comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
occupauit postꝗͣ locrensiũ clades que
ignorate ad eam diem fuerant legatorũ
aduentu uulgate sunt. nec tam plemi¬
nis scelus ꝗͣ scippionis in eo aut ambito
aut negligentia iras hominum inuita-¬
uit .x. legati lochrensiũ obsiti squalore
⁊ sordib in comitio sedentib consulib
uelam̃ita suppliqum ramos olee ut gre-¬
cis mos est porgentes ante tͥbunal cũ
flebili uociferatione humi ꝓcubuerunt
querentib consulib lochrenses se dixe-¬
runt ẽẽ ea passos a .q. plenio legato ro
adeundi deplorandiq erumnas suas po¬
testatem facerent senatu dato maximus
c̃ẽ. si ꝓbe sciatis. ꝙ quomͦ ꝓditi lochri hã¬
nibalis sint. ⁊ quomͦ pulso hannibale p̃¬
sidio restituti inditionẽ ur̃am qͥppe si
culpa defectionis ꝓcul a publico consilio
absit. ⁊ reditum in ur̃am dictionẽ appa¬
reat. ñ uolutate solum. s etiam op̃e
uirtutẽ nr̃am magis indignemini bonis

Expanded text:
occupauit postquam Locrensium clades, quae occupauit postquam Locrensium clades, quae ignoratae ad eam diem fuerant, legatorum aduentu uolgatae sunt; nec tam Plemini scelus quam Scipionis in eo aut ambitio aut neglegentia iras hominum inritauit. decem legati Locrensium obsiti squalore et sordibus in comitio sedentibus consulibus uelamenta supplicum, ramos oleae, ut Graecis mos est, porgentes ante tribunal cum flebili uociferatione humi procubuerunt. quaerentibus consulibus Locrenses se dixerunt esse, ea passos a Q. Pleminio legato Romadeundi deplorandique aerumnas suas potestatem facerent. senatu dato, maximus esse si probe sciatis et quomodo proditi Locri Hannibali sint et quomodo pulso Hannibalis praesidio restituti in dicionem uestram; quippe si et culpa defectionis procul a publico consilio absit, et reditum in uestram dicionem appareat non uoluntate solum sed ope etiam ac uirtute nostra, magis indignemini bonis
Abbreviated transcription (Latin):
tus habendos. nͥ summa militũ que
imꝑata ẽẽt romam adducta neminem
his senatum daturũ. Ita p̃cisa spe sena¬
tum adeandi dep̃candiq dilectus in his
.xii. coloniis ꝑ longam uacationẽ nũo
iunioꝵ acto haud difficulter ẽ ꝓfectꝰ.
altera item res ꝓpe equo longe nec lec¬
ta silentio relata. a .m. ualerio leuino
ẽ qui pͥuatis collatas pecunias se a. m̃.
claudio. cõs. redditande nemo equum
dixit. nec mirari quemꝗͣ deb̾e in publi¬
ca obligata fidem suam precipuã curã
ẽẽ. nam p̃ter qͣ qd aliqͥd ꝓprie ad con¬
sulem eius anni quo collate pecunie eẽÑ
ꝑtineret etiã se auctorẽ ita conferendi
fuisse inopie exarie nec plebe ad tribu¬
tum sufficiente grate a patrib admoni¬
tio fuit iussisq referre consulib decre¬
uerunt. ut trib pensionib ea pecunia
solueretur pͥmam p̃sentem: Hii qͥ tum
ẽent duas testi. et quinti. cõs. nume¬
rarent omnis. deinde alias curas una

Expanded text:
tus habendos: nisi summa militum quae tus habendos: nisi summa militum quae imperata esset Romam adducta neminem iis senatum daturum. ita praecisa spe senatum adeundi deprecandique dilectus in iis duodecim coloniis per longam uacationem numero iuniorum aucto haud difficulter est perfectus. altera item res prope aeque longo neglecta silentio relata a M. Ualerio Laeuino est qui priuatis conlatas pecunias se ac M. Claudio consulibus reddi tandem aequum esse dixit; nec mirari quemquam debere in publica obligata fide suam praecipuam curam esse; nam praeterquam quod aliquid proprie ad consulem eius anni quo conlatae pecuniae essent pertineret, etiam se auctorem ita conferendi fuisse inopi aerario nec plebe ad tributum sufficiente. grata ea patribus admonitio fuit; iussisque referre consulibus decreuerunt ut tribus pensionibus ea pecunia solueretur; primam praesentem ii qui tum essent, duas tertii et quinti consules numerarent. omnes deinde alias curas una
Abbreviated transcription (Latin):
ditis. liceret dare pedites equitesq qͣ
locupletissimi leg̾entur mitt̾enturq
uicumq extra italiam supplem̃to opus
cẽt. si qui ex his recusarent retinerent
eius colonie magistratus legatos q
placere. neq si postularent senatum
dari pͥus ꝗͣ imꝑata fecissent. stipendi¬
um. p̾terea his coloniis in milia exis
assȩ singulos imꝑari exigiq qͦt anniꝰ
censumq in his coloniis agi ex formu¬
la ab romanis censorib data. dari
romam magistratib pͥmorib q ear ũ
coloniarum. consules tum militem sti¬
pendium que impetͣsset alii aliis magis
recusare ac reclamare negare tm̃ militũ
effici posse uix si simplum ex forma im¬
petur enisuros: Orare atq obsecrare
ut sͥ senatum adire ac dep̃care liceret
nich̾ sequare ꝑire merito deb̾ent ad¬
misisse. s si ꝑ eumdem etiam foret neq
consules obstinati legatos manere rome
iubent magistratus ire domũ ad dilec¬

Expanded text:
dites liceret dare; pedites equitesque quam dites liceret dare; pedites equitesque quam locupletissimi legerentur mitterenturque ubicumque extra Italiam supplemento opus esset. si qui ex iis recusarent, retineri eius coloniae magistratus legatosque placere neque si postularent senatum dari priusquam imperata fecissent. stipendium praeterea iis coloniis in milia aeris asses singulos imperari exigique quotannis, censumque in iis coloniis agi ex formula ab Romanis censoribus data; dari Romam magistratibus primoribusque earum coloniarum consules cum milites stipendiumque imperassent, alii aliis magis recusare ac reclamare: negare tantum militum effici posse: uix si simplum ex formula imperetur enisuros: orare atque obsecrare ut sibi senatum adire ac deprecari liceret: nihil se quare perire merito deberent admisisse; sed si pereundum etiam foret, neque consules obstinati legatos manere Romae iubent, magistratus ire domum ad dilec
Abbreviated transcription (Latin):
supplem̃to legionũ que inꝓiuntiis e¬
rant age̾tur tempus ẽe a quibdam se¬
natorib subiectum ẽ que dubiis in
reb ut cumq tolerata eẽnt eadẽpto
iam tandem dm̃ benignum metu ñ
ultra patiere. ut is expectatione patͥb
subiecert colonias latinas .xii. queq
fabio. et.q. fuluio. cõs. abnuissent
milites dare eas annum iam ferme
sextum uacatione militie qͣs honoris
et beneficii causam hab̾e. cum interĩ
boni obedientesq sotii ꝓfiteatq obse¬
quio in popło .r. continius omnium
annoꝵ dilectib exhausti ẽẽnt. sub hãc
uocem ñ memoria magis patrib re¬
nouata rei ꝓpe iam oblitterata ẽ. itaq
uert. ut consules magistratꝰ denosq
pͥncipes ne petes utrio ardea calib al
rant romam excirent: His imꝑarent
lia eẽnt. duplicatũ eius summe nu¬
merum peclitũ daret. et eqͥtes centenõ
uicẽnos. si qua eum numerũ equitũ
explere ñ posset ꝓ equite uno tris pe-¬

Expanded text:
supplemento legionum quae in prouinciis esupplemento legionum quae in prouinciis erant ageretur, tempus esse a quibusdam senatoribus subiectum est quae dubiis in rebus utcumque tolerata essent, ea dempto iam tandem deum benignitate metu non ultra pati. erectis exspectatione patribus subiecerunt colonias Latinas duodecim quae Q. Fabio et Q. Fuluio consulibus abnuissent milites dare, eas annum iam ferme sextum uacationem militiae quasi honoris et beneficii causa habere cum interim boni obedientesque socii pro fide atque obsequio in populum Romanum continuis omnium annorum dilectibus exhausti essent. sub hanc uocem non memoria magis patribus renouata rei prope iam oblitteratae quam ira uerunt ut consules magistratus denosque principes Nepete Sutrio Ardea Calibus Albrant—Romam excirent; iis imperarenlia essent, duplicatum eius summae numerum peditum daret et equites centenos uicenos; si qua eum numerum equitum explere non posset pro equite uno tres pe
Abbreviated transcription (Latin):
N ita iudicarint sicut traditũ aꝑximis
memorie tꝑrm illoꝵ scriptorib libens
posteris trad̾̃em ita meas opiniones
comiectando remuetustate obrutã ñ
isq eam de naue acciꝑe. & in t̾rã elatã
trad̃e ferenda cũ matronis. postꝗͣ na¬
ius ad hoftium amnis tyb̃ini accessit
sicut erat iussus in salum naue euectꝰ
ab sacerdotib deam accepit extulitq
in terram. matrone pͥmores ciuitats
inter quas unius claudie qͥnte insigne
ẽ nom̃ accipe cui dubia ut tͣditur an¬
tea fama damorẽ ad posteros. tum
relligioso ministerio pudicitiã fecit.
heȩ ꝑ manus succendentes. deinde a¬
lie aliis om̃i obuiam effusa ciuitate.
thuribuł ante ianuas positis qͦ p̃fere¬
batur. atq accenso thure p̃cantib
ut uolens ꝓpitiaq urbem romanã
imret: in edem uictorie que ẽ in pa¬
latio ꝑtulere deam. pͥdie idus april
isq dies festus fuit. ppls frequens do
fuere megalesi iam appellata. cũ de

Expanded text:
cti ita iudicarint, sicut traditum a proximis cti ita iudicarint, sicut traditum a proximis memoriae temporum illorum scriptoribus libens posteris traderem, ita meas opiniones coniectando rem uetustate obrutam non; isque eam de naue acciperet et in terram elatam traderet ferendam matronis. postquam nauis ad ostium amnis Tiberini accessit, sicut erat iussus, in salum naue euectus ab sacerdotibus deam accepit extulitque in terram. matronae primores ciuitatis, inter quas unius Claudiae Quintae insigne est nomen, accepere; cui dubia, ut traditur, antea fama clariorem ad posteros tam religioso ministerio pudicitiam fecit. eae per manus, succedentes deinde aliae aliis, omni obuiam effusa ciuitate, turibulis ante ianuas positis qua praeferebatur atque accenso ture precantibus ut uolens propitiaque urbem Romanam iniret, in aedem Uictoriae quae est in Palatio pertulere deam pridie idus Apriles; isque dies festus fuit. populus frequens donfuere, Megalesia appellata. cum de
Abbreviated transcription (Latin):
finemq bello punico adẽe impleu̾at
ea res suꝑstitionũ ammos ꝓniq et
adnuntianda accrescenda pdigia erãt
eo plura uulgabant᷑. duos soles uisos
et nocte luxisse. et faciem stelle ab ortu
solis ad occidentem porrigi uisam tar
tum in ede iunonis sospite thanuuiii
cum horrendo fragores trepidatũ et¬
dictum eoꝵ ꝓcursandoꝵ causa diem
unum supplicatio fuit. ⁊ nouendiale
sacrum quos de celo lapidatũ ẽẽt fac-¬
tum eo accessit consulatio de matre id
unus ex legats p̃gressus actutum in
italia fore nuntiauerat reges. nuntus
aderat tarracine iam ẽẽ haud parue
rei iudigum senatum tenebat qͥ uirꝰ
opͣtimus in ciuitate ẽẽt ueram certe
ulla imꝑia honoreue suffragios et pa¬
trum seuplẽbis delatos .p. scippionẽ.
cñi .F. eius qͥ in hispaniã cecid̾at ado¬
lescentem nundum questoriũ iudica¬
uerunt in tota ciuitate iurũ bonum
optimum ẽẽ. id quib uirtutib indu¬

Expanded text:
finemque bello Punico adesse. impleuerat finemque bello Punico adesse. impleuerat ea res superstitionum animos, pronique et ad nuntianda et ad credenda prodigia erant; eo plura uolgabantur: duos soles uisos, et nocte interluxisse, et facem Setiae ab ortu solis ad occidentem porrigi uisam: Tartum: in aede Iunonis Sospitae Lanuui cum horrendo fragore strepitum editum. eorum procurandorum causa diem unum supplicatio fuit, et nouendiale sacrum quod de caelo lapidatum esset factum. eo accessit consultatio de matre Idaunus ex legatis praegressus actutum in Italia fore nuntiauerat, recens nuntius aderat Tarracinae iam esse. haud paruae rei iudicium senatum tenebat qui uir optimus in ciuitate esset; ueram certe ria honoresue suffragio seu patrum seu plebis delatos. P. Scipionem Cn. filium eius qui in Hispania ceciderat, adulescentem nondum quaestorium, iudicauerunt in tota ciuitate uirum bonorum optimum esse. —id quibus uirtutibus indu
Abbreviated transcription (Latin):
tia cum imꝑio morari consuli ere. p̾.
uisum eẽt. et .in. liuio. et .sp. lucretio
cum binis legionib quib aduersus
magonem gallie p̃sidio fiussent ꝓ roga¬
tum imꝑium ẽ. &. cñ. octauio. ut cũ
sardiniam legionemq. q̃. claudio tra¬
mam oram. quib finib senatus sensu¬
isset tutareturꝰ . in. pomponio. p̾r. in
sicilia cannensis exercitus due legiones
decrete. et qͥntus tharentum .c. hostihꝰ
ẽ om̃s trib eosdem: L. corneliũ lentu¬
lum. et .l. manlium accidium. ꝓ qͦs
sicut pͥore anno tenuissent optinere eas
ꝓuntias iusserunt consules dilectum
hab̾e instituerunt. & ad nouas scribẽ¬
das in brutchios legiones et in ceteroꝵ¬
ita enim iussi ab senatu erant exercitũ
supplex mentum ꝗͣ ꝗͣ nundum aꝑte af¬
frica ꝓuintia decreta erat occultantib
id credo patrib ne p̃scriberent cartha¬
ginienses tam̃ in eam spem erecta ciui¬
tas erat in affrica eo anno bellatũ ire

Expanded text:
cia cum imperio morari consuli e re publica cia cum imperio morari consuli e re publica uisum esset. et M. Liuio et Sp. Lucretio cum binis legionibus quibus aduersus Magonem Galliae praesidio fuissent prorogatum imperium est, et Cn. Octauio ut cum Sardiniam legionemque Ti. Claudio tramam oram, quibus finibus senatus censuisset, tutaretur. M. Pomponio praetori in Sicilia Cannensis exercitus duae legiones decretae; T. Quinctius Tarentum, C. Hostiliuest. omnes tribus eosdem L. Cornelium Lentulum et L. Manlium Acidinum pro consulibus, sicut priore anno tenuissent, obtinere eas prouincias iusserunt. consules dilectum habere instituerunt et ad nouas scribendas in Bruttios legiones et in ceterorum—ita enim iussi ab senatu erant—exercituum supplementum. quamquam nondum aperte Africa prouincia decreta erat occultantibus id, credo, patribus ne praesciscerent Carthaginienses, tamen in eam spem erecta ciuitas erat in Africa eo anno bellatum iri
Abbreviated transcription (Latin):
ditiones pacis dixit ut parthini et
trasset. ut macedonie cedet. In eas con¬
ditiones cum pax conueniret ab rege
federi adscripti prusia abithine rex
atthalus rex pleuratus nabis lacede¬
monioꝵ tirannus eleym ẽẽ atchenien¬
ses hoc conseripta consignataq sunt.
et in duos menses indutie facte donec
rome mitt̾entur legati. ut ppłs in has
conditiones pacem iusseruntq om̃s
trib qui auerso in affricam bello oĩb
aliis in p̃sentia leuari uolebant belł
p. semꝑnius pace facta ad consulatũ
ꝓuintie. cornelio etruria cũ uetere ex¬
ercitu sempnio brutchi ut nouas scri¬
beret legiones decrete p̃torib .i. marc̃
urb. scribonio liboni pegrine. & idem
galliam pomponio mathoni siciliati
caudio neroni sardinie uenit .p. scip¬
pioni cum eo exercitu. cum eaclasse
qͣ habebat ꝓrogatũ in annum ĩꝑium
estitem .p. licino ut brutthio duab
legionib optineret qd̃ ad eum in ꝓuin-¬

Expanded text:
diciones pacis dixit ut Parthini et diciones pacis dixit ut Parthini et trasset, ut Macedoniae accederet. in eas condiciones cum pax conueniret, ab rege foederi adscripti Prusia Bithyniae rexAttalus rex, Pleuratus, Nabis Lacedaemoniorum tyrannus, Elei Messenii Athenienses. haec conscripta consignataque sunt, et in duos menses indutiae factae donec Romam mitterentur legati ut populus in has condiciones pacem iuberet; iusseruntque omnes tribus, quia uerso in Africam bello omnibus aliis in praesentia leuari bellis uolebant. P. Sempronius pace facta ad consulatum —prouinciae Cornelio Etruria cum uetere exercitu, Sempronio Bruttii ut nouas scriberet legiones decretae: praetoribus M. Marcio urbana, L. Scribonio Liboni peregrina et eidem Gallia, M. Pomponio Mathoni Sicilia, Ti. Claudio Neroni Sardinia euenit. P. Scipioni cum eo exercitu, cum ea classe quam habebat, prorogatum in annum imperium est; item P. Licinio ut Bruttios duabus legionibus obtineret quoad eum in prouin
Abbreviated transcription (Latin):
dit. nec satis fidens uirib ut urbem
oppugnaret cũ romanis quoq sicut
cum ethoł cupiens pacem si potesset
siminus indutas facere nicħ ultra irri¬
tatis nouo certamine odiis in regnum
se recepit: ꝑidem tꝑs tedio diutini bel¬
li epykoe temptata prius romanoꝵ
uoluntate legatos de pace cõmuni ad
philippum misere satis confid̾e conuen¬
turam eam affirmantes. si ad colloqͥũ
cum .ꝑ. semꝑnio imꝑatore romano ue¬
nisset facile impetratum. neq enim
ne ipsius quid̃ regis abhorrebant ani¬
mis. ut in epyrrum tͣnsiret. ⁊ penice
urbs epyri ubi prius collocutus rex
cum afropo:⁊ darda. et philippo epy¬
rotarum p̃tore postea. cum .p. sempro¬
nio congreditur affluit colloquio ani¬
mande rata manum rex et magistratꝰ
alii epyrotarum et acarnanũ primꝰ
philippus p̃tor uerba fecit & pege si¬
mul ab rege & ab imꝑatore romano
ut finem belli facerent. darentq eã
epirothis ueniam.ꝑ. sempnius con¬

Expanded text:
dit, nec satis fidens uiribus ut urbem dit, nec satis fidens uiribus ut urbem oppugnaret et cum Romanis quoque, sicut cum Aetolis, cupiens pacem si posset, si minus, indutias facere, nihil ultra inritatis nouo certamine odiis in regnum se recepit. per idem tempus taedio diutini belli Epirotae temptata prius Romanorum uoluntate legatos de pace communi ad Philippum misere, satis confidere conuenturam eam adfirmantes si ad conloquium cum P. Sempronio imperatore Romano uenisset. facile impetratum—neque enim ne ipsius quidem regis abhorrebat animus—ut in Epirum transiret. Phoenice urbs est Epiri; ibi prius conlocutus rex cum Aeropo et Derda et Philippo, Epirotarum praetoribus, postea cum P. Sempronio congreditur. adfuit conloquio Amynander Athamanum rex, et magistratus alii Epirotarum et Acarnanum. primus Philippus praetor uerba facit et petit simul ab rege et ab imperatore Romano ut finem belli facerent darentque eam Epirotis ueniam. P. Sempronius con
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ mortuus .in. emilius. regillus. nec¬
lecte eo biennio res in gretia erant:
taq philippus etholos desertos ab ro¬
mano cui uni fidebant auxilio qͥb uo¬
luit conditionib ad petendã ꝙ paciscẽ¬
da subegit pacem. qd̃ nͥ omni ui ꝑfic̾e
maturasset bellantẽ eum cum ethoł
p. sempnius ꝓcõs. successor imꝑii missꝰ
tis nauib haud paruũ momĩtum ad o¬
pem ferendam sotiis oppressisset uix dũ
patefacta. nuntius regis uenit roma¬
nos dirratrum uenisse. parthinosq et
ꝓpinquas gentis alias motas cẽ ad spem
tate sua ad u̾sus fecdus cum rege pacem
fecissent ea cum audissent philippũ ne
qui motus maior infinitimis gentib
reciꝑat: Misso lethorio legato cũ parte
copiarum. et .xu. nauib in etholiam
ad uisendas res pacemq si posset t᷑ban¬
dam philippus agros appolloniatrum
uastauit. et ad urbem amotus copiis
potestatem pugne romano fecit. quẽ
postꝗͣ quietũ muros tm̃mͦ tueri ui¬

Expanded text:
est mortuus M. Aemilius Regillus . negest mortuus M. Aemilius Regillus . neglectae eo biennio res in Graecia erant. itaque Philippus Aetolos desertos ab Romanis, cui uni fidebant auxilio, quibus uoluit condicionibus ad petendam et paciscendam subegit pacem. quod nisi omni ui perficere maturasset, bellantem eum cum Aetolis P. Sempronius proconsul, successor imperii missus tis nauibus, haud paruum momentum ad opem ferendam sociis, oppressisset. uixdum pace facta nuntius regi uenit Romanos Dyrrachium uenisse Parthinosque et propinquas alias gentes motas esse ad spem tate sua aduersus foedus cum rege pacem fecissent. ea cum audisset Philippus ne qui motus maior in finitimis gentibusreceperat misso Laetorio legato cum parte copiarum et quindecim nauibus in Aetoliam ad uisendas res pacemque si posset turbandam. Philippus agros Apolloniatium uastauit et ad urbem admotis copiis potestatem pugnae Romano fecit; quem postquam quietum muros tantummodo tueri ui
Abbreviated transcription (Latin):
ab legatis.in. ualerius. falco nuntiauit
deam apportari querend̃ uirum opti¬
mum in ciuitate posse qui eam rite hos¬
pitio acciꝑet: Quȩ cecilius metellus
dictator ab consule in bruttiis comitioꝵ
causa dictus exercitusq eius dimissꝰ
magister equitũ. L. ueturius philo co¬
mitia habita ꝑ dictatorem consules fac¬
t .in. cornelius cethegus .p. sempnius
tuditanus absens. cum ꝓuintiam gre¬
tam hab̾et p̃tores. inde creati clauosi
nero .in. martius. rella. l. scriboniꝰ
libo .in. pompiniꝰ. matho. comitiis
pactis dictator sese magistratu abdi¬
cauit. Ludi romani ter plebei septies
instaurati curules erant. ediles. c̃N
et .l. cornelii. lentuli.L. hispaniam
ꝓuintiam habebat absens creatus.
absens cum honorem gessit .t. claudiꝰ
asilus. et .in. iunius. penus plebei ȩ¬
diles fuerant. edem uirtutis eo anno
ad portam capenam marcellus decdica¬
uit . xuii. anno postꝗͣ apatre eius
pͥmo consulatu uota in calli ad clastidi¬
um fuerat. ⁊ flamen martiał eo anno

Expanded text:
ab legatis M. Ualerius Falto nuntiauit deam apportari; quaerendum uirum optimum in ciuitate esse qui eam rite hospitio acciperet. Q. Caecilius Metellus dictator ab consule in Bruttiis comitiorum causa dictus exercitusque eius dimissus, magister equitum L. Ueturius Philo . comitia per dictatorem habita. consules facti M. Cornelius Cethegus P. Sempronius Tuditanus absens cum prouinciam Graeciam haberet. praetores inde creati Ti. Claudius Nero M. Marcius Ralla L. Scribonius Libo M. Pomponius Matho . comitiis peractis dictator sese magistratu abdicauit. ludi Romani ter, plebeii septiens instaurati. curules erant aediles Cn. et L. Cornelii Lentuli . Lucius Hispaniam prouinciam habebat; absens creatus absens eum honorem gessit. Ti. Claudius Asellus et M. Iunius Pennus plebeii aediles fuerunt. aedem Uirtutis eo anno ad portam Capenam M. Marcellus dedicauit septimo decimo anno postquam a patre eius primo consulatu uota in Gallia ad Clastidium fuerat. et flamen Martialis eo anno
Abbreviated transcription (Latin):
gam ꝗͣ armis fretos pugnaturos esse:
taq non qd̃ ullum inde ꝑiculũ. aut
semen maioris belli uideat: adeo se pri¬
usꝗͣ prouintiã decedat. oppͥmendos
ilergetes duxisse. s pͥmum ne impuni¬
ta tam scelerata defectio eẽt: Deinde
ne qͥs in ꝓuintiam simul uirtute tãta
& felicitate ꝑdomita relictus hostis di¬
ei posset: ꝓuide de his bene iuuantib
sequerentur. ñ iam ad bellum geren¬
dum enim cũ pari hoste certam̃ ẽẽ¬
ꝗͣ ad expetendas ab hominib scelestis
penas ab hac oratione dimissos ad ⁊c̃
se comparare in diem posterũ iubet:
ꝓfectusq de chumis castris ꝑuenit ad
hiberum flumen. inde suꝑato anni
die quarto in conspectu hostium posu¬
it castra: Campus ante montib circa
septus erat in eam uallem scippio cum
roꝵ iussisset uelites subsidio misit a
quib uͥ ꝑ procursationẽ commissa
pugna ẽet lelium cum equitatu un¬
petum ex occulto facere iubet: Mons

Expanded text:
gam quam armis fretos pugnaturos esse. gam quam armis fretos pugnaturos esse. itaque non quod ullum inde periculum aut semen maioris belli uideat, ideo se priusquam prouincia decedat opprimendos Ilergetes duxisse, sed primum ne impunita tam scelerata defectio esset, deinde ne quis in prouincia simul uirtute tanta et felicitate perdomita relictus hostis dici posset. proinde dis bene iuuantibus sequerentur, non tam ad bellum gerendum—neque enim cum pari hoste certamen esse—quam ad expetendas ab hominibus scelestis poenas. ab hac oratione dimissos ad iter se comparare in diem posterum iubet profectusque decimis castris peruenit ad Hiberum flumen. inde superato amni die quarto in conspectu hostium posuit castra. campus ante montibus circa saeptus erat. in eam uallem Scipio cum rorum iussisset, uelites subsidio misit, a quibus ubi per procursationem commissa pugna esset Laelium cum equitatu impetum ex occulto facere iubet. mons
Abbreviated transcription (Latin):
eo moueri qd̃ nemo fere sit miles qͥ
ñ ex italia. aut patruo suo. cn. scip¬
pione. qͥ primꝰ romani nõis in eam
ꝓuintiam uenerit. aut apatre con¬
sule. aut a se sit ex italia aduectus scip¬
pionũ nomini auspitiis om̃is assue¬
tos quos secũ in patriam ad meritũ
triumphũ diducere uelit. quos con¬
sulatum petenti uelut sominũ cõmu¬
nis agatur honos ad futuros sꝑet
qd̃ ad expeditionẽ attineatq in statũ
memorem ẽẽ rerum suarum gestaꝵ
quid bellum ducat magonis hercule
sͥ qui extra orbem terrarũ incircum¬
fusam occeano insulam cum paucis ꝑ¬
fugerit nauib maiorẽ curam ẽẽ quã
ilergetum quippe illic. & ducẽ cartha¬
giniensem & qͣtumcumq punicum
p̃sidium ẽẽ. hic latrones. latronumq
duces ẽẽ quib ad populandos fintgmoꝵ
agros tectaq urenda et rapienda peco¬
ra aliqua iussit. ita in acie ac signis col¬
latis nullam ẽẽ magis uelocitate ad fu¬

Expanded text:
eo moueri quod nemo fere sit miles qui eo moueri quod nemo fere sit miles qui non aut a patruo suo Cn. Scipione , qui primus Romani nominis in eam prouinciam uenerit, aut a patre consule aut a se sit ex Italia aduectus. Scipionum nomini auspiciisque omnes adsuetos, quos secum in patriam ad meritum triumphum deducere uelit, quos consulatum petenti uelut si omnium communis agatur honos adfuturos speret. quod ad expeditionem attineat quae instet, immemorem esse rerum suarum gestarum qui id bellum ducat. Magonis hercule sibi qui extra orbem terrarum in circumfusam Oceano insulam cum paucis perfugerit nauibus maiorem curam esse quam Ilergetum; quippe illic et ducem Carthaginiensem et quantumcumque Punicum praesidium esse, hic latrones latronumque duces, quibus ut ad populandos finitimorum agros tectaque urenda et rapienda pecora aliqua uis sit, ita in acie ac signis conlatis nullam esse; magis uelocitate ad fu
Abbreviated transcription (Latin):
ad arma popłarib contractisq quȩ
ante habuerant auxiliis in sechanum
agrum. uͥ pͥncipio defectionis staqua
habuerant
et qͥngentis transcendert. scippio cum
fidei soluendi parit̾ omnib noxiis in¬
noxiisq stipendium uultu ac sermo¬
ne in omnis placato facile reconciliats
militum animis pͥusꝗͣ castra ab car-¬
chagine moueret. contione aduocata
mults uerbis inꝑfidiam rebellantrũ
reguloꝵ inuectus ne ꝗͣ eod animos
se ire professus est ad uindicandũ to
scelus quo ciuilem errorem nuꝑ sana¬
uerit: Tum se haud secus se uiscera
secantem sua. cum gemitu et lacͥmis
seu in prudentiam. seu noxam. nunc
leto et ͤerecto animo ad cedem ilergetũ
ire. non enum eos. neq natos in eadem
terra. nec ulla secum societatẽ iunctos
ẽẽ eam que sola fuerit fidei atq ami¬
citie ipsos ꝑ scelus rupisse in exercitu
suo se p̃ter ꝗͣ qõ omnis ciues aut so¬
tios latineq nominis uideat etiam

Expanded text:
ad arma popularibus contractisque quae ad arma popularibus contractisque quae ante habuerant auxiliis, in Sedetanum agrum, ubi principio defectionis statiua habuerant,et quingentis transcenderunt. Scipio cum fide soluendi pariter omnibus noxiis innoxiisque stipendii tum uoltu ac sermone in omnes placato facile reconciliatis militum animis, priusquam castra ab Carthagine moueret contione aduocata multis uerbis in perfidiam rebellantium regulorum inuectus, nequaquam eodem animo se ire professus est ad uindicandum id scelus quo ciuilem errorem nuper sanauerit. tum se haud secus quam uiscera secantem sua cum gemitu et lacrimis seu imprudentiam seu noxam: nunc laeto et erecto animo ad caedem Ilergetum ire. non enim eos neque natos in eadem terra nec ulla secum societate iunctos esse; eam quae sola fuerit fidei atque amicitiae ipsos per scelus rupisse. in exercitu suo se, praeterquam quod omnes ciues aut socios Latinique nominis uideat, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ritum redactam qua uenissent ñtiis
ad .l. martum. missis. nͥ si terrerem
frustra tempus sedendo ad cadis uel¬
lent redeundũ ad imꝑatorẽ ẽẽ. ad¬
sentiente martio pauros post dies
ambo carthaginẽ rediere ad quoꝵ di¬
scessum ñ resp̾irauit. mͦ magonum
terra mariq ancipiti metu urgẽtur
s etiam audita rebellione ilergetum
spem recuꝑande hispanie nanctus
nuntios carthaginẽ ad senatũ mitgt
qui simul seditionẽ ciuilem in castris
romanis simul defectionẽ sociorum
in maius uerbis extollentes hortent᷑
ut auxslia mitterent quib traditum
a patrib imꝑtum hispanie repetipos¬
set. mandonius et inlibilis in finis
regressi paulisꝑ. dum qͥdnam de secli¬
tione statueretur. scirent suspensi qui¬
euenerunt si ciuium errori ignoscere¬
tur. ne diffidentes sͥ quoq ignosci
posset. postꝗͣ uulgatum ẽ attrocitas
supplicii suam quoq noxam paripe¬
nam estimatam rati uocatis rursus

Expanded text:
ritum redactam qua uenissent—nuntiis ritum redactam qua uenissent—nuntiis ad L. Marcium missis nisi si terere frustra tempus sedendo ad Gades uellent redeundum ad imperatorem esse, adsentiente Marcio paucos post dies ambo Carthaginem rediere. ad quorum discessum non respirauit modo Mago cum terra marique ancipiti metu urgeretur, sed etiam audita rebellione Ilergetum spem reciperandae Hispaniae nanctus nuntios Carthaginem ad senatum mittit qui simul seditionem ciuilem in castris Romanis simul defectionem sociorum in maius uerbis extollentes hortentur ut auxilia mitterent quibus traditum a patribus imperium Hispaniae repeti posset. Mandonius et Indibilis in fines regressi paulisper dum quidnam de seditione statueretur scirent suspensi quieuerunt, si ciuium errori ignosceretur non diffidentes sibi quoque ignosci posse. postquam uolgata est atrocitas supplicii suam quoque noxam pari poena aestimatam rati, uocatis rursus
Abbreviated transcription (Latin):
freti estusq totus certaminis potens
sius alienis nauib ne quicꝗͣ remigio
in contrarium tendentis inuehebat
et fugientẽ nauem uid̾es uertice retͦ
in portam uictorib illatam et sequentẽ
si in contrarium tractum incidisset
maris fugientis mͦ sese aduertentem
iam in ipsa pugna hec cum infesta ro¬
stro peteret hostium nauem obliqua
ipsa ictum alterius rostri accipiebat
illa cum transuersa obiceretur hosti
inter triremes fortuna regente anceps
p̃lium misceretur quinq remis roma¬
na seu ponde tenatior. seu plurib re¬
moꝵ ordinib scindentib uertices cũ
facilius regeretur duas triremes sup¬
pressit unius p̃lata impetu lateris
alterius remes detersit ceterasq quas
indempta ẽẽt mulcasset ni cũ reliqͥs
qͥnq nauib ad herbal uelis in affri¬
cam transmisisset: Lelius uictor carte¬
iam reuectus auditis que acta gadib
erant patefactam ꝓditionem coniura¬
tosq missos carthaginem spem ad ir¬

Expanded text:
freti aestusque totius certaminis potens freti aestusque totius certaminis potens suis, alienis nauibus nequiquam remigio in contrarium tendentes inuehebat; et fugientem nauem uideres, uertice retro intortam uictoribus inlatam, et sequentem, si in contrarium tractum incidisset maris, fugientis modo sese auertentem. iam in ipsa pugna haec cum infesta rostro peteret hostium nauem, obliqua ipsa ictum alterius rostri accipiebat: illa cum transuersa obiceretur hosti,inter triremes fortuna regente anceps proelium misceretur, quinqueremis Romana seu pondere tenacior seu pluribus remorum ordinibus scindentibus uertices cum facilius regeretur, duas triremes suppressit, unius, praelata impetu, lateris alterius remos detersit; ceterasque quas indepta esset mulcasset, ni cum reliquis quinque nauibus Adherbal uelis in Africam transmisisset. Laelius uictor Carteiam reuectus. auditis quae acta Gadibus erant—patefactam proditionem coniuratosque missos Carthaginem, spem ad in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ deditionem recipiendi ultro qͥ eam
rem pollicerentur in castra romana
uenientib sicut ante dictum ẽ. fuerat
patefacta in maturo ꝓditio ẽ. comp̃n¬
sosq omnis mago. et herbali p̃tori
carthaginem deuehendos tradit ad¬
herbal coniuratis in quinq rem im¬
positis p̃missaq ea qr tardior ꝗͣ trire¬
mis erat. ipse cum .uiii. triremib mo¬
dico int̾uallo sequitur. Iam fretum
intrabat quinq remis. cum lelius et
ipse in quinq remi portu carpeie se¬
quentib .uii. triremib euectus in ad
credens dep̾nsam rapido in freto in¬
aduersum estum recipcari ñ posse pe¬
nus in re subita parumꝑ incertus
trepidauit. utrum .u. remem seque¬
retur. an hostis rostra conuerteret ip¬
sa cunctatio facultatem detrectande
pugne adiecit: iam enim sub ictu teli
liberant. & undiq instabant hostes
estum quoq arbitrium mod̾andi
naues ademerat. neq nauali pugne
similis quippe. uͥ nichil uoluntarium
nicħ artis. aut consilii ẽẽt. ut natura

Expanded text:
proditionem recipiendi, ultro qui eam rem pollicerentur in castra Romana venientibus, spes, sicut ante dictum est, fuerat. Sed patefacta inmatura proditio est, conprensosque omnes Mago Adherbali praetori Carthaginem devehendos tradit. Adherbal coniuratis in quinqueremem inpositis, praemissaque ea, quia tardior quam triremis erat, ipse cum octo triremibus modico intervallo sequitur. iam fretum intrabat quinqueremis cum Laelius et ipse in quinqueremi ex portu Carteiae sequentibus septem triremibus evectus in Adhcredens depaduersum aestum reciprocari non posse. Poenus in re subita parumper incertus trepidauit utrum quinqueremem sequeretur an in hostes rostra conuerteret. ipsa cunctatio facultatem detractandae pugnae ademit; iam enim sub ictu teli erant et undique instabant hostes. aestus quoque arbitrium moderandi naues ademerat; neque erat nauali pugna similis, quippe ubi nihil uoluntarium, nihil artis aut consilii esset. una natura
Abbreviated transcription (Latin):
haud dum ullo fudere sociata ualitudi¬
nis populi causa arcessitum. tum iam
attalo rege ꝓpter cõmune aduersus phi¬
lippum bellum ceptum amicitiam ẽẽ
gatos ad eum decernunt. m. ualerrũ
leuinum. qui uis. cõs. fuerat. acres in
gretia gesserat. cecilium galbam. edili-¬
melium flaccum. ⁊ .m. ualerium. fal¬
conem. his .u. naues .u. remesses: ut
ex dignitate. p̾r. adirent eas terras
ad quas concilianda maiestas nomini
romano eẽt decernunt legati asiam peten¬
tes ꝓtinus delphos cum ascendissent ora
oraculum adierunt. consulente ad qd̃
negotum domo missi e̾ent ꝑficiendi eius
ꝗͣ sͥ spem populoq .R. portend̾et respon¬
sum ẽẽ ferunt ꝑ atchalum regem cõpo¬
tes eius fore qd̃ peterent cũ romã deam
deuexissent: Tum curarent. ut eam qͥ
uir optimus roma eẽt. hospitio exciꝑet:
Egamum ad regem uenerunt his legatos
comiter acceptos pessinuntem in frigiã
deduxit sacrum que his lapidem quã

Expanded text:
hauddum ullo foedere sociata ualetudihauddum ullo foedere sociata ualetudinis populi causa arcessitum, tunc iam cum Attalo rege propter commune aduersus Philippum bellum coeptam amicitiam esse — gatos ad eum decernunt M. Ualerium Laeuinum qui bis consul fuerat ac res in Graecia gesserat, M. Caecilium Metelmelium Flaccum et M. Ualerium Faltonem . iis quinque naues quinqueremes ut ex dignitate populi Romani adirent eas terras ad quas concilianda maiestas nomini Romano esset decernunt. legati Asiam petentes protinus Delphos cum escendissent, oraculum adierunt consulentes ad quod negotium domo missi essent perficiendi eius quam sibi spem populoque Romano portenderet. responsum esse ferunt per Attalum regem compotes eius fore quod peterent: cum Romam deam deuexissent, tum curarent ut eam qui uir optimus Romae esset hospitio exciperet. Pergamum ad regem uenerunt. is legatos comiter acceptos Pessinuntem in Phrygiam deduxit sacrumque iis lapidem quam
Abbreviated transcription (Latin):
mittantur nemo omniũ suꝑfuturus
uideat᷑ ea. cõs. a patrib facienda ute
re. p̃. fideq sua daret ꝑmissa ciuita¬
tem eo tꝑre gens religio inuaserat
uiuento carmine in libris sibillinis
ꝓpter crebros eo an de celo lapidatũ
inspectis ꝗͣdoq hostis alienigena ter¬
re ytalie bellum intulisset. eum pel¬
li italia uinciq posse
ret id carmen ab ducem uiris inuen¬
tum eo magis patres mouit. qd̃ et
legati qui donum delphos portau̾ant
referebant ⁊ sacrificantib ipsis. pi¬
thyo apollni leta fuisse responsum
oraculo edictum maiorẽ multo uictorrã
ꝗͣ cuius expoliis dona portarent adesse
in eiusdem spei summam conferebant
p. scippionis uelut p̃sagientem animũ
de fine belli qd depoposcisset ꝓuintiam
affricam: Itaq quo maturius fatis õĩb
oraculis ꝙ̃ portendenti sese uictorie cõpo¬
tes fierent. id cogitareq ratio transportan¬
de romam dee eẽt: Nulla dum in asia

Expanded text:
mittantur nemo omnium superfuturus mittantur nemo omnium superfuturus uideatur. ea consuli a patribus facienda ut e re publica fideque sua duceret permissa. ciuitatem eo tempore repens religio inuaserat inuento carmine in libris Sibyllinis propter crebrius eo anno de caelo lapidatum inspectis, quandoque hostis alienigena terrae Italiae bellum intulisset eum pelli Italia uincique posseret. id carmen ab decemuiris inuentum eo magis patres mouit quod et legati qui donum Delphos portauerant referebant et sacrificantibus ipsis Pythio Apollini omnia laeta fuisse et responsum oraculo editum maiorem multo uictoriam quam cuius ex spoliis dona portarent adesse populo Romano. in eiusdem spei summam conferebant P. Scipionis uelut praesagientem animum de fine belli quod depoposcisset prouinciam Africam. itaque quo maturius fatis ominibus oraculisque portendentis sese uictoriae compotes fierent, id cogitare atque agitare quae ratio transportandae Romam deae esset. nullasdum in Asia
Abbreviated transcription (Latin):
uiter latam suam iniuriã ratus. nec
patiendos sensisset tribunos attrahi¬
ad se iussit. laceratosq omnib quȩ
pati corpus ullum potest int̾fecit.
nec satiatus uiuoꝵ pena insepultos
piecit simili crudelitate ⁊ in lochrensi¬
um pͥncipes ẽ usus qͦs ad conqͥrendaᷤ
iniurias ad. p̃. scippionẽ ꝓfectos au¬
diuit. ⁊ que antea ꝑ libidinẽ atq a¬
uarttiam feda exempla in sotios edi¬
derat: Tunc abiba multiplici edere
infamie atq inuidie. ñ sͥ mͦ. s etiam
imꝑatori ẽẽ: Iam comitioꝵ appetebat
tꝑs. cum.p. licinio. cõs. littere ro¬
mam allate se exercitumq suum
gͣui morbo affectari. nec sisti potiuis¬
se ni ad eam uis mali. aut grauior
etiam in hostis ingruisset: Itaq qm̃
ipse uenire ad comitia ñ posset siita
patrib uid̾etur. seq cecilium metel¬
lum dictatorem comitioꝵ causa dic-¬
na suos receꝑit. et tanta incesserit in
ea castra uis morbi ut nͥ mature di-¬

Expanded text:
uiter latam suam iniuriam ratus nec uiter latam suam iniuriam ratus nec patiendo sensisset, tribunos attrahad se iussit, laceratosque omnibus quae pati corpus ullum potest suppliciis interfecit, nec satiatus uiuorum poena insepultos proiecit. simili crudelitate et in Locrensium principes est usus quos ad conquerendas iniurias ad P. Scipionem profectos audiuit; et quae antea per libidinem atque auaritiam foeda exempla in socios ediderat, tunc ab ira multiplicia edere, infamiae atque inuidiae non sibi modo sed etiam imperatori esse. iam comitiorum appetebat tempus cum a P. Licinio consule litterae Romam allatae se exercitumque suum graui morbo adflictari, nec sisti potuisse ni eadem uis mali aut grauior etiam in hostes ingruisset; itaque quoniam ipse uenire ad comitia non posset, si ita patribus uideretur, se Q. Caecilium Metellum dictatorem comitiorum causa dicna suos receperit, et tanta incesserit in ea castra uis morbi ut nisi mature di
Abbreviated transcription (Latin):
ac uirgas expediri iubet: Dum spoli¬
andis his. repugnabant enim militũq
implorabant tempus teritur repente
milites feroces recenti uictoria ex õĩb
locis uelut adu̾sus hostis ad arma cõ¬
clamantũ eẽt concurrerunt. ⁊ cum
uiolata iam uirgis corꝑa tribunorũ
uidissent: Tum uero in multa impo¬
tentiorem subito rabiem accensi sine re¬
spectu ñ maiestatis mͦ. s etiam huma¬
in modum mulcatis faqunt tunc ipsũ
ab sius interceptũ ⁊ seclusum hostiliter
lacerant.⁊ ꝓpe exsanguem naso auribꝰ¬
q multilatis relinquunt: His messa¬
nam nuntiatis: scippio post paucos
dies lochros exerc̾e aduectus cũ causã
plemini et tribunoꝵ audisset plemi¬
nio noxa lib̾ato relicto que in eiusclẽ
loci p̃sidio tribunis sontib iudicatis
⁊ in uincula comectis: ut romani ad
senatum mitt̾entur messanã. atq in¬
de siracusas rediit pleminiꝰ impotens
ire nec lectũ ab scippione.⁊ nimis le-¬

Expanded text:
ac uirgas expediri iubet. dum spoliac uirgas expediri iubet. dum spoliandis iis—repugnabant enim militumque fidem implorabant—tempus teritur, repente milites feroces recenti uictoria ex omnibus locis, uelut aduersus hostes ad arma conclamatum esset, concurrerunt; et cum uiolata iam uirgis corpora tribunorum uidissent, tum uero in multo impotentiorem subito rabiem accensi sine respectu non maiestatis modo sed etiam humaus indignum in modum mulcatis faciunt. tum ipsum ab suis interceptum et seclusum hostiliter lacerant et prope exsanguem naso auribusque mutilatis relinquunt. his Messanam nuntiatis Scipio post paucos dies Locros hexere aduectus cum causam Plemini et tribunorum audisset, Pleminio noxa liberato relictoque in eiusdem loci praesidio, tribunis sontibus iudicatis et in uincla coniectis ut Romam ad senatum mitterentur, Messanam atque inde Syracusas rediit. Pleminius impotens irae, neglectam ab Scipione et nimis le
Abbreviated transcription (Latin):
in terram integri p̃ter sacram pecuniã
dee qͣ asportabat. extulerat: tum qͦq
alio gn̾re cladis ead illa pecunia õib
contrcti se adulatione templi furorem
obiecit. atq inter se ducem in ducem
militem in militẽ rabie hoste
me rei pleminus p̃erat militũ pars
sub eo ꝗͣ ipse ab regio ab duxerat pars
sub tribunis erat rapto poculo argen¬
teo ex oppidam domo plemini miles
fugiens sequentib quoꝵ erat obuius
forte sergio et metieno. tr̾. militum
fuit. cui cum iussu tribunoꝵ adẽp¬
tum popłm eẽt uirgium. inde et cla¬
mor pugna postremo orta int̾ plemini
milites tribunoꝵq: ut fuis quisq o¬
portunus aduẽnerat: Multitudine
simul ac tumultu crescente uicti ple-¬
mini lites cũ ad pleminiũ cruorem
ac uulnera ostentantes. ñ sine uocifera¬
tione atq indignatione concurrissent
ꝓbra in eum ipsum iactata. in uirgiis
referentes. accensus ira domo sese ꝓ¬
ripuit. uocatosq tribunos nudari

Expanded text:
in terram integri praeter sacram pecuniam in terram integri praeter sacram pecuniam deae quam asportabant extulerant, tum quoque alio genere cladis eadem illa pecunia omnibus contactis ea uiolatione templi furorem obiecit atque inter se ducem in ducem, militem in militem rabie hostili uertit. summae rei Pleminius praeerat; militum pars sub eo quam ipse ab Regio adduxerat, pars sub tribunis erat. rapto poculo argenteo ex oppidani domo Plemini miles fugiens sequentibus quorum erat, obuius forte Sergio et Matieno tribunis militum fuit; cui cum iussu tribunorum ademptum poculum esset, iurgium inde et clamor, pugna postremo orta inter Plemini milites tribunorumque, ut suis quisque opportunus aduenerat multitudine simul ac tumultu crescente. uicti Plemini milites cum ad Pleminium cruorem ac uolnera ostentantes non sine uociferatione atque indignatione concurrissent probra in eum ipsum iactata in iurgiis referentes, accensus ira domo sese proripuit uocatosque tribunos nudari
Abbreviated transcription (Latin):
statu sub iratis romanis futuros ꝗͦ sub
amicis carthaginiensib fuerint ipse
pleminio legato p̃sidioq qł arcem ce¬
pat ad tuendam urbem relicto cum
quib uenerat copiis messanã traiecit:
ta suꝑbe et crudeliter habiti lochren¬
ses ab carthaginiensib post defectionẽ
ab romanis fuerant. ut modicas in¬
iurias si equo mͦ animi pati. s ꝓpe iu¬
milites romani penos scelere atq auari¬
cia suꝑauerunt. ut ñ armis s uitiis uĩ¬
deretur. certari nicħ omniumq inopi in¬
uisas opes potentiores faciunt p̃termissũ
in oppidanos est ab duce aut militib in
corpora ipsoꝵ. in lib̾os. in comuges in¬
fande contumelie edite. nam auaritia
ne sacroꝵ quidem spoliatione abstinuit
ec alia mͦ templa uiolata. s ꝓserpine
etiam intacti om̃i etate thesauri p̃ter¬
ꝗͣ qd̾ apyrro qui cũ magno piaculo
sacrilegii su manubias retulit spoli¬
ati dicebantur: Ergo sicut ante re¬
gie naues lacerate naufragiis. nichil

Expanded text:
statu sub iratis Romanis futuros quam sub amicis Carthaginiensibus fuerint. ipse Pleminio legato praesidioque quod arcem ceperat ad tuendam urbem relicto, cum quibus uenerat copiis Messanam traiecit. ita superbe et crudeliter habiti Locrenses ab Carthaginiensibus post defectionem ab Romanis fuerant ut modicas iniurias non aequo modo animo pati sed prope limilites Romani Poenos scelere atque auaritia superauerunt ut non armis sed uitiis uideretur certari. nihil omnium quae inopi inuisas opes potentioris faciunt praetermissum in oppidanos est ab duce aut a militibus; in corpora ipsorum, in liberos, in coniuges infandae contumeliae editae. iam auaritia ne sacrorum quidem spoliatione abstinuit; nec alia modo templa uiolata sed Proserpinae etiam intacti omni aetate thesauri, praeterquam quod a Pyrrho, qui cum magno piaculo sacrilegii sui manubias rettulit, spoliati dicebantur. ergo sicut ante regiae naues laceratae naufragiis nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sese stantib equis defendissent ad unũ
om̃s cesi sunt: nec quisꝗͣ peditũ equi¬
tumue suꝑfuit qͥ in ualle pugnauert̃:
Tercia pars que incole ad spectaculum
magis tutum. ꝗͣ ad partem pugne
capessenda ẽ & erat et locũ ⁊ tempus
ad fugiendũ habuit int̾ eos. et retuli
ipsi fugerunt pͥusqͣ tota circumuenire¬
tur acies inter tumultum elapsi castra
eodem die hispanoꝵ p̃ter reliꝗͣ predã
cum trib ferme milib hominũ capi¬
xxcx. hominum minus cruenta uic¬
toria fuisset. si contentiore campo ⁊ ad
fugam capessendam facile foret pur-¬
gatum indibił abiectis belli consiliis
nicħ tittus in afflictis reb exꝑta fi¬
de et dem̃tia scipionis ratus mando¬
nium frẽm ad eum mitgt qui aduo¬
lutum genib fatalem rabiem tpris
eius accusat cũ uelut contagione qͦ¬
dam pestifera ñ ilergetes mͦ ⁊ laceta¬
ni. s castra quoq romana insanierĩt
suã quło ⁊ frĩs et reliquoꝵ ppłarium

Expanded text:
sese stantibus equis defendissent ad unum sese stantibus equis defendissent ad unum omnes caesi sunt, nec quisquam peditum equitumue superfuit qui in ualle pugnauerunt. tertia pars, quae in colle ad spectaculum magis tutum quam ad partem pugnae capessendam steterat, et locum et tempus ad fugiendum habuit. inter eos et reguli ipsi fugerunt priusquam tota circumueniretur acies inter tumultum elapsi. castra eodem die Hispanorum, praeter ceteram praedam, cum tribus ferme milibus hominum capis tria milia hominum. minus cruenta uictoria fuisset si patentiore campo et ad fugam capessendam facili foret pugnatum. Indibilis abiectis belli consiliis nihil tutius in adflictis rebus experta fide et clementia Scipionis ratus, Mandonium fratrem ad eum mittit; qui aduolutus genibus fatalem rabiem temporis eius accusat cum uelut contagione quadam pestifera non Ilergetes modo et Lacetani sed castra quoque Romana insanierint. suam quidem et fratris et reliquorum popularium
Abbreviated transcription (Latin):
cornib intam angusto spato et hosti
quẽ cum pedite eduxisset inutilẽ fore
itaq imꝑat lelio. ut ꝑ colł̃ ꝗͣ occultissi¬
mo itinere circumducat equites seg̾¬
getq qͣtum posset equestrẽ ad pedest᷑
pugnam. ipse omnia signa peditum
in hostis uertit.iiii. cohortis in fron¬
te statuit. quia latus pandere aciem
ñ poterat moram pugnandi nullam
fecit ut ipso certamine auerteret a con¬
spectu transeuntũ ꝑ colles equitum
neq ante circũductos cernere qͣtu¬
multum equestris pugne ab tergo
tum acies. duo equitatus ꝑ longitudi¬
nem campi. qr misceri ex genere utͦq
p̃lium angustie ñ patiebantur pugna¬
bant: Hispanoꝵ cũ neq pedites equi¬
t. neq acies peditia auxilio ẽet. pedes
fidutia equitis temere cõmissus cam¬
po cedẽtur eques circumuentus. nec
peditem a fronte iam enim strate pe¬
destris copie erant. nec ab tergo equi¬
tem sustineret. et ipsi cum diu in orbẽ

Expanded text:
cornibus in tam angusto spatio, et hosti, cornibus in tam angusto spatio, et hosti, quem cum pedite deduxisset inutilem fore. itaque imperat Laelio ut per colles quam occultissimo itinere circumducat equites segregetque quantum possit equestrem a pedestri pugnam: ipse omnia signa peditum in hostes uertit; quattuor cohortes in fronte statuit quia latius pandere aciem non poterat. moram pugnandi nullam fecit ut ipso certamine auerteret ab conspectu transeuntium per colles equitum; neque ante circumductos sensere quam tumultum equestris pugnae ab tergo tum acies, duo equitatus per longitudinem campi, quia misceri ex genere utroque proelium angustiae non patiebantur, pugnabant. Hispanorum cum neque pedes equiti neque eques pediti auxilio esset, pedes fiducia equitis temere commissus campo caederetur, eques circumuentus nec peditem a fronte—iam enim stratae pedestres copiae erant—nec ab tergo equitem sustineret, et ipsi cum diu in orbem