comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uontẽptũ suꝑbie ñ euitat. Magna gͥ seestas filiis in¬
obedientiȩ ⁊ reuera pax hõib bone uoluntatis. qn
inoi obeddientia sola dãpnat ĩpenitentia. quã nescit
qͣdilig̃ dm̃ sola cͥminat᷑ suꝑbia quã facile cauet. qui
timet gehennã. S exẽplis clariꝰ elucescet qͥa dicimꝰ
Siiubente seniore ut sileã u̾bũ mͥ forte ꝑ obliuio.¬
nẽ el abr : reũ me fattor inobedientiȩ s uenialit̃.
Sͥ i ex contẽptu sciens ⁊ delibans sponte inuiba ꝓru¬

Expanded text:
 evitat. Magna igitur securitas filiis obedientiae, et revera pax hominibus bonae voluntatis: quoniam in omni obedientia sola damnatur impoenitentia, quam nescit qui diligit Deum; sola incriminatur superbia, quam facile cavet qui timet gehennam. Sed exemplis clarius elucescet quod dicimus. Si jubente seniore ut sileam, verbum mihi forte per oblivionem elabitur; reum me fateor inobedientiae, sed venialiter. Si ex conte
Abbreviated transcription (Latin):
bile. nͥ xp̃i eqͦ sp̃ui. Hinc itaq si dicitis legẽ regłe
subint᷑sse ut abundaret delictũ: u̾ũ dicitis. Cet̾um
hec culpa ñ : datȩ legis. aut dantis legẽ s imꝑuide
s tute noris ẽẽ carnalẽ uenundatũ sub peccato. Uerum
hoc ante ꝓuidisse debueras qͦ t᷑ris huiꝰ euangłicȩ ñ pͥꝰ ia¬
eres fundam̃ta. quã sedens cõputares si hr̾es sũptꝰ ad
yficiendũ. Nẽ aut qͥd restat nͥ aut correptꝰ obedias se¬
niorib aut confus audias ab illusorib. hic hõ cepit
edificare & ñ potuit consũmare: S forsitan dicitis.
Ergo ne ita ꝑfectꝰ qͥspiã inuenit᷑ cui uel minimum
aliqͥd int̾dũ surripiat᷑ de tã multis ac minutis qͣ pas¬
sim ł anegligentib p̃positis imꝑantur: Minime
multis offend̃imꝰ om̃s. & si dixerimꝰ qͥa pecem̃ ñ hemꝰ
ipsi nos seducimꝰ. S ñ ꝯtinuo ut aliqͥd p̃t̾imꝰ. ꝑimꝰ. p̃ser¬

Expanded text:
e spiritui. Huic itaque si dicitis legem Regulae subintrasse, 510 ut abundaret delictum, verum dicitis. Caeterum hoc culpa non est datae legis, aut dantis legem, sed improvide ustum: sed tu te noris esse carnalem, venumdatum sub peccato . Verum hoc ante praevidisse debueras, quo turris hujus evangelicae non prius jaceres fundamentum, quam sedens computares, si haberes sumptus ad perficiendum. Nunc autem quid restat, nisi ut aut correctus obedias senioribus, aut confusus audias ab illusoribus: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare . 24. Sed forsan dicitis: Ergone ita perfectus quispiam invenitur, cui non vel minimum aliquid interdum subripiatur de tam multis ac minutis, quae passim vel a negligentibus praepositis imperantur! Minime multis offendimus omnes ; et, Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus . Sed n
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ⁊ libent̃ ag̃ ⁊ pͣdent᷑ intellig̃. Istiꝰ reuera ocłm ñ im¬
m̾ico sĩplicẽ dix̾im: ut poce cui neutrũ bonũ desic:
nec zelꝰ scilicet bonꝰ nec scientia. Hunc ꝓfecto reqͥrit od
ds̃. cũ respicit suꝑ filios hominũ. ut uideat si est in¬
telligens aut reqͥrens dm̃. Est econtrio qͥbonũ
minime diligens ex malitia quidẽ ꝑuersus:: sed
malũ ñ desit bonũ id: scientia. S est qͥ bonũ force
nescius quod non diligitagit. cui ꝓfecto ñ incongrue
nͥ quod dr̃ neꝗͣ assignau̾m eo qͦd neutro careat malo. nec
ecitate scilicet nec ꝑu̾sitate. Dicit᷑ siqͥdẽ neꝗͣ qͦsi neqͣ ꝗͣ¬

Expanded text:
num et libenter agit, et prudenter intelligit. Istius revera oculum non immerito simplicem dixerim, utpote cui neutrum bonum desit, nec zelus scilicet bonus, nec scientia. Hunc profecto requirit oculum Deus, cum respicit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum . Est e contrario qui bonum minime diligens, ex malitia quidem perversus est: sed malum, non desit bonum, id est scientia. 39. Sed est qui bonum forte nescius quod non diligit, agit: cui profecto non incongrue id quod dicitur nequam assignaverim, eo quod neutro careat malo, nec caecitate scilicet, nec perversitate. Dicitur siquidem nequam, quasi neq
Abbreviated transcription (Latin):
si sepe deliqͤrit ñ euadit: qui censurȩ quȩ ex regła est
disciplinã subt̾fugit. Pars siqͥdẽ regłe: regłaris correc¬
tio. & in ea repit᷑ ñ solũ bonȩ uitȩ instructio s etiã
em̃datio pͣuȩ. Inueniunt᷑ & in ea ⁊ p̃cepta obedientis
& in obedientie remedia. ut ne peccando qͥdẽ a regła
recedat᷑. fateor sane impossibile cui uis mortaliũ
uel uenialit᷑ int̾dũ ñ delinquere in p̃ceptis obe¬
dientiȩ. s nulla iã de impossibilitate qͤrela. qͥndo¬
qͥdẽ & ex regła licet id qͦq qͦd cͥminalit̃ deliqͥ contig̾ie¬

Expanded text:
tsi saepe deliquerit, non evadit, qui censurae, quae ex Regula est, tsi saepe deliquerit, non evadit, qui censurae, quae ex Regula est, disciplinam non subterfugit. Pars siquidem Regulae est regularis correctio, et in ea reperitur non solum bonae vitae instructio, sed etiam emendatio pravae. Inveniuntur 514 in ea et praecepta obedientiae, et inobedientiae remedia, ut ne peccando quidem a Regula recedatur. Fateor sane impossibile cuivis mortalium vel venialiter interdum non delinquere in praeceptis obedientiae: sed nulla jam de impossibilitate querela, quandoquidem et ex Regula licet id q
Abbreviated transcription (Latin):
÷illo qͥ ait. in multis offendimꝰ om̃s. Qd si conseqͣns
falsũ ẽe uidet᷑ uidendũ ÷ & de eo qͦd antecedit. ne
ñ eas coherceat: sed & augeat insuꝑ crimine ꝑuirii.
siqͥdẽ id ꝑmitt̾e nos in nr̃a ꝓfessio̾e credamꝰ. qͦd certũ:
ñ posse teneri. Partienda est pinde induo uniu̾sa hec
obseruatio regłaris in p̃cepta uidelicet & remedia.
Preceptis instituit᷑ uita contͣ pecẽm remediis resti¬
tuit᷑ post pecc̃m innocentia. Sic gͦ utraq ista cõ¬
plectit᷑ nĩa ꝓfessio. ut ꝑfessꝰ qͥsq cum in aliqͦ forte
reglariũ mandatoꝵ deliqͤrit: si ad remediũ ȩque
regłare confug̾it. & si conuincit᷑ tͣnsgͦssor mandati
ñ tñ pacti p̃uaricator. Solũ itaq censuerim fregisse
uotũ uiolasse ꝓpositũ. pactũ p̾uaricasse: qͥ & p̃cep¬
tum contẽpserit & remediũ. Nã illũ sane dico secu¬
rũ: qͥ & si int̾dũ obedientiȩ limitẽ p̃terit: consiliũ
ñ respuit penitentiȩ. Regłares nanq t̾minos &e¬

Expanded text:
illo qui ait: In multis offendimus omnes . Quod si consequens falsum esse videtur; videndum est et de eo quod antecedit, ne non eas coerceat, sed et augeat insuper crimine perjurii: siquidem id promittere nos in nostra professione credamus, quod certum est non posse teneri. 33. Partienda est proinde nobis in duo universa haec observatio regularis, in Precepta videlicet, et Remedia. Praeceptis instituitur vita contra peccatum; Remediis restituitur post peccatum innocentia. Sic ergo utraque ista complectitur nostra professio, ut professus quisque cum in aliquo forte regularium mandatorum deliquerit, si ad remedium aeque regulare confugerit, etsi convincitur transgressor mandati, non tamen pacti praevaricator. Solum itaque censuerim fregisse votum, violasse propositum, pactum praevaricasse, qui et praeceptum contempserit, et remedium. Nam illum sane dico securum, qui etiamsi interdum obedientiae limitem praeterit, consilium non respuit poenitentiae. Regulares namque terminos, e
Abbreviated transcription (Latin):
Iunc iã respondendũ: qͣstiunçulȩ qͥ incidit uob ex oc¬
casiõe apłici p̃sentis capituli. Qricis nẽpe utrũnã ista
de ydolotitis pauli sententia. puto qͥa nichil cõmune:
thi possit qͣtinꝰ nullũ cuiq sit bonũ qͦq qͦd agit si ma¬
lũ ẽẽ credidit. ac tantũ malũ qͣntũ credid̾it. Ed si annu¬
ero: rursũ ꝑgitis inqͥrere cur ñ e cont᷑rio tantũ cuiq
bonũ sit qd oꝑat᷑ qͣntũ uł falso opinat᷑. Mirũ qͥppe uo
ĩmo & in iꝰtũ uidet᷑ ut pł inmalo ꝗͣ in bono humanȩ
ualeat intentionis opinio. Si respond̃o de mał qͥdẽ
merito ita credi ꝓpt̾ ocłm neqͣm. respondebitis nimis¬
& mͥ ñ ĩm̾ito qͦq ꝓpt̾ simplicẽ ocłm idem ȩque pu¬
tandũ & de bonis. Nã qͥ dix̃ ex ocło neqͣm corporis
tenebras estimari: iudicauit & de simplici lucẽ ȩque
corporis appbari. S uidete ne forte ñ sit uere oculꝰ
smplex qͥ fallit᷑. fallit᷑ enĩ tã qͥ bonũ malũ. ¶ qͥ malũ bo

Expanded text:
nculae, quae incidit vobis ex occasione apostolici praesentis capituli. Quaeritis nempe, utrumnam ista de idolothytis Pauli sententia, Puto quia nihil commune etrahi possit, quatenus malum cuilibet sit bonum quoque quod agit, si malum esse crediderit; ac tantum malum, quantum crediderit. Quod si annuero, rursum pergitis inquirere, cur non e contrario tantum cuique bonum sit quod operatur, quantum vel falso opinatur. Mirum quippe vobis, imo et injustum videtur, ut plus in malo, quam in bono humanae valeat intentionis opinio. Si respondero, de malis quidem merito ita credi propter oculum nequam: respondebitis et mihi non immerito quoque propter simplicem oculum idem aeque putandum et de bonis. Nam qui dixit ex oculo nequam corporis tenebras aestimari, indicavit et de simplici lucem aeque corporis approbari . Sed videte, ne forte non sit vere oculus simplex, qui fallitur. Fallitur enim tam
Abbreviated transcription (Latin):
telã quã dicitis. ne forte ineͣrat᷑ in obedientiȩ cͥm̃. Qd si
impossibile uos ꝑutatis. ut ñ uidelicet imꝑiis p̃latoꝵ ꝑ con¬
tẽptũ int̾dũ suꝑbiȩ resistat᷑: scitote ñ paucos s innum̾oᷤ
alit̾ om̃ino sentire. nec aliud quã qͦd ꝓpͥo didic̾int exꝑi¬
m̃to. Si aut̾ ñ impossibile qͥdẽ s tñ difficile ẽẽ sentitis ma¬
gistros ñ contẽpn̾e ⁊ dũ ideo consentitis qm̃ gͣuamini ñ
supbe saꝑe. murm᷑atiᷤᷤ adu̾sꝰ obedientiȩ legẽ affirmantes
ꝑicłosũ ꝓmitt̾e qͦd tã laboriosũ: obseruare ad hoc ego res¬
pondeo. ĩmo ñ ego s dñs. Qui potest inqͥt caꝑe: capiat.
hoc qͥppe : qͦd paulo suꝑiꝰ dixi. qͥa anceꝗͣ edificiũ incho¬
ares ꝓuidisse debueras unde ꝑfic̾es. Nẽ aut̃ ut ait qͥdã:

Expanded text:
telam quam dicitis, ne forte incurratur inobedientiae crimen. Quod si telam quam dicitis, ne forte incurratur inobedientiae crimen. Quod si impossibile vos putatis, ut non videlicet imperiis praelatorum per contemptum interdum superbiae resistatur; scitote ntire, nec aliud quam quod proprio didicerint experimento. Si autem non impossibile quidem, sed tamen difficile esse sentitis magistros non contemnere; et dum ideo consentitis, quoniam gravamini, non superbe sapere, murmuratis adversus obedientiae legem, affirmantes periculosum promittere, quod tam laboriosum est observare; ad hoc ego respondeo, imo non ego, sed Dominus: Qui potest, inquit, capere capiat. Hoc quippe est quod paulo superius dixi, quia antequam aedificium inchoares, providisse debueras unde perficeres. Nunc autem, ut ait quidam,
Abbreviated transcription (Latin):
Qd ind eũ amultis credat᷑ licet ⁊ paucis uł etiã anullisi
ad integrũ obseruet᷑: qd aliud oꝑat᷑ talisententie cres¬
lulitas quã qͦd illa ab apło tantũ culpata manau¬
candi ꝓdolãtita lib̾tas: Hil plane aliud si ita eẽt ut adi¬
colligã qͦd ad integrũ mandata dĩ obseruari uir ualeas
ab batis ñ ualeant: cũ u̾itas ipsa testet᷑ ne unũ qͥde iota
pt̾itũ iri. Setũ qͥ tta sentit: uidet᷑ m ut uĩa pace dirm no¬
conceditis. qͦsi uͦ illa qͤant absq istis integͤ custodiri :
S si attenditis: de male qͦq uiuentib platis di p̃ceptũ
quȩ dicunt facite. gͥ qͥ ñ facit: aꝑte ñ in hoĩem tantũ
s & in dm̃ p̃uaricator existit. Ita negͦ nullꝰ mandata
ꝑfecte exeqͥt᷑ sui magistri: Quã obrẽ putatis: Quia
nolumꝰ aut qͥa ñ possumꝰ: S si uolumꝰ & ñ possumꝰ
securi sumꝰ. Si possumꝰ & nolumꝰ: suꝑbi sumꝰ. Porro
ad cauendã suꝑbiã illã uere annuerĩ necessariã ẽẽ cau¬

Expanded text:
llis ad integrum observetur; quid aliud operatur talis sententiae credulitas, quam quod illa ab Apostolo tantum culpata manducandi idolothyta libertas? » Nil plane aliud, si ita esset, ut did ad integrum mandata Dei observari vix valeant, abbatis non valeant: cum Veritas ipsa testetur, ne unum quidem iota praeteritum iri . Caeterum qui ita sentit, videtur mihi ut pace conceditis? quasi vero illa queant absque istis integre custodiri. Sed si attenditis, de male quoque viventibus praelatis Dei praeceptum est, Quae dicunt facite . Igitur qui non facit, aperte non in hominem tantum, sed et in Deum praevaricator existit. Itane ergo nullus mandata perfecte exsequitur sui magistri? Quamobrem putatis? quia nolumus, aut quia non possumus? Sed si volumus et non possumus, securi sumus. Si possumus et nolumus, superbi sumus. Porro ad cavendam superbiam, illam vere annuerim necessariam esse cau
Abbreviated transcription (Latin):
tione dilabant᷑. S qͦd hinc sensit uir apłicꝰ: hoc se apłs
implere głat᷑. quȩ inqͥens retro oblitꝰ & ad ea quȩ ante
sunt extentꝰ. An & ꝓpħa etechiel idem ñ significarit¬

Expanded text:
tione dilabantur. » Sed quod hinc sensit vir apostolicus, hoc se Apostolus tione dilabantur. » Sed quod hinc sensit vir apostolicus, hoc se Apostolus implere gloriatur: Quae, inquiens, 518 retro oblitus, et ad ea quae ante sunt extent
Abbreviated transcription (Latin):
qa inutiles serui sumꝰ qͦ face debuimꝰ fecimꝰ. Nc sidicat.
Si solis contenti estis p̃ceptis & tͣditiõib impositȩ legis. ⁊
ñ sponte etiã ꝑfectio̾is uos consiliis & suasionib mancipa¬
singuł ꝯͦ iniuncta fuerint ⁊ formidare ultionẽ de tnsgͤssiõe.
& de obseruatiõe sꝑare remun̾ationẽ: Ea ꝓpt̾ intalib gn̾alis
hec regła teneat᷑. ut in difficiliorib qͥdẽ agendis obeditio
qͥtior ꝗͣ gͣuior p̃uaricatio iudicet᷑. & infaciliorib minꝰq
onerosis contẽptꝰ dãpnabilior quã actꝰ laudabilior esti.¬
hinc siqͥdẽ dubitare uos dicitis Ad qͦd interĩ nc securꝰ
responderĩ. abono qͦ semel qͥs uou̾it descende ñ licere. & ad
hoc mutare locũ quẽ sibi qͥsq deleg̾it. & cui se sua uolun¬
tate & uoce firmau̾it: om̃ino ^ consulo. S nec sc̃s papa gre¬
goriꝰ. Ait enĩ ꝑfecti qͥq magna se discretiõis subtilitate
conspiciunt ne ad de t̾iora unꝗͣ uel in oꝑe uel in cogita.¬

Expanded text:
 inutiles sumus, quae facere debuimus, fecimus. Ac si dicat: Si solis contenti estis praeceptis et traditionibus impositae legis, et non sponte etiam perfectionis vos consiliis et suasionibus mancipasingulis, quae injuncta fuerint, et formidare ultionem de transgressione, et de observatione parare remunerationem? Eapropter in talibus generalis haec regula teneatur, ut in difficilioribus quidem agendis obeditio gratior, quam gravior praevaricatio judicetur: et in facilioribus minusque onerosis contemptus damnabilior, quam actus laudabilior aestihinc siquidem dubitare vos dicitis. Ad quod interim nunc securus responderim, a bono quod semel quis voverit, descendere non licere: et ad hoc mutare locum, quem sibi quisque delegerit, et cui se sua voluntate et voce firmaverit, omnino non consulo, sed nec sanctus papa Gregorius. Ait enim: « Perfecti quique magna se discretionis subtilitate conspiciunt, ne ad deteriora unquam vel in opere, vel in cogita
Abbreviated transcription (Latin):
terũ sicut ñ oĩa uniꝰ ẽẽ constat ł necessitatis ł utilita¬
tis ł dignitatis: sic ñ una de oĩum tͣnsgͥssiõe fert᷑ sen¬
tentia nec paria manent discͥmina dispares culpas
Porro nec pari culpa negligunt᷑ qͣ ñ pari cura p̃cip¬
unt᷑. nec pari ꝓinde pena puniunt᷑. Ecce enĩ eũgłis
tã flagitiũ crapule ꝗͣ forncatiõĩs tͣpitudinẽ dãpna
Uerũ qͥs magis ñ horreat e duob mał tͣpitudine fe¬
dari qͣ cibo exsat᷑ari: Nonne deniq u̾itas in eũgłio
sub nõib tͣbis ⁊ festucȩ gͣues leuesq disc̾nit inobe¬
dientiȩ culpas: Num ipsa disputante ĩmo diffiniȩi
gͣlatĩ nob̃ distinguit᷑ quȩ cui reatui pęna debeat᷑ dũ
aliũ iudicio aliũ concilio. aliũ ⁊ gehenna reũ eẽ ꝑte¬
stetur: Quenãgͦ conseqͥndi necessitas agit ut si ma¬
gistͥs diuina det᷑ in suis p̾ceptis auctoritas. nullũ iõ
iã monacho leue aut ueniale pecc̾m inueniri posse

Expanded text:
e constat vel necessitatis, vel utilitatis, vel dignitatis: sic non una de omnium transgressione fertur sententia, nec paria manent discrimina dispares culpas. Porro nec pari culpa negliguntur, quae non pari cura praecipiuntur; nec pari proinde poena puniuntur. Ecce enim Evangelium tam flagitium crapulae, quam fornicationis turpitudinem damnat. Verum quis magis non horreat e duobus malis, turpitudine foedari, quam cibo exsaturari? Nonne denique Veritas in Evangelio sub nominibus trabis et festucae , graves levesque discernit inobedientiae culpas? Nonne ipsa disputante, imo definiente, gradatim nobis distinguitur, quae cuique reatui poena debeatur, dum alium judicio, alium consilio, alium et gehenna reum esse protestatur? Quaenam ergo consequendi necessitas cogit, ut si magistris divina detur in suis praeceptis auctoritas, nullum ideo jam monacho leve aut veniale peccatum inveniri posse
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ. & actorẽ ñ głificant. Talia st̃ quȩcunq diuinitꝰ leg
publica imponunt᷑ hominib sine qͥb nec saluari qͦunt
Hinc: illud apud gentilẽ. N feci furtũ. ñ pasces in cruce coruo
& in eu̾głio. Si diligitis eos qͥ uos diligt̃. quã m̾cedẽ habebiti
Isi salutau̾itis fr̃s ur̃os tantũ. qͥd ampliꝰ facietis: Deniq &

Expanded text:
ptorem, et auctorem non glorificant. Talia sunt quaecumque divinitus lege publica imponuntur hominibus, sine quibus nec salvari queunt. Hinc illud apud gentilem: Non feci furtum. Non pasces in cruce corvos. Et in Evangelico: Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? et si salutaveritis fr
Abbreviated transcription (Latin):
deat᷑. Et qͥdẽ ñ nego diffultatẽ tantȩ ine̾ẽ ꝑfectios
s cũ ipsa corde ĩꝑfecto p̾sumit᷑. Porro imꝑfecti con¬
dis & infirmȩ ꝓrsꝰ uoluntatis indiciũ: statuta se¬
nioꝵ studiosiꝰ discut̾e. herere ad singła ꝗͤ in iungui
exig̾e de qͥbq rationẽ. & male suspicari de om̃i p̃cept
cuiꝰ causa latuerit. nec unꝗͣ libent᷑ obedire nͥ cũ audiri
contig̾it qͦd forte libuerit. aut qͦd ñ alit̃ lic̾e seu ex̾ pedii
monstͣuit uel aꝑta ratio uel indubitata auctoritas. De¬
licata satis ĩmo nimis molesta÷ huiꝰcemõi obedientia
Non plane hȩc illa÷ qͤ ex regła tͣdit᷑ obedientia sine mo¬
ra. Disputare ꝓfecto. hoc est mastu cordis ñ auditu
auris obedire. Istiꝰ mõi gͦ carnalẽ ai ũ ñ mͦ p̃mi s &ẽ op¬

Expanded text:
. Et quidem non nego difficultatem tantae inesse perfectioni: sed cum ipsa corde imperfecto praesumitur. Porro imperfecti cordis, et infirmae prorsus voluntatis indicium est, statuta seniorum studiosius discutere, haerere ad singula quae injunguntur, exigere de quibusque rationem, et male suspicari de omni praecepto, cujus causa latuerit; nec unquam libenter obedire, nisi cum audire contigerit quod forte libuerit, aut quod non aliter licere seu expedire monstraverit vel aperta ratio, vel indubitata auctoritas. Delicata satis, imo nimis molesta est hujuscemodi obedientia. Non plane haec illa est quae ex Regula traditur, « Obedientia sine mora. » Disputare profecto hoc est in astu cordis, non in auditu auris obedire. Istiusmodi ergo carnalem animam non modo premi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
rito utriꝰq qͣrendũ utrũ uidelicet inqͥbq p̾ceptis qͣnt
obedientia ualet tantũ grauet in obedientia. ut uibi gr̃a
uel abraham de ĩmolando filio. uł ille nescio qͥs de filio itig
furni incendiis exponendo tantũ diuinȩ indignationi
&ultionis merito inc̾rissent si ñ obedissent. qͣntũ lauq̃¬
& gr̃e acceꝑunt ꝓ eo qͦd obediert̃. Qd uob qͥdẽ & durum
iuidet᷑ ⁊ necessariũ. S ñ ÷ ita. Enĩuͦ constat ñnullan
fieri sine gła & ꝑosse ñ fieri sine culpa. ideoq si fiant di¬
na ẽẽ p̃miis ñ tñ suppliciis si ñ fiant. Nã ⁊ ñ cang̾e mulicit
meriti: ñ mediocͥs & nulliꝰ tñ delicti ꝓpͥã ãplecticoniugẽ¬

Expanded text:
utrum videlicet in quibusque praeceptis quantum obedientia valet, tantum gravet inobedientia: ut verbi gratia, vel Abraham de immolando filio , vel ille nescio quis de filio itidem furni incendiis exponendo , tantum divinae indignationis et ultionis merito incurrissent, si non obedissent, quantum laueo quod obedierunt. Quod vobis quidem et durum videtur, et necessarium: sed non est ita. Enimvero constat nonnulla nec fieri sine gloria, et posse non fieri sine culpa; ideoque si fiant, digna esse praemiis, non tamen suppliciis si non fiant. Nam et non tangere mulierem, meriti est non mediocris; et nullius tamen delicti propriam amplecti conjuge
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ leuiores culpas. legimꝰ ⁊ in eũgłio marima mins¬
q mandata. ⁊ mandatoꝵ tͣnsgssiões uniu̾sas dies¬
mꝰ eqͣlit̾ marimas: Non ÷ gͦ necesse ut concedã qd
dicitis aut dõ scilicet ñ tͥbui om̃e qͦd ab hoĩe magist
accipit᷑ qͦd ñ sit ꝯtͣ dm̃. aut monacho nullũ posse in¬
ueniri leue seu ueniale pecc̾m. qͥa & si totiens deo
qͥd fatendũ: inobediens ẽẽ ꝯuincit᷑. qͥtiens eiꝰ qͣ

Expanded text:
elio maxima, minimaque mandata: et mandatorum transgressiones universas dicemus aequaliter maximas? Non est igitur necesse ut concedam quod dicitis, aut Deo scilicet non tribui omne quod ab homine magistro accipitur, quod non sit contra Deum; aut monacho nullum posse inveniri leve seu veniale peccatum: quia etsi toties Deo quod fatendum est inobediens esse c
Abbreviated transcription (Latin):
falli ñ possit. Cet̾um sicut ocłm simplicẽ duo ista fa¬
ciunt bona amor boni ⁊ cognitio ueri: sic neꝗͣ ocłm
duo eregione mala constituunt. cecitas qua fit ut s
Porro uit̾ duo hȩc bona qͦ nec falłe nec falli sinunt:
duo illa mala qͦtã falliꝗ̃ falłe faciunt: duo st̃ meda
unũ qͥdẽ bonũ ꝑ qͦd ocul int̾ior ⁊ si falli qͤat ignoras¬
tia ueri tolo tñ boni falłe penitꝰ ñ consentit. alt un
uͦimalũ qͦd licet u̾i noticiã ñ impediat: amorẽ cñ
diuisione innotescit: scđm hoc duplex malũ &
illud itẽ geminũ bonũ qͣdrifariã diuidamꝰ oołm
cord in bonũ & meliorẽ. in malũ & peiorẽ. Q sub

Expanded text:
falli non possit. 37. Caeterum sicut oculum simplicem duo ista fafalli non possit. 37. Caeterum sicut oculum simplicem duo ista faciunt bona, amor boni, et cognitio veri: sic nequam oculum duo e regione mala constituunt, caecitas, qua fit ut vPorro inter duo haec bona, quae nec fallere, nec falli sinunt; et duo illa mala, quae tam falli, quam fallere faciunt, duo sunt media: unum quidem bonum per quod oculus interior, etsi falli queat ignorantia veri, zelo tamen boni fallere penitus non consentit: alterum vero malum, quod licet veri notitiam non impediat, amorem tamen s res melius divisione innotescit: secundum hoc duplex malum, et illud item geminum bonum, quadrifariam dividamus oculum cordis, in bonum et meliorem, in malum et pejor
Abbreviated transcription (Latin):
Mremo qͥ hoc uelit cauere maledictũ de qͦ u̾iras ꝑi¬
duo illi eẽ arbitror necessaria caritatẽ inintentiõe. Iu
eleetioe u̾itatẽ. Nam si bonũ qͥdẽ diligat ẜuerũ ñ eli¬
gat ^ s̃c qͥdẽ delũ dĩ. s ñ sed̾m scientiã. & nescio qͥmadro
dũ iudicio u̾itatis u̾a e̾t̃ possit cũ falsitate simplicitas.
Uolens deniq ad u̾am instruere discipłos simplicitatẽ
magistra u̾itas: estote inqͥt prudentes sicut serpences
& simplices sicut colũbe. Premi sit gͦ prudentiã sine
qͦ neminẽ satis ẽẽ posse simplicẽ sciret. Qmͦꝰ deniꝙ
uere simplex erit ocłs eũ ignorantia u̾itatis  Aut uͦ
uera potest dici simplicitas. quã simplex ignorat ue¬
ritas: Scͥptũ est enĩ. Ignorans ignorabit᷑. Patet qͦ
laudabilẽ illã ⁊ adño laudatã simplicitatẽ absq his
duob ñ ẽẽ bonis. beniuolentia atq prudentia ut ocul
uidelicet cordis ñ solũ piꝰ qͥ falłe nolit s & cautꝰ sit qui

Expanded text:
hoc 515 velit cavere maledictum, de quo Veritas prduo illi esse arbitror necessaria, charitatem in intentione, et in electione veritatem. Nam si bonum quidem diligat, sed verum non eligat; dum judicio Veritatis vera esse possit cum falsitate simplicitas. Volens denique ad veram discipulos instruere simplicitatem magistra Veritas, Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Praemisit ergo prudentiam, sine qua neminem satis esse posse simplicem sciret. Quomodo denique vere simplex erit oculus cum ignorantia veritatis? aut vero vera potest dici simplicitas, quam simplex ignorat veritas? Scriptum est enim: Ignorans ignorabitur . Patet ergo laudabilem illam et a Domino laudatam simplicitatem absque his duobus non esse bonis, benevolentia atque prudentia: ut oculus videlicet cordis, non solum pius qui fallere nolit, sed et cautus sit qui
Abbreviated transcription (Latin):
cũ difficultatẽ seu impossibilitatẽ ut uob̾ uidet᷑
teuende obedientȩ uł auendȩ inobedientiȩ considantes
inuttã tauona dncã exclamatis. Heocine: illa eo secur
qͥartor eo certior qͦmagis ardua ueniendi ad diis
ut monacho natalit̾ mala tiir cauere. nat᷑alit bona
uir ꝑ cõmuni infirmitate ualenti ĩplere ñ inino
tn necessaria sit cautela ad cauenda uel obseruand

Expanded text:
itatem, ut vobis videtur, tenendae obedientiae, vel cavendae inobedientiae, considerantes, in vitam ita monachicam exclamatis: « Haeccine est illa eo securior, quo arctior; eo certior, quo magis ardua veniendi ad Deum via, ut monacho naturaliter bona vix cavere, naturaliter bona vix pro communi infirmitate valenti implere, non minor tamen 513 necessaria sit cautela ad cavenda, vel observand
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ benedictũ ꝓpͥe ⁊ distinete ab inuicẽ sententiȩ
inueniunt᷑ alia de leuiorib alia de gͣuiorib in¬
scripta culpis: Quid au leuior culpa nͥ leuior
iobedientia: Tradunt᷑ gͥ ap̾latis int̾dũ mi¬
nora mandata qͦꝵ transgͥssio lciuora scđm regłam
parit ⁊ peccata. & tñ in dm̃ nichilominꝰ p̃uarieatio
eqͣlia st̃ ꝑmulgata. ⁊ ideo ñ eqͣli cuncta uigilantu ob¬
seruanda s alia cura exhibenda: ei ꝓculdubio qͥd
ipse ꝑbibet pͥmũ⁊ maximũ mandatũ. & alia his
q alibi disc̾nens ꝗ solu̾it inqͥt unũ de his minimi¬

Expanded text:
 Benedictum propriae et distinctae ab invicem sententiae inveniuntur, alia de levioribus, 512 alia de gravioribus inscripta culpis? Quid est autem levior culpa, nisi levior inobedientia? Traduntur igitur a praelatis interdum minora mandata, quorum transgressio leviora secundum Regulam parit et peccata; et tamen in Deum nihilominus praevaricatio aequalia sunt promulgata, et ideo non aequali cuncta vigilantia observanda; sed alia cura exhibenda est ei procul dubio, quod ipse perhibet primum et maximum mandatum : alia his quae alibi discernens, Qu
Abbreviated transcription (Latin):
tdia sit & cͥm̃ ñ sit. En unũ inuentũ: monacho leue &
ueniale perxatũ. qͦdq ñ humani s diuini mandati
statuit tͥnsgͥssorẽ. In hoc genere st̃ tͣnsgͤssionis ñ nulla
stultiloqͥa seu uaniloqͥa. & queq ociose diçta facta &
cogitata. Huiꝰ modi enĩ nunꝗͣ nͥ contͣ mandatũ
dĩmandatũ usurpant᷑. Pecca qͥppe st̃ &e dĩ phibꝰ
om̃e pecc̃m. & tñ uenialia ñ cͥminialia reputant᷑.

Expanded text:
ia sit, et crimen non sit. En unum inventum est monacho leve ac veniale peccatum, quodque non humani, sed divini mandati statuat transgressorem. In 511 hoc genere transgressionis sunt nonnulla stultiloquia seu vaniloquia, et quaeque otiose dicta, facta, et cogitata. Hujusmodi enim nunquam nisi contra mandatum, et Dei mandatum usurpantur. Peccata quippe sunt, et Deus prohibet omne pecc
Abbreviated transcription (Latin):
tria loqͥm᷑ sco ꝓpħȩ samuheli qͦsi nos in hac parte
diuinã hõib tribuentes auctoritatẽ. cũ ille in
supͣ memorato capło plane discernere int̾ utrũq
uideat᷑. Siqͥdẽ qͦd nos asserimꝰ de dubiis: hoc ille
negat de manifestis. ut cũ ait. Si peccau̾it uir in uirã
mandare p̾sumunt. S hinc uos sum̃tes mat̾iã siue

Expanded text:
to prophetae Samueli, quasi nos in hac parte divinam hominibus tribuentes auctoritatem: cum ille in supra memorato capitulo plane discernere inter utrumque videatur. Siquidem quod nos asserimus de dubiis, hoc ille negat de manifestis: ut cum ait, si peccaverit vir in virum, mand
Abbreviated transcription (Latin):
placitũ ds̃ ̃ ꝑ hoi̾es inqͥs facile falli in di uoluntate de
ro dubiis ꝑcipienda & in p̃cipienda fallere posst̾. Si enĩ
qͥd hoc refert tua qͥ consciꝰ ñ es p̃sertĩ cũ teneas de scͥpt̾is
qi labia sac̾dotis c̾todiant scientiã. ⁊ legẽ ex ore eiꝰ redͥrt̃
qa angłs dr̃i excituũ:: Reqͥrt̃ dix̾im legẽ ñ quã uel¬
ħnioi qͥppe nc̃ p̃ceptor expectandꝰ. nec ꝓhibitor auscul
tandꝰ: s qͦd ita latere aut obscurũ eẽ cognoscit᷑ ut in
dubiũ uenire possit utrũnã ds sic an alit̾ forte ue¬
lit s ñ de labus c̾todientib scientiã ⁊ ex ore angłi dñi
ex̾cituũ cͥtũ reddat᷑. Aqͦ deniq diuina potiꝰ & asilia¬

Expanded text:
placitum Deus? Sed homines, inquis, facile falli in Dei voluntate de rebus dubiis percipienda, et in praecipienda fallere possunt. Sed enim quid hoc refert tua, cui conscius non es? praesertim cum teneas de Scripturis, quia Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem ex ore ejus requirunt: quia angelus Domini exercituuhujusmodi quippe nec praeceptor exspectandus, nec prohibitor auscultandus est; sed quod ita latere aut obscurum esse cognoscitur, ut in dubium venire possit, utrumnam Deus sic, an aliter forte velit, si non de labiis custodientibus scientiam, et ex ore angeli Domini exercituum certum reddat
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã nescit tñ condescendere infirmiorib. & ꝑibit
illoꝵ reu̾entiã & contẽptũ. specialit̾ contestans eis. qͥ
uos audit me audit. ⁊ qͥ uos sꝑnit me sꝑnit: Annon¬

Expanded text:
scientiam, nescit tamen condescendere infirmioribus: Et peribit, scientiam, nescit tamen condescendere infirmioribus: Et peribit, illorum et reverentiam, et contemptum, specialiter contestans eis: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me s
Abbreviated transcription (Latin):
ce si ñ scđ̾m scientiã. Talit᷑ scandala curã ñ irã ꝓuocar
solent sp̃ualiũ dũtarat uiroꝵ: paulo ita docente. Uos
qͥ sp̃uales estis huiꝰmo̾i instruite in sp̃u lenitatis.
Indignũ siqͥdẽ ualde: humanã eos mereri indignationẽ¬
dñm orucifixert̃ magni qͥdẽ peccatores s pri silli estima¬
tores. & si ex uno irã. nunqͥd ñ tñ ex alt̾o ueniã meruertꝰ
Beati qͥdẽ fussent si uirta u̾bũ dñi in ipso scandaliratiñ
illa pia in cruce patientis s nichilominꝰ cõpatientis sup¬
plicatio. Pat̃ inqͥt ignosce ilł. & qͦsi qͤreret᷑ indulgentiȩ
ratio in tã horrendo facinore: seqͥt᷑ qr nesciunt qͥd faciuns
Ac si dret. So digni uenia qͦ & pusilli scientia st̃. Ideo
ignoro & uidisse ⁊ odisse ⁊ me ⁊ patrẽ meũ. P huiꝰmodi
pusillo in seientia t̾rens paulꝰ eum qui cum habebat

Expanded text:
sed non secundum scientiam. Talium scandala curam, non iram provocare sed non secundum scientiam. Talium scandala curam, non iram provocare solent spiritualium duntaxat virorum, Paulo ita docente: Vos qui spirituales estis, hujusmodi instruite in spiritu lenitatis . Indignum siquidem est valde, humanam eos mereri indignationeDominum crucifixerunt, magni quidem peccatores, sed pusilli aestimatores, etsi ex uno iram, nunquid non tamen ex altero veniam meruerunt? Beati quidem fuissent, si juxta verbum Domini in ipso scandalizati noi. Probat hoc pia illa in cruce patientis, sed nihilominus compatientis supplicatio: Pater, inquit, ignosce illis. Et quasi quaereretur indulgentiae ratio in tam horrendo facinore, sequitur: Quia nesciunt quid faciunt . Ac si diceret: Eo digni venia, quo et pusilli scientia sunt. Ideo ignoro et vidisse, et odisse et me, et Patrem meum. Pro hujusmodi pusillo in scientia terrens Paulus eum, qui cum habeat
Abbreviated transcription (Latin):
nullatenꝰ lȩsio cuiꝰcunq ꝓximi nedũ p̃lati excu¬
set᷑ aculpa. si solꝰ defu̾it in causa dĩ. Alioqͥn paulo
contͣdicit qͥ ait. Sienĩ in frẽm peccantes in xp̃m
peccatis. Nã de p̃positis certũ tenemꝰ ipsiꝰ u̾itatis
testimoniũ sic loqͥntis ad ipsos. Quos sꝑnit me sꝑnit.
S & de qͦlibet fr̃e nolite ait contẽpn̾e unũ exhis pu¬
silł. & qͥ scandalirau̾it unũ ex his pusilł: qͦd seqͥt᷑ au̾.¬
tat ds anob̾. S ñ om̃iũ scandala ȩqͦ st̃ lance pensandã¬
Alit̃ nanq accipienda st̃ scandala pusilloꝵ & aliter
phariseoꝵ. de quib apłis tuñtib & intimantib qͦd
scandalirati eẽnt in sermone u̾itatis: responsũ:
Sinite illos ceci st̃ duces cecoꝵ. Illoꝵ qͥppe scandalũ
de ignorantia. istoꝵ de malicia descendit. Illi scan¬
dalitant᷑ qr u̾itatẽ nesciunt: isti qr ođunt. Unde &
pusillos illos arbitror appellari. qͥ uoluntatis quidẽ
bone s ñ magne scientie existentes zelũ dĩ habeant

Expanded text:
nullatenus laesio cujuscunque proximi, nedum praelati, excusetur a culpa, si solus defuerit in causa Deus. Alioquin Paulo contradicit, qui ait: Sic enim in fratrem peccantes, in Christum peccatis . Nam de praepositis certum tenemus ipsius Veritatis testimonium, sic loquentis ad ipsos: Qui vos spernit, me spernit . Sed et de quolibet fratre: Nolite, ait, contemnere unum ex his pusillis; et: Qui scandalizaverit unum ex his pusillis , quod sequitur, avertat Deus a nobisAliter namque accipienda sunt scandala pusillorum, aliter Pharisaeorum, de quibus apostolis timentibus et intimantibus quod scandalizati essent in sermone veritatis responsum est: Sinite illos; caeci sunt, et duces caecorum . Illorum quippe scandalum de ignorantia, istorum de malitia descendit. Illi scandalizantur, quia veritatem nesciunt; isti, quia oderunt. Unde et pusillos illos arbitror appellari, quod voluntatis quidem bonae, sed non magnae scientiae existentes, zelum Dei habeant,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃pond̾et ad delictũ meritaq dampnationis.a
Quid ita: Uidelicet qͥa discretio: in mandatis conseqͣnt᷑
etiã inculpis ut sicut dix̾am maioꝵ gͣuior leuiorq mi.¬
noꝵ censeat᷑ tͣngressio mandatoꝵ. Sed mandan¬
tiũ ñ ita. Siue enĩ ds̃. siue homo uicariꝰ dĩ mandatũ qͦdeui
tͣdid̾it: pari ꝓfecto obseqͣndũ÷ cura. pari reu̾entia defe¬
rendũ ubi tñ dõ contͣria ñ p̾cipit hõ. Qd si contig̾it:
ꝑgendũ indubitant᷑ consulo in petͥ sententiã qr obedire
oportet magis dõ quã hõib. Aut enĩ hoc respondendũ
est cũ apłis: aut cu phariseis certe audiendũ. Quare
& uos tͣnsgͤdimmi mandatũ dĩ ꝓpt̾ tͣditiones ur̃as:
Si autẽ dolet se contẽpni magist᷑ homo p̃ illo qͥ docet
hoĩem scientiã consolet᷑ illa quã & uos ꝓposuistis
samuheł sententia qua int̾ lepͣm ⁊ leprã uidet᷑ dis¬

Expanded text:
praeponderet ad delictum meritumque damnationis? praeponderet ad delictum meritumque damnationis? Quid ita? Videlicet quia discretio est in mandatis, consequenter et in culpis: ut sicut dixeram majorum gravior, leviorque minorum censeatur transgressio mandatotium non ita. Sive enim Deus, sive homo vicarius Dei, mandatum quodcunque tradiderit; pari profecto obsequendum est cura, pari reverentia deferendum, ubi tamen Deo contraria non 508 praecipit homo. Quod si contigerit, pergendum indubitanter consulo in Petri apostoli senteoportet Deo magis quam hominibus . Aut enim hoc respondendum cum apostolis, aut cum Pharisaeis certe audiendum: Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditiones vestras? Si autem dolet se contemni magister homo prae illo, qui docet hominem scientiam; consoletur illa, quam et vos posuistis, Samuelis sententia, qua inter lepram et lepram videtur dis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ languor inertiȩ ÷: contẽptꝰ uͦ suꝑbiȩ tumor.
Porro contẽptꝰ in om̃i sp̾e mandatoꝵ ꝑari pondere
grauis ce cõmunit᷑ dãpnabił: neglectꝰ aut in fixis
grauior. & tolerabilior in mobilib mandatis. Si qͥdẽ
tii forte ꝑ obluuonẽ surreptũ risus ue ꝑ impetum
magis excussꝰ ꝗͣ p̃sũptꝰ contͣ p̃ceptũ qͦđd utiq animi
negligentis aut dissoluti sp̃s indiciũ÷ : eo facił¬
liuie ueniã ꝓmereat᷑. quo uix uel peccatũ reputat᷑:
Quid oũ scienter & ex delibatione inuba ociosa silentic
licet ñ indicto lingua laxat᷑ nunqͥd hoc tñ neget
qͥspiã usurꝑari contra regłam ueritatis Unde ni¬
mirũ & racio exigenda est in fut᷑o iudicio. iudice ipso
t̾rifice ddmodũ cõminante. qͥa de om̃i u̾bo ocioso red¬
dent hoĩes rationẽ in die iudicii. Heu nob̾ quenã po.¬
terit reddi ratio de ocio: Alioqͥn ociũ ñ÷ sinon
onis u̾bũ. qͣntũ etiã innumeris talib id ociosis

Expanded text:
 languor inertiae est, contemptus vero superbiae tumor. Porro contemptus in omni specie mandatorum pari pondere gravis, et communiter damnabilis est: neglectus autem in fixis gravior, tolerabilior in mobilibus mandatis. Siquidem tii forte per oblivionem subreptum, risusve per impetum magis excussus, quam praesumptus contra praeceptum quod utique animi negligentis, aut dissoluti spiritus indicium est, eo facillime veniam promereatur, quo vix vel peccatum reputatur. Quid, quod scienter et ex deliberatione in verba otiosa, silentio licet non indicto, lingua laxatur? nunquid hoc tamen neget quispiam usurpari contra regulam Veritatis? unde nimirum et ratio exigenda est in futuro judicio, Judice ipso terrifice admodum comminante, quia de omni verbo otioso reddent homines rationem in die judicii . Heu nobis! quaenam poterit reddi ratio de otio? Alioquin otium non est, onis verbum, quantum etiam innumeris talibus, id est otiosis,
Abbreviated transcription (Latin):
equidẽ. Nam & aquo offendet᷑ & ob quẽ offendit᷑
eque utriꝰq: oratio execranda decernit᷑ apud ipsũ
qͥ offendit᷑ hocest apud dmn. Tał gͦ reqͥrendꝰ est ad
orandũ qͥ sit idoneꝰ ad placandũ. Porro culpã si qua:
qͥa hõ offendit᷑ cũ ei ñ obedit᷑ aut multũ extenuat
aut penitꝰ adnullat causa melior. Quappt̾ cũ dr̃¬

Expanded text:
quo offenditur, et ob quem offenditur, aeque utriusque oratio exsecranda decernitur apud ipsum qui offenditur, hoc est apud Deum. Talis ergo requirendus est ad orandum, qui sit idoneus ad placandum. Porro culpam, si qua est, quod homo offenditur cum ei non obeditur, aut multum extenuat, aut penitus annullat causa melior. Quapropter, cum d
Abbreviated transcription (Latin):
crim̃. ita sane si ꝑ surreptionẽ aut obliuionẽ ñ autẽ
ꝑ contẽptũ hoꝵ tͣnsgressio contigerit. Media qͥppe
st̃: eqͥb illa uidelicet p̃cepta constituunt᷑ qͤ uos facticia
nõiatis longe utiq disparẽ anat᷑alib quantũ in ipsis
est gerentia necessitatẽ cũ cñ nec sine offensa negligi.
nec contẽpni sine cͥmine uel ipsa qͤant iniuncta abhis
duntaxat qͥb ꝓpͥe dicit᷑ qͥuos audit meaudit. & qui uos
spnit me sꝑnit. licet nanq ipsa ꝑse iniuncti oꝑis qͣlitas
innexia sit: adiunctȩ tam̃ auctoritatis pondꝰ obnoxiũ
mandato. mandatũq peccato uoxiũ fuit. ñ magne

Expanded text:
crimen; ita sane, si per subreptionem aut oblivionem, non autem per contemptum horum trangressio contigerit. Media quippe sunt, e quibus illa videlicet praecepta constituuntur, quae vos factitia nominatis, longe utique disparem a naturalibus, quantum in ipsis est, gerentia necessitatem: cum tamen nec sine offensa negligi, nec contemni sine crimine vel ipsa queant, injuncta ab his duntaxat quibus proprie dicitur: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit . Licet namque ipsa per se injuncti operis qualitas innoxia sit; adjunctae tamen auctoritatis pondus obnoxium mandat
Abbreviated transcription (Latin):
łu mandasti mandata eustodiri nimis. U̾bi quia noti
ideo ñ sine graui pena qͦmͦcunq uiolata donant᷑. Utputa non
occides & si qua huiꝰmodi st̃: qͦꝵ nunqͣm potest ẽẽ obserua¬
tio iniusta uł mala. nunquã bona licita ue transgressio.
dispensatione duntarat humana. Cet̾a quale a p̃posici

Expanded text:
Tu mandasti mandata tua custodiri nimis . Ubi, quia non Tu mandasti mandata tua custodiri nimis . Ubi, quia non ideo non sine grandi poena quomodocunque violata donantur; ut puta, Non occides, et si qua hujusmodi sunt: quorum nunquam potest esse observatio injusta vel mala; nunquam bona licitave transgressio dispensatione duntaxat humana. CAPUT VIII. Gravius
Abbreviated transcription (Latin):
lior tamen cũ ex dei amore obedit᷑. Illa qͥppe obȩdientia
necessitatis. ẽ: ista caritatis.
IL̾m autẽ optimum dixerim obȩdientiȩ gradũ. cum eo
animo opꝰ iniunctũ recipit᷑: qͦ etiam p̃cipitur. Cum enun
ex uoluntate iubentis pendet intentio exequentis: fit ut
nec maior minorib. nec minor maiorib confuse ut assolet
ad implendũ quod iniungit᷑. subiecti studiũ impendat᷑.
s moderante animo q̃q ꝓ sua dignitate imꝑia modum
sciat utrobiq seruare. tam in obseruando uidelicet uissa:
quã in cauendo ꝓhibita. non qͦd uł minimũ horũ quȩ
iubent᷑ contempnendũ putet. & si tam̃ minimũ qͦd mini¬
inũ ÷ reputet. sed minimũ ex comꝑatione maiorũ. No¬
uit uerꝰ humił q obȩdiers & minima ñ contempnere.
& maxime curare quȩ maxima sunt: intimo quodam
deuoti sinceriq animi sapore discernens. qͥb de manda¬
tis ei qͥ pre÷ suis qͦdãmm factis respondeat cum ꝓph̃a.

Expanded text:
lior tamen cum ex Dei amore obeditur. Illa quippe obedientia necessitatis est, ista charitatis. Illum autem optimum dixerim obedientiae gradum, cum eo animo injunctum opus recipitur, quo et praecipitur. Cum enim ex voluntate jubentis pendet intentio exsequentis, fit ut nec majus minoribus, nec minus majoribus confuse ut assolet ad implendum quod injungitur, subjecti studium impendatur; sed moderante animo quaeque pro sua dignitate imperia, modum sciat utrobique servare, tam in observando videlicet jussa, quam in cavendo prohibita: non quod vel minimum horum quae jubentur, contemnendum putet, etsi tamen minimum quod minimum est, reputet; sed minimum ex comparatione majorum. Novit verus humilisque obediens et minima non contemnere, et maxime curare quae maxima sunt, intimo quodam devoti sincerique animi sapore discernens, quibus de mandatis ei qui praeest, suis quodammodo factis respondeat cum propheta:
Abbreviated transcription (Latin):
tu tͥ caute age. Potest nanq fieri ut frustra labo¬
raueris. ut autẽ ego frustra diligam bonum qͦd
oꝑaris fieri om̃ino ñ potest. O qͣnta fidutia cari¬
tatis. Alius oꝑatur ñ amans. & aliꝰ amat nil opais.
lle quidem opus suũ ꝑdit.illiꝰ uͦ caritas ñꝙͣ sxcidit.
Et qͥd mirũ sim hoc exilio adhuc ꝑegrinante ȩcclia
quedam huiꝰcemodi sit pluralis unitas unaq płali¬
tas. cũ in illa qͦq patria qͣndo iã ipsa regnabit nichi¬
lominꝰ foitasse talis aliqͣ dispar qͦdãmͦ futa sit ȩqlitas

Expanded text:
Tu tibi caute age. Potest namque fieri quia frustra tu laboTu tibi caute age. Potest namque fieri quia frustra tu laboraveris: ut autem ego frustra diligam bonum quod operaris, fieri omnino non potest. O quanta fiducia charitatis! Alius operatur non amans, et alius amat nihil operans. Ille quidem suum opus perdit, illius vero charitas nunquam excidit. Equaedam hujuscemodi sit pluralis, ut ita dixerim, unitas, unaque pluralitas: cum in illa quoque patria, quando jam ipsa regnabit, nihilominus forte talis aliqua dispar quodammodo aequalitas
Abbreviated transcription (Latin):
Non qͦd scilicet ordo sc̃s & iustus non sit. sed qͥa
carnalis eram. uenundatus sub pecc̃o. & talem aĩȩ
meȩ languorem sentiebam. cui fortior eẽt potio ne¬
cessaria. Ꝙ diu̾sis morbis diu̾sa conueniunt medi¬
camina. & fortioribꝰ fortiora. fãc duos homines fe¬
bribus anxiari. quaitanis unũ. alt̾m tercianis. cõ¬
mendet aũ qͥ quartanis laborat terciano. aquã. pi¬
ra. et frigida queq sumenda. cum tam̃ ipse ab his
abstineat. uinumq et cetera calida ut pote sibi
congruentia sumat. Quis rogo hinc eum recte re¬
prehendat: Diceret ille. cur tu aquam ñ bibis quã
ita laudas. an ñ responderet. & tibi eam fidelit̾ tri¬
laudo enim om̃s et diligo. uͥcunq pie et iuste uiuit᷑
ineccła. Unum oꝑe teneo. ceteros caritate. faciet aũ
caritas. fidenter loqͦr. ut ne illorũ qͥdem fructu frau¬
der. qͦrum instituta non sequor. Plus aliqͥd dicam.

Expanded text:
Non quod scilicet Ordo sanctus et justus non sit: sed quia ego Non quod scilicet Ordo sanctus et justus non sit: sed quia ego carnalis eram, venumdatus sub peccato ; et talem animae meae languorem sentiebam, cui fortior esset potio necessaria. Et diversis morbis diversa conveniunt medicamenta, et fortioribus fortiora. Fac duos homines febribus anxiari, quartanis unum, alterum tertianis. Commendet autem qui quartanis laborat, tertiano aquam, pyra, et frigida quaeque sumenda: cum tamen ab his ipse abstineat, vinumque et caetera calida, utpote sibi congruentia, sumat. Quis, rogo, hinc eum recte reprehendat? Si diceret ille, Cur tu aquam non bibis, quam ita laudas? annon recte responderet: Et tibi eam fideliter triLaudo enim omnes et diligo, ubicunque pie et juste vivitur in Ecclesia. Unum opere teneo, caeteros charitate. Faciet autem charitas fidenter loquor ut ne illorum quidem fructu frauder, quorum instituta non sequor. Plus aliquid dicam.
Abbreviated transcription (Latin):
ego solus. nec tu sine me. nec ille absq utroq s
simul om̃s sumus illa una. si tam̃ solliciti sumꝰ
seruare unitatẽ sp̃s in uincło pacis. Non inquã
unam. sed ũr simul et nr̃. nisi forte qͦd absit in¬
uicẽ inuidentes. inuicẽ ꝓuocantes. inuicẽ mor¬
deamur: abinuicẽ consumam᷑. & sic nos non possit
apls uni illi uiro cui despondit uirginẽ castam
exhibere xp̃o. Ueruntamen illa una dicit in can¬
ticis. Ordinate in me caritatẽ. ut si una in cari¬
tate diuisa non sit in ordinatione. Qͥd gͦ: Cister¬
siensis sum. Dampno cluniacenses: Absit. Sed di¬
ligo. sed predico. sed magnifico. Cur gͦ inqͥs ordinẽ
illum non tenes. si sic laudas: Audi. propte̾r hoc
qͦd apł̃s ait. Unusqͥsq in ea uocatione qua uocatꝰ ẽ
ꝑmaneat. Qͦđ si queris cur & a pͥncipio ñ elegerĩ
si talẽ. ẽẽ. sciebã: respondeo. ꝓpt̃ id qͦd rursus

Expanded text:
ego solus, nec tu sine me, nec ille sine utroque: sed ego solus, nec tu sine me, nec ille sine utroque: sed simul omnes sumus illa una, si tamen solliciti sumus servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Non, inquamunam, sed noster simul et vester: nisi forte quod absit! invicem invidentes, invicem provocantes, invicem mordeamuolus uni illi viro, cui despondit, virginem castam exhibere Christo . Verumtamen illa una dicit in Canticis, Ordinavit in me charitatem : ut etsi una in charitate, divisa tamen sit ordinatione. Quid ergo? Cisterciensis sum: damno igitur Cluniacenses? Absit! sed diligo, sed praedico, sed magnifico. Cur ergo, inquis, Ordinem illum non tenes, si sic laudas? Audi. Propter hoc quod Apostolus ait: Unusquisque in ea vocatione, in qua vocatus est, permaneat . Quod si quaeris, cur et a principio non elegerim, si talem sciebam? respondeo: Propter id quod rursus
Abbreviated transcription (Latin):
adiungit. Hȩc autẽ oꝑat᷑ unus atq idem sp̃s. diuideis
singłis prout uult. Caritas qͥppe diffusa. ẽ. in cordibꝰ
sed totam et integrã. hereditario iure sortiat᷑ eccła.
quia & de illa scriptũ. ẽ. Astitit regina a dextͥs tiuis.
inuestitu deaurato. circũ amicta uarictate. Itaq di¬
uersi diuersa accipientes. alius qͥdem sic alius uͦ sic.
siue cluniacenses. siue cistertienses. siue clerici regu¬
lares. siue etiam laici fideles. om̃is deniq ordo. oĩs
lingua. om̃is sexus. om̃is etas. om̃is conditio. in om̃i
loco. ꝑ om̃e tempus. a pͥmo homine usq ad nouis¬
simum. Nam et propter hoc talaris dicta. ẽ. quod
ad finem usq ꝑtingat. dicente ꝓpħa. ñ. ẽ. qui se
abscondat a calore eiꝰ nimi  rũ congruens
ei cui et facta. ẽ. qui ꝑhibente uidelicet alia scͥpt᷑a.
et ipse attingit a fine usq ad finem fortiter. & dis¬
nam tunicã. et ex om̃ibus constet una. Ex om̃ibꝰ
inquã una. Nam si ex pluribus & ditiersis. una

Expanded text:
adjungit: Haec autem operatur 530 unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Charitas quippe diffusa est in cordibus o dividatur, sed totam et integram haereditario jure sortiatur Ecclesia, quia et de illa scriptum est: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate . Itaque diversi diversa accipientes dona, alius quidem sic, alius vero sic; sive Cluniacenses, sive Cistercienses, sive clerici regulares, sive etiam laici fideles, omnis denique Ordo, omnis lingua, omnis sexus, omnis aetas, omnis conditio, in omni loco, per omne tempus, a primo homine usque ad novissimum. Nam et propter hoc talaris dicta est, quod ad finem usque pertingat, dicente propheta, Non est qui se abscondat a calore ejus : nimirum congruens ei cui et facta est, qui, perhibente videlicet alia Scriptura, et ipse attingit a fine usque ad finem fortiter, et disnam tunicam, et ex omnibus constet una. Ex omnibus, inquam, una. Nam etsi ex pluribus et diversis, una
Abbreviated transcription (Latin):
debitores. fideł curȩ unũ. alt̾m humilis obedientie. Qd¬
nam gͥ iã uoluntati relinqͥt᷑. uͥ ⁊ p̾latꝰ debiti necessitate
tenetur: Sed et de hoc itẽ ñ parũ p̃lati p̃scͥbit᷑ uolũ¬
tati. qͥd is qͥ ꝓfitet᷑ spondet qͥdẽ obedientiã. non tam̃
oĩmodã. s det̾minate scđm regulã. nec aliã quã sci
benedicti. ut oporteat eũ qͥ p̃÷ ñ frena suȩ laxart uo¬
luntati suꝑ subditos. sed p̃fixam ex regła sibi scire men¬
surã. & sic sua demũ imꝑia mod̾ari. circa id solũ quod
restũ ẽe constiterit. nec quodlibet rectũ. sed hoc tantum
qd p̃dictꝰ pater instituit. aut ceite quod sit scđ̃m quod
instituit. Sic se qͥppe ht̃ ꝓfessio. Promitto ñ qͥdẽ regł̃an¬

Expanded text:
debitores: fidelis curae unum, alterum humilis obedientiae. Quiddebitores: fidelis curae unum, alterum humilis obedientiae. Quidnam igitur jam voluntati relinquitur, ubi et praelatus debiti necessitate tenetur? Sed et de hoc item non parum praelati praescribitur voluntati, quod is qui profitetur, spondet quidem obedientiam, non tamen omnimodam, sed determinate secundum Regulam; nec aliam, quam sancti Benedicti: ut oporteat eum qui praeest, non frena suae laxare voluntati super subditos, sed praefixam ex Regula sibi scire mensuram; et sic sua demum imperia moderari circa id solum, quod rectum esse constiterit; nec quodlibet rectum, sed hoc tantum quod praedictus Pater instituit, aut certe quod sit secundum quod instituit. Sic se quippe habet professio: « Promitto, » non quidem Regula