comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter siccitates angustiꝰ piouenerat coactꝰ ẽ alit̾
ac supioribꝰ annis cecitũ ibernis collocare legio
terani ĩ neruios Quinte ciceroni tercia ĩ nessuoᷤ
lucio roscio. Quartam in renus cũ tito labieno
ni ꝯfruo treueror ieniare uissit łies ĩ belgis col
et renũ qui sub impio ambiorigis et catulci erat
musit Huis militibꝰ qutu tituriũ sabinũ et lu¬
ciam arũculeium coctam preesse iussit Ad huis
modũ distabutis legionibꝰ faciluue ip̃tꝰ mopie.
fumentarie sese mederi posse cristimiauit atq
roscio in pacatissima et quictissima yte duceda
dederat nulibꝰ passiui centii ꝯtiuebant᷑. Ip̃e in¬
terea quead legiones collocatas nunitaq tbua
cogneuisset miorta ĩ gallia astituit / Erat ĩ car¬
nutibꝰ sinue leco natꝰ tasgetius cuiꝰ maiores
nᵈ iurtute atq ĩ se beniuolentia qd̾ ĩ oibꝰ bellie¬

Expanded text:
propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionteram in Nervios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgis collac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant, misit. Eis militibus Quintum Titurium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos praeesse iussit. Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae frumentariae sese mederi posse existimavit. Atque Roscio in pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores eius virtute atque in se benevolentia, quod i
Abbreviated transcription (Latin):
Obsidibꝰ acceptis ex̃citũ reducit ad mare naues
in uenit refectas hiis deductũ quod et captiuor
magnũ nuͣ hẽbat et nõ uulle tẽpestate perierit
naues duobꝰ cõnicatibꝰ ex̃citũ reportare ĩstituit¬
Ac si accidit ut ex tanto nauiũ nũo coe naui¬
hatõuibꝰ neq hoc neq supiore anio ulla oĩs.
naiuis que uulites portaret deficeret. At ex hins
que manes ex ꝯtinenti ad eũ renutterentm et
prioris cõmeatꝰ expositis mlitibꝰ et quas postea
labienꝰ faciendas curauerat nũo .lx. per pauce locũ
caperet celique om̃s fere reficerent . Quas cun
aliꝙͣ diu .Ccͬ. frustra expectasset. ne anui tyre a
naiugatione excluderet  qd equinoctiũ suberat
necessario angusciꝰ mlites collocauit lac suma ta¬
set. pͥma luce terram actigit om̃sq ĩ colunes.
naues yduxit subductis nauibꝰ ꝯcilieq galloꝵ
zamarobrie ꝑ acto qd es anno frumentũ ĩ gallia

Expanded text:
Obsidibus acceptis exercitum reducit ad mare, naves Obsidibus acceptis exercitum reducit ad mare, naves invenit refectas. His deductis, quod et captivorum magnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant naves, duobus cocidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, ne anni tempore a navigatione excluderetur, quod aequinoctium suberat, necessario angustius milites collocavit ac summa trailia, prima luce terram attigit omnesque incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
oppidi ciecerũt / Maguꝰ ibi uũs pecoꝵ repertꝰ
młtiq infuga sũt cõpiehensi atq int̾fecti. Cii
hec ni hnis locis gerũtͧ casiuellanꝰ ad cantium
q esse ad mare supra demostrauimꝰ quibꝰ regi¬
onbꝰ .iiii. reges preerat. Ciitorix. cariulus. ta¬
ynuagulus Segenax nũcios mttit. husq ĩ pat
uti coactis oibꝰ copnis casta naualia de ĩ yuiso
adoriant᷑ atq opputuẽt Hii cũ ad castra ueni¬
Set nr̃i cruptõne fta młtis cor interfectis.
capto etia nobili duce cintorige Iuos inicolumes
reduxerũt/ Cassiuellanꝰ hoc prelio nũciato tot de¬
tinuentis acceptis uastatis fiuibꝰ maxime etia
pmotꝰ defectione ciuitatũ legatos per atrebaten.
hiemare ĩ continenti ꝓpt̃ repentinos gallie motꝰ
neq multũ estatis super esset atq id facile extra¬
hi posse intelligeret obsides nupat et quet in
penderet qstituit Interdicit atq imperat cassi¬
uellano ne mandubratio aut tnonantibꝰ noce at

Expanded text:
ecerunt. Magnus ibi numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprehensi atque interfecti. Dum haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regionibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, Carvilius, Taximagulus, Segovax, nuntios mittit atque eis imperat uti coactis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. Ei cum ad castra venissent, nostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos incolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem Chiemare in continenti propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis superesset, atque id facile extrahi posse intellegeret, obsides imperat et quid in penderet constituit; interdicit atque imperat Cassivellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat.
Abbreviated transcription (Latin):
thalites. bibreti. cassi. le gationibꝰ nussis sese. Ce.
dederũt. Ab huis cognoscit non longe ab eo loco
oppidũ casiuellani abesse silius paludibꝰq mu¬
conuenerit. oppidũ aut britãni uocãt cũ siluas
mipeditis uallo atq fossa munierũt quo in citr¬
sionis hostiũ iuitande cauha quenire ꝯsuerũt
Eo proficiscit᷑ cũ legionibꝰ locũ repit egegie. na
atq opere munitu. tñ hc̃ duabꝰ ex ptibꝰ oppug¬
nare atendit. hostes paulisper morati nulitum¬

Expanded text:
calites, Bibroci, Cassi legationibus missis sese Caesari calites, Bibroci, Cassi legationibus missis sese Caesari dedunt. Ab his cognoscit non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse silvis paludibusque mumerus convenerit. Oppidum autem Britanni vocant, cum silvas impeditas vallo atque fossa munierunt, quo incursionis hostium vitandae causa convenire consuerunt. Eo proficiscitur cum legionibus: locum reperit egregie natura atque opere munitum; tamen hunc duabus ex partibus oppugnare
Abbreviated transcription (Latin):
mitisq essedarios e silius enuittebat et magno
cũ peritulo m̃oꝵ equitu cũ hiis cõfligebat at¬
q hoc netu latius uagari prohibebat. Reliu¬
quebat ͤ ut neq longiꝰ ab agmine legionii. dis¬
cedi. c. pateretꝰ᷑ et tm̃ in agris uastandis in¬
itmere legionarii milites efficere poterat Inte¬
rum trinobantes ꝓpe frrmissima eaꝵ regionũ
cuutas ey qua mandrobatius adolescens. Ce.
fidem secutꝰ ad eu ĩ ꝯtinẽtem gallia uenerat
cuiꝰ pater in ea ciuitate regnũ obtinuerat i¬
terfectꝰq erat a cassiuellano ip̃e fuga mortẽ
uitauerat legatos ad. Cec. nuttũt. pollicenturq
sese ei deditiros atq imperata facturos petunt
ut mandubratiũ ab mniuria casiuellami defẽdat
atq in ciuitatem mittat qui presit imperiũq
iata celeut fecerit obsides ad nĩ funuc̃tũq.
nuserut Trmo nantibꝰ defensis et ab oĩ muilitur
in uiria piohibitis. Cenmagni segenciaci An¬

Expanded text:
mitisque essedarios ex silvis emittebat et magno mitisque essedarios ex silvis emittebat et magno cum periculo nostrorum equitum cum eis confligebat atque hoc metu latius vagari prohibebat. Relinquebatur ut neque longius ab agmine legionum discedi Caesar pateretur, et tantum in agris vastandis inore atque itinere legionarii milites efficere poterant. Interim Trinobantes, prope firmissima earum regionum civitas, ex qua Mandubracius adulescens Caesaris fidem secutus ad eum in continentem Galliam venerat, cuius pater in ea civitate regnum obtinuerat interfectusque erat a Cassivellauno, ipse fuga mortem vitaverat, legatos ad Caesarem mittunt pollicenturque sese ei dedituros atque imperata facturos; petunt ut Mandubracium ab iniuria Cassivellauni defendat atque in civitatem mittat, qui praesit imperiumquerata celeriter fecerunt, obsides ad numerum frumentumque miserunt. Trinobantibus defensis atque ab omni militum iniuria prohibitis Cenimagni, Segontiaci, An
Abbreviated transcription (Latin):
transiri pet. Eo cũ uenisset aĩaduertit ad alia
flu minus ripani magnas esse hostiũ copias is¬
tructas Ripa aut erat acutis sudibꝰ prefixis
munita eiꝰdeniq gĩis sub aqua defisse. sudeᷤᷤ
flumine tegebat᷑. Hus rebꝰ cognitis a captiuis
yfugisq. Cc. prenussoq equitatu afestim lecti¬
ones subsequi iussit. Sed ea celeritate atq ĩ
petu nulites ierũt. cũ capite solo ex aqua ex¬
tarent ut hostes impetũ legionũ atq equitũ
substiuere nõ posset. ripasq dimitterẽt ac se fu¬
ge mandaret. Cassiuellanꝰ ut supra demostra¬
uiuiꝰ oĩ de posita spe ꝯtenitõnis diissis amp
tis uti nã nĩa seruabat paululũq ex uia.
excedebat locisq impeditis ac siluestabꝰ sese os¬
cultabas / atq hnis regionibꝰ quibꝰ nos iter fcuroᷤᷤ
cognouerat pecora atq hoĩes ex agris ĩ siluas
copellebat et cũ equitatꝰ nr. libeuꝰ predandi. uas¬
tandiq causa se in agios eiecerat oibꝰ uiis se¬

Expanded text:
transiri potest. Eo cum venisset, animum advertit ad alteram fluminis ripam magnas esse copias hostium instructas; ripa autem erat acutis sudibus praefixis munita, eiusdemque generis sub aqua defixae sudes flumine tegebantur. His rebus cognitis a captivis perfugisque Caesar praemisso equitatu confestim legiones subsequi iussit. Sed ea celeritate atque eo impetu milites ierunt, cum capite solo ex aqua exstarent, ut hostes impetum legionum atque equitum sustinere non possent ripasque dimitterent ac se fugae mandarent. Cassivellaunus, ut supra demonstravimus, omni deposita spe contentionis dimissis ampltis itinera nostra servabat paulumque ex via excedebat locisque impeditis ac silvestribus sese occultabat, atque eis regionibus quibus nos iter facturos cognoverat pecora atque homines ex agris in silvas compellebat et, cum equitatus noster liberius praedandi vastandique causa se in agros eiecerat, omnibus viis se
Abbreviated transcription (Latin):
nulites legionis septime testudine ft̃a et aag̃e.
ad nunitõnes adiecto locũ lecũ ceperũt cosq
ex silius expulerũt paucis uulneribꝰ acceptis
yed eos fugientes longiꝰ Ccͫ  ꝓsequi uetuit ꝙ
loci naturani ignorabat et q̃d magna ꝑte diei.
Isũpta munitioni castior tp̃s reluiqui uolebat
Postridie eiꝰ diei mane triptito nulite eꝯtes¬
q n expeditõnẽ misit. ut ees qui fu gerant
ꝥsequerent. Hiis aliquatulii itineris ꝓgressis
cũ iam extrenti esset in yspectu / equites a Qauĩ¬
to atrio ad. Ceꝰ uenerũt qui nũciaret sriore
nocte maxima cohorta tẽpestate prope os naueᷤ
afflictas atq in litore ciectas esse qd̾ neq an¬
chore funesq subsisteret /neq nante tubeia¬
tores uiiii tẽpestatis pati posset. Itaq ex eo cõ¬
cuisu nauiũ magnũ esse ĩ cõmodii acceptii
Hiis rebꝰ cogntis. Cͫ legiones equitatuq re¬

Expanded text:
milites legionis septimae, testudine facta et aggere milites legionis septimae, testudine facta et aggere ad munitiones adiecto, locum ceperunt eosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fugientes longius Caesar prosequi vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum tempus relinqui volebat. Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in expeditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur. His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent in prospectu, equites a Quinto Atrio ad Caesarem venerunt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope omnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae gubernatoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex eo concursu navium magnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Cae
Abbreviated transcription (Latin):
ac se in supiore loto abdiderat. Ce. ex posito excitu.
et loco castas idoneo capto ubi ex captiuus cogͦuit
quo in loco hostuĩ copie asedisser / cohortibꝰ .x. ad
mare relictis et equitibꝰ trecentis qui presidio. na¬
ubus essent/ de tercia uigilia ad hostes ꝯtendit
co minꝰ ueritꝰ nauibꝰ qd̾ ĩ litore molli et apto.
deligatas ad anchorã relinqubat et presidiũ na¬
iubꝰ. Quintũ atriũ prefecit. Ip̃e noctu ꝓgressa
nulia passuũ .xii. hostiũ copias ꝯspicatꝰ ÷̃ Illi
equitatu atq essedis ad flumen progressi ex loco
supiore nr̃os ꝓhibere et preluĩ cõmittere ceperũt
Repulsi ab equitatu se in siluas dederũt locũ
nacti egregtie natura et opere munitũ quen do¬
mestici belli ut uidebat᷑ cã iani añ p̃paraue¬
raut Nam crebris arboribꝰ succisis õs ĩtroitꝰ
erant predusi. Ip̃i ex siluis rari ꝓpugnabant
nr̃osq intra munitõnes ĩgredi prohibebat. At

Expanded text:
ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu et loco castris idoneo capto, ubi ex captivis cognovit quo in loco hostium copiae consedissent, cohortibus decem ad mare relictis et equitibus trecentis, qui praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus navibus, quod in litore molli atque aperto deligatas ad ancoram relinquebat, et praesidio navibus Q. Atrium praefecit. Ipse noctu progressus milia passuum circiter XII hostium copias conspicatus est. Illi equitatu atque essedis ad flumen progressi ex loco superiore nostros prohibere et proelium committere coeperunt. Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, quem domestici belli, ut videbantur, causa iam ante praeparaverant; nam crebris arboribus succisis omnes introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis rari propugnabant nostrosque intra munitiones ingredi prohibebant. At
Abbreviated transcription (Latin):
equitũ nulibꝰ duobꝰ relicto ut portꝰ tueret ͦ et.
re frumẽtaria prouideret queq ĩ gallia gererẽt᷑
cognoscere ꝯsilla q yro tpre et prose caperet hiye
tũ .U. legionibꝰ et pari nũo equitũ quẽ ĩ cõtiueti
sũ nõ tenuit. et longiꝰ delatꝰ estu orta lute. sub
simstra britania relictam aspexit/  ũt rursus
estꝰ cõmutatõnẽ secutꝰ renus ꝯtendit. ut ea
ptem insule caperet. qua optinui eẽt egressum
fuit urtꝰ laudanda que uectoribꝰ gia uibꝰ q.
nauiguis nõ intermusso renugandi labore logaꝵ
nauiũ cursũ adequauerant. Accessũ ẽ ad brita¬
nia oibꝰ naiubꝰ merdiano fere tp̃re/ neq ĩ eo
loco hostis Et uisus. Sed ut postea .ce. ex cap¬
tius cognouit tu magne manꝰ eo quenissẽt
młtitudine nauiu perterate que cũ publicis pri¬
uatisq quas sui quisq cõmodi fecerat a pliꝰ
otingente uno eiat use tp̃re a liore disceseat.¬

Expanded text:
equitum milibus duobus relicto ut portus tueretur et equitum milibus duobus relicto ut portus tueretur et rem frumentariam provideret quaeque in Gallia gererentur cognosceret consiliumque pro tempore et pro re caperet, ipse cum quinque legionibus et pari numero equitum, quem in continenti sso cursum non tenuit, et longius delatus aestu orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit. Tum rursus aestus commutationem secutus remis contendit ut eam partem insulae caperevirtus laudanda, qui vectoriis gravibusque navigiis non intermisso remigandi labore longarum navium cursum adaequarunt. Accessum est ad Britanniam omnibus navibus meridiano fere tempore, neque in eo loco hostis est visus; sed, ut postea Caesar ex captivis cognovit, cum magnae manus eo convenissent, multitudine navium perterritae, quae cum amplius octingentae uno erant visae tempore, a litore discess
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsueuit dabat opera ut in efficio diumorige ꝯtine¬
ret nichilo tñ setiꝰ ut oĩa eiꝰ ꝯsilia cognosceret
Tande idoneam nactꝰ tẽpestatẽ muilites equitesq
conscẽdere in naues iubet at õĩu impeditis ais
dumorix cũ equitibꝰ eduoꝵ a castris insciente.Cc.
doniũ discedere cepit. Qua ⁊e nũciata.Ce. inter¬
missa profectone atq oibꝰ rebꝰ postpositis magna
ptem equitatꝰ ad eii insequendũ misit retrahiq
imperas si uini faciat neq pareat interfici uib.
Nichil huc se absente pro sano factuꝵ aibitatus
qui pũtis imperui neglerisset lle reuocatꝰ resiste
ac se manu defendere suoꝵq fidem implorre cey
sepe clamutas liberũ se libereq esse cuutatis. Illi
ut erat imperatũ cricusistũt hoĩe atq int̾ficiũt
at equites edui adile. oĩus reuertũt᷑. hiis rebꝰ
gestis labieno ĩ contiuente cũ tribꝰ legionibus et

Expanded text:
consuevit, dabat operam ut in officio Dumnorigem contineconsuevit, dabat operam ut in officio Dumnorigem contineret, nihilo tamen setius omnia eius consilia cognosceret. Tandem idoneam nactus tempestatem milites equitesque conscendere in naves iubet. At omnium impeditis animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere coepit. Qua re nuntiata Caesar intermissa profectione atque omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum insequendum mittit retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici iubet, nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui praesentis imperium neglexisset. Ille enim revocatus resistere ac se manu defendere suorumque fidem implorare coepit, saepe clamitans liberum se liberaeque esse civitatis. Illi, ut erat imperatum, circumsistunt hominem atque interficiunt: at equites Aedui ad Caesarem omnes revertuntur. His rebus gestis, Labieno in continente cum tribus legionibus et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtendit ut ingallia reli queretͤ partimi qd in¬
suetꝰ nauigandi mare tuueret partim qd ĩ religi¬
onbꝰ npediri se diceret. Þostea ꝙ̃ ĩd obstinate .s.
negari uidit om̃i spe ĩpetrandi adempta pͥncipes
gallie solicitare. se uocare snigłos hortariq cepit.
uti i ꝯtinenti remanerẽt metu terrcare nõ sine
causa fieri ut gallia oĩ nobilitate spoliaret ᷑ id eẽ
uereret᷑ hos om̃s in britanã taductos necaret.
fidem reliquis int̾ponere iusurrandũ poscerẽt qd̾
esse ex usu gallie nitellerissẽt coĩ. ꝯsilio ad nnnis¬
traret. Hec a cõrluribꝰ ad. ccꝰ. deferebant᷑. Qua re
cogiuta. Cc qd tantũ cuũtati edue dignitatis.
tribuerat cohercendũ atq detenendũ quibuscũq
rebꝰ posset dunuorigem statuebat qd̵ longiꝰ amẽ
çia en progredi iudchat pspiciendũ. nequid sibi.
in eo loco cõmoratꝰ qd̾ chorꝰ uentꝰ nauigationẽ im¬
pediebat qui magnam ꝑte ois tỹoris in huis flare

Expanded text:
contendit ut in Gallia relinqueretur, partim quod insuetus navigandi mare timeret, partim quod religionibus impediri sese diceret. Posteaquam id obstinate sibi negari vidit, omni spe impetrandi adempta principes Galliae sollicitare, sevocare singulos hortarique coepit uti in continenti remanerent; metu territare: non sine causa fieri, ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; id essvereretur, hos omnes in Britanniam traductos necaret; fidem reliquis interponere, iusiurandum poscere, ut quod esse ex usu Galliae intellexissent communi consilio administrarent. Haec a compluribus ad Caesarem deferebantur. Qua re cotribuebat, coercendum atque deterrendum quibuscumque rebus posset Dumnorigem statuebat; quod longius eius amentiam progredi videbat, prospiciendum, ne quid sibi in eo loco commoratus, quod Carus ventus navigationem impediebat, qui magnam partem omnis temporis in his locis flare
Abbreviated transcription (Latin):
Mosta acrit in eos nupetu fto repuler̾t neq
tiue sequedi fecerũt. Quo subsidio ꝯfisi eꝯres
cu post legiones uideret precipites hostis eger.
magnoq nũo eoꝵ interfecto neq sui colligẽ¬
di. neq ꝯsistendi. aut ex essedis desiliendi. fa¬
cultate dederut ex hac fuga protuꝰ que.
undiq conuenerant. auxilia discesserũt neq
post lo tp̃s unꝙ̃ sũnus nobiscũ copis hostes
atendeuit Cᵃ coguito ꝯsilio eoꝵ ad flumen

Expanded text:
petu facto reppulerunt neque finem sequendi fecerunt, quoad subsidio confisi equites, cum post se legiones viderent, praecipites hostes egerunt magnoque eorum numero interfecto neque sui colligendi neque consistendi aut ex essedis desiliendi facultatem dederunt. Ex hac fuga protinus, quae undique convenerant, auxilia discesserunt, neque post id tempus umquam summis nobiscum copiis hostes contenderunt. Caesar cognito consilio eorum ad flume
Abbreviated transcription (Latin):
sulto plerũq cederet et cũ paululũ a legioibꝰ
uostros re niouisses ex essedis desilnes et pedibꝰ
dispari prelio ꝯtenderent E questus at prelii.
catio et cedentibꝰ et insequentibꝰ par atq idem
piculum inferebat Accedebat huc q̾d̾ nũꝙ̃ con¬
friti sed rari magnisq nnit̾uallis pliarent᷑. Sta¬
tonesq dispositas hĩent atq alios alii deiceps
exciperẽt integriq et recentes defatigatis suc¬
cederẽt. s ostero die urocul a castrs hostes ĩ col¬
libꝰ ꝯstiterũt iariq se ostendere et lemiꝰ ꝙ̃ p̾dit
omier equitatũ.cũ .e. rrebonio legato misisset
repente ex oibꝰ ytibꝰ ad pabulacores ad uolaue¬

Expanded text:
erent et, cum paulum ab legionibus nostros removissent, ex essedis desilirent et pedibus dispari proelio contenderent. Equestris autem proeli ratio et cedentibus et insequentibus par atque idem periculum inferebat. Accedebat huc ut numquam conferti sed rari magnisque intervallis proeliarentur stationesque dispositas haberent, atque alios alii deinceps exciperent, integrique et recentes defetigatis succederent. Postero die procul a castris hostes in collibus constiterunt rarique se ostendere et lenius quam priomnem equitatum cum Gaio Trebonio legato misisset, repente ex omnibus partibus ad pabulatores ad
Abbreviated transcription (Latin):
prudentibꝰ nr̃is atq occupatiẽ ĩ nu uitõne
castroꝵ subito se ex silius ciecerut impetuq
collocati acater pugna uerũt duabꝰq nus¬
sit subsidie cohortibꝰ a. Ce. atq huis primis
egionũ duaꝵ Cun hec per exigue nit̾misso
losi spatio int̃ se ꝯscitissẽt nouo gn̾e pugne
yteritis ñis pmedios auda cissime pruperũt
seq dende incolumes receyerũt. Eõdie qutꝰ
laberꝰ durus tabunꝰ militũ interficit᷑. Illi
plirubꝰ submissis cohortibꝰ ⁊epellut  toto hoc
n gñe pugne cũ sub occulis oũi ac ꝓ castas
dnuicaret᷑ intellectũ est nĩos ꝓpt̾ grauitatem

Expanded text:
prudentibus nostris atque occupatis in munitione prudentibus nostris atque occupatis in munitione castrorum subito se ex silvis eiecerunt, impetuqstris collocati, acriter pugnaverunt, duabusque missis subsidio cohortibus a Caesare atque eis primis legionum duarum, cum hae perexiguo intermisso loci spatio inter se constitissent, novo genere pugnae perterritis nostris per medios audacissime perruperunt seque inde incolumes receperunt. Eo die Quintus Laberius Durus, tribunus militum, interficitur. Illi pluribus submissis cohortibus repelluntur. Toto hoc in genere pugnae, cum sub oculis omnium ac pro castris dimicaretur, intellectum est no
Abbreviated transcription (Latin):
Terciui est ꝯtra septẽtrionẽ cui parti ulla e
obiecta tera. sed eiꝰ angulꝰ lateris maxie ad
hiis oibꝰ longe sũt humanissimi qͥ tãtium
nicolũt que zegio est maritima sis neq.
mltũ gallica differũt ꝯsuetudine. Interiores
pleriq frumenta nõ serũt. sed lacte et carue
ultro se inficuit qd̵ ceruleũ efficit coloren
atq ex hoc horudiores sut ĩ pugna aspͥtu
pret caput et labrum superiꝰ Uyoreᷤ hũt
deni dueden int̾ ie cões et maxĩe fres cune
fribꝰ parentes q cũ liberis sed qui sũt erhuis
nati eoꝵ hent liberi quo pͥmũ urrcto queq
deducta est. Equites hostui essedariiq acat᷑¬
prelui cũ equitatu nr̃o in itinere ꝯflixert¬
tñ nõ ut oĩbꝰ ptibꝰ supiores fueruit atq.
oius in siluas collesq cõpulerit Sed cõplu¬
ribꝰ interfectis cupidiꝰ iusecuti nõ ulłos ce
siur amiserũt At illi intermisso spatio in¬

Expanded text:
Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime adhis omnibus longe sunt humanissimi qui Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis, neque multum a Gallica differunt consuetudine. Interiores plerique frumenta non serunt, sed lacte et carne vitro inficiunt, quod caeruleum efficit colorem, atque hoc horridiores sunt in pugna aspectu;praeter caput et labrum superius. Vxores habent deni duodenique inter se communes et maxime fratres cum fratribus parentesque cum liberis; sed qui sunt ex his nati, eorum habentur liberi, quo primum virgo quaeque deducta est. Equites hostium essedariique acrproelio cum equitatu nostro in itinere conflixer nostri omnibus partibus superiores fuerint atque eos in silvas collesque compulerint. Sed compluribus interfectis cupidius insecuti nonnullos ex suis amiserunt. At illi intermisso spatio im
Abbreviated transcription (Latin):
fas nõ putat ħ tñ alunt ai. uoluptatisq
causa loca sũt tẽperatiora ꝙͣ in gallia renus¬
sioribꝰ fuigoribꝰ insula natura utriq. cuiꝰ
unũ latꝰ est ꝯtra galliam Huiꝰ lateris alter
angulus qui est ad cantiu quo fere os ex
gillia naues apellus᷑ ad onientẽ sole ĩferior
quingenta alterũ uergit ad hispania atq oc¬
cidentem solem. qua ex yte est ibernia diui¬
dio minor ut extuuat᷑ ꝙ britania sed pari.
spatio transitꝰ atq ex gallia est ĩbritaniani
In hoc medio cursu est insula que appellatur
mona cẽplures preterea minores insule sub
iecte eristimant᷑ de quibꝰ insulis nõ nulli scͥp¬
serũt dies ꝯtinuos .xxx. sub brunia ie noctem
Nos nich deeo ycuctatõnibꝰ repiebamꝰ inisi
certis ex aqua mẽsirris breuiores esse ꝙͣ in
ꝯtiuenti noctes uidebamꝰ. Huiꝰ ẽ longitudo
lateris ut fert illoꝵ opinio septiugentoꝵ nuliũ

Expanded text:
fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior lia passuum quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona: complures praeterea minores subiectae sulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam in continenti noctes videbamus. Huius est longitudo lateris, ut fert illorum opinio, septingentorum milium.
Abbreviated transcription (Latin):
ciori tp̃ie cũ reliqs cuutatibꝰ ꝯtiuencia bella
intercesserat/ sed nr̃o aduetu ymoti britanm
hiic toti bello iperioq p̾fecerit Britãnie ꝑs
niterior ab hiis nicolit᷑ quos natos ĩ insula.
ipi memoria proditũ dicũt. maritima pars.
ab hiis qui prede ac belli inferendi causa ex
belgio transierãt qui os fere hiis nõibꝰ cuutatũ
appellantͦ quibꝰ orti ex ciuitatibꝰ eo puenerunt
et bello illato ibi ymanserũt atq agios colere
ceperut./ Hominum est infinita mltitudo. cie¬
berimiaq edifitia fere gallicis ꝯsmulia pecoꝵ
maguꝰ nũs iutũt  aut ere aͭ numo aureo.¬
Aut alnis ferris ad certu pondis examinatis
pro nũnio Nascit᷑ ibi plũbũ albũ ĩ mediter¬
rancis regionibꝰ Im maritinus ferrũ sed eius
exigua est copia Gre utũtͣ ĩ portato materia
tiuꝰq genis ut ĩ gallia ẽ preter fagii atq
abietem leporẽ et ancere et tallmua gustare

Expanded text:
riore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella riore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti Britanni hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, qui praedae ac belli inferendi causa ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere adus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare
Abbreviated transcription (Latin):
ues reuertit᷑ eade fere que ex nũcus litterisq
cognouerat coram ꝓspicit/ sic amissis cuciter
el nauibꝰ relique tiĩ refici posse magno nego¬
cio uiderentͤ. itaq er letienilꝰ fabros deligir t.
ex contiuenti alios accersii iuber. labieno sch
ut ꝙͣ plurnuas posset hns legionibꝰ que. sũt ap̃s
en naues instituat. Iye et si res erat mlte epe
ac laboris tñ comodissnuũ esse statuit õs naue
Iubduci et cũ castas una nuliitõne quingi In
hiis rebꝰ circit̾ dies .x. ꝯsumit ne nocturnis ꝗde
tpribꝰ ad laborẽ militũ ĩte: missis subductis ua¬
ante p̾sidio nauibꝰ reliquit. lp̃e eodeni uii ie¬
diezat proficiscit᷑. Eo cũ uenisset maiores iam
undiq ĩ eũ locũ copie britanoꝵ ꝯuenerãt. Sũ¬
ma impern belliq ad ministrandi coĩ. ꝯsilio
pernussa cassi uella uno cuiꝰ fines a martinis
cuuitatibꝰ flumen diuidit ꝙ a ppellatͣ tamesis
a mari tricit᷑ milia passiũ lxxx. huic supe¬

Expanded text:
fere quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissis circiter XL navibus reliquae tamen refici posse magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una munitione coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis naante, praesidio navibus reliquit: ipse eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bellique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic supe
Abbreviated transcription (Latin):
muttũt. qui doceant nicħ eaꝵ reꝵ publico. stm̃
asilio se seq patos esse demõstrat oibꝰ ⁊ atõnibꝰ
de murrns satisfacere percepta oratõne coꝵ Ce.
obsides inperat eosq ad certã diẽ adduci iubet
nisi ita fecerint sese belle cuutatẽ ꝑsecuturur
demostrat/. Hnis ad dic adductis ut iperauerat
arbitios uit ciuuitates dat. qui litem extimẽt pe¬
naniq ꝯstituat huis ꝯfectis rebꝰ conuentibusq
pactis in citeriorẽ galliã reuertit᷑ atqr iude ad.

Expanded text:
mittunt qui doceant nihil earum rerum publico factum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico factum consilio, seseque paratos esse demonstrant omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam reverti
Abbreviated transcription (Latin):
omnicio apio claudio cons.
discedens. ab ibenus .cͬ iͥ ita¬
liam ut quos annus sacere
ꝯsueuerat legatir nuperat.
quos legioinbꝰ yfecerat uti.
ꝙͣ plurimu possẽt hienie.
naues edificandas ueteresq
Neficiendas curaiet taꝵ modu formãq demostrat
ad celeritate onerãdi subductõesq yaulo facit.
Ihumiliores ꝙ̃ quibꝰ in nr̃o mari uti asuenimiꝰ
atq ideo magis q̾d ꝓpt crebras cõmutationes.
etuũ minꝰ magnos ibi fluctibꝰ fieri cogneuerat
ad onera ad multitudiue uimiẽtor trasportanda
paulo latiores ꝙͣ quibꝰ ĩ ieliꝗs utiniur maribꝰ
has os actuarias imperat fieri qua ad rem.
młtu hunilitas adiuuat. Ea que sũt usui. ad
armidndas naues ex hispania aportari iubet lp̃e
conuẽtibꝰ ctallie citerioris peractis ĩ illiricum
proficiscit q̾d apirustis finitima pte ꝓuicie
i cursionibꝰ uastari audiebat / Eo cũ uenisset ciuu¬
tatibꝰ milites imperat certũq ĩ locũ quenire
iubet Qua re nũciata piruste ad eũ legatos.

Expanded text:
omitio Ap. Claudio consulibus, discedens ab hibernis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresque reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uti consuevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locum convenire iubet. Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
niter suos ꝙͣ pluriũ ualere. cuiꝰ tam egregia
nise uolũtatem persperisset Io tulit ft̃m grauit᷑
inducioniarꝰ suam gratia int̾ suos miniu et qui.
iam ante ĩmuco ĩ nos aĩo fuisset młto granius
hoc dolore ex arsit.Hiis cebꝰ astitutis . Ccͫ ad portũ
itiu cũ legionibꝰ puenit. Ibi cognoscit .lx. naueᷤ
que in belgis facte erat cẽpestate reiectas cursu
tenere non pociusse atq codẽ uñ crat profecte.
reuertisse reliquas paratas ad nauigandũ atq oib
rebꝰ istructis inuenit. Rodem equitatꝰ tociꝰ gallie

Expanded text:
inter suos quam plurimum valere, cuius tam egregiam inter suos quam plurimum valere, cuius tam egregiam in se voluntatem perspexisset. Id tulit factum graviter Indutiomarus, suam gratiam inter suos minui, et, qui iam ante inimico in nos animo fuisset, multo gravius hoc dolore exarsit. His rebus constitutis Caesar ad portum Itium cum legionibus pervenit. Ibi cognoscit LX naves, quae in Meldis factae erant, tempestate reiectas cursum tenere non potuisse atque eodem unde erant profectae revertisse; reliquas paratas ad navigandum atque omnibus rebus instructas invenit. Eodem equitatus totius Galliae
Abbreviated transcription (Latin):
tatos ad. Cͫ nuttit sese recrico asius discedere atq
ad eñ uenire noluisse quo faciliꝰ ciuitatẽ ĩ officio
ꝯtieret / ne oĩs nobilitatis discessu plebs ꝓpt̃ in¬
prudentia laberet  Itaq esse ciuitate in sua potesta¬
te se seq si. Ceͫ y nutteret ad eũ in casta uẽturn
suas ciuitatisq fortunas eiꝰ fidei ꝓmissurũ. Ec
et si intelligebat qua de causa ea diceientᵒ. queq
cũ res ab iustituto ꝯsilio deterieret tñ ne estatem
n treueris ꝯsumere cegeret᷑ oibꝰ ad britanicum.¬
sidibꝰ ad se uenire iussit. Huis adductis in liis.
filio propniquisq eiꝰ eibꝰ quos noĩati euocaue¬
rat couelatꝰ indunomiaru hortatusq e uti in
officio ꝑmaneret nichilo tñ setius yrinciribus
treueroꝵ ad se quocatis. hos sigillatim cingetorigi.
conciliauit qd cũ merite ciꝰ a se fieri intelligebat
tum magni interesse arbitrabat ᷑ eiꝰ auctoritaten

Expanded text:
gatos ad Caesarem mittit: sese idcirco ab suis discedere atque gatos ad Caesarem mittit: sese idcirco ab suis discedere atque ad eum venire noluisse, quo facilius civitatem in officio contineret, ne omnis nobilitatis discessu plebs propter imprudentiam laberetur: itaque esse civitatem in sua potestate, seseque, si Caesar permitteret, ad eum in castra venturum, suas civitatisque fortunas eius fidei permissurum. Caesar, etsi intellegebat qua de causa ea dicerentur quaeque eum res ab instituto consilio deterreret, tamen, ne aestatem in Treveris consumere cogeretur osidibus venire iussit. His adductis, in eis filio propinquisque eius omnibus, quos nominatim evocaverat, consolatus Indutiomarum hortatusque est uti in officio maneret; nihilo tamen setius principibus Treverorum ad se convocatis hos singillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito eius a se fieri intellegebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
qd h̃ni neq ad ꝯcilia ueniebat neq impio płre¬
bat germanos q trasrenarios sollicitare dicebat᷑
Hec cuutas longe plurmui tocius gallie eꝗtatu
uales magnasq hẽt copias peditui. ⁊enũq ubi
supra demoscia iumꝰ tangit In ea cuutate duo de
principatu inter se ꝯte̾debat. hidutioniarꝰ et ciuge¬
torre / ex quibꝰ alter simul atq de .c ͤ legionũq.
aduentu cogintũ est ad cũ ueĩt he suolq oñis ĩ
officio futuros neq ab anucitia P. R̾. defectiroᷤ
ꝯfirmauit queq in treneris gereret᷑ ostendit./ At
cogere. lins ꝙ qui ꝑ etatem in arnus eẽ nõ poterit
in silua arduẽrami abditis / queq inginti magni¬
tudme per medios fines treueroꝵ a flumine rene
ad mitũ remoꝵ ꝑtiuet bellũ parare iustituit:
Sdd postea ꝙͣ nõ nulli prnicipes ex ea ciuitate.
et familiaritate cingecorigis adducti et aduentu
rebꝰ petere ceperũt quonia cuutati ꝯsulere non.
posset. ueritꝰ ne ab oibꝰ deseret᷑. Inducioniarus le¬

Expanded text:
d hi neque ad concilia veniebant neque imperio parebant Germanosque Transrhenanos sollicitare dicebantur. Haec civitas longe plurimum totius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum Rhenumque, ut supra demonstravimus, tangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiomarus et Cingetorix; e quibus alter, simul atque de Caesaris legionumque adventu cognitum est, ad eum venit, se suosque omnes in officio futuros neque ab amicitia populi Romani defecturos confirmavit quaeque in Treveris gererentur ostendit. At cogere, eisque qui per aetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam abditis, quae ingenti magnitudine per medios fines Treverorum a flumine Rheno ad initium Remorum pertinet, bellum parare instituit. Sed posteaquam nonnulli principes ex ea civitate et familiaritate Cingetorigis adducti et adventu rebus ab eo petere coeperunt, quoniam civitati consulere non possent, veritus ne ab omnibus desereretur Indutiomarus le
Abbreviated transcription (Latin):
eini intefecerit defert̃ ea res ad . Ccᵈ. Ille uertꝰ
qd a pluces ytincbat ne cuutas eoꝵ nmipulsu defi¬
cret lucui planicun cũ legione ex belgio celerit᷑
i caz mutes proficisci iubet. ibiq hieniare quoꝵ qi
optra cognonerat trasgetium nit̾fectũ. hos cõpre¬
hensos ad se muteret Intermmi ab oibꝰ legatis ques¬
toribꝰ q quibꝰ legiones tradideras cutior factꝰ est
i ibera puentũ locũq ibernis eę nunntũ. diebꝰ¬

Expanded text:
eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, certior factus est in hiber
Abbreviated transcription (Latin):
ibernis sniglari muilitũ studio ĩ suma rerum
oium mopia cerciter sexcentas erꝰ gentas cui
inpra de mostraninꝰ naues et longas xxuiii. in¬
uenit instructas neque multũ abesse ab eo qu
pancis diebꝰ deduci possit / Collaudatis militibꝰ atq
hiis in negocio qui prefuerat quid fieri uelit os¬
tendit atq os ad portũ itiũ quenire iubet quo
ex portu comodissimũ ĩ britania tiaiectũ esse cog¬
nouerat circiter milia passuũ xxx. trasmissu. a
continẽti Huit rei q̃d satis ẽẽ iusũ ẽ militum
teluiquit ip̃e cũ legionibꝰ expeditis quatuor. Et

Expanded text:
i militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui negotio praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad portum Itium convenire iubet, quo ex portu commodissimum in Britanniam traiectum esse cognoverat, circiter milium passuum XXX transmissum a continenti: huic rei quod satis esse visum est militum reliquit; ip
Abbreviated transcription (Latin):
copris. iiiͦi. iugilia ꝙxierat cohertibꝰ .U. tastus
presidio relictis pregiessus milia passuũ .ui. egte
in uenit rem gesram cogno uit et captiues quenl
quis castus ad bagradam presit respondet sabita
Reliqua studie itiueris ꝯficienda querere pat¬
nuttit proximaq iespiciens signa. uidetis nt ĩ¬
quit milites captiuoꝵ orieneni cũ pefugis con¬
uenire abesse regem eriguas ẽe copias misas.
que pancis equitibꝰ pares ẽt nẽ uotueriit piende
ad predam ad gloriã gpendat ut iam de pmis
uĩis et de referenda gia cogitare ĩ cipiam Erane
ꝑ se magna que gesserat equites ysertim cai

Expanded text:
igilia exierat cohortibus v castris igilia exierat cohortibus v castris praesidio relictis. progressus milia passuum vi equites convenit, rem gestam cognovit; ex captivis quaerit, quis castris ad Bagradam praesit; respondent Saburram. reliqua studio itineris conficiendi quaerere praetermittit proximaque respiciens signa, videtisne, inquit milites, captivorum orationem cum perfugis convenire? abesse regem, exiguas esse copias missas, quae paucis equitibus pares esse non potuerint? proinde ad praedam, ad gloriam properate, ut iam de praemiis vestris et de referenda gratia cogitare incipiamus. erant per se magna quae gesserant equites, praesertim cum
Abbreviated transcription (Latin):
copias expectare et bellũ ducere parabat Huis tõs¬
titutis rebꝰ prabatisq osilis ex uerfugis qbꝰ dã
oppidanis audit lubam reuotatũ finitinio bello
et ꝯtro uersiis leptitanor restitisse nn reguo et
saburram erꝰ prefectũ cũ mediecabꝰ copiis missia
utice appropiuquare Mns autorieꝰ te mere cadẽs
fiducia q tc̃i bene gecende hns ⁊ecͦ mipulsus.
equitati cem prima note ad castia hostii mnt¬
tit ad flumen bagiadam quibꝰ pieeat sabiria d
quo ante erat auditu/ sed iex cil oibꝰ copus nile¬
quebat et sex miliũ uassuũ interuallo a sabuna
consederat. E quites missi nocte iter cenficiut imn¬
prudentes qr atq in opinates hostes aggaedũtin
Numide enz quadam barbara asuetud ie nille
orduulꝰ pasim ꝯsederat Hos oppresses somuo et¬
disxsc̃s adorti magnũ cor nũ interficuit nulti
riuertũt᷑ captiuosq ad eũ idutũt Cinio cũ alb

Expanded text:
copias expectare et bellum ducere parabat. His conscopias expectare et bellum ducere parabat. His constitutis rebus probatisque consiliis ex perfugis quibusdam oppidanis audit Iubam revocatum finitimo bello et controversiis Leptitanorum restitisse in regno et Saburram, eius praefectum, cum mediocribus copiis missum Uticae adpropinquare. his auctoribus temere credens fiducia rei bene gerendae. his rebus impulsus equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mittit ad flumen Bagradam. quibus praeerat Saburra, de quo ante erat auditum, sed rex cum omnibus copiis insequebatur et vi milium passuum intervallo ab Saburra consederat. equites missi nocte iter conficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Numidae enim quadam barbara consuetudine nullis ordinibus passim consederant. hos oppressos somno dispersos adorti magnum eorum numerum interficiunt; multi revertuntur captivosq
Abbreviated transcription (Latin):
et de defensione ac cultodia urbis hertaient᷑. Que
eadem curioni. sed aliquadiu fides fitu nõ pote¬
rat tantã hẽbat sua ⁊erii fiducia. Iamq.
Ccⁱ ͤ in hispana res secũde in a facam nũtiis.
ac litteris perferibãt᷑ Q nibꝰ õibꝰ ⁊ebꝰ iublarus
nich ꝯtia se regem ausurum eristimabat. Sed
ubi ceitis autoribꝰ comperit minꝰ .u. et .xu. mili¬
bus lenge ab utica eiꝰ copias ab ese relictis mu¬
intienibꝰ sese in castia cornelia recepit Huc fai¬
mentũ cõportare castia mantie materia afeue
cepit &tatim q ĩ siciliam misit uti due legioneᷤ
reliquusq equitatꝰ ad se miterent Cascia erant
ad bellũ ducendũ aptissmia natura et loci mu¬
nitõne et maris ꝓpinquitate et aque let salis co¬
pia cuiꝰ magna uis iam ex pieximis erat sali¬
nis es congesta nõ materia mltitudiue aaberũ
nõ fru muẽtũ cuiꝰ eiãt plenissnmu agri deficere.
peterat Itaq õĩu suoꝵ ꝯsensu curio ⁊eliquas

Expanded text:
 ac defensione urbis hortarentur. quae eadem Curioni, sed aliquamdiu fides fieri non poterat; tantam habebat suarum rerum fiduciam. iamque Caesaris in Hispania res secundae in Africam nuntiis ac litteris perferebantur. quibus omnibus rebus sublatus nihil contra se regem nisurum existimabat. sed ubi certis auctoribus comperit minus v et xx milibus longe ab Utica eius copias abesse, relictis munitionibus sese in Castra Cornelia recepit. huc frumentum comportare, castra munire, materiam conferre coepit, statimque in Siciliam misit, uti duae legiones reliquusque equitatus ad se mitteretur. castra erant ad bellum ducendum aptissima natura et loci munitione et maris propinquitate et aquae et salis copia, cuius magna vis iam ex proximis erat salinis eo congesta. non materia multitudine arborum, non frumentum, cuius erant plenissimi agri, deficere poterat. itaque omnium suorum consensu Curio reliquas
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc duas ptes acies occupabãt duo tercia uaga¬
bat ͦ ad in cursũ atq impetũ militĩ relicta si p̾liũ
cõnucterit᷑ ꝓpniquitas castior celciem suꝑatis ex.
fugta receptu dabat Hac de causa astituerat signa
inferentibꝰ desistere prior prelio nõ lacessere. Acues.
hortes obtinebat. Ce tuplex sed pͥmã atiẽ quaterne
cohortes ex .U. legionibꝰ tenebat Has subsidiare t̾ne
et rurisus alie totidem sue cuiusq legionis sequebat᷑
Sagiptarn funditoresq media atinebat᷑ acic eꝗtatꝰ
latera tingebat E ali nistructa acie tener uterq.
Ille ut opera .Ce. nuyediret Rreducit᷑ tñ res aciesq
ad solis occasũ ꝯtment᷑ inde utriq ĩ castia discedũt
Postero die munitiones insritutas. Ce. parat yficere
Illi uadũ fluminis sitoris tentare si tiansrre posser
Qua ⁊e uaduersa . Ce. germanes leuis armature
equitũ q ptem flumen traicit cabrasq ĩ ripis

Expanded text:
hinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacahinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum atque impetum militum relicta. si proelium committeretur, propinquitas castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. Acies ehortes obtinebant; Caesaris triplex; sed primam aciem quaternae cohortes ex v legionibus tenebant, has subsidiariae ternae et rursus aliae totidem suae cuiusque legionis subsequebantur; sagittarii funditoresque media continebantur acie, equitatus latera cingebat. tali instructa acie tenere uterqueille, ut opera Caesaris impediret. producitur tamen res aciesque ad solis occasum continentur; inde utrique in castra discedunt. postero die munitiones institutas Caesar parat perficere; illi vadum fluminis Sicoris temptare, si transire possent. qua re animadversa Caesar Germanos levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis
Abbreviated transcription (Latin):
pͥlio de certare malebats Conat᷑ tñ cos uallo fossa q.
cricũ munnie ut ꝙͣ marmie repentinas eoꝵ cruptõnes
di moretͣ . quo necessario descensuros cristimabat. Illi.
et in opia pabuli adducti et que essent ad id cxpeditõ¬
res dĩa sarcinaria iunẽta in teifici uibent. In liie
operibꝰ ꝯsilisq dicuum ꝯsumit᷑ tercia die magna
iam ps operis Ce. processerat illi impediende iei.¬
que niuuitẽis causa ficbat hora cucit .uiiii. signe
dato legiones ducut aciemq sub cascris inscruunt
R. al opere legiones reuecat cquitatũ õem quenire
iubet aciem istiuit. Contra opimonẽ eĩ militũ fa¬
mãq oĩu iuderi prelio distugisse magnu detrimẽtu
afferebat sed eisdem de causis que sut cegnite quo¬
muuꝰ dimicare uellet mouebat᷑ atq hoc ctia mago
quod spatui breuitas etia in fuga miectis adu̾saris
nõ młtũ ad suma uictorie iuuare poterat No eĩ
ampliꝰ pedũ muilibꝰ duobꝰ a castas castia discabant

Expanded text:
proelio decertare malebat. conatur tamen eos vallo fossaque circummunire, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his operibus consiliisque biduum consumitur. tertio die magna iam pars operis Caesaris processerat. illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruunt. Caesar ab opere legiones revocat, equitatum omnem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium defugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt cognitae, quominus dimicare vellet, movebatur, atque hoc etiam magis, quod spatii brenon multum ad summam victoriae iuvare poterat. non enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant.