͣ dini¬
cent opus eẽ costoquio si secũ cõgressus sit satis scire ea se ablatunĩ que nichonꝰ
adrem romanã quã ad albanã ꝑ̾cineãt. Aut aspnatus culluis tam et si uana affe

Expanded text:
urbe haud plus quinque milia passuum locant; fossa circumdant; fossa Cluilia ab nomine ducis urbe haud plus quinque milia passuum locant; fossa circumdant; fossa Cluilia ab nomine ducis Cluilius Albanus rex moritur; dictatorem Albani Mettium Fufetium creant. interim Tellus ferox, praecipue morte regis, magnumque deorum numen ab ipso capite orsum in omne nomen Albanum expetiturum poenas ob bellum impium dictitans, nocte praeteritis hostium castris, infesto exercitu in agrum Albanum pergit. ea res ab statiuis exciuit Mettium. ducit quam proxime ad hostem potest; inde legatum praemissum nuntiare Tullo iubet priusquam dimicent opus esse conloquio; si secum congressus sit, satis scire ea se allaturum quae nihilo minus ad rem Romanam quam ad Albanam pertineant. haud aspernatus Tullus, tamen si uana
Abbreviated transcription (Latin):
sita carchago est xxͣx. fe̾me misia aburbe alie adu̾sus urbe ipãs ad cilidas aquas
desare sut̃ oiã in cõspecni carchaginis em̃t.caq ex tota urbe in foꝵ cc̃cu̾sũ est
magiãt᷑ senatũ uocare ppłs in cure uestibuso firmẽ ne tãta ex ocułĩs manib q¬

Expanded text:
sita Carthago est, triginta ferme milia ab urbe—, aliae aduersus urbem ipsam ad Calidas Aquas sita Carthago est, triginta ferme milia ab urbe—, aliae aduersus urbem ipsam ad Calidas Aquas delatae sunt. omnia in conspectu Carthaginis erant. itaque ex tota urbe in forum concursum est; magistratus senatum uocare: populus in curiae uestibulo fremere ne tanta ex oculis manib
Abbreviated transcription (Latin):
iñ in affncã crãsicur᷑ timeat. Quod ubi x uulgatũ est pͥmo cẽsuenit pr̃es ut. pr̃.
sinbet cõsuli senatũ equũ censere in icalia reuci eũ. Dem cũ p̃tor sp̃tũ eũ sictas suas
diceret dicrator ad id̾ ip̃m arat᷑.p̃. subpiti ꝑ uire maioris impii cõsulẽ in italiam
reuorauit. Resiquũ ãni. cũ .m. ẜuisio magrõ eꝯuitũ acũeundũ itałie urb̃ib que bẽsse
alienate fuem̃t noscendisq singiar caĩs cõsupsit. P indutias tp̃s es ex sardinia ab
sentuso. pr̃.centũ oneuirie naues cũ cõmeati.xx. rostratas p̃sidio et abhosce et ab
nauib ex sicilia traicienti nõ eadẽ forcuna fuit. In cõspectũ fe̾me affrice ꝑspo cursi
uectũ pͥmo descituit uent᷑. dem̃ uersus in affricã curbauit ac passim naues disie¬
cit.Irẽ cũ rostratis ꝑ ad̾u̾sus fluct᷑ ingẽti remigũ labore enisus apolinis ꝓmuãto¬
rium cenuit. Onemine ꝑs maxima ad̾ eginur insuła casinũ abalto csandit in quo

Expanded text:
inde in Africam transiturus, traiecit. quod ubi Romae volgatum est, primo censuerant patres ut praetor scriberet consuli senatum aequum censere in Italiam reverti eum; dein, cum praetor spreturum eum litteras suas diceret, dictator ad id ipsum creatus P. Sulpicius pro iure maioris imperii consulem in Italiam revocavit. reliquum anni cum M. Servilio magistro equitum circumeundis Italiae urbibus quae bello alienatae fuerant noscendisque singularum causis consumpsit. per indutiarum tempus ex Sardinia a P. Lentulo praetore centum onerariae naves cum commeatu viginti rostratarum praesidio, et ab hoste et ab x Sicilia traicienti non eadem fortuna fuit. in conspectum ferme Africae prospero cursu uectum primo destituit uentus, deinde uersus in Africum turbauit ac passim naues disiecit. ipse cum rostratis per aduersos fluctus ingenti remigum labore enisus Apollinis promunturium tenuit: onerariae pars maxima ad Aegimurum insulam—ea sinum ab alto claudit in quo
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃sens obppugnaticem ciassis ꝑfusi pͥ fama capti siphacis in quo plus ꝓpe qͣm
in hasd̾rubale atq excitu suo spei reposuerĩt ꝑcussi iã nullo auctore belli ultro audi¬
illos cõsisium mayimũq ad ipm̃ senatũ regendũ missi. Qui ubi in aastra romana
et ĩ p̃tonũ ꝑuenerũt more adusantiũ acceptõ credo ntu ex ea regione ex qͣ onũdi erãt¬
ꝓcubuem̃t. Cõueniens or̃o cam huili adulatioi fuit nõ cuspã purgãtiũ ẜ trasferẽti¬
um initiũ culpe ĩliãnibalis ĩpaciẽtiea ei fautores ueniã ciuitati pecebãt cuuũ cemiita¬
te bis iam añ uͥ se incolumi fucurr itin hosciũ bnficio imꝑiũ ex uicas hostib.p̃.R.¬

Expanded text:
in praesens oppugnatione classis perfusi, post famam capti Syphacis in quo plus prope quam in praesens oppugnatione classis perfusi, post famam capti Syphacis in quo plus prope quam in Hasdrubale atque exercitu suo spei reposuerant perculsi, iam nullo auctore belli ultra audiillos consilium maximaque ad ipsum senatum regendum vis. qui ubi in castra Romana et in praetorium pervenerunt, more adulantium—accepto, credo, ritu ex ea regione ex qua oriundi erant—procubuerunt. conveniens oratio tam humili adulationi fuit, non culpam purgantium, sed transferentium initium culpae in Hannibalem potentiaeque eius fautores. veniam civitati petebant civium temeritate bis iam eversae, incolumi futurae iterum hostium beneficio; imperium ex victis hostib
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpauide hausit. Quod ubi nũtiatũ est sapioni ne quid̾ eger cũ fenox uiuenis grauius
eius in cubunal ascendit/ et cõtonẽ aduocan uissit.Ibi masinissam pͥmũ regem
appessatũ exinuiisq ornatũ saudib aurea corona aurea patera selła curusi ałiꝰ¬
eburnea ec scipione eb̾umeo toga picta et pasmata cunica donat addit ubis honc¬
rem neq magnificẽtius ꝗcꝙy tͥumpho apd̃ rͦs neq cͥumphantib ampliorem eo or
nati. His hononb mollit᷑ regis auĩs enct᷑ in spem ꝓpinꝙͣ subłato siphace oĩs nu¬
mide potuĩde. Scipio .c. lelio cum stphace aliisq captiuis romã misso cum quib
et masinisse leguti ꝓfecti suc ip̃e ad cineta rursus castra iefent et q̃ munim̃ta ĩ cho¬
auerit ꝑmunit. Carthagiiẽses nõ breui solum s ꝓpe uano gaudio obsatis ꝓsꝑar

Expanded text:
inpavide hausit. quod ubi nuntiatum est Scipioni, ne quid aeger animi ferox iuvenis gravius inpavide hausit. quod ubi nuntiatum est Scipioni, ne quid aeger animi ferox iuvenis gravius eius, in tribunal escendit et contionem advocari iussit. Ibi Masinissam, primum regem appellatum eximiisque ornatum laudibus, aurea corona, aurea patera, sella curuli et scipione eburneo, toga picta et palmata tunica donat. addit verbis honorem: neque magnificentius quicquam triumpho apud Romanos neque triumphantibus ampliorem eo ornnati. his honoribus mollitus regis animus erectusque in spem propinquam sublato Syphace omnis Numidiae potiundae. Scipio C. Laelio cum Syphace aliisque captiuis Romam misso, cum quibus et Masinissae legati profecti sunt, ipse ad Tyneta rursus castra refert et quae munimenta incohauerat permunit. Carthaginienses non breui solum sed prope uano gaudio ab satis prospera
Abbreviated transcription (Latin):
cestate eã cindicur ex p̃cono in cab̃naailũ suũ cõfusus cõcessit. Ibi arbicris re¬
motis c crebro suspino ot gemitu quo facile a curũ stãtib cabnałm exaudin
posser aliꝙͣtũ tprĩs cõsupsisset ingẽti ad postremũ edicto gemitu fido e ẜuis
uno accito sub ciu̾ regio fide more ad inc̾ta fortune uenenũ erat mixtũ in po¬
cuso fenr ad sophoniam uibet ac simul nũciare masinissam libent pͥmã ei fidẽ
p̃stare ne uiua in potestatẽ romanoꝵ ueniat memor ꝑatͥs impt̾is pat̾eq et
duor regũ quib nupta fuisset sibi ip̃a cõsuler. hue nũtiũ ac simł uenenũ ferẽs
minister aĩ ad sophoniã uenisset acripis ias nnptiase mun neq ingricũ nich¬
maius iuir ueon uiare potuit. hoc tam̃ nũcia melius me montar fuisse si nõ in fune
mõ nupsissem. Nõ socuta est feroci ꝙͣ acceptũ poculu nulso crpidationis signo dadoͤ

Expanded text:
otestatem eam traditurum—ex praetorio in tabernaculum suum confusus concessit. Ibi arbitris reotestatem eam traditurum—ex praetorio in tabernaculum suum confusus concessit. Ibi arbitris remotis cum crebro suspiritu et gemitu, quod facile ab circumstantibus tabernaculum exaudiri posset, aliquantum temporis consumpsisset, ingenti ad postremum edito gemitu fidum e servis vocat, sub cuius custodia regio more ad incerta fortunae venenum erat, et mixtum in poculo ferpraestare ne uiua in potestatem Romanorum ueniat. memor patris imperatoris patriaeque et duorum regum quibus nupta fuisset, sibi ipsa consuleret. hunc nuntium ac simul uenenum ferens minister cum ad Sophonibam uenisset, 'accipio' inmaius vir uxori praestare potuit. hoc tamen nuntia, melius me morituram fuisse, si non in funere meo nupsissem. non locuta est ferocius quam acceptum poculum nullo trepidationis signo dato
Abbreviated transcription (Latin):
ab arrãfusis utiq uobuptatib. Qui eas cẽꝑantia sua frenauit ac domuit młto
mai̾ det maiorẽq uictoriã sibi peꝑic ꝙy nos siphace ieto habem. Que me absẽ¬
ce stienue ac fortit feasti libent et cõmemoitiui et stienuie menuni. Cera ce upn
reyntae cecu ꝙͣ me dice̾̃te erubescere malo. Siphax pͥ. rͥ auspitiis uict̃ capt̾q
est. Itaq ip̃e cõuie regnum. Ig oppida hoĩes qui incolũt quicad demo sipħu¬
acq arbitͥum eẽ q̃ irgẽ nob̃ sotiũ alienasse atq in aͬma coegisse p̃cipitẽ dicatur
uince aĩum caue ne deformes młta bona uno iutio et tot mĩcoꝵ gr̾am maiore
cułpa ꝙͣ cũ culpe corrũpas masinissa. hec audienti nõ rubore solum suffusus s
sacrime etiã aborte ex cũ se quidẽ in potãce fucurũ imyn̾s dixiss omsserq eũ
ut ꝙͣtum res sinẽt fidei sue temẽ obscͥite cõsuset ꝓmisisse eĩ se in nulluis p

Expanded text:
c domuit multo maius decus maioremque uictoriam sibi peperit quam nos Syphace uicto habemus. quae me absente strenue ac fortiter fecisti libenter et commemoraui et memini: cetera te ipsum reputare tecum quam me dicente erubescere malo. Syphax populi Romani auspiciis uictus captusque est. itaque ipse coniunx regnum ager oppida homines qui incolunt, quicquid denique Syphaatque arbitrium esse quae regem socium nobis alienasse atque in arma egisse praecipitem dicatur. vince animum; cave deformes multa bona uno vitio et tot meritorum gratiam maiore culpa quam causa culpae est conrumpas. Masinissae haec audienti non rubor solum suffusus, sed lacrimae etiam obortae; et cum se quidem in potestate futurum imperatoris dixisset orassetque eum ut quantum re
Abbreviated transcription (Latin):
nem cũ dixisser sepułcm dinitũ pr̃a spectare abhominat p̃tuehi uisso gub̾natoẽ
ad d̾ septum arpulit classem acq ibi corias exposine. hec eo ãno in affnca gesta
nero cõs facti sũt cerm exitu suꝑions anni cũ segati socioꝵ urbuĩ ex grecia q̃sisset
uastatos agros abregiis p̃sidiis ꝓfecrosq in macedoniã segatos ad res petendas
ce ut eent carthaginesib p̃sidio er pecinie aliꝙͣtũ una missũ segatos ad regem
qui hec adusus fedus facta uiden parrib nũtiaret mictendos cẽsuit senat᷑. añsẜ

Expanded text:
nem, cum dixisset sepulchrum dirutum proram spectare, abominatus praetervehi iusso gubernatore ad Leptim adpulit classem atque ibi copias exposuit. haec eo anno in Africa gesta; Nero consules facti sunt. ceterum exitus superioris anni cum legati sociarum urbium ex Graecia questi essent uastatos agros ab regiis praesidiis profectosque in Macedoniam legatos ad res repetendas ci ut essent Carthaginiensibus praesidio et pecuniae aliquantum una missum, legatos ad regem qui haec aduersus foedus facta uideri patribus nuntiarent mittendos censuit senatus. missi
Abbreviated transcription (Latin):
frustra uerba p̃cata renũtiat armis decenedu eẽ habendãq eã fortunã ꝙͣ dii ded¬
ssent. In castra ut est uentũ ꝓnũtiãt ambo arma expedie milites aiõsq ad supp̃¬
mũ certam̃ nõ in unũ diẽ s in ꝑperuũ si felicitas ad eẽt uictores. Rͣ an carthago
iura gentib darẽt añ cnistinã noctẽ scituros. Neq eĩ affricã aut italiã s orbem
excidiũ. Adhoc discrim̃ poedit. Posto die duor oppulentissimori pplor duo longe
clanssimi duces duo fortissimi excit᷑ multa añ ꝑta decora aut cumulaturi eodi
auc eu̾sun. Anceps igͥ sres metusq miscebãt aĩes cõcẽplantib q mͦ suã mͦ ho¬
stiũ aciem cũ oculis mag̃ ꝙͣ rõne pensarẽt uires simł leta simł tnstia obusabãt᷑
cuiq decora uͥ ad ĩ signẽ alicu̾ pugne memona militẽ uenenit referebat scipio
hispame et recẽtia in affrica p̃lia et cõfessioe hostiũ ꝙ n nõ uatẽ pacẽ ꝑp metũ¬

Expanded text:
frustra uerba temptata renuntiant: armis decernendum esse habendamque eam fortunam quam di dedissent. in castra ut est uentum, pronuntiant ambo arma expedirent milites animosque ad supremum certamen, non in unum diem sed in perpetuum, si felicitas adesset, uictores. Roma an Carthago iura gentibus daret ante crastinam noctem scituros; neque enim Africam aut Italiam sed orbem excidium. ad hoc discrimen procedunt postero die duorum opulentissimorum populorum duo longe clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa ante parta decora aut cumulaturi eo die aut eversuri. anceps igitur spes et metus miscebant animos; contemplantibusque modo suam modo hostium aciem, cucuique decora, ubi ad insignem alicuius pugnae memoria militem venerat, referebat: Scipio Hispanias et recentia in Africa proelia et confessionem hostium, quod neque non pet
Abbreviated transcription (Latin):
miorq media hastatoꝵ acies ẽẽt. Ita nouũ de incegro p̃łiũ ortũ est. Quippe ad
ueros hostes ꝑuẽtũ ent ex armoꝵ gene̾ et usu miłitie et fama rer gestaꝵ et
iã esephantos fudert iã pͥma acie pulsa in scdlam pugnabat. In tp̃r seliuis ac
masimissa pulsos ꝑ aliꝙͣcũ spacii secuti in equites reu̾cent in adusam hostiũ
aciem incere. Is demũ equitũ impet᷑ fudic hoste. Multi cicũuẽti una ue cesi ꝑ
patentẽ cura cãpum fuga sparsim cenẽte oĩa cũ equitatu passi intietũt. Cartha¬
ginẽsiũ socioꝵq cesa eo die supͣ milia .xx. par ferme nus capt̾ cũ siguis mili

Expanded text:
miorque media hastatorum acies esset. ita nouum de integro proelium ortum est; quippe ad miorque media hastatorum acies esset. ita nouum de integro proelium ortum est; quippe ad ueros hostes peruentum erat, et armorum genere et usu militiae et fama rerum gestarumnimo quod iam equites, iam elephantos fuderat, iam prima acie pulsa in secundam pugnabat. in tempore Laelius ac Masinissa pulsos per aliquantum spatii secuti equites, reuertentes in auersam hostium aciem incurrere. is demum equitum impetus perculit hostem. multi circumuenti in acie patentem circa campum fuga sparsi tenente omnia equitatu passim interierunt. Carthaginiensium sociorumque caesa eo die supra viginti milia; par ferme numerus captus cum signis mili
Abbreviated transcription (Latin):
ga dant repente et in suos reu̾si ꝑtim refuge̾ in scdam aciẽ paͣcĩ nõ recipientes
cedẽ uti paulõ añ nõ audici et cc̃ exlusi ec ꝓpe duo iã ꝑmixta płia erãt cum¬
carthaginiẽsos simł cũ hostib sunł cũ suis cogerent᷑ cõserere man̾ nõ cam̃ ita per
eiecere/ ne pauidos fuga uuln̾ibq milites in cet̾am incegrã aciem misc̾ent. Cem
canta stiage hoũim armatoꝵq locũ in quo scetemãt pauso añ auxiliares cõpleue
erant hastati ꝑ cumulos corpoꝵ armoꝵq et tabes sanguis̃ qͣ quisq pocat seꝙ̃tes
hostem et signa et or dines cõfuderũt pͥncipũ quaq signa fluctuari ceꝑant uagã
aħ̃ se cẽnẽtes aciem. Qd sapio ubi iudit receptiu ꝓpe cane̾ hastatis iuissit et
sauciis in postrena aciẽ subductis/ pͥncipes cͥariosq in cornua inducit qͦ tutior fir¬

Expanded text:
ga dant repente, et in suos versi partim refugere in secundam aciem, partim non recipientes ga dant repente, et in suos versi partim refugere in secundam aciem, partim non recipientes caedere, ut et paulo ante non adiuti et Carthaginienses simul cum hostibus simul cum suis cogerentur manus conserere. non tamen ita perceiecere, ne pauido fuga uolneribusque milite sinceram et integram aciem miscerent. ceterum tanta strages hominum armorumque locum in quo steterant paulo ante auxiliares compleuererant, hastati, per cumulos corporum armorumque et tabem sanguinis qua quisque poterat sequentes hostem et signa et ordines confuderunt. principum quoque signa fluctuari coeperant uagam ante se cernendo aciem. quod Scipio ubi uidit receptui propere canere hastatis iussit et sauciis in postremam aciem subductis principes triariosque in cornua inducit quo tutior fir
Abbreviated transcription (Latin):
uc turbatos uidic hostes add̾idit ꝑailsis t̾rorem Uc̾nq equite nũdata euit
punica acies cũ pedes cõcu̾rit nec spe nec unib iã par ad hoc dicai paͬna sed
magna eadem in regenda mom̃ta cõgruens clamo arͥ. eoq maior ex teͣrbilior
dissone islis ut getiũ mustaꝵ discrepatib singus uoces. Pugna roma na
stabilis et suo et armoꝵ pondẽ ĩcũbentiũ in hostẽ cõcursatio et uelocitas illie
dem̃ umboni pulsantes ĩ sũmotos gradi insato aliꝙͣtũ spatio uelud̾ nulso resi¬
scente incessere urgentib et nouissimis pͥmos ut semel mocã acẽ sensere ꝙ
ip̃m iĩ magnã ad pessendum hostẽ addebat. Apud hostis auxiliaris cedentis se¬
cauida acies affri et carthaginienses ad eo nõ substimebat ut ꝯtͣ et̃ ne resistẽ¬
tes ꝑtinacit̾ pͥmo cedendo ad se ꝑueniret hostis pedẽ referrẽt. Iꝙ auxilia res ce̾¬

Expanded text:
ut turbatos uidit hostes, addidit perculsis terrorem. utrimque nudata equite erat ut turbatos uidit hostes, addidit perculsis terrorem. utrimque nudata equite erat Punica acies cum pedes concurrit, nec spe nec uiribus iam par. ad hoc dictu parua sed magna eadem in re gerenda momenta: congruens clamor ab Romanis eoque maior et terribilior, dissonae illis, ut gentium multarum discrepantibus linguis, uoces; pugna Romana stabilis et suo et armorum pondere incumbentium in hostem, concursatio et uelocitas illinc deinde et umbonibus pulsantes, in summotos gradu inlato, aliquantum spatii velut nullo resistente incessere, urgentibus et novissimis primos ut semel motam aciem sensere, quod ipsum vim magnam ad pellendum hostem addebat. apud hostes auxiliares cedentes secunda acies, Afri et Carthaginienses, adeo non sustinebant ut contra etiam, ne resistentes pertinaciter primos caedendo ad se perveniret hostis, pedem referrent. igitur auxiliares ter
Abbreviated transcription (Latin):
ioꝵ liben cũ parẽtib cõuiges pauide auo exaidiũ ẜuntiũq auc imꝑiũ orb̃
ternꝵ nic auc in metu auc in spẽ med̾iũ ostenstant᷑. Cum maxiẽ ħ imp̃r
apud carthaginẽses duces suaꝵ gẽtiũ int̾ ppłares ple̾mq ꝑ intp̃tes int̾m
mixcos alienigenis aget tube cornuaq abrs cecinenĩt cãt̾q clamor ort ᵈ
ut elephanti in suos sinistro maxime cornu u̾cerent᷑ mauros ac numidas. ad¬
didic faale masinissa ꝑcussis terorẽ nudauicq ab ea ꝑte aciẽ eq̃stri auxiłio
pauce cam̃ besciaꝵ ĩtrepide in hostẽ acte int̾ uelitũ ordines cũ multis suis nul¬
nenb ingẽtẽ stiuiem edebat. Resilientes enĩ ad manipusos uelices cũ uiam
añsignani cessabant/ donec undiq uicid̾entib celis exacti ox romana acie. hi
qͣ in suo dextro cornu ipõs carthaginẽsiũ equites in sugã uerterũt. lelius

Expanded text:
iorum, liberi cum parentibus coniugesque pavidae, aut excidium servitiumque aut imperium orbis iorum, liberi cum parentibus coniugesque pavidae, aut excidium servitiumque aut imperium orbis terrarum, nihil aut in metum aut in spem medium, ostentatur. cum maxime haec imperator apud Carthaginienses, duces suarum gentium inter populares, pleraque per interpretes inter immixtos alienigenis agerent, tubae cornuaque ab Romanis cecinerunt, tantusque clamor ortus ut elephanti in suos, sinistrum maxime cornu, verterentur, Mauros ac Numidas. addidit facile Masinissa perculsis terrorem nudavitque ab ea parte aciem equestri auxilio. paucae tamen bestiarum intrepidae in hostem actae inter velitum ordines cum multis suis volneribus ingentem stragem edebant. resilientes enim ad manipulos velites, cum viam antesignanis cessabant donec undique incidentibus telis exacti ex Romana acie hi quoque in suo dextro cornu ipsos Carthaginiensium equites in fugam uerterunt. Laelius,
Abbreviated transcription (Latin):
mixtis in sc̃da acie carchagiuẽses afireq et macedonũ segionẽ modico den
int̾uallo relicto subsidianam aciẽ icalicoꝵ nilitũ bnitii plenq em̃t ui ac ne¬
cessitate płes ꝙͣ sua uolũdate decedentẽ ex itali. secuai instiuxit equitatũ et
ip̃ẽ curũsedit. Cornib dextrũ carthaginẽses sinistiũ nimide cenuerũt. uaria
adhortatio erat in excitu int̾ tot hoĩes quib nõ ligua nõ mos nõ lex nõ
ãma nõ uestit᷑ habit᷑q nõ cã militandi eadẽ eẽt. Auxilianb et p̃sens ec
mustiplicatu meires ex p̃da ostentat᷑. Galli ꝓpͥo acq insito in rͦs odio accen¬
dunc̃ ligarib campi ubẽs italie deductis ex asꝑimis mõcib in spẽ iuccone
ostentañt᷑. Mauros mimidasq masimisse ĩ pocẽti fucuros dnatu ce̾ret aliis
alia spei ac met̾ iactant᷑ carchaginẽsib menia pata dii penates sepuscra ma¬

Expanded text:
mixtis; in secunda acie Carthaginienses Afrosque et Macedonum legionem; modico deinde mixtis; in secunda acie Carthaginienses Afrosque et Macedonum legionem; modico deinde intervallo relicto subsidiariam aciem Italicorum militum—Bruttii plerique erant, vi ac necessitate plures quam sua voluntate decedentem ex Italia secuti—instruxit. equitatum et ipse circumdedit cornibus; dextrum Carthaginienses, sinistrum Numidae tenuerunt. varia adhortatio erat in exercitu inter tot homines, quibus non lingua, non mos, non lex, non arma, non vestitus habitusque, non causa militamultiplicata ex praeda merces ostentatur; Galli proprio atque insito in Romanos odio accenduntur; Liguribus campi uberes Italiae deductis ex asperrimis montibus in spem victoriae ostentantur; mauros Numidasque Masinissae inpotenti futuro dominatu terret; aliis aliae spes ac metus iactantur. Carthaginiensibus moenia patriae, di penates, sepulcra ma
Abbreviated transcription (Latin):
unt ad segacis insusas ea isis exeuntib in aciem portendisse eos ad ee fidem be¬
si ac sabons in manib eẽ p̃d̾a̾ carchagis redicũ domũ in patam ad̾ parẽtos sebos
cõiuges penatesq dos cessus ħ corpore uultu q ita seto ut uicisse iã credes
dicebat Instrunt deũ pͥmos hastatos po eos pͥnapes t̾anis postremã aciem
clausit. Nõ cõfertas aut cohortes añ sua qͣq signa instñebat s mampulos
ne alloytũ int̾ se distãtes eẽt spatiũ qͦ elephanti hostiũ acti nicħ ordines cur¬
barẽt selium cui añ segati eo ãno q̃stons ex̾ sorte ex .s̃. c̃. oꝑa utelut᷑ cũ italico
equitatu ab sinistro comu masinissam numidasq ab dextro opposut uias
patẽtes int̾ manipulos añ signoꝵ uelitib ea cũc seuis armacura erat cõpleũ
daco p̃repto ut ad imperũ esõphantoꝵ ac p̾ ĩrectos refugẽnt ordines aut in
an habuem̃t in strux̾ dem̃ auxilia liguꝵ galłoꝵq baleanb maunsq ad¬

Expanded text:
e finem belli ac laboris; in manibus esse praedam Carthaginis, reditum domum in patriam ad parentes liberos coniuges penatesque deos. celsus haec corpore uoltuque ita laeto ut uicisse iam crederes dicebat. instruit deinde primos hastatos, post eos principes; triariis postremam aciem clausit. non confertas autem cohortes ante sua quamque signa instruebat sed manipulos aliquantum inter se distantes ut esset spatium qua elephanti hostium acti nihil ordines turbarent. Laelium, cuius ante legati, eo anno quaestoris extra sortem ex senatus consulequitatu ab sinistro cornu, Masinissam Numidasque ab dextro opposuit. vias patentes inter manipulos antesignanorum velitibus—ea tunc tune levis armatura erat— complevit, dato praecepto ut ad impetum elephantorum aut post directos refugerent ordines aut in ante habuerat—instruxit, deinde auxilia Ligurum Gallorumque Baliaribus Maurisque ad
Abbreviated transcription (Latin):
tes multo seuior et infestionb locis cẽpestas adorca disieat classem. Multe
q̃ssate ãmam̃tiaq spoliace naues q̃dam fracre. Ita uerata ac lacerata classis
canisis cenuit uͥ dũ subducte reficiũt᷑ naues hiemos opp̃ssit aͥcũ actũq
anni tp̃s et nusso progante impium pͥuat᷑. c̃. claudius dãssẽ rͣ. reduxit. &
ẜuilius ne comitioꝵ cã ad urbem reuariret᷑ dicratore dc̃o.c̃. ẜuilio gemino

Expanded text:
tes multo et saeuior et infestioribus locis tempestas adorta disiecit classem. multae tes multo et saeuior et infestioribus locis tempestas adorta disiecit classem. multae quassatae armamentisque spoliatae naues, quaedam fractae; ita uexata ac lacerata classis Carales tenuit. ubi dum subductae reficiuntur naues, hiemps oppressit circumactumque anni tempus, et nullo prorogante imperium priuatus Ti. Claudius classem Romam reduxit. M. Seruilius , ne comitiorum causa ad urbem reuocaretur dictatore dicto C. Seruilio Gemino
Abbreviated transcription (Latin):
rant cumis sosis orb̾ et pluit sapideo ymbri et in uelit̾no agro te̾ra ingẽtib
cau̾nis cõsẽdic arboresq in ꝑfundũ austreancie foꝵ et cura taune frusinone
mur aliqͦt socis et porta de ceso cacta et in pasacio sapidib pluic. Id ꝑdigiũ mo¬
re patͥci nouẽdiali sacro cetũ hostiis maiorib expiata uit̾ que eniã aquaꝵ ĩ so¬
sica magratudo in resigionẽ uensa nã ita habudauit cibys ut sũdi appossinares
cͥco inundato extͣ po̾tãm cossinã ad ed̾em erucine uenis pati sit̃. Cet̾m sũdoꝵ ip̃o dic
subita serenitate orta põpa dua cepra ad portã cossinã reuocata ductaq in cͥcũ
est cũ cessisse in aꝯͣ nũtiatũ esi eẽt setitiãq ipło et lũdis cesebntatẽ addidit
sedes suas sollepiu scerracso reddicas. Clandiũ ꝑ cõs ꝓfectũ cande̾ aburbe int̾
port̾ cõsanũ socricanũq atrox uix tẽpestatis adorta in metũ ingentẽ adduxit

Expanded text:
in Veliterno agro terra ingentibus cavernis consedit, arboresque in profundum haustae; ariciae forum et circa tabernae, Frusinone murus aliquot locis et porta de caelo tacta; et in Palatio lapidibus pluit. id prodigium more patrio novemdiali sacro, cetera hostiis maioribus expiata. inter quae etiam aquarum insolita magnitudo in religionem uersa; nam ita abundauit Tiberis ut ludi Apollinares circo inundato extra portam Collinam ad aedem Erycinae Ueneris parati sint. ceterum ludorum ipso die subita serenitate orta pompa duci coepta ad portam Collinam reuocata deductaque in circum est cum decessisse inde aquam nuntiatum esseo reddita. Claudium consulem profectum tandem ab urbe inter portus Cosanum Loretanumque atrox uis tempestatis adorta in metum ingentem adduxit.
Abbreviated transcription (Latin):
cionib pacis p̃mia ꝑfidie habeãt. Indigni quib eadẽ pateat cõditio et̃ ut ꝓsut
nob̾ fuius pentis. Neq paries nñ pͥores de sicilia neq nos de hispania facu
bellum et tũ marmetiuoꝵ socior ꝑiculum et nuc sagũti excidiũ nob pia ac in¬
sta induer̃t arma uos lacessere et tu ip̃e fatis er dii testes ut qui et illius
besli exitum ẜ̃m uistũ mitum dederũt ex hĩ dant et dabũt. Quod̾ ad me
acrinet ex huane in firmitatis menũ et uĩ fortune repuco et oĩa quecũq agimꝰ
subiecta misse casib scio Ceim ꝙͣ ad̾modũ suꝑbe et uiolent̾ me face̾ si pͥus ꝙͣ in

Expanded text:
cionibus pacis praemia perfidiae habeant. indigni quibus eadem pateat condicio, etiam ut prosit cionibus pacis praemia perfidiae habeant. indigni quibus eadem pateat condicio, etiam ut prosit uobis fraus petitis. neque patres nostri priores de Sicilia neque nos de Hispania fecimus bellum; et tunc Mamertinorum sociorum periculum et nunc Sagunti excidium nobis pia ac iusta induerunt arma. uos lacessisse et tu ipse fateris et di testes sunt qui et illius belli exitum secundum ius fasque dederunt et huius dant et dabunt. 'quod ad me attinet, et humanae infirmitatis memini et uim fortunae reputo et omnia quaecumque agimus subiecta ess
Abbreviated transcription (Latin):
qñ ita diis psacuit ext̾na et̃ ce̾ra manq uideamꝰ regẽtes imꝑia. haut ne¬
gaum ꝑp nõ nimuis sincẽ periã aue expectatã nuy pacem suspectã eẽ nob̾ piũta¬
fidem multos ꝑ quos pecita sic ad fidem tuende pacs ꝑtinet. Scipio qͦ uñ ut
tem cuebor eam iꝑ quã perii eo quẽ ad modũ qr ame bellum ceptũ est ne quẽ
eiꝰ peniteret qͦ ad id ipĩ nõ uide̾ dĩ p̃stiti ita ad nitar ne quẽ pacis ꝑ me ꝑte peĩ¬
teat. ¶Adu̾sus hec impr̃ roman̾ in hac̃ fere suiam respõdit. nõ me fallebat hã¬
nibal hr̃ aduẽt cui spẽ carchaginẽses et p̃sentẽ induciaꝵ fidẽ spem racis turba¬
sse. Neq cu ĩd sane dissimulas qui de cõdicionib supionb pacis oiã subtͣhas
p̃cẽa q̃ iam p̾dem in nr̃a pocestace sũt. Cecm̃ sic̃ tibi cure est ciues cuos ꝙͣto ꝑte
one seuent᷑ sic mͥ sabomnoĩt est ne si q̃ tũ pepigerũt hodie subtuacta ex cõdi¬

Expanded text:
terra marique videamus regentes imperio. haud negaverim propter non nimis sincere petitam aut exspectatam nuper pacem suspectam esse vobis Pufidem. multum per quos petita sit ad fidem tuendae pacis pertinet, Scipio. vestri quoque, ut tatem tuebor eam propter quam petii. et quem ad modum, quia a me bellum coeptum est, ne quem eius paeniteret, quoad ipsi invidere dei, praestiti, ita adnitar ne quem pacis per me partae paeniteat. adversus haec imperator Romanus in hanc fere sententiam respondit: " non me fallebat, Hannibal, adventus tui spe Carthaginienses et praesentem indutiarum fidem et spem pacis turbasse; neque tu id sane dissimulas, qui de condicionibus superioribus pacis omnia subtrahas praeter ea quae iam pridem in nostra potestate sunt. conere leuentur, sic mihi laborandum est ne quae tum pepigerunt hodie subtracta ex condi