comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rent: irruente subito tẽpestate plurimi etiã mersi
siue contritis nauib perier̃ : Intra constantino polĩ
uͦ trecenta milia hominũ pestilentia interierunt:
uit prandus uͦ rex audiens qđ sarraceni depopula¬
ta sardinia etiã loca illa ubi ossa scĩ augustini ep̃i
ꝓpt̃ uastationẽ barbaroꝵ olim translata & hono¬
rifice fuerant condita fedarent. misit : & dato mas¬
no precio accepit. & transtulit ea in urbẽ ticinen¬
sem ibiq cũ debito tanto patris honore condidit
his dieb narnia ciuitas alangobardis ꝑuasa est :¬
petẽpore rex lut prinđ rauenna obseles elrũe mue¬
ut ato destrudeit Tunc paulus patriel exrauenna
mist : qui pontificẽ interimerent: Sea langobarlis
sdefensione pontificis repugnantib spoleceni ansela¬
rio ponte & et alus partib lango bardis tusaisrese¬
dentibus consiliũ rauennantiũ dissipatus eeba enẽ¬
oestate leo imꝑator apd constantinopolioscerien ar¬

Expanded text:
rent, inruente subita tempestate, plurimi etiam mersi rent, inruente subita tempestate, plurimi etiam mersi sive contritis navibus perierunt. Intra Constantinopolim vero trecenta milia hominum pestilentia interierunt. 48. Liutprand quoque audiens, quod Sarraceni, depopulata Sardinia, etiam loca illa, ubi ossa sancti Augustini episcopi propter vastationem barbarorum olim translata et honorifice fuerant condita, foedarent, misit, et dato magno pretio, accepit et transtulit ea in urbem Ticinensem ibique cum debito tanto patri honore recondidit. His diebus Narnia civitas a Langobardis pervasa est. 4Eoque tempore rex Liutprandus Ravennam obsedit, Classemt atque destruxit. Tunc patricius Paulus ex Ravenna misit qui pontificem interimerent. Sed Langobardis pro defensione pontificis repugnantibus, Spoletanis in Salario ponte, et ex aliis partibus Langobardis Tuscis resistentibus, consilium Ravennatium dissipatum est. Hac tempestate Leo imperator apud Constantinopolim sanctorum im
Abbreviated transcription (Latin):
taturi ingressi sunt. Karolus siquidẽ cũ eudone a qͥ¬
tanȩ principe tunc discordiã habebat: Qui tam̃
in unũ se coniungentes: contra eosdẽ sarracenos pa¬
riconsilio dimicarunt : Nã irruentes franci suꝑ eos
trecentos septua ginta quinq milia sarracen oꝵ int̃¬
emerunt : Eac francoꝵ uͦ parce mille & qͥngenti tan¬
tũ ibi ceciderunt. Eudo quoq cũ suis suꝑ eoꝵ castra
irruens. parimodo multos interficiens. omĩa de¬
oc etiã tẽpore eadẽ sarracenoꝵ gens cũ exercitu¬
immenso ueniens : constantinopolĩ circundit. ac
continuũ ꝑtrienniũ obsedit : donec ciuib multa
instantia ad dñm clamantib plurimi eoꝵ famȩ & fri¬
gore. bello. pestilentiaq perirent ac sipercesi obsi¬
dionis abscederent. Qui in de egressi: bulgarã gentẽ
quȩ ẽ. suꝑ da nubiũ bello aggrediunt᷑ : Et abhac quoq
uicti ad suas naues refugiunt: Quib cũ alueũ pete¬

Expanded text:
taturi ingressi sunt. Carolus siquidem cum Eudone Aquitaturi ingressi sunt. Carolus siquidem cum Eudone Aquitaniae principe tunc discordiam habebat. Qui tamen in unum se coniungentes, contra eosdem Sarracenos pari consilio dimicarunt. Nam inruentes Franci super eos, trecenta septuaginta quinque milia Sarracenorum interimerunt; ex Francorum vero parte mille et quingenti tantum ibi ceciderunt. Eudo quoque cum suis super eorum castra inruens, pari modo multos interficiens, omnia deHoc etiam tempore eadem Sarracenorum gens cum inmenso exercitu veniens, Constantinopolim circumdedit ac continuo per triennium obsedit, donec, civibus multa instantia ad Deum clamantibus, plurimi eorum fame et frigore, bello pestilentiaque perirent, ac sic pertaesi obsidionis abscederent. Qui inde egressi, Vulgarum gentem, quae est super Danubium, bello adgrediuntur; et ab hac quoque victi, ad suas naves refugiunt. Quibus, cum altum pete
Abbreviated transcription (Latin):
malbis consaitutus : ad regna celestia migrauit
Cuiꝰ corpꝰ mbasilica beati petri sepultũ ẽ & hoc
suꝑse epitahium. descriptũ hab&
ulmen opes sobolem pollentia regna triũphos

Expanded text:
in albis constitutus, ad regna caelestia migravit. in albis constitutus, ad regna caelestia migravit. Cuius corpus in basilica beati Petri sepultum est, et hoc super se epythapium descriptum habet: “Culmen, opes, sobolem, pollentia regna, triumphos
Abbreviated transcription (Latin):
b̵gamũ obsedit: eãq cũ arietib & diuersis belli
machinis sine aliqͣ difficultate expugnans mox
cepit. Conp̃hensũq rothariũ pseudo regẽ. ei caput
barbamq radens taurinis in exiliũ misit. quiq: ib¬
parimꝰ inbalneo uita priuauit

Expanded text:
Bergamum obsedit, eamque cum arietibus et diversis belli Bergamum obsedit, eamque cum arietibus et diversis belli machinis sine aliqua difficultate expugnans mox cepit, conprehensumque Rotharit pseudoregem, eius caput barbamque radens, Taurinis in exilium trusit, quique ibpari modo in balneo vita pri
Abbreviated transcription (Latin):
daxq bellorũ. Hic cũmultis langobardorũ lacrimis
iuxta basilicã dñi saluatoris quã ꝗ noã auus eiꝰ
ariꝑtus construxerat sepultꝰ ẽ Regnũq: lango bardorũ
liut ꝑto filio adhuc puerulo ȩtatȩ reliꝗt cui tutorẽ
ansorandũ uirũ sapientẽ & in lustrẽ contribuit
De hinc elapsis octom̃sib ragmbtus dux taurinen¬
siũ quẽ qͦndã rex godeb̾tus cũ ex tingueret᷑ agrim¬
aldo reliquerat paruulũ deqͦ & superiꝰ diximꝰ cũ ua¬
lida manu ueniens aduersus anspndũ & rothari
bgom̃siũ ducẽ a pđ nouarias conflixit: eosq incã po
ex suꝑans. regnũ langobardorũ inuasit sed eodẽ
anno mortuus . ẽ.
uꝑans. liu ꝑtũ infantulũ uiuũ mbello conp̃hendit
Ansprand qͦq fugiens in insulã cõmacinã se cõmuniut¬
regñ arripuit. Contra quẽ rex ariꝑtꝰ cũmagn
exercitu ꝓficiscens: expugnata p̾mũ & capta laud

Expanded text:
daxque bellator. Hic cum multis Langobardorum lacrymis daxque bellator. Hic cum multis Langobardorum lacrymis juxta basilicam Domini Salvatoris, quam quondam avus ejusdem Aripertus construxerat, sepultus eLiutperto filio adhuc puerilis aetatis reliquit, cui tutorem Ansprandum, virum sapientem et inlustrem contribuit. Dehinc elapsis octo mensibus, Raginpertus dux Taurinensium, quem quondam rex Godipertus, cum extingueretur a Grimualdo, reliquerat parvolum, de quo et superius diximus, cum valida manu veniens, adversus Ansprandum et Rotharit Bergomensium ducem apud Novarias conflixit, eosque in campo exsuperans, regnum Langobardorum invasit. Sed eodem anno mortuus est. 19. superans, Liutbertum infantulum vivum in bello comprehendit. Ansprandus quoque fugiens, in insulam se Commacinam communiviregnum arripuit. Contra quem rex Aripert cum magno exercitu proficiscens, expugnata primum et capta Laude,
Abbreviated transcription (Latin):
cu celitus eẽt dispositũ adhorũ ꝓgeniem francorũ
transuehi regnũ tuit aut̃ eo tẽꝑe maior dñs irega
palatio arnulfus uir ut post modũ claruit ddama¬
se subdens mirabilis inepiscopatu extitit acdemũ
beremiticã uitã diligens. lepsis uniũsa p̃bens obise¬
quia continentissime uixit de cuiꝰ mirabilib apđ met¬
tensem ȩcłiam ubi episcopatũ gessit lib extitit elꝰ dẽ
miracula uitȩ & abstinentiã continens. Sedego in libr
quẽ de ep̃is eiꝰdẽ ciuitatis conscripsi flagitante agel¬
miranda cõposui: quȩ modo suꝑ fluũ duxi replicare
niter hec chunibt cunctis amabilis pͥnceps postquã
xuͭ annos langabardorũ regnũ post patrẽ solu
obtinuit tandẽ ab hac lucẽ subtractus ẽ hic incampo
cononate ubi bellũ contra a lachis gessit ihonorẽ
beati georgii martyris monasteriũ construxit
uit aut̃ uir elegans & om̃i bonitate c̃spiciuis. au¬

Expanded text:
cum caelitus esset dispositum, ad horum progeniem Francorum cum caelitus esset dispositum, ad horum progeniem Francorum transvehi regnum. Fuitque eo tempore maior domus in regio palatio Arnulfus, vir, ut postmodum claruit, Deo amase servitio subdens, mirabilis in episcopatu extitit, ac demum heremiticam vitam eligens, leprosis universa praebens obsequia, continentissime vixit. De cuius mirabilibus apud Metensem ecclesiam, ubi episcopatum gessit, liber existit, eiusdem miracula et vitae abstinentiam continens. Sed et ego in libro quem de episcopis eiusdem civitatis conscripsi flagitante Angelmiranda conposui, quae modo superfluum duxi replicare. 17. Inter haec Cunincpert cunctis amabillimus princeps, postquam  annos Langobardorum regnum post patrem solus obtinuit, tandem ab hac luce subtractus est. Hic in campo Coronatae, ubi bellum contra Alachis gessit, in honorem beati Gregorii martyris monasterium construxit. Fuit autem vir elegans, et omni bonitate conspicuus, au
Abbreviated transcription (Latin):
enuo bumniusa italiã bone opinionis fama flaglauit
situr defuncto trãsemundo duce spolitanot¬
faro al eꝰ filiꝰ in loco patris subrogatur deniqs
ucichilappus germanꝰ fuit trã semundqͥ & cũ fr̃e
parit̃ cundẽ rexit ducatũi¬
đ istinianꝰ q amusso pͥncipatu in ponto exulia¬
bat auxilio terebelli bulgarũ regis ret nũ
rursus suscipiens eos quise expulerant patriei
occidit leone qsͦq & tiberiũ qͥ locũ eiꝰ usurpauerd̃t
cepit & in medio circi corã popło uirgar feort¬
allit nicũ a patriarchã constantino politan
enitis ocuł romã misit. cirũq abbatẽ quieũ inponto
constantinũ papa adse uenire iubens honorifice
suscepit ac remisit Quẽ ꝓstratus int̾ra ꝓ suis
peccatis intcedẽ rogans. cuncta eiꝰ ȩccłiȩ pris¬
legia renouauit. Qui cũ exercitũ in pontons¬
ter& ad cõp̃hendendũ philipum quẽ ibi res

Expanded text:
er universam Italiam bonae opinionis fama flagravit. 30. Igitur defuncto Transamundo duce SpolitanoFaroaldus ejus filius in loco patris est subrogatus. Denique Wachilapus germanus fuit Trasemundi, et cum fratre pariter eumdem rexit ducatustinianus, qui amisso principatu in Ponto exsulabat, auxilio Terebelli Burgarorum regis, regnum rursus recipiens, eos qui se expulerant patricios occidit. Leonem quoque et Tiberium, qui locum ejus usurpaverant, cepit, et in medio circo coram allicinum vero patriarcham Constantinopolytanum erutis oculis Romam misit Cyrumque abbatem, qui eum in Ponto Constantinum papam ad se venire iubens, honorifice suscepit ac remisit; quem prostratus in terra pro peccatis intercedere rogans, cuncta eius ecclesie privilegia renovavit. Qui cum exercitum in Ponto mitteret ad comprehendendum Phylippicum, que
Abbreviated transcription (Latin):
alii qͥs ex nob̃ ÷ magis erga hec cũ sibi inuicẽ uulga
uerba locuti fuissent. contigit ñ post multos dies
p̃mia dederat. cũmagnis uirib aduentar&: & cũ
castra insũmo nontis uertice posuissent. & pene
ex om̃i parte difficile e& ad eos acceđẽ. ferdulfu
dux cũ exerciti suꝑ ueniens cepit eundẽ montẽ
circuire. ut ꝑ loca planiora suꝑ eos poss& irruei
lũc argait de qͦ p̃misimus. ita ferdulfo ait.
yem̃to dux ferdulfe qđ me ẽẽ mertẽ & mutil ẽ ouenns
uul sari uerbo arga uocaueris. qunc aut̃ radi ueniat
a accensus ad castra contendercepit selauot¬

Expanded text:
alii quis ex nobis magis est arga. Haec cum sibi invicem vulgaria alii quis ex nobis magis est arga. Haec cum sibi invicem vulgaria verba locuti fuissent, contigit non post multos dies praemia dederat, cum magnis viribus adventaret. Qui cum castra in summo montis vertice posuissent, et pene ex omni parte difficile esset ad eos accedere, Ferdulfus dux cum exercitu veniens, coepit eumdem montem circuire, ut per loca planiora super eos posset irruere. Tunc Argaid, de quo praemisimus, ita Ferdulfo dixit: Memento, dux Ferdulfe, quod me esse inertem et inutilem dixeriset vulgari verbo arga vocaveris. Nunc autem ira Dei veniat erat ascensus, ad castra contendere coepit Sclavo
Abbreviated transcription (Latin):
seuirilit & magis lapidib ac securib quã arinis
edareos pugnantes pene om̃s derectos eguis int¬
emer Sicq uictoria nonurib sed casu adepus
ux de cidditibi & ille qͥ eũ ꝓuocauerat exto eorũ
antiq ibi uiri fortes ꝑ contẽptiones malũ & rordu¬
dentie aebellatisunt: qͣnti possent ꝑ unã concordrã
& salabre consiliũ multa milia sternere semuber
bitam umnus exlangobardis nõe munigis qui pat
post petri foroiulani & ursi cenetensis duens
exttt: solus fortit & uirilit fecitis cũ de equo eicetus

Expanded text:
er, et magis lapidibus ac securibus quam armis contra eos pugnantes, pene omnes deiectos equis perimerunt. Sicque victoriam non viribus, sed casu adepti dux cecidit; ibi et ille qui eum provocaverat extinctus est. Tantique ibi viri fortes per contentionis malum et inprovidentiam debellati sunt, quanti possent per unam concordiam et salubre consilium multa milia sternere aemulorum. Ibi tamen unus e Langobardis nomine Munichis, qui pater post Petri Foroiulani et Ursi Cenetensis ducum extitit, solus fortiter et viriliter fecit. Is cum de equo eiectus
Abbreviated transcription (Latin):
publicã grauissima bella gerentes. multas romanorĩ
uł cõminiũ etiã uexillũ domone erucis ab ducuosꝰ
Contra hunc foca craclianꝰ qͥ africã regebat rebella
atq cũ exerciti ueniens. eũ rgno uitaq priuauit. remq
publiecã romanã eraclius eusdẽ filius regendã siscept:
ra hȩc tẽpora rex auarũ quẽ sua lingua cacaniũ
appellant. cũ innumerabili multitudine ueniens uenetia¬
tũ fines ingressus ẽ hunic gisulfus soro iulanꝰ dixe cũ lango¬
ardis quos habere poterat auclac̾t eccuorrit Sedquãm
forti animositate contra pmensam multitudinẽ bellum
cũ paucis gereret undiq tam̃ circũseptꝰ cũ hominib pene
suis extinctꝰ ÷. Uxor uͦ eiusdẽ goulfi nomine romilla
cũ langobards qui euaserant siue eoꝵ uxorib & filus quu
inbelło ꝑierant. intra muroꝵ foro uilani castri semuni¬
uit septa hiuc erant filu taso & caco iã ad olescentes rade

Expanded text:
publicam gravissima bella gerentes, multas Romanorum publicam gravissima bella gerentes, multas Romanorum vel communium etiam vexillum dominice crucis abducunt. Contra hunc Focantem Eraclianus, qui Africam regebat, rebellavit, atque cum exercitu veniens, eum regno vitaque privavit, remque publicam Romanam Eraclius eiusdem fi37. Circa haec tempora rex Avarum, quem sua lingua cacanum appellant, cum innumerabili multitudine veniens, Venetiarum fines ingressus est. Huic Gisulfus Foroiulanus dux cum Langobardis, quos habere poterat, audacter occurrit; sed quamvis forti animositate contra inmensam multitudinem bellum cum paucis gereret, undique tamen circumseptus, cum omnibus pene suis extinctus est. Uxor vero eiusdem Gisulfi nomine Romilda cum Langobardis qui evaserant sive eorum uxoribus et filiis qui in bello perierant, intra murorum Foroiulani castri muniit septa. Huic erant filii Taso et Cacco iam adulescentes, Radu
Abbreviated transcription (Latin):
Post hec iscdẽ eleutheriꝰ patriciꝰ eumnuchus impii iura si¬
cepit: Q uidũ arauenna romã ꝓgeret. in castro luceoł
amiltid init̃ fẽctꝰ ẽ capitq eꝰ constant inopolĩ impat¬
ri delatum est
Iac etiã tẽpestate miit rex agilulfus stablicianũ
notariũ suũ constant inopolim ad focã imperatorẽ
Qui rediens cõ legatis imꝑatoris. facta pacẽ annuali
filus romanorũ regñ inuadens ꝑ octo annoꝵ curricu
principatꝰ ẽ hic rogante papa bonefacio statuit sede
romane & apłicȩ eccłȩ. caput. eẽ om̃iũ eccłiarũ qr ecch¬
tẽ alio papa bonefacio petente iusit inueteri fanoqo
pantheun uocabant ablatis idolorũ sordib eccłiam
beatȩ sẽꝑ uirgmis mariȩ & om̃iũ martẏrũ ficri. ut u
quondã om̃iũ non dõꝵ sed demonioꝵ cultꝰ agebatur
ibi deiceps om̃iũ fieret memoria scoꝵ. huius tẽpore
prasini & ueneti ꝑ orientẽ & egyptũ cuule bellũ facus
ac sese mutua cede ꝓsternunt Perse qͦq ad uersus re

Expanded text:
Post haec isdem Eleutherius patricius eunuchus imperii iura suscepit. Qui dum a Ravenna Romam pergeret, in castro Luceolis a militibus interfectus est, caputque eius Constantinopolim imperatori delatum est. 35. Hac etiam tempestate misit rex Agilulf Stablicianum notarium suum Constantinopolim ad Focatem imperatorem. Qui rediens cum legatis imperatoris, facta pace annuali, filiis, Romanorum regnum invadens, per octo annorum curricula principatus est. Hic rogante papa Bonifacio statuit, sedem Romanae et apostolicae ecclesiae caput esse omnium ecclesiarum, quia ecccribebat. Idem alio papa Bonifacio petente iussit in veteri fano, quod Pantheum vocabatur, ablatis ydolatrie sordibus, ecclesiam beate semper virginis Marie et omnium martirum fieri, ut, ubi quondam omnium non deorum sed demoniorum cultus agebatur, ibi deinceps omnium fieret memoria sanctorum. Huius tempore Prasini et Veneti per Orientem et Egyptum civile bellum faciunt ac sese mutua cede prosternunt. Perse quoque adversus rem
Abbreviated transcription (Latin):
focas indictione octaua anno regnaret scđo Cuiꝰ in locũ
ad apłatꝰ officiũ sabinianꝰ. ẽ. ordinatꝰ. Fuit aut̃ tt̃ hiemps
frigida nimis. & mortuȩ sunt uites pene in om̃ib locis¬
enĩ tunc mund famẽ sitĩq pati. quando recedente tanto
doctore. animas hominũ. sp̃alis alimoniȩ penuria sitisq
ariditas inuasit. libet me sane pauca de eiusdẽ beati
ut possit liquidius agnosci. quã humilis iste uir fuerit.
quantȩq in nocentiȩ & sc̃itatis. Hic deniq cũ accusatus
apd̃ mauriciũ augustũ & eiꝰ filios fuissẽt qđ malcũ quendã
ep̃m in custodia ꝓsolidis occidisset scribens ꝓhac re epłam
saumiano suo a pocrisario qͥ erat apđ constantinopolĩ. int̃
cet̾a sic ait. Unũ ẽ. qđ breuit̃ suggeras serenissimis dñs nr̃ss¬
lunissẽ. hodie lango bareloꝵ gens. nec regẽ nec duces. nec co¬
mites haberet: atq in sũma confusione diuisũ. eẽt. Sed quia
dm̃ timeo. inmorte cuiꝰlibet hominis me miscere formido

Expanded text:
 indictionem octavam anno regnaret secundo. Cujus in locum ad apostolatus officium Sabinianus est ordinatus. Fuit autem hiems frigida nimis; et mortuae sunt vites pene in omnibtenim tunc mundus famem sitimque pati, quando, decedente tanto doctore, animas hominum spiritalis alimoniae penuria sitisque ariditas invasit. Libet me sane pauca de ejusdem beati ut possit liquidius agnosci, quam humilis iste vir fuerit, quantaeque innocentiae, et sanctitatis. Hic denique cum accusatus apud Mauritium Augustum, ejusque filios fuisset, quod Malcum quemdam episcopum in custodia pro solidis occidisset, scribens pro hac re epistolam Sabiniano suo apocrisiario, qui erat apud Constantinopolim, inter caetera sic ait: « Unum est quod brevitluissem, hodie Langobardorum gens, nec regem, nec duces, nec comites haberet, atque in summa confusione esset divisa. Sed quia Deum timeo, in mortem cujuslibet hominis me miscere formido.
Abbreviated transcription (Latin):
arioꝵ t̃mni dep̃dant᷑. Resũptis tam̃ baioarioꝵ uiribus
Ep̃das abhostib excutiunt. & hostes desuis finib pepule¬
runt
ex uͦ agilulfus pacẽ cũ imꝑatore in annũ unũ itẽq in
alterũ faciens. cũ francis quoq iterato pacis concordiã¬
renouauit. hoc nichilominꝰ anno: sclaui histriã int̃fectis
militib lacrimabilit̾ depredati sunt. Sequenti nãq m̃se

Expanded text:
ariorum termini depraedantur. Resumptis tamen Bajoarii viribus, ariorum termini depraedantur. Resumptis tamen Bajoarii viribus, et praedas ab hostibus excutiunt, et hostes de suis finibus pepuleruntRex vero Agilulfus pacem cum imperatore in annum unum, itemque in alterum faciens, cum Francis quoque iterato pacem renovat. Hoc nihilominus anno Sclavi Histriam interfectis militibus lacrimabiliter depraedati sunt. Sequenti quoque mense
Abbreviated transcription (Latin):
quierat inciuitate astensi nemine sciente. auctorẽ mor¬
tis ipsius ipso intẽpore sagita ictus interut

Expanded text:
dux in civitate Astensi, nemine sciente auctorem mortis ipsius, hoc ipso in tempore sagitta ictus inter
Abbreviated transcription (Latin):
nł a pͥlis indictionis octauȩ. Filia uͦ regis mox arauenna
parmã : atq ob dfficultatẽ partꝰ ꝑiclitata. statĩ defunta
ẽ. hoc anno theo deb̾tꝰ & teodicus regos francoꝵ aduersus
lothariũ patruũ suũ dimicar̃. In quo certamimne ex utraq
parte multa milia cetiderunt.

Expanded text:
 Aprilis, indictione octava. Filia vero regis mox a Ravenna Parmam rediit, et ob difficultatem partus periclitata, statim defuncta . Hoc anno Theudebertus et Theudericus reges Francorum adversus Clotarium patruum suum dimicarunt, in quo certamine ex utraque parte multa millia ceciderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ib langobardoꝵ se tradidit castrũ qđ uulturma uocat᷑.
Milites uͦ brexillũ opidũ cremantes. effuger̃. Nis ita pa¬
tratis reddita. ẽ filia regis apatricio smaragdo cũ tunt¬

Expanded text:
tibus Langobardorum se tradidit castrum, quod Vulturina vocatur. tibus Langobardorum se tradidit castrum, quod Vulturina vocatur. Milites vero Brexillum oppidum igni cremantes, fugerunt. His ita patratis, reddita est filia regis a Smaragdo pat
Abbreviated transcription (Latin):
Qit mauriciꝰ augistus pꝰquã uono. & xoor amis rexit
mpiũ cũ filus cũ theodosio & tiberio constantino a foca
q fut stratoꝵ patriciꝰ prisci occidit᷑. Fuitenĩ utils iri¬
publicȩ. Nã sepe contra hostes uictoriã obtoruit. hum¬
q qͥ & auares appellant᷑. eiꝰ uirtute deuictisint
oc anno gaidoalađ dux de tridentino & gosulfus defero¬
ulani. cũ antea aregis agilulfi societate descordarent
abeo inpace suscepti sunt. Tunc etiã baptitatꝰ. p̃nona
unatꝰ puer adaloald agilulfi regis filiꝰ in scõ iohe in modi¬
cia & susceptꝰ defonte ẽ a scđo seruo xp̃i detridento. cuius
sepe fecimꝰ m̃tionẽ. fuit aut̃ festiuus paschalis dies. eo
tepore septimo iđ aprił.
manis ꝓpt̃ captionẽ filiȩ regis. Qua de causa rex agdul¬
fus egressus mediolano m̃sẽ uilio obsedit ciuuitatẽ cremo¬
arietib dans uiã militib qͥ inea erant reuertendirauen¬
nã. Ingressusq ẽ mea die iduũ septẽbriũ Tunc etiã par¬

Expanded text:
ur Mauricius Augustus postquam uno et viginti annis rexit imperium cum filiis Theodosio, et Tiberio, et Constantino, a Focace, qui fuit strator Prisii patricii, occiditur. Fuit autem utilis reipublic.; nam saepe contra hostes dimicans, victoriam  et Avares appellantur, eius virtute devicti sunt. 27. Hoc anno Gaidoaldus dux de Tridento et Gisulfus de Foroiuli, cum antea a regis Agilulfi societate discordarent, ab eo in pace recepti sunt. Tunc etiam baptizatus est praenominatus puer Adaloald, filius Agilulfi regis, in Sancto Iohanne in Modicia, et susceptus de fonte est a Secundo servo Christi de Tridento, cuius saepe fecimus mentionem. Fuit autem festi pascalis dies eo tempore septimo Idus Aprilmanis propter captivitatem filiae regis. Qua de causa rex Agilulf egressus Mediolanio mense Iulio, obsedit civitatem Cremoarietibus, dans veniam militibus qui in ea erant revertendi Ravennam, ingressusque in eam die Iduum Septembrium. Tunc etiam par
Abbreviated transcription (Latin):
patris su agilulfi regis. astantib legatis theodebes reeo
francoꝵ & desponsata ẽ eidẽ regio puero. filia regis theo¬
debti. & firmata ẽ. pax ꝑpetua cũ francis.
Dodẽ tẽpore francis cũ saxonib strages magna abutroq
apb. petrus cantor fulmine ictus ẽ. mortius¬
equent deniq m̃se nouebrio. rexagilulfus pacẽ fectt
Icũ smaragdo patricio inannũ unũ accipiens aroma
ns. xii milia solidoꝵ. Ciuitates qͦq tusciȩ hoc. ẽ. balneũ
& urbs uetus a langobardis iuasȩ sunt. Iunc etiã m̃se
apͥli & maio. apparuit incȩlo stella quiã cometẽ dicunt.
De hinc agilulfus rex iterũ fec̃ pacẽ cũ romanis trib annis.
Iis dieb defuncto seuero patriarcha ordinatꝰ
in loco eiꝰ ioħis abas patriarcha. in aqͥleia uetere. cũ con¬
sensu regis & gisulficducis. Ingradus qͦq ordonatꝰ: romanꝰ
candidianꝰ antistes. Rursũ m̃se nouẽbrio & decẽbrio. stel¬
la cometes apparuit. Candidiano qͦq defuncto apd građ

Expanded text:
patris sui Agilulfi regis, astantibus legatis Theodeberti regis Francorum, et desponsata est eidem regio puero filia regis Theodeberti, et firmata est pax perpetua cum Francis. Eodem tempore Francis cum Saxonibus pugnantibus, APequenti denique mense Novembrio rex Agilulf pacem fecit cum Smaracdo patricio in annum unum, acduodecim millia solidorum. Civitates quoque Tusciae, hoc est Balneum regis, et urbs vetus a Langobardis invasae sunt. Tunc etiam mense Aprili, et Maio, apparuit in coelo stella, quam cometem dicunt. Dehinc Agilulfus rex iterum fecit pacem cum Romanis tribus annis. is diebus defuncto Severo patriarcha, ordinatur in loco ejus Joannes abbas patriarcha in Aquileia vetere, cum consensu regis, et Ghisulfi ducis. In Gradus quoque ordinatus est Romanis Candidianus antistes. Rursus mense Novembrio, et Decembrio, stella cometes apparuit. Candidiano vero defuncto, apud Gradus
Abbreviated transcription (Latin):
histriȩ & de morte gundualdi
.li demorteagililsi & regno adalo aldi& eiꝰexpulsione & regno adariõal dis
Demorte arichis beneuentane ducatu. & deducatu uionis
Demorte aionis & deducatu aionis.
De cuutatib quas rothari ceperunt.

Expanded text:
Histriae et morte Gundoaldi. 41. De morte Agilulfi et regno Adaloaldi et eius expulsione et regno Arioaldi. 42. . 43. De morte Arichis Beneventani ducis, et de ducatu Aionis. 44. De morte Aionis et ducatu Radoaldi. 45. De civitatibus quas Rothari cepit.
Abbreviated transcription (Latin):
d enatiuitate adaioaldi flu agilulsi & inuasone montis filics
Demorte mauricu imꝑatoris
I deguidoaldo & goulfoducb & de baptosmo aduoaldi
ud eaptu cremone & mantuȩ. & demorte filiȩrgis & debello francoꝵ
IDe transitu beati Gregoru papae. E eiꝰ scĩtade.
e de regno adaloaldi. & depace facta cũ francis.
XI Sellũ francoꝵ cũ saxonib
S epace facta cũ smariģ dao patricio & decaptis tusciȩ cuutatib
N demorte seueri patriarchȩ & sac̃dotio loħis & candidiari¬
XIIII de muasione neapolitanȩ cuitatais & demorte cdeutheru fils ompators
XUDe pace facta cum imperatore.
XUI Defocato augusto & eiꝰ nece. & imperio eraclu¬
langobardi ab hunis sunt ꝑpessi

Expanded text:
 nativitate Adaloaldi, filii Agilulfi, et de invasione Montis Silicis. 26. De morte Mauricii imperatoris. 27. Do Gaidoaldo et Gisulfo ducibus, et de baptismo Adaloaldi. 28. De captu Cremonae et Mantuae, et de morte filiae regis, et de bello Francorum. 29. De transitu beati Gregorii papae et eius sanctitate. 30. De regno Adaloaldi, et de pace facta cum Francis. 31. Bellum Francorum cum Saxonibus. 32. De pace facta cum Smaracdo pa33. De morte Severi patriarchae et sacerdotio Iohannis et Candidiani. 34. De invasione Neapolitanae civitatis, et de morte Eleutherii falsi imperatoris. 35. De pace facta cum imperatore. 36. De Focate augusto et eius nece et imperio Eraclmalis, quae Langobardi ab Hunnis sunt perpessi
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ codicẽ dialogoꝵ bertꝰ drrgoriꝰ theodelindȩ reginȩ dpex̃
d ebonis actib eiusdẽ theodelindȩ reginȩ.
Qd tassilo achildebto francoꝵ rege rex ordinatus est̃
Qđ romanꝰ patrictꝰ cuutates quas langobardi tenebant inua sit
& quia rex agilil fis marsione ducẽ occidit. & quia cubeato
si regorio & romanis pacem fecit

Expanded text:
delindae reginae direxit. 6. De bonis actibus eiusdem Theudelindae reginae. 7. Quod Tassilo ab Hildeperto Francorum rege rex ordinatus est. 8. Quod Romanus patricius civitates quas Langobardi tenebant invasit; et quia rex Agilulf Maurissionem ducem occidit, et quia cum beato Gregorio et Romanis pacem
Abbreviated transcription (Latin):
dauit. Ipsaq ei obiuã ad laumellũ opidũ ꝓꝑauit. Qui
cũ adeã uenisset. ipsa sibi pꝰ aliquot uerba uinũ ꝓpina¬
ri uissit Que cũ prior bibissẽt. residuũ agilulfo ad
bibendũ tribuit. Iscũ reginȩ accepto poculo manũ ho¬
norabilit̃ osculatꝰ.eẽt. regina cũ rubore subridens non
deberi sibi manũ osculari ait. quẽ ad os osculũ uingere
oporteret. Moxq eũ ad suũ basiũ erigens. ei de suis nup¬
tis. deq regni dignitate apuit. Quid pluraꝰ Celebran¬
t᷑cũ magna lȩtitia nuptiȩ. Suscepit agilulfus qͥ fu¬
erat cognatꝰ regis autharici inchoante iã m̃se nouẽ¬
brio regiã dignitatẽ. sed tam̃ congregatis inunũ lango

Expanded text:
davit, ipsaque ei obviam ad Laumellum oppidum properavit. Qui davit, ipsaque ei obviam ad Laumellum oppidum properavit. Qui cum ad eam venisset, ipsa sibi post aliqua verba vinum propinari fecit. Quae cum prior bibisset, residuum Agilulfo ad bibendum tribuit. Is cum reginae, accepto poculo, manum honorabiliter osculatus esset, regina cum rubore subridens, non deberi sibi manum osculari, ait, quem osculum ad os, iungere oporteret. Moxque eum ad suum basium erigens, ei de suis nuptiis deque regni dignitate aperuit. Quid plura? Celebrantur cum magna laeticia nuptiae; suscepit Agilulf, qui fuerat cognatus regis Authari, incoante iam mense Novembrio, regiam dignitatem. Sed tamen, congregatis in unum La
Abbreviated transcription (Latin):
riam reuertamur
N terim dũ legati authariei regos in franetia mora
rex autharicus apud ticinũ nonas septẽbris ueneno
ut tradunt acepto morit᷑ postꝗ sex regnauerat annõ
Statiq alangobardis legatio ad childebtua reget firn¬
coꝵ missa ÷ que autharici regis mortẽ ei denidaret
&e pacẽ abeo expeteret. Qđ ille audiens legatos quuidẽ
suscepit. pacẽ uͦ in posterũ se daturũ ꝓmist. Qui tam̃
p̃fatos legatos pꝰ aliquot dies ꝓmisã pace ab soluit
Reginã uͦ theodelindã que satis placebat langobards
ꝑmiser̃ in regia consistere dignitate: suadentes ei ut sibi
quẽ uoluisset exomnib langobardis uirũ eligeretutalẽ
scilicet qui regnũ utilit̾ regere posset. Illa uͦ consilũ cũ
prudentib agens. agilulfũ ducẽ taurmatiũ & sibi uirũ
& langobardorũ genti regẽ eligit. Erat enĩ isdẽ iur
strenuus. & bellicosus. & tã forma quã animo adregni
gub̾nacula coaptatꝰ. Quẽ statĩ regina ad se uenire man¬

Expanded text:
riam revertamur. riam revertamur. 35. Interim dum legati Authari regis in Francia morarentur, rex Authari apud Ticinum Nonas Septembris, veneno, ut tradunt, aStatimque a Langobardis legatio ad Childebertum regem Francorum missa est, quae Authari regis mortem eidem nuntiaret, et pacem ab eo expeteret. Quod ille audiens, legatos quidem suscepit, pacem vero in posterum se daturum promisit. Qui tamen praefatos legatos post aliquot dies promissa pace absolvit. Reginam vero Theudelindam, quae satis placebat Langobardis, permiserunt in regia consistere dignitate, suadentes ei ut sibi quem voluisset ex omnibus Langobardis virum eligeret, talem scprudentibus habens, Agilulfum ducem Taurinatium et sibi virum et Langobardorum genti regem elegit. Erat enim isdem vir strenuus et bellicosus et tam forma quam animo ad regni gubernacula coaptatus. Cui statim regina ad se venire man
Abbreviated transcription (Latin):
uidisse narrauit. Retulit enĩ apparuisse sibi i somnis
qđ fluuiũ quendã ꝑ pontẽ ferreũ transisset: & subi non¬
te quodã introisset ubi multa auri ponda aspexissẽt
Ipse uͦ incuiꝰ gremio eaput tenuerat cũ dormisset qͥd
de eo uidat. ei ꝑ ordinẽ retulit. Quid plura᷑: Effossus
ẽ locus ille & mestimabiles thesauri qͥ ibidẽ antiqͥ¬
tꝰ positi fuerant sunt reꝑti. De quo auro ipse rex post¬
modũ ciboriũ solidũ mire magnitudnes & magni pon¬
deris fecit. multisq illud p̃ciosissimis gemmis decoratũ
ad sepulchrũ dñi hierusolimã transmittere uoluit.
Sed cũ minime potuisset. eundẽ supͣ corpꝰ beati marcel¬
li mr̃is. qđ inciuitate cauillona sepultũ ẽ. ubi sedes regni¬
illiꝰ erat poni fecit. & ÷ ibi usq in p̃sentẽ diẽ. Nec ẽ unꝗ
ullũ opꝰ ex auro effectũ qđ ei ualeat cõparari. Sed nos
his breuit̃ quȩ relatu dignaerant contactis. ad bisto¬

Expanded text:
vidisse narravit. Retulit enim, paruisse sibi in somnis, vidisse narravit. Retulit enim, paruisse sibi in somnis, quod fluvium quendam per pontem ferreum transisset et sub montem quoddam Is vero in cujus gremio caput tenuerat, cum dormisset, quid de eo viderat ei per ordinem retulit. Quid plura? Effossus est locus ille, et inaestimabiles thesauri, qui ibidem antiquitus positi fuerant, sunt reperti. De quo auro ipse rex postmodum ciborium solidum mirae magnitudinis et magni ponderis fecit, multisque illud pretiosissimis gemmis decoratum ad sepulcrum Domini Hierosolymam transmittere voluit. Sed cum minime potuisset, idem supra corpus beati Marcelli martyris, quod in civitate Cavallonno sepultum eillius erat, poni fecit; et est ibi usque in praesentem diem. Nec est usquam ullum opus ex auro effectum, quod ei valeat conparari. Sed nos, his breviter quae relatu digna erant contactis, ad histo
Abbreviated transcription (Latin):
tĩ cũ hoc infrancoꝵ historia nouerimꝰ miime contineri.
ls cũ uenatũ quodã tẽpore insiluã isset. & ut solet fieri
hac illac discurrentib socus ipse cũ uno fidelissimo tantũ
uiro remanssisset grauissimo sonno depressus. caput
ingenib eiusdẽ fidelis sui reclinans obdormiuit. De
cuiꝰ ore parũu animal in modũ reptilis egressũ
tenuẽ riuulũ qui ꝓpt̃ dscurrebat ut transire possẽt
satagere cepit. Tunc sdẽ in cuiꝰ gremio quiescebat
spatã suã uaginã exemptã. suꝑ eundẽ riuulũ posuit.
suꝑ quã illud reptile de quo diximꝰ in partẽ aliã trans¬
meauit. Quod cũ non longe exinde in quoddã foram̃
montis ingressa fuisset & post aliquantũ spatu re¬
gressũ suꝑ eandẽ spatã p̃fatũ riuulũ transineasset.
rursũ in os guntranni de quo exierat introiuit Eun¬
trannꝰ post hȩc de somino exꝑgefactꝰ mirificã se uisionẽ

Expanded text:
tim cum hoc Francorum historia noverimus minime contineri. tim cum hoc Francorum historia noverimus minime contineri. Is cum venatum quodam tempore in silvam isset, et, ut adsolet fieri, hac illacque discurrentibus sociis, ipse cum uno fidelissimo tantum suo remansisset, gravissimo somno depressus, caput in genibus ciusdem fidelis sui reclinans, obdormivit. De cuius ore parvum animal in modum reptilis egressum, tenuem rivulum, qui propter discurrebat, ut transire possit, satagere coepit. Tunc isdem in cuius gremio quiescebat spatham suam vagina exemptam super eundem rivulum posuit; super quam illud reptile, de quo diximus, ad partem aliam transmcavit. Quod cum non longe exinde in quoddam foramen montis ingressum fuisset, et post aliquantum spatii regressum super eandem spatham praefatum rivulum transmeasset, rursum in os Gunthramni, de quo exierat, introivit. Gunthramnus post haec de somno expergefactus, mirificam se visionem
Abbreviated transcription (Latin):
irca hȩc tẽpora putat᷑. eẽ. factũ qđ de autharico rege
refert᷑. Fama est enĩ tunc eundẽ regẽ ꝑspoletiũ beneuentũ
ꝑuenisse. eandẽq regionẽ cepisse. & usq etiã regiã extremã
italiȩ ciuitatẽ uicinã siciliȩ ꝑ ambulassẽ. & quia ibidẽ intra
suȩ cuspide tetigisse dicens. Usq hic er̃ langobardoꝵ fines
Quȩ colũpna usq hodie dicit᷑ ꝑsistere. & colũpna aut ha¬
rici appellari
uit aut̃ pͥmus langobardoꝵ dux inbeneuento nomine
pacificis ad guntranniũ regẽ francoꝵ patruũ scilicet
childeb̾ti regis direxit. A quo legati idẽ iocunde suscep¬
ti. sed ad chil deb̾tũ qui ei nepos exfrẽ erat direxiti sunt.
ut ꝑ eiꝰ nutũ pax cũ gente langobardoꝵ firmaretur.
Erat guntrannus iste de quo diximus rex pacificus.
& om̃i bonitate conspicuus. Cuius unũ factũ satis ad mi¬
rabile libet nos huic nr̃ȩ historiȩ breuit̃ inserere. p̃ser¬

Expanded text:
Circa haec tempora putatur esse factum, quod de Authari rege Circa haec tempora putatur esse factum, quod de Authari rege refertur. Fama est enim, tunc eundem regem per Spoletium Beneventum pervenisse eandemque regionem cepisse et usque etiam Regiam, extremam Italiae civitatem vicinam Siciliae perambulasse. Et quia ibidem intra suae cuspide tetigisse dicens: Usque hic erunt Langobardorum fines. Quae columna usque hodie dicitur persistere, et Columna Authari appellari. 33. Fuit autem primus Langobardorum dux in Benevento nomine pacificis ad Gunthramnum regem Francorum, patruum scilicet Childeperti regis, direxit. A quo legati idem iocunde suscepti, sed ad Childepertum, qui ei nepus ex fratre erat, directi sunt, ut per eius notum pax cum gente Langobardorum firmaretur. Erat autem Gunthramnus iste, de quo diximus, rex pacificus et omni bonitate conspicuus. Cuius unum factum satis aramirabile libet nos huic nostrae historiae breviter inserere, praeser
Abbreviated transcription (Latin):
data .ẽ. redẽptio ꝑ caput uniꝰ cuiꝰq uiri solidus uniꝰ usq
ad solidos sex centos. Int̾ea francoꝵ exercitũ cũ. eẽt. tẽpꝰ
estiuũ ꝓpt̾ in consueti aeris incõmoditatẽ dissinterie mor¬
b grauit᷑ exagitare cepit. Quomorbo plures exeis int̾ier̃
Quid plura: cũ ꝑ tres m̃ses francoꝵ exercitꝰ italiã ꝑua¬
garet. nichilq ꝓficeret. neq se de immicis ulcisci posset
eo qđ se in locis firmissimis contulissent. neq regẽ attin¬
gere ualeret de quo ultio fieret. qui se intra tiemensẽ
cõmunierat urbẽ ut diximꝰ infirmatꝰ aers intẽpantiȩ
ac fame constrictꝰ exereitꝰ. redire adppria destinauit.
Qui reuertentes ad patriã intantũ famis penuriã ꝑpessi
sunt. ut priꝰ uestim̃ta ꝓpria insuꝑ etiã & arma ad comeden¬
dũ uictũ p̃berent. quã ad genitale solũ ꝑtingere it

Expanded text:
data est redempio, per capud uniuscuiusque viri solidus unus usque data est redempio, per capud uniuscuiusque viri solidus unus usque ad solidos sexcentos. Interea Francorum exercitum, cum esset tempus aestivum, propter inconsueti aeris incommoditatem, desenteriae morbus graviter exagitare coepit, quo morbo plures ex eis interierunt. Quid plura? Cum per tres menses Francorum exercitus Italiam pervagaret nihilque proficeret neque se de inimicis ulcisci posset, eo quod se in locis firmissimis contulissent, neque regem attingere valeret, de quo ultio fieret, qui se intra Ticinensem munierat urbem, ut diximus, infirmatus aeris intemperantia ac fame constrictus exercitus redire ad propria destinavit. Qui revertentes ad patriam, in tantum famis penuriam perpessi sunt, ut prius vestimenta propria, insuper etiam et arma ad coemendum victum praeberent, quam ad genitale solum pertingerent. 32.
Abbreviated transcription (Latin):
noueritis nos cũ exercitu quẽ pollicem᷑ aduentare. Sed
exspectantes francoꝵ duces. dieb sex iuxta placitũ. nul
lũ ex his quos legati imꝑator& ꝓmiserant uenisse contẽ¬
plati sunt. Cedinꝰ aut̃ cũ tredecĩ ducib leuã italiȩ ingres¬
sus .u. castra cȩpit. aqͥb etiã sacram̃ta exegit. Peruenit¬
etiã exercitꝰ francoꝵ usq ueronã & deposuer̃ castra plu¬
rima ꝑpacẽ pꝰ sacraõita data que eis credid̾ant. nullũ ab
eis dolũ ex istimantes. Nomina aut̃ castroꝵ quȩ diru
int̃ritorio tridentino. ista sunt. Tesana. maletũ. Seroa¬
na. apianũ fagitanã Umbra Uitianũ. Brentonicũ. Uelo¬
nes. Ennemasȩ & duo in alsuca. & unũ in uerona. hȩc
om̃ia castra cũ disrupta. eẽnt a francis. ciues uniuersi
abeis ducti sunt captiui. Proferruge u̾ castro int̃ceden¬
tib ep̃is. ingenuino de sabione. & agnello de tridentino

Expanded text:
noveritis nos cum cohortibus, quas pollicemur, adventare. » Sed noveritis nos cum cohortibus, quas pollicemur, adventare. » Sed exsplum ex iis quos legati imperatoris promiserant venisse contemplati sunt. Cedinus autem cum tredecim ducibus laevam Italiae ingressus, quinque castella cepit, a quibus etiam sacrametiam exercitus Francorum usque Veronam, et deposuerunt castra plurima per pacem post sacramenta data, quae se eis crediderant nullum ab eis dolum existimantes. Nomina autem castrorum quae diruerunt in territorio Tridentino ista sunt: Tesana, Maletum, Sermiana, Appianum, Fagitana, Cimbra, Vitianum, Bremtonicum, Volaenes, Ennemase, et duo in Alsuca et unum in Verona. Haec omnia castra cum diruta essent a Francis, cives universi ab eis ducti sunt captivi. Pro Ferruge vero castro, intercedentibus episcopis Ingenuino de Savione et Agnello de Tridento,
Abbreviated transcription (Latin):
tiasset. & quia iniurias quas apud cartaginẽ ꝑpessus
furrat. imꝑator ad uoluntatẽ chidebti regis ultũri pro¬
misisset childeb̾tꝰ confestĩ iterato initaliã exercitũ fran¬
coꝵ cũ xx. ducib ad debellandũ langobardoꝵ gentem
direxit ł quib ducib audo alđ. & olo. & cedinꝰ. emi¬
nentiores fuer̃. Sed olo. cũ importune adbilicionis
castrũ accessisset iaculo submamilla sauciatꝰ. cecidit
& mortuus ÷ Reliqͥ uͦ francicũ egressi fuissent. ad
p̃dandũ. a lango bardis irruentib passim ꝑloca singula
ꝓsternebantur. At uͦ audualđ & sex duces francorũ.
ad mediolanensiũ urbẽ aduenientes ibieminꝰ incãpes¬
trib castra posuerunt. Quo loco adeos imꝑatoris legati
uener̃. nuntiantes ad eẽ exercitũ insolatio eoꝵ. dicentes¬
q quia post triduũ cũ esdẽ ueniemꝰ & hoc uob erit sigñ
Cũ uideritis uillȩ huiꝰ quȩ inmonte sita ẽ domos incen¬

Expanded text:
tiasset, et quia iniurias, quas apud Cartaginem perpessus tiasset, et quia iniurias, quas apud Cartaginem perpessus fuerat, imperator ad voluntatem Childeperti regis ultum iri promisisset: Childepertus confestim iterato in Italiam exercitum Francorum cum viginti ducibus ad debellandam Langobardorum gentem direxit. E quibus ducibus Audualdus et Olo et Cedinus eminentiores fuerunt. Sed Olo cum importune ad Bilitionis castrum accessisset, iaculo sub mamilla sauciatus cecidit et mortuus est. Reliqui vero Franci cum egressi fuissent ad praedandum, a Langobardis inruentibus passim per loca singula prostemebantur. At vero Audoaldus et sex duces Francorum ad Mediolanensium urbem advenientes, ibi eminus in campestribus castra posuerunt. Quo loco ad eos imperatoris legati venerunt, nuntiantes, adesse exercitum in solatio eorum, dicentesque quia: "Post triduum cum eisdem veniemus. Et hoc vobis erit signum: cum videritis villae hujus, quae in monte est sita, domos incen
Abbreviated transcription (Latin):
langobardoꝵ duces. agilulfus dux taurittanorum
ciuitatis. Quo in loco cũ ꝑturbato aere lignũ qđdã
qđ in regiis septis sitũ erat cũ magno tonitruoꝵ fragore
ui fulminis ictũ fuiset. habebat tunc quendã desius arus¬
picẽ puerũ. qͥ ꝑartẽ diabolicã qͥd futurũ portendent
ictꝰ fulminũ intelligebat. Qui secrete cũ agilulfus ad reqͥ¬
nupsit tua non post multũ tẽpꝰ conuix futura ẽ. Qđ ille
audiens. caput se eiꝰ amputaturũ si hac de re ampliꝰ dice
certe ad hoc ista in hanc patriã femina uenit. ut tius de¬
beat nuptiis copulari. Qđ ita qͦq postea factũ. ẽ. hoc tẽpẽ
quã obcausã incertũ. ansul cognatꝰ regis autharici. apđ
ueronam interfectus est.
Iac etiã tẽpestate. grippo legatꝰ childebti regis francoꝵ¬
tũ a constantinopoli remeasset. & eidẽ regi suo quomͦ
honorifice ab imꝑatore mauricio susceptus fuisset nun¬

Expanded text:
Langobardorum duces, Agilulf dux Taurinensium Langobardorum duces, Agilulf dux Taurinensium civitatis. Quo in loco cum perturbato aere lignum quoddam, quod in regiis septis situm erat, cum magno tonitruorum fragore vi fulminis ictum fuisset, habebat tunc Agilupicem puerum, qui per artem diabolicam, quid futurum portenderent ictus fulminum, intellegebat. Qui secrete, cum Agilulf ad requnupsit, tua non post multum tempus coniux futura est". Quod ille audiens, caput se eius amputaturum, si hac de re amplius aliqcidi possum; nam certe ad hoc ista in hanc patriam femina venit, ut tuis debeat nuptiis copulari". Quod ita quoque post factum est. Hoc tempore, quam ob causam incertum est, Ansul, cognatus regis Authari, aput Veronam est interfectus. 31. Hac etiam tempestate Grippo, legatus Childeperti regis Francorum, cum Constantinopolim remeasset et eidem regi suo, quomodo honorifice ab imperatore Mauricio susceptus fuisset, nun
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iã ꝓpe italiȩ fines uenisset secũq ad huc qui eũ¬
deducebant baioarios haberet erexit se quantũ suꝑ
equũ cui p̾sidebant potuit. & adnisu sec uriculã quã
manu gestabat in arborẽ quȩ ꝓximior aderat fixit.
eãq fixã reliquit. adiciens hȩc insuꝑ uerbis. Talem
autharicus feritã facere solet. Cũq hȩc dixissẽt. tunc
intellexerunt baioaru qui cũ eo comitabant᷑. cũ ipsũ
regẽ aut haricũ ẽẽ. Deniq post aliquot tẽpꝰ cũ ꝓpt̾
francorũ aduentũ ꝑturbatio garibaldo regi aduenis¬
set teudelinda eiꝰ filia cũ suo germano nomine
gundo alto ad italiã confugit seq autharico aduenta
suo sponso nuntiauit. Cui statĩ ille obiuã cũ magno
apparatu. nuptias celebraturus in cãpũ sardis qͥ suꝑ
ueronẽ. ẽ. occurrens. eandẽ cunct̾is letantib in con¬
iugiũ id̾ maias accepit. Erat aut̃ ibi tunc int̃ cet̾os

Expanded text:
cum jam prope Italiae fines cum jam prope Italiae fines deducebant Baioarios haberet, erexit se quantum super equum cui praesidebat potuit et toto adnisu securiculam, qua manu gestabat, in arborem quae proximior aderat fixit eamque fixam reliquit, adiciens haec insuper verbis: "Talem Authari feritam facere solet". Cumque haec dixisset, tunc intellexerunt Baioarii qui cum eo comitabantur, eum ipsum regem Authari esse. Denique post aliquod tempus, cum propter Francorum adventum perturbatio Garibaldo regi advenisset, Theudelinda, eius filia, cum suo germano nomine Gundoald ad Italiam confugiit seque adventare Authari suo sponso nuntiavit. Cui statim ille obviam cum magno apparatu nuptias celebraturus in campum Sardis, qui super Veronam est, occurrens, eandem cunctis laetantibus in coniugium idus Maias accepit. Erat autem tunc ibi inter ceteros
Abbreviated transcription (Latin):
set ille post quã bibit ac poculũ reddidit: eiꝰ manũ nemine
animaduertente digito tetigit. dexteraq suã sibi a fronte
ꝑnasum ac faciẽ produxit. Illa hoc nutrici suae rubore
ꝑfusa nontiauit. Cui nutrix sua ait. lste nisi rex & spon¬
sus tuus. cẽt. te om̃mo tangere non auderet. Sed interĩ
sileamꝰ ne hoc patri tuo fiat cognitũ. Re enĩ uera
digna ꝑsona. ẽ. quȩ tenere debeat regñ. & tuo so¬
ciari coniugio. Erat aut̃ tunc autharicꝰ iuueniliȩta¬
te floridus statura decens candido crine ꝑfusus
& satis decorus aspectu. Qui mox a rege cõmeatu ac¬
cepto. it patriã reuersuri arripiunt. deq noricoꝵ
finib festinant̾ abscedunt. Noricorũ siquidẽ ꝓum¬
tia quã baioarioꝵ popłs non habitat. habet aboriente
pannoniã ab occidente sueuiã. a meridie italiã ab
aquilonis uͦ parte danubii fluenta lgit᷑ aut haricus

Expanded text:
set, ille, postquam bibit ac poculum redderet, eius manu, nemine set, ille, postquam bibit ac poculum redderet, eius manu, nemine animadvertente, digito tetigit dexteramque suam sibi a fronte per nasum ac faciem produxit. Illa hoc suae nutrici rubore perfusa nuntiavit. Cui nutrix sua ait: "Iste nisi ipse rex et sponsus tuus esset, te omnino tangere non auderet. Sed interim sileamus, ne hoc patri tuo fiat cognitum. Re enim vera digna persona est, quae tenere debeat regnum et tuo sociari coniugio". Erat autem tunc Authari iuvenili aetate floridus, statura decens, candido crine perfusus et satis decorus aspectu. Qui mox, a rege comeatu accepto, iter patriam reversuri arripiunt deque Noricorum finibus festinanter abscedunt. Noricorum siquidem provincia, quam Baioariorum populus inhabitat, habet abPannoniam, ab Occidente Suaviam, a Meridie Italiam, ab Aquilonis vero parte Danubii fluenta. Igitur Authari
Abbreviated transcription (Latin):
& is qͥ cũ autharico quasi senior uenerat salutationum
uerba ut moris ÷ intulisset. autharicꝰ cũ anullo illiꝰ gen¬
tis cognosceret᷑ ad regẽ garibaldũ ꝓpinquiꝰ accedens ait
dñs m̃s autharicꝰ rex me ꝓprie obhoc direx̃ ut ur̃am fili¬
ã ipsius sponsã quȩ nr̃a dña fut᷑a ÷ debeã conspicere. ut
qualis eiꝰ forma sit meo ualeã dño certiꝰ nuntiare. Cũq
rex audiens hȩc filiã uenire uississet eãq autharicus
ut erat satis eliganti forma tacito nutu cõtẽplatꝰ. eẽt
ait ad regẽ. Quia talẽ filiȩ ur̃ȩ ꝓsonã cernimꝰ. ut eam
merito nr̃am regmã fierioptẽmꝰ. si placet ur̃e potesta¬
ti. de eiꝰ manu sic̃ nob̾ postea factura ÷ uini poculũ sume¬
re p̾obtamꝰ. Cũq rex ut idfieri deberet annuissẽt. illa
accepto umi poculo ei priꝰ qui senior eẽ uidebat᷑ ꝓpinau̾
Deinde cũ autharico quẽ suũ sponsũ eẽ nesciebat porrexis¬

Expanded text:
et is qui cum Authari quasi senior venerat, post salutatioet is qui cum Authari quasi senior venerat, post salutatioverba, ut moris est, intulisset: Authari, cum a nullo illius gentis cognosceretur, ad regem Garibaldum propinquius accedens ait: "Dominus meus Authari rex me proprie ob hoc direxit, ut vestram filiam, ipsius sponsam, quae nostra domina futura est, debeam conspicere, ut qualis eius forma sit, meo valeam domino certius nuntiare". Cumque rex haec audiens filiam venire iussisset, eamque Authari, ut eait ad regem: "Quia talem filiae vestrae personam cernimus, ut eam merito nostram reginam fieri optemus, si placet vestrae potestati, de eius manu, sicut nobis postea factura est, vini poculum sumere preoptamus". Cumque rex id, ut fieri deberet, annuisset, illa, accepto vini poculo, ei prius qui senior esse videbatur propinavit. Deinde cum Authari, quem suum esse sponsum nesciebat, porrexis