comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mũ proximũq heluctiis angu¬
lum genua olim oppiduz tene¬
bat. nũc geb̾na ciuitas tenet
exigua et̾lemãno in minẽs et
rodano ip̃o ibi de lacu auctori ꝗ¬
dem ꝙ̃ intrauerat erũpenti põs
illic haud magnus est hodie fu¬
eratq olim Iulii cesaris ctate ꝗ
amuro ciuitatis incipiens infi¬
nib heluctior desinit a dco nul¬
lum gentib int̾ se ea tẽpestate
discordib usi ad huc ꝑui flumi¬
nis obicẽ natura posuerat. Set
huc p̾ea reuertar. Nũc descͥptioẽ
ceptam paucis expedio. Igit᷑ ad
occidente ꝓpius et arheno lõgui
sequam fuere qui nescio an flumi¬
nus patrii nomen acceꝑint an de¬
dennt.his ad dextram belge he¬
luctii atergo erant. ad leua ꝓĩ¬
tia lugdimẽsis ad heluctios illa
ꝗdem ꝑtinẽs. itẽq arelatensis
ac narbonẽsis añ aũt occidentał
occeanus flum̃q garũna euius
dextera ad ripa equitania est
gens mitis ⁊ traꝗla bicuritum

Expanded text:
mum proximumque Helvetiis angumum proximumque Helvetiis angulum Geneva, olim oppidum, tenebat, nunc Gebena civitas tenet exigua et Lemano imminens et Rhodano, ipso ibi de lacu auctiori quidem, quam intraverat, erumpenti. Pons illic haud magnus est hodie, fueratque olim Iulii Cesaris etate, qui a muro civitatis incipiens in finibus Helvetiorum desinit: adeo nullum gentibus inter se ea tempestate discordibus, nisi adhuc parvi fluminis obicem natura posuerat. Sed huc postea revertar: nunc descriptionem ceptam paucis expedio. Igitur ad occidentem propius, et a Rheno longius Sequani fuere, qui nescio an fluminis patrii nomen acceperint, an dederint. His ad dexteram Belge, Helvetii a tergo erant, ad levam provincia Lugdunensis, ad Helvetios illa quidem pertinens, itemque Arelatensis ac Narbonensis, ante autem occidentalis oceanus flumenque Garunna, cuius dexteram ad ripam Aquitania est, gens mitis et tranquilla, Bituricum,
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃re labente transierint atq ita
gallie trasalpine magnas ꝑtes
sibi germania uĩdicarit sicut to¬
tam cisalpinar sibi iũdicauit ita¬
lia. ab oriente autẽ claustra alpiũ
heluitios ab italis sec̾m̃t iugis ae¬
riis et mue ꝑpetua a meridie le¬
mãnus lacus et iodanus qui la¬
cum int̾secat int̾ eos atq alobro¬
ges lues erat. Quor finiũ lon¬
gitudo ut Iulius celsus affirmat
milia passuũ ducenta quadragi¬
ta. latitudo aũt centũ octoginta
patebat et tñ pro numerositate
hoĩ ac belloꝵ studio angustissĩs
sibi carcerib circũ septi ⁊ clausi a¬
uidebant᷑. Ex p̃missa descriptoẽ
nisi fallor patet hor infinib fuis¬
se quos burgũdiones aburgis⁊
modo dicimus ad meridionalẽ
plagam ad arthoam uo illa rhe¬
ni ripam ubi argẽtina nũc ⁊ illi
basillea et ostantia urbes sedent
¶Lis thodanur allobroges tenue
leuã amnis ad ripam quoru
ut idem Iulius celsus ait extre¬

Expanded text:
tempore labente, transierint. Atque ita tempore labente, transierint. Atque ita Gallie transalpine magnas partes sibi Germania vindicavit, sicut totam cisalpinam sibi vindicavit Italia. Ab oriente autem claustra Alpium Helvetios ab Italis secernunt iugis aeriis et nive perpetua. A meridie Lemanus lacus et Rhodanus, qui lacum intersecat, inter eos atque Allobroges limes erat. Quorum finium longitudo, ut Iulius Celsus affirmat, millia passum ducenta quadraginta, latitudo autem centum octoginta patebat, et tamen, pro numerositate hominum ac bellorum studio, angustissimis sibi carceribus circumscripti et clausi videbantur. Ex premissa descriptione, nisi fallor, patet horum in finibus fuisse, quos Burgundiones a Burgis modo dicimus, ad meridionalem plagam, ad arcton vero illam Rheni ripam, ubi Argentina nunc et Basilea et Constantia urbes sedent. Cis Rhodanum Allobroges tenuere levam amnis, ad ripam quorum, ut idem Iulius Celsus ait, extre
Abbreviated transcription (Latin):
sed gennani. Incipiens gͥ belga¬
rũ regio ab occeano qui interar¬
thon et occasum britame insulã
aotinenti sepat ad uerso flumĩs
alueo int̾ septẽtrione et oriẽter
tendebat. qbus hodie Infinib
flandria et brabantia est atque
anonia plurimeq alie et regio¬
nũ decus ad iacentiur a marcho
agripa postmodũ fundata ⁊ ꝯ
dicoris sui nũc ⁊̃ nom̃ seruans
sedet illa nobilis agnppĩa colo¬
ma. Et ixs qrem cuntis gallia¬
rum in cobs̃ tam corpor uirib
belliea prestantes intustria set
fuisse olim legimus et nũc scimꝰ.
Ea nõ tota natio paulatĩ nec uetu¬
it rhenus in nomen germanie
linguamq ꝯcessit. ut iam se gal¬
los dici nesciant. et si audiant̾ in¬
dignent. ¶Belgis proximi helui¬
tii fuere pari ꝓpe moduz et belli
gloria et uirtute horũ fines ab oc¬
casu uira mons p̃altus ascq̃nis
distͥminat aseptẽtrione aũt rhenꝰ
ad huc fonti proximus agerma
gis diximus in germame nom̃

Expanded text:
sed Germani. Incipiens igitur Belgased Germani. Incipiens igitur Belgarum regio ab oceano, qui, inter arcton et occasum, Britannie insulam a continenti separat, adverso fluminis alveo inter septentrionem et orientem tendebat, quibus hodie in fluibus Flandria et Brabantia est atque Hannonia, plurimeque alie, et regionum decus adiacentium, a Marco Agrippa postmodum fundata, et conditoris sui nunc etiam nomen servans, sedet illa nobilis Agrippina Colonia. Et hos quidem cunctis Galliarum incolis tam corporum viribus, bellica prestantes industria et fuisse olim legimus, et nunc scimus. Ea vero tota natio paulatim, nec vetuit Rhenus, in nomen Germanie linguamque concessit, ut iam se Gallos dici nesciant, et, si audiant, indignentur. Belgis proximi Helvetii fuere, pari propemodum et belli gloria et virtute. Horum fines ab occasu Iura mons prealtus a Sequanis disterminat, a septentrione autem Rhenus adhuc fonti proximus a Germagis diximus, in Germanie nomen,
Abbreviated transcription (Latin):
Trasalpinar uõ siue ulteriorem
galliam cosinographi et histori¬
ci uarie diuiserunt quã rem qo̾
et apud eos satis obseura ẽiet ut
clarior fiat pluriũ indiget uborũ¬
c̾ib transeo. Quod int̾ omes ꝯue¬
nit et qd̾ ueru reor attigeri. Uni¬
uerse tr̃asalpine gallie fines ac
spatiu fuisse in longu ab alpib
italie ad occeanũ britancum
purineosq montes qui gallos
dirimunt ab hispanis.in latum
uero amnib rheno ac rhodano ⁊¬
geminoq mari. In qd fluiã ip̃a
discendunt Occcano scilicet ac
thirreno patiusse aũt in areuitu
ut suctomus tranquillus ait ad
bis et tricies centena milia pas¬
suu ex oĩb sane dim̃sionib eiꝰ
ac ꝑtib una gallia belgi cã dic¬
tam ꝯstat. de c̾uiꝰ finib et si uari¬
ent seriptores hoc tenendũ. ha¬
bitasse belgas gallos ad sinistrã
rheni ripamnbi maxiẽ ad occea¬
nu appinquat qui enĩ dextru
latus accolũt iam nõ galli erãt

Expanded text:
Transalpinam vero, sive ulteriorem Transalpinam vero, sive ulteriorem Galliam, cosmographi et historici varie diviserunt, quam rem, quod et apud eos satis obscura est, et, ut clarior fiat, plurium indiget verborum, transeo. Quod inter omnes convenit, et quod verum reor, attigerim: universe transalpine Gallie fines ac spatium fuisse in longum ab Alpibus Italie ad oceanum Britannicum Pyreneosque montes, qui Gallos dirimunt ab Hispanis, in latum vero amnibus Rheno ac Rhodano geminoque mari, in quod flumina ipsa descendunt, oceano scilicet ac Tyrreno, patuisse autem in circuitu, ut Svetonius Tranquillus ait, ad bis et tricies centena millia passuum. Ex omnibus sane divisionibus eius ac partibus unam Galliam belgicam dictam constat; de cuius finibus etsi varient scriptores, hoc tenendum, habitasse Belgas Gallos ad sinistram Rheni ripam, ubi maxime ad oceanum appropinquat; qui enim dextrum latus accolunt, iam non Galli erant,
Abbreviated transcription (Latin):
am distinguit̾ et noĩa aromaĩs
ĩposita uł hinc patet ꝙ eã ꝑtem
que ꝓpinquior rome erat cisal¬
pinam dixerunt ꝙ cis alpes ip̃i
etiam eẽnt. illam uõ que reõtior
trasalpinam. que distinctio et ĩ
hispaniis obseruata est ut hanc
scilicet ob eãm hec citerior illa ãt
ultenor diceretur. uñ horũ noĩu
auctores fuisse illos qui rer poti¬
rent̾ facile quidẽ ingeniosus lec¬
tor intelligat. et cisalpina sen ci¬
tenor que fuit olim gallia tͥmi¬
nosq huĩt hinc appeninũ ab oc¬
cidente ac meridie illinc alpes
aseptẽtrione ab oriente aũt sinũ
maris adriatici fluuiũq exigu¬
um rubiconẽ qui aut procul a¬
rimino ip̃i adriatico mari ex a¬
ppc̃nino ortus in fundit᷑. que ⁊¬
multis et magnis urbib ĩ signis
multis clara fluminib ac lacub
ꝑ mediũ pado quẽ cridanũ gre¬
ci uocãt regio amne distinguit
¶hic inqua ambitus terraru
iam non gallia. set italie ꝑs est

Expanded text:
am distinguitur. Et nomina a Romanis am distinguitur. Et nomina a Romanis imposita vel hinc patet, quod eam partem, que propinquior Rome erat, cisalpinam dixerunt, quod cis Alpes ipsi etiam essent, illam vero, que remotior, transalpinam; que distinctio et in Hispaniis observata est, ut hanc scilicet ob causam hec citerior, illa autem ulterior diceretur; unde horum nominum auctores fuisse illos, qui rerum potirentur, facile quidem ingeniosus lector intelligat. Et cisalpina seu citerior, que fuit olim Gallia, terminosque habuit hinc Apenninum ab occidente ac meridie, illinc Alpes a septentrione, ab oriente autem sinum maris Adriatici fluviumque exiguum Rubiconem, qui haud procul Arimino ipsi Adriatico mari ex Apennino ortus infunditur, que multis et magnis urbibus insignis, multis clara fluminibus ac lacubus per medium Pado, quem Eridanum Greci vocant, regio amne distinguitur, hic, inquam, ambitus terrarum iam non Gallia, sed Italie pars est.
Abbreviated transcription (Latin):
orbe magnoꝵ motuum cã fuit.
his en ad uota fluentib ia se¬
curior et despexit ad u̾sinos. ⁊ le¬
gionib nouis pro arbitrio ꝯscp¬
tis omẽ quãtunlibet piculosum¬
et graue belli genus aggressus
illa gessit de quib ip̃e iam hĩc
agere aggrediar.
Cripturus res iu¬
lii Cesaris gestas
in galliis primũ
c̃e michi credidi
galliarũ situ ubi
lres geste erãt de¬
scribere. qd̃ aquib̾da ꝯfuse adeo
fcm̃ ẽ ut legentis in genũi ano¬
ticia rer arceat ip̃a desenpcio. q̃
res co michi facilior ẽẽ debet qͥ
regionu illaru distantissimos
fines fere omnes nũc ex otio et
solo uidendi noscendiq studio
nũc ex negotio circĩuu ꝙͣ ius
ip̃a nõiu mutatio in hiis t̾ris
ut in aliis fere omnib multu
noue difficultatis et seribẽti obi¬
ciat et legenti. S emerga ut po¬
tero. Gallia gͦ oĩs ĩ primis que ĩ¬
genti telluris spatio diffusa ma¬
gnã europe ꝑtem occupat bifari¬

Expanded text:
orbe magnorum motuum causa fuit. orbe magnorum motuum causa fuit. His enim ad vota fluentibus, iam securior et despexit adversarios, et legionibus novis, pro arbitrio, conscriptis, omne, quantumlibet periculosum, grave belli genus aggressus illa gessit, de quibus ipse iam hinc agere aggrediar. Caput 3 Scripturus res Iulii Cesaris gestas in Galliis, primum esse michi credidi Galliarum situm, ubi res geste erant, describere; quod a quibusdam confuse adeo factum est, ut legentis ingenium a notitia rerum arceat ipsa descriptio. Que res eo michi facilior esse debet, quo regionum illarum distantissimos fines fere omnes, nunc ex otio et solo videndi noscendique studio, nunc ex negotio, circuivi; quamvis ipsa nominum mutatio in his terris, ut in aliis fere omnibus, multum nove difficultatis et scribenti obiciat et legenti. Sed emergam, ut potero. Gallia igitur omnis, in primis que ingenti telluris spatio diffusa magnam Europe partem occupat, bifari
Abbreviated transcription (Latin):
q in aĩum omnes qui ad magi¬
stratus ascensuri eẽnt sibi amico
efficere. atq ex illo nulluz adu¬
uare s pro uirib impedire nisi
qui sibi pollicerent̾ se eius absẽ¬
tiam defensuros ut anõ nullis
hac de re Iusuiranduz ac apr̃gra¬
phu nõ uereretur accipere. Audi¬
ens uõ.l. domitiũ ꝯsularem can¬
didatur qui eñ pretor ãno altero
uexare uoluerat iactare solicitu
se qd̾ p̃tor nequiuisset ꝯsulem
effcũrum sibiq exercitus ereptu¬
rum illius ꝯsulatu impediẽdi
uiã una meditatus nouos. imi¬
cos pompeĩ et Crassuz ad se lu¬
cam uire amiticie in colloquiu
euocatos induxit ut ãni instã¬
tis consulatum peterent quati¬
nus tantis ꝯpetitorib ille suc¬
cũberet. prouidẽsq imposterum
nequid in se liuor posset hostilis
illud quoq suffragatorib tãtis¬
D obtinuit impium asenatu sibi
inqnquẽniuz pro rogani que dez
⁊ igalia et in italia et in toto

Expanded text:
que in animum omnes, qui ad magique in animum omnes, qui ad magistratus ascensuri essent, sibi amicos efficere, atque ex illis nullum adiuvare, sed pro viribus impedire, nisi qui sibi pollicerentur se eius absentiam defensuros, ut a nonnullis hac de re iusiurandum ac chirographum non vereretur accipere. Audiens vero Lucium Domitium consularem candidatum, qui eum pretor anno altero vexare voluerat, iactare solitum se, quod pretor nequisset, consulem effecturum, sibique exercitum erepturum, illius consulatum impediendi viam unam meditatus novos amicos, Pompeium et Crassum, ad se Lucam iure amicitie in colloquium evocatos induxit, ut anni instantis consulatum peterent, quatenus tantis competitoribus ille succumberet; providensque in posterum, ne quid in se livor posset hostilis, illud quoque suffragatoribus tantis obtinuit, imperium a senatu sibi in quinquennium prorogari; que quidem et in Gallia et in Italia et in toto
Abbreviated transcription (Latin):
dissi dentissime gesserantre sarci¬
re nisus est. efficitq solicito ac so¬
lerti ingenio ut ip̃i tres in re .p.
unũ eẽnt fore ratus ut qd̾ eis pla¬
cuisset nullus infrĩgeret. nec fefe¬
llit spes. utq amicitia ꝯsangumi¬
tate firmaret filia sua Iulia põ¬
peio ꝯuigem dedit. et undique
sibi ad minicła coaceniãs ip̃e cal¬
phurnia .l.pisonis successuri sibi
in ꝯsulatu filiam ĩ matrimoniũ
accepit. Generiq et soceri suffragi¬
is fultus ex oĩb promĩtuis galliaᷤᷤ
atq illiricũ preelegit amplissiã
scilicet opũ mã atq uberimã ma¬
teria triumphoru. nõ ꝙ senatus
ei tr̃asalpina galliam libẽs daret
set ueritus ue a se negatam ppłus
largiret᷑ et qd̾ suu nollẽt munus
fieret alienu. MNec dum in ui¬
dia quiescente iam pro feũs mm
prouintiã accusatus ab emulis.
procurauit ut absens rei .p. cã uo¬
cari adiuidiciũ non posset possĩt¬

Expanded text:
diffidentissime gesserant, resarcidiffidentissime gesserant, resarcire nixus est, effecitque sollicito ac solerti ingenio, ut ipsi tres in republica unum essent, fore ratus, ut, quod eis placuisset, nullus infringeret; nec fefellit spes; utque amicitiam consanguinitate firmaret, filiam suam Iuliam Pompeio coniugem dedit; et undique sibi adminicula coacervans ipse Calpurniam, Lucii Pisonis successuri sibi in consulatu filiam, in matrimonium accepit. Generique et soceri suffragiis fultus, ex omnibus provinciis Galliam atque Illyricum preelegit, amplissimam scilicet opum viam atque uberrimam materiam triumphorum; non quod senatus ei transalpinam Galliam libens daret, sed veritus, ne a se negatam populus largiretur, et, quod suum nollent, munus fieret alienum. Necdum invidia quiescente, iam profectus in provinciam, accusatus ab emulis, procuravit ut absens reipublice causa vocari ad iudicium non posset, posuit
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicant uestem quoq uelut ĩ
luctu publico ꝑmutasse. Qua ꝗdẽ
tanta ueneratõne ac pietate nisi
fallor in uiria carceris ꝯpensata ẽ
ut optabłe fuisse uideatur catoni
sic in carcerem duci uñ mox sic
educeretur.si quide ħ senatusa
tanta ꝯsensio cesarem ip̃m mo¬
uit. utq ait ualerius diuini aĩ
ꝑse uerantia fiexit pret̾ ħ cesar
initio ꝯsulatus sentiens ꝯtra se
in udiam laborante et ꝯsulib
asenatu prouĩtias nullius laboriᷤᷤ
et glorie decretas idq in se unur
fieri cogitans. et ad suam sic̃ eratĩ
uiria trahens ꝙ collegam sciliez¬
ista nõ tãgerent atq intensus
cupiditate m̃edicte Guciũ pom¬
peium magnũ tũc senatui infẽ¬
sur qḋ nuthridate ꝑ domto ad
ip̃ius honores se lẽtius habuisset
oĩ obsequio ꝓmeren studuit. ut¬
q solidior n̾exus eẽt marci crassi
⁊ pompeii amiticiã uetusto odio
ĩterruptam ex ꝯsulatu quẽ simł

Expanded text:
qui dicant vestem quoque, velut in qui dicant vestem quoque, velut in luctu publico, permutasse. Qua quidem tanta veneratione ac pietate, nisi fallor, iniuria carceris compensata est, ut optabile fuisse videatur Catoni sic in carcerem duci, unde mox sic educeretur. Siquidem hec senatus tanta consensio Cesarem ipsum movit, utque ait Valerius, divini animi perseverantiam flexit. Preter hec Cesar initio consulatus sentiens contra se invidiam laborantem, et consulibus a senatu provincias nullius laboris et glorie decretas, idque in se unum fieri cogitans, et ad suam, sicut erat, iniuriam trahens, quod collegam ista scilicet non tangerent, atque incensus cupiditate vindicte Gneum Pompeium Magnum, tunc senatui infensum, quod, Mithridate perdomito, ad ipsius honores se lentius habuisset, omni obsequio promereri studuit; utque solidior nexus esset, Marci Crassi et Pompeii amicitiam vetusto odio interruptam ex consulatu, quem simul
Abbreviated transcription (Latin):
b ambos simul assequi nõ liceret
omisso ĩ pñs triumpho ꝯsulatu
maluit reꝵ cupidus gerẽdaru.
Comitiis quidem ꝯsularibus ñ
collegam nactus quẽ uolebat ob¬
stante optimatiu factõe cũ mar¬
co bibulo feũs est ꝯsul. Quẽ ex¬
orta postmodum questioẽ legis
agrarie dissentiẽte foro armis
eiecit et de hoc insenatu queri
ausum nullo se ultorẽ aut salte
cognitorẽ ĩ uirie offerẽte eo pa¬
uoris ĩ pegit ut quid ius mallet
domi metuens latitaret et si ꝗd
decernẽdu cẽt ꝑ edicta decͥneret
et cesar solus re .p. gubemaret
nemine prorsus obstãte. et siꝗs
obstitisset nõ tm minis s fcĩs ex¬
territo. In quib Marcũ catone
tante uirũ sapiẽ ac urtutis actis
obstrepente suis manu lictoris
extractu curia mitti fecit in carce¬
rem. Quo euntem illũ senatus oĩs
presecutus est non aliter ꝙͣ si uniꝰ
ĩꝑsona capti oẽs uiderent̾. sunt

Expanded text:
bus ambos simul assequi non liceret, bus ambos simul assequi non liceret, omisso in presens triumpho, consulatum maluit, rerum cupidus gerendarum. Comitiis quidem consularibus non collegam nactus, quem volebat, obstante optimatium factione, cum Marco Bibulo factus est consul. Quem, exorta postmodum questione legis agrarie, dissentientem foro armis eiecit, et de hoc in senatu queri ausum, nullo se ultorem aut saltem cognitorem iniurie offerente, eo pavoris impegit, ut quidvis mallet domi metuens latitaret, et, si quid decernendum esset, per edicta decerneret, et Cesar solus rempublicam gubernaret, nemine prorsus obstante; et, si quis obstitisset, non tantum minis, sed factis exterrito. In quibus Marcum Catonem, tante virum sapientie ac virtutis, actis obstrepentem suis manu lictoris extractum curia mitti fecit in carcerem; quo euntem illum senatus omnis prosecutus est, non aliter quam si unius in persona capti omnes viderentur. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtumeliam hanc tanta tamq
acres liuoris acculeos nullaten
ꝑferendos ratus cesar ciceronẽ
sue u nocentie testem fec⁊ seq
illi tũc ꝯsuli de ea ip̃a ouiratõe
quã loquim̃ aliqua denũciasse
monstrauit. Atq ita ꝯfutatis
ad uersariis ut decretis p̃miis
curius priuarent̾ obtinuit uec¬
tius uõ ut pignorib captis di¬
reptaq supellectili graui multa
affcũs pro rostris pene a contioe
discerperet᷑ atq in carcere mit¬
teretur. Siłiq ꝯstantia et uoniũ
uultꝰ est ꝙ questor apud se pre¬
torem maiorẽ scilicet potestatẽ
passus eẽt accusari. ¶Ad buc p̃¬
tor hispania petit et tanta e¬
rat uiri illustris in opiant acre¬
ditorib prostĩo eius impe diret᷑
nisi illos datis fideuissorib quie¬
tasset. Rebus aũt illic gestis cõpo¬
sitaq prouĩtia festinant̾ successo¬
re non expectato ad ꝯsulatũ pari¬
ter ac triumphu rediit. s cũ legi¬

Expanded text:
Contumeliam hanc tantam tamque Contumeliam hanc tantam tamque acres livoris aculeos nullatenus perferendos ratus Cesar Ciceronem sue innocentie testem fecit, seque illi tunc consuli de ea ipsa coniuratione, quam loquimur, aliqua denuntiasse monstravit; atque ita, convocatis adversariis, ut decretis premiis Curius privaretur, obtinuit, Vectius vero ut, pignoribus captis direptaque supellectili, gravi multa affectus pro rostris pene a concione discerperetur atque in carcerem mitteretur; similique constantia et Nonium ultus est, quod questor apud se pretorem, maiorem scilicet potestatem, passus esset accusari. Adhuc pretor Hispaniam petiit, et tanta erat viri illustris inopia, ut a creditoribus profectio eius impediretur, nisi illos, datis fideiussoribus, quietasset. Rebus autem illic gestis compositaque provincia festinanter, et successore non expectato, ad consulatum pariter ac triumphum rediit; sed quum legi
Abbreviated transcription (Latin):
tatim multi ad cum dieb proxi¬
mis ꝯuenirẽt ad lacessite presi¬
diũ dignitatis opem illi atque
operam offerentes seu modestia
seu diffidentia recusauit. atq
effrenacius instantes sobria orõe
coercuit que res eo gratior omĩb
quo ab omĩu opinione remotior
fuit. Uñ effcm̃ ut senatus ei ꝑ illu¬
stres uiros grates aget̾. et ĩ curiã
euocato ac uerbis honorificẽtissi¬
mis collaudato prereꝑtu restitu¬
eret magistratu ¶Non multo
post grauiori nũc ⁊̃ suspitõe labo¬
rauit acusatus aput nomũ nigͣ
questorem alutio uectio ꝙ fuiss
inter complices catiline qua nu¬
lla maior esse posset in fama ĩse¬
natu autẽ aquinto curio delatꝰ.
Cui eo plus fidei esse uidebat̾ quo
ꝯiuratoẽm illam primus ip̃e re¬
uelasset. atq ob id decemi sibi
de publico premia merecisset. et
hic quidem ex katilina didicis¬
se.alterse cirographuz cesaris
catiline datu oñsurum assereba

Expanded text:
tatim multi ad eum, diebus proxitatim multi ad eum, diebus proximis convenirent ad lacessite presidium dignitatis opem illi atque operam offerentes, seu modestia seu diffidentia recusavit, atque effrenatius instantes sobria oratione coercuit. Que res eo gratior omnibus, quo ab omnium opinione remotior fait. Unde effectum, ut senatus ei per illustres viros grates ageret, et in curiam evocato ac verbis honorificentissimis collaudato, prereptum ristitueret magistratum. Non multo post graviori nunc etiam suspicione laboravit, accusatus apud Nonium Nigrum questorem a Lucio Vectio, quod fuisset inter complices Catiline, qua nulla maior esse posset infamia, in senatu autem a Quinto Curio delatus, cui eo plus fidei esse videbatur, quo coniurationem illam primus ipse revelasset, atque ob id decerni sibi de publico premia meruisset, et sic quidem de Catilina didicisse; alter se chirographum Cesaris Catiline datum ostensurum asserebat.
Abbreviated transcription (Latin):
rexisset extat utraq or̃o aput crispõ
salustiu tẽporis illius historicum.
Neq tñ ceptis abstinuit. donec Ro¬
mani equites ad p̃sidiũ senatꝰ
armatimortem sibi strictis mu¬
cronib minarent ita ut proxi¬
mi metu pene omẽs effugerẽt
pauciq eũ ꝯplexu eogeq sin
ob uolutu ꝑicło mortis eriꝑẽt
Quo ꝑ motus nõ mõ ceptu ob¬
misit s ad tp̃s ip̃am curiã inter¬
misit ¶Nec diu tñ ualuit quie¬
scere quo minus se tribunitiis
procellis ingereret. Itaq cecilio
metello tunc tribuno plebis no
m̃o se prebuit sed auctorer noua¬
rum ubiq reꝵ aucupans maͣm
donec ab ad ministratõe publica
uissu senatus uterq prohiberet᷑
Neq uł sic magistratu gerere et
uis reddere destitit. donec in ar¬
mis ẽẽ qui eũ ui cogerent parẽ
senatui dep̃hendit enĩ uõ tunc
dimissis lictorib clam discessit
statuitq tantisꝑ pro tp̃r ac rer̃
qualitate quiescere. Cumq cer¬

Expanded text:
rexisset. Extat utraque oratio apud Crispum rexisset. Extat utraque oratio apud Crispum Sallustium, temporis illius historicum. Neque tamen ceptis abstinuit, donec romani equites ad presidium senatus armati mortem sibi strictis mucronibus minarentur, ita ut proximi metu pene omnes effugerent, paucique eum complexu togeque sinu obvolutum periculo mortis eriperent. Quo permotus non modo ceptum omisit, sed ad tempus ipsam curiam intermisit. Nec diu tamen valuit quiescere, quominus se tribuniciis procellis ingereret. Itaque Cecilio Metello tunc tribuno plebis, nomodo se prebuit, sed auctorem, novarum ubique rerum aucupans materiam, donec ab administratione publica iussu senatus uterque prohiberetur. Neque vel sic magistratum gerere et ius reddere destitit, donec in armis esse, qui eum vi cogerent parere senatui, deprehenderit. Enimvero tunc, dimissis lictoribus, clam discessit, statuitque tantisper, pro tempore ac rerum qualitate, quiescere. Quumque cer
Abbreviated transcription (Latin):
dignitate prestantib. ¶nde p̃¬
tor feũs c̃ quo tp̃re cũ katiline
ꝯiuratõ empisset et ꝯplices sce¬
lerum tenerent uniuerso senatu
supremũ in eos suppliciũ decer¬
nente solus est ausus suadere.
nõ morte illos affici ex pediens
esse s publicatis bonis ꝑ custodi¬
as municipioꝵ diuidi ac ẜuan
ꝑsuasisset q fortassis. tantũ õibus
terroris incusserat in uidieq eis
ĩ posteru iminẽtis si tales cues
contra legem portiã pemissẽt. ut
decimus sillanus consul designa¬
tus sententia suam ꝙͣ mutare
pudor prohibebat in terp̃tar nõ
enbesceret atq in sensu mitiorẽ
fando reflectere. deniq alii atq alii
inter ceteros ciceronis ꝯsulis frat̾
eloquio capti illius in sma ibãt
poterantq sceleratissimi ciues lĩ¬
gue unius auxilio penã iustissiẽ
mortis euadere nisi marcus cato
uir grauissimus orõe ꝯtraria pessi¬
mã imꝑtem inclinatos animos e¬

Expanded text:
dignitate prestantibus. Inde prdignitate prestantibus. Inde pretor factus est. Quo tempore quum Catiline coniuratio erupisset, et complices scelerum tenerentur, universo senatu supremum in eos supplicium decernente, solus est ausus suadere non morte illos affici expediens esse, sed, publicatis bonis, per custodias municipiorum dividi ac servari; persuasissetque fortassis tantum omnibus terroris incusserat invidieque eis in posterum imminentis, si tales cives contra legem Porciam interemissent, ut Decimus Silanus, consul designatus, sententiam suam, quam mutare pudor prohibebat, interpretari non erubesceret, atque in sensum mitiorem fando reflectere. Denique alii atque alii, inter ceteros Ciceronis consulis frater, eloquio capti illius in sententiam ibant, poterantque sceleratissimi cives lingue unius auxilio penam iustissime mortis evadere, nisi Marcus Cato, vir gravissimus, oratione contraria pessimam in partem inclinatos animos e
Abbreviated transcription (Latin):
theutõis que silla hostili suꝑbia
euerterat reparauit.Idẽq dum
questionẽ de sicariis exerceret
cos qui proseriptõe sillana rela¬
tis capitibus ciuium romanor
ex erano pecunias accepissent
ꝙͣius legi cornelie tũc exẽptos
pro sicariis dur qo et si ad uersa¬
rior odio faceret in se tñ iuste q¬
dem ut arbitror faciebat nõ eni
põt nature legem lex humana
ꝯuellere. ¶ꝑdita spe egipti pon¬
tificatu maxiũ petiit non abs¬
q fluxu muncru in genti. Ita
iam tũc ambitõ romanũ orbem
in naseratrim pontificatus pe¬
cunia uendebant minus ma¬
lum ꝙ deorũ erant. Qua ire nõ
ip̃e sibi sufficiens alienu ĩ mo¬
dicum es cõtrarit. Qõ de mñ secũ
extimans dum ĩ campũ candi¬
datus mane descenderet matri
se de osculanti domu ĩ qt nͥ põti¬
fex non reu̾tar. Reuersus est aũt
pontifex duob p̃clarissimis cõ¬
petitorib suꝑatis etate licet ac

Expanded text:
Theutonis, que Sulla hostili superbia Theutonis, que Sulla hostili superbia everterat, reparavit. Idemque dum questionem de sicariis exerceret, eos, qui proscriptione sullana, relatis capitibus civium romanorum, ex erario pecunias accepissent, quamvis legi Cornelie tunc exemptos, pro sicariis duxit. Quod etsi adversariorum odio faceret, in se tamen iuste quidem, ut arbitror, faciebat: non enim potest nature legem lex humana convellere. Perdita spe Egypti, pontificatum maximum petiit, non absque fluxu munerum ingenti: ita iam tunc ambitio romanam urbem invaserat, ut pontificatus pecunia vendebantur, minus malum, quod deorum erant. Qua in re non ipse sibi sufficiens alienum immodicum aes contraxit; quod deinde secum estimans, dum in campum candidatus mane descenderet, matri se deosculanti: Domum, inquit, nisi pontifex non revertar. Reversus est autem pontifex, duobus preclarissimis competitoribus superatis, etate licet ac
Abbreviated transcription (Latin):
in citatuz ad quam ĩ plenda q̃¬
ta fortuna ꝙͣta fortuna quanto
in genio quantis bellicis artibus
quantisq laborib quãtis demiq
rebus aliis opus fuisse ꝙsomnio
quis nõ uidet. ¶De hinc edilis
fcũs est. Quo tp̃re ĩ suspitionẽ ma¬
gna uenit non semel mõ s pluieᷤ
ꝯspirasse creditis cu uiris insig̾¬
bus ut totũ statu rei . p. ꝑturba¬
ret s nũc seu penitẽtia sen metu
nũc morte ꝯspirator effcũ ꝯsiliũ
caruisse. In ea edilitate multa fe¬
cit ac magnifica ad ornatũ urbiᷤᷤ
quoꝵ õĩu ip̃e solus ex cluso colle¬
ga ppłi gr̃am ꝯsecutus speransq
nil sibi negatu reitentauit ex̃
ordiner egiptu proiũtia ad ipisci
ꝙ Alexandrini regem suu solio
deiecissent. S ab optimatib in¬
peditus ut quo poterat mõ se de
illis uĩdicaret in illorũ ꝯtẽptu
Gau marcii noui hoĩs tropheade
igurtha scilicet et cimbris ac

Expanded text:
incitatum; ad quam implendam qincitatum; ad quam implendam quanta fortuna, quanto ingenio, quantis bellicis artibus quantisque laboribus, quantis denique rebus aliis opus fuisse, quam somnio, quis non videt? Dehinc edilis factus est; quo tempore in suspicionem magnam venit. Non semel modo, sed pluries conspirasse creditur cum viris insignibus, ut totum statum reipublice perturbaret, sed nunc seu penitentia seu metu, nunc morte conspiratorum effectu consilium caruisse. In ea edilitate multa fecit ac magnifica ad ornatum urbis, quorum omnium ipse solus, excluso collega, populi gratiam consecutus, speransque nil sibi negatum iri tentavit extra ordinem Egyptum provinciam adipisci, quod Alexandrini regem suum solio deiecissent, sed ab optimatibus impeditus, ut, quo poterat modo, se de illis vindicaret, in illorum contemptum Gaii Marii, novi hominis, trophea de Iugurtha scilicet et Cimbris ac
Abbreviated transcription (Latin):
mo scribit c̃niꝰ plerũq ea uidẽ
dormientes de quib sepissime
iugilantes sint soliti cogitare ⁊
loqui. tñ illud quoq uenssimu¬
est solere se quieti hoĩu in gere
uisiones fedas ac turbidas et a
soniniante aĩa pegrinas. ut qd̾
nũꝙͣ igilantes cogitarẽt et qd̾
potius ꝙͣ facerẽt mori optarent
cõsopiti facere uideant᷑. Reiecta
ad ꝯiectores uisione illi ut quor
uafrũ fallaxq est artificiu ex ti¬
matis credo uiri morib ac nat᷑a
ꝯsentanea interp̃tatone magna¬
lia terrarq orbis imꝑiu sign̾ifi¬
cari somnio dixerũt ꝙ ea scilieet
quam sibi subditam habuisset
nil eẽt aluid ꝙ̃ terra parens pu¬
blica sicut ꝑibent ad amplissiã
spem incitauerũt. qd̾ ego pocius
narro. qr sic ab aliis scriptu seio ꝙͣ
qr ueru credam uirũ tanti aĩ tate¬
q prudentie ad ĩ mẽsura spem sõ¬
nio ĩ ani et nocturno fantasmate
aut oĩo circulatoru fallaciũculis

Expanded text:
mero scribit Ennius, plerumque ea videre mero scribit Ennius, plerumque ea videre dormientes, de quibus sepissime vigilantes sint soliti cogitare et loqui; tamen illud quoque verissimum, solere se quieti hominum ingerere visiones tam fedas ac turbidas a somniante anima peregrinas, ut, quod numquam vigilantes cogitarent, et quod potiusquam facerent, mori optarent, consopiti facere videantur. Reiecta ad coniectores visione, illi, quorum vafrum fallaxque est artificium, estimatis, credo, viri moribus ac natura, consentanea interpretatione magnalia terrarumque orbis imperium significari somnio dixerunt, quod ea scilicet, quam sibi subditam habuisset, nil esset aliud, quam terra parens publica. Sic, ut perhibent, ad amplissimam spem incitaverunt. Quod ego potius narro, quia sic ab aliis scriptum scio, quam quod verum credam, virum tanti animi tanteque prudentie ad immensam spem somnio inani et nocturno phantasmate, aut omnino circulatorum fallaciunculis
Abbreviated transcription (Latin):
crucibus uissit affigi. ¶Nec per
ocium tamen pubsicas res negle¬
xit mitridate eni asiam ĩ festan¬
te in ꝯtinente trasgressus ogre¬
gatis auxilus et p̃fcm̃ regis asia
rediit.primusq
illi honos fuit tri¬
bunatus militu
in quo quidẽ in¬
minuta asilla tri¬
bunitia potestate restituere sũ¬
mo studio nisus est Inde q̃stor
ulteriore sortitus hispania apõ
gades intemplo herculis forte ⁊¬
Aexandri macedonis cõtẽplatꝰ
imaginez uehement in doluit
ꝙ cu etate illa qua ip̃e tũc age¬
ret/ Alexander infines terre fa¬
maz sui nomĩs extendisset ase
nichil ad huc dignu gloria ge¬
stum eẽt. missionẽ gͥ ãsenatũ ⁊¬
petiit cupiens eẽ ubi maioris
fame materiar inueniret.Romã
reuersus fedo illico turbatus est
sompnio uisus sibi dormiẽs cũ
matre ꝯcũbere est hec quidẽ una
miseriaꝵ humanaꝵ ut ꝙͣ uis ue¬
rum sit qd̃ ait cicero qd̃q de ho¬

Expanded text:
crucibus iussit affigi. Nec per crucibus iussit affigi. Nec per otium tamen res publicas neglexit. Mithridate enim Asiam infestante, in continentem transgressus, congregatis auxiliis, et prefectum regis Asia rediit, primusque illi honos fuit tribunatus militum; in quo quidem imminutam a Sulla tribuniciam potestatem restituere summo studio nisus est. Inde questor ulteriorem sortitus Hispaniam, apud Gades in templo Herculis forte Alexandri Macedonis contemplatus imaginem, vehementer indoluit, quod, quum etate illa, quam ipse tunc ageret, Alexander in fines terre famam sui nominis extendisset, a se nil adhuc dignum gloria gestum esset. Missionem igitur a senatu petiit, cupiens esse ubi maioris fame materiam inveniret. Romam reversus fedo illico turbatus est somnio; visus sibi dormiens cum matre concumbere. Est hec quidem una miseriarum humanarum, ut, quamvis verum sit quod ait Cicero, quodque de Ho
Abbreviated transcription (Latin):
sub quo cicero ip̃e Romane prin¬
ceps cloquentie didicisse cre dit
Sed dum eo nauigat apiratis
captus familiarib omnib pref
tres remissis ad redemptõnis
sue pecunia procurãda mãsit
cũ predonibus dies circit q̃dra¬
guita nõ sine tristicia et in digͣti¬
onc grauissima. cũq illi eũ ex
ꝯuictu familiaritate orta ꝑcim¬
tarent᷑ quid eis si in sua potesta
te eẽnt faceret.Respondebat io¬
canti siłis se illos crucib affixu¬
ruz. Idq ita fore iure uirando ta¬
cito ꝯfirmabat. Cum uõ comiti¬
bus ac serus Roma redeuntib
et quĩquaginta talentis pro eiꝰ
precio ꝑsosutis lib̾tati redditus
fuisset classe illico ꝯquisita illos
actigit app̃henditq. In quibus
iam tum secuture lenitatis et cle¬
mentie gustur dedit.Nam cu
et sontes plectere et iuramẽtur
seruare fixum eẽt modu exco¬
gittauit quo utrũq lemore
supplitio cõpleretur. Itaq igu¬
lari illos primuz post eranmes

Expanded text:
sub quo Cicero ipse, romane prinsub quo Cicero ipse, romane princeps eloquentie, didicisse creditur. Sed dum eo navigat, a piratis captus, familiaribus omnibus preter tres remissis ad redemptionis sue pecuniam procurandam, mansit cum predonibus dies circiter quadraginta, non sine tristitia et indignatione gravissima. Quumque illi eum ex convictu familiaritate orta percunctarentur quid eis, si in potestate sua essent, faceret, respondebat iocanti similis se illos crucibus affixurum; idque ita fore iureiurando tacito confirmabat. Quum vero, comitibus ac servis Roma redeuntibus et quinquaginta talentis pro eius pretio persolutis, libertati redditus fuisset, classe illico conquisita, illos attigit apprehenditque. In quibus iam tum secuture lenitatis et clementie gustum dedit. Nam quum et sontes plectere et iuramentum servare fixum esset, modum excogitavit, quo utrumque leviore supplicio compleretur. Itaque iugulari illos primum, post exanimes
Abbreviated transcription (Latin):
stis qñq ent excidio. Cesan e m
multi in sunt marii. hec sane mi¬
nutiora uiri huiꝰ his fortasse pro¬
fuerint qui laboriosam adolescẽ¬
tiam degũt ne desperent uigila¬
do ac nitendo ad altiora ꝯscende¬
re dum iuru principe tantis
obsessum difficultatibus pͥma a¬
udiunt etate ¶ Militauit ado¬
lescens in asia greciaq ⁊ cilicia
fama nũc clara nũc obscura a¬
udita autẽ sille morte rerũ no¬
uandaru spe trahente romã re¬
diit. s ciuili motu preter spem
cõpresso ne nichil ageret corne¬
lium dolobellam ꝯsularem ac tri¬
umphalem uiru repetundaru
accusauit quo iuditio magna
sibi fama eloquetie s et multũ
quesunt iniidie qua ut leniẽt
absentia absoluto reo reb̾q un¬
diq citra uota fluentib ĩ insulã
rhodum se ꝯferre disposuit simł
ut otio oꝑam daret ac literis a¬
put appolloniuz milonez clarissi¬
mu tunc facundie preceptorẽ

Expanded text:
stis, quandoque erit excidio; Cesari enim stis, quandoque erit excidio; Cesari enim multi insunt Marii. Hec sane inimiciora viri huius his fortasse profuerint, qui laboriosam adolescentiam degunt, ne desperent vigilando ac nitendo ad altiora conscendere, dum virum principem tantis obsessum difficultatibus prima audiunt etate. Militavit adolescens in Asia Greciaque et Cilicia fama nunc clara, nunc obscura; audita autem Sulle morte, rerum novandarum spe trahente, Romam rediit; sed civili motu preter spem compresso, ne nichil ageret, Cornelium Dolabellam, consularem virum ac triumphalem, repetundarum accusavit. Quo iudicio magnam sibi famam eloquentie, sed et multum quesivit invidie. Quam ut leniret absentia, absoluto reo rebusqe undique citra vota fluentibus, in insulam Rhodum se conferre disposuit, simul ut otio operam daret ac literis apud Apollonium Milonem, clarissimum tunc facundie preceptorem,
Abbreviated transcription (Latin):
sar circa ornatũ corporis multuꝰ
eẽt flure tamen cingebat mos
illa etate reprehensibilis.Unde ẽ
illud ciceronis a quo dũ post
bellum ciuile quereret.ut ꝗd
ita in electõne de errasset pom¬
peium cesari preferendo precĩ¬
ctura inquit me decepit. hiis
ille simul uexatus in comodis
pene quotidie latibula ꝑmuta¬
bat seq nuꝙͣ ab inquisitoribus
pecunia redimebat futurus re¬
gum dñs ac regnoru. Et tam
dui hoc in statu fuit donec nam̾¬
cus emilius et Aurelius cocta
les uirgines quarĩ sũma tunc
erat auctoritas multis ac ualidi
precibus sibi ueĩam quesierunt
Ubi illud memorabile qd̃ cum
silla diucius obstitisset neque
ullus precandi modus eẽt iic¬
tus ad ultimu exclamauit uł
diuino instinctu uł humana
habetote uobis cuctisqr nobili¬
bus hoc dampnosu donũ. p̃di¬
co autez uobis qm̃ hic quẽ eni¬
xe adeo saluum nultis optuna¬
tiu ꝑtib quas uos mecũ defendi¬

Expanded text:
sar circa ornatum corporis multus sar circa ornatum corporis multus esset, fluxe tamen cingebatur, mos illa etate reprehensibilis; unde est illud Ciceronis, a quo dum post bellum civile quereretur, ut quid ita in electione deerrasset Pompeium Cesari preferendo: Precinctura, inquit, me decepit. His simul ille vexatus incommodis pene quotidie latibula permutabat, seque nonnumquam ab inquisitoribus pecunia redimebat, futurus regum dominus ac regnorum; et tam diu hoc in statu fuit, donec Marcus Emilius et Aurelius Cotta,les virgines, quarum summa tunc erat auctoritas, multis ac validis precibus sibi veniam quesierunt. Ubi illud memorabile, quod, quum Sulla diutius obstitisset, neque ullus precandi modus esset, victus ad ultimum exclamavit, vel divino instinctu vel humana habetote hoc vobis cunctisque nobilibus damnosum donum. Predico autem vobis, quoniam hic, quem enixe adeo salvum vultis, optimatium partibus, quas vos mecum defendi
Abbreviated transcription (Latin):
censorii mereretur.
Ai Iulii cesari
dictatoris ex or¬
ordia ut pleraq
mortaliu fragi¬
lia. progressus
nobilissima de stirpe. si quidem
ab ip̃o romane urbis initio et
an urbem ꝯditam preclarum
nom iulie gentis inuenio. Ac¬
cessit ad domesticam difficulta¬
tem in tempestiua mors patris
qui illo ãnum etatis sextudeciũ
agente obiit. Cuiꝰ aliquãdo de
noĩe ame ip̃o et ab aliis dubita¬
tum memini. Creditũq ꝙ ut
solstellas sic pat̾nu nom̃ filii
claxitas obscurasset legendo ⁊¬
tandem comperi qd̃ nesciẽtib
prodo patrem buiꝰ luciũ Iuliu
cesarem fuisse S ut reu̾tar ad
filiu accessit et quartana feb̾s
mers tedium longeq molestie
et omĩ febre ꝑiculosius sile odi¬
um dictatoris qui ciuili bello
uctor tam crudelis Uiritã potẽs
iam tum cesarem inter ad u̾san¬
os numerabat et de illo loquẽs
sepe hiis uerbis et pompeiur et
nobiles ad monebat male p̃cĩc¬
tum puenm caute et si eniz ce¬

Expanded text:
Censorii mereretur. Censorii mereretur. i Iulii Cesaris dictatoris exordia, ut pleraque mortalium, fragilia, progressus nobilissima de stirpe; siquidem ab ipso romane urbis initio et ante urbem conditam preclarum nomen Iulie gentis invenio. Accessit ad domesticam difficultatem intempestiva mors patris, qui, illo annum etatis sextumdecimum agente, obiit. Cuius aliquando de nomine a me ipso et ab aliis dubitatum memini, creditumque quod, ut sol stellas, sic paternum nomen filii claritas obscurasset. Legendo tamen comperi, quod nescientibus prodo, patrem huius Lucium Iulium Cesarem fuisse. Sed ut revertar ad filium, accessit et quartana febris, iners tedium longeque molestie, et omni febre periculosius Sulle odium dictatoris; qui civili bello victor, tam crudelis vir, tam potens, iam tum Cesarem inter adversarios numerabat, et de illo loquens sepe his verbis et Pompeium et nobiles admonebat: Male precinctum puerum cavete. Etsi enim Ce
Abbreviated transcription (Latin):
Quintium flaminiu Titi flami¬
nii magai ducis fratrez ad u̾sus
quem grauissima extat atq ardẽ¬
tissima marci Catonis oratioqua
prefatur tale illum flagitiu ad¬
misisse. ut nec ex cusare euz nec
in senatu retinere si censor eẽt
suus ip̃e germanus posset. Ad¬
dit de hinc facti sui causam ⁊ ab
illo perpetratu scclus exequit.
quod tũ quia uarie traditur ꝙͣuiᷤ
in dubiis Censoris testimonio
standum sit qui nec mentiri so¬
litus nec mendacii suspectus nec
fingere aliquid aduersario presẽ¬
te et tam multis facti consciis⁊
ausurus eẽt tum quia ta fedu
est ut libent̾ si fieri posset eiꝰ meõ¬
riam aboleremine unꝙͣ ad noti¬
ciam hominu perueniret tale a¬
liquid non dicam a Romano
duce s a Romano ciue cõmissu
sciens sileo. Ad sũma talis extitit
hec censura ea presertim parte q̃
ad catonem attigit ut cu ⁊ pͥus
et postea multi fuerint censores
uin illustres Cato unus cognom̃

Expanded text:
Quintium Flaminium, Titi FlamiQuintium Flaminium, Titi Flaminii magni ducis fratrem, adversus quem gravissima exstat atque ardentissima Marci Catonis oratio. 50 Qua prefatur tale illum flagitium admisisse ut nec excusare eum nec in senatu retinere, si censor esset, suus ipse germanus posset. Addit dehinc facti sui causam et ab illo perpetratum scelus exequitur, quod, tum quia varie traditur quamvis in dubiis censoris testimonio standum sit, qui nec mentiri solitus nec mendacii suspectus nec fingere aliquid, adversario presente et tam multis facti consciis, ausurus esset, tum quia tam fedum est ut libenter si fieri posset eius memoriam abolerem, ne unquam ad notitiam hominum perveniret tale aliquid non dicam a romano duce sed a romano cive commissum, sciens sileo. 51 Ad summam talis extitit hec censura, ea presertim parte que ad Catonem attigit, ut cum et prius et postea multi fuerint censores viri illustres, Cato unus cognomen
Abbreviated transcription (Latin):
a de exercitu regio periere. qnq
milia capta sunt de Romanis ñ¬
nisi centũ qnqueginta ceciderĩt.
Itaq Consul rei geste nuntium
Romam missurus non aliũ ꝙͣ ꝑ
quem precipue gesta erat ip̃m mi¬
tteret Catonem qui tũc legatus
consularis erat ut liuius ⁊itisen
tribunus militaris ut cicero. Idẽ
ip̃e sub inde non multo post tem
multis illustribus hic prelatus
et censor factus non in se solo ao¬
uersarios suos uicit s in collegi
etia quẽ poscebat lucio scilicet ua¬
lerio flacco quem in ꝯsulatu qͦq
collegam habuerat hoc precipue
curaꝵ et non alio posse cu dice¬
retinouos et corruptos mores
extirpari priscos insen. Censores
facti ambo multa consternatiõe
nobiliu censuram seuerissima
exegerunt opera puplica multa
et difficilia locauerũt. multis eqͦs
publicos ad emeruntmultos de¬
niq senatu mouerunt graui
uotatos in famia nominatim
unu uiru consularem lutui

Expanded text:
a de exercitu regis periere, quinque a de exercitu regis periere, quinque milia capta sunt, de Romanis nonnisi centum quinquaginta ceciderint, itaque consul, rei geste nuntium Romam missurus, non alium quam per quem precipue gesta erant ipsum mitteret Catonem, qui tunc legatus consularis erat ut Livius ait, seu tribunus militaris ut Cicero. 48 Idem ipse subinde non multo post tempultis illustribus hic prelatus et censor factus, non in se solo adversarios suos vicit, sed in collega etiam quem poscebat, Lucio scilicet Valerio Flacco, quem in consulatu quoque collegam habuerat, hoc participe curarum et non alio posse cum diceret novos et corruptos mores extirpari, priscos inseri. 49 Censores facti ambo multa consternatione nobilium censuram severissimam exegerunt, opera publica multa et difficilia locaverunt, multis equos publicos ademerunt, multos denique senatu moverunt gravi notatos infamia, nominatim unum virum consularem Lucium
Abbreviated transcription (Latin):
satore reum fecit et ad iudituiz
populi protraxit. his moribus
ut aduersus hostes sic aduersus
ciues in domitus neq in acie ⁊¬
iam reuertar. Cato partĩ pacatis
partim domitis hispanis magͥs¬
q ibi primu ferri atq argenti
uectigalibus institutis qu̾ibus
post modu in dies auctis ditior
prouintia facta est premissisq
Romam nũtiis uictorie qua sup¬
plicatoẽm tridui senatus decre¬
uit ip̃e post rediens triũphauit
one consule co prelio quod ad¬
uersus anthiocu syne Regem
ad Thermopilas gestu est uigũ
gallidrumi Romanis et situ q
presidio in festum nempe angu¬
stiis in minens ab etheris ĩsessu
possessuq corripuit atq inde de¬
reptis et interfectis hostib supra
Regis Castra descendens ⁊ castra
cepit et magna illius ingentis
uictorie causa fuit usq adeo ut
ubi tam ĩprelio ꝙͣ infuga effusa
ac precipiti multa utiq ut qda
sunt auctores quadraginta mili¬

Expanded text:
satore reum fecit et ad iudicium satore reum fecit et ad iudicium populi protraxit. His moribus ut adversus hostes sic adversus cives indomitus, neque in acie iam revertar, Cato, partim pacatis partim domitis Hispanis, magnisque ibi primum ferri atque argenti vectigalibus institutis, quibus postmodum in dies auctis ditior provincia facta est, premissisque Romam nuntiis victorie, qua supplicationem tridui senatus decrevit, ipse post rediens de Hispania rione consule, eo prelio quod adversus Anthiocum Syrie regem ad Termophilas gestum est, iugum Gallidrummi Romanis et situ et presidio infestum – nempe angustiis imminens, ab Etholis insessum possessumque – corripuit atque inde deiectis et interfectis hostibus, supra regis castra descendens, et castra cepit et magna illius ingentis victorie causa fuit: 47 usque adeo ut, ubi tam in prelio quam in fuga effusa ac precipiti multa utique et ut quidam sunt auctores quadraginta mili
Abbreviated transcription (Latin):
crebro illos accusans crebrius ac
cusatus ut dixisemꝑ absolutus
nec labore unꝙͣ nec uenculo uie¬
tus aut territus. securus semper
et in defessus ad omnia ita ut
ecorpore ferreos ctonimo ui¬
derctur qui quonia nũꝙͣ arci¬
pubuce⁊dininistratoe cessaret
nullam tran quilla penitus uite
partem nullamq emulor ab in¬
uidia tutam egit. Itaq sexto et
octogesimo annosuper crimine
capitali cum uiuenes oratores
presto cẽnt qui etatem et in no¬
centia tanti uiri ad iuuare pos¬
sent ac protegere nullius opem
uoluit. s ip̃e prose causam dixit
non sine astantiuz miraculo ꝙ
nemo uł senio os perplexuz uel
debilitatis arteruis fracta nocez
uł labantem ulla ex parte meõ¬
riam notare potuerit. Anno de¬
mu nonagesimo Sergio galbe
oratori facundissimo hispanos
accusanti se se opposintet quos
iuuenis manu consilioq uice¬
rat lingua senex atq oratione
defendit. Ip̃mq galbam de accu¬

Expanded text:
crebro illos accusans, crebrius ut dixi crebro illos accusans, crebrius ut dixi accusatus et semper absolutus, nec labore unquam nec periculo victus aut territus, securus semper et indefessus ad omnia, ita ut et corpore ferreus et animo videretur. 43 Qui quoniam nunquam a reipublice administratione cessaret, nullam tranquillam penitus vite partem nullamque emulorum ab invidia tutam egit; itaque sexto et octuagesimo anno super crimine capitali, cum iuvenes oratores presto essent qui etatem et innocentiam tanti viri adiuvare possent ac protegere, nullius opem voluit, sed ipse pro se causam dixit non sine astantium miraculo, quod nemo vel senio perplexum vel debilitatis arteriis fractam vocem vel labantem ulla ex parte memoriam notare potuerit. 44 Anno demum nonagesimo Sergio Galbe oratori facundissimo Hispanos accusanti se se opposuit et, quos iuvenis manu consilioque vicerat, lingua senex atque oratione defendit, ipsumque Galbam de accu