comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit Qui honor non alis apopło
dari consueuerat : quã his & qui
claritate generis &opũ ampli¬
tudines ceteris emi nebant
relictũ sũmacũ eo conoor dia
diuisũ. aliquot annis uelut subrege
memorato tenuiss& : fr̃ eiꝰ karlomannꝰ
incertũ quib: decausis tam̃ uidet᷑
tionis suc census operosa tẽporalis
regni a dminis tratione relicta.
romãse inotiũ contulit: Ibiq
habitu ꝑmutato. moncħs factꝰ.
inmonte soracte apud eccłam
beatisiluestri constructomonas¬
terio : cũ frib: secũ ad hoc uenien¬
tib: ꝑ aliquot annos oblata quiete
ꝑfruit᷑. Sedcũ exfrancia multi
nobiliũ obuota soluenda romã
sollẽ pint̃ cõmearent & eũ uelud
dnm quondã suum p̃terire nollens.
otiũ quomaxime delectabate
crebra salutatione int̃rũ pen¬
tes. locũ mutare cõpellunt
Nã huicemodi frequentiã cũsuo¬
monte in saniũ ꝓumciã admo¬
nasieriũ scĩbenedicti r̃cũ incastro
cassino recessit & ibi qđ reliquũ

Expanded text:
vit; qui honor non aliis a populo vit; qui honor non aliis a populo dari consueverat, quam his qui et claritate generis et opum amplitudine ceteris eminebant. Hrelictum, summa cum eo concordia divisum, aliquot annis velut sub rege memorato tenuisset, frater eius Karlomannus, incertum quibus de causis, tamen videtur tivae succensus, operosa temporalis regni amministratione relicta, Romam se in otium contulit, ibique habitu permutato monachus factus, in monte Soracte apud aecclesiam beati Silvestri constructo monasterio, cum fratribus secum ad hoc venientibus per aliquot annos optata quiete perfruitur. Sed cum ex Francia multi nobilium ob vota solvenda Romam sollemniter commearent, et eum, velut dominum quondam suum, praeterire nollent, otium quo maxime delectabatur, crebra salutatione intertes, locum mutare compellunt. Nam cum hujusmodi frequentiam promonte, in Samnium provinciam ad monasterium sancti Benedicti, situm in castro Cassino, se contulit, et ibi quod reli
Abbreviated transcription (Latin):
famulos sibi necessaria ammi¬
nistrentes atq: obsequium ex hi¬
bentes pcuce nimerositatis ha¬
bebat : Quocũq eũclum erat car¬
pencoibat : qđ bub: iunctis & bubul¬
corustico morte agente trahebat᷑
Sic ad palatiũ sic adpublicũ popłi
sui conuentũ qui annuatim obregni
utilitatẽ celebrabat᷑ ire. sic domũ
redire solebat: At regii administra¬
tionẽ &em̃ia quiȩ uł domiutͥ foris
agenda acdisponenda erant p̃fectꝰ
aule ꝓcurabat: Quo offitio tũ cũ
hildricꝰ deponebatur: pipinus pat᷑
Raroli regis iã ueludhereditario
fungebatur : Nã pat̃ eiꝰ Naroł qui
tirannos ꝑ totã frantiã dominartu
sibi uindiucantes obpressit. & sar¬
racenos galliã occupare temp¬
tantes. duob magrus plus uno
inaquitania apud pictauũ cuu¬
tatẽ . Altero iuxta narbonã apud
byrrã fluũ ita deuicit. ut in hns¬
paniã eos redire cõpeller& : eun¬
dẽ inagistratũ a patre ppino
filii dinussũ egregie administra¬

Expanded text:
famulos sibi necessaria mifamulos sibi necessaria ministrantes atque obsequium exhibentes paucae numerositatis habebat. Quocumque eundum erat, carpento ibat, quod bubus iunctis, et bubulco rustico more agente, trahebatur; sic ad palatium, sic ad publicum populi sui conventum, qui annuatim ob regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat: ad regni amministrationem et omnia quae vel domi vel foris agenda ac disponenda erant, praefectus aulae procurabat. 2. Quo officio tum cum Hildericus deponebatur, Pippinus, pater Karoli regis iam velut hereditario fungebatur. Nam pater ejus Karolus, qui tyrannos per totam Franciam dominatum sibi vindicantes oppressit, et Sarracenos Galliam occupare temptantes duobus magnis proeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero iuxta Narbonam apud Birram fluvium, ita devicit, ut in Hispaniam eos redire compelleret, eundem magistratum, a patre Pippino sibi dimissum, egregie amministra
Abbreviated transcription (Latin):
SNS MRO IHIN GORV DEAUAFRADO
Mreges sibi creare soliti erant:
usq in hildricũ regẽ qui ius su
stephaniromani pontificis depositꝰ
ac de tonsus atq: inmonasteriũ trus :
durasse putatur : Quȩlic& millo finta
poss& uideri: tam̃ iãdudũ nullius ui¬
goris erat. nec quicquã inseclarũ. p̃t̃
in anẽ regis uocabulũ p̃serebat:
Na & opes & potentia regni penes pala¬
cii p̃fectos quimaiores domus dice¬
bantur & ad quos su̾ ma imperii ꝑtinel ae
tenebantur: neq: aliud regirelinquebat
quã ut regio tantũ nomine contẽptꝰ
crine ꝓfuso barba sũmista solio resi¬
der&. ac spetiẽ dominantis effingera:
Legatos unde cũq uenientes audir& :
eisq ab euntib responsa quȩ erat
edoctus ułetiã iussus ex sua ueluc
potestate redder& Qũp̃t̃ inutile
regis nom̃ & p̃carium uita &sti¬
pendiũ qđ ei p̾fectꝰ aule ꝓut uide¬
bat᷑ exhibebat nichil alud ꝓprii
posside &: quã unã & eã ꝑparin
reditꝰ uillã inqua domũ & exqua

Expanded text:
ens Merovingorum, de qua Franci reges sibi creare soliti erant, usque in Hildericum regem, qui iussu Stephani, Romani pontificis, depositus ac detonsus, atque in monasterium trusus est, durasse putatur. Quae licet in illo finita possit videri, tamen iam dudum nullius vigoris erat, nec quicquam in se clarum praeter inane regis vocabulum praeferebat; nam et opes et potentia regni penes palatii praefectos, qui maiores domus dicebantur, et ad quos summa imperii pertinebat, tenebantur; neque regi aliud relinquebatur, quam ut regio tantum nomine contentus, crine profuso, barba summissa, solio resideret, ac speciem dominantis effingeret, legatos undecunque venientes audiret, eisque abeuntibus responsa, quae erat edoctus vel etiam iussus, ex sua velut potestate redderet; cum praeter inutile regis nomen et precarium vitae stipendium, quod ei praefectus aulae, prout videbatur, exhibebat, nihil aliud proprii possideret, quam unam et eam praeparvi reditus villam, in qua domum et ex qua
Abbreviated transcription (Latin):
noue b aquas granĩ reuertitur
Cũq ibi hiemara m̃ie ienuario
febra ualida correptꝰ decubuit :¬
Cinstatĩ ut infebrib: solebat cibi sibi
astinentiã in dix̃. arbicratꝰ haccon¬
tmentia morbũ posse depelluł certe
mitigari: Sed accedente ad febrẽ
lateris dolore quẽ grecipleures indi¬
cunt illo adhuc iediã retinente
neq corpꝰalit̃ quĩ rarissimo potusus¬
tenta to septimo : pꝰqua decubui
die sacra c̃munione p̃cepta decessit

Expanded text:
quasgrani revertitur. Cumque tibi hyemaret, mense Ianuario, febre valida correptus, decubuit. Qui statim, ut in febribus solebat, cibi sibi abstinentiam indixit, arbitratus hac continentia morbum posse depelli vel certe mitigari; sed accedente ad febrem lateris dolore, quem Graeci pleuresin dicunt, illoque adhuc inediam retinente, neque corpus aliter quam rarissimo potu sustentante, septimo postquam decubuit die, sacra communione percepta, decessit,
Abbreviated transcription (Latin):
quanti aputse meretuessoe. Qmli se
res. queslebat illi placerre . quib sem¬
ꝑ seniuut miraculis dedararto. s cu
ꝑ oonila crimas fundunt. t inmius
adie fideilumina surgunt. Humilitu¬
As supplicatio celũ penetra. hr duu¬
nitatis faciem admiscđĩam melinat.
Miles inuictꝰ ducẽ inplorat. & agit ut o&
nuncmilitiȩ mercedem reddãt. Es¬
tendit uulnera : labores enumerat
Iumerũ sudort recensor & quantum si
brꝓhns debeatur doc&. Prorimiceco
inoratione iuinguntur & quod ꝑse ne¬
quid lacrimarum c̃latione mere&ur
Decelo latens medicina dimittstere ociu¬
lorũ scabies manu pioratis abstergitur
Videns cecꝰsotios c̃tuetur: & qđ dudum
desperauerat sese habere mirat᷑ Salua¬
toris dem̃tia c̃laudat᷑ plebs uirisaluti cũ¬
gratulatur. martiris reuerentia inaue¬
mentum dilatat᷑. Talib hec dies insig¬
nis. adiacenti popło constat eẽ sollemnis.

Expanded text:
quanti apud se meriti esset, et si ea res quae fiebat illi placeret, quibus semper enituit miraculis declararet. Oculi caeci lacrymas fundunt et in mentis acie fidei lumina surgunt, humilitatis supplicatio coelum penetrat et divinitatis faciem ad misericordiam inclinat; miles invictus ducem implorat, et agit ut et nunc militiae mercedem reddat; ostendit vulnera, labores enumerat, numerum sudorum recenset, et quantum sibi pro his debeatur docet. Proximi caeco in oratione junguntur, et quod per se nequit, lacrymarum collatione meretur; de coelo latens medicina dimittitur et oculorum scabies manu pietatis abstergitur, videns caecus socios contuetur, et quod dudum desperaverat sese habere miratur. Salvatoris clementia collaudatur, plebs viri saluti congratulatur, martyris reverentia in augmentum dilatatur. Talibus haec dies insignis adjacenti populo constat esse solemnis.
Abbreviated transcription (Latin):
orro inuentio corpor scõr martirum
oeruasii. & ꝓtasu. que facta ẽ ascõ am¬
brosio ep̃o mediolani. ut ipse beatus sua
ꝓpͥa manu scripsit : narrat eodem modo
pisarcõphagis marmoreis ipsos repertos
recentisan quine ꝑ fusos quasi eo die ipsor
capita gladio fuissent tesa. Aerun capu
nri mãrtiris trib: ꝑcussionib gladuic¬
tum duȩ usq ad p̾sens manent cruore
sanguineȩ. tercia que utputat᷑ glosam
mortem intulit: nil habo& sanguineicru

Expanded text:
orro inventio corporum sanctorum martyrum Gervasii et Protasii, quae facta est a sancto Ambrosio episcopo Mediolani, ut ipse beatus sua propria manu scripsit, narrat eodem modo in sarcophagis marmoreis ipsos repertos recenti sanguine perfusos, quasi eo die ipsorum capita gladio fuissent caesa. Verum caput nostri martyris tribus percussionibus gladii ictum: duae usque ad praesens manent cruore sanguineae; tertia, quae, ut putatur, gloriosam mortem intulit, nihil habet sanguinei cru
Abbreviated transcription (Latin):
DeSICCITatE OTELUUG INRVSIONE OR DOSV¬
MUITATIS ODORE IMISC̃I SAUNIANI TR ANSLAT̃OÑ
Niserationis dei clem̃tissimã miscđiam quã
penes regionis nr̃ȩ sitũ ꝓmerito sanctisiimni
Sauiniani mr̃s. nobis ds̃ clemens rector con¬
cesserit : arbitror pauculis uerbis futurore
memoriȩ cõmendare. A pascha enim dñi
queẽ psollemnitas psollemnitatũ or głȩ
decus om̃ium xpistianoꝵ. ñstillauerat
penitus decelo pluua. & marcebat hu¬
mus crebris scissionib fixa. usq indiem trans¬
lationis eiꝰ. Die ergo quosubleuatum est
corpꝰ supradict martiris deloco antiquo
ppras pausationis. descẽdit pluuiarũ
copiosa habundantia & trapͥuatat
sicentare sua. Dat᷑ nunc patent incelli¬
D apł respescerit ds̃ humilitatẽ uocis¬
pauperum suoꝵ ꝑmartirẽ sauinianũ
menuto sibigratũ & afflictã patran
penuria pluuiȩ. plenȩ releuauerit
gcerum defluentuũ inundatione

Expanded text:
De siccitate et pluviae infusione, et de suavitatis odore in sancti Saviniani translatione. Miserationis Dei clementissimam misericordiam, quam penes regionis nostrae situm pro merito sanctissimi martyris Saviniani nobis Deus clemens rector concesserit, arbitror pauculis verbis futurorum memoriae commendare. A pascha enim Domini, quae est solemnitas solemnitatum et gloriae decus omnium Christianorum, non stillaverat penitus de coelo pluvia, et marcescebat humus crebris scissionibus fissa usque in diem translationis ejus. Die ergo quo sublevatum est corpus supradicti martyris de loco antiquo propriae repausationis, descendit pluviarum copiosa abundantia et terra privata est siccitate sua. Datur nunc patenter intelligi quod respexerit Deus humilitatem pauperum suorum per martyrem Savinianum, merito sibi gratum, et afflictam patriam penuria pluviae plene relevaverit guttarum defluentium inundatione
Abbreviated transcription (Latin):
tia deruꝓcesserat. Quib redigcsno
uula pebidẽ excubantis auditu ꝑcepis¬
se ꝓspicuume. Nerum obutrantesus¬
ceshuis modi humanas ee opinantes su
quos libo& religiosos ad cenobua pinstanti
festiuneate efluere qͥtã iocumdo strepttu
fungerentur. rursumq stupentes cirrin¬
tempestuiȩ noctis silentio aduentr̃ ma¬
turarent eoploratores circuquaque
durigere Nuduer ut quor  ea cubie essent
plierirentur. Missiaũt cũ locon tiesieat
plrstra ites neminẽ repperirenta nccha¬
ominus melodiȩ suauitate sine inc̃mis sone
Abi euidenti ostendt̃ inditio es fengtuan
sociolias eore sollemnitatib pio fauort ao¬
strenue paruisse cogno uerart sunen¬
dis& gaudus indeficientib int ee fesunau
ruos ines fabili tripugio optinis studus inui¬
gilasse ꝑspexerat. Possotra inceass ⁊aui¬
spse tne recõpensationis cõpotes paradis
patrum fenore temporalit̃ senorum
cuutas ꝓ quort tripudio hierusalem ꝑ¬
henniter ecultat celestis. Adhorum

Expanded text:
i processerat. Quibus religiose vulgi ibidem excubantis auditu percepisse perspicuum est. Verum arbitrantes voces hujusmodi humanas esse, opinantesque quoslibet religiosos ad coenobium pro instanti festivitate confluere, qui tam jucundo strepitu fungerentur, rursumque stupentes cur intempestivae noctis silentio adventum maturarent, exploratores circumquaque dirigere studuerunt ut quorum excubiae essent experirentur. Missi autem, cum loca vicina perlustrantes neminem reperirent et nihilominus melodiae suavitatem sine intermissione Ubi evidenti ostenditur indicio quod angelica societas eorum solemnitatibus pio favore adstrenue paruisse cognoverat: eorum agendis et gaudiis indeficientibus interesse festinavit, quos ineffabili tripudio optimis studiis invigilasse perspexerat. Possidet deinceps praediernae recompensationis compotes paradisiantorum Patrum fenore temporaliter Senonum civitas, pro quorum tripudio Jerusalem perenniter exsultat coelestis. Ad horum
Abbreviated transcription (Latin):
ardere c̃sueũ noctes & dies. & ante alior
nobis onnumerabilium scoꝵ m̃bran
cripta que lapidum uolubilitate cons¬
tructa consistit & arcub sustentata:
detent̃ stabilitur aliquid narrare utuor
uidentiũ testatur absurdũ ñdeb& uide
Sepe numero accidere sol&: inpigritia cis¬
todis lum̃ lampadis deficiendo decidat.
& derepente inluminata clarificosig¬
modo una hora uł dielucem clarissimã
emittere dr̃ sed trium dierũ spatio. &
totidem noctium tenebras pellere. Vo

Expanded text:
noctes et dies, et ante aliorum nobis innumerabilium sanctorum membra in crypta, quae lapidum volubilitate constructa consistit, et arcobus sustentata decenter stabilitur, aliquid narrare ut vox videntium testatur, absurdum non debet videri. Saepenumero accidere solet ut pigritia custodis lumen lampadis deficiendo decidat, et deinde repente illuminata clarificos igmodo una hora vel die lucem clarissimam emittere dicitur, sed trium dierum spatio et totidem noctium tenebras pellere. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
pa dunit᷑ plerũq: succendit᷑: ⁊ sine infusio
olei tunc scirpus clarissimum lum̃ emittit.
tta uelucidius splendeat quã cetere lampa¬
des quas manus humana. oleo suꝑfuso inlu¬
mnat ligno licore made facto igneq: suppo¬

Expanded text:
divinitus plerumque succenditur et sine infusione olei, tunc scirpus clarissimum lumen emittit, ita ut lucidius splendeat quam caeterae lampades, quas manus humana oleo superfuso illuminat, libro liquore madefacto igneque suppo
Abbreviated transcription (Latin):
gii sacerdotum monachore corpo¬
rat e tuestes quiscm̃ corpꝰ deloculo plumn¬
beo leuando ponere meruer incieb
cubi nachab&ur: plurimis in dieb
stauslagrabant: ut neitareo odore
persusi putarentur. Porro cũ made¬

Expanded text:
orum sacerdotum monachorum corpora et vestes, qui sanctum corpus de loco plumbeo levando ponere meruerunt in capsa ubi nunc habetur, plurimis diebus ita fragrabant, ut nectario odore perfusi putarentur, etc. CA
Abbreviated transcription (Latin):
nis doctor paulus dicit xp̃i bonurs
hodor sumus dõ inom̃i loco ita iste p̃¬
ciosus mardr uita uiuens ñ solũ bono
hodore repletꝰ fuit sapida scilicoedo¬
triia p̃dicationis & miracuł mirifi¬
ce famos flagraũ sed &riam mhaesiu
trans latione corporis muro hodorte
redoluit. Dmne o&eni hoc monasteriũ
ita odor suauis simꝰ ad plenũ te ꝑsuor¬
adiue si fuissent in eo sparsa om̃i generis
aromata & unũsa opobalsama. Nam
& infra quindecĩ dierũ spatia om̃iũ
ingredientium intra monasteru septa
nares obplebantur redolenti suauitate
sic̃ & in primo eius transmutatioras die

Expanded text:
nis doctor Paulus dicit: Christi bonus odor sumus Deo in omni loco: ita iste pretiosus martyr vita vivens, non solum bono odore repletus fuit, sapida scilicet doctrina praedicationis et miraculis mirifice famosus fragravit, sed etiam in hac sui translatione corporis miro odore redoluit. Omne etenim hoc monasterium ita odor suavissimus ad plenum perfuderat, ac si fuissent in eo omnis generis aromata et universa opobalsama: nam et infra quindecim dierum spatia omnium ingredientium intra monasterii septa nares opplebant redolenti suavitate, sicut et in primo ejus transmutationis die
Abbreviated transcription (Latin):
uimuit᷑ ut indicat᷑ supra corpꝰ huiꝰ ptio¬
Osi martiris saumiani transmutandũ
uenerabilit reuoluercur de loculo plũ¬
beo alias transferendũ reꝑtumẽ palli¬
um quoerat uiuolutũ multis labentib
annis totũ ex untegro quasi nouũ. Ca¬
put uero illius qđ est decus istiuꝰ prẽpa
ntriȩ quas concritũ plumbatis dextro
intinpore fuissoꝵ. Suȩ aut̃ ꝑcussure
que suer̃ plage gladii sic s ad huc sangiui¬
neae quasi recens sit ipsa percussio ita
uix intueantur. Qđ aut̃ martiru coro¬
nam uere idem beatꝰ pontifex acceꝑit :
tes timoniũ illi usq hodie ꝑ hiboꝵ sem̃¬

Expanded text:
itur, ut indicatur supra, corpus hujus pretiosi martyris Saviniani transmutandum venerabiliter revolveretur de loco plumbeo, alias transferendum, repertum est pallium quo erat involutum, multis labentibus annis, totum ex integro quasi novum; caput vero illius, quod est decus istius nostrae patriae, quasi contritum plumbatis dextro in tempore fuisset. Duae autem percussurae quae fuerunt plagae gladii, sic sunt adhuc sanguineae, quasi recens sit ipsa percussio; ita ione vix intueantur. Quod autem martyrii coronam vere idem pontifex acceperit, testimonium illi usque hodie perhibet s
Abbreviated transcription (Latin):
lium c̃uenienti in loco fidelit̃ sepultas : p̃ter
uenerabi lecorpꝰserotini mr̃s qđ cũ uenient᷑
aparentib fuit humatũ imalia basilica seor¬
sum. Dum eor igitur cineres ꝑmultaan¬
nort spatia iloco eorũ qͥeiussent ut diligen¬
tior eis cultꝰ & reuerentia apopłise cibere

Expanded text:
lium convenienti in loco fideliter sepulta sunt, praeter venerabile corpus Serotini martyris, quod convenienter a parentibus fuit humatum in alia basilica seorsum. Dum eorum igitur cineres per multa annorum spatia in loco eorum quievissent, ut diligentior eis cultus et reverentia a populis exhibere
Abbreviated transcription (Latin):
regis dedit : ut tamen ipse inuita sua inde
honoratus exister&. T& balđ quidẽ cum
nord mannis confligens: uictus . ẽ. ab eis.
ꝙ fuga dilapsus eua sit. Qui s eni orem
suũ hugonẽ ꝓinde offensũ habens. ad
regẽuenit : a quo sed & a gerbga regina
benigne susceptus. & mitti consolatione
refocillatus abscessit. Uulfoldus ab¬
bas monasterii sc̃i benedicti p̃sul effici¬
tur : urbis carnotensis. legatio ueniens
ab iohanne papa: intimat p̃fatũ hu¬
gonẽ quondã epm̃. tam ab ipso papa
quã ab om̃i romano synodo excõmuni¬
catũ. sed abalia synodo apud papiã
celebrata. Cuius legationis redditi
ricũ hugonis cuius dã comitis filiũ. fa¬
uentelothario rege cũ regina matre :¬
p̃fatoq brunone. Quiq: remis ordinat᷑
ab epis copis uuidone suessonico rorico¬
nelaudunensi gibuino catalaunensi.
hadulfo nouiom̃si. Vuic fredo uirdu¬
nensi : Die natiuitatis domine nr̃ȩ
dei genitricis. demoniacus quidã seruus

Expanded text:
regis dedit, ita tamen ut ipse in vita sua inde regis dedit, ita tamen ut ipse in vita sua inde honoratus existeret. Tetbaldus quidam cum Nortmannis cunfligens, victus est ab eis, et fuga dilapsus evasit. Qui seniorem suum Hugonem proinde infensum habens, ad regem venit; a quo, sed et a regina Gerberga, benigne susceptus, et miti consolatione refocilatus, abscessit. Vulfaldus, abbas monasterii sancti Benedicti, praesul efficitur urbis Carnotensis. Legatio veniens a Johanne papa, intimat praefatum Hugonem quondam episcopum tam ab ipso papa quam ab omni Romana synodo excommunicatum, sed et ab alia synodo apud Papiam celebrata. Cujus legationis redditi ricum, Hugonis cujusdam comitis filium, favente Lothario rege cum regina matre praefatoque Brunone. Quique Remis ordinatur ab episcopis Widone Suessonico, Roricone Laudunensi, Gibuino Catalaunensi, Hadulfo Noviomensi, Wicfredo Virduni. Die nativitatis dominae nostrae Dei genitricis daemoniacus quidam, servus
Abbreviated transcription (Latin):
bat incendereatq uastare cepit : Rex
lotharius locutus cũ hugone consobrinosuo
petitus ẽ ab eo ut p̃fato hugoni rem̃ sẽ resti¬
tuat episcopatũ: in deq inducias paciscunt᷑
usq: ad mediũ m̃sis a prilis. Synodustre¬
decim episcoporũ inpago mel densi suꝑ ma¬
ternã fluuiũ exremensi uidelicet. ac seno¬
nensi diocesi celebrat᷑ : p̃sidente senonensi
p̃sulesata gentib: quibus dã epĩs ut hugoni
sepe dicto : rem̃ se red deretur epis copiũ.
Renitentib: aut̃ p̃cipue roriconelaudu¬
nensi & gibuino catalaunensi p̃sulibus &
asserentib: qđ a tot ep̃is ex cõmunicatus:
aminore numero absolui non potuerat.
Ita relinquit̃ : usq ad int̾rogationẽ papȩ
locutus: pacẽ fecit int̃ ipsũ & nepotẽ ipsius
ononimũ eiusquẽ infensũ hic comes habe¬
bat. ob necẽ fr̃is eius dẽ. quẽ de infirmita
te dep̃hensũ: idẽ comes interimi fecerat:
Tunc ipse princeps omnẽ t̾rã suã in manu

Expanded text:
bat, incendere atque vastare coepit. Rex bat, incendere atque vastare coepit. Rex Lotharius locutus cum Hugone consobrino suo, petitus est ab eo, ut praefato Hugoni Remensem restituat episcopatum; indeque inducias paciscuntur usque ad medium mensis Aprilis. Synodus tredecim episcoporum in pago Meldensi super Maternam fluvium, ex Remensi videlicet ac Senonensi diocesi, celebratur, praesidente Senonensi praesule, satagentibus quibusdam episcopis, ut Hugoni saepedicto Remense rediberetur episcopium. Renitentibus autem praecipue Roricone Laudunensi et Gibuino Catalaunensi praesulibus, et asserentibus, quod a tot episcopis excommunicatus a minore numero absolvi non poterat, ita relinquitur usque ad interrogationem papae locutus, pacem fecit inter ipsum et nepotem ipsius omonimum ejus; quem infensum hic comes habebat ob necem fratris ejusdem, quem de infidelitate sua deprehensum idem comes interimi fecerat. Tunc ipse princeps omnem terram suam in manu
Abbreviated transcription (Latin):
res. Placitũ regale di uersorũq conuentꝰ
principũ suessonis habetur : ad quod impe¬
diendũ si fieriposs&. Richardus filius
VUillelmi nordmanni accedens: a fideli¬
bus regis quibus dã ꝑuasus. & int̾ẽptis suorũ
ñ nullis: in fugã uersus. ẽ Hugo filius rot¬
garii quondã comitis ad olescens defungit̃
& apud scm̃ remigiũ sepelitur. Artaldus
remsis archiep̃s recessit : pridie l alendas
octobris : Lotharius rex cũ matre gerbga
regina & quibus dã franciae ꝓcerib bur¬
gundiã pecut: quo quidã ex aquitania
p̃sules ac primates ad eũ uenerunt :
berga regina fratris brunonis colloqui¬
um pecut. eiq: hic fr̃ eius nehugoni re¬
mense redderetur episcopiũ: ꝓut frat̃
eius petebat suggessit. Othorex romã
pacifice adut: & a mabiliter exceptus.
atq: honore illic imperiali sublimatus
est. Quod berengarius italiae rex in¬
digne ferens: regiones quas regere debe¬

Expanded text:
res. Placitum regale diversorumque conventus res. Placitum regale diversorumque conventus principum Suessionis habetur; ad quod impediendum, si fieri posset, Richardus, filius Willelmi Nortmanni, accedens, a fidelibus regis quibusdam pervasus, et interemptis suorum nonnullis, in fugam conversus est. Hugo, filius Rotgarii quondam comitis, adolescens defungitur, et apud sanctum Remigium sepelitur. Artoldus Remensis archiepiscopus decessit pridie Kalend. Octobris. Lotharius rex cum matre Gerberga regina et quibusdam Franciae proceribus Burgundiam petiit; quo quidam ex Aquitania praesules ac primates ad eum venerunt. berga regina fratris Brunonis colloquium petiit , eique hic frater ejus, ne Hugoni Remense redderet episcopium, prout fratres ipsius petebant, suggessit. Otto rex Romam pacifice adiit, et amabiliter exceptus, atque honore illic imperiali sublimatus est. Quod Berengarius Italiae rex indigne ferens, regiones, quas regere debe
Abbreviated transcription (Latin):
ac sui efficiuntur. Quorũ hugo nẽ rexducẽ
constituit. addito illi pago pic tauensi ad
terrã quã pat̾ ipsius tenuerat: concessa otho¬
niburgundia. Audiens aut̃ bruno quosdã
aduer sũ selothariensiũ insurgere . illo cum
festinatione regredit᷑. regead obsidionẽ
cũ suis consobrinis dimisso. Quidã bruno¬
nis hostiũ rottꝰ nomine : manuuiũ castrũ
muniebat: Alt̃ immo munitionẽ quã di¬
cunt caprae montẽ. ad cuius obsidionẽ ap¬
ꝓperans bruno: loca circũ quaq: rebus ex¬
austa repperit. sicq ab undantẽ alim̃tis
obsidethostem. Datis ergo treugis co¬
loniã in gredit᷑. Rex quoq lotharius di¬
uione munitione recepta. in tromissisq:
custodib: suis : laudunũ reuersus. ẽ :¬
p̃sul autisio derensis obut. Othofilius hugo¬
nis quondã principis: ad regẽ lothariũ in ip¬
sis festi paschalis dieb: laudunũ uenit: Sed
& non nulli tã franciae quã burgundiae ꝓce¬

Expanded text:
ac sui efficiuntur. Quorum Hugonem rex ducem ac sui efficiuntur. Quorum Hugonem rex ducem constituit, addito illi pago Pictavensi ad terram quam pater ipsius tenuerat; concessa Ottoni Burgundia. Audiens autem Bruno, quosdam adversum se Lothariensium insurgere, illo cum festinatione regreditur, rege ad obsidionem cum suis consobrinis dimisso. Quidam Brunonis hostium, Rotbertus nomine, Namuurum castrum muniebat; alter Immo munitionem quam dicunt Capraemontem. Ad cujus obsidionem properans Bruno, loca circumquaque rebus exhausta repperit; sicque alimentis abundantem obsidet hostem. Datis ergo treugis, Coloniam ingreditur. Rex quoque Lotharius, Divionis munitione recepta, intromissisque custodibus suis, Laudunum reversus epraesul Autisioderensis obiit. Otto filius Hugonis quondam principis, ad regem Lotharium in ipsis festi paschalis diebus Laudunum venit, sed et nonnulli tam Franciae quam Burgundiae proce
Abbreviated transcription (Latin):
quos & iam presbit̃ quidã: Munitio quam
uocant materias sita supra mosam. infra
t̃rã rem̃sis ȩđx : artoldo archiepõ reddi¬
tur corã frederico lothariensiũ duce.
alantbto qui eã tenere ꝓhibebatur:
Richard filius uuillelmi nordmanno¬
rũ princeps. filiã hugonis trans sequanã
quondã principis : ducit uxorẽ. Diuio¬
nẽ quandã munitionẽ quã regis lotha¬
rii fideles tenebant. rotbtus frat̃ heribti
fidelẽ regis se fallens dolo ingressus in¬
uadit. regiis expulsis custo dibus. Ad qua
recipiendã rexcũ matre regina ꝓfec¬
tus ipsũ obsid& castrũ. Bruno p̃sul cum
lothariensibus & aliis sibi subditis illuc ad¬
ueniens obsides a rotbto accepit : quos regi
tradidit. Quorũ unus odal rici comitis
filius ꝓditor cõꝓbratꝰ & iudicatꝰ. atq de¬
collatus .ẽ. alter uiuus retentus. Otho
& hugo filu hugonis mediante auuncu¬
lo ipsorũ brunone : ad regẽ ueniunt:

Expanded text:
quos etiam presbiter quidam. Munitio quam quos etiam presbiter quidam. Munitio quam vocant Macerias, sita supra Mosam infra terram Remensis aecclesiae, Artoldo archiepiscopo redditur coram Frederico Lothariensium duce a Lantberto, qui eam tenere prohibebatur. Richardus filius Willelmi, Nortmannorum principis, filiam Hugonis, Transequani quondam principis, ducit uxorem. Divionem quandam munitionem, quam regis Lotharii fideles tenebant, Rotbertus frater Heriberti, fidelem regis se fallens, dolo ingressus invadit, regiis expulsis custodibus. Ad quam recipiendam rex cum matre regina profectus, ipsum obsidet castrum. Bruno praesul cum Lothariensibus et aliis sibi subditis illuc adveniens, obsides a Rotberto accepit, quos regi tradidit. Quorum unus, Odelrici comitis filius, proditor comprobatus et judicatus atque decollatus est, alter vivus retentus. Otto et Hugo, filii Hugonis, mediante avunculo ipsorum Brunone, ad regem veniunt
Abbreviated transcription (Latin):
illis imponere uelle ferebat᷑. Quibus post mo¬
dũ reuocatis: fredericũ quendã comitẽ eis
uicesua p̃fecit. Arnul fus comes remis uenit
& aecłam scõe mariae. non modico argen¬
tipondere munerauit. Unde arcae quib:
sc̃icalixti sc̃ĩq nicasii. acscaẽ eutropiȩ men¬
bra ceterorũq: scorũ quorũ dã pignera con¬
tinent᷑ or natae uł cooꝑtae sunt. Sed &
quendã euangeliorũ huius aecłae librũ.
auro argentoq: decorauit. Monaste
rioq: sc̃ĩ remigii : dona contulit. Castrũ
diuionũ. rotbtus comes inuadit. regis
expulsis fidelibus. Quaꝓpt̃ accitꝰ bruno
regis acreginȩ peticione inburgundiam
uenit lothariensib: aliisq sibi subditis popu¬
lis idẽq castrũ. sed & trecasciuitatẽ
qua p̃fatus potiebat᷑ rotbtꝰ: obsidione
uallat¬
.mo. apud alt montẽ castrũ : ꝓditores qui¬
dã dep̃hensisunt amanasse nepote domni
artaldi p̃sulis. ac dampnati suspendio : int̃

Expanded text:
illis imponere velle ferebatur. Quibus postmoillis imponere velle ferebatur. Quibus postmodum evocatis, Fredericum quendam comitem eis vice sua praefecit. Arnulfus comes Remis venit, et aecclesiam sanctae Mariae non modico argenti pondere muneravit; unde arcae, quibus sancti Calisti sanctique Nicasii ac sanctae Eutropiae membra ceterorumque sanctorum quorumdam pignera continentur, ornatae vel coopertae sunt. Sed et quendam evangeliorum hujus aecclesiae librum auro argentoque decoravit; monasterio quoque sancti Remigii dona contulit. Castrum Divionem Rotbertus comes invadit, regis expulsis fidelibus. Quapropter accitus Bruno regis ac reginae petitione, in Burgundiam venit cum Lothariensibus aliisque sibi subditis populis; idemque castrum, sed et Trecas civitatem quam praefatus potiebatur Rotbertus, obsidione vallatCCLX apud Altmontem castrum proditores quidam deprehensi sunt a Manasse, nepote domni Artoldi praesulis, ac damnati suspendio; inter
Abbreviated transcription (Latin):
Othorex aduersus sarmatas habut
Bruno coloniensis archi ep̃s cũ exercitu
lothariensiũ ꝑ franciã ꝓficiscit᷑ inburgun¬
diã. locuturus cũ sororib: ac nepotib suis:
bruno & iam infranciã uenit᷑. Et apud cõ¬
pendi ũ cũ regina sorore acnepotibus suis
discordantib ꝓ quibusdã castris. quȩ rex
lotharius exburgundia receperat: collo¬
qui ũ habuit. Obsidib:q: datis: pacẽ inter
ipsosusq ad futurũ tẽpus placiti pepigit
Lotharius rex cũ matre regina coloniam
ꝓficiscit᷑ indiebus paschae moraturus hac
festiuitate cũ auunculo suo brunone. Da¬
taque illi securitate deregno lotha riense.
& quibus dã acceptis ab auunculo donis.
laudunũ reuertitur. Lotharienses abru¬
none duce desci scunt. suadente quodã
inmone quieius pridẽ consiliarius exti¬
terat. & ab eo nuꝑ recesserat. ꝓpt̃ oppida
quȩdam ipsorũ nouitia quȩ idem dux
euerti p̃cipiebat. aliaq onera illis insuetaque

Expanded text:
Otto rex bellum adversus Sarmatas habuit. Otto rex bellum adversus Sarmatas habuit. Bruno Coloniensis archiepiscopus cum exercitu Lothariensium per Franciam proficiscitur in Burgundiam, locuturus cum sororibus ac nepotibus suis. erum in Franciam venit, et apud Compendium cum regina sorore ac nepotibus suis discordantibus pro quibusdam castris, quae rex Lotharius ex Burgundia receperat, colloquium habuit; obsidibusque datis, pacem inter ipsos usque ad futurum placitum pepigit. Lotharius rex cum matre regina Coloniam proficiscitur in diebus paschae, moraturus hac festivitate cum avunculo suo Brunone. Dataque illi securitate de regno Lothariense, et quibusdam acceptis ab avunculo donis, Laudunum revertitur. Lotharienses a duce Brunone desciscunt, suadente quodam Immone, qui ejus pridem consiliarius extiterat et ab eo nuper recesserat, propter oppida quaedam ipsorum novitia, quae idem dux everti praecipiebat, aliaque onera ipsis insueta, quae
Abbreviated transcription (Latin):
pastrũ coditiacũ quidã fideles artaldi
p̃sulis clan destina capiunt irreptione.
harduinꝰ subiectus tetbaldi. cuit& bal¬
dus idẽ cõmiserat castrũ. uidens op̃pidũ
captũ: confugit cũ suis in arce. Erat aut̃
turis illa fir missima. Ad quã expug¬
nandã ueniens rex loharius cũ domno
artaldo &e non nullis aliis ep̃is atq comi¬
tibus ꝑduas ferehanc obsidet ebdoma¬
das tandẽ ne potib: arduini. acceptis ob¬
sidibus ab obsidione discedit᷑ . Tũ tae balđ
adueniens oppido ñ recipitur : reuersusq
ꝓpagũ laudunensem & suessonicũ . rapinis
deseuiens insua regreditur homines ta̧¬
baldi munitionẽ quandã quȩ uocatur
fara tradentib eã sibi quibusdã ꝓdito¬
ribus capiunt. Ad quã obsidendã rorico
p̃sul laudunensis. cũ militib: ađa rem̃
aduenit. Rege tandẽ lothario ad uentan¬
te mediantibus heribto ac rotbto fra¬
tribus castrũ iussione t& baldi redditur

Expanded text:
strum Codiciacum quidam fideles Artoldi strum Codiciacum quidam fideles Artoldi praesulis clandestina capiunt irruptione. Harduinus subjectus Tetbaldi, cui Tetbaldus idem commiserat castrum, videns oppidum captum, confugit cum suis in arcem. Erat autem turris illa firmissima. Ad quam expugnandam veniens rex Lotharius cum domno Artoldo et nonnullis aliis episcopis atque comitibus, per duas fere hanc obsidet ebdomadas; tandem nepotibus Harduini acceptis obsidibus, ab obsidione disceditur. Tum Tetbaldus adveniens, oppido non recipitur, reversusque per pagum Laudunensem et Suessonicum, rapinis desaeviens, in sua regreditur. Homines Tetbaldi munitionem quandam , quae vocatur Fara, tradentibus eam sibi quibusdam proditoribus, capiunt. Ad quam obsidendam Rorico praesul Laudunensis, cum militibus aecclesiadvenit. Rege tandem Lothario adventante, mediantibus Heriberto ac Rotberto fratribus, castrum jussione Tetbaldi redditur.
Abbreviated transcription (Latin):
paulo post media nocte magno splendore
p̃sente domno artaldo archi epõ ad miran¬
te quoq parit̃ uui thardo custode. Lotha¬
rius rex: in superiorẽ ꝓfectus ẽ. burgundiã
Bellorũ tumultus agitant᷑ int̃ brunone
exp̃sule ducẽ & ragenariũ comitẽ cete¬
rosq lotharienses. Itẽ in francia in ter
balduinũ filiũ arnulfi. & rotgariũ quon¬
dã Erluini ob castrũ ambianense Rot¬
bertus filius heribti selothario regicõ¬
mictit. Lotharius rex cũ matre sua &¬
amica sua relicta. hugoni obuiã ꝑgit in
pagũ cama racensẽ auunculo suobrunoni.
Videns uero ragenarius non posse seueni¬
enti resistere multitudini: uenit adbru
nonẽ. At quia quesitos darenoluit obsi¬
des. bruno cõp̃hendens sub custodia secũ
deduxit. nec multo post transrhenũ
in exiliũ misit. Liud ulfus othonis filius
qui pene totã ob tinuerat italiã: obut.
sepeliturq maguntiae apud scm̃ alba¬
num:

Expanded text:
paulo post mediam noctem magno splendore, paulo post mediam noctem magno splendore, praesente domno Artoldo archiepiscopo, ammirante quoque pariter Withardo custode. Lotharius rex in superiorem profectus est Burgundiam. Bellorum tumultus agitantur inter Brunonem, ex praesule ducem, et Ragenarium comitem ceterosque Lotharienses; item in Francia inter Balduinum filium Arnulfi et Rotgarium quondam Erluini ob castrum Ambianense. Rotbertus filius Heriberti se Lothario regi committit. Lotharius rex cum matre et amita sua, relicta Hugonis, obviam pergit in pagum Camaracensem avunculo suo Brunoni. Videns vero Ragenarius, non posse se venienti resistere multitudini, ad Brunonem venit. At quia quaesitos dare noluit obsides, eum Bruno comprehendens, sub custodia secum deduxit; nec multo post trans Rhenum in exilium misit. Liudulfus Ottonis filius, qui pene totam obtinuerat Italiam, obiit, sepeliturque Mogontiae apud sanctum Albanum.
Abbreviated transcription (Latin):
ac duo alii epĩ exea peste sine mora de func¬
tisunt : Lotharius rexmunitionẽ quandã
suꝑ carũ fluuiũ quã ragenarius comes ursi¬
oni cuidã rem̃sis aede militi abstulerat
pugnando recepit. Et in fantes ragena¬
rii ac milites quosdã ibidẽ inuentos secũ
abduxit. ipsũ castrũ direptũ incendit. hu¬
goprinceps obut: Gerbga regina collo¬
qui ũ habuit cũ brunone fratre suo. ubi
p̃dicto ragenario sui milites & in fantes
reddunt᷑: Reginȩ uero possessiones quas
illi quondã gis lebtus dux dotis nomine
dederat. restituunt᷑. Epis copatus treue¬
rensis cuidã hainrico regis othonis ꝓpinquo
datur. ł ulbtꝰ cama racensis ep̃s defungitur
& ipsũ epis copiũ cuidã berengario transrhe¬
nensi derico tribuit᷑. ne poti bouonis cata¬
launensi quondã epĩ. Quiq remis ordina¬
Quadã noc te inm̃se ianuario illustrata
est aetła rem̃sis scaẽ dĩ genitricis. repente

Expanded text:
, et duo alii episcopi ex ea peste sine mora defunc, et duo alii episcopi ex ea peste sine mora defuncti sunt. Lotharius rex munitionem quandam super Charum fluvium, quam Ragenarius comes Ursioni cuidam Remensis aecclesiae militi abstulerat, pugnando recepit; et infantes Ragenarii ac milites quosdam ibidem inventos secum abduxit; ipsumque castrum direptum incendit. Hugo princeps obiit. Gerberga regina colloquium habuit cum Brunone fratre suo, ubi praedicto Ragenario sui milites et infantes redduntur; reginae vero possessiones, quas illi quondam Gislebertus dux dotis nomine dederat, restituuntur. Episcopatus Trevirensis cuidam Haynrico, regis Ottonis propinquo, datur. Fulbertus Camaracensis episcopus defungitur; et ipsum episcopium cuidam Berengario Transrhenensi clerico tribuitur, nepoti Bovonis, Catalaunensis quondam episcopi, quique Remis ordinaquadam nocte in mense Januario illustrata est aecclesia Remensis sanctae Dei genitricis repente
Abbreviated transcription (Latin):
& conrado iã sibi pacificato pugnauit.
& eosdẽ hungaros interimens cunctos
pene del euit. Conradus aut̃ qui ualde
fortit̃ eadie pugnauerat. & regẽ p̃cipue
deuictoria confortauerat. ibidẽ ꝑemptus
est. Posthocbellũ : pugna uit rex otho
cũ duob: sarmatarũ regibus & suffra¬
gante sibi buris iao rege quẽ dudũ sibi sub¬
diderat: uictoria potitus ẽ. Fulchario
epo defuncto tandẽ postquinq menses
hadulfus quidã laudunensis clericus
a nouio m̃ sibus electus ab artalda rori¬
cone ac gibuino : remis ordinat᷑ ep̃s:¬
Rex otho placitũ habuit apud engulehem
cũ lothariensibus aquibus & obsides accepit
decunctis pene ipsorũ oppidis. Itẽ aliud
placitũ habeo postpascha coloniae habitũ
est. Ubi non paucos alothariensibus thes¬
auros accepit. moxq pestilantia suꝑ ger¬
maniã omnẽq: galliã effusa in teriere
non nulli plures grauisunt lango recon¬
fecti: Roctꝰ treuerensis ep̃s. & baldricus

Expanded text:
et Chonrado jam sibi pacificato pugnavit; et Chonrado jam sibi pacificato pugnavit; et eosdem Hungaros interimens, cunctos pene delevit. Chonradus autem, qui valde fortiter ea die pugnaverat, et regem praecipue de victoria confortaverat, ibidem peremptus est. Post hoc bellum pugnavit rex Otto cum duobus Sarmatarum regibus; et suffragante sibi Burislao rege, quem dudum sibi subdiderat, victoria potitus est. Fulchario episcopo defuncto, tandem post quinque menses Hadulfus quidam, Laudunensis clericus, a Noviomensibus electus, ab Artoldo, Roricone ac Gibuino Remis ordinatur episrex Otto placitum habuit apud Engulenheim cum Lothariensibus, a quibus et obsides accepit de cunctis pene ipsorum oppidis. Item aliud placitum ab eo post pascha Coloniae habitum est; ubi non paucos a Lothariensibus thesauros accepit. Moxque pestilentia super Germaniam omnemque Galliam effusa, interiere nonnulli, plures gravi sunt langore confecti. Rotbertus Trevirensis episcopus, et Baldericus
Abbreviated transcription (Latin):
cha suscipiens decent̃ secũ ꝑplures detinuit
dies: In de cũ ipsorege inaquinaniã ꝓfectus.
urbe pictaum petut Vuillelmũ uero
ibi ñ inueniunt. ipsã tamen urbe obsident
diuq in eadẽ obsidione residentes : nihil
ꝓficiunt castrũ tam̃ scãe radegundis urbi
contiguum. ragenolđ comes clam desti¬
nat in reptione cȩpit. atq succensũ est
Tandem post duos menses exercitu uictꝰ
indigentia fatigato ab obsidione discedit᷑
Vuillelmꝰ collectꝰ exercitusuo exercitũ
regis in sequit᷑ Quoaudito rex & hugo
contra redeunt: Quorũ multitudinẽ
cõminus uisa uuillelmͦ: in fugã uertitur.
Quẽ regiae acies insecute : multos aquita¬
norũ interimunt. Non nullos nobilium
uiuos capiunt. Uuillelmꝰ cũ paucis uix eua¬
dit. Hungari cũ inm̃ sis copus & ingenti
multitudine baioariã in grediuntur.
uolentes uenire franciã : Contra quos othe
rex cũburis laosar matarũ principe.

Expanded text:
cha suscipiens, decenter secum per plures detinuit cha suscipiens, decenter secum per plures detinuit dies; inde cum ipso rege in Aquitaniam profectus, urbem Pictavim petiit. Willelmum vero ibi non inveniunt, ipsam tamen urbem obsident, diuque in eadem obsidione residentes nihil proficiunt; castrum tamen sanctae Radegundis urbi contiguum Ragenaldus comes clandestina irruptione cepit, atque succensum est; tandem post duos menses, exercitu victus indigentia fatigato, ab obsidione disceditur. Willelmus collecto exercitu suo, exercitum regis insequitur. Quo audito, rex et Hugo contra redeunt. Quorum multitudine comminus visa, Willelmus in fugam vertitur. Quem regiae acies insecutae, multos Aquitanorum interimunt, nonnullos nobilium vivos capiunt. Willelmus cum paucis vix evasit. Hungari cum inmensis copiis et ingenti multitudine Bajoariam ingrediuntur, volentes venire in Franciam. Contra quos Otto rex cum Burislao, Sarmatarum principe,
Abbreviated transcription (Latin):
genaldi quãdã munitionẽ heribtiquȩ
dicitur mons felicis trans mat̾nã fluui¬
um clam destina irreptione capiunt:
Heribtꝰ igit᷑ & rotb̾tꝰ frat̃ eius eandem
munitionẽ obsident & heribtꝰ legatos
remis ad ragenoldũ mittit. ꝓredden¬
dosibi oppido. Ab nuit rage nolđ nisi
ab obsidione discedat᷑ & ad examinis
rationẽ conueniant ꝓ sub reptis mutuo
sibi castris. Quo facto uillas recipit.
ab heribto quas ꝓpedito castro dederat.
& oppidũ montis felicis heribto red¬
didit. Albrico patricio romanorũ de¬
functo filius eius oc tauianꝰ cũ. eẽ&ede¬
ricus principatũ adeptus .ẽ. quique
post ea de functo agapito suggerenti¬
bus sibi romanis : papa urbis efficitur:
quinto rexotho hungaris delocis suis
p̃datũ ꝓgredientibus obuiã ꝓfectus
pugnauit cũ eis & uicit. nec eos ingre¬
di regna sua ꝑmisit. hugo princepf
gerbgã reginã cũ filio suo regelo¬
thario parisius bono rifice ad pas¬

Expanded text:
genaldi quandam munitionem Heriberti, quae genaldi quandam munitionem Heriberti, quae dicitur Mons-Felicis, trans Maternam fluvium clandestina irruptione capiunt. Heribertus igitur et Robertus frater ejus eandem munitionem obsident, et Heribertus legatos Remis ad Ragenaldum mittit, pro reddendo sibi oppido. Abnuit Ragenaldus, nisi ab obsidione discedatur, et ad examinis rationem conveniant pro subreptis mutuo sibi castris. Quo facto, villas recipit ab Heriberto, quas pro praedicto castro dederat, et oppidum Montis-Felicis Heriberto reddit. Albrico patricio Romanorum defuncto, filius ejus Octavianus, cum esset clericus, principatum adeptus est; quique postea, defuncto Agapito, suggerentibus sibi Romanis, papa Urbis efficitur. x Otto Hungaris de locis suis praedatum progredientibus obviam profectus, pugnavit cum eis, et vicit, nec eos ingredi regna sua permisit. Hugo princeps Gerbergam reginam cum filio suo rege Lothario Parisius honorifice ad pas
Abbreviated transcription (Latin):
scit. & uenientẽ honorifice suscipit
atq: consolatur. ac de ꝓuectione filui
eius in regnũ pollicetur. Liudulfus ex¬
pulso heinrico patruo suo: tocius baio¬
ariae nanciscitur principatũ. Lotha¬
rienses tã conradi ducis infestationibus
quã mutuis int̃se dep̃dationibus: lace¬
rantur F ulcarius decanꝰ monasteru
scĩ med ardi: nouio m̃siũ remis ordi¬
natur ep̃s ł redericꝰ frat̃ ad elberonis
epĩ. hugonis principis filiã. ducit uxo¬
rem Raucia cũ munitionẽ ragenal¬
di heribtꝰ comes ꝑ quosdã satellites
suos furtiua ꝑ uadit in ruptione : Lo¬
tharius puer filius ludo uuici: apud
scm̃ remigiũ: rex consecrat᷑ ab artal¬
do archi epõ fauente hugone princi¬
aqui taniae. Bur gundia quoquȩ &
aquitania. hugonĩ dant᷑ abipso Castrũ
rauciacũ ragenoldo reddit᷑. datis qui¬
busda uillis heribto ex parte ragenaldi
& regina gerbga cũ filio regelaudunũ
reuertitur. Nec longũ post milites ra¬

Expanded text:
scit, et venientem honorifice suscipit scit, et venientem honorifice suscipit atque consolatur; et de provectione filii ejus in regnum pollicetur. Liudulfus, expulso Heinrico patruo suo, tocius Bajoariae nanciscitur principatum. Lotharienses tam Chonradi ducis infestationibus, quam mutuis inter se depraedationibus lacerantur. Fulcharius, decanus monasterii sancti Medardi, Noviomensium Remis ordinatur episcopus. Fredericus, frater Adalberonis episcopi, Hugonis principis filiam ducit uxorem. Rauciacum, munitionem Ragenaldi. Heribertus comes per quosdam satellites suos furtiva pervadit irruptione. Lotharius puer, filius Ludowici, apud sanctum Remigium rex consecratur ab Artoldo archiepiscopo, favente Hugone princiAquitaniae. Burgundia quoque et Aquitania Hugoni dantur ab ipso. Castrum Rauciacum Ragenaldo redditur, datis quibusdam villis Heriberto ex parte Ragenaldi. Et regina Gerberga cum filio rege Laudunum revertitur. Nec longum post milites Ra
Abbreviated transcription (Latin):
lisui. atq brunonis ep̃i. nimiaq ꝑacta
dep̃datione cũ predamagna captiuorũq
multitudine : regnũ in grediunt᷑ ludouui¬
ci. Sicq ꝑ pagũ uero mandensem. laudu¬
nensẽ. atq rem̃ sem cata launen sem quoq:
transeuntes: burgundiã intrant. Quo¬
rũ ñ parua manꝰ tã p̃liis quã morbis in¬
terut. Ceteriꝑitaliã reuertunt᷑ in sua:
Iudo uuicꝰ filius regis: lauduni defungitur
Ludo uuicꝰ egressus lauduno : rem̃sẽ uel ud
ibi moraturus repetit urbẽ. Ante quã
uero ad axonẽ fluuiũ ꝑueniret: appa¬
ruit ei quasi lupus p̃cedens. Quẽ admis¬
sos insecutus equo ꝓlabitur. grauit̃q
attritꝰ remos defertur & ꝓtracto lan¬
guore decubans. elephantia si peste
ꝑfunditur. Quo morbo confectus
diem clausit extremũ. sepultusq est
apud scm̃ remigiũ : Gerbga regina
mittit adhugonẽ eius consiliũ. & au¬
xiliũ petens quã ille ad colloquiũ asci¬

Expanded text:
li sui, atque Brunonis episcopi; nimiaque peracta li sui, atque Brunonis episcopi; nimiaque peracta depraedatione, cum praeda magna captivorumque multitudine regnum ingrediuntur Ludowici. Sicque per pagos Veromandensem, Laudunensem atque Remensem, Catalaunensem quoque transeuntes, Burgundiam intrant. Quorum non parva manus tam proeliis quam morbis interiit; ceteri per Italiam revertuntur in sua. Ludowicus, filius regis, Lauduni defungitur. Ludowicus rex egressus Lauduno, Remensem, velut ibi moraturus, repetit urbem. Antequam vero ad Axonam fluvium perveniret, apparuit ei quasi lupus praecedens; quem admisso insecutus equo, prolabitur, graviterque attritus Remos defertur, et protracto langore decubans, elefantiasi peste perfunditur. Quo morbo confectus, diem clausit extremum, sepultusque est apud sanctum Remigium. Gerberga regina mittit ad Hugonem, ejus consilium et auxilium petens. Quam ille ad colloquium asci
Abbreviated transcription (Latin):
sy nodũ mitteret. Cuius ex cõmunicatio
regepetente tunc int̃missa .ẽ. Ot horex
urbẽ maguntiã ubi conradus serecepe¬
rat obsidet. tandẽq: post duos fere m̃ ses cũ egres¬
so ad se conrado locutus & obsidib: ab eo acceptis
transrhenũ regreditur : Nec mora conrađ
dimisso maguntie militũ suorũ p̃sidio. m&e¬
tensẽ appetit urbẽ quã mox furtiua ꝑua¬
dit in reptione : Othorex uocatꝰ a frehein¬
ricobaioriã petit. quã filius eius liudulfus
captis quibusdã urbibus deuastabat: Conra¬
dus m& tensẽ quoq urbẽ. post ñ modicam
ipsius dep̃dationẽ ortatuceu fertur. age¬
noldi abbatis reliquid. Vuic fredus coloni¬
ensis antistes defungit᷑ & bruno frat̃ regis
othonis in ibi pontifex ordinat᷑ . Cui& iam
rex otho regnũ lothariense cõmittit
to. prememoratus conrađ. pacto cũ hun¬
garis inito : eos ꝑ regnũ lothariense de¬
ducit. usq int̾rã ragenarii scilicet emu¬

Expanded text:
synodum mitteret; cujus excommunicatio, synodum mitteret; cujus excommunicatio, rege petente, tunc intermissa est. Otto rex urbem Mogontiam, ubi Chonradus se receperat, obsidet; tandemque post duos fere menses cum egresso ad se Chonrado locutus, et obsidibus ab eo acceptis, trans Rhenum regreditur. Nec mora, Chonradus, dimisso Mogontiae militum suorum praesidio, Mettensem appetit urbem, quam mox furtiva pervadit irreptione. Otto rex vocatus a fratre Heinrico, Bajoariam petit, quam filius ejus Liudulfus, captis quibusdam urbibus, devastabat. Chonradus Mettensem quoque urbem, post non modicam ipsius depraedationem, hortatu, ceu fertur, Agenoldi abbatis reliquit. Wicfredus Coloniensis antistes defungitur, et Bruno, frater regis Ottonis, inibi pontifex ordinatur; cui etiam rex Otto regnum Lothariense committit. emoratus Chonradus, pacto cum Hungaris inito, eos per regnum Lothariense deducit, usque in terram Ragenarii scilicet, aemu