comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turũ seruant᷑ incerta. Maxime
tam̃ in hoc ingemiscit᷑: qđ impii
p̃ualent. & innocentes affligunt᷑.
Unde est illud hieremiȩ. Quare
uia impioꝵ. ꝓsꝑat᷑. bene est
om̃ib qͥ p̃uaricant᷑ & inique
agunt: Itẽ abacue. Quare
inquit dñe ñ respicis super
iniq agentes. & taces deuo¬
rante impio iustiorẽ se: qui
uoce sufferentiũ p̃miserat.
Usq quo dñe uociferabor ad
te uĩ patiens. & ñ saluabis:
Hoc igit᷑ maxime conturbat.
qđ iustis multa ꝓueniant
uc scriptũ ẽ. quasi oꝑa egeris
impioꝵ : & impii sint securi
quasi habeant facta iustoꝵ.
Sed altiora te ne quesieris:
& in oꝑib dei ñsis curiosus.
Multos enĩ suspitio supplan¬
cauit. Quȩ p̃cepit dĩ illa co¬
gita semꝑ: qm̃ magna po¬
tentia eius. & ab humilibus
honorat᷑. Id est ab his qui non
audent contẽplari : qͥ sciunt
qr miscđiam & iuditiũ deb&
ȩccłia cantare. & utraq in¬
scrutabilia scire. Nã iudicia

Expanded text:
turum servantur incerta. Maxime turum servantur incerta. Maxime tamen in hoc ingemiscitur, quod impii praevalent, et innocentes affliguntur. Vnde est illud Ieremiæ, Quare via impiorum prosperatur; bene est omnibus qui præuaricantur, & inique agunt? Item Abacuc, Quare, inquit, Domine, non respicis super inique agentes, & taces deuorante impio iustiorem se? Qui voce sufferentium præmiserat, Vsquequo, Domine, vociferabor ad te, vim patiens, & non saluabis? Hoc igitur maxime conturbat, quod iustis multa proueniant, vt scriptum est, quasi opera egerint impiorum, & impij sint securi, quasi habeant facta iustorum. Sed altiora te ne quæsieris, & in operibus Dei nō sis curiosus. Multos enim supplantauit suspitio. Quæ præcepit Deus, illa cogita semper, quoniam magna potentia eius, & ab humilibus honoratur, id est ab his qui non audent contemplari, qui sciunt quia misericordiam & iudicium debet Ecclesia cantare, & vtraque inscrutabilia scire. Nam iudicia
Abbreviated transcription (Latin):
quoq lȩtificent eã. Quȩstio sane¬
quę illos mou& qͥ dicunt. cur
in eo loco ubi plus bona & minꝰ
mala fiunt ultio frequentiꝰ seuit.
a multis sepe uentilata est: sed
a nullo penitꝰ exposita. Nã quan-¬
do malis bene ẽ. & bonis male:
ob hoc fortasse fit. ut bona mali
prȩsentia quȩ cupiunt ꝑcipiant.
& a ꝑenni felicitate excludant
boni uͦ qͥ hic felices ẽẽ ñ curant.
ꝓpt̃ quędã peccata sine quib
hanc uitã ducere nequeunt hic
flagellent᷑. ut post hȩc mansuris
gaudi is inserant᷑. Tam̃ in diffe¬
rent̃ & bonis bene. & malis male
est: & tunc qͦq nescit᷑. utrum
bonis ꝓ remuneratione bona
reddant᷑ͥ & malis mala ut cor-¬
rigant᷑. Cur aut̃ hȩc uarietas
ꝓueniat mortalib incertũ est.
Et hoc ẽ. pessimũ ut ait ȩclesia-¬
stes int̾ om̃a quȩ fiunt sub sole:
qđ eadẽ cunctis ȩque eueniant.
iusto & impio. bono & malo. Ded
ut paulo suꝑiꝰ p̃misit: om̃a in fu-¬¬

Expanded text:
quoqquoqquae illos movet, qui dicunt, cur in eo loco ubi plus bona, et minus mala fiunt, ultio frequentius saevit, a multis saepe ventilata est, sed a nullo penitus exposita. Nam quando malis bene est, et bonis male, ob hoc fortasse fit, ut bona mali praesentia quae cupiunt percipiant, et perenni felicitate excludantur: boni vero qui hic felices esse non curant, propter quaedam peccata, sine quibus hanc vitam ducere nequeunt, hic flagellentur, ut post hoc mansuris gaudiis inserantur. Tamen indifferenter et bonis bene, et malis male est; et tunc quoque nescitur utrum bonis pro remuneratione bona reddantur, et malis mala ut corrigantur. Cur autem haec varietas proveniat mortalibus incertum est. Et hoc est pessimum, ut ait Ecclesiastes, inter omnia quae fiunt sub sole, quod eadem cunctis aeque eveniant, justo et impio, bono et malo. Sed, ut paulo superius praemisi, omnia in fu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ de illis quȩ ꝑferrũ aut plũbum
quę ignis consumere ñ potest.
Cecerũ eui ꝓsit uł cui officiat. no¬
uerit ille qui nichil sine causa
fieri ꝑmittit. Nob̃ illud scripturȩ
considerandũ ẽ. qđ om̃iũ operum
dĩ nullã possit inuenire homo ra-¬
tionẽ : sed sic̃ itẽ scriptũ ẽ. cũ de
tam̃ memoriȩ ñ excidat: qđ ar-
cha quȩ̨ primo ꝑmissa ẽ. ab allophi¬
lis asportari. post hȩc in tanta re-¬
uercntia tãq. pauenda suis post
reuersionẽ fuerit: ut cũ hanc uul¬¬
gus indiscrete aspexerit. septuagin-¬
ta de seniorib & quinquaginta
milia de plebe perierint. Qua ꝓpt̃
sũ moꝑe cauendũ est ne domum
quãuis flãmis traditã quilibet
contẽpnendã putet : quia licet
pauꝑcula tẽpestate conuulsa ui-¬
deat᷑ & cui dñs faciẽ suã parũꝑ
absconderit: tam̃ in miserationi-¬
b multis consolabit᷑ eã : ut scđ̾m
multitudinẽ doloꝵ eiꝰ. c̃solationes

Expanded text:
n de illis quæ per ferrum ac plumbum, n de illis quæ per ferrum ac plumbum, quæ ignis consumere non potest. Cæterum, cui prosit, & cui officiat, nouerit ille, qui nihil sine causa fieri permittit. Nobis illud Scripturæ considerandum est, quod omnium operum Dei nullam possit inuenire homo rationem, sed sicut item scriptum est, cum de tamen memoriæ non excidat quod Arca Dei, quæ primo permissa est ab allophylis asportari, post hoc in tanta reuerentia, tamque pauenda suis post reuersionem fuerit, vt cum hanc vulgus indiscrete aspexit, septuaginta de senioribus, & quinquaginta milia de plebe perierunt. Quapropter summopere cauendum est, ne domum, quamuis flammis traditam quilibet contemnendam putet, quia licet paupercula, tempestate commissa videatur, & cui Dominus faciem suam parumper absconderit; tamen in miserationibus multis consolabitur eam, vt secundum multitudinem dolorum eius, consolationes
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ causa. Pleriq enĩ uł ꝓ iniuria
scĩ uiri dolendo. uł ad restaurationẽ
locoꝵ siue studiũ siue res suas imꝑ-¬
tientes: celeste sibi p̃miũ sunt
mercati. Qui scilic& si basilica iN
suo statu ꝑsister&: nichil tale
fecissent: sed picturis inhiantes
forte risissent. Adhuc enĩ mauis.
si ñ temere dixerĩ. ꝑ hoc euenire
confidimꝰ. Nã de peccatis illis qͥb
exigentib id actũ ẽ. si de inceps
ab his cessatũ fuerit. indulgentiã
bis in idipsũ. & uerũ ẽ illud iob
dicentis. Qui afflictus fuerit:
erit in gła. Et itẽ in hieremia
post destructionẽ tẽpli loquens
ds̃ ad reliqͥas captiuoꝵ: nolice
in qͥt timere. Iã enĩ placatꝰ sum
suꝑ malo qđ intuli uob̃. Qđ tam̃
dicentes. ñ consuimꝰ puluillos. suꝑ quos
ierechiel redarguit peccatores mollit̃
quiescant: quia nimirũ hoc de illis
peccatis asserimꝰ quȩ apud apłm ꝑ¬
focnũ aut stipulã designantur :⁊¬

Expanded text:
 causa. Plerique enim & pro iniuria  causa. Plerique enim & pro iniuria sancti viri dolendo, & ad restaurationem locorum, sanctum studium, siue res suas impertientes, cœleste sibi præmium sunt mercati. Qui scilicet, si basilica in suo statu persisteret, nihil tale fecissent, sed picturis inhiantes forte risissent. Adhuc enim maius, si non temere dixerim, per hoc euenire confidimus. Nam de peccatis illis, quibus exigentibus id actum est, si dab his cessatum fuerit, indulgentiam bis in idipsum. Et verum est illud Job dicentis: Qui afflictus fuerit, erit in gloria . Et item in Jeremia, post destructionem templi loquens Deus ad reliquias captivorum: Nolite, inquit, timere. Jam enim placatus sum super malo quod intuli vobis . Quod tamen dicentes, non consuimus pulvillos, super quos, ut Ezechiel redarguit, peccatores molliter quiescunt, qui nimirum hoc de illis peccatis asserimus, quae apud Apgnantur, no
Abbreviated transcription (Latin):
idcirco dixit: ut qͦsdã fr̃s quorũ
uitia demon ille exponebat a de¬
sꝑatione retraher&e. Itaq hȩc & huiꝰ¬
modi alia recolentes: incunctant̃
eredemꝰ. qđ domũ suã ñ ꝓ inopia
uirtutis. sed piȩ dispensationi
causa ꝑmiserit aduri. Si quęrit᷑
quȩ sit ista dispensatio: hoc inte¬
rĩ m̃ti occurrit. qđ illi qͥ in eiꝰdem
domꝰ constructione pͥdẽ laboraue-¬
rant. nichil de sua mercede ꝑdider̃:
merces restat: sicut sermo diuinꝰ
qͥb dã pie laborantib asseuerat
dicens. Erit merces oꝑi ur̃o. Pum
potius fi qua uł leuis culpa qđ fre-¬
quent̃ fit in eodẽ labore se iminiscu.¬
erat : credimꝰ hanc esse purgatam.
Nã in ipsis bonis oꝑib aut ꝑ elatio¬
nẽ aut ꝑ teporẽ sepe delictum sese
immise&. Et idcirco iubent᷑ sacerdotes
holocausta sua lauare: uidelicet
ut in ipso bono oꝑe quisq timeat:
& uelut hostiã lauans. lacrimas
fundat. Est & alia dispensationis¬

Expanded text:
idcirco dixit, vt quosdam fratres, quorum idcirco dixit, vt quosdam fratres, quorum vicia dæmon ille exponebat, a desperatione retraheret. Itaque hæc & huiusmodi alia recolentes, incunctanter credimus, quod domum suam non pro inopia virtutis, sed piæ dispensationis causa permiserit aduri. Si quæritur, quæ sit ista dispensatio, hoc iterum menti occurrit, quod illi, qui in eiusdem domus constructione pridem laborauerant, nihil de sua mercede perdiderumerces restat; sicut sermo diuinus quibusdam pie laborantibus asseuerat, dicens. Erit merces operi vestro. Quin potius si qua & leuis culpa quod frequenter fit in eodem labore se immiscuerat, credimus hanc esse purgatam. Nam in ipsis bonis operibus aut per elationem, aut per teporem sæpe delictum sese immiscet. Et idcirco iubentur sacerdotes holocausta sua lauare, videlicet vt in ipso bono opere quisque timeat, & velut hostiam lauans, lachrymas fundat. Est & alia dispensationis
Abbreviated transcription (Latin):
bat: cũ cęleste regnũ ꝗd ab infan-¬
tia suspirauerat. & insuꝑ ipsam
xp̃i p̃sentiã. quo adipse uell&e dif¬
ferri sibi ꝓ amore discipłoꝵ non
recusabat. An modica ẽ. illa cari¬
tas. aut hominẽ quando neglige¬
r&: quȩ brutis eciã animalibus
cõpatiendi affectũ frequent̾ in¬
dulsit: Unde qͥdã qͥ grã maticus
cognominat᷑. nuꝑ garriebat: qđ
in ciꝰ uita suꝑfluo positũ sit de
lepore quẽ a canib exemit. Sed
qͥcũq tales sumꝰ qui nullũ genꝰ
cõm̃dationis apud illũ ex nr̃a u¬
sticia habemꝰ. ñ plus nob̃ aliud
miraculũ quãuis grande placitũ
uidet᷑: qm̃ si in aliis maiorem po-¬
centiã. in isto tam̃ monstrat ꝓpen-¬
siorẽ miserendi affectũ. Sed qͥd
de brutis animalib dicimꝰ: cũ ab
ipsis quoq hereticis maximi gla¬
diũ sũmouerit. & insuꝑ ipsi demo¬
nio si ab hominũ infestatione ces¬
sar& ueniã pollicitꝰ sic: Qđ eqͥdẽ

Expanded text:
bat, cum cœleste regnum quod ab infanbat, cum cœleste regnum quod ab infantia suspirauerat, & insuper ipsam Christi præsentiam, quoad ipse vellet, differri sibi pro amore discipulorum non recusabat. An modica est illa caritas? aut hominem quando negligeret, qui brutis etiam animalibus compatiendi affectum frequenter indulsit? Vnde quidam, qui Gramaticus cognominabatur, nuper garriebat, quod in eius vita superfluo positum sit de Lepore, quem a canibus exemit. Sed quicumque tales sumus, qui nullum genus commendationis apud illum ex nostra iustitia habemus, non plus nobis aliud miraculum, quamuis grande, placituri videtur: quoniam si in aliis maiorem potentiam, in isto tamen monstrat propensiorem miserendi affectum. Sed quid debilitatis animalibus dicimus, cum ab ipsis quoque hæreticis Maximi gladium summouerit? Insuper ipsi dæmonio, si ab hominum infestatione cessaret, veniam pollicitus sit? Quod equidem
Abbreviated transcription (Latin):
susceꝑit. ut facer& opꝰ suũ.
Pati enĩ & irrideri & mori.
alienũ est a dõ. Saluare aut̃:
opus eius est. Sed illud quod
alienũ ẽ. a dõ peccanti homini
debebat᷑. Quod tam̃ alienum
opꝰ susrepit ut opus suum
facer&: quia mori dignatꝰ ẽ.
ut morte dignos saluar&.
Uideamꝰ autẽ an in mauimo
tale aliqͥd fuerit. An non ista
caritas hunc urgebat. quando
clamidẽ pauꝑi diuisit: De duab
quippe tunicis p̃ceptũ est: ut
harũ altera ñ habenti donet᷑.
Sed iste ñ solũ pharisaicã iusti¬
ciã sed etiã xpianã longe suꝑ-¬
gressus: ipsã unã cũ sua nuditate
partitꝰ ẽ. Nã a latrone uincula
Tũ nichilominꝰ hac dilectione
quã pͥmũ flagrabat: cũ scir& qđ
ante diẽ mor̾tis ñ poss& reuerti.
ꝓ pace tam̃ int̾ clericos restituenda
ꝓficisci longiꝰ ñ dubitauit. & tunc
qͥlib& alius. etiã p̾sentes poterat
obliuisci. Nã cadẽ caritas in fine
qđ est decentissimũ p̃cipue ferue¬

Expanded text:
susceperit, vt faceret opus suum. susceperit, vt faceret opus suum. Pati enim, & irrideri, & mori alienum est a Deo: saluare autem, eius opus est. Sed illud quod alienum est a Deo, peccanti homini debebatur. Et tamen alienum opus suscepit, vt opus suum faceret, quia mori dignatus est, vt morte dignos saluaret. Videamus autem an in Martino tale aliquid fuerit. An non ista caritas hunc vrgebat, quando chlamydem pauperi diuisit? De duabus quippe tunicis præceptum est, vt harum altera non habenti donetur. Sed iste non solum Phariseacam iustitiam, sed etiam Christianam longe supergressus, ipsam vnam cum sua nuditate partitus est. Nam a latrone vinculatTunc nihilominus hac dilectione, qua plurimum flagrabat, cum sciret, quod ante diem mortis non posset reuerti, pro pace tamen inter clericos restituenda proficisci longius non dubitauit. Et tunc quilibet alius etiam præsentes poterat obliuisci. Nam eadem caritas in fine, quod est decentissimum, præcipue ferue
Abbreviated transcription (Latin):
ñ abiure uenimꝰ. Si qͥdẽ ioy¬
ses rogabat dñm dm̃ suũ ut
noxã popło dimitter&. Sin
alias : deler& eũ de libro uitę.
Dauid quoq. uidens angłm
cedentẽ popłm. postulat ut
suꝑ se & domũ patris sui gladiꝰ
uercatur. Qui etiã interfecto
parricida filio. lugebat dicens.
Quis mͥ d& ut eg̃o moriar ꝓte
fili Sed & hieremias cũ ex ore
dĩ popłm in egẏptũ descendere
ꝓhib̾&. & ille contẽpneret:
nec sic eũ deserere potuit. sed
cũ ipso popło descendit. a quo
&̾ int̾fectꝰ est. Paulus etiã apł̃s
uas electionis. obtat anathema
ẽẽ ꝓ fr̃ĩb suis. Sane stephanus
orare ñ poterat ut ꝓ lapidatorib
moreret᷑. qm̃ ipsi hunc in mortẽ
urgebant : unũ tam̃ cis qđ suꝑ¬
erat impendens. ne statuas
inquit illis hoc peccatũ. Sed
qͥd de seruis dicimꝰ. qͥndo qͥdem
ipse dñs om̃iũ ꝓ impiis ut ait
apłs mortuus est: Unde et
ꝓpħa dicit : qđ alienũ opus

Expanded text:
non abs re venimus. Siquidem Moynon abs re venimus. Siquidem Moyses rogabat Dominum Deum suum, ut noxam populo dimitteret; sin alias, deleret eum de libro vitae. David quoque videns angelum caedentem populum, postulatu super se et domum patris sui gladius vertatur. Qui et interfecto patricida filio lugebat, dicens: Quis mihi det, ut ego moriar pro te, fili? Sed et Jeremias cum ex ore Dei populum in Aegyptum descendere prohiberet, et ille contemneret, nec sic eum deserere potuit, sed cum ipso populo descendit, a quo et interfectus est. Paulus etiam apostolus vas electionis optat anathema esse pro fratribus suis. Sane Stephanus orare non poterat, ut pro lapidatoribus moreretur, quoniam ipsi hunc in mortem urgebant: unum tamen eis quod supererat impendens: Ne statuas, inquit, illis hoc peccatum . Sed quid de servis dicimus, quandoquidem ipse Dominus omnium pro impiis, ut ait Apostolus, mortuus est. Unde et a dicit, quod alienum opus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmissa est. Uiderint isti secretoꝵ
discussores: qua dñi dispensati¬
one uł talia uł hoꝵ similia
fieri sinant᷑. Nob̾ hoc unum
conuenire uidec᷑: ut a diuinis
iuditiis timeamꝰ. & uidentes
hoc qđ accidit. qͥsq nr̃m dicat.
Dñe audiui auditũ tuũ ec
tunui : dñe consid̾aui opera
tua & expaui. & itẽ. Confi
tebor tͥ dnẽ : qm̃ iratꝰ es midii.
sit cet̾a. Et quia ꝑ mat̾iale
tẽplũ dedit spũalib signifi.¬
cationẽ ut fugiant a facie
arcus : id qđ illic ꝓmittitur
supplicemꝰ. ut qm̃ iratꝰ est sic
etiã misertꝰ: dicentes. Increpa¬
tionẽ dñi sustinebo: qr peccaui
ei. lũ p̃terea ñ incidat nobis
illud diabolicũ suspicari. qđ
illa uirtꝰ domni marrimi de¬
fecerit. illa ꝓ sui magnitudine
toto orbe mirabilis. illa ut ita
dicã ꝓbata signis: quin potius
credendũ est qđ illa eiꝰ caritas
quę sẽꝑ eciã erga eiꝰ emulos
derantes : in hanc opinionem

Expanded text:
permissa est. Viderint isti secretorum permissa est. Viderint isti secretorum discussores, qua Domini dispensatione & talia, & his similia fieri sinantur. Nobis hoc vnum conuenire videtur, vt a diuinis iudiciis timeamus, & videntes hoc quod accidit, quisque nostrum dicat, Domine audiui auditum tuum, & timui: Domine, consideraui opera tua, & expau es mihi , et caetera. Et quia per materiale templum dedit spiritualibus significationem, ut fugiant a facie arcus, id quod illic praemittitur, supplicemus, ut quoniam iratus est, sit etiam misertus, dicentes: Increpationem Domini sustinebo, quia peccavi ei. Tunc praeterea non incidat nobis illud diabolicum suspicari, quod illa virtus domni Martini defecerit. Illa pro sui magnitudine toto orbe mirabilis; illa, ut ita dicam, probata signis. Quin potius credendum est, quod illa ejus charitas, quae semper etiam erga ejus aemulos derantes; in hanc opinionem
Abbreviated transcription (Latin):
stib ess& diuino iuditio tͣdendũ:
hoc sibi tantũ concesso. ne quę¬
lib& ex animab perir&. Parũ
sane dixerĩ qđ & forinsecus &
confessori quãuis magno accidit.
Sed credo ñ parũ uł insipiens
censebit: qđ supradictꝰ baptista.
cens. ꝓ testimonio ueritatis oc¬
cũbens. ille incõparabilit̃ magnꝰ.
in seipso hoc ẽ. in suis scĩs ossibus
talia ꝑtulit: quȩ ingentẽ au.¬
dientib horrorẽ incutiant. Nã
ut eusebius in undecimo historia¬
rũ libro narrat. scm̃ eiꝰ sepul¬
chrũ apud sebastẽ positũ pagani
confreger̃. Tunc ossa cõbusser̃.
Quę terreo pulueri mimniscuer̃
& ita ꝑ cãpos passim disꝑserunt.
Sed monachi qͥdã suruenientes.
cadẽ scĩ corporis frusta dunno
nutu reꝑta colleger̃. Ad sepulchrũ
qͦq dñicũ ꝑ multos annos ydolũ
statutũ est : ut qͥsqͥs se illuc
iudȩoꝵ. tandẽ mirabilit̃ reꝑta:
post modũ a ꝓfano rege asportari

Expanded text:
stibus esset diuino iudicio tradendum: stibus esset diuino iudicio tradendum: hoc sibi tantum concesso, ne quælibet ex animabus periret. Parum sane dixerim quod & forinsecus, & Confessori quamuis magno acciderit. Sed credo non parum & insipiens censebit, quod supradictus Baptista pcens, pro testimonio veritatis occumbens, ille incomparabiliter magnus in semetipso, hoc est in suis sanctis ossibus talia pertulit, quæ ingentem audientibus horrorem incutiant. Nam vt Eusebius in XI. Historiarum libro narrat, Sanctum eius sepulchrum apud Sebastem positum pagani confregerunt, tūc ossa combusserunt, quæ terreo pulueri immiscuerunt, & ita per campos passim disperserunt. Sed Monachi quidam superuenientes, eadem hora sancti corporis frusta diuino nutu reperta collegerunt. Ad sepulchrum quoque Dominicum per multos annos idolum statutum est, vt quisquis se illuc ude, tandem mirabiliter reperta postmodum a prophano Rege asportari
Abbreviated transcription (Latin):
eciã usq ad t̃ciũ cęlũ raptꝰ
sit. nec qđ ineffabile archa¬
nũ in ibi audierit: sed potiꝰ
gaudoe qđ t̃ naufragiũ fecerit:
qđ ter uirgis cesus. qđ semel lapi-¬
datꝰ sit. Sed isti queruli qͥ mira¬
cula semꝑ quęr̃: hanc dispensati¬
onc̃ attende nesciunt. Nã suꝑbi
& uani hoc semꝑ fieri gestiunt :
unde rumor popłaris & inanis
gła crescat. Sed quicunq timorati
sunt. hoc magis desiderant unde
uł purgatio peccatoꝵ fiat. uł meis
a suꝑbiã defendat᷑. Nã si mantmnꝰ
sibi potentia consueta flaminã
depuliss&: utiq ultio peccatis
debita restar&. & impietatis
quasi impunita forte suecrescer&.
Sin aut̃ ex hoc qđ sc̃o cuilib&
in p̃senti acciderit. uirtus eius
pensanda est : iam ñ unꝰ sed om̃s
scĩ. ñ mediocres sed sũmi de ho¬
nestabuntur:
c̃s nãq benedictꝰ monasteriũ
aedificauerat. religiose uidelic&
ac pie : sicut utiq benedictus.
Cui tam̃ reuelatũ est. qđ ho¬

Expanded text:
etiam vsque ad tertium cœlum raptus etiam vsque ad tertium cœlum raptus sit, nec quod ineffabile Arcanum inibi audierit; sed potius gaudet quod ter naufragium fecerit, quod ter virgis cęsus, quod semel lapidatus sit. Sed isti queruli, qui miracula semper quęrunt, hanc dispensationem attendere nesciunt. Nam superbi & vani hoc semper fieri gestiunt, vnde rumor popularis & inanis gloria crescat. Sed quicumque timorati sunt, hoc magis desiderāt, vnde vel purgatio peccatorum fiat, & mēs a superbia defendatur. Nam si Martinus sibi potentia consueta flammam depulisset, vtique vltio peccatis debita restaret, & impietas quasi impunita forte succresceret. Sin autem ex hoc quod Sancto cuilibet in præsenti accidit, virtus eius pensanda est, iam non vnus, sed omnes sancti; non mediocres sed summi dehonestabuntur. Sanctus namque Benedictus Monasterium ędificauerat, religiose videlicet ac pie, sicut vtique benedictus. Cui tamen reuelatum est, quod ho
Abbreviated transcription (Latin):
crederent. Quietiã si a płos cesos
publice uidissent. & stephanum
forte nocte & die bestiis exposi¬
tũ conspicerent. fidẽ xp̃i manẽ
putassent. Sed post quã ex
fide mundus uiuere cepit: con¬
siliũ diuinȩ dispositionis s reue¬
rent̃ attendit. intelligit quia
regnũ iħu ñ ẽ. de hoc mundo:
& scĩ eius ñ habent hic manentẽ
ciuitatẽ : & id circo hic ñ quer̃
głam quã infuturo sperant nec
signũ aliquodunquã nisi pro
dicens. Propt̃ inimicos me¬
os eripe me. Id est: ꝑ meã
ereptionẽ intelligentes
potentiã tuã. conuertant᷑
ad te. Scientes enĩ quia
nequaquã possunt hanc
uitã sine peccato trans¬
currere : optant potiꝰ ut
hic ad sui em̃dationẽ affli-¬
Proba me dnẽ: & tẽpta me.
Itẽ alius. Ingrediat᷑ putredo
tat : subdens. Ut requiescã
in die tribulationis. afflictꝰ
qͦq iob: hȩc inquit erit mͥ
consolatio. ut affligens me
dolore ñ parcat. Nã & apł̃s

Expanded text:
crederent. Qui etiam si apostolos caesos crederent. Qui etiam si apostolos caesos publice vidissent, et Stephanum forte nocte et die bestiis expositum conspicerent, fidem Christi inanem putassent. Sed postquam ex fide mundus vivere coepit, consilium divinae dispositionis, si reverenter attendit, intelligit, quia regnum Jesu non est de hoc mundo, et sancti ejus non habent hic manentem civitatem, et idcirco hic non quaerunt gloriam, quam in futuro sperant, nec signum aliquod unquam hic nisi pro dicens: Propter inimicos meos eripe me , id est, per meam ereptionem intelligentes potentiam tuam convertantur ad te. Scientes enim quia nequaquam possunt hanc vitam sine peccato transcurrere, optant potius ut hic ad sui emendationem affliProba me, Domine, et tenta me . Item alius: Ingrediatur putredo tat, subdens, ut requiescam in die tribulationis . Afflictus quoque Job: Haec, inquit, erit mihi consolatio, ut affligens me dolore, non parcat . Nam et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
tentia beati MARTINI delirant.
amator eius & decentissimꝰ relator
sulpicus iã olĩsatis respondit.
Nã cũ aliquando uestimenta eiꝰ
parit̃ afflaret incendiũ. qđ tam̃
ille ꝓtinꝰ inmediũ seꝓiciens fri¬
gidũ sensit : quidã similit̃ occa¬
sionẽ detrahendi sumpseruñ.
Responsio tunc illis facta istis
sufficere deberet: qui nequaquã
hoc mirarentur si dispositionẽ qua
ds̃mundũ regit uel tenuit̃ atten¬
dissent. Parũ ẽ ut mirentur :
si hoc templũ uł suꝑbiȩ uł luxu¬
riȩ uitiis forte pollutũ. uel aliis
quibusdã dõ cognitis causis exigen¬
tib:. flamina purgauerit. Discu¬
tiant potius quidnã sit qđ abori¬
gine mundimala. preualeant :
curimpio cainiustũ abel subru¬
ere ds̃ ꝑmiserit. ułcur iobin cõpa¬
rabiliter tunc tẽporis iustũ usq
ad sterquilimũ & uermessatanas
cõpulerit. cur ioħs quonemo
maior int̃natos mulierũ. rogatu
saltatricis puellȩ decollatus sit.

Expanded text:
tentia beati Martini delirant, tentia beati Martini delirant, amator ejus, et decentissimus relator Sulpitius jam olim satis respondit. Nam cum aliquando vestimenta ejus pariter afflaret incendium, quod tamen ille protinus in medium se projiciens frigidum sensit, quidam similiter occasionem detrahendi sumpserunt. Responsio tunc illis facta, istis sufficere deberet, qui nequaquam hoc mirarentur, si dispositionem qua Deus mundum regit, vel tenuerit, attendissent. Parum est ut mirentur, si hoc templum et superbiae, vel luxuriae vitiis forte pollutum, talibus quibusdam Deo cognitis causis exigentibus, flamma purgaverit. Discutiant potius quidnam sit quod ab origine mundi mala praevaleant. Cur impio Cain justum Abel subruere Deus permiserit? Et cur Job incomparabiliter tunc temporis justum, usque ad sterquilinium et vermes Satanas compulerit? Cur Joannes, quo nemo major inter natos mulierum, rogatu saltatricis puellae decollatus sit?
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã simurus ille ñ ad hostiũ
repulsionẽ sed ad excludendã
loci reuerentiã esset erectus:
Nec ualuit isdẽ murus ignem
ꝓhibere. quẽ neglecte contẽptus
exigebat succende. Mordatius
haec dixerim. quia uere
fatebor multorũ corda
ꝑ hoc mestificantur qđ lo¬
cum ꝓamore beati MARTINI
sacro sc̃m ñ uideant scđm pri¬
scã reuerentiã uenerari.
eque hoc parũ displicet qđ
quidã meodẽ loco nutritise
quibusdã laicalib: uł nimium
pomposis uestib dehonestent:
cũ talis esse consueuerit eorũ con¬
uersatio ut hanc etiã romȩ laudi¬
ri audierimus. quibusdã romanis
dicentib quia ñ esset necesse romã
ꝓficisci qui tẽplobeati MARTINI
mererent᷑ uicinari. Leremias
ꝓpħa plangit : colorẽ religioni
congruũ immutari. Dicit᷑ alias.
Neglorieris inuestitu unquã.
Uiderint gͦ isti quã stultũ sit
decore uestitus głam emendi¬
care : & decore uirtutis animã
nudare. Ceterũ hiuis quide po¬

Expanded text:
tanquam si murus ille non ad hostium tanquam si murus ille non ad hostium repulsionem, sed ad excludendam loci reverentiam esset erectus. Nec valuit isdem murus ignem prohibere, quem neglecte contemptus exigebat succendi. Mordacius hoc dixerim, quia, vere fatebor, multorum corda per hoc moestificantur, quod locum pro amore beati Martini sacrosanctum non videant, secundum priscam reverentiam, venerari. Neque hoc parum displicet, quod quidam in eodem loco nutriti, se quibusdam laicalibus vel nimium pomposis vestibus dehonestent, cum talis esse consueverit eorum conversatio, ut hanc etiam Romae laudari audiverimus, quibusdam Romanis dicentibus: Quia non esset necesse Romam proficisci, qui templo beati Martini morerentur vicinari. Jeremias propheta plangit, colorem religioni congruum immutari. Dicitur alias: Ne glorieris in vestitu unquam Viderint ergo isti quam stultum sit, decore vestitus gloriam emendicare, et decore virtutis animam nudare. Caeterum iis, qui de po
Abbreviated transcription (Latin):
nit nos: placabit᷑ seruis suis.
Nob̾tam̃ cõpetitut hunc in
om̃ib iudiciis suis laudemus:
& si qua bona opera in nob̃suñ.
in ipsis timeamus. Uerebar
inguit iob om̃ia opera mea.
Nã & ille post quã tanta
ac talia ꝑtulit. cũ intantum
ipsis uerberib gratior esset
liat dicens. Rep̃hendã me: &¬
pridianã succensionẽ. muris cũ
ingenti studio cõpactis. septa
monasterii cõmunistis: hoc ni-¬
mirũ prȩcauere uolentes. ne
scã domus ultra posset ab hostib
ledi. Sed ñ satis attendentes in
quanta reuerentia sc̃s ille locus
abantiqus tẽporib effulserit.
ꝓtinus religione relicta cõmu¬
ne diuersoriũ esse ꝑmisistis. i ta
ut feminis ad hauriendã aquã
uel ad discurrendũ quo uolue:¬
rint portaru ñ resistant. cum
uiderimꝰ qđ nulluntra monaste¬
ruportas uel parũ intrare li¬
cuerit. neq aliquis equitando
saltĩ ꝑatriũ transire ausus fue-¬
rit. Sed nunc ita negligitur.

Expanded text:
nit nos, placabitur seruis suis. nit nos, placabitur seruis suis. Nobis tamen competit, vt hunc in omnibus iudiciis suis laudemus, & si qua bona opera in nobis in ipsis timeamus. Verebar, inquit Job, omnia opera mea . Nam et ille postquam tanta ac talia pertulit, cum interim ipsis verberibus gratior esset,liat dicens: Reprehendam me pridianam succensionem, muris cum ingenti studio compactis, septa monasterii communistis, hoc nimirum praecavere volentes, ne sancta domus ultra posset ab hostibus laedi. Sed non satis attendentes in quanta reverentia sanctus iste locus ab antiquis temporibus effulserit, protinus religione relicta, commune diversorium esse permisistis; ita ut feminis ad hauriendum aquam, et ad discurrendum quo voluerint portarii non resistant; cum viderimus quod nulli intra monasterii portas vel parum intrare licuerit; neque aliquis equitando statim per atrium transire ausus fuerit. Sed nunc ita negligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc casu acciderit : ꝓpt̃ illud
ieremiae. Quis ẽ. iste qui dixit
ut fieret. dño non iubente : Et itẽ.
Si ẽ. malũ incuntate qđ ego ñ p̃cepe-¬
rim dicit dñs : Uel. Quis dedit isrł
uastantibus: Nonne dñs cui pecca¬
uit: Nos itaq scientes quia pecca-¬
ta nr̃a fecerint hȩc : consequens. ẽ.
ut ingemiscamꝰ suꝑ iniurias dõni¬
nr̃i martiNi: immopotius suꝑ
nos: quia si in uiridi lignohȩc faci¬
unt. in arido quid fiẽt : Alio quin
dicetur. Disũpati sunt : & non suN
compuncti. Eit itẽ. Frons meretri¬
cis facta ẽ. tibi: nescisti erubescere:
Qui uero ad nutũ dĩ contremiscuã.
& sub potenti manueius sciunt hu¬
miliari : audiant consolationẽ
illã quȩ post destructionẽ ierłm
facta ẽ. dicente dño. Aedificabo
uos: & non destruã. lã enĩ pla¬
catus sũ suꝑ malo qđ feciuobis:
& uobiscũ sũ. Et ille quidẽ. sicut
dñs qui cũ tranquillitate iudi¬
cat & cũ magna reuerentia dispo¬

Expanded text:
hoc casu acciderit propter illud hoc casu acciderit propter illud Ieremiæ, Quis est iste qui dixit vt fieret, Domino non iubente? Et item, Si est malum in ciuitate, quod ego non præceperim, dicit Dominus, vel quis dedit Israel vastantibus? Nonne Dominus cui peccauit? Nos itaque scientes quia peccata nostra fecerunt hæc, consequens est, vt ingemiscamus super iniurias domni Martini; imo potius super nos, quia si in viridi ligno hæc faciunt, in arido quid siet? Alioquin dicetur, Dissipati sunt, & non sunt compuncti. Et item? Frons meretricis facta est tibi, nescisti erubescere. Qui vero ad nutum Dei contremiscunt, & sub potenti manu eius sciunt humiliari, audiant consolationem illam, quæ post destructionem Hierusalem facta est, dicente Domino, Ædificabo vos, & non destruam: iam enim placatus sum super malo quod feci vobis, & vobiscum sum. Et ille quidem, sicut Dominus, qui cum tranquillitate iudicat, & cum magna reuerentia dispo
Abbreviated transcription (Latin):
toties sit fomes. Sepeautẽ fit. ut
peccator quanto deterior.ẽ. tanto
densiori cecitate cor eius obtene
brascat: & cũ bom aliquid fecerit.
hoc apudse sic̃ ille phariseus iactet:
minus attendens quia bona quȩ-¬
libet dõ ñ placent. quȩ malorũ
ad mixtione maculantur. Talicui¬
libet diuina uox inclamat. Dicis
quia diuessũ : & nescis quia mise¬
rabilis es. & cecus. & nudus. Nudus
uidelicet iustitia: cecus uero.
nesciens ipsã nuditatẽ suã uidere.
Effudit ergo dñs ut scriptũ ẽ.
ignẽ ision. & uoluit reddere
uastationẽ in flamina. ut uide¬
licet ꝑ indignationẽ quȩ in ma-¬
teriali domodeseuit. extimea¬
mus domꝰ exasperans esse. anĩmad.¬
uertentes quid in occulto e̾ius
iudicio mereamur. Neq enĩ
paruus reatus ẽ. qui scam illã
domũ & euestigio & toties exigit
concremari: uit cũ paulo ante
succensa fuerit: non sit auersus
furor eius. sed adhuc manus enis
extenta. Sed nec putandũ ẽ. qđ

Expanded text:
totiens sit fomes. Sæpe autem fit vt totiens sit fomes. Sæpe autem fit vt peccator quanto deterior est, tanto densiori cæcitate cor eius obtene brescat, & cum boni aliquid fecerit, hoc apud se, sicut ille Pharisæus, iactet, minus attendens quia bona quælibet Deo non placent, quæ malorum admixtione maculantur. Tali cuilibet diuina vox inclamat. Dicis quia diues sum, & nescis quia miserabilis est, & cæcus & nudus: Nudus videlicet iustitia; cæcus vero nesciens ipsam nuditatem suam videre. Effudit ergo Dominus, vt scriptum est, ignem in Sion, & voluit reddere vastationem in flamma; vt videlicet per indignationem, quæ in materiali domo desæuit, extimeamus domus exasperans esse, animaduertētes quid in occulto eius iudicio mereamur. Neque enim paruus reatus est, qui sanctam illam domum & e uestigio, & totiens exigit concremari, vt cum paulo ante succensa fuerit, non sit auersus furor eius, sed adhuc manus eius extenta. Sed nec putandum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
tila : absq ullo timore filu ho¬
minũ ꝑpetrant mala. Sed con¬
ueniebati nob̾illa uox qua dici¬
tur. Traxer̃ me: & ñsensi. Ad
nichilũ redactus sũ: & nesciui.
Congregata s̃ suꝑ me flagella :
& ignoraui. Et idcirco ds̃ qui
terribilis ẽ. in consiliis. uindi¬
ctã quã meremur in illius scĩ.
templi combustione monstra¬
uit : quasi ministris uindictȩ
diceret Isti domus exasperans
michi sunt. Ultionẽ a scũ ario
meo incipite : ut ignis indignatio¬
nis qͥ abissũ cordis humani com¬
busturus ẽ. partẽ domus interim
absumat. ut cũ a se desiderabile
oculorũ auferri uiderint. mead
ostiũ cordis sui pulsantẽ contẽp¬
sisse peniteat. Per hoc igit᷑ qđ in
tẽplo accidit. arrogantia nr̃a ut
ita dixerĩ nob̾ in faciem respondit.
Et om̃imodis cauendũ ẽ. ne for¬
te sic̃ illic sẽquitur. sp̃is formea¬
tionis sit in medio nr̃m: & inter-¬
millius ignis ꝑnities. isti ex teriori

Expanded text:
tia, absque vllo timore filij hotia, absque vllo timore filij hominum perpetrant mala. Sed conueniebat nobis illa vox qua dicitur, Traxerunt me, & non sensi. Ad nihilum redactus sum, & nesciui. Congregata sunt super me flagella, & ignoraui. Et idcirco Deus, qui terribilis est in consiliis, vindictam quam meremur, in illius sancti Templi combustione monstrauit, quasi ministris vindictæ diceret. Isti domus exasperans mihi sunt. Vltionem a sanctuario meo incipite, vt ignis indignationis, qui abyssum cordis humani combusturus est partem domus interim assumat, vt cum a se desiderabile oculorum auferri viderint, me ad ostium cordis sui pulsantem contempsisse pœniteat. Per hoc ergo quod in templo accidit, arrogantia nostra, vt ita dixerim, nobis in faciem respondit. Et omnimodis cauendum est, ne forte, sicut illic sequitur, spiritus fornicationis sit in medio nostrum, & interim illius ignis pernicies, isti exteriori
Abbreviated transcription (Latin):
dignado indulserit adoriamur:
primo suidentes ut iuxta ꝓpłam
uexifio saltĩ det itellectũ audi¬
tuiꝰ quatenus cõminationes quas
ds̃ peccatorib intentat uel ꝑ hoc
qđ accidit ex ꝑtastimeamus : c¬
rogantes . xp̃iclementiã. ut tixta
illudiobmolliat cornr̃m. & ciba¬
re nos dignet᷑ pane lacrimarum.
ne forte dicatur de nobis. Attri-¬
uistieos. nec doluerunt. Et item.
Percussi popłm meũ : & auissuis
ñ ẽ reuersus. Et cũ nr̃a ꝑuersitas
coriusti scilicet domni maRTINI.
sicut alias dicitur. merere facit:
cũ nos potius uiderit in reb pessi¬
mis exultantes. queratur dicens.
Sustinur quisimul coñtristaret᷑.
& ñ fuit lteq. Non ẽ. quiuicẽ
meã deleat. Nop enĩ sitis nofre-¬
mor delut memoria pecdati:
Qđ illis sepe contingit: qui & pec¬
cata sua ñ deflent sed potius mul¬
tiplicant. & nichil accidit eis
triste. Vnde scriptũ ẽ. Quia ñ
ꝓfert᷑ cito contra malos senten¬

Expanded text:
dignatio indulserit adoriamur, dignatio indulserit adoriamur, primo suadentes, ut juxta prophetam, vexatio saltim det intellectum auditui, quatinus comminationes, quas Deus peccatoribus intentat, vel per hoc quod accidit expertas, timeamus; rogantes Christi clementiam, vt iuxta illud Iob, molliat cor nostrum, & cibare nos dignetur pane lachrymarum, ne forte dicatur de nobis, Attriuisti eos, nec doluerunt. Et item, Percussi populum meū, & a viis suis non est reuersus. Et cum nostra peruersitas cor iusti, scilicet domni Martini, sicut alias diximus, mœrere faciat, cum nos potius viderit in rebus pessimis exultantes, queratur, dicens: Sustinui qui saltem contristaretur, & non fuit. Itemque, Non est qui vicem meam doleat. Non enim satis nos remordebat memoria peccati. Quod illis sæpe contingit, qui & peccata sua non deflent, sed potius multiplicant; & nihil accidit eis triste. Vnde scriptum est. Quia nō profertur cito contra malos senten
Abbreviated transcription (Latin):
rit̃ & dolore at tomti. fraudes
antiqui deceptoris ilico re cogno¬
uimus Nã cũ scĩ apłi sint bondis
odor dõ: facit timenisdem̃ de¬
ceptor ut quibusdã sint odor.
montis in mortẽ. Qđ nmirũ
istis contingere timuimus: qui
de medicamento uulnus sibi ex-¬
aggerant murmurationis. Quia
uero bexelssimi domninr̃i iniu-¬
rnsaudiuimꝰ exerceri : prout
caritatis uiscera qdisq sensit ampli-¬
us cepit dolere. Non satis fuerat
aqđ nr̃is exigentib culpis scm̃ illud
tẽplũ ꝑtulit conflagrari.: ad huc
prodolor hi ꝓquib hanc iniuriã
sensit nituntur eiꝰ calummari.
Meroores tamen illius qđ dicit᷑
dedõ. quia dedit carmina innocte.
idẽ. consolationẽ scripturarũ in
tribulatione: conferelamꝰ uicissim.
qđ menti ad solatiũ occurrebat.
Actũ forte de hoc qđ dicebatur¬
occasio sese ingessitͭ ut idẽ dili¬
gentius retractatũ scriberetur.
Ergo iuxta tenorẽ tunc habitȩ
confabulationis. qđ nunc diuina

Expanded text:
rcussit, et dolore attoniti, fraudes rcussit, et dolore attoniti, fraudes antiqui deceptoris illico recognovimus. Nam cum apostoli sint bonus odor Deo, facit tamen idem deceptor, ut quibusdam sint odor mortis in mortem. Quod nimirum istis contingere timuimus, qui de medicamento vulnus sibi exaggerant murmurationis. Quia vero beatissimi domni nostri injurias audivimus exerceri, prout charitatis viscera quisquam sensit, amplius coepit dolere. Non satis fuerat quod nostris exigentibus culpis, secundum illud templum pertulit conflagrari, adhuc, proh dolor! ii, pro quibus hanc injuriam sensit, nituntur ei calumniari. Memores tamen illius quod dicitur de Deo, quia dedit carmina in nocte, id est, consolationem Scripturarum in tribulatione, conferebamus vicissim quod menti ad solatium occurrebat. Ac tum forte de hoc quod dicebatur, sese ingessit occasio, ut idem diligentius retractatum scriberetur. Ergo juxta tenorem tunc habitae confabulationis, quid nunc divina
Abbreviated transcription (Latin):
ne de quo lacrimȩ nascuntur.
iã ex hausto: nã de eodẽ sangui¬
ne fluunt. & ideo cũ propieta¬
te fundunt᷑ martiriũ quodã¬
modo imitantur : ad auditori¬
um secessimus. Ium uero. nescio
quid diusermocinati sumus.
Si quidẽ dolentib mosest: non
id qđ ratio poscit. sed qđ dolor
extorquet identitare. Iandẽ
ad hoc uentũ ẽ. ut ad doloris
augmentũ ddiceretur. qđ non¬
nulli beato MaRTINo detrahe¬
re. quo domũ suã toties per¬
misisset depasci. Non nulliqͦq
dicerent qđ hanc nrãm ȩtatẽ
iã haberet exosam: nec more
suo p̃ces supplicũ ateeodat: cũ
se ꝑ miracula p̃sertẽ ñ ostendit.
Mliĩ nichilominꝰ quasi distutereĩ
quid nã sit ubi tanta psalmodia.
tant̾aq missarũ frequentia cele¬
bretur. ubi etiã temeritas peccan¬
di tantũ repriinatur. cur diuina
sit : cũ utiq inmultis aliis locis
&minus dõ seruatur. & peccan¬
di libertas effrenatior uideat᷑
Hoc nos audientes: stupore pa¬

Expanded text:
ne, de quo lachrymæ nascuntur, ne, de quo lachrymæ nascuntur, iam exhausto, nam de eodem sanguine fluunt, & ideo cum pro pietate funduntur, martyrium quodammodo imitantur, ad auditorium secessimus. Tum vero nescio quid diu sermocinati sumus. Siquidem dolentibus mos est, non id quod ratio poscit, sed quod dolor extorquet, identitare. Tandem ad hoc ventum est, vt ad doloris augmentum diceretur, quod nonnulli beato Martino detrahere, quo domum suam totiens permisisset igne depasci: nonnulli quoque dicerent, quod hanc nostram ætatem iam haberet exosam, nec more suo preces supplicum attendat, cum se per miracula præsentem non ostendat. Alij nihilominus quasi discuterquidnam sit, ubi tanta psalmodia, tantaque missarum frequentia celebretur, ubi etiam temeritas precandi tantum reprimatur, cur divina sit, cum utique in multis aliis locis et minus Deo serviatur, et precandi libertas effrenatior videatur. Hoc nos audientes stupore pe
Abbreviated transcription (Latin):
deiectionẽ domus uiderent. Si¬
quidẽ ea ius naturȩ est : ut qui¬
libet dolens oculis uidere gesti¬
at hoc ipsũ unde dolet. Et cũ
res iuisa plus cor mestificet : tam̃
quasi ad solatiũ uidere cupit
unde magis indoleat. Ferebat᷑
autẽ int̃plurimos quod inter
frs nudius terciana discordia
seunerit: quinetiã pridie quã
scã edes cremaretur. quidam
ante scm altare & conuitiis &
uerberib: quosdã ex fr̃ib de¬
honestauerit : sẽs quoq MAR¬
TINUS cuidã pauꝑculo ꝑ uisũ
apparuerit : & quasi conque¬
rens dixerit. qđ in sua domo
sit iniuriatus. & concite sit inde
migraturus. atq ad tutelen¬
sem uicũ ꝑuenturus. Ita enĩ
confluebat ingens turba. ut
putares qđ afflictũ iob uelled
amici ex conducto uisitare. Cũ
quidẽ & nos occurrimus. Ocu¬
inc lis uero cuncta ꝑcurren¬
tibus : inundabant lacrimȩ.
Et cũ singula qualit̃ ante uide¬
flentes inspicerent: gemitus
irrũ pebuñ. Cordis uerosangui¬

Expanded text:
dejectionem domus viderent. Sidejectionem domus viderent. Siquidem ea vis naturae est, ut quilibet dolens oculis videre gestiat hoc ipsum unde dolet. Et cum res visa plus cor moestificet, tamen quasi ad solatium videre cupit, unde magis indoleat. Ferebatur autem inter plurimos, quod inter s nudius tertius antea discordia sæuierit, quin etiam pridie quam sancta ædes cremaretur, quidam ante sanctum altare & conuitiis, & verberibus quosdam ex fratribus dehonestauerit: sanctus quoque Martinus cuidam pauperculo per visum apparuerit, & quasi conquerens dixerit, quod in sua domo sit iniuriatus, & concite sit inde migraturus, atq. ad Tutelensem vicum peruenturus. Ita enim confluebat ingens turba, vt putares quod afflictum Iob vellent amici ex condicto visitare. Tum quidem & nos occurrimus. Oculis vero cuncta percurrentibus inundabant lachrymæ. Et cum singula qualiteflentes inspicerent, gemitus irrumpebant. Cordis vero sangui
Abbreviated transcription (Latin):
solẽ resplendens. quasi monti¬
culus aureus uidebatur: & tã
gratã speciem cernentibus re-¬
presentabat. ut głam beati
MAII quodã modo tesca¬
retur. In arcuatis uero porti¬
cibus noluer̃ eam priscicon¬
structores architectari : qm̃
domus illa quãuis latissima
sit. turbis tamense se impri¬
mentibus tantũ solet esse an-¬
gusta. ut antipodia chori
& angi posticulas quãuis no¬
lentes subruant. Quã deuotã
uiolentiã credo gratã habet
dõnus iste MRTINVS: ad
exemplũ udelicet dm̃ suiquẽ
turbȩ cõprimebant. Nunc
tamen & hystriatis parietib
& uitreis sapliro subornatis.
quin & bratheolis aureis decu¬
sata. ñ parũ intuentes oblecta¬
bat. Quando autẽ ut diximꝰ
sama tã dirinincii circum¬
quaq ꝑuolauit. tempus iã
instabat quo eiusdẽ beati
MARTII sollemnitas solet
celebrari. Cũ quidẽ tur¬
mȩ popłorũs cateruatum
irruun ti partun causa sol¬
lemnitatis aetracti. partĩ ut

Expanded text:
solem resplendens quasi montisolem resplendens quasi monticulus aureus videbatur, et tam gratam speciem cernentibus repraesentabat, ut gloriam beati Martini quodammodo testaretur. In arcuatis vero porticibus voluerunt eam prisci constructores architectari; quoniam domus illa, quamvis latissima sit, turbis tamen sese imprimentibus tantum solet esse angusta, ut antipodia chori et angi posticulas quamvis nolentes subruant. Quam devotam violentiam, credo, gratam habet domnus ipse Martinus, ad exemplum videlicet Domini sui, quem turbae comprimebant. Nunc tamen et histriatis parietibus, et vitreis sapphiro subornatis, quin et bracteolis aureis decusata non parum intuentes oblectabat. Quando autem, ut diximus, fama tam diri nuntii circumquaque pervolavit, tempus jam instabat, quo ejusdem beati Martini solemnitas solet celebrari. Cum quidem turmae populorum catervatim irruunt partim causa solemnitatis attracti, partim ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut sicut nobis relatũ ẽ. ñ solũ
quilibet rusticani quibeatũ
uirũ quasi peculiarius dilige¬
re consueuerunt. sed & obtiꝰ¬
mates quiq: lacrimari. quin
etiã & reges fleuisse dicantur.
Quib equidẽ uim doloris hoc̃
maxime ex aggerabat : qđ eadẽ
domus ante non multos annos
combusta fuerit. & nunc mul¬
to sũptu multaq: suorum in¬
dustria tandem reparata pul¬¬
chrius uidebatur. Multo
enĩ decentius nunc quã ante
illã combustionẽ fuerit com¬
pta renitebat. Longe tamen
inferius quã priscis tẽporib :
quia tunc & crustulis marmo¬
reis in tus obducta erat. Nam
in terdũ ꝓconisso marmore
paries rubicundus. nunc
pario candidus. nunc quoq
prasino uiridis. uariũ & sitis
pulchr̃u scema preferebat.¬
& foris aureolis. saphirinis.
atq musiuis fulgebat lapillis.
erat oꝑtũ. De his quȩdã ad¬
huc indicia sunt: & quosdam
grandeuiores fr̃s uidimus.
qui ita testabantur. dicentes
qđ machina domus contra

Expanded text:
ut, sicut nobis relatum est, non solum ut, sicut nobis relatum est, non solum quilibet rusticani, qui beatum virum quasi peculiarius diligere consueverunt, sed et optimates quique lacrymati, quin etiam et reges fuisse dicantur. Quibus equidem vim doloris hoc maxime exaggerabat, quod eadem domus ante non multos annos combusta fuerat: et nunc multo sumptu, multaque suorum industria tandem reparata pulchrius videbatur. Multo enim decentius nunc, quam ante illam combustionem fuerit, compta renitebat, longe tamen inferius quam priscis temporibus, quia nunc tunc et crustulis marmoreis intus obducta erat. Nam interdum Protonisso marmore paries rubicundus, nunc Pario candidus, nunc quoque prasino viridis varium et satis pulchrum schema praeferebat, et foris aureolis sapphirinis, atque musivis fulgebat lapillis. erat opertum. De iis quaedam adhuc indicia sunt, et quosdam grandaeviores fratres vidimus, qui ita testabantur, dicentes, quod machina domus contra
Abbreviated transcription (Latin):
temptare p̾sumeret. Sed ad
spem cõmunẽ cordis oculos re-¬
dicit pusillis cũ maiorib non
deseret hoc qđ obȩdientia cona¬
tur obsequens imperio caritatis.
Nam ipse uolat suꝑ pennas
uentorũ. excellens om̃em con-¬
templationẽ angłorũ: ipse
descendit ad inferiora terrȩ.
lactescens teneritudini paruu¬
lorũ. Ipse facit ut animalia
uolent sequentibus rotis : ipse
ut stellio brachiis itens more¬
tur inȩdib regis. Et cui patriar¬
chȩ uel ꝓphȩ cecinerunt: eius
laudes hebreorũ ꝓuericlama¬
uerunt. Ut ergo dedit excellen-¬
tes uiros. qui uelut mandatas
excubias ducentes in laudem
BEATIMARTINI multo nobi¬
liter scriberent : ita infirmis
prȩstare dignetur. ut saltim
uelut canes modicũ quid pro
eius zelo delatrent.
uo primo igitur tantȩ ca¬
lamitatis rumor & uicinas
& remotiores quasq prouin¬
cias de repente ꝑuola hi¬
uit: ingens meror & luctus
om̃iũ corda perstrinxit : ita

Expanded text:
tentare praesumeret. Sed ad tentare praesumeret. Sed ad spem communem cordis oculos reddicit pusillis et majoribus, non desereret hoc quod obedientia conatur obsequens imperio charitatis. Nam ipse volat super pennas ventorum, excellens omnem contemplationem angelorum; ipse descendit ad inferiora terrae, lactescens teneritudinem parvulorum. Ipse facit ut animalia volent sequentibus rotis, ipse ut stellio brachiis nitens moretur in aedibus regis. Et cui patriarchae vel prophetae cecinerunt, ejus laudes Hebraeorum pueri clamaverunt. Ut ergo dedit excellentes viros, qui mandatas excubias ducentes in laudem beati Martini multo nobiliter scriberent; ita infirmis praestare dignetur, ut saltem velut canes modicum quid pro ejus zelo delatrent. Quando quo primo igitur tantae calamitatis rumor, et vicinas et remotiores quasque provincias derepente pervolavit, ingens moeror et luctus omnium corda perstrinxit, ita
Abbreviated transcription (Latin):
xigitis dm̃ mei diuites
inopem: eloquentes
elinguem. Nam qͣa
nuper basilicã dõni
nr̃i MARTNI flamma de¬
nuo uorauit. & hac occasione
quidã quasi fide uacillant.
quidã insuꝑstulti garriunt
cur incendiũ non represserit :
dolor qui de priori adustio-¬
ne contigerat uobis renoua¬
tus est. Et obhoc exigitis ut
quȩcdã quasi sicera uerborum
uobis conficiatur : quȩ meren¬
tibus propinecur. & illis aliqua¬
tenus succenseat. Quod quidẽ
ego diu cunctatus refugi. MAR.¬
TINUS & enĩ cuius obsequio de¬
bet iste sermo famulari: maior
est quã diciqueat. Quẽ sicut
de eo perhibetur usquequaque
ds̃ mirificans. etiã in hoc glo¬
rificat: qđ om̃s qui de illo uel
prosaicȩ uel metricȩ siuc etiam
rithmice scripserunt. & sc̃ĩ & pe¬
riti fuisse & dulci ad modũ atq
compto eloquio noscuntur quȩ
protulerunt edidisse. Et nimi¬
rũ nisi iubentiũ auctoritas &
rei necessitas urgeret. in consequens
uideretur. ut is qui de homine
uel nichil habet uel parum id

Expanded text:
XIGITIS domini mei, diuites inopem, eloquentes elinguem. Nā quia nuper basilicam domni nostri Martini flamma denuo vorauit, & hac occasione quidam quasi fide vacillant, quidam insuper stulti garriunt, cur incēdium non represserit; dolor qui de priori adustione contigerat, nobis renouatquaedam quasi sicera verborum vobis conficiatur, quae moerentibus propinetur, et illis aliquatenus succenseat. Quod quidem ego diu cunctatus refugi. Martinus etenim, cujus obsequio debet iste sermo famulari, major est quam dici queat. Quem, sicut de eo perhibetur, usquequaque Deus mirificans, etiam in hoc glorificat, quod omnis qui de illo et prosaice et metrice, sive etiam rhythmice scripserunt, et sancti et periti fuisse, et dulci admodum atque compto eloquio noscuntur, quae pertulerunt edidisse. Et nimirum, nisi jubentium auctoritas et rei necessitas urgeret, inconsequens videretur, ut is, qui de homine et nihil habet, et parum, id