comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciderant: circunsistebant. si quo erat longius prodeundum
aut celerius recipiendum: tanta erat horum exercitatione
celeritas: ut ubis ȩquorum subleuati cursum adequarent.x
Ubi eum castris se se tenere Cȩsar intellexit ne diutius cõmea¬
tu prohiberetur: ultra eum locum: quo in loco germani cõ¬
sederant circiter passus. uͭi. ab his castris idoneum locum de¬
legit: acieq triplici instructa ad eum locum uenit. primam
& secundam aciem in armis esse: tertiam castra munire ius-¬
sit. Hic locus ab hoste circiter passus .ui. uti dictum est abe¬
rat. eo circiter hominum tumero .XUi. expedita cum omni
ęquitatu Arioiustus misit. quȩ copiȩ & nostros perterrerent
& munitione prohiberent. Nihilo segnius Cȩsar ut ante cõ¬
stituerat: duas acies hostem propulsare: tertiam opus perfice¬
re iussit. munitis castris duas ibi legiones reliquit & partẽ
auxiliorum. quatuor reliquas legiones in castra maiora redu¬¬

Expanded text:
ciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum ciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora redu
Abbreviated transcription (Latin):
mouit. & millibus passuum .ui. a Cȩsaris castris in monte con¬
sedit. Postridie eius diei preter castra Cęsaris suas copias tra¬
duxit: & millibus passuum duobus ultra eum castra fecit: eo
consilio ut frumento cõmeatuq qui ex sequanis & hedius sup¬
portaretur Cȩsarem intercluder&. Ex eo die dies continuoᷤ
quinq cesar pro castris suas copias produxit: & aciem instru¬
ctam habuit ut si uellet arioiustus prelio contendere: ei potestaᷤᷤ
non deesset. Arioiustus his omnibus diebus exercitum castͥs
continuit.: equestri prelio quotidie contendit. Genus hoc erat
pugnȩ quo se germani exercuerant. Equitum milia erant.ui.
totidem numero pedites uelocissimi ac fortissimi: quos ex oi copia
singuli singulos suȩ salutis causa delegerant. cum his in pliis
uersabantur. ad eos se ȩquites recipiebant. Hi siquid erat t
durius concurrebant: si qui grauiori uulnere accepto ȩquo de¬

Expanded text:
movit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte conmovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo de
Abbreviated transcription (Latin):
uisa non est: & eo magis qđ pridie eius diei germani retineri
non potuerint quin in nostros tela conicerent: legatumq e sui
se se magno cum periculo ad eum missurum & hominibus fe¬
ris obiecturum existimabat. commodissimum uisum est .C.
U allerium procillum .C. Uallerii caburi filium summa uirtute
& humanitate adolescentem: cuius pater a .C. Uallerio flacco
ciuitate donatus erat & propter fidem: & propter linguȩ
gallicȩ scientiam: qua multa ia arioiustus longinqua con¬
suetudine utebatur. & qd in eo peccandi germanis causa nõ
esset: ad eum mittere. &. Mariũ litum qui hospitio arioiu¬
sti utebatur. His mandauit ut quȩ dicer& Arioiuistus cogno¬
scerent: & ad se referrent. Quos cum apud se in castris ario¬
iustus conspexisset: exercitu suo presente conclamauit quid
ad se uenirent: an speculandi causa: causam conantes dicere
prohibuit. & in cathenas coniecit. Eodem die castra pro¬

Expanded text:
visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra pro
Abbreviated transcription (Latin):
nem fecit. seq ad suos recepit: suisq imperauit ne quod omnino
telum in hostes reicerent. Nam & si sine ullo periculo legionis dele¬
ctȩ cõmissum cum ęquitatu prelium fore uidebat: tamen commit¬
tendum non putabat. ut pulsis hostibus dici posset. eos ab se p
fidẽ in colloquio circunuentos. Fostea ꝗͣ in uulgus militum de¬
latum est: qua arrogantia in colloquio Arioiustus usus esset om̃i
galliam romanos interdixisset: impetumq in nostros eius equi¬
tes fecissent eaq res colloquium diremisset. multo maior alacri-¬
tas: studiumq pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo
post arioustus ad cȩsarem legatos mittt. uelle se de his rebuᷤ
quȩ inter eos agi ceptȩ neq perfectȩ essent. agere cum eo: uti
aut iterum colloquio diem constituer&: aut si id minus uell&
e suis legatum aliquem ad se muter&. Colloquendi cȩsari cã

Expanded text:
nem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino nem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa
Abbreviated transcription (Latin):
illum premio remuneraturum: & quȩcunq bella geri uellet sine
ullo eius labore & periculo confecturum. Multa a Cȩsare in
eam sententiam dicta sunt: quare negocio desistere non posset. &¬
neq suam neq populi .ro. consuetudinem pati ut optime meritos
sociosq deserer&: neq iudicare galliam potius esse arioiusti
ꝗͣ populi ro. Bello superatos esse aruernos & rutenos a.Q. fabio
Maximo. quibus populus ro. ignouiss&. neq in prouinciã redigiss&¬
neq stipendium imposuiss&. Qd si antiquissimum quodq tp̃s
spectari oporter&. populi romani iustissimum esse in gallia
imperium. Si iudicium senatus obseruari oporteret. liberam
debere esse galliam. quam bello uictam sius legibus uti uoluis¬
set. Dum haec in colloquio geruntur Cȩsari nuntiatum es
ȩquites Arioiusti propius tumulum accedere. & ad nostros ad'¬
equitare. lapides telaq in nostros coniicere. Cȩsar loquendi fi¬

Expanded text:
illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere non posset: neque suam neque populi Romani consuetudinem pati ut optime meritos socios desereret, neque se iudicare Galliam potius esse Ariovisti quam populi Romani. Bello superatos esse Arvernos et Rutenos a Q. Fabio Maximo, quibus populus Romanus ignovisset neque in provinciam redegissneque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia imperium; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi fi
Abbreviated transcription (Latin):
faceret. sic item nos esse iniquos qđ in suo iure se interpella¬¬
remus. Qđ fratres a se & amicos heduos appellatas diceret
non se tam barbarum: neq tam imperitum esse rerum ut nõ
scir& neq propter bello allobrogum ꝓmo heduos auxilium
romanis tulisse. neq ipsos in his contentionibus: quas hedui secũ
& cum sequanis habuissent auxilio populi.xo. usos esse. debere
se suspicari simulata cęsarem amicicia: qđ exercitum in gallia
habeat sui causa opprimendi habere. Qui nisi decedat atq ⁊
exercitum deducat ex his regionibus se se illum non pro aĩco
sed pro hoste habiturum. Qđ si eum interfecerit: multis se se no¬
bilibus principibusq populi . ro. gratum esse facturum: id se ab
ipsis per eorum nuntios comꝑtum habere: quorum omnium gra¬
tiam atq amiciciam eius morte redimere posset. Qđ si reces¬¬
sisset & liberam possessionem galliȩ sibi tradidiss&: magno se

Expanded text:
faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellafaceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus principibusque populi Romani gratum esse facturum id se ab ipsis per eorum nuntios compertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se
Abbreviated transcription (Latin):
Si pace uti uelint: iniquum esse de stipendio recusare: quod sua
uoluntate ad id tempus pependerint: amiciciam populi ro. sibi
ornamento & presidio non detrimento esse oportere: idq se ea
spe petisse. Si per populum ro. id stipendium remittatur & de-¬
ditu subtrahantur. non minus libenter se se recusaturum. pͥo roͥ.
amiciciam quam appetiuerit. Qđ multitudinem germanorum
in galliam traducat. id se sui muniendi: non galliȩ impugnãdȩ
causa facere. eius rei testimoniũ esse qđ nisi rogatus non uenerit.
& qđ bellum non intulerit. sed defenderit. Se prius in galliam
uenisse ꝗͣ populum. ro. nunꝗͣ ante hoc tempus exercitum po-¬
puli ro. galliȩ prouinciae fines ingressum. Quid sibi uell&: cur in
suas possessiones ueniret: prouinciam hancͣ galliam. sicut illã
nr̃am. ut ipsi concedi non oporteret. si in nostros fines impetum

Expanded text:
si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur et dediticii subtrahantur, non minus libenter sese recusaturum populi Romani amicitiam quam adpetierit. Quod multitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam venisse quam populum Romanum. Numquam ante hoc tempus exercitum populi Romani Galliae provinciae finibus egressum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum
Abbreviated transcription (Latin):
attulissent. id his eripi quis pati potuiss& : Postulauit deinde eaaẽ
quȩ in mandatis legatis dederat: ne aut heduis aut eorum socus
bellum inferr& obsides redderet. Si nullam partem germanoꝵ
domum temittere posset: at ne quos amplius rhenum transire pa¬
teretur. Arioiustus ad postulata Cȩsaris pauca respondit: de
sius uirtutibus multa predicauit. Transisse thenum se se non sua
sponte. sed rogatum & accersitum a gallis. non sine magna spe
magnisq premiis domum propinquosq reliquisse. sedes habere
in gallia ab ipsis concessas. Obsides ipsorum uoluntate datos. sti¬
pendium capere iure belli: quod uictores uictis imponere consue¬
uerunt. Non se se gallis. sed gallos sibi bellum intulisse. Omnes
galliȩ ciuitates ad se se oppugnandum uenisse: ac contra se castra
habuisse. Fas omnes copias a se uno prelio pulas ac superatas
esse. Si iterum experiri uelint. se iterum paratum esse decertare.

Expanded text:
attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare;
Abbreviated transcription (Latin):
U bi eo uentum est. Cęsar initio orationis sua senatusq in eũ be¬
neficia commemorauit. qđ rex appellatus ess& senatu. qđ ami¬
cus. ꝗd munera amplissima missa: quam rem & paucis contigisse¬
& a romanis proximis pro magnis hominum officiis consueuis¬
se tribui docebat. Illum quumam neq aditum neq causam po-¬
stulandi iustam haberet. beneficio ac liberalitate sua ac senatꝰ ea
premia consecutum. Docebat etiam ꝗͣ ueteres q̃q iuste causȩ
necessitudinis ipsis cum heduis intercederent: quȩ senatus con¬
sulta quotiens ꝗͣq honorifica in eo facta essent: ut omni tempore
totius galliȩ principatum hedui tenuissent. prius etiam ꝗͣ nostrã
amiciciam appetissent: populi .ro. hanc esse consuetudinem: Ut
socios atq amicos non modo sui nihil deperdere. sed gratia digni¬
tate. honore auctores uelint esse. Ꝙ uero ad amiciciam populi ro.

Expanded text:
Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beUbi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui tenuissent, prius etiam quam nostram amicitiam adpetissent. Populi Romani hanc esse consuetudinem, ut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam populi Romani
Abbreviated transcription (Latin):
tolli uolebat: neq salutem suam gallorum equitatiui cõmitere
audebat cõmodissimum esse statuit omnibus equis gall equitibꝰ
detractis. in eos legionarios milites legionis decimȩ cui maxime
confidebat imponere: ut presidium qͣ amicissimum siquid opus fa¬
cto esset. haber&. Quod cum fieret non irridicule quidam ex¬
militibus decimȩ legionis dixerunt: plusꝗͣ pollicitus esset. Cesa¬
remͤ : facere. pollicitum esse in cohortis pretoriȩ loco .x. legionem
habiturum: & non ad equum rescribere. Planicies erat magna
& in ea tumulus terreus satis grandis. Hic locus ȩquo fere spatio
ab castris Arioiusti & Cęsaris aberat. Eo ut erat dictum: ad col¬
loquium uenerunt. Legionem Cȩlar quam equis deuexerat
passibus. ccͣ. ab eo tumulo constituit. Item xquites arioiusti pa¬
ri interuallo constiterunt. Arioiustus ex ȩquis ut colloquerent᷑
& prȩter se denos ut ad colloquium adducerent. postulauit.

Expanded text:
tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam exmilitibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit.
Abbreviated transcription (Latin):
copias a nostris milibus passuum .iiiiͦ. & .xx. abesse. Cognito
Cȩsaris aduentu Arioiustus legatos ad eum mittit. quod antea
de colloquio postulasset: id per se fieri licere: quoniam propius
accessiss&. seq id sine periculo facere posse existimaret. Non respu¬
it condicionem Cȩsar: iamq eum ad sanitatem reuerti arbitrabatur.
cum id quod antea petenti denegass&. ultro polliceretur: magnãq
in spem ueniebat pro suis tantis populiq ro. in eum beneficiis co¬
gnitie. suis postulatis fore uti pertinacia desister&. Dies collogo
dictus est ex eo dies quintus. Interim sepe ultro citroq cum le
gati inter eos mitterent᷑ arioiultus postulauit ne quem peditẽ
ad colloquium Cȩsar adducer&: uereri se ne per insidias ab
eo circunueniretur. sed uterq tum equitatu ueniret. alia ratione se¬
se non esse uenturum. Cȩsar qd neq colloquium interposita causa

Expanded text:
copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim saepe cum legati ultro citroque inter eos mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa
Abbreviated transcription (Latin):
ni Cęsar & indulxerat precipue: & propter uirtutem confidebat
maxime. Hac oratione habita mirum in modum conuersȩ sunt
omnium mentes. summaq alatritas & cupiditas belli gerendi
innata est: princepsq decima legionis per tribunos militum ei
gratias egit. qđ de se optimũ iudicium feciss&. seq gerendum
ad bellum paratissimam confirmauit. Deinde reliquȩ legiones
per tribunos militum & primorum ordinum centuriones egerũt
Uti per eos Cesari satisfacerent: se neq unꝗͣ dubitasse. neq timu¬
isse neq de summa belli suum iudicium. sed imperatoris esse exi¬
stimauisse. Forum satiffactione accepta & itinere cõquisito per
Diuiaticum. qđ ex aliis ei maximam fidem habebat: ut milium
amplius. E circuitu locis apertis exercitum duceret. de quar¬
ta uigilia ut dixerat profectus est. Septimo die cum iter non
intermitter&. ab exploratoribus certior factus est Arioiusti.

Expanded text:
ni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat ni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti
Abbreviated transcription (Latin):
desperare aut prescribere auderent. Hec sibi esse cuͭȩ. fru¬
mentum sequanos leutos lingones subministrare: iamq eẽ
in agris frumenta matura: de itinere ipsos breui tempore iu¬
dicaturos. ꝗd non fore dicto audientes neq signa laturi dicã¬
tur. nihil se ea re commoueri. Scire .N. quihustunq exercitus
dicto audiens non fuerit. aut male regesta fortunam defiusse
aut aliquo facinore comperto auariciam esse coniunctam. sua
innocentiam perpetua uitae felicitate heluetiorum bello eẽ
perspectam. Itaq se qđ in legiorem diem collaturus ess&. tẽ¬
presentaturum esse. & proxima nocte de quarta uigilia castra
moturum. ut q̃ primum intelligere posset utrum apud eos pudor
atq officium an timor plus ualeret. Qđ si preterea nemo se¬¬
quatur tamen se cum sola decima legione iturum: de qua non
dubitaret: sibiq eam prȩtoriam cohortem futuram. Huic legio¬

Expanded text:
desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frudesperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legio
Abbreviated transcription (Latin):
quantum haberet in se boni constantia: fropterea qd quos alr¬
quandiu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac
uictores superassent: ac deniq hos esse eosdem germanos scir&̃¬
illos. cum quibus sepenumero heluetii congressi non solum in
sius sedibus sed etiam in illorum finibus plerunq superassent.
& fuga gallorum commouer&. Hoc si quererent reperire posse
diuturnitate belli defatigatis gallis arioiustum cum multos mẽ¬
ses castris sene̾ paludibus tenuisset. neq sui potestatem fecisset.
desperantes iam de pugna & dispersos subito adortum magis ra-¬
tione & consilio ꝗͣ uirtute uicisse. Cui quidem ratiomi cõtra
homines barbaros atq imperitos locus fuisset: hac ne ipsu
quidem sperare nostros exercitus capi posse: qui suum timorem
in rei frumentariȩ simulationem angustiasq itinerum con¬
ferret: facere arroganter cum aut de officio imperatoris

Expanded text:
quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent. Denique hos esse eosdem Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint,  fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris
Abbreviated transcription (Latin):
signa laturos. Hȩc cum animaduertisset . conuocato concilio
omniumq ordinum ad id concilium adhibitis centurionibus
uehementer eos incusauit. Primum qđ aut quam in partem
aut quo consilio ducerentur sibi quȩxendum aut cogitandum
putarent. Arioiustum se consule cupidissime populi romani
amiciciam appetisse. Cur igitur hunc tam temere quisꝗͣ ab offi¬
cio discessurum iudicaret sibi quidem persuaderi cognitis suis¬
postulatis. atq equitate & condicionũ perspecta eum neq suã neq
populi .ro. gratiam repudiaturum. Qđ si furore atq amentia
impulsus bellum intulisset: quid tandem uererentur: aut cur
de sua uirtute: aut de ipsius diligentia desperarent: Factum
eius hostiᷤᷤ periculum patrum nostrorum memoria:cum cimbris
& teutonis a. C. Mario pulsis non minorem laudem exercitꝰ
ꝗͣ ipse imperator meritus esse uidebatur: Factum etiam nup
in italia seruilem tumultu lic& aliquid usu anͣt disciplina
quam a nobis accepissent. subleuarent. Ex quo iudicari posset

Expanded text:
signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suispostulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse
Abbreviated transcription (Latin):
N ullo a nr̃is dato rñso ubi uisum est sub uesperum dispersi
ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabus portie
omnem equitatum emittit: pręcipit atq interdicit per¬
territis hostibus atq in fugam coniectis neuꝰ quenꝗͣ prius
Uulnerent ꝗͣ illum interfectũ uiderent. qđ mora reliquoru
illum spacium nactum effugere nolebat. Magna propo¬
nit uis qui occiderint premia. Submittit cohortes ȩquiti¬
bus subsidio. Comꝓbat hõis consiliu fortuna: ut cũ unu
oẽs peterent in ipso fluminis uado deprehensus inducio¬
marus interficitur: caputq eius refertur in castra. Redeũ¬
tes ȩquites quos possunt consectantur atq occidunt. Hac
re cognita omnes eburonum & neruioꝵ quȩ conuenerant
copiȩ discedunt. pauloq habuit post id factum Cȩsar quie¬¬
tiorem galliam.:

Expanded text:
Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub vesperum dispersi Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub vesperum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabus portis omnem equitatum emittit; praecipit atque interdicit, proterritis hostibus atque in fugam coniectvulneret, quam illum interfectum viderit, quod mora reliquorum spatium nactum illum effugere nolebat; magna proponit eis qui occiderint praemia; summittit cohortes equitibus subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Indutiomarus interficitur, caputque eius refertur in castra: redeuntes equites quos possunt consectantur atque occidunt. Hac re cognita omnes Eburonum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, pauloque habuit post id factum Caesar quietiorem Galliam.
Abbreviated transcription (Latin):
rende dimitteret: cogitabat. Itaq a Cingentorige atq
eius propinquis oratione induciomari cognita: quam in
concilio habuerat: nuntios mittit ad finitimas ciuitate ᷤ
equitesq undiq uocat. His certum diem conueniendi
dicit. Interim prope quotidie cum omni equitatu indu¬
ciomarus sub castris eius uagabatur alias ut situm castro¬
rum cognosceret. alias alloquendi aut territandi causa
Equites plerunq omnes tela intra uallum coniiciebant.
Labienus suos intra munitionem continebat. timorisq
opinionem quibuscunq poterat rebus augebat. Cum ma-¬
iore in dies contemptione Induciomarus ad castra accede¬
ret. nocte una intromissis equitibus omnium finitimarũ
tiari aut ad treuęros ꝑferri poss&. Interim ex consuetu¬
dine quotidiana induciomarus ad castra accedit: atq ibi
magnam partem diei consumit. equites tela cõiiciunt: &
magna cũ contumelia uerboꝵ nostros ad pugnam euocat.

Expanded text:
rendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque rendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque eius propinquis oratione Indutiomari cognita, quam in concilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat: his certum diem conveniendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitatu Indutiomarus sub castris eius vagabatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias colloquendi aut territandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum tiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consumit; equites tela coniciunt et magna cum contumelia verborum nostros ad pugnam evocant.
Abbreviated transcription (Latin):
ex finibus sius progredi cepisset: armatum concilium indi¬
cit. Hoc more gallorum est initium bellorum: quo lege cõ¬
muni omnes puberes & armati uenire consuerunt. Qui
ex iis nouissimus conuenit: in conspectu multitudinis omni¬
bus cruciatibus affectus necatur. In eo concilio Cingentori¬
gem alterius principem factionis. generum suum quem sup̃
demonstrauimus. Cȩsaris secutum fidem: ab eo non discessis¬
se hostem iudicat: bonaq eius publicat. His rebus confe¬
ctis in concilio pronuntiat accersitum se a senonibus &
carnutibus alusq compluribus galliȩ tĩuitatibus. huc itu¬
rum per fines remorum eorumq agros populaturum. ac
prius ꝗ̃ id faciat castra labieni oppugnaturum: queq fie.¬
ri uelit prȩcipit. Labienus cum & Loci natura & ma¬
nu munitissimis castris se se teneret. de suo aclegionis
periculo nihil timebat: nequam occasionem rei benege¬

Expanded text:
ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indiex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est initium belli, quo lege communi omnes puberes armati convenire consuerunt; qui ex eis novissimus convenit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus affectus necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius principem factionis, generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris secutum fidem ab eo non discessisse, hostem iudicat bonaque eius publicat. His rebus confectis, in concilio pronuntiat arcessitum se a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civitatibus; huc iturum per fines Remorum eorumque agros populaturum ac, priusquam id faciat, castra Labieni oppugnaturum. Quae fieri velit praecipit. Labienus, cum et loci natura et manu munitissumis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo nihil timebat; ne quam occasionem rei bene ge
Abbreviated transcription (Latin):
pus intermiserunt: quin trans rhenum legatos: mitterent: ci¬
uitates solicitarent: pecunias pollicerentur magna parte
exercitus nostri interfecta. multo minorem superesse di¬
cerent partem. neq tamen ulli riuitati germanorum
persuaderi potuit ut rhenum transirent: cum se bis expertos
dicerent Arioiusti bello & tenchaterorũ transitu non esse fortu
nam amplius temptandã. Hac spe lapsus induciomarus. ni¬
hilominus copias cogere: exigere a finitimis equos parare.
exules damnatosq tota gallia magnis premiis ad se allicere
cepit: ac tantam sibi iam his rebus in gallia auctoritatem cõ¬
parauerat: ut undiq ad eum legationes concurrerent gratiã
atq amicitiam publice priuatimq peterent. Ubi intellexit
ultro ad se uenire: altera ex parte senones carnutesq con¬
scientia facinoris instigatos. altera neruios aduaticosq bellũ
romanis parare: neq sibi uoluntariorum copias defore: si

Expanded text:
pus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, cipus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates sollicitarent, pecunias pollicerentur, magna parte exercitus nostri interfecta multo minorem superesse dicerent partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit. Ac tantam sibi iam his rebus in Gallia auctoritatem comparaverat ut undique ad eum legationes concurrerent, gratiam atque amicitiam publice privatimque peterent. Vbi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnutesque conscientia facinoris instigari, altera Nervios Aduatucosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si
Abbreviated transcription (Latin):
co consilio conati. cum ille prȩsensisset atq profugisset. usq ad
fines insecuti. regno domoq expulerunt: & missis ad ce-¬
sarem satisfaciundi causa legatis cum is omnem ad se senatũ
uenire iussiss&: dicto audientes non fuerunt. Tantum
apud homines barbaros ualuit esse repertos aliquos princi¬
pes belli inferendi: tãtamq omnibus uoluntatum commuta¬
tionem attulit: ut prȩter heduos & remos quos prȩcipuo sem¬
per honore cesar habuit. alteros pro ueteri ac perpetua erga
populum romanum fide: alteros pro recentibus helli gallici of¬
ficus nulla fere ciuitas furrit non superata a nobis. Idq
adeo haud scio mirandum ne sit cumplurimis aliis decausis
tum maxime qd hi qui uirtute belli omnibus gentibus pre¬
ferebantur: tantum se eius opinionis deperdidisse. ut quia
populdͥ romanoͥ imperia perferrent. grauissime dolerent.
reueri uero atq induciomarus totius hiemis nullum tem¬

Expanded text:
co consilio conati, cum ille praesensisset ac profugisset, usque ad co consilio conati, cum ille praesensisset ac profugisset, usque ad fines insecuti regno domoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfaciendi causa legatis, cum is omnem ad se senatum venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos repertos principes inferendi belli tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut praeter Aeduos et Remos, quos praecipuo semper honore Caesar habuit, alteros pro vetere ac perpetua erga populum Romanum fide, alteros pro recentibus Gallici belli officiis, nulla fere civitas fuerit non suspecta nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis de causis, tum maxime quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur, tantum se eius opinionis deperdidisse ut a populo Romano imperia perferrent gravissime dolebant. Treveri vero atque Indutiomarus totius hiemis nullum tem
Abbreviated transcription (Latin):
dine cesaris intercessit: quin aliquem de consiliis atq motu
gallorum nuntium acciper&. Interim a. l. Roscio quae¬
store: quem legioni tertiȩ decimȩ prefecerat: certior factus
est magnas gallorum copias earum ciuitatum quȩ armori¬
C appellantur. oppugnandi sui causa conuenisse. neq longi
milibus passuum octo ab hibernis suis. sed nuntio allato
de uictoria cȩsaris discessisse. adeo ut fugę similis discessus
uiderctur. At cęsar principibus cuiusq ciuitatis ad se euoca¬
tis alias territando cum se scire quȩ fierent. alias cohortã¬
do denuntiaret: magnam partem galliȩ in officio tenuit: Ta¬
men Senones quȩ est ciuitas in primis firma & magne inter
gallos anctoritatis Canarinum quem cȩsar apud eos regem
constituerat. tuius frater moritasgus aduentu in galliam Cȩ¬
saris: cuiusq maiores regnum obtinuerant: interfuere publi¬

Expanded text:
dine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu dine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefecerat, certior factus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio allato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At Caesar principibus cuiusque civitatis ad se evocatis alias territando, cum se scire quae fierent denuntiaret, alias cohortando magnam partem Galliae in officio tenuit. Tamen Senones, quae est civitas in primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum obtinuerant, interficere publi
Abbreviated transcription (Latin):
passuum abesset circiter. Lx. eoq post horam nonam diei cȩsar
peruenisset. ante mediam noctem ad portas castrorum clamõ
oriretur. Quo clamore significatio uictoriȩ gratulatioq ab
remis Labieno fieret. Hac fama ad treueros perlata inducio¬
marus qui postero die castra labien oppugnare decreuerat no¬
ctu profugit. copiasq omnes in treuęros reducit. Cȩsar cu
sua legione fabium mittit in hiberna. ipse cum tribus legio¬
nibus circum Samarobrinam trinis hibernis hiemare con¬
stituit. & qd tanti motus galliȩ extiterant. totam hieme
ad exercitum ipse manere decreuit. Nam illo in commodo
de Sabini morte perlato omnes fere gallię ciuitates de bello
consultabant: nuntios legationesq in omnes partes dimit¬
tebant. & quid reliqui consili caperent: atq unde initium
belli fieret explorabant: nocturnaq in locis desertis consilia
habebãt. Neq ullum fere tempus totius hiemis sine solicitu¬

Expanded text:
passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitu
Abbreviated transcription (Latin):
testudines munitionesq hostium admiratur: legione produ¬
cta cognoscit non decimum quenq esse reliquum militem. sine
Uulnere. Ex his omnibus iudicat rebus quanto cum periculo
& quanta cum uirtute res sint administrate. Ciceronem pro
eius merito legionemq collaudat. centuriones sigillatim. tri¬
bunosq militum appellat:. quorum egregiam fuisse uirtute
testimonio Ciceronis cognouerat. De casu Sabini & Cotte
certius ex captiuis cognoscit. Postero die contione habita
rem gestam proponit: milites consolatur & confirmat: qđ
detrimentum culpa & temeritate legati sit acceptum. hoc eqo¬
re animo ferendum doc&: qđ beneficio deorum immorta¬
lium & uirtute corum expiato in commodo neq hostibus
diutina letitia: neq ipsis longior dolor relinquatur. Interi
ad Labienum per remos incredibili celeritate de uictoria Ce¬
saris fama perfertur. Ut cum ab hibernis ciceronis miliai

Expanded text:
testudines munitionesque hostium admiratur; legione produtestudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia
Abbreviated transcription (Latin):
N ostris uero & de uallo deductis propius accedunt. & tela
intra munitionem ex omnibus partibus coniiciunt. preco¬
nibusq circũmissis pronuntiari iubent. seu qui gallus seu
romanus uelit ante horam tertiam ad se transire: sine pe¬
riculo licere: post id tempus non fore potestatem. Ac sic no¬
stros contempserunt. ut obstructis in speciem portis singulis or¬
dinibus cespitum: qđ eas non posse introrumpere uidebant᷑
alii uallum manu scindere. alii fossas complere inciperent.
T unc Cȩsar omnibus portis eruptione facta ȩquitatuq emis¬
so celeriter hostes in fugam dat. Sic uti omnino pugnã¬
di causa resisteret nemo magnumq ex his numerum oc¬
cidit. atq omnes armis exuit longius prosequi ueritus qdđ
siluȩ palludesq intercedebant. neq etiam paruulo detrimẽ¬
to illum locum relinqui uidebat. Omnibus sius incolumibue
copiis eodem die ad Ciceronem peruenit. institutas turres

Expanded text:
nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres,
Abbreviated transcription (Latin):
niat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explo¬
rat quo commodissime itinere ualles transire possit. Eo die
paruulis ȩquestribus preliis ad aquam factis. utriq se se suo lo¬
co continent: galliq ampliores copias. quȩ nondum conue¬
nerant. expectabant. Cȩsar si forte simulatione timoris
hostes in suum locum elicere posset ut citra uallem pro ca¬
stris prelio contender&: si id efficere non poss& ut explora¬
tis itineribus minore cum periculo uallem ruumq trãsir&.
P rima luce hostium ęquitatus ad castra procedit: preliumq
cum nostris equitibus committit. Cȩsar consulto equites ce¬
dere: seq in castra recipere iubet. Simul ex omnibus partibꝰ
castra altiore uallo muniri: portasq obstrui: atq in his ad¬
ministrandis rebus qͣ maxime concursari: & cum simulatio¬
ne agitimoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes inui¬
tati copias traducunt: aciemq iniquo loco constituunt.

Expanded text:
niat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis exploniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt,
Abbreviated transcription (Latin):
rit: qui litteras ad Cȩsarem deferat. Hunc admonet iter cau¬
te diligenterq faciat. Ferscribit in luteris hostes abse disces¬
sisse: omnemq ad eum multitudinem conuertisse. Quibus lute¬
ris circiter media nocte Cȩsar allatis: suos facit certiores: eosq
ad dimicandum animo confirmat. Postera die prima lute mo¬
uet castra. & circiter milia passuum quatuor progressus trãs
uallem & riuum hostium multitudinem conspicatur. Erat
magni periculi res. tantulis : in iniquo loco dimicare. Tum
quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat. ȩquo aĩo
remittendum de celeritate extimabat. Consedit & qͣ ȩquis¬
simo loco potest: castra cõmunit. Atq hȩc & si erant exigua
per se . uix hominum milia septem prȩsertim nullis cum im¬
pedimentis. tamen angustiis uiarum ꝗͣ maxime potest. con¬
trahit. eo consilio ut in summam contemptionem hostibus ue¬

Expanded text:
tit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter cautit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium septem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus ve