comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃ Cum uenitor fundi iule¬
ge ita cau̾it. si ad diem pecunia so¬
iutanonsit. ut fundus ĩ emptus
sit. ita accipitu. ĩ emptus eẽ fim¬
dus: Si uenditorĩ emꝑtum ẽẽ
emptoris fut᷑um eẽ. ut nondãto
prcuniani: inemptum face᷑ sun¬
dum quieus periculo fuisset.
ĩuenditionib addicitur. si uolet
uencditor ex̾cebit ñ etiã iuuitus:¬

Expanded text:
m. Cum uenditor fundi in lege ita cauerit: 'si ad diem pecunia soluta non sit, ut fundus inemptus sit', ita accipitur inemptus esse fundus, si uenditor inemptum eum emptoris futurum, ut non dand‹o› pecuniam inemptum faceret fundum, qui eius periculo fuisset. in uenditionibus adicitur, si uolet uenditor exercebit, non etiam inuitus
Abbreviated transcription (Latin):
¶ id querit six. in rem domini
u̾tit ⁊ postea tantumd̾ suminã
a domino iͣtuatus sit. hãc pre¬
tẽa ⁊ pecuuum decem iuudend̾
ait. utrum desiit eẽ uersi
trahatur debͥtum: de inrem
uerso nontollimus actionem
anpotius ex utroq prorata de¬
crahimus: ego autem puto se¬
latam de ĩrem uerso actionem
⁊ debitortuus factusͣ sit. mox
creditor  eisd̃ suime quam
tibi debuit. anrenascatu de ĩ rẽ
ũso accõ anu̾o expost facto non
conualescat quodu̾ẽ. ¶ idẽ
trataat. an exeuentu possit in
rem prĩs filius u̾tere ueluti si
duo rei pr̃ et fuiris fu̾unt ꝙ fus
mituatus suonomine soluat
uł si filio uissuprĩs creclidisti et
silius creditum tibi soluiss mi¬
chi uidetur si quid̃ pecunia ad
u̾simi: quod si ñ fuit. et suum¬

Expanded text:
omini vertit et postea tantandem summam a domino mutuatus sit, habeat praeterea et peculium decem, videndum ait, utrum desiit esse versutrahatur debitum, de in rem verso non tollimus actionem? an potius ex utroque pro rata detrahimus? ego autem puto sublatam de in rem verso actionem, debitor tuus factus sit, mox creditor eiusdem sumtibi debuit, an renascatur de in rem uerso actio an uero ex postfacto non conualescat? quod uerum est. Idem tractat, an ex euentu possit in rem patris filius uertere, ueluti si duo rei pater et filius fuerint et filius mutuatus suo nomine soluat, uel si filio iussu patris credidisti et filius creditum tibi soluisset. mihi uidetur, si quidem pecunia ad uersum: quod si non fuit
Abbreviated transcription (Latin):
familias annua adu̾sus pr̃ez
actio ẽ. queni ad inedum adũ:¬
sus eum eẽt pp iiuo filio. ideoͣͣ
si excã redibitionis erat de pecu ai¬
lio acc̃o sex mensiumerit post
mortem filii. rd̃q dicendum
ĩ omnibus cemporalib actõib.¬
¶Siseruus cui creditum ẽ. ap̃
hostes sit. de peculio actio in do¬
minum: ñ anno finienda est.
quam dliu post limimoreũti
potest.
utendum: etiam si seruus in
rerum natura eẽ desiit. dat. etac¬
tionem pretor de peculio intra
annum dat. nam et tunc ⁊ acc¬
essionem et decessionem: quasi
peculii recipiendam quamquã
desiit morte serui: uł manum¬
issione eius eẽ petulumiut pos¬
sit ei accede̾ in peculi fructib
uł pecorum fetu: ãcillarumq
partu: et decet̾e ueluti si mor¬
cuum sit animal. uł alio quo¬
libet modo perierit. De in remũso

Expanded text:
familias annua aduersus patrem actio est, quemadmodum aduersus eum esset perpetua uiuo filio, ideo si ex causa redhibitionis erat de peculio actio, sex mensum erit post mortem filii: idemque dicendum in omnibus temporalibus actionibus.Si seruus cui creditum est apud hostes sit, de peculio actio in dominum non anno finienda est, quamdiu postliminio reuerti potest.utendum est etiam, si seruus in rerum natura esse desiit et actionem praetor de peculio intra annum dat: nam et tunc et accessionem et decessionem quasi peculii recipiendam quamquam iam desiit morte serui uel manumissione esse peculium, ut possit ei accedere ut peculio fructibus uel pecorum fetu ancillarumque partubus et decedere, ueluti si mortuum sit animal uel alio quolibet modo perierit. DE IN REM UERSO
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. I tem labeo scribit suiᷤ
hr̃s tchesalrimi reuctum a
cestatore effodit familie hrc̃ ui
ditio eum ceneri ctͣsicum ex
plurib su̾it uius rei pceꝑtio
relicta ubi eti am necessitatem
facẽ pomponius scribit.ut plu¬
rib ad iudicetim uł si c̾tam ꝑ¬
s pot̾ eniam licitatione admis

Expanded text:
.Item Labeo scribit, si unus heredum thensaurum relictum a testatore effodit, familiae erciscundae iudicio eum teneri, etsi cum extpluribus fuerit unius rei praeceptio relicta ubi etiam necessitatem facere Pomponius scribit, ut pluribus adiudicetur uel si certam sed potest etiam licitatione
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ corporibus s omniaĩ nom̃ib
sunt. ¶ quantumũo᷑ accipien
que int̾ ets d̾ ex diu̾sis cansis cõ¬
munes fr̃. iniuim familie hr̃c ui
te titiana hr̃ditas cõmunis sit.
int̾ me aũt ate. et citium seiana:
posse mnim iuditium accipi ĩ¬

Expanded text:
in corporibus, sed omnia in nominibus sunt.Quantum uero ad accipiendquae inter eosdem ex diuersis causis communes sint, unum familiae ercite Titiana hereditas communis sit, inter me autem et te ‹et› Titium Seiana, posse unum iudicium accipi in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte br̃ditaria contẽpnationem
fierioportet. ¶ contra si ꝓmissor
uite decessit plurib hr̃dibus
ĩstitutis. nec diuiditur obliga¬
nõ: nec dubunnẽ quin durt.
fundum non ht igr̃ qr singuli

Expanded text:
te hereditaria condemnationem fieri oportet.Contra si promissor uiae decesserit pluribus heredibus institutis, nec diuiditur obligatio nec dubium est quin duret, fundum non habet. igitur quia singuli
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. possunus de una familie
torremconinumemcun extͣ¬
neo habebat suie reisue ꝑtem
alicui plegauit. aut hr̃s auteᷤ
tiumuidicis ꝑtinet ut eam ꝑ¬
tem que testatoris fuit. alicin
uibeat tradi ¶quod ꝓ empto¬
re uł pro donato puta cohr̃s poᷤᷤ
nire negat pomponius ¶idem
scribit. cum ego et tu hr̃des titõ
extitissemus. si tuꝑtem fundi
qiitotum br̃ditarium licebaᷤ
a semꝓnio pẽtieris et uictus fins
mox camd̾ ꝑrem a sempronio
emero traditusq michi fu̾it:
agente te familie br̃c iuditio.
ñ ueniet ñ solum ł quod ꝓhr̃de
possidetur. s nec id qd̾ ꝓ emptore
cumenim piudicem priorem
latio qua singulihr̃des ĩ solitlũ
dubitatur ucluti sus qui mã
it̾. actum. stipulatus erat deces

Expanded text:
sunt, possumus de una familiaetor rem communem cum extraneo habebat siue rei suae partem alicui legauit aut heres ante icium iudicis pertinet, ut eam ptem, quae testatoris fuit, alicui iubeat tradi. Quod pro emptore vel pro donato puta coheres possnire negat Pomponius. Idem scribit, cum ego et tu heredes Titio extitissemus, si tu partem fundi, quem totum hereditarium dicebas, a Sempronio petieris et victus fueris, mox eandem partem a Sempronio emero et traditus mihi fuerit, agente te familiae erciscundae iudicio non veniet non solum hoc quod pro herede possidetur, sed nec id quod pro emptore: cum enim per iudicem priorem latio, qua singuli heredes in solidum dubitatur: veluti si is qui viam iter actus stipul
Abbreviated transcription (Latin):
ais plane ĩ quit si creditores
ecs pro portionib hr̃ditarus &̾¬
ueniant et innuis placita ͫ deti¬
ectet recte posse cum eo p̃script¬
tis u̾bis agi quasi c̾talege per.¬
mutationem fec̾int scilioet s.
omnes res diuise sunt. ¶ fan¬
ulie hrc̃ uditium amplius
quam semel agim̃ pot̾ nisicã
cognita quod siquid̾ res in¬
diuise relicte sunt. cõmuni
speciem legati offitio iudicie
familie hrc̃. cognoscentis sut¬
cipere eum id oportere s nõ
ultra dodrantem portionis
sue ut quadra millibatũ
bats ĩ dempnes. Eitur cohr̃os
sucs prestare caueyit. ¶ Ide
tisunt. ¶neratius autem .R̃.
cum qui plures filies ht̃ unũ

Expanded text:
ait. plane, inquit, si creditores eos pro portionibus hereditariis conueniant et unus placita detrectet, posse cum eo praescriptis uerbis agi, quasi certa lege permutationem fecerint, scilicet si omnes res diuisae sint.Fame iudicium amplius quam semel agi non potest nisi causa cognita: quod si quaedam res indivisae relictae sunt, communi speciem legati, officio iudicis familiae erciscundae cognoscentis suscipere eum id oportere, sed non ultra dsuae, ut quadrantem illibatum habeat: indemnes igitur coheredes suos praestare cauebit.Idem scrti sunt.Neratius autem respondit: eum, qui plures filios haberet, unum
Abbreviated transcription (Latin):
anditium ex duob constat. id ẽ
reb atq prestationib que sunt
ꝑsonales accões ¶ pap̃. de re que
aput hostes ẽ marcellum rẽpreᷤ¬
hendit. qd̾ ñ putat intim p̾statõ¬
nes euis rei uenire ĩ familie hrc̃i
niditium que aput hostes ẽ qͥ
dem enim impedim̃tum ẽ rei p̾¬
stationemuenire cũ ⁊ ip̃a ueĩas.¬

Expanded text:
 constat, id est rebus atque praestationibus, quae sunt personales actiones.Papinianus de re quae apud hostes est Marcellum reprehendit, quod non putat in praestationes eius rei uenire in familiae erciscundae iudicium, quae apud hostes est. quid enim impedimentum est rei praestationem uenire, cum et ipsa uenia
Abbreviated transcription (Latin):
unst ct mulier  ad u̾sus utrũq
dem cẽ defendendum ab eo
qui suscipere honus uissus est.
ea. electa dote retinentur ĩ com¬
pendio cohr̃dis eẽ debito qui¬
lenatur. ñ oportet iudencet ut
cohr̃s qui honus eris alieni sus¬
cẽpit offitio udicis legatum
consequatur a u̾um est l nisi
aliuid testiator edixit. ¶ idem
scribit. quoduui ex hr̃ dib sta¬
tulib̾ conditionis implende
nomine dedit de peculio: in b̃¬
cre auditium ũ uenire nec com¬
uincarrdebere.¬

Expanded text:
ussit et mulier aduersus utrumque edem esse defendendum ab eo, qui suscipere onus iussus est. ta electa dote retinentur, in compendio, coheredis esse, qui debito leuatur, non oportet, uidelicet ut coheres, qui onus aeris alien‹i› suscepit, officio iudicis legatum consequatur. et uerum est hoc, nisi aliud testator edixit.Idem scribit, quod uni ex coheredibus statuliber condicionis implendae nomine dedit de peculio, in hoc iudicium non uenire nec communicari debere
Abbreviated transcription (Latin):
ulp̃. Picui ĩ prouintia sua prĩ¬
ceps assid̾e speciali bñficio pmisit
eum puto reipublice cã abesse.
quod siñ ex ꝑmisione ħ feterit
consequent̾ dicenus cum cri¬
men admisit ñ hr̃e eum pri¬
nlegiacorum quirei pub̾lice cã
absunt. ¶ camdu rei publice cã
ab eẽ quis uidetur quam diuof¬
fitio alicui pree q̃uod si finitu
fu̾it officium desinet iam ab eẽ
rei pubuce causais ad reu̾tend̾
uli tempora comꝑutabimus sta¬
tim atq desut rei pubuce cã ab¬
eẽ. ea qͦuib iũtuurbem potuit.
sierit mod̾atum tempora ei tra¬
dere. que lex reu̾tentib prestitit.
quare si quod effluix̾it sue reicã
non dubitamus id teuipus ei
ñ proficẽ. hĩtaq dimum̃atõne
temporis quo reu̾ti potuit. statĩ¬
eum dicemus desiisse rei publi¬
be cã ab eẽsplane si ĩ firmitate ĩ¬
peditus continuare it̾ ñ potuit:
ħͣabebitur rõ humanitatis sicut
Hr̃i solet ⁊ hyemis ⁊ nauigatõis

Expanded text:
 cui in provincia sua princeps adsidere speciali beneficio permiserit, puto eum rei publicae causa abesse: quod si non ex permissu hoc fecerit, consequenter dicemus, cum crimen admisit, non habere eum priuilegia eorum, qui rei publicae causa absunt. Tamdiu rei publicae causa abesse quis uidebitur, quamdiu officio aliquo praeest: quod si finitum fuerit officium, iam desinit abesse rei publicae causa. sed ad reuertendum illi tempora computabimus statim atque desiit rei publicae causa abesse ea quibus reuerti in urbem potuit: et erit moderatum tempora ei dare, quae lex reuertentibus praestitit. quare si quo deflexerit suae rei causa, non dubitamus id tempus ei non proficere, habitaque dinumeratione temporis, quo reueum dicemus desisse rei publicae causa abesse. plane si infirmitate impeditus continuare iter non potuit, habebitur ratio humanitatis, sicuti haberi solet et hiemis et navigationis
Abbreviated transcription (Latin):
affuiturus erat si prccãtorem re¬
liquerit ꝑ quem defendi potuit
petat. tempore quorei publice¬
cã operam dedit nonꝑĩmetur.
¶quod eotemꝑore quoĩ insula a¬
liquis fuit expena eurrogata cͦ
restitutionẽ impetrauit. ab alio
usur patum ex bouis que ñ crãt
ad empta probatum fu̾it. sue¬
ulp̃. Ei quis titio legau̾it simor¬
cis sue tempore initalia eẽt. aut
tannos singuios quot iitalia
cẽt. ꝗ ei suctur sum fu̾̃it quia ob
id quod rri publice cã affuit ex¬
dusus fu̾it a legato. fideicom¬
missum ab eo relictum prare
cogitur. macellus notat. quis
enim dubitauit salualegatoꝵ
⁊ fidei cõmissorum cã niliti resti¬
tui hrditatẽ quam obid ꝑdidit
publice causa abee̾ eum qui sui
prinatinogocii cã ĩ legatione est.

Expanded text:
afuturus erat, si procuratorem reliquerit, per quem defendi potuit,petat tempore, quo rei publicae operam dedit, non peremitur. Quod eo tempore, quo in insula aliquis fuit ex poena ei irrogata, cuius restitutionem impetrauit, ab alio usurpatum ex bonis, quae non erant adempta, probatum fuerit, suum. Si quis Titio legauerit, si mortis suae tempore in Italia esset, aut in annos singulos, quod in Italia esset, et ei succursum fuerit, quia ob id, quod rei publicae causa afuit, exclusus fuerit a legato: fideicommissum ab eo relictum praestare cogitur. Marcellus notat: quis enim dubitabit salua legatorum et fideicommissorum causa militi restitui hereditatem, quam ob id perdidit,publicae causa abesse eum, qui sui priuati negotii causa in legatione est.
Abbreviated transcription (Latin):
rem publicam cepͣit ad sumutu.¬
dinem ab sentis habetur. ⁊dum
eat incastra ac redeat iri publice
cã ab ẽ. quod ⁊ eundum sit ĩ casꝑ
militaturo ꝗ recłundum. ¶uili¬
anus scribit. proculum respondi¬
sse militem qui cõmineatu abͣ¬
sit cdum domum uadit aut redit.
rei publice causa abeẽdum do¬
misit. non ab ẽẽ.

Expanded text:
rem publicam coepit, ad similitudinem absentis habetur. Et dum eat in castra et redeat, rei publicae causa abest, quod et eundum sit in castra militaturo et redeundum. Uiuianus scribit Proculum respondisse militem, qui commeatu absit, dum domum uadit aut redit, rei publicae causa abesse, dum domi sit, non abesse.
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it ⁊ obid abutroq dñs sit
absolutus irte dicitur eum
cui noxe deditus sit. altitenen¬
ut cõmunicet seruum noxe
sibi declitum: cumobiẽ cõnni¬
nem aliquid ad sccium ꝑue¬
nerit. ¶Si seruiũquousus
fructus alienus ẽ dominus
pprictatis operas condux̾ĩt. ũ¬
ba ecliffumut cumnoxe dedi¬
tione dampnetur ¶Si seruus
tuus nauem exercũit. eiusq
uicarius ⁊ rd̾ nauta ĩ cad̾ na¬
ue dampnum ded̾it ꝑinde ĩ
te actio dandaẽ atsi is ex̾citor
lib et hic uicarius seruus eius
eẽtint de petulio serm tͣm ad
notam detẽ uicarium damp¬
neris ut tam̃ misi seruitui
inissurr uł sciente uł ꝑmittẽte
eo dampim uicarius ded̾it.
noxalis acc̃o seruiꝰ su nomine¬
eẽ debet idemq fit etiamsi nau
ex ua noxia seruidm̃um
nactus: nillamamplius ac¬
tionem ht adu̾sus eum qu
qui chĩs fu̾at. cumactio noxa¬
lis caput sequatur at si mal¬
uit dominus priori uditio

Expanded text:
et ob id ab utroque dominus sit absolutus, recte dicitur eum, cui noxae deditus sit, alteri teneut communicet seruum noxae sibi deditum, cum ob rem communem aliquid ad socium peruenerit. Si serui, in quo usus fructus alienus est, dominus proprietatis operas conduxerit, uerba efficiunt, ut cum noxae deditione damnetur. Si seruus tuus nauem exercuerit eiusque uicarius et idem nauta in eadem naue damnum dederit, perinde in te actio danda est ac si is exercitor liber et hic uicarius seruus eius esset, ut de peculio serui tui ad noxam dedere uicarium damneris: ut tamen, si serui tui iussu uel sciente et patiente eo damnum uicarius dederit, noxalis actio serui esse debeat. idemque sit etiam, si nautex una noxia servi dominium nanctus nullam amplius actionem habet adversus eum, qui dominus fuerat, cum actio noxalis caput sequatur: at si maluit dominus priori iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
gitutor uł curator extent. ap̃i
iurare debent ĩ potestate dm̃
ñ cẽ. si autem ꝓcurator sit ut do¬
minus ip̃e uiret necc̃es̃ ¶ Si m̾¬
iuranclum exigit actor. reuoq
uirau̾it. teiñ postea nox aliue¬
lit actor experiri: iudendũ est.
an ex ceptiouisiurandi debeat
adu̾sus actorem dereqo sabinꝰ
putat ñ et̃ dandam: quasi de
aliare sit uiratum. ħe cunc nõ¬

Expanded text:
Si tutor vel curator extent, ipsi Si tutor vel curator extent, ipsi iurare debent in potestate domini non esse: si autem procurator sit, dominus ipse iuret necesse est. Si iusiurandum exegit actor reusque ‹iu›rauit, deinde postea noxali uelit actor experiri, uidendum est, an exceptio iurisiurandi debeat aduersus actorem dari. et Sabinus putat non esse dandam, quasi de alia re sit iuratum, hoc est tunc no
Abbreviated transcription (Latin):
suscipere uditum. ĩ ea carisa ⁊es
ẽ. ut debeat noxe detr̃ cum cuius
nomine uiditium non suscip¬
tur aut si id ñ faciat. inditum
suscipiet omniodo foitñ oua
condempnabitur quamsi ĩpo¬
restate hãt doloue malo fcc̾it:
quominus harẽt. ¶ ecs quori᷑
nounne noxali uilitio aget᷑
ctiam ab serites defruli posse
sunt scruuinam si aliem: p̾ sẽ.¬
tes cẽ oporeet. aut si clubitetur
ita puto accipiendũ ursi con¬
stet uͥł bona fite seruire q̃ ab
sentes possint defencli ¶ p̃tor
ait. sus incius potestate ẽẽ cli¬
cetur negabit se ĩsua potestate
seruum hr̃e. utrum actor
let uł uirare iubaln ĩ pote stade
sua non eẽ. sicq se dolo mais
nium dabo sine noxe deditione¬
¶ ĩ potestate sic accipere debemiᷤ
ut facultatẽ ⁊ potestatem ex hi¬
bencli eius hãt cet̾um si ĩ faga
potestate. qd̃ sreus uirare no¬
ut. similis ẽ ei qui neq defẽclit
ab sentem neq exhibet. qui cõ lt¬
tẽpnantur quasi contumaces

Expanded text:
suscipere iudicium, in ea causa res est, ut debeat noxae dedere eum, cuius nomine iudicium non suscipitur: aut si id non faciat, iudicium suscipiet omnimodo, sed non alias condemnabitur, quam si in potestate habeat doloue malo fecerit, quo minus haberet. Eos, quorum nomine noxali iudicio agitur, etiam absentes defendi possint serui: nam si alieni, praesentes esse oportet, aut si dubitetur, ita puto accipiendum, ut si constet uel bona fid‹e› seruire, etiam absentes possint defendi. Praetor ait: 'Si is in cuius potestate esse cetur negabit se in sua potestate servum habere: utrum actor volet, vel deierare iubebo in potestate sua non esse neque se dolo malo ium dabo sine noxae deditione". "In potestate" sic accipere debemus, ut facultatem et potestatem exhibendi eius habeat: ceterum si in fuga potestate. Quod si reus iurare nolit, similis est ei, qui neque defendit absentem neque exhibet: qui condemnantur quasi contumaces.
Abbreviated transcription (Latin):
ferat. s ꝑ teni eius quanti ẜ¬
nus ẽ sicẽ ⁊ ałt̾ aͣliquid p̾stit̾it
cius ꝑtem fieri. illud ĩ iquũ
ẽ cum qui uissit seruum face̾
conequi aliquid a sccio cu
ex suo delicto dampnum pa¬
patur. ¶ Si plures eiusd̃ sui
nomine noxali mecum age̾
uelint uł sumus ex plurib
iudiciis eiusd̃ serui nomine
agat ĩ quousus fructus cuus.
ꝓprietas mea sit. offitio iudiꝰ¬
cis continebitur. cum eumat
nore ded̾o. ut eti amusum ⁊ͤ¬
fructum actoris faciam: s
egodominus ꝓprietatis: ut
aut cogat p̾tor te pro estima¬
tioue usus fructus conferre
adlitis estimationem. aut u¬
sum fructum cedẽ si et l expe¬
diatĩ si ego dominus ꝓprieta¬
tis euin serumi noli i defen

Expanded text:
ferat, sed partem eius, quanti seruus est: sic et si alter aliquid praestiterit, eius partem fieri. illud iniquum est eum, qui iussit seruum facere, consequi aliquid a socio, cum ex suo delicto damnum patiatur. Si plures eiusdem serui nomine noxali mecum agere uelint uel si unus pluribus iudiciis eiusdem serui nomine agat, in quo usus fructus tuus, proprietas mea si‹t›, officio iudicis continebitur, cum eum noxae dedero, ut etiam usum fructum actoris faciam: sed ego dominus proprietatis, ut aut cogat praetor te pro aestimatione usus fructus conferre ad litis aestimationem aut usu fructu cedere, si hoc expediat. et si ego dominus proprietatis eum servum n
Abbreviated transcription (Latin):
nosciente et alto ignor ante
seruus deuquit. s. ante cum
altõ qui nesciebat actum sit
ẽ uilissimi hominis deditice᷑
altĩrm quoq ubarr igitur aͤ¬
getura cum aitõ: et si quids
amplins est ĩ dampni ꝑ secu¬
tioneconsequetim. compnta¬
to pretio hominis noxe doch

Expanded text:
uno sciente, altero ignorante servus deliquit, si ante cum altero qui nesciebat actum sit est vilissimi hominis deditione alterum quoque liberari: igitur agetur et cum altero, et si quid amplius est in damni persecutione, consequetur computato pretio hominis noxae dedi
Abbreviated transcription (Latin):
rossitẽt ĩ htc quoꝵ ĩ potestate
ti ĩ cesligu si facutatem re¬
petendi ãdominus uãt quit
hãi pecuniam ex qualibari
potest. iamñ debet ingiuende̾
res suos ut soluat pecuniam
et repetat ieruimi. ¶dominiꝰ
qui seruimi ĩ sua potestate eẽ
cõfitetur. aut ex bibe̾ eum deb
aut ab sentẽ tefendere qd̾ insuꝰ
faciat ꝑun̾itur. acq si p̾ seuit. nͥ
nou dedit. ¶ Si negaiit domi¬
nus ĩ sua potestate cẽ seru
ꝑimitit p̾toͣr aͣctori arbitriũ
it umiure uirando ⁊decid̾e̾.
aũ iuditum argcare siue nox
alitione uelit ẜ quod uincet᷑
s probau̾it eu i potestate eẽ
uł tolo cius faccum quominꝰ¬

Expanded text:
estate domini intellegi, si facultatem repetendi eos dominus habeat. Quid habeat pecuniam, ex qua liberari potest: nam non debet cogi vendere res suas, ut solvat pecuniam et repetat servum. Dominus, qui servum in sua potestate esse confitetur, aut exhibere eum debet aut absentem defendere: quod nisi faciat, punitur atque si praesentem non noxae dederit. Si negauit dominus in sua potestate esse seruum, permittit praetor actori arbitrium, utrum iureiurando id decidere an iudicium dictare sine noxae deditione uelit, per quod uincet, si probauerit eum in potestate esse uel dolo eius factum, quo min
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ĩ potestatem modonero
cuminpotestate dep̃hendatur.
de sacto eius agipossesneratius
quoꝵ dicebat post ex actum ius¬
uranclum: posse actorem detrͣ¬
ta noxe dedirione expeur: simo
dol̾ intendat postea quamuir¬
atum ẽ cepisse ĩpotestate hr̃t.¬

Expanded text:
fuisse in potestate: modo vero cum in potestate deprehendatur, de facto eius posse agi. Neratius quoque dicebat post exactum iusiurandum posse actorem detracta noxae deditione experiri, si modo hoc contendat, posteaquam iuratum est coepisse in potestate h
Abbreviated transcription (Latin):
tione adu̾sus aditionem a mi¬
nore factam: si quid legatis ex¬
pensumẽ. uł pretia eorum qui
ad lib̾tatem aditione eiis pͣ¬
uenerunt aminore refunten¬
da ñ sunt q̃i ad modum ꝓ cõ¬
trarium cũ minor restituitur

Expanded text:
lata aduersus aditionem a minore factam, si quid legatis expensum est, uel pretia eorum qui ad libertatem aditione eius peruenerunt, a minore refundenda non sunt. quemadmodum per contrarium cum minor restituitur
Abbreviated transcription (Latin):
¶ p̃ uł̃i. respousorum ait
exuli ieuso nͣ dere ꝓrogaritem
quia ab fuit. cum potu̾it ad ire
p̃torem ꝑ procuratorem nec lit¬
it uł p̃sidemubi eratis quod it᷑¬

Expanded text:
 secundo responsorum ait exuli reuerso non debere prorogari temquia afuit, cum potuerit adire praetorem per procuratorem, nec dixit, uel praesidem ubi erat. sed quod i
Abbreviated transcription (Latin):
dit squi int̾rogatus hr̃dem seeẽ
respond̾it. nec adiecĩt ex quapte.
exasse respondisse. dicendiunẽ.
nisi forte ita int̾rogetur an ex
dimidia ꝑte hr̃s sit. et respõd̾it
hr̃s sumbic enim magis eum
puto ad int̾rogatum respõdissẽ.
¶illud queritur an quis cogatur
respond̾e utrum ex testamento
hr̃s. et utrura suo nomine que¬
sitaei sit hẽs hr̃ditas an ꝑcos quos¬
suo uiri sublectos ħt. uł ꝑ cum
cuihr̃s extit̾ĩt sũmatim igitur
pretor cognoscere debebit. cum
queratur an quis respond̾e de¬
beat quoiure hr̃s sit et si ualde
intee comperit: plenius respõ¬
deri iubeat quod optin̾e debebit
ñ solum in hr̃dib s etiam ĩ ho¬
norariis successori b  deniq uit
scribit eum quoq eͥ hr̃ditas re¬
stituta debere ĩ iure ĩ t̾rogatim
respond̾e. an hr̃ditas at ͤ astituta.
¶Si de peculio agatur. ñ oporte

Expanded text:
dit. Qui interrogatus heredem se responderit nec adiecerit ex qua parte, ex asse respondisse dicendum est, nisi forte ita interrogetur, an ex dimidia parte heres sit, et responderit "heres sum": hic enim magis eum puto ad interrogatum respondisse. Illud quaeritur, an quis cogatur respondere, utrum ex testamento heres sit, et utrum suo nomine ei quaesita sit hereditas an suo iuri subiectos habet uel per eum cui heres extitit. summatim igitur praetor cognoscere debebit, cum quaeratur, an quis respondere debeat quo iure heres sit, ut, si ualde interesse compererit, plenius responderi iubeat. quae optinere debent non solum in heredibus sed etiam in honorariis successoribus. Denique Iulianus scribit eum quoque, cui est hereditas restituta, debere in iure interrogatum respondere, an ei hereditas sit restituta. Si de peculio agatur, non oporte
Abbreviated transcription (Latin):
¶Si seruus non sit uuius. sil
plurium i omnes mentiti suntꝰ
euminsua potestate noneẽ. ł quid¬
damex illis: aut dolo fec̾int quã
minus sit ĩ potestate. unus quis¬
q eorum tenebr iusolidum qͣmcͦ¬
ad molum ten̾entur: si habe̾nt ĩ
potestate. is nĩo quinichil dolo fe¬
cerit quo minus ĩ potestate habat
uł non negauit nontenebẽ.
ulianus. Qui ex ꝑte dimidiaͥ
hr̃s erat cumur ab sentem cohr̃dẽ
suum defend̾e uellet. ut satis dati¬
onis honus euitare possit . R. seso¬
lum hr̃dem eẽ et condempnatus s̃.
qu̾errbat᷑ auctor cumpe soluẽto
non eẽt an recisso suꝑiore iuditio¬

Expanded text:
Si seruus non sit unius, sed plurium et omnes mentiti sunt eum in sua potestate non esse uel quidam ex illis, aut dolo fecerunt quo minus sit in potestate, unusquisque illorum tenebitur in solidum, quemadmodum tenerentur, si haberent in potestate: is uero, qui nihil dolo fecerit quo minus in potestate haberet uel non negauit, no.Qui ex parte dimidia heres erat cum absentem coheredem suum defendere uellet, ut satisdationis onus euitare possit, respondit se solum heredem esse et condemnatus est: quaerebat actor, cum ipse soluendo non esset, an re
Abbreviated transcription (Latin):
serumhrditarium meumeẽ re¬
sponteam: teneor quia loco dñi
halctur hr̃ditas. ¶ mortuo seruo¬
q̃m quis ĩ uux int̾rogatus eẽs
uum confessussit: ñ tenetur is
qui respondit q̃m adinglum si
ꝓrius cuis fuiss: post mortẽ eius
non cen̾etur.
sit. de quo quis iniure int̾rogat᷑
respondit ĩ sua potestate et eẽ quã¬
nis iura post liminii possĩt effice̾¬

Expanded text:
seruum hereditarium meum esse respondeam, teneor, quia domini loco habetur hereditas.Mortuo seruo, quem in iure interrogatus suum esse confessus sit, non tenetur is qui respondit, quemadmodum, si proprius eius fuisset, post mortem eius non teneretur. sit, de quo quis in iure interrogatus responderit in sua potestate esse, quamuis iura postliminiorum possint effice
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ sconfessiõib falsis respondẽ¬
tes obligantur. si eius nomine
de quo quis int̾rogatus sit. cum
aliquo sit actio quia que cum
alio actiocẽt. si dommus eẽt in
nos iet łł eͦe confessione nr̃a con¬
ferimus ¶ qsiam quimnpotests¬
te prĩs eẽt. respondissẽ filiumie¬
um eẽ. ita me obligaui si etas eius
patẽtur ut meus filius eẽ possit.
quia falie confessiones: natura¬
lib conuenire debent pp̃ qd̃ fiet
ut prĩs famib nomine respoͣnden¬
dor non oblige̾r᷑. ¶ eum qui pa
trem famił suumcẽ respondit ser¬
uum nontem noxali actione.
chi seruiat. metum noxaliiuditõ
agipof ⁊ si actun fu̾it manebit
integra acc̃o cũ ip̃o qui admsui
abob Sus cuius nomine no¬
xale uiditium acceptumẽ mañ¬
te iuditiolib̾ iudicatus ẽ.:reus ab¬
solui debet nec quic quamĩterio¬
gatioiniue ẽ facia prodit quia
eius ꝑione cuius nommne quis
cum alio accc̃em ht̃. obligatõe

Expanded text:
 Confessionibus falsis respondentes ita obligantur, si eius nomine, de quo quis interrogatus sit, cum aliquo sit actio, quia quae cum alio actio esset, si dominus esset, in nosmet confessione nostra conferimus. et si eum, qui in potestate patris esset, respondissem filium meum esse, ita me obligari, si aetas eius pateretur, ut filius meus esse possit, quia falsae confessiones naturalibus convenire deberent. propter quae fiat, ut patris familias nomine respondendo ntrem familias suum esse responderit seruum, non teneri noxali actione: ihi seruiat, mecum noxali iudicio agi potest et, si actum fuerit, manebit integra actio cum ipso qui admio.Si is, cuius nomine noxae iudicium acceptum est, manente iudicio liber iudicatus est, reus absolui debet, nec quicquam interrogatio in iure facta proderit, quia eius personae, cuius nomine quis cum alio actionem habet, obligationem
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s eẽt fides enim ei contra se
habebitur. ¶ qui ex quadrãte᷑
ħrs uł omnino cumihr̃s non
eẽt respond̾it se br̃dem ex asse
i asse instituta actione conueĩ¬
tur. ¶ Si cum eẽt quis ex semit¬
sehr̃s: dix̾it se ex quadrante:
mendatii hanc penam feret.
quod ĩ solidum conuenitunqñ
enim debuit mentiridimi se
minoris portionis hr̃dem as¬
seuerat. ¶ in t̾cdum tamen ⁊¬
iusta rõnem pot̾ opinari ẽẽ¬
hr̃dem ex minore ꝑte quid
enim sinescit sibi ꝑtem accre¬
nisse uł ex ͥ certa ꝑte fuit insti¬
tutus cur ei responsummnoceat.¬
quitaciut quoq aput pretore¬
iea cansa ẽ ut instituta accione

Expanded text:
res esset: fides enim ei contra se habebitur. Qui ex quadrante heres vel omnino cum heres non esset responderit se heredem ex asse, in assem instituta actione convenietur. Si, cum esset quis ex semisse heres, dixerit se ex quadrante, mendacii hanc poenam feret, quod in solidum convenitur: non enim debuit mentiri, dum se minoris portionis heredem aseverat. interdum tamen iusta ratione potest opinari eseredem ex minore parte: quid enim, si nescit sibi partem adcrevisse vel ex incerta parte fuit institutus? cur ei responsum noceatQui tacuit quoque apud praeea causa est, ut instituta actione
Abbreviated transcription (Latin):
elsus Si defemor ininditio
introgatus. anis quem defen¬
respond̾it. ip̃ quidem defensor
adu̾sario teneb p̃i autem ꝙ̃
dubium nonẽ anergo ñ uide¬
atur. defende̾ si ñ respond̾it. udẽ¬
dum quod utiq consequens
erit dicẽ qui a non plene defen

Expanded text:
i defensor in iudicio interrogatus, an is quem defenresponderit, ipse quidem defensor adversario tenebitur, ipsi autem quem dubium non est. an ergo non videatur defendere, si non responderit, videndum: quod utique consequens erit dicere, quia non plene defen
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentium ne p̃cipentur. qua¬
dm iuste delib̾ant. ¶ intlumi¬
t̾rogatus quis an br̃s sit. ñ cogiꝰ
respond̾e ut puta sicontrou̾siam
hr̃ditatis ab alio patitur. et neuta
diuius adriams cõstitit ne
ant negando se hrdem p̾iudicet
s. ant dicendo  br̃dem: illigetur
Lablatasibi hr̃clitate.

Expanded text:
tium, ne praecipitentur, quamdiu iuste deliberant.Interdum interrogatus quis, an heres sit, non cogitur respondere, ut puta si controuersiam hereditatis ab alio patiatur: et ita diuus Hadrianus constituit, ne aut negando se heredem praeiudicet sibi aut dicendo heredem illigetur etiam ablata sibi hereditate.
Abbreviated transcription (Latin):
cum alio acc̃o nonẽ: nec ꝑ ĩt̾roga¬
tionem quid̃ aut confessionez
transferripotit. quo cãn eucĩet.
ut non recte hominis lib̾i noĩe
accum sit cum eo qui confessus
ẽ ¶ ĩ totum autemcõfessiões
ita rate sunt. sud quod ĩ confessiõe
ueniet. iuis et nacura recipe pot̃.¬

Expanded text:
cum alio actio non est, ne per interrogationem quidem aut confessionem transferri poterit. quo casu eveniet, ut non recte hominis liberi nomine actum sit cum eo qui confessus est. In totum autem confessiones ita ratae sunt, si id, quod in confessionem venit, et ius et naturam recipere pot
Abbreviated transcription (Latin):
miniredlitum cassius ait. libe
um uiris ciuilis ad fructuariũ
minare ꝙ auttm tructus pito
nariam paratum sempreno¬
uare quasi instrinentum agri
ut funte usu fructu domimnor¬
stituatu . gtrumenti aut aue¬
tum hre debequendenditame

Expanded text:
m reditum Cassius ait libro octavo iuris civilis ad fructuarium minarii autem fructum puto narium paratum semper renovare quasi instrumentum agri, ut finito usu fructu domino restituatur. Instrumenti autem fructum habere debet: vendendi tame
Abbreviated transcription (Latin):
cessarumãt ¶S Aediuu
su fruccus legatue siz nerua
iili oniuminaummntte̾ eum
poss eait ss si colores ⁊ prturasa
marmora potit. ⁊ sigͥo lũqsi quib
ad domus ornatum s neq die¬
tas transformare arir uingẽ
ur scparare ci ꝑmittitur ul adꝙͣ¬
itus ue posticas eu̾tere. ur refũgiã
aperiresub atrium mnutareur in
ridiaria ad alium inclum on¬
uertere ex colere enim qd ĩueĩt
pot̾. qualitade edimũ ĩmutata¬
sus sructuo iegatus sit altius

Expanded text:
 aedium usus fructus legatus sit, Nerua filius et lumina immittere eum posse ait: sed et colores et picturas et marmora poterit et sigilla et si quid ad domus ornatum. sed neque diaetas transformare uel coniungere aut separare ei permittetur, uel aditus posticasue uertere, uel refugia aperire, uel atrium mutare, uel uirdiaria ad alium modum conuertere: excolere enim quod inuenit potest qualitate aedium non immutatausus fructus legatus sit, altius
Abbreviated transcription (Latin):
ueumat ĩ comonabe dominicis
recte nec ex lꝯniliri arbitratũ
faiturum sut iccare ceperit it
fihuice lau etlñ magis quar sͥ
edornis iumentis a carruchisi
postea eimioq tolłe ħ neq resi¬
ere posse refrea plane posseuen
brariumadrus mitrat ⁊ qualũ
⁊ calicem poriare cogat uł ĩstrio¬
nem bameatorem faciat ur si de¬
o i simphonio atriensemuł de ꝑa
qͣlestra aust̾ corandis latrinis p̃pos¬
guat abutiindebitur ꝓprietate
ufficient̾autem alere questire
debet secundum ordinem et di¬
guitatem mantipioꝵ⁊ãgñalit᷑

Expanded text:
um sit in domo usibus dominicis as, non recte nec ex boni uiri arbitratu facturum, si id locare coeperit, ut publice lauet, non magis quam si domus iumentis et carruchis postea eum neque tollere hoc neque refigere posse: refixa plane posse vindbrarium rus mittat et qualum et calcem portare cogat, histrionem balniatorem faciat, vel de symphonia atriensem, vel de palaestra stercorandis latrinis praeponat, abuti videbitur proprietate. Sufficienter autem alere et vestire debet secundum ordinem et digni
Abbreviated transcription (Latin):
domino scribitsidem nerua ner
cł st uere eumpossetem si do¬
mus usus fructus legatus ẽ sit.
meritoria illic facẽ fruamaqius
ñ dobeisñec ꝑ ernatula diuid̾e to¬
mumisat qͣuĩ locare potͥ s ꝯ porte¬
bit quiasi domim lco ner bla

Expanded text:
domino scribit. idem Nerua nec obstruere eum posse.Item si domus usus fructus legatus sit, meritoria illic facere fructuarius non debet nec per cenacula diuidere domum: atquin locare potest, sed oportebit quasi d
Abbreviated transcription (Latin):
rum fruiturum s ⁊si plures sĩt
a quib quib usus fructus ie¬
lictus ẽ singulis satis dare opor¬
ter. ¶cuiriigitur de usu fructu
agitur. ñ solum quod facsunie
arbitratuꝵs etiam ĩ futurum
qm ad malumuti fruidebet de
pretitis autem dampins fructu¬
arius etiam lege t en eturaint̾¬

Expanded text:
 et si plures sint, a quibus usus fructus relictus est, singulis satisdari oportet.Cum igitur de usu fructu agitur, non solum quod factum est arbitratur, sed etiam in futurum quemadmodum uti frui debet.De praeteritis autem damnis fructuarius etiam lege aqui
Abbreviated transcription (Latin):
aego puto etiam ip̃m istituere
posse sinon agriꝑtem neccessan¬
am huic rei ccupaturus epiñ
uenasꝙr oueq lapidicinarum
ua e. pot i set go et auri argent

Expanded text:
ego puto etiam ipsum instituere posse, si non agri partem necessariam huic rei occupaturus est. proinde uenas quoque lapidicinarum rere poterit: ergo et auri et argent
Abbreviated transcription (Latin):
spostea fructus istes nac̾tus fu¬
ent fructuarius fortassis fiãt
emo nanisi fumit quaratione
gent ꝓprietarii. mox ad p̾hensi
fructuari efficiuntuus exemp¬
so reis conclitione legate que in¬
terim hr̃dio Eristente autencõ¬
dictione ad legatarium trãsit¬
n̾ui ẽ enim cõdictionẽ cõmpe¬
tere ꝓprietariocumꝰ aũttinĩpe¬
denti ẽ dominiui. nͣtipe iuͣlian
ait. infectu qui submutitu
inco qud seruns fructuarius

Expanded text:
postea fructus istos nactus fuerit fructuarius, fortassis fiant eius: nam si fiunt, qua ratione rent proprietarii, mox adprehensi fructuarii efficientur, exempsub condicione legatae, quae interim heredis est, existente autem codicione ad legatarium transiterum est enim condictionem competere proprietario: cum autem in pendenti est dominium ut ipse Iulianus ait in fetu qui summittitur et in eo quod seruus fructuari
Abbreviated transcription (Latin):
suifuga seruus sit. parirõne ã
.usus fructus rrtinetu idẽ trac¬
fat qͦuͦid si quis possiõnem euis
nactus sit anquem admodũ
aꝓprietano possid̾i desinit. ita q̃
usus fructus amittatur i primo
quidem ait posse dici amittiusũ
fructuni s lcet amiitatur tñ
dicendumẽ qd̾ ĩtraconstitutu
tempus ex re fructuarii stipula¬
tus est. fructuario ad quin pot̾
sꝑ quod colligi posse diclici nec ꝙ¬
dem si possideatur ab alio amitti
usum fructum. si modo michi
aliquid stipuletur ꝑariuq re¬
ferrs an ab hr̃de possideatur. uel
cui ꝓpietas legata sit. an ap̃do¬
ne suffice em̃ ad retinedum usũ
fructum cẽ affectum retin̾e uo¬
lestis. i seruũ nomine fructua¬
rii aliquid facẽ que sententia hͣtͣ¬
iilianus Ei fur decepsĩt ułde¬
secũit fructus maturnos pẽtẽ.¬
tec cuͣ condictione teneatuꝵ to¬
mino fundi an fructuarioset
putat qm fructus ñ fiunt fr̃u¬
tuarii nisi abco ꝓcipiantur uic
ab aliotra separntur mag̾ ꝓor¬

Expanded text:
fuga seruus sit, pari ratione etiam usus fructus retinetur.Idem tractat: quid si quis possessionem eius nactus sit, an, quemadmodum a proprietario possideri desinit, ita etiam usus fructus amittatur? et primo quidem ait posse dici amitti usum fructum, sed licet amittatur, tamen dicendum, quod intra constitutum tempus ex re fructuarii stipulatus est, fructuario adquiri potest. per quod colligi posse dici, ne quidem si possideatur ab alio, amitti usum fructum, si modo mihi aliquid stipuletur, paruique referre, ab herede possideatur uel cui proprietas legata sit, an a praedone: sufficere enim ad retinendum usum fructum esse affectum retinere uolentis et seruum nomine fructuarii aliquid facere: quae sententia hat, si fur decerpserit uel desecuerit fructus maturos pendentes, cui condictione teneatur, domino fundi an fructuario? et putat, quoniam fructus non fiunt fructuarii, nisi ab eo percipiantur, licet ab alio terra separentur, magis propr
Abbreviated transcription (Latin):
gestorum accc̃em aquisiuit.
¶ pomponius dubitat si fugi¬
tuus ĩ quo mens usus fructꝰ
ẽ ssipuletur aliquid ex ie mea
ul pͣditionem accipiat. an ꝑl
ip̃m quasiutar retineam usũ
fructum magisq ad mittit
retinere nam sepe etiam si
p̾sentib seruis ñ utamur tñ
qusum fructum retinemus ut
puta egrotantis seru. uł ĩfã¬

Expanded text:
gestorum actionem adquisiui.De illo Pomponius dubitat, si fugitiuus, in quo meus usus fructus est, stipuletur aliquid ex re mea uel per traditionem accipiat: an per hoc ipsum, quasi utar, retineam usum fructum? magisque admittit retinere. nam saepe etiamsi praesentibus seruis non utamur, tamen usum fructum retinemus: ut puta aegrotant‹e› seruo uel infan
Abbreviated transcription (Latin):
coquere uł arenam fod̾e aliud¬
ne quid eclifitio necessaruim
sumere. ¶nauis usu fructu
legato nauigandum mitten¬
damputolicet naufragii ꝑicu¬
lum ĩmineat naius ⁊ enimat
ħ paratur ut nauiget. ¶usu fi¬
uctuarius uł ip̃e friuͦ uł locarẽ
lititur ã quiuendit utitur
fisi alii p̃cario concedat. uł doxͣ¬
ner puto eum uti atq ideo ideg
fetinere usum fructuma ħ cas¬
sus ⁊ pegasus respond̾unt et
pomponius lib̾u. ex sabino pro¬
bat. ¶nsolum autem siegolo¬
cauero retineo usum fructu.
s si et alius negirium meum
ge̾ns lccau̾it usũfructum:

Expanded text:
coquere uel harenam fodere aliudue quid aedificio necessarium sumere.Nauis usu fructu legato nauigandum mittendam puto, licet naufragii periculum immineat: nauis etenim ad hoc paratur, ut nauiget.Usufructuarius uel ipse frui ea re utitur et qui uendit, utitur. sed et si alii precario concedat uel donet, puto eum uti atque ideo retinere usum fructum, et hoc Cassius et Pegasus responderunt et Pomponius libro quinto ex Sabino probat. non solum autem si ego locauero, retineo usum fructum, se‹d› et si alius negotium meum gerens locauerit usum fructum,
Abbreviated transcription (Latin):
u erboribz eriss uł uiuento¬
rum deiectis. us adusum snm
nulle rosse usufructuariuꝰ fene.
labeo aitinec matia el imꝓligno
ugno quam sẽtentiam puto

Expanded text:
rboribus euolsis uel ui uentorum deiectis usque ad usum suum et uillae posse usufructuarium ferre Labeo ait: nec materia eum pro ligno ligno. quam senten
Abbreviated transcription (Latin):
uti saliceut arumdine. putofiuc¬
tuarium hactenus uti posse ne
e uepd̾e pot Inam ⁊trebatiuo scrib
uuam celsuam. ⁊ arumdinetũ
posse fructuarum detẽ sicut pr
familias cedebat a uentẽlicet p̃r
familias non solebat uendẽ set
np̃e uti ad madum em iefẽndũ ẽ.
fructuarium sũpturum sex noaat᷑
ccclua ĩ unea sũpturumm dum
ne fundum detiorem fãciat

Expanded text:
uel salice uel harundine, puto fructuarium hactenus uti posse, neet uendere potest. nam et Trebatius scribit siluam caeduam et harundinetum posse fructuarium caedere, sicut pater familias caedebat, et vendere, licet pater familias non solebat vendere, sed ipse uti: ad modum enim referendum est, fructuarium sumpturum: ex non caedua in vineam sumpturum, dum ne fundum deteriorem faciat
Abbreviated transcription (Latin):
quicumq recdlitus ẽ ad usufr¬
uctuarium ꝑtinet queq obuẽ¬
tiones sut ex ediffitiis ex artie
q cet̾is quecumq edium sunt
unde etiam imitieum ĩpõssẽ¬
sionemuitinarum edium cãa
idampni infecti placuit iiure
domini possessurum eas edes
si ꝑ seu̾etur ñ cau̾inet quicqua¬
⁊ amnitere finito usu fructu / hac̾
rõne labdo scribit nec edisfiti¬
um lice̾ donimo ce inuito alti¬
us collere sicuti nec aree usu fr¬
ructu legato pot̾ in area ediffi¬
ue r ai q̃migitur omnes fruc¬
tus rei ad eum ꝑtinẽt reficere
queq eum edes ꝑ arbitrum
cogi celsus scribit lib̾ .xuiii. di
ta tecta hãt si quatam̃umue¬
tutustate corruissent neuirũ¬
ea cogi reficẽ s sihr̃des refec̾it pas¬
e a  surum fructuarum utiuñ¬
⁊ celsus scribit de modo sarta
nutecta habendi querit siqueue¬
tustate corrrerũs refic̾e̾ non
cogitur modica refectõ ad eũ
ꝑtinet qm̃i et alia honera agn¬
oscit usu fructu legato ut puta
stipendiumur cributumul sa

Expanded text:
ditus est, ad usufructuarium pertinet quaeque obuentiones sunt ex aedificiis, ex areis et ceteris, quaecumque aedium sunt. unde etiam mitti eum in possessionem uicinarum aedium causa damni infecti placuit, et iure dominii possessurum eas aedes, si perseueretur non caueri, nec quicquam amittere finito usu fructu. hac ratione Labeo scribit nec aedificium licere domino te inuito altius tollere, sicut nec areae usu fructu legato potest in area aedifiueram.Quoniam igitur omnis fructus rei ad eum pertinet, reficere quoque eum aedes per arbitrum cogi Celsus scribit Celsus libro octta tecta habeat: si qua tamen uetustate corruissent, neutrum cogi reficere, sed si heres refecerit, passurum fructuarium uti. unde Celsus de modo sarta tecta habendi quaerit, si quae uetustate corruerunt reficere non cogitur: modica igitur refectio ad eum pertinet, quoniam et alia onera adgnoscit usu fructu legato: ut puta stipendium uel tributum uel sal
Abbreviated transcription (Latin):
similit᷑ anncti e ademq rõuea
ꝑlegem falcidiam minui po¬
cestiiro queq ꝓmittendi decͣ¬
fructus obligatio cuuditur
Qfͣex communi p̾dio tebeatur.
uo ex scciis defendente siet re
modis constituntur. ut ecce sĩ
iegatuo fiut s et ꝓprietas dedu¬
to usufructu legaripotest. ut
aput hr̃dem̃ maneat nsus fiu¬
tus ¶ constituitur ad huc usu̾
fructus ĩ iuditio familie her¬
tiscunte ⁊ cõmuni diuidundoᷤ ͤ¬
siiutex alii ꝓprietatem ad iudi¬
cauit alii usum fructum. ¶ adꝙ¬
quiritur aũt nob̾ usus fruci

Expanded text:
similiter amitti eademque ratione per legem Falcidiam minui potest: reo quoque promittendi defructus obligatio diuiditur: et si ex communi praedio debeatur, uno ex sociis defendente pro partmodis constituitur: ut ecce, si legatus fuerit. sed et proprietas deducto usu fructu legari potest, ut apud heredem maneat usus fructus. Constituitur adhuc usus fructus et in iudicio familiae herciscundae et communi diuidundo, si iudex alii proprietatem adiudicauerit, alii usum fructum. Adquiritur autem nobis usus fructus
Abbreviated transcription (Latin):
refitiat quia ner qrare ꝑhrreri
rotest aut colere nec solum ne¬
cessarias rerectiones facturini
s etiam uoluptap causa ut tec¬
coria ⁊ pauimenta ⁊ simlia
liad̾e nec utile qui detrahendo

Expanded text:
reficiat, quia nec arare prohiberi potest aut colere: nec solum necessarias refectiones facturum, sed etiam uoluptatis causa ut tectoria et pauimenta et similia liare nec utile detrah
Abbreviated transcription (Latin):
ipͣ A m fructulegato omo
fructus rel ad fructuarium
ꝑtinent i rei soli aut rei mobꝰi
usus fructuo legatur iei solui¬
eis uera eẽ sneratius aut ub̃ .ini

Expanded text:
 fructu legato omnis fructus rei ad fructuarium pertinet. et aut rei soli aut rei mobilis usus fructus legatur.Rei solie
Abbreviated transcription (Latin):
gatum sint ĩuenta cum totius
agri relinquatur usus fructus
nonpartium cõtinentur legato¬
¶ puic utius tractatus ẽ qui soh
meo quod accessit tractansa pla
ne natasit. eius usum fructums .¬
ad fructuariumñ ꝑtinere pega.¬
sus stribit licer ꝓprictati accedat
quus usus fructus adͣte ꝑtineat᷑
que sententia non ẽ sine rõnesnã
ubi latet ĩ crementumausus fr¬
uctus augetur ubi autem appart
separatum. fructuario ñ accedit
Caucupiorum quoꝵ ⁊iuenatior.¬

Expanded text:
gatum sint inventa, cum totius agri relinquatur usus fructus, non partium, continentur legato. Huic vicinus tractatus est, qui solet in eo quod accessit tractari: et placne nata sit, eius usum fructum ad fructuarium non pertinere Pegasus scribit, licet proprietati accedat: cuius usus fructus ad te non pertineat. quae sententia non est sine ratione: nam ubi latitet incrementum, et usus fructus augetur, ubi autem apparet separatum, fructuario non accedit. Aucupiorum quoque et venatio
Abbreviated transcription (Latin):
compensare potens solu̾it concli¬
cere pot̾it. quasiin debito soluto.
¶queiens ex malefitio oriturac¬
tiout puta ex causa furtina ceter¬
orumq malesitiorũ si de ea pecu¬
marie agatur compensatõ locum

Expanded text:
compensare potens solverit, condicere poterit quasi indebito soluto. Quotiens ex maleficio oritur actio, ut puta ex causa furtiva ceterorumque maleficiorum, si de ea pecuniarie agitur, comp
Abbreviated transcription (Latin):
si ^ causa mandati. si instipulati¬
onem declucte ñsunt. ¶idem pa¬
pinianus lib̾ eod̾ refert. fideus¬
sori condep̃nato quudeo fideuĩ¬
sit. quia dñs procuratorimãda¬
uerat. ut pecumiã mutuam ac¬
ciperet. utilẽ actionẽ dã: dã qua¬
si institoriam: quia et bĩc qua¬
recimie accipiende uidetur. ¶ Si
cui mandau̾o uttitio scipuletͤ
potõ cum eo cuimandaui. age̾
mandati: ut eum acceptolibet
sipulatasit ui etiam postea:
mandati eamtens. quannius
ꝓpa sit que dotem ded̾it. ¶ Si qui
ea que ꝓcurator suus et serui
ge̾bant. ita demum rata esse
mandauit. sunt̾uenͣtu sempro¬
nii gestaeẽnt. et male pecunia
ardita sit semproniũ quinid
dolofecit non tener et ẽ ilum
cumquiñ omino ꝓturatoris in¬
teruenerit. s affectionẽ amica

Expanded text:
si ex causa mandati, si in stipulatisi ex causa mandati, si in stipulationem deductae non sunt. Idem Papinianus libro eodem refert fideiussori condemnato, qui ideo fideiussit, quia dominus procuratori mandauerat ut pecuniam mutuam acciperet, utilem actionem dandam quasi institoriam, quia et hic quapecuniae accipiendae uideatur. Si cui mandauero, ut a Titio stipuletur, potero cum eo cui mandaui agere mandati, ut eum accepto liberstipulata sit uel etiam postea, mandati eam teneri, quamuis ipsa sit, quae dotem dederit.Si quis ea, quae procurator suus et serui gerebant, ita demum rata esse mandauit, si interuentu Sempronii gesta essent, et male pecunia credita sit, Sempronium, qui nihil dolo fecit, non teneri. et est uerum eum, qui non animo procuratoris interuenit, sed affectione