comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ lib̾tifiant: constitutio ostñ¬
dit᷑. Ut qui directa᷑imn aocẽperunt¬
lib̾tatem. orcimerunt liberti. fi for¬
te is qui ad licisibibona desiderat.
itauelit addici. ut ⁊̃ hii quidireetã
lib̾tatem acce perunt. ipsius lib̾tifi¬
anͣt. Qui aũ ipsius lib̾tifieriuolunt
utrum manumit tendi sint. abeo
anuõ ip̃a adelitionẽ hoecon pr̃elm̃¬
dẽredum. Ea conditione sibi addi¬
ci bona. uthii ⁊̃ qui directam lib̾ta¬
tem acce perunt ipsius fiant liber¬
ti. Et putohocesse probandũ. ut
ip̃a additione hoc comp̃hendat᷑
ielq ũba quoꝙ constitutionis ad¬
mit tunt. Cum autem seruus liber¬
tatem nactus est. utiq ⁊̃ tutelameĩ
hab̾ebit. ciubona addictasunt. Idi
alienos. s uos rogauerint. hr̃elẽma¬
numittere. utrum dicunus con¬
stitutionem locũ hr̃ anuõcessabit
constitutio. magisq est ut locus
sit constitutioni. addictis ⁊ boĩs
relimere. ⁊ prãre lib̾ tatem cogit᷑
ap̃tore. ¶ Si non hr̃s slegata riu

Expanded text:
um liberti fiant, constitutio ostendit, ut qui directam libertatem, orcini erunt liberti, nisi forte is qui addici sibi bona desiderat ita uelit addici, ut etiam hi, qui directam libertatem acceperunt, ipsius liberti fiant. Qui autem uolunt ipsius liberti fieri, utrum manumittendi sint ab eo an uero ipsa addictione hoc comprehendendum hac condicione sibi addici bona, ut hi etiam, qui directam libertatem acceperunt, ipsius fiant liberti? et puto hoc esse probandum, ut ipsa addictione hoc comprehendatur: idque uerba quoque constitutionis admittunt. Cum autem seruus libertatem nactus est, utique etiam tutelam eius habebit is cui bona addicta sunt. Si alienos seruos rogauerat heredem manumittere, utrum dicimus constitutionem locum habere an uero cessabit constitutio? magisque est, ut locus sit constitution‹i›: addictis enim bonis redimere et praestare libertatem cogitur a praetore. Si non heres, sed legatarius
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quid de inde sub conditione
datasit lib̾tas.⁊ siquidema liepu¬
re pualique subconditione. utiq
ad dicistatimpossunt. Si om̃s sub
conditione. quid con seqñs erit di¬
cere. utrum expectancdumsit ut ẽ¬
ditio existat: anuõstatim adicimud
tume demumei conpetitituram li¬
bertatem. siextitĩt lib̾tatis conditi

Expanded text:
tur. quid deinde, s‹i› sub condicione data sit libertas? et si quidem aliquae pure, aliquae sub condicione, utique addici statim possunt: si omnes sub condicione, quid consequens erit dicere? utrum exspectandum, ut condicio existat, an uero statim addicimus, tunc demum competitura libertate, si exstiterit condici
Abbreviated transcription (Latin):
relicta est. libererit: atq soliqui
adessent.⁊ qui exiusta causa ab es¬
sent rogatiessent. Prs ego latitan
acditasit ab intestato hr̃ditas. fauor
constitutionis diuimarci debemͣ
locͤum habere. ⁊ hoccasum que iub
libertatem conpetere ẜuo ⁊ bonaeiad¬
dici. sidonee creditorib caũit. de
solido quod cuiq debetur soluẽdo.
tionei plerumꝰq creditorib ẽ petũt
certumsit. utrum existat successor.
an non: cessabit constitutio. Cum
certuinese ceperit᷑ tunc erit consti¬
tutionibus locus. ¶ diis qui in̾ int̾e
stitui põt. abstinũit sehr̃ditatem an
quamdiu potĩt inin restit᷑ui. existi¬
mamus constitutionẽ cessare: quia ñ
est certum ab intestato neminem suc¬
cessorem exstare. Est tn uerius ad nut¬
tendam constitionem. Quid ergosi
post aditionem libtatum conseruã¬
darum causa factam. m̾in sit resti¬
tutus. utiq nonerit dicendum reuo¬
cari lib̾tates. que semel conpetier̃t¬

Expanded text:
relicta est liber erit, atque si soli, qui adessent et qui ex iusta causa abessent, rogati essent: pars ergo latitantadita sit ab intestato hereditas, fauor constitutionis diui Marci debet locum habere et hoc casu, quae iubet libertatem competere seruo et bona ei addici, si idonee creditoribus cauerit de solido, quod cuique debetur, soluendo:ctiones plerumque creditoribus competuntcertum sit, utrum existat successor an non, cessabit constitutio: cum certum esse coeperit, tunc erit constitutioni locus. Si is qui in integrum restitui potest abstinuerit se hereditate, an, quamdiu potest in integrum restitui, existimamus constitutionem cessare, quia non est certum ab intestato neminem successorem exstare? est tamen uerius admittendam constitutionem. Qupost addictionem libertatum conservandarum causa factam in integrum sit restitutus? utique non erit dicendum revocari libertates quae semel competier
Abbreviated transcription (Latin):
stellion̾at᷑ ꝗsobiecĩt. ł expilate hr̃dita¬
tis cͥm̃ ⁊ destitit pęnã senatꝰ c̃sultitur pili¬
ami ñ subibit. nec furti ł iniuiriaꝵ s
tio aut publicȩ fit. ob diẽ ĩ signẽ aut
publicã gratulatiõẽ.¬

Expanded text:
ditatis crimen et destitit, poenam senatus consulti Turpilliani non subibit, nec si furti vel iniuriarum: sed tio aut publice fit ob diem insignem aut publicam gratulatione
Abbreviated transcription (Latin):
calũma ñ punĩeos qͥ p̃scͥptiõe tp̃is exclu
abolitiõe exsenatẽsultout ⁊ fiẽi absol.
ab olitionẽ reoꝵ fieĩ. nec ĩt dies pstitutõꝰ
reu̾ repetierit: dicend ẽ. cessaẽ t̃pilianũ
senatꝰ c̃ sultũ Nec a uidet̃ desiste. ꝗ excep¬
tũ reũ ñ defert. eximit᷑ aũt reus ab oli¬

Expanded text:
calumnia non puniri eos, qui praescriptione temporis exclusabolitione ex senatus consulto, ut fieri adsolet,abolitionem reorum fieri, nec intra dies praestitutos reum repetierit: dicendum est cessare Turpillianum senatus consultum. nec enim videtur desistere, qui exemptum reum non defert: eximitur autem reorum aboli
Abbreviated transcription (Latin):
ãp.ł.ii.d̾. Aut pͥuatĩ actore postula¬
te. Tertiogñe sit exlege ab olitio accu¬
satore mortuo. ł ex iusta causa ĩpedito
quominꝰ accusaẽ possi abolitiõe aũt
publicȩ facta ñ retc̃t᷑abit᷑ ĩiudicio repe¬
tendo de maĩti uire. xxx. dies repeten¬
dirẽi diuus adrianꝰ utilesẽe ĩtp̃tatꝰ ẽ.¬
m. exdie scł quoferie finitȩ s̃ ⁊ senat᷑ cen¬
suit. eosdies cede ꝗb ꝗsꝙ re̾ũ suũ reppe¬

Expanded text:
iis. aut priuatim actore postulante. tertio genere fit ex lege abolitio accusatore mortuo uel ex iusta causa impedito, quo minus accusare possit. Abolitione autem publice facta non retractabitur in iudicio repetendo de mariti iure. Triginta dies repetendi rei diuus Traianus utiles esse interpretatus est, ex die scilicet, quo feriae finitae sunt. et senatus censuit eas dies cede
Abbreviated transcription (Latin):
ntꝗib adultii. Masculo post ꝗnꝙpan¬
nos continuos exdie cõmissi ad ultii ł
feminȩ pꝰt .ui. m̃ses utiles exdie liuor¬
cũ anside sstet hoc senatꝰ csulto plecti
debeat. nec ne dubitat᷑ mouit ꝙ pe̾ne
nulla dubitatio eriaccusatio ꝗ tp̃is spe¬

Expanded text:
t adulterii masculo post quinque annos continuos ex die commissi adulterii vel feminae post sex menses utiles ex die divortii: an, si destiterit, hoc senatus consulto plecti debet, belle dubitatur. movet, quod paene nulla erit
Abbreviated transcription (Latin):
uitiocarere. ⁊ obid hunc nullã pęnã sub¬
i re oportẽ ¶p̃uaricatorẽ eẽ eũ ostndimꝰ
sumularet. falsas uõexcusationes admit¬
tc̃t ¶ Siquis aũ ababaccusatiõe erͣit ab¬
ołitionẽ destitĩt pułmt ibolitio pͥu̾atĩ
ap̃sidib postulãi acĩpetraĩ solet. Itẽ ꝓ
tͥbunali ñde plano nec p̃ses hanc cogni

Expanded text:
uitio carere et ob id hunc nullam poenam subire oportere. Praeuaricatorem eum esse ostendimus, obationes dissimularet, falsas uero rei excusationes admitteret. Si quis autem ab accusatione citra abolitionem destiterit, punitur. Abolitia praesidibus postulari ac impetrari solet, item pro tribunali, non de plano: nec praesens hanc cognit
Abbreviated transcription (Latin):
eri pliberas ꝑsonas leges deside a¬
rant ẜ uus int̃ uenire noupõt.
¶¶ondebeo melioris conditio¬
nis esse. quam auctor m̃s aquo
ius in me transit᷑.
cedendam. quod ꝑmagistratũ
publiee possit fieri ne occasiosit hta¬
maioris tumultus faciendi
¶Infinta extimationẽ liber¬
alterius succẽdit iure eius utide¬
b ¶ Nemo uidetur dolo exͣqui.s
qui ignorat causam curnon debe

Expanded text:
eri personas leges desiderant, seruus interuenire non potest. Non debeo melioris condicionis esse, quam auctor meus, a quo ius in me transit. 1cedendum, quod per magistratum publice possit fieri, ne occasio sit maioris tumultus faciendi. Infinita aestimatio est liberalterius succedit, iure eius uti debet. Nemo uidetur dolo exsequi, qui ignorat causam, cur non debe
Abbreviated transcription (Latin):
utrum ratum est ¶ Quererum na.¬
tura ꝓhibentur. nulla lege confir
uenti cesar rescͥpserat. iam defuncto
dedisse estimare tur R. nonuideri
sibi prmeroem. quodei quenuiuẽ.

Expanded text:
utrum ratum est. Que rerum natura prohibentur, nulla lege confiruenti Caesar rescripserat, iam defuncto dedisse existimaretur, respondit non uideri sibi principem, quod ei, quem uiuere
Abbreviated transcription (Latin):
TS
sint dehis fatinõib ⁊ criminũ ert¬
foremses quoq actiones crimͤinib
istis p̃bsuit ¶ Exincendio. que mad¬
modũ accipimus. utrũ exip̃oigne.
liussie accipietur. p̃pineñdiũ. ħ est
p̃ptumultũ incendii. uł trepiditi¬
onẽ incendurapit. Quẽ ad modũ
solemus dicere in bellormissũ: ꝙ
p̃p̃ eausam belliacdmittitur. ꝓiñ
siexaiacentib p̃diis. ubim cendium
fiebat raptũ quidsit. dicendũ sit e¬
cdictolocũẽe. quiauerũ ẽ. exincen¬
cdiorapi. ¶Itemruine appellatio.¬
S referturad idtem pus quoruinafit.
ñ tantũ siexhis quaeruerunt tulent
quis: s⁊ ⁊̃ siex adiacentib ¶ Sisuspi¬
ciofuit incendiiuł ruine. nncendi¬
um. uł ruinanon fuit. uideamus ã
hoc edictũ locũhãt. ⁊ mag̃ ẽ. nchãt
quianeq exincendio neqerruina
quidraptũẽ ¶ Item aic p̃tor. siquid
exnaufragio. hic illud queritur. utrũ¬
si quis eotpr tulerit quonau frasigiũ

Expanded text:
t sint de his facinoribus etiam criminum exeforenses quoque actiones criminibus istis praeposuit. 'Ex incendio' quemadmodum accipimus, utrum ex ipso igne lius sic accipietur propter incendium, hoc est propter tumultum incendii uel trepidationem incendii, rapit: quemadmodum solemus dicere in bello amissum, quod propter causam belli amittitur. proinde si ex adiacentibus praediis, ubi incendium fiebat, raptum quid sit, dicendum sit edicto locum esse, quia uerum est ex incendio rapi.Item ruinae appellatio refertur ad id tempus, quo ruina fit, non tantum si ex his quae ruerunt tulerit quis, sed etiam si ex adiacentibus.Si suspicio fuit incendii uel ruinae, incendium uel ruina non fuit, uideamus, an hoc edictum locum habeat. et magis est, ne habeat, quia neque ex incendio neque ex ruina quid raptum est.Item ait praetor: 'si quid ex naufragio'. hic illud quaeritur, utrusi quis eo tempore tulerit, quo naufragium
Abbreviated transcription (Latin):
sores. s nadditum dolomalo. quiã
nonom̃i ⁊̃ qui recipit statim delĩ¬
quit. s: quidolomalo recipit. ꝗd it
abstulit. uł amouit. uł dãpnũ dedit.
uł rectpit. hac actione tenctur. Ali¬
ud aut ẽẽ rapi. aliud amorũ palã est.
siquidem amouĩaliquid ĩ sinui p̾¬
sit. Rapiaũt siñiuu non põt. ¶ Qui
eiecta naue quidrapuit: hedicto te¬

Expanded text:
enim additum est 'dolo malo', quia non omnis qui recepit statim etiam delinquit, sed qui dolo malo recipit. quid eabstulit uel amouit uel damnum dedit uel recepit, hac actione tenetur.Aliud esse autem rapi, aliud amoueri palam est, si quidem amoueri aliquid etiam sine ui possit: rapi autem sine ui non potest.Qui eiecta naue quid rapuit, hoc edicto te
Abbreviated transcription (Latin):
tuł neciaꝑe uidetur. quimlitore ia¬
centemͣtollit ¶ Deinde ait p̃tor. La¬
pugn. siũ p̃dõib expugnantib ra¬
piat ¶ Labo scͥb. E quũ fuisse ut si¬
uededomo. siue inula expugͥnantiᷤ¬
bus aliquid rapiatur. huicedictolo¬
cussit. Nona minus inmãĩ ꝗͣ inuilla
ꝑ latrĩicłos inquietamur. uł infesta¬
ripossumus ¶ Nontãtũ aut̃ quira¬
p̃it. ueꝵ his quoq quireceꝑit excau

Expanded text:
t. nec rapere uidetur, qui in litore iacentem tollit.Deinde ait praetor 'rapugnet siue praedonibus expugnantibus rapiat.Labeo scribit aequum fuisse, ut, siue de domo siue in uilla expugnatis aliquid rapiatur, huic edicto locus sit: nec enim minus in mari quam in uilla per latrunculos inquietamur uel infestari possumus.Non tantum autem qui rapuit, uerum is quoque, qui recepit ex cau
Abbreviated transcription (Latin):
eum contͣingit. habetur cam ratio
cognationis.
us sieducator sipedagogus ipsius.
si nutrix. uł filius. filiaue. cuius
eorum. uł alupͤnis. uł capsarius .i.
qui portat libros. uł sumhoc manu¬
mittatur ut procuratõr sit. dum mͦ
non minor annis.xͦ ⁊ uii. sit. Yrete¬
rea ⁊ illud exigitur. ut nonutiq  u
num ser̃uum kãt qui manumit tit.
lte insimatrimonii causa uirgo. uł
muilier manumit tatur. exacto prius
uire iurando. ut intra.ui. menses
uxoremeam ducioporteat. Ita eñi
mag mulieribꝰ ẽ conueniens. manu¬
mit are sed⁊ murio rece pͣium est.
satͣisq est ꝑmit tieum manumit¬
ti.inquo nutriendo ꝓpensiorem a¬
nimũ fecerunt Sunt qui putant ⁊̃
feminas posse matrimonii causa
manumit tere. s ita si forte con ser¬
uus suus in hoc eilegatus est Et si
spado uelit matrimonii causa. ma¬
numit tere põtsnonidem ẽ in ca¬
cionis implende causa minori .xx.
annis manumit tere ꝑmit tendũẽ.
Ueluti siquis itahr̃s institutussit.:

Expanded text:
eum contingit habetur enim ratio cognationis:us, si educator, si paedagogus ipsius, si nutrix, uel filius filiaue cuius eorum, uel alumnus, uel capsarius id est qui portat libros, uel si in hoc manumittatur, ut procurator sit, dummodo non minor annis decem et octo sit. praeterea num servum habeat, qui manumittit. item si matrimonii causa virgo vel mulier manumittatur, exacto prius iureiurando, ut intra sex menses uxorem eam duci oporteat: ita enim magis mulieribus conueniens est manumittere: sed et in uiris receptum est satisque est permitti eum manumitti, in quo nutriendo propensiorem animum fecerint. Sunt qui putant etiam feminas posse matrimonii causa manumittere, sed ita, si forte conserus suus in hoc ei legatus est. et si spado uelit matrimonii causa manumittere, potest: non idem est in cacionis implendae causa minori uiginti annis manumittere permittendum est, ueluti si quis ita heres institutus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
quodinsidias detexĩt. Et longum
est siex se qui uoliũs. quia multa
merita uicidere possunt: quibus
honestum sit libertatem cum deeͤ¬
to p̃stare. quas estimare debebit. is
a put quem de eare agitur ¶Ylures
uindicta parit manumit tit pos¬
sunt. ⁊ sufficit p̃sentia seruorum.
ut uel plures manumit ti possunt¬
¶ Ab sens quoq causam probare per ꝓ¬
curatorem potĩt. ¶ Siduomatri¬
monii causa manumitterent reci¬
picausanondeb. ¶Quimitalia.
V. ap̃ altĩus ꝓuintie p̃sidem consilio
bandis meminisse uidices oport
ut non ex luxuria. s eͥx affectude¬
scendentes causas apꝓbent. Neq it
deliciis.s iustis affectionibus se¬
dedisse. iustam lib̾tatem legem eli¬
ascentiam credenduist. ¶ Siquis
minori.ue. annis hac lege serium
clederit: ut p̃tio accepto clãpnatio¬
nis causa. cum libm fatiat. potĩt ille
causãmanumissionis istius ꝓbare
hoc ipsum allegans legem᷑ datam.⁊
sie̾ perducere adlibͤtatem. Ergohie

Expanded text:
quod insidias detexerit. et longum est, si exequi uoluerimus, quia multa merita incidere possunt, quibus honestum sit libertatem cum decreto praestare: quas aestimare debebit is, apud quem de ea re agatur. Plures uindicta pariter manumitti possunt et sufficit praesentia seruorum, ut uel plures manumitti possint. Absens quoque causam probare per procuratorem poterit. Si duo matrimonii causa manumittent, recipi causa non debet. Hi qui in Italia t, apud alterius prouinciae praesidem consilio bandis meminisse iudices oportet, ut non ex luxuria, sed ex affectu descendentes causas probent: neque enim deliciis, sed iustis affectionibus dedisse iustam libertatem legem Aeliam Sen tiam credendum. Si quis minori uiginti annis hac lege seruum dederit aut pretio accepto uel donationis causa, ut eum liberum faciat, potest ille causam manumissionis istius probare, hoc ipsum allegans legem datam, et perducere ad libertatem: ergo hic
Abbreviated transcription (Latin):
res cius siue emp̃tione siue aliͦqͦ mõ
successerint. Sed si nemo suecessor
extiterit addfiscum transitꝰ ut lib̾tas
ab eo p̃staretur. Is aute m quiro gatẽ
manumit tere ⁊̃ eo tp̃r quoalienaie
ꝓhibẽtur. põt manumit tere. ¶ Sia¬
lienum s uum quis rogatussit manu¬
mit tere. cum ei pecuma certa legata
essz. ut emat eum ⁊ manumit tat. ⁊
dñs noliteum uendere. legatum re¬
tinz exuoluntate defuneti. ¶Ctuꝑ
fidĩ conmissũ libertas debetur. libieĩ
quodamm̃o locoẽ ⁊ statum lib̾i loᷤcũ
obt̾in⁊. uel eo magis quod nec malũ
trans ferendus ẽ ut aut libtas eius in¬
pediatur. aut iuira pationoꝵ grauio

Expanded text:
alio modo successerint. sed et si nemo successor extiterit, ad fiscum ita transit, ut libertas ab eo praestetur. Is autem qui rogatus est manumittere etiam eo tempore quo alienare prohibetur potest manumittere. Si alienum servum quis rogatus fuerit manumittere, cum ei pecunia certa legata esset, ut emat eum et manumittat, et dominus nolit eum uendere, legatum retinet ex uoluntate defuncti. Cui per fideicommissum libertas debetur, liberi quodammodo loco est, et statuliberi locum optinet uel eo magis, quod nec in alium transferendus est, ut aut libertas eius impediatur aut iura patronorum grauio
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Sipatronus contratabulas bonorum
possessionẽ acceꝑit. quia eum p̃tut lib̾¬
tus non cõgetur uendere ẜuum ꝓͥum
ttere. I dus cuiiss uus ẽ nolit eum
uendere.ut manumit teretur nulle
p̃toris partes sunt. idẽ ẽ ⁊ siplũis tusto
uendere uoluit. Sin autem certoqui¬
dem p̃tio. quod non pͥma facie uidet᷑
esse iniquũ dñs ẜ uum uendere ꝑatu
est. is uõquiiogatus ẽa manumit tere

Expanded text:
 Si patronus contra tabulas bonorum possessionem acceperit, quia eum praeterierit libertus, non cogetur uendere seruum ttere. Si is cuius seruus est nolit eum uendere, ut manumitteretur, nullae praetoris partes sunt: idem est et si pluris iusto uendere uelit. sin autem certo quidem pretio, quod non prima facie uidetur esse iniquum, dominus seruum uendere paratus est, is uero, qui rogatus
Abbreviated transcription (Latin):
causa absit qui fidĩ conmissa liber¬
tatemdeh ⁊ hoc ꝓnuntiatum
fuit ꝑinde lib̃tas competat. atq si
ut oportet excausa fidi conmissi
manunussus ess: ¶Ibesse autem is ĩ¬
telligitur qui atribunali abẽ.⁊ qr
cumq fidĩ com missam lib̾tatem
deb exqua cumq causa ꝓnuntia¬
tum fuĩt. cum eum eosue ab ẽẽ. per¬
inde habeatur. atq suit oport ex
caus fidĩ conmissi manumissus
ẽẽt. ¶ Artificuliano senatus consul
to cauetur. ut inproruntus p̃sides
ꝓ iuntie cognoseant. lie hrs nonsit
eius ꝓuintiae S⁊ nonsihr̃ditariũ
ẜuum quis rogatussit manumittẽ.
s ꝓͥum exsenatus consulto uĩciano¬

Expanded text:
causa absit qui fideicommissam libertatem debet et hoc pronuntiatum fuerit, perinde libertas competat, atque si, ut oportet, ex causa fideicommissi manumissus esset. Abesse autem is intellegitur, qui a tribunali abest. Et cumque fideicommissam libertatem ex quacumque causa pronuntiatum fuerit eum eosue abesse, perinde habeatur, atque si, ut oportet, ex causa fideicommissi manumissus esset. Sed Articuleianoto cavetur, ut in provinciis praesides provinciae cognoscant, licet heres non sit eius provinciae. Sed si non hereditarium servum quis rogatus fuerit manumittere, sed proprium, ex senatus consulto Iunci
Abbreviated transcription (Latin):
rint debitores quib alii eractores e¬
rant applicati nondum uidebatur cõ¬
reddenclarum rationum quod sol¬
uendo nonessent debitore
rata eẽt uoluntas sũp̃ma. cum ⁊in¬
stitutus. ⁊ substĩtus incontinenti
prius quam adirent hr̃ditatem de¬
cessissent cos qu̾ib abhisilibtas ⁊ hr¬
ditas amilite ꝑfidĩ conmissum da¬
taess. ꝑinde lib̾os ⁊ hir̃des ẽẽ uissit.
acsiutrumq duectam accepissent.
eorum autem quia pagano libtatẽ
eum ꝰ eͦque incontinenti ⁊ institut᷑
⁊ substitutus decessissent satis habu¬
it libertatem confirmare.
sit acreditore aneillam suam pigno¬
riratam manumit tere: dicendum
est filĩcon missariam lib̾tatem. u
certa quantitas abeorelinquatur
anfidĩ con missaĩa libertas  siplus
sit inp̃tio siue minus. cogilibtatem
p̃stare. si mõ semel agnouit uolun¬
tatem creditoris agnouisse. sic ac¬
cipimus. si forte cum conileniret᷑
bhĩde usus est exceͤptione i ałi¬
ꝯas uoluntatem suam ostenꝰdit. Nã

Expanded text:
rint debitores, quibus alii exactores erant a‹p›plicati, nondum uideatur conreddendarum rationum, quod soluendo non essent debitoresrata esset uoluntas suprema, cum et institutus et substitutus in conpriusquam adirent hereditatem, decessissent, eos, quibus ab his et libertas et hereditas a milite per fideicommissum data esset, perinde liberos et heredes esse iussit, ac si utrumque directo accepissent. eorum autem, qui a pagano libertatem cum aeque in continenti et institutus et substitutus decessisse‹n›t, satis habuit libertatem confirmare. sit a creditore ancillam suam pigneratam manumittere, dicendum est fideicommissariam libertatecerta quantitas ab eo relinquatur an fideicommissaria libertas? et sive plus sit in pretio sive minus, cogitur libertatem praestare, si modo semel adgnovit voluntatem creditoris. adgnovisse autem sic accipimus, si forte, cum conveniretur ab herede, usus est exceptione vias voluntatem suam ostendit: nam
Abbreviated transcription (Latin):
conmitto. utstichum manumit¬
tas. quamuis nichil aliud intesta¬
mento põt ualere ex nutu hr̃dis.
plane ⁊ itasistichus uoluĩt põt ex
libt᷑as a sc̾bi. s suta ascͥptumsit: si
senis uolũt. stichum libmẽe uolo.
nuchiuidetur possedici uałe libe̾r¬
tates. quia conditio potius est quẽ¬
ad moclum si michi legatum eẽt si
titius capitolium ascendĩt. Qula.
suta scͥptumsit. sihr̃s uolũt nonua¬
blebis. S ĩta dem̾um sun uolunta¬
te fecit hĩdis. sieilibiĩt. Cetĩsiar¬
bitrium illiquaĩ uro bono dedit.
s onclubitamus qum libtas debea¬
tur. Nam  eamlib̃tatem debi placu¬
it. sitibi uidebitur.peto manumu¬
tas ita eñihoc accipiendum suibi
quasi uirobono uidebitur.Nam
⁊ita relictum. siuo luntatem meani
probaũis putoͣ deb̃i. quem ad modũ
site meruĩt quasi uirumbonum

Expanded text:
committo, ut Stichum manumittas', quamuis nihil aliud in testamento potest ualere ex nutu heredis. Plane et ita 'si Stichus uoluerit' potest ei libertas adscribi. Sed et si ita adscriptum sit 'si Seius uoluerit, Stichum liberum esse uolo', mihi uidetur posse dici ualere libertatem, quia condicio potius est, quemadmodum si mihi legatum esset, si Titius Capitolium ascenderit. Quod si ita scriptum sit 'si heres uoluerit', non ualebit, sed ita demum, si totum in uoluntate fecit heredis, si ei libuerit. ceterum si arbitrium illi quasi uiro bono dedit, non dubitabimus, qui libertas debeatur: nam et eam libertatem deberi placuit 'si tibi uidebitur, peto manumittas': ita enim hoc accipiendum 'si tibi quasi uiro bono uidebitur'. nam et ita relictum 'si uoluntatem meam probaueris' puto deberi: quemadmodum 'si meruerit' quasi
Abbreviated transcription (Latin):
cum filiamea infamilia nuꝑserit.
sirationes idoneȩ filiamee admi¬
nistratas reddiderit. libesto. filiacũ
pubes esse̾. uiuo patre decessit.⁊ ex
substitutione seius hrs extiti̾t. Que¬
ro cum splendo forus rationes pu¬
pille. non administraũt. ⁊ uuopa¬
tre famił desierit ipsius rationem
administrare.⁊ si uiuer: titia anno
haber amplius duodecim: anexte¬

Expanded text:
cum filia mea in familia nupserit, cum filia mea in familia nupserit, si rationes idonee filiae meae administratas reddiderit, liber esto': filia cum adhuc pubes esset, uiuo patre decessit et ex substitutione Seius heres extitit: quaero, cum Spendophorus rationes pupillae non administrauerit et uiuo patre familias desierit ipsius rationes administrare et, si uiueret, Titia annos haberet amplius duodecim, an ex te
Abbreviated transcription (Latin):
sui actum agere uoluĩt. R ma¬
in xi pe festum esse testatorem hiuiꝰ
quoq actus ratione isticho reddi
uoluisse. ¶dtichus ẜuus m̃s iubeo
ut det. p̃st filie nuorime e hr̃dib
meis. sine ulla controu̾sia totãure¬
os. ut ⁊ ipsum manumit tant. fidĩ eo¬
rum conmitto. Quesitum est cum
tur ꝓsolido seclan̾dum. ¶hrdefi¬
lio suo exasse inffit᷑uto libertatem
dedit. In haecuerba decembris dis¬
p̃nsator m̃s. seuerus. uillicus. ⁊ uic¬
tormauillica seueri contubernał¬
quos inministio filu mei ẽẽ uolo.
brem. ⁊ seuerum commenclatum
ħas quib p̃sentem libtatem non
cum eo tp̃r quotitius testam̃td̃m fa¬
⁊ titius post biennium ⁊ sex menses
decesserit anni octo nouem inquos
libertas erat dilata. extestamento
factitp̃r. amiũo exmortis numera¬
ridebeant. R posse uidĩ testatorẽ
eos annos .uiii. dilate libtatis con¬
phense quis putandi sunt adie te¬
stam̃ti fac̾tinisi aliud uoluisse testi¬
torem ꝓbaretur. ¶ Splendo forus

Expanded text:
sui actum agere voluerit. respondit manifestum esse testatorem huius quoque actus rationem a Sticho reddi voluisse. "Stichus servus meus iubeo ut det praestet filiae et uxori meae heredibus meis sine ulla controversia tot aureos: et ut ipsum manumittant, fidei eorum committo": quaesitum est, cum tur, pro solido dandum. Herede filio suo ex asse instituto libertatem dedit in haec verba: "December dispensator meus, Severus vilicus et Victorina vilica Severi contubernalquos in ministerio filii mei esse volo: brem et Severum commendatos habeas, quibus praesentem libertatem non cum eo tempore, quo Titius testamentum fa Titius post biennium et sex menses decesserit, anni octo, in quos libertas erat dilata, ex testamenti facti tempore an vero ex mortis numerarespondit posse uideri testatorem eos annos octo dilatae libertatis comprehendisse, qui computandi sunt a die testamenti facti, nisi aliud uoluiss‹e› testatorem probaretur. 'Spendophorus,
Abbreviated transcription (Latin):
meuiani. ⁊ seiam. lib̾as eẽ uolo. ⁊ in¬
testata clecessit. Querosimat̃ exsem¬
tus consulto legitiinam hr̃ditatem
eius non uendicass. ⁊ hrclitas ad ꝓ¬
ximũ cognatum ꝑtinuiss:. anfilĩ¬
connussa libertas deberetur.R de
ben. nam̃ eam quȩ inextremis di¬
xiss ancillas meas. illam ⁊ illam. li
soies futurieẽnt.: petisse. ut hoc

Expanded text:
Maeviam et Seiam liberas esse volo" et inMaeviam et Seiam liberas esse volo" et intestata decessit: quaero, si mater ex senatus consulto legitimam hereditatem eius non vindicasset et hereditas ad proximum cognatum pertinuisset, an fideicommissa libberi: nam eam, quae in extremis dixisset "ancillas meas illam et illam libesores futuri essent, petisse, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
numit tere: inquo usum fructus est¬
alienus. nslatit non iuiq senatus
consulto lib̃ tatibus succurreretur¬
¶ Sisticho libertas ꝑfidĩ conmissũ
data fuĩt sub conclitione siratione̾
reddicdiss..⁊s absenͣte hr̃de paratus
sit reli qua soluere. p̃toĩs offitio con¬
tinetur. Ut urum bonum eligat
cuius arbitriorationes conputen¬
tur.⁊ pecuniam que exconpritatio¬
ne colligitur de ponat. atq ita pro
nuner. libertatem ex causa fidĩcon¬
missi deberi hoc autemfieri conue¬
nit si hr̃s ex iusta eiusa aberit. Nam
silatitauit satis erit liquere ptori ꝑ
ẜuũi nonstare quominus conditiõi
eportebit. ¶Cum sab conditione
legato seruo libertas datur. non ali¬
ter ficdĩ conmissaĩo tracdideb quam
ut caueatur cxistente conlitione tr̃a¬
ditumirieum. ¶ Quedam cum mert᷑¬
maualitudine eẽt p̃sentib honesti¬
orib uiris uiris con plurib ⁊ matre
ĩua ad quam legitimahrditas eius ꝑ¬
tinebut. i talocuta est. ancillas meas

Expanded text:
 eum, in quo usus fructus alienus est, latitet, non inique senatus consulto libertatibus succurretur. Si Sticho libertas per fideicommissum data fuerit sub condicione, si rationes reddidisset, et is absente herede paratus sit reliqua soluere, praetoris officio continetur, ut uirum bonum eligat, cuius arbitrio rationes computentur, et pecuniam, quae ex computatione collinuntiet libertatem ex causa fideicommissi deberi. haec autem fieri conveniet, si heres ex iusta causa aberit: nam si latitabit, satis erit liquere praetori per servum non stare, quo minus condicioni ertate oportebit. Cum sub condicione legato servo libertas datur non aliter fideicommissario tradi debet, quam ut caveatur existente condicione traditu iri eum. Qualetudine, praesentibus honestis viris compluribus et matre sua, ad quam legitima hereditas eius pertinebat, ita locuta est "ancillas meas
Abbreviated transcription (Latin):
chus ⁊ clamas. seruimei. sirationes
red dideritis libi estote. Quesitũ
est annon solum rationes: uerum
siqua alia consilio ⁊ fraude eorũ
amota sunt p̃stariabhis debeant.
ut adlibtatem ꝑueniant. R rati
onum reddendarum conditioni
contineri. omne quodquoquoᷤ
postea autem paratierant: que si¬
tratp̃a p̃scͥpta conditioni parerẽt.
non ideirco libos fore quod poste
a rationeᷤᷤ uelint recddere. ¶ Abhr̃¬
dibus meis pedo. fidĩq eoꝵ comit¬
to cumfilius m̃s. Xui. annos im¬
pleiũt. stichum rationib redditis

Expanded text:
chus et Damas serui mei, si rationes chus et Damas serui mei, si rationes reddideritis, liberi estote': quaesitum est, an non solum rationes, uerum si qua alia consilio et fraude eorum amota sunt, praestari ab his debeant, ut ad libertatem perueniant. respondit rationum reddendarum condicioni contineri omne, quod quoquo postea parati erant: quaesitra tempora praescripta condicioni parerent, non idcirco liba rationes velint reddere. "Ab heredibus meis peto fideique eorum committo, cum filius meus sedecim annos impleverit, Stichum rationibus redditis
Abbreviated transcription (Latin):
reliquoꝵ nomine clissolutum est
ficrisatis est conditionisi idq. re¬
liquum est peculu soluatur: ¶li¬
ber tatem itatestam̃to dedit. cubi¬
tum seruum cum marcianus filuis
red ditis lib̾mẽe uolo. Post mor¬
tem aute in testatoris. tutores cu¬
pito exactionẽ conmiserunt isq
nũmos redactos expnsauit᷑ eisdẽ
tutoib deinde filius impubes de¬
cessit. cui mat̾ hr̃s extitit. ⁊ tutorẽ
tutele iuditiofilii condempna¬
tum habuit. Cupitus adlib̾tatẽ
cianus annos.xui. etatis habitu¬
rus ess offerens ratidues unius an¬
ni in diemmortis testatõis. q̃uod̾
ce̾tere suscͥpte fuerͤsnt. Quesitũ
est aneaᷤ quoq rationes quas tu¬
tores ꝑiculosuo egerunt. cupitus
reddere ampellidebeat. R cũ de
quo queritur conditioni rationis
reddende itauidĩ paruisse. si ome
exeo ꝙ gessit ncte desideraĩ potest
reddiderit. Nam altãm conditio¬
nem humaniore int̃p̃tatione. ita
accipiposse: ut de functo pupillo
impler. ex pectare satis flut ¶dti¬

Expanded text:
reliquorum nomine desolutum est, fieri satis condicioni, si id, quod reliquum est peculii, solvatur. Libertatem ita testamento dedit: "Cupitum servum meum, cum Marcianus filius redditis liberum esse volo": post mortem testatoris tutores Cupito exactionem commiserunt isque nummos redactos expensavit eisdem tutoribus: deinde filius impubes decessit, cui mater heres extitit et tutorem tutelae iudicio filii condemnatum habuit: Cupitus ad libertatem cianus, annos sedecim aetatis habiturus esset, offerens rationes unius anni in diem mortis testatoris, quod ceterae subscriptae fuerunt. quaesitum est, an eas quoque rationes, quas tutores periculo suo egerunt, Cupitus reddere compelli debeat. respondit eum de quo quaeritur condicioni rationis reddendae ita videri paruisse, si omne ex eo, quod gessit, recte desiderari potest, reddiderit: nam alteram condicionem humaniore interpretatione ita accipi posse, ut defuncto pupillo impleret, exspectare satis fuerit. 'Sti
Abbreviated transcription (Latin):
datumi uidetur quod pot̃it̾ contͣingẽ
sitestator plũis eum ẜuum quam quã¬
ti est redimi ac manumit ti uolũit.Nã¬
⁊ tuinc dño erit fidĩ conmissi ꝑ secutio
cuius int̃ est p̃teruerum p̃ciumidꝙ
plus eĩiussus est dare consequi ut ⁊ ẜ¬
uus adlibertatem ꝑueniat. ꝙ eueniz
⁊ sirem alienam certa pecunia redi
ea dem p̾stare deb ꝑ secutionem esse
redimiuoluit. ⁊ eius cuirelieta est uti
numit tere dicendum est posse eum

Expanded text:
datum uideretur. quod potest contingere, si testator pluris eum seruum, quam quanti est, redimi ac manumitti uoluit: nam tunc et domino erit fideicommissi persecutio, cuius interest praeter uerum pretium id, quod plus ei iussus est dare, consequi, et serui, ut ad libertatem perueniat. Quod eueniet et si rem alienam certa pecunia redimeadem praestare deberet, persecutionem esse:redimi iussit, et eius cui relicta est, utinumittere, dicendum est posse eum
Abbreviated transcription (Latin):
rescͥptum est. fidĩconmissum petipꝰ¬
se. quamquã autem inhr̃dis arburi. Ø¬
um conferri andebeatur non posit. fi
qntn debeatur conferi põt. ¶Qui¬
dam cumtres seruos legass fidĩ hr̃
clis comisit sui. ut is duos quos uell
manumit ter fidĩ conmissa lib̾tas
ualebit. ⁊ quos ex his uellz hrs manu

Expanded text:
rescriptum est fideicommissum peti posse. Quamquam autem in heredis arbitrium conferri, an debeatur, non possit, quando tamen debeatur, conferri potest. Quidam, cum tres seruos legasset, fidei heredis sui commisit, ut ex his duos quos uellet manumitteret: fideicommissa libertas ualebit et quos ex his uellet, heres manu
Abbreviated transcription (Latin):
natũrali donatio ancillesue fuit.
neq patris naturalis iudicium ince¬
teris legatis filia agnouit. non posse
eam compelli aeillam ꝓ priam excã
fidĩ conmissi manumit tere. ¶Luti¬
us titius stichum ẜ uũ meuio lega
uit. ⁊ petuint: ut neq abeoneq: abhr¬
de eius uniquam manumit teret᷑.
Paulus. R testat᷑orem. potusse poste¬
aliune ẜuum ad lib̾tatem ꝑducere.
quia non sibi legem dediss: legata¬
a cumhrdimeo seruierit annos .X.
uolo ut mea libertatesit. Queritur
cum libertãte suã uoluit. nec idẽ hr̃¬
des facere potuĩt. nec dire̾cta pure
datasit libertas an÷̃ post .x. annos ĩ
.ẜuitutem remanent. R di nichil pro¬
rogo. ut sistidnis ⁊ damas.⁊ pam phi¬

Expanded text:
naturali donatio ancillae fuit neque patris naturalis iudicium in ceteris legatis filia adgnouit, non posse eam compelli ancillam propriam ex causa fideicommissi manumittere. Lucius Titius Stichum seruum Maeuio levit et petit, ut neque ab eo neque ab herede eius umquam manumitteretur. Paulus respondit testatorem potuisse postea hunc servum ad libertatem perducere, quia non sibi legem dixisset, sed legataa cum heredi meo seruierit annos decem, uolo sit mea liberta.' qucum libertam suam esse voluerit nec id heres facere potuerit nec directa pure data sit libertas, an etiam post decem annos in servitutem remaneret. respondit nihil prorogo, ut, si Stichus et Damas et Pamphi
Abbreviated transcription (Latin):
nio ex causa fidĩ connnssi p̃stare lib¬
tatem. quam sine conditione redden¬
darum rationum clatamẽe constat.
Neq humanũ fuit obrei pecuniarie
q̃stionem lib̾tatimoram fieri. qusa tm̃
rep̃sentata confestim arbit̃ ap̃tore
erit dandus aput quem rationem
quam ad ministrasse eum apparuit
exfideredat. ¶Tantum igitur rati¬
onem redelere dogetur. S: an ⁊ resĩqͣ
restituere debeat nichil ad dicitur nec
puto oogendum: namde eo ꝗ. in ẜui¬
tute gessit. post lib̾tatem conueniri
non põt᷑est. corpora planc rationum
⁊ siquas res:uł perimias exhis detin
cogendus est ꝑ p̃torem restituere ideͣ
de singłis instruere ques t¬
elib̾tatem ⁊ fidĩ conmissa dedit. cu¬
omia filii uelu̾tab intestato egissent.
quesiuit imp̃r. an ut excausa fidĩ cõ¬
missi manumissa fiuiss. Et int̃ locu¬
tus est. ⁊̃ sinichil ab intestato pat pctĩ¬
s. pios tm̃ filios debuiss e manumittẽ
eam qũe pat̾ dilexiss :. Pronuntiauit

Expanded text:
o ex causa fideicommissi praestari libertatem, quam sine condicione reddendarum rationum datam esse constat, neque humanum fuerit ob rei pecuniariae quaestionem libertati moram fieri. qua tamen repraesentata confestim arbiter a praetore erit dandus, apud quem rationem, quam administrasse eum apparuit, ex fide reddat". tantum igitur rationes reddere cogetur. sed an et reliqua restituere debeat, nihil adicitur, nec puto cogendum: nam de eo, quod in seruitute gessit, post libertatem conueniri non potest. corpora plane rationum et si quas res uel pecunias ex his detinet cogendus est per praetorem restituere: item de singulis instruere. 38 Pae libertatem et fideicommissa dedit. cum omnia ut ab intestato egissent, quaesiit imperator, an ut ex causa fideicommissi manumissa fuisset: et interlocutus est, etiamsi nihil ab intestato pater petisset, pios tamen filios debuisse manumittere eam, quam pater dilexisset. pronuntiavit
Abbreviated transcription (Latin):
libtatem dedit: sirationes sic grecẽ¬
dederit. Quero anratio ꝑ eum gesta
ita pͣutaĩ debeat. ut danna quae casu
contigerunt ad honus reliquorum
uoluntate dñi administrasse ꝓpona¬
tur: ea danna que casuita acciderĩt
ut seruonichil possit imputarinon
ꝑtinere adreliquorum honus. Item
quero cum oiñe peculium reddere

Expanded text:
libertatem dedit, si rationes sic libertatem dedit, si rationes sic dederit: quaero, an ratio per eum gesta ita putari debeat, ut damna, quae casu contigerunt, ad onus reliquorum voluntate domini administrasse proponatur, ea damna, quae casu ita acciderint, ut servo nihil possit imputari, non pertinere ad reliquorum onus. Item quaero, cum omne peculium re
Abbreviated transcription (Latin):
dis pliez. sz id quodiurobono placẽ
poss. ut lib̾tate m consequantur.
¶Lutiatitia. hr̃dum fidĩ com misit
ut pamphilam ancillam seiecumfi¬
liis eius redimer. ⁊manumit teret.
Et uiridicus. quanti singulieẽnt re¬
dimendi extim᷑auit. Medio tp̃r
pam philam ante quam pecuniasol¬
ueretur peperit. Queroidꝙ. natũẽ
expamphila utrum adhĩdem sei e
esse. uuius ea fuerat tunccũpareret.
uerũhr̃dem simorã fidĩ commisse
libtati fecit. compellendum pac̾tũ
q̃uoq ad libtatem ꝑducere. ¶Lu¬
tius titius ita testam̃tocauit. medi¬
cos tibiconm̃ doillum. ⁊ illum. Intuo
iuditioerit. ut ħas bonos lib̾tos ⁊
medicos. Quod siego lib̾tatem eisde¬
dissem. uenͣtussum quod sorori meȩ
ke m̃e fecerunt mediei. seruieiꝰ manu¬
missi abea̾quãs alarĩo erpleto reliq̃¬
runt eam. Queroanfidĩ conmissa li¬
bertas. sup̃ scͥptis competere potest.
cessitatem hr̃dib poĩtam s arbrtum
remissum. ¶Titiosticho seruo suo

Expanded text:
id quod uiro bono posset placere, ut libertatem consequantur. Lucia Titia heredum fidei commisit, uti Pamphilam ancillam Seiae cum filiis eius redimerent et manumitterent, et iuridicus, quanti singuli essent redimendi, aestimauit: medio tempore Pamphila, antequam pecuni‹a› solueretur, peperit: quaero, id quod natum est ex Pamphila utrum ad heredes Seiaesse, cuius ea fuerat tunc cum pareret: uerum heredem, si moram fideicommissae libquoque ad libertatem perducere. Lucius Titius ita testamento cavit: "medicos tibi commendo illum et illum: in tuo iudicio erit, ut habeas bonos libertos et medicos. quod si ego libertatem eis dedissem, veritus sum, quod sorori meae carissimae fecerunt medici servi eius manumissi ab ea, qui salario expleto reliquerunt eam": quaero, an fideicommissa libertas supra scriptis competere potest. cessitatem heredibus impositam, sed arbitrium permissum. Titius Sticho servo suo
Abbreviated transcription (Latin):
ditio consistat. Immo⁊ hr̃s lib̾tum
Amit tit siconditioni in pedim̃tum
fecĩt. ⁊ si filius de functussit. quãuis
alioiure habrturus sit lib̾tum. Non¬
nullam eñi ⁊ hic penam patitur. Nã
si inẜ uitutem pẽtͥierit aut capitis
accusauit. ꝑdit bonorum possessionẽ
cẽ tabulas. ¶ Siis cuiẜ uus legatus ẽ
rogatus fuerat. ut eum manumit ter.
⁊ nolit eum accipere. conpellendus ẽ
dei conmisa libtas relicta est. nõ n est
tradendus aliiut ab eo manumit tat̃.
⁊ fiat alt̾ius lib̾tus. quam quirogatus
est manumittere. ¶ Cam panus ait
libtatem: quia hic lex elie sentia locũ
nonht. ¶ Seruus legatus erat ut eũ
manu mitter. ⁊ si non manumisiss
lib ẽẽ uissus erat. Sabinus dixit inu¬
tiliter legatum fore.⁊ extestam̃to eũ
continuo libm futurum. nillũ. nolintu

Expanded text:
libertum heres, si condicioni impedimentum fecerit, etsi filius defuncti sit, quamvis alio iure habiturus sit libertum. nonnullam enim et hic poenam patitur: nam et si in servitutem petierit aut capitis accusaverit, perdit bonorum possessionem contra tabulas. Si is cui servus legatus est rogatus fuerat, ut eum manumitteret, et nolit eum accipere, compellendus est deicommisso libertas relicta est, non est tradendus alii, ut ab eo manumittatur et fiat alterius libertus, quam qui rogatus est manumittere. Campanus ait,libertatem, quia hic lex Aelia Sentia locum non habet. Seruus legatmanumitteret: si non manumississet, liber esse iussus erat. Sabinus dicit inutiliter legatum fore et ex testamento eum continuo liberum futurum. Maecianu
Abbreviated transcription (Latin):
dĩatur nec libertus eripiatur. his ꝗ¬
infraude eareant. ¶ Si ꝑ procuratorẽ
quis defendatur. seme ꝑ exiusta ex
causa abesse dicitur. nec libtus eieri
pitur. ¶Nichil fatiat ad inter peilã¬
dam uiris dictionem eius quide
fide fidĩ conmissa libtate cognoscit
pͥiulegium cuiꝰq uł ciuitatis ut cor¬
conmissa lib̾tas. ⁊ isseruus rationes
administrasse dicatur: diuuis mar¬
cus rescͥpsit. moram lib̾tatem non
esse faciemdãno E x continentita¬
ñ arbitrum dandumeẽ. qui com¬
putationem in eat. Uerbare scͥpti
ita sehabent. equils iudetur tͥpho

Expanded text:
diatur nec libertus eripiatur his, qdiatur nec libertus eripiatur his, qui fraude careant. Si per procuratorem quis defendatur, semper iusta ex causa abesse dicitur nec libpitur. Nihil facit ad interpell‹a›ndam iurisdictionem eius, qui de fideicommissa libertate cognoscit, priuilegium cuiusque uel ciuitatis uel corcommissa libertas et is seruus rationes administrasse dicatur, diuus Marcus rescripsit moram libertati non esse faciendam, ex continenti tamen arbitrum dandum esse, qui computationem ineat. uerba rescripti ita se habent: 'Aequius uidetur Tro
Abbreviated transcription (Latin):
sententia recepta extimantis ⁊ herecli
⁊ legatario remit tendam int̃ clum ꝓ¬
pͥiserui manumit tẽredi neccessitatẽ
siuelusus tam necessaruis eẽt: ut eoca¬
rere non expedir. Ueluti dis p̃nsato¬
tantum delictumest ut ultioremit¬
tenda noneẽt. Uisum est eñuipsos
in sua potestate habusse. Nam p̃õtiꝰ¬
cẽt di scedere acausa testam̃ti quam
non omissa debere uoluntati de fũc
tiobsequi.
hui quos religio ͤ authonestior cau¬
sa.uł calamitas aliqua. uel maioris
rei familiaris aut capitis fameꝰ peri¬
culum. aut similis causa moretur
rubriano senatus consulto continet̃
acne pupilli quidem quitutores ñ
hñt aut eos hañt. quos earum q̃ cau¬
sadet̾mz. Synec siħii data oꝑa sua
potestatem non fatiunt: prito pu¬
pillilibtos eripi. quia ⁊̃ iniquu est
facto tutoris quiforsitam soluendo
nonsit. pupillum cdlanno affici. Se
simiano senatus consulto subuenerit
his quo cautum est. de his quiiusta
excausa ab eeñt. ut nec lib̾tas impe¬

Expanded text:
sententia existimantis et heredi et legatario remittendam interdum proprii servi manumittendi necessitatem, si vel usus tam necessarius esset, ut eo carere non expediret, veluti dispensatotantum delictum est, ut ultio remittenda non esset: visum est enim ipsos in sua potestate habuisse: nam potuissent discedere a causa testamenti: qua non omissa debere voluntati defuncti obsequi. hi, quos religio aut honestior causa vel calamitas aliqua vel maior res familiaris aut capitis famaeve periculum aut similis causa moretur, Rubriano senatus consulto continentur: ac ne pupilli quidem, qui tutores non habent, aut eos habeant, quos earum quae causa detinet. sed nec, si hi data opera sui potestatem non faciunt, puto pupillis libertos eripi, quia et iniquum est facto tutoris, qui forsitan solvendo non sit, pupillum damno adfici, et st? Dasumiano senatus consulto subvenitur his, quo cautum est de his, qui iusta ex causa abessent, ut nec libertas impe
Abbreviated transcription (Latin):
manumit ti oogendud est hr̃s redime¬
re ⁊ manumit tere. nisidñs uelit ẜuum
manumit tere ut actio sibi p̃tĩĩ in hr̃¬
dem detur. idq faciemdum dest.⁊̃ si
sit paratus. non ante tñ iduelit facere
quam sibi inp̃tium satis fatiat. non
erit manumittere conpellendus.Ne
⁊ serũu manumit tat. ⁊ iñt dum nicħ
aut minus consequitur. si forte is quiro¬
gatus ẽ. m anumit tere soluendo ñ sit
inuito tñ seruoneq aliineq dño eam
rem̃ ꝑsequi conoedendum ẽ.: quia non
tale sit hoc fidĩ coñmissum ex quo dño

Expanded text:
manumitti, cogendus est heres redimere et manumittere, nisi dominus velit servum manumittere, ut actio sibi pretii in heredem detur: idque faciendum est etiam, si sit paratus, non ante tamen id uelit facere, quam sibi in pretium satisfiat, non erit manumittere compellendus, ne et seruum manumittat et interdum nihil aut minus consequatur, si forte is, qui rogatus est manumittere, soluendo non sit. Inuito tamen seruo neque alii neque domino eam rem persequi concedendum est, quia non tale sit hoc fideicommissum, ex quo do
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tiinomine. ꝓuide fr̃ib  ⁊ cohrdib
sius obligatierunt atꝙ si obeam rẽ
ex iudicati causa cumhis agipossit.
¶Infuriosiꝑsona duus pius rescͥp¬
sit fidĩ onmissam libtatem non ĩ¬
pediri sub conditione seͥptihr̃dis
quem con potẽ m̃tis non esse affirma¬
tur. Igitur siconstitĩt ei recte datã
ꝑfidei conmissum libertatem decie¬
tum int̃ ponetur quo idipsum com¬
plectatur ad exemplum infantis.
ergo ⁊ inmuto ⁊ surdo subuenitur.
¶ S⁊ siquis sine hỹde. ut alio successoe
decesserit. qui pfidĩe nussam libtatẽ
p̃stare deb adito p̃tore lib̾tatem pre¬
standam ẽẽ senatus censuit. Sed⁊ si ul

Expanded text:
tii nomine perinde fratribus et coheredibus suis obligati erunt, atque si ob eam rem ex iudicati causa cum his agi possit. In furiosi persona diuus Pius rescripsit fideicommissam libertatem non impediri sub condicione scripti heredis, quem compotem mentis non esse adfirmatur. igitur si constiterit ei recte datam per fideicommissum libertatem, decretum interponetur, quo id ipsum complectatur, ad exemplum infantis. Ergo et in muto et in surdo subuenietur. Sed et si quis sine herede uel alio successore decesserit qui fideicommissam libertatem praestare debebat, adito praetore libertatem praestandam esse
Abbreviated transcription (Latin):
R ñ quidem in putandum hr̃di. sꝑꝰ
comoditatib rer sue ad ministrandaẽ
es alienum tardius exsolũt. Uer̃ si
manifestestudium non soluentis ei
reiꝑatum. ut lib̾tatibus morafier
probaretur. re p̃sentendas lib̾tates
¶Tutoris quem ⁊ ipsu̾m testam̃to lib̾is
dederat. fidĩ cõmisit demanumit tẽ¬
dis ẜuis ipsius tutõis. s is atugela ex¬
cusatus fuãt. Quero anhr̃s esidẽ ẜuis
lib̾tatem p̃stare deber tutores ꝗ ĩlo¬
¶ Seio aurilibras.iii. ⁊ stichum nota¬
rium quẽ p̃etomanumittas. Seius
eo dem testam̃to tutordatus. atutela. se
excusauit. queritur annichilominus
fidĩ connissa libertas debeatur. R̾ ni
chil ꝓponi curnondebeatur. ¶ Sorore
sua institutahr̃de. de ẜius ita cauit. Q¬

Expanded text:
non quidem imputandum heredi, si pro commoditatibus rei suae administrandae aes alienum tardius exsoluerit: uerum si manifeste studium non soluentis ei rei paratum, ut libertatibus mora fieret, proTutoris, quem et ipsum testamento liberis dederat, fidei commisit de manumittendis servis ipsius tutoris, sed is a tutela excusatus fuerat: quaero, an eisdem servis libertatem praestare deberent tutores, qui in lo"Seio auri libras tres et Stichum notarium, quem peto manumittas". Seius eodem testamento tutor datus a tutela se excusavit: quaeritur, an nihilo minus fideicommissa libertas debeatur. respondit nihil proponi, cur non debeatur. Sorore sua herede instituta de servis ita cavit:
Abbreviated transcription (Latin):
i effectum est. ut si quidam ex ro¬
gatis p̃sentessint. alulatitent alii
exeausa ab suit. int eecdente infan¬
tͣis ꝑ sona nonoĩum lib̾tus efficia¬
tur. s tñt̾infantis ⁊ eoꝵ qui ex iꝰta
causa absunt. uł ⁊̃ p̃sentiũ ¶Si plu¬
res hr̃des sui instituti ⁊ inter cosqͦui
fariñpõt. s ñ ip̃e rogatussit ẜuũ
manumit tere ñoportere int̃ ciclẽ
lib̾tatem obhoc quod cohr̃dib sius
uendere eũinfans ñpossit. Et iextat
quidẽ senatus consultũ traianũ. ⁊
diuus pius cassiodecͤreto re sc̃psit.a¬

Expanded text:
i effectum est, ut, si quidam ex roi effectum est, ut, si quidam ex rogatis praesentes sunt, alii latitent, alii usa absint, intercedente infantis persona non omnium libertus efficiatur, sed tantum infantis et eorum qui ex iusta causa absunt uel etiam praesentium. Si plures heredes sunt instituti et inter eos qui fari non potest, sed non ipse rogatus sit seruum manumittere, non oportere intercidere libertatem ob hoc, quod coheredibus suis uendere eum infans non possit: et exstat quidem senatus consultum Uitrasianum, sed et diuus Pius Cassio Dextro resc