comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pore plane tuti si cũ alio res fusser. at ce¬
sar ut quẽ nullares morari poss aut de¬
flectere niue altitudinis pedũ sex dimota
et irinere ꝑ adu̾sũ iugũ multo labore pedi¬
tũ expedito alu̾nos fines in expectatꝰ ag¬
gredit᷑. Iuuat aliter hanc rem ip̃a flori
uerhic exponere. pinuios ĩquit ad id tp̃s
mõtiũ tumulos ꝑintactas uias et niues
expedita manu emẽsus occupat galliam.
mox uͦ ut ali̾iniã attigit equitatu ĩ oẽs
partes effuso tatũ subiti teͬrroris ĩcusse¬
rat ut trepidi oes u̾cĩgẽtorigẽ ad ferẽ¬
dã opẽ patrie sius cõsiliis laborãti nũtiis
ac p̃cibus excitarent. quibꝰ motꝰ in patͥa
redibat. cesar interĩ dimisso ĩ alu̾nis bru¬
to adolescente cũ paͣte copiaꝵ iussoq sine
int̾inissiõe agros hostiũ populari. Ipse
ne suspicantibꝰ quidẽ suis ꝙͣ celerrime
potest uiẽnã ꝓficiscit᷑. inde equitatii quẽ

Expanded text:
pore plane tuti, si cum alio res fuisset. At Cepore plane tuti, si cum alio res fuisset. At Cesar, quem nulla res morari posset aut deflectere, nive altitudinis pedum sex dimota et itinere per adversum iugum multo labore pedum expedito, Alvernos fines inexpectatus aggreditur. Iuvat aliter hanc rem ipsam Flori verbis exponere: Per invios, inquit, ad id tempus montium tumulos, per intactas vias et nives expedita manu emersus occupat Galliam. Mox vero, ut Alverniam attigit, equitatu in omnes partes effuso, tantum subiti terroris incusserat, ut trepidi omnes Vercingetorigem ad ferendam opem patrie suis consiliis laboranti nuntiis ac precibus excitarent; quibus motus in patriam redibat. Cesar interim, dimisso in Alvernos Bruto adolescente cum parte copiarum, iussoque sine intermissione agros hostium populari, ipse, ne suspicantibus quidem suis, quam celerrime potest, Viennam proficiscitur; inde equitatu, quem
Abbreviated transcription (Latin):
tabat. ut ĩ tanta rebellione regionũ oĩu
int̾ eos etiã qui amici credebant᷑ cũ pauci
tabat ne itinere ĩ ip̃o suꝑlientu hostiu
se absente qd̾ nolebat pugnare cogerẽtu.
has int̾ curas lucherius caduͣcus a u̾cĩgẽ¬
torige missus ruthenoᷤᷤ alimis attrax̾at.
nec mandatũ implesse contentꝰ alias qͦ uͣ
bes acceptis obsidibꝰ in potestatẽ redegerͭ.
et rebꝰ ꝓsperis euectꝰ ĩ naͣbonẽssẽ ꝓiũciam
proꝑabat. cesar consiliũ hostis ĩtelliges
p̃cucurit et p̃uẽtos meru aĩos cõfirmãs
p̃sidia opoͣtunis locis ꝑ extrema piũcie ho¬
stibus obiecta distͥbuit. et paͣte supplemẽ¬
asprimo ac niuosissimo distigũt᷑. quo se
alue̾ni qͣrͣ muro ualido cͣiͣcũseptos aͣbitrabã¬
tur. ea maxime paͣͬte anni qua nõ dica
ex̾citiui s ne uiatori quidẽ ꝑmeabilic fius
se diceretuͣ. et erant ab ea parte eoq tẽ¬

Expanded text:
tabat, ut, in tanta rebellione regionum omnium, tabat, ut, in tanta rebellione regionum omnium, inter eos etiam, qui amici credebantur, cum paucis tabat, ne itinere in ipso superventu hostium, se absente, quod nolebat, pugnare cogerentur. Has inter curas Lutherius Cadurcus a Vercingetorige missus Ruthenos Alvernis attraxerat, nec mandatum implesse contentus alias quoque urbes, acceptis obsidibus, in potestatem redegerat, et rebus prosperis evectus in Narbonensem provinciam properabat. Cesar consilium hostis intelligens precurrit et preventos metu animos confirmans presidia opportunis locis per extrema provincie hostibus obiecta distribuit, et parte supplemenasperrimo ac nivosissimo distinguuntur, quo se Alverni quasi muro valido circumseptos arbitrabantur, ea maxime parte anni, qua non dicam exercitui, sed ne viatori quidem permeabilis fuisse unquam diceretur. Et erant ab ea parte eo tem
Abbreviated transcription (Latin):
petũt. hedui remad legatos cesaris reiciũt.
eoꝵq consilio equitũ illis ac peditũ dirigũ ͭ
auxilia. qui cũ adligerĩ amnẽ eduoꝵ tunc
et birurigũ ĩꝑii limitẽ ꝑuenissent aliquot
ibi dieꝵ mora exacta redierũt. hanc cãm
reditꝰ p̃tendẽtes qm̃ĩ si transissent hinc ab̾
alu̾nis hĩc abiturigibꝰ oppͥmẽdi eẽnt id eĩ
ambabus gentibus fuisse ꝓpositũ. an id sa¬
ne tali metu egerint an fraude ne dicã ho¬
die s tũ quoq dubiũ fuit. tñ hĩc heduorũ
secuta defectio hinc ꝙ statĩ reu̾sis auxiliis
heduoꝵ se alu̾nis biruriges adiũxere rez
suspectã faciũt. ¶ Cȩsar hec audiens. et uͣ¬
banis motibꝰ põpeii magni uitute cõpositis
nõ se tũc amplius italie netessariũ ratus
ĩ galliã redit. Ingens illũ ex̾cebat cura qͣ¬
liter suis se uĩgerer. nã siue ip̃e ad illos
ꝓficisci uellet nõ sat tuto fieri posse cogi¬

Expanded text:
petunt. Edui rem ad legatos Cesaris reiciunt, petunt. Edui rem ad legatos Cesaris reiciunt, eorumque consilio equitum illis ac peditum dirigunt auxilia. Qui quum ad Ligerim amnem, Eduorum tunc et Biturigum imperii limitem, pervenissent, aliquot ibi dierum mora exacta, redierunt, hanc causam reditus pretendentes, quoniam, si transissent, hinc ab Alvernis, hinc a Biturigibus opprimendi essent: id enim ambabus gentibus fuisse propositum. An id sane tali metu egerint, an fraude, ne dicam hodie, sed tum quoque dubium fuit: tamen hinc Eduorum secuta defectio, hinc, quod statim reversis auxiliis Eduorum, se Alvernis Bituriges adiunxere, rem suspectam faciunt. Cesar hec audiens, et urbanis motibus Pompeii Magni virtute compositis, non se tunc amplius Italie necessarium ratus in Galliam redit. Ingens illum exercebat cura, qualiter suis sese iungeret. Nam, sive ipse ad illos proficisci vellet, non sat tuto fieri posse cogi
Abbreviated transcription (Latin):
ter cõiurarẽt. neq id satis oĩu cõsẽsu
regnũ ei atq ĩꝑiũ defert᷑. Sic ea tẽpe¬
state galloꝵ animi et cõsilia uoluebãt᷑.
Sic romani nomĩs odiũ alte aĩs ĩsedeat
ut quisꝗs se illis opponere ausus eẽt re-¬
gno dignissimꝰ haberet᷑. ¶Iam nõ al¬
uernie rex gͥ s gallie contraq roma¬
nos belli dux nõ orat neq cõsulit ut
solebat s obsides et arma s milites ĩpe¬
rat. et paret᷑. Imꝑiũq ip̃m seueritate
t̾ribile efficit. grauioris noxe reos flã¬
mis exurit toͣmentis excruciat. leuiora au¬
sos effossis oculis aut auribꝰ resettis uitere
lĩquit. ad ludibriũ ad exeplũ. ⁊ am potẽs at¬
q horrend̾ et narura ferox et regio tumid̾
fastigio. lucherio caduco audacissimo uiro
cũ parte ex̾citꝰ in ruthenos misso petit ip̃e
bituriges. illi aduentu subito ꝑmoti ab a¬
micis romanoꝵ heduis auxiliũ ꝑ legatos

Expanded text:
ter coniurarent. Neque id satis: omnium consensu ter coniurarent. Neque id satis: omnium consensu regnum ei atque imperium defertur. Sic ea tempestate Gallorum animi et consilia volvebantur, sic romani nominis odium alte animis insiderat, ut, quisquis se illis opponere ausus esset, regno dignissimus haberetur. Iam non Alvernie res agitur, sed Gallie; contraque Romanos belli dux non orat neque consulit, ut solebat, sed obsides, sed arma, sed milites imperat et paretur, imperiumque ipsum severitate terribile efficit. Gravioris noxe reos flammis exurit, tormentis excruciat; leviora ausos, effusis oculis aut auribus resectis, vite linquit ad ludibrium, ad exemplum. Iam potens atque horrendus et natura ferox et regio tumidus fastigio, Lutherio Cadurco, audacissimo viro, cum parte exercitus in Ruthenos misso, petit ipse Bituriges. Illi adventu subito permoti ab amicis Romanorum Eduis auxilium per legatos
Abbreviated transcription (Latin):
uidi seq̃bãt᷑. quibꝰ ergo iuuenile cõsiliũ
nõ placebat. quiq stultã er ĩutilẽ hãc
fortune exꝑientiã iudicabant u̾cĩgeto¬
rigẽ ab ĩcepto ꝓhibent. reluctãtẽ geͣgo¬
uia oppido ꝓturbant. loco ille mutato
aĩu nõ mutauit. quin etiã multo e¬
nixiꝰ urgebat ĩceptũ. et sicut fere acci-¬
dit ut male agentes comitatiores sẽꝑ
lis turba est. ad hũc talẽ ducẽ cõfluũt.
quibꝰ fretꝰ et ĩiurie memor gergouiã
redit. patruũq et reliquos a quibus
pulsus erat expellit. et crescẽte uano
fauore multitudinis. qd̾ optasse pateͣ
moͣte emerat rex dicit᷑. Iamq ĩsanie
autoritate addita legatos ꝑ diu̾sa trãs¬
mittit. et reu̾entiꝰ auditur et ꝓmptiꝰ
exauditur. tãtũq breui ꝓfecerat ut
secũ senones parisii. pictones cadurci
turones. aulerti. le monices andes. et
ceteri qui ad occennũ u̾gũt unanimi¬

Expanded text:
llum sequebantur. Quibus ergo iuvenile consilium llum sequebantur. Quibus ergo iuvenile consilium non placebat, quique stultam et inutilem hanc fortune experientiam iudicabant, Vercingetorigem ab incepto prohibent, reluctantem Gergonia oppido perturbant. Loco ille mutato, animum non mutavit, quin etiam multo enixius urgebat inceptum; et, sicut fere accidit, ut male agentes comitatiores sint lis turba est, ad hunc talem ducem confluunt. Quibus fretus, et iniurie memor, Gergoniam redit, patruumque et reliquos, a quibus pulsus erat, expellit: et, crescente vano favore multitudinis, quod optasse pater morte emerat, rex dicitur. Iamque insanie auctoritate addita, legatos per diversa transmittit, et reverentius auditur et promptius exauditur, tantumque brevi profecerat, ut secum Senones, Parisii, Pictones, Cadurci, Turones, Aulerci, Lemonices, Andes et ceteri, qui ad Oceanum vergunt, unanimi
Abbreviated transcription (Latin):
atq ista dirreptio ortu solis facte essẽt
forte ideo ut cũ lucis initio belli pͥncipi¬
u cõueĩret añ pͥmã noctis ꝓxime ui¬
giliã rei notitia ad alu̾nos ꝑ centũ sexa¬
ginta milia passuũ ꝑueniret.ibi uͦ lau¬
datores atq ĩprobatores ut uarie st̃
hominũ sentẽtie res inueĩt. frat tũc
alunis ille ut flori u̾bo utaͣ coͣpore aͣ¬
mis spirituq t̾ribilis nomine etiam
qͣi terrore cõposito uercĩgetorix ꝗdã po¬
tentissimꝰ ac factiosissimꝰ adolescens. olĩ
fuiꝰ ceballi qui pͥncipatũ oĩs gallie cũ
teneret ad regnũ aspirans a populo fu¬
erat interẽptꝰ. hic ut erat et potẽtie in¬
gentis et ardentis ingenii. clientelis a¬
micitiisq collettis qd̾ uult facile ꝑsua-¬
det. arma oẽs capiunt  atq ad bella se
p̃parant. erat illi patruus gõbatio uir
puectioi̾s etatis et cõsilii samioris. et si¬
cut hũc stulti iuuenes sic senes illũ pro¬

Expanded text:
atque ista direptio ortu solis facte essent, atque ista direptio ortu solis facte essent, forte ideo, ut cum lucis initio belli principium conveniret, ante primam noctis proxime vigiliam rei notitia ad Alvernos per centum sexaginta millia passuum pervenisset. Ibi vero laudatores atque improbatores, ut varie sunt hominum sententie, res invenit. Erat tunc Alvernis ille, ut Flori verbo utar, corpore, armis spirituque terribilis, nomine etiam quasi terrore composito, Vercingetorix quidam, potentissimus ac factiosissimus adolescens, olim filius Cebali, qui principatum omnis Gallie quum teneret, ad regnum aspirans a populo fuerat interemptus. Hic, ut erat et potentie ingentis et ardentis ingenii, clientelis amicitiisque collectis, quod vult, facile persuadet. Arma omnes capiunt atque ad bella se preparant. Erat illi patruus Gobacio, vir provectioris etatis et consilii sanioris, et sicut hunc stulti iuvenes, sic senes providi i
Abbreviated transcription (Latin):
runt. et qm̃ siluestribꝰ in locis ubi hec
fiebant copia obsidũ nõ sit nec acciri q̃¬
ant quinres ĩ aꝑtũ exeat ꝙͣ religiosissi¬
mo se uicissim sacramẽto obligãt ne ꝗs
gallus. belli duces metu aut spe aut q¬
cũq cã deserat. Sic firmatis rebꝰ multis
cũ laudibꝰ ingenres gratie carnutibꝰ ac-¬
te sunt. atq ita demũ quasi maiore paͣ¬
te negorii cõfecta ad sua quisq digredit᷑.
dies aderat claro p̃fixa facinori. Caͣnu¬
tes tante rei duces ꝑditissimis sibi ducib̾
cõparatis genabĩ oppidũ ĩuadũt. ciue̾q
romanos ibi negotiantes et ꝓrsus inca¬
utos. noĩatĩ gaiũ suffiũ illi a cesare rei
frumentarie p̃fectũ honestũ uu roma¬
nũq equitẽ obrrũcãt . ac bona oĩum
tã ꝙͣ bello parta dirripiũt. illico rei fa-¬
ma diffundit᷑. ut sũt galli rumoꝵ serẽ¬
doꝵ añ alios studiosi ut cũ scil he cedes

Expanded text:
runt, et quoniam silvestribus in locis, ubi hec runt, et quoniam silvestribus in locis, ubi hec fiebant, copia obsidum non sit, nec acciri queant quin res in apertum exeat, quam religiosissimo se vicissim sacramento obligant, ne quis Gallus belli duces metu aut spe aut quacumque causa deserat. Sic firmatis rebus, multis cum laudibus ingentes gratie Carnutibus acte sunt, atque ita demum, quasi maiore parte negotii confecta, ad sua quisque digreditur. Dies aderat claro prefixa facinori. Carnutes, tante rei duces, perditissimis sibi ducibus comparatis, Genabim oppidum invadunt civesque romanos ibi negotiantes et prorsus incautos, nominatim Gaium Suffium, illic a Cesare rei frumentarie prefectum, honestum virum romanumque equitem, obtruncant, ac bona omnium tamquam bello parta diripiunt. Illico rei fama diffunditur, ut sunt Galli rumorum serendorum ante alios studiosi, ut, quum scilicet hec cedes
Abbreviated transcription (Latin):
tatibus nõ posse deĩceps ĩ ꝓuĩciã reue̾ti.
tanto illi acrius ĩstare tanto a lacrius
gallia oĩs cõspirare. nich̾ e contigẽtibꝰ
omissũ. p̃ces pollicitis cumulantuͣ et ꝗ
se rebellioĩs in romanos ac gallice libeͬ¬
tatis auctores ꝓfiteri ausieẽnt his ĩgẽ¬
tia p̃mia ꝓponũt᷑. illud pͥmũ maximũ¬
qz deliberant qualiter cesar si fors re¬
deat a suis legioĩbꝰ segreget᷑. id tñ ha-¬
ud difficile factu eẽ confirmant. ꝙ ne¬
qz absente duce loco se mouere audeãt
legiones neq ad ens dux ĩcomitatꝰ ac¬
cedere. mͦ sit aliquis qui illiꝰ iter ĩpediat.
nec uniꝰ hominis nomẽ totꝰ orbis ex hoͣ
sub ext̾no iugo uiuere. multoq tole¬
mbiliꝰ hãc p̃sentẽ uitã breuẽ et caducã
ꝙͣ antiꝙͣ gloriã et auitã ꝑdere libeͣtatẽ.
¶Hic ac similibus consiliis agitatis caͣ¬
nutes sese ingenti negotio duces offe¬

Expanded text:
ltatibus non posse deinceps in provincias reverti. ltatibus non posse deinceps in provincias reverti. Tanto illi acrius instare, tanto alacrius Gallia omnis conspirare. Nichil e contingentibus omissum; preces pollicitis cumulantur, et qui se rebellionis in Romanos ac gallice libertatis auctores profiteri ausi essent, his ingentia premia proponuntur. Illud primum maximumque deliberant, qualiter Cesar, si fors redeat, a suis legionibus segregetur. Id tamen haud difficile factu esse confirmant, quod neque, absente duce, loco se movere audeant legiones, neque ad eas dux incomitatus accedere, modo sit aliquis, qui illius iter impediat, nec unius hominis nomen totus orbis exhorresub externo iugo vivere, multoque tolerabilius hanc presentem vitam brevem et caducam, quam antiquam gloriam et avitam perdere libertatem. His ac similibus consiliis agitati Carnutes sese ingenti negotio duces offe
Abbreviated transcription (Latin):
noue rebelliones ubiq conuentꝰ ubiq
concilia nõ ĩ urbibus mͦ s ĩ siluis locis¬
q abditis. multos odiũ antiquũ ĩcitaba.
multos pauor nouꝰ acthonis mo̾te cõcus¬
serat. recusuꝵ suũ ĩ caput illiꝰ supplici.¬
u cogitabant. accedebat cõmiseratio r¬
comunis patͥe et indignatio gloriose
olim gallie tũc romano iugo subdite ⁊¬
et romano ĩꝑio seruientis. multe cause
ad unũ finẽ aĩos urgebant. Cesar cisal¬
pinã in galliã cũ ueniss mox ad eũ ru-¬
mor de clodii cede ꝑlatꝰ ẽ. hũc amicu
cesaris milo a micꝰ marci ciceronie oc¬
ciderat. de quo p̃clara extat eiꝰ oratio
q̃ nuloniana dicit᷑. eiꝰ rei cã magni ro¬
me motꝰ fuerant. nec fama finibꝰ italiᷤ
cõtineri potuit alpesq transcẽderat.
hinc rebellantibꝰ occasio data erat. histo¬
rias nouas ĩ cesarẽ fingendi. dicebãt uł¬
goq ꝑcrebruerat urbanic detẽtũ simł¬

Expanded text:
nove rebelliones; ubique conventus, ubique nove rebelliones; ubique conventus, ubique concilia, non in urbibus modo, sed in silvis locisque abditis. Multos odium antiquum incitabat, multos pavor novus Acthonis morte concusserat; recasurum suum in caput illius supplicium cogitabant. Accedebat commiseratio communis patrie et indignatio gloriose olim Gallie, tunc romano iugo subdite et romano imperio servientis. Multe cause ad unum finem animos urgebant. Cesar cisalpinam in Galliam quum venisset, mox ad eum rumor de Clodii cede perlatus est. Hunc, amicum Cesaris, Milo, amicus Marci Ciceronis, occiderat, de quo preclara eius extat oratio, que Miloniana dicitur. Eius rei causa magni Rome motus fuerant, nec fama finibus italis contineri potuit Alpesque transcenderat. Hinc rebellantibus occasio data erat historias novas in Cesarem fingendi. Dicebant, vulgoque percrebuerat, urbanis detentum simu
Abbreviated transcription (Latin):
mutaret. nõ nisi quattuor comitibꝰ cũ
salutẽ suã pluribꝰ cõmittere nõ auderet.
Sic inultũ semꝑ ambiorigi crimẽ fuit
ꝙͣuis fuga iugis et ꝑpetuus pauor/. et la¬
tebre longũ supplicii genꝰ ẽẽ poruerĩt. tã¬
dẽ cesar fugitiuũ unũ seꝗ et difficile si¬
bi uidens et ingloriũ oĩbus inciͣcuitu
uastatis ĩ remoꝵ fines rediit. ibi cõciliũ
gauie indixit et de cõiuratiõe rebelliũ
senonũ ante alios et carnutũ questioe
hũit. de acthone aũt pͥncipe cõiurati¬
onis romano more suppliciũ exegit. cu¬
ius euẽtu ꝗdã sibi male conscii effugere.
aqua et igni cõtumacibꝰ intͣedictũẽ. sic
cõpositis rebus decẽ legiões ita pa̾titꝰ ẽ ut
due treueroꝵ totide̾ lingonũ sex alie se.¬
nonũ ĩ finibus hib̾narẽt ꝓuisiq neces¬
sariis ad italiã est ꝓfectꝰ. ¶esarut ex¬
.tꝰ. Cesar ut ex
gallia discessit. ecte noui undiq motus

Expanded text:
mutaret, nonnisi quatuor comitibus, quum mutaret, nonnisi quatuor comitibus, quum salutem suam pluribus committere non auderet. Sic inultum semper Ambiorigi crimen fuit, quamvis fuga iugis et perpetuus pavor et latebre longum supplicii genus esse potuerint. Tandem Cesar fugitivum unum sequi et difficile sibi videns et inglorium, omnibus in circuitu vastatis, in Remorum fines rediit. Ibi concilium Gallie indixit, et de coniuratione rebellium Senonum ante alios et Carnutum questionem habuit, de Acthone autem, principe coniurationis, romano more supplicium exegit, cuius eventu quidam sibi male conscii effugere; aqua et igni contumacibus interdictum est. Sic compositis rebus, eis decem legiones ita partitus est, ut dure Treverorum, totidem Lingonum, sex alie Senonum in finibus hibernarent, provisisque necessariis, ad Italiam est profectus. Caput 16 Cesar ut ex Gallia discessit, ecce novi undique motus,
Abbreviated transcription (Latin):
romana castra conu̾si ambiorigi atq
eburonibꝰ gratissimã rem fecissent. de re¬
li quo ꝙ cõtra suũ p̃ceptũ cohoͣtes ĩ p̃da
emisse castia deseruissent legati ĩobedi¬
entiã lenter arguit: ut qui et mitissimꝰ
natura et legati huiꝰ eẽt amantissimus.
qd̾ ex familiaribꝰ ad eũ fratͥt epistolis eui¬
dent̾ elicit᷑. hec cũ suis cesar: At adusus
hostes iratior ĩ oẽs paͣtes diffundit ex̾ci¬
tũ. abigũt᷑ petora cõuectãt᷑ p̃de cõsu¬
mũtur frumẽta exurũt᷑ edificia. oĩa
deniq ꝑuastantur. tanto ĩpetu hĩc ĩde
discursũ ẽ ut ambiorigẽ a se uisũ mł¬
ti dicerent. atq ad eũ cõp̃hendendũ in¬
credibili celeritate cõtenderent. oĩ la¬
bore peti dignũ extimãteᷤ quo ĩmẽsa
cesaris grãm mererẽt᷑. et canis ĩ morẽ
bus illũ arripusse s crederent. dũ ille
interĩ nusꝙͣ tutꝰ die noctuq latebras ⁊¬

Expanded text:
romana castra conversi Ambiorigi atque romana castra conversi Ambiorigi atque Eburonibus gratissimam rem fecissent. De reliquo, quod contra suum preceptum cohortes in predam emisse castra deseruissent, legati inobedientiam leniter arguit, ut qui et mitissimus natura, et legati huius esset amantissimus, quod ex familiaribus ad eum fratris epistolis evidenter elicitur. Hec cum suis Cesar; at adversus hostes iratior in omnes partes diffundit exercitum: abiguntur pecora, convectantur prede, consumuntur frumenta, exuruntur edificia, omnia denique pervastantur, tantoque impetu hinc inde discursum est, ut Ambiorigem a se visum multi dicerent, atque ad eum comprehendendum incredibili celeritate contenderent, omni labore peti dignum existimantes, quo immensam Cesaris gratiam mererentur; et, canis in morem llum arripuisse se crederent, dum ille interim nusquam tutus die noctuque latebras
Abbreviated transcription (Latin):
penitꝰ cogitare audebãt ĩ dete̾i̾us ĩcdli¬
nati animi. miꝵ ualde unde ea cõsteͣ¬
natio ĩ tã fortes uiros. nͥ opinari libe-¬
at cũ humana oĩa instabilia sint eẽ
aliquas horas q̃ constãtes qͦ aĩos sui o¬
blitos emolliant ac ꝑturbẽt. neq uͦ
hic metꝰ altissime radicatꝰ ulla re alia
extͣipari ꝗuit ꝙͣ ip̃iꝰ cesaris cũ ex̾citu
redeuntis aspectu: in quo uno oĩu se¬
curitas habitabat. ¶Cesar ergo redi¬
ens. et fortune iũ. casuũq uarietatẽ
ab exꝑto sibi notissimã retognouit. ĩ
eo maxie et ꝙ eo p̃t̾ oĩu opiniõe
barbaros adduxiss et inde eoc pene
iã uoti cõpotes abstraxiss. hec ut co¬
munia nõ admuñs unũ nõ poterat
nõ mirari. unde hec harbaris cõsilii tã¬
ta mutatio ut qui ĩgr̃a romanoꝵ ad⁊
populandos ebrironũ fines. ⁊ ambiori¬
ge ꝑseq̃ndũ uenerant ad oppugnãda

Expanded text:
penitus cogitare audebant in deterius inclipenitus cogitare audebant in deterius inclinati animi. Mirum valde, unde ea consternatio in tam fortes viros, nisi opinari libeat, quum omnia humana instabilia sint, esse aliquas horas, que constantes quoque animos sui oblitos emolliant ac perturbent. Neque vero hic metus altissime radicatus ulla re alia extirpari quivit, quam ipsius Cesaris cum exercitu redeuntis aspectu, in quo uno securitas habitabat. Cesar ergo rediens et fortune vim casuumque varietatem, ab experto sibi notissimam, recognovit, in eo maxime, et quod eo preter omnium opinionem barbaros adduxisset, et inde eos pene iam voti compotes abstraxisset. Hec, ut communia, non admirans, unum non poterat non mirari, unde hec barbaris consilii tanta mutatio, ut, qui in gratiam Romanorum ad populandos Eburonum fines et Ambiorigem persequendum venerant, ad oppugnanda
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcolumis bai trebonii cuiꝰdã alteriꝰ duca¬
tu ip̃os ꝑ hostes ĩ castra penetrauit. cũq
his equites et calones multi pari ĩpetu ĩ
tutũ euasere. pars egregie pugnãs ꝑiit.
parc eoꝵ qui ĩ collẽ ꝓximũ fugerãt ui.¬
sa comitũ ui̾tute ꝑ eoꝵ uestigia ĩ castra
festinans salua ꝑueĩt. paͬs p̃uenta et
curũuenta ꝓcubuit. barbari desꝑãtes
castra ut crediderãt capi posse/ ad p̾das
quas ĩ siluis occuluerãt atq inde ad pa-¬
triã sũt reu̾si. neq tñ hostibus digressis
abiit pauor sic affix̾ aĩs ut nocte que
hũc casũ ĩsecuta est p̃missus acesare
guiꝰ uolusenꝰ cũ equitatu adueniẽs ⁊
ĩꝑatorẽ cũ ex̾citu aduetare nũtiãs fi¬
dẽ nõ ĩuenei̾t.sic oĩbus ꝑsuasũ erat de¬
leto ex̾citu fugisse equites/ neq oĩno
aliter barbaros custia aggredi ausu¬
ros. ut dictũ est. deniq nichil boni ⁊¬

Expanded text:
incolumis Gaii Trebonii cuiusdam alterius ducaincolumis Gaii Trebonii cuiusdam alterius ducatu ipsos per hostes in castra penetravit, cumque his equites et calones multi pari impetu in tutum evasere, pars egregie pugnans periit; pars eorum, qui in collem proximum confugerant, visa comitum virtute, per eorum vestigia in castra festinans salva pervenit; pars preventa et circumventa procubuit. Barbari desperantes castra, ut crediderant, capi posse, ad predas, quas in silvis occultaverant, atque inde ad patriam sunt reversi. Neque tamen hostibus digressis, abiit pavor sic affixus animis, ut nocte, que hunc casum insecuta est, premissus a Cesare Gaius Volusenus cum equitatu adveniens, et imperatorem cum exercitu adventare nuntians, fidem non invenerit: sic omnibus persuasum erat, deleto exercitu, fugisse equites, neque omnino aliter barbaros castra aggredi ausuros, ut dictum; denique boni nichil
Abbreviated transcription (Latin):
ĩedia iã uicinꝰ moͣti. s generosũ aĩu nul
lares deicit. Is ut uidit deseri tutelã castͦ¬
rũ et de fuga nõ de uiͣtute cogitari. rẽq
ĩ angusto positã nutare et sue et publice
metuens saluti surgit e grabatulo ira ui¬
res dante. et acceptis ab obuo quodaz
armis gradu tremulo poͣtã occupar ca-¬
stroꝵ. seq semianimẽ hostibꝰ obicit. se¬
quũt᷑ centurioẽs uiriq fortes aliqͦt. hĩc
metu hinc pudore exciti. hosq alii sequ¬
unt᷑. ita sensi pugna restituit᷑. ip̃e post
titur resũpta defensio. frumẽtatores ĩ¬
terea reu̾tũtur: re cõspecra teͣriti et ꝗd
agant nescii. fortes etiã aĩos repentina
cõcuciũt. Itaq ip̃i qͦ barbari aduentu
illoꝵ subito ꝑmoti et legiões reduces opi¬
nati substitere. mox recognita paucitate
quos timuere despiciũt atq ĩuadũt. ibi
et consilia diu̾sa et res uarie gesta ẽ. pas

Expanded text:
inedia iam vicinus morti. Sed generosum animum res inedia iam vicinus morti. Sed generosum animum res nulla deicit. Is, ut videt deseri tutelam castrorum, et de fuga, non de virtute, cogitari, remque in angusto positam nutare, et sue et publice saluti metuens, surgit e grabatulo, ira vires dante, et acceptis ab obvio quodam armis, gradu tremulo portam occupat castrorum, seque semianimem hostibus obicit. Sequuntur centuriones, viri fortes, aliquot hinc metu, hinc pudore exciti, hosque alii sequuntur: ita sensim pugna restituitur. Ipse posttitur resumpta defensio. Frumentatores interea revertuntur, re conspecta, territi et, quid agant, nescii. Fortes etiam animos repentina concutiunt. Itaque ipsi quoque barbari adventu illorum subito permoti, et legiones reduces opinati, substitere; mox recognita paucitate, quos timuere, despiciunt atque invadunt. Ibi et consilia diversa et res varie gesta est; pars
Abbreviated transcription (Latin):
haberẽt. semꝑ quidẽ mestissimꝰ uates ti¬
mor oĩa sibi tristia et piculosa fingebat.
quidã fusis copiis ac deleris et ĩꝑatore pes¬
sundato uenire barbaros adreliqas cõ¬
sumendas. nũꝙͣ alit̾ hoc ausuros. alii in¬
faustũ romanis legioĩbus locũ ẽẽ ubi pa¬
ulo ante legio alter legatiq ꝑieriit. ⁊¬
alii hostes intra uallũ ẽẽ et captaiã ca¬
stin uociferari. nemo ullã solite uiͣtutis
imaginẽ aut actu forti aut aĩosa uoce
p̃tendere. huc illuc sine ordine sine ra¬
tione discu̾rit᷑. qua trepidatione sicãbͥ
sui ducis dicto magis magisq fidei habe¬
re cepant. nullũ intꝰ eẽ presidiũ. seq it
mutuo incitantes eo acriꝰ insultabãt. ac¬
tũ erat ni uirunꝰ isq eger adfuiss. quẽ
supra nominauimꝰ publiꝰ sextiꝰ baculus ⁊
tanta tũc p̾ssus egͥtudine ut iam ꝗnq ⁊
diebus sine cibo ageret ⁊ moͬbo simul ꝯ

Expanded text:
haberent. Semper quidem mestissimus vates tihaberent. Semper quidem mestissimus vates timor omnia sibi tristia et periculosa fingebat. Quidam, fusis copiis ac deletis et imperatore pessumdato, venire barbaros ad reliquias consumendas, numquam aliter hos ausuros; alii infaustum Romanis legionibus locum esse, ubi paulo ante regio altera legatique perierint; alii hostes intra vallum esse et capta iam castra vociferari, nemo ullam solite virtutis imaginem aut actu forti aut animosa voce pretendere: huc illuc sine ordine, sine ratione discurritur. Qua trepidatione Sicambri sui ducis dicto magisque fidei habere ceperant, nullum intus esse presidium, seque mutuo incitantes, eo acrius insultabant. Actum erat, ni vir unus, isque eger, affuisset, quem supra nominavimus, Publius Sextius Baculus, tanta tunc pressus egritudine, ut iam quinque diebus sine cibo ageret, et morbo simul et
Abbreviated transcription (Latin):
di. cãm ullã ꝓpĩquo cesare saluis legioĩbꝰ
integro equitatu uictisq ubiq hostibus
ac dissipatis et p̃ timore latitantibꝰ pa-¬
rũꝑ et p̃ceptũ ducis ĩflexerat et appe¬
titui militũ frena laxauerat. et ꝗnq co¬
hortes ĩ uicinas segetes frumẽtatũ nõ tam
miserat ꝙͣ ire ꝑmiserat. Secuta erat ĩgẽs
uis calonũ et huiꝰce genei̾s hominũ. Sicã¬
bri interĩ quis tũc eos expectass : s pare¬
re supioribꝰ tutũ est ĩprorisi et tecti sil¬
uis ad castra ꝑueniũt: eaq nõ oppugna¬
re s rectauia eodẽq quo uenerãt ĩpe¬
tu ingredi moliũt᷑. tantãq formidine
ĩopini hostis incu̾sus totis castͥs effudeaͣt
ut uix poͣte defenderentuͣ. et freq̃ntare
illa soliti m̾catores qui tũ forte portis ex¬
cessem̃t subita re territi et opp̾ssi nec fu¬
giendi nec se intra uallũ referẽdi spariũ

Expanded text:
di causam ullam propinquo Cesare, salvis legionibus, di causam ullam propinquo Cesare, salvis legionibus, integro equitatu, victisque ubique hostibus ac dissipatis et pre timore latitantibus, parumper et preceptum, ducis inflexerat et appetitui militum frena laxaverat et quinque cohortes in vicinas segetes frumentatum non tam miserat, quam ire permiserat. Secuta erat ingens vis calonum et huiusce generis hominum. Sicambri interim quis tunc eos expectasset? sed parere superioribus tutum est improvisi et tecti silvis ad castra perveniunt eaque non oppugnare, sed recta via eodemque, quo venerant, impetu ingredi moliuntur; tantamque formidinem inopini hostis incursus totis castris effuderat, ut vix porte defenderentur, et frequentare illa soliti mercatores, qui tum forte portis excesserant, subita re territi et oppressi nec fugiendi nec se intra vallum referendi spatium
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ horaꝵ aduatucã uos pducet. ibi romꝰ¬
nus ex̾citus opes suas fortunasq reposuit.
pexiguũ p̃sidiũ loco ẽ. cesar longe abest.
hic dies ip̃e ni respuitis opulentos nullo
faciet negotio. p̃ceps hominũ genꝰ et cõ¬
silii ĩ ops et sũt plane ꝓni oẽs acꝗescere
consiliis que delectant. mutato repẽte ꝓ.¬
posito p̾daq oĩ quã ceꝑant recondita eo¬
dẽ ip̃o cõsultore et duce aduatucã breui
calle pueniunt. Cicero cui legioĩs lociq
custodia cõmissaeint totis septẽ diebꝰ ce¬
sarei memor ĩpri suos oẽs intra uallũ sic
continuerat ut nec militũ nec callonũ
quidẽ quisꝙͣ castͥs eẽt egressus. cogitans
demũ neq cesarẽ ꝓmisso uentuꝵ tẽpore
quẽ ꝓcessisse ult̾ius famaerat ĩ suꝑ et su
oꝵ increpatioĩbꝰ impulsus qui illiꝰ obediẽ¬
tiã tã exactã desperatioĩ atq obsidioni⁊
nõ absimilẽ mumumbant. nõ eẽ eĩ timẽ¬

Expanded text:
tium horarum Aduaticam vos perducet. Ibi romatium horarum Aduaticam vos perducet. Ibi romanus exercitus opes suas fortunasque reposuit. Perexiguum presidium loco est. Cesar longe abest. Hic dies ipse, ni respuitis, opulentos nullo faciet negotio. Preceps hominum genus et consilii inops. Ut sunt plane proni omnes acquiescere consiliis, que delectant! Mutato repente proposito predaque omni, quam ceperant, recondita, eodem ipso consultore et duce Aduaticam brevi calle perveniunt. Cicero, cui legionis locique custodia commissa erat, totis septem diebus, cesarei memor imperii, suos omnes intra vallum sic tenuerat, ut nec militum nec calonum quidem quisquam castris esset egressus. Cogitans demum neque Cesarem promisso venturum tempore, quem processisse fama erat, insuper et su increpationibus, qui illius obedientiam tam exactam desperationi atque obsidioni non absimilem murmurabant, non esse enim timen
Abbreviated transcription (Latin):
ubẽ ita m̾itã cũ funditꝰ optaret euẽti
his edictis hoc cõseq sine suoꝵ discͥmine
uidebatur. zam dies septimꝰ aderat re¬
ditui cesareo p̃fixꝰ nec ip̃e redierat nec
legati. ¶ accidit int̾a ĩ opinꝰ casus qͦ sua
fortuna potentiã ĩ belli p̃cipuã demon¬
straret. iam p̃de ĩ paͣtẽ oẽs acciri trãs
rhenũ quoq fama uulgauerat. mox
Sicambrigens gͥmana p̾de auida/ col¬
lectis duobꝰ milibꝰ equitũ rhenũ naui¬
gio transeũt eburonicos fines ĩuadũt.
p̃dã nõ tm̃ cũ ĩpunitate s etiã romano¬
rũ cũ gratia relaturi. zam hominũ pe¬
cudũq magnã iĩ collegerant. et ur¬
gente lucri dulcedine ꝓcedebant. nec
eũdi nec p̃dandi finẽ sibi cupiditas fa¬
ciebat. sic eũtes capriuoꝵ unꝰ au̾tit. et
quid ĩꝗt huic p̃de laboriose atq ĩ opi tãto
studio ĩhiatis: cũ ꝑueniendi ad sũmas ope
tanto facilior breuiorq sit uia. triũ spa¬

Expanded text:
urbem, ita meritam, quum funditus optaret everti, urbem, ita meritam, quum funditus optaret everti, his edictis hoc consequi sine suorum discrimine videbatur. Iam dies septimus aderat, reditui cesareo prefixus, nec ipse redierat nec legati. Accidit interea inopinus casus, quo suam fortuna potentiam, in bellis precipuam, demonstraret. Iam prede in partem omnes acciri trans Rhenum quoque fama vulgaverat. Mox Sicambri, gens germana prede avida, collectis duobus millibus equitum, Rhenum navigio transeunt, eburonicos fines invadunt, predam non tantum cum impunitate, sed etiam Romanorum cum gratia relaturi. Iam hominum pecudumque magnam vim collegerant, et, urgente lucri dulcedine, procedebant, nec eundi nec predandi finem sibi cupiditas faciebat. Sic euntes captivorum unus avertit: Et quid, inquit, huic prede laboriose atque inopi tanto studio inhiatis, quum perveniendi ad summas opes tanto facilior breviorque sit via? Trium spa
Abbreviated transcription (Latin):
se siluis ac paludibꝰ cõtinebant. quos ꝑ¬
sequi et latebris eruere oposũ erat ac di¬
fficile. nã si simul ex̾citus duceret᷑ loca
erant legioĩbꝰ ac signis ĩꝑuia. sin autẽ
spargeret᷑ erat paucis ab oĩ paͣte piculũ.
ꝙ hostes mille locis ĩcognitis delitebãt.
hinc magna duci orta erat ambiguitaᷤᷤ
quid consilii capet. tandẽ illud elegerat
ut potiꝰ aliquid de iustissima atq exop¬
tatissima hostiũ ultione remitteret
ꝙͣ de utili militũ cautela. ne tñ ultionẽ
ip̃a negligerer mittit edicta ꝑ ꝓximaᷤ
ciuitates ut qui lucrari cuperẽt cõueĩ¬
rent. multos uetꝰ odiũ ĩter uicinos ma¬
xime uigere solitũ neq pauciores cu¬
piditas atrraxit. Sic utilius fieri dux
ꝓuidentissimꝰ extimabat. ut gulloꝵ o¬
pera galli diriperẽt᷑. ꝙͣ ꝑiculo romano¬
ru. p̃sertĩ cũ locoꝵ notitiã q̃ romaĩs de¬
foret galli haberent. suul eburonuz

Expanded text:
se silvis ac paludibus continebant; quos perse silvis ac paludibus continebant; quos persequi et latebris eruere operosum erat ac difficile. Nam, si simul exercitus duceretur, loca erant legionibus ac signis impervia, sin autem spargeretur, erat paucis ab omni parte periculum, quod hostes mille locis incognitis delitescebant. Hinc magna duci orta erat ambiguitas, quid consilii caperet. Tandem illud elegerat, ut potius aliquid de iustissima hostium ultione remitteret, quam de utili militum cautela. Ne tamen ultionem ipsam negligeret, mittit edicta per proximas civitates, ut, qui lucrari cuperent, convenirent. Multos vetus odium, inter vicinos maxime vigere solitum, neque pauciores cupiditas attraxit. Sic utilius fieri dux providentissimus estimabat, ut Gallorum opera Galli diriperentur, quam periculo Romanorum, presertim quum locorum notitiam, que Romanis deforet, Galli haberent. Simul Eburonum
Abbreviated transcription (Latin):
rant. unde ut memorauimꝰ imprudẽ¬
ter infelicit̾q discesserant. hic locꝰ eli-¬
gitur. et ꝙ aptꝰ ad cetera et ꝙ muniti¬
ones anni alteriꝰ adhuc integras habe¬
bat. ut labori militũ parceret᷑. legio¬
nẽ quaͣtã decimã p̃sidio dimittit. legi¬
oni p̃fecit quĩtũ tulliu ciceronẽ. tu
populatũ in menapios tͥbꝰ cũ legioĩbꝰ
labienũ ⁊ gaiũ treboniũ cũ totidẽ in
aduaticis adiacentẽ regionẽ dirigit. ⁊¬
Ip̃e cũ totidẽ ad arduẽnã et fluuium
scaldẽ qui eburonũ ĩ finibꝰ mose illa¬
bit᷑ ꝑgit. ꝙ eo ambiorigẽ qui nõdu
rhenũ transierat cõfugisse audiebat.
digrediens se ad diem septimũ redituꝵ
sponder. idẽ legati duo quos mirtebat
ut faciãt si liceat monet. Ciceroni p̃ce¬
pit ut castroꝵ custodie intentꝰ nullũ por¬
tis egredi sinat. et tũc ꝗdẽ acies hostiu
q̃ timeri poss ĩ circuitu nulla erat. spaͣsi

Expanded text:
rant, unde, ut memoravimus, imprudenrant, unde, ut memoravimus, imprudenter infeliciterque discesserant. Hic locus eligitur, et quod aptus ad cetera, et quod munitiones anni alterius adhuc integras habebat, ut labori militum parceretur. Legionem quartamdecimam presidio dimittit, legioni preficit Quintum Tullium Ciceronem. Tum populatum in Menapios tribus cum legionibus Labienum et Gaium Trebonium cum totidem in Aduaticis adiacentem regionem dirigit. Ipse cum totidem ad Arduennam et fluvium Scalden, qui Eburonum in finibus Mose illabitur, pergit, quod eo Ambiorigem, qui nondum Rhenum transierat, confugisse audiebat. Digrediens se ad diem septimum rediturum spondet; idem legati duo, quos mittebat, ut faciant, si licet, monet; Ciceroni precipit, ut castrorum custodie intentus nullum portis egredi sinat. Et tunc quidem acies hostium, que timeri posset, in circuitu nulla erat: sparsim
Abbreviated transcription (Latin):
se paludibꝰ cõdiderũt pars ĩ alienas
manꝰ nõ sine suis miseriis inciderũt.
catauolcus uͦ qui setũ suꝑ eburone̾ pa¬
ri regnarat ĩpio eiꝰq consiliũ secutus
romaĩs se se bellis ĩmiscuenit/ qͦnares
ueniss intelligẽs iam gnadeuus et la¬
boris ĩpatiẽs/ nec fugere ualens nec
pugnare ausus suaꝵ auctoris erum¬
naꝵ ambiorigis caput multis ĩp̃catio¬
nibꝰ execratꝰ mortẽ sibi cõsciuit. Uici¬
ne gentes hoc euẽtii terrire ꝑ legatoᷤᷤ
pacẽ a cesare petierũt. quã eis hac le¬
ge concessit ut si qui eburonũ ex fugͦ
in illoꝵ fines deuenissent ad se capti¬
uos adducerent. se si hoc facerẽt tẽꝑa¬
tuꝵ ab offensis ait. ¶ his actis oẽs copi¬
as tͥfariã diuisit: ne ue eũ cure alie di-¬
straherẽt. ĩpedimẽta oĩa unũ cõtulit
ĩ locũ. auatuca oppido nomẽ. locꝰ ubi ti¬
turiꝰ sabinꝰ et arũculeiꝰ cotta hib̾naue¬

Expanded text:
se paludibus condiderunt, pars in alienas se paludibus condiderunt, pars in alienas manus non sine suis miseriis inciderunt. Cathovoltus vero, qui secum super Eburones pari regnarat imperio, eiusque consilium secutus romanis sese bellis immiscuerat, quonam res venisset intelligens, iam grandevus et laboris impatiens, nec fugere valens nec pugnare ausus, suarum auctoris erumnarum Ambiorigis caput multis imprecationibus execratus, mortem sibi conscivit. Vicine gentes hoc eventu regum territe per legatos pacem a Cesare petierunt, quam eis hac lege concessit, ut, si qui Eburonum ex fuga in illorum fines devenissent, ad se captivos adducerent; se, si hoc facerent, temperaturum ab offensis ait. His actis, omnes copias trifariam divisit, neve eum cure alie distraherent, impedimenta omnia unum contulit in locum Aduatica oppido nomen, ubi Titurius Sabinus et Arunculeius Cotta hibernave
Abbreviated transcription (Latin):
fortuna ut ĩcautꝰ oppͥmeret᷑. opp̾ssus
euaderet. nec satis scio quis nocentiu
unꝙͣ tã indignꝰ euaserit nͥ ꝙ supplicii
genus fuit tã uicine moͣtis metus. ꝗ
c cesaris ꝑueĩre: nã ut eint ĩexhau¬
ste clementie cõfitenti crimen et orã¬
ti forsitã ueniã nõ negasset. nũc ꝑsil¬
uas trãsrhenanas uagꝰ sẽꝑ ac ꝓfugus
ꝑpetius uitã egit ĩ latebris. cõsciẽtia
illũ. si qua erat: et iugi pauore plectẽ¬
tibus. illud plane odiosũ ꝙ de rege ne¬
fario. nulla ũꝙͣ aut cesari aut popu¬
lo romano uin dicte occasio data ẽ. et
ip̃e latitãs atq ĩuisus et ĩultũ scelus
in finẽ fuit. ceteꝵ quo die e manibus
romanoꝵ uix euasit ut diximꝰ uita
retenta contentꝰ spe piecta suis quoᷤᷤ
a tẽgo liquerat ꝑ nũtios fugiens mã¬
dauit ut qua poss sibi ꝗsq cõsuleret.
qui ꝑ diu̾sa effusi multũq uexati paͣs

Expanded text:
fortuna, ut incautus opprimeretur, oppressus fortuna, ut incautus opprimeretur, oppressus evaderet. Nec satis scio, quis nocentium unquam tam indignus evaserit; nisi quod supplicii genus fuit tam vicine mortis metus, qucet, Cesaris pervenire? Nam, ut erat inexhauste clementie, confitenti crimen et oranti forsitan veniam non negasset. Nunc per silvas transrhenanas vagus semper ac profugus perpetuis vitam egit in latebris, conscientia illum, si qua erat, et iugi pavore plectentibus. Illud plane odiosum, quod de rege nefario nulla unquam aut Cesari aut populo romano vindicte occasio data est: et ipse latitans atque invisus, et inultum scelus in finem fuit. Ceterum quo die e manibus Romanorum vix evasit, ut diximus, vita retenta contentus, spe proiecta, suis, quos a tergo liquerat, per nuntios fugiens mandavit, ut, qua posset, sibi quisque consuleret. Qui per diversa effusi multumque vexati pars
Abbreviated transcription (Latin):
cũ toto p̃ire iubet equitatu. et cauere
ne ignes ĩ castͥs fieri sinat. ne qd̾ indiciũ
sui det᷑ aduẽtꝰ neu strepitꝰ aut tumultꝰ
ĩcedetiũ audiatuͣ. si forte uelocitate uł silentio
ꝓficeret adiniquissimũ hominẽ oppͥmẽ.¬
dũ. qd̾ pene successit. nã basilius p̃ꝓꝑe
supͣq lõgũ iter ꝑagit.cũq indiciis cõp¬
isser haud ꝓcul ambiorigẽ ĩt̾ siluas co¬
mitatũ paucissimis equitibꝰ se tenere
ĩpuisus ac subito supueĩt. ita ut currꝰ
equosq et armaeiꝰ et õe bellicũ ĩstru¬
mẽtũ romani equites añ ꝙͣ ab eo ui-¬
derent᷑ aͣriꝑent. deq ip̃o acrũ erat nͥ
ꝗdã esuis loci angustias paululũ defẽ¬
dissent. et ip̃e interĩ uniꝰ manu ĩ ermi ᷤ
equo ĩposirus. et postico nemorose do¬
mus emissus ꝑ siluaꝵ deuia et calles
abditos erupiss. sic utrãq ĩ paͣtẽ erga
unũ hominẽ una hora. iuĩ suã ex̾cuit

Expanded text:
cum toto preire iubet equitatu; et cavere, cum toto preire iubet equitatu; et cavere, ne ignes in castris fieri sinat, ne quod indicium sui adventus detur, neu strepitus aut tumultus incedentium audiatur, si forte velocitate vel silentio proficeret ad iniquissimum hominem opprimendum: quod pene successit. Nam Basilius preum longum iter peragit, quumque indiciis comperisset haud procul Ambiorigem inter silvas comitatum paucissimis equitibus se tenere, improvisus ac subito supervenit ita, ut currus equosque et arma eius et omne bellicum instrumentum romani equites, antequam ab eo viderentur, arriperent; deque ipso actum erat, nisi quidam e suis loci angustias paululum defendissent, et ipse interim unius manu inermis equo impositus, et postico nemorose domus emissus, per silvarum devia et calles abditos erupisset. Sic utramque in partem erga unum hominem una hora vim suam exercuit
Abbreviated transcription (Latin):
difficilẽ p̃cipue p̃ frumẽti ĩopia ꝙ eo
tẽpore gͥmaĩs agriculture studiũ non
erat: magna pars uenatu et latrocimo
utebãt᷑ quoꝵ altero sit mͦ facultas li¬
bent̾ nũc etiã utũt᷑. lacte carne caseo
uictitabãt. omisso incepto rursus in
galliã reu̾ti statuit. S ut metu sui re¬
ditus barbaroꝵ impetũ frenaret non
pontẽ fregit ut pͥus nͥ ab ea parte que
g̾maniã contĩgebat. illa ꝗdẽ parte ex¬
trema in dexterã rheni ripã desinẽte
ducentoꝵ pedũ spacio rescissa et tuͣri
lignea suꝑĩposita et muitimodis cͣicũ¬
uallata munitioĩbꝰ duodetĩ cohortes
ad tutelã pontis ĩposuit. et uultatiũ
tullũ his p̃posuit cui et pontis ⁊ cohoͣ¬
tiũ curã dedit. ¶Ipse uͦ adu̾sus am¬
biorigẽ ꝓficiscens ꝑ arduẽnã siluã ma¬
ximã oĩu galliaꝵ que int̾ treueros
neuiosq et remos quĩgentis et eo am
ip̃e sũ emẽsus extẽdit᷑ luciũ basiliũ

Expanded text:
difficilem, precipue pre frumenti inopia, quod eo difficilem, precipue pre frumenti inopia, quod eo tempore Germanis agriculture studium non erat magna pars venatu et latrocinio utebantur, quorum altero, sit modo facultas, libenter nunc etiam utuntur; lacte, carne, caseo victitabant, omisso incepto, rursus in Galliam statuit reverti; sed ut metu sui reditus barbarorum impetum frenaret, non pontem fregit, ut prius, nisi ab ea parte, qua Germaniam contingebat. Illa quidem parte extrema in dextram Rheni ripam desinente ducentorum pedum spatio rescissa et turri lignea superimposita et multimodis circumvallata munitionibus, duodecim cohortes ad tutelam pontis imposuit et Vulcatium Tullum eis preposuit, cui et pontis et cohortium curam dedit. Ipse vero adversus Ambiorigem proficiscens per Arduennam silvam, maximam omnium Galliarum, que inter Treveros Nerviosque et Remos quingentis et eo ampipse sum emensus, extenditur, Lucium Basilium
Abbreviated transcription (Latin):
stem quesiuit ĩ siluis. s in sciltus ac palu¬
des genꝰ oẽ diffugerat tantũ pauoris
incussit intra ripã subito romanauis.
nec semel rhen̾ꝰ ⁊ iteꝵ quoq et ꝗdẽ põ¬
te facto penetratus est. s maior aliꝙͣto
trepidatio oꝓpe cũ rhenũ suũ sic põte
qiͣ iugo captũ uiderent fuga rursus in
siluas et paludes. s qd̾ acerbissimũ ce¬
sari fuit nõ fuere qui uĩcerent᷑. hec ut
legis ad literã flori sunt. quibꝰ inuitur
pͥmũ rheni trãsitũ nõ ponte factũ esse
s nauibꝰ. imo uͦ nõ hoc ĩnuit s affĩmaͭ
sic eĩ añ hec scͥptũ ĩuenies. Iam uͦ ultro
mossellã qui amnis ẽ treueroꝵ naua¬
li ponte trãsgreditur ip̃mq rhenũ. s
is qui p̃sens erat dũ hec fierent utrũq
transitũ stabili ponte descͥbit. quẽ ĩ hac
narratione secutꝰ sũ. procedo aũt ui¬
dens gͦ cesar rem tẽporis indigã lõgeq

Expanded text:
stem quesivit etiam silvis; sed in saltus ac palustem quesivit etiam silvis; sed in saltus ac paludes genus omne diffugerat: tantum pavoris incussit intra ripam subito romana vis. Nec semel Rhenus, et iterum quoque, et quidem, ponte facto, penetratus est; sed maior aliquanto trepidatio. Quippe quum Rhenum suum sic ponte quasi iugo captum viderent, fuga rursus in silvas et paludes; sed quod acerbissimum Cesari fuit, non fuere, qui vincerentur. Hec, ut legis, ad literam Flori sunt; quibus innuit primum Rheni transitum non ponte factum esse, sed navibus. Imo vero hoc non innuit, sed affirmat. Sic enim ante hec scriptum invenies: Iam Cesar ultro Mosellam, qui amnis est Treverorum, navali ponte transgreditur, ipsumque Rhenum. Sed is, qui presens erat, dum hec fierent, utrumque transitum stabili ponte describit; quem in hac narratione secutus sum. Procedo autem. Videns ergo Cesar rem temporis indigam longeque
Abbreviated transcription (Latin):
nũtiis certiorẽ faciant. Illi obiuxe ius¬
sa ꝑagunt. paucosq post dies nũtiãt
sueuos suis oĩbus ac suoꝵ uiribꝰ ĩ extre¬
mo finiũ consedisse ad siluã maxima
que illos a cheruscis uicina gente disteͣ¬
minat: ibi romanũ ex̾ͥcitũ expectare.
Id ꝑgratũ cesari belloꝵ cupidissimo fu¬
erat. sicut illud postea ꝑ molestũ quod
eisdẽ nũtiãtibꝰ. sueuos se ĩ siluas ĩtimas
recepisse cognouit. ut eĩ p̃liũ exoptaba
sic tediũ formidabat et iactum̃ tẽpoi̾s
ac ꝑplexã horrebat indagine̾ sepe exꝑ¬
tus ꝙͣ difficile eẽt hosteᷤ in siluis ĩcogni¬
tis uenari. nec cessauit tñ s id frustͣ
fuit. ac ne pluribus agã ꝙͣ opoͣtet nõ
de hoc tm̃ s de pͥmo quoq rheni trãsitu
deq alia hostiũ in siluas fuga elegans
ac succincta flori breuitas huic se loco
inserat historie. te olector nõ solũ pati¬
ente s plaudente. archanis ĩquit ho-¬

Expanded text:
nuntiis certiorem faciant. Illi obnixe iusnuntiis certiorem faciant. Illi obnixe iussa peragunt, paucosque post dies nuntiant Suevos suis omnibus ac suorum viribus in extremo finium consedisse ad silvam maximam, que illos a Cheruscis, vicina gente, disterminat; ibi romanum exercitum expectare. Id pergratum Cesari, bellorum cupidissimo, fuerat; sicut illud postea permolestum, quod eisdem nuntiantibus Suevos se in silvas intimas recepisse cognovit. Ut enim prelium exoptabat, sic tedium formidabat et iacturam temporis et perplexam horrebat indaginem, sepe expertus, quam difficile esset hostes silvis incognitis venari. Nec cessavit tamen; sed id frustra fuit. Ac, ne pluribus agam, quam oportet, non de hoc tantum, sed de primo quoque Rheni transitu deque alia hostium in silvas fuga, elegans ac succincta Flori brevitas huic se loco inserat historie, te, o lector, non solum patiente, sed plaudente. Hirciniis, inquit, ho
Abbreviated transcription (Latin):
unt. exponũtq ex quo se ĩpotestatẽ
romanoꝵ dederuit neq auxilia tre¬
ueris aut ullis hostibꝰ populi romaĩ
misisse neq ulla ĩ re fidẽ fregisse. orãt
ne comune odiũ gͥmanoꝵ ĩnocentiaz¬
suã p̃mat. si plus obsidũ petat paratos
eẽ. Cesar reꝵ ueritate discussa cõꝑit nõ
ab eis missa cis rhenũ s a sueuis auxilia.
excusatione ig̃ ubioꝵ admissa ĩ sueuos
accĩgit᷑. nec ita multo post ab eisdẽ ubi¬
is cognoscit sueuos bellũ parare. ⁊ late
sparsis ediͤtis oẽs suos ad arma cõtinhere.
Itaq ne quid temere agat apto et tu¬
to loco castra cõmunit: frumẽtarieq
rei cur̃ exhibet. Ubios iubet petora ⁊¬
oĩa cãpis abducere si forte barbaroᷤᷤ co¬
actos in edia cuiꝰ inpatientissimũ genꝰ
est ad ĩiquũ cẽtamen poss in duc̾e. p̃ce¬
pit ĩsuꝑ ut sũmo studio actꝰ et cõsilia ho¬
stiũ explorent. eũq de singulis crebris

Expanded text:
unt exponuntque, ex quo se in potestatem unt exponuntque, ex quo se in potestatem Romanorum dederint, neque auxilia Treveris aut ullis hostibus populi romani misisse, neque ulla in re fidem fregisse. Orant, ne commune odium Germanorum innocentiasuam premat; si plus obsidum petat, paratos esse. Cesar, rerum veritate discussa, comperit, non ab eis missa cis Rhenum, sed a Suevis, auxilia. Excusatione igitur Ubiorum admissa, in Suevos accingitur. Nec ita multo post ab iisdem Ubiis cognovit Suevos bellum parare, et, late sparsis edictis, omnes suos ad arma contrahere. Itaque, ne quid temere agat, apto et tuto loco castra communit, frumentarieque rei curam exhibet; Ubios iubet pecora omnia campis abducere, si forte barbaros coactos inedia, cuius impatientissimum genus est, ad iniquum certamen posset inducere; precipit insuper, ut summo studio actus et consilia hostium explorent, eumque de singulis crebris fidisque