comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pite aꝑto est ductus: concionabundus incessit
adcirtumfusam undiq multitudinem uocife¬
rans. habetislib̾tatem campani quam petistis.
foro medio. luce clara: uidentib uobis nulli cã¬
panoꝵ sod̃s. unctus ad mortem rapior. Quidui¬
olentius capta capua fieret. Ite obuiam han¬
nibali. exornateurbem. diemq aduentꝰ euis
consecrate ut hunc triumphum deciue ur̃o
spectetis. hec uociferante cum moiũ uulgus ui¬
deretur. obuolutum caput ẽ. ociusq rapiex¬
tra portam iussus ita in castra ꝑducitur extĩ¬
plo q impositus in nauem.: ⁊ carchaginẽ mis¬
sus. nemo tu aliquo capue ex indignitate rei
orto senatũ quoq peniteret dediti pͥncipis.
Et legatione missa ad repetendum eum: nã¬
ut negãdorẽ ꝗͣ pͥmũ peterent offendi sibi
noui socii. aut tribuendo habendus capue
eẽt seditionis ac turbarum auctor. nauẽ ci¬
renas detulit tempestas que tum in ditione
regnum erat. Ibi tum magius ad statuam

Expanded text:
pite aperto est ductus, contionabundus incessit, pite aperto est ductus, contionabundus incessit, ad circumfusam undique multitudinem uociferans: 'habetis libertatem, Campani, quam petistis. foro medio, luce clara, uidentibus uobis nulli Campanorum secundus uinctus ad mortem rapior. quid uiolentius capta Capua fieret? ite obuiam Hannibali, exornate urbem diemque aduentus eius consecrate, ut hunc triumphum de ciue uestro spectetis.' haec uociferanti, cum moueri uolgus uideretur, obuolutum caput est ociusque rapi extra portam iussus. ita in castra perducitur extemploque impositus in nauem et Carthaginem missus, ne motu aliquo Capuae ex indignitate rei orto senatum quoque paeniteret dediti principis et legatione missa ad repetendum eum aut negando rem quam primam peterent offendendi sibi noui socii aut tribuendo habendus Capuae esset seditionis ac turbarum auctor. nauem Cyrenas detulit tempestas, quae tum in dicione regum erant. ibi cum Magius ad statuam
Abbreviated transcription (Latin):
hannibali. ubi pͥmaeiꝰ or̃o ꝑblanda acbenigna
fuit. qua gr̃as egit campanis qua gr̃as egit.¬
quod amicitiam suam romane societati p̃po-¬
suissent. Et inter cetera magnifica promissa.
pollicitus breui caput ytalie omni capuam
fore. Iurãq indecum cetis ppłis romanũ etiã
ꝑiturum. unũ ẽẽ extorẽ punice amicitie fe¬
derisq secum fac̾ti quẽ neq eẽ campanum
neq dici debere magium decium eum po-¬
stulare ut sibi dedat᷑. ac se p̾sente de eo referat᷑.
senatus qꝙ consultumfiat om̾sineam sententiã
ierunt quamqͣm magne partri uir indignus ea
calamitate:⁊ haud paruo initio minui uidebat᷑
ius lib̾tatis. Fgressus curia in templo magistra¬
tus consedit. comp̃hendiq decium magium
atq ante pedes destitutum causam dicere uissit.
Quicum manente ferotia animi negaret lege
federis id cogi posse. tum imecte cathene duci¬
q ante lictorem in castra est uissus. Quoad ca¬

Expanded text:
Hannibali; ubi prima eius oratio perblanda ac benigna Hannibali; ubi prima eius oratio perblanda ac benigna fuit, qua gratias egit Campanis quod amicitiam suam Romanae societati praeposuissent, et inter cetera magnifica promissa pollicitus breui caput Italiae omni Capuam fore iuraque inde cum ceteris populis Romanum etiam petiturum. unum esse exsortem Punicae amicitiae foederisque secum facti, quem neque esse Campanum neque dici debere, Magium Decium; eum postulare ut sibi dedatur, ac se praesente de eo referatur senatusque consultum fiat. omnes in eam sententiam ierunt, quamquam magnae parti et uir indignus ea calamitate et haud paruo initio minui uidebatur ius libertatis. egressus curia in templo magistratuum consedit comprehendique Decium Magium atque ante pedes destitutum causam dicere iussit. qui cum manente ferocia animi negaret lege foederis id cogi posse, tum iniectae catenae ducique ante lictorem in castra est iussus. quoad ca
Abbreviated transcription (Latin):
opponentem ꝓ corpore hannibał sustineb̃. atq
ꝑ meum pectus petendus ille tͥ transfigendus¬
q est s hic te deterreri sine potius. qͣm illiciũ¬
ci. Ualeant preces apud temee. sic̃ ꝓ te hodie
ualuerunt. Lacrimantem indeniuenẽ cernẽs
medium complectitur. Atq oscło herens. ñ añ
p̃cib abstitit. quam ꝑuicit ut gladiũ ponẽt.
fidemq daret. nichil facturum tale. Tum u-¬
uenis ego quidem inquit quam patrie debeo
pietatem: exsoluam patri. Tism doleo uicẽ cui
ter prodite patrie sustinendũ ẽ crim̃. Semel
cum defectionẽ in missã ab romanis. iterum
cum patiscum hannibale fusti auctor t̾tio
hodie cum restituende romanis capue mo-¬
ram atq impedim̃tũ estu. Uocum ꝓat̾a fer-¬
rum quo ꝓte armatus hãc arcem hosti mi-¬
nimẽ qͣm p̾arens extorquet recipe. Hec cum
dixisset: gladium impublicũ transmaceriã
hosti abiecit.:⁊ quominus res suspecta eẽt se ip̃e
conuiiuio reddidit. Postero die senatꝰ sreq̃ns dat᷑

Expanded text:
opponentem pro corpore Hannibalis sustinebis? atqui per meum pectus petendus ille tibi transfigendusque est. sed hic te deterreri sine potius quam illic uinci. ualeant preces apud te meae, sicut pro te hodie ualuerunt.' lacrimantem inde iuuenem cernens medium complectitur atque osculo haerens non ante precibus abstitit quam peruicit, ut gladium poneret fidemque daret nihil facturum tale. tum iuuenis 'ego quidem' inquit, 'quam patriae debeo pietatem exsoluam patri. tuam doleo uicem, cui ter proditae patriae sustinendum est crimen, semel cum defectionem inisti ab Romanis, iterum cum pacis cum Hannibale fuisti auctor, tertio hodie, cum restituendae Romanis Capuae mora atque impedimentum es. tu, patria, ferrum, quo pro te armatus hanc arcem hostium inii, quoniam parens extorquet, recipe.' haec cum dixisset, gladium in publicum trans maceriam horti abiecit et, quo minus res suspecta esset, se ipse conuiuio reddidit. postero die senatus frequens datus
Abbreviated transcription (Latin):
die impugna fuerunt. sedecim circa roma¬
nis. Tam̃ adeo haud dubia uictoria fuit: ut
plures numero qͣm ip̃i erant romani hosti¬
um occidint. ceꝑint ampluis . iĩi. hominũ
q eo die castris potiti sunt. Iliturgi obsidione
lib̾ato. ad indibilẽoppugnandum punici ex̃¬
citus traducti suppletis copiis ex prouincia
ut que maxime omniũ belli auida mͦ preda
aut merces eẽt:⁊ tum uiuenta abundante.
iterum signis conlatis eadem fortuna itͥusq
phantis. Tum uo̾ om̃s ꝓpehispanie ppłi ad
romanos defecerunt. mͦq maiores ea estate
in hispania quam in italia res geste¬

Expanded text:
die in pugna fuerunt, sedecim circa ltabgt Romadie in pugna fuerunt, sedecim circa ltabgt Romanis; tamen adeo haud dubia uictoria fuit, ut plures numero quam ipsi erant Romani hostium occiderint, ceperint amplius tria milia hominum, que eo die castris potiti sint. Iliturgi obsidione liberato ad Intibili oppugnandum Punici exercitus traducti suppletis copiis ex prouincia, ut quae maxime omnium belli auida, modo praeda aut merces esset, et tum iuuentute abundante. iterum signis conlatis eadem fortuna utriusque phantis. tum uero omnes prope Hispaniae populi ad Romanos defecerunt, multoque maiores ea aestate in Hispania quam in Italia res gest
Abbreviated transcription (Latin):
issent ad hostium tempestatisq in publico
ꝑido ẽẽnt utroq impetiabo conduxerunt.
pͥuataq pecunia. res .p. administratas timo-¬
res eaq caritas patrie ꝑ om̃s ordines uelut
tenore uno ꝑtinebat. Quemadmodum con-¬
ducta omnia magno animo sunt. sic sũma
ut quondam alerentur. Cum hi cõmeatus
uenerunt. iliturci oppidum ab hasdrubale.
ac magone. Et hannibale bomilcharis filio.
ob defectionẽ ad romanos obpugnabatur.
Inter hec trina castia hostium. scipionis cum
in urbem socioꝵ magno certamine ac stra-¬
ge obsistentium ꝑuenissent. frum̃tum cuiꝰ
mopia erat ad uexerunt. sohortatiq oppi¬
danos ut eodem animo menia tutarentur.
quo ꝓsepugnantẽ romanum ex̾citum uidi¬
sent. ad castra maxima oppugnanda quib
hasdrubal p̃erat ducunt᷑. Eodenri duo duceᷤ
⁊ dio er̃tus crthagnuensiũibuten siuma
agi cernentes conuenerunt. Itaq eruptione
ecastris. pugnatum ẽ .Lx. hostium milia eo

Expanded text:
issent ab hostium tempestatisque ui publico issent ab hostium tempestatisque ui publico periculo essent. utroque impetrato conduxerunt priuataque pecunia res publica administrata est. ii mores eaque caritas patriae per omnes ordines uelut tenore uno pertinebat. quemadmodum conducta omnia magno animo sunt, sic summa ut quondam, alerentur. cum hi commeatus uenerunt, Iliturgi oppidum ab Hasdrubale ac Magone et Hannibale Bomilcaris filio ob defectionem ad Romanos oppugnabatur. inter haec trina castra hostium Scipiones cum in urbem sociorum magno certamine ac strage obsistentium peruenissent, frumentum, cuius inopia erat, aduexerunt, cohortatique oppidanos, ut eodem animo moenia tutarentur quo pro se pugnantem Romanum exercitum uidissent, ad castra maxima oppugnanda, quibus Hasdrubal praeerat, ducunt. eodem et duo duces t duo exercitus Carthaginiensium, ibi rem summam agi cernentes, conuenerunt. itaque eruptione e castris pugnatum est. sexaginta hostium milia eo
Abbreviated transcription (Latin):
ac sardinam que añbellũ uectigales fuissent.
uix p̃sides ꝓuinciarũ ex̾citus alere. Tributo sũp¬
tus suppeditari. Cum ip̃m tͥbutum ferentiũ
numetum tantis exettitiũstragib ⁊ad thra¬
sim̃num lacum ad cannas ĩminutũ. Qui super¬
eẽnt pautisimultiplici grauarent᷑ stipendio:
alia ꝑituros peste. Itaq nisi fide staret: rem . p.
oppib ñstaturam. Prodeundũ in contionẽ
fuluio. p̃r eẽ. indicandas ppłos publicas neces¬
sitates. cohortandosq qui redempturis ausis¬
sent. patrimonia: ut rei .p. ex qua creaussent
tempus cõmodarent. conducerentq exlege
p̃benda que ad ex̾titum hispaniensem opus
eẽnt. ut cum pecunia in erario ẽẽt. his pͥmis
stim̃ta frum̃tum hispaniensi. ex̾citui p̃benda
queq alia opus ẽent naualib sociiseẽt loca¬
turus. Ubi ea dies uenit ad conducendum. trxᷤ
societates aderant hominũ uñ.xr̃. quoꝵ duo
blico eẽnt alterum ut que in naues imposu¬

Expanded text:
ac Sardiniam, quae ante bellum uectigales fuissent, ac Sardiniam, quae ante bellum uectigales fuissent, uix praesides prouinciarum exercitus alere; tributo sumptus suppeditari; eum ipsum tributum conferentium numerum tantis exercituum stragibus et ad Trasumennum lacum et ad Cannas imminutum; qui superessent pauci, si multiplici grauarentur stipendio, alia perituros peste. itaque nisi fide staretur, rem publicam opibus non staturam. prodeundum in contionem Fuluio praetori esse, indicandas populo publicas necessitates cohortandosque qui redempturis auxissent patrimonia, ut rei publicae, ex qua creuissent, tempus commodarent, conducerentque ea lege praebenda quae ad exercitum Hispaniensem opus essent, ut, cum pecunia in aerario esset, iis primis stimenta frumentum Hispaniensi exercitui praebenda quaeque alia opus essent naualibus sociis esset locaturus. ubi ea dies uenit, ad conducendum tres societates aderant hominum undeuiginti, quorum duo blico essent, alterum ut quae in naues imposu
Abbreviated transcription (Latin):
duxisset: in. ualerium iñ. p̃r brundusium
cum eo quem lucerie habuerat. ex̾citum misit.
tueriq oram agri salentini: ⁊ ꝓuidere qd̃
ad philippum bellum q macedonictũ attine¬
ret inssit. Exitus estatis eius qͣm ħ gesta ꝑscͥpsi¬
mus littere. a .p. et. cĩi. scipionib uenerunt.
quantas quamq ꝓsꝑas in hispania res gessis¬
sent. s pecuniam instipendium. uestim̃ta¬
qr i frum̃tum. exercitur i sociis naualib õĩa
deeẽ Quod ad stipendium atimeat. sierariũ
mops cẽt se aliquam rõnẽ inituros quomͦ ab
hispanis sumant. Cetera utiq ab roma mit¬
tenda eẽ. nec aliter ad excitum aut ꝓuiciam
retineri posse. Litt̾ĩs recitatis. nemoõiũ erat qͥ¬
nec uera sebri postulari equa fateret᷑. S occur¬
rebat animis. quantos excitus t̾restres nauales¬
q tuerent᷑. qͣntaꝙ noua classis mox ꝑanda
eẽt. sibellum macedonicũ mouerent᷑. Siciliã

Expanded text:
duxisset, M. Ualerium inde praetorem Brundisium duxisset, M. Ualerium inde praetorem Brundisium cum eo quem Luceriae habuerat exercitu misit tuerique oram agri Sallentini et prouidere quod ad Philippum bellumque Macedonicum attineret iussit. exitu aestatis eius qua haec gesta perscripsimus litterae a P. et Cn. Scipionibus uenerunt quantas quamque prosperas in Hispania res gessissent; sed pecuniam in stipendium uestimentaque et frumentum exercitui et sociis naualibus omnia deesse. quod ad stipendium attineat, si aerarium inops sit, se aliquam rationem inituros quomodo ab Hispanis sumatur; cetera utique ab Roma mittenda esse, nec aliter aut exercitum aut prouinciam teneri posse. litteris recitatis nemo omnium erat quin et uera scribi et postulari aequa fateretur; sed occurrebat animis quantos exercitus terrestres naualesque tuerentur quantaque noua classis mox paranda esset si bellum Macedonicum moueretur: Siciliam
Abbreviated transcription (Latin):
Taurea u̾bis ferotior quam re. minime scis
inquit cautherium infossam. que uox in
in campũ rursus euectus increpans ignaui¬
am hostis. cum magno gaudio ⁊ gratulatio-¬
ne uictor in cistia relit huic pugne equest̾
rem quam etatis cõmunis certe existimatio ẽ¬
mirabilẽ c̾te adiciunt quidam annales. Cum
refugientẽ ad urbem tauream. ol sequerent᷑
patenti hostium porte inuectũ. ꝑ alteram
stupentib miracło hostib intactum euasisse.
Quieta iñ statiua fuere. ac retͦ etiam. cõs. mo¬
uit castra. ut sem̃tem campanis facerent. Nec
añ uiolauit agrum campanũ quam iam alte
in segetib herbe pabula p̃bere poterant. id
conuerit. in claudiana castra suꝑ suessulam.
ibiq hib̃na edificauit. m. claudio ꝓ. cõs im¬
ꝑauit ut retento nole necessario ad tuendam
urbem p̃sidio: ceteros milites dimitteret romã.
ne om̃ sociiẜ i sumptui rei .p. eẽnt. Et .t grac¬
chus acumis luceriam in apulia legiones cũ

Expanded text:
Taurea, uerbis ferocior quam re, 'minime, sis,' Taurea, uerbis ferocior quam re, 'minime, sis,' inquit 'cantherium in fossam'; quae uox in in campum rursus euectus, increpans ignauiam hostis, cum magno gaudio et gratulatione uictor in castra redit. huic pugnae equestri rem—quam uera sit communis existimatio est—mirabilem certe adiciunt quidam annales: cum refugientem ad urbem Tauream Claudius sequeretur, patenti hostium portae inuectum per alteram, stupentibus miraculo hostibus, intactum euasisse. quieta inde statiua fuere ac retro etiam consul mouit castra ut sementem Campani facerent, nec ante uiolauit agrum Campanum quam iam altae in segetibus herbae pabulum praebere poterant. id conuexit in Claudiana castra super Suessulam ibique hiberna aedificauit. M. Claudio proconsuli imperauit, ut retento Nolae necessario ad tuendam urbem praesidio ceteros milites dimitteret Romam ne oneri sociis et sumptui rei publicae essent. et Ti. Gracchus a Cumis Luceriam in Apuliam legiones cum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. cur ñ ferro decerneret. d aretͤ spolia opima
uictus aut uictor caperet. Hecubi asello sunt
nunciata in castra id mͦ moratus. ut. cõs per¬
cunctaret᷑. liceret neextra ordinẽ in ꝓuocantẽ
hostem pugnare. ꝑmissus eiꝰ arma extimplo
cepit. Prouectuᷤ q ante stationes equo tau¬
ream nomine compellauit congrediq ubi
uellet uissit. Iam romani ad spectacłm pug-¬
ne enis frequentes exierant ⁊ campani non
ualum mͦ castroꝵ. s menia etiam urbis ꝓs¬
pectantis repleuert̃. cum iam anteferocib
dictis rem nobilitasset. infestis hastis concita¬
runt equos. Demn lib̾o spatio inter seludificã¬
tes. sine uulnere pugnam extrahebant. Tũ
campanus romano. Equoꝵ inquit hoc ñe¬
quitum erit certam̃ nͥ e cãpo in cauam hãc
uiam dimittimus equos. Ibi nullo ad eua¬
gandũ spacio cominus conserent᷑. manus.
Dicto ꝓpe citius.: equum in uia clam delegit.

Expanded text:
esset, cur non ferro decerneret daretque opima spolia esset, cur non ferro decerneret daretque opima spolia uictus aut uictor caperet. haec ubi Asello sunt nuntiata in castra, id modo moratus ut consulem percontaretur liceretne extra ordinem in prouocantem hostem pugnare, permissu eius arma extemplo cepit, prouectusque ante stationes equo Tauream nomine compellauit congredique ubi uellet iussit. hinc Romani ad spectaculum pugnae eius frequentes exieranuallum modo castrorum sed moenia etiam urbis prospectantes repleuerunt. cum iam ante ferocibus dictis rem nobilitassent, infestis hastis concitarunt equos; dein libero spatio inter se ludificantes sine uolnere pugnam extrahere. tum Campanus Romano 'equorum' inquit 'hoc non equitum erit certamen, nisi e campo in cauam hanc uiam demittimus equos. ibi nullo ad euagandum spatio comminus conserentur manus'. dicto prope citius equum in uiam Claudius egit.
Abbreviated transcription (Latin):
lie hib̃na petit. cirraq arpos consedit. Q. fa¬
bius ut ꝓfectum in apuliam hannibalem
audiuit. frum̃tum ab nola neapoliq mea
castra conuecto: que suꝑ suessulam erant.
munim̃tisq firmatis: ⁊ p̃sidio qͦd ꝑhib̾na
ad tenẽ dum locum satis eẽt relicto. p̃e a¬
puam propius mouit castra. agrumq ein¬
panum ferro igniq ẽ deppłatus. donec co-¬
acti sunt campani nichil ad modũ uirib
suis fidentes egredi portis. ⁊ castra añ urbem
in apto cõmumre Uimilia armataꝵ habe¬
bant peditem inbellẽ equitatu plus poterãt.
Itaq equestrib preliis latessiebant hostem.
Inter multos nobiles equites. campanus cer¬
rinus iubellius erat. cognomine taurea cuus
indidem erat longe omnium campanoꝵ for¬
tissimus eques adeo ut cum apud romanos
militaret unus eum romanus claudius asel¬
lusgła equestri equaret. Hic taurea cũ dui
ꝑlustrant ocuł ab equitasset hostium turmiᷤ.

Expanded text:
liae hiberna petit circaque Arpos consedit. Q. Faliae hiberna petit circaque Arpos consedit. Q. Fabius ut profectum in Apuliam Hannibalem audiuit, frumento ab Nola Neapolique in ea castra conuecto quae super Suessulam erant, munimentisque firmatis et praesidio quod per hiberna ad tenendum locum satis esset relicto ipse Capuam propius mouit castra agrumque Campanum ferro ignique est depopulatus, donec coacti sunt Campani, nihil admodum uiribus suis fidentes, egredi portis et castra ante urbem in aperto communire. sex milia armatorum habebant, peditem imbellem, equitatu plus poterant; itaque equestribus proeliis lacessebant hostem. inter multos nobiles equites Campanos Cerrinus Uibellius erat, cognomine Taurea. ciuis indidem erat, longe omnium Campanorum fortissimus eques adeo ut, cum apud Romanos militaret, unus eum Romanus Claudius Asellus gloria equestri aequaret. tunc Taurea cum diu perlustrans oculis obequitasset hostium turmis,
Abbreviated transcription (Latin):
mandos animos. Eum omni parte pelłentur.
romanis q crescerent animi: ñ duce solum
adhortante. s nolanis etiam ꝑ clamorem fa-¬
uorem indicem accendentib ardorẽ pugne.
terga peni dederunt. atq in castra compul-¬
si sunt. Que oppugnare cupiente ᷤᷤ milites roma¬
ni marcellus nolam reduxit cum magno gau¬
dri gratulatione etiam plebisque ante in¬
clinatior ad penos fuerat. Hostium plus. uł
Romanoꝵ minus mille interfecti. Posterum
diem induciis tacitis sepeliendo utrimq celcͤ
in acie consumpserunt. Spolia hostium mar¬
cellus uulcano uotum cremauit. Tercio post
die obiram credo aliquam aut spem lib̾ali
hispani ad marcellum transfugerunt. Foꝵ
forti fideliq oꝑa in eo bello usi sunt sepe ro-¬
mani. Agerhispanis in hispania ⁊ numidis
in affrica post bellum uirtutis causa locus¬
datus ẽ. Hannibal ab nola remisso inbrut¬
oshannone in quib uenerat copiisip̃e apu-¬

Expanded text:
mandos animos. cum omni parte pellerentur, mandos animos. cum omni parte pellerentur, Romanisque crescerent animi, non duce solum adhortante sed Nolanis etiam per clamorem fauoris indicem accendentibus ardorem pugnae, terga Poeni dederunt atque in castra compulsi sunt. quae oppugnare cupientes milites Romanos Marcellus Nolam reduxit cum magno gaudio et gratulatione etiam plebis quae ante inclinatior ad Poenos fuerat. hostium plus quinRomanorum minus mille interfecti. posterum diem indutiis tacitis sepeliendo utrimque caesos in acie consumpserunt. spolia hostium Marcellus Uolcano uotum cremauit. tertio post die ob iram, credo, aliquam aut spem liberalioltetgt Hispani, ad Marcellum transfugerunt. eorum forti fidelique opera in eo bello usi sunt saepe Romani. ager Hispanis in Hispania et Numidis in Africa post bellum uirtutis causa datus est. Hannibal ab Nola remisso in Bruttios Hannone cum quibus uenerat copiis ipse Apu
Abbreviated transcription (Latin):
simenumq postremo ad cannas uiderit
habueritq. Militem alium ꝓfecto se in hib̾¬
na capuam duxisse: alium iñ edurisse. lega¬
tum ne romanunr ilegionisunuis atq ale
magno certamine uix toleratis pugnam qͦs
bine acies consulares nũqm sustinuerunt:
Marcellus tirone milite ac nolanis subsidiis.
multus nos iam iterum lacessit. Ubi ille mi¬
les meus ẽ qui erepto ex quo .G. slaminio. cõs.
caput abstulit. Ubi .l. pꝰulum ad cannas
occidit: ferrum nune ht. an dextre torpẽt.
an quid ꝓdigii ẽ aliud: qui pauci płes uincẽ
solitiestis. nunc paucis plures uirrestantis:
romã uos expugnaturoᷤ siquis ducẽt. fortes
linguam iactabatis. Enim minorres ẽ hic.
Expiri im nirtutẽq uolo. Expugnate nolã¬
campestrem uebem ñ flumine ñ manseptan
Hinc uos ex tam oppulenta urbe. p̃da spoliis¬
q onustos. uł ducam quo uoletis. uł sequar
Nec bene nec maledicta ꝓfuerunt. ad confir¬

Expanded text:
sumennumque, postremo ad Cannas uiderit sumennumque, postremo ad Cannas uiderit habueritque; militem alium profecto se in hiberna Capuam duxisse, alium inde eduxisse. 'legatumne Romanum et legionis unius atque alae magno certamine uix toleratis pugnam, quos binae acies consulares nunquam sustinuerunt? Marcellus tirone milite ac Nolanis subsidiis inultus nos iam iterum lacessit. ubi ille miles meus est, qui derepto ex equo C. Flaminio consuli caput abstulit? ubi, qui L. Paulum ad Cannas occidit? ferrum nunc hebet? an dextrae torpent? an quid prodigii est aliud? qui pauci plures uincere soliti estis, nunc paucis plures uix restatis. Romam uos expugnaturos, si quis duceret, fortes lingua iactabatis. en, minor res est: hic experiri uim uirtutemque uolo. expugnate Nolacampestrem urbem, non flumine, non mari saeptam. hinc uos ex tam opulenta urbe praeda spoliisque onustos uel ducam quo uoletis uel sequar.' nec bene nec male dicta profuerunt ad confir
Abbreviated transcription (Latin):
sit. pugna abstinerent. ab se signum accepis¬
sent. Erelium erat anceps Sũma ui ⁊ ducesbor¬
tabant᷑ ⁊ milites pugnabant. Marcellus uic¬
tis ante diem tertium. fugatis ante paucos
dies acumis. pulsis pͥore anno ab nola. ab e¬
dem seduce milite alio instare iubet. ñ om̃s
ẽẽ in acie. predantes uagari in agro. S qui
pugnent marcere campana lurdria uino
iscortis. omnib q lustris ꝑ totam hiemen
confectos. Abisse illamuim uigoremq delap¬
sa cẽ robora corpoꝵ animoꝵq. quib pirine¬
i alpium q suꝑata sint uiga. reliquias illoꝵ
uiroꝵ uix arma mẽbraq sustinentes pugna¬
recapuam hannibali cannas fuisse. ibi uir¬
tutem bellicam ibimilitarẽ disciplinam ibi
p̃teriti temꝑis famam ibi spem suturi extinc¬
tam. Cum hec exprobranda hosti marcelluᷤᷤ
suoꝵ militum ammos erigeret: hannibal
multo grauiorib probis increpabat. Arma
signaq eadem se noscere que ad trebiam tra¬

Expanded text:
sit, pugna abstinere, ni ab se signum accepissit, pugna abstinere, ni ab se signum accepissent. proelium erat anceps; summa vi et duces hortabantur et milites pugnabant. Marcellus victis ante diem tertium, fugatis ante paucos dies a Cumis, pulsis priore anno ab Nola ab eodem se duce, milite alio, instare iubet. non omnis esse in acie; praedantis vagari in agro; et qui pugnent, marcere Campana luxuria, vino et scortis omnibusque lustris per totam hiemem confectos. abisse illam vim vigoremque, dilapsa esse robora corporum animorumque quibus Pyrenaei Alpiumque superata sint iuga. reliquias illorum virorum vix arma membraque sustinentis pugnare. Capuam Hannibali Cannas fuisse: ibi virtutem bellicam, ibi militarem disciplinam, ibi praeteriti temporis famam, ibi spem futuri exstinctam. cum haec exprobrando hosti Marcellus suorum militum animos erigeret, Hannibal multo gravioribus probris increpabat: arma signaq
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Dem cõcͤsu ad pugnam facto equatisq
iuirib atrox ẽẽ cepit pugna. Memorabilisq in¬
ter paucas fuisset. ni ingentib ꝓcelł effusus
imber diremisset pugnantes. Eo die cõmisso
modico certamine atq irritatis animis inur¬
bem romani:. peni in castra receperunt sese.
Tam penoꝵ pͥma eruptione ꝑcussi cecidert̃.
insequentᷤ tenuit. Itaq qͣmͣqͣm utraq pars
auidacertaminis erat. eo die tenuerunt sese
tam̃ munim̃tis. Tertio die hãnibal partem
copiarum p̃datum in agrum nolanum mi¬
sit. Quod ubi anmadũtit marcellus. extim¬
plo in aciem copias eduxit. Neq hannibal
detractauit. Mille fere passuum int̾ urbem
erant. castraq eo spacio ⁊ sunt omnia cãpi
circa nolam concurrerunt. Elamor expar¬
te utraq sublatus ꝓximos ex cohortib his
que magros p̃datum exierant ad p̾liũ iam
cõmissum reuocauit. Et nolani aciẽ roma¬
nan auxerunt. Quos conlandatos marcellꝰ¬

Expanded text:
sunt; dein concursu ad pugnantes facto aequatisque sunt; dein concursu ad pugnantes facto aequatisque uiribus atrox esse coepit pugna, memorabilisque inter paucas fuisset ni ingentibus procellis effusus imber diremisset pugnantes. eo die commisso modico certamine atque inritatis animis in urbem Romani, Poeni in castra receperunt sese; tamen Poenorum prima eruptione perculsi ceciderunt hainsequentis tenuit. itaque, quamquam utraque pars auidi certaminis erant, eo die tenuerunt sese tamen munimentis. tertio die Hannibal partem copiarum praedatum in agrum Nolanum misit. quod ubi animaduertit Marcellus, extemplo in aciem copias eduxit; neque Hannibal detrectauit. mille fere passuum inter urbem erant castraque; eo spatio—et sunt omnia campi circa Nolam—concurrerunt. clamor ex parte utraque sublatus proximos ex cohortibus iis quae in agros praedatum exierant ad proelium iam commissum reuocauit. et Nolani aciem Romanam auxerunt, quos conlaudatos Marcell
Abbreviated transcription (Latin):
res hannibali futuros. quam ad cannas fus¬
sent nedum p̃tor unuscum paucis i nouis mi¬
turum eni: ut capua nuceriaq potitus ẽẽt.
S quid inter capue ac nucerie fortuna int̾¬
ẽt ip̃osppe minedio sitos nolanos seure No¬
lo minari que capte urbi cessura forent. s potiꝰ
spondẽ si marcellũ. p̃sidiũ ac nolam tradidissẽt.
neminem aliũ qͣm ip̃os legem quainsocietatẽ
amicitiaꝙ hannibał uenirent dicturũ: Ad ea
herennius bassus respondit. multos annos iã
inter romanũ nolanumq ppłm amicitiam
eẽ. cuiꝰ neutros ad eam diem penitere:⁊ sibisi c̃
fortuna mutanda fides fuerat sero iã sese mu¬
tare eam dedituris sehannibali ꝓ ꝓditionem¬
recipiende nole. Itaq corona oppidũ circumde¬
oit ut sumul ab omni parte menia ad gredẽtur.
Quem ut successisse muris marcellus uidit. m¬
structa mira portam acietum magno tumul¬
tu erupit. Aliquo  pͥmo impetu ꝑculsi cesiq

Expanded text:
res Hannibali futuros quam ad Cannas fuisres Hannibali futuros quam ad Cannas fuissent, nedum praetor unus cum paucis et nouis miturum enim ut Capua Nuceriaque potitus esset; sed quid inter Capuae ac Nuceriae fortunam interesset ipsos prope in medio sitos Nolanos scire. nolle ominari quae captae urbi cessura forent et potius spondere, si Marcellum cum praesidio ac Nolam tradidissent, neminem alium quam ipsos legem qua in societatem amicitiamque Hannibalis uenirent dicturum. ad ea Herennius Bassus respondit multos annos iam inter Romanum Nolanumque populum amicitiam esse, cuius neutros ad eam diem paenitere et sibi, si cum fortuna mutanda fides fuerit, sero iam esse mutare. an dedituris se Hannibali fuisserecipiendae Nolae. itaque corona oppidum circumdedit ut simul ab omni parte moenia adgrederetur. quem ut successisse muris Marcellus uidit, instructa intra portam acie cum magno tumultu erupit. aliquot primo impetu perculsi caesique
Abbreviated transcription (Latin):
gerebat. ut aut fortune aut temere hosti com¬
missum dici posset. Explorato cum firmisq p̃si¬
diis tuto receptu p̃datum ierat: õmniaq ue-¬
lut adu̾sus p̃sentem hannibalẽ cauta ꝓuisa¬
q fuerunt. Tum uͥsensit hostem aduentare.
copias intra menia tenuit. ꝑ muros inambu¬
lare senatores nolanos iussit. Et omnia circa ex¬
plorare que apud hostes fierent. Ex his anno
cum ad murum successiss. herennũ bassũ
etherium pectium ad colloquium euocatos.
ꝑmissuq marcelli egressos ꝑinterp̃tẽ adloqͥt᷑
hannibalis iurtutẽ fortunamq extollit: p .rͥ.
obteget. senescentẽ cum uirib maiestatẽ. Qͤ
siparia eẽnt. ut qͦndam fuissent tam̃ exꝑtisꝗͣ
graue romanũ imꝑiũ sociis qͣnta indulgenti¬
a hannibał etiam in captiuos õs italici no¬
minis fuisset punicã romane societatẽ atq
amicitiam p̃optandam eẽ. Si ambo. cõs cũ
sius ex̾citib ad nolam eẽnt. tam̃ ñ magispa¬

Expanded text:
egerat ut aut fortunae aut temere hosti comegerat ut aut fortunae aut temere hosti commissum dici posset. explorato cum firmisque praesidiis tuto receptu praedatum ierat omniaque uelut aduersus praesentem Hannibalem cauta prouisaque fuerunt. tum, ubi sensit hostem aduentare, copias intra moenia tenuit; per muros inambulare senatores Nolanos iussit et omnia circa explorare quae apud hostes fierent. ex his Hanno, cum ad murum successisset, Herennium Bassum et Herium Pettium ad conloquium euocatos permissuque Marcelli egressos per interpretem adloquitur. Hannibalis uirtutem fortunamque extollit: populi Romani obterit senescentem cum uiribus maiestatem; quae si paria essent ut quondam fuissent, tamen expertis quam graue Romanum imperium sociis, quanta indulgentia Hannibalis etiam in captiuos omnes Italici nominis fuisset, Punicam Romanae societatem atque amicitiam praeoptandam esse. si ambo consules cum suis exercitibus ad Nolam essent, tamen non magis pa
Abbreviated transcription (Latin):
fensos seneglectosq. Indicandum aũt pͥmũ
fuisse. demñ petendum p̃sidium. Postremo
ni impetraret᷑. tum deniq querendũ frustia
opem imploratam. Exercitum eẽ. ñ inagtũ
hirpinũ samnitum ue. ne ⁊ ip̃e oners eẽnt. s
in ꝓrima locra socioꝵ. ꝓ .r adducturũ hisppła¬
dis⁊ militẽ suũ repleturũ se:⁊i metu ꝓeul ab
his liumnotutu bostes Quoel aabellum ro¬
manum attineret. si trasimenni. qm trebie:
sicannarum qͣm thrasim̃ni pugna nobilior
eẽt cannarum se qͦ memoriam obscuram ma-¬
iore ⁊ clariore uittoriam facturũ. Cum hoc res¬
ponso munĩbq ãplis legatos dimisit. Ip̃e p̃si¬
dio modico relicto intifatis ꝓfectus ꝯcetõ ex̾citu
nolam pergit eodemhanno exbrutii cũ
supplem̃to carthagine aduecto atq elephan¬
tis uenit castris haud procul positis. Longe ali¬
a omnia inquirenti comꝑta sunt. quam q̃ ale-¬
gatis socioꝵ audierat. Nichil eñ marcellus ita

Expanded text:
fensos se neglectosque; indicandum autem primum fensos se neglectosque; indicandum autem primum fuisse, dein petendum praesidium, postremo ni impetraretur, tum denique querendum frustra opem imploratam. exercitum sese non in agrum Hirpinum Samnitemue, ne et ipse oneri esset, sed in proxima loca sociorndis et militem suum repleturum se et metu procul ab his summoturum hostes. quod ad bellum Romanum attineret, si Trasumenni quam Trebiae, si Cannarum quam Trasumenni pugna nobilior esset, Cannarum se quoque memoriam obscuram maiore et clariore uictoria facturum. cum hoc responso muneribusque amplis legatos dimisit; ipse praesidio modico relicto in Tifatis profectus cetero exercitu ire Nolam pergit. eodem Hanno ex Bruttiis cum supplemento Carthagine aduecto atque elephantis uenit. castris haud procul positis longe alia omnia inquirenti comperta sunt quam quae a legatis sociorum audierat. nihil enim Marcellus ita
Abbreviated transcription (Latin):
sa nobis euenerunt. que asꝑa adũsaq tunc
acciderunt. minore indignatione referre pos¬
sumus. quam q̃ hodie eueniunt. Magnidic¬
tatoris cum mag̃. equitum bini. cõs. cũbinis
consularib ex̾citib ingrediebant᷑ fines nr̃os
añ explorato. ⁊ subsidiis positis: ⁊ sub signis ad
ppłandum ducebant. Nunc ꝓprii unius et
parui ad tuendam nolam presidii p̾dasu
in romano uagarentur agro. Causa aut̃ hẽ
eẽt tutaretur. omnis subsignis militat tuis.
Nec te nec ex̾citum tuũ norim a quo tot acieꝰ
romanas fusas stratasq eẽ scĩa ⁊ facile eẽ dicã
opprimere ppłatores nr̃os uagos sine signis
palatos quo quemq trahit qͣmuns uanap̃¬
ris. si mͦ quos ut socios haberes dignos dixxsti.
ad id indignos iudicas quos in fidẽ receptos
tuearis. Ad eahannibal respondit. Omnia
simul facere hẏrpinos samnitesq. Et indica¬
reclades suas :⁊ petere p̃sidium ⁊ queri ide.¬

Expanded text:
sa nobis euenerunt. quae aspera aduersaque tunc sa nobis euenerunt. quae aspera aduersaque tunc acciderunt, minore indignatione referre possumus quam quae hodie eueniunt. magni dictatores cum magistris equitum, bini consules cum binis consularibus exercitibus ingrediebantur fines nostros; ante explorato et subsidiis positis et sub signis ad populandum ducebant; nunc propraetoris unius et parui ad tuendam Nolam praesidii praedain Romano uagarentur agro. causa autem hae quae si domi esset tutaretur, omnis sub signis militat tuis. nec te nec exercitum tuum norim nisi, a quo tot acies Romanas fusas stratasque esse sciam, ei facile esse dicam opprimere populatores nostros uagos sine signis palatos quo quemque trahit quamuis uana prris, si modo, quos ut socios haberes dignos duxisti, haud indignos iudicas quos in fidem receptos tuearis.' ad ea Hannibal respondit omnia simul facere Hirpinos Samnitesque et indicare clades suas et petere praesidium et queri inde
Abbreviated transcription (Latin):
res nos tutare poterant. Postqͣm his parum
sidebamus pyrro regi nos adunximus. Aqͦ
relicti. pacem necessariam accepimꝰ. fiumuᷤ
mnitaliam uenisti. tua nos non magis uirtꝰ
fortuna q. qͣm unica comittas acbenignitaᷤᷤ
ergaciues nr̃os quos captos nob̃ remisisti ita
conciliauit. t ut te saluo atq incolumi a
dici timeremus. At hercule ñ solum in colu¬
mri uictore s p̃sente te comploratũ ꝓpecõ¬
ugum ab lib̾oꝵ nr̃oꝵ exaudire. ⁊ flagranti¬
a tecta posses conspicere. Ita sumus aliquo¬
tiens hac estate deuastati. ut .m. marcellus
ñ hannibal uicisse ad cannas uideat᷑ głient᷑¬
q romam te ad unũ mͦ ictum ugentẽ ue-¬
nec ex̾citu nͥ qd̾ ꝑbiennium pyrrus nr̃o magiᷤᷤ
milite suas aurit iures. qm sins uirib nosde¬
fendit. Non ego scd̾is reb nr̃is głabor duos
cõs. aut duos consulares ex̾citus ab nob̃. sub
uigum missos. ⁊ siqua alia aut leta aut gło¬

Expanded text:
, nostrae uires nos tutari poterant. postquam his parum , nostrae uires nos tutari poterant. postquam his parum fidebamus, Pyrrho regi nos adiunximus; a quo relicti pacem necessariam accepimus fuimusqtu in Italiam uenisti. tua nos non magis uirtus fortunaque quam unica comitas ac benignitas erga ciues nostros quos captos nobis remisisti ita conciliauit tibi ut te saluo atque incolumi amdici, timeremus. at hercule non solum incolumi et uictore sed praesente te, cum ploratum prope coniugum ac liberorum nostrorum exaudire et flagrantia tecta posses conspicere, ita sumus aliquotiens hac aestate deuastati ut M. Marcellus , non Hannibal, uicisse ad Cannas uideatur glorienturque Romani te, ad unum modo ictum uigentem, uenec exercitu nisi quod per biennium Pyrrhus nostro magis milite suas auxit uires quam suis uiribus nos defendit. non ego secundis rebus nostris gloriabor duos consules ac duos consulares exercitus ab nobis sub iugum missos et si qua alia aut laeta aut glorio
Abbreviated transcription (Latin):
tus. deppłatusq agrum carthaginiensem.
cum sardiniam mñ peteret. quo fama hasdru¬
balem balearib nuꝑ traiecisse classi affri-¬
cam repetenti occurrit. Leuiq certamine in
alto cõmilo septem m̃ naues cũ socis naua¬
lib cepit. Eeteras metus haud secus qͣm tempe¬
stas passim disiecit. Peosdem forte diel ⁊ bomil¬
charcum militib ad supplem̃tũ carchagine
missis. elephantisq. cõmeatu locro ᷤ accessit.
Iam iñ bomilchar ad hannonẽ in brutiosꝓ
fectus erat. ⁊ locrenses portas romanis clause¬
rũt. App̃. magno conatu nulla regesta mes-¬
sanam repetit. Eadem estate marcellus ab no¬
la quam p̃sidio obtinebat. crebras excursioneᷤᷤ
in agrum hirpinum:⁊ samnites caudinos
fecit. Ndeoq omnia ferro atq igni uastaũ.
ut antiquarum claudium samnio memo¬
riam renouaret. Itaq extimplo legati ad
hannibalẽ missi simul ex utͣrq gente ita pe¬
num allocuti sunt. Hostes . p .i. hannibal fu

Expanded text:
tus depopulatusque agrum Carthaginiensem, tus depopulatusque agrum Carthaginiensem, cum Sardiniam inde peteret, quo fama erat Hasdrubalem a Baliaribus nuper traiecisse, classi Africam repetenti occurrit, leuique certamine in alto commisso septem inde naues cum sociis naualibus cepit. ceteras metus haud secus quam tempestas passim disiecit. per eosdem forte dies et Bomilcar cum militibus ad supplementum Carthagine missis elephantisque et commeatu Locros accessit. iam inde Bomilcar ad Hannonem in Bruttios profectus erat et Locrenses portas Romanis clauserunt; Appius magno conatu nulla re gesta Messanam repetit. eadem aestate Marcellus ab Nola quam praesidio obtinebat crebras excursiones in agrum Hirpinum et Samnites Caudinos fecit adeoque omnia ferro atque igni uastauit ut antiquarum cladium Samnio memoriam renouaret. itaque extemplo legati ad Hannibalem missi simul ex utraque gente ita Poenum adlocuti sunt. 'hostes populi Romani, Hannibal, fu
Abbreviated transcription (Latin):
omnia claram ⁊ memorabilem pugnam fe¬
cit. hasdrubal imp̃ captus. ⁊ hanno:⁊ mago
nobiles carthaginienses. Mago ex gente bar-¬
china ꝓpinqua cognationis hannibali iunc-¬
tus hanno auctor rebellionis sardisbelli q
eiuis haud dubie concitator. Nec sardoꝵ duceᷤ
minus nobilẽ eam pugnam cladib suis fece¬
runt. Nam ⁊ silus hampsicore hostismacie.
cecidit: ⁊ hampsicora cum paucis equitib fu¬
giens ut suꝑ adflictas res necẽ qͦ filii audiuit.
nocꝰte nec cuiꝰ interuentus ceptam peteret mor¬
tem sibi consciuit. Ceteris urbs cornus eadẽ q̃
añ suge receptacłm fuit. Quam maniliꝰ uis¬
tore excitu ad gressus intra dices paucos. rece¬
pit. Dem̃ alie qͦ ciuitates que ad hampsicoꝵ
penosq defecerant. obsidib datis dedid̾unt
sese. Quib stipendio frum̃to q imꝑato ꝓ cuiꝰ¬
q aut uirib aut delicto: caralis ex̾citum re-¬
duxit. Ibi nauib longis deductis. imposito¬
q quem secum aduexerat milite romã na

Expanded text:
omnia claram et memorabilem pugnam fecit Hasdrubal imperator captus et Hanno et Mago, nobiles Carthaginienses, Mago ex gente Barcina, propinqua cognatione Hannibali iunctus, Hanno auctor rebellionis Sardis bellique eius haud dubie concitor. nec Sardorum duces minus nobilem eam pugnam cladibus suis fecerunt; nam et filius Hampsicorae Hostus in acie cecidit, et Hampsicora cum paucis equitibus fugiens, ut super adflictas res necem quoque filii audiuit, nocte, ne cuius interuentus coepta impediret, mortem sibi consciuit. ceteris urbs Cornus eadem quae ante fugae receptaculum fuit; quam Manlius uictore exercitu adgressus intra dies paucos recepit. deinde aliae quoque ciuitates quae ad Hampsicoram Poenosque defecerant obsidibus datis dediderunt sese; quibus stipendio frumentoque imperato pro cuiusque aut uiribus aut delicto Carales exercitum reduxit. ibi nauibus longis deductis impositoque quem secum aduexerat milite Romam nau
Abbreviated transcription (Latin):
admare imꝑium ꝓlatum: & inore tib̾is ostia
urbs condica. saline circa facte. Egregieq reb
bellogestis. edisiouis feretrii amplificata. An¬
coregnante lucumouir impiger ac diuitiis
potens romam omigrauit cupidine maxĩe
ac spe magnihonoris. cuiꝰ adipiscendi dum¬

Expanded text:
ad mare imperium prolatum et in ore Tiberis Ostia ad mare imperium prolatum et in ore Tiberis Ostia urbs condita, salinae circa factae, egregieque rebus bello gestis aedis Iouis Feretri amplificata. Anco regnante Lucumo, uir impiger ac diuitiis potens, Romam commigrauit cupidine maxime ac spe magni honoris, cuius adipiscendi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ castris in aꝑto positis aliqͦtiens exercitus
latinus cõminꝰ cum romanis signa contu¬
lerat. Ad ultimum omnib copus conisus
ancus acie pͥmum uincit: mningenti pre¬
da potens romam redit. Tum qͦ multis
militib latinorum inciuitatẽ acceptis
quib ut iungeretur p alatio auentinus
admurcie date sedes ianiculum qͦ adiec¬
tum ñ mopia loci. s ne qñ ea arx hostiũ
ẽẽt. Idñmurosolum. s etiam obcõmodi¬
tatem itin̾is ponte sublicio tum pͥmum
in tiberi facto coniungi urbi placuit. Qui¬
ritium qͦ fossa haud paruũ munim̃tum
aplaniorib aditulocis. anciregis opꝰ est.
Ingenti increm̃to reb auctis. cumĩ tanta
multitudine hoĩum discrimine recte
anꝑperam facti confuso. facinora clandestina
fierent: carcer ad terrorem increscentis auda¬
cie mediaurbe imminens foro edificatur.
Nec urbs tantum hoc rege creuit. s etiã ager
finesq silua mesia ueientib ademptausq

Expanded text:
et castris in aperto positis aliquotiens exercitus et castris in aperto positis aliquotiens exercitus Latinus comminus cum Romanis signa contulerat. ad ultimum omnibus copiis conisus Ancus acie primum uincit; inde ingenti praeda potens Romam redit, tum quoque multis milibus Latinorum in ciuitatem acceptis, quibus, ut iungeretur Palatio Auentinum, ad Murciae datae sedes. Ianiculum quoque adiectum, non inopia loci sed ne quando ea arx hostium esset. id non muro solum sed etiam ob commoditatem itineris ponte sublicio, tum primum in Tiberi facto, coniungi urbi placuit. Quiritium quoque fossa, haud paruum munimentum a planioribus aditu locis, Anci regis opus est. ingenti incremento rebus auctis, cum in tanta multitudine hominum, discrimine recte an perperam facti confuso, facinora clandestina fierent, carcer ad terrorem increscentis audaciae media urbe imminens foro aedificatur. nec urbs tantum hoc rege creuit sed etiam ager finesque. Silua Maesia Ueientibus adempta usque
Abbreviated transcription (Latin):
ab latinis repetite res ac bellum indictum:
moremq eum posteri acceꝑunt.Itaq de¬
mandata cura sacrorum flaminib sacer¬
dotib q aliis: exercitu nouo conscͥpto ꝓfectꝰ.¬
politorium urbem latinorum ui cepit. Secu¬
tusq morem regum prior qͥ rem romanam
auxerant hostib incuutatem accipiendis.
multitudinem omnem romam traduxit.
eit cum circa palatium sedemuetem roma-¬
norum sabini capitolium. atq arcem. celuĩ
montem albaniimplessent: auentinꝰ noue
multitudini datur. Additi eodem haud
ita multo pꝰ. tellenis ficanaq captis noui
ciues. Politorium inde rursus bello repecitũ.
ꝙ uacuum occupauerant priscilatini. eaq
causa diruende urbis eius fuit romanis ne
hostium semp receptaculum ẽẽt. Postremo
omnibello latino medilliam compulso:
aliqmdiu ibi marte incerto. uaria uicto¬
ria pugnatum ẽ. Nam & urbs tuta mu¬
nitionib p̃sidioq firmata ualido erat.

Expanded text:
ab Latinis repetitae res ac bellum indictum, ab Latinis repetitae res ac bellum indictum, moremque eum posteri acceperunt. Ancus demandata cura sacrorum flaminibus sacerdotibusque aliis, exercitu nouo conscripto pPolitorium, urbem Latinorum, ui cepit; secutusque morem regum priorum, qui rem Romanam auxerant hostibus in ciuitatem accipiendis, multitudinem omnem Romam traduxit. et cum circa Palatium, sedem ueterum Romanorum, Sabini Capitolium atque arcem, Caelium montem Albani implessent, Auentinum nouae multitudini datum. additi eodem haud ita multo post, Tellenis Ficanaque captis, noui ciues. Politorium inde rursus bello repetitum quod uacuum occupauerant Prisci Latini, eaque causa diruendae urbis eius fuit Romanis ne hostium semper receptaculum esset. postremo omni bello Latino Medulliam compulso, aliquamdiu ibi Marte incerto, uaria uictoria pugnatum est; nam et urbs tuta munitionibus praesidioque firmata ualido erat,
Abbreviated transcription (Latin):
lendum redit: confestim rex ex his ferme
ũbispatres consulebat: quaꝵ rer̃. litium.
causaꝵ condixit pater patratꝰ. p.R. quiriti¬
um. patri patrato pͥscorum latinorum. ho¬
mum sententiamrogabat quid censes: Iũ
ille puro pioq duello querendascenseo. Ita¬
q consentio. consciscoq. Inde ordine alii
rogabantur. Qñq parsmaior eorum qui
aderant in eandem sententiam ibant: bel¬
lumerat consensu fieri solitum: ut fecialis
hastam ferratam. aut sanguineam preu-¬
stam ad fines eorum ferret. ⁊ ñminus trib
pub̃ib p̃sentib diceret: quod popłi pͥscorũ
latinorum. hominesue prisci. latini. adu̾sꝰ
senatusue . p .R. quiritium censuit. consen-¬
sit. consciuit. ut bellum cum pͥscis latinis fi¬
eret. Obeam remego pp̃q romanꝰ: ppłis
pͥscorum latinorum hominibq pͥscis lati-¬
nis bellumindico. facioq. Idubi dixisset:
hastam infines eoꝵ emittebat. hoc tum mͦ

Expanded text:
lendum redit. confestim rex his ferme lendum redit. confestim rex his ferme uerbis patres consulebat: 'quarum rerum litium causarum condixit pater patratus populi Romani Quiritium patri patrato Priscorum Latinorum homum sententiam rogabat, 'quid censes?' tum ille: 'puro pioque duello quaerendas censeo, itaque consentio consciscoque.' inde ordine alii rogabantur; quandoque pars maior eorum qui aderant in eandem sententiam ibat, bellum erat consensum. fieri solitum ut fetialis hastam ferratam aut praeustam sanguineam ad fines eorum ferret et non minus tribus puberibus praesentibus diceret: 'quod populi Priscorum Latinorum hominesque Prisci Latini aduersus senatusque populi Romani Quiritium censuit consensit consciuit ut bellum cum Priscis Latinis fieret, ob eam rem ego populusque Romanus populis Priscorum Latinorum hominibusque Priscis Latinis bellum indico facioque.' id ubi dixisset, hastam in fines eorum emittebat. hoc tum modo
Abbreviated transcription (Latin):
uelato filo lene uelamen ẽ: audiiupit in qͥt.
audite fines cuiꝰtumq gentis sunt noĩat. au¬
diat fas. Eigo sum publicus nuntiꝰ pͥ romani:
iuste pieq legatus uenio: ũbisq meis fidessit.
Pagit dem̃ postulata: iñ iouem testem facit.
Siego iniuste impieq illos homines illasq reᷤ
dedier ꝓp.r. mͥexposco: tum pate cõpotem
me nunqͣm siris eẽ. hec cumfinis supra scan-¬
dit: hec quicumq ei pͥmꝰ uir obuius fu̾it:
ħportam ingrediens hec forum ingͥssus: pau¬
cis uerbiscarminis concipiendiq iurisiuran-¬
dimutatis ꝑagit. Si ñ deduntur quos expos-
ꝑactis: bellum ita indicit. Audiipit̾ ⁊ tu
iuno. qͥrine: diiq om̃s celestes. uosq t̾restreᷤ
uosq inferni audite. Egouostestor pplm il¬
lum quicumq ẽ. nominat iniustum eẽ. neq
iusꝑsolũe: s de istisreb inpatria maiores
natuconsulemꝰ. quopacto ius nr̃m adipis

Expanded text:
uelato filo—lanae uelamen est—'audi, Iuppiter' inquit; uelato filo—lanae uelamen est—'audi, Iuppiter' inquit; 'audite, fines'—cuiuscumque gentis sunt, nominat—; 'audiat fas. ego sum publicus nuntius populi Romani; iuste pieque legatus uenio, uerbisque meis fides sit.' peragit deinde postulata. inde Iouem testem facit: 'si ego iniuste impieque illos homines illasque res dedier mihi exposco, tum patriae compotem me nunquam siris esse.' haec, cum fines suprascandit, haec, quicumque ei primus uir obuius fuerit, haec portam ingrediens, haec forum ingressus, paucis uerbis carminis concipiendique iuris iurandi mutatis, peragit. si non deduntur quos exposci—peractis bellum ita indicit: 'audi, Iuppiter, et tu, Iane Quirine, dique omnes caelestes, uosque terrestres uosque inferni, audite; ego uos testor populum illum'—quicumque est, nominat—'iniustum esse neque ius persoluere; sed de istis rebus in patria maiores natu consulemus, quo pacto ius nostrum adipisc
Abbreviated transcription (Latin):
timis ciuitatib factaspes in auimores. atq
institutaregem abiturũ. Igitur latinicũ
quib tullo regnante ictum fedꝰ erat sustu¬
lerant animos: & cum incursionem in agrum
romanum fecissent. repetentib resromanis. su-¬
ꝑbe responsum reddunt. desidem romanũ re-¬
gem. inter sacella ⁊ aras aucturum regem rati.
Dedium erat in anco ingenium. ⁊ nume ⁊ro-¬
mulimemor: ⁊ p̃ter qm quod aui regno ma-¬
gisnecessariam fuisse pacem credebat. cum in
nouo tum ferocipp. ĩ quod illi contigiss otiũ
sine iniuria. id se haut facile habiturum: tẽp¬
tari patientiam: ⁊ temptatam contempni. tẽ-¬
poraq eẽ. tullo regi aptiora qm nume. ut tn
lice cerimoniȩ ꝓdentur: nec gererentur solũ
sedetiam indicerentur bella aliquoritu. ius
ab antiqua gente equiculis quod nũc fecialeᷤᷤ
hñt descͥpsit: quo res repetuntur. legat᷑ ubi
ad fines eorum uenit. uñ repetuntur capite

Expanded text:
timis ciuitatibus facta spes in aui mores atque timis ciuitatibus facta spes in aui mores atque instituta regem abiturum. igitur Latini cum quibus Tullo regnante ictum foedus erat sustulerant animos, et cum incursionem in agrum Romanum fecissent repetentibus res Romanis superbe responsum reddunt, desidem Romanum regem inter sacella et aras acturum esse regnum rati. medium erat in Anco ingenium, et Numae et Romuli memor; et praeterquam quod aui regno magis necessariam fuisse pacem credebat cum in nouo tum feroci populo, etiam quod illi contigisset otium sine iniuria id se haud facile habiturum; temptari patientiam et temptatam contemni, temporaque esse Tullo regi aptiora quam Numae. ut licae caerimoniae proderentur, nec gererentur solum sed etiam indicerentur bella aliquo ritu, ius ab antiqua gente Aequicolis quod nunc fetiales habent descripsit, quo res repetuntur. legatus ubi ad fines eorum uenit unde res repetuntur, capite