comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
delectorum peditum multa milia interisse. Uix refugisse nũ¬
tios cedis: tamen magnum ut in tanta calamitate bellouacos
eo prelio commodum esse consecutos: qđ Corheus auctor pre¬
li concitator multitudinis esset interfectus. Nunꝗͣ enim se¬
natum tantum in ciuitate illo uiuo: quantum imperitã ple¬
bem potuisse. Hȩc orantibus legatis commemorat Cȩsar
eodem tempore superiore anno bellouacos:ceterasq galliae
ciuitates suscepisse bellum pertinacissime. hos ex omnibꝰ
in sententia permansisse: neq ad sanitatem reliquorum de¬
ditione esse perductos. Scire atq intelligere se causam pec¬
cati facillime mortuis delegari. Neminẽ uero tantũ pol¬
lere ut inuitis principibus resistente senatu omnibus re
pugnantibus infirma manu plebis hellum concitare & gerere
posser: sed tamen se contentum fore ea pena quam sibi ipsi cõ¬
traxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos refert,

Expanded text:
delectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse nundelectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen magnum ut in tanta calamitate Bellovacos eo proelio commodum esse consecutos, quod Correus, auctor belli, concitator multitudinis, esset interfectus. Numquam enim senatum tantum in civitate illo vivo quantum imperitam plebem potuisse. Haec orantibus legatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates suscepisse bellum: pertinacissime hos ex omnibus in sententia permansisse neque ad sanitatem reliquorum deditione esse perductos. Scire atque intellegere se causam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt,
Abbreviated transcription (Latin):
stes nuntio accepto locum castrorum relicturos: quȩ non lõ¬
gius ab ea cede abesse ꝗͣ octo milibus: dicebãtur: tam & si flu¬
mine impeditum transitum uidebat: tamen exercitu traducto
progreditur. At bellouaci reliquȩq ciuitates repente ex fu-¬
ga paucis atq his uulneratis receptis: qui siluarum beneficio
casum euitauerant: omnibus aduersis cognita calamitate: in¬
terfecto Corbeo: amisso equitatu & fortissimis peditibus:
cum aduentare romanos existimarent. concilio repente
cantu tubarum cõuocato conclamant ut legati obsidesq
ad Cȩsarem mittantur. Hoc ab omnibus probato con¬
silio cõmius attrebas ad eos confugit germanos a quibuᷤ
ad id bellum auxilia mutuatus fuerat. Ceteri e uestigio
mittunt ad Cesarem legatos. petuntq ut ea pena sit con¬
tentus hostium. quam si sine dimicatione inferre integris
turus. Afflictas opes equestri prelio bellonacorum esse¬

Expanded text:
stes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non lonstes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non longius ab ea caede abesse plus minus octo milibus dicebantur, tametsi flumine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur. At Bellovaci reliquaeque civitates repente ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitate, interfecto Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. Hoc omnibus probato consilio Commius Atrebas ad eos confugit Germanos, a quibus ad id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legatos petuntque, ut ea poena sit contentus hostium, quam si sine dimicatione inferre integris turus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacorum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ti afferuntur imperatorem instructis copiis adesse. Qua re
cognita presidio cohortium confisi nostri acerrime prelian¬
tur: ne si tardius rem gessissent uictoriȩ gloriam communi¬
casse cum legionibus uiderentur. Hostes concidunt animis
atq diuersis itineribus fugam querunt nequicqͣ. Nam qb̃
difficultatibus locorum romanos claudere uoluerunt: his
ipsi tenebantur. Uicti tamen perculsiq ac maiori parte amis¬
sa consternati profugiunt: partim siluis petitis. partim flu¬
mine: qui tamen in fuga a nostris acriter insequentibus con¬
ficiuntur. Cum interim nulla calamitate uictus Corbeues
exceder& prelio. siluasq peter& ab ĩuitantibus nostris ad
deditionem potuit adduci. quin fortissime preliando: complu¬
resq uulnerando cogeret elatos iracundia uictores in se tela
conucere. Tali modo re gesta recentibus prelus uestigiis
ingressus Cęsar cum uictos tãta calamitate existimar& ho¬

Expanded text:
tii adferuntur, imperatorem instructis copiis adesse. Qua re tii adferuntur, imperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita praesidio cohortium confisi nostri acerrime proeliantur, ne, si tardius rem gessissent, victoriae gloriam communicasse cum legionibus viderentur; hostes concidunt animis atque itineribus diversis fugam quaerunt. Nequiquam: nam quibus difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur. Victi tamen perculsique maiore parte amissa consternati profugiunt partim silvis petitis, partim flumine qui tamen in fuga a nostris acriter insequentibus conficiuntur, cum interim nulla calamitate victus Correus excedere proelio silvasque petere aut invitantibus nostris ad deditionem potuit adduci, quin fortissime proeliando compluresque vulnerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum victos tanta calamitate existimaret ho
Abbreviated transcription (Latin):
plerunq ȩquestris preliis tum propter aliquem timorem acci¬¬
dit: tum propter multitudinem ipsorum detrimentum accipi¬
tur: cum dispositis turmis inuicem rari preliarentur: neq a la¬
teribus circunueniri suos paterentur: Erumpunt ceteri Cor¬
beo preliante ex siluis: fit magna contentione diuersum
prelium. Quod cum diutius pari marte iniretur: paulatim
ex siluis instructa multitudo procedit peditum: quȩ no-¬
stros cogit cedere ȩ̨quites. Quibus celeriter subueniunt le¬
uis armaturȩ pedites. quos ante legiones missos docui: tur¬
misq nostrorum interpositis constanter preliãtur. Pugna¬¬
tur aliquandiu pari contentione. Deinde ut ratio postula¬
bat prelu qui substinuerant primos impetus insidiarum
hoc ipso fiunt superiores: qđ nullum ab insidiantibꝰ ĩpru¬
dentes acceperant detrimentum. Accedunt propius interim
legiones. crebroq eodem tempore & nostris & hostibus nũ¬

Expanded text:
plerumque equestribus proeliis cum propter aliquem timorem acciplerumque equestribus proeliis cum propter aliquem timorem accidit, tum multitudine ipsorum detrimentum accipitur. Cum dispositis turmis in vicem rari proeliarentur neque ab lateribus circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex silvis. Fit magna contentione diversum proelium. Quod cum diutius pari Marte iniretur, paulatim ex silvis instructa multitudo procedit peditum, quae nostros coegit cedere equites. Quibus celeriter subveniunt levis armaturae pedites, quos ante legiones missos docui, turmisque nostrorum interpositi constanter proeliantur. Pugnatur aliquamdiu pari contentione; deinde, ut ratio postulabat proeli, qui sustinuerant primos impetus insidiarum hoc ipso fiunt superiores, quod nullum ab insidiantibus imprudentes acceperant detrimentum. Accedunt propius interim legiones, crebrique eodem tempore et nostris et hostibus nun
Abbreviated transcription (Latin):
suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures qͣ solebat
educit: ȩquitatumq quem ipse auxilio pabulatoribus mit
tere consuerat premittit. Huic interponit auxilia leuis ar¬
maturȩ: ipse cum suis legionibus ꝗͣ potest maxime appropĩ¬
quat. Hostes in insidũs dispositi cum sibi delegissent campu
ad rem gerendam non amplius patentema in omnes partes
passibus mille. siluis undiq aut impeditissimo flumine muni¬
tum uelut indagine: hunc insidiis circundederunt. Explo¬
rato hostium consilio nostri ad preliandum animo atq armis
parati cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem
recusarent turmatim in eum locum deuenerunt. Quoru
aduentu tum sibi Corbeus oblatam occasionem rei gerendae
existimar&. primum se cum pautis ostendit. atq in proximaᷤᷤ
turmas impetum facit. Nostri constanter cursum substinẽt
insidiatorum: neq plures ĩ unum locum conueniunt: quod ⁊¬

Expanded text:
suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures quam solebat suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures quam solebat educit equitatumque, qua consuetudine pabulatoribus mittere praesidio consuerat, praemittit: huic interponit auxilia levis armaturae; ipse cum legionibus quam potest maxime appropinquat. Hostes in insidiis dispositi, cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passibus mille, silvis undique aut impeditissimo flumine munitum, velut indagine hunc insidiis circumdederunt. Explorato hostium consilio nostri ad proeliandum animo atque armis parati, cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem recusarent, turmatim in eum locum devenerunt. Quorum adventu cum sibi Correus oblatam occasionem rei gerendae existimaret, primum cum paucis se ostendit atque in proximas turmas impetum fecit. Nostri constanter incursum sustinent insidiatorum neque plures in unum locum conveniunt; quod
Abbreviated transcription (Latin):
insidias: ne forte in eodem loco subsistere hostes: atq elicere
nostros in locum conarentur iniquum: tardius procedit. Eu¬
tes cum intrare sumum iugum & flammam densissimam ti¬
merent: ac si qui cupidius intrauerant. Uix suorum ipsi prio¬
res partes animaduerterent: equorum insidias ueriti: liberã
facultatem sui recipiendi bellouacis dederunt. Ita fuga
timoris simul calliditatisq plena sine ullo detrimento mi¬
lia non amplius .x. passuum progressi hostes munitissimo¬
loco castra posuerunt. Inde cum sȩpe insidiis ȩquites pedi¬
tesq disponerent magna detrimenta romanis in pabulatio¬
nibus inferebant. Quod cum crebrius accider&. ex capti¬
uo quod am comperit Cȩsar: Corbeum bellouacorum ducẽ
fortissimum milia sex peditum delegisse: ȩquitesq ex oĩ
numero mille. quos ĩ insidus eo loco collocauit: quem in lo¬
cum propter copiam frumenti ac pabuli romanos missuros

Expanded text:
insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque elicere insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque elicere nostros in locum conaretur iniquum, tardius procedit. Equites cum intrare fumum et flammam densissimam timerent ac, si qui cupidius intraverant, vix suorum ipsi priores partes animadverterent equorum, insidias veriti liberam facultatem sui recipiendi Bellovacis dederunt. Ita fuga timoris simul calliditatisque plena sine ullo detrimento milia non amplius decem progressi hostes loco munitissimo castra posuerunt. Inde cum saepe in insidiis equites peditesque disponerent, magna detrimenta Romanis in pabulationibus inferebant. Quod cum crebrius accideret, ex captivo quodam comperit Caesar Correum, Bellovacorum ducem, fortissimorum milia sex peditum delegisse equitesque ex omni numero mille, quos in insidiis eo loco collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli Romanos missuros
Abbreviated transcription (Latin):
instructas collocat: ȩquites frenatis ȩquis in statione disponit.
Bellouaci tum romanos ad insequendum paratos uiderent. neꝗ
pernoctare: aut diutius permanere sine periculo eodem loco
possent. tale consilium sui recipiendi ceperunt. Fasces ut cõ¬
suerãt: nanq in acie sedere gallos consuesse superioribus
commentarũs Cȩsaris declaratum estꝰ per manus srramento¬
rum ac uirgultorum: quorum summa in castris erat copia: int̾
se traditos ante aciem collocarunt. extremoq tempore diei si¬
gno pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita continens
flamma copias omnes repente a conspectu texit romanoru.
Quod ubi accidit harbari uehementissimo cursu refugierunt.
Cesar & si discessum hostium animaduertere non poterat: incẽ¬
diis oppositis: tamen id consilium cum fugȩ causa initum su¬
spicaretur: legiones promouit: ad insequendum ipse ueritus

Expanded text:
instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco possent, tale consilium sui recipiendi ceperunt. Fasces, ubi consederant namque in acie sedere Gallos consuesse superioribus commentariis Caesaris declaratum est, per manus stramentorum ac virgultorum, quorum summa erat in castris copia, inter se traditos ante aciem collocarunt extremoque tempore diei signo pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita continens flamma copias omnes repente a conspectu texit Romanorum. Quod ubi accidit, barbari vehementissimo cursu refugerunt. Caesar, etsi discessum hostium animadvertere non poterat incendiis oppositis, tamen id consilium cum fugae causa initum suspicaretur, legiones promovet, turmas mittit ad insequendum; ipse veritus
Abbreviated transcription (Latin):
culo barhari nostris militibꝰ non possent. Ita cum palus impe¬
dita a castris castra diuider&. quo transeundi difficultas
celeritatem insequendi tardare poss&: atq id iugum quod trans
paludem pene ad hostium castra pertiner&. mediocri ualle a ca¬¬
stris eorum intercisum animaduerteret. pontibus palude cõ¬
strata legiones traducit. celeriterq in sumiam planiciem iugi
peruenit: quȩ deliui fastigio duobus ab lateribus muniebatur.
Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum peruenit: acieq
eo loco constituit: Unde tormento ĩmissa tela in hostium cu¬¬
neos coniici possent. Barbari confisi loci natura cum dimica¬¬
re non recusarent si forte romani subire collem conarentur: ac ipsi¬
paulatim copias distributas mittere non auderent: ne dispersi
perturbatentur: in acie ꝑmanserunt. Quorum pertinacia co¬
gnita Cesar .xx. cohortibus instructis. castrisq eo loco metatiᷤ
muniri iubet castra: ac solitis operibus provallo legiones

Expanded text:
us instantibus non possent. Ita, cum palude impedita a castris castra dividi videret, quae transeundi difficultas celeritatem insequendi tardare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hostium castra pertineret mediocri valle a castris eorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legiones traducit celeriterque in summam planitiem iugi pervenit, quae declivi fastigio duobus ab lateribus muniebatur. Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum pervenit aciemque eo loco constituit unde tormento missa tela in hostium cuneos conici possent. Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent, si forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non possent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt. Quorum pertinacia cognita Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis muniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones
Abbreviated transcription (Latin):
moratus. Uenit comana uetustissimum & sanctissimum in
capadocia bellonae templum: quod tanta religione colitur. Ut
sacerdos eius deȩimperio potentia secundus a rege consensu

Expanded text:
mana venit,1 vetustissimum et sanctissimum in Cappadocia Bellonae templum, quod tanta religione colitur ut sacerdos eius deae maiestate, imperio, potentia secundus a rege consensu
Abbreviated transcription (Latin):
ac ponto plus oneris uidebat impedere sibi. Non excessisse eniz
ponto Pharnacera audiebat. neq excessurum putabat: cum secũ¬
do prelio uehementer esset inflatus: quod contra Domitium⁊
Caluinum fecerat. Commoratus fere in omnibus ciuitatibue
quȩ maiores sunt dignitate. premia benemeritis & uiritim
& publice tribuit. De controuersiis ueteribus cognoscit: ac
statuit reges & tirãnos: dynastas prouinciȩ finitimosq: qui
omnes ad eum concutrerant. receptos in fidem: condicionibus
ptis Sextum Cȩsarem amitum & necessarium suum legioni¬
bus syrieq prefecit. Ipse eadem classe qua uenerat: proficisci¬
tur in cilitiam. Cuius prouinciȩ ciuitates omnes euocat tharsum
quod oppidum fere totius tiliciȩ nobilissimum fortissimumq
est. Ibi rebus omnibus prouinciae & finitimarum ciuitatum
constitutis. cupiditate proficiscendi ad hellum gerendum nõ
diutius moratur: magnisq itineribus. confectis: mazacȩ com

Expanded text:
ac Ponto plus oneris videbat sibi impendere. Non excessisse enim ac Ponto plus oneris videbat sibi impendere. Non excessisse enim Ponto Pharnacen audiebat neque excessurum putabat, cum secundo proelio vehementer esset inflatus quod contra Domitium Calvinum fecerat. Commoratus fere in omnibus civitatibus quae maiore sunt dignitate, praemia bene meritis et viritim et publice tribuit, de controversiis veteribus cognoscit ac statuit; reges, tyrannos, dynastas provinciae finitimos, qui omnes ad eum concurrerant, receptos in fidem condicionibus iptis Sextum Caesarem, amicum et necessarium suum, legionibus Syriaeque praeficit; ipse eadem classe qua venerat proficiscitur in Ciliciam. Cuius provinciae civitates omnis evocat Tarsum, quod oppidum fere totius Ciliciae nobilissimum fortissimumque est. Ibi rebus omnibus provinciae et finitimarum civitatium constitutis cupiditate proficiscendi ad bellum gerendum non diutius moratur, magnisque itineribus per Cappadociam co
Abbreviated transcription (Latin):
directam tantis fluctibus tenere posset: demersa naue periit.
Cum in syriam cȩsar ex egipto uenisset: atq ab his qui roma
uenerant ad eum. cognoscer&: litterisq urbanis animaduerte¬
ret: multa romȩ male & inutiliter administrari. neq ullã
partem rei.pi. satis commode geri: qđ & contentionibus
tribunitiis perniciosȩ seditiones orirentur. & ambitione
atq indulgentia tribunorum militum: & qui legionibus
preerant. multa contra morem consuetudinemq militarẽ
fierent: quȩ dissoluendȩ disciplinȩ seueritatisq cã essẽt: eaq
omnia flagitare aduentum suum uideret: tameu preferen¬
dum existimabat: quas in prouincias regionesq uenisset. eas
ita relinquere constitutas: ut domesticis dissensionibus li¬
berarentur: iura legesq acciperent. & externorum metũ
deponerent. Hȩc in syria. cilicia. alia celeriter se confectur.
sperabat. qđ hȩ proiunciae nullo bello premebant᷑: In bithinia

Expanded text:
directam tantis fluctibus tenere posset, demersa nave periit. § 65 directam tantis fluctibus tenere posset, demersa nave periit. § 65 Cum in Syriam Caesar ex Aegypto venisset atque ab eis qui Roma venerant ad eum cognosceret litterisque urbanis animadverteret multa Romae male et inutiliter administrari neque ullam partem rei publicae satis commode geri, quod et contentionibus tribuniciis perniciosae seditiones orirentur et ambitione atque indulgentia tribunorum militum et qui legionibus praeerant multa contra morem consuetudinemque militarem fierent, quae dissolvendae disciplinae severitatisque essent, eaque omnia flagitare adventum suum videret, tamen praeferendum existimabat, quas in provincias regionesque venisset, eas ita relinquere constitutas ut domesticis dissensionibus liberarentur, iura legesque acciperent, externorum hostium metum deponerent. Haec in Syria, Cilicia, Asia celeriter se confecturum sperabat, quod hae provinciae nullo bello premebantur; in Bithynia
Abbreviated transcription (Latin):
proconsul ad prouinciam obtinendam uenit. De cuius ad¬
uentu ut cognouit Cassius. legiones quas secum hũerat: eꝗ¬
tatumq in hiberna distribuit: Ipse omnibus sius rebus ce¬
leriter correptis malacam contendit. ibiq aduerso tempore
nauigandi naues constendit ut ipse predicabat. ne se le¬
pido & Trebonio & Marcello committeret: ut amici eius
dictitabant: ne per eam prouinciam minore tum dignita¬
te iter facer&: cuius magna pars ab eo defecerat.: ut cete¬
ri existimabant: ne pecunia illa ex infinitis rapinis cõ¬
fecta in potestatem cuiꝗ̃ uenir&. Progressus ĩ hiberna se¬¬
cunda tempestate. tum ad hiberum flumen noctis uitandȩ
causa se contuliss&. inde paulo uehementiori tẽpestate
nihilo periculosius se nauigaturum credens: piofectus
aduersis fluctibus occurrentibus ostio fluminis: in ipsis fau¬¬
cibus: cum neq flectere nauim propter uim fluminis.: neq

Expanded text:
proconsul ad provinciam obtinendam venit. De cuius adproconsul ad provinciam obtinendam venit. De cuius adventu ut cognovit Cassius, legiones quas secum habuerat equitatumque in hiberna distribuit; ipse omnibus suis rebus celeriter correptis Malacam contendit ibique adverso tempore navigandi navis conscendit, ut ipse praedicabat, ne se Lepido et Trebonio et Marcello committeret, ut amici eius dictitabant, ne per eam provinciam minore cum dignitate iter faceret cuius magna pars ab eo defecerat, ut ceteri existimabant, ne pecunia illa ex infinitis rapinis confecta in potestatem cuiusquam veniret. Progressus secunda ut hiberna tempestate cum in Hiberum flumen noctis vitandae causa se contulisset, inde paulo vehementiore tempestate, nihilo periculosius se navigaturum credens, profectus, adversis fluctibus occurrentibus ostio fluminis, in ipsis faucibus, cum neque flectere navem propter vim fluminis neque
Abbreviated transcription (Latin):
interponit. Cum du dubitass& cassius ꝗd sibi faciendũ:
ꝗd ue Lepido ess& credendum. neq ullum exitum tonsilii
sui reperir&. si permaneret in sententia postulat uti mu¬¬
nitiones disiicerentur. sibiq liber exitus daretur. Et cum¬
non tantũ inducus factis: sed prope iam constituta opera
complanarent: custudieq munitionum essent de duobus.
Auxilia regis in id castellum marcelli: quod proximum erat
regis castris. neq opinantibus omnibus. si tamen in omnibuᷤᷤ
fuit Cassius Nam de huius constientia dubitabaturꝰ im¬
petum fecerunt. compluresq ibi milites oppresserũt. Et¬
nisi celeriter indignatione & auxilio lepuli prelium esset
diremptum: maior calamitas eẽt accepta. Cum iter Cassio
patefactum esset. castra marcellus cum Lepido coniungit.
Lepidus ẽo tempore Marcellusq cordubã cum suis copiis
proficiscit᷑: a Corduba Naxbonẽ. Sub ulem tempus Trebonius

Expanded text:
interponit. Cum diu dubitasset Cassius quid sibi faciendum interponit. Cum diu dubitasset Cassius quid sibi faciendum quidve Lepido esset credendum, neque ullum exitum consili sui reperiret si permaneret in sententia, postulat uti munitiones disicerentur sibique liber exitus daretur. Non tantum indutiis factis sed prope iam pace constituta opera cum complanarent custodiaeque munitionum essent deductae, auxilia regis in id castellum Marcelli quod proximum erat regis castris, neque opinantibus omnibus — si tamen in omnibus fuit Cassius: nam de huius conscientia dubitabatur —, impetum fecerunt complurisque ibi milites oppresserunt. nisi celeriter indignatione et auxilio Lepidi proelium esset diremptum, maior calamitas esset accepta. § 64 Cum iter Cassio patefactum esset, castra Marcellus cum Lepido coniungit. Lepidus eodem tempore Marcellusque Cordubam cum suis, Cassius proficiscitur Carmonem. Sub idem tempus Trebonius
Abbreviated transcription (Latin):
nia non nullȩ ciuitates rebus Cassii studebant: complu¬
res Marcellum fouebant. Accedit cum copiis Boccus
ad exteriores marcelli munitiones. Pugnatur utrinq
acriter. crebroq id accidit. fortuna sȩpe ad utrunq ui¬¬
ctoriam transferente Nec tamen unꝗͣ ab operibus de¬
pellitur Marcellus. interim Lepidus ex citeriori proiũ¬
cia cum cohortibus legionariis. XxXU. magnoq numero
ȩquitum & reliquorum auxiliorum uenit ea mente ullã:
ut sine ullo studio tantum contentiones Cassii marcelliq
componer&. Nuic uenienti sine dubitatione marcellus se
credit atq offert. Cassius contra se suis tenet presidus:
siue eo qđ plus sibi iuris deberi ꝗ̃ marcello existimabat:
siue eo qđ noͣn p̃occupatus aius lepidi esset obsequio ad¬
uersarii uerebatur. Ponit ad ullam castra Lepidus. neq
habet a Marcello quicꝗͣ diuisi: ne pugnͣẽtur interdicit.
ad exeundum Cassium inuitat. fidemq suam in re õi

Expanded text:
nia non nullae civitates rebus Cassi studebant, plunia non nullae civitates rebus Cassi studebant, plures Marcellum fovebant. Accedit cum copiis Boguso ad exteriores Marcelli munitiones. Pugnatur utrimque acriter, crebroque id accidit fortuna saepe ad utrumque victoriam transferente; nec tamen umquam ab operibus depellitur Marcellus. § 63 Interim Lepidus ex citeriore provincia cum cohortibus legionariis XXXV magnoque numero equitum et reliquorum auxiliorum venit ea mente Uliam, ut sine ullo studio contentiones Cassi Marcellique componeret. Huic venienti sine dubitatione Marcellus se credit atque offert; Cassius contra suis se tenet praesidiis, sive eo quod plus sibi iuris deberi quam Marcello existimabat, sive eo quod ne praeoccupatus animus Lepidi esset obsequio adversarii verebatur. Ponit ad Uliam castra Lepidus neque habet a Marcello quicquam divisi. Ne pugnetur interdicit; ad exeundum Cassium invitat fidemque suam in re omni
Abbreviated transcription (Latin):
deducere uolebat. necessitate est adductus ut neq cõ¬
fligeret: cuius rei si fatultas esset, resistere incitatis mili¬
tibus non poterat: neq uagari cassium latius pate-¬
retur: ne plures ciuitates ea paterentur: quȩ passi erãt
cordubenses. Castellisq idoneis locis collocatis: operibq:
in circuitu oppidi continuatis. ullam cassũq munitiõibꝰ¬
clausit. Quȩ priusꝗͣ perficerentur Longinus omnem suum
ȩquitatum emisit. quem magis sibi usui fore credebat. si pa-¬
bulari frumentariq marcellum non pateretur. magno autẽ
fore impedimento si clausus obsidione. & inutilis: necessa¬
rium consumer& frumentum. Pautisq diebus Cassu litte¬
ris acceptis rex Boccus cum copiis uenit: adiungitq ei
leginem quam secum adduxerat: compluresq cohortes
auxiliarias hispanorum. Namq ut in ciuilibus dissen¬¬
sionibus accrdere consueuit: ita temporibus illis in hispa¬

Expanded text:
deducere volebat, necessitate est deductus ut neque condeducere volebat, necessitate est deductus ut neque confligeret — cuius se rei facultas esset, resistere incitatis militibus non poterat — neque vagari Cassium latius pateretur, ne plures civitates ea paterentur quae passi erant Cordubenses. Castellis idoneis locis collocatis operibusque in circuitu oppidi continuatis Uliam Cassiumque munitionibclausit. Quae prius quam perficerentur, Longinus omnem suum equitatum emisit; quem magno sibi usu fore credebat, si pabulari frumentarique Marcellum non pateretur, magno autem fore impedimento, si clausus obsidione et inutilis necessarium consumeret frumentum. § 62 Paucis diebus Q. Cassi litteris acceptis rex Boguso cum copiis venit adiungitque et legioni quam secum adduxerat compluris cohortis auxiliarias Hispanorum. Namque ut in civilibus dissensionibus accidere consuevit, ita temporibus illis in Hispa
Abbreviated transcription (Latin):
in aciem edutit: neq tamen confligitur propter locorum
difficultates. Fratq copiis pedestribus multo firmioR
A arcellus: habebat enim ueteranas multisq preliis exper-¬
tas legiones. Cassius fidei magis ꝗͣ uirtuti legionum cõ¬
fidebat. Itaq cum castra castris collata essent. & Mar¬¬
cellus locum idoneum castello cepisset: quo prohibere aqͣ
cassianos posset. Longinus ueritus ne genere quodam obsi¬
dionis clauderetur in regionibus alienis sibiq infestis: no-¬
ctu silentio e castris proficiscitur. celeriq itinere ullam
contendit. quod sibi fidele esse oppidum credebat. Ibi
adeo coniuncta menibus ponit castra: ut est loci natura: ⁊
nanq ulla in xdito monte posita est: ut ipsa munitione
urbis undiq ab oppugnatione tutus esset. Hunc marcel¬
lus insequitur. & ꝗͣ proxime potest ullam castra. ca-¬
stris confert. locorumq cognita natura: quo maxime rẽ

Expanded text:
in aciem educit; neque tamen confligitur propter locorum in aciem educit; neque tamen confligitur propter locorum difficultates. § 61 Erat copiis pedestribus multo firmior Marcellus; habebat enim veteranas multisque proeliis expertas legiones. Cassius fidei magis quam virtuti legionum confidebat. Itaque, cum castra castris collata essent et Marcellus locum idoneum castello cepisset quo prohibere aqua Cassianos posset, Longinus, veritus ne genere quodam obsidionis clauderetur in regionibus alienis sibique infestis, noctu silentio ex castris proficiscitur celerique itinere Uliam contendit, quod sibi fidele esse oppidum credebat. Ibi adeo coniuncta ponit moenibus castra ut et loci natura — namque Ulia in edito monte posita est — et ipsa munitione urbis undique ab oppugnatione tutus esset. Hunc Marcellus insequitur et quam proxime potest Uliam castra castris confert locorumque cognita natura, quo maxime rem
Abbreviated transcription (Latin):
fligendi potestas fier& q̃ cum tanta contutnelia nobilissi¬
mȩ carissimȩq possessiones cordubensium in conspectu
suo rapinis ferro. flammaq consumerentur. Marcellus
cum confligere miserrimum putar& qdđ & uictoris & uicti
detrimentum ad eundem Cesarem esset redundaturum: neq
sue potestatis esset: legionem bethim traducit atq aciem
instruit. Cum cassius contra pro suis castris aciem instruxis-¬
set loco superiore: causa interposita qđ is in xquum descende¬
ret: marcellus militibus persuadet ut se in castra recipiant.
Itaq copias redutere cepit. Cassius quo bene ualebat:⁊
marcellumq infirmum esse sciebat: aggressus equitatu
legionarios se recipientes: complures nouissimos in flumi¬
nis ripis interficit. cum hoc detrimento quid transitus
fluminis uitii difficultatisq haberet cognitum esset. Mar-¬
cellus castra bethim transfert. crebroq uterq legiones

Expanded text:
fligendi sibi potestas fieret quam cum tanta contumelia nobilissifligendi sibi potestas fieret quam cum tanta contumelia nobilissimae carissimaeque possessiones Cordubensium in conspectu suo rapinis, ferro flammaque consumerentur. Marcellus cum confligere miserrimum putaret, quod et victoris et victi detrimentum ad eundem Caesarem esset redundaturum neque suae potestatis esset, legiones Baetim traducit aciemque instruit. Cum Cassium contra pro suis castris aciem instruxisse loco superiore videret, causa interposita, quod is in aequum non descenderet, Marcellus militibus persuadet ut se recipiant in castra. Itaque copias reducere coepit. Cassius, quo bono valebat Marcellumque infirmum esse sciebat, aggressus equitatu legionarios se recipientis compluris novissimos in fluminis ripis interfecit. Cum hoc detrimento quid transitus fluminis viti difficultatisque haberet cognitum esset, Marcellus castra Baetim transfert, crebroque uterque legiones
Abbreviated transcription (Latin):
mine & memoria: tamq omnibus Cȩsarinis ꝗͣ pompeia¬
nis longinum esse odio neq se conuentum: neq Mar. mar¬
cellum contra Cȩsaris causam posse perdutere: nomen pom¬
peũ ex scutis detraxerunt. Marcellum qui se cęsaris causã
defensurum profitebatur: ducem ad sciuerunt. prȩtoremqi
appellarunt: & conuentum sibi adiunxerunt: castraq ad cor¬
dubam posuerunt. Cassius eo biduo circiter quatuor. mił.
passuum a corduba citra flumen bethim in oppidi conspe¬
ctum loco excelso castra facit. litteras ad regem Buͦgudem
in mauritaniam. & Mar. lepidum proconsulem in hispaniã
citeriorem mittit. subsidio sibi prouinciȩ cesarisq cause ꝗͣ pri¬
mum uenir&. Ipse hostilim modo cordubensium agros ua¬
stat. ȩdificia incendit. cuius rei deformitate atq indignitate
legiones: quȩ Marcellum sibi ducem ceperant. ad eum cõ¬
currerunt: ut in aciem educerentur orant:. priusq sibi cõ¬

Expanded text:
mine et memoria tamque omnibus Caesarianis quam Pompeiamine et memoria tamque omnibus Caesarianis quam Pompeianis Longinum esse in odio neque se conventum neque M. Marcellum contra Caesaris causam posse perducere, nomen Pompei ex scutis detraxerunt, Marcellum, qui se Caesaris causam defensurum profitebatur, ducem asciverunt praetoremque appellarunt et conventum sibi adiunxerunt castraque ad Cordubam posuerunt. Cassius eo biduo circiter IIII milia passuum a Corduba citra flumen Baetim in oppidi conspectu loco excelso facit castra; litteras ad regem Bogudem in Mauretaniam et ad M. Lepidum proconsulem in Hispaniam citeriorem mittit, subsidio sibi provinciaeque Caesaris causa quam primum veniret. Ipse hostili modo Cordubensium agros vastat, aedificia incendit. § 60 Cuius rei deformitate atque indignitate legiones quae Marcellum sibi ducem ceperant ad eum concurrerunt, ut in aciem educerentur orant, priusque con
Abbreviated transcription (Latin):
giones adducit: ac ne dissensionis initium seditiosa militum nan¬
suaq natura uideretur. simul ut contra. Q. Cassium. qui
tentem opponeret & dignitatẽ: CN. Pompeio se prouinciã
recuperare uelle palam dictitabat. Forsitan & hoc fecerit
cuius nomen multũ poterat apud eas regiones. quas. Mar.
Uarro obtinuerat. Sed id qua mente commotus fecerit. con¬
iectura sciri potest. Hoc certe pre se Thorius ferebat: mi¬
lites adeo fatebantur: qđ. CN. Pompeii nomen in scutis
inscriptum haberent. eiq frequens legionum conuentus ob¬
uiam prodit. neq tantum uirorum sed etiam matrum
familias ac pretestatorum: deprecaturq ne hostili aduentu
cordubam diriperent. Nam se contra Cassium consentire:
cum contra cęsarem ne facere cogerentur orare. Tante mul¬
titudinis precibus & lacrimis exercitus commotus cum uide¬
ret ad Cassium persequendum nihil opus esse. CN. Pompeii no¬

Expanded text:
giones adducit ac, ne dissensionis initium natum seditiosa militum giones adducit ac, ne dissensionis initium natum seditiosa militum suaque natura videretur, simul ut contra Q. Cassium, qui tentem opponeret dignitatem, Cn. Pompeio se provinciam reciperare velle palam dictitabat. Et forsitan etiam hoc fecerit cuius nomen multum poterat apud eas legiones quas M. arro obtinuerat. Sed id qua mente, communis erat coniectura: certe hoc prae se Thorius ferebat; milites adeo fatebantur, ut Cn. Pompei nomen in scutis inscriptum haberent. Frequens legionibus conventus obviam prodit, neque tantum virorum sed etiam matrum familias ac praetextatorum, deprecaturque ne hostili adventu Cordubam diriperent: nam se contra Cassium consentire cum omnibus; contra Caesarem ne facere cogerentur orare. § 59 Tantae multitudinis precibus et lacrimis exercitus commotus cum videret ad Cassium persequendum nihil opus esse Cn. Pompei no
Abbreviated transcription (Latin):
culis oppressas ad obuculam: cum hisͣ secundam ꝑuenis-¬
se legionem. omnesq ibi se coniunxisse. & T. torium ita¬¬
licensem ducem delegisse. Celeriter habito consilio Mar-
cellum cordubam ut eam in potestate retiner&. Q. Calliũ
Legatum hispalim mittit. Pautisq ei diebus affertur cõ-¬
uentum cordubensem ab eo defecisse. marcellumq aut
uoluntate aut necessitate adductum Namq id uarie
nuntiabatunꝰ consentire cum cordubensibus. duasq cohor-¬
tes legionis quintę: quȩ fuerant cordube in presidio:
idem fatere. Cassius iis rebus incensus mouet castra
& postero die segouiam ad flumen siliciense uenit: ibiq
habita contione militum temptat animos: quos cogno¬¬
scit non sua sed Cesaris absentis causa sibi fulissimos et̃¬
nullumq periculum deuitaturos: dum per eos Cȩsari prouin-¬
cia restitueretur. Interim Thorius ad cordubam uiteres le¬

Expanded text:
culis oppressas ad Obuculam cum his ad secundam pervenisculis oppressas ad Obuculam cum his ad secundam pervenisse legionem omnisque ibi se coniunxisse et T. Thorium Italicensem ducem delegisse. Celeriter habito consilio M. Marcellum quaestorem Cordubam, ut eam in potestate retineret, Q. Cassium legatum Hispalim mittit. Paucis ei diebus affertur conventum Cordubensem ab eo defecisse Marcellumque aut voluntate aut necessitate adductum — namque id varie nuntiabatur — consentire cum Cordubensibus; duas cohortis legionis V., quae fuerant Cordubae in praesidio, idem facere. Cassius his rebus incensus movet castra et postero die Segoviam ad flumen Singiliense venit. Ibi habita contione militum temptat animos; quos cognoscit non sua sed Caesaris absentis causa sibi fidissimos enullumque periculum deprecaturos, dum per eos Caesari provincia restitueretur. § 58 Interim Thorius ad Cordubam veteres le
Abbreviated transcription (Latin):
cturus erat. & auxilia mittit ad traiectum. Ipse classem
quam parabat ut inspicer& hispalim accedit. ibiq mora.¬
tur propterea qđ edictum tota prouincia proposuerat: utꝗ¬
bus petunias imperasset. neq contulissent: se adirent. quȩ
euocatio uehementer omnes turbauit. Interim. L. titurus
qui eo tempore tribunus militum in legione uernacula
fuerat. nuntiat fama: legionem .xxxͫ. quam. Q. Cassius
legatus simul ducebat. cum ad oppidum leptim castra ha¬¬
ber& seditione facta centurionibusq aliquot occisis:
qui signa tolli non patiebãtur: discessisse & ad secundã
legionem contendisse: quȩ ad fretum alio itinere duce-¬
batur. Cognita re noctu quidem cum quinq cohortibꝰ
Unde uigesimanorum egreditur manus peruenit. Ibi
eum diem ut quid ageretur ꝑspiceret moratus n̾arbo¬
nam contendit. Huc cum legio .xxx. & xxi. & cohor¬
conuenisset equitatus: audit quatuor cohortes a uerna¬

Expanded text:
cturus erat et auxilia mittit ad traiectum. Ipse classem cturus erat et auxilia mittit ad traiectum. Ipse classem quam parabat ut inspiceret, Hispalim accedit ibique moratur, propterea quod edictum tota provincia proposuerat, quibus pecunias imperasset neque contulissent, se adirent. Quae evocatio vehementer omnis turbavit. § 57 Interim L. Titius, qui eo tempore tribunus militum in legione vernacula fuerat, nuntiat eam a legione XXX., quam Q. Cassius legatus simul ducebat, cum ad oppidum Ilipam castra haberet, seditione facta centurionibus aliquot occisis qui signa tolli non patiebantur, discessisse et ad secundam legionem contendisse, quae ad fretum alio itinere ducebatur. Cognita re noctu cum V cohortibus unetvicesimanorum egreditur, mane pervenit Naevam.5 Ibi eum diem, ut quid ageretur perspiceret, moratus Carmonem contendit. Hic, cum legio XXX. et XXI. et cohorconvenisset equitatus, audit IIII cohortis a verna
Abbreviated transcription (Latin):
periculum uitȩ dolorq Uulnerum petunia remissus
crudelitatem cum auaricia euictam esse significabat. Ali¬
quot post diebus litteras a Cȩsare missas accipit. quibus co¬
gnoscit pompeium in acie uictum amissis copus fugisse. Qua
re cognita mixtam dolore uoluptatem capiebat. Uictoriae
N untius letitiam exprimebat: confectum bellum licentiam
temporum intercludebat. Sic erat dubius animus Utru
nihil timere an omnia litere mallet. Sanatis Uulneribuᷤ
arcessit omnes: qui sibi petunias expensas tulerant: atce¬
ptasq eas iubet referri. Quibus parum uidebatur impo¬
suisse oneris. ampliorem pecuniam imperat. Quem aut
romȩ delectum instituit. quosq ex omnibus conuentibus co-¬
loniisq conscriptos habebat. transmarina militia perterri¬¬
tos ad sacramenti religionem uocabat. Magnum hoc fuit
uectigal: maius tamen crescebat odium. His rebus confe-¬
ctis totum exercitum lustrat. legiones quas in africa du¬

Expanded text:
periculum vitae dolorque vulnerum pecuniae remissus periculum vitae dolorque vulnerum pecuniae remissus crudelitatem cum avaritia certasse significabat. § 56 Aliquot post diebus litteras a Caesare missas accipit, quibus cognoscit Pompeium in acie victum amissis copiis fugisse. Qua re cognita mixtam dolore voluptatem capiebat: victoriae nuntius laetitiam exprimebat, confectum bellum licentiam temporum intercludebat. Sic erat dubius animus utrum nihil timere an omnia licere mallet. Sanatis vulneribus arcessit omnis qui sibi pecunias expensas tulerant, acceptasque eas iubet referri; quibus parum videbatur imposuisse oneris, ampliorem pecuniam imperat. Equitum autem Romanorum dilectum instituit; quos ex omnibus conventibus coloniisque conscriptos transmarina militia perterritos ad sacramenti redemptionem vocabat. Magnum hoc fuit vectigal, maius tamen creabat odium. His rebus confectis totum exercitum lustrat; legiones quas in Africam du
Abbreviated transcription (Latin):
sent indicaretur. secuti sunt factum superiorum. Perman¬
sit in sententia legio uernacula: nec ullo timore de gradu
diecta est. Cassius eos qui nominati erant conscii cedis
iubet comprehendi. Legionem quintam in castra remit¬
.L. Racilium & .L. laterensem & Annͥum scapulam maximȩ
dignitatis & gratiȩ prouincialem hominem. sibiq tam
familiarem ꝗͣ laterensem & Racilium in eadem fuisse con¬
iuratione. nec du moratur dolorem suum: quin eos inter¬
fici iubeat. Minutium libertis tradidit excruciandum. itẽ
Calphurnium saluianum: qui profitetur indicium: coniurato¬
rumq numerum aug&: uere ut quidam ext̾imant ut nõ
nulli queruntur. coactus. lisdem cruciatibus affectus.L.
mergilio squillus nominat plures: quos Cassius iubet¬
interfici: exceptis his qui se pͥecunia redemerunt. Nam pa¬
lam sextertiis .x. tum Calphurnio paciscitur. & cum. Q.
Sextio. E. qui si maxime notentes sunt mulctati:tamen.

Expanded text:
sent iudicaretur, secuti sunt factum superiorum. Permansent iudicaretur, secuti sunt factum superiorum. Permansit in sententia legio vernacula nec ullo timore de gradu deiecta est. § 55 Cassius eos qui nominati erant conscii caedis iubet comprehendi; legiones in castra remittiL. Racilium et L. Laterensem et Annium Scapulam, maximae dignitatis et gratiae provincialem hominem sibique tam familiarem quam Laterensem et Racilium, in eadem fuisse coniuratione, nec diu moratur dolorem suum quin eos interfici iubeat. Minucium libertis tradit excruciandum, item Calpurnium Salvianum, qui profitetur indicium coniuratorumque numerum auget, vere, ut quidam existimant, ut non nulli queruntur, coactus. Isdem cruciatibus adfectus L. Mercello.3 . . . Squillus nominat pluris; quos Cassius interfici iubet exceptis eis qui se pecunia redemerunt. Nam palam HIS LX4 cum Calpurnio paciscitur et cum Q. Sestio L. Qui si maxime nocentes sunt multati, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
in castra a militibusq uernatulis & secundȩ legionis
quibus odio sciebat precipue Cassium esse. gratulabat᷑.
Tollitur a multitudine in tribunal: prȩtor appellat᷑. Ne¬
mo enim aut in prouincia natus: aut uernatule legiõis
milites aut diuturnitate iã factus prouincialis. quo in
numero erat secunda legio: non cum omni prouincia con¬
senserat in odio cassii. Nam legiones .xxxͫ. & Xxxiͦ. pau¬
cis mensibus in italia scriptas Cȩsar attribuerat Longio.
Q uinta legio nuper ibi erat confecta. Interim nuntiatur lateriẽsi
Uiuere Cassium: quo nuntio dolore magis ꝗ animo pertur¬
batus reficit se celeriter & ad Cassiumꝰ proficiscitur. Re co-¬
gnita .xxx. legio signa cordubam infert ad auxilium fe¬
rendum imperatori suo: facit hoc idem .xxiͦ. Subsequit᷑
has quinta. Cum due legiones relique essent in castrie
secundã ii ueriti ne soli relinquerentur. atq ex eo quid sensis¬

Expanded text:
in castra militibusque vernaculis et secundae legionis, in castra militibusque vernaculis et secundae legionis, quibus odio sciebat praecipue Cassium esse, gratulatur; tollitur a multitudine in tribunal, praetor appellatur. Nemo enim aut in provincia natus, ut vernaculae legionis milites, aut diuturnitate iam factus provincialis, quo in numero erat secunda legio, non cum omni provincia consenserat in odio Cassi: nam legionem XXX. et XXI. paucis mensibus in Italia scriptas Caesar attribuerat Longino, quinta legio nuper ibi erat confecta. § 54 Interim nuntiatur Laterensi vivere Cassium. Quo nuntio dolore magis permotus quam animo perturbatus reficit se celeriter et ad Cassium visendum proficiscitur. Re cognita XXX. legio signa Cordubam infert ad auxilium ferendum imperatori suo. Facit hoc idem XXI. Subsequitur has V. Cum duae legiones reliquae essent in castris, secundani, veriti ne soli relinquerentur atque ex eo quid sensis
Abbreviated transcription (Latin):
dextraq bis ferit pugione. Clamore sublato fit a coniura¬
tis impeditus uniuersis. Minutius flactus proximum gla¬
dio traucit lictorem. Hoc interfecto Cassiuis. Q legatu
uulnerat. ibi .T. uasius &.L. mergilio simili confudentia
Flaccum municipem suum adiuuant. Erant enim omnes ita¬
licenses. ad ipsum Longinum. L. Licinus squillus inuolat:
iatentemq leuibus sauciat plagis. Concurritur ad Cassiũ
defendendum. Semper enum berones. compluresq euoca¬
tos cum telis secum habere consueuerat: a quibus ceteri
intercludebantur. qui ad cedem faciendam subsequeban¬
tur. luo in numero fuit Calphurnius saluianus. & Mani¬
lius tusculus. Minutius inter saxa quȩ iaciebant᷑ in itine¬
re fugiens opprimitur. & relato domum Cassio ad eũ
deducitur. Racilius in proximam se domum familiariᷤ
sui confert: dum certum cognosceret. confectus ne Cassi
esset.L laterensis cum id non dubitar& accurrit letꝰ

Expanded text:
dextraque bis ferit pugione. Clamore sublato fit a coniuradextraque bis ferit pugione. Clamore sublato fit a coniuratis impetus universis. Munatius Flaccus proximum gladio traicit lictorem; hoc interfecto Q. Cassium legatum vulnerat. Ibi T. Vasius et L. Mercello simili confidentia Flaccum, municipem suum, adiuvant: erant enim omnes Italicenses. Ad ipsum Longinum L. Licinius Squillus involat iacentemque levibus sauciat plagis. § 53 Concurritur ad Cassium defendendum: semper enim Berones complurisque evocatos cum telis secum habere consuerat. A quibus ceteri intercluduntur qui ad caedem faciendam subsequebantur; quo in numero fuit Calpurnius Salvianus et Manilius Tusculus. Minucius inter saxa quae iacebant in itinere fugiens opprimitur et relato domum Cassio ad eum deducitur. Racilius in proximam se domum familiaris sui confert, dum certum cognosceret confectusne Cassius esset. L. Laterensis, cum id non dubitaret, accurrit laetus
Abbreviated transcription (Latin):
ad legiones arcessendas auxiliaq adducenda. tertis ho¬
minibus dat negocium ut frumentum nauesq centum t
preparentur. pecuniȩq describerentur. atq imperarent᷑. ne qͣ
res cum rediss&. moraretur. Reditus eius fuit celerior ouuis
opinione. Non enim labor aut uigilantia cupienti presertĩ
aliquid Cassio deerat. Exercitu coacto in unum locum. ca¬
stris ad cordubam positis. pro contione militibus exponit
quas res Cęsaris iussu gerere deberet: polliceturq his cu
in mauritaniam traieciss& sextertia se daturum: quintã
fore in hispania legionem. Ex contione se corduham rece¬
pit. eoq ipso tempore post meridiana ^ cum basilicam iret:
quidam mintius sylo oliẽs. L. Raciluĩ libellum: quasi aliꝗd
ab eo postularet ut miles ei tradidit. deinde post Raciliũ
nam is latus cassii tegebatꝰ quasi responsum ab eo peteret:
celeriter dato loco: cum se insinuasset. sinistra corripit eum:

Expanded text:
ad legiones arcessendas auxiliaque adducenda; certis hoad legiones arcessendas auxiliaque adducenda; certis hominibus dat negotium ut frumentum navesque C praepararentur pecuniaeque describerentur atque imperarentur, ne qua res cum redisset moraretur. Reditus eius fuit celerior omnium opinione: non enim labor aut vigilantia cupienti praesertim aliquid Cassio deerat. § 52 Exercitu coacto in unum locum castris ad Cordubam positis pro contione militibus exponit quas res Caesaris iussu gerere deberet, polliceturque eis, cum in Mauretaniam traiecisset, sestertios centenos se daturum; quintam fore in Hispania legionem. Ex contione se Cordubam recepit eoque ipso die tempore postmeridiano, cum in basilicam iret, quidam Minucius Silo cliens L. Racili libellum, quasi aliquid ab eo postularet, ut miles ei tradit, deinde post Racilium — nam is latus Cassi tegebat —, quasi responsum peteret, celeriter dato loco cum se insinuasset, sinistra corripit aversum
Abbreviated transcription (Latin):
eius prouinciales consilia inirent. Horum odium confir¬
mabant non nulli familiares eius: qui cum in illa societa¬
te uersarentur rapinarum: nihilominus tamen oderant
eum tuius nomine peccabant. sibiq quod rapuerant acce¬
ptum referebant. quod intercederat aut erat interpellatũ
Cassio assignabant. Quintam legionem nouam conscribit.
A ugetur odium ex ipso delectu & sumptu additę legionis.
Complentur ȩquitum tria milia: maximisq ornantur un¬
pensis. nec prouinciȩ datur ulla reques. Interim litteras ac¬
cepit a Cȩ̨sare ut in africam exercitum trauter& perq mau-¬
ritaniam ad fines numidiȩ perueniret: ꝗd magna . eN. ẜom¬
peio luba miserat auxilia: maioraq missurus existimaba¬
tur. Quibus litteris acceptis insolenti uoluntate efferebat᷑.
qđ sibi nouarum prouinciarum & fertilissimi regni tanta
esset oblata facultas. Itaq ipse in lusitaniam proficiscitur

Expanded text:
eius provinciales consilia inirent. Horum odium confireius provinciales consilia inirent. Horum odium confirmabant non nulli familiares eius qui, cum in illa societate versarentur rapinarum, nihilo minus oderant eum cuius nomine peccabant, sibique quod rapuerant acceptum referebant, quod interciderat aut erat interpellatum Cassio assignabant. Quintam legionem novam conscribit. Augetur odium et ex ipso dilectu et sumptu additae legionis. Complentur equitum III milia maximisque ornantur impensis: nec provinciae datur ulla requies. § 51 Interim litteras accepit a Caesare, ut in Africam exercitum traiceret perque Mauretaniam ad finis Numidiae perveniret, quod magna Cn. Pompeio Iuba miserat auxilia maioraque missurus existimabatur. Quibus litteris acceptis insolenti voluptate efferebatur, quod sibi novarum provinciarum et fertilissimi regni tanta oblata esset facultas. Itaque ipse in Lusitaniam proficiscitur