comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quem ñ magis timuisse uideatur quam
contempsisse: qui aliud bellum malũit.
Quin gͥ ad hoc accingeris ꝑ istos circuitus.
ut cum in affriram traieceris secuturum
te illuc hannibalem sꝑes. potius qͣm recto
hinc itinere ubi hannibal ẽ eo bellum in¬
tendas: Egregiam istam palmam belli pu¬
nici ꝑacti petis. hoc ⁊ natura pͥus ẽ tua cũ
defendĩs: aliena ire oppugnatum. Pax añ
in italia bellum in affrica sit. ⁊ nobis pͥus
decedat timor: quam ultro aliis inferat᷑.
Sĩ utrumq tuo ductu auspitio q fieri po¬
test. Hannibale hic uicto. illic carthaginẽ
expugna. Si alterutra uictoria nobis
consuli relinquenda ẽ: prior cum maior cla¬
riorq tum causa etiam insequentis fũit.
Nam nunc quidẽ p̃ter qͣm quod⁊ in ita¬
lia⁊ m affrica duos diu̾sos exercitus alere
erarium ñ potest. p̃terqͣm quod uñ classeᷤ
tueamur. uñ cõmeatib sufficiamꝰ p̃ben¬
ois. nichil reliqui ẽ. Quid picłi tandem qͣn¬

Expanded text:
quem non magis timuisse uideatur quam quem non magis timuisse uideatur quam contempsisse qui aliud bellum maluerit. quin igitur ad hoc accingeris nec per istos circuitus, ut cum in Africam traieceris secuturum te illuc Hannibalem speres, potius quam recto hinc itinere, ubi Hannibal est, eo bellum intendis? egregiam istam palmam belli Punici patrati petis? hoc et natura prius est, tua cum defenderis aliena ire oppugnatum. pax ante in Italia quam bellum in Africa sit, et nobis prius decedat timor quam ultro aliis inferatur. si utrumque tuo ductu auspicioque fieri potest, Hannibale hic uicto, illic Carthaginem expugna: si alterautra uictoria nouis consulibus relinquenda est, prior cum maior clariorque tum causa etiam insequentis fuerit. nam nunc quidem, praeterquam quod et in Italia et in Africa duos diuersos exercitus alere aerarium non potest, praeterquam quod unde classes tueamur unde commeatibus sufficiamus praebendis nihil reliqui est, quid? periculi tandem quan
Abbreviated transcription (Latin):
in italia aut his hostis eẽ ex quo uicto ni¬
chil gle querẽt᷑. qui te in italia retineret.¬
⁊ si id bono publico faceres. simul cũ bel¬
lo matĩam głe tue isse ereptum uderi
posset. Cum uo̾ hannibal hostis incolu¬
mi exercitu quarto decimo iam anno-
italiam opsideat. penitebit te .p. corneli
głe tue sihostem eum qui tot funerum
tot cladium nobis causa fuit. tu. cõs. itali¬
e exposueris. ⁊ sicut penes .c. lutatiũ pͥoris
punici ꝑpetratibelli titulus fuit. ita peneᷤ
te huiꝰ fũt. Nisi aut hamilcar hammiba¬
li dux est p̃fereundus. aut illud bellũ huic.
aut uictoria illa maior clariorq qͣm hec:¬
Modo contingat ut te. cõs. uncamus futu¬
ras ad repanisaut erycide traxisse hamilca¬
rem quam italia expulisse penos atq ban¬
nibalem malis. Ne tu quidem ⁊ si magis
ꝑatam quam sꝑatam głam amplecteris.
hispaniã potius quam italiam bello libe¬
ratam głatus fiu̾is. Nondum is ẽ hannibal.

Expanded text:
in Italia aut is hostis esset ex quo uicto niin Italia aut is hostis esset ex quo uicto nihil gloriae quaereretur, qui te in Italia retineret, etsi id bono publico faceret, simul cum bello materiam gloriae tuae isse ereptum uideri posset. cum uero Hannibal hostis incolumi exercitu quartum decimum annum Italiam obsideat, paenitebit te, P. Corneli , gloriae tuae si hostem eum qui tot funerum tot cladium nobis causa fuit tu consul Italia expuleris et, sicut penes C. Lutatium prioris Punici perpetrati belli titulus fuit, ita penes te huius fuerit? nisi aut Hamilcar Hannibali dux est praeferendus aut illud bellum huic, aut uictoria illa maior clariorque quam haec—modo contingat ut te consule uincamus — futura est? a Drepanis aut Eryce detraxisse Hamilcarem quam Italia expulisse Poenos atque Hannibalem malis? ne tu quidem, etsi magis partam quam speratam gloriam amplecteris, Hispania potius quam Italia bello liberata gloriatus fueris. 'nondum is est Hannibal,
Abbreviated transcription (Latin):
euis sit qͣm desid̾ium: etas saltem liberet.
Quem eñi mͥ ratio cum eo ẽẽ potest. qui ne
filio quidẽ meo equalis sit: Medictatorẽ
cum uigerem adhuc uirib ⁊ incursu mari¬
marum rerũẽem: recusantẽ nemo aut
in senatu aut apud ppłm audiuit. quo
minus inspectante me magistri equitũ
quod fando nunqͣm ante auditum erat.
imꝑium mecum equaret᷑. Reb qͣm nb̃
assequi malui. ut qui alioꝵ iuditio michi
comꝑatus erat: sua mox confessione me
sibi p̃ferret. Nedum ego ꝑfunctus hono¬
rib certamina michi atq emulationem
cum adolescente florentissimo ꝓponam.
uidelicet ut mͥ iam uiuendo. ñ solum reb
gerendis fesso. si huic negata fuerit affrica
prouintia decernat᷑. sum eagłaq̃ parta ẽ.
uiuendum atq moriendum ẽ. Uincere
ego ꝓhibui hannibalẽ. ut a uobis quoꝵ
ugent nunc uires etiam unci posset. Il¬
lud te michi ignoscere .p. corneli equũ
erit. si cum in me ip̃o nunqͣm płis famã

Expanded text:
eius sim quam desiderium, aetas saltem liberet. eius sim quam desiderium, aetas saltem liberet. quae enim mihi aemulatio cum eo esse potest qui ne filio quidem meo aequalis sit? me dictatorem cum uigerem adhuc uiribus et in cursu maximarum rerum essem recusantem nemo aut in senatu aut apud populum audiuit quo minus insectanti me magistro equitum, quod fando nunquam ante auditum erat, imperium mecum aequaretur; rebus quam uerbis adsequi malui ut qui aliquorum iudicio mihi comparatus erat sua mox confessione me sibi praeferret; nedum ego perfunctus honoribus certamina mihi atque aemulationem cum adulescente florentissimo proponam; uidelicet ut mihi iam uiuendo non solum rebus gerendis fesso, si huic negata fuerit, Africa prouincia decernatur. cum ea gloria quae parta est uiuendum atque moriendum est. uincere ego prohibui Hannibalem ut a uobis quorum uigent nunc uires etiam uinci posset. 'illud te mihi ignoscere, P. Corneli , aequum erit, si cum in me ipso nunquam pluris famam
Abbreviated transcription (Latin):
modum certa iam ꝓuintia affrica con¬
suł uiri fortĩ ac strenui sit quam nec sena¬
tus censuit in hunc annum ꝓuintiam
ẽẽ. nec ppłs uissit. Deiñ si ẽ: consulẽ pecca¬
re arbitror qui de re transacta simulan¬
do se referre senatum ludibrio habet:
ñsenatorem mͦ. qui de quo consulitur
suo loco dicit sententiam. Atq ego certũ
habeo dissẽtiẽti mͥ ab ista festinatione in
affricam traiciendi duarum rerum sub¬
eundam oppinionẽ ẽẽ uniꝰ insite ingeni¬
o meo cunctationis qͣm metum pigriti¬
amq hoĩes adholescentes sane appellant.
dum ne peniteat adhuc alioꝵ speciosio-¬
ra pͥmo aspectu consilia semꝑ uisa mea
usu meliora alt̾ius obtrectationis atq
inuidie adu̾sus crescentem in dies glam
fortissum. cõs. aqua suspitione sime neq
uita acta ⁊ mores mei neq dictatura
cum qͥnq consulatib tantum ꝙ głe bel
li domiq parte undicat. ut ꝓpius fastidiũ

Expanded text:
modum iam certa prouincia Africa conmodum iam certa prouincia Africa consulis, uiri fortis ac strenui, sit, quam nec senatus censuit in hunc annum prouinciam esse nec populus iussit. deinde, si est, consulem peccare arbitror qui de re transacta simulando se referre senatum ludibrio habet, non senatorem qui de quo consulitur suo loco dicit sententiam. atque ego certum habeo dissentienti mihi ab ista festinatione in Africam traiciendi duarum rerum subeundam opinionem esse, unius, insitae ingenio meo cunctationis, quam metum pigritiamque homines adulescentes sane appellent, dum ne paeniteat adhuc aliorum speciosiora primo adspectu consilia semper uisa, mea usu meliora; alterius, obtractationis atque inuidiae aduersus crescentem in dies gloriam fortissimi consulis. a qua suspicione si me neque uita acta et mores mei neque dictatura cum quinque consulatibus tantumque gloriae li domique partae uindicat ut propius fastidium
Abbreviated transcription (Latin):
rint: ea senatũ ita uoluisse fieri donum ꝑ¬
mittere ut in capttolio ponerent locus m̃
tinis ut quatenus tuto possent italiam
spectatum irent duces dati littereq ꝑ op¬
pida mise: it hispanos comiter accipent.
uintiis relatum cum affricam nouam ꝓ¬
uintiam extra sortem .p. scipioni destina¬
ri homines fama ferrent et ip̃e nulla iã
modica gła contentus. ñ ad gerendũ mͦ
bellum s ad finiendum diceret se. cõs. de¬
claratum ẽẽ neq aliter id fieri posse qͣm
si ipse in affricam exercitum transpor¬
taret: aucturũq se id ꝑ ppłm aꝑte fer-¬
ret si senatus adu̾saret᷑. id consilium haud¬
quaqͣm pͥmorib patrum cũ placeret. se¬
teri ꝑ metum aut ambitionẽ mussarẽt:
.Q. fabius maximus rogatus sententiam.
actam hodierno die agri frustra habitu-¬
rum orationem qui tanqͣm de integra
re de affrica prouintia sententiam dixe-¬
rit. Ego aũt pͥmũ illud ignoro quemad¬

Expanded text:
rint, ea senatum ita uoluisse fieri; donum print, ea senatum ita uoluisse fieri; donum permittere ut in Capitolio ponerent. locus intinis ut quatenus tuto possent Italiam spectatum irent, duces dati litteraeque per oppida missae ut Hispanos comiter acciperentbendis, de prouinciis relatum. cum Africam nouam prouinciam extra sortem P. Scipioni destinari homines fama ferrent, et ipse nulla iam modica gloria contentus non ad gerendum modo bellum sed ad finiendum diceret se consulem declaratum, neque id aliter fieri posse quam si ipse in Africam exercitum transportasset, et acturum se id per populum aperte ferret si senatus aduersaretur,—id consilium haudquaquam primoribus patrum cum placeret, ceteri per metum aut ambitionem mussarent, Q. Fabius Maximus rogatus sententiam: actam hodierno die agi et frustra habiturum orationem qui tamquam de integra re de Africa prouincia sententiam dixerit. ego autem primum illud ignoro quemad
Abbreviated transcription (Latin):
ad uos misit simul gratulatum quod ita
res hos annos in hispania atq italia gessistĩ
ut in hispaniam ñ hib̾o eam ne tenus s qͣ
terrarum ultimas finit occeanus domitã
armis habeatisitalie isi quatenus uallũ
castroꝵ cingit:. nicħ reliqueritis peno. Ioui
optimo maximo p̃sidi capito line arcis ñgra¬
tes tantum ob hec agere iussi sumus. s do¬
num hoc etiam suios ꝑmitteretis coronam
auream in capitolium uictorie gͦ ferre. id
uti ꝑmittatis q̃ sumꝰ. utiq si uobis ita uide¬
retur. que nob̾ imꝑatores ur̃i cõmoda tri¬
buerunt ea rata atq ꝑpetua auctoritate
ur̃a faciatis. senatus legatis saguntinis reᷤ¬
pondit ⁊ diruptum. ⁊ restitutum saguntũ
fidei socialis utrimq seruate docum̃tum
omnib gentib fore suos imꝑatores recte
cordine ⁊ ex uoluntate senatus fecisse. qd̾ sa-¬
guntum restituerint ciuesq saguntinoᷤ
seruitõ ex emerint.ꝙ̃. alia eis benigne fece¬

Expanded text:
ad uos misit; simul gratulatum quod ita ad uos misit; simul gratulatum quod ita res hos annos in Hispania atque Italia gessistis ut Hispaniam non Hibero amne tenus sed qua terrarum ultimas finit Oceanus domitam armis habeatis, Italiae nisi quatenus uallum castrorum cingit nihil reliqueritis Poeno. Ioui optimo maximo, praesidi Capitolinae arcis, non grates tantum ob haec agere iussi sumus sed donum hoc etiam, si uos permitteretis, coronam auream in Capitolium uictoriae ergo ferre. id uti permittatis quaesumus, utique, si uobis ita uidetur, quae nobis imperatores uestri commoda tribuerunt, ea rata atque perpetua auctoritate uestra faciatis.' senatus legatis Saguntinis respondit et dirutum et restitutum Saguntum fidei socialis utrimque seruatae documentum omnibus gentibus fore; suos imperatores recte et ordine et ex uoluntate senatus fecisse quod Saguntum restituerint ciuesque Saguntinos seruitio exemerint; quaeque alia eis benigne fece
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu opus ẽẽ ab turoilis nos ueterrimiᷤ
hostib qui pͥoris qͦ excidii causa nobis fu¬
erunt extingui posse. cũ exinsꝑato repen¬
te misistis nobis hunc .p. scipionem quẽ
fortunatissimi omnium saguntinorũ
udemur. quia consulem declaratum
uidemus. ac uidisse nos cunb nr̃is renũ¬
tiaturi sumus. spem omnem salutemq
nr̃am. qui cum płimas hostium ur̃oꝵ
cepisset in hispania urbes ubiq ex captoꝵ
numero excretos saguntinos in patriã
remisit. postremo turdetaniam adeo in¬
festam nobis ut illa gente in columi sta¬
rent saguntum ñ posset ita bello aosint
ut ñ mͦ nobis absit ũbo muidia neposteris
quidem tim̃da nr̃is eẽt. deletam urbem cer
hannibaluectigal ex agro eoꝵ capimuꝰ. qd
nob̃ ñ tam fructu iocundius ẽ quam ultio¬
ne: ob hec quib maiora nec spare nec obta¬
re ab diisĩmortalib poteramus grãs actũ
nos .x. legatos saguntiniᷤ senatus popłsq

Expanded text:
exercitu opus esse: ab Turdulis nos ueterrimis exercitu opus esse: ab Turdulis nos ueterrimis hostibus, qui prioris quoque excidii causa nobis fuerant, exstingui posse—cum ex insperato repente misistis nobis hunc P. Scipionem , quem fortunatissimi omnium Saguntinorum uidemur quia consulem declaratum uidemus ac uidisse nos ciuibus nostris renuntiaturi sumus, spem, opem, salutem nostram; qui cum plurimas hostium uestrorum cepisset in Hispania urbes, ubique ex captorum numero excretos Saguntinos in patriam remisit; postremo Turdetaniam, adeo infestam nobis ut illa gente incolumi stare Saguntum non posset, ita bello adflixit ut non modo nobis sed—absit uerbo inuidia—ne posteris quidem timenda nostris esset. deletam urbem cernHannibal; uectigal ex agro eorum capimus quod nobis non fructu iucundius est quam ultione. ob haec, quibus maiora nec sperare nec optare ab dis immortalibus poteramus, gratias actum nos decem legatos Saguntinus senatus populusque
Abbreviated transcription (Latin):
sepe ad ultimum discrim̃ ip̃i ueneritis ⁊ po¬
pulũ carthaginiensem addiĩtis cum in
italia tam atrox bellũ ⁊ hannibalem ho¬
stem hab̾etis. Consulem cum exercitu in
hispaniam uelut ad colligendas reliquias
naufragii nr̃i misistis .p.⁊. eñ. cornelii ex
quo in ꝓuintiam uenerunt nullo tẽꝑe
destituerunt que nob̃ scdã queq adu̾sa
hostib nr̃is eẽnt facere. Iam omniũ pͥmũ
oppidum nob̃ restituerunt ꝑ omnem his¬
paniam. cuies nros uenũdatoᷤ dimissiᷤ qͥ con¬
quirerent ex seruitute in libertatem resti¬
tuerunt. Cum iam ꝓpe eẽt ut optabilem
ex miserrima fortunã haberemꝰ .p. ⁊ cñ. cor¬
nelii imꝑatores ur̃i luctuosius nob quoq
qͣm uobis ꝑierunt. Tum uõ ad hoc retrac¬
ti ex distantib locis in sedem antiquam
uidebatur ut iterum ꝑiremus ⁊ alterum
excidium patrie uideremus nec ad ꝑnitiẽ
nr̃am carchaginiensi utiq aut duce aut

Expanded text:
saepe ad ultimum discrimen et ipsi ueneritis et posaepe ad ultimum discrimen et ipsi ueneritis et populum Carthaginiensem adduxeritis. cum in Italia tam atrox bellum et Hannibalem hostem haberetis, consulem cum exercitu in Hispaniam uelut ad conciliandas reliquias naufragii nostri misistis. P. et Cn. Cornelii ex quo in prouinciam uenerunt nullo tempore destiterunt quae nobis secunda quaeque aduersa hostibus nostris essent facere. iam omnium primum oppidum nobis restituerunt; per omnem Hispaniam ciues nostros uenum datos, dimissis qui conquirerent, ex seruitute in libertatem restituerunt. cum iam prope esset ut optabilem ex miserrima fortunam haberemus, P. et Cn. Cornelii imperatores uestri luctuosius nobis prope quam uobis perierunt. 'tum uero ad hoc retracti ex distantibus locis in sedem antiquam uidebamur ut iterum periremus et alterum exci- dium patriae uideremus—nec ad perniciem nostram Carthaginiensi utique aut duce aut
Abbreviated transcription (Latin):
nelium finituriratq ut in hispania omĩ
penos expulisset. sic italia pulsurum ẽẽ affri¬
camq ei ꝑ iñ hac debellatum in italia fo¬
ret ꝓuintiam destinabant. p̃toria inde
comitia habita. creatiduo qui tum ed. pł.
scipio. i .l. licinius crassus ut consulatum
mierunt: noĩate consulib ꝓuintie sunt. sici¬
lia scipioni extra sortem concedente colle
ga quia sacroꝵ cura pontif. maximũ inita¬
lia retinebat brutii crasso. tum p̃torie pro¬
uintie in sorte coniecte urbana. cn. seruili¬
o optigit ariminũ ita galłam appellabãt.
sp̃. lucretio. sicilia .I. emilio. Gñ octauio. sar¬
dima senatus in capitolio habitus ibi re¬
ludos inter seditionẽ militarẽ in hispani¬
a uoluiss ex ea pecunia qͣm ip̃e in erariũ
detulisiet faceret. Tum saguntinoꝵ legatoᷤᷤ
in senatũ introduxit ex eis maximõs na
passi sumus ut ad ultimũ fidem uobis p̃s¬
niteat bellum ꝓpter nos suscepistis suscep

Expanded text:
nelium finiturum, atque uti Hispania omni nelium finiturum, atque uti Hispania omni Poenos expulisset, sic Italia pulsurum esse; Africamque ei, perinde ac debellatum in Italia foret, provinciam destinabant. praetoria inde comitia habita. creati duo qui tum aediles plebis Scipio et P. Licinius Crassus ut consulatum inierunt, nominatae consulibus provinciae sunt, Sicilia Scipioni extra sortem, concedenga quia cura sacrorum pontificem maximum in Italia retinebat, Bruttii Crasso. tum praetoriae prouinciae in sortem coniectae. urbana Cn. Seruilio obtigit, Ariminum —ita Galliam appellabant— Sp. Lucretio , Sicilia L. Aemilio , Cn. Octauio Sardinia . senatus in Capitolio habitus. ibi reludos inter seditionem militarem in Hispania uouisset, ex ea pecunia quam ipse in aerarium detulisset faceret. tum Saguntinorum legatos in senatum introduxit. ex eis maximus natupassi sumus ut ad ultimum fidem uobis praesniteat. bellum propter nos suscepistis; suscep
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatores .iiiiͬ. uictores exercitus in hispa¬
niam isse. neminẽ carthaginiensem inis
tis terrorib reliquisse. Ob has res gestas
magis tentata est triumphi spes qͣm
petita ꝑtinacit̃ quia neminẽ ad eam diẽ
triumphasse qui sine magistratu. res ges
sisset constabat. senatu misso urbem est
ingressus. argenti qua p̃se in erarium tu
mitia inde creandis consulib habuit.L.
ueturus philo centaurieq om̃s ingentifa
uore .p. scipionem consulem dixerunt col¬
lega additurei .p. licinius. crassus pontifex.
marimus. comitia maiore ceterum quam
ulla ꝑ id bellum celebrata frequentia ꝓdi¬
tum memorie ẽ. conuenerant undiq non
suffragandimͦ s etiam expectandi causa .p.
scipionis concurrebantq domũ frequent̃
⁊ incapitolium ad ĩmolantẽ eum cũ .c.
bob uotis in hispania ioui sacͥficaret. spon¬
debant q animisic̃ .c. lutatiꝰ suꝑius bellum
punicum finisset:. ita id quod instaret.p. cor¬

Expanded text:
imperatores, quattuor uictores exercitus in Hispaimperatores, quattuor uictores exercitus in Hispaniam isse; neminem Carthaginiensem in iis terris reliquisse. ob has res gestas magis temptata est triumphi spes quam petita pertinaciter, quia neminem ad eam diem triumphasse qui sine magsisset constabat. senatu misso urbem est ingressus, argentique prae se in aerarium tulmitia inde creandis consulibus habuit L. Veturius Philo, centuriaeque omnes ingenti favore P. Cornelium Scipionem consulem dixerunt; collega additur ei P. Licinius Crassus pontifex maximus. ceterum comitia maiore quam ulla per id bellum celebrata frequentia proditum memoriae est. convenerant undique non suffragandi modo, sed etiam spectandi causa P. Scipionis, concurrebantque et domum frequentes et in Capitolium ad immolantem eum, cum centum bubus votis in Hispania Iovi sacrificaret; spondebantque animis, sicut C. Lutatius superius bellum Punicum finisset, ita id quod instaret P. Cor
Abbreviated transcription (Latin):
cus quam si romani eam insulam ĩcolẽnt
hostilit̾ classi occursum ẽ fundis ut nunc
płimum ita tum solo eo telo utebantur.
nec quis qͣm altius gentis unus tantum
ea arte quantũ inter alios om̃s baliares
excellunt. itaq tanta uis lapidum creber¬
rime grandinis mͦ in ꝓpinquantẽ iam t̾re
classem effusa ẽ ũ intrare portum ñ austa¬
uerterent in altum naues in minorem
iñ baliarium insulam traiecerunt fer¬
tilem agro uiris armis haud eque ualidã
itaq egressi nauib suꝑ portum loco mu¬
nito castra ac sine certamine urbe agro
sisq carthaginẽ ad hib̃nandum naues sub¬
duxerunt. post magonis ab occeam ora dis¬
cessum gaditani romanis dedunt᷑. Hec in
hispania .p. scipionis ductu auspitio q
gesta ip̃e .l. lentulo.⁊.I. manilio ac idino
bellone quas res in hispania gessisset: dis¬
seruit. quotiens signis collatis dimicass.
quot oppida exhostib ui cepiss. quas g̃s

Expanded text:
cus quam si Romani eam insulam incolerent cus quam si Romani eam insulam incolerent hostiliter classi occursum est. fundis ut nunc plurimum, ita tum solo eo telo utebantur, nec quisquam alterius gentis unus tantum ea arte quantum inter omnes alios Baliares excellunt. itaque tanta uis lapidum creberrimae grandinis modo in propinquantem iam terrae classem effusa est ut intrare portum non ausi auerterent in altum naues. in minorem inde Baliarium insulam traiecerunt, fertilem agro, uiris armis haud aeque ualidam. itaque egressi nauibus super portum loco munito castra locant; ac sine certamine urbe agroqsisque Carthaginem, ad hibernandum naues subduxerunt. post Magonis ab Oceani ora discessum Gaditani Romanis deduntur. haec in Hispania P. Scipionis ductu auspicioque gesta. ipse L. Lentulo et L. Manlio Acidino pBellonae quas res in Hispania gessisset disseruit, quotiens signis conlatis dimicasset, quot oppida ex hostibus ui cepisset, quas gentes
Abbreviated transcription (Latin):
classisiñ ret᷑ ad occeanũ un uen̾at fugisset ad
haud procul agadib his locus abẽ classe
adpulsa mittendis legatis q̃rendo ꝙ qd̃
porte sibi sotio atq amico clause forẽt
purgantib bis multitudinis concursu
factum infeste obdireptaquedam abscõ¬
dentib naues militib ad colloquium
suꝑstes eoꝵ qui sũmus penis ẽ magistra¬
tuscum questore eliouit laceratosq uer-¬
b̃ib cruci adfigi iussit. iñ nauib ad pi¬
tisam insulam centum milia ferme a
cõturenti peni tum eam incolebant p̃ci
pitate classis bona cum pace accepta est.
nec cõmeatus mͦ benigne prebiti sed in
supplem̃tũ dassiᷤᷤ uiuentꝰ armaq data
quoꝵ fidutia penus in balsares insulas¬
qͥnquaginta iñ milia absunt tr̃ãmisit.
Due sunt baliares insule maior altã atꝙ
oppulentior armis irsꝙ ⁊ portum habet
ubi cõmode hibnaturum s ⁊ iam extremũ
autumpni erat credebat. ceterum haud se¬

Expanded text:
classis inde retro ad Oceanum unde uenerat fugisset, adclassis inde retro ad Oceanum unde uenerat fugisset, ad—haud procul a Gadibus is locus abest—classe adpulsa, mittendis legatis querendoque quod portae sibi socio atque amico clausae forent, purgantibus iis multitudinis concursu factum infestae ob direpta quaedam ab conscendentibus naues militibus, ad conloquium sufetes eorum, qui summus Poenis est magistratus, cum quaestore elicuit, laceratosque uerberibus cruci adfigi iussit. inde nauibus ad Pityusam insulam centum milia ferme a continenti—Poeni tum eam incolebant—traiecit. itaque classis bona cum pace accepta est, nec commeatus modo benigne praebiti sed in supplementum classis iuuentus armaque data; quorum fiducia Poenus in Baliares insulas—quinquaginta inde milia absunt —tramisit. duae sunt Baliares insulae, maior altera atque opulentior armis uirisque; et portum habet, ubi commode hibernaturum se—et iam extremum autumni erat—censebat. ceterum haud se
Abbreviated transcription (Latin):
tii exagris trepidi simul ppłationem agre-¬
stium q fugam ⁊ hostium aduentum
attulerunt ⁊ iusa inter du classis erat.
nec sine causa neglectama ñ urbẽ statio¬
nem apparebat. Itaq istrucli armatiq in¬
tra portam instagnum ac mare u̾sam con¬
tinebant᷑ ubi effusi hostes mixta int̾ mi¬
lites naualis turba ad muros tumultu
maiore qͣmui subterunt: patefacta repen¬
te porta romam cum clamore erumpũt
turbatosq hostes⁊ ad pͥmum incursum
coniectumq teloꝵ ad u̾sos usq ad littus
cum multa cede ꝑsequent᷑ nec nisi naueᷤ
littori ad pulse trepidos accepissent suꝑ¬
fuisset fuge ac pugne quisquam in ip¬
sis qͦ trepidatum nauib est. dum neho¬
stes cum suis simul irrumperent trahũt
scalas orasq ⁊ ancoras de immoliendo
mora eẽt p̃cidũt multiq ad nantes naui¬
b incertos . p̃. tenebris. quid aut peterẽt
aut inuitarent fede int̾ĩerunt. postõ die.

Expanded text:
tii ex agris trepidi simul populationem agretii ex agris trepidi simul populationem agrestiumque fugam et hostium aduentum attulerant, et uisa interdiu classis erat, nec sine causa electam ante urbem stationem apparebat; itaque instructi armatique intra portam ad stagnum ac mare uersam continebantur. ubi effusi hostes, mixta inter milites naualis turba, ad muros tumultu maiore quam ui subierunt, patefacta repente porta Romani cum clamore erumpunt, turbatosque hostes et ad primum incursum coniectumque telorum auersos usque ad litus cum multa caede persequuntur; nec nisi naues litori adpulsae trepidos accepissent superfuisset fugae aut pugnae quisquam. in ipsis quoque trepidatum nauibus est dum ne hostes cum suis simul inrumperent trahunt scalas, orasque et ancoras ne in moliendo mora esset praecidunt; multique adnantes nauibus, incerto prae tenebris quid aut peterent aut uitarent, foede interierunt. postero die cum
Abbreviated transcription (Latin):
ti traicere in affricam. nuntiatum ab car¬
thagine ẽ iuhere senatum ut classem ꝗͣ
gadib haberet in italiam traiceret. con¬
ducta ibi galloꝵ ac ligurum qͣnta maxi¬
ma posset uiuentute comungeret hanni¬
bali ne senescere bellum maximo impe¬
tu maiore fortuna ceptũ sineret. ad eam
rem ⁊ acarchagine pecunia magoni aduec¬
ta ẽ ⁊ ip̃e qͣntum potuit agaditanis exegit.
ñ erario mͦ eoꝵ s etiam templis spoliatis: ⁊
pͥuatim omnib coactis aurum argentũ¬
q in publicum conferre. Cum preter uehe¬
ret᷑ hispanie horam haud ꝓcul carthagĩe
noua expositis in t̾ram militib ꝓrimos
deppłatus agros inde ad urbem classem ap¬
pulit. Ibic̃ du milites in nauib denuisset
nocte ĩ litus expositos ad partem eam nu¬
ri qua capta carchago ab romanis fue¬
rat ducit. nec p̃sidio satis ualido urbem
teneri ratus. ⁊ aliquos oppidanoꝵ ad spem
nouandi res aliquid moturos. Ceterũ nun-¬

Expanded text:
ti traicere in Africam nuntiatum ab Carti traicere in Africam nuntiatum ab Carthagine est iubere senatum ut classem quam Gadibus haberet in Italiam traiceret; conducta ibi Gallorum ac Ligurum quanta maxima posset iuuentute coniungeret se Hannibali neu senescere bellum maximo impetu maiore fortuna coeptum sineret. ad eam rem et a Carthagine pecunia Magoni aduecta est, et ipse quantam potuit a Gaditanis exegit, non aerario modo eorum sed etiam templis spoliatis et priuatim omnibus coactis aurum argentumque in publicum conferre. cum praeterueheretur Hispaniae oram, haud procul Carthagine Noua expositis in terram militibus proximos depopulatur agros; inde ad urbem classem adpulit. ibi cum interdiu milites in nauibus tenuisset, nocte in litus expositos ad partem eam muri qua capta Carthago ab Romanis fuerat ducit, nec praesidio satis ualido urbem teneri ratus et aliquos oppidanorum ad spem nouandi res aliquid moturos. ceterum nun
Abbreviated transcription (Latin):
tandem oblatam deum ĩmortalium. be¬
neficio ñ omiserit. cupere se illi ppło q r
oꝑam nauare. ita ut nenoio unus exter¬
nus magis enixe adiuuerit rem romanã.
id se etiam si iam pͥdem uellet minus pre¬
stare in hispania aliena atq ignota t̾ra¬
potiusse. in qua autẽ genitꝰ educatusq in
spem paterni regni ẽẽt facile p̃staturum.
siquidem eundẽ scipionem ducem. inaf¬
fricam romani mitant. latis sperare per¬
breuis eui carthaginem eẽ. Letus eum scipi¬
o uidit audiuitq cum caput rerum. in
omni hostium equitatum masinissam
fuisse sciret. ⁊ ip̃e uiuenis specim̃ anumi p̃se
ferret. fide data acceptaq ꝓfectus retro tar¬
raconẽ ẽ masinissa ꝑmissu romanoꝵ ne
sine causa traiecisse in concionatem uid̾e¬
t᷑ ppłatus ꝓximos agros gadis rediit. Ma¬
goni desꝑatis in hispania reb in quarũ
spem seditio pͥmum militaris dem̃ de¬
fectio indibilis animos eius sustulerant ꝑã¬

Expanded text:
tandem oblatam deum immortalium betandem oblatam deum immortalium beneficio non omiserit. cupere se illi populoque Romano operam nauare ita ut nemo unus externus magis enixe adiuuerit rem Romanam. id se, etiamsi iam pridem uellet, minus praestare in Hispania terra aliena atque ignota potuisse; in qua autem genitus educatusque in spem paterni regni esset, facile praestaturum. si quidem eundem Scipionem ducem in Africam Romani mittant, satis sperare perbreuis aeui Carthaginem esse. laetus eum Scipio uidit audiuitque cum caput rerum in omni hostium equitatu Masinissam fuisse sciret, et ipse iuuenis specimen animi prae se ferret. fide data acceptaque profectus retro Tarraconem est. Masinissa permissu Romanorum ne sine causa traiecisse in continentem uideretur populatus proximos agros, Gades rediit. Magoni desperatis in Hispania rebus, in quarum spem seditio primum militaris, deinde defectio Indibilis animos eius sustulerant, paran
Abbreviated transcription (Latin):
ppulit. ut se traicere incontinentẽ ad depo-¬
pulandos pͥmos hispanie agros pateretur
trans gressus tres principes numidarum
p̃muttit ad tempus locumq colloquio sta¬
tuendum duos ꝓ obsidib retineri ab scipio¬
ne uibet remissos tercio. qui cum uissi erãt
adduceret masinissam cũ paucis in collo-¬
quium uenerunt. ceperat iam añ numi¬
dam exfamarerum gestarum admirati¬
o uiri substituerat. q ammos spẽm qͦ cor¬
poris amplam ac magnificam ceterum ma¬
ior presentis ueneratio cepit. ⁊ p̃terquam
quod sua apte natura multa maiestas ine¬
rat ad ornabat promissa cesaries habitus¬
q corporis ñ cultus munditiis s uirit ue¬
re ac militaris eietas in medio uirium ro¬
bore quod plenius nitidiusq ex morbo
uelut renouatus stors iuuente faciebat:
ꝓpeattonitus ip̃o cõgressu numida gr̃as
de frĩs filio remisso agit. ex eo temꝑe affir¬
mat eam se quesisse occasionem. quam

Expanded text:
ltMagonemgt perpulit ut se traicere in continentem ad depoltMagonemgt perpulit ut se traicere in continentem ad depopulandos proximos Hispaniae agros pateretur. transgressus tres principes Numidarum praemittit ad tempus locumque conloquio statuendum. duos pro obsidibus retineri ab Scipione iubet: remisso tertio qui quo iussus erat adduceret Masinissam, cum paucis in conloquium uenerunt. ceperat iam ante Numidam ex fama rerum gestarum admiratio uiri, substitueratque animo speciem quoque corporis amplam ac magnificam; ceterum maior praesentis ueneratio cepit, et praeterquam quod suapte natura multa maiestas inerat, adornabat promissa caesaries habitusque corporis non cultus munditiis sed uirilis uere ac militaris, et aetas erat in medio uirium robore, quod plenius nitidiusque ex morbo uelut renouatus flos iuuentae faciebat. prope attonitus ipso congressu Numida gratias de fratris filio remisso agit. ex eo tempore adfirmat eam se quaesisse occasionem quam
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ito ꝑisse ip̃oꝵ malefitio ait uicturos suo
nera tim̃tium rebellionẽ celtibetũ arma
relinquere solutus eñi os neq se in opsideᷤᷤ
innoxios s in ipos si defecerint seuiturũ
nͨ ab mermi s ab armato hoste penaᷤ expe
tos hab̾e romanos mallent. ita dimissus
mandonius pecuma tantũmꝰ imꝑata. ex qͣ
tus dies dum imꝑatam pecuniam in iler¬
getes ꝑnumerarent cum expeditis mar¬
tium iam adꝓpinquantem occeano ad se¬
quitur. Incohata res iam añ de masinissa
aliis atq aliis decausis dilata erat quod
numida cum ip̃o utiq congredi scipione.
nolebat ato euis dlextra sidem sancire eatũ
itineris tam longi ac tm̃ deuii causa scipio¬
nifuit: masinissa cum galib eẽt certior ad¬
uentare eum a.lmnartio factus causando
corrumpi equos incdusos in insula penuri¬
amq omniũ rerum ⁊ saciẽ etheri ⁊ ip̃os
sentire ad hoc equitem marcescere desidia.

Expanded text:
merito perisse ipsorum maleficio ait, uicturos suo merito perisse ipsorum maleficio ait, uicturos suo nera timentium rebellionem esse: se libera arma relinquere, solutos animos—neque se in obsides innoxios sed in ipsos, si defecerint, saeuiturum, nec ab inermi sed ab armato hoste poenas expetos habere Romanos mallent. ita dimissus Mandonius pecunia tantummodo imperata ex qua tus dies dum imperatam pecuniam Ilergetes pernumerarent, cum expeditis Marcium iam adpropinquantem Oceano adsequitur. incohata res iam ante de Masinissa aliis atque aliis de causis dilata erat, quod Numida cum ipso utique congredi Scipione uolebat atque eius dextra fidem sancire; ea tum itineris tam longi ac tam deuii causa Scipioni fuit. Masinissa cum Gadibus esset, certior aduentare eum a Marcio factus, causando corrumpi equos inclusos in insula penuriamque omnium rerum et facere ceteris et ipsos sentire, ad hoc equitem marcescere desidia,
Abbreviated transcription (Latin):
li consiliis nichil tutiꝰ in adflictis reb exꝑ¬
ta fide ⁊ clem̃tia scipionis ratus mando¬
mnum frem ad cum matit qui aduolutũ
genib fatalem rabiem temporis eiꝰ accusat.
cum uelut contagione quadam pestifera ñ
ilergetes mͦ ⁊ lacetam s castra quoq roma¬
ppłarium eam conditionẽ ẽẽ ut aut siita
uideat᷑ reddant sp̃m .p. scipioni abeodem
illo acceptum: aut seruati debitam uitã
ꝓ eo inꝑpetuũ deuoueant: antea in causa
sua fidutiam sibi fuisse ñdum exꝑta clem̃¬
tia euis. nunc contra nullam in causa
omnẽ in miscdia uictoris spem positã
habere. Mos uetustus erat romanis quan
do nec icto federe nec equis legib iungeret᷑
amicitia. ñ pͥus imꝑio in eum tanquam
paccatum ut quam omnia duina hu¬
manaq dediss opsides accepti arma ad¬
empta presidia urbib imposita forent.
scipio multis inuectus in p̃sentem man¬
domũ absentem q indibilẽ uerb̃ illosqͥdẽ

Expanded text:
li consiliis nihil tutius in adflictis rebus expli consiliis nihil tutius in adflictis rebus experta fide et clementia Scipionis ratus, Mandonium fratrem ad eum mittit; qui aduolutus genibus fatalem rabiem temporis eius accusat cum uelut contagione quadam pestifera non Ilergetes modo et Lacetani sed castra quoque Romaiquorum popularium eam condicionem esse ut aut, si ita uideatur, reddant spiritum P. Scipioni ab eodem illo acceptum, aut seruati bis uni debitam uitam pro eo in perpetuum deuoueant. antea in causa sua fiduciam sibi fuisse nondum experta clementia eius: nunc contra nullam in causa, omnem in misericordia uictoris spem positam habere. mos uetustus erat Romanis, cum quo nec foedere nec aequis legibus iungeretur amicitia, non prius imperio in eum tamquam pacatum uti quam omnia diuina humanaque dedidisset, obsides accepti, arma adempta, praesidia urbibus imposita forent. Scipio multis inuectus in praesentem Mandonium absentemque Indibilem uerbis, illos quidem
Abbreviated transcription (Latin):
bant. hispanoꝵ cum neq pedites equiti
neq equẽ pediti auxilio ẽẽt pedes fiduti-¬
a equitis temere cõmissus campo cedẽtur
eques circumuentus nec peditem a fron¬
te iam eñĩ strate pedestres copie erant nͨ
abtergo equitem sustineret ⁊ ip̃i cũ diu
in orbem sese stantib equis defendissẽt
ad unũ om̃s cesi sunt nͨ quisqͣm peditũ
equitum ue suꝑfuit. qui in ualle pugna¬
uerunt. Tercia pars que in colle ad spec¬
tacłm magis tutũ quam ad partẽ pug¬
ne capessende steterat ⁊ locum ⁊ dempꝰ.
ad fugiendũ habuit. inter eos ⁊ reguhip̃i
sugerunt pͥusqͣm tota cirtumueniretur
acies inter tumultũ elapsi castra eodem
die hispanoꝵ preter reliqͣm p̾dam cum
trib ferme milib hominũ capiuntur.
romani sociiq ad mille ducenti eo p̾lio
minus cruenta uictoria fuiss si paten¬
tiore campo ⁊ ad fugam capessendam
facile foret pugnatũ indibił abiectis bel-¬

Expanded text:
bant. Hispanorum cum neque pedes equiti bant. Hispanorum cum neque pedes equiti neque eques pediti auxilio esset, pedes fiducia equitis temere commissus campo caederetur, eques circumuentus nec peditem a fronte—iam enim stratae pedestres copiae erant—nec ab tergo equitem sustineret, et ipsi cum diu in orbem sese stantibus equis defendissent ad unum omnes caesi sunt, nec quisquam peditum equitumue superfuit qui in ualle pugnauerunt. tertia pars, quae in colle ad spectaculum magis tutum quam ad partem pugnae capessendam steterat, et locum et tempus ad fugiendum habuit. inter eos et reguli ipsi fugerunt priusquam tota circumueniretur acies inter tumultum elapsi. castra eodem die Hispanorum, praeter ceteram praedam, cum tribus ferme milibus hominum capiuntur. Romani sociique ad mille et ducenti in eo proelio ominum. minus cruenta uictoria fuisset si patentiore campo et ad fugam capessendam facili foret pugnatum. Indibilis abiectis bel
Abbreviated transcription (Latin):
loci angustias ratus⁊ qd̃ in orto pugna
romano aptior qͣm hispano militifuta
uidebatur ⁊ qd̾ in eum locum detrectata
hostium acies eẽt: qui ñ omnẽ multitu¬
dinẽ eoꝵ caperet. Nouo etiam consilio ad¬
iecit animũ equitẽ sese posse circumdare
cornib in tam angusto spatio. ⁊ hostiquẽ
cum pedite eduxisset inutilem fore. ita¬
q impat lelio ut ꝑcolles quam occultis¬
lino itinere curtumaucat equites segre¬
get q quantum poss equestrẽ ad pedestri
pugnam. ip̃e omnia signa peditum in
hostes u̾tit .uii. cohortes in fronte statuit.
quia latius pandere aciem ñ poterat mo¬
ram pugnandi nullam fecit. ut ip̃o cer-¬
tamine au̾teret a conspectii transeunti¬
um ꝑ colles equitũ neq añ circum ductoᷤ
cernere qͣm tumultum equestris pugne
peditum acies duo equitatus ꝑ longitu¬
dinem campi quia misceri ex gene̾ utro¬
q p̾lium angustie ñ paciebant᷑ pugna¬

Expanded text:
loci angustias ratus et quod in arto pugna loci angustias ratus et quod in arto pugna Romano aptior quam Hispano militi futura uidebatur et quod in eum locum detracta hostium acies esset qui non omnem multitudinem eorum caperet, nouo etiam consilio adiecit animum; equitem nec se posse circumdare cornibus in tam angusto spatio, et hosti, quem cum pedite deduxisset inutilem fore. itaque imperat Laelio ut per colles quam occultissimo itinere circumducat equites segregetque quantum possit equestrem a pedestri pugnam: ipse omnia signa peditum in hostes uertit; quattuor cohortes in fronte statuit quia latius pandere aciem non poterat. moram pugnandi nullam fecit ut ipso certamine auerteret ab conspectu transeuntium per colles equitum; neque ante circumductos sensere quam tumultum equestris pugnae peditum acies, duo equitatus per longitudinem campi, quia misceri ex genere utroque proelium angustiae non patiebantur, pugna
Abbreviated transcription (Latin):
equitatu impetum ex occulto facere uib.
Mons opportune ꝓminens equitum insi¬
dias texit. nec ulla mora pugne factaẽ.
hispani in conspecta procul pecora ueli¬
tes in hispanos preda occupatos incurrẽ pͥ¬
mo missilib territauere dem̃ emissis leui¬
b teł que irritare magis qͣm decernere
pugnam poterant. gladios nudant ⁊ colla
nissent. neq ex adsiso tãtõ illati obuios ob¬
triuere. s circumuecti etiam quidam ꝑ
infime leui abtergo se ut plerosq int̾clu¬
derent obiecerunt maiorq cedesfuit qͣm¬
qͣm quãtã edereleuia ꝑ excursiones p̃lia.
solent ira magis accensa adu̾so pͬlio bar¬
baris est qͣm ĩminuti animi. Itaq ne pul¬
si uiderentur pͥma luce postero die in aq¬
em ꝓcessere. ñ capiebat om̃s copias an¬
gusta sicut ante dictum ẽ ualles due
ferme peditum partes om̃is equitatus in
aciem descendit quod reliquum peditũ
erat obliquo constituer̃. colle scipio ꝓ seẽẽ

Expanded text:
equitatu impetum ex occulto facere iubet. equitatu impetum ex occulto facere iubet. mons opportune prominens equitum insidias texit nec ulla mora pugnae facta est. Hispani in conspecta procul pecora, uelites in Hispanos praeda occupatos incurrere. primo missilibus territauere; deinde missis leuibus telis, quae inritare magis quam decernere pugnam poterant, gladios nudant et conlanissent. neque ex aduerso tantum inlati obuios obtriuere, sed circumuecti etiam quidam per infima cliui ab tergo se ut plerosque intercluderent obiecerunt, maiorque caedes fuit quam quantam edere leuia per excursiones proelia solent. ira magis accensa aduerso proelio barbaris est quam imminuti animi. itaque ne perculsi uiderentur prima luce postero die in aciem processere. non capiebat omnes copias angusta, sicut ante dictum est, ualles; duae ferme peditum partes omnis equitatus in aciem descendit: quod reliquum peditum erat obliquo constituerunt colle. Scipio pro se esse
Abbreviated transcription (Latin):
turos ẽe. Itaq ñ quod ullum iñ ꝑicłm aut
sem̃ maioris belli uideat. ideo se pͥusquam
ꝓuintiam decedat oppͥm̃dos ilergetes duxis¬
se. s pͥmũ ne impunita tam scelerata defec¬
tio eẽt. Dem̃ ne quis inꝓuntiam simuluir¬
tute tanta ⁊ felicitate ꝑdomita relictus ho¬
stis dici poss. Prom̃ diis bene uiuantib
sequerentur ñ iam ad bellũ gerendũneq
enim cum pari hoste certam̃ eẽ quam ad
expetendas ab hominib scelestis penasab
hac oratione dimissos ad iter secomꝑare
in diem posterum uibet ꝓfectusq decumis
castris ꝑuenit ad hib̃m flum̃ iñ suꝑato an¬
m die quarto in conspectu hostiũ posuit
castia. Campus ante montib cura septus
erat:in eam uallem scipio cum pecora rap¬
ta pleraq ex hostium agris ꝓpelli adirri¬
tandam feritatem barbaroꝵ uisisset: ue¬
lites subsidio misit aquib ubi ꝑ procur¬
sationẽ cõmissa pugna eẽt lelium cum

Expanded text:
turos esse. itaque non quod ullum inde periculum aut turos esse. itaque non quod ullum inde periculum aut semen maioris belli uideat, ideo se priusquam prouincia decedat opprimendos Ilergetes duxisse, sed primum ne impunita tam scelerata defectio esset, deinde ne quis in prouincia simul uirtute tanta et felicitate perdomita relictus hostis dici posset. proinde dis bene iuuantibus sequerentur, non tam ad bellum gerendum—neque enim cum pari hoste certamen esse—quam ad expetendas ab hominibus scelestis poenas. ab hac oratione dimissos ad iter se comparare in diem posterum iubet profectusque decimis castris peruenit ad Hiberum flumen. inde superato amni die quarto in conspectu hostium posuit castra. campus ante montibus circa saeptus erat. in eam uallem Scipio cum pecora rapta pleraque ex ipsorum hostium agris propelli ad inritandam feritatem barbarorum iussisset, uelites subsidio misit, a quibus ubi per procursationem commissa pugna esset Laelium cum
Abbreviated transcription (Latin):
exitalia aut patruo suo. cn. scipione qui pͥ¬
mus romani nominis in eam ꝓiuntiam ue¬
nĩt aut apatre consule aut asesit ex italia
aduectus scipionum nomini auspitiis om̃s
adsuetos. quos secum in patriam ad m̾itũ
triumphum deducere uelit quos consula¬
tum petenti uelut siynniũ cõmunis agat᷑
onos ad futuros sꝑet. quod ad expeditionem
attineat q̃ instat tũ memorem ẽẽ rerum
suarum gestarum. qͥ id bellum ducat ma¬
go is hercłe ẽ qui extra orbem terrarũ in
circumsusam occeano insulam cum pau¬
cis ꝑsugit nauib maiorem curam ẽẽ qͥuã
ilergetum. quippe illic ⁊ ducem carchagini¬
ensem ⁊ quantumcũq punicum p̃sidium
ẽẽ hic latrones latronum q duces ẽẽ quib
ad ppłandos finitimoꝵ agros tectaq uren¬
da ⁊ rapienda pecora aliqua ins sit. ita ina¬
cie ac signis collatis nullam eẽ magis uelo¬
citate ad fugam qͣm armis fretospugna¬

Expanded text:
on aut a patruo suo Cn. Scipione , qui prion aut a patruo suo Cn. Scipione , qui primus Romani nominis in eam prouinciam uenerit, aut a patre consule aut a se sit ex Italia aduectus. Scipionum nomini auspiciisque omnes adsuetos, quos secum in patriam ad meritum triumphum deducere uelit, quos consulatum petenti uelut si omnium communis agatur honos adfuturos speret. quod ad expeditionem attineat quae instet, immemorem esse rerum suarum gestarum qui id bellum ducat. Magonis hercule sibi qui extra orbem terrarum in circumfusam Oceano insulam cum paucis perfugerit nauibus maiorem curam esse quam Ilergetum; quippe illic et ducem Carthaginiensem et quantumcumque Punicum praesidium esse, hic latrones latronumque duces, quibus ut ad populandos finitimorum agros tectaque urenda et rapienda pecora aliqua uis sit, ita in acie ac signis conlatis nullam esse; magis uelocitate ad fugam quam armis fretos pugna
Abbreviated transcription (Latin):
buerant auxiliis in ausetanũ agrum ubipͥn¬
cipio defectionis statiua habuerant cũ xx̃ pe
noriis in noxiisq stipendium uultu acser¬
mone in om̃s placato facile reconciliatis
militum amimis pͥusquam castra ab cartha¬
gine moueret contione aduocata multis u̾¬
bis in ꝑfidiam rebellantium regłoꝵ inuec¬
tus neqͣm eod̾ animos se ire ꝓfessus ẽ ad uin¬
dicandum id scelus quo ciuilem errorem
nuꝑ sanauĩt. Tum se haud secus ꝗͣ uiscera
secantem sua cum gemitiri lacrimis .xxx.
hominũ capitib expiasse. octo millium
seu inprudentiam seu noxam. nunc leto
⁊ erecto animo ad cedem illergetum ire m̃
enim eos neq natos in eadem terra nec ul¬
la secum societatem unctos eẽ. eam que so¬
ia fũit ficlĩ atq amicitie ip̃os ꝑscelus rupiᷤ¬
se in exercitu suo se preter quam quod
aut socios latiniq nominis uideat etiam
eo moueri quod nemo fere sit miles qui ñ¬

Expanded text:
buerant auxiliis, in Sedetanum agrum, ubi prinbuerant auxiliis, in Sedetanum agrum, ubi principio defectionis statiua habuerant, cum uigintnoxiis innoxiisque stipendii tum uoltu ac sermone in omnes placato facile reconciliatis militum animis, priusquam castra ab Carthagine moueret contione aduocata multis uerbis in perfidiam rebellantium regulorum inuectus, nequaquam eodem animo se ire professus est ad uindicandum id scelus quo ciuilem errorem nuper sanauerit. tum se haud secus quam uiscera secantem sua cum gemitu et lacrimis triginta hominum capitibus expiasse octo milium seu imprudentiam seu noxam: nunc laeto et erecto animo ad caedem Ilergetum ire. non enim eos neque natos in eadem terra nec ulla secum societate iunctos esse; eam quae sola fuerit fidei atque amicitiae ipsos per scelus rupisse. in exercitu suo se, praeterquam quod aut socios Latinique nominis uideat, etiam eo moueri quod nemo fere sit miles qui n
Abbreviated transcription (Latin):
nissent nuntiis ad .l. martiũ missis nisi
si terrere frustra tempꝰ sedendo ad gades
uellent redeundum ad imꝑatorem eẽ ad¬
sentiente martio paucos post dies ambo
cathaginem redice ad quoꝵ discessum ñ
respirauit mͦ mago cum terra mariq anel¬
pitimetu urgeretur. s etiam audita rebel¬
lione ilergetum spem recuꝑande hispanie.
nanctus nuntios carthaginẽ ad senatum
mtitit qui simul seditionẽ cuulem in castri
romanis simul defectionẽ socioꝵ in maius
uerb̃ extollentes hortent᷑ ut auxilia mitte¬
rent quib traditum a patrib imꝑium
hispame repeti posset: mandonius ⁊ indibił
infine ᷤᷤ regressi paulisꝑ dum quid nam de
seditione statueret᷑ scirent suspensi quie-¬
uerunt. si cunum errori ignosceretur ne dif¬
fidentes sibi qͦ ignosci posse postqͣm uulga¬
ta est atrocitas supplicii suamqͦ noxram pa-¬
ripenam estimatam ratiuocatis rursus
ad arma ppłarib contractisq que ante ha¬

Expanded text:
nissent—nuntiis ad L. Marcium missis nisi nissent—nuntiis ad L. Marcium missis nisi si terere frustra tempus sedendo ad Gades uellent redeundum ad imperatorem esse, adsentiente Marcio paucos post dies ambo Carthaginem rediere. ad quorum discessum non respirauit modo Mago cum terra marique ancipiti metu urgeretur, sed etiam audita rebellione Ilergetum spem reciperandae Hispaniae nanctus nuntios Carthaginem ad senatum mittit qui simul seditionem ciuilem in castris Romanis simul defectionem sociorum in maius uerbis extollentes hortentur ut auxilia mitterent quibus traditum a patribus imperium Hispaniae repeti posset. Mandonius et Indibilis in fines regressi paulisper dum quidnam de seditione statueretur scirent suspensi quieuerunt, si ciuium errori ignosceretur non diffidentes sibi quoque ignosci posse. postquam uolgata est atrocitas supplicii suam quoque noxam pari poena aestimatam rati, uocatis rursus ad arma popularibus contractisque quae ante ha
Abbreviated transcription (Latin):
trarium tendentes inuebebat i fugien¬
tem nauem uid̾es u̾tice retro in prorã
uictorib illatam ⁊ sequentem sum con¬
trarium tractum incidisset maris fugi¬
entis mͦ sese adu̾tentem. iam in ip̃a pug¬
na hec cum infesta rostro peteret hosti¬
um nauem obliqua ip̃a ictum alt̾ĩus ro¬
stri accipiebat. illacum transũsa obiceret᷑
hosti repetenti in torta in proram circũit
triremes fortuna regente anceps p̃liũ mis¬
ceret᷑ qͥnq remis romana seu pondere te¬
natior seu płib remoꝵ ordinib scinden¬
tib uertices cum facilius regeret᷑. duas tri¬
remes suppressit unius prelata impetu la¬
tĩs altius remes detersit ceterasq quas in¬
dempta ẽẽt mulcasset. ni cum reliquis .u.
nauib adherbal uelis in affricam trans¬
misisset. Lelius uictor carteiam reuectus
auditis q̃ acta gadib erant. patefactam
ꝓditionem conuiratosq missos carthagi¬
nem spem ad irritum redactam qua ue-¬

Expanded text:
trarium tendentes inuehebat; et fugientrarium tendentes inuehebat; et fugientem nauem uideres, uertice retro intortam uictoribus inlatam, et sequentem, si in contrarium tractum incidisset maris, fugientis modo sese auertentem. iam in ipsa pugna haec cum infesta rostro peteret hostium nauem, obliqua ipsa ictum alterius rostri accipiebat: illa cum transuersa obiceretur hosti, repente intorta in proram circumagebatur. cum inter triremes fortuna regente anceps proelium misceretur, quinqueremis Romana seu pondere tenacior seu pluribus remorum ordinibus scindentibus uertices cum facilius regeretur, duas triremes suppressit, unius, praelata impetu, lateris alterius remos detersit; ceterasque quas indepta esset mulcasset, ni cum reliquis quinque nauibus Adherbal uelis in Africam transmisisset. Laelius uictor Carteiam reuectus. auditis quae acta Gadibus erant—patefactam proditionem coniuratosque missos Carthaginem, spem ad inritum redactam qua ue