comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rigide neq sane maniter. S enĩ cato
non nuda nec solitaria nimis nec in¬
sibi dictu factuq meare turpe dixit.
qui in om̃i sentenciarũ uia seruatũ
ne socios nnteretur ac primũ ea non
incallide conquisiuit. que ñ iurie na¬
ture aut iure gentium fieri ꝓhibent᷑.
s iure legum rei alicuiꝰ medenda ea¬
ut temꝑis causa iussarũ sicut ẽ. de
numero pecoris. & de domo agri pre¬
finito. in quib reb qd ꝓhibitum est.
fieri quid ꝑ leges ũ licet. uelle id tam̃
facere si liceat inhonestum non est.
atq eas res contulit sensim miscuit¬
q. cum eo qd neq facere. neq uelle ꝑ
sese honestum est. tum deiide ne dispa¬
rilitas collationis eudens fieret. płib id
ꝓpugnacuł defensat. neq tenues istas
& eirueleatas uoluntatum in reb illici¬
tis reprehensiones. qualia in philoso¬
phoꝵ ocio disputantur magni facit. s
id solum ex sũma ope nititur ut causa
rhodiensium quoꝵ amiciciam retin̾

Expanded text:
frigide neque sane inaniter; sed enim Cato frigide neque sane inaniter; sed enim Cato non nudam nec solitariam nec insibi dictu factuque in ea re turpe duxit, quin omni sententiarum via servatum ire socios niteretur. Ac primum ea non incallide conquisivit, quae non iure naturae aut iure gentium fieri prohibentur, sed iure legum rei alicuius medendae aut temporis causa iussarum; sicut est de numero pecoris et de modo agri praefinito. In quibus rebus quod prohibitum est fieri quidem per leges non licet; velle id tamen facere, si liceat, inhonestum non est. Atque eas res contulit sensim miscuitque cum eo, quod neque facere neque velle per sese honestum est; tum deinde, ne disparilitas conlationis evidens fieret, pluribus id propugnaculis defensat, neque tenues istas et enucleatas voluntatum in rebus illicitis reprehensiones, qualia in philosophorum otio disputantur, magni facit, sed id solum summa ope nititur, ut causa Rodiensium, quorum amicitiam retineri
Abbreviated transcription (Latin):
s qr uoluisse dicunitur facere. His ar¬
gum̃tis tiro tulliꝰ .u. catonem ꝯtende
& confit̾i dicit. rhodiensib quoq im¬
pune ẽẽ deb̾e. qd hostes quid ẽẽ. ppłi
roinaui uoluissent. & qui maxime
ñ fuissent. Dissimulari autẽ ñ posse
ait. quin paria & consimilia ñ sint
plusquingenta iugera habere uellet
qd̾ plebiscito colonis ꝓhibitum fuit. &
bellum iustum atq impium ppło ro¬
mano facere uelle. neq item inficiari
posse quin alia causa in p̾mio sit. alia
in penis. Nam beneficia inqͥt ꝓmissa
operiri oportet. neq ante remunera¬
ri qm facta sint. Iniurias autẽ immi¬
nentis p̃cauisse iustum est. qmͣ expec¬
tauisse. Sũma enĩ ꝑfessio stulticie in¬
qͥd est. non ire obuiam scelerib cogi¬
tatis. s manere opeririq ut eum ad¬
missa & ꝑpetra fuerint. cum deniq
ulnq facta sunt infecta fieri ñ pꝰsunt
puniantur. Hec tiro in catonem nõ

Expanded text:
sed quia voluisse dicuntur facere? His arsed quia voluisse dicuntur facere? His argumentis Tiro Tullius M. Catonem contendere et conficere dicit Rodiensibus quoque impune esse debere, quod hostes quidem esse populi Romani voluissent, ut qui maxime non fuissent. Dissimulari autem non posse ait quin paria et consimilia non sint, plus quingenta iugera habere velle, quod plebiscito Stolonis prohibitum fuit, et bellum iniustum atque impium populo Romano facere velle, neque item infitiari posse quin alia causa in praemio sit, alia in poenis. Nam beneficia, inquit, promissa opperiri oportet neque ante remunerari quam facta sint, iniurias autem imminentis praecavisse iustum est quam expectavisse. Summa enim professio stultitiae, inquit, est, non ire obviam sceleribus cogitatis, sed manere opperirique ut, cum admissa et perpetrata fuerint, tum denique, ubi quae facta sunt infecta fieri non possunt, poeniantur. Haec Tiro in Catonem non nimis
Abbreviated transcription (Latin):
ammod̾ insidiosam & sophisticam neq
ad ueritates magis qmͣ ad captiones re¬
ꝑtam. cum conatꝰ sit exemplis decipien¬
tib colligere confir mareq neminen
qui malefacere uoluit plecti equũ ẽẽ.
nisi qd factum uoluit etiam fecerit.
Uerba aũt ex ea orat̾one .M. catonis
hec sunt. Qͥ accerrime adu̾sus eos dicit.
ita dicit hosce uoluisse fieri. & quis ẽ
censeat penas dare ob eam rem qd ar¬
guatur malefacere uoluisse: Nemo
opinor. Nam ego qd̵ ad me attinet
nolim. Deinde paulo infra dicit. Qͥd
nunc: Et qua tand lex ẽ. tam acerba
que dicat siquis illud fac̾e uoluerit
mille minꝰ dimidiũ familie młta esto:
Siquis plꝰ quingenta iugera habere
uoluerit tantũ damna esto atq nos
onmnia pła habere uolumꝰ. & id nobis
impune ẽ: Postea ita dicit. S si honorẽ
ñ equũ ẽ. haberi ob eam rem qđ bene
facere uoluisse quis dicit neq fecit tñ
rhodiensib ñ aberit qd ñ malefecert̾.

Expanded text:
admodum insidiosam et sophisticam neque admodum insidiosam et sophisticam neque ad veritates magis quam ad captiones repertam, cum conatus sit exemplis decipientibus conligere confirmareque, neminem qui male facere voluit plecti aequum esse, nisi quod factum voluit etiam fecerit. Verba autem ex ea oratione M. Catonis haec sunt; Qui acerrime adversus eos dicit, ita dicit hostes voluisse fieri. Ecquis estcenseat poenas dare ob eam rem, quod arguatur male facere voluisse? Nemo, opinor; nam ego, quod ad me attinet, nolim. Deinde paulo infra dicit: Quid nunc? Ecqua tandem lex est tam acerba, quae dicat si quis illud facere voluerit, mille, minus dimidium familiae, multa esto; si quis plus quingenta iugera habere voluerit, tanta poena esto; somnia plura habere volumus et id nobis impune est. Postea ita dicit: Sed si honorem non aequum est haberi ob eam rem, quod bene facere voluisse quis dicit neque fecit tamen, Rodiensibus oberit, quod non male fecerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
At hoc enĩ inqͥt plane stulticie ple¬
num ẽ eo consilio atq ea fini facere
uelle aliqd uti nunqmͣ id facias. qd
uelis s uidelicet tyro animũ ñ aduer¬
tit. ñ ẽẽ in omnib reb cauendis eand̾
causam neq huinanc uite negotia &
actiones & officia uel occupandi uelde
pugne & gladiatorie. Nam gladiato¬
ri composito ad pugnand̾ pugne hec
ꝓposita sors ẽ. aut occidere si occupa¬
uerit. aut occumłe si cessauerit. Ho¬
minum autẽ uitam ñ tam iniquis
scripta ẽ. ut iccirco prior iniuriam
facere debeas qm̃ insi feceris pati p̾sis
qd tantum aberat a ppłi romani mã¬
suetudine. ut sepe iam insese factas
imurias ulcisci neglexerit. Post deinde
usum ẽẽ catonẽ dicit in ead orat̾one
dacib. ac non uiri eiꝰ qui alio fuit. sed
uafris ac fallaciosis & quasi grecoꝵ so¬
phistarũ sollerciis. Nam cum obice¬
s ignosci quia id ñ fecissent. & si maxi¬
me uoluissent induxisseq eum dicit
qm̃ dialectici epagogen appellant. rẽ

Expanded text:
At hoc enim, inquit, plane stultitiae plenum est, eo consilio atque ea fini facere velle aliquid, uti numquam id facias quod velis. Sed videlicet Tiro animum non advertit non esse in omnibus rebus cavendis eandem causam, neque humanae vitae negotia et actiones et officiaofiicia vel occupandi vel dipugnae gladiatoriae. Nam gladiatori composito ad pugnandum pugnae haec proposita sors est, aut occidere, si occupaverit, aut occumbere, si cessaverit. Hominum autem vita non tam iniquis scripta est, ut idcirco prior iniuriam facere debeas, quam nisi feceris pati possis. Quod tantum aberat a populi Romani mansuetudine, ut saepe iam in sese factas iniurias ulcisci neglexerit. Post deinde usum esse Catonem dicit in eadem orationdacibus ac non viri qui alioqui fuit, sed vafris ac fallaciosis et quasi Graecorum sophistarum sollertiis. Nam cum obicese dignos, quia id non fecissent, etsi maxime voluissent, induxisseque eum dicit quam dialectici ἐπαγωγήν appellant, rem
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar una estate duob maximis bellis cõ¬
fectis: maturiꝰ paulo quam tempꝰ anni
postulabat in hyb̃na in sequanos excitũ
deduxit. hyb̃nis labirnum preposuit.
ipse in cit̾iorem galliam ad conuentus
agendos profectus est G. Iulii.¬

Expanded text:
Caesar una aestate duobus maximis bellis conCaesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
rat a fr̃e missa. utraqy in ea fuga pe¬
riit. Due filie earum. alt̾a occisa. alt̾a
capta ẽ. G. ualerius procillꝰ cum cu¬
stodib in fuga trinis cathenis uinctꝰ
traheretur: in ip̃m cesarem hostium
equitatum insequentem incidit. Que
quid res cesari ñ minorem quam ipsa
uictoria uoluptatem attulit. qd ho¬
minem honestissimũ ꝓuintie gallie.
suũ familiarem & hospitem ereptum
ex manib hostium sibi restitutum ui¬
debat. neq eiꝰ calamitate de tanta uo¬
luptate & gratulatone quicqm fortuna
deminuerat. Hic se presente de se ter sor¬
tib consultum dicebat. utrum igni sta¬
tim necaretur. an in aliud tempꝰ reser¬
uaretur. sortium bene ficio seẽẽ incolumẽ.
Item m. petiliꝰ reꝑtꝰ. & ad eum reductꝰ est.
hoc prelio transrhenum nuntiato: sue¬
ui qui ad ripas rheni uenerant. domũ
reu̾ti ceꝑunt. Quos uͥ qui ꝑximi rhenũ
incolunt ꝑterritos senserunt. insecuci
magnũ ex his numerum occiderunt.

Expanded text:
rat a fratre missam: utraque in ea fuga perat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
silirent. scuta manib reuellerent. ⁊
desuꝑ uulnerarent. Cum hostium acieᷤ
sinistro cornu pulsa atq in fugam con¬
iecta eẽt. a dextro cornu uehement
młtitudine suoꝵ nr̃am aciem p̾me¬
bant. Id cum animadu̾tiss .p. crassu
adolescens. qui equitatui preerat. qd
expeditior erat quam hi qui intra
aciem uersabantur. t̾ciam partem
laborantib nr̃is subsidio misit. Ita p̾¬
lium restitutum ẽ. atq omnes hostes
terga uerterunt. nec priꝰ fugere de¬
stiterunt. quam ad flum̃ rhenum
mille passus ex eo loco circit᷑ .u. ꝑue¬
nerunt. Ibi ꝑpauci aut uirib confi¬
si tnͣsnatare contenderunt. aut lyn¬
trib inuentis sibi salutem petiert̾.
In his fuit ariouistꝰ. qui nauiculam
deligatam ad ripam nactꝰ ea ꝑfugit.
reliquos om̃s consecuti equites nr̃i in¬
terfecerunt. Due fuerunt ariouisti
uxores. una sueua natione quam a¬
domo secum eduxerat. alt̾a noricire¬
gis uoccionis soror qmͣ in gallia duxe¬

Expanded text:
silirent et scuta manibus revellerent et silirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes consecuti equites nostri interfecerunt. Duae fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxe
Abbreviated transcription (Latin):
eduxerunt. generatimq instituert̃:
paribq int̾ualł arudes. Marcoman¬
nos. triboccos uangiones. Nemetes.
sedusios. Sueuos. omnemq aciẽ suã
rhedis & carris circumdederunt. nequa
spes in fuga relinqueretur. Eomulie¬
res imposuerunt. que ad prelium ꝓfi¬
ciscentes milites passis manib flentes
implorabant. ne se in seruicutem mo¬
manis trad̾ent. Cesar singuł legionibꝰ
singulos legatos & quest in prefecit.
ut eos testes sue quisq uirtutis hab̾et:
Ipse a dextro cornu qd partem eam mi¬
nime firmam hostium ẽẽ animum¬
adu̾terat. preliũ cõmisit. Ita nr̃i in ho¬
stes acriter signo dato impetum fecert̃.
Itaꝙ hostes repente celerit̾q ꝓcurrert̃.
ut spacium in hostes pila coiciendi nõ
daretur. Relictis pilis. cõminus gla¬
diis pugnatum ẽ. At germani celerit᷑
ex consuetudine sua phalange facta
impetꝰ gladioꝵ exceꝑunt. Reꝑtisunt
complures nr̃i. qui in phalangem in¬

Expanded text:
eduxerunt generatimque constituerunt eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga in
Abbreviated transcription (Latin):
demũ ariouistꝰ partem suarum copiaꝵ
ut castra minora oppugnarent misit.
Acrit̾ utrimq usꝙ ad uesꝑm pugnatũ
est. Soł occasu. suas copias ariouistus
multis inlatis ⁊ acceptis uudn̾ib in ca¬
stra reduxit. Cum ex captiuis querer
cesar. quamobrem ariouistꝰ prelio ñ
decertaret: hanc causam repperiebat.
qd̾ apud germanos consuetudo eẽt.
ut matres familie eoꝵ sortib uaticina¬
tionibꝙ declararent. utrum preliũ
comitci ex usu eẽt. nec ne: eas ita dicẽ.
non eẽ fas germanos suꝑare. si aute
nonam lunam prelio contendissent.
ostridie eiꝰ diei: cesar presidio utris¬
ꝙ castris qd satis ẽẽ uisum ẽ. reliqͥt
Halarios onmes in conspectu hostrum
ꝑ castris minorib constituit. quo mi¬
nus młtitudine militum legionarioꝵ
ꝑ hostiũ num̾o ualebat. ut ad speciem
Halariis ut̾etur: Ipse triplici instructa
acie usꝙ ad castra hostium accessit. Tũ
uͦ necessario germani suas copias castris

Expanded text:
demum Ariovistus partem suarum copiarum, demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris
Abbreviated transcription (Latin):
cesar intellexit. ne duitiꝰ cõmeatu ꝓhi¬
beretur. ultra eum locum quo in loco
germani consedant circit̾ passus de
ab his castris idoneum locum deligit᷑.
acieq triplici instructa ad eum locũ
uenit. primam & scd̃am aciem in
armis sese tenere. terciam castra mu¬
nire iussit. Is locꝰ ab̾ hoste circit̾ passuᷤ
dc. uti dictum ẽ aberat. Eo circiter
hominũ milia xui. expedita cum
omni equitatu ariouistus misit. que
copie nr̃os ꝑterrerent. ⁊ munitione
ꝓhib̾ent. Nichilo setius cesar ut ante
constituerat. duas acies hostem pro¬
pulsare. t̾ciam opꝰ ꝑficere iussit. Mu¬
nitis castris. duas legiones ibi reliquit
& partem auxilioꝵ. quatuor reliquã
in castra maiora reduxit. Proximo
die instituto suo cesar ex castris utrisq
ꝓgressus aciem instruxit. hostibq pu¬
gnandi potestatem fecit. Ubi ne tum
quid eos ꝓdire intellexit. circit meri¬
diem exercitum in castra reduxit. Tũ

Expanded text:
Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiCaesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum
Abbreviated transcription (Latin):
passus suis a cesaris castris sub monte
consedit. Postridie eiꝰ diei preter castra
cesaris suas copias traduxit. ⁊ milib
passuum ultra eum castra fecit: eo con¬
silio. uti frum̃to cõmeatuq qd ex se¬
quanis & hedus supportaretur. cesa¬
rem int̾cluderet. Ex eo die dies con¬
tinuos .u. cesar ꝑ castris suas copias
ꝑduxit. & aciem᷑ instructam habuit.
ut si uellet ariouistꝰ prelio contende.
ei potestas ñ deess. Ario uistꝰ his oĩb
castris continuit. equestri prelio coti¬
die contendit. Genꝰ hoc erat pugne.
quo se germani exereuerant. Equitũ
milia erant ui. todidem num̃o pediteᷤ
uelocissimi ac fortissimm. quos ex omni
copia singuł in singulos salutis sue cau¬
sa delegerant: cum his in preliis uersa¬
bantur. ad eos se equites recipiebant:
hi siquid erat duriꝰ concurrebant. siqͥs
grauiore uulnere accepto equo deci¬
derat circumsistebant. si quo erat lon
quarent. Ubi eum castris sese tenere

Expanded text:
passuum VI a Caesaris castris sub monte passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non decastris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longquarent. Ubi eum castris se tenere
Abbreviated transcription (Latin):
colloquio diem onstitueret: aut si id
minꝰ uellet. ex suis legatis aliquem ad
se mitteret. Colloqñdi cesari causa uisa
ñ est: ⁊ eo magis qd̾ pridie eiꝰ diei germa¬
ni retineri ñ pot̾ant. quin dela in nr̃os
coicerent. Legatum ex suis sese magno
cum ꝑiculo ad eũ missurum. ⁊ homi¬
nib feris obiecturum existimabat. Cõ¬
modissimũ uisum ẽ ualerium ꝑcillum
C. ualerii caburi filium. sũma uirtute
⁊ humanitate ad olescentem. cuius
pat̾ Gaius a ualerio flacco ciuitate do¬
ginqua consuetudine utebatur. & qd̾
in eo peccandi germanis causa nͥ eẽt
ad eum mittere: ⁊ una mariũ titum.
qui hospicio ariouisti usus erat. His
mandauit. ut que diceret ariouistus
cognosc̾ent. ⁊ ad se referrent. Quoscũ
in castris ariouistus conspexiss. ex̾citu
suo presente conclamauit. quid ad se
uenirent. an speculandi causa: Conã¬
tis dicere ꝑhibuit. ⁊ in catenas conie¬
cit. Eodem die castra ꝓmouit. & mille

Expanded text:
conloquio diem constitueret aut, si id conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate doginqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus
Abbreviated transcription (Latin):
neq iudicare galliam potius ẽẽ arioui
imꝑium. si iudiciumsenatꝰ obseruari
oporteret. liberam debere ẽẽ galliam.
qmͣ bello uictam lib̾tate uti uoluisset.
um hec in colloquio geruntur: cesari
nunciatum ẽ. equites ariouisti pro¬
prus tumulum accedere. & nr̃o ad eqͥ¬
tare. lapides telaq in nr̃os conicere. Cesar
loquendi finem fecit. seq ad suos recepit.
suisq imꝑauit neqđ omnino telum
in hostes reicerent. Nam & si sine ullo
ꝑiculo legionis dilecte cõmissum eum¬
equitatu prelium fore uidebat: tam̃ cõ¬
mittendum ñ putabat. ut pulsis ho¬
stib dici poss. eos a se ꝑ fidem incolloqͥo
circumuentos. Postea qmͣ in uulgꝰ mili¬
tum elatum ẽ. qua arrogantia in collo¬
quio ariouistꝰ usus omni gallia roma¬
nis int̾dixiss. impetumq in nr̃os eius
equites fecissent. eaq res colloquiũ dire¬
miss. młto maior alacritas studiumq
pugnandi maius ex̾citui iniectum est.

Expanded text:
neque se iudicare Galliam potius esse Ariovisneque se iudicare Galliam potius esse Ariovisimperium; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. sic item nos ẽẽ iniquos qd in suo ui
latos amicos diceret. ñ se tam barbarũ
neq se tam imꝑitum ẽẽ rerum. ut ñ
sciret neq bello allobrogum ꝓximo
heduos romanis auxilium culisse. neq
ipsis inhis contencionib quas heoui se¬
cum & cum sequanis habussent auxilio
cesarem amicitia qd exercitum in gal¬
lia habeat. sui oppͥmendi causa habere:
Qui nͥ decedat atq exercitum dedu¬
cat ex his regionib. sese illum ñ ꝓ ami¬
co s ꝑhoste habiturum: Quod sieum
ꝑ eoꝵ nuntios comꝑtum habere. quoꝵ
omniũ grãm atq amicitiam eiꝰ morte
redimere poss: Qd̾ si decessiss & lib̃am
possessionem gallie sͥ tradidiss. mag¬
no se illum premio remunaturum.
& quecumq bella geri uellet sine ullo
eiꝰ labore ⁊ ꝑiculo confecturum. Mul¬
ta a cesare in eam sentenciam dicta
sunt. quare negotio desistere ñ poss
pati. ut optine m̾itos socios desereri.

Expanded text:
ceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo ceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo latos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilioCaesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eumper eorum nuntios compertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere non possepati ut optime meritos socios desereret,
Abbreviated transcription (Latin):
agallis. ñ sine magna spe magnisq
p̃miis domum ꝓpinquosq reliquisse.
sedes in gallia habere ab ip̃is concessas.
obsides ipsoꝵ uoluntate datos: Stipẽ¬
dium capere iure belli. qd uictores ui¬
ctis imponere consuerint. Non se se
gallis s gallos sibi bellum intulisse. om̃s
gallie ciuitates ad se expugnandum ue¬
nisse. ac contͣ se castra habuisse. eas om̃is
de stipendio recusare qd sua uoluntate
ad id tempꝰ dependint: amicitiam p.
.r. sibi ornam̃to ⁊ presidio ñ detrim̃to
ẽẽ oportere. idq se ea spe petisse: si ꝑ p .r.
stipendium remittatur ⁊ dediticii sub
młtitudinem germanoꝵ ingalliam
traducat. idse suos muniendi ñ gallie
oppugnande causa facere. eiꝰ rei testimo¬
ñ intulerit s defend̾it: se priꝰ in galliã
sum. quid sibi uellet̾ cur in suas possessi¬
ones ueniret: ꝑuintiam suam ẽẽ hanc
galliam. ut illam nr̃am: ut ipsi concẽ¬
di ñ oport̾et si in nr̃os fines impetum fa¬

Expanded text:
a Gallis; non sine magna spe magnisque a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur et dediticii subtmultitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonon intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam sum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum fa
Abbreviated transcription (Latin):
rem & paucis contigisse. & a romanis ꝑ¬
naximis hominũ officiis consuesse tri¬
dui docebat. illum qnͣdo neq aditum
neq iustam postulandi causam hab̾et.
beneficio ac liberalitate sua ac senatꝰ ea.
p̃mia consecutum dicebat. Referebat
etiã. quam uet̾es qmͣq iuste cause necesfi¬
tudinis. ipsis cum heduis int̾ced̾ent. que
senatꝰ consulum. quociens qm̃q hono¬
rifica in eos facta eẽnt. ut omni temꝑe
tociꝰ gallie pͥncipatum hedui tenuissẽt.
priꝰ etiam qm nr̃ãm amicitiam appetis¬
cios atq amicos ñ mͦ sui nicħ deꝑdere.
s gr̃a dignitate. honore auctiores uelit
id his eripi quis pati poss postulauit
deinde cadem que legatis in mandatis
dederat. ne aut heduis aut eoꝵ socus
bellum inferret. obsides redð̾et. Si nul¬
lam partem gerinanor domum remit¬
tere poss. aut nequos ampliꝰ rhenum
transire pat̾etur. Ariouistꝰ ad postula¬
ta cesaris pauca respondit. de suis uir

Expanded text:
rem et paucis contigisse et pro rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui tenuissent, prius etiam quam nostram amicitiam adpetiscios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virt
Abbreviated transcription (Latin):
detractis. legionarios eo milites legioniᷤᷤ
decime cui qm maxime confidebat im¬
poneret. ut presidium quam amicis¬
simum si quid opꝰ facto eẽt haberet. Qd̾
cum fieret. ñ in ridicule quidam ex mi¬
litib decime legionis dixit. qd pollicitꝰ
eẽt cesarem facere. pollicitum ẽẽ in co¬
hortis se pretorie loco decimam legionẽ
habit̾m. ad equum rescribere. Planicieᷤᷤ
erat magna. ⁊ in ea tumulꝰ t̾renus
satis grandis: Hic locꝰ equũ fere spaci
dictum ad colloquiũ uenerunt. Le¬
gionem cesar quam equis deuexerat.
passib . cc. ab eo cumulo constituit:
Item equites ariouisti pari int̾ uallo
constiterunt. Ariouistꝰ ut ex equis
colloquerentur. ⁊ pret̾ se denos ad col¬
loquium adduc̾ent postulauit. Ut
eo uentum ẽ. Cesar initio orationis. sua
senatꝰ q in eum beneficia predicauit.
qd̾ rex appellatꝰ eẽt asenatu. qd̾ amicꝰ.
qd mun̾a tam amplissima missa: quã

Expanded text:
detractis eo legionarios milites legionis detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatiudictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam
Abbreviated transcription (Latin):
ognito cesaris aduentu ariouistus
legatos ad cũ mittit. qd de colloquio
postulass id ip̃e fieri licere qm̃ propiꝰ ac¬
cessiss eq id sine ꝑiculo face̾ posse existi¬
maret. Non respuit conditonem ce¬
sar. iamq eum ad sanitatem reu̾ti arbi¬
trabatur. cum id qd antea petenti se¬
denegass. ultro poll. ceretur. magnam¬
q in spem ueniebat ꝓ suis tantis ppłiq
r. in eum beneficiis. cognitis suis postu¬
latis fore uti ꝑtinatia desist̾et. Dies collo¬
quio dictus est ex eo die qͥntꝰ. Int̾im sepe
cum legati ultro citroq inter eos mit¬
terentur: Ariouistus postulauit nequẽ
peditem ad colloquiũ cesar adduceret.
uereri se ne ꝑ insidias ab eo circũueni¬
retur. uterq cum equitatu ueniret.
alia rat̾one se ñ ẽẽ uent᷑m. Cesar quod
neq colloquium int̾posita causa tolli
uolebat. neq salutem suam galloꝵ eqͥ¬
tatui cõmitt̾e audebat: cõmodissimũ
ẽẽ statuit. omnib equis gallis equitib

Expanded text:
ognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim saepe cum legati ultro citroque inter eos mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus
Abbreviated transcription (Latin):
finitimos. latissimos feracissimosq agͦs
possidere. apud eos fuisse regeni etiam
nr̃a memoria diuitiacum tociꝰ gallie
potentissimũ. qui cũ magne partis re
gionũ harum. tum etiã brytannuie un¬
perium obtinuerit. nc̃ eẽ regem galbã.
ad hunc ꝑpt̾ iusticiam prudentiamꝙ
sũmam tociꝰ belli omnrum uoliratate
deferri. opida habere num̃o .xii. polli¬
ceri milia armata lͣ Totidem neruos.
qui maxime feri int̾ ipsos habeantur
longissime q absint .xu. atrebates:
ambianos. x̃. Morinos .xxu. Mena

Expanded text:
finitimos; fines latissimos feracissimosque agros finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos XXV m
Abbreviated transcription (Latin):
quid in bello possent. sic repperiebat: Ple¬
rosꝙ belgas eẽ ortos a germanis. rhenũ¬
q antiquitꝰ transductos. ꝓpt̾ loci ferti¬
litatem ibi consedisse. gallosq qui ea loca
ineolerent expulisse. solosq ẽẽ qui patr̃
nr̃oꝵ memoria omni gallia uexata teu¬
thonos ꝙmbrosꝙ intra suos fines ingre¬
di ꝓhibuissent: qua ex re fieri. uti ear
rerũ memoria magnam dibi auctorita¬
tem magnos ꝙ sp̃c in re militari sume¬
rent. De num̾o eoꝵc mnia se habere
explorata rhemi dicebant. ꝓpt̾ea qd
ꝓpinquitatib affinitatibꝙ comuncti.
quantam quisq młtitudinem in cõ¬
muni belgarum concilio ad idbelũ
pollicitꝰ eẽt cognouerant: Płimũ int̾
eos Sellouagos & uirtute ⁊ auetoritate
⁊ hominũ num̾o ualere. eos posse con¬
ficere armata milia .c. pollicitos ex eo
num̃o lecta milia lx̃. tociꝰq belli impe¬
riumq sͥ postulare. Suessones suos eẽ

Expanded text:
quid in bello possent, sic reperiebat: plequid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebant, propterea quod propinquitatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Hi constant̾ om̃s nuntiauerunt
manꝰ cogi. exercitꝰ in unũ locum condu¬
ci. Tum uͦ dubitandũ ñ existimauit.
quin ad eos ꝑficisce̾tur. Re frum̃taria
ꝑuisa castramouet. & dieb circit᷑ xxu.
ad fines belgarum ꝑuenit. Eo cum de
in ꝓuiso. celeriꝰq ommni opinione uenis¬
setꝰ: Rhemi qui ꝓximi gallie ex belgis st̃.
ad eum legatns icciu̾m & andebrogium
sensisse. neq contra ꝑ .r. omnino conu¬
rasse: paratosq eẽ & obsides dare ⁊ imꝑa¬
ta facere. ⁊ opidis recipe.⁊ frum̃to cẽ
terisꝙ reb iuuare: Reliquos belgas
om̃is marmis eẽ. germanosq qui cisrbe¬
num incolunt sese cum his coniunxisse.
tantumq ẽẽ eoꝵ omniũ furorem. ut
ne suessones quid fr̃es consanguineoꝙ
suos qui eod iure eisdem legib utant᷑.
unũ magistratum cum illis habeant.
deterrere potuerint quin cum his con¬
sentirent. Cum ab his quereret. que
ciuitates. quanteq in armis eẽnt. &¬

Expanded text:
ant. Hi constanter omnes nuntiaverunt ant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum legatos Iccium et Andebrogium,sensisse neque contra populum Romanum coniurasse, paratosque esse et obsides dare et imperata facere et oterisque rebus juvare. Reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque, qui ripas Rheni incolunt sese cum his conjunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem, ut ne Suessones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem jure, eisdem legibus utantur, unumque magistratum cum illis habeant, deterrere potuerint, quin cum his consentirent. Cum ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et
Abbreviated transcription (Latin):
Um esset ces ar in cit̾iore gal
mores afferebantur. litt̾isq
item labieni certior fiebat.
q int̾ se dare: coniurandi has ẽẽ causaᷤ.
primum qd uererentur ne omni pa¬
cata gallia ad eos exercitꝰ noster addu¬
ceretur deinde qd ab ñ nulł galł solli¬
citarentur. partimi quigermanos diu
lia moleste ferebant. partim qui mobili¬
tate ⁊ leuitate animi nouis imperus
studebant. Ab n nulł etiã qd in gallia a
potentiorib atq his qui ad conducendoᷤᷤ
homines facultates habebant. uulgo re¬
gna eccupabantur. qui minꝰ facile eam
rem imꝑio nr̃o consequi pot̾ant. His
nuntiis litt̾isq cõmotꝰ cesar duas legio¬
nes in cit̾iore gallia nouas conseripsit.
⁊ incunte estate in ultiorem galliam
qui deduceret e pediũ legatũ misit.:
Ip̾e cum pͥmũ pabuli copia ẽẽ inciꝑet.
ad exercitum uenit. Dat negotium se¬
nonib reliquisꝙ gallꝰ qui finitimi belgi
erant. uti ea que apud eos gerantur co¬
gnoscant. seꝙ de his reb certiorem faci¬

Expanded text:
Cum esset Caesar in citeriore Gallmores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat que inter se dare. Coniurandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutlia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faci
Abbreviated transcription (Latin):
duas scripsisse. hariolum & leuntẽ
cum ob assiduam maledicentiam
& ꝑbra in pͥncipes ciuitatis. de
grecoꝵ poetarum more dicta in
uincularo me atrrũ uiris comie¬
ctus eẽt. unde pꝰ a cribunis pleb̾
exemptꝰ est. cum in his quas supͣ
dixi fabuł. delicta sua. ⁊ petulan¬
tias dictoꝵ quib młtos ante lese¬
rat diluisset.
Nlibris quos de uita .P̃. scipionis
affricani compositos legimꝰ scrip¬
tum eẽ. animaduertimus .p. scipi¬
onis pauli filio postqm de penis
triumphauerat censorq fuerat
diem dictum ẽẽ. ad ppłm a clau¬
dio asello tribuno plebis. cui e¬
quum incensura ademerat: eũ¬
q tum eẽt reus. neq barban dẽ¬
sisse radi. neq ñ candida ueste
uti. neq fuisse cultꝰ solito reorũ.
S cum ines tempe scipione mi¬
norem quadraginta annoꝵ fuisse
constaret. qd de barba rasa ita scͥp

Expanded text:
duas scripsisse, Hariolum et Leontem, duas scripsisse, Hariolum et Leontem, cum ob assiduam maledicentiam et probra in principes civitatis de Graecorum poetarum more dicta in vincula Romae a triumviris coniectus esset. Unde post a tribunis plebis exemptus est, cum in his quas supra dixi fabulis delicta sua et petulantias dictorum quibus multos ante laeserat diluisset.IN libris quos de vita P. Scipionis Africani compositos legimus, scriptum esse animadvertimus P. Scipioni, Pauli filio, postquam de Poenis triumphaverat censorque fuerat, diem dictum esse ad populum a Claudio Asello tribuno plebis, cui equum in censura ademerat, eumque, cum esset reus, neque barbam desisse radi neque candida veste uti neque fuisse cultu solito reorum. Sed cum in eo tempore Scipionem minorem quadraginta annorum fuisse constaret, quod de barba rasa ita sc
Abbreviated transcription (Latin):
plauti. nec bis compressa. nec boeciã
unqm fuit. neq adeo agroecus. neq
cõmorientes. M. accii titi in eod libro
uarronis. id quoq scriptum. & plau¬
tium frusse quempiam poetam co
te forent acceptas ẽẽ quasi plauti¬
nas. cum eẽnt ñ a plauto plautine:
s a plautio plautiane. feruntur
autem sub plauti nomine come
& uiginti eiꝰ eẽ. solas existim auit¬
Neq tam̃ dubium ẽ. qͥn ista que
scripte a plaudo ñ uidentur. & no¬
mini eiꝰ addicuntur. uet̾m poetar
fuerint. & ab eo retractate expoli¬
te sint. ac ꝓpt̾ea resipiant stilum
plautinum. S enĩ saturionem ⁊
addictum ⁊ terciam qndam cuiꝰ
nc̃ mͥ nom̃ ñ suppetit. in pistr ino
eum scripsisse uarro & pleriq alii
memorie tradiderunt. cum pecu¬
inops romam rediss. & obquerend
uictum ad circum agendas molas
que trusatiles appellantur oꝑam
pistori locass:. sicuti de neuio quoꝙ
accepimꝰ fabulas eum in carcere

Expanded text:
Plauti, nec Bis Coimpressa nec Boeotia Plauti, nec Bis Coimpressa nec Boeotia umquam fuit, neque adeo Agroecus neque Commorientes Macci Titi. In eodem libro M. Varronis id quoque scriptum, et Plautium fuisse quempiam poetam comtae forent, acceptas esse quasi Plautinas, cum essent non a Plauto Plautinae, sed a Plautio Plautianae. Feruntur autem sub Plauti nomine comoeet viginti eius esse solas existimavitNeque tamen dubium est quin istaec quae scriptae a Plauto non videntur et nomini eius addicuntur, veterum poetarum fuerint et ab eo retractatae et expolitae sint ac propterea resipiant stilum Plautinum. Sed enim Saturionem et Addictum et tertiam quandam, cuius nunc mihi nomen non subpetit, in pistrino eum scripsisse Varro et plerique alii memoriae tradiderunt, cum, pecuinops Romam redisset et ob quaerendum victum ad circumagendas molas quae trusatiles appellantur, operam pistori locasset. Sicuti de Naevio quoque accepimus fabulas eum in carcere
Abbreviated transcription (Latin):
rissimum. Ubi iste monebat ẽẽ il
nisi solilibet. It aq adeo iam oppletũ¬
est oppidum̃ solariis. maior pars po¬
puli aridi reptant fame. Fauormus
quoq nr̃ cum neruulariam plauti
legerem. que int̾ incertas habita est.
& audiss ex ea comedia u̾sum hunc
scratte. scrupede. strictiuille. sor dide
delectatꝰ. facetia u̾boꝵ. antiquitate
meretricum uicia. atq de formita¬
tes significantiũ. uel unꝰ hercle in¬
quit hic u̾sus plauti ẽẽ. hanc fabłam.
satis potest fidei fecisse. Nos quoq ipe
nuprime cum legeremꝰ fretum nom̃
est id comedie. quam plauti eẽ. qͥdã
nͥ putant. haud quicqmͣ dubitaui¬
mus. quin ea plauti foret & omniũ
quid maxie genuina. ex qua duoᷤᷤ
hos u̾sus exscripsimꝰ. ut hystoriam
quereremus. oraculi ar retini. Nũc
dis magis dicitur. Peribosi ñ fecero.
si faxo uapulabo. Marcꝰ tam̃ uarro
in libro de comediis plautinis primo.
accii u̾ba hec ponit. Nam nec gemi¬
nei leones. nec condalium. nec anus

Expanded text:
ríssimum; Ubivís monebat ésse, nisi nisi solí libet; Itaque ádeo iam oppletum óppidum est soláriis, Maiór pars populi iam áridi reptánt fame. Favorinus quoque noster, cum Nervulariam Plauti legerem, quae inter incertas habita est, et audisset ex ea comoedia versum hunc: Scrattáe, scrupipedae, stríttivillae sórdidae, delectatus faceta verborum antiquitate, meretricum vitia atque deformitates significantium, vel unus hercle, inquit, hic versus Plauti esse hanc fabulam satis potest fidei fecisse. Nos quoque ipsi nuperrime, cum legeremus Fretum—nomen est id comoediae quam Plauti esse quidam non putant,—haut quicquam dubitavimus quin ea Plauti foret, et omnium quidem maxime genuina. Ex qua duo hos versus exscripsimus, ut historiam quaereremus oraculi Arretini: Nunc ludis magnis dícitur: Períbo, si non fécero, si fáxo, vapulábo. M. tamen Varro in libro De Comoediis Plautinis primo Accii verba haec ponit: Nam nec Geminei Lenones nec Condalium nec Anus
Abbreviated transcription (Latin):
erum ẽẽ. comperior qd quosdam be¬
ne litt̾atos homines dicere audiui.
qui plerasq plauti comedias curiose
atq contente lectitarunt. ñ indicibus
elii. nec se digicii. nec claudii. nec aure¬
lii. nec accii. nec manilii suꝑ his fabuł
que dicuntur ambigue creditoꝵ s ipi
plauto morib que ingeni atq lingue
eius. hac enĩ iudicii norma uarronem
quoq usum uidemꝰ. Nam pret̾ illas
unam & uigniti qũe uarroniane uo¬
cantur. quas iccirco a cet̾is segregauit.
qm̃ dubiose ñ erant. s cum seusu omni¬
um plauti ẽẽ. censebantur. quasdam
item alias ꝑbabit adductꝰ filo. ate. face¬
cia sermonis plauto congruentis. easꝙ
iam nominib alioꝵ occupatas plauto
uindicauit. sicuti isti qm nuꝑrime le¬
gebamꝰ. cuiẽ nom boetia. Nam cumin
alis una & uiginti ñ sit. & ẽẽ aquili di¬
catur. Nicħ tam̾ uarro dubitauit. qͥn
plauti foret. Neq alius quisqũi non
infreqn̾s plauti lector dubitauerit.: si
ue hos solos ex ea fabula uersus cogno¬

Expanded text:
VERUM esse comperior quod quosdam bene litteratos homines dicere audivi, qui plerasque Plauti comoedias curiose atque contente lectitarunt, non indicibus Aelii nec Sedigiti nec Claudii nec Aurelii nec Accii nec Manilii super his fabulis quae dicuntur ambiguae crediturum, sed ipsi Plauto moribusque ingeni atque linguae eius. Hac enim iudicii norma Varronem quoque usum videmus. Nam praeter illas unam et viginti quae Varronianae vocantur, quas idcirco a ceteris segregavit, quoniam dubiosae non erant set consensu omnium Plauti esse censebantur, quasdam item alias probavit adductus filo atque facetia sermonis Plauto congruentis easque iam nominibus aliorum occupatas Plauto vindicavit, sicuti istam quam nuperrime legebamus, cui est nomen Boeotia. Nam cum in illis una et viginti non sit et esse Aquili dicatur, nihil tamen Varro dubitavit quin Plauti foret, neque alius quisquam non infrequens Plauti lector dubitaverit, si vel hos solos ex ea fabula versus cogno
Abbreviated transcription (Latin):
omnib que in eo libro seripta sint ne
plutharcꝰ lente & lenit̾. quid autem
inquit uerbero nc̃ ego tͥ irasci uideor
ex uultu ne meo. an ex uoce. an ex co¬
li opinor truces sunt. neq os turbidũ
neq ĩmanit̾ clamo. neq in spumam
ruborem ue efferuesco. neq pudenda
dico aut penidenda. neq omnino tre
ad eum qui cedebat conu̾sus. int̾im in¬
quit dum ego atq hic disputamꝰ. tu

Expanded text:
omnibus quae in eo libro scripta sint neqomnibus quae in eo libro scripta sint neqPlutarchus lente et leniter quid autem, inquit, verbero, nunc ego tibi irasci videor? Ex li opinor truces sunt, neque os turbidum, neque inaniter clamo, neque in spumam ruboremque fervesco, neque pudenda dico aut poenitenda, neque omnino trepad eum qui caedebat conversus: « Interim, inquit, dum ego atque hic disputamus, tu