comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt. qui nunciarent suꝑiore nocte maxima coorta tẽ¬
pestate prope omnes naues afflictas atq in littore eiectas ẽẽ
quod neq ancor&e funesq subsisterent. neq nauta guberna¬
toresq uim tempestatis pati possent. Itaq ex eo cõcursu na¬
uium magna ẽẽ incondum acceptum. His rebus cognitis cȩ¬
sar. legiones equitumq reuocari atq in itiner resistere ir¬
bet ip̃e ad naues reuertitur. Eadem fere quae ex nuncus lu¬
terisq cognouerat coram se ꝑspicit. sicut amissis circiter xl.
nauibus. reliquae tñ refici posse. magno negocio uiderentũ
taq ex legionibus fabros delegit. et ex cõtirienti alios circi¬
ter accersiri iubet. labieno scribit ut qͣplurimas posset hi
Legionibus quae sunt apud eum naues instituat. ipse et si rel
erat multae oꝑae ac labois iñ commodissimũ ẽe statuit ões
naues subduci et cum castris una munitione coniungi. In

Expanded text:
venerunt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta temvenerunt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope omnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae gubernatoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex eo concursu navium magnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Caesar legiones equitatumque revocari atque in itinere resistere iubet, ipse ad naves revertitur; eadem fere quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissis circiter XL navibus reliquae tamen refici posse magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una munitione coniungi. In
Abbreviated transcription (Latin):
ex loco suꝑiore nostros prohibere et abdiderunt. et proelium
committere coepunt. repulsi ab equitatu se in syluas dederĩt.
Locum nacti egregie et nã et ope munitum quem dom estici
belli ut uidebatur cã iam ante praeparauerant. Nam crebris
boribus succisis omnes introitus erant praeclusi. ip̃i ex syl¬
is rari propugnabant. nostrosq inter munitiones ingredi
ꝓhibebant. at milites legionis septimae testudine facta et
agere ad munitiones adiecto locum coepunt. eosq ex syluis
expulerunt paucis uulneribus acceptis. sed eos fugientes lon¬
gius caesar ꝑsequi ueruit. et quod loci naturam ignorabãt
et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum
tempus relinqui nolebat. Postridie eius diei mane triꝑtito
milites equitesq impeditionem misit. ut eos qui fugerant ꝑ¬
sequerentur. his aliquantulum itineris ꝓgressis. cum iam ex¬
tremi essent in prospectu equites a quinto atrio ad caesarez

Expanded text:
ex loco superiore nostros prohibere et proelium ex loco superiore nostros prohibere et proelium committere coeperunt. Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, quem domestici belli, ut videbantur, causa iam ante praeparaverant; nam crebris arboribus succisis omnes introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis rari propugnabant nostrosque intra munitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta et aggere ad munitiones adiecto, locum ceperunt eosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fugientes longius Caesar prosequi vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum tempus relinqui volebat. Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in expeditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur. His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent in prospectu, equites a Quinto Atrio ad Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
est ad britanniam omnibus nauibus meridiano fere tem¬
pore neq in eo loco hostis est uisus sed ut postea caesar ex
captiuis cognouit. cum magne manus eo conuenissent mł¬
titudine nauium ꝑterrit&e quae cum publicis priuatisque
quas sui quisq commodi fecerat. amplius octingentae uno
erant uisae tempore a littore discesserant. ac se in suꝑiori
Loco abdiderant. caesar exposito exercitu et loco castris ido¬
neo capto ubi ex captiuis cognouit quo in loco hostium co¬
piae consedissent. cohortibus decem ad mare relictis et eꝗ¬
tibus trecentis qui praesidio nauibus erant de terna uigilia
ad hostes contendit. eo minus ueritus nauibus quod in
Littore molli et apto deligatus ad ancoras reliquebat
dit eo minus ueritus nauibus quintum atrium praefecit ip̃e
noctu progressus milia passuum circiter xii hostium copias
conspicatus est. Illi equitatu atq essedis ad flumen progressi

Expanded text:
est ad Britanniam omnibus navibus meridiano fere temest ad Britanniam omnibus navibus meridiano fere tempore, neque in eo loco hostis est visus; sed, ut postea Caesar ex captivis cognovit, cum magnae manus eo convenissent, multitudine navium perterritae, quae cum annotinis privatisque quas sui quisque commodi fecerat amplius octingentae uno erant visae tempore, a litore discesserant ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu et loco castris idoneo capto, ubi ex captivis cognovit quo in loco hostium copiae consedissent, cohortibus decem ad mare relictis et equitibus trecentis, qui praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus navibus, quod in litore molli atque aperto deligatas ad ancoram relinquebat,  et praesidio navibus Q. Atrium praefecit. Ipse noctu progressus milia passuum circiter XII hostium copias conspicatus est. Illi equitatu atque essedis ad flumen progressi
Abbreviated transcription (Latin):
atq interficiunt. At equites hedui ad caesarem omnes reuer¬
tuntur. His rebus gestis Labieno in continente cum tribus le¬
gionibus et equitum milibus duobus relicto ut portus tuere¬
tur et re frumentaria prouideret quaeq in gallia gererentur
cognosceret consiliumq pro tempore et pro re caperet. ipe
cum quinq legionibus et pari numero equitum quem in cõ¬
tinenti reliquerat. ad solis occasum soluit naues et leni afri¬
co prouectus mediam circiter noctem uento intermisso cur¬
sum non tenuit. et Longius delatus aestu orta luce sinistra
britanniam relictam conspexit. tunc rursus estus commy¬
tationem secutus rhemis contendit ut eam ꝑtem insulae ca¬
peret. qua optimum ẽẽ egressum suꝑiori aestate cognouerat
qua in re admodum fuit militum uirtus laudanda quae
uectoriis grauibusq nauigiis non intermisso nauigandi la¬
bore Longarum nauium cursum adaequauerant accessus

Expanded text:
atque interficiunt: at equites Aedui ad Caesarem omnes reveratque interficiunt: at equites Aedui ad Caesarem omnes revertuntur. His rebus gestis, Labieno in continente cum tribus legionibus et equitum milibus duobus relicto ut portus tueretur et rem frumentariam provideret quaeque in Gallia gererentur cognosceret consiliumque pro tempore et pro re caperet, ipse cum quinque legionibus et pari numero equitum, quem in continenti reliquerat, ad solis occasum naves solvit et leni Africo provectus media circiter nocte vento intermisso cursum non tenuit, et longius delatus aestu orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit. Tum rursus aestus commutationem secutus remis contendit ut eam partem insulae caperet, qua optimum esse egressum superiore aestate cognoverat. Qua in re admodum fuit militum virtus laudanda, qui vectoriis gravibusque navigiis non intermisso remigandi labore longarum navium cursum adaequarunt. Accessum
Abbreviated transcription (Latin):
gius amentiam eius progredi uidebat perspiciendum ne ꝗd
commoratus quod chorus uentus naiugationem impediebat
qui magnam partem omnis temporis in his flare consueuit
dabat oꝑam ut in officio donnorigem contineret. Nihilo
tamen secius ut omnia eius consilia cognosceret tandem
idoneam nactus tempestatem milites equitesq conscender
in naues iubet. At omnium impeditis nauibus Donnorix
cum equitibus heduorum a castris insciente caesare. do¬
mum discedere coepit. qua re nunciata caesari intermissa
profectione atq omnibus rebus post positis magnam parter
equitatus ad eum insequendum misit. retrahiq imꝑauit. si
uim faciat neq pareat interfici iubet niħ hunc se absente
profano facturum arbitratus. qui praesentis imꝑium negle¬
xexit. ille n reuocatus resistere ac se manu defender̃. suoruq
fidem implorare coepit. sȩpe clamitans liberum se. libereq
omne ciuitatis. illi ut erat imꝑatum circumsistunt hoĩem

Expanded text:
eius amentiam progredi videbat, prospiciendum, ne queius amentiam progredi videbat, prospiciendum, ne qu eo loco commoratus, quod Carus ventus navigationem impediebat, qui magnam partem omnis temporis in his locis flare consuevit, dabat operam ut in officio Dumnorigem contineret, nihilo tamen setius omnia eius consilia cognosceret. Tandem idoneam nactus tempestatem milites equitesque conscendere in naves iubet. At omnium impeditis animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere coepit. Qua re nuntiata Caesar intermissa profectione atque omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum insequendum mittit retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici iubet, nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui praesentis imperium neglexisset. Ille enim revocatus resistere ac se manu defendere suorumque fidem implorare coepit, saepe clamitans liberum se liberaeque esse civitatis. Illi, ut erat imperatum, circumsistunt hominem
Abbreviated transcription (Latin):
candi causa legatos ad caesarem mittere audebant. Id fac¬
tum e suis hospitibus caesar cognouerat. Ille omnibꝰ primo
quod insuetus nauigandi mare timeret. partim quod re¬
ligionibus impediri sese diceret. postea ꝗͣ id obstinate sibi ne¬
gari uidit omni spe impetrandi adempta. princeps galli&
solicitare. reuocare singulos hortariq coepit. uti in continen¬
ti remanerent. moetu territare non sine causa fieri ut gal¬
lia omni nobilitate spoliaretur id ẽẽ consilium caesaris ut
quos in conspectu galliae interficere uererer̃. hos omnes in bri¬
tanniam traductos necaret. fidem reliquis interponere iusui¬
randum poscere. quod ẽẽ ex usu galli& intellexissent cõmuni
consilio administrarent. Haec a compluribus ad caesarem de¬
ferebantur. qua re cognita caesar quod tantum ciuitati he¬
duae dignitatis tribuebat coercendum atq detexrendum qui¬
buscunq rebus posset donnorigem statuebat. quod cũ lon

Expanded text:
candi causa legatos ad Caesarem mittere audebant. Id faccandi causa legatos ad Caesarem mittere audebant. Id factum ex suis hospitibus Caesar cognoverat. Ille omnibus primoquod insuetus navigandi mare timeret, partim quod religionibus impediri sese diceret. Posteaquam id obstinate sibi negari vidit, omni spe impetrandi adempta principes Galliae sollicitare, sevocare singulos hortarique coepit uti in continenti remanerent; metu territare: non sine causa fieri, ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; id esse consilium Caesaris, ut quos in conspectu Galliae interficere vereretur, hos omnes in Britanniam traductos necaret; fidem reliquis interponere, iusiurandum poscere, ut quod esse ex usu Galliae intellexissent communi consilio administrarent. Haec a compluribus ad Caesarem deferebantur. Qua re cognita Caesar, quod tantum civitati Aeduae dignitatis tribuebat, coercendum atque deterrendum quibuscumque rebus posset Dumnorigem statuebat; quod longius
Abbreviated transcription (Latin):
ad portum itium cum legionibus ꝑuenit. ibi cognoscit.Lx.
naues quae in belgis factae erant tempestate reiectas. cursus
tenere non potuisse atq eodem unde erant profectae reueri¬
se reliquas paratas ad nauigandum atq omnibus rebus instruc¬
tas inuenit. Fodem equitatus totius galli&e conuenit numero
milium .iiii. principesq ex omnibus ciuitatibꝰ. Ex quibus per¬
paucos quorum in se fidem ꝑspexerat relinquere in gallia.
Reliquos obsidum loco ducere secum decreuerat. quod cum
ip̃e abesset motum galliae uerebatur. Erat una cum coeteĩs
Donnorix edius de quo ante dictum est hunc secum abir̃
imprimis constituerat. qͣ eum cupidum rerum nouarum
cupidum imꝑii magni animi magnae inter gallos auctori¬
tatis cognouerat. Accedebat quod in concilio heduorum do¬
norix dixerat sibi a caesare regnum ciuitatis deferri. quod
dictum hedui grauiter ferebant. neq recusandi aut deprȩ¬

Expanded text:
ad portum Itium cum legionibus pervenit. Ibi cognoscit LX ad portum Itium cum legionibus pervenit. Ibi cognoscit LX naves, quae in Meldis factae erant, tempestate reiectas cursum tenere non potuisse atque eodem unde erant profectae revertisse; reliquas paratas ad navigandum atque omnibus rebus instructas invenit. Eodem equitatus totius Galliae convenit, numero milium quattuor, principesque ex omnibus civitatibus. Ex quibus perpaucos, quorum in se fidem perspexerat, relinquere in Gallia, reliquos obsidum loco secum ducere decreverat, quod, cum ipse abesset, motum Galliae verebatur. Erat una cum ceteris Dumnorix Aeduus, de quo ante ab nobis dictum est. Hunc secum habere in primis constituerat, quod eum cupidum rerum novarum, cupidum imperi, magni animi, magnae inter Gallos auctoritatis cognoverat. Accedebat huc quod in concilio Aeduorum Dumnorix dixerat sibi a Caesare regnum civitatis deferri; quod dictum Aedui graviter ferebant, neque recusandi aut depre
Abbreviated transcription (Latin):
dei permissurum. Caesar et si intelligebat qua de causa ea
dicerentur quaecunq eum res ab instituto consilio deterre¬
rent. tamen ne aestatem in treueris consumere cogeretur
omnibus ad brittannicum bellum rebus imꝑatis. indunio¬
niarum cum ducentis obsidibus ad se uenire iussit. his ad¬
ductis in his filio propinquisq eius omnibꝰ quos nominatis
euocauerat consolatus indutioniarum hortatusq est. ut in
officio maneret nihilo tum sectius principibus treueroꝵ
ad se conuocatis hos singillatim cingetorigi conciliauit. qđ
cum merito eius ad se fieri intelligebat. tum magni interessi
arbitrabatur eius auctoritatem inter suos q̃plurimum ua¬
lere. cuius tam egregiam in se uoluntatem perspexisset. ita
tulit factum grauiter indutioniarus suam gratiam inter su¬
os minui. Ut qui iam ante inimico in nos animo fuisset ml¬
to grauius hoc dolore euaserit. His rebus constitutis caesar

Expanded text:
dei permissurum. Caesar, etsi intellegebat qua de causa ea dei permissurum. Caesar, etsi intellegebat qua de causa ea dicerentur quaeque eum res ab instituto consilio deterreret, tamen, ne aestatem in Treveris consumere cogeretur omnibus ad Britannicum bellum rebus comparatis, Indutiomarum ad se cum CC obsidibus venire iussit. His adductis, in eis filio propinquisque eius omnibus, quos nominatim evocaverat, consolatus Indutiomarum hortatusque est uti in officio maneret; nihilo tamen setius principibus Treverorum ad se convocatis hos singillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito eius a se fieri intellegebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem inter suos quam plurimum valere, cuius tam egregiam in se voluntatem perspexisset. Id tulit factum graviter Indutiomarus, suam gratiam inter suos minui, et, qui iam ante inimico in nos animo fuisset, multo gravius hoc dolore exarsit. His rebus constitutis Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
in treueris geruntur ostendit. At indutioniarus equitaty
peditatumq cogere usq qui per aetatem in armis esse non
poterant in syluam arduennam abditis quaeq ingenti mł¬
titudine per medios fines treuerorum a flumine rheno ad
initium rhemorum ꝑtinet. bellum parare instituit. sed po-¬
stea qͦ non nulli principes ex ea ciuitate et familiaritate cin¬
retorigis adducti et aduentu exercitus nostri praeteriti ad
Caes arem uenerunt. et de suis priuatim rebus ab eo petere cȩ¬
ere quoniam ciuitati consulere non posset. ueritus ne ab
omnibus desereretur. indutioniarus legatus ad caesarem
mittit. sese id circo a sius discedere. atq ad eum uenire no¬
luisse quo facilius ciuitatem in officio contineret. ne om̃is
nobilitatis discessu plebs propter imprudentiam laberetur
taq ẽẽ ciuitatem in sua potestate seseq si caesar ꝑmitteret.
ad eum in castra uenturum suas ciuitatisq fortunas eius fi¬

Expanded text:
in Treveris gererentur ostendit. At Indutiomarus equitatum in Treveris gererentur ostendit. At Indutiomarus equitatum peditatumque cogere, eisque qui per aetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam abditis, quae ingenti magnitudine per medios fines Treverorum a flumine Rheno ad initium Remorum pertinet, bellum parare instituit. Sed posteaquam nonnulli principes ex ea civitate et familiaritate Cingetorigis adducti et adventu nostri exercitus perterriti ad Caesarem venerunt et de suis privatim rebus ab eo petere coeperunt, quoniam civitati consulere non possent, veritus ne ab omnibus desereretur Indutiomarus legatos ad Caesarem mittit: sese idcirco ab suis discedere atque ad eum venire noluisse, quo facilius civitatem in officio contineret, ne omnis nobilitatis discessu plebs propter imprudentiam laberetur: itaque esse civitatem in sua potestate, seseque, si Caesar permitteret, ad eum in castra venturum, suas civitatisque fortunas eius fi
Abbreviated transcription (Latin):
negocio praefuerant. quid fieri uelit ostendit. atq omnes
ad portum itium conuenire iubet. quo ex portu cõmodis¬
sime in britanniam deiectum ẽẽ cognouerat. circiter mili¬
um passuum triginta transmissum continenti huic rei qđ
satis ẽẽ uisum est militum relinꝗt ipse cum legionibus ex¬
peditis quatuor et cum equitibus octingentis in fines treue¬
rorum proficiscitur quod hi neq ad concilia ueniebant. n
imꝑio parebant germanosq et trans rhenatos solicitare
dicebantur. Haec ciuitas longe plurimum totius galliae
equitatu ualet magnasq habet copias peditum rhenumq
ut supra demonstrauimus tangit. In ea ciuitate duo de pͥn¬
cipatu inter se contendebant indutioniarus et angetorix Ex
quibus alter simul atq de caesaris legionumq aduenty co¬
grutum est ad eum uenit. se suosq omnes in officio futuoͬs
neq ab amicicia popłi ro. defecturos confirmauit. quaeq:

Expanded text:
negotio praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes negotio praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad portum Itium convenire iubet, quo ex portu commodissimum in Britanniam traiectum esse cognoverat, circiter milium passuum XXX transmissum a continenti: huic rei quod satis esse visum est militum reliquit; ipse cum legionibus expeditis IIII et equitibus DCCC in fines Treverorum proficiscitur, quod hi neque ad concilia veniebant neque imperio parebant Germanosque Transrhenanos sollicitare dicebantur. Haec civitas longe plurimum totius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum Rhenumque, ut supra demonstravimus, tangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiomarus et Cingetorix; e quibus alter, simul atque de Caesaris legionumque adventu cognitum est, ad eum venit, se suosque omnes in officio futuros neque ab amicitia populi Romani defecturos confirmavit quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑat. certumq in locum conuenire iubet. Qua re nuncia¬
ta pirustȩ ad eum legatos mittũt qui doceant nihil eaꝵ
reꝵ publico factum consilio seseq paratos ẽẽ demonstrat
omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. ꝑcepta oratio¬
ne eor caesar obsides imꝑat. eosq ad certum diem ad¬
duci iubet. nisi ita fecerint sese bello ciuitatem persecutur
demonstrat. His ad diem ductis ut imꝑauerat arbitros inter
ciuitates dat qui litem aestiment. poenamq constituant. his
confectis rebus conuentibusq peractis in citeriorem gallia
reuertitur atq inde ad exexcitum proficiscitur. Eo cum ue¬
nisset. circumitis omnibus hibernis singulari militum stu¬
dio in summa omium reꝵ inopia circiter sexcentas eius
neris cuius supra demonstrauimus naues Longas xxuiii. in¬
uenit instructas neq multum abesse ab eo quin pauci
diebus deduci possint. collaudatis militibus atq iis qui

Expanded text:
imperat certumque in locum convenire iubet. Qua re nuntiaimperat certumque in locum convenire iubet. Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico factum consilio, seseque paratos esse demonstrant omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
britannia obsides misere. reliquae neglexerunt. His rebus
sar in italiam quot annis facere con¬
sueuerat Legatis imparat. quos legio¬
nibus prafecerat uti qͣ plurimas possẽt
hyeme naues aedificandas ueteresq re¬
ficiendas curarent. earum modum for¬
mamque demonstrat. ad celeritatem onerandi subducto¬
res pauloq humiliores ꝗͣ quibus in nostro mari uti consue¬
uimus. Atq ideo magis quod ꝑꝑ craebras commutationes aestu¬
um minus magnos ibi fluctus fieri cognouerat. ad onera ad
multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores
ꝗͣ quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias
imꝑat fieri ꝗͣ ad rem multum humanitas adiuuat. ea quȩ
sunt usui ad armandas naues ex hyspania asportari iu bet
pse conuentibꝰ galliae citerioris ꝑactis in illiricum proficisci¬
tur. quod a pirustis finitimam ꝑtem prouinciae incursio¬
nibus uastari audiebat. eo cum uenisset ciuitatibus milites

Expanded text:
Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus sar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresque reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uti consuevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites
Abbreviated transcription (Latin):
re nunciata caesar omnem equitatum e castris suis auxi¬
lio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinere
atq amplius horis quatuor fortissime pugnare. et paucis
uul neribus acceptis complures ex his occiderunt. postea
uero ꝗ̃ equitatus noster in conspectũ uenit hostes abiectis
armis terga uerterunt. magnusq nũs eorum est occisus.⁊
C aesar postero die titum labienum legatum cum his legio¬
nibus quas ex brittannia reduxerat. in morinos qui rebel¬
lionem fecerant misit. qui cum propter siccitates paludu
quo se reciperent non haberent. quo suꝑiori anno fuerant
osi omnes. fere in potestatem labieni peruenere. Atq Titu¬
rius et L. cotta legati qui in menapiorum sines legiones
duxcerant. omnibus eoꝵ agris uastatis. frumentis suecisis
aedificiis succensis. quod menapii omnes se in densissimas
syluas abdiderant. se ad caesarem receperunt. caesar in bel

Expanded text:
re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxire nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates paludum quo se reciperent non haberent, quo perfugio superiore anno erant usi, omnes fere in potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belg
Abbreviated transcription (Latin):
se in castra recepe. Fodem die Legati abhostibus missi ad
caesarem de pace uenerunt. His c aesar numerum obsidum
quem ante impauerat duplicauit eosq in continentem ad¬
duci iussit. quod propinqua die equinoctii in firmis nauibꝰ
hyemis nauigationem subiciendam non existimabat. ipse
idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem
naues soluit. qua&e omnes incolumes ad continentem pue¬
nerunt. sed ex his onerariae duȩ eosdem quos reliquae portus¬
capere non potuere. et paulo infra delatę sunt. quibus ex
nauibus cum ẽẽnt expositi milites circiter.ccc. atq in castꝰ
ostenderent. Morini quos caesar in britaniam ꝓficiscens
pacatos reliquerat. spe praedae adducti primo non ita magno
suorum numero circumstetere ac si interfici nollent arma
nere uisserunt. cum illi orbe facto sese defenderent celeritẽ
ad clamorem hominum circiter milia sex conuenere. qua

Expanded text:
se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
tinerentur. et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nũ¬
cios in omnes partes dimiserunt. paucitatemq nostrorum mi¬
litum suis praedicauere. et quanta praed& faciendae atq inꝑ
petuum sui liberandi facultas daretur si romanos castris expu¬
lissent demonstrauerant. His rebus celeriter magna multitu¬
dine peditatus equitatusq coacta ad castra uenerunt. caes ar
et idem quod supioribꝰ diebus acciderat fore uidebat. et si eẽnt
hostes pulsi celeritate periculum effugerent. tamen nactus eꝗ
Ccirciter.xxx. quos comius atrebas de quo ante dictum est
cum transportauerat. Legiones in acie pro castris constituit.
ommisso praelio diutius nostrorum militum impetum hoste
ferre non potuerunt. ac terga uerterunt. quos tanto spatio se¬
cuti ꝗͣ cursu et uiribus efficere potuerunt. complures ex his
occiderent. de inde omnibus longe lateq aedificiis incensis

Expanded text:
tinerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntinerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis
Abbreviated transcription (Latin):
hostium premant᷑ expeditum ad suos receptum habeant. ita
mobilitatem equitum stabilitatem peditum in proelus praestãt
ac tantum usu quotidiano et exercitatione efficiunt. uti in de¬
cliui ac praecipiti Loco incitatos equos sustinere et breui mo¬
dexari. ac flectere et per temonem percurrere. et in iugo insi¬
stere. et se in currus inde citatissime recipe consueuerint. Qͥ¬
bus rebus ꝑturbatis nostris nouitate pugnae tempor oppõtu¬
nissimo. Caesar auxilium tulit. Nanq eius aduentu hostes
constitere. nostri se ex timore recepunt. quo facto ad laces¬
sendum et ad committendum praelium alienum ẽẽ tempus
arbitratus suos e loco continuit et breui tempore intermisso
Legiones in castra reduxit. Dum haec gerunt᷑ nostris om̃ibꝰ
occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt secutae sũt
continuos plures dies tempestates quae et nostros in castris cõ¬

Expanded text:
hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris con
Abbreviated transcription (Latin):
mari et confestim sese subsequi uissit. Cum paulo longus
a castris processisset suos abhostibꝰ premi atq aegre sustine¬
re et conferta legione ex omnibus partibus tela conuci aĩad¬
uertit. Nam quod omni ex reliquis partibus dimisso frum̃¬
to pars una reliqua erat suspicati hostes nostros huc ẽe uen¬
turos noctu in syluis delituerant. tum dispersos positis armis
in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis. reliqͦs
in certis ordinibꝰ ꝑturbauere simul equitatu atq essedis cir¬
cum dedere. Genus hoc est essedis pugnae. poͥ. per omnes pã¬
tes perequitant. et tela conuiciunt. atq ip̃o terrore equoru
et strepitu rotarum ordines plerunq perturbant. et cum
se inter equitum turmas insinuauerint ex essedis dissiluit
et pedibus praeliant᷑. Aurigę interim paulatim ex praelio
excedunt. atq ita currus collocant ut si illi a multitudine

Expanded text:
mari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius mari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
entum ex agris quotidie in castra conferebat. et quae gra¬
issimae afflictae erant naues earum. materia atq aere ad ri¬
liquas conficiendas utebatur et quae ad eas res exant usui ex
continenti comportari iubebat ltaq cum id summo studio
a militibus administraret᷑ xii. nauibus amissis. reliquis ut na¬
uigari commode posset effecit. Dum ea gerunt᷑. Legione ex
consuetudine una frumentatum missa. quae appellabat᷑¬
septima neq ulla ad id tempus belli suspicione interposita
cum ꝑs hominum in agris remaneret. pars etiam in castra
uentitaret. qui ꝓportis castroꝵ instatione erant caesari nũ¬
ciauerũt. puluerem maiorem ꝗͣ consuetudo ferret in ea ꝑte
uideri. quam in partem legio iter fecisset. Caesar id quod
erat suspicatus aliquid noui a barbaris initium consilii co¬
hortes quae in stationibꝰ erant. secum in eam ꝑtem proficisci
ex reliquis duas in stationem cohortes succeder reliquas ar¬

Expanded text:
entum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae graentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas ar
Abbreviated transcription (Latin):
cis in hyemem prouisum non erat. Quibus rebus cognitis
principes britanniae qui post praelium ad caesarem conue¬
nerant inter se collocuti cum equites et naues et frumenty
romanis deesse intelligerẽt et paucitatẽ militum ex castroꝵ
exiguitate cognoscerent. quae haet erant et̃ angustiora qđ
sine impedimentis Legiones caesar transportauerat. opti¬
mum factum ẽẽ dixexunt. rebellione facta frumento commea¬
tuq nostros prohibere. et rem in hyemem producere.quod his
suꝑatis aut reditu interclusis neminem postea bellum inferen¬
di causa in britanniam transiturum confidebant. Itaq rursꝰ
coniuratione facta paulatim ex castris discedere acte suos clas
ex agris deducere coeꝑunt. at caesar et si non dum eorum cõ¬
lium cognouerat. tamen ex aeuentu nauium suarum. et ex e
uod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspica¬
itur. itaq ad omnes casus subsidia conferebat. Nam et fru¬

Expanded text:
cis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, cis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frum
Abbreviated transcription (Latin):
fluctibus complerentur. necessario aduersa nocte in altũ
prouectae continentem petiere. Eadem nocte accidit ut es¬
ser luna plena qui dies maritimos aestus maximos in ocea¬
no efficere consueuit. nostrisq id erat incognitum lta uno
tempore et longas naues quibus caesar exercitum transpõ¬
andum curauerat. quasq in aridum subduxerat. aestus ĩ¬
pleuerat. et onerarias quae ad ancoras erant deligatae tẽ¬
pestas afflictabat. neq ulla nostris facultas. aut auxilian¬
di aut administrandi dabatur. compluribus nauibus
fractis reliquae cum ẽẽnt funibus ancoris reliquisq arma¬
mentis amissis ad nauigandum in utiles magna id quod
necesse erat accidere. totius exercitus perturbatio facta ẽ
Neq n. naues erant aliae quibus reportari possent. et omĩa de¬
erant quae ad reficiendas naues erant usui. et quod omnibꝰ
constabat hyemare in gallia oportere frumentumq in his lo¬

Expanded text:
fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his lo
Abbreviated transcription (Latin):
praelio facto remiserunt in petenda pace. Eius rei culpam
multitudinem coniecexunt. et ꝑꝑ ignorantiam ut igno¬
sceretur petiuerunt. caesar quaestus quod eum ultro ĩ
continentem legatis missis pacem a se petissent. bellum si¬
ne causa intulissent. ignoscere imprudentiae dixit. obsides
nterea suos remigare in agros iusserunt. principesq un¬
diq conuenire et se ciuitatesq suas Caesari commendar
coepunt. his rebus pace confirmata post diem quartum
ꝗͣ est in bĩttannia uentum n aues xuiii de quibus supra
demonstratum est. quae equites sustulerant ex supion
portu Leui uento soluerunt. quae cum appropinquarẽt
brittanniae ex castris uiderentur. tanta tempestas subito
cohorta est ut nulla earum cursum tenere posset. sed aliȩ
unde eodem erant profectae refexrentur. Aliae ad inferiore
partem insulae. quae est propius solis occasum magno sui
cum ꝑiculo de ucerentur quae tamen ancoris iactis cum

Expanded text:
proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum
Abbreviated transcription (Latin):
sistebant. Alii a latere aperto in uniuersos tela cõuciebãt
Quod cum animaduertisset caesar scafas longarum nauius
item speculatoria nauigia militibus compleri iussit. et qͦs
Laborantes conspexerat his subsidia summittebat. nostri
simul in uado constiterunt. his omnibus consecutis in ho¬
stes impetum fecere. atq eos in fugam dedere. Neq eas Lõ¬
gius saequi posse quod equites cursum tenere atq insulam
capere non potuere. hoc unum ad pristinam fortunam cae¬
sari defuit hostes praelio suꝑati simulatq ex fuga receꝑunt
statim ad caesarem legatos de pace miserunt. obsides da¬
turos. quaeq imꝑasser facturos ẽẽ polliciti sunt. Una cum
his Legatis comius atrebas uenit. quem supra demonstra¬
ueram a caesare in britanniam praemissum hunc illi egres¬
sum de naui cum ad eos oratoris modo caesaris mandata
deferret. compraehenderant. atq in uincula coniecerant tus

Expanded text:
sistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. sistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum
Abbreviated transcription (Latin):
retulerunt. Atq nostris militibus cunctantibus maxime pꝑ
altitudinem maris quindecimȩ legionis aquilam ferebat
contestatus deos ut ea res legioni feliciter eueniret desi¬
lite inquit milites nisi uultis aquilam hostibus prodere
cum uoce magna dixisset se ex naui proiecit atq in hostes
aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se ne im̃
lecus admitteret᷑ uniuersi ex naui desiliere. Hos item
ex proximis primis nauibus cum conspexissent subsecuti
hostibus appropinquarent. Pugnatum est ab utrisq acritẽ
nostri tñ quod neq ordines seruare. neq firmiter insister̃
neq signa subsequi poterant. atq alius alia ex naui quibus¬
cunq signis occurrerat se aggregabat magnoꝑe perturba¬
bantur. Hostes uero notis om̃ibus uadis ubi ex littore ali¬
quos singulares ex nauibus egredientes conspexerant in¬
citatis equis impeditos adoriebant᷑ plures. paucosq cirẽu¬

Expanded text:
rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circum
Abbreviated transcription (Latin):
peditis manibus magno et graui onere armorẽ oppressi si¬
mul et de nauibꝰ esse exiliendum et in fluctibus consi¬
stendum. et cum hostibus erat pugnandum cum illi aut
ex arido aut paululum ex aqua progressi omnibus mem¬
bris expediti notissimis Locis audacter tela coniecerent
et equos insuefactos incitarent. ꝯuibus rebus nostri per¬
territi at huius omnino geneĩs pugnae impiti non eades¬
a lacritate ac studio quo in pedestribus uti praelus consue¬
uerant utebantur. Quod ubi caesar animaduẽtit naues lõ¬
gas quarum et speties barbaris inusitator et motus aduersu
expeditor paululum remoueri ab onerarus nauibus et rhe¬
mis incitari et ad lanis apertum hostium constitui. atque
inde fundis sagittis tormentis hostes propelli ac summoueiꝰ.¬
ussit. quae res magno usui nostris fuit. Nam et nauium
figura et rhemorum motu et in usitato gener tormentor
ꝑmoti barbari constituerunt. ac paululum modum pedẽ

Expanded text:
peditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis sipeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atalacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem
Abbreviated transcription (Latin):
idoneum Locum arbitratus dum reliquae naues eo cõuenirẽt
ad horam nonam in ancoris expectauit Interim legatis tribu¬
nisq militum conuocatis et quae ex uoluseno cognouisset
quae fieri uellet ostendit. monuitq ut rei militaris ratio ma¬
xime ut maritimae res postularent ut qͣ celerim atq instabi¬
Lem motum haberent ad nutum et ad tempus omnes res
ab his ministrarent᷑ his dimissis et uentum et aestum uno
tempore nactus secundum dato signo et sublatis ancoris
rciter milia passuum uii ab eo Loco progressus ac plano
littore naues constituit. At barbari cõsilio romanorum
cognito prȩmisso equitatu et essedariis quo plerunq ge¬
nere in praelus uti consueuerũt reliquis copus subsecuti no¬
stros nauibus egredi prohibebant. Erat ob has causas sum¬
ma difficultas quod naues ꝑꝑ magnitudinem nisi in alto
constitui non poterant. Militibus autem ignotis Locis im¬

Expanded text:
idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, im
Abbreviated transcription (Latin):
uento tenebant᷑. quo minus in eundem ẽẽ locum et portum
uenire possent. has equitibꝰ distribuit. Reliquum exercitus
Q titurio sabino et. L arunculeio cottae Legatis in menapi¬
os atq in eos pagos morinorum a quibus legati ad eum nõ
uenerant ducendum dedit. publium sulpitium Rufum
Legatum cum eo praesidio quod satis ẽẽ
portum teneri iussit. His constitutis rebus nactus idoneas
ad nauigandum tempestatẽ tertia fere uigilia soluit equi¬
tesq in ulteriorem portum progredi et naues conscendere
et se sequi uissit a quibus cum paulo tardius ẽẽt ad minist̾¬
tum ip̃e hora circiter diei quarta cum primis nauibus bri¬
tanniam attigit atq ibi in omnibus collibus expositas hosti¬
um copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat nã. atq
ita montibus angustis mare continebat᷑ uti ex locis supiori¬
bus in littus telum adigi posset hunc ad egrediendum neqͣꝗͣ

Expanded text:
vento tenebantur quo minus in eundem portum vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam