comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arciores siluas abliderunt. copias omnis in loco e¬
dito atq aꝑto instruxerunt. Qua re minciata cesar
celeriter sairmas conferri. arma expecdiri iussit. Col¬
lis erat leuiter ab infimis acliuis. Hunc ce omĩbꝰ
fere partibus palus difficilis atq impedita cinge¬
but non latior pedibus .I. Hoc se colle interrup¬
tis pontibus galli fiducia loci continebant. gene¬
ratimq clistributis in ciuitates ommia uada ac sal¬
tus enis paludis optinebant. Sic ammo parati.
ut si cam paludem roman prorumpere conaren¬
tur. hesitantes p̾merent ex loco suꝑiore. Ut qui pro¬
pinquitatem loci uideret prope equo marte ad
climicandum existimaret. Qui miquitatem con¬
clitionis ꝑspiceret: mani simulatione se se osten¬
tare cognosceret. Indignantes milites cesar qcł cõ¬
spec tum suum hostes ꝑferre possent: tantulo spa¬
cio interiecto ꝙ signum p̃ lii exposcentes edocet
quanto detrimento. & qđ uirorum fortium mor¬

Expanded text:
artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco eartiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium mor
Abbreviated transcription (Latin):
appellaret. E si acerbius mopiam ferrent. se dimis¬
surum oppugnationem diceret. Uinuersi ab eo ne
id faceret petebant. Sic se complures annos illo
imꝑante meruisse. ut millam ignominiã acciꝑẽt
misꝗͣ in certare cliscederent. Hoc se ignominie
latinos loco si nicertam oppugnationem reliquis¬
ternssent parentarent. Hec eacdem centurionibꝰ
tribumsq militum mandabant. ut ꝑ eos ael cesa¬
rem deferientur. Cum iam muro turres apropin¬
quarent. ex captius cesar cognouit uerangetori¬
gem consumpto pabulo castra mouisse propnis
auaricum. atq ip̃m cum equitatu expeditisq qͥ
inter equites preliari consuescent insidiarũ cau¬
sa eo profectum quo nr̃os postero die pabulatũ
uenturos arbitrarctur. Quibus rebus cognitis
media nocte silentio profectus: ad hostium cas¬
tra manc ꝓuenit. Illi celerter ꝑ exploratores ad¬
uentu cesaris cognito. carros impedimentaq sua in

Expanded text:
appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimisappellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquisnterissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in
Abbreviated transcription (Latin):
afficiebat. Et si quantum ratiomi prouideri pote¬
rat. ab nr̃is occurrebatur. ut incertis tpribus diuer¬
sisq itmeribus netur. Castiis ad cam partem op¬
pidi positis cesar. que intermissa a flumine ꝙ pa
ludibus. dditum ut supra dieimus angustum
hẽbat. aggerem apparare. umicas agere. turres du¬
as constituere cepit. Nam circumuallare loci nataͣ
prohibebat. De re fiumentaria boios atq hecdu¬
os acdhortari non destitit. quorum alteri qđ nł¬
lo studio agebant. non multũ adiuuabant Alte¬
ri non magnis facultatibus qđ ciuitas erat exi¬
gua x infirma. celeriter quod hũerunt consump¬
serunt. Sumima clifficultate iei frumentarie. af¬
fecto exercitu tenuitate boiorum. indulgentia
heduorũ icendĩs edificiorum. usq eo ut cõplu¬
res dies frumento milites caruerunt. ꝙ pecore ex
lenginquibribus uicis ad acto. extremam faniẽ
sustentarent. Nulla tamen uox est audita ab hñs

Expanded text:
adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poteadficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audita p
Abbreviated transcription (Latin):
placeret an defendi. Procumbunt omĩbus gallis
ad pedes bitunges ne pulcherrimam prope tocns
gallie urbem que presidio & ornamento sit cruita¬
ti suis manibus succenclere cogerentur. Facile se loci
natura defensuros dicunt qđ prope ex omnibus ꝑti¬
bus flumine ꝙ palude cirtunclata: unim habeat
et ꝑ angustum aclitum. Datur petentibus uenia
dissuacdente primo ueraingetorige post concedẽte
⁊ p̃aibus ip̃orum ꝙ unsencordia uulgi. Defenso¬
res oppido ydonei deliguntur. Ucrtmgetorix mi¬
norbis̃ cesarem itmeribus subsequitur.ꝙ. locum
castris deligit paludibus siliusq munitum. ab a¬
uarico longe millia passuum.xui. Ibi per certos
exploratores in singula diei tempora que ad aua¬
ricum agerentur cognoscebat. & quid fieri uellet
imꝑ abat᷑. Omĩs nr̃as pabulationes frumentatio¬
nesq obseruabat. Dispersos cum longnis necessa¬
rio procederent adoriebatur. magnoq in cõmodo

Expanded text:
placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo
Abbreviated transcription (Latin):
corum opibus subleuentur. Romanos aut mo¬
piam non laturos aut magno ꝑiculo longnis a
castris processuros. neq interesse ip̃os ne interfici¬
ant. impedimnentis ne exuant. quibus amissis bel¬
lum gen non possit. Freterca ea oppida incendi op¬
portere que non munitione ꝙ loci natura ab omĩ
sint ꝑiculo tuta. Neu sui sint ad cletrac ł inclam
miliciam receptacula neu romanis proposit.a ad co¬
piam comnicatiis precdamq tollendam. Hec si gra¬
uia aut acerba uicleantur. multo illa grauius ẽsti¬
mare. liberos. conuges in seruitutem abstrahi. ip̃o.
interfici que sit neccesse accidere uictis. Ommum
consensu sententia probata uno die amplius .xx.
urbes biturigum incendunt. Hoc idem in reliqͥs
cuutatibus in omnibus partibus nicendia conspi¬
cnuntur. Que & si magno cum lolore onief fe¬
rebant: tamen hoc sibi solacu proponebant. explora
Dicebatur de auarico in cõmum consilio moendi

Expanded text:
eorum opibus subleventur: Romanos aut inoeorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant, tamen hoc sibi solati proponebant, quod se Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi
Abbreviated transcription (Latin):
cum qđ erat maxiium munitissimumq in fimi¬
bus bitingum atq agri fertilissima regione pro¬
fectus est. qđ co oppido recepto. ciuitatem bituri¬
gum se in potestatem reclac turum conficlebat
Ueringetorix tot contimus in cõmodis. uellaudu¬
ni.genabi. nouiodum. acceptis. suos ad consiliũ
conuocat. Nocet longe alia ratione eeͣ bellum ge¬
rendum atq antea gestum sit. Omibus modis
huic rei stuclendum ut pabulatione aut cõmeatu
romani prohibeantur. Id ẽe̾ facile ut equitatu ipĩ
habundent. ꝙ ꝙ ann tpre subleuentur. Fabulũ
secari non posse necessario clisꝑsos hostes ex eclificns
petere. Hos om̃s coticlie ab equitibus deligi posse
Preterca salutis causa rei familiaris cõmocla neg¬
ligencla. uicos atq edificia incencli oportere. Hoc
spacio a boia qͦ uersus quo pabulanli causa adi¬
re posse uideantur. Harum ipis rerum copiam
suppetere qđ quorum in finibus bellum geratur.

Expanded text:
cum, quod erat maximum munitissimumque in finicum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ. paucis militibus intromissis. qui arma nimẽta¬
ꝙ intromitterent ac conquirerent. Equitatus ho¬
stium procul usus est qui agmen ueringetorigis
antecesserat. Quem similatq oppiclum conspe¬
xerunt. atq in spem auxilii uenerunt. clamore
sublato arna caꝑe portas claudere mrũ cõple¬
re ceꝑunt. Centuriones i oppiclo cum ex significi¬
tionc gallorum noui aliquiel abhus miri consi¬
iñ intellexissent: glacdiis clistrictis. portas occupa
comimiitit. laborantibus iam sius. germ anos equi¬
tes circiter. cccc. sũmittit. quos ab mitio habere
secum instituerat. Eorum impetum galli susti¬
nere non potuerunt. atq in fugam comecti
imiltis amissis. se acd agmen recẽpunt. Quibꝰ
profligatis rursus oppidani ꝑterriti comphen¬
sos cos quorum opera plebem concitatam cxisti¬
mabant. ad cesarem ꝑduxerunt. se seq ei dedede¬
runt. Quibus confectis cesar ad oppiclum auari¬

Expanded text:
et paucis militibus intromissis, qui arma iumeet paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupave committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avari
Abbreviated transcription (Latin):
pido profugerent: duas legiones in armis excuba¬
re nbet. Genabenses paulo ante mediam noctem
silentio ex oppido egressi flumen transire cepunt.
Qua re per exploratores nunciata cesari: legiones
quas expeditas cͥeͣ nusserat. portis incensis intromit¬
tit. atq oppido potitur. perpaucis ex hostium num̾o
desideratis. quin cuncti caꝑentur. qđ pontis atq
itinerum angustiis multitudinis fugam interclu¬
serant: oppiclum diruit atq incendit᷑. p̃dam mili¬
tibus donat. exercitum ligerim tracducit. atq in
biturgium fines ꝑuenit. Ueremgetorix ubi de
cesaris aduentii cognouit. oppugnatione desistit
atq obuiam cesari proficiscitur. Ille oppidum op
uni uenissent oratum ut sibi ignosceret. sueq iute
consuleret. ut celeritate res reliquas conficteret. qua
pleraq erat consecutus. arma conferri. equos pro¬
duci. obsides clari nibet. Farte iam obsidum tradi¬
ta cum reliqua achimnistrarentur. centuriombus

Expanded text:
pido profugerent, duas legiones in armis excubapido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur. Ille oppidum Bitum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus
Abbreviated transcription (Latin):
Duabus agethnci legionibus atq impedimentis
tocius relictis ad boios proficisatur. Altero die cũ
ad oppidum senonum uellaudumĩ uenisset ne
quem post se hostem relinqueret. quo expeclitiore
ie frumentaria uteretur. oppugnare instituit. Idq
biduo cnrtumuallauit. Iercio die missis ex oppido
legatis de deditione arma conferri. iumenta pro¬
duci. sexcentos obsides dan uibet ea qui conficeret.
.G. trebonium relinquit. Ip̃e ut qͣprimum iter faceret
genabum. carmitum proficiscitur. qui tum p̾mo
allato nuncio de oppugnatione. uellaudum. cum
longnis eam rem ductum iri existimarent. presi¬
dnim genabi tuendi causa. qđ in co mitterent.
comparabant. Nuc biduo ꝑuenit. castris ante oppi¬
dum positis. diei tempore excluso. imposterum
oppugnationem differt. queq ad cam rem usui sint
militibus imꝑat. E qđ oppidum genabum pons
fluminis ligeris continebat ueritus ne noc tu ex op¬

Expanded text:
Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex op
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ de enis aduentu auerins munciari posset. Irl̃ ac
ie cognita uercingetorix rursus inbitunges exerti¬
tum reducit. atq inde profectus. goigolinam bo¬
iorum oppidum. quos ibi heluctico prelio uictos
cesar collocauerat. hediusq attribuerat. oppugna¬
re instituit. Magnam hec res cesari difficultatem
ad consilium capiendum afferebat. Si reliquam
partem hiemis uno loco legiones contineret. ne sti¬
pendiariis heduorum expugnatis. cuncta gallia
de ficeret. qđ millum amicis m eo p̃sidium ude¬
ietur positum eeͣ si maturius exhibernis educeret
ne ab re frumentaria durnis subuectionibus la¬
boraret. Frestare usum est tñ onmes difficultates
ꝑꝑeti. ꝗͣ tanta contumelia accepta oĩm suorum
uoluntates alienare. Itaq cohortatus heduos de
supportando cõmeatu. p̾mittit ad boios qui de suo
aduentu doceant. hortaturq in fide maneant.
atq hostium impetum inagno ammo sustineant.

Expanded text:
quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant.
Abbreviated transcription (Latin):
bus diripiantur. Eesertim cum iudeat om̃e ad se
bellum transiatum. Quorum ille p̾cibus ꝑmotꝰ
castra ex biturigibus mouet ꝑ auernos uersus.
At cesar biduum in hiis locis moratus qđ he de uerci¬
getorige usu uentura opinione ꝑceperat. pro cã
supplementi equitatusq cogendi. ab exercitu dis¬
celit. Bnitum adolescentẽm hiis copiis p̃fecit. hũc
monet ut in omnis partes equites ꝗͣ latissime per¬
uagentur. daturum se oꝑam ne longius triduo
ab castris absit. Niis constitutis rebus suis mopi¬
nantibus ꝗͣmaximis potest itmeribus uiemiam ꝑ¬
uenit. Ibi nactus recentem cquitatum quẽ multis
ante dicbus co p̾miserat. neq diurno neq noctur-¬
no itmere intermisso: per fines heduorum in lingo¬
nes contendit. ubi due legiones hiemabant. ut si
quod ctiam de sua salute ab hedius miretur: consi¬
hn celeritate p̃curreret. Eo cum ꝑuenisset ad reliqͣs
legiones imttit. priusq om̃s in ununi locum cogit

Expanded text:
bus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit
Abbreviated transcription (Latin):
mat p̾sidia in ruthens prouincialibus. uolscis.
arctomicis. tolosatibus. cutũq narbonem que
loca hostibus erant finitima: constituit. partem
copiarum ex proiuncia supplementumq quod
ex italia adcduxerat: in heduos qui fines auer¬
norum altingunt. comienire iubet. Hns rebus
comparatis represso iam lucrecio q remoto. qđ
itrare intra p̾siclia ꝑiculosum putabat: in he¬
dius proficiscitur. S si sebemia qui heduos ab a¬
uernis discludit cdurissimo ani tem̃pore altis¬
sima niue iter impediebat. tum discussa muc .ui.
in altitudinẽ pedum. atq ita uiis patefactis. sũ¬
mo militũ sudore ad fines auernorum ꝑuemt
Quibus oppressis mopmantibus qđ se cebẽna
ut muro munitos existimabat. ac ne singulari
quidem uniꝗͣ homi eotpre ann semitte patuerãt
fama ac nincii ad uercingetorigem ꝑferuntur.
Quem ꝑterriti omnes aucrni cirtumsistunt. atq
obsecrant. ut suis fortuns consulat. ne ue abhosti¬

Expanded text:
mat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis mat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hosti
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Dituriges corum discessu statim cũ auer-¬
ins ninguntur.
ns rebus in italiam cesari nunciatis cũ iam ille ur¬
banas res uirtute Gnei pompei cõmodiorem in
statum ꝑuenisse intelligeret: in trans alpinam
galliam profectus est. Eo cum uenisset. magna
difficultate afficiebatur. qua ratione ad ȩxercitũ
ꝑuenire posset. Nam si legiones in prouinciam ar-¬
cesfiret. se absente in itmere p̾lio dimicaturas in¬
telligebat. Si ip̃e ad exeratũ contenderet. ne is
quidem eo tpr̃e quiq ꝑ iuderentur suã salutẽ
recte cõmitti uidebat. Interim lucrecnis cadurtus
iruthenos missus. cam tnuitatem arueris con¬
siliat. Progressus ni intiobriges & gabalos: ab u¬
trisq obsicles accipit. 4 magna coacta mami ĩ
prouciam narbonem uersus: cruptionem face̾
contendit. Qua re minciata cesar ommbus con¬
siliis anteuertendum existimauit. ut narbonẽ
proficisceretur. Eo cum uenisset: tmientes cõfir¬

Expanded text:
dum. Bituriges eorum discessu statim cum Arverndum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confir
Abbreviated transcription (Latin):
deterrcant alios. Nns supplicus celeriter coacto e¬
xercitu. luc berium caclurcum sũme homĩem au¬
clacie cum parte copiarum. in ruthenos mittit. ip̃e
i bituriges proficiscitur. Euis aduentu biturges
ad heduos quorum erant in fide. legatos mittunt.
subsidium rogatum. quo facilius hostium copias sus¬
tinere possint. Hedui de consilio legatorum quos
cesar ad exeratum reliquerat. copias. cquitatus. pe¬
ditatusq subsidio biturigibus mittunt. Qui cum
ad flumen ligerim uenissent qđ bituriges ab he¬
dius diuidit. paucos dies ibi morati. ne flumen
transne ausi. cdomum rcũterunt. legatisq mĩs re¬
nunciant se biturigum ꝑfidiam ueritos reu̾tisse
quibus id consiln fuisse cognouerint. ut si flumẽ
transissent. una ex parte ipĩ. altera auerni se cir¬
cumsisterent. Id ca ne de causa quam legatis pro¬
minciarint. an ꝑficlia adducti fecerint᷑. qđ mhil
nobis constat. non iudetur procerto eͣe proponẽ¬

Expanded text:
perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto eperterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponen
Abbreviated transcription (Latin):
causa. arina capiant. magnnisq coactis copns ad¬
uersanos suos aquibis paulo ante erat ciectus. ex¬
pellit ex ciuitate. rex ab suis appellatur. Dittit qͦ.
uersus legationes. obtestatur ut in fide maneant
Celenter sibi senones parisios. pictoues. cadurcos.
toronos. auleitos. lemouices. andes. reliquosq onis
qui occcanum attingunt. achiungit. õim consensu
ad eum defertur imꝑnum. Qua oblata potestate
ominibus hus ciuitatibus obsides imꝑat. certum
minierum militum ad se celeriter adduci iussit
armorum ꝗͣntum queq ciuitas domi. qđq ante
tempus efficiat constituit. In primis equitatui stu¬
det summe diligentie. summam imꝑn seuertatẽ
acldit. inagintucline supplicn. dubitates cogit.
Nam maiore cõmisso delicto. igne atq omnibꝰ
tormentis necat. Leuiore de causa auribus dese¬
ctis. aut sigulis esfossis oculis. domũ remittit. ut
sint reliquis documento. & magnitucline pene

Expanded text:
causa arma capiant, magnisque coactis copiis adcausa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq maior atq illustrior incidit res. clamore per a¬
gros regionesq significant. Hanc alu deinceps exti¬
pnint & proxims tradunt. ut tum accidit. Na q̃t
genabi oriente sole gesta eͥeͣnt: ante pͥmam confe¬
ctam ugiliam in fimibus auernorum audita st̃.
mili ratione ibi uertingetorix catulli filius auernis
sũme potentie adholescens. cuius pater principatũ
gallic tocnis optimierat. E ob eam causam qđ reg¬
num appetebat: ab criutate erat interfectus. Cõuo¬
catis suis clientibus facile incendit. cognnto enis cõ¬
silio ad arma concurritur. Frohibetur a gobamtio¬
ne patruo suo reliquisq principibus qui hanc tẽp¬
tanclam fortunam non existimabant. Expellitur
ex oppido gergobia. non destitit tñ. atq in agris
ht̃ dilectum egentium ac ꝑditorum. Nac coac ta
manu quoscunq adit ex sua ciuitate in suam sen¬
tentiam ꝑducit. Hortatur ut communis libertatis

Expanded text:
ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per aubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt,mili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis
Abbreviated transcription (Latin):
Nostremo in acie p̃stare interfici. ꝗͣ non ueterem
belli gli̾am libertatemq quam amaioribus ac¬
cepant recuꝑare. Hns rebus agitatis profitentur
carmites se nullum ꝑiculum communis salutis
causa recusare. prnncipesq ex ommibus bellũ factu
inter se non possent. ne res efferatur. aut nie nirã¬
do. aut fide sanciatur. Fetunt collatis militaribus
signis qđ more corũ grauissima cerimonia conti¬
nẽtur: ne facto micio belli. ab reliquis deserantur
Ium collaudatis carmitibus. clato nux nirando
ab oim̃bus qui aderant tempore enis rei constĩ¬
tuto. ab consilio disceditur.¬
sꝑatis homimbus. genebm signo dato concurrũt.
Tiuesq romanos qui negociandi causa ibi costitue¬
rant. In huis Ganim fusium citam honestũ ciuen
iomanũ equitem qui rei frumentarie nissu cesa¬
ris p̾erat: interficiunt bonaq eorum diripiunt.
Celenter ad om̃s gallie ciuitates fama ꝑfertur Nã

Expanded text:
postremo in acie praestare interfici quam non veterem postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturinter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur.atis hominibus, Cenabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ut constituerat in italiam
ad conuentus agendos ꝓ¬
fisciscitur. ibi cognoscit de
dochi cede senatusq con¬
sulto cercior factus ut om̃s
iumores italie comurarent. dilectum tota prouĩ¬
cia hẽre instituit. Ca res in galliam transalpiã
celeriter ꝑfertur. Addunt ipĩ ꝙ ꝑfingunt rumo¬
ribus galli. qđ res poscere udebatur retmeri ur¬
bano motu cesarem. neq in tantis discentiombꝰ
ad exercitũ uenne posse. Hac impulsi occasione
liberuis atq audacius de bello consilia mire inci¬
piunt. Indictis inter se pricipes gallic consilns
moite. posse hunc casum ad ip̃os retidere demõ¬
strant. Miscrantur cõmiinem galliẽ fortunam
om̃bus pollicitatiombus ac p̃mns deposcunt
qui belli mitia faciant. ⁊ sui capitis ꝑiculo gal¬
liam in libertatem uindicent. In priñs rationẽ
eeͣ hñdam dicunt priusꝙͣ corum clandestma cõ¬
silia efferantur. ut cesar ab exercitu intercludat᷑
id ceͣ facile qđ neq legiones audeant absente ĩ

Expanded text:
ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione,liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis s morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imp
Abbreviated transcription (Latin):
consilui fuerat: grauiore sententia pronnciat¬
ac more maiorum supplicium sumpsit. Nõ nul¬
li udicium ueriti. profugerunt. quibus cũ aqͣ
atq igni interdixisset. duas legiones ad fines treui¬
rorum. duas in lingombus. E reliquas in senonũ
fimbus accclici in hibernis collocauit. frumentoq
exercitui prouiso ut instituerat. in ytaliam ad cõ¬
uentus agenclos ꝑrofectus est.

Expanded text:
consili fuerat, graviore sententia pronuntiatconsili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exercitui proviso, ut instituerat, in Italiam ad conventus agendos profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
sent: tñ hus declucto exeratu rerum ominnim
mopia ꝑeuncdum iuderetur. Ac sepe i eum
locum uentum est tanto in omĩs partis diuiso
equitatu ut non modo usum abesse ambiori¬
gem. in fuga crcumspicerent captiu. nec pla¬
ne etiam abisse conspectu contenderent. Ut
spe consequendi illata. atq infimto labore sus¬
cepto. que se simiam a cesare graciam inituros
putarent. pene naturam studio uincerent. Sꝑ q
paululum acl suumani felicitatem defusse iu¬
deretur. Atq ille ceꝰ latebris. aut saltibus se eri¬
peret. ꝙ noctu ocultatus alias regiones partesq
peteret. non maiore equitum p̾sidio ꝗͣ quatuor
quibus solis uitam suam cõunttere audebat. Ta¬
li modo uastatis regiombus exercitũ cesar duarũ
cehorcium damno. durocortorum remorum re¬
ducit. Consilioq in eum locũ gallie indicto. de
conniratione senonum & carmitum questionẽ
habere instituit. ꝙ de accone qui princeps enis

Expanded text:
sent, tamen his deducto exercitu rerum omnium sent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius
Abbreviated transcription (Latin):
narus qđ cohortes ex statione q p̾sidio eeͣnt emis¬
se. questus ne nimimo quidem casu. locum relinqui
debuisse. multum fortunam in repentio hostiũ
aduentu. potuisse iudicauit. Aulto etiam ampliꝰ
qđ pene ab ip̃o uallo portisq castrorum auertisset¬
barbaros. Quarum ominũ rerum maxime admi¬
randum uidebatur qđ germami qui eo consilio
rhenum transierant. ut ambiorigis fines depopu¬
larentur: ad castra romanorum delati. optatissi¬
inum ambiorigi bñficium optinuerunt. Cesar
rursus ad uexandos hostes ꝓfec tus magno cohac¬
tus numero. ex finitimis cnuit atibus in oͥmnes ꝑtes
dimittit. Omnes uici atq omĩa edificia que qͥsq
conspexerat: mncendebantur. preda ex omnibus
locis agebatur. frumenta non soluni tanta multi¬
tudine iumentorum atq hominum consumeba¬
tur. s etiam anni tempore. atq ymbribus procu¬
buerant. Ut si qui etiam i presentia se occultas¬

Expanded text:
orans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emisorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque conspexerat incendebantur; praeda ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultas
Abbreviated transcription (Latin):
num. iurtutis causa in suꝑiores erant orclmnes. Hu¬
nis legionis traclucti ne ante portam. rei milita¬
ris laudem auntterent: fortissime pugnantes cõ¬
ciclerunt. Militum pars horum sũmotis hostibꝰ
p̃ter spem icolumis in castra ꝑuenit. pars abar¬
baris eircunuenta pernit. Gerinam clesꝑata ex¬
pugnatione castrorũ. qđ mõs iam constitisse in
mumtiombus uidebat᷑. cum ea p̾da quã in sil¬
ius deposuerant: transrhemuĩ sẽ se recepũt. At¬
tantus fiit etiam post discessum hostium terror: ut
ca nocte cum Ganis uolusemis missus cum equi¬
tatu ad castra uenisset. fidem non faceret. adesse
cum incolumi cesarem exercitu. Sic onnimo am¬
mos terror p̾ocupauerat. ut pene alienata mente
deletis. equitatum se ex fuga recepisse clicerent. Ne¬
q incolu exerritu germ anos castra oppugnatu¬
ros fuisse contenclerent. Quem timorem aduentus
cesaris sustulit. Reuersus ille euentus belli non ig

Expanded text:
num virtutis causa in superiores erant ordines hunum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata expugnatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitionibus videbant, cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Atantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belli non ign
Abbreviated transcription (Latin):
ut celeriter prorumꝑent censent. qm̃ tam pro¬
pniqua sunt castra & si pars aliqua arcũuenta
cecident. ac reliquos seruari posse conficlunt.
Alii i nigo consistant. atq eiudem oñs ferat
casum. Hoc ueteres non probant milites quos sb̃
uexillo una profectos docuimus. Itaq inter se co¬
hartati cluce Gaio trebonio milite romano. qui eis
erat p̃positus. ꝑ medios hostes ꝑrumpunt. incolu¬
mesq ad unum. om̃s in castra ꝑueniunt. Hos
subsecuti calones cquitesq eodem impetu. mili¬
tum iurtute seruantur. At hni qui in nigo con¬
stiterant nullo etiam nunc usu ici militaris per¬
cepto. neq in eo qđ probauerãt consilio ꝑman̾e.
ut se loco suꝑiore clefenderent. neq cam quam
prodesse aliis uim celeritatem q uidebant. muita¬
ripoterant. Sed se in castra reciꝑe conati. iniquũ
in locum dimiserunt. Centuriones quorũ non¬
milli ex inferioribus orclimibus reliquarũ legio¬

Expanded text:
ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam prout celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non probant milites, quos sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, qui eis erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legio
Abbreviated transcription (Latin):
gre per mamis tractus seruatur. Hoc spatio inter¬
posito. reliqui se se confirmant. tantũ ut in mu¬
intiombus consistere aulcant. spemq defenso¬
rum prebeant. Interim confecta frumentatione
milites mĩ clamorem exauliunt. p̾currunt eqͥ¬
tes. ꝗͣnto res sit inꝑiculo cognoscunt. Hic uero
nulla mumtio est. que ꝑterritos recipiat. Nodo
conscripti.atq usus militaris impecliti ad tribu¬
num militũ centurionesq ora conuertũt. quid
ab hns p̾cipiatur expectant. Nemo est fortis qͥn
rei nouitate ꝑturbetur. Barbari procul signa
conspicati oppugnatio ne desistunt. Redisle pri-¬
mos legiones credunt. quas longius cliscessisse ex
captnu̾s cognouerant. Fostea despecta paucita¬
te. ex oumibus partibus impetum facuit. calones
in proximum cuimlũ procurrũt. Hii celeriter
deiecti sc insignia mampulosq coniciunt. eo
magis timicdos ꝑterrent milites. Alii cuneo fcõ

Expanded text:
gre per manus tractus servatur. Hoc spatio intergre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto
Abbreviated transcription (Latin):
prouident. Alius iam castra capta pronunciat
Alius deleto exercitu atq imꝑatore. uictores bar¬
baros uenisse contenclit. Pleriq nouas sibi ex lo¬
co religiones fingunt. Cocteq et titurii calami¬
tatem qui in eoclem occiderunt castello: ante o¬
culos ponunt. Tali timore omĩbus ꝑterritis. con¬
firmatur opimio barbaris: ut ex captiuo audie¬
rant. nillum cͥe̾ nitus p̾sidium prumpere int¬
tuntur. seq ipĩ adhortantur. ne tantam fortu¬
nam ex mamibus dimnittant. Erat eger cum p̾si¬
dio relictus publius sextnis baculus. ac diẽ quĩ
tum cibo caruerat. Hic diffisus suc ac ommum
saluti: mermis ex tab̾naculo prodit. Uidet im¬
nmere hostes atq in summo ee̾ rem discrimĩe
Capit arma a proximis. atq in porta consistit¬
Consequitur hunc centurio eius cohortis q̃ instatõ¬
ne erat. paulisꝑ una p̾hum sustinent. Relinquit
aminus sextium grauibus acceptis uulneribus. e¬

Expanded text:
provident. Alius iam castra capta pronuntiat, provident. Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium. perrumpere nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui tum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistitconsequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: ae
Abbreviated transcription (Latin):
rant ex legiombus egri relicti. ex quibus qui hoc
spacio dierum conualuerant circiter trecenti. sub
uexillo una mittuntur. Magna p̾terea multitudo
calonum. magnas is nimentorum q̃ in castris
subsederant. facta potestate sequitur. Hoc ipso
tempore ꝙ casu. germam equites interuenunt
protimisq codem illo quo uenerant cãsu: ab de¬
cumana porta in castra irrumꝑe conantur. Nec
prius sunt uisi obiectis ab ea parte silius. ꝗͣ castͥs
apropinquarent. Usq eo ut qui sub ualle tende¬
rent mercatores recipiendi sui facultatem nõ habe¬
ient. Inopinantes nri. re noua ꝑturbantur. ac uix
primun impetum cohors in statione sustinet.
Encum finiduntur ex reliquis hostes partibus. si
quem aditum reꝑnre possent. Egre mĩ portas tu¬
entur. Reliquos aditus locus ipse ꝑse munitioq
defendit. totis trepidantur castris. atq abiis ex
alio causam tumultus querit. neq quo signa fe¬
rantur neq quam in partem quisq conueniat

Expanded text:
rant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc rant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat