comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur tam ueloci anuni ꝙͣ ip̃e est
lentus hunc ⁊ atib helneti t ansi¬
bant / quos dum cranficu in ipo
Nox suꝑueiens opp̃sisset tabus
copiaro partib transuectis quarta
substiterat mane ꝓuimo transitu¬
ra atq ita fortima disponente co¬
ntigeret/ ut hec esset illa pars hel¬
uecioꝵ que muscos aunte annos con¬
suse de quo diximus int̃ fecto et ex̃ci¬
tu sub Ingum misso cladem ppło Rom¬
ano granem atq iguonimã inflixe¬
rant in qua unꝰ ex multis legatus
consulis .P. piso ceciderat em̃s piso¬
nis ams qui nñc consul ac cescris
socer erat. Eo setior cesar oblata oe¬
casione et p̃natas siml et pnblicas
Inmrias ustiscendi cum tubus tantum
legionib intempesta sub nocte castas
egreditur atq ad tronsitũ occupatos
et ml cale metuentes aggressus in¬
signi stiage delemt pancis in silnas
yonnas fuge presidio delapsis his
actis cosar nnchil substitit sed confe¬
stim ꝓperato ponte flimen tuͣsiit eo¬

Expanded text:
tur, tam veloci amni, quam ipse est tur, tam veloci amni, quam ipse est lentus. Hunc ratibus Helvetii transibant; quos dum transitu in ipso nox superveniens oppressisset, tribus copiarum partibus transvectis, quarta substiterat mane proximo transitura; atque ita, fortuna disponente, contigerat, ut hec esset illa pars Helvetiorum, que multos ante annos, consule, de quo diximus, interfecto et exercitu sub iugum misso, cladem populo romano gravem atque ignominiam inflixerat; in qua unus ex multis legatus consulis L. Piso ceciderat, eius Pisonis avus, qui nunc consul ac Cesaris socer erat. Eo letior Cesar, oblata occasione et privatas simul et publicas iniurias ulciscendi, cum tribus tantum legionibus intempesta sub nocte castris egreditur, atque ad transitum occupatos et nil tale metuentes aggressus insigni strage delevit, paucis silvas in proximas fuge presidio dilapsis. His actis, Cesar nichil substitit, sed confestim, properato ponte, flumen transiit eo
Abbreviated transcription (Latin):
uictor nnsꝙͣ uel prelio nel uictoria
Retardatus mntra pancos dies i
Allobroges puemens mox cum toto
Rodami transiit exercitu ¶ Illie ca¬
stra hentem ambaroꝵ ednoro ꝙ le¬
gationes a deunt fatum patrie muise¬
rantes sue fortime quo suit ĩ stacu
edocent transisse ꝑ Seqnanor fiunes
heluetior Rabiem et in suos effusos
fines oña uastare agros ia coloms
uacuos egre opida deffendi nichil sy¬
ei esse nisi in cesare si quid de ppło
Romano bene umꝙͣ meriussent nt
afflictis op̃e ferat mesti orant. Idẽ¬
t Allo broges qui uicma locor ta¬
ns Rodami terras h̃uerant et que¬
runt᷑ et flagitant ¶ Omb̾ uocib
motus cesar mlq differendũ Rat¬
ns citato agmine hostes insequt᷑
Il per eduoꝵ ac sequauor fines
flimins tanta laticu segnitie ut
qui ꝑgat uix di guosti queat sit
stagno similis q̃mescit antiquo
arar nomñe. nono ant sona hic per
lugdimẽsem Colom̃a egressus ibi
ante ciuitatis muros Rodano nuste¬

Expanded text:
victor nusquamque vel prelio vel victoria victor nusquamque vel prelio vel victoria retardatus, intra paucos dies in Allobroges perveniens, mox cum toto Rhodanum transit exercitu. Illic castra habentem Ambarorum Eduorumque legationes adeunt: fatum patrie miserantes, fortune sue quo sint in statu, edocent: transisse per Sequanorum fines Helvetiorum rabiem et in suos effusam fines omnia vastare, agros iam colonis vacuos, egre oppida defendi, nichil spei esse, nisi in Cesare. Si quid de populo romano bene unquam meruissent, ut afflictis opem ferat, mesti orant. Idem et Allobroges a vicinia locorum trans Rhodanum terras habitant conqueruntur et flagitant. Quibus vocibus motus Cesar, nilque differendum ratus, citato agmine hostes insequitur. It per Eduorum ac Sequanorum fines fluvius tanta laticum segnitie, ut, quonam pergat, vix dignosci queat, sic stagno similis quiescit, antiquo Arar nomine, novo autem Sona. Hic per Lugdunensem coloniam egressus ibi ante civitatis muros Rhodano misce
Abbreviated transcription (Latin):
rebat ¶ Enpide ergo se ꝓ helnetiis
apnd Seqnanos int̃ponens tran¬
ficũ Impetrat ultro catro ꝙ datis
obsidib inde ne transire ꝑhibeãt
h̾inc ne noceant transenndo ¶ hec
cũ cesari Inotuissent ueritus host¬
m̃ cransitũ. multa grama sotiis
issaturũ. neq sat pancitati sue
fidens neq quod intendebat ꝑ inter¬
micios fieri posse sperans cosiłm
capit ex cpre dumq heluetii in cõ¬
siliis tempus trahunt ip̃e dimisso
ad Gebemĩa munitiones q quas
fecerot profecto quanta potest ce¬
leritate iñ Italiam Redit Raptim¬
q ibi conscriptis duab legionib
nec nõ trib aliis que aqmleie in
hiberms erant accersitis quinq
Iam nouis legionib submyns brem¬
ssuma ꝓ media alpes uia inust̾iorẽ
golliam pari celeritate Reñtitur dũ¬
q per abrnta moncm̃ cõstendit ab al¬
pmis gentib iter exalto ꝓhibere
uolentib multis locis excipitur nu¬
las q paris quidem preliis ubiq

Expanded text:
rebat. Cupide ergo se pro Helvetiis rebat. Cupide ergo se pro Helvetiis apud Sequanos interponens transitum impetrat, ultro citroque datis obsidibus, inde ne transire prohibeant, hinc ne noceant transeundo. Hec quum Cesari innotuissent, veritus hostium transitum multa gravia sociis illaturum, neque sat paucitati sue fidens, neque, quod intendebat, per internuntios fieri posse sperans, consilium capit ex tempore, dumque Helvetii in consiliis tempus trahunt, ipse, dimissis ad Gebennam munitionibus, quas fecerat, ac prefecto, quanta potest celeritate in Italiam redit, raptimque ibi conscriptis duabus legionibus nec non tribus aliis, que Aquileie in hibernis erant, arcessitis quinque iam novis legionibus, subnixus brevissima per medias Alpes via in ulteriorem Galliam pari celeritate revertitur, dumque per abrupta montium conscendit, ab alpinis gentibus iter ex alto prohibere volentibus multis locis excipitur, parvis quidem preliis, ubique
Abbreviated transcription (Latin):
et a claris aintorib sc̃̾ptum mandatũ¬
q memoriẽ qui ip̃is Reb int̃ fuere.
cante gentis indicũ ¶Proiide sega¬
tis Redemitib ad pꝰfronm dĩe negat
asiquid de hiis que peterent se fact¬
mro cesar neq sibi Romano more
ficitũ droit ꝓ amicoꝵ fines armatis
ceocitib uiam dare Ili responsionẽ
hita se delusos ubi intellexerñt mesti
et irati ꝑ uoda fluminis alia atq
alia nbi ꝓfunditas minor esset mĩc
pedib mĩe Iuritis nauigiis et sepe
ꝑ tenebras oditum temptanerũt his
conatus tomen frustra fint Romanis
inter confilia prima dampnanerãt
Redire cõpulsi sunt/ quod q̃m sequa¬
ns nolentib ꝑiculosissimũ sciebat
pͥmo illos cũ pͥrecib neqmꝙͣ ex ꝑti
Bonorogis ad auxilliũ dõfugimit
nt per illu quod ꝑ se ne queant a¬
ssequãtur Is e qui polens uir magn¬
animus et ntriꝙ genti amicus er¬
at. Et crescendi cupidmne ĩ flama¬
tus et mediocrib in suetus caris
Multaꝵ genti gr̃am studio que¬

Expanded text:
toribus scriptum mandatumque memorie, qui rebus ipsis interfuere, caute gentis indicium. Proinde legatis redeuntibus ad prefixum diem, negat aliquid de his, que peterent, se facturum Cesar, neque sibi romano more licitum dicit per amicorum fines armatis exercitibus viam dare. Illi, responsione ita, se delusos ubi intellexerunt, mesti et irati per vada fluminis alia atque alia, ubi profunditas minor esset, nunc pedibus, nunc iunctis navigiis, et sepe per tenebras aditum tentaverunt. Is conatus tamen frustra fuit, Romanisinter consilia prima damnaverant, redire compulsi sunt: quod quoniam, Sequanis nolentibus, periculosissimum sciebant, primo illos precibus nequicquam experti, Domnorigis aut per illum, quod per se nequeunt, assequantur. Is in Eduis pollens, vir magnanimus et utrique genti amicus erat et crescendi cupidine inflammatus, et mediocribus insuetus curis, multarum gentium gratiam studio que
Abbreviated transcription (Latin):
ncato Romanũ fudisset ex̾citim misi¬
sset q sub ingum. Ea ꝓpter om̃ibus
ĩpi gerume compatis ꝓfectꝰ ab urbe
atq in gassiam usteriorem ura ue¬
locitate transgressus Bebennam ad
piculi locum uenit statim q ꝓuintie
quanto maximũ pati posset militũ
mimexũ Imꝑant ¶ Cognto cesaris
ad nentu helnetioꝵ legatio ex primori¬
bns gentis illico ad en adit/ orat iter
alind esse cestantur se ꝙ sine cuinsꝙͣ
dampno sine iniuria tansitaros spon¬
dent. Cosar/ Et si male mentis placẽ
nollet t pollicitis fidem milla heret
atq ideo iam Respossi certus esset ne
tam ex̾citum itinere fatigãtũ seq
cam mapĩs cõquirendis militib occu¬
patũ Repentina hostium turbar et incur¬
fio deliberandi spatiũ poposcit insis
legatis idibus aprilis ad se redire me¬
dio tempore suoꝵ ꝑiter et incolar
fretus oꝑa ab ip̃o lacu ad motem un¬
am quem ugiimis decem noñe miliã

Expanded text:
ncato, romanum fudisset exercitum misincato, romanum fudisset exercitum misissetque sub iugum. Eapropter omnibus impigerrime comparatis, profectus ab urbe atque in Galliam ulteriorem mira velocitate, transgressus Gebennam, ad periculi locum venit, statimque provincie, quanto maximum pati posset, militum numerum imperavit. Cognito Cesaris adventu, Helvetiorum legatio ex primoribus gentis illico eum adit, orant iter aliud esse testantur, seque sine cuiusquam damno, sine iniuria transituros spondent. Cesar, etsi male meritis placere nollet, et pollicitis nullam fidem haberet, atque id eo iam responsi certus esset, ne tamen exercitum itinere fatigatum seque tum maxime conquirendis militibus occupatum repentina hostium turbaret incursio, deliberandi spatium poposcit. Iussis legatis idibus Aprilis ad se redire, medio tempore suorum pariter et incolarum fretus opera ab ipso lacu ad montem Iuram, quem prediximus, decem novem millia
Abbreviated transcription (Latin):
eorñ ingressus lateq uictor magña nãtal
soli ꝑtem ilłis eripuerat seꝙ cc̾ Reliqño
oreptur ninabatur ¶Iam q obsides
nobilitatis extorfat et pro lem qualibit
caonsa in humanis illos supplitiis atte¬
rebat ¶ Quĩb ita se hentib iam tpns
tr ansemitib galli om̃es ant cederẽt ant
prrent hic ñ p̃ns galliaꝵ status erat
¶At Imposteꝵ timeri potat ne galliis
expugnatis germani uictor es in ꝓm̃tias
ppli Romam transmisso Rodan gurgite
penetraret/ et ꝓxima q̃q uastantes q¬
nod mustis ante secnlis fecerat ĩ Itałia
nrimipent ¶ hoꝵ tamen onnum motini
nuslus piculło ꝓximor Rome ꝙ uulgatior
ꝙͣ hesnetioꝵ appatus et dies ad Rodaani
transitũ pnblico prefixns edicto id q
Iulm cesare ut ad Rem Redeã celerare
compulit repntanti quanti dist̾minis
eet̃ qnantũ lacũq cimctatio atq id pre¬
cipue Recolentem qualicer gens eadem¬
olim quonda. l. E assio consule obtru¬

Expanded text:
eorum ingressus lateque victor magnam naturalis eorum ingressus lateque victor magnam naturalis soli partem illis eripuerat, seque et reliquam erepturum minabatur. Iamque obsides nobilitatis extorserat, et pro levi qualibet causa inhumanis illos suppliciis atterebat. Quibus ita se habentibus, iam tempus transeuntibus, Galli omnes aut cederent aut perirent. Hic in presens Galliarum status erat; at in posterum timeri poterat, ne, Galliis expugnatis, Germani victores in provincias populi romani, transmisso Rhodani gurgite, penetrarent, et proxima queque vastantes, quod multis ante seculis fecerant, in Italiam irrumperent. Horum tamen omnium motuum nullus periculo proximior Romeque vulgatior, quam Helvetiorum apparatus et dies ad Rhodani transitum publico prefixus edicto. Idque Iulium Cesarem, ut ad rem redeam, celerare compulit, reputantem quanti discriminis esset quantulacumque cunctatio, atque id precipue recolentem, qualiter gens eadem, quondam Lucio Cassio consule obtru
Abbreviated transcription (Latin):
ermanoꝵ nilia Quam obrem qui ill¬
os enocanerat Edm anpilioꝵ nnne¬
cate ꝓteriti cum penitere iam cepisset
incepti finib ꝙ illos pellere centa sset
mustis fractis preliis nobilitatem fere
omem senatũ q et equitatũ nuẜandis
ac uarriis amiẜant casib ac statu ueteri
in contato quo ysprimo usu olim sũma
inter om̃es gallos maie ͭ ͤ floruerant in ex¬
trem̃as miserias delapsi facile a Se qua¬
nis gallis hostib antiquis edomiti datis
obsidib et Inrenirando int̾posito ĩ illoꝵ
ditionẽ ac pene in ẜntute uenerat naq
illis ant uirtus ꝓpria ant Romanis fa¬
nor in tanta calamitate ꝓfuerat ꝙͣms
pridem senatus decrenisset ut quisquis
ymtiam galliam obtineret ꝙͣtũ posset
amicos popusi Romar nõĩatum ednos
armoro ope ꝑtegeret Cetero iichilo me¬
fior Ee quanoꝵ post uictoriã ꝙ eduoꝵ
post Rnnam conditio facta erat ¶ Ei¬
quidem Anouistus cũ ingenti maun fines

Expanded text:
ermanorum millia. Quamobrem, qui illermanorum millia. Quamobrem, qui illos evocaverant, Edui auxiliorum nimietate perterriti, quum penitere iam cepissent incepti finibusque illos expellere tentassent, multis fracti preliis nobilitatem fere omnem senatumque et equitatum miserandis ac variis amiserant casibus; ac statu veteri permutato, quo prosperrimo usi olim summa inter omnes Gallos maiestate floruerant, in extremas miserias delapsi, facile a Sequanis gallis, hostibus antiquis, edomiti, datis obsidibus et iureiurando interposito, in illorum ditionem ac pene in servitutem venerant. Neque illis aut virtus propria, aut romanus favor in tanta calamitate profuerat, quamvis pridem senatus decrevisset, ut, quisquis provinciam Galliam obtineret, quantum posset, amicos populi romani, nominatim Eduos, armorum ope protegeret. Ceterum nichilo melior Sequanorum post victoriam, quam Eduorum post ruinam conditio facta erat, siquidem Ariovistus cum ingenti manu fines
Abbreviated transcription (Latin):
omẽs ad Gebenĩa ad sint qui dies e¬
⁊at ad quinto kalendi aprisis .l. pisoe
cescris socero acq Anso gabmio consuls
Et h aunidem ab helnetiis in aiore ano
ꝙͣ consilio ꝑ abantur ¶ Impita bat tue
Ugermanit Arioinst ͦ quidem uir bellico¬
sus ac ferox mague quidem potente¬
et moioris suꝓbĩe qui tamen ante pa¬
ncos menses in ipus cesaris cosula¬
tu Rex atq amicus a Eenatu appe¬
llatus cum p̃plo Romano amiciciam
barbarica cotrapisset. Incider at añte
n hoc tempus inter Eduos atq al¬
uernos de simia Rero grane bella quo
gerendo pars utraq scipendiarios de
more germanos ad hibint ¶ Et pͥmo
quide aduentu nõ supra quidecim an¬
sia germanor i gallias p̾tio coducta
transierant Nt mor capti snauioris
celi et ulterioris soli dulcedine quod
olim in Italia fecerãt fatint. cõtime
nltro alios atq alios accersendo nige¬
nti multitudine cuncta cõplenerat erat¬
q iam in galliis ad centum uigintig¬

Expanded text:
omnes ad Gebennam adsint, qui dies eomnes ad Gebennam adsint, qui dies erat ad V. kal. Aprilis, L. Pisone, Cesaris socero, atque Aulo Gabinio consulibus. Et hec quidem ab Helvetiis maiore animo, quam consilio parabantur. Imperitabat tunc Germanis Ariovistus quidam, vir bellicosus ac ferox, magne quidem potentie maiorisque superbie, qui tamen ante paucos menses in ipsius Cesaris consulatu rex atque amicus a senatu appellatus cum populo romano amicitiam barbaricam contraxisset. Inciderat autem in hoc tempus inter Eduos atque Alvernos de summa rerum grave bellum, quo gerendo pars utraque stipendiarios de more Germanos adhibuit. Et primo quidem adventu non supra quindecim millia Germanorum in Gallias pretio conducta transierant; at mox capti suavioris celi et uberioris soli dulcedine, quod olim in Italia fecerant faciuntque continue, ultro alios atque alios arcessendo ingenti multitudine cuncta compleverant; erantque iam in Galliis ad centum viginti G
Abbreviated transcription (Latin):
affectate tiramndis suspectus in car¬
core diem obiit cepto nichomimis
nisistentes per se ipos millo dnce ar¬
mis expedicis frimieto q quod uisu
est itineri satis esse quicquid Relia
erat tanta illos nõ andotia sed Ra¬
bies inafat unacũ ediffitiis sins
uicis ꝙ et opidis euurñt ut spe Re¬
ditus prepta abstinatiores i om̃ez
timis quibusdam ppłis ysnasere sic
in ponnos facere ẜpit amentia.¬
¶ Eit stultoꝵ sunt piculosa collo quia
Imetis ergo copiis conspiratõne a¬
cerrima atq ardenti irredituri pata¬
os fines ecredi parant quasi nchil
penis patria nichil melins exilio.
Alterim sub mõtem uiram in sequan¬
os arctũ quidem ac difficile huic mpe¬
ndentiñ aspitate Rupium Ilime Rapibe
dicuntote fl̾mmis tanto suspectũ optitu
cile se uel ui uel precib impetratiros
dofidebant ¶Inde se songe lateq q̃ tula¬
sset impetus effufuri Altero igitur Ie¬
nere omisso die statunt quo armati

Expanded text:
affectate tyrannidis suspectus in caraffectate tyrannidis suspectus in carcere diem obiit, cepto nichilominus insistentes per se ipsos, nullo duce, armis expeditis frumentoque, quantum visum est itineri satis esse, quicquid reliqui erat tanta illos non audacia, sed rabies invaserat una cum edificiis suis vicisque et oppidis exurunt, ut, spe reditus prerepta, obstinatiores in omnem timis quibusdam populis persuasere. Sic in proximos facile serpit amentia; sic stultorum sunt periculosa colloquia. Iunctis ergo copiis, conspiratione acerrima atque ardenti irredituri patrios fines egredi parant, quasi nichil peius patria, nichil melius exilio. alterum sub montem Iuram in Sequanos, arctum quidem ac difficile et hinc impendentium asperitate rupium, illinc rapidi vicinitate fluminis tanto suspectum exercitacile se vel vi vel precibus impetraturos confidebant, inde se longe lateque, quo tulisset impetus, effusuri. Altero ergo itinere omisso, diem statuunt, quo armati
Abbreviated transcription (Latin):
nen Ante añt occidentales occeamis
flumenq garma Cuins dexteram
ad Rippam Equitama est gens mins
et tranquila bitiracũ pictamã petra¬
goricũ Cadinti. lemonices et aluer¬
ni.¶ Enpra ip̃m flumen est ho¬
losa ampla cimtas. Erans flum¬
en uero bastoma gens ĩmiitis aesu¬
bita galliaꝵ suinces ad extrentium
pyrem̃ scilicet et occeam litus ex¬
tenta .¶Eequanor uero ut sie droe¬
rim in grenno parisii fuere et seqn¬
ane auinis in medio parua insula
que parisior lutetia dicta est ubi ab
ipo Iulio cesare tnne fundata credit᷑
Allobroges Redeo hi quidem
non mũsto ante cesaris
consulatũ paccati et in fidem ppłi
Romani Recepti erant ¶E galliis
uero trans Rodañ hitantib a liqui
federati Romanis erant quidli sine
federe sins sibi legibz uinebant helu¬
etiorũ gens uirium fidutia maxi¬
mar simil q desiderio exestimans
gastiar om̃m Imꝑio potiendi. or¬
getorige pͥmũ dnce mor nbi ille

Expanded text:
nensis, ante autem occidentalis oceanus nensis, ante autem occidentalis oceanus flumenque Garunna, cuius dexteram ad ripam Aquitania est, gens mitis et tranquilla, Bituricum, Pictavia, Petrogoricum, Cadurci, Lemovices et Alverni; supra ipsum flumen est Tholosa, ampla civitas, trans flumen vero Vasconia, gens immitis ac subita, Galliarum limites ad extremos, Pyreneum scilicet et oceani litus, extenta. Sequanorum vero, ut sic dixerim, in gremio Parisii fuere, et Sequane amnis in medio parva insula, que Parisiorum Lutetia dicta est, ubi ab ipso Iulio Cesare tunc fundata creditur, Allobroges redeo. Hi quidem non multo ante Cesaris consulatum pacati et in fidem populi romani recepti erant; ex Gallis vero trans Rhodanum habitantibus aliqui federati Romanis erant, quidam sine federe suis sibi legibus vivebant. Helvetiorum gens virium fiducia maximarum simulque desiderio exestuans Galliarum omnium imperio potiendi, Orgetorige primum duce, mox, ubi ille
Abbreviated transcription (Latin):
nbi argentina nñc et illi basilica ⁊
costançia urbes sedent ¶Cis Ro¬
dami Alsobroges tennere lenam
anmuis ad Rppam quoro ut idem
Inlins celsus ait extrenin poimũ¬
q heluctiis angulum genna olim̃
opidum tenebat m̃e Gebenna
cinitas tenet exigna et lemano
Iminens et Rodano ipo ibi de lacu
anctiori quide ꝙͣ intranerat ermu¬
penti pons illic hand maguns est
hodie fuerat q osim Inlii cesaris
etate qni a muro cinitatis Incipieris
in finib heluctioꝵ desiĩt adeo a¬
ullum gentib inter se ea tempestate
discordib insi ad huc ꝓu fliminis
obicen natrra posuerat. ¶ Sed huc
postea reñtar. Nunc descptionem
ceptã pancis expedio. Igitur ado¬
cadẽtem ꝓpins et a Rheno longias
seqnata fuere qui nestio an flimis
patoi nomen occepunt an dederint
hic ad dextram Belge heluctii ater¬
go erant ad senam ꝓuntia ingdn¬
nensis ad heluctios illa quidem ꝑ¬
tinens. Itemq Ikrelateñ ac Narbo¬

Expanded text:
ubi Argentina nunc et Basilea et ubi Argentina nunc et Basilea et Constantia urbes sedent. Cis Rhodanum Allobroges tenuere levam amnis, ad ripam quorum, ut idem Iulius Celsus ait, extremum proximumque Helvetiis angulum Geneva, olim oppidum, tenebat, nunc Gebena civitas tenet exigua et Lemano imminens et Rhodano, ipso ibi de lacu auctiori quidem, quam intraverat, erumpenti. Pons illic haud magnus est hodie, fueratque olim Iulii Cesaris etate, qui a muro civitatis incipiens in finibus Helvetiorum desinit: adeo nullum gentibus inter se ea tempestate discordibus, nisi adhuc parvi fluminis obicem natura posuerat. Sed huc postea revertar: nunc descriptionem ceptam paucis expedio. Igitur ad occidentem propius, et a Rheno longius Sequani fuere, qui nescio an fluminis patrii nomen acceperint, an dederint. His ad dexteram Belge, Helvetii a tergo erant, ad levam provincia Lugdunensis, ad Helvetios illa quidem pertinens, itemque Arelatensis ac Narbo
Abbreviated transcription (Latin):
altus a segnanis disterminat a septe¬
ntrione aut̃ Rhemus ad huc fonti ꝓo¬
imius agermanis ꝙͣnis et hi quoq q
qod de belgis diximus in g̃maĩe no¬
men tp̃re labente transiernit atq
ita gallie transalpm̃e magnas ꝓtes
sibi g̾mania uendicarit sicut totam
cisalpinã sibi uendicanit Itallia ab
oriente antem clanstra alpiũ per he¬
lintios ab italia secerñt Ingis ae¬
reis t nine ꝓpetua a meridie lem̃anus
lacus et Rodamis qui lacũ int̾secat
inter eos atq a llobroges limes erat¬
¶ Qnor fimũ songitudo nt̃ Iullius
cessus affirmat ulia passiñ duce¬
nta quadraginta latiendo ant̃ centũ
octuaginta patebat / Et tam ꝓ nĩosi¬
tate homm ac bessor stadio angu¬
scissimis sibi carcerib cicũ scepͣti et
clansi uidebant᷑. ¶ Eo p̾missa desc̃pti¬
one nisi falor patet horũ n fimibus
finsse quos burgondiones a Burgis
modo dicims ad meridionalem plag̃a
Ad arthya uero ilam ⁊ hem Rippa

Expanded text:
altus a Sequanis disterminat, a septealtus a Sequanis disterminat, a septentrione autem Rhenus adhuc fonti proximus a Germanis, quamvis et hi quoque, quemadmodum de Belgis diximus, in Germanie nomen, tempore labente, transierint. Atque ita Gallie transalpine magnas partes sibi Germania vindicavit, sicut totam cisalpinam sibi vindicavit Italia. Ab oriente autem claustra Alpium Helvetios ab Italis secernunt iugis aeriis et nive perpetua. A meridie Lemanus lacus et Rhodanus, qui lacum intersecat, inter eos atque Allobroges limes erat. Quorum finium longitudo, ut Iulius Celsus affirmat, millia passum ducenta quadraginta, latitudo autem centum octoginta patebat, et tamen, pro numerositate hominum ac bellorum studio, angustissimis sibi carceribus circumscripti et clausi videbantur. Ex premissa descriptione, nisi fallor, patet horum in finibus fuisse, quos Burgundiones a Burgis modo dicimus, ad meridionalem plagam, ad arcton vero illam Rheni ripam,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ aypinquat. ¶C. i emi dextru
latus accolut Iam non galli erant
ẜ germani. Incipiens igitur belgro
Regio ab occeano qui inter harthon
ct occasumm britame insulam a con¬
tineti sepat ad u̾so fluminis alnee
inter Eeptentrionẽ et orientem
tendebat/ quib hodie in finibus
flandria et brabancia ẽ atq auo¬
ma plurime q alie et Regionn decus
adiacentiũ/ a marco Aggrippa post¬
modñ fundata et conditoris sin mĩc etia
nomen ẜnans. Sedet illa nobilis cinitas¬
ggripia coloma et hos quidem cuctis
galliaꝵ incolis tam corpoꝵ uiribus ꝙͣ
armoꝵ exꝑientia atq om̃i bellica p̃sta¬
ntes industria et fuisse olim legimus
it mĩc scinint Ea uero tota natio pan¬
latim nec uetuit Rhemis in nome g̾ma¬
mẽ liuiguam q concessit ut iam se ga¬
Nlos dici nesciant et si andiant indig¬
nent᷑ ¶ Belgis ꝓximi helnecii fuere
pari ꝓpe modũ et beli głia et uirtute
horum fines ab occasu una mons pre¬

Expanded text:
num appropinquat; qui enim dextrum num appropinquat; qui enim dextrum latus accolunt, iam non Galli erant, sed Germani. Incipiens igitur Belgarum regio ab oceano, qui, inter arcton et occasum, Britannie insulam a continenti separat, adverso fluminis alveo inter septentrionem et orientem tendebat, quibus hodie in fluibus Flandria et Brabantia est atque Hannonia, plurimeque alie, et regionum decus adiacentium, a Marco Agrippa postmodum fundata, et conditoris sui nunc etiam nomen servans, sedet illa nobilis Agrippina Colonia. Et hos quidem cunctis Galliarum incolis tam corporum viribus, quam armorum experientia atque omni bellica prestantes industria et fuisse olim legimus, et nunc scimus. Ea vero tota natio paulatim, nec vetuit Rhenus, in nomen Germanie linguamque concessit, ut iam se Gallos dici nesciant, et, si audiant, indignentur. Belgis proximi Helvetii fuere, pari propemodum et belli gloria et virtute. Horum fines ab occasu Iura mons pre
Abbreviated transcription (Latin):
io anne distingnitur. ¶ hic mꝙͣ an
bitus cerrar iam nõ gallia sed in¬
lie pars est. ¶Tr ansalpma nero si¬
ne nlt̾iorem galłiã cosmographice
historie uarie dmiserñt/ quam Ren
ꝙ et apnd eos satis obscura ẽ ct nt
clarior fiat plurm̃ indiget uerboꝵ tra¬
nseo/ quod inter om̃es cõnenit atquodᷤ
nerũ Reor attingerim uniuse transil¬
pine gallie fines ac spacin finsse ni
longũ abalpib Italie ad occeamu
britanicũ pirencos q montes qui ga¬
llos dirrimiñt ob hispanis. In latu
uero amnib Rheno ac Rodano genio¬
q mari in quod ip̃a flimina descen¬
Dunt occeano scilicet ac trrreno pa¬
tuisse aut in ciretutu nt Duetonus
tranquilus ait adbis et tacies cen¬
tena ułia passim. Ex om̃ib sane
dinsionib eins ac ꝓtib una galua
belgicam dcam constat de cuiꝰ finb
ct si uarient sc̃ptores hoc tenend̾ũ
habitasse belgas gallos ad sustã
Rheni Rippam ubi mapie ad occea¬

Expanded text:
io amne distinguitur, hic, inquam, io amne distinguitur, hic, inquam, ambitus terrarum iam non Gallia, sed Italie pars est. Transalpinam vero, sive ulteriorem Galliam, cosmographi et historici varie diviserunt, quam rem, quod et apud eos satis obscura est, et, ut clarior fiat, plurium indiget verborum, transeo. Quod inter omnes convenit, et quod verum reor, attigerim: universe transalpine Gallie fines ac spatium fuisse in longum ab Alpibus Italie ad oceanum Britannicum Pyreneosque montes, qui Gallos dirimunt ab Hispanis, in latum vero amnibus Rheno ac Rhodano geminoque mari, in quod flumina ipsa descendunt, oceano scilicet ac Tyrreno, patuisse autem in circuitu, ut Svetonius Tranquillus ait, ad bis et tricies centena millia passuum. Ex omnibus sane divisionibus eius ac partibus unam Galliam belgicam dictam constat; de cuius finibus etsi varient scriptores, hoc tenendum, habitasse Belgas Gallos ad sinistram Rheni ripam, ubi maxime ad ocea
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is ĩprimis que ingenti teliuris
spatio diffusa magña enrope ꝓtem
occupat biffariam distingint᷑. et no¬
mĩa a Romanis Imposita uel hinc
patet ꝙ eam partem que ypinq¬
mor Romo erat Cisalpm̃a dixerũt
ꝙ tis alpes ĩp̃i ctia essent. Illam
nero que Remotior cransalpiam¬
¶ Que distĩctio et ni hispamis ob¬
ẜnata est ut hanc scilicet ob cansã
hec citerior illa añt usterior dicetur
unde hor nonnrã anctores finsse
illos qui Reꝵ potirentur facile qm¬
dem ingemosus lector intellgat/ et
cisalpma sen citerior que fuit osin
gallia t̃minos q habuit hme appe¬
muũ ab occidente et meridie Illme
alpes a Septentrione ab oriente
ant sum̃ maris adriatici flimm̃¬
q exiguñ Rnbiconẽ qui hand̃ ꝓcul
a Rimino ip̃i o driatico mari ex ap¬
pemino ortus infuditur que nultis
t maguis urbibus insigis multis
clara fliminib ac laocub per medu
pado qñe heridam̃ greci uocant reg¬

Expanded text:
omnis, in primis que ingenti telluris omnis, in primis que ingenti telluris spatio diffusa magnam Europe partem occupat, bifariam distinguitur. Et nomina a Romanis imposita vel hinc patet, quod eam partem, que propinquior Rome erat, cisalpinam dixerunt, quod cis Alpes ipsi etiam essent, illam vero, que remotior, transalpinam; que distinctio et in Hispaniis observata est, ut hanc scilicet ob causam hec citerior, illa autem ulterior diceretur; unde horum nominum auctores fuisse illos, qui rerum potirentur, facile quidem ingeniosus lector intelligat. Et cisalpina seu citerior, que fuit olim Gallia, terminosque habuit hinc Apenninum ab occidente ac meridie, illinc Alpes a septentrione, ab oriente autem sinum maris Adriatici fluviumque exiguum Rubiconem, qui haud procul Arimino ipsi Adriatico mari ex Apennino ortus infunditur, que multis et magnis urbibus insigclara fluminibus ac lacubus per medium Pado, quem Eridanum Greci vocant, reg
Abbreviated transcription (Latin):
r agatorib tantis obtinut Impium
a senatu sibi n q̃mquenum progari
¶Q ne quidem et in gallia et in Italia
et in toto orbe maguoꝵ motuũ cansa
funt. his eim̃ ad uota fluentib ia
securior et despexit adusarios et le¬
giomb nonis pro arbitrio cõscaptis
ome ꝙͣtũ libet piculo sum et grane
belli gemis aggressus illa gessiede
quib ip̃e funt iam hme agere ag¬
grediar
capturus Res Inliii cesaris¬
S
gestas in gassus prinm̃
esse nchi credidi gassiar
situm ubi res geste erat describẽ
quod a qrabusdam confuse adeo
factũ est ut legentis ingemũ ano¬
titia Rer arcrat ip̃a depseptio que
Res eo michi facilior esse debet quo
Regionũ illaꝵ distantissimos fines
fere õmes ñc ex otio et solo uide¬
ndi noscẽdiq studis nuĩe eẜ negotio
crrcuiui ꝙnis ip̃a nominũ mnta¬
tio in his torris ant in aliis fere
om̃ib multũ none difficultatis c
scribenti obiciat et legenti ¶ Sed̾
emergam nt potero gallia ergo

Expanded text:
ragatoribus tantis obtinuit, imperium ragatoribus tantis obtinuit, imperium a senatu sibi in quinquennium prorogari; que quidem et in Gallia et in Italia et in toto orbe magnorum motuum causa fuit. His enim ad vota fluentibus, iam securior et despexit adversarios, et legionibus novis, pro arbitrio, conscriptis, omne, quantumlibet periculosum, grave belli genus aggressus illa gessit, de quibus ipse iam hinc agere aggrediar. Caput 3 Scripturus res Iulii Cesaris gestas in Galliis, primum esse michi credidi Galliarum situm, ubi res geste erant, describere; quod a quibusdam confuse adeo factum est, ut legentis ingenium a notitia rerum arceat ipsa descriptio. Que res eo michi facilior esse debet, quo regionum illarum distantissimos fines fere omnes, nunc ex otio et solo videndi noscendique studio, nunc ex negotio, circuivi; quamvis ipsa nominum mutatio in his terris, ut in aliis fere omnibus, multum nove difficultatis et scribenti obiciat et legenti. Sed emergam, ut potero. Gallia igitur
Abbreviated transcription (Latin):
pulus lar giretur et ꝙ sum nollent
Miius fieret aliemi ¶nec diũ In¬
india qmestente iam ꝓfectus in pro¬
nintia accusatus ab emulis ꝓcurauit
nt absens Rei publice cansa uocari
ad iditiu nõ posset posint q ĩ añim
om̃es qui ad mag̃ratus astensuri
cent sibi amicos efficere Atꝙ eibi
Impedrre insi qui sibi polucerentur
seeis absentiam deffensuros ut a
noullis hac de Re Insiurandum et
rogropħn nõ uereretur accipere.
Andient uero .l. domitiũ confulare
candidatũ qui cum precor año altero
uaxare uoluerat iattare sositum se
quod pretor neqͥuisset consulem effe¬
ctuo sibi q exercit creptuꝵ illius
cosu latũ inpediendi uiam una medi¬
tatus nouos amicos pomperm et
Crassimñ ad se lucam inre amicitie in
cossoqmũ enocatos induxit ut auni
instantis cõsulatũ. ꝓcterent quatimis
tantis competitorib ille succumberet
pindens qr imposter ne quid ini se
sinor posset hostilis illud quoq suff¬

Expanded text:
pulus largiretur, et, quod suum nollent, pulus largiretur, et, quod suum nollent, munus fieret alienum. Necdum invidia quiescente, iam profectus in provinciam, accusatus ab emulis, procuravit ut absens reipublice causa vocari ad iudicium non posset, posuitque in animum omnes, qui ad magistratus ascensuri essent, sibi amicos efficere, atque ex impedire, nisi qui sibi pollicerentur se eius absentiam defensuros, ut a nonnullis hac de re iusiurandum ac chirographum non vereretur accipere. Audiens vero Lucium Domitium consularem candidatum, qui eum pretor anno altero vexare voluerat, iactare solitum se, quod pretor nequisset, consulem effecturum, sibique exercitum erepturum, illius consulatum impediendi viam unam meditatus novos amicos, Pompeium et Crassum, ad se Lucam iure amicitie in colloquium evocatos induxit, ut anni instantis consulatum peterent, quatenus tantis competitoribus ille succumberet; providensque in posterum, ne quid in se livor posset hostilis, illud quoque suff
Abbreviated transcription (Latin):
sonsũ ꝙ mithridate ꝓdomito ad ip̃is ho¬
nores se lentins habuisset om̃i obsequio
pmereri scudint ntq solidior nedꝰ esset
marci cassi et pompei amititia uetusto
odio int̾rnptam ex cõsusatu que sinul
diffidentissie gesserant Resarcire insus est
effecit q solicito ac soserti ingeĩo ut ipi
tres in Re publica unu essent fore ⁊ atus
ut quod eis placuisset nillus infengeret¬
¶ nec fefellit spes ut q amicitia con¬
sangm̃tate firmaret filiam sua Iuliam
ponpeio comugẽ dedit t undiq sibr
admincula coaceruans ipe ealphurn¬
iam. s. pisoms successuri sibi als su¬
ccessoris in consulatu filiã in matu¬
mõnim accepit ¶ O eneri atq soceri
suffragiis fustus ex omib ꝓinciis ga¬
ssias atq Illiricũ preelegit amplissimõ
salicet opum uiam atq uberrimam
materiam triumphoꝵ nõ ꝙ senatus
ei transalpinã galliam libens daret¬
¶ Sed ueritus ne a senȩgatam po¬

Expanded text:
fensum, quod, Mithridate perdomito, ad ipsius hofensum, quod, Mithridate perdomito, ad ipsius honores se lentius habuisset, omni obsequio promereri studuit; utque solidior nexus esset, Marci Crassi et Pompeii amicitiam vetusto odio interruptam ex consulatu, quem simul diffidentissime gesserant, resarcire nixus est, effecitque sollicito ac solerti ingenio, ut ipsi tres in republica unum essent, fore ratus, ut, quod eis placuisset, nullus infringeret; nec fefellit spes; utque amicitiam consanguinitate firmaret, filiam suam Iuliam Pompeio coniugem dedit; et undique sibi adminicula coacervans ipse Calpurniam, Lucii Pisonis successuri sibi in consulatu filiam, in matrimonium accepit. Generique et soceri suffragiis fultus, ex omnibus provinciis Galliam atque Illyricum preelegit, amplissimam scilicet opum viam atque uberrimam materiam triumphorum; non quod senatus ei transalpinam Galliam libens daret, sed veritus, ne a se negatam po
Abbreviated transcription (Latin):
domi metuens latitaret e si quid dece¬
nedum eẽt per edicta decerueret ot cesar
solus Ren publica gubnaret nenne pior¬
sus obstante i Et si quis obstitisset non
tm nimis sed factis exterrito In quib
marcũ catone tante uiram sapientie ac
urbitis actis obstrepentem suis mani
toris cxtractũ ciria nutti fecit in caroe¬
ieo ¶ C no enntem illum senatus omis
posecutus est. Non aliter ꝙͣsi unius in
ssona capti om̃es uiderentͣ ¶ Sunt qui
bicamt uestẽ qnoꝙ nelut in luctu publico
pinitasse. ¶ Q. naquidem tanta uen̾atione
le pietate insi falor inuria carceris cõ¬
pensata est nt optabile fuisse uideatur
butom sic i carcere duci unde moyfic
esncẽtur ¶ Di quidem hec senatus tanta
consenfio cesarem ip̃nmonit nt qr ait
uaeter hec cesar untio consulatus senti¬
ons contia se nndiam saborante t con¬
is e⁊ qͥlorie decietas idq in se unñ fieri
guenni pompem̃ magũn tũc Eenatu n¬

Expanded text:
domi metuens latitaret, et, si quid decedomi metuens latitaret, et, si quid decernendum esset, per edicta decerneret, et Cesar solus rempublicam gubernaret, nemine prorsus obstante; et, si quis obstitisset, non tantum minis, sed factis exterrito. In quibus Marcum Catonem, tante virum sapientie ac virtutis, actis obstrepentem suis manu lictoris extractum curia mitti fecit in carcerem; quo euntem illum senatus omnis prosecutus est, non aliter quam si unius in persona capti omnes viderentur. Sunt qui dicant vestem quoque, velut in luctu publico, permutasse. Qua quidem tanta veneratione ac pietate, nisi fallor, iniuria carceris compensata est, ut optabile fuisse videatur Catoni sic in carcerem duci, unde mox sic educeretur. Siquidem hec senatus tanta consensio Cesarem ipsum movit, utque ait Preter hec Cesar initio consulatus sentiens contra se invidiam laborantem, et conis et glorie decretas, idque in se unum fieri Gneum Pompeium Magnum, tunc senatui in
Abbreviated transcription (Latin):
Eimiliq constantia et Nomu ultus est
quod questor apud se pretorẽ maioren
scilicet ꝑtatem passus esset accusari
¶Ad huc pretor hispamã petiit ẽ tana
erat uiri Iliuscris inopia ut a credi¬
torib ꝓfectio ens ĩpediretur nisi illos
datis fidenssorib qmetasset. Reb ant̃e
ilue gestis compoita ꝙ ꝓmñtia festinate
et successore non expettato ad consula¬
tu piter et tͥmuphum Rediit sed cum le¬
gibus ambos sumil assequi no liceret
omisso in p̃ns crmpho/ consulatu ma¬
sint Rerum cupidus gerendaꝵ. Comi¬
tiis quidem consularib non collegam
nattus que uolebat obstante optimatĩ
faccione cum marco bibulo feus est
consul/ Qnem exorta post modũ q̃nom
segis agrarie dissençiente foro armis
eiẽtit et de hoc ĩsenatu queri ausũ milo
se ultoren ant saltem cogntore Inurre
offerente eo panoris ĩpegit ut quiduis
malet ẽẽ ꝙͣ conful totoq t̃p̃e cõsulats

Expanded text:
similique constantia et Nonium ultus est, similique constantia et Nonium ultus est, quod questor apud se pretorem, maiorem scilicet potestatem, passus esset accusari. Adhuc pretor Hispaniam petiit, et tanta erat viri illustris inopia, ut a creditoribus profectio eius impediretur, nisi illos, datis fideiussoribus, quietasset. Rebus autem illic gestis compositaque provincia festinanter, et successore non expectato, ad consulatum pariter ac triumphum rediit; sed quum legibus ambos simul assequi non liceret, omisso in presens triumpho, consulatum maluit, rerum cupidus gerendarum. Comitiis quidem consularibus non collegam nactus, quem volebat, obstante optimatium factione, cum Marco Bibulo factus est consul. Quem, exorta postmodum questione legis agrarie, dissentientem foro armis eiecit, et de hoc in senatu queri ausum, nullo se ultorem aut saltem cognitorem iniurie offerente, eo pavoris impegit, ut quidvis mallet esse, quam consul; totoque tempore consulatus
Abbreviated transcription (Latin):
tum Non mustũ post gramori ñc
etiam suspitione laboranit accusat¬
ns apud Riomũ ngrum questorem
a lntio uectio ꝙ finsset int̾ coplices
C atilme ¶Qua milla maior esse po¬
sset Infanna. In senatu ant a Qmi¬
nto curio delatus Emeo plus fider
c̃e uidebatur quo cõmrationẽ illam
pͥmus ip̃e Reuelasset ⁊ atq ob id de¬
cerm sibi de publico p̃ima mernisset¬
¶ Et hic quidem ex catilina didicisse
Alter se c rrogrophñ Cesaris kattilme
datum ostensur asẜebat. Cõtumeliã
hanc tantã camq acres lnuoris acu¬
aculeos millatenis ꝓferendos Ratus ces¬
ar Cicerone sue Innocentie testem fecit
se q illi tñe consuli de ea ĩpa cõnratioe
quam loquinur a liqua dem̃tiasse mon¬
strauit. atq ita. confutatis adu̾saris
ut decretis pͥmiis Curins prinareti
obtimut/ uectins uero ut pignoribus
captis directaq supelectili gran niul¬
ca affectus pro Rostris pene a contiõe
disterpetur atq in carcere mittẽtur

Expanded text:
tum. Non multo post graviori nunc tum. Non multo post graviori nunc etiam suspicione laboravit, accusatus apud Nonium Nigrum questorem a Lucio Vectio, quod fuisset inter complices Catiline, qua nulla maior esse posset infamia, in senatu autem a Quinto Curio delatus, cui eo plus fidei esse videbatur, quo coniurationem illam primus ipse revelasset, atque ob id decerni sibi de publico premia meruisset, et sic quidem de Catilina didicisse; alter se chirographum Cesaris Catiline datum ostensurum asserebat. Contumeliam hanc tantam tamque acres livoris aculeos nullatenus perferendos ratus Cesar Ciceronem sue innocentie testem fecit, seque illi tunc consuli de ea ipsa coniuratione, quam loquimur, aliqua denuntiasse monstravit; atque ita, convocatis adversariis, ut decretis premiis Curius privaretur, obtinuit, Vectius vero ut, pignoribus captis direptaque supellectili, gravi multa affectus pro rostris pene a concione discerperetur atque in carcerem mitteretur;
Abbreviated transcription (Latin):
que cicilio metello tunc tribimo ple¬
bis noms legib et coliegiũ tribunoꝵ
et Rem pubłicam ꝑturbanti nõ fau¬
torem mõ se prebint sed anctorem
nouar ubiqr Rero ancupans mat̾iam
donee ab ad munstratione publica in¬
ssu senatus ut̃q phiberet᷑. neq nel
sit magratum gerere e uis Redde
destitit᷑ donec ni armis esse qui enni
ui cogeret parere senati de prehend¬
it ¶ Ern uero tunc dimissis licorib
clam discessit statinit q tantisper ꝓ
tempore ac Rer qualitate qmescere.
Cumq certatim multi ad enm dieb
prouimis cõnenrent ad lacessite
presidm̃ diguitatis opem illi atq op¬
am offerentes sen modestia sen diffi¬
dentia Recusant atq effrenatius n¬
stantes sobria orone cohercuit Qne
Res eo gratior om̃ib quo ab om̃mi
opinione Remotior fit unde effect¬
nin ut Eenatus ei per Illustres ui¬
ros grates ageret et in curia eno¬
cato ac uerbis honorificentissimis
cossandato p̃reptum Restituet magra¬

Expanded text:
que Cecilio Metello tunc tribuno pleque Cecilio Metello tunc tribuno plebis, novis legibus et collegium tribunorum et rempublicam perturbanti non fautorem modo se prebuit, sed auctorem, novarum ubique rerum aucupans materiam, donec ab administratione publica iussu senatus uterque prohiberetur. Neque vel sic magistratum gerere et ius reddere destitit, donec in armis esse, qui eum vi cogerent parere senatui, deprehenderit. Enimvero tunc, dimissis lictoribus, clam discessit, statuitque tantisper, pro tempore ac rerum qualitate, quiescere. Quumque certatim multi ad eum, diebus proximis convenirent ad lacessite presidium dignitatis opem illi atque operam offerentes, seu modestia seu diffidentia recusavit, atque effrenatius instantes sobria oratione coercuit. Que res eo gratior omnibus, quo ab omnium opinione remotior fait. Unde effectum, ut senatus ei per illustres viros grates ageret, et in curiam evocato ac verbis honorificentissimis collaudato, prereptum ristitueret magistra
Abbreviated transcription (Latin):
Ut decnnis Billanuis consul designa¬
tus sinami sũa qũa mutare pudor ꝓ¬
hibebat int pretari nõ erubescẽt atq
ĩ sensu miciorẽ fando Reflecte dem¬
ꝙ alii atq alii mnt̃ cctos ⁊iceronis
consulis frater eloqmo capti illius
n sentencia ibant poterant ꝙ ste¬
leratissimi cines/ singue uinis au¬
uisio penõ instissime mortis enade
insi Marcus cato uir grauissimꝯ
oratione contraria pessimã in ꝓtem
inctinatos ammos erexisset ¶Etat
utraq oratio çip̃nd Crispum Sa¬
lustĩi cpris illius historicũ neq
tam̃ coptis obstimit donͨ Romani
equites ad p̾sidiu Senatus ar¬
mati mortẽ sibi strictis mnciombus
ainarent᷑. Ita nt ꝓuim metu pene
om̃es effugerẽt pançiq eum com¬
plexn toqeq sim obnolutũ ꝑicu¬
lo mortis eriꝑent ¶Qno ꝓmotus
nõ modo ceptũ obmisit Sed ad̾te¬
mpus ip̃am curaiam int̾ missit ¶ lec
dni tamen ualuit qmescẽ quominus
se tribimiciis ꝓcelis ingereret. Ita¬

Expanded text:
ut Decimus Silanus, consul designaut Decimus Silanus, consul designatus, sententiam suam, quam mutare pudor prohibebat, interpretari non erubesceret, atque in sensum mitiorem fando reflectere. Denique alii atque alii, inter ceteros Ciceronis consulis frater, eloquio capti illius in sententiam ibant, poterantque sceleratissimi cives lingue unius auxilio penam iustissime mortis evadere, nisi Marcus Cato, vir gravissimus, oratione contraria pessimam in partem inclinatos animos erexisset. Extat utraque oratio apud Crispum Sallustium, temporis illius historicum. Neque tamen ceptis abstinuit, donec romani equites ad presidium senatus armati mortem sibi strictis mucronibus minarentur, ita ut proximi metu pene omnes effugerent, paucique eum complexu togeque sinu obvolutum periculo mortis eriperent. Quo permotus non modo ceptum omisit, sed ad tempus ipsam curiam intermisit. Nec diu tamen valuit quiescere, quominus se tribuniciis procellis ingereret. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
ncificatu maximũ petiit non abscfl
mon miero ingente Ita iam tuc amibi¬
tio Romama orbem muafat Iom ponti¬
ficotus pcciña uendebatar mimis mo
luq deorm erat / Qua in Re nõ ip̃e
sibi sufficiens aliemi in modica es con¬
cagit quod deinde secum extimons
dim in campn candidatus mane destẽ¬
deret matrse deo sculanti domũ mꝗt
nisi pontifes non Rentar Rensus est
añt pontifex duob p̾clarissimis com¬
pecitorib supatis etate sicet ac digitote
prestantib ¶ Inde pretor factus ẽ.
quo tempore cu hatheline cõiratio
ernpisset t complices steler tene¬
rent᷑ unin̾so senatu sappremũ i
cos supplicĩ dec̾nente solus est
ansus suade non morte illos affici
expediens esse. sed pnblicotis bo¬
nis ꝑ costodias anincipior dundi
ac ẜnari ꝑsuasisset ꝙ fortassis da¬
nt̃n om̃ib terroris ncuserat inuidie¬
q eis imposteꝵ ĩ minentis si tales
añes contra segem portiam pemissẽt

Expanded text:
ntificatum maximum petiit, non absque ntificatum maximum petiit, non absque fluxu munerum ingenti: ita iam tunc ambitio romanam urbem invaserat, ut pontificatus pecunia vendebantur, minus malum, quod deorum erant. Qua in re non ipse sibi sufficiens alienum immodicum aes contraxit; quod deinde secum estimans, dum in campum candidatus mane descenderet, matri se deosculanti: Domum, inquit, nisi pontifex non revertar. Reversus est autem pontifex, duobus preclarissimis competitoribus superatis, etate licet ac dignitate prestantibus. Inde pretor factus est. Quo tempore quum Catiline coniuratio erupisset, et complices scelerum tenerentur, universo senatu supremum in eos supplicium decernente, solus est ausus suadere non morte illos affici expediens esse, sed, publicatis bonis, per custodias municipiorum dividi ac servari; persuasissetque fortassis tantum omnibus terroris incusserat invidieque eis in posterum imminentis, si tales cives contra legem Porciam interemissent,
Abbreviated transcription (Latin):
gtis insignib ut cõtu statũ ter puble
⁊ ꝑtiribaret ¶E⁊ m̃e sen pemtencia seu
mebu nñc morte conspiratora effactia
nosism̃ caruisse in ea edalitota multuo
eat ac magnifica a dornotũ urbis quo¬
e om̃mn ĩpe sosus exctuso colseca ppli
qiam consecutus sperans q mł sibi ne¬
gatum iri tentame extra ordinẽ Egi¬
mregem sm̃i solio deiecissent ¶E ed
as op̃cimatil impeditus ut qno poter¬
dt modo se de ills uindicaret milor
contenptu gaii marni nom homios cio¬
osedt dt Inguitha scilicet et amibus
po esen tonitu que issa hostil sun¬
ha enerterat reporamt Idem ꝙ dum
quonem de ficcariis exerceret eos qui
dꝑscaprione Tillata Rellatis capitib
c̃imni Rmanoro exerra. io pecumas
occopissent ꝙͣuis legi cornehie tunc
ecemptos pro siccariis dingit quod
asi adusarioꝵ odio facerat in seta¬
n inste quidem ut arbitior fatiebat.
Non omn potest nature segem les hu¬
mana connessere ¶ ꝑdita spe egipta po¬

Expanded text:
viris insignibus, ut totum statum reipublice viris insignibus, ut totum statum reipublice perturbaret, sed nunc seu penitentia seu metu, nunc morte conspiratorum effectu consilium caruisse. In ea edilitate multa fecit ac magnifica ad ornatum urbis, quorum omnium ipse solus, excluso collega, populi gratiam consecutus, speransque nil sibi negatum iri tentavit extra ordinem Egyregem suum solio deiecissent, sed ab optimatibus impeditus, ut, quo poterat modo, se de illis vindicaret, in illorum contemptum Gaii Marii, novi hominis, trophea de Iugurtha scilicet et Cimbris ac Theutonis, que Sulla hostili superbia everterat, reparavit. Idemque dum questionem de sicariis exerceret, eos, qui proscriptione sullana, relatis capitibus civium romanorum, ex erario pecunias accepissent, quamvis legi Cornelie tunc exemptos, pro sicariis duxit. Quod etsi adversariorum odio faceret, in se tamen iuste quidem, ut arbitror, faciebat: non enim potest nature legem lex humana convellere. Perdita spe Egypti, po