comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.xxx. nono: carus narbonensis
tricesimꝰ scd̃s suscepit imꝑium. ac ꝑ¬
biennium tenuit. Qui cum filios su¬
os carinũ & numerianũ consortes
regni effecisset. & bello parthico pꝰt¬
quam duas nobilissimas parthorũ
urbes cothen & othesifontem cȩpit:
suꝑ tigridem in castris fulmmine ictus
interiit INumerianꝰ qui cum patreoasu
fuerat rediens. fraude apri soceri sui
Nno ab urbe condita millesimo¬
.xl.iͦ: dioclecians tricesimꝰ ter¬
cius ab exercitu imꝑator electus an¬
nis .xx. fuit: statimq ut potestatiᷤ
copiam habuit. aprum int̾fectorẽ
numeriani mani sua interfecit.
Carianũ deinde quẽ carlis cesarẽ
apud dalmatiam reliquerat. flagi-¬
tiose ueniente: diffiuillimo bello &
maximo labore suꝑauit De hinc
cum mͣ galliam amandus & helian-¬
dus colsecta rusticanorũ manu qͦs
bãcaudas nocabant. ꝑnitiosos tumul¬
tus excitauissent: maximianũ co¬
gnom̃to hertuliũ cęsarem fẽcte tni
sitq in gallias. Qui facile aggresti¬

Expanded text:
XXXVIIII Carus Narbonensis tricesimus secundus suscepit imperium ac biennio tenuit. qui cum filios suos Carinum et Numerianum consortes regni effecisset, bello Parthico postquam duas nobilissimas Parthorum urbes Cochem et Ctesiphontem cepit, super Tigridem in castris fulmine ictus interiit. Numerianus, qui cum patre fuerat, rediens fraude Apri soceri sui nno ab Vrbe condita MXLI Diocletianus tricesimus tertius ab exercitu imperator electus annis uiginti fuit; statimque ut potestatis copiam habuit, Aprum interfectorem Numeriani manu sua interfecit. Carinum deinde, quem Carus Caesarem in Dalmatia reliquerat, flagitiose uiuentem difficillimo bello et maxicum in Gallia Amandus et Helianus collecta rusticorum manu, quos Vacandas vocabant, perniciosos tumultus excitassent, Maximianum cognomento Herculium Caesarem fecit. Quem misit in Gallias: qui facile agresti
Abbreviated transcription (Latin):
me miscere uoluissem: bodie lan¬
gobardorũ gens. nec regem. nec du¬
tes. nec comites haberet. atq: in sum¬
ma confusione diuisa ẽt. Sed qͥa
dm̃ timeo. in morte cuilibet hominiꝰ
me miscere formido. M alchus aũ¬
idem ep̃c neq incustodia fuit. neq
in aliqua afflctione: s die qua cau¬
sam dixit & addictus ẽ. uesciente me
Ecce quante humilitatis uir iste fu¬
it. qui cum ẽet summꝰ dei pontifex:
Cece qͣnͣte innocentie. qui nec i
morte langobardorũ qui utiq &
increduli erant. & omĩa deuastaban.¬
sese uoluerit admisceri.
Qitur sequenti ȩstate m̃se iulio.
leuatus est adalo aldus rex super
langobardos apud mediolanum
in qireo in p̃sentia patris sui agilul¬
fi regis. astantib legatis theodeb̾ti

Expanded text:
me miscere voluissem, hodie Lanme miscere voluissem, hodie Langobardorum gens, nec regem, nec duces, nec comites haberet, atque in summa confusione esset divisa. Sed quia Deum timeo, in mortem cujuslibet hominis me miscere formido. Malchus autem episcopus neque in custodia fuit, neque in aliqua afflictione, sed die qua causam dixit, et addictus est, nesciente me, Ecce quantae humilitatis vir iste fuit, qui, cum esset summus pontifex, Ecce quantae innocentiae, qui nec in morte Langobardorum, qui utique et increduli erant et omnia devastabant, se noluerit ammisceri! 30. Igitur sequenti estate mense Iulio levatus est Adaloaldus rex super Langobardos apud Mediolanum in circo, in praesentia patris sui Agilulfi regis, adstantibus legatis Teudeperti
Abbreviated transcription (Latin):
papa migrauit ad xꝑm. cum
sam focas ꝑ indictionẽ octauam an¬
norgnaret scd̃o. Cinꝰ in lecũ ad apo¬
solatus officium sabinianꝰ ẽ. ordi¬
natus. fuit tunc hiems frigida ni¬
mis & mortuȩ sunt uites pene moi¬
bus locis. Messes quoq partim per
it & enim tunc mundus fam̃ sttiqꝙ:
pati. quando recedente tanto doc¬
tore animas hominũ sp̃ualis ali¬
moniȩ penuria sitisq ariditas in¬
uasiti libet sane me pauca de eus¬
dem beati gregorii pape quadam
epła huicõpusculo inserere. ut pos¬
sit liquidiꝰ agnosci qmͣ humilis iste
uir fuerit. quanteq: innocentiȩ &
scitatisshic deniq cũ accusatis apd̾
mauriciũ augustũ & eius filios fu¬
isset. quia malchũ quendam ep̃m
in custodia ꝓ solidis occidisset: scri¬
bens ꝓ hac re epłam sabiniano suo
apochrisario qui erat apud cons¬
tantinopolim. inter cetera sic ait.
hnũ ẽ. quod breuiter suggeras sere¬
nissimis dñis nr̃is. quiã si ego ser¬
uus eorũ in morte langobardorum

Expanded text:
ravit ad Christum, cum jam Focas per indictionem octavam anno regnaret secundo. Cujus in locum ad apostolatus officium Sabinianus est ordinatus. Fuit autem tunc hiems frigida nimis, et mortuae sunt vites pene in omnibus locis. Messes quoque partim vasetenim tunc mundus famem sitimque pati, quando recedente tanto doctore animas hominum spiritalis alimoniae penuria sitisque ariditas invasit. Libet sane me pauca de eiusdem beati Gregorii papae quadam epistola huic opusculo inserere, ut possit liquidius agnosci, quam humilis iste vir fuerit quantaeque innocentiae et sanctitatis. Hic denique cum accusatus aput Mauritium augustum et eius filios fuisset, quod Malcum quendam episcopum in custodia pro solidis occidisset, scribens pro hac re epistulam Saviniano suo apochrisario, qui erat apud Constantinopolim, inter cetera sic ait: "Unum est quod breviter suggeras serenissimis dominis nostris, quia, si ego servus eorum in morte Langobardorum
Abbreviated transcription (Latin):
sin hortaremtur ut faceret quod tu¬
nib̾tus illi mandauit: ille respon¬
dit. Hoc ego facere ñ possum: qura¬
inter contos suos sc̃i archangeli ma¬
chaelis ubi ego illi iuraui imagĩe
conspiciosCunc unus ex illis. Pt pa¬
uore inquit cernis quod ñ ẽ: & tibi
iam tandem ẽ. mͦ ista meditari sa¬
seruntur traq: acies ꝑstrepentibiss
buccinis: & neutra parte locũ dan¬
te maxima populi facta ẽ. stragil
Landem crudelis tyrannꝰ alachis
alachis comꝑta eiꝰ morte. fuge sub¬
sidium arriput. Equib quẽ mil¬
cro ñ ꝑculit. addua fluuius mml¬
emit. Caput qͦ: alachis detrimcan¬
ẽ.: cruraꝙ: ei succisa sunt: & infr¬
me tantum truncũꝙ: cadauerl
manstt. In hoc bello forouila ndi
exercitus minime fuit: quia cũ
nustus alachis iurasset. ꝓpt̾ hoc
nec regi cunib̾to. nec alachis auxi¬
ium tulit.S cũ illi bellum cõmi¬
sssent. ipsi ad propͥa sunt reuersi.
Qẜalachis hoc modo defuncto: rex

Expanded text:
sui hortarentur, ut faceret quod Cusui hortarentur, ut faceret quod Cunincpert illi mandavit, ipse respondit: 'Hoc facere ego non possum, quinter contos suos sancti archangeli Michaelis, ubi ego illi juravi, imaginem conspicio. Tunc unus ex illis: Prae pavore, inquit, cernis quod non est, et tibi iam tarde est modo ista meditari'. Conseruntur itaque acies perstrepentibus bucinis, et neutra parte locum dante, maxima populorum facta est strages. Tandem crudelis tyrannus Alahis Alahis, conperta eius morte, fugae subsidium arripuit. E quibus quem mucro non perculit, Addua fluvius interemit. Caput quoque Alahis detruncatum cruraque eius succisa sunt, informeque tantum truncumque cadaver remansit. In hoc bello Foroiulanorum exercitus minime fuit, quia, cum invitus Alahis iurasset, propter hoc nec regi Cunincperto nec Alahis auxilium tulit, sed cum illi bellum commisissent, ipsi ad propria sunt reversi. Igitur Alahis hoc modo defuncto, rex
Abbreviated transcription (Latin):
magis intenderet ubi regem ẽẽ.
putaret: cuntb̾tum se extinxis¬
se putans. senonẽ diaconẽ int̃¬
fecit. Cumq caput eiꝰ amputa¬
ri p̃cepisset. ut leuato eo in con¬
to deo gr̃as acclamarent: sub¬
lata casside se clericum occidi̾se
cognouit. Tunc furibundus ex¬
clamans. heu me inquit nichil
egimꝰ. quando ad hoc p̃lium ges¬
simus: ut clericum occiderẽmꝰ
T̃ale itaq. nunc facio uotum: ites
unum puteum de testiculis im¬
pleam clericorum.
piciens: statm se eis ostendt om¬
niumq: corda sublato pauor a
sꝑandam uictoriam confortauti
mina p̃parantur. Cumq propte
set ut se utreq acies ad pugnandũ
coniungerent. cumib̾tus ad alato
iterato in hec u̾ba mandauit.sr
quantꝰ populus ex utraq parte
consistit. Quid opus ẽ. ut tanta mis¬
tiuido ꝑeat: Coniungamꝰ nos qn
& ille singulari cirramine. & cii u¬
luerit añs de nob dare uictoriam:
omñe hunc popłm saluũ & incolu¬
mem ipse possideat. Cumq alachis

Expanded text:
magis intenderet, ubi regem esse magis intenderet, ubi regem esse putaret, Cunincpertum se extinxisse putans, Senonem diaconem interfecit. Cumque caput eius amputari praecepisset, ut, levato eo in conto, 'Deo gratias' adclamarent, sublata casside, clericum se occidisse cognovit. Tunc furibundus exclamans: 'Heu me!' inquit, 'nihil egimus, quando ad hoc proelium gessimus, ut clericum occiderimus. Tale itaque nunc facio votum, ut, sederit, quod unum puteum de testiculis impleam clericorum'.piciens, statim se eis ostendit omniumque corda, sublato pavore, ad sperandam victoriam confortavit.mina praeparantur. Cumque iam prope essent, ut se utraeque acies ad pugnandum coniungerent, Cunincpert ad Alahis iterato in haec verba mandavit: 'Ecce, quantus populus ex utraque parte consistit! Quid opus est, ut tanta multitudo pereat? Coniungamus nos ego et ille singulari certamine, et cui voluerit Dominus de nobis donare victoriam, omnem hunc populum salvum et incolomem ipse possideat'. Cumque Alahis
Abbreviated transcription (Latin):
Dũe rex. omĩs uita nr̃a in tua
salute consistit. Si tu inbello
ꝑ ieris. om̃s nos iste tyrannus
alachis ꝑ din̾sa supplicia extin¬
guet. Placeat itaq tibi consilũ
meũ.Dam apparatum armoꝵ
tuorũ. & ego uadam & pugnabo
cum isto tiranno. Si egd obiero:
tu reparabis causam tũa.Siego
uiccro: maior tibi qͦd ꝑ seruum¬
tuũ uiceris gła ascribetur.Cũq
rex hoc se facturũ ẽe. denegaret:
ceꝑunt eum pauti qui aderant
euus fideles cum lacrimis depos¬
cere. ut ad ea que diaconꝰ dixerat
assensum p̃beret. Nictus tand̾e
ut erat pii cordiseorũ prȩcib &
lacrimis: loricam suam & galẽa
atq: ocreas & tętera arma diaco¬
no p̃buit. in suaq: eum ꝑsona
ad p̾relium direxit. Erat enim
ipsẽ diaconꝰ eiꝰdem stature ꝙ ha¬
bitus. ita ut cum fuisset de tento¬
rio armatꝰ egressus: rex cunib̾tꝰ
ab omĩb ẽẽ. putaretur. Commiᷤ¬
sum itaꝙ ẽ. p̾lium. & totis uiri¬
b decertatum. Cũq alachisibi

Expanded text:
e rex, omnis vita nostra in tua salute consistit; si tu in bello perieris, omnes nos iste tyrannus Alahis per diversa supplicia extinguet. Placeat itaque tibi consilium meum. Da mihi apparatum armorum tuorum, et ego vadam et pugnabo cum isto tyranno. Si ego obiero, tu recuperabis causam tuam; si vero vicero, maior tibi, quia per servum viceris, gloria adscribetur'. Cumque rex hoc se facturum esse denegaret, coeperurit eum pauci qui aderant eius fideles cum lacrimis deposcere, ut ad ea quae diaconus dixerat adsensum praeberet. Victus tandem, ut erat pii cordis, eorum precibus et lacrimis, loricam suam, galeam atque ocreas et cetera arma diacono praebuit in suaque persona cum ad proelium direxit. Erat enim ipse diaconus eiusdem staturae et habitus, ita ut, cum fuisset de tentorio armatus egressus, rex Cunincpert ab omnibus esse putaretur. Commissum itaque est proelium et totis viribus decertatum. Cumque Alahis ibi
Abbreviated transcription (Latin):
censurum in equũ ñ manu sua s
dorso attolleret ¶Et galienꝰ quidem
tam claro dei iudicio territus. tan

Expanded text:
censurum in equum, non manu sua, sed dorso attolleret. Et Galienus, quidem tam claro Dei judicio territus, tan
Abbreviated transcription (Latin):
Unc qͦ uenit benedictꝰ archi¬
ep̃c mediolanensis romam.
& causam egit ꝓ eccłia ticinensi.
s uictus ẽ. eo quod a priscis tem¬
porib ticinensis ep̃i a romanis
fuerat eccła consecrata. fuit aut̃e
idem uenerabilis benedictus archi

Expanded text:
uoque venit Benedictus archiepiscopus Mediolanensis Romam et causam egit pro ecclesia Ticinensi; sed victus est, eo quod a priscis temporibus Ticinenses episcopi a Romana fuerant ecclesia consecrati. Fuit autem hisdem venerabilis Benedict
Abbreviated transcription (Latin):
Quippe ab eo adactauiares dels¬
dere in specum respondisso fe¬
tur. de bello conulentists ich
ad te hoc romͣȩ bellum ꝑtine.

Expanded text:
quippe ab eo adacta vates descendere in specum, respondisse fertur de bello consulenti: Nihil ad te hoc, Romane, bellum pertine
Abbreviated transcription (Latin):
emerserunt. seseq mox inuicem
pugnando ꝓstrauerint ¶ quid̃e
hoc poetarum commñta finxert̃.
de cinerib eiꝰ agmina armata par¬
turit: quanta bella intestimomũ
niere fecunaras hon legeno
excitauit Et tam̃ horum omio
malorũ inttium suꝑbia ẽ. Ino
exarserunt bella mnulia: Mas
iusta cȩdes ẽ. eorum qui eam inii¬
ste conseqantur: si ambitione
latio ꝑ ipsos atq in ipsis & aptꝰ
& punitur. donec qui decratan¬
re colsegium discant ferre domi¬
atum. Sũmaq imꝑii totiuimi
unũ redacta. longe aliud om̃s i¬
mines uniendi genus subeant:
ut homines humilit̃ ꝑlacere li¬
deant. ñ insolenter offender. d
ad tam salubrem humubirati a¬
trinam: magistro opus ẽ. Itaqm
portune compositis reb augustia¬
saris natus est dñs xp̃c:. qui cũ n
forma dei ẽet. formam seruii hum¬
bter assumpsit: ut tunc demun
aptior fieret humilitatis istr¬
tio. quando iam ꝑ totum mundĩ
pena suꝑbie omnib ẽet. exemplo

Expanded text:
emerserint seseque mox inuicem emerserint seseque mox inuicem pugnando prostrauerint. equidem hoc poetarum commenta finxerunt;de cineribus eius agmina armata parturiit! quanta bella in testimonium miserae fecunditatis nen legenda. excitauit! et tamen horum omnium malorum initium superbia est: inde exarserunt bella ciuilia, inde iniusta caedes est eorum, qui eam iniuste consectantur, si ambitionis aemulatio per ipsos atque in ipsis et agitur et punitur, donec qui detrectauere collegium, discant ferre dominatam, summaque imperii totius ad unum redacta longe aliud omnes homines uiuendi genus subeant, ut omnes humiliter placere studeant, non insolenter offendere. sed ad tam salubrem humilitatis doctrinam magistro opus est. itaque opportune conpositis rebus Augusti Caesaris natus est Dominus Christus, qui cum in forma Dei esset, formam serui humiliter adsumpsit, ut tunc demum aptior fieret humilitatis institutio, quando iam per totum mundum poena superbiae omnibus esset exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
er cen sutt latrtudinẽ regni sui
roma cladib suis: atq. in suã
tiersa cedem. singulas quasq gentẽ
ibidem ubi domuit u̾indicauit.
Asie. curope. atq affrice. non dico
trib mimdi partib. sed totis trip̃
partium angulis edidit gladiatores
suos: feriatisq inimicis spectaculũ
miserȩ ultionis ingessit¶ Nee tam̃
sufficit ipsas quoqͦ cum auctorib
causas fuisse consumptas. Recidina
semina in eodem acro germinant:
magna continuo metentib maloꝵ
increm̃ta. cum magno sudore facura
ictor ciuilis belli aciuib tesar occi¬
ditur: incedem unius trahuintur
agmina conscioruns Certum erat.
quia cesar indigne ꝑ emptus: plu¬
res habere possit ultores. Plurimaq
nobilitas una simul catena sceleris
copulatur: ne forte tam̃ malorum
materi a non belli magnitudine sup
pleatur. s. umdicte breuitate temi¬
etur¶ Meddeam illam fabule feruns
dentes quosdam occisi leuille ser¬
pentis: equib quasi conepearens
semini seges. armati homines t̾ra

Expanded text:
ercensuit latitudinem regni sui Roma oladibus suis atque in suam conuersa caedem singulas quasque gentes ibidem, ubi domuit, uindicauit. Asiae Europae atque Africae, non dico tribus mundi partibus sed totis trium partium angulis edidit gladiatores suos feriatisque inimicis spectaculum miserae ultionis ingessit. nec tamen sufficit ipsas quoque cum auctoribus causas fuisse consumptas; recidiua semina in eodem agro germinant, magna continuo metentibus malorum incrementa cum magno sudore factura: uictor ciuilis belli a ciuibus Caesar occiditur, in caedem unius trahunagmina consciorum. Certum enim erat, quia Caesar indigne peremptus, plures habere posset ultores. Plurimaque nobilitas una simul catena sceleris copulatur, ne forte tanta malorum materia non belli magnitupleatur sed uindictae breuitate tenuetur. Medeam illam fabulae ferunt dentes quondam occisi seuisse serpentis, e quibus quasi conpetens semini seges armati homines terra
Abbreviated transcription (Latin):
gesimꝰ ab augusto post mort̾ẽ ualen¬
nssex annis imꝑium tenuit. qͣn¬
uis iam dudum antea cũ patruo
ualente & cum ualentiniano fr̃e
regnaret. Quitum afftictum & pe¬
ne collapsum rei publicȩ statum
uideret: eadem ꝓuisione qua qͦn¬
dam legerat nerua hispanũ uirũ
traianum ꝑ quẽ res publica repa¬
rata ẽ: segit & ite theodosiũ eque
hispanũ uirũ. & restituende rei pu¬
blite necessitate apud fermiũ pur¬
pura induit.orientisq & trachie
simil prefecit imꝑio. In hoc usiis¬
ꝑfectiore niduio: quia cũ in om̃i¬
bus humane uite uirtutib ipse
primꝰ fuerit. in fidei sacram̃to reli¬
gionisq: cultu sine ulla compara¬
tione p̃cessit. Si quidem ille ꝑ secu¬
toi. hic ꝓpagator eccłiȩ. Ita iii. ne
unus quidem propͥus filius quo suc¬
cessore gauderet indultus ẽ: hrlcas
antẽ orientis sinuil & occidentis ꝑ
succiduas usq ad nunc generatio¬
nes głosa propago dñatur. Itaq the¬

Expanded text:
gesimus ab Augusto post mortem Valengesimus ab Augusto post mortem Valentis sex annis imperium tenuit, quainuis iamdudum antea cum patruo Valente et cum Valentiniano fratre regnaret. qui cum acum ac paene conlapsum reipublicae statum uideret, eadem prouisione, qua quondam legerat Nerua Hispanum uirum Traianum, per quem respublica reparata est, legit et ipse Theodosium aeque Hispanum uirum et restituendae reipublicae necessitate apud Sirmium purpura induit Orientisque et Thraciae simul praefecit imperio, in hoc perfectiore iudicio, quia, cum in omnibus humanae uitae upar fuerit, in fidei sacramento religionisque cultu sine ulla comparatione praecessit. Siquidem ille persecutor, hic propagator Ecclesiae. Ita illi ne unus quidem proprius filius, quo successore gauderet, indultus est: hujus autem Orienti simul atque Occidenti per succiduas usque ad nunc generationes gloriosa propago dominatur. Itaque ut The
Abbreviated transcription (Latin):
miserum qud magis nouum .s.
quid hoc ad consolationẽ profeqt
paganorũ. qui palam ꝓuident
& in his quoq ꝑsecurorem ȩccł̃a¬
rum fuisse punitum: Unus ds
unam fidem tradidit. una ecele¬
siam toto orbe diffudit. hanc as¬
pictr. hanc dirigit. hanc defen¬
dit. Quolibet sese quisq: nomi¬
ne tegat. si hnic ñ sociatur alienꝰ.
si hanc impugnat mimicus est.
Consolentur segentiles: in quan¬
tum uolunt indeorũ hereticorũq
uł ex hac potissimũ ualentis ex¬
tincti ꝓbatione fateantur. Rothi
antea ꝑ legatos supplices poposce¬
runt: ut illis ep̃i a quib regulã
xp̃iane fidei discerent mitterent᷑
Talens imꝑator: exitiabili pra¬
untate doctores arriani dogmatis
niste. gothi pͥme fidei rudm̃itum
quod accepere tenuerunt. Itaq in¬
to uidicio dei ipsi eum inuium in¬
cenderunt: qui propt̃ eum etiam
moruii uicio erroris arsuri sunt.
Nno ab urbe condita millesio¬
.xxx. scd̾o: gratianus quadra¬

Expanded text:
miserum quo magis nouum. sed miserum quo magis nouum. sed quid hoc ad consolationem proficit paganorum, qui palam peruident et in his quoque persecutorem ecclesiarum fuisse punitum? unus Deus unam fidem tradidit, unam ecclesiam toto Orbe diffudit: hanc aspicit, hanc diligit, hanc defendit; quolibet se quisquis nomine tegat, si huic non sociatur, alienus, si hanc inpugnat, inimicus est. consolentur se gentiles, in quantum uolunt, Iudaeorum haereticorumque  esse uel ex hac potissimum Valentis extincti probatione fateantur. Gothi antea per legatos supplices poposcerunt, ut illis episcopi, a quibus regulam Christianae fidei discerent, mitterentur. Valens imperator exitiabili prauitate doctores Arriani dogmatis misit. Gothi primae fidei rudimento quod accepere tenuerunt. itaque iusto iudicio Dei ipsi eum uiuum incenderunt, qui propter eum etiam mortui uitio erroris arsuri sunt. Anno abVrbe condita MCXXXII Gratianus quadra
Abbreviated transcription (Latin):
instructissimis gessit. Ubi pͥmo
statim impetu gothorũ ꝑturba¬
te romanorũ ẽquitũ turme: nu¬
da peditum deseruere p̃sidia. Mox
legiones peditũ undiq equitatu¬
hostium cinctȩ: pͥmum nubib
sagntarũ obrute. deinde cũ amen¬
tes metu sparsim ꝑdeuia cogerntt᷑
funditus cese. gladiis insequentiũ
contisq ꝑierunt. Ipse imꝑator ãi
sagrita sauciatus uersusq infugi
eger in cuiꝰdam uillulȩ cassa depoi¬
tatus lateret: ab insequentib hostb
dep̃hensus. subiecto igne consu¬
tus est set quo magis testimoniũ
punttionis eiꝰ & diu̾inȩ idignati¬
onis t̾rsbili extitisset exemplo:
etiam comuni caruit sepultura
Sonsoletur se s in hoc secilo ꝑla¬
concetia miseriaq gentilium: quia
temporib & legib xp̃ianis tante
simul congeste clades pressam rei¬
publice onerauere ceruicem. Luer¬
se prouintiȩ: deletus exercitus.
imꝑator incensus. Magñi reuȩ¬
ra hoc ẽ.ad nr̃m dolorem: magiꝰq

Expanded text:
instructissimis gessit. ubi primo instructissimis gessit. ubi primo statim impetu Gothorum perturbatae Romanorum equitum turmae nuda peditum deseruere praesidia. mox legiones peditum undique equitatuhostium cinctae ac primum nubibus sagittarum obrutae, deinde, cum amentes metu sparsim per deuia cogerentur, funditus caesae gladiis insequentum contisque perierunt. ipse imperator cum sagitta sauoius uersusque in fugam aegre in cuiusdam uillulae casam deportatus lateret, ab insequentibus hostibus deprehensus, subiecto igne consumptus est et, quo magis testimonium punitionis eius et diuinae indignationis terribili posteris esset exemplo, etiam communi caruit sepultura. Consoletnr se, sed in hoc solo, peruicacia miseriaque gentilium, quia temporibus et regibus Christianis tantae simul congestae clades pressam reipublicae onerauere ceruicem: euersae prouinciae, deletus exercitus, imperator incensus. magnum reuera hoc est ad nostrum dolorem magisque
Abbreviated transcription (Latin):
egerat: radir illaini seriarũ nr̃aꝵ atuenta
copiosissimas simuł frtices eeuinsi¬
nauit ¶Si quid̾e hunorũ gens diu
in accessis secłuia montib repenti¬
Na rabie ꝑcita exarsit in gothos:
cosq sparsim conturbatos ab an¬
tiquis sedib expulit Giothi tran¬
sito danubio fugientes: a ualente
sine ulla federis pactione suscep¬
t. ne arma quidem quo tutius bar¬
baris crederetur tradide romanis.
Deinde propt̃ intolerabilem aua¬
riciam maximã ducis fame & in¬
iuriis ad Acti in arma surgentes:
uicto ualentis exercitu ꝑ trachiã
sese miscentes. simul omna cędib
incendiis rapinisq fuderunt. Ua¬
lens egressus de antiochia tũ ulti¬
ma infelicis belli sorte traheretur.
sera peccati motante pęnitentia
stimulatus: ep̃os ceterosq sc̃orum
reuocari exiliis imꝑauit. Itaq qͥn¬
mabile illud bellum in trachia
cum gothis iam tunc exerutatio¬
ne uirium rerũq: habundantia

Expanded text:
egerat, radix illa miseriarum nostrarum egerat, radix illa miseriarum nostrarum copiosissimas simul frutices germinauit. siquidem gens Hunorum, diu inaccessis seclusa montibus, repentina rabie percita exarsit in Gothos eosque passim conturbatos ab antiquis sedibus expulit. Gothi transito Danuuio fugientes, a Valente sine ulla foederis pactione suscepti ne arma quidem, quo tutius barbaris crederetur, tradidere Romanis. deinde propter into- lerabilem | auaritiam Maximi ducis fame et iniuriis adacti in arma surgentes, uicto Valentis exercitu per Thraciam sese, miscentes simul omnia caedibus incendiis rapinisque, fuderunt. Valens egressus de Antiochia cum ultima infelicis belli sorte traheretur, sera peccati maximi paenitentia. stimulatus. episcopos ceterosque sanctos reuocari de exiliis imperauit. Itaque quinmabile illud bellum in Thracia cum Gothis iam tunc exercitatione uirium rerumque abundantia
Abbreviated transcription (Latin):
egit ad mort̾e. Post cum exꝑientis¬
sima ꝓuidentia totam cum mau¬
ritania affricam meliorem pͥstimꝰ
red didisset: stimulante & hortan¬
te imdia iussus int̃fici. apud
carthaginem baptizari in remis¬
sionem peccatorũ preoptauit. At
postqͣm sacͣram̃tum xp̃i quod quȩ¬
siuerat assecutus ẽ: post głosam
scłi uitam. euam de uitę ęt̾nita¬
te securus : ꝑcussori iugulũ ultro
prebuit ¶Gratianꝰ interea imꝑator
bilem multitudine hostiũ roma¬
nis infusam finib cerneret. fretꝰ
xp̃i potentia longe impare milttũ
numero sese inhostem dedit. Et con¬
tinuo apud argentarium oppidum
galliarum: formidolosissimũ bel
lum incredibili felicitate confecit.
Nam plusqͣm .xxx. milia alamas¬
norum: minimo romanorũ detri¬
m̃to. in eo prelio int̾fecta narrant᷑.¬
Tertio decimo autẽ anno imꝑii ua¬
lentis. hoc e. paruo tempore postea
qͣm ualens ꝑ totum orientẽ eccła¬
rum lacerationes sc̃orumq cedes

Expanded text:
egit ad mortem. post cum experientisegit ad mortem. post cum experientissima prouidentia totam cum Mauretania Africam meliorem pristinis reddidisset, instimulante et obrepente inuidia iussus interfici, apud Carthaginem baptizari in remissionem peccatorum praeoptauit ac postquam sacramentum Christi quod quaesierat adsecutus est, post. gsaeculi vitam, etiam de vitae aeternitate securus, percussori jugulum ultro praebuit. Gratianus interea imperator, bilem multitudinem hostium Romanis infusam finibus cerneret, fretus CHRISTI potentia, longe impari militum numero sese in hostem dedit, et continuo apud Argentariam, oppidum Galliarum, formidlum incredibili felicitate confecit; nam plus quam triginta milia Alamannorum minimo Romanorum detrimento in eo proelio interfecta narrantTertio decimo autem anno imperii Valentis, hoc est paruo tempore postea quam Valens per totum Orientem ecclesiarum lacerationes sanctorumque caedes
Abbreviated transcription (Latin):
nes harenas ꝙ aiffusas. quas ꝓpt̾¬
sitim ac sterilitatem ꝑ iculosissim̃aq
serpentium habundantĩã conuer¬
satio humana ñ nossec: magna
habitannium monachorũ multit¬
do compleuerat. Ribum & militeᷤᷤ
missi: qui scõs ac ueros di milites.
alio nomine ꝑsecutionis abstrahe¬
rent. Int̃fecta sunt ibi agmina
multa scorum. Quȩ autem ꝑ di¬
uersas ubiꝙ ꝓuintias his simi¬
lib nssis aduersus eccłias catholi¬
cas & recte fidei populos gesta sint:
satis significatum ipsa reticendi
lectione suffiiat. Interea in affruȩ
partib frmuis sese excttatis mau¬
rorum gentib regem constituens:
affricam mauritaniamq uastauit.
Cesaream urbem nobilissimam
maurttame dolo captam. deind̾
cedib incendiisq completam:
barbaris in prȩdam dedtẽ. Igitur
comes theodosins theodosii qui
pꝰt imꝑio p̃fuit pater: a ualenti¬
mano missus: effusas maurorũ
gentes multis preliis fregit. Ipsũ
tirmĩi afflctum & oppressum: co¬

Expanded text:
nes harenasque diffusas, quas psitim ac sterilitatem periculesissimamque serpentum abundantiam connersatio humana non nosset, magna habitantium monachorum multitudo compleuerat. hnc tribuni et milites missi, qui sanctos ac ueros milites Dei alio nomine persecutionis abstraherent. interfecta sunt ibi agmina multa sanctorum. quae autem per diuersas ubique prouincias his similibusque iussis aduersus ecclesias catholicas et rectae fidei populos gesta sint, satis significatum ipsa reticendi electione sufficiat. Interea in Africae partibus Firmus sese excitatis Maurorum gentibus regem constituens Africam Mauretaniamque uastauit; Caesaream urbem nobilissimam Mauretaniae dolo captam, deinde caedibus incendiisque conpletam barbaris in praedam dedit. igitur comes Theodosius, Theodosii qui post imperio praefuit pater, a Valentiniano missus effusas Maurorum gentes multis proeliis fregit, ipsum Firmum afflictum et oppressum co
Abbreviated transcription (Latin):
siuit. Itaq expeditionẽ in britan¬
niam mouit: quȩ excitata in tumul¬
tum propt̃ non redaitos trans fugaᷤᷤ
uidebatur. Rans uectus in insuła
est quam neq ante iuliũ cȩsarem
neq post eum quisqm adire ausus
fuerat. Ibiꝙ ut uerbis sdonii tras¬
quilli loquar: sice ullo pulio ac
sanguine intra paucissimos dies
plurimã insulȩ partem indeditio¬
nem recipit Orcadas etum insulas
ultra britanniam in ocano positas
romano adiecit imꝑio ac sexto qͣn
ꝓfectus erat mñ se romai rediiiison¬
feratur nunc sicuiqͣm lacet insulaᷤ¬
& insula. tempus & terplis: bellũ
& bellum. cesar& cesa Nam & de
fino nichil profero: ꝙ̃ hoc felicissi¬
pia iuctoria. illud̃ aceima cładis
fuit. & sic demũ rom cognoscat. ꝑ
eus satenein prudeiam in agen¬
dis rebus antea se ꝑtem felicita¬
tis habuisse. cuiꝰ agitione suscep¬
ta plenissima felicttae ꝑfruitur
In quantũ tam̃: blahemiarum
offendiculis deprauaurs Codem an¬
no imꝑii eiꝰ fames giuissima per

Expanded text:
siuit. itaque expeditionem in Britanniam mouit, quae excitata in tumultum propter non redhibitos transfugas uidebatur: transuectus in insulam est, quam neque ante Iulium Caesarem neque post eum quisquam adire ausus fuerat, ibique — ut uerbis Suetoni Tranquilli loquar — \'sine ullo proelio ac sanguine intra paucissimos dies plurimam insulae partem in deditionem recepit\'. Oroadas etiam insulas ultra Britanniam in Oceano positas Romano adiecit imperio ac sexto quam profectus erat mense Romam rediit. Conferatur nunc, si cuiquam placet, sub una insula tempus et tempus, bellum et bellum, Caesar et Caesar — nam de fine nil confero, quoniam hoc felicissima uictoria, illud acerbissima clades fuit — et sic demum Roma cognoscat, per eius latentem prouidentiam in agendis rebus antea se partem felicitatis habuisse, cuius agnitione suscepta plenissima felicitate perfruitur, in quantum non tamen blasphemiarum offendiculis deprauatur. Eodem anno imperii eius fames grauissima per
Abbreviated transcription (Latin):
atim & si breuiter singula ꝓferunt᷑.
Mariuis silla consule & contra metri¬
datam in asiam cum exercitu ꝓ fec¬
turo: in campania tantũ propt̃ so¬
tialis belli reliquias consistente. af

Expanded text:
atim, etsi breuiter, singula proferentur. Marius, Sulla consule et contra Mithridatem in Asiam cum exercitu profecturo, in Campania tamen propter socialis belli reliquias consistente, a
Abbreviated transcription (Latin):
in blasphemiam urget inuidia.
cognos cere fateriq cogerentur.
pacem istam totrus mundi tran¬
quillissimamq serenitatem. non
magintudine cesaris. sed potesta¬
te filii dei qui indiebus cesaris
apparuit extitisse: nec unius ur¬
bis imperatori sed ereatori orbis
uniuersi. orbem ipsum generali
cognitione paruisse: qui sieut
sol oriens diem luce perfundit.
ita adueniens misericorditer ex¬
tenta mundum pace uestiuerit:
Quod plenius cum ad id ipsum
perficiente domino uentum fue¬
rit profitebitur.
bitur anno ab urbe condita

Expanded text:
in blasphemiam urguebat inuidia, in blasphemiam urguebat inuidia, cognoscere faterique cogentur, pacem istam totius mundi et tranquillissimam serenitatem non magnitudine Caesaris sed potestate filii Dei, qui in diebus Caesaris apparuit, exstitisse nec unius urbis imperatori sed creatori orbis uniuersi orbem ipsum generali cognitione paruisse, qui, sicut sol oriens diem luce perfundit, ita adueniens misericorditer extenta mundum pace uestierit. quod plenius, cum ad id ipso perficiente Domino uentum fuerit, proferetur. Igitur anno ab urbe condita
Abbreviated transcription (Latin):
gelide bausty blecti suint. utin
pefus ue alescentes multo graunis
uehementiusq afflictarentur. At
uero indubitatissime constat:
sub augusto primum cesare post
particam pacem uniuersum terra¬
rum orbem pdntis armis. oblitis¬
q discordiis : generali pace. et no¬
ua quiete compositum romanis
paruisse legib. Romana uira ꝙͣ.
propria arma maluisse: spretisq
ducibus suis. uidices elegisse roma¬
nos. Postremo omnib gentibus
cunctisq prouintiis innumeris
ciuitatibus in finitis populis.
totis terris unam fuisse uolun¬
tatem: libero honestoq studio in¬
seruire paci. atq in commnune con¬
sulere. quod prius neuna quidem
eiuitas unus ue populus ciuium
uel quod mauis est una domus.
fr̃m iugiter habere ꝓotuisset. Qđ
si etan  uii iiperante cesare ista
prouenerint. in ipso imperio ce¬
saris nati illuxisse ortum in hoc
mundo domini nostri iħu xp̃i
li quidissima probatione mani¬
festum est: inanti licet illi quos

Expanded text:
gelidae haustu inlecti sunt, ut in gelidae haustu inlecti sunt, ut in peins recalescentes multo grauius uehementiusque adflictarentur. At uero, si indubitatissime constat sub Augusto primum Caesare post Parthicam pacem uniuersum terrarum orbem positis armis abolitisque discordiis generali pace et noua quiete conpositum Romanis paruisse legibus, Romana iura quam propria arma maluisse spretisque ducibus suis iudices elegisse Romanos, postremo omnibus gentibus, cunctis prouinciis, innumeris ciuitatibus, infinitis populis, totis terris unam fuisse uoluntatem libero honestoque studio inseruire paci atque in commune consulere — quod prius ne una quidem ciuitas unusue populus ciuium uel; quod maius est, una domus fratrum iugiter habere potuisset —;  cum imperante Caesare ista prouenerint, in ipso imperio Caesaris inlnxisse ortum in hoc mundo Domini nostri Iesu Christi liquidissima probatione manifestum est: inniti licet illi, quos
Abbreviated transcription (Latin):
am hinc statim aromanis ad¬
uersum samnritas gentem opi¬
bus armisq ualidam: pro can¬
panis et sede cenis bella suscepta
sunt. Samniticum bellum anci¬
piti statu gestum: p̃irtiłs uel
maximus romani nominis
hostio excepit. Pirribellum:
mox punicim bellum consecu¬
tum est. Et quamis numquã
post mortem numȩ a bellorum
cladibus fuisse cessatum. paten¬
tes semper pore uadicente exb
tamen  ueruiti prertni ericioto¬
to impressus celo malorum feruor
in canduit¶ Porro autem inchoa¬
co semel bello punico: utrum a¬
liquando bella. Cedes. ruine atq:
omnia infandarum mortium ge¬
nera. nisi cesare augusto ⁊ mꝓeran¬
te cessarunt: inquirat. inueniat.
prrõdat. quisquis in famancda ten¬
pora xp̃iana putat. Absq illo ta-¬
men inter bella punica unius an¬
ni ueluti auis preter uolantis. &¬
curfu: romani propter clausas
dam portas. uiter sebre mor bos
rei publice ad hucb cenisumo pa¬
cis signo. uelut tenuissimo aque

Expanded text:
Iam hinc statim a Romanis adIam hinc statim a Romanis aduersum Samnitas, gentem opibus armisque ualidam, pro Campanis et Sedicinis bella suscepta sunt; Samniticum. bellum ancipiti statu gestum Pyrrhus uel maximus Romani nominis hostis excepit; Pyrrhi bellum mox Punicum consecutum est: et quamuis numquam post mortem Numae a bellorum cladibus fuisse cessatum patentes semper Iani portae indicent, ex eo tamen uefuti per meridiem toto inpressus caelo malorum feruor incanduit. porro autem, inchoato semel bello Punico utrum aliquando bella caedes ruinae atque omnia infandarum mortium genera nisi Caesare Augusto imperante cessauerint, inquirat inueniat prodat quisquis infamanda Christiana tempora putat. absque illo tamen inter bella Punica unius anni ueluti anis praeteruolantis excursu Romani propter clausas Iani portas inter febres morbosque reipublicae, ad hoc brenissimo pacis signo uelut tenuissimo aquae
Abbreviated transcription (Latin):
ficant. Quem ingressum kartagini¬
ensium initaliam malorum gran¬
dinem secnturam. continuarumq
miseriarum denebras iuges. ħ isto¬
ii arim fides locorumer. in fanͥa et
abominatio dieriu quibus ea
gesta sunt pro testantur. Tilnc e¬
tiam nox usq ad plurunam clici
patem tendi uisa est: et sarea gran
ieerram sapidibus uerberalut. Qb
diebus. etiam alexander magnus
uere ille gurges miseriarum atq
atrocissimus turbo totitis ori¬
entis: est natus.¶Tunc etiam o¬
chus qui et artarxerses. post trans¬
actam inegipto maximum dutur¬
numq bellitm plurimos iudeoꝵ
intransmigrationem egit : atq
in hircania ad caspium mare
habitare precepit. Quos ibiusq
i odiernum diem amplissimis g¬
peris sui incrementis consistere: at
extanquandoq euptubo opinio
est.¶Cuius etlam  dempestate drans¬
currens et sidonam opulentissi¬
mam phoenicis prouintie urbem
deleuit: et egiptum quanuis pͥu
uictus. tunc tamen subactam
comminutamq ferro: persarum
subiecit imperio.

Expanded text:
ant. quem ingressum Carthaginiensium in Italiam malorum grandinem secuturam x continuarumque miseriarum tenebras iuges historiarum fides locorumque infamia et abominatio dierum, quibus ea gesta sunt, protestantur. Tanc etiam nox usque ad plurimam diei partem tendi uterram lapidibus verberavit. Quibus diebus etiam Alexander Magnus, vere ille gurges miseriarum atque atrocissimus turbo totius Orientis, est natus. Tunc etiam Ochus, qui et Artaxerxes, post transactum in Aegypto maximum. diuturnumque bellum plurimos Iudaeorum in transmigrationem egit atque in Hyrcania ad Caspium mare habitare praecepit : quos ibi usque in hodiernum diem amplissimis generis sui inorementis consistere atque exim quandoque erupturos opinio est. cuius etiam belli tempestate transourrens et Sidonam opulentissimam Phoenicis prouinciae urbem deleuit et Aegyptum, quamuis prius uictus, tunc tamen subactam comminutamque ferro Persarum subiecit imperio.
Abbreviated transcription (Latin):
cartaginiensibus fedus quod iscdẽ
temporibus fuit. presertim exquo
tam grauia orta sunt mala: ut ex¬
in ooepisse uideatur.
nuo siquidem ab urbe condi-¬
ta cͥccc. uͦiͦ. legati a kartagine
ronsam missi sunt fedusspepiger̃.

Expanded text:
Carthaginiensibus foedus, quod iisdem temporibus fuit: praesertim ex quo tam gravia orta sunt mala, ut exin coepisse videantur. nno siquidem ab Urbe condita CCCCII legati a Carthagine Romam miss
Abbreviated transcription (Latin):
bant uirib posse ꝓtuldubio obti¬
nere qͦd uellent. Hunc solum ꝓ õib
pugnaturũ obiciunt. Mandant
langobardis ut unũ quẽ uellent
suorũ mitterent. qui cũ eo ad sin¬
gulare certam̃ exiret.ea uidelicet
conditione. ut si suus bellator inc¬
toriam caꝑet. langobardi itinere
quo uenerant abirent. Sin uͦsu
ꝑaretur ab altero.tunc se laugobar¬
dis transitum ꝑ fines propͥos ñ ue¬
tituros. Cumq langobardi quem
e sins potius adu̾sus uirũ bellico¬
sissimũ mitterent ambigerent:
quid̾a ex seruili conditione spon¬
de se obtulit. Promitut se ꝓuecan¬
ti hosti congressurũ. ea rat̾ione ut
si de hoste iictoria caꝑet.ase suaq
ꝓgenie seruitutis neuũ auferreñ
Quid plura: Ciratanter quȩ postu¬
larat ẽe. se facturos pollicentur. Ag¬
gressus hostem expugnauit & ui¬
cit. Langobardis transeundi facul¬
tatem suisq ut optauerat iura lib̾¬
tatis indeptus est.

Expanded text:
bant viribus, posse se procul dubio optinere quod vellent. Hunc solum pro omnibus pugnaturum obiciunt. Mandant Lansuorum mitterent, qui cum eo ad singulare certamen exiret, ea videlicet conditione, ut si suus bellator victoriam caperet, Langobardi itinere quo venerant abirent: sin vero superaretur ab altero, tunc se Langobardis transitum per fines proprios non vetituros. Cumque Langobardi quem e suis potius adversus virum bellicosissimum mitterent, ambigerent, quidam ex servili conditione sponte se obtulit, promittit se provocanti hosti congressurum, ea ratione ut, si de hoste victoriam caperet, a se suaque progenie servitutis naevum auferrent. Quid plura? Gratanter quae postulaverat esse facturos pollicentur. Aggressus hostem expugnavit, et vicit; Langobardis transeundi facultatem, sibi suisque, ut optaverat jura libertatis indeptus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ternerent. neq cum eis obpauu.¬
tatem exercitus congredi auderen
dumq: quid agere deberent accer¬
nerent: tandem necessitas consili¬
um repꝑit. Simulant se in castris
suis habere ey nocephalos. idẽ. ca¬
nini capitis homines. Diuulgas
apud hostes hos ꝑtinaciter bella
agere. humanũ sanguinẽ bibere.
& si hostem assequiñ possunt. pro¬
prium potare cruorem Utoꝵ huic
assertioni fidem facerent. ampli¬
ant tentoria. plurimosq in castriᷤ
ignes accendunt. his hostes audi¬
tis. uisisq creduli effecti. bellũ qͦd
minabantur temptare ñ audent.

Expanded text:
ernerent, neque cum eis, ob paucitatem exercitus, congredi auderent, dumque quid agere deberent, decernerent, tandem necessitas consilium reperit. Simulant se in castris suis habere cynocephalos, id est, canini capitis homines. Divulgant apud hostes hos pertinaciter bella gerere, humanum sanguinem bibere, et si hostem assequi non possint, proprium potare cruorem. Utque huic assertioni fidem facerent, ampliant tentoria, plurimosque in castris ignes accendunt. His hostes auditis, visisque creduli effecti, bellum, quod minabantur, jam tentare non audent.
Abbreviated transcription (Latin):
tura lapidum. quos in remotis mon¬
tibus conchis et hostreis scabros
sepe etiam cauatos aquis uisere
solem us: conͥtiendo didiceruntEt
quamuis huiusmodi ad huc et re¬
latu digna. et fide certa proferri
a nobis queant. tamen hec ueluti
principalia duo de preuacatiõe
primi hominis et condẽp natio¬
ne generationis uiteq eius. ac de¬
inde perditione totius generis hu¬
mani dicta sufficiant: tantum ut
si qua gentiles h istorici de nostris
aliquo ordine contigerunt. hec
plenius cum ceteris ipso i quo
in currerint ordine proferantur.

Expanded text:
tura lapidum, quos in remotis montura lapidum, quos in remotis montibus conchis et ostreis scabros, saepe etiam cauatos aquis uisere solemus, coniciendo didicerunt. et quamuis huiusmodi adhuc et relatu digna et fide certa proferri a nobis queant, tamen haec ueluti principalia duo de praeuaricatione primi hominis et condemnatione generationis uitaeque eius ac deinde de perditione totius generis humani dicta sufficiant, tantum ut, si qua gentiles historici de nostris aliquo ordine contigerunt, haec plenius cum ceteris ipso quo incurrerint ordine proferantur.
Abbreviated transcription (Latin):
mundi huius: homo quem
rectum atq immaculatum fecerat
deus. ac per inde humamum genus
libidinibus deprauatum peccatis
obsorduisset: continuo in iustam
licentiam iustapunitio consecuta ẽ.
Sententiam creatoris dei et iudicis
peccati homini ac terre propter ho¬
minem destinatam. semperq dum
homines terram habitauerint.
duraturam: omnes inuitilicet aut
probamus negando. aut confiten¬
do toleramus: obstinatisq menti¬
bus testis sibi infirmitas sua in¬
urit: quibus fidelis scriptura nõ
suaserit: Deinde suffuso subnoe in
om nẽ terram mari. immissoq di¬
luuio: cũ coto orbe condecto unũ
spacium celieẽt. ac pelagi dele. tum
fuisse uniuersum humanum genus
paucis mnarcha fidei sue merito ad sub¬
stituendam originem reseruatis:
euidentissime ueracissimi scriptores
docent. Fuisse tamen. etiam illi con¬
testati sunt :ꝓreterita quidẽ tempo¬
ra ipsumq auctorem temporum
nescientes. tamen exinditio et coniec¬

Expanded text:
mundi huius homo, quem mundi huius homo, quem rectum atque inmaculatum fecerat Deus, ac perinde humanum genus libidinibus deprauatum peccatis obsorduisset, continuo iniustam licentiam iusta punitio consecuta est. sententiam creatoris Dei et iudicis peccanti homini ac terrae propter hominem destinatam semperque dum homines terram habitauerint duraturam omnes inuiti licet aut probamus negando ant confitendo toleramus, obstinatisque mentibus testis sibi infirmitas sua inurit, quibus fideliter scriptura non suaserit. deinde refuso in omnem terram mari inmissoque diluuio, cum toto orbe contecto unum spatium caeli esset ac pelagi, deletum fuisse uniuersum humanum genus, paucis in arca fidei suae merito ad substituendam originem reseruatis, euidentissime ueracissimi scriptores docent. fuisse tamen etiam illi contestati sunt, qui praeterita quidem tempora ipsumque auctorem temporum nescientes, tamen ex indicio et coniec
Abbreviated transcription (Latin):
sulas baleares longe positas : a
meridie numedicum sinum. a
septeitrionȩ ut dixi corsicam.¬
Eorsica insula: multis promuntoriis
angulosa est. H ec habet aboriente tir¬
renum mare. et portum urbis rome:
ãmeridie sardini m. ab occasu insu
gustinum sinum. Tenenet autem in
ior et minor. quib in sunt bina op¬
pida. Maior terra conam hispanie
ciuitatem: minor barchilonam sep¬
temtrionem uersus contra se.habent.
Maiori subiacet insula ebusus: de¬
lone mare gallicitm: a meridie et
affrico mauritancum pelagus.
ab occasu hibericum pelagus spec¬
tant. He sunt insule abelles ponto
usq ad occeanum. per totum mag¬
num pelagus constitute: que et cul¬
tu et memoria magis celebres haben¬
cur¶ꝑ censuibreniter ut potui ꝓ¬
uintias et in sulas orbis uniuersi:
nunc locales gentium insularumq
miserias sicut abinitio in cessabili¬
ter extiterunt. qualiter quibuso
ex orte sunt in qͣntũ suffec̾o ꝓferao
umpost fabricam ornatumq

Expanded text:
sulas Baleares longe positas, a sulas Baleares longe positas, a meridie Numidicum sinum, a septeCorsica insula multis promontoriis angulosa est. Haec habet ab oriente Tyrrhenum mare, et portum Urbis, a meridie Sardiniam, ab occasu insulgusticum sinum. Tenet autem in jor et minor, quibus insunt bina oppida: major Tarraconem, Hispaniae civitatem, minor Barcinonem in septentrionem versus contra se habet. Majori subjacet insula Ebusus. Delone mare Gallicum, a meridie et Africo Mauretanicum pelagus. ab occasu Hibericum pelagus spectant. Hae sunt insulae ab Hellesponto usque ad oceanum per totum Magnum pelagus constitutae, quae et cultu et memoria magis celebres habentur. Percensui breuiter ut potui prouincias et insulas orbis uniuersi. nunc locales gentium singularum miserias, sicut ab initio incessabiliter exstiterunt et qualiter quibusque exortae sunt, in quantum suffecero proferam. Cum post fabricam ornatumque
Abbreviated transcription (Latin):
ad aquilonem. cuimesana ciui¬
tas proxima est. Secumdum quod
dicitur pa̾hinum. sub quo cim¬
tas si racusana respicit ad eurono¬
ibum: tercium quod appellatur
libeum. ubi et ciuitas eiusdem
nominis sita ẽ: dirigitur in oc¬
casum. Nec habet aploro in ꝓachi¬
num. milia passiuim. C.l. uiiui.
Apach ino in libeum. c. l.xxx. uii.
bec aboriente cingitur mari adria¬
tico. a meridie mari affrico quod
est contra sub uenta nos. et sirtes
minores: ab occidente et septem¬
trione mare habet thirrenum.
aborea usq ad subsolanum fre¬
tum adriaticum. quo diuidit tau
cor sica insulȩ paruo freto hoc
est milium .xx. diuiduntur.
Ex quib sardima habet ameri¬
die contra numediam caralita¬
nos: contra corsicam in fulam
hoc est septemtrionem uersus.
habet ulbienses: curus inlongo
spacium tenet. ui. milia passu¬
lxiͦx. hec ħt ab oriente et aborrea
tirrenum mare. quod spectat ad
portam urbis rome. ab occasui
mare sardinͥum. ab affrico in¬

Expanded text:
ad aquilonem, cui Messana ciuiad aquilonem, cui Messana ciuitas proxima est; secundum quod dicitur Pachynum, sub quo ciuitas Syracusana, respicit ad euronotum; tertium quod appellatur Lilybaeum, ubi et ciuitas eiusdem nominis sita est, dirigitur in occasum. haec habet a Peloro in Pachynum milia passuum CLVIIII, a Pachyno in Lilybaeum CLXXXVII. haec ab oriente cingitur mari Hadriatico, a meridie mari Africo quod est contra Subuentanos et Syrtes minores, ab occidente et septentrione habet mare Tyrrhenum, a borea usque subsolanum fretum Hadriaticum quod diuidit TaurCORSICA insulae paruo fretu hoc est milium xx diuiduntur. ex quibus Sardinia habet a meridie contra Numidiam Caralitanos, contra Corsicam insulam hoc est septentrionem uersus habet Vlbienses. cuius in longo spatium tenet milia passuLXXX. haec habet ab oriente et borea Tyrrhenicum mare quod spectat ad portum urbis Romae, ab occasu mare Sardum, ab Africo in
Abbreviated transcription (Latin):
unc insularumꝗͤ in nr̃o ma¬
ri sunt: loca. nomina: et spa¬
tia. de metiar. Insula ciprus abo¬
riente mari sirico quod misicum
sinum uocant. ab occidente mari
pampilico. a septemtrione aulo¬
ne cilicio. ameridie siriȩ et phoe¬
nicis pelago cingitur. Cuius spa-¬
clum in longo denet milia passu¬
um.cͣ. Lxxͣ. S. in lato milia passuũ.
.c.xx. u¶Insula creta finitur ab
oriente carpatico mari. ab occasu
et septem trione mari cretico. a
meridie marilibico. quod et dria¬
ticum uocant: habet in longo
m ilia passuum .c.lxx. uii: in lato
L Insule ciclades quar um est ab
oriente prima rodus. a septemtrio¬
ne tene do: a meridie capados.
abocasu cicera: ab oriente finuintur
littoribus asie abocidente mari ica¬
reo a septentrione mariegeo. a me¬
ridie maricarpatio. Sunt autem
omnes cliclades. numero. Fͣ iiii.
he tenent a septeitrione in meridẽ
milia passuum. d. Aboriente in oc¬
casum milia. ceͣ Sicilia insula
tria habet promuntoria: unum
quod dicitur pelorum et aspicit

Expanded text:
unc insularum, quae in Nostro mari sunt, loca nomina et spatia dimetiar. INSVLA CYPROS ab oriente mari Syrio, quem Issicum sinum uocant, ab occidente mari Pamphylico, a septentrione Aulone Cilicio, a meridie Syriae et Phoenices pelago cingitur. cuius spatium . in longo tenet milia passuum CLXXV, in lato milia passuum CXXV. INSVLA CRETA finitur ab oriente Carpathio mari, ab occasu et septentrione mari Cretico, a meridie mari Libyco, quod et Hadriaticum uocant. habet in longo milia passuum CLXXII, in lato L. INSVLAE CYCLADES, quarum est ab oriente prima Rhodos, a septentrione Tenedos, a meridie Carpathos, ab occasu Cythera, ab oriente finiuntur litoribus Asiae, ab occidente mari Icario, a septentrione mari Aegaeo, a meridie mari Carpathio. sunt autem omnes Cyclades numero LIIII. hae tenent a septentrione in meridiem milia passuum D, ab oriente in occasum milia cc. SICILIA insula. tria habet promunturia, unum quod dicitur Peiorum et aspicit