comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& infugam uersis : dis¬
ruptis obicibus retinacu¬
lorum. liber populus sur¬
git auinculo. Et sic usq
ad sc̃a pignora populo
expectante uenerunt :
osculantes flendo beatas
reliquias : simulq et
gratias beato martino
ꝓsu ab solutione redden¬
tes. quod eos dignatus fu
erit sua pietate saluare
Tunc obtentis ꝑ sacerdotẽ
aiudice culpis : In colu¬
mes dimissi sunt. Quod
uidentes gestatores reli¬
quiarum : gauisi sunt ual¬
de. dicentes. Nunc cogno¬
uimus: quod dignatur
beatus antistes nobis pec¬
catoribus ꝓpitiũ se prae¬
bere. Et sic gratias a gen¬
tes: nauigio prospero. se¬
quente patroni prȩsidio.
undis lenibus. tẽperatis
flatibus. uelo pendulo
mare tranquillo. uelocit̃
ad portũ galliciȩ ꝑuener̃.
Tunc cõmonitus adõbe¬
atus martinus de regio¬
ne longinqua. qui ibidem
nunc sacerdos habetur
aduenit. Sed nec hoc
credo sine diuina fuisse
ꝓuidentia: quod ea die
se cõmouerit de patria.
qua beatae reliquiae de

Expanded text:
et in fugam versis, diset in fugam versis, disruptis obicibus retinaculorum, liber populus surgit a vinculo, et sic usque ad sancta pignora, plebe inspectante, venerunt, osculantes flendo beatas reliquias, simulque et gratias beato Martino pro sui absolutione reddentes, quod eos dignatuerit sua pietate salvare. Tunc, obtentis per sacerdotem a iudice culpis, incolomes dimissi sunt. Quod videntes gestatores reliquiarum, gavisi sunt valde, dicentes: 'Nunc cognovimus, quod dignatur beatus antistis nobis peccatoribus propitium se praebere'. Et sic gratias agentes, navigio prospero, sequente patroni praesidio, undis lenibus, temperatis flatibus, velo pendulo, mare tranquillo, velociter ad portum Galliciae pervenerant. Tunc commonitus a Deo beatos Martinus de regione longinqua, qui ibidem nunc sacerdos habetur, advenit. Sed nec hoc credo sine divina fuisse providentia, quod ea die se commoveret de patria, qua beatae reliquiae de
Abbreviated transcription (Latin):
labant. Cumq eis of¬
ferrentur ex consuetu¬
dine : dixerunt. Non
ita faciemus: sed nobis
q̃s licentia tribuatur
ponendi quae ex inde
iterum assumamus
Tunc partẽ pallu serici
peniatã suꝑbeatum
sepulchrũ posuerunt :
dicentes. Si inuenimus
grãm corã expetito pa¬
trono quae posuimus
plus insequenti pensa¬
bunt : eruntq nobis
in benedictionẽ quȩsita
ꝑfidem. Vigilata ergo
una nocte : facto mane
quae posuerant pensita¬
bant. In quibus tanta
beati uiri infusa . ẽ. gr̃a.
ut tam diu eleuarent
insublime ȩream librã.
quantũ habere poterat
quo ascenderet momenta¬
na. Cumq eleuatae fuis¬
sent reliquiȩ cũ magno
triumpho: audierunt uo¬
ces psallentiũ qui erant
inciuitate. detrusi in
carcerem. Et ad mi¬
rantes suauitatẽ sõnus:
interrogant custodes
quid hoc esset. Qui di¬
xerunt. Reliquiȩ dom¬
ni martini ingalliciã
transmittunt᷑ : & idõ
sic psallitur. Tunc illi
flentes in uocabant sem̃
Exterritisq custodibus.

Expanded text:
labant. Cumque eis oflabant. Cumque eis offerrentur ex consuetudine, dixerunt: Non ita faciemus, sed nobis quaesumus licentia tribuatur ponendi, quae exinde iterum assumamus. Tunc partem pallii serici pensatam super beatum sepulcrum posuerunt, dicentes: Si invenimus gratiam coram expetito patrono, quae posuimus 1014 plus insequenti pensabunt, eruntque nobis in benedictionem posita, quaesita per fidem. Vigilata ergo una nocte, facto mane, quae posuerant pensitabant. In quibus tanta beati viri infusa est gratia, ut tandiu elevarent in sublime aeream libram, quantum habere poterat quo ascenderet momentana. Cumque elevatae fuissent reliquiae cum magno triumpho, audierunt voces psallentium qui erant in civitate detrusi in carcerem, et admirantes suavitatem sonorum, interrogant custodes quid hoc esset? Qui dixerunt: Reliquiae domni Martini in Galliciam transmittuntur, et ideo sic psallitur. Tunc illi flentes invocabant sanctum Exterritisque custodibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cus non cessat plebi pro¬
priae ꝓuidere. Qui ait
Si haecuera sunt quae
ꝓfertis: discurrant usq
ad eius templũ fideles
amici: multa munera
deportantes. Et si ob¬
tinent mei infantuli
medicinã: inquisita
fide catholica que ille
credidit credam. Pen¬
sato ergo auro argentoq¬
ad filii sui pondus : trans¬
misit ad uenerabilem
locum sepulchri. Quo
perlati : oblatis mune¬
ribis ex orant ad beatũ
tumulum ꝓ aegroto.
Sed insidente adhuc in
patris pectore secta.
non continuo integram
recipere meruit medi¬
cinam. Reuersi autẽ
nuncii. narrauer̃ regi
semultas uirtutes ad
beati tumulũ uidisse :
dicentes. Cur non sal¬
uauerit filiũ tuũ : igno¬
ramus. At ille intelli¬
gens non ante posse sa¬
nari penẽ filiũ. nisi ae¬
qualem cũpatre crede¬
ret xp̃m: inhonorem
beatimartini fabrica
clamat. Si suscipere
mereor uiri iusti reli¬
credam. Et sic iterũ
suos dirigit : maiori
cum munere Qui
uenientes ad beatum lo¬
cum: reliquias postu¬

Expanded text:
ciis non cessat plebi prociis non cessat plebi propriae providere. Qui ait: Si haec vera sunt quae profertis, discurrant usque ad ejus templum fideles amici mei, multa munera deportantes; et si obtineant mei infantuli medicinam, inquisita fide catholica, quae ille credidit credam. Pensato ergo auro argentoqad filii sui pondus, transmisit ad venerabilem locum sepulcri. Quo perlati, oblatis muneribus exorant ad Beati tumulum pro aegroto. Sed insidente adhuc in patris ejus pectore secta, non continuo integram recipere meruit medicinam. Reversi autem nuntii narraverunt regi se multas virtutes ad Beati tumulum vidisse, dicentes: Cur non sanatus fuerit filius tuus, ignoramus. At ille intelligens, non ante sanari posse filium suum, nisi aequalem cum Patre crederet Christum, in honorem beati Martini fabricavclamat: Si suscipere mereor viri justi relicredam. Et sic iterum suos dirigit majore cum munere: qui venientes ad beatum locum, reliquias postu
Abbreviated transcription (Latin):
gna descendebant
Dum haec agerentur.
duae puerorũ lanceȩ
emissas flammeaspha¬
ros. lumen euntib: prȩ¬
buerunt. Ibantq ful¬
gurantes hastȩ non mi¬
nus miraculi quam be¬
neficii uiatoribus prae¬
ferentes : uirtutemq
beati antistitis osten¬
dentes
STERILS.
tantas cupiens enar¬
rare uirtutes. Chara¬
rici euiusdam regis gal¬
liciae filius : grauiter
egrotabat. Qui tale
tedium incurrerat: ut
solo sp̃u palpitaret.
Pater autẽ eius: fetidae
se illi arrianae sectae
una cũ in colis loci sub¬¬
diderat. Sed & regio¬
illa: plus solito quã
aliae ꝓuinciae alepra
sordebat. Cunq rex
uideret urgueri filiũ
in extremis : dicit sus
Martinus ille quẽ in
gallus dicunt multis
uirtutib effulgere : cuiꝰ
quaeso religionis uir fu¬
erit enarrate. Cui
aiunt. Catholicȩ fidei
populũ. pastorali cura
incorpore positus guber¬
nauit: asserens filium
li substantia uel omni¬
potentia uenerari.
Sed & nunc cęli sede lo¬
catus: assiduis benefi¬

Expanded text:
gna descendebant. gna descendebant. Dum haec agerentur, duae puerorum lanceae, emissas flammeas pharos, lumen euntibus praebuerunt. Ibantque fulgorantes hastae, non minus miraculi quam beneficii viatoribus praeferentes virtutemque beati antestitis ostendentes. sterilis, tantae cupiens enarrare virtutes. Chararici cuiusdam regis Galliciae filius graviter aegrotabat, qui tale taedium incurrerat, ut solo spiritu palpitaret. Pater autem eius faetidae se illius Arrianae sectae una cum incolis loci subdiderat. Sed et regioilla plus solito, quam aliae provintiae, a lepra sordebat. Cumque rex videret, urgueri filium in eMartinus ille, quem in Galliis dicunt multis virtutibus effulgere, cujus, quaeso, religionis vir fuerit, enarrate? Cui aiunt: Catholicae fidei populum pastorali cura in corpore positus gubernavit, asserens Filium li substantia vel omnipotentia venerari debere: sed et nunc coeli sede locatus, assiduis benefi
Abbreviated transcription (Latin):
lorica repellens : magis
ac magis scĩ uiri praesi.¬
dium flagitabat : simulq
cohortans ut om̃s orareNT
Cum haec agerentur :
subito superuenit odor
suauissimus quasi balsa¬
mum innaui: & tanqa
si cum turibulo aliquis
circumiret. od or timi¬
amatis efflagrauit
Quo odore ad ueniente.
cessit uiolentia saeua
uentorũ: elisisq aqua.¬
rum astantiũ molibus.
reddit᷑ mare tranquil¬
.lum. Mirantur om̃s
morti iam dediti flu¬
ctim pacẽ : & ꝓtinus
data serenitate red¬
duntur inlitore. Quod
nullus ambigat: be¬
ati uiri aduentur hane
tempestatẽ fuisse seda¬
tam. Tunc om̃s in com¬
mune dño gr̃as refeniNT
quod eos ꝑ inuocationẽ
antistitis sui dignatus
sit de hoc periculo libe¬
UIUS REMPORIS
qUIDAM DE CAM¬
racense : reliquias
beati martini expetiit
Quas iam uespere ac¬
ceptas. cũ psallendo
ꝓficis ceretur: & dum
ligerem fluuium tran¬
sit sero factum esset :
subito contenebratũ
est caelũ: & ecce ful¬
gura ae tonitrua ma¬

Expanded text:
lorica repellens, magis lorica repellens, magis ac magis sancti viri praesidium flagitabat, simulque cohortans, ut omnes orarent. Cum haec agerentur, subito supervenit odor suavissimus quasi balsamum in navi, tamquam si cum turabulo aliquis circuiret, odor timiamatis efflagravit. Quo odore adveniente, cessit violentia saeva ventorum, elisisque aquarum adstantium molibus, redditur mare tranquillum. Mirantur omnes morte iam dediti fluctuum pacem et protinus, data serenitate, redduntur in litore. Quod nullus ambigat, beati viri adventu hanc tempestatem fuisse sedatam. Tunc omnes in commune Domino gratias referunt, quod eos per invocationem antestitis sui dignatus sit de hoc periculo libeHuius temporis quidam de Camaracinse reliquias beati Martini expetiit. Quas iam vespere acceptas, cum psallendo proficisceret, et dum Ligerem fluvium transit, sero factum esset, subito contenebratum est caelum, et ecce fulgora ac tonitrua ma
Abbreviated transcription (Latin):
omittam. Cum beatꝰ
baudoenus ep̃s turonicȩ
ciuitatis. in uillam Na¬
iugio sub uehente tran¬
siret : subito adueniente
cum uiolentia uenti
nimbo ae terrimo. inare
placidum cõmouetur
impulsi flaminis.
nauis undarum mole
turbatur Tollitur
caput primũ influctꝰ.
secundum declinatur
inter undarũ hiatus
Hii inscena montis a quosi
dependent : hii apertis
undis inima de hiscunt
Sed nec antemna residet :
quae beati regis signacu¬
lum praeferebat: Tunc
resolutis timore mem¬
bris. & om̃ibus sine spe uitȩ
iam mori paratis: pro¬
sternitur senior inorati¬
onem cũ lacrimis: & ge¬
minas tendens palmas
ad astra: beati marti¬
NI auxiliũ p̃cabatur:
& ut sibi dignaret᷑ ad esse
uel ociter ꝓclamabat.
Vnus autem ex perfidis:
dicit. Martinus ille
quem inuocas.iam te
dereliquit: nec tibi in
hac necessitate succurrit
Vere credo hane uocẽ ab
insidiatore fuisse platã :
ut beatum sacerdotem
ab oratione turbaret.
Sed ille hoc laculũ fidei

Expanded text:
omittam. Cum beatus omittam. Cum beatus Baudinus episcopus Turonicae civitatis in villam navigio subvehente transiret, subito adveniente cum violentia venti nimbo teterrimo, mare placidum commovetur impulsu flaminis, navisque undarum mole turbatur. Tollitur caput primum in fluctus, secundum declinatur inter undarum hiatus. Hi in scena montis aquosi dependent, hi apertis undis in ima debiscunt: sed nec antenna residet, quae beatae crucis signaculum praeferebat. Tunc resolutis timore membris, et omnibus sine spe vitae jam mori paratis, prosternitur senior in oratione cum lacrymis, et geminas tendens palmas ad astra, beati Martini auxilium precabatur, et ut sibi dignaretur adesse velociter proclamat. Unus autem ex perfidis dixit: Martinus ille, quem invocas, jam te dereliquit, nec tibi in hac necessitate succurrit'. Vere credo, hanc vocem ab insidiatore fuisse prolatam, ut beatum sacerdotem ab oratione turbaret. Sed ille hanc iaculum fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ulier quaedã nomi¬
ne chainemunda
oculorum luce priua¬
ta : nesciens uisu tenere
uiã nisi alio ducente :
deuota ualde & fide
plena. uenit ad uenerabi¬
le templũ beati marti¬
Ni antistitis. Erat autẽ
non solũ ut diximus cȩca :
neribus plena. Obsede¬
rat enĩ om̃ia membra
eius putredo cũ pustulis:
& erat miserabili facie.
& horribilis aduidendũ.
ut tanquã leprosa puta¬
retur apopulo. Cumq
palpando dieb singulis
ad aedem gloriosi prae¬
sulis cursitaret : posttres
fere annos stante ea
ante sepulchrum aꝑti
sunt oculi eius: ita ut
cuncta elare ꝓspiceret
Amotoq: omni languore
membrorũ : siccato hu¬
more qui fluebat e
corpore : noua cute suꝑ¬
ueniente : taliter .ẽ. pris¬
tinae reddita sanitati:
ut nec indicium quidem
infirmitatis in eius cor¬
pore resedisset. Quae
multos in posterũ uiuens
annos: gratias om̃ipo¬
tenti dõ referebat assi¬
due. quod eam ꝑbeatũ
confessorem suũ sic in¬
staurasset in columẽ
sum compescuerit : Ñ

Expanded text:
ulier quaedam, nomine Chainemunda, oculorum luce privata, nesciens visu tenere viam, nisi alio ducente, devota valde et fide plena, venit ad venerabile templum beati Martini antistitis. Erat autem non solum, ut diximus, caeca, seneribus plena. Obsederat enim omnia membra ejus putredo cum pustulis, et erat miserabili facie, et horribilis ad videndum, ut tamquam leprosa putaretur a populo. Cumque palpando diebus singulis ad aedem gloriosi Praesulis cursitaret, post tres fere annos, stante ea ante sepulcrum, aperti sunt oculi ejus, ita ut cuncta clare prospiceret. Amotoque omni languore membrorum, atque siccato humore qui fluebat a corpore, nova cute superveniente, taliter est 1011 pristinae reddita sanitati, ut nec indicium quidem infirmitatis in ejus corpore resedisset. Quae multos in posterum vivens annos, gratias omnipotenti Deo referebat assidue, quod eam per beatum Confessorem suum sic instaurasset incolumem. sum compescuerit, non
Abbreviated transcription (Latin):
aduenisset. abstratu
subleuarentur: Sed
de sepulchri pul uere
hausto : statim conua¬
luerunt..X
SI APUD NOS PA¬
TENA COLORESA N¬
phirino : quam dicit᷑
ses de maximi impe¬
ratoris thesauro de¬
tulisse. De qua super
frigoriticos uirtus
saepe ꝓcedit. Nam¬
si in accensu febrium
quis positus. qui cum
tremore fieri solet
aduenerit : & de ea
a quam hauserit: mox
sanatur Est & apuđ
condatensem uicũ alia
a eque patena. a scõ
exhibita: metallo¬
christallina : simile¬
infirmis beneficium

Expanded text:
advenisset, ab stratu advenisset, ab stratu sublevarentur. Sed de sepulchri pulvere hausto, statim convaluerunt. 10. Est apud nos patena colore phirino, quam dicitur Sanctus de Maximi imperatoris thesauro detulisse, de qua super frigoriticos virtus saepe procedit. Nam in accessu febrium quis positus, qui cum tremore fieri solet, si advenerit, et de ea aquam hauserit, mox sanatur. Est et apud Condatensem vicum, alia quoque patena a Sancto exhibita metallocrystallina, simileinfirmis beneficium
Abbreviated transcription (Latin):
haec se ab ipsius regis rela¬
tione sicut acta narra¬
uimus cognouissẽ: Sic
enim gloriosus pontifex
suam illustrat urbem
miraculis : ut de esser
sentiatur alienis. Iũni
ANNO: PAL.LADIUS
sane tonicae urbis ep̃s.
quias petut. Construxe¬
rat enim in eius honorẽ
basilicam : quam his
pignorib consecrauit
Meruitq ibi suspicere
miracula : quae saepius
urbs propria habet ex¬
perta Nam post duoñ
aut trium mensiũ curri¬
cula. litteras eius acce¬
pi: in quibus indicauit.
tres paralrticos contra¬
ctis pedibus aduenisse
Qui statim ut in basilicã
ingress̃ orationem fude¬
runt: directis uestigis
sani sunt redditi. Puo
caeci in eo loco lumen
recipere facta oratione
meruerunt: & amplius
quam duodecim afebre
frigoritica detenti. de¬
pulso tremore conua
el eRicus SCiliCCT
dagobaldus. & laicus
theodorus : dissinteriã
cum febre patiebant᷑
Intantum lassatimor¬
bo erant : ut non aliter
nisi manibus aliorim.
cũ digestionis necessitas

Expanded text:
haec se ab ipsius regis relahaec se ab ipsius regis relatione, sicut actum narravimus, cognovisse. Sic enim gloriosus Pontifex suam illustrat urbem miraculis, ut deesse non sentiatur alienis. CAPUT anno, Palladius Santonicae urbis episcoquias petiit. Construxerat enim in ejus honorem basilicam, quam his pignoribus consecravit, meruitque ibi suscipere miracula quae saepius urbs propria habet experta. Nam post duorum aut trium mensium curricula, litteras ejus accepi, in quibus indicavit tres paralyticos contractis pedibus advenisse; qui statim ut in basilicam ingressi orationem fuderunt, directis vestigiis, sanitati sunt redditi. Duo caeci in eo loco lumen recipere facta oratione meruerunt, et amplius quam duodecim a febre frigoritica detenti, depulso tremore convalclericus scilicet Dagobaldus et laicus Theodorus, disenteriam cum febre patiebantur; in tantum lassati morbo erant, ut non aliter nisi manibus aliorum, cum digestionis necessitas
Abbreviated transcription (Latin):
artis suae : sed cogente
dolore uoces darẽ cȩpit
ac dicere Succurrite
uiri misero : subuenite
oppresso : ferte leua¬
men appenso : & scĩ
antistitis inartini uir¬
tutem prome dep̃ca¬
mini. qui tali exitu
crucior: tali plaga
affligor tali in cisione
disiungor. Egressus
quoq rex. cũ rem quae
acca fuerat didicisset.
tanto furore contrapu¬
erum est accensus : ut ei
manus uelit abscidere.
si a suis ꝓhibitus non fu¬
iset : dicentibus tum
praeterea famulis.
Noli orex iudicio dĩ
tuam ad iungere ulti¬
onem: ne forte iniuriã
quã minaris puero in
te retorqueas: Tunc
ille compunctus corde
ingressus basilicam
ꝓstratus coram altari¬
scõ cum lacrimis p̃cẽ
fudit ad dñm: nec
ante a pauimento sur¬
rexit. quam flumen
oculorum. huiꝰ paginã
delicti deleret: Quo
a uinculo quo nexus
fuerat absoluto. & in
basilicam ingresso rex
eleuatur a solo. Et
sic recipiens incolumẽ
famulum: palatium
repetiuit T estabat᷑
autem maior prȩfatus:

Expanded text:
artis suae; sed cogente artis suae; sed cogente dolore, voces dare coepit ac dicere: Succurrite viri misero, subvenite oppresso, ferte levamen appenso, et sancti antistitis Martini virtutem pro me deprecamini, qui tali exitu crucior, tali plaga affligor, tali incisione disjungor. Egressus quoque rex, cum rem quae acta fuerat didicisset, tanto furore contra puerum est accensus, ut ejus manus vellet abscidere, si a suis 1120 prohibitus non fuisset. Dicentibus tamen praeterea famulis: Noli, o rex, judicio Dei tuam adjungere ultionem, ne forte injuriam quam minaris puero, in te retorqueas. Tunc ille compunctus corde, ingressus basilicam, prostratus coram sancto altari, cum lacrymis preces fudit ad Dominum: nec ante a pavimento surrexit, quam flumen oculorum hujus paginam delicti deleret. Quo a vinculo quo nexus fuerat absoluto, ac in basilicam ingresso, rex elevatur a solo, et sic recipiens incolumem famulum palatium repetivit. Testabatur autem major praefatus
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate illa. qua de¬
cessor eius basilicam
scĩ martini aedifica¬
uerat : sicut in libro
primo huius operis ex¬
posuimus Ante huiꝰ
aedis porticum : uiti¬
um camera extensa
per traduces. depen¬
dentibus uus quasi
picta uernabat. Sub
hac enim erat semita.:
quae ad sacrae aedis
ualuas peditem dedu¬
cebat. Cumq rex sub
hac praeteriens. ora¬
tionis gratia hoc tem¬
plum adiret : dixit
suis. Cauete ne con¬
tingatis unum ex his
ibotrionibus : ne forte
offensam scĩ antistitis
incurratis Omnia
enim quae in hoc ha¬
bentur atrio : ipsi sacra¬
ta sunt. Flaec audiens
unus puerorũ : ait intra
se. trum sint haec
huic scõ sacrata. Annon:
ignoro. Vnum scio : quia
ab his uesci. Et statĩ¬
in iecta manu. cau.¬
dam botrionis cepit
incidere. Protinusq
dextera ad haerens
camerae: arente la¬
certo diriguit:. Erat
enim mimus regis : qui
ei per uerba iocularia
laetitiam erat solitus
excitare. Sed non eũ
adiuuit cachinnus ali¬
quis. neq prestigium

Expanded text:
civitate illa, in qua decivitate illa, in qua decessor ejus basilicam sancti Martini aedificaverat, sicut in libro primo hujus operis exposuimus. Ante hujus aedis porticum, vitium camera extensa per traduces, dependentibus uvis, quasi picta vernabat. Sub hac enim erat semita, quae ad sacrae aedis valvas peditem deducebat. Cumque rex sub hac praeteriens orationis gratia hoc templum adiret, dixit suis: 'Cavete, ne contingatis unum ex his botrionibus, ne forte offensam sancti antistitis incurratis. Omnia enim quae in hoc habentur atrio ipsi sacrata sunt'. Haec audiens unus puerorum, ait infra se: 'Utrum sint haec huic sancto sacrata an non, ignoro. Unum scio, quia ab his injecta manu, caudam botrionis coepit incidere, protinusque dextera ejus adhaerens camerae, arente lacerto, diriguit. Erat enim mimus regis, qui ei per verba jocularia laetitiam erat solitus excitare. Sed non eum adjuvit cachinnus aliquis, neque praetigium
Abbreviated transcription (Latin):
RQUARrO DECIMO
regis supra scripta
adueniente solemni¬
tate scĩ : duodecim
paralrtici directi.
tres caeci illuminati.
quinq: inergumini
emundati sunt Af¬
fuit huic festiuitati
& aredius lemouicinȩ
urbis abba: cuuis
insuperioribus libel¬
lis meminimus : Per
quem dñs para lrticã
unam.quae per octo
annos carrucȩ super¬
posita atriobeati
confessoris decubue¬
rat : directis uestigl
restaurauit. Nam̃
asserebat ipse uir d
sensisse se quasi bean
martini manum : cũ
infirmae membra im¬
posito signo crucistactu
salutari palparet
Aduenerat etiam
inhac festiuitate &
florentianus maior
cum romulfo pala¬
tii comite. Quibus
non parua ad mira¬
tio fuit de gloria con¬
fessoris: per quem
dñs talia tunc mira¬
cula dignatus est
operari. TUII
TIANI MAIORIS
memoriam fecimus.
quid ab eo didicerim
nefas puto taceri
Tempore quodã causa
legationis galliciam
adit: atq ad mironis
regis praesentiã acce¬
dens. negocia patefecit
iniuncta Erat enim
eo tẽpore miro rex in

Expanded text:
quarto decimo regis supradicti, adveniente solemnitate sancti, duodecim paralytici directi, tres caeci inluminati, quinque inergumini emundati sunt. Adfuit huic festivitati et Aridius Lemovicinae urbis abba, cui in superioribus libellis meminimus, per quem Dominus paralyticam unam, quae per octo annos carrucae superposita Confessoris decubuerat, directis vestigiis, restauravit. Nam asserebat ipse vir Dei sensisse se quasi beati Martini manum, cum infirmae membra, imposito signo crucis, tactu salutari palparet. Advenerat etiam in hac festivitate et Florentianus 1119 major cum Romulfo palatii comite. Quibus non parva admiratio fuit de gloria Confessoris, per quem Dominus talia nunc miracula dignatus est operari. CAPUTtiani majoris memoriam fecimus, quid ab eo didicerim nefas puto taceri. Tempore quodam causa legationis Galliciam adiit, atque ad Mironis regis praesentiam accedens, negotia patefecit injuncta. Erat enim eo tempore Miro rex in
Abbreviated transcription (Latin):
epositio scĩ martini. III Ið Nouembris
Pausauit in pacednĩ Nocte media.
IT̃ INCPIXMEMORIA SECURIREM
uinq: beatorum redinet domus ista coronas
quorumsititulũ legas. et nomina nosces in
caelis. qua escripta manent semper manebunt:
Hicouat exutero sc̃s. baptista iohannis. Nic felix
uictorq piigeruasius almus protasiusq: sacersunt
Hicpersaecula testes quiuerã docuere fidem. cruce
sanguine morteiuncti quinque simuldigiti decorpor xpĩ
efficiunt Cellam magnocertamine palmã per

Expanded text:
depositio sancti Martini. III id. novembris depositio sancti Martini. III id. novembris pausavit in pace Domini, nocte media. Item incipit in memoria securi Remigii. Quinque beatorum retinet domus ista coronas, Quorum si titulos legas et nomina nosces In coelis quae scripta manent semperque manebunt. Hic ovat ex utero sanctus Baptista Johannes. Hic Felix Victorque, piis Gervasius almus, Protasiusque sacer sunt hic per saecula testes, Qui veram decuere fidem cruce, sanguine, morte. Juncti quinque simul digiti de corpore Christi Efficiunt celsam magno certamine palmam Per
Abbreviated transcription (Latin):
martinus caelo p̃minet. hic tumulo sit memor nostri¬
et miserae purgans peccaminauitae occultet meritis
crimina Nostrasuis: IT INABSIDA
Inquo postuitae tempora uiuithonor. Texerat
hic primũ plebeio machina cultu. quae confessori
nonerat aequasuo. Nec desistebatciues onerare
podore. gloria magna uirigratia parua loci.
Antistis sed quinumeratur sextus ab ipso longam
perpetuus sustulit in uidiã internũ remouens modici
penetrale sacelli. Amplaq tectaleuans exteriore
domo. Creueruntq: simul ualido tribuente patrono:
Inspatii sedisconditor in meritis : Quisa lomonia co
potes confligere templo: Septimaq: mundo fabri¬
camira fuit: Naigemmis auro argento sic splen¬
duit illud. Istud trans greditur cuncta metalla
fide. liuor abi mordax absoluanturq: priores:
Nihil nouet aut ad dat garrula posteritas. Dumq
uenit xp̃s populos qui suscitet omnes. Perpetuo
durent culmina perpetui. IT EM INC̃P

Expanded text:
Martinus coelo praeminet hic tumulo. Sit memor Martinus coelo praeminet hic tumulo. Sit memor et miserae purgans peccamina vitae Occultet meritis crimina nostra suis. Item in abside. In quo post vitae tempora vivit honor, Texerat hic primum plebeio machina cultu, Quae confessori non erat aequa suo: Nec desistebat cives onerare pudore Gloria magna viri, gratia parva loci. Antistes sed qui numeratur sextus ab ipso, Longam Perpetuus sustulit invidiam: Internum removens modici penetrale sacelli, Amplaque tecta levans exteriore domo. Creveruntque simul, valido tribuente patrono, In spatiis aedes, conditor in meritis: Quae Salomoniaco potis est confligere templo, Septima quae mundo fabrica mira fuit. Nam gemmis, auro, argento si splenduit illud, Istud transgreditur cuncta metalla fide. Livor abi mordax, absolvanturque priores, Nil novet, aut addat garrula posteritas. Dumque venit Christus, populos qui suscitet omnes, Pedurent culmina perpetui. Item incipit
Abbreviated transcription (Latin):
Inscĩs quicquid signauit paginalibris. In staurantedõ
quomunere gaudent. Caecus claudus inops furiosus
anxius aeger debilis oppressus. captiuus maestus
aegenus. Omne sa postolicis gaudercuratiosignis:
Quiflens ad fuit laetus redit. Omnia cedunt nubilia
quod meritũ turbat medicina. Serenat ex petep̃sidiũ
non frustra haeclimina pulsas. In cunctum pergit
pietas tam prodiga mundum.
IT̃ SUPER ARCŨ ABSIDACIXALTARI¬
Quã metuendus ẽ locusiste uere tẽplũdĩ et porta caeli:
IT CIRCATUM ULUABUNOLATERE
ic conditus ẽ scaẽ memoriae martinus ep̃s. Cuius
anima in manudĩ ẽ. Sed hic totus ẽ praesens
manifestus omnigratia uirtutũ. IT̃ IXAL IOLATER̃
erta menbonum certauit. Cursum consum mauit.
fidem seruauit: Decetero reposita ẽilli corona iustitiae:
quã reddet illidñs in illadie iustus iudex
IT EM DES UPER
onfessor meritis martrr crucea postolus actu

Expanded text:
In sanctis quicquid signavit pagina libris; Instaurante DeoIn sanctis quicquid signavit pagina libris; Instaurante Deo cernis quo numere gaudent Caecu, claudus, inops, furiosus, anxius, aeger, Debilis, oppressus, captivus, moestus, egenus. Omnis apostolicis gaudet curatio signis. Qui flens affuerit laetus redit, omnia cedunt Nubila, quod meritum turbat medicina serenat Expete presidium, non frustra haec limina pulsas; In cunctum pergit pietas tam prodiga mundum. Item super locum absidis in altarQuam metuendus est locus iste vere templum Dei et porta coeli. Item circa tumulum ab uno latere. Hic conditus est sanctae memoriae Martinus episcopus cujus anima in manu Dei est, sed hic totus est praesens manifestus omni gratia virtutum. Item in alio latere. Certamen bonum certavit, cursum consummavit, fidem servavit, de caetero reposita est illi corona justitiae quam reddet illi Dominus in illa die justus judex. Item desuper. Confessor meritis martyr cruce apostolus actu
Abbreviated transcription (Latin):
porrigit. et ipsum depericulo liberat.
CISSIMAXP̃I ECCLESIA. QUAC Ẽ
Ima t̃ omniũ ecclesiarũ quem fundauer̃ a postoli
linguarũ in ea positus. ẽtrhonus ia cobia postoli et
columna inqua uerberatus exp̃s: Fatquis que
solo adclinis mersisti in puluere uultũ : Humidaq
inlisa pressisti luminat̾rae: Attollens oculos trepido
mira culauisu. Concipe et eximio causa cõmitte
patrono: Nulla potest tanta conplecti. paginaures
Quũ quã histiculis cimenta etsaxa notentus Terrenũ
non claudit opus quod regia caeli. Suscipit etrutulis
inscribunt si dera gẽmis. Martinis e quaeris opẽ
trans astra resurgens. Tangepolũ scrutatus in aethere
coetũ : Illic coniunctũ dnõperquire patronum
Sectantẽ aec̃ni semꝑ uestigia regis: Si dubitas ingesa
oculis miracula cerne : Quis famulimeritũ. uerus
saluator honorat: Accedis reliquis int̃totmilia
testes Dum narranda uides sollersetuisa retexis

Expanded text:
porrigit et ipsum de periculo liberat. porrigit et ipsum de periculo liberat. Sanctissima Christi Ecclesia quae est mater omnium Ecclesiarum quam fundaverunt apostoli,linguarum, in ea positus est thronus Jacobi apostoli et columna in qua verberatus est Christus. Quisque solo acclivis mersisti in pulvere vultum, Humidaque illisa  sic  pressisti lumina terrae, Attollens oculos trepido miracula visu Concipe et eximio causam committe patrono. Nulla potest tantas complecti pagina vires; Quanquam his titulis cementa et Saxa notentur, Terrenum non claudit opus quod regia coeli Suscipit et rutulis inscribunt sidera gemmis. Martini si quaeris opem, trans astra resurgens Tange polum scrotatus in aethere coetum. Illic conjunctum Domino perquire patronum Sectantem aeterni semper vestigia regis. Si dubitas, ingesta oculis miracula cerne, Quis famuli meritum verus salvator honorat Accedis reliquis inter tot millia testis, Dum narranda vides sollers et visa retexis,
Abbreviated transcription (Latin):
meat quiiusta p̃catur. Quisquis templadĩ
petiturus menteserena ingrederis. Uenia culpis
deposcereseris nonanimodebes nonuacellarefide:
Quaepetis in petras sipuro pectore poscas fide ut
ipseait. sic tua saluus -eris:
IT IN INTROIT UAPART̃ OCCIDENTS
fateri quisq: uenit sum mouota offerredõ
Quã uis corde tremens supplex genucernuusore:
sicessent operenem pefides uacua ẽ. lege sub hac pa¬
riter locuples pauperq: tenentur:
Cuicensus defitmente probauitopus. Nec quẽ quã
excusat tenuis atq arta facultas:
Affectu constat gloria non p̃tio qui tribuit quȩ¬
cũq: opus ẽ. it plurima confert: Parua licet
dederit maxima quae: uecupit. Inc̃opum
comulos scimus et dona potentũ. Praelatã
Laudari meruit. Iudicis oredĩ.
iscipuli s p̃cipiente dño inmari nauigantibus
uentis flantib fluctib excitatis dñs suꝑ mare
pedib: ambulabat et scõ petro mergente manum

Expanded text:
meat qui justa precatur. Quisquis templa Dei meat qui justa precatur. Quisquis templa Dei petiturus mente serena Ingrederis veniam culpis deposcere seris. Non animo debes non vacillare fide. Quae petis impetras, si puro pectore poscas; Fide, ut ipse ait, sic quoque salvus eris. Item in introitu a parte occidentis stum sermone fateri Quisque venit summo vota offerre Deo. Quamvis corde tremens, supplex genu cernuus ore Si cessent operae nempe fides vacua est. Lege sub hac pariter locuples pauperque tenentur; Cui sensus desit mente probavit opus, Nec quemquam excusat tenuis atque arcta facultas. Affectu constat gloria non pretio; Qui tribuit quaecumque potest is plurima confert; Parva licet dederit maxima quaeque cupit. Inter opum cumulos scimus et dona potentum Praelatam Laudari meruit judicis ore Dei. Discipulis praecipiente Domino in mari navigantibus ventis flantibus, fluctibus excitatis, Dominus super mare pedibus ambulat et sancto Petro mergenti manum
Abbreviated transcription (Latin):
Suppliciter petimus. dones tribuasq benig¬
nus ut nosmet sci acsimul illeiuuent.
IT̃ IL LIC SUPERLOCŨLECTIEIUS
ualia o isticbellantis tela frequenter
pulueris et nebulas squalida cuncta nimis:
Sellula namq fuit requies innocte. silenti
proscãnoaut cathedra haec quoq: selladie:
INCPNT UER̃S BASILICAE
temprimus inturrea parte orientis.
Ingredienstẽplũ refert : ad sublimia uultum :
Excelsus aditus. suscipit alta fides. Esto humilis
sensu. sed spe secta reuocantem:
Martinus reserat quas uenerere fores:
Haectuta ẽ turris trepidis obiecta superbis
Elata excludens. mitia corda tegens. celsior
illatamen quae caeliuexit adarcem:
Martinũ astrigeris ambitiosauiis. unde uocat
populos qui praeuius ad bonaxpĩ. sidereũ
ingressus scĩficauit iter. IT EM ALus
ntraturi aulã ueneransq liminaxpĩ. pellite
mundanastoto depectorecuras. Et desiderus
animũ uacuate profanis. Votorũ compos re¬

Expanded text:
Suppliciter petimus, dones tribuasque benigSuppliciter petimus, dones tribuasque benignus, Ut nosmet sancti ac simul ille juvent. Item illic super locum lecti ejus. Qualia o istic bellantis tela frequenter Pulveris et nebulas squalida cuncta nimis. Sellula namque fuit requies in nocte silenti Pro scamno aut cathedra haec quoque sella die. Incipiunt basilicae. Titulus primus in turre a parte orientis. Ingrediens templum refer ad sublimia vultum, Excelsos aditus suspicit alta fides Esto humilis sensu sed spe sectare vocante II; Martinus reserat quas venerere fores. Haec tuta est turris trepidis objecta superbis Elata excludens, mitia corda tegens. Celsior illa tamen quae coeli vexit ad arcem Martinum astrigeris ambitiosa viis. Inde vocat populos qui praevius ad bona Christi Sidereum ingressus sanctificavit iter. Item alius. Intraturi aulam venerantes lumina Christi Pellite mundanas toto de pectore curas. Et desideriis animum vacuate profanis. Votorum compos re
Abbreviated transcription (Latin):
FENIMUS ENISTUC HIC NEC
personat heu: Venimus enistuc et crucis
arma silent :
Verebellator dnĩ dormit heu. bellator
dormit. desiderandus. homo:
Intremus tamen etfletu p̃cibusq praecemur
Sterna murq: loco quem sanctus flendo riga¬
bat auxilium nobis sp̃s eius erit:
Bellator dormit tunos sed protegexpẽ qui
nondormistas. protegeis rahelem:
IT EM INCELLA ALIA
ic in habitauit dnĩ uestigia. lambens. hic̃¬
hic in habitauit uircrucis armagerens
Hic in habitauit sc̃s purusq sacerdos. hic in habi¬
tauit corporecorde probus.
Hic in habitauit scutum. cuisca fides etumbo
umnbo crucis uerbum splendidus atq: micans:
Hic in habitauit felixheremita subantro.
Nic in habitauit quempa radysus habet:
IT EM INCELLA INTERIORE
caẽ ds̃ miserereloci quem sempera masti.
dilige. multiplica protege sempera ma
Completo qnm̃ pastorẽ temporenostrum
adloca migrasti lucida scã bona
Nos quoq uallatualarum scẽtuarum. pro¬
tege conserua dilige semper ama.

Expanded text:
Venimus en istuc, hic nec nunc personat eheu! Venimus en istuc, et crucis arma silent. Vere bellator Domini dormite pius heu! Bellator dormit desiderandus homo. Intremus tamen et fletu precibusque precemur Sternamusque loco quem sanctus fluendo rigabat; Auxilium nobis spiritus ejus erit. Bellator dormit, tu nos sed protege, Christe, Qui non dormitas protege Israhelem. Item in Cella alia. Hic inhabitavit Domini vestigia lambens, Hic inhabitavit vir crucis arma gerens; Hic inhabitavit sanctus purusque sacerdos, Hic inhabitavit corpore, corde probus; Hic inhabitavit scutum cui sancta fides et Umbo crucis verbum splendidus atque micans. Hic inhabitavit felix heremita sub antro, Hic inhabitavit quem paradisus habet. Item in Cella interiore. Sancte Deus, miserere loci quem semper amasti, Dilige, multiplica, protege, semper ama Completo quoniam pastorem tempore nostrum Ad loca migrasti lucida, sancta, bona; Nos quoque vallatu alarum sancte tuarum Prot ge, conserva, dilige, semper ama.
Abbreviated transcription (Latin):
cum reliquis sacerdotib crucibus paratis
etcerqs: In positamq: ante fonã deder̃ cuncti
uoces psallentiũ in excelso : Tamenadsenesconatũ
protenus sarco fagũ insumma leuita te commotũ
in locoubinuncadoratur. dnõ annuente ꝑducitur:
Quodaduoluntatem sacerdotis compositũ.
dictis etiam missis utuentum ẽ ad conuiuiũ
requirentes sollicite senem : Nequaquam
repereunt. sed nec homo quidem extitit
quieum debasilica exire uidis set: Credo
aliqua fuissetuirtus angelica : quietbeatũ
uirum seuidisse pronuntiauit. et deinceps
nulli conparuit : In quoloco ex illa die
multae uirtutes factae sunt : quae pernegle¬
gentiã non sunt scriptae : Nos uero quedꝰ¬
Nostrotempore aut fieri uidimus ut
factũ certecognouimus silere ne quiuimus

Expanded text:
cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis et cereis, inpositaque antephonam, dederunt cuncti voces psallentium in excelso. Tamen ad senis conatum protinus sarcofagum in summa levitate commotum, in loco ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quod ad voluntatem sacerdotis conpositum, dictis etiam missis, ut ventum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam repperiunt. Sed nec homo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In qmultae virtutes factae sunt, quae per negligentiam non sunt scriptae. Nos vero quantum tempore nostro aut fieri vidimus, aut factum certe cognovimus, silere nequivimus.
Abbreviated transcription (Latin):
initiunt: Ibiq: multitudo totalaborans.
Nihil prorsus pertota diem proficit:
Uigilata deniq: alia nocte mane temptantes :
lterũ nihil omnino agerepotuerunt:
Iunc conturbati atq exterriti quid facerent
nesciebant: Diciteis unus exclericis: scitis
quia posthunc triduũ natalis episcopatus
eius. eẽ consueuerat: et forsitan in hacdie
setrans ferriuosadmonet : Tuncieiuni is
et orationib: aciugi psallentio die noctuq
insistentes triduum illud continuatione
duxerunt: Quarta aut̃die accedentes
ponentesq manus non ualebant penitus
mouerese pulchrum: Pauore autẽ omnes
exterriti. Iam in hoc stantes ut terra uas¬
culum quod detexerant. operirent:
Apparuit eis ueneranda caniciesenes ad
instar niuis candorẽ efferens. dicens seeẽ
abbatem. et aiteis :: Usque quo conturba¬
mini et tardatis. Non uidetis domnum
martinum stantem uobis iuua reparatum.
simanus adponitis. Tunc iactanspalliũ
quo utebatur: posuit manumad sarco fagũ

Expanded text:
iniciunt, ibique multitudo tota laborans, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerunt. Quarta autem die accedentes ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulchrum. Pavore autem omnes exterriti, iam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canities senis, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, ait eis: 'Usquequo conturbamini et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vobis iuvare paratum, si manus adponitis?' Tunc iactans pallium quod utebatur, posuit manum ad sarcofagum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam illud inserere lectioni qualit̃
scm̃eius corpusculum in loco ubinunc
adoratur fuerit angelo annuente trans
osi domni martini: beatus perpetuus
turonicȩ sediscathedrã sortitus ẽ dignita¬
tis:Adeptusq: hunc apicem cum magno
uotorum consensu fundamenta templi
ampliora quamfuerant superbeata
membra locare disposuit: Quo sagaci
insistens studio mirifice mancipauit ef¬
fectui : Dequa fabrica multum quodlo qͣ¬
remur erat. sed quiã praesens ẽ conticere
ex inde melius putauimus: Adueniente
ergo optato tempore sacerdoti ut tẽplũ
dedicaretur et scm̃corpusculum & loco
ubi sepultum fuerat trans feretur:
Conuocauit beatus perpetuus ad diem festũ
uicinos pontifices. sed et abbatum acdiuer¬
sorum clericorum Nonminimam mul¬
titudinem. et quia hoc in kalendis iuliis
a gereuolebat : Uigilata una nocte facto
mane. accepto sarculo terrã quae super
scm̃ erat tumulum coeperunt effodere :
Quode tectomanus ut eum commouerent

Expanded text:
etiam illud inserere lectioni, qualiter etiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno 1008 devotorum consensu, fundamenta templi, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Julii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tuQuo detecto, manus, ut eum commoverent,
Abbreviated transcription (Latin):
mihi ualet sic obdormis se: cuitale
miraculum dñs ostendisse dignatussit :
Nam noueritis fratrem meũ martinũ
meautem eius funeri obsequium prae¬
buisse : peractoq exmore seruitio capi¬
tellum tantum uobis excitantib:: Non
expleui: Tunc illi stupefacti. pariter¬
et admirantes diem et tempus notant
sollicitere quirentes : Qui ipsãdiẽ tempisq
se eius exsequiis deseruisse: Obeatũ uirũ
incuius transitu scõrum canet numerus .
Angelorum exiultat chorus. omniũq
caelestium uirtutum occurrit exercitus
Diabolus praesumptione confunditur.
ecclesia uirtute robatur: Sacerdotes
reuelatione glorificantur: Quem micha¬
hel adsumpsit cumangelis. maria sus¬
cepit cum uirginum choris. Paradisus
retinet laetum cum scĩs: Sed quid nos
inlaudem eius temptamus. Quod non suf¬
ficimus adimplereꝰ Ipse ẽ enim laus illius
cuius laus ab eiusore num quam reces sit.
Namnos utinam uel simplicem possimis
historiam explicare:

Expanded text:
mihi valet sic obdormisse, cui tale mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsam diem tempusquese ejus exsequiis deservisse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare.
Abbreviated transcription (Latin):
inquireret : Qui ueniensea die horaq
manifestissime cognouit. Transisse
beatum uirum quosc̃s seuerinus audiuit
psallentium chorum: Sed etsi ad seueri
recurramus historiam : Ipsa hora eum
reuelatum:
ambrosius cuius hodie flores eloquii
pertotam ecclesiam redolent mediola nensi
ciuitati praeerat episcopus: Cuicelebran¬
ti festa dominicae diei ista erat consuetu¬
do utueniens lector cum libro non antea
legere praesumerit. Quam sc̃s nutuius siss&
Factum est autem ut illa die dominica pro¬
stante quilectionẽ beatipauli ꝓferret :
Beatissimus antestes ambrosius super
scm̃ altare obdormiret : Quod uidentes
multi cum nullus eum penitus excitare
p̃sumeret. transactis fere duarum
aut triumhorarum spatiis excitauer̃ eũ
dicentes : Iamhora praeterit iubeat
domnus lectore lectionem legere :
Exspectat enimpopulus ualde iam lassis
Respondens autem beatus ambrosius
Nolite inquit turbari: multum enim

Expanded text:
inquireret. Qui veniens, eo die et hora inquireret. Qui veniens, eo die et hora manifestissime cognovit transisse beatum Martinum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed et si ad Severi recurramus Historiam, ipsa hora eum revelatum. Ambrosius, cujus hodie flores eloquii per totam Ecclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebrandi festa Dominicae diei ista erat consuetudo, ut veniens lector cum libro suo non antea legere praesumeret quam Sanctus nutu jussisset. Factum est autem ut illa die Dominica, prostante, qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistes Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt eum, 1007 dicentes: Jam hora praeterit. Jubeat domnus lectori lectionem legere; exspectat enim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim
Abbreviated transcription (Latin):
Archidia conus autem coepit sursum
collum extendere: Aures erigere:
et super summis articulis baculo susten¬
tante stare: sed credo eum non fuisse
aequalis meriti A quo haec non merebatur
audiri : Tunc prostratit̃rae ipse pariter
et beatus episcopus dnm̃ dep̃cantur. ut
hoc ei diuina pietas audire permitteret :¬
rectis autem rursum interrogat senes:
Quid audes: Quiait: uoces psallentiũ
tamquam incaelo audio. sed quidsit
prorsus ignoro: Cui ille: e gotibi quid
sit narrabo : Domnus meus martinus
episcopus migrauit ex hocmundo. et
nunc angeli canendo eum deferunt in
excelsum: Etut parumper mora eet̃
ut haec audirentur. diabolus eum cum
iniquis angelis retinere temptauit :
Nihilq: suum in eadem reperiens con¬
fusus abscessit: Quidergo denobis pec¬
catoribus erit sitantum sacerdotẽ uoluit
pars iniqua nocere. Haec sacerdoteloquen¬
te Notatum tempus Archidia conus
turonuͥs misituelocit̃ qui haec diligenter

Expanded text:
Archidiaconus autem coepit sursum Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculo sustentante, stare. Sed credo, eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae ipse pariter et beatus episcopus, Dominum deprecantur, ut hoc ei divina pietas audire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo, et nunc angeli canendo eum deferunt in eut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retinere tentavit, nihilque suum in eodem reperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tanto sacerdoti voluit pars inimica Al., iniqua nocere? Haec sacerdote loquente notavit tempus archidiaconus, et Turonos misit velociter, qui haec diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
laudib: psallentiũ dirigunt copiosum:
De quorum uocibus pictaui expergefacti-
Nihil dethesauro quemcustodiebant
habentes Cum magna confusione ad ꝓ¬
pria sunt reuersi: Quodsiquis requirit
curpost̃ transitum gatianiepĩ. unustantũ
ciuitas turonica sinebenedictione sacerdo¬
tali fuit. Namxpĩani qui eorempore
uidebantur. occulte per latebras diuinũ
officium caelebrabant : Namsiqui
a paganis reperti fuissent xpĩani: Aut
afficiaebantur uerberibus. Aut gladio
truncabantur: A passione ergo drũ
usq ad transitum scĩ martini ANNI¬
DEATUS AUTEMSEUERINUS
colonensis ciuitatis ep̃s uirhonestae
uitae et percuncta laudabilis Dum die
dominico loca scã ex consuetudine post
matutinos cum suis clericis circuiret.
illa hora qua uirbeatus obiit. Audiuit
chorum canencium insublimi: Uocatoq
archidia cono interrogat siaures eius
percuterent uoces quas illeadtentius
audiret: Respondit Nequaquam.
Tunc ille : Diligent̃ inquit ausculta

Expanded text:
laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum,paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anniBeatus autem Severinus Coloniensis civitatis episcopus, vir honestae vitae, et per cuncta laudabilis, dum die Dominica loca sancta ex consuetudine post matutinos hymnos cum suis cilla hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'.