comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eus confessionẽ susceꝑat dũ in exilio erat.
onis. anns i eurriculo penitentiã agendã¬
indixerat. Et quia ante dieto t̾mino
mot inimatura p̾uenit: bis septeno
annoꝵ spacio trans acto tempore. tẽ pͥmũ
ad illius tumulũ diuina uirtus effulsit.
Sepultus quidẽ fuerat in eccle portieu:
s urtutũ se publicante miraculis afi¬
delib est mnde trans latus meccłe tẽplum.
nirxta scĩ dei analogiũ constitutus. Ee qi
grece oleum miscc̾ia mincupat᷑: diuma
dispensatione in lampadib ibidẽ constitu¬
ti filuere oleũ faeit usq in hodiernim
diem. De quo uidelicet oleo. uixta uoei
bemti iacobi apłi dicentis. si quis infir¬
matur eeuobis inducat prbos ut orent
suꝑ eũ uinguentes eum oleo. quia oratio
fidei saluabit infirmũ: siquis aqͣcumq
infirmitate detinetur egritudins fatiga¬
nicr statun ut manib fideliũ loci illius
exipso oles contactus fuerit pristinam

Expanded text:
eius confessionem susceperat, dum in exilio erat, eius confessionem susceperat, dum in exilio erat, VII annorum curriculo paenitentiam agendaindixerat. Et quia ante dicto termino mors immatura praevenit, bis septeno annorum spacio transacto tempore, tunc primum ad illius tumulum divina virtus effulsit. Sepultus quidem fuerat in ęcclesiae porticu, sed virtute se publicante miraculis, a fidelibus est inde translatus in ęcclesiae templum, iuxta sancti Dei analogium constitutus. 8. Et quia Grece oleum misericordia nuncupatur, divina dispensatione in lampadibus ibidem constitutis fluere oleum facit usque in hodiernum diem. De quo videlicet oleo iuxta vocem beati Iacobi apostoli dicentis: Si quis infirmatur ex vobis, inducat presbiteros, ut orent super eum, unguentes eum oleo, quia oratio fidei salvabit infirmum, si quis a quacumque infirmitate detinetur aegritudinis fatigatus, statim ut manibus fidelium loci illius ex ipso oleo contactus fuerit, pristinam
Abbreviated transcription (Latin):
seriuius nomine domitianꝰ religionis obtentu
lemonore seĩ genesii martiris dũ in ipsa he¬
remo scoꝵ pat̾rũ heremitarũ uiueret exẽ¬
plois istu construxerat oraculũ. Dep̃catꝰ
eiogitur athleta xp̃i se ducentib ut eum
in ipsa eccła orare ꝑmitterent. Cumq hoc
uli nuislatenꝰ pstiissent: intellexit dei ser¬
illi o qͥo se a d mortẽ deducerent. atq ꝑmit¬
tentib sibi carnificib inloco ubi erat suam
oratione copleuit. Qua consũmata: gladia
ꝗeũos nnemii sumq eum suꝑ quendã lapidẽ
sedere fecissent: unus ex his muerone lan¬
ces enis uitã extorsit. Redeuntes abscele¬
re cultorib drcer̃ oraculo quodã se minei¬
no inuenissẽ corpusculũ. atq hortati sunt
ut merceclis ob̾tentu eũ studerent manda¬
re sepulero. Sed ixta uocẽ p̃dicatorie
egregui in cõphensibilis ẽ altitudo dnutiarũ
sapientie ⁊ seientie dei. sacerdos ille qui

Expanded text:
servus nomine Domitianus religionis obtentu servus nomine Domitianus religionis obtentu in honore sancti Genesii martiris, dum in ipsa heremo sanctorum patrum heremitarum viveret exemplo, artum construxerat oraculum. Deprecatus est igitur athleta Christi se ducentibus, ut eum in ipsa ęcclesia orare permitterent. Cumque hoc illi nullatenus praestitissent, intellexit Dei servus, quod se ad mortem deducerent, atque permittentibus sibi carnificibus, in loco ubi erat suam orationem complevit. Qua consummata, gladiatgius michi'. Cumque eum super quendam lapidem sedere fecissent, unus ex his mucrone lanceae eius vitam extorsit. Redeuntes ab scelere cultoribus dixerunt, oraculo quodam se in vicino invenisse corpusculum, atque hortaverunt, ut mercedis obtentu eum studerent mandare sepulchro. 7. Sed iuxta vocem praedicatoris egregii incomprehensibilis est altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei. Sacerdos ille, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uir nobilis cui fuerat ad mortẽ traditus
miseratione cõpunet. eũ magis uiuum
seruare studuit quã feralia p̃cepta ebromi
ormcipis in eius sangumẽ ad impleret. Is
tur soe dnina clem̃tia factũ ẽ euiꝰ uidicio
purgantur cordis occulta: ut dũ mors
pillai suspenditur. famulus dei ꝑ penitentiã
purgaret᷑. Dumq paucoꝵ anñoꝵ tempore
funset inreligatione exilii: toto corde con¬
uersus ad ddinm̃. q̃d maculauerat scłi conuer¬
satio lauit lacrimis atq orationib sui cor¬
dic cubiculũ. Int̾ea cum iam ꝓmissum tẽp
qpinquaret᷑ quo beatꝰ uir tranfferendus de
pentino sibilo misit mandata. ut absq di¬
litione ragneb̾to tollerent uitã. Cumq in¬
uiti suscepissent eum ut implerent manda¬
ta tiranm: duxer̃ eũ ꝑ quoddã desertũ in
confinur lugdunensiũ iure uicino. Deducen¬
configit ir seu ignari: uener̾ noete ad quen¬
dã locũ bredone uocabulũ. ubi quidã dei

Expanded text:
vir nobilis, cui fuerat ad mortem traditus, vir nobilis, cui fuerat ad mortem traditus, miseratione conpunctus eum magis vivum servare studuit, quam feralia praecepta Ebroini principis in eius sanguinem adimpleret. 5. Igitur hoc divina clementia factum est, cuius iudicio purgantur cordis occulta, ut dum mors iussa suspenditur, famulus Dei per paenitentiam purgaretur; dumque paucorum annorum tempore fuisset in religatione exilii toto corde conversus ad Dominum, quod maculaverat saeculi conversatio, lavit lacrimis atque orationibus sui cordis cubiculum. 6. Interea cum iam promissum tempus propinquaretur, quo beatus vir transferendus de pentino sibilo misit mandata, ut absque dilatione Ragneberto tollerent vitam. Cumque inviti suscepissent eum, ut implerent mandata tiranni, duxerunt eum per quendam desertum in confinium Lugdunensium Iurae vicino. Deducentes igitur eum, ignari venerunt nocte ad quendam locum Bebrone vocabulum, ubi quidam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
quos aut mollitie obligatos. uel sensu debili¬
tatos. aut uilitate aliqua parentele ñ aude¬
rent eius p̾ceptis impiis resultare. Cumq
plures ex francis dolore contra se cerneret.
iam dicto dei famulo ragneb̾to imputare stu¬
duit. q̃d tale consiliũ cum duob palaci i ꝓceri¬
bus bodone ⁊ uniscando nominib habuisset
uitũ. ut iam dictũ ebromũ absq decreto
regis conarentur occidere. S cum hoc ipse
nec ꝓdere uellet crim̃ nec de negare facinꝰ:
intercedente dei famulo audoeno pontifice ro¬
dome urbis p̾sule cuiꝰ fama sacerdotii illo tẽ¬
pore orbẽ repleuerat gallie ñ ẽ continuo int̾¬
fectus: s cuidã uiro potenti teudefredo no¬
mine partib burgundie in exilio cõm̃datur.
Fo scilicet factionis obtentu: ut dũ in exi¬
lium trusus crederetur. absq francoꝵ un
ꝓperio latenter morte ꝑimeretur. S dispen¬
sante deo in euiꝰ manu corda consistunt. ipse

Expanded text:
quos aut mollitiae obligatos vel sensu debiliquos aut mollitiae obligatos vel sensu debilitatos aut vilitate aliqua parentelae non auderent eius praeceptis impiis resultare. 4. Cumque plures ex Francis dolere contra se cerneret, iam dicto Dei famulo Ragneberto imputare studuit, quod tale consilium cum duobus palacii proceribus Bodone et Uniscando nominibus habuisset initum, ut iam dictum Ebroinum absque decreto regis conarentur occidere. Sed cum hoc ipse nec prodere vellet crimen nec denegare facinus, intercedente Dei famulo Audoeno pontifice, Rodomae urbis praesule, cuius fama sacerdotii illo tempore orbem repleverat Galliae, non est continuo interfectus; sed cuidam viro potenti Theudefredo nomine partibus Burgundiae in exilio commendatur, eo scilicet factionis obtentu, ut dum in exilium trusus crederetur, absque Francorum improperio latenter morte perimeretur. Sed dispensante Deo, in cuius manu corda consistunt, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ ẽ uirtute mirabilis. augm̃tũ capere
dinoscit᷑ deuota mens fidelium : dũ eccle
frequentans oraclin. audit miracła mr̃m
ꝑ ostensionẽ uirtutũ. Sc̃s igitur ragnebtꝰ
extitit : qui interamnis sequane atq ligeris
confimũ telluris ꝓuintias rexit temporibus
multis. Hic igitur nutritꝰ aula palacii: for¬
tis corde. ꝓnitus ingenio. armis doctus. as¬
sidue mundane sapientie fiorib ornabatꝰ un¬
diq S dũ gerebat fortia scłi: ut pꝰ infine
cdlaruit. diligebat attentius corde dm̃. Cumq
multi cirea eum arderent in uidia .⁊ ille mali¬
uoloꝵ tendicula planta calearet ꝓterua : in
illis dieb ebroinus nomine ex infuno genere
ortus. dõ ⁊ seĩs contrarius in maioriꝰ domatus
honore fuerat sublimatꝰ. Huic studiũ erat:
ut quoscũq exfrancoꝵ genere alta ortos ꝓ¬
genie nobilitate uidisset in seli utilitate ꝓfice¬
re : ipsos uel int̾fectos aut esfugatos subla¬
tos de medio. tales ineoꝵ honore subleuaret

Expanded text:
st virtute mirabilis, augmentum capere dinoscitur devota mens fidelium, dum ecclesiae frequentans oraculum, audit miracula martirum per ostensionem virtutum. 2. Sanctus igitur Ragnebertextitit, qui inter amnis Sequanae atque Ligeris confinium telluris provincias rexit temporibus multis. Hic igitur nutritus aula palatii, fortis corde, promptus ingenio, armis doctus, assidue mundanae sapientiae floribus ornabatur undique; sed dum gerebat fortia saeculi, ut post in finem claruit, diligebat attentius corde Deum, 3. Cumque multi circa eum arderent invidia, et ille malivolorum tendicula planta calcaret proterva, in illis diebus Ebroinus nomine ex infimo genere ortus, Deo et sanctis contrarius, in maiordomatus honore fuerat sublimatus. Huic studium erat, ut quoscumque ex Francorum genere alta ortos progenie nobilitatem vidisset in saeculi utilitate proficere, ipsos vel interfectos aut effugatos, sublatos de medio, tales in eorum honore sublevaret,
Abbreviated transcription (Latin):
line tuos parit̾ petre nosse triumphos.
Percussor retulit damaso michi: eum puer
essem. Hec sibi carmficẽ rabidũ mandata
desisse: sentib in mediis ura ut tẽ colla
secaret. Ne tumuluĩ ur̃m quis quã cognoscere
posset. Uos alacres: ur̃is manib mundas¬
se sepulcrũ. Candidule occulto postꝗͣ iacuis¬
se sub antro. Postea cõmonitã ur̃a pietate lu¬
cillam: hic placuisse magis seissima conde

Expanded text:
line tuos, pariter Petre, nosce triumphos. Percussor retulit Damaso mihi cum puer essem, Haec tibi carnificem rabidum mandata dedisse, Sentibus in mediis vestra ut tunc colla secaret, Nec tumulum vestrum quisquam cognoscere posset; Vos alacres vestris manibus mundasse sepulcra, Candidulo occulte postquam jacuistis in antro, Postea commonitam vestra pietate Lucillam, Hic placuisse magis sanctissima condere
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ẽ lib̾ator oĩũ hominũ inse eredentuum.
Biuere credideris: mox saluabitꝰ filia as
Cui artemiꝰ. Miror imprudentiã consiliic
Te d s̃s tiuis libare n potest cũ illi eredas
& dotidie ꝓeiꝰ nomine plagas ⁊ uincula
S

Expanded text:
est liberator omnium in se credentium. Si credideris, salvabitur filia tua. Cui Artemius: Miror imprudentiam consilii tui. Te Deus tuus liberare non potest, cum illi credas, et quotidie pro ejus nomine plagas et vincula S
Abbreviated transcription (Latin):
nigram. que hodie in honore scõꝵ silua
decollari. sumq uentũ fuisset in media
silua: ipsi sibi manib suis mandauer̃ locũ
aspinis. In qͦ orantes simul. ⁊ dantes sibi pa¬
as osculũ: genu posito decollati sunt. Is¬

Expanded text:
Nigram quae hodie in honore sanctorum Sidecollari. Cumque ventum fuisset in media silva, ipsi sibi manibus suis mundaverunt locum ab spinis, ubi orantes simul, et dantes sibi pacis osculum, genu posito decollati sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
fient ñ ad libitꝰ temptationis tue : s ad de¬
clarationẽ deitatis dm̃ mei iħu xp̃i. Tunc
agitans caput artemiꝰ : dix̃. Iste homo ni¬
mum passionib fatigatꝰ: aliena loquitur.
Et hec dicens: abscessit. Re ueniens ad do¬

Expanded text:
non ad libitum tenta tionis tuae, sed ad declarationem divinitatis Domini mei Jesu Christi. Agitans caput Artemius: Iste, inquit, homo nimiis passionibus fatigatus aliena loquitur, et haec dicens abscessit. Narr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inuificans. lux ⁊ illuminans: bonꝰ et
bonitas. Sp̃s rectus: sp̃s principalis.
Qui ẽ dñs oĩĩ: mittens apłos. separans
sibi ministros. templa sibi ipse constituens.
inspirans ubi uult: duidens donationes
tatis : sp̃s sapientie. ⁊ intellectꝰ. ⁊ scientie.

Expanded text:
vivificans lux, et illuminans; bonus, et bonitas; Spiritus rectus, Spiritus principalis, qui est Dominus omnium; mittens apostolos, separans sibi ministros, templa sibi ipse constituens, inspirans ubi vult, dividens donationes tatis, Spiritus sapientiae et intellectus, scientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
aeo rogante ꝑnos. Qd hoc ẽ Ipse ro¬
gat: qui in nuiriã passus ẽ. Ualde inquit.
nam ds̃ clemens ẽ: & ipse tãquã pat̾ mi¬
sericors dep̃catur. Ft iude qr metiꝰ est.
qui reconciliator accessit. Non angłs ñ
archangłs: s ipse filius dep̃catur. Et sẽ¬
auob urgio separatis. unꝰ in medio posi¬
tus alt̾eantium litẽ discordiãq dissoluit.
ita ⁊ xepẽ fecit. Ds̃ nob iuste irascebatur.
⁊ nos contẽnebamꝰ iratũ: ⁊ clem̃tẽ dnm de¬
clinabamꝰ. Et se mediũ xp̃c ingessit. et
sociauit utrãq naturã: & nob̾ q̃d unmi¬
nebat a patre suppliciũ ipse sustinuut. uis¬

Expanded text:
Deo rogante per nos . Quid hoc est? Ipse rogat qui injuriam passus est? Valde inquit. Nam Deus clemens, et ipse tanquam misericors pater deprecatur. Et vide qui medius est, qui reconciliator accessit, non angelus, non archangelus, sed ipse Filius deprecantis, etuobus jurgio separatis, unus in medio positus altercantium litem discordiamque dissolvit, ita et Christus fecit. Deus nobis juste irascebatur, et nos contemnebamus iratum, et clementem Dominum declinabamus; et se medium Christus ingessit, et sociavit utramque naturam, et nobis quod imminebat supplicium ipse sustinuit. I
Abbreviated transcription (Latin):
go duplicem ueniã ate lector exposco:
primũ quod soloeeismis & abiectiorie
uerboꝵ aures tuas uulnero. deinde qs ꝓ
lreior pagina indetur parere fastidium. S
guit. Qui dum scõs suos głificat : nos
iuitat exemplo. Et tam̃ dm̃ testor consci¬
um secretoꝵ: me plura de dm̃ mei germa¬
in factis agnita ⁊ ꝓbata tacuisse. Ex quo
reum eẽ.me fateor: supprimendo. quod
mirabilit̾ ad ꝓfectũ õĩũ diuma uirtꝰ oꝑata
ẽ. Ee ideo inseribendo succinctũ magi
me arbitror fusse: quã nimiũ. E xELICIT

Expanded text:
Ego duplicem veniam a te, lector, exposco, Ego duplicem veniam a te, lector, exposco, primum quod soloecismis et abiectione verborum aures tuas vulnero, deinde quod prolixior pagina videtur parare fastidium. Sed e non piguit; qui dum sanctos suos glorificat, nos invitat exemplo. Et tamen Deum testor conscium secretorum, me plura de domni mei Germani factis agnita et probata tacuisse; ex quo reum esse me fateor subprimendo, quod mirabiliter ad profectum omnium divina virtus operata est. Et ideo in scribendo succinctum magis me arbitror fuisse quam nimium. EXPLICIT
Abbreviated transcription (Latin):
men in formatur ad gallias
lacentiam corpus dum p̃terit: ceca iã
nocte ꝑuenit. Qͦd in eccła collocatũ. dũ
iugiliis sc̃ẽ deuotionis excolitur: matro¬
na quedam loci eiꝰ paralisi dissoluta. ita ut
nullũ mẽbrũ suo fungeretur officio. p̃cario
deposcit ut feretro corporis subderetur :
ibiq usq ad lucem extenta decubuit. Ma¬
ture corpus attollitur: surgit & mulier.
Et uuficata ꝑmortuũ : mirantib populis.
ꝓpriis pedib debitũ readit obsequium
Secipiunt gallie patronũ ꝓpriũ: maiore
famulatu. Quippe ubi reuerentie uit¬
gebatur affectus. Omne hominũ genꝰ: di¬
uerso occurrit officio. Alii ias p̾ruptis
depositis molliunt. ⁊ pontium inouatione
continuant: alii expensas inger̃. Ali i
psalmis in tonant : aliĩ colla supponunt.
Refulgebat reꝑcussa solis radio: splendo¬
rem sibi &iam ꝑdiem uindicans luminum
multitudo. Toto ministerio learitatis : ꝓpͥe
redditur cuntati. Ubi sepultus corpore:
cotidiams miraculis uiuit. ⁊ gła.

Expanded text:
men informatur ad Gallias. 45. Placentiam corpus, dum praeterit, caeca iam nocte pervenit. Quod in ecclesia conlocatum dum vigiliis sanctae devotionis excolitur, matrona quaedam loci eius paralisi dissoluta, ita ut nullum membrorum suo fungeretur officio, precaria depoposcit, ut feretro corporis subderetur, ibique usque ad lucem extenta decubuit. Mature corpus adtollitur, surgit et mulier et, vivificata per mortuum, mirantibus populis, propriis pedibus debitum reddit obsequium. 46. Excipiunt Gralliae patronum proprium maiore famulatu, quippe ubi reverentiae iungebatur affectus. Omne hominum genus diverso occurrit officio; alii | vias, praeruptis depositis, molliunt et pontium innovatione continuant, alii expensas ingerunt, alii psalmis intonant, alii colla subponunt. Refulgebat, repercusso solis radio, splendorem sibi per diem vindicans, luminum multitudo, tantoque ministerio caritatis propriae redditur civitati, ubi, sepultus corpore, cotidianis miraculis vivit et gloria.
Abbreviated transcription (Latin):
Et descendens in eam: expandens manꝰ suas
ad dñm: dix. Inuitatꝰ ad cõuiuium tuum gñs
bam nide faciẽ tuã: et qͣsi de sepult᷑a susci
ficauir et̾̃nas. Uox tua plena suauitate mel¬
liflua: et allocutio tua in ũparabił elane¬

Expanded text:
Et descendens in eam expansis manibus ad deum dixit: «Inuitatus sum ad conuiuium tuum; gratias bamcitavit aeternas. Vox tua plena suavitate melliflua, et allocutio tua incomparabil
Abbreviated transcription (Latin):
cui omĩa subiecta sinit. cui om̃is creat᷑a
deseruit. et om̃is potestas subiecta ẽ. et
metuit. et pauescit: cũ nos te ad auxi¬
lium inuoxamꝰ. cuniꝰ audito nomie ser¬
pens conqͥescit. draco fug̾. silet uiꝑa. et¬
cit: scorpio extinguit᷑. regulus uincit᷑¬

Expanded text:
cui omnia subiecta sunt, cui omnis creatura deseruit et omnis potestas subiecta est, metuit et expauescit, cum nos te ad auxilium prouocamus, cuius audito nomine, serpens conqcit. scorpio extinguitur. regulus vincitu
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq se de p̾lio subtraxisset. ⁊ iacula declinas¬
set: subito ꝑcussus interiit. Ille uͦ qui sacrum
suscepit tropheum: multis se iaculantib ꝑman¬
sit illesus. Mirabilit̾ enim diuina regente uir¬
tute sagnte ostium figebant᷑ in signo: a signi¬
fero autẽ int̾ ꝑicła ꝓtinꝰ euolabant. Dicit᷑ autẽ
neq alium uinquã huiꝰ signi ministrũ ut solet
in bello uulnere mortuũ : aut cladem captiui¬
redditus imꝑator ⁊ de uctoria iam securus:
signuĩ crucis q̃d incelo iuderat insua fronte
designat. Et ita armis uexillisq religionis
instructus: ad uersus impioꝵ arma ꝓficiscit᷑.
S & in dext̾a sua manu signũ nichilominus
erucis exauro fabrefactum habuisse ꝑhibet᷑.

Expanded text:
cumque se de praelio subtraxisset et jacula declinascumque se de praelio subtraxisset et jacula declinasset, subito percussus interiit; ille vero qui sacrum suscepit tropaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus. Mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur in signo; a signifero autem inter pericula protinus evolabant. Dicitur autem neque alium unquam hujus signi ministrum, ut solet, in bello vulnere mortuum, aut cladem captiviredditus, et de victoria jam securus, signum crucis quod in coelo viderat, in sua fronte designinstructus, adversum impiorum arma proficiscitur. Sed et in dextra sua manu signum nihilominus crucis ex auro fabrefactum habuisse perhibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
roborare. hec sac̾dotib explanantib admiratꝰ
imꝑator ꝓphetias de xp̃o ita p̾missas : iussit
uiros eruditos ex auro & lapidib p̾ciosis iN
uexillum crucis transformare signum quod la¬
barum uocabatur. Hoc enim signum bellicũ int̾
alia p̾ciosius erat: eo quod imꝑatorẽ p̾cede:⁊ ad
orari eum amilitib moris ẽẽt. Unde p̾cipue cors¬
tantinũ reor. nobilissimũ decus imꝑii romani
insignum mutasse crueis : ut frequenti uisione
atq cura dissuescerent apriori more subiecti:⁊
eum solum arbitrarent᷑ deũ quẽ coleret imꝑator.
ł quo duce atq auxiliatore uteretur aduersus
ostes. Semꝑ enim hoc signũ ꝓponebatꝰ ante or
signiferos qui in eo laborarent: quoꝵ opꝰ erat
ut ucib humeris eum ueherent. & om̃s acies
ita lustrarent. Fertur enim qd aliqͣndo quidam
ferens hoc signũ repente ostib inuadentib ex¬
pauisset: dedissetq illud alteri deuehendum.

Expanded text:
roborare. Haec sacerdotibus explanantibus, admiratus roborare. Haec sacerdotibus explanantibus, admiratus imperator prophetias de Christo ita promissas, jussit viros eruditos ex auro et lapidibus pretiosis in vexillum crucis transformare signum quod Labarum vocabatur. Hoc enim signum bellicum inter alia pretiosius erat, eo quod imperatorem praecedere, et adorari id a militibus moris esset. Unde praecipue Constantinum reor nobilissimum decus imperii Romani in signum mutasse crucis; ut frequenti visione atque cura desuescerent a priori more subjecti; et eum solum arbitrarentur Deum quem coleret imperator, vel quo duce atque auxiliatore uteretur adversus hostes. Semper enim hoc signum proponebatur ante ordsigniferos, qui in eo laborarent; quorum opus erat ut vicibus humeris veherent illud, et omnes acies ita lustrarent. Fertur enim quidam, eo quod aliquando ferens hoc signum, repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque illud alteri devehendum;
Abbreviated transcription (Latin):
monstratũ imꝑatori fuisset. quid de deo credẽ
conueniret: mox die facta sac̾dotes xp̃i cor¬
uocans de dogiate consulebat. At illi sacro ᷤᷤ
libros offerentes de xp̃o loquebant᷑: suaq dic¬
ta ex ꝓpheticis comꝓbabant. Signũ uͦ quod
apparuerat ei : dicebant tropheum ẽẽ uic¬
torie apud infernũ. Quã uictoriã ascendens
in celos egit xp̃s crucifixꝰ & mortuus: &¬
t̾cia die resurgens. Scdm qd sꝑandũ eẽ dixe¬
runt. quia pꝰ huiꝰ uite t̾minũ circa finẽ scłi
p̃sentis õs homines resurgant.⁊ inmortales
existant: alii quidem adp̃mia rerũ quib
bene uixer̃. alii ad supplicia eo qd abeis mala
sint gesta. Esse tam̃ etiam in delictis que com¬
mittunt᷑ hic occasionẽ salutis purificationẽq
peccati : ñ dum uiciatis quidem baptismatis
ad eptionẽ sedm eccłasticã legem. mitiatis autẽ
custodiã ne delinquant. S quia hoc agere om
tib: si penitenciã agentes studeant eam oꝑib

Expanded text:
monstratum fuisset quid de Deo credere conveniret, mox die facta sacerdotes Christi convocans, de dogmate consulebat. At illi sacros libros offerentes, de Christo loquebantur, suaque dicta ex propheticis comprobabant. Signum vero quod apparuerat ei, dicebant tropaeum esse victoriae adversus infernum, quam victoriam ascendens in coelos egit Christus, crucifixurgens, secundum quod sperandum esse dixerunt: quia post hujus vitae terminum circa finem saeculi praesentis, omnes homines resurgant, et immortales existant: alii quidem ad praemia rerum, quibus bene vixerunt; alii ad supplicia, eo quod ab eis mala sint gesta. Esse tamen etiam in delictis quae committuntur hic occasionem salutis purificationemque peccati: nondum initiatis quidem baptismatis adeptionem secundum ecclesiasticam legem, 208 initiatis autem custodiam, ne delinquant. Sed quia hoc agere omntibus, si poenitentiam agentes studeant eam operibus
Abbreviated transcription (Latin):
RESPO ET̃
cõsrarITINO CESARI¬
bus atq consulib: ro¬
mane quidem eccle sil
drine autẽ alexander
et iherosolimoꝵ maca¬
rius. Antiochie uͦ que
est apud orientem. pꝰ romanũ ñ dum quisꝗͣ
fuerat ordinatꝰ. ꝑsecutionib scilicet ꝓhibi¬
tibus. Non longo pꝰ tempore hi qui meea
collecti sunt sapientia ⁊ eloqui is ad mirabi¬
eum in antiochia transtuler̃. Tunc gͦ. xp̃ia¬
ni orientales quidem usq ad t̾minos egip¬
ti curxa libiam cõmorantes ñ p̃sumebant aꝑ¬
te in eccłas conuenire. cũ liciniꝰ fauorẽ quẽ
one durabant. ꝓpt̾ constantinũ qui pͥnceps
erat in his partib romanoꝵ. Hinc enĩ iuiro

Expanded text:
rispo et Constantino Caesaribus atque consulibus, Romanae quidem Ecclesiae ndrinae Alexander, et Hierosolymorum Macharius; Antiochiae vero, quae est apud Orontem, post Romanum nondum quisquam fuerat ordinatus, persecutionibus scilicet prohibentibus. Non longo post tempore hi qui Nicaeae collecti erant, eloquentiam ejus admiranteum in Antiochiam transtulerunt. Tunc ergo Christiani orientales quidem usque ad terminos Aegypti circa Libyam commorantes, non praesumebant aperte in ecclesias convenire, cum Licinius favorem quem one durabant propter Constantinum, qui princeps erat in his partibus Romanorum . Huic enim viro
Abbreviated transcription (Latin):
serpentium uetant. S quid ego temerarius
dehis loqui audeo. cum fides teneat. om̃t
quod saero scm̃ corpꝰ attigit eẽ saeratum:¬
e tumca uͦ beati corporis ñ consuta. de¬
suꝑ contexta ꝑtotum: q̃d iuxta dauis¬
ci uatieiniũ sub sorte iacuerit fides euatꝰ¬
gelica pandit. Ait enim. Partiti sunt ues¬
tunta mea sibi. ⁊ mueste mea miser̃ sortdi
De hac uero in maculati agni tunica: que
aquibus dam audiui silere nequeo. Ferunt
autem eam inciuitate galatie inbasilica que
ad seõs archangłos uocitatur retineri. Est
enim hec cuntas ab urbe constantinopolita¬
na quasi milib centum qͥnquaginta. Inqua
basiliea ẽ.cripta abditissima : ibiq in arca
lignea hoc uestim̃tũ habetur in clusũ. Iue
arca a deuotis atq fidelib cũ sũma diligen¬
tia adoratur. Non in merito digna : que
hoc uestim̃tum retinet. q̃d dñicum corpus
uł continge meruit uł uelare. ExPLicit.

Expanded text:
serpentium vitant. Sed quid ego temerarius serpentium vitant. Sed quid ego temerarius de his loqui audeo, cum fides retineat omne quod sacrosanctum 730 corpus attigit esse sacratume tunica vero beati corporis non consuta, desuper contexta per totum, quae juxta Davidicum vaticinium sub sorte jacuerat, fides evangelica pandit. Ait enim: Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortes . De hac vero immaculati Agni tunica, quae a quibusdam audivi, silere nequeo. Ferunt autem in civitate Galatheae, in basilica, quae ad sanctos Archangelos vocitatur, retineri. Est enim haec civitas, ab urbe Constantinopolitana, quasi millibus centum quinquaginta, in qua basilica est crypta abditissima: ibique in arca lignea hoc vestimentum habetur inclusum. Quae arca a devotis atque fidelibus cum summa diligentia adoratur, non immerito digna quae hoc vestimentum retineat, quod dominicum corpus vel contingere meruit, vel
Abbreviated transcription (Latin):
litꝰ credere. ipsa dñi ꝓmissio illieit diceus.
Dia quecumq petieritis innomine meo: ere¬
dite quia accipietis ⁊ uement uobis.
Ne lancea uero. arundine. spongia. coro¬
na spinea. columpna ad quam uerberat
est dñs ⁊ redemptor iherosolimis. Adhane u
columpnã. multi fide pleni accedentes corri¬
gias textiles faciunt: eamq circuindant:
Quas rursum ꝓbenedictione recipiunt. diuĩ¬
si infirmitatib ꝓfuturas. Ferunt etiã ipsaᷤ
corone sentes quasi uirides apparere: que
tam̃ si iudeat᷑ ariusse foliis. quotidie tamen
uirescit uirtute diuna. ꝓait ⁊ ex monum̃¬
to quo dñicũ iacuit corpꝰ: mira uirtꝰ. Quod
sepius t̾ra naturali candore radiante reple¬
tur: & exinde iterum ablata aqua consꝑgi¬
tur. De qua tortule paruule formantur.
ac ꝑdiuersas mundi partes transinittunt᷑
De quib plerumq infirmi sanitates auriut.
Illus ẽ. tripudiabile: quod sepissime accessis

Expanded text:
liter credere, ipsa Domini promissio illicit dicens: liter credere, ipsa Domini promissio illicit dicens: Omnia quaecunque petieritis in nomine meo, credite, quia accipietis, et venient vobis. 6. De lancea vero, harundo, spungia, corona spinea, columna, ad quam verberatus est Dominus et redemptor Hierusolymis. Ad hanc vero columnam multi fide pleni accedentesgias textiles faciunt, eamque circumdant: quas rursum pro benedictione recipiunt, diversis infirmitatibus profuturas. Ferunt etiam ipsas coronae sentes quasi virides apparere: quae tamen si videantur aruisse foliis, quotidie tamen revirescere virtute divina. Prodit et ex monumento, quo dominicum iacuit corpus, mira virtus, quod saepius terra naturali candore radiante repletur, et exinde iterum ablata aqua constur, de qua tortulae parvulae formantur, ac per diversas mundi partes transmittuntur, de quibus plerumque infirmi sanitates hauriunt. Illud est tripudiabile, quod saepissime accessus
Abbreviated transcription (Latin):
reri. s etiã importumꝰ accedentẽ uerberibus
arceri: respondit. Quando inqͥs iherosolinis
abii. futen abbatem repperi: qui magnã eũ
sophia augusta grãm habuit. hinc enim oẽm
orientẽ quasi p̃fecto cõmiserat. Huic me subdi¬
di. Et cum ab oriente regrederer. ab hoc ⁊ scoꝵ
pignora: ⁊ hanc pallam de qua eo tempore
seã crux inuoluebatur accepi. Post quã mͥ¬
hec uir ille retulit: & hanc mͥ pallam tra¬
didit. p̃sumpsi fateor eam abluere: ⁊ frigo¬
retieis potum dare. Sed mox opitulante ur¬
tute diuia sanabantur.
Seindebam etiam exide plerumq particu¬
las: a dabam religiosis ꝓbenedictione. Umi
uero abbati partem duusi: qui pꝰ duos ad me
anuios rediens. cũ sacram̃to asserint duode¬
cun abea merguminos. tres cecos. duosq
paraliticos fuisse sanatos.
Uto cuidam ipsam pallam in os posim
s cum dentes lingamq eiꝰ attigit. sta¬
tm uocem eloqͥumq restituit. Qd nos fide¬

Expanded text:
reri, sed etiam importunius accedentem verberibus reri, sed etiam importunius accedentem verberibus arceri, respondit: Quando, inquit, Hierosolyma abii, Futen abbatem reperi, qui magnam cum Sophia Augusta gratiam habuit, huic enim omnem Orientem quasi praefecto commiserat. Huic me subdidi, et cum ab Oriente regrederer, ab hoc et sanctorum pignora, et hanc pallam, de qua eo tempore sancta crux involvebatur, accepi. Postquam mihi vir ille retulit, et hanc mihi pallam tradidit, praesumpsi fateor eam abluere, et frigoriticis potum dare; sed mox opitulante virtute divina, sanabantur. Scindebam etiam exinde plerumque particulas, et dabam religiosis 729 pro benedictione. Uni vero abbati partem divisi: qui post duos ad me annos rediens, cum sacramento asseruit duodecim ab ea energumenos, tres caecos, duosque paralyticos fuisse sanatos. Muto cuidam ipsam pallam in os posuit: sed cum dentes, linguamque ejus attigit, statim vocem eloquiumque restituit. Quod nos fide
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. de fixum in capite statue constantim: que
cuitati ut anint tote excelsior suspicet᷑. scilieae
ut tota ei enunet munitione salutis quodam
modo galea coronata est.
agnam asserunt eẽ uirtutẽ huiꝰ frenai: q̃o
mbigi nequaquã potest. Quod iustuius
Illuss enim a quodam mago ꝓpt̾ pecumã amis¬
sam que sibi demonis umbra intolerabił ꝑdua¬
cum t̾eia nocte frenum capiti collocasset: locũ
insidiandi inimicus ultra nos habuit. Reper¬
tumq auctorem insidiarũ gladio ꝑculit.
osis uero que sit uirtus ligni huiꝰ. hoc
m̃ mamfestatũ ẽ. Aduenit quidã qui nob̾
pallulam olosericam ualde uetustam exhibuit :
dicens ab hac iherosolimis erucẽ dñi inuolutã
fuisse. Quos cum apud rusticitatẽ nr̃am mere¬
dibile hab̾etur. ac rimaremur sollieite unde
ei tanta fuisset ibidem gr̃a ut ista meruisset.
cum sciamꝰ intempore quo saerũ hoc lignum
adoratur ñ solum exinde nichil quemquã me¬

Expanded text:
esse defixum in capite statuae Constantini, quae esse defixum in capite statuae Constantini, quae civitati, ut aiunt, totae excelsior esse suspicetur, scilicet ut tota cui eminet munitionem salutis qumodo galea coronata esset. Magnam asserunt virtutem esse hujus freni: quod ambigi nequaquam potest, quod Justinus Illusus enim a quodam mago propter pecuniam amissam, quas sibi daemonis umbra intolerabiles per duaias: sed cum tertia nocte frenum capiti collocasset, locum insidiandi inimicus ultra non habuit, repertumque auctorem insidiarum gladio perculit. Nobis vero quae sit virtus ligni hujus hoc modo manifestatum est. Advenit quidam qui nobis pallulam holosericam valde vetustam exhibuit, dicens ab hac in Hierosolymis crucem Domini involutam fuisse. Quod cum apud rusticitatem nostram incredibile haberetur, ac rimaremur sollicite unde ei tanta ibidem fuisset gratia ut ista meruisset, cum sciamus in tempore quo sacrum hoc lignum adoratur, non solum exinde nihil quemquam me
Abbreviated transcription (Latin):
gina condolens excidia miseroꝵ: unũ ex ii
claus de pom iubet inpelago: confisa de dm̃
misedia quod seuas fluctuũ cõmotiones facile
posset opprimere. Quo facto. redditꝰ mare
quietũ : tranquillaq deinceps nauigantib
flabra p̃stantur. Unde usq hodie naute scĩ¬
ficatum mare uenerantur eum in gressi fuerit̃:
ieiumis orationibusq ⁊ psallentio uacant.
auoꝵ ergo dincoꝵ grã qͥd quatuor fuerit᷑:
hec est ratio. Duo sunt affixi in palinis: &
duo in plantis. Et queritur cur plante asfixe¬
sunt: que meruce seã de pendere uise sunit
potius quã stare. S instipite erecto foram̃ fac¬
tum manifestũ ẽ. Eos quoq paruule tabule m
hos foramine insertus ẽ: suꝑ hanc uͦ tabulam
tamquã stantis hominis saere affixe st̃ plante.
ueritur etiam quid de his clauis fuerit
factum. Duo sunt ut supͣdiximꝰ aptatiui
frenołi ereus ꝓrect᷑ infretum. Quartũ asser̃

Expanded text:
gina, condolens excidia miserorum, unum ex quatuor gina, condolens excidia miserorum, unum ex quatuor clavis deponi jubet in pelago, confisa de Domini misericordia, quod saevas fluctuum commotiones facile posset opprimere. Quo facto redditur mare quietum, tranquillaque deinceps navigantibus flabra praestantur. Unde usque hodie nautae sanctificatum mare venerantur, cum ingressi fuerint, jejuniis, orationibusque et psallentio vacant. Clavorum ergo dominicorum gratia quod quatuor fuerint, haec est ratio: duo sunt affixi in palmis, et duo in plantis; et qusint, quae in cruce sancta dependere visae sint potius quam stare? Sed in stipite erecto foramen factum manifestum est. Pes quoque parvulae tabulae in hoc foramen insertus est; super hanc vero tabulam tamquam stantis hominis sacrae adfixae sunt plantae. Quaeritur etiam, quid de his clavis fuerit factum. Duo sunt, quae supra diximus, aptati in freno, tertius proiectus in fretum, quartum adserunt
Abbreviated transcription (Latin):
cham : ibiq cum reliquis scĩmonialib iugi¬
lias explicans. dato mane hisdem disceden¬
tibus ꝓstrata solo. in eodem loco quieuit.
Apparuitq ei ꝑuisum quasi apperiret aliqͥs
ocłos eius: & unum sanitati redditũ. dũ cũ
alio laboraret subito ad ostii reserati sonum
exꝑgefacta. uniꝰ ocłi lum̃ recepit. Qd̃ ñ am¬
bigitur ꝑcrucis uirtutẽ fuisse p̾stitum.
Nergumini. esudi .⁊ alii quoq infirmi ꝑse¬
Ice erucis claui qui beata mẽbra tenuerunt.
ab elena regina pꝰ ipsius saere erueis inuentio¬
nem reꝑti sunt. Et de duob quidẽ frenũ in¬
ꝑatoris muniuit: quo facilius si aduerse gen¬
tes restitissent pͥncipi. hac uirtute fugarent᷑.
De quib ñ ẽ. incognitũ ⁊achariã uaticinasse
ꝓpħam. Frit enim inquit qd in os equi ponit᷑.
nis fluctib mouebatur: in qͦ tam frequentia
erant naufragia. ac demersio hominũ: ut
uorago nauigantiũ diceret᷑. Tunc ꝓuida re¬

Expanded text:
cam: ibique cum reliquis sanctimonialibus vigicam: ibique cum reliquis sanctimonialibus vigilias explicans, dato mane, iisdem discedentibus, prostrata solo in eodem loco quievit; apparuitque ei per visum, quasi aperiret aliquis oculos ejus, et unum sanitati redditum, dum cum alio laboraret, subito ad ostii reserati sonum expergefacta, unius oculi lumen recepit. Quod non ambigitur hoc per crucis virtutem fuisse praestitum. Energumeni, claudi, et alii quoque infirmi persaenicae crucis clavi, qui beata membra tenuerunt, ab Helena regina, post ipsius sacrae crucis inventionem, reperti sunt : et de duobus quidem frenum imperatoris munivit, quo facilius, si adversae gentes restitissent principi, hac virtute fugarentur. De quibus non est ignotum Zachariam vaticinasse prophetam: Erit, inquit, quod in os equi ponitur,nis fluctibus movebatur, in quo tam frequentia erant naufragia, ac demersio hominum, ut vorago navigantium diceretur. Tunc provida re
Abbreviated transcription (Latin):
batissam: aio. Lanta ne recinet te m̃tis igna¬
uia. ut integrũ cicendile laborare ñ possis.
in quo oleum accendatur. nisi effractũ qͦd
effluat ponas: Et illa. Non ẽ ita dñe
uocans que prius audierã : conuersus ad
lichnũ uidi inmodũ olle feruentis magnis
fluctib exundare. ac ꝑhoram ipsam undis
intumescentib suꝑ fluere. ⁊ ut credo ad ita¬
credulitatẽ meã arguendam magis ac magis
augeri: ita ut in umus hore spacio plusquã
unũ sextarium redderet uasculũ qd quarta¬
rium ñ tenebat. Ad miratus silui : ac uir¬
tutẽ ad orande erucis de inceps p̃dicaui.
uella quedam erodichildis nomine dum
pꝰ mortẽ patris in urbis cenomaniuce
territorio resideret: ocłoꝵ amissione multa¬
tur. Post quã aũ exiussione chilperiei regis
adhuc beata radegunde regina suꝑstite ad
ante dicti monasterii transinisisset regulam.
ipsa beata ostendente ante scãm ꝓsternt᷑ ar¬

Expanded text:
batissam, aio: Tantane te retinet mentis ignabatissam, aio: Tantane te retinet mentis ignavia, ut integrum cicindilem Al., cicindile laborare non possis, in quo oleum accendatur, nisi effractum quo defluat ponas? Et illa: Nec est ita, domine vocans quae prius audieram, conversus ad lychnum, video in modum ollae ferventis magnis fluctibus exundare, ac per oram ipsam undis intumescentibus superfluere, et, ut credo, ad incredulitatem meam arguendam, magis ac magis augeri; ita ut in unius horae spatio plusquam unum sextarium redderet vasculum, quod quartarium non tenebat: admiratusque silui, ac virtutem adorandae crucis deinceps praedicavi. Puellaque quaedam Chrodegildis nomine, dum post mortem patris in urbis Cenomanicae territorio resideret, oculorum amissione multatur. Postquam autem ex jussione Chilperici regis, adhuc beata Radegunde regina superstite, ad antedicti monasterii transmisisset regulam, ipsa beatissima ostendente, ante sanctam prosternitur ar
Abbreviated transcription (Latin):
lo paulitimn deficiens : data t̾ris luce ab ocłis
mirancium euanuit.
go autẽ audiebam sepius quod etiã lichni
qui accendebant᷑ ante hec pignora. ebullien¬
tes urtute diuina intantum ex undarent ole¬
um : ut uas sub positũ plerumq replerent.¬
Et tam̃ iuxta stulticiã mentis dure. numꝗͣ
adhec credenda mouebat : donec brutam seg¬
niciem ipsa adp̃sens que ostensa est uirtus
argueret. Ideoq que ocłis ꝓpriis uidim expli
aysa deuotionis extitit: Icabo.¬
ut sepulcrũ scĩ ylarii uisitans. huius
regine adirem colloquia. Ingressusq mo
nasteriũ: consalutata regina. corã ad oran¬
da cruee a sacris beatoꝵ ꝓsternor pigno¬
ribus. Deniq oratione facta surrexi: erat
enim ad dext̾am lichnus accensus. Quem cũ
stillis frequentib defluere conspexissem :
testor dm quia putaui quasi uas eẽt. e ffrac¬
tum. quia erat ei conca subposita in qͣ oleũ
defluens decidebat. Tune conuersus ad ab¬

Expanded text:
coelo, paulatim deficiens, data terris luce, ab oculis coelo, paulatim deficiens, data terris luce, ab oculis mirantium evanuit. Ego autem audiebam saepius, quod etiam lychni, qui accendebantur ante haec pignora, ebullientes virtute divina, in tantum exundarent oleum, ut et tamen iuxta stultitiam mentis durae numquam ad haec credenda movebar, donec brutam segnitiem ipsa ad praesens, quae ostensa est virtus, argueret. Ideoque quae oculis propriis viderim, explicabo. Causa devotionis extetit, ut sepulchrum sancti Helari visitans, huius reginnasterium, consalutata regina, coram 726 adoranda cruce ac sacris beatorum prosternor pignoribus. Denique oratione facta surrexi. Erat enim ad dexteram lychnus accensus, quem cum stillis frequentibus defluere conspexissem, testor Deum quia putavi quasi vas esset effractum, quia erat ei concha supposita, in quam oleum defluens decidebat. Tunc conversus ad ab
Abbreviated transcription (Latin):
Rux inquit dominica que ab sis¬
elena augusta reꝑta ẽ iherosolunis
ita quarta ut sexta feria ad oratur. Huns
reliquias ⁊ merito ⁊ fide elene compara¬
da regina radegundis expetiit: ac deus¬
te inmonasterium pietauense quod suo so¬
dio constituit collocauit. Misitq pueros
iterũ iherosolimis. ac ꝑtotã orientis pla¬
gam: qui cireueuntes sepulera scõꝵ inrl¬
confessoꝵq cunctoꝵ reliquias detuler: Q uas
us arca argentea cum ipsa cruce scã locatas:
multa exide miracula conspicere meruit.
De quib illud primũ exponã: q̃o ibidẽ dñs
indieb passionis sue dignatꝰ ẽ reuelare. Sexta
feria ante sc̃m pascha eum inuigiliis sine lu¬
mine ꝑnoctarent: cirea horam t̾ciã noctis ap¬
paruit ante altare lum̃ paruulũ in modum
scintille. De inde amphatũ. huc illueq comas
fulgoris spargens: cepit gradatim in altum
conscend̾e. Effectaq pharus magna. obseure
cule lum̃ p̃buit supplicanti. Illucescente qͦ ce

Expanded text:
rux dominica, quae ab Helena augusta reperta est Hierosolymis , ita quarta et sexta feria adoratur. Hujus reliquias et merito, et fide Helenae comparanda, regina Radegundis expetiit , ac devote in monasterium Pictavense, quod suo studio constituit, collocavit; misitque pueros iterum Hierosolymis, ac per totam Orientis plagam. Qui circumeuntes sepulcra, sansorumque cunctorum reliquias detulerunt: quibus in arca argentea cum ipsa cruce sancta locatis, multa exinde miracula conspicere meruit. De quibus illud primum exponam, quod ibidem Dominus in diebus passionis suae dignatus est revelare. Sexta feria ante sanctum Pascha, cum in vigiliis sine lumine pernoctarent, circa horam tertiam noctis apparuit ante altare lumen parvulum in modum scintillae: deinde ampliatum, huc illucque comas fulgoris spargens, coepit gradatim in altum conscendere: effectaque pharus magna obscurae culae lumen praebuit supplicanti; illucescente quoque
Abbreviated transcription (Latin):
contigerit: amortis ianius reuocet᷑ ad uitã.
Et cum hec dixisset. adhibuit primũ unam
&e stabilitate uirium recepta. alaerior multo
quã eum sana fuerat tota domo discurrere
⁊ magnificare dni potenciã cepit. S ⁊ iudaᷤ¬

Expanded text:
contigerit, a mortis januis revocetur ad vitam. contigerit, a mortis januis revocetur ad vitam. Et cum haec dixisset, adhibuit primo unam et stabilitate virium recepta, alacrior multo quam cum sana esset, tota domo discurrere et magnificare Domini potentiam coepit. Sic evid
Abbreviated transcription (Latin):
uissit. cunctaq ex eo ꝓphana ⁊ polluta depel¬
ordine repperit cruces. S obturbabat reꝑti
muneris leticiã uniꝰ cuiusq crucis indiscreta
ꝓprietas. Aderat quidem ⁊ titulus ille qui
grecis ⁊ latims atq ebraicis lit̾is apilato fu¬
s nec ipse satis euident̾ dominici ꝓdebat sig¬
tis in certus: diuinũ flagitat testunoniũ.
Accidit in cadem urbe primariã quandam
loci illiꝰ feminã gram longaq egritudine coi¬
fectam. seninecem iacere. Machariꝰ ꝑidem
tempꝰ eccłe illius ep̃s erat. Is ubi cunctantẽ
reginam atq om̃s parit̾ qui aderant indit:
popłis ad eã que decumbebat: defixis genib
ꝑ passionem crucis conferre dignatꝰ es ⁊ nunc
innouissimis temporib aspirasti incorde ancil¬
le tue ꝑquirere lignũ beatũ in quo salus nr̃a
pependit: ostende eiudent᷑ ex his trib que
crux fuerit ad dominncã głam. uł que extit̾it
ad seruile suppliciũ. ut hec mulier que semi¬
uiua decumbit. statim ut eam lignũ salutare

Expanded text:
gnatum, cuncta ex eo prophana et polluta dordine reperit Al. comperit cruces. Sed obturbabat reperti muneris laetitiam uniuscujusque crucis indiscreta proprietas. Aderat quidem et titulus ille, qui Graecis, et Latinis, atque Hebraicis litteris a Pilato fupse satis evidenter dominici prodebat sigtis incerto, divinum flagitat testimonium. Accidit in ea urbe primaria quamdam loci illius feminam gravi aegritudine confectam seminecem jacere. Macharius per idem tempus illius episcopus erat. Is ubi cunctantem reginam, atque omnes pariter qui aderant, videt: populis ad eam quae decumbebat, defixis genibusper passionem crucis conferre dignatus es; et nunc in novissimis temporibus aspirasti in corde ancillae tuae perquirere lignum beatum, in quo salus nostra pependit; ostende evidenter ex his tribus quae crux fuerit ad Dominicam gloriam, vel quae exstiterint ad servile supplicium, ut haec mulier quae semiviva decumbit, statim ut eam lignum salutare
Abbreviated transcription (Latin):
adorauit.Sic itaq mat̾ imꝑatoris quod cupi
cuit. ⁊ cautelã imꝑatoris agens. ⁊ ueterem ꝓ¬
phetiã ad implens. Olim enim zacharias cla¬
mauerat ꝓpheta: dicens. Et erit indie illa
quod infreno equi ẽ. sem̃ dño oĩpotenti.: Sa¬
lutaris uͦ crucis: partẽ quidã aliquã filio¬
detulit. Quã constantinꝰ suscipiens ⁊ eredens
saluari ciuitatẽ ubi hec particula seruaret᷑.
in sua statua sicut fertur inforo constantumn
posita subt̾ columpnã porphiretieã deuote
condidit. Reliquam uero partẽ beata regi¬

Expanded text:
rist. Sic itaque mater imperatoris quod cupiecuit, et cautelam imperatoris agens, et veterem prophetiam adimplens. Olim enim Zacharias clamaverat propheta, dicens : Et erit quod in freno est sanctum Domino omnipotenti. Salutaris vero crucis partem quidem aliquam distribuit, quam Constantinus suscipiens, et credens salvari civitatem ubi haec particula servaretur, in sua statua, sicut fertur, in foro Constantini posita super columnam porphyreticam, devote condidit. Reliquam vero partem in arge
Abbreviated transcription (Latin):
biles enim uirgines quas ibi repꝑit deo
consecratas om̃s inuitat ad prandiũ : ac tan¬
ta eas deuotione tractasse dicit᷑. ut in dig¬
nuĩ ered̾et si famuloꝵ uterent᷑ offici is. nisi
ipsa manib sus famule habitu suecinela
cibum apponeret. poculũ porrigeret. a quã
manib infundet. ⁊ regina orb̾ ac mat̾ imꝑi.
famularũ xp̃i se famulã de putaret. his
simis benedictionib ad impleto. cũ letieu¬

Expanded text:
bilis: Virgines quas ibi reperit Deo sacratas, invitasse ad prandium, et tanta eas devotione curasse dicitur, ut indignum crederet, si famulorum uterentur officiis, sed ipsa manibus suis, famulae habitu succincta, cibum apponeret, poculum porrigeret, aquam manibus infunderet, et Regina orbis ac mater imperii, famularum Christi se famulam deputaret. Et simis benedictionibus adimpleto. THE
Abbreviated transcription (Latin):
dum difficilis erat: quod ab antiqͥs ꝑsecuto¬
rib simulaerũ in eo ueneris fuerat de fixũ.
ut siquis xp̃ianoꝵ in loco illo xp̃m ad orare
uoluisset : uenerem udetur adorare. Et ob
hoc infrequens ⁊ pene oblunoni datus fue¬

Expanded text:
dum difficilis erat, quod ab antiquis persecutoribus simulacrum in eo Veneris fuerat defixum, ut si quis Christianorum in loco Christum adorare voluisset, Venerem videretur adorare: et ob hoc infrequens et pene oblivioni datus fue
Abbreviated transcription (Latin):
qui cum eo tunc ẽẽnt. Pergenti nãq aliqͦ cũ
exercitu parit̾: hoc inquit ei miracłin ẽ os¬
tensum. Dumq cogitaret quid ẽẽt. nox suꝑ¬
uenit: & dormienti xp̃s apparuit cũ signo

Expanded text:
qui cum eo tunc essent. Pergenti namque aliquo cum qui cum eo tunc essent. Pergenti namque aliquo cum exercitu per iter, hoc, inquit, ei miraculum est ostensum. Dumque cogitaret quid esset, supervenit nox, dormienti Christus apparuit cum signo
Abbreviated transcription (Latin):
opprimere. ⁊ romanos acladib lib̾are: cogi¬
tabat quẽ in bello dm haberet auxilio. sciens
nichil ꝓdeẽ deos quos dioclecianꝰ uenerabat᷑.
&e quia potius pat̾ eiꝰ paganoꝵ contempta
religione felicit̾ ad uixisset. Frat enim iam¬
tunc xp̃iane religionis fautor. ueriq dei¬
uenerator: ñ dum tam̃ ut ẽ sollempne nr̃is
initiari. signũ dominice passionis acceꝑat.
In his igitur sollicitudinib constitutus. iN
sompnio uidit erueis signũ celo splendide
collocatũ : mirantiq uisionẽ astiter̃ angłi di¬
uince. Fertur autẽ et ipsum xp̃m apparuisse
ei. signumq monstrasse erueis. ac p̾cepisse ut
figuram sinule faceret : & in pliis auxilium¬
hoc haberet. quo uictorie iura conquireret.
Eusebius itaq pamphili cum uire urando ip¬
so imꝑatore dicente audisse se refert: quia
cirxa meridiem declinante iam sole crucis sig¬
nũ ex lumine factum:⁊ scripturã consertam
ei dicentẽ in hoc uince. uidisset ipse ⁊ milites

Expanded text:
opprimere et Romanos a cladibus liberare, cogitabat quem in bello Deum haberet auxilio, sciens nihil prodesse deos quos Diocletianus venerabatur, et quia potius ejus pater paganorum contempta religione feliciter advixisset. In his itunc Christianae religionis fautor, nondum tamen, ut est solemne nostris initiari, signum Dominicae passionis acceperat.In his igitur sollicitudinibus constitutus, in somno vidit crucis signum coelo splendide collocatum, mirantique visionem astiterunt angeli divince. Fertur autem et ipsum Christum apparuisse ei, signum crucis monstrasse, ac praecepisse ut figuram similem faceret, et in praeliis hoc auxilium haberet, quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque Pamphili, cum jurejurando, ipsum imperatorem dicentem audisse se refert, quia circa meridiem declinante jam sole crucis signum ex lumine factum, et scripturam consertam ei dicentem: In hoc vince, vidisset ipse et milites
Abbreviated transcription (Latin):
na correptus maxentiꝰ agitur in occursum.
Et ꝓruens urbis rome portis: sequi se reli¬
quũ exercitũ ubet. Prior ipse obuiam p̃cu¬
currit armatꝰ Iusserat autẽ nauib ad deci¬
pulam constantim compositis fluuiũ sterni :¬
⁊ suꝑ positis pontib exequari. Ut ergo ipse¬

Expanded text:
Maxentius agitur in occursum, et proruens urbis Romae sequi se reliquum exercitum jubet, prior ipse praecurrit armatus. Jusserat autem navibus ad decipulam compositis fluvium sterni, et superpositis pontibus exaequari. Tunc Cons