comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cȩsar cognouerat. Ille omnibs pͥ precibus petere contendit
ue in gallia relinqueretur: partim ꝙ in suetus nauigan¬
di mare tuner& partim ꝙ religionibus impedici sedice¬
ret. Postea qͣ id abstinate sibi negati uidit: omni spe
impetrandi adempta principes galliȩ solicitare seuocare
singulos hortariq cepie: uei incontinenti remanerẽt
metu terricare non sine causa fieri ut gallia omni
nobilitate spoliaretur id esse consiliu cesatis ut quosi
conspectu galliȩ inceficere uereretur: hos omnes in
bricania traductor necaret. fidem reliquis in terponẽ
iusurrandu poscere ut quid esset ex usu galliȩ intel¬
lexisset comuni consilio ad minis trarene. Hec a complu
deterrendu quibuscum rebus posset dunorigem stau¬
ebat ꝙ longius eius amentiam progredi uidebae: pro-¬
spiciendum ne quid sibi aut rei . p̃. nocere poss&. Itaq
nauigationem impediebat: qui magnam partem oĩs

Expanded text:
Caesar cognoverat. Ille omnibus primo precibus petere contendit Caesar cognoverat. Ille omnibus primo precibus petere contendit ut in Gallia relinqueretur, partim quod insuetus navigandi mare timeret, partim quod religionibus impediri sese diceret. Posteaquam id obstinate sibi negari vidit, omni spe impetrandi adempta principes Galliae sollicitare, sevocare singulos hortarique coepit uti in continenti remanerent; metu territare: non sine causa fieri, ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; id esse consilium Caesaris, ut quos in conspectu Galliae interficere vereretur, hos omnes in Britanniam traductos necaret; fidem reliquis interponere, iusiurandum poscere, ut quod esse ex usu Galliae intellexissent communi consilio administrarent. Haec a complurcendum atque deterrendum quibuscumque rebus posset Dumnorigem statuebat; quod longius eius amentiam progredi videbat, prospiciendum, ne quid sibi ac rei publicae nocere posset. Itaque navigationem impediebat, qui magnam partem omnis
Abbreviated transcription (Latin):
gu factȩ erane cempes tate reuectas cursum tenere non
potuis sẽ atq eodem unde erane profectȩ reuectisse Re¬
liquas paratas ad nauigandu acq omnibus teb insetue¬
tas inuenit : Eodem equitatus cocius gallȩ conuenit
umero miliu .iiii. ptincipesq ex omnib cuutatibus.
En quibus per paucos: quor in se fide perspexerat reln¬
quere in gallia reliquos obsidum loco secum ducere de¬
creuerat ꝙ cum ipse abess& motu galliȩ uerebatur erat
uia cu ꝓtecis dumoti heduus de quo ante a nobis di¬
stun et H unc secum ĩ primis habere constit uecat q
uo cupidum reꝵ nouaꝵ cupidum impecu magni ai
agae intet gallor auctoritatis agnouetat Feclebat
uic̃ ꝓ in concilio heduoꝵ dunorix dixetat sibi a sesare
regnum ciieatis deferri. Quod dictum hedui grauite
ferebant neq recusandi aut dẽprecandi causa legatos ad
Cesarem mictere audebant. Id factum ex suis hospitibus

Expanded text:
dis factae erant, tempestate reiectas cursum tenere non dis factae erant, tempestate reiectas cursum tenere non potuisse atque eodem unde erant profectae revertisse; reliquas paratas ad navigandum atque omnibus rebus instructas invenit. Eodem equitatus totius Galliae convenit, numero milium quattuor, principesque ex omnibus civitatibus. Ex quibus perpaucos, quorum in se fidem perspexerat, relinquere in Gallia, reliquos obsidum loco secum ducere decreverat, quod, cum ipse abesset, motum Galliae verebatur. Erat una cum ceteris Dumnorix Aeduus, de quo ante ab nobis dictum est. Hunc secum habere in primis constituerat, quod eum cupidum rerum novarum, cupidum imperi, magni animi, magnae inter Gallos auctoritatis cognoverat. Accedebat huc quod in concilio Aeduorum Dumnorix dixerat sibi a Caesare regnum civitatis deferri; quod dictum Aedui graviter ferebant, neque recusandi aut deprecandi causa legatos ad Caesarem mittere audebant. Id factum ex suis hospitibus
Abbreviated transcription (Latin):
fidei peemisiuꝵ. Cesat &si intelligebat qua de causa
ca dicerentur quȩq eum res ab instituto consilio detec¬
rer& tñ ne estatem increuitis consumere cogereturom¬
nib ad britanicu bellum rebus comꝑatis uduciomao
ad secum ec obsidibus uenire uissit his adductis in hui
filio propinquisq eius omnib: quos nominati euocaue¬
tae : consolatus indutiomaꝵ hortatusq utc in officio
manere nihilo tã secius principibus ereuirorꝵ ad se co¬
uocatis hos igulatim cingencorigi conciliauit. ꝓ cũ
mito eius a se fieti intelligebat: oi magis intetesse abbit¬
eabatur cius auctoritats̃ inter suos ꝙ plurimui uaiẽ
conspexisl& fatulit factum grauites Indutiomarus
suam geatiam incer suos minui & qui iaz anee in imico
in nor aninco fiuisset multo geauius hoc dolore erar¬
sit. His rebus conscitucis Cesit ad portum mituu cum
legionibus pecuenit Ibi cognoscie ł naues que ui bel¬

Expanded text:
fidei permissurum. Caesar, etsi intellegebat qua de causa fidei permissurum. Caesar, etsi intellegebat qua de causa ea dicerentur quaeque eum res ab instituto consilio deterreret, tamen, ne aestatem in Treveris consumere cogeretur omnibus ad Britannicum bellum rebus comparatis, Indutiomarum ad se cum CC obsidibus venire iussit. His adductis, in eis filio propinquisque eius omnibus, quos nominatim evocaverat, consolatus Indutiomarum hortatusque est uti in officio maneret; nihilo tamen setius principibus Treverorum ad se convocatis hos singillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito eius a se fieri intellegebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem inter suos quam plurimum valere, perspexisset. Id tulit factum graviter Indutiomarus, suam gratiam inter suos minui, et, qui iam ante inimico in nos animo fuisset, multo gravius hoc dolore exarsit. His rebus constitutis Caesar ad portum Itium cum legionibus pervenit. Ibi cognoscit LX naves, quae in Mel
Abbreviated transcription (Latin):
reneur ostendie: aeq induciomarus equitatu pedicatũq
tagere: hisq qui peretatem in armis esse non poterant in
siluam arduenam abditis: que ingenti magnitudine ꝑ
medios fines creiiroꝵ. flumine rheno ad initiu chemoꝵ
pertin& bellum pacare instituit. Sed postea qͣ nonnul¬
li principes ex ea ciuitate & familiaritate angentor¬
gis adducti & aduẽtu nos bri exercicus pectertiti ad Ce¬
sarem uenerunt et de suis priuatu rebus ab eo petere cepe¬
cune : qͣm ciuitati consulere non posset uecitus ne ab om¬
nib desereret᷑. Induciomatus ad cesare legatos mittit
se se icciroo absuis discedere ac ad eu uenire noluisse quo
facilius ciuitatem in officio continer&. ne omnis nobili¬
tatis discessũ plebs propter imꝓcudentia laberecur. Itaq
esse ciuitatem in sua potestate sese si asar ꝑmitteret᷑
ad eu in castra uentuꝵ suas ciuitatuq fortunas eius

Expanded text:
rentur ostendit. At Indutiomarus equitatum peditatumque rentur ostendit. At Indutiomarus equitatum peditatumque cogere, eisque qui per aetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam abditis, quae ingenti magnitudine per medios fines Treverorum a flumine Rheno ad initium Remorum pertinet, bellum parare instituit. Sed posteaquam nonnulli principes ex ea civitate et familiaritate Cingetorigis adducti et adventu nostri exercitus perterriti ad Caesarem venerunt et de suis privatim rebus ab eo petere coeperunt, quoniam civitati consulere non possent, veritus ne ab omnibus desereretur Indutiomarus legatos ad Caesarem mittit: sese idcirco ab suis discedere atque ad eum venire noluisse, quo facilius civitatem in officio contineret, ne omnis nobilitatis discessu plebs propter imprudentiam laberetur: itaque esse civitatem in sua potestate, seseque, si Caesar permitteret, ad eum in castra venturum, suas civitatisque fortunas eius
Abbreviated transcription (Latin):
eius gruas ciuus supta demonstraiunus iauese lon¬
gas xxuiii. inuenie insteuictas neq multũ abesse ab eo : quin
paucis diebus deduci possent: Collaudatis militib atq ua
negocio prefuerant: quid ficti uelit ostendie:atq omnes
ad portum mitiu conuenire uib&: Quo ex portu cõmo¬
dissimum inbritaniã traiectum esse cognouerat qeciter
miliu passuum .XXx. transmissum a continenti Nuic
rei ꝓ satis esse uisum est militu reliquit: ipse cui legioni¬
bus expeditis .iiii. & equicibo decc in fines ereuiroꝵ prosi¬
ciscit: ꝙ hi neq ad concilia ueniebant: neq impetio pa¬
rebane. Germanos & transibenanos solicitare dicebantur:
Hec ciuicas longe plucimu totius gallie equitatu ua¬
let magnasq hab& copias pedieu rhenũq ut supea de¬
monstrauimus cangie in ea cuutate duo de pancipatu
inter se conterdebant. induciomarus & singẽtorix ẽquib
alter simul atq de Cesatis legionumq aduentu cognitu

Expanded text:
eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui negotio praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad portum Itium convenire iubet, quo ex portu commodissimum in Britanniam traiectum esse cognoverat, circiter milium passuum XXX transmissum a continenti: huic rei quod satis esse visum est militum reliquit; ipse cum legionibus expeditis IIII et equitibus DCCC in fines Treverorum proficiscitur, quod hi neque ad concilia veniebant neque imperio parebant Germanosque Transrhenanos sollicitare dicebantur. Haec civitas longe plurimum totius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum Rhenumque, ut supra demonstravimus, tangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiomarus et Cingetorix; e quibus alter, simul atque de Caesaris legionumque adventu cognitum
Abbreviated transcription (Latin):
cor magnus numetus ueuntut aut ere aut nũ mo du¬
eo aue anulis ferreis ad cectum pondus examinacis p
sunio ł lascicur ibi plumbus album in medite macis te¬
gonibuss in matitimis ferum sed euis enguaesetepe
Aere utureur im portuto Materia cuiusgs ⁊cupus¬

Expanded text:
re aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusqu
Abbreviated transcription (Latin):
pacatos reliquerat spe prede adducti primo noniea nees¬
gno suor nuo cixcuns teterunt. Ac sise sẽ interfici nollẽt
arma ponere uissecunt Cu illi orbe facto se se defenoliet¬
rene celeriter ad clamore hominum citcieer milia se
conuenerũt. Quare nunciata cesat omne excastu

Expanded text:
pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita mapacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omne
Abbreviated transcription (Latin):
pro castris constituit. Cõmisso prelio duicius nostro¬
& militum impetu hostes fere non potuerunt aot¬
ga uerterunt: quos tanto spatio secuti ꝙ̃tu cursu &
uirib efficere potuerunt Complures exhis occiderũt
deinde omnib longe laceq edificiis incensi seu
castra receperũt. Eode die lega ab hostib miss ad
Cesarem de pace uenerunt. His cȩsar num obsidum
que antͤ imperauerat duplicauit: eosq in contine¬
tȩm ad duci iissit ꝙ propinqua die equinostii in¬
fiemis nauib hyemis nauigatione suleundam nõ
existimatae ipse id onea Eempestate nactus pau¬
lopost mediam noctem naues soluit Quȩ omnes ui¬
columes ad continente peruenecunt. Sed exhis ho¬
nerarie due eosdem quos reliquȩ portus capere non
potuerunt & paulo infra delacȩ sunt quib ex naui¬
bus cui essent expositi milites curciter crecenti atꝙ in cast
contenderent. Morini quos cesar inbritania prosicules

Expanded text:
pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostropro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens
Abbreviated transcription (Latin):
alienu ess& tempus arbitratus suo sȩ loco continuit
breui tempore inteemisso in castra legiones reduxit
duz hec gecuntur nostris ominibo occupatis qui erane
in agcis reliqui discesserunt. Secute sunt continuo
complures dies tempestaces quȩ & nostros in castius con¬
tinerene & hostes apugna prohibecent interi Barbari
nuntios in om̃es partes dimiserunt: paucitatemq no¬
stroꝵ militu suis predicauecũt & ꝗͣta prede facien¬
dȩ atq impexpetuu sui libecandi facultas daretur Si
romanos castris expulissent demonstrauerunt . his reb
celatiter magna multitudine pedicatus equitatusꝙ
coacta ad castra uenerunt. Cȩlar e si idem ꝙ supe¬
riorib diebus acciderat fore uidebat e si esent ho¬
stes pulsi celeritate periculu effugerent nastust̃
equites circite. xx. quos cõmius attrebas de quo an¬
te dictu est secum eransportauerat Legiones in acie

Expanded text:
alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie
Abbreviated transcription (Latin):
primo peromnes pactes pecequitant: & tela coni¬
ciunt atq ipso terrore equoꝵ & stcepieu rotar
ordines plerinq pecturbant et cui se ine̾ equitu cur¬
mas insinuauerint ex edis disiliune & pedib predi¬
aneur. Aurige in teci paulatu ex prelio excedũt
atq ita cutrus collocant ut suilli a multitudine
hostium premantur expeditu ad suos receptum
habeant. Ita mobilitate equitum stabilitate pedi¬
tum Tpceliss prestant ac tm̃ usu quoctidiano & ex¬
citatione efficuit ut in dediui ac precipiti loco ĩ¬
citatos equos substinere & breui modecari ac flec¬
tere & per temone percurrere & iniugo insistere
se inde incurrus citis sime recipere consueuerĩt
Quibus rebus pecturbatis nostris nouitate pugnȩ ẽp̃t
oportinissimo Cȩsar auxiliuu tulit. Hanq eius aduẽ¬
tu hostes constieerunt. nostar se extimore receperũt
quo facto ad lacessendui & cõmittendum prelium

Expanded text:
Primo per omnes partes perequitant et tela coiPrimo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium
Abbreviated transcription (Latin):
ueiticare Hi qui pm portis castror instatione
uat:sesari nuntia uecunt puluere maiorem qͣ
consuecudo ferre in ea paret iuder qs in pte legio
iterfecissee. Cesar id quod exat sũspicatus aliquid noui
a barbaris initum consilis: Cohortes quȩ etant insta¬
tionib secum in eam partem proficisci exteliquis du¬
as instatione cohortes succedere Reliquas armari
& confestim sẽse subsequi uissit. Cui paulo longuas
a castris processu reessuos ab hostib premi atq egre
subscinere & confecta legione ex omnib partib
cela conici aĩaduectie. Plam ꝙ ex omniꝰ exteliꝗs
partib de messo fcumeneo pars una erae reliqua suspica¬
ti hostes huc nostros esse uenturos nuctu in silius deli¬
tuerant. Tunc dispersos depositis armis in metendo ocu¬
pactos subieo adorti paucis interfectis reliquos incec¬
tis ordinibus perturbauerant simub equitatu atq es¬
sedis ciecudederant. Henus hoc est exsedis pugnȩ

Expanded text:
ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ his superatis aut redicu incerlusis neies postea bel¬
li inferendi causa in britania: transicur confide¬
bant Itaq rutsus coniutatione facta paulatio
castris discedere aue suos clam exagris deducete cepe¬
runt. Ae Cȩlar & si nũdui coꝵ consilia agnouerat tre
& ex euentu nauium suarum & ex eo ꝙ oblides da¬
re intermiserane fore i quod accidie suspicabatut
Itaq ad omnes casus subsidia conperabat. Nam &sti
quȩ grauissime afflicte erant naues caꝵ maceria
atq ere ad reliquas reficiendas utehatur & que ad
eas res erant usui excontinenti comportati ubebat
itaq cu sũmo studio amilitib adminis traretur. Ni
nauib amisss reliquis ut nauigari cõmede poste
effecit: dum ea geruntur legionẽ  oonsuetudĩe
una fcum̃tatũ missa quȩ appellebatur septimais
nequlla ed id tempus belli suspicione interposita
a pars hominu i agris remanẽt pars & in castra

Expanded text:
quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belquod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra
Abbreviated transcription (Latin):
aue adminis trandi aue auxiliandi dabatur. Com¬
plurib nauibus confractis reliquȩ cu essent funib
ancotis reliquisq ornamentis amissis ad nauigandur
inueiles magna id quod necesse erat accidere dotius
exercitus perturbatio facta est. Neq .N. naues erant
aliȩ quibũs reportari possent & omnia deerant quid¬
quȩ ad reficiendas ciaues erant usui & quod ex oib
costabat hyemare in gallia oportere. frumentum
in hisloxis in hyemes prouisum non erat. Quibur
rebus cognicis principes britaniȩ qui post prelim
ad cȩsarem conuenerant inter se collotuti cu equi¬
tes & naues & frumentu romanis deesse intellige¬
rent & paucitatem militu ex castroꝵ exiguitate
cognoscerent. quȩ hec erant & angustiora ꝙ sine in¬
pedimentis cȩsãr legiones eransportauerat optimu
factu essẽ dixerunt rebellione facta fcumento come¬
atuq nostros prohibere: &re in hyemem preducere

Expanded text:
aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Comaut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere,
Abbreviated transcription (Latin):
tum quam est in britaniam uentum naues .viii. deꝗb
supra demonstratum est quãs equiteo substulerant
superiore portu leni uento soluerunt quȩ cui apropĩ¬
quarent britaniȩ & ex castris iiderentur tanta tem¬
pestas subito orta est ut nulla cars. cuesum tenere
posset. sed alie eodem unde erant profeste reuerterẽ¬
tur. Alie ad inferiore partem in sulȩ: quȩ est pro¬
pius solis occasum i magno sui cu periculo deucerent
Que eñ ancoris iactis cum fluctibus implerentur nec¬
cio aduersa nocte in altum prouerte concinentem
petierunt. Cadem nocte accrdit ue esset luna plena.
qui dies maritimos estus marimos in oreano efficere
consueuit. nos teisq id erat incogitum. ita uno t̃pre
& longas naues: quibus Cȩsat eẽctitum transportan¬
dum cut auerat: quasq in atidu subduxerat estuo
compleuerat & oneratias quȩ ad ancoras erant de¬
ligatȩ tempestas asflictabat neq ulla nostris faculta

Expanded text:
tum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus tum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas
Abbreviated transcription (Latin):
ad pustinam foctuna cesati defuit hostes preliõ
superaei simulatq se ex fuga recepetunt statim
ad esarem legatos de pace misecunt. Obudes datu¬
ros queq impetasset facturos esse polliciti sune una
u his legatis cõmius aterebas uenit quem supta
demonstraueram a cesare inbritaniam premis¬
uinetela coniecerant. tum peelio facto remiserũt
i petenda pace ciusrer culpam in multituduem
coruecorunt & pec imprudentia: ut ignosceretur
pecierunt. Ssar questus ꝙ cu ultro in continentem
legaeis missis pacem ab se pecisset bellum sine causa itulis¬
sene ignoscere imprudentiȩ dexit. Obsidesq impecauuit
quor illi partem dederunt statim partem ex longĩꝗ¬
orib locis accersitam paucis dieb sese daturo dixerũt
interea suos remigrare in agros usserunt princapesq un¬
diq conuenire & seciuitatesq suas sesati comenda¬
re ceperunt. His rebus pace confumata postdiem quar¬

Expanded text:
ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemisvincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quar
Abbreviated transcription (Latin):
conpesissent subsecuti hostibus a propinquacuitts cu¬
gatun est ab utrisq acriter Rostasn quod nego
ordines seruare: neq firmiter in sis tere mne qsiȩnas
suibsẽqui poterant atq alius alia exnaui quibuscũq
signis oecurcer& se agtegabat magnopeor peistus¬
babantur. H lasteo uõ notis omnibe uadis ubi aliqͥs¬
exlictore singulares ex naui egrediente compelqi¬
rant incitatus equis impeditos ãddorebantice plures
paucos carcĩsis tebant. Alii & latere apereo in uniã¬
sos tela coniitiebant. Quod cuianimaduertiset &¬
sar scaphas longart nauium ite speculatoria naui¬
gia militibus compleri iussie Et quos laborantes cõ¬
spexerat his subsidia submietebat Hostri simult
atido constiterunt sius omnib consecutis in hostes
impetum fecerunt: atq eos in fugam dederunt. Neq
longius prosequi poeuerunt ꝙ equites cutsum te¬
nere atq insulam capere non potuerunt H& unũ

Expanded text:
conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Puconspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum
Abbreviated transcription (Latin):
riei non eadem a lacrieate acstudio : quo impedest¬
bus uti preliis consuetunt ueebantur. Quod ubi clar
ueri ab oneratiis nauibus & remis incitati & ad la¬
tus apertum hostiu constitui atq indefunttis sa¬
gietis tormentis hostes propelli ac submoueti uuss.
que res magno usui nostris fuit. Nam & nauiur
figura & remoꝵ motu & inusitato gnẽ tormento¬
rũm pa pecmoti bacbari constituerunt ac paulu
modo pedem retulerune. Atq nostris militibus cũc¬
eantibus maxime propter altitudinem maris qui
decime legionis aquilam ferebat contestatus decs ut
ea res legioni feliciter euenit& Desilite inquit mi¬
lices nusi uultis aquilam hostibus prodere: ego cecte me¬
um rei .p. atq imperatori officium prestitere: hoc cu
magna uoce dixisse se ex naui proiecit⁊ atq in hõ¬
stes aquilam ferre cepit. eu noltri cohortati int
se netaneu dedecus ad mieteretur uniuersiꝰ & naui de¬

Expanded text:
riti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestriti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar veri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi de
Abbreviated transcription (Latin):
itq ut rei militaris tatio maxime ut maritime res
postularent: ut qͣ celerem atq in stabilem mnotu habe¬
rene ad nutu & ad tempus omnes res ab his admini¬
strarentur. Nus dimissis & uentu & estum uno tempo¬
re nactus ẜmdato signo sublatis anchoris ctiter mi¬
lia passuus septem ab eo leco pragros sus ac plano litore
naues constituit. At barbati consilio romanoꝵ cognto
premisso equitatu & essedariis: quo plerunq gñe in
preli s uti consuescent reliquis copiis subsecuti nostro
nauibus egredi prohibebant. Erat obhas causas sũma
ditis manib magno & graui onẽte armor: oppres¬
sis simul & de nauib desiliendu: & in fluctibus consi¬
stendum et cum hostibus erat pugnandum cũ illi aut
exarido aue paulum aqua progressi omnibus mem¬
bris expediei notissimis locis audacter eela coniite¬
rene & equos insuefactos incitarent. Quibus rebus no¬
stri perterriti atq huius omnino gnis pugnȩ impe¬

Expanded text:
itque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res itque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa ditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae impe
Abbreviated transcription (Latin):
tinoꝵ a quib ad cu legati nõ uenerane. Ducen¬
dum dedie .p. Sulpicium ausfui legatum cum eo
presidio quod sacis esse arbitrabatur portuu tenere ui¬
sit. His constitueis reb nactus idoncam ad nauigan¬
dum tempestatem tercia fere uigilia soluit equi¬
cesq in ulteriorem portum progredi &naues consce¬
dere & se sequi uissie a quib cum paulo tardius esf
adminis tracu. Ipse hora circiter diei quarta cu¬
mis nauibus britaniam actingit: atq ibi in omnĩb
collibus expositas hostium copias armatas conpexit cueꝰ
loci hȩc er̾at natura : atq ita montib angũstis mare
continebatur: uti ex locis supetiorib inlitus telum
adiici posset. Hunc ad egcefliendum nequaq idone¬
um locum arbieratus dig reliquȩ naues eo conueni¬
rent ad horam nonam in anchoris expectauie. Inte¬
ru legatis tribunisq militum conuocatis & que e uo¬
loseno cognoscer& & que fieri uellet ostendit monu¬

Expanded text:
rinorum a quibus ad eum legati non venerant ducenrinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monu
Abbreviated transcription (Latin):
nunciat: du in his locis cȩsar nauiu parandat ca
moratur ex magna parte marinoꝵ ad eum legati
uenerunt qui sede superioris temporis consilio excu¬
sarene ꝙ homines barbati & nostre cõsuetudinisĩ¬
periti bellu p .R. fecissent seq ea que imperasset fac̃¬
turos pollicentur. Pec sibi Cesar satis oportune achi
habebat neq has tantaꝵ reꝵ occupationes britaue
anteponendas uidicabat magnu his num obsidum
imperat: quib adductis cos infide recepit nauib
eractusq ꝙ sacis esse ad duas transporeandas legiones ex¬
stimabat qđ preterea nauui longaꝵ habebue questi¬
oni legatis prefectiq distribiuit. Fluc accedebat de¬
cem &octo onerarie naues quȩ ex eoloco amilib
passuu octo uento tencbaneut quominus in eune
portum possent uenire. has equitibo disttibuit Re¬
liquu execcitum .o. Titurio sabino & .L Aucun¬
culeo coctȩ legatis in menapios atq in cospagos ino¬

Expanded text:
nuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa nuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidhabebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. Navibus tractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Mo
Abbreviated transcription (Latin):
tus Huc naues undiq ex finitimis regionib & q su-¬
periore estate ad uenetici bellu effecerat: classem
iubet conuenire. interu consilio eius cognito & pec
mercatores ꝑ lato ad britãnos a complurib insule ci¬
uitaerb ad eum legati ueniunt. qui polliceant obli¬
tis liberaliter pollicitus hortatusq ut in eã sententia
permanerent: eo domu remietit & cuihis una cõ¬¬
m̃uui: quem ipse a crebatib superatis regem ibi consti¬
tuerat cuius Quictute Uconsilium probabat &¬
quem sibi fidelem arbitrabatur: ciuusq auctoritas ĩ
his regionibo magna habebatur mittit. Huic imperat
quas poshe adeat ciuitates: horteturq .p .R. fidem sequã¬
tur seq celeriter eo uentur: nuntiet Uoloe senus ꝑspec.
regionib omnibus ꝗͣtu ei facultas dari potuit.: qui
naui eg̾di ac sebarbartis non auderet cõmittere. Qũ
to die ad cesarem reuectitur quȩq ibi perspexisset re¬

Expanded text:
tus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam sutus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsitis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas possit adeat civitates horteturque ut populi Romatur seque celeriter eo venturum nuntiet. Volusenus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset re
Abbreviated transcription (Latin):
die dugua parte estatis reliqua test ⁊ ei restus
locis ꝙ om̃nis gullia ad secenctione uergit mahu¬
uliã initelligebat & si tempus anni ad belluꝰ gereni¬
dum deficera eñ magno usiui sibi fore arbitraba¬
tur. Si m̃o in sula adiset & genii homunuutaer¬
pe iset loca portus aditus cognouisse que fere da
gallis erant incognita Neq ti camee prere netca¬
as illo adiit quisq̃ Neq his ipsis quicq̃ pretecora
naoituna ueto ead regiones quȩ sunt contre gauita¬
as notu est ieaq uocati ad se undiq mercatoribus
ip q̃ta esset insule magnicudo neq que aue art
nationes incolerent neq q̃ue usum belli haberent aut
quib in sticucis uecrentur neq qui essent ad matou
nauio mulcicudinem idonei portuis reecire qoct¬
loneud hec camnoscenda prius preticrdue farce peote
oreus esse arcbicratus s. Voloscenucunasa songa
prenuctit: huic mandat ut nploratis omnila eeis
ad se ꝙ primiu reuertat᷑. Ipse cu omnib copis in morinos

Expanded text:
parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, matuxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos
Abbreviated transcription (Latin):
Pompeio. A Crasso comsulib Usipetes germnani
& ite tenchaceri magna cu multitũ dine ho¬
minum flumen thenu transierũt non lon¬
gasinari. quo thenus influit : Causa transe undi fuit
ꝓa sueuis complures annor ex agitatibello prendusut¬
rorabagricultura prohibebantur. Su euogrest gent
iongemaxima & belli cosissima germanor emuu
cursus inuice annopost in armissunt. Illi domi re¬
manene. Sic neq ageicultura nec rõ atq usus belli s̃¬
temietitur. Sed priuati ac seperati agri apud eos nib
ẽ. Neq longius anno remanere in loco uno incolendi
causa ineq multu frumẽto sed maxima partem
lacte ac pecore uiuũt. multu sunt inuenationib

Expanded text:
Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt mult
Abbreviated transcription (Latin):
esse in cõmodum acceptum. His rebus cognitis sesar
legiones equitatumq reuocati atq in itinere resis tere
uibe ipse ad naues reuertitur. Eadem fere que ex nũ¬
ciis licterisq cognouerat cotam prospicit sicut amissi¬
ciecicer .L. nauibus relique eñ posse refici magno nego :¬
cio uiderentur. Itaq ex legionibus fabros delegit: et ex
continenti alios accersii uib&. Labieno scribit᷑ ut ꝙͣ plu¬
timas pesse his legionib: quȩ sunt apud eu naues insti¬
tuat. ipse &si tes erat multe opere ac laboris t̃i cõmodis¬
simu esse statuit omnes naues subduci & cum castris
una munitione coniungi. in hisrebus circieerdies
consumit ne nocturnis quide diebus ad laborem mili¬
tum intermissis subductis nauibus castrisq egregie mu¬
nitis casdem copias quas ante presidio nauib reliquit

Expanded text:
rebus cognitis Caesar legiones equitatumque revocari atque in itinere resistere iubet, ipse ad naves revertitur; eadem fere quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissicirciter XL navibus reliquae tamen refici posse magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una munitione coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis navibus castrisque egregie munitis easdem
Abbreviated transcription (Latin):
rant. Cȩsar paucor dies in eoꝵ finib moratus om¬
nb uicis edificusq incensis frument̃isq succensis
se infines ubior recepit atq his auꝵꝵ suui pollicitꝰ
si a sueuis premerentur. Hec ab his cognouit: Su¬
euor postq̃ pet exploratores ponte fieci comꝑissent
more concilio habito nuncio in omnes partes dimi¬
uenieai de oppidis demigrarent liberos uxores suaq
omnia ũ iluias de ponerent atq omene qui drmꝙ
fere possent unu in locu conueniren uncose
deectuo medium fere regionum ate qual duelle
obtuerene Hic romanor aduẽtum e petati cio
ibi decertare consticiuisse. Quad ubi csar compenit
omnib rebe his confectis quamꝰ ret aulisa comber¬
cere exercitum cõstituerat ut germanis mecium
uniscere ante sicambos ulcis ceretur & ubia oblidi¬
one liberaret. Dicb omnino dece & esto traoi phenũ
consunpeis sacisad laudem & ad uiulitata prorenĩ

Expanded text:
rant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omrant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus confectis, quarum rerum causa exercitum traducere constituerat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc artius illigata tenerent᷑. Hac directa materia
inferiore parte fluminis obliquȩ agebant᷑: que pro
ariece sũbiectȩ & cui omni opere coniuncte iim
fluminis exciperene. Et aluȩ ite supra ponte medio¬
cri spatio ut ũ arboꝵ erunci siue naues deiciendi
operis causa essent a barbarismisse his defensoribe caꝗ
rerx uis minueretur neu ponti nocerent: dieb de
ce quibomateria cepta erat comportari oñu opere
effecto exercitus eraducitur. Cȩsar utranq pacto
pontio firmo presidio telicto infiner sicambror con¬
tendit. Incecii a complurib ciuitatib ad eu legati
ueniunt quib pacer amicitiãq petentib libetalit
respondie obsides adse adduci iubet: Sicambri ex
eo tempore quo pons institui ceptus est fuga compa¬
rata hortantib his quos extenchatetis atq usipeti¬
br apud se habebant finibo siuis excesserant sua omnia
exportauerant: seq in solitudinez ac siluas abdide¬

Expanded text:
hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdide
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Itaq & si sũma difficulta faciendi poneo o¬
pomebatur pꝑ latitudine capiditate altitudinemq
fluminis en id sibi contendendu aut alit non naaꝗ¬
cendu execitu exis timabat. Rationes pontu hano
insticuit. Fignabina sexquipedalia pauli ab imos
oua dimensa ad altieudine fluminiant uadr̃
pediu duor inter se uĩgebat Nec cinmachituallo¬
naba uinissa in flumen de fixerat fis tucisq edegerat
son sublice m̃o directa ad pecpediculus sed prona
e faltigiare ut scd nacuras luminiaiprocumtere
lis itei coneraria duo ad cuidui mdu iaatalene¬
uallo pedui quadragenu ab infeciore parte conera uu
atq impẽtu fluminis conuersa statuebat. Hec utrãq
insuper bipedalib trabib ĩmissis quantu eoꝵ tigno
iunctura distabat binis utriq fibulis ab extrema
parte destinebantur. Quib disclusis atq in gͣias par¬
tem teiunctis tanta erat operis firmitudo atq reꝵ
eaꝵ natura ut quo maior uis aquȩ se incitasset

Expanded text:
bat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intvallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset,
Abbreviated transcription (Latin):
se trañs thenu infines sicambror receperat seq cu ÷
his cõuinxerat. Ad quos cu cesarnuncios misisset q̃
postularent eor qui sibi gallieq bellu intulissent utiđ
se inuito getmanos in gallia transire non equiu eũ¬
stimaret : Cut sui quicq esse imperii aut potatia teac
thenu postulare Ubii aut qui uni ex trano rhenis ad
Cesarem legato miserane amicitia fecerant obside
transportare. Id sibi auxiliu spẽq reliqui tempotis
satis futuꝵ. eantui esse nomen atq opinione euas &¬
citus Atiouistopulso & hoc nouissimo prelio factoe
adultimas germanoꝵ natione uti amicitia & opt¬

Expanded text:
se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi se invito Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum nationes, uti opi