comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
da goberti incliti principis: nec non &elo¬
do uei filueiꝰ: & usq ad mitiũ regni iuni¬
oris lotharu: mansit incorpore. Sed crudelit̃ indieb: illis simonius
heresis pullu labat : in urbib: & incunctis finibus regni francorũ. max¬
me que de tẽ poribus brunihilde infelicissime reginae usq ad tẽpora
dago berti regis: uiolabat hoc contagiũ fidẽ catholicã. Sollicite
tam̃ ꝓ hoc inuigilabant scĩ uiri. eligius. & audo łtius. Et cõmune
u ceteris uiris catholicis habito c̃silio: suggesserunt principi ecopti¬
matibus eius ut hoc mortiferũ uiruscito deleretur de corpore xp̃i : qua
est uniuersalis eccła. Habuit itaq: effectũ eorũ pia petitio & libenter
optinuer̃ qđ deuote roga uerunt. Tunc ergo placuit omnibus uno in
spũ sc̃o accepto ẽsilio simul cũ regis imperio ut nullus p̃tiodato ad sacer¬
dotale officiũ admitteretur. Neque eos qui ut lupi rapaces munera

Expanded text:
Dagoberti incliti principis necnon et ChloDagoberti incliti principis necnon et Chlodovei, filii eius, et usque ad initium regni iunioris Chlotharii mansit in corpore. Sed crudeliter in diebus illis Simoniaca heresis pullulabat in urbibus et in cunctis finibus regni Francorum, maximeque de temporibus Brunihilde infelicissimae reginae usque ad tempora Dagoberti regis violabat hoc contagium fidem catholicam. Sollicite tamen pro hoc invigilabant sancti viri Eligius et Audoinus, et commune cum ceteris viris catholicis habito consilio, suggesserunt principi et obtimatibus eius, ut hoc mortiferum virus cito deleretur de corpore Christi, quae est universalis ecclesia. Habuit itaque effectum eorum pia petitio, et libenter obtinuerunt, quod devote rogaverunt. Tunc ergo placuit omnibus, uno in Spiritu sancto accepto consilio simul cum regis imperio, ut nullus, praetio dato, ad sacerdotale officium admitteretur, neque eos qui ut lupi rapaces munera
Abbreviated transcription (Latin):
uoluero adnectere : & dies deficiet menarrante : & modũ excedã
uoluminis. Rursus si pauca c̃p̃hendã & inrisiones retuo. hrpocri¬
tarũ dicentiũ qm̃hic homo coepit aedificare : & ñpotuit c̃ sũ mares
Et offensã potius ꝑtimesco antestitis: Nedũ feriem exponere nit
artatus eloquii siccitate: magis ei in iuriã. uidear in rogasse quã¬
uitã exposuisse. His igit exutraq parte discretis: articulũ iã in fig
mẽ branis. Et quae primus huius oꝑis liber uel uti exundans reict
hic modo sequens. uel ut nimiũ siciens ꝓsequatur. Satisq sufficiat
priori libro : eatantũ ex posuisse quae sub habitu seculari gesserit
Nunc uero dehis quae in epis copatu egerit haecprima conueniant
latio militauerat sub saccularihabi¬
tu: regi a et̃no omniũq principi xp̃o.
ł uera quoq: detẽporibus. lotharui mediani
mansueti regis francorũ : & tototẽ pore

Expanded text:
voluero annectere, et dies deficiet me narrante, et modum excedam voluero annectere, et dies deficiet me narrante, et modum excedam voluminis: rursus si pauca comprehendam, et irrisiones metuo hypocritarum dicentium, quoniam Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare : et offensam potius pertimesco antistitis, ne dum seriem exponere nitor arctatus eloquii siccitate, magis ei injuriam vitam exposuisse. His igitur ex utraque parte discretis, articulum iam infigam membranis, et quae primus huius operis liber veluti exundans reicit, hic modo sequens velut nimium sitiens prosequatur. Satisque sufficiat priori libro ea tantum exposuisse, quae sub habitu saeculari gesserit; nunc vero de his quae in episcopatu egerit haec prima conveniantlatio militaverat sub saeculari habitu regi aeterno omniumque principi Christo; fuerat quoque de temporibus Lotharii mediani, mansueti regis Francorum, et toto tempore
Abbreviated transcription (Latin):
calamoqiuenusto : opus inchoatũ a dire tẽptabo Arduũ sit licet
iter ac ꝓfundũ. sedlibere fateor quo nom pos sũ pedib: uiare.
ño propitiante uitã beati confespris eligi. quẽ prĩdemaliqua
exparte ordiri coeperã & penede fessus aclas sabundus. medio
in tramite stilũ subtrahens opus in ꝑfectũ reliquaeram.
dunc paululũ uiribus recreatis : cupiente uoto corde iocundo
ardentis simoducor amore. ibo ergo uotis: quo accedere ñ possũ uer
indignũ ꝓfecto reca: tanti actalis uiriuitã : ad posteritatis memoe
iuxta qualitatẽ ingenii non ad plenũ monim̃tis tradere litte rarũ
cũnimirũ opiner exnarrationererũ gestarũ aedificationẽ pluri¬
mã legentibus fore. Sed qm̃ tanta actalia eiꝰ sunt oꝑa ut magnitudo
quidẽ bonorũ : nihilme p̃terire patiatur: multitudo uero gestorũ.
quã plurima cogat omittere : in incerto aestuat animus dũdelib¬
rare nonualet quid teneat quid õmittat. Profiteornãque : sicino

Expanded text:
calamoque venusto opus inchoatum adire temptabo. Arduum sit licet iter ac profundum, sed libere fateor: quo non possum pedibus viare, no propitiante vitam beati confessoris Eligii, quam pridem aliqua ex parte ordiri coeperam, et paene defessus ac lassabundus medio in tramite stilum subtrahens, opus inperfectum reliqueram, nunc paulolum viribus recreatis, cupiente voto, corde iocundoardentissimo ducor amore; ibo ergo votis quo accedere non possum verbis. Indignum profecto reor, tanti ac talis viri Vitam ad posteritatis memoriam juxta qualitatem ingenii non ad plenum monimentis tradere litterarum, cum nimirum opiner ex narratione rerumgestarum aedificationem plurimam legentibus fore: sed quoniam tanta actalia ejus sunt opera, ut magnitudo quidem bonorum nihil me praeterire patiatur, multitudo vero gestorum quamplurima cogat omittere, in incerto aestuat animus, dum deliberare non valet quid teneat, quid omittat. Profiteor namque, si cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
irifice composuit: eorũq memoriã in signi or nam̃todecorauit. Necñ ethello acus
qunicipio beatũ martyrẽ luciũ collegã quondã sc̃i quintini inauentũ: similiter
ibricauit atq conposuit. Sed etalias quam multas memoriis scõrũ inpendit
iligentias quae nunc non sufficit narrantis euoluere lingua. Niũ.
ut multosq erroneos sue uos conuertit. Fana non nulla xp̃i dipeo ꝓtectus
uapostolica auctoritate destruxit id olatria quoq diuersi generis ubi cũq in¬
enit funditus subruit. Interhaec aut̃ cũ sẽꝑ sobriã. religiosis uirtutib
teneret dis cuplina qt equenstet ab ingrato et ꝑsido populo laceisitus et peno usmador¬
supne patrias ascoms eh litaesic as o festis pce uoioentn que et  alano¬
bar baries ut sebito iarido es qualenti cã po uideret fecunda la gesitata¬
me messis fur rerisse Videres conplures al penitentia futirde sgps peaugr¬

Expanded text:
mirifice composuit, eorumque memoriam insigni ornamento decoravit. Necnon et Belvacus mirifice composuit, eorumque memoriam insigni ornamento decoravit. Necnon et Belvacus municipio, beatum martyrem Lucianum, collegam quondam sancti Quintini inventum similiter fabricavit atque composuit: sed et alias quam multas memoriis sanctorum impendit diligentias, quae nunc non sufficit narrantis evolvere lingua. CAPUT vit, multosque erroneos Suevos convertit; fana nonnulla Christi clypeo protectus cum apostolica auctoritate destruxit; idololatriam quoque diversi generis ubicunque invenit, funditus subruit. Inter haec autem cum semper sobriam religiosis virtutibus teneret disciplinam, frequenter ab ingrato et perfido populo lacessitus, et pene usque ad consupernae patriae accendere; praedicans infestis pacem, violentis quietbarbaries, ut subito in arido et squalenti campo videretur faecunda seges et uberrima messis surrexisse. Videres conplures ad penitentiam currere, opes pau
Abbreviated transcription (Latin):
os delegauit. Deinde olosirico p̃tiosissimo ob uolutũ. conpositũqi honestis sim
r pus: sumumia cadiligentia citra altare trans posuit. Tumbaidenique exauro
gertoq et gemmis: miro oꝑedesuꝑ fabricauit. Ecclesiã quoq quac exigua conuentib
puli uidebat᷑: ex imio opificio ampliatam decorauit. Ipsedemũ ex reliquiis quaea sc̃a
rpore sequestrauerat multa loca condiuit : multimodãq: edelã diuersis aegri¬
dinũ in comodis easdẽ in ꝑtiendo praebuit.
ost haec similimodo grandilabore atqi instantia: inuenit interriturio mede¬
unrten se uico sacilino. semmarterẽ piatonẽ. Cuisi militer elauos ꝓlixos excor
re ab latos: populis in argum̃tũ monstrauit. Corpus deniq sicut martrre dacat
ugaater conposuit: atq mausoleũ urbane desuꝑ̧ fabricauit. Suessionis quoqus
uitute: colmartrres & ger manos. er is pinũ & criginianũ ex quadã eripta platos

Expanded text:
ratos delegavit. Deinde olosirico praetiosissimo obvolutum conpositumque honestissime ratos delegavit. Deinde olosirico praetiosissimo obvolutum conpositumque honestissime corpus summa cum diligentia citra altare transposuit ; tumbam denique ex auro argentoque et gemmis miro opere desuper fabricavit. Ecclesiam quoque, quae exigua conventibus populi videbatur, eximio opificio ampliatam decoravit. Ipse demum ex reliquiis, quae a sancto corpore sequestraverat, multa loca condivit multimodamque medelam diversis aegritudinum incomodis easdem inpertiendo praebuit. 7. Post haec simili modo grandi labore atque instantia invenit in territurio Medenantense vico Sacilinio sanctum martyrem Piatonem, cui similiter clavos prolixos ex corre ablatos populis in argumentum monstravit. Corpus denique, sicut martyrem decuit, eleganter composuit; atque mausoleum urbane desuper fabricavit. Suessionis quoque civitate, sanctos martyres et germanos Crispinum et Crispinianum ex quadam crypta prolatos
Abbreviated transcription (Latin):
une terã adstantiũ optutibus oculorũ retunsis. partem maximã regionis illius
ei daritatẽ mutaret. Vnde om̃is quos eadem horo uigilare c̃tigerat: quiq re
usam ignorabant: magnũ quoddam datũ calitus. signũ aestinabant. Ecat
erans acta media nox & nax quidem obscur a ualde eccaligosa. Sed ꝓcedente fulgtae
silux dici ad tẽpus tesplenduit: & intẽpore claritas retessit: Tunc ergo sacra iu
ppus. eligius cũg audio lacrimabili exos culatur: acdeꝓfunda tellare deuato. reliquias
n undecũq concupiuit segregauit. Dentes etiã ꝓ languentiũ medela exmaxilla sc̃ã
it : atq inradice dentis guita sanguitus exiuit. Elauos quoq mirae magnitu¬
h. quos tẽpore passionis ci ꝑ secutores corpori infixerant. excerebroceteris qi artub:¬
stractos: sibi ꝓliquus sequestr auit. Capillos etiã pulcherrimos. reliquuis sepa¬

Expanded text:
ut, cunctorum adstantium obtutibus oculorum retunsis, partem maximam regionis illius in ut, cunctorum adstantium obtutibus oculorum retunsis, partem maximam regionis illius in diei claritatem mutaret. Unde omnes, quos eadem hora vigilare contigerat, quique rei causam ignorabant, magnum quoddam datum caelitus signum aestimabant. Erat enim transacta media nox et nox quidem obscura valde et caligosa, sed procedente fulgore quasi lux diei ad tempus resplenduit et in tempore claritas recessit. Tunc ergo sacrum inventum corpus Eligius cum gaudio lacrimabili exosculatur, ac de profunda tellure elevato, reliquias sibi undecumque concupivit segregavit, dentes etiam pro languentium medella ex maxilla sancta abstulit, atque in radice dentis gutta sanguinis exivit. Clavos quoque mirae magnitudinis, quos tempore passionis eius persecutores corpori infixerant, ex cerebro ceterisque artubus abstractos, sibi pro reliquiis sequestravit. Capillos etiam pulcherrimos reliquiis sepa
Abbreviated transcription (Latin):
leniter ille om̃s c̃pes cens unũ eis loqa quonulla esse suscipio poterat
inposteriora ecclesie parte effodiendũ designat. Tunc omniũ labore bi
ẽuetso libent̃ iussis optẽ peraat. De fossa quae iama in altũ ultra pedes ded
seu amplius terra: abspeiterũ inueniendi corporis destituunt᷑. Etcũtera
iam nox media fluxisset: arrepto eligius sarculo: teiectoq anfibalo:
corpit totis uiribus cãce reis. &cũlã padibus : trã scĩ effodere manibu
in pulolã ima fossae decliniatis in latꝰ cabernȩ scabare bumũ caepisset: maxreperit
ui sane ueterrimũ: tegentẽ corpus sacratũ. Tunc gaudio magno repletus c̃ sar culo
oris flagrantia. cũ in m̃solumine exeomanauit: ut etiã ipse ses digius fulgore
manu gestabat auidissime lat̾ferisset sepulchri: c̃festim forato tumulo tani¬
indoris qui ȩtu mulo adictũ ferientis ꝓcessit tantã uim sue claritatis. spar sit

Expanded text:
leniter ille omnes conpescens, unum eis locum, quo nulla esse suspicio poterat, leniter ille omnes conpescens, unum eis locum, quo nulla esse suspicio poterat, in posteriora ecclesiae parte effodiendum designat. Tunc omnium labore ibi converso libenter iussis obtemperant, defossaquae iam in altum ultra pedes decem seu amplius terram, ab spe iterum inveniendi corporis destituuntur, et cum tertia iam nox media fluxisset, arrepto Eligius sarculo reiectoque amfibalo coepit totis viribus cum cereis et cum lampadibus terram sanctis effodere manibus. Cumque paulolum ima fossae declinans, in latus cabernae scabare humum coepisset, mox repperit cumbum sanae veterrimum, tegentem corpus sacratum. Tunc gaudio magno repletus, cum sarculooris flagrantia cum inmenso lumine ex eo manavit, ut etiam ipse sanctus Eligius fulgoremanu gestabat avidissime latus ferisset sepulchri, confestim forato tumulo, tasplendoris, qui ex tumulo ad ictum ferientis processit, tantam vim suae claritatis sparsit,
Abbreviated transcription (Latin):
modi in pedimenta a fratrib: obicerentur : altius ille iagemescens. Auda
fraud are. T̃ unc ergo adtentius ꝑsistens. leuauit triaua nu rel desidere¬
emixius xep̃i dñi diuini tatẽ. cũ lacrienis grorans uouit aseprius qͥc quã aint¬
nuos aere pturt̃ quã maereret̃ deside ratũ ꝑcipere uotũ. Tanta nãq ernt
fides tantaqr ẽstantia: ut plerũ q sic facienda p̃ueniret. tãquã iã facta cres¬
tuscis qł musi e amifestatũ ostenderis mibi cor pusliuius testiustiu. quiꝑptie
sc m̃ orẽ passus ÷: quã quã suni ĩ dignus : nãquã tam̃ plobis hiuĩ epis copats
giorã. Sed exsl pocius ab bac iꝓuintia ꝓcul secedã : ubi utdigi eũ est. naba
tibias moriar: Quidliulta coepto oꝑi ꝑsistens cũ ad iutores eĩ ꝑdiuer so
ecelesie loca tẽ ptandodis cur rerene: nullãq inuetuendi spemcaperes

Expanded text:
modi inpedimenta a fratribus obicerentur, altius ille ingemescens aiebat: modi inpedimenta a fratribus obicerentur, altius ille ingemescens aiebat: fraudare'. Tunc ergo adtentius persistens levavit triduanum ieise prius quidquam alimoniae accepturum, quam mereretur desideratum percipere votum: tanta namque erat ei fides, tantaque constantia, ut plerumque sic facienda praeveniret, tanquam jam facta cretu scis quod nisi manifestatum ostenderis mihi corpus hujus sancti tui teius episcopatum geram, sed exul potius ab hac provintia procul secedam, ubi ut dignum est inter bestias moriar'. Quid multa? Coepto opere persistens, cum adiutores eius per diversa ecclesiae loca temptando discurrerent nullamque inveniendi spem caperent,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbabilis uitae pt̃ eligiũ huiꝰ modi negotiũ auderet appetere. Cligius ergocura
pastorali suscepta: statim in excrdio suae ordinationis coepit assiduare ergalocũ
illũ Est enĩ haud ꝓcul ab urbe uermendense: in eo scilicet loco ubiqondã mar¬
tir exsluuio eleuatus ab eusebia in monte fuerat tumulatus . Eligius ia a
diuino nutu instigatus uoluebat in animo sed& libere ꝓclamabat popuo
Non illic h abere coapus: quo eũ loco uener abatur populus. sed esse pocuus in parte
ul tertus: Et qi diubiuuius modi conditio m̃tẽ eꝰ stimularet : coepit tan det sagte
posset de phendere. Sed cũ nullaterius indiciũ tumuli reperiret : coepit astut
distituu: ꝓ sequentib cđ tremnore interitũ illius : quidudũ huis modi in aefor¬
riẽ supbd mente c̃cipiens. lugubri morte uitã finis set. Rec non & antiqui
corporis lon guaquitate iam tẽporas consũpti÷ atqiadnibile inpultaerti rue¬
ti ab icientes conabantur eũ a coepto ̃atis ꝓposito reuocare. Cãqiei itus¬

Expanded text:
babilis vitae praeter Eligium huiusmodi negotium auderet appetere. Eligius ergo, cura pastorali suscepta, statim in exordio suae ordinationis coepit assiduare erga locum illum; est enim haut procul ab urbe Vermendense, in eo scilicet loco, ubi quondam martyr ex fluvio elevatus ab Eusebia in monte fuerat tumulatus, Eligius itaque divino notu instigatus volvebat in animo, sed et libere proclamabat populo non illic habere corpus, quo eum loco venerabatur populus, sed esse potius in parte ulterius. Cumque diu huiusmodi conditio mentem eius stimularet, coepit tandem sagaci posset depraehendere. Sed cum nullatenus indicium tumuli reperiret, coepit a fratribus distitui, prosequentibus cum tremore interitum illius, qui dudum huiusmodi investigationem superba mente concipiens, lugubri morte vitam finisset; necnon et antiquitatem corporis longinquitate iam temporis consumpti atque ad nihilum in pulverem redacti obicientes, conabantur eum a coepto mentis proposito revocare. Cumque ei istius
Abbreviated transcription (Latin):
uin tino quo poterat. Dñe inquiens eligi habe unine pietatẽ
Dculis crucẽ uin prime: qđ inagis de sidero ⁊beic Tumncile uoa¬
de c posite dis si mulans ac subridens: turaqnies uui cutu su
ingemanati is in portune clamuta rets tuuquienle ie
tusignas ille fider h ominis cerneni: signareruos mptas
secuto duuclausas lico reserauit sub sronte fenestoas
at p ingreduentedie. fecit discer e noete dicu hotaodu¬
olomunera recepto adorans xp̃m discessit: laudatis
eligiura.
lio rursus tepore dũ apud parisius commorar&¬
÷ quadã die mane confugut adeũ treme bun¬
dus custos basilicae scae colũbae uirginis.
Pro uolutus que pedibus eius: nuntiauit
eadem sequi es cente noc te uastatam omni
ornatu fuisse basilicam. Quod elagius
oudiens trsti ad modũ effectus. Cito tamen adsolita

Expanded text:
virtute qua poterat: Domine, inquiens, Eligi, habe in me pietatem, virtute qua poterat: Domine, inquiens, Eligi, habe in me pietatem, oculis crucem imprime, quod magis desidero praebe. Tunc ille valde composite dissimulans ac subridens: Tu, inquit, amice, non ingeminans importune clamitaret: Tu, inquiens, Domine, tu signa. Ille fidem hominis cernens, signum crucis imprsecuta, diu clausas illico reseravit sub fronte fenestras, atque ingrediente die fecit discedere noctem: sicque homo duplo munere recepto, adorans Christum discessit laudans Eligium. lio rursus tempore dum apud Parisius commoraret, quadam die mane confugiit ad eum tremebundus custos basilicae sanctae Columbae virginis, provolutusque pedibus eius, nuntiavit eadem se quiescente nocte vastatam omni ornatu fuisse basilicam. Quod Eligius audiens, tristis admodum effectus, cito tamen ad solita
Abbreviated transcription (Latin):
uacdã uero die cũ copiosa pauperũ multitudo ad eum
eon floreis ser totapene quicquid in auro habere por¬
rat eisdem e rogaũqhis discedentib atu aauent as¬
seriti locrlo aemi sollicito ꝑserutato atoi exc asoo euital
penitus icppenit quod eisdõ tribue re deberos. De inde ab
pno ex scis fa miliatibus auri quantita tesisepta pauis¬
ribus dedit quibus discedentib : postali quot orfaus¬
patia ecce suꝑ ueniunt etalii. T unc eligius anterioris lorae
munime tecordans: alia fot te mente intentus. ꝓt alit qua ai
orius serutandera ÷ sportellã. Itubi adte nibul ite perqi tat
som largitoris xp̃i cuingenti exaltatioare dorafioauuũ¬
Iuadalaiterudie cũ parisius cũimoraret aenecessagie t ereiu
eligius aduertas set: singulisq ut solebat singillati macubus
elemosina includer et ꝰ Deuenit int̾ceteros adquend aler
carcos quaer ulis ualde cocibus. damritantem anuelcelealo¬
sinẽ manus in ponere uellet sub trabens illemnonũ elagnibat

Expanded text:
uadam vero die cum copiosa pauperem multitudo ad eum confluxisset, totum pene quidquid in auro habere porat eisdem erogavit. Cumque his discedentibus alii adventassent, loculo auri sollicite perscrutato atque excusso, nihil penitus reperit quod eisdem tribuere deberet; deinde ab uno ex suis familiaribus auri quantitatem susceptam pauperibus dedit; quibus discedentibus, post aliquot horarum spatia ecce superveniunt et alii. Tunc Eligius anterioris horae minime recordans, alias forte mente intentus, protulit quam prius scrutatus erat sportellam, et ubi ante nihil repererat, nomen largitoris Christi cum ingenti exsultatione glorificauadam iterum die cum Parisiis commoraretur, ac necessario Eligius adventasset, singulisque ut solebat sigillatim manibus eleemosynam includeret, devenit inter caeteros ad quemdam caecum querulis valde vocibus clamitantem; cui cum eleemosynam manu imponere vellet, subtrahens ille manum clamabat
Abbreviated transcription (Latin):
reganus engo factus est exilla ora: & ambul abat ex sibiar
et benedicen s dẽ cũ omni a lacritate fuerat eui ex muults
si atmo espadus uinculis artuũ adstictus atq exoc nos
cunctos oc cupabat admiratio quod tã celers fierieues po¬
tiuis sesi curatio. dedit ergo ei elemo sinã uirbeatauis
aulironsit ea in pace. Et ille adorans glorificans đm̃ reuer¬
sos ⁊ in locã suũ unc eligius coepit terrisiatec rbiter
coriurare pueros. e cemctos comites suos  Ne quo us qupse
ieor pore maneres remgesta cuilibet homiti io ascqu iesoit
Ma gnapene netuens nemnuirtute facti mens inshoaraer¬
nis laudibus grauaretur

Expanded text:
re. Sanus ergo factus est ex illa hora et ambulabat exiliens re. Sanus ergo factus est ex illa hora et ambulabat exiliens et benedicens Deum cum omni alacritate. Fuerat enim ex multis iam annorum spatiis vinculis artuum adstrictus, atque ex hoc magis cunctos occupabat admiratio, quod tam celeris fieri eius potuisset curatio. Dedit ergo ei elemosinam vir beatus et dimisit eum in pace; et ille adorans et glorificans Deum, reversus est in locum suum. Tunc Eligius coepit terribiliter coniurare pueros et cunctos comites suos, ne, quousque ipse in corpore maneret, rem gestam cuilibet homini indicarent, magnopere metuens, ne in virtute facti mens eius humanis laudibus gravaretur
Abbreviated transcription (Latin):
eonulqutes pota sub la n̾cali adhue habitu car rebat
Vitin qup ueris suis deuilla regali quaeuo are dieris¬
pimacas. Cã qͥ ꝑuenisset gam appio uico : ingre dicns
ilico basalica in udint quendã pauperẽ ela udu ꝓ scribi
ibcoltes quiuiso el igio. coepit clamare al unonis aber
uilaliqua postulans consclationẽ. Tunc eligius serepis
si feptete incolomen reddat. It max in troducens eũ in ec&
unitia diutissue orauit. Deinde paulolũ scerigers cũ
adliue uideret claudũ iacere rursũ orationi ieibit
Etlaerim abiliter p̃cẽ fundens taplixe orauut. tnitoque
lacritnas effudit: ut partẽ pauim̃ti ubertas lacrimari
umec tareo: ac ueliatiriuolũ de torrente intraeficenet
Tardẽ oboratus fide erexitse: & cũmagna fidutiana
cuta est salus uerbũ hominisdi & inualuit aeger ets prret
Na m or̃is qui aderant: audiebant cũ magno stupore iunctu¬
ras &ner eios atqomia ossa claudi illius cruscire acsoliua¬

Expanded text:
Alio quoque tempore sub laicali adhuc habitu carpebat iter cum pueris suis de villa regali, quae vocatur Sterpiniacus: cumque pervenisset Gamapio vico, ingrediens illico basilicam invenit quemdam pauperem claudum pro foribus jacentem, qui viso Eligio coepit clamare, alimoniam ab eo vel aliquam postulans consolationem. Tunc Eligius sentienssi forte te incolomem reddat'; et mox introducens eum in ecclin terram, diutissime oravit; deinde paulolum se erigens, cum adhuc videret claudum iacere, rursum orationi incubuit, et lacrimabiliter praecem fundens, tam prolixe oravit tantasque lacrimas effudit, ut partem pavimenti ubertas lacrimarum umectaret ac veluti rivolum decurrentem in terra efficeret. Tandem roboratus fide erexit se et cum magna fiducia ad cuta est salus verbum hominis Dei, et invaluit aeger et surrexit; nam omnes qui aderant audiebant cum magno stupore iuncturas et nervos atque omnia ossa claudi illius cruscire ac solida
Abbreviated transcription (Latin):
hostis callidus aditũ quaereret : dausũ semꝑ aduersũ. sepectoris
ostiũ inueniret. Orabat frequenter secundũ apostolũ ꝓ omitul
hominib ꝓregibus & his qui in sublimitate sunt: ut quietam
& tranquillã uitã agant in omni pietate & caritate Sciens scđino
eundem apostolũ hocbonũ esse et acceptũ corã saluatore aro
dõ qui om̃s homines uult saluos fieri: & ad imaginẽ ueritatu¬

Expanded text:
hostis callidus aditum quaereret, clausum semper adversum se pectoris hostis callidus aditum quaereret, clausum semper adversum se pectoris ostium inveniret. Orabat frequenter, secundum Apostolum, pro omnibus o regibus et his qui in sublimitate sunt, ut quietam et tranquillam vitam agant, in omni pietate et charitate; sciens secundum eumdem apostolum hoc bonum esse et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri, et ad imaginem veritat
Abbreviated transcription (Latin):
ditate sitiens. Qui ꝓamore hominis homo fact᷑ est: ut nos adcaelã
traheret: desinupatris in t̾rã descendit. Eiq omnẽ suũ labor eta
omnẽq dilectionẽ in fundens: bonã t̾rã suicordis iugicultu & indesi¬
nenti exercitus ex colebat. Et uelutiquis esuriens ac siciens: sic
ille auiditatẽ quandã sustinens: illud crebrius. psalmiste dictũ :¬
uoce flebili conquirebatur. quis dabit mihi pennas sicut colũbae
e uolabo & requiescam. Et illud. quando ueniã : & par ebo ante
faciemdĩ. Et illud salominis. P ostte in odorẽ unguentorũ tuorura
currimus. Porro sectabatur in omnib: mansuetudinẽ & fidem
Nec non & caritatẽ ꝑfectã : quaespiritalts. aedificationis est uin¬
culũ. Studebat seuas sc̃i ficatũ ex hibere : ut habitattrema dĩa
in ĩtis suae hospitio posset reciꝑe. Salutaribus quoq: actibus: iu¬
giter erat occupatus. ut quoties cũq tẽptator accederat quoties

Expanded text:
ditate sitiens, qui proditate sitiens, qui protraheret, de sinu Patris in terram descendit, eique omnem sui laborem, omnemque dilectionem infundens, bonam terram sui cordis jugi cultu indesinentibus exercitiis excolebat. Et veluti quis esuriens ac sitiens, sic ille aviditatem quamdam sustinens, illud crebrius Psalmistae dictum voce flebili conquerebatur: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam? Et illud: Quando veniam et apparebo ante faciem Dei? Et illud Salomonis: Post te in odorem unguentorum tuorum curremus . Porro sectabatur in omnibus mansuetudinem et fidem, necnon et charitatem perfectam, quae spiritualis aedificationis est vinculum. Studebat se vas sanctificatum exhibere, ut habitatorem Deum in mentis suae hospitio posset recipere. Salutaribus quoque actibus jugiter erat occupatus, ut quotiescunque tentator accederet, quoties
Abbreviated transcription (Latin):
Eratq liber ad eos arguendũ: humilis ab oboediendũ. Regi pariter
subiectus: & exp̃ode uotus. Rutilabat quidem specie : robustus erat
inuirtute. Mentis utiq: argutae : pure et ꝓbabilis uitae. Sic enĩ
se exercebat quasi sẽ ꝑ inciperet: sic se p̃par abat quasi cotidie
moriturũ. Idcirco repugnantẽ carnẽ in aedia subiugabat & ul¬
tricis gehennae saeua torm̃ta p̃ueniens: ipse sibi & ꝑsecutor ex siste¬
bat et cortor. Nam si contulisset sors temporis: cupierat martir
fieri pronomine conditoris. Sedquã quã eũ pugio ñ tranffixit:
cotidianũ sibi libens ipse martyriũ indixit. Fuitq: ei famis ꝓun¬
gula sitis proflãma. mundi calamitas ꝓbestiis abstinentia
ꝓgraticula. qui sub imaginẽ martrrii. uel uti catena rigentis
ferri : sic duralege c̃strictus: semet ipsũ sibi abne gauit : ut xp̃m
sequi posset. illũ semꝑ diligens: illũ desiderans: illũ ingenti aui¬

Expanded text:
eratque liber ad eos arguendum, humilis ad obediendum, regi pariter eratque liber ad eos arguendum, humilis ad obediendum, regi pariter subjectus, et Christo devotus; rutilabat quidem specie, robustus erat in virtute, mentis utique argutae, purae et probabilis vitae; sic enim se exercebat quasi semper inciperet, sic se praeparabat quasi quotidie moriturum; idcirco repugnantem carnem inediae subjugabat, et ultricis gehennae saeva tormenta praeveniens, ipse sibi et persecutor existebat et tortor. Nam si contulisset sors temporis, cupiebat martyr fieri pro nomine Conditoris; sed quanquam eum pugio non transfixit, quotidianum sibi libens ipse martyrium indixit, fuitque ei fames pro ungula, sitis pro flamma, mundi calamitas pro bestiis, abstinentia pro craticula. Qui sub imagine martyrii veluti catena rigentis ferri, sic dura lege constrictus, semetipsum sibi abnegavit, ut Christum sequi posset, illum semper diligens, illum desiderans, illum ingenti avi
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ assidue curã gerebat: ut om̃s pauꝑes eũ quasi patrẽ seb abere
ꝓpriũ laetarentur. Sciebat enĩ quid inlataro. aliquando diues
purpuratus ñ fecerit: qualique suꝑbamens retributionedã natasi
Idcir comagis acmagis erga om̃s semisericordẽ ostendens. clem̃t̃
miseris iugit̃ suc currebat. Quo enĩ dolente ñ doluit: ue uel quo
per eunte ñgemuit. Quẽ nudũ uelclericũ ñ eiꝰ uestim̃ta texerunt
aut quod coenobiũ ñ eiꝰ largitate sustentatũ est : uelquas ꝓspe aet̾̃nita¬
tis ñ ꝑtulit angustias. Famẽ scilicet: sitim uigilias: cunctasque
carnis in lecebras. intali itaq ꝓposito ꝑseuerans: p̃buitse in futu¬
rũ. uaselectionis & utiledõ ad omne opus bonũ paratum. XU¬
Nam cũ setotũdĩ seruitio mancipas set: optima principũ iussama¬
mifice adimplebat: contraria uero magnificentius ẽtẽpnebat.

Expanded text:
eorum assidue curam gerebat, ut omnes pauperes eum quasi patrem se habere eorum assidue curam gerebat, ut omnes pauperes eum quasi patrem se habere proprium laetarentur: sciebat enim quid in Lazaro aliquando dives purpuratus non fecerit, qualique superba mens retributione damnata sit; idcirco magis ac magis erga omnes se misericordem ostendens, clementer miseris jugiter succurrebat; quo enim dolente non doluit? vel quo pereunte non gemuit? quem nudum vel clericum non ejus vestimenta texerunt? aut quod coenobium non ejus largitate sustentatum est? vel quas pro spe aeternitatis non pertulit angustias? famem scilicet, sitim, vigilias, cunctasque carnis illecebras  sic . In tali itaque proposito perseverans, praebuit se in futurum vas electionis et utile Deo ad omne opus bonum paratum. Nam cum se totum Dei servitio mancipasset, optima principum jussa magnifice adimplebat, contraria vero magnificentius contemnebat,
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis artib populũ subuertentes: grandi sẽꝑ auctoritato
est ꝑsecutus. NUalde enĩ oderat omnia hereticorũ. uel scis mai¬
corũ cunctorũq praeter catholicã doctrinã figm̃ta & iugi
instantia eorũ in sectabat᷑ uesaniã. Etat enĩ ip̃se afflueritisin
quidem ineloquentia: instudio aũt scripturarũ sub tilissim
Et ĩpse sufficienter esset instructus: populũ ubicũq ꝑgeret
Sed inter cetera semꝑ feneis et uiduis acpupillis xXXUII¬
consolator exsistebat: uiduȩ nimirum sareptensis in is. cor
Ipse plerũq esuriens: sui iuris substantiã xp̃i uisceribus er¬
gabat. Si infirmũ uidisset: clementer consolaba batur.
ut nec delicias urbiũ: nec matris desideraret affectũ. Tantũ
itaq: ad obsequia debiliũ. se ex deuotione difuderat: ut multi par¬
perũ sani languentib: inuiderent. Atq ita obxp̃i amorem

Expanded text:
diversis artibus populum subvertentes grandi semper auctoritate diversis artibus populum subvertentes grandi semper auctoritate est persecutus; valde enim oderat omnia haereticorum, vel schismaticorum, cunctorumque praeter catholicam doctrinam figmenta, et jugi instantia eorum insectabatur vesaniam; erat enim ipse affluentissimus quidem in eloquentia, in studio autem Scripturarum subtilissimus, et cum ipse sufficienter esset instructus, populum, ubicunque pergeret, Sed inter caetera, senibus ac viduis atque pupillis consolator existebat; viduae nimirum Sareptensis imitator, ipse plerumque esuriens, sui juris substantiam Christi visceribus erogabat. Si infirmum vidisset, clementer consolabatur; ut nec delicias urbium, nec matris desideraret affectum. Tantum itaque ad obsequia debilium se ex devotione diffuderat, ut multi pauperum sani languentibus inviderent: atque ita ob Christi amorem
Abbreviated transcription (Latin):
ibi quasi anguis lubricus quib:dã foraminib: lapsus. corũ
seferonti opponeret. Cũq nullo genere aquoquã posset con¬
eludi. aut superari: extitit enostris quidã perdĩ ꝓuidentiã
doctis simus ep̃s nomine saluius. Qui ita ei in omnibus obuiauit.
ut in gens ꝓhoc fieret nr̃ is: & gaudium et expectaculũ. Nã om̃s
uer sutias cunctasq eius artes. quas ille nunc occulere. Nunc
etiã dissimulare conabatur. frequentidis putatione palam
funditus detexit. Sic quoq aduersus eũ omniũ epis coporum
sententia plata: ac ꝑsingulas ciuitates suꝑeius nomine decret
constituta: cũ sibi merito dedecore eliminauer afinibus galliae
Sed& alium nihil ominus. a postatã cũ conperisset XXX UI.¬
dehonestate ext̃minauit ab urbe. Similiter &alia qui ep̃m sesin
lans. cir cuibat ullas. &e plateas decipiendo populũ. du carcer
maceratũ eiecit afinibus regni francorũ. Nec ñ alios atq ali

Expanded text:
ibi quasi anguis lubricus quibusdam foraminibus lapsus eorum ibi quasi anguis lubricus quibusdam foraminibus lapsus eorum se fronti opponeret. Cumque nullo genere a quoquam possit concludi aut superari, extitit e nostris quidam per Dei providentiam doctissimus episcopus nomine Falvius, qui ita ei in omnibus obviavit, ut ingens pro hoc fieret nostris et gaudium et expectaculum. Nam omnes versutias cunctasque eius artes, quas ille nunc occultare, nunc etiam dissimulare conabat, frequenti disputatione palam funditus detexit. Sic quoque adversus eum omnium episcoporum sententia prolata ac per singulas civitates super eius nomine decreta constituta, cum sibi merito dedecore eliminaverunt a finibus Galliaeet alium nihilominus apostatam cum comperisset dehonestate, exterminavit ab urbe: similiter et alium, qui episcopum se simulans circuibat villas et plateas decipiendo populum, diu carcere maceratum ejecit a finibus regni Francorum: necnon alios atque alios
Abbreviated transcription (Latin):
eridem fere tẽpus quo apud ur bem roma talia gestasunt:
unus hereticorũ pulsus a partibus trans marinis. galliarũ
ꝓuinciã petut. qua ad gressus ilico ciuitatẽ : quae olim aeduo
Nunc aũt̃ augustodunus uocatur adiit . ibi quoq: degens.
coepit tam caute quã fraudulentur: sua nefanda dogmnata
ꝓdere. Quod cũ in palatio ad aures ꝑuenis set eligii coepit
uigilanter sicut semꝑ ꝓhuius modi causa sollicitus erat. cum au¬
do ino &ceteris catholicis uiris tractare e quẽ ad modũ hane
pestem. palam omnibus manifestatam de tegerent. Itaq ñdestitit
ep̃s. commonendo et optimates: quo usq exius suprincipis
sacerdotale conciliũ apud urbẽ aurili anensem c̃gregaret᷑
Ibi p̃fato heretico in medio deducto: conabantur eum docti
qui que diuersis exausis int̃pellare : sed nullo poter ant gene¬
re concludere tanta quippedicendi arte obiectis quaes¬
tionibus occurrebat: ut ubi maxime putaret᷑ adetrictus

Expanded text:
er idem fere tempus, quo apud urbem Romam talia gesta sunt, unus hereticorum pulsus a partibus transmarinis Galliarum provintiam petiit. Qua adgressus, civitatem ilico, quae olim Aedua, nunc autem Augustidunus vocatur, adiit; ibi quoque degens, coepit tam caute quam fraudolenter sua nefanda dogmata prodere. Quod cum in palatio ad aures pervenisset Eligii, coepit vigilanter, sicut semper pro huiusmodi causa sollicitus erat, cum Audoino et ceteris catholicis viris tractare, quemadmodum hanc pestem palam omnibus manifestatam detegerent. Itaque non destitit episcopus commonendo et obtimates, quousque ex iussu principis sacerdotale concilium apud urbem Aurilianensem congregaretur; ubi praefato heretico in medio deducto, conabantur eum docti quique diversis ex causis interpellare, sed nullo poterant genere concludere. Tanta quippe dicendi arte obiectis quaestionibus occurrebat, ut ubi maxime putaretur adstrictus,
Abbreviated transcription (Latin):
pleꝵ q: cordaaudienciu plus exẽplaꝗ ũba excitant
laritati uñe indicarestudeo qđ is qui presto ÷ fiusm̃s
epifanius dia conꝰisauria ꝓuincia exortꝰ inuicina fac¬
tũ t̃reliconie solet parrare miraculũ. Ait enĩ qđ
in ea quidã martirius nomine uitã ualde uenerabi¬
ł monahus fuit Quiex suo monas terio uisitationis
gratia adaliud monasteriũ teriũ tendebat sui
spĩtuał pat̃ p̃erat ꝑgensitaq: lepro sũ quendã quẽ
densis uulnerib: elefaninꝰ morb: ꝑm̃bra fedauerat
inuenitinuia uolentẽ adsuũ hospiciũ redire ⁊ p̃las¬
situdineñ ualete ipse uero itinere se habere perhi¬
bebat ospicid qđ isdẽ martirius monachusire festipa¬
leꝓsũ posuit eũq suo pallio undiq c̃strictũ suꝑsuũ le¬

Expanded text:
plerumque corda audientium plus exempla quam verba excitant, charitati vestrae indicare studeo quod is qui praesto est filius meus Epiphanius diaconus, Isauria provincia exortus, in vicina factum terra Lycaoniae solet narrare miraculum. Ait enim quod in ea quidam, Martyrius nomine, vitae valde venerabilis monachus fuit, qui ex suo monasterio visitationis gratia ad aliud monasterium tendebat, cui spiritualis pater praeerat. Pergens itaque, leprosum quemdam, quem densis vulnerinvenit in via, volentem ad suum hospitium redire, sed prae lassitudine non valentem. In ipso vero itinere se habere perhibebat hospitium quo idem Martyrius monachus ire festinaleprosum posuit, eumque suo pallio undique constrictum 1651 s
Abbreviated transcription (Latin):
rundt aeũ quasi collegã quce domn cã posis erdt allio
suo rigno tradieo ipsein fanũ hinius cemodiresi feat ilo stas¬
b tĩ pr̃ dra dius ar eẽ tenebat imperii Vir armisstre muusl
guaeruditꝰ cor pore decorus ł tquã uis seculariactui desitꝰ
mi tam̃ erat infide catholico s ecergadĩ culto resrmpler

Expanded text:
uxta ea, quasi collega Deo, crucem Dominicam posuerat. Filio suo regno tradito, ipse in fanum hujuscemodi residebat. Illo itaque tempore Gracchus arcem tenebat imperii, vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore decorus, et quamvis saeculari actui deditus, totus tamen erat fide catholicus; et ergo Dei cultoribus supplex,
Abbreviated transcription (Latin):
inũtiũ nt̃e salutis. Ocrux splendidior asris mundo celebris homi¬
busmultũ amabilis sanctior uniurrsis que sola digna fins it pm¬
laudib: congrrgatam tuo uexillo signatam. Heccũ dixiss& prȩcio¬
simã partẽmligni quã secũ deculerat lacosuo restituit Iunc
renonanturdo antiqua miracola de eodem mortuu srecaepit
priãnitam paralitici quat tuor adeptisimt sinitatẽ amissan
lepsidecẽ cut ẽ reper̃ m undam. Quindecĩquoq cui lua sunt redio
plurimi quoq: ad emonib: trepti multiq: ab aliis in firmitatiba
liberati. Tuncrmperator orationȩ ꝑacta offerens multada
ex desi as dũ reparare fecit regiis sũptib reddens priuilegialo
auctoritatae p̃lata restituens captiuo in ꝓpriadam oportuꝰ¬

Expanded text:
in pretio nostrae salutis! O crux splendidior astris, mundo celebris, homiin pretio nostrae salutis! O crux splendidior astris, mundo celebris, hominibus multum amabilis, sanctior universis! quae sola digna fuisti pohodie laudibus congregatam, et tuo vexillo signatam. Haec cum dixisset, pretiosissimam partem ligni, quam secum detulerat, loco suo restituit. Tunc renovante Domino antiqua miracula, die eodem mortuus unus recepit propriam vitam; paralytici quatuor adepti sunt sanitatem amissam; leprosi decem cutem receperunt mundam; quindecim quoque caeci luci sunt restituti; plurimi quoque a daemonibus erepti, multique a variis sunt infirmitatibus liberati. Tunc imperator, oratione peracta, offerens multa donaria, ecclesias reparare fecit suis sumptibus, reddens privilegia auctoritate prolata, restituens captivos in propria, dans opportu
Abbreviated transcription (Latin):
puteruos incelo flãmeo fulgore resylendere: Ingłieũdiũ atuti
puratum ne dia dema tenitentẽ exhibuit autequipates pi mebieo¬
sure quisiũ sedhumilis aselletga insidens cultorbsuis bumilita¬
discalciat᷑ ꝓtinꝰ linea tanũ ⁊ona p̃cinctus erucẽ dñi manus us c̃ip¬
ens ꝑfusus lacrimis facie. ad calũ oculos erigens ꝓperabat ad porta
isq: ꝓdigens. Mox illo humilit̃ ꝓpin quante durici alapidũ cadeste
p̃s enũt imperiũ. St atĩq pouta subrigens liberũ intrantib: patr¬
ecit ingrissũ odomiq: su auissimꝰ qui uolu tate diue nit̃ aa
ꝑ sarũ ꝓuintia ꝑlonga terrarũ spatia hitru sola mis fuerat inl ap̃¬
sus mom̃ torodẽ qđ dẽ fanochos droe scã crux fuerat eracliohalulan
terebintina.tura uel balsama atq: mirra : Confestimigit᷑ popu¬
laris gaudii fauor in altũ sublat̾ diuinã laudabat poteñtiam.
Sicq: gloriosus augustus erũ pens in laudib: ait. Ocrux ad miram lȩ

Expanded text:
ucis in coelo, flammeo fulgore resplendere. Angelus enim Dominipuratum, nec diademate nitentem exhibuit, aut equi potentis vehiculum requisivit, sed humilis aselli terga insidens, cultoribus suis humilitadiscalceatus, protinus, lintea tantum zona praecinctus, crucem Domini manu suscipiens, perfusus facie lacrymis, ad coelum oculum erigens properabat, ad portam usque progrediens. Mox illo humiliter propinquante, duritia lapidum coeleste persensit imperium, statimque porta se subrigens liberum intrantibus patefecit ingressum. Odorque suavissimus qui, volitante divinitus asarum provincia, per longa terrarum spatia Hierosolymis fuerat illapsus momento eodem quo de fano Chosroe sancta crux fuerat Graccho bajulanterebinthi natura vel balsami atque myrrhae. Confestim igitur popularis gaudii favor in alto sublatus Dei laudabat potentiam; sicque gloriosus Augustus erumpens in laudibus ait: O crux, admirabile
Abbreviated transcription (Latin):
te actũ fuit ut dequib: pontificȩ scm̃dedra uerat in ipsis pena ser¬
tssent : Nãnon multũ post teporis intantis tranisgressioraba psee
dius uiusteamputasse ac necsolus morireurtilirsib iusmu xeide

Expanded text:
te, actum fuit, ut de quibus pontificem sanctum detraxerant, in ipsis poenam sente, actum fuit, ut de quibus pontificem sanctum detraxerant, in ipsis poenam sentirent. Nam non multum post temporis in tantis transgressionibus praefdius iuste amputasset, ac, ne solus moriretur, filius ipsius mox eadem
Abbreviated transcription (Latin):
dica uorefi couino estuans cũ conplicib suis uirũ ser̃i deroare
qusus est non eẽ scilica cultor ẽdi sedpeciues homone uolupteri
AduseAcuiusuidelic& lectu nocturnis horis. Nonsolũ rexuer
eciaet regina tãquã consiliũ flagtans ꝓpetaraur Cũq engostratiu
inacũ decrahentes ocioperis se iubente dño u casus fieras om̃a
uestimta illoꝵ flama circũdans uallauit. Ulico exienuis a quã
urgunt uocib: de poscebant Sed aqua ibi uecta flãmã diuitutꝰ
mussa nonex tinguebat: Ardebant nequite circanatos u gem¬
talialoca camise illoꝵ nec ase ardencia uestim̃ta exire pre¬
ulebant : Quid p̃lu ra  qui auliut facere nom poterant exilunt
foras & adins terporcoꝵ inlũt uolup tabris sȩsȩ uociferantes in¬
uoluunt Sed magis acmagis genitala lotupsoꝵ ienis in missuscr¬
inalat Tunc quippeꝰ ut reor implelũ e suꝑillos quod scriptũe. dedra¬
entẽ secreo ꝓxmosuo: hunc ꝑsequar. Si quiddi uino censua iuben¬

Expanded text:
re ausus est, non esse scilicet cultorem Dei, sed pocius hominem voluptati deditum, a cuius videlicet lectum nocturnis horis non solum rex, vero eciam et regina tamquam consilium flagitans properaretur. Cumque ergo stratum una cum detrahente socio petisset, iubente Domino, ut casus fieret, omnia vestimenta illorum flamma circumdans vallavit. Ilico exilientes, aquam urguentibus vocibus deposcebant. Sed aquam iniecta flammam divinitus missam non extinguebat. Ardebant nequiter circa nates vel genitalia loca camisae illorum, nec a se ardencia vestimenta exuere praevalebant. Quid plura? Quia aliut facere non poterant, exiliunt foras et ad instar porcorum in lutum volutabri sese vociferantes involvunt. Sed magis ac magis genitalia loca ipsorum ignis inmissus cremabat. Tunc quippe, ut reor, impletum est super illos, quod scriptum est: Detrahentem secreto proximo suo, hunc persequar; sicque, divina censura iuben
Abbreviated transcription (Latin):
adrobora tã ꝑuenis set etatẽ Gundulso sub regulo seuitã rectori
palatu uel c̃siliario regis exercit andus inbonis actib traditur
unc ille accepisset ꝑmulta de inceps experimta ꝓbatũ lãq Teutb̵ti
regis ministero dignũ aptaũit . Nã uirtutẽ belliger andi seu poten
tiã eiꝰ in armis quisenarrare queat Presertĩ cũ sephalangas a¬
quasextunctinunc totidẽ agunt domeitici subillius ministrat¬
ne solius regerent arbitrio. Nã sedolus inoracione in ieuniis inmi¬
set icordia pͥauperũ incũ bebat sicut scriptũ ÷ Recd debat que
c̃ sunt dõ ⁊ quecesaris cesarirestit uebat : Interea igit᷑ uix co¬
tibi amicis atq parenib: inclitã ⁊ nobilis simã agente puellã o
ds̃ sic uolut p̃elaris morib duxit uxorẽ Nã illud eidẽ dp̃s spe¬
ciale munus uelus duaꝵ gr̃maꝵ splendidũ decus in mundo in bu
Vt excadẽ egregia fenuina duoꝵ filioꝗ gaudia sus cepinee N

Expanded text:
ad roboratam pervenisset aetatem, Gundulfo subregulo seu etiam rectori palatii vel consiliario regis exercitandus in bonis actibus traditur. Hunc ille cum accepisset, per multa deinceps experimenta probatum iamque Teutberti regis ministerio dignum aptavit. 4. Nam virtutem belligerandi seu potentiam illius deinceps in armis quis enarrare queat, praesertim cum saepe phalangas aquas ex tunc et nunc totidem agunt domestici, sub illius ministratione solius regerentur arbitrio. Nam sedolus in oracione, in ieiuniis, in misericordia pauperum incumbebat et, sicut scriptum est, reddebat quae Dei sunt Deo et quae caesaris caesari restituebat. 5. Interea igitur, vix cogentibus amicis atque parentibus, inclitam et nobilissimam a gente puellam, quia Deus sic voluit, praeclaris moribus duxit uxorem. Nam illud eidem Dominus speciale munus veluti duarum gemmarum splendidum decus in mundo indulsit, ut ex eadem egregia femina duorum filiorum gaudia suscepisset. D
Abbreviated transcription (Latin):
nibsta suũsinaeufi antestitis auxiliante spescoqui
inipsorequio uit stilo aelicere aggredi ir Precipiet ꝗ
quppe dño debonis Aperiostuum aauadmnpleboillubd
municipatum tribuunt cũ sc̃is
psapie genitus francorum altissatis & nobilis paren¬
tibus atque oppulentissimus in rebus scł fuit sed
nobilior deicens & sullimior in fide ap̃i ꝑmansit
luius itaque laudebila faetacue gesit nonnala egoa famila¬
ribus llius nariantibus pberaqua ꝑremaipsũ nqserbes¬
ioperegrino Erat igitur qui da peregrinus contiguus
illoli foco habitans a partibus italieue niens seruus di
nomustephanus huic aute curore uelata uissent huuis nati¬
uitatis &ortia sientio paulis ꝑ interpositotã euem carli¬
tui sibires nonsu datũ psaga uoce eorsus At: Scitote om̃sa
atte nidit e qm̃ purrlisti quinatus eft sublimis ad que sumnis
entori luter ceteros contuberna lesĩuoi in genii sai¬
& inemoriȩ capax amabilis fuliit erarq xp̃o init

Expanded text:
issimi Arnulfi antestitis, auxiliante Spiritu sancto, qui in ipso requievit, stilo aelicere aggrediar, praecipiente quippe Domino de bonis: Aperi os tuum, et ego adinplebo illudmunicipatum tribuunt cum sanctius episcopus prosapie genitus Francorum, altus satis et nobilis parentibus atque oppulentissimus in rebus saeculi fuit; sed nobilior deinceps et sublimior in fide Christi permansit. Huius itaque laudabilia facta quae gessit nonnulla ego a familiaribus illius narrantibus, pleraque per meme2. Erat igitur quidam peregrinus contiguo illo in loco habitans, a partibus Italiae veniens, servus Dei nomine Stephanus. Huic autem cum revelata fuissent huius nativitatis exordia, silentio paulisper interposito, tamquam caelitus sibi responsum datum, praesaga voce exorsus, ait: 'Scitote omnes et adtendite, quoniam puer iste, qui natus est, sublimis adque summis ceptori, inter ceteros contubernales suos sagax ingenii et memoriae capax, amabilis fulsit eratque, Christo
Abbreviated transcription (Latin):
senũ eẽ ep̃ti ada mauit: Ille aut lacrimans & compulsts
quidõ ia flacitũ fuit. Vrbẽ ggub nanũ suscepit : Sicq. detnceps epis copatgestaus
hfulas it eciã domesticatꝰ sollicitudine : adq primatũ palaci hac si nol
innumȩra cat̃ua pauperũ: asem arnulfu ponte scer focdund festi¬
rardi. E rat nãq iugitꝰ sllicitus adq intentus. incunctis bonis hactib prt¬
sertĩ insuscepcione monachoꝵ seu peregrinanciũ deuotissimꝰ inuagila¬
bat: Itaut qdos ospicio recepiss& manib ꝓpris. pedes abluer&: Vlosc
uestiti adq refectos deducens: Max alias refocilandas suscipere
&r abstinencie illius normã narrare quis ual&: uł maxime cũ m¬
erdũ pestriduana seuã plius protracta ieiunia panẽ praracio sasperc¬

Expanded text:
 episcopum adclamavit. Ille autem lacrimans et conpulsus, quia Deo ita placitum fuit, urbem at gubernandum suscepit, sicque deinceps episcopales gestans infulas, ut eciam domesticatus sollicitudine adque primatum palacii hacsi nollinnumera caterva pauperum ad sanctum Arnulfum pontefecem refocilanda festinaret. 8. Erat namque iugiter sollicitus adque intentus, in cunctis bonis hactibus, praesertim in suscepcione monachorum seu peregrinancium, devotissimus invigilabat, ita ut, quos ospicio recepisset, manibus propriis pedes ablueret, illosque vestitos adque refectos deducens, mox alios refocilandos susciperet. Porro abstinenciae illius normam narrare quis valeat, vel maxime cum interdum post triduana seu amplius protracta ieiunia panem ordeacio se