comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
emeram: furti actio re̾st̾au¬
rabitur. quod si post litem
contestatam eum redemero
condeompnandus crituech¬
lii e uendidiss pariu enim¬
iefert cui uendid̾ĩt adu̾sario
an aliꝙ su aq culpalitis esti¬
mationem subiturum qui
uendendo noxe deditionem
xxu. dig̾ scribit. si seruu
ꝓro derelicto habeam qui tibi
furtum fec̾it. lib̾ari m̃equia
statim meus ẽẽ desinit ne es
nomine qui sine domino sit
furti sit actiõ. ¶ Si scriuus rẽ
tuam sub trax̾it. quendid̾it.
tuq mimimios quos exp̾tio
habebat eiextussis. lccuserit
furti actione ultro citroq nã.
et tu adu̾sus me furti ages
noxalr serui nomine et ego
adu̾sus te mĩmorum noĩ ͤ
u et si seruo creditoris meiso¬
lu̾iii niminos ut is eos dño
suodet eque iocus erit furti
actionie sim̃mos acceptes
int̾ acceperit.¬
ad itamhr̃ditatem rẽ hr̃dis
fururi sub crax̾it potĩt is cũ
legatario quilegatum agno¬
n̾it. furti age̾ s si idem seruus
hr̃ditariamrem sub trax̾it:

Expanded text:
emeram, furti actio restaurabitur: quod si post litem contestatam eum redemero, condemnandus eritlpianus libro trigensemeram, furti actio restaurefert, cui uendiderit, aduersario an alii: suaque culpa litis aestimationem sublaturum, qui uendendo noxae deditionem um scribit, si seruum pro de‹re›licto habeam, qui tibi furtum fecerat, liberari me, quia statim meus esse desinit, ne eius nomine, qui sine domino sit, furti sit actio.Si seruus meus rem tuam subtraxerit et uendiderit tuque nummos quos ex pretio habebat ei excusseris, locus erit furti actioni ultro citroque: nam et tu adversus me furti ages noxali servi nomine et ego adversus te nummorum nomine. Sed et si servo creditoris mei solverim nummos, ut is eos domino suo det, aeque locus erit furti actioni, si is nummos acceptos interceperit.aditam hereditatem rem heredis futuri subtraxerit, poterit is cum legatario qui legatum agnouerit furti agere: sed si idem seruus hereditariam rem subtraxerit,
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃ Hoxaliuiditio ĩuitus ne¬
mocogitur auum defendere.
s carere dehet eoquem ñ defẽ¬
dit si seruus est quod silib̾ ẽ.
quu potestate sit ĩ distincte ip̃ e has¬
illi sui defensio danda esti
um famił ex causa deligi defei¬
dit. ineum iuditumͣ datur.¬

Expanded text:
m Noxali iudicio invitus nemo cogitur alium defendere, sed carere debet eo quem non defendit, si servus est: quod si liber est qui in potestate sit, indistincte ipsi sui defensio danda est: um familias ex causa delicti defendit, in eum iudicium datur
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Si quis seruum pignor¬
atum demum a debitore
subreptum emerit a debito¬
re nomine eius surticene¬
bitur. domimio serui ad ꝗͣ¬
bii enim quamius auferri
eis dominium possit.stĩm
tamen conueniendi sunt.

Expanded text:
Si quis seruum pigneratum, deinde a debitor‹e› subreptum emerit a debitore, nomine eius furti tenebitur dominio serui adquihi enim, quamuis auferri eis dominium possit, interim tamen conueniendi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ n d tir udictio. indicem dare pot̾
at siuit legati ꝓ consulmisitẽ
hii quib id more concessumẽ
pp̃ uimimperii sicut prefectus
urbis cetĩq rome magnfrat᷑¬
eut ¶ non autem omnes uiclices¬
ei dari possunt ab hiis qui iudi¬
ͣcis dandiius hñt q̃uidam ⁊¬
enim lege impecliutur ne
iudices sins /quidam natura

Expanded text:
iurisdictio iudicem dare potest: ut sunt legati proconsulum. item hi quibus id more concessum est propter uim imperii, sicut praefectus urbi ceterique Romae magistratus. Non autem omnes iudices dari possunt ab his qui iudicis dandi ius habent: quidam enim lege impediuntur ne iudices sint, quidam natura
Abbreviated transcription (Latin):
ĩstitũats plane a quis cognita rei
u̾itate suum ne gocium deser¬
n̾it. nolago ualitem impbam
a seu̾are quam calum pnie cã
noninstitũat: is testiisse nõ

Expanded text:
instituerat. plane si quis cognita rei ueritate suum negotium deseruerit nolens in lite improba perseuerare, quam calumniae causa non instituerat, is destitisse non
Abbreviated transcription (Latin):
D Si filius familias uidex li
temsuam feat ĩ tanͣtam qnͣ¬
ticatem tenetur. que tunc in
reculio fuit. cum sententiam
di cebat. ¶uidex tunc utemsu¬
am facere mͣtelligitur cum ĩẽ¬
dolo malo infraudem legis sẽ be¬
centiam dix̾it tolo malo aũt .t ̃¬
uidetur ħ facere si euidens ar¬
guatur. eius iix grãuꝑ inimd¬
titia ur etiam sord̾es ut u̾ am
estimationemlitis prãre coga⁊¬
tem. Iiulianus autenstur
in ħrdem iuq̾icis quilitem su¬
am fecit putat accc̃em comre¬
tere que sententia uẽra nouẽ
utigatorib iudicem suum soᷤ¬
uidex necessario summnĩdus ẽ.
quia iniquum ẽ aliquem sue
rei iudicem fieri fr e
cessurum erit quominus u¬
dex datus ope sam possit dare. ꝑͣ¬
mutare eum debet iubet pretoꝵ
ħ est si forte occupatio aliqua
indicem nonpatiatur operã

Expanded text:
 Filius familias iudex si litem suam faciat, in tantam quantitatem tenetur, quae tunc in peculio fuit, cum sententiam dicebat. Iudex tunc litem suam facere intellegitur, cum dolo malo in fraudem legis sententiam dixerit dolo malo autem uidetur hoc facere, si euidens arguatur eius uel gratia uel inimicitia uel etiam sordes, ut ueram aestimationem litis praestare cogatum.Iulianus autem in heredem iudicis, qui litem suam fecit, putat actionem competere: quae sententia uera non est litigatoribus iudicem soliudex necessario sumendus est, quia iniquum est aliquem suae rei iudicem fieri. Idemcessurum erit, quo minus iudex datus operam possit dare, mutari eum iubet praetor: hoc est si forte occupatio aliqua iudicem non patiatur operam
Abbreviated transcription (Latin):
marcelius meo solo priuilegio¬
it eos uti domum rencrandi quosᷤ
ĩ cuntate suauł c̾te intra proe¬
uintiam contrax̾int. quod est
u̾um. ¶ or⁊si agant compellun

Expanded text:
Marcellus in eo solo priuilegio eos uti domum reuocandi, quod in ciuitate sua uel certe intra prouinciam contraxerunt: quod est uerum. sed et si agant, compellun
Abbreviated transcription (Latin):
none ad pretoremucretur: debet
uenire. ut a po mponius ⁊ dad̃¬
pius scripserunt pretoris ẽ eͣmm
eum existimare. ansua sit iurꝰ¬
isdictio sucu autem noncon¬
terẽ pñe auccoritatem uretoris
nam et legati cetĩq quirenct᷑¬
andi domum. irisht̃it. ĩ ea sunt
tã ut ĩius uocati nemant pri¬
uilegia sua allegãturi.

Expanded text:
rem uocetur, debet uenire, ut et Pomponius et Uindius scripserunt: praetoris est enim aestimare, an sua sit iurisdictio, uocati autem non contemnere auctoritatem praetoris: nam et legati ceterique qui reuocandi domum ius habent in ea sunt causa, ut in ius uocati ueniant priuilegia sua allegaturi.
Abbreviated transcription (Latin):
derint ubi conueniuntur ceter¬
nͣm si cont̾rax̾int ibi: renocãdi
ns nou hñt exceptis legatis
quilicet tonͣcrax̾iut lunmodo
dante legationem con rax̾un᷑.
ñ complhratur se rome defen¬

Expanded text:
erunt, ubi conueniuntur. ceterum si contraxerunt ibi, reuocandi ius non habent: exceptis legatis, qui licet ibi contraxerunt, dummodo ante legationem contraxerunt, non compelluntur se Romae defen
Abbreviated transcription (Latin):
mine agat nam et iuliano
ẜplacet si filius famillas lega¬
etions ul studiorum grã abe¬
ͣrit auł furtumur dampuũ
Iniuiria passus sit. posse eum
ntiliinditio age̾ ne dum pr
expectatur. impuinta sint. ina¬
leficia: quia p̃r uenturus ñoẽ
ub dumuenit se subtrahat is
qui noxam cominisit unde ego
at filius ageret uiditio. forte dẽ.¬
poĩtum repetens uł mandati a p¬
gensuł pecuniam quam t̾re¬
didit petens: si forte pr in pro¬
uintia sit ip̃e aũt forte rome L
Estudiorum causa uł alia iustã
ex causa agat namsi em̃o deꝰ¬
d̾imus accc̃em: futurimisit. ut
impune frantem paͣciatur ege¬
ne augetur utilitas ꝑligĩtatẽ
dendiis ẽ. ubi defimctus deuiii
a conuemẽdus siibi ĩ uematm
nulloq suo ꝓprio priuilegio ex
obligatio oritur certo loco ã¬
ministrauit. ⁊ suͣbi domiciliũ.
non habuit. ibi se debebit de fẽ¬
dere ꝯ sinon defendat. neq ibit
domicilium hãt bonapossiden
ꝑacietur ¶ ꝓuide ⁊ si merces
uendidit. c̾to iccour deposunt

Expanded text:
nomine agat. nam et Iuliano placet, si filius familias legationis uel studiorum gratia aberit et uel furtum uel damnum iniuria passus sit: posse eum utili iudicio agere, ne dum pater exspectatur impunita sint maleficia, quia pater uenturus non est uel dum uenit, se subtrahit is qui noxam commisit. unde ego at filius agere utili iudicio, forte depositum repetens uel mandati agens uel pecuniam quam credidit petens, si forte pater in prouincia sit, ipse autem forte Romae uel studiorum causa uel alia iusta ex causa agat: ne, si ei non dederimus actionem, futurum sit, ut impune fraudem patiatur et egene augetur utilitas per dignitatdendus est, ubi defunctus debuit, et conueniendus, si ibi inueniatur, nulloque suo proprio priuilobligatio oritur, certo loci administravit: etsi ibi domicilium non habuit, ibi se debebit defendere et, si non defendat neque ibi domicilium hpatietur.Proinde et si merces uendidit certo loci uel disposuit
Abbreviated transcription (Latin):
guli homines ⁊ singule oues idõ¬
q me posse gregem uendicare
quamius aries cuus sit ĩ mix¬
aliene statue ad drd̃is. non poũe:¬
u dici. brachium tunmneẽ. quia to¬
Ita statua imo spͥu cõtinetur ti¬
gͥnum alienu edibuinctu.
nemo uendicare pot̾ pp̃legem
duccecim tahularrariuer eo
nomine ad exhibenclum agr.

Expanded text:
uli homines, singulae oues: ideoque posse me gregem uindicare, quamuis aries tuus sit immixalienae statuae addideris, non posse dici bracchium tuum esse, quia tota statua uno spiritu continetur. Tignum alienum aedibus iunctum nec uindicari potest propter legem duodecim tabularum, nec eo nomine ad exhiben
Abbreviated transcription (Latin):
rumptum sit reduxat priore
cominum non posse non idem
ineo quod plũbatum sit quia
feruminatio ꝑ eanre̾ inat̾i ani
facit cõfusionemsplumbatura ñ
remefficit sĩdeoq ĩ omnib hiis
casib ĩ quib neq ad exhibedum
neq furem lccumbt̃ ĩ fact ac¬

Expanded text:
ruptum sit, redire ad priorem dominum non posse. non idem in eo quod adplumbatum sit, quia ferruminatio per eandem materiam facit confusionem, plumbatura non idem efficit. ideoque in omnibus his casibus, in quibus neque ad exhibendum neque in rem locum habet, in fact
Abbreviated transcription (Latin):
namurttgre opimonis ui¬
debatur ut non debuit cinto¬
dri ab soluendus ẽ possorut
samensi intea eum usucepetit.
actionb suis cedat petitorrt
fructus eus cemporis quoros¬
sedit prestet quod sindinm eũ
mimis enimpetitor eamrem
ꝑsequi pot. quamuis interim
dunũ fugast usucapiat. nec
iniquu id cc̃.

Expanded text:
ntegrae opinionis uidebatur, ut non debuerit custodiri, absoluendus est possessor, ut tamen, si interea eum usuceperat, actionibus suis cedat petitori et fructus eius temporis quo possedit praestet. quod si nondum eum minus enim petitor eam rem persequi potest, quamvis interim, dum in fuga sit, usucapiat? nec iniquum id esse
Abbreviated transcription (Latin):
a cies suas p̾stare cogeturai
trumetrum uolũt actor sit
⁊ fractus quos ab alio possore
pepit irituere cum oporiet.
aucronrienim ex eo homine ꝙ
ilite eẽ ceperit sncẽ ñ debet scͥt¬
sruetus eius temioris quo tẽ¬
pore posseluo s̃ abeͦqui eincit᷑¬

Expanded text:
actiones suas praestare cogetur, trum eorum voluerit actor. sed et fructus, quos ab alio possessore percepit, restituere eum oportet: lucrum enim ex eo homine, qui in lite esse coeperit, facere non debetfructus eius temporis, quo tempore posse
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. Item suubatum tradidit
labeo ait etiamĩ iuriarum
competẽ accionem petitori¶
qͣuis rem ex necessitate dntm¬
xitͣ fortassis huuc offitio uidi¬
cis succurtetim unt p̾tim dñ gta¬
taxat debeat restitu̾e nam et
si fructus ꝑceꝑtis distraxit ne
corrump antur eque nõ amr̃¬
plius quam p̃cum ꝓstabit¬
¶ itemsi forte ager fuit qui
retitus ẽ imuitib ad signatus᷑
e malico ronorio grapossorida¬
s̃ ẽ uerius si forte distractut
erat petitor si accepiss morã pst¬
passo debẽ pͥrestarianamsiei
restituss distraxiss ⁊ ptium
mortuo homine necessatia ẽ
sententia pp̃ fructus ⁊ pͥtus⁊
stipulattẽm de uctione no
enim post litem cõce statamꝰ e¬
ułiq ⁊ facim possessor pre¬
stare debet. ¶culpan intelli¬
gitur sin auem petitam tiꝑi
nauigõnis transinare msit.
licet ea ꝑierit nisi siminus c¬
ydoneis hõib cã cominisit.

Expanded text:
i verberatum tradidit, Labeo ait etiam iniuriarum competere actionem petitori. Si quis rem ex necessitate distraxit, fortassis huic officio iudicis succurretur, ut pretium dumtaxat debeat restituere. nam et si fructus perceptos distraxit, ne corrumpantur, aeque non amplius quam pretium praestabit. Item si forte ager fuit qui petitus est et militibus adsignatus est modico honoris gratia possessori dased est uerius, si forte distracturus erat petitor si accepisset, moram passo debere praestari: nam si ei restituisset, distraxisset et pretium mortuo homine necessaria est sententia propter fructus et partus et stipulationem de euictione: non enim post litem contestatam utique et fatum possessor praestare debet. Culpa non intellegitur, si nauem petitam tempore nauigationis trans mare misit, licet ea perierit: nisi si minus idoneis hominibus eam commisit.
Abbreviated transcription (Latin):
tumi possor usu hominẽ cepi:
debrt cum trado̾ etq nomine
eneeumui pignor auerit na
ip̃. Aꝑsi quoq reo cauendũ
ce labro dicit. de hiis iebrrecte
pstari si forte fundinomine
dampminfecticauit.

Expanded text:
ium possessor usu hominem cepit, debet eum tradere eoque nomine ne eum vel pigneraverit vel . Ipsi quoque reo cauendum esse Labeo dicit 'his rebus recte praestari', si forte fundi nomine damni infecti cauit.
Abbreviated transcription (Latin):
deter quomuno postea eait᷑
sit quam mien eiuis postat¬
ceptum scilicet inchifurmas¬
senorusu cererit qno an ets¬
am de partiuscut demie et
tradiio acaiusio de dolo nec¬
ssaria est

Expanded text:
et, quamvis postea editus sit, quam matrem eius, post acceptum scilicet iudicium, possessor usuceperit: quo casu etiam de partu, sicut de matre, et traditio et cautio de dolo necessaria est.
Abbreviated transcription (Latin):
non posse puto autem ab oĩbs
qui rẽtenent. ⁊ hñt restituẽli
facultatem p̾eti posse.
sit. ubi restitui debeatꝰ scilicet
si presens non sit ⁊ ñ malũ ẽ
si bone fidei possõr sit is qui cũ
aut ubi agitur s suptibus
petitoris quͣ ex tra cibaria ĩ
restitutione cum satis daticẽ
sessor quiĩ alio loco cͥam rruina¬
ctus sit idem restãtui debet siu̾oͣ
ab eoloco ubilis contestata est
eam subtractam alio transtũ.¬
lerit illic restitũe debet unde sbͣ
rationem uidex hr̃e debebit. fĩ¬
ge enim depalitatum bominẽ
scitur: utiq rõꝑuidicem habe¬
bitur. quanto detĩor sit factuᷤ
quamquam ex legis aquilie
actione conueiri possõr possit.
unde queritur. anñ alias udex
exstimare dampnum debeat.
quam siremittitur acc̃o legis
aquilie. ⁊ labeo putat cau̾e peti¬
torem oportẽ lege aquilia nõ

Expanded text:
non posse. puto autem ab omnibus, qui tenent et habent restituendi facultatem, peti posse. sit, ubi restitui debeat, scilicet si praesens non sit? et non malum est, si bonae fidei possessor sit is cum aut ubi agitur: sed sumptibus petitoris, qui extra cibaria in restitutione cum satisdatione csessor, qui in alio loco eam rem nactus sit, idem statui debet: si vero ab eo loco, ubi lis contestata est, eam subtractam alio transtulerit, illic restituere debet, unde subrationem iudex habere debebit: finge enim debilitatum hominem stitui: utique ratio per iudicem habebitur, quanto deterior sit factus. quamquam et legis Aquiliae actione conveniri possessor possit: unde quaeritur an non alias iudex aestimare damnum debeat, quam si remittatur actio legis Aquiliae. et Labeo putat cavere petitorem oportere lege Aqu
Abbreviated transcription (Latin):
uiqua detingno ĩ unctoꝰ indnꝑ¬
im ei lege adnoderimtabula
descendens ¶ Ite muquis ex ali¬
enis cem̃tis in solo suo ecdifisaõ¬
u̾it domimmni quid̃ uendicare po¬
̃terit cementa  ant iesoluta. brio
dñs uͭe udicabit etiam sipost tẽ¬
pus usu capionis dissolutum
sit ediffitium: post quam a bõa
̃fide emptore possessũ sitͤ nec em
singula cem̃tausu capiuntur:
li tommis ꝑ deꝑ̃is spariũ nr̃a fiat.
petẽ. animadu̾tere debet an ali¬
quo int̾licto possit nancisci poᷤᷤ¬
sessionẽ ꝗ a lõge cõmodius ẽ ip̃m¬

Expanded text:
iqua de tigno iuncto, quae in duplum ex lege duodecim tabularum descendit. Item si quis ex alienis cementis in solo suo aedificauerit, domum quidem uindicare poterit, cementa autem resoluta prior dominus uindicabit, etiam si post tempus usucapionis dissolutum sit aedificium postquam a bonae fidei emptore possessum sit: nec enim singula cementa usucapiuntur, si domus per temporis spatium nostra fiat. petere animaduertere debet, an aliquo interdicto possit nancisci possessionem, quia longe commodius est ip
Abbreviated transcription (Latin):
beriores iectlitu retiĩs maritus cõ¬
sensit. sinulla in eare captõ sit fu¬
tura: quero anea pars dotis que
ml fundo ẽ mulieri manẽte ma¬
trimonior recte soluatur rsi p̾¬

Expanded text:
beriore reditu retinere: maritus consentit, si nulla in ea re captio sit futura. quaero, an ea pars dotis, quae in hoc fundo est, mulieri manente matrimonio recte solvatur. resp
Abbreviated transcription (Latin):
ant obeñ factũ uł uĩdemia toacta
sit. sed ut uerũ ẽ ꝙ de elea excussi
stripłit ita aliter obseruandñ¬
anus ait fruciuaru fnctus tũc
fieri cum̾ ẽos ꝑceperit bone fidei
Autem possõris. mox quam a
tione uł. morte relique causel
propte int̾itui usus fructus re¬
cipiunt dat¬

Expanded text:
aut oleum factum uel uindemia coacta sit. sed ut uerum est, quod de olea excussa scripsit, ita aliter obseruanduanus ait: fructuarii fructus tunc fieri, cum eos perceperit, bonae fidei autem possessoris, mox quam a tione uel morte reliquae causae uel pro parte interitum usus fructus recipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
rata sit. usum fructum extinctũ
quam sĩam putomeliorem
frucius extingnitur. ¶ quadri¬
gͥe usu fructulegato. sumnus ex
equio. decessĩt. añ extinguatur
usus fructus queritur ego puto
multum intee. equorum. anqͣ¬
drige nsus fructus legatus nã
si equorum. suꝑerit ĩ residius si
quadrige. ñ remanebit qi qua¬
drigã eẽ desut.¬

Expanded text:
 usum fructum extinctum: quam sententiam puto ueriorem. fructus extinguitur. Quadrigae usu fructu legato si unus ex equis decesserit, an extinguatur usus fructus quaeritur. ego puto multum interesse, equorum an quadrigae usus fructus sit legatus: nam si equorum, supererit in residuis, si quadrigae, non remanebit, quoniam quadriga esse des
Abbreviated transcription (Latin):
sisse quorimuoluntate reseorimi¬
ĩ aliemimedifitiũ conunete ẽẽnt.¬
ꝓauius notͣat. s ini solumpõtagi
ut soia uenditatio solutare cõpetat¬
mulieri non ĩduplum ex lege.xii
tabularum neq enim furtiummẽ
quod sciente dominoĩ clusum ẽ
quedam id circodedãt. ut ad sereũ
teretur mulier reu̾sa erat. deiñ di

Expanded text:
sisse, quorum voluntate res eorin alienum aedificium coniunctae essentlus notat: sed in hoc solum agi ut sola uindicatio soluta re competatmulieri, non in duplum ex lege duodecim tabularum: neque enim furtiuum quod sciente domino inclusum estquaedam idcirco dederat, ut ad se teretur: mulier reuersa erat, dei
Abbreviated transcription (Latin):
fierent. ĩ quirendo ex pͥrimit. itaq
nisi ante matrimoniũ contractum᷑¬
quod consensu ĩ telligitur donatio¬
facta eẽt nĩualere. ¶uignimnortos da¬
ducte sũt ante diem t̾cium quan¬
uibi nuptie fierent cums̃ separatadi¬
ab eo eẽt. die nuptiarum prius quã¬
ad eum transiret. ⁊ prius quã aqua
aiginis acciꝑietur id ẽ nuptie celebr

Expanded text:
fierent, in quaerendo exprimi: itaque nisi ante matrimonium contractuquod consensu intellegitur, donatiofacta esset, non valere. Virgini in hortos dductae ante diem tertium qibi nuptiae fierent, cum in separata dab eo esset, die nuptiarum, priusquaad eum transiret et priusquam aqua igni acciperetur, i
Abbreviated transcription (Latin):
ti uorti causa factarn: si alie nup¬
tie sccunte nonsunt aut tamlongo¬
tempore uidua auss ut minum ñ¬
uni alias nec donationẽ iulius esse¬
momenti suturam.

Expanded text:
diuortii causa factam si aliae nupinsecutae sunt aut tam longotempore uidua fuisset, ut um: alias nec donationem ullius essemomenti futuram.
Abbreviated transcription (Latin):
arentur. obtulit .x. aurecs dono: que¬
sitimiẽ post nuptias contractas di¬
uoͣtio facto ansũma donata uire re¬
peti posset.N2. id quod ante nuptias¬
donatum ꝓ poneretur de eo ñ posse de

Expanded text:
 optulit decem aureos dono: quest, post nuptias contractas divortio facto an summa donata repesit. respondit id, quod ante nuptiasdonatum proponeretur, non posse de
Abbreviated transcription (Latin):
ceuola. Titia sempronio cunicta die¬
nuptura eẽt. ante quã domum delu¬
ceretur. tabuleq dotis signarentur.¬
donauit tot aureos quero anea do¬
natio ratasit. õn at tiuisse cempꝰ¬
anantequam domũ deducẽturq¬
conatiofactaeẽt. ante tempus aut¬

Expanded text:
um Seia Sempronio cum certa dienuptura esset, antequam domum dceretur tabulaeque dotis signarenturdonauit tot aureos: quaero, an ea donatio rata sit. non attinuisse tempntequam domum deducerdonatio facta e
Abbreviated transcription (Latin):
babitu tunc ugnia que michi
hacdie donationis causa dareñ
noliuisti: daturam et resticutura
serit. pecunianrestitũe. de stipulꝗ¬
uxori donauit ex stipułone ꝓpoĩ¬
ta si condictio eius extitĩt. petiposse¬
q̃m quantoq ex donatione ĩ pocum̃¬
iam creditam conu̾sa ẽ qd sistipłõ
cõmissañ ꝓbetur tunc tantumpe¬
tiposse quan tũ lcruplectior ex
sea donationẽ facta compbetur
seie data effectasĩt eius tempore
concubinatus ac postea tempore
matrimonii aliis acceptis recdli
cibariis mancipiorum: re temꝑe
iac iepeti nonpossunt. s nec tempore
m̃miisiea mancipia uxoris ĩ cõi
usu fũint. ¶ flius rebrmatris in¬
t̾uenire solitus expecuma cõnsẽ¬
tiente mris ip̃a: mancipia et res

Expanded text:
babitur, tunc viginti, quae mihi hac die donationis causa dare voluisti, daturam restituturam miserit, pecuniam restituere debeat. Pauluxori donavit, ex stipulatione proposita, si condicio eius exstitit, peti posse, quoniam ex donatione in pecuniam creditam conversa est: quod si stipulatio commissa non probetur, tunc tantum peti posse, quanto locupletior ex ea donatione facta probeturSeiae data effecta sint eius tempore concubinatus ac postea tempore matrimonii aliis acceptis redditacibariis mancipiorum, responditia repeti non possunt, sed nec tempore matrimonii, si ea mancipia uxoris in communi usu fuerint. Filius rebus matris intervenire solitus pecunia matris consentiente ipsa manci
Abbreviated transcription (Latin):
rau̾at. uib̾um et hr̃temeẽ ius¬
serit. eiq postea meuius en¬
ñ habebit meułs cumtitio
legis aquilie actionem scili¬
cet secundum sabiniopinio¬
nem qui putabat ad br̃tem
actionem Fransmitti que
defuncto compet̾e non potuit.
nam absurdum sane acci¬
deret ut hr̃s pretium quasi
crtisi consequatur eius cui¬
us hr̃s extitit quod si ex ꝑte
eum domrmus br̃tem cum
lib̾tate eẽ uissit colꝰs eiusi
mortuo eor aget lege aqlia
auolenus Liber homo siuis¬
su alt̾ĩus dampnimũiuria
delit. actiolegis aquilie cũ
et qͣui iussit si motoius mi¬
perandi habut quot si non
habuit cum eo agendumẽ
qui fr̃cit ¶ Si quadrures cu¬
ius noutne actio eẽt cumto¬
mino qͣd̾ pauꝑiem feciss ab
alio cicisa ẽ funco lege aqͥ¬
sia agitu estimatio ñ at cor¬
pus quadrupeclis s ad cam
eius ĩ quo de pauperie acc̃ot̃.¬

Expanded text:
iberum et heredem esse iusserit eique postea Maevius en habebit Maevius cum Titio legis Aquiliae actionem, scilicet secundum Sabini opinionem, qui putabat ad heredem actionem non transmitti, quae defuncto competere non potuit: nam sane absurdum accidet, ut heres pretium quasi occisi consequatur eius, cuius heres exstitit. quod si ex parte eum dominus heredem cum libertate esse iusserit, coheres eius mortuo eo ageto Liber homo si iussu alterius manu iniuriam dedit, actio legis Aquiliae cum eo est qui iussit, si modo ius imperandi habuit: quod si non habuit, cum eo agendum est qui fecit. Si quadrupes, cuius nomine actio esset cum domino, quod pauperiem fecisset, ab alio occisa est et cum eo lege Aquilia agitur, aestimatio non ad corpus quadrupedis, sed ad causam eius in quo de pauperie act
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Si qs sumofacto apes ali¬
rit magis causam mortis presti¬
tisse uidetur quam accidissem.
cudeo infactum actione tenẽbi¬
tim. ¶ qd̾ dĩcitur dampnum
ĩuiria datum aquiliã ꝑ sequi
sic erit accipiend̾ut iudeatu.
dampnũ ĩ uiria datum ꝙ cũ

Expanded text:
 Si quis fumo facto apes alirit, magis causam mortis praestitisse videtur quam occidisse, et ideo in factum actione tenebitur. Quod dicitur damnum iniuria datum Aquilia persequi, sic erit accipiendum, ut videatur damnum iniuria datum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uter ab utro encyssis sisquicũ
alit̾ tueri se ñ possent damꝑm
culpam ded̾int. ĩ noxii sunt. uĩ
enimi nide fendere omn̾es lege̾
si defendẽli mei causa lapitem
ĩ adu̾sarium miseroe s ñ eum
s pretẽuntem ꝑcussero: tenetor
iege aquilla illum enim sõlu
nu uim in fert ferre concedit
ꝓdoneum parietem sustulit in¬
netur
quilla actumsit. postea mortuo
et eo uulnere agilege aquilia
tuo seruo de occiso  dosmnͣius ĩ¬
stitu̾it. exceptione dolimauo
iudiuo nicħ amplius cosequa¬

Expanded text:
uter ab utro euersus sit.Qui, cum aliter tueri se non possent, damni culpam dederint, innoxii sunt: uim enim ui defendere omnes leges si defendendi mei causa lapidem in aduersarium misero, sed non eum, sed praetereuntem percussero, tenebor lege Aquilia: illum enim solum qui uim infert ferire conceditum sit.Qui idoneum parietem sustulit, dnetur.quilia actum sit, postea mortuo ex eo uulnere agi lege Aquilia tuo seruo, de occiso agere dominus instituerit, exceptione doli mali iudicio nihil amplius co
Abbreviated transcription (Latin):
cemus a de arborib eot̾ tem¬
pore furtim cesis. puto cadem
diciposse etiam de actione qd̃
modo quis autem ꝓhibitus fe¬
cerit aut appari̾t eumĩ telligẽ.
debuisse ab eis ad quos ea hrdi¬
tas ꝑtiu̾et sirem scissent: prohi
culpauenit. ¶ quoriens sciente
domino seruns uumerat uꝑ ex¬
cidit. aquilia dominum teneri
dubumi non est.
cientia accipinins ut qui ꝓhitx̃
ponut tencatur siñ fecit. ¶lege
aquilia agipotest ⁊ sanato uuln¬
crato seruo ¶ Simeum seruu¬
cumlib̾um putares ectrd̾is lege
aquilia teneris. ¶ cum stramẽ¬
ta ardentia transilrent duo:
concurrer. amboq deciter̃ q alt̃
fiamina cõsumptus ẽ. ncħ co
nomine pot᷑ agr: siñ ĩ telligitun¬

Expanded text:
rboribus eodem tempore furtim caesis. puto eadem dici posse etiam de hac actione quod modo quis aut prohibitus fecerit, aut apparuerit eum intellegere debuisse ab eis, ad quos e‹a› hereditas pertineret, si rescissent, prohibculpa uenit. Quotiens sciente domino seruus uulnerat uel occidit, Aquilia dominum teneri dubium non est. tientia accipimus, ut qui prohibere potuit teneatur, si non fecerit. Lege Aquilia agi potest et sanato uulnerato seruo. Si meum seruucum liberum putares, occideris, lege Aquilia teneberis. Cum stramenta ardentia transilirent duo, concurrerunt amboque ceciderunt et alter flamma consumptus est: nihil eo nomine potest agi, si non intellegitu
Abbreviated transcription (Latin):
rõnem disputanli ꝓntilita¬
te cominun recepta eẽ. etĩ¬
numerabilib rebus ꝓbari
potest mnium ĩ terim ꝓposus¬
se contentus ero: cum plintᷤ
trabem alienam furandi
causa sustułint quamsingu¬
li ferre non possent. furti ac̃¬
tione omnes cem̃i ex istimã¬
tur. quamius subtili rõne¬

Expanded text:
rationem disputandi pro utilitarationem disputandi pro utilitate communi recepta esse innumerabilibus rebus probari potest: unum interim posuisse contentus ero. cum plures trabem alienam furandi causa sustulerint, quam singuli ferre non possent, furti actione omnes teneri existimantur, quamvis subtili r
Abbreviated transcription (Latin):
eorum lege aquilia tenerig¬
id q consequens auctoritan
uet̾um quicum a punibus
idem seruus itauulũatus ett
ut non appareret is cuius ic¬
tu ꝑiss omnes lege aquila
teñi uidicau̾nt ex istimatio
autem ꝑemptinon eat̾ inu¬
criusq ꝑsona fieti nam qui
prior uuln̾auit tantum preꝰ¬
stabit. quantum ĩ anno pro¬
ximo homo plurimi fuerat.
repetitis ex die uulneris. cec.
bitur quanti homo plurimũ
nemit potĩt ĩ anno ꝓximos
quouita excessit ĩ quo pre¬
cirm quoq hr̃clitatis erit:
cusd̃ ergo serui occisi noĩe
alius maiorem alius iumo¬
iem existimationẽ prestabit.
nec mirum ammint̾q eorum
ex diu̾sa causa ⁊ diu̾sis tempori¬
bus cicidisse hominẽ intelli¬
gatur ¶ quod si quis ab surte
a nob̾ ħ constitui putau̾it. co¬
gitet longe ab surdius consti¬
tuine utrum lege aquilia
teneri aut alt̾um potius cu
neq impunita malefitia eẽ¬
⁊ oporteat. nec facile constitui
possit ut̾ potius lege teneatur
muita antem nr cuuli contͣ

Expanded text:
eorum lege Aquilia teneri.Idque est consequens auctoritati ueterum, qui, cum a pluribus idem seruus ita uulneratus esset, ut non appareret cuius ictu perisset, omnes lege Aquilia teneri iudicauerunt.Aestimatio autem perempti non eadem in utriusque persona fiet: nam qui prior uulnerauit, tantum praestabit, quanto in anno proximo homo plurimi fuerit repetitis ex die uulneris trecenbitur, quanti homo plurimi uenire poterit in anno proximo, quo uita excessit, in quo pretium quoque hereditatis erit. eiusdem ergo serui occisi nomine alius maiorem, alius minorem aestimationem praestabit, nec mirum, cum uterque eorum ex diuersa causa et diuersis temporibus occidisse hominem intellegatur. quod si quis absurde a nobis haec constitui putauerit, cogitet longe absurdius constitui neutrum lege Aquilia teneri aut alterum potius, cum neque impunita maleficia esse oporteat nec facile constitui possit, uter potius lege teneatur. multa autem iure ciuili contra
Abbreviated transcription (Latin):
gnaui cogente fu̾it factum
ut celsus scribit. circa eum qui
incendii arcendi grã iucinas
edes int̾cidit nam hic scribit.
cessare legis aquilic actcẽmirs
̃ sto cuim metu ductus ne ad
se ignis ꝑuemiret uicinas etes
int̾cidit ⁊ sine ꝑuenit ignis si¬
ne ante extuctus ẽ ex istimat
co domino demolitur ⁊ eolo
inoriturin meclio dem̃tem¬
pore brs institũtus ẽ. ⁊ postea
ab alioictus decessit. quero
ancum utroq de orciso lege a¬
quilia agi possit. respondi octi¬
disse dicitur uulgo quid qui
cetendo. ⁊ a cede. rursus aquilia
iege teneri existimati sunt ñ
solum auutanusuassent ũt
confestim uuta priuarent s q
hii quorum ex nulnere c̃tum
cẽt aliquem uita excessurum
igitur siquis seruo mortifer¬
rum milnus infre̾it cumd̾q
alius ex int̾uallo ita ꝑcu̾sĩt
ut maturius int̾ficeretur: ꝙͣ
ex priore uulnere moriturꝰ
fu̾at. statuendum ẽ utrũq¬

Expanded text:
gna vi cogente fuerit factum, ut Celsus scribit circa eum, qui incendii arcendi gratia vicinas aedes intercidit: nam hic scribit cessare legis Aquiliae actionem: iusto enim metu ductus, ne ad se ignis perveniret, vicinas aedes intercidit: et sive pervenit ignis sive ante extinctus est, existimat to domino demolit et eo locmoriturum: medio deinde tempore heres institutus est et postea ab alio ictus decessit: quaero, an cum utroque de occiso lege Aquilia agi possit. respondit: occidisse dicitur uulgo quidem, qet a caede. rursus Aquilia lege teneri existimati sunt non solum qui ita uulnerassent, ut confestim uita priuarent, sed etiam hi, quorum ex uulnere certum esset aliquem uita excessurum. igitur si quis seruo mortiferum uulnus inflixerit eundemque alius ex interuallo ita percusserit, ut maturius interficeretur, quam ex priore uulnere moriturus fuerat, statuendum est utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
Parcellus Gitio ⁊ seio stĩchũ
legauit. de liberante seio cum
titius uendicasset legatum
stichus ercisus q̃ deiñ seius
repudiauit legatum ꝑ inte
titius agere possit ac si soli
legatariolegatum hr̃dis est
acc̃o ꝑide ac silegatumño

Expanded text:
Seio Stichum legauit: ‹de›liberante Seio, cum Titius uindicasset legatum, Stichus occisus est: deinde Seius repudiauit legatum. perinde Titius agere possit, ac si solilegatario legatum heredis est actio perinde ac si legatus non
Abbreviated transcription (Latin):
quod inte̾st eius: estimari nõ
potꝰ uerumptamcri ĩ hr̃de ue ĩ
legatariis diu̾sumi᷑ quibus ce¬
stamenta pene cyrographast̃.
Fibidem marcellus scribit. ꝙ¬
rographo dilecto compet̾ẽ legis
aquilie actionem. ¶S et si ꝗs
tabulas testamenti aput se
¶ i tepoĩtas deleu̾it uł pluribus
oꝓ̃sentib legĩt utilius ẽ ĩfactũ
qĩ uiriarum agi: sũiurie faci¬
ende causa secreta iulitioru
publicauit. ¶ int̾dum euenre
pomponius elegant̾ ait. ut quiᷤ
cabulas delendo: furtiñ tene¬
atur s tantum danini. iniui¬
rieut puta sinon animofur¬
ti faciendi: s tantum damni
dandi deleuit nam furtinõte¬
nebiturscum facto enim etiam
amimum fruris furtum exigit.
ex hibencdum tenetur. quia
corrumptam rem restitũit:
aut ex hibũit legis qua aqlie
actio ex eadem cã competit. cor

Expanded text:
quod interest eius aestimari non potest, verum tamen in herede vel legatariis diversum, quibus testamenta paene chirographa sunt. ibidem Marcellus scribit chirographo deleto competere legis Aquiliae actionem. sed et si quis tabulas testamenti  depositas deleuerit uel pluribus praesentibus legerit, utilius est in factum et iniuriarum agi, si iniuriae faciendae causa secreta iudiciorum publicauit.Interdum euenire Pomponius eleganter ait, ut quis tabulas delendo furti non teneatur, sed tantum damni iniuriae, ut puta si non animo furti faciendi, sed tantum damni dandi delevit: nam furti non tenebitur: cum facto enim etiam animum furis furtum exigit. exhibendum tenetur, quia corruptam rem restituerit aut exhibuerit. legis quoque Aquiliae actio ex eadem causa competit: cor
Abbreviated transcription (Latin):
referri debet ẽt tanti dampnã¬
dus ẽ is qui accicdit ilitio ie¬
gis aquilie: quann actoris in¬
terẽ noxe potius declitione de¬
fungi quamilitis estimationẽ
dem Si eo tempore quotibi ẜ¬
seriuebat ip̃e a seruo tuo uuln̾a¬
tus ẽ placuit omnunodo me
tecum recte lege aquilia exi
bit. equacum ĩ alieno pascere¬
tur. inco gendo quo pregnans
erat eiecit querebatur dominꝰ
eius poss ne cumeo qui cregiss
iege aquilia age̾. quia equa
imminittendo ruperat. si ꝑtussis¬
et aut consũto uehementius
egiss iussum ẽ agẽ possespomi¬
ponius ait. quainuis aliem
pecus in agro suo quis dep̾len᷑¬
dit. si illud expellere quo modo
sisuum dep̾hendiss qm si quis¬
ex eia re dampnum cepit. bt̃ ꝓ
prias actiones ⁊ ĩtaq qui pecus
alienuiminagro suo dep̾hende¬
rit ñ iure idinclũdit nec age̾
illud alit̾ debet quaniit supra
diximus quasisisimm s uel ab¬
igere debet. sine dampno: uł ad¬
monere dominumnt suum
tum cyrographum unchi eẽ

Expanded text:
referri debet et tanti damnandus est is qui occidit iudicio legis Aquiliae, quanti actoris interest noxae potius deditione defungi quam litis aestimatione.  Si eo tempore, quo tibi mseruiebat, ipse a seruo tuo uulneratus est, placuit omnimodo me tecum recte lege Aquilia expebit: equa cum in alieno pasceretur, in cogendo quod praegnas erat eiecit: quaerebatur, dominus eius possetne cum eo qui coegisset lege Aquilia agere, quia equam in iciendo ruperat. si percussisset aut consulto uehementius egisset, uisum est agere posse. Pomponius. Quamuis alienum pecus in agro suo quis deprehendit, sic illud expellere debet, quomodo si suum deprehendiss‹e›t, quex ea re damnum cepit, habet proprias actiones. itaque qui pecus alienum ‹in› agro suo deprehenderit, non iure id includit, nec agere illud aliter debet quam ut supra diximus quasi suum: sed uel abigere debet si‹n›e damno uel admonere dominum, ut suutum chirographum mihi esse
Abbreviated transcription (Latin):
appellat. non utiq eum qui
tunc fu̾it cum dampnum
dareturs uamisto modo nec¬
ab eo quidem cui hr̃s quis erͣ¬
it transire ad eum ca actio¬
sum fu̾it cuminhostium po¬
testate eẽs age̾ post lummo re¬
u̾sus potis ⁊ ħ alt̃ constitui si¬
ue magna captione postum¬
orum liborum qui parentib
hr̃des crunt. non potĩt ead̾ li.¬

Expanded text:
llat non utique eum, qui tunc fuerit, cum damnum daretur: nam isto modo nb eo quidem, cui heres quis erit, transire ad eum ea actiosum fuerit, cum in hostium potestate esses, agere postliminio reris: et hoc aliter constitui sine magna captione postorum liberorum, qui parentibus heredes erunt, non poterit. eadem di
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus sup̾mã eius quidõau̾it
durũ et auares̃ pemtentia accipe
debemus supp̾mã ꝓuide fiuu̾o¬
ipxori donau̾it. dem̃ eum penitiit
mox desiit penitẽ. dicendũe dona¬
tionͣe ualẽ ut supp̾mũ eius specte¬
mus iuditiũ: qmad medũ cura¬

Expanded text:
 supremam eius qui donauerit durum et auarum esse'.Paenitentiam accipere debemus supremam. proinde si uxori donauit, deinde eum paenituit, mox desiit paenitere, dicendum est donationem ualere, ut supremum eius spectemus iudicium, quemadmodum cir
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse eamꝑ doli excepͣtionẽ
cõsequint sibi mandẽtur accti¬
ones: ¶ Si donator seruus fu̾it
efectus priuati dicend̾ ẽ nõ imꝑ¬
letam s ꝑ emptam donatoe qns¬
ius morti seruitus comparetur
ꝓuide et sup̃a ĩ seruitutem redi¬
gatur cui donatum ẽ. ex tincoa
erit donatio. ¶ Simaritus urori
conau̾it. et mortem sibi obscele
mortem memoria eius dãnatqma
fu̾it dampnat᷑ꝰ quia ꝑmissune
ci dehus cestariur simodo ĩ petra.¬
it ui ue stet . cũ dãnaretur tonas

Expanded text:
potuisse eam per doli exceptionem consequi, ut sibi mandentur acones. Si donator servus fuerit effectus privati, dicendum est non impletam, sed peremptam donationem, quamvis morti servitus comparetur: proinde et si ipsa in servitutem redigatur cui donatum est, extincta erit donatio. Si maritus uxori donaverit et mortem sibi ob scelemortem memoria eius damnata fuerit damnatus, quia permissum est ei de his testari si modo impetravit ut testetur
Abbreviated transcription (Latin):
si appareat defunctum cuident᷑
reuscasse uolimtatem quod sũ
obscuro sit ꝓlinor eẽ debet iudex
ad compbandam donatoẽm. ¶ Si
maritus ea que donau̾it uxoripi¬
gnoris ded̾it. utiq eũ penitusse
dicemus licet dĩium retinu̾it.

Expanded text:
si appareat defunctum evidenter revocasse voluntatem: quod si in obscuro sit, proclivior esse debet iudex ad comprobandam donationem. Si maritus ea quae donaverit pignori dederit, utique eum paenituisse dicemus, licet dominium retinuit.
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs solu̾e pot̾ quãius cõmod̾ tẽporis
retenta petiũ a sentire potu̾it ¶ ꝙ lega¬
turus michi aut hr̃ditatis noĩe relic¬
turus es potes rogatus ame uxori
mee relłqu̾e ĩñuidetur eẽ conatio:
Quia nicħ ex bonis meis climinuit᷑
ĩquõ marĩe maiores donãti succur¬
risse. ꝓcuius ita ait.ꝰne amore alt̾ĩus
ait̾ despoliaretur. ñ quasi maliuol¬
o ne alt̾ iocuplectior fieret. ¶ Siiur¬

Expanded text:
sens soluere potest, quamuis commodum temporis retenta pecunia sentire potuerit.Quod legatur‹u›s mihi aut hereditatis nomine relicturus es, potes rogatus a me uxori meae relinquere et non uidetur ea esse donatio, quia nihil ex bonis meis deminuitur: in quo maxime maiores donanti succurrisse Proculus ait, ne amore alterius alter despoliaretur, non quasi maliuolos, ne alter locupletior fieret.Si u
Abbreviated transcription (Latin):
cõsumpsit. quanuus diuortio
secuto ħ compensatõ locũ hãt ¶Si
diuortiũ post donatoẽm int̾ces¬
donatõ ꝙ siñuult. extinguitur
pleriq enm cũ bonagrã disedẽͣ
pleriq cumira suiaĩ et offensa
ciliata andonatio duret. si cõstãte
m̃m̃io donator decessit. et pot̾ua
nulier et maritus diu seorsum
quid̃ bĩtau̾int s honorem ĩuice̾
m̃m̃ii habent qd̾ scimus ĩt̾clumet
int̾consulares ꝑsonas sub secutũ
puto conatoes ñualẽ quasi dur¬
au̾int nuptigñ enim coitus maꝵ¬
trimoniũfac̾ s maritalis affectio.
si tñ donatorprior decessĩt tunc do¬
natioualebit. ¶ Si ambo ab ho¬
stibus captisũt et quidonauit ⁊
fuidonatumẽ quid dicemus ⁊
prius illuduoloͣ tractare or̃o si
añ mors contigit ei cui donatu
enuluus mom̃ti donatẽem eẽ
uoluitsergo si ambo decessi̾nt ꝙd
dicemus: naufragio forte uł rui¬
nauł s̃ cendio. ⁊ siquid̃ possit appa¬
rere quis antera possit sp̃m possuit

Expanded text:
sumpsit, quamuis diuortio secuto haec compensatio locum habeat.Si diuortium post donationem intercesdonatio, quod si non uult, exstinguitur: plerique enim cum bona gratia discedunt, plerique cum ira sui animi et offensa.ciliata an donatio duret, si constante matrimonio donator decesserit? et potest diu seorsum quidem habitauerint, sed honorem inuicem matrimonii habebant quod scimus interdum et inter consulares personas subsecutum, puto donationes non ualere, quasi duraueri‹n›t nuptiae: non enim coitus matrimonium facit, sed maritalis affectio: si tamen donator prior decesserit, tunc donatio ualebit.Si ambo ab hostibus capti sint et qui donauit et cui donatum est, quid dicimus? et prius illud uolo tractare. oratio, si ante mors contigerit ei cui donatum est, nullius momenti donationem esse voluit: ergo si ambo decesserint quid dicemus, naufragio forte vel ruina vel incendio? et si quidem possit apparere, quis ante spiritum posuit
Abbreviated transcription (Latin):
t̾poĩtus mortuamuliere cõfestim
est quem maritus int̾posuit. et ac¬
tionẽ ip̃e maritus cũ eo habebit¶Si
ircorͥẽ quam a marito suocã mor
nicb̾ agitur eatradictione. quiañ
añ uitimũ uite tempus mułris
fu̾it. plane sũquib cãib placeat
retro agi donatõemã sequẽs tra¬
dictio amuliere facta ĩpendenti
habebͥetur. ¶ Simaritus uxori
donau̾it mortis cã eaq diu̾tĩt an
dissoluatur donatõ. uit scripsit.
ĩfirmari donationẽ irec pendẽ:¬

Expanded text:
terpositus, mortua muliere confestimterpositus, mortua muliere confestims quem maritus interposuit et actionem ipse maritus cum eo habebit.Si uxor rem, quam a marito suo mortis it, nihil agitur ea traditione, quia non ante ultimum uitae tempus mulieris fuit. plane in quibus casibus placeat retro agi donationem, etiam sequens traditio a muliere facta in pendenti habebitur.Si maritus uxori donauerit mortis causa eaque diuerterit, an dissoluatur donatio?Iulianus scripsit infirmari donationem nec impende
Abbreviated transcription (Latin):
famit iueniatur prĩerit iuneũ
emolumentum quesitum: ¶ con¬
seqͣnt᷑ sceuola aput marceir not᷑
si seruumint̾posuit mulieiz ut
eitradatur. mortis causaq ad¬
buc isq seruus ded̾it. mulieri de¬
inde mortis mortis trmpore liber
ĩueniatur cantumd̃ eẽ clicendũ.¬
id̾ marcellus tractat. sus qui int̾¬
poĩtus ẽ posteaquam ded̾it mułri
decessĩt uiuo adbuc donatore. co¬
nationem euanests̃ quia debeat
aliquo mom̃to int̾poĩto: eius sieri
cisic ad mulierẽ transure. quodita
procedit. siea cuidonabatur eum
int̾ro suit non is quidonabat por¬
ro si amarito int̾poĩtus e. res ip̃iᷤ
statim facta e ⁊ siañ mortem ma¬
ditio pendeat conec mors sequat᷑¬
ritomortis cã crad̾et. eaq defuncta
ĩuiris hr̃dib eius citius marito
ded̾ĩt int̾ẽ utrum amuliere sitĩ¬
t̾poĩtus citius anũo a marito cui
donabatur si amuliere int̾poĩtus
ẽ obligauit se condictione sima¬
rito ded̾it. si autem maritosit in¬

Expanded text:
as inueniatur, patri erit nunc emolumentum quaesitum.Consequenter Scaeuola apud Marcellum notat, si seruum interposuit mulier, ut ei tradatur mortis causa, isque adhuc seruus dederit mulieri, deinde mortis tempore liber inueniatur, tantundem esse dicendum.Idem Marcellus tractat, si is qui interpositus est, posteaquam dederit mulieri, decesserit uiuo adhuc donatore, donationem euanescere, quia debeat aliquo momento interposito fieri et sic ad mulierem transire: quod ita procedit, si ea cui donabatur eum interposuit, non is qui donabat. porro si a marito interpositus est, et res ipsius statim facta est et, si ante mortem maditio pendeat, donec mors sequaturito mortis causa traderet eaque defuncta inuitis heredibus eius Titius marito dederit, interest, utrum a muliere sit interpositus Titius an uero a marito cui donabatur: si a muliere interpositus est, obligabit se condictione, si marito tradiderit, si autem a marito sit in
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it eius cui donate sunt. s cunc
demum cũ mors ĩsecuta ẽ. inedio¬
igitur cempore dñium remanet
aput eum qui donauit s qd̃ clici¬
tur mortis causadonatas inter
iurum et uxorem ualẽ. itau̾um
e. ut ñ solum ea donatio ualeat se
tuncres fiat uxoris uł mariti: cũ
mors ĩsequitur s oĩs mortis cã do¬
natios qñdoitaq ñ retroagat᷑ cona¬
tioe mĩgunt uitia: ut marcellus ñ¬
aĩadu̾tit. in sp̃em huiusmõi mor¬
mortis cã donacuiuoluit. int̾posuit¬
q mulier filium f. qui marito ac¬
tradictio et ait consequẽs eẽ diciñ¬
tradictionẽ uałe. quia siuiuris ẽ¬
effectus eo tempore ad quod tradi¬
ctio redig̾i .i. cũ maritus moueba¬
tur ¶ id̾ ait. placuisse scio sabinia᷑
tradictionẽ eius cũ omni suoemo¬
iumento fĩ siuiuo adhuc marito ñ
filio famil mortis cã tradat. et isͣ
siuiuris effectus sit siuendubio
.f. marito et mortis eius cempore fult¬

Expanded text:
t eius cui donatae sunt, sed tunc demum, cum mors insecuta est: medioigitur tempore dominium remanet apud eum qui donauit.Sed quod dicitur mortis causa donationem inter uirum et uxorem ualere, ita uerum est, ut non solum ea donatio ualeat sectunc res fiat uxoris uel mariti, cum mors insequetur, sed omnis mortis causa donatio.Quando itaque non retro agatur donatio, emergunt uitia, ut Marcellus animaduertit in specie huiusmodi. marmortis causa donatum uoluit: interposuit mulier filium familias, qui a marito actraditraditionem valere, quia sui iuris effectus est eo tempore, ad quod traditio redigitur, id est cum maritus moriebatur. Idem ait: placuisse scio Sabinianidonationem eius cum omni suo emolumento fieri, si vivo adhuc marito suifilio familias mortis causa tradat et is sui iuris effectus sit, sine dubio sa patri familias marito et mortis eius tempore fil
Abbreviated transcription (Latin):
Dam condirerit s nec pupulis¬
testimoniium denumtiari pot̾¬
accusator citare nõ debet. eũ qui¬
iuditio publico reus erit. aut¬
mosum dampnatus intestabi᷑¬
lis fit. ¶ illud quoq ut cuctabi¬
le e. ut si res exigat ñ tantum¬
priuati s etiam magistratus si¬
in presento uit. cesttinomũst¬
dicant ¶tem scnatus cẽ suit pre¬
iuditio ad ultii causa: ¶ Si ea¬
re condictio sit. ubi arenariu¬
testem uł siuulem ꝑsonam nĩ¬
admtt̾e cogimur sinetormẽ.¬
Tis testimonio eius credend̃.
nonẽ. ¶ Si testes õmnes eiuisd̾.
houestatis et estimatõnis sunt.
Lac negirii qualitas acuidicis
motus: cumhiis concurrit. seqͥꝰ g¬
uenda sunt oĩa cestimonia
siu̾o ex huis quidam eorũ ałd
dix̾it. licet imp̃at im̾io creden¬
dum ẽ quod nature negca con¬
uenit et quod inimititie aut ñ¬
grẽ. suspitione caret confirmab¬
it iudex motu animni fui ⁊ ar¬

Expanded text:
nec pupiltestimonium denunciari poteaccusator citare non debet eum, qujudicio publico reus erit, autmosum damnatus intestabilis fit. Illud quoque incest, ut, si res exigat, non tantumprivati, sed etiam magistratus, sin praesenti sint, testimondicant. item senatus censuit praeiudicio adulterii causa. Si eai condicio sit, ubi harenariuestem uel similem personam admittere cogimur, sine tormentis testimonio eius credendum non est. Si testes omnes eiusdem honestatis et existimationis sint et negotii qualitas ac iudicis motus cum his concurrit, sequenda sunt omnia testimonia: si uero ex his quidam eorum aliud dixerint, licet impari numero, credendum est ‹i›d quod naturae negotii conuenit et quod inimicitiae aut gratiae suspicione caret, confirmabitque iudex motum animi sui ex ar
Abbreviated transcription (Latin):
stes uttiq mcod̃cestamento uei
ineod̾ negocio fieri possunt qm
nich̾ nocet ex una domo plures¬
testes alieno negitio ad hib̾i¶ ex
uiti̾is cestimonium dicẽ condẽp¬

Expanded text:
stes utrique in eodem testamento uel eodem negotio fieri possunt, nihil nocet ex una domo plurestestes alieno negotio adhiberi. 18 teriis testimonium dicere condem
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ Si de tabulis cestamenti depo¬
nendis agatur ⁊ dubitetur ciuꝰ
eas depons oportet. semp seuiorez
minori ⁊ amplioris honoris ĩfes¬
riorisa mar̃em femine et ĩgenuũ
ub̃tino p̾feremus. De tisabus
frequens ac nͥcce iarius ẽ. ⁊ ab hĩ
precipue ex igendus ẽ. quorumfi¬
des nonuaxilat. ¶ ad hibĩ quoꝵ
restes possunt non crimin alibus
causis s etiam s̃ pecuniariis utib¬

Expanded text:
e tabulis testamenti deponendis agatur et dubitetur, cui eas deponi oportet, semper seniorem iunior‹i› et amplioris honoris inferior‹i› et marem feminae et ingenuum libertino praeferemus. DE TESTIBUSfrequens ac necessarius est et ab his praecipue exigendus, quorum fides non uacillat.Adhiberi quoque testes possunt non solum in criminalibus causis, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ucius. Serui sponsꝰ curiocredẽ¬
dume cum alia probatio ader
narii:ur milites ur iui qui cũ
magistratu rei. ꝓ.causa ab sũt
ul quibus uenire nonucet

Expanded text:
um.Serui responso tunc credendum est, cum alia probatio ad ernarii uel milites uel qui cum magistratu rei publicae causa absunt uel quibus uenire non