comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t uir meus emilius neculus sit. ac meuoso
eiꝰ corpore frigidus extet circũ p̃cordia sanguis.
et uoluptatis oꝑa in eo penitus emarcuerint:
rant eñi ambo genere nobiles: et gr̃ã inter
suos nominatissim. Etqͥa liberorũ parentes
ꝓcesserant in dieb multis effẽti. et carne iam
infecundi ⁊ connigale cõmercium ñ querebaÑ:
c eis spes ultra ul appetitus generandi sobo¬
lim inerat. Cin beatus montanꝰ respondit.
Scias cum ab laciaueris puerũ remigiũ: de
lacte tuo ꝑunget oculos meos. et recipiam lu¬
men. Nam ut merita illi accrescerent sicuti &
scõ tobie. iuxta diunũ sermonera ut iustus
iustificaretur adh c: isdem beatus montanꝰ
lunen corꝑalium oculoꝵ amiserat. Tandem
credentib parentib u̾bis uun dei⁊ fit gaudiũ
qͦd talem suscepturi er̃ t plem. in cuiꝰ concep¬
dione ñ foret ardor ee lende libidinis: s amor
generande iuxta diuinum presagium soboł.
oncipitur gͦ fr.turus xp̃i pontitex :

Expanded text:
et vir meus Emilius vetulus sit, ac in aevoso et vir meus Emilius vetulus sit, ac in aevoso eius corpore frigidus extet circum precordia sanguis, et voluptatis opera in eo penitus emarcuerint?' Erant enim ambo genere nobiles et gratia inter suos nominatissimi. Et quia liberorum parentes processerant in diebus multis, effeti et carne iam infecundi coniugale commercium non querebant, nec eis spes ultra vel appetitus generandi subolem inerat. Cui beatus Montanus respondit: 'Scias, quia cum ablactaveris puerum Remigium, de lacte tuo perunget oculos meos, et recipiam lumen. Nam ut merita illi adcrescerent. sicuti et sancto Tobiae, iuxta divinum sermonem, ut iustus iustificetur adhuc, isdem beatus Montanus lumen corporalium oculorum amiserat. Tandem credentibus parentibus verbis viri Dei, fit gaudium, quod talem suscepturi essent prolem, in cuius conceptione non foret ardor explende libidinis, sed amor generande iuxta divinum presagium subolis. Concipitur ergo futurus Christi pontifex,
Abbreviated transcription (Latin):
lo in terram aspexit: ut audiret gemitũ compe
nuntietur nomen eiꝰ in gentib: in conuenien¬
do popłos in unum. et reges ut seruiant dño.
Cilinia in utero concipiens filiũ pariet nomine
remigium: cui a me saluandus popls cõmittetur.
Bcata siquidẽ cilinia intenta pus oꝑib: licet te
neretur in mundo corpore ⁊ mente conu̾sabatui
incelo. Que in flore niuentutis pepererat de u¬
nico uiro suo emilio pͥncipium. postea suessorũ
ciuitatis sanctũ ep̃m ⁊ et fratrẽ eius. patrem bea¬
ti lupi p̃i. eiusdem pͥncipii successoris: qui usq
ad ultima głosi semigu tempora sacerdotio est
sunctiũ. sicq defunctus.
ur autẽ ille uenerabilis. inter illiꝰ tempo¬
ris innumera pericła tanta consolatione
accepta: cilime diuinũ oraculũ gr̃a dei ꝑceptũ.
innotuit. At illa dixit ad montanũ. Quomͦ
fieri potest. ut anus lactem filium. cũ a tem¬
porib nͥ aui tͣnsactis muliebria defecerint⁊

Expanded text:
lo in terram aspexit, ut audiret gemitulo in terram aspexit, ut audiret gemitununtietur nomen eius in gentibus, in conveniendo populos in unum et reges, ut serviant ei: Cilinia. in utero concipiens filium pariet nomine Remigium, cui a me salvandus populus committetur'. Beata siquidem Cilinia intenta piis operibus, licet corpore teneretur in mundo, mente conversabatur in caelo. Quae in flore iuventutis pepererat de unico viro suo Emilio Principium postea Suessorum civitatis sanctum episcopum et fratrem eius, patrem beati Lupi episcopi, eiusdem Principii successoris, qui usque ad ultima gloriosi Remigii tempora sacerdocio est functus, sicque defunctus. Vir autem ille venerabilis, inter illius temporis innumera pericula tanta consolatione accepta, Ciliniae divinum oraculum gratia Dei perceptum innotuit. At illa dixit ad Montanum: 'Quomodo fieri potest, ut anus lactem filium, cum michi a temporibus diu transactis muliebria defecerint,
Abbreviated transcription (Latin):
tionem protelans. usq lucis crepusculũ in con¬
templatione ꝑmansit. Qui cum lassitudine
ac fragilitate carnis compellente paululum
m̃bra sopori dedisset ⁊ subito ꝑ diuinam grãm
angłoꝵ choris. et animarũ cecib beatissimorum
hominũ iam spiritib cum deo regnantiũ. et im¬
mortalitatem adhuc corporũ expetantium
interfuit: et familiarissimũ cep audire colloqͥs
lectione eccłie ⁊ et qͥd facto ad talia opir esfe
crebro u̾sare sermone: dicentes. qͥa iam teray
miserendi eiꝰ es.et. Dupplicia ̃ receꝑat pro
omnib peccatis suis: qͣm ꝙ. n eius fex non
sit exinanita.His inter se serentib ⁊ subito uox
affuit a suꝑiorib atq secretiorib editis saluber¬
rime atq suauissime intonans: que et p̃senti¬
um solaretur spirituũ mesticiam ⁊ et qͦd futu¬
rum erat gͣtulabunda ꝓmulgaret sententia:
ita dicendo. Dñs ꝓspexit de excelso sc̃o suo ⁊ de ce¬

Expanded text:
ationem protelans, usque lucis crepusculum in conationem protelans, usque lucis crepusculum in contemplatione permansit. Qui cum, lassitudine ac fragilitate carnis compellente, paululum membra sopori dedisset, subito per divinam gratiam angelorum choris et animarum cetibus beatissimorum hominum iam spiritibus cum Deo regnantium et immortalitatem adhuc corporum exspectantium interfuit et familiarissimum cepit audire colloquiuiectione aecclesiae, et quid facto ad talia opus esset, crebro versare sermone, dicentes, quia iam tempus esset miserendi eius; duplicia enim receperat pro omnibus peccatis suis, quamquam fex eius non sit exinanita. His inter se ita serentibus, subito vox affuit a superioribus atque secretioribus aditis saluberrime atque suavissime intonans, que et presentium solaretur spirituum mestitiam, et quod futurum erat, gratulabunda promulgaret sententia, ita dicendo: 'Dominus prospexit de excelso sancto suo, de cae
Abbreviated transcription (Latin):
ost
uinctic̃tam
scelerum que
facta est a dño cede galliarum.
pro sequente Wandalorũ crude¬
litate: miscłiam celi distillauerunt. cũ ad mniti¬
gandam gentis francoꝵ barbaricam ferocitatẽ.
suꝑuenturam diuine animadũsionis ꝓpter mi¬
quitates ꝑseuerantes ultionem. mundo p̃sulem
a deo p̃destinatũ remigium pontificem hoc
ordine ꝓtulerunt. Erat quidam uenerabilis
ac dignus prefessione et nomine montanus
monachus in reclusione. solitariam uitam
ducens ⁊ ienniis. uigiliis. atq orationib con¬
tinue uacans ⁊ nec non ceterarum uirdutom
insignib adeo dimuitati se cõmendahiler
redlens: ut angłicis sepe frueretur alo qus
et celestib frequenter uisionib ac reuela lomi¬
b interesset. Isgͦ cum peruigil in orone pro
pace sc̃e eccłie que multis ac diu̾sis afflictio. ib:
apud galliarum et belgicarũ ꝓuincias uxa¬
batur. dei omĩpotentis clementiam rac fessi
p̾cibus exoraret: nocte qua.lam plus solu or¬

Expanded text:
ost vindictam scelerum, que facta est a Domino cede Galliarum, prosequente Wandalorum crudelitate, misericordiam caeli distillaverunt, cum ad mitigandam gentis Francorum barbarica ferocitate superventuram divinae animadversionis propter iniquitates perseverantes ultionem mundo praesulem a Deo predestinatum Remigium pontificem hoc ordine protulerunt. 1. Erat quidam venerabilis ac dignus professione et nomine Montanus monachus, in reclusione solitariam vitam ducens, ieiuniis, vigiliis atque orationibus continue vacans nec non ceterarum virtutum insignibus adeo divinitati se commendabilem reddens, ut angelicis sepius frueretur alloquiis et caelestibus frequenter visionibus ac revelationibus interesset. Is ergo cum pervigil in oratione pro pace sanctae aecclesiae, quae multis ac diversis afflictionibus apud Galliarum et Belgicarum provincias vexabatur, Dei omnipotentis clementiam indefessis precibus exoraret, nocte quadam plus solito or
Abbreviated transcription (Latin):
ta. magno scͥpta acuimine laxauit. Ad iuris
quoq consultos: singłarem tonantẽq edidit
librũ. Plurimoꝵ heremitarũ patrũq uitas in¬
signiũ: ueraciisimo eloquio texuit. De mansio
Nam de frugi et luxurioso filio eleganter expo¬
suit euͣngłii hystoriam: ita consolatorus discer¬
tionib declarans ut unĩca fore arbitretur. Pl̾bꝰ
quoq art. Qui me dicũt hoc opus infama¬
tum inidie facib scribere ⁊ breuiter respon¬
debo. nunqͣm me hereticis peꝑcisse: s omni
egisse stucdio. ut hostes eccł̃ie. mei quoq hostes
fierent. Et post pauca. Nunc quoq misteriũ
iniquitatis operat᷑. Garriat unꝰqͥsq qͦd sentit.
Ego solus sum: qui cunctorũ gła mordear.

Expanded text:
ta, magnoque scripta acumine laxavit: juris ta, magnoque scripta acumine laxavit: juris quoque consultus singularem tonantemque edidit librum. Plerasque Eremitarum Patrum vitas insignium veracissimo eloquio texuit historiae. Namque de frugi et luxurioso filio eleganter exposuit Evangelii historiam, ita consolatoriis dissertionibus declaravit, ut unicam fore arbitretur. Plurimis quippe, ait, qui me dicunt hoc opus inflammatum invidiae facibus scribere, breviter respondeo, nunquam me haereticis pepercisse; sed omni egisse studio, ut hostes Ecclesiae, mei quoque hostes ibus: et post pauca, nunc quoque mysterium iniquitatis operatur. Et garrit unusquisque quod sentit: ego solus sum qui cunctorum gloria mordear.
Abbreviated transcription (Latin):
res. a passione xp̃i usq ad qͣrtum decimũ theo¬
dosii imperatoris annũ. in ordinem digessit:
om̃sq qui de scͥpturis scĩs memorie aliqͥd tradi¬
derunt. breuiter exposuit. Uerũ et contra celsũ
porphirium et uilianũ augustum. rabidos
aduersus xp̃m canes. et contra sectatores eccłie
uł eorum qui putabant eccł̃iam mu¬
los philosophos et eloqͥntes habuis¬
se doctores. magno sudauit ingenio: ut scires
qͣnti et quales uiri eam fundauerint. extruxe¬
rint. adornauerint ⁊ et desinant fidem nrãm
rustice simplicitatis arguere. suamq pocus
impericiam recognoscere: innumeros p̃terta
libros apłorum ꝓpłiaruniq constructionibus
editos. De hinc ieronimꝰ librorum abundantia
fultus. dictis sius spũ sc̃o dicatis: immobilem
catholice turrem eccłie contra ꝑfidorum iacu¬
pelagium. et adu̾sus iouimanũ: cuidentissi¬
ma uolumina catholicaq correptione robora¬

Expanded text:
res a passione Christi usque ad quartum decimum Theores a passione Christi usque ad quartum decimum Theodosii Imperatoris annum, in ordinem digessit, omnesque qui de Scripturis sanctis memoriae aliquid tradiderunt, breviter exposuit. Verum et contra Celsum, Porphyrium, et Julianum Augustum, rabidos adversus Christum canes, et contra insectatores Ecclesiae, vel eos qui putant Ecclesiam nullos Philosophos et eloquentes habuisse doctores, magno suda vit ingenio: ut sciant quanti et quales viri eam fundaverint, exstruxerint, adornaverint: et desinant fidem nostram rusticae simplicitatis arguere, suamque potius imperitiam recognoscere. Innumeris praeterea libris Apostolorum Prophetarum constructionibusi. Dehinc Hieronymus librorum abundantia fultus, dictis suis Sancto Spiritui dedicatis, immobilem Catholicae Ecclesiae turrem contra perfidorum jacuPelagium, et adversus Jovinianum evidentissima volumina, Catholicaque correptione robora
Abbreviated transcription (Latin):
cis doctus: cuncta hebreoꝵ uolumina que in
caniene continentur. ex ueteri testamento ue¬
ia cilitione in latinam linguam uertit ⁊ eaq¬
omĩa cõmentatus est. Danielem quoq chal¬
hebreo canone latina modulatione canen¬
breuiter disseruit ⁊ et enchiridionem appella¬
uit. Duos libros salomonis explanauit. Can¬
tica uͦ canticorũ ex origenis interp̃tatione: si
tͣnstulit linguam. Mathei nichilominꝰ euͣn¬
głium. ex hebreo fecit ẽe romanũ: ꝙͦdq com¬
pendiosa pocius qͣm fastidiosa explanatione
studiosis lectorib interp̃tatus est. Sedecim qͦq
ꝓpħarum uolumina uł uaticinia: a nullo qͣn¬
doq romanorũ uł meminisse uł scͥbere incho¬
asse reꝑto inseruit. Solus quatuor et septua¬
ginta libros editos cõmentatus ẽ. Plerasq p̾terea
pauli epłas: et iohis reuelationem disserut.
Inter has itaq numerosas oꝑis sui paginas. sins
ginta qͥnq uirorum illustriũ eccłiasticos scͥpto¬

Expanded text:
cis doctus, cuncta Hebraeorum volumina quae in cis doctus, cuncta Hebraeorum volumina quae in canone continentur, ex Veteri Testamento, vera editione in latinam linguam vertit, aqomnia commentatus est. Danielem quoque Chalronymus ex Hebraeo Canone Latina modulatione canenbreviter disseruit et enchiridionem appellavit. Duos libros Salomonis explanavit: Cantica vero Canticorum ex Origenis interpretatione: sin Latinam transtulit linguam. Matthaei nihilominus Evangelium ex Hebraeo fecit esse Romanum; quodque compendiosa potius quam fastidiosa explanatione studiosis lectoribus interpretatus est. Sexdecim quoque Prophetarum volumina seu vaticinia a nullo quandoque Romanorum vel meminisse vel scribere inchoasse reperta, disseruit quatuor et septuaginta libris editos Commentatus est. Plerasque praeterea Pauli Epistolas, et Joannis revelationem disseruit. Inter has itaque numerosas operis sui paginas, suis tum triginta Virorum Illustrium Ecclesiasticos scripto
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc unũ scio: non potuisse me interp̃tari.
doreq chaldeam linguam didiscerit: idem
ieronimꝰ ita scribens atq affirmans dicit.
Ego adolescentulus post quintilliam et tullii
lectionem ac flores rethoricos. cum me in lin¬
gue huiꝰ pistrinum reclusissem ⁊ et multo su¬
dore multoq tempore cepissem anelantia
stridentiaq uerba resonare. et quasi ꝑ criptã
ambulans rarum desuꝑ lumen aspicerẽ: im¬
pegi nouissime in danelem. Et tanto teclio
affectus sumr: ut desperatione subita omnẽ
ueterem laborem uoluissem contempnere.
Uerum adortante me hebreo. et illua insua
lingua crebrius ingerente. labor omnia uin¬
cit improbus: q ui mͥ iudebar sciolus inter
eos ⁊ cepi rursum discipulus ẽẽ chalddaicus. Et
ut uerius fatear: usq in p̃sentem diem magis
possum sermonem chalclaicum legere et intel¬
lige e qͣm sonare. Xpisti itaq gr̃a ieronimꝰ fidẽ
adeptus ⁊ litierisq grecis ac latinis atq hebrai

Expanded text:
hoc unum scio, non potuisse me nisi quod anthoc unum scio, non potuisse me nisi quod antdoreque Chaldaeam linguam didicerit, idem Hieronymus ita scribens, atque adfirmans dicit. Ego adolescentulus post Quintiliani et Tullii lectionem ac flores Rhetoricos, cum me in linguae hujus pistrinum reclusissem, et multo sudore multoque tempore coepissem anhelantia stridentiaque verba resonare, et quasi per cryptam ambulans, rarum desuper lumen aspicere, impegi novissime in Danielem, et tanto taedio affectus sum, ut desperatione subita omnem veterem laborem voluerim contemnere. Verum adhortante me viro Hebraeo, et illud mihi sua lingua crebrius ingerente, labor omnia vincit improbus, qui mihi videbar sciolus inter eos, coepi rursus discipulus esse Chaldaicus. Et ut verius fatear, usque in praesentem diem magis possum sermonem Chaldaicum legere et intelligere, quam sonare. Christi itaque gratia Hieronymus fidem adeptus, litterisque Graecis ac Latinis atque H
Abbreviated transcription (Latin):
cationib estuab:t. Ad qͦd emendandũ ciudã
fr̃i qui ex bebreis crediderat. me in disciplinã
dedi: ut post qͥntilliam acumina. ciceronis
fluuiũ. gͣuitatemq frontõnis et lenitatẽ plimii:
alfabetum discerem: stridentia anhelantiaq
uerba meditarer. Quid ibi laboris sumpserunt
qͥd sustinuerim difficultatis ⁊ quociẽs despera¬
uerim. quotiẽsq cessauerim. et conditione dis¬
cendi rursum inceperim: testis est conscientia
mea que passus sum. que ꝓ eorum qui mecũ
dño: qͦo de amaro semine litterarũ. dulces
fructus capio. Porro librum damel hebraicis
qͥdem litteris. s chaldaico sermone conscͥptum.
cũ ieronimꝰ uerteret in latinũ: hunc qui sub¬
ter adnexus est habuit p̾ceptorem. Memini
me inqͥt ob intelligentiam huiꝰ uoluminis:
iudeum quendam p̾ceptorem qͥ apud hebre¬
os peritus habebatur. ñ parus redemisse num
mis. Si eiꝰ doctrina aliqͥd profecerim: nescio

Expanded text:
tationibus aestuabat. ad quam edomandam cuidam tationibus aestuabat. ad quam edomandam cuidam fratri, qui ex Hebraeis crediderat, me in disciplinam dedi, ut post Quintiliani acumina Ciceronisque fluuios grauitatemque Frontonis et lenitatem Plinii alphabetum discerem, stridentia anhelantiaque uerba meditarer. quid ibi laboris insumpserim, quid sustinuerim difficultatis, quotiens desperauerim quotiensque cessauerim et contentione discendi rursus inceperim, testis est conscientia tam mea, qui passus sum, quam eorum, qui mecum Deo, quod de amaro semine litterarum, dulces fructus capio. Porro librum Job Hebraicis quidem litteris, sed Chaldaico quidem sermone conscriptum, cum Hieronymus verteret in Latinum, hunc qui subter adnexus est, habuit praeceptorem: Mme, inquit, ob intelligentiam hujus voluminis Liddeum quemdem in praeceptorem, qui apud Judaeos peritus habebatur, non parvis redmis. Si ejus doctrina aliquid profecerim, nescio:
Abbreviated transcription (Latin):
ad noe de mundis et immundis animalib
mandat: cũ immundũ nichil bonũ ẽẽ pos¬
sit. Et in nouo testamento. post uisionem que
petro fuerat ostensa dicenti. absit dñe quia
cominune et immundum nunꝗͣ intrount in
to eeñt reu̾suri ⁊ et postea moyses scripsit. qͥn
ta generatione uł ꝓgenie exierunt filu isrł
de terra egypti. ¶oͦ utiq nisi exponatur uidet᷑
ẽẽ contrarium. Cur abraham signũ circũcisio¬
nis suscepit. Cur ysaac iustus. deo carus: non
illi cui uoluit. s cui noluit. deceptus errore bi¬
nedixit. Hunic quib usib qͣntisue laboribus.
solus omniũ romanorũ ieronimꝰ hebraicam
linguam literasq inmo chaldaicam lin¬
gaam didicerit: sut ipse ꝑhibuit sub necten¬
dum. Dam eẽm inqͥt uuenis. et solitudinis
me deserta uallarent: incentiua uitiorũ ar¬
doremq nature ferre non poteram. Que cum
crebris ieiumis frangerem: mens tamen cogi¬

Expanded text:
ad Noe de mundis et immundis animalibus ad Noe de mundis et immundis animalibus mandat, cum immundum nihil bonum esse possit? Et in novo Testamento post visionem quae Petro fuerat ostensa dicenti: Absit, Domine, quia commune et immundum nunquam introivit to essent reversuri; et postea Moyses scripsit: Quinta autem generatione vel progenie exierunt filii Israel de terra Aegypti. Quod utique nisi exponatur, videtur esse contrarium. Cur Abraham signum Circumcisionis suscepit? Cur Isaac justus et Deo carus, non illi cui voluit, sed cui noluit deceptus errore benedixit? Nunc quibus ausibus quantisque laboribus solus omnium Romanorum Hieronymus, Hebraicam linguam litterasque, imo Chaldaicam linguam didicerit, sicut ipse perhibuit, subnectendum est: Dum essem, inquit, juvenis, et solitme deserta uallarent, incentiua uitiorum ardoremque naturae ferre non poteram; quae cum crebris ieiuniis frangerem, mens tamen cogi
Abbreviated transcription (Latin):
cia inqͥt ꝓpħa. gutturi meo eloqͥa tua: suꝑ
mel ori meo. Nam idcirco ut ait p̃cipuus
orator. hoĩes a bestuis differimꝰ: qͦd loqui pos¬
sumꝰ. Qua uͦ laude dignus est. qui in ea re
ceteros suꝑat ⁊ qua hoĩes bestias antecellunt:
Accingere gͥ & michi que subiecta sunt dissere:
seruans utrobiq moderamen: ut nec ꝓposita
solutionem desiderent ⁊ nec epistole breui¬
tatem. Fateor quippe tͥ. qͥa libros quos mͥ de
fide lactantii dederas. ideo ñ libenter lego:
qͥa oe plurime epłe eius usq ad mille uersuũ
spacia tenduntur ⁊ & raro de nr̃o doginate
disputat. Quo fit. ut & legenti fastidium
generet longitudo ⁊ et si qua breuia sunt.
scolasticis magis sint apta. qͣm nob̾: de metris
et regionum situ. & philosophis disputantis.
Quid sibi uult. qͦd in genesi scriptum est:
om̃is qͥ occiderit cam. septem uindictas sol¬
uet. S & si omĩa fecit ds̃ bona ualde ÷ quare

Expanded text:
cia, inquit Propheta, gutturi meo eloquia tua! super cia, inquit Propheta, gutturi meo eloquia tua! super mel ori meo. Nam cum idcirco, ut ait praecipuus Orator, homines a bestiis differamus, quod loqui possumus: qua laude dignus est, qui in ea re caeteros superat, in qua homines bestiis antecellunt? Accingere igitur et mihi quae subjecta sunt edissere, servans utrobique moderamen, ut nec proposita solutionem desiderent, nec Epistola brevitatem. Fateor quippe tibi, quia libros quos mihi de fiae Lactantii dederas, ideo non libenter lego, quia plurimae Epistolae ejus usque ad mille versuum spatia tenduntur, et raro de nostro dogmate disputat: quo fit, ut et legenti fastidium generet longitudo; et si qua brevia sunt, scholasticis magis sunt apta quam nobis. De metris, et regionum situ et Philosophis disputans. Quid sibi vult quod in Genesi scriptum est: Omnis qui occiderit Cain, septem vindictas solvet. Sed et si onmia fecit Deus bona valde, quare
Abbreviated transcription (Latin):
scribenda mittendaq uolumina assiduo
mitantem te. & longo iam temꝑe negli¬
gentem potius qͣm scͥbentem ⁊ questumculis
ad te missis excitare disposui: non quo et le¬
gere ñ debeas ⁊ hoc eñĩ ueluti cotidiano cibo
alitur ac pinguescit oratio: s qͦd lectionis fru¬
ctus sit iste. si scribas. Itaq qm̃ etherio tabella¬
rio ad me remisso. nullas te iam epłas habere
dixisti. exceptis his quas in heremo aliqͣndo
dictaueras. quasq tota auiditate legi. atq
scͥpsi ÷ & ultro pollicitus es. te furtiuis noctiũ
oꝑibus aliqua si uelles posse dictare: libenter
accipio ab offerente. qͦd rogare uolueram etiã
si negasses. Neq uero ullam puto digniorem
disputationis nr̃e confabulationẽ fore. qͣm
de scͥpturis inter nos sermocinemur: iclest
ut ego int̾rogem ⁊ tu respondeas. Qua uita
nichil in hac puto luce iocundius: quo am¬
me epulo. omĩa mella superantur. Qm dul¬

Expanded text:
scribenda mittendaque volumina assiduo scribenda mittendaque volumina assiduo mitantem te, et longo jam tempore legentem potius quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: non quo legere non debeas, hoc enim veluti quotidiano cibo alitur et pinguescit oratio; sed quod lectionis fructus sit iste, si scribas. Itaque quoniam et tabellario ad te remisso, nullas te jam habere Epistolas dixisti, excepdictaueras quasque tota auiditate legi atque descripsi, et ultro pollicitus es te furtiuis noctium operis aliqua, si uellem, posse dictare, libentaccipio ab offerente, quod rogare volueram, etiam si negasses. Neque enim ullam puto digniorem disputationis nostrae confabulationem fore, quam ut de Scripturis inter nos sermocinemur, id est, ut ego interrogem, tu respondeas, qua vita nihil in hac luce puto jucundius, quo animae pabulo omnia mella superantur. Quam dul
Abbreviated transcription (Latin):
bic cybum. neq que sunt nr̃a accipiemꝰ: nisi
prius qͦd poposcimus iusseris fieri. Petimꝰ gͦ.
ut sicut p̾diximꝰ nc medium qͦd attulerunt
cameli olei liquorem suscipiatis: & deinde pol¬
licemus. nos nr̃osq heredes. uobis ur̃isq succes¬
sorib omni anno oleiI mensuram hinc
qͥcqͥd rogauerant impleri p̾̃cepit. Sumpto gͥ
cibo. & benedictione cum camelis accepta: exul¬
tantes gͣtulantesq ad ꝓpria remearunt. Hec
aut̃ bethleem acta: ab incolis loci illius hactenꝰ
asserendo. ita fuisse narrant᷑.¬
Nterim ieronimꝰ dũ eximiorum beremitarũ
monachoꝵq humilia subt̾raneaq ꝑagrans
habitacula contemplatur. uitasq eorum sim¬
plici uoce sciscitans scribensq ueritatem ponit.
multaq alia libellis suis epłisq suo in mona¬
sterio conficiens edisserit: beatus damasus ro¬
mane urbis eccł̃ie eloquentissimꝰ pontifex.
ut ad suam idest romane urbis eccłiam ob

Expanded text:
hic cibum, neque quae nostra sunt, accipiemus: nisi hic cibum, neque quae nostra sunt, accipiemus: nisi quod poposcimus, prius jusseris fieri. Itaque, ut praediximus, nunc dimidium, quod attulerunt cameli, olei liquorum suscipiatis; et deinceps pollicemur nos nostrosque haeredes, vobis vestrisque successoribus omni anno olei mensuram hin quae rogaverant, impleri praecepit. Sumpto quoque cibo, ac benedictione cum camelis accepta, exultantes, gratulantesque ad propria remearunt. Haec autem Bethleem acta, et ab incolis loci illius hactenus asserendo ita fuisse narrantnterim Hieronymus dum eximiorum Eremitarum, Monachorumque humilia subterraneaque peragrans habitacula contemplatur, vitasque eorum supplici voce sciscitans, scribensque veritatem exponit, multaque alia libellis suis, epistolisque suo in Monasterio conficiens edisserit; beatus Damasus Romanae urbis Ecclesiae eloquentissimus Pontifex, ut ad suam idem Romanae urbis Ecclesiam, ad
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ib ait. Darati estote fratres in his que
usu refectionis sunt necessaria: ut hii qui
est hospites suscipiantur. Mox itaq imꝑata.
quoq nissis. sermocinantibq cũ beato iero¬
nimo fr̃ib : subito uenit nuntius qͥ diceret.
ante monasterii fores hospites aduenisse: qͥ
cenobii patrem uellent uidere. Hoc sepe
dictus pater audito: postes celle aperiri. eosq
erubescendo tamen introeuntes: uiso beato
ceps ub dei p̾sentia se crederent uiuere semꝑ.
Qua ut par erat p̾dicatione expleta: p̾cepit
ut reficerentur ⁊ receptisq camelis abirent.
te pater. ut ad eccłie lummaria necessitatẽq
fratrũ. dimidiũ liquoris olei qͦd attulerunt
cameli. suscipi iubeas: quia scimꝰ et certe̾sumꝰ.
beatus ieronimꝰ. Non recte ꝓculdubio postu¬
latis: qͥa ualde durum indetur ut nos qui
alus compati. aliorumq necessitatem suble¬
uare dantes debemiꝰ : uos grauemꝰ. ur̃a quib
ñ indigemꝰ tollentes. Tunc illi ⁊ neq in quiut

Expanded text:
ribus ait: Parati estote fratres in his quae usui refectionis sunt necessaria: ut hi qui est, hospites suscipiantur. Mox utique imperatquoque jussis, sermocinantibus cum beato Hieronymo fratribus, subito venit nuntius, qui diceret ante monasterii fores hospites adesse, qui coenobii patrem vellent videre. Hoc saepe dictus pater audito, portas cellae patefieri, eosque erubescendo tamen introeuntes, visoque beande sub Dei praesentia caute viverent semper. Qua nimirum praedicatione expleta: praecepit ut reficerentur, receptisque camelis, abirent. s, pater, ut ad Ecclesiae luminaria, necessitatemque fratrum, dimidium liquoris olei, quod attulerunt cameli, suscipi jubeas: quia scimus et certi sumusbeatus Hieronymus ait, non recte proculdubio postulatis, quin valde durum videtur, ut nos qui aliis compati, aliorumque necessitatem sublevare dando debemus, vos gravemus, vestra quibus non indigemus, tollentes. Tunc illi, neque, inquiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uite eiꝰ. sic colligunt᷑. Ordinatus ẽ rome pb̃r
annorũ triginta nouem. annis trib uixit.
apud bethleem in ꝓposito suo annis qͥnqua¬
ginta et mensib sex. Omne uite sue tempus.
cdauid in tribu iuda: ubi qͦndam dñs et sal¬
uator noster. ut adimpleret᷑ ꝓphetia. ucritas
de terra orta est. in p̃sepio infra speluncam.
ex uirgine nasci ddignatus ẽ. et pariuilus
uagiit. Qdͥ p̃sepe auro argentoq ornatum.
sicut refert sanctus antonĩ incessanter in
eo luminaria ardent⁊ plurimisq seruoꝵ dei
lunce ad ingrediendum omni io argustũ ĩ.
In cuius utiq ore iclest in ipso p̃sepii ingͣlsu:
beatus ieronimꝰ saxum scalpendo. monumen¬

Expanded text:
vitae ejus sic colliguntur. Ordinatus est Romae Presbyter annorum viginti novem, annis tribus vixit apud Bethleem, in proposito suo annis quinquaginta et mensibus sex. Omne vitae suae tempus David in tribu Juda: ubi quondam Dominus et Salvator ut impleretur prophetia, Veritas de terra orta est  in praesepio intra speluncam, ex Virgine nasci dignatus est, et parvulus vagiit. Quod praesepe auro argentoque ornatum sicut sanctus refert Antonius incessanter in eo luminaria ardent: plurimisque servorum Dim speluncae ad ingrediendum omnino angustum est. In cujus itaque ore, id est, in ipso praesepii ingressu, beatus Hieronymus saxum scalpendo, monumen
Abbreviated transcription (Latin):
uit orbem. Ad beatum quoq augustinũ ep̃m.
secũ quidem animũ eccłie catholice cooꝑ an¬
tem corꝑe. aut in affrica scribentem: sic inter
cetera scripsit. Nr̃a habiumꝰ temꝑa: et cucur¬
rimꝰ qͣntum potiumꝰ. Nunc te currente. & lon¬
ga spacia tͣnsmutente: nob̾ debetur otium.
Tanta deniq lassitudine fatigatus ẽ: ut etiã
in stratu suo iacens funiculo trabe suspenso.
supinisq manib app̃henso erigeretur ⁊ licet
officia monasterii prout poterat exhiberet:
tͣnseuntib in scalore corporis uocisq tenuitare
dieb plurimis. Pergunt itaq ad insitandum
consolandũq ieromimũ. dum in langore eẽt:
iam corpore  obtulit uitam suam. cautam¬

Expanded text:
iores. Ad Beatum quoque Augustinum Episcopum secum quidem animo in Ecclesia Catholica cooperantem, corpore autem in Africa scribentem, sic in caetera scripsit: Nostra habuimus tempora, cucurrimus quantum potuimus: nunc te currente et longo spatia transmittente, nobis debetur otium.Tanta denique lassitudine fatigatus est, ut etiam in stratu suo jacens, funiculo trabe suspenso, supinisque manibus apprehenso erigeretur; ut scilicet officium Monasterii prout poterat exhiberet, transeuntes in squalore corporis, vocisque tenuitate it. Pergunt itaque ad visitandum, consolandumque Hieronymum, dum in labore esset, , corpore
Abbreviated transcription (Latin):
nis refulgent increm̃ta: p̃cipue cũ facta p̾ceden¬
tium. salutis sit materies ad memoriam rela¬
ta posterorum

Expanded text:
nis refulgent incrementa, praecipue cum facta praecedentium, salutis sit materies ad memoriam relata posterorum
Abbreviated transcription (Latin):
multiplex. quia cunctis qui expetere uo¬
luerint. affluenter indulgetur⁊ iuxta il¬
lud. petite & accipietis. Unde ingilanter

Expanded text:
multiplex, quia cunctis qui expetere voluerint affluenter indulgetur iuxta illud: Petite et accipietis, et r
Abbreviated transcription (Latin):
nichil dde terrenis fascib ambiens: mentis
aciem in creatoris omniũ timore simul cẽ
amore fixam tenebat. frat aut̃ in eo tanta
largitatis industria: ut omĩa que p̾ter sim¬
plex indumentũ habere poterat. pauꝑibus
cdam romane rei publice pͥnceps. cũ ad impe
rium totius orbis fuisset electus. om̃sq ꝓuin¬
tias turbari quorũdam p̾sumptione ꝓspice¬
sibi commilitonem berculiũ maximianum
cesarem fecit: eumq contra alamandum &
elianum qui in bagaudarum nomen pre¬
sumptione seruili arma cõmouerant ad
gallias clestinauit. Cui ad supplementũ exer

Expanded text:
Nil de terrenis fastibus ambiens, mentis aciem in creatoris omnium timore simul et amore fixam tenebat. Erat autem in eo tanta largitatis industria, ut omnia, quae praeter simplex indumentum habere poterat, pauperibus crium totius orbis fuis| set electus. Omnisque prouincias turbari| quorundam praesumpcione perspicesibi conmilitonem| herculium maximianum cesarem fecit . eumque| contra amandum et aelianum qui in bacaudarum| nomen . praesumpcione seruile arma commouerant| ad gallias distinauit. Cui ad subplimentum exer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsapia. frant itaq parentes locupletes ual¬
dde: tam in pecunia qͣm etiam in magna¬
rerum amplissimaq possessione. Erat uero
beatus piaton elegans et pulcherrimꝰ inter
om̃s sue pub̾tatis coetaneos: sapiens u̾bis:
prudens morib ⁊ consilio firmus: ingenio
uigens⁊ decorus aspectu⁊ blandus alloqͥo.
Et qđ his maius est: a primo etatis sue tiro¬
cinio in amorem suꝑne patrie ita exarsit:
ut cuncta quib mortalium fauet uita
desudaret. Cunctis eñi uirtutib quib ce¬
leste regnum adipiscitur: sancti pueri nu¬
triebatur infantia. Etate uͦ ꝓcedente. & reli

Expanded text:
. Erant autem parentes illius locupletes valde tam in pecuniae quam etiam in agrorum amplissima possessione. Erat vero beatus Trudo elegans et pulcherrimus inter omnes suae pubertatis coaetaneos, sapiens verbis, prudens moribus, consilio firmus, ingenio vigens, decorus aspectu, blandus alloquio et, quod his maius est, a primo aetatis suae tyrocinio in amore supernae patriae ita exarsit, ut cuncta, quibus mortalium fovetur vita,  magnopere desudaret. Cunctis enim virtutibus, quibus caeleste regnum adipiscitur, sancti pueri nutriebatur infantia. Nil de terreni
Abbreviated transcription (Latin):
iocletianus quondam romane
rei publice pͥnceps. cũ ad imꝑium
totius orbis fuisset electus: aliquasq¬
ꝓuincias ꝑturbari. quorũdam p̃sumptione
ꝑspiceret: ad consortiũ imperii uł laboris.
olim sibi cõmilitonem herculiũ maximianũ
cesarem fecit : eũq contra amandum et elianũ.
cõmouerant: ad gallias destinauit. Cui acl
supplementũ exercitus: legionem thebeam ex
orientalib militib ire p̃cepit. Que legio: sex mi¬
lia sexcentos sexaginta sex uiros. ualidos animis.
et instructos armis. antiquoꝵ romanoꝵ babebat
orientali tradicione susceꝑant ab ierosolimitane.¬

Expanded text:
ioclicianos quondam roman e rei publicę| princips. Cum ad imperium totius orbis fuis| set electus. Omnisque prouincias turbari| quorundam praesumpcione perspiceret. Ad| consorci“u”m imperii uel laboris olim sibi conmilitonem| herculium maximianum cesarem fecit . eumque| contra amandum et aelianum ile arma commouerant| ad gallias distinauit. Cui ad subplimentum exercitus| legionem tebeam ex orientalibus militibus dedit . quę| legio sex milia sexcentos ac sexaginta+ uiros ualidos| animis . et instructus armis . antiquorum romanorum| habebat orientali tradicione susciperant . fide
Abbreviated transcription (Latin):
sunt stadia octingenta. Et ꝑ hec omnia spacia
puste: licet rari. tamen uita fruuntur habitan¬
tes. Ultra uero iam maccessum est: ꝓpter nimi¬
um solis ardorem. Deniq in hac ip̃sa rona
qͣm nos incolimus. que tota dicitur tempera¬
ta: partes tamen ille que pusto cingulo ui¬
cine sunt. ceteris calidiores sunt: ut est ethio¬
pia. arabia. egyptus. et libia ÷ in quib calor
ita circumfusi aeris corpus extenuat. ut aut
nunqͥm. aut raro cogatur in nubes: et ideo
nullus pene apud illos usus est ymbrium.

Expanded text:
sunt stadia octingenta; et per haec omnia spatia sunt stadia octingenta; et per haec omnia spatia perustae, licet rari, tamen uita fruuntur habitantes, ultra uero iam inaccessum est propter nimi frigoris. Denique in hac ipsa zona quam incolimus, quae tota dicitur temperata, partes tamen quae perusto cingulo uicinae sunt ceteris calidiores sunt, ut est Aethiopia, Arabia, Aegyptus et Libya, in quibus calor ita circumfusi aeris corpus extenuat, ut aut numquam aut raro cogatur in nubes, et ideo nullus paene apud illos usus est imbrium.
Abbreviated transcription (Latin):
lentissima ÷ centum portis inclita ⁊ suꝑ mlum
fluuium qui de paradyso fluens gyon ap¬
pellatur. sita: de qua nc̃ legitur. fc̃ce uetus
thebe: centum iacet obruta portis. Ab hac gͦ¬
pico. idest cancro. constituta est: et eo die quo
sol certam partem ingreditur cancri hora diei
sexta. qm̃ sol tunc suꝑ ipsum inuenit᷑ uerticem
cruitatis : nulla illic potest in terra de qͦlibet
corpore umbra lactari. S nec stilus hemispe¬
rii monstrantis horas. quem stilum gnomonẽ
uocant: tc̃ de se potest umbras creare. Sanc
qm̃ pars illa peruste zone que temperate ui¬
cina est. admutit habitantes : illic idest trans
tropicum quecũq habitantur spacia. umbrã
mittunt in austrum: eo temꝑe quo sol cancrũ
tenet. Tunc em̃i fit eis sol septemtrionalis. cũ
tropicum tenet: eo qͦd ab illis ad septemtrionẽ
sub ipso tropico est. Meroe autem. trib mili¬
bus octingentis stadiis ã siene introrsum recedit:
et ab illa uĩq aci terram cinnamomi ferãcem.

Expanded text:
lentissima centum portas habuit, et super Nilum fluuium qui de paradiso fluens Gyon dicitur sita fuit; de qua dicitur ‘Ecce uetus Thebe centum iacet obruta portis’. Ab hac pico constituta est; et eo die quo sol certam partem ingreditur Cancri, hora diei sexta, quoniam sol tunc super ipsum inuenitur uerticem ciuitatis, nulla illic potest in terram de quolibet corpore umbra iactari sed nec stilus hemisphaerii monstrantis horas, quem gnomona uocant, tunc de se potest umbram creare. Et m pars illa perustae quae temperatae uicina est admittit habitantes, illic, id est trans tropicum, quaecumque habitantur spatia umbram mittunt in austrum eo tempore quo sol Cancrum tenet. Tunc enim fit eis sol septentrionalis cum tropicum tenet, quod ab illis ad septentrionem sub ipso tropico est, Meroe autem tribus milibus octingentis stadiis in perustam a Syene introrsum recedit, et ab illa usque ad terram cinnamomi feracem
Abbreviated transcription (Latin):
delinquendi: sitq in eis cauta uirginitas.
et ornata pariter et armata : fides integra ⁊
spes certa: caritas sincera. Paratis animis
ad continentiam. uirtus tanta p̃stetur. que
suꝑet diaboli uniu̾sa figmenta: atq con¬
tempnentes p̃sentia. futura sectentur. Ieni-¬
nia epulis carnalib p̾ferant: lectiones sacras¬

Expanded text:
delinquendi. Sitque in ea casta virginitas, et ornata pariter, et armata, fide integra, spe certa, caritate sincera, ut praeparato animo, ad continentiam virtus tanta praestetur, quae superet diaboli universa figmenta, atque contemnendo praesentia futura sectetur. Jejunia epulis carnalibus praeferat, et lectiones sacra
Abbreviated transcription (Latin):
instructu implens serpentem. eiq sp̃m suum
misins ⁊ eo more quo uates demonũ impleri
et in serpente ipse locutus est: utens eo uelut
organo ⁊mouensq: eiꝰ naturam. eomͦ quo mo¬
uere ille et moueri illa potuit ad exprimen¬
dos uerborũ sonos. et signa corporalia: per
que mulier suadentis intelligeret uolunta¬
intelligebat. qͥ ex illo fiebant ad mulierem:
sa in naturam rationalem: qndoquidem nec
ipsi hoĩes quorũ rationalis natura est. cũ de¬
mon in eis loquitur. ea passione cui exorcista
requiritur. sciunt qͥd loquant᷑. S: sicut iã

Expanded text:
s jam implens serpentem, eique suum spiritum miscens, eo more quo vates daemoniorum impleri ed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri ilia potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret, uoluntaintelligebat, qui ex illo fiebant ad mulierem. s in naturam rationalem; quandoquidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione cui exorcista requiritur, sciunt quid loquantur; quanto
Abbreviated transcription (Latin):
Gitur mauriluis
mediolanensis oppidi indigena extitit. pa
nabulis a beato martino qͥ illis temporibus
mediolano sibi monasterium collocauerat
sacris litteris et liberalib studiis institutus S
beato martino arrianoꝵ ꝑfidia de ciuitate illa
expulso: sanctus iam mauriluis tam amore
qͣm magnoꝵ p̾ceptis parentum. qͥ martinum
prius sequi concupierat. ibidem demoratus ẽ:
quo usq a beato ambrosio ipsius ciuitatis ep̃o
p̃uentus hominem exiut. Cauriliꝰ ⁊ in

Expanded text:
gitur Maurilius Mediolanensis oppidi indigena extitit parenabulis a beato Martino, qui illis temporibus Mediolani sibi monasterium collocaverat, sacris litteris et liberalibus studiis institutus est. 2 Sed beato Martino Arrianorum perfidia de civitate illa expulso, sanctus iam Maurilius tam amore quam magnorum praeceptis parentum qui Martinum prius sequi concupierat ibidem demoratus est, quousque a beato Ambrosio ipsius civitatis episcpraeventus hominem exivit. Maurilius
Abbreviated transcription (Latin):
sent xp̃ianos. Tunc adueniendes hi qui p̃¬
positi fuerant ad inquirendos occultos: nun¬
ciauerunt principi milicie dicentes. Ecce
spelco. Audiimus em̃i eos psallentes in ui¬
gilia nocturna. Audientes uero hec qui erar
in palatio primi: assumentes secum multi¬
tudinem militum: uementes ad locum cir¬
cumdederunt spelcum. Et comp̃hensos cos¬

Expanded text:
enta. Tunc aduenientis hi qui prepositi fue| rant ad inquirendos occultos . nunciauerunt prinipi mili| ium dicentis. Ecce spelunca. Audiui| mus eos psallentes in uigilia nocturna| Audientes hec qui erant primi in palatio . adsumentes| secum multitudinem militum . et uenientes ad locum| circumdederunt speluncam. Et conpraehensos
Abbreviated transcription (Latin):
das hostias et inctimas dus suis. Qui autẽ
contempsissent: tormentis succumberent
Snrus uero reperiretur xp̃ianus: igni cos¬
sumeretur. Constituerunt autẽ et quosdam
qui sua sollicitudine diligenter inquireres
pomnem regionem uel eiuitatem: ut sim
tes eis.diuersa tormta. qui aliquem occustasseã

Expanded text:
das hostias et uicti| mas diis suis. Qui autem contem\p/sissent . tormentis| adfligerentur. Si quis uero reppereritur christianus .| igne consumeretur. Constituerunt autem quosdam| qui sua sollicitudine diligenter inquererent per omnem| regionem uel ciuitatem ut si entes| eis diuersa tormenta. Tunc aduenientis
Abbreviated transcription (Latin):
um em̃i inter domesticos suos continge¬
bat secretius illũ habere conuuuiũ. et de¬
lectaretur in hilaritate carorum⁊ cdescende¬
bant ad eum intrepidi passeres. et in manii

Expanded text:
um enim inter domesticos suos contingebat secretius illum habere convivium, et delectaretur in hilaritate carorum, discendebant ad eum intrepidi passeres et in man
Abbreviated transcription (Latin):
scõs dei apłos. alterũ ꝑ crucis tropheũ. alterũ
autẽ gladio animaduersũ. felici cruore ꝑfusos.
et martẏrii gła dignos tͣnsmisit ad suꝑos: seq
uiuendi faciens finẽ. obitu nefando ut fuerat
ne menus. sui auspice xp̃o p̃sintiam in¬
tulit: qm̃ fidei necessitas et ad suscipiendũ
ostii aꝑtio. morosius eum decinuit÷ beatum
iam apicem gubernantẽ inuenit: a quo ides
mor ir se potuctunt inuicem talarare. oio
ỹ cũ ho nore susceptus: et y sccalistare alquo

Expanded text:
sanctos Dei apostolos, alterum per crucis tropaeum, alterum sanctos Dei apostolos, alterum per crucis tropaeum, alterum autem gladio animadversum, felici cruore perfusos et martyrii gloria dignos transmisit ad superos, seque, vivendi faciens finem obitu nefando, ut fueratnae moenibus sui auspice Christo praesentiam intulit, quoniam fidei necessitas, et ad suscipiendum ostii apertio eum morosius detinuit, beatum postolicae jam apicem gubernantem invenit. A quo idem mox, ut se potuerunt invicem salutare, digno est cum hono
Abbreviated transcription (Latin):
gato sibi ep̃o plebem tradidit ⁊ et ꝑ continual
parrochias uerbi spargens semina quatims
romã ꝑueniret. cũ quib: dam officialib. quos
sibi comites sũpserat. gnauiter ministrauit: sicq
achiue alunnus fortune. et doctus archidectus
eccłe se romane amplitudini contulit: et greciã
cui doctrina ac miracłoꝵ memoria manet. ne¬
quaqͣm deseruit. Magno eñi apłoꝵ amore e
martyrii desiderio festinantie itineris romam
accelerans insistebat ⁊ ut simul cũ eis si ita uel¬
let xp̃c occumberet: s: uota eiꝰ p̃uenit disposi¬
tio dinina. et ueri diabolici dem̃tissima satis
uesania. Nam cũ impussimꝰ nero. terra mariq:
imꝑu sui frena laxaret ⁊ et ninne uoluptatis
successu. int̾ cetera neqͥtiarum suarũ cumula¬
menta. etiã furor crudelitatis eiꝰ dira rabie in
xp̃i famulos ebullisset: qͣrto decimo imꝑii su
anno. anteqͣm beatus dionisius romã adiret

Expanded text:
gato sibi episcopo plebem tradidit, et per contiguas gato sibi episcopo plebem tradidit, et per contiguas parochias verbi spargens semina, quatenus Romam perveniret, cum quibusdam officialibus, quos sibi comites sumpserat, gnaviter ministravit: sicque Achivae alumnus fortunae, et doctus architectus, Ecclesiae se Romanae amplitudini contulit et Graeciam, cui doctrina ac miraculorum memoria manet, nequaquam deseruit. Magno enim apostolorum amore, et martyrii desiderio, festinantiae itineris Romam accelerans insistebat, ut simul cum eis, si ita vellet Christus, occumberet. Sed vota ejus praevenit dispositio divina, et viri diabolici dementissima satis vesania. Nam cum impiissimus Nero, terra marique imperii sui frena laxasset, et nimiae voluptatis successu, inter caetera nequitiarum suarum cumulenta, etiam furor crudelitatis ejus dira rabie in Christi famulos ebullisset, quarto decimo imperii sui anno, antequam beatus Dionysius Romam adiret,
Abbreviated transcription (Latin):
Iaulo aut̃ rome. et post pͥmam suã desen¬
sionem in occidus partib ut sibi ipse p̃¬
dixerat xp̃m cestificante: p̃ciosus et facuncdissi¬
mus dionisius qui apatria ionicus xp̃iano
autẽ agnomine ꝓpt̾ maximam sc̃itatem uoca¬
bat᷑ macharius. qͥd interpretat᷑ beatus: nepost
discessum magistri lupi rapaces et gregi ñ par¬
centes. dñicas oues inuaderent: qͦd institutor
suus plantauit abundanti sollicitudine riga¬
re contendit. Unde uicinas et longe positas
ꝑtransiens ciuitates. p̃dicando. et ad fidem
ppłos conu̾̃tendo fidelesq: in uerbo confirman¬
do. atq opp̃ssos uarnis langorib sanando⁊ usq
troadis secessit euangłii gr̃a: atq in eisdem
partib aliqͥndo tempore deguit. S. et post ali¬
qͦt annos cũ pelio lacedemoniorũ positus. pe¬
trũ et paulũ apłorũ capita rome tentos. et pe¬
trum ergastulo. paulũ scd̃o in uincłis ꝑuulga¬
tafama affici comꝑisset: athenas rednt⁊ subro¬

Expanded text:
aulo autem Romae, et post primam suam defensionem in Occiduis partibus, ut sibi ipse praedixerat, Christum testificante, pretiosus et facundissimus Dionysius, qui a patria Ionicus, Christiano autem agnomine, propter maximam sanctitatem vocabatur Macarius, quod interpretatur beatus, ne post discessum magistri, lupi rapaces et gregi non parcentes, Dominicas oves invaderent, quod institutor suus plantavit, abundanti sollicitudine rigare contendit. Unde vicinas et longe positas pertransiens civitates praedicando, et ad fidem populos convertendo, fidelesque in verbo confirmando, atque oppressos variis langoribus sanando, usque Troadem secessit Evangelii gratia. Atque in iisdem partibus aliquanto tempore degit. Sed et post aliquot annos cum Pelio Lacedaemoniorum positus, Petrum et Paulum apostolorum capita Romae tentos, et Petrum ergastulo, Paulum secundo vinculis, pervulgata fama affici comperisset, Athenas rediens, subro
Abbreviated transcription (Latin):
ne tros pene are mediabstiter otcupaue¬
rar piideret ariete tali destruerer oscity ar
pertissme eoquentie spiculo gentilitatem
ptoclio qtio ante ut muniistim qertensacer
erat solua atulari: atq: omne hane galdiaon
miscrabilit̾ ancillari: ueati fbemer fis eistaba¬

Expanded text:
nos pene irremediabiliter occupaverat, provideret ariete tali destruere, tantoque peritissimae eloquentiae spiculo gentilitatem perfodi, quo ante, ut munitissima defensione erat solita gratulari, atque omnem hanc Galliam miserabiliter ancillari, beati Clementis cor teti
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ imꝑator tui: s: tamen seruitutẽ liberi con¬
fitemͣ dei. Tibi militiam debemꝰ: illi innocen¬
ciam: a te stipendium laboris accepimꝰ: ab
illo uite exordium sumpsimꝰ. Sequi imꝑato¬
rem in hoc neqͣqͣm possumꝰ: ut auctorem õĩum¬
negemꝰ dm̃. Non nos aduersum te imꝑator
armauit. ipsa que fortissima ẽ inpericłis despe¬
ratio. Tenemꝰ arma. et ñ resistimꝰ : qͥa magis mo¬
ri qͣm occidere uolumꝰ: et innocentes interire.
qͣm noxii uiuere p̃optamus. Siqͥd in nos ultͣ

Expanded text:
sumus, imperator, tui, sed tamen servi, quod libere confitemur, Dei. Tibi militiam debemus, illi innocentiam; a te stipendium laboris accepimus, ab illo vitae exordium sumpsimus. Sequi imperatorem in hoc nequaquam possumus, ut auctorem egit, non nos aduersum te, imperator, armauit ipsa saltim quae fortissima est in periculis desperatio. tenemus ecce arma et non resistimus, quia mori quam occidere satis malumus et innocentes interire quam noxii uiuere praeoptamus. si quid in nos ultra
Abbreviated transcription (Latin):
citus: legionem thebeam ex orientalib dedit.
uiros ualidos animis. et instructos armis:
quorũdam romanorũ habebat exemplo.
tali traditione susceperunt: fidemq sacram
uirtuti & armis omnib p̃ponebant. Maxi¬
morata cunctos in exercitu suo cõgeret: ag¬
S bito iracundie furore completus. satellites
itt: ut legionem ad sacramentoꝵ suor
lacrilegia reuocarent. Frat in eadem legio¬
ne pͥmicerius mauricius: &e signifer exupuil
et candidus senator: qui ita cõmilitonib
suis p̾erant. ut amore pocius eqͣlitatis. qͦm
t̾rore militari obedienda p̾ciperent. Sel¬

Expanded text:
citus| legionem tebeam ex orientalibus militi sexaginta+ uiros ualidos| animis . et instructus armis . antiquorum romanorum| habebat exemplo .tali tradicione susciperant . fidemque| sacram . uertutem et armis omnibus praeponebant.| Maximorata cunctos in exercito suo cogeret . ag legionem subito iracundie| furorae conpletus satelletes mittet . ut legionem| ad sacramentorum suorum sacrilegia reuocarent| Erat in eadem legione primicirius mauricius . et signifer| exsuperius . et candidus senator . qui ita conmilitonibus| suis praeerant. Vt amore potius aequalitates quam| terrore militare obaedienda p