comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc sa monicꝰ qui tur pitudint conuiuis principis su
laudando notat. ꝓdens ueneratamẽ quã piscis habebatur
ut acoronatis inferroeur cũ tibi cinis cantu. quasi quȩ dẽ
ñ deliciarũ s numinis pompa. S ut minus miremur
acipenserem graui precio tanari solitũ. asinius celer
uir consularis ut idẽ sã monicus refert. mullũ unũ sep¬
tt̃ milib nũmoꝵ mertatus ÷. Inquare luxurũ illus
scłi eo magis lice estimare. qd̃ plinius scds tẽporib: suis
negat facile mullũ reꝑtũ. qui duas pondo libras excede¬
rae. At nunc & maioris ponderis passim udemus.
ae p̃cia hȩc in sana nescimus. Nec contenta illa

Expanded text:
Haec Sammonicus, qui turpitudinem convivii principis sui Haec Sammonicus, qui turpitudinem convivii principis sui laudando notat, prodens venerationem qua piscis habebatur, ut a coronatis inferretur cum tibicinis cantu, quasi quaedam non deliciarum sed numinis pompa. Sed ut minus miremur acipenserem gravi pretio taxari solitum, Asinius Celer, vir consularis, ut idem Sammonicus refert, mullum unum septem milibus nummum mercatus est. In qua re luxuriam illius saeculi eo magis licet aestimare quod Plinius Secundus temporibus suis negat facile mullum repertum qui duas pondo libras excederet. At nunc et maioris ponderis passim videmus et pretia haec insana nescimus. Nec contenta illa
Abbreviated transcription (Latin):
diu stetit hȩc parsimonia. Nã tẽporib seueri prin¬
cipis qui ostentabat duritiã moꝵ. sã monicꝰ serenus
uir sđo suo doctus. cũ ad principan suũ scriberae.
facer&q. de hoc pisce sormonẽ. ueba plinii qua ser¬
monis posui p̃misit. & ita ipse subiecit. Plinius ut
scitis adusq traiani imperatoris uenit ȩtatẽ. nec
dubiũ ÷ qd ait nullo honore hunc piscẽ tẽporib suis
fuisse uerũ ab eo dici. Apud antiquos aut̃ in pretio
fuisse ego testimoniis palã facio. ueleo magis quod
grãm oius uideo adepulas quasi post liminio redisse.
Quippe qui dignatione nrã cũ inter sũ conuiuio saero
animaduertã hunc piscẽ a coronatis ministris cũ tibici¬
ne introferri. S qd ait plinius de acipenseris squamis
id uerũ eẽ diximus rerũ naturaliũ indagator nigidius
figulus ostendit. in cuiꝰ libro de animalib: quarto. ita
positũ ÷ curalii pisces squama siđa. acipenser ad uersisit

Expanded text:
diu stetit haec parsimonia. Nam temporibus Severi prindiu stetit haec parsimonia. Nam temporibus Severi principis, qui ostentabat duritiam morum, Sammonicus Serenus, vir saeculo suo doctus, cum ad principem suum scriberet faceretque de hoc pisce sermonem, verba Plinii quae superius posui praemisit et ita ipse subiecit: Plinius, ut scitis, ad usque Traiani imperatoris venit aetatem. Nec dubium est quod ait nullo honore hunc piscem temporibus suis fuisse, verum ab eo dici. Apud antiquos autem in pretio fuisse ego testimoniis palam facio, vel eo magis quod gratiam eius video ad epulas quasi postliminio redisse; quippe qui dignatione vestra cum intersum convivio sacro, animadvertam hunc piscem a coronatis ministris cum tibicine introferri. Sed quod ait Plinius de acipenseris squamis, id verum esse maximus rerum naturalium indagator Nigidius Figulus ostendit, in cuius libro de animalibus quarto ita positum est: "cur alii pisces squama secunda, acipenser adversa sit."
Abbreviated transcription (Latin):
ponser latuit ante hac. cuiꝰ ego latus latebras reddã
meis decitib: armamib. & ne uilor sit testis pocea.
accipite assertore eicorone. in quo honore fuerit hnc pistis
apd publiũ scipianẽ afpicanũ illũ ee numantinũ : hecst
in dialago de fato: uerba ciceronis. Nã cũ ec̃e apudse ad
lauerniũ scipio. uñaq pontius. ad latus: forte scipioni
acipenser qui ad modũ raro capitur. s est piscis ite
ferunt in primis nobilis. Cũ aut̃ scipio unũ & alterũ ex
his quieũ salutatũ uenerant inuitassert. pluresq &iã
inuitaturus uiderceur inaurẽ pontius. scipio inquit.
uide quid agas. acipenser iste paucoꝵ hominũ est. Nec
inficias eo tẽporib trauni hunc piscẽ in magno p̾cio
ñ fuisse. teste plinio scðo. qui in naturali historia
cũ de hoc pisce loquerteur sicait. Nullo nc̃ in honore
est qd equidẽ miror cũ sit paruus inuentir. Sednon

Expanded text:
penser latuit antehac, cuius ego latus in latebras reddam penser latuit antehac, cuius ego latus in latebras reddam meis dentibus et manibus. Et ne vilior sit testis poeta, accipite assertore Cicerone in quo honore fuerit hic piscis apud P. Scipionem Africanum illum et Numantinum. Haec sunt in dialogo de fato verba Ciceronis: nam cum esset apud se ad Lavernium Scipio unaque Pontius, adlatus est forte Scipioni acipenser, qui admodum raro capitur, sed est piscis, ut ferunt, in primis nobilis. Cum autem Scipio unum et alterum ex his qui eum salutatum venerant invitavisset pluresque etiam invitaturus videretur, in aurem Pontius, "Scipio", inquit, "vide quid agas, acipenser iste paucorum hominum est." Nec infitias eo temporibus Traiani hunc piscem in magno pretio non fuisse, teste Plinio Secundo, qui in Naturali historia cum de hoc pisce loqueretur sic ait: "nullo nunc in honore est, quod equidem miror, cum sit rarus inventu." Sed non
Abbreviated transcription (Latin):
gallus de ad mirandis dixerit his uerbis. Insicilia quoq
inquit papirius manu capi munas flutas. qd eȩ in suma
aque p̃pinguedine flutentur. Hȩc uarro. Si quis nega
indomita apud illos &nt ait cetilius uallitã gulam fu¬
issi. q extã longinquo mari instrumta lugiriȩ copa¬
rarent : Net rarus hnc romȩ piscs ut peregre acntus
erat: Auctor ÷ plinixs gauĩ &e sart̃ dictatorẽ cũ trium¬
phales cenos populo dora. sex milia murenarũ
agauio hirrico adpondus accepisse. huiꝰ birrii uillã
quãuis ñ amplã aut latã constar ꝓpt̃ uiuaria quȩ ha¬
łuit quadragios sosterciũ uenũndatã. Nec a cipenser
quẽ maria ꝓdigis nutriunt illius scłi delicias euasit.
ex ut liqueat scdo punico bello celebre nom̃ huiꝰ piscis fuis¬
s accipite ut memierit eius plautus infabula quȩ in¬
seribitur baccharia. exꝑsona parasiti. Qiis ÷ mortalis
uanta fortira affectus unquã qua ego nunc sum. cuiꝰ
hȩc uentri portatur põpa. uel nc̃ quimibi inmari a ci¬

Expanded text:
Gallus de admirandis dixerit his verbis: "in Sicilia quoque", inquit, "Papirius manu capi murenas flutas, quod eae in summa aqua prae pinguedine flutentur." Haec Varro. Sed quis neget indomitam apud illos et, ut ait Caecilius, vallatam gulam fuisse, qui ex tam longinquo mari instrumenta luxuriae conpararent? Nec rarus hic Romae piscis, ut peregre accitus, erat. Auctor est Plinius Caesarem dictatorem cum triumphales cenas populo daret, sex milia murenarum a Gaio Hirrio ad pondus accepisse. Huius Hirrii villam quamvis non amplam aut latam, constat propter vivaria quae habuit quadragies sestertio venum datam. Nec acipenser, quem maria prodigis nutriunt, illius saeculi delicias evasit; et ut liqueat secundo Punico bello celebre nomen huius piscis fuisse, accipite ut meminerit eius Plautus in fabula quae inscribitur Baccaria ex persona parasiti: quis est mortalis tanta fortuna affectus umquam qua ego nunc sum, cuius haec ventri portatur pompa? Vel nunc, qui mihi in mari aci
Abbreviated transcription (Latin):
libro quinto decimo & cassuis hemina histo¬
riarũ libro scđo referunt. annc aburbe condi¬
ta trecentesimo sexagesimo tercio atribu¬
nis militũ uirgilto mallio aemilio postumio
collegisq eoꝵ insenatu tractatũ. quid eõe ꝓpt
quod totiens intera paucos annos male eõe
afflicta respublita. & ex p̃cepto patru lu
ciũ aquiniũ aruspirẽ in senatũ uenire iussũ.
religionũ requir enoarũ grã Dixisse quintã
sulpiciũ tribunũ militum. Ad allia aduersũ
gallos pugnaturũ. re dicuna dimicandi gra
fecissȩ postridie idus quintiles. itẽ apud gre¬
merã. multisq aluis tẽporib .lotis postsa¬
crificiũ die postere celebratũ male cessisse
conflictũ. Tunc patres iussisse ut ad colle¬
giĩ pontificũ dehis religionib re ferro
pontificesq statuis se postridie om̃i healendos.
nonas idus. atros dieo habendos ut hi dies
neq p̃liales. neq puri. neq: comitiales eent

Expanded text:
libro quinto decimo et Cassius Hemina Histolibro quinto decimo et Cassius Hemina Historiarum libro secundo referunt. Anno ab urbe condita trecentesimo sexagesimo tertio a tribunis militum Virgilio Mallio Aemilio Postumio collegisque eorum in senatu tractatum, quid esset propter quod toties intra paucos annos male esset afflicta res publica; et ex praecepto Patrum L. Aquinium haruspicem in senatum venire iussum religionum requirendarum gratia dixisse: Q. Sulpicium tribunum militum ad Alliam adversus Gallos pugnaturum rem divinam dimicandi gratia fecisse postridie Idus Quintiles, item apud Cremeram multisque aliis temporibus et locis post sacrificium die postero celebratum male cessisse conflictum. Tunc Patres iussisse ut ad collegium pontificum de his religionibus referretur, pontificesque statuisse postridie omnes Kalendas Nonas Idus atros dies neque proeliares neque puri neque comitiales essent.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ianua patre Propterea nan modo pręlũ
cõmitti. uerũ oeiã dilectũ rei militaris eua
habere ac milite᷑ ꝓficisci. nauim soluere. uson
liberũ querendoꝵ causa ducere. religiosũ est
Uitabant uoceres ad uiros uocandos &x iamdies
quies sent notati rebus ad uersis. Uitabant
&iã ferus sicut uarro in augurũ libris scribit
in hec uerba. Uiros uocare ferus non oporta
siuocauit piaculũ est Seiendũ est tamen elign¬
di adpugnandũ diẽ romanis tunc̃ fuisse licen¬
tiam si ipsi inferrent bellũ. atcũ exuperent
nullũ obsatis se diẽ. quominus uel salutem suã
uel publicã defenderent. dignitatẽ. Quiseni
obseruationi locus. cũ eligendi facultas nonsuꝑsit.
dies aut̃ postridianus ad om̃a maiores nõstri
cauendos putarunt. quos & iã atros uelut in¬
fausta appellatbne damnarunt: E uisde tam̃
nonnulli cõmunes uelut ad em̃dationẽ nomi¬
nis uocitaueruł. Hoꝵ causã gellius annalrõ

Expanded text:
quasi ianua patet: propterea non modo praelium quasi ianua patet: propterea non modo praelium committi, verum etiam dilectum rei militaris causa habere, ac militem proficisci, navem solvere, uxorem liberum quaerendorum causa ducere, religiosum est. Vitabant veteres ad viros vocandos etiam dies qui essent notati rebus adversis: vitabant etiam feriis, sicut Varro in Augurum libris scribit in haec verba: Viros vocare feriis non oportet: si vocavit, piaculum esto. Sciendum est tamen eligendi ad pugnandum diem Romanis tunc fuisse licentiam, si ipsi inferrent bellum: at cum exciperent, nullum obstitisse diem, quo minus vel salutem suam vel publicam defenderent dignitatem. Quis enim observationi locus, cum eligendi facultas non supersit? Dies autem postriduanos ad omnia maiores nostri cavendos putarunt, quos etiam atros velut infausta appellatione damnarunt: eosdem tamen nonnulli communes velut ad emendationem nominis vocitaverunt. Horum causam Gellius Annalium
Abbreviated transcription (Latin):
b uadimoniũ licoe dicere. Stati qui iudicisn
causa cũ peregrino insticuunt᷑. ut plautus ingur¬
gulione: sistatus condictus. cũ hoste intercessit
dies Hostẽ nunc more uoeere significat pere¬
grinũ Prebales ab iustis non se gregauerim:
siquidẽ iusti sunt triginta dies. quib exerci¬
tit imperato uexillur̃ russi coloris in arce positũ ÷
Prȩliales aut̃ om̃s quib fas est repocere uel ho¬
stẽ lacessere Nã cũ latiar hoc ÷ latinarũ
sollep̃ne concipitur. itẽ dieb saturnalioꝵ. sed
o cirmundus patae. nefas est p̃lut̃ sumere:
quia nec latinarũ tempore quo publice quon¬
clã indutiȩ interpopuluĩ romanũ latinosq
firmatȩ sunt inchoari bellũ decebat. nec
saturm festo quisine ullo tumultu bellico ce edicat ia¬
perasse. nece patente mundo quod sacrũ dini pagi &
ꝑserpine dicatũ est. meliusq occlusa plitonis s a
scribit Mundus cum patte doꝵ tristui ati iifers

Expanded text:
bus vadimonium licet dicere; stati qui iudicii bus vadimonium licet dicere; stati qui iudicii causa cum peregrino instituuntur, ut Plautus in Curculione, si status condictus cum hoste intercessit dies. "Hostem" nunc more vetere significat "peregrinum". Proeliares ab iustis non segregaverim, siquidem iusti sunt continui triginta dies quibus exercitu imperato vexillum russi coloris in arce positum est, proeliares autem omnes quibus fas est res repetere vel hostem lacessere. Nam cum Latiar, hoc est Latinarum sollemne, concipitur, item diebus Saturnaliorum, sed et cum mundus patet, nefas est proelium sumere, quia nec Latinarum tempore, quo publice quondam indutiae inter populum Romanum Latinosque firmatae sunt, inchoari bellum decebat, nec Saturni festo, qui sine ullo tumultu bellico creditur imperasse, nec patente mundo, quod sacrum Diti patri et serpinae dicatum est: meliusque occlusa Plutonis fauce scribit: Mundus cum patet, deorum tristium atque inferum
Abbreviated transcription (Latin):
luisse. Nec illud quitabem tecti fractã fulcien¬
do abimminenti uindicauit ruina Unde oe ma¬
ro om̃iũ disciplinã peritus. sciens lauari ouẽ¬
aut lanȩ purgandę aut scabiȩ ourande grã
ꝓnunciauit tunconẽ ꝑferias licere mersari.
si hoc remedii causa fieroe. Balantũq. gregem.
fluuio mersare saluby: Adiciendo enĩ salubre
ostendit auertendi morb grã tantũ modo. non ceiã
ob lucrũ purgandȩ lanȩ causa fieri concessũ. Hȩc
defestis & qui inde nascuntur qͥoeiã nefasti uo¬
cantur. Nunc de p̾festis & qui exhis ꝓcedunt lo¬
quemur. idest fastis. comitia lib. cõperendinis. sta¬
tis. pliab Fastisunt quib licae fari p̃tori triauer¬
ba sollẽpnia .do dico. addico his contrarii sunt
ne fasti. Comitiales sunt. quib cũ populo agilica.
& fastis quidẽ lege agipotest. cũ populo non potest
Comitialib ut rumq potest Comperendini. qui¬

Expanded text:
luisse: nec ille qui trabem tecti fractam fulcienluisse: nec ille qui trabem tecti fractam fulciendo ab inminenti vindicavit ruina. Unde et Maro omnium disciplinaaut lanae purgandae aut scabie curandae gratia, pronuntiavit tunc ovem per ferias licere mersari, si hoc remedii causa fieret: balantumque gregem fluvio mersare salubri. Adiciendo enim salubri ostendit avertendi morbi gratia tantum modo, non etiam ob lucrum purgandae lanae causa fieri concessum. Haec de festis et qui inde nascuntur, qui etiam nefasti vocantur; nunc de profestis et qui ex his procedunt loquemur, id est fastis, comitialibus, comperendinis, statis, proeliaribus. Fasti sunt quibus licet fari praetori tria verba sollemnia, "do dico addico"; his contrarii sunt nefasti. Comitiales sunt quibus cum populo agi licet, et fastis quidem lege agi potest, cum populo non potest, comitialibus utrumque potest; comperendini qui
Abbreviated transcription (Latin):
linã. ferias obseruabant: itẽ flãminia quo¬
tiens tonitrua audissoe feriata erat donet
placassce deos: Ad firmabant aut̃ sacerdo¬
tes pollui ferias. si indictis conceptisq
opus aliquod fier&e Proeerea regẽ sacroꝵ flami¬
nesq non licebat uidere feriis opus fieri. o idõ ꝑ
p̾torẽ denunciabatur nequid tale agerocur. & p̃¬
cepti neglegens multabatur: Preter multã uero af¬
firmabatur cuqui taltb diebus imprudens aliqd
egissoe. porco piaculũ dare debere Prudente
expiare non posse. Sceuola pontifex affirmabat
sed umbro negat eũ pollui quiopus uel ad deos
ꝑtinens sacroꝵ ue causa fecissoe. uel aliquid adur¬
guentẽ uitȩ utilitatẽ respiciens aetitassor. Scȩ¬
uola demq. consultus quid ferus agi liceree.
respondit. quod prę termissũ noceroe. Qua ꝓpt̃
si bos inspeculũ decidissoe. eũq pater familias. ad¬
hibitis operis liberassoe. non est iusus ferias pol¬

Expanded text:
linam ferias observabat, item flaminica quolinam ferias observabat, item flaminica quotiens tonitrua audisset feriata erat donec placasset deos. Adfirmabant autem sacerdotes pollui ferias si indictis conceptisque opus aliquod fieret. Praeterea regem sacrorum flaminesque non licebat videre feriis opus fieri et ideo per praeconem denuntiabant ne quid tale ageretur, et praecepti neglegens multabatur. Praeter multam vero adfirmabatur eum qui talibus diebus imprudens aliquid egisset porco piaculum dare debere. Prudentem expiare non posse Scaevola pontifex adseverabat, sed Vmbro negat eum pollui qui opus vel ad deos pertinens sacrorumve causa fecisset vel aliquid ad urgentem vitae utilitatem respiciens actitasset. Scaevola denique consultus quid feriis agi liceret, respondit quod praetermissum noceret. Quapropter si bos in specum decidisset eumque pater familias adhibitis operis liberasset, non est
Abbreviated transcription (Latin):
munes. certis & constitutis dieb ac mensib & in
fas statis obseruationib ad notatȩ. in quib p̃cipue
seruantur agonalia. carmentalia. luꝑcalia. Con¬
ceptiuȩ sunt . quȩ quot annis a magistratib uel
a sacer dotib concipiuntur. indies certos uel
oiã incertos. ut sunt latinȩ. sem̃tiuȩ. paga¬
nalia cõpitalia. Imperatiuȩ sunt. quas consules
ł p̃tores ꝓ arbitrio potestatis indicunt. Nundi¬
nȩ sunt paganoꝵ. itẽq. rusticoꝵ. quib conue¬
niunt ne gotus ꝓprus uel mercib ꝓuisuri.
Sunt p̃terea feriȩ ꝓpriȩ familarṽ: ut familiȩ
claudiȩ. uel emilię. seu uiliȩ. siue cornelię.
&e siquas ferias ꝓprias quȩq familia exusu do¬
mesticȩ celebritatis obseruat. Sunt singuloꝵ
uti nataliũ. fulgurũq. susceptiones. atẽ funerũ
atq expiationu. Apud uoceres quoq qui no¬
minassoe salutẽ semoniã seiã. segetiã tuti¬

Expanded text:
munes certis et constitutis diebus ac mensibus et in munes certis et constitutis diebus ac mensibus et in fastis statis observationibus adnotatae, in quibus praecipue servantur Agonalia Carmentalia Lupercalia. Conceptivae sunt quae quotannis a magistratibus vel a sacerdotibus concipiuntur in dies vel certos vel etiam incertos ut sunt Latinae Sementivae Paganalia Compitalia. Imperativae sunt quas consules vel praetores pro arbitrio potestatis indicunt. Nundinae sunt paganorum itemque rusticorum, quibus conveniunt negotiis propriis vel mercibus provisuri. Sunt praeterea feriae propriae familiarum, ut familiae Claudiae vel Aemiliae seu Iuliae sive Corneliae et si quas ferias proprias quaeque familia ex usu domesticae celebritatis observat. Sunt singulorum, uti natalium fulgurumque susceptiones, item funerum atque expiationum. Apud veteres quoque qui nominasset Salutem Semoniam Seiam Segetiam Tuti
Abbreviated transcription (Latin):
quẽq distribuit: diesq om̃s aut festos. aut ꝓfestos.
aut int̾ cisos uocauit: Festi dis dicati sunt. ꝓfesti:
hominib obad ministrandã rẽ priuatã plublicãq
concessi. Intercisi : dõꝵ hominũq cõmunes sunt
Festis in sunt sacrificia. epulȩ. ludi. ferię ꝓfestis.
fasti. comitiales. cõꝑendini. stati proeliales Int̾¬
cisi: inse ñ in alia diuiduntur. Illoꝵ enĩ dierũ
quib dã horis fasest. quib dã fas non ÷ ius dicere
Nã cũ hostia cęditur farinefas est. int̾ cȩ saoe
ꝓfestoꝵ dierũ latius disserendũ ÷. Sacra cele¬
britas ẽ. uel cũ sacrificia dis offeruntur. uelcũ
dies diuinis epulationib celebratur. uel cũ ludi
in honorẽ aguntur dõꝵ. uel cum feriȩ obseruantur
Feriarũ aut̃ publicarũ genera sunt quattuor. Aut
enĩ statiuȩ sunt. aut conceptiuȩ. aut imperatiuȩ̨.
aut nun dinȩ. & sunt statiuȩ uniuersi populi cõ¬

Expanded text:
quemque distribuit, diesque omnes aut festos aut profestos quemque distribuit, diesque omnes aut festos aut profestos aut intercisos vocavit. Festi dis dicati sunt, profesti hominibus ob administrandam rem privatam publicamque concessi, intercisi deorum hominumque communes sunt. Festis insunt sacrificia epulae ludi feriae, profestis fasti comitiales comperendini stati proeliares. Intercisi in se non in alia dividuntur: illorum enim dierum quibusdam horis fas est, quibusdam fas non est ius dicere. Nam cum hostia caeditur fari nefas est, inter caesa et profestorum dierum latius disserendum est. Sacra celebritas est vel cum sacrificia dis offeruntur vel cum dies divinis epulationibus celebratur vel cum ludi in honorem aguntur deorum vel cum feriae observantur. Feriarum autem publicarum genera sunt quattuor. Aut enim stativae sunt aut conceptivae aut imperativae aut nundinae. Et sunt stativae universi populi com
Abbreviated transcription (Latin):
d uerriũ flaccũ uiris ponti ficii peritissimũ
dicere solitũ refert uarro. qr ferus tergere
u&eres fossas licera. nouas facere ius nẽoe.
idõ magis uidus quã uirginib idoneas eẽ fe¬
rias adnubendũ: Subicia aliquis. Curergo
nonis siferiatus dies non est ꝓhiba ur celebri¬
tas nuptiarũ : huius quoq. rei in aꝑto causa est
Nã qr primus nuptiarũ dies uere cundiȩ dat᷑.
Postridie aut̃ nuptã indomo uiri dominiũ inci¬
pere oporta ad ipisci. & rẽ facere diuinã. om̃s
aut̃ postridiani dies seu post lcalendas siue post
nonas idus ue ex ęquo atrisunt. idõ &e nonas in habi¬
les nuptus eẽ dixerunt. nenupta aut posterodie
libertatẽ auspicaroeur uxoriã. aut atro immola¬
roe quo nefas est sacra celebrari. S quia nos ad cõ¬
memorationẽ dierũ ordo deduxit. de hoc quoque
quod hori nr̃o consultatio continoe pauca dicenda¬
sunt. Numa utͫ menses annũ. ita indies mensẽ

Expanded text:
Sed Verrium Flaccum iuris pontificii peritissimum Sed Verrium Flaccum iuris pontificii peritissimum dicere solitum refert Varro quia feriis tergere veteres fossas liceret, novas facere ius non esset, ideo magis viduis quam virginibus idoneas esse ferias ad nubendum. Subiciet aliquis: cur ergo Nonis, si feriatus dies non est, prohibetur celebritas nuptiarum? Huius quoque rei in aperto causa est. Nam quia primus nuptiarum dies verecundiae datur, postridie autem nuptam in domo viri dominium incipere oportet adipisci et rem facere divinam, omnes autem postriduani dies seu post Kalendas sive post Nonas Idusve ex aequo atri sunt, ideo et Nonas inhabiles nuptiis esse dixerunt, ne nupta aut postero die libertatem auspicaretur uxoriam aut atro immolaret, quo nefas est sacra celebrari. Sed quia nos ad commemorationem dierum ordo deduxit, de hoc quoque quod Hori nosunt. Numa ut in menses annum, ita in dies mensem
Abbreviated transcription (Latin):
plicabant. Romȩ quoq bcalendis om̃ib p̃ter qd̃
pontifex minor incuria calabra rẽ diuinã iuno
agnã in regia iunoni immolat. aqua &eiã ianũ
unoniũ uocatũ esse diximus. quod illidõ omĩs
ingressus. huic deȩ cuncti balendarũ dies uident᷑
as scripti. Cũ enim inicia mensiũ maiores nr̃i
ab exortu lunȩ seruauerint. iure iunoni addixe¬
runt hładas. lunã ac inonẽ eandẽ putantes. ł qr
luna ꝑaerẽ eat. unde & grȩci lunã artemin nun¬
cuparunt. id est aeꝑoTOΑIN. qđi aerasecat.
luno aut̃ aeris arbitra est: merito inicia mensrũ
idest Kalendas huic deȩ consecrauer̃. Hec hoc
pretermiserim. quod nuptiis copulandis ba¬
lendas & idus religiosas idest deuitandas censu¬
erunt. hi enĩ dies p̃ternonas feriati sunt: Feri¬
is aut̃ uĩ cuiquã fieri piaculare est. idõ tunc ui¬
tantur nuptiȩ. inquib uis fieri uirgini uidoꝰ

Expanded text:
plicant. Romae quoque Kalendis omnibus, praeter quod plicant. Romae quoque Kalendis omnibus, praeter quod pontifex minor in curia Calabra rem divinam  porcam vel agnam in regia Iunoni immolat. A qua etiam Ianum Iunonium cognominatum diximus, quod illi deo omnis ingressus, huic deae cuncti Kalendarum dies videntur adscripti. Cum enim initia mensium maiores nostri ab exortu lunae servaverint, iure Iunoni addixerunt Kalendas, lunam ac Iunonem eandem putantes: vel quia luna per aërem meat, unde et Graeci lunam Artemin nuncuparunt id est ἀερότομιν, quod aëra secat, Iuno autem aëris arbitra est, merito initia mensium, id est Kalendas, huic deae consecraverunt. Nec hoc praetermiserim, quod nuptiis copulandis Kalendas Nonas et Idus religiosas, id est devitandas, censuerunt. Hi enim dies praeter Nonas feriati sunt, feriis autem vim cuiquam fieri piaculare est: ideo tunc vitantur nuptiae, in quibus vis fieri virgini videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
unde a om̃s idus iouis ferias obseruandas sanx̃
antiquitas. Alii putant idus. quodea die ple¬
na luna uideatur auidendo idus appellatas.
mox litterã .u. doeractã. sicut contra quod
grec IAC ΙN dicunt nos .u. littera addita iudere
dicimus. Non nullis placce idus dictas uocabulo greco
uisa de monstroe. Sunt qui estimant idus a boue
inimolatur aflamine. Nobis illa ratio nomiuis ue¬
po horier estimatur. ut idus uocemꝰ diẽ qui diudit
mense Iduare enĩ egusca lingua diuidere est
Nnde uidua quasi u alde idua. idest ualde diui¬
A aut uidua idest a uiro diuisa. Ut aut̃ idus
om̃s ioui. ita om̃s bcalendas iunoni tributas &
uarronis & pontificalis ad firmat auctoritas
Quod & iã laurentes patriis religionib seruaNT.
quioe cognom̃ deȩ excerimonis addider. balenda¬
sẽ iunone uocante.s. s & om̃ib bealendis a mense
martio ad decẽbrẽ huic deȩ bealendarũ die sup¬

Expanded text:
unde et omnes Idus Iovis ferias observandas sanxit unde et omnes Idus Iovis ferias observandas sanxit antiquitas. Alii putant Idus, quod ea die plena luna videatur, a videndo vidus appellatas, mox litteram v detractam: sicut contra, quod Graeci ἰδεῖν dicunt, nos v littera addita videre dicimus. Nonnullis placet Idus dictas vocabulo Graecoluna demonstret. Sunt qui aestimant Idus ab ove s Idibus Iovi immolatur a flamine. Nobis illa ratio nominis vero propior aestimatur, ut Idus vocemus diem qui dividit mensem. Iduare enim Etrusca lingua dividere est: unde vidua, quasi valde idua, id est valde divisa: aut vidua, id est a viro divisa. Ut autem Idus omnes Iovi ita omnes Kalendas Iunoni tributas et Varronis et pontificalis adfirmat auctoritas. Quod etiam Laurentes patriis religionibus servant, qui et cognomen deae ex cerimoniis addiderunt, Kalendarem Iunonem vocantes, sed et omnibus Kalendis a mense Martio ad Decembrem huic deae Kalendarum die sup
Abbreviated transcription (Latin):
turos causas feriarũ arege sacroꝵ. seiturosq quid
eõe eo mense faciendũ unde quidã hinc nonas
ȩstimant dictas quasi nouȩ iniciũ obseruationis
uel quod ab eo die sẽꝑ ad idus nouẽ dies putent᷑¬
sicut apud tuscos nonȩ plures habebantur. quod
hi nono quoq die regẽ suũ salutabant. & de ꝓprus
negotiis consulebant: id uũ porro nom̃ atuscis
apud quos is dies tis uocatur sup̃tũ est. itẽ
aut̃ illi int̾ pͣtantur io uis fiduciã. Nã cũ io¬
uẽ accipiamꝰ lucis auctorẽ : unde & lucetiũ sa¬
lii in carmine canunt. & cretenses AIATIN
MCPaN uocant. ipsi quoq romani dies pitre
appellant. ut diei patrẽ. iure hic dies iouis
fiducia uocatur. cuiꝰ lux ñ finitur cũ solis
occasu .s splendorẽ diei & nocte contineat il¬
lustrante luna. quod sẽꝑ in pleni idest medio
mense fierisolo. Diẽ gͥ qui uel nocturnis caroe
tenebris iouis fiduciã tusco nomine uocauer

Expanded text:
turos causas feriarum a rege sacrorum, sciturosque quid turos causas feriarum a rege sacrorum, sciturosque quid esset eo mense faciendum. Unde quidam hinc Nonas existimant dictas, quasi novae initium observationis, vel quod ab eo die semper ad Idus novem dies putarentsicut apud Tuscos Nonae plures habebantur, quod hi nono quoque die regem suum salutabant et de propriis negotiis consulebant. Iduum porro nomen a Tuscis, apud quos is dies Itis vocatur, sumptum est. Item autem illi interpretantur Iovis fiduciam. Nam cum Iovem accipiamus lucis auctorem, unde et Lucetium Salii in carminibus canunt et Cretenses Δία τὴν ἡμέραν vocant, ipsi quoque Romani Diespitrem appellant, ut diei patrem. Iure hic dies Iovis fiducia vocatur, cuius lux non finitur cum solis occasu, sed splendorem diei et noctem continuat inlustrante luna: quod semper in plenilunio, id est medio mense, fieri solet: diem igitur, qui vel nocturnis caret tenebris, Iovis fiduciam Tusco nomine vocaverunt:
Abbreviated transcription (Latin):
flauio scriba inuitis patrib in om̃iũ noticiã ꝓderer
pontifici minori hȩc ꝓuidentia de legabatur. ut
nouȩ lunȩ primũ obseruarae aspectũ. uisãq regi
sa crificulo nunciaroe : itaq sacrificio a rege & mi¬
nore pontifice celebrato. idẽ pontifex calata
idest uocata in capitoliũ plebe iuxta curiã cala¬
brã. quȩ casȩ romuli ꝓxima est. quot numero di¬
es abcalendis adnonas suꝑ eẽnt ꝓnuncia bat
& quintanas quidẽ dicto quinquies uerbo ΚΑΛ
septimanas repaeito septies prȩdicabat. Uerby
aut̃ ka AU gręcũ ÷ idest uoco & hunc diẽ qui
ex his dieb qui calarentur primus eõe. placuit
Ralendas uocari. hinc & ipsi curiȩ ad quã uocaban
calabrȩ nom̃ datum est. Idõ aut̃ minor pontifex¬
numerũ dierũ qui ad nonas suꝑ eẽnt calando ꝑde¬
bat. quod post nouã lunã oportebat nonarum die
populos qui in agris eẽnt confluere in urbẽ accep¬

Expanded text:
Flavio scriba invitis Patribus in omnium notitiam proderentur, Flavio scriba invitis Patribus in omnium notitiam proderentur, pontifici minori haec provincia delegabatur, ut novae lunae primum observaret aspectum visamque regi sacrificulo nuntiaret. Itaque sacrificio a rege et minore pontifice celebrato idem pontifex calata, id est vocata, in Capitolium plebe iuxta curiam Calabram, quae casae Romuli proxima est, quot numero dies a Kalendis ad Nonas superessent pronuntiabat: et quintanas quidem dicto quinquies verbo καλῶ, septimanas repetito septies praedicabat. Verbum autem καλῶ Graecum est, id est voco: et hunc diem, qui ex his diebus qui calarentur primus esset, placuit Kalendas vocari. Hinc et ipsi curiae ad quam vocabantur Calabrae nomen datum estnumerum dierum qui ad Nonas superessent calando prodebat, quod post novam lunam oportebat Nonarum die populares, qui in agris essent, confluere in urbem, accep
Abbreviated transcription (Latin):
continuo euenit ut eodẽ die sẽꝑ appareat. s mͦ
tardius. modo celerius excertis causis uideri
solo. contigit ut cũ tardius apparuit. p̃cedenti
mensi plures dies. aut cũ celerius pauciores da¬
rentur: & singulis quibq. mensib ꝓpoc uã nu¬
meri legẽ primus casus addixit. Sic factũ est.
ut alii triginta & unũ. alii unde triginta sor¬
tirentur dies. Om̃ib tam̃ sibi exdie nonarũ
idest nono die rep̃sentari placuit. & inter
idiis ac sequentes beł constitutũ etsedecĩ dies
numerandos. Idõ mensis uberior duos illos
quib augebatur dies int̾ balendas suas &
nonas habebant. Hinc alis quintus abalendis dies
aliis septimꝰ nonas facit. Cȩsar tam̃ ut supra doimn
stata sacra custodiens nec in illis mensib quib bna
adiecit dies ordinẽ uoluit mutare nonarũ. qr bas¬
tis totius mensis feriis dies suos reidiuinȩ cautus
inseruit. Priscis gͦ tẽporib: ante quã fasti. act̃

Expanded text:
continuo evenit ut eodem die semper appareat, sed modo continuo evenit ut eodem die semper appareat, sed modo tardius modo celerius ex certis causis videri solet, contigit ut, cum tardius apparuit, praecedenti mensi plures dies, aut cum celerius, pauciores darentur: et singulis quibusque mensibus perpetuam numeri legem primus casus addixit. Sic factum est ut alii triginta et unum alii undetriginta sortirentur dies. Omnibus tamen mensibus ex die Nonarum Idus nono die repraesentari placuit: et inter Idus ac sequentes Kalendas constitutum est sedecim dies esse numerandos. Ideo mensis uberior duos illos quibus augebatur dies inter Kalendas suas et Nonas habebat. Hinc aliis quintus a Kalendis dies aliis septimus Nonas facit. Caesar tamen, ut supra diximus, stata sacra custodiens, nec in illis mensibus quibus binos adiecit dies ordinem voluit mutare Nonarum, quia peractis totius mensis feriis dies suos rei divinae cautus inseruit. Priscis ergo temporibus, antequam fasti a Cn.
Abbreviated transcription (Latin):
cõprehendã quȩ singulis apuduos dieb adduntꝰ.
dũ alios fastos. uarusq alios nominib nuncupatis.
Nundinas quoq ur̃as nescire me fateor. de quib
obseruatio tã diligens. tã cauta narratur. Hȩc
nec mihi erubescendũ est ignorare pere grino. a te
uero prȩtextate discere nec ciuẽ pudera: Tc̃
pretextatus. nonsolũ inquit tib hore cũsis ȩgip¬
to oruindus. sed ne nobis quidẽ quib: origo roma¬
na est erubescendũ puto quȩrere. quod quȩ situ
dignũ om̃s uoceres putauerunt. Nã de kalen¬
dis. nonis. & idib. deque feriarũ uariis obser¬
uationib innums ros auctores cura questionis
exercuit & ideo nos quȩ dehis abom̃ĩb dicta
sunt in unũ breuiter colligimus. Romulus enĩ
cũ ingenio acri quidẽ s a gresti statũ ꝓprii ordina¬
r& imperii. iniciũ cuiꝰq mensis exillo sumebat
die quo nouã lunã contigissoe uideri. Quia ñ

Expanded text:
conprehendam quae singulis apud vos diebus adduntur, conprehendam quae singulis apud vos diebus adduntur, dum alios fastos variisque alios nominibus nuncupatis. Nundinas quoque vestras nescire me fateor: de quibus observatio tam diligens tam cauta narratur. Haec nec mihi erubescendum est ignorare peregrino: a te vero, Praetextate, discere nec civem puderet. Tunc Praetextatus: Non solum tibi, inquit, Hore, cum sis Aegypto oriundus, sed ne nobis quidem, quibus origo Romana est, erubescendum puto quaerere quod quaesitu dignum omnes veteres putaverunt. Nam de Kalendis Nonis et Idibus deque feriarum variis observationibus innumeros auctores cura quaestionis exercuit: et ideo nos quae de his ab omnibus dicta sunt in unum breviter colligimus. Romulus, cum ingenio acri quidem sed agresti statum proprii ordinaret imperii, initium cuiusque mensis ex illo sumebat die quo novam lunam contigisset videri. Quia non
Abbreviated transcription (Latin):
ordinẽ : ȩreȩ tabulȩ ad ȩternã custodiam
incisione mandauit. Tunc horus. Dies quidẽ hȩc
inquit intercalaris ante quã quintus annus incipi¬
at inserendus. cũ egipti matris artium ratione con¬
sentit. S ni hil in illoꝵ m̃sib explicandis uid&᷑ õpe¬
rũ. quos tricenũ dierũ om̃s habent. Eoque explici¬
tis duode cim mensib idest trecentis sexaginta
dieb exactis : Tuncint̾ augustũ atq septẽ bre
reliquos quinq dies anno suo reddunt. annecten¬
tes quarto quoq anno exacto int̾ calarẽ qui ex
quadrantib confit. At hic non aprimo inultimũ
m̃sis die᷑ ad increm̃tũ continuũ numerꝰ accedit.
s post hcalendas dirigitur in nonas. unde adquas¬
dam idus deflecti audio. postrursus ni fallor.
immo ut nc̃ quoq rocu listi insequentes balen¬
das. Quȩ om̃a quid sibi uelint scire equidẽ uellẽ
Nã illud nec consequi posse me spero. ut uocabula

Expanded text:
ordinem aereae tabulae ad aeternam custodiam ordinem aereae tabulae ad aeternam custodiam incisione mandavit. Tunc Horus: Die quidem hic, inquit, intercalaris, antequam quintus annus incipiat, inserendus cum Aegypti matris artium ratione consentit: sed nihil in illorum mensibus explicandis videtur operosum, quos tricenum dierum omnes habent: eoque explicitis duodecim mensibus, id est trecentis sexaginta diebus exactis, tunc inter Augustum atque Septembrem reliquos quinque dies anno suo reddunt, annectentes quarto quoque anno exacto intercalarem, qui ex quadrantibus confit. At hic non a primo in ultimum mensis diem ad incrementum continuum numerus accedit, sed post Kalendas dirigitur in Nonas: inde ad quasdam Idus deflecti audio: post rursus, ni fallor, immo ut nunc quoque retulisti, in sequentes Kalendas. Quae omnia quid sibi velint, scire equidem vellem. Nam illud nec consequi posse me spero, ut vocabula
Abbreviated transcription (Latin):
habitis ad limã limensionib constitutũ: edicto
palã posito publicauit. & error huc usq stare
potuissoe : nisacerdotes sibi errorẽ nouũ ex
ipsa emendatione fecissent. Nã cũ oporteroe
diẽ qͥ ex quadrantib: confit. quarto quoq.
anno confecto. antequã quintus inciper& int̃¬
calare : illi quarto non ꝑacto s incipiente in¬
tercalabant Hic error: sex & triginta annis
ꝑmansit. quib annis: inter calati sunt dies duo¬
decĩ. cũ debuerint int̾ calari nonem. S hunc
quoq errorẽ sero de p̃hensũ correxit augustus.
qui annos duodecĩ sine int̾ calari die transigi
iussit : ut illi tres dies. qui ꝑannos triginta
& sex uicio sacerdotalis festinationis exere¬
uerant : sequentib annis duo decĩ. nullo die
int̃calato deuoraroeur. Post hocunũ diẽ
scđm ordinationẽ cȩsaris. quinto quoq inci¬
piente anno inter calari ussit. & om̃ẽ hunc

Expanded text:
habitis ad limam dimensionibus constitutum edicto habitis ad limam dimensionibus constitutum edicto palam potuisset, ni sacerdotes sibi errorem novum ex ipsa emendatione fecissent. Nam cum oporteret diem qui ex quadrantibus confit quarto quoque anno confecto, antequam quintus inciperet, intercalare: illi quarto non peracto sed incipiente intercalabant. Hic error sex et triginta annis permansit: quibus annis intercalati sunt dies duodecim, cum debuerint intercalari novem. Sed hunc quoque errorem sero deprehensum correxit Augustus, qui annos duodecim sine intercalari die transigi iussit, ut illi tres dies qui per annos triginta et sex vitio sacerdotalis festinationis excreverant sequentibus annis duodecim nullo die intercalato devorarentur. Post hoc unum diem secundum ordinationem Caesaris quinto quoque incipiente anno intercalari iussit, et omnem hunc
Abbreviated transcription (Latin):
septimũ decimũ reuertentes: postea ex augm̃¬
to additoꝵ dierũ: hi qui duos acceperꝰ adnonuꝰ
decimũ qui uͦ unũ: ad octauũ decimũ haberent
reditũ kxalendarũ. Feriarũ tam̃ cuiꝰq m̃sis or¬
do seruatꝰ est. Nã sicui fere tercius ab idib dies
festus aut feriatus fuit : & tunc ad sextũ deci¬
mũ dicebatur: &iã post augm̃tũ dierũ eadẽ
religio seruata est: ut tercio ab idus die cele¬
brar&ꝰ licoe ab increm̃to : non iã ad sextũ deci¬
mũ bealendas s ad septimũ decimũ : siunus. aut
Nã idõ nouos dies circa finẽ cuiusque men¬
sis inseruit : ubi finẽ om̃iũ quȩ in mense erant
repperit feriarũ. adiectosq ase dies fastos nota¬
uit : ut ma iorẽ daror actionib liber tate᷑. & ñ
solũ nullũ nefastũ: s nec comitiale̾ quẽ quã de
adiectis dieb instituit. ne ambitionẽ magistra¬
tuũ augera adiectio. Sic annũ ciulẽ cȩ sar.

Expanded text:
septimum decimum revertentes, postea ex augmeseptimum decimum revertentes, postea ex augmento additorum dierum hi qui duos acceperunt ad nonum decimum, qui vero unum, ad octavum decimum haberent reditum Kalendarum. Feriarum tamen cuiusque mensis ordo servatus est. Nam si cui fere tertius ab Idibus dies festus aut feriatus fuit et tunc a. d. sextum decimum dicebatur, etiam post augmentum dierum eadem religio servata est, ut tertio ab Idibus die celebraretur, licet ab incremento non iam a. d. sextum decimum Kalendas sed a. d. septimum decimum, si unus, aut ceretur. Nam ideo novos dies circa finem cuiusque mensis inseruit, ubi finem omnium quae in mense erant repperit feriarum, adiectosque omnes a se dies fastos notavit, ut maiorem daret actionibus libertatem, et non solum nullum nefastum sed nec comitialem quemquam de adiectis diebus instituit, ne ambitionem magistratuum augeret adiectio. Sic annum civilem Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
erũ singuloꝵ tricenor quȩ ideo & septimanas ha¬
bent nonas sic̃ numa constituit : quia nihil in his
iulius mutauit: S ianuarins. sextilis. & decẽ¬
ber: quib: cȩsar binos dies addidit: lic& trice¬
nos singulos habere post cȩfarẽ coeperit᷑ : quin
cȩsar quos addidit dies: neq ante nonas neq
ante idus inserere uoluit. ne nonarũ aut iduṽ
religionẽ quȩ stato erant die : nouella cõper¬
endinatione corrũ pero. S nec postidus mox
uoluit inserere. neferiarũ quarũq: uio lara
indictio. S ꝑactis cuiꝰq m̃sis feriis. locũ dieb
aduenis fecit &ianuario quide: quos dicimꝰ
quartũ & terciũ Ic alendas febro arias dedit:
aprili: sextũ halendas maias. lumo: terciũ bealen¬
das uilias: Augusto: quartũ & terciũ halendas
septẽbres. Septẽ brs: tertiũ hł octobres No
hi menses quib: dies addidit. ante hanc ordinati¬
onẽ habuissent mensis sequentis balendas. ad

Expanded text:
erum singulorum tricenorumque. Ideo et septimanas haerum singulorum tricenorumque. Ideo et septimanas habent Nonas, sicut Numa constituit, quia nihil in his Iulius mutavit: sed Ianuarius Sextilis December, quibus Caesar binos dies addidit, licet tricenos singulos habere post Caesarem coeperint, quintur, quia Caesar quos addidit dies neque ante Nonas neque ante Idus inserere voluit, ne Nonarum aut Iduum religionem, quae stato erat die, novella comperendinatione corrumperet. Sed nec post Idus mox voluit inserere, ne feriarum quarumque violaretur indictio, sed peractis cuiusque mensis feriis locum diebus advenis fecit. Et Ianuario quidem dies quos dicimus quartum et tertium Kalendas Februarias dedit, Aprili sextum Kalendas Maias, Iunio tertium Kalendas Iulias, Augusto quartum et tertium Kalendas Septembres, Septembri tertium Kalendas Octobres, Nohi menses quibus dies addidit ante hanc ordinationem habuissent mensis sequentis Kalendas ad
Abbreviated transcription (Latin):
terminũ. idest circũ t̃minũ: & ambire dr̃ ꝓ
circũ ire Iulius gͥcȩ sar. decẽ dies obseruatio
nineceri suꝑadiecit. ut annũ: trecenti sexa¬
ginta quinq̃ dies: quib sol zodiacũ lustrat :¬
efficerent & nequa draus deessoe : statuit: ut
quarto quoq anrio : sacer dotes quicurabant m̃sib
acdieb: unũ inter calarent diẽ. eoscili¬
c&m̃se acloco: quo & iã apud uoceres inter balaba¬
tur. idest ante quinq ultimos febroarii m̃sis dies.
idq bissextũ censuit nominandũ. Pie sant̾ decẽ
quos ab eo ad ditos diximꝰ: hac ordinatione diftri¬
buit: in ianuariũ aesextilẽ a decẽbrẽ : binos
dies inseruit. in a prile̾ aut̃ iuniũ. septẽ brẽ. no¬
uẽ brẽ singulos. S neq m̃si februario addidic
diẽ. nedeũ inferũ religiosmutaroe᷑:. & mar¬
tio. maio. quintili. octobri: seruauit pristinũ
statũ. quod satis pleno erant numero. id est di¬

Expanded text:
terminum, id est circum terminum, et ambire dicitur pro terminum, id est circum terminum, et ambire dicitur pro circumire. Iulius ergo Caesar decem diesni veteri superadiecit, ut annum trecenti sexaginta quinque dies quibus sol zodiacum lustrat efficerent, et ne quadrans deesset, statuit ut quarto quoque anno sacerdotes qui curabant mensibus ac diebus unum intercalarent diem, eo scilicet mense ac loco quo etiam apud veteres mensis intercalabatur, id est ante quinque ultimos Februarii mensis dies, idque bissextum censuit nominandum. Dies autem decem quos ab eo additos diximus hac ordinatione distribuit. In Ianuarium et Sextilem et Decembrem binos dies inseruit, in Aprilem autem Iunium Septembrem Novembrem singulos; sed neque mensi Februario addidit diem, ne deum inferum religio immutaretur, et Martio Maio Quintili Octobri servavit pristinum statum, quod satis pleno erant numero, id est di
Abbreviated transcription (Latin):
dies om̃s qui ad huc confusione poterant facere
c̃sumpsit. eaq re factũ ÷: ut annꝰ confusionis ul¬
timꝰ in qua dringentos quad ragintes tres dies
ꝓtendere t. Post hȩcimitatus ȩgiptios solos dauina¬
pũ perĩ om̃iũ conscios: ad numerũ solis qui dieb singu¬
ls trecenis sexaginta quinq & quadrante cur sũ
con ficit: annũ dirigere contendit. Nã sicut luna¬
ris aous mensis est : quia luna paulominꝰ quã m̃¬
se intodia ei circũ itione consumit: ita solis annꝰ
hoc dierũ numero colligendus est. quẽ ꝑagit dũ
ad id signũ se denuo uertit: ex quo digressus est.
Unde annus uertens uocatur & habet᷑ magnꝰ.
cũ lunȩ annꝰ breuis putoeus. Hoꝵ uergilius utrũ¬
q cõplexus ÷. Interea magnũ solcircũ uoluitur
orbem. Hinc o ab eius capite : annũ acircuitutẽ.¬
poris putat dictũ. quia ueteres anꝑcircũ pone¬
re consuerunt ut cato in originib: oratoꝵ. an

Expanded text:
dies omnes qui adhuc confusionem poterant facere dies omnes qui adhuc confusionem poterant facere consumpsit, eaque re factum est ut annus confusionis ultimus in quadringentos quadraginta tres dies protenderetur. Post hoc imitatus Aegyptios, solos divinarum rerum omnium conscios, ad numerum solis, qui diebus trecentis sexaginta quinque et quadrante cursum conficit, annum dirigere contendit. Nam sicut lunaris annus mensis est, quia luna paulo minus quam mensem in zodiaci circumitione consumit, ita solis annus hoc dierum numero colligendus est quem peragit dum ad id signum se denuo vertit ex quo digressus est, unde annus vertens vocatur et habetur magnus, cum lunae annus brevis putetur. Horum Vergilius utrumque conplexus est: Interea magnum sol circumvolvitur annum. Hinc et Ateius Capito annum a circuitu temporis putat dictum, quia veteres an pro circum ponere consuerunt, ut Cato in Originibus: Arator an
Abbreviated transcription (Latin):
condita quingente simo sexagesimo scđo. in ito mos
bello aetonico. S hunc arguit uarro. scribendo:
antiquissimã lege̾ fuisse: in cisa in colũna ȩrea
alucio pinario. & funio consulib. cuim̃tio int̾la¬
laris ad scribitur: Hȩcde int̃ halandi principiosatos
relata sint. Uere fuit tẽpiis: cũ ꝓpt̃ suꝑstitiones
int̃ btalatio om̃is omissa est. ñ numquã uero ꝑgra
sacer dotũ : qui publicanis ꝑferri uel imminui con¬
sulto anni dies uolebant: modo auotio. mode re¬
tractio dierũ ꝓueniebet. & subspecie obseruano¬
nis emergebat msor c̃fusionis oc casto. S postea
gauis cȩsar: omem hane inconstantiã tẽpoꝵ uaga
ad huc & incertã: in ordine state definitionis
coegit. adnitente sib marco flauo scriba. qui
scriptos dies singulos ita ad dictatorẽ retalit
ut & ordo eoꝵ in ueniri facillime posse. in
uento certus status ꝑseuerarex. Ergo gans on¬
sar ex ordiũ nouȩ ordinationis initurus.

Expanded text:
condita anno quingentesimo sexagesimo secundo, inito mox condita anno quingentesimo sexagesimo secundo, inito mox bello Aetolico. Sed hoc arguit Varro scribendo antiquissimam legem fuisse incisam in columna aerea a L. Pinario et Furio consulibus, cui mentio intercalaris ascribitur. Haec de intercalandi principio satis relata sunt. Verum fuit tempus cum propter superstitionem intercalatio omnis omissa est: nonnumquam vero per gratiam sacerdotum, qui publicanis proferri vel inminui consulto anni dies volebant, modo auctio modo retractio dierum proveniebat: et sub specie observationis emergebat maior confusionis occasio. Sed postea C. Caesar omnem hanc inconstantiam temporum vagam adhuc et incertam in ordinem state defincoegit, adnitente sibi M. Flavio scriba, qui scriptos dies singulos ita ad dictatorem retulit ut et ordo eorum inveniri facillime posset et invento certus status perseveraret. Ergo C. Caesar exordium novae ordinationis initurus
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. Unde ille quo habundare annu decino
eoꝵ est ꝓmissus arbitrio : qui fastis perant utieũ
uellent int̃ halirae᷑. dũ modo eũ. in medio term¬
nalio uel mensis int̃bealaris. ita locarent : itt asu¬
specto die celebritatẽ auerterẽ nundinarũ.
Atq hoc ÷ qđ quidã uocerũ roeulerunt. ñ solũ ñ¬
sẽ apud romanos : uerũ &eiã die: intercalart̃ fuise
Quando aut̃ primo inter balatũ sit: uane referti.
& macer quidẽ licinius: euis rei ordinẽ romulo ad¬
signat. Antias libro scðo: numã põpiliã sacrer
cansa idinuenis se ẽtendit: Iunius seruiu tullũ
rege̾ primũ int̾ balasse cõmemorat : aquo a nun¬
din̾as insticutas uarrom plaece Tutidianus re¬
fert libro t̃cio magistratuũ : decẽ uiros quidecẽ
tabulis duas ad diderunt : de int̃ calando popu¬
lũ rogasse Cassuis: eosdẽ scribit auctores Ful¬
uius aut̃: id egisse marcũ consulẽ dicit: ab urbe

Expanded text:
rentur. Unde dies ille, quo abundare annum diximus, rentur. Unde dies ille, quo abundare annum diximus, eorum est permissus arbitrio qui fastis praeerant, uti, cum vellent, intercalaretur, dummodo eum in medio Terminaliorum vel mensis intercalaris ita locarent, ut a suspecto die celebritatem averteret nundinarum. Atque hoc est quod quidam veterum retulerunt non solum mensem apud Romanos verum etiam diem intercalarem fuisse. Quando autem primum intercalatum sit, varie refertur, et Macer quidem Licinius eius rei originem Romulo adsignat. Antias libro secundo Numam Pompilium sacrorum causa id invenisse contendit. Iunius Servium Tullium regem primum intercalasse commemorat, a quo et nundinas institutas Varroni placet. Tuditanus refert libro tertio Magistratuum Decemviros, qui decem tabulis duas addiderunt, de intercalando populum rogasse: Cassius easdem scribit auctores: Fulvius autem id egisse M'. Acilium consulem dicit ab urbe