comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lorent᷑.ł.x. inst̾. ⁊ Puĩ traianꝰ stratulio se¬
ueroitaresꝙͥsit. Id pͥuilegiũ id militantibꝰ da¬
tũẽ utquo quonõ facta abhis testam̃ta rata
sint. sic intelligi debet. ut utiq pͥus c̃stare
deu̾eat testam̃tũ factũ eẽ. Quod ⁊ siñ scͥpt̾a
nis ap̃te queritur conuocatis. adhec hõibus
ut uoluntatẽ suã testaretur italocunis est
ut declaret quẽ uellet sibi hẽdẽ oẽ ⁊ cui lib¬
tatẽ tribuẽt. pot̾ uid̾isiũ scpto hoc mõ eẽ testat᷑
ob ẜuar̾. nec ulloꝵ mag̃ uitẽ: quã ipsoꝵ
quib id pͥulegiũdatũe. eiꝰmoĩ exemplũ. ñ ad¬
matti alioquin ñdissicult᷑ post mortẽ ali¬
cuiꝰ nlitis testes exiłent. qui asfirma¬
rent se audisse dicentẽ. aliquẽ relinq̃re
sebona cui uisũ sit. ⁊ ꝑ ħ iudiciau̾a subũ¬
tuntur.¬
legionis factus eẽt testam̃tũ fecit ⁊ posteacinet̾
manente eodẽ defunctͥ ẽ. quero anmilitiꝰ
testam̃tũ uidcat᷑ eẽ. marcellus R. testam̃tũ¬

Expanded text:
is divus Traianus Statilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militantibus datum est, ut quoquo modo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare debeat, testamentum factum esse, quod et sine scriptura nis apud te quaeritur, conuocatis ad hoc hominibus, ut uoluntatem suam testaretur, ita locutus est, ut declararet, quem uellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere, potest videri sine scripto hoc modo esse testatus, obseruari. nec ullorum magis interest, quam ipsorum, quibus id priuilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicentem aliquem relinquere se bona cui uisum sit, et per hoc iudicia uera subuertunturlegionis factus esset, testamentum fecit et postea cinctus manente eodem defunctus est: quaero, an militis testamentum uideatur esse.Marcellus res
Abbreviated transcription (Latin):
rũpet. quod nouus illi nc̃ pͥmꝰ hẽs ana¬
scitur. itatñ. ut nñquã possit duoꝵ smił
testam̃ta: rũꝑe ⁊ aui⁊ patris.
ap̃. ł .xiiii. eEiꝰ̾ militis quidoloris in paci¬
encia. ł tedio ute moĩ maluit testam̃tũ
intra annũ testam̃tũ facẽ tepit neq
ꝑficẽ potuit. pot̃ dici solutũ itacẽ testa¬
m̃tũ. ꝙ ĩnulicia fecit. siuire miliciefuit.
sc̃ptũ. alioquin suure coĩ maluit ñeẽ¬

Expanded text:
rumpet, quod nouus illi nunc primum heres adgnarumpet, quod nouus illi nunc primum heres adgnascitur: ita tamen, ut numquam possit duorum simul testamenta rumpere et aui et patris.aestionum.Eius militis, qui doloris inpatientia uel taedio uitae mori maluit, testamentum intra annum testamentum facere coepit neque perficere potuit: potest dici solutum ita esse testamentum quod in militia fecit, si iure militiae fuit scriptum: alioquin si ualuit
Abbreviated transcription (Latin):
dem̃ post moitẽ patris postumꝰ ei naste¬
retur. utiq rũpitur eiꝰ testam̃tũ. ueꝵ
siꝑseũasset. in ea uoluntate. ut uellet ad¬
huc illud testam̃tũ uałe. ualituꝵ illud qͣsi
rursum aliud factũ. simõ militaret ad
ei postumꝰ ñ rũpitur. eiꝰ testam̃tũ quia
ne auo quid̃ suo huncnepoiẽ postumũ cũ
niuofilio nasceretur. suũ hẽde ꝓunus
agnosci. ⁊ iõ nec aui testam̃tũ rũpi qm̃
licet inpotestate. auus ꝓtinꝰeẽ inciꝑet¬
miles testam̃tũ fecĩt ⁊ omisĩt postumũ
ꝑ errorẽ ñ quoduolebat. exhẽdatũ de¬
ñ postumꝰ. post mortẽ aui uiuo a dħ¬
ue filio idẽ patre suonatꝰ fiũt. om̃imiõ
rũpet. illuis testam̃tũ.s. siquid̃ poga¬
no. uã illo facto. natus sit. nec conuale¬
scẽt ruptũ. Siuõ militante ad liue nat̾
pat̃. conualescet. sic quasidenuo facto¬
S. ⁊ siiuo auo nascatur postumꝰ hc nõ
rũpet continno patris testam̃tũ. sisuꝑ¬
uixĩt. post mortẽ am iuuoad huc patre

Expanded text:
atris posthumus ei nasceretur, utique rumpitur ejus testamentum. Verum si perseverasset in ea voluntate, ut vellet adhuc illud testamentum valere, valiturum illud, quasi rursum aliud factum: si modo militaret adhei posthumus, non rumpitur ejus testamentum, quia ne avo quidem suo hunc nepotem posthumum, cum vivo filio nasceretur, suum haeredem protinus adnasci. Et ideo nec avi testamentum rumpi, quoniam licet in potestate avi protinus esse incipemiles testamentum fecerit et omiserit postumum per errorem, non quod uolebat exheredatum, deinde postumus post mortem aui uiuo adhuc filio, id est patre suo natus fuerit, omnimodo rumpet illius testamentum. sed si quidem pagano iam illo facto natus sit, nec conualescet ruptum: si uero militante adhuc natus pater, conualescet sic quasi denuo factum.Sed et si uiuo auo nascatur postumus, hic non rumpet continuo patris testamentum: si superuixerit post mortem aui uiuo adhuc patre,
Abbreviated transcription (Latin):
pstauĩ¶ Uet̾anꝰ moriens tefam̃tũ iure cõi
tpr milite factũ irritũeẽ uoluit. ⁊ inte.¬
ftaruseet moluit hedũ institutiones ac
substitutiones meod̾ statu mansisse. pla¬
cuit legata uõ petentes: ex ceptione dolt
aioqum potior ẽ ire paĩ: causa possessio¬
n. ¶Miles iure cõi testatus postea testam̃¬
touice muliciȩ suꝑbonis om̃ib facto. post
annũ milicie. uita decessãt. p̾oris testa¬
m̃ti: quod ruptũ eẽ constabat. ñ reddinte¬
graĩ uires constitit.
tis hẽdib alt̃ omisit̃ hẽditatẽ ꝓea parte
intestatus. uidebitur defunct᷑ decessisse ꝗa
miles: ꝓparte testaĩ põt.⁊ cõpetit patrono
uellet totã redire hẽditatẽ¬

Expanded text:
riens testamentum iure communi tempore militiae factum irritum esse uoluit et intestatus ess‹e› maluit. heredum institutiones ac substitutiones in eodem statu mansisse placuit, legata uero petentes exceptione doli alioquin potior est in re pari causa possessoris.Miles iure communi testatus postea testamento iure militiae super bonis omnibus facto post annum militiae uita decesserat: prioris testamenti, quod ruptum esse constabat, non redintegrari uires constitit. tis heredibus alter omiserit hereditatem, pro ea partem intestatus uidebitur defunctus decessisse, quia miles et pro parte testari potest, et competit patrono uellet totam redire hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
fectũ relinquat. scpͥtuta ꝙ̃ ꝓfert᷑. ꝑfec¬
ti testam̃ti potestatẽ optinet. Nã mili¬
tis testam̃tũ sola ꝑficit̾ uoluntate ꝗq
m̃tũ factis.⁊ hẽditas uire iudetur
daĩ. quare sipartẽ dimudiã hẽditatis
codicilł dodit. testam̃to scͥptus. ex ase
hẽs partẽ dimidiã habebit legata aut̃
testam̃to datacõit debentur.¶ iles ca¬
strensiũ bonoꝵ. ⁊ ñ castrensiũ diũsis
hẽdib institutis postea. castrensium
bonoꝵ abios ħedes. instituit p̾ordbus
tab id tantũ. ab stulisse iudetur qͣtũ
inpostiores contulit neciudetur mu

Expanded text:
erfectum relinquat, scriptura quae profertur perfecti testamenti potestatem optinet: nam militis testamentum sola perficitur uoluntate: quique mentum factis etiam hereditas iure uidetur dari. quare si partem dimidiam hereditatis codicillis dederit, testamento scriptus ex asse heres partem dimidiam habebit, legata autem testamento data communiter debentur.Miles castrensium bonorum et non castrensium diuersis heredibus institutis postea castrensium bonorum alios heredes instituit. prioribus tabulis tantum abstulisse uidetur, quantum in poster
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat. Nã ⁊ simẽtus anpat̃ siuis iuuat
testam̃tũ fecit̃ testam̃tũ eiꝰ ualebit ¶S
filiꝰ fam̃ ignorans patrẽ suũ decessisse de
castrensi pꝰecculio inmilicia testatus sit
ñꝑtinebunt. adhẽdẽ eiꝰ patris bona sed

Expanded text:
an pater suus uiuat, testamentum fecerit, testamentum eius ualebit.Si filius familias ignorans patrem suum decessisse de castrensi peculio in militia testatus sit, non pertinebunt ad heredem eius patris bona, sed
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. ł .xl.. Infraudẽ plane c̃ditoꝵ. nec ampliꝰ
miles quãunũ necessaĩũ facẽ potĩt.¶siẽ aut̃
hẽditatẽ miles nuda uoluntate dare põt ita
⁊ adimẽ põt. Deniq sicancellauit testam̃tum
suũ. uł incidĩt nulliꝰ eit moĩnti: sitm̃testam̃¬
tũ cancellauĩt ⁊ moxuałe ualiũt ualebitex
subp̃ma uoluntate. ⁊ iõ cũmiles indipxisset te¬
stam̃tũ suũ. mox amilo suo signasset ꝗ suꝑea
recogniturꝰ eĩt consid̾abat. quoꝓposito id fecit̃:

Expanded text:
.In fraudem plane creditorum nec miles amplius quam unum necessarium facere poterit.Sicut autem hereditatem miles nuda uoluntate dare potest, ita et adimere potest. denique si cancellauerit testamentum suum uel inciderit, nullius erit momenti: si tamen testamentum cancellauerit et mox ualere uoluerit, ualebit ex supr‹em›a uoluntate. et ideo cum miles induxisset testamentum suum, mox anulo suo signasset, qui super ea re cogniturus erit considerabit, quo proposito id fecerit:
Abbreviated transcription (Latin):
aiꝰ. ad̾. Quia tacio suadet eũ quilib̾tatẽ dãe
pot. ip̃m dełe. aut p̃senti die. autindiẽ: aut
sub conditione darelib̾tatẽ. nechab̾e faculta¬
tẽ incasum a quolib obuenientis lib̾tatis hẽ¬
dẽ instituere
duxit̃ ixeorẽ: exdodrante. quin duxĩt: ex qua¬
darante hẽs esto: aut nupsit altĩ: an ñ uult
nube consobriã quiexͥis duxit uxorẽ. habebit
dodrantẽ ect̃ alt̾uis quadrans. sineut̃ eã duxit
uxotẽ: ñ qui aip̃i ducẽ noluer᷑: sedquia nub̾e
illa noluĩt: ambo inpartes equales amutũt᷑

Expanded text:
iale. quia ratio suadet eum qui libertatem dare potest, ipsum debere aut praesenti die aut in diem aut sub condicione dare libertatem nec habere facultatem in casum a quolibet obuenientis libertatis heredem instituereduxerit uxorem, ex dodrante, qui non duxerit, ex quadrante heres esto.' aut nubi‹t› alteri aut non uult nubere. consobrinam qui ex his duxit uxorem, habebit dodrantem, erit alterius quadrans. si neuter eam duxerit uxorem, non quia ipsi ducere noluerunt, sed quia illa nubere noluerit, ambo in partes aequales a
Abbreviated transcription (Latin):
gerat. ꝙ ⁊ cassius ꝓbat. siconditionẽ sub
quahẽs institut᷑ẽ ñ ignorat. sitm̃exsictit.
conditio sub qua substitutus ẽ. Ꝙdtm̃ s ugno¬
rat conditionẽ extiuisse. putoposse adire hẽ¬
ditas ꝑtinet. putauit dẽ functu. ł uũsuũ
eẽ. ⁊ quasi pecculiũ eiꝰ nactus sit. placet
ñ obligarieũ hẽditati. Idẽ gͦ dicemꝰ. utait
bonaerꝰ occupauit. Nã inquis ꝓlic̃de geñdo
obstringat se hẽditati. scire debet quaex
causa hẽditas adeũ ꝑtineat. ueluti agratꝰ
ꝓximus. iusto testam̃to scpͥtus hẽs antꝗ̃
tabule ꝓferantur. cũ existinaret. intesta¬
to patrẽ fam̃. mortuũ quãuis oĩãpdño

Expanded text:
et Cassius probat, si condicionem, sub qua heres institutus est, non ignorat, si tamen exstitit condicio, sub qua substitutus est. quid tamen si ignorat condicionem exstitisse? puto posse adire heras pertinet, putauerit defunctum seruum suum esse et quasi peculium eius nactus sit, placet non obligari eum hereditati. idem ergo dicemus, ut ait bona eius occupauit. nam ut quis pro herede gerendo obstringat se hereditati, scire debet, qua ex causa hereditas ad eum pertineat: ueluti adgnatus proximus iusto testamento scriptus heres, antequam tabulae proferantur, cum existimaret intestato patrem familias mortuum, quamu
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ł.ui.R Centurio sedõ testam̃to
postumos hedes instituit neqsubstitio
dedit. quib ñadins ad suꝑiꝰ testam̃tũ se
redire testatus e̾: cct̾a que scdo testam̃¬
to scꝙͥpsit̃ eẽ irrita placuit nͥ nõãtĩ ea ẽ¬
cessisset. filio in pub̾e hẽde iustituto ei¬
ꝙ substituisset. in aui potestate manen¬
ti tutoresq dedisset. diuifr̃s rescͥs et᷑
substitutionẽ quidẽ uałe. tutoĩ aũt da¬
tionẽs ñuałe. quiaheditati quidẽ suenu¬
les quałruellet substitutionẽ facẽ pot.
ueꝵ tantũ alienũ. uis minuẽ nõ pot̃¬

Expanded text:
urio secundo testamento postumos heredes instituit neque substitutos dedit: quibus non ‹e›ditis ad superius testamentum se redire testatus est. cetera, quae secundo testamento scripsit, esse irrita placuit, nisi nominatim ea concessisset filio impubere herede instituto eique substituisset in aui potestate manenti tutoresque dedisset, diui fratres rescripserunt substitutionem quidem ualere, tutoris autem dationem non ualere, quia hereditati quidem suae miles qualem uellet substitutionem facere potest, uerum tamen alienum ius minuere non pot
Abbreviated transcription (Latin):
codicillos post miliciã. ⁊ int̾ annũ missionis
moriatur: plerisq placet incodicillis iuris
cuulis. regłam spectaĩ deb̾e. quia ñ sunt amu¬
lictȩ facti. nec adrẽ ꝑtinẽ. quodtestam̃to fir¬
matisunt. iõq inhis legatis. q̃ testam̃todatas: Ct
legifalcidie. locũ ñẽẽ: at milł q̃ codicilł sqͥta

Expanded text:
codicillos post militiam et intra annum missionis codicillos post militiam et intra annum missionis moriatur, plerisque placet in codicillis iuris ciuilis regulam spectari debere, quia non sunt a milite facti, nec ad rem pertinere, quod testamento confirmati sunt. ideoque in his legatis, quae testamento data sunt, legi Falcidiae lo
Abbreviated transcription (Latin):
distribusset. suił ⁊ ait. siquis aliũ castrensiũ
duas hẽditates intelligi: ut ⁊̃ in es alienum ꝙ
incastris eontractũeẽt: solus is teneat᷑. ꝗ ca¬
strensiũ reꝵ hẽs institutus eẽt extra castra cõ¬
tracto here alieno is solus obligenir: qui cet̾aꝵ
ł huichẽdi. uel illupõ uire debeatur: ꝙ si alt̾utra
pars bonoꝵ herealieno quodȩxea causa pñd̾ ħñ
sufficiat.⁊ ꝓpt̃ hoc isquiexea parte hẽs insti¬
tutus ẽ nõ adieĩt: alt̾m quiadisset cõpellendũ
eẽ: aut cdefende totã hẽditatẽ. aut totã cre¬
ditoĩb soluẽ dicod testam̃to. miles eu̾nd̾ h ẽdẽ
deiñ exhẽdẽ scͥpsit̃. ad ẽptauidetur hẽditas cũ
inpaganoꝵ testam̃to sola beclitas exħedatione
adimipossit ¶Sipat̃ afilio fanuł malite exca¬
strensi pecculiohẽs institutus omissa causa
testam̃ti aliquid expecculio possidebit doloue
malo fecĩt. quonimꝰ possid̾et. datur ineũ lega¬
toꝵ acciossimiles testam̃tũ. inmilicia fecĩt

Expanded text:
ianus etiam ait, si quis alium castrensium duas hereditates intellegi, ut etiam in aes alienum, quod in castris contractum esset, solus is teneatur, qui castrensium rerum heres institutus esset, extra castra contracto aere alieno is solus obligetur, qui ceteraruel huic heredi uel illi ipso iure debeatur. quod si alterutra pars bonorum aer‹i› alieno, quod ex ea causa pendebit, non sufficiat et propter hoc is qui ex ea parte heres institutus est non adierit, alterum qui adisset compellendum esse aut defendere totam hereditatem aut totam creditoribus soluere.Si eodem testamento miles eundem heredem, deinde exheredem scripserit, adempta uidetur hereditas, cum in paganorum testamento sola hereditas exheredatione adimi non possit.Si pater a filio familias milite ex castrensi peculio heres institutus omissa causa testamenti aliquid ex peculio possidebit doloue malo fecerit, quo minus possideret, datur in eum legatorum actio.Si miles testamentum in militia fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ripħ. ł xuiiii. S iuõ cõposita uttaq lega¬
ta tãq̃ testam̃to. quãq̃ codicilł datas. ultra
dot᷑rantẽ sint: queritur quateuꝰ nmuantur
ea in quib falcidia locũ ht̃. Cõmodissime aũt
id statuetur: ut exuniũsitate bonoꝵr insolidũ
solutis. legatis q̃ testam̃to nules dedãt. ad qd̾
suꝑeĩt. ꝓdodrante ⁊ quadrante diuidat᷑ int̾
legata. quetestam̃to datasunt. utrũ nichil
buebant᷑ om̃ia: ꝓrata ex om̃ib decedebat ea
portio. quã amplius legauãt ꝙ̃ iboĩs habu¬
erat. nẽ qͦ id̾ fiet. deiñ constituta: quantita¬
te legotaꝵ.: q̃ codicillis datas: exsũpma q̃
efficiebantur debita siequo iuire omia de¬
bent᷑. quartã deducet᷑ is solis quib codicilł
legata s̃. Quod sipost utraq legata solida

Expanded text:
i uero composita utraque legata, tam quae testamento quam quae codicillis data sunt, ultra dodrantem sint, quae ritur, quatenus minuantur ea, in quibus Falcidia locum habet. commodissime autem id statuetur, ut ex uniuersitate bonorum in solidum sol‹u›t‹i›s legatis quae testamento miles dederat id quod supererit pro dodrante et quadrante diuidatur intelegata quae testamento data sunt, utrum nihil buebantur omnia et pro rata ex omnibus decedebat ea portio, quam amplius legauerat quam in bonis habuerat, nunc quoque idem fiet: deinde constituta quantitate legatorum quae codicillis data sunt ex summa, quae efficiebatur debita, si aequo iure omnia deberentur, quartam deducet his solis, quibus codicillis legata sunt.Quod si post utraque l
Abbreviated transcription (Latin):
exẽditione. uel inc̃ditionẽ. itẽ tã sibi quã filo
uire militaĩ testam̃tũ fac̾ẽ pot̃. ⁊ solifilio tã¬
sisibi ñ fecĩt. quod testam̃tũualebit. si forte
pat ł inmilicia. uel int̾ annũ iralitte deces¬
sit. ¶bonoꝵ possessionẽ ult̃ tpr dicto det̾mina¬
tanec militis posse agnosci. pap̃.ł .xiiii. sebit.¬

Expanded text:
condicione uel in condicionem.Item tam sibi quam filio iure militari testamentum facere potest: et soli filio, tametsi sibi non fecerit: quod testamentum ualebit, si forte pater uel in militia uel intra annum militiae decessit.Bonorum possessionem ultra tempora edicto determinata nec militis posse adgnosci Papinianus li
Abbreviated transcription (Latin):
idseꝑati ꝓ consule edicit: ꝙ optime nouit
ex constitutionib pͥncipalib ꝓͥa atq sin¬
giularia. uira intestam̃to eoꝵ obẜuari.
lp̃ ł .ii. ads̃. Similes quidestinauat coi
iure testaĩ. añ defecit. quãtestaret᷑. pop̃
dubitat. s cur ñ inmilitẽ diu̾sum ꝓbet
neqienĩ ꝗ uoluit iure cõi testaĩ statĩ be¬
neficio nubtaĩ renunciauit. Nec crecden¬
dus ẽ: quisquã genꝰ testandi eligẽ ad in¬
pugnanda sua iudicias. mag̃ utroꝙ ge¬
nere uoluisse ꝓpt̾ fortiutos casus. quẽ¬
⁊ admodũ pleriꝙ paganisolent cũ testa¬
m̃tũ faciunt ꝑ scpturã ad̾icẽ. uelle. ħ:

Expanded text:
ideo separatim proconsul edicit, quod optime nouit ex constitutionibus principalibus propria atque singularia iura in testamenta eorum obseruari..Si miles, qui destinauerat communi iure testari, ante defecerit quam testaretur?Pomponius dubitat. sed cur non in milite diuersum probet? neque enim qui uoluit iure communi testari, stati‹m› beneficio militari renuntiauit, nec credendus est quisquam genus testandi eligere ad impugnanda sua iudicia, sed magis utroque genere uoluisse propter fortuitos casus: quemadmodum plerique pagani solent, cum testament‹um› faciunt per scripturam, a
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ milli st̃ debitores aut iuidis
hẽditatẽ.⁊ hocdatũ sit. suusta causa eẽ
uidebitur. bona int̾ea diminui. nͥ causa
cognita boni uiri arbitratu uetabo. Me¬
ritop̃tor inpedit. init̾im diminutionẽ ꝗ̃¬
diu noĩe pupilli petitur tp̃s ad delib̾andũ¬
ꝗd sit aũt diminui uetabo uideamꝰ iͥs aũt

Expanded text:
 nulli sunt debitores aut iudicemre, et hoc datum sit: si iusta causa esse uidebitur, bona interea deminui nisi si causa cognita boni uiri arbitratu uetabo'.Merito praetor impedit interim deminutionem, quamdiu nomine pupilli petitur tempus ad deliberandum.Quid sit autem 'deminui uetabo' uideamus. his
Abbreviated transcription (Latin):
s utidemũ testam̃tũ ratũ ẽ: siconditio ĩ¬
filii fuit potestate. Consid̾emꝰ nĩꝗd int̃¬
sit q̃ conditio fuit̃ asqͥpta. uttũ q̃ morien¬
te filio impleĩ ñpotuit. Uełti si alexan¬
driã ierit filius hẽs esto. isq rome deces¬
sit. anuõ quepotuit ⁊̃ extremo uite mo¬
m̃to impleĩ. Ueluti siticio .x. dedĩt. filiꝰ
hes esto. que c̃ditio noĩe filii ꝑ aliũ impleĩ

Expanded text:
condicio fuit in filii potestate, consideremus, numquid intersit, quae condicio fuerit adscripta, utrum quae moriente filio impleri non potuit, ueluti 'si Alexandriam ierit, filius heres esto' isque Romae decessit, an uero quae potuit etiam extremo uitae momento impleri, ueluti 'si Titio decem dederit, filius heres esto', quae condi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑħ ueꝵ eẽstidũ hẽde ñee ⁊ exsequentib ubis li¬
bertatẽ illicõpet̃e:. cũ unꝰgradus uidet᷑. ꝗdgͦ.
rii necexcausalegati intellig legatarii eẽ
lib̾ hcĩ ꝙ existet. hic aut̃ quod seminꝰ. Iulianꝰ
quoꝙ inlibris suis ꝓbat. ¶Sipupillus substto¬
tum sibiẜuũ alienauĩt: eũꝙ emptor lib̃m
hedẽq institũt. nũꝗd iste. in substmitiõe

Expanded text:
 esse Stichum heredem non esse et ex sequentibus uerbis libertatem illi competere: cum unus gradus uidetur. quid rii, nec ex causa legati intellegitur legat‹a›rii esse  heres existet. hoc autem, quod sentimus, Iulianus quoque in libris suis probat.Si pupillus substitutum sibi seruum alienauerit eumque emptor liberum heredemque instituerit, numquid iste in substitutione
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ud̾i. Que sentencia u̾aẽ.
auł .ł.i.ads:. Siħedi plures conditiones
c̃iunctĩ datesint. om̃ib patendũ ẽ. quia
un̾loco hñt̾. Sidisiunctĩ sunt cuulib¬
lp̃. ads :. Si quis itamstitut᷑ sit. si monum̃¬

Expanded text:
tum uideri: quae sententia uera ad Sabinum.Si heredi plures condiciones coniunctim datae sint, omnibus parendum est, quia unius loco habentur, si disiunctim sint, cuilibSabinum.Si quis ita institutus sit, si monum
Abbreviated transcription (Latin):
iuł cesar cõcesit
s eaconcessiotp̃ã¬
lis erat postea uõ
pͥmꝰ diuus titus
dedit. Pt̃ hͦ domi¬
cianꝰ p̾eadiũ nerua pleiussimã indulgen¬
ciã ĩ nulites contulit. eãꝙ ⁊ traianꝰ secut̾ẽ
⁊ exiñ mandatis: inseri cepit caput. Ta¬
le caput exmandatis cũ innocenciã meã
ꝓlatũ sit. subiñ testam̃ta cõmilitonis relie¬
ta ꝓferri q̃ possint incontroũsiã deduci
si ad diligenciã legũ reuocent᷑. ⁊ obẜuãciã
secutus aĩmei. integritudinẽ gͥ optimos
fidelissimosꝙ cũ militones simplicitatieoꝵ
consulendũ existimaui. Ut quomõ testati
fussent tata eẽt eoꝵ uoluntas faciat̃ gͥ te¬
stam̃ta qͦ qͦnic̃ uolent. faciant qͣq qͦ m̃ pote¬
rint. sufficiatto ad bonoꝵ suoꝵ diuisionem
faciendã. nuda uoluntas t estatois. Miles
aut̃ apellat᷑. ł amilicia .i. duricia quã pro
nob̾ sustinẽt. aut amultitudine. aut ama¬
lo. ꝙ arcẽ milites solet. aut anuõ mille ho¬

Expanded text:
ius Caesar concessit: sed ea concessio temporalis erat. postea uero primus diuus Titus ded‹i›t: post hoc Domitianus: postea diuus Nerua plenissimam indulgentiam in milites contulit: eamque et Traianus secutus est et exinde mandatis inseri coepit caput tale.Caput ex mandatis: 'Cum in notitiam meam prolatum sit subinde testamenta a commilitonibus relicta proferri, quae possint in controuersiam deduci, si ad diligentiam legum reuocentur et obseruantiam: secutus animi mei integritudinem erga optimos fidelissimosque commilitones simplicitati eorum consulendum existimaui, ut quoquomodo testati fuissent, rata esset eorum uoluntas. faciant igitur testamenta quo modo uolent, faciant quo modo potrint sufficiatque ad bonorum suorum diuisionem faciendam nuda uoluntas testatoris'.Miles autem appellatur uel a militia, id est duritia, quam pro nobis sustinent, aut a multitudine, aut a malo, quod arcere milites solent, aut a numero mille ho
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ .ł.ii. s̃.. Siquis sub conditione hẽde ᷤᷤ in¬
stitiusset. si inuicẽ cauissent se legata eo te¬
stam̃to relicta reddituros: placet remitti es
conclitionẽ ꝗa ad fraudẽ legũ respicẽt. que
taret quoidã legatacoꝑe. quã quã ⁊ sicautũ¬

Expanded text:
ad Sabinum.Si quis sub condicione heredes instituisset, si inuicem cauissent se legata eo testamento relicta reddituros, placet remitti eis condicionem, quia ad fraudem legum respicer‹e›t, quae uetarent quosdam legata capere: quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩ mortis causa donationib dicendũ ẽ edie¬
tolocũ eẽ. si forte quis cauĩt. nͥ uitasset se
aliquid factuꝵ. restitꝵ uod acceꝑit.
O poitebit iaq rentinti cautionẽ ¶Diꝗs sub
uiris uirandi condinonẽ. ⁊ p̃tẽa subalia
sit institut᷑. huic uidñdũ t̃ anremittad
conditio ⁊ mag̃ ẽ ut remitti uiris uirãdi
conditio deb̾at. licet alii conditioni parẽdũ
hãt. S si sub uuĩs urandi conditione sit insti¬
ut autparaat conditioni : aut iuret. aliud
debeat. quia pot̃ alti condit u parendo eẽ
securꝰ . S. ẽ ũius. remttendã conditionẽ. ne

Expanded text:
r.Et in mortis causa donationibus dicendum est edicr.Et in mortis causa donationibus dicendum est edicto locum esse, si forte quis cauerit, nisi iurasset se aliquid facturum, restituturum quod accepit: oportebit itaque remitti cautionem.Si quis sub iurisiurandi condicione et praeterea sub alia sit institutus, huic uidendum est an remittatur condicio: et magis est, ut remitti iurisiurandi condicio debeat, licet alii condicioni parendum habeat.Sed si sub iurisiurandi condicione sit instiut aut pareat condicioni aut iuret aliud debet, quia potest alteri condicioni parendo esse securus. sed
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł ads̃.ꝯ Que subc̃ditione uiris iurandire¬
linquuntur: ap̃tore repbant᷑. ꝓ uid̾e ciuĩ ne
is ꝗ sub iuĩs iurandi conditione quid acceꝑit
aut omittendo conditionẽ ꝑde̾t hẽditatẽ. le¬
gatũue aut cogeretur turpit̾ accipiendo cõdi¬
uns iurandi conditio ingeritur ⁊ recte. cũ
cnĩ facileᷤsint. ñ milli hõmi ad uix̃. contẽp¬
tu teligionis. alii ꝑ quã tritdi ⁊ diuini nu¬
miiuis usq ad suꝑstitionẽ ue ł hu neue il¬
p̃tor consultissime int̾uenit. ⁊ enĩ potuit
is quiuoluit factũ ꝙ teligionis conditione a¬
string̃. sub conditione faciendi telinquere
ita enĩ hoĩes aut facientes ad mittẽnẽ. aut
i ñ facientes defice̾nt᷑ conditione¶  edictũ
⁊̃ a̾legata ꝑrinet. ñtm̃ adhẽdũ institutio¬
nẽ. Infidĩ cõmissis quoqꝙ oportebit: eos
quiͦ fidĩ cõmisso cognoscunt: Sub sequipto¬
ris edictũ ea ꝓpt̃ quia uice legatoꝵ fũgũt᷑¬

Expanded text:
 edictum.Quae sub condicione iurisiurandi relinquuntur, a praetore reprobantur: prouidit enim, ne is, qui sub iurisiurandi condicione quid accepit, aut omittendo condicionem perderet hereditatem legatumue aut cogeretur turpiter accipiendi condisiurandi condicio inseritur, et recte: cum enim faciles sint nonnulli hominum ad iurandum contemptu religionis, alii perquam timidi metu diuini numinis usque ad superstitionem, ne uel hi uel iltum est, praetor consultissime interuenit. etenim potuit is, qui uoluit factum, quod religionis condicione adstringit sub condicione faciendi reli‹n›quere: ita enim homines aut facientes admitterentur aut non facientes deficerentur condicione.Hoc edictum etiam ad legata pertinet, non tantum ad heredum institutionem.In fideicommissis quoque oportebit eos, qui de fideicommisso cognoscunt, subsequi praetoris edictum eapropter, quia uice legatorum funguntu
Abbreviated transcription (Latin):
institutis: quitacitã fide̾ accõmodauãt. ut
non captenti partẽ ex eo ꝙ acceꝑat daret
asubstitutionẽ inpułis admissus. Utrũ
ꝓea parte ꝓ qua scͥptus fuit ueniat. anuõ
ꝓ ea quãcepit ita ut augetur pars in sub¬
stitutione. R. Quod infraude legñfidẽ
accõmodat. ad eundo hẽs efficit᷑. nec de¬
sinet hc̃s ẽẽ. licet tes queitarelicte sunt
auferantur. Uñ s̃ ex scd̃rs tabulis intãtũ
intelligendũẽ. meo quic ũsqͥptus cẽt hẽs¬

Expanded text:
qui tacitam fidem accommodauerat, ut non capienti partem ex eo quod acceperat daret, ad substitutionem impuberis admissus utrum pro ea parte, pro qua scriptus fuit, ueniat, an uero pro ea quam cepit, ita ut augeatur eius pars in substitutione? respondi: qui in fraudem legum fidem accommodat, adeundo heres efficitur nec desinet heres esse, licet res quae relictae sunt auferuntur. unde et ex secundis tabulis in tantumintellegendum est in eo qui, cum scriptus esset he
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. ⁊ suta hẽs institutus eẽtquis ticiꝰ hẽs
este. ita ut stichũ manumittat. aut ticio.c.
italego. ut stichũ manumittat. nã mortuo
sticho nemo dicet sũmouñdũ eũ. Nõ uidet̃
enĩ defecius conditione. siparere ñ ꝑotuit ẽ¬
hoc uire uirando remitendonẽ neceẽ adire
p̃torẽ. S emel enĩ inꝑpetuũ ap̃tore remissũẽ
nec ꝑ singła remittendũ. ⁊ idcͥco ex quo dies
legaticessit. remissũ uidet᷑. ⁊̃ ignorante scͥpto
hẽde. Iõꝙ inħedẽ legatarii recte ꝓbatur.
Utpost diẽ legati cedñtẽ. sidecessit̃ legata¬
rius debeat hes eiꝰ accõne legati uti quasi
purelegato relicto ei ciuħes exstitãt.
res inseruntur remitende sunt Ueluti
si ab hostib patrẽ suũ ñ redemĩt.⁊ si pare¬
tib suis patronisue alim̃ta ñ p̃stitit᷑¬

Expanded text:
i ita heres institutus esset quis: 'Titius heres esto ita, ut Stichum manumittat' aut 'Titio centum ita lego, ut Stichum manumittat'. nam mortuo Sticho nemo dicet summouendum eum: non uidetur enim defectus condicione, si p‹ar›ere conhoc iureiurando remittendo non est necesse adire praetorem: semel enim in perpetuum a praetore remissum est nec per singulos remittendum. et idcirco ex quo dies legati cesserit, remissum uidetur etiam ignorante scripto herede. ideoque in herede legatarii recte probatur, ut post diem legati cedentem si decesserit legatarius, debeat heres eius actione de legato uti, quasi pure legato relicto ei cui heres exstiterres inseruntur, remittendae sunt, ueluti 'si ab hostibus patrem suum non redemerit', 'si parentibus suis patronoue alimenta non praestit
Abbreviated transcription (Latin):
aud .i. Siplutes gradus s̃ hẽdũ institutoꝵ
ꝑ singulos obseruatuꝵ se ait p̃tor. idq de
p̃finendo tpr̃ delib̾ationis edicit. Uid̾ls p
ut apͥmo quoꝙ ad sequentẽ. translata hẽ¬
ditate quã pͥmũ inueniat successorẽ ꝗ pꝰ sit
defuncti c̃ditoĩb responde

Expanded text:
um.Si plures gradus sint heredum institutorum, per singulos obseruaturum se ait praetor id quod praefiniendo tempore deliberationis edicit, uidelicet ut a primo quoque ad sequentem translat‹a› hereditate quam primum inueniat successorem, qui possit defuncti creditoribus responde
Abbreviated transcription (Latin):
up ł q s. F ilius qui fuit inpotestatt ͭ eͤ ditiõe
⁊̃ oscptus hẽs: quã senat᷑: aut pͥnceps imꝓbauit. te¬
stanitũ ifirmet patris: ac siconditio ñeẽt
meiꝰ potestate: Nãq̃ facta ledunt pietatẽ esti¬
mationẽ. Uerecundiã nr̃am ⁊ utgñalit᷑ dix̃sr

Expanded text:
um.Filius, qui fuit in potestate, sub condicione scriptus heres, quam senatus aut princeps improbant, testamentum infirmet patris, ac si condicio non esset in eius potestate: nam quae facta laedunt pietatem existimationem uerecundiam nostram et, ut general
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ł .s.: Seruũ cõmunẽ babeniꝰ hicheres
alt̾ius iussudñoꝵ adũt hẽditatẽ alt̾ius nõ.
Quentur ansubstituto locus sit. anñ⁊ ũiusẽ
nõ eĩt stichus lib̾ hẽsꝙ esto. In hacq̃stione ĩ
pͥmis querendũẽ. utrũ unꝰ gtadussit. an
duo. ⁊ ancausa mutatasit substitutionis.
anead̃ ꝑ maneat. ⁊ quodmplerisꝙ c̃ditur
queritur: an p̃sibi substitui possit.⁊ res¬
pondetur causa. institutionis mutata.
substitiuposse. gͥsiticiꝰ hẽs sꝙpͥtus sit.⁊
si hẽs nõsit. id̃ hẽs iussussit. sub stitutio
nulłeꝰ mom̃ti eĩt. S sisub c̃ditione. quis
hẽs scͥptus sit. pure aũt substint̾e. causa

Expanded text:
 Servum communem habemus: hic heres alterius iussu dominorum adiit hereditatem, alterius non: quaeritur, an substituto locus sit an non. et non erit, Stichus liber heresque esto.' in hac quaestione in primis quaerendum est, utrum unus gradus sit an duo, et an causa mutata sit substitutionis an eadem permaneat, et quidem in plerisque quaeritur, an ipse sibi substitui possit, et respondetur causa institutionis mutata substitui posse. igitur si Titius heres scriptus sit et, si heres non sit, idem heres iussus sit, substitutio nullius momenti erit. sed si sub condicione quis heres scriptus sit, pure autem substitutus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ap̃ seruiũ quoq relatũ ẽ. ꝗ̃dã enĩ refeit
ita hedẽ institutũ. si incapitoliũ ascendĩt.
ꝙ smõ ascendisset: legatũ ei datũ. eũꝙ añ¬
quã ascend̾et mortẽ obisse. dequoł. ser
te eolegati diẽ cessisse. altã uõ spẽs c̃ditionis.
uino filio ñ admitat nepotes ad hẽditatẽ.
ꝙ si substituti ñ eẽnt: intestato ambo hedes
existẽnt. neq enĩ filius iuderenir obstitis¬
se: pt̾ mottẽ cuiꝰ pat̾s testam̃tũ destituit᷑
quẽ admodũ siexliẽdato eod filio nepotes
cũ filius moreretur hẽdes fiussent in¬
stituti. Biure delibandi. R.¬

Expanded text:
ruium quoque relatum est: quendam enim refer‹t› ita heredem institutum, si in Capitolium ascenderit, quod si non ascendisset, legatum ei datum, eumque antequam ascenderet mortem obisse: de quo respote eo legati diem cessisse. altera uero species condicionis uiuo filio non admittit nepotes ad hereditatem, qui substituti si non essent, intestato auo heredes existerent: neque enim filius uideretur obstitisse, post cuius mortem patris testamentum destituitur, quemadmodum si exheredato eodem filio nepotes, cum filius moreretur, heredes fuissent instituti. DE IURE DELIBERANDI
Abbreviated transcription (Latin):
nere uałe testam̃tũ cũ resipuisset. quia poᷤ
set testam̃tũ sibi facẽ.⁊ enĩ iniquũ incipit
fieĩ liencficium pͥncipis siadhuc id uale
iure hab̾e ceꝑit suũ liẽdẽ. nec enĩ au pa¬
trẽ autpͥncipẽ dehoccasu cogitasse. seiũ¬
simile ẽ. ut eũ qui postea nasceret᷑ ex hẽ¬
daret. Nec int̾ẽ quẽ admod̃ beneficiũ pͥn¬
cipale int̾redat cͥcatestam̃ti factionẽ inr̃

Expanded text:
nere ualere testamentum, cum resip‹u›isset, quia iam nere ualere testamentum, cum resip‹u›isset, quia iam posset sibi testamentum facere: etenim iniquum incipit fieri beneficium principis, si adhuc id ualere iure habere coepit suum he redem: nec enim aut patrem aut principem de hoc casu cogitasse uerisimile est, ut eum, qui postea nasceretur, exheredaret. nec interest, quemadmodum beneficium principale intercedat circa testamenti factionem, utr
Abbreviated transcription (Latin):
d. ł .i.d.  Quiduos in pub̾es filios hẽdes
reliquerat ita substituit. si ambo mot¬
pt̾ mortẽ patris simulꝑierunt. ouehẽ
ditates substituto deferuntur. S sidiũsis
tp̃ib uita decedant. inheditate nouissi¬
tatẽ substitut᷑ inueniret. S in ratione fal¬
cidie pueĩ pͥoris hẽditas. ñueniet nec sub¬
stitutus. ampluis quã sexuncias. uire te¬
stam̃ti desid̾abts. legata quoq q̃ asubsti¬
tutoeiꝰ filii datas quipͥor intestato decessit
bebat mutũ pułiem inpetrauit apͥncipe
ut muto substituẽ cilicẽt.⁊ substituit
ticiũ. mutus duxit uxorẽ post mortem
ipĩ pͥncipes solent int̃p̃tauĩ. Ueꝵ uolun¬
tatẽ pͥncipis inspiciens pot̃ dicẽ eatenus
adeum tribuere uoluisse quatenꝰ filiꝰ eiꝰ ĩ
eadẽ ualitudine ꝑseũasset utquẽadmod̾
uire cuuli pub tatefirat᷑ pupillare testa
rãtũ. ita pͥnceps imitat᷑ sit iusineo ꝗ
ꝓpt̃ infirmitatẽ nonpossit testaĩ. Nã ⁊
si fiũoso filio substitiusset. dicemus desi¬

Expanded text:
.Qui duos impuberes filios heredes reliquerat, ita substituit, si ambo morpost mortem patris simul perierunt: du‹ae› hereditates substituto deferuntur. sed si diuersis temporibus uita decedant, in hereditate nouissitatem substitutus inueniet: sed in ratione Falcidiae pueri prioris hereditas non ueniet nec substitutus amplius quam sescunciam iure testamenti desiderabit: legata quoque, quae a substituto eius filii data sunt, qui prior intestato decessit,bebat mutum puberem, impetrauit a principe, ut muto substituere ei liceret, et substituit Titium: mutus duxit uxorem post mortem ipsi principes solent interpretari: uerum uoluntatem principis inspicientibus potest dici eatenus id eum tribuere uoluisse, quatenus filius eius in eadem ualetudine perseuerasset, ut, quemadmodum iure ciuili pubertate finitur pupillare testaimitatus sit ius in eo, qui propter infirmitatem non potest testari. nam et si furioso filio substituisset, diceremus desi
Abbreviated transcription (Latin):
questio: cõmemoratione oñiũ patrẽ ⁊ filiũ
substitution cohecde̾ miscuisset. aneã scͥp
turã adcet̃os om̃s tronstulisset. ꝙ magis
iĩiisimule idetur ꝓpt̃ spale int̾patrẽ.⁊ fili¬
um subiꝰt autionẽ. ¶ Coħes in pubi filio datus ẽ¬
cid̃ꝙ substitutus. Legata scdĩs tabuł relictaꝑ
iñ p̃stabit: acsipure partẽ.⁊ sub conditione
partẽ alt̾am accepisse ñid ẽ ẜ uabitur a¬
lio substituto. Nã ille falcidie racionẽ in¬
ducs̃: quasi plane sub conditione. pͥmis tabut
hẽs institutus. ⁊ ñ ⁊ simaxrme coħes filio
datus quadrantẽ. integrũ optiue̾nt. Nã
⁊ cũlegatũ. pͥmis tobuł ticiodatur. scdĩs aut̃
tabuł᷑. cadẽ res sẽꝑnio. sepmus qñq ticio
cct̾it. ¶Cũpat̃ inpub̾i filie. que nouissima
diẽ suũ. obisset tabulas duas fecisset ⁊ inpu¬
bes. filia suꝑstite sorore pub̾e uita decessisset
irritã. eẽ factã substitutionẽ placuit. mꝑ

Expanded text:
quaestio, commemoratione omnium patrem et filium substitutioni coheredum miscuisset an eam stulisset: quod magis uerisimile uidetur propter specialem inter patrem et filium substitu‹ti›onem.Coheres impuberi filio datus eidemque substitutus legata e secundis tabulis relicta perinde praestabit, ac si pure partem et sub condicione partem alteram accepisset. non idem seruabitur alio substituto: nam ille Falcidiae rationem induceret quasi plane sub condicione primis tabulis heres institutus, tametsi maxime coheres filio datus quadrantem integrum optineret. nam et cum legatum primis tabulis Titio datur, secundis autem tabulis eadem res concurrit.Cum pater impuberi filiae, quae nouissima diem suum obisset, tabulas secundas fecisset et impubes filia superstite sorore pubere uita decessisset, irritam esse factam substitutionem placuit, in
Abbreviated transcription (Latin):
tas suodata. scdia uoluntatẽ testatoĩs conua¬
lescit. squis tehede itainstituit. siħedẽ in¬
stitiusset᷑. aut quid ãbi legases : iuc int̃ ẽ. quo
gradu isatehẽs institutus sit ł quideił egatũ
sit. dũmõ. aliquogradu idͤfecnte ꝓbes¬

Expanded text:
nualescit.Si quis te heredem ita instituit, si se heredem instituisses aut quid sibi legasses, nihil interest, quo gradu is a te heres institutus uel quid ei legatum sit, dummodo aliquo gradu id te fe
Abbreviated transcription (Latin):
relinquo. Quero cũ filius patris ħ es extitĩt
eoꝙ intͣpub̾tatẽ mortuofr̃ testatois ex sub¬
stitutione hẽs sit. anfidĩ cõmissũ deb catur
sum institutus ł substitut᷑ ẽ filio inpub̾e
defuncto ea quetestator. reliquid p̃stare deb̾e.
nec adũsari hecũba . ꝙ sigai̾ seiꝰ hẽs mͥ erit

Expanded text:
quo'. quaero, cum filius patri heres exstiterit eoque intra pubertatem mortuo frater testatoris ex substitutione heres sit, an fideicommissum debeatur, sum institutus uel substitutus est, filio impubere defuncto ea quae testator reliquit praestare debere: nec aduersari h
Abbreviated transcription (Latin):
fioĩ cõnusso. ꝓͥe facultates filii tenebunt᷑. ⁊ iõ
sipat̃ filiũ ex hẽdaũit ⁊ cinicħ reliquerit nul¬
lũ fidĩ cõmusũeit. alioquni silegata ł fidĩ cõ¬
mussa. filius acceꝑit. Int̃ modũeoꝵ fidĩ cõmis¬
sum hẽditatis afilio datũ: citrafalcidiȩ raciõẽ
d ebebit᷑. ¶ Qui dsidiscretas portiones c̃ uine¬
tis pliũb seꝑatĩ dedit: acpt̾ omnẽ instituti

Expanded text:
fideicommisso propriae facultates filii tenebuntur, et ideo, fideicommisso propriae facultates filii tenebuntur, et ideo, si pater filium exheredauerit et ei nihil reliquerit, nullum fideicommissum erit: alioquin, si legata uel fideicommissa filius acceperit, intra modum eorum fideicommissum hereditatis a filio datum citra Falcidiae rationem debebitur.Qui discretas portiones coniunctis pluribus separatim dedit ac post omnem
Abbreviated transcription (Latin):
dił .i.R. Cohedi substinitus. priusꝗͣ heoua¬
tẽ adiret. aut conditio substitutionis. existet᷑
uitadecessit. ad substitutũciꝰ. suĩ ant̃ substi¬
tutionẽ: siue postea substitut᷑ sit: uttaq por¬
tio ꝑtinebit nec int̃eit̃: pͥor substituitus.¬
post institutũ: anantea. decedat¶ Exͦis ũbis
EC ũ filie: ł nepotuiulocũ filii tenuit: aut ptꝰte¬
stam̃tũ cepit tenere: parens substiaut. Siꝗs
exis mortis quoq tp̃r ñ fuit infꝗiilia: spbsti¬
rogauĩt: simpubes dic̃ suũ obicit ticio hẽdita¬
tẽ suã restituẽ: legramũ hõdẽ fuli saluafalci¬
diacagendũ patris hẽditatẽ utabinpube si
dĩ cõmiiso pt̾ mortẽ eiꝰ dito. ⁊estiniẽ placuit
nec aliud ẜ uandũ. cũ substitutionis conditio ꝓu¬
b̾em ecatẽ: u̾bis p̃cariis egreditur. que italocũ
habebunt: sipatris testam̃tũ uire ualuit. ali¬
oquin sinõ ualeb̾. cascͥptura quãtestam̃tũ eẽ
uoluit. codicillos ñfaciet.nͥ hoc ex p̃ssũe. nec

Expanded text:
 Coheredi substitutus priusquam hereditatem adiret aut condicio substitutionis existeret, vita decessit. ad substitutum eius, sive ante substitutionem sive postea substitutus sit, utraque portio post institutum an ante decedat.Ex uerbis Cum filiae uel nepoti, qui locum filii tenuit aut post testamentum coepit tenere, parens substituit, si quis ex his mortis quoque tempore non fuit in familia, substirogauerit, si impubes diem suum obierit, Titio hereditatem suam restituere, legitimum, heredem filii salua Falcidia cogendum patris hereditatem ut ab impubere fideicommisso post mortem eius dato restituere placuit, nec aliud seruandum, cum substitutionis condicio puberem aetatem uerbis precariis egreditur. quae ita locum habebunt, si patris testamentum iure ualuit: alioquin si non ualuit, ea scriptura, quam testamentum esse uoluit, codicillos non faciet, nisi hoc expressum est. nec
Abbreviated transcription (Latin):
onis qr̃⁊ uiusẽ. ñ defecisse conditionẽ. nͥ
eiudẽtisimᷤ ꝓbationib testatotẽ uoluisse ap¬
pariut. ꝓbacconditione hec uba inseriusse.
sitotus ẜuus indñuo eiꝰ remansit. tt̃ enĩpar¬
te alienata: conditio deficit. d. siduo serui
ita sint hẽdes instituti. pͥmus ⁊ scdĩ si mei
erunt cũ morianlib̾i ⁊ hedes sũto. ⁊ alt̾ex
hissit alienatꝰ. celsus recte putat. ita ac¬
cipiendũ atꝙ sĩsingłoi seꝑatĩ subead c̃dinõe
hẽdes instituisset.

Expanded text:
ondicionem, nisi evidentissimis probationibus testatorem voluisse apparuerit pro hac condicione haec verba inseruisse "si totus servus in dominio eius remanserit": tunc enim parte alienata condicio deficit. Sed si duo servi ita sint heredes instituti: "Primus et Secundus, si mei erunt cum moriar, liberi et heredes sunto" et alter ex his sit alienatus, Celsus recte putat sic accipiendum, atque si singulos separatim sub eadem condicione heredes instituisse
Abbreviated transcription (Latin):
quia ⁊ testam̃tũ facẽ pot̃ ¶Silib̾tus abinte i di¬
stato decessit̃. apatrono põt usq ad parte
debitã fidĩ cõmissũ relinquere. quia site¬
stamĩtũ facet̃ilicebat ei partẽ debitã solam
relinquere¶ Quimtestatodecedit. ⁊ scit boã
sua ad fiscũ ꝑ uñtura uacancia. fidĩ fiscicõ¬

Expanded text:
t. Si libertus ab intestato decesserit, a patrono potest usque ad partem debitam fideicommissum relinquere, quia, si testamentum faceret, licebat ei partem debitam solam relinquere. Qui intestato decedit et scit bona sua ad fiscum peruentura uacantia, fidei fisci com
Abbreviated transcription (Latin):
eĩt cohr̃s. siꝓbare possit cohẽs ea m̃te
testatorẽ bedẽ institiusse frẽm suũ.
ut contempt̾ institutione fidĩ cõmisso
tasunt reddas sine ullamora ei rẽdes
ipẽ: quero antacitũ fidĩ cõmissũ sit. cũ
ꝑsonã testator cui restitui uellet: testa

Expanded text:
t coheres, si probare possit ea mente testatorem heredem instituisse fratrem suum, ut contentus institutione fideicommisso ta sunt reddas sine ulla mora ei redderes ipse'. quaero, an tacitum fideicommissum sit, cum personam testator, cui restitui uellet, testam
Abbreviated transcription (Latin):
stadiũ. legatũ fuit. ad honorẽ puta qd
scenicos. ludos circenses. relictũ fuĩt.
aut quod ad diuosionẽ singłoꝵ cuuũł
pueñs. puellisꝙ. relictũ fũt. ad honotẽ ci¬
uitatis ꝑtinẽ respondetur lutiꝰticiꝰ¬

Expanded text:
ad honorem puta quod scenicos ludos circenses relictum fuerit aut quod ad divisionem singulorum civipueris puellisque, relictum fuerit ad honorem civitatis pertinere respondetur. "Luci
Abbreviated transcription (Latin):
ser̃: ueꝵ eẽ ñ pariusse. uoluntati defuncti filiũ.
S sicũ duos exhẽdauit: unũ ħ edẽ instituit:
fundũ extraneo legauit: ut putat marce llꝰ
posse exhc̃datos petẽ fidĩ cõnussũ Qd eueuit.
:siuiuus filios ẽmancipasset. ⁊ postea fundũ
alienasset. S. siom̃s filui hẽdes instituci sũt
ex dispaĩb partib ñ possunt pet̾e fidĩ cõmĩs¬
sũ ex minore parte sꝙͥpti. ut iuriles ñ hodita¬
rias partes in eo hant.Ueꝵ eẽ enũ infamilia
reli quisse. licet unireliquisset. Itẽ sumũ hẽ¬
dẽ instituisset. nec quioꝗ lagasset: exhẽdati
nucħ int̾im quãdiu infamilares ẽ: petẽ ps.¬

Expanded text:
verum esse non paruisse voluntati defuncti filium. Sed et si, cum duos exheredavit, unum heredem instituit, fundum extraneo legavit, ut putat Marcellus posse exheredatos petere fideicommissum. quod evenit et si vivus filios emancipasset et postea fundum alienasset. Sed si omnes filii heredes instituti sint ex disparibus partibus, non possunt petere fideicommissum ex minore parte scripti, ut viriles, non hereditarias partes in eo habeant: verum est enim in familia reliquisse, licet uni reliquisset. Item si unum heredem instituisset nec quicquam legasset, exheredati nihil interim, quamdiu in familia res est, petere p
Abbreviated transcription (Latin):
debuit. Nlũei fundus hẽdis licet c̃fusione
dñii ẜuit̾ extic̃ta sit: p̾stinũ ius restituẽdũ
ẽ. ⁊ nͥ legataũus iponi ẜ uitucẽ paciatur:
petenti eilegatũ. exceptio doli mali oppo¬
netur. Siuo fundo legato seruitus ñ re¬
stituetur. accõ ex testam̃to suꝑẽ.¬

Expanded text:
fusione dominii seruitus exstincta sit, pristinum ius restituendum est. et nisi legatarius imponi seruitutem patiatur, petenti ei legatum exceptio doli mali opponetur: si uero fundo legato seruitus non restituetur, actio ex testamento supe
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ut quis hcdẽ instituat aliquẽ. rogoĩ ñpõt
set heditatẽ restitui. Quidgͦ siħes pt̾ mor¬
tã restituẽ. su̾us ẽe existimo quod ⁊ sceuola no¬
tat: papiriꝰ fronto scb. uałe fidĩ cõmissũ. atq
sideħeditate sua restituenda rogat᷑ cẽt. ⁊ cate¬
nus resticuenda ẽ: quatenus hẽcditas testato
emancipare rogatus fuit: ñcogitur ł face pbo

Expanded text:
t quis heredem instituat aliquem, rogari non potest: set hereditatem restitui. Quid ergo, si herexistimo, quod et Scaevola notat et Papirius Fronto scribit, valere fideicommissum, atque si de hereditate sua restituenda rogatus esset: et eatenus restituenda est, quatenus hereditas testatoriberos suos emancipare rogatus fuerit, non cogitur hoc facere:
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. Operas stipłatus ant̃ ꝑ actum
diem oꝑam eiꝰ diei pet̾e non pot̃. nec
pars oꝑe ꝑ horas solui pot᷑. qudẽ est of¬
fitii diurni. itaq nec ei lib̾to quis ex
horis dũ raxat. an meridianis p̃sto
fuiss. libatio eiꝰ cliei c̃tingit.
d.  duob manumissus. utriq oꝑas
ꝓmmisa̾t. alt̾̃o ex his mortuo. nicħ ẽ. qr̃
ñ filio eiꝰ quãuis suꝑstite alto. oꝑarũ
detur petitio. nec hoc qͥcqͣm cõe hãt
sine metu exceptioĩs placet. dabit᷑
gͥ. ⁊ uiuo altero patrono.
stipulatio.¬
euniarũ p̃statione ꝯsistunt. ad hr̃dẽ

Expanded text:
 Operas stipulatus ante peractum diem operam eius diei petere non potest. Nec pars operae per horas solvi potest, quia id est officii diurni. itaque nec ei liberto, qui sex horis dumtaxat antemeridianis praesto fuisset, liberatio eius diei contingit.A duobus manumissus utrique operas promiserat: altero ex his mortuo nihil est, quare non filio eius, quamvis superstite altero, operarum detur petitio. nec hoc quicquam commune habet sine metu exceptionis placet. dabitur igitur et vivo altero patrono. stipulatcuniae praestatione consistunt, ad heredem
Abbreviated transcription (Latin):
optiui fum̃t. hii enĩ ⁊ lib̾oꝵ nom̃ a¬
nittunt post emancipationẽ. S sina¬
turales emancipati ⁊ adoptati. iterũ
emancipati st̃. hñt iuis nat̾ale lib̾oꝵ.

Expanded text:
optiui fuerint: hi enim et liberorum nomen amittunt post emancipationem. sed si naturales emancipati et adoptati iterum emancipati sint, habent ius naturale lib
Abbreviated transcription (Latin):
d̾De monstracio falsa ẽ. ueluti suta scͥeũ sit.
cocũ. stichũ sutõẽ. ticiolego licet neq cocus.
neq sutor sit. ad legataiũ ꝑtinebit. sideeo
sensisse testatorẽ c̃ueniat. Nã⁊ siꝑsonale
gatarii designanda aliꝗͥeratũ fuĩt. c̃stat

Expanded text:
Demonstratio falsa est, ueluti si ita scriptum sit: cocum", "Stichum sutorem Titio lego", licet neque cocus neque sutor sit, ad legatarium pertinebit, si de eo sensisse testatorem conveniat: nam et si in pegatarii designanda aliquid erratum fuerit, constat
Abbreviated transcription (Latin):
satacẽ debet. neciscꝗͣ iudicũ callũpnia notabis
tutorẽ. ꝗñis simultatib accusationẽ sub noĩe
puꝑilli instituit. s cogẽte forte matre pupillst
libns patris instantib: ⁊ situtor reũ aliꝗ̃ postu¬
laũt pupillinoĩe. ⁊ iõñsit exsecut᷑ qd̾ intim
ad pub̾tatẽ pupilł ꝑuenit: ñ op̃tet dicisnt᷑pilianũ
cũ senatꝰ c̃ sultũ incidisse. discretas̃ enĩ uiã. ꝗͣuiᷤᷤ

Expanded text:
cum calumnia notabit tutorem, qui non suis simultatibus accusationem sub nomine pupilli instituit, sed cogente forte matre pupilli vel libertis patris instantibus. et si tutor reum aliquem postulaverit pupilli nomine et ideo non sit exsecutus, quod interim ad pubertatem pupillus pervenerit, non oportet dici in Turpillianum eum senatus consultum incidisse.