comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stulti iuuenes sic senes illuz pro¬
uidi sequebant᷑. Quib gͦ iuueĩle
ꝯsilium nõ placebat quiqr stulta
et in utilem hanc fortune expiẽ¬
tiam iudicabãt. uertĩgetorigem
ab incepta prohibet reluctantem
gergouia oppido proturbãt. loco
ille mutato aĩmum nõ mutauit
Quim etiã multo enixius urge¬
bat in ceptum. Et sicut fere accit
ut male agentes comitatiores
quor innumerabilis turba est
ad hũc talem ducem ꝯfluũt. Qb̾
fretꝰ et in iurie memor gergoniã
redit.patriũq et reliquos aqb
pulsus erat expellit. Et crescente
uano fauore multitudĩs qd̃ op¬
tasse pater morte emerat rex dr
Iamq insame auctoritate addi¬
ta legatos ꝑ diu̾sa crasmittit et
reu̾entius audit᷑ et prõptius ex¬
audit᷑ tantũq breui profecerat
ut secum senones parisiipicto¬
nes cadurcuturones aulerci leõ¬
nices audes et ceteri qui ad oc¬
ceanum u̾gunt unanimit̾ con¬
iurarẽt. Neq id satis oĩum ꝯsen¬

Expanded text:
stulti iuvenes, sic senes providi istulti iuvenes, sic senes providi illum sequebantur. Quibus ergo iuvenile consilium non placebat, quique stultam et inutilem hanc fortune experientiam iudicabant, Vercingetorigem ab incepto prohibent, reluctantem Gergonia oppido perturbant. Loco ille mutato, animum non mutavit, quin etiam multo enixius urgebat inceptum; et, sicut fere accidit, ut male agentes comitatiores quorum innumerabilis turba est, ad hunc talem ducem confluunt. Quibus fretus, et iniurie memor, Gergoniam redit, patruumque et reliquos, a quibus pulsus erat, expellit: et, crescente vano favore multitudinis, quod optasse pater morte emerat, rex dicitur. Iamque insanie auctoritate addita, legatos per diversa transmittit, et reverentius auditur et promptius exauditur, tantumque brevi profecerat, ut secum Senones, Parisii, Pictones, Cadurci, Turones, Aulerci, Lemonices, Andes et ceteri, qui ad Oceanum vergunt, unanimiter coniurarent. Neque id satis: omnium consen
Abbreviated transcription (Latin):
Illico rei fama diffundit᷑ ut sũt
galli rumorum serendorũ ante
alios studiosi ut cum scilicet he
cedes atq ista direpto ortu solis
fce eẽnt forte io ut cũ lucis miti¬
o belli principiũ ꝯuenuet ante
primã noctis proxime iugilam
rei notitia ad aluernos ꝑ centũ
sexaginta milia passuum ꝑueni¬
ret. Ibi uero laudatores atq ĩpro¬
batores ut uarie sunt hoĩu sentẽ¬
tie res inuenit Erat tũc aliuus
ille ut flori uerbo utar corpore ar¬
mis spirituq terribilis noĩe etiã
qi terrore cõposito u̾cingetorixa
quida potẽtissimus. adolescens.
oli filius cebali qui pͥncipatu
oĩs gallie cum teneret ad regnũ
aspuans appło fuerat intereptꝰ.
hic ut erat et potentie ingentis
et ardentis ingemiiclientelis a¬
miticiisq collectis qd̾ uult facile
ꝑsuadet. Anna omẽs capiũt. at¬
q ad bella se p̃parant. Erat illi pa¬
truus gobãtio uir prouectioris e¬
tatis. et ꝯsilii samoris et sic̃ hũc

Expanded text:
Illico rei fama diffunditur, ut sunt Illico rei fama diffunditur, ut sunt Galli rumorum serendorum ante alios studiosi, ut, quum scilicet hec cedes atque ista direptio ortu solis facte essent, forte ideo, ut cum lucis initio belli principium conveniret, ante primam noctis proxime vigiliam rei notitia ad Alvernos per centum sexaginta millia passuum pervenisset. Ibi vero laudatores atque improbatores, ut varie sunt hominum sententie, res invenit. Erat tunc Alvernis ille, ut Flori verbo utar, corpore, armis spirituque terribilis, nomine etiam quasi terrore composito, Vercingetorix quidam, potentiolim filius Cebali, qui principatum omnis Gallie quum teneret, ad regnum aspirans a populo fuerat interemptus. Hic, ut erat et potentie ingentis et ardentis ingenii, clientelis amicitiisque collectis, quod vult, facile persuadet. Arma omnes capiunt atque ad bella se preparant. Erat illi patruus Gobacio, vir provectioris etatis et consilii sanioris, et sicut hunc
Abbreviated transcription (Latin):
breuem et caduca ꝙͣ antiquã
gloriam et auitam ꝑdere liber¬
tatem. ¶hiis ac siłibus ꝯsiliis
agitatis carmites se se in genti
negonio duces offerrunt et qm̃
siluestribus in locis ubi hec fie¬
bant copia obsidum nõ sit nec
acciri queant quim res in aptũ
exeat ꝙͣ religiosissime se uicisir
sacram̃to obligant nequis gal¬
lus belli duces metu aut spe aut
quacũq cã deserat sic firmatis re¬
bus multis cum laudib ĩgẽtes
gratie carmitibus acte sunt᷑. Atq
ita demũ quasi maiore ꝑte nego¬
tii cõfecta ad sua quisq digredr̃
dies ad erat claro p̃fixa facinori.
Carmites tante rei duces ꝑditis¬
simis sibi ducib cõparatis gena¬
bim oppidum in uadunt ciues¬
qr romanos ibi negotiantes et
prorsus in cautos noĩatumn gaũi
suffium illic a cesare rei frumeͬta¬
rie p̃fectũ honestum uirũ roma¬
nũq equitem obtruncãt. ac boã
oĩum tamꝙͣ bello parta diripiũt

Expanded text:
brevem et caducam, quam antiquam brevem et caducam, quam antiquam gloriam et avitam perdere libertatem. His ac similibus consiliis agitati Carnutes sese ingenti negotio duces offerunt, et quoniam silvestribus in locis, ubi hec fiebant, copia obsidum non sit, nec acciri queant quin res in apertum exeat, quam religiosissimo se vicissim sacramento obligant, ne quis Gallus belli duces metu aut spe aut quacumque causa deserat. Sic firmatis rebus, multis cum laudibus ingentes gratie Carnutibus acte sunt, atque ita demum, quasi maiore parte negotii confecta, ad sua quisque digreditur. Dies aderat claro prefixa facinori. Carnutes, tante rei duces, perditissimis sibi ducibus comparatis, Genabim oppidum invadunt civesque romanos ibi negotiantes et prorsus incautos, nominatim Gaium Suffium, illic a Cesare rei frumentarie prefectum, honestum virum romanumque equitem, obtruncant, ac bona omnium tamquam bello parta diripiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
occasio data erat historias nouas
incesarem fingendi dicebãt uł¬
goq ꝑcrebruerat urbanis deten¬
tum simłtatib nõ posse deĩceps
ĩprouĩtiam reuerti.tanto illi a¬
crius instare tanto alacrius gal¬
lia oĩs ꝯspirare nichil e ꝯtĩgenti¬
bus omissum p̃ces pollicitis cu¬
mulant̾ et qui se rebellionis in
romanos ac gallice libertatis a¬
uetores profiteri ausi eẽnt his
in gentia p̃mia ꝓponunt᷑. Illd̃
pͥmũ maximũq deliberãt. quali¬
ter cesar si fors redeat asuis legi¬
onib segregetur id tam̃ haud
difficile feũ ẽẽ ꝯfirmãt ꝙ neque
absente duce loco se mouere au¬
deant legiones neqr ad eas dux
in comitatus accedere. modo ɨ¬
sit aliquis qui illius iter impe¬
diat. nec unius hoĩs nom̃ totus
orbis exhorreat. postremo qsos
rem casus excepit satius cẽ mł¬
to sub patriis armis mori ꝙͣ sb̾
extemo iugo uiuere multoq to¬
lerabilius hanc p̾sente uitam

Expanded text:
occasio data erat historias novas occasio data erat historias novas in Cesarem fingendi. Dicebant, vulgoque percrebuerat, urbanis detentum simultatibus non posse deinceps in provincias reverti. Tanto illi acrius instare, tanto alacrius Gallia omnis conspirare. Nichil e contingentibus omissum; preces pollicitis cumulantur, et qui se rebellionis in Romanos ac gallice libertatis auctores profiteri ausi essent, his ingentia premia proponuntur. Illud primum maximumque deliberant, qualiter Cesar, si fors redeat, a suis legionibus segregetur. Id tamen haud difficile factu esse confirmant, quod neque, absente duce, loco se movere audeant legiones, neque ad eas dux incomitatus accedere, modo sit aliquis, qui illius iter impediat, nec unius hominis nomen totus orbis exhorreat. Postremo dicebant: Quisquis rem casus exceperit, satius esse multo sub patriis armis mori, quam sub externo iugo vivere, multoque tolerabilius hanc presentem vitam
Abbreviated transcription (Latin):
cs. et carmitũ quõne habuit. de
actone aũt principe ꝯuiratõnis
romano more suppliciũ exegit
cuiꝰ euentu quidam sibi male ꝯ¬
scii effugere. Aqua et igni ꝯtuã¬
cio interdictũ est. sic ꝯpositis re
bus decem legiones ita partituᷤ
estint ouc treueroꝵ totide lingo¬
riumisex alie se nonũ infinibus
hibernaret prouisisq necessaiĩs
ad italiam est profectus.
Esar ut ex gallia
moste cõcuserat.recasuru suu
in caput illius suppliciũ cogita¬
bant. Accedebat cõmiseratõ co¬
munis patrieret in dignatiox
unu finẽ aiõs uigebant. Cesar
cisalpinã in galliã cum ueĩsset
mor ad eum rumor de clodiice¬
de platus est. hũc amicũ cesaris
mu̾o amicꝰ marci ciceronis occi¬
derat de quo p̾clara eius extat or̃o
que miloniana dr᷑. eius rei cã ma¬
gni rome motus fuerant. nec fa¬
ma finib italis ꝯtineri potuit. al¬
pesq transcẽderat. hinc rebellãtibꝰ

Expanded text:
os et Carnutum questionem habuit, de os et Carnutum questionem habuit, de Acthone autem, principe coniurationis, romano more supplicium exegit, cuius eventu quidam sibi male conscii effugere; aqua et igni contumacibus interdictum est. Sic compositis rebus, eis decem legiones ita partitus est, ut dure Treverorum, totidem Lingonum, sex alie Senonum in finibus hibernarent, provisisque necessariis, ad Italiam est profectus. Caput 16 Cesar ut ex Gallia morte concusserat; recasurum suum in caput illius supplicium cogitabant. Accedebat commiseratio communis patrie et indignatio unum finem animos urgebant. Cesar cisalpinam in Galliam quum venisset, mox ad eum rumor de Clodii cede perlatus est. Hunc, amicum Cesaris, Milo, amicus Marci Ciceronis, occiderat, de quo preclara eius extat oratio, que Miloniana dicitur. Eius rei causa magni Rome motus fuerant, nec fama finibus italis contineri potuit Alpesque transcenderat. Hinc rebellantibus
Abbreviated transcription (Latin):
ptes diffundit ex̾citũ abigũt᷑
frum̃ta exurunt᷑ edifficia. oĩa
deĩq ꝑuastant᷑. tantoq impetu
hinc inde discursu ẽ. ut ambi¬
origem a si uisũ multi dicerent.
Atq ad eũ ꝯp̃hendendũ in cre¬
dibili celeritate ꝯtẽderẽt om̃
labore peti dignũ extimantes
quo ĩ mẽsam cesaris gram me¬
reret᷑.⁊ canis in morem leporẽ
nõ manib illum arripuisse se
creceret᷑. dum ille interim nus¬
ꝙͣ tutus dic noctuq latebras a¬
mutaret nõ nisi quatuor comi¬
tib cũ salutem suam pluribus
cõmittẽ nõ auderet sic ĩ ultu
semꝑ ambiorigi crim̃ fuit ꝙͣuiᷤᷤ
fuga uigis et ppetuus panor ⁊
latebre longũ suꝑlicii genus
ẽẽ potuerint. ¶Tandem cesar fu¬
gitinũ unũ sequi et difficile sibi
idens et inglorm̃ oĩb ĩcirem¬
tu uastatis ini remorũ fines redi¬
It. ib ociliũ gallie in dixit. et de
ꝯuitic̃e rebelliũ senoxiu añ ali¬

Expanded text:
partes diffundit exercitum: abiguntur partes diffundit exercitum: abiguntur frumenta, exuruntur edificia, omnia denique pervastantur, tantoque impetu hinc inde discursum est, ut Ambiorigem a se visum multi dicerent, atque ad eum comprehendendum incredibili celeritate contenderent, omni labore peti dignum existimantes, quo immensam Cesaris gratiam mererentur; et, canis in morem leporem uin manibus illum arripuisse se crederent, dum ille interim nusquam tutus die noctuque latebras mutaret, nonnisi quatuor comitibus, quum salutem suam pluribus committere non auderet. Sic inultum semper Ambiorigi crimen fuit, quamvis fuga iugis et perpetuus pavor et latebre longum supplicii genus esse potuerint. Tandem Cesar fugitivum unum sequi et difficile sibi videns et inglorium, omnibus in circuitu vastatis, in Remorum fines rediit. Ibi concilium Gallie indixit, et de coniuratione rebellium Senonum ante ali
Abbreviated transcription (Latin):
quiuit ꝙͣ ip̃ius cesaris eñ exerci¬
ta redeuntis aspectu. In quo uno¬
õiu securitas bĩtabat. ¶Cesar
ergo rediens et fortune iu ca¬
suumq uarietatem ab experto
sibi notissima recognouit ĩ co
meo maxiẽ et ꝙ eo p̃ter oĩu opi¬
nionẽ barbaros ad duxisset. et ĩ¬
de eos pene iã uoti ꝯpotes abstra¬
xisset. ħ ut coĩa nõ ad mirãs unũ
ṅõ poterat nõ mirari. un hec bar¬
baris ꝯsilii tanta mutatio ut qui
in gram̃ romanor ad ppłandos
eburonũ fines. et ambiorigem
ꝑsequendũ uenerat ad oppugn¬
da romana castra cõuersi ambi¬
origi atq eburonib gratissimã
rem fecissent. de reliquo ꝙ ꝯͣ suũ
castra desticuissẽt legati ĩ obediẽ¬
tia lenit̾ arguit ut qui et mitis¬
simus natura et legati huiꝰ eẽt
amãtissimus ꝙ ex familiaribus
ad eum fratris epistolis euidẽt
elicitur hec cum suis cesar. ¶At
adu̾sus hostes iratior in omes

Expanded text:
quivit, quam ipsius Cesaris cum exerciquivit, quam ipsius Cesaris cum exercitu redeuntis aspectu, in quo uno securitas habitabat. Cesar ergo rediens et fortune vim casuumque varietatem, ab experto sibi notissimam, recognovit, in eo maxime, et quod eo preter omnium opinionem barbaros adduxisset, et inde eos pene iam voti compotes abstraxisset. Hec, ut communia, non admirans, unum non poterat non mirari, unde hec barbaris consilii tanta mutatio, ut, qui in gratiam Romanorum ad populandos Eburonum fines et Ambiorigem persequendum venerant, ad oppugnanda romana castra conversi Ambiorigi atque Eburonibus gratissimam rem fecissent. De reliquo, quod contcastra deseruissent, legati inobedientiam leniter arguit, ut qui et mitissimus natura, et legati huius esset amantissimus, quod ex familiaribus ad eum fratris epistolis evidenter elicitur. Hec cum suis Cesar; at adversus hostes iratior in omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eoꝵ uestigia in castra festinãs
salua ꝑuenit. ꝑs p̃uẽta et circun¬
uẽta procubuit. Barbani desperã¬
tes castra ut crediderãt capi pos¬
se ad p̃das quas in silus exculue¬
rant atq in ad patriã sũt reuersi
Neq tam̃ hostib digressis abiit pa¬
uor. sic affixus aĩs ut nocte q̃ hũc
casum in secuta est p̾missus ace¬
sare gauis uolusenus cũ eqtatu
ad ueniens et imꝑatorẽ cũ exci¬
tu adueͬtare nutians fidem non
in uenerit. sic oibus ꝑsuasu era
deleto ex̾citu fugisse equites. neq̃
oĩo alit̾ barbaros castra agredi
ausuros ut dcm est deniqͣ boni
nichil penitus cogitare audebãt
in deterius in clinati aĩ mirum
ualde un ea ꝯsteratio in tã forteᷤᷤ
iuros nisi opinari libeat cũ huã¬
na oĩa instabilia sint ẽẽ aliquas
oras que ostantes quoqz aĩmos
sui oblitos emoliant ac ꝓturbẽt
neque uero hic metus altissime
radicatus ulla re alia extrepari

Expanded text:
per eorum vestigia in castra festinans per eorum vestigia in castra festinans salva pervenit; pars preventa et circumventa procubuit. Barbari desperantes castra, ut crediderant, capi posse, ad predas, quas in silvis occultaverant, atque inde ad patriam sunt reversi. Neque tamen hostibus digressis, abiit pavor sic affixus animis, ut nocte, que hunc casum insecuta est, premissus a Cesare Gaius Volusenus cum equitatu adveniens, et imperatorem cum exercitu adventare nuntians, fidem non invenerit: sic omnibus persuasum erat, deleto exercitu, fugisse equites, neque omnino aliter barbaros castra aggredi ausuros, ut dictum; denique boni nichil penitus cogitare audebant in deterius inclinati animi. Mirum valde, unde ea consternatio in tam fortes viros, nisi opinari libeat, quum omnia humana instabilia sint, esse aliquas horas, que constantes quoque animos sui oblitos emolliant ac perturbent. Neque vero hic metus altissime radicatus ulla re alia extirpari
Abbreviated transcription (Latin):
poĩtam nutare et sue et publice
metuens saluti surgit e grabatu
tremulo portam occupat castroꝵ
seꝑ semianimem hostib obicit
sequut᷑ cẽturiones uiriq fortes
aliꝯ uot hĩc metu hĩe pudor exci
nerib iam fatiscens suoꝵ mribꝰ
p̃lio subtraetꝰ in tab̾nacło reroĩt̾
nõ tam̃ omittit᷑ resũpta defensio
frum̃tatores in terrea reutuns re
ꝯspecta territiset ꝗd agant nescii.
fortes etiã aĩos repentina ꝯeutiũt
Icaq ip̃i quoq barbari ad uentu
illoꝵ subito ꝑ moti ⁊t legioẽs re¬
duces opinãti substiterẽmox re¬
cognita paucitate quos timuere
despiciunt. atq in uadũt. Ibi et
ꝯsilia diu̾sa et res uane gesta ẽ ꝑs
in columis Gari trebonii cuiꝰdam
alterius ducatu ipõs ꝑ hostes ĩ ca¬
stra penetrauit cũq his equites
et calones multi pari ĩpetu ĩ tu¬
tum euasere.Pars egregie pugnaᷤ
periit.pars eoꝵ qui in collem pro¬
ximũ ꝯfugerãt iusa coĩtu u̾tute

Expanded text:
positam nutare, et sue et publice positam nutare, et sue et publice saluti metuens, surgit e grabatultremulo portam occupat castrorum, seque semianimem hostibus obicit. Sequuntur centuriones, viri fortes, aliquot hinc metu, hinc pudore excitneribus, iam fatiscens suorum manibus prelio subtractus in tabernaculo reponitur. Non tamen obmittitur resumpta defensio. Frumentatores interea revertuntur, re conspecta, territi et, quid agant, nescii. Fortes etiam animos repentina concutiunt. Itaque ipsi quoque barbari adventu illorum subito permoti, et legiones reduces opinati, substitere; mox recognita paucitate, quos timuere, despiciunt atque invadunt. Ibi et consilia diversa et res varie gesta est; pars incolumis Gaii Trebonii cuiusdam alterius ducatu ipsos per hostes in castra penetravit, cumque his equites et calones multi pari impetu in tutum evasere, pars egregie pugnans periit; pars eorum, qui in collem proximum confugerant, visa comitum virtute,
Abbreviated transcription (Latin):
quidã fusis copiis ac deletis et ĩ¬
peratore pessundato ueĩre barba¬
ros et reliquias ꝯsum̃das nũꝙ
alit̾ hoc ausuros. Alii infaustum ro¬
manis legionibus locum c̃ẽ ubi
paulo añ legio altera legatiq pie¬
rint.alii hostes intra uallum esse
et capta iam castra uociferari nemo
ullã solite ui̾tutis imaginẽ aut ac¬
tu forti aut aĩosa uoce p̾retẽdere⁊
Huc illuc sine ordine sine racione
discurrit᷑. Qua trepidatd̃e sicanbri
sui ducis dc̃o magis magisq fidei
hr̃e ceperant/ nulsum intus eẽ p̃si¬
diũ.seq mutuo incitantes eo ac¬
crius insultabant. Actum erat ni
uir unus isq eger ad fuisset quẽ
supra noĩauimus publius sextiꝰ
baculus tanta tũc p̃ssus egritu¬
dine ut iam qnq dieb sine cibo
ageret et morbo sił et in edia iam
uicinus morti.s gnosum oĩũm
nulla res deicit Is ut uidit deseri
tutelam castror. ⁊ de fuga nõ de
uirtute cogitari rẽq in angusto

Expanded text:
Quidam, fusis copiis ac deletis et imQuidam, fusis copiis ac deletis et imperatore pessumdato, venire barbaros ad reliquias consumendas, numquam aliter hos ausuros; alii infaustum Romanis legionibus locum esse, ubi paulo ante regio altera legatique perierint; alii hostes intra vallum esse et capta iam castra vociferari, nemo ullam solite virtutis imaginem aut actu forti aut animosa voce pretendere: huc illuc sine ordine, sine ratione discurritur. Qua trepidatione Sicambri sui ducis dicto magisque fidei habere ceperant, nullum intus esse presidium, seque mutuo incitantes, eo acrius insultabant. Actum erat, ni vir unus, isque eger, affuisset, quem supra nominavimus, Publius Sextius Baculus, tanta tunc pressus egritudine, ut iam quinque diebus sine cibo ageret, et morbo simul et inedia iam vicinus morti. Sed generosum animum res nulla deicit. Is, ut videt deseri tutelam castrorum, et de fuga, non de virtute, cogitari, remque in angusto
Abbreviated transcription (Latin):
cãm ullam propĩquo cesare saluiᷤᷤ
legionibus integro equitatu ui¬
ctieq ubiq hostĩb ac dissipatis
et p̃timore latitantib parũp et p̃¬
ceptum ducis inflexerat et appe¬
titu militũ frena laxauerat ⁊ qu¬
qr cohortes in uicinas segetes fru¬
mẽtatu nõ tam miserat ꝙͣ ue ꝑ¬
miserat. Secuta erat in gens us
calonũ et huice gnͣis hoiu sican¬
bri interim quis tũe eos expecta¬
sset set parere supioribus tutum
est ĩ prouisi et tecti silius ad castͣ
pueiunt eaq nõ oppugnare set
recta uia eodemq quo u̾enerant
ĩ petu ingredi moliunt tantãq
sormidinẽ in opini hostis ĩ cur¬
sus totis castris effuderatut uix
porte defenderent et frequẽtare
illa soliti mcatoẽs qui tũ forte poͣ¬
tis excesserãt subita re territiet op¬
p̃ssiinee fugiendi nec se intra ual¬
lum referendi spatiũ hrẽnt sẽper
quidẽ mestissimus uates timor
ꝯĩa sibi tristia et picłosa fingebat

Expanded text:
causam ullam propinquo Cesare, salvis causam ullam propinquo Cesare, salvis legionibus, integro equitatu, victisque ubique hostibus ac dissipatis et pre timore latitantibus, parumper et preceptum, ducis inflexerat et appetitui militum frena laxaverat et quinque cohortes in vicinas segetes frumentatum non tam miserat, quam ire permiserat. Secuta erat ingens vis calonum et huiusce generis hominum. Sicambri interim quis tunc eos expectasset? sed parere superioribus tutum est improvisi et tecti silvis ad castra perveniunt eaque non oppugnare, sed recta via eodemque, quo venerant, impetu ingredi moliuntur; tantamque formidinem inopini hostis incursus totis castris effuderat, ut vix porte defenderentur, et frequentare illa soliti mercatores, qui tum forte portis excesserant, subita re territi et oppressi nec fugiendi nec se intra vallum referendi spatium haberent. Semper quidem mestissimus vates timor omnia sibi tristia et periculosa fingebat.
Abbreviated transcription (Latin):
in opi tanto studio ĩ hiatis cũ
pueniẽdi ad sũmas opes tãto
facilior breuiorq sit ua trium
spatium horarũ ad uatucã uos
ꝑducet Ibi romanus ex̾citus
opes suas fortunasq reposuit
pexiguum p̃sidiũ loco est Cesar
longe abest. hic dies ip̃e ni resp¬
uitis opulentos nullo faciet
negotio p̃ceps hoĩu genus et
ꝯsilu moos et sũr plane proni
omes ac quiescere consiliis que
delectant. Mutato repente ꝓpo¬
sito p̃daq oĩ quã ceperãt recon¬
dita eodem ip̃o ꝯsultore et duce
ad uatucã breui calle pueniũt
Cicero cui legionis lociq custo¬
dia cõmissa erat totis septẽ dieb
cesarei memor imperiisuos omẽs
intra uallum sic tenuerat ut nͣ
militũ nec calonum ꝗ dẽ quisq
castris eẽt egressus. Cogitans de¬
mũ neq cesarem promisso uen¬
turum tẽpore quẽ procesisse ulte¬
tõni atq obsidioni nõ absimilẽ
murmurabãt nõ c̃ẽ enĩ timendi

Expanded text:
inopi tanto studio inhiatis, quum inopi tanto studio inhiatis, quum perveniendi ad summas opes tanto facilior breviorque sit via? Trium spatium horarum Aduaticam vos perducet. Ibi romanus exercitus opes suas fortunasque reposuit. Perexiguum presidium loco est. Cesar longe abest. Hic dies ipse, ni respuitis, opulentos nullo faciet negotio. Preceps hominum genus et consilii inops. Ut sunt plane proni omnes acquiescere consiliis, que delectant! Mutato repente proposito predaque omni, quam ceperant, recondita, eodem ipso consultore et duce Aduaticam brevi calle perveniunt. Cicero, cui legionis locique custodia commissa erat, totis septem diebus, cesarei memor imperii, suos omnes intra vallum sic tenuerat, ut nec militum nec calonum quidem quisquam castris esset egressus. Cogitans demum neque Cesarem promisso venturum tempore, quem processisse tioni atque obsidioni non absimilem murmurabant, non esse enim timendi
Abbreviated transcription (Latin):
li diriperent̾ ꝙͣ piclo romanorũ
p̾sertum cum locoꝵ noticiã que
romanis de foret galli haberẽt
simul eburonũ urbem ita meri¬
ta eũ funditus optaret eu̾ci his
edcĩs ħ ꝯsequi siñ suoꝵ diserimiẽ
uidebat᷑. Iam dies septimus ad¬
erat reditui cesareo p̃frxus. nec
ip̃e redierat nec leg̾ati ¶Accidit
interea in opinus casus quo su¬
am fortuã potentiã in bellis p̃¬
cipuã demonstraret iam prede
ĩptem omẽs acciri tr̃as rhenum
quoq fama uulgauerat mox si¬
cambri gens germana p̾de aui¬
da collectis duobus milib eꝗtũ
rhenũ nauigio transeunt. eburo¬
nicos fines inuadunt p̃dam nõ
tm̃ cũ ĩpunitate set etia romaõꝵ
cum grã relaturi. Iam hoĩu pe¬
cudumq magnã uim college¬
rant. et urgente lucri dulcedine
proce debãt nec eũdi nec p̃dãdi
finẽ sibi cupiditas faciebat sic
eũtes captinoꝵ unus auercit. ⁊
ꝗd in ꝗt huic p̃de laboriose atq

Expanded text:
li diriperentur, quam periculo Romanorum, li diriperentur, quam periculo Romanorum, presertim quum locorum notitiam, que Romanis deforet, Galli haberent. Simul Eburonum urbem, ita meritam, quum funditus optaret everti, his edictis hoc consequi sine suorum discrimine videbatur. Iam dies septimus aderat, reditui cesareo prefixus, nec ipse redierat nec legati. Accidit interea inopinus casus, quo suam fortuna potentiam, in bellis precipuam, demonstraret. Iam prede in partem omnes acciri trans Rhenum quoque fama vulgaverat. Mox Sicambri, gens germana prede avida, collectis duobus millibus equitum, Rhenum navigio transeunt, eburonicos fines invadunt, predam non tantum cum impunitate, sed etiam Romanorum cum gratia relaturi. Iam hominum pecudumque magnam vim collegerant, et, urgente lucri dulcedine, procedebant, nec eundi nec predandi finem sibi cupiditas faciebat. Sic euntes captivorum unus avertit: Et quid, inquit, huic prede laboriose atque
Abbreviated transcription (Latin):
ens se ad diem septimũ reditu¬
rum spondet Idem legati duo qͦs
mittebat ut faciant siliceat mo¬
net Ciceroni p̃cipit ut castroru
custodie intentus nullum por¬
tis egredisinat Et tũc quidẽ acios
hostiũ que timeri posset in circui¬
tu nulla erat sparsim se silius ac
paludib ꝯtinebant. quos ꝑseq
et latebris cruere oposum erat
ac difficile nã si simł exercitus du¬
ceretur loca erant legionib ac si¬
gnis ĩ ꝑuia.sim aũt spargeretur
stes mille locis incognitis delite¬
bant hinc magna duci orta erat
ambiguitas quid cõsilii caperet
tandem illud elegerat ut potiuis
ssima hostiũ ultione remitteret
ꝙͣ de utili militum cautela. Ne
tamen ultionẽ ipãm negligeret
mittit edc̃a ꝑ proximas ciuitates
ut qui luerar cupent ꝯuenirent
Multos uetus odium int̾ uiciõs
maxime iugere solitum neq pa¬
uciores cupiditas attraxit. Sic u¬
tilius fieri dux prouidẽtissimus
extimabat ut gallorum oꝑa gal¬

Expanded text:
ens se ad diem septimum redituens se ad diem septimum rediturum spondet; idem legati duo, quos mittebat, ut faciant, si licet, monet; Ciceroni precipit, ut castrorum custodie intentus nullum portis egredi sinat. Et tunc quidem acies hostium, que timeri posset, in circuitu nulla erat: sparsim se silvis ac paludibus continebant; quos persequi et latebris eruere operosum erat ac difficile. Nam, si simul exercitus duceretur, loca erant legionibus ac signis impervia, sin autem spargeretur,stes mille locis incognitis delitescebant. Hinc magna duci orta erat ambiguitas, quid consilii caperet. Tandem illud elegerat, ut potius ssima hostium ultione remitteret, quam de utili militum cautela. Ne tamen ultionem ipsam negligeret, mittit edicta per proximas civitates, ut, qui lucrari cuperent, convenirent. Multos vetus odium, inter vicinos maxime vigere solitum, neque pauciores cupiditas attraxit. Sic utilius fieri dux providentissimus estimabat, ut Gallorum opera Gal
Abbreviated transcription (Latin):
lege ꝯcessit ut siqui eburonum
ex fuga in illorũ fines deuenissẽt
ad se captiuos ad ducerẽt se si ħ
facerẽt tẽꝑatuꝵ ab offensis ait hi
actis om̃s copias trifariam diui¬
sit ne ue eum cure alie distrahe¬
rẽt impeduñta omĩa unũ ꝯtul¬
lit in locum ad uatuca oppido x¬
nom̃ locus ubi titurius sabinus
et arũculeius cocta hibernauerã
uñ ut memorauimꝰ imprudẽt̾
infelicitq discesserãt. hic locus
eligit᷑ ⁊ ꝙ apt̾ ad cetera et ꝙ mu¬
nitoes anni alterius adhuc ĩte¬
gras habebat. ut labori militum
p̾arceret.legionem quartadeciã
p̃sidio dimittit legioni preficit
qntum tulliũ ciceronem Tum
populatũ ĩ menapios trib cu
legionib labienu et gaui trebo¬
niu cũ totidem in aduaticis ad¬
iacente regionẽ dirigit. Ip̃e cu
totidem ad arduẽnam et fluui¬
um scaldem qui ebuionũ ĩ fini¬
origem qui nõdum ihenũ trãsi¬
erat cõfugisse audiebat. digredi¬

Expanded text:
lege concessit, ut, si qui Eburonum lege concessit, ut, si qui Eburonum ex fuga in illorum fines devenissent, ad se captivos adducerent; se, si hoc facerent, temperaturum ab offensis ait. His actis, omnes copias trifariam divisit, neve eum cure alie distraherent, impedimenta omnia unum contulit in locum Aduatica oppido nomen, ubi Titurius Sabinus et Arunculeius Cotta hibernaverant, unde, ut memoravimus, imprudenter infeliciterque discesserant. Hic locus eligitur, et quod aptus ad cetera, et quod munitiones anni alterius adhuc integras habebat, ut labori militum parceretur. Legionem quartamdecimam presidio dimittit, legioni preficit Quintum Tullium Ciceronem. Tum populatum in Menapios tribus cum legionibus Labienum et Gaium Trebonium cum totidem in Aduaticis adiacentem regionem dirigit. Ipse cum totidem ad Arduennam et fluvium Scalden, qui Eburonum in finiorigem, qui nondum Rhenum transierat, confugisse audiebat. Digredi
Abbreviated transcription (Latin):
ne odiosum ꝙ de rege nefario
nulla umꝙͣ aut cesan aut ppło
ro. iũdicte occasio data est et ip̃e
latitãs atq ĩ uisus et ĩ ultum soe¬
lus infinem fuit. Ceteꝵ quo dic
e manib romanorũ uix euasit
ut diximus uita retenta ꝯtẽtus
spe proiecta sius quos aterga liq̃¬
rat ꝑnũtios fugiens mãdauit
ut qua posset sibi quisq cõsule¬
ret qui ꝑ diu̾sa effusi multuq
uexati pars se paludib ꝯdidert.
pars in alienas manus nõ sine
sius miseriis inciderũt ¶Cata¬
uolcus uerd qui secũ suꝑ eburo¬
nes pari regnarat Imperio eiꝰq
ꝯsilium secutus romanis sese bel¬
lis ĩ miscuerat quonã res uenisset
intelligens iam grandenus ⁊ la¬
boris ĩpacies nec fugere ualẽs nec
pugnare ausus suar auctoris erĩ¬
pnar ambiorigis caput multis
imnp̃catõib execratus mortem
sibi ꝯscut. ¶Uicine gentes hoc
euentu regũ territe ꝑ legatos pa¬
cẽ acesare petierũt quam eis hac

Expanded text:
ne odiosum, quod de rege nefario ne odiosum, quod de rege nefario nulla unquam aut Cesari aut populo romano vindicte occasio data est: et ipse latitans atque invisus, et inultum scelus in finem fuit. Ceterum quo die e manibus Romanorum vix evasit, ut diximus, vita retenta contentus, spe proiecta, suis, quos a tergo liquerat, per nuntios fugiens mandavit, ut, qua posset, sibi quisque consuleret. Qui per diversa effusi multumque vexati pars se paludibus condiderunt, pars in alienas manus non sine suis miseriis inciderunt. Cathovoltus vero, qui secum super Eburones pari regnarat imperio, eiusque consilium secutus romanis sese bellis immiscuerat, quonam res venisset intelligens, iam grandevus et laboris impatiens, nec fugere valens nec pugnare ausus, suarum auctoris erumnarum Ambiorigis caput multis imprecationibus execratus, mortem sibi conscivit. Vicine gentes hoc eventu regum territe per legatos pacem a Cesare petierunt, quam eis hac
Abbreviated transcription (Latin):
et omẽ bellicũ instrum̃tu idma¬
ni equites añ ꝙ̃ ab co uiderentur
arrperent deq ip̃o actum erat nͥ
quidam e sius loci angustias de
fendissẽt et ip̃e interĩ uniꝰ manu
mermus equo ĩpositus et posti¬
co nemorose denus emissus ꝑ
siluarum deuia et calles abditos
erupisset sic utramq ĩ ꝑtẽ erga
unu hoĩem una hora iumsua
exercuit fortuna ut in cautus o¬
porimeretur oppressus euaderet
nec satis scio quis nocentiũ ũꝙͣ
tam in dignus euaserit nisi qd̾
supplicii genus fuit tam uicine
mortis metus qui ut michi qẽ
uidet ip̃a peior est morte. et quid
scimus an sibi fuisset utilius ad
manus irati licet cesaris puenire.
namut erat in ex hauste clem̃tie
cõfitenti crim̃ et oranti forsitam
ueruam nõ negasset. Nũc ꝑ siluaᷤᷤ
trasrenanas uagus semꝑ ac pro¬
fugus ppetius uitam egit ĩlate¬
bris ꝯsciã illum siqua erat et u¬
gi panore plectẽtibus. Illud pla¬

Expanded text:
et omne bellicum instrumentum romaet omne bellicum instrumentum romani equites, antequam ab eo viderentur, arriperent; deque ipso actum erat, nisi quidam e suis loci angustias paululum defendissent, et ipse interim unius manu inermis equo impositus, et postico nemorose domus emissus, per silvarum devia et calles abditos erupisset. Sic utramque in partem erga unum hominem una hora vim suam exercuit fortuna, ut incautus opprimeretur, oppressus evaderet. Nec satis scio, quis nocentium unquam tam indignus evaserit; nisi quod supplicii genus fuit tam vicine mortis metus, qui, ut michi quidem videtur, ipsa peior est morte. Et quid scimus, an sibi fuisset utilius ad manus, irati licet, Cesaris pervenire? Nam, ut erat inexhauste clementie, confitenti crimen et oranti forsitan veniam non negasset. Nunc per silvas transrhenanas vagus semper ac profugus perpetuis vitam egit in latebris, conscientia illum, si qua erat, et iugi pavore plectentibus. Illud pla
Abbreviated transcription (Latin):
dis circum uallata munitõibꝰ
duo decim cohortes ad tutella
põtis imnposuit ⁊ nultatiũ tul¬
lum his ĩposuit ciu et rõtis ⁊
cohortiũ curã dedit. ¶Ipẽ uero¬
ad usus ambiorigem profici scã
parduẽnam siluanimar ma
oĩum galliarm q̃ int̾ treneros
nennosq et remos ꝯuĩgentis
et eo i ꝓlius passuum milib
in longumuta enĩ ꝓditũ ascrip¬
torib reꝵ est in latum uero uniꝰ
aut circit estiui lucis itiiere qd̾
ego ip̃e sum em̃sus extenditur
lũcium basilium cũ toto p̃ire ⁊¬
iubet equitatu et cauere ne igneᷤᷤ
in castris fieri sinat ne qd indici¬
um sui detur ad uentus neu stre¬
pitus aut tu multus in cedẽtui
audiatur si forte uelocitate uel
silentio proficeret ad iniquissiũ
hoĩem opprimẽdu. Qd̾ pene suc¬
cessit. Nam basilius ꝓpere supͣq
biorigem inter siluas comitatũ
paucissimis equitib se tenere
improuisus ac subito ꝑuenit
itaut cunus equosq et arma eiꝰ

Expanded text:
dis circumvallata munitionibus, dis circumvallata munitionibus, duodecim cohortes ad tutelam pontis imposuit et Vulcatium Tullum eis preposuit, cui et pontis et cohortium curam dedit. Iporigem proficiscens per Arduennam silvam, maximam omnium Galliarum, que inter Treveros Nerviosque et Remos quingentis et eo amplius passuum millibus in longum, ita enim proditum a scriptoribus rerum est, in latum vero unius aut circiter estive lucis itinere, quod ego ipse sum emensus, extenditur, Lucium Basilium cum toto preire iubet equitatu; et cavere, ne ignes in castris fieri sinat, ne quod indicium sui adventus detur, neu strepitus aut tumultus incedentium audiatur, si forte velocitate vel silentio proficeret ad iniquissimum hominem opprimendum: quod pene successit. Nam Basilius prepropere subiorigem inter silvas comitatum paucissimis equitibus se tenere, improvisus ac subito supervenit ita, ut currus equosque et arma eius
Abbreviated transcription (Latin):
imo uero nõ hoc innint s affir¬
mat sic enim añ hec scriptũ ĩne¬
nies. Iam cesar ultro mofellaz
qui amnis est treuerorũ nauali
ponte transgredit ip̃mq thenũ
Sed is qui presens erat dum ħ̾
fierent utrũq transitũ stabłi põ¬
te describit quẽ in hac narratt̃e
secutus sum ¶Prccedo ant̾enu
dens gͦ cesar tem tp̃ris indigc̃
longeq difficilem p̃cidue pre
fium̃ti in opia qd eo t̃ore germa¬
nis agrculture studiu nõ exat
magna ꝑs uenatu et latiocim¬
o utebant quor altero sit rĩo
facultas libent᷑ nũc ⁊̃ ntũt. lac¬
te carne cases ictitabãt omisso
incepto nusus ĩ galliã reuerti
statuit. Set ut metu sui reditus
barbaroꝵ impetum frenaret nõ
põtẽ fregit ut prius nisi ab ea ꝑ¬
te qua germaniã cõtingebat. Il¬
la quidem ꝑte extrema in dexte¬
ram rheni ripam desinẽte ducẽ¬
toꝵ pedum spacio rescissa et tũri
lignea suꝑ impoĩta et multimo¬

Expanded text:
Imo vero hoc non innuit, sed affirImo vero hoc non innuit, sed affirmat. Sic enim ante hec scriptum invenies: Iam Cesar ultro Mosellam, qui amnis est Treverorum, navali ponte transgreditur, ipsumque Rhenum. Sed is, qui presens erat, dum hec fierent, utrumque transitum stabili ponte describit; quem in hac narratione secutus sum. Procedo autem. Videns ergo Cesar rem temporis indigam longeque difficilem, precipue pre frumenti inopia, quod eo tempore Germanis agriculture studium non erat magna pars venatu et latrocinio utebantur, quorum altero, sit modo facultas, libenter nunc etiam utuntur; lacte, carne, caseo victitabant, omisso incepto, rursus in Galliam statuit reverti; sed ut metu sui reditus barbarorum impetum frenaret, non pontem fregit, ut prius, nisi ab ea parte, qua Germaniam contingebat. Illa quidem parte extrema in dextram Rheni ripam desinente ducentorum pedum spatio rescissa et turri lignea superimposita et multimo
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporis ac pplexã horrebat ĩ da¬
ginẽ seꝑe expͥtus ꝙͣ difficue eẽt
hostes silius in cognitis uenari
Nec cessauit tamen sed id frustͣ
fuit ac ne plurib agam ꝙͣ opor¬
tet nõ de hoc tm̃ sed de primo qͦr
mheni transitu deq alia hostium
in siluas fuga elegans ac succin¬
ca flori breuitas huic se loco ĩse¬
rat historie te o lector nõ solũ
patiente s plaudente. Archaniᷤᷤ
inquit hostem quesuit ĩ silus
s ĩ saltis ae paludes genus om̃e
diffugerat. tantum panoris in¬
cussit inta ripam subito roma¬
na uis. nec semel thenus et ite¬
rum quoq et quidẽ pontefco
penetratus est. s maior aliquã¬
to trepidatio. quupe cũ rhenu
suum sic põte quasi iugo captũ
uiderent fuga rursus in siluas
et paludes sed ꝙ acerbissimum
cesari fuit nõ uiere qui iuĩcent᷑
hec ut legis ad literam fiori sũt
quib innuit᷑ prims̃ xheni tr̃a¬
situm ⁊o põte fc̃m ẽẽ s nauib

Expanded text:
temporis et perplexam horrebat indatemporis et perplexam horrebat indaginem, sepe expertus, quam difficile esset hostes silvis incognitis venari. Nec cessavit tamen; sed id frustra fuit. Ac, ne pluribus agam, quam oportet, non de hoc tantum, sed de primo quoque Rheni transitu deque alia hostium in silvas fuga, elegans ac succincta Flori brevitas huic se loco inserat historie, te, o lector, non solum patiente, sed plaudente. Hirciniis, inquit, hostem quesivit etiam silvis; sed in saltus ac paludes genus omne diffugerat: tantum pavoris incussit intra ripam subito romana vis. Nec semel Rhenus, et iterum quoque, et quidem, ponte facto, penetratus est; sed maior aliquanto trepidatio. Quippe quum Rhenum suum sic ponte quasi iugo captum viderent, fuga rursus in silvas et paludes; sed quod acerbissimum Cesari fuit, non fuere, qui vincerentur. Hec, ut legis, ad literam Flori sunt; quibus innuit primum Rheni transitum non ponte factum esse, sed navibus.
Abbreviated transcription (Latin):
uxilia excusatõe igit̾ ubioꝵ ad¬
missa in sueuos accingit᷑ Nec
ita multo post ab eisdem ubiis
cognosçit sueuos bellum parare
et latesparsis edictis omẽs suos
adarma cõtrahere. Itaq nequid
temere agat apto et tuto loco ca¬
stra cõmu̾nit frum̃tarieq rei cu¬
ram exhibet ubios iubet pecora
oĩa campis ab ducere si forte bã¬
baros coactes media/ cuiꝰ ĩ patiẽ¬
tissimũ genus est ad iniquum
certam̃ posset inducere. p̃cipit
insuꝑ ut sũmo studio actus et
ꝯsilia hostium explorẽt eũq de
faciant. Illi obnixe iussa ꝑ agũt
paucosq post dies nũciant᷑ su¬
cuos sius oĩbus ac suorũ iurib
in extremofiniũ ꝯsedisse ad sił¬
uam maximã que illos acheru¬
sis uicina gente dist̾minat. Ibi
romanũ exercitũ expectare. Id
ꝑgratum cesan bellor cupidissi¬
siluas intimas recepisse cogno¬
uit. ut enĩ p̃lium exoptabãt sic
tediũ formidabat. et iacturam

Expanded text:
uxilia. Excusatione igitur Ubiorum aduxilia. Excusatione igitur Ubiorum admissa, in Suevos accingitur. Nec ita multo post ab iisdem Ubiis cognovit Suevos bellum parare, et, late sparsis edictis, omnes suos ad arma contrahere. Itaque, ne quid temere agat, apto et tuto loco castra communit, frumentarieque rei curam exhibet; Ubios iubet pecora omnia campis abducere, si forte barbaros coactos inedia, cuius impatientissimum genus est, ad iniquum certamen posset inducere; precipit insuper, ut summo studio actus et consilia hostium explorent, eumque dfaciant. Illi obnixe iussa peragunt, paucosque post dies nuntiant Suevos suis omnibus ac suorum viribus in extremo finium consedisse ad silvam maximam, que illos a Cheruscis, vicina gente, disterminat; ibi romanum exercitum expectare. Id pergratum Cesari, bellorum cupidissis Suevos se in silvas intimas recepisse cognovit. Ut enim prelium exoptabat, sic tedium formidabat et iacturam
Abbreviated transcription (Latin):
eo uirtutẽ militiãq didicerant
⁊ eius exẽpla sequebãt maximaᷤᷤ
res agendo ꝑ diu̾sa tenrar si ro¬
maniq famã noĩs attollebat.
¶Quem cũ uenisset in treueros ⁊
uoluntas cepit rhenũ iterũ tr̃a¬
seundi. duplex huc animũ urge¬
bat cã ꝙ et hostib auxilia licet
sera trasmiserant et ne hosti alteĩ
ambiorigi auxiliari possent aut
ad se ꝓfugum receptare. põtem
ergo pari celeritate pariq militũ
feruore et paulo sͣ eũ locũ ubi pͥ¬
mũ fecerat reficit ⁊ in treueris
et ad põtem firmissime presidio
dimisso reliquũ traducit ex̾citũ
Transgressum ubii gens germa¬
na ꝑ legatos adeunt. exponũt¬
qr ex quo se ĩ põte romanorum
dederint neq auxilia treueris
aut ullis hostib ppłi .ro. misisse
neq ulla in re fidem fregisse or̃
ne cõe odium germanorũ ĩno¬
centiã suam p̾mat. si plus obsi¬
dum petat paratos ẽẽ. Cesar rer
ueritate discussa cõpit nõ ab eiꝰ
missa trãs thenum set a sueuis a¬

Expanded text:
tiamque didicerant et eius exempla sequebantur, maximas res agendo per diversa terrarum sui romanique famam nominis attollebat. Quem, quum venisset in Treveros, voluntas cepit Rhenum iterum transeundi. Duplex huc animum urgebat causa; et quod hostibus auxilia, licet sera, transmiserant, et ne hosti alteri Ambiorigi auxiliari possent, aut ad se profugum receptare. Pontem ergo pari celeritate parique militum fervore paulo supra eum locum, ubi primum fecerat, reficit, et in Treveris et ad pontem firmissimo presidio dimisso, reliquum traducit exercitum. Transgressum Ubii, gens germana, per legatos adeunt exponuntque, ex quo se in potestatem Romanorum dederint, neque auxilia Treveris aut ullis hostibus populi romani misisse, neque ulla in re fidem fregisse. Orant, ne commune odium Germanorum innocentiam suam premat; si plus obsidum petat, paratos esse. Cesar, rerum veritate discussa, comperit, non ab eis missa cis Rhenum, sed a Suevis, a
Abbreviated transcription (Latin):
eodem ip̃o die lanssarz pueĩt qua
iam pompeius fugiendo transi¬
erat. ubi reditũ est in castra cã
cesoꝵ raciõe de p̃hensũ ẽ de legi¬
onibus atq equitatu pompen
⁊ auxilior que de toto oriente
ꝯuenerãt in nuãbilis strages fu¬
it qui uagi ⁊ mnermes nullo or¬
dine ad sacietatẽ cedentũri sũt
oppressi. quo die ꝓspiciens cesar
ad u̾sarios cesos atq obtritos cã¬
pis hec ad uerbum traditus di¬
xisse. hec uoluerũt. tantis rebus
gestis Gaius cesar cõdenatus es¬
semnisi ab exercitu auxiliũ petis¬
sez. Cor nõ qui deditõe ĩ potesta¬
tem cesaris uenerũt nũm xxiiii.¬

Expanded text:
eodem ipso die Larissam pervenit, qua eodem ipso die Larissam pervenit, qua iam Pompeius fugiendo transierat. Ubi reditum est in castra, facta cesorum ratione, deprehensum est de legionibus atque equitatu Pompeiiet auxiliorum, que de toto oriente convenerant, innumerabilis strages fuit, qui vagi et inermes nullo ordine ad satietatem cedentium sunt oppressi. Quo die prospiciens Cesar adversarios cesos atque obtritos campis hec ad verbum traditur dixisse: Hec voluerunt. Tantis rebus gestis Gaius Cesar condemnatus essem, nisi ab exercitu auxilium petiissem. Eorum vero, qui deditione in potestatem Cesaris venerunt, numerum vi
Abbreviated transcription (Latin):
tis ⁊ lassitudo requiẽ ⁊ nox pro¬
ximasuaderet ꝓsuasit tñ ut qe¬
tis in memores nouũ suscipent
laborem ⁊ munitõib interiec¬
tis flumen amõte secͥnerẽt/ qͦ
nocturna clausis ṗripet aqua¬
cio. qd cum fc̃m esset territi de¬
ditõem ꝑ nũitios petiere. aliqͦt
senatorii ordĩs fuga ꝑ noctem
clam dilapsis. Diliculo gͥ cesar
hostes e monte descendere atq
ad tͥram oẽs arma picere cum
uississ cupide obtepatũ ẽ ten¬
sisq ad cũi palmis affusi ac ge¬
mentes ueniã petiere. Iussos as¬
surgere nichq metuere dimisit
cupiscere. profecto aliqd inter
hũc trasfugamq eiꝰ labienum
int̾fuisse facił ac propta discre¬
tio ẽ. Cesarlassitudini militum
cõpassus sue uõ negligẽs qetis
legiones que secum fuerãt ad ca¬
stra. q̃ .ui. passuũ atergo aberant.
redire p̃cipit ut quiescant eas uͦ
que in castris remãẜant ad seue¬
nire imꝑat ut laborẽt cũ qbuc

Expanded text:
tis, et lassitudo requiem et nox protis, et lassitudo requiem et nox proxima suaderet, persuasit tamen, ut quietis immemores novum susciperent laborem, et, munitionibus interiectis, flumen a monte secernerent, quo nocturna clausis preriperetur aquatio. Quod quum factum esset, territi deditionem per nuntios petiere, aliquot senatorii ordinis fuga per noctem clam dilapsis. Diluculo igitur Cesar hostes de monte descendere, atque ad terram omnes arma proiicere quum iussisset, cupide obtemperatum est, tensisque ad eum palmis, affusi ac gementes veniam petiere. Iussos assurgere nichilque metuere dimisit uam concupiscere. Profecto aliquid inter hunc transfugamque eius Labienum interfuisse facilis ac prompta discretio est. Cesar lassitudini militum compassus, sue vero negligens quietis, legiones, que secum fuerant, ad castra, que sex millia passuum a tergo aberant, redire precipit, ut quiescant; eas vero, que in castris remanserant, ad se venire imperat, ut laborent. Cum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
hec thesalice pugne finis fuit. fu
głiam breui spatio de honestaret
atq pollueret. s sic eũt res huãne.
nil tam altum ꝙ nõ possit depri¬
mi.nil tam clarum ꝙ nõ ualeat
obscurari. itaq tẽpestiua morte
nichil melius. S de hoc pea. Nẽ
reuertor ad cesarẽ ¶Parta ut
dẽm ẽ iuctoria eñ ⁊ cesar castra
hostiũ cepisset ⁊ põpeiani aliq
in monte castris proximũ ꝯfugi
intenti tp̃s labi sinerent qͦ ma¬
ior negligeret᷑ occasio. qd̾ cũob¬
tinuisset motẽ circũ uallare dis¬
rosuit hostes mõti ꝙ iãquosus
erat diffidentes abiere. qd̾ cesar
intelligens trifariã partitus ẽ
copias fut pars in sius ps ĩ põ¬
per castris ad custodiã resideret.
ps expeditior secũ iret ad hostes
ꝯseqidos quos eñ nõ longo de¬
suis sƿatio ppe esset ut attĩgeret
illi in montẽ alium coscẽderũt
cuiꝰ ad radicem fluuiꝰ labebatur.
Cesar illic eos obsedit. ac militi¬
bus ꝙͣ us diurno labore fatiga¬

Expanded text:
Hec Thessalice pugne finis fuit: fuiHec Thessalice pugne finis fuit: fuigloriam brevi spatio dehonestaret atque pollueret. Sed sic erant res humane. Nil tam altum, quod non possit deprimi; nil tam clarum, quod non valeat obscurari. Itaque tempestiva morte nichil melius. Sed de hoc postea: nunc revertor ad Cesarem. Parta, ut dictum est, victoria, quum et Cesar castra hostium cepisset, et Pompeiani aliqui in montem castris proximum profugintenti tempus labi sinerent, quo maior negligeretur occasio. Quod quum obtinuisset, montem circumvallare disposuit. Hostes monti, quod inaquosus erat, diffidentes abiere. Quod Cesar intelligens trifariam partitus est copias, ut pars in suis, pars in Pompeii castris ad custodiam resideret, pars expeditior secum iret ad hostes persequendos. Quos quum non longo discursus spatio prope esset, ut attingeret, illi in montem altum conscenderunt, cuius ad radicem fluvius labebatur. Cesar illic eos obsedit, ac militibus quamvis labore diurno fatiga
Abbreviated transcription (Latin):
florus dicat. Milles parce iam
ciibus. Illa eĩ uincere satagen¬
tis hec uincentis sen iam uic¬
toriis ⁊ misentis uox fuit. illa
ĩmedio p̃lii ardore. hac iã uictis
⁊ infugam u̾sis hostibus usus
ẽ. Ille q̃ pie uoci ꝯsentaneꝰ actꝰ
fuit ꝙ cuilibet suoꝵ uni hostiũ
quẽ optass uit̾a dare ꝑmisit. nͣ
minus ille ꝙ intanto ꝯflictu
nullus inuentus est nͥ armat̾
in acie cecidisse. pompeiꝰ turbatiᷤ
ac tͥricis suor ordinib tante ru¬
mne molẽ nec suffẽie ualẽs nec
accollere abiecit pondus impu
seq fuge credidit. nõ tam uiue̾
cupiens ꝙͣ metuens mori ne
secum totus ex̾citus moreretur
quo sb̃moto nemo ampliꝰ ĩacie
stetit. docum̃tũ ingens nõ sẽper
pluriũ ẽẽ uictoriã. cũ ut apud
scriptores ꝯstat nil põpeio mag̾
ꝙͣ suor nocuerit multitudo nõ
minus tñ ut arbitrõ nocuit in¬
digesta uarictas que ꝑ unũ fre¬
nari ⁊ regi nulla potuit ratõne

Expanded text:
Florus dicat: Miles, iam parce Florus dicat: Miles, iam parce civibus. Illa enim vincere satagentis; hec vincentis seu iam victoris et miserantis vox fuit: illa in medio prelii ardore, hac iam victis et in fugam versis hostibus usus est. Illi etiam pie voci consentaneus actus fuit, quod cuilibet suorum uni hostium, quem optasset, vitam dare permisit; nec minus ille, quod in tanto conflictu nullus inventus est, nisi armatus, in acie cecidisse. Pompeius, turbatis ac territis suorum ordinibus, tante ruine molem nec sufferre valens nec attollere, abiecit pondus imperii seque fuge credidit, non tam vivere cupiens, quam metuens mori, ne secum totus exercitus moreretur. Quo submoto, nemo amplius in acie stetit: documentum ingens, non semper plurium esse victoriam, quum, ut apud scriptores constat, nil Pompeio magis, quam suorum nocuerit multitudo. Non minus tamen, arbitror, nocuit indigesta varietas, que per unum frenari et regi nulla potuit ratione.