comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
creto p̃sidis: etatis tantũmodo
auxilio adirtuatut: nõ est dubi¬
ũ fide iussorem cxꝑsomi funob¬
noxũ eẽ cõtractui. uerũ sidolo
malo appͥ ẜrint contractũ in
ꝙ sexus parentiuir hereditatẽ
adistis. set nũc etiã mei etite
estis ut eo quod pat̾ne heredi¬
tati uos obuigastis: irantegrũ
restitutionis auxilm̃ aueihũ
accipere dehertis: adiit ꝑcu

Expanded text:
modo auxilio adiuvatur, non est dubium fideiussorem ex persona sua obnoxium esse contractui. verum si dolo malo apparuerit contractum intque sexus parentium hereditatem adistis, sed etiam nunc in ea aetate estis, ut eo, quod paternae hereditati vos obligastis, in integrum restitutionis auxilium accipere debeatis, adit
Abbreviated transcription (Latin):
rũ tutores uł curitores milc ge̾¬
sifse ꝓburi possũt: licet ꝑsonili
actione atutore uł curitort fu¬
ũ cõsequi posfũnt: mnintegrũre¬
stitutiois auxiliĩ cidem mino¬
rib dariũpͥ dẽ placuit.

Expanded text:
rum tutores vel curatores male gessisse probari possunt, licet personali actione a tutore vel curatore suum consequi possint, in integrum restitutionis auxilium eisdem minoribus dari iam pridem placuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ditio: ual ap̃ quẽquã iudicẽ: acce¬
dit adtogatorũ cõsortiũ. nsisi
cro scĩs citholice religionis fuit
inbutus mysterus: Sinaũt. aliq¬
uid quoquomodo.uł quadã mic

Expanded text:
dicio, vel apud quemquam judicem accedat ad togatorum consortium, nisi sacrosanctis catholicae religionis fuerit imbutus mysteriis. Sin autem aliquid quoquo modo vel quadam mac
Abbreviated transcription (Latin):
unta tum dererit quod offertui iiq ip̃e
coram testibus sui manu inreuqua
parte testimenti subscripserit: quo
facto ⁊ testib uno eo demq dic actẽ¬
pore subscribentib ⁊ cõsignãtib
ulere testam̃tũ nec idõ infirma
riꝙ testes nescaant quemboc scripta

Expanded text:
ntum dixerit quod offertur eique ipse coram testibus sua manu in reliqua parte testamenti subscripserit: quo facto et testibus uno eodemque die ac tempore subscribentibus et signantibus valere testamentum nec ideo in firmari, quod testes nesciant quae in eo scripta
Abbreviated transcription (Latin):
gñatã. ł ligatam. łtintũ dausam in¬
uolu̾tĩq ꝓferre scriptut̃. łipsius
testatoris ł cuius libet alt̾ius manu
conscriptm. cĩq rogitis testib
septem nuõ cuubus rominis. pube¬
rib: om̃ib simul offerre signan¬
dã. ⁊ subscribendã. dũtam̃ testib
p̃sentib. cestitor suũ cẽ testim̃¬

Expanded text:
tam vel ligatam vel tantum clausam involutamve proferre scripturam vel ipsius testatoris vel cuiuslibet alterius manu conscriptam eamque rogatis testibus septem numero civibus Romanis puberibus omnibus simul offerre signandam et subscribendam, dum tamen testibus praesentibus testator suum esse testam
Abbreviated transcription (Latin):
unt iubemus cos habere nec super
bonorũ possessionis peticionem ullĩ
controuersiã nasci cũꝓherede agc̃
cuncta suffitint. ⁊ usom̃t ip̃a con¬
plere aditio uideatim omĩb ⁊ enim
p̾standũ eẽ censemus ut libo arbit᷑¬
o cui testãndi facultis suppetit. succeᷤ¬
sorem suũ oblatis pofsit p̃cibs declari¬
re: ⁊ stabile scut et̃ quod fectt nec in¬
stitutus heres pertimescat. cũ obutĩ
p̃ces scõm uoluntatẽ defũcti idoncis
pofsit testib ad ꝓba̾rc sicialri nocẽ ⁊

Expanded text:
unt iubemus eos habere nec super unt iubemus eos habere nec super bonorum possessionis petitione ullam controversiam nasci, cum pro herede agere cuncta sufficiat et ius omne ipsa complere aditio videatur. Omnibus etenim praestandum esse censemus, ut libero arbitrio, cui testandi facultas suppetit, successorem suum oblatis possit precibus declarare et stabile sciat esse quod fecerit, nec institutus heres pertimescat, cum oblatas preces secundum voluntatem defuncti idoneis possit testibus approbare, si ei alia noce
Abbreviated transcription (Latin):
lẽpnititem siꝑare uideatur. ꝙmẜ
tũ mera fide p̃cib int̃tot nobiles ꝓ¬
batisq ꝑsonãs etiã cõscientũ pͥnci¬
pis tenetz sicut gͥ securus cit quiac¬
tis cuuiscũq iudicis: aut munici¬
pũ aut aurib pͥuatorũ m̃tis sue
postremũ publicunt iuditi ũ ita
nec de eius ũquã succenione tracta¬
b̃r. quinod mediss. ⁊toto ure quod
nrĩs ẽ scrimns cõstĩtutũ ceste succe¬
dit: nec sane illud heredib noccre
ꝑmittimus sire scripta nrã nichil
decadẽ uoluntite responderint: uõ¬
luntates eñ hoĩum audiit uolum̃
nõ tubere nepost sententiã nrãm
Thibitũ iudcatur cõmutacionis at¬
bitrium: cum hoc ipsum quodꝑsup-¬
licationem nrĩs aurib intimatur:
itademũ firmũ sit siultimũ cõpba¬
tuiz nec contra iuditiũ suũ defunct̃
postea uenisse dctegitur: nequid si¬
ne p̾ter misisse credamur. huismo¬
di institutionis successorib designi¬
tis oiã quescripts heredibus cõpet¬

Expanded text:
em superare videatur, quod insertum mera fide precibus inter tot nobiles probatasque personas etiam conscientiam principis tenet. Sicut igitur securus erit, qui actis cuiuscumque iudicis aut municipum aut auribus privatorum mentis suae postremum publicavit iudicium, ita nec de eius umquam successione tractabitur, qui nobis mediis et toto iure, quod nostris est scriniis constitutum, teste succedit. Nec sane illud heredibus nocere permittimus, si rescripta nostra nihil de eadem voluntate responderit. Voluntates etenim hominum audire volumus, non iubere, ne post sententiam nostram inhibitum videatur commutationis arbitrium, cum hoc ipsum, quod per supplicationem nostris auribus intimatur, ita demum firmum sit, si ultimum comprobatur nec contra iudicium suum defunctus postea venisse detegitur Ne quid sane praetermisisse credamur huiusmodi institutionis successoribus designatis, omnia quae scriptis heredibus compet
Abbreviated transcription (Latin):
tites. dũ ꝙdã morientis sub p̃mũ ⁊
nõ ad scriptũ ꝓcessisse cõfirmatur aoli¬
arbitrium: tanquã patrimonium¬
suum ad nos deficiens maluit perti¬
int dicimus: ut hii ius modi ꝑhibeat
testimoma. ⁊ falsi crimini reos teneri
p̃cipimus: sicum scripte uire ac souep̃¬
nt. deficientiũ extiterint uolunta¬
tes: nõscriptũ Aliquid subnrõꝵ. to¬
minum mentionem falso astrucre
molliantit nemoitaq relctus he¬
res ł legib ad successionẽ uocitus. no¬
strũ ł potentiũ nom̃ orescit nemo
ferre testimonia inhunc modũ t fu¬
scipcͣ gestis huimoĩ uoces audeat
nrõ ut ctiã pͥutorum potentium
nomine.

Expanded text:
tates, dum quoddam morientis supremum et non adscriptum processisse confirmatur rbitrium, tamquam patrimoniumsuum ad nos deficiens maluerit pertiinterdicimus, ut huiusmodi perhibeant testimonia, et falsi criminis reos teneri praecipimus, si, cum scriptae iure ac sollemniter deficientium extiterint voluntates, non scriptum aliquid sub nostrorum nominum mentione falso adstruere moliantur. Nemo itaque relictus heres vel legibus ad successionem vocatus nstrum vel potentium nomen horrescat: nemo ferre testimonia in hunc modum vel suscipere gestis huiusmodi voces audeat nostro vel etiam privatorum potentium nomine.
Abbreviated transcription (Latin):
aput offitiũ censinic publicari so¬
lent: incodem reserentinz necusꝗͣ
ꝑmittatur ficriulla trans latio m¬
os namq retinend. us est fidelissime
uctustatis. quemsiquis ĩhac ũbe uolu¬
crit immutare: irritã mortuorum
uider faciet uoluntitem.:¬

Expanded text:
apud officium censuale publicari solent, in eodem reserventur nec usquam pemittatur fieri ulla translatio. Mos namque retinendus est fidelissimae vetustatis, quem si quis in hac urbe voluerit immutare, irritam mortuorum videri faciet voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
calegata seu fidĩ conmissa seuliber¬
titesꝰ legibus nonsit subnixa: tam̃
sisua sponte agnouit̃: inplendi eam
necessitatem habeat.:¬
opp̃. q estam̃tum nõidõ infirma¬
ri debebit ꝙ diuerfis hoc defitiens.
nominib appelluit. cũ super flũã
non noceãt. nãq neccͥssaria p̃ter¬
missa inminuunt cõtrictus. itesti¬
toris offitiunt uosuntati. nõhabũ

Expanded text:
ca legata seu fideicommissa seu libertates legibus non sit subnixa, tamen, si sua sponte agnoverit, implendi eam necessitatem habeat.. Testamentum non ideo infirmari debebit, quod diversis hoc deficiens nominibus appellavit, cum superflua non noceant. Namque necessaria praetermissa imminuunt contractus et testatoris officiunt voluntati, n
Abbreviated transcription (Latin):
tes nr̃o horaculo: Ut cis: resonetur ꝗd
dẽtestibus hercticis statuendum fit.
utrũ ne acciprantur coꝵ testimon
anrespuantiri Sanctimus cõtraor
thodoxos litigantes nemimini he. xe¬
tico: uł ⁊ bis quiuidaicam superstitio¬
nem colunt eẽ intestimonia conmu¬
monem. stue utraq pars hõrthodox
sit. siue alta. ĩ t̃se aut̃heretics: uł
nidcis ubilitigandum cetimauerunt
cõcedimus fedus ꝑmrxtum. ⁊ dignosli¬
tigatoĩs ⁊ testes łtroduci: exceptos
suicct ⁊ his quos manicheticus futror cud
partem ⁊ borboristas cẽ manifestisimũ¬

Expanded text:
tes oraculo, ut eis reseretur quid de testibus haereticis statuendum sit, utrumne accipiantur eorum testimonia, an respuantur, sancimus, contra quidem litigantes nemini haeretico, vel his etiam qui Judaicam superstitionem colunt, esse in testimonia communionem, sive utraque pars orthodoxa sit, sive altera. Inter se autem haereticis, vel Judaeis, ubi litigandum existimaverint, concedimus foedus permixtum, et dignos litigatoribus etiam testes introducere: exceptis scilicet his quos vel Manichaicus furor cujus partem et Borboritas e
Abbreviated transcription (Latin):
hereditarios manumattendo ẜuoᷤ.
bis p̃stare lib̾tatem potuit:
norum possessionem postei quã ei fu¬
it hereditas actiti ꝓherede gtrcre ñ
ambigitur.

Expanded text:
hereditarios manumittendo servos his praestare libertatem potuit. norum possessionem, posteaquam ei fuit hereditas delata, pro herede gerere non ambigitur.
Abbreviated transcription (Latin):
successores fuic cognatos siue cetrane¬
cimus. siqs uł extestam̃to ut ꝓꝑinte¬
stato uocatus delibationẽ meruiͣt ut
hoc quidẽ nõfecit᷑. ñ tm̃̃ successioni
renuntiauũt. ut exhicciusi. delitn¬
re uideatur: sinec alqd gesserit: ꝙ

Expanded text:
tos sive extranecimus: si quis vel ex testamento vel ab intestato vocatus deliberationem meruerit vel hoc quidem non fecerit, non tamen successioni renuntiaverit, ut ex hac causa deliberare videatur, sed nec aliquid gesserit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
d.ã. S isorori fue frat tuus ciuiliuł
onorario fuccessit urre: licet res ex cius
descendentes bomis ñpbetur tenius¬
se. heres tñ effectus cõtra põffidentes
expertri potest.

Expanded text:
ae. Si sorori suae frater tuus civili vel honorario successit iure, licet res ex eius descendentes bonis non probetur tenuisse, heres tamen effectus contra possidentes experiri potest.
Abbreviated transcription (Latin):
tuto: nominc cius adiic hercdita¬
tẽ. siuie uiuo parente suc post mõ¬
tem eius ad cum deuolutã. łbonoꝵ.
pofsessionem petere. ⁊ eo modo cidẽ
infanti heredititem quęrͣe ¶ sinuꝰ
tnonsit tutor. t̃ cumsit ca ficere ne¬
giexit: tũc eodem infinte meaẽta¬
te defiucto. om̃s hereditites ad cũ
deuolutis. mon agnitas. ita ut¬
elligi. quis ab initio non ceñt ad
citm delate. ⁊ eo modo adillas per¬
Ionis ꝑueniant: queuocabantur.
sumnime hereditis infinrificis¬
set delati. sei uõ que dem fante
inpotestite parentũ. cõstituto
mortuo. inpupallari etite fatimu¬
nus impleuit: ei obtincit p̃cipim
queucteribus legib continentur
nulla dubietateꝰ relicti: qumpupil¬
lus post impletos .uii.annos fuc cta¬
tis: ipẽ adire hereditatẽ uł pofses¬
sionẽ bonoꝵ petere: consentiente pa¬
rente sisubenis potestitesit. Ecũtuto¬
ris auctoĩtite sisiuiuris sit poteris:
ꝑsiñ habeit tutorem. idirc p̃torẽ
ut eis accreto hocũis cõsequi

Expanded text:
ius adire hereditatem sive vivo parente sive post mortem eius ad eum devolutam vel bonorum possessionem petere et eo modo eidem infanti hereditatem quaerere. Sin vero vel non sit tutor vel, cum sit, ea facere neglexerit, tunc eodem infante in ea aetate defuncto omnes hereditates ad eum devolutas et non agnitas ita intellegi, quasi ab initio non essent ad eum delatae, et eo modo ad illas personas perveniant, quae vocabantur, si minime hereditas infanti fuisset delata. ea vero, quae de infante in potestate parentium constituto mortuo in pupillari aetate fati munus impleverit, ea obtinere praecipimus, quae veteribus legibus continentur, nulla dubietate relicta, quin pupillus post impletos septem annos suae aetatis ipse adire hereditatem vel possessionem bonorum petere consentiente parente, si sub eius potestate sit, vel cum tutoris auctoritate, si sui iuris sit, poterit vel, si non habeat tutorem, adire praetorem et eius decreto hoc ius consequi.
Abbreviated transcription (Latin):
fio fuĩt cõctusi: ⁊ siquidẽ is quisciẽs
hercditatem sibi cẽ. uł ab intestato
nime pecita: intri annale t̃cpꝰ de¬
cefserit. hoc ius ad suã succeffionẽ
intra anale tẽpus &Nt̃¬

Expanded text:
onclusa. Et si quidem is, qui sciens hereditatem sibi esse vel ab intestato nime petita intra annale tempus decesserit, hoc ius ad suam successionem intra annale tempus
Abbreviated transcription (Latin):
hereditᷤ sit derclicta. ł abintestato
delita: amatre. uł linea exqui mater
ddescendit. ⁊ alis quib cumq ꝑsonis:
ucebit parentib eius. sub quoꝵ pote¬
state c̃adire cius nomine herediti¬
to. t bonorum possessionem petcre:
sedsihoc pareus neglcxerit. ⁊ inmem¬
oriti etite infans decesscrit: tuc̃ pa¬
rentem quid fuꝑstitẽ or̃a cxquacũq
fuccestione adcundem nifantem dẽ¬
uotuti: uire tatrio quisiiã infanti

Expanded text:
relicta vel ab intestato delata a matre vel linea ex qua mater descendit vel aliis quibuscumque personis, licebit parentibus eius sub quorum potestate est adire eius nomine hereditatem vel bonorum possessionem petere. Sed si hoc parens neglexerit et in memorata aetate infans decesserit, tunc parentem quidem superstitem omnia ex quacumque successione ad eundem infantem devoluta iure patrio quasi iam infa
Abbreviated transcription (Latin):
mes erit. añ exibitiẽ testiũ. añ exami¬
nãtioẽ iudicii. imp̃a exposcitiõe crimi¬
nũ atq accusatioĩ exõdioultore gla¬
dio feriatur: uõ cẽ n funestã intercidi
opõtet potĩ quã audiri Maiestatiᷤ. aũt
crũ excipimus:¬

Expanded text:
 exhibitionem testium, ante examinationem iudicii, in ipsa expositione criminum atque accusationis exordio ultore gladio feriatur. Vocem enim funestam intercidi oportet potius quam audiri. Maiestatis autem crimen excipimu
Abbreviated transcription (Latin):
aliã quilibet ultimã uoluntatem. lc¬
ud. ꝙ libet legitimo titulo testatort̃
posse rcunquere minime dubitandũ
s testib criã ad eficiendã uoluntitẽ
admbitis. ꝓfuo libito quoduoluit it¬
stator reunquere non ꝓhibetur:

Expanded text:
aliam quamlibet ultimam voluntatem leud quolibet legitimo titulo testatorem posse relinquere minime dubitandum est. testibus etiam ad efficiendam voluntatem adhibitis pro suo libitu quod voluerit testator r
Abbreviated transcription (Latin):
constitutionum p̃cepta quã census
magistro cõpetit. abfurdũ e namo si
ꝓmascins actib rerũ tur bentut ꝯffi¬
tua: ⁊alui creditum: aliꝰ fubtra  acpre¬
cipuc ciericis quib obꝓꝓbriũ ẽ srperitos
se uelnt: cisceptationcũ eẽ forensium.
pena ctiam striends temeratoribs pit¬
sents sancionis quinqua ginta libra¬
rum auri: nec em̃ cõcedendũ ẽ ut supͣ¬
ma uota defitientiũ . euersionis quic.¬
quã ex incongrua insimuatione con¬
trahant ctures abͥ congrus usur pat̾
audaciter.:¬
itribentiurm oriuntur: resecandas cẽ
censemus: ⁊ fiue institutio hcredũ po¬
st legatorũ conationes scriptant ł aui
p̃termifsasit ohfuatio: noncem̃tẽ testĩ¬
toris sediitio tabeliõnis. uł ait̾ius qui¬
testamentum scribit: nulli licentiã con¬
cearmius per cam occasionem testatoris
uoluntate subuertere ut minuẽre

Expanded text:
quam census magistro competit. absurdum est namque, si promiscuis actibus rerum turbentur officia et alii creditum alius subtrahat, ac praecipue clericis, quibus opprobrium est, si peritos se velint disceptationum esse forensium: poena etiam feriendis temeratoribus praesentis sanctionis quinquaginta librarum auri. nec enim concedendum est, ut suprema vota deficientium eversionis quicquam ex incongrua insinuatione contrahant, dum res ab incongruis usurpatur audacter.scribentium oriuntur, resecandas esse censemus et, sive institutio heredum post legatorum dationes scripta sit vel alia praetermissa sit observatio non ex mente testatoris, sed vitio tabellionis vel alterius qtestamentum scribit, nulli licentiam concedimus per eam occasionem testatoris voluntatem subvertere vel minuere
Abbreviated transcription (Latin):
d̃. ã. Intestam̃tis sinc scriptis faci¬
endis omẽm formalem obẜuationẽ
penitus amputamus. ut post quã sep¬
tem testes conuenerint: satiffit uolũ¬
tatem testatoris. uł testatricis: simui
omib manifestari. signaficantis adꝙ
uos substantiam suã ꝑuenirt uellet:
uł quibus legata dari. uł fidĩ conmis¬
sa. uł lidtates disponere etiã siñ ante

Expanded text:
pp. In testamentis sine scriptis faciendis omnem formalem observationem penitus amputamus, ut, postquam septem testes convenerint, satis sit voluntatem testatoris vel testatricis simul omnibus manifestari significantis, ad quos substantiam suam pervenire vellet vel quibus legata vel fideicommissa vel libertates disponeret, etiams
Abbreviated transcription (Latin):
cũ. sicut cictũ c̃ scripserit: suꝑua¬
cuũ est testes insur scriptione hocex¬
pͥmere caforsitan nescire cos testa¬
tor suos heredes uoluit: ⁊ semel cau¬
sa. exipsus testitoris. utteris scrto¬
tura appareat oportet eñ omi modo
uł exlitteris testatoris uł exuoce qui¬
dem testatoris. utters aũt testium
qui ad elognm confiticadũ fuerint
cõuocati. nora manifestari heredum:¬
⁊ quemadmodum erĩ melogio: qd̃
sine scriptira cõficitur: necesse est
testatorẽ uoce expͥmere nom̃ ut no¬
mina heredum: ita oportet ⁊ intesti¬
m̃tis ꝑscriptura conficiendis. cum
ipẽ testator manu sua scribere hȩ¬

Expanded text:
dum  sicut dictum est scripserit, supervadum  sicut dictum est scripserit, supervacuum est testes in sua subscriptione hoc exprimere, cum forsitan nescire eos testator suos heredes voluit et semel causa ex ipsius testatoris scriptura appareat. Oportet enim omnimodo vel ex litteris testatoris vel ex voce quidem testatoris, litteris autem testium, qui ad elogium conficiendum fuerint convocati, nomina manifestari heredum. quemadmodum enim in elogio, quod sine scriptura conficitur, necesse est testatorem voce exprimere nomen vel nomina heredum, ita oportet et in testamentis per scripturam conficiendis, cum ipse testator manu sua scribere he
Abbreviated transcription (Latin):
bere. neq arui lͣt loqui potest mͣõ¬
tuo simitis ẽ ⁊ falsitas melogus com¬
mittitur. quã ut cxul fut are publi
cinrã mixime intestam̃toꝵ cõfecti¬
one: cupicutes: hanc edictulem legẽ
morbem t̃rarũ ponimus quod ñ
fuit obẜuatum. ⁊ nom̃ herectis tb
crectum nõ fuerint manu testatois
criptumꝰ ut uo̾ct̃ corã testibus nũ¬
cupatum. hoc testam̃tum stare mi¬
nime patimu ut intotũ. sitota
hcrectum noiã fucrint p̃t̃mifsi.
ł ineius heredis institutionem. cuĩ
nomen neq liñgu neq nrintd te¬
statoris signis cibitiu sicdne auqma
forsitan oblano testium animis in¬
cũbat. plurib interdũ nominib
hereciũ expresis: ipi testes infuss
sub scriptionib. cũtestator nonh
scripserit. sednuncuꝵauit᷑. coo noĩa
scribere nõ differant. ad eternã rei
memoriã sinuero ip̃e testator inq̃¬
licumq parte testam̃ti. nor̃a bere¬

Expanded text:
bere neque articulate loqui potest, morbere neque articulate loqui potest, mortuo similis est et falsitas in elogiis committitur, quam, ut exul fiat a re publica nostra, maxime in testamentorum confectione cupientes hanc edictalem legem in orbem terrarum ponimus. Quod si non fuerit observatum et nomen heredis vel heredum non fuerit manu testatoris scriptum vel voce coram testibus nuncupatum, hoc testamentum stare minime patimur vel in totum, si tota heredum nomina fuerint praetermissa, vel in eius heredis institutionem, cuius nomen neque lingua neque manus testatoris significavit. Sed ne aliqua forsitan oblivio testium animis incumbat pluribus interdum nominibus heredum expressis, ipsi testes in suis subscriptionibus, cum testator non haec scripserit, sed nuncupaverit, eorum nomina scribere non differant ad aeternam rei memoriam. Sin vero ipse testator in qualicumque parte testamenti nomina here
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝓeo ab alio. sed scquãtur huiꝰmõi
scriptura ⁊ littere testium. ⁊ omĩs
que cepectitur obseruatio. ⁊ sit testi¬
m̃tum ualidum. ⁊ codicillus. siquĩ¬
q cestium littere: testatoris scriptu¬
re: coadunentur: insua infirmitate
remineat. ⁊nemo cillidus machina¬
tor huius modi iniquitatis: inposte¬
dẽ . ã.  Iubemus om̃imodo testato¬
reri fiuires ad subscribendũ babeat
nom̃ heredis uł beredum insua scri¬
ptione ł inquacumq parte testam̃¬
ti ponere ut sit manifestũ scd̃m illi¬
us uoluntitem hcreditatem eẽ trans¬
missam sinaut̃ forsitan exmorbi
acerbitate ⁊ utterarũ inꝑcrita. boc
facere minime potũcrit. testib te¬
stam̃ti p̃sertib. nomã t noã beredis.
ł herectũ. ab co nuncupari: ut oĩmodo
sciant testes: st̃n ipẽ subscribere
po test: quisũt scriꝑti hercdos: ⁊ta
certo beredis nomine successio ꝓcedit:
si crim tilis est testatõ quineq soni¬

Expanded text:
pro eo ab alio, sed sequantur huiusmodi pro eo ab alio, sed sequantur huiusmodi scripturam et litterae testium et omnis quae expectatur observatio, et sit testamentum validum, et codicillus, si quinque testium litterae testatoris scripturae coadunentur, in sua firmitate remaneat, et nemo callidus machinator huiusmodi iniquitatis in poste pp. Iubemus omnimodo testatorem, si vires ad scribendum habeat, nomen heredis vel heredum in sua subscriptione vel in quacumque parte testamenti ponere, ut sit manifestum secundum illius voluntatem hereditatem esse transmissam. Sin autem forsitan ex morbi acerbitate vel litterarum imperitia hoc facere minime poterit, testibus testamenti praesentibus nomen vel nomina heredis vel heredum ab eo nuncupari, ut omnimodo sciant testes, si non ipse subscribere potest, qui sunt scripti heredes, et ita certo heredis nomine successio procedat. Si enim talis est testator, qui neque scri
Abbreviated transcription (Latin):
unacũ alũs testids caque oportet ficeͣ
⁊ sinmectio subscritiones testium
iã fuerant subsecute: sic ⁊enĩ nature
medemur: ⁊ mortuorũ elogia infuo
statu facimus permanere cu aut̃ cõ¬
stituciora quedetestam̃tis ordinãdis
ꝓccssit. cauetur. quatenus septemte¬
stium. p̃sentia intestamentis reꝗra¬
tur. ⁊ subscriptio atestatore fiat. uł¬
ab auo ꝓeo. constitutio sic ecdixit. oc¬
tauo subscriptore adhibito:⁊ quidã
sit. ppost enis litteras. testes adhibiti:
suas subscriptiones subꝑosuerunt. ali¬
aq omĩa sollep̃nit intestim̃to ꝑacta
sunt. ⁊ testam̃tũ exhoc dequo dubita¬
tur trritum factum est. eandem con¬
stitutionem corrigentes sancimus.
siquis sua manu totũ testam̃tũ ut
codicillum conscripserit: ⁊ hocs¬
pecialit̃ inscriptura reposuerit. ꝙ
sua manu hoc cõfecit: suffitiat ei
totius testm̃ti scriptura. ⁊ nõalia
subscriptio requitatur. neq ab eone

Expanded text:
una cum aliis testibus ea quae oportet facere, una cum aliis testibus ea quae oportet facere, etsi in medio subscriptiones testium iam fuerant subsecutae. Sic etenim et naturae medemur et mortuorum elogia in suo statu facimus permanere Cum autem constitutione, quae de testamentis ordinandis processit, cavetur, quatenus septem testium praesentia in testamentis requiratur et subscriptio a testatore fiat o eo, et constitutio sic edixit: " octavo subscriptore adhibito", et quidam sit et post eius litteras testes adhibiti suas subscriptiones supposuerunt aliaque omnia sollemniter in testamento peracta sunt et testamentum ex hoc, de quo dubitatur, irritum factum est, eandem constitutionem corrigentes sancimus, si quis sua manu totum testamentum vel codicillum conscripserit et hoc specialiter in scriptura reposuerit, quod sua manu hoc confecit, sufficiat ei totius testamenti scriptura et non alia subscriptio requiratur neque ab eo neque
Abbreviated transcription (Latin):
guct. ⁊ inminet repleto uł deposito iteꝵ
soliti ꝑtestam̃ti factionem adimpleri:⁊
siquidẽ atestatore aliquid fiat testib
paulisper seꝑati: cũ coram his faccre
auquid naturale testator crubescat.i¬
terum introductis testib: cõsequenti¬
ã factionis testam̃ti ꝓcedere sitñ in
quendam ut quos dã testiũ auqtud ta¬
le cõtingat: siquidẽ exbrcui tpĩs aiter¬
uallo necessitas potest transire: ittrũ
eorumdem testium reuersũ cepectari:
⁊ solemma ꝑagi sinaũt longiori spa¬
tio refectio fortuiti cisus indigeat:
⁊ maxime sisalus testatõris ꝑicuitã¬
tis immtneat: tuc illo ut illis testi¬
b circa quos aliꝗd tale euenit: sȩpa¬
ratis: alios subrogari ⁊abco ł abes
tã testatorẽ: quã auos testes scrscita¬
r̃i si ea que corũ p̃sentiã ant̃ oedũt̃
orã cõrahis ꝓcessissent. ⁊ fihoc fuit᷑
undiq manifestatũ. tuc̃ eos ł cum

Expanded text:
guet et imminet repleto vel deposito iterum guet et imminet repleto vel deposito iterum solita per testamenti factionem adimpleri. Et si quidem a testatore aliquid fiat testibus paulisper separatis, cum coram his facere aliquid naturale testator erubescat, iterum introductis testibus consequentiam factionis testamenti procedere. Si tamen in quendam vel quosdam testium aliquid tale contingat, si quidem ex brevi temporis intervallo necessitas potest transire, iterum eorundem testium reversum expectari et sollemnia peragi. Sin autem longiore spatio refectio fortuiti casus indigeat, et maxime si salus testatoris periclitantis immineat, tunc illo vel illis testibus, circa quos aliquid tale eveniet, separatis alios subrogari et ab eo vel ab eis tam testatorem quam alios testes sciscitari, si ea, quae eorum praesentiam antecedunt, omnia coram eis processissent. Et si hoc fuerit undique manifestum, t
Abbreviated transcription (Latin):
ta ficri uoluit:. nullo. actu int̃uem¬
ente: ⁊ hunis mõi uerborũ cõpostio.¬
nonrite inter pretata: pene inperm¬
tiem ⁊ testañtium:⁊ testam̃tõrum ꝓce¬
deret: sa nccimus in tpr̃e guo testim̃¬
tũ cõ ditur: ⁊ codicillus mͣscitur: ut
uluma quedam dispositio. scd̃m pͥsti¬
sã celebratur obẜuationem: raichil
em̃ excapenitus inmutindũ cc̃ cẽ¬
semus: ea quidem queminime ne¬
cessarasunt. nullo ꝓcedere modo:
ꝗꝓpe causa subtilissima ꝓposit. ea
que super siuasunt: minime debent
inter cedcrt siꝗd aut necessarium e¬
uenerit: ⁊inpsũ corpus laborĩtis
respiciens cõtigerit: id c̃ ut uictus ne¬
cessaru: ł po̾tions oblatio: ⁊ medica¬
onẽ suꝑ flui ponderis immineat:⁊te
statori: ł testib. nõ eẽ ex hc cuisi testa¬
m̃tũ subuertendũ: licet morb comi¬
ciaus quod fictum ẽẽ cõꝑimus: u¬
ni extestib contigerit: sedeo: quodur¬

Expanded text:
ta fieri voluit nullo actu interventa fieri voluit nullo actu interveniente et huiusmodi verborum composnon rite interpretata paene in perniciem et testantium et testamentorum procederet, sancimus in tempore, quo testamentum conditur vel codicillus nascitur vel ultima quaedam dispositio secundum pristinam celebratur observationem nihil enim ex ea penitus immutandum esse censemus, ea quidem, quae minime necessaria sunt, nullo procedere modo, quippe causa subtilissima proposita ea quae superflua sunt minime debent intercedere. Si quid autem necessarium advenerit et in ipsum corpus laborantis respiciens contigerit, id est vel victus necessarii vel potionis oblatio vel medicaonem superflui ponderis immineat vel testatori vel testibus, non esse ex hac causa testamentum subvertendum, licet morbus comitialis, quod et factum esse comperimus, uni ex testibus contigerit, sed eo quod ur
Abbreviated transcription (Latin):
d̃.ã. Sancĩmus siguis legitimo mo¬
do cõdidit testam̃tum. ⁊post eius con¬
fectionem decenmum ꝓfluxit: siꝗdẽ
nulla innouatio: uł contraria uolũ¬
tas testatoris apparuit. hocẽẽ firm¬
um: quod crim nonmutatur. qrͣsta¬
re ꝓmbetur: quc̃ admodũ em̃qui
testam̃tũ fecit. ⁊ nichil uount cõtra¬
riũ intestatus efficitur. sinaut in
mectio tp̃e contraria uoluntas osten¬
is. ditur: siquidem pr fectissima ẽ scdi te¬
stam̃ti confectio. ip̃o uire pͥus touit̃
testam̃tũ: sinaut̃ testator tantũ mõ
dixerit. nõuoluisse pͥus stare testamẽ¬
tum: uł auis uerbis utendo: cõtrari¬
ã apperuit. uoluntatẽ: ⁊ hoc ucipte
stes idoneos nonmninus uł int̃ acta
ria uoluntitt quã excursũ tp̃alu. ali
t̃ ⁊ eñ testam̃ta mortuorũ ꝑdẽcen¬
ni trãs cursionẽ cuanescere nuuo
patimur modo. pͥorib cõstitutionib
que suꝑ huius moĩ testam̃tis uacu¬
andis: late fuerant: penitus antiquã¬
dis:

Expanded text:
. Sancimus, si quis legitimo modo condidit testamentum et post eius confectionem decennium profluxit, si quidem nulla innovatio vel contraria voluntas testatoris apparuit, hoc esse firmum. quod enim non mutatur, quare stare prohibetur? quemadmodum enim, qui testamentum fecit et nihil voluit contrarium, intestatus medio tempore contraria voluntas ostenditur, si quidem perfectissima est secundi testamenti confectio, ipso iure prius tollitur testamentum. Sin autem testator tantummodo dixerit non voluisse prius stare testamentum, vel aliis verbis utendo contrariam aperuit voluntatem, et hoc vel per testes idoneos non minus tribus vel riter etenim testamenta mortuorum per decennii transcursionem evanescere nullo patimur modo, prioribus constitutionibus, quae super huiusmodi testamentis vacuandis latae fuerant, penitus antiquandis.
Abbreviated transcription (Latin):
a quib cõfidcrite ꝓspectũ ẽ. neuolun¬
tites uituc defitientiũ inhac regia
ur de confecte. apud aluraperiri posĩt
qutãutrũ darissimũ ꝓtp̃ẽ census magi¬
strũ monum̃tis int̾ueniortib ꝓri
ris orctine neuc inhereditite cuius

Expanded text:
uibus considerate prospectum est, ne voluntates ultimae deficientium in hac regia urbe confectae apud alium aperiri possint quam virum clarissimum pro tempore census magistrum, monumentis intervenientibus pro iuris ordine, neve in hereditate, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
cupationem quoq hoc ẽ sine scriptu¬
ta testam̃ta nõalias ualere sancci¬
mus. nisi septẽ testes ut supͣ dic¬
tua ẽ. fimul s̾mo eodemq tpr̃ collec¬
t. testatoris uoluntatem ut testa¬
m̃tul sine scriptura facientis audi¬
crint. Siquis aut̃ testim̃to iurt ꝑfecto.
postea ad aliud uenerit testrm̃tũ nõ a¬
inpriore testam̃to scriptihis: quia¬
bintestato adtestators hereditatem
fuccessione uenare non poteant inse¬
cunda ũdluntate testator cos scribere
instituit: qui abutestato ad cius rere¬
ctitatem uocantur. co ciũ cisulioet in¬
perfectauideatur soriptura posterior.
i firmato pore testum̃to icdam cus
uoluntatem nonquisi testamentũ . f
quasi uoluntitem intestati ulere fĩ¬
cumis inquauoluntate quinq testiũ
iuritorum depbͣstiones suffitient
quo nonfacto. ualebit pͥmũ testim̃tũ
ucet maco scripti uideantur cxtrincisĩ¬
lud etã hinc legi ꝓspeximnus inscreadũ:

Expanded text:
cupationem quoque, hoc est sine scriptucupationem quoque, hoc est sine scriptura, testamenta non alias valere sancimus, nisi septem testes, ut supra dictum est, simul uno eodemque tempore collecti testatoris voluntatem ut testamentum sine scriptura facientis audierint. Si quis autem testamento iure perfecto postea ad aliud pervenerit testamentum, non ain priore testamento scriptis his, qui ab intestato ad testatoris hereditatem successionemve venire non poterant, in secunda voluntate testator eos scribere instituit, qui ab intestato ad eius hereditatem vocantur. eo enim casu, licet imperfecta videatur scriptura posterior, infirmato priore testamento secundam eius voluntatem non quasi testamentum, sed quasi voluntatem intestati valere sancimus. In qua voluntate quinque testium iuratorum depositiones sufficient: quo non facto valebit primum testamentum, licet in eo scripti videantur extranei. Illud etiam huic legi perspeximus
Abbreviated transcription (Latin):
tuo subscriptore ꝓeo adhibito cadẽ
stam̃tis quep̃sentib uł ab sertibus
testib dictantur. super furũ ẽ imno
codemq tp̃r exigere testatorẽ. ⁊ te¬
stes admbert. ⁊ dictare suũ arbitri¬
ũ isinire testam̃tũ seducct alio
tpr tictatum: scriptumue ꝓferatur
testam̃tum suffitiet uno codemq
cie. nullo actũ rnt̃ ueniertt. teste
om̃i uidelicet simiu. necdiũcrsis tẽ¬
poris subscribere. signareq testa¬
m̃ tum sinem aũt tcstam̃ti fubscr¬
iptiones ⁊ signacula testim et̃ de¬
ctrmmus: Non fubscriptũ nãqa
testib. nec sigratũ testam̃tũ. ꝓrn
perfecto haberi cõuenit. ¶ exĩꝑfer¬
to aut testam̃to. uoluntatem tenẽ
defuncti nint solos uberos aparen¬
tib utriusq sexus habeatur. nõuo¬
lumis suõ in huius moĩ uolũtate.
libers auatit cetranea mixta ꝑsoi.
certũ est eã uoluntatẽ: quãtũ adil¬
lã dũtaxat ꝑ mixtã personã ꝓ nullo
haberi. sedlberis ac cresccre: ¶ꝑ nũ¬

Expanded text:
eo adhibito eadem stamentis, quae praesentibus vel absentibus testibus dictantur, superfluum est uno eodemque tempore exigere testatorem et testes adhibere et dictare suum arbitrium et finire testamentum. sed licet alio tempore dictatum scriptumve proferatur testamentum, sufficiet uno eodemque die nullo actu interveniente testes omnes, videlicet simul nec diversis temporibus, subscribere signareque testamentum. Finem autem testamenti subscriptiones et signacula testium esse decernimus. non subscriptum namque a testibus ac signatum testamentum pro imperfecto haberi convenit. Ex imperfecto autem testamento voluntatem tenere defuncti, nisi inter solos liberos a parentibus utriusque sexus habeatur, non volumus. Si vero in huiusmodi voluntate liberis alia sit extranea mixta persona, certum est eam voluntatem, quantum ad illam dumtaxat permixtam personam pro nullo haberi, sed liberis adcrescere. Per nun
Abbreviated transcription (Latin):
cidiã. ⁊ nlegitis. ⁊ infidĩ cõmifsis.
cessare. explorati uiris q̃ Sine siꝗod
ultriures patrimonũ postulatur
conpetenti desenfiont tueri ceport̾

Expanded text:
cidiam et in legatis et in fideicommissis cessare explorati iuris est. Sane si quid ultra vires patrimonii postulatur, competenti defensione tueri te pot
Abbreviated transcription (Latin):
ritas nos tuaet᷑. Nam quiẜuitunᷤᷤ
mouerat questionẽ apudacta ca¬
use renũtiamdo ad genuitatis
ꝓbationẽ nec nocere quic qui
lib̾tini manu missione tantum
coñstituumnir pactum aũt nec
ẜ us nec lib̾tinis ingenuitatem
ad signat nec ħis qui tnͣs actioni
noncon senserunt quic quãp̃tu¬
dicare põt

Expanded text:
vos tuetur. nam qui servitutis moverat quaestionem, apud acta causae renuntiando ad ingenuitatis probationem nec nocere quicquam libertini manumissione tantum constituuntur: pactum autem nec servis nec libertinis ingenuitatem adsignat nec his, qui transactioni non consenserunt, quicquam praeiudicare pot
Abbreviated transcription (Latin):
de a Oi famari statumingenu¬
oꝵ. seueriore seumalignitate quo¬
rumdam ꝑiquum est p̃ẜtim
cũ adfirmes duip̃sidem unũ atq
alterũ int̾ ꝑ latum ate uocitasse
diu̾sam partemut contra. dictio¬
nẽ faceret si defensionib sius cõ¬
fideret unde constat mẽĩto rec¬
tore ꝓuine com motum allega¬
tionib tius sentẽtiã dedisse nes
cetẽro inquienidinem sustinereᷤ.¬

Expanded text:
 . Defamari statum ingenuorum seu errore seu malignitate quorundam periniquum est, praesertim cum adfirmes diu praesidem unum atque alterum interpellatum a te vocitasse diversam partem, ut contradictionem faceret, si defensionibus suis confideret. Unde constat merito rectorem provinciae commotum adlegationibus tuis sententiam dedisse, ne de cetero inquie
Abbreviated transcription (Latin):
.oppp̃. Quoniam religio.¬
sa sollicitdo ad augendam ꝓ¬
uocandamꝙ fidĩ obẜ uationẽ
iuris p̃mio afficidebet:. si adu¬
lriscendam cede̾ domini in¬
corruptis probationib ac stre¬
nuo nisu cõstiteris: lib̾tatem
quãhis quidominoꝵ cedem
iuindi cant iampridt̃ senatus
cõsulto et stanitis principum
p̾stari sancͥtum est enã tupro
tã ingentib merits s̃i exip̃o
factos s adicione et señtetia p̃

Expanded text:
. Quoniam religiosa sollicitudo ad augendam provocandamque fidei observationem iuris praemio adfici debet, si ad ulciscendam caedem domini incorruptis probationibus ac strenuo nisu constiteris, libertatem, quam his qui dominorum caedem vindicant iam pridem senatus consulto et statutis principum praestari sancitum est, etiam tu pro tam ingentibus meritis non ex ipso facto, sed aditione
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃.: Si ingenuumte ex
testamentomanumaissum ẽẽ di¬
cas. apud suos iudices causam a¬
gẽre debes sitamen iustũ cõtra¬
dictorẽ habes idẽ eum qui se
patronũ tuum eẽ dicit. memor
senatũs censulse ut qui post ma¬
numissionẽ originẽ repenierĩt.
eãq̃ dedomomanumiᷤsoriᷤ hñt
ibi relinquant: in qua causa ⁊̃
neque nutrem̃torũ sũptus. neq
seruitutis obse quium faciunt
ancilam : neq manumissio lib̾¬
tinam¬
orp̃. Si auiã tuã manumissa.
põstea  ĩ genuam solleniter cõ¬
stuit statũq euis uiste sententie
tuetur auctoritas filios euis ꝗͣ¬
uis ante sententiã susceptos inge¬
nuam lib̾tat̃e ñ inmeĩto flagita¬
re si cum ꝑiciorib tractatum
rrigenuum fac̾tum. palmurene
facnon̾is dominatione: uł ut cap¬
tiuum distractum eẽdicaspsesꝓ¬

Expanded text:
. Si ingenuum te et testamento manumissum esse dicas, apud suos iudices causam agere debes, si tamen iustum contradictorem habes, id est eum, qui se patronum tuum esse dicit, memor senatum censuisse, ut, qui post manumissionem originem repetierint, ea quae de domo manumissoris habent ibi relinquant. in qua causa etiam neque nutrimentorum sumptus neque servitutis obsequium faciunt ancillam neque manumissio libertinam. Si aviam tuam manumissam postea ingenuam sollemniter citit statumque eius iustae sententiae tuetur auctoritas, filios eius quamvis ante sententiam susceptos ingenuam libertatem non immerito flagitare, si cum peritioribus tractatum ingenuum, factum Palmyrene factionis dominatione velut captivum, distractum esse dicas
Abbreviated transcription (Latin):
sario patrit sũc debent mum¬
cipio fuctionẽ. eos decuriorib
ad gr̾egatos nolumus eĩgin. ꝑ¬
mittentes tam̃ ut innegotũ: ci¬
usi ddicorũ fungantur offitus.
⁊ inciuitatib ꝓpͥis subeant mu¬
ma citriarũ. iti tam̃ ut nõ cõtra
rẽ publicĩ criuititis in qua hono¬
rẽ hũc cõsecutisũt eis adcẽ ꝑer

Expanded text:
sario patriae suae debent municipio functiones, eos decurionibus adgregatos nolumus evagari, permittentes tamen, ut in negotiis causidicorum fungantur officiis et in civitatibus propriis subeant munia curiarum, ita tamen, ut non contra rem publicam civitatis, in qua honorem hunc consecuti sunt, e
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. ualerius. aĩ. P otuit pupillus
ꝓherede tutore autore gerendo  cõ¬
sequi successionem: sed ip̾ius actus
⁊uoluntas fuit neceffartiilã siqd̃
nesciente co tutor egit: iui heredi¬
tatẽ nõpotuit ad quirere

Expanded text:
 Gallienus . Potuit pupillus pro herede tutore auctore gerendo consequi successionem, sed ipsius actus et voluntas fuit necessaria. Nam si quid nesciente eo tutor egit, illi hereditatem non potuit adquirere
Abbreviated transcription (Latin):
hoc breuiffimo increm̃to uerboꝵ ad
plenisstñ definitionẽ dediximus
sancientes cadẽ urta obtincit̃. ⁊mꝑo¬
stumis exherecdandis. siue masculrmi fi¬
ue femtrni sexussint: que infiluis. ⁊ fi¬
lrabus. ãstaturmus: ut etrã ip̃i ł etip̃e
noĩttĩ eeheredentur. id ẽ postumi. uel
postume. facta m̃tione. E postumis¬

Expanded text:
revissimo incremento verborum ad plenissimam definitionem deduximus sancientes eadem iura obtinere et in postumis exheredandis, sive masculini sive feminini sexus sint, quae in filiis et filiabus iam statuimus, ut etiam ipsi vel ipsae nominatim exheredentur, id est postumi vel postumae facta mentione. IUST
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. iustemani.ã. Sifr̃ĩs tui filius
mõtł pr̃e in patris sui fuit pote¬
stite: siucꝰ exii se heres institutus
est: ctũ cõdusis tabulis heres potu¬
it cxistere: siue exparte: nichilo
minus statĩ
suus heres ei ex̾unt. neceiꝓpt̃
quod intra paucos cties mortis pa¬
trissui concessit infatum.
tũ adeuisdẽ frĩstui po¬
tes accedere successionem. quod si
cũ sui uiris cẽtante aditã beredita¬
tem decessit. tuq frĩ tuo legitim̃
heres exstitisti seũ intritprã edicto
p̃finitiboniorum possessionẽ agͦ¬
uisti. quofacultitu sunt uł q̃ aba¬
lio imuriadermentur. p̃sidis dil¬

Expanded text:
ordianus . Si fratris tui filius mortis tempore in patris sui fuit potestate, sive ex asse heres institutus est, etiam clausis tabulis heres potuit existere, sive ex parte, nihilo minus statim suus heres ei extitit nec eapropter, quod intra paucos dies mortis patris sui concessit in fatum, tu ad eiusdem fratris tui potes accedere successionem. Quod si, cum sui iuris esset, ante aditam hereditatem decessit tuque fratri tuo legitimus heres extitisti seu intra tempora edicto praefinita bonorum possessionem agnovisti: quae facultatum sunt vel quae ab alio iniuria de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥum ita ceherediit ille filius
r̃s: auenus mee sub stãtie fat: ti¬
lis filius abhuiusmõi uerborũ con¬
ceptione nõp̃teritus: sed exhere¬
datus: intellegatur: cum cmĩ mam:¬
festissimus est sensus testatoris:
u̾borũ int̃p̃tatio. nus quã tantum
ualcat: ut melior senfu existat.
tuitatis. p̃senti lege corigimus. que
putauit alia cẽ uira obẜuanda. m
successione parentium sicxtestam̃¬
to ueniant inmasculis. ⁊ infemi¬
nis. cũ abintestato fimile iusutri¬
q scxui ẜuiuerunt. ⁊ al̃us uerbis
exheredari debere filiũ. sancxert̃
aliis filiã. ⁊ t̾nt̾ ncpotes exhere dan¬

Expanded text:
um ita exheredaverit:" ille filius enus meae substantiae fiat", talis filius ab huiusmodi verborum conceptione non praeteritus, sed exheredatus intellegatur. Cum enim manifestissimus est sensus testatoris, verborum interpretatio nusquam tantum valeat, ut melior sensu existat tilitatis praesenti lege corrigimus, quae putavit alia esse iura observanda in successione parentum, si ex testamento veniant, in masculis et in feminis, cum ab intestato simile ius utrique sexui servaverunt, et aliis verbis exheredari debere filium sanxerunt, aliis filiam, et inter nepotes exheredan
Abbreviated transcription (Latin):
sũpto. uł itadixit. filius ut filia qui
intra decem menses ꝓximos mortiᷤᷤ
mee insocrentur. hcredes fũpto: uir¬
gium antiquis inter p̃tatorib le¬
gum exoitũc̃. anuideantur nõcon¬
tincri testam̃to: ⁊ hoc ruptum fice̾
nobis itiq corũ sententras dccidẽ¬
tib. cum frequentisstmas ieges po¬
ruptum ficri testam̃tum uidextur.
sedsiue uiuo testatort. siue postiõ¬
tẽ enus. intra decem m̃ses amorte
statoris numerandos. filius. uł filii
fuerint ꝓgeniti. maneat testitoris
uoluntas immutilati. nepenã pa¬
tiatur p̃titionis: ꝗ suos fiuos nõp̃
tcrũt. Denue deliberandi ⁊ deade¬
unda ł acquirenda hr̃ditate.
orp̃. antoninuis.ã. Siapatre cmmi¬
cipata eo defuncto  possefsion ẽ nõa¬
gnoursti. frustra uercris ne here¬
dititi pat̃ne sisobligati ꝙ sexuum
eius nullo iurc manumisistiresq
⁊ mincipia quectã ꝓpt̃ funeris in¬
pensã distraxisti.

Expanded text:
sunto" vel ita dixit: " filius vel filia, qui sunto" vel ita dixit: " filius vel filia, qui intra decem menses proximos mortis meae nascentur, heredes sunto". Iurgium antiquis interpretatoribus legum exortum est, an videantur non contineri testamento et hoc ruptum facere Nobis itaque eorum sententias decidentibus, cum frequentissimas leges poruptum fieri testamentum videtur, sed sive vivo testatore sive post mortem eius intra decem menses a morte testatoris numerandos filius vel filia fuerint progeniti, maneat testatoris voluntas immutilata, ne poenam patiatur praeteritionis, . De iure deliberandi et de adeunda vel adquirenda hereditate. Imperator Antoninus . Si a patre emancipata eo defuncto bonorum possessionem non agnovisti, frustra vereris, ne hereditati paternae sis obligata, quod servum eius nullo iure manumisisti resque et mancipia quaedam propter funeris impensas distraxisti.
Abbreviated transcription (Latin):
op̃ nistiman. ꝯ Q uod certitũest ap̃
ueteres. nostecidimus cũigitur isqie
iuentrẽ portabatur p̃teritus fit̾a
quisi aduicẽ fui̾t redictus sius. he¬
res patri existeret: sinõalius cum
ante cedẽret: mascendo ruptũ testi¬
m̃tũ faciebat. sipostumus inhunc
quidem orbẽ deuoluitus e. uoct aũt
nonemifsa ab hacluce subtractus c̃¬
tusẽ. ⁊ dubitibatur. sus postumus
ruptum faccre cestam̃tum potest.
ueteres antmi turbatisũt: ꝗd depa¬
tno clogio statuendũsit cũcplabim
testutum. apparet. quod ⁊ simut
suĩt hoc ip̃m facietat. eoꝵ etũ nos
laudamus sententiam. ⁊ sanccimus.
siis perfecte naitusest. ucet uuꝰ¬
mimbus obstetricis decefsit. nichil¬
ominus testamentum cõrumpi. ħ
tantum modo requirendo. fiuiuius ad
orbemtotus ꝓcefsit. ad nultum de¬
cunins monstrũ ł ꝓdigium.¬
d̾.ã. ouidam cumtestam̃tũ facie¬
bat. is uerbis usus est. sifilius. ut filu
intradecem mensium spaciũ. post
mortem m̃ẽ fuerint editi heredeᷤ

Expanded text:
A. Iuliano pp. Quod certatum est apud veteres, nos decidimus. cum igitur is qui in ventre portabatur praeteritus fuerat, qui, si ad lucem fuisset redactus, suus heres patri existeret, si non alius eum antecederet et nascendo ruptum testamentum faciebat, si postumus in hunc quidem orbem devolutus est, voce autem non emissa ab hac luce subtractus st, dubitabatur, si is postumus ruptum facere testamentum potest. Veteres animi turbati sunt, quid de paterno elogio statuendum sit. cumtestamentum, apparet, quod, etsi mutus fuerat, hoc ipsum faciebat, eorum etiam nos laudamus sententiam et sancimus, si vivus perfecte natus est, licet manibus obstetricis decessit, nihilo minus testamentum corrumpi, hoc tantummodo requirendo, si vivus ad orbem totus processit ad nullum declinans monstrum vel prodigium. Quidam, cum testamentum faciebat, his verbis usus est: "si filius vel filia intra decem mensuum spatium post mortem meam fuerint editi, heredes
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ tuũ. ⁊ nouerc̃: equis portioĩ¬
b heredes instituit: cũte quoq habe¬
ret inpotestate: testam̃to nõa tim
non hexheradauit . mortuo patretuo:
uiuo auo: sine inpectĩto legis ulle¬
ie. succedendo inpatris tui locum:
rupisti aui cestam̃tũ ⁊ dte herc¬

Expanded text:
s portionibus heredes instituit, cum te quoque haberet in potestate, testamento nominatim non exheredavit, mortuo patre tuo vivo avo sine impedimento legis vellaeae succedendo in patris tui locum rupisti avi testamentum et ad te her
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stire cõpelebatur: scilicet u̾sq
ad dodiantẽ sue portionis remane¬
bat ei sextũtu tantum modo in
fua fuccestionẽ. quodsifuisset ex¬
heredata quarta pars omĩmõdo te¬
tius substantie eirelinqui debe¬
bat. ⁊ quã iniuna cdignã pat̾ exi¬
strmabat. ãplus habebat ez quã
tacitur ntite institutione p̃ten
finitionẽ quãde fuplemendo qua¬
drantis posuimus repletio fuat ĩ¬
troducta. similimodo ex hereda¬
te inquartã repletio accedebat.
⁊tiu̾itiũ perminsit ut nec ceno¬
stra cõstitutione em̃dationẽ auꝗ̃
sentiree.¶sancimus itaq quẽ adme

Expanded text:
praestare compellebatur, scilicet usque praestare compellebatur, scilicet usque ad dodrantem suae portionis, remanebat ei sescuncia tantummodo in sua successione Quod si fuisset exheredata, quarta pars omnimodo totius substantiae ei relinqui debebat, et quam iniuria dignam pater existimabat, amplius habebat ea, quam taciturnitate in institutifinitionem, quam de supplemento quadrantis posuimus, repletio fuerat introducta, simili modo exheredatae in quarta repletio accedebat et ita vitium permansit, ut nec ex nostra constitutione emendationem aliquam sentiret. Sancimus itaqu