comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
immorari. Exercitꝰ longa ciuitatũ obsidione
fatigatꝰ. genitale solũ coepit suspirare. poste¬
mensos labores. quittẽ desid ertre c̃iugũ ac libe¬
rorũ dulces amplexus ante oculos mentis redu¬
cere. et hac ex causa paulatĩ cottidie diffluere.
Interea adalgisus ut erat callidus ingenio. im¬
peratorẽ alloquit᷑. cur uires suorũ nullis ex¬
istentib causis ꝓfligaret. cur agros uillasq suȩ
ditioni subditas hostilit̃ depopulari ꝑmitteret.
oporteret ut et fessis optata quies c̃cederetꝰ. et
regio quȩ iã poene deuastata erat. clem̃tia
principis saluaret᷑. Flexus his suggestionibus
imperator. exercitũ ex ꝑmaxima parte absol¬
uit. et ad ꝓpria repedare ꝑmisit. ipse cũ pau¬
cis in eodẽ loco remanet. nil aduersi suspitat᷑.
Adalgisus regẽ destitutũ suorũ uirib cernens.
iam dudũ c̃ceptã iniquitatẽ parturit. et cũ
suȩ c̃spirationis sectatorib palatiũ in qͦ impe¬

Expanded text:
immorari. Exercitus longa civitatum obsidione immorari. Exercitus longa civitatum obsidione fatigatus genitale solum cępit suspirare, post emensos labores quietem desiderare, coniugum ac liberorum dulces amplexus ante oculos mentis reducere et hac ex causa paulatim cotidie diffluere. Interea Adalgisus, ut erat callidus ingenio, imperatorem alloquitur, cur vires suorum nullis existentibus causis profligaret, cur agros villasque suae dicioni subditas hostiliter depopulari permitteret; oporteret, ut et fessis optata quies concederetur et regio, quae iam pene devastata erat, clementia principis salvaretur. Flexus his suggestionibus imperator exercitum ex permaxima parte absolvit et ad propria repedare permisit; ipse cum paucis in eodem loco remanet, nil adversi suspicatus. Adalgisus regem destitutum suorum viribus cernens, iamdudum conceptam iniquitatem parturit et cum suae conspirationis sectatoribus palatium, in quo impe
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. excepto capua. Quȩ quia quadro lapide
erat c̃structa. audaciã repugnandi ciuib p̃buit.
Cingit᷑ itaq obsidiꝰne. omnisq aditus intrandi
ł exeundi penitꝰ int̾cludit᷑. regio incircuitu
uastat᷑. cuncta hostili rapacitate diripiuntur.
nouissime uites. oliueta. et cȩtera fructifere
arbores radicitꝰ excidunt᷑. Capuani desperatis
reb. ep̃m ciuitatis adeunt. corpus sc̃i germa¬
ni ep̃i. cuius animã uenerabilis pat̃ benedic¬
tus inspera ignea ab angelis incęlũ uiderat
deferri. inferetro leuant. et sic portis aꝑtis.
supplices castra imperatoris petunt. orantes.
euisdẽ sc̃i int̾uentu sibi ueniã largiri. Augus¬
tus ut totus pietatis uiscerib affluebat. misericor¬
dia motus. erratus. atq excessus benigne indul¬
sit. p̃cepitq exercitui ab excidio reqrhere ma¬
nũ. Expulsis itaq grecis. custodes ex numero sa¬
tellitũ in ciuitatib quas receperat locat et sic

Expanded text:
cepit, excepto Capuam, quae, quia quadro lapide cepit, excepto Capuam, quae, quia quadro lapide erat constructa, audaciam repugnandi civibus prebuit. Cingitur itaque obsidione omnisque aditus intrandi vel exeundi penitus intercluditur, regio in circuitu vastatur, cuncta hostili rapacitate diripiuntur; novissime vites, oliveta et ceterae fructiferae arbores radicitus exciduntur. Capuani desperatis rebus episcopum civitatis adeunt: corpus sancti Germani episcopi, cuius animam venerabilis pater Benedictus in spera ignea ab angelis in caelum viderat deferri, in feretro levant et sic portis apertis supplices castra imperatoris petunt, orantes eiusdem sancti interventu sibi veniam largiri. Augustus, ut totus pietatis visceribus affluebat, misericordia motus erratus atque excessus benigne indulsit precepitque exercitui ab excidio retrahere manum. Expulsis itaque Grecis custodes ex numero satellitum in civitatibus, quas receperat, locat et sic
Abbreviated transcription (Latin):
uentanus grecorũ ꝑsuasionib corruptus. ad¬
uersus ludouuicũ imperatorẽ manũ leuauit.
Ctenĩ eiꝰ hortatu plurimȩ ciuitates ꝓuinciarũ
samnii. cãpaniȩ. et lucaniȩ. aludo uuico rece¬
dentes grecorũ dominationi se subdider̃. Quib
cognitis. imperator in ꝓuinciã sãnititã exercitũ
transfert. petiturus harũ ꝓuinciarũ caput be¬
neuentũ. ditissimã et opulentissimã ciuitatẽ.
Adalgisus aduentare exercitũ sentiens. timore
ꝑt̾ritus. ad callida argum̃ta c̃uertit᷑. et bene¬
uento egressus. imperatori ultro se offert. para¬
tũ se eẽ et sẽꝑ fuisse ad eiꝰ obsequiũ ꝓfitet᷑. num¬
quã defectorib se assensũ p̃buisse. ui ram̃to c̃fir¬
matꝰ. Deinde munerib regẽ sibi c̃ciliat. ac mox
in pristinã recipit᷑ grãm. Imperator in cãpaniã
et lucaniã ad ciuitates quȩ defecerant copias
dirigit. quas absq difficultate indeditionẽ re¬

Expanded text:
ventanus Grecorum persuasionibus corruptus adventanus Grecorum persuasionibus corruptus adversus Ludowicum imperatorem manum levavit. Etenim eius hortatu plurimae civitates provinciarum Samnii, Campaniae et Lucaniae a Ludowico recedentes Grecorum dominationi se subdiderunt. Quibus cognitis imperator in provincia Samnitica exercitum transfert petiturus harum provinciarum caput Beneventum ditissimam et opulentissimam civitatem. Adalgisus adventare exercitum sentiens timore perterritus ad callida argumenta convertitur et Benevento egressus imperatori ultro se offert, paratum se esse et semper fuisse ad eius obsequium profitetur, numquam defectoribus se assensum prebuisse iuramento confirmat; deinde muneribus regem sibi conciliat ac mox in pristinam recipitur gratiam. imperator in Campaniam et Lucaniam ad civitates, quae defecerant, copias transponit; quas absque difficultate in deditionem re
Abbreviated transcription (Latin):
manus. alter ulianꝰ efficit᷑. Collecta quippe p̃¬
donũ ñ modica turba. excłasdĩ coepit deuasta¬
re. ea quȩ pacis simpugnare. cuncta diripere:
et inaudita mala ꝑpetrare. Pro quib cũ crebro
apatre correptꝰ fuisset. nec tam̃ ullatenꝰ acoep¬
ta prauitate cessaret. nouissime ex p̃cepto pa¬
tris ei oculi eruunt᷑. ut supra meminimꝰ. iusto
dĩ iudicio lucẽ exteriorẽ amittens. qͥ interio
tenebras exteriores missus qͥ interiorib sua spon¬
te se tradidit. Orbatus itaq. ludouuicũ auun
apũ erũnas apud eũ lugubrit̃ deplorans.
Ille miseratione motꝰ. absternacũ monaste¬
niũ sc̃i uiuillibrordi ei ad subsidiũ uite pre¬
sentis c̃cessit. Ubi ñ multo post tẽporẽ mor¬
tuus est et sepultus. CA ΡITULM
NNODOM̃ MCAT̃ decolxxi. Adrianus papa
migrauit ad dñm. et iohannes sũmi pontificu
culm̃ adeptus ẽ. Nis dieb ad algisus dux bene¬

Expanded text:
manus, alter Julianus efficitur. Collecta quippe prmanus, alter Julianus efficitur. Collecta quippe praedonum non modica turba, ecclesias Dei coepit devastare, ea quae pacis sunt impugnare, cuncta diripere, et inaudita mala perpetrare; pro quibus cum crebro a patre correptus fuisset, nec tamen ullatenus a coepta pravitate cessaret, novissime ex praecepto patris ei oculi eruuntur, ut supra meminimus; justo Dei judicio lucem exteriorem amittens, qui interiotenebras exteriores missus, qui interioribus sua sponte se tradiderat. Orbatus itaque Hludowicum avuncarum aerumnas apud eum lugubriter deplorans; ille miseratione motus, Absternacum monasterium sancti Willibrordi, ei ad subsidium vitae praesentis concessit, ubi non multo post tempore mortuus est et sepultus. DCCCLXXI. nationis DCCCLXXI. Adrianus papa migravit ad Dominum, et Iohannes summi pontificii culmen adeptus est. His diebus Adalgisus dux Bene
Abbreviated transcription (Latin):
quũ in qͦ sedebat uiolent̃ ab laturus. Ille ni¬
hilminus existimans quã filiũ regis. euagina¬
to gladio ex aduerso eũ in capite ꝑcussit. moxꝙ
terrȩ ꝓstrauit. deinde multis uulnerib c̃fos¬
sũ. semiuiuũ reliquit. arma parit̾ et caballũ
secũ auferens. Debilitatꝰ gͦ mẽbris. ac uultu
deformats. paueo tẽpore suꝑ uixit. Albui¬
nus cognito qđ filius regis eẽt inquẽ talia ex¬
ercuerat. celerit̃ aufugit. mortisq periculũ.
cũ ad huc eẽt puerulus iussu patris attonsus.
clericus effectus ẽ. Dehinc ꝓcedente tẽpor&.
addiaconatꝰ officiũ quãuis inuitꝰ atq coacts.
in p̃sentia genitoris ordinatꝰ ẽ. legitq publice
cuangeliũ et pontifici missã celebranti iuxta mo¬
rẽ ministrauit. Posthȩc ꝑ apostisiã recedens
ab ȩccłastica religione. ab icien s acspernens ne¬
glegent̃ grãm quȩ eidata erat ꝑ impositionẽ

Expanded text:
quum, in quo sedebat, violenter ablaturus. Ille niquum, in quo sedebat, violenter ablaturus. Ille nihil minus existimans quam filium regis, evaginato gladio ex adverso eum in capite percussit moxque terrae prostravitsum semivivum reliquit, arma pariter et caballum secum auferens; debilitatis ergo membris, ac vultu deformatus, pauco tempore supervixit. Albuinus, cognito quod filius regis esset, in quem talia exercuerat, celeriter aufugit mortisque periculum cum adhuc esset puerulus, jussu patris attonsus, clericus effectus est, dehinc procedente tempore ad diaconatus officium, quamvis invitus atque coactus, in praesentia genitoris ordinatus est, legitque publice evangelium, et pontifici missam celebranti juxta morem ministravit. Post haec per apostasiam recedens ab ecclesiastica religione, abiciens ac spernens negligenter gratiam quae ei data erat per impositionem
Abbreviated transcription (Latin):
hil mali passũ. et ultra quã eredi potest dissi¬
mulato languore. sequenti die ẽtra fremad
marsana ꝓficiscit᷑. Tanta huiꝰ principis duri¬
tia. tanta animositas fuit. ut eͣtiã fragos fra¬
carũ costarũ ad inuicẽ collidentiũ. añ nullis
audiret᷑. nemo tam̃ ꝓpt̾ea audierit eũ suspi¬
riũ trahentẽ. ł gemitũ emittentẽ. CA PIT.¬
Ser idẽ tẽpus. carolus carlomannũ filiũ suũ
oculis priuauit. Si quidẽ p̃dictus rex ex hir¬
mintrude regina tresfilios susceperat. carolũ
scilicet. carlomannũ. et ludouuicũ. Sed duo
exhis in ui ari felicit̃ perier̃. Nẽpe carolus le¬
uitate iuuenili ductus tẽptare uolens albuini
fratris biuini. et bettonis audaciã. ac sepe lauda¬
tã c̃stantiã. aliũ se eẽ simulans. cũ exuenatio¬
ne uesꝑtinis horis idẽ albuinus quadã die re¬
uerteret᷑. suꝑ eũ solus impetũ fecit. ueluti e¬

Expanded text:
hil mali passum, et ultra, quam credi potest, dissihil mali passum, et ultra, quam credi potest, dissimulato languore sequenti die contra fratrem ad Marsana proficiscitur. Tanta huius principis duricia, tanta animositas fuit, ut, cum etiam fragor fractarum costarum adinvicem collidentium a nonnullis audiretur, nemo tamen propterea audierit eum suspirium trahentem vel gemitum emittentem. Per idem tempus Carolus Carlomannum filium suum oculis privavit. Siquidem predictus rex ex Hirmindrude regina tres filios susceperat, Carolum scilicet, Carlomannum et Ludowicum; sed duo ex his infeliciter perierunt. Nempe Carolus levitate iuvenili ductus, temptare volens Albuini, fratris Bivini et Bettonis, audatiam ac saepe laudatam constantiam, alium se esse simulans, cum ex venatione vespertinis horis idem Albuinus quadam die reverteretur, super eum solus impetum fecit, veluti e
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc diuisio facta sit. quia omnib poene notũ
ẽ. suꝑuacuũ duximꝰ annotare. Carolus c̃uentu
absoluto. adheristelliũ ꝑrexit. quia ei idẽ pa¬
latiũ in partẽ acciderat. ludouuicus uͦ ad aquis
palatiũ rediit. Ubiduob fere mensib lecto
decubuit aduersa ualitudine p̃uentus. CAP.¬
eniq cũ apartib orientis ueniens. ribuariorũ
terminos intrasset. in quandã iin regiam
uillã nomine flameresheim adhospiciũ diuer¬
tit. Cũq solariũ domus c̃scendisset. stipatꝰ ob¬
sequentiũ multitudine. repente ipsũ solariũ
qđ nimia uetustate fuerat putredine resolu¬
tũ. trabib fractis corruit. et int̾ruinas eiꝰ rex
grauit̃ ateritus ẽ. ita ut duȩ coste eiꝰ a sua cõ¬
page disiungerent᷑. Et cũ om̃s accurrissent.
eũq perisse arbitrarent᷑. ipse a loco in qͦ cetide¬
rat surgens. suis se rep̾sentauit. asserens se ni¬

Expanded text:
haec divisio facta sit, quia omnibus pene notum haec divisio facta sit, quia omnibus pene notum est, supervacuum duximus adnotare. Carolus conventu absoluto ad Heristellium perrexit, quia ei idem palatium in parte acciderat; Ludowicus vero ad Aquis palatium rediit, ubi duobus fere mensibus lecto decubuit, adversa valitudine preventus. Denique cum a partibus orientis veniens Ribuariorum terminos intrasset, in quandam regiam villam, nomine Flameresheim, ad hospicium divertit. Cumque solarium domus conscendisset stipatus obsequentium multitudine, repente ipsum solarium, quod nimia vetustate erat putredine resolutum, trabibus fractis corruit, et inter ruinas eius rex graviter adtritus est, ita ut duae costae eius a sua compage disiungerentur. Et cum omnes accurrissent eumque perisse arbitrarentur, ipse a loco, in quo ceciderat, surgens suis se representavit, asserens se ni
Abbreviated transcription (Latin):
Nuillibtus ep̃s et om̃s qͥ in eiꝰ ordinatione c̃sense¬
rant. rhenũ transeuntes. seuitiã regis declina¬
uer̃. Rex cũ neminẽ reperisset. inquẽ suas
iniurias ultũ ire posset. uia qͣuenerat regressus ẽ.
nterea gͥ legati iterũ a ludouuico mittunt᷑.
orantes ut a regno discederet. Sed cũ minime
acqͥesceret. nouissime luutb̾tũ archiep̃m. et
altfridũ ep̃m de saxonia prudentissimũ ui¬
rũ ludo uuicus legatos dirigit. mandans ut u¬
nũ eduob eligeret. aut cito a regno recederet.
aut sibi cũ fratre pugnandũ foret. Qui eũ tanta
ingenii arte. tantaq c̃stantia aggrediunt᷑. ut
absq dilatione recederet. et in ꝓprio regno
se reciperet. Post hec supra dicti reges c̃uentũ
celebrare disponunt. in loco qͥ dr̃ marsana iuxta
rib suis ad marsanã uenientes. regnũ quondã
lotharii. ęquis partib int̾ se diuiser̃. Qualit̾ aut̃

Expanded text:
Willibertus episcopus et omnes qui in ejus ordinatione consenseWillibertus episcopus et omnes qui in ejus ordinatione consenserant, Rhenum transeuntes saevitiam regis declinaverunt. Rex cum neminem reperisset, in quem suas injurias ultum ire posset, via qua venerat regressus est. Interea iterum legati a Hludowico mittuntur, orantes ut a regno discederet; sed cum minime acquiesceret, novissime Liudbertum archiepiscopum et Altfridum episcopum de Saxonia, prudentissimum virum, Hludowicus legatos dirigit, mandans ut unum e duobus eligeret, aut cito a regno recederet, aut sibi cum fratre pugnandum foret. Qui eum tanta ingenii arte tantaque constantia aggrediuntur, ut absque dilatione recederet, et in proprio regno se reciperet. Post haec supradicti reges conventum celebrare disponunt, in loco qui dicitur Marsana, ribus suis ad Marsanam venientes, regnum quondam Lotharii aequis partibus inter se diviserunt. Qualiter autem
Abbreviated transcription (Latin):
dent. hilduino episcopatũ eẽdatũ. iamq pres¬
biterũ ad ipsã sedẽ ordinatũ. om̃sq poene ma¬
nib datis eius dominationẽ susceptã haberent.
nulla ratio ꝑmitteret ut aliũ eligerent. Quib
ille c̃tra. Si electionẽ uobis a rege c̃cessã despici¬
tis. in arbitrio et potestate regis ẽ. quẽ uobis ue
duũ aliũ quã hilduinũ habetis ep̃m. His au¬
ditis. unanimit̃ eleger̃ uuillibtũ uenerabilẽ
uirũ. Quẽ nimiũ renuentẽ ac refugientẽ or¬
dinauit p̾dictus antistes cũ aliis c̃sacerdotib
et cũ omni clero et populo rheni fluenta trans¬
fretauit. et eũ honorifice in pontificali sede im¬
posuit. omnibq rite ꝑactis. sub omni celeritate
retessit. Carolus cõꝑta ordinatione. nimio furo¬
re accendit᷑. ac mox coloniã ꝓficiscit᷑ quippe
dũ hȩc agerent᷑ amissis ludouuiei. hilduius
apud aquis palatiũ in regio obseqͥo morabat᷑.

Expanded text:
dent, Hilduino episcopatum esse datum, iamque presdent, Hilduino episcopatum esse datum, iamque presbiterum ad ipsam sedem ordinatum, omnesque pene manibus datis eius dominanulla ratio permitteret ut alium eligerent. Quibus ille econtra: Si electionem vobis a rege concessam despicitis, in arbitrio et potestate regis est, quem vobis velduum alium quam Hilduinum habebitis episcopum. His auditis unaminiter elegerunt Willibertum, venerabilem virum, quem nimium renuentem ac refugientem ordinavit praedictus antistes, cum aliis consacerdotibus, et cum omni clero et populo Rheni fluenta transfretavit, et eum honorifice in sede pontificali imposuit, omnibusque rite peractis, sub omni celeritate recessit. Carolus comperta ordinatione nimio furore accenditur, ac mox Coloniam proficiscitur; quippe dum haec agerentur a missis Hludowici, Hilduinus apud Aquis palatium in regio obsequio morabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiȩ et ȩqͥtatis iura dictabunt. pariuolunta¬
te decernerent. His cũ tali mandato p̃missis.
interea luuttũ archiep̃m mogontiacȩ urbis
occulte eoloniã dirigit. hortat᷑q ut omni arte
satageret. ordinationẽ hilduini p̃uenire. et
exipsius ciuitatis clero epm c̃secrare studeret.
ꝑclectiont̃ ciuiũ Qui assũptis secũ aliis ep̃is. rec¬
to itinere diuħa castrũ ꝑuenit. Et formidans
ne forte insidię sibi a caroli fautorib moliren¬
tur. nequa quã rhenũ transit.ẜ destinatis mis¬
sis mandauit. ut honestiores exclero. et nobi¬
liores ex populo. sibi ad p̃dictũ castrũ occur¬
rerent. Illis iussa cõplentib ep̃s ex parte regis
cos alloquit᷑. ut sibi c̃sulerent. et quãcitius ex ꝓ¬
prio grege p̃sulẽ eligerent. se adhoc destina¬
tũ eẽ. ut quẽcũꝙ cõmuni c̃silio p̃ficiendũ de¬
cernerent. statĩ c̃secraret. Ad hȩc illi respon¬

Expanded text:
iustitiae et aequitatis iura dictabant, pari voluntaiustitiae et aequitatis iura dictabant, pari voluntate decernerent. His cum tali mandato premissis interim Liutbertum archiepiscopum Magontiacae urbis occulte Coloniam dirigit hortaturque, ut omni arte satageret ordinationem Hilduini prevenire et ex ipsius civitatis clero episcopum consecrare studeret per electionem civium. Qui assumptis secum aliis episcopis recto itinere Diuza castrum pervenit; et formidans, ne forte insidiae sibi a Caroli fautoribus molirentur, nequaquam Rhenum transiit, sed destinatis missis mandavit, ut honestiores ex clero et nobiliores ex populo sibi ad eundem castrum occurrerent. Illis iussa complentibus episcopus ex parte regis eos alloquitur, ut sibi consulerent et quam citius ex proprio grege presulem eligerent; se ad hoc destinatum esse, ut, quemcumque communi consilio preficiendum decernerent, statim consecraret. Ad haec illi respon
Abbreviated transcription (Latin):
dicti aduencii. qͥ eo tẽpore plurimũ apud re¬
gẽ poterat. eo qđ illi assentando in adipiscen¬
dis regni negotiis ambitiosuð faueret. CA P.¬
Iorro colonie agripine rex hilduinũ abbatẽ
p̃ponere tẽptauit. in pontificali cathedra. fec̃q
affancone ep̃o tungrensis dioceseos in aquis
palatio eũ pbrm ordinari ad titulũ sc̃i petri
predicte metropolis. CAPIT UAUM¬
Ium hȩc in regno lotharii agunt᷑. ludouuicus
rex infirmitate detentꝰ. inbaioariorũ finib
lecto decũbebat. Audiens itaq a fratre sȩ¬
pedictũ regnũ talit̾ inuasũ. egre tulit. et
cũ omni festinatione legatos direxit. qͥ eu ob¬
nixe rogarent. ut ab hac temeraria in uasio¬
ne cessaret. nec solus indebita p̾sũptione u¬
surparet. qđ utrisq hereditario iure ȩqualit̃
cõpetebat. regno decederet. quo usq dõ pris¬
tinã sospitatẽ reddente uenire posset. ut pa¬
rit̃ colloquerent᷑. et de eiusdẽ regni statu qđ

Expanded text:
edicti Adventii, qui eo tempore plurimum apud reedicti Adventii, qui eo tempore plurimum apud regem poterat, eo quod illi assentando in adipiscendis regni negotiis ambitiosius faveret. Porro Coloniae Aprippinae rex Hilduinum abbatem preponere temptavit in pontificali cathedra, fecitque a Francone episcopo Tungrensis dioceseos in Aquis palatio presbiterum ordinari ad titulum sancti Petri predictae metropolis. Dum haec in regno Lothariis aguntur, Ludowicus rex infirmitate detentus in Baioariorum finibus lecto decumbebat. Audiens itaque, a fratre sepedictum regnum taliter invasum, aegre tulit et cum omni festinatione legatos direxit, qui eum obnixe rogarent, ut ab hac temeraria invasione cessaret nec solus indebita presumptione usurparet, quod utrisque haereditario iure aequaliter competebat; regno decederet, quousque Deo pristinam sospitatem reddente venire posset, ut pariter colloquerentur et de eiusdem regni statu, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ peste ꝑisse .ẜ hostili gladio corruisse uir¬
tus ac nobilitas totius regni uideret᷑. quȩ eo
tẽpore tantȩ foetunditatis erat. ut in modũ
densarũ fegetũ pululans. ueluti quodã exa¬
mine imperii fines repleuerit. CAPIT̃.¬
arolus certa relatione cõperiens lothariũ re¬
gẽ obisse. mox regnũ illius occupare nititur.
mettisq ꝑueniens. ab aduentio p̃fate urbis ep̃o.
et ñ nullis aliis primorib fauo rabilit̾ susceptꝰ.
in regnũ sublimatur. Indeq digrediens. aquis¬
grani palatiũ in gressus ẽ. eo qđ sedes regni eẽ
uideret᷑ ubi multo plures ad eũ c̃fluxer̃. CAP¬
arebat aut̃ ea tẽpestate urbs treuirorũ. et
colonia agripinensis pontificib. Siquidem
ut p̃misimꝰ. amborũ p̃sules in italia ab hac luce
subtractis. Inito aut̃ rex cũ optimatib c̃silio.
bertulfũ nepotẽ supradicti adueneii ep̃i excłȩ
copalẽ optineret dignitatẽ int̾uentu et ope p̃¬

Expanded text:
ut non peste perisse, sed hostili gladio corruisse virut non peste perisse, sed hostili gladio corruisse virtus ac nobilitas totius regni videretur, quae eo tempore tantae foecunditatis erat, ut in modum densarum segetum pullulans, veluti quodam examine imperii fines repleverit. Carolus, certa relatione comperiens Hlotharium regem obisse, mox regnum illius occupare nititur, Mettisquet nonnullis aliis primoribus favorabiliter exceptus in regnum sublimatur indeque digrediens Aquisgrani palatium ingressus est, eo quod sedes regni esse videretur. Ubi multo plures ad eum confluxerunt. Carebat autem ea tempestate urbs Trevirorum et Colonia Agrippinensispontificibus, siquidem, ut premisimus , amborum presules in Italia ab hac luce subtracti sunt. Inito autem rex cum optimatibus consilio, Bertulfum nepotem supradicti Adventii episcopi ecccopalem obtineret dignitatem, interventu et ope pr
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ sibi manducat et bibit. Deinde c̃uer¬
sus isdẽ p̃sul ad sequaces et fautores regis. unicu¬
iq cõmunionẽ obtulit inhec uerba. Sidñõ ac
regi tuo lothario in obiecto adulterii erimine
fauorẽ ñ p̃stitisti. neq c̃sensũ p̃buisti. et uual¬
drade et aliis ab hac sede apłica ex cõmunica¬
tis ñ cõmunicasti. corpus et sanguis dnĩ nr̃i illũ¬
xp̃i ꝓsit tibi inuitã ȩtnã. Igit̾ quisqͥs in hisse le¬
sũ sciens ausu temerario cõmunionẽ sub tali
c̃testatione porrectã sumere p̃sũpsit. diuino
iudicio ꝑcussus ab hac luce subtractus ẽ. ante¬
quã subsequentis anni rediret principiũ. Ppau¬
ciqͥse a cõmunione subtraxer̃. uix mortis pe¬
riculũ euaser̃. Porro lotharius roma e gressus.
morbo corripit᷑. et placentia ciuitate ꝑue¬
niens. diẽ clausit extremũ. uiinous augusti.
Tanta aut̃ strages in p̃fati regis populo facta ẽ.

Expanded text:
judicium sibi manducat et bibit. Deinde converjudicium sibi manducat et bibit. Deinde conversus idem praesul ad sequaces ac fautores regis, unicuique communionem obtulit in haec verba: « Si domino ac regi tuo Hlothario in objecto adulterii crimine favorem non praestitisti, neque consensum praebuisti, et Waldradae et aliis ab hac sede apostolica excommunicatis non communicasti, corpus et sanguis Domini prosit tibi in vitam aeternam! » Igitur quisquis in his se laesum sciens ausu temerario communionem sub tali contestatione porrectam sumere praesumpsit, divino judicio percussus, ab hac luce subtractus est, antequam subsequentis anni rediret principium; perpauci qui se a communione substraxerunt, vix mortis periculum evaserunt. Porro Hlotharius Roma egressus, morbo corripitur, et Placentia civitate perveniens, diem clausit extremum 6 Idus August. Tanta autem strages in praefati regis populo facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscis aphibito atq int̾dicto tibi adõno ni¬
colao adulterii scelere. et hoc fixa mente statu¬
tũ habes. ut nũquã dieb uite tuę uualdradę
pelicis tuȩ dudũ ate repudiatę miscearis ne¬
fario c̃cubitefiducialit̾ accede. et saeram̃tũ salu¬
tis et̃nȩ tibi ad remissionẽ peccatorũ ꝓfuturũ
ꝑcipe. Si au tua c̃scientia te accusat. et loeta¬
liuulnere sauciatũ ꝓclamat. aut iterũ redire
mente disponis in moechiȩ uolutabrũ. nequa¬
quã sumere p̃sumas. ne forte ad iudiciũ et c̃¬
dẽnationẽ eueniat tibi. qđ fidelib ad remediũ
p̃parauit diuina ꝓuidentia. Qui mente captꝰ.
obduratꝰ parit̃ et obcȩcatꝰ. absq retrectatione
cõmunionẽ corporis et sanguinis dñi de ma¬
nu pontificis sũpsit. ñ expauescens illã senten¬
tiã quȩ dicit. Horribile ẽ incidere in manꝰ dĩ
uiuentis. Qui enĩ manducat et bibit indigne.

Expanded text:
cognoscis a prohibito atque interdicto tibi a domno Nicognoscis a prohibito atque interdicto tibi a domno Nicolao adulterii scelere, et hoc fixa mente statutum habes, ut nunquam diebus vitae tuae Waldradae, pellicis tuae, dudum a te repudiatae, miscearis nefario concubitu, fiducialiter accede, et sacramentum salutis aeternae tibi ad remissionem peccatorum profuturum percipe: si autem tua conscientia te accusat et letali vulnere sauciatum proclamat, aut iterum redire mente disponis in moechiae volutabro, nequaquam sumere praesumas, ne forte ad judicium et condemnationem tibi eveniat, quod fidelibus ad remedium praeparavit divina providentia. » Qui mente captus, obduratus pariter et obcaecatus, absque retractatione communionem corporis et sanguinis Domini de manu pontificis sumpsit, non expavescens illam sententiam quae dicit: Horribile est incidere in manus Dei viventis. Qui enim manducat et bibit indigne,
Abbreviated transcription (Latin):
dit se ita omnia obseruasse. acsi diuinitꝰ sibi
eẽnt imperata. Cũq ꝓceres et optimates qͥ cũ
eo uenerant eadẽ testificarent᷑. nec ulla op¬
posita ꝑsona inueniret᷑. q̃ aduersus regiã auc¬
toritatẽ legitimũ auderet c̃trouersiȩ in ire
certam̃ uniuersalis papa talia ꝓsequitur.
Siure testificationis uerbis ueritas suffragat᷑. cũ
omni a lacritate mentis. omni potenti dõ multi¬
plices gr̃arũ actiones referimꝰ. Restat gͦ fili caris¬
sime. ut ad c̃fessionẽ scĩ petri accedas. ubi dõ ꝓpi¬
tio salutarẽ hostiã ꝓtua ñ tantũ corporis quã ani¬
mȩ in colomitate immolabimꝰ. ex qua te nobi¬
cũ participari oportet. ut ꝑhanc participatio¬
nẽ mebris xp̃i unde abscisus uidebaris. mert¬
aris in corporari. Pinita igit᷑ missarũ sollẽni¬
tate. inuitat sũmus pontifex eundẽ rege̾ ad
mensã xp̃i. Acceptoq inmanib corpore et san¬
guine dñi. ita eũ alloquit᷑. Si in noxiũ tere

Expanded text:
si divinitus sibi essent imperata. Cumque proceres et optimates, qui cum eo venerant, eadem testificarentur nec ulla opposita persona inveniretur, quae adversus regiam auctoritatem legitimum auderet controversiae inire certamen, universalis papa talia prosequitur: 'Si vestrae testificationis verbis veritas suffragatur, cum omni alacritate mentis omnipotenti Deo multiplices gratiarum actiones referimus. Restat ergo, fili carissime, ut ad confessionem sancti Petri accedas, ubi Deo propitio salutarem hostiam pro tua non tantum corporis quam animae incolumitate immolabimus, ex qua te nobiscum participari oportet, ut per hanc participationem membris Christi, unde abscisus videbaris, merearis incorporari'. Finita igitur missarum sollempnia, invitat summus pontifex eundem regem ad mensam Christi acceptoque in manibus corpore et sanguine Domini ita eum alloquitur: 'Si innoxi
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Aut absq dubio accepturus ẽ. Post
icuius mortẽ. regnaquȩ eiꝰ ditioni parut¬
nrant. ueluti legitimo destituta herede. in
partesti sua cõpageires oluunt᷑. et iã ñ na¬
turalẽ dñm p̃stolant᷑. sed unũ qđq de suis

Expanded text:
accepit aut absque dubio accepturus est. Post cuius mortem regna, que eius ditioni paruerant, veluti legitimo destituta herede, in partes a sua compage resolvuntur et iam non naturalem dominum prestolantur, sed un
Abbreviated transcription (Latin):
cessores sui ñ sine sanguinis effusione cũ mag¬
no labort acquisierant. ipse ꝑfacile in breui
tẽporũ spacio sine c̃flictu. nulla ẽtradicente
possidenda ꝑceperit. Qđ aut̃ circa finẽ uitȩ
dignitatib nudatus. bonisq omnib spoliatꝰ ẽ.
tẽptatio fuit ut credimꝰ. ñ solũ ad purgationẽ.
ẜ qđ maius ẽ. ad ꝓbationẽ. Si quidẽ hanc ut
ferunt. patientissime tolerauit. in adũsis sic̃
in ꝓsperis. grarũ uota ꝑsoluens. et ideo coro¬
nã uite quã repmisit ds̃ diligentib. se aut iã
ueccepit. Aut absq dubio acgepturusẽ. Post

Expanded text:
cessores sui non sine sanguinis effusione cum magcessores sui non sine sanguinis effusione cum magno labore acquisierant, ipse perfacile in brevi temporum spatio sine conflictu, nullo contradicente, possidenda perceperit. Quod autem circa finem vitae dignitatibus nudatus bonisque omnibus spoliatus est, tentatio fuit, ut credimus, non solum ad purgationem, sed quod majus est, ad probationem: siquidem hanc, ut ferunt, patientissime toleravit, in adversis sicuti in prosperis gratiarum vota persolvens, et ideo coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se, aut jam accepit, aut absque dubio accepturus est. Post
Abbreviated transcription (Latin):
nulfus rex ñ nullos fiscos in alamannia. un¬
de ei alimonia p̃beret᷑. Ipse uͦ cõpositis in
francia felicit̃ reb. in baioariã reuertit᷑. Co¬
dẽ anno uuitgarius ep̃s de augusta ciuitate
obut. et adalbero nobilis generis. magniq
ingeni ac prudentię uis. cathedrã eiꝰ obti¬
nuit. et ei inepiscopatu successit. CAꝑIT¬
NNO DOR̃ INCAR̃ dcCCL XxXUIm. Carobs¬
imperator tertius huius nominis ee digni¬
tatis obiit. pridie. tõ rañ. sepultusq ẽ in au¬
gea monasterio. Fuit uͦ hic xp̃ianissimꝰ prin¬
ceps dm̃ timens. et mandata eiꝰ ex toto corde
custodiens. ex cłasticis sanctionib: deuotissi¬
me parens. in demosinis largus. orationi
et psalmorũ melodiis indesinent̃ deditꝰ. lau¬
dib dĩ infatigabilit̃ intentꝰ. omnẽ spẽ et c̃si¬
liũ suũ diuinȩ dispensationi cõmittens. Un¬
de et ei omnia felici successu c̃currebant in
bonũ ita ut omnia regna francorũ. quȩ p̃de¬

Expanded text:
nulfus rex nonnullos fiscos in Alamannia, unnulfus rex nonnullos fiscos in Alamannia, unde ei alimonia preberetur; ipse vero compositis in Franciam feliciter rebus in Baioariam revertitur. Eodem anno Witgarius episcopus de Augusta civitate obiit et Adhalbero, nobilis generis magnique ingenii ac prudentiae vir, cathedram eius optinuit et ei in episcopatu successit. 888 Anno doimperator, tertius hujus nominis et dignitatis, obiit pridie Idus Januar., sepultusque est in Augea monasterio. Fuit vero hic Christianissimus princeps, Deum timens, et mandata ejus ex toto corde custodiens, ecclesiasticis sanctionibus devotissime parens, in eleemosynis largus, orationi et psalmorum melodiis indesinenter deditus, laudibus Dei infatigabiliter intentus, omnem spem et consilium suum divinae dispensationi committens, unde et ei omnia felici successu concurrebant in bonum, ita ut omnia regna Francorum, quae praede
Abbreviated transcription (Latin):
tot tantaq imperii regna sine laborũ su¬
dorib si ne bellorũ certaminib at traxe¬
rat. ita ut post magnũ carolũ. maiestate.
potestate. diuitiis. nulli regũ francorũ ui¬
deretꝰ eẽ postponendus. ita nunc adũsa
uelut in ostensione fragilitatis humanę
destruens quȩ cumulauerat. cuncta in ho¬
neste in mom̃to abstulit. quȩ ꝓspero arri¬
dens suc cessu quondã gloriose attulerat.
Mittit ergo ad arnulfũ ex imperatore effectus
egenus. et desperatis reb: ñ de imperii dig¬
nitate. sed de uictu cottidiano cogitans. tan
tũ alim̃torũ copiã ad subsidiũ uitę p̾sentis
supplex exposcit. Dirigit etiã bernardum
filiũ quẽ de pelice susceperat cũ exenis.
eũq eiꝰ fidei cõmendat. Miseranda rerũ fa¬
cies. uidere imperatorẽ opulentissimũ. ñ
solũ fortune ornam̃tis destitutũ. uerũ etiã
humane opis egentẽ. Concessit aut̃ ei ar¬

Expanded text:
tot tantaque imperii regna sine laborum sutot tantaque imperii regna sine laborum sudoribus, sine bellorum certaminibus adtraxerat, ita ut post magnum Carolum maiestate, potestate, divitiis nulli regum Francorum videretur esse postponendus, ita nunc adversa velut in ostentatione fragilitatis humanae destruens, quae cumulaverat, cuncta inhoneste in momento abstulit, quae prospero arridens successu quondam gloriose adtulerat. Mittit ergo ad Arnolfum ex imperatore effectus egenus et desperatis rebus non de imperii dignitate, sed de victu cottidiano cogitans tan tum alimentorum copiam ad subsidium vitae presentis supplex exposcit; dirigit etiam Bernardum filium, quem ex pelice susceperat, cum exeniis eumque eius fidei commendat. Miseranda rerum facies, videre imperatorem opulentissimum non solum fortunae ornamentis destitutum, verum etiam humanae opis egentem. Concessit autem ei Ar
Abbreviated transcription (Latin):
certamine. aut ignitorũ uomerũ examine
fiducialit̾ affirmat. Erat enĩ religiosa fe¬
mina. Pacto discidio. in monasteriũ qđ in
ꝓprietate sua c̃struxerat dõ famulatura recs
is ita gestis. imperator corpore CAΡIT¬
et animo coepit ȩgrotare. Mense ita No¬
uẽb. circa transitũ sc̃ĩ martini triburias ue¬
nit. ibiq ẽuentũ generalẽ c̃uocat. Cernentes
optimates regni ñ modo uires corporis. uerũ
etiã animi sensus diffugere. arnulfũ filiũ car¬
lomanni ultro in regnũ attrahunt. Et subi¬
to facta c̃spiratione. ab imperatore deficien¬
tes ad p̃dictũ uirũ certatĩ transeunt. ita ut
intriduo uix aliquis remanerit. qͥ ei saltim
officia humanitatis impenderet. Cibus tan¬
tũ et potus ex liutb̾ti ep̃ĩ sumptib adminis¬
trabat᷑ illi. Erat resspectaculo digna. et
estimatione sortis humanę rerũ uarictate
miranda. Nam siẽ ante secunda fortuna
rebus ultra quã arbitrari posset affluentib

Expanded text:
certamine aut ignitorum vomerum examine, certamine aut ignitorum vomerum examine, fiducialiter adfirmat; erat enim religiosa femina. Facto discidio in monasterio, quod in proprietate sua construxerat, Deo famulatura recessit. His ita gestis, imperator corpore et animo cępit aegrotare. Mense itaque Novembrio circa transitum sancti Martini Triburias venit ibique conventum generalem convocat. Cernentes optimates regni non modo vires corporis, verum etiam animi sensus ab eo diffugere, Arnolfum filium Carlomanni ultro in regnum adtrahunt et subito facta conspiratione ab imperatore deficientes ad predictum virum certatim transeunt, ita ut in triduo vix aliquis remaneret, qui ei saltim officia humanitatis impenderet. Cibus tantum et potus ex Liutberti episcopi sumptibus administrabatur. Erat res spectaculo digna et aestimatione sortis humanae rerum varietate miranda. Nam sicut ante secunda fortuna rebus ultra, quam arbitrari posset, affluentibus
Abbreviated transcription (Latin):
nis ad dep̃dandũ. eo qđ in cole illarũ sibi
obtẽperart nollent. recessit. et recto itinere
in alamanniã ꝑrexit. Et primo quidẽ liudauar¬
dũ ep̃m uercellensẽ. uirũ sibi ꝑcarũ. et in admi¬
nistrandis publicis utilitatib unicũ c̃silia¬
riũ. obiecto adulterii crimine. eo qđ regi¬
nȩ sec retis familiarius quã oportebat in serere¬
tur. a suo latere cũ dedecore repulit. Dein¬
de paucis int̃positis dieb. c̃iugẽ richgardẽ.
sic enĩ augusta uocabat᷑. ꝓeadẽ re in c̃tionẽ
uocat. et mirũdictu. publice ꝓtestat᷑. num¬
quã secarnali coitu cũ ea miscuisse. cũ plus
quã decennio legitimi matrimonii foedere
eiꝰ c̃sortio eẽt sociata. Illa ec̾tra ñ solũ ab eius.
sed etiã ab omni uirili cõmixtione se im¬
munẽ eẽ ꝓfitet᷑. ac de uirginitatis integrita¬
te gloriat᷑. idq. se apꝓbare dĩ omnipotentis
iudicio si marito placeret. aut singulari

Expanded text:
nis ad depredandum, eo quod incolae illarum sibi nis ad depredandum, eo quod incolae illarum sibi obtemperare nollent, recessit et recto itinere in Alamanniam perrexit. Et primo quidem Liudwardum episcopum Vercellensem, virum sibi percarum et in administrandis publicis utilitatibus unicum consiliarium, obiecto adulterii crimine, eo quod reginae secretis familiarius, quam oportebat, inmisceretur, a suo latere cum dedecore repulit. Deinde paucis interpositis diebus coniugem Richgardem – sic enim augusta vocabatur – pro eadem re in contionem vocat et, mirum dictu, publice protestatur numquam se carnali coitu cum ea miscuisse, cum plus quam decennio legitimi matrimonii foedere eius consortio esset sociata. Illa econtra non solum ab eius, sed etiam ab omni virili commixtione se inmunem esse profitetur ac de virginitatis integritate gloriatur, idque se approbare Dei omnipotentis iudicio, si marito placeret, aut singulari
Abbreviated transcription (Latin):
in basilica sci medardi sepelit᷑. Exercitus a¬
misso duce. ad ꝓpria reuertit᷑. CPITUL¬
odẽ tẽpore. hugo abba magnę potestatis
uir et magne prudentiȩ aurelianis morit᷑.
et apud scm germanũ autissiodoro tumula¬
tur. Ducatus quẽ tenuerat et strenue rexe¬
rat odoni filio ruotbti ab imperatore tradi¬
tur. qͥ ea tẽpestate parisiorũ comes erat. et
cũ gorlino eiꝰdẽ urbis ep̃o. ẽtra nortmanno¬
rũ assiduã impugnationẽ ciuitatẽ totis uiri¬
bus tuebat᷑. His etiã dieb p̃dictus goħlinus
ep̃s int̃ ipsas obsidionũ pressuras migrauit
a scło. In cuius loco substitutꝰ ẽ ab imperato¬
re haschiricus ep̃s. Post hȩc imperator galli¬
arũ populos ꝑlustrans. parisius cũ inm̃so ex¬
ercitu uenit. ibiq adũsus hostes castra posuit.
sed nil dignũ imperatoris maiestate in eodẽ
loco gessit. Ad extremũ c̃cessis terris et re¬
gionib quȩ ultra sequanã erant nortman¬

Expanded text:
in basilica sancti Medardi sepelitur. Exercitus ain basilica sancti Medardi sepelitur. Exercitus amisso duce ad propria revertitur. Eodem tempore Hugo abba, magnae potestatis vir et magnae prudentiae, Aurelianis moritur et apud sanctum Germanum Autisiodoro tumulatur. Ducatus, quem tenuerat et strenue rexerat, Odoni filio otberti ab imperatore traditur, qui ea tempestate Parisiorum comes erat et cum Gozlino eiusdem urbis episcopo contra Nortmannorum assiduam inpugnationem civitatem totis viribus tuebatur. His etiam diebus predictus Gozlinus episcopus inter ipsas obsidionum pressuras migravit a seculo, in cuius loco substitutus est ab imperatore Haschiricus episcopus. Post haec imperator Galliarum populos perlustrans Parisius cum inmenso exercitu venit ibique adversus hostes castraposuit, sed nil dignum imperatoriae maiestati in eodem loco gessit. Ad extremum concessis terris et regionibus, quae ultra Sequanam erant, Nortman
Abbreviated transcription (Latin):
entes apꝓpinquare exercitũ. foderant foueas
latitudinis uniꝰ pedis. et ꝓfunditatis triũ in
circuitu castrorũ. easq quisquiliis et stipula
operuerant. semitas tantũ discursui necessa¬
rias intactas reseruantes. Lauci igit᷑ latrun¬
culi qͥ latitabant in c̾cauis uiarũ itinerib ui¬
dentes heinricũ apꝓpinquare. cito surgunt
a locis in quib delituerant. ꝓuocantq uirum
telis. et uoce lacessunt. Ille animi magnitudi¬
ne indignitatẽ rei ñ ferens. suꝑ eos irruit. et
mox incȩcis foueis equus cui insidebat inpe¬
git. et cũ ipso in terrã corruit. Nostes sũmacũ
festinatione aduolantes. ante quã a loco ele¬
uaret᷑. eũ terrȩ c̃fodiunt. et aspiciente uniũ¬
so exercitu. absq mora trucidant. arma au¬
ferunt. et spolia ex parte diripiunt. Agmi¬
nib aut̃ impetũ facientib. uix cadauer ex¬
anime eruit᷑. et a suisusq suessionis deportatũ

Expanded text:
entes adpropinquare exercitum foderant foveas entes adpropinquare exercitum foderant foveas latitudinis unius pedis et profunditatis trium in circuitu castrorum easque quisquiliis et stipula operuerant, semitas tantum discursui necessarias intactas reservantes; pauci igitur latrunculi, qui latitabant in concavis viarum itineribus, videntes Heinricum adpropinquare cito surgunt a locis, in quibus delituerant, provocantque virum telis et voce lacessunt. Ille animi magnitudine indignitatem rei non ferens super eos irruit, et mox in caecis foveis equus, cui insidebat, inpegit et cum ipso in terram corruit; hostes summa cum festinatione advolantes, antequam a loco elevaretur, eum terrae confodiunt et aspiciente universo exercitu absque mora trucidant, arma auferunt et spolia ex parte diripiunt. Agminibus autem impetum facientibus vix cadaver exanime eruitur et a suis usque Suessionis deportatum
Abbreviated transcription (Latin):
odẽ anno ansbaldus abba prumiensis coeno¬
bii. sũmȩ sc̃itatis acreligionis uir. ad celestẽ pa¬
triã transiit .iiii. iõ iuł. cui successit in regi¬
minis loco farabertꝰ uenerabilis pat̾.uiii. tõaug̃.¬
Nortinanni alo uon recedentes. sequanã ingre¬
diunt᷑. et parius applicantes. castra ponunt.
et ciuitate᷑ obsidione claudunt. Contra quoᷤ
imperator heinricũ ducẽ cũ exercitu uerna¬
litẽpore dirigit. sed minime p̃ualuit. Erant
enĩ ut ferunt .xxx. et eo amplius adũsari¬
orũ milia. om̃s poene robusti bellatores. De¬
nuo estiuo tẽpore. ante quã segetes in manipu¬
los redigerent᷑. idẽ heinricus cũ exercitibs
utriusq regni parisisuenit. et circũ stantib
legionib ipse cũ paucis ꝓpius accedens.
munitionẽ circuit. sitũ loci ẽtẽplat᷑. ad itũq
ꝑcurrit. qͦ exercitui cũ hostib minꝰ periculo¬
sus pateret c̃gressus. Porro nortmanni audi¬

Expanded text:
odem anno Ansbaldus abba Prumiensis coenoodem anno Ansbaldus abba Prumiensis coenobii, summae sanctitatis ac religionis vir, ad caelestem patriam transiit IIII. Idus Iulii, cui successit in regiminis loco Farabertus venerabilis pater VIII. IduNortmanni a Lovon recedentes Sequanam ingrediuntur et Parisius applicantes castra ponunt et civitatem obsidione claudunt; contra quos imperator Heinricum ducem cum exercitu vernali tempore dirigit, sed minime prevaluit. Erant enim, ut ferunt, XXX et eo amplius adversariorum milia, omnes pene robusti bellatores. Denuo aestivo tempore, antequam segetes in manipulis redigerentur, idem Heinricus cum exercitibus utriusque regni Parisius venit et circumstantibus legionibus ipse cum perpaucis propius accedens munitionem circuit. situm loci contemplatur aditumque perquirit, quo exercitui cum hostibus minus periculosus pateret congressus. Porro Nortmanni audi
Abbreviated transcription (Latin):
manni qͥ in batua reꝑtis truciđant᷑. CAUIT̃.
onmultis post int̾positis dieb hugo eiusdẽ
heinrier ẽsilio adgundulfiuillã ꝓmissionib
attractus. dolo capit̾. et iussu imperatoris
ab eodẽ heinrico ei oculi eruunt᷑. om̃sq fauci¬
tes dehonestant᷑. Post hȩc in ala mannia in mo¬
nasteriũ sc̃ĩ galli mittit᷑. in de postea in patri¬
am reuocat᷑. Nouissime tẽporib ħuendibo¬
chi regis in ꝑrumia monasterio manumea
attonsus ẽ. Erã enĩ tune tẽporis in eodẽ loco
dominici ouilis. quã uis ñ idoneus. tam̃ custos
lotharu reũtentes. in loco qͥ dr̃ louon castra.
sedesq statuunt. scilieet in c̃finio utriꝰq regni
et continuis incursionũ infestationib utraq
regna fatigant. Ad quorũ ingenitã malitiã
cõpescendã. imperator semel et iterũ exerci¬
tũ misit. sed nihil dignũ aduersus tantã ui¬
olentorũ rapacitatẽ actũ est. CAPII¬

Expanded text:
manni, qui in Batua reperti sunt, trucidantur. manni, qui in Batua reperti sunt, trucidantur. Non multis post interpositis diebus Hugo eiusdem Heinrici consilio ad Gundulfi villam promissionibus adtractus dolo capitur; et iussu imperatoris ab eodem Heinrico ei oculi eruuntur omnesque faventes dehonestantur. Post haec in Alamannia in monasterio sancti Galli mittitur, inde postea in patriam revocatur; novissime temporibus Zuendibolchi regis in Prumia monasterio manu mea adtonsus est; – eram enim tunc temporis in eodem loco dominici ovilis, quamvis non idoneus, tamen custos; – Lotharii revertentes in loco, qui dicitur Lovon, castra sedesque statuunt, scilicet in confinio utriusque regni, et continuis incursionum infestacionibus utraque regna exercitum misit, sed nihil dignum adversus tantam violentorum rapacitatem actum est. E
Abbreviated transcription (Latin):
N anc insulã ingredientes ep̃s et comes. mulꝰ¬
ta agodefrido audiunt. multa ex parte im¬
peratoris respondent. Dies ad occasũ uergi
tur. Soluto colloqͥo. insula excedunt. ho¬
spicia repetunt incrastinũ reũsuri. Hein¬
ricus ep̃m hortat᷑. ut dit subsequenti gislã
uxorẽ godefridi extra insulã euotaret. eãꝙ
ad pacis studiũ ꝓuocare satageret. Interĩ
ipse cũ godefrido causa euuardi comitis
agitaret. cuius rerũ possessio. ab eo uiolent̃
diripiebat᷑. Beinde ꝑsuadet eidẽ euuardo
ut de iniustitia quã patiebat᷑ inmedio assũr¬
gens se ꝓclamaret. Et cũ aferocis et barbarȩ
gentis homine duriꝰ et c̃tum eliosius uerbũ
sibi eẽt platũ. absq mora euaginato gla¬
dio. eũ sumo annisu in capite ꝑcuterit. an¬
te quã a terra eleuari posset. Quid plura:
Ab euuardo primo ꝑcussus. et a satellitib hei¬
rici c̃fossus. godefridus morit᷑. om̃sq nort¬

Expanded text:
Hanc insulam ingredientes episcopus et comes, mulHanc insulam ingredientes episcopus et comes, multa a Godefrido audiunt, multa ex parte imperatoris restur, soluto colloquio insula excedunt, hospicia repetunt in crastinum reversuri. Heinricus episcopum hortatur, ut die subsequenti Gislam uxorem Godefridi extra insulam evocaret eamque ad pacis studium provocare satageret, interim ipse cum Godefrido causam Everhardi comitis agitaret, cuius rerum possessio ab eo violenter diripiebatur. Deinde persuadet eidem Everhardo, ut de iniusticia, quam patiebatur, in medio adsurgens se proclamaret et, cum a ferocis et barbarae gentis homine durius et contumeliosius verbum sibi esset prolatum, absque mora evaginato gladio eum summo annisu in capite percuteret, antequam a terra elevari posset. Quid plura? Ab Everhardo primo percussus et a satellitibus Heinrici confossus Godefridus moritur omnesque Nort
Abbreviated transcription (Latin):
tute experiri statuit. Legatos igit responso
suspensos absoluit. et ad godefridũ redire per¬
misit. asserens ꝑ suos missos de omnib legati¬
onũ suarũ causis ea responsa daturũ. quȩ il¬
lũ et eundẽ godefridũ decerent. tantũ ut in
cepta fidelitate ꝑseueraret. Post hȩc heinricũs
ad eundũ uirũ mittit. et ut fraus quę strueba¬
tur occultaret᷑. cũ eo uuillib̾tũ uenerabilem
ep̃m coloniȩ agripine. Qui suis satellitib se¬
creto imperat. ut ꝑsaxoniã ꝓperantes. ñ agmi¬
ne facto. sed sparsĩ sibi occurrerent. loco et die
quo eis constituit. ipse cũ ꝑ paucis poloniã
uenit. et assũpto secũ p̃fato ep̃o. Mox lin
batuã ꝓficiscit᷑. Godefridus audito eorum
aduentu. illis obuiã ꝓcedit. ad locũ qͥ dr̃ he¬
rispich. in quorheni fluenta et ulial uno sȩ
alueo resoluunt. et ab inuicẽ longius rece.¬
dentes. batuã ꝓuinciã suo gurgite tingunt.

Expanded text:
tute experiri statuit. Legatos igitur responso tute experiri statuit. Legatos igitur responso suspensos absolvit, et ad Godefridum redire permisit, asserens per suos missos de omnibus legationum suarum causis ea responsa redditurum, quae sibi et eidem Godefrido essent decentia, tantum ut in coepta fidelitate perseveraret. Post haec Heinricum ad eundem virum mittit; et ut fraus quae struebatur occultaretur, cum eo Willibertum, venerabilem episcopum Coloniae Agrippinae. Qui suis satellitibus secreto imperat, ut per Saxoniam properantes, non agmine facto, sed sparsim sibi occurrerent, loco et die quo eis condixit; ipse cum perpaucis Coloniam venit, et assumpto secum praefato episcopo, mox in Batuam proficiscitur. Godefridus, audito eorum adventu, illis obviam procedit ad locum qui dicitur Herispich , in quo Rheni fluenta et Wal uno se alveo resolvunt, et ab invicem longius recedentes Batuam provinciam suo gurgite cingunt.
Abbreviated transcription (Latin):
osfiscos obsequi is imperialib deditos sibi
largiret᷑. ꝓpt̾ uini affluentiã quȩ in his lo¬
cis exuberabat. eo qđ terra quã munificen¬
ti principis possidendã ꝑceperat. minime
uini ferax eẽt. Aiebat aut̃ hoc ea animi in¬
tentione. ut si petita sibi largirent᷑. suosin
uis cerib regni inmiscerr posset. et uario se¬
uentus speculari. Si aut̃ et denegarent᷑ nihilo¬
minus offensus in sibi ꝓhibitis quasi iustitia dic¬
tante. rationabilius deseuire posset. rebellionsq
causas suscipere. Quorũ callida machinam̃ta
et factionũ c̃spirationes cũ ꝑsensisset impera¬
tor. cũ heinrico uiro prudentissimo altiori c̃si¬
lio ꝑtractat. qͦ ingenio hostẽ quẽ in regni ex¬
tremitatib introduxerat. extinguere posset.
Et sciens et̃ loca in accessibilia exercitui ꝓpter
diuersarũ aquarũ innumeros decursus. et im
penetrabiles paludes. magis id arte quã uir¬

Expanded text:
os fiscos obsequiis imperialibus deditos sibi os fiscos obsequiis imperialibus deditos sibi largiretur propter vini affluentiam, quae in his locis exuberabat, eo quod terra, quae munificentia principis possidenda perceperat, minime vini ferax esset. Agebat autem hoc ea animi intentione, ut, si petita sibi largirentur, suos in visceribus regni inmisceri posset et varios eventus speculari; si autem et denegarentur, nihilominus offensus in sibi prohibitis quasi iusticia dictante rationabilius desevire posset rebellionisque causas suscipere. Quorum callida machinamenta et factionum conspirationes cum persensisset imperator, cum Heinrico viro prudentissimo altiori consilio pertractat, quod ingenio hostem, quem in regni extremitatibus introduxerat, extinguere posset; et sciens esse loca inaccessibilia exercitui propter diversarum aquarum ipenetrabiles paludes, magis in arte quam vir