comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
toriã collatura sit. et a te ĩ illũ ꝙͣ ab illo
ĩ te oẽs belli minas ac damna cõu̾ti. te¬
q ĩ suos ingressũ fines archana illiꝰ intͦ¬
spicere ꝙͣ illũ tua ⁊ ĩferre ꝑiculũ ꝙͣ ui¬
tare. Idq si aliũde nescit᷑ur exẽplo ip¬
sius hanibalis notũ fieri qui nõ tm̃ su¬
is s italicis uiribꝰ italiam afflixerit. qd̾
in africa bellanti accidere nequiuisset.
mutandas igꝰ belli uices. meliꝰq hostes
qd̾ diu feterint aliqñ passuros. romanoᷤ
uͦ nõ mͦ plus uiriũ ĩ africa habituroᷤ s
plus etiã aĩoꝵ. qui maiores sẽꝑ eẽ sole.¬
ant ĩuadentibꝰ ꝙͣ inuasis. ꝓ indeut alia
cũta sint paria par utͦbiq difficultas
par labor parq discrimen. illud tñ ad
gloriam romani noĩs ꝑtinere famãq
posteritatis ẽẽ romanis aĩos. nõ solu
ad italiã defendendã s ad africã etia
oppugnãdã. itaq tã et si eque facilite̾

Expanded text:
toriam collatura sit, et a te in illum quam ab illo toriam collatura sit, et a te in illum quam ab illo in te omnes belli minas ac damna converti teque in suos ingressum fines archana illius introspicere quam illum tua; et inferre periculum quam vitare; idque si aliunde nesciretur, exemplo ipsius Hanibalis notum fieri, qui non tantum suis sed italicis viribus Italiam afflixerit, quod in Africa bellanti accidere nequivisset. 54 Mutandas igitur belli vices, meliusque hostes quod diu fecerint aliquando passuros; Romanos vero non modo plus virium in Africa habituros, sed plus etiam animorum, qui maiores semper esse soleant invadentibus quam invasis; proinde, ut alia cunta sint paria, par utrobique difficultas par labor parque discrimen, illud tamen ad gloriam romani nominis pertinere famamque posteritatis, esse Romanis animos non solum ad Italiam defendendam sed ad Africam etiam oppugnandam. 55 Itaque, tametsi eque faciliter
Abbreviated transcription (Latin):
fidente consiliis. de hoc ip̃o int̾ fabiu
maximũ pͥncipẽ tunc senatꝰ. et scipioẽ
p̃claris oratioĩbꝰ altercatũ est. quas ꝗdẽ
ego et si cognitu pulcre eẽnt qr ꝓmisse
tũ breuitati obstabant. et mͥ consulẽs
et lectori p̃tereundas censui. unũ mil¬
latenꝰ silentio obruendũ ratꝰ qd̾ maxĩe
ad ꝑnoscendã aĩ magnitudinẽ huiꝰ de qͦ
loquimur ducis attinet. cũ eĩ fabiꝰ mo¬
dis oĩbus ꝑsuadere niteret᷑ nature or¬
dinẽ eẽ sua pͥus tueri ꝙͣ in uadere alie¬
na nec sat tutũ p̃mẽte italos fines ha¬¬
nibale maria transire nudare patͥa
p̃sidiis suis. ⁊ proxima deserentẽ lõgin¬
qua atq ignota ꝑrũꝑe. eẽ nẽpe uicto¬
ria in italia ꝙͣ in africa nõ mͦ faciliorẽ
s etiam clariorẽ. utrũq constãtissime
ꝑnegauit scipio. nã et tutiꝰ cũ hoste cõ¬
fligere ĩ illiꝰ patria ꝙͣ intua ubi nõ tua¬
ru illi s illius tibi uiriũ accessio ad uic¬

Expanded text:
nter Fabium Maximum principem tunc senatus et Scipionem preclaris orationibus altercatum est. 51 Quas quidem ego, etsi cognitu pulcre essent, quia promisse tamen brevitati obstabat, et michi consulens et lectori pretereundas censui; unum nullatenus silentio obruendum ratus, quod maxime ad pernoscendam animi magnitudinem huius, de quo loquimur, ducis attinet. 52 Cum enim Fabius modis omnibus persuadere niteretur, nature ordinem esse sua prius tueri quam invadere aliena, nec sat tutum premente italos fines Hanibale maria transire, nudare patriam presidiis suis, et proxima deserentem longinqua atque ignota perrumpere, esse nempe victoriam in Itaorem, utrunque constantissime pernegavit Scipio. 53 Nam et tutius cum hoste confligere in illius patria quam in tua, ubi non tuarum illi sed illius tibi virium accessio ad vic
Abbreviated transcription (Latin):
faciem offensi iras et iurgia uictoris
exciꝑet.: atq ita ut sic dixerĩ uultus
sui clipeo fraternũ ꝓtegeret pudore.
qui scipioĩs ad genua ꝓuolutꝰ ⁊ eͣrorẽ
fassus et supplicio qd̾cũq uictori libu¬¬
iss seq fratrẽq suũ offerens humilitᷤ
ueniam cũ petiss acrit̾ quidẽ ip̃e simł¬
q absens frat̾ increpiti quãtũq fla-¬
gitiũ contra se nõ talia meritũ ꝑpetͣs¬
sent admoniti atq edocti tãdẽ ueniã
receꝑunt ab eo qui uix illã negare
didicerat. hanc cũ daret uictis aͣma
nõ abstulit net eoꝵ urbibꝰ p̃sidia ĩpo¬
suit neq ullos accepit obsides. cũ hec oĩa
dedititiis fieri mos antiquus romanoꝵ ẽẽt.
factoq egregio eque u̾bũ addidit magni¬
ficũ. ẽẽ ea dicens haud satis generosa pignͦ¬
ra seruãde fidei de rebelliõe timẽtibꝰ se
nichil inde solicitũ. et illoꝵ fidẽ si qua eẽt

Expanded text:
faciem offersi iras et iurgia victoris faciem offersi iras et iurgia victoris exciperet atque ita, ut sic dixerim, vultus sui clipeo fraternum tegeret pudorem. 36 Qui, Scipionis ad genua provolutus et errorem fassus et supplicio, quodcunque victori libuisset, seque fratremque suum offerens, humiliter veniam cum petisset, acriter quidem ipse simulque absens frater increpiti, quantumque flagitium contra se non talia meritum perpetrassent admoniti atque edocti, tandem veniam receperunt ab eo qui vix illam negare didicerat. 37 Hanc cum daret, victis arma non abstulit nec eorum urbibus presidia imposuit neque ullos accepit obsides, cum hec omnia dedititiis fieri mos antiquus Romanorum esset; factoque egregio eque verbum addidit magnficum, esse ea dicens haud satis generosa pignora servande fidei de rebellione timentibus: se nichil inde solicitum, et illorum fidem siqua esset
Abbreviated transcription (Latin):
latã ac negatã fidẽ. his ac similibꝰ ac.¬
censos ad hostẽ ducit. quẽ cis hiberu
amnẽ quartodecuo dep̃hensũ die
⁊ se p̃lio offerentẽ bis acie uictũ fudit
nõ paͣua hominũ strage. et secũda ꝗdẽ
congressio angusta fuit in ualle ubi
nullus cũ pateret ad fugã exit̾ꝰ pugnꝰ
fuit atrocior cruentior q uictoria. ad
extremũ tñ cesi hostes oẽs qui ĩ ualle
constiterant. capta ĩ suꝑ castra et ĩ his
hominũ triamilia. atq aliaꝵ multi-¬
plex reꝵ p̃da. pars hostiũ quã angu-¬
stie nõ ceꝑant ꝓximũ ĩ tumulũ euecti
tãꝙͣ p̃lii spectatores fuge spaciũ habu¬
ere. int̾ quos fratres ambo belli duces
euaserũt. Qui cũ sese in tutũ recepis-¬
sent damnataq concorditer oĩ spe quã
in armis habuerant ad exꝑtã notãq
mãssuetudinẽ cõfugere decreuissent.
missus est ad romana castra orãdoniꝰ
a fratre. forte ideo qr minor ut ip̃e ĩ

Expanded text:
latam ac negatam fidem. 34 His ac similibus aclatam ac negatam fidem. 34 His ac similibus accensos ad hostem ducit. Quem, cis Hiberum amnem quartodecimo deprehensum die et se prelio offerentem, bis acie victum fudit non parve hominum strage; et secunda quidem congressio angusta fuit in valle ubi, nullus cum pateret ad fugam exitus, pugna fuit atrocior cruentiorque victoria: ad extremum tamen cesi hostes omnes qui in valle constiterant, capta insuper castra et in his hominum tria milia atque aliarum multiplex rerum preda. 35 Pars hostium quam angustie non ceperant, proximum in tumulum evecti tanquam prelii spectatores, fuge spatium habuere, inter quos fratres ambo belli duces evaserunt. Qui cum se se in tutum recepissent, damnataque concorditer omni spe quam in armis habuerant ad expertam notamque mansuetudinem confugere decrevissent, missus est ad romana castra Mandonius a fratre, forte ideo quia minor, ut ipse in
Abbreviated transcription (Latin):
dicte castrensis ĩnotuit exẽplo teͣriti
ac de misericordia diffisi ad armoruz
spem ceptiq ꝑseuerintiã rediere cũ¬
q oĩbus copiis et sotioꝵ auxilio ĩ aci-¬
em sũt reuersi. ꝑuicatia scelerati ho.¬
stis exasꝑatꝰ scipro ⁊ ad plenũ sibi cõci-¬
liatis ⁊ stipendio et oĩ affabilitate ⁊¬
militibꝰ moturꝰ castra magnifice ad¬
hortatꝰ ex̾citũ nõ ut ambiguũ ad bel.¬
lũ s ad certã uictoriã suppliciũq de
ingratis peximeq meritis exigendũ
sequerẽt᷑ se nõ ut paulo ante ad casti¬
gationẽ ciuiũ meste ac lente s ad pe¬
nã hostiũ auide atq alacrit᷑ ꝓperãtẽ.
nõ meritũ nõ patͥa nõ mores nõ studiꝰ
nõ arma/ nõ habitũ nõ linguã nõ aĩos
nõ cõuictũ deniq comune secũ nichil
habentiu p̃t̾ ultro contractũ ac distr¬
actũ fedꝰ leuit̾q datã ⁊ nefarie uio¬

Expanded text:
dicte castrensis innotuit, exemplo territi dicte castrensis innotuit, exemplo territi ac de misericordia diffisi ad armorum spem ceptique perseverantiam rediere, cumque omnibus copiis et sotiorum auxilio in aciem sunt reversi. 33 Pervicacia scelerati hostis exasperatus Scipio et, ad plenum sibi conciliatis et stipendio et omni affabilitate militibus, moturus castra magnifice adhortatus exercitum: non ut ambiguum ad bellum sed ad certam victoriam suppliciumque de ingratis pessimeque meritis exigendum sequerentur se, non ut paulo ante ad castigationem civium meste ac lente, sed ad penam hostium avide atque alacriter properantem, non meritum, non patriam, non mores, non studia, non arma, non habitum, non linguam, non animos, non convictum, denique comune secum nichil habentium preter ultro contractum ac distractum fedus leviterque datam et nefarie vio
Abbreviated transcription (Latin):
maxĩa parte militũ trucidata pene ĩco¬
mitatũ egit in fugã. alterã uͦ mariti¬
mã ꝑ.c. leliũ qui ĩ ip̃o ore t̾ras ĩgrediẽ¬
tis oeteani cũ adherbale carthaginen¬
siu p̃tore cõgressus eũq abeuntẽ asse¬
cutꝰ cũ hostibꝰ simulac pelago pugnãs
uicit. et parte nauiu opp̃ssa fugere
ĩ africã coegit. Scipio seditiõe militũ cõ¬
posita sic ut neq iustitia sceleratis ne.¬
q clementia deeẽt errãtibꝰ. ad rebelli¬
onẽ hostiũ cõpenscendã ex ordine aĩu
conu̾tit. Indibilis ac mandoniꝰ fratres
qui endẽ spe qua milites leuitate bar¬
barica rebellarant. cognoscẽteᷤᷤ tandẽ
sue spei suiq cõsilii uanitatẽ sensim
ab ancipiti ac feruida cõspiratione
refrixerant. suspẽsisq aĩs expectãteᷤᷤ
discordie militaris euẽtũ. spemĩtesq
si militibꝰ peꝑciss qui quo plus fidei
deberent eo plus ꝑfidie admisissent

Expanded text:
maxima militum parte trucidata, pene incomaxima militum parte trucidata, pene incomitatum egit in fugam; alteram vero maritimam per C. Lelium, qui in ipso ore terras ingredientis occeani cum Adherbale Carthaginensium pretore congressus eumque abeuntem assecutus, cum hostibus simul ac pelago pugnans, vicit et parte navium oppressa fugere in Africam coegit. 31 Scipio, seditione militum composita sic ut neque iustitia sceleratis neque clementia deesset errantibus, ad rebellionem hostium compescendam ex ordine animum convertit. Indibilis ac Mandonius fratres, qui eadem spe qua milites et levitate barbarica rebellarant, cognoscentes tandem sue spei suique consilii vanitatem, sensim ab ancipiti ac fervida conspiratione refrixerant, suspensis animis expectantes discordie militaris eventum sperantesque, si militibus pepercisset, qui quo plus fidei deberent eo plus perfidie admisissent,
Abbreviated transcription (Latin):
carnifices atq atrocis ĩstrumenta suppli¬
cii reꝵq et uocũ tenor multiplex/ ita
oĩu oculos auresq cõpleuerant ut cũ
triginta noxii tot eĩ in cõsilio dep̃hẽsi
damnatiq erant / nudi et alligati ad
palũ more maioꝵ et uirgis cesi ꝑcussi¬
q seturibꝰ mactarent᷑: nulliꝰ nõ dicam
clamor aut querela s ne uox ꝗdẽ aut
gemitꝰ ullus erũꝑet. tantꝰ metus ac toͣ¬
por incessent. Sic punitis sontib ꝗbꝰ
parci nequi uerat. ⁊ eietris cadaueribꝰ
ac lustrato loco/ ceteri uenia accepta
sacramento ĩ u̾ba ducis apd̾ tͥbunos ⁊¬
militũ renouato ad obseqũ rediere. ita
oẽs pars neꝗtie debitũ pars indebitu
militie scipendiũ ꝑcepũt. sic finita sedi¬
tio est. ¶hec int̾ duas uictorias uno tem¬
pore ꝑ legatos adeptꝰ est scipio. altem
terrestrẽ ꝑ.l. martiũ qui ad betĩ ãne
p̾fectũ magoĩs hannonẽ spoliatũ castͥs

Expanded text:
carnifices atque atrocis instrumenta supplicarnifices atque atrocis instrumenta supplicii rerumque et vocum terror multiplex ita omnium oculos auresque compleverant ut, cum triginta noxii tot enim in consilio deprehensi damnatique erant nudi et alligati ad palum more maiorum et virgis cesi percussique securibus mactarentur, nullius non dicam clamor aut querela sed ne vox quidem aut gemitus ullus erumperet. Tantus metus ac torpor incesserat! 29 Sic punitis sontibus quibus parci nequiverat et eiectis cadaveribus ac lustrato loco, ceteri venia accepta, sacramento in verba ducis apud tribunos militum renovato, ad obsequium rediere; ita omnes, pars nequitie debitum pars indebitum militie stipendium perceperunt. Sic finita seditio est. 30 Hec inter duas victorias uno tempore per legatos adeptus est Scipio: alteram terrestrem per L. Martium, qui ad Betim amnem prefectum Magonis Hannonem spoliatum castris,
Abbreviated transcription (Latin):
bulentissimas attollit̾ tẽpestates. deĩde
iniquitate atq ĩdignitate seditioĩs auc¬
toꝵ et publice credulitatis insania mł¬
tis u̾bis exaggerata oĩu q oculis ĩgesta
eo quidẽ ꝑpetua oratione descendit ut
concluderet sibi decepte multitudĩs peĩ¬
tẽtia ac pudorẽ ꝓ supplicio satis eẽde
reliquo ⁊ obliuionẽ futurã et silentiu.
neq ũꝙͣ se aliquid illis exprobraturũ.
at uͦ atriũ umbrũ ⁊ albiũ calenũ ꝗ
seditiosi duces ex̾citꝰ fuissẽt atq eor
cõplices qui eis indignũ illd̾ ĩꝑ̾u detu¬
lissent morte merita flagitiũ luituroᷤ.
quo spectaculo nõ debere alios acerba¬
ri s gaudere. qr cũ uniu̾sa rem pu¬
blicã tũ p̃cipue illos quibꝰ hanc offude.¬
rant infamie nebulã offendissent. ꝗbus
dictis subito circũ fusi fragor ex̾citꝰ ⁊ hoͣ¬
rendꝰ armoꝵ crepitꝰ exauditꝰ. ⁊ cruenti

Expanded text:
bulentissimas attollitur tempestates; deinde, bulentissimas attollitur tempestates; deinde, iniquitate atque indignitate seditionis auctorum et publice credulitatis insania multis verbis exaggerata omniumque oculis ingessa, eo quidem perpetua oratione descendit, ut concluderet sibi decepte multitudinis penitentiam ac pudorem pro supplicio satis esse, de reliquo et oblivionem futuram et silentium, neque unquam se aliquid illis exprobraturum; at vero Atrium Umbrum et Albium Calenum, qui seditiosi duces exercitus fuissent, atque eorum complices, qui eis indignum illud imperium detulissent, morte merita flagitium luituros; quo spectaculo non debere alios acerbari sed gaudere, quia cum universam rempublicam tum precipue illos, quibus hanc offuderant infamie nebulam, offendissent. 28 Quibus dictis subito circumfusi fragor exercitus et horrendus armorum crepitus exauditus, et cruenti
Abbreviated transcription (Latin):
insanientis ex̾citꝰ accusata se paratũ ait
facile credere paucoꝵ eam ĩsaniã fuis¬
se nõ oĩu. ne si oĩu fuiss sine numis
mlto sanguine expiari tãtũ scelus tãq
ĩmane nõ poss. ad quod expiandũ ĩ uitꝰ
ip̃e ac mestꝰ accederet. tã ꝙͣ ad curanda
uulnera que nͥ eẽnt attrectata atq ex¬
purgata putrescerent. neq aliter ad su-¬
ppliciũ se ciuiu ꝙͣ ad setandas partes
sui corporis uenire que si uano metu
aut misericordia negligant᷑ reliquas
contagio infecture sint. neq uͦ ullo paᷤᷤ¬
to uelle se opinari suã mortẽ oĩbꝰ exop¬
tatã qd̾ si crederet ꝓmptũ eẽ se ĩ cõspec¬
tu oĩu sponte mori. neq de uita suis ci¬
uibus odiosa ullã se ꝑcipe uoluptatem
posse. ad excusationẽ uͦ multitudinis ⁊
cui parabat ignoscere freto illã dixit
esse similimã qd̾ ꝑ se trãquillũ uentis
hinc atq hinc flantibꝰ agitat᷑. inq tur¬

Expanded text:
insanientis exercitus accusata, se paratum ait insanientis exercitus accusata, se paratum ait facile credere paucorum eam insaniam fuisse non omnium ne, si omnium fuisset, sine nimis multo sanguine expiari tantum scelus tamque immane non posset, ad quod expiandum invitus ipse ac mestus accederet, tanquam ad curanda vulnera que nisi essent attrectata atque expurgata putrescerent; neque aliter ad supplicium se civium quam ad secandas partes sui corporis venire, que si vano metu aut misericordia negligantur reliquas contagio infecture sint; neque vero ullo pacto velle se opinari suam mortem omnibus exoptatam, quod si crederet promptum esse se in conspectu omnium sponte mori, neque de vita suis civibus odiosa ullam se percipere voluptatem posse. 27 Ad excusationem vero multitudinis, cui parabat ignoscere, freto illam dixit esse simillimam, quod per se tranquillum ventis hinc atque hinc flantibus agitatur inque tur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cõspettus ad tͥbunal scipio nõ eo uultu
quem stulti sibi finxerant morbo scil
exangui et pallido s uiuaci ac minaci
et qualẽ int̾ p̃lia nũꝙͣ se uidisse memi¬
nerant. õem cõp̃ssit audaciam. Ueͣsi alt̾
in alteꝵ cõsternati oẽs ac deiecti cõstite¬
runt. et uelut e somnio exꝑrecti ꝗd
egissent ubi eẽnt intelligere ĩcipiẽtes.
dux aliꝙͣdiu tacitꝰ cũ sediss nũciato tã.¬
dem ꝓductos in foꝵ reos ⁊ parata q̃ ĩ
rem eẽnt oĩa ĩdicto p̃conis uoce silẽtio
exorsus orationẽ habuit. qua nescio an
ulla ũꝙͣ acrior simul ac dulcior audita
sit. cuius hec sũma fuit. ut se dubru
incipiens diceret quibꝰ u̾bis apd̾ suu
loqueret᷑ ex̾citũ anut milites ciuesq
an ut hostes alloq̃ret᷑. cũ et uultꝰ ⁊ cor¬
pora et habitũ et sermonẽ patͥu cõtͣq
et actꝰ et aĩos intueret᷑ hostiles et patͥe
ꝓditores. de hinc iniquitate consilioru

Expanded text:
et conspectus ad tribunal Scipio, non eo vultu et conspectus ad tribunal Scipio, non eo vultu quem stulti sibi finxerant, morbo scilicet exangui et pallido, sed vivaci ac minaci et qualem inter prelia nunquam se vidisse meminerant, omnem compressit audaciam; versi alter in alterum, consternati omnes ac deiecti constiterunt et, velut e somnio experrecti, quid egissent ubi essent intelligere incipientes. 25 Dux aliquandiu tacitus cum sedisset, nuntiato tandem productos in forum reos et parata que in re essent omnia, indicto preconis voce silentio exorsus orationem habuit, qua nescio an ulla unquam acrior simul ac dulcior audita sit. 26 Cuius hec summa fuit, ut se dubium incipiens diceret quibus verbis apud suum loqueretur exercitum, an ut milites civesque an ut hostes alloqueretur, cum et vultus et corpora et habitum et sermonem patrium, contraque et actus et animos intueretur hostiles et patrie proditores; dehinc iniquitate consiliorum
Abbreviated transcription (Latin):
oportune atq optato aduenire illos sub
abscessũ maioris ex̾citꝰ ne dux solus remane¬
ret. ad hunc maxime modũ ꝑ tͥbunoᷤᷤ ꝗbus
id negotiũ datũ erat solert̾ et comite̾ ꝑ
hospitia diuisi oes. et p̃cipue seditioĩs auc¬
tores. blando sermone excepti. qd̾q ꝑ le¬
titiam clam subrepit. largo mero obruti
ac deuincti nõ multo post cuta noctis in¬
tempeste silentiũ cõsopiti absq ullo strepi¬
tu cathenis additis unciũt᷑. ubi illuxit
ex̾citꝰ qui rei nesciꝰ abire iam ceꝑat. ad poͣ.¬
tã detentꝰ et redire iussus erat poͣteq ur¬
bis oẽs obstructe adhibitiq custodes. ne qͣ
dilabi aliquis ad fugã posset. tũ demũ ad
cõtionẽ sucroniani milites ducis ĩꝑio euo¬
cantur. simulq oẽs illis paucis exceptis
qui ĩuinculis erãt. nõ fidentes mͦ s clamo¬
si conueniũt ac fremẽtes. Int̾a et reductꝰ
armatꝰ excitꝰ inermẽ obsederat cõtionẽ.

Expanded text:
oportune atque optato advenire illos sub oportune atque optato advenire illos sub abscessum maioris exercitus, ne dux solus remaneret. 22 Ad hunc maxime modum per tribunos, quibus id negotium datum erat, solerter et comiter per hospitia divisi omnes; et precipue seditionis auctores blando sermone excepti, quodque per letitiam clam subrepit, largo mero obruti ac devincti, non multo post circa noctis intempeste silentium consopiti absque ullo strepitu cathenis additis vinciuntur. 23 Ubi illuxit exercitus, qui rei nescius abire iam ceperat, ad portam detentus et redire iussus erat, porteque urbis omnes obstructe adhibitique custodes nequa dilabi aliquis ad fugam posset. Tum demum ad contionem sucroniani milites ducis imperio evocantur, simulque omnes, illis paucis exceptis qui in vinculis erant, non fidentes modo sed clamosi conveniunt ac frementes. 24 Interea et reductus armatus exercitus inermem obsederat contionem,
Abbreviated transcription (Latin):
me irent. placuitq et tutiꝰ uisu ẽ oẽs fac¬
to agine ꝓficisci. Scipio interĩ suphis ml.¬
ta delibem̃s tandẽ ne qua suspicio oriretuͣ
de pena militũ cõsultari s aliud actũ crede¬
retur ꝓfectionẽ legionũ sub silano duce
adu̾sus hispanos rebellante̾ cõsilio digressꝰ
carthagini appinquãtibꝰ nũtiata ẽ ⁊ oĩs
radicitꝰ cõuulsus est pauor. ⁊ letitie młtũ
suꝑadditũ opinãtibꝰ ducẽ si quid atrotius
aĩo uolueret neqͥꝙͣ a se copias dimi̾suru.
⁊ ut sunt nocentiu spes illud quoq sibi fĩ¬
gentibꝰ nõ se ĩ arbitrio incomitati ducis s
eoꝵ ĩ arbitrio futuꝵ ducem. Int̾ has cogi¬
tatioes urbem introeũtes ad uesperã ĩue¬
nerunt ex̾citũ alteꝵ arma soliaite equoq
et cibos crastino itineri p̃paratẽ. qͦ magis
magisq in opinione firmati sunt. accesse¬
runt occurentiũ u̾ba ad fallendũ efficatia

Expanded text:
me irent; placuitque et tutius visum est omnes facme irent; placuitque et tutius visum est omnes facto agmine proficisci. 19 Scipio interim super his multa deliberans, tandem, nequa suspitio oriretur de pena militum consultari sed aliud actum crederetur, profectionem legionum sub Sillano duce adversus Hispanos rebellantes concilio digressusCarthagini appropinquantibus nuntiata est, et omnis radicitus convulsus est pavor et letitie multum superadditum, opinantibus ducem, siquid atrocius animo volveret, nequaquam a se copias dimissurum et, ut sunt nocentium spes, illud quoque sibi fingentibus, non se in arbitrio incomitati ducis sed eorum in arbitrio futurum ducem. 21 Inter has cogitationes urbem introeuntes ad vesperam, invenerunt exercitum alterum arma solicite equosque et cibos crastino itineri preparantem, quo magis magisque in opinione firmati sunt; accesserunt occurrentium verba ad fallendum efficacia:
Abbreviated transcription (Latin):
ducem certiorẽ de innocentia ex̾citꝰ ac de
ueritate facturos. ip̃m et ad ueniã ⁊ ad
p̃miu pari aĩ lenitate facillimũ et fuisse
semꝑ et futuꝵ eẽ. Scipio re ut erat ĩtel¬
lecta exactroribꝰ tͥbutoꝵ cucũqͣ dispersis
ꝑ stipẽdiarias ciuitates psoluẽdi stipẽdii
spem ostendit: edictũq ꝓposuit ut caͣtha¬
ginẽ uenirent seu simul oẽs seu diuisim
qui stipendiũ ꝑcepturi ẽẽnt. militẽ ergo
quoꝵ aĩos pͥmũ tͥbunoꝵ u̾ba mollierãt de¬
inde etiam ĩ spem bonã edictũ suiducis ⁊¬
erexerat multa deliberantes decreuere
nõ ut utiliꝰ mͦ s ut necessariũ unicũq re¬
fugiu: notã et sepe etiã hostibꝰ nõ negatã
illius misericordiã exꝑiri. cause ipsi sue
more hominũ fauentes. et grauia facta
militalit̾ sine cede sine sanguĩe nil mag¬
no dignũ supplicio gestũ ẽẽ. de eo quidẽ du¬
bitatũ anoẽs an singule ad stipendiũ tur¬

Expanded text:
ducem certiorem de innocentia exercitus ac de ducem certiorem de innocentia exercitus ac de veritate facturos; ipsum et ad veniam et ad premium pari animi lenitate facillimum et fuisse semper et futurum esse. Scipio re ut erat intellecta, exactoribus tributorum circunquaque dispersis per stipendiarias civitates, persolvendi stipendii spem ostendit edictumque proposuit ut Carthaginem venirent, seu simul omnes seu divisim, qui stipendium percepturi erant. 18 Milites ergo, quorum animos primum tribunorum verba mollierant deinde etiam in spem bonam edictum sui ducis erexerat, multa deliberantes decrevere, non ut utilius modo sed ut necessarium unicumque refugium, notam et sepe etiam hostibus non negatam illius misericordiam experiri, cause ipsi sue more hominum faventes et gravia facta militariter sine cede sine sanguine, nil magno dignum supplicio gestum esse. De eo quidem dubitatum, an omnes an singule ad stipendium tur
Abbreviated transcription (Latin):
militonibꝰ usurparãt sua ĩ capita retasuraᷤᷤ
ĩsilentio formidantes. ꝓinde tͥbuni quos
a duce missos diximꝰ cũ in castia uenissẽt
et tabernacula et cõuentꝰ colloquẽtiũ cir-¬
cuibant nich rep̃hendentes. nich̾ magno.¬
ꝑe uestigantes s trãquilla fronte et miti
uoce uelut amicabilit̾ admirãtes et q̃rẽ¬
tes quid sibi uellet ea nouitas q̃nã cau¬
sa tã fidos cõstantesq aĩos cõcitasset: re̾põ¬
su unũ ab oĩbꝰ reddebatur Stipendium
eqͦ ampliꝰ dilatũ ⁊ nocentibꝰ ꝗdẽ ꝓmpta
supplicia p̃mia uͦ benemeritis tarda eẽ.
aduersus hec tͥbum haud ĩ iustã queri¬
monie cãm dicere excusari aũt dilatio¬
ne nota ducis egritudĩe. letãdũ sane
ut in tali re habendãq diis gratiã ꝙ tu-¬
multꝰ qui sepe paͣus excausis ĩ ĩmẽsum
crescit suis se finibꝰ tenuisset. nich̾q p̃t̾
u̾ba impiu aut asꝑu ĩcidisset. se uͦ mox

Expanded text:
militonibus usurparant, sua in capita recasuras militonibus usurparant, sua in capita recasuras in silentio formidantes. 16 Proinde tribuni, quos a duce missos diximus, cum in castra venissent, et tabernacula et conventus colloquentium circuibant nichil reprehendentes nichil magnopere vestigantes, sed tranquilla fronte et miti voce velut amicabiliter admirantes et querentes quid sibi vellet ea novitas, quenam causa tam fidos constantesque animos concitasset. Responsum unum ab omnibus reddebatur: stipendium equo amplius dilatum et nocentibus quidem prompta supplicia, premia vero benemeritis tarda esse. 17 Adversus hec tribuni haud iniustam querimonie causam dicere; excusari autem dilationem nota ducis egritudine; letandum sane ut in tali re habendamque diis gratiam quod tumultus, qui sepe parvis ex causis in immensum crescit, suis se finibus tenuisset nichilque preter verba impium aut asperum incidisset; se vero mox
Abbreviated transcription (Latin):
rem tãdẽ ĩ partẽ inclinãte sententia ut
punitis seditioĩs autoribꝰ multitudimi
parceret᷑ obtentũ est. Ipse quidẽ alto cõ-¬
silio dolorẽ suũ ꝓpositũq dissimulans
seditiosa in castra tͥbunos militũ septẽ
misit. quid agi uellet instructos. ꝗ pͥma
licet facie quasi ipsoꝵ ĩ ꝑnitiẽ missi oĩu
oculos offendissẽt benignis tñ d̾ind̾ ser¬
moĩbꝰ sedauerunt aĩos iam anten au¬
dita sui ducis cõualescentia lentescẽtes
nẽpe quos intꝰ conscientia/ extra aũt hispa¬
noꝵ rebellio ĩ qua spem habebant ad be¬
ne ualentis scipioĩs famã omissa deiete¬
rat. unoqͦ se se sensim a suspitiõe iniꝗ
cõsilii retrahente/ ita ut iam dissensioĩs
soliduces ab aliis linq̃rẽt᷑ nullũ culpe sue
felicẽ exitũ augurantes iamq ĩiusta po¬
testate iuste iudiciũ subitum̃ ⁊ secures ⁊
quas uana spetie delusi deferentibꝰ lic cõ¬

Expanded text:
rem tandem in partem inclinante sententia, ut rem tandem in partem inclinante sententia, ut punitis seditionis auctoribus multitudini parceretur obtentum est. Ipse quidem alto consilio dolorem suum propositumque dissimulans, seditiosa in castra tribunos militum septem misit, quid agi vellet instructos. 15 Qui prima licet facie quasi ipsorum in perniciem missi omnium oculos offendissent, benignis tamen deinde sermonibus sedaverunt animos, iam antea audita sui ducis convalescentia lentescentes; nempe quos intus conscientia extra autem Hispanorum rebellio, in qua spem habebant, ad benevalentis Scipionis famam omissa deiecerat, unoquoque se se sensim a suspitione iniqui consilii retrahente ita ut iam dissentionis soli duces ab aliis linquerentur, nullum culpe sue felicem exitum augurantes, iamque iniustam potestatem iuste iudicium subituram et secures, quas vana specie delusi deferentibus licet com
Abbreviated transcription (Latin):
beneficiis astricti. hi uidentes inde carthagi¬
nenses finibꝰ suis pulsos hĩc romanũ ducẽ
e medio subtractũ audiẽtes romanãq po¬
tentiã morte uiri uniꝰ extinctã suspicati
et sic undiq liberande hispanie seu ueriue
arripiende tirannidis tp̃s aduenisse ere¬
xere aĩos nominatĩ indibilis atq mãdo¬
niꝰ fratres illi de quibꝰ supͣ diximꝰ collectis
uiginti milibꝰ peditũ ac duobꝰ milibꝰ ⁊ ꝗn¬
gentis equitibꝰ ad hec nefariũ concitatis
in bellũ ꝓximis. ⁊ sue fidei ⁊ benĩficentie
ducis obliti ĩpio atq ingrato aĩo rebella¬
runt. His ita se habentibꝰ scipio p̾t̾ homi¬
nũ spem sanitati redditꝰ utrũq motũ soli¬
ta uirtute cõpescuit. et seditionẽ quidem
gandis ꝙͣ seditioĩbus placandis exꝑtior
alt̾nãtibꝰ ageret᷑ curis ne uł equo durior
ĩ insontes uł lenior eẽt innoxios deq hoc
ip̃o uarie incõsiliis agitatũ eẽt humaĩo¬

Expanded text:
beneficiis astricti. Hi, videntes inde Carthagibeneficiis astricti. Hi, videntes inde Carthaginenses finibus suis pulsos hinc romanum ducem e medio subtractum audientes, romanamque potentiam morte viri unius extinctam suspicati et sic undique liberande Hispanie seu verius arripiende tyrannidis tempus advenisse, erexere animos. Nominatim Indibilis atque Mandonius, fratres illi de quibus supra diximus, collectis viginti milibus peditum ac duobus milibus et quingentis equitibus, ad hec nefarium concitatis in bellum proximis, et sue fidei et beneficientie ducis obliti impio atque ingrato animo rebellarunt. 13 His ita se habentibus, Scipio, preter hominum spem sanitati redditus, utrunque motum solita virtute compescuit et seditionem quidem gandis quam seditionibus placandis expertior, alternantibus ageretur curis, ne vel equo durior in insontes vel lenior esset in noxios, deque hoc ipso varie in consiliis agitatum esset, humanio
Abbreviated transcription (Latin):
malis hispania ne quid otii solicitꝰ dux
haberet neue ũꝙͣ tantꝰ bellator absq ⁊
bello eẽt ab hostibꝰ feriantẽ moͣbꝰ ĩuasit.
siue is celi mutatione seu ĩmodico labore
quẽ ĩ p̃liis ꝓuoluptate subibat nimioq
solis ardore cõtractꝰ. zacebat eger scipio.
imo uͦ res publica languebat. romanu¬
q nomen atq ĩꝑiu egrotabat. quid eĩ
euentuꝵ rear tũc fuisse. si eũ ĩ matura
mors patͥe abstuliss. cũ uerã moͣbi famã
falsus rumor mortis ĩsecutꝰ tãtos undiq
motꝰ exciuerit seditionẽ ĩ castͥs rebelli-¬
onẽ ĩ prouĩcia. frant octomilia romãe
militie ad sucronẽ. frenũ uicinaꝵ gen¬
tiu. hi iam pͥdẽ fremere soliti. audita
tandẽ moͬte ducis sacramẽto sese liberos
rati cõtẽpta reuerentia tͥbunoꝵ ⁊ iugo
discipline militaris excusso nouis sibi du¬
cibꝰ electis multa turpia ⁊ illicita ꝑpetra.¬
runt. erãt et hispanie pͥncipes federibꝰ ac

Expanded text:
citus dux haberet neve unquam tantus bellator absque bello esset, ab hostibus feriantem morbus invasit, sive is celi mutatione seu immodico labore quem in preliis pro voluptate subibat nimioque solis ardore contractus. 10 Iacebat eger Scipio; imo vero respublica languebat romanumque nomen atque imperium egrotabat. Quid enim eventurum rear tunc fuisse, si eum immatura mors patrie abstulisset, cum veram morbi famam falsus rumor mortis insecutus tantos undique motus exciverit: seditionem in castris, rebellionem in provincia? 11 Erant octo milia romane militie ad Sucronem, frenum vicinarum gentium. Hi iampridem fremere soliti, audita tandem morte ducis sacramento se se liberos rati, contempta reverentia tribunorum et iugo discipline militaris excusso, novis sibi ducibus electis, multa turpia et illicita perpetrarunt. 12 Erant et Hispanie principes federibus ac
Abbreviated transcription (Latin):
ut hactenꝰ uisi sumꝰ. hoc pͥdẽ massinis¬
sa ꝑ se ip̃m apd̾ leliũ questꝰ est. hoc i¬
nunc metũ Si phax ꝑ legatos querit᷑ꝰ¬
suo iure postulans si belli cõsiliũ fotasse
mutauimꝰ id sibi ĩ tẽpore notũ fieri qͦ
faciliꝰ regno rebusq suis adhuc stãtibus
ꝓuideat. pinde festinandũ undiq nobis
est ꝙ hec nr̃a cũtatio nil nͥ dedet̾ nobis
hostibꝰ consultãdi spatiũ amicis sotiisq
ꝑiculũ ⁊ ut sunt animi hominũ uolu¬
biles forsan et mutatiõez ꝓpositi alla¬
tura sit. his addidit parata eẽ oĩa edi¬
xitq diem certã qua oẽs nauales ac teͣ¬
restres copie li libeũ cõuenirent. ind̾ eĩ
sibi classem soluere iteͣq ingredi aĩum
ẽẽ. qui breuissimꝰ in africã est trãsitus.
Ita sub obtẽtu regie legatioĩs que ad in

Expanded text:
ut hactenus visi sumus. Hoc pridem Massinisut hactenus visi sumus. Hoc pridem Massinissa per se ipsum apud Lelium questue est, hoc nunc mecum Siphax per legatos queritur, iure postulans, si belli consilium fortasse mutavimus, id sibi in tempore notum fieri, quo facilius regno rebusque suis adhuc stantibus provideat. Proinde festinandum undique nobis est, quod hec nostra cuntatio nil nisi dedecus nobis, hostibus consultandi spatium, amicis sotiisque periculum et, ut sunt animi hominum volubiles, forsan et mutationem propositi allatura sit’. 104 His addidit parata esse omnia edixitque diem certam, qua omnes navales ac terrestres copie Lilibeum convenirent: inde enim sibi classem solvere iterque ingredi animum esse qui brevissimus in Africam est transitus. Ita sub obtentu regie le
Abbreviated transcription (Latin):
tis ac iuriũ decreuiss. ingens tñ et ĩuic¬
tus aĩus/ oĩa ex alto despiciens atq in¬
fin se uidens. legatis ꝙͣ pͥmũ abire iussis
literas ad Siphacẽ dedit. quibꝰ illũ uehe¬
ment̾ admonuit uideret quid ageret
quo ꝑgeret. quid consilii caper/ nõ de¬
cere regẽ leuibꝰ imo nullis ex causis fir¬
mati secũ federis obliusci. neq pͥuatũ
ius hospicii secũ neq publicã societatẽ
cũ populo romano diuiniq et humaĩ
iuris autoritatẽ postremo neq fide
dubiũ erat. quin magnũ aliꝗd attuliᷤᷤ¬
sent. ꝙͣꝙͣ quid aut quale illud ignotũ
eẽt ueritꝰ ne ut fit occultata diligẽtiꝰ
ueritas sese maior erũpet unde mili¬
tũ feruor cognita tanti regis alienati¬
one lentesceret uocato ad cõtionẽ ex̾¬
cusant. orantes ut discussis morulis
copie oẽs ĩ africã trãsportẽt᷑. ne uocãti
nos fortune defuisse ꝑ ignauiã uideam᷑

Expanded text:
tis ac virium decrevisset, ingens tamen et invictis ac virium decrevisset, ingens tamen et invictus animus omnia ex alto despiciens atque infra se videns, legatis quam primum abire iussis, literas ad Siphacem dedit quibus illum vehementer admonuit: videret quid ageret, quo pergeret, quid consilii caperet; non decere regem levibus imo nullis ex causis firmati secum federis oblivisci, neque privatum ius hospitii secum, neque publicam sotietatem cum populo romano divinique et humani iuris autoritatem, postremo neque fidemdubium erat quin magnum aliquid attulissent, quanquam quid aut quale illud ignotum esset, veritus ne, ut fit, occultata diligentius veritas se se maior erumperet, unde militum fervor cognita tanti regis alienatione lentesceret, vocato ad contionem execusant, orantes ut discussis morulis copie omnes in Africam transportentur, ne vocanti nos fortune defuisse per ignaviam videamur,
Abbreviated transcription (Latin):
iugis captũ illetebris hortat᷑ uti legatoᷤᷤ
ĩ siciliã ad scipionẽ mittat qui denũ¬
tient regẽ hasdrubali quẽ ĩ sua domo
uiderit. nõ amicitie tm̃ atq hospitii
ueteris s noue ĩsup affinitatis popu-¬
loq carthaginẽsi publicoꝵ fedeꝵ uin¬
dis obstrictũ memorẽ tñ contracte pͥ¬
us secũ amicitie monere ne fortassis
ĩ africã eatranseat fiducia. nã ꝙͣ diu
ꝓcul ut hactenꝰ bellũ genit. posse qͦq
se mediũ tenere. ubi pͥmũ terrã afri¬
cã attigerit penitꝰ nõ posse natura ĩsi-¬
tos affectꝰ exuere. et patrie et uxoris
⁊ soceri ⁊ parẽtũ. orare magnopere
ne quã sibi necessitatẽ frangende ami¬
citie dux romanꝰ ĩponeret. legati cu
Siracusis solicitũ scipionẽ ĩuenissent
mandata regis exponũt. ille aũt tãet¬
si nõ ignoraret quãtũ sibi mutatiõe re¬
gis ad executionẽ cepti oꝑis. oportunita¬

Expanded text:
iugis captum illecebris hortatus uti legatos iugis captum illecebris hortatus uti legatos in Siciliam ad Scipionem mittat, qui denuntient regem Hasdrubali, quem in sua domo viderit, non amicitie tantum atque hospitii veteris sed nove insuper affinitatis populoque Carthaginensi publicorum federum vinclis obstrictum: memorem tamen contracte prius secum amicitie, monere ne fortassis in Africam ea transeat fiducia; nam quandiu procul ut hactenus bellum gerat, posse quoque se medium tenere; ubi primum terram Afri attigerit, penitus non posse natura insitos affectus exuere et patrie et uxoris et soceri et parentum; orare magnopere nequam sibi necessitatem frangende amicitie dux romanus imponeret. 101 Legati cum Siracusis solicitum Scipionem invenissent, mandata regis exponunt. Ille autem, tametsi non ignoraret quantum sibi mutatione regis ad executionem cepti operis oportunita
Abbreviated transcription (Latin):
phacis aĩu ad se fracta romanoꝵ ami¬
citia reu̾ti. huiꝰ rei auctor Gisgonis has¬
drubal erat. qui filiã adultã formosã¬
q habẽs cui Sophonisba nomẽ fuit ea
cõditione illã regi despõsauerat etq
ꝓposito ut sue rei publice p̃sidiũ illd̾
ingens et quo nullũ maiꝰ in africa eẽt
pͥdẽ ꝑditũ restauraret. ac ne cũtando
Scipioni spaciũ daret pͥus ĩ africã pene¬
trandi cuiꝰ p̃sentia quid alliciendis aĩs
ualeret exꝑtꝰ norat. acceleratis nup¬
tiis ĩ domũ generi sponsã trãsfert. ami¬
citiãq ĩter populũ carthaginis et re¬
gem firmat iureiurando int̾posito ⁊¬
unã utrisq fortunã eosdẽ uł hosteᷤᷤ uł
amicos fore. et ne sic quidẽ note fidei
satis credens mͦ regẽ uariũ casu aliquo
romani ducis aspectꝰ ac sermo pulsass
ut id qͦ cõsilio p̃ueniret hominẽ natu¬
ralit̾ ĩ libidinẽ ꝓnũ semꝑ ⁊ tũc noue cõ¬

Expanded text:
phacis animum ad se fracta Romanorum amiphacis animum ad se fracta Romanorum amicitia reverti. 99 Huius rei auctor Gisgonis Hasdrubal erat qui, filiam adultam formosamque habens cui Sophonisba nomen fuit, ea conditione illam regi desponsaverat eoque proposito, ut sue reipublice presidium illud ingens et quo nullum maius in Africa esset pridem perditum restauraret; ac ne cuntando Scipioni spatium daret prius in Africam penetrandi, cuius presentia quid alliciendis animis valeret expertus norat, acceleratis nuptiis in domum generi sponsam transfert amicitiamque inter populum Carthaginis et regem firmat, iureiurando interposito unam utrisque fortunam eosdemque vel hostes vel amicos fore. 100 Et ne sic quidem note fidei satis credens, modo regem varium casu aliquo Romani ducis aspectus ac sermo pulsasset, ut id quoque consilio preveniret, hominem naturaliter in libidinem pronum semper et tunc nove con
Abbreviated transcription (Latin):
qui euz noui ampliꝰ reꝵ int̾uemientiũ
detinerent unci. iamq ⁊ senatꝰ legato¬
rũ fameq testimonio fretꝰ ac splendore
uiri captꝰ a publicis ĩ illiꝰ humeros omne
belli pondꝰ curãq trãstulerat. qñ it̾ ar¬
riꝑer . quos ĩ africã traduceret quos in
ĩsula dimitteret qbꝰ bellũ cõditioĩbꝰ ad¬
ministraret hoꝵ oĩu ꝑ tot senes uni
iuueni delatũ erat arbitriũ. raroq i
ũꝙͣ tã tenere etati tãtũ ⁊ tã durũ põd̾
ĩpositũ fuit. ad hũc modũ claroꝵ hoĩu
purgãt᷑ infamie. atq obtrectatione ĩ uido¬
rũ ceu cuiꝰpiã manꝰ asperioris cõtrectatio¬
ne tergũt᷑. dũ hec rome atq ĩ sicilia ge¬
rerẽt᷑ Carthaginenses de euẽtu reꝵ ãxii
et qͣiͣ in speculis ad curũ spiciendũ positi
unde uł piculũ uł auxiliũ appareret
qd̾ in pͥmis urilissimũ bellorati erant
blanditiis aggressi leuẽ ac uolubilẽ si¬

Expanded text:
qui eum novi amplius rerum intervenientium qui eum novi amplius rerum intervenientium detinerent unci. Iamque et senatus, legatorum fameque testimonio fretus ac splendore viri captus, a publicis in illius humeros omne belli pondus curamque transtulerat: quando iter arriperet, quos in Africam traduceret, quos in insula dimitteret, quibus bellum conditionibus administraret; horum omnium per tot senes uni iuveni delatum erat arbitrium, raroque unquam tam tenere etati tantum et tam durum pondus impositum fuit. Ad hunc modum clarorum hominum purgantur infamie, atque obtrectatione invidorum ceu cuiuspiam manus asperioris contrectatione terguntur. 98 Dum hec Rome atque in Sicilia gererentur Carthaginenses, de eventu rerum anxii et quasi in speculis ad circumspiciendum positi unde vel periculum vel auxilium appareret, quod in primis utilissimum bello rati erant blanditiis aggressi: levem ac volubilem Si
Abbreviated transcription (Latin):
dio sius locis circũ castra disposite. horrea
qͦ et armamentariũ et machine et offi-¬
cine et ꝗcquid ĩ usus belli a prudẽtissimo
atq ĩpigerrimo duce reqritur. ita ut ni¬
chil usꝙͣ eẽt negligentie aut defectꝰ. legn¬
tos rebus ĩspectis atq armatoꝵ nubibus
cũta tegentib̾ꝰ. ⁊ ꝓcellas missiliu. et p̃sẽ¬
tis p̃lii simulacra fingentiũ oĩu demq
a lacritate mirabili ex̾citꝰ cupide ĩ pugn¬
am eũtis imagine tanta cepit admiratio
ut supp̃ssis oratioĩbꝰ quas reinatura re¬
spuehat. leti et taciti et stupẽtes nõ ut
bellici apparatꝰ uł ambigue spei s ut x¬
certe uictorie nũtii remearent. et sena¬
tui ac populo nũtiarẽt. aut duce illo
atq ex̾citu aut nullo unꝙͣ uina posse
carthaginẽ. Sic ĩfamia ut par fuit in
gloriã u̾sa scipio oĩ nisu atq ĩgenio auc¬
tis et ĩstructis copiis abitũ festinabat. ne¬

Expanded text:
dio suis locis circum castra disposite, horrea dio suis locis circum castra disposite, horrea quoque et armamentarium et machine et officine et quicquid in usus belli a prudentissimo atque impigerrimo duce requiritur, ita ut nichil usquam esset negligentie aut defectus. 96 Legatos, rebus inspectis, atque armatorum nubibus cunta tegentibus et procellas missilium et presentis prelii simulacra fingentium, omnium denique alacritate mirabili exercitus cupide in pugnam euntis imagine, tanta cepit admiratio ut, suppressis orationibus quas rei natura respuebat, leti et taciti et stupentes non ut bellici apparatus vel ambigue spei, sed ut certe victorie nuntii remearent et senatui ac populo nuntiarent, aut duce illo atque exercitu aut nullo unquam vinci posse Carthaginem. 97 Sic infamia ut par fuit in gloriam versa, Scipio omni nisu atque ingenio auctis et instructis copiis abitum festinabat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
terã infamie partẽ siracusas ad sci¬
pionẽ ueniũt. nõ illũ latuit aduẽtã¬
tiũ rumor et uie cãm ⁊ senatꝰ aĩu
p̃sensit. cogitãsq rebꝰ ip̃is meliꝰ multo
ꝙͣ u̾bis obiectã sibi calumniã purgari
quasi reꝵ insciꝰ benigne illis susceptis
hospitio honorificeq habitis diẽ illu
ĩ sequẽti luce patẽtibꝰ illos cãpis supra
litꝰ maris eduxit. illic eis maritimas
ac terrestrec copias armataᷤ eꝗtũ ac
peditũ legioẽs ⁊ instructã classe ostendit
neq aliter arte ducis ad nutũ sub signis
stare oĩa et bellatoꝵ ordinibꝰ atq clamori¬
bus. tubaꝵq et armoꝵ fragore resonãtia
ꝙͣ si nõ amicis ostentande acies ad gaudi¬
u s hostibꝰ ad terrorẽ/ enq ipsa hora terra
et mari cũ carthaginesibꝰ sup̃mo maͣte cẽ¬
tandũ eẽt. ostensus p̃terea castroꝵ sitꝰ et
custodie ac militũ statiões intentissimo stu¬

Expanded text:
teram infamie partem, Siracusas ad Sciteram infamie partem, Siracusas ad Scipionem veniunt. Non illum latuit adventantium rumor; et vie causam et senatus animum presensit, cogitansque rebus ipsis melius multo quam verbis obiectam sibi calumniam purgari, quasi rerum inscius benigne illis susceptis hospitio honorificeque habitis, diem illuminsequenti luce patentibus illos campis supra litus maris eduxit. 94 Illic eis maritimas ac terrestres copias armatas, equitum ac peditum legiones et instructam classem ostendit; neque aliter arte ducis ad nutum sub signis stare omnia et bellatorum ordinibus atque clamoribus tubarumque et armorum fragore resonantia, quam si non amicis ostendende acies ad gaudium, sed hostibus ad terrorem eaque ipsa hora terra et mari cum Carthaginensibus supremo marte certandum esset. 95 Ostensus preterea castrorum situs, et custodie ac militum stationes intentissimo stu
Abbreviated transcription (Latin):
at. Ad ea locrenses tãetsi multa pͥus in
senatu questi ituros iteꝵ se romã dice¬
rent ad pleminiũ nũc etiã accusandũ
ꝙͣuis et p̃tori et legatis et uniu̾so popu¬
lo romano grãs agerent. ꝙ calamitatibꝰ
coꝵ ĩdoluissent. quãtũ tñ ad scipionẽ
spectaret. ab oĩ eũ tantoꝵ criminũ su-¬
spitione liberarũt. neq eĩ ullo modo aut
eis aut cuiꝙͣ sane mẽtis opinabile talẽ
uiꝵ tã nephariis rebꝰ nõ alienũ penitꝰ
aĩu habuisse. licet ad credendũ facilioͣ
ad plectẽdũ legati sui scelus. potuisset
esse seuerior. his auditis p̃tor et qui se¬
cũ erant .Q. pleminiũ ⁊ cũ eo tͥgita
duos sceleꝵ sotios uinctos romã ad sup¬
pliciũ remittũt. Idq consensu seu ius¬
su scipioĩs actũ quidã scribũt. nã alii
uariant. ibi ĩ carcerẽ trusi oẽs dignũ
flagitiis suis exitũ habuere. p̃tor aũt
ceteriq locris ꝓferti ad uestigandã al¬

Expanded text:
at. 91 Ad ea Locrenses tametsi, multa prius in at. 91 Ad ea Locrenses tametsi, multa prius in senatu questi, ituros iterum se Romam dicerent ad Pleminium nunc etiam accusandum, quamvis et pretori et legatis et universo populo romano gratias agerent quod calamitatibus eorum indoluissent, quantum tamen ad Scipionem spectaret ab omni eum tantorum criminum suspitione liberarunt; neque enim ullo modo aut eis aut cuiquam sane mentis opinabile, talem virum tam nefariis rebus non alienum penitus animum habuisse, licet ad credendum facilior, ad plectendum legati sui scelus potuisset esse severior. 92 His auditis pretor et qui secum erant Quintum Pleminium et cum eo triginta duos scelerum sotios vinctos Romam ad supplicium remittunt. Idque consensu seu iussu Scipionis actum quidam scribunt; nam alii variant. Ibi in carcerem trusi, omnes dignum flagitiis suis exitum habuere. 93 Pretor autem ceterique Locris profecti ad vestigandam al
Abbreviated transcription (Latin):
et duo ex legatis quos p̾̃tor elegisset
illũ sequerẽt᷑ atq edilis et legati ꝗde
ĩ castris remanerent donec ĩꝑatorem
nouũ senatꝰ ad ex̾citũ destinass: tri¬
buni aũt scipionẽ redire cõpellerẽt.
qui si forte reliquoꝵ dicta cõtemne̾t
ad hoc edilẽ plebis ire placuerat: ut
Is euz app̃henderet et uire potestatiᷤ
que apud romanos sacrosancta eint
ĩuitũquoq tinheret. his p̃ceptis one¬
rati quatuordecĩ sapientes et electi ui¬
ri triduo post ab urbe discedũt et rec¬
to calle sic eĩ uissũ eint locros a deunt.
ibi cõuocato ad consiliũ populo ꝑcõtatꝰ
ẽ p̃tor/ anne aliquid querelaꝵ haberẽt
adu̾sus romanũ ducẽ et an sceleꝵ .&.
pleminii cõsciũ atq participẽ scipionẽ
dicerẽt/ uenisse eĩ se laturos opẽ sotiis
occursuros ĩiuriis amicoꝵ: placere se¬
natui populoq romano ut locrẽsibꝰ re¬
cuꝑata libertate suis legibꝰ uiuere lice¬

Expanded text:
et duo ex legatis, quos pretor elegisset, et duo ex legatis, quos pretor elegisset, illum sequerentur atque edilis; et legati quidem in castris remanerent, donec imperatorem novum senatus ad exercitum destinasset, tribuni autem Scipionem redire compellerent. Qui si forte reliquorum dicta contemneret, ad hoc edilem plebis ire placuerat, ut is eum apprehenderet et iure potestatis, que apud Romanos sacrosancta erat, invitum quoque retraheret. 90 His preceptis onerati quattuordecim sapientes et electi viri triduo post ab urbe discedunt et recto calle, sic enim visum erat, Locros adeunt. Ibi convocato ad consilium populo, percontatus est pretor anne quid querelarum haberent adversus romanum ducem, et an scelerum Q. Pleminii conscium atque participem Scipionem dicerent: venisse enim se laturos opem sotiis, occursuros iniuriis amicorum; placere senatui populoque romano ut Locrensibus recuperata libertate suis legibus vivere lice
Abbreviated transcription (Latin):
pers. ⁊ ad decus ĩpii ꝑtinere uisa enit.
eoq maxĩe ꝙ ĩ reliquis quibꝰ pleminiꝰ
tangebat᷑ nulla ex parte fabii senten.¬
tiã ĩmutabat ut scil uĩctꝰ romã tra¬
heret᷑. cãmq ex iĩculis diceret. et si
uera eẽnt que legati querebant᷑ et fa¬
ma uulgauenit. ultimo supplicio plec.¬
teretur. eo itaq det̾usu est ut ex sena¬
tus cõsulto.m. pomponiꝰ p̃tor cui Sici¬
lie curã anni sors illiꝰ dabat ꝙͣ pͥmũ
ĩ ꝓuiciã accẽderet ⁊ secũ senatorii or.¬
dinis legati decem tribuniq plebis ⁊¬
duo edilis unꝰ ad explorandũ singula
mitterent᷑. quibꝰ ita mandatũ est ut
si falsa dep̾hendissẽt que ĩ scipionẽ dic¬
ta erant nich̾ ei dicerent s sinerent
eu cepta ꝑagere. alioquin si adhuc ĩ
Sicilia eẽt ĩuentꝰ uiberent senatꝰ u̾bis
ex ĩsula discedere romãq reu̾iti. Sin ĩ
africã iam trãsiss tũc tribuni plebis

Expanded text:
pers et ad decus imperii pertinere visa erat; pers et ad decus imperii pertinere visa erat; eoque maxime quod in reliquis, quibus Pleminius tangebatur, nulla ex parte Fabii sententiam immutabat, ut scilicet vinctus Romam traheretur causamque ex vinculis diceret et, si vera essent que legati querebantur et fama vulgaverat, ultimo supplicio plecteretur. 88 Eo itaque decursum est ut ex senatus consulto M. Pomponius pretor, cui Sicilie curam anni sors illius dabat, quam primum in provinciam accederet et secum senatorii ordinis legati decem, tribunique plebis duo, edilis unus ed explorandum singula mitterentur. 89 Quibus ita mandatum est ut, si falsa deprehendissent que in Scipionem dicta erant, nichil ei dicerent sed sinerent eum cepta peragere; alioquin, si adhuc in Sicilia esset inventus, iuberent senatus verbis ex insula discedere Romamque reverti; sin in Africam iam transisset tunc tribuni plebis