comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
octoginta milia armatoꝵ primũ rhem
in limbo castra metati e̾ent mornt ꝓ¬
cinctu. S apoplexiam subrto & sangui¬
nis eruptione bregitione defunctꝰ ẽ.
Tunc gratianꝰ ualentianũ frẽm de iusti¬
dudum laudante seuera uxore sua pulchri¬
tudine iustinȩ sibi eam sociauit in matri¬
momo legesq propt̃ illã concessit. ut om̃s
uiri qui uoluissent impime bina matrimo¬
nia susciꝑent. Ideo populosas fore gentes
qr hoc apd eos solẽpne ẽ: & multarũ uxo¬
rũ unꝰ maritus audit᷑. Accepta gͦ ut dixci¬
mus ualentimanꝰ iustina edidit ex ip̃sa qͣ¬
tuor filios ualentimanũ supradictũ im¬
ꝑatorẽ. & gratã iustamq & gallã de qua
galla de hinc theodosius imꝑator. flacilla
defuncta: quȩ archadiũ honornũq pepe¬
rerat. placidiã generauit quȩ mat̾ fuit
modem ualentimam iumioris imꝑatoris.
ualentimanꝰ de galliȩ partib uenisset il¬
lricũ ubi inx dĩ ceptũ bellũ egritudine

Expanded text:
LXXX milia armatorum primum Reni LXXX milia armatorum primum Reni in limbo castra metassent, movit procinctum, sed apoplexia subito et sanguinis eruptione Bregitione defunctus est. Tunc Gratianus Valentiniano fratre de Iustidudum laudante Severa uxore sua pulchritudine Iustinae sibi eam sociavit in matrimonio legesque propter illam concessit, ut omnes viri, qui voluissent, inpune bina matrimonia susciperent, quia ideo populosas fore gentes, quia hoc apud eos solemne est et multarum uxorum unus maritus auditur. Acceptaque ergo, ut diximus, Valentinianus Iustina edidit ex ipsa quattuor filios, Valentinianum supra dictum imperatorem et Gratam Iustamque et Gallam. De qua Galla dehinc Theodosius imperator Flacilla defuncta, quae Archadium Honoriumque pepererat, Placidiam generavit, quae mater fuit moderni Valentiniani iunioris imperatoris. Valentinianus de Galliae partibus venisset Illyricum, ibi vixdum coepto bello, aegritudine
Abbreviated transcription (Latin):
euu Malentinanꝰ ⁊ ualens regnauert̃ annos
erant cibalenses utriq germani. In m¬
comedia tribunatũ ualentimanꝰ agebat
Qui imꝑator creatꝰ. fr̃ẽm ualentẽ consor¬
tem regni assumpsit. Ipse uero egregiꝰ
& aureham simił morib nisi qđ seueri¬
tatẽ eiꝰ miniã & parcitatẽ quidã  cru scos¬
delitatẽ ⁊ auariciã causabant᷑. Relic¬
to germano orientali in regno: ipse
hesꝑiam tenint. Quo tunc regnante
alter ualentimanꝰ in brictannnã tiran¬
idẽ assumens incontinenti oppressus ẽ.
Costantinopolim quoq quidã procopiꝰ
contra ualentẽ insurgens nchilq pre¬
ualens urbe iE gredit᷑. ⁊ in frigia sal¬
taria tirannizans extinctꝰ ẽ. multiq
partis procopianȩ cesi atq ꝓscripti.
Ualens ab eudoxio arrianoꝵ epo fuasus
& baptizatus. contra ortodoxos infestꝰ
insurgit. Gratianũ filiũ suũ ualentini¬
anꝰ ambianis imꝑatorẽ constituit: quẽ
habit de seuera priore uigali. & con¬
tra saxones burgundionesq qui phas

Expanded text:
 Valentinianus et Valens regnaverunt ann. erant Cibalenses utrimque germani. In Nicomedia tribunatum Valentinianus agebat, qui imperator creatus fratrem Valentem consortem regni adsumpsit. Ipse vero egregius et Aureliani similis moribtatem eius nimiam et parcitatem quidam crudelitatem et avaritiam causabantur. Relicto germano Orientali in regno ipse Esperium tenuit. Quo tunc regnante alter Valentinianus in Brittania tyrannidem adsumens in continenti oppressus est. Constantinopolim quoque Procopius quidam contra Valentem insurgens nihilque praevalens urbe egreditur, et in Frygiam Salutariam tyrannizans extinctus est, multique partis Procopianae caesi atque proscripti. Valens ab Eudoxio Arrianorum episcopo suasus et baptizatus contra orthodoxos infestus insurgit. Gratianum filium suum Valentinianus Ambianis imperatorem constituit, quem habuit de Severa priore iugale et contra Saxones Burgutionesque, qui plus
Abbreviated transcription (Latin):
quoq nouoꝵ hostiũ nouũ nomen qui plis
quã octoginta milia ut fert̃ armatoꝵ ripe
rhen fluminibꝰ insedert̃. Hos quondã sub¬
acta in teriore germania ad ruso & tiberio
ad ob tuis filiis cesaris ꝑ castra dispositos
in magnã coaluisse gentẽ atq ita etiã no¬
men ex oꝑe p̾sumpsisse quia crebra ꝑ limi¬
tẽ habitacula constituta burgos uulgo
uocant. eorũq ẽẽ preualidã & ꝑnitiosam
manũ galliȩ. Hodieq testes in quib pre¬
fide nr̃isq clericis quib obȩdirent recep¬
tis. blande mansuete innocent̃q uiuant.
ñ quasi cum subiectis galł sed uere cũ fr̃ibꝰ
diffudissent easq uastarent. bellũ in eos
parans apud bigridionẽ oppidum subi¬
ta effusione sanguinis quod grece apo¬
pledeis uocat᷑. suffocatꝰ & mortinis e. Post
quẽ gratianꝰ filius occidentis imꝑiũ te

Expanded text:
quoque nonorum hostium nouum nomen ., qui plus quoque nonorum hostium nouum nomen ., qui plus quam octoginta milia, ut ferunt, armatorum ripae Rheni fluminis insederunt. hos quondam subacta interiore Germania a Druso et Tiberio, adoptiuis filiis Caesaris, per castra dispositos in magnam coaluisse gentem atque ita etiam nomen ex opere praesumpsisse, quia crebra per limitem habitacula constituta burgos uulgo uocant, eorumque esse praeualidam et perniciosam manum, Galliae hodieque testes sunt, in quibus praefide nostrisque clericis, quibus oboedirent, receptis blande mansuete innocenterque uiuant, non quasi cum subiectis Gallis sed uere cum fratribus diffudissent easque uastarent, bellum in eos parans apud Brigitionem oppidum subita effusione sanguinis, quod Graece apoplexis uocatur, suffocatus et mortuus est. Post quem Gratianus filius Occ
Abbreviated transcription (Latin):
sertore & baptiratꝰ & ꝑsuasus in seuissimã
heresim declimnauit. S malignam diu in¬
sectationẽ texit. nec uolantati potestatẽ
admiscuit. quousq ad unuentis fr̃is aucto¬
ritate compressus ẽ. Contemplabat᷑ eium
de eo quanta uim in ulciscenda fide imꝑa¬
tor posset exercere qui tanta costantiam
ꝓ retinenda quondã miles habuisset. Hoꝵ
anno imꝑii tercio gratianꝰ ualentimanifi¬
lus imꝑator factꝰ Code anno apd atreba¬
tas uera lana de nubib phuuȩ mixta de¬
fluacit. Preterea atharicꝰ rex gothoꝵ xp̃iano
in gente fua crudelissime ꝑsequutꝰ. pluri¬
mos barbaroꝵ obfidẽ in terfectos: ad coronã
martirii sublimainit. Quoꝵ tamen plurimi
runt. Ualentinianꝰ saxones gentẽ in oceam
littorib et paludib in uissitam urtute
atq agilitate terribilẽ. periculosã romaniꝰ
finib eruptionẽ magna mole meditantes
in ipsis francoꝵ finib oppssit. Burgundioꝵ

Expanded text:
sertore, et baptizatus et persuasus, in saeuissimam sertore, et baptizatus et persuasus, in saeuissimam haeresim declinauit; sed malignam insectationem diu texit nec uoluntati potestatem admiscuit, quoad uiuentis fratris auctoritate conpressus est. contemplabatur enim de eo, quantam uim in ulciscenda fide imperator posset exerere, qui tantam constantiam pro retinenda quondam miles habuisset. Horum anno imperii tertio Gratianus Yalentiniani filius imperator est factus. eodem anno apud Atrebatas uera lana de nubibus pluuiae mixta defluxit. Praeterea Athanaricus rex Gothorum Christianos in gente sua crudelissime persecutus, plurimos barbarorum ob fidem interfectos ad coronam martyrii sublimauit, quorum tamen plurimi runt. Yalentinianus Saxones, gentem in Oceani litoribus et paludibus inuiis sitam, uirtute atque agilitate terribilem, periculosam Romanis finibus eruptionem magna mole meditantes in ipsis Francorum finibus oppressit. Burgundionum
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ: ualentimanꝰ tricesimꝰ octauus apud m¬
ceã consensu militũ imꝑator creatꝰ ẽ. man¬
sitq in eo annos undecĩ. Qui cũ xp̃ianꝰ inte¬
gra fide sacramentũ militiȩ gereret:⁊ sub
iulano augusto tribimꝰ scutarioꝵ nissus ab
imꝑatore sacrilego aut immolare ydolis
aut militia eaxcedere fidelit sciens & graui¬
ora dei ẽẽ iudicia & meliora ꝓmissa: sponte
discessit. Ita parua intiecta mora nibano
interfecto. ac mox uimano mortuo qui
ꝓ nomine xp̃i amiserat tribunatũ. retri¬
buente xp̃o in locũ ꝑsequutoris sui accepit
imꝑiũ. Qui postea fr̃em suũ ualentẽ par¬
ticipe fecit imꝑii: procopiũ tirannũ plu¬
resq postea fatellites eiꝰ occidit. Terrȩmotꝰ
ꝑ totũ orbẽ factꝰ. Ita turbatũ quoq pela¬
gus excussit. ut ꝑ uicinas terrarũ campes¬
triũ partes refuso mari pharimȩ infularũ
urbes concusse & subrute ꝑisse referant᷑.
Ualens ab eudoxio ep̃o arriani dogmatis as¬

Expanded text:
I Valentinianus tricesimus octauus apud Nicaeam consensu militum imperator creatus est mansitque in eo annis undecim. qui cum Christianus integra fide sacramentum militiae gereret sub Iuliano Augusto tribunus scutariorum, iussus ab imperatore sacrilego aut immolare idolis aut militia excedere, fideliter sciens et graniora Dei esse indicia et meliora promissa, sponte discessit. ita parua interiecta mora Iuliano interfecto ac mox Iouiano mortuo qui pro nomine Christi amiserat tribunatum, retribuente Christo in locum persecutoris sui accepit imperium: qui postea fratrem suum Valentem participem fecit imperii , Procopium tyrannum pluresque postea satellites eius occidit. terrae motus per totum Orbem factus ita turbatum quoque pelagus excussit, ut per uicinas terrarum campestrium partes refuso mari plurimae insularum urbes concussae et subrutae perisse referantur. Valens ab Eudoxio episcopo, Arriani dogmatis as
Abbreviated transcription (Latin):
int. Ostendens quod ex admissi sacrilegii
tẽpore numquã seditionũ furor. namꝗͣ
bella mortesq cessart̃. usqueqͦ ultimũ &¬
exiciabile malũ tẽporib uespasiani obsi¬
dionis eos inclusit. Igit᷑ iudeos ꝓ cõmisso¬
scelere ulcio duina dãpnabat. S ⁊ ipse
pilatꝰ qui in saluatorẽ imqui iudicis fun¬
ctꝰ officio ẽ. Hisdẽ tẽporibꝰ gai tantis ac ta¬
libꝰ maloꝵ cladib excruciatꝰ ẽ. ut ꝓpria se
manu transuerbasse ⁊ nefaria intã ui ab
iecisse referatur.

Expanded text:
unt. Nam ex admissi sacrilegii tempore nunquam ab eis seditionum furor, nunquam bella mortesque cessarunt, usquequo ultimum exitiabile malum temporibus Vespasianae obsidionis eos inclusit. Pilatus, quiscelere ultio divina damnabat: sed et ipse Pilatus, qui in Salvatorem iniqui judicis functus officio est, iisdem temporibus Gaii tantis ac talibus malorum cladibus cruciatus est, ut propria se manu transverberasse et nefariam vitam jecisse referatur.
Abbreviated transcription (Latin):
inroꝵ utriꝰq ordinis senatorũ & equestris no¬
mina ⁊ notas c̃tinebant morti destinatoꝵ.
Inuenta ẽ. & arca ingens uarioꝵ uenenoꝵ qͥ
b mox claudio cesare iubente dimersis in¬
fecta maria tradunt᷑. ñ sine magno pisciũ
exitio quos enecatos ꝑ ꝓaima lttora passim
ostus eiecit. Magnũ reuera indiciũ miseren¬
tis dei propt̃ suffragiũ gr̃ȩ in popłm ẽtinuo

Expanded text:
uirorum utriusque ordinis senatorii et equestris nouirorum utriusque ordinis senatorii et equestris nomina et notas continebant morti destinatorum. inuenta est et area. ingens uariorum uenenorum, quibus mox Claudio Caesare iubente demersis infecta maria traduntur non sine magno piscium exitio, quos enecatos per proxima litora passim aestus eiecit. Magnum reuera indicium miserentis Dei propter suffragium gratiae in populum continuo
Abbreviated transcription (Latin):
quendã uirũ sane adprime eruditũ lega¬
tũ ad cefarẽ misert̃. S calicula cũ om̃ib ho¬
minib tũ pͣcipue uideis infestissimꝰ. spreta le¬
gatione filonis. om̃s udeoꝵ sacras sedes atq
in pͥmis antiquũ in ierosolimis sacrariũ pro¬
fanari sacrificiis gentiliũ ac repleri ftatuis si¬
mula erisq imꝑauit: seq ibi ut dm̃ coli p̾cepit
Pilatꝰ autẽ preses qui sententiã dãpnationis
in apͥm dixcerat. postquã pharimas seditiones
in ierosolimis exercuit ac fecit. tantis irrogan¬
te gaio angorib cohartatꝰ ẽ: ut sua se trans¬
uerberans manu maloꝵ compendiũ mortis
caligula libidinib fins etiã illud sceleris ad¬
iecit. ut ⁊ sorores suas primũ stupro polba¬
eret: deinde exilo dãpnaret. qui post om̃s
simul exules iussit occidi. Ipse autẽ a fins ꝓ¬
tectorib occisus ẽ. duo libelli in secretis eiꝰ re¬
ꝑti sunt quoꝵ alt̾i pugio alteri gladiꝰ pro sig¬
no nominis asscriptũ erat. ambo lec tissimoꝵ

Expanded text:
sane in primis eruditum, legatum ad Caesarem miserant. sed Caligula cum omnibus hominibus tum praecipue Iudaeis infestissimus, spreta legatione Philonis omnes Iudaeorum sacras sedes atque in primis antiquum illud in Hierosolymis sacrarium profanari sacrificiis gentilium ac repleri statuis simulacrisque imperauit seque ibi ut deum coli praecepit. Pilatus autem praeses, qui sententiam damnationis in Christum dixerat, postquam plurimas seditiones in Hierosolymis excepit ac fecit, tantis inrogante Gaio angoribus coartatus est, ut sua se transuerberans manu malorum conpendium mortis Caligula libidinibus suis etiam illud sceleris adiecit, ut sorores suas primum stupro pollueret, deinde exilio damnaret. qui post omnes simul exules iussit occidi. ipse autem a suis protectoribus occisus est. duo libelli in secretis eius reperti sunt, quorum alteri pugio, alteri gladius pro signo nominis adscriptum erat: ambo lectissimorum
Abbreviated transcription (Latin):
confero: q̃m hoc felicissima inctoria. ilbid acer-¬
bissima clades fuit. & sic demũ roma cognos¬
cat ꝑ eiꝰ latentẽ ꝓuidentiã in agendis rebꝰ an¬
tea se partẽ felicitatis habuisse. cuiꝰ agnitione
suscepta plenissima felicitate ꝑfruit᷑. In quan¬
tũ ñ tamen blasphemarũ offendicuł deprauat᷑.

Expanded text:
confero, quoniam hoc felicissima uictoria, illud acerconfero, quoniam hoc felicissima uictoria, illud acerbissima clades fuit — et sic demum Roma cognoscat, per eius latentem prouidentiam in agendis rebus antea se partem felicitatis habuisse, cuius agnitione suscepta plenissima felicitate perfruitur, in quantum non tamen blasphemiarum offendiculis deprauatur.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ bellũ quarto imꝑii sin anno cõpleuit:
qui ẽ. annꝰ ab incarnatione dm̃i quadrage¬
simꝰ sexctꝰ. quo etiã anno famis grauissima¬
ꝑsiriã facta ẽ: quȩ in actibꝰ apostoloꝵ per
ꝓpħam agabũ predicta ẽẽ memorat᷑. Ab
eodẽ claudio uespasianꝰ qui post neronẽ im¬
ꝑait in brictanniã missus. etiã uectã in¬
fulȩ brictannię proximã a meridie roma¬
noꝵ ditioni subiugauit. Que habet ab ori¬
ente in occidente: triginta circit milia pas
suũ in occidentalibꝰ triũ a meridiano bric¬
tanmę littore distans. Succedens autẽ clau¬
dhio in imꝑiũ nero: nichil omino in re mil¬
tare ausus ẽ. Unde int̾ alia romani regni
detrim̃ta innumera: brictanniã pene ami¬
sit. Nam drio sub eo nobilissima oppida illic
capta atq subuersa funt. Conferat᷑ nunc si ci-¬
quã placet. sub ua infula tempus ⁊ tempus
bellũ & bellũ cesar & cefar. Nam de fine nil

Expanded text:
autem bellum quarto imperii sui anno complevit, autem bellum quarto imperii sui anno complevit, qui est annus ab Incarnatione Domini quadragesimus sext quae in Actibus apostolorum per ophetam Agabum praedicta esse memoratur. Ab eodem Claudio Vespasianus, qui post Neronem imperavit, in Brittaniam missus, etiam Vectam insulam Brittaniae proximam a Meridie, Romanorum ditioni subjugavit; quae habet ab Oriente in Occasum triginta circiter milia pasum, in Occidentalibus trium a meridiano Brittaniae litore distans. Succedens autem Claudio in imperium Nero, nihil omnino in re militari ausus est. Unde inter alia Romani regni detrimenta innumera Brittaniam pene amisit; nam duo sub eo nobilissima oppida illic capta atque subversa sunt. CAPUT IV. Ut Luciquam placet, sub una insula tempus et tempus, bellum et bellum, Caesar et Caesar — nam de fine nil
Abbreviated transcription (Latin):
erũpentia. hanc ex orientẽ tirannidẽ. & con¬
surgens istud cuile bellũ neget quisquã di¬
uinitꝰ ẽẽ compressũ qui p̾teritis tẽporibꝰ de
cõpressione belloꝵ cunliũ simile ꝓbarit exẽ¬
plũ. Claudiꝰ quarto imperii sin anno cupiens
utilẽ rei publicȩ oftentare principẽ. bellũ
ubiq & inctoriã undecũq quesut. Itaq
expeditionẽ in brictannã mouit que exxci
tata in tumultũ propt̃̾ ñ redibitos transfu¬
gas indebat᷑. Tran suectꝰ in infulã ẽ. quã neq
ante iuliũ cesarẽ neq post eũ quisquã ad ire
ausus fuerat. ibiq ut uerb suetonii tranqͥlli
loquar. sine ullo preho ac sanguine intra pau¬
cissimos dies pharimã infule partẽ in deditio
nẽ recepit. Orcadas etiã insulas ultra brictan¬
nã in oceano positas romano adiecit imꝑio.
Ac seacto quã profectꝰ erat mense romã reduit
filioq suo brictannici nom̃ imposuit. Hoc

Expanded text:
erumpentia, hanc exorientem tyrannidem, et conerumpentia, hanc exorientem tyrannidem, et consurgens istud civile bellum neget quisquam divinitus esse compressum? Qui praeteritis temporibus de compressione bellorum civilium simile probarit exemplum. Claudius quarto imperii sui anno, cupiens se utilem reipub. ostentare principem, bellum ubique et victoriam undecumque quaesivit. Itaque expeditionem in Britanniam movit: quae exciansfugas uidebatur: transuectus in insulam est, quam neque ante Iulium Caesarem neque post eum quisquam adire ausus fuerat, ibique — ut uerbis Suetoni Tranquilli loquar — \'sine ullo proelio ac sanguine intra paucisnem recepit. Orcadas etiam insulas ultra Brittaniam in Oceano positas Romano adjecit imperio, ac sexto quam profectus erat mense Romam rediit, filioque suo Brittanici nomen imposuit. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc claudiꝰ quãuis multo truculentiore
causa in cedẽ conspiratoꝵ stimularet᷑. ul¬
tronea clementia nullo eapetente c̃firma¬
uit. Accidit etiã eodẽ tẽpore p̾sentis gr̃ȩ
dei grande miraculũ. Si quidẽ furuiꝰ camil¬
his seriboniꝰ dalmatiȩ legatꝰ bellũ cuule
molitus legiones multas fortissimasq ad
sacramenti mutationẽ pellexerat. Itaq
die dato ut in unũ undiq ad nouũ imꝑato¬
rẽ conueniret᷑. Neq aquile ornari neq c̃uelli
qͦ quomõdo signa moueriue potuerunt.
Exercitꝰ tanta ⁊ tã inufitata mira culi fide
motꝰ. & c̃uersus in pęnitentiã scribomũ qͥn¬
to statĩ die destitutũ interfecit. seseq sacra¬
mento pͥoris militiȩ c̃tinuit. Ristiꝰ ac ꝑni¬
tiosius urbi romȩ nichil umquã fuisse: quã
bella ciuila satis notũ ẽ. Itaq propt̃ aduen¬
tũ apostoli petri. & tenera apianoꝵ germina
ina dũ adhuc pauca & sõȩ fidei ꝓfessione

Expanded text:
hanc Claudius, quamvis multo truculentiore hanc Claudius, quamvis multo truculentiore causa in caedem conspiratorum instimularetur, ultronea clementia nullo expetente firmavit. Accidit etiam eodem tempore praesentis gratiae Dei grande miraculum, siquidem Furius Camillus Scribonianus, Dalmatiae legatus, bellum civile molitus, legiones multas fortissimasque ad sacramenti mutationem pellexerat. Itaque die dicto, ut in unum 468 undique ad novum imperatorem conveniretur, neque aquilae ornari, neque convelli quoquomodo signa, moverive potuerunt. Exercitus tanta et tam inusitata miraculi fide motus, et conversus in poenitentiam, Scribonianum quinto statim die destitutum interfecit, seseque sacramento prioris militiae continuit. Tristius ac perniciosius urbi Romae nihil umquam fuisse, quam bella civilia, satis notum est. Itaque propter adventum apostoli Petri, et tenera Christianorum germina vixdum adhuc pauca ad sanctae fidei professionem
Abbreviated transcription (Latin):
tis credentib fidẽ fideli uerbo docuit. poten¬
tissimisq uirtutib approbauit: atq ex hin¬
ap̃iam romȩ ẽe ceꝑunt. Sensit hoc collatũ
fidei suȩ beneficiũ. Nam cũ interfecto ca¬
ligula multa de abrogando imperio ac re¬
publica in antiquũ ordinẽ restituenda: uer¬
rendaq penitꝰ cesarũ uniuersa familia. sena¬
tus & c̃sules decreuissent. Claudiꝰ mox ut
confirmaiit imꝑiũ. magnaq ad huc romȩ
incognita. usus clementia ne in tantũ nobi¬
hũ multitudinẽ ulcio si e̾e̾t cepta seinret bi¬
diũ illid quod rei publicȩ statu infeliciter
confultatũ actũq fuerat memoriȩ exemit
om̃ĩq factoꝵ dictoruue in eoueniã & ob¬
hanonẽ in ꝑpetuũ sanacit. Itaq illã preclarã
& famosã athemensiũ amnestiã. quã quidẽ
romȩ inducere nalio cesare interfecto sena¬
tus cicerone suadente tẽptauerat. S anto¬
mo ⁊ octamano ꝓpt̃̾ ulcionẽex¬
tincti cesaris irrũpentib in irritũ cesserat.

Expanded text:
tis credentibus fidem fideli uerbo docuit potentissimisque uirtutibus approbauit; atque exim Christiani Romae esse coeperunt. sensit hoc conlatum fidei suae Roma beneficium., nam cum interfecto Caligula multa de abrogando imperio ac republica in antiquum ordinem restituenda euerrendaque penitus Caesarum uniuersa familia senatus et consules decreuissent: Claudius mox ut confirmauit imperium, magna atque adhuc Romae incognita usus clementia, ne in tantam nobilium multitudinem ultio, si esset coepta, saeuiret, biduum illud, quo de reipublicae statu infeliciter consultatum actumque fuerat, memoriae exemit omniumque factorum dictorumue in eo ueniam et obliuionem in perpetuum sanxit. ita illam praeclaram et famosam Atheniensium amnestiam, quam quRomae inducere Julio Caesare interfecto senatus, Cicerone suadente, tentaverat, sed Antonio et Octaviano propter ultionem exstincti Caesaris irrumpentibus, in irritum cesserat:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ int̾fuerat multis earruciatũ modisex
terno dãpnat ecxilio. sicut iosephus in his qͦ¬
insignissimꝰ scriptoꝵ florebat. qui ñ solũ in
nr̃a uerũ ⁊ in grecoꝵ philosophia primꝰ
int̾primos habebat᷑. Hic autẽ genere qui¬
dẽ a praiis hebreus: apud alexandriã uero¬
Hic igit᷑ ipse tẽporib gai quanta uideis acci¬
derint mala: quinq uoluminibꝰ eaponit.
S ⁊ de eiusdẽ gau mentis insania cõmemorat.
quod in tantũ suꝑbiȩ elatꝰ sit. ut dĩnse uo¬
luerit appellari. In ipsis autẽ cladibꝰ nideoꝵ¬

Expanded text:
tum modis, aeterno damnat exsilio, sicut Josephus insignissimus scriptorum florebat, qui non solum in nostra, verum et in Graecorum philosophia primus inter primos habebatur. Hic autem genere quidem a proavis Hebraeis, apud Alexandriam veroHic igitur ipse temporibus Gaii quanta Judaeis acciderint mala, quinque voluminibus exponit; sed et de ejusdem Gaii mentis insania commemorat, quod in tantum superbiae elatus sit, ut Deum se voluerit appellari: In ipsis autem ubi de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑii eiꝰ quinto int̾̃ therã & therasia insula de ꝓ¬
fundo emicuit: iginti stadioꝵ spacio extenta
Anno eiꝰ septimo sub ꝓcuratore iudeȩ cumano
in ierosolimis tanta seditio in diebꝰ azimorũ
excorta ẽ. ut in portarũ eaitu pͦpulo cohartato
triginta milia iudeoꝵ cede ꝓstrata & cõpres¬
sione suffocata referant᷑. Anno eiusdẽ nono ex¬
pulsos ꝑ claudiũ urbe iudeos iosephus refert.
S me magis suetomiꝰ mouet: qui ait hoc modo.
Claudiꝰ iudeos impulsores ap̃i assidue tumultu¬
antes roma eapulit. Quod utrũ contra ap̃m
tumultuantes nideos coherceri ⁊ comprimi
nusserit. an etiã ap̃ianos simul uekat cognatȩ
religionis homines uoluerit eapelli: nequaꝗͣ
discernit᷑. Ueruntam̃ sequenti anno tanta
fames romȩ fuit. ut in medio foro imꝑator¬
correptꝰ a popło. c̃uiciis ⁊ fragminib: panis
turpissime infestatꝰ. egre ꝑ seudotirũ in pa¬
laciũ refugiens. furorẽ eaxitatȩ pleb̾ euaserit.

Expanded text:
perii ejus quinto inter Theram et Therasiam insula de profundo emicuit triginta stadiorum spatio extenta. Anno ejus septimo, sub procuratore Judaeae Cumano in Hierosolymis tanta seditio in diebus azymorum exorta est, ut in portarum exitu populo coarctato, triginta millia Judaeorum caede prostrata et compressione suffocata referantur. Anno ejusdem nono, expulsos per Claudium Urbe Judaeos, Josephus refert: sed me magis Suetonius movet, qui ait hoc modo: Claudius Judaeos, impulsore Christo assidue tumultuantes, Roma expulit. Quod, utrum contra Christum tumultuantes Judaeos coerceri et comprimi jusserit, an etiam Christianos simul velut cognatae religionis homines voluerit expelli, nequaquam discernitur. Verumtamen sequenti anno tanta fames Romae fuit, ut medio foro imcorreptus a populo, conviciis et fragminibus panis turpissime infestatus, aegre per pseudothyrum in palatium refugiens, furorem excitatae plebis evaserit.
Abbreviated transcription (Latin):
spolia adquĩtere ⁊ ꝑsecuti sunt eos usq. adi
pontẽ ferreũ: ac deinde ułq ad taieredi
aurũ ⁊ argentũ ⁊ ornãm̃ta multaꝰ. Ques ⁊
boues equos i mulos ⁊ asinos ⁊ camelos lru¬
nitũ uinũ ⁊ firuiã ⁊ alio iulta que nob̾¬
necessarĩa erant. Herminui ⁊ suriam qui
habitabant illis pietio audienies turcos

Expanded text:
spolia querere; et persecuti sunt eos usque ad Pontem Ferreum ac deinde usque ad Tancredi aurum et argentum et ornamenta multa, oues et boues, equos et asinos et mulos et camelos, frumentum, uinum et farinam et alia multa, quae nobnecessaria erant. Hermenii et Suriani, qui habitabant in illis partibus, audientes Turcos
Abbreviated transcription (Latin):
auditio dĩ. Hic erit ferꝰ homo: manꝰ eiꝰ
suꝑ om̃s : & manꝰ omniũ suꝑ eũ. ⁊ contra
faciẽ om̃iũ fr̃m suoꝵ habitabit. Signifi¬
cat autẽ sem̃ eiꝰ habitaturũ in heremo:
id ẽ. sarracenos uagos in certisq sedib qͥ
uniuersas gentes quib desertũ ex latere
iungit᷑ incursabant: ⁊ impugnabant᷑¬

Expanded text:
 Hic erit ferus homo, manus ejus super omnes, et manus omnium super eum, et contra faciem omnium fratrum suorum habitabit. Significat autem semen ejus habitaturum in eremo, id est, Sarracenos vagos, incertisque sedibus, qui universas gentes, quibus desertum ex latere jungitur, incursant et impugnant
Abbreviated transcription (Latin):
dere: sue quod aduersũ ỹsaac quasi ma-¬
ioris etatis ioco sibi ⁊ ludo: pͥmogenita
uindicaret. Qđ quidẽ sara audiẽns : ñ
tulit. & hoc ipsiꝰ approbat᷑ sermone di¬
ostqͦt annos puer ablactari solet. Int̾
hebreos autẽ uaria opinio ẽ. asserentib
aliis quinto annio. aliis duodecimo ablac
nit tante etatis adolescentẽ. matris se¬
disse ceruicib dũ dicit᷑ sũꝑsit abraham
panes ⁊ utrẽ aque& dedit agar. ponens su
ad cõparationẽ parentũ infans uocat᷑
÷ paruulꝰ. & ẽ. sensus. Posuit gͦ abrahã
panes & utrẽ. suꝑ humerũ agar : & hoc
facto dedit puerũ matri. Hoc ẽ in manũ
mitẽ manu teneret. Quod autẽ manu
parentis tenet᷑: sollicitꝰ monstrat᷑ affectꝰ.¬

Expanded text:
dere , sive quod adversum Isaac quasi majoris aetatis, joco sibi et ludo primogenita vindicaret. Quod quidem Sara audiens non tulit et hoc ex ipsius approbatur sermone diost quot annos puer ablactari solet?-- Resp. Inter Hebraeos autem varia opinio est, asserentibus aliis quinto  Ms., quarto anno; aliis duodecimo ablactnit tantae aetatis adolescentem matris sedisse in cervicibus, dum dicitur: Sumpsit Abraham panes et utrem aquae et dedit Agar, ponens supad comparationem parentum, infans vocatur et parvulus. Et est sensus: Posuit Abraham panes et utrem super humerum Agar, et hoc facto dedit puerum matri, hoc est, in manumitem manu teneret. Quod autem manu parentis tenetur, sollicitus monstratur affect
Abbreviated transcription (Latin):
deinde usq ad aduentũ saluatoris in car¬
ne. Sexta que nunc agit᷑: usqueqͦ mundꝰ¬
iste finiat᷑. Q uarũ decursus ꝑ generatio
exordio sui c̃tinet creationẽ mundi. Pri¬
mo enĩ die ds in lucis nomine condidit
anglłos. Scdã infirmam̃ti appellatione
cȩlos. Tercia in discretionis uocabulo spe¬
ciẽ aquarũ & trȩ. Quarto luminaria
cȩli. Quinto : animalia ex aquis. Sexto:

Expanded text:
deinde usque ad adventum Salvatoris in carne; sexta, quae nunc agitur, usque quo mundiste finiatur. Quarum decursus per generatiexordio sui continet creationem mundi. Primo enim die Deus in lucis nomine cangelos. Secundo in firmamenti appellatione creavit celos. / Tertio in discretionis vocabulo speciem aquarum et terrae. Quarto luminaria coeli. Quinto animantia ex aquis. Sexto
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑: que latine tempoꝵ series int̾pretat᷑.
Qualẽ apud grecos eusebiꝰ cesariensis ep̃c¬
edidit. & iheronimꝰ prbr in latinã linguã
c̃uertit. Cronos enĩ grece: latine tempꝰ
eatremitas hore in breuib int̾uallis cũ ali¬
quid sibi cedit atq succedit. hora grecũ
nom̃ ẽ: & tam̃ latinũ sonat. hora enĩ finiᷤᷤ
ẽ. temporis sic̃ ⁊ hora sunt finis maris. di¬

Expanded text:
dicitur, que Latine temporum series appellatur. Qualem aput Grecos Eusebius Cesariensis edidit, et Ieronimus presbyter in Latinam linguam convertit; cronos enim Grece, Latine tempusextremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum nomen est, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et ora sunt finis maris,
Abbreviated transcription (Latin):
Thola anñ uiginti ui. Priapus regnauit in
grecia. Iair anñ xxu. Carmentis litteras
repperit. Iepte anñ ui. hercules flaminiᷤᷤ
se iniecit. Abissa anñ uu. Alexander he¬
ta. archa testamenti capit᷑. Samuel et

Expanded text:
Thola annis XXX. Priamus regnavit in Troya. Iair annis XXII. Carmentis Latinas litteras repperit. Iepte annis VI. Hercules flammis se iniecit. Abessa annis XL. Arca Testamenti capitur, IVM.LXXXV
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ ꝑseuerauit obtrectatoꝵ metu. De¬
inde cesar cepit id facere: sed ante in t̾fe¬
ctꝰ ẽ. Paulatĩ enĩ antiquȩ leges uetustate
atq incuria exsoluert̃. Quarũ & si nul¬
lus iam usus ẽ. noticia tam̃ necessaria uide¬
tur. Noue a constantino cesare ceꝑunt.
& reliquis fuccedentib. Erantq ꝑmiaxte
& mordinate. Postea theodosiꝰ minor au¬
gustꝰ ad similitudinẽ gregoriani & hermo¬
geniani codicẽ factũ estitutionũ a cos¬
tantini tẽporib sub ꝓprio cuiꝰq imꝑato¬
ris titulo disposuit. quẽ a suo nomine

Expanded text:
 perseveravit obtrectatorum metu. Deinde Cesar cepit id facere, sed ante interfectus est. Paulatim autem antique leges vetustate atque incuria exoleverunt, quarum etsi nullus iam usus est, notitia tamen necessaria videtur. Nove leges a Constantino inceperunt cesare et reliquis succedentibus erantque permixte et inordinate. Postea Theodosius minor augustus, ad similitudinem Gregoriani et Hermogeniani, codicem factum constitutionum, a Constantini temporibus, sub proprio cuiusque imperatoris titulo disposuit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ cũ ꝑactis trecentis sexaginta quinq di¬
tempore. Unde ⁊ etas tẽpus qđ de multiᷤᷤ
secuł instruit᷑. & dicta etas quasi euitas
id ẽ. similitudo eui. Nam cuiꝰ etas ẽ. ꝑpetua
cuiꝰ neq miciũ neq extremũ dinoscit᷑¬

Expanded text:
us, cum peractis ter centum sexaginta quinque ditempore. Unde et aetas tempus, quod de multis saeculis instruitur. Et dicta aetas, quasi aevitas, id est similitudo aevi. Nam aevum est aetas perpetua, cuius neque initium neque extremum noscit
Abbreviated transcription (Latin):
xx.iii. Dẽ p̃lus que tarentini c̃tra romanos un a phir¬
ro ephirotarũ rege qui priꝰ elefantes in italiã secũ

Expanded text:
XXVIII. De praeliis quae Tarentini contra Romanos, una cum Pyrrho Epirotarum rege, qui primus elephantes in Italiam secu
Abbreviated transcription (Latin):
amnio. li alendis iai iuar idapud burgulien¬
se cenobium sc̃is misteriis iniciatus. corp̾us
terris. spm reda̾idit scłis eternis: abrahe
ut credim ⁊ optamꝰ sinib locatus. xp̃i fru¬
itur bonis. Cun succedens uir mansuetissi¬
mus ⁊ humilis uocabulo huncbtus. quin¬
decim annis malliacense cenobium sit mo
millesimo seragesimo anno ab dñi mearna¬
tione iuuendi finem fecit Post hunc quo¬
que eidem regimim quidam yͣfrat bode¬
raniuis. natione uti ego accepi gallus.
alteri quidem monasterii monachus: sed
necessiõ ut multis uidet᷑ illuc extitit sub¬
rogatus. Nam de eo tenet sermo: quod si
reb tum gestis quand oelectus ẽ. digna
imponat᷑ consideratio: uere scđ̾m inri
prudentis assercionẽ. ipse in tempore res
factus est : econciliatio.E ed qm̃ dũ hec
scribimꝰ. adhue huinanis iater est rebus.
eiꝰ ex actib silentiũ nob̃ indicimꝰ. ne adu¬
latoris notam incurramꝰ : utrũ uero amo¬

Expanded text:
anno Kalendis Januarii apud Burgulienanno Kalendis Januarii apud Burguliense coenobium sanctis mysteriis initiatus, corpus terris, spiritum reddidit saeculis aeternis, Abrahae, ut credimus et optamus, sinibus locatus, Christi fruitur bonis. Cui succedens vir mansuetissimus et humilis vocabulo Humbertus quindecim annis Malliacense coenobium sat momillesimo sexagesimo anno ab Domini Incarnatione vivendi finem fecit. Post hunc quoque eidem regimini quidam praefuit Goderannus, natione, uti ego accepi, Gallus, alterius quidem monasterii monachus; sed necessario, ut multis videtur, illuc exstitit subrogatus. Nam de eo tenet sermo quod, si rebus tum gestis quando electus est digna imponatur consideratio, vere, secundum viri prudentis assertionem, ipse in tempore irae factus est reconciliatio. Sed quoniam dum haec scribimus adhuc humanis interest rebus, ejus ex actibus silentium nobis indicimus, ne adulatoris notam incurramus. Utrum autem amo
Abbreviated transcription (Latin):
similib ꝑ sonis illato: mirabibt̃ diuina cri¬
puit dignatio. Preterea multa sibi acoos¬
re infestissima: que incredibili toleraent
sufferentia. Sed exequam᷑ pposita. omitten¬
tes desta. E auero tempestate quidam ditis¬
simꝰ uir uocabulo nimeri cisimultis minie¬
rib. multis blandm̃tis. patrẽ theodelinũ
circiuenens ab eo ut ȩccłam ad portũ
mallia ci construeret impetrauit. Im pe¬
trauit: eheu ꝓnefas. ⁊ simomace edificauit.
Sed de hoc.: satis sit dictum. Uerum̃ dux
de quo in suꝑiorib aicebamꝰ cum de pa¬
tris theodelim ꝓuec tu loquerem. sexa¬
geiimo ꝑrimo ut fertur etatis anno. reg¬
in uero tricesimo septimo. filiis in prin¬
gĩtur. atq in malliacensi eliustro hono¬
rifice sepelit̾ Post cinꝰ deessũ. quinde m
uenerabilis pat̾ thec delmꝰ amis in eorpo¬
reacarne inansit: atq millesino ab in¬
cauatione dñ ac quadragẽsimõ qunto

Expanded text:
similibus personis illato mirabiliter divina erisimilibus personis illato mirabiliter divina eripuit dignatio. Praeterea multa sibi accidere infestissima, quae incredibili toleravit sufferentia. Sed exsequamur proposita, omittentes ista. Ea vero tempestate quidam ditissimus vir vocabulo Ainricus multis muneribus, multis blandimentis Patrem Theodelinum circumveniens, ab eo ut ecclesiam ad portum Malliaci construeret impetravit. Impetravit heu proh nefas! et Simoniace aedificavit. Sed de hoc satis sit dictum. Verum dux de quo in superioribus dicebamus cum de Patris Theodelini provectu loqueremur, sexagesimo primo, ut fertur, aetatis anno, regni vero trigesimo septimo, filiis in pringitur, atque in Malliacensi claustro honorifice sepelitur. Post cujus decessum quindecim venerabilis Pater Theodelinus annis in corporea carne mansit, atque millesimo ab Incarnatione Domini ac quadragesimo quinto
Abbreviated transcription (Latin):
Et primo quidẽ rerum possesarũ cre¬
berrima ⁊ grauissima dampna. deinde
suo corpori ac familiariũ amicorum
ꝓsperitati pene inportabilia ingruebãt
in cõmoda: postremo dum ipse noctu de¬
cubar et in domo infirmorum cogente
ecessitate egritudinis pͣualida. subi¬
to euaginatis gladiis duo quidã seruo¬
rum ex scĩ ẜetri familia. quoru alter
hercambaldꝰ. sequens uero Galteriꝰ dictꝰ.
in baptismate eiꝰ filiꝰ erat. suꝑ eum irruunt:
mortem inferre gestiunt om̃i audacia.
Tum aut̾ quam dm̃ timuerit isdem pater.
liquide cliruit: dum ceruice ertratra¬
tum exerta. neq uẽniam alio uã aep̃cans
nec uerbũ aliquod ꝓ ereptione sui ꝓtulit
sed acsi mutus regulare silentiũ custꝯdid¬
uit Ta idem uero donante dõ qui eircũ¬
acebant horrore nescio quo ꝓpulsi eui¬
gilantes. fures adẽẽ depͣhendunt: effu¬
gant. a timore hominẽ liberant. Rursꝰ
quoq pic tauis e simili discrimine. sed adis¬

Expanded text:
Et primo quidem rerum possessarum creEt primo quidem rerum possessarum creberrima et gravissima damna, deinde suo corpori, ac familiarum amicorum prosperitati pene importabilia ingruebant incommoda; postremo dum ipse noctu decubaret in domo infirmorum, cogente ecessitate aegritudinis praevalida, subito evaginatis gladiis, duo quidam servorum ex sancti Petri familia, quorum alter Hercambaldus, sequens vero Galterius dictus in baptismate ejus filius erat, super eum irruunt, mortem inferre gestiunt omni audacia. Tum autem quam Dominum timuerit idem Pater liquido claruit, dum cervice extra stratum exerta neque veniam aliquam deprecans, nec verbum aliquod pro ereptione sui protulit, sed ac si mutus regulare silentium custodivit. Tandem vero, donante Domino, qui circumjacebant, horrore nescio quo propulsi evigilantes, fures adesse deprehendunt, effugant, et a timore hominem liberant. Rursus quoque Pictavis e simili discrimine sed a dis
Abbreviated transcription (Latin):
respirauit: ⁊ que erga se gesta fuerant
dum ipse nesciret a uidentib accepit.
Tum itaq publice se peccasse: se grauissi¬
me errasse confessus est. Deinde officio
famuloꝵ ad monasteriũ defertur: casus
eiꝰ patri ac fr̃ib reserat᷑. Quo audito ua¬
lidus om̃s timor cꝯorripuit. cõmuniq con¬
sulto ad locum dirutũ aliquos e fr̃ib dm̃
reuerentes dirigunt: altarisq lapides
⁊ cęm̃tum qđ intactũ remanserat cau¬
te niiis colligere. atq in monasterio
ad se afferre pͣcipiunt. Illi quidem alacres.
obaudiunt: isti uero ipsud eund̾e altare
in capite designati monasterii. in hono¬
re eiusdem sc̃i hylarii erigunt. Fr̃ sane
ille cinꝰ temeritas locũ ꝓfligauerat
quatuor quidem ut aiunt menses super¬
stes extitit: nec tam̃ aliquod languoris
leuamen adipisci ꝓmeruit. Sed ⁊ patri
sepe tarato theodelino sic̃ in pͥma fronte
multa ꝓspera. ita econtrario uirta uite
t̾minum nonnulla obinauere aduersa.

Expanded text:
respiravit, et quae erga se gesta fuerant, respiravit, et quae erga se gesta fuerant, dum ipse nesciret, a videntibus accepit. Tum itaque publice se peccasse, se gravissime errasse confessus est; deinde officio famulorum ad monasterium defertur, casus ejus Patri ac fratribus reseratur. Quo audito validus omnes timor corripuit, communique consulto ad locum dirutum aliquos e fratribus Dominum reverentes dirigunt, altarisque lapides et caementum quod intactum remanserat caute nimis colligere, atque in monasterio ad se afferre praecipiunt. Illi quidem alacres obaudiunt; isti vero ipsum idem altare in capite designati monasterii in honorem ejusdem sancti Hilarii erigunt. Frater sane ille cujus temeritas locum profligaverat, quatuor quidem, ut aiunt, menses superstes exstitit, nec tamen aliquod doloris levamen adipisci promeruit. Sed et Patri saepe taxato Theodelino, sicut in prima fronte multa prospera, ita e contrario juxta vitae terminum nonnulla obviavere adversa.
Abbreviated transcription (Latin):
cui agnom̃ erat britaldus p̃positure offi-¬
cio potiebat᷑ : qm̃ scłarium expeditionũ
industrius ad prime putabat᷑. Hic ergo
die quadam theodelinũ patrem conu̾e¬
mens. multitudinem ȩccłarum insulȩ
om̃ino exꝓbrabat̃. atq conquerendo ali-¬
quã earum merito conuellendam garrie¬
bat. Cinꝰ prinũ suggestionib uir dĩ re¬
sultans: postmodũ uero eiꝰ instigationib
addicius. eiꝰ uoluntati rem dimisit. At il-¬
le inde egressus. multitudinẽq uirorũ
colligens. ad ȩccłam beati hylarii acces-¬
sit: eamq funditus euertit. Quantum in-¬
mirum eiꝰ dõ grata fuerint opera: ultio
deterit manifeste subsequuta. Namq
necdum penitus corruerat paries ulti¬
mus: cum ecce isdem p̾sumptor mona¬
chus letali morbo correptꝰ. de equo cui
insederat ꝓrint : diuq caduco in cõmo¬
do est fatigatus. Postremo grande emen-¬
so int̾uallo. parumꝑ cessante morbo

Expanded text:
cui agnomen erat Brizaldus, praepositurae officui agnomen erat Brizaldus, praepositurae officio potiebatur, quoniam saecularium expeditionum industrius apprime putabatur. Hic ergo die quadam Theodelinum patrem conveniens, multitudinem ecclesiarum insulae omnino exprobrabat, atque conquerendo aliquam earum merito convellendam garriebat. Cujus primum suggestionibus vir Dei resultans, postmodum vero ejus instigationibus addictus, ejus voluntati rem dimisit. At ille inde egressus, multitudinemque virorum colligens ad ecclesiam beati Hilarii accessit, eamque funditus evertit. Quantum nimirum ejus Domino grata fuerit opera, ultio detexit manifeste subsecuta. Namque nec dum penitus corruerat paries ultimus, cum ecce idem praesumptor monachus lethali morbo correptus, de equo cui insederat proruit, denique caduco incommodo est fatigatus. Postremo grandi emenso intervallo parumper cessante morbo
Abbreviated transcription (Latin):
ferre nullus hominũ ut aiunt sufficiat
ad pͣsens quidem tacemꝰ: s itã autẽ ds
dederit aliquantulũ longam pͣbuerit.
quȩ uel quanta seniorũ ꝓbatissimorum
assertione de his accepimus. quolibet ser-¬
fecit que futura sunt: exarare aggredi¬
emur. Terminũ aut̃ istic qm̃ ⁊ breuita¬
tẽ nr̃i ingenii. ⁊ narrationẽ paulo am-¬
plius quam decuerit forte ꝓtelatam m̃su¬
ramus. t̾minum inquam cartulȩ posuis¬
gsemꝰ. nisi ad huc paucula capitula huic
ordim necessaria subiungere congruum
decreuissemus. Composito igit᷑ sc̃o dĩ loco
⁊ ordine pͣtitulato: ad huc inconcussa ꝑ-¬
stabat beatissimi anuitanoꝵ patroni hy¬
larii basilica: quã p̃cedenti libellulo ȩdi¬
ficatam significauimꝰ coram principis
aula. Inqua ñnulla patrata ferunt᷑ mi-¬
racula : que dum compendio operam da-¬
mus. satuis ducimꝰ reticenda. Porro uero
in sepe tarato cȩnobio. quidam constantiꝰ

Expanded text:
ferre nullus hominum, ut aiunt, sufficiat, ferre nullus hominum, ut aiunt, sufficiat, ad praesens quidem tacemus; si vitam autem Deus dederit aliquantulum longam, quae vel quanta seniorum probatissimorum assertione de his accipimus, quolibet serfecit quae futura sunt, exarare aggrediemur. Terminum autem istic, quoniam et brevitatem nostri ingenii et narrationem paulo amplius quam decuerit forte protelatam mensuramus, terminum, inquam, chartulae posuissemus, nisi adhuc paucula capitula huic ordini necessaria subjungere congruum decrevissemus Composito igitur sancto Domini loco et ordine praetitulato, adhuc inconcussa perstabat beatissimi Aquitanorum patroni Hilarii basilica, quam praecedenti libellulo aedificavimus coram principis aula. In qua nonnulla patrata feruntur miracula, quae, dum compendio operam damus, satius ducimus reticenda. Porro vero in saepe taxato coenobio, quidam Constantius,
Abbreviated transcription (Latin):
rando p̃ciosissimam gemiinã malliacensi in¬
sule intulerunt.: clamor ingens utrimq
oboritur: ad est sacer conuentꝰ fr̃m: hinc
quoq ⁊ inde multipler frequentia tur¬
barũ laudem dñi undiq resonantium:
ministri nec non cum crucib ⁊ cereis cir¬
cũstantib aliis. humeris ouantes scm̃ cor¬
pus imponunt: reliqua uero multitudo
flexis poplitib Rigomeri głosi cũ mul¬
tis lacrimis oppido licet exultarent rogi¬
tant patrocinum. Tandem fane supplica¬
tione debita completa. antiphonaq im¬
posita. malliacensi inducunt ȩccłe iam
olim a dõ p̃destinata barismata: circum¬
quaq conerepante lȩtitia. Et qm̃ maior
eiꝰdem ȩccłe cripta infecta ad huc his dieb
manebat. in detro membro componũt
om̃i cum diligentia: quo scẽ dĩ genitricis
ac ꝑpetue uirginis habet᷑ ⁊ ara. De mi¬
raculis sane deinceps ꝑ eum ibidem ges¬
tis que tot actanta sunt ut ea plene re¬

Expanded text:
rando pretiosissimam gemmam Malliacensi inrando pretiosissimam gemmam Malliacensi insulae intulerunt, clamor ingens utrinque oboritur, adest sacer conventus fratrum, hinc quoque et inde multiplex frequentia turbarum laudem Domini undique resonantium: ministri necnon, cum crucibus et cereis circumstantibus aliis, humeris ovantes sanctum corpus imponunt, reliqua vero multitudo, flexis poplitibus, Rigomeri gloriosi cum multis lacrymis, oppido licet exoptarent, rogitant patronicium. Tandem sane supplicatione debita completa, antiphonaque imposita, Malliacensi inducunt ecclesiae jam olim a Domino praedestinata charismata, circumquaque concrepante laetitia. Et quoniam major ejusdem ecclesiae crypta infecta adhuc his diebus manebat, in dextro membro componunt omni cum diligentia, quo sanctae Dei Genitricis ac perpetuae Virginis habetur et ara. De miraculis sane deinceps per eum ibidem gestis, quae tot ac tanta sunt ut ea plene re
Abbreviated transcription (Latin):
agilitate colligunt. Noc̾te interim illa
qua emuigrata. sacro sc̃e gaze malliacensi mo¬
nasterio erant inferende: quidã fr̃m in eo
quiescens barcinous natione. tezo nomine.
inmensum luminis splendorẽ ab oriente
om̃e cȩnobii corpus complere: nec multo
post innumeram ppłorũ frequentiam un¬
dique concurrere. ac mirũ nescio quid ex
eodẽ lumine suspensa erpectare. itemq
sibi quasi submurmurando ꝓmittere.
Et ipsum quidem actenus: beati patris¬
Rigomeri latebat aduentus. Si aut̃ mor¬
talium sompniis nr̃a comectura digne por¬
rigit᷑ : udet᷑ haud absurde ñ umꝰ illius tan
tum diei solempnem letitiam. quin potius
largifluam bonorũ om̃ium affluentiam.
ac egrotantiũ ñ solum carne sed etiam ani¬
mis consolationẽ. quam ad beati patris¬
Rigomeri suffragia concurrentib confert
ds portendere obtatãm. Uerũ ubi latores
superiꝰ assignati una cũ theodelino uene¬

Expanded text:
agilitate colligunt. Nocte interim illa agilitate colligunt. Nocte interim illa qua emigrata sacrosanctae gazae Malliacensi monasterio erant inferendae, quidam fratrum in eo quiescens, Barcinons natione, Tezo nomine, immensum luminis splendorem ab Oriente detentim omne coenobii corpus complere, nec multo post innumeram populorum frequentiam undique concurrere, ac mirum nescio quid in eodem lumine suspensam exspectare, itemque sibi quasi submurmurando promittere. Et ipsum quidem hactenus beati Rigomeri latebat adventus. Si autem mortalium somnis nostra conjectura digne porrigitur, videtur haud absurde non unius tantum illius diei solemnem laetitiam, quin potius largifluam bonorum omnium affluentiam ac aegrotantium non solum carne, sed etiam animis consolationem, quam ad beati Rigomeri suffragia concurrentibus confert Dominus, portendere optatam. Verum ubi latores superius assignati una cum Theodelino vene
Abbreviated transcription (Latin):
Quo uir dĩ accepto. quanto lȩtificatus est
tripudio. quantoq ex hylaratꝰ iubilo.
quando id ȩalicuiꝰ exꝑediet etiam rethoris
oratio: Tandem arcersitis eiꝰdem cenobii
fr̃ib rem pate fec̃: atq ut sese ad susceptio¬
nem cȩlestis ꝓtectionis p̃pararent suppler
implorauit. Illi uero hoc solempnissime
crequentes. om̃i studio receperunt: ⁊ in
eccła burguliense quam decent̾ exposue¬
runt. felices hos ꝓnunciantes: quib tale
ds dirigebat patrocintum. Interea pat̾
theodelinus ipsa eadem hora quodã citissi¬
mo accito ueredario. negotii tocius seriem
malliacensib fr̃ib intimauit : quidq ipsis
in ꝓcinctu exceptionis fitite ꝓuidendum
potissimumq ꝓcurandũ necessario instaret
litteris ordinauit. Cuiꝰ malliacenses mitib
haustis. legatarios circũ circa emittunt:
multorum popłoꝵ cateruas. itemq mona¬
chorũ ⁊ clericorum ñ minimũ cȩtũ mira

Expanded text:
Quo vir Dei accepto, quanto laetificatus est Quo vir Dei accepto, quanto laetificatus est tripudio, quantoque exhilaratus jubilo, quando id alicujus expediet etiam rhetoris oratio? Tandem accersitis ejusdem coenobii fratribus, rem patefecit, atque ut sese ad susceptionem coelestis protectionis praepararent supplex imploravit. Illi vero hoc solemnissime exsequentes omni studio receperunt, et in ecclesia Burguliensi quam decenter exposuerunt, felices hos pronuntiantes quibus tale Deus dirigebat patrocinium. Interea Pater Theodelinus ipsa eadem hora quodam citissimo accito veredario, negotii totius seriem Malliacensibus fratibus intimavit, quidque ipsis in procinctu exceptionis sititae providendum potissimumque procurandum necessario instaret litteris ordinavit. Cujus Malliacenses nutibus haustis legatarios circumquaque emittunt, multorum populorum catervas, itemque monachorum et clericorum non minimum coetum mira
Abbreviated transcription (Latin):
uenti medela dui prestolata porrigit᷑.
Quo patrato. dum plebs qui illuc solemp¬
nizandi causa conflurerat. una cũ meli¬
orato egroto erultaret ꝓ miraculo in dr̃
laudib: nullusq rei certitudinẽ agnos¬
ceret p̃ter comitem ac socios eiꝰ. ipsi aut̃
timore fulchonis eiꝰdem urbis comitis ad
quẽ attinebat. ⁊ cinomannensis comita¬
tus. de scĩ Rigomeri deportatione ⁊
ab eo collata egroto sospitate conticerẽt
penitus: ꝓdigium illud magnifice beati
albini laudib ascribit᷑. Uerum scĩ thes¬
auri latores. moras om̃s rumpentes: accep¬
tum iter studiose ꝑsequentes. sequenti die
cenobium petiuere burguliense. Et qm̃
theodelinum p̾fatum patrem illuc suspĩ¬
cabant᷑ nam spoponderat occurrisse. atq
aduentũ eoꝵ opperiri ualde sollicite. appa¬
ratum quoq nichilominus tante rei suf¬
ficiens uigilant᷑ ꝓuidere e sociis aliquem
pͣmittunt. se ad esse. itemq cuncta que ob¬

Expanded text:
venti medela diu praestolata porrigitur. venti medela diu praestolata porrigitur. Quo patrato, dum plebs quae illuc solemnizandi causa convenerat una cum meliorato aegroto exsultaret pro miraculo in Domini laudibus; nullusque rei certitudinem agnosceret, praeter comitem ac socios ejus; ipsi autem timore Fulconis ejusdem urbis comitis, ad quem attinebat et Cenomanensis comitatus, de S. Rigomeri deportatione et ab eo collata aegroto sospitate conticerent penitus, prodigium illud magnifice beati Albini laudibus ascribitur. Verum sancti thesauri latores moras omnes rumpentes, acceptum iter studiose persequentes, sequenti die coenobium petivere Burguliense. Et quoniam Theodelinum praefatum Patrem illuc suspicabantur, nam spoponderat occurrisse, atque adventum eorum opperiri valde sollicite, apparatum quoque nihilominus tantae rei sufficientem vigilanter providere; e sociis aliquem praemittunt, se adesse, itemque cuncta quae op