comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ce ex senaius consuito halebit. acc̃ones.¬
¶ Si pacionus ex parte deuita heros insticutus
rogatus fuit eam liberis ex hereditatis de fũcu
liberti restituere si sua sponte adierit: crit fal

Expanded text:
c senatus consulto habebit actiones. Si patronus ex parte debita heres institutus rogatus fuerit eam liberis exheredatis defuncti liberti restituere, si sua sponte adierit, erit Fal
Abbreviated transcription (Latin):
auetortate pecimia credita erat restituta ex
senatus consulto nieh fuit hereditas. Si
soluamcreditori: non repetani ꝙ siberes
post restiutionem soluat. repetet. nõdha
liud qmͣ quod ab eo in menaturalis obli¬
gatio translata intelligitufisieius mte
stituta sit bereditas. qui pupillo sineturo¬
ris auctoritate creditiit. sisolu̾it. in ꝑp¬
illus. non repereb. ⁊c̃ siherti soluit. rc̃pe¬
tet non repetnurus si ante restitutionem
soluisset. ¶Si necessarũ hereios sub cõ¬
ditione qua uis leuissima heredes sint
r̃ stituti: qui parere solent dicendumẽ co¬
grrestituere hereciitatem desic̾antib his
quib restituere rogan s̃. qui etiam neces¬
sarui ħreces fideicõmisse hereditatis resti¬
tuende grãconditiom parere erunt cõpel¬
irndi. ¶ Siquis rogatus restituere here¬
ditatem decesserit antequameam restitu¬
at. heres euis pot̾it restituere hereditateo¬

Expanded text:
auctoritate pecunia credita erat, restituta ex eo senatus consulto mihi fuerit hereditas, si soluam creditori, non repetam: adquin heres si post restitutionem soluat, repetet: non ob aliud, quam quod ab eo in me naturalis obligatio translata intellegitur. et si eius mihi restituta sit hereditas, qui pupillo sine tutoris auctoritate crediderit, si soluerit mihi pupillus, non repetet: at si heredi soluerit, repetet, non repetiturus, si ante restitutionem soluisset. Si necessarii heredes sub condicione quamuis leuissima heredes sint instituti, cui parere solent, dicendum est cogi restituere hereditatem desiderantibus his, quibus restituere ro gati sunt, quia etiam necessari heredes fideicommissae hereditatis restituendae gratia condicioni parere erunt compellendi. Si quis rogatus restituere hereditatem decessit, antequam eam restituat, heres eius poterit hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximus cognatus acceꝑit ex die mortis ipr̃is
br̃e rõne̾m placuit: quia in simile ñ uidebat᷑
tam coniunctum sanguini deflncti ualitu

Expanded text:
ximus cognatus accep‹i›t. ex die mortis temporis haberi rationem placuit, quia uerisimile non uidebatur tam coniunctum sanguin‹e› defuncti ualetu
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatem siue deportationem s ⁊ hii
qui tempore quo capieluntur uł deporca¬
bantur: patris in potestate flierunt. uis ĩ¬
ter se consangiunitatis habent ⁊ ħrdes
patͥs nõ exstitunt sicutiex ħrlati. unoogͣ¬
pretoris indulgenti. anineꝙ exiure ci¬
admitti nõ possunt idẽ oognatos. cog̃ti
aũt appellati sunt qi ex uno nati. aut ut
labeo ait. qsi cõmune nascendi mitium
habuer. p̃tinet aũt hec lex ad cognatiõe
nõ ẜuiles nec eñĩ facile ulla ẜuilis uider᷑
hac parte eclicti datur. og ꝑtorum gͥdus
sex complectitur. ⁊ ex septimoduas pͥs
sobrinum. ⁊ sobrinam. natum ⁊ natam.
eognationem facit ⁊̃ adoptio. et enĩ quibꝰ
fiet agnatui hic isqui ad optatus ẽ. hisdẽ
eti am cognatus fiet. namubicumq deco¬
gnatis agitur. ibi sie accipimus. ut ĩ adop¬
tione cognati faeticontineatur ẽ uenit gͥ
ut isqui i adoptionem datus ẽ. tam infa¬
milia naturalis patuis uira cognatioĩs ueti¬
near. qmͣ in familia adoptiua nãcistũ¬

Expanded text:
tionem, sed et hi, qui tempore, quo capiebatur uel deportabatur pater, in potestate fuerunt, ius inter se consanguinitatis habent, etsi heredes patri non extiterint, sicuti exheredati. UNpraetoris indulgentiam neque ex iure ciadmitti non possunt, id est cognatos. Cognati autem appellati sunt quasi ex uno nati, aut, ut Labeo ait, quasi commune nascendi initium habuerint. Pertinet autem haec lex ad cognationes non seruiles: nec enim facile ulla seruilis uidetur us sex complectitur et ex septimo duas personas sobrino et sobrina natum et natam. Cognationem facit etiam adoptio: etenim quibus fiet adgnatus hic qui adoptatus est, isdem etiam cognatus fiet: nam ubicumque de cognatis agitur, ibi sic accipiemus, ut etiam adoptione cognati facti contineantur. evenit igitur, ut is qui in adoptionem datus est tam in familia naturalis patris iura cognationis retineat quam in familia adoptiva nancisca
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.i. Sispurius intestatõ decessit iure
consangumitatis. aut agnatioĩs eiusuira¬
hrditas cius ad nullum ꝑtinẽt qr consan¬
giunitatis itẽq agnacions cius uira aparre
oriuntur. ꝓeiutatis autem nomine ma¬
gnatorum nirsus uocantur.
accusauint cognatos suos.

Expanded text:
larum. Si spurius intestato decesserit, iure consanguinitatis aut adgnationis hereditas eius ad nullum pertinet, quia consanguinitatis, itemque adgnationis iura a patre oriuntur: proximitatis autem nomine magnatorum rursus uocantur. accusauerint cognatos suos.
Abbreviated transcription (Latin):
suit tum dep̃hensus ꝓximũ locum obuie¬
m. ¶ Siquis ꝓximuor eognatus nasci
spetu: meacondicione ẽ ut dicidebe. at ob̃¬
stare eum sequẽtib. s ubi n acusnõẽ. ad¬
mortem noq obstabit alii. noq enĩ ipse
ei quo uiuo nondum ammai fust.¬

Expanded text:
it tum deprehensus proximum locum optinen‹s›. Si quis proximior cognatus nasci speretur, in ea condicione est, ut dici debeat obstare eum sequentibus: sed ubi natus non est, admortem, neque obstabit alii neque ipse ei, quo uiuo nondum animax fu
Abbreviated transcription (Latin):
mine falsum ł in offitiosum testam̃tũ
dixit non ꝑdeie sua logata si non obt̾i¬
nuent obtama ratione defenditur.⁊ sili¬
b̃tum patris pupilli suo nomine capitĩ
accus auent. non repelli abonoꝵ possessio¬
ne ꝯtra tabulas quia officsi necessitas
⁊ titons fides excusata esse deb nec qsꝗͣ
uidicum calũpnia notabit cutorem
qui non sius simultatib accusacionẽ.
sub nomrme pupilli insituit. s cogẽ¬
te forre matre pupiili libus patris urstã¬
tib ⁊si tutor reum aliquẽ postulaue¬
rit pupilli nomine ⁊ ideo non sit execu¬
tus ꝙ intĩm ad pub̾tatem pupillus ꝑ¬
screta sunt enĩ iura quãius plura me
andem ꝑsonam deuemint alud tutoris
alii legatarii ⁊ cum non sue ꝑsone ui

Expanded text:
mine falsum vel inofficiosum testamentum mine falsum vel inofficiosum testamentum dixit, non perdere sua legata, si non optinuerit, optima ratione defenditur et, si libertum patris pupilli su‹i› nomine capitis accusauerit, non repelli a bonorum possessione contra tabulas, quia officii necessitas et tutoris fides excusata esse debet. nec quisquam iudicum calumnia notabit tutorem, qui non suis simultatibus accusationem sub nomine pupilli instituit, sed cogente forte matre pupilli uel libertis patris instantibus. et si tutor reum aliquem postulauerit pupilli nomine et ideo non sit exsecutus, quod interim ad pubertatem pupillus pscreta sunt enim iura, quamuis plura in eandem personam deuenerint, aliud tutoris, ali‹ud› legatarii: et cum non suae personae i
Abbreviated transcription (Latin):
ĩusũ hũit. eoꝵ p̃na tantum restitui satis
erit. Sliuus seũ bonoꝵ tacite relie¬
toꝵ cura distiotionem tpĩs fructus
aum taxat deberi non etiam usuras co¬
ꝵ benigne decrenit quo unr utimur
¶Bomis ii̾isis excausa taciti fidei¬
c̃. fisco restimus heredem homis eris
aliem non spectar ꝯueñ nec aliud ẜui¬
tur morte non defensa ¶Sqd
tñ obaditam hereditatem accionb
ant ẜuitutib ꝯfusis ãmiserit auxili¬
um restitutioms non merebit᷑.
¶Pro parte heres institutus p̃dii
sius parte non ꝯstiuss. Ideoꝙ portiõt
istam ꝓ herede possider tñ ei preduum
integnim esse relinquendum .R. nec
ditas ablata est ꝙ testator aluid testoi¬
tum mutata uoluntate facere uolu.¬
it ⁊ inpeclitus ab ipsis est abumuso
uiditio priorem recessisse eum uiden.
dit ut indigno dos aufertur.
Daut.x P ortiones ꝯꝙ̃ eoꝵ fisco uendi¬
cantur qui mortem ub̃toꝵ sus pecto de¬
ceclentium non defenderunt om̃s enĩ
hereoc sue leos qui loco heredis sunt of

Expanded text:
usu habuit, eorum pretia tantum restitui satis erit. sed diuus Seuerus bonorum tacite relictorum citra distinctionem temporis fructus dumtaxat deberi, non etiam usuras eorum benigne decreuit: quo iure utimur. Bonis uniuersis ex causa taciti fideicommissi fisco restitutis heredem onus aeris alieni non spectare conuenit: nec aliud seruatur morte non defensa. si quid tamen ob aditam hereditatem actionibus aut seruitutibus confusis amiserit, auxilio restitutionis non merebitur. Pro parte heres institutus praedii sius parte non con‹sti›tisset ideoque portionem istam pro herede possideret, tamen ei praedium integrum esse relinquendum respondiditas ablata est, quod testator aliud testamentum mutata uoluntate facere uoluit et impeditus ab ipsis est, ab uniuerso iudicio priore recessisse eum uideri.dit, ut indigno dos aufertur.um Portiones quoque eorum fisco vindicantur, qui mortem libertorum suspecto decedentium non defenderunt: omnes enim heredes vel eos qui loco heredis sunt off
Abbreviated transcription (Latin):
fertur sit̃ aliꝗd acoberede codicillis¬
a accepit eius accio denegabinir.Itaꝙ
si bonoꝵ int̃ heredes eduusionem de¬
functus codicillis fecent partes qdaor
herecditanas inꝗb legatum ꝯsistere
non potuit tenebit s falcidie benesio
non utetur szał nontĩr i amussis por¬
tionib ent ꝙ falcidiam eꝗtate ꝯpensa¬
tionis recusar
tiuss. ac supstituti frĩs fili i post mor.¬
tem pueri matrẽ eius partus sub iec¬
ti reã postulassent ut hereditatem pi¬
trui legitimã obtinerent uictis aufe

Expanded text:
id a coherede codicillis acceperit, eius actio denegabitur. itaque si bonorum inter heredes diuisionem defunctus codicillis fecerit, partes quidem hereditarias, in quibus legatum consistere non potuit, tenebit, sed Falcidiae beneficio non utetur, si tantum in amissis portionibus erit, quod Falcidiam aequitate compensationis recusarettuisset ac substituti fratris filii post mortem pueri matrem eius partus subiecti ream postulassent, ut hereditatem patrui legitimam optinerent: uictis aufe
Abbreviated transcription (Latin):
duxiss atq ideo fisco portionis emolu¬
m̃tum ad iuclicatum fuiss cam rem
legatanis non obesse qui retinuerãt
uolintatem diuo marco placuit ⁊ ido̾
cum suo honere fiscum succedẽ.
stituere cogendum existimaui. nec ꝓbe
desideraturum accionem ꝯfusam resti¬
tui deceptum aut̃ ignorãcione facti
bone fidei possessori defensionem habi¬
turum ante motam scł ꝯtrou̾siam si
rõ fructuum subdueatur/ nec in ꝓbe
ꝯfusam accionẽ reddi postulaturum.

Expanded text:
duxisset atque ideo fisco portionis emolumentum adiudicatum fuisset, eam rem legatariis non obesse, qui retinuerant uoluntatem, diuo Marco placuit, et ideo cum suo onere fiscum succedere.stituere cogendum existimaui nec probe desideraturum actionem confusam restitui: deceptum autem ignoratione facti bonae fidei possessoris defensionem habiturum ante motam scilicet controuersiam, si ratio fructuum subducatur, nec improbe confusam actionem reddi postulaturum.
Abbreviated transcription (Latin):
struptum iea ꝯtrahi non placuit q̃si
non pͥatnũ ꝯcubinam esse patitur eui
cocrei casriam olarissimm u̾inꝰ qui rufi¬
nam ingenuam honore pleno dilexe¬
rat optuni maximiq principes mi
nã testõ ensianus nepti cohendem da

Expanded text:
stuprum in ea contrahi non placuit, quae se non patroni concubinam esse patitur, eiuCoccei Cassiani clarissimi uiri, qui Rufinam ingenuam honore pleno dilexerat, optimi maximique principes nostri nam testamento Cassianus nepti cohere
Abbreviated transcription (Latin):
intestato deͤced̾et. patru filus cum mat̾
repudiass. patruo nondum delata ħereadi¬
tate atoido defuncto eo matre delibante pa¬
truy filium euocari. ¶Simat̾ nõ petieit.
tutores ydoneos filus sius uł pͥorib exꝰ¬
cusatis. siue reiertus nõ confestim alioꝵ

Expanded text:
intestato decederet, et patrui filius: cum mater intestato decederet, et patrui filius: cum mater repudiasset, patruo nondum delatam hereditatem atque ideo defuncto eo matre deliberante patrui filium vocari. Si mater non petierit tutores idoneos filiis suis vel prioribus excusatis reiectisve non confestim ali
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ cumpatre. qĩ cognꝰta. s in hac. tompate¬
etur morã nec añ accipiet bonorum po̾sõm
quam pat̾ petierit. qm̃ omiitente eo pot̃
nepotem suum exfilia ad optauit. sĩ p̃t̾ea
⁊ pat̾ naturalis. uł mat̾ siquidem mat̾ qiͣ
consanguieauemat: excludet patrem.
siius consãgumee repudiauit uł capitis di¬
mimitione amisit ex senatus ꝯsulto ueni
reꝓpt̾ patrem nõ pot̾. repudianteu̾o patre
rursus ex senatus ꝯ sulto pot̾ uenire ¶Si
mat̾ ħrlitatem filũ filieue nõ adierit ex se¬
natus ꝯsulto itulliano inbonorum põso̾e
antiquum ius ẜsuandumẽ. cum enim
ẽ plelauomatre omitente senatus conso¬
ln beneficium: uis succedit uetus s sima¬
ter repudiau̾it bonorum possom de adeꝰ¬
unda autem hrclitate debiłet dicendum̃ e¬
antiquum ẜuari. matre nõ adeunte cu
iꝑsõẽ deferatur ħrditas. iudendumẽ. utr̃
ei que nunc ꝓxima inuenitur. cum mater
repudiauit. aneique fuit cum intestatode¬
cessisse. c̾cum eẽt ut pata fuit patruus cũ

Expanded text:
cognata, sed et in hac moram patietur nec ante accipiet bonorum possessionem quam pater petierit, quoniam omittente eo potesnepotem suum ex filia adoptavit, sit praeterea et pater naturalis: haec mater si quidem quasi consanguinea veniat, excludet patrem: si ius consanguineae repudiavit vel capitis deminutione amisit, ex senatus consulto venire propter patrem non potest, repudiante vero patre rursum ex senatus consulto potest venire. Si mater hereditatem filii filiaeve non adierit ex senatus consulto Tertulliano, in bonorum possessione antiquum ius servandum est: cum enim esset praelatio matre omittente senatus consulti beneficium, ius succedit vetus. Sed si mater repudiaverit bonorum possessionem, de adeunda autem hereditate deliberet, dicendum eantiquum seruari matre non adeunte, cui personae deferatur hereditas, uidendum, utrum ei, quae nunc proxima inuenitur, cum mater repudiat, an ei quae fuit, cum intestato decessisse certum est? ut puta fuit patruus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
matremquã patrẽm agnatus exdudit¬
guinea uelit hr̃e ħrditatem matrem ex se¬
natus consulto una cum ea uenire patrẽ
excludi placet. siconsanguiea repudiet.
matrem ex senatus consulto ꝓpt̾ patrem ñ
uenire. ⁊ quaniuis alias nõ soleat mat̾ ex¬
pectare consanguineam. ułit necne adire
ħrlitatem. nc̃ cñ expectatur anconsangͥ¬

Expanded text:
matrem, quoniam patrem adgnatus exclusitguinea uelit habere hereditatem, matrem ex senatus consulto una cum ea uenire, patrem excludi placet: si consanguinea repudiet, matrem ex senatus consulto propter patrem non uenire: et quamuis alias non soleat mater exspectare consanguineam, uelit nec ne adire hereditatem, nunc tamen exspectaturam: consang
Abbreviated transcription (Latin):
ff. Qun falsũ testam̃tũ diceretur
siquitẽ ip̃e ħes accusaretur qm̃certus
oͦo eẽ tereat se falsuri ñfecisse recteathi¬
Tbit fxcuitatẽ. Si aut̾ alius argueretur ci
E. Quiẜuu suuhedẽ institutũ acdire
iussãt priusquã ule a diret furiosunẽ fac¬
uit pered um furere ceꝑit. cdiceclũ nẽ
statĩ ei acquisitaboꝵ possessio̾e. Otor pꝰ¬

Expanded text:
. Cum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat se falsum non fecisse, recte adibit hereditatem: sin autem alius argueretur citeruum suum heredem institutum adire iusserat, priusquam ille adiret, furiosus est facuit petendum furere coeperit, dicendum est non statim ei adquisitam bonorum possessionem:
Abbreviated transcription (Latin):
bipħ .ł. Idem ẽ. ⁊ si cͥmenquid̾ qd̾ in lib¬
uitinis petenti se inlib̾tatem dyxat cẽ. u̾m¬
qui ex lib̾tate petit inseruitutem.S ⁊
siquis nõ totum suum s ꝓparte uł usũ
fructum meo suum dicat. uł quid aliud

Expanded text:
ionum Idem est et si crimen quidem, quod in libvitutis, petenti se in libertatem cqui ex libertate petit in seruitutem. Sed et si quis non totum suum, sed pro parte uel usum fructum in eo suum dicat uel quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
quod hr̃e non pot̾ meonisi seruus sit.
an repellatur q̃ĩ inseruitutem petierit..
quodẽ uerius. ¶ Sipetient in ẜuiturem
robtimũt mox cognita u̾itate passus sit

Expanded text:
quod habere non potest in eo, nisi seruus sit, an repellatur quasi in seruitutem petierit? quod est uerius. Si petierit in seruitutem et optinuerit, mox cognita ueritate passus sit
Abbreviated transcription (Latin):
gło satis acciꝑe. quã gerẽ securus ẽẽt nõ o¬
nuĩo aũt is ꝗ satisdat. ꝑferendus ẽ. qui d
enĩ si suspecta pͥ. sit. ł iurpis cui tutela cõ¬
miiti neccũ sitis datiõe debeat. ł quidsi
iã multa flagitia ĩ tutela admisit. ñ ne
magta ẽ repelli ⁊ reici anitela quãsolus
ãministrare debeat. necsaus nõdantes
bent reici. qn immon᷑ iubendis̃ sans dare
duplexgͥ cause cognicio ẽ. unaex persda eł

Expanded text:
 satis accipere quam gerere, securus esset. Non omnimodo autem is qui satisdet praeferendus est: quid enim si suspecta persona sit uel turpis, cui tutela committi nec cum satisdatione debeat? uel quid si iam multa flagitia in tutela admisit? nonne magis repelli et reici a tutela, quam solus administrare debeat? nec satis non dantes bent reici: quin immo nec iubendi sunt satisdare. Duplex igitur causae cognitio est, una ex persona eius
Abbreviated transcription (Latin):
quelibet pꝰsumus tutuorẽ dare. siũ isp̃tor
b testam̃ faccio est.
putabat ub̾m eẽ cũcẽt suuiᷤ isneq lib̾. neq rf
tutor erit.
assricanꝰa.utor itarecte nõ datur. illi aũ
tutor eẽuelit. itaañt recte dab̾r. tmussi

Expanded text:
quemlibet possumus tutorem dare, siue is praetor uibus testamenti factio est.uus, is neque liber neque tutor erit. aestionum. Tutor ita recte non datur: 'illi aut tutor esse uelit? Ita autem recte tutor dabi
Abbreviated transcription (Latin):
s.i. Pestam̃to tatos tutos. nõ eẽ cogendoᷤᷤ
sitis care. rẽsiluã fore c̾toc̾cius ẽ. ẜ nicħomi¬
nꝰ cũ quis offert satisdationẽ. ũ sos aministret
audiẽdusẽ. ut e dicto cauetur. s recte p̃tor
⁊̃cet̃is d̾tulit. hĩc ꝯditionẽ. i si ip̃i uelĩt sati¬
dare. nã siu ip̃i paratis satis dare. nõd̾b̃ ex

Expanded text:
stamento datos tutores non esse cogendos satisdare rem saluam fore certo certius est: sed nihilo minus cum quis offert satisdationem, ut solus administret, audiendus est, ut edicto cauetur. sed recte praetor etiam ceteris detulit hanc condicionem, si et ipsi uelint satisdare: nam et si ipsi parati
Abbreviated transcription (Latin):
dit̃. utrũ his  ᷤ õdisseuid̾at᷑. quos in pote¬
state scit.anei quoq quẽ ignorauĩt sebr̃e
⁊ mag̃ ẽ. ut huic dedissenduid̾at᷑. licet no¬
m̃ filioꝵ admittit ⁊ ip̃m. s quia de ip̃o nõsẽ¬
r̃a sisẜ dicendũ ẽ. cessire inꝑaeiꝰtatione ꝓ̃ĩ ĩ

Expanded text:
it, utrum his solis dedisse uideatur, quos in potestate scit an ei quoque, quem ignorauit se habere? et magis est, ut huic dedisse non uideatur, licet nomen filiorum admittit et ipsum: sed quia de ipso non sensisset, dicendum est cessare
Abbreviated transcription (Latin):
Gradus affinitatis nuuisunde. ⁊ siquidẽ
iuripat̾ uxdrisq socer. Mat̾ aũt eorum so¬
tur.: ¶Filui autem uxor minris filie u̾o
uiii. gener appellatur. ũxor lib̾is exalia uro¬
renatis: nou̾cadi. Matris uir exalio uiro
natis uicincus appellatu: ẽorum ut̾y na¬
tos alumde pͥiugnos pͥuignasq uocarit.

Expanded text:
autem adfinitati nulli sunt. Et quidem viri pater uxorisque socer, mater autem eorum sotur. filii autem uxor nurus, filiae vero vir gener appellatur. uxor liberis ex alia ure natis nouerca dicitur, matris uir ex alio uiro natis uitricus appellatur: eorum uterque natos aliunde priuignos priuignasque uocant.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Prouoluptaruis inpensis nisiꝑa tasi¬
t. muuer pati maritum tollentem. ex acci¬
onem patitur. Nam si uuit hr̃e mulier
reddere ea que inpensasũt debet marito
aut si nõ uult. patidebet tolentem si mõ
recipiant seꝑacionẽ. Cctĩnisinõ recipiant

Expanded text:
 Pro voluptariis impensis, nisi parata sit mulier pati maritum tollentem, exactionem patitur. Nam si vult habere mulier, reddere ea quae impensa sunt debet marito: aut si non vult, pati debet tollentem, si modo recipiant separationem: ceterum si non recipiant
Abbreviated transcription (Latin):
arcianꝰ .ł. Di seruus lib̾eẽ uissus fuerit
⁊ filio legatus: deinde testator uiuus eum
manumiserit ad filium lib̾tus qiͣ assig̃t̾
ꝑtinet. hoc ita ẽ. siue exp̃sumẽ uł certem
tellexit nõ qiͣ seruum eum legasse s qͣili
b̾tum assignasse.

Expanded text:
ionum.Si seruus liber esse iussus fuerit et filio legatus, deinde uiuus testator eum manumiserit, ad filium libertus quasi adsignatus pertinet. hoc ita est, siue expressum est uel certe intellexit non quasi seruum eum legasse, sed quasi libertum adsignasse.
Abbreviated transcription (Latin):
alist.ł. Hedemum imposite ope intelli¬
guntur. que sine turpitudiẽ pr̃ari possunt.
⁊sine ꝑicło uite. nec enim si m̾etrix manu¬
missa fũit easd̃ oꝑas patrono pr̃are debeat.
quamuis ad huc corpore questum faciat.
necharenarius manumissus talos oꝑas: qr
iste sine ꝑicło uite pr̃ari nõ possunt  sitñ li¬
b̾tus artificium exerceat. eus quoꝙ opas¬

Expanded text:
i. Hae demum impositae operae intelleguntur, quae sine turpitudine praestari possunt et sine periculo uitae. nec enim si meretrix manumissa fuerit, easdem operas patrono praestare debet, quamuis adhuc corpore quaestum faciat: nec harenarius manumissus tales operas, quia istae sine periculo uitae praestari non possunt. Si tamen libertus artificium exerceat, eius quo
Abbreviated transcription (Latin):
inpotestate habui̾t uł unum quinquẽ
sunt. ut iuł ait. s. ⁊ si uno amisso obliget se¬
⁊ dem̃ alt̾ nascatur multo mag̃ põp.ait.a¬
missum huic iungi uti libetur. ncħ autẽ
inter ẽ. utrum ip̃i ꝓmittat patrono aneis
quimnpotestate eius sunt. S sic̃ditori suo i¬
nb̾tum patronus delegau̾it non pot̃ idem
dici. Solutionis enim uicem. continet hec
delegatio. pot̾ tam̃ dici. si i id qd̾ patrono
ꝓmisit alii postea delegatus sit. posse eum
lib̾ari ex hac lege. Namu̾m ẽ ⁊ patronoeĩ
ex ꝓmisisse. quamius patrono nune nõ
debebat. qd̃ si abinitio delegante patrono
lib̃tus ꝓmiserit. nõ lib̾arieum nõ solum
oꝑe lib̾is sublatis ob solutionem faciendã.
s si iamoꝑarum nomine condempnatus
ẽ: non pot̾ lib̃̾ari. qm̃iam pecuniam debe

Expanded text:
in potestate habuerit vel unum quinquennrosunt, ut Iulianus ait. Sed et si uno amisso obliget se, deinde alter nascatur, multo magis Pomponius ait amissum huic iungi, uti liberetur. Nihil autem interest, utrum ipsi promittat patrono an eis qui in potestate eius sint. Sed si creditori suo libertum patronus delegaverit, non potest idem dici: solutionis enim vicem continet haec delegatio. potest tamen dici, si in id, quod patrono promisit, alii postea delegatus sit, posse eum liberari ex hac lege: nam verum est patrono eum expromisisse, quamuis patrono nunc non debeat: quod si ab initio delegante patrono libertus promiserit, non liberari eum. Non solum operae, liberis sublatis absolutionem faciendam. sed si iam operarum nomine condemnatus est, non pot
Abbreviated transcription (Latin):
neretur is qui dignitatem m̾uit. s coẽ sit
om̃ium heredum onus hoc debitum.
Qui ab hostib captus post mortem patͥs
redit licet moriente patre. nicħ habuit.
¶ Siemancipato legatum fui̾t cum pater
morietur. ⁊̃ hoc conferr̃e deb. ¶ Si ab ipd̃
patre ħrde instituto filio eus fidei cõmissũ
suit relictum cum moriẽtur. an idconfe¬
rendu ẽ. qm̃ utile ẽ hoc fideicomissum.
⁊ euemet ut ꝓ eo habetur atq si postmortẽ
patris relictum fuiss. necogetur. hie con¬
ferre. ꝙ moriente eo eiuis nõ fuisset. ¶ e¬
mancipatus filius si dotem hãt abuxore
acceptam hoc minus confert. ⁊ si añ uxor
⁊̃docessit. ¶ Sum impube arrogato sod̾
dipii rescriptum quartadedeatur. ui

Expanded text:
neretur is qui dignitatem meruit, sed commune sit neretur is qui dignitatem meruit, sed commune sit omnium heredum onus hoc debitum. Qui ab hostibus captus post mortem patris redit, licet moriente patre nihil habuit,  Si emancipato legatum fuerit, cum pater morietur, etiam hoc conferre debet. Si ab ipso patre herede instituto filio eius fideicommissum fuerit relictum, cum morietur, an id conferendum est, quoniam utile est hoc fideicommissum? et eveniet, ut pro eo habeatur, atque si post mortem patris relictum fuisset, nec cogetur hic conferre, quia moriente eo non fuisset. Emancipatus filius si dotem habeat ab uxore acceptam, hoc minus confert, etsi ante uxor decesserit. Si impuberi adrogato secundum divi Pii rescriptum quarta debetur, vi
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ei auferatur emolumentum. an
u̾otriens totuis detrahidebeat a puro siqui¬
dem ꝑcontumaciam nõ eaueat. totius tri¬
entiseins denegandas acc̃ones. nec eumui¬
piam sextantis tantum denegandandas:
sic iñur pofsit sipłe cautionem. uł colla¬
tionem. uł cet̾is modis quib supradiemur.
aur curator constituatur rem ei saluam
facturus. habieñ debr rõ eus. qui nonꝑ
contumaciam collationem nõ implet.
¶squoꝙ quim adoptiua familia ẽ ꝯferre
cogitur. hoc nonipẽ. s is quieum ħt si malu
mancipau̾it eum non cogetur. ad collatiõẽ.
⁊ta rescripto diuorum frm exp̃ssum ẽ. S
ita demũ adoptuus emancipatus collatiõẽ
srs̃ pͥuabit. sisie staude ħ factum sit.
¶Niec castrense. nec qĩ castrense peculium fri¬
b confertur. hoc enim p̃cipuum eẽ opntẽ
multis constitutionib cominetur. S an
idꝙ dignitatis nomine apatre datumest᷑.
uł deletur conferre quis mooẽ cogatur iu¬

Expanded text:
tantum ei auferatur emolumentum an tantum ei auferatur emolumentum an uero trientis totius detrahi debeat. et puto, si quidem per contumaciam non caueat, totius trientis ei denegandas actiones nec enim uipiam, sextantis tantum denegandas, sic tamen, ut possit supplere cautionem uel collatione uel ceteris modis quibus supra diximus, aut curator constituatur rem ei saluam facturus: haberi enim debet ratio eius, qui non per contumaciam collationem non implet. Is quoque, qui in adoptiua familia est, conferre cogitur, hoc est non ipse, sed is qui ‹e›ummancipauerit eum, non cogetur ad collationem, et ita rescripto diuorum fratrum expressum est: sed ita demum adoptiuus emancipatus collatione fratres priuabit, si sine fraude hoc factum sit. Nec castrense nec quasi castrense peculium fratribus confertur: hoc enim praecipuum esse oportere multis constitutionibus continetur. Sed an id, quod dignitatis nomine a patre datum est uel debetur, conferre quis in commune cogatur, u
Abbreviated transcription (Latin):
lata postea cautione recipit pͥstinum ius.
quanus auremedictum p̃toris de cautioẽ
tione faciendacollatio ẽ. Igitur siduudat
inquid boã sua cum frĩb quaniuis nonca¬
ueat satis fec̃ edicto. S si quedam diuidat de
quib dam caueat. qque dicimus eum satis¬
fecisse. s cum possunt eẽ quedam in occulto.
satis confert. qui non cauit quamuis di¬
uidat. Sigͥ constet int̾partos quid sit inbo¬
nis emancipati sufficiens collatiõe diuidsi¬
o. si nõconstet. s dicantur quedam nõ eẽ
in cõmune redacta tue ꝓpt̾ inc̾tum eau¬
tio eĩt int̾ponenda. S ⁊ si tantum forte in bo¬
nis pat̾nis emancipatus: remiitat: quãtũ
excollatione filius hr̃e debr. dicendumẽ
emancipatum satis contulisse uid̾i. idem
⁊ si nomen pat̾nidebitoris delegau̾it. ł fũ¬
dum. uł rem aliam decdit ꝓportione bonoꝵ
que conferre debuit. ¶ Sicum dub ꝯferre
debr. alt̾i contułit. altĩ nd. uł cumcauet.ł
cum diuidit. uidendumẽ. utrum sextãtis.

Expanded text:
lata postea cautione recipit pristinum ius. Quamuis autem edictum praetoris de cautione tione facienda collatio est. igitur diuidat, inquit, bona sua cum fratribus et quamuis non caueat, satisfacit edicto. sed et si quaedam diuidat, de quibusdam caueat, aeque dicimus eum satisfecisse. sed cum possint esse quaedam in occulto, non satis confert qui non cauit, quamuis diuidat. si igitur constet inter partes, quid sit in bonis emancipati, sufficiens collatio est diuisio: si non constet, sed dicantur quaedam non esse in commune redacta, tunc propter incertum cautio erit interponenda. Sed et si tantum forte in bonis paternis emancipatus remittat, quantum ex collatione suus habere debet, dicendum est emancipatum satis contulisse uideri: idem et si nomen paterni debitoris delegauerit uel fundum remue aliam dederit pro portione bonorum, quae conferre debuit. Si, cum duobus conferre deberet, alteri contulerit, alteri non, uel cum cauet uel cum diuidit: uidendum est, utrum sextantis
Abbreviated transcription (Latin):
bo. possõnem petierit. tuendos quidem li¬
beros parentes constat.S ⁊ siuarie doã¬
rum fuit exceptis ꝑ sonis atestatoris mor¬
tis c̃a ꝓbita conferent᷑. ad uinlememanci¬
pato si cut accdicit accidit inportionib here¬
ditanis ⁊ legatis. ¶Inrestato autem mor¬
tuo patre sr̃ donatioĩb mortis c̾a fa̾tis nõ
pot̾it filius queri. qm̃ comꝑatio nulla le
ap̃.i. Si portiohereditaus quam excep¬
taꝑ soã beneficio legis hr̃e potuut respuet.
pea quoq parte filius quibo. possõnem :¬
accepit. non aliis quam exceptis ꝑsonisle¬
gata pr̃abit

Expanded text:
liberos et parentes constat. sed si uarie donatum fuerit exceptis personis a testatore mortis causa, pro rata conferent ad uirilem emancipat‹o›, sicut accidit in portionibus hereditariis et legatis.Intestato autem mortuo patre super donationibus mortis causa factis non poterit filius quaeri, quoniam comparatio nulla le.Si portio hereditatis, quam excepta persona beneficio legis habere potuit, repudietur, pro ea quoque parte filius, qui bonorum possessionem accepit, non aliis quam exceptis personis legata praest
Abbreviated transcription (Latin):
Iriphoñ: Int̾uenit illa qͣstõ quandonu¬
m̃oliboꝵ eẽ debeat is cui legatum datum ẽ.
tẽ eẽ quandodies iegati cecdit.
arcelł. Qui filiu emancipaũat.⁊ nepo¬
temex eo retinuat inpotestate testõ filium
ex heretlauit: nepotem ex aliqua partem¬
heredem instituit. ⁊ alium filiumemanci¬
patum pret̾ut. pot̃ defendi. nepotem quoq¬
qua quisꝙ intestoͣ fuluis heros eẽt. si pater
Is cuius filuis in adoptionẽ erat qͦliem
mancipatum filium p̃teriit non habeat
neposex edicto bo. possd̃nem tuendus tñẽ
exemplo parentum ⁊ liboꝵ quib legata
pr̃are coguntur. qui bonoꝵ possõnẽ cẽ ta¬
ea parte tuendus ẽ. ꝓqua parte tuetur.
siex filia nepos aut mat̾ defuncu hrdes
instiruticẽnt. nam his cõꝑatur. de collatio

Expanded text:
ionum.Interuenit illa quaestio, quando numero liberorum esse debeat is cui legatum datum est, tunc esse, quando dies legati cedit.rum.Qui filium emancipauerat et nepotem ex eo retinuerat in potestate, testamento filium exheredauit, nepotem ex aliqua parte instituit heredem et alium filium emancipatum praeteriit. potest defendi nepotem quoqqua quisque intestato suus heres esset, si pater Is, cuius filius in adoptione erat, nepotemmancipatum filium praeteriit: num habet nepos ex edicto bonorum possessionem? tuendus tamen exemplo parentium et liberorum, quibus legata praestare coguntur qui bonorum possessionem e pro ea parte tuendus est, pro qua parte tue‹re›tur, si ex filia nepos aut mater defuncti heredes institu‹t›i essent: nam his comparatur. DE COLLATIO
Abbreviated transcription (Latin):
lumentum patri acquireretur.⁊ ideo
u̾trumẽ in hoc. ut parens exemplo pa¬
trom ad cẽ tab̾. bonorum possc̃em adm¬
ittant. ẽnum̃antur igitur edicto ꝑsõe
manumissorum sic̃meo qui apatrea¬
noue pat̾no. ꝓauo ue pat̾m aui patre.¬
nepos ab auo manumissus dedit sead¬
rogandum pain suo siue manens in po¬
testate patris decesẜit.sue manumifsu
diem sumobeat. solus admittetur aũ
ad eius succ̃onem ex interp̃tatione. edi¬
inregrum man̾et. ¶ Si parens: acce¬
pit pecuniamut emanciparet uł postea
uiuus meum filius quantum satis ẽcõ¬
tulit. ne iudicia eius in quietet excepuioẽ
doli repelletur. ¶ Est i alius casus quo
bonorum possonemcẽ tabulas parens nõ
accipit. si forte filius militareceꝑ it nam
duius puis rescripsit patrem ad cc̃ tabłas
bonorum possõnem euenire nõ posse.
lib̾os autem manumussoris nõ uenire
cẽ cabulas bonorum possonememanci¬
pati filii constat. quamuis patroniueni¬

Expanded text:
lumentum patri quaereret. et ideo lumentum patri quaereret. et ideo itum est in hoc, ut parens exemplo patroni ad contra tabulas bonorum possessionem admittatur.Enumerantur igitur edicto personae manumissorum sic: 'in eo, qui a patre auoue paterno proauoue paterni aui patre'.Nepos ab auo manumissus dedit se adrogandum patri suo: siue manens in potestate patris decesserit siue manumissus diem suum obeat, solus admittetur auus ad eius successionem ex interpretatione ediintegrum maneret. Si parens uel accepit pecuniam, ut emanciparet, uel postea uiuus in eum filius quantum satis est contulit, ne iudicia eius inquietet, exceptione doli repelletur. Est et alius casus, quo bonorum possessionem contra tabulas parens non accipit, si forte filius militare coeperit: nam diuus Pius rescripsit patrem ad contra tabulas bonorum possessionem uenire non posse. Liberos autem manumissoris non uenire ad contra tabulas bonorum possessionem filii constat, quamuis patroni ueni
Abbreviated transcription (Latin):
to. ut demonstratus sit ꝓpͥa demonstrati¬
one.⁊ porno ascripta ei mueniri possit. ii¬
cet sine parte heros institutus sir. nam
qui sine parte hiy institutus ẽ. uacantẽ¬
s portionem. uł alium assemoccupat. qd̾
sutaheres scriptus sit ut int̾clum exclu¬
datur testamento eoqd̃ non inuenutur
portio ex qua institutus ẽ nec bonorum
possõnem pet̾e pot̃ idemeuenit. siquisita
heredem instituat. titius quanta ex par¬
te pͥore testõ eum heredem scriptum ha¬
bro heros estouł quanta ex parte codici¬
lis scriptum eum habro heres esto. sye scͥp¬
tus non inueniatur qd̃ sura scripsero. ti¬
tius sieum pͥore test̾o ex semisse scriptũ
heredem habeo. uł si eumcodicillis ex se¬
mise heredem scripsero ex semisse hrs
esto. tunc accipiet bonoꝵ possõemq̃i sub¬
aparente meac̾a ẽ ut incontra sit.
tabulas bonorum possõne liberti pa¬
tiaturexitum. qd̾ equissimum p̃tori
nissum ẽ. qui aparente beneficiũ hũit
bonorum querendorum. quippe si filiꝰ

Expanded text:
a demonstratione et portio adscripta ei inueniri possit, licet sine parte institutus sit: nam qui sine parte heres institutus est, uacantem portionem uel alium assem occupat. quod si ita heres scriptus sit, ut interdum excludatur a testamento, eo quod non inuenitur portio, ex qua institutus est, nec bonorum possessionem petere potest. id evenit, si quis ita heredem instituat: "Titius quanta ex parte priore testamento eum heredem scriptum habeo, heres esto" vel "quanta ex parte codicillis scriptum eum habeo, heres esto", sic scriptus non inveniatur. quod si ita scripsero: "Titius, si eum priore testamento ex semisse scriptum heredem habeo" vel "si eum codicillis ex semisse heredem scripsero, ex semisse heres esto", tunc accipiet bonorum possesA PAREe liberti patiatur exitum. quod aequissimum praetori uisum est, quia a parente beneficium habuit bonorum quaerendorum: quippe si filius
Abbreviated transcription (Latin):
hac suspectus excoꝙ ĩ aliã maleũ satus sit.
E iͥ in eo quicuritor solus postfinitã tutelĩ
ꝯfumatus e. idẽ dicipõt. ¶Quodsiꝗs itatu¬
tordatussit. quod adinitalia ert tutor esto
ł quo adtiansmart nõ ierit. anpossit suspec¬
tus postuliri exeo gesstu quẽ ad aministra¬
uit. an ꝗͣ transmart abeẽt magisẽ. itpo¬
stulan possit. qͣi unanitela sit. hñs int̾ ual¬
expͥore gestu utili acciõe ꝯueniri cessbit
postulatio. ¶ Sicurator uentri. bõisꝙ das¬
tus frandulent uersatus sit. dem̃ tutorda¬
tus anpostuliri srspectus ꝓp̃t fraudẽ incu¬
tã amiss̃ possit. dubitari põt. ⁊ si ꝗd̾ abit ꝯ¬

Expanded text:
ale uersatus sit? ergo et in eo, qui curator solus post finitam tutelam confirmatus est, idem dici potest. Quod si quis ita tutor datus sit: 'quoad in Italia erit, tutor esto' uel 'quoad trans mare non ierit', an possit suspectus postulari ex eo gestu, quem administrauit, antequam trans mare abesset? et magis est, ut postulari possit, quasi una tutela sit habens interualex priore gestu utili actione conueniri, cessabit postulatio. Si curator uentri bonisque datus fraudulenter uersatus sit, deinde tutor datus, an postulari suspectus propter fraudes in cura admissas possit, dubitari potest. et si
Abbreviated transcription (Latin):
intutela ficere. ueli̾t melius e. lib̾tes ab accu¬
adtilescentiscinator. s ĩ furlosi ł ꝓdiguit
suspectus remoueri põt S ⁊ siquiscurĩ uẽ¬
tris bonoꝵ ueaministratiõem gerit. nõcare¬
bit hiuꝰ cͥminis metu. ¶ ꝓt̾eauidendũ ansi
neaccusmnõe possit. suspectus repelli ⁊ magis
ẽ ut repeli d̾beat si p̃toriliqueat exaꝑtissimiᷤᷤ
̃ reꝵ argum̃tis suspectũ ẽẽ eũ ꝙ fauore pupal¬
loꝵ accipienoũ ẽ. Micuidamus ex quib enusis
suspecti remoucant᷑. ⁊ siendũ ẽ aut obdolũ ĩ
tlitela admitsũ suspec tũ licẽ postulire si forte
dasutus sit intitela aut sordide᷑. egent. ł ꝑm¬

Expanded text:
in tutela facere uelint, melius est libertos ab accuadulescentis curator, sed etiam furiosi uel prodigi ut suspectus remoueri potest. Sed et si quis curam uentris bonorumue administrat, non carebit huius criminis metu. Praeterea uidendum, an et sine accusatione possit suspectus repelli. et magis est, ut repelli debeat, si praetori liqueat ex apertissimis rerum argumentis suspectum eum esse: quod fauore pupillorum accipiendum est. Nunc uideamus, ex quibus causis suspecti remoueantur. et sciendum est aut ob dolum in tutela admissum suspectum licere postulare, si forte grassatus i
Abbreviated transcription (Latin):
si nõ habet amoueripõt. ¶ Situtor mimi¬
cus pupillo parentib ueeiꝰ sit ⁊ generalit̾ si
qua iusta causa p̃tore mou̾it. cur nõ tebeat
in eatutela uersar reicere eũ debebit. ¶ Seue¬
rus ⁊ antonimis rescͥps f. epicuno tutores ꝗ
res ueritas sine decreto ditraxer̃ mcħꝗdẽe

Expanded text:
si non habet, amoueri potest. Si tutor inimicus pupillo parentibusue eius sit et generaliter si qua iusta causa praetorem mouerit, cur non debeat in ea tutela uersari, reicere eum debebit. Seuerus et Antoninus rescripserunt Epicurio tutores, qui res uetitas sine decreto distraxerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
debent mod̾andi gr̃a. namq ut ẜ ui¬
us scripsit. aña soliti fũant. alib̾tis dure¬
simas rexexig̾e scilicet ad remuña. oũ
tam grande reneficium qd̃ in lix cos con¬
fertur. cum ex ẜuitute ⁊ ciuitatem ro¬
manam ꝑducunicur. ⁊ quid̃ pͥmus p̃tor
uuluis eclixit. se amplius nõ daturum pa¬
tronoquamoꝑarum ⁊ societats accõnẽ
iudelier si ħ pepigiss. ut ⁊ nisieis obseq¬
um pr̃aret lib̾tus: in sociẽtatem admit¬
asetur patronus. postiores p̃tores c̃te ꝑtis
ronorum possõnem pollicebãtur uideł
enim mago societatis indurit euisd̾ ꝑtis
pr̃ationem ut qd̃ uuius solebat sorieta¬
tis nomine prãre id postmnortẽ pr̃aret.¬
pet̾et de resxit. uł dies exilla ei bonorum
possõnis agnoscende pret̾ierit. lib̾i euis.
uł altlus patroni petẽ pot̾unt exilla par¬
te edieti qua pͥmis non petentib. aut etiã
nolemib ad se puenire sequentib datur
atqsi pͥores ex eonum̃o nõ eẽnt. s pat᷑¬

Expanded text:
ebent, moderandi gratia. namque ut Seruius scribit, antea soliti fuerunt a libertis durissimas res exigere, scilicet ad remunerandum tam grande beneficium, quod in libertos confertur, cum ex seruitute ad ciuitatem Romanam perducuntur.Et quidem primus praetor Rutilius edixit se amplius non daturum patrono quam operarum et societatis actionem, uidelicet si hoc pepigisset, ut, nisi ei obsequium praestaret libertus, in societatem admitteretur patronus.Posteriores praetores certae partis bonorum possessionem pollicebantur: uidelicet enim imago societatis induxit eiusdem partis praestationem, ut, quod uiuus solebat societatis nomine praestare, id post mortem praeuel dies ei bonorum possessionis agnoscendae praeterierit, liberi eius uel alterius patroni petere poterunt ex illa parte edicti, qua, primis non petentibus aut etiam nolentibus ad se pertinere, sequentibus datur, atque si priores ex eo numero non essent.Sed si patr
Abbreviated transcription (Latin):
erat᷑ Oꝑarum edicionem pend̾e existi¬
matione edentis. namdignitate faculta¬
tib consuetudim artificio eus conueni¬
entes edendas. non solum aurem lib̾tũ
s ĩ alium quemlibroꝑas edentem alen
etiam siuis patroni nõ sit ut euenit in
fr̃ib. eius cui assignatus ẽ libtus. aut
nepote alt̾uis patromi exstante alt̾uis ꝑ¬
tromi filio. debonis libertorum. R nin.¬

Expanded text:
erarum editionem pendere ‹ex› existimatione edentis: nam dignitati facultatibus consuetudini artificio eius conuenientes edendas.Non solum autem libertum, sed etiam alium quemlibet operas edentem alendetiamsi ius patroni non sit: ut euenit in fratribus eius, cui adsignatus est libertus, aut nepote alterius patroni extante alterius patroni filio. DE BONIS LIBERTORUM 1
Abbreviated transcription (Latin):
auł. ł Post fus tͤam tutelam cecꝰ aũ suidꝰ autrẽ
ermog̃: Aministnͣtes rẽpͥncipũ ex iidu¬
tum nũm detutela q̃ absentib uł ꝓfecturis
delata ẽ excusant᷑. nã susceptã anã ñ depo¬
nt̃. ¶ ꝗcoͣꝑis itẽ collegii uire excusant᷑ acol¬
llegaꝵ filioꝵq eoꝵ tutela ñ excusant᷑ exceptis.

Expanded text:
. Post susceptam tutelam caecus aut surdus aut m Administrantes rem principum ex indutum numerum, de tutela, quae absentibus vel profecturis delata est, excusantur: nam susceptam antea non deponunt. Qui corporis, item collegii iure excusantur, a collegarum fi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ agẽ p̃torẽ oportet ut sine ulla maligra
suspiticẽ. alat᷑ partus.⁊ educetur. quaiis
paũt p̃tor. recusintẽ apuise educari. nõpolli:¬
hĩs educatioẽm recus. testam̃tos. inuic¬
tũ denegari. eiacciões d̾be exemplo tutoris te.¬
stam̃to dati ꝙitademũ placuit. siide̾co sitre¬
lictũ cẽtũsieẽt. relictunis. ĩ sieducationẽ
recusanꝵ sciret. nõdenegabr̃. eiaccio ⁊̃ itadi¬
uus seuerus sepissime statuit.

Expanded text:
portet, ut sine ulla maligna suspicione alatur partus et educetur.Quamuis autem praetor recusantem apud se educari non polliuel heres educationem recuset testamento sibi iniunctam, denegari ei actiones debere exemplo tutoris testamento dati: quod ita demum placuit, si idcirco sit relictum: ceterum si esset relicturus, etiamsi educationem recusaturum sciret, non denegabitur ei actio, et ita diuus
Abbreviated transcription (Latin):
affinib atqanu cis tutoi̾s. p̃tor edicto ꝓpõi¬
tocãcognita ⁊̃ ab sente tutõe. Flemouendũ
gendu eicuratorẽ. ⁊ ita qͥdatus erit. expedir

Expanded text:
adfinibus atque amicis tutoris praetor edicto proposito causa cognita etiam absente tutore uel remouendum gendum curatorem: et ita qui datus erit, expedi
Abbreviated transcription (Latin):
aditus. ꝓnũmo facultatũ pupillidebet. arbitͥo
reputa ͤ quatũdedit. siplus equotedit ħ ampli¬
tra iures facultatũ ẽ. ꝙ decertũ ẽ. nec sufggestit.
p̃tor. destatu sacultitũ nõdebet ratiobab̾iali¬
m̃toꝵ om̃iũi. quia si suggessiss. aut diminu¬
erent̃ iã decͥta aut nõtanta decernerent᷑. s sipat̃
cultatũ statuerẽt. tẽ. eñi. ħ inputabr̃ eicur.¬

Expanded text:
aditus, pro modo facultatium pupilli debet arbitrio reputare quantum dedit, si plus aequo dedit.Hoc amplitra uires facultatium est quod decretum est nec suggessit praetori de statu facultatium, non debet ratio haberi alimentorum omnium, quia, si suggessisset, aut minuerentur iam decreta aut non tanta decernerentur.Sed si pater cultatium statuerit: tunc enim imputabitur ei, cur
Abbreviated transcription (Latin):
odͥstinꝰ: Situtor aliquoiũculo necefsitu¬
dinĩ łasfrnitats pupillo couĩctus sit. ł si
patronus pupilli lib̾titutelã gerit. ⁊ quis eo
atutela remouẽdins uid̾at᷑. obtimũ facnue
curatorẽ eipotius adiũgi quãta eũct̃. cĩno
apͣ. Decrito p̃toris ut suspectus remotꝰ ꝑicus¬
lũfiriuri tp̃is nõtimet iniquũ enĩ iud̾tur. c̃¬
Dostsinitã turelã cognitio suspegti tu¬
toris quaus p̾dẽ recepta soluitur.Ssͦ aeg
apupillamͥuo d̾tegente fraudes instruat᷑.¬
misst ut filiũ suũ tutela exsturat ⁊ ĩhoc ⁊¬
artifitio ꝑseuerauit eastrgio tehiue fraudi

Expanded text:
ticis Si tutor aliquo vinculo necessitudinis vel adfinitatis pupillo coniunctus sit vel si patronus pupilli liberti tutelam gerit et quis eorum a tutela removendus videatur, optimum factum est curatorem ei potius adiunum Decreto praetoris ut suspectus remotus periculum futuri temporis non timet: iniquum enim videtur ost finitam tutelam cognitio suspecti tutoris quamuis pridem recepta soluitur. 12 Iulia pupillari seruo detegente fraudes instruatuult, ut filium suum tutela eximat, et in hoc artificio perseuerauerit, existimo te huic fraudi
Abbreviated transcription (Latin):
seueri adatriũ colloniũ ñ aduersus eos qui
faealim̃ta d̾cernantur. suicopiã ꝑseuerãt. ñ
ficẽ. ut siuis reb careant. p̃cipit᷑ reiq ẜuande.
causi pupillus impossessiõe mittat᷑ ciꝰ ꝗ suspec¬
tus ertenuasma factusẽ. q̃q mora deteriori fu¬
turasũt. curttte tto distrabi iubent᷑. Itẽ si
ꝗs tutoratus nõ cõpar᷑eat. solet edictus euoenͣ
nouissimeq sicopiã suinofecerit. ut suspoc

Expanded text:
Seueri ad Atrium Clonium: nam aduersus eos, qui, ne alimenta decernantur, sui copiam perseuerant non facere, ut suis rebus careant praecipitur reique seruandae causa pupillus in possessioneactus est quaeque mora deteriora futura sunt curatore dato distrahi iubentur. Item si quis tutor datus non compareat, solet edictis evocari, novissimeque si copiam sui non fecerit, ut suspect
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Inuolũptariis aũt aristo scribit
nec si uoluntate mulieris facte sunt. ex ac¬
tionem parere. ¶Donationem int̃uiꝑ.⁊
uxorem circa impensas qͦq inhibitam ue
tudine mancipioꝵ modicas in pensas nõ
debet arbit curare. Alitn negõꝵ gestorum
pocius qu̾a de dote udicium uidebitur:
obdotalem fundum p̃stita exige̾ uir am¬
uliere pot̃. hoñ crũ fructuũ hec impendia s̃
flumina a uertẽ eclificia uet̾a fulcire.: st̃e
reficere. arbores in locum mortuaꝵ repo¬
nere. ¶Utiles sunt. ueluti peccora p̃ons in
necessario facte sunt. dotem diminuere i¬
ta interp̃tanaumẽ. ut siꝗd extratutelama
necessariam inres dotales inpensum sit. id¬
nõ inea causa sit: Nam tueri res dotal:¬
es uir suo sũptu aeoet. auoquin taicibaĩ¬
a dotalib mancipiis data. ⁊ que ius modica
eclificioꝵ aotalium refeccio ⁊ agroꝵ qͦq culꝰ¬
tura dotem minuent omĩa eni in spẽ hxc
inpendia scdm eam dicstintionem ex do¬

Expanded text:
. In uoluptariis autem Aristo scribit nec si uoluntate mulieris factae sunt, exactionem parere. Donationem inter uirum et uxorem circa impensas quoque inhibitam uertudine mancipiorum modicas impensas non debet arbiter curare: alioquin negotiorum gestorum potius quam de dote iudicium uidebitur. ob dotalem fundu‹m› praestita exigere uir a muliere potest: onus enim fructuum haec impendia sunflumina auertere, aedificia uetera fulcire itemque reficere, arbores in locum mortuarum reponere. Utiles sunt ueluti pecora praediis necessario factae sunt, dotem deminuere, ita interpretandum est, ut, si quid extra tutelam necessariam in res dotales impensum est, ‹id› in ea causa sit: nam tueri res dotales uir suo sumptu debet. alioquin tam cibaria dotalibus mancipiis data et quaeuis modica aedificiorum dotalium refectio et agrorum quoque cultura dotem minuent: omnia enim haec in specie impendia secundum eam distinctionem ex do
Abbreviated transcription (Latin):
sinat cõueniri. Quod gͦ tp̃s spectabinũ.
possiceat. nec ne litis contestate tp̃s spectai̾
debet: certe siuacantia bona quis possedenitiꝰ¬
⁊ quadrienniũ p̃tierit. indubitãtecon¬
ueniri pot̃it exhac parte eclicti. quia ⁊
omisit causã testam̃ti. ⁊ quia abm̃te¬
stato possait. ⁊ quid sic p̾stptiõe quadri
ennu tutus sit.  si patronus ꝙ cebitab
portioe h̾es scͥptus cuto sibi coħede ex alia
parte omisit inslitutionẽ. quia debita
par eiꝰ erat ex austa omisĩt ⁊ coh̾es deuid̃
possideat. patronus ab intestato legiti¬
mã reditatẽ totã dãdam ineũ legitoe¬

Expanded text:
sinat conveniri. Quod ergo tempus spectabimus, sinat conveniri. Quod ergo tempus spectabimus, possideat nec ne? litis contestatae tempus spectari debet. Certe si vacantia bona quis possederit et quadriennium praeterierit, indubitate conveniri poterit ex hac parte edicti, quia et omisit causam testamenti et quia ab intestato possedit ennii tutus sit.Si patronus ex debita sibi portione heres scriptus dato sibi coherede ex alia parte omiserit institutionem, quia debita pars eius erat exhausta, omiserit et coheres, deinde possideat patronus ab intestato legitimam hereditatem totam, dandam in eum legato