comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legibꝰ nullis regulis unquã uualdradã in ux¬
orem possis aut ꝑmittaris assumerẽ. Utrum.
Fuualdrada legitima tua fuerit aliquando
iualdradã quando cũq resumpseris. etiã
thi& b̃ga decedente dimitt&. modis omnibus
impunitũ. Et post pauca. ltaq sũmo studio pͣ¬
fatam thi& b̾gam coniugẽ tuã tanquã ꝓpria¬
ate separare ullo pacto consentias. ingilant
attende. Unde siuult atẽ discedere corripe
mmo corrige eam . &. atali intentione pen
omĩa reuocare satage. lam uͦ siamore pudi¬
citiȩ separationẽ querat. &. coniugalis coni¬
bii solutionẽ efflagitat. certum ẽ apło di
cente. qm̃ mulier sui corporis potestatẽ ñ
hab& sed uir. Uerum si ip̃se pudicitia secta u
religionis obtentu copulã dissoluere uis
amoris intuitu ex consensu utriusq c̃ iugi
matrimonia dissoluunt᷑. Si gͦ hoc modo ui
gratuito ꝑmittimus animo. celerẽq p̃ben

Expanded text:
legibus, nullis regulis umquam Waldradam in uxlegibus, nullis regulis umquam Waldradam in uxorem possis aut permittaris assumere. Utrum ergo Waldrada legitima tua fuerit aliquando Waldradam quandocumque resumpseris, etiam Thietbirga decedente dimittet modis omnibus impunitum. Et post pauca: 'Itaque summo studio prefatam Thietbirgam coniugem tuam tamquam pra te separare ullo pacto consentias, vigilanter attende; unde si vult a te discedere, corripe, immo corrige eam, et a tali intentione per omnia revocare satage. Jam vero si amore pudicitiae separationem quaerat, et conjugalis connubii solutionem efflagitet, certum est apostolo dicente: « Quoniam mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir; » verum si et ipse pudicitiam sectatus religionis obtentu copulam dissolvere vis, amoris intuitu, ex consensu utriusque conjugis matrimonia dissolvuntur. Si ergo hoc modo vis, gratuito permittimus animo, celeremque praebemus
Abbreviated transcription (Latin):
intentionis nr̃ȩ ꝓposito celerit᷑ obinarunt
ua ꝓpter cõpulsi sumus mutare uocẽ. Itqr
ad gr̃arum actiones os aperire disposueram
&. inluctus &. increpationes ad huc coacti¬
officium linguȩ dirigimꝰ. Didicimꝰ eni te q
ꝓlixo tẽpore in scelere ꝑ manens ȩccl̃ȩ di nor
modicũ dociusti. nocere adhuc. &. qui in sor¬
dibus eras. sordescere ad huc. Si quidẽ ut op¬
namur tͥ ñ sufficit solum adulteriũ ꝑpe¬
trasse. nisi ut apponas & iã animas hominu
ꝑ iuru laqueis irretitas in externũ de mergas
interitũ. Sed qͥđ mirũ. si paucoꝵ animos per
periurium ad exitium adquisisti. quando
intanta sublimitate positus. ꝑ exemplũ tuȩ
moechiȩ tot hominu milia in ꝑditionis chaos
astruere. quandoquidẽ illuis nullo prorsus
hic testimonio quis indigeat. cũ magis nos
ita sentiamꝰ qđ iustũ est . & intellegamꝰ quod
ȩquũ est. ut etiam thi& b̾ga mortua tu nulliᷤ

Expanded text:
intentionis nostrae propositum celeriter obviarunt. intentionis nostrae propositum celeriter obviarunt. Quapropter compulsi sumus mutare vocem et, qui ad gratiarum actiones os aperire disposueramus, et in luctus et increpationes adhuc officium linguae coacti dirigimus. Didicimus enim te, qui prolixo tempore in scelere permanens ecclesiae Dei non modicum nocuisti, nocere adhuc et, qui in sordibus eras, sordescere adhuc; siquidem, ut opinamur, tibi non sufficit solum adulterium perpetrasse, nisi apponas, ut etiam animas hominum periurii laqueis irretitas in extremum demergas interitum. Sed quid mirum, si paucorum animabus per periurium exitium adquisisti, quando in tanta sublimitate positus per exemplum tuae moechiae tot hominum milia in perditionis. chaosastruere; quandoquidem illius nullo prorsus hinc testimonio quis indigeat, cum magis nos ita sentiamus, quod iustum est, et intellegamus, quod aequum, ut etiam Thietbirga mortua tu nullis
Abbreviated transcription (Latin):
one. atq abomi modo consortio ȩccłȩ. scĩ
& nrȩ mediocritatis auctoritate. fecimus
prorsus cũ uniuersis complicibꝰ & cõmuni¬
catoribuᷤᷤ fautoribusq suis prorsus extorrẽ.
uanc sententiã. iiii. noñ feb̃r anobis ꝓmul¬
gatam meminimus. eamq scripto uobis
destinauimꝰ. Et ne labor nrͣ inanis consti¬
tuat᷑. spualia nobiscũ ur̃a fraternitas ad¬
uersus iam dictam mechã & cõmunicato¬
res eius arma sustollat. &. parrochia sua.
excõmunicatã hanc fautoresq eius uiua uoce
uusquisq denunti&.. donec nr̃o speciali iu¬
dicio digne se penitentiȩ submittat. Direxti
etiã lothario regi idẽ reuerentissimꝰ pontifex
epłam continentẽ. Audito reuertente miss
nr̃o tuȩ correptionis ut ita dicamꝰ initio. gra
dõ condignas egimus. Et ut tibi quoq grãte
cõpetibiles referemus. ammũ p̃parauimus¬
ed heu heu aduersa nuntia uenientia huiu

Expanded text:
one atque ab omnimodo consortio sanctae ecclesone atque ab omnimodo consortio sanctae eccleset nostrae mediocritatis auctoritate fecimus prorsus cum universis complicibus et communicatoribus fautoribusque suis prorsus extorrrem. Hanc sententiam IIII. Non. Febr. a nobis promulgatam meminimus eamque scripto vobis destinavimus; et ne labor noster inanis constituatur, spiritualia nobiscum vestra fraternitas adversus iam dictam moecham et communicatores eius arma sustollat et in parrochia sua excommunicatam hanc fautoresque suos viva voce unusquisque denunciet, donec nostro speciali iudicio dignae se poenitentiae submittat'. Direxit etiam Lothario regi idem reverentissimus pontifex epistolam haec continentem: 'Audito revertente misso nostro correctionis tuae, ut ita dicamus, initio, gratias Deo condignas egimus et, ut tibi quoque grates competibiles referremus, animum preparavimus. Sed heu adversa nuntia venientia huius
Abbreviated transcription (Latin):
uindictȩ modũ districtȩ minus tẽperare
& iuxta qđ merebat᷑ ñ ita ꝓtanto scelere
sententiam ineã iuste punitionis ꝓferre.
nisi obstinato animo in mechio uolutabro ꝑ
tempsit. quia culpã suam nec dũ cognouii
nec confessa est. nec missa nobis legatione
qui causam ipsius exequendã suscepimus
ueniã postulauit. postremo cum recto itine¬
re nos illi fuerat ad eund m .&. beati petr
apłi suffragia requirenda. retro est con¬
uersa post satan. nec non & athiae.bgȩ reg¬
nȩ cepta interitus meditatione non cessat
Cum egregio apło dicimus. qđ contra eam
contraq eius similes sȩpius replicandũ es
qͥa scđm duritia suam & cor impenitens thes¬
auriaat sibi iram indiȩ irȩ. Idcirco nos ean
causam ipsius exequi ac inuestigare cepimꝰ
satis fecerit. donec etiam omnẽ sinistrã suspi¬
tionem. consiliui nrm suscipiens ad imat.
a pretiosi cor poris & sanguiis dñi ꝑcepti¬

Expanded text:
vindictae modum minus districte temperare vindictae modum minus districte temperare et, iuxta quod merebatur, non ita pro tanto scelere sententiam in eam iustae punitionis proferre, nisi obstinato animo in moechiae volutabro tempsit, quia culpam suam nec dum cognovit nec confessa est nec missa nobis legatione, qui causam ipsius exequendam suscepimus, veniam postulavit, postremo, cum recto itinere nos illi fuerat adeundum et beati Petri apostoli suffragia requirenda, retro est conversa post Satanan, necnon a Thietbirgae reginae cępta interitus meditatione non cessat: cum egregio apostolo dicimus, quod contra eam contraque eius similes sepius replicandum est, quia secundum duriciam suam et cor inpęnitens thesaurizat sibi iram in die irae. Idcirco nos eam causam ipsius exequi ac investigare coepimus, satisfecerit, donec etiam omnem sinistram suspitionem consilium nostrum suscipiens adimat, a pretiosi corporis et sanguinis Domini percepti
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit suȩ reddita potestati. sed &. suis con¬
sanginneis libere sociata. Int̾quos etiam.
locus ꝓuidendus ẽ. ubi nulla sit uis multi¬
tudinis formidanda. & ñ sit difficile testes
ꝓducere. ł ceteras ꝑsonas. quẽ tam ascis
canonibꝰ quã auenerandis romanox legibꝰ
in huniusce modi controuersiis requirunt᷑.
Uerũ hȩc non ut fiat dicimꝰ. quȩ sine de¬
creto & ordinatione nr̃a fieri non posse supͣ
docuimꝰ. Accensus itaq idem sc̃ĩssimus pori¬
tifex celo di quofuerat fine essacerdos qͦn.¬
dam inflammatꝰ. uualdradã ipso die pu¬
rificationis scȩ dĩ genitricis mariȩ mba¬
silica ex cõmunicauit. & ab omĩ xp̃ianoꝵ
consortio reparauit. Destmnauit epłam
tutis. causas &. modũ ex cõmunicationis
continentẽ. Cuius sensum quã uerboꝵ
seriem causa breuitatis potius placuit ponere
De creueramꝰ quidem circa uualdradã moechã
& ꝑtinaciter in inpenitentia ꝑ manente

Expanded text:
suae fuerit reddita potestati, sed et suis consuae fuerit reddita potestati, sed et suis consanguineis libere sociata. Inter quos etiam locus providendus est, ubi nulla sit vis multitudinis formidanda et non sit difficile testes producere vel ceteras personas, quae tam a sanctis canonibus quam a venerandis Romanorum legibus in huiuscemodi controversiis requiruntur. Verum haec non, ut fiant, dicimus, quae sine decreto et ordinatione nostra fieri non posse supra docuimus'. Accensus itaque idem sanctissimus pontifex zelo Dei, quo fuerat Finees sacerdos quondam inflammatus, Waldradam ipso die purificationis sanctae Dei genitricis Mariae in basilica excommunicavit et ab omni christianorum consortio separavit, destinavitque epistolam tutis causas et modum excommunicationis continentem. Cujus sensum quam verborum seriem causa brevitatis potius placuit ponere. « Decreveramus quidem circa Waldradam, moecham et pertinaciter in impoenitentia permanentem,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmiis consensus elegerit non liceat
ꝓuocare. & ubi concessa ẽ. ꝓuocatio. ñ nisi
ubi maior est auctoritas liceat ꝓuocare.
taq cũ non sit aplicȩ sedis auctoritate
que amborũ negotiũ ex secuta ẽ usq ma¬
ior auctoritas. nescimuᷤᷤ sialicui de eius
iudicio liceat iudicare. Feius retractare
sententiã. Et post pauca. Illud uͦ qđ loth¬
rius criminat᷑. quis ñ uideat dolo plenũ.
Deniq sicut ipse iactat uxor. eius non ẽ. qic̃
ꝑtin& adeum illi de adulterio calumã
texere. cũ nec moechari potuit. sialicuiꝰ
uxor ñ extitit Porro si alothario de ad¬
ulterio accusatur. & sicut uicta fuerit.
ultio p̃parat᷑. necesse est ut fateatur
uxorem. ł tquibꝰdam int̾ positis. Pretei
siue de conuigii foedere. siue de adulter
crimine. iudiciũ sit agitandũ. nulla
ratione pat&. thi& bgam cũ lothario
posse legale mire conflictũ. ł legitimu
contro uersiȩ subire certam̃. nisi prius ad tẽpuᷤ

Expanded text:
communis consensus elegerit, non liceat communis consensus elegerit, non liceat provocare et, ubi concessa est provocatio, non nisi, ubi maior est auctoritas, liceat provocare. Itaque, cum non sit apostolicae sedis auctoritate, quae amborum negotium executa est, usquam maior judicio judicare, vel ejus retractare sententiam. » Et post pauca: « Illud vero quod Hlotario criminatur, quis non videat dolo esse plenum? Denique, si, ut ipse iactat, uxor eius non est, quid pertinet ad eum illi de adulterio calumniam texere, cum nec męchari potuit, si alicuius uxor non extitit? porro, si a Lothario de adulterio accusatur et, si convicta fuerit, ultio preparatur, necesse est, ut fateatur uxorem'. Et quibusdam interpositis: 'Preterea sive de coniugii foedere sive de adulterii crimine iudicium sit agitandum, nulla ratione patet Thietbirgam cum Lothario posse legalem inire conflictum vel legitimum controversiae subire certamen, nisi prius ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
rit insimulare. atq prohoc hominẽ suũ
&. hominẽ thi& b̾ge ad mono machiã im¬
pellere. Et si homo ipsius regmȩ ceciderit
disponit hanc sine dilatione perimere.
uȩ quantũ sint omĩ humȩ legi contraria
magnitudo prudentiȩ ur̃ȩ credimuᷤ iam
aduertit. Sed & nos hinc aliquid strictim
uolumꝰ demonstrare prius asse ueran qđ
de retro acta contro uersia thi& bga noN
deb& ulterius ad iteratã responsionẽ pro¬
positis sacram̃tis deliberatũ. nulla deb&
iteratione nisi fortassis ubi fuerit maior
auctoritas retractari. Deinde qđ ȩcclesiȩ
refugium querens. ȩcc lesiasticũ iudicium
ex petens: submitti ñ deb& secularium.
iudicio. Iost hȩc uͦ cũ nos ex utraq parte
iđ tam a lothario quã athi& b̃ga fuerimuᷤ
ꝓuocati iudices. nosq amborũ contro uer¬
siam ex secuti fuerimꝰ. ad nullos allos cor¬
uenit suꝑ hoc negotio iudices conuolare
cũ scđm sacros canones a iudicibus quos

Expanded text:
rit, insimulare, atque propter hoc hominem suum rit, insimulare, atque propter hoc hominem suum et hominem Thietbirgae ad monomachiam impellere, et si homo ipsius reginae ceciderit, disponit hanc sine dilatione perimere. uae quantum sint omni divinae legi contraria, magnitudo prudentiae vestrae, credimus, jam advertit. Sed et nos hinc aliquid strictim volumus demonstrare, prius asseverantes, quod de retroacta controversia Thietbirga non debet ulterius ad iteratam responsionem prorpositis juramentis deliberatum, nulla debet iteratione, nisi fortassis ubi fuerit major auctoritas, retractari; deinde, quod ecclesiae refugium quaerens, ecclesiasticum iudicium semper expetens, submitti non debet seculari iudicio. Post haec vero, cum nos ex utraque parte, id est tam a Lothario quam a Thietbirga, fuerimus provocati iudices nosque amborum controversiam executi simus, ad nullos alios convenit super hoc negotio iudices convolare, cum secundum sacros canones a iudicibus, quos
Abbreviated transcription (Latin):
pugnatores. & ueritatis strenuos defen¬
sores. neminẽ magis suꝑ thi& bgȩ głosȩ
reginȩ contritione sollicitũ. neminem
magis ipsius in cõmoditatibꝰ condolusssȩ
quã ur̃ę pietatis affectũ recolimꝰ. Et post
congruentẽ exortationẽ addidit. Excel¬
lentiam uram nolumus ignorare ad eo
sub egisse. ut nobis coacta nc̃ scriber&. regia
se uelle exui dignitate. seu copula. &. sola
priuata uita fore contentã. Cu scripsimꝰ
nos ñ hoc aliter fieri posse. nisi eande uita
coniunx eius lotharius elegiss&. Uerum
sicut multox relatu didicimus. ipse lotha¬
rius conuentũ celebrare disposuit. & ean.¬
dem thi& bgam examini ꝓprio& iudicio
subicere meditat᷑. Et siquide̾ cam p̃stigus
falsitatis suȩ ł argum̃tosis ambagibꝰ potue¬
rit exhibere quasi ñ fuerit legitima sua
uxoi. uult eam penitus ase sequestrare. Sic
aut̃ uult eã tanquã ꝓpriam quidẽ uxore
amittere sed deindẽ quasi moechata fue¬

Expanded text:
pugnatores et veritatis strenuos defenpugnatores et veritatis strenuos defensores neminem magis super Thietbirgae gloriosae reginae contritione sollicitum, neminem magis ipsius incommoditatibus condoluisse, quam vestrae pietatis affectum recolimus'. Et post congruentem exhortationem addidit: 'Excellentiam vestram nolumus ignorare, adeo subegisse, ut nobis coacta nunc scriberet, regia se velle exui dignitate seu copula, et sola privata vita fore contentam. Cui nos scripsimus, non hoc aliter fieri posse, nisi eandem vitam conjux ejus Hlotharius elegisset. Verum, sicut multorum relatu didicimus, ipse Hlotharius conventum celebrare disposuit, et eandem Thietbirgam examini proprio et judicio subicere meditatur. Et siquidem eam praestigiis falsitatis suae vel argumentosis ambagibus potuerit exhibere, quasi non fuerit legitima sua uxor, vult eam penitus a se sequestrare. Sin autem vult eam tanquam propriam quidem uxorem admittere, sed deinde quasi moechata fue
Abbreviated transcription (Latin):
mnodatã. &. int̾ impios & scelerosos dam.¬
natam. donec depestiferis factionibꝰ suis.
atq ꝑpetrato ꝑ iurio ante domni apłici pͥ¬
sentiam dignã acciper& penitentiã. his
summatĩ cõmemoratis. reuertam᷑ ad loch¬
rii regis ingemiscendã causam liegatus
itaq apłicȩ sedis cõpositis ingalliam rebu
romã unde uenerat reuersus eꝰ. Rursusq
uualdaada eiusq cõplicibus decertantib
regis anius aduersus thi& bgam cõmo¬
uetur. Excitant᷑ irȩ. & in sopitis discoren
accendit᷑. Despicitur. ab hominat᷑. reicitur.
ad ulterii crimen impingit᷑. omĩq ingemi
arte exquirit᷑ qualit̾ pimiri quasi rea possit.
Illa p̃udens imminere sibi mortis pericu¬
lum. latent̾ aufugit. & ad karolũ ꝑ uenienᷤ.
enis tuitiom se cõmisit. Qđ cũ fama diuul¬
gante ncholaus papa cognouiss&. misit
harolo regi epłam collaudatoriã. hȩc conti¬
nentem. Int̾ alios scȩ eccłȩ religiosos pro¬

Expanded text:
innodatam et inter impias et scelerosas dampinnodatam et inter impias et scelerosas dampnatam, donec de pestiferis factionibus suis atque perpetrato periurio ante domni apostolici presentiam dignam acciperet poenitentiam. His summatim commemoratis revertamur ad Lotharii regis ingemiscendam causam. Legatus itaque apostolicae sedis compositis in Gallia rebus Romam, unde venerat, reversus est; rursusque Waldrada eiusque complicibus decertantibus regis animus adversus Thietbirgam commovetur. Excitantur irae et in sopitis discordiaaccenditur. Despicitur, abominatur, reicitur, adulterii crimen inpingitur, omnique ingenii arte exquiritur, qualiter puniri quasi rea possit. Illa previdens imminere sibi mortis periculum latenter aufugit et ad Carolum perveniens eius se tuitioni commisit. Quod cum fama divulgante Nicholaus papa cognovisset, misit Carolo regi epistolam collaudatoriam haec continentem: 'Inter alios sanctae ecclesiae religiosos pro
Abbreviated transcription (Latin):
tione qua domnus nicholaus sumuᷤ ponti¬
fex & uniuersalis papa me obligauit. reuer¬
tar eccłam & in italicum regnũ aut uobiscũ
quid dominus apłicus usserit uel termi¬
nauerit ad implebo. ł ꝑficere ñ recusabo
ed tam horribile sacram̃tum ñ ad impleũ.
iquidẽ usq danubii fluenta cum eodem.
arsenio ꝑrexit. ibiq ad quã piam consang¬
uineam ꝓcaballoꝵ amminiculo ire condi¬
xit. & ad augustã ciuitatẽ ad eundẽ missũ
reuersura pollicita est. Tali occasione
gressum retor.quens exalemannia. infran¬
tiam repedauit. Qđ cum p̃dictus arsenuᷤ
obtestans om̃s ꝑ auctoritatẽ di patris omĩ po¬
tentis. & beatorũ principũ petri &. pauli. &.
domini pontificis & uniuersalis papȩ. ut nul¬
lus eã in sua parrochia reciper&. sed eam fun¬
ditus in omnibꝰ ȩccłns suis p̃dicarent ex cõ¬
municatã. & abomĩ xp̃ianoꝵ cõmunione
sequestratã. insuꝑ &. anathematis uiculo

Expanded text:
tione qua domnus Nicolaus, summus pontitione qua domnus Nicolaus, summus pontifex et universalis papa, me obligavit, revertar Ecclesiam, et in Italico regno, aut vobiscum quid domnus apostolicus iusserit vel terminaverit, adimplebo vel perficere non recusabo.' Sed tam horribile iusiurandum non adimplevit. Siquidem usque Danubii fluenta cum eodem Arsenio perrexit ibique ad quempiam consanguineum pro caballorum adminiculo ire condixit et ad Augustam civitatem ad eundem missum se reversuram pollicita est. Tali occasione gressum retorquens ex Alamannia in Franciam repedavit; quod cum sepedictus Arsenius obtestans omnes per auctoritatem Dei omnipotentis et beatorum principum Petri et Pauli et domni pontificis et universalis papae, ut nullus eam in sua parrochia reciperet, sed eam funditus in omnibus ecclesiis suis predicarent excommunicatam et ab omni christianorum communione sequestratam, insuper et anathematis vinculo
Abbreviated transcription (Latin):
comitis a sede apłica ex cõmunicatã ẽẽ decla¬
rauit. quia ꝓprium deseruerat maritum.
& uuangerũ suum uassallum ingallias secu¬
ta fuerat. Quã ex cõmunicationẽ cũ omĩbꝰ
qͥ aderant epis renouaiit. Post hȩc eadem.
engel drudis p̃dicto arsenio in uuormatia
ciuitate se p̾sentaiit. in qͦ loco p̾fatus ep̃s
ludouinco regi occurrerat. lurauit gͥ in pre¬
sentia ipsius missi sacram̃tum. hunc modũ
continens. Igo engeldrudis filia quonda
matfridi comitis quȩ fin uxor bosonis comi¬
tis. uobis domno ar senio epo misso &. apo¬
crẏsiario summȩ scȩ catholicȩ atq aplicȩ
sedis. & ꝑuos domino meo nicholao sũmo
pontifici & uniuersali papȩ iuro ꝑ patrẽ
dĩ euangelia. quȩ ore osculor & manibus
ꝓpruis tango. quia a modo relicta illa¬
malitia quã in pnominato bosone uiro
meo exercui. ut ouis quȩ sum ꝑdita ad sc̃am
catholicã atq apłicam sub eadem obliga.¬

Expanded text:
comitis, a sede apostolica excommunicatam esse omnibus declacomitis, a sede apostolica excommunicatam esse omnibus declaravit, quia proprium deseruerat maritum et Wangerum suum vassallum in Gallias secuta fuerat; quam excommunicationem cum omnibus, qui aderant, episcopis renovavit. Posthaec eadem Engiltrudis predicto Arsenio in Wormatia civitate se representavit, in quo loco prefatus episcopus Ludowico regi occurrerat. Iuravit igitur in presentia ipsius missi sacramentum hunc modum continens: 'Ego Engiltrudis, filia quondam Matfridi comitis, quae fui uxor Bosonis comitis, vobis domno Arsenio episcopo, misso et apocrisiario summae sanctae catholicae atque apostolicae sedis, et per vos domino meo Nicholao, summo pontifici et universali papae, iuro per Patrem dei Evangelia, quae ore osculor et manibus propriis tango, quia amodo relictam illamaliciam quam in praenominato Bosone viro meo exercui, ut ovis quae perdita fuit, ad sanctam catholicam atque apostolicam, sub eadem obliga
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uen peregrini exules moriunt᷑. cõmun¬
ne laicali sibi tantum concessa. cal̃
ep̃s apo chisiarius & consiliarius nicholai pape
uice ipsius directus est infrantiã. Quo ꝑueni¬
ente. tanta auctoritate &. potestate susceptꝰ
aut ꝓpriȩ reconciliet᷑ ipxori abdicato uual¬
dradȩ pelicis consortio. aut ꝓtinus anathe¬
matis gladio feriret᷑ ipse. om̃sq ei in hoc
scelere fauore̾ prestantes. Hac necessitate
constrictuᷤᷤ. uell&. noll&. thi& b̾gam re¬
giam inmatrimoniũ recepit. int̾ posito
iuris urandi sacram̃to. se illam ita in re¬
liquũ habere sicut ȩquitatis dictant legi¬
timã uxorẽ eẽ tenendã. nec eam ase sepa.¬
rarae. nec ipsa inuente aliam suꝑ eã indu¬
cer&. Post hȩc uualdradã exauctoritate
dĩ &. scĩ petri & uerbo domni apłici romã.
ire iub&. ut ꝓse rationẽ reddere studeat.
Engel drudã uxorem quondã bosonis Caeit¬

Expanded text:
preventi peregrini et exules moriuntur, communiopreventi peregrini et exules moriuntur, communione laicali sibi tantum concessa. 866 pus, apocrisiarius et consiliarius Nicolai papae, vice ipsius directus est in Franciam; quo perveniens tanta auctoritate et potestate usus aut propriae reconcilietur uxori, abdicato Waldradae pellicis consortio, aut protinus anathematis gladio feriretur, ipse omnesque ei in hoc scelere favorem praestantes. Hac necessitate constrictus, vellet nollet, Thietbirgam reginam in matrimonium recepit, interposito iurisiurandi sacramento, se illam ita in reliquum habere, sicut aequitatis iura dictant legitimam uxorem esse tenendam, nec eam a se separaret nec ipsa vivente aliam super eam induceret. Posthaec Waldradam ex auctoritate Dei et sancti Petri et verbo domni apostolici Romam ire iubet, ut pro se rationem reddere studeat. Engiltrudam quoque, uxorem quondam Bosonis
Abbreviated transcription (Latin):
dignitate priuati. Lam turpit᷑ de hone¬
stati. ludouuicũ imp̃rem frẽm lotharii
regis adeunt. qͥ ea tempestate bene uen.¬
tanis morabat᷑ in partibꝰ scriptis ac dictis
ullus metro politanꝰ sine conscientia prin¬
cipis. ł p̃sentia alioꝵ metropolitanorũ
fuerit degradatus. Ad iecerunt insuper
multa alia blasphemantes eundẽ papã
quȩ hic suꝑfluum duximus enumerare.
existimantes eiusdem imp̃ris amminiculo simp
& in t̾cessionis ope &. criminis obiecti aboles
notã .&. pristinȩ dignitatis recuperaristati
Ded spes eoꝵ frustrata ẽ. quã uis imp̃r omnil
depositionis suȩ a sede apłica ꝓlatã senten¬
tiam patient̾ ferens. uixta precedentẽ con¬
pare ausu temerario n expauit.parui pen¬
dens apłicam ex cõmunicationẽ. Reuer¬
tuntur gͥ infrantiã debita confusione re¬
spersi. Etdum iterũ atq tertio sedem apl¬
cam obreparationis & restitutionis grar
adissent. nouissimȩ initalia infirmitate

Expanded text:
dignitate privati. Qui tam turpiter dehonedignitate privati. Qui tam turpiter dehonestati Ludowicum imperatorem, fratrem Lotharii regis, adeunt, qui ea tempestate Beneventanis morabatur in partibus, scriptis ac dictis ullus metropolita sine conscientia principis vel presentia aliorum metropolitanorum fuerit degradatus. Adiecerunt insuper multa alia blasphemantes eundem papam, quae hic superfluum duximus enumerare, existimantes se eiusdem imperatoris adminiculo simul et intercessionis ope et criminis obiecti abolere notam et pristinae dignitatis recuperare statum. Sed spes eorum frustrata est, quamvis imperator depositionis suae a sede apostolica prolatam sententiam patienter ferens iuxta precedentem conpare ausu temerario non expavit, parvipendens apostolicam excommunicationem. Revertuntur igitur in Franciam debita confusione respersi. Et dum iterum atque tertio sedem apostolicam ob reparationis et restitutionis gratiam adissent, novissime in Italia infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ in noxium insupͣ dicto facto demon¬
strarent. & secum cȩteris co ep̾is eccłastica
atq apłica exercuisse decreta. Stultitiȩ
elogio denotandi. qͥ illã petrisedem aliqͦ
prauo dogmate fallere posse arbitratisun
quȩ nec se fellit. nec aliqua heresi unquã
falli potuit. Itaq cũ inp̃sentiã nicholai
pape uenissent. libellũ obtulerunt in qͦ
tinebant᷑ gesta synodalia quȩ meti¬
matrico & aquis ab eis statuta fuerant
Quicũ a notario corã omnibꝰ recitatꝰ ess&.
int̾rogauit pontifex sihȩc scripta uerbis
confirmarent. Respondert inconuenien
underi. ut qđ ꝓpriis manibꝰ roborauerat
uerbis infamari mallent. Et sic nec repuls
nec ad missa eoꝵ assertione iussisunt ire
adhospitia sua quo usq reuocarent᷑. laucis
int̾ positis diebus ad synodum quã papa.
congregauerat sunt accersiti. ubi eorum
damnata & anathematirata sunt scripta
diaconibꝰ sunt depositi. & omĩ eccłastica

Expanded text:
regem innoxium in supradicto facto demonregem innoxium in supradicto facto demonstrarent et se cum ceteris coepiscopis ecclesiastica atque apostolica exercuisse decreta; stultitiae elogio denotandi, qui illam Petri sedem aliquo pravo dogmate fallere posse arbitrati sunt, quae nec fefellit nec ab aliqua heresi umquam falli potuit. Itaque cum in presentiam Nicholai papae venissent, libellum obtulerunt, in quo continebantur gesta sinodalia, quae Mediomatrico et Aquis ab eis statuta fuerant. Qui cum a notario coram omnibus recitatus esset, interrogavit pontifex, si haec scripta verbis confirmarent. Responderunt inconveniens videri, ut, quod propriis manibus roboraverant, infirmare verbis mallent. Et sic nec repulsa nec admissa eorum assertione iussi sunt ire ad hospitia sua, quousque revocarentur. Paucis interpositis diebus ad sinodum, quam papa congregaverat, sunt accersiti, ubi eorum dampnata et anathematizata sunt scripta diaconibus sunt depositi et omni ecclesiastica
Abbreviated transcription (Latin):
nno domĩ incarnat᷑. decc .lxu. missisunt
hagano & rodoaldus apłicȩ sedis legati in
galliã. addiscutiendũ utrũ res ita se habe¬
r&. sicut summo pontifici nuntiata fuerat.
Uui infrantia uemientes. pecuma corrupti
magis fauerunt iniqͥtati quã ęquitati.
am̃ ad rege̾ ꝑuenientes. cũ ei de olarassent
legationis suȩ causas. tale responsũ abeo
acceperunt. se nihil aliud egisse. nisi qđ
epĩ ipsius regni ingenerali synodo sibi
agendũ pre monstrassent. Dederut aut̃
idem legati consilium regi. ut illos epos
qͥ illi synodo prefuerant. ad sedẽ apłicam
destinar&e.. qui uerbis ac scriptis uniuer¬
sali papȩ satis facerent. Legati in mensis
ditati opibris romã regressi sunt. nuti¬
aueruntq p̾suli quȩ ingallus inderantꝰ
& audierant. ad icientes nullũ se sapientẽ
ep̃m in regno lotharii inuenisse. qͥ ad liquidi
canonicis eet instructuᷤ disciplinis. Interea
thi& gauduᷤ & gunthariuᷤ archi ep̃i romã
ꝓfectisunt. eo ammo & intentione ut &

Expanded text:
nno dominicae incarnationis DCCCLXV. missi sunt Hagano et Rodoaldus apostolicae sedis legati in Galliam ad discutiendum, utrum res ita se haberet, sicut summo pontifici nunciata fuerat: qui in Franciam venientes pecunia corrupti magis faverunt iniquitati quam aequitati. Tamen ad regem pervenientes, cum ei declarassent legationis suae causas, tale responsum ab eo acceperunt, se nihil aliud egisse, nisi quod episcopi ipsius regni in generali sinodo sibi agendum premonstrassent. Dederunt autem idem legati consilium regi, ut illos episcopos, qui illi sinodo prefuerant, ad sedem apostolicam destinaret, qui verbis ac scriptis universali papae satisfacerent. Legati inmensis ditati opibus Romam regressi sunt nunciaveruntque presuli, quae in Galliis viderant et audierant, adicientes se nullum sapientem episcopum in regno Lotharii invenisse, qui ad liquidum canonicis esset institutus disciplinis. Interea Thietgaudus et Guntarius archiepiscopi Romam profecti sunt ea animi intentione, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
aliquot tempus rexit¬
a cũ ȩccłas dĩ deuastar&. & confinia crude¬
liter depopularet᷑. eoqđ karolo debitam
fidelitatẽ seruar&. quadã die cum equũ
ascendere uell&. ut ceptã militiã consum.¬
mar&. repente iidit ante se scm̃ mauri¬
lionẽ ep̃m astare. sibihȩc toruo uultu.&
terribilibꝰ oculis ingeminantẽ. Desine
iam crudelis predo ȩccłas dĩ deuastare. His dic¬
tis. baculum quẽ manu gestabat eleuans.
eũ incapite ꝑcussit. Qui asuis in domo re¬
portatus. intã cum regno fimuit. Fuit aut
iste maurelio ep̃s andegauensis urbis. cuiꝰ
ciuitatis termini coherebant finibꝰ brit¬
tanniȩ. &. id circo ab eis grauit̃ depopula¬
bantur. Filius numenoi herispoius regn¬

Expanded text:
aliquot tempus rexitNam cum ecclesias Dei clevastaret et confinia crudeliter depopularetur, eo quod Carolo debitam fidelitatem servarent, quadam die, cum equum ascendere vellet, ut coeptam malitiam consummaret, repente vidit ante se sanctum Maurilionem episcopum astare sibi haec torvo vultu et terribilibus oculis ingeminantem: 'Desine iam, crudelis predo, ecclesias Dei devastare'. His dictis baculum, quem manu gestabat, elevans eum in capite percussit; qui a suis in domo reportatus vitam cum regno finivit. Fuit autem iste Maurilio episcopus Andegavensis urbis, cuius civitatis termini coherebant finibus Brittanniae et ideo ab eis graviter depopulabantur. Filius Nomenoi Herispoius reg
Abbreviated transcription (Latin):
nno dñicȩ incarñ. cc.ui. Gallus cũ uolusiano filio.
regnaũ. annos .iii. m̃ses .iIIͦI. Origenes doctor moritur.¬
& intyro sepelitur. Capituł.nno dnĩce. incarñ¬
.cc.uiii. Ualeris cũ gallieno regñ anñ xu. horũ tem¬
porib coronantur rome: stephanis papa. Eugenia uir¬
go. louinus. & basileus. lutius papa. Basilla. rufina.¬
& secunda uirgo. tertullianus. Protus. & iacinctis.
nia urbe terragona uerona. Zenon ep̃s. & confessor.
fructuosus ep̃s. augurius. & eulogius diaconi. Cesa¬
rea palestinȩ. Marinus. & arthemis. Apud africã
ciuitate turbuno lucernarie. Maxima. donatilla.
& Secunda uirgines. In territorio cauallitano uico mita¬
nensi. Priuatus ep̃s. theodorus cognom̃to gregorius.

Expanded text:
nno Dominicae incarnationis 206 Gallus cum Volusiano filio regnavit annos duos, menses 4. Origenes doctor morituret in Tyro sepelitur. 209–223 Anno dominicae incarnaCCVIIII. Valerianus cum Galieno regnavit annos XV. Horum temporibus coronantur: Romae Stephanus papa, Eugenia virgo, Iovinus et Basileus, Luet Secunda virgo, Tertulianus, Protus et Jacinctus, nia urbe Terragonae; Verona Zenon episcopus, et confessor Fructuosus episcopus, Augurius et Eulogius diaconi. Caesarea Palestinae Marinus et Artemius apud Africam civitatem, Tuburno Lucernariae, Maxia, Donatilla, et Secunda virgo. In territorio Cauallitano, vico Mitanensi, Privatus episcopus; Theodorus cognomento Gregorius
Abbreviated transcription (Latin):
De regib hyspanorum.
De filia theoderici regis italici
De munere theob̾ti circa uiridunenses
De obitu theoderici. & de interitu pardhe¬
De hyeme graui.i¬

Expanded text:
De regibus Hispanorum. XXXI. De filia Theodorici regis Italici.o. XXXIV. De munere Theudeberti circa Viridunenses De obitu Theudeberti, et de interitu ParthDe hyeme gravi.
Abbreviated transcription (Latin):
tiberii septimo drcimo anno. supputant᷑ anni¬
dc Lx uiii. xxiiii. Eesurgens aut̃ dñs. per¬
quadraginta dirs cum discipulis de regno dĩ
disputans. uidentibꝰ illis in nube susceptꝰ euect¬
que in cęlis ad patris dexteram resedit glo¬
riosus. De pilato. Pilatus aut̃ gesta ad tibe¬
rium cesarem mittit : & ei tam de uirtutibus
xp̃i quam de passione ł resurectione eius
insinua t: quȩ gesta apud nos hodie retinentꝰ
scripta. Tiberius aut̃ hoc ad senatum recen¬
suit : qđ senatus cum ira respuit. ꝓ ro quod
non ad eum primit adueniss&. Hmc & eñi
contra xp̃ianos prima odioꝵ gr̃rmina pullu¬
larunt. Pilatus aut̃ non ꝑmanens impimitus ob
sue malitiȩ scelera. hoc ẽ ꝑ nece quã in dnm̃¬
nrm̃ ihũm. exercuit. ꝓprus se manibꝰ int̾fec̃.
quem manicheum fuisse multi putant : scdm̃
illud quod in ruuanglĩo legitur. Uenerunt
quidam de gableis nuntiantes ei. quorum sangui¬

Expanded text:
utantur anniutantur anni 668. XXIII. Resurgens autem Dominus, peradraginta dies cum discipulis de regno Dei disputans, videntibus illis in nube susceptus, evectusque in coelos, ad Patris dexteram residet gloriosus. Pilatus autem Gesta ad Tiberium Caesarem mittit, et ei tam de virtutibus Christi, quam de passione vel resurrectione ejus insinuat. Quae Gesta apud nos hodie retinentur scripta. Tiberius autem hoc ad senatum recensuit: quod senatus cum ira respuit, 20 pro eo quod non ad eum primitus advenisset. Hinc etenim contra Christianos prima odiorum germina pullularunt. Pilatus autem non permanens impunitus, pro suae militiae scelere, hoc est pro nece quam in Domristum exercuit, propriis se manibus interfecit; quem Manichaeum fuisse multi putant, secundum illud quod in Evangelio legitur: Venerunt quidam de Galilaeis, nuntiantes ei, quorum sangui
Abbreviated transcription (Latin):
uos ioseph: & nos reddimus xpm̃. Sed ut uerum
agnoscimus. neq uos benefactorẽ dĩ neq nos
dĩ filium reddere mnc ualemus. Tunc illis con¬
fusis. milites sub hac excusatione librrantur .xxii¬
ertur iacobus apl̃s cum dnm̃ iam mortuum
uidiss& in cruce detestasse atq urasse nũquã
se comesurum panrm: nisi dnm̃ cernera& resur¬
gentem . Tercia demum die rediens dñs spoli¬
ato tartaro. cum triumpho : iacobꝰ se ostenolens
ait. Surge iacobr comede : quia iam a mortuis
resurexi. Hic ẽ iacobꝰ iustus : quẽ frẽm dm̃
onem die prima factã credimus. non septima
sicut multi putant. Hic ẽ dies resurectionis
dnĩ nrã ihũ xp̃i. quẽ nos ꝓpͥe dominicum
ꝓ scã eis resurectione uocamꝰ. hic pͥmus lu¬
cem uidit. inpͥncipio : & hic pͥmus dnm̃ resur¬
gentem contemplare meruit de sepulchro.
A captiuitate uͦ iherusolimȩ & desolatione
templi usq ad passionem dni nr̃i ihũ xp̃i idẽ¬

Expanded text:
vos Ioseph, et nos reddimus Christum; sed ut virum vos Ioseph, et nos reddimus Christum; sed ut virum agnuscimus, neque vos benefactorem Dei neque nos Dei filium reddere nunc valemus'. Tunc illis confusis, milites sub hac excusatione liberantur. Fertur Iacobus apostolus, cum Domino iam mortuum vidisset in cruce, detestasse atque iurasse, numquam se comisurum panem, nisi Dominum cerneret resurgentem. Tertia demum die rediens Dominus, spoliato tartaro cum triumphum, Iacobo se ostendens ait: 'Surge, Iacobi, comedi, quia iam a mortuis resurrexi'. Hic est Iacobus iustus, quem fratrem Domini onem, die prima factam credimus, non septima sicut multi putant. Hic est dies resurrectionisDominicam, pro sancta ejus resurrectione vocamus. Hic primus lucem vidit in principio, et hic primus Dominum resurgentem contemplari meruit de sepulcro. A captivitate vero Hierosolymae et desolatione templi, usque ad passionem Domini nostri Je
Abbreviated transcription (Latin):
de sanguine pphrtarum pasta. ut iustum in¬
terimͣet. in iuste molitur. Ergo ut urterum
uatum complerent᷑ oracula : a discipulo
tenebrȩ suꝑ uniũ s mmdum facte sunt: & multi
conurrsi ingemiscentes. ih̃m filium dĩ confes
pprȩhensus autẽ & ioseph qͥ
rum aromatibus conditũ in suo momimento re¬
condidit in cellulã recludit᷑ & ab ipsis sacrrdo¬
tum pͥncipibꝰ custoditur. maiorẽ in rum haben¬
tes seiutiã. ut gesta pilati ad tyberium in prra¬
torem missa referren : quam in ipsum dñm
ut cum ille amilitibꝰ. hic ab ip̃sis sacerdotibus
custodiret᷑. Sed resurgente dño custo dibus
insione anglica territis. cum non inueniretur ii
tumulo. nocte parietes de cellula in qua roseph
tenrbatur suspendunt᷑. in sublimi: ipse uͦ ab sol
stitutis in locum suum. Cum pontifices custo¬
dibus exꝓbrarent : & scm̃ corpus ab risdrm
instant᷑ inquirerent: dicunt ris milites. Reddite

Expanded text:
de sanguine prophetarum pasta, ut Justum inde sanguine prophetarum pasta, ut Justum interimat injuste molitur. Ergo ut veterum vatum complerentur oracula, a discipulo tenebrae super universum mundum factae sunt, et multi conversi ingemiscentes, Jesum Filium Dei confespprehensus autem et Joseph, eum aromatibus conditum in suo monumento recondidit, in cellulam recluditur, et ab ipsis sacerdotum principibus custoditur, majorem in eum habentes saevitiam, ut Gesta Pilati ad Tiberium imperatorem missa referunt, quam in ipsum Dominum, ut cum ille a militibus, hic ab ipsis sacerdotibus custodiretur. Sed resurgente Dvisione angelica territis, cum non inveniretur in tumulo, nocte parietis de cellola, in qua Ioseph tenebatur, suspenduntuir in sublimi, ipse vero de custitutes in locum suum. Cumque pontifecis custodibus exprobrarent et sanctum corpus ab eisdem instanter inquirerent, dicunteis militis: 'Reddite
Abbreviated transcription (Latin):
mus iulius cesar fuit. qui totius imperu obti¬
nuit monarchiã. scds̃ octouianus uiln cesaris
nepos quẽ augustum uocant: aquo & mensis
augustus r̃ uocitatus. Cuis nono drcimo im¬
ditam manifestissime repperimus que postea
illustrata martyrũ sanguine nobilissima nim¬
cupatur . xUIIii Aio quad ragrsimo
sum sidus magi ab oriente cernentes. cum
muneribus ueniunt. & puerum supplices oblat
donis adorant. Herodes uero ob zelum regni sin
interimit. ipse quoq post modum uiditio diumo
ł cȩleste regnum cunctis gentibus ꝓmutente.
atq ꝓdigia & signa ꝑ populos operante. hocẽ
dum de aquis uind̃ ꝓfert. dum febres extingunit
dum cȩcis lum̃ tribuit. dum sepultis uitam resti¬
tuit. dum obsessos ab inmundis spiritibus libe¬
rat. dum lepsos miserabilit̾ torpentes cute re¬
format : ac dum alia multa signa faciens mani¬
festissime se dm̃ populis esst declarat: in iu¬
deis ira succenditur : iudia exagitat᷑: ac menꝰ

Expanded text:
primus, Julius Caesar fuit, qui totius imperii obtiprimus, Julius Caesar fuit, qui totius imperii obtinuit monarchiam; secundus, Octavianus, Julii Caesaris nepos, quem Augustum vocant, a quo et mensis Augustus est vocitatus. Cujus nono decimo imditam manifestissime reperimus: quae postea illustrata martyrum sanguine, Nobilissima nuncupatur. XVIII. Anno quadragesimo sum sidus magi ab Oriente cernentes, cum muneribus veniunt, et puerum supplices oblatis donis adorant. Herodes vero ob zelum regni sui,interimit. Ipse quoque postmodum 18 judicio divino vel coeleste regnum cunctis gentibus promittente, atque prodigia et signa per populos operante: hoc est, dum de aquis vina profert, dum febres exstinguit, dum caecis lumen tribuit, dum sepultis vitam restituit, dum obsessos ab immundis spiritibus liberat, dum leprosos miserabili turpentes cute reformat: haec dum et alia signa multa faciens, manifestissime se Deum populis esse declarat. In Judaeis ira succenditur, in vidia exagitatur, ac mens
Abbreviated transcription (Latin):
ł quali israrlitarũ fuerint. tempore memo¬
remus. Tempore abrahe ninis regnabat suꝑ¬
sicioniis rorops. Apud rgiptios aut̃ sexta de¬
cima erat potestas quã sua lingua odmastiã
uocabant. Tempore moysi apud argiuos reg¬
nabat septimus tropas: in attica cicrops pͥmus
apud egyptios cencris. duo decimus : qui &
in mari rubro obrutus est. Apud assirios
sextus decimus agatadis: apud siciones ma¬
ratis. Tempore utro salomonis quando reg¬
nabat suꝑ isrł : apud latinos quintus reg¬
nabat siluius. lacedemoniis fistus. chorin¬
thiis. scds oxion. egyptioꝵ thebri. centesi¬
simo uicesimo sexto anno suꝑ assirios. rutroprs. athi¬
niensibus scds̃ agasastus. Tempore quo amonreg¬
nabat suꝑ uideam quando captuntas in babilo¬
mam abiit. macedomis p̾erat argeus. ledorum
cyces. egyptiorum uafres. apud babiloniam na¬
bucodonosor. qui eos captiuos abduxit. romanoꝵ
sextus seruius . XUIII. Post hos imperator pͥ

Expanded text:
vel quali Isranelitarum fuerint tempore, memovel quali Isranelitarum fuerint tempore, memoramus. Tempore Abrahae Ninus regnabat suSicyoniis, Europs; apud Aegyptios autem sexta decima erat potestas, quam sua lingua dynastian vocabant. Tempore Moysi, apud Argivos regnabat septimus Tropas: in Attica Cecrops primus; apud Aegyptios, Cenchris duodecimus, qui et in mari obrutus est Rubro; apud Assyrios, sextus decimus Agatadis: apud Sicyonios Maratis. Tempore vero Salomonis, quando regnabat super Israel, apud Latinos quintus regnabat Silvius; Lacedaemoniis, Festus; Corinthiis, secundus Oxion; Aegyptiorum, Thephei. Centesimo vicesimo sexto anno super Assyrios, Eutropes; Atheniensibus, secundus Agasastus. Tempore quo Amon regnabat super Judaeam, quando captivitas in Babyloniam abiit; Macedoniis praeerat Argeus; Lydorum, Gyges; Aegyptiorum, Vafres; apud Babyloniam, Nabuchodonosor, qui eos captivos abduxit; Romanorum, sextus Servius Tullus. XVII. Post hos, imperatores:
Abbreviated transcription (Latin):
iisibilis templi illius ornamĩta in nostrorum
sensium honeste clarescant. bonȩ etiam uolun¬
tati nrẽ ipse salubrem effectum indulgeat:
quia ñisi ipse ȩdificauerit domum: in uanũ
laborant qui edificant rã. Hȩc uͦ captiui¬
tas annis septuaginta fuisse dicit᷑.
Leuersi aut̃ ꝑ rorobabel sicut diximus. nc̃
contra dm̃ murmurantes. nunc post iodo¬
tes exercent imitantes dum dĩ ꝓphrtas
contempnunt. gentib traduntur. subiu¬
gantur. int̃cidunt᷑. donec ipse dñs patri¬
archarum ꝓphetarumq uocibus repro¬
missus uirginis mariȩ utero ꝑ spm̃ scm̃¬
illapsus ad redemptionẽ nasci tam tam
illius gentis quã om̃ium gentium digna¬
retur. A transmigratione gͦ usq ad na¬
tuitatem xp̃i generationes x ini. id ẽ
ieconias. salathiel. torobabel. abuid. eliachim.
asor. sadoch. achim . eluith. eleatar. mathan.
nascitur. Qui iosepħ quartus decimus cõputat᷑
RGO ne uideamur unius tantum .XUII.
gentis habere notitiã. reliqua regna quȩ

Expanded text:
isibilis templi illius ornamenta in nostrorum sensuum honestate clarescant. Bonae etiam voluntati nostrae ipse salubrem effectum indulgeat. Quia nisi ipse aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam . Haec vero captivitas annis 76 fuisse dicitur. XV. Reversi autem per Zorobabel, sicut diximus, nunc contra Deum murmurantes, nunc post idotes exercent imitantes, dum Dei prophetas contemnunt, gentibus traduntur, subjugantur, intercidunt: donec ipse Dominus, patriarcharum prophetarumque vocibus repromissus, Virginis Mariae utero per Sinlapsus, ad redimptione nasci tam illius gentes quam omnium gentium dignaretur. A transmigratione ergo usque nativitatem Christi generationes 14, id est Iechonias, Salathiel, Zorobabil, Abiud, Eliachim, Azor, Sadoch, Achim, Eliuth, Eleazar, Mathan, sus Christus nascitur; qui Ioseph quartus decimus conputatur. Ergo ne videamur unius tantum Hebreae gentes habere notitiam, reliqua regna, quae
Abbreviated transcription (Latin):
fortumo finitur. Qđ cernens karolus. nimo
terrore dissolutus. noctu inscio exercitu
aufugit. derelicto papilione tentoriis &
omĩ regio apparatu. Mane facto cũ exerc
fuga lapsum regẽ comperiss&. nimia for¬
midine repletur. nihilq aliud nisi de fuȩ
meditat᷑. Brittones cũ clamore irruunt.
castra francoꝵ omnibꝰ diuituis referta it¬
uadunt. omnẽq belli copiã capessunt. fu¬
gientia francox agmina insequuntur.
obuios quosq aut ferro cedunt aut uiuos
capiunt. reliquos fuga seruauit. Ditati
itaꝙ brittones opibus francoꝵ armisq
placitũ habuit in cõpendio. ibiq cũ opti¬
matum consilio Ruotbto comiti ducatũ
int̾ ligerim & sequanã aduersus brittoneᷤ
cõmendauit. Quẽ ingenti in dustria ꝑ¬

Expanded text:
fortunio finitur. Quod cernens Carolus nimio fortunio finitur. Quod cernens Carolus nimio terrore dissolutus noctu inscio exercitu clam aufugit, derelicto papilione, tentoriis et omni regio apparatu. Mane facto, cum exercitus fuga lapsum regem comperisset, nimia formidine repletur nihilque aliud nisi de fuga meditatur. Brittones cum clamore irruunt et castra Francorum omnibus divitiis referta invadunt omnemque belli copiam capessunt, fugientia Francorum agmina insecuntur, obvios quosque aut ferro cedunt aut vivos capiunt; reliquos fuga servavit. Ditati itaque Brittones opibus Francorum armisque placitum habuit in Compendio ibique cum optimatum consilio Rodberto comiti ducatum inter Ligerim et Sequanam adversum Brittones commendavit, quem cum ingenti industria
Abbreviated transcription (Latin):
pente existteriore galbia mitii ueniunt : ioui¬
num assumpsisse ornatus regios. & cum bur¬
gundionibus. altmannis. francis. alanis. om̃iq
exeratu imminere obsidentibus ita. accelera¬
tis muris reserata urbe. constantinus deditur:
Confestimq ad italiam directus : missus a
pͥncipe obinam ꝑcussorib supra mincium flimm̃
capite trincatus ẽ: Et post pauca idẽ referi
Hisdem diebus p̃fectus tiranꝵ decimius ru¬
ticus. agroetuis ex primicerio notariorĩ
iouini. multiq nobiles. apud a urrins cap¬
Tã ducib honorianis & crudelit̃ inter¬
empti sunt: Treueroꝵ cuitas a francis
direpta incensaq est : scđã irruptione: Cũ
autem hasterius codicellis iperialibus pa¬
tritatus sortitus fuiss&: hȩc adiungit:
Fodem tempore castinus domestico comes
expeditione in francos suscepta: ad gallias

Expanded text:
pente ex ulteriori Gallia nuntii veniunt, Jovipente ex ulteriori Gallia nuntii veniunt, Jovinum assumpsisse ornatus regios, et cum Burgundionibus, 62 Alamannis, Francis, Alanis, omnique exercitu imminere obsidentibus. Ita acceleratis moris, reserata urbe Constantinus deditur. Confestimque ad Italiam directus, missis a principe obviam percussoribus, supra Mincium flumen capite truncatus est. Et post pauca idem refert: Hisdem diebus praefectus tyrannorum Decimus Rusticus, Agroetius ex primicerio notariorum Jovini, multique nobiles apud Arvernos capti a ducibus Honorianis,, et crudeliter interempti sunt. Treverorum civitas a Francis direpta, incensaque est secunda irruptione. » Cum autem Asterius codicillis imperialibus patriciatum sortitus fuisset, haec adjungit: « Eodem tempore Castinus domesticorum comes, editione in Francos suscepta, ad Gallias
Abbreviated transcription (Latin):
tirannus de hispamis constante filio. idemq
tiranno quo de summa rerum consultarent
p̃sentes: Quod factum est: qđ constans inftri¬
mento ailȩ & conugẽ sua cęsar augustȩ. di¬
muissis gerontio intra hispanias om̃ibus creditis
Ad patrem continuato itere decurrera.: Qui
ubi Munum uenere : int̾iectis diebus plurimis¬
Nullo ex italia metu. constantimnis gult Et
urntri deditus. redire ad hispanias filiuĩ mo¬
urt: Qui p̾missis agniinib dum cum patre
resider& : ab hispama nuntu commrant a
gerontio maximũ unũ e dientibus suis impe¬
rium p̃aitum atq in se comitatu gentium bar¬
bararum accinctum parari: Quo ext̃riti: tlo¬
br&co ad germanias gentes p̃misso. constans
& p̃fectus um decimus rusticus ex offitioꝵ
magistro prtunt gallias cu francis & ale¬
mannis : omiq milttũ manti ad constantinũ
iamq redituri : Item cum constantinũ obsi¬
deri scribit : ta dicit Uix dum quartus &b
sidionis constantini mensis agebatur : cum re¬

Expanded text:
tyrannus de Hispaniis Constante filio idemque tyranno, quo de summa rerum consultarent praesentes; quo? factum est, ut Constans, instrumento aulae et coniuge sua Caesaraugustae dimissis, Gerontio intra Hispanias omnibus creditis, ad patrem continuato itinere decurreret. Qui ubi in unum venere, interiectis diebus plurimisnullo ex Italia metu, Constantinus gulae et ventre deditus redire ad Hispanias filium monet. Qui, praemissis agminibus, dum cum patre resederet, ab Hispania nuntii commeant, a Gerontio Maximum unum e clientibus suis imperio praeditum atque in se cometatu gentium barbararum accinctum parari. Quo exterreti, Edobecco ad Germanias gentes praemisso, Constans et praefectus iam Decimius Rusticus ex officiorum magistro petunt Gallias, cum Francis et Alamannis omnique militum manu ad Constantinum iam iamque redituri. Item cum Constantinum obsedire scribit, ita dicit: Vixdum quartus obsidionis Constantini mensis agebatur, cum re
Abbreviated transcription (Latin):
rantibus : godlgistlo rege assumpto acie frrmt¬
inginti milibus ferro ꝑemptis: Cunctis uuan da¬
lorum ad int̃urtionẽ delendis: iisi alemannoꝵ.
uis m tempore sub uenir&: Mouet nos hȩc
ciusa : qđ cum aliarum
gentium reges no¬
minat : cur non nomin&
et francoy: Tamen
nire iussiss& : ita disferuit: accito constantimud¬

Expanded text:
rantibus, Godegisilo rege absumpto, acie vigintrantibus, Godegisilo rege absumpto, acie viginti ferme millibus ferro peremptis, cunctis Vandalorum ad internecionem delendis, ni Alanorum vis in tempore subvenisset. » Movet nos haec causa, quod cum aliarum gentium reges nominat, cur non nominet et Francorum. Tamen nire jussisset, ita disseruit; « Accito Constantinu