comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
res abhostib erant celebrari deitegro iurisdictio & tm̃ ab ee spes ueteris
euandi fenoris ut tributo nouum fenus contraheret᷑ inmurum acen
locatum saxo quadrato fatiendum. Cui suctũbere oneri coacta plebs quia
quem delectum impedirent non habebant tribuui plebis tribunos ã mili¬
ares pricios omnes coacta pncipum opib fecit. Lutium emiliũ. publu
Ualerium quarto. CUeturiũ. Seruiũ sulpitium. Lutium & cauĩ quĩtios
cincinatos. hisdem opib obtinuẽ ut adu̾sus latinos uolscosq qui cõiũctis
egionib ad satricum castra hẽbant nullo impediente. omnib uiniori
satramẽto ad actis tres ex̾citus scriberent: unum adp̃sidium urbis alterum
qui siqui alibi motus extitissent ad subita bella mitti posset. ttium longe
alidissimum. publius ualerius. &LEmilius ad satricũ duxẽ. ubi cum:
instructam hostium loco equo inuenissent ex templo pugnatum: & ut non¬
dum satis claram uictoriam. sic ꝓspere spei pugnam imber ingentib pro¬

Expanded text:
res ab hostibus erant, celebrari de integro iuris dictio et tantum abesse spes ueteris leuandi fenoris, ut tributo nouum fenus contraheretur in murum a censoribus locatum saxo quadrato faciundum; cui succumbere oneri coacta plebes, quia quem dilectum impedirent non habebant tribuni plebis. tribunos etiam militares patricios omnes coacta principum opibus fecit, L. Aemilium P. Ualerium quartum C. Ueturium Ser. Sulpicium L. et C. Quinctios Cincinnatos . iisdem opibus obtinuere ut aduersus Latinos Uolscosque, qui coniunctis legionibus ad Satricum castra habebant, nullo impediente omnibus iunioribus sacramento adactis tres exercitus scriberent: unum ad praesidium urbis: alterum qui, si qui alibi motus exstitisset, ad subita belli mitti posset: tertium longe ualidissimum P. Ualerius et L. Aemilius ad Satricum duxere. ubi cum aciem instructam hostium loco aequo inuenissent, extemplo pugnatum; et ut nondum satis claram uictoriam, sic prosperae spei pugnam imber ingentibus pro
Abbreviated transcription (Latin):
tela & armatos tenere arcem multiplicato nũõ audirent au̾tunt.
a spe recuꝑande arcis. fuga cuncta complentur. porteq a semisompnis
ac maxima ꝑte inhermib refringuntur. Quarum per unã presidium
manorum clamare excitatum crũpit. & cursantes ꝑuias pauidos ce
Iam sora cappa erat cum consules pͥma luce ad uenere & quos reliquaos
fortuna ex nocturna cede ac fuga fecerat in deditionem accipiunt
norum cedis & defectionis auctores uinctos romam deducunt. Cȩterã
multitudinem incolumem presidĩo imposito sore relinquũt. Omn
romam deducti erant uirgis inforo cęsi ac securi ꝑcussi: summo gaudio
plebis: cuius maxime intererat tutam ubiq quo passim in colonias mit

Expanded text:
tela et armatos tenere arcem multiplicato numero audirent, auertunt animos tela et armatos tenere arcem multiplicato numero audirent, auertunt animos a spe reciperandae arcis. fuga cuncta complentur portaeque ab semisomnis ac maxima parte inermibus refringuntur, quarum per unam praesidium Romanum clamore excitatum inrumpit et concursantes per uias pauidos caedit. iam Sora capta erat, cum consules prima luce aduenere et quos reliquos fortuna ex nocturna caede ac fuga fecerat in deditionem accipiunt.norum caedis et defectionis auctores, uinctos Romam deducunt; ceteram multitudinem incolumem praesidio imposito Sorae relinquunt. omnes qui Romam deducti erant uirgis in foro caesi ac securi percussi summo gaudio plebis, cuius maxime intererat tutam ubique quae passim in colonias mit
Abbreviated transcription (Latin):
itentia ut fit in aspretis & industria & quo lotas tutior eẽt ab oppio
congesta. Ubi tum constituisset romanos semitam angustam erectam a
arduam ex oppido in arcem ostendisset hoc quidem ascensu inquit uel
tres armati quamlibet multitudinem. arcuerint. Uos & decem nũo
plus est. romani romanorumq fortissimi uiri estis: & locus ꝓuobis & nox eĩt
que omnia ex incerto maiora territis ostentat. Ego iam terrore omnia
implebo. uos artem intenti tenete decurrit inde quanto maxĩe poterat cũ
tumultu ad arma & pro urã fide ciues clamitans axi arx ab hostib capta
.t. Ite denfendite. hec incedens principum forib. hec obiuiis: hȩc exc¬
rentib inpublicum pauidis increpat. Acceptum ab uno pauorem plures
purbem ferunt. Trepidi magrãtus missis ad arcem exploratorib cum

Expanded text:
iacentia, ut fit in aspretis, et de industria etiam quo locus tutior esset ab oppidanis iacentia, ut fit in aspretis, et de industria etiam quo locus tutior esset ab oppidanis congesta. ubi cum constituisset Romanos semitamque angustam et arduam erectam ex oppido in arcem ostendisset, 'hoc quidem ascensu' inquit, 'uel tres armati quamlibet multitudinem arcuerint; uos et decem numero et, quod plus est, Romani Romanorumque fortissimi uiri estis. et locus pro uobis et nox erit, quae omnia ex incerto maiora territis ostentat. ego iam terrore omnia implebo; uos arcem intenti tenete'. decurrit inde, quanto maxime poterat cum tumultu 'ad arma' et 'pro uestram fidem, ciues' clamitans; 'arx ab hostibus capta est; defendite, ite.' haec incidens principum foribus, haec obuiis, haec excurrentibus in publicum pauidis increpat. acceptum ab uno pauorem plures per urbem ferunt. trepidi magistratus missis ad arcem exploratoribus cum
Abbreviated transcription (Latin):
soram inde redditum nouiq consules M petilius. C. Sulpitius ex̾citum adi¬
ctatore fabio accipiunt magna ꝑte ueterum militum dimissa nouisq co¬
ortibus insupplemẽtum adductis. Cȩterum cum ꝑꝑ difficilem urbis si
nec oppugnandi satis certa ratio miretꝰ & aut tprẽ longinqua aut p̾teps
ꝑiculo uictoria eẽt. Soranus transfuga clam exoppido profectus cum ad ui¬
iles romanos penetrasset: duci se extemplo ad consules iubet. dedua
traditurum urbem promittit. Iussus inde ut quonaminõ id prestaturꝯ
eẽt ꝑcunctates doceret haud uana afferre ppulit. ꝓpe ad iuncta romana
ut minus intente in custodiam urbis diurne stationes ac nocturne ingilie
eẽnt. Ip̃e insequenti nocte sub oppido siluestrib locis cohortib inside̾ uissis
decem militib delectos secum pardua ac ꝓpe inuia in arcem ducis: plurib
ꝗͣ ꝓnũo uirorum misilib telis eo collatis. Ad hec & saxa erant & temere

Expanded text:
Soram inde reditum; nouique consules M. Poetelius C. Sulpicius exercitum ab dictatore Fabio accipiunt magna parte ueterum militum dimissa nouisque cohortibus in supplementum adductis. ceterum cum propter difficilem urbis situm nec oppugnandi satis certa ratio iniretur et aut tempore longinqua aut praeceps periculo uictoria esset, Soranus transfuga clam ex oppido profectus, cum ad uigiles Romanos penetrasset, duci se extemplo ad consules iubet deductusque traditurum urbem promittit. uisus inde, cum quonam modo id praestaturus esset percontantes doceret, haud uana adferre, perpulit prope adiuncta moenibus ut minus intentae in custodiam urbis diurnae stationes ac nocturnae uigiliae essent. ipse insequenti nocte sub oppido siluestribus locis cohortibus insidere iussis decem milites delectos secum per ardua ac prope inuia in arcem ducit, pluribus quam pro numero uirorum missilibus telis eo conlatis; ad hoc saxa erant et temere
Abbreviated transcription (Latin):
um ex̾citum siqua exf̾na uis ingruat hec uires quas uix terrarũ capis
iudius in ipo belli apparatu moritur redieratq res ad camillũ cui i
consuli uel ob aliam dignationem haud subitiendam dictature uel ab omen
faustum ad gallicum tumultum cognominis dictature arogari: haud sa-
secorum uisum ẽ pr̃ib. Consul duab legionib urbi prepositis octo cã
Lpinario p̃tore duisis memor paterne uirtutis gallicum sibi bellũ exͣ
sortem sibi sumit. pretorem maritimam oram tutari grecosq arcere litorib
iussit. Et cum in agrum pontinum descendisset. quia neq incampis con¬
gredi nulla cogente re uolebat & prohibendo ppłationib quos rapto uiuẽ
necessitas cogeret satis domari credebat hostem locum idoneũ statiuis de¬
legit.

Expanded text:
um exercitum, si qua externa uis ingruat, hae uires populi Romani, quas uix terrarum capit Claudius in ipso belli apparatu moritur; redieratque res ad Camillum, cui unico consuli, uel ob aliam dignationem haud subiciendam dictaturae uel ob omen faustum ad Gallicum tumultum cognominis, dictatorem adrogari haud satis decorum uisum est patribus. consul duabus legionibus urbi praepositis, octo cum L. Pinario praetore diuisis memor paternae uirtutis Gallicum sibi bellum extra sortem sumit, praetorem maritimam oram tutari Graecosque arcere litoribus iussit. et cum in agrum Pomptinum descendisset, quia neque in campis congredi nulla cogente re uolebat et prohibendo populationibus quos rapto uiuere necessitas cogeret satis domari credebat hostem, locum idoneum statiuis delegit.
Abbreviated transcription (Latin):
bello gallico Inter hos longe maximus extitit terror concilia pploꝵ latioe¬
ad lucum ferentine hĩta sunt. rñsumq haud ambiguum imꝑantib militib
romanis datum absisteretur imꝑare hiis quorum auxilio egerent. latinos
rosua libertate potius ꝗͣ pro alieno imꝑio laturos arma interduo simul
externa defectione etiã sotiorum: senatus anxuis cum cernẽt meta tenẽdos
quos fides non tenuisset extendere omnes imꝑii uires Consul delectu hñ¬

Expanded text:
es putarent. inter hos longe maximus exstitit terror concilia populorum Latinorad lucum Ferentinae habita responsumque haud ambiguum imperantibus milites Romanis datum, absisterent imperare iis quorum auxilio egerent: Latinos pro sua libertate potius quam pro alieno imperio laturos arma. inter duo simul bella externa defectione etiam sociorum senatus anxius, cum cerneret metu tenendos quos fides non tenuisset, extendere omnes imperii uires consules dilectu h
Abbreviated transcription (Latin):
cussi in noxie multitudinẽ reddite res oppidumq cum p̃sidio relictũ. Ita
ibus sotiis urbibus ex hostibus receptis uictorem ex̾citum tribuni cum ma
głia romam redrixerũt. Eodem ano ab latinis hermcisq res repetite quesituq
cur per eos dies militem exinstituto non dedissent. Rñsumq frequenti utusꝙ
rentis concilio ẽ: nec pu ͭ ͣ in eo calpam nec consilium fuisse. ꝙ sue uiu
aliquid apud uolscos militauerunt. Eos tñ ip̃os praui consilii penã hr̃e. nec
quẽꝗͣ ex his reducẽ ẽẽ Militis autem non dati cam t̾rorem assiduum auolscis
uisse. quam pestem ad herentem lateri suo tot suꝑ alia aliis bellis exhaurir
quissime. Que relata pr̃ib magis tempus ꝗ̃ cãm non uisa belli hr̃e

Expanded text:
cussi: innoxiae multitudini redditae res oppidumque cum praesidio relictum. ita cussi: innoxiae multitudini redditae res oppidumque cum praesidio relictum. ita duabus sociis urbibus ex hoste receptis uictorem exercitum tribuni cum magna gloria Romam reduxerunt. eodem anno ab Latinis Hernicisque res repetitae quaesitumque cur per eos annos militem ex instituto non dedissent. responsum frequenti utriusque gentis concilio est nec culpam in eo publicam nec consilium fuisse quod suae iuuentutis aliqui apud Uolscos militauerint; eos tamen ipsos praui consilii poenam habere nec quemquam ex his reducem esse; militis autem non dati causam terrorem assiduum a Uolscis fuisse, quam pestem adhaerentem lateri suo tot super alia aliis bellis exhauriri nequisse. quae relata patribus magis tempus quam causam non uisa belli habe
Abbreviated transcription (Latin):
Sutrio recepto restitutoq sotiis Nepete extitus
ductas. ꝙ ꝑdeditionem acceptum iam totum etrusci habebant uidebat᷑ plus
in ea urbe recipiẽda laboris fore non in eo solum quia tota hostium erat. sed
iam ꝙ ꝑte nepestinoram prodente ciuitatẽ. facta erat deditio. Mitti tamẽ
idpncipes eorum placuit ut secernerent se abetiuscis fidemq quam in¬
rassent abromanis ip̃i prestarent. Unde cum rñsum allatum ẽẽt nihil sue
potestatis ẽe̾ etruscos mȩnia custodiasq portarum tenẽ. Primo pplationib
igri terror est oppidanis ad motus. Deinde postꝗ̃ deditionis ꝗ̃ sotietatis
sanctior erat. fassib sarmentorum exagro collatis. ductus ad menia ex̾citus
complectisq fossis. scale ad mote & clamore pͥmo impetuq oppidum capitur
pestinis inde edictum ut arma ponant partiq uissum inermi. Etrusci
armati atq inermes cęsi. Nepestinoruam quoq auctores deditionis securi ꝑ¬

Expanded text:
Sutrio recepto restitutoque sociis Nepete exercitus ductus, quod per deditionem acceptum iam totum Etrusci habebant. uidebatur plus in ea urbe recipienda laboris fore, non eo solum quod tota hostium erat sed etiam quod parte Nepesinorum prodente ciuitatem facta erat deditio; mitti tamen ad principes eorum placuit ut secernerent se ab Etruscis fidemque quam implorassent ab Romanis ipsi praestarent. unde cum responsum allatum esset nihil suae potestatis esse, Etruscos moenia custodiasque portarum tenere, primo populationibus agri terror est oppidanis admotus; deinde, postquam deditionis quam societatis fides sanctior erat, fascibus sarmentorum ex agro conlatis ductus ad moenia exercitus completisque fossis scalae admotae et clamore primo impetuque oppidum capitur. Nepesinis inde edictum ut arma ponant parcique iussum inermi: Etrusci pariter armati atque inermes caesi. Nepesinorum quoque auctores deditionis securi per
Abbreviated transcription (Latin):
Dictator omnes
extra portam colinam prima luce adesse iubet: quibusq uires suppetebãt
ad arma ferẽda p̾sto fuere. Signa exerario prompta ferunt᷑ ad dictatorem
que cum agerent᷑ hostes in loca altiora concessere. eo dictator agmine
festo subit. nec protul momẽto signis collatis fudit etruscas legiones. com¬
it inde in urbem fidenas ualloq circundedit. sed ne scalis capi potera
urbs alta & munita neq inobsidione uis erat: quia frumentũ non neces¬
sitati modo satis sed copie quoq habunde ex aniene conuecto suffitiebant
aq expugnandi ꝑiter cogendi ad deditionem spe amissa dictator inlor
ꝑp propinquitatem notis ab adu̾sa ꝑte urbis maxime neglecta que natura.
tutissima erant agere in artem cuniculum instituit. Ipse diu̾sissimis lotis ab¬
undo admenia quadrifariam diuisio ex̾citu qui alii aliis succederent
gnam cõtinenti die ac nocte prelio absensu oꝑis hostes au̾tebat. donec per¬

Expanded text:
dictator omnes luce prima extra portam Collinam adesse iubet. quibuscumque uires suppetebant ad arma ferenda praesto fuere. signa ex aerario prompta feruntur ad dictatorem. quae cum agerentur, hostes in loca altiora concessere. eo dictator agmine infesto subit; nec procul Nomento signis conlatis fudit Etruscas legiones. compulit inde in urbem Fidenas ualloque circumdedit; sed neque scalis capi poterat urbs alta et munita neque in obsidione uis ulla erat, quia frumentum non necessitati modo satis, sed copiae quoque abunde ex ante conuecto sufficiebat. ita expugnandi pariter cogendique ad deditionem spe amissa, dictator in locis propter propinquitatem notis ab auersa parte urbis, maxime neglecta quia suapte natura tutissima erat, agere in arcem cuniculum instituit. ipse diuersissimis locis subeundo ad moenia quadrifariam diuiso exercitu qui alii aliis succederent ad pugnam, continenti die ac nocte proelio ab sensu operis hostes auertebat, donec per
Abbreviated transcription (Latin):
conflictum & sannites cum quereret᷑ que nã pͥma cã tam obstinatos mo¬
uisset infugam. oculos sibi romanorum ardere uisos aiebant: uelanosq
uultus & furentiora iñ plusꝗͣ exalia ulla re terroris ortum. Ouẽ ter
non pugne solum euentu sed nocturna professione confessi sunt.

Expanded text:
conflictum, et Samnites, cum quaereretur quaenam prima causa tam obstinatos moconflictum, et Samnites, cum quaereretur quaenam prima causa tam obstinatos mouisset in fugam, oculos sibi Romanorum ardere uisos aiebant uesanosque uoltus et furentia ora; inde plus quam ex alia ulla re terroris ortum. quem terrorem non pugnae solum euentu sed nocturna profectione confessi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
hostiũ ferro uiam fatientem. sic prose quisq obuios sternite. illa omĩa
qua nunc erecte micant haste patestã strage uasta cernitis. hec edicta
ederat : cum equites consulis uissu discurrunt in cornua legionibu
inmediam atiem apiunt uiam. Primus omnium consul in uadit hostem
& cum quo forte contulit gradum obtruncat. hoc spectaculo accensi de¬
xtra leuaq ante se quisq memorandum p̃lium cient. St ant ob uixi
sannites q̃ ꝗ̃ plura accipiunt q̃ inferunt uulnera. Aliꝗ̃ du iam pugnatũ
erat Atrox cedes s circa signa sannitium fuga abnulla erat ꝑte. adeo
morte sola uinci destinauerant aĩs. Itaq romani cum & Auere iam lassi¬
tudine uires sentirent & diei haud multum super e̾ẽ accensi ira conci
se in hostem. Tum pͥmum referri pedem atq inclinari rem in fugam ap¬
paruit. Tum capi tũ occidi sannites nec superfuissent multi ni nox uicto¬

Expanded text:
hostium, ferro uiam facientem, sic pro se quisque obuios sternite; illa omnia, hostium, ferro uiam facientem, sic pro se quisque obuios sternite; illa omnia, qua nunc erectae micant hastae, patefacta strage uasta cernetis.' haec dicta dederat, cum equites consulis iussu discurrunt in cornua legionibusque in mediam aciem aperiunt uiam. primus omnium consul inuadit hostem et cum quo forte contulit gradum obtruncat. hoc spectaculo accensi dextra laeuaque ante se quisque memorandum proelium cient; stant obnixi Samnites, quamquam plura accipiunt quam inferunt uolnera. aliquamdiu iam pugnatum erat; atrox caedes circa signa Samnitium, fuga ab nulladum parte erat: adeo morte sola uinci destinauerant animis. itaque Romani cum et fluere iam lassitudine uires sentirent et diei haud multum superesse, accensi ira concitant se in hostem. tum primum referri pedem atque inclinari rem in fugam apparuit; tum capi, occidi Samnis; nec superfuissent multi, ni nox uicto
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq uniu̾sus ex̾citus incredibili alacritate ad¬
hortationem ꝓsecutus ducis castris egredit. prelium ut quod mxxĩe unꝗ̃
pari spe utriq equis uirib cum fidutia sui siue contemptu hostiũ cõmis¬
sumẽ Sannitib ferotiam augebant noue res geste: & paucos ante dies
geminata uictoia. romanis contra quadringentorum annorum decora.
& condite urbi equalis uictoria utriq tñ nouus hostis curam addebat
Pugna iuditio fuit quos gesserunt animos.namq ita conflixerunt: ut
asiq̃diu in nectram ꝑtem inclinaret aties. Tum consul trepidationẽ in ici¬
endam ratus. qñ ui pelli non poterat equitib ĩmissis turbare prima
signa hostium conat: quos ubi nequicꝗͣ tumultuates in spatio exiguo
uoluere turmas uidit. nec posse apire in hostes uiam. refectus ad ante¬
signos legionũ cum desiluisset exequo nrm inquit peditum milites
illud est opus. Agite dum ut me uideritis. quacumq incessero in atiem

Expanded text:
itaque uniuersus exercitus incredibili alacritate adhortationem prosecutus ducis castris egreditur. proelium, ut quod maxime unquam, pari spe utrimque, aequis uiribus, cum fiducia sui sine contemptu hostium commissum est. Samnitibus ferociam augebant nouae res gestae et paucos ante dies geminata uictoria, Romanis contra quadringentorum annorum decora et conditae urbi aequalis uictoria; utrisque tamen nouus hostis curam addebat. pugna indicio fuit quos gesserint animos; namque ita conflixerunt ut aliquamdiu in neutram partem inclinarent acies. tum consul trepidationem iniciendam ratus, quando ui pelli non poterant, equitibus immissis turbare prima signa hostium conatur. quos ubi nequiquam tumultuantes in spatio exiguo uoluere turmas uidit nec posse aperire in hostes uiam, reuectus ad antesignanos legionum, cum desiluisset ex equo, 'nostrum' inquit, 'peditum illud, milites, est opus; agitedum, ut me uideritis, quacumque incessero in aciem
Abbreviated transcription (Latin):
recipit transuolat inde in partem alteram suis uictorie nuntius simul & in
s iam pauidos quippe fuso sue ꝑtis ualidiore cornu impetum facit. nõ ali
prelio uirtus magis enituit Consul prouidere omnia laudare fortes increpare
sicubi segnior p̾ugna ẽet. castigati fortium statim uirorum oꝑam edebant cã¬
ꝙ hos pudor quantum alios laudes excitabant. Redintegratio clamor
undiq omnes conixi hostem auertunt. nec de inde romana uis teneri potuit.
Sabini fusi passim ꝑ agros castra hosti ad predam relinquunt ibi non sotiorum
in algido res sed suas romanus ppłationib agrorum amissas recepit:

Expanded text:
recipit; transuolat inde in partem alteram suis uictoriae nuntius; simul et in recipit; transuolat inde in partem alteram suis uictoriae nuntius; simul et in hostes iam pauidos, quippe fuso suae partis ualidiore cornu, impetum facit. non aliorum eo proelio uirtus magis enituit. consul prouidere omnia, laudare fortes, increpare sicubi segnior pugna esset. castigati fortium statim uirorum opera edebant tantumque hos pudor quantum alios laudes excitabant. redintegrato clamore undique omnes conisi hostem auertunt, nec deinde Romana uis sustineri potuit. Sabini fusi passim per agros castra hosti ad praedam relinquunt. ibi non sociorum sicut in Algido res, sed suas Romanus populationibus agrorum amissas recipit.
Abbreviated transcription (Latin):
Postero die simul instrui romanã
atiem sabim uidere & ip̃i iam pridem aiudi certaminis prodeunt. prelium fuit
quale inter fidentes sibimet ambos ex̾citus ueteris perpetueq alt̾um glorie alterũ
nuper noua iuctoria elatum. Consilio etiam sibi uires ad uiuere. nam cum equa¬
sent atiem duo extra ordinem milia que in sinistrim corni romanorum
in ip̃o certamine impressionem facerent tenuere. que ubi illatis ex tranu̾so si¬
nis degraubant prope circumuentum cormi equites duarum legionum pre
exequis desiliunt. cedentibusq iam suis prouolant inprelium simulq & hosti
se opponunt. & equato primum ꝑiculo prodore deinde aĩos peditum accẽdunt
erecundie erat equitem suo alienoq marte pugnare peditem ne ad pedes
dem degresso equiti parem ẽẽ. U adunt igitur inprelium asua ꝑte obiissum
& locum ex quo cesserant repetunt. momentoq non restituta modo prigna. sed
inclinatur etiam sabinum cornu eques inter ordines peditum tectus se ad equos

Expanded text:
postero die simul instrui Romanam aciem Sabini uidere et ipsi, iam pridem auidi certaminis, procedunt. proelium fuit, quale inter fidentes sibimet ambo exercitus, ueteris perpetuaeque alterum gloriae, alterum nuper noua uictoria elatum. consilio etiam Sabini uires adiuuere; nam cum aequassent aciem, duo extra ordinem milia quae in sinistrum cornu Romanorum in ipso certamine impressionem facerent tenuere. quae ubi inlatis ex transuerso signis degrauabant prope circumuentum cornu, equites duarum legionum, sescenti fere, ex equis desiliunt cedentibusque iam suis prouolant in primum, simulque et hosti se opponunt et aequato primum periculo, pudore deinde animos peditum accendunt. uerecundiae erat equitem suo alienoque Marte pugnare, peditem ne ad pedes quidem degresso equiti parem esse. uadunt igitur in proelium ab sua parte omissum et locum ex quo cesserant repetunt; momentoque non restituta modo pugna, sed inclinatur etiam Sabinis cornu. eques inter ordines peditum tectus se ad equos
Abbreviated transcription (Latin):
sannitium fcã: nec diu proditoribus impunita res fuit. haud ꝓtul inde roma¬
nus excitus erat. cuius pͥmo impetu urbs sita inplano capit᷑. Lucerini ac san¬
nites ad internectionem cesi. Eoq ira processit ut rome quoq cum d
lonis mittendis luceriam consuleret᷑ senatus multi delendam urbem cẽ¬
serent. ꝑp odium . qđ erat execrabile inbis captos. Longinquitas quoq
ab herẽ arelegandis tam ꝓcul abdomo ciuib inter tam infestas gen
cogebat. Uicit tñ snia ut mitterent᷑ coloni duo milia & quĩgẽti missi.

Expanded text:
Samnitium facta; nec diu proditoribus impunita res fuit. haud procul inde exercitus Romanus erat, cuius primo impetu urbs sita in plano capitur. Lucerini ac Samnites ad internecionem caesi; eoque ira processit ut Romae quoque, cum de colonis mittendis Luceriam consuleretur senatus, multi delendam urbem censerent. praeter odium, quod exsecrabile in bis captos erat, longinquitas quoque abhorrere a relegandis tam procul ab domo ciuibus inter tam infestas gentes cogebat. uicit tamen sententia ut mitterentur coloni; duo milia et quingenti missi.
Abbreviated transcription (Latin):
dicta ab edilibus. quia plusꝗͣ ꝙ lege finitum erat agri possiderẽt. nec ꝗs¬
ꝗͣ ferme est purgatus uinculumq ingens in modice cupiditatis iniectũ¬

Expanded text:
dicta ab aedilibus, quia plus quam quod lege finitum erat agri possiderent; nec quisdicta ab aedilibus, quia plus quam quod lege finitum erat agri possiderent; nec quisquam ferme est purgatus uinculumque ingens immodicae cupiditatis iniectu
Abbreviated transcription (Latin):
ecitari uissit: qua intra decem annos eundem consulem refici non li
Uix prestrepitu audita est. Tribumq plebis nihil id impedimenti futarũ
aiebant. sed adpołm laturos uti legib solueret᷑. Et ille quidem inretusan¬
do prestabat. quid ergn attineret leges ferri cogitans quibus per eosd
qui tulissent fraus fieret: iam regi leges non regere ppłos nichilominus
suffragia inibant. &ut queq intro uocata erat centuria consulem haud
dubie fabium dicebat. Tum demum consensu ciuitatis uictus dei
bent in quit qđ agitis acturiq estis quirites. Ceteram qm̃ in me qđ
uos uultis facturi estis incollega sit mee apud uos gratie locus. P. Deciũ
expertum mͥ concordi collegio uirum dignum uobis dignum parente
queso mecum consulem fatiatis. Iusta suffragatio uisa: omnes que semꝑ¬
erant centurie & fabium ꝑ detium consules dixere Eo anno plerisq dies

Expanded text:
recitari iussit, qua intra decem annos eundem consulem refici non liceret. recitari iussit, qua intra decem annos eundem consulem refici non liceret. uix prae strepitu audita lex est tribunique plebis nihil id impedimenti futurum aiebant; se ad populum laturos uti legibus solueretur. et ille quidem in recusando perstabat: quid ergo attineret leges ferri, quibus per eosdem qui tulissent fraus fieret? iam regi leges, non regere. populus nihilo minus suffragia inibat et, ut quaeque intro uocata erat centuria, consulem haud dubie Fabium dicebat. tum demum consensu ciuitatis uictus, 'dei approbent' inquit, 'quod agitis acturique estis, Quirites. ceterum, quoniam in me quod uos uoltis facturi estis, in collega sit meae apud uos gratiae locus: P. Decium , expertum mihi concordi collegio uirum, dignum uobis, dignum parente suo, quaeso mecum consulem faciatis'. iusta suffragatio uisa. omnes quae supererant centuriae Q. Fabium P. Decium consules dixere. eo anno plerisque dies
Abbreviated transcription (Latin):
Cum comitia consularia insta¬
rent. fama exorta etruscos samnitesq ingentes conscribere ex̾citus. palam
omnib xiliis uexari principes etruscorum/ ꝙ non gallos quacunq condi¬
tione traxerint ad bellum increpare magratus samnitium ꝙ ex̾citum luca
consurgere hostes ad bellum & haud quaꝗͣ pari de fungendum etiam cer¬
tamme. hic terror cum illustres uiri consulatum peterent: omnes in quin¬
tum fabium inaximum pͥmo non petentem deinde ut inclinata stuc
uidit etiam recusantem conu̾tit. Quid se iam seitẽ ac ꝑfuincrum laborib
laborumq p̃miis sollicitarent : nec corporis nec animi uigorem remanere
cundem & fortunã ipam̃ uereri ne cui deorum nimium iam inse coi
tior ꝗͣ uelint humane res uideatur. & se glorie & seniorum subcreuisse
& ad suam gloriam consurgentes alios letum aspicere. Nec honores magnos
fortissimis uiris rome nec honorib deeẽ fortes uiros: acuebat hac mode¬
ratione tam uista studia que ueretundia legum restringenda ratus legẽ

Expanded text:
cum comitia consularia instarent, fama exorta Etruscos Samnitesque ingentes conscribere exercitus; palam omnibus conciliis uexari principes Etruscorum, quod non Gallos quacumque condicione traxerint ad bellum; increpari magistratus Samnitium, quod exercitum consurgere hostes ad bellum et haudquaquam pari defungendum esse certamine. hic terror, cum illustres uiri consulatum peterent, omnes in Q. Fabium Maximum primo non petentem, deinde, ut inclinata studia uidit, etiam recusantem conuertit: quid se iam senem ac perfunctum laboribus laborumque praemiis sollicitarent? nec corporis nec animi uigorem remanere eundem, et fortunam ipsam uereri, ne cui deorum nimia iam in se et constantior quam uelint humanae res uideatur. et se gloriae seniorum succreuisse et ad suam gloriam consurgentes alios laetum adspicere; nec honores magnos fortissimis uiris Romae nec honoribus deesse fortes uiros. acuebat hac moderatione tam iusta studia; quae uerecundia legum restinguenda ratus, legem
Abbreviated transcription (Latin):
Quanto magis ꝓspe¬
ro eo anno bellis tranquilla omĩa foris erant tanto inurbe uis patrũ indies
miserieq plebis crescebant cum eo ip̃o qđ necesse erat solui facultas soluendi im¬
ret. Itaq cum iam exre nibil dari posset fame & corpore udicati: atq
addicti creditorib satis fatiebant. penaq inuicem fidei cesserat adeo ergo
obnoxios submiserant aĩos non infimi solum sed princeps etiã plebis. ut nõ
modo ad tribunatum militum inter prĩtios petendum quod tanta ui ut licẽt
tetenderant sed ne adplebeios quidem magistratus capescendos petendosq
ulli uiro acri exꝑientiq animus eẽt. possessionemq honoris usurpati modo
a plebe ꝑ paucos annos recuꝑasse imperpetuum pres uideret᷑. De

Expanded text:
quanto magis prosperis eo anno bellis tranquilla omnia foris erant, tanto in urbe uis patrum in dies miseriaeque plebis crescebant, cum eo ipso, quod necesse erat solui, facultas soluendi impediretur. itaque cum iam ex re nihil dari posset, fama et corpore iudicati atque addicti creditoribus satisfaciebant poenaque in uicem fidei cesserat. adeo ergo obnoxios summiserant animos non infimi solum sed principes etiam plebis, ut non modo ad tribunatum militum inter patricios petendum, quod tanta ui ut liceret tetenderant, sed ne ad plebeios quidem magistratus capessendos petendosque ulli uiro acri experientique animus esset, possessionemque honoris usurpati modo a plebe per paucos annos reciperasse in perpetuum patres uiderentur. ne
Abbreviated transcription (Latin):
num paruas manus. sed omna uano augentes timore ex̾citus & legiones ad¬
e̾e hostium infesto agmine tuere urbem clamabant. Ab his proxime audi
ncerta eoq uaniora ferre ad alios cursus clamorq uocantium ad ar¬
ma. haud multum apauore capte urbis abẽe: forte ab algido quintius cõsul
redierat romam. qđ remedium timori fuit: tumultuq sedato uictos timẽi
icrapans hostes presidia portis imposuit. Uocato deinde senatu cum ex.
ritate patrum ustitio indicto profectus ad tutandos fines eẽt. Quintio ser¬
uilio prefecto urbis relicto hostem inagris non inuenit

Expanded text:
c praedonum paruas manus, sed omnia uano augentes timore exercitus et legiones adc praedonum paruas manus, sed omnia uano augentes timore exercitus et legiones adesse hostium et infesto agmine ruere ad urbem clamabant. ab his proximi audita incerta eoque uaniora ferre ad alios. cursus clamorque uocantium ad arma haud multum a pauore captae urbis abesse. forte ab Algido Quinctius consul redierat Romam. id remedium timori fuit; tumultuque sedato uictos timeri increpans hostes, praesidia portis imposuit. uocato dein senatu cum ex auctoritate patrum iustitio indicto profectus ad tutandos fines esset Q. Seruilio praefecto urbis relicto, hostem in agris non inuenit
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi illuxit postero die prior aliquanto cõstitit
romana aties. tandem & equi processere prelium fuit utrinq uehemens
ꝙ & romanus ira odioq pugnabat. & equos conscientia contracti culpa
periculi & desꝑatio future sibi postea fidei ultima audere & exꝑiri cogebat nõ
tamen sustinuere atier romanam equi: pulsiq cum in fines suos se recepissẽt
nihilo inclinatioribus ad pacem animis. ferox multitudo increpare duces
ꝙ in atiem qua pugnandi arte romanus excellat comissa res sit: equos popu¬
tiomibus incursiomibus meliores e̾ẽ & multas passim manus quam i¬
gnam molem unius exercitus rectus bella gerere. Relicto itaq castris pre¬
sidio egressi tanto cum tumultu inuasere fines romanos ut adurbem q
terrorem ꝑtulerint. sed inopinata etiam res plus trepidationis fecit.
chil minus q̃ ne uictus ac prope in castris obsessus hostis memor pplatio¬
nis eẽt tumeri poterat. Agrestesq pauidi incidentes portis non ppła predo

Expanded text:
ubi inluxit postero die, prior aliquanto constitit Romana acies; tandem et Aequi processere. proelium fuit utrimque uehemens, quod et Romanus ira odioque pugnabat et Aequos conscientia contracti culpa periculi et desperatio futurae sibi postea fidei ultima audere et experiri cogebat. non tamen sustinuere aciem Romanam Aequi; pulsique cum in fines suos se recepissent, nihilo inclinatioribus ad pacem animis ferox multitudo increpare duces quod in aciem, qua pugnandi arte Romanus excellat, commissa res sit; Aequos populationibus incursionibusque meliores esse et multas passim manus quam magnam molem unius exercitus rectius bella gerere. relicto itaque castris praesidio egressi tanto cum tumultu inuasere fines Romanos, ut ad urbem quoque terrorem pertulerint. necopinata etiam res plus trepidationis fecit, quod nihil minus quam ne uictus ac prope in castris obsessus hostis memor populationis esset timeri poterat; agrestesque pauidi incidentes portis non populatione
Abbreviated transcription (Latin):
sui potius ut miserent orabat filieq nec gentis claudie regnum inplebem sortite
sed necessariorum uirginii. & trium tribunorum preces audirent qui ad auxiliũ
creati ipi plebis fidem atq auxilium implorarent Iustiores hee lacrime ui¬
debantur. Itaq spe incisa priusꝗ prodita dies ad ee̾t appius mortem sibi cõsciut¬

Expanded text:
sui potius ut misererentur orabat filiaeque, nec gentis Claudiae regnum in plebem sortitae sui potius ut misererentur orabat filiaeque, nec gentis Claudiae regnum in plebem sortitae sed necessariorum Uerginiae trium tribunorum preces audirent, qui ad auxilium plebis creati ipsi plebis fidem atque auxilium implorarent. iustiores hae lacrimae uidebantur. itaque spe incisa, priusquam prodicta dies adesset, Appius mortem sibi consciu
Abbreviated transcription (Latin):
Claudius qui ꝑosus decemuirorum scelera & ante om¬
nis fratris filii suꝑbie infestus regillum antiquam inpatriam se contulerat: is
magno iam natu cum ꝑicula eius deprecanda redisset cuius uitia fugerat
datus cum gentilibus clientibusq inforo prensabat singulos. orabatq ne cl¬
die genti eã mustam maculam uellent ut carcere & uinculis uiderentꝰ digna ui¬
rum honoratissime ymaginis futurum ad posteros legum latorem conditoremq
romani uiris iacere uĩctum inter fures nocturnos ac latrones au̾terent abira pa¬
rumper ad cognitionemq animos & potuis unum tot claudiis deprecantibus con-¬
narent ꝗͣ perunius odium multorum p̃ces aspernerent᷑ se quoq id generi
nomini dare. nec cum eo ingratia dedisse. cuius adu̾se fortune uelit succursum
uirtute libertatem recuꝑatam e̾ẽ. clementia concordiam ordinum stabiliri posse
ant quos moueret sua magis pietate ꝗͣ eius proquo agebat causa. Sed uirgr

Expanded text:
Claudius , qui perosus decemuirorum scelera et ante omnes fratris filii superbiae infestus Regillum, antiquam in patriam, se contulerat, is magno iam natu cum ad pericula eius deprecanda redisset cuius uitia fugerat, sordidatus cum gentilibus clientibusque in foro prensabat singulos orabatque ne Claudiae genti eam inustam maculam uellent ut carcere et uinculis uiderentur digni. uirum honoratissimae imaginis futurum ad posteros, legum latorem conditoremque Romani iuris, iacere uinctum inter fures nocturnos ac latrones. auerterent ab ira parumper ad cognitionem cogitationemque animos, et potius unum tot Claudiis deprecantibus condonarent quam propter unius odium multorum preces aspernarentur. se quoque id generi ac nomini dare nec cum eo in gratiam redisse, cuius aduersae fortunae uelit succursum. uirtute libertatem reciperatam esse: clementia concordiam ordinum stabiliri posse. erant quos moueret sua magis pietate quam eius pro quo agebat causa; sed Uerginius
Abbreviated transcription (Latin):
iam institisset loco uersus extemplo est terror in insidiatores easclemq late¬
bras quibus se paulo ante texerant palati & inermes repetebant fuga sed lo¬
co difficili ab hoste quesita ip̃os cum sua fraude impediebant. Itaq ergo¬
per paucis effugium patuit cesa ad xx. milia hominum. uictor romanus ad
oblatam ultro ab hoste predam pecorum discurrit. Atrox pugna cã etri¬

Expanded text:
iam institisse loco, uersus extemplo est terror in insidiatores easdemque lateiam institisse loco, uersus extemplo est terror in insidiatores easdemque latebras, quibus se paulo ante texerant, palati atque inermes fuga repetebant. sed loca difficilia hosti quaesita ipsos perpaucis effugium patuit; caesa ad viginti milia hominum victorque Romanus ad oblatam ab hoste praedam pecorum discurrit. dum haec ger
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ t̾tiam expectare pugnam: Quid ante signa feroces prosiluissent & alieno
gnarent loco. his inter se uocib clamore renouato inferunt pedem & pͥ
gradu mouerunt hostem de inde pepulerunt. Postremo iam haud dubie
stra fugientes hernicos romanus sequitur. Castrorum oppugnatõe quia
serũ erat dici. abstinuere diu non piclitatũ tenuerat dictatorem. ne añ
meridiem signũ dare posset. eo innoctem tractum erat certamẽ. Postero die
deserta fuga castra hernicorum & saucii relicti quidam inuẽti agmẽq fu¬
gientiũ ab signis cum p̃ter menia eorum infrequẽtia conspecta signa esset
fusum ac ꝑ agros trepida faga palatũ ẽ. Nec romanis incruenta uictoria
iarta ꝑs militũ amissa & haud ubi minus iacture fuit aliquot
milites romani cecidere.

Expanded text:
quam tertiam exspectarent pugnam? quid ante signa feroces prosiluissent et alieno quam tertiam exspectarent pugnam? quid ante signa feroces prosiluissent et alieno pugnarent loco?—his inter se uocibus concitati clamore renouato inferunt pedem et primum gradu mouerunt hostem, deinde pepulerunt, postremo iam haud dubie castra fugientes Hernicos Romanus sequitur: castrorum oppugnatione, quia serum erat diei, abstinuere;—diu non perlitatum tenuerat dictatorem, ne ante meridiem signum dare posset; eo in noctem tractum erat certamen.—postero die deserta fuga castra Hernicorum et saucii relicti quidam inuenti; agmenque fugientium ab Signinis, cum praeter moenia eorum infrequentia conspecta signa essent, fusum ac per agros trepida fuga palatum est. nec Romanis incruenta uictoria fuit: quarta pars militum amissa et, ubi haud minus iacturae fuit, aliquot equites Romani cecidere.
Abbreviated transcription (Latin):
uum miliũ planities castra romana ab hernicis dirimebat. Ibi pari fe
utrĩq spatio inmedio pugnatum ẽ. Primo stetit ambigua spei pugna ne¬
quicꝗͣ spe conatis equitib romanis ĩpetu turbare hostium atiem Postꝗ̃ eque¬
stris pugna affecta q̃ conatib uanior erat cõsulto plus didtatore eꝗtes per¬
issu deinde eius relictis equis clamore ingenti prociolant ante signa
nouam integrant pugnam nec sustinere poterant ni extraordinarie cohor-¬
tes pari corporum animorumq robore se obiecissent. Tunc inter pͥmores duoꝵ
ppłorũ res gerit᷑. Quic quid hinc aut illinc cõĩs mars bello aufert multii
ꝗͣ pro nũo dãnum ẽ. Uulgus aliud armatorũ uelut delegata pͥmorib pugna
euentum suũ in uirtate aliena poĩt. multi utrinq cadunt plures uulnera
tipiunt Tandem equites aliuis alium increpantes: quid deinde restar
querendo si neq exeꝗs pepulissent hostem neq pedites quicq mom̃ti facerẽt

Expanded text:
uum milium planities castra Romana ab Hernicis dirimebat; ibi pari ferme utrimque spatio in medio pugnatum est. primo stetit ambigua spe pugna nequiquam saepe conatis equitibus Romanis impetu turbare hostium aciem. postquam equestris pugna effectu quam conatibus uanior erat, consulto prius dictatore equites, perissu deinde eius relictis equis, clamore ingenti prouolant ante signa et nouam integrant pugnam; neque sustineri poterant, ni extraordinariae cohortes pari corporum animorumque robore se obiecissent. tunc inter primores duorum populorum res geritur; quidquid hinc aut illinc communis Mars belli aufert, multiplex quam pro numero damnum est. uolgus aliud armatorum, uelut delegata primoribus pugna, euentum suum in uirtute aliena ponit. multi utrimque cadunt, plures uolnera accipiunt; tandem equites alius alium increpantes, quid deinde restaret quaerendo, si neque ex equis pepulissent hostem neque pedites quicquam momenti facerent?
Abbreviated transcription (Latin):
Uictus igitur patientia hostium senatũ eorum uocare
iussit. Soli adhuc inquit tusculani uera arma uerasq uires. quib abira
romanorum ur̃a tutaremini inuenistis. Ite romã ad senatum. extunabunt
patres utrum plus ante pene an nunc uenie meriti sitis non preripiã
publici benefitii deprecandi potestatẽ a me habueritis. pretib euentũ uestris
senatus quẽ uidebit᷑ dabit. Romam postq̃ tusculani uenerũt senatusq
te fidelium sotiorum mestus in uestibulo curie est conspectus moti ex¬
templo patres uocari eosiam. tum hospitaliter magis ꝗͣ hostiliter ussenĩt
Diftator tusculanus ita u̾ba fecit

Expanded text:
uictus igitur patientia hostium senatum eorum uocari iussit. 'soli adhuc' inquit, 'Tusculani, uera arma uerasque uires quibus ab ira Romanorum uestra tutaremini inuenistis. ite Romam ad senatum; aestimabunt patres utrum plus ante poenae an nunc ueniae meriti sitis. non praecipiam gratiam publici beneficii; deprecandi potestatem a me habueritis; precibus euentum uestris senatus quem uidebitur dabit.' postquam Romam Tusculani uenerunt senatusque paulo ante fidelium sociorum maestus in uestibulo curiae est conspectus, moti extemplo patres uocari eos iam tum hospitaliter magis quam hostiliter iussere. dictator Tusculanus ita uerba fecit
Abbreviated transcription (Latin):
Dum ad antium hec gerunt᷑ Interim equi robore iuuentutis
premisso arcem tusculanam ĩ prouiso nocte capiunt. reliquo ex̾citu haud protul
enibus tusculi considunt ut discenderent hostium copias. Hec celeriter roi
abroma incastra antium ꝑlata mouent romanos haud secus ꝗͣ si capitolium
captum nuntiaretur. adeo & recens erat tusculanorum meritum & similitudo
ã piculi reposcere datum auxilium uidebatur. fabius omnibus omissis p̃da
excastris raptim antium conuehit. Ibi modico p̃sidio relicto. citatum agmen tu¬
sculum rapit: nhil preter arma & quid cocti ad manũ fuit cibi ferre mĩliti li
Comeatũ abroma Consul Cornelius subuehit: aliquot menses tusculi bellati
ꝑte ex̾citus. consul castra equorum oppugnabat. partem tusculanis dederat ad artẽ
recuꝑandam. Ui eo nunꝙ̃ subire potuit. fames postremo inde detraxit hostem. quo
postꝗͣ uentum ad extrema ẽ in ermes undiq omnes sub iugum abtusculanis missi

Expanded text:
dum ad Antium haec geruntur, interim Aequi robore iuuentutis praemisso arcem Tusculanam improuiso nocte capiunt, reliquo exercitu haud procul moenibus Tusculi considunt ut distenderent hostium copias. haec celeriter Romam, ab Roma in castra Antium perlata mouent Romanos haud secus quam si Capitolium captum nuntiaretur; adeo et recens erat Tusculanorum meritum et similitudo ipsa periculi reposcere datum auxilium uidebatur. Fabius omissis omnibus praedam ex castris raptim Antium conuehit; ibi modico praesidio relicto, citatum agmen Tusculum rapit. nihil praeter arma et quod cocti ad manum fuit cibi ferre militi licuit; commeatum ab Roma consul Cornelius subuehit. aliquot menses Tusculi bellatum. parte exercitus consul castra Aequorum oppugnabat; partem Tusculanis dederat ad arcem reciperandam. ui nunquam eo subiri potuit: fames postremo inde detraxit hostem. qua postquam uentum ad extremum est, inermes nudique omnes sub iugum ab Tusculanis missi.
Abbreviated transcription (Latin):
orquatus missus absenatu ad dimittendos legatos cum iacentem aĩu
disset exclamat ita ut appło prib audita uox pariter sit. Bene habet. dii
un mouere bellum celeste numen es magne iupiter. haud frustra te pn
deum hominumq hac sede sacrauimus. Quid tessatis quirites uosq patres
conscpti arma caꝑe: deis ducib sic stratas legiones latinorum dabo quẽ¬
ad modum legatum iacentem uidetis. Assensu ppłi exceptas uos consul
tum ardoris ais fecit. ut legatos proficiscentes cura magrãtuum magis ꝙ
iussu consulis prosequebantur ꝗ̃ uis gentium abira impetuq omnium te¬
ret Consensit & senatus bellum. consulesq duobus sc̃ptis ex̾citib ꝑma
sos pelignosq ꝓfecti ad iuncto sannatium excitu ad capuam quo iam latim
sotiiq conuenerant castra locant. Ibi inquiete utrisq consulib eadem dr̃
uisa speties uiri maioris ꝗͣ pro huãno hãtu augustiorisq dicentis ex una
atie imꝑatore. al ex altera ex̾citum deis manib matriq terre deberi utri-

Expanded text:
orquatus missus ab senatu ad dimittendos legatos cum iacentem Annium vidisset, exclamat, ita ut populo patribusque audita vox pariter sit: bene habet; di um movere bellum. est caeleste numen; es, magne Iudeum hominum hac sede sacrauimus. quid cessatis, Quirites uosque patres conscripti, arma capere deis ducibus? sic stratas legiones Latinorum dabo, quemadmodum legatum iacentem uidetis.' adsensu populi excepta uox consulis tantum ardoris animis fecit ut legatos proficiscentes cura magistratuum magis, qui iussu consulis prosequebantur, quam ius gentium ab ira impetuque hominum tegeret. consensit et senatus bellum; consulesque duobus scriptis exercitibus per Marsos Paelignosque profecti adiuncto Samnitium exercitu ad Capuam, quo iam Latini sociique conuenerant, castra locant. ibi in quiete utrique consuli eadem dicitur uisa species uiri maioris quam pro humano habitu augustiorisque, dicentis ex una acie imperatorem, ex altera exercitum Deis Manibus Matrique Terrae deberi; utrius
Abbreviated transcription (Latin):
ite auidam ulteriorem semper gentem insaltus in uios deductã scepi
non hostium magis armis ꝗͣ locorum iniquitatib ẽẽ. Iam gaudiũ ĩ uidia
quadam miscebatur. ꝙ belli romani decus asannitib fortuna ad etrus¬
os au̾tisset. It aq armis uirisq ad obtinendum C. Martium consulẽ
currunt. ꝓtinus inde etruriam ꝑmarsos ac sabinos petituri. si martius dimi¬
candi pocestatem non fatiat. obuius hiis consul. dimicatum p̃lio utriq̃ atroci
incerto euentu est. Et cum anceps cedes fuisset adu̾sa tñ rei fama inn
manos u̾tit. ob amissos quosdam equestri ordinis tribunosq militũ atq
unum legatum & qđ insigne maxime fuit consulis ipsius uulmis

Expanded text:
ritate auidam ulteriorum semper gentem in saltus inuios deductam, saeptam ritate auidam ulteriorum semper gentem in saltus inuios deductam, saeptam non hostium magis armis quam locorum iniquitatibus esse. iam gaudium inuidia quadam miscebatur, quod belli Romani decus ab Samnitibus fortuna ad Etruscos auertisset. itaque armis uirisque ad obterendum C. Marcium consulem concurrunt, protinus inde Etruriam per Marsos ac Sabinos petituri, si Marcius dimicandi potestatem non faciat. obuius iis consul fuit. dimicatum proelio utrimque atroci atque incerto euentu est et, cum anceps caedes fuisset, aduersae tamen rei fama in Romanos uertit ob amissos quosdam equestris ordinis tribunosque militum atque unum legatum et, quod insigne maxime fuit, consulis ipsius uolnus
Abbreviated transcription (Latin):
Dux hec in etruria geruntur consul alter C. Mar¬
tius ruptilius allifas desannitibus ui cepit. multa alia castella uiciq aut
electa hostiliter/ aut integra ĩpotatem uenere. pidem tempus & classis
mana a p. Cornelio quem senatus maritime ore prefecerat. in campania acta
cum apulsa pontius ee̾t. sotii inde nauales ad ꝑde populandum agrum.
icerinum ꝓfecti: ꝓximis raptim uastatis unde tutus reditus ad nauei
dulcedine ut fit prede longius progressi ex ciuere hostes palatis per agros
nemo obuius fuit cum occidione occdi possent redeuntes agmincincauto
iud procul nauibus assecuti agrestes exuerunt predam ꝑtem etiam oci¬
runt que suꝑfuit cedi trepida multitudo ad naues compulsa ẽ. Profectio
quinti fabii transciminiam siluam ꝗͣtum rome terrorem fecerat tam letam
famam insannium ad hostes tulerat. interclusum romanum ex̾cit
sideri cladisq imaginem furculas caudinas memorabant. Eadem teme¬

Expanded text:
dum haec in Etruria geruntur, consul alter C. Marcius Rutulus Allifas de Samnitibus ui cepit. multa alia castella uicique aut deleta hostiliter aut integra in potestatem uenere. per idem tempus et classis Romana a P. Cornelio , quem senatus maritimae orae praefecerat, in Campaniam acta cum adpulsa Pompeios esset, socii inde nauales ad depopulandum agrum Nucerinum profecti, proximis raptim uastatis unde reditus tutus ad naues esset, dulcedine, ut fit, praedae longius progressi exciuere hostes. palatis per agros nemo obuius fuit, cum occidione occidi possent; redeuntes agmine incauto haud procul nauibus adsecuti agrestes exuerunt praeda, partem etiam occiderunt; quae superfuit caedi trepida multitudo ad naues compulsa est. profectio Q. Fabi trans Ciminiam siluam quantum Romae terrorem fecerat, tam laetam famam in Samnium ad hostes tulerat interclusum Romanum exercitum obsideri; cladisque imaginem Furculas Caudinas memorabant: eadem teme