comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adhos sclauos accesserit. Et hȩc dic̃s. uerso equo ꝑ
asperitatẽ montis unde grauis erat ascensus. ad
castra c̃tendere cȩpit sclauoꝵ. Ferdulfus uero obꝓ¬
briũ ducens. si ñ ipse ꝑeadem difficilia loca super
sclauos irrueret. eũ ꝑ aspera quęq et difficilia inuias
loca secutꝰ ẽ. Quẽ suus exercitꝰ turpe ducens ducẽ
loca suꝑ se uenire. p̃parauer̾ se uirilit̾. et magis
lapidib ac securib quã armis c̃traeos pugnantes
pene om̃s deiectos equis peremerunt. Sicq uicto¬
riã ñ uirib sed causa adepti s̃. Ibi omĩs nobilitas
perut foroiulanoꝵ. ibi ferdulfus cȩcidit ibi &ille
qui eũ prouocauerat extinctꝰ ẽ. Tantiq ibi uiri fortes
ꝑ contentionis malũ et in prouidentiã debellati st̃.¬
quanti possent ꝑ unã concordiã et salubre c̃siliũ
multa milia sternere ȩmuloꝵ. Ibi tam̃ un elango¬
bardis noẽ munichis. qui pater petri foroiulani

Expanded text:
ad hos Sclavos accesserit". Et haec dicens, verso equo, per ad hos Sclavos accesserit". Et haec dicens, verso equo, per asperitatem montis, unde gravis erat ascensus, ad castra contendere coepit Sclavorum. Ferdulfus vero opprobrium ducens, si non ipse per eadem difficilia loca super Sclavos inruerit, eum per aspera quaeque et difficilia inviaque loca secutus est. Quem suus exercitus, turpe ducens ducem loca supervenire, praeparaverunt se viriliter, et magis lapidibus ac securibus quam armis contra eos pugnantes, pene omnes dejectos equis peremerunt, sicque victoriam non viribus, sed casu, adepti sunt. Ibi omnis nobilitas periit Forojulianorum, ibi Ferdulfus dux cecidit, ibi et ille qui eum provocaverat exstinctus est. Tantique ibi viri fortes per contentionis maluquanti possent per unam concordiam et salubre consilium multa milia sternere aemulorum. Ibi tamen unus e Langobardis nomine Munichis, qui pater post Petri Foroiulani
Abbreviated transcription (Latin):
Cosdem fuisse respondit. Tc̃ ei ferdulfus indig¬
nans ita locutꝰ ẽ. Quando tu aliqͥd fortit̾ facere
poteras. ꝗ arga ait. ab arga nom̃ deductũ habes
Cui ille maxima stimulatꝰ ira. ut erat uir fortis.
ita respondit. Sic uelit ds̃. ut ñ antea ego et tu
dux ferdulfe exeamꝰ dehac uita. quã cognoscatꝰ
aliqui ex nobis. quis magis ẽ arga. Hȩc tũ sibi inuicẽ
uulgaria uerba locuti fuissent. cͣtigit ñ postmnultos
dulfus prȩmia dederat. cũ magnis uirib aduen¬
taret. Qui cũ castra insũmũ montis uerticẽ posu¬
issent. & pene exom̃i parte difficile eẽt ad eos acce¬
dere. ferdulfus dux cũ exercitu suꝑueniens. cȩpit
eundẽ montẽ circuire. ut ꝑ loca planiora suꝑ eos
posset irruere. Tẽ arga dequo p̃misimꝰ ferdulfo
dix̃. Mem̃to dux ferdulfe. qđ me eẽ inertem et
inutilẽ dixeris. et uulgali uerbo arga uocaueris.
Nunc aut̃ ira dĩ ueniat suꝑ illũ. qͥ posterior e nobis

Expanded text:
eosdem fugisse, respondit. Tunc ei Ferdulfus indigeosdem fugisse, respondit. Tunc ei Ferdulfus indignans ita locutus est: "Quando tu aliquid fortiter facere poteras, qui Argait ab arga nomen deductum habes?" Cui ille maxima stimulatus ira, ut erat vir fortis, ita respondit: "Sic velit Deus, ut non antea ego et tu, dux Ferdulfe, exeamus de hac vita, quam cognoscant alii, quis ex nobis magis est arga". Haec cum sibi invicem vulgaria verba locuti fuissent, contigit non post multos dulfus praemia dederat, cum magnis viribus adventaret. Qui cum castra in summo montis vertice posuissent, et pene ex omni parte difficile esset ad eos accedere, Ferdulfus dux cum exercitu superveniens, coepit eundem montem circuire, ut per loca planiora super eos possit inruere. Tunc Argait, de quo praemisimus, ita Ferdulfo dixit: "Memento, dux Ferdulf, quod me esse inertem et inutilem dixeris et vulgari verbo arga vocaveris. Nunc autem ira Dei veniat super illum, qui posterior e nobis
Abbreviated transcription (Latin):
credit᷑ appellatꝰ. sub nõe maioris domꝰ gerebat
principatũ.
or tro quoq apud forũ iulii adone. quẽ dixe¬
ramꝰ loci seruatorẽ fuisse. ferdulfus ducatũ su¬
scepit. qͥ departib liguriȩ extitit. Ob hoc lubricꝰ
& elatꝰ. qui dũ uictoriȩ laudẽ desclauis habere
cupit. magna sibi et foroiulanis detrim̃ta inuex̃
s proemia ꝗbusdã sclauis dedit. ut exercitũ scla¬
uoꝵ in eandẽ ꝓuinciã suã. ad orationẽ immitteret
Qđ ita quoq effectũ ẽ. Causa aut̃ magnȩ in eadẽ
forouilanȩ ꝓuincia ꝑditionis ista fuit. Irruert̃
latrunculi sclauoꝵ suꝑgreges et pastores ouiũ
quȩ in eoꝵ uicinia pascebant᷑. & dehis p̃das abi¬
gerunt. Subsecutꝰ ẽ hos rector illius quẽ sculdab̾
lingua ꝓpria dicunt. uir nobilis. animoq et ui¬
rib potens. sed tam̃ eosdẽ latrunculos assequi
ñ potuit. Cui exinde reuertenti. dux ferdulfus

Expanded text:
creditur appellatus, sub nomine maioris domui gerebat creditur appellatus, sub nomine maioris domui gerebat principatum. ortuo quoque aput Foroiuli Adone, quem dixeramus lociservatorem fuisse, Ferdulfus ducatum suscepit, qui de partibus Liguriae extitit, homo lubricus et elatus. Qui dum victoriae laudem de Slavis habere cupiens, magna sibi et Forojulianis detrimenta invexit. Is praemia quibusdam Slavis dedit, ut exercitum Slavorum in eamdem provinciam sua adhortatione immitterent. Quod ita quoque effectum est. Causa autem magnae in eadem Foro-Julii provincia perditionis ista fuit: irruerunt laquae in eorum vicinia pascebantur, et de eis praedas abigerunt. Subsecutus est hos rector loci illius, quem "sculdahis" lingua propria dicunt, vir nobilis animoque et viribus potens; sed tamen eosdem latrunculos adsequi non potuit. Cui exinde revertenti dux Ferdulfus
Abbreviated transcription (Latin):
N ex ig ariꝑt confirmato regno sigiprandũ An¬
sprandi filiũ oculis priuauit. Om̃sq qui ei c̃san¬
guinitate coniuncti fuerant. diuersis modis affli¬
xit. Minorẽ quoq ansprandi filiũ nomine liuth¬
prandus. in custodia tenuit. quẽ quia sibi uilem
ꝑsonã habuit. & adhuc adolescentulũ eẽ ꝑspexit
ñ solũ in eiꝰ corpore uindictã aliquã minime inges
omp̃tis nutu factũ fuisse: qui eũ ad regni guber¬
nacula p̃parabat. dubiũ non ẽ. Igit᷑ liuthprandus
ad patrẽ suũ in baioariã ꝓfectꝰ. ei de suo aduentu
inestimabile gaudiũ fecit. Uxorẽ uͦ ansprandi
theoderada nõe. rex Ariꝑt cõp̃hendi fecit. Quȩ
cũ se uoluntate feminea reginã futurã esse iacta
ret. naso atq aurib abscisis. detore sue faciei de¬
turpata ẽ. Pari etiam modo. et germana luith¬
prandi nõe auruna. deformis effecta ẽ. xuiii¬
oc tẽpore. apud gallias in francoꝵ regnũ Anscis
arnulfi filius. ꝗ de nõe anchisȩ quondã troiani

Expanded text:
 Aripertus, confirmato regno, Sigibrandum Ansprandi filium oculis privavit, omnesque qui ei consanguinitate juncti fuerant diversis modis afflixit. Minorem quoque Ansprandi filium Liutprandum in custodia tenuit, quem quia despicabilem personam et adhuc adolescentulum esse perspexit, non solum in ejus corpore vindictam aliquam minime ingesst. Quod Dei omnipotentis nutu factum fuisse, qui eum ad regni gubernacula praeparabat, dubium non est. Igitur Liutprandus ad patrem suum in Bojoariam profectus, ei de suo adventu inaestimabile gaudium fecit. Uxorem vero Ansprandi Theuderadam nomine, rex Aripertus comprehendi fecit. Quae cum se voluntate feminea reginam futuram ret, naso atque auribus abscisis, decore suae faciei deturpata est. Pari etiam modo et germana Liutprandi nomine Aurona deformis effecta est. 23. Hoc tempore aput Gallias in Francorum regnum Anschis, Arnulfi filius, qui de nomine Anschise quondam Troiani
Abbreviated transcription (Latin):
ariꝑto. et facta exutraq parte multa strages ppłoꝵ.
s quã uis adextremũ. nox p̃liũ dirimiss. certũ tam̃
ẽbaioareᷤᷤ t̃ga petisse. et ariꝑti ex̾citum iuctorẽq. ad ca¬
desꝑationẽ et ad u̾sariis audatiã manẽ noliuss. sed

Expanded text:
Ariperto, et facta est ex utraque parte multa strages populorum. Ariperto, et facta est ex utraque parte multa strages populorum. Sed quamvis ad extremum nox proelium dirimisset, certum tamen est, Baioarios terga praebuisse et Ariperti exercitum victorem ad cadesperationem et adversariis audaciam praebuit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstantino ppͤ. lit̾as pͣui dognatis direxit. qua ille cu aplice¬
respuit sedis ꝯscilio resꝑtst. et huiꝰ rei. cã fecit pieturas inporticu
scĩ pet̾. q̃ gesta  sex scãꝵ synodoꝵ uniu̾saliũ renẽt. et¬
Nam et huiꝰ modi picturas cũ hẽrent ĩnurbe regia. philippi¬
cus uiẜat auferi. Statuit ⁊ ppłs romanꝰ. ne heretici imp̃ris
nom̃. aut cartaᷤᷤ aut figurã solidi susciperẽt: Uñ nec ei efigie
ĩeccda ĩtroducta ẽ. nec nom̃ admissaꝵ sollẽpnia ꝓlatũ. hic
ꝗ et arthemus dictus ẽ ĩsurg̃es. cũ regnũ expulit. ocdis¬
q p̾ͥuauit. nec tam̃ occidit. hic anastasiꝰ lit̾as ꝯstãtino pape
romã ꝑ scolasticũ patritiũ. et exarcim italie dirẽx. qͥb se fau¬
torem catholice fidei.et sc̃i sostiꝯscilii p̃dicatorẽ ẽẽ d̾clarauit
expletis annis exulass. ꝓmoto tãtem theoꝑt̾ decimo ano
baioarioꝵ ductor ex̾cit. uenit italiã. pugnauitq cũ

Expanded text:
pravi docmatis direxit, quas ille cum apostolicae sedis concilio respuit; et huius rei causa fecit picturas in porticu i Petri, quae gesta sex sanctarum sinodorum universalium retinent. Nam et huiusmodi picturas, cum haberentur in urbe regia, Filippicus iusserat auferri. Statuit populus Romanus, ne heretici imperatoris nomen aut chartas aut figuram solidi susciperent. Unde nec eius effigies in ecclesia introducta est, nec nomen ad missarum sollempnia prolatum. Hic qui et Artemius dictus est, insurgens eum regnum expulit oculisque privavit, nec tamen occidit. Hic Anastasius litteras Constantino pape Romam per Scolasticum patricium et exarcum Italie direxit, quibus se fautorem catholice fidei et sancti sexti concilii predicatorem esse declaravitexpletis annis exulasset, promoto tandem Teutperto, decimo anno Baioariorum ductor exercitu, venit Italiam pugnavitque cum
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃e uo ut regnũ accep. mox ĩregia urbe. imagĩẽ illam
uencrãdã inqͦ sce synodꝰ erãt depicte.⁊ aphilippico fue¬
rat deiecta. p̾stino iloco erẽx. his dieb ita tybis fluuius
tia tuutate. ita ut ĩuia lata ad unã ⁊ semis staturã ex¬
crescẽt. atq aporta scĩ petͥ usq adpotẽ miluui ũi ãq̃ se de¬
scendẽtes cõuingerẽt:

Expanded text:
Ipse vero ut regnum accepit, mox in regia urbe imaginem illam venerandam, in qua sanctae sinodus erant depictae et a Filippico fuerat deiecta, pristino in loco erexit. His diebus ita Tiberis fluvius tia civitati, ita ut in via Lata ad unam et semis staturam excrescerat atque a porta Sancti Petri usque ad pontem Molvium aque se descendentes coniungerent.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ciuitatẽ. et sẽsiss ꝗͣ ꝓhoc facto suũ ex̾citũ offẽsum
hẽret. mox accepto ꝯscilio ut ĩfrãtiã fuge̾t. quãtũ sibi
aqͥs extictꝰ ẽ. Cuiꝰ ĩtrastinũ diẽ corpꝰ ĩuentũ ĩpala¬
tio ordinatũ. et deiñ ĩ basilica dñi saluatoriᷤ. qua anti¬
quus arriꝑt ꝯstrĩxerat platũ. ibiq sepultꝰ ẽ: hic ĩdieb
ꝗb regnũ tenuit noctũ egrediẽsꝰ ac illacqr ꝑgẽs. ꝗd
de eo asingulis ciuitatib dicerent᷑. ꝑ semetipm explo¬
rabat.ac diligent̃ qualẽ iustitĩa singłi iudice ppło
suo facerẽt ĩ uestigabat. hic adueniẽtib ad se extẽraꝵ
gẽtũi legati. iulib cora eiᷤᷤ uestib siue pellitus uteb¬
ant. utq minꝰ italie insidiaret. nũꝙͣ eis p̃tiosã cenã
uł cet̾aꝵ reꝵ delitia ͨ ministrabat: Regnauitq cũ patre
mosiniis deditꝰ ac iustitie amator: In cuiꝰ tp̃rib t̃re ube¬
rtaᷤ nimia. s tp̃ra fuere barbanca: huiꝰ germanꝰ gumbt¬

Expanded text:
est, et sensisset, quia pro hoc facto suum exercitum offensum haberet, mox accepto consilio ut in Francia fugeret, quantum sibi aquis extinctus est. Cuius in crastinum diem corpus inventum, in palatio ordinatum ac deinde ad basilicam domini Salvatoris, quam antiquus Aripert construxerat, prolatum ibique sepultum est. Hic in diebus quibus regnum tenuit noctu egrediens et hac illacque pergens, quid de eo a singulis civitatibus diceretur, per semet ipsum explorabat, ac diligenter, qualem iustitiam singuli iudices populo suo facerent, investigabat. Hic, advenientibus ad se exterarum gentium legatis, vilibus coram eis vestibus sive pelliciis utebatur; utque minus Italiae insidiarentur, numquam eis pretiosa vina vel ceterarum rerum delicias ministrabat. Regnavit autem cum patre mosinis deditus ac iustitiae amator; in cuius temporibus terrae ubertas nimia, sed tempora fuere barbarica. Huius germanus Gum
Abbreviated transcription (Latin):
Post hunc Wecteri. Landari apud forũ iuli duca¬
tũ tenuit. quo defuncto. ei rodo aldus inducatu
grimo ald rex filiã eius nõe theoderata suo filio
rumoaldo ꝗ beneuentũ regebat. in matrimoniũ
tradidit. Exqua inde tres filios. hoc ẽ grimoal¬
Rex quoq Grimoald de om̃ib xxui Inuit¬
illis ꝗeũ quando beneuentũ ꝓfectꝰ fuerat deseru¬

Expanded text:
Post hunc Wectari Laudari apud Forum-Julii ducatum tenuit. Quo defuncto, ei Rodoaldus in ducatum Grimualdus rex filiam eius nomine Theuderadam suo filio Romualdo, qui Beneventum regebat, in matrimonium tradidit. Ex qua inde tres filios, hoc est GrimualRex quoque Grimuald de Omnibus illiqui eum, quando Beneventum profect
Abbreviated transcription (Latin):
Per hȩc tẽpora. bulgarũ dux Alzeco nõe incer¬
tũ quã obcausã asua gente digressus. italiã paci¬
fice introiens. cũ om̃i suo ducatu ⁊ exercitu adregẽ
grimoaldũ aduenit ei se ser uiturũ atq in eius
patriã habitaturũ ꝓmittens. Quẽ ille ad rumo¬
aldũ filiũ beneuentũ dirigens. ut ei cũ suo ppło
loca adhabitandũ concedere deberet p̃cepit
Iuos rumoald dux gratant̾ suscipiens. eisdẽ pre¬
tiosa adhabitandũ loca quȩ usq ad illud temp
deserta erant contribuit. Scilicet sepian. uoui¬
anũ. et hiserniã. et alias cũ suis t̾ritorus ciuitates
psũq Alzeconẽ mutato dignitatis nõe. de duce
gastaldiũ uocitari p̃cepit. Rusq hodie in his
ut diximꝰ locis habitantes. quãquã et latine lo¬
quant᷑ linguę tam̃ ꝓpriȩ usũ minime amisert̃¬

Expanded text:
Per haec tempora Vulgarum dux Alzeco nomine, incerPer haec tempora Vulgarum dux Alzeco nomine, incertum quam ob causam, a sua gente digressus, Italiam pacifice introiens, cum omni sui ducatus exercitu ad regem Grimuald venit, ei se serviturum atque in eius patria habitaturum promittens. Quem ille ad Romualdum filium Beneventum dirigens, ut ei cum suo populo loca ad habitandum concedere deberet, praecepit. Quos Romualdus dux gratanter excipiens, eisdem spatiosa ad habitandum loca, quae usque ad illud tempus deserta erant, contribuit, scilicet Sepinum , Bovianum et Iserniam et alias cum suis territoriis civitates, ipsumque Alzeconem, mutato dignitatis nomine, de duce gastaldium vocitari praecepit. Qui usque hodie in his ut diximus locis habitantes, quamquam et Latine loquantur, linguae tamen propriae usum minime amiser
Abbreviated transcription (Latin):
Sed et forũ popłi romanoꝵ ciuitatẽ. cui ciues
eidẽ aduersa quędã intulerant cũ beneuentũ ꝓfi¬
cisceret᷑. missosq illius euntes et redeuntes abene¬
uento sepius leserant. hoc modo diluit. Iuadra¬
gesimoꝵ tẽpore ꝑ alpẽ bardonis tusciã ingressus.
nescientib om̃ino romanis in ipso sacratissimo sab¬
bato pascali suꝑ eandẽ ciuitatẽ ea hora qua bapti¬
sinus fiebat. in opinate irruit. tantãq occisorũ
strage̾ fecit. ut etiã diaconos ipsos qui infantuloᷤᷤ
baptizabant. in ipso sacro fonte ꝑimeret. Sicq ean¬
de urbe deiecit. et usq hodie paucissimi in ea com¬
manent habitatores¬
rat ꝗddã grimoaldo c̾tra romanos ñ mediocre
odiũ ꝓeo qđ eius quondã germanos tasonẽ et
catonẽ in sua fide decepissent. Quã obcausã opi¬
tergiũ ciuitatẽ ubi ipsi extincti s̃. fundit destrux̃
eoꝵq qui ibi habuerant fines forouilanis taruisi¬
anisq et cęnetensib diuisit¬

Expanded text:
omanorum civitatem, cuius cives eidem adversa quaedam intulerant Beneventum proficiscenti missosque illius euntes et redeuntes a Benevento saepius laeserant, hoc modo delevit. Quadragesimorum tempore per Alpem Bardonis Tusciam ingressus, nescientibus omnino Romanis, in ipso sacratissimo sabbato paschali super eandem civitatem, ea hora qua baptismum fiebat, inopinate inruit, tantamque occisorum stragem fecit, ut etiam diacones ipsos, qui infantulos baptizabant, in ipso sacro fonte perimeret. Sicque eandem urbem deiecit, ut usque hodie paucissimi in ea commaneant habitatoresErat quidem Grimualdo contra Romanos non mediocre odium, pro eo quod eius quondam germanos Tasonem et Cacconem in sua fide decepissent. Quam ob causam Opitergium civitatem, ubi ipsi extincti sunt, funditus destruxit eorumque qui ibi habitaverant fines Foroiulanis Tarvisianisque et Cenetensibus divisit
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporib. theodorus archiẽpᷤ. et adrian abbas uir
eque doctissim auitaliano papa missi brittaniã
plurimas eccłas angloꝵ doctrinȩ aeccłasticȩ fruge
fecundarunt. Eꝗb theodorus archiẽpᷤᷤ peccan¬
tiũ udicia. quantis scilicet annis ꝓ uno quoq pec¬
cato ꝗs pęnitere debet. mirabili et discreta consi¬
deratione descripsit.
N scđo post tẽpore. m̃se aug̃. a parte orientis
stella cometis apparuit. nimis fulgentib radus
quȩ post semet ipsã diuersa diripuit. Nec mora
grauis pestilentia ab eadẽ parte orientis secuta.
romanũ ppłm deuastauit. His dieb domnus papa
romanȩ aeccłȩ locũ ꝗ paradisus dicit᷑. ante basilicã
ac tẽpestate francoꝵ regnũ apud gallias dagi

Expanded text:
temporibus Theodorus archiepiscopus et Adrianus abbas, vir aeque doctissimus, a Vitaliano papa missi in Brittaniam, plurimas ecclesias Anglorum doctrinae ecclesiasticae fruge foecundarunt. E quibus Theodorus archiepiscopus peccantium iudicia, quantis scilicet annis pro unoquoque peccato quis poenitere debeat, mirabili et discreta consideratione descripsit. Insequenti post tempore mense Augusto a parte orientis stella cometis apparuit nimis fulgentibus radiis, quae post semet ipsam reversa disparuit. Nec mora, gravis pestilentia ab eadem parte orientis secuta, Romanum populum devastavit. His diebus Domnus papa Romanae ecclesiae locum qui Paradisus dicitur ante basilicam ac tempestate Francorum regnum aput Gallias Dagi
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tigit ut dux Wecteri suꝑiori uespere aticino
reuerteret᷑. nescientib sclauis. Cuiꝰ comites cũ ad ꝓ¬
pria ut assolet fieri remeassent ipse hoc nuncium
desclauis audiens. cũ paucis uiris. hoc ẽ.xxu. ẽtra¬
eos ꝓgressus ẽ. Quẽ sclaui cũ tã paucqͥs uenire c̃spi¬
cientes: irriserunt. dicentes patriarchã cũ transitu
clericoꝵ aduentare. Qui cũ ad pontẽ natisionis
fluminis. ꝗ ibidem ẽ. ubi sclaui residebant propin¬
quasset. cassidẽ sibi decapite auferens uultũ suũ
sclauis ostenderet. Erat enĩ caluo capite. Quẽ dũs
sclaui ꝗa ipse eẽt Wecteri cognouissent. mox ꝓtur¬
bati. uuecteri adesse clamitant. dõq eos ex terrente
plus de fuga quã deplio cogitant. Tunc suꝑ eo
Wecteri cũ paucis quos habebat irruens. tanta
manerent

Expanded text:
contigit, ut dux Wechtari superiori vespere a Ticino contigit, ut dux Wechtari superiori vespere a Ticino reverteretur nescientibus Sclavis. Cuius comites cum ad propria, ut adsolet fieri, remeassent, ipse hoc nuntium de Sclavis audiens, cum paucis viris, hoc esteos progressus est. Quem Sclavi cum tam paucis venire conspicientes, irriserunt dicentes patriarcham contra se cum clericis adventare. Qui cum ad pontem Natisonis fluminis, qui ibidem est ubi Sclavi residebant, propinquasset, cassidem sibi de capite auferens, vultum suum Sclavis ostendit, erat enim calvo capite. Quem dum Sclavi quia ipse esset Wectari cognovissent, mox perturbati Wectari adesse clamitant. Deoque eos exterrente plus de fuga quam de praelio cogitant. Tunc super eos Wectari cum paucis quos habebat irruens, tanta manerent
Abbreviated transcription (Latin):
deforouilanoꝵ finib uelocit᷑ exierint. his uisis et
auditis logati abbaroꝵ. cũ hȩc suo regi nunciasseñ
mox cũ or̃i suo exercitu ad ꝓpriũ reuersus ẽ regnũ
eniq lupo hoc modo ut p̾misimꝰ int̾empto. xxii¬
Warnefrit cius filius uoluit in loco patris apud
forũ ulii optinere ducatũ. Sed metuens grimoaldi
pte uocitant carantanũ. ꝗ postea cũ sclauis adueni¬
ens quasi ducatũ eoꝵ uirib resũptur apud nemas
castrũ. qđ ñ longe aforo iulii distat. irruentib suꝑ
foroiulanis extinctus ẽ¬
Deinde ordinatꝰ ẽ apud forũ iulur dux Wecteri.
ꝗ fuit oriundus deiuncentina ciuitate. uir benignꝰ
et ppłm suauit̾ regensHunc cũ audisset sclauoꝵ
gens ticinũ ꝓfectũ esse. c̃gregata ualida multitu.¬
dine uoluerunt suꝑ forũ iulanũ castrũ irruere. et
uenientes castramerati s̃ in loco ꝗ broxas dicit non
longe aforoiulii. Scđm aut̃ diuinã dispositionem

Expanded text:
de Foroiulanorum finibus velociter exierint'. His visis et de Foroiulanorum finibus velociter exierint'. His visis et auditis legati Avarum cum haec suo regi nuntiassent, mox cum omni suo exercitu ad proprium reversus est regnum. 22. Denique Lupo hoc modo ut praemisimus interempto, Arnefrit, eius filius, voluit in loco patris aput Foroiuli optinere ducatum. Sed metuens Grimualdi pte vocitant Carantanum. Qui postea cum Sclavis adveniens, quasi ducatum eorum viribus resumpturus, aput Nemas castrum, quod non longe a Foroiuli distat, inruentibus super se Foroiulanis, extinctus esDeinde ordinatus est aput Foroiuli dux Wechtari, qui fuit oriundus de Vincentina civitate, vir benignus et populum suaviter regens. Hunc cum audisset Sclavorum gens Ticinum profectum esse, congregata valida multitudine, voluerunt super Foroiulanum castrum inruere; et venientes castrametati sunt in loco qui Broxas dicitur, non longe a Foroiuli. Secundum divinam autem dispositionem
Abbreviated transcription (Latin):
IBi itaq lupo duce ꝑempto. reliqui ꝗremanserat
se ꝑcastella cõmuniunt. Abbares uõ ꝑ om̃s eorũ
fines discurrentes. cuncta rapinis inuadunt uel
suꝑ posito igni cõburunt. Cũ ꝑ aliquot dies hoc
facerent. agrimo aldo eis mandatũ est ut iam
a deuastatione ꝗescerent. Ꝙ legatos ad grimoal¬
dũ mittunt dicentes. Forũ iuilu se minime reli¬
cturos. quẽ armis ꝓpriis conquisissent
unc Grimoald netessitate cõpulsus. exercitũ quẽ¬
adunare cȩpit. quatiiꝰ abbares desuis finib extur¬
baret. In medio itaq cãpo sua castra et abbarorũ
hospitiũ cõponens. cũ exercitu partẽ exiguã habere
cosdẽ quos habebat. ipsos diuerso habitu uariisq
instructos armis ante oculos legatoꝵ ꝑdies aliquot
quasi nouus iugit̾ exercit̾ aduentaret. frequenter
transire fecit. Abbarũ uõ legati dũ eundẽ ipsũ
exertitũ. aliis et aliis modis p̾terire ẽspiciunt.
imensã langobardoꝵ multitudinẽ esse credidert̃.

Expanded text:
Ibi itaque Lupo duce perempto, reliqui qui remanserant, sese per castella communiunt. Avares vero per omnes eorum fines discurrentes, cuncta rapinis invadunt, vel supposito igne comburunt. Qui cum per aliquot dies hoc facerent, a Grimoaldo eis mandatum est, ut jam a devastatione quiescerent. Qui legatos ad Grimoaldum mittunt, dicentes, Foroiuli se minime relicturos, quam armis propriis conquisissent. 21. Tunc Grimuald necessitate conpulsus exercitum quoadunare coepit, quatenus Avares de suis finibus exturbaret. In medio itaque campo sua castra et Avarum hospitium conponens, cum exercitus partem exiguam haberet, eosdem ipsos quos habebat diverso habitu variisque instructos armis ante oculos legatorum per dies aliquot, quasi novus iugiter exercitus adventaret, freqtransire fecit. Avarum vero legati dum eumdem ipsum exercitum, aliis et aliis modis praeterire conspiciunt, immensam Langobardorum multitudinem esse crediderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cie cȩsus sibi fugiens mortẽ. romualdo et lango¬
bardis uictoriã peꝑcit. Ita saburrus ꝗse impri
suo uictoriȩ tropheũ de langobardis ꝓmiserat
patrare. ad eum cũ paucis remeans ignominiam
deportauit. Romuald uõ patrata deinimicis
inctoria beneuentũ triũphalis reuersus ẽ. patriq
gudiũ. et cunctis securitatẽ sublato hostiũ timo¬
re conuexit
T uero c̃stans augs cũ nichil se contra langobardos
gessisse c̃spiceret. om̃s seuitiȩ suȩ minas ẽtra suoᷤᷤ
hocẽ romanos retorsit. Nã egressus neapoli romã
perrexit. Cui sexto ab urbe miliario. uitalianus
pipa cũ sac̃dotib et romano ppło occurrit. Qui
aug̃s cũ adbeati Petri limina ꝑuenisset optulit
ibi palliũ auro textilẽ. et manens apud romã dieb
duodetĩ. om̃a quȩ fuerant antiꝗtus instituta
exere inornam̃tũ ciuitatis deposuit. intantũ ut
etiã basilicã beatȩ mariȩ quȩ aliquando pantheon

Expanded text:
cie cesus, sibi fugiens mortem, Romoaldo et Langocie cesus, sibi fugiens mortem, Romoaldo et Langobardis victoriam peperit. Ita Saburrus, qui se imperatori suo victorie tropeum de Langobardis promiserat patrare, ad eum cum paucis remeans ignominiam deportavit. Romoald vero, patrata de inimicis victoria, Beneventum triumphans reversus est, patrique gaudium et cunctis securitatem, sublato hostium timore, convexit. 35. At vero Constans augustus, cum nichil se contra Longobardos gessisse conspiceret, omnes sevicie sue minas contra suos, hoc est Romanos, retorsit. Nam egressus Neapolym, Romam perrexit, cui sexto ab urbe miliario Vitalianus papa cum sacerdotibus et Romano populo occurrit. Qui augustus cum ad beati Petri limina pervenisset, optulit ibi pallium auro texto; et manens apud Romam duodecim diebus, omnia que fuerant antiquitus instituta ex ere in ornamentum civitatis deposuit, in tantum ut etiam basilicam beate Marie, que aliquando Pantheum
Abbreviated transcription (Latin):
fertur iugintimilia militũ expetit. seq cũ romu¬
aldo pugnaturũ. uictorẽq spopondit. Qui cũ acce¬
pto exercitu ad locũ cui forinus ẽ nom̃ aduenisset
ibiq castra posuisset grimoald ꝗiã beneuentũ
aduenerat hȩc audiens. contra eũ ꝓficisci uoluit
cũ eo pugnabo. et cũ uictor extitero. maior utiq
gła ur̃ȩ potentiȩ asscribet᷑. ł actũq ẽ. et accepta
aliqua parte depatris exercitu. parit̾q cũ suis ho¬
minib c̃tra saburrũ proficiscit᷑. Iprius quã bellũ
cũ eo iniret. aquatuor partib tubas insonare
p̃cepit. moxq suꝑ eos audent̃ irrupit. Cũq utręq
acies forti intentione pugnarent tunc unus de
regis exercitu nõe a me longus ꝗ regiũ contũ ferre
erat solit quendã grecũ eodẽ contu utrisq ma¬
nib fortit̾ ꝑcutiens. desella suꝑ quã equitabat
sustulit eũq in aera suꝑ caput suũ leuauit. Qđ

Expanded text:
fertur, viginti milia militum expetiit seque cum Romofertur, viginti milia militum expetiit seque cum Romoaldo pugnaturum victoremque spopondit. Qui cum accepto exercitu ad locum, cui Forinus nomen est, advenisset, ibi castra posuisset. Grimoald, qui iam Beneventum advenerat, hec audiens, contra eum proficisci voluit. cum eo pugnabo, et cum vicero maior utique gloria vestre potentie adscribetur". Factumque est, et accepta aliqua parte de patris exercitu pariterque cum suis hominibus contra Saburrum proficiscitur. Qui priusquam bellum cum eo iniret, a quatuor partibus tubas insonare precepit moxque super eos audenter inrupit. Cumque utreque acies forti intentione pugnarent, tunc unus de regis exercitu nomine Amalongus, qui regium contum ferre erat solitus, quendam Greculum eodem conto utrisque manibus fortiter percutiens, de sella super quam equitabat sustulit eumque in aera super caput suum levavit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
cũ locutꝰ ẽ Constans esto dñe romuald. et habe
fiduciã. noli turbari ꝗa tuus genitor citius tibi
auxiliũ prebiturus aderit. Nam scias eũ illa nocte
iuxta sacrũ fluuiũ cũ ualido exercitu manere
Tantũ obsetro ut mĩam exhibeas cũ mea uxore et
filiis. quia gens ista ꝑfida me uiuere non sinebit
Cũq hoc dixisset. iussu imp̃ris caput eius abscisũ.
atq cũ belli machina quã petrariã uocant in urbẽ
ꝓiectũ ẽ. Qđ caput romuald sibi deferri iussit
idq lacrimans osculatꝰ ẽ dignoq in loculo tumu¬
lari prȩcepit Uii ii¬
Netuens igͥ imp̃r subito Grimoaldi regis aduentũ
dimissa beneuenti obsidione neapolim ꝓficiscit
suiꝰ tam̃ exercitũ. mitula capuanus comes iuxta
fluenta caloris fluminis in loco ꝗusq hodie pugna
dicit᷑. uehement̃ attriuit
Postquã uero impr neapolim ꝑuenit. unꝰ ex eius
optimatib cui nom̃ saburrus erat. ab augusto ut

Expanded text:
eum locutus est: Constans esto, domine Romoald, et habens eum locutus est: Constans esto, domine Romoald, et habens fiduciam noli turbari, quia tuus genitor citius tibi auxilium praebiturus aderit. Nam scias eum hac nocte juxta Sangrum fluvium cum valido exercitu manere; tantum obsecro ut misericordiam exhibeas cum filiis, quia gens ista perfida me vivere non sinebit". Cumque hoc dixisset, iussu imperatoris caput eius abscisum atque cum belli machina, quam petrariam vocant, in urbem proiectum est. Quod caput Romoald sibi deferri iussit ‹idque› lacrimans osculatus est dignoque in loculo tumulari precepit. igitur imperator subitum Grimoaldi regis adventum, dimissa Beneventi obsidione, Neapolym profiscitur. Cuius tamen exercitum Mitola Capuanus comes iuxta fluenta Caloris fluminis, in loco qui usque hodie Pugna dicitur, vehementer adtrivit. 34. Postquam vero imperator Neapolym pervenit, unus ex eius optimatibus, cui nomen Saburrus erat, ab augusto, ut
Abbreviated transcription (Latin):
expoliasset palatiũ etiã non reuersurus petere be¬
neuentũ. Interĩ impr̃is exercitꝰ beneuentũ diũsis
machinis uehem̃t̃ pugnabat et ẽtra romualdũ
tam cũ expeditis iuuenib hostiũ castra irrũpens.
magnas eisdẽ inferebat undiq clades. Cũq gri¬
moald eius pat̾ iamq ꝓperaret. eundẽ nutritium
aduentũ. Qui cũ prope beneuentũ uenisset. a
regrens. ille se agrimo aldo rege uenire dix̃. eundẽq
regẽ citius aduentare nunciauit. Statĩq impr
extritus. consiliũ cũ suis inut. quatin cũ romuald¬
pacisceret᷑ ut neapoli possit reuerti
Acceptaq obside romuald sorore. cui nom̃ gisa
fuit. cũ eodẽ pacẽ fecit. Cius uõ nutritiũ sesual¬
dũ ad muros duci p̃cepit. mortẽ ei minatꝰ si aliꝗd
romualdo aut ciuib degrimoaldi aduentu nun¬
ciaret. sed potius asseueraret eundẽ uenire mini¬
me posse. Qđ ille ita se facturũ. ut ei p̃cipiebat᷑

Expanded text:
expoliasset palatium et iam non reversurus repeteret Beexpoliasset palatium et iam non reversurus repeteret Beneventum. Interim imperatoris exercitus Beneventum diversis matamen cum expeditis iuvenibus hostium castra inrumpens, magnas eisdem inferebat undique clades. Cumque Grimoald eius pater iamque properaret, eundem nutricium et. Qui cum prope Beneventum venisset, a e adveniret requirens, ille se a Grimoaldo rege venire dixit, eundemque regem citius adventare nunciavit. Statimque imperator exterritus, consilium cum suis iniit, quatinus cum Romaldpacisceretur, ut Neapolim posset reverti. Acceptaque obside Romaldi sorore, cui nomen Gisa fuit, cum eodem pacem fecit, ejus vero nutritium Sesualdum ad muros duci praecepit, mortem ei minatus si aliquid Romaldo aut civibus de Grimoaldi adventu nunciaret, sed potius asseveraret eumdem venire minime posse. Quod ille ita se facturum, ut ei praecipiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ ut diximꝰ constans augustus cũ tarentũ ue¬
nisset. egressus exinde beneuentanoꝵ fines in¬
uasit. Oñs pene ꝑquas uenerat langobardoꝵ
ciuitates cępit. buceriã quoq epulentã apule¬
guam ciuitatẽ expugnatã fortius inuadens di¬
ruit. ad solũ usq prostrauit. Agerentiã sane
ꝓpt̾ munitissimã loci positionẽ: capere minime
potuit. Deinde cũ om̃i suo exercitu. beneuentũ
circũdedit. et eã uęhem̃t᷑ expugnare cȩpit. Ubi
tunc rumuald grimoaldi filius adhuc iuuenulus.
ducatũ tenebat. Ꝙstatĩ ut imp̃ris aduentũ cogno¬
uit. nutritiũ suũ nomine sesualdũ. ad patrẽ gri¬
moaldũ transpadũ direxit. obseerans eũ ut quãtoti
ueniret. filioq suo ac beneuentanis quos ipse nutri¬
erat. potent̾ succurreret. Qđ grimoald rex audi¬
ens. statĩ cũ exercitu filio laturus auxiliũ beneuen¬
tũ ꝑgere cȩpit. Quẽ plures ex langobardis in itine¬
re relinquentes. ad ꝓpria remearunt. dicentes ꝗa

Expanded text:
 ut diximus, Constans augustus Tarentum venisset, egressus exinde, Beneventanorum fines invasit omnesque pene per quas venerat Langobardorum civitates cepit. Luceriam quoque, opulentam Apuliae civitatem, expugnatam fortius invadens diruit, ad solum usque prostravit. Agerentia sane propter munitissimam loci positionem capere minime potuit. Deinde cum omni suo exercitu Beneventum circumdedit et eam vehementer expugnare coepit; ubi tunc Romuald, Grimualdi filius adhuc iuvenulus, ducatum tenebat. Qui statim ut imperatoris adventum cognovit, nutricium suum nomine Sesualdum ad patrem Grimualdum trans Padum direxit, obsecrans, ut quantocius veniret filioque suo ac Beneventanis, quos ipse nutrierat, potenter succurreret. Quod Grimuald rex audiens, statim cum exercitu filio laturus auxilium Beneventum pergere coepit. Quem plures ex Langobardis in itinere relinquentes, ad propria remearunt, dicentes, quia
Abbreviated transcription (Latin):
exinde auferens reportauit. Huic lupo quando¬
multa insolent̃ apud ticinũ egisset. qͥppe ꝗreuer¬
surũ ñ ȩstimaret. reuertente rege sciens eidẽ
ea quȩ ñ recte gesserat displicere. forũ ulii pe¬
tens c̃tra eundẽ regẽ suȩ neꝗtiȩ c̃scius rebellauit
Uuse Grimoald nolens cuule bellũ int̾ lan xuii¬
gobardos excitare. regi abbaroꝵ cacano manda¬
uit. ut inforoiulu contra lupũ ducẽ cũ exerci¬
tu ueniret. eũq bello ꝓsterneret. Qđ et factũ ẽ
Nam ueniente rege cacano cũ magno exercitu.
in loco ꝗ flouius dicit᷑. sicut nobis retulerunt
seniores uiri ꝗ in ipso bello fuer̃. ꝑtres dies lup
dux cũ foroiulanis aduersus exercitũ cacani con¬
flixit. Et prima ꝗdem die ualidũ eiꝰ exercitum
paucis suis uulneratis ꝓstrauit. Scđa uͦ die iam
aliqͣntis desuis uulneratis et mortuis. pari modo
multos ex abbaris extinxit. Tertia aut̃ die iam

Expanded text:
exinde auferens deportaexinde auferens deportamulta insolenter aput Ticinum egisset, quippe quem reversurum non aestimaret: revertente rege, sciens, eidem ea quae non recte gesserat displicere, Forumiuli petens, contra eundem regem suae nequitiae conscius rebellavit. 19. Tum Grimuald, nolens civile bellum inter Langobardos excitare, regi Avarum cacano mandavit, ut in Forumiuli contra Lupum ducem cum exercitu veniret eumque bello protereret. Quod et factum est. Nam veniente cacano cum magno exercitu, in loco qui Flovius dicitur, sicut nobis retulerunt seniores viri qui in ipso bello fuerunt, per tres dies Lupus dux cum Foroiulanis adversus cacani exercitum conflixit. Et prima quidem die validum eius exercitum, paucis suis vulneratis, prostravit. Secunda vero die, iam aliquantis e suis vulneratis et mortuis, pari modo multos ex Avaribus extinxit. Tertia vero die, iam
Abbreviated transcription (Latin):
pluuias colligi nequerur̃. iterũ renata et admatu¬
ritatẽ usq ꝑducta funt
At uõ Grimoald ereptis beneuentanis. et eoꝵ pro¬
uinciis agretis. ad palatiũ suũ apud ticinũ repe¬
dauit disponens trasemundũ. ꝗdudũ capue comes
fuerat. et ei adꝑcipiendũ regnũ strenussime paru¬
erat. data ei inmatrimonio sua filia romualdi so¬
pore altera. eũ post catonẽ dequo superius dixim
apud spoletiũ ductorẽ effetit indeq ticinũ re
grasulfo forouilano duce defuncto. successor ei
inducatu Ago ẽ constitutꝰ. de cuiꝰ nomine usq ho¬
die domꝰ quȩdã intra forũ ulii constituta domud
agonis appellat᷑. Quo agone mortuo. foroulanoꝵ
ductor lupus efficit᷑. hic lupus ingradus insula
quȩ ñ longe ab aquileia ẽ. cũ equestri exercitu ꝑ
stratã quȩ antiꝗtus ꝑmare facta fuerat introiuit
et dep̃data ipsa ciuitate. agleiensi ȩxcłȩ tesauros

Expanded text:
pluvias colligi nequiverunt, iterum renata et ad matupluvias colligi nequiverunt, iterum renata et ad maturitatem usque perducta sunt. vero rex Grimuald, ereptis Beneventanis et eorum provinciis a Grecis, ad palatium suum aput Ticinum repedare disponens, Transamundum, qui dudum Capuae comes fuerat et ei ad percipiendum regnum strenuissime paruerat, data ei in matrimonium sua filia, Romualdi altera sorore, eum post Attonem, de quo superius diximus, aput Spoletium ductorem effecit, indeque TicinGrasulfo Foroiulanorum duce defuncto, successor ei in ducatu Ago datus, de cujus nomine usque hodie domus quaedam intra Forum-Julii constituta domus Agonis appellatur. Quo Agone mortuo, Forojulianorum ductor Lupus efficitur. Hic Lupus in Grados insulam, quae non longe ab Aquileia est, cum equestri exercitu, per stratam, quae antiquitus per mare facta fuerat, introivit. Et depraedata ipsa civitate, Aquileiensis Ecclesiae thesauros
Abbreviated transcription (Latin):
priuarunt. multisq exiudicib ei detruncati. con¬
stantinopoli deducti sunt. Cũ ꝗb parit̾ et falsi im¬
peratoris caput ẽ deportatũ.
Hȩc audiens gens saracenoꝵ quȩ iã alexandria et
egyptũ ꝑuaserat. subito cũ multis nauib uenientes
siciliã inuadunt. siracusas ingrediunt᷑ multãq
stragẽ faciunt ppłoꝵ. uix paucis euadentib qui
ꝑmunitissima castra. et iuga c̾fugerant montiu
AAuferentes quoq p̾dam nimiã. et omne illud qđ
c̃stans aug̃s aroma abstulerat ornatũ in are. et
diuersis specieb: Sicq alexandriam reuersi sunt .xii
Porro regis filia quã de beneuento obsidis gisa nõe
sublatã diximꝰ. siciliã ueniens diem clausit extremu
s oc tempore tantę pluiuiȩ tantaq tonitrua x¬
fuerunt. quanta ante nullus hominũ meminerat
ita ut innumera hominũ et animantiũ milia ful¬
minib eẽnt ꝑempta. Eo anno legumina quȩ ꝓpt̃

Expanded text:
privarunt. Multique ex iudicibus eius detruncati Conprivarunt. Multique ex iudicibus eius detruncati Constantinopolim perducti sunt; cum quibus pariter et falsi imperatoris caput est dcportatum. Haec audiens gens Sarracenorum, quae iam Alexandriam et Aegyptum pervaserat, subito cum multis navibus venientes, Siciliam invadunt, Siracusas ingrediuntur multamque stragem faciunt populorum, vix paucis evadentibus, qui per munitissima castra et iuga confugerant montium, auferentes quoque praedam nimiam et omne illud quod Constans augustus a Roma abstulerat ornatum in aere et diversis speciebus; sicque Alexandriam reversi sunt. 14. Porro regis filiam, quam de Benevento obsidis nomine sublatam diximus, Siciliam veniens, diem clausit extremum. 15. Hoc tempore tantae pluviae tantaque tonitrua fuerunt, quanta ante nullus meminerat hominum, ita ut innumera hominum et animantium milia fulminibus essent perempta. Eo anno legumina, quae propter
Abbreviated transcription (Latin):
nere t̾ręno ꝑrexit inciuitatẽ regiã. Ingressusq
siciliã ꝑ indictionẽ. uii. habitauit insiracusiam
et tales afflictiones in suo ppło. seu habitatorib
ł possessorib calabriȩ. siciliȩ. affricȩ. atq sardiniȩ¬
fecit. quales antea nũquã auditȩ sunt. ita ut
etiã uxores amaritis. ł filii aparentib separarent
Sed et alia multa et in audita harũ regionũ popłi st̃
ꝑpessi ita ut alicui spes uitȩ ñ remaneret. Nã et
uasa saerata ł cimilia sc̃arũ dĩ ȩccłarũ. imperiali
iussu egretoꝵ auaritia sublata s̃. Mansit autem
imp̃r insiciliã ab indictione .uii. usq ad indictione¬
xii. Sed tandẽ tantoꝵ criminũ iniꝗtatũq penas
metentius insiciliã regnũ arripuit. sed absq orien¬
talis exercitꝰ uoluntate. Contra quẽ italiȩ milites
alii ꝑ histriã. alii ꝑpartes cãpanię. alii u̾ ꝑpartes
affricȩ et sardiniȩ uenientes insiracusas. eũ uita

Expanded text:
terreno perrexit civitatem Regium. Ingressusque Siciliam per indictionem septimam, habitavit in Syracusa, et tales afflictiones inposuit populo seu habitatoribus vel possessoribus Calabriae, Siciliae, Africae atque Sardiniae, quales antea numquam auditae sunt, ita ut etiam uxores a maritis vel filii a parentibus separarentur. Sed et alia multa et inaudita harum regionum populi sunt perpessi ita ut alicui spes vitae non remaneret. Nam et vasa sacrata vel cimilia sanctarum Dei ecclesiarum imperiali iussu et Grecorum avaricia sublata sunt. Mansit autem imperator in Sicilia ab indictione septima usque in duodecimam; sed tandem tantarum iniquitatum poenas imperatore, Mecetius in Sicilia regnum arripuit, sed absque orientalis exercitus voluntate. Contra quem Italiae milites alii per Histriam, alii per partes Campaniae, alii vero a partibtis Africae et Sardiniae venientes in Siracusas, eum vita
Abbreviated transcription (Latin):
tu. ut exhoc loco michi animȩ cederent. ługi¬
entes quoq ex eodẽ loco monachi romã petiert̃
secũ codicẽ scȩ̃ regulȩ quã p̃fatus pater cõposu¬
erat. et quȩdã alia scripta. necnon pondus panis
et mensurã uini. et ꝗeꝗd exsuppellectili surriꝑe
poterant deferentes. Siꝗdem post beatũ benedi¬
ctũ constantinꝰ. post hunc simplicius. post quẽ
uitalis. ad extremũ bonitus congregationẽ ipsa
rexit. sub quo hȩc destructio facta ẽ¬

Expanded text:
tui, ut ex hoc loco mihi animae cederentur". Fugitui, ut ex hoc loco mihi animae cederentur". Fugientes quoque ex eodem loco monachi Romam petierunt, secum codicem sanctae regulae, quam praefatus pater conposuerat, et quaedam alia scripta necnon pondus panis et mensuram vini et quidquid ex supellectili subripere poterant deferentes. Siquidem post beatum Benedictum Constantinus, post hunc Simplicius, post quem Vitalis, ad extremum Bonitus congregationem ipsam rexit; sub quo haec distructio facta e
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stet : Icũ hoc dixisset. equo desiliens eande ba¬
silicã conspecturus intrauit. Tunc aliis orantib
ipse picturas eiusdẽ basilicȩ mirari cępit. Iui cũ
figurã beati martyris sauini depictã conspexisset
mex cũ iuram̃to affirmauit dicens. Talẽ om̃ino
eum uirũ qui se inbello ꝓtexerat. formã habitũq
habuisse. Tunc intellectũ ẽ. beatũ martyrẽ sauinũ
eidem inp̾lio adiutoriũ contulisse. Igit᷑ mortuo
ariulfo. duo filii faro ald suꝑiori ducis int̾ se ꝓpt̃ꝰ
ducatũ decertantes. unꝰ exipsis qui cũ uictoria
cunctatꝰ ẽ. nomine teudelapius. ducatũ suscepit
irca hȩc tẽpora cȩnobiũ beati benedicti xuii¬
patris qđ incastrũ cassinũ sitũ ẽ alangobardis
noctu inuadit᷑. Qui uniuersa dirripientes nec
unũ ex monachis tenere potuer. ut ꝓphetia uene¬
rabilis benedicti patris quã longe ante p̃uiderat
impleret᷑ qua dixit. Uix apud dm̃ obtinere po¬

Expanded text:
praestet? Qui cum hoc dixisset, equo desiliens, eamdem bapraestet? Qui cum hoc dixisset, equo desiliens, eamdem basilicam conspecturus intravit. Tunc, aliis orantibus, ipse picturas ejusdem basilicae mirari coepit. Qui cum figuram beati martyris Sabini depictam conspexisset, mox cum juramento affirmavit dicens, talem omnino eum virum qui se in bello protexerat formam habitumque habuisse. Tunc intellectum est beatum martyrem Sabinum eidem in praelio adjutorium contulisse. Igitur, mortuo Ariulfo, duo filii Faroaldi superioris ducis inter se propter ducatum decertantes, unus ex ipsis qui cum victoriam adeptus esset, nomine Theudelapius, ducatum suscepitirca haec tempora coenobium beati Benedicti patris, quod in castro Casino situm est, a Langobardis noctu invaditur. Qui universa diripientes, nec unum ex monachis tenere potuerunt, ut prophetia venerabilis Benedicti patris, quam longe ante praeviderat, impleretur, qua dixit: "Vix apud Deum optinere po
Abbreviated transcription (Latin):
set. unictoriãq patrasset. regrere asuis hominibus
apt̃ quis aur̃ ille Fuilset quẽ in illo bello quod
asserat. tam strenue pugnantẽ uidisset. Cui
eũ sũ uiri responderent. se ibi nullũ aliquẽ for¬
tus facientẽ quã ipsũ ducẽ uidissent. ille ait.
sute multũ ꝑomĩa me meliorẽ ibi aliũ uidi. qui
quoties me aduersȩ partis aliꝗs ꝑcutere uoluit.
ille uir strenuus me scꝑ suo clipeo ꝓtex̃. Cumq
dux ipse ꝓpe spoletiũ ubi basilica beati martyris
saunt ep̃i sita ẽ inqua eidem uenerabile corpus
requiescit aduenisset. int̾rogauit cui hȩç tam
ampla domꝰ esset. Responsũ ẽ ei auiris fidelib
sauinũ ibi martyrẽ requiescere. Quẽ xp̃iani
quoties inbello c̃tra hostes irent. solatiũ habereñ
ac insuũ auxiliũ inuocarent. Ariulfus uero cum
adhuc esset gentilis. ita respondit. Et potest
fieri. ut homo mortuus aliqđ uiuentib auxiliũ

Expanded text:
set victoriamque patrasset, requirere a suis hominibus set victoriamque patrasset, requirere a suis hominibus coepit, quis vir ille fuerit, quem ipse in illo bello quod gesserat tam strenue pugnantem vidisset. Cui cum sui viri responderent, se ibi nullum aliquem fortius facientem quam ipsum ducem vidisse, ille ait: "Certe multum et per omnia me meliorem ibi alium vidi, qui, quotiens me adversae partis aliquis percutere voluit, ille vir strenuus me semper suo clyppeo protexit". Cumque dux ipse prope Spoletium, ubi basilica beati martyris Sabini sita est, in qua ejusdem venerabile corpus quiescit, advenisset, interrogavit cujus haec tam ampla domus esset. Responsum est ei a viris fidelibus, Sabinum ibi martyrem requiescere, quem Christiani quoties in bellum contra hostes irent, solitum haberent in suum auxilium invocare; Ariulfus vero cum adhuc esset gentilis, ita respondit: Qui potest fieri ut homo mortuus aliquod viventi auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
nus quoq patricius morit᷑. cui gallicin successit.
et cũ agilulfo rege pacẽ concordauit.
HAc etiã tẽpestate. Agilulfus cũ theoderico francoꝵ
rege. pacẽ ꝑpetuã fecit. Post hȩc Ago rex rebellan¬
tẽ sibi ⁊ angrulfũ ueronensiũ ducẽ extinxit. Gui¬
dulfũ quoq ꝑgamense ducẽ. cui iã bis peꝑcerat pe¬
remit. Pari etiã modo et Warnecausũ apud tici¬
nũ occidit.
Subsequenti tẽpore. rursũ rauennã et eos ꝗcirea
horã maris erant pestis grauissima uastauit. Se¬
quenti uero anno mortalitas ualida popłos ueronen¬
sium attriuit
unc etiã signũ sanguineũ incęlũ apparusse uisũi
et quasi hastȩ sanguineȩ. et lux clarissima ꝑ totam
noctẽ. Theodeꝑtus rex francoꝵ eo tẽpore cũ clothi¬
rio patruele suo bellũ gerens. ei exercitũ uęhemt
qui faro ald apud spoletiũ successerat morit᷑. Hic
ariulfus cũ belld̃ contra romanos in camarino gessis¬

Expanded text:
nus quoque patricius moritur; cui Gallicinus successit nus quoque patricius moritur; cui Gallicinus successit et cum Agilulfo rege pacis concordiam iniit. Hoc etiam tempore Agilulf cum Theuderico Francorum rege pacem perpetuam fecit. Post haec Ago rex rebellantem sibi Zangrulfum Veronensium ducem extinxit. Gaidulfum quoque Pergamensem ducem, cui iam bis pepercerat, peremit. Pari etiam modo et Warnecautium aput Ticinum occidit. Subsequenti tempore rursum Ravennam et eos qui circa ora maris erant pestis gravissima vastavit. Sequenti quoque anno mortalitas valida populos Veronensium attrivit. Tunc etiam signum sanguineum in caelo apparuisse visum est et quasi hastae sanguineae et lux clarissima per totam noctem. Theudepertus rex Francorum eo tempore cum Clothario patruele suo bellum gerens, eius exercitum vehemequi Farualdo aput Spoletium successerat, moritur. Hic Ariulfus cum bello contra Romanos in Camerino gessis
Abbreviated transcription (Latin):
cui in loco marianꝰ ciues romanꝰ substitutus ẽ
Com quoq duce intridento mortuo. datꝰ ẽ eidẽ
loco dux Gaidoaldus uir bonꝰ ac fide catholic
hisdẽ ipsis dieb baioarii usq ad duomilia uiroꝵ¬
dũ suꝑ sclauos irruunt. suꝑ ueniente cacano
om̃s int̾ ficiunt᷑. Tunc primis caballi siluatici
et bubali initaliã delati. italiȩ ppłis miracula
rex francoꝵ ętatis anno iugesimo ꝗnto cũ uxore
ꝓpria sic̃ fertur ueneno extinguit̾ huni quoq
qui et abbares dicunt᷑. apannonia inturingã in¬
gressi. bella grauissima cũ francis gesserunt.
Brunichildis tunc regina cũ nepotib adhuc pue¬
rulis theodeꝑto et theoderico. regebat galliã.
A quib accepta huni pecunia reuertunt᷑ ad ꝓpria
Mortuus quoq guntrãnus rex francoꝵ regnũq¬
illius brunichildis regina suscepit cũ nepotib adhuc
paruulis filiis childeꝑti.
Der idem tẽpus cacanus rex. hunoꝵ legatos ad agi¬
lulfum mediolanũ mittens. pacẽ cũ eo fecit. Roma¬

Expanded text:
cujus in locum Marianus civis Romanus substitutus est. Evin quoque duce in Tridento mortuo, datus est eidem loco dux Gaidoaldus vir bonus, ac fide catholicus. Hisdem ipsis diebus Bajoarii usque ad duo millia virorum super Sclavos irruunt, superveniente Cacano omnes interficiuntur. Tunc primum caballi silvatici, et bubali in Italiam rex Francorum, aetatis anno vigesimo quinto cum uxore propria, sicut fertur, in veneno extinguitur. Hunni quoque, qui et Abares dicuntur, a Pannonia in Turingam ingressi, bella gravissima cum Francis gesserunt. Brunichildis tunc regina cum nepotibus adhuc puerulis Theudeperto et Theuderico regebat Gallias, a quibus accepta Hunni pecunia revertuntur ad propria. Mortuus quoque est Gunthramnus rex Francorum, regnumqillius Brunichildis regina suscepit cum nepotibus adhuc parvulis, filiis Childeperti. Per idem tempus cacanus rex Hunnorum legatos ad Agilulfum Mediolanum mittens, pacem cum eo fecit. Roma