comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ligere iis qui uicã & mores noui¬
runt utroꝵq. Qui uͦ non nouer̃t.
ex eo intelligant. qͦd in qnͣtum
nr̃a ⁊ multoꝵ fert opinio: ñe
rat eo tempore ullus qui aut
selmo prestaret inscĩtate ⁊el di sa¬
pientia. Erat p̃terea lanstancus¬
adhuc quasi rudis angllis. necdũq
sederant animo ciꝰ quedam insti¬
tutiones qͣs repꝑerat in anglia.
Quappt̃ cum plures de illis magna
fretus ratione. tum quasdã muta¬
unt sola auctoritate sue delib̾ati¬
one. Itaq dum illarũ mutatiom
intenderet. & anselmũ unanimẽ
scilicet amicum & frem secũ ha¬
beret: quadã die familiariꝰ cũ eo
loquens dixit ei. Angli isti inter
quos degimꝰ. instituerunt sibi qͦs¬
dam qͦs colerent scõs. Deqͥb cũ
aliqnͣdo qui fuerint scd̃m qͦd ip¬
simet referunt mente reuoluo:
de scĩtatis eoꝵ merito animum
adubietate flectere nequeo. Et ec¬
ce unꝰ illoꝵ ⁊ in scã cui nuinc dõ
auctore p̃sidemꝰ sede qͥescens al¬
fegus nomine: uir bonꝰ qͥdẽ. &

Expanded text:
itam et mores noverunt utrorumque. Qui vero non noverunt, ex eo intelligant quod, in quantum nostra et multorum fert opinio, non erat illo tempore ullus qui aut selmo praestaret in sanctitate vel Dei sapientia. Erat praeterea Lanadhuc quasi rudis Anglus, necdumque sederant animo ejus quaedam institutiones, quas reperierat in Anglia. Quapropter complures de illis magna fretus ratione, tum quasdam mutavit sola auctoritatis suae deliberatione Itaque dum illarum mutationi intenderet, et Anselmum unanimem scilicet amicum et fratrem secum haberet, quadam die familiarius cum eo loquens dixit ei: « Angli isti, inter quos degimus, instituerunt sibi quosdam quos colerent sanctos: de quibus cum aliquando qui fuerint, secundum quod ipsimet referunt, mente revolvo, de sanctitatis eorum merito animum a dubietate flectere nequeo. Et ecce unus illorum est in sancta cui nunc, Deo auctore, praesidemus sede quiescens, Elphegus nomine, vir bonus quidem, et
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ame officium quod exhibiistis
penitus transiit. hȩc gͥ si recta con¬
side ratione actendimꝰ: pfecto ꝑ¬
spiciemꝰ magis nob̾ esse gaudendũ
si alios dibgimꝰ. quã si diligiiur
ab aliis. Quod qr ñ om̃s faciunt:
mulci pociꝰ ab aliis amari. quã
amare alios cupiunt. Hȩc & huiꝰ¬
modi multa locutꝰ ÷ : & accepta
fr̾ntate monachoꝵ factꝰ est int̃
eos unꝰ exeis. degens ꝑ dies aliqͦt
int̃ eos. & cotidie aut in capitu¬
lo aut inclaustro mira quedã et
illis adhuc temporib insolita de
uita ⁊ moribus monachor̃ cor̃ã
eis racionabili facundia disserens.
Priuatĩ quoq aliis horis agebat
cũ iis inꝑfundioris in genu erant.
ꝓfundas eis de diuinis necne se¬
cularibꝰ libris questiones ꝓponẽs.
ꝓpositasq exponens. Quo tẽpore
& ego ad scĩtatis eiꝰ noticiã ꝑueni¬
re merui. ac ꝓ modulo prauitatis
meȩ beata illiꝰ familiaritate ut¬
pote adolescens qͥ cunc erant ñ

Expanded text:
sit, a me officium quod exhibuistis sit, a me officium quod exhibuistis penitus transiit. Haec igitur si recta consideratione attendimus, profecto perspiciemus magis nobis esse gaudendum, si alios diligimus, quam si diligimur ab aliis. Quod quia non omnes faciunt, multi potius ab aliis amari quam amare alios cupiunt. » Haec et hujusmodi multa locutus est, et accepta fraternitate monachorum, factus est inter eos unus ex eis. Degens per dies aliquot inter eos et quotidie, aut in capitulo, aut in claustro mira quaedam et illis adhuc temporibus insolita de vita et moribus monachorum coram eis rationabili facundia disserens. Privatim quoque aliis horis agebat, cum his qui profundioris ingenii erant, profundas eis de divinis nec non saecularibus libris quaestiones proponens, propositasque exponens. Quo tempore et ego ad sanctitatis ejus notitiam pervenire merui, ac pro modulo parvitatis meae beata illius familiaritate utpote adolescens, qui tunc eram, non
Abbreviated transcription (Latin):
situme uel qͥlibet aliꝰ diligit: Qd̾
si maiꝰ est habere hoc unde deus seit
hõi gͣces. qmͣ hoc unde nullas: ẽ
ꝓhabita caritate gr̃as sciat. ꝓsuscep¬
ta ñ adeo.colligit᷑ eũ qͥ caritatẽ er¬
ga aliũ habet maiꝰ qͥd habere. qmͣ
ipsum cui impentitur. Amplius.
Is cui dilectio altiꝰ seruit: soliꝰ com¬
modi munus ꝑfunctorie suscipit.
unũ. prandium unũ. uel qđlbet
officii genꝰ inhunc modũ. Aliꝰ uͦ.
caritatẽ quȩ cõmodi munꝰ exhibu¬
it. sibi retinut. Quod in uobis et
in me sc̃issimi fr̃s libet in p̃sentiẽ¬
siderare. Ecce mͥ unũ caritatis offi¬
cium impendistis. Impendistis in¬
qmͣ mͥ caritatis officiũ unĩi. & ame
iam ipsũ officiũ transiit. caritas uͦ
ipsa quȩ deo est grata uobis reman¬
st. Honne meliꝰ uidicatis bonum
ꝑnanens. bono cͣnseunti: Ad hȩc. si
ex pso officio cura uos aliqͥd carita¬
tis nine creuit: & hoc ipsum uob̾
ad cimulum retributionis erit. qͥ

Expanded text:
si tu me vel quilibet alius diligit? Quod si tu me vel quilibet alius diligit? Quod si majus est habere hoc unde Deus scit homini grates, quam hoc unde nullas; cum pro habita charitate gratias sciat, pro suscepta non adeo; colligitur eum qui charitatem erga alium habet, majus quid habere quam ipsum qui impenditur. Amplius: Is cui dilectio alterius servit, solius commodi munus perfunctorie suscipit; m unum, prandium unum, vel quodlibet officii genus in hunc modum. Alius vero charitatem quae commodi munus exhibuit, sibi retinuit. Quod in vobis et in me, sanctissimi fratres, libet in praesenti considerare. Ecce unum charitatis officium mihi impendistis. Impendistis, inquam, mihi charitatis officium unum, et a me jam ipsum officium transiit; charitas vero ipsa, quae Deo est grata, vobis remansit. Nonne melius judicatis bonum permanens bono transeunte? Adhaec si ex ipso officio circa vos aliquid charitatis in me crevit, et hoc ipsum vobis ad cumulum retributionis erit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
itaq suȩ ordinationis anno. an¬
seliꝰ in angliã ꝓfectus est. Ad qdli¬
cet hȩc qmͣ dixi satis firma causa
existeret: alia cam̃ erat ñ infirmi¬
or ista. uidelicet ut reuerendum
lanfrancũ cuiꝰ supͣ meminimus
uideret. & cũ eo de iis quȩ corde
gerebat familiari affatu ageret.
Ipse siqͥdẽ uenerabilis tur iam de
abbate cadomensi factꝰ fuerat ar¬
chiep̃s cantuariensis. om̃ib ual
de honorabilis. & sullimi ꝓbitace
reuerentia & omĩb nota sc̃itate. ho¬
norifice a conuentu eccłie. xp̃i in
ipsa ciuitate site susceptus est. Pro
quo honore nolens ingratus existe¬
re: post modũ ipsi monachoꝵ con¬
uentui agr̃arũ actione inchoans.
ꝓcedente in hoc uerborũ serie de
caritate locutꝰ ÷: rationabiliter
tur. Ipse enĩ int̾ alia inqͥt qͥ caricatẽ
habet. hoc unde deus ei scit grãs
habet. ille uͦ ad quẽ tantũm habet᷑.
minine. Quas ⁊ enĩ gr̃as mͥ debet d̾s.

Expanded text:
itaque suae ordinationis anno, Anitaque suae ordinationis anno, Anselmus in Angliam profectus est. Ad quod, licet haec, quam dixi, satis firma causa exstiteret; alia tamen erat non infirmior ista, videlicet ut reverendum Lanfrancum, cujus supra meminimus, videret et cum eo de his quae corde gerebat familiari affatu ageret. Ipse siquidem venerabilis vir jam de abbate Cadomensi factus fuerat archiepiscopus Cantuariensis, omnibus valde honorabilis et sublimi probitatreverentia et omnibus nota sanctitate, honorifice a conventu Ecclesiae Christi in ipsa civitate sitae susceptus est. Pro quo honore nolens ingratus existere, postmodum ipsi monachorum conventui a gratiarum actione inchoans, procedente in hoc verborum serie de charitate locutus est, rationabiliter tur: « ipse enim inter alia, inquit, qui charitatem habet, hoc unde Deus ei scit gratias habet; ille vero ad quem tantummodo habetur, minime. Quas etenim gratias mihi debet Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
tigebat scłm uerba sui pacris.
qui ea p̃dicebat dum ministri
ȩccłiȩ apudeũ querebant᷑ de for¬
midine iniminentis necessitatiᷤᷤ
freqũter nanq acellarariis. a came¬
rariis. a secretariis aditꝰ est. & qͥd
consilii contra penuriã quȩ cuꝰ¬
q obedientiam pessũdabat daret.
inqͥsitus. Quib cũ responderet: spa¬
te in dño. ⁊ sꝑo quia ipse uobis neces¬
saria queq ministrabit: mirabili
mͦ ñ secꝰ eueniebat in re. qmͣ ipsedi¬
cebat se habere inspe. Uideres enim
post hec uerba statim ipsa die: uel
certe sequenti mane. siue quod
falli ñ potãt priꝰ qmͣ penuria ali¬
qua ullum affligeret: aut naues
de anglia oneratas om̃i copia inu¬
sum illoꝵ iuxta appelli. aut quẽ¬
libet de diuicib terrȩ fr̾ntacẽ ȩccłie
querentẽ cũ magna pecunia aduẽ¬
tare. aut aliquẽ relinquere mun¬
clum uolentẽ se & sua inmonaste¬
rium offerre. aut deniq aliunde
aliqͥd appoitari. unde ꝑpłimos dies

Expanded text:
tingebat secundum verba sui patris, tingebat secundum verba sui patris, qui ea praedicebat, dum ministri Ecclesiae apud eum querebantur de formidine imminentis necessitatis: frequenter namque a cellerariis, a camerariis, a secretariis aditus est, et quid consilii contra penuriam quae cujue obedientiam pessundabat daret inquisitus. Quibus cum responderet; Sperate in Domino, et spero quia ipse necessaria vobis quaeque ministrabit; mirabili modo non secus eveniebat in re, quam ipae dicebat se habere in spe. Videres enim post haec verba statim ipsa die vel certe sequenti mane, sive quod falli non poterat, priusquam penuria aliquo ullum affligeret, ut naves de Anglia oneratas omni copia in usum illorum juxta appelli, aut quemlibet de divitibus terrae fraternitatem Ecclesiae quaerentem cum magna pecunia adventare; aut aliquem relinquere mundum volentem, se et sua in monasterium offerre; aut denique aliunde aliquid apportari, unde per plurimos dies
Abbreviated transcription (Latin):
uigil autẽ atq sollicitus fuerit
circa hospitum susceptionẽ. eoꝵ
leuationẽ: ex eo ꝓbatur. qͦd illũ
pio studio in hoc ise & sua noui¬
mꝰ expendisse. Se in omĩhilarica¬
te. sua inonuĩ largitate. Quod si
aliqnͣdo ad refectionẽ corꝑũ u
bat: hoc quod deerat eiꝰ bona uo¬
luntas & uirtꝰ ãlacͥtas apud ho¬
spites gratiose supplebat. Pret̃ea
ñnunqͣ cibus fr̃m suo iussu de
refectorio sublatus. & hospitibus
est allatus atq appositus. Neq
enim tunc inꝑmptu aliuderat.
qͦd eis apte posset apponi. Uictus
autẽ monachoꝵ ica deo ꝑuiden¬
te dispensat᷑. ut nichil eoꝵ quȩ
necessitas expetebat illis deesset.
licet sepissime in hoc essent. ut
timeretur ne incrastinũ eis cun¬
cta deessent. Sicq ñnunꝗͣ int̃
aliqͥd & quasi nichil ferebant᷑.
ut aliqͥd eis non suꝑflueret. &¬
quod erat qͣsi nichil eos neqͣqmͣ
ꝑ in opiã fatigaret. Qd̾ penitꝰ ilł co¬

Expanded text:
vigil autem atque sollicitus fuerit vigil autem atque sollicitus fuerit circa hospitum susceptionem, eorulevationem, ex eo probatur quod illum pio studio in hoc et se et sua novimus expendisse; se in omni hilaritate, sua in omni largitate. Quod si aliquando ad refectionem corporum bat, hoc quod deerat ejus bona voluntas et vultus alacritas apud hospites gratiose supplebat. Praeterea nonnunquam cibus fratrum suo jussu de refectorio sublatus, et hospitibus est allatus atque appositus, Neque enim tunc in promptu aliud erat. quod eis apte posset apponi. Victus autem monachorum ita, Deo providente, dispensabatur, ut nihil eorum quae necessitas expetebat illis deesset, licet saepissime in hoc essent, ut timeretur ne in crastinum eis cuncta deessent. Sicque nonnunquam inter aliquid et quasi nihil ferebantur, ut aliquid eis non superflueret; et quod erat quasi nihil eos nequaquam per inopiam fatigaret. 39. Quod penitus illis con
Abbreviated transcription (Latin):
let. hinc ꝓcedebat qͦd inter placi¬
tantes residens. cũ aduersarii eiꝰ
ꝑ sua consilia disqͥrent qͦ ingenio.
quaue callidicate sue cause ad¬
miniculari. ⁊ illiꝰ ualerent frau¬
dulenter insidian: ipse talia
nullatenꝰ curans: eis qui sibi uo¬
lebant intendere aut de euan¬
gelio aut de alia aliqͣ duuna
script᷑a. aut certe aliqͥd de infor¬
matione moꝵ bonoꝵ disserebat.
Sepe etiam cũ huiꝰce auditores
deerant. suauiter insui cordis
puritate qͥescens. corpore dormi¬
ebat. Eueniebatq ĩmnunꝙͣ. ut
fraudes subtili machinatione
composite: mox ubi sunt inau¬
dientiam illiꝰ delate.ñ qͣsi a dor¬
miente qui tẽ erat. s sic̃ aꝑspi¬
catiter uigilante & intendente
sint detectȩ atq dissectȩ. Cari¬
tas enim quȩ ñ emulat᷑. quȩ ñ
agit ꝑperã. quȩ ñ querit quȩ
sua sunt in eo iugebat. ꝑ quã
quȩ uidenda erant ueritate mon¬
stiante exͤemplo ꝑspiciebat. Quã

Expanded text:
let. Hinc procedebat quod inter placilet. Hinc procedebat quod inter placitantes residens, cum adversarii ejus per sua consilia disquirerent quo ingenio, quave calliditate, suae causae adminiculari, et illius valerent fraudulenter insidiari; ipse talia nullatenus curans, eis qui sibi volebant intendere aut de Evangelio, aut de aliqua alia divina Scriptura, aut certe aliquid de informatione morum bonorum disserebat. Saepe etiam cum hujusce auditores deerant, suaviter in sui cordis puritate quiescens, corpore dormiebat. Eveniebatque nonnunquam ut fraudes subtili machinatione compositae, mox ubi sunt in audientiam illius delatae, non quasi a dormiente, qui tunc erat, sed sicut a perspicaciter vigilante et intendente sint detectae atque dissectae. Charitas enim quae non aemulatur, quae non agit perperam, quae non quaerit quae sua sunt , in eo vigebat, per quam quae videnda erant veritate monstrante extemplo perspiciebat. 38. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
exercitiis uirtutũ exhibuerit:
inde colligi potest. quod nunꝗͣ
de retroaeta scĩcatis suȩ conuer¬
satione causa abbatiȩ qͥcꝙͣ mi¬
nuit. sed semꝑ de uirtute in
uirtutẽ ut dm̃ deoꝵ insyon me¬
reret᷑ uidere conscendere studu
ic. Delegatis itaq monasterii
causis curȩ ac sollicitudini fr̃m
de quoꝵ uica & strenuitate cer¬
tus erat: ipse dei ꝯtemplationi
monachoꝵ eruditioni. ad momi¬
tiomi. correctioni iugit̃ insiste¬
bat. Qnͣdo autẽ aliquid magni
inegotiis ȩceliȩ erat agendũ.
quod meiꝰ absentia non estimaba¬
tur oportere defiuiri: tunc pro
tempore & ratione negotium
qͦd imminebat. mediante iusti¬
cia disponebat. Ab ommabile
qͥppe iudicabat siqͥdus lucri
assequeret᷑. ex eo quod aliꝰ contͣ
moderamina iuris ꝗͣuis astu¬
cia ꝑdere posset. Unde neminẽ
in placitis paciebatur a suis
aliqͣ fraude circũueniri. obser¬
uans necin faceret quod sibi fieri nol¬

Expanded text:
exercitiis virtutum exhibuerit, exercitiis virtutum exhibuerit, inde colligi potest quod nunquam de retroacta sanctitatis suae conversatione causa abbatiae aliquid minuit, sed semper de virtute in virtutem, ut Deum deorum in Sion mereretur videre, conscendere studuit. 37. Delegatis itaque monasterii causis curae ac sollicitudini fratrum, de quorum vita et strenuitate certus erat, ipse Dei contemplationi, monachorum eruditioni, admonitioni, correctioni jugiter insistebat. Quando autem aliquid magni in negotiis Ecclesiae erat agendum quod in ejus absentia non aestimabatur oportere definiri, tunc pro tempore et ratione negotium quod imminebat, mediante justitia, disponebat. Abominabile quippe judicabat, si quidvis lucri assequeretur ex eo quod alius contra moderamina juris quavis astutia perdere posset. Unde neminem in placitis patiebatur a suis aliqua fraude circumveniri, observans ne cui faceret quod sibi fieri nol
Abbreviated transcription (Latin):
to clesistentes se atanco onere qͥe¬
tum manere ꝑmittant. At illi
om̃s e contra inc̾ram ꝓstrati. o¬
rant ut ipse pociꝰ loci illiꝰ i eoꝵ
misereat᷑. ne pꝰposita utilitate
cominuni se solũ prȩ cȩtis singł¬
riter amare conuincat᷑. Actast
de his utrinq plurua inhunc
modum. sed iam nunc eis istum
ponimꝰ dicendi modũ. Uicit can
dni sub eiꝰ regimine ferre uolen¬
tium. uicit quoq ⁊ multo ma¬
xime uicit preceptũ quod ut
supra retulimꝰ ei fuerat ab archi¬
ep̃o maurilio ꝑ obedientiã umũ¬
ccum. iudelicet ut si maior p̃la¬
cio quã illiꝰ pͥoratꝰ extiterat ipsi
aliquando inuingeret᷑: nulla¬
cenꝰ eam susciꝑe recusaret. Nam
sicut ipse testabat᷑. nunꝗͣ se ab¬
batẽ fieri consensisset. nisi eum
hoc qͦd dicimꝰ imꝑiũ ad hoc con¬
crinxisset. Taligͦ uolentia est
abbas effectus. ac becci debito
cum honore sacratꝰ. Qualẽ ue¬
ro se deinceps incunctis scãrũ

Expanded text:
to desistentes se a tanto onere quieto desistentes se a tanto onere quietum manere permittant. At illi omnes econtra in terram prostrati, orant ut ipse potius loci illius et eorum misereatur, ne postposita utilitate communi se solum prae caeteris singulariter amare convincatur. Acta sunt de his utrinque plurima in hunc modum; sed jam nunc eis istum ponimus dicendi modum. Vicit tandDomini sub ejus regimine ferre volentium; vicit quoque et multo maxime vicit praeceptum, quod, ut supra retulimus, ei fuerat ab archiepiscopo Maurilio per obedientiam injunctum, videlicet, ut si major praelatio quam illius prioratus exstiterat, ipsi aliquando injungeretur, nullatenus eam suscipere recusaret. Nam, sicut ipse testabatur, nunquam se abbatem fieri consensisset, nisi eum hoc quod dicimus imperium ad hoc constrinxisset. Tali ergo violentia est abbas effectus, ac Becci debito cum honore sacratus. Qualem vero se deinceps in cunctis sanctarum
Abbreviated transcription (Latin):
pulsatꝰ molestia detraheret. & scau¬
dali sii ac impatientiȩ murmͣ ꝑ¬
suasioni ipsiꝰ imputaret. itaq se
aliis ͤ alios sibi ad multa diuisusͣ
nominato abbate herluino: uuo
abbatẽ eligit᷑. Quod ipse om̃istudio
subt̃fugere gestiens: multas & di¬
uersas rationes ne id fieret obten¬
debat. Sed illis nȩc audicũ qͥdẽ ra¬
cionibꝰ eiꝰ patient̃ accommodare
uolentibꝰ: anxiatꝰ ÷ in eo sp̃s eiꝰ. &
in istis dies qͥdam. uerum ĩbi ansel¬
mus uidit se monachoꝵ unanunẽ
constantiã non posse uerbis mu¬
tare: temptauit si qͦmͦ eã ualeret
uel p̃cib inclinare. Eĩs itaq ꝑ re
sub uno constitutis. ac ei ut omiꝰ¬
sis obiectionib solicis abbas fieri
ad qͥesceret insistentibꝰ: ille flens
& miserandos singultus edens
ꝓsternit᷑ infaciẽ corã om̃ibꝰ orãs
⁊ obtestans eos ꝑ nomen dei omĩ¬
potentis. ꝑsiqͣ in eis erant uisce¬
dei suꝑ eũ intendant. & ab incep¬

Expanded text:
pulsatus molestia detraheret, et scanpulsatus molestia detraheret, et scandali sui ac impatientiae murmur persuasioni illius imputaret, itaque se aliis et alios sibi ad multa divisus nominato, abbate Herluino, uno abbatem eligitur. Quod ipse omni studio subterfugere gestiens, multas et diversas rationes ne id fieret obtendebat. Sed illis nec auditum quidem rationibus ejus patienter accommodare volentibus, anxiatus est in eo spiritus in istis dies quidam. Verum ubi Anselmus vidit se monachorum unanimem constantiam non posse verbis mutare, tentavit si quomodo eam valeret vel precibus inclinare. Eis itaque priore sub uno constitutis, ac ei ut, omissis objectionibus solitis, abbas fieri acquiesceret insistentibus, ille flens et miserandos singultus edens, prosternitur in faciem coram omnibus, orans et obtestans eos per nomen Dei omnipotentis, per si qua in eis erant Dei super eum intendant, et ab incep
Abbreviated transcription (Latin):
cadule: Qiud ce tantoꝑe pͥorẽ
illum hipochritam cogit adire:
Opinio siqͥdem eiꝰ. om̃io alia est
a conu̾satione uitȩ illiꝰ. Quap¬
pter suadeo. consulo ut celeriꝰ
redeas. ne seductus ab eo. stulci¬
cia qua mͦ traheris illaqueeris.
hipochrisis nanq sua iam mul¬
tos decepit. & spe una delibuto.
suis uacuos & immunes effecit.
hȩc ille audiens. & demonẽ ẽẽ
qui loquebat᷑ recognoscens. sig¬
no se crucis muniuit. & spretoᷤ
hoste quo ꝓposuerat ire ꝑrexit.
Quid plura: Audito anselmo:
abnegato se ipso & scło religio¬
se uicȩ se tradidit. ⁊ apud maiꝰ¬
monasteriũ monachꝰ factꝰ est.
hunc & enim usum anselmus
habebat. ut nunꝙͣ alicꝰ cõmodi
causa suaderet alicui scło re¬
nuntiare uolenti. qͣtinꝰ in suo
monasterio. potiꝰ ꝙͣ. in alieno id fac̾ẽt.
Quod nimirũ eo intuitu. ea con¬
sid̾atione faciebat: ne ullus pꝰ¬
modum loco quẽ ex ꝓpͥa delibe¬
ratione non intrauerat aliq ut sit

Expanded text:
Cadule? Quid te tantopere priorem Cadule? Quid te tantopere priorem illum hypocritam cogit adire? Opinio siquidem ejus omnino alia est a conversatione vitae illius. Quapropter suadeo, consulto ut celerius redeas, ne seductus ab eo stultitia, qua modo, traheris, illaque eris. Hypocrisis namque sua jam multos decepit, et spe vana delibutos suis vacuos et immunes effecit. Haec ille audiens, et daemonem esse qui loquebatur recognoscens, signo se crucis munivit, et spreto hoste, quo proposuerat ire, perrexit. Quid plura? Audito Anselmo, abnegato seipso et saeculo religiosae vitae se tradidit, et apud Majus-Monasterium monachus factus est. Hunc etenim usum Anselmus habebat, ut nunquam alicujus commodi causa suaderet alicui saeculo renuntiare volenti, quatenus in suo monasterio potius quam in alieno id faceret. Quod nimirum eo intuitu, ea consideratione faciebat, ne ullus postmodum loco quem ex propria deliberatione non intraverat, aliqua ut fit
Abbreviated transcription (Latin):
erat uociferantẽ. & turbato mur¬
mure eqͦs.iomiã sua fracto hos¬
pitio a latronib iam tunc direpta
esse & abducta conquerentẽ. nec
aliqͥd eoꝵ ult̾ius recuꝑandam ni
citus accurreret. Ad quȩ cũ ille ne¬
quaquã moueret᷑. maiꝰ udelicet
daminum deputans orationi cecłẽ
quã sua ꝑdere: dolens diabolus
se despectũ. inspeciẽ ursi demu¬
tatus est. & ȩccłiȩ ꝑtectũ illapsus
ante illum p̃ceps corruit. ut horro¬
re saltẽ & fragore sui casus uirũ
bilis ꝑmanet. & moͥstrũ securus
irridet. Post quȩ statũ uitȩ suȩ
ꝓposito sanctiori fundare deside¬
rans: anselmũ adiit. consiluim
eiꝰ suꝑ hoc addiscere cupiens ue¬
rum dũ ad ipsum uadens iter
acceleraret: ecce malignꝰ hostis
humanã uo cẽ ex aduerso edẽs.
in hȩc uerba prupit. Cadule ca¬
dule quo tendis: Igit᷑ cũ ille
ad uocem subsisteret. scire uolẽs
quis esset qui talia diceret: repe¬
tiuit demon & ait. Quo tendis

Expanded text:
erat vociferantem, et turbato murerat vociferantem, et turbato murmure equos et omnia sua fracto hospitio a latronibus jam tunc direpta esse, atque abducta conquerentem, nec aliquid eorum ulterius recuperandum, ni citius accurreret. Ad quae cum ille nequaquam moveretur, majus videlicet damnum deputans orationi cedere, quam sua perdere; dolens diabolus se despectum, in speciem ursi demutatus est, et ecclesiae per tectum dilapsus, ante ipsum praeceps corruit, ut horrore saltem et fragore sui casus virum bilis permanet, et monstrum securus irridet. Post quae statum vitae suae proposito sanctiori fundare desiderans Anselmum adiit, consilium ejus super hoc addiscere cupiens. Verum dum ad ipsum vadens iter acceleraret, ecce malignus hostis humanam vocem ex adverso edens, in haec verba prorupit: Cadule, Cadule, quo tendis? Igitur cum ille ad vocem hanc subsisteret, scire volens qui esset qui talia diceret, repetivit daemon, et ait: Quo tendis,
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Et tunc qͥdẽ anulus idẽ inoꝑe
ȩccłiȩ expensus ẽ. & res ita reman¬
sit. Postmnodũ uͦ cũ ipse anselmus
ad pontificatũ sumptus est: fuer̃
qui hoc ipsũ ꝑ anulũ illũ iã tunc
quodã presagio prefignatũ fuisse
assererent. Nos autẽ quȩ gesta sc̃
simplici cantum stilo digerimꝰ. Inui¬
tabatur p̃tea adiuersis abbatus. qͣ¬
tmꝰ ibi ⁊ publice in capitulo fribus
⁊ secũ pͥuatĩ loqͥ uolentib uerba
uitȩ ministraret. Nanq sollenne
exticerat om̃ib. ut qͥcqͥd abore il¬
liꝰ foret auditum. sic haberet᷑ qͣsi
plane diuinum responsum. Unde
reqͥrendi consilii grã exdiuersis ad
eum locis festinabatur. Que res.
Nonnullos gͦ qͦs abea intentione
secreta fraude non potat: manife¬
sta increpatione auertere machi¬
nat᷑ur. Exempli causa. Miles qͥdã
erat. cadulus nomine. hic qͣdam
uice uigiliis & orationib deo incen¬
tus: audiuit diabolum sub uoce
scutarii sui extra eccłiam inqua

Expanded text:
sit. Et tunc quidem annulus in opus sit. Et tunc quidem annulus in opus Ecclesiae expensus est, et res ita remansit. Postmodum vero cum ipsi Anselmus ad pontificatum sumptus est, fuerunt qui hoc ipsum per annulum illum jam tunc quodam praesagio praesignatum fuisse assererent. Nos autem quae gesta sunt, simplici tantum stylo digerimus. 35. Invitabatur praeterea a diversis abbatiis, quatenus ibi et publice in capitulo fratribus, et secum privatim loqui volentibus, verba vitae ministraret. Namque solemne exstiterat omnibus, ut quidquid ab ore illius foret auditum, sic haberetur quasi plane divinum responsum. Unde requirendi consilii gratia, ex diversis ad eum locis festinabatur. Quae res Nonnullos ergo quos ab ea intentione secreta fraude non poterat, manifesta increpatione avertere machinabatur. Exempli causa, miles quidam erat, Cadulus nomine. Hic quadam vice vigiliis et orationibus Deo intentus audivit diabolum sub voce scutarii sui extra ecclesiam in qua
Abbreviated transcription (Latin):
legem nichil rerũ magis adhũc ꝙͣ
ad istum ꝑtinere. Taceo qͦd sepe il¬
li plura auri & argenti pondera sc̃¬
añnullis oblata. quatinꝰ ea in suos
suoꝵq usus susciꝑet. seruaret.
dispenderet: quȩ ipse nuilla paci¬
ebat᷑ ratione susciꝑe. nisi forte com¬
muni frm utilitati ꝓfut᷑a abbati
presentarent᷑. S cũ is qͥ sua offere¬
bat. e contra diceret. se nullam tẽ
noluntatẽ habere ut abb̃i uel mo¬
nachis aliqͥd daret nͥ ei soli: refere
studia: die qͣdam dum ad lectum
suũ indormitorio diuerceret: a¬
nulũ aureũ in eo insꝑatꝰ inuenit.
& admodũ miratus ÷. Reputans
gͦ apud se ne forte aliqͥs eoꝵ qui
res monasterii ꝓcurabant qͦuis
euentui eundẽ amilũ ibi relique¬
rit: leuauit eũ. i singulis ostendit.
alirant᷑ illi. & se rei consocios oĩno
negant. Ostendit᷑ aliis atq aliis. s
hucusq nullus fuit qͥ recognoue¬
rit unde uel aquo illuc delatus

Expanded text:
legem nihil rerum magis ad hunc quam legem nihil rerum magis ad hunc quam ad istum pertinere. Taceo quod illi saepe plura auri et argenti pondera a nonnullis sunt oblata, quatenus ea in suos suorumque usus susciperet, servaret, dispenderet: quae ipse nulla patiebatur ratione suscipere, nisi forte communi fratrum utilitati profutura abbati praesentarentur. Sed cum is qui sua offerebat, econtra diceret se nullam tunc voluntatem habere ut abbati vel monachis aliquid daret, nisi ei soli, referebstudia die quadam, dum ad lectum suum in dormitorio diverteret, annulum aureum in eo insperatus invenit, et admodum miratus est. Reputans ergo apud se, ne forte aliquis eorum, qui res monasterii procurabant, quovis eventu eumdem annulum ibi reliquerit, levavit eum et singulis ostendit. Mirantur illi, et se rei conscios omnino negant. Ostenditur aliis atque aliis, sed hucusque nullus fuit, qui recognoverit unde vel a quo illuc delatus
Abbreviated transcription (Latin):
sis: eũ foras monasteiũ ire sepe ne¬
cesse fuit. Ciudũ non nunqͣ equi
⁊ alia quȩ sunt eqͥtat᷑is necessara
deessent: p̃cepit ei abbas omĩa qͦ
opus erant parari. & illi soli sic̃
ꝓpria ministrati. At ipse aduomen
ꝓpͥetatis inhorruit. ⁊ reuersus de
itinere queq sibi specialiter fue¬
rant p̃parata. in uiam ituris com¬
munit̃ exponi iussit: nec ꝓpt̃ se¬
cuturam qmͣ forsan. erat passuris
penuriã. unꝙͣ se retraxit quin ex
sua copia cęteroꝵ suppleret mopi¬
am. Hec mirandũ cũ iam mundo
isse. cũ sicut ipsemet referre solitꝰ
erat: etiã qnͣdo adhuc inscłari uita
degebat eo circa alios amore frue¬
bat ut quẽcunq sui ordinis mi¬
nꝰ se habentẽ uideret: eiꝰ mopiã
de abundantia sua libens ꝓposse
suppleret. Iam cunc enĩ ratio illũ
docebat om̃s diuitias mundi ꝓcõ¬
nini hominũ utilitate ab tino oĩ¬
um patre creatas. & scd̾m nat᷑alẽ

Expanded text:
sis, eum foras monasterium ire saepe nesis, eum foras monasterium ire saepe necesse fuit. Cui dum nonnunquam equi et alia quae sunt equitaturis necessaria deessent, praecepit abbas ei omnia quae opus erant parari, et illi soli sicut propria ministrari. At ille ad nomen proprietatis inhorruit, et reversus de itinere quaeque sibi specialiter fuerant praeparata, in viam ituris communiter exponi jussit, nec propter secuturam quam forsan erat passurus penuriam, unquam se retraxerit, quin ex sua copia caeterorum suppleret inopiam. Nec mirandum cum jam mundo isse, cum sicut ipsemet referre solitus erat etiam quando adhuc in saeculari vita degebat, eo circa alios amore fervebat, ut quemcunque sui ordinis minus se habentem videret, ejus inopiam de abundantia sua libens pro posse suppleret. Jam tunc enim ratio illum docebat omnes divitias mundi pro communi hominum utilitate ab uno omnium Patre creatas et secundum naturalem
Abbreviated transcription (Latin):
teritis peciit. & emendationẽ de
futis reꝓmisit. hȩc iccirco dicimꝰ.
quatinꝰ ꝑ hȩc qmͣ̃ piȩ discretionis
⁊ discrete pietatis in om̃s fuerit.
agnoscamꝰ. Talib studiis intende¬
bat. in istis deo seruiebat. ꝑ hȩc bo¬
nis om̃ib ualde placebat. Unde bo¬
na fama eiꝰ ñ modo normannia
tota est resꝑsa: uerũ etiã francia
tota. flandria tota. contiguȩq his
angliamq repleuit. Exciti sunt
quacunq gentiũ multi nobiles.
prudentes clerici. strenui milites
atq ad eũ confluxere. seq i sua i
ipsum monasteriũ dei seruicio
tradidere. Crescit cȩnobiũ illud in¬
tus & extra. Intus in scã religione
extra inmultimoda possessione. Cũ
uͦ abbas herlumnꝰ cuius supͣ memi¬
nimꝰ iam decrepitꝰ monasterii cau¬
sis intendere & opem ferre ñ uale¬
ret: quicqͥd agi oportebat. sub an¬
selmi utpote pͥoris dispositione fie¬
bat. Exigentib gͥ multiplicibꝰ cau¬

Expanded text:
teritis petiit, et emendationem de teritis petiit, et emendationem de futuris repromisit. Haec idcirco diximus, quatenus per haec quam piae discretionis et discretae pietatis in omnes fuerit agnoscamus. 32. Talibus studiis intendebat, in istis Deo serviebat, per haec bonis omnibus valde placebat. Unde bona fama ejus non modo Northmannia tota est respersa, verum etiam Francia tota, Flandria tota, contiguaeque hisAngliamque replevit. Exciti sunt quaque gentium multi nobiles, prudentes clerici, strenui milites atque ad eum confluxere, seque et sua in ipsum monasterium servitio Dei tradidere. Crescit coenobium illud intus et extra, intus in sancta religione, extra in multimoda possessione. 33. Cum vero abbas Herluinus, cujus supra meminimus, jam decrepitus monasterii causis intendere et opem ferre non valeret, quidquid agi oportebat sub Anselmi, utpote prioris, dispositione fiebat. Exigentibus igitur multiplicibus cau
Abbreviated transcription (Latin):
ba inde lactentẽ infantẽ. & uide¬
bis eos ex hoc magis strangulari
quã recreari. Cur hoc: Dicere no
.lo. qm̃ claret. At tamen hoc tenete.
quia sicut fragile ⁊ forte corpꝰ ꝓsua
sua qualicate habet cibum suũ:
ica fragilis & fortis anima habet
ꝓ sui mensura uiecũ suũ. foitisam¬
ma delectat᷑ & pascitur solido cibo.
pacientia scilicet intribulationib.
non concupiscere aliena. ꝑcutienti
unam maxillã p̃bere alteram. ora¬
re ꝓinimicis. odientes diligere. &
multa in hunc modum. fr̃agilis aũ
& ad huc in dei seruicio tenera. la
cte indiget. mansuetudine uide¬
licet alioꝵ. benignicate. miscd̾ia. hi¬
lari aduocatione. caricatiua sup¬
portatione: ⁊ plurib huiꝰ modi. Si
caliter ur̃is ⁊ fortib i mfirmis uoᷤ
tis: ingemuit dicens. Uere erraui¬
mus aueritate. & lux discretiomiᷤᷤ
ñ luxit nobis. Et̃ cadens interrã
ante pedes eiꝰ: se peccasse. se reũ
esse confessus est. ueniãq de pre¬

Expanded text:
ba inde lactentem infantem, et videba inde lactentem infantem, et videbis eum magis ex hoc strangulari, quam recreari. Cur hoc? Dicere nolo, quoniam claret. Attamen hoc tenete, quia sicut fragile et forte corpus pro sua qualitate habet cibum suum; ita fragilis et fortis anima habet pro sui mensura victum suum. Fortis anima delectatur et pascitur solido cibo, patientia scilicet in tribulationibus, non concupiscere aliena, percutienti unam maxillam praebere alteram, orare pro inimicis, odientes diligere, et multa in hunc modum. Fragilis autem et adhuc in Dei servitio tenera  al., tenere, lacte indiget, mansuetudine videlicet aliorum, benignitate, misericordia, hilari advocatione, charitativa supportatione, et pluribus hujusmodi. Si taliter vestris et fortibus et infirmis vos tis ingemuit dicens: Vere erravimus a veritate, et lux discretionis non luxit nobis. Et cadens in terram ante pedes ejus se peccasse, se reum esse confessus est, veniamque de prae
Abbreviated transcription (Latin):
tis. qͥd cause sit qͦd eis tantũ infe¬
sti estis. Nonne homines. ñ ne eiꝰdẽ¬
st̃ naturȩ. cuiꝰ uos estis: Uelletis¬
ne uobis fieri quod illis facitis. si
qͥdem qđ sunt uos essetis : Sed esto.
Solis eos ꝑcussionib & flagelis
ad mores bonos uultis infor
ꝑcussionib imaginẽ speciosam
formasse : Non puto. Quid cunc:
Quatinꝰ aptam formã ex lãmina
formet: nunc eam suo instru¬
mento lenit᷑ premit & ꝑcutit.
nunc discreto leuamine lemꝰ
leuat. & format. Sic & uos si pu¬
eros ur̃os cupitis ornatis mori¬
bus esse: necesse ẽ ut cũ dep̃ssio¬
nib uerberũ. impendatis eis pa¬
ternȩ pietatis & mansuetudi¬
nis leuamien atq subsidiũ. Ad
hȩc abbas. Quod leuam̃. qđ sub¬
sidiũ: Ad graues & maturos mo¬
res illos constringere laboramꝰ.
Cui ille. Bene qͥdẽ. Et panis ⁊qͥsq
solidꝰ cib utilis & bonꝰ est eo uti
ualenti. Uerũ subtracto lactȩ ci¬

Expanded text:
mihi, quid causae sit quod eis tantum infemihi, quid causae sit quod eis tantum infesti estis? Nonne homines; nonne ejusdem naturae sunt cujus vos estis? Velletisne vobis fieri quod illis infertis  al., facitis? Si quidem quod sunt, vos essetis? Sed esto. Solis eos percussionibus et flagellis ad mores bonos vultis informpercussionibus imaginem speciosam formasse? Non puto. Quid tunc? Quatenus aptam formam ex lamina formet  al., aptet, nunc eam suo instrumento leniter premit et percutit, nunc discreto levamine lenius levat et format. Sic et vos si pueros vestros cupitis ornatis moribus esse, necesse est ut cum depressionibus verberum impendatis eis paternae pietatis et mansuetudinis levamen atque subsidium. Ad haec abbas: Quod levamen? quod subsidium? Ad graves et maturos moles illos constringere laboramus. Cui ille: Bene quidem. Et panis et quisque solidus utilis et bonus est, eo uti valenti. Verum subtracto lacte ci
Abbreviated transcription (Latin):
qͣlis arbor inde ꝓdiret: Profecto ĩ¬
utilis. in curuis ramis & ꝑplexis.
Et hoc ex cuiꝰ culpa ꝓceleret nͥ tua.
qͥ eam immodate conclusisti: Cer¬
te hoc facitis de pueris ur̃is. Plan¬
cati sunt ꝑ oblationẽ in horto ec¬
clis. ut crescant & fructificent
minis ⁊ u̾beribꝰ undiq illos coar¬
tatis. ut nulla penitus sibi liceat
lib̾tate potiri. Itaq indiscrete op
rint. fouent. nutriunt. tantaq
eas innucriendo suffulciunt: ut
sent ad miniculari obstinata m̃ce
subc̃fugiant. Unde fit. ut qͥa nicħ
amoris. nichil pietatis. nichil be¬
inuolentiȩ siue dulcedinis circa
se inuobis sentit. nec illi alieu
ant. s omĩa ur̃a exodio ⁊ iniuidia
contra se ꝓcedere credant. Concin¬
gitq mͦ miserabili. ut sicut dein¬
ceps corpore crescunt. sic meis odi¬
um:. ⁊ suspicio om̃is mali crescat.
semꝑ ꝓni &e incurui aduitia. Cũ¬
ritate nucriti: nullũ nͥ dep̃ssis
suꝑciliis. ocłoue obliqͦ ualent in

Expanded text:
qualis arbor inde prodiret? Profecto inqualis arbor inde prodiret? Profecto initulis, incurvis ramis et perplexis. Et hoc ex cujus culpa procederet nisi tua, qui eam immoderate conclusisti? Certe hoc facitis de pueris vestris; plantati sunt per oblationem in horto Ecclesiae ut crescant et fructificent minis, et verberibus undique illos coarctatis, ut nulla sibi penitus liceat libertate potiri. Itaque indiscrete opprunt, fovent, nutriunt, tantaque eas in nutriendo suffulciunt  alsent adminiculari obstinata mente subterfugiant. Unde fit, ut quia nihil amoris, nihil pietatis, nihil benevolentiae, sive dulcedinis circa se in vobis sentiunt, nec illi alicujant, sed omnia vestra ex odio et invidia contra se procedere credant. Contingitque modo miserabili, ut sicut deinceps corpore crescunt, sic in eis odium et suspicio omnis mali crescat, semper proni et incurvi ad vitia. Cumritate nutriti, nullum nisi depressis superciliis, oculove obliquo valent int
Abbreviated transcription (Latin):
stulabit. Nec enĩ uidet᷑ mͥ pleniter
posse ꝑtingi ad noticiã insticutionꝰ
uitȩ illiꝰ. si descͥptis actibus eiꝰ. quis
uel qualis fuerit insermone tace¬
atur. Quodã igit᷑ tempore cũ qͥdã
abbas qͥ ad modũ religiosus habe¬
batur secum de iis quȩ monasticȩ
religionis erant loqueret᷑. ac uit̾
alia de pueris inclaustro nutricᷤᷤ
gibiles. Die ⁊ nocte ñ cessamꝰ eos uti¬
berantes. ⁊ semꝑ fiunt sibi ipsis
ñ cessatis inqͥt eos uerberare. Et cũ
adulti sunt qͣles sunt: hebetes iu¬
qͥt ib estiales. At ille. Qmͣ bono oum¬
ne nucrimentũ nr̃m expendistis.
de hominibꝰ bestias nutriustis. Et
nos ait qͥd possumꝰ inde: Modis oĩb
constringimꝰ eos ut ꝓficiant. & ni¬
chil ꝓficimꝰ. Constringitis : Dic quȩ
ris morto cuo plantares. & mox illã
omĩ ex parte ita concluderes ut ra¬
mos suos nullatenꝰ extendere pos¬
set. cũ eam post annos excluderes.

Expanded text:
stulabit. Nec enim mihi videtur pleniter stulabit. Nec enim mihi videtur pleniter posse pertingi ad notitiam institutionis vitae illius, si descriptis actibus ejus quis vel qualis fuerit in sermone taceatur. 30. Quodam igitur tempore cum quidam abbas qui admodum religiosus habebatur, secum de his quae monasticae religionis erant loqueretur, ac inter alia de pueris in claustro nutritis gibiles, die ac nocte non cessamus eos verberantes, et semper fiunt sibi ipsis Non cessatis, inquit, eos verberare? Et cum adulti sunt, quales sunt? Hebetes, inquit, et bestiales. At ille: Quo bono omine nutrimentum vestrum expenditis, qui de hominibus bestias nutrivistis? Et nos, ait, quid possimus inde? Modis omnibus constringimus eos ut proficiant et nihil proficimus. Constringitis? dic mihi, ris in horto tuo plantares, et mox illam omni ex parte ita concluderes, ut ramos suos nullatenus extendere posset, cum eam post annos excluderes,
Abbreviated transcription (Latin):
ce parietes claustri illiꝰ obducti¬
erant argento purissimo & can
mollis qͥdẽ & ultra humanam o
teriꝰ herbȩ subiis qͥ in ea pausabãt
leniter flectebat᷑⁊ surgentibus
ipsis ⁊ ipsa erigebat᷑. Itaq locus
ille cotus erat amenus. ip̃cipua
iocunditate repletus. Hunc gͦ ad
in habitandum sibi elegit anselmꝰ.
Tunc ductor eiꝰ dixit ei. Ciauis unde¬
re quid sit patientia uera: Ad quas
cum ille magno cordis affectu gestuec.
⁊ se id quãmaxime uelle respond̾et.
ad se subito reuersus: & usionẽ ꝙ
uisionis demonstratorẽ dolens ac
gemebundꝰ parit᷑ amisit. Quas aũ
quas uiderat uisiones intelligens
secũq reuoluens: eo magis uniꝰ hor¬
rorem fugere. quo alteriꝰ amenitate
studuit delectari. Totũ gͦ deinceps
ret. Nec est pͥuatus desidio suo. Qdđ
qͥdem ut estimo aliqnͣtũ ꝑcipi pot̃t
ex uerbis eiꝰ quȩ ꝑ uices huic opus¬
culo uidere rati sumꝰ. iuxta qͦd serus
gestȩ rei qmͣ suscepimꝰ enarrare po¬

Expanded text:
ce parietes claustri illierant argento purissimo  al.,mollis quidem et ultra humanam opterius herbae sub his qui in ea pausabant, leniter flectebatur, et surgentibus ipsis, et ipsa erigebatur. Itaque locus ille totus erat amoenus, et praecipua jucunditate repletus; hunc ergo ad inhabitandum elegit sibi Tunc ductor ejus dixit ei: Eia! vis videre quid sit patientia vera? Ad quod cum ille magno cordis affectu gestiret, et se id quam maxime velle responderet, ad se subito reversus, et visionem, et visionis demonstratorem dolens ac gemebundus pariter amisit. Duas autem quas viderat visiones intelligens, secumque revolvens, eo magis unius horrorem fugere, quo alterius amoenitate studuit delectari. Totum ergo deinceps ret, nec est privatus desiderio suo. Quod quidem, ut aestimo, aliquantum percipi poterit ex verbis ejus, quae per vices huic opusculo indere rati sumus, juxta quod series gestae rei quam suscepimus enarrare po
Abbreviated transcription (Latin):
cordarent. ⁊ totam sue mentis in¬
tentionẽ incõtemptũ mundi cõ¬
posuisset. & iis solis quȩ dei erant
totũ studium suũ infixisset: con¬
tigit ut infirmitate correptus
grauiter affligeret᷑. S ipse in deo
paulisꝑ sedato. extra se ꝑmentis
excessum raptus uidit fluium
unũ rapidum acq p̃cipitẽ. inqm
bida & inmunda. & om̃i spͣciciar
sorde horrida. Rapiebat igit᷑ inse
quicqͥd attingere poc̾at. & deuolue¬
bat tam uiros qmͣ mulieres. diui¬
tes & inopes simul. Quod cũ ansel¬
mꝰ uidisset. & tam obscenã reuo¬
lutionẽ illoꝵ miseratꝰ unde uiue¬
rent. aut unde sitim suã refocilla¬
rent qͥ sic ferebant᷑ inqͥreret. ac¬
cepissetq responsum eos ea qua
riq : indignantis uoce fiinquit
uel ꝓ ipso hominũ pudore se fer¬
ret : Ad hȩc illequi eum comita¬
batur. ne mireris ait. Torrens mũ¬
di est qͦd uides. quo rapiunt᷑ & in¬
uoluunt᷑ homines mundi. Et̃ ad¬

Expanded text:
cordarent, totam suae mentis incordarent, totam suae mentis intentionem in contemptum mundi composuisset, et his solis quae Dei erant totum studium suum infixisset, contigit ut infirmitate correptus graviter affligeretur. Sed ipse in Deo paulisper sedato, extra se per mentis excessum raptus vidit fluvium unum rapidum atque praecipitem, in quem rbida et immunda, et omni spurcitiarum sorde horrida. Rapiebat igitur in se quidquid attingere poterat, et devolvebat tam viros quam mulieres, divites et inopes simul. Quod cum Anselmus vidisset, et tam obscenam revolutionem illorum miseratus unde viverent, aut unde sitim suam refocillarent qui sic ferebantur, inquireret; accepissetque responsum, eos ea qua rique, indignantis voce inquit  vel pro ipso hominum pudore se ferret? Ad hoc ille qui comitabatur eum: Ne mireris, ait; torrens mundi est quod vides, quo rapiuntur et involvuntur homines mundi; et ad
Abbreviated transcription (Latin):
git me aliqmͣ admonitionẽ tibi
scribere: nescio qͥd pociꝰ moneã.
qmͣ cauere hoc sub speciȩ recce
uoluntatis. quod scio nouitiis qͥbuis¬
dam solere surriꝑe. Quappt̃ amice
mi & fr̾ dilectissime consulit. mo¬
net. p̃catur te tuus dilectus dile¬
tcor totis cordis uiscerib. ut cotis
iuribꝰ quieti mentis studeas. sine
qua nulli licet callidi hostis insidi¬
as circũspicere. uel semitas uirtu¬
tum angustissimas ꝓspicere. Ad
hanc uͦ monachꝰ qͥ mmonasterio
conuersatur ꝑtingere nullatenꝰ
ualet sine constantia & mansue¬
tudine. quȩ mansuetudo in disso
lubilis comes est pacientiȩ. & nͥ
monasterii sui instituta quȩ di¬
uinis non ꝓhibent᷑ mandatis. &̃¬
sirationẽ eoꝵ non ꝑuiderit ut re¬
ligiosa studuerit obseruare. Uale.
semitis suis. ut ñ moueant᷑ uesti¬
gia tua. ut iniusticia appareas con¬
spectui dei. & sacieris cũ apparue¬
iscͥptis sius mores sui in nullo dis¬

Expanded text:
git me aliquam admonitionem tibi git me aliquam admonitionem tibi scribere, nescio quid potius moneam, quam cavere hoc sub specie rectae voluntatis, quod scio novitiis quibusdam solere subrepere. Quapropter, amice mi et frater dilectissime, consulit, monet, precatur te tuus dilectus dilector totis cordis visceribus, ut totis viribus quieti mentis studeas, sine qua nulli licet callidi hostis insidias circumspicere vel semitas virtutum angustissimas prospicere. Ad hanc vero monachus qui in monasterio conversatur, pertingere nullatenus valet sine constantia et mansuetudine, quae mansuetudo indissolubilis comes est patientiae; et nisi monasterii sui instituta, quae divinis non prohibentur mandatis, etiamsi rationem eorum non perviderit, ut religiosa studuerit observare. Vale, semitis suis, ut non moveantur vestigia tua ; ut in justitia appareas conspectui Dei, et satieris cum apparueet scriptis suis mores sui in nullo dis
Abbreviated transcription (Latin):
amat inutilit̃ tenere. Seu nͦ mi¬
sericordiã seu udiciũ ergaͭͤ in il¬
lis quȩ ñ habet ⁊ optat ꝑsenti¬
at: letꝰ ex iis quȩ accepit largita¬
ti suꝑne grãs dignas ꝑsoluat. Et
qͥa ad qualẽcunq portũ de ꝓcel¬
losis mundi turbinibꝰ potuit
ptingere: caueat inportus tran¬
qͥllitatẽ uentũ leuitatis. ⁊ inpa¬
cientiȩ turbinẽ inducere. Qtmꝰ
mens constantia & mansuetudi¬
ne cucantib quieta: diuim ti¬
moris sollicitudini. ⁊ amoris de¬
lectationi sit uacua. Nam timor
ꝑsollicitudinẽ custodit. amor
uero ꝑdelectationẽ ꝑficit. Scio
qr hȩc maiorẽ aut scribendi aut
colloquendi exigunt amplitudi¬
nẽ. ut pleniꝰ intelligat᷑ qͥb scili¬
cet dolis antiquus serpens ig¬
narum monachũ in hoc gene¬
re temptationis illaqueet. &
contra qͥbꝰ rationibꝰ prudens
dissoluit ⁊ annichilet. S qm̃ iã
i totũ qͦd hitic dixi aut dicendỹ
fuit: ad custodiendã mentis qͥe

Expanded text:
amat, inutiliter retinere. Seu vero miamat, inutiliter retinere. Seu vero misericordiam, seu judicium erga se in illis quae non habet et optat, persentiat; laetus ex his quae accepit, largitati supernae gratias dignas persolvat. Et quia ad qualemcunque portum de procellosis mundi turbinibus potuit pertingere, caveat in portus tranquillitatem ventum levitatis et impatientiae turbinem inducere: quatenus mens constantia et mansuetudine tutantibus quieta, divini timoris sollicitudini et amoris delectationi sit vacua. Nam timor per sollicitudinem custodit, amor vero per delectationem perficit. Scio quia haec majorem aut scribendi aut colloquendi exigunt amplitudinem, ut plenius intelligatur, quibus scilicet dolis antiquus serpens ignarum monachum in hoc genere tentationis illaqueet, et contra quibus rationibus prudens dissolvat et annihilet: sed quoniam et totum quod hinc dixi, aut dicendum fuit, ad custodiendam mentis quie
Abbreviated transcription (Latin):
ut quietus ad sola pię intȩ exertitia
ex quirenda sedulo uacet. Quod si
sibi iudetur maiora quedam atu¬
tiliora spuali feruore appetere. qm
illi p̃sentis monasterii institutiõisꝰ
liceat: estimet aut se falli siue p̃fe¬
rendo paria parib. uel minora ma¬
iorib. siue presumendo se posse qͦd
non posit. aut certe credat se ñ me¬
riusse qͦd desid̾at. Quod si fallit᷑. a
rore suo defendit᷑. Ne sine emolum̃¬
to aut etiã cũ iact᷑a locũ uel uie
ordinẽ mucando in constantiȩ le¬
uitatisq frustra cͥmen subeat aut
maiora suis uiribꝰ expiendo: fan¬
gatus deteriꝰ inpͥora aut etiã in
peiora pͥoribꝰ deficiat. Si aũ uere
meliora illis quȩ in promptu sũc
ñdũ meritus optat: pacient̃ cole¬
ret diuinũ uidiciũ quod ulli ali¬
qͥd inuste ñ denegat. Ne ꝑ impa¬
tientiã uidicẽ iustũ exasꝑans:
mereat᷑ quod ñ habet ñ accipet
& qͦd accepit amittere. aut qͥ an

Expanded text:
ut quietus ad sola piae vitae exercitia ut quietus ad sola piae vitae exercitia exquirenda sedulo vacet. 28. Quod si sibi videtur majora quaedam ac utiliora spirituali fervore appetere, quam illi praesentis monasliceat, aestimet aut se falli, sive praeferendo paria paribus, vel minora majoribus, sive praesumendo se posse quod non possit, aut certe credat se non meruisse quod desiderat. Quod si fallitur, arore suo defendatur: ne sine 262 emolumento, aut etiam cum jactura, locum, vel vitae ordinem mutando, inconstantiae levitatisque frustra crimen subeat; aut majora suis viribus experiendo fatigatus, deterius in priora, aut etiam in pejora prioribus deficiat. Si autem vere meliora illis, quam quae in promptu sunt, nondum meritus optat, patienter toleret divinum judicium, quod ulli aliquid injuste non denegat, ne per impatientiam Judicem justum exasperans, mereatur quod non habet. non accipere; et quod accepit, amittere, aut quia non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanens frequent̃ eiꝰ odio c̃cu¬
titur: nusquã amoris stabilitꝰ
radicib ad om̃e utile exercici¬
um languescit. & nulla bonoꝵ
oꝑum ub̾tate ditescit. Cunq
se neqͣquã adbonũ s in malũ
ꝓficere si forte hoc recogitat per¬
pendit: omnẽ suȩ miseriȩ cau¬
sam non suis s alioꝵ morib in¬
ustus intendit atq inde se ma¬
gis ad odiũ eoꝵ inter qͦs conu̾¬
satur infelicit᷑ accendit. Qua¬
ꝓpt̃ qͥcunq cenobitarũ forte
ꝓpositũ aggredit᷑. expedit eiuͭ
inqͦcunq monasteno ꝓfessus
fuerit. nisi tale fuerit ut ibi maluĩ
intentione amoris radicib ibi ra¬
dicare studeat. atq alioꝵ mons
aut loci consuetudines si contradi¬
uina p̃cepta non sunt etiam sim
utiles uideant᷑ diuidicare refugi¬
at. Gaudeat se iam tandẽ inuenisse
ubi se non inuitum sed uoluntant¬
um tota uita mansurũ om̃ĩ transmi¬
grandi sollicitudine ꝓpulsa delib̾et.

Expanded text:
permanens frequenter ejus odio concupermanens frequenter ejus odio concutitur, nusquam amoris stabilitus radicibus, ad omne utile exercitium languescit, et nulla bonorum operum ubertate ditescit. Cumque se nequaquam ad bonum, sed in malum proficere, si forte hoc recogitat, perpendit; omnem suae miseriae causam non in suis, sed aliorum moribus injustus intendit, atque inde se magis ad odium eorum inter quos conversatur, infeliciter accendit. Quapropter, quicunque coenobitarum forte propositum aggreditur, expedit ei ut in quocunque monasfuerit, nisi tale fuerit ut ibi malum intentione amoris radicibus ibi radicare studeat, atque aliorum mores aut loci consuetudines, si contra divina praecepta non sunt, etiamsi inutiles videantur, dijudicare refugiat. Gaudeat se jam tandem invenisse ubi se non invitum, sed voluntarium tota vita mansurum, omni transmigrandi sollicitudine propulsa, deliberet: