comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
milia barbarorum: tunc cesa rͥi¬
runtur̃ Igitur cęsar cum iam paces
uniu̾sas galliarum gentes putart
ad nouum & maximũ bellum re¬
tractus ẽ. Nam dum publius cradi
adolescens cum legione septima ocel¬
notenus apud andegauos hiemat.
uieti ceteriq confines repente in ar¬
ma coniurant. Legatos romanorum
uncunt. eosq ita demũ se reddituñ
si obsides suosrecipiant romanism
dicunt. Socios sibi ad bellum osisl¬
mos. lexouios. namnetes. ambiba¬
ritos. morinos. diablintes & mena¬
pos adsciscunt. Auxilia quoq: abi¬
tannia arcescunts Cȩsar ꝑ crassin
de rebellione deditarum geutium
certior factus. quanuis intelligis¬
quanta ineundi bella difficulta
eẽt: tam̃ rem tanti negocii ñ neg¬
gendam ratus. ne cȩteris exempli
eiusmodi audendi liceintia laxaret᷑.
Ita t̾restri prȩlio ꝑsequi hostes fru¬
ata aggressus est. quipe cum. hosbes
pintsusa ex oceano estuaria ados tiaee
maccessos recessus tutis t̾rarum fi¬

Expanded text:
millia barbarorum tunc caesa refmillia barbarorum tunc caesa referuntur. Igitur Caesar, cum jam pacatas universas Galliarum gentes putaret, et novum et maximum bellum retractus est. Namque dum P. Crassus adolescens cum legione septima Oceano tenus apud Andicavos hiemasset, Veneti caeterique confines repente in arma conjurant, legatos Romanorum vinciunt, eosque ita demum se reddituros, si obsides suos recipiant, Romanis indicant. socios sibi ad id bellum Osismos Lexouios Namnetes Ambiuaritos Morinos Diablintes et Menapios adsciscunt; auxilia quoque a Britannia arcessunt. Caesar per Crassum de rebellione dediticiarum gentium certior factus, quamuis intellegeret ineundi belli difficultas esset, tamen rem tanti negotii non neglegendam ratus, ne ceteris exemplo eiusmodi audendi licentia laxaretur, itaque terrestri proelio persequi hostes frustra adgressus — quippe cum hostes per interfusa ex Oceano aestuaria atque inaccessos recessus tutis terrarum si
Abbreviated transcription (Latin):
ad ueragrados durosq misit. Qi
cum hiemandi causa in uico bera¬
grorum cui nom̃ erat orthodorus
consedisset. mediamq oppidi par¬
tem que torrente distinguebatinᷤ
accolis concessisset: quadam die
cosdem discessisse ꝑ noctem de p¬
xiino insedisse colli uidet. Qmpi
illi paucitatem uix mediȩ leps¬
imiu des pectu habentes. ultron eas
sibi predam nullo cessuram neg¬
cio arbitrabantur. finitimosq.
os in hauc cedis ac predȩ societan
uocanerunt. Igttir galba tamon¬
sentib ꝑiculis circum septo ac tr
pido. atĩ: inter uarias consultati¬
nes certi consili incerto. repente
galli descensu mons esfugii. cassir
immiꝑfena circundant: raros ꝑuali
ꝓp ugnatores saxis telisq onerant
sumq iam castra irrumꝑentur
cubii prumipilaris. & uolusem tr¬
buni consilio. ctincti romani por
eruꝑunt. incautosq subito aggn¬
si: hostes pͥmum ꝑturbauerunt a¬
inde in fugam uersos miserabilil
ge fuderunt. Nam ampluis .xxi

Expanded text:
ad Veragros Sedunosque misit. qui ad Veragros Sedunosque misit. qui cum hiemandi causa in uico Veragrorum, cui nomen erat Octodurus, consedisset mediamque oppidi partem, quae torrente distinguebatur, accolis concessisset, quadam die eosdem discessisse per noctem ac proximo insedisse colli uidet. quippe illi paucitatem uix mediae legionis despectui habentes ultroneam sibi praedam nullo cessuram negotio arbitrabantur finitimosque suos in hanc caedis ac praedae societatem uocauerant. igitur Galba tam praesentibus periculis ciepido, atque inter varias consultationes certi consilii incerto, repente Galli descensu montis effusi, castra imperfecta circumdant, raros per vallum propugnatores saxis telisque onerant. Cumque jam castra irrumperentur, Pacuvii primipilaris et Voluseni tribuni consilio, cuncti Romani porerunt, incautosque subito aggressi hostes, primum perturbaverunt, deinde in fugam versos miserabili caede fuderunt. Nam amplius triginta
Abbreviated transcription (Latin):
que tercia pars galliarum ẽ:
adũsum cesarem exarsit. Quarũ
distribisim copia hec fuitiẜ ello¬
uagni qui cȩderis numero & uir¬
tute p̃stare uderentur: habue¬
re lectissima .lx. milia armatorũ.
Suessones ex duodecim oppidis:
.l. milia¶Nerui quorum ad eo in¬
domita feritas p̃dicabatur: ut ñꝗͣ.
in id temporis mercatores ad se ad¬
miserint uina cȩtera suen alia de¬
ferre. quib inducta iõcunditas
torporem uirtutis afferret: habu
tes etiam & ambiani: x. milia.
lia./ Aduatuci: decem & .uii. milia.
Dorses. eborones.ceroni.cenoman¬
iIi. qui uno nomine germani uo
feruntur.cc.lxxx. duo milia ar¬
matorum lectissima. his repente
silua erumpentib: exercitus ce¬
saris ꝑturbatus atq: in fugam
actus. plurimis seruorũ amissis.
tandem hortatu Aucis restitit. uic¬
toresq aggressus: usq adint̾ici¬
onem pene deleuit. Igitur cȩsar
magnis in gallia rebu̾s gestis. cum
in italiam p̾roficisci decreuisset:
galbam cum legione duo decim a

Expanded text:
quae tertia pars Galliarum est, aduersus Caesarem exarsit: quorum distributim copia haec fuit. Bellouagui, qui ceteris numero et uirtute praestare uiderentur, habuere lectissima sexaginta milia armatorum; Suessones ex duodecim oppidis quinquaginta milia; Neruii, quorum adeo indomita feritas praedicabatur, ut numquam in id temporis mercatores ad se admiserint uina ceteraque uenalia deferre, quibus inducta iucunditas torporem uirtutis adferret, habuetes etiam et Ambiani decem milia, lia, Aduatuci decem et octo milia; Condurses Eborones Caerosi Caemani, qui uno nomine Germani uoce referuntur CCLXXII milia armatorum lectissima. his repente silua erumpentibus exercitus Caesaris perturbatus atque in fugam actus, plurimis suorum amissis, tandem hortatu ducis restitit uictoresque adgressus usque ad internecionem paene deleuit. Igitur Caesar magnis in Gallia rebus gestis cum in Italiam proficisci decreuisset, Galbam cum legione duodecima
Abbreviated transcription (Latin):
m̃se nouembrio & decembrio. stella
cometes apparuit. Candidiano qͦ
defuncto apud gradus: ordinatur
patriarcha epiphamus qui fuit
primicerius notariorum ab ep̃is
qui erant sub romanis. & ex illo
temꝑe cȩperunt duo ẽe. patriarche.

Expanded text:
se Novembrio, et Decembrio, stella cometes apparuit. Candidiano vero defuncto, apud Gradus ordinatur patriarcha Epiphanius, qui fuerat primicerius notariorum ab episcopis qui erant sub Romanis; et ex illo tempore coeperunt duo esse patriarchae.
Abbreviated transcription (Latin):
Quia autẽ pridem scripseram¬
uob̾ decem oratores ur̃os ad me
destinari qͦd eorũ culpa inobseq̃n¬
istud consilio egisse. quo ꝑotenti
aq: una cum exercitu martioq
terrore ad menia franscendissem
Sed q̃m hec ostentatio hostica &
immica ẽ .i.  iccireo prudentissi

Expanded text:
quoniam iampridem scripseram decem oratores vestros ad me destinari, quod eorum culpa inobsequenistud consilio fecisse quo potentiasset, utique una cum exercitu Martioque terrore ad vestra moenia transcendissem. Sed quoniam haec ostentatio inimica vel hostica est, idcirco prudentissi
Abbreviated transcription (Latin):
lis de prouisione collatios&̃ orriur in¬
famis de ambiione contentio.
Rachus iribunus plebis iratus no¬
bilttate. cir inter auctores numas

Expanded text:
lis de prouisione conlatio et oritur infamis de ambitione contentio. Gracchus tribunus plebi iratus nobilitati, cur inter auctores Numa
Abbreviated transcription (Latin):
cti sunt.¶Alia uero cet̾tũ milia in
galathiam ingressa: pͥmum gallo¬
greci. postra galathȩ appellati suns.
& hi sunt quib doctor gentiũ scrip¬
sit epłam paulus. Centum milia qͦ.
gallorum quȩ in italia remanser̃t.¬
ticinum. mediolanũq ꝑgamũq
brexiamq construentes: ci salpinȩ
galliȩ regioni nom̃ dederunt. Istiq
sunt galli senones. qui urbem ro¬
muleam inuaserunt. Sicut enim
dicimꝰ galliam transalpinã que ul¬
tra alpes habetur: sic galliam cis¬
alpinam. hac parte quȩ infra al¬
pes est uocitamus.
talia qͦ que has ꝓuintias continet.
ab italo ũculorũi duce qui eam an¬
tiquitus inuasit nom̃ accepit. Si¬
ue obhoc italia dicitur. qͥa magni
in ea boues hoc ẽ. itali habentur.
Abeo namq qͦd ẽ. italus ꝑ diminu¬
tionem licet una littera addita. al¬
tera imminuta uitulus appellat᷑
Talia etiam ausonia d̃r

Expanded text:
cta sunt; alia vero centum milia in cta sunt; alia vero centum milia in Galatia ingressa, primum Gallogreci, postea vero Galatae appellata sunt. Et hi sunt quibus doctor gentium scripsit epistulam Paulus. Centum milia quoque Gallorum, quae in Italia remanserTicinum Mediolanumque, Bergamum Brixiamque construentes, Cisalpinae Galliae regioni nomen dederunt. Istique sunt Galli Senones, qui olim urbem Romuleam invaserunt. Sicut enim dicimus Galliam Transalpinam, quae ultra Alpes habetur, sic Galliam Cisalpinam hac parte, quae infra Alpes est, vocitamus. talia quoque, quae has provincias continet, ab Italo Siculorum duce, qui eam antiquitus invasit, nomen accepit. Sive ob hoc Italia dicitur, quia magni in ea boves, hoc est itali, habentur. Ab eo namque quod est italus per diminutionem, licet una littera addita altera immutata vitulus, appellatur. Italia etiam Ausonia d
Abbreviated transcription (Latin):
extadecima ꝓuintia sicilia m¬
sula computatur. que tẏrreno
mari seu ionio alluitur: desiculiq
ꝓprii ducis nomine nuncupatur
Septimadecima corsica. Octauade¬
cima sardinia ponitur: que utreq
tẏrrenis fluctib ambiuntur. Porio
corsica aduce suo corso: sardinia a
sardo herculis filio nominatur.¬
& partem uenetie emiliam qͦ.
fłãminiamq ueteres hystoriogra¬
phos. galliam cisalpiña appellasse.
Inde ẽ. quod donatus grãmaticus in
expositione uirgilia mantuam in
gallia ẽẽ. dixit. Indeq ẽ. quod in ro¬
mana hystoria legitur. Ariminũ in
gallia constitutũ. Siqͥdem antiquis¬
simo tempore brennus rexgallorã
qui apud senonas regnabat᷑ cũ. cͦc.
gallis senonib uocitata ẽ. occupau̾
¶Causa autẽ curgalli in italiam ue¬
uerunt. hec fuuisse describitur. Dum
autẽ uinũ degustassent ab italia
delatum. auiditate ini illecti.
ad ttaliam transiert̃i Horũ centũ
milia ñ longe ad delphos ꝓperan
tes insulam. grecorũ gladiis extin¬

Expanded text:
exta decima provincia Sicilia insula computatur, quae Tyrrheno mari, seu Ionio alluitur, de Siculi ducis proprio nomine nuncupatur. Septima decima Corsica. Octava decima Sardinia ponitur, quae utraeque Tyrrhenis fluctibus ambiuntur. Porro Corsica, a duce suo Corso, Sardinia a Sarde Herculis filio nominaturt partem Venetiae, Aemiliam quoque, Flaminiamque, veteres historiographos Galliam Cisalpinam appellasse. Inde est quod Donatus grammaticus, in expositione Virgilii, Mantuam in Gallia esse dixit. Indeque est quod in Romana Historia legitur Ariminum in Gallia constitutum. Siquidem antiquissimo tempore, Brennus rex Gallorum, qui apud Senones urbem regnabat, cum trecenGallis Senonibus vocitata est, occupavit. Causa autem cur Galli in Italiam venerint, haec fuisse describitur. Dum enim vinum degustassent ab Italia delatum, aviditate vini illecti, ad Italiam transierunt. Horum centum milia non longe a Delphos insula properantes, Grecorum gladiis extin
Abbreviated transcription (Latin):
belluno fuerat. S propt̃ seditio¬
nem qũa ille fecerat in forĩuulis
post ueniens. ibi pacifice iuxit.
hic pemimo habutt conuigem.
raꝑgam nomine¶Que cum ẽẽt
fau̾ie rusticana. sepe maritũ de¬
ũtabatur ut se dimissa aliam
uxorem duceret. quã tanti aucis
coniugem ẽẽ. deceret. S iꝑse ut

Expanded text:
Belluno fuerat, sed propter seditioBelluno fuerat, sed propter seditionem, quam illuc fecerat, in Forumiuli post veniens, ibi pacifice vixit. Hic Pemmo habuit coniugem Ratpergam nomine; quae cum esset facie rusticana, saepe maritum deprecata, ut se dimissa aliam uxorem duceret, quam tanti ducis coniugem esse deceret. Sed ipse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ferdulfus dux cecidit. ibi & illeqͥ
eum ꝓuocauerat extinctus est.
Tantiq ibi uiri fortes ꝑ contenti¬
onis malũ & imprudentie debe¬
lati sunt: quanti possent ꝑ unĩa
concordiam & salubre consilium
multa milia sternere emuloĩ.
Ibi tam̃ unus elangobardis nõs
munigis qui pater post petrib
roiulani & ursi cenecensis ducĩ
extitit. solus fortiter & uirilgei
fectt. Is cum equo deiectus ẽet
& unus eum ex sclauis subitos
nadens. eꝰ manus fune colligasset:
ose manib ligatis lanceam abeiꝰ¬
aem selaui dextra extrahens. eũ cũ
pla ꝑcussit. & ligatus ꝑ asꝑa soca
satiticns euasit ¶Hec ideo uł ma¬
eme in hac posuimꝰ historia. neqͥd
ferdulfo duce hoc modo. in eiꝰ
loco ordinatus ẽ. coruolus. qui pau¬
co tempore ducatum tenens. dum
regem offendisseo: euulsis oculis
aedecorose uixit.
einceps uero pemmo ducatũ
ꝓmeruit: qui fuit homo in¬
Tmiosus & utilis patrie. Hic de pa¬
tre fuit genitus billone. qui de

Expanded text:
Ferdulfus dux cecidit; ibi et ille qui Ferdulfus dux cecidit; ibi et ille qui eum provocaverat extinctus est. Tantique ibi viri fortes per contentionis malum et inprovidentiam debellati sunt, quanti possent per unam concordiam et salubre consilium multa milia sternere aemulorum. Ibi tamen unus e Langobardis nomine Munichis, qui pater post Petri Foroiulani et Ursi Cenetensis ducum extitit, solus fortiter et viriliter fecit. Is cum de equo eiectus esset, et eum unus e Sclavis subito invadens eius manus fune conligasset, ipse manibus ligatis lanceam ab eiusdem Sclavi dextera extrahens, eum cum ipsa percussit, et ligatus per aspera se loca deiciens evasit. Haec ideo vel maxime in hac posuimus historia, ne quie Ferdulfo duce hoc modo, in eius loco ordinatus est Corvolus. Qui pauco tempore ducatum tenens, dum regem offendisset, evulsis oculis dedecorose vixit. 26. Deinceps vero Pemmo ducatum promeruit, qui fuit homo ingeniosus et utilis patriae. Hic patre genitus Billone, qui de
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu suꝑ ueniens cȩpit eind
montẽ cirtũire: ut ꝑ loca plani¬
argait de quo prȩmisimꝰ ita for¬
duifo dixit. M em̃to dux feraul¬
fe quod me ẽẽ.mertem & mitꝰ¬
lem dixeris. & uulgari uerbo ar¬
ga uocaueris. Nunc aut̃ȩ iradi
uemiat suꝑ illum. qui posterior
nobis adhos sclauos accessert.
Et hec dicens: uerso equo ꝑ aspi¬
tutem montis unde granĩs em̃
ascensus. ad castra contender
cepit sclauorũ ¶ferdulfus uͦ oby¬
bͣrium ducens. si ñ ipse ꝑ eadem
difficiliora loca suꝑ sclauos irs¬
eret: eum ꝑ asꝑa queq: & diffin¬
lia ininiaq loca secutis ẽ. Quen
suus exertitus turpe ducens dĩs
ñ sequi: subsequi & ipse cepte. Ui¬
dentes itaq: sclaui eos ꝑ deuera
loca suꝑ se uenire. p̃uarauerui
se uiriliter. & magislapidib as
securib qͣm armĩs contra eos pu¬
gnantes. uene om̃s deiectos equis
int̾emerunt: sicqr uictoriam ñ
uirib s casu adepti sunt. Ibi õis
nobiliras ꝑiit foronilanoru. ibi

Expanded text:
exercitu superveniens, coepit eundem montem circuire, ut per loca planiArgait, de quo praemisimus, ita Ferdulfo dixit: "Memento, dux Ferdulf, quod me esse inertem et inutilem dixeris et vulgari verbo arga vocaveris. Nunc autem ira Dei veniat super illum, qui posterior e nobis ad hos Sclavos accesserit". Et haec dicens, verso equo, per asperitatem montis, unde gravis erat ascensus, ad castra contendere coepit Sclavorum. Ferdulfus vero opprobrium ducens, si non ipse per eadem difficilia loca super Sclavos inruerit, eum per aspera quaeque et difficilia inviaque loca secutus est. Quem suusi et ipse coepit. Videntes itaque Sclavi eos per devexa, loca super se venire, praeparaverunt se viriliter, et magis lapidibus ac securibus quam armis contra eos pugnantes, pene omnes deiectos equis perimerunt. Sicque victoriam non viribus, sed casu adepti sunt. Ibi omnis nobilitas periit Foroiulanorum; ibi
Abbreviated transcription (Latin):
Quos langobardi inseq̃ntes acriter
sternunt. cesisq qͣm plurimis ad
dctrahenda occisorũ spolia reu̾tun¬
tur. Cumq ꝑacta langobardi uicto¬
ria ad sedes ꝓprias remeassent: regi
suo audoni suggerunt. ut eiꝰ alboni
dit se hoc facere ininime posse. ne
meritũ gentis infringeret.¶Scitis
inquit non ẽe. apud nos consuetudi¬
nem ut regis cum patre filiꝰ prande¬
at. nisi prius a rege gentis extere
arma suscipiat.¬

Expanded text:
Quos Langobardi insequentes acriter sternunt. Caesisque quam plurimis, ad detrahenda occisorum spolia revertuntur. Cumque peracta Langobardi victoria ad sedes proprias remeassent, regi suo Audoin suggerunt, ut eius Alboin dit, se hoc facere minime posse, ne ritum gentis infringeret. "Scitis", inquit "non esse aput nos consuetudinem, ut regis cum patre filius prandeat, nisi prius a rege gentis exterae arma suscipiat
Abbreviated transcription (Latin):
mediolanũ ẽ. & ticinum. que alio
nomine papia appellatur. Hȩc usq
ad gallorum fines extenditur̃. Inter
ban̾c & sueuiam hoc ẽ. alemannoꝵ
patriam. que uersus septẽtrionem
ẽ. posita. due ꝓuintie. id ẽ. rechia
pͥma. & scd̃a rechia inter alpes con-¬
sistunt: in quib propͥe rethi habi¬
tare noscuntur.

Expanded text:
Mediolanum est et Ticinus, que alio nomine Papia appellatur. Hec usque ad Gallorum fines extenditur. Inter hanc et Suaviam, hoc est Alamannorum patriam, que versus septentrionem est posita, II provincie, id est Retia prima et Retia secunda, inter Alpes consistunt, in quibus proprie Reti habitare noscuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitate atq infantia uł etiam
puericia. quia neq scriptis unqͣm
aliquid declaratum ẽ: neq qͥs ꝗͣ.
mͦ suꝑesse inuenitur qui horum
se dicat habere notitiam. scribere
ineptum uidicans: ad actus & mo¬
res cecerasq uite illius partes ex¬
plicandas ac demonstrandas. omis

Expanded text:
nativitate atque infantia vel etiam pueritia quia neque scriptis usquam aliquid declaratum est, neque quisquam modo superesse invenitur, qui horum se dicat habere notitiam, scribere ineptum iudicans ad actus et mores ceterasque vitae illius partes explicandas ac demonstrandas, omis
Abbreviated transcription (Latin):
p quod quid̾e uerum ẽ: tam̃ honisi
creditur alios libros fuisse quęstdl
qui pristinas studiorum curas e¬
mularentur: quam aliam tuno
fuisse bibliethecam. quȩ extra
.ccce .xl. milia librorum fuisse
ꝑ boc euasisse credatur.

Expanded text:
 quod quidem uerum est —, tamen honestius creditur alios libros fuisse quaesitos, qui pristinas studiorum curas aemularentur, quam aliam ullam tunc fuisse bibliothecam, quae extra quadringenta milia librorum fuisse ac per hoc euasisse credatur.
Abbreviated transcription (Latin):
stine uluscende crassiane cȩdis consci¬
entia mordebat. ultro signa quȩ cras¬
so int̾fecto abstalerant ad cisarem re¬
miserunt: regiiso obsidib traditis.

Expanded text:
stina ulciscendae Crassianae caedis conscientia mordebat, ultro signa quae Crasso interfecto abstulerant, ad Caesarem remiserunt; regiisque obsidibus traditis
Abbreviated transcription (Latin):
curuaturam regentem costarum
aciem tendat : costis autem natura
ad suminum rectis squamarum
ungulas figat. Quod incissim et
celeriter agendo non solum plana
perlabitur: sed etiam conuexa cons¬
cedit. ut uestigiis in structa quot
costis. Huius itaq rei: causa est.
It si in qualibet corporis parte ab
aluo usꝙ adcaput. ictu aliquo
cõllidatur debilis reddita. cursum
pedes et motus corporis age¬
bantur. Inde etiam hic serpe¬
ns. quȩ cam dui tam iaculis
in numnerabilis obstitit: adimus
I ixi ictum debilis cessit. ac mox
crrcumuenta telis fꝯcile oppres¬
da est. Corium autem euis

Expanded text:
curuaturam rigentem costarum curuaturam rigentem costarum aciem tendat, costis autem natura ad summum rectis squamarum ungulas figat; quod uicissim et celeriter agendo non solum plana perlabitur, sed etiam conuexa conscendit, tot uestigiis instructa quot costis. huius itaque rei causa est, ut, si in qualibet corporis parte ab aluo usque ad caput ictu aliquo conlidatur, debilis reddita cursum hpedes et motus corporis agebantur. unde etiam haec serpens, quae tamdiu tot iaculis inuulnerabilis obstitit, ad unius saxi ictum debilis cessit ac mox circumuenta telis facile oppressa est. corium aitem ei
Abbreviated transcription (Latin):
est. Sed cum nichil intergo eius
proficientibus iaculis acq omni
delorum ictu irritoq per horren¬
dam scamarum cratem per obli¬
quam scutorum destitudinem la¬
b&ebantur. Mirumq: immodum
ne corpus lederent. ipso corpore
pellebantur: in super magnam
multitudinem morsu comminu
impetu proteri. halitu etiam pesti¬
fero exanimari uideret. balistas de-¬
ferri imperauit. per quas molare
saxum spine. eius incussum com¬
pagem totius corporis soluit. Ta¬
lis siquidem est natura serpentis:
ut cum pedibus carere uideatur.
costis tamen et squamis quas asũ¬
mo gutture usq adimam aluum
parili modo dispositas habet. ita in¬
struatur : ut squamis quasi ungui¬
bus costis quasi curribus inuitatur.
Non enim ut uermis cui spine
rigor non est: et in directum corpus¬
culi sui partes gradatim porrigen¬
do contractas. contrahendo p orrec¬
tas motus explicat: sed altertus in¬
denta conatibus latera sinuosa cir¬
cumfert ut per exteriorem spine

Expanded text:
est. sed nihil in tergo eius est. sed nihil in tergo eius proficientibus iaculis atque omni telorum ictu inrito, quae per horrendam squamarum cratem quasi per obliquam scutorum testudinem labebantur mirumque in modum, ne corp??s laederent, ipso corpore pellebantur, cum insuper magnam multitudinem morsu conminui, impetu proteri, halitu etiam pestifero exanimari uideret, ballistas deferri imperauit, per quas motare saxum spinae eius incussum conpagem totius corporis soluit. talis siquidem est natura serpentis, ut, oum pedibus carere uideatur, costis tamen et squamis, quas a summo gutture usque ad imam aluum parili modo dispositas habet, ita instruitur, ut squamis quasi unguibus, costis quasi cruribus innitatur. non enim at uermis, oui spinae rigor non est, et in directum corpusculi sui partes gradatim porrigendo contractas, contrahendo porrectas motum explicat, sed alternis intenta conatibus latera sinuosa circumfert, at per exteriorem spinae
Abbreviated transcription (Latin):
obtectus: euasit. hannibal semor
a cartaginiensibus item classi pre¬
positus: infeliciter comromanis
nauali prelio congressus uictus
ab exercitu suo seditione orta: lapidi¬
bus co opertus interiit.
Et illius consul liparam melitãq
insulas siciliȩ nobiles perua¬
gat: euertit Consules iussi in affri¬
xxx. nauibus siciliam petierunt.
Auibus amilcar penorum impe¬
rator. et hanno classi prefectus:
occurrit. Conserto nauali prelio
irbem indeditionem receperunt.
ide carthaginem petentes. ccͣc.
lut co amplus castella populati
sunt. In festa carthagini signa:
arcumtulerunt. Manlus consul
affrica oum uictrici classe decedens
in gentibus spolus rom̃a reuexit.
egulus bellum cartaginiensie
sortitus iter cum exercitu fa¬
ciens. haud procul affumine ha-¬
grada castra constituit. Ubi cum
plurinos militum aquandi neces¬
sitate ad flumen descendentes. ser
pens mire magnitudims deuora¬
ret: regulus ad ex prignandam
bestiam cum exercitu profectus

Expanded text:
obtectus euasit. Hannibal senior obtectus euasit. Hannibal senior a Carthaginiensibus iterum classi praepositus, infeliciter cum Romanis nauali proelio congressus et uictus, ab exercitu suo seditione orta lapidibus coopertus interiit. Atitius consul Liparam Melitamque insulas Siciliae nobiles peruagatus euertit. consules, in Afriis triginta nauibus Siciliam petiuerunt: quibus Hamilcar Poenorum imperator et Hanno classi praefectus occurbem in deditionem receperunt. Inde Carthaginem petentes, trecenta aut eo amplius castella populati sunt, infesta Carthagini signa circumtulerunt. Manlius consul ab Africa cum victrici classe decedens,ingentibus spoliis Romam revexit. Regulus, bellum Carthaginiense sortitus, iter cum exercitu faciens, haud procul a flumine Bagrada castra constituit, ubi cum plurimos militum, aquandi necessitate ad flumen descenpens mirae magnitudinis deuoraret, Regulus ad expugnandam bestiam cum exercitu profectus
Abbreviated transcription (Latin):
nienses gaio aquilio floro. lutio
nionem in locum hannibalis fub¬
rogatum. pro sardis et corsis de¬
fensandis nauali prelio prefece¬
runt. Qui ascipione consule uic¬
tus: amisso exercitu ipse conser¬
dissimis hostibus se immiscuit.i¬
biq interfectus est. Eodem anno
.IIͦI. mila seruorum. et tria milia
n aualium sociorum: in terbis ro¬
me excidium cum iurarunt. Et nͥ
maturata prodicio tonsiltum pre¬
uenisset destituta presidio cuitas
seruili manu perissee.
nno ab hoc proximo calatinꝰ
consul camerinam sicilieur¬
bem petens.temere in angustias
deduxit exercitum: quas penoꝵ
copiae iam dudum prestrapxe
Cui cum omniuo nulla uel ob
uirtute et opera liberatus est.
m ab hostibus tumulum occu¬
auit: et in se penos omnes pur¬
ando conuertit. donec romanus
xercitus ob sessas angustias hoste
non urgente transiret. Cesi sunt
meo bello omnes.ccc. ac solus car¬
purnius quamuis multis con¬
fossus uulneribus et cadaueribus

Expanded text:
nienses nienses rtaginenses Hannonem in locum Hannibalis rogatum pro Sardis et Oorsis defensandis nauali proelio praefecerunt, qui a Seipione consule uictus, amisso exercitu ipse confertissimis hostibus ae inmiscnit ibique interfectus est. eodem anno tria milia seruorum et quattuor milia naualium sociorum in urbis Romae excidium coniurarunt et, nisi maturata proditio consilium praeuenisset, destituta praesidio ciuitas seruili manu . perisset. Anno ab hec preximo Calatinus consul Camerinam Siciliae urbem petens. temere in angustias deduxit execopiae jam dudum praestruxerant. Cui cum omnino nulla vel obsvirtute et opera liberatus est: sum ab hostibus tumulum occupavit, et in se Poenos omnes pugnando convertit, donec Romanus exercitus obsessas angustias, hoste non urgente, transiret. Caesi sunt in eo bello omnes trecenti, solus Calpurnius quamuis multis confossus uulneribus et cadaueribus
Abbreviated transcription (Latin):
ta est. Peni maximo bello incti ⁊
prossigati: undecim elefanti in.
potestatem reclacti. agrigentini sub
corona omnes uenditi sunt. Hanni-¬
bal senior facta cum paucis erup¬
tione: defugit. Gneo cornelio asina
gais diulio consulibus. eum han¬
nibal senior hora italiȩ marttima
instructa. Lxx. nanium classe
uastaret. romani et ipsi classem
fabricari atq instru preceperus
Quod dulius consul: celertter
nauium classis deducta. in an¬
choris stetit. Cornelius asina con¬
sul alter. cum XUi. nausbus lipa¬
ram insulam petit. Ibt ab hanni¬
bale quasi ad colloquium pacis
euocatus: punica fraude captus
ato in uinculis necatus est. Quod
ubi dipilius alter consul audunt
cum.Mix nauibus aduersus han¬
nibalem profectus est. Commisso
nauali prelio: hannibal amissa
naui qua uebementer: scaffa sub¬
ductus aufugit. Triginta et una
naues eius capte. Sui. merse: iͦi.
milia hominum ciccisa. iii. milia
capta referuntur. Postea carcagi¬

Expanded text:
ta est. Poeni maximo bello nicti et ta est. Poeni maximo bello nicti et profligati, undecim elephanti in potestatem redacti, Agrigentini sub corona omnes uenditi sunt; Hannibal senior facta cum paucis eruptione diffugit. Cn. Cornelio Asina C. Duilio consulibus oum Hannibal senior oram Italiae maritimam instructa septuaginta nauium classe ufabricari atque instrui praeceperunt: quod Duilius consul celeriter navium classis deducta in anchoris stetit. Cornelius Asina, consul alter, cum sedecim navibus Liparam insulam petiit, ubi ab Annibale, quasi ad colloquium pacis evocatus, Punica fraude captus 234 atque in vinculis necatus est. Quod ubi Duilius, alter consul, audivit, cum triginta navibus adversus Annibalem profectus enauali proelio Hannibal, amissa naui qua uehebatur, scapha subductus aufugit; triginta et una naues eius captae, tredecim mersae, tria milia hominum occisa, septem milia capta referuntur. Postea Carthagi
Abbreviated transcription (Latin):
tolerare profama.
nno ab urbe condita. ccͣccͦ.¬
.Xxͦ. iiͦi. idest apio claudio qui¬
nto fabio consulibus. mamertinis
quorum messana nobilis siciliȩ ci¬
uitas erat. auxilia co itra hieronẽ
siracusanum et proximorum copi-¬
as hieroni cunctas et apium clau¬
dium consulem cum exercitumise¬
re romani. Qui tam celeriter sira¬
cusanos penosq superauit: ut
ipse quoq rex rerum magnitudi¬
ne perterritus. ante se uictum ꝙͣ
congressum fuisse prodiderit. Qui
ex infractis uiribus amissaq fi¬
ducia. cum pacem suplex rogaret:
ducentis talentis argenti iuissu con¬
sulun multatus accep̃it.
onsules agrigetum sicilie ciui¬
tatem: ibiq presidia penorum
operibus ualloq cixerunt. Cum in¬
cdusus ca obsidione senior hannibal
imperator penorum. ad sum mam eges-
eguitibus mille quingentis.⁊ xxͣo
m ilibus peditum xxͥx. etiam esefant.¬
tis ex im prouiso intercessit: ex pug¬
nationemq ciuitatis. pailis per
sustulit. Sed continuo: ciuitas cap¬

Expanded text:
tolerare pro fama. Anno ab Vrbe condita CCCCLXXXIII id est Appio Claudio Q. Fabio consulibus Mamertinis, quorum Messana nobilis Sieiliae ciuitas erat, auxilia contra Hieronem Syracusanum regem et Poenorum copias Hieroni iunctas et Appium Claudium consulem cum exercitu misere Romani. qui tam celeriter Syracusanos Poenosque superauit, ut ipse quoque rex rerum magnitudine perterritus ante se uictum quam congressum fuisse prodiderit: qui exim fractis uiribus amissaque fiducia cum pacem supplex rogaret, ducentis argenti talentis iussu consulum multatus accepit. consules Agrigentum Siciliae ciuitatem ibique praesidia Poenorum operibus ualloque cinxerunt. cumque inclusus ea obsidione senior Hannibal imperator Poenorum equitibus mille quingentis, et triginta millibus peditum, triginta etiam elephantis, ex imnationemque ciuitatis paulisper distulit. sed continuo ciuitas cap
Abbreviated transcription (Latin):
nu suo transuerb̾abant. Quib ergo
m̃s cum sũmo tandem labore acpr¬
riculo meo metuq militũ ꝑuenit.
Ibiq: legato meo prȩcepi quem ꝑsi¬
di preposueram nomine alconi
ut poneret in ꝑsarum & babiloni¬
orum t̾ris pilas solidas aureas du¬
as pedum uicenũ quinũ: & in his
omĩa facta mea scriberet. Atq inul¬
tima india ultra liberi & herccilis
trophea que centũ erant. ego quino
mea aurea altiora denis pedib sta¬
tui imꝑaui. Quȩ miraculo futura
sunt km̃e preceptor posteris seculis
tuumq statuimꝰ uirtutib monm̃¬
tum. ut inuidendũ immortalitas

Expanded text:
nu suo transverberabant. Quibus ergo nu suo transverberabant. Quibus ergo meus cum summo tandem labore ac periculo meo metuque militum pervenit. Ibique legato meo praecepi, quem Persidi praeposueram, nomine Alconi, ut poneret in Persarum et Babiloniorum terris pilas solidas aureas duas pedum vicenum quinum et in his omnia facta mea scriberet. Atque in ultima India ultra Liberi et Herculis trophea, quae centum erant, ego quinque mea aurea altiora denis pedibus statui imperavi, quae miraculo futura sunt, carissime praeceptor, posteris saeculis tuumque statuimus virtutibus monimentum invidendum, ut immort
Abbreviated transcription (Latin):
aminabant uoluptate. Quarũ nos
duas tantũm cȩpimꝰ. colore nueo
similes nỹmphis. diffusis ꝑterga
capillis. Et in gange flumine erant
admirabilia portenta. de quib ne tͥ
uentispiracula exeunt. & quorum
fluminũ ripe altera ab alia cons¬
picue ñ sunt: earum aquarũ lati¬
tudine. Inde ad castellum qͦd in di
colunt ꝑuenimꝰ. Deinde ad seres.
que geñs iustissima om̃iũ gentiũ
esse ꝑbibetur. Ubi nec homiçidiũ.
nec adulterium. neq ꝑiuriũ. neqd
ebrietas cõmitti dicitur. Pane tan¬
tum mͦ & olerib & aqua uescuntun
Qui nos cõmeatib optimis suscipi¬
unt. & itinere recto ducentes. ꝑcas¬
pias portas ad regem porũ in fasi ac̾e
deducebant. Inde ꝓfecti. & flatum
euri uenti secuti incidimus in¬
et̾nas feras. de quarũ capitibus
uelut gladii a uertice ferrata emi¬
nebant ossa. Que more taurorũ i
adu̾sos incurrunt homines. & in uie¬
tȩ fere plurimorũ militũ clipeodᷤ m¬

Expanded text:
animabant voluptate. Quarum nos animabant voluptate. Quarum nos duas tantummodo cepimus colore niveo, similes nymphis, diffusis per terga capillis. Et in Gange flumine erant mirabilia portenta. De quibus, ne tibi d Noti venti spiracula exeunt. Quorum fluminum ripae altera ab alia conspicuae non sunt earum aquarum latitudine. Inde ad castellum quod Indi colunt pervenimus, deinde ad Seres, quae gens iustissima omnium gentium esse perhibetur. Vbi nec homicidium nec adulterium neque periurium neque ebrietas committi dicitur. Pane tantum et oleribus et aqua vescuntur. Qui nos commeatibus optimis suscipiunt et itinere recto ducentes per Caspias portas ad regem Porum in Fasiacen deducebant. Inde profecti et flatum Euri venti secuti incidimus externas feras, de quarum capitibus velut gladii a vertice serrata eminebant ossa, quae more taurorum in adversos incurrunt homines; et invictae ferae plurimorum militum clipeos cor
Abbreviated transcription (Latin):
ptrales. qui nob spongias albas
purpureasq in maniis dedere
cum bucinis & genere coclearũ
capientes binos & ternos congios.
& stragula mollesq tunicas ex ui¬
tulorum marinorũ pellib factas.
cocleas pretea sextariales esce pul¬
cherrime. Item uermes ex ipso flu¬
mine extractos. femore humano
grossiores. quiꝰ oͦmni generi pisciũ
sapore p̃ferendi sunt. Et fungos im¬
mensos magnitudine uincentes. coc¬
co rubriores. posuert̃ nob̾. & mure¬
nas habentespondera ducentena.
affirmantes ẽẽ.maiores in incino
ipsis oceano.qui erat ad miliarium
tertiũ & incesimũ. Pisces preterea
scaruos pondus centenui. quinqua¬
genum. qui gurgitib eliburneis
capiebant᷑. ne harundines morsu
confringerent. aut capillate muli¬
eres que pisce uiuebant aquis im¬
merse pranderent.que ignaros regi¬
onũ homines in flumine natantes
aut tenendo ingurgitib suffocabai.
aut tractos in harundine cum ẽent
specie mirabiles in affectu suo aide
uictos rumpebant. aux ueneria ex¬

Expanded text:
tales, qui nobis spongias albas purpureasque in manus dedere cum bucinis et genere coclearum, capientes binos et ternos congios, et stragula mollesque tunicas ex vitulorum marinorum pellibus factas. Cocleas praeterea sextariales escae pulcherrimae, item vermes ex ipso flumine extractos, femore humano grossiores, qui nobis omni generi piscium sapore praeferendi sunt et fungos immensos magnitudine vincentes, cocco rubriores, posuerunt nobis et murenas habentes pondera ducentena, affirmantes esse maiores in vicino ipsis oceano, qui erat ad miliarium tertium et vicesimum, pisces praeterea scaros pondus centenum quinquagenum, qui gurgitibus nassis eburneis capiebantur, ne arundines morsu confringerent aut capillatae mulieres, quae pisce vivebant, aquis immersae pranderent. Quae ignaros regionum homines in flumine natantes aut tenendo in gurgitibus suffocabant aut tractos in arundineto, cum essent specie mirabiles, in affectu suo avide victos rumpebant aut veneria ex
Abbreviated transcription (Latin):
subeodem loco de celo ut dicunt
tacta est. Lupi tres ante lucem
ingressi urbem: semi esum cada¬
uer intulerunt. Sparsumq mẽ¬
bratum in foro: ipso strepitu
hominum et territi reliquerunt.
Apud formas multis ictibus ful¬
minian menia undiq abusta
et desoluta sunt. Apud agrum
calenum repente flamias scisso
hiatu terrȩ eructa est tribus die¬
bus tribusq noctibus terribiliter
exustans: qͥuinꝙ agri iugera ex¬
hausto penitus succo ubertatis
incinerem extorruit. ita ut non fru¬
ges solum. sed et arbores cum imis
stirpibus ab sumpsisse referatur.
equenti ab hinc anno: sem ꝓ¬
nius consul aduersum picen¬
tes ducit exercitum. Et cum direc¬
ta intra iectum teli utraq acies con¬
stitisset. repente ita cum herrendo
fragore terra tremuit : ut stupore
miraculi utrumq paue factum ag¬
inem hebesceret. Dui antoniti utrum¬
q populi estuauere: pretudicata
incepti conscientia: Tandem pro¬
cursu concito. imiere certamen.

Expanded text:
sub eodem loco de caelo, ut dicunt, sub eodem loco de caelo, ut dicunt, tacta est. lupi tres ante lucem ingressi urbem, semesum cadauer intulerunt sparsumque membratim in foro ipsi strepitu hominum exterriti reliquerunt. apud Formias multis ictibus fulminum moenia undique ambusta et dissoluta sunt. apud agmm Calenum repente flamma scisso hiatu terrae eructata tribus diebus tribusque noctibus terribiliter exaestuans, quinque agri ingera exhausto penitus suco ubertatis in cinerem extorruit, ita ut non fruges solum sed et arbores cum imis stirpibus absumpsisse referatur. Sequenti abhinc anno Sempronius consul aduersum Picentes duxit exercitum. et cum directae intra iactum teli utraque acies constitissent, repente ita cum horrendo fragore terra tremuit, ut stupore miraculi utrumque pauefactum agmen hebesceret. diu attoniti utrimque populi haesitauere praeindieata incepti conscientia; tandem procursu concito iniere certamen.
Abbreviated transcription (Latin):
ins nondum hostes ad iuidicati: inn¬
ci tamen romanis se posse sen¬
serunt. Squenti anno magnam
inscerum suorum partem. seueri¬
tas tonana concidit. Nam aduen¬
tante dudum phirro octaua legio
anficens romane spei nouum see¬
tus ausa: reginenses omnes quib
subsidio pre erat interfecit predam
sibi omnem. atq ipsum opidum
uindicauit. hoc facinus uitam sce¬
leratos defectores ptiniendum.
genutio consuli uisum est. Qui
obsessa reginorum urbe captis¬
q omnibus: ipse quidem in
reliquos perfugas et latrones
exerunt digna supplicia. Roma¬
nos uero milites integre legio¬
nis romam misit. qui populi¬
ussu medio in foro iurgis cesi
sunt securiq percussi. Nisa sibi
est. tunc roma uincere cum le¬
gionem suam integram occidit:
que sine dubio uicta fuisset. si
eam hostili prelio perdidissem
nno ab itrbe condita. cccͣcͦ.¬
.xxͦ. uiiͦ. obscena et dira pro¬
digia uel uisa rome. uel nuntia¬
ta sunt. Edis salutis ictu fulmi¬
nis dissoluta est: pars muri

Expanded text:
is nondum hostes adiudicati, uinci tamen a Romanis se posse senserunt. Sequenti anno magnam uiacemm suorum partam seueritas Romana concidit. nam aduentante dudum Pyrrho octaua legio diffidens Romanae spei, nouum scelus ausa Reginenses omnes, quibus subsidio praeerat, interfecit, praedam sibi omnem atque ipsum oppidum uindicauit. hoc facinus in tam sceleratos defectores puniendum Genucio consuli iussum est qui obsessa Reginorum urbe captisque omnibus ipse quidem in reliquos perfugas et latrones exercuit digna supplicia, Romanos uero milites integrae legionis Romam misit: qui populi iussu medio in foro uirgis caesi sunt securique percussi. Visa sibi est tunc Roma uincere, cum legionem suam integram occidit, quae sine dubio uicta fuisset, si eam hostili proelio perdidisset., Anno ab Vrbe condita CCCCLXXVIII obseena et dira prodi gia uel uisa Romae uel nuntiata sunt. aedes Salutis ictu fulminis dissoluta, pars muri
Abbreviated transcription (Latin):
uere transuectus: dum ipse in ho¬
stem cum exercitu ꝑgit. naues in an¬
cdioris stantes tempesfate correptę. uł
collise inter se. uł harens illise ac
rate suNIt.

Expanded text:
uere transuectus dum ipse in hostem cum exercitu pergit, naues in anchoris stantes tempestate correptae uel conlisae inter se uel harenis inlisae ac ratae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
futur albom uincentiam ueronãq
& reliquas uenetiȩ ciuitates: exceptis
patauro & monte silicis. & mantua.
cȩpit. Henetia enim ñ solum in paucis¬
insulis quas nunc uenetias dicimus
constat. s eiꝰ terminꝰ a pannoniȩ fi¬
uib usq: ad duam flumum ꝓtela¬
tus probatur annalib libris. inqͥb
ꝑgamus ciuitas ẽẽ. legitur uenetiaꝵ
ita legimꝰ. Benacus lacus uenetiatũ.
de quo mintiꝰ fliuiius egreditur
Eneti enim. licet apud latinos una
litera addatur: grece laudabiles di¬
cuntur. Uenetiȩ etiam histria conec¬
titur: & utrȩq ꝓ una ꝓuintia ha¬
bentur. Histria aut̃e ab histro flumi¬
ne cognominat᷑: que scdm romana
hystoriam amplior qͣm nunc ẽ. fu¬
isse ꝑhibetur. huiꝰ uenetie aquileia
forum uilii. ita dictumͣ quod iulius
cesar negotiationis forum ibista¬
tuerat habetur. Non ab re ẽe. arbi¬
tror. si etiam cȩteras ttalie prouinti
id est colligendis leguminib
quorũ satis ferax ẽ. nominat᷑. In qua

Expanded text:
tur Alboin Vincentiam, Veronamque, et reliquas Venetiae civitates, exceptis Patavio, et Montesilicis, et Mantua, cepit. Venetia enim ninsulis, quas nunc Venetias dicimus, constat, sed eius terminus a Pannonie finibus usque Adduam fluvium protelatur. Probatur hoc annalibus libris in quibus Pergamus civitas esse legitur ita legimus: "Benacus lacus Venetiarum, de quo Mincius fluvius egreditur". Eneti enim, licet aput Latinos una littera addatur, Grece laudabiles dicuntur. Venetiae etiam Histria conectitur, et utraeque pro una provincia habentur. Histria autem ab Histro flumine cognominatur. Quae secundum Romanam historiam amplior, quam nunc est, fuisse perhibetur. Huius Venetiae Aquileia Forum Iulii, ita dictum quod Iulius Caesar negotiationis forum ibi statuerat, habetur. 15. Non ab re esse arbitror, si etiam ceteras Italiae provinciaid est colligendis leguminibus, quorum satis ferax est, nominatur. In qua
Abbreviated transcription (Latin):
ueditur. quasi adhuc futurus ẽte
ex semine dauid: qui regnũ posst
cadauer populari sancdapila ꝑris

Expanded text:
editur, quasi adhuc futurus esset ex semine Dauid, qui regnum possitctus est: cuius cadauer populari sandapila
Abbreviated transcription (Latin):
ret ꝑcutere uolens: eius pedemꝰ
tum abscidit. Aldo uͦ & grauso s
ad palatium regis consilũi nesi¬
entes uenirent: cum basilice sĩ
Romani marty ris quȩ prope pa¬
latium sita ẽ. ꝓpinquassent. repis¬
te eis obuius quid̃a claudus uns
pede truncato factus ẽ: qui eis dix̃
qͦd cunib̾tus si ad eum ꝑgerent as
oceisurus ẽet. Qui hec audientesn
gno timore correpti: pꝰt altariun
eiꝰdem basilice confugerunt. Mons
cumb̾to regi nuntiatũ ẽ. qͦd aldo
& grauso in basilicam beati Rom¬
ni martyris confugissent. Lunco
nib̾tus stratorem sũũ arguere caye
Dñe rex tuscis qr pꝰtqͣm hoc consi¬
liati sumꝰ. ego a tuo conspectuñeto

Expanded text:
ret percutere volens, ejus tantum pedem abscidit. Aldo vero et Grauso, dum ad palatium regis consilium nescientes venirent, cum basilicae sancti Romani martyris, quae prope palatium sita est, propinquassent, repente eis obvius quidam claudus uno pede truncato factus est, qui eis dixit quod eos Cunibertus, si ad eum pergerent, occisurus esset. Qui haec audientes, magno timore correpti, post altarium ejusdem basilicae confugerunt. Moxque Cuniberto regi nuntiatum est quod Aldo et Grauso in basilicam beati Romani martyris confugissent. Tunc Cunibertus stratorem suum arguere coepit, 'Domine mi rex, tu scis, quia, postquam hoc consiliati sumus, ego a tuo conspectu no
Abbreviated transcription (Latin):
torum partem & eos qui nouissi¬
mi agnmis incedentes subsidio
p̃cedentes tuebantur desuꝑ incui¬
santes. in subiectam uallem deie¬
unt: consertoq cũ eis prelio ula
ad unũ om̃s interficiunt. ac din¬
tis impedim̃ntis. noctis benefico
que iam instabat ꝓtecci. summn
cum celerttate in diuersa disꝑge¬
tur. Adiuuabat in hoc facto uus¬
cones & leuttas armorũ. & louim
quo res gerebatur situs. Econsil

Expanded text:
ntorum partem, et eos qui novissintorum partem, et eos qui novissimi agminis incedentes subsidio praecedentes tuebantur, desuper incursantes in subjectam vallem dejiciunt; consertoque cum eis praelio, usque ad unum omnes interficiunt; ac direptis impedimentis, noctis beneficio, quae jam instabat, protecti, summa cum celeritate in diversa disperguntur. Adjuvabat in hoc facto Vascones et levitas armorum, et loci, in quo res gerebatur, situs: e contra
Abbreviated transcription (Latin):
cessatum est. Nam rex om̃ium qui
sua etate gentib dominabant᷑. &
prudentia maximꝰ & animi ma¬
gnitudine prestantissimꝰ: nichil
in his quȩ uel suscipienda erant
uel exequenda. aut propt̾ las
detrectauit: aut propt̃ ꝑiculus
exhorruit. Uerum unũqͥuodq.
cundum suam qualitatem & si
dere nec in prosperis falso bland¬
enti fortune assentire solebat s
enim assiduo ac pene continuos
saxonib bello certaretur. disposti
ꝑ congrua confiniorũ loca p̃sidn
hispaniam quã maximo potire
belli apparatu aggreditur. saltus
pirenei suꝑato. om̃ib que adits
oppidis atq castellis in deditioñ
acceptis: saluo & incolumi exat¬
tu reuertitur. prẽt quod in ipsos
renei iugo uuasconicam ꝑfidia
longo ut loci & angustiarum siti
ꝑmiitebat porrectus iret exert¬
uuascones in sũmi montis urt¬
ce positis insidiis: est enim louss
ex opactate siluarũ quarũ ii
maxima ẽ. copia insidiis ponen¬
dis opportunꝰ. extremã impedim̃¬

Expanded text:
cessatum est; nam rex, omnium qui cessatum est; nam rex, omnium qui sua aetate gentibus dominabantur, et prudentia maximus et animi magnitudine praestantissimus, nihil in his quae vel suscipienda erant vel exequenda, aut propter laborem detractavit aut propter periculum exhorruit, verum unum quodque secundum suam qualitatem et susis cedere, nec in prosperis false blandienti fortunae adsentiri solebat. 9. Cum enim assiduo ac paene continuo cum Saxonibus bello certaretur, dispositis per congrua confiniorum loca praesidiis, Hispaniam quam maximo poterat belli apparatu adgreditur, saltuque Pyrinei superato, omnibus quae adierat oppidis atque caacceptis, salvo atque incolumi exercitu revertitur; preter quod in ipso Pyrenei iugo Wasconiam perfidialongo, ut loci et angustiarum situs permittebat, porrectus iret exercitus, Vascones in summi montis vertice positis insidiis est enim locus ex opacitate silvarum, quarum ibi maxima est copia, insidiis ponendis opportunus extremam impedime
Abbreviated transcription (Latin):
semel uxta mont̃e qui osneggi
dicitur in loco theotmelli nomina¬
to. & iterum apud hasa fluuium
& hoc uno m̃se. paucis qͦ int̾positiᷤᷤ
dieb Thĩs duob preliis hostes ad¬
eo ꝓfligati ac deuicti sunt: ut ulte¬
riu̾s regem neq ꝓuocare neq: ue¬
nienti resistere. msi aliqua locimu¬
nitione defensi auderent. Plures
tam̃ eo bello tam ex nobilitate fras¬
corum qm saxonum & functi sum¬
mis honorib uiri consumpti sup̃l.
Ctandemq anno tricesimo tercio
finitũ ẽ: cum interu tot ac tanta
in diu̾sis t̾rarum partib bella con¬
tra francos & exorta sint & sollertia
regis admitustrata. ut merito in¬
tuentib in dubuũi uenire possit. u¬
trum in eo aut laborum patientiã:
aut felicitatem potiꝰ mirari conue¬
mati Nam biennio ante ttalicum
hoc bellum sumpsit exordium: &
cũ sine int̃missione gereretur. ni¬
chil tam̃ ex his quȩ asicubi erant
gerenda dimissum: aut nulla in
parte ab ȩque operoso tertamine

Expanded text:
semel iuxta montem qui Osneggi semel iuxta montem qui Osneggi dicitur in loco Theotmelli nominato et iterum apud Hasa fluvium, et hoc uno mense, paucis quoque interpositis diebus. His duobus proeliis hostes adeo profligati ac devicti sunt, ut ulterius regem neque provocare neque venienti resistere, nisi aliqua loci munitione defensi, auderent. Plures tamen eo bello tam ex nobilitate Francorum quam Saxonum et functi summis honoribus viri consumpti sunt. Tandemque anno tricesimo tertio finitum est, cum Interim tot ac tanta in diversis terrarum partibus bella contra Francos regis administrata, ut merito intuentibus in dubium venire possit, utrum in eo aut laborum patientiam, aut felicitatem potius mirari conveniat. Nam biennio ante Italicum hoc bellum sumpsit exordium, et cum sine intermissione gereretur, nihil tamen ex his quae alicubi erant gerenda dimissum, aut ulla in parte ab aeque operoso certamine
Abbreviated transcription (Latin):
uł ab his que agere ceꝑat defati¬
gari.Nam nunqͣm eos huiꝰ cemo¬
di aliquid ꝑpetrantes impune
ferre passus est: quin aut ipse
ꝑ se ducto aut ꝑ comites suos mis¬
T̃o exertitu ꝑfidiam ulcisceretur.
& dignam ab eis penam exig̾et:
usq dum om̃ib qui resistere so¬
lebant ꝓfugatis. & in suam po¬
testatem redactis: decem mili a
hominũ ex his qui utrasq ripã
albis fluminis incolebant cum
uxorib & paruulis sublatos tͣns¬
tulit. & huc atq illuc ꝑ galliam
& germania multimoda diuisiõe
distribuit. Laꝙ: conditione a rege
ꝓposita & ab illis suscepta tractum
ꝑͣtot annos bellum constat ẽe. fini¬
tum: ut abiecta demonũ cultura¬
& relictis patriis cerimoniis. xp̃i¬
anȩ fidei atq religionis sacram̃ta
susciꝑent & franci adimati: unus
tum eis populus efficerent᷑. Hoc
bellum licet ꝑ multũ temporis spa¬
tium traheretur: ipse ñ amplius
cum hoste qͣm bis acie conflixit.

Expanded text:
vel ab his quae agere coeperat defativel ab his quae agere coeperat defatigari. Nam numquam eos huiuscemodi aliquid perpetrantes inpune ferre passus est, quin aut ipse per se ducto aut per comites suos misso exercitu perfidiam ulcisceretur et dignam ab eis poenam exigeret, usque dum, omnibus qui resistere solebant profligatis et in suam potestatem redactis, decem milia hominum ex his qui utrasque ripas Albis fluminis incolebant cum uxoribus et parvulis sublatos transtulit et huc atque illuc per Galliam et Germaniam multimoda divisione distribuit. Eaque conditione a rege proposita et ab illis suscepta tractum per tot annos bellum constat esse finitum, ut, abiecto daemonum cultu et relictis patriis caerimoniis, Christianae fidei atque religionis sacramenta susciperent et Francis adunati unus cum eis populus efficerentur. 8. Hoc bello, licet per multum temporis spatium traheretur, ipse non amplius cum hoste quam bis acie conflixit,