comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terium pre inopia paucoꝵ canonicoꝵ. Ubi sane scũs uir da
uua snulfus genere scotus. cursu ꝑ egrinationis consummato
sepultus cum prĩbus in pace obdormiuit. Huiusq meritis
omnẽ locum illustrauit miraculis. De uilla lutosa. Est mo-¬
nasterium quoqz canonicoꝵ in honore apłorum petri et pauli
in uico qui dicitur lutosa. quod construxit beatus amandus.
et ẽ diues abbatia. ubi uir dei uenerabilis baidilo requiescit.
qui corpus sc̃e marie magdalene de iheclłm in burgundiam in
loco uercelliaco attulisse fertur. De uico rotnasce̾. ñ uico
rotnasce ẽ monasterium canonicoꝵ a fcõ quoqz amando ĩ ho¬
nore eorumdẽ apłorum constructum. ubi martyz dei p̃ciosus
ermes quiescit. Hoc autẽ demiramur. qd̾ hũc locum tã antiquũ
et tã opulentũ ludouuicus pius endensi cenobio subiacendũ do¬
nauie. De uilla iham. Sst ctiam locus suꝑ scaldum flnu¬

Expanded text:
terium, prae inopia, paucorum canonicorum. Ubi sane sanctus vir Dei terium, prae inopia, paucorum canonicorum. Ubi sane sanctus vir Dei Wasnulfus, genere Scotus, cursu peregrinationis consummato, sepultus cum patribus in pace obdormivit , hujusque meritis omnem locum illustravit miraculis. 43. De villa Lutosa. Est monasterium quoque canonicorum in honore apostolorum Petri et Pauli, in vico qui dicitur Lutosa, quod construxit beatus Amandus; et est dives abbatia, ubi vir Dei venerabilis Baidilo requiescit, qui corpus sanctae Mariae Magdalenae de Hierusalem in Burgundiam in loco Vercelliaco attulisse fertur. 44. De vico Rotnasce. In vico Rotnasce est monasterium canonicorum, a sancto quoque Amando in honore eorumdem apostolorum constructum, ubi martir Dei preciosus Ermes quiescit. Hoc autem demiramur, quod hunc locum tam antiquum et tam opulentum Ludowicus Pius Endensi coenobio subjacendum donavit. 45. De villa Iham. Est etiam locus super Scaldum fluv
Abbreviated transcription (Latin):
autberti. ses et sca uualdetude cui tunc ipris samilian dilaioͣ¬
ne inheserat opitulante fundauit. Qui quantus uel qualis
uixerit: liber qui de uita ip̃ius componit᷑ largiter edixerit. De
crspinio nico. In uico crispinio monasterium canonicoꝵ
ubi scũs uir dei landelims ut iã paulo suꝑius diximꝰ. pro fre¬
quentia fratrum relicto laubiensi cenobio. cõmendato niro dei
ursmaro regimine. suisq rite ordinatis rebus secessit. uiteq ni¬
tidioris ꝑfectione exacta. migrans ad xp̃m in pace sepultus ml¬
tis uirtutibus coruscauit. Hec autẽ abbatiola. ut in primo li¬
meracensium subiacere debere traditur. sed infestationibꝰ gen¬
tium subripientibus. aut in mutatione regni modo diuulsa
militaribus uiris beneficio infiscatur. De nilla condato:
Apud uillam quoq condatum olim regalis et diues in honore
sancte marie abbatia fuerat puellanim. nunc autẽ est monas¬

Expanded text:
Autberti, sed et sancta Waldetrude, cui tunc temporis familiari dilectioAutberti, sed et sancta Waldetrude, cui tunc temporis familiari dilectione inhaeserat, opitulante, fundavit . Qui quantus vel qualis vixerit, liber qui de Vita ipsius componitur, largiter edixerit. 41. De Crispinio vico. In vico Crispinio monasterium canonichorum, ubi sanctus vir Dei Landelinus, ut jam paulo superius diximus , pro frequentia fratrum relicto Laubiensi coenobio, commendato viro Dei Ursmaro regimine suisque rite ordinatis rebus, secessit, viteque nitidioris perfectione exacta migrans ad Christum, in pace sepultus multis virtutibus coruscavit. Haec autem abbatiola, ut in primo lis aecclesiae Cameracensium subjacere debere traditur; sed infestationibus gentium subripientibus, aut in mutatione regni modo divulsa, militaribus viris beneficio infiscatur. 42. De villa Condato. Apud villam quoque Condatum olim regalis et dives in honore sanctae Mariae abbatia fuerat puellarum; nunc autem est monas
Abbreviated transcription (Latin):
celicto iniurdi naufragio monasterii portũ expetierit: ipsa
quoꝵ diuina dementia inspirante calcare seculũ estimauit.
scõ q debria ta spuitu a beato autterto confortata. habitsi sc̃
ualaminis sumpsir. Seinde uero ex sius dotalibus ceneficiis
et propriis prediis ip̃m monasterium in honore sc̃ẽ marie
ex senitentia et auctoritate sancti aurbecti proni siu condidit.
Usbi euiam adscitis nõ paucis samiliarb ⁊ femmis. poruta.¬
dem uite laudabilis duicens. celesti sponso obiuã itura. lõpa¬
dttn luceme sibi in extingnibilis preparauit. Altetum uero
monasterium ẽ canonicoꝵ sã gerimani. De cella sc̃ gislani:
D ar peocul hibnc in loco uidelicer quẽ dicunt cellam monas¬
ticumi ẽ monachoꝵ sancti gillani Aste nimirĩ angelica uisio¬
ne monitus ab athenis digcessus. cusum sue ꝑegrinationis
in ipsa parte direxit. illudq monasterium auctoritate sc̃ ꝙ

Expanded text:
relicto mundi naufragio, monasterii portum expetierit, ipsa relicto mundi naufragio, monasterii portum expetierit, ipsa quoque divina clementia inspirante, calcare seculum estimavit, sanctoque debriata spiritu, a beato Autberto confortata, habitum sancti velaminis sumpsit. Deinde vero ex suis dotalibus beneficiis et propriis prediis ipsum monasterium in honore sanctae Mariae, ex sententia et auctoritate sancti Autberti patroni sui, condidit. Ubi etiam adscitis non paucis familiaribus feminis, puritatem vitae laudabilis ducens, celesti sponso obviam itura, lampadem lucernae sibi inextinguibilis preparavit. Alterum vero monasterium est canonicorum sancti Germani. 40. De cella sancti Gislani. Nec procul hinc, in loco videlicet quem dicunt Cellam, monasterium est monachorum sancti Gislani.  Iste nimirum, angelica visione monitus, ab Athenis digressus, cursum suae peregrinationis in ipsa parte direxit, illudque monasterium auctoritate sancti quoque
Abbreviated transcription (Latin):
lius. longe lateqz increbuit. beatus ursmarus supradictum
monasterium regens sepius accersiuit. diemq sue uocatioĩs
imminere intelligens. ip̃m ratorem monasterii officuq sui
post se supparem et ministriĩ pontificemq delegit. In functiõe¬
igitur uicara subrogatus. totum se in duius cultibus ꝓpen¬
sibs mancipauit. suiq magista forma instructus. de creditis
sibi ouibus curam sollicitegessit. llud etiam p̃dium siiim
arli in usibue fratum expendit. Postquã uero ambo ad re¬
muerationẽ uocati primo quidem beatus ursmatus. dei
iur dei aminus ĩ iam dicta parochiali eccłia tumulati fins¬
senit: dot et tantis munificentiis locus ille donatur. ut mo¬
dernis temporibus monasterio facto canonici mitterentur
na hafentur. Unum quid̾̃ puelsarum. quod sc̃ã iualdettu¬
dis doniux sancti prelibati uincentu. atq soror beate alde¬
gundis euificauit. Cum enim uir suus bratus uincentius

Expanded text:
lius longe lateque increbuit, beatus Ursmarus, supradictum lius longe lateque increbuit, beatus Ursmarus, supradictum monasterium regens, sepius accersivit, diemque suae vocationis imminere intelligens, ipsum rectorem monasterii officiique sui post se supparem et ministrum pontificemque delegit . In functioigitur vicaria subrogatus, totum se in divinis cultibus propensius mancipavit, suique magistri forma instructus, de creditis sibi ovibus curam sollicite gessit. Illud etiam predium suum Ercli in usibus fratrum expendit. Postquam vero ambo ad remunerationem vocati, primo quidem beatus Ursmarus , dein vir Dei Erminus , in jam dicta parrochiali aecclesia tumulati fuissent, tot et tantis munificentiis locus ille donatur, ut modernis temporibus monasterio facto, canonici mitterentur.a habentur, unum quidem puellarum,  quod sancta Waldetrudis, conjunx sancti prelibati Vincentii atque soror beatae Aldegundis, edificavit. Cum enim vir suus beatus Vincentius,
Abbreviated transcription (Latin):
apparet mos plene a doleuit eccł̃iasticus. De monasterio scõꝵ
ursmari et ermini: Torum itaq beatoꝵ dei confessorum
dormitionis habitaculum subiũgamus. Erat namq eccł̃ia
parrochialis subiacens prelibato cenobio. que iuxta scilicet
in uertice montis sita ẽ. ubi ip̃i monachi. sed et omnes colli¬
mitanei currum et circa degentes tumulandi ferebantur. Ad
hanc etiam beatissimi uiri ursmarus atq erminus. cũ defũc¬
ti sunt portantur humandi. quoꝵ meritis declarandis diui¬
na pieras multa miracula dignata ẽ operari. Sed quia supͣ
de scõ ursmaro parum tetigimus: nõ incongruum. si de scõ
quoq ermino aliquid explicemꝰ. Hic nimirum uir uite
laudabilis. et non parum p̃diatus de pago laudunensi oriũ¬
dus extitit. et de die in dic̃. sĩ bonis oꝑibus proficiens. om̃ium
uirtutũ lucebat cõmerciis. Quẽ quia odor bone opinionis il¬

Expanded text:
apparet, mos plene adolevit aecclesiasticus. 38. De monasterio sanctorum apparet, mos plene adolevit aecclesiasticus. 38. De monasterio sanctorum Ursmari et Ermini. Horum itaque beatorum Dei confessorum dormitionis habitaculum subjungamus. Erat namque aecclesia parochialis subjacens prelibato cenobio, quae juxta, scilicet in vertice montis, sita est; ubi ipsi monachi, sed et omnes collimitanei circum et circa degentes, tumulandi ferebantur. Ad hanc etiam beatissimi viri Ursmarus atque Erminus, cum defuncti sunt, portantur humandi; quorum meritis declarandis divina pietas multa miracula dignata est operari. Sed quia supra de sancto Ursmaro parum tetigimus , non incongruum, si de sancto quoque Ermino aliquid explicemus.  Hic nimirum vir vitae laudabilis, et non parum praediatus, de pago Laudunensi oriundus extitit, et de die in diem in bonis operibus proficiens, omnium virtutum cluebat commertiis. Quem quia odor bonae opinionis il
Abbreviated transcription (Latin):
moris et operis adimpleuit. et de die in diem ꝑficiens ad ui¬
te sanctissime culmen transcendit. Ubi uero locus niri scĩ pi¬
a conuersatione florere cepisset. et ex munificentis regui
siune potentum quorumlibet quanto rebus exterius. tanto
etiam numero monachoꝵ interuis abundaret: mox inde
remotus siquidem ut deo strictius manciparet᷑ secretiorem
locum quẽ paulopost dicemus expetere estimauit. Secessu¬
rus autẽ eoloci prefecit beatum uirũ dei ursmarum piis mo-¬
ribus p̃ditum. infunctoria tantum p̃dicatione sacratum e¬
piscõpum. hic etiã uir de uilla fleon que infra siluã terasciã
sita ẽ orudus. formã innocentis uite fratribus exhibuit.
diesq suos in bonis oꝑibus egit. Hoc igitur doctore. et dein
beato ermino succedente. de quorum monasterio subsequent̾
narrabimus: effloruit locus. et ad dei głiam ut usq in p̃sens

Expanded text:
moris et operis adimplevit, et de die in diem proficiens, ad vimoris et operis adimplevit, et de die in diem proficiens, ad vitae sanctissimae culmen transcendit. Ubi vero locus viri sancti pia conversatione florere coepisset, et ex munificentiis regum sive potentum quorumlibet quanto rebus exterius, tanto etiam numero monachorum interius habundaret: mox inde remotus, siquidem ut Deo strictius manciparetur, secretiorem locum, quem paulo post dicemus, expetere estimavit. Secessurus autem, eo loci praefecit beatum virum Dei Ursmarum, piis moribus praeditum, in functoria tantum praedicatione sacratum episcopum . Hic etiam vir de villa Fleon, quae infra silvam Terasciam sita est, oriundus, formam innocentis vitae fratribus exhibuit, diesque suos in bonis operibus egit. Hoc igitur doctore, et dein beato Ermino succedente, de quorum monasterio subsequenter narrabimus, effloruit locus, et ad Dei gloriam, ut usque in presens
Abbreviated transcription (Latin):
laubiciisi cenobio. ¶tanseundum ẽ ad laubiense cenobiũ
quod sacris mitus sancti landelini ad tanti honoris qui nunc
est paulatim ꝑuenerat titulum. Hunc nimirũ landelinum
in primeua quidem crate a beato autrecto pontifice. littens et
moribus sactis imbutum. postea uero fallente dẏabolo pii
magistri profugium. spreto dericatu manui predatorie in li¬
bro uite ip̃ius legimus sociatum. hunc inquam postqm̃ ma¬
gister benignissim ⁊ diuturna lamentatione et ugi prece ab
etrpre reuocatum quasi pater filium suscepisset: ac saucium
dulci correctione ac beniuola censolatione recreasset: in pre¬
libato loco tunc temporis solitario secedere monuit. ut disci¬
plinatius uidelicet errata corrigeret. et emendatius uiueret.
Pacto itaq habitationis edificio. et in ueneratione apłoꝵ
peri et pauli consecrato: paucis siquidem uiris nitide uite se¬
cum receptis. monitiones et mandata magistri equa lance

Expanded text:
Laubiensi coenobio. Transeundum est ad Laubiense cenobium, Laubiensi coenobio. Transeundum est ad Laubiense cenobium, quod sacris initiis sancti Landelini ad tanti honoris, qui nunc est, paulatim pervenerat titulum.  Hunc nimirum Landelinum in primeva quidem aetate a beato Autberto pontifice litteris et moribus sacris imbutum, postea vero fallente diabolo pii magistri profugium, spreto clericatu manui praedatoriae in libro vitae ipsius legimus sociatum. Hunc, inquam, postquam magister benignissimus diuturna lamentatione et jugi prece ab errore revocatum quasi pater filium suscepisset, ac saucium dulci correctione ac benivola consolatione recreasset, in praelibato loco tunc temporis solitario secedere monuit, ut disciplinatius videlicet errata corrigeret et emendatius viveret. Peracto itaque habitationis aedificio et in veneratione apostolorum Petri et Pauli consecrato,--paucis siquidem viris nitidae vitae secum receptis,--monitiones et mandata magistri aequa lance
Abbreviated transcription (Latin):
te herimani comitis ipm locum in fisco tenelat. arelioranit
et facto abbate fulcoirio in pristinum ordinis statum refor¬
mauit. Hic autẽ uir bone memorie abbas cum sũmo stu¬
dio et lolore nominis sin officium librans et usume regule
interius edocuit. et locum omnem pro modo temporis utpo¬
te adhuc undelicet nouicium pulchras edificiis et usui mona¬
chorum necessariis exterirs insigniuit. De melbodiensi mo
D icendum ẽ quoq in inelladio monasteriũ nasterio.¬
puellarum. quod beata xp̃i uugo aldegundis ad opus sue cõ¬
nersationis ex propriis preduis struxit. quod etiam beatus aut¬
bertus multis uiris secum adhibitis dedicauit. Hex nimirũ
uirgo landabilis sozor scẽ prelibate nualdatrudis abeats autb̾¬
to dectrinata uelamen pie religionis accepit. ibiq cũ plurima
turma sororum pure uite innocentiã ducens. deposita corpori
gleba celesti spondo cum ardenti lampade obuiam prexit. De

Expanded text:
te Herimanni comitis ipsum locum in fisco tenebat, emelioravit, te Herimanni comitis ipsum locum in fisco tenebat, emelioravit, et, facto abbate Fulcoino, in pristinum ordinis statum reformavit . Hic autem vir bonae memoriae abbas cum summo studio et labore nominis sui officium librans, et usum regulae interius docuit, et locum omnem pro modo temporis, utpote adhuc videlicet novitium, pulchris aedificiis et usui monachorum necessariis exterius insignivit. 36. De Melbodiense monasterio. Dicendum est quoque in Melbodio monasterium puellarum,  quod beata Christi virgo Aldegundis ad opus suae conversationis ex propriis prediis struxit; quod etiam beatus Autbertus, multis viris secum adhibitis, dedicavit. Haec nimirum virgo laudabilis, soror sanctae praelibatae Waldetrudis, a beato Autberto doctrinata velamen piae religionis accepit, ibique cum plurima turma sororum purae vitae innocentiam ducens, deposita corporis gleba, celesti sponso cum ardenti lampade obviam perrexit. 37. De
Abbreviated transcription (Latin):
apłorum petri et pauli dedicauit. ibiq uir sanctus feliciter
conuersatus. landabilis inte sc̃ĩtatem ducere adstudure. Ad
cuius piam conuersationẽ multi iuri religiosi confiuxerant.
traditisq preduis et propriis rebus cum sãcro uiro degentes
ad uite regularis normam sese constrinxerant. Cum autẽ
locus a regibus et principibus angnientari. et frequentra
fratrum ꝓopulosus cepios et haber: ut liberius deo uacareor
setretiorem socum secessit. Quẽ etiam locum paulo posteri
dicam: Hnius uero forma et exemplo religio monachorun
postea multo tempore adoleuit. sed ꝑ incursus gentilrum. im¬
mo et ꝑ crebras seditiones domesticoꝵ subripiente inopia or¬
do monachalis ad canonicalem redactus. sic ad tempus domni
gerardi ep̃i usq remansit. Quod uerd cerens episcopus p̃¬
cepto heinrici imperatoris. consilioq henmani comuitis. as
uoluntate sui fratris godefridi frĩs idelicet ep̃i. qui ex par¬

Expanded text:
apostolorum Petri et Pauli dedicavit. Ibique vir sanctus feliciter apostolorum Petri et Pauli dedicavit. Ibique vir sanctus feliciter conversatus, laudabilis vitae sanctitatem ducere adstuduit. Ad cujus piam conversationem multi viri religiosi confluxerant, traditisque praediis et propriis rebus cum sacro viro degentes, ad vitae regularis normam sese constrinxerant. Cum autem locus a regibus et principibus augmentari et frequentia fratrum populosus coepisset haberi: ut liberius Deo vacaret, in secretiorem locum secessit, quem etiam locum paulo posterius dicam. Hujus vero forma et exemplo religio monachorum postea multo tempore adolevit, sed per incursus gentilium, immo et per crebras seditiones domesticorum subripiente inopia, ordo monachalis ad canonicalem redactus, sic ad tempus domni Gerardi episcopi usque remansit. Quod vero cernens episcopus, praecepto Heinrici imperatoris consilioque Herimani comitis, ac voluntate sui fratris Godefridi, fratris videlicet episcopi, qui ex par
Abbreviated transcription (Latin):
satone ieddederit sublimatum. Porro iste uincentius comẽ
egreguis indelicet sancte uualdettudis maritus. iuxta quidẽ
seclerem emnientiã et rebus et genere potentissimus. qudi¬
tene tanẽ et crebuis monitionibꝰ teati aucterti pontificis
informatus. seculauis milicie pompam procul ab hortuit.
deor a bsequus mancipare se potius estimauit. Agitur dum
de loco sue amne satioms expetendo sollicitus curam gariit
nar de funt dniia preas senicti ur desiderium cõplatia. oa
qua ã nocte plrt domunis niuẽ. et omnẽ regionẽ curam e
arta muieo rore cespsit. excepto paululo loci. quod in supradic¬
to uicos inodp iudesices ctucis resꝑgendum ieseuiaut dⁱ
uir dei suo desiderio celitus contigisse altiore concilio intellox¬
it diuinoq indicio certio factus. mox eodem in loco monas¬
tenum ex proprio sumptu fundauit. QQd̾ etiam suus magis¬
ter aurbertus uiris secum religiosis adhibitis. in honoxem

Expanded text:
satione reddiderit sublimatum. Porro iste Vincentius comes satione reddiderit sublimatum. Porro iste Vincentius comes egregius, videlicet sanctae Waldetrudis maritus, juxta quidem saecularem eminentiam et rebus et genere potentissimus, eruditione tamen et crebris monitionibus beati Autberti pontificis informatus, saecularis militiae pompam procul abhorruit, Deique obsequiis mancipare se potius estimavit. Igitur dum de loco suae conversationis expetendo sollicitus curam gereret, non defuit divina pietas, sancti viri desiderium completura. Nam quadam nocte pluit Dominus nivem, et omnem regionem circum et circa niveo rore respersit, excepto paululo loci, quod in supradicto vico in modum videlicet crucis respergendum reservavit. Quod vir Dei suo desiderio celitus contigisse altiore consilio intellexit; divinoque indicio certior factus, mox eodem in loco monasterium ex proprio sumptu fundavit; quod etiam suus magister Autbertus, viris secum religiosis adhibitis, in honore
Abbreviated transcription (Latin):
da matus eolie cameracensium. De uilla wallero. Tn uilla
quoq uuaslero beatus landelinus monasterium ad paucos fra¬
tros comdian. au scn dodonem bone memorie uuum preficit
Hie nimitum sacris moribus lucens. uite innocentiam duxit.
ibiq deposito onere fragilitatis. feliciter in pace quiescit. De
inlla fescm.n uilla etiam fescau monasterium ẽ. ubi sane
sanctus uir domini hetto uidelicet scotus. diuina prouidentia
dirgente deueniens. aliquanto tempore conuers atus ẽ tandẽ¬
qr cinsum sue peregrinationis finiens migrauit ad xp̃m.
Tld cuuis mentum declarandum diuina pietas multa digna
fas ꝯprar documenta uittutũ. Unde quidã ex religiosis uitis
siod̃ iniro tantoꝵ enolumerita bonorum tradiderunt. ut aliqͥ̃t
canonitos admuterent. De monasterio quod ẽ in uilla alto¬
Nec iuictito sic nominatũ. cum beatus uincentius
cam mulnis uiris celigiosis qui cum eo fuerant sua conuer¬

Expanded text:
Dei matris aecclesiae Cameracensium. 33. De villa Waslero. In villa Dei matris aecclesiae Cameracensium. 33. De villa Waslero. In villa quoque Waslero beatus Landelinus monasterium ad paucos fratres condidit, cui sanctum Dodonem bonae memoriae virum prefecit. Hic nimirum sacris moribus cluens, vitae innocentiam duxit, ibique deposito onere fragilitatis, feliciter in pace quiescit. 34. De villa Fescau. In villa etiam Fescau monasterium est, ubi sane sanctus vir Domini, Hetto videlicet Scotus, divina providentia dirigente, deveniens, aliquanto tempore conversatus est; tandemque cursum suae peregrinationis finiens, migravit ad Christum. Ad cujus meritum declarandum divina pietas multa dignata est operari documenta virtutum. Unde quidam ex religiosis viris sancto viro tantorum emolumenta bonorum tradiderunt, ut aliquot canonicos admitterent. 35. De monasterio quod est in villa Altonec inmerito sic nominatum; cum beatus Vincentius, cum multis viris religiosis, qui cum eo fuerant, sua conver
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Unde attonitus princeps regionis karlomartellus pro
salute anime de ipso fisco ualentianense et de aliis rebus locum
augmentauit. sumptumq stipendiarium deputans canoni-¬
cos constituit. De marrecolis. Sanctus quoq uir de hunt¬
bertus. sanctitate conspianuis. et nõ modice prediatus. ex prĩa
laudunense decedens. in uillam marecdias locum sue sc̃e conuer¬
sationis elegit. ibiqz de rebus propriis et prediis. monasterium
in ueneratione sancte dei genitricis et scõrum apło̾rum petri et
pauli aplica auctoritate construxit. Illucq fratribus ad desiuen¬
dum statutis. ipse etiam dño seruiens. uirtutum signis. et doctri¬
ne uiteqz meritis satis clarus emicuit. ibiq laborem huius uite
consummans sepultus in pace qui escit. Lanc siquidem abbati¬
am primus octo imperator henrici regis filius. ut in primo li-¬
bro latius digessimus. tempore fulbeiti ep̃ĩ habendã tradidit scẽ¬

Expanded text:
tur. Unde attonitus princeps regionis Karlomartellus, pro tur. Unde attonitus princeps regionis Karlomartellus, pro salute animae de ipso fisco Valentianense et de aliis rebus locum augmentavit, sumptumque stipendiarium deputans, canonicos constituit. 32. De Marecolis. Sanctus quoque vir Dei Huntbertus, sanctitate conspicuus et non modice prediatus, ex patria Laudunense decedens, in villam Mareclias locum suae sanctae conversationis elegit; ibique de rebus propriis et praediis monasterium in veneratione sanctae Dei genitricis et sanctorum apostolorum Petri et Pauli apostolica auctoritate construxit. Illucque fratribus ad deserviendum statutis, ipse etiam Domino serviens, virtutum signis et doctrinae vitaeque meritis satis clarus emicuit, ibique laborem hujus vitae consummans, sepultus in pace quiescit. Hanc siquidem abbatiam primus Otto imperator, Heinrici regis filius, ut in primo libro latius digessimus, tempore Fulberti episcopi habendam tradidit sanc
Abbreviated transcription (Latin):
nore sc̃ iohannis baptiste constiuxit. rebusq pro ꝯportuni¬
siola. nunic autẽ monasterium canonicale ĩ uenerati¬
one etiam sancti saluii ep̃i et martyris constat. Ipso nanq tẽ¬
pore sanctus saluius totus suꝑne patrie inhians. causa pere¬
grinationis habenas reliquit᷑ episcopii. profectusq peregre p̃¬
dicationi operam dare estimauit. Igitur de loco ad locum pro¬
cedens. u̾bum dei populo suggerebat. et maxime celebrationi¬
bus missarũ instabat. Uerum ubi ad ipsam uiciniam deueni¬
ret. ac quadam die de ualentianense portu ad uicũ condatũ tran¬
siret: a quodam pestifero factis insidiis captus in custodia re-¬
ligat᷑. raptisq indumentis sacerdotalibus et ornamentis epis-¬
copalib que secum portauerat obtruncatur. Sepultusq a ui¬
ris religiosis in supradicta sc̃ĩ martini eccłia. tunc ad presens ⁊
postea multis p̃conizantibus miraculis. quanti et qualis me-¬
uiti extitisset apparuit. ut plenissime in libro sue passionis reꝑi¬

Expanded text:
nore sancti Johannis Baptistae construxit, rebusque pro oportuniiola, nunc autem monasterium canonicale in veneratione etiam sancti Salvii episcopi et martiris constat.  Ipso namque tempore sanctus Salvius, totus supernae patriae inhians, causa peregrinationis habenas reliquit episcopii, profectusque peregre, praedicationi operam dare estimavit. Igitur de loco ad locum procedens, verbum Dei populo suggerebat, et maxime celebrationibus missarum instabat. Verum ubi ad ipsam viciniam deveniret, ac quadam die de Valentianense portu ad vicum Condatum transiret, a quodam pestifero factis insidiis captus, in custodia religatur, raptisque indumentis sacerdotalibus et ornamentis episcopalibus, quae secum portaverat, obtruncatur. Sepultusque a viris religiosis in supradicta sancti Martini aecclesia, tunc ad praesens et postea multis praeconizantibus miraculis, quanti et qualis meriti extitisset apparuit, ut plenissime in libro suae passionis repperi
Abbreviated transcription (Latin):
ras captum. rotb̾ti comitie custodie commendauis. Quod
quaiio amicis eius multũ dolentibus nediu teneret᷑. suspec¬
tum fore: diuima tamẽ dementia que uota om̃ium supia¬
dit. in melins prosperauit. Rottodi namq comitio mter
sano usa consilio. heuimannũ comitẽ saus amicis se rrsrer̃
ire peamisit. si protanta cõmutatione sibi gratiam amior
ipius herimanni et imperatoris quẽ offencerat resaruent
uod cũ resciurent ep̃ gͥtrarduo atq baloritus. inipaatorẽ
in loco qui confluenta dicitur. pnodum celebrante. et de
ep̃o metensium qui inimicis suis inheserat tractantẽ. aggressi
sunt. et ut comitiss a poscebat ei imperatoris gratiã impetrart̃.
Sicq comes herimannus nesciente lantberto. a captione so-

Expanded text:
rat, captum Rotberdi comitis custodiae commendavit . Quod rat, captum Rotberdi comitis custodiae commendavit . Quod quamvis amicis ejus, multum dolentibus ne diu teneretur, suspectum foret: divina tamen clementia, quae vota omnium supervadit, in melius prosperavit. Rotbodi namque comitis mater, sano usa consilio, Herimannum comitem suis amicis se redditum ire promisit, si pro tanta commutatione sibi gratiam amicorum ipsius Herimanni et imperatoris, quem offenderat, resarcirent. Quod cum rescirent episcopi Gerardus atque Baldricus, imperatorem in loco qui Confluentia dicitur sinodum celebrantem et de episcopo Mettensium, qui inimicis suis inhaeserat, tractantem agressi sunt, et ut comitissa poscebat, ei imperatoris gratiam inpetrarunt. Sicque comes Herimannus nesciente Lantberto a captione so
Abbreviated transcription (Latin):
pso uero in tempore cũ post nocherum scc̃ memorie epm̃ baloxi¬
us leodicensis atłie a deptus ẽ dignitatẽ: lantatũ comit a
sumere in amicitiam estimauit. inpote consanguineũ. et ideo
adintorẽ patuic futurum. Huiꝰ autem ꝑfidiam gerardꝰ qp̃s
pletimq comꝑtam intimaurt. ex ne illum sibi adscisceret ꝙ¬
ortatur. hominẽ esse enim subdolum. fide uacuum. timendas
eius calliditates. Qauod profecte postea ita probauit euentus.
Ep̃e enim duĩ m̃ uilla hunardas castelłum muniret. ad fumi¬
tarẽ nidlicer patis. ad maleficos territandos. ipse lantbetus
furxio sut obstaculum uidens. moxfide mutata. congrega¬
taual damanu. potterto namucensi comite sibi adhibito. nõ
crubute p̾sidem inuadere. omnibꝰ q fugatis herinannũ mm̃i¬
mod edrnit̾ cuierat pudoꝵi fugere. ibi in eccłia sc̃gorgoni
ubi quidẽ ste resistendi sublata. quia fugerant cunct. sccelle¬

Expanded text:
Ipso vero in tempore, cum post Nocherum sanctae memoriae episcopum, BaldriIpso vero in tempore, cum post Nocherum sanctae memoriae episcopum, Baldricus Leodicensis aecclesiae adeptus est dignitatem , Lantbertum comitem assumere in amicitiam estimavit, utpote consanguineum et ideo adjutorem patriae futurum. Hujus autem perfidiam Gerardus episcopus plerumque compertam intimavit, et ne illum sibi adscisceret, exortatur; hominem esse enim subdolum, fide vacuum; timendas ejus calliditates. Quod profecto postea ita probavit eventus. Episcopus enim cum in villa Huvardas castellum muniret, ad firmitatem videlicet pacis, ad maleficos territandos: ipse Lantbertus, furoris sui obstaculum videns, mox fide mutata, congregata valida manu, Rotberto Namurcensi comite sibi abhibito, non erubuit praesulem invadere; omnibusque fugatis, Herimannum tantummodo comitem, cui erat pudori fugere, ibi in aecclesia sancti Gorgonii, ubi quidem, spe resistendi sublata, quia fugerant cuncti, secesse
Abbreviated transcription (Latin):
occupati. harduinũ nouiomensẽ epm cum aliis eñam ora¬
toribus usu uicario ad gerardum pontificẽ delegarunt. Qͥ
tempus acceptabile penitentibus aucupati. cuca initium
quadragesime reducto unalters p̃catum uenerant. ac p̃cum
delimento iram ep̃i mitigantes omnes in p̃ces descenderant.
Horum itaq rogationes epũs quẽ putares obstinatissimũ
et in exorabilem. nõ uili pondere ratum duxit. sed domesticaꝵ
necessitudinibus erumnarũ altrinsecus deploratis. eoꝵ preci¬
bus assensum porrexit. Huiusmodi tamen conuentionibus
suoꝵ amicoꝵ sacramento collatis.
uñc etiã temporis in monasterio sc̃e mane atrebatensi¬
um iuxta altare multoꝵ scõrum reliquias preciosas
contigit inuenin. Ad quarum quidẽ mecita propalanda diuina
dementia diuersi gencus signa et prodigia operante. nis solum
ex uiainis se etiam longe positis regionib᷑ ꝑ totum fẽre bicuni¬
um multitudo maxima confluebar.

Expanded text:
occupati, Harduinum Noviomensem episcopum cum aliis etiam oraoccupati, Harduinum Noviomensem episcopum cum aliis etiam oratoribus usu vicario ad Gerardum pontificem delegarunt. Qui tempus acceptabile poenitentibus aucupati, circa initium quadragesimae reducto Waltero precatum venerant, ac precum delinimento iram episcopi mitigantes, omnes in preces descenderant. Horum itaque rogationes episcopus, quem putares obstinatissimum et inexorabilem, non vilipendere ratum duxit, sed domesticarum necessitudinibus aerumnarum altrinsecus deploratis, eorum precibus assensum porrexit, hujusmodi tamen conventionibus suorum amicorum sacramento collatis. 4. Tunc etiam temporis in monasterio sanctae Mariae Atrebatensium juxta altare multorum sanctorum reliquias preciosas contigit inveniri . Ad quarum quidem merita propalanda divina clementia diversi generis signa et prodigia operante, non solum ex vicinis, sed etiam longe positis regionibus per totum fere biennium multitudo maxima confluebat. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
illum omnino desererent ᷤ
iis ita gestis: nec longopost uualterus nõ solũ eua¬
cuauit promissũ. sed etiam multo parꝰ sui furoris
ampliauit incursũ. Nam dum ep̃s gerardus ad obsidionẽ
metensium ciuitatis aliquãdiu cum imperatore moraretur:
uualterus nescio quid male suspectans. mox fide mutata bo¬
na ep̃i exteriora uastauit. inmo et suburbium ciuitatis ig¬
ne consumpsit. Qd̾ ubi delatum foret ep̃o: cur hoc fecisset.
satis suꝑq obstupuit. p̃sertim cũ ipsũ nichil lederet. uers̃ in¬
miolato fidei pacto condictum placitũ expectaret. Walterus
autẽ soluti federis pretendens penitentiam. sue p̾sumptioni
oportuna calliditate p̃uidit. Quo enĩ grauius aduertit se
offendisse epm̃. tanto altioris p̃sidii querit sibi suffragium.
Nã rotbectum regẽ et odonem comitem p̃catores sibi et ad¬
iutores paranit. et ut dõnum ep̃m placaturi. sue tementati
ueniam rogarent obtinuit. Uerũ hii circa negocium aliud

Expanded text:
illum omnino desererent. 3. illum omnino desererent. 3. Hiis ita gestis, nec longo post, Walterus non solum evacuavit promissum, sed etiam multo pejus sui furoris ampliavit incursum. Nam dum episcopus Gerardus ad obsidionem Mettensium civitatis aliquamdiu cum imperatore moraretur , Walterus nescio quid male suspectans, mox fide mutata, bona episcopi exteriora vastavit, immo et suburbium civitatis igne consumpsit. Quod ubi delatum foret episcopo, cur hoc fecisset satis superque obstupuit, presertim cum ipsum nichil laederet, verum inviolato fidei pacto condictum placitum expectaret. Walterus autem soluti federis pretendens poenitentiam, suae praesumptioni oportuna calliditate praevidit. Quo enim gravius advertit se offendisse episcopum, tanto altioris praesidii quaerit sibi suffugium. Nam Rotbertum regem et Odonem comitem precatores sibi et adjutores paravit, et ut domnum episcopum placaturi, suae temeritati veniam rogarent, obtinuit. Verum hii circa negocium aliud
Abbreviated transcription (Latin):
p̃potestatem penitus usurpare. ep̃o uero solũ nomen ac speciẽ
honoris relinquere. Ad districtum eigo iudicium imperatoris
contendat monuerunt. Ad hec ille ꝑterritus. mox incredibi¬
lis penitentie speciem induit. et quem crederes ulteriꝰ nequa¬
quã esse lapsurum. obsidibꝰ quidẽ cum sacramento oblatis.
congestis enã precibus ad totius generis satisfactionẽ tota se
humilitate deiecit. adeo sane ut etiam ipse domnus ep̃s mise¬
ratione pulsatus. iratos comites p̃cibus mitigaret. Quo pe¬
tente: comites emolliti. suspectũ omne precorgrediuntur. sus¬
ceptisq quinq maioris p̃cii obsidibus uualteri p̃cibus acce¬
dre estimarunt. eo uidelicet pacto. ut i infra constitutũ pla¬
citum ep̃o satisfaceret: iudicandus postmodũ presentiã mm¬
peratoris adiret. Hoc autẽ et ip̃i obsides corã omni populo
decrarũt.  d̾ si pactum ullo mõ solueret: mox ep̃m secutur.

Expanded text:
prepotestatem penitus usurpare, episcopo vero solum nomen ac speciem prepotestatem penitus usurpare, episcopo vero solum nomen ac speciem honoris relinquere. Ad districtum ergo judicium imperatoris contendat monuerunt. Ad haec ille perterritus, mox incredibilis poenitentiae speciem induit, et quem crederes ulterius nequaquam esse lapsurum, obsidibus quidem cum sacramento oblatis, congestis etiam precibus, ad totius generis satisfactionem tota se humilitate dejecit; adeo sane, ut etiam ipse domnus episcopus, miseratione pulsatus, iratos comites precibus mitigaret. Quo petente comites emolliti, suspectum omne praetergrediuntur, susceptisque quinque majoris pretii obsidibus, Walteri precibus accedere estimarunt; eo videlicet pacto, ut ni infra constitutum placitum episcopo satisfaceret, judicandus postmodum presentiam imperatoris adiret. Hoc autem et ipsi obsides coram omni populo dejerarunt, quod si pactum ullo modo solveret, mox episcopum secuturi,
Abbreviated transcription (Latin):
nose torquebat. quos etiã pessime affectos direptis substantio¬
lis in uinculis mancipabat. Unde imperator exclamante iterũ
episcopo graniter excitatus. sed et recordatione huiꝰ modi con¬
troncrsiarũ quas in erluinũ quoq dudum exeicuerat effcra¬
tus: illustres uiros comites. godeftidũ scilicet postea ducem.
fratrẽq herimannũ huic urbi direxit. et ad se tante ĩmanita¬
tis uirum facerent ire mandauit. certe satis admirans. qd̾ cũ
se castalanũ aduocatumq ciuitatis aiebat. nũquã aulam re¬
giam frequentaret. Qui comites herilibus obtemperantes iꝰ¬
sibus: nualterũ conueniunt. ac pristine recõciliationis ĩgra¬
tum et insolentie reum. haud mollib indignationis motibꝰ
redarguentes. plurimũ dequesti sunt. eum indelicet nõ solũ pro¬
missam emendationẽ uritam fecisset. sed ad augmentum sue
tyrannidis irã ep̃ amplius prouocasse. Sibi enim totius rei

Expanded text:
iose torquebat; quos etiam pessime affectos, direptis substantioiose torquebat; quos etiam pessime affectos, direptis substantiolis, in vinculis mancipabat. Unde imperator exclamante iterum episcopo graviter excitatus, sed et recordatione hujusmodi controversiarum, quas in Erluinum quoque dudum exercuerat, efferatus, illustres viros comites, Godefridum scilicet postea ducem, fratremque Herimannum, huic urbi direxit, et ut ad se tantae immanitatis virum facerent ire, mandavit; certe satis admirans, quod cum se castellanum advocatumque civitatis aiebat, numquam aulam regiam frequentaret. Qui comites herilibus obtemperantes jussibus, Walterum conveniunt, ac pristinae reconciliationis ingratum et insolentiae reum haud mollibus indignationis motibus redarguentes, plurimum dequesti sunt: eum videlicet non solum promissam emendationem irritam fecisse, sed ad augmentum suae tirannidis iram episcopi amplius provocasse. Sibi enim totius rei
Abbreviated transcription (Latin):
quo nutritus fuerat captus. a nullo quidem nisi a metropolita¬
no remensium archiep̃o seordinatum ir uelle respondit. quip¬
pe satis prouide ac competent̾ causam considerans. ne forte ui¬
delicet es etiam ipse consuetudini sedis metropolitane contrai-¬
re uideretur: qd̾ donmnꝰ erluinus ep̃s ob supradictam contenti
tioris consilii illum aduertenꝰ libenter acquieuit. dataq redi-¬
tus licentia largitus ẽ ei librum cõsecrationes clericoꝵ et or¬
dinationẽ ep̃i continentem. ut ꝑ hunc uidelicet consecratus.
haud fortasse quidem indisciplinatis moribus karlensiũ
irregulariter ordinaret᷑. Unde mox ad sua cũ honore et pros¬
peritate concessit. Nec multopost paratis maticis cum suoꝵ
primoribus excepto uualtero eccłiam remensium petens. sũ¬
lentiis uualteri feriat᷑. Ceterum aures sue querimoniis paupe¬
rum nõ uacabant. eoꝵ scilicet quos uualterus ut dictũ est. ĩui¬

Expanded text:
quo nutritus fuerat, captus, a nullo quidem nisi a metropolitaquo nutritus fuerat, captus, a nullo quidem nisi a metropolitano Remensium archiepiscopo se ordinatum iri velle respondit; quippe satis provide ac competenter causam considerans, ne forte videlicet eo etiam ipse consuetudini sedis metropolitanae contraire videretur, quod domnus Erluinus episcopus ob supradictam contentiotioris consilii illum advertens, libenter acquievit, dataque reditus licentia, largitus est ei librum consecrationes clericorum et ordinationem episcopi continentem, ut per hunc videlicet consecratus, haud fortasse quidem indisciplinatis moribus Karlensium inregulariter ordinaretur. Unde mox ad sua cum honore et prosperitate concessit. Nec multo post paratis viaticis cum suorum primoribus, excepto Waltero, aecclesiam Remensium petens, sumlentiis Walteri feriatur. Ceterum aures suae querimoniis pauperum non vacabant, eorum scilicet quos Walterus, ut dictum est, injur
Abbreviated transcription (Latin):
anime ꝑicula monstrat. uerum ille inoredienter audiens.
monitus salubrimos om̃ino deprauat. Cum autẽ pascha
propinquante ad p̃fatam eccliam ep̃s imperatori seruituru
scd̾m monitũ ire disponeret: cum sius ficelib etiam unalterũ
ur secum ꝑgeret parari precepit. Quo renuente: ip̃e presul
cũ suis alis in urbem leodetensium psccipto termino impe¬
ratori occuirere festinauit. debitumq obsequium exhibens su¬
ꝓuualteri iniuriam et inobedientiã exclamauit. Post hec ue¬
ro monuit illũ imperator. ut secum ad nouũ episcopium dedi-¬
candum ĩ ciuitatem uidelicet bauenbecg una proficisceret᷑. ibiq
in sua presentia a missis apłicis multisq coepĩs siue abbatibꝰ
qui illuc ad encenia templi conuenire deberent. ordinaretur
ep̃c. Qui et si honorabilius et disciplinatius corã regia põpa
et lothariensi sollectia sciret se ordinandum: tamẽ loci amore

Expanded text:
animae pericula monstrat. Verum ille inobedienter audiens animae pericula monstrat. Verum ille inobedienter audiens monitus saluberrimos omnino depravat. Cum autem pascha propinquante ad prefatam aecclesiam episcopus imperatori serviturus secundum monitum ire disponeret, cum suis fidelibus etiam Walterum, ut secum pergeret, parari precepit. Quo renuente, ipse praesul cum suis aliis in urbem Leodecensium, praescripto termino, imperatori occurrere festinavit, debitumque obsequium exhibens, super Walteri injuriam et inobedientiam exclamavit. Post haec vero monuit illum imperator, ut secum ad novum episcopium dedicandum, in civitatem videlicet Bavenberg, una proficisceretur, ibique in sua presentia a missis apostolicis multisque coepiscopis sive abbatibus, qui illuc ad encenia templi convenire deberent, ordinaretur episcopus. Qui et si honorabilius et disciplinatius coram regia pompa et Lothariensi sollertia sciret se ordinandum: tamen loci amore,
Abbreviated transcription (Latin):
oratus ab insolentus desisceres. correctisq p̃teritis fidelitatem
epĩ in celiquũ obseruarer. Id continuo qm̃ sc̃ẽ promisit. sed
ut posterius multis modis uidebit᷑. fidem sermonibꝰ deroga
uassallisq ac clericis sibi sacramento constrictis. ad impera¬
torem in uillã indelicet noui magum se contulit. et cũ aliis ĩ¬
peratoris fidelibus etiã balduium comitẽ patiter duxit. ubi
ei imperator uillã uualcras beneficianit. Noc autẽ in loco ip¬
sũ domnũ gerardũ in sua p̾sentia fecit ordinari ꝓbrm. Denq
ip̃i accõmodata remeandi licentia mandat. ut in die sc̃ pas¬
the sibi famulaturus uualtero serũ pariter adducto ad eccle¬
siam leodecensium adueniret. Sic reuersus: multa iterum
mala repperit. quipꝑe quetulis pauꝑm clamoribus taste plꝰ¬
satus. quorum uualcerus alios uerberabat. alios insuetis
exactionibꝰ semꝑ uexabat. Suꝑ hec ago tprannũ in crepãs.

Expanded text:
oratus ab insolentiis desisceret, correctisque praeteritis, fidelitatem oratus ab insolentiis desisceret, correctisque praeteritis, fidelitatem episcopi in reliquum observaret. Id continuo quam sancte promisit, sed ut posterius multis modis videbitur, fidem sermonibus derogavassallisque ac clericis sibi sacramento constrictis, ad imperatorem in villam videlicet Novimagum se contulit, et cum aliis imperatoris fidelibus etiam Balduinum comitem pariter duxit; ubi ei imperator villam Walcras beneficiavit. Hoc autem in loco ipsum domnum Gerardum in sua presentia fecit ordinari presbyterum. Denique ipsi accommodata remeandi licentia, mandat ut in die sancti paschae sibi famulaturus. Waltero secum pariter adducto, ad aecclesiam Leodecensium adveniret. Sic reversus, multa iterum mala repperit; quippe querulis pauperum clamoribus triste pulsatus, quorum Walterus alios verberabat, alios insuetis exactionibus semper vexabat. Super haec ergo tirannum increpans,
Abbreviated transcription (Latin):
Hiis ergo comitantibꝰ. cum iter faciens ualentianense castrũ
pene subiret: baldumus comes audito rei exitu etiam comi¬
taturus occurrere festinauit. Tantaq copia fultus in urbem
ꝑuenit. a populo uidelicer et clero cum leta et officiosissima cele¬
britate susceptus. Missi uero regii predictã uualteri seuiciam
audientes. mordaciter illũ et cum indignatione reprehendunt.
imnio et quo spũ cũ aliis malis etiã domũ episcopalẽ occupare
p̃sumpserit. rogant. Qui mox falsã defensionẽ obiciens falla¬
citer cõposuit: qd̾ ita se facere nõ causa rapine sed tuitionis ad¬
uersus baldumi comitis impetum cui male suspectus erat dis¬
posuit. Hoc autẽ longe a reueritate seclusum. ac magis dolo
qmͣ fide suffultum fore respondent. p̃seraim cũ suas opes intas¬
tas reliquent. episcopales uero ab normi effusione consũpsecit.
Tandẽq cum asperitate etroneo consulunt. monentes ut meli¬

Expanded text:
Hiis ergo comitantibus, cum iter faciens Valentianense castrum Hiis ergo comitantibus, cum iter faciens Valentianense castrum pene subiret, Balduinus comes, audito rei exitu, etiam comitaturus occurrere festinavit; tantaque copia fultus in urbem pervenit, a populo videlicet et clero cum leta et officiosissima celebritate susceptus. Missi vero regii predictam I, 120 Walteri sevitiam audientes, mordaciter illum et cum indignatione reprehendunt; immo et quo spiritu cum aliis malis etiam domum episcopalem occupare presumpserit, rogant. Qui mox falsam defensionem objiciens, fallaciter conposuit, quod ita se facere non causa rapinae, sed tuitionis adversus Balduini comitis impetum, cui male suspectus erat, disposuit. Hoc autem longe a rei veritate seclusum, ac magis dolo quam fide suffultum fore respondent, presertim cum suas opes intactas reliquerit, episcopales vero abnormi effusione consumpserit. Tandemque cum asperitate erroneo consulunt, monentes ut meli
Abbreviated transcription (Latin):
omnus imperator heinricus ut suꝑius diximꝰ suo¬
rũ principum unanimi consilio usus. gerardo suo
capellano ad huc dyacono nõ infimis parentibꝰ lo¬
thanensium atq karlensium edito. apud aruitam uillã saxo
ro remensium archiepiscopꝰ pro consanguinitate. sed et ꝓ pre¬
diis que ex parte matris in ipsa tara habebat. hereditano iure
tenendis. secum ꝑmissione parentum ab duxit. et sub regula ca¬
nonica degentem familianter educauit. Sub auius liberali eru-¬
ditione et normam eccłiastice religionis. et mundane discipli-¬
nã satis uiderat honestatis. Episcopali uero munere infulatũ.
ipso quidẽ die et crastino purificationis scilicet gloriose dei geni¬
tricis marie secum imperatoꝵ detinuit. tercio uero die licentiam
discedendi accõmodans. ab batibꝰ uidelicet richardo. et berthal¬
do endensi. sed et herimanno comiti per legationẽ precepit. ut
gerardum comitantes ad urbẽ comnussam usq deducerent.

Expanded text:
omnus imperator Heinricus, ut superius diximus, suorum principum unanimi consilio usus, Gerardo suo capellano, adhuc diacono, non infimis parentibus Lothariensium atque Karlensium edito, apud Arvitam villam Saxonro Remensium archiepiscopus, pro consanguinitate, sed et pro praediis quae ex parte matris in ipsa terra habebat hereditario jure tenendis, secum permissione parentum abduxit, et sub regula canonica degentem familiariter educavit. Sub cujus liberali eruditione et normam aecclesiasticae religionis et mundanae disciplinam satis viderat honestatis. Episcopali vero munere infulatum ipso quidem die et crastino, purificationis scilicet gloriosae Dei genitricis Mariae, secum imperator detinuit; tertio vero die licentiam discedendi accommodans, abbatibus videlicet Richardo, et Berthaldo Endensi, sed et Herimanno comiti per legationem precepit, ut Gerardum comitantes ad urbem commissam usque deducerent.
Abbreviated transcription (Latin):
rat. sed sub specie regulatis habitus seculariter uiuens. no¬
men offic impugnabat. Nichil enim religionis interius
doctrinabat. et exterius bona eccl̃ie turpiter dissipabat. Un¬
de quidnam agerent ambo ep̃i gerard̃ uidelicet et uulpodo ĩ¬
nicem consulentes. iste quia in sua parrochia ẽ eccłi̾a. ille qr
in suo abbatia ẽ territorio: eum eicere moliuint᷑. et tamẽ es¬
fectum adepti. sed nõ sine magno labore pepulerunt. Qui
postea depositum se absq legali iudicio accestans tamdiu
aduersus epõs clamores excitauit. dum indicto placito idẽ
ep̃i iterum cũ multis abbatibus conuenirent. illumq corã
omni populo confessum et deuictũ canonice ab officio iure
priuassent. In cuius uice richard̃ summe religionis uirũ
dinina gratia p̃ordinante substituũt. qui et spiritualibus
doctrinis monachos edificauerat. et res exterius ut uider
nunc potest multiplicare studuerat:
a etiam tempestate richardꝰ abbas. ut et liberius deo

Expanded text:
rat ; sed sub specie regularis habitus seculariter vivens, nmen officii inpugnabat. Nichil enim religionis interius doctrinabat, et exterius bona aecclesiae turpiter dissipabat. Unde quidnam agerent ambo episcopi, Gerardus videlicet et Vulpodo, invicem consulentes, iste quia in sua parrochia est aecclesia, ille quia in suo abbatia est territorio, eum ejicere moliuntur, et tandem effectum adepti, sed non sine magno labore, pepulerunt . Qui postea depositum se absque legali judicio attestans, tamdiu adversus episcopos clamores excitavit, dum indicto placito idem episcopi iterum cum multis abbatibus convenirent, illumque coram omni populo confessum et devictum canonice ab officio jure privassent. In cujus vice Richardum summae religionis virum, divina gratia praeordinante, substituunt , qui et spiritualibus doctrinis monachos aedificaverat, et res exterius, ut videri nunc potest, multiplicare studuerat. 16. Ea etiam tempestate Richardus abbas, ut et liberius Deo
Abbreviated transcription (Latin):
sumq firquenti expugnatione deuinceret. Quare letus ep̃c
illum recepit. sed et quod rogabat absq difficultate ei contra.¬
didit. Qui tamen postea uerbis predicte promissionis fidẽ
derogans. nõ tantum ep̃m nõ iuuit. sed etiam priore molesti.¬
or. plures et diuersas iniurias adu̾sum pontificẽ et successo¬
res eius exercuit. Iohannes uero possessiones suas alieno he¬
rede ꝑuasas ingemiscens. asꝑior factus nõ ante compescuit.
donec ep̃c crebra infestatione coactus. tantumdem pene bene¬
sicii ei restituit. De obitu octonis imperat᷑. et de successione

Expanded text:
sumque frequenti expugnatione devinceret. Quare letus episcopus sumque frequenti expugnatione devinceret. Quare letus episcopus illum recepit, sed et quod rogabat absque difficultate ei contradidit. Qui tamen postea verbis predictae promissionis fidem derogans, non tantum episcopum non juvavit, sed etiam priore molestior, plures et diversas injurias adversum pontificem et successores ejus exercuit. Johannes vero possessiones suas alieno herede pervasas ingemiscens, asperior factus non ante compescuit, donec episcopus crebra infestatione coactus, tantumdem paene beneficii ei restituit. 94. De obitu Ottonis imperatoris et de successione