comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noc hordine datalibtas sed om̃s in seruili condicione qui hoc ordiie
manumissis. ꝑmanebunt Nc̃ & suti intes tamento scruoꝵ manĩ¬
missio ad scriptta suerit io est incirculo ut qui primus qui posor¬
or nominatus sit non possit agnosci: nulli ex his libertatẽ na¬
nere manifestũ est. Siagnosciti potest. qui primus qui posteno
suerit manumissus : Nã sic liquis inȩ gritudine constitutus bi
fitudẽ huius legis sacereuoluerit testam̃ tũ. Si epłis aut quibus¬
cũq. cilus reb seruis suis plures quã ꝑtestam̃tũ lic& conferre
uoluerit lib̵ uites & subtẽ pore mortis hoc fiterit : huqui prius
inanumis si fuerint usq numerũ superius conp̃hensũ liberie
Qui uero post statutũ numerũ. manumissi fuerint : serui sine duibi
o ꝑmanebunt . Nã si in columis quoscũq diuersotẽp̃r inanumisu
uitereos qui ꝑtes tam̃tũ manumissis̃ nullatenus conputentur

Expanded text:
hoc ordine data libertas; sed omnes in seruili conditione, qui hoc ordine hoc ordine data libertas; sed omnes in seruili conditione, qui hoc ordine manumissi sunt, permanebunt. Nam et si ita in testamento seruorum manumissio adscripta fuerit, id est in circulo, ut qui prior, qui posterior nominatus sit, non possit agnosci, nulli ex his libertatem ualere manifestum est, si agnosci non potest, qui prior, qui posterior fuerit manumissus. Nam si aliquis in aegritudine constitutus in fraudem huius legis facere uoluerit testamentum, sed epistolis aut quibuscumque aliis rebus seruis suis pluribus, quam per testamentum licet, conferre uoluerit libertates, et sub tempore mortis hoc fecerit, hi, qui prius manumissi fuerint, usque ad numerum superius constitutum liberi erunt: qui uero post statutum numerum manumissi fuerint, serui sine dubio permanebunt. Nam si incolumis quoescunque diurso tempore manumisit, inter eos, qui per testamentum ma
Abbreviated transcription (Latin):
hoc numero itoq adxix. tertiã partẽ manumittere lic&. quiã¬
plius quã yx habuerit: usq ad .c. quartã partẽ denu mero seruoꝵ
manumit cerepo test. Sed & hoc sttctutũ et: utd equã li b& graoni
disaimilia nulli ã plius quã .c. ꝑtestam cũ manumit terelicat. Na qua
mittere potest: his manu missionis : omnẽ familiã aiugo ser uui cut
cibsoluere. Nã sialiquis tesitim̃toplures manumittere uoluot
quã contin& numerus supras criptus : oido seruandus st. ut illis cor¬
tũ libtisualeat qui prius icinumis sis : usq o illũ numerũ qieo
planatio contin& superius conphensa. qui uero posita suprauons¬
tutũ numerũ manumis si legunt᷑ in tegres eruitute coscertũ est p¬
nere . qđ si non nomi natĩ serui uł an cille intestam̃tũ manũ nit¬
tantur sed confuse om̃s seruos suos ł ancillas his quites tam̃tuf
cit liberos facere uoluerit : nulli penitus firma eẽ. iube dir

Expanded text:
hoc numero usque ad triginta tertiam partem manumittere liceat; qui amplius quam triginta habuerit usque ad centum, quartam partem de numero seruorum manumittehabuerit usque ad centum, quartam partem de numero seruorum di familia nulli amplius quam centum, testamento manumittere liceat. Nam qui tolam manumittere, potest his manumissionibus omnem familiam iugo seruitutis absoluere. Nam si aliquis testamento plures manumittere uoluerit, quam quot continet numerus supra scriptus, ordo seruandus est, ut illis tantum libertas ualeat, qui prius manumissi sunt, usque ad illum numerum, quem explanatio continet superius comprehensa: qui uero postea supra constitutum numerum manumissi leguntur, in seruitute eos certum est permanere. Quod si non nominatim serui uel ancillae in testamento manumittantur, sed confuse omnes seruos suos uel ancillas is, qui testamentum facit, liberos facere uoluerit, nulli penitus firma esse iubetur
Abbreviated transcription (Latin):
ne p̃sumat : hoc ta men matrib: haclege prestat᷑ : ut salua filioꝵ utilite
sto eus sores: ꝓtinenda hac ipsa sponsalitia donatione darexiondebe¬
cnt. Quiatalis paitio grauis est & sufficit filiis qđ uel aclege uł pro¬
ribus statutis constat. eẽ ꝓspetũ: ut &iã simatres eoꝵ secundo nups¬
ruit eoꝵ maritoꝵ faculttites loco pignoris obligent᷑ & siquio ipsemaos
exinde p̃sũpserint defacultatib: earũ inlata sibi filuidã pnare sarcen¬

Expanded text:
ione praesumat. Hoc tamen matribus hac lege praestatur, ut salva filiorum utilitate ione praesumat. Hoc tamen matribus hac lege praestatur, ut salva filiorum utilitate fideiussores pro retinenda hac ipsa sponsalicia donatione dare non debeant, quia talis petitio gravis est et sufficit filiis, quod vel hac lege vel prioribus statutis constat esse prospectum, ut, etiamsi matres eorum secundo nubserint, eorum maritorum facultates loco pignoris obligentur et, si quid ipsae matres exinde praesumpserint, de facultatibus earum inlata sibi filii damna resarc
Abbreviated transcription (Latin):
aet lex imperatoꝵ. leonis & seueri etiqͣ maloriaaurđc̃s̃¬
ni. lex dediuersis reb: quas ipsa testatt᷑ obseruandũ . eẽ p̃ceperat
spei clit̃ uacua uit . & id itintũ qđ rationabile & pristinis legib con¬
gruũ fuit. credidit reser uandũ. qđ ipsesua consti tutione consirmat
dicens. Illut tum̃ ex etidẽ lege retinentes: qđ ueterũ legũ confirmat.
saliciȩ donationis habeat: & nihil exinde alienare p̃sumat. siue ad
alicis nuptias uenerit siue cer teñ uenerit: nec aliis tantũ modo ni
siomnib filus suis ex eodem patre genitis. cuius donatio est. hȩc ipsa
sponsalicia largictis a equali t̃ dimittat᷑: Neliceat matri cui uolue¬
rit : defiliis aliquid ex indeam plius ꝓsua uo luntate donare. Sane
deusu fructusuo qđ ei loge conces sũ et : donandi cui uoluerit habe¬
bit libertĩ potestitẽ. Nã eaꝙ omnib: tantũ filuis aqualit̃ ius saest¬
reseruare : nec minuat nec int̃filios ꝓsuo arbitrio diucoere ullaraa¬

Expanded text:
Haec lex imperatorum Leonis et Severi ea, quae Maioriani lex de diversis rebus, quas ipsa testatur, observanda esse praeceperat, specialiter vacuavit et id tantum, quod rationabile et pristinis legibus congruum fuit, credidit reservandum. Quod ipse sua constitutione confirmat dicens 'illud tantum ex eadem lege retinentes, quod veterum legum confirmat saliciae donationis habeat et nihil exinde alienare praesumat, sive ad alias nuptias venerit sive certe non venerit, nec aliis nisi tantum omnibus filiis suis ex eodem patre genitis, cuius donatio est, haec ipsa sponsalicia largitas aequaliter dimittatur nec liceat matri cui voluerit de filiis aliquid exinde amplius pro sua voluntate donare. Sane de usufructu suo quod ei lege concessum est donandi cui voluerit habeat liberam potestatem. Nam ea, quae omnibus tantum filiis aequaliter iussa estreservare, nec minuat nec inter filios pro suo arbitrio dividere ulla rat
Abbreviated transcription (Latin):
ut p̃dia urbana uł rusti cana sinedecreci int᷑ positione ñ uendamt n¬
si potesticibus referatur : Quicuendendi artane cessitas inmin&cn
cili: Mancipia aut̃ distrahendi sinedecreco habeant liberã po¬
cestatẽ : dũ modo quinq: priores curiae tesces in eauenditione sib¬
scribant. Nã & oc curia lib uoluit .&e. consultũ: neaut hii quircio¬
cantur ad curiã. cut illi qui in graui culpa tenentur obnorui. tũfa¬
cile tormenta sustineant. Nisi ad potestatẽ dignis simã subfide iussi¬
onis uinculo dirigant᷑. Vt ipse decoꝵ scctis possit offerre senten¬
tiam net ut ordo curiȩ ꝓunius culpa multã excipiat nisi tantum
is qui ꝓbatur obnoxius. Nã nec in hisreb: unde uidicia aliqua ꝑspa¬
tulũ conferunt᷑ curi ã p̃cipit senti redis poroia Requa uero pars
legis istius int̾p̃ttta ñ est : quihȩc quȩ continent usucarent : & certe ad
intellegentdũ non habentur. obscura.

Expanded text:
ut praedia urbana vel rustica sine decreti interpositione non vendant, nut praedia urbana vel rustica sine decreti interpositione non vendant, nisi potestatibus referatur, quia vendendi arta necessitas inminet curiali. Mancipia autem distrahendi sine decreto habebit liberam potestatem, dummodo quinque priores curiae testes in ea venditione subscribant. Nam et hoc curialibus voluit esse consultum, ne aut hi, qui revocantur ad curiam, aut illi, qui in gravi culpa tenentur obnoxii, tam facile tormenta sustineant, nisi ad potestatem dignissimam sub fideiussionis vinculo dirigantur, ut ipse de eorum factis possit ferre sententiam nec ut ordo curiae pro unius culpa multam excipiat, nisi tantum is qui probatur obnoxius. Nam nec in his rebus, unde iudici aliqua per sportulam conferuntur, curiam praecepit sentire dispendia. Reliqua vero pars legis interpretata non est, quia haec, quae continet, usu carent et certe ad intellegendum non habentur obscura.
Abbreviated transcription (Latin):
diettitẽ defaculuit ibus suis dareñ differat mediectaẽ sibia
usũ sruccũ retinent qđ sicuit filios aut ꝓpinquos uiriles ditas
secus non liabuerint. sed filiuis habuerint quas lex anescqs sitiue pi¬
luatasticit alienas : cunc eis sexuntics bonoꝵ suorũ craioaots
itimen curiales maritos acceperint ꝑ quos & necessitas publicans¬
st impleri. &e quib naticuriciles merito appellant᷑. qđ sicuri clib
suerint copulcte : curialis p̃dica patrimoniũ adciuitatis suae oro¬
nẽ ꝑtirebit . Siquis uero dehis quos supra orim sine eccuscition
honoris deberi ao suũ ordinẽ uł originẽ reuocari : sico iet desiȩ septdun¬
fugerit: ar chidia conꝰ teneat᷑ ut cũ debeat p̃sonture: Sane siquis curialẽ
latentẽ sub aliqua cõmodi int̃ cessione uend iderit. qui cũ magis debutr
uocare : nouerit secapitali supplicio puni enoũ. Iubent᷑ &iã. curiales

Expanded text:
dietatem de facultatibus suis dare non differat, medietatem sibi ad dietatem de facultatibus suis dare non differat, medietatem sibi ad usumfructum retineat. Quod si aut filios aut propinquos virilis dumtaxat sexus non habuerit, sed filias habebit, quas lex a necessitate publica facit alienas, tunc eis sex uncias bonorum suorum tradat, si tamen curiales maritos acceperint, per quos et necessitas publica possit inpleri et ex quibus nati curiales merito appellentur. Quod si curialibus non fuerint copulatae, curialis praedicti patrimonium ad civitatis suae ordinem pertinebit. Si quis vero de his, quos superius diximus sine excusatione honoris debere ad suum ordinem vel originem revocari, ad ecclesiae saepta confugerit, archidiaconus teneatur, ut eum debeat praesentare. Sane si quis curialem latentem sub aliqua commodi intercessione vendiderit, qui eum magis debuit revocare, noverit se capitali supplicio puniendum. Iubentur etiam curiales,
Abbreviated transcription (Latin):
quic ꝑ eã si securicli iunexerit ordo poterit reparari. Illeuero cuius con¬
ubnio curialis filia fuerit maculata . si colonꝰ est. collegio deputetur
diuero scruus fuerit intormenta deficiat. Filiauero curialis siciuitatis
suae curi clẽ accipere noluerit martũ. & suã deserois ad aliã secontu¬
lerit ciuitatẽ : quar tã portionis suaȩ ordini curiae quẽ des pexu de
sacul tatib: suis cogitur in ferrȩ ad aliã ciuitatẽ sinedubio in quã
secrtins culit curialis filia sicurialẽ maritũ ac ceperit. sine dubio pa¬
originis suae offitiũ sine dubitatione aliquareuocentur. Si uero
iã dia conꝰ aut p̃brt. aut cera ep̃s suerit ordi natus siuenuni asua
oluerit siuerã soluerit. depatrimonio suo nibil cili enare p̃suna
Quisimas culini setus filio suł ꝓpinquos habuerit. quib tantue.¬
nis curiaenetes stitis ut obseruari possit in ponit᷑ illi statinie¬

Expanded text:
quia per eam, si se curiali iunxerit, ordo poterit reparari. Ille vero, cuius conquia per eam, si se curiali iunxerit, ordo poterit reparari. Ille vero, cuius contubernio curialis filia fuerit maculata, si colonus est, collegio deputetur, si vero servus fuerit, inter tormenta deficiat. Filia vero curialis, si civitatis suae curialem accipere noluerit maritum et suam deserens ad aliam se contulerit civitatem, quartam portionis ordini curiae suae, quem despexit, de facultatibus suis cogatur inferre, ad illam civitatem sine dubio, in quam se transtulit curialis filia, si curialem maritum acceperit, curiales sine dubio paoriginis suae officium sine dilatione aliqua revocentur. Si vero iam diaconus aut presbyter aut certe episcopus fuerit ordinatus, sive munia sua solverit sive non solverit, de patrimonio suo nihil alienare praesumat. Qui si masculini sexus filios vel propinquos habuerit, quibus tantum personis curiae necessitas ut observari possit inponitur, illis statim me
Abbreviated transcription (Latin):
sone constitut ut in fra .iix. tantũ modo annos sicutlex deom nib dudũ
datestat. ad ordi nẽ suũ quẽ deseruerunt curiales oebeant reuocari
uã decollegiatis illas pecialit̃ custodiri confirm& quȩ lex inteo dosiani
codiciscorpore scriptt dedciritt: Itaꝙ p̃cipit utsicurialẽ cuius cũ que
posessionis actordomino nesciente susceperit & nontrans acto anno
iociurtitẽ curiȩ cuidebetͥ fecera reuocari: sungenuus fuerit his ipse
aictor incollegio deputecur Si seruus fustib: uerber et᷑ nã si constienti¬
a domini curialẽ ultra annispatiũ recinere p̃sũserit & ñ ordini suo
siuit dicũ est postannũ sinemora redoroerit: nouerit ipsũ p̃dium
inquo inuentus fuerit curiadis sed ominus p̃dii ꝑ diturũ. piliauero curia¬
lis sicut seruo aut actori uel ꝓcurtitori seiunexerit aut dominꝰ cgri lunc¬
uũ esseꝑ miserit. & ñ post anni spatiũ curiae fuerit restituta. illa qui¬
den continuo parentib: curialibus in hereditittẽ suc cessura redoatur

Expanded text:
ut lex de omnibus dudum lata testatur, ad ordinem suum, quem deseruerint, curiales debeant revocari. Nam de collegiatis illa specialiter custodiri confirmat, quae lex in Theodosiani codicis corpore scripta declarat. Itaque praecipit, ut, si curialem cuiuscumque possessionis actor domino nesciente susceperit et non transacto anno ad civitatem curiae, cui debetur, fecerit revocari, si ingenuus fuerit is ipse actor, in collegio deputetur, si servus, fustibus verberetur. Nam si cum conscientia domini curialem ultra anni spatium tenere praesumpserit et non ordini suo, sicut dictum est, post annum sine mora reddiderit, noverit ipsum praedium , in quo inventus fuerit curialis, se dominus praedii perditurum. Filia vero curialis, si aut servo aut actori aut procuratori se coniunxerit aut dominus agri iunctam esse permiserit et non post anni spatium curiae fuerit restituta, illa quidem continuo parentibus curialibus in hereditatem successura reddatur,
Abbreviated transcription (Latin):
olonar ũ uero agnatione toremota ambiguitate. haclege constat
x. p̃ceptũ : ut scđm legẽ que ad pala dium data est detolono & colo¬
a. int̃ duos dominos diuidat᷑ agnatio : id est ut coloni dominꝰ duas
partes filioꝵ t̃tiã colona dominus sibidebeat uindicare: Quȩ
uero actiones ꝑ petuȩ fuerint & aotri enniũ reuocates: placuitat¬
netti. id est heredicatis petitio. sitam̃ abauctore cucõpecebat fu¬
erit inchoata finalis actio homicioi. furti telȩgeste. defugitiuis
decurialib: uł detollegiatis reuo candis. empti. uenditi. locati. &
conducti. Negotiorũ gestorũ mandati ꝓsocio. Lib .iii.¬

Expanded text:
olonorum vero agnatione id remota ambiguitate hac lege constat olonorum vero agnatione id remota ambiguitate hac lege constat esse praeceptum, ut secundum legem, quae ad Palladium data est de colono et colona, inter duos dominos dividatur agnatio, id est ut coloni dominus duas partes filiorum et tertiam colonae dominus sibi debeat vindicare. Quae vero actiones perpetuae fuerunt et ad tricennium revocatae sunt placuit adnecti, id est hereditatis petitio, si tamen ab auctore, cui conpetebat, fuerit inchoata finalis actio, homicidii, furti, tutelae gestae, de fugitivis, de curialibus vel de collegiatis revocandis, empti venditi, locati et conducti, negotiorum gestorum, mandati, pro socio. NOV.
Abbreviated transcription (Latin):
iussor reuiri non deb&. quando pulsatus in his locis inquib: audio¬
tiaẽ Non minoris debitiipsius possessionis habere ꝓbatur : Sins
iudicẽ ꝓ quibus cũq causis aduersũ sibi senserint aut habuerint
fortus se sus ceptũ : uoce appellationis ex hibeat. ut cũ ei suc cessũ se¬
rit integronegotio apud aliũ iudicẽ a motis dilationib possit aio¬
ri Inetiuero causa iudicariae potestatis id est in lustri appellari nor
deb& inquciusq: ad centũ solidos fuerit iudicatũ. Siquis domins
duoꝵ suerit p̃dioꝵ & deunci pos sessione ad aliãq: iuris sui est manci¬
pici originaria uł colonaria transtulerit & ad diuersos domi nos
fundus uterꝙ ꝑuenerit : nihil conda ordinacionẽ domini prio¬
ris aliunde trans latis mancipus repetere. aut pulsore p̃su¬
mat. sedcui uenditus aut cdonatus aut dimissus ager fuerit in eo
dẽ siticu pos sideat in quo ab auccore contat fuisse dimis sus¬

Expanded text:
eiussor ab eo requiri non debet, quando pulsatus in his locis, in quibus audieeiussor ab eo requiri non debet, quando pulsatus in his locis, in quibus audientia est, non minores debiti ipsius possessiones habere probatur. Si quis iudicem pro quibuscumque causis adversum sibi senserit aut habuerit forte suspectum, vocem appellationis exhibeat, ut, cum ei successum fuerit, integro negotio apud alium iudicem amotis dilationibus possit audiri. In ea vero causa iudiciariae potestati, id est inlustri, appellari non debet, in qua usque ad centum solidos fuerit iudicatum. Si quis dominus duorum fuerit praediorum et de una possessione ad aliam, quae iuris sui est mancipia originaria vel coloniaria transtulerit et ad diversos dominos fundus uterque pervenerit, nihil contra ordinationem domini prioris aliunde translatis mancipiis repetere aut pulsare praesumat, sed cui aut venditus aut donatus aut dimissus ager fuerit, in eo eum statu possideat, in quo ab auctore constat fuisse dimissu
Abbreviated transcription (Latin):
ticor aduersariũ suũ pulsacũ in iudicio deferre noluerit. quẽ
sas uacare cognoscit᷑. utactionẽ quã ꝓ posuit debeat gp¬
re. Ille quẽ cõpulit ad audientiã obseruare sũptus &ex p¬
sus litis ap&itore accipiat : & lib abs cedat : sal uet tamm
grititie nego tii illius p&itoris: qui ad p̃sens ꝓtar ditates¬
tuũ uł expensarũ dãꝑna sustinuit. Nã siquis pulsatus ino
cio eẽ noluerit: post trinaĩ conuentionẽ sciat se contumi
sententiã subi turũ io est ut quic quio siad fuiss& in iudia
id dicendus erat. petenti litiga tori qua si uictus e soli
ui cumq: aut̃ siuededomo uł decigro fueritpul satus: sine fideus¬
ne alicuius cauett sead futurũ ẽẽ. inludicio : Nc̃si pecuniã qus
beor epett si deuissorẽ ꝓquantitate pecuniȩ uno epulsatus dre
debebit si de hoc debito uoluerit parare conflictũ. Tunc tam̃ ab eofib¬

Expanded text:
titor adversarium suum pulsatum in iudicio deferre voluerit, quem titor adversarium suum pulsatum in iudicio deferre voluerit, quem causas vacare dinoscitur, actionem, quam proposuit, debeat expedire, ille, quem conpulit ad audientiam observare, sumptus et expensas litis a petitore recipiat et liber abscedat, salva tamen integritate negotii illius petitoris, qui ad praesens pro tarditate sumptuum vel expensarum damna sustinuit. Nam si quis pulsatus in iudicio adesse noluerit, post tertiam conventionem sciat se contumacis sententiam subiturum, id est ut quidquid, si adfuisset in iudicio, addicendus erat, petenti litigatori quasi victus exsolvat. Quicumque autem si de agro vel domo fuerit pulsatus, sine fideiussione alicuius caveat se adfuturum esse in iudicio. Nam si pecuniam quis ab eo repetat, fideiussorem pro quantitate pecuniae, unde pulsatur, dare debebit, si de hoc debito voluerit parare condictum; tunc tamen fid
Abbreviated transcription (Latin):
lites fecerant ꝓpagari : itareliqua que in fra xͣx connos suis quib ꝓ.
locis euident̃ iusscs̃ obseruari in omnib: p̃cipit custo diri. Nã
&iã si lis in frctri cenniũ inchoata fuerit & ñ definita: quasina¬
incoepta suerit. liti habeat᷑. extincia. Excepto pupillares cause
quib ꝓecatis fragilitate . sicut lex. diuite o dosii contin& constat
cẽ consultũ ut et tẽpore. intricennio non inputent᷑. in quib: mi¬
nores sub tutoꝵ iubent᷑ potestate consistere. Aquib: tantũ si post
quinq: ttintũ annos supratri cenniũ pupillis iubeat auger̃. Ita
ut cõpletis xx & quinq: annis. sicut reliquoꝵ causȩ in fra xx &¬
tes quȩ toitequã ad xx &u. annũ ꝑuenient contestatȩ fuis seꝓ
bantur : in fracricenniũ sinead iectione quinquennii modis
omnib consũ mant̾: Depetitorib: uero constitutũ est : qđ sipe¬

Expanded text:
lites fecerant propagari, ita reliqua, quae infra triginta annos suis quibusque lites fecerant propagari, ita reliqua, quae infra triginta annos suis quibusque locis evidenter iussa sunt observari, in omnibus praecipit custodiri. Nam etiamsi lis intra tricennium inchoata fuerit et non definita, quasi nec coepta fuerit, ita habeatur extincta: exceptae pupillares causae, quibus pro aetatis fragilitate, sicut lex divi Theodosii continet, constat esse consultum, ut ea tempora in tricennio non inputentur, in quibus minores sub tutorum iubentur potestate consistere. A quibus tamen si postquinque tantum annos super tricennium pupillis iubet augeri: ita ut conpletis triginta et quinque annis, sicut reliquorum causae intra trtestatae fuisse probantur, intra tricennium sine adiectione quinquennii modis omnibus consumantur. De petitoribus vero constitutum est, ut, si pe
Abbreviated transcription (Latin):
rit medietatẽ portionis suȩ sine dubititione ꝑcipiat & med¬
ectitẽ pact̃ sibi indiem uitȩ suae ad usũ fructũ retineat qđ sicl¬
cui trans acto uicesimo anno medi & atẽ portionis suae dare
noluerit: fructus eiꝰ medi &atis quã daturus erat postimor &ẽ
patris filius depat̾na heredi tate a suc cessorib: eꝰ habi ca estim¬
cione recipiat quos pari exigere ꝓ sucpotestate Ñualuit
iuortus uero inter coniuges sublata nouella legȩ quȩ sunt adiuo
bisitntio ordintia p̃cepitobser uari: Tricennalẽ uero logem
onnib negotiis ite lub& euidentius custodiri. utomã cẽpora
ut in in finitũ negotia extendebant. quia diuersi inquadra¬
pntt annos. diuersiluris consultores deciliquib rebus ꝑ p&uã
nio dictũ est : ut illi anni saluo tricennio captiuis inputtri. non
debecint. in quib: hostium domi natione detentis. quȩ tam̃ lex
iricen nalis sicut illatẽpora. adxixͦ tinno sreuocat. queam plius

Expanded text:
rit, medietatem portionis suae sine dilatione percipiat et medietatem pater sibi in diem vitae suae ad usumfructum retineat. Quod si alicui transacto vicesimo anno medietatem portionis suae dare noluerit, fructus eius medietatis, quam daturus erat, post mortem patris filius de paterna hereditate a successoribus eius habita aestimatione recipiat, quos patri exigere pro sua potestate non valuit. De divortiis vero inter coniuges sublata novella lege quae sunt a divo Constantio ordinata praecipit observari. Tricennalem vero legem in omnibus negotiis ita iubet evidentius custodiri, ut omnia tempora, quae in infinitum negotia extendebant, quia diversi in quadraginta annos, diversi iurisconsultores de aliquibus rebus perpetuam nio dictum est, ut illi anni salvo tricennio captivis inputari non debeant, in quibus hostium dominatione detenti sunt. Quae tamen lex tricennalis, sicut illa tempora ad triginta annos revocat, quae amplius
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis ao uersciriũ suũ aut rep&itione. aut criminis obiectione pul¬
sauerit : in ꝓuintia in qua consistit illequipulscitur suas exerat acti¬
ones nec estim& aduersariũ suũ alibi longius ad iudiciũ ꝑtrahendũ
illetiero quipul scitus fuerit siludicẽ sus pectũ habuerit: liceat apel¬
lare : Simi li&iã &militantes ordine teneant᷑: ut & ipsi apud cõpe¬
tentes iudices quas conpetere sibi credunt exerant actiones. qui aom¬
nibus legibus consti tutũ est ut auctor reifoꝵ sequatur.

Expanded text:
quis adversarium suum aut repetitione aut criminis obiectione pulsaverit, in provincia, in qua consistit ille qui pulsatur, suas exerat actiones nec aestimet adversarium suum alibi aut longius ad iudicium pertrahendum: illi vero qui pulsatus fuerit, si iudicem suspectum habuerit, liceat appellare. Simili etiam et militantes ordine teneantur, ut et ipsi apud conpetentes iudices, quas conpetere sibi credunt, exerant actiones, quia omnibus legibus constitutum est, ut actor rei forum sequatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uginti cinnoꝵ dominus libtatẽ seruo suo donarenon potest : nisi forte
tantũ minor manũ missus cui pat̃ suus & mat̃ a patrono donatisunt.
eosdem manũ mittiti. Autcertepe dagogũ aut conlactaneũ manũ
cere possit & heredem instituere & legata relinꝗ re : lib tatẽ tu me
seruis sius Non potest in hac a&ate conferre.TENDORŨ
DENUMEROSERUOꝵ TOSTAMENTO MANŨMIT
onstitutũ est : quantũ seruorũ numurũ testamento dequanta fa¬
milia liceat manumitti. hoc ordine : utsi quis duos seruos hab&.
conbos manumittere possit : Quiuero tres. duos testamento ma¬

Expanded text:
uiginti annorum dominus libertatem seruo dare non potest; nisi forte uiginti annorum dominus libertatem seruo dare non potest; nisi forte tantum minor manumissor, cui pater suus et mater a patrono donati sunt, eosdem manumittat, aut certe paedagogum aut collactaneum manumicere possit et heredem instituere et legata relinquere, libertatem tamen seruis non potest in hac aetate conferre. TITVLVS II. De numero servorum testamento manumittendorum Constitutum est, quantum seruorum numerum testamento de quanta familia liceat manumitti, hoc ordine: ut, si quis duos seruos habet, ambos manumittere possit; qui uero tres, duos testamento ma
Abbreviated transcription (Latin):
& dediticu nec testam̃tũ condere : nec sibi ex tes itim̃to cilioꝵ cligd
dimis sũ pos r̃ ullatenus ut ciues romani uindicare. Tam̃ latini
certis reb: priuilegia ciuiũ romanorũ litorũ consequiposs̃: Dediticu
uero nullaratione poss̃ ad ciuiũ romanoꝵ lib toꝵ . ordinis beneficio ꝑ¬
uenire. Nã latini patronoꝵ beneficio. id est sitterũ aibipsis. aut testam̃¬
to aut in ȩc cłam aut ante consulẽ manu mictuntur . ciuiũ romanorũ
priuilegiũ consecuntur Nont am̃ om̃s domini seruos suos manũ mitte
poss̃ Nã si aliqui multa debita habeant cuius sub stcontia acredito¬
rib: tenectur obnoxia infraudẽ creditoris sui seruos suos manũ mit¬
tere uolueri conlatamanu missio non ual&. Aut si lib̵tusciuis roma¬
nus filios non habuerit liberos & infrcudẽ patroni sui seruos suos manũ¬
nit at similit̃ dãpnata manũ missio ñiual&. pretereaminor qui cũq:

Expanded text:
et dediticii nec testamenta condere, nec sibi ex testamento aliorum aliquid et dediticii nec testamenta condere, nec sibi ex testamento aliorum aliquid dimissum possunt ullatenus uindicare. Tamen Latini certis rebus priuilegium ciuium Romanorum libertatem consequi possunt. Dediticii uero nulla ratione possunt ad ciuium Romanorum libertatem ordinis beneficio peruenire. Nam Latini patronorum beneficio, id est, si iterum ab ipsis aut testamento aut in ecclesia aut ante consulem manumittantur, ciuium Romanorum priuilegium consequuntur. Non tamen omnes domini seruos suos manumittere possunt. Nam si aliquis multa debita habeat, cuius substantia creditoribus teneatur obnoxia, si in fraudem creditoris sui seruos suos manumittere uoluerit, collata manumissio non ualet. Aut si libertus ciuis Romanus liberos non habuerit et in fraudem patroni sui seruos suos manumittat, similiter data manumissio non ualebit. Praeterea minor quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
PELIBERIS SAUIS INSTITUTIONŨ LIB PRIMO DiCIT
Ms homines : cut liberos eẽ aut seruos Sed exhis ipsis qui liben
sunt : clios. eẽ ingenuos alios libertinos Ingenuos qui in genuina¬
ti sunt. Libtinos: qui pusiti seruitute manumissi lib̵ tifiunt : Ingenio
titi. Tamen quiciues romanis quilatini. quidedititu. breuit̃ expla¬
natũ est : Ciues romanis : quihis tribus modis io est testamento aut
in e desia cuit ante consulẽ fuerint manumissi Litinis : qui cuitꝑ
Dediticu uero sunt : qui post cͦmis sacrimina supplicus dediti & pib¬
lice ꝓcriminib: cȩsi sunt cut in coꝵ facie uł cor pore quecũꝙ indi¬
tii. aut igne. aut ferro inprȩssc s̃. & ttt in pressas . ut deleri Ni possul
hu simanu missi suerint : dediticii appellant᷑. Sed int̃ hȩ tria genera
libertorũ : ideociues romani meliorẽ fictũ habent quia & cestaimer
facere & ex testa m̃to quib: cũꝙ ꝑ sonis succedere poss. Nã latini

Expanded text:
inum Gaii Institutionum liber primus dicit omnes homines aut liberos esse, aut seruos. Sed ex his ipsis, qui liberi sunt, alios esse ingenuos, alios libertinos. Ingenuos, qui ingenui nati sunt: libertinos, qui pro iusta seruitute manumissi liberi fiunt. Ingenuoruiticii. Tamen, qui ciues Romani sint, qui Latini, qui dediticii, breuiter explanandum est. Ciues Romani sunt, qui his tribus modis, id est testamento aut in ecclesia aut ante consulem fuerint manumissi. Latini sunt, qui auDediticii uero sunt, qui post admissa crimina suppliciis subditi et publice pro criminibus caesi sunt, aut in quorum facie uel corpore quaecumque indicia aut igne aut ferro impressa sunt, et ita impressa sunt, ut deleri non possint. Hi si manumissi fuerint, dediticii appellantur. Sed inter haec tria genera libertatum ideo ciues Romani meliorem statum habent, quia et testamenta facere et ex testamento quibuscumque personis succedere possunt: nam Latini
Abbreviated transcription (Latin):
Siquid defiscalib: agris uł edificiis donatione principis uł uenditione
que lib& ratione o priuatos fortus se ꝑuenerit : id lex ista constia¬
it ut soluto canone apossessorib: in ꝑ petuo teneantur . & impletsft¬
calib debitisilli qui possident heredib: suis relinquendi aut quib us
erint donandi habecont potes ttẽ. DCMNRIMONIIS SENNO¬

Expanded text:
Si quid de fiscalibus agris vel aedificiis donatione principis vel venditione vel qualibet ratione ad privatos fortasse pervenerit, id lex ista constituit ut soluto canone a possessoribus in perpetuum teneatur et, inpletis fiscalibus debitis, illi qui possident heredibus suis relinquendi aut quibus voluerint donandi habeant potestatem. NOV.
Abbreviated transcription (Latin):
Nimoriat quis & relinquatmatrẽ & fratrẽ. c̃sanguineũ idẽ uno patre
natũ l&iã ad obtiuũ idẽ gestis anteturiã. ad filia tũ qͥc̃ sanguineilo co
b abendus ẽ. c̃sanguineus fratład obtiuus matrẽ into ta successione mortui
fratris sdudant Qd siemancipat fuerit consangumeus auta d obtiuun. emo¬
riat̃ frai ã supstitib: emancipatis fratrib & matre. patraos eorũ que filios lne

Expanded text:
moriatur quis et relinquat matrem et fratrem consanguineum, id est uno patre natum, vel etiam adoptivum, id est gestis ante curiam adfiliatum, qui consanguinei loco habendus est, consanguineus frater vel adoptivus matrem in totum a successione mortui fratris excludunt. Quod si emancipatus fuerit consanguineus aut adoptivus et moriatur frater superstitibus emancipatis fratribus et matre, patruos eorumque filios ve
Abbreviated transcription (Latin):
Irior ordinatiolegis fueratut siunus ex consortibus ꝓquacũq necessitate
remuen dereuoluiss& Etraneus licentiã em̃ diñ haber&. Sed hoc melius ꝓbat᷑ indul¬
tũ ut qͥcũq desuis eb libero uta ł arbitrio & p̃termissis consortib: ł ꝓpinquis cui uoluerit uendo¬

Expanded text:
rior ordinatio legis fuerat, ut si unus ex consortibus pro quacunque necessitate rem vendere voluisset, extraneus emendi licentiam non haberet, sed hoc melius probatur indultum, ut quicunque de suis rebus libero utatur arbitrio, et praetermissis consortibus vel propinquis, cui voluerit vende
Abbreviated transcription (Latin):
empta. re calũpniȩ pȩnitus opponat᷑ : Sedrẽ conparatã emptor
ꝑp&uo iure possid eat: Ittitam̃: ut si forsitun secdiqua frcuide in¬
tercedentib: concurialib: suis qui sub scriptores iubent᷑ accedere :
uenditor sȩꝓbauerit fuis sed eceptũ . et̃ ẽptoris quã subscriptoris

Expanded text:
empta re calumniae penitus opponatur, sed rem conparatam emptor empta re calumniae penitus opponatur, sed rem conparatam emptor perpetuo iure possideat: ita tamen, ut si forsitan aliqua fraude, intercedentibus concurialibus suis qui subscriptores iubentur accedere, venditor se probaverit fuisse deceptum, tam emptoris quam subscriptoris
Abbreviated transcription (Latin):
acuat᷑: sed & ttilis emptor &pos ses sionẽ redoat . & p̃tiũ uendito
s qđ instru mentis continet᷑ insertũ : cogat᷑ implere. Siueroni¬
nl hor uenditor ut dictũ est. fortus seꝓtulerit . & c̃trauendi¬
nonẽ hancuo luntarie stictã subtali obiectione uenire tẽpta¬
uerit : cũ ꝓposita pęna quã non ualuerit c̃ꝓbare merito duran¬
te possessione in iure illius a quo fuerint cõparata p̃tiũ uenditor
qđ accepit emptori cui calũpniã intulit absq ulladilatione resti¬
tu& Curiales &iã quib: huc usq sinedecreti int̃positione. ressuas.
uendere. aut alienare a corpore curie non licebat: sicerta sueriT
necessicaite constricti : debitũ qđ ꝓ utilitate publicc contrax̃.Dũ
creditoꝵ pȩnas m&uit supplere festin&. quicquid subtalineces¬
sitate uendi derit: omni firmitate subsistat. Nec int̃ positio de¬
ceti querat᷑. sed tantũ concuri ales sui quos necessittis eiꝰ pote¬
rit non latere in eauenditione subscribant : & nihil emptori de

Expanded text:
reddat et pretium venditori, quod instrumentis continetur insertum, cogatur inplere. Si vero nihil horum venditor, ut dictum est, fortasse pertulerit et contra venditionem hanc voluntarie factam sub tali obiectione venire temptaverit cum proposita poena, quam non valuerit conprobare, merito durante possessione in iure illius, a quo fuerit conparata, pretium venditor quod accepit emptori, cui calumniam intulit, absque ulla dilatione restituat. Curiales etiam, quibus hucusque sine decreti interpositione res suas vendere aut alienare a corpore curiae non licebat, si certa fuerint necessitate constricti, ut debitum, quod pro utilitate publica contraxit, dum creditorum poenas metuit, supplere festinet, quidquid sub tali necessitate vendiderit, omni firmitate subsistat. Nec interpositio decreti quaeratur, sed tantum concuriales sui, quos necessitas eius poterit non latere, in ea venditione subscribant. Et nihil emptori de
Abbreviated transcription (Latin):
tis uineis silius pratis pascuis uquis aquarum ue decursibus mobi
lilibus & in mobilibus totum &adintegrum cum omnibus appenditi
suis uel omnisu praposito sicut ame presenti tempore uidetur esse
possessum deiure meo intua trado potestate ueldominatione. Vnde
accepi ad te pretium in quod mihi bene conplacuit illis presentib

Expanded text:
tis pascuis siluis cultis et incultis aquis aquarum ue decursibus uiilibus et inmobilibus, totum et ad integrum, cum omnibus apendiciis suis, vel omni suprapositpossessam, ita de jure meo in tua trado potestate vel dominatione, unde accipi sic a te pretium in
Abbreviated transcription (Latin):
tum ex inde presentauerit uut anteriorem aut posteriore
quodnos nei fecimus nec facere roguuimus nullum sortit᷑
effectum nisi uucuus & inanis permunetit auctorem uero
criminis uel fe sarium iudiciuria potestas condemnetur
Ersi fuerit uut ego ipse uut ullus de heredibus meis uel quisl

Expanded text:
tum exinde praesentet aut anterius aut posterius, quod nos nec fecimus nec facere rogavimus, nullum sortiatur effectum, nisi ut vacuum et inane permaneat; auctorem vero criminis judiciaria potestas condemnet. Et si fuerit aut nos ipsi aut ullus rector ipsius casae Dei
Abbreviated transcription (Latin):
aliquarẽ tenuerit . & eo similit̃ soluat & quor ẽin uidicio deductã qđ rẽmalepos sideat c̃scientũ
sius ciperitn latere. heredes quoq eorũ in his dãpnis siuicti suerint qͥb auctor ipsorũ similim

Expanded text:
rit, ex eo similiter solvat, ex quo re in iudicium deducta quod rem male possideat conscientiam ipsius coeperit non latere. Heredes quoque eorum in his damnis, si victi fuerint, quibus auctor ipsorum, simili
Abbreviated transcription (Latin):
ut p̃ceptũ &x p̃&ant maiestatisqui. parentũ placito copi. lant᷑ ils
uero qͥ pactas sibiuiuis parentib puellas. ab ipsis puellis postparo

Expanded text:
ut praeceptum expetant maiestatis, quoniam parentum placito copulantur. Illi vero, qui, pactas sibi vivis parentibus puellas ab ipsis puellis post par
Abbreviated transcription (Latin):
mus peruirilem sex sum propinquitate coniunci: Nontamen
omnibur simul agnatis : lex hereditatem propinqui intes tatidut
sedhis qui defuncto mortissuue tempore: proximiores inueniun¬
tur. Infeminis uero cliaconditio est quia interfeminas. solatantũ
soror consangui neu habetur agnata. ut germuno suo defuncto
abintes tate ei agnuti iure succeda t: Reliquȩ feminȩ hoc est amita
id. est patrissoror uel fratris filia. Nec in capiendis hereditatibus propiñ¬
quorum legitimȩ sunt. Nec masculis propinquis agnitionis iure sut ce¬
dunt: Ipsarum uero hereditates. ad masculos ꝓpinquos agnitionis
iure perueniunt. Regulariter constitutum est. ut interagnatos proxi¬
mior posteriorem excludat. & inter eos nonstirpem sed in capita ab intes¬
tato diuidatur hereditas : Nam intersuos sicut superius diximus aliu
ratio est: proximior. posteriorem non excludut. Et semper heredit as

Expanded text:
mus, per uirilem sexum propinquitate coniuncti. Non tamen mus, per uirilem sexum propinquitate coniuncti. Non tamen omnibus simul agnatis lex hereditatem propinqui intestati dat; sed is, qui defuncto mortis suae tempore proximiores inueniuntur. In feminis uero alia conditio est: quia inter feminas sola tantum soror consanguinea habetur agnata, ut germano suo defuncto ab intestato ei agnationis iure succedat. Reliquae feminae, hoc est amita, id est, patris soror, uel fratris filia, nec in capiendis hereditatibus, propinquorum legitimae sunt, nec masculis propinquis agnationis iure succedunt. Ipsarum uero hereditates ad masculos propinquos agnationis condicione perueniunt. Regulariter constitutum est, ut inter agnatos proximior posteriorem excludat, et inter eos non in stirpem, sed in capita ab intestato diuidatur hereditas. Nam inter suos, sicut superius diximus, alia ratio est, ut proximior posteriorem non excludat, et semper hereditas
Abbreviated transcription (Latin):
linquut. sed ex duobus masculis filiis : dimit tuit nepotes hocest ex uno
filio unum uel duos nepotes. ex ultero tres uutquat tior: similiter
scui superius dictum est in strpem non in capita. hereditus diuidut᷑
hocmodo utilli duo nepotes exuno filio medietutem percipiunt &
iu quia iuor exlio filio aliam medi etutem percipint. hoc est uttides
accipiant portiones quules patres eorum siui xsissent. habiturierant
idefuerint suiheredes tunc heredit aes defunicti pertin& cad agnatos
Agnaetienim sunt peruirilem sexum defuncto propinquitate con¬
iuncti idest consan guinei fratres hoc est deuno patre nati. Necdis¬
putari potes si dediuersis matribus nascuntur: quiuno patre geni¬
tisunt. Item patruus idest frater patris: fratris suifilio agnatus
est Ipso modo sunt fratres patrueles hoc est qui desingulis germanis
nati sunt. Hocordine agnoscetur: Quisunt agnati: sicut supradixi¬

Expanded text:
linquat, sed ex duobus masculis filiis dimittat nepotes, hoc est, ex uno linquat, sed ex duobus masculis filiis dimittat nepotes, hoc est, ex uno filio unum uel duos nepotes, ex altero tres aut quattuor, similiter, sicut superius dictum est, in stirpem, non in capita hereditas diuiditur, hoc modo, ut illi duo nepotes ex uno filio medietatem percipiant, et illi quattuor ex alio filio aliam medietatem, hoc est, ut tales accipiant portiones, quales patres eorum, si uixissent, habituri erant. Si defuerint sui heredes, tunc hereditas defuncti pertinet ad agnatos. Agnati enim sunt per uirilem sexum defuncto propinquitate coniuncti, id est consanguinei fratres, hoc est de uno patre nati. Nec disputari potest, si de diuersis matribus nascantur, qui uno patre geniti sunt. Item patruus, id est frater patris, fratris sui filio agnatus est. Ipso modo sunt fratres patrueles, hoc est qui de singulis germanis nati sunt. Hoc ordine agnoscitur, qui sint agnati, sicut supra dixi
Abbreviated transcription (Latin):
exnepore : quia omnes peruirilem sexum descendentes siuuo antaa
tonem legitmi naturales appellantur. Sedita nepos uel neptis exfilio
auio suo heredes sunt : si pater eorum depotestate patris : uut morte aut
em ancipatione discesserit. Namsi eo tempore quo cdliqius moritur filiũ
in potestacte habect. & ex eonepotes. illiuiuo patresuo & in potestate
cui constiuto sui heredes uuo. esse non possunt: Similiter postumi
quisi uiuo patre natifuissent in potestate eius futuri erant. Sui here¬
des sunt siquiendo aliquis moriactur & reliquerit filium cut filicar
& exclio filio mortuo nepotes nepte suaȩ filii uel nepotes exfilio de¬
functo patri uelauo hacratione succedunt ut filius uel filia : suus
portiones accipiant. & ne potes exfilio portionem quam pater eorum
erat habitirus: accipiunt. Quiu regulariter constitutum est siuguon¬
tersuos proximior longiore gradu posito non excludat: Et non in capita
sedinstirpem diuidatur hereditus. Item si quis moriens filium nonre¬

Expanded text:
ex nepote, quia omnes per uirilem sexum descendentes sui uocanturtione legitimi naturales appellantur. Sed ita nepos uel neptis ex filio auo sui heredes sunt, si pater eorum de potestate patris aut morte aut emancipatione discesserit: nam si eo tempore quo aliquis moritur, filium in potestate habeat, et ex eo nepotes, illi uiuo patre suo et in potestate aui constituto, sui heredes auo esse non possunt. Similiter posthumi, qui, si uiuo patre nati fuissent, in potestate eius futuri erant, sui heredes sunt. Si quando aliquis moriatur, et reliquerit filium aut filiam et ex alio filio mortuo nepotes neptesue, filii uel nepotes ex filio, defuncto patre uel auo, hac ratione succedunt, ut filius ac filia suas partes accipiant, et nepotes ex filio portionem, quam pater eorum erat habiturus, accipiant: quia regulariter constitutum est, ut inter suos proximior longiore gradu positum non excludat: et non in capita, sed in stirpem diuidatur hereditas. Item si quis moriens filium non re
Abbreviated transcription (Latin):
uicumque heres fuerit institutus: quarim partem totius heredi¬
tcctis habeut: quodsites tator hereditatem suam legutis. ex in unier
hoc statum est ut falcidiam sibi deinminutione legatorum : heres

Expanded text:
uicumque heres fuerit institutus, quartam partem totius hereditatis habeat. Quod si testator hereditatem suam legatis exinaniuerit, hoc statutum est, ut Falcidiam sibi de imminutione legatorum heres
Abbreviated transcription (Latin):
serit siurs porit cã quã depacds ẽ factis substriptis sollenib: cartis acciperenola¬
entuxoiẽ om̃aq sunt traditã ñ reposcat &si quid denominatis tã sollenit̃ rebus
& traditis apud sthabere dinoscit᷑ : ad sponse dominiũ quã acciptrenoluit sinc
dilationt aliquatrans ferat. Reliqum̃ legis istius opus non fuit ex planariꝗͥse¬
uã quã & feminis quȩ ꝑ fragilitatẽint̃dũ exx cus aripossunt E SIDLACO CORS¬
in aliqͥb causis sineglegentes fuerint lex subuenire uoluerit hicta m̃ speca¬
lit̃ uoluit eẽ c̃sultũ. ut siquam puellarib: annis marito fuerit copulata & sponsa¬
liciã largitatẽ ꝑ neglegentiã actis ñ alligauerit. hunus legis beneficio & sigestade

Expanded text:
ea sponte eam, quam despectus est, factis supra scriptis solemnibus chartis, accipere noluerit uxorem, omnia quae sunt tradita, non reposcat. Et si quid de nominatis tam solemniter rebus et traditis apud se habere dignoscitur, ad sponsae dominium, quam accipere noluit, sine dilatione aliqua transferatur. Reliquum legis istius opus non fuit explanare, quia seuamquam et feminis, quae per fragilitatem interdum excusari possunt, in aliquibus causis, si neglegentes fuerint, lex subvenire noluerit, hic tamen specialiter voluit esse consultum, ut si qua in pupillaribus annis marito fuerit copulata et sponsaliciam largitatem per neglegentiam actis non allegaverit, huius legis beneficio, etsi ge
Abbreviated transcription (Latin):
abernȩ domina hocẽ uxor tabernarii siiuenta fuerit in adulterio accusariñss
Siuero eĩancilla uł qministeriũ taberne p̃but in adulierũ fuerit dep̃hensa p̃o
litate dimittat᷑: sed & sihaẽ ipsa tabernariux ortãuilis ministeri officiũcger il

Expanded text:
abernae domina, hoc est uxor tabernarii, si inventa fuerit in adulterio, accusari potest: si vero ejus ancilla, vel quae ministerium tabernae praebuit, in adulterio fuerit deprehensa, pro vilitate d
Abbreviated transcription (Latin):
tutala tractat᷑. debent primipatriȩ cũiudice scđm a& atesminorũ iut tutor ẽ
autcuratorẽ elegor utilleqͥ us ceporit tutelã talielectione poritetẽ ecurusquȩ
tamelectio circaeas ꝑsonas obseruabitq nec testam̃todecretȩ s. nec ꝓpinqͥ¬
tait adidofficiũ adducunt᷑: dealiis saneminorũ cõmodis. legu priorũsta¬

Expanded text:
aut tutorem aut curatorem eligere, ut ille, qui susceperit tutelam, tali electione possit esse securus. Quae tamen electio circa eas personas observabitur, quae nec testamento decretae sunt nec propinquitate ad id officium adducuntur. De aliis sane minorum commodis legum priorum sta
Abbreviated transcription (Latin):
frut itacaqͥ postudicũ tardior ad uddendũsuenit d iplã centesimãrella Sediam̃ x hoc ẽtra credi¬
toiũ malitã qͥb debitores ad dicti fuerint ordinauim quo ñulint pspeduplicandȩcentesimȩ
suo uitiotardius & seqͥ qđ suerit iudicatũ undedebebit creditor t̃nis int̃iecus m̃ sib postdatũiudi¬
ciũ c̃testariut sic duplũcentesimã possit&igore. Nã s̃icollectã pecuniã habuerit debitor & oblatã
&ille qͥuicit noluerit ꝓlucro duplicandarũ centesimarũ accipere signatã cãdebitor apudido¬
neas faciat sequestrari ꝑsonas utdã pnũ usurarũ posttea ñ possit incurrere. hoc quo que
p̃cpimꝰ obseruariut si debitoris cautiocũ omni firmitate ꝓferat᷑ &usure ꝑannosplures
cũ capita lidebito seequauerint udebitore ã plius ñ p&ut᷑ Sane post iudiciũ duplã centesi mã
quã reddiussimꝰ talit̃ soluat utdecapitalidebito tantũ dupleu surȩred dant᷑ Dcillud uero

Expanded text:
um tardior ad reddendum fuerit, duplam centesimam reddat. Sed tamen et hoc contra creditorum malitiam, quibus debitores addicti fuerint, ordinamus, ut non velint pro spe duplicandae centesimae suo vitio tardius exequi quod fuerit iudicatum: unde debebit creditor ternis interiectis mensibus post datum iudicium contestari, ut sic duplam centesimam possit exigere. Nam si collectam pecuniam habuerit debitor et oblatam ille qui vicit noluerit pro lucro duplandarum centesimarum accipere, signatam eam debitor apud idoneas faciat sequestrari personas, ut damnum usurarum postea non possit incurrere. Hoc quoque praecipimus observari, ut, si debitoris cautio cum omni firmitate proferatur et usurae per annos plures cum capitali debito se aequaverint, a debitore amplius non petatur. Sane post iudicium duplam centesimam, quam reddi iussimus, taliter solvat, ut de capitali debito tantum duplae usurae reddantur, de illud vero
Abbreviated transcription (Latin):
rit & noluent& pectarelitis euentũ ꝑdat negotiũ qͥ cõtẽpsit& pectareiudiciũ. Ille
uroqͥhoc p̃sũpsit inuadere qđ ꝑiustitiã a pudiudicẽ: poteratobtinere habi¬

Expanded text:
gotium qui contempsit expectare iudicium. Ille vero, qui hoc praesumpsit invadere, quod per iustitiam apud iudicem non poterat obtinere, habi
Abbreviated transcription (Latin):
SIQUIS COLONUO ALIENUM. IN RESUA TRIGVNTA ANNOS
HABUERIT ACSISUUM UINOICET
Iuisi in triteringinta annos inuentus fuerit: adomino cumfilus sibi
udebitis etomni peculio reuoc&ur. Siuero mortuus fuerit: peculiũ
eius dominus reuocetur. Colona uero siuiginti annis in alieno do¬
mino permunserit : a priore domino non requiratur. Colonum duer
partes agnationis sequictur : colonam uero tercia pars sequatur
Samsiagnatio in frauiginti annos edita fuerit: quaen do dhuc colona
domino conpetebat. repetentibus nonnegetur quiaino uellis leģi¬
bus est constitutum. Scne nesepccratio coniugii fit. precipimus
ut dominus coloni uicariumꝰ mulierem cum agnitione partis tertite

Expanded text:
Si quis colonum alienum in re sua triginta annos habuerit, ac si suum vindicet. Qui infra triginta annos inventus fuerit, a domino cum filiis sibi debitis et omni peculio revocetur. Si vero mortuus fuerit, peculium ejus dominus recipiat. Colona vero si viginti annis in alieno dominio permanserit, a priori domino non requiratur. Colonum duae partes agnationis sequantur, colonam vero tertia pars. Nam si agnatio infra viginti annos edita fuerit, quando adhuc colona domino competebat, repetentibus non negetur, quia in modernis legibus est constitutum. Sane, ne separatio conjugii fiat, praecipimus ut dominus coloni vicaria muliere cum agnatione partis tertiae
Abbreviated transcription (Latin):
suerit superai qđ rẽsibi ñ debitã occupart p̃supserit sed & ille qͥ c̃uent ten& acerto dominoradi¬
re pua sa noluerit: Ñ solũ phac ipsare reddenda cũ superat fuerit teneutͥ sed fruct reuipsiusd¬
plos& cotẽpore quores pua sac̃ cogat̃ & soluire. ũ quales stipsedixerit collagis se. sed quales po
supserinit ã dicinuasi lociusq ad cõ sũmatãlitẽ similis ratio &igat᷑: Nãqͥ s̃ plicit̃ sin ep̃sũ pner

Expanded text:
uerit superatus, quod rem sibi non debitam occupare praesumpsit, sed et ille, qui conventus a certo domino reddere pervasa noluerit, non solum pro hac ipsa re reddenda, cum superatus fuerit, teneatur, sed fructus rei ipsius duplos ex eo tempore, quo res pervasa est, cogatur exsolvere, non quales se ipse dixerit collegisse, sed quales perpraesumpserit, a die invasi loci usque ad consum