comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cautum atq ociosum: andro aga.¬
thoelis frater oppresserat. hoc per
soti regis deficiebant. Inter quos
rer quoq cirinarum appellas
pictus est cum agothocde cominu¬
monem belli. dium regnum affrice
ardenter affectat. Sed postquam
intinum exercitus et castra umnxe¬
tunt per agothoclen blanctimen¬
as et insidiis cucumuentus occi¬
sus est.Rarchaginienses contrae¬
tis undiq copiis in bellum ex-¬
atsere. Quibus agothocles habers
secum appelle copias ingreditur:
eosq magno utriusq exercitus
sanguinẽ. et graui prelio superat.
hoc certamimis discrimine tanta
desperatio illata penis est ut nifi
in exercitu agothoclis orta seditio
fuisset: tranffugiturus ad eum
hanunclar dux penorum cum exer¬
citu auerit. Ob quam noxam in
medio foro iussu Rarthagimensi¬
um patibulo fixus: crudele spec
saculum suis prebuit.
einde cum post mortem ago¬
thodis Rarchaginienses si¬
ciliam in structam classe uastarent:
apirto rege epiri abitalia arcessi¬

Expanded text:
cautum ac pene otiosum Antander, Agacautum ac pene otiosum Antander, Agathoclis frater, oppresserat. Hoc per deficiebant. inter quos rex quoque Cyrenarum Afellas pactus est cum Agathocle communionem belli, dum regnum Africae ardenter adfectat. sed postquam in unum exercitus et castra iunxerunt, per Agathoclen blandimentis et insidiis circumuentus occisus est. Carthaginienses contractis undique copiis in bellum exarsere. quibus Agathocles habens secum Afellae copias congreditur, eosque magno utriusque exercitus sanguine et graui proelio superat. hoc certaminis discrimine tanta desperatio inlata Poenis est, ut, nisi in exercitu Agathoclis orta seditio fuisset, transfugiturus ad eum Hamilcar dux Poenorum cum exercitu fuerit. ob quam noxam in medio foro iussu Carthaginiensium patibulo suffixus crudele spectaculum suis praebuit. Deinde cum post mortem Agathoclis Carthaginienses Siciliam instructa classe vastarent, a Pyrrho rege Epiri ab Italia accersi
Abbreviated transcription (Latin):
consilio. in affricam cum exercitu
transit Ibi: suis quid moliatur
apperit.. Deinde: quid facto opus
sit docet. Ilico unanimiter naues
primum inquib uenere succen¬
dunt: ne qua spes fugiendi foret.
De hinc cum omnia inq diexis¬
set. prosterneret. uillas castella q
in cenderet: annonem quemdam
cum .xxͣ. milibus penorum ob¬
uium habuit. Quem cum duob
milibus suorum: interfecit. Ipse
autem : duos tantum in eo bel¬
lo perdidit. Qua pugna et affro¬
rum animis incredibiliter fractis.
et fuorum duum milium auctis:
urbes castellaq expugnat. pre¬
das in gentes agite hostrum multa
milia trucidat. Castra demde ad
quintum lapidem Rarchagine
statuit: ut damna rerum opu¬
lentissimarum. uastationemq a¬
grorum. et incendia uillarium.
et in cenitia urbis specularentur¬
A dicitur presentibus malis: tristior
famaislam et apud siciliam: de¬
leus cum imperatore affrorum ȩxer-¬
iuis uuntiatur. Quem reuera in¬

Expanded text:
consilio, in Africam cum exercitu consilio, in Africam cum exercitu transit, ibi suis, quid moliatur, aperit: deinde quid facto opus sit, docet. Illico unanimiter naves primum, in quibus venere, incendunt, ne qua spes refugiendi foret. Dehinc cum omnia in quae direxisset, prosterneret, villas castellaque incenderet, Annonem quemdam cum triginta millibus Poenorum obvium habuit; quem cum duobus millibus suorum interfecit. Ipse autem duos tantum in eo bello perdidit. Qua pugna et Afrorum animis incredibiliter fractis, et suorum in immensum auctis, urbes castellaque expugnat, praedas ingentes agit, hostium multa millia trucidat. Castra deinde ad quintum lapidem a Carthagine statuit, ut damna rerum opulentissimarum vastationemque agrorum et incendia villarum de muris ipsius urbis specularentAdjicitur praesentibus malis tristior fama. Nam et apud Siciliam deletus cum imperatore Afrorum exercitus nuntiatur: quem revera in
Abbreviated transcription (Latin):
timentes transitum eutis in fabri¬
cam futurum hamilearem quem¬
dam cognomento rodanum u-¬
rum sacuncta sollerti precipiũ:
ad per scrutandos alexandri actus
dicexerunt. Qui per parmimonem
quasi tranffuga. exceptus ẽ. de¬
hinc inmilitia regis admissus :¬
omnia ciuibus sis per tabellas
scriptas. et postiera superlitas e¬
nuntiabit. bunc mortuo alexan¬
dro cartaginem reuersum qu. si
urbem reꝗ in dicasset: non ingrati
tantum enimo. uerum etiam cru¬
deli muidia necauerunt.
eince cum asfidua nec umqͣ
satis prospera aduersus si¬
culos belli gererent. et siracusas
urbem siciie tunc florentissimam
obsidione cinxissent. per agotho¬
clen sicilie regem miro circuuen
Tingenio. usq ad extrema despe¬
rationis alucti sunt. Nam aga¬
tode cum apud siracusas acarha¬
gimensibus obsideretur. ac se neq
bello parem instructu copiarum.
neq obsidionis patientem stipen.¬
diorum sufficientia inderet: bene
prouiso ac melius dissimulato

Expanded text:
timentes transitum eius in Afritimentes transitum eius in Africam futurum, Hamilcarem quendam cognomento Rhodanum, uirum facundia sollertiaque praecipuum, ad perscrutandos Alexandri actus direxerunt. qui per Parmenionem quasi transfuga exceptus, dehinc in militiam regis admissus omnia ciuibus suis per tabellas scriptas et post cera superlitas enuntiabat. hunc mortuo Alexandro Carthaginem reuersum, quasi urbem regi uenditasset, non ingrato tantum animo uerum etiam crudeli inuidia necauerunt. deinde cum adsidua nec umquam satis prospera aduersus Siculos bella gererent et Syracusas urbem. Siciliae tunc florentissimam obsidione cinxissent, per Agathoclen Siciliingenio, usque ad extrema desperationis adducti sunt. Namque Agathocles, cum apud Syracusas a Carthaginiensibus obsideretur, ac se neque bello parem instructu copiarum, neque 229 obsidionis patientem stipendiorum sufficientia videret, bene proviso, ac melius dissimulato
Abbreviated transcription (Latin):
ueneno necarent. Quȩ res per mi¬
nistros prodita. fine uitione uita¬
ta est: ne uiro potenti plus ne¬
gotii faceret res cognita quam
cogitata. hoc confilio elusus hu-¬
mano alio machinamento facinus
aggredi parat. Seruitia concitat:
quibus repente in cautam urbem
imprimeret. Sed cum ante cons¬
atutam cedibus diem ꝑ ditum
se preuentumq intellexisset : cas¬
dellum quoddam cum .xxͥ. milibus
seruorum armatis occipauit. Ibi
dum affros regemq maurorum
concitat. captus est. Ac primo iur-¬
gis cesus. de in effossis oculis et
manibus curribusq fractis: ue¬
lut asingulis membris pena exi-¬
geretur. in conspectu populi neca-¬
tus est. Corpus uerberibus lacerũ
cruci suffixum filii cognatiq om¬
nes supplicio traditi: nequis eum
eiusdem famibiȩ umquam aut a-¬
mitari aut ulcisci meditaretur. bec
temporibus philippi gesta sunt.
ost hec carthaginenses cum
tirum urbem auctorem ori¬
ginis sue ab alexanaro magno
captam euersamq didicissent :

Expanded text:
ueneno necaret quae res per ministros prodita sine ultione uitata est, ne in uiro potenti plus negotii faceret res cognita quam cogitata. hoc consilio elusus Hanno alio machinamento facinus adgredi parat: seruitia concitat, quibus repente incautam urbem opprimeret. sed cum ante statutam caedibus diem proditum se praeuentumque intellexisset, castellum quoddam cum uiginti milibus seruorum armatis occupauit. ihi dum Afros regemque Maurorum concitat, captus est ac primo uirgis caesus, deinde effossis oculis et manibus cruribusque fractis, uelut a singulis membris poena exigeretur, in conspectu populi necatus est. corpus uerberibus lacerum cruci suffixum, filii cognatiqae omnes supplicio traditi, ae quis eum eiusdem familiae umquam aut imitari aut ulcisci meditaretur. haec temporibus Philippi gesta sunt. Post haec Carthaginienses cum Tyrum urbem, auotorem originis suae, ab Alexandro Magno captam euersamque didicissent,
Abbreviated transcription (Latin):
platum: ibiꝙ: sepultum ẽshic
indieb quib regnũ tenuit noc¬
tu egrediens. & hac illacq ꝑ gers
quid de eo asingłis ciuitatib di¬
cerctur ꝑ semecipsum explorabat:
ac diligenter qualem iusticiam
singuli nidices populo suo fac̾en
muestigabati hic aduenientib ad
se exterarum gentiũ legatis. uili¬
b coram eis uestimtis sine pellici¬
IS utebatur: utq minꝰ ttalie insi¬
diarentur. nunquã eis precios a
uina uł ceterarũ rerum delitias
minstrabat. Regnauit aute cũ
parre ragmꝑto sine solus usq ad
annũ duodecimũs fuit aut̃e uir
pius. elemosinis deditus. ac iu¬
stuȩ amator. In unꝰ temporib
tre ubertas minia. s tempora
uere barbarica. Huiꝰ germanus
gumb̃tus eo tempore in franciã
ligiens ibidem usq ad suȩmorts
dicm ꝑmansit. huic fuerunt filii
tres. Quorũ qui maior natu exti¬
tit raginꝑtus nomine. nr̃is iN
dieb aurelianensem ciustatem
rexit. Post cuiꝰ ariꝑti funꝰ anspras¬
dus langobardorũ regno potitus.

Expanded text:
latum ibique sepultum est. Hic in diebus quibus regnum tenuit noctu egrediens et hac illacque pergens, quid de eo a singulis civitatibus diceretur, per semet ipsum explorabat, ac diligenter, qualem iustitiam singuli iudices populo suo facerent, investigabat. Hic, advenientibus ad se exterarum gentium legatis, vilibus coram eis vestibus sive pelliciis utebatur; utque minus Italiae insidiarentur, numquam eis pretiosa vina vel ceterarum rerum delicias ministrabat. Regnavit autem cum patre Ragimperto sive solus usque ad annum duodecimum. Fuit quoque vir pius, elymosinis deditus ac iustitiae amator; in cuius temporibus terrae ubertas nimia, sed tempora fuere barbarica. Huius germanus Gumpertus eo tempore in Franciam fugiens, ibidem usque ad diem suae mortis permansit. Huic fuerunt filii tres, quorum qui maior natu extitit Ragimpertus nomine nostris in diebus Aurelianensem civitatem rexit. Post cuius Ariperti funus Ansprand Langobardorum regnum potitus,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ uͦ rex rotharit postim annõ
sedecim & m̃ses .iiͬii. regnum
tenuerat. uita decedens: langobar¬
dorum regnũ rodo aldo suo filio
reliquit. Hic cũ iuxta basilicam
sc̃i ioħis baptistȩ fuisset humatꝰ:

Expanded text:
 rex Rothari, postquam annos sedecim et menses quatuor regnum tenuerat vita decedens, Langobardorum regnum Rodoaldo, suo filio reliquit. Hic cum juxta basilicam beati Joannis Baptistae fuisset humat
Abbreviated transcription (Latin):
subeodem loco de celo ut dicunt
tacta est. Lupi tres ante lucem
ingressi urbem: semi esum cada¬
uer intulerunt. Sparsum q mẽ¬
bratum in foro: ipso strepitu
hominum et territi reliquerunt.
Apud formas multis ictibus ful¬
minian menia undiq abusta
et desoluta sunt. Apud agrum
calenum repente flammas scisso
hiatu terrȩ eructa est tribus die¬
bus tribusq noctibus terribiliter
exustans: quinq agri uigera ex¬
hausto penitus suoco ubertatis
incinerem extorruit. ita ut non fru

Expanded text:
sub eodem loco de caelo, ut dicunt, sub eodem loco de caelo, ut dicunt, tacta est. lupi tres ante lucem ingressi urbem, semesum cadauer intulerunt sparsumque membratim in foro ipsi strepitu hominum exterriti reliquerunt. apud Formias multis ictibus fulminum moenia undique ambusta et dissoluta sunt. apud agmm Calenum repente flamma scisso hiatu terrae eructata tribus diebus tribusque noctibus terribiliter exaestuans, quinque agri ingera exhausto penitus suco ubertatis in cinerem extorruit, ita ut non fru
Abbreviated transcription (Latin):
ins nondum hostes ad uidicati: tnn¬
e tamen cromanis se posse sen¬
serunt. Squenti anno magnam
uscerum suorum partem. seueri¬
tas ronana concidit. Nam aduen¬
tante audum phirto octaua legio
aifiiens romane spei nouum see¬
tus ausa: reginenses omnes quib
subsidio pre erat interfecit predam
sibi omnem. atq ipsum opidum
uindicauit. hoc facinus uitam sce¬
leratos defectores ptiniendum.
genutio consuli uisum est. Qui
obsessa reginorum urbe captis¬
q omnibus: ipse quidem in
reliquos perfugas et latrones
exerunt digna supplicia. Roma¬
nos uero milites integre legio¬
nis romam misit. qui populi
iussu medio in foro turgis cesi
sunt securiq percussi. Uisa sibi
est. tunc roma uincere cum le¬
gionem suam integram occidit:
que sine dubio uicta fuisset. si
eam hostili prelio perdidisser.
nno ab itrbe condita. cccͣeͦ.¬
.ix ͦ UIIͦ. obscena et dira pro¬
digia uel uisa rome. uel nuntia¬
ta sunt. Edis salutis ictu fulmi¬
nis dissoluta est: pars muri

Expanded text:
is nondum hostes adiudicati, uinci tamen a Romanis se posse senserunt. Sequenti anno magnam uiacemm suorum partam seueritas Romana concidit. nam aduentante dudum Pyrrho octaua legio diffidens Romanae spei, nouum scelus ausa Reginenses omnes, quibus subsidio praeerat, interfecit, praedam sibi omnem atque ipsum oppidum uindicauit. hoc facinus in tam sceleratos defectores puniendum Genucio consuli iussum est qui obsessa Reginorum urbe captisque omnibus ipse quidem in reliquos perfugas et latrones exercuit digna supplicia, Romanos uero milites integrae legionis Romam misit: qui populi iussu medio in foro uirgis caesi sunt securique percussi. Visa sibi est tunc Roma uincere, cum legionem suam integram occidit, quae sine dubio uicta fuisset, si eam hostili proelio perdidisset., Anno ab Vrbe condita CCCCLXXVIII obseena et dira prodi gia uel uisa Romae uel nuntiata sunt. aedes Salutis ictu fulminis dissoluta, pars muri
Abbreviated transcription (Latin):
pias portas ad regem porũ infasi ac̾e
deducebant. Inde ꝓfecti. & flatum
euri uenti secuti incidimus i¬
et̾nas feras. de quarũ capitibus
uelut gladii a uertice ferrata emi¬
nebant ossa. Que more taurorũ i
adu̾sos incurrunt homines. & innis¬
tȩ fere plurimorũ militũ clipeoꝰ in¬
nu suo transuerb̾abant. Quib ergo
gentis.L. sic inde ad porum exerctꝰ
m̃s cum sũmo tandem labore acpr¬
riculo meo metuq militũ ꝑuenit.
Ibiq legato meo prȩcepiquem ꝑsi¬
di preposueram nomine alconi
ut poneret in ꝑsarum & babilom¬
orum t̾ris pilas solidas aureas du¬
as pedum uicenũ quinũ: & in his
omĩa facta mea scriberet. Atq inul¬
tima india ultra liberi & herculis
trophea que centũ erant. ego quine
mea aurea altiora denis pedib sta¬
tui imꝑaui. Quȩ miraculo futura
sunt km̃e preceptor posteris seculis
tuumq statumꝰ uirtutib moniñ¬
tum. ut inuidendũ immortalitas

Expanded text:
pias portas ad regem Porum in Fasiacen deducebant. Inde profecti et flatum Euri venti secuti incidimus externas feras, de quarum capitibus velut gladii a vertice serrata eminebant ossa, quae more taurorum in adversos incurrunt homines; et invictae ferae plurimorum militum clipeos cornu suo transverberabant. Quibus ergo gentis quinquaginta sic inde ad Porum exercitus meus cum summo tandem labore ac periculo meo metuque militum pervenit. Ibique legato meo praecepi, quem Persidi praeposueram, nomine Alconi, ut poneret in Persarum et Babiloniorum terris pilas solidas aureas duas pedum vicenum quinum et in his omnia facta mea scriberet. Atque in ultima India ultra Liberi et Herculis trophea, quae centum erant, ego quinque mea aurea altiora denis pedibus statui imperavi, quae miraculo futura sunt, carissime praeceptor, posteris saeculis rpetuumque statuimus virtutibus monimentum invidendum, ut immorta
Abbreviated transcription (Latin):
cimoei e romanus eẽs exer¬
consiu laris tne luri sille leoa
untolerabili suꝑbua omnit
ns somilitum odia susittasset:
iapidib occisus est.
ala consiil: cuulemeruor̃e
Iñ nisi hostili iangume expi¬
ar posse restatus est. Cums rei
conscientia ꝑ motus exererts.
eta pugnam adortus est itt sibi
umꝰ quisq ꝑeundum inderet n
utisset. Decem & nouem milia
samnttr̃: illo prelio cȩsa sunt.
lmentiũ quoq italicum auc̃e
amagnũ ipsius popłm ꝑsecutꝰ
octidit Nortius cato consũl mari¬
anas copias habens cum aliqͣnta
strenue gessissec: gloriatus e. gai
um marium ñ maiora fecisse. &
ab hoc tum ad locum fonicũ con¬
tra marsos bellum gereret: a filio
gaii marii in tumultu belli qua¬
S ab incerto auctore ꝓstratus est.
Gains gabinins legatus in expi¬
gnatione hostilium castrorum
int̾fectus ẽ¶M arruqni uestiniq
sulpicio legatõ pomyeii ꝑsequen¬
tr: uastati i unt¶Pompeius & ob¬
sidius italici imꝑatores: ab cod̾e

Expanded text:
et exerconsularis, tunc L. Sullae legatus, intolerabili superbia omnium in se militum odia suscitasset, lapidibus occisus est. Sulla consul civilem cruorem non nisi hostili sanguine expiari posse testatus est: cujus rei conscientia permotus exercitus, ita pugnam adortus est, ut sibi unusquisque pereundum videret, nisi vicisset. Decem et octo millia Samnitium eo praelio Iuuentium quoque, Italicum ducem, et magnum ipsius populum persecutus occidit. Porcius Cato consul Marianas copias habens cum aliquanta strenue gessisset, gloriatus est, C. Marium non maiora fecisse, et ob hoc, cum ad lacum Fucinum contra Marsos bellum gereret, a filio C. Marii in tumultu belli quasi ab incerto auctore prostratus est. C. Gabinius legatus in expugnatione hostilium castrorum interfectus est. Marrucini Vestinique Sulpicio legato Pompei persequente uastati sunt. Popaedius et Obsidius, Italici imperatores, ab eode
Abbreviated transcription (Latin):
bulgarum dux alzeco nõie.
incertum quã ob causam asua
gente digressus ẽ. Italiamq paci¬
fte introiens. cũ omni suiducatus
rxertitu ad regem grimoaldũ uenit:
seei serniturum. atq in eiꝰ patria
habitaturũ ꝓmitens. Quẽ ille ad
Nomualdũ filium suũ beneuentũ
dirigens: ut ei cum suo popło lo¬
ca ad habitandũ concederet prȩce¬
pit. Quos romualdꝰ gratanter ex

Expanded text:
ulgarum dux Alzeco nomine, incertum quam ob causam, a sua gente digressus, Italiam pacifice introiens, cum omni sui ducatus exercitu ad regem Grimuald venit, ei se serviturum atque in eius patria habitaturum promittens. Quem ille ad Romualdum filium Beneventum dirigens, ut ei cum suo populo loca ad habitandum concedere deberet, praecepit. Quos Romualdus dux gratanter ex
Abbreviated transcription (Latin):
nib. strages magna ab utrisq
partib facta ẽ Apud ticimũ̃ qͦq
inbasilica beati petri apłi. petrus
cantor fulmine ictus est.
equenti deniq m̃se nouembrio
rex agilulfus pacem fecit cũ
s̃maragdo patricio in annũ unũ:
accipiens a romanis .xii. milia so¬
lidorũ. Ciuitates qͦ tuscie. hoc est
balneus & urbs uętus alangobar¬
dis inuase sunts Tunc etiam m̃se
aprili & maio. apparinit in celo
stella quã cometem dicunt. De hixe
agilulfus rex tterũ fecit pac̃e cũ ro

Expanded text:
na strages ab utrisque partibus facta est. Apud Ticinum quoque in basilica beati Petri apostoli Petrus cantor fulmine ictus est v. 32. Sequenti denique mense Novembrio rex Agilulf pacem fecit cum Smaracdo patricio in annum unum, accipiens a Romanis duodecim milia solidorum. Civitates quoque Tusciae, hoc est Balneus Regis et Urbs Vetus, a Langobardis invasae sunt. Tunc etiam mense Aprili et Maio apparuit in caelo stella quam cometem dicunt. Dehinc Agilulf rex iterum fecit pacem cum Ro
Abbreviated transcription (Latin):
apud constantinopolim ut
fupra premisimꝰ iustinus minor
deditus. contemptor pauꝑum. se¬
natorum spoliator. Cui tanta cu
piditatis fuit rabies. ut archas iri¬
beret ferreas fieri. in quib ea que
rapiebat auri talenta congereret.
Quem etiam ferunt in heresim pe

Expanded text:
apud Constantinopolym, ut supra premissum est, Iustinus minor deditus, contemptor pauperum, senatorum spoliator. Cui tanta fuit cupiditatis rabies, ut archas iuberet ferreas fieri, in quibus ea que rapiebat auri talenta congereret; quem etiam ferunt in heresim Pe
Abbreviated transcription (Latin):
nomine ⁊oto: qui in ea pͥncipatꝰ
est ꝑ curricula uginti annorum.
legationem uerbis pacificis ad gun
saldeberti regis direxit. Aquo lega¬
⁊ idẽ iocunde suscepti. s ad childe¬
bertum qui ei nepos ex fr̃e erat
directi sunt: ut ꝑ euis nutum pax
cum gente langõbardorũ firmare¬
tur. Crat guntran nꝰ iste de qͦdiximꝰ
rex pacificiis: & om̃i bonitate cons¬
ƿicuus ¶Cuiꝰ unum factũ satis admi¬
rabile libeo nos huic nr̃e hystorie
breinter inserere:presertim cum
hoc in francorũ hystoria noueri¬
mus minime contineri. Is cum
uenatum qͦdam tempore in siltĩa
isset: & ut solet fieri hac illacq:
discurrentib sociis. ipse cum uno
fidelissimo tantũ suo remansisset:
grainssimo somno depressus. ca¬
put in genib eiꝰdem fidelis sui re¬
clinans obdormiiit. De cuius ore

Expanded text:
nomine Zotto, qui in ea principatus est per curricula viginti annorum. legationem verbis pacificis ad Gunt scilicet Childeperti regis, direxit. A quo legati idem iocunde suscepti, sed ad Childepertum, qui ei nepus ex fratre erat, directi sunt, ut per eius notum pax cum gente Langobardorum firmaretur. Erat autem Gunthramnus iste, de quo diximus, rex pacificus et omni bonitate conspicuus. Cuius unum factum satis aramirabile libet nos huic nostrae historiae breviter inserere, praesertim cum hoc Francorum historia noverimus minime contineri. Is cum venatum quodam tempore in silvam isset, et, ut adsolet fieri, hac illacque discurrentibus sociis, ipse cum uno fidelissimo tantum suo remansisset, gravissimo somno depressus, caput in genibus ciusdem fidelis sui reclinans, obdormivit. De cuius ore
Abbreviated transcription (Latin):
et parentum cruore docauit. Itaq
romulus interfecto primum a No
numi tore. de hinc remo fr̃e: arripn¬
it imperium. urbemq constituit:
regnum ai.muros fratris. demplũ
soceri sanguine dedicauit: scelera¬
torum manum promissa ĩpunita¬

Expanded text:
et parentum cruore dotavit. Itaque et parentum cruore dotavit. Itaque Romulus, interfecto primum avo Numitore, dehinc Remo fratre, arripuit imperium, Urbemque constituit: regnum avi, muros fratris, templum soceri sanguine 93 dedicavit: sceleratorum manum, promissa impunita
Abbreviated transcription (Latin):
ceretur¶Quapropter desinant re¬
ligionem lacerare. et lacessere pͥo¬
centiam dei: propter quam labetł
uci. et hoc quoq impunitum ha¬
beant: si aliquando desistant. Re¬
colant sa ne mecitm maiorum suoꝵ
demporabellis inquietissima. sce¬
leribus execrabilia. dissensionibus
feda miseriis continuatissima:
que et merito possunt horreri qr
fuerunt. et necessario debent ro¬
gare ne sint cũ sane rogare solũ
deum. qui et tunc occulta rusticia
permisit. ut fi erent. et nunc aper¬
ta misericordia prestet ut non sint:
¶que modo ame plemus abipso
urbis exordio reuolutis per or¬
sexta que quinto demum anno .nͦiͬ.
inmedio expletis apud helidem
grecie ciuitatem agone et ludis
exerceri solet: urbs roma initalia
romulo et remo geminis auctorib
condita est¶Cuius regnum conti¬
nuo romulus parricidio imbuit.
pariq successus crudelitatis sine
mora raptas mulieres sabmas imꝓb̃
nuptiis confaderatas : maritorum

Expanded text:
ceretur. Quapropter desinant receretur. Quapropter desinant religionem lacerare, et lacessere patientiam Dei: propter quam habent, uti et hoc quoque impunitum habeant, si aliquando desistant. Recolant sane mecum majorum suorum tempora, bellis inquietissima, sceleribus exsecrabilia, dissensionibus foeda, miseriis continuatissima, quae et merito possunt horrere, quia fuerunt, et necessario debent rogare ne sint: eum sane rogare solum Deum, qui et tunc occulta justitia permisit ut fierent; et nunc aperta misericordia praestat, ut non sint: quae modo a me plenius, ab ipso Urbis exordio, revolutis per orm VI, quae quinto demum anno, quatuor in medio expletis, apud Elidem, Graeciae civitatem, agone et ludis exerceri solet, urbs Roma in Italia a Romulo et Remo, geminis auctoribus, condita est. Cujus regnum continuo Romulus parricidio imbuit: parique successu crudelitatis sine more raptas Sabinas, improbis nuptiis confoederatas, maritorum
Abbreviated transcription (Latin):
dei ex parte patefacto. intelligãts
hi qui insipienter utiq de tem¬
poribus xpistianis mur muratł:
unum deum disposuisse dempo¬
ra. et in principio babiloniis.
et infine romanis illius de men¬
de ẽẽ. quod uiuimus quod aũt
misere iriuimus: intemperantiȩ
nostrȩ. Ecce similis babiloniȩ or¬
tus et romȩ: similis potentia. si¬
milis magnitudo: similia tempo¬
ra. similia bona. similia mala:
tam̃ ñ similis exitus similis. ue
defectus. Illa en̾im regnum ami¬
sit: hec retinet. Illa interfectione
regis orbata: hec incolumi impe¬
ratore secura est¶Et hoc quare:
Quoniam ibi in rege libidinum
turpitudo punita: hic xpĩane
religionis continentis sima equi¬
tas in rege seruata est. Ibi absq re¬
ligionis reuerentia. auiditatem
uoluptatis licentia furoris imple¬
uit: hic et xpistiani fuere qui par¬
cerent. et xpistiam quibus parceress:
et xpistiani propter quorum memo
riam. et inquorum memoria par¬

Expanded text:
Dei ex parte patefacto intellegant Dei ex parte patefacto intellegant hi, qui insipienter utique de temporibus Christianis murmurant, unum Deum disposuisse tempora et in principio Babyloniis et in fine Romanis, illius clementiae esse, quod uiuimus, quod autem misere uiuimus, intemperantiae nostrae. ecce similis Babyloniae ortus et Romae, similis potentia, similis magnitudo, similia tempora, similia bona, similia mala; tamen non similis exitus similisue defectus. illa enim regnum amisit, haec retinet; illa interfectregis orbata, haec incolumi imperatore secura est. Et hoc quare? Quoniam ibi in rege libidinum turpitudo punita, hic Christianae religionis continentissima aequitas in rege servata est. Ibi absque religionis reverentia aviditatem voluntatis licentia furoris implevit: hic et Christiani fuere, qui parcerent, et Christiani quibus parcerent, et Christiani, propter quorum memriam, et in quorum memoria par
Abbreviated transcription (Latin):
egnauit ninus annis. i duob
cui successit ut dixi uxor sua se
suitempore babilonem capud reg¬
ni condidit. Ita babilon post annos
mille. centum sexaginta et prope¬
modum quattuor postquam con¬
dita erat: amedis et ar bato rege
corum prefecto autem suo spolia¬
ta opibus et regno acq ipso rege
priuata est. Ipsa tamen postea:
aliqtam diu mansit incolumis.
lsimiliter et roma post totidem an¬
nos. hoc est mille centum sexaginca
et fere quattuor: agothis et alarico
rege eorum comite autem suo ir¬
rupta et opibus spoliata ñ regno:¬
manet ad huc et regnat in columiᷤᷤ.
QQuanuis intantum archanis sta¬
tutis inter utranq urbem conue¬
nientie cotius ordo seruatꝰ sit:
ut et ibi prefectus eius arbatus
regnum inuaserit. et hic prefectꝰ
huius athalus regnare cemptarit
tam et si apud hanc solam meri¬
ris. temptatio profana uacuata
sit.¶Itaq hec ob hoc precipue
commemoranda credidi. ut danto
archano in effabilium iudicioꝵ

Expanded text:
RegnauRegnaunta duobus. Cui successit ut dixi uxor sua Semsui tempore Babylonem, caput regni, condidit. Ita Babylon post annos mille centum sexaginta et propemodum quatuor, quam condita erat, a Medis, et ab Arbato, rege 90 eorum, praefecto autem suo, spoliata opibus et regno, atque ipso rege privata est: ipsa tamen postea aliquamdiu mansit incolumis. Similiter et Roma post annos totidem, hoc est, mille centum sexaginta et fere quatuor, a Gothis et Alarico rege eorum, comite autem suo, irrupta et opibus spoliatamanet adhuc et regnat incolumis, quanmis in tantum arcanis statutis inter utramque urbem conuenientiae totius ordo seruatus sit, ut et ibi praefectus eius Arbatus regnum inuaserit et hic praefectus huius Attalus regnare temptarit; tametsi apud hanc solam meriris adtemptatio profana uacuata sit. Itaque haec ob hoc praecipue commemoranda credidi, ut tanto arcano ineffabilium iudiciorum
Abbreviated transcription (Latin):
proprietas apud caldeos fuit.
Chaldei autem propter antiquam
regiȩ urbis dignitatem: non illã
suam. sed se illius uocare malue¬
runt. Unde factum est : ut nabu¬
chodonosor ceteriq post eum usq
ad cirum reges. quamuis chaldeo¬
rum uiribus potentes et babilo¬
nie nominne clari legantur.
in numero et ordine regum non
habeantur illustrͥum. Babilon
itaq eo anno sub arbato prefecto
de honorata est. quo roma sub ꝓ
eo tempore aciro rege subuersa :¬
ex quo primo roma atarquinioꝵ
regum dominatione liberata est
S iquidem sub una eademq con
uenientia temporum : illa cecidit.
ista surrexit. Illa tunc primum a¬
lienorum per pessa dominatum.
hec tunc prinum etiam suorum
aspernata flagnim. Illa tunc qͣi
moriens. dumsit herediat̃e hec uͦ
pubescens tune se cognouit h̾edem.
Tunc orientis cecidit: et ortum est
occidentis imperium ¶Et ne diu tͦi
uerbis morer et committo me den¬
tibus in sanientium. sed ueritatis
presidio liberandum.

Expanded text:
proprietas apud Chaldaeos fuit: proprietas apud Chaldaeos fuit: Chaldaei autem, propter antiquam regiae urbis dignitatem, non illam suam, sed se illius vocare maluerunt: unde factum est, ut Nabuchodonosor, caeterique post eum usque ad Cyrum reges, quamvis Chaldaeorum viribus potentes et Babyloniae nomine clari legantur, in numero tamen et cardine regum non habeantur illustrium. Babylon itaque eo anno sub Arbato praefecto dehonorata est, quo Roma sub Preo tempore a Cyro rege subversa, quo primum Roma a Tarquiniorum regum dominatione liberata est. Siuenientia temporum illa cecidit, ista surrexit; illa tunc primum alienorum perpessa dominatum, haec tunc primum etiam suorum aspernata fastidium, illa tunc quasi moriens dimisit hereditatem, haec uero pubescens tunc se agnouit heredem; tunc Orientis occidit et ortum est Occidentis imperium. Et ne diutius uerbis morer, committo me dentibus insanientium, sed ueritatis praesidio liberandum.
Abbreviated transcription (Latin):
regnum eoan no in medos di¬
riuatum est: quo anno apud la¬
tinos ꝓchas amulii et numito¬
ris pater auus autem rhee si¬
liue quȩ mater romuli fuit reg¬
nare cepit ¶Ut autem hec om̃ia
in effabilibus misteriis et pro¬
fundissimis dei uidiciis dispo¬
sita non autem humanis uirib
aut in certis casibus accidisse ꝑ
doceãsom̃s historie antique anino in¬
cipiunt. Om̃s historie romane aꝓcha exori¬
unt᷑. Dem a pͥmo anno imꝑii nimꝰ usq: quo
babilona semiramide instaurari
cepta est: interueniunt anni. Iͣxͣ
quattuor ¶Ita primo anno ꝓche
cum regnare cepit. usq ad condi¬
tionem urbis factam aromulo:
Ita regnante ꝓcha future rome sem̃¬
cis iacta ẽ: et sinondum germen
appareret¶ Codem anno regni ipsut
proche babilonis regnum defecit:
et si adhuc babilõ ipsa consistit.
Diceuente autem arbato in medos
partem regni penesse retinuere
caldei: quibabiloniam sibi ad¬
uersus medos uindicauerunt. Ita
babiloniȩ potestas apud medos:

Expanded text:
regnum eo anno in Medos deregnum eo anno in Medos deriuatum est, quo anno apud Latinos Procas, Amuli et Numitoris pater, auus autem Rheae Siluiae, quae mater Romuli fuit, regnare coepit. ut autem omnia haec ineffabilibus mysteriis et profundissimis Dei iudiciis disposita, non aut humanis uiribus aut incertierdoceam, omnes historiae antiquae a Nino incipiunt, omnes historiae Romanae a Proca exoriuntur. Deinde a primo anno imperii Nini usque quo Babylon a Semiramide instaurari coepta est, interveniunt anni sexaginta et quatuor. Et a primo anno Procae, cum regnare coepit, usque ad conditionem Urbis, factam 88 a Romulo, Ita regnante Proca futurae Romae sementis jacta est, etsi nondum germen appareret. Eodem anno regni ipsius Procae, Babylonis regnum defecit, etsi adhuc Babylon ipsa consistit. Descendente autem Arbato in Medos, partem regni penes se retinuere Chaldaei, qui Babyloniam sibi adversus Medos vindicaverunt. Ita Babyloniae potestas apud Medos,
Abbreviated transcription (Latin):
cardines quattuor regnorum pͥn¬
cipatus fuerunt distinctis gradib¬
eminentes: ut babilonium re¬
gnum aboriente. ameridie carta¬
gi mense:a septemtrione mace¬
donium ab occasu romanum.
¶Quorum incer primum ac nouis¬
simum. id ÷ inter babilonium et
romanum.quasi inter patrem
senem ac filium paruulum: affri¬
canum ac macedonicum. b reuia
ac media. quasi tutor curatorq
uenerunt: potestate temporis
non iure hereditatis ad missa ¶Qd̃
utrum ita sit: apertissime expe¬
dire curabo¶Rex primus apud
assirios qui eminere ceteris po¬
tuit: ninus fuit. Occiso nino:
semiramis uxor eius tocius asiȩ
regina.babiloniam urbem in¬
staurauit: caputq regni assirii
ut eẽt. in stitirit. Regnum assi¬
riorum diu inconcussa potentia
stecit. Sed cum arbatus quem alii
arbacen uocant prefectus med o¬
rum idemo natione medis. sar¬
dana pallum regem suum apud
babiloniam interfecisset. regni
nomen et sitmmam ad medos.
transtulit/ Ita nini et babilonis

Expanded text:
cardines, quatuor regnorum princardines, quatuor regnorum principatus fuerunt, distinctis gradibminentes, ut Babylonium regnum ab oriente, a meridie Carthaginense, a septedonicum, ab occidente Romanum. Quorum inter primum et novissimum, id est, inter Babylonium et Romanum, quasi inter patrem senem ac filium parvum, Africanum ac Macedonicum, brevia ac media, quasi tutor curatorque venerunt potestate tenon iure hereditatis admissi. quod utrum ita sit, apertissime expedire curabo. Rex primus apud Assyrios, qui eminere ceteris potuit, Ninus fuit. occiso Nino Samiramis uxor eius, totius Asiae regina, Babylonam urbem instaurauit caputque regni Assyriis ut esset instituit. regnum Assyriorum diu inconcussa potentia stetit; sed cum Arbatus, quem alii Arbacen uocant, praefectus Medorum idemque natione Medus, Sardanapallum regem suum apud Babylonam interfecisset, regni nomen et summam ad Medos transtulit. ita Nini et Babylonis
Abbreviated transcription (Latin):
de etiam peccante homine mun¬
dus arguitur: ac propter nram
intemperantiam comprimenda.
derra hec in qua uiuimus defectu
ceterorum animalium et sterili¬
tate suorum fructuum castigat᷑.
¶taq si creatura dei merito et dis¬
pensatio ne dei sumus. quis enim¬
eam magis diligit. quam ille qui
fecit: Quis autem ordinatius re¬
git. quam is qui et fecit et diligit:
Quis uero sapientius et fortius
ordinare et regere facta potest qͣm
qui et facienda prouidit. et pro¬
uisa perfecit:Ioua propter omnẽ
potestatem adeo ẽẽ. omnemq or¬
dinationem. et qui non legunt
sunt. quanto magis rogna. aquib
relique potestates progrediuntur:
Si autem regna diuersa quanto e¬¬
quius regnum aliquod maximũ.
cui reliquorum regnorum potes¬
tas uniuersa. subicitur: Quale
illud aprincipio babiloniũ et
deinde macedonium fuit: post
etiam affricanum. adq in frne
romanum quod usq ad nunc
manet:Ieademq in effabilior di¬
natione. per quattuor mundi

Expanded text:
de etiam peccante homine munde etiam peccante homine mundus arguitur ac propter nostram intemperantiam conprimendam terra haec, in qua uiuimus, defectu ceterorum animalium et sterilitate suorum fructuum castigatur. itaque si creatura Dei, merito et dispensatio Dei sumus; quis enim magis diligit, quam ille qui fecit? quis autem ordinatius regit, quam is qui et fecit et diligit? quis uero sapientius et fortius ordinare et regere facta potest, quam qui et facienda prouidit et prouisa perfecit? quapropter omnem potestatem a Deo esse omnemque ordinationem, et qui non legerunsunt, quanto magis regna, a quibus reliquae potestates progrediuntur; si autem regna diuersa, quanto aequius regnum aliquod maximum, cui reliquorum regnorum potestas uniuersa subicitur, quale a principio Babylonium et deinde Macedonicum fuit, post etiam Africanum atque in fine Romanum quod usque ad nunc manet, eademque ineffabili ordinatione per quatt
Abbreviated transcription (Latin):
poris homines atq istius hoc in¬
ter est. quod illi ȩ quo animo hec
in toleranda colerabant: quia in
his nati uel nutriti erant. et melio¬
ra non nouerant: isti autem per¬
petuo in uita sua tranquillitatum
et deliciarum sereno assue facti.
ad omne uel modicum obducte
sollicitudinis nubilum commouen¬
tur: Iatq utinam ipsum de pul¬
sorem huius uel modicȩ inquie¬
tudinis ꝑ recarentur: cuius mu¬
nere hanc ignoratam alii tempori¬
bus iugitatem pacis habuerunt
EEt quoniam spoponddisse me me¬
mini. cum ueluti articulis quibus¬
dam dicendi ordinem definirem:
dicturum me esse ab orbe condito
usq  urbem conditam. huic uolu¬
mins quod ab orbe condito explicui¬
mꝰ finis hic sit: ut ab urbe condita
sequ̾es libellus incipiat. qui con¬
contretiora illorum temporum
mala: exertitatioribus quippe
ad nequitiam atq eruditioribus
num arbitror quem
latere possit. quia bo¬
minem in hunc mun¬
dum deus fecerit. Un¬

Expanded text:
poris homines atque istius hoc inporis homines atque istius hoc interest, quod illi aequo animo haec intoleranda tolerabant, quia in his nati uel enutriti erant et meliora non nouerant: isti autem, perpetuo in uita sua tranquillitatum et deliciarum sereno adsuefacti, ad omne uel modicum obductae sollicitudinis nubilum commouentur. atque utinam ipsum depulsorem huius uel modicae inquietudinis precarentur, cuius munere hanc ignoratam aliis temporibus iugitatem pacis habuerunt. et quoniam spopondisse memini, cum ueluti articulis quibusdam dicendi ordinem definirem, dicturum me esse ab orbe condito usque ad Vrbem conditam, huic uolumini quod ab orbe condito explicuimus finis hic sit, ut ab Vrbe condita sequens libellus incipiat, qui contextiora illorum temporum mala, exercitatioribus quippe ad nequitiam atque eruditioribus num arbitror, quem latere possit, quia hominem in hoc mundo Deus fecerit. un
Abbreviated transcription (Latin):
ciscuntur: ut boetiorum im peri¬
um eis restituerent. quod tempo¬
ribus belli persici amiserant:
si illi athemensium bella suscipe¬
rent. Tantus furor spartanorum
erat: ut duobus bellis implicati
suscipere teccium non recusarent:
dum modo inimicis siis hostes ad¬
quirerent. Athenienses tant ta bel¬
lorum tempestate permitti: duos
auces delegerunt peridem spectate
uirtutis uirum: et suffoclen scrip¬
torem tragoediarum. Qui diuiso
exercitu et spartanorum fines late
populati sunt: et multas asie ciui¬
tates atheniensium imperio adie¬
cerunt. hinc porro per annos quin¬
quaguita in certa semper inctoria.
terra mariq pugnatum est:donec
spartani et oppibus imminutis
ec fide proflig̾ata. sociis quoq pro¬
hͣo fuere¶Sed hec pertota etatum
uolumina incubuisse grecie: par-¬
iupenditur ¶ Qunc autem interpel¬
lari interdum uoluntates. et impe-¬
diri parumper libidines non susti¬
netur: quanquam inter illius tem¬

Expanded text:
ciscuntur, ut Boeotiorum impericiscuntur, ut Boeotiorum imperium eis restituerent, quod temporibus belli Persici amiserant, si illi Atheniensium bella susciperent. tantus furor Spartanorum erat, ut duobus bellis inpliciti suscipere tertium non recusarent, dummodo inimicis suis hostes adquirerent. Athenienses tanta bellorum tempestate permoti duo duces deligunt Periclen spectatae uirtutis uirum et Sophoclen scriptorem tragoediarum: qui diuiso exercitu et Spartanorum fines late populati sunt et multas Asiae ciuitates Atheniensium imperio adiecerunt. hinc porro per annos quinquaginta incerta semper uictoria terra marique pugnatum est, donec Spartani, et opibus inminutis et fide profligata, sociis quoque probro fuere. Sed haec per tot aetatum uolumina incubuisse Graeciae parui penditur. nunc autem interpellari interdum uoluptates et impediri parumper libidines non sustinetur. quamquam inter illius tem
Abbreviated transcription (Latin):
lium exarserit. Ad postremum ta¬
men: uictoria lacedemomorum
fuit. Tercio mesenii reparauere
certamen: nec lacedemonii mora.
multas in auxilium copias utriq
duxerunt. Athenienses uero lace¬
demonios alibi in festos: ediuer¬
so aggredi parant. Nec lacedemo¬
nii quieuere. nam ipsi im mesenios
occupati. pelo ponenses unmise¬
runt: qui athenienses prelio exci¬
perent. Athenienses autem missa
in egiptum parua classe: impa¬
res uiribus nauali congressu fa-¬
cile uincuntur. De binc recepta
classe. aucti etiam militum robo¬
re. uictores in prelium uocanł
Lacedemonii quoq omissis moe¬
senis:in athenienses arma con¬
uertunt. Dui uarie et graues pug¬
ne: et anceps uictoriȩ status fue¬
runt. Ao postremum pendente
euentu: utrinq discessum est.
Sciendum tamen est maximam
ipsam ẽẽ. spartam quam et lace
inde reuocati lacemonii moese¬
niorum ad bellum : nemedium
tempus ociosum atheniensib
relinquerent. cum thebanis pa.¬

Expanded text:
lium exarserit; ad postremum talium exarserit; ad postremum tamen uictoria Lacedaemoniorum fuit. tertio Messenii reparauere certamen, nec Lacedaemoniis mora, multas in auxilium copias utrimque duxerunt. Athenienses uero Lacedaemonios alibi intentos e diuerso adgredi parant. nec Lacedaemonii quieuere: nam ipsi in Messenios occupati Peloponnenses inmiserunt, qui Athenienses proelio exciperent. Athenienses autem, missa in Aegyptum parua classe inpares uiribus, nauali congressu facile uincuntur. dehinc recepta classe, aucti etiam militum robore, uictores in proelium uocant. Lacedaemonii quoque omissis Messeniis in Athenienses arma conuertunt. diu uariae et graues pugnae et anceps uictoriae status ac postremum pendente euentu utrimque discessum est. Sciendum tamen est maxime, ipsam esse Spartam quam et Lacedinde reuocati Lacedaemonii ad Messeniorum bellum, ne medium tempus otiosum Atheniensibus relinquerent, cum Thebanis pa
Abbreviated transcription (Latin):
spe sobolis sibi magis hac per¬
seuerantia quam mesenis perditio
nutriretur: electos in exercitu eos
qui post iusuirandum in supple¬
mentum miliciȩ uenerant. spar-¬
tam remittunt. Quibus promis¬
cuos omnrum feminarum con¬
cubitus ꝑmisere. in fami satis nec
camen inutili licentia: ipsiaũt
proposito insistentes expugnant.
Fraude mesenio uictos: seruitio pre¬
munt. At illi diu cruentam do¬
minationem inter uerbera et
uincula perpessi: uigum excu¬
tiunt. arma sumunt: bellum
instaurant.Lacedemonii tirre¬
num atheniensem poetam: du¬
cem prelio legunt. Qui tribus
conflictibus fusi: amissum exer¬
citum uocata in libertatem seruo¬
rum manu suppleuerunt. Sed
cum  quoq desistendum certa.¬
mine ꝓpter metum periculi ar¬
bitrarentur: tirrei poetȩ et ducis
composido carmine et pro conten¬
tione recitato. rursum accẽ si:
mox in certamen ruunt. Tanta
autem uianimorum concursum
est: ut raro unqͣ cruentius pre¬

Expanded text:
spe subolis sibi magis hac perspe subolis sibi magis hac perseuerantia quam Messeniis perditio nutriretur, selectos in exercitu eos qui post iusiurandum in supplementum militiae uenerant Spartam remittunt, quibus promiscuos omnium feminarum concubitus permisere, infami satis nec tamen utili licentia. ipsi autem proposito insistentes expugnant fraude Messenios, uictos seruitio premunt. at illi, diu cruentam dominationem inter uerbera et uincla perpessi, iugum excutiunt, arma sumunt, bellum instaurant. Lacedaemonii Tyrreum, Atheniensem poetam, ducem proelio legunt. qui tribus conflictibus fusi, amissum exercitum uocata in libertatem seruorum manu suppleuerunt. sed cum sic quoque desistendum certamine propter metum periculi arbitrarentur, Tyrrei poetae et ducis conposito carmine et pro contione recitato rursus accensi mox in certamen ruunt; tanta autem ui animorum concursum est, ut raro umquam cruentius proe
Abbreviated transcription (Latin):
.xxixͦ. peloponensium ache¬
niensiumq maximum bellum
totis uiribus anmisq commis¬
sum est. In quo mutirs cedibus
adboc coacti sunt. ut ueluti uicti
se abalterutro subtraherent. bel¬
lumq desererent. Tunc etiam a¬
mazonum gentis et cimmerioꝵ
in asiam repentinus in cursus
plurimam dui lateq uastatiõem
strageniq dedit.
ditam: lace demonii contrame¬
senĩos propter spretas uirgines su¬
as insolenni me seniorum sacrifi¬
cio. per annos.xx. in defesso furo¬
re bellandes. ruinȩ suȩ totas gre¬
cie uires implicuerunt. Qui cum
se magnis execrationibus deuo¬
uissent sacramentisq obstrinxis¬
sent. domum nisi mesena exptig¬
nata numquam ẽẽ. redituros:
ac per decem annos longa fatigati
obsidione. nec tamen aliquem.
uincendi fructum adepti sunt.
Porrro autem et querelis uxorũ
super longa uiduitate et peri-¬
culo sterilitatis condestancium
per moti reuocarentur consola¬
tione habita ueriti ne intercepta

Expanded text:
xxx Peloponnensium Athexxx Peloponnensium Atheniensiumque maximum bellum totis uiribus animisque commissum est: in quo mutuis caedibus ad hoc coacti sunt, ut uelut uicti se ab alterutro subtraherent bellumque desererent. tunc etiam Amazonum gentis et Cimmeriorum in Asiam repentinus incursus plurimam late diu uastationem stragemque edidit. ditam Lacedaemonii contra Messenios propter spretas uirgines suas in sollemni Messeniorum sacrificio, per annos uiginti indefesso furore bellantes, ruinae suae totas Graeciae uires inplicuerunt. qui cum se magnis exsecrationibus deuouissent sacramentisque obstrinxissent domum nisi Messena expugnata numquam esse redituros, ac per decem annos longa fatigati obsidione nec tamen aliquem uincendi fructum adepti, porro autem et querellis uxorum super longa uiduitate et periculo sterilitatis contestantium permoti reuocarentur, consultatione habita ueriti, ne intercepta
Abbreviated transcription (Latin):
inclusus ibidem subiectis ignib
torreretur. sonum uocis ex corte
capacitas concauieris augeret:
pulsuq ferali competens imagini.
murmur emitteret. ne farioq spec¬
caculo mugitus pecudis non ho¬
minis gemitus uideretur. Sed fa¬
laris factum amplexus. factorem
execratus: et ultiom materiam pre¬
buit et crudelitati. Nam ipsum o¬
pificem: sua inuentione puniirit.¬
¶ Fuerat etiam paulo superiore  Aͤ¬
pud latinos rex remulus. qui ꝑ
annos .x. et. uiiii. flagitiis impi¬
etatibusq crescens ad postremũ
diuino iudicio fulmine interceptꝰ:
matura supplicia inmatura eca¬
te dissoluit. ¶Eligant nunc lati¬
ni et siculisi uidetur. utrum in
diebus remuli et fallaridis esse
maluissent innocentium uitas
penis extorquentium an his cem¬
poribus xp̃ianis. cum imperatores
romani ipsi in primis religiõe
compositi. post comininitas rei¬
publicȩ bono tirannides: ne ip¬
sorum quidem in uirias exign¬
nt tirannorum.
nno ante urbem conditam

Expanded text:
inclusus ibidem subiectis ignibus inclusus ibidem subiectis ignibus torreretur, sonum vocis extorte capacitas concavi eris augeret, pulsuque ferali competens imagini murmur emitteret; nefarioque spectaculo, mugitus pecudis, non hominis gemitus videretur, sed Phalaris factum amplexus, factorem execrans et ultioni materiam prebuit et crudelitati. Nam ipsum opificem sua inventione puni Fuerat etiam paulo superiore tempore apud Latinos rex Aremulus, qui per annos XVIII flagitiis inpietatibusque crescens, ad postremum diuino iudicio fulmine interceptus matura supplicia inmatura aetate dissoluit. Eligant nunc, si uidetur, Latini et Siculi, utrum in diebus Aremuli et Phalaridis esse maluissent innocentum uitas poenis extorquentium, an his temporibus Christianis, cum imperatores Romani, ipsa in primis religione conpositi, post comminutas reipublicae bono tyrannides ne ipsorum quidem iniurias exigunt tyrannorum. Anno ante Vrbem conditam
Abbreviated transcription (Latin):
cunctantibus sublata ueste obsce¬
na corporis ostendunt. querentes¬
nunquid in uteros matrum uel
uxorum uellent refugere. Quo fac¬
to erubescentes: in prelium redeuN.
Et facta impressione: quos fugie¬
bant fugere compellunt. Ibi t̾̃e:
astiages capitur. Cui cirus mehil
aluid quam regnum abstulit. eum¬
q maxime hircanorum genti pre¬
posuit. In medos uero. reuerti ipse
noluit ¶s finisꝰ imperii medorum
fuit ¶S el cruitatesꝙ tributariȩ me¬
dorum erant: aciro defecerunt.
Que res: ciro multorum belloꝵ
causa et origo extitit.
agrigentinos arrepta tiran¬
ni. de populabatur: qui crude
lis mente. com mentus crudelior:
omnia nefaria in innocentes a¬
gens inuenit aliquando quem
iuste puniret in uistus. Nam pe¬
inlius quidam eris opifex affectãs
aranni amiciciam: aptũ munꝰ
ra tus crudelitati illius taurum
ereum fecit. cui fabrice iamiam ela¬
rere composuit qua adtrudendos
damnatos receptui foret: ut cum

Expanded text:
cunctantibus, sublata veste, obscoecunctantibus, sublata veste, obscoena corporis ostendunt, quaerentes, num in uteros matrum vel uxorum vellent refugere. Quo facto erubescentes in praelium redeunt: et facta impressione, quos fugiebant, fugere compellunt. Ibi tunc Astyages capitur, cui Cyrus nihil aliud quam regnum abstulit, eumque maximae Hyrcanorum genti praeposuit. In Medos vero reverti ipse noluit. Is finis imperii Medorum fuit. Sed civitates, quae tributariae Medorum erant, a Cyro defecerunt: quae res Cyro multorum bellorum causa et origo exstitit.Agrigentinos arrepta tyrannide populalis mente, commentis crudelior omnia nefarie in innocentes agens, invenit aliquando quem iuste puniret iniustus. Nam Perillus quidam eris opifex affectans tyranni amicitiam, aptum munus ratus crudelitati illius eneum taurum fecit cui fabrice ianuam ex latere composuit, que ad intrudendos damnatos receptui foret ut cum