comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Rogus et si eum iulius firmi¬
cer ⁊ ip̃e siculis nesçio an in¬
iudia que me pares precipue
et bicinos regnatsan quia sic
opinaretur inethanicum sumũ
dicat cum uerũq ue et astrolo
le uni̾sali seu ꝑciclari pomar
ducis edicto frustra cam̃ ꝑi¬
culo biolẽte mortis exemptus¬
¶ In illo em̃ pub ͨͦ cumilcui et
tanco hunc feruore hoscium
scatu alienatus inlto alias in
curtis et nichil omium senciens
que erga suam pacͥam agentur
astrologitas forte uel geometri¬
cas formas in pulu̾e designa¬
bat cotus in illas oculos ac mẽ¬
ce conũsus mlti ad predandum
ingresso q̃renciq stricto sup caput
aclims in c̾ram gladio quis nã
eẽt mua districtus intentione
nom̃e suu nequiuit expromere
sed hoc unu oro ait ne hũc m¬
chi pulu̾em cõfundas ¶ Quo il¬
le eumuietoris Imꝑiũ syni Ra¬
tus occidit quod si ita ẽut bale¬
rius reffert nauiq alii aliter
narrant berũ est ꝓfecto ꝙ seqͥt᷑

Expanded text:
rologus, etsi eum Iulius Firmirologus, etsi eum Iulius Firmicus et ipse siculus, nescio an invidia que inter pares precipue ac vicinos regnat an quia sic opinaretur, mechanicum summum dicat, cum utrunque vere et astrologle universali seu particulari romani ducis edicto, frustra tamen periculo violente mortis exemptus. In illo enim publico tumultu et tanto hinc fervore hostium statu alienatus multo alias in curas et nichil omnium sentiens, que erga suam patriam agerentur, astrologicas forte vel geometricas formas in pulvere designabat; totus in illas oculis ac mente conversus, militi ad predandum ingresso querentique stricto supra caput acclinis in terram gladio quisnam esset, nimia distractus intentione nomen suum nequivit exprimere, sed hoc unum ‘Oro’ ait ‘ne hunc michi pulverem confundas’. 54 Quo ille eum, victoris imperium sperni ratus, occidit. Quod, si ita est ut Valerius refert, namque alii aliter narrant, verum est profecto quod sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
huerat coc tiranmnos ante ali¬
os hyeronẽ cuiꝰ mltoꝵ in
ppłm Romanũ acq ĩgentiu
meritoro memõia recẽs eẽt
onnia memorãtem simł qaĩo
ꝓuidentẽ fore illico ut cõc cõ¬
gesta seculis dies unuis eu̾te¬
teret uirũ egregiũ hũanitas
q̃dami ad lacͥmas inuitabat
alterum quod taceri nõ built
cale ẽ¶ Diquidem c̃i ĩ exemo
põĩcis / Diracusanoꝵ Rebus
ꝑlegatos miẜi postulassent
seu uerius precati eent hoc
Gnu ne ĩ om̃s ferro aut igne
semrrtur ãnuiss et q, mar¬
cellus iustio pab de consilii
sentencia edixit militibus ut
luuius ait ne quis libum cor¬
pus uiolaret cetera prede futu
tes grauit̾ increpitos adĩam
petita ꝯdicione recepit edicto
ut dixuꝰ ne quis liber uiola¬
netur addit Galernis ubi lectũ
nescio edixisse cum noĩatim
ut archumnedis capiti ꝑceret᷑
gitatis ad cucellã pac̾e diu ẜo¬
manoꝵ bictoria Recardaca eẽt
fuit hic uir qͥdem ĩsigis sist¬

Expanded text:
habuerat tot tyrannos, ante alihabuerat tot tyrannos, ante alios Hieronem, cuius multorum in populum romanum atque ingentium meritorum memoria recens esset; hec omnia memorantem simulque animo providentem fore illico ut tot congesta seculis dies unus everteret, virum egregium humanitas quedam ad lacrimas invitabat. 49 Alterum quod taceri non vult tale est: siquidem, cum in extremo positis Siracusanorum rebus per legatos miseri postulassent seu verius precati essent hoc unum, ne in eos ferro aut igne seviretur, annuissetque Marcellus iustis precibus, de consilii sententia «edixit militibus», ut Livius ait, «nequis liberum corpus violaret: cetera prede futurtes, graviter increpitos ad misericordiam petita conditione recepit, edicto ut diximus nequis liber violaretur. 51 Addit Valerius, ubi lectum nescio, edixisse eum nominatim ut Archimedis capiti parceretgitatis ad tutelam patrie diu Romanorum victoria retardata esset. 52 Fuit hic vir quidem insignis ast
Abbreviated transcription (Latin):
cu qua eot ꝑ ãñõs alt̾nantib
casibus de Imꝑio certabatur¬
¶ Hec om̃ia expiessins exequi
longũ eet cã multa sut dm̃ et
cam Garia ut mirũ nõ sit si
fatigauerint bellat̾ores cum
et scͥptores fatigauerint et lec¬
tores ad huc hodie fatigent᷑
que laborem et michiꝑit̾ et lectõi
demĩe bren uerboꝵ ambitu con¬
silu fuit ¶ Sed cũ plurima ꝑ¬
cransirẽ duo quidem haud quã¬
ꝙͣ digno silentio uisa sũt ¶ pͥmũ
nempe marcellus ex emmẽtio¬
rib locis ingssus cũ brbem or¬
natissimã sub oculis huisset
fudisse lacruas fertur ꝑtim
letas ut cͤditur ꝑtim pias nã
et ꝓsꝑis ceptors suor gande¬
bat enẽtib et fortunã mclice
uribis mmiẜebatur ubi nõ so¬
lum Regnnim nobilis in sule
fu̾ãt sed̾ totius greçie futa ꝑ¬
penderant seot illic classibus
cot excitibus tot ducib amis¬
sis urbis que totiens cũ ip̃a
carthagne accipiti martepu¬
gnauerat cot claros reges

Expanded text:
cum qua tot per annos alternantibus cum qua tot per annos alternantibus casibus de imperio certabatur; hec omnia expressim exequi longum erat. 47 Tam multa sunt enim et tam varia, ut mirum non sit si fatigaverint bellatores, cum et scriptores fatigaverint et lectores adhuc hodie fatigent. Quem laborem et michi pariter et lectori demere brevi verborum ambitu consilium fuit. 48 Sed cum plurima pertransirem, duo quidem haudquaquam digna silentio visa sunt. Primum nempe Marcellus ex eminentioribus locis ingressus cum urbem ornatissimam sub oculis habuisset, fudisse lacrimas fertur partim letas, ut creditur, partim pias, nam et prosperis ceptorum suorum gaudebat eventibus et fortunam inclite urbis miserabatur, ubi non solum regimen nobilis insule fuerat sed totius Grecie fata pependerant tot illic classibus tot exercitibus tot ducibus amissis, urbis que totiens cum ipsa Carthagine ancipiti Marte pugnaverat, tot claros reges
Abbreviated transcription (Latin):
securib q ꝑcussis quãłi demi
Siracusanos qͥ pͥmum ꝓ Roniaĩs
sẽserant falsis rumorib circũ¬
uentos ac cumłcuarie rebellãtes
obsedit quałr int̾ obsidionem
henbesũ ac peloꝵ urbes siculas
uolutaria cuuum deditione rece¬
ꝑit megaram expugͥtum direp¬
tum ꝙ subu̾terit ¶ Quo exemplo
saliaet alios Piracusanos ĩ pͥ
classis aduẽtuq cũ ĩgentibus
copris in Diciliam traiecerat auc¬
tis om̃ium eciã obcesorum aĩs
Biracusam relictis in urbe custo¬
Dibus magno equitũ peditũq
agim̃e aduersus cõsulem egssi
cũ ex ĩsꝑato eum obnũ huissẽt
p̃lio uitti sunt ut demq post
long̃a nempe criemii obsidio¬
nẽ ui simł et cõsilio marbelli
urbs oñnum pene illa etateo¬
pulẽtissima acꝙ pulcherrimia
capta est nõ sine crebris int̾un
erupeiombus ⁊ labore mulcipli¬
ci acq ĩgenti tantũ ꝙ ex eapre¬
de pedactum quãtum uix cap¬
ta Carthagꝭ redigi pocuisset

Expanded text:
securibusque percussis; qualiter demum securibusque percussis; qualiter demum Siracusanos, qui primum pro Romanis senserant, falsis rumoribus circumventos ac tumultuarie rebellantes obsederit; qualiter inter obsidionem Herbesum ac Pelorum urbes siculas voluntaria civium deditione receperit, Megarum expugnatum direptumque subverterit, quo exemplo scilicet alios Siracusanos in priclassis adventu que cum ingentibus copiis in Siciliam traiecerat auctis omnium etiam obsessorum animis, Siracusani relictis in urbe custodibus magno equitum peditumque agmine adversus consulem egressi, cum ex insperato eum obvium habuissent, prelio victi sunt; ut denique, post longam nempe triennii obsidionem, vi simul et consilio Marcelli urbs omnium pene illa etate opulentissima atque pulcerrima capta est, non sine crebris interim eruptionibus et labore multiplici atque ingenti, tantumque ex ea prede redactum quantum vix capta Carthagine redigi potuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ficilem onnetendã młtis undic
mag̾is urgetibus marcello a lit
uidebat᷑ fucuriem fortassis utillo
ño cepisse cepta deẜere indecorũ
pr sus inutile ẽẽ enim ĩ fama
magna Rer ⁊ mimne sꝑuenda
claris ducibus monita hec sua¬
dendo oscẽdendoq quatũ fame
dec̾mentũ esset alaturũ cepisse
rem cen̾ie ꝙͣ pauide destituerẽt
bio t̾buatur Rite onna extiãn¬
ci marcelli pocuis opus est ipe
quidem expedito pro quo benerat
nolam reꝑicit ubi adusa cornep¬
tus ualicudine concͣ suũ uotum
aliquot ociosos egit duos daa
int̾ea senatus ꝙ morte regis p̾¬
ẽ mlti motus in Sialia et gͣne
bellũ oriretur eam ꝓm̃ciã mar¬
cello cõsuli cõpescendã dedit
ad que ut uentum est quenam
qui motus que ne legationes
quib ne inter hec artibus mar¬
cellus sese gesẜit quãlr ne leo¬
tinos qui ꝯcordie obscabat agg̾ssus
oppuguerit tranffugis om̃nbus
¶ Erãt aut duo milia uirgis cesis

Expanded text:
ficilem omittendam, multis undique ficilem omittendam, multis undique magnis urgentibus. 43 Marcello aliter videbatur: futurum fortassis utilius non cepisse, cepta deserere indecorum prorsus et inutile; esse enim in fama magna rerum et minime spernenda claris ducibus momenta. Hec suadendo ostendendoque quantum fame detrimentum esset allaturum cepisse rem temere, quam pavide destituerent,bio tribuatur, rite omnia extimanti Marcelli potius opus est. 44 Ipse quidem, expedito pro quo venerat, Nolam repetiit, ubi adversa correptus valetudine contra suum votum aliquot otiosos egit dies; dum interea senatus, quod morte regis prest, multi motus in Sicilia et grave bellum oriretur, eam provinciam Marcello consuli compescendam dedit. 45 Ad quam ut ventum est, quenam qui motus, que ve legationes, quibus ve inter hec artibus Marcellus se se gesserit, qualiter ve Leontinos qui concordie obstabant aggressus expugnaverit, transfugis omnibus – erant autem duo milia – virgis cesis
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i capiende nole spe rerecta
peicus rer sepe quidem sesse¬
p ĩfelicit᷑ recentate dñ adno¬
lam hec gerutur Casilmum
labius maxmo obsidebat qd
no armis sed fame ab hamba¬
le expugnatu campano siml
ac punico p̃sidio tenebatur
as quios oppugnadum cũ ad¬
u̾sus capanos qui oppugna¬
cionem et obsidione impedi¬
re meditabant᷑ auxilio egẽt
scͥpsit college ut si tuto poss
nec dig̾ssus eius amittende
nole ꝑiaulu cimẽtur ad seue¬
miet ut coniicatis baribus
cepto sul in sist̾e̾nt alioqum
se alinde subsidĩ petieurum
ad hec marcellus Reꝵ g̾endaꝵ
cupidissimiꝰ mlaluud respõdit
sed cofescun Relicto nole non¬
iisi duoꝵ milui armatorum
p̃sidio cu Reliquis copiis ad fabiu
et mlta cotidie uulnera Romai
milices uultib ac pectoribus
uersis exciꝑent et opinone
segmus cepta ꝓcede̾ne ¶fabius
qui ⁊ semor esset et gͣmior ab¬
Sistendũ conatu cẽ sebat intili et
rem pua sed ꝑiculosam ac difi¬

Expanded text:
omni capiende Nole penitus spe omni capiende Nole penitus spe proiecta, rei sepe quidem sed semper infeliciter retentate. 40 Dum ad Nolam hec geruntur, Casilinum Fabius Maximus obsidebat, quod non armis sed fame ab Hanibale expugnatum campano simul ac punico presidio tenebatur. Ad quod oppugnandum cum adversus Campanos qui oppugnationem et obsidionem impedire meditabantur auxilio egeret, scripsit college ut, si tuto posset nec digressu eius amittende Nole periculum timeretur, ad se veniret ut comunicatis viribus cepto simul insisterent: alioquin se aliunde subsidium petiturum. 41 Ad hec Marcellus rerum gerendarum cupidissimus nil aliud respondit, sed confestim, relicto Nole nonnisi duorum milium armatorum presidio, cum reliquis copiis ad Fabiumet multa quotidie vulnera romani milites vultibus ac pectoribus adversis exciperent et opinione segnius cepta procederent, Fabius, qui et senior esset et gravior, absistendum conatu censebat inutili et rem parvam sed periculosam ac dif
Abbreviated transcription (Latin):
sulis p̃ceptu claudius an erro¬
re aut Impedimẽto aliquo na
ignauiam ĩ canto uix suspicari
fas no est, impleuẽ neqͥuerit
in dubio fuit Id quod cõstat
illo absente pugnatũ ẽ et uicto¬
ria Romanoꝵ fuit q ne plena
cõtingẽt eqͥtum fecit absen sine
qͥbus ĩ sequi cedente marcellus
hambalem ueritus suos medie
pugne ardore cõtimut cecunt¬
ꝙ Receptui ¶ Certe cũ finito p̃lio
frustͣ uirus equis q lassatis neq
hoste ꝯspͨto Claudius ad uesꝑ¬
am redrisset aconsule amaris¬
simis u̾bis incͤpitus hoc inter
deta mnit aud̾ire ꝑ te claud̃i
ners scetit ne accep̾ta olui cla¬
des id cannas hosti hodie redde¬
tur Cesa sut tam hoc p̃lio in¬
eopleco hoscui plusꝙ duo mi¬
bia Romanoꝵ mmus quadris¬
gentis ¶ Die ꝓximo marcel¬
lus uictor aciem cãpis ex pli¬
cuit hambal se uictum in si¬
lentio ꝯfessus mera uallu se
ꝯtinut ac die demũ c̾tio silen¬
ti agnime fusca nocte discessit

Expanded text:
sulis preceptum Claudius an errosulis preceptum Claudius an errore an impedimento aliquo, nam ignaviam in tanto viro suspicari fas non est, implere nequiverit in dubio fuit. Id quod constat, illo absente pugnatum est; et victoria Romanorum fuit. Que ne plena contingeret equitum fecit absentia, sine quibus insequi cedentem Marcellus Hanibalem veritus, suos medio pugne ardore continuit cecinitque receptui. 38 Certe cum finito prelio, frustra viris equisque lassatis neque hoste conspecto, Claudius ad vesperam rediisset, a consule amarissimis verbis increpitus hoc inter cetera meruit audire: ‘Per te, Claudi Nero, stetit ne accepta olim clades ad Cannas hosti hodie redderetur’. Cesa sunt tamen hoc prelio inexpleto hostium plus quam duo milia, Romanorum minus quadringentis. 39 Die proximo Marcellus victor aciem campis explicuit; Hanibal se victum in silentio confessus intra vallum se continuit, ac die demum tertio silenti agmine fusca nocte discessit,
Abbreviated transcription (Latin):
mories ꝙ õgau̾at ut pari fide
nepote eius puer Regno eoq
a sius illicet int̾ fecto mutatus
cocius insule status erat ꝓpten
lo italie statu cũ sũmis ducib
eg̾e epr̃a et bide̾ntur cũ fabio s̾¬
acus cõsul cercio marcellus ⁊
ap̾ncpib nolams accitus ut
conatib Ruisus ĩsamentis ꝑle¬
bis occurreret nolain rediit ac¬
q hambalem qui neapolicanis
⁊ Cumanis fimb uastatis ad
capiendam dui optatam urber
uocatus a plebe ueniebat ĩmisso
ini eo firmo p̃sidio impedunt᷑ͦꝓ¬
cessit eñ nchilominꝰ hambal
cui aypinquãti eg̾ssus obiuam
marcellus nõ eruptioib ut
pride s ĩscrueta acie pug̾turꝰ
aꝑcam sui copia hosti fecit An¬
ce cam ꝙͣ portis egrederet᷑ Cla¬
udiũ nerone cũ electissĩo eqͥta¬
cu Remotissima urbis portaꝑ
cenebras noctis emẜat uisum
tacite arcuire agne hambalis
ut adesset ĩ tpr̃e et ꝯẜto p̃lio
cerga hostis nuaderet quod̾ cõ¬

Expanded text:
moriensque rogaverat ut pari fide moriensque rogaverat ut pari fide nepotem eius puerum regno eoque a suis ilicet interfecto, mutatus totius insule status erat. 35 Propter um Italie statum, cum summis ducibus egere tempora viderentur, cum Fabio creatus consul tertio Marcellus et a principibus nolanis accitus, ut conatibus rursus insanientis plebis occurreret, Nolam rediit atque Hanibalem, qui neapolitanis et cumanis finibus vastatis ad capiendam diu optatam urbem vocatus a plebe veniebat, immisso in eam firmo presidio impedivit. Processit tamen nichilominus HanibalCui appropinquanti egressus obviam Marcellus, non eruptionibus ut pridem sed instructa acie pugnaturus, apertam sui copiam hosti fecit. Ante tamen quam portis egrederetur, Claudium Neronem cum electissimo equitatu remotissima urbis porta per tenebras noctis emiserat, iussum tacite circumire agmen Hanibalis, ut adesset in tempore et conserto prelio terga hostis invaderet. 37 Quod con
Abbreviated transcription (Latin):
ber occupau̾at et pugne auidos
huic nde frenau̾at/ Iustaracie
decertatũ est acerrimꝰ ducũ ex¬
hortatoib uc̾q ex̾citu irritato
uietus ad extremũ hamibal et
indig̾tus ĩ castra se Retulit que
oppugͣre molientes Romanos dux
marcellus fatis ĩ pñs actu ra¬
tus in hibuit et in urbe ꝯpulit
magna nõ mo noblium sed no¬
lane eciam plebis exultatioe
que lactenus alienatũ pͥmũ ro¬
mane fau̾e cepit ĩ dustͥe bren
licet hoc in ꝓpoito duratura Ce¬
sa et capta penoꝵ dece milia
romanoꝵ mille aut minus
hac acie ꝑiere ¶hec uictoria nõ
tm̃ in urbe amicã mutatonem
aĩoꝵ fecit ut diximiꝰ sed hosci¬
um eciã ĩ cast̾s ¶ Itaq t̾cium
post diem de ex̾cicu hambalis
mille ducẽti septuagita duo
inuide simł hispamq eqͥtes
ad marcellũ tͣnsfugunt quoꝵ
fidesi ⁊ eggia oꝑa eo inbello
osa est Res publica ¶ Quomni¬
to post belli finem ager utͥsq
ciciam cũ Romanis quiquagͥn¬
ca ãnis suma fide ẜuauerãt

Expanded text:
et pugne avidos hinc inde frenaverat, iusta acie decertatum est. Acerrimis ducum adhortationibus utroque exercitu irritato, victus ad extremum Hanibal et indignans in castra se retulit. 32 Que oppugnare molientes Romanos dux Marcellus, satis in presens actum ratus, inhibuit et in urbem compulit magna non modo nobilium sed nolane etiam plebis exultatione, que hactenus aliena tum primum romane favere cepit industrie, brevi licet hoc in proposito duratura. Cesa et capta Penorum decem milia, Romanorum mille aut minus hac acie periere. 33 Hec victoria non tantum in urbe amica mutationem animorum fecit ut diximus, sed hostium etiam in castris. Itaque tertium post diem de exercitu Hanibalis mille ducenti septuaginta duo Numide simul Hispanique equites ad Marcellum transfugerunt; quorum fideli et egregia opera eo in bello usa est respublica. Quo merito post belli finem ager utrisqucitiam cum Romanis quinquaginta annis summa fide servaverat
Abbreviated transcription (Latin):
Insule Rex creatus ⁊ Eẜiolie
acquisite nirũ surᵈ ⁊ Italie
amisse eque int̾ duos filios
Regna dist̾buit Ipe quasi Re¬
bus rite dispõitis in alias cu¬
ras uersus młca cũ clantha¬
gnien bella felicit᷑ gessit G
in ip̃o Reꝵ felicut ꝑcursu le¬
gatoibus exitalia fesisti Ro¬
manis ãplius nõ posse in ꝯfestĩ
Redeat que q sibi quib possit

Expanded text:
insule rex creatus; et Sicilie insule rex creatus; et Sicilie acquisite, mirum, simul et Italie amisse eque inter duos filios regna distribuit. 24 Ipse quasi rebus rite dispositis in alias curas versus, multa cum Carthaginensibus bella feliciter gessit. Sed in ipso rerum felicium procursu, legationibus ex Italia resisti Romanis amplius non posse, ni confestim redeat quenque sibi quibus possit
Abbreviated transcription (Latin):
modo dissimile non tin nmib
sed rapins patissimo . Suma
quidem le gatois hec fuerat
ut ꝯponẽde pacis causa regi
ꝑmitterẽt᷑ urbem ingredi in quod
quidem senatus inclmate sm̃a
Apius cecus ille oculis ammo
lincẽs accerrime dissuasit obti¬
nuit qut et id Regi negarẽt
¶Et legati ex urbe suis cum
muneribus pellerentur Ru
sus ad Regem Emeas int̾rogã¬
ci quid sibi de Romana urbe
uideretur ac senatis urbẽ cem¬
plum sibi glsam fenatu ex Re¬
gibus ꝯstare respondit hac
igitur spe omissa in Sciliam
Carchaginẽcium bello fessam
ꝑ legatos enocatus abiit dile¬
pandio filio locris cu psidio
dimisso in Icalia aut romaĩs
de quib uictoriã sꝑauerat
de se cͥumpħũ speciosissimũ
dedit et nõ amplius ꝙͣ qua¬
driẽmi spacio ip̃ius Icalie ma¬
gna pars que cum catẽtinis
senẜat cũ eisdem uietis acces¬
sionem Romam fecit Imꝑii
in Giailiam cũ uenisset tõcus

Expanded text:
nostro dissimile non tantum muneribus nostro dissimile non tantum muneribus sed rapinis paratissimo! 20 Summa quidem legationis hec fuerat ut componende pacis causa regi permitteretur urbem ingredi; in quod quidem senatus inclinante sententia, Appius, cecus ille oculis animo linceus, acerrime dissuasit obtinuitque ut et id regi negaretur, et legati ex urbe suis cum muneribus pellerentur. 21 Reversus ad regem Cineas, interroganti quid sibi de romana urbe videretur ac senatu, “urbem templum sibi visam, senatum ex regibus constare” respondit. 22 Hac igitur spe omissa, in Siciliam Carthaginensium bello fessam per legatos evocatus abiit, Alexandro filio Locris cum presidio dimisso. In Italia autem Romanis, de quibus victoriam speraverat, de se triumphum speciosissimum dedit, et non amplius quam quadriennii spatio ipsius Italie magnam partem, que cum Tarentinis senserat, cum eisdem victis accessionem romani fecit imperii. 23 In Siciliam cum venisset, totius
Abbreviated transcription (Latin):
phacico ĩpetu quasi oꝑe latura
ꝓsiliens rupit ordiem bellua¬
rum et altera alt̾am. Impelle¬
te ac tirobata Rem Romains ui¬
gentib errore onna et̾ ꝯst̾natõe
ꝑmiscuuit i Sic q p̾mã uictoria
Regi dederãt ulcimã absculerut
⁊c̃aq bello diffisus pacisicis arti¬
bus uti statuit ⁊ ꝑemptos sepul¬
tura ⁊ captiuos elemẽçia Rerp¬
q ac u̾b̾oꝵ comitate insuꝑ et gra¬
cuita missione psecutus meruit
ut Romam prurdm mimme odio¬
sum hostem unũ ep omib indi¬
tarent legatos demꝙ Romam
misit młtis magnis q cũ mune¬
ribus si forte quos armis fran¬
ge nequiuisset dons inflectẽt
Additus legacom pͥnceps ui doc¬
tissimꝰ atq eloquẽtissimꝰ et fa¬
mose apus gͦtos memorie Cme¬
as ¶ Sed nec legati facudia ne¬
q Regis blandicie ualuare ut
non dicam patͥcius sed nec ple¬
beuis quidem Rome esset qui
man Regiis mumibus aꝑiret
O hac inꝑce felix euũ mulcũ

Expanded text:
phatico impetu quasi opem latura phatico impetu quasi opem latura prosiliens, rupit ordinem beluarum et, altera alteram impellente, ac turbatam rem Romanis urgentibus, errore omnia et consternatione permiscuit. Sic que primam victoriam regi dederant, ultimam abstulerunt. 18 Itaque bello diffisus, pacificis artibus uti statuit et peremptos sepultura et captivos clementia rerumque ac verborum comitate insuper et gratuita missione prosecutus, meruit ut Romani Pyrrum minime odiosum hostem unum ex omnibus iudicarent. 19 Legatos denique Romam misit multis magnisque cum muneribus si forte, quos armis frangere nequivisset, donis inflecteret; additus legationi princeps, vir doctissimus atque eloquentissimus et famose apud Grecos memorie, Cineas. Sed neque legati facundia neque regis blanditie valuere ut, non dicam patritius, sed ne plebeius quidem Rome esset, qui manum regiis muneribus aperiret. O hac in parte felix evum, et multum
Abbreviated transcription (Latin):
egit et Remisit auxilia ruusus cu¬
rio fabricioq ꝯsulib apud ascu¬
lum Apulie pugnatu est ¶Com¬
p̃sso iam trore uelluary quas ex¬
ꝑmñeto uuln᷑ari ⁊ occidi posse didi¬
cerunt uibrata igr̃ in illas cela
et curribus quas t̾go ferũt lig¬
neis Iniecte fates quib ĩ fugã
acte cotam regtis aciem cumiltu et
ma fuit ac ueracit̾ Regi adu̾sa
fucurãq ułtiam insi nox ĩt̾uenis¬
set quando quidem suis in fugã
uersis ipe ultimus mt̾ brachia sa¬
tellitum uuln̾atus excessit In ani¬
sims tamnus id ẽ loco nom cam¬
pis lucame isdem ducibus qua¬
rto ⁊ ult̃io marte ꝯcursũ est. Ibi
Rex hoscii uirtute ac labore uin¬
cendus suaꝵ quoꝙ crepidatõe
belluaꝵ tuubatus aliꝙͣto ꝙ fa¬
cilius uictus est Inopius cauo
incidit helephantibus in p̾mã
aciem de more dispoĩtis unus
ex eo grege pulus ietu lancee
confixus celum q̃rulo stridore
ꝯpleuerat mat᷑ uoce agnita limi¬

Expanded text:
egit et remisit auxilia. 14 Rursus Cuegit et remisit auxilia. 14 Rursus Curio Fabritioque consulibus apud Asculum Apulie pugnatum est, compresso iam terrore beluarum, quas experimento vulnerari et occidi posse didicerant: vibrata igitur in illas tela et turribus quas tergo ferunt ligneis iniecte faces, quibus in fugam acte totam regis aciem tumultu atque ma fuit, at veraciter regi adversam futuramque ultimam, nisi nox intervenisset, quandoquidem suis in fugam versis ipse ultimus inter brachia satellitum vulneratus excessit. 16 In Arusinis tandem, id est loco nomen, campis Lucanie, iisdem ducibus quarto et ultimo Marte concursum est. Ibi rex, hostium virtute ac labore vincendus, suarum quoque trepidatione beluarum turbatus aliquantoque facilius victus est. 17 Inopinus casus incidit: elephantibus in primam aciem de more dispositis, unus ex eo grege pullus, ictu lancee confixus, celum querulo stridore compleverat, mater voce agnita, lim
Abbreviated transcription (Latin):
mã aliquot uribes noĩatim locͥa
Romanis ad pyrru de fec̾e ¶Rer
et nͣa magͥficus et bellandi gua¬
rus ut cũ fortitudĩe militari li¬
beralitate regiam ostentaret du¬
ceucos hostium in acie captos po¬
mam sine p̃cio diisit hiem
mirũ incredibłis Romanoꝵs
et stripẽda celeritas in Reꝑan¬
dis uiribus fuit usq a deo ut
Lexipe uelut attoritus exclama¬
ret ꝓrsus se fato genitu herculeo
cui uno lernei mostri absciso capi¬
te mlta Renasçerẽtur ¶ Et ip̃e qͦq
paucos post dies supueientib au¬
uiliis q̃ pͥmo p̃lio de fuerãt in acie
rediit pugnatũq iteꝵ ⁊ Rex iterũ
uictor fuitł Itaq uulgata uicto¬
miar fama Canchagnieses tanti
moy filtur hostes magonez ducẽ
suũ cũ cencũ uignniti nauiũ clas¬
se Romanis in auxaliũ imẜe ami¬
ticie socialis obtrntu uere autẽ
metu Regis quẽ belli italico de¬
tineri optabãt ne forte uictor ut
ferebatur in Siciliam traiceret
Benatus et Carthagmesib gracias

Expanded text:
mam aliquot urbes, nominatim Locri, a Romanis ad Pyrrum defecere. Rex et natura magnificus et bellandi gnarus, ut cum fortitudine militari liberalitatem regiam ostentaret, ducentos hostium in acie captos Romam sine precio dimisit. 12 Hic nimirum incredibilis Romanorum et stupenda celeritas in reparandis viribus fuit; usque adeo ut rex ipse velut attonitus exclamaret: prorsus se fato genitum herculeo cui, uno Lernei monstri abscisso capite, multa renascerentur. 13 Et ipse quoque paucos post dies, supervenientibus auxiliis que primo prelio defuerant, in aciem rediit, pugnatumque iterum et rex iterum victor fuit. Itaque vulgata victoriarum fama, Carthaginenses, tanti mox futuri hostes, Magonem ducem suum cum centum viginti navium classe Romanis in auxilium misere, amicitie sotialis obtentu, vere autem metu regie, quem bello italico detineri optabant, ne forte victor, ut ferebatur, in Siciliam traiceret. Senatus et Carthaginensibus gratias
Abbreviated transcription (Latin):
bat/ neꝙ qd credebatur affirmã¬
do ne mentiretur neq negãdo
ne minueret aut colleret quod
uictum potius ac ꝑpetuũ cupie¬
bat/ Sed ut ad res gestas uiri
ueniam hic dum primiũ pube¬
scẽt eo p̃lio quo Romanos hani¬
bal ad cicinum fudit ut ibi me¬

Expanded text:
tur affirmando, ne mentiretur, neque negando, ne minueret aut tolleret quem auctum potius ac perpetuum cupiebat. Sed ut ad res gestas viri veniam, hic dum primum pubesceret eo prelio, quo Romanos Hanibal ad Ticinum fudit,
Abbreviated transcription (Latin):
uellu inquit igiti uob do quod
illi se ⁊ accipe alacres et gesturos
ẽe dixunt ¶ Rem plane ⁊ dantib
et Recipientib infelicẽ. Inde ubi
as trasmem̃ tereia in signis dla¬
Des ac cepta ẽ tot damins c̾rori¬
bus q concussa Res pubͭͣcim
d dcatorem hoc ẽ ultimũ ĩ ad¬
ũsis auxiliuz cõfuge̾ decreuiss
confiliuq ꝑ quod dictator dici
solitus alcei in acie cecidisset
ast᷑ ab esset in gallia nec cuto
quidem puagantib cucta uic¬
toribus adiri posset pplus Ro¬
manus ꝙd nñꝙͣ ancea uisu
ul auditu fuerat dcatorem si
ue qm id ꝑ leges nõ lice̾t qͥ pro
dcatore essec ¶ Quitum fabut
maximũ crrauit aditus ei mari¬
cus Riffus miitus magist᷑
equitu Bane hanibal qͥ ꝑ famã
Romanors ducum mores ⁊ nonna
nou̾at cognita pͥmũ ꝙ rerũ su¬
ma sabio eet impoica dehuil
cum iam Castris prnni eent ne¬
qui ꝙͣ centato ut in pugna eli¬
ceret et angi cepit ⁊ metuere nõ

Expanded text:
‘bellum’ inquit ‘igitur vobis do’. Quod ‘bellum’ inquit ‘igitur vobis do’. Quod illi se et accipere alacres et gesturos esse dixerunt, rem plane et dantibus et recipientibus infelicem. 5 Inde ubi ad Transimenum tertia insignis clades accepta est, tot damnis terroribusque concussa respublica cum ad dictatorem, hoc est ultimum in adversis auxilium, confugere decrevisset, consulumque, per quos dictator dici solitus, alter in acie cecidisset, alter abesset in Gallia nec tuto quidem pervagantibus cunta victoribus adiri posset, populus romanus, quod nunquam antea visum vel auditum fuerat, dictatorem sive, quoniam id per leges non liceret, qui pro dictatore esset Quintum Fabium Maximum creavit; additus ei Marcus Rufus Minutius magister equitum. 6 Sane Hanibal, qui per famam romanorum ducum mores et nomina noverat, cognito primum quod rerum summa Fabio esset imposita dehinc, cum iam castris proximi essent, nequicquam tentato ut in pugnam eliceret, et angi cepit et metuere non
Abbreviated transcription (Latin):
głiam fabii maximi paciliani
qui haud dubie uictoriarum
mĩo et magͥtudĩe p̾lioꝵ suꝑi¬
or fuit unũ hostem hambale
sacis ee uult luius ¶Iñt roma¬
n ducis laudes magnũ hostis
et singłare p̃conũ ¶ ħis p̃mis¬
sis q ad uiri nociciam ꝑtinẽt
ad elus gesta prog̾dior bello
igitur puinico scdo quod ha
mbalem Cart hagniẽses ua¬
riis aceqi hontendio euentilbs¬
contra ppłm Romami egisse memo¬
qumus cogrito ¶Segunti exci¬
dio secunde legatois Romanor
pͥnceps fabius cu in senatu Car¬
chagmensium hoc bnũ quod ei
erat impoitum ꝯsiuisset pubͭͣ
quato ne cõsilio ¶Bagnneũ ha¬
nb̾al entiss responsũq eet as¬
pius, Ille coga in sini collecta
hoc inquit ingmib bellũ uob
pacem ꝙ portamꝰ utrulib acci¬
pate ¶Cmq illi ucru sibi pla¬
cẽt eis daret nchilo mitius ꝓ¬
clamassent ¶dem uultu ac ges¬
cu pene horrendo discussos m
aduer sos grenno non alitꝰ ꝙͣ si
obuolutu sibi bellũ actulisset

Expanded text:
gloriam Fabii Maximi Rutiliani, gloriam Fabii Maximi Rutiliani, qui hauddubie victoriarum numero et magnitudine preliorum superior fuit, unum hostem Hanibalem satis esse vult Livius, inter romani ducis laudes magnum hostis et singulare preconium. 3 His premissis que ad viri notitiam pertinent, ad eius gesta progredior. Bello igitur punico secundo, quod per Hanibalem Carthaginenses variis atque horrendis eventibcontra romanum populum egisse memoravimus, cognito Sagunti excidio, secunde legationis Romanorum princeps Fabius cum in senatu Carthaginensium hoc unum quod ei erat impositum quesivisset, publico privato ne consilio Saguntum Hanibal evertisset, responsumque esset asperius, ille toga in sinum collecta, ‘hoc’ inquit ‘in gremio bellum vobis pacemque portamus, utrumlibet accipite’. 4 Cumque illi utrum sibi placeret eis daret nichilo mitius proclamassent, idem vultu gestuque pene horrendo, discusso in adversos gremio non aliter quam si obvolutum ibi bellum attulisset,
Abbreviated transcription (Latin):
et mlca de rege Impio falaci¬
q hospite nec pauca de poma¬
ns qui morte senis expͤtare
gͣuarencur q̃stus ĩairuuentib
armatis omi fuge ac salutis
spe prerepta ueneno Raptm
hausto qdͦ mone regio ad fortue
darios caus sub gema amilim
clusũ gescabat interiit atq ab
his qui ad eũ comp̃hendendi mis¬
si erant ĩa ex aĩs muẽtus ẽ sepu¬
sam urbem epigramate in sculꝑ¬
Lo, hambal hic situs estnum
Uincus fabius maximꝰ¬
Pomami gemis punden¬
Iassimius ẽlĩtus nõdum eim
Cato censorius fame huiꝯ pͥm¬
un locum occupauerat qui huic
ip̃i tam apd cicerone clarũ mag̃¬
ne sapientie ac uirtutis testimo¬
mum p̃bec ¶ppmo aut hone¬
status est illo Emun Carmĩe
notissmio uinis homo nobis
cũctando rescituit Rem nota
sũt reliqua quib hoc fame
decus maxi q cognomen Iur
sibi de bicum eciã si ab eo or¬
tum eet magni sũt auctores
prelia memorent᷑ i sed nec de¬
sunt p̃lia et ad equãdam Aui

Expanded text:
et multa de rege impio fallaciet multa de rege impio fallacique hospite nec pauca de Romanis qui mortem senis expectare gravarentur questus, iam irruentibus armatis omni fuge ac salutis spe prerepta, veneno raptim hausto, quod more regio ad fortune varios casus sub gemma anuli inclusum gestabat, interiit; atque ab his, qui ad eum comprehendendum missi erant, iam exanimis inventus est sepusam urbem, epygrammate insculpto: «Hanibal hic situs est». QUINTO FABIO MAXIMromani generis prudentissimus est habitus; nondum enim Cato Censorius fame huius primum locum occupaverat, qui huic ipsi tamen apud Ciceronem clarum magne sapientie ac virtutis testimonium prebet. Apprime autem honestatus est illo Ennii carmine notissimo: unus homo nobis, cuntando restituit rem. 2 Nota sunt reliqua, quibus hoc fame decus Maximique cognomen iure sibi debitum, etiam si ab eo ortum esset, magni sunt auctores; prelia memorentur; sed nec desunt prelia et ad equandam avi
Abbreviated transcription (Latin):
Rege cũ int̾condicõnes pacis illa
eẽt ¶ut Romains hambalem
Rex traderet ab Ancioco instan¬
tis cercior piculi effectus abi¬
it et onna pͥus exptus tand
ad prusiam Bichie regem for¬
cumna dilectũ olim suũ ĩpellente
ꝓfugit ¶Tui aduersus Eninene
maritimõ plio decertanti mira
quippe fictilibus .s. Gasis et ua¬
sa ẜpentib impleri fecit TIn¬
çepta q pugna in aduersas na¬
ues pici que res pͥmo Ridicła¬
pugnare fictilib ¶ Poscqͣ u̾o
fractis uasis ẜpences uelut
state̾ ꝓ q hosciũ pupes ẜpere
cepunt terribilis uictorie cau¬
sa fuit ¶ Bed ꝑfidus et ingra¬
tus Rex cu romam ꝑ legatos
pursus hambalem de posceͤnt
non illi saltem ut Antiocus
fuge iter oscendit ses uictoris
ppli gram queres misit quieũ
capent ¶ Quod ille presentiẽs
frustra centatus secirti egssib
quos fidei regie paru fisus sb¬
terraneos etiam sibi prepaue¬
rat ubi onna armatis septa
ppendit regͦssus in chalamũ

Expanded text:
rege, cum inter conditiones pacis illa rege, cum inter conditiones pacis illa esset ut Romanis Hanibalem rex traderet, ab Anthioco instantis certior periculi effectus, abiit et, omnia prius expertus, tandem ad Prusiam Bithynie regem, fortuna dilectum olim suum impellente, profugit; qui adversus Eumenem maritimo prelio decertanti mira quippe fictilibus vasis et vasa serpentibus impleri fecit, inceptaque pugna in adversas naves proici; que res, primo ridicpugnare fictilibus –, postquam vero fractis vasis serpentes velut scatere perque hostium puppes serpere ceperant, terribilis et victorie causa fuit. 54 Sed perfidus et ingratus rex, cum Romani per legatos rursus Hanibalem deposcerent, non illi saltem ut Anthiocus fuge iter ostendit sed, victoris populi gratiam querens, misit qui eum caperent. 55 Quod ille presentiens, frustra tentatis secretis egressibus quos, fidei regie parum fisus, subterraneos etiam sibi preparaverat, ubi omnia armatis septa perpendit, regressus in talamum
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ/ Sirie ꝑueit qui adu̾sus
Romanos et temꝑore bellum
ingẽs p̃parabat/ aquoquidem
pͥmo aduentu ceu diuimĩe ale¬
quodł mq id quod aĩo uoluebat
oportunũ mumus lece uisus ac
Ainde mlto hĩtus in honore
ad ultimũ suspͨtus ob ingeniũ
uariũ uersutumq et Inudoꝵ
obtrectatõnes quib aule Regũ
semꝑ habũdant uniformis ca¬
men et fidelis consultor Re¬
gis fuit in illa fixus sñcia
cuiꝰ supͣ mencõnem fecimus
non expectandas scil Roma¬
norp uires sed octurrendũ
eis atqi italia pugnadum
id oꝑam suã pollicens quam
fe si ei credicum fuisẜ poc̾at
regis pocentia cms hambal
pridencia nũc etiã gͣue bel¬
lum suscitan ¶ Ceterum cu
reiecto eius ꝯsilio Romanis
iam in greciam Asiamq tra¬
seuntib ĩminui regie uires
inciꝑent sero illi credi ceptũ
et aliqua p̃lia gesta nõ ꝑsꝑa
sedmimis adu̾sa cõsilio ham¬
balis uicto autem ad excͤmũ.

Expanded text:
regem Syrie pervenit, qui adversus regem Syrie pervenit, qui adversus Romanos eo tempore bellum ingens adventu ceu divinum aliquod inque id quod animo volvebat oportunum munus lete visus ac deinde multo habitus in honore, ad ultimum suspectus ob ingenium varium versutumque et invidorum obtrectationes, quibus aule regum semper abundant, uniformis tamen et fidelis consultor regi fuit, in illa fixus sententia, cuius supra mentionem fecimus, non expectandas scilicet Romanorum vires, sed occurrendum eis atque in Italia pugnandum id operam suam pollicens. 51 Qua in re si ei creditum fuisset, poterat regis potentia cum Hanibalis prudentia nunc etiam grave bellum suscitari. Ceterum cum, reiecto eius consilio, Romanis iam in Greciam Asiamque transeuntibus, imminui regie vires inciperent, sero illi credi ceptum et aliqua prelia gesta, non prospera sed minus adversa concilio Hanibalis. 52 Victo autem ad extremum
Abbreviated transcription (Latin):
lam nõ ille hanibal neq ille
ex̾citus ut Capuam ip̃am Ro¬
mana p̃ssam obsidione liba¬
ret Romam pecit poĩtisq Cas¬
tris ad cercum lapidem illic
ubi amio in cib̃im de fluit Ip̃e
cũ duob milib electoꝵ equi¬
tum ad portas urbis accessit
Cumq indignantes tatũ illi
sice egressi obuiam ꝑati ꝙ ad
p̾liũ eent cõsules Romani con¬
cinenti uidus trux tempestas
nihibuit eĩe uerosq uix in Cas¬
tra Reu̾sos subita ⁊ mira sere¬
nitas ex cepisset ut plane uide¬
retur. ea uis imibriũ ac uencoꝵ
et fulminũ Repentino impecu
nec insi ad bieuis hore spatiũ
duracura nõ tam nͣaliter ꝙͣ di¬
iunitus ad alie urbis auxi¬
lia in frontes hostiũ ex ip̃a ca¬
pitolii aite descende quo amra¬
culo concussus hambal dixisse
traditur pom̃a capiendi nunc
sibi ammũ deesse nũc fortũã
¶ Cetero hic eantus ⁊ in his
q̃ memorauimꝰ p̃liis et in
aliis mlas uictor tande̾ uietꝰ
a pria ꝓfugus ad Anthiocam

Expanded text:
iam non ille Hanibal neque ille iam non ille Hanibal neque ille exercitus, ut Capuam ipsam romana pressam obsidione liberaret, Romam petiit positisque castris ad tertium lapidem, illic ubi Anio in Tyberim fluit, ipse cum duobus milibus electorum equitum ad portas urbis accessit. 48 Cumque, indignantes tantum illi licere, egressi obviam paratique ad prelium essent consules romani, continenti biduo trux tempestas inhibuit, cum utrosque vix in castra reversos subita et mira serenitas excepisset, ut plane videretur ea vis imbrium ac ventorum et fulminum, repentino impetu nec nisi ad brevis hore spatium duratura, non tam naturaliter quam divinitus ad alme urbis auxilium in frontes hostium ex ipsa Capitolii arce descendere. Quo miraculo concussus Hanibal dixisse traditur: Romam capiendi nunc sibi animum deesse, nunc fortunam. 49 Ceterum hic tantus et in his que memoravimus preliis et in aliis multis victor, tandem victus et patria profugus, ad Anthiocum
Abbreviated transcription (Latin):
herbem Reqͥem resolutus Idq
sibi a peritis Rei bellice maio¬
tor ut diximꝰ Recto cale non
adiit/ Illud nempe ꝓspitatẽ
suam disculit hoc exemxit
¶ Incer Capue quidem cam¬
panieq delicias militare robur
Allus elanguit et martius an¬
dor ille deferunt ut nõ minꝰ¬
ue ꝙͣ ꝓpͥe et marco Marcello dic
le malo ac labori ĩmitͥtus ex̾ci¬
tus cireñ fusis illecebris ener¬
uatus et sul oblitus ẽ auciũ¬
¶ Sed dux ip̃e quod actento
uiri Rigore fabulo sum uide¬
Apulie opidum oscenditio hua¬
num ammũ inconstantem e pas¬
sioibus semꝑ obnoxiũ magno
nec honesto quidem nͨ se digno
amore correptus est Et bellis
indonnicũ meretͥcula blanda
pdomuit ticims et trebie et cra¬
sumemi et Cannaꝵ et carthagis
et głie ⁊ sui ipius fecit ĩmemo
un fabus maxiꝰ differendo
fatigauit et marcellus auden¬
do concudit ¶Ecipio ulcia ex¬
piendo ꝯfregit de qͥbus ex ordĩe
suis dicetiũ locis Sero quidem

Expanded text:
ertem requiem resolutus; idque ertem requiem resolutus; idque sibi a peritis rei bellice maiotor, ut diximus, recto calle non adiit: illud nempe prosperitatem suam distulit, hoc exstinxit. 45 Inter Capue quidem Campanieque delitias militare robur illud elanguit et martius ardor ille defervuit, ut non min proprie a Marco Marcello dictle malo ac labori innutritus exercitus circumfusis illecebris enervatus et suarum oblitus est artium, sed dux ipse, quod attento viri rigore fabulosum videApulie oppidum – o humanum animum inconstantem et passionibus semper obnoxium! – magno nec honesto quidem nec se digno amore correptus est, et bellis indomitum meretricula blanda perdomuit Ticinique et Trebie et Transisimeni et Cannarum et Carthaginis et glorie et sui ipsius fecit immemorum Fabius Maximus differendo fatigavit et Marcellus audendo contudit, Scipio ultima experiendo confregit; de quibus ex ordine suis dicetur locis. Sero quidem
Abbreviated transcription (Latin):
felicis ex̾citus uno om̃s agmi¬
ne nullo duce illesi / Canni¬
siũ ꝑuen̾e ad decem milia ho¬
minum fuisse craditur quos
fuga undiq saluos fecit/ Et
hec quidem apud Romanos
uictos in sũmis ꝑiculis age¬
bantur ¶ hambal aũt uictor
si ut uinc̾e̾ sic sciuisset utiuie¬
toria ⁊ cõsiliũ secutꝰ mahar¬
balis qui suoꝵ unus ¶Isq arden¬
cissimus ductũ fuit armatus
ut erat cruentus ꝙ unbem adiis¬
set aut certe illũ premisisset ha¬
ud dubie ĩ extremo discrimine
Romanũ imꝑiũ illo die fuerat
ad Italiam imẜata diuinitas ma¬
xime ⁊ seuicie infensa bauba¬
rice sagatissimi ducis ꝓuiden¬
ciam excecauit ¶ Subsacit quidẽ
tũc nec uocatem sequi uoluit
fortuna ut q ait florus cũ uic¬
coria posset uti frui maluit
quasi enim acie uicisse sufficẽt
sibi et suis qͥescendi uietib ꝙsi¬
mul respirandi spacut dedit
totus ipe cum exei citu illo fe¬
rocissimo in uoluptatẽ atq in¬

Expanded text:
felicis exercitus, uno omnes agmifelicis exercitus, uno omnes agmine nullo duce illesi Canusium pervenere; ad decem milia hominum fuisse traditur, quos fuga undique salvos fecit. 43 Et hec quidem apud Romanos victos in summis periculis agebantur; Hanibal autem victor, si ut vincere sic scivisset uti victoria et, consilium secutus Maharbalis qui suorum unus isque ardentissimus ducum fuit, armatus ut erat cruentusque urbem adiisset aut certe illum premisisset, hauddubie in extremo discrimine romanum imperium illo die fuerat. 44 Sed Italiam miserata divinitas et sevitie infensa barbarice, sagacissimi ducis providentiam excecavit: substitit quidem tunc nec vocantem sequi voluit fortunam, utque ait Florus, «cum victoria posset uti, frui maluit». Quasi enim acie vicisse sufficeret, sibi et suis quiescendi victisque simul respirandi spatium dedit, totus ipse cum exercitu illo ferocissimo in voluptatem atque in
Abbreviated transcription (Latin):
nũ heri soleret eet fuga lauda¬
bilis fugiente qͥnquagirita nõ
ampluis prosecuti equites uemi
c unus cõsulares p̃tores atq e¬
dilicii aliquod senatores insuꝑ
occuagnita rellquorp numerꝰ
cesoꝵ ãbigne traditus uidetur
qͦd constat quadracnta miliũ
peditũ eqͥtum duo milia sep¬
tingenti fuerũt ¶ Gñt qͥ hos
legionarios tantũ pedicos atq
equites alioꝵꝭ ciuium ac socioꝵ
parem ꝓꝑe numĩum fuisse as¬
ẜant ¶ Constat/e/ cadauerib
occisoꝵ feuri ducis imꝑio ta
le cransuectũ captiubꝵ nõ in¬
si tria pedicũ milia et crescẽ¬
ti equites fue̾ tanto omibus.
peior morte captiuitas uisa e¬
rat ¶Tria milia/ et qͥngenti
qui in nñora castra confugerãt
audas fuga mirũ dietu ꝓme
dios hostes aquib obsidebã¬
tur pate facto armis auditu
et p̃ntibus aĩs ⁊ tenebris noc¬
tis adiuti cũ sese in maiora
castra recepissent cõieti ma¬
ioribus reliquiis laceri ⁊ in¬

Expanded text:
num haberi soleret, esset fuga laudanum haberi soleret, esset fuga laudabilis. Fugientem quinquaginta non amplius prosecuti equites Venusti unus, consulares, pretores atque edilitii aliquot, senatores insuper octuaginta. Reliquorum numerus cesorum ambigue traditus videtur; quod constat, quadraginta milia peditum, equitum duo milia septigenti fuerunt; sunt qui hos legionarios tantum pedites atque equites, aliorum civium ac sotiorum parem prope numerum fuisse asserant. 41 Constat e cadaveribus occisorum feri ducis imlle transvectum. Captivorum nonnisi tria peditum milia et trecenti equites fuere, tanto omnibus peior morte captivitas visa erat. 42 Tria milia et quingenti, qui in minora castra confugerant, audaci fuga, mirum dictu, per medios hostes a quibus obsidebantur patefacto armis aditu, et presentibus animis et tenebris noctis adiuti cum se se in maiora castra recepissent, coniuncti maioribus reliquiis laceri et in
Abbreviated transcription (Latin):
dence et magna ut fit excitus
ꝑte a consiliis au̾sa fidelib atq
in p̃cipicui suit prona. his ham¬
bal fisus cui nichil hostui eẽt
incognitũ et aduitus insidiis su¬
is scilicet artibus in p̃cipitem cõ¬
sulem. Inuehitur consule alcero
nõ tam sponce sua college impe¬
cũ ꝓseq̃nte ꝙͣ mitãtem in illiuis
cemeritate fem pub ͣ de ẜere
nõ audente Concursũ est acri
et cruenco plio Romana atiem
nõ cm̃ uirente pocẽtissim hostis
ac frandibus ¶ Sed uento simł
ac puluẽ ⁊ sole curbantib m̃oꝵ¬
q oculos atq ora conplentib
ut q ad trebiam contra nos frigo¬
re ad trasmmeme nebla ¶Dic ad
cãnas pene omib militantibus
elementis ꝯsulu alter prudens
atq mocens honesta morte pro¬
cubiue ¶ Illu alc̾um totius mal
cãm fuga turpis eripuit ꝙͣ qͣm
ꝓ hoc ip̃o sibi a senatu gracie age¬
rentur ꝙ de re publica nõ despa¬
sset cali tuc in statu res Romane
erant ut qd pat̾s moribus alie¬

Expanded text:
dente et magna, ut fit, exercitus dente et magna, ut fit, exercitus parte a consiliis aversa fidelibus atque in precipitium suum prona. 37 His Hanibal fisus, cui nichil hostium esset incognitum, et adiutus insidiis, suis scilicet artibus, in precipitem consulem invehitur, consule altero non tam sponte sua college impetum prosequente quam nutantem in illius temeritate rempublicam deserere non audente. 38 Concursum est acri et cruento prelio, romanam aciem non virtute tantum potentissimi hostis ac fraudibus sed vento simul ac pulvere et sole turbantibus nostrorumque oculos atque ora complentibus, utque ad Trebiam contra nos frigore, ad Transimenum nebula, sic ad Cannas pene omnibus militantibus elementis. 39 Consulum alter prudens atque innocens honesta morte procubuit; illum alterum totius mali causam fuga turpis eripuit, quanquam pro hoc ipso sibi a senatu gratie agerentur, quod de republica non desperasset: tali tunc in statu res romane erant ut, quod patriis moribus alie
Abbreviated transcription (Latin):
mã Reuexit hosciũ nõ insi mil¬
se qͥngenti ĩ pͣlio ocaderũt/ Ex
nimi Rome nĩcio cladis accepto
quis fuerit dolor ex contrarno
metiare due matres uno de filiis
tocidem quos occisos audierant
p̃ter spem Reꝑtis Reꝑentino gau¬
dio euaĩate sũt ¶ hambal post
uictoriã ut pietatem in mortuos
ostendẽt Romanoꝵ corꝑa huma¬
ri iussit in qͥbus curiose q̃sicũ
corpus consulis nec muentum
ne ulcinũ uulnus Imꝑii cãne
Apulie uicus ignoblis sed Roma¬
na nobilicatus famosusq pin¬
cie Ibi hambal aufidi amm̃s ad
Rippã Castra ĩ Septẽtonẽ u̾sa loca¬
uerat ita ut sole et ĩdigenam uẽ¬
tum quotidie arida illic auna
uorsante agto henet ¶ Contͣ roma¬
nis eadem in tĩppa Castra metan¬
tibus aduersa onna sed inichil
insestius ꝙͣ in ipo ex̾citu militu
maxieꝙ consulum discordia lu¬
cio emilio paulo tarda et tuta
cõsilia laudante ¶ Terentio aut
uarrone uelocia ⁊ temeraria p̃¬
ferente ⁊ macuritatẽ college tei¬

Expanded text:
ium nonnisi mille quingenti in prelio ceciderunt; ex rimi. 35 Rome nuntio cladis accepto quis fuerit dolor ex contrario metiare: due matres uno die, filiis totidem quos occisos audierant preter spem repertis, repentino gaudio exanimate sunt. Hanibal post victoriam, ut pietatem in mortuos ostenderet, Romanorum corpora humari iussit, in quibus curiose quesitum corpus consulis nec inventumne ultimum vulnus imperii Canne, Apulie vicus ignobilis», sed romana nobilitatus famosusque pernicie. Ibi Hanibal Aufidi amnis ad ripam castra in septentrionem versa locaverat ita ut solem et indigenam ventum, quotidie arida illic arva versantem, a tergo haberet; contra Romanis, eadem in ripa castrametantibus, adversa omnia, sed nichil infestius quam in ipso exercitu militum maximeque consulum discordia, Lucio Emilio Paulo tarda et tuta concilia laudante, Terrentio autem Varrone velocia et temeraria preferente et maturitatem college, rei
Abbreviated transcription (Latin):
illius glorie gratulari aut diui¬
sionem hanc imꝑii nõ ꝓbare
Sic unnu omib aliquãde pesse
ut uinꝰ diei fortua atq uinius
ducis tem̾tas omnĩa posset euer¬
cere ¶Ideinz ẽẽ non comuicare
Imꝑium sed aufferre si uni du¬
cu absq alt̾ius culpa una hora
liceat quo mille amplius alc̾iuis
ꝑtes sinc ¶ Itaq quando sic se¬
natus ceriseat diuisionẽ copiar
sibi placẽ non tẽpoꝵ ut qui totu
neq̃at ꝑtem ẜuet qui ꝑtem ꝑdi¬

Expanded text:
illius glorie gratulari ait; diviillius glorie gratulari ait; divisionem hanc imperii non probare, sic unum omnibus aliquando preesse, ut unius diei fortuna atque unius ducis temeritas omnia posset evertere; id enim esse non comunicare imperium sed auferre, si uni ducum absque alterius culpa una hora liceat, quo nulle amplius alterius partes sint; itaque, quando sic senatus censeat, divisionem copiarum sibi placere non temporum, ut qui totum nequeat partem servet, qui partem