comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causa conscriꝑserat infronte. post eas caeerũ exercitũ ũisub¬
sidiis locat Ipse equo circũ ens. unũ quẽq nomunans.
appellabat. hortatꝰ. rogat. ut meminerint se contra latro¬
nes mermes ꝓpatria. ꝓliberis: paris. atq focis sus certare¬
homomilitaris qđ ampliꝰ annos eriginta trib aut pfectꝰ aut
ipsos factaq: eorꝰ fortia nouerat: tac̃memorindo: militũ
aninios accendebat : Ded ubi om̃ib reb exploratis. pareiꝰ
tuba signũ dat. cohortes paulati incedere uuba: Idẽ fucit
hostiu exercit: Ibst quã couentũ ÷ unde ferentalus p̃liũ
conmuti possicẽ maxumo damorecũ infestis signis concur¬
runt : Iila omittunt. gladus resgerit: uaerani pristinȩ

Expanded text:
causa conscripserat, in fronte, post eas ceterum exercitum in subsidiis locat. ipse equo circumiens unum quemque nominans appellat, hortatur, rogat, ut meminerint se contra latrones inermis pro patria, pro liberis, pro aris atque focis suis certarehomo militaris, quod amplius annos triginta tribunus aut praefectus aut ipsos factaque eorum fortia noverat; ea conmemorando militum animos accendebat. Sed ubi omnibus rebus exploratis Petreius tuba signum dat, cohortis paulatim incedere iubet; idem f exercitus. Postquam eo ventum est, unde a ferentariis proelium conmitti posset, maxumo clamore cum infestis signis concurrunt: pila omittunt, gladiis res geritur. Veterani pristin
Abbreviated transcription (Latin):
quã egosũ p&ere neq simul amicitiã ur̃am: & regnũ meũ
sperare Utiũ gaui existum& nemini occultũ est aAlam
in itio occidit in ẽpsalem frẽm meũ: deinde patno regno
me expulit: Sux̧ sane fuenanr̃e iiuriȩ. inchiladuos
torẽ numidis posiuistis. dausũ obsido: Legators uerba
quanti fecent: pericula mra dedarant: Suid estreliquũ

Expanded text:
quam ego sum petere neque simul amicitiam vostram et regnum meum sperare. utrum gravius existumet, nemini occultum est. nam initio occidit Hiempsalem fratrem meum, deinde patrio regno me expulit. quae sane fuerint nostrae iniuriae, nihil ad vos. torem Numidis posuistis, clausum obsidet; legatorum verba quanti fecerit, pericula mea declarant. quid est reliqu
Abbreviated transcription (Latin):
potentes apud socios dari magis qua honesti qui uigurthȩ
ñ mediocrẽ animũ pollicitando accendebant simicipsa
rex occidissa. fore uti solus imperionumidiȩ pocir&ur:

Expanded text:
potentes apud socios, clari magis quam honesti, qui Iugurthae non mediocrem animum pollicitando accendebant, si Micipsa rex occidisset, fore uti solus imperi Numidiae potiretur:
Abbreviated transcription (Latin):
expectare Iugurtha ubi m& ellidicta c fiufir c paruuit
ciabat᷑ : cxerũ rebellũ as primũ erat : urbs alienata maximnꝰ.

Expanded text:
expectare. Iugurtha ubi Metelli dicta cum factis composuit tiabatur, ceterum re bellum asperrimum erat, urbs maxima alien
Abbreviated transcription (Latin):
disol uere: ultra neq: cure nen gaudio locui cẽ edpdõs
inmortalis. quã obrem insententiã non addidisti. utiprius
uerberib in eos animad uerteraeur: Anq leq uẽat aut alis

Expanded text:
dissolvere; ultra neque curae neque gaudio locum esse. sed, per deos inmortalis, quam ob rem in sententiam non addidisti, uti prius verberibus in eos animadvorteretur? an quia l
Abbreviated transcription (Latin):
stipendia pendere:. Macri oñs strenui. boni nobiles at que
gnobiles uuilg̃ fuimꝰ sue grã siune austoritate. his obnotii qͥb
sires publita ualera formidm cssenus Itaq om̃s gr̃a potentua
honos diuitis. apus illossint ant ub illi uolunt: Pobrelia¬
quere periculo repulsariuditĩa egestate: Sue quousq tandẽ
patiemini o fortisimr uirũ nonne emoriꝑurtutẽ prestat. quã
uitã muserã atq inhonestã ubi alicuies cibue ludibi esdueris

Expanded text:
stipendia pendere; ceteri omnes, strenui, boni, nobiles atque ignobiles, vulgus fuimus, sine gratia, sine auctoritate, iis obnoxii, quibus, si res publica valeret, formidini essemus. Itaque omnis gratia, potentia, honos, divitiae apud illos sunt aut ubi illi volunt; nobis reliquere pericula, repulsas, iudicia, egestatem. Quae quousque tandem patiemini, o fortissumi viri? Nonne emori per virtutem praestat quam vitam miseram atque inhonestam, ubi alienae superbiae ludibrio fueris
Abbreviated transcription (Latin):
urbana sollicitare urbẽ incendere uiros caru ul adiungere sibi
id intficere Sedinbis erat sempnia quȩ nulta sept iurilis auduaeig

Expanded text:
urbana sollicitare, urbem incendere, viros earum vel adiungere sibi vel interficere. Sed in iis erat Sempronia, quae multa saepe virilis audaci
Abbreviated transcription (Latin):
iugustha. tã & siregẽ ficttu locutũ intellegebat. & ipse
longe alit aiumo agitabat. tam ꝓcẽpore benigie respondit
Micipsa paucis pꝰ dieb: morit sbstquã illi moreregio iusta

Expanded text:
Iugurtha, tametsi regem ficta locutum intellegebat et ipse longe aliter animo agitabat, tamen pro tempore benigne respondit. Micipsa paucis post diebus moritur. Postquam illi more regio iusta
Abbreviated transcription (Latin):
ora ura magnifici. sac̃ dotia & consulatꝰ pars triũphos
suos: õstentandes ꝑ inde quasi rahonor iñ p̃dȩ habeaNt:

Expanded text:
ostra magnifici, sacerdotia et consulatus, pars triumphos suos ostentantes; proinde quasi ea honori, non praedae habeant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓspe cessere constiut bella facere & exgrema om̃i acrperiri.
qm̃ quȩ occultȩ teptauerat. aspera fȩdaq cue uerant:
gt .O moiluĩ fesulas atq ineã partẽ aruriȩ. septimũ quendã
camunte inagra picenitet uuliũ ni tpualic mst soterea aliũ

Expanded text:
e cessere, constituit bellum facere et extrema omnia experiri, quoniam, quae occulte temptaverat, aspera foedaque evenerant. Igitur C. Manlium Faesulas atque in eam partem Etruriae, Septimium quendam Camertem in ag
Abbreviated transcription (Latin):
etatẽ agere: Pd muchi: c̃tra tauidour: Nẽ quopluris est
ministrari. quã hȩc pai debere. Meq mefallit. qucnlũ cum

Expanded text:
etatem agere. Sed mihi contra ea videtur: nam quo pluris est ministrari quam haec peti debere. Neque me fallit, quantum cum
Abbreviated transcription (Latin):
sup̃dociumꝰ int̃ leitiã plebis ⁊ suorũ fugat̃ trepida &io
tũ ciuitate. c̃ ex mamilli legatione tres q̃ sitores rogarent᷑
effecerat uti ipse ineonumero ercar&ur : Sđ quistio erercitã

Expanded text:
supra docuimus, inter laetitiam plebis et suorum fugam, trepida etiam tum civitate, quom ex Mamilia rogatione tres quaesitores rogarentur, effecerat, uti ipse in eo numero crearetur. sed quaestio exercita
Abbreviated transcription (Latin):
scora.: ⁊si q̃ ua ustate radices emimebant: laq̃ is ui tͥciebat
quib ad leucta milites facili ascendereni: Intdũ timidos
in solentia itimeris: leuare manu ubi paulo asꝑior ascenserat
singłos ꝑ semermes mittere. deindeipse c̃illor armus sequi

Expanded text:
saxa et si quae uetustate radices eminebant, laqueis vinciebat, quibus alleuati milites facilius escenderent, interdum timidos insolentia itineris leuare manu; ubi paulo asperior ascensus erat, singulos prae se inermos mittere, deinde ipse cum illorum armis sequi
Abbreviated transcription (Latin):
cacrosq iudicus trere q plebẽ inmagistratu placidus tracta¬
rent: Sedubi pͥmũ dibus reb nouandis spesoblata ost.
ueus crtan aiimos cora artatio: Quodsi prino p̃lio

Expanded text:
rosque iudiciis terrere, quo plebem in magistratu placidius tractarent. Sed ubi primum dubiis rebus novandi spes oblata est, vetus certamen animos eorum adrexit. Quod si primo pro
Abbreviated transcription (Latin):
peiur a erat corrũpere. ̃ se m& ello int̃dũ mario ostendere
postremosiiagnituȩ tẽptare acstatĩ n colles regr edi rursaliis
pꝰaliis muntari neq p̃ lui facere neq etiũ pati. Iãtũ nedo
hostẽ ab incepto retiasiere ¶ Romanꝰ imꝑatorubisedolis
fatigariuid& ñeq abhioste copiã pugnandi fieri urbẽmag¬
nã & inea parte qͣ sitaeratar cẽr ogni nõe tamã. statiut op

Expanded text:
penuria erat, corrumpere, modo se Metello interdum Mario ostendere, postremos in agmine temptare ac statim in collis regredi, rursus aliis, post aliis minitari, neque proelium facere neque otium pati, tantummodo hostem ab incepto retinere. Romanus imperator ubi se dolis fatigari videt neque ab hoste copiam pugnandi fieri, urbem magnam et in ea parte, qua sita erat, arcem regni nomine Zamam statuit op
Abbreviated transcription (Latin):
forte nabdalsa exercito corꝑe fessin lecto qͥ escebat:¬
Ubi cognitis bomil caris ũbis. p̃rumio cura. demnde uti fgrtĩ¬
uimũ solee somiꝰ cȩpit: Erat eni numida qͥdã negotiorũ cinaito

Expanded text:
forte Nabdalsa exercito corpore fessus in lecto quiescebat,ubi cognitis Bomilcaris verbis primo cura, deinde, uti aegrnimum solet, somnus cepit. erat ei Numida q
Abbreviated transcription (Latin):
exequatꝰ cũ imperatore labor uolentib eẽt: Et sane
marĩ illoq: aliisq tẽpib: iugurthinibelli pudore magͥs
ꝗ malo exercitũ cohercebat Id multi ꝑ ambitionẽ fieri auebanꝰ.

Expanded text:
exaequatus cum imperatore labor volentibus esset. et sane Marius illoque aliisque temporibus Iugurthini belli pudore magis quam malo exercitum coercebat. quod multi per ambitionem fieri aieban
Abbreviated transcription (Latin):
flum̃ tanaun Oxerũ uitinere cotidie peas exercitiu ꝑcenturias.
itẽ pturnias ȩqualit̃ distribuerat. & excoriis utres uti firent
curabat Simul inopiã fruntilenire. & ignaris om̃ib: pararbͥ

Expanded text:
flumen Tanain. Ceterum in itinere cottidie pecus exercitui per centurias, item turmas aequaliter distribuerat et, ex coriis utres uti fierent, curabat; simul inopiam frumenti lenire et ignaris omnibus parar
Abbreviated transcription (Latin):
truncant: Postra milites palantes in ermes quippe intali
Ai. ae siunie unpio ad grediunt: Ide plebessaũ pars edocti

Expanded text:
truncant, postea milites palantis inermos, quippe in tali die ac sine imperio, aggrediuntur. Idem plebes facit, pars edocti
Abbreviated transcription (Latin):
merite p̃udeat: Om̃ib p̃liis sese uictos agrũ uastatũ mul¬
tes mertuł captos. occisos regnopes c̃minutas c̃e satis sepe
uã s̃ iuirtutẽ imnilitiẽ s lfortunã tẽptatã. caueat ne illo cunctante.
numidȩ sibi c̃sulant hisaeq: talib aliis. ad dedicienẽ regis

Expanded text:
meritae provideat: omnibus proeliis sese victos, agrum vastatum, multos mortalis captos occisos, regni opes conminutas esse; satis saepe iam et virtutem militum et fortunam temptatam; caveat, ne illo cunctante Numidae sibi consulant. his atque talibus aliis ad deditionem regis
Abbreviated transcription (Latin):
cadeĩ lamouebat tã a ssꝑ siaia para bant: & ipseleg plautita
inerogat erat ab .l. paulo : E seremo dissimulandicausa aut
suerpurgandi sic̃ iurgio lacessit forae : in senatũ uenit
Tũ aa. tullius consul. siuepisentiã eiꝰ timens. suie iracmot igatio ñ
habut lucidentã atq util ẽ rer pposdca scriptũ edidt̃ d

Expanded text:
adem illa movebat, tametsi praesidia parabantur et ipse lege Plautia interrogatus erat ab L. Paulo. Postremo dissimulandi causa aut sui expurgandi, sicut iurgio lacessitus foret, in senatum venit. Tum M. Tullius consul, sive praesentiam eius timens sive ira conmotus, orationem habuit luculentam atque utilem rei publicae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uumidiȩ partẽ unde ui iugurthã expulerit iurebelli
suct̃ factã: Uã uastari amario patinequiuisse: Pretaꝰ
nussis antea romã legatis repulsũ ab amicitia: eoeerũ
u&era omittere. actũ si ꝑmariũ licer&. legatos ad se¬
natũ missurũ. Dein copia facta animꝰ barbari ab amicis
flix qͥs iugus tha cognita legatione sy llȩ Imanlu
m&uens id qͦd parabat᷑ donus corruperat: O arius
uiterea exercitu in hibnaculis c̃posito. cũ expeditis
cohostib & paste equitaꝵ᷑ pficis cit ĩn loca sola. obsessũ
turrĩ regiã quo uigustha ꝑfugas om̃s p̃sidiũ omposuerat:

Expanded text:
umidiae partem, unde vi Iugurtham expulerit, iure belli suam factam; eam vastari a Mario pati nequiuisse. Praeterea missis antea Romam legatis repulsum ab amicitia. Ceterum uetera omittere ac tum, si per Marium liceret, legatos ad senatum missurum. Dein copia facta animus barbari ab amicis flexus, quos Iugurtha, cognita legatione Sullae et Manli metuens id, quod parabatur, donis corruperat. Marius interea exercitu in hibernaculis composito cum expeditis cohortibus et parte equitatus proficiscitur in loca sola obsessum turrim regiam, quo Iugurtha perfugas omnis praesidium imposuerat
Abbreviated transcription (Latin):
agitabat. neq illi res. neq: c̃siliũ. aut qͥsꝙ homirũ : satis pla¬
cebat : Itinera p̃fectosq: oidies mutare. maduersũ hestes
int̃dũ insolitudines ꝑgere sepe in fuga. aut pꝰpaulo in armis

Expanded text:
agitabat. neque illi res neque consilium aut quisquam hominum satis placebat: itinera praefectosque in dies mutare; modo advorsum hostis, interdum in solitudines pergere; saepe in fuga ac post paulo in armis
Abbreviated transcription (Latin):
risq ex factione eiꝰ corruptis. a cerrime regẽmpugna¬
uerat : tam̃ magnitudine pecuniȩ. ab ono honestoq
inprauũ abstratꝰ est. Ded iuigus thapronũ tantũ modo
bellimorã redimebat: existumans sese aliquid interĩ
romȩ p̃tio. aut gra effecturũ. Postea uͦ quãpasti cipt̃
negotii scaurũ accepit . inmaximã spẽ adductus
recupertendȩ pacis. statuit cũ eis de om̃ib: pactionib
psens agere: E&erũ interea fidei causamit tit᷑
a consule. sextiꝰ questor. ioppidũ iugus thȩ uacã.

Expanded text:
risque ex factione eius corruptis acerrime regem impugnauerat, tamen magnitudine pecuniae a bono honestoque in prauum abstractus est. Sed Iugurtha primo tantummodo belli moram redimebat, existimans sese aliquid interim Romae pretio aut gratia effecturum. Postea vero quam participem negoti Scaurum accepit, in maximam spem adductus recuperandae pacis statuit cum iis de omnibus pactionibus praesens agere. Ceterum interea fidei causa mittitur a consule Sextius quaestor in oppidum Iugurthae Vagam.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forste quẽ uos uissi scis: Eccecuit̃ exixpiuso ruguitha
ontoleranda audacia. scelere atq suꝑbiase efferens.
frẽmeo atq eodẽ ꝓpinquo suo nt̃fecto : primũ regniũ ciꝰ
sceleris sui p̃dã fecit: Ost ubi me isdẽ dolis. nequit capere.

Expanded text:
nisi forte quem vos iussissetis. Ecce autem ex improuiso Iugurtha, intoleranda audacia scelere atque superbia sese efferens, fratre meo atque eodem propinquo suo interfecto primum regnum eius sceleris sui praedam fecit; post ubi me isdem dolis nequit capere
Abbreviated transcription (Latin):
fuere lĩ decardiagine silere pieliꝰ puto. quã parũ dicere
qui aliopperare tẽpmonae : Igit᷑ ad cata bathmon. qͥlocꝰ
egiptũ ab africa diuidit scđo mare primacireneest. colo

Expanded text:
fuere. Nam de Carthagine silere melius puto quam parum dicere, quoniam alio properare tempus monet. Igitur ad Catabathmon, qui locus Aegyptum ab Africa dividit, secundo mari prima Cyrene est, colo
Abbreviated transcription (Latin):
laborantib succurrere. mͦ hostes ubi c̃fercissimi obsticerat̃
om̃ib nom poterat. Iãq dies c̃supt erat cũ tam̃ barbar
nichil renuctere atq utireges p̃ceperant noctȩꝓserat

Expanded text:
laborantibus suis succurrere, modo hostis, ubi confertissimi obstiterant, omnibus non poterat. Iamque dies consumptus erat, cum tamen barbari nihil remittere atque, uti reges praeceperant
Abbreviated transcription (Latin):
italia decederend: Vlonsul numidis exsenatus decr&
untiari uib&: Ita in fectis reb illidomũ discedunt:
Interum calpurniꝰ. parato exerciculegat sibi homines.

Expanded text:
Italia decederent. Consul Numidis ex senatus decreto nuntiari iubet. Ita infectis rebus illi domum discedunt. Interim Calpurnius parato exercitu legat sibi homines
Abbreviated transcription (Latin):
insequenes menib ꝓhibuit: uno die int̃ duosreges. cȩptũ
atq patriatũ bellũ for&. Igit᷑ iuguistha oppidũ circũ¬
sedit. uiris. turrib:q & machinis om̃iũ generũ expug¬
nare ad gredit̾. maxime festinans cẽpus legatoꝵ ante¬
caperequosante p̃liũ factũ adherb ale romã missos
audiueriat. Sedpꝰ quã senatꝰ debello eorꝰ accepit tresad¬
oles centes inafricã legant᷑. qui ambos reges adeant.

Expanded text:
insequentis moenibus prohibuit, uno die inter duos reges coeptum atque patratum bellum foret. Igitur Iugurtha oppidum circumsedit, vineis turribusque et machinis omnium generum expugnare aggreditur, maxime festinans tempus legatorucapere, quos ante proelium factum ab Adherbale Romam missos audiuerat. Sed postquam senatus de bello eorum accepit, tres adulescentes in Africam legantur, qui ambos reges adeant
Abbreviated transcription (Latin):
quamoueri possit nisiuis ur̃a: nã ego quidẽ uellẽ. &
hȩc quȩ senbo & illa quȩ antea insenatu quȩstus sum.
uana foren pociꝰ quã miseria mea fidẽ uerbis facer&:
Ded qm̃ eo natꝰ sũ: ut uigusthȩ scelerũ ostentiueem.

Expanded text:
quo moveri possit? nam ego quidem vellem, et haec, quae scribo, et illa, quae antea in senatu questus sum, uana forent potius, quam miseria mea fidem verbis faceret. Sed quoniam eo natus sum, ut Iugurthae scelerum ostentu
Abbreviated transcription (Latin):
deuuli gat᷑: Aaherbale om̃sq qui sub imperio micipse fuerãt
maus inuadit ꝓnducs partes disce duntnumuidȩ Nures ad¬
herbalẽ sequunt᷑. s illũ alterũ bello meliores: Igit᷑ ugurdica

Expanded text:
diuulgatur. Adherbalem omnisque, qui sub imperio Micipsae fuerant, metus invadit. In duas partis discedunt Numidae: plures Adherbalem secuntur, sed illum alterum bello meliores. Igitur Iugurtha
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ reispecies ẽrut acceptio frum̃ti. qđ calpurniꝰ palã
legatis imperauerat. qm̃ deditionis mora indutiȩ
agitabant᷑: Igit̾ rex uti constitueritt in castriuenit
Ac pauca p̃senti c̃silio locutꝰ deinuidia factisui. atq
uti indeditionẽ acciperdur : reliqua cũ bestia& scau¬
ro seer&ã transigit . Pem postero die quasi ꝑsaeirã sen¬
tentiis ex quisitis : in declitionẽ accipit᷑ : O ut i ꝓconsilo
imperatũ ereet. elephanti xxx. pecꝰ. atq: equi multicũ
paruo argenti poridere: questari tradunt᷑. Calpulniꝰ
romã ad mogistrictꝰ rogandos ꝑficiscit᷑: Ia numidia

Expanded text:
Cuius rei species erat acceptio frumenti, quod Calpurnius palam legatis imperauerat, quoniam deditionis mora indutiae agitabantur. Igitur rex, uti constituerat, in castra venit, ac pauca praesenti consilio locutus de invidia facti sui atque uti in deditionem acciperetur, relicua cum Bestia et Scauro secreta transigit. Dein postero die quasi per saturam sententiis exquisitis in deditionem accipitur. Sed, uti pro consilio imperatum erat, elephanti triginta, pecus atque equi multi cum paruo argenti pondere quaestori traduntur. Calpurnius Romam ad magistratus rogandos proficiscitur. I
Abbreviated transcription (Latin):
sos habeo qͥmͥatq anino meo nulliꝰ uinquã delictigrãm
fecis sẽ. Hautl facile altrnius lubidini malefac tacondona¬
bam Sed ea cã & siuos pariupendebatis: tamen res. p̃. fir ma
erat: Opulentia: neglegeutiã tolerabat: Plunc uero uon

Expanded text:
sos habeo. Qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, haud facile alterius lubidini male facta condonabam. Sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen res publica firma erat: opulentia neglegentiam tolerabat. Nunc vero non
Abbreviated transcription (Latin):
sulatis muscris cuuib: legis psidiua qđ iniquitas pcoris criput
restituatis neue tiob ea necessicudinẽ inponatis. ut quegamus

Expanded text:
sulatis miseris civibus, legis praesidium quod iniquitas praetoris eripuit restituatis, neve nobis eam neccessitudinem inponatis, ut quaeramus
Abbreviated transcription (Latin):
missitare supplicantes legatos. ipse quasi uitabundus ꝑ
saltuose loca. Itramites: ẽxercitũ ductare. Deniq: aulũ spe

Expanded text:
missitare supplicantis legatos, ipse quasi vitabundus per saltuosa loca et tramites exercitum ductare. Denique Aulum spe
Abbreviated transcription (Latin):
quẽq armatũ. imprimã aciẽ subducit . G. Alllanliũ indexora.
fesulanũ quendã: insinistra parte curare uba Ipse cum
libtis& colonis. ꝓpt̃ aquilã adsistit: quã bello cimbrico.
ã mariꝰ mexercituhabiusse dicebat: atͤaltera parte . ẽ.
antoniꝰ pedib eger. qđ p̃lio ade ẽ nequibat: Mđ. paereiꝰ lega¬
to exercitũ ꝑmitcit: ille cohortes uaeranas. quas tumult

Expanded text:
que armatum in primam aciem subducit. C. Manlium in dextra, Faesulanum quendam in sinistra parte curare iubet. ipse cum libertis et colonis propter aquilam adsistit, quam bello Cimbrico C. Marius in exercitu habuisse dicebatur. at ex altera parte C. Antonius, pedibus aeger quod proelio adesse nequibat, M. Petreio legato exercitum permittit. ille cohortis veteranas, quas tumult
Abbreviated transcription (Latin):
lubid me duersus agitabat᷑: limebat irã senatus. ni
paruissa legatis. Iorro animꝰ. cupidine cecꝰ. ad incep¬
tũ scelus rapiebat᷑. Uicit tam̃. in auido ingenio.
prauũ consiliũ. Igit᷑ exercitu circũdato. suma ui
cirtã oirũpere nititur. maxime sperans. ducta

Expanded text:
libidine diuersus agitabatur: timebat iram senatus, ni paruisset legatis; porro animus cupidine caecus ad inceptum scelus rapiebat. vicit tamen in auido ingenio prauum consilium. Igitur exercitu circumdato summa vi Cirtam irrumpere nititur, maxime sperans diducta
Abbreviated transcription (Latin):
debitis uterer O ed qm̃ parũ tuta ꝑseipsa probitas est ineq
nuchi trmanu fuit iugurtha qualis for&. aduos confugi.

Expanded text:
debitis uterer. Sed quoniam parum tuta per se ipsa probitas est neque mihi in manu fuit, Iugurtha qualis foret, ad vos confugi
Abbreviated transcription (Latin):
anctoritate. socii. nonĩq latmnũ Treges ultro aurilia mittenso
postrono om̃is cuntas su mostudo ad nitebat᷑: Itaq exsentẽs¬
ta om̃li reh paraitis. ompesitis q: in nuundit ꝓ ficiscit magna

Expanded text:
auctoritate, socii nomenque Latinum et reges ultro auxilia mittundo, postremo omnis civitas summo studio adnitebatur. itaque ex sententia omnibus rebus paratis conpositisque in Numidiam proficiscitur, magna
Abbreviated transcription (Latin):
romanũ. neq adũsisirã eiꝰ usq nisima uaricia nobilitatis
a pecuma sua spe habere : Itaq paueis dieb: cũ auro a ctr¬
gento multo. romã legatos mittit. quis p̃cipit. primũ
ẽresamicos munerib expleant. Demde

Expanded text:
iram eius usquam nisi in auaritia nobilitatis et pecunia sua spem habere. Itaque paucis diebus cum auro et argento multo Romam legatos mittit, quis praecipit, primum uti ueteres amicos muneribus expleant, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ spe pacisamiserat . reficere. aut c̃ mergari seruicia roma¬
nor adlicere & eos ipsos qͥ mn p̃sidiis erant pecunia tẽptarb¬
Se ponsius uichil intactũ. neq qui&i pati cunct a agitare. Igit

Expanded text:
quae spe pacis amiserat, reficere aut commercari; servitia Romanorum allicere et eos ipsos, qui in praesidiis erant, pecunia temptare; prorsus nihil intactum neque quietum pati, cuncta agitare. Igit
Abbreviated transcription (Latin):
caeri in liberis custodis haberant: Itaq lentulus p̃.
lentulo spinthert quitũ edilis erat. c&hegus. quinto cor

Expanded text:
eri in liberis custodiis habeantur. itaque Lentulus P. Lentulo Spintheri, qui tum aedilis erat, Cethegus Q. Cor
Abbreviated transcription (Latin):
soli& Iigitꝰ imperator om̃is fere res aspas ꝑuigurt hã agere
on amicis habere. magis magisq: cũ indies amplect quippe
cuiꝰ neq consiluĩ. neq icȩptũ ullũ frustraera: Huc accede¬
bat munificentia anmi : a ingenusollertia: qͥuifeb sibi

Expanded text:
solet. igitur imperator omnis fere res asperas per Iugurtham agere, in amicis habere, magis magisque eum in dies amplecti, quippe quoius neque consilium neque inceptum ullum frustra erat. huc adcedebat munificentia animi et ingeni sollertia, quis rebus sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dixit: neq aninꝰ marii flectit. respondit ubi pͥmũ potuiss&¬
ꝑ negotia publica : facturuĩ sese quȩ paer&: Ac postea sepiꝰ

Expanded text:
dixit neque animus Mari flectitur, respondit, ubi primum potuissr negotia publica, facturum sese quae peteret. Ac postea saepi
Abbreviated transcription (Latin):
nagus munerib: & maiorib promissis adstudiũ siupducit. quis
ad uitorib: regẽ ad gressus. impellit: utiad ũsus romanos bellũ
incipiat. Id cagã facilius ꝓnusq fute. qd bocchas initiohiu

Expanded text:
magnis muneribus et maioribus promissis ad studium sui perducit, quis adiutoribus regem aggressus impellit, uti aduersus Romanos bellum incipiat. Id ea gratia facilius proniusque fuit, quod Bocchus initio hu
Abbreviated transcription (Latin):
domi minuendȩ gr̃ic. pars imperii cupidine sollicitata
plebe & aliis nouarũ rerũ auidis. hipponẽ. hadrimati.
leptĩ alias q urbes in hora maritim a condidere: Pȩq
breuimultũ auctȩ pars orignib: sius p̃sidio aliȩ decori

Expanded text:
domi minuendae gratia, pars imperi cupidine sollicitata plebe et aliis novarum rerum avidis, Hipponem, Hadrumetum, Lepcim aliasque urbis in ora marituma condidere; eaeque brevi multum auctae, pars originibus suis praesidio, aliae decori
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. caera uti facto op̃sit. ita agant: ꝓmittit illis homines
militares: si ne tumulti p̃sidus collo catis. sicati pceptũ erat:

Expanded text:
bantur; cetera, uti facto opus sit, ita agant, permittit. Illi, homines militares, sine tumultu praesidiis conlocatis, sicuti praeceptum erat
Abbreviated transcription (Latin):
o eeulle suis. filieq: copus ꝑsoluerae. Sed qđ ñ dignos honiñ
honore honestatos uideba ineq falsa suspitione alienatũ eẽ
sentiebam: Hoc nomine satis honesens ꝓeo cascespes reliquȩ
dignitatis conscruandosu secat : Nura conscribere uelle

Expanded text:
Orestillae suis filiaeque copiis persolveret — sed quod non dignos homines Orestillae suis filiaeque copiis persolveret — sed quod non dignos homines honore honestatos videbam meque falsa suspicione alienatum esse sentiebam. hoc nomine satis honestas pro meo casu spes reliquae dignitatis conservandae sum secutus. plura quom scribere velle
Abbreviated transcription (Latin):
consularib pterea oprimo ciuq litteris nutit sseomib falsis
griminib circũ uentũ qm̃ factioni minicorũ resstere nequuerit
fortunȩ cȩdere. massiliã inexiliũ ꝓficisci Ponquo sibi tanti
sceleris consci ẽt. sedut res .p̃. qui& a force: neue ex sua contentione.
seditio ortaetur: Abhis lonige diuersas litteras &. catullus
in senatũ recitauit. quassibi nominꝰe catilinȩ redditas dicebat:
carũ exemplũ infrascriptũest NL. catilina suo .&. catulo Ełgregia
tua fides recoguta. gratam. magnis in meis pericłis fidutiã con¬
mendationi mee tribuit: Suã obrẽ. defensionẽ innouo consilio¬
nstatui parare. saris feret tiore ex nulla conscientia deculpa pro¬
contumelusq: concitat: qđ fructi laboris industriȩq: moȩ
priuat statũ dignitatis n obtinebã. publicã miscroꝵ caus a. pro
nica consu&e udine suscepi Non quin aes alienũ meis nominib.
exponsestionib soluere possem sed & alienis nomuub: liberalitas

Expanded text:
teras mittit: se falsis criminibus circumventum, quoniam factioni inimicorum resistere nequiverit, fortunae cedere, Massiliam in exilium proficisci, non quo sibi tanti sceleris conscius esset, sed uti res publica quieta foret neve ex sua contentione seditio oreretur. ab his longe divorsas litteras Q. Catulus in senatu recitavit, quas sibi nomine Catilinae redditas dicebat. earum exemplum infra scriptum est. 'L. Catilina Q. Catulo. Egregia tua fides, re cognita, grata mihi magnis in meis periculis, fiduciam commendationi meae tribuit. quam ob rem defensionem in novo consilio non statui parare: satisfactionem ex nulla conscientia de culpa prondustriaeque meae privatus statum dignitatis non obtinebam, publicam miserorum causam pro mea consuetudine suscepi, non quin aes alienum meis nominibus ex possessionibus solvere non possem — et alienis nominibus liberalitas
Abbreviated transcription (Latin):
Exonĩ copia netesariorũ quinque delegit. Quo¬
sũ & fides cognita & ingenia ualidissima erant.
eos ad mariũ ac de inde siplaceat romã Legatos
ire iub&. Agendarũ rerum ⁊i qͦcũ que mbelli
cõpoendi licentiã illis ꝑmictit li mature.
ad hiberia romanorũ proficis cuntur. deuide
tiq sine decore paiudi ad sillã profugiunt.
quẽ consul in expeditionẽ preficiscens: ꝓpretore
reliquerat. Eos ille ñ prouanis uostibus ut
ẽ etiam tũ largitio multis ignota erat. Mutufi¬
cus nemo putubatur. nͥ parit̃ uolens. Hona
omĩa in benignitate habebentur. gitur
que stori mandata hocui pate faciunt si
oratione extollunt. Pemsilla onũa pollicito
docti qm apđ emariũ itt̃ apd genatũ Uerba

Expanded text:
ex omni copia necessariorum quinque delegit, quorum et fides cognita et ingenia validissuma erant. eos ad Marium ac deinde, si placeat, Romam legatos ire iubet, agundarum rerum et quocumque modo belli conponundi licentiam ipsis permittit. illi mature ad hiberna Romanorum proficiscuntur, deinde pavidi sine decore ad Sullam profugiunt, quem consul in expeditionem proficiscens pro praetore reliquerat. eos ille non pro vanis hostibus, uti nam etiam tum largitio multis ignota erat; munificus nemo putabatur nisi pariter volens; dona omnia in benignitate habebantur. igitur quaestori mandata Bocchi patefaciunt; simoratione extollunt. dein Sulla omnia pollicito docti, quo modo apud Marium, item apud senatum verba
Abbreviated transcription (Latin):
torib: pender& collecta hispaniae multitudine c̃t̃ra
romanũ exercitũ statuit dimicare : Aostuo itaq sylla
nis. afflixere Suitam̃ difficile uincer&: nisi ꝑ ciurati¬
onẽ in c̃uuio a suis eẽtoccis: Postea pompei ꝑpennã sub¬¬
egit : auxũ meg clunixeo. calagurrixa. ciuitates
deleuit ⁊ factis inpyreneo trophe is : romam

Expanded text:
toribus penderet, collecta Hispaniae multitudine contra toribus penderet, collecta Hispaniae multitudine contra Romanum exercitum statuit dimicare. Mortuoque itaque Sylla nis afflixere. Qui tamen difficile uinceretur, nisi per coniurationem in conuiuio a suis esset occisus. Postea Pompeius Perpennam subegit, Auxummen Cluniam Calagurrim ciuitates deleuit et factis in Pyrenaeo trophaeis Romam
Abbreviated transcription (Latin):
tisũt mari septies ic arbo c̃sules: Vic sestoriꝰ demarui
potestate securꝰ. roma uenit: lom̃iũ cępit accusare
segniti ẽ ⁊ exmultis pantissimis factis syllȩ industriã
urcucẽqͥl audare: Cuinisi obuiã ir&ur: actũiã ac debel¬
latũ fora : Tũ consules principesq: alii factionis tanto
ũborẜ pondere castigati. siue ut ȩmulũ ac ue hemenTẽ
neglegentiȩ corrector ẽ aboculis remouerẽt . siue ut
duc ẽ misere inciteriorẽ hispaniã. atq: eimandatũ ÷ ut
transitus res ingallia trans alpina c̃ponera : Sdubi in ꝓ¬
uintia uenit it astrenuȩ sotioꝵ animosiã deficiends itq
alia cupientes in fauorẽ pastiuĩ suar modeste tuendo atq
Sđ in urbe . sylla imariꝰ c̃flocere. atq: inipsocertamine
mariꝰ int̃empt ÷ carbo ꝑditis reb aufugit Pũ sestorius
c̃missis atq deletis partib: quas seq̃bat᷑ õptimũ c̃silium
credens exercitũ ñ dimictere. ne nudatꝰ supplitit uic¬

Expanded text:
t Marius septies et Carbo consules: tunc Sertorius de Marii potestate securus Romam uenit et omnium coepit accusare segnitiem et ex multis promptissimis factis Syllae industriam uirtutemque laudare, cui nisi obuiam iretur, actum iam ac debellatum foret. Tum consules principesque alii factionis tanto uerborum pondere castigati, siue ut aemulum ac uehementem neglegentiae correctorem ab oculis remouerent, siue ut ducem, misere in citeriorem Hispaniam, atque ei mandatum est, ut transiens res in Gallia transalpina componeret. Sed ubi in prouinciam uenit, ita strenue sociorum animos iam deficientes atque alia cupientes in fauorem partium suarum modeste tuendo atques timeretur. Sed in urbe Sylla et Marius conflixere, atque in ipso certamine Marius interemptus est, Carbo perditis rebus aufugit. Tum Sertorius commissis atque deletis partibus, quas sequebatur, optimum consilium credens exercitum non dimittere, ne nudatus supplicia uic
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. Pmĩtes igitꝰ etrusci ne beneficiũ tantȩ dignitatis
amarianis acceptũ sylla reuocar&. siadũ sȩ pastes ẽent
amputatȩ. penitꝰ ad sestoriũ seatq alios eidẽ factionis
duces applicarũt. om̃ia q̃ onperarent᷑ sine recusatione
ꝓmitentes eẽ facturos. Itaq factũ ÷ ut rurs firiis¬
simꝰ xL. cohostiũ c̃portara exercit : Nã imultimilites
qͥse uenienti syllȩ tradiderant frustrationus ad prior

Expanded text:
tatem: timentes igitur Etrusci, ne beneficium tantae dignitatis tatem: timentes igitur Etrusci, ne beneficium tantae dignitatis a Marianis acceptum Sylla reuocaret, si aduersae partes essent amputatae penitus, ad Sertorium se atque alios eiusdem factionis duces applicarunt, omnia quae imperarentur sine recusatione promittentes esse facturos. Itaque factum est, ut rursus firmissimus XL cohortium comportaretur exercitus: nam et multi milites, qui se uenienti S
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sulib: c̃erasia sylla ctramarũ atq factionẽ uenir&
infest: tonens senat irã nemalo publico cestamina inẽ
duces orirent᷑ statuit ut curarent c̃sules. ne .R .P. acci¬
per& darimtũ : Mocitaq senat c̃sulto excitati c̃ sules
c̃trauenuntẽ syllã. atq om̃ib: exitiũ munitantẽ p̃sidici
sibi cuiꝰq generis parare cȩperũt. Iducesidoncosas qͦrs
industriã ꝑtinera : cura bellorb: Inquis elegere sestoris :
Parato ualidissimo exercitu: ꝓcessere: Et u& ante sestorio
collo qͥ c̃sules pimiserũt int̃suũ ⁊ syllȩ exercitũ : Etfacta
ꝓditio ÷ om̃isq: exercit syllȩ tradit : Iunc sestoriꝰ dest¬
tutꝰ atq: omĩ copiarũ nudat auxilio ĩneeruriã õ fugit
irã moeuens syllȩ ne exiger& grauẽ quasi desuꝑato hoste
uindictã: Erat aut̃ maruria fidissinc partibꝰ Arianis
qͥabipsis romanaĩ quã antea ñ habebant acceperant ciui¬

Expanded text:
consulibus, cum ex Asia Sylla contra Marium atque factionem ueniret consulibus, cum ex Asia Sylla contra Marium atque factionem ueniret infestus, timens senatus iram, ne malo publico certamina inter duces orirentur, statuit ut curarent consules ne res publica acciperet detrimentum. Hoc itaque senatus consulto excitati consules contra uenientem Syllam atque omnibus exitia minitantem praesidia sibi cuiusque generis parare coeperunt et duces idoneos, ad quorum industriam pertineret cura bellorum: in quis elegere Sertorium. Parato ualidissimo exercitu processere, et uetante Sertorio colloquia consules permiserunt inter suum et Syllae exercitum; et facta proditio est omnisque exercitus Syllae traditus. Tunc Sertorius destitutus atque omni copiarum nudatus auxilio in Etruriam confugit iram metuens Syllae, ne exigeret grauem quasi de superato hoste uindictam. Erat autem Etruria fidissima partibus Marianis, quia ab ipsis Romanam, quam antea non habebant, acceperant ciui
Abbreviated transcription (Latin):
asseftor: Sđ uetruri litore c̃nussop̃lio: experat lepidus
eẽ. suꝑior ꝑ armatã multitudinẽ qodiorerũ syllanarũ se
lepidi pastib applicarat: Ed pompei degallia redieus
ñ ꝓass ÷ lepidi audatiã c̃publicis detrim̃tis im pune bac¬
chari. Sati fugientes eiꝰ copias. ac se implicantes festinatione
formidinis ita ꝓstrauit ũt maiore numero pruat in sardi¬
nict̃ cõfuger& ut impedito c̃mneatu popłm romanũ fatigi¬
forerd Vndiq enĩ ꝓhibitus & manaitionib aciuitatiũ ex¬
pugnatione expulsꝰ nequiuit cogitata ꝑficere: Aedum
multa parat m orbo gaui opp̃ssus ⁊ mortuuꝰ ÷ Quĩ sotiꝰ
& administ̃ ꝑpenna. ob delictũ tanti facinoris. supplitiũ
timens ex sardinia in his paniã transuest ÷ acsesertorio
sociauit quitũ romanĩs armis quassabat imꝑiũ: Ncm
hic sestori. demarii pastib fuit: Nt̃ n arbono i scipione

Expanded text:
assertor. Sed in Etruriae litore commisso proelio coeperat Lepidus assertor. Sed in Etruriae litore commisso proelio coeperat Lepidus esse superior per armatam multitudinem, quae odio rerum Syllanarum se Lepidi partibus applicarat. Sed Pompeius de Gallia rediens non passus est Lepidi audaciam cum publicis detrimentis impune bacchari: nam fugientes eius copias ac se implicantes festinatione formidinis ita prostrauit, ut maiore numero priuatus in Sardiniam confugeret, ut impedito commeatu populum Romanum fatigaforent. Vndique enim prohibitus et munitionibus a ciuitatium expugnatione depulsus nequiuit cogitata perficere ac dum multa parat morbo graui oppressus et mortuus est. Cuius socius et administer Perpenna ob delictum tanti facinoris supplicium timens, ex Sardinia in Hispaniam transuectus est ac se Sertorio sociauit, qui tunc Romanum armis quassabat imperium. Nam hic Sertorius de partibus Marii fuit. Nam Norbano et Scipione
Abbreviated transcription (Latin):
na acmarianaq ultũ uerat deminatio q̃ rer&᷑: Mie salu¬
stiꝰ. Bonis initis. malos euentꝰ habuit: Na fuerur
bona principia qđ opp̃ssam uoluit cuuũ difendere libtatẽ
Mali euent: ut supatis donunis iducib seuis. gauuiꝰ ipse
cuutatẽ quassauit. qͥ se publicȩ calamitatis forȩ pmis erat
defensorem: Hic cũ tener& imꝑiũ. multas leges acura
p̃scripsit multis ciuuitatib inmunitaces uectigaliũ dedio
multos romana ciuitate donauit. Hui actacũ cenat᷑ lepisꝰ
in suo c̃sulatu subũ tere contracollegã catulũ ciuile p̃luc̃
gesut & uictus ÷: Nã cong̃gatis ihi is inquord possessione inouos
colonos desuis militib sylla iuctor inmisit ac sibi c̃iunctis
libis ꝓscriptor. ingentẽ conggauit exercitũ. pollicendosi ui¬
cissent se bona patria restituturũ. plebi qͦq multis in unerib
publicȩ pruiatĩq largitis. car uidebatꝰ ac publicȩ libtatis

Expanded text:
na ac Mariana, quam ultum ierat, dominatio quaereretur. Hinc Salluna ac Mariana, quam ultum ierat, dominatio quaereretur. Hinc Sallustius: “bonis initiis malos euentus habuit”; nam fuerunt bona principia, quod oppressam uoluit ciuium defendere libertatem, mali euentus, quod superatis dominis et ducibus saeuis grauius ipse ciuitatem quassauit, qui se publicae calamitatis fore promiserat defensorem. Hic cum teneret imperium, multas leges ac iura praescripsit, multis ciuitatibus inmunitates uectigalium dedit, multos Romana ciuitate donauit. Huius acta cum conatur Lepidus in suo consulatu subuertere, contra collegam Catulum ciuile proelium gessit et uictus est. Nam congregatis his, in quorum possessiones nouos colonos de suis militibus Sylla uictor inmisit, ac sibi coniunctis liberis proscriptorum ingentem congregauit exercitum pollicendo, si uicissent, se bona patria restituturum. Plebi quoque multis muneribus publice priuatimque largitis carus uidebatur ac publicae libertatis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ agerent᷑ maximꝰ exutrisq partib ciuuĩ numer int̃¬
empc ÷ Expuls igitꝰ cinnacũa gar& ad a fricã ubimariũ
in ops erat force ꝑuenit: Atq ibic̃ municato c̃silio
sollicitatis animis ꝑdicor. & deergastulis erutisseruis
exercitũ confecerũt: &armata ualidissima manu uuer¬
tis adurbẽ uenerũt atq octiuiũ sillȩ satellitẽ suꝑacũ
necauerũt. Tuncuaria crudelitas ꝑuagata ÷ ut nobilitas
om̃is ad fugitiuo ꝓcrucidar& arbicriũ. Atq comianis
seuitia cinnȩ fuit ut uec illis parter&. quorpoꝑa eratiuctor
effect: Et cũ hac in solentia momus c̃munit̃ bacharaur.
cũ habera c̃tiones amilitib sius occisus ÷: Tũ mari nesine
sociodominatũ sustinere ñ poss&: in locũ carbonẽ sibim
septinio c̃sulatu collegã subogauit Tũ sylla tanta in
dignatione c̃motꝰ contra mariũ atq: carbonẽ exercitũ
dux & int̃se ferali c̃tamme romani exercit couflixere:

Expanded text:
maximus ex utrisque partibus ciuium numerus interemptus est. Expulsus igitur Cinna cum uagaretur, ad Africam ubi Marius inops erat forte peruenit, atque ibi communicato consilio, sollicitatis animis perditorum et de ergastulis erutis seruis exercitum confecerunt et armata ualidissima manu iuuentutis ad urbem uenerunt atque Octauium Syllae satellitem superatum necauerunt. Tunc uaria crudelitas peruagata est, ut nobilitas omnis ad fugitiuorum trucidaretur arbitrium, atque eo inmanis saeuitia Cinnae fuit, ut nec illis parceret, quorum opera erat uictor effectus. Et cum hac insolentia in omnis communiter baccharetur, cum haberet contiones, a militibus suis occisus est. Tum Marius, ne sine socio dominatum sustinere non posset, in locum Cinnae Carbonem sibi in septimo consulatu collegam subrogauit. Tum Sylla tgnatione commotus contra Marium atque Carbonem exercitum duxit, et inter se ferali certamine Romani exercitus conflixere:
Abbreviated transcription (Latin):
Omne perratum ac eio eS
Oniis aut̃ accio uoluntariax̾tã honestas cytur pis
Omne ergo percatum. uoluntarium est
Omicte excusacionem: nemo peccat inuitus
Oñes uitam dister entes morsincerta pre uenia:
Ouinesitaq dies uelut ultimus ordinand est

Expanded text:
Omne peccatum actio est; omnis autem actio voluntaria est, tam honesta quam turpis; omne ergo peccatum voluntarium est. Omitte excusationem; nemo peccat invitusnim uitam differentes mors incerta pręuenit. Omnis itaque dies uelut ultimus ordinandus est
Abbreviated transcription (Latin):
excitata cestamina. Ita factũ ÷ ut qua simꝑniciẽ nobi¬
litatisꝗ lacerabat inuiriis mariꝰ. nouis excoller& ur
honorib Itaq comitiis c̃sularib: uniũsus popłs qͥadeli¬
gendũ c̃uenerat. mariũ c̃sulẽ uissit: & erepta mae ello
piuntia innumidit̃ missus ÷: Od is accepto csulatuqͣsi
sponliũ uistoriȩ suꝑatis patrib ostentabat: aꝑceq se
eor potenti ꝓfitebat᷑ ad uersũ: Sd cũ milit ẽ nouum
scriber&: pͥmꝰ om̃iũ capite censosciues infidosatq a¬
utiles dux̃ ad bellũ. ut hac ratione cũ publico decrimito
poplo aram redder&e. aqͦsꝑatos honores acceperat
Nã popłs romanꝰ ꝑclasses diuis erac. Iꝓpatrimonii fa¬
cultate censeba t: Et hiom̃s qͥb reserant ad militiã
ducebantꝰ᷑ iligent᷑ enĩ ꝓuictoria laborabant. qui
c̃ libtate bona patriã defendebant Illia ut̃ qͥb nullȩ
opes erant: capud suũ qđ solũ posside bant censebant᷑

Expanded text:
excitata certamina: ita factum est, ut quasi in perniciem nobiexcitata certamina: ita factum est, ut quasi in perniciem nobilitatis, quam lacerabat iniuriis, Marius nouis extolleretur honoribus. Itaque comitiis consularibus uniuersus popuIus, qui ad eligendum conuenerat, Marium consulem iussit; et erepta Metello provincia in Numidiam missus est. Sed is accepto consulatu quasi spolium uictoriae superatis patribus ostentabat aperteque se eorum potentiae profitebatur aduersum. Sed cum militem nouum scriberet, primus omnium capite censos ciues infidos atque inutiles duxit ad bellum, ut hac ratione cum publico detrimento populo gratiam redderet, a quo speratos honores acceperat. Nam populus Romanus per classes diuisus erat et pro patrimonii facultate censebatur. Et hi, omnes quibus res erant, ad militiam ducebantur: diligenter enim pro uictoria laborabant, qui cum libertate bona patria defendebant. Illi autem, quibus nullae opes erant, caput suum, quod solum possidebant, censebantur
Abbreviated transcription (Latin):
qOꝰΝUErOSMETEΠIXIS N RO COnsub
contra uigust hẽt in namidiã. exercitũ du¬
cer&e mariũ exg̃gariis nulitib genere
ignobilẽ . s uirtute p̃stantẽ secũ habuit. Suẽ cũ nili¬
tib questorẽ fecis s&e ita se factis fortib ꝓmiserat ut
hostib trori. romano imꝑatori careẽt:. Sđ uictima sin¬
molanti numinib: in oppido numidarũ cui nom̃ ÷ utica
harus pices magna q̃ dã impenderemario. respondert᷑
Utq hostatist ut quella auder& : p&eraq celsiora
natalib: meritiq: maiora Siquidẽ cuncta udebat᷑
fauor spondere fostunȩ. Tunc capiendic̃ sulatim
uasit magia cupiditas Ad quẽ p&endũ paratis suf¬
fragiis. relicta ꝓuntia m& ello romã uenit: Ibiq
deme elli reb: loquendo corrupti ac suc̃ extollendo
uistutẽ effecit animos uulgi cupidos nouitatis in suũ
ex citando fauorẽ ad uiuantib tribunis plebis:
ĩ eotẽꝑe int̾patres acpopłm studio dominationis erant

Expanded text:
Metellus proconsul contra Iugurtham in Numidiam exercitum duceret, Marium ex gregariis militibus genere ignobilem sed virtute praestantem secum habuit. Quem cum militibus quaestorem fecisset, ita se factis fortibus promiserat, ut hostibus terrori, Romano imperatori carus esset. Sed uictimas inmolanti numinibus in oppido Numidarum, cui nomen est Vtica, haruspices magna quaedam impendere Mario responderunt atque hortati sunt, ut quae uellet auderet peteretque celsiora natalibus meritisque maiora: siquidem cuncta uidebatur fauor spondere fortunae. Tunc capiendi consulatus inuasit magna cupiditas: ad quem petendum paratis suffragiis, relicta prouincia Metello Romam uenit. Ibique de Metelli rebus loquendo corruptius as suam extollendo uirtutem effecit animos uulgi cupidos nouitatis, in suum excitando fauorem adiuuantibus tribunis plebis. am eo tempore inter patres ac pupulum studio dominationis erant
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ parte exercit in uriȩ dolore c̃motus a dextinguendet
tis qͥͦs sibi socios ad sciuerat trucidauit. atq mariũ ipsũ
machinatorẽ tantȩ c̃tumeliȩ mexiliũ impocũ detrusit
armorb Atq ille quotiens uictor ꝑgalloatq: a frorbrura
q̃ ipse uastauerat naufragꝰ atq: egenꝰ errauit: dũ hȩc agũt᷑
cinna & octa uian factist̃ consules:. Iuor cinne departib
marianis fuit. Plic legẽ tulit: ut noui ciues. qͥaliqua
ratione romanã acceperant ciuitatẽ . cũ uaerib: nulladis¬
crocione suffragiĩ ferrent. Boc udelic& meors erũm
facirbat: quimariũ suffragiis siuis extulerant : Iamplis¬
simus honorib decorarant Sd hȩc lex in urios cierat
mueres cuies qͥ meritũ digutatis uidebant᷑ amittere
si cũ nouis in dignis in ferendo suffragio iungererur
Obhoc itaq octauiũ collega ẽmotꝰ. ut seditionib: pri-¬

Expanded text:
et cum parte exercitus iniuriae dolore commotus ad extinguendam et cum parte exercitus iniuriae dolore commotus ad extinguendam tis, quos sibi socios adsciuerat, trucidauit atque Marium ipsum machinatorem tantae contumeliae in exilium impetu detrusit armorum. Atque ille, quotiens uictor, per Gallorum atque Afrorum rura, quae ipse uastauerat, naufragus atque egenus errauit. Dum haec aguntur, Cinna et Octauius facti sunt consules, quorum Cinna de partibus Marianis fuit. Hic legem tulit, ut noui ciues, qui aliqua ratione Romanam acceperant ciuitatem, cum ueteribus nulla discretione suffragium ferrent. Hoc uidelicet in eorum gratiam faciebat, qui Marium suffragiis suis extulerant et amplissimis honoribus decorarant, sed haec lex iniuriosa erat in ueteres ciues, qui meritum dignitatis uidebantur amittere, si cum nouis indignis in ferendo suffragio iungerentur. Ob hoc itaque Octauius collega commotus, ut seditionibus pri
Abbreviated transcription (Latin):
dice ad bellũ. Ba foste secũ. . sillã legatũ unũ deno¬
bilib: inpiuntia dix: Atq: ibicfecto felicit᷑ bello &
iugusthiacapto ad urbẽ rediere uictores : Ntqstatom
urtute cognita mari ingalliã muissꝰ q̃ tun cronanos fines
hostilimcursione uexabat. Bodẽ cẽpe mithr idates cũ
magnis copus uniũ sct̃ asici urbesq sotio expugnando
ceq uastando cepit affligere. Ad quẽ cohercendũ
Asolla ÷ cũ exercitu destinat: Qui eaffricanobello ꝓ¬
bata erat corpis atq: animi magnitudo: Ptlo cubimario
in finitȩ cupidus głȩ ñpatiebat᷑ libtatẽ. dignitatẽ q
romant̃ alteri uirtute defendi ontusi sigit᷑ gallis
uastataq natione penit barbarcub. romic̃ iterũ uictor
intrauit: Itaq instinctuciꝰ sulpiciꝰ tribun plebis logẽ
tulit ut aufer&ur syllȩ ꝓuintiti ac mario darour: Eoc
syllȩ ubintiatũ: murenc̃ legatũ suũ ꝓiuntiȩ ualerianis¬
q p̃fecit mlitib quos infidos bellis eaxistimabat ẽẽ. cuulib

Expanded text:
it ad bellum. Sed forte secum L. Syllam legatum, unum de nobilibus, in prouinciam duxit, atque ibi confecto feliciter bello et Iugurtha capto ad urbem rediere uictores, atque statim uirtute cognita Marius in Galliam missus, quae tunc Romanos fines hostili incursione uexabat. Eodem tempore Mithridates cum magnis copiis uniuersam Asiam urbesque sociorum expugnando atque uastando coepit affligere. Ad quem coercendum L. Sylla est cum exercitu destinatus, cuius in Africano bello probata erat corporis atque animi magnitudo. Hoc ubi Mariinfinitae cupidus gloriae non patiebatur libertatem dignitatemque Romanam alterius uirtute defendi; contusis igitur Gallis uastataque natione penitus barbarorum Romam iterum uictor intrauit. Itaque instinctu eius Sulpicius tribunus plebis legem tulit, ut auferretur Syllae prouincia ac Mario daretur. Hoc Syllae ubi nuntiatum est, Murenam legatum suum prouinciae Valerianisque praefecit militibus, quos infidos bellis existimabat esse ciuilibus,
Abbreviated transcription (Latin):
benefitu ⁊ malefitu memor eẽ sol&e. Ceterũ Boc
coqm̃ penitet delicti. gram fecit. Fi edus iamiti¬
tia dabunt᷑ cũ ieruerit. Rus reb: cognitis boctꝰ
pliteras aurio petiuit ti sillã ad se mitteret

Expanded text:
benefici et iniuriae memor esse solet. Ceterum Boccho, quoniam paenitet, delicta gratiae facit: foedus et amicitia dabuntur, cum meruerit." Quis rebus cognitis Bocchus per litteras a Mario petiuit, uti Sullam ad se mitteret
Abbreviated transcription (Latin):
oblatit prdmissis onerat. impellitq utitãq suã uisens qͥo¬
mũ ẽat. postarũ daues ad ulterinas para: Pauere ad

Expanded text:
oblatum promissis onerat impellitque, uti tamquam suam visens domum eat, portarum clauis adulterinas paret— nam verae ad