comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est nec id nocere debere / quia nõ
usq ad stũam lurauit. ¶ Si pa¬
tronirs filussuł exwrdatui uel
tumuł paternimi petiit uel
capitis accusauit ub̃tuni non
nocet. i̾⁊⁊ n beris eius qui in po¬
testate non sut ⁊ hec diui fr̃s

Expanded text:
est nec id nocere debere, quia non usque ad sententiam durauit. Si patroni filius sit uel exheredatus uel tum paternum petiit uel capitis accusauerit libertum, non nocet hoc liberis eius, qui in potestate non sunt: et hoc diui fratres
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtem debitam iũclitare. Nxou¬
di defunctum mortis temrore ami
gati pliris uemre rossiti nes tẽ¬
ferreis institutus repuliene
legatum lioto iruca nee nes

Expanded text:
partem debitam uindicare: nam uideri defunctum mortis tempore amplgati pluris uenire possit. neque referre, heres institutus repudiet legatum liberto relictum nec ne:
Abbreviated transcription (Latin):
si ip̃i lib̾to suerit scrĩptus m̃
eciam si impuberi filio substi¬
tutus. Nam ⁊ iuł scapsit. Si
rit impubis filii ubenti i̾idi¬
tatem patro uusdenegare ei de¬
u̾e attiones. S ⁊ si quid codicilł
fuerit patrono relictum uel
mortis c̃a donatum. ¶Sili modo
hõrum quoq eoium per secutõ
denegabitur.¶ Non nũquam pla¬
dabitur patrono legati ꝑ secutio.
si nicłꝰ ad emo lum̃tum eius
ꝓuenturum sit qr forte rogatus
ip̃ep̾tor denegaturum ait. ũm
etiam si quid ꝓponas ad ipsos
per anos ꝑuenturmi f ut pita
ꝑ subiectas ꝑsonas quedem sunt
N̾itum non restitit᷑i. sabinus
iegati petitionem patrono. Si
ẜuo patroni dederat lib̾tateni
pretio eius patrono non p lega¬
to. ¶ Ei qui substitutuserit pa¬
¶rit non datur./ Si patronus sit
subsntutus ⁊ panonus uiuo

Expanded text:
si ipsi liberto heres fuerit scriptus, uerum etiam si inpuberi filio substitutus. nam et Iulianus scripsit, si rit impuberis filii liberti hereditatem patronus, denegari ei deber‹e› actiones. Sed et si quid codicillis fuerit patrono relictum uel mortis causa donatum, simili modo horum quoque persecutio denegabitur. Nonnumquam pladabitur patron‹o› legati persecutio, si nihil ad emolumentum eius peruenturum sit, quia forte rogatus id se praetor denegaturum ait, uerum etiam si quid proponas ad ipsos per alios peruenturum, ut puta per subiectas personas, quod quidem sunt habituri, non restituturi. Dabimus legati petitionem patrono, si seruo patroni dederit libertatem pretio eius patrono praelegato. Ei, qui substitutus erit parit, non datur. Si patronus sit substitutus et patronus uiuo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditione sb̃stitutus adierit ã¬
uosutrum pattono aclũsut s̾¬
stitutum in ꝑtem debitam
ũtor autem em ancipato filio
ditione primo gradu hidemĩ¬

Expanded text:
substitutus adierit, quaero, utrum patrono aduersus substitutum in partem debitam praetor an emancipato filio dicione primo gradu he
Abbreviated transcription (Latin):
si. ppellatione infrosita desuit
benigne dicetur non ꝑtulisse ac¬
cusationem si igitur pendente
aniłone decessit ubertiis parro¬
in filius dmitretur ad p̾orim
subtractus est ¶ Si patrom filius
aduccationem accus. atori ulxiti
p̾atifit nõ est repellendus neq
enim aduocatus accusat. ¶ Si
pat̾ testam̃tocaisit ut accusaret᷑
ub̃tus qĩ sibi uenenum paras¬
set. aut quid aliud in se adiuisil¬
s magis est ut ignosci uberis
deb̾ct. qui uo sponte accusaue¬
runt /S ⁊ si accusauerit uber¬
tumi ⁊ probauenit crimen pa¬
tromi filius posteaqz hic uuer¬
tussit restitutus nouerit repel¬
iendus crimen enimꝙ. intend
gnius autem pumitus est uber¬
tus uelim tamen relegatus de
calumpniator e enim sensit pͣ
lib̾tatem ꝯtradixit. uerumis
cat uł quid anud ꝙ hr̾e non pt̃
i eo nisi ẜuus sit an reylłatur
qĩ in ẜuitutem pecier. ꝙ est
ueruis. ¶ Si pecierit in suitu¬
tem. ⁊ obtameritmor cogni¬
taueritate passus sit inuberta

Expanded text:
si appellatione interposita desiit, benigne dicetur non pertulisse accusationem. si igitur pendente appellatione decessit libertus, patroni filius admittetur ad bonorum subtractus est. Si patroni filius aduocationem accusatori liberti praestitit, non est repellendus: neque enim aduocatus accusat. Si pater testamento cauerit, ut accusaretur libertus, quasi uenenum sibi parasset aut quid aliud in se admisisset: magis est, ut ignosci liberis deberet, qui non sponte accusauerunt. Sed et si accusauerit libertum et probauerit crimen patroni filius posteaque hic libertus sit restitutus, non erit repellendus: crimen enim quod inteignius autem punitus est libertus, ueluti tantum relegatus: de calumniatore enim sensit pralibertatem contradixit, uerum iscat uel quid aliud, quod habere non potest in eo, nisi seruus sit, an repellatur quasi in seruitutem petierit? quod est uerius. Si petierit in seruitutem et optinuerit, mox cognita
Abbreviated transcription (Latin):
s is ciulꝰrditas restituta est ub̾to
h⁊sexitisset. Idemcum filiꝰ i̾di¬
tatem ub̾ti patris amisit ⁊ cones
enuis tocuisi ⁊ditatis i onus suscere¬
eat danda erit pattono b̾orun xo
extran eoꝑs erppaturr.

Expanded text:
sed is cui hereditas restituta est liberto heres exstitisset. Item cum filius hereditatem liberti patris omiserit et coheres eius totius hereditatis onus susceperit, danda erit patrono bonorum poextraneo pars eripitur.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si libtus maiestatis patiom fili¬
um accĩsauert. ⁊⁊ patroni filrꝰ
calump nieeum capitis pimiri
desiderauent nond repelli rer̃
eaicto ¶ item pito ⁊ si.ab eo peti¬
tus reto at meum criminaigo¬
uoscendum est eximꝰ uoluit se
ulsisci prouocitussi patris mort̾e
sit hic quoq ei succuriendum.¬
¶ Si ub̾tum paternum pp̃ s̃ actu¬
sauertt medicum obmortem
patusaut cubicusarium aut
quem alium qui cuta pr̃em fue¬
rati. puto succuirendum si af᷑¬
fecione. ⁊ piculo paterne subs¬
tancie aucente necc̃e hibuit ⁊¬
actufationem ul catmĩpniosã

Expanded text:
 Si libertus maiestatis patroni filium accusauit et patroni filius calumniae eum capitis puniri desiderauit, non debet repelli hoc edicto. idem puto et si ab eo petitus retorsit in eum crimina: ignoscendum enim est ei, si uoluit se ulcisci prouocatus. Si patris mortem sit hic quoque ei succurrendum, si libertum paternum propter hoc accusauit, medicum forte patris aut cubicularium aut quem alium, qui circa patrem fuerat? et puto succurrendum, si affectione et periculo paternae substantiae ducente necesse habuit accusationem uel calumniosam
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. Si patroniis auitui sanffa¬
ecum non erititaut alii. impnꝰ
sic. aportione ex bomslib̾ti relin¬
quatunei cui satiffattum nõ enit
ita accio dabitur ut eius portio su¬
ppleatur. ex eoꝙ exraneo h̾rcli
⁊ ꝙ patrono suprasirm portio¬
nem relictum esteadem ratio ⁊
uabitur suran eunqui ab auo
suo exrdatus est. a bonis lib̾toꝵ
eius submoui ã partis ño sui lib̾to¬
rum bonis none telucti ¶a. si a pa¬
treerit. e ꝯrclatus ab auo non
sit non solum aubtorum pater¬
euis sit ab auo exĩidatus rose
nõ sit posse nepotem auitorum
ili. P si ante pater cleressisset
postea auus dicenum erit ni¬
cł mͥ nocere patris ex h̃rdatio¬
nem adauitorum ub̾torum to

Expanded text:
i ex patronis alicui satisfactum non erit ita, ut alii amplius sua portione ex bonis liberti relinquatur: ei, cui satisfactum non erit, ita actio dabitur, ut eius portio suppleatur ex eo, quod extraneo heredi et quod patrono supra suam portionem relictum est. eadem ratio et ait eum, qui ab auo suo exheredatus est, a bonis libertorum, eius summoueri, a patris uero sui libertorum bonis non excludi: quod si a patre sit exheredatus, ab auo non sit, non solum a libertorum patereius sit ab auo exheredatus, ipse non sit, posse nepotem auitorum lli: sed si ante pater decessisset, postea auus, dicendum erit nihil mihi nocere patris exheredationem ad auitorum libertorum bo
Abbreviated transcription (Latin):
suam primum uotauit sãc ne
eum qui estimandum est subino¬
ueri a bonis ub̃tiquia aprimo g¬
duez h̾rdatus ⁊ caem subslitut᷑
estsẽrgo is qui instititussit hrs
uł primo gradu uł sequenti ul¬
ab alio quo̾ gradul exh̾rs sit eo¬
dem testonon est submouend

Expanded text:
suam primum uocauerit. ac ne eum quidem existimandum est summoueri a bonis liberti, qui a primo gradu exheredatus et idem substitutus est. ergo is, qui institutus sit heres uel primo gradu uel sequenti uel alio quo gradu, licet exheres sit eodem testame
Abbreviated transcription (Latin):
utur. reb eñim iudicatis stan¬
¶ dum est. si filius patrom exrda¬
tus in partem obtinuerit de in¬
officioso/in partem uittus sit
susdeannus an neccat ei exh̾ida¬
tio qi noc̾e arbitror quia tessm̃m
¶ualz aquo i̃ exydatus est Ex
absurdum est enim mħꝰ ua
Prdatio uigeat cum alat nõ
ualeat. ¶ Si patroni filius pͥore
gradusit Hrs smpns secunto ex¬
N̾rdatus huic non nocet exir̃idi¬
tio cum uoluntate patris uel
extit̾it h̾rs. uł existere potuent
sieq enimid inderi pat̃ indigñ
exstimasse filium bonis libẽr

Expanded text:
litur: rebus enim iudicatis standum est. Si filius patroni exheredatus in partem optinuerit de inofficioso, in partem uictus sit, uideamus, an noceat ei exheredatio. et nocere arbitror, quia testamentum ualet, a quo exheredatus est. Ex absurdum est enim in hoc exheredatio uigeat, cum alias non ualeat. Si patroni filius priore gradu sit heres scriptus, secundo exheredatus, huic non nocet exheredatio, cum uoluntate patris uel extiterit heres uel existere potuerit: neque enim debet uideri pater indignum existimasse filium bonis liber
Abbreviated transcription (Latin):
QAuob nepotib nepotes non ad¬
smittentur. quam aui filiꝰ esset.
duob patronis aif unum firur
air eluos reliquiset dra undles
int̃ eos partes sieri.
d. ¶s̃mumi ubto siex auob pa¬
trons alf iusutrandum exegr
defesfit his quiextra hanc culpã

Expanded text:
duobus nepotibus, nepotes non admittentur, quamdiu filius esset, duobus patronis alter unum filium, alter duos reliquisset, dixi viriles inter eos partes fieri.. Communi liberto si ex duobus patronis alter iusiurandum exegerit decesserit: is qui extra hanc culpam
Abbreviated transcription (Latin):
debita ꝑte ascrinto hrde fuertt¬
¶ satiffaitum ub̾tus patronum
crextraneum ꝯuinccim ex ꝑte
dimidia ĩidem scripsit Qua¬
drans ex quo institutus erat pa¬
tronꝰ totiis ip̃impitan deb̾bit
residuum ex debita ꝑte oĩb h¬

Expanded text:
e a scripto herede fuerit satisfactum. Libertus patronum et extraneum coniunctim ex parte dimidia heredem scripsit: quadrans, ex quo institutus erat patronus, totus ipsi imputari debebit, residuum ex debita sibi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Quicum maior natu eẽt
bõrum põne. Si ũo. actusauent
mior dicendum est hunc nõ
exeludi suiẽ iye siue tutor eius
uł carator actusauerit S si mi¬
nor quidem inaittũit accura¬
tionem maior autem factus se¬
dentiam accepent. benigne ent
dicendum. ignõsci dedere quia
minor cepit neꝙ enum imputa¬
re ei possumꝰ curnondefu̾it. accio¬
nem uł cur. abolitionem nõ pe¬
tierit alterum s fecisset intur¬
pillidnu incideretꝰ atterum nõ

Expanded text:
. Qui, cum maior natu essetbonorum possessione. Si uero accusauerit minor, dicendum est hunc non excludi, siue ipse siue tutor eius uel curator accusauerit. Sed si minor quidem instituerit accusationem, maior autem factus sententiam acceperit, benigne erit dicendum ignosci ei debere, quia minor coepit neque enim imputare ei possumus, cur non deseruit accusationem uel cur abolitionem non petierit, cum, alterum si fecisset, in Turpillianu
Abbreviated transcription (Latin):
facne impetretur. Certe si abon¬
tione publice datamepecitziam
maior dicendum est. hunc esse
remouendum. Maior enim fac¬
tus potuit sñ timore deserere aboli
iuehitio appetit cui pena aũ sipli¬
tium habuit / aut exilium ꝙ sit u¬
ce deportationis ubi ciurtas amit¬
titui GSi tam̃ quis lib̾tũ eo cͥmĩe
actusauit cuius pena nõ est capi¬
tis uitamꝰ uidicanti piatuit. aii¬

Expanded text:
facile impetretur. certe si abolitione publice data repetit iamiam maior, dicendum est hunc esse remouendum: maior enim factus potuit sine timore deserere abolitiudicio appetit, cuius poena aut supplicium habuit aut exilium, quod sit uice deportationis, ubi ciuitas amittitur. Si tamen quis libertum eo crimine accusauerit, cuius poena non est capitis
Abbreviated transcription (Latin):
culiari nõe egĩt: Cet̃msipatre mãndãte
te ħ q̃rit᷑: anfilii scientia noxeats⁊ puto ad¬
huc nocere: ꝗ̃ ad modũ peuatoriᷤ noceat
plane si filiꝰ ignõauit. pat̾ scit. ad huc dico
repellendũ parrẽ. ⁊ sipeculiãi nõe. filiũ

Expanded text:
culiari nomine egerit. ceterum si patre mandante, hic quaeritur, an filii scientia noceat: et puto adhuc nocere, quemadmodum procuratoris nocet. plane si filius ignorauit, pater scit, adhuc dico repellendum patre
Abbreviated transcription (Latin):
quam adeatu soiesua e yuer de¬
cesserit. an fide ꝯmissum mates de¬
beatur. sy. si puer antequamdi¬
es fi deiꝯmissi cẽd̾at decessisset. fid̾i¬
ꝯmissum translatum est ad ma¬
trempostea autem ꝙ dies fideiꝯm̃
cessit. si decessent ad h̾rdem pureri
sideiꝯmissum ꝑ̃tͣmere s an eauo¬
uintas fuit patri famił. ut si. añ
restitutum sid̾i ꝯmissum puer de¬
cessisset. matri pociusquam iydi¬
ui p̃staretur p̃tor extimauit ex
persona matris ex persona p̃r¬
clis p̃ueri. Marcellus s testatoris
uolutati ꝯgriu estut qñt̃.¬
puer cdecesserit. siue antequam
si deiꝯmissi dies celat. siue postea.
Anatrem tranfferri fidei ꝯmissum
stituere p̾ĩditatem. cmi uper
esset utile fideiomissum est. Si
quis filium suum exasse u̾edem
instituit. ⁊ coclitał quos post fi¬
tueret ⁊ faiꝰ cum sciret.q. in to¬
dicilł. scritum est. esset. stiaum

Expanded text:
equam adeatur hereditas puer decesserit, an fideicommissum matri debeatur. respondi, si puer, antequam dies fideicommissi cedat, decessisset, fideicommissum translatum esse ad matrem, postea autem quam dies fideicommissi cessit si decesserit, ad heredem pueri fideicommissum pertinere. sed an ea voluntas fuit patris familias, ut, si ante restitutum fideicommissum puer decessisset, matri potius quam heredibus praestaretur, praetor aestimabit ex persona matris et ex persona heredis pueri. Marcellus: sed testatoris voluntati congruum est, qcesserit, siue antequam dies fideicommissi cedit siue postea, ad matrem transferri fideicommissum, stituere hereditatem, cum liber esset, utile fideicommissum est.Si quis filium suum ex asse heredem instituit et codicillis, quos post motueret, et filius cum sciret, quod in codicillis scriptum esset, Stichum
Abbreviated transcription (Latin):
temporis etlei usuacquisittlnit
¶aupa tãreat  cuinꝓponetur quartã
siliam suam h̾dem instituisse.⁊
rogasse eam ut si sine ub̾is decessissĩ
iiditatem ticio restitũ eteamq do¬
tem marito dedisse certe quãnͣtita¬
tis. Mor decedens sine uxn p̾den
instituitse maritum sluiauere¬
retur. antos detraii possit arxi
Dnsoposse dia meug sromnem fidi¬
Imissi fattam ꝙ⁊ mulieris pudi¬
Une ⁊ patris uoto ꝯgriiebat. qrdi¬
cend̾est dotem̃ tecedere.ac. si9i super¬
finsset rogata esset restitũ e ꝙ si t̾a¬
tos fructus ex iiditate mult ꝑce¬
pit. ut indepofit don satisfieri du¬
dumest. pocun fructib rͣ expe̾sum
fendum quam fdeiomissum ut
trebił. iocui euermon sufficrte de

Expanded text:
temporis aedes usu adquisitae sint, culpa careat. Cum proponeretur quidam filiam suam heredem instituisse et rogasse eam, ut, si sine liberis decessisset, hereditatem Titio restitueret, eaque dotem marito dedisse certae quantitatis, mox decedens sine liberis heredem instituisse maritum suum, et quaereretur, an dos detrahi pnon posse dici in euersionem fideicommissi factum, quod et mulieris pudicitiae et patris uoto congruebat. quare dicendum est dotem decedere, ac si quod superfuisset rogata esset restituere. quod si tantos fructus ex hereditate mulier percepit, ut inde poterit doti satisfieri, dicendum est potius fructibus hoc expensum ferendum quam fideicommisso. ‹U›t Trebelliano locus esset, non sufficit de
Abbreviated transcription (Latin):
famił unuim uł duos r̾ides. co¬
Hrdib suis restituere h̾iditatem
iubet. intelligitur easdem ꝑtes ꝙ¬
in fideiꝯmisis facere quas inhr¬
anne quam drre uibentur uolũ¬
tas cosligentla est. patiis familias

Expanded text:
familias unum vel duos heredes coheredibus suis restituere hereditatem iubet, intellegitur easdem partes in fideicommissis facere, quas in heruniae, quam dare iubentur, voluntas colligenda est patris familias.
Abbreviated transcription (Latin):
S si ei dem legatum est. sub hac
ꝯditione si h̾rs non esser ⁊ suspe¬
ctam sibi U̾rditatem dicat. non
ant̾ cogendus est adire. quam ũ
legata que sub ꝯclitione si h̃rs iso
esset data erant restit mitur. non
abeo cui restituta sui̾t h̾ ⁊clitas
Nam sicut explende fi dei gr̾a cogũ¬
dus est adire h̃ iditatem. ita obidł
ip̃mdampno affici no dr.¶ Hĩs
exaͣsse erat instituta ꝯsobrinan
tadata sunt menius dimidia:
ꝑtem h̃icditatis statim percepit.
⁊ cauit ꝙ ampliꝰ quam ꝑ leg̾e
faicidiam licet cepisset recͥlitu
iri.S ⁊ ceteri legata sonida acce¬
ꝑant ⁊ sinuls derestituendo qd
ampluis ꝑcepissent cau̾it. mor¬
tud ꝯsobrma mea publiusme¬
uius desiderat sibi alteram par¬
tem prditatiscum fruct̾ibus
restitusq̃ro itaq quantum ei
restituere debeam utrum ꝙ debe¬
am supra quadrantem uorum
penes ꝯsobrinam meam remã¬
ẜat. nec amplun quicquam lan
⁊ abaliis quib legata solut a

Expanded text:
legatum esset sub hac condicione "si heres non esset" et suspectam sibi hereditatem dicat, non aliter cogendus est adire, quam ut legata, quae sub condicione "si heres non esset" data erant, restituantur, non ab eo cui restituta fuerit hereditas. nam sicut explendae fidei gratia cogendus est adire hereditatem, ita ob id ipsum damno adfici non debebit. Heres ex asse erat instituta consobrina tdiam hereditatis statim percepit et cauit, quod amplius quam per legem Falcidiam liceret cepisset, redditu iri: sed et ceteri legata solida acceperant et similiter de restituendo quod amplius perc‹ep›issent cauerunt. mortua consobrina mea Publius Maeuius desiderat sibi alteram partem hereditatis cum fructibus restitui. quaero itaque, quantum ei restituere debeam? utrum quod supra quadrantem bonorum penes consobrinam meam remanserat nec amplius quicquam? an et ab aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ponfte ꝯplłere a cleundum. Ei
uitor eĩus qui testam̃tum fect
eum fideiꝯmissario dari. Marẽ.
t̃eum qui restituit hiditatem
⁊ qui iecipit accipietur. ¶
rogatus est emancipato fil̃io
resntũe hrclitatem cogid adi¬
re ⁊⁊ restitũe quannus filius oͣ¬

Expanded text:
Si  etiam debitor eius qui testamentum fecit eum fideicommissario dari. Marcellus: eum qui restituit hereditatem et qui receperit accipietur. Qui rogatus est emancipato filio restituere hereditatem, cogi debet adire et restituere, quamvis filius con
Abbreviated transcription (Latin):
ex supłie percepero ⁊ ꝙ aput ꝯsdbri¬
nam meami supra quadrantem
rem auyat non esficiẽt ꝑtem cdimi¬
diam hr̾ditatis. an q̃ ex increm̃to
⁊ frot tibz euis sumine que supra

Expanded text:
e percepero et quod apud consobrinam meam supra quadrantem remanserat, non efficiet partem dimidiam hereditatis, an ex incremento et fructibus eius summae, quae supr
Abbreviated transcription (Latin):
climicliam h̾rclitatis quantitas
q̃ restituetur exteclat anuero sĩt
publius meinus desiderauit qͥc¬
quid seposito quadrante u̾orum e¬
iusq quadrantis fructib ꝑcepũ
drantem penes ꝯsobrmam tuam
remansit. si adiẽcris fruccib qͣnti¬
tatemi ꝑtis climidie hĩclitatis q̃
mortis tempore suit nõ m̃muet
totum publio meuio restituend.
nec ex scipulatione ex hiis quib
iegata soluta sunt. repeti quicꝗͣn
potest. siuero fructus quantitar᷑e
ꝑtis dimidie exub̾art. quadran¬
tituo ⁊ frucib ens accedat S.
uero fructus eis paitis que sup
quadrantem ap̾ ꝯsobrmam tuã
remansat. non imple tit qͣnti¬
tatem ꝑtis climicdie b̃orum. ex
stipulatione agi poͣtit. in sũma
iatio itaponenda est. ut si modo q̃¬
drantem exredet fructus an t̾m¬
extreũit ut quantitatem ꝑtis
climidie u̾orum extedat. eciam id
ꝙyexcesẜit retineas.¶Qui suos
yũos rogatus est. manumittere
⁊ eistem h̃ ⁊ditatem restituere de¬
tracto p̾cio ẜuorum h̃iditatem

Expanded text:
imidiam hereditatis quantitas quae restitueretur excedat? an uero, sicut Publius Maeuius desiderat, quidquid seposito quadrante bonorum eius‹que› quadrantis fructibus perceptum supra quadrantem penes consobrinam tuam remansit, si adiectis fructibus quantitatem partis dimidiae hereditatis, quae mortis tempore fuit, non minuet, totum Publio Maeuio restituendum: nec ex stipulatione ab his, quibus legata soluta sunt, repeti quicquam potest. si uero fructus quantitatem partis dimidiae exuberant, quadranti tuo et fructibus eius accedet. si uero fructus eius partis, quae supra quadrantem apud consobrinam tuam remanserat, non implent quantitatem partis dimidiae bonorum, ex stipulatione agi poterit. in summa ratio ita ponenda est, ut tu omni modo quadrantem et fructus excreverit, ut quantitatem partis dimidiae bonorum excedat, etiam id quod excesserit retineas. Qui suos servos rogatus est manumittere et hisdem hereditatem restituere, detracto pretio servorum hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
riditariis siueab eo petatur aũ
extertione restitute hiitatis. ad¬
inuati uł submouerĩ pot̾. attio¬
nes autem finei ꝯmisatio ꝯpe¬
cunt quasl abuit his eo tempo¬
re quo si cleio missano ressituebat
Mart̃ s eas auoq acuones que
sub conditione erant. ⁊⁊ qͣum
dies eo tempore non cesserat fi¬
deiꝯmissario compet̾e placet.
S antequam restitũetur hidi¬
tas exceptione anqua acliunã¬

Expanded text:
reditariis sive ab eo petatur, exceptione restitutae hereditatis adiuvari vel summoveri potest. actiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat. Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et quarum dies eo tempore non cesserat, fideicommissario competere placet. sed antequam restitueretur hereditas, exceptione aliqua heres ad
Abbreviated transcription (Latin):
haditatem adire ⁊ reshiũe coget.
¶ Nociens fuius emanapatus uorũ
ia ratio ẽ ꝯpllendi hrdis adresti¬
cuendam hditatem ⁊ sicut ua ł
gata n fideiꝯinissa cetera pstare
cellus plane non est opllendus
adne suam filius b̾orumpõnine

Expanded text:
e cogetur. Quotiens filius emancipatus bonorum la ratio est compellendi heredis ad restituendam hereditatem et sicut neque legata neque fideicommissa cetera praestare cellus: plane non est compellendus adire, si iam filius bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
inde a te fidei ꝯmissum ꝑetetur.¬
acsi fundũ qui tibi at̾iiolega¬
tus eiset restitu̾e rogatus fuiset.
cianam restitue tuq sponte ad¬
ieris halitarem uteris legis fain¬
meinane picditatis retinebis da¬
midiam ⁊ quartam exfideiomͦ
restitues: nec int̾ent ei dem utc̃a¬
q h̃iditatem an alu meuianã a¬
ui ticiananã rogatus fiũs resti¬
tuere . S si suspectam memanam
Niditatem dix̾is cog̾is edm. idi

Expanded text:
inde a te fideicommissum peteac si fundum, qui tibi a Titio legaus esset, restituere rogatus fuisses: ianam restituere tuque sponte adieris hereditatem, uteris legis FMaevianae hereditatis retinebis, dimidiam et quartam ex fideicommisso restitues, nec intererit, eidem utramque hereditatem an alii Maevianam, alii Titianam rogatus fueris restituere. sed si suspectam Maevianam hereditatem dixeris, co
Abbreviated transcription (Latin):
legitimis penã ĩsingłos m̃ses. si sors so¬
lutañsit. ⁊̃ si sortiᷤᷤ obligõ ĩ iudieiũsit de¬
ducta ad huct̃m pena cre scit ꝗ auerũ
⁊ nullamõa int̾cedñte ẜuus decesseĩt
siꝙ occidat eũ ꝓmissor. expeditũẽ. Si
aũt negligat infirmũ anteñĩ deb̾at
ĩuendicacioẽm hoĩs sineglectuᷤᷤ ap̾seᷤᷤ¬
soẽ fuĩt culpe ħꝰ nõe tenet᷑ posses sor. ita
cũdarꝰ ꝓmisit: anculpaꝙ. adstipłati¬
oẽm attim ĩfatiendo ꝗ accipiendasit an

Expanded text:
legitimis poenam in singulos menses, si sors soluta non sit, etiamsi sortis obligatio in iudicium sit deducta, adhuc tamen poena crescit, quia verum et nulla mora intercedente servus decesserit: si quidem occidat eum promissor, expeditum est. sin autem neglegat infirmum, an teneri debeat in vindicatione hominis, si neglectus a possessore fuerit, culpae huius nomine tenetur possessor, ita et cum dari promisit, an culpa, quod ad stipulationem attinet, in faciendo accipienda sit, non
Abbreviated transcription (Latin):
locũht̃: siꝗ uti ꝓhibeat᷑ aqͦ. hoc ẽ siue auri¬
re ꝓhiłut᷑. siue ⁊̃ pecꝰ ad aꝗ̃ appelłe. Et eadẽ
sũt hicdicenda. q̃ ad ꝑsoãm attͣmẽt: q̃eũq
ĩ suꝑiorib int̾dictiᷤᷤ diximꝰ: ẜ hoc int̃ dic¬
tũ decisterna ñ cõpetet᷑: nãcisterna ñht̃¬

Expanded text:
s uti prohibeatur aqua, hoc est siue haurire prohibeatur siue etiam pecus ad aquam appellere. Et eadem sunt hic dicenda, quae ad personam attinent, quaecumque in superioribus interdictis diximus. Hoc interdictum de cisterna non competit: nam cisterna n
Abbreviated transcription (Latin):
utile eiꝰ int̃dictũ fut̃m lab̾o ait: No ⁊ ħopi¬
nam utilitatẽ eiꝰ. qͥduc̃. sine ĩ ẽmoditate
ei̾cmꝰ ager ẽ. spectãdã. ISi aqua ĩimũ lo¬
cum conducatur ⁊ indȩ per plures ductus duca¬
tur: hoc interdictr̃ ittile erte uolẽti re¬
ficẽ ipũ locũ. Iħint̃ dictũ adõs riuõ ꝑti¬

Expanded text:
utile ei hoc interdictum futurum Labeo ait. nos et hic opinamur utilitatem eius qui ducit sine incommoditate eius cuius ager est spectandam. Si aqua in unum lacum conducatur et inde per plures ductus ducatur, hoc interdictum utile erit uolenti reficere ipsum lacum. Hoc interdictum ad omnes riuos perti
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ ꝓcedẽ deb̾at uͥ̾exmãgna ⁊ sati̾ nece̾¬
saĩa causa alioͬꝗn homĩa offitio indiciᷤ
celebrari opͦt.I Qͣalia excepcio dequa
cels dubitat. ansit obicienda. ut prita
si ĩcendi arcendicausa ucim edes in¬
t̃cidi. ⁊ ꝙ ui aut clã mecũ agat᷑: aut cdã¬
ni ĩiuĩa Galł enĩ dubitat. anexcipi op̃¬
tẽt. ꝙ incendii defendñdi causa factũsit¬

Expanded text:
liter procedere debet, nisi ex magna et satis necessaria causa: alioquin haec omnia officio iudicis celebrari oportet. Est et alia exceptio, de qua Celsus dubitat, an sit obicienda: ut puta si incendii arcendi causa uicini aedes intercidi et quod ui aut clam mecum agatur aut damni iniuria. Gallus enim dubitat, an e‹xcip›i oporteret: 'quod incendii defendendi causa factu
Abbreviated transcription (Latin):
Dauł .ł.lxu. ad. Si ego tͥ mãdauõ opuᷤ
factũ. Teneb̾i gͦtu ille. anet ego tenear.
nebor adħ ut patientiã p̃stẽ: Neratĩ qͦ
scͥpsit eũ cuiꝰ ẜuꝰ ui aut clã fec ant sua
ĩ pñsa exł int̃ dicto op̾restitũe debe.
noxe b̾e . & plane simortuo. alienato¬
ue ẜuo intdice̾t᷑: patienniã dũtaxit
prãe cb̾e ait. itaut ẽptor eo int̃ dicto
p̾sit ẽuenĩ ut ĩpñsam pr̃ar aut ĩ noxã¬

Expanded text:
um. Si ego tibi mandauero opus factum: teneberis ergo tu et ille: an et ego tenear, nebor ad hoc, ut patientiam praestem. Neratius quoque scribit eum, cuius seruus ui aut clam fecit, aut sua impensa ex innoxae dedere: plane si mortuo alienato‹u›e seruo interdiceretur, patientiam dumtaxat praestare debere ait, ita ut et emptor eo interdicto possit conueniri, ut impensam praestet aut noxa
Abbreviated transcription (Latin):
cisse: sip̾t denuntiacionẽ fecit̃ debebit
enĩ. ⁊ italabo ⁊ diem. ⁊ horã denintia¬
ciõe conplecti ⁊ ubi. ⁊ ꝙ opꝰ ł futurum¬
scure dicẽ: aut demintiare. neq tam
artare ad ũsãĩũ ut ĩtra diẽ occ̃rere
ad ꝓhibñdũ ñ p̾sit Ey si forte ñsit cui
demũciet᷑ neq dolo malo factũ sit ne:
fit amiciᷤᷤ deniq aut ꝓcuatoi aut ad
dõmũ dĩt nuntiã duẽ. ¶S ⁊ ẜuiuᷤ rec
p̾itẽ ait. siꝗ̃ ĩpublico municipiũ uelit
facẽ suficẽ eisicuatoi r ei publice de

Expanded text:
cisse, si post denuntiationem fecerit: debebit enim et ita Labeo et diem et horam denuntiaione conplecti et ubi et quod opus futurumscure dicere aut denuntiare: neque tam artare aduersarium, ut intra diem occurrere ad prohibendum non possit. Et si forte non sit, cui denuntietur, neque dolo malo factum sit ne sit, amicis denique aut procuratori aut ad domum denuntiandum est. Sed et Seruius recte. Item ait, si quis in publico municipii uelit facere, sufficere ei, si curatori rei publicae de
Abbreviated transcription (Latin):
retmebat. sieo ꝓbibito ꝑquẽ reuinebat
ut at᷑ plme si ignoaui ꝓbibitũ ⁊ ꝑseũo uri.
nich m̃ nocẽ dicendũe. ISiꝗ̃ ab auctõe
meo ui autclã aut p̾caĩo usu̾ẽ recte a
me uia uti ꝓhib̾t̃.⁊ int̃ cdictũei ĩutile ẽ
⁊ ab auctõe meo uiciose. p̾sedit: Nã ⁊pe¬
dius scb. siui. autclã. aut p̃cãio ab eosit
usus ĩcitꝰ locũ heditate. ł eptiõe aboue
quo uire successi ideẽ dicendũ: Eũ enĩ successim¬

Expanded text:
uem retinebat, utatur. plane si ignoraui prohibitum et perseuero uti, nihil mihi nocere dicendum est. Si quis ab auctore meo ui aut clam aut precario usus est, recte a me uia uti prohibetur et interdictum ei inutile est, qui ab auctore meo uitiose possidet. nam et Pedius scribit, si ui aut clam aut precario ab eo sit usus, in cuius locum hereditate uel emptione alioue quo iure successi, idem esse dicendum: cum enim success
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ icilie opponunt᷑ aq̃ diriuãde. ẽpellem¬
diue exflumine causa. siue ea ligneas t̃.
siue lapidea siue exqualib aliamatia sũ
adc̃tinendã. tñs mitiñdãq aꝗͣ ex cogitata
Incile ẽ aũt loe̾ dep̃ssꝰ ad lat flumniᷤᷤ ex
eodictũ ꝙ incidat᷑. Incidit̾ enĩ ł lapis ł¬

Expanded text:
incile opponuntur aquae deriuandae compellendaeue ex flumine causa, siue ea lignea sunt siue lapidea siue qualibet alia materia sint, ad continendam transmittendamque aquam excogitata. Incile est autem locus depressus ad latus fluminis, ex eo dictus, quod incidatur: inciditur enim uel lapis
Abbreviated transcription (Latin):
tendente: duplex int̃dictũ utͥq ẽpe¬
tit ¶lab̾o putit ꝑhoc int̃clictũ ꝓhib̾i
quẽ n ͨ ꝗ ĩ ulo fundo faciat. fodiat. seãt
succidat put. edisic. qͥ exre ea aqͥ quã
ille h ãno ꝑfundũ tuũ sine uitio duxit.
ĩꝗ net᷑ iciet᷑. corrũpat᷑. dtĩor uefiat:
⁊ similit̃. destina aqua debe int̃dici

Expanded text:
tendente, duplex interdictum utrique competit. Labeo putat per hoc interdictum prohiberi quem, ne quid in illo fundo faciat fodiat serat succidat putet aedificet, quare ex re ea aqua, quam ille hoc anno per fundum tuum sine uitio duxit, inquinetur uitietur corrumpatur deteriorue fiat: et similiter de aestiua aqua debere interdici
Abbreviated transcription (Latin):
enũ nũꝗ ultro p̾sessor̃ clat᷑ ꝓꝑpo suffiti¬
at ei qͥ p̃sid̾at.I hoc int̃dietũ locũ ht̃ sũ
ꝗ̃ totũ fundũ p̾sicłe se dicat: siue ꝓcerta
habebit: dũmꝰ pꝰsidĩ p̾sint. IQđ ait p̃tor
in int̃dicto necii necclã necp̃cãi o alter
ab alto p̃side᷑ hoc eo ꝑtim. ut siꝗ̃ p̾sichiiii.

Expanded text:
sessori datur, quippe sufficit ei quod possideat. Hoc interdictum locum habet, siue quis totum fundum possidere se dicat, siue pro certa habebit, dummodo possideri possit. Quod ait praetor in interdicto: 'nec ui nec clam nec precario alter ab altero possidetis',
Abbreviated transcription (Latin):
ił ł .xx. ad. Ait p̃tor ut exlege loca¬
tioĩs siũ c̃ductioĩs. suꝑfitie qͥde a¬
git᷑ nec ui neclã. nec p̃caĩo. alt̾̃ ab altõ fru¬
emini qͦ miñ fruamini iuĩ fieĩ ueto. Siqͣ
aua accio de suꝑfitie postulabit. causa
cognitadabo ẜ & suꝑfitiẽ ĩ alieno soloht.

Expanded text:
ictum. Ait praetor: 'Uti ex lege locationis siue conductionis superficie, qua de agitur, nec ui nec clam nec precario alter ab altero fruemini, quo minus fruamini, uim fieri ueto. si qua alia actio de superficie postulabitur, causa cognita dabo'. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
nõ posid̾mꝰ nobiestituat᷑ aut ad hoc ut retinẽ
nob̾liceat. qd p̾sidemis i Restituẽde pꝰ¬
sessiois ordo. aut ĩt clictõ expelit᷑. ant ꝑ
accionẽ . Retinende itaq p̾sessiois duplex
uiaẽ: aut ex eceptiõe: aut int̾dictũ. excep¬
ceprio dat᷑ exmultis excausis ei ꝗ p̾sid ꝑ
pet̾uo aũt ħ int̃ dicto ĩst̃ h. ꝙ. nec uiaie l̃¬

Expanded text:
non possidemus, nobis restituatur, aut ad hoc, ut retinere nobis liceat quod possidemus. restitutae possessionis ordo aut interdicto expeditur aut per actionem: retinendae itaque possessionis duplex uia est, aut exceptio aut interdictum. exceptio datur ex multis causis ei qui possidet. Perpetuo aut
Abbreviated transcription (Latin):
suisse fructu aĩo appar siphib̾it᷑ utifrui
sructu fundi .uti srui aũt ꝓhibuisse. isui¬
det᷑ qͥuideiec̃ utentẽ. ⁊ frueniẽ : aut ñ adim¬
sit eũ cũexfundo exiss nus fruet᷑ desci di
causa. Cet̃m siꝗ̃ abmmitio uolntẽ ĩciꝑe: un

Expanded text:
fuisse fructuario apparet 'si prohibeatur uti frui usu fructu fundi'. Uti frui autem prohibuisse is uidetur, qui ui deiecit utentem et fruentem aut non admisit, cum ex fundo exisset non usus fructus deserendi causa. ceterum si quis ab initio uolentem incipere uti
Abbreviated transcription (Latin):
te siuiss.i. ñminꝰ decennio. Plane. ea q̃ ĩ
fraude fisci ĩsimꝰ eiꝰ collatas rouocanda:
Si sub c̃dicĩõe alicin pecĩa debeat᷑. q̃si
stͣatũ libeit. adebitoe inanu missꝰ. ut pen¬
deat lib̾tã ex cõdiciõe. Siuolutate paͥtᷤᷤ
siliꝰ manumis. it suepat̃ sisiliꝰ sciat solum̃¬

Expanded text:
t, id est non minus decennio: plane ea, quae in fraudem fisci in sinus eius collata sunt, reuocanda. Si sub condicione alicui pecunia debeatur, quasi statuliber erit a debitore manumissus, ut pendeat libertas ex condicione. Si uoluntate patris filius manumiserit, siue pater siue filius sciat solu
Abbreviated transcription (Latin):
intestatiuir. differri bona tet̾a¬
Ticius igiturhas non potit eiu¬
tare manimnssorem cunticio
uitłꝰ auferatur in bonis ceteris
que nẽ dumad c̃ami testamenti
an patronus defuniti po̾nem
accnei posłit. q̃situm esti sine
dubid qui sequentis gradus ꝙ
ñ admittuntur int̾im cũi ei pc̃e

Expanded text:
re deferri bona cetera.Titius igitur heres non poterit inuitare manumissorem, cum Titio nihil auferatur, nec bonis ceteris, quae nondum ad causam testamenti an patronus defuncti possessionem accipere possit, quaesitum est. et sine dubio qui sequentis gradus sunt, non admittuntur interim
Abbreviated transcription (Latin):
nos singulos uł m̃ses nick̾ int̃¬
nec fructus sidei ꝯmissarium se¬
quitursi mora non ittercessit.
s qͣrͣ no ut hrs sideiꝯmissum u̾
sic cdix̾im suppleat postulet s
qualis nunc łrditas cleside̾t¬
sibi restitui nequaquam id d
hr̃s retusare. Nam ⁊ quodam¬
modo in ꝑtem hĩclitatis sena¬
tus recipiuoluit fideaamnssari

Expanded text:
los uel menses, nihil intenec fructus fideicommissarium sequitur, si mora non intercessit. sed quia non ut heres fideicommissum, ut sic dixerim, suppleat postulet, set qualis nunc est hereditas, desideret restitui sibi, nequaquam id debet heres recusare: nam et quodammodo in partem hereditatis senatus recipi uoluit fideicommissari
Abbreviated transcription (Latin):
tutionum. si quis quãd angenta ĩ
bonis h̾ebat. pecitab põrdesuo ut
si sine lib̃is moreretur quanta
pecuma ex ĩiditate sua ad eum
peruemisset. menio restituetur.
si ex frucrib medio tempore qua¬
dungẽta perceꝑit. ⁊ sine ub̃is
decesserit h̾idemeius meuio qua¬
dringenta debiturum. f⁊̃cũ clu
młtum q tͣ  a ctauͣt aneũ aug¬
m̃tum hrssensit ⁊ peritulum
sustmeat an ꝑ ꝯtrͣatium nouis

Expanded text:
gestorum, si qui quadri‹n›genta in bonis habebat petit ab herede suo, ut, si sine liberis moreretur, quanta pecunia ex hereditate sua ad eum peruenisset, Maeuio restitueretur: si ex fructibus medio tempore quadringenta perceperit, et sine liberis decesserit, heredem eius Maeuio quadringenta debiturum. et cum diu multumque tractauit, an, cum augmentum heres sensit, et periculum sustineat an per contrarium, no
Abbreviated transcription (Latin):
Saut. Pap inianus tractat. sp
quis Nismstitutus ex serinsemo
gatus sit restituere ñrclitatem¬
⁊ eam suspectam dicens ꝯpul¬
sus adiit. demde fi deio missarꝰ¬
ignarus sit a creune pogẽoem¬
Nicditatis post restituetits cr̃ip
to hidi anopus sit ei ãn̾a agi¬
one. ⁊⁊ ait securum illum este.

Expanded text:
ctum. Papinianus tractat, si eres institutus ex ‹s›emisse gatus ‹sit› restituere hereditatem‹e›am suspectam dicens us adit, deinde fideicommissar‹g›narus sit adcreuisse portioereditatis post restitutionem heredi, an opus sit ei alia actione. et ait securum esse
Abbreviated transcription (Latin):
onib trantfererendis ioquatur q̃
tunt tamen honorarie acones t̾n¬
seunt nulla enim sepͥmatio est
imno ⁊ causanaturanum oblig a¬
tionum trasit. henona autem
uerimi sꝰ uire utimurs successor
Hicliscecte ex tretelliano restituat

Expanded text:
ionibus transferendis loquatur, quae tunt, tamen honorariae actiones transeunt: nulla enim separatio est: immo et causa naturalium obligationum transit. Persona autem uerum hoc iure utimur, ut et successor heredis recte ex Trebelliano restituat,
Abbreviated transcription (Latin):
ex filus mortius est ⁊ ꝑtem p̃r¬
ditatis ꝓpmquo uoiuit pater re¬
stitũe. si simul fix diem siu obi¬
ssent ad ꝓpiquirm ⁊ si nõ osten¬
derit quis nonissimus obisset ad
ꝑtem hĩclitatis uõ aclmitti. S ma¬
trem ex fcuilliauo seuatus ꝯsulto
gata restitue curatores eius sedũ
tabulas bõrum pond̾em acceptã
posse tͣntre ait̾oes dunis puis de

Expanded text:
ex filiis mortuus est, partem hereditatis propinquo voluit pater restitui et simul fratres diem suum obissent: propinquum, si non ostenderit quis novissimus obisset, ad partem hereditatis non admitti, sed matrem ex Tertulliano senatus consulto rogata restituere, curatorem eius secundum tabulas bonorum possessione accepta posse transferre actiones divus Pius de
Abbreviated transcription (Latin):
acceperat. Hrs suspectam adit¬
mox stichus antequapngrã
decessit. relicco h̃ide ticio q̃ro
an in titium si nollet acapere fi¬
fere is qui ꝯpuisus est adire h¬
ditatem ꝯfestim ei resitiuat.
est mentio. potest tameneueni¬
re ut restitutionem adistułit
hr̃s ueliti si petimiam ei debu¬
enit defimctus quam retmere
mault quampẽte. cẽtcrum ex¬
istinio. em in isidem eius con¬

Expanded text:
acceperat, heres suspectam adimox Stichus, antequam mor‹a›m decessit relicto herede Titio. quaero, an in Titium, si nolit recipere fifere is, qui compulsus est adire hditatem, confestim ei restituet, est mentio. potest tamen ere, ut restitutionem distulerit heres, ueluti si pecuniam ei deburit defunctus, quam retinere t quam petere. ceterum existimo idem in herede eius con
Abbreviated transcription (Latin):
quam restitũet admĩĩsttanit. sa
ꝙ dicitur retine eumoporfe nõ est
perp̃etuum qͣnm enim si inchil
est q retineat. ueluti cum omma
restituta est omnia periẽqͥuitar
⁊ tamen hr̃s uiclicus quib ꝯͣ uen¬
tud est autstipulationib quibus
necc̃e iarouit ꝓ̃mitt̃e obstrictus
manebit. ergo uõ alas. cogetur
restituere quam ei cauẽ̾atur.
possideri resh̃iditarias uł totas
uł aliquas eãtum Hac mẽnteut
uellet restitue ⁊ ille suscipere. nẽ
si ex alia causa pitauit te possi

Expanded text:
equam restitueret administrauit. nam quod dicitur retinere eum oportere, non est perpetuum. quid enim si nihil est, quod retineat? ueluti cum omniarestituta est omnia persequitur et tamen heres iudiciis quibus conuentus est aut stipulationibus quibus necesse habuit pr‹omittere›, obstrictus manebit. ergo non alias cogetur restituere quam ei caueatur. 38possideri res hereditarias uel totas uel aliquas earum hac mente, ut uellet restitueret ille suscipere, non si ex alia causa putauit te possid
Abbreviated transcription (Latin):
ciuni restitizit anddietur. ¶ Set
transire. intetransibunt accõn es
Item si. aluis iussu meo reentue¬
rit uł ratam hapuit restonem tͣr¬
⁊ sireattiones uidentur. ¶pup. At
autem ip̃ed restituere tutore au¬
troignon tutori sine pupilo/nisi
infans sitiqr nec mandare acuões
cutor pupilli su p̃einec se quid
aucrore pupisum iestitũe poto¬
isseñditatem. diius seuerus
in ꝑsona honati uupali dece¬
uit qui aprior antonio ⁊ patrao
⁊⁊ titori suo restituat ss ⁊ ẜupillo

Expanded text:
tituat, audietur. sed et rit, in te transibunt actiones. item si alius iussu meo restituit uel ratam habu‹i› restitutionem, transisse actiones uidentur. Pupillus autem ipse debet restituere tutore auctore, non tutor sine pupillo, nisi infans est, quia nec mandare actiones tutor pupilli sui potest. ne se quidem auctore pupillum restituere potuisse hereditatem diuus Seuerus in persona Arri Honorati pupilli decreuit, qui A‹r›rio Antonino patruo et tutori suo restituerat. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
ur tominus ratum habuit. dnse¬
unt extitbeshano senatus ꝯsulto
actiones sultu intestarore¬
euis quarta pars uue iz ilitario re¬
ma nani sr̃iore casu ac̃tio nes di¬

Expanded text:
uel dominus ratum habuerit, transeunt ex Trebelliano senatus consulto actiones. Multum interest, utrum qua‹rta› pars iure hereditario reia: nam superiore casu actiones di
Abbreviated transcription (Latin):
temesse p̾standam. ¶S si sib ꝯditi¬
one h̃rs institutus. aogatum ħ̃r¬
ditatem restitue non uult ꝯlito¬
nnpairie. ⁊ adire b̃iditatem. si fac.
fideiꝯ missario. retusante autem
ĩide factum adimpłe licentia
dabitur fidei ꝯmissario.ẜm imis¬
tationem. donõnis fact̃ mplere.
⁊ tunnc necc̃itas imponitur hrdi
adire h̃rlitatem çecere ꝯclitiones
que nõ sunt inpo᷑testaterrgis ad
osficium p̃toris non penĩnent.

Expanded text:
i sub condicione heres institutus rogatusque hereditatem restituere non uult condicioni parere et adire hereditatem, si factifideicommissario. recusante autem herede factum adimplere licentia dabitur fideicommissario secundum imitationem dationis factum implere, et tunc necessitas imponitur ‹heredi adire› hereditatem. ceterae condiciones, quae non sunt in potestate heredis, ad officium praetoris non p
Abbreviated transcription (Latin):
telibare seaitat anadeat cogñd¬
est adire. s non ut statim restmi¬
at . S ut ieũsus tomum si pura¬
u̾it sibi expeane ꝯmodo faĩt̾idie¬
pitauit restituat totam pidua¬
tem nẽ ħon̾a patiatur. ¶ Si quis¬
bona sua uł omnia sua togatiit¬
restitũe sccei ꝯmissariam restitu¬
meorum ⁊ tuorum applłone

Expanded text:
deliberare se dicat an adeat, cogendest adire, sed non ut statim restiat, sed ut reuersus domum, si putait sibi expedire, commodo Falcidiputauerit, restituat totam tem, ne onera patiatur. Si quibona sua' uel 'omnia sua' rogarestituere, fideicommissariam restitmeorum et tuorum appe
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpcet fꝯmose nõ sint ⁊ in
qͣuantum tace postͥ dãpnantur¬
nec exceponẽs don pagcuntur.
uł uis metus ał cauidhuł nt¬
patiuntur. nec deferentesinustu¬
randum decanmo mauiront ũ¬

Expanded text:
icet famosae non sint.Et in quantum facere possunt, damnantur.Nec exceptiones doli patiuntur uel uis metusue causa, uel intpatiuntur.Nec deferentes iusiurandum de calumnia iurant
Abbreviated transcription (Latin):
tui nicb om̃nꝰ . Idait adũs filiũ famili¬
x̾eẽ in repẽculari neminẽ clã iudĩ fe¬
cisse: Nãq siscit eũ siliũ familiã ẽẽ. m̃u
detur eiꝰcelandi gr̃a fecisse: quẽ certũẽ.
nillã secũ accioẽm hab̾e.ISi exsocuis
c̃munĩ fundi imꝰ arboẽs succiđit. socuiᷤᷤ¬

Expanded text:
tuum nihilo minus. Idem ait adversus filium familias in re peculiari neminem clam videri fecisse: namque, si scit eum filium familias esse, non videtur eius celandi gratia fecisse, quem certus est nullam secum actionem habere. Si ex sociis communis fundi unus arbores succi
Abbreviated transcription (Latin):
git sñtenĩ int̾chcto ꝙui aut clã nullũ enĩ
op̃ ĩsolo fac̃ At ꝗarborẽ succidit. utiq te
⁊iuuneis succisis Cet̾m ꝗfrũctũ aufert:
surti deb c̃uenĩ. Itaq si ꝗd oꝑis ĩsolosiat.
int̃ cdictũ locũht̃ Insolo siei accipimꝰ⁊ sid

Expanded text:
git, non teneri interdicto quod vi aut clam: nullum enim opus in solo facit. at qui arbores succidit, utique teet in vineis succisis. ceterum qui fructum aufert, furti debet conveniri. itaque si quid operis in solo fiat, interdictum locum habet. in solo
Abbreviated transcription (Latin):
eo pribłico q̃ sustulit᷑ tui ł clã. an hoc inter¬
dicto teneat᷑. ⁊extat cassi srañtia. cũ cuꝰ
statũa ĩloco publico. ĩmuni cipio positasit.
ꝙui autelã agẽ p̾se. ꝗa int̃ suit eiꝰ eãñtolli:
⁊municipe᷑. aut̃ ⁊̃ surti acturõ. ꝗare̾ eoꝵ
sit: quasi publicati: sitam̃ dciłit. ipsie am̃
di causi. oꝑpositasit. Sepulehi⁊ eẽ iudi id̾¬

Expanded text:
 clam, an hoc interdicto teneatur. et exstat Cassii sententia eum, cuius statua in loco publico in municipio posita sit, vi aut clam agere posse, quia interfuerit eius eam non tolli: municipes autem etiam furti acturos, quia res eorum sit quasi publicata: si tamen deciderit, ipsi eam ddi causa adposita sint, sepulchri esse vid
Abbreviated transcription (Latin):
plius elico ⁊ si institutus sũit a
filio h̃is ⁊ non um adĩetit hat
substitutumiqr nõ mag̾ nimc
q̃ritur petulium. quam nõ aliena¬
tur ꝯferni deb̾e. ¶Confeit aut̾. ⁊
si quid eius nõ fuit dolo maio añ¬
ł sic accipientum est. ut noc
demũ ꝯferatur ꝙ eus eẽ desũt
doio. in.¶Ceterm si id egent
bi insichiatus estsportiones colło¬
num ita erunt fatiende ut pu
centa fratrib ꝯferiet sibĩ. e Ifa
cit enum eis paitem ꝙͣuis is sit.¬

Expanded text:
 si institutus fuerit a filio heres nec dum adierit habeatque substitutum, quia non magis nunc quaeritur peculium quam nunc non alienatur, conferri debere. Confertur autem etiam si quid eius non fuerit, dolo malo auhoc sic accipiendum est, ut hoc demum conferatureterum si id egit, bi insidiatus est. Portiones collationum ita erunt faciendae: ut pcenta fratribus confert, sibi centum: facit enim eis partem, quamvis is sit
Abbreviated transcription (Latin):
tãtis papium pre oport̾e S si
idhuc debeatur i interp̾tand
est sic nonut solus ioneturis
qui dignitatem merurt.s. ꝯmu¬
ne sit onmium h̾idu honus
g hͥ tebitum. Quiab iostio cap¬
tus post mortem pr̃is redut qu
moriente patre nicħꝰ ħ̾it. cm
ap hostes fuerit tam̃tan aduox¬

Expanded text:
tatis praecipuum haberi oportere. sed si adhuc debeatur, hoc sic interpretandum est, ut non solus oneretur is qui dignitatem meruit, sed commune sit omnium heredum onus hoc debitum. Qui ab hostibus captus post mortem patris redit, licet moriente patre nihil habuit, cum apud hostes fuerit, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
opinone fuuse. ut nepoti inhi
causa nõ putaret dandam horum
ubellum cessidie longine. ¶ S et
uolusiꝰ. meuianus amicus nr̃ ũ
tam ꝑitiam anxie diligens religi¬
one sescripti nostri cluctussit. ut co¬
mitis nostris uirisꝑitis ad hibitis
plenius traccareius magis uisũ
edita p̃toris ex persona uł nota pa¬
trissiu exclucli abonis auiti ub̃ti płi¬
um et̃ iutis auttorum. s ⁊ saluum a¬
mici iuliani nr̃i claussimi uiri. Hac
sñiam fuu̾se. Item q̃situm est. si pa¬
troni filiis capitis accusaiũt liber¬
tum ansnoceat lib̾is ip̃is. S pro¬
al. quidem in hac fuit opmione
notamaspersam patroni filio ube¬
ris enͣis nocere . uił. autem negauit

Expanded text:
opinione fuisse, ut nepoti in huiusmodi causa non putaret dandam bonorulibellum Caesidiae Longinae: sed et Uolusius Maecianus amicus noster t bene fundatam peritiam anxie diligens religione rescripti nostri ductus sit ut comicis nostris iuris peritis adhibitis plenius tractaremus, magis uisum edicti praetoris ex persona uel nota patris sui excludi a bonis auiti liberti: plurium etiam iuris auctorum, sed et Salui Iuliani amici nostri clarissimi uiri hanc sententiam fuisse'. Item quaesitum est, si patroni filius capitis accusauerit libertum, an hoc noceat liberis ipsius. et Proculus quidem in hac fuit opinione notam adspersam patroni filio liberis eius nocere, Iulianus autem negauit:
Abbreviated transcription (Latin):
fructus qui mecliotempore ꝑcep¬
tisunt ex iudito testãtis ꝑcepti
uidentur. ¶ S enim si quis roge¬
tur restitũe h̾rditatem ⁊ ueis¬
in decesserint. uł anenperet¬

Expanded text:
fructus, qui medio tempore percepti sunt, ex iudicio testantis percepti uidentur. Sed enim si quis rogetur restituere hereditatem et uel serui decesserint uel aliae re