comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uuuis habetur in setulo. xeni
Aud etiam in cõdatensi di¬
ocesi actum sit: nõ p̾tĩbo
Locus autem ille: crebris uͥtutib
illustratur. Ab hoc eñ uir btũs.
sartina carnis abiecta miguit
ad dm̃n. Teomeris gͦ quidã no ͤ.
seruus cuidã hoĩs andegauim. a
ligataqz lingua rigebat. Młtoq
tp̃e in hac debilitate detentꝰ: neq
sibi neq dño aliquid oꝑis ex̾cebat
Hic fide cõmõitꝰ: cũ ad btĩ basili¬
cam uigilasset: directa manu. de¬
liberataqz ab oĩ impedimẽto lĩ᷑
btĩ mrͣtini miraculum pplĩs testa¬
batur. dicens. Ecce ꝙͣ in hac noc¬
te sãctꝰ dei operatꝰ est. me teste
ꝓbate Reuersꝰ aũt ad dm̃n suũ:
narrauit ei oĩa que acta fuerãt.
Sed ille mĩme uͥtutẽ gliosi ponti¬
ficis credẽs: ad soutũ eũ ad aptat
seruiciũ. Qui cum oꝑari cepiss.
rursum in debilitatẽ redigitur
Intelligens aũt doꝰ eius dei hoc ẽẽ
misteriũ: trãsmisit eum iterũ ad

Expanded text:
vivus habetur in saeculo. 22. vivus habetur in saeculo. 22. uid etiam in Condatensim diocesim actum sit, non praeteribo. Locus autem ille crebris virtutibus inlustratur. Ab hoc enim vir beatus, sarcina carnis abiecta, migravit ad Dominum. Leomeris ergo quidam nomine, servos cuiusdam hominis Andicavini, a ligataque lingua rigebat; multoque tempore in hac debilitate detentus, neque sibi, neque domino aliquid operis exercebat. Hic fide commonitus, cum ad beati basilicam vigilasset, directa manu, deliberataque ab omni impedimento lingua, beati Martini miraculum populis testabatur, dicens: Ecce quid in hac nocte sanctus Dei operatus est, me teste, probate. Reversus autem ad dominum suum narravit ei omnia quae acta fuerant. Sed ille minime virtutem gloriosi Pontificis credens, ad solitum eum adaptat servitium. Qui cum operari coepisset, rursum in debilitatem redigitur. Intelligens autem dominus ejus Dei hoc esse mysterium, transmisit eum iterum ad
Abbreviated transcription (Latin):
re nom bt̃i mrͣtini: Ut ⁊ si in hac
ncc̃itate non succurreret: uel a
culpis eum in posterũ excusaret.
autem ore semi aꝑto. parũꝑ labia
mouens: sc̃i martini semꝑ intebatͣ
auxiliũ implorare. Discedentib
tñ illis: statim solute sunt manꝰ
⁊ pedes eius. Et sic ꝑbiduũ pendẽ¬
te eo: reuelatum est cuidam reli-¬
giose. ut eum tollecet. Que urĩes
ĩuenit eum adhuc uiuentem. Tc̃
adiutorio bĩ mrͣtini de patibulo de¬
positum: ĩcolumen adduxit ad ec¬
clesiam. Ibiqz uidentes eum stupe¬
scebant et admirabant᷑: dicentes
Quomͦ uiuit: Et int̾rogabant
Btũs mrͣtinꝰ me de pñti morte li¬
berauit: et huc usq ꝑduxit. Uere
ego hanc uͥtutem iuxͣ mei sensus ĩ¬
telligentiam. nõ inferiorẽ censeo
qͣm mortuũ suscitatũ: quem sic
btũs confessor ut ita dicã cõfracto
mortis hyatu et eius ab ore recͣctũ.
uite restituit. Qui usq hodie
ad testimõium uirtutis btĩ uiri

Expanded text:
re nomen beati Martini, ut etsi in hac re nomen beati Martini, ut etsi in hac necessitate ei non succurreret, vel a culpis eum in posterum excusaret. autem ore semiaperto parumper labia movens, sancti Martini semper nitebatur auxilium implorare. Discedentibus tamen illis, statim solutae sunt manus et pedes ejus. Et sic per biduum pendente eo, revelatum est cuidam religiosae ut eum tolleret. Quae veniens invenit eum adhuc viventem. Tunc adjutorio beati Martini de patibulo depositum, incolumem adduxit ad ecclesiam: ibique eum videntes stupescebant, et admirabantur, dicentes: 'Quomodo vivit?' Et interrogabant 'Beatus Martinus me de praesenti morte liberavit et hucusque perduxit'. Vere hanc ego virtutem iuxta mei sensus intellegentiam non inferiorem censeo quam mortuum suscitatum; quem sic beatus confessor, ut ita dicam, confracto mortis hiatu, et eius ab ore retractum vitae restituit Qui usque hodie ad testimonium virtutis beati viri
Abbreviated transcription (Latin):
deorsum sine a larum remigio uolitaret:
sc̃ martini aurilium ꝑ singla descensi¬
onis sue momenta clamabat. Tunt
qͣi manibz alioꝵ de iumento suo ex¬
cussꝰ: sup arbores que ualli in erant
deicitur. Et sit paulatim ꝑ singlõs
ramos descendens: sine mortis ꝑccło
ad t̾ram usqz ꝑuenit . Tamen ut
opꝰ insidiatoris nõ usq quaq uideret᷑
quassatum. qd̾ fuerat inchoatum .
unũ pedem eius leuit lesit. Sied ue¬
niens ad glĩosi domni templũ: orõĩ
ĩcũbens. omnem uim doloris amisit.
On credo hẽri sr̃fluũ xxi.
si inseratur lectioni qͣlit̃
ĩuocatio noĩs eius uitam p̾stiterit
morituro. Quodam loco unus ꝓptͤ¬
scelart comphens atge grautr¬
Uerberib actus: ductꝰ ẽ ad patibulũ
ut condempnaretur suspendio Cũq
in hunc exitum morte iam appro¬
pinquãte uenisset: orandi spaciũ
petiit. Tunc sicut erat ligatis pꝰ
tgũ manibz iactauit se pronus ĩ
terrã: et cepit cum lacrimis ĩuoca¬

Expanded text:
deorsum sine alarum remigio volitaret, deorsum sine alarum remigio volitaret, sancti Martini auxilium per singula discensionis suae momenta clamabat. Tunc quasi manibus aliorum de iumento suo excussus, super arbores, quae valli inerant, deicitur. Et sic paulatim per singulos ramos discendens, sine mortis periculo ad terram usque pervenit. Tamen, ut opus insidiatoris non usquequaque videretur cassatum, quod fuerat inchoatum, unum pedem eius leviter laesit. Sed veniens adgloriosi domni templum, orationi incumbens, omnem vim doloris amisit. 21. Non credo haberi superfluum, si inseratur lectioni, qualiter invocatio nominis eius vita praestiterit morituro. Quodam loco unus pscelera comprehensus, atque gravibverberibus actus, ductus est ad patibulum, ut condemnaretur suspendio. Cumque in hunc exitum, morte jam appropinquante, venisset, orandi spatium petiit. Tunc sicut erat ligatis post tergum manibus, jactavit se pronus in terram, et coepit cum lacrymis iuvoca
Abbreviated transcription (Latin):
et enim qd̃ possit oculis meis lumen ĩ¬
fundere: qui potuit pauꝑis leprã oscdlõ
libante sanare. De hinc adminiculo
deducente: uenit ad sanctũ locũ. ibiqz ie¬
imis ⁊ orationibz crebris insistens:
uisum quem amiserat recipere meruit.
Et ita sanata est: ut que ceta uenerat
alio perducente. cecis a ffatim dux fu¬
tura regressa sit. Que postea uirum
accipiens et filios generans: recupe¬
ratori gratias rependit ĩcolumis .xx.
¶quia bis. aut t̾cio de sola
gloriosi nomĩs ĩuocatione.
et iurtutes factas. et pericula sedata
narrauimus. qualit̾ cuidam ꝑeunti
in ip̃o montis p̾cipitio ht̃s pontifex ĩ¬
uocatus sustentaculum p̾buisset euol¬
uam. ¶mmonius quidã agens
uices sc̃e basilice dum de ceria madeftũs
uino ueniret: de excelsa rupe que uie cõ¬
iungit ᷑ immico ĩpĩgente p̾cipitatur
rat aũt ꝓfundum loci illiꝰ. fere du¬
centenorum pedum. Cumor ꝑ ꝓfun¬
ditatem p̾cipicii illius rotaretur: ⁊

Expanded text:
etenim, quod possit oculis meis lumen inetenim, quod possit oculis meis lumen infundere, qui potuit pauperis lepram osculo libante sanare'. Dehinc, adminiculo deducente, venit ad sanctum locum, ibique ieiuniis et orationibus crebris insistens, visum, quem amiserat, recipere meruit. Et ita sanata est, ut, quae caeca venerat, alio perducente, caecis affatim dux futura regressa sit. Quae postea virum accipiens et filios generans, recuperatori gratias rependit incolomes. 20. Et quia bis aut tertio de sola gloriosi nominis invocatione et virtutes factas et pericula sedata narravimus, qualiter cuidam pereunti in ipso mortis praecipitio beatus pontifex invocatus sustentaculum praebuisset, evolvam. Ammonius quidam agens sanctae basilicae, dam de caena madefactus vino veniret, de excelsa rupe, quae viae coniungitur, inimico inpingente, praecipitatur. Erat autem profundum loci illius fere ducentenum pedum. Cumque per profunditatem praecipitii illius rotaretur et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓperant ad alligandum eum Sed ac¬
tedentes: mortuum reperinit Statim¬
qz puellis notum factiu: quod fu¬
ratum fuerat cellule restituunt: ad¬
mirantes tam uelocem ĩ homuem di¬
nne ultionis accessisse sententiam.
It et apud siroialensim xuiii.¬
oratorium amis altare sã
consessoris manus alina sacranit.
dum pleriqz hencfica ex petita mererẽ¬
tur: et quidam paraliticus adueniẽs.
cereum in status sui altitũdinẽ nocte
tota uigilans retinusset: mane facto
ut lux reddita ẽ mũdo. ip̃e ab solutis gres¬
sibus ꝑplõ teste incolumis exiliuit xix.
¶Et hoc silebo quid cecitati con¬
tulerit. cum beatum sepultͫ
deuota muilier expetisset. Quedã de tu¬
romco territorio femina. bella nomie:
amisso oculorũ lumine grauit̾ labora¬
bat. Et cum die noctuq ĩcessabilibus
dolorib urgeretur: dixit suis. Si ad¬
basilicam domini martini ducta fuissẽ
continuo recepissem salutem. Cõfido

Expanded text:
properant ad alligandum eum; sed acproperant ad alligandum eum; sed accedentes, mortuum repperiunt. Statimque puellis notum factum, quod furatum fuerat cellulae restituunt; admirantes, tam velocem in homine divinae ultionis accessisse sententiam. Sic et apud Siroialensim oratorium, cuius altare sancti confessoris manus alma sacravit, dum plerique beneficia expetita mererentur, quidam paralyticus adveniens, et cereum in status sui altitudine nocte tota vigilans retenuisset, manc facto, ut lux reddita est mundo, ipse, absolutis gressibus, populo teste, incolomes exilivit. 19. Nec hoc silebo, quid caecitati contdevota mulier expetisset. Quaedam de Turonico territorio femina, Bella nomine, amisso oculorum lumine graviter laborabat. Et cum die noctuque incessabilibus doloribus urgeretur, dibasilicam domni Martini ducta fuissem, continuo recepissem salutem. Confido
Abbreviated transcription (Latin):
I porta ambianensi ĩ qua quõ¬
dam ur beatus pauperem algẽ¬
tem clamide decisa contexit: ora torĩ
a fidetibus ẽ edificatum In quo mĩc
puelle religiose deseruunt. scĩ anti¬
stitis ob honorem: per parum facusta¬
tis habentes: insi quod eas deuotorũ
alit sepe deuocio. Erant tamen eis quõ¬
dam tempore: pauca a pium aluea¬
tia. Que cum quidam inidus conspe¬
xisset: ait in fra se. Utinam aliqua
de hus uasis possim auferre Secuta
autem nocte instigatus a demone.
ablatis tribus uasis nauem one¬
rat: ut salicet transito amne. fa¬
cilius que abstulerat uendicaret.
Ded credo ei impedimento fuisse hoc
furtum: sicut postea manifeste pro¬
batum ẽ. Igitur cum sole oriente ad
portum flumiis causa trãsmeãdi¬
homunes ꝓperarent nanem ad litus cõ¬
spigunit apesq ad lueariis cateruati
emergere. hominemqz seor sum iacere
prostratum. Sed putantes cum occu¬
patum sompno: sicut qui iam didice¬
rant a puellis fuitum fitm. qu ã tocius

Expanded text:
n portam Ambianensi, in qua quondam vir beatus pauperem algentem clamide decisa contexit, oratorium a fidelibus est aedificatum, in quo nunc puellae religiosae deserviunt, sancti antestitis ob honorem parumper facultatis habentis, nisi quod eas devotorum alit saepe devotio. Erant tamen eis quodam tempore pauca apium alvearia, quae cum quidam invidus conspexisset, ait infra se: 'Utinam aliqua de his vasis possim auferre'. Secuta autem nocte instigatus a daemone, ablatis tribus vasis navem onerat, ut scilicet, transito amne, facilius quae abstulerat vindicaret. Sed credo, inpedimentum fuisse hoc furtum, sicut postea manifeste probatum est. Igitur cum sole oriente ad portum fluminis causa transmeandihomines properarent, navem ad litus conspiciunt, apesque ex alveariis catervatim emergere hominemque seorsum iacere prostratum. Sed putantes eum occupatum somno, sicut iam didicerant a puellis furtum factum, quantotius
Abbreviated transcription (Latin):
Dernero ex andecano territo¬
rio: dum ĩ domo parentum resideret.
ꝑ ĩmissionem ut ip̃e asserebat artis
diabolice. manum pedumqz ꝑdidit¬
usum: ita ut contractis intrinsecus
digitis. igule ĩ palmam defigerẽt᷑
ad crura deuerterent. Sie qz ser annes
a parentibus male bauilatus: ad tẽ¬
plum antistitis deportatur Sed in or̃o¬
ne ꝑdurans: restitutis membris Iuxͣ
nołs sui ꝓprietatem. ꝯͣi nonus efflo¬
ruit floridus
It xxuiii.

Expanded text:
er vero ex Andecavo terreturio, dum in domo parentum resederet, per inmissionem, ut ipse adserebat, artis diabolicae, manum pedumqusum, ita ut contractis intrinsecus digitis, ungulae in palmam defigerenturad crura diverterent: sicque per sex annos a parentibus male bajulatus, ad templum sancti Antistitis deportatur. Sed in oratione perdurans, restitutis membris, juxta nominis sui proprietatem quasi novus effloruit Floridus. CAPUT XXVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi quoq rauẽne. atq in retho¬
rica socio suo felici: ex oleo qd̃
sub imagine picture beati martim mci¬
sendili ardebat. dimi tetigerunt ocules.
lumen redisse confessus est

Expanded text:
ibi quoque Ravenna atque in rethorica socii sui Felicis ex oleo, quod sub imagine picturae beati Martini in cicendile ardebat, dum tetigerunt oculos, lumen reddidisse confessus est
Abbreviated transcription (Latin):
culi: et pristine restituit lib̾tati Hec
ab ip̃ius muliacharii ꝓb̃ri ore: torã
multis testibus facta eẽ cognoui. u¬
tinam se michi ĩ tali uirtute dig¬
naretur m anifestart bt̃s confessor.
ut sic ab sotueret meoꝵ lgamẽta
peccanimum: sicut suꝑ eum cont̾¬
uit uasta pondã catenaꝵ .xxiiii.
le ciuitatis cum per totũ an-¬
num grauit̃ ab uius pedis dolore cõ¬
sumeretur: et die noctuqz requiem nõ
martim iugiter auxilium ĩploraret
appanut ei beatus confessor ĩ uisu noc¬
te nlan uultu arridens: ⁊ consu eta
deferens arma. bt̃m signaculum sc̃e
crucis super pedem infirmi ĩposuit.
mox omni dolore fugato: sanus sur¬
rexit a lectulo

Expanded text:
culi et pristinae restituit libertati. Haec culi et pristinae restituit libertati. Haec ab ipsius Wiliacharii presbiteri ore multis testibus fac um esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus Confessor, ut sic absolveret meorum ligamina peccaminum, sicut super eum contrivit vasta pondera catenarum. cae civitatis cum per totum annum graviter ab unius pedis dolore consumeretur, et die noctuque requiem nonMartini jugiter auxilium imploraret, apparuit ei beatus Confessor in visu nocte, hilari vultu arridens, et consueta deferens arma; ut beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum imposuit, mox omni dolore fugato, sanus surrexit de lectulo
Abbreviated transcription (Latin):
Sed iurtute bĩ presulis cõmunite
catene: stare non potueriit. Nescio
qua autẽ nminente negligentia:
foris a trio cõprehensus ẽ Quẽ one¬
bus ad regem. At ille uoce magna
damare cepit: et ut sibi us martinꝰ
misereretur orare: nec eum sineret ire
captiuum. cuius deuotus expetierat
templũ statimq ĩ euis uocibus o¬
rante uõ eufronio ep̃o de muro aiuita¬
tis contra bafilicam dissolute sunt
manus eius; et onmes bacce catenaꝵ
confracte ceciderunt. Perductus aũt
usq ad regem: ibi iterum ĩ compe¬
dibus et catenis constrictus retineba¬
tur Sed ĩnocato nomĩe sepe dicti
patroni ita onne ferrum super eum
cõminuitutũ est. ut ꝓutares eũ fuis¬
se ceu figuli lutũ. Hoc tantũ erat in
spacis ut nõ solueretur a mnclõ: quo¬
ad usꝙ nomẽ illud sacratissimum
ĩuocasset Inuocato autem: omnia sol¬
uebantur. Tunc rex altioris ingeni
uidens nirtutem sc̃i martini ibidem
opari; et ab soluit eum ab honere uĩ¬

Expanded text:
sed virtute beati praesolis comminutae catenae stare non potuerunt. Nescio qua autem inminente neglegentia foris atrio conprehensus est. Quem onebus, ducebant ad regem. At ille voce magna clamare coepit et, ut sibi beatus Martinus misereretur, orare, nec eum sineret ire captivum, cuius devotus expetierat templum. Statimque in eius vocibus, orante beato Eufronio episcopo de muro civitatis contra basilicam, dissolutae sunt manus eius, et omnes bacae catenarum confractae caeciderunt. Perductus autem usque ad regem, ibi iterum in compedibus et catenis constrictus retenebatur. Sed invocato nomine saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum comminutum est, ut putaris eum fuisse ceu figulum. Hoc tantum erat in spatiis, ut non solveretur a vinculo, quoadusque nomen illud sacratissimum invocasset; invocato autem, omnia solvebantur. Tunc rex altioris ingenii videns virtutem sancti Martini ibidem operari, et absolvit eum ab onere vin
Abbreviated transcription (Latin):
continebantur obtecti. Cum iam ĩdis¬
crimine mortis haberetur: sc̃i sepui¬
chri benedictionẽ expecuit. Tunc tnͣs¬
missum ẽ ei de aqua: qua heatus
timiutus in pasca domini ẽ ablutꝰ.
Deniqz delibutis ex ea iuctneribus:
ip̃a erinde potum sumpsit. Nob igitur

Expanded text:
continebantur obtecti. Cumque jam in discontinebantur obtecti. Cumque jam in discrimine mortis haberetur, sancti sepulcri benedictionem expetiit. Tunc transmissum est ei de aqua, qua beati tumulus est in Pascha Domini ablutus . Denique delibutis ex ea vulneribus, ipsa exinde potum sumpsit: mox igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ostium oratorii recludebat. caratteres ca¬
ualtis imponerent. Quo facto: ita uͥtꝰ
chil ultra perferrent.xxxi.
sime ppls turonorum a lue
ualitudinaria uastabatur Erat em̃i
talis langor: ut apprehensus homo
a febre nalida. totus nesicis ac minu¬
tis pustutis scateret. Erant uesice al¬
be cum duricia: nullam habentes moi¬
licieur: in si tantum dolorem nimis̃
inferentes. Iam si data maturitate
crepantes cepissent defluere: tune ad¬
herentihus corpori nestimentis. dolor
ualidius angebatur. In qua egritu¬
dine nichit medicorum poterat ars
ualere: insi sum dominicũ affuislz
auxiliũ. multi eñ debasitica scã
benedictionem petentes: opem mere¬
bantur Sed quio deplurimis memo¬
rare necesse ẽ cum id meruerint ceti
quod imam indimus meruisse. Dxo¬
igitur ehouini comitis. cum ab hae
lue detineretur: ita his operta uesicis
e ut neoz manus neqz plarite neq
ull a pars corpis eus uacua rema
ueret. Sed et ip̃si quoqz oculi: ab hnis

Expanded text:
ostium oratorii recludebat, characteres caostium oratorii recludebat, characteres caballis imponerent. Quo facto, ita virtuihil ultra perferrent. CAPUTsime populus Turonorum a lue valetudinaria vastabatur. Erat enim talis languor, ut apprehensus homo a febre valida, totus vesicis ac minutis pustulis scateret. Erant autem vesicae albae cum duritia, nullam habentes mollitiem, nisi tantum dolorem nimium inferentes. Jam si data maturitate crepitantes coepissent defluere, tunc adhaerentibus corpori vestimentis, dolor validius augebatur: in qua aegritudine nihil medicorum poterat ars valere, nisi eum dominicum adfuisset auxilium. Multi enim de basilica sancta benedictionem petentes, opem merebantur. Sed quid de plurimis memorare necesse est, cum id meruerint caeteri, quod unam vidimus meruisse? Uxor ergo Eborini comitis, cum ab hac lue detineretur, ita his operta vesicis est, ut neque manus, neque plantae, neque ulla pars corporis ejus remaneret vacua, sed et ipsi quoque oculi ab his
Abbreviated transcription (Latin):
ad heserunt. Cũqz doloribus maxĩs
n exaretur: uiam ĩgreditur. dicens.
Sdi ad basilicam bĩ martim abi¬
ero: ꝓtimis hec ascedit in firmitas.
Confido em̃ quod et mͥ subuemet.
qui sepe talia proferentibz ẽ mi ser¬
tus. Hec cũ ita ageret: et inceptum
ut poterat carperet iter: maiis
euis ilico separate sunt nõ tamẽ
directis digitis. At uero ubi ad lo¬
cum scm̃ accessit. sor̃onẽ fudit.
protinus ablato omni dolore sol¬
datis digitis manus liheras cum
gr̃arum extulit accione. xxxiii.
gione; hoc anno grauis ca¬
ba llorum extitit morbus. Apud
in hoc termmo continetur. sub dita di¬
tionibus btĩ martim: or atoriũ ibi¬
est. ip̃ius ⁊ nomine ⁊ urtutibz con¬
secratum. Demqz aduemente sup̃¬
dicta clade. accedebant ad oratorium:
uota facientes pro equis: ut scilicet si
euaderent. ip̃i decimas loco conferrent.
Cum qz hiis hec causa cõmodũ exhi¬
beret: ad diderunt. ut de claue ferrea q̃

Expanded text:
adhaeserunt. Cumque doloribus maximis adhaeserunt. Cumque doloribus maximis vexaretur, viam ingreditur, dicens: Si ad basilicam sancti Martini abiero, protinus haec abscedet innfido enim quod et mihi subveniet, qui saepe talia perferentibus est misertus. Haec cum ita aieret, et incoeptum, ut poterat, carperet iter, manus ejus illico separatae sunt non tamen directis digitis. At vero ubi ad locum sanctum accessit, et orationem fudit, protinus ablato omni dolore, solidatis digitis, manus liberas cum gratiarum retulit actione. CAPUT XXXIII. gione hoc anno gravis caballorum exstitit morbus. Apud in hoc termino continetur, subdita ditionibus beati Martini, oratorium est ipsius et nomine et virtutibus consecratum. Denique adveniente supradicta clade, accedebant ad oratorium, vota facientes pro equis, ut scilicet, si evaderent, ex ipsis decimas loco conferrent. Cumque his haec causa commodum exhiberet, addiderunt ut de clave ferrea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
se: ta bestente diuersis morbi
scomacho tibum potuq exhorruit.¬
cum graui reiciebat a maritudĩe. Cũ¬
qz per multos dies in hoc labore cru
nemendi ad hasilicam btĩ confes¬
soris. In qua pertriduũ ieumans
et orans: die quarta accipiendi a¬
bi desideriũ capit. Oinũqz ore bi¬
bans: confortatus ẽ De hinc gr̃as¬
atrens. sanus ab scessit.. xxxi.
Dicer quedam et ip̃a ut auĩt
ex andecauo uemens; q̃ oĩbz
quidem inembris arida erat. sed pcipue
dexteram cum digitis aridiorem ce¬
teris artubus deferebat: ad sepulchrũ
sc̃ prosternntur. Exinde egressa ꝑ
paucum tempus matrio cõmorãta
ẽ. Succurrente uero interuentu
antistitis glĩo si: uena sanguinẽ
cutis ruborem corpus reliquum
fortitudinẽ recipiens: solidatum est.
Cui hec fuit causa ut ista ꝑ ferret:
quia die sabbati p̾t solis occasum
quod nocti dominice ad iacebat. pa¬
nem uoluit conformarexxxi.
Quius in ams introrsum
contracte. et ad se comuncte: inuicem

Expanded text:
se, tabescente diversis morbis se, tabescente diversis morbis stomacho, cibum potumque exhorruit.cum gravi rejiciebat amaritudine. Cumque per multos dies in hoc labore Ed.veniendi ad basilicam beati Confessoris. In qua per triduum jejunans et orans, die quarta accipiendi cibi desiderium capit, vinumque ore delibans confortatus est: dehinc graagens, sanus abscessit. 31. ulier quaedam, et ipsa, ut aiunt, ex Andecavo veniens, quae omnibus quidem membris arida erat, sed praecipue dexteram cum digitis aridiorem ceteris artubus deferebat, ad sepulchrum sancti prosternitur. Exinde egressa, per paucum tempus in atrio commorata est. Succurrente vero intAntistitis gloriosi, vena sanguinem, cutis ruborem, corpus reliquum fortitudinem recipiens, solidatum est. Cui haec fuit causa ut ista perferret, quia die sabbati post solis occasum, qui nocti Dominicae adjacebat, panem voluit conformare. CAPUcujus manus introrsum contractae et ad se invicem conjunctae
Abbreviated transcription (Latin):
Lericus exnatiuitate seris
ip̃us sc̃ẽ basilice. ꝑ incursum nisi¬
diatoris lumine multatus: in ho¬
spiciolo ꝓpris nichil ibi laborare po¬
tens residebat egrotus. Cribus fere ã
nis hanc sustinens cecitatẽ: edem bĩ
sa cerdotis expecnt Ihiqz depretans cõ¬
U turonico uero tritoro xxix.¬
dum seruus cuiusdam die
donii co sepem componeret: manꝰ
eius ad lignum ip̃m herere ceperũt.
It ille uelociter extractam. dexteram
dum factum admiratur attonitꝰ.
manus ip̃a aĩ dolore magno contra¬
hitur. Defixe sunt quoq ungule ĩ
patmiã contractis q totis digitis
dertere. ad diu̾sorium regreditur cũ
merore. Post quatuor uero anos:
ad basiticam sc̃i aduenit. Orone
quoq fc̃a. sanatus ẽ p̾dicans ppłĩs¬
ne tale factum quis medi taretur:
ne tanti diei sollempnia auarus a¬
gricola macularet ne resurrectionis
sacre ac redempcioiis nr̃e celeste my¬
steriũ humanitas ĩfirma. terrena
exercens ꝯpera dissolueret
derulus quidam exalbi en¬

Expanded text:
lericus ex nativitate servus ipsius sanctae basilicae, per incursum insidiatoris lumine multatus, in hospitiolo proprio, nihil ibi laborare potens, residebat aegrotus. Tribus fere 1096 annis hanc sustinuit caecitatem, aedem beati sacerdotis expetiit; ibique deprecatus conEx Turonico vero territurio servus cuidam dum die dominico sepem conponeret, manus eius ad lignum ipsum haerere coeperunt. At ille, velociter extractam dexteram, dum factum admiratur attonitus, manus ipsa cum dolore magno contrahitur, defixpalmam: contractisque totis digitis dexterae, ad diversorium regreditur cum moerore. Post quatuor vero annos ad basilicam sancti advenit; oratione quoque facta, sanatus est, praedicans populis, ne factum quis meditaretur, ne tanti die solemnia avarus agricola macularet, ne redemptionis sacrae resumptionis nostrae caeleste mysterium humanitas infirma, terrena exercens opera, dissolveret. 30. Puerulus quidam ex Albigen
Abbreviated transcription (Latin):
uente martino gregem suum peciit
seqz aginim ceterarum oue placidi¬
or iuimisauit. Doc illud fuit tempꝰ.
quo mt̾ medias flaminas positus.
non sen fit in cendum. Quod michi
non arbitror ẽe referendum; quia hoc ple¬
mus iste sulpicius licet in libro suo p¬
teritum. in epistola tam̾e postea ꝙ ad
eusebium cum presbiterum modo epi-¬
scopum fecit exposuit. Quem tu postu¬
miane aut tredo legistr: aut si incog¬
nita tibi ẽ. cum libuerit in promptu
ex illo armario habes. Nos ab illo o-¬
missa referimus.

Expanded text:
ubente Martino gregem suum petiit ubente Martino gregem suum petiit seque agmini ceterarum oue placidior inmiscuit. hoc illud fuit tempus, quo inter medias flammas positus non sensit incendium , quod mihi non arbitror esse referendum, quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistula tamen postea, quam ad Eusebium, tunc presbyterum, modo episcopum fecit, exposuit: quam tu, Postumiane, aut credo legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referemus.
Abbreviated transcription (Latin):
dictione collegerat. in ergimimo quẽ
spiritus erroris agitabat de ceruice sus¬
pendit. Lec mora: dicto citius erecto de¬
mone persona purgata est. LCix.
Er idem fere tempus martino
a treueris reuertenti fit obi¬
am uacia: quam demon agitabat.
Quo relicto grege suo in hommes se¬
rebatur: et iam multos noxie petulca
confoderat Uerum ubi nobis cepit ẽe
contigua: hii qui eam eminus seque¬
bantur predicere magna uoce ceperũt
ut caueremus. Sed post quam ad noᷤᷤ
torius furibunda luminibus ꝓpius
accessit: martinus eleuata obiuam
mani. pecudem consistere iubet. Que
mox ad uerbum illius stare cepit ĩmo¬
bilis: cum interea uidet martinus dor¬
so illius demonem siper sedentem. Eeͣ
increpans. discede in quit funeste depe¬
cude: et in noxium ammal agitarẽ
desiste. Paruit nequam sp̾e. et recessit.
Net defuit sen sus imbucula: qum se
intelligeret liberatam. Ante pedes scĩ
receyta quiete prosteritur. Dem ni¬

Expanded text:
dictione collegerat, energumeno, quem dictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de cervice suspendit; nec mora, dicto citius, ejecto daemone, persona purgata est. IX. Per idem fere tempus Martino a Treveris revertenti fit obviam vacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo, in homines ferebatur; et jam multos noxie petulca confoderat. Verum ubi nobis coepit esse contigua, hi qui eam eminus sequebantur, praedicere magna voce coeperunt, ut caveremus. Sed ptoruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste. paruit nequam spiritus et recessit. nec defuit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, dein i
Abbreviated transcription (Latin):
relinquatur: ad martinum pocius re¬
uertaiur. Tu galle ut aggressus es.
ceptum opus eplica. Qum ille. Iam
quidem uobis inquit tanta naraue:
ut sacis facere studns ur̃is meus ser¬
mo debuerit. Sed quia uoluntati ur̃e
non ob secumdare michi non licet ꝙͣ¬
cum ad huc dies superẽ loquar. llam
certe dum stramen illud qd̃ in lectos
nr̃os paratur aspicio: subuenit in
memoriam. etiam destramme ĩ quo
martimis iacuerat factum ẽẽ uirtutẽ
Res ita gesta est i.
Iaudiomacus uicus ẽ incon¬
fimo uyturigum atq turono¬
tum. eclĩa ibi ẽcelebris rengione scõ¬
rum: nec mimus gloriosa sacrarum
uirginum multitudine. Preteriens er¬
go martimus: in secretaris ecc̃e habuit
manfionem post oi scessum ilius:
tuncte in secretarium illud uirgines ir¬
ruunt. Allambunt singula loca: ub̃i
aut sederat iur beatus aut steterat Stͣ¬
mentum etiam in quo quieuerat par¬
cutur. Una earum. post dies pautos:
partem straminis quam sibi pro hene¬

Expanded text:
relinquatur: ad Martinum potius rerelinquatur: ad Martinum potius revertamur. Tu, Galle, ut aggressus es, coeptum opus explica. Tum ille: Jam quidem vobis, inquit, tanta narravi, ut satisfacere studiis vestris meus sermo debuerit: sed quia voluntati vestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest, loquar: nam certe dum stramen illud quod in lectos nostros paratur, aspicio, subvenit in memoriam etiam de stramine in quo Martinus jacuerat, factam esse virtutem. Res ita gesta est: laudiomagus vicus est in confinio Biturigum atque Turonorum. Ecclesia ibi est celebris religione sanctorum, nec minus gloriosa sacrarum virginum multitudine. Praeteriens ergo Martinus, in secretario ecclesiae habuit mansionem. Post discessum illius cunctae in secretarium illud virgines irruerunt: allambunt singula loca, ubi aut sederat vir beatus aut steterat: stramentum etiam in quo quieverat, partiuntur. Una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro bene
Abbreviated transcription (Latin):
hus audientur. Nam si martim seq̃¬
remur ias: nunquam causas de os¬
culo diceremus; et immiersis sceue opi¬
mons ob probens careremus. Uerum
sicut tu soles dicere cum edacitatis ar¬
guens. galti sumus: ita nos in hac par¬
te minquam uel martim exemplo nul
lius disputacionbus. corrigendi. fate¬
hxt nobis lam dudim agentibus quid
tu tam abstinate sulpici taces . Ego mꝙ̃
non solum modo taceo: sedolim de istis
tacere disposui. Nam quia quandam ĩ¬
duam uagam. intidulam. sumptuo¬
sam. ob uirgauerim lasciuius uctitã¬
tem: itidemqz uirginem ado lescenti cu¬
idam michi caro indecentius ad heren-¬
tem: cum quidem ip̃am frequenter au¬
dissem. alios etiam qui talia agerent
increpantem: tanta michi omnium fe¬
minarum cunctorum qz monachorũ
odia concitaur: ut aduersum me utre¬
q legiones iurata bella susceperint.
Unde queso taceatis: ne etiam hoc ꝯd̾
uos loqiumini. ad ineam referatur in¬
iudiam. Tota uobis istorum mentio

Expanded text:
bus audientur: nam si Martini sequbus audientur: nam si Martini sequeremur vias, numquam causas de osculo diceremus, et universis scaevae opinionis opprobriis careremus. Verum sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus; ita nos in hac parte numquam vel Martini exemplo vel tuis disputationibus corrigendi fatehaec nobis jamdudum agentibus, quid tu tam, obstinate Sulpici, taces? Ego, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui: nam quia quamdam viduam vagam, nitidulam, sumptuosam objurgaverim, lascivius victitantem; itidemque virginem adolescenti cuidam mihi charo indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem, alios etiam qui talia agerent, increpantem; tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia concitavi, ut adversum me utraeque legiones jurata bella susceperint. Unde quaeso taceatis, ne etiam hoc quod vos loquimini, ad meam referatur invidiam. Tota vobis istorum mentio
Abbreviated transcription (Latin):
recedant. Uideant enim. quia martĩo
semel tantum ĩuita iam septua gena¬
rio. non iudua libera. non uirgo la sci¬
uiens. sed sub uiro uiuens ip̃o uiro
pariter supplicante regina seruiuit.
Et ministrauit hec astans edenti: non
cum epulante discubuit: nec ausa est
participare conunium: sed deferebat
obsequium. Disce igitur disciptiriam.
Seriuat tibi matrona. non imperet.
et seruiat. nõ recumbat: sicut martha
illa ministrauit domino. net tamẽ
ẽ ascita cõuiuo: inimo prelata ẽ mi¬
instranti: que uerbum pocius audi-¬
uit. Sed in martino ista regina u¬
trumqz compleuit. Et ministrauit
ut martha: et audnut ut maria. Sd
si quis hoc uti uoluerit exemplo: per
omm a teneat exemplum. Talis sau¬
sa sit. talisqz persona: tale obsequiũ.
tale comuuium. et in omm uita semel
tantun Dreclare inquit postumia¬
ns nr̃os istos. ut martim non egrediã¬
tur exemplum. tua constringit oracio.
Sed profiteortibi: quia hec surdis auri¬

Expanded text:
recedant. Videant enim, quia Martino recedant. Videant enim, quia Martino semel tantum in vita, jam septuagenario, non vidua libera, non virgo lasciviens, sed sub viro vivens, ipso viro pariter supplicante, regina servivit et ministravit. Haec edenti astitit, non cum epulante discubuit: nec ausa est participare convivium, sed deferebat obsequium. Disce igitur disciplinam: serviat tibi matrona, non imperet; et serviat, non recumbat: sicut Martha illa ministravit Domino, nec tamen est adscita convivio; immo praelata est ministranti quae verbum potius audiebat. Sed in Martino ista regina utrumque complevit: et ministravit ut Martha, et audivit ut Maria. Quod si quis hoc uti voluerit exemplo, per omnia teneat exemplum: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale convivium, et in omni vita semel tantum. VIII. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum, tua constringit oratio: sed profiteor tibi, quia haec surdis auri
Abbreviated transcription (Latin):
et meruit seruire sapienti Ad hec pos¬
tumianis: iam dudum ĩnquit galle
audiens te loquentem: uehementer ad¬
miror regine fidem. Sed ubi illud est
quod milla iquam femina ferenatur
ꝓpuis astitisse martino: ecie ista regĩa
non solum astitit: sed etiam ministra¬
uit. Et uereor ne isto aliquantulum
se trieantur exemplo: qui libenterfemi¬
nis inseruntur. ¶ Lũm gallus. quid
tu in quit non iudes quod solent docere
grammaticr̃ locum tempus ꝓsonã:
Propone enim tibi ante oculos captũ
in palatio imperatoris precibus ab i-
regmie fide cogi: temporis necess itate con¬
stringi; ut clausos cartere liberaret. ex¬
ins dampnatos restitueret. bona ad em-¬
ꝓta redhiberet. Hec quanti putas con¬
stare ep̃o debuisse. ut pro hns ommib
non aliquantulum de rigore ꝓpositi
relaxaret; Uerumptamen quia ocia¬
sione huius exempli male usuros ẽl
aliquos arbitraris illi uero felices e¬
runt si a disciplina exempli istius nõ

Expanded text:
et meruit servire sapienti. VII. Poset meruit servire sapienti. VII. Postumianus, jamdudum, inquit, Galle, audiens te loquentem vehementer admiror reginae fidem: sed illud ubi est, quod nulla umquam femina ferebatur propius astitisse Martino? ecce ista regina non solum astitit, sed etiam ministravit: et vereor, ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, Quid tu, inquit, non vides quod solent docere grammatici, locum, tempus, personam? Propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exsiliis datos restitueret, bona adempta redhiberet: haec quanti putas constare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? Verumtamen quia occasione hujus exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi vero felices erunt, si a disciplina exempli istius non
Abbreviated transcription (Latin):
poscit. dem martinum uterqꝰ compel¬
lunt: ut ei remotis omnib ministris.
preberet sola comiuum Rec potuit
uir beatris: obstinatius reluctari. Cõ¬
ponitur castus regie manibus ap¬
paratus. Seltulam ip̃a consterint:
mensam admonet: aquã mamib
summinstrat: quem cibum ip̃a coxe¬
rat apponit. Ip̃a illo edente emimus
secundum famulantiũ disciplinã
solo fixa consistit immobilis: per
omina mimstrantis modestiam et
humilitatem exhibens seriuentis mis¬
tuit ip̃a bibituro: et ip̃a porrexit ẜmita
cemila fragmenta panis ab sumpti
micas ꝙ collegit: satis fideliter illas re¬
liquias imperialibus epulis ante ponẽ.
Seata mulier tante pietatis affectu:
illi merito comparanda que uenita fi¬
mbus terre audire sa lomoneur si ꝯuide
simplicem sequanur ystoriam Sed
si fides reginarum ẽ conferenda: qnod
michi liceat separata misterii maiesta¬
te dixisse. illa expetiit audire sapientem
ista non tantum audisse contenta: sẽd

Expanded text:
poscit, deinde Martinum uterque compelposcit, deinde Martinum uterque compellunt, ut ei remotis omnibus ministris praeberet sola convivium: nec potuit vir beatus obstinatius reluctari. Componitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admovet, aquam manibus subministrat: cibum quem ipsa coxerat, apponit; ipsa, illo sedente, eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit immobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens servientis: miscuit ipsa bibituro, et ipsa porrexit. Finita coenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. Beata mulier! tantae pietatis affectu illi merito comparanda, quae venit a finibus terrae audire Salomonem; siquidem simplicem sequamur historiam: sed si fides reginarum est conferenda quod mihi liceat separata mysterii majestate dixisse, illa expetiit audire sapientem; ista non tantum audisse contenta, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tini admirationem regine fidelis
exemplum.
Axinus imperator rem publi¬
sam gubernat᷑ uir omni uita
meritõ predicandus. si ei nel diadema
non legitime. tumultuante milite ĩ¬
positum repudiare. uelarinis ciuilibz
ab stinere li cuisset. Sed magnum ĩ¬
perium. nec sine peritulo renui: nec
sme armis potuit teneri. Dic marti-¬
num sepis euocatu. receptum ꝙͣ
intra palatium. uenerabiliter hono¬
rabat. Totus illi cum eo sermo de presẽ¬
tibus. de futuris. de fidelium gloria. de
eternitate scõrum: cum interim diebus
ac noctibus. de ore martim regina pen¬
debat. Euuangelico illo non inferior
eremplo. pedes scĩ fletu rigabat: crine
tergebat. Martimis quem nulla un¬
quam femina contigisset: istius
assiduitatẽ inmo pocius seruitutem
non poterat euadere. Non illa opes re¬
gni: non imperii digintatem, non
Siadema. non purpuram cogitabat.
diuelli a martim ꝓedibus solo strata
non poterat. Postremo a iiro suo po¬

Expanded text:
tini admirationem, reginae fidelis tini admirationem, reginae fidelis exemplum. aximus imperator rempublicam gubernabat, vir omni vita merito praedicandus, si ei vel diadema non legitime tumultuante milite impositum repudiare, vel armis civilibus abstinere licuisset: sed magnum imperium nec sine periculo renui, nec sine armis potuit teneri. Hic Martinum saepius evocatum receptumque intra palatium venerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus, de futuris, de fidelium gloria, de aeternitate sanctorum; cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat, Evangelico illo non inferior exemplo pedes Sancti fletu rigabat, crine tergebat Martinus, quem nulla umquam femina contigisset, istius assiduitatem, immo potius servitutem non poterat evadere. Non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogitabat: divelli a Martini pedibus solo strata non poterat. Postremo a viro suo po
Abbreviated transcription (Latin):
istrusmodi presentis angeli confir¬
matus alloquio. et fretus auxilio: pa¬
iatium petit. patent limimna᷑ nullus
obsistit. Poscremo. usqz ad regem ne¬
mine prohibente peruent. Qui cum
uementem eminus uideret: infren¬
dens cur fuisset admissus: nequaꝙͣ
assurgere ẽ dignatus astantr: dons
regiam sellam ignis operiret: ip̃m¬
qz regem ea parte corporis qua sedebat
afflaret incendinum. Ita sorio suo su¬
perbus excutitur: et martino ĩuitus
assurgit Multumqz complexus
quem spernere ante decreuerat᷑ uir-¬
tutem se sensisse diumam emendaci¬
or fatebatur. Nec expectatis martini
precibus: prius omma prestitit. quã
rogaretur. Colloquio illum atq cõ¬
uiuio frequenter asciuit. Postremo
ab eunti multa munera obtulit:
que uir beatus ut semper pauꝑtatis
sue custos cuncta reiecit. Et quia pa-¬
latium semel ingressi sumus: li¬
cet dnersis in palatio temporibus
gesta connectam llequaquam ein
pretermitendum iuidetur crta mar-¬

Expanded text:
istiusmodi praesentis angeli confiristiusmodi praesentis angeli confirmatus alloquio et fretus auxilio, palatium petit. Patent limina, nullus obsistit, postremo usque ad regem nemine prohibente pervenit. Qui cum venientem eminus videret, infrendens cur fuisset admissus, nequaquam assurgere est dignatus astanti, donec regiam sellam ignis operiret, ipsumque regem ea parte corporis qua sedebat, afflaret incendium. Ita solio suo superbus excutitur, et Martino invitus assurgit: multumque complexus quem spernere ante decreverat, virtutem sensisse divinam emendatior fatebatur: nec exspectatis Martini precibus, prius omnia praestitit quam rogaretur. Colloquio illum atque convivio frequenter adscivit: postremo abeunti multa munera obtulit, quae vir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta rejecit. VI. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet diversis in palatio temporibus gesta connectam: nequaquam enim praetermittendum videtur, circa Mar
Abbreviated transcription (Latin):
quit. Uerum id quod dicturus sum
pp̃x non uidi. Prius enĩ gesta res est.
quam me illi uiro nĩgerem. Sed fac¬
tum celebre ẽ. fidelium fratrũ qui inl̾¬
fuerant sermone uulgatum .R.u.
Dem fere tempore quo primũ
eps datus ẽ fuit ei neceffitas¬
ad ire comitatum. Ualentimamis cũ
maior rerum summa pociebatur. Is
tum martimuim ea petere cognouisset
que prestare nolebat, iussit eum pala
i foribus arceri. Et enĩ ad aminum
illius immitem acsuperbum uxor
accesserat arriana: que totum illũ a
scõ uiro ne ei debitam reuerentiam
prestaret auerterat. Itaqz martimis
ubi semel atq iterum suꝑbum prĩ¬
apem frustra ad irẽ tempt̃auit: recur¬
rit ad nota presidia. Cilicio ob uolui¬
tur: cinere conspergitur. Cibo potuoꝰ
q ꝑpetuat. Septimo die astitit eian¬
gelus. Iubet eum ad palacium ire se¬
cunim. Regias fores quamlibet clan¬
sas sponte reserandas; impera toris spi¬
ritum superbum molhendum Igit

Expanded text:
quit: uerum id, quod dicturus sum, quit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgatum. eo fere tempore, quo primum episcopus datus est, fuit ei neceadire comitatum. Valentinianus tum major rerum potiebatur. Is cum Martinum ea petere cognovisset quae praestare nolebat, jussit eum palai foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam reuerentiam praestaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel adque iterum superbum principem adire temptauit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obuoluitur, cinere conspergitur, cibo potuque ue perpetuat. septimo die adsistit ei angelus: iubet eum ad palatium ire securum, regias fores quamlibet clasas sponte reserandas: imperatoris spiritum superbum molliendum. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
anos. Nec cunctatus in medio uit erãt
campos cunctos impo sita uniuersis
manu catecummos fecit: cum quidẽ
ad nos conuersus diceret non irracio¬
nabiliter in campo ca tecuminos fie¬
ri. ut solent martyres consecrari.
Ci cisti in quit postumianus hall¬
le uicisti non utiqẽ me qui martim sũ
pocius asserto. et qui hec omma de illo ui¬
ro et saiui semper et credidi. sed heremitaᷤ
omnes anachoretas q uicisti. Nemo
qum illorum. sicut martimis hic ue¬
ster mimo noster mortib imperauit.
Meritoq hunc iste sulpiciis apłĩs cõ¬
parat et ꝓphetis. quem per omma illis
ẽe consunlem fidei iurtus ac uirtutũ
opera testantur. Sed perge queso quã¬
quam nchil maginificencius au¬
dire possimus: perge tamen galle qd
etiam minc de martino superẽ ser¬
moms euoluere. Nam etiam mim¬
na illius et ꝯuotidiana anmus
festinat agnoscere: quia minima il¬
lius a lioꝵ maximis maiora ẽẽ nul
udubium ẽ Ita fatiam gallus ĩ¬

Expanded text:
anos. nec cunctatus, in medio ut erant anos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. nam etiam minima illius et cotidiana animus festinat agnoscere, quia minima illius aliorum maximis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus in
Abbreviated transcription (Latin):
sit hic martinus oꝑandum. et annũ¬
ciante sibi spũ totus infremint Nec
mortale sonans. uerbum deigentilibe
predicabat sepnis in gemiscens. cur
tanta dominũ saluatorem tirba nes¬
ciret. Interea nos sicut incredibilis de¬
cundederat multitudo: mulier quedã
cunuis filius pauls ante de fecerat. cor¬
pus ex amme beaco uro proten sis
manibus cepit offerre dicens. Scimꝰ
quia amicus dei es. Besti tue michi
filium meum: quia unicus michiẽ
Iunxit se cetera multitudo: et ma¬
tris precibus ac lamabat. Tũ mar¬
timis uidens pro expectantiũ salute.
ut postea nobis ip̃e dicebat. consequi
se posse iurtucem: deffuncti corpus
propins mambus accepit. Et cum
expectantibus cimctis gemia flexisset
ubi consummata oratione surrexit
iuuificatum paruulum matri resti¬
tuit. Tum uero multitudo omiis in
celum damore sublato xp̃m̃ deumi
fateri. Postremum cuicti cateruatin
ad gemia heati urri ruere ceperunt
deliter postulantes ut eos faceret xpi¬

Expanded text:
sit hic Martinus operandum, et annunsit hic Martinus operandum, et annuntiante sibi spmortale sonans uerbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime beato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christi
Abbreviated transcription (Latin):
cur: que dum iactantiam uitat oc¬
culuit neq in hominum noticiam.
passus ẽ peruenre. Quippe qui hũa¬
nam sib stanciam suꝑgressiis: iͥ¬
tutis sue consciencia. mundi gli̾am
salcans celo teste frueretur. Quod ue¬
rum ẽẽ. uel exhiis que comperta no-¬
uis sunt, nec latere potuerunt pos¬
sumus estimare. si quidem ante epi¬
scopatum. dios mortuos uite resti-¬
tuerit. quod liber tuus plenus ẽ locu¬
tus: in episcopatu uero. quod preter¬
misisse te miror: uũ tantũ modo
suscitarit. Cunus rei ego testis sum¬
si tamen nichil de mimis idoreo tes¬
te. dubitatis. Id ip̃m autem nobis.
qualiter gestum sit. explica h Lu¬
erat causa nescio qua carnotin
oppidum petehannus. Interea dum
uicum quemdam habitantium
multitudine frequentissimum p̾¬
terimus: ob uam no bis immanis
turba processit que erat tota gentili-¬
um. Pam nemo in illo uico noue
uirl. campos omnes late patentes. cõ-¬
fluentium multitudo contexerat. Sen¬

Expanded text:
tur, quae dum iactantiam uitat, octur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cusi tamen nihil de minus idoneo teste dubitatis. Idipsum autem vobis qualiter gestum sit, explicabo. Fuerat causa nescio quae, qua Carnotum oppidum petebamus. Interea, dum vicum quemdam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obviam nobis immanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo vico novertanti viri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. Sen