comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lentissimas turbas etiam ĩꝑbi estis eecłus catholieis ubi
potueritis. qđ innumerabilib exemplis resipsa indicat
S dicitisuos locaur̾a defend̾e. & resistitis fultibꝰ.⁊ cedib
quibꝰcumq potueritis. Quare ibi ñ audistis uocẽ dñi
dicentis. ꝑ gouob̃ dico non resistere malo: Aut sifieri
pot̾ ut aliqnrecte ꝑ uini corꝑalẽ resistat᷑ uiolentis. nec
ido p̃ceptũ uiolet᷑ qđ audiuimꝰ adño. ł go aut̾ dico uob̾
ñ resist̾e̾ malo. curñetiam ħfieri pot̃ ut pordinatas&
legitimas potestates desedibꝰ quȩ illicite usurpant᷑ ꝑ
adiniuriam di decinent᷑ pius expellat impiũ. & iustꝰ
inuistum. neq enim eo dẽmͦ ꝑsecutionẽ passi st̃ ꝑ seudo¬
ꝓpħȩ ab helia qͦm ipse helias arege iniquissimo. autq̃r
chil aliud requirendũ fateamini nͥutrũ tꝰteanĩpie
uos separau̾itis admunione orbtrarũ. Namsiħ inuen¬
cum fuerit qđ impie feceritis. ñ miremini. siñde sunt

Expanded text:
lentissimas turbas etiam ultro improbi estis ecclesiis catholicis ubi potueritis, quod innumerabilibus exemplis res ipsa indicat? sed dicitis uos loca uestra defendere et resistitis fustibus et caedibus quibuscumque potueritis. quare ibi non audistis uocem domini dicentis: ego autem dico uobis non resistere malo? aut si fieri potest, ut aliquando recte per uim corporalem resistatur uiolentis nec ideo praeceptum uioletur quod audimus a domino: ego autem dico uobis non resistere malo, cur non etiam hoc fieri potest, ut per ordinatas et legitimas potestates de sedibus, quae inlicite usurpantur uel ad iniuriam dei retinentur, pius expellat impium et iustus iniustum? neque enim eo modo persecutionem passi sunt pseudoprophetae ab Helia quomodo ipse Helias a rege iniquissimo, aut quihil aliud requirendum esse fateamini nisi utrum iuste an impie uos separaueritis a communione orbis terrarum. nam si hoc inuentum fuerit quod impie feceritis,
Abbreviated transcription (Latin):
cedes gemuttita pontificum horrendis celis atipesta¬
te confudit ut diu costicitionr̃s delibationis hestra¬
ret: dun & ingerere quẽꝗͣ parricidalibꝰ exemplis du¬
bitaremꝰ antisticẽ duaꝓpt̾ iam ueludusi consiecudua¬
nemq sacrilegam declinantes eatenꝰ religioni duxi¬
musconsulendũ: ut parrochiȩ uicȩ ab extͥnsec᷑ po¬

Expanded text:
edes geminata pontificum horrendi sceleris atrocitate confudit ut diu constitutio nostrae deliberationis haesitaret, dum et ingerere quemquam parricidalibus exemplis dubitaremus antistitem. Quapropter jam velut usum consuetudinemque sacrilegam declinantes, eatenus religioni duximus consulendum, ut paroeciae vices ab extrinsecus po
Abbreviated transcription (Latin):
tum: ñ occides nich̾ de inde addito. necipse utiq eui p̾¬
cipit᷑ intelligat᷑ exceptꝰ Itea Scriptũ ẽ ñocciades. nec te
nec alt̾ũ. neq enĩ qͥse occidit: aliud ꝗͣ hominẽ occidit.
Q uasdam uͦ exceptiones eadẽ ipsa diuna fecit auctoritas.¬
iubendi. sic̃ amminiłm gładiꝰ utenti ce ideo nequaqͣm
cont᷑ hoc p̃ceptũ fecert᷑ qđ dictũ ⁊ ñ occides qͥ des auctore
gesserunt bella aut ꝑsonas gerentes publice potestatis.
scđ̾m leges eiꝰ hoc ÷ ustissime rationis imꝑio scełatos morte
puniert᷑ cehabraham ñsolũ ñr culpandꝰ crudelitatis cri¬
mine. uerũ etiam laudatꝰ nomine pietatis. qđ uoluit

Expanded text:
criptum est: Non occides , nihil deinde addito, nec ipse utique cui praecipitur intelligatur exceptus. Item, Non occides, nec te nec alterum. Neque enim qui se occidit, aliud quam hominem occidit. Item: Quasdam vero exceptiones eadem ipsa diiubenti, sicut adminiculum gladius utenti; et ideo nequa.. quam contra hoc praeceptum fecerunt, quo dictum est: Non occides, qui Deo auctore bella gesserunt aut personam gsecundum eius leges, hoc est iustissime radonis imperium, sceleratos morte peremerunt. Et Abraham non solum non est culpatus crudelitatis crimine, verum e
Abbreviated transcription (Latin):
innestit᷑ . Item. hoc dicimꝰ. hoc asserunꝰ hoc modis omnib
approbamꝰ neminẽ spontaneami mortẽ sibunterre aebe
uelud fugiendo molestias cpͥrales neincibat in tpecuile
neminẽ ꝓpt̾ aliena peceata ne hoc ipso incipuat habere
nem uelud desidio melioris uite que post miortẽ sepat᷑
quia rȩos suȩ mortis melior pꝰmortẽ iuita suscipit
ꝓũt. laqueum calib dereliqͥt. hoc adnosoniõ
non ꝑtinet: Neq enim uenam nomine martyrũ eos
qui sibicollum ligauert Capitulariĩ lb caprro

Expanded text:
c dicimus, hoc asserimus, hoc modis omnibus approbamus, neminem spontaneam sibi mortem inferre debere, velut fugiendo molestias temporales, ne incidat in perpetuas. Neminem propter aliena peccata, ne hoc ipso incipiat habere nem velut desiderio melioris vite, que post mortem speratur, quia reus sue mortis, meliorem post mortem vitt, laqueum talibus dereliquit. hoc ad nos omnino non pertinet; neque enim ueneramur nomine martyrum eos qui sibi collum ligauerunt. quanto autem nos pro
Abbreviated transcription (Latin):
illas aduos. utamini ilł sic̃ placu̾it uob̾. tantũ inuiros
istos nefaciatis iniquũ. qm̃ ꝓstituere uolebat filias suaᷤᷤ
hac compensatione ut uiri hospites eiꝰ nicħ asodomitis
tale paterent᷑ utrũ admutenda sit compensatio flagi
alius grauiꝰ malũ faciat. anpotiꝰ ꝑturbationi loth ñ osilio
manȩ tͥbuit᷑. &e m̃ti tanto malo ꝑ motȩ. nullo mimitanda¬

Expanded text:
illas ad uos, utimini illis quomodo placuerit uobis; tantum in uiros istos ne faciatis iniquum. quoniam prostituere uolebat filias suas hac conpensatione, ut uiri hospites eius nihil a Sodomitis tale paterentur, utrum admittenda sit conpensatio flagitalius grauius malum faciat, an potius perturbationi Lot, non consilio manae tribuitur et menti tanto malo permotae, nullo modo imitanda
Abbreviated transcription (Latin):
humilit̾ debet. Item Si exturpi cogttatione uigilan
enim ãqua radice inquinatio illa ꝓcesserit qr que co.¬
gitauit sciens boc pertulit nesciens. y sidos sertentiar̾¬
onẽ peccatum qñ nolentes imaginibus libro ⁊¬
mur cognitionis effectibꝰ p̃uenin᷑. Luxitriȩ q̃ppe imagi¬
nes qͦsimutate gessimꝰ. sepe dornuentib ĩanimo appa.¬
rent s innoxiȩ: siñ concupiscendo occurit̾ samoctutia¬

Expanded text:
e. Si vero ex turpi cogitatione vigilantus. Videt enim a qua radice inquinatio illa processerit, qui quod cogitavit sciens, hoc pertulit nesciens. Sed pensaon est peccatum, quando nolentes imaginibus mur, cogitationis affectibus praevenimur. Luxuriae quippe imagines, quas in veritate gessimus, saepe dormientibus in animo apparent, sed innoxiae, si non concupiscendo occurrunt. § 1. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ancum ualet sociale uncłm ut cum causa ꝓere
etiam siꝓles euiꝰ causa mnitiũ: manifesta sterilitate ñ
sub sequat᷑ ita ut iam scientibꝰ ꝯuigibꝰ ñ se filios habituroᷤᷤ
seꝑare se tam̃ ł ipsa causa filioꝵ atq aliis copulare ñ
liceat. Qđ si fecerint: cum eis qͥbꝰ se copulaui̾nt adult̾i̾̃
omtocunt. Ipsi aut̃ conuigi manente plane uxoris uo¬
luntate adhib̾e aliã uñ ꝯmunes filii nascant᷑ uniꝰ com¬
miptione ac semine: Alt̾iꝰ aut̃ iure ac potestate apud
antiqͦs patres fas erat utrũ mnc̃ fassit tem̾e̾ ñdixer̃.

Expanded text:
antum valet socialevinculum, ut cum causa procretiamsi proles cujus causa initum est, manifesta sterilitate non subsequatur, ita ut scientibus separare se tamen vel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. Quod si fecerint, cum eis quibus se copulaverint adulterium committunt. Ipso autem conjugio manente, plane uxoris voluntate adhibere aliam unde communes filii nascantur, unius commistione ac semine alterius, aut jure et potestate apud antiquos patres fas erat, utrum et nunc fas sit, temere non dixerim.
Abbreviated transcription (Latin):
psone uingunt᷑. Sedo gradu. otinent supiori linea aũ
auua sinferior nepos neptis intñsũsa: fr̃ isoror q̃ psonȩ
puplieant᷑. Auus enĩ ⁊ auia. tamex patre q̃ exmatreadcipi¬
uit᷑ Quȩ ꝑsone. seqͣntibꝰ qͦq gradibꝰ similit̃ ꝑ substancia
earum. q̃ inqͦ gradi sub sistunt ipso ordine. uplieat᷑¬

Expanded text:
Secundo gradu continentur superiori linea, avus, avia: inferiori, nepos, neptis. In transversa frater, soror, quae personae duplicantur. Avus enim et avia, tam ex patre, quam ex matre accipiuntur. Quae personae sequentibus quoque gradibus similiter pro substantia earum, quae in quo grad
Abbreviated transcription (Latin):
houualꝙ mat̾nu ł eespeeues nec alũs g̃lib qm scripta est
nee altis uocabuł decdarari pot. Serto qd i eumiunt
sup̃. triauus triauia. Infra. trinepos trmeptis. Ex obliq̃¬
fris isororis ad nepos adneptis fratres patrueł soroqbd¬
amitȩ magne. Auuncłi magni mat̃tȩ magne. nepos
neptis pͥoris consobrini filiꝰ ł filia: qͥ consobrini appellã¬
tur. Qͥb exlatere accreseunt ꝓpatrui ꝓamitȩ. ꝓ auum.¬
cłi ꝓ mat̾terȩ filiꝰ ł filia ad patruuis adamita hi sunt

Expanded text:
 materni. Haec species nec aliis gradibus quam scripta est, nec aliis vocabulis declarari potest. Sexto gradu veniunt supra tritavus tritavia. Infra trinepos trineptis. Ex obliqsororis adnepos adneptis. Fratres patruelisamitae magnae, avunculi magni, materterae magnae. Nepos neptis proprioris consobrini filius vel filia, qui consobrini appellantur. Quibus ex latere accrescunt propatrui, proamitae: proavunculi, promaterterae filius, vel filia, adpatruus, adam
Abbreviated transcription (Latin):
societas uerieci insftimitatis iuuce excipiendȩ anillictos
concubitꝰ euitandos mutuã quodãm seruitutẽ. ut isi
alteri eoꝵ continentia ꝑpetua placeat nͥexalt̾iꝰ consen¬
t̃is adilluo confirmandũ ut ñ facile dimitcat᷑ uxor
lestias. sique extiterint iubet ꝓfide ꝯiugali ⁊ ꝓcastitate for

Expanded text:
iam infirmitatis invicem accipiendae ad illicitos concubitus evitandos, mutuam quodammodo servitutem, ut si alteri eorum continentia perpetua placeat, nisi alterius consenDominus ad illud confirmandum, ut non facile dimittatur uxor,lestias si quae exstiterint, jubet pro fide conjugali, et pr
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ei data ÷ fisci uirib uindicet᷑. ꝑ ost publicationẽ aut̾ ⁊cin.¬
głi paciat᷑ amissionẽ. et exilio puniat᷑. Qđ siuilior sit corꝑali q̃.¬
stioni subsistat. ⁊ uxor eiꝰ contͣ leges easdem nupta penas paci¬
atur scłi si nulla iusta excuset᷑ ignorantia cap̃ .ii.
libi legitimi qd forte exalio licet matͥmonio ꝓ creatisint.
pene patris suiuiris fiant ⁊ pat̾nas accipiant facultates: sic
tam̃ut patͥ suo alimonias ꝓ̃beant. ⁊ q̃ necessaria st̃ administrc̃e

Expanded text:
uribus vindicetur. Post publicationem autem et cinguli patiatur amissionem, et exsilio puniatur. Quod si vilior sit, corporali quaestioni subsistat, et uxor ejus contra leges easdem nupta, poenas patiatur saeculi, si nulla justa excusetur ignorantia. CAP. 4. liberi legitimi quod forte ex alio matrimonio procreati sint in poenam patris, sui juris fiant, et paternas accipiant facultates; sic tamen ut patri suo alimonias praebeant, et quae necessaria sunt administre
Abbreviated transcription (Latin):
abolet᷑ confed̾atio nuptiał ita ut sibi coniuiges sit̾
etiam separati. oum illis aut̃ ad ult̾iũ cõmittant
quib suerint etiam pꝰ suũ repudiũ copulati Nec¬
c̃iuirore. Cȩtũ alit̃ sehab̾e uira gentiliũ qͥsignore&
lle quam uoluerit ducit. Item. ibidem. Ed concu

Expanded text:
lla confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, uecum uxore. Ceterum aliter se habere iura gentilium quia ignorat? ille, quam uoluerit, ducit. cui consu
Abbreviated transcription (Latin):
nunerũ singłarem ñ peccatũ aliqͦs cõmisisse. s normã
qͣtdani sacramenti amisisse. fia dutȩ bone mi̾tũ sedad
ordinationis ȩccłiasticȩ signacłm necessariũ. Augͥ suꝑ¬
eretrices esse & admeretrices accedere q̃st̃de uteronomsi.
ꝓnibet dñs. quar᷑ publice uenalis ÷ turpitudo. Indecalo¬
go aut̃ mechie nomine non uidet᷑ hoc aꝑte ꝓhibuisse qm̃me¬
chia non nisi adulteriũ intelligi solae: de incesti copulatioẽ¬

Expanded text:
numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quamdam sacramenti amisisse, non ad vitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. Ac penus, quarum publice venalis est turpitudo. In Decalogo autem moechiae nomine non videtur hoc aperte prohibuisse, quoniam moechia non nisi adulterium intelligi solet. Idem supe
Abbreviated transcription (Latin):
raliam duxerit: ñ mechat᷑. Est eiĩ mechatio etiã eoꝵ
qui alias ducunt relistis ꝓpt̾ fornicationẽ pͥorib. s utiq
qm̃ castitas uirtus ÷: tu subutio imp etu libinis cadis ⁊
uis uoxorẽ tuam uictricẽ ẽẽ tu iustꝰ iacens: Et cũ tu
cap̃sis uxoris p̃cedit te ad dm̃ cuiꝰ cap̃ es ᷑ uistuã domũ
capite deorsum ꝑendẽ : Cap̃ enĩ÷ mulieris uix. Uibi: aut̾
meliꝰ uiuit mulier qͣm ui. capite deorsũ pendet domus¬

Expanded text:
et aliam duxerit, non moechatur. Est enim moechatio etiam eorum qui alias ducunt, relictis propter fornicationem prioribus; sed utique m castitas virtus est tu sub uno impetu libidinis cadis, et vis uxorem tuam victricem esse, et tu victus jaces? Et cum tu caput sis uxoris, praecedit te ad Deum, cujus caput es . Vis tuam domum capite deorsum pendere? Caput est enim mulieris vir . Ubi autem meli
Abbreviated transcription (Latin):
de deo sentiunt. ħ loco aliqͥd cõmemoramꝰ. Siqͥs suȩ spu̾at
cõmacris filiam fortuitu. ⁊ ita tĩgere rerũ casu in eon¬
uigium dux̾it: consilio maturiori seruato hãt. atq
honeste legitimo ꝯiugio oꝑam det. de sponsa fr̾is si
ce qd otauit. cum ea coire ñ potuit. Quia fr̾eiꝰ cerrupit

Expanded text:
de eo sentiunt, hoc loco aliquid commemoramus. Si quis suae spiritualis commatris filiam fortuito et ita contingente rerum casu in conjugium duxerit, consilio maturiori servato eam habeat atque honeste legitimo conjugio operam det. et dotavit, et cum ea coire non potuit; quam frater ejus
Abbreviated transcription (Latin):
noluerit. Non attendit᷑ eomꝰ eã restissitie dimiutti. siui¬
xpianꝰ ex̾ceas aut siqtuo aliud ł facinioro sĩ auie fagitio¬
sum iuturo nouerat qͦdelectatał libidinẽ ex płchatito
cilẽ uictũ habebat. ł etiam incedebat ornatior łe entlse
dilectionem oꝑat᷑ ꝓcul dubio plus cenebit᷑ amore duune
gratiȩ ꝗͣ caruis lurutiȩ ⁊ m̃b rũꝙ eũ seandaluat forait¬

Expanded text:
noluerit, non adtendunt eo modo illam rectissime dimitti, si uistianus exerceas; aut si quid aliud vel facinorosum vel flagitiosum in viro noverat, quo delectata vel libidinem explebat, vel facilem victum habebat, vel etiam incedebat ornatior. Tunc enimdilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore divinae grati
Abbreviated transcription (Latin):
ad ł licentiam extorsisse ⁊ sic to monacham uestẽ sine ablu¬
te sũpsisle. imonastiũ pecusse Posteau̾ cũsanꝰ fact᷑ esles tus¬
urous reclamationib eiulatibꝰ ⁊ planctib tueq familie
dispsionib ite pote penitens deuictis domũ remeasse. et p̃
multos dies quoꝵdam sapientiũ consilio adiã dicte eubilẽ
muliexis redisse. Ne aut̃ si tͥ tua uxore liceat uti. nr̃m reͥris
consisium. Siita deniq ẽ ut cuuꝰ nuittiꝰ narint: ñiudet᷑ nob
uo̾nabilit̃ neq sana iite id factũ. qm̃ eũomini homini admo¬
nachicam uitã tendenti legalit᷑ scȩ iuiste sit pagenoũ.
tueont᷑ leges minacit̃ ⁊uolent̃ atud uxore partĩ trore
mortis partim tuȩ ĩfirmitatis uoloribꝰ ex animat de iua se

Expanded text:
ad haec licentiam extorsisse, et sic te monachicam vestem sine abbaad haec licentiam extorsisse, et sic te monachicam vestem sine abbate sumpsisse et monasterium petiisse. Postea vero cum sanus factus, ejulationibus, et planctibus, tuaeque familiae dispersionibus, utpote poenitens devictus domum remeasse, et post multos dies quorumdam sapientum consilio ad jam dictae cubile mulieris rediisse. Nunc autem si tibi tua uxore uti liceat, nostrum requiris consilium. Si ita denique est, ut tuus nuntius narrat, non videtur nobonabiliter neque sana mente id factum. Quoniam cum omni homini ad monachicam vitam tendenti legaliter et juste sit peragendum, tu contra leges minaciter et violenter a tua uxore, partim terrore mortis, partim tuae infirmitatis doloribus exanimatus, devia se
Abbreviated transcription (Latin):
deim seruũ sefecerit. utrũ nec̾o mulierẽ tenere debectt̃
oidebeat. Iudicatũ : uxorẽ minune deb̾e dimuti. ñ tam̃
obxp̃i legem mulierẽ inseruititẽ redigi dũ ille ñex con-¬
sensu conuigis se sertiũ fecit. quẽ lib̾ũ ipsa maritum
accepit. Re conciliatio coͣmiig Abisto die inantea istã tuã
nugẽ nom̃ ilł quã iniuste dimiseras ita tenebis. sic̃ ꝑrec¬
tũinaritꝰ siam debet hab̾e ougẽ ĩdilectione. ⁊ debita dis¬
ciplina. Nec eam ꝑullũ malum ingeniũ ate separa łine
modo in antea istũ tuũ maritũ quẽ ĩiuste dimise¬
ras ita teneb̾. ⁊ amplexab̾is. ⁊ ei inseruitio in amore ⁊
intimore ita eris subiecta ⁊ obediens. sic̃ ꝑrectũ uxor suo
debet ẽẽ subiesta marito. Nec unꝗͣ ab eo te seꝑab̾. nec il¬
lo uiuente alt̾i uiro te sociab̾. nec conuigio. aut adultio:
recordatione ⁊ trore ualde pauefactũ anpie q̃sille
monachũ fieri ⁊ atua uxore minis ⁊ tr̃oribꝰ eam occidendi

Expanded text:
dam servum se fecerit, utrum necessario mulierem tenere debeat, et, est. Judicatum est uxorem minime debere dimitti; non tamen ob Christi legem mulierem in servitutem redigi, dum ille non ex consensu conjugis se servum fecerit, quem liberum ipsa maritum  Reconciliatio conjugatorum. Ab isto die in antea istam tuam conjugem nomine N. quam injuste dimiseras ita tenebis, sicut per reectum maritus suam debet habere conjugem, in dilectione et debita disciplina: nec eam per ullum malum ingenium a te separabis, nec De eadem re. A modo in antea istum tuum maritum quem injuste dimiseras ita tenebis et amplexaberis, et ei in servitio, in amore et in timore ita eris subjecta et obediens, sicut per rectum uxor suo debet subjecta esse marito, nec unquam ab eo te separabis, nec illo vivente alteri viro te sociabis, nec conjugio aut adulterio: recordatione et terrore valde pavefactum, anxie quaesisse monachum fieri, et a tua uxore minis et terroribus eam occidendi
Abbreviated transcription (Latin):
cine ȩccłiasticȩ munia. ministͥ ęccłie cales quãtũ ãnit¬
erit dñs qͥ abimelech ac domũ eiꝰ habrahȩ orõib sanauit.
sanare ꝓcurent. Ꝙforte sisanare ñ potueruit: separi
ualebunt. s pꝰ ꝗͣ alias nuptias ex pecierint: iłł ĩcarne ui¬
litas ꝯcũbendi eis redita fuerit: reꝯciliari nequibunt

Expanded text:
cinae ecclesiasticae munia, ministri Ecclesiae tales, quantum annuerit Dominus, qui Abimelech ac domum ejus Abrahae orationibus sanavit, sanare procurent . Qui forte si sanari non poterunt, separari valebunt. Sed postquam alias nuptias expetierit, illis in carne vilitas concumbendi eis reddita fuerit, reconciliari nequibunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iliꝰ adulterastt accusat᷑ ⁊ eo ̃prino defuncto eandẽ sũp¬
sisse dinoscit᷑: omnimõis publicȩ penitenciȩ subigat᷑.
deqͦetiam pꝰ pęnitentiã p̃fata si expedierit seruabit᷑
ro neq̃ ꝗͣ adulta̾sse. ⁊ p̾fati homocidii neut̃ eoꝵi ꝯuinci
potuit. pͣgent legalt famã sue opinionis ⁊ sptoutant᷑¬
conuigio. sialia ut diximꝰ s̃uimpedierit ratio. de eadem¬

Expanded text:
o eamdem sumpsisse dignoscitur, omnimodis publicae poenitentiae subigatur. De quo etiam post poenitentiam, praefata, si expedierit, servabituro, nequaquam adulterasse, et praefati homicidii neuter eorum convinci potuerit, purgent legaliter famam suae opinionis, et sumpto utantuconjugio, si alia, ut diximus, non impedierit ratio. CA
Abbreviated transcription (Latin):
part consensu ambo uoueratis ꝑ seu̾ant̃ usq ĩfinẽ recłiere
debiustis. Aqꝰ ꝓpostoo si laps ille. tusaltẽ ostantisime ꝑseuã¬
nqr parit̃ tempabatis a cõmixtione carnali Item
iđo tuus maritꝰ eẽ destiterat. ĩmouitanto sancrius¬
int uos ꝯiuges manebatis. qͣnto sanctiora ꝯcordit᷑ placita
habitꝰ matronał auidualiueste distinctꝰ. qͥ pot̃ fid elibꝰ ꝯiuga¬
tis salua religionis causa ł obseruantia conuenire Hunc te
maritꝰ sidisponere noluit. ne te uelut utouã ullo uiuente:
lactares. puta qr non fuerat inhacre usq addissensionis scan

Expanded text:
pari consensu ambo uoueratis, perseueranter usque in finem reddere ambo debuistis. a quo proposito si lapsus est ille, tu saltem constantissime  pariter temperabatis a commixtione carnali, ideo maritus tuus esse destiterat; imo vero tanto sanctiusinter uos coniuges manebatis, quanto sanctiora concorditer placita habitus matronalis a uiduali ueste distinctus, qui potest fidelibus coniugatis salua religionis obseruantia conumaritus si deponere noluit, ne te velut viduam illo vivente jactares, puto quia non fuerat in hac re, usque ad dissensionis scan
Abbreviated transcription (Latin):
expediret caudiois moribꝰ obtemꝑare. qͣmnigellis uestibꝰ repug¬
nare : Qa ssite indum̃tũ monachȩ delectabat. etiã ħgratiꝰᷤ
posset marito obseruatoq exorato sumi qͣmillo in ꝯsulco
otẽptoq p̃sumi. Quod siomnino ñsineret qͥd tuo ꝓposito
de ꝑiret᷑ absit ut hinc displiceresdõ. qđ ꝯiuge tuondũ de¬
functo ñ udu̾eris sic̃ anna ⁊ sic̃ susanna ut nullꝰ otcul.

Expanded text:
emperare candidis moribus quam nigellis uestibus repugnare, quia. etsi te indumentum monachae delectabat, etiam hoc gratius posset marito obseruato exoratoque sumi quam illo inconsulto contemptoque praesumi? quod si omnino non sineret. quid tuo proposito deperiret? absit, ut hinc displiceres deo. quod coniuge tuo nondum defuncto non induereri# sicut Anna sed sicut Susanna. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
potest asacrilo ci ingressu abstinendũ ::q uoluntas ipsa ẽẽ
sine culpa nullatenꝰ potest. Item Manifestũ ÷ itauolu
isse legem feminã sub uiro eẽ ut nulla uota eiꝰ q̃ abstinen¬
tiȩ causa uouit reddant᷑ ab ea. nͥauctor uir fuerit ꝓmit¬
tendo. Nam cum ad peccatũ eiꝰdem uiri ꝑtinere uosuerti
sipͥꝰ ꝑmiserit. ⁊ pꝰea ꝓhibuerit: etiã h tam̃ ñdix̃ ut faciat
mulier qđ uouerat. qr ꝑmissa iam pͥauiro fuerat. uiri.
aliqͦ uelle cum pudori uxoris sũȩ illude. liceat ipsimarito
testationes inscriptis habitas ad suspectũ hominẽ mittere
iter ei denuntiare ꝑtestationes ipsas idoneos testes cõti¬
nentes. ne cũ uxore sua inueniat᷑. Exͣ pꝰ tres testationes insqͥ.¬
tis habitas ⁊ idoneos homines habentes inuenerit eũ quẽo¬
testatꝰ ẽ cum uxore sua ł insuadomo ł indomomulieris
ł indomo illiꝰ adultĩ ł in popina ł in prastio. liceat marito
sine ullo ꝑicło manibꝰ suis eum occidẽ. Sinaut̃ in alio loco

Expanded text:
potest, a sacri loci ingressu abstinendum est, quia voluptas ipsa esse sine culpa nullatenus potest. Non enim de aduisse legem feminam esse sub uiro, ut nulla uota eius, quae abstinentiae causa uouerit, reddantur ab ea, nisi auctor uir fuerit permittendo. nam cum ad peccatum eiusdem uiri pertinere uoluerit, si prius permiserit et postea prohibuerit, etiam hic tamen non dixit, ut faciat mulier quod uouerat, quia permissa prius a uiro fuerat. uiri daliquo, velle eum pudori uxoris suae inludere, liceat ipsi marito testationem in scriptis habitam ad suspectum hominem mittere, et ter ei denuntiare per ipsas testationes idoneos testes continentes, ne cum uxore sua inveniatur. Et si post tres testationes in scriptis habitas et idoneos homines habentes invenerit eum, quem contestatus est, cum uxore sua vel in sua domo, vel in domo mulieris, vel in domo illius adulteri, vel in popina, vel in proastio, liceat marito sine ullo periculo suis manibus eum occidere. Sin autem in alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
Unuente troiȩ in apulia ꝯciliũ ep̃or fere.lxxo. ab bm
ꝓrii inqͦ actũ: deosangͥnitatis linea siugati. cũ nemo
cam̃ dicttĩ sactam̃ti uellet assertione firmare: p̃ceptũ ẽ
it ep̃i quoꝵs diocesuni st̃ eos pogrua spatia tͥrauocatiõe
conueniant. Tunc siduo ł tresiuri ꝯsanguinitatẽ uire ⁊iurã¬
do firmauint. ł ipsi met forte confessi fuerint coniugia dis¬
diciũ xp̃i inuera obedientia obcestent᷑: quatinꝰ palamfa.
uerint. sibi ipsis relinq̃ ndi st̾: ita tam̃ ut si aliudioscien¬
tia habeant: se aliminibꝰ ȩccłiȩ ⁊ acorꝑe ⁊ sangͥne dñirã
fideliũ onuiuone nouerint segregatos atq in fameses.¬
festos. donec abincesti facinore sdesinant. Si se ẽp̃orui

Expanded text:
 fere LXXV, abbatum XII; in quo actum est de consanguinitatis linea conjugatis, cum nemo tamen dictum sacramenti vellet assertione firmare. Praeceptum est ut episcopi, quorum dioecesani sunt, eos per congrua spatia trina advocatione conveniant. Tunc si duo vel tres viri consanguinitatem jurejurando firmaverint, vel ipsimet forte confessi fuerint, conjugia disdicium, in vera obedientia obtestentur quatenus palam facinegaverint, sibi ipsis relinquendi sunt, ita tamen ut si aliud in conscientia habeant, se a liminibus Ecclesiae, a corpore et sanguine Domini, a fidelium communione neverint segregatos, atque infames effectos, donec ab incesti facinore desinant. Si se judicio e
Abbreviated transcription (Latin):
liberũ enĩ ⁊ ancillam seruũ ⁊ lib̾am ituilierẽ nuptiȩ
contͣhi non posst̃. Qđ sicalltoitate ⁊ cohibentia dñi
seruus ł ancilla matrimoniũ contrarerit. cũ libera
psona. forte enim dñs ancillã suam ut lib̾am uiro inge¬
nuo coniunt̃. ⁊ dotẽ pꝰea p̃sticit: ut ꝓpt̾ nuptias
donationem lueret᷑ totam ł ꝓparte. siquid gͦ tale ꝯtige¬
rit. ipsamdonationem dotis & ancillam liberam facit⁊
nuptiȩ consistant nulla lege quantũ ꝑtinet adserui¬
tutem: huiꝰ matrimoniũ concuciente Sinaut̾ dñs spe¬
cialit̃ quioem nuptias. ancillȩ suȩ ł serui ñ consenserit.
sciens aut̃ qđ ñ conibuerit. forte eñ ideo hoc facit. ut pꝰea
negotium moneat homini lib̾o. qđ ancillam eiꝰ dux̃ uxorẽ
łingenuȩ mulieri qđ nupta ÷ seruo eiꝰ siq̃d gͦ tale eue
nerit. sp̃alit̾ dñs ñconsenserit at tam̃ nesciens ñ ꝓhibue¬
rit. ⁊nuptiȩ integro iure consistant. ⁊ seriuił corroitionis.

Expanded text:
servum et liberam mulierem, nuptiae contrahi non possunt. Quod si calliditate et conniventia domini servus vel ancilla matrimonium contraxerit cum libera persona forte enim dominus ancillam suam ut liberam viro ingenuo conjunxit, et dotem pro ea praestitit, ut propter nuptias donationem lucretur totam vel pro parte. Si quid ergo tale contigerit, ipsam donationem dotis, et ancillam liberam faciat et nuptiae consistant, nulla lege, quantum pertinet ad servitutem, hujusmodi matrimonium concutiente. Sin autem dominus specialiter quidem in nuptias ancillae suae vel servi non consenserit, sciens autem quod non cohibuerit forte enim ideo hoc facit, ut postea negotium moveat homini libero quod ejus ancillam duxit uxorem, vel ingenuae mulieri quod servoer dominus non consenserit, attamen sciens non prohibuerit, et nuptiae integro iure consistant, et servilis condicionis
Abbreviated transcription (Latin):
cie eiꝰ. Terciĩ filia p̃dicta dep̃hensa siñfuerit uolun.¬
tas patris trahet eam auiro p̃dicto. ⁊ tradet eã alio et
dotabit eam .⁊ legitima erit. S pͥmũ lns duob p̃fertur¬
legitimũ conuigium. Dum mortua fuerit uxor cuiꝰ libe
licet illi acciꝑe aliam. s ñ repudiatã nec d esponsatã
Mulier quȩ subiuro ⁊ ligata. sub lege uiri ÷. quam diu
uiuit uir eiꝰ Igit᷑ uiuente uiro eiꝰ uocabit᷑ adult̾a
suuncta fuerit alteriꝰ Si aut̾ mortuus fuerit iur
eius. lib̾ata:. alege uiri. itaut ñ sit adultera si fuerit cum
alio uiro. Nouellarũ constitutio .lxu. cap.i.

Expanded text:
r ei. Tertium, filia praedicta deprehensa, si non fuerit volunr ei. Tertium, filia praedicta deprehensa, si non fuerit voluntas patris, trahet eam a praedicto viro, et tradet eam alii, et dotabit eam, et legitima erit ei, Sed primum his duobus praeferturlegitimum conjugium. Dum mortua fuerit uxor ejus, licet illi accipere aliam, sed non repudiatam, non desponsatam Mulier quae sub viro est, ligata sub lege viri est, quandiu vivit vir ejus. Igitur vivente viro ejus, vocabitur adultera, si juncta fuerit alteri viro. Si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri, ita ut non sit adultera, si fuerit cum al
Abbreviated transcription (Latin):
nonerat. quand onͥ fr̾s ⁊ sorores ex iłł duob pͥmis nulli
homines erant. fierigͦ debuit quando potuit. ut existen¬
te copia unde ducerent uxores quȩ u̾erant iamsoro¬
res. ut nonsolum illud ut fierte nulla necessitas esset.¬
crescente etiam int̾ impios dõꝵ multoꝵ falsoꝵq
cultores sic obseruari cernimꝰ. ut etiã siꝑu̾sibꝰ legib
ꝑmittant᷑ fr̾nagiugia: melior tam̃ osuetudo ipsa
m aluit exhorrescere licentiam: sicq aduerset᷑ quasi
numꝗͣ licere potuerit. Copulatio igit᷑ maris ⁊ femi¬
nȩ quantũ attinet ad genꝰ humanũ. qͦddã seminariũ
ẽ ciuitatis. Cęlestis uͦ cuutatis opꝰ ht̃ ut noxã gene¬
rationis euadat. De legitimis conuigũs.
ERONIausait. Tria legitima coniugia inscripturis
legunt᷑. Primũ legitimum comugiũ ÷ iurgo castam
ꝑ ium copulata: siuoluerit pat̾ eiꝰ dotabit eamiste

Expanded text:
non erat, quando nisi fratres et sorores ex illis duobus primis nulli non erat, quando nisi fratres et sorores ex illis duobus primis nulli homines erant. Fieri ergo debuit quando potuit, ut existente copia unde ducerentur uxores, quae jam non erant sorores, ut noncrescente, etiam inter impios deorum multorum falsorumque cultores, sic observari cernimus, ut etiamsi perversis legibus permittantur fraterna conjugia, melior tamen consuetudo ipsa malit exhorrere licentiam, sicque aversetur, quasi nunquam licere potuerit. Copulatio ergo maris et feminae, quantum attinet ad genus humanum, quoddam seminarium est civitatis. Coelestis vero civitas opus habet ut noxam generationis eeronymi. CVII. Tria legitima conjugia in Scripturis leguntur. Primum legitimum conjugium est, virgo casta in per vim copula
Abbreviated transcription (Latin):
ciciã fornicarie copulatũ. s fornicariã assũpsisse
pudiciciã quam antea ñ habebat dug̃ it libro de¬
facti expuluere. ⁊ conuigis eiꝰ exiuri lat̾e marũ
feminarũq: diunctione opꝰ hab&e ut gignendo
Qđ ꝓfecto quanto t antiquiꝰ compellente n ecessitate
tanto pꝰea factum ⁊ dãpnabiliꝰ religione ꝓ hibẽte
Habita ÷ eñ ratio rectissima caritatis ut homines
qͥbꝰ eẽt utił atq honesta concordia duisarũ necessi¬
lẽ uitam diligentiꝰ plurimȩ plurimos obtinent¬
ł at qͥ ppe ⁊isocer cluoꝵ sunt necessitudinũ nomina
Ut gͦ alium quisq habeat patrẽ. aliũ socerum. numerostꝰ
se caritas porrigat. Utrũq autẽ unꝰ adam ẽẽ cogebat᷑. et
filiis ⁊ filiab suis. quando fr̾s sororesq oiugio uingebant᷑
Sic et eua uxor euis utriq sexiu filioꝵ fuit ⁊ socrusi mat̃
Quȩ si duę femine fuissent. mat̾ alt̾a. ⁊ socrus altera: co¬
piosuis se socialis dilectio colligaret S huñ fierce t̾c̾

Expanded text:
citiam fornicariae copulatum, sed fornicariam assumpsisse pudicitiam quam antea non habebat. CAP. facti ex pulvere et conjugis ejus ex viri latere, marium feminarumque conjunctione opus haberet, ut gignendo Quod profecto quanto est antiquius compellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius religione prohibente; habita est enim ratio rectissima charitatis, ut homines, quibus esset atque honesta concordia diversarum necessilem vitam diligentius plurimae plurimos obtinerent. Pater quippe et socer duarum sunt necessitudinum nomina, ut ergo alium quisque habeat patrem, alium socerum, numerosius se porrigat charitas, utrumque autem unus Adam esse cogebatur, et filiis et filiabus suis, quando fratres sororesque conjugio jungebantur. Sic et Eva uxor ejus utrique sexui filiorum fuit socrus et mater. Quae si duae feminae fuissent, mater altera, et socrus altera, copiosius se socialis dilectio colligeret. Sed hoc unde fieret
Abbreviated transcription (Latin):
faciant concubitũ susi. Posse sane fieri nuptias
ex male conuinstis. honesto ꝑlacito postea
semel uuta utra nuptiarũ: ut potiꝰ sint unt̾ se
coniuges eciam separati. quam cũ his qͥb aliis adhe¬
uentes quoddã conuigale. qđ nec separatio. nec cũ
altero copulatio possit auferre. sicut a postata aĩa
uelut de coniugio xp̃i recedens. etiam fide ꝑdita fidi
sacram̃tum ñ ammittit. qđ lauacro regeneratioĩs
accepit. Reddet᷑ enĩ ꝓcul dubio redeunti. si amisis
abscedens. hab& aut̃ ħ qđ recesserit ad cumulum
placuerit ex consensu abusucarnał concupiscentiȩ
imꝑpetuũ continere. absit ut uincłm int̃ illos qui:¬
gale rumpat᷑. Immo firmiꝰ erit. qͦ magis ea pasta
Neq enĩ fallacit̾̃ ab angło dictũ: adioseph. holitim̾e
acciꝑe mariã coniugẽ tuã. Coniunx uocat᷑ ex pͥma
desponsationis fide. quã cõcubitu nec nouerat
nec fuerat cognitus. Nec ꝑierat nec m̃dax man¬
serat conuigis appellatio. ubi nec fuerat. nec fu¬

Expanded text:
ali c. 14: § 1. Posse sane fieri nuptias ex personis male conjunctis, honesto placito postea semel inita jura nuptiarum, ut potius sint inter se conjuges etiam separati, quam cum his quibus aliis adhaeulum coniugale, quod nec separatio nec cum altero copulatio possit auferre, sicut apostata anima, velut de coniugio Christi recedens, etiam fide perdita, sacramentum fidei non amittit, quod lavacro regenerationis accepit. Redderetur enim procul abscedens. Habet hoc autem qui recesserit ad cumulum cuerit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut vinculum inter illos conjugale rumpatur: imo firmius erit, quo magis ea pacta naccipere Mariam conjugem tuam. » Conjux vocatur ex prima desponsationis fide, quam nec concubitu cognoverat, nec fuerat cogniturus. Nec perierat nec mendax manserat conjugalis appellatio, ubi nec fuerat, nec fu
Abbreviated transcription (Latin):
ancillam inmatrimoniũ acceꝑit si habeat licen¬
eiam dimittere eam. si pͥus amboꝵ consensu con
dirimantur. etiam si diu̾sos dominos. habeant
ẜ inuno coniugio ꝑmanentes dñis suis seruiant
Hoc in illis obseruandũ ÷: ubi legał ꝯiunctio fuit.

Expanded text:
ancillam in matrimonium duxerit, non habebit licentiam dimittere eam, si prius scientes condirimantur, etiamsi diversos dominos habeant; sed in uno coniugio permanentes dominis suis serviant. Et hoc in illis observandum est, ubi legalis coniunctio fuit et
Abbreviated transcription (Latin):
test quidem fortasse ñ absurde ħappelleiri concubix̃. siusq
bi nascifilios. ł etiam oꝑe a liqͦ malaagant. ne nascantur.
et̾um sił utrũq ł unum horum desit ñ inuenio quẽadm̃
has nuptias appellare possutꝰ. Et enĩ si aliꝗͣ sibi ad tempꝰ
adhibuerit. donec illam dignam bonoribꝰ ł suis facultati
bꝰ inueniat quam comparem ducat: ipsa animo adult̃
ẽ. nec cum illa quam cupit inuenire.s c̃ ista cũqͣ suocubat
ut cum ea ñ hãt maritale consortiũ Y sidorꝰ ethimologi¬

Expanded text:
test quidem fortasse non absurde hoc appellari connubium, si usque bi nasci filios vel etiam opere aliquo mala agant, nascantur.Caeterum si vel utrumque vel unum horum desit, non invenio quemadmodum has nuptias appellare possimus. Etenim si aliquam sibi vir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam vel honoribus vel facultatibus suis inveniat, quam comparem ducat; ipso animo adulter est, nec cum illa quam cupit invenire, sed cum ista cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. Unde et i
Abbreviated transcription (Latin):
Itutelã aomuinistrandoꝵ negotioꝵ ĩ libͥos postulant
priꝰ qͣm confirmatio officii talis in eosiure eueniat face¬
aut̾ actis sacram̃to p̾stico ad alias senuptias uuenire
Sane iopiuone hꝰ mõi nulia cogat᷑ s lib a ĩconditiones
qͣs pͥsticimꝰ uoluntate descendat Namsimalunt aliaop¬
tate matrimonia: cutelas filioꝵ administrͣe ñ debent

Expanded text:
telam administrandorum negotiorum in liberos postulant, priusquam confirmatio officii talis in eas iure veniat, fateantur actis sacramento praestito ad alias se nuptias non venire. Sane in optione huiuscemodi nulla cogitur, sed libera in condiciones quas praestituimus voluntate descendat: nam si malunt alia optare matrimonia, tutelas filiorum administrare non debent
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ solũ illa mat̃ uerũ etiã ille pat̃ eiꝰ sic̃ comunx
matris eiꝰ utrũq mente ñ carne. Itenibidede
cram̃tũ. ꝓlem cognoscimꝰ ipsũ dñm. ft̃oẽ. qr nul¬
lum adulteriũ. Sacm̃tũ qr nullaĩ duortiũ Solias
ibi nuptiał concubitꝰ ñ fuit. qͥ incarne peccati
fieri si poterant sine pudenda c̃cupiscencia
carnis quȩ accidit expeccato. sine qua concipi uolut

Expanded text:
le pater ejus, sicut conjux matris ejus; utrumque mente non carne. CAP. 15. - cramentum. Prolem cognoscimus ipsum dominum; fidem, quia nullum adulterium, sacramentum, quia nullum divortium. . Solus ibi nuptialis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non poterat, sine pudenda concupiscentia carnis, quae accidit ex peccato; sine qua concipi voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pꝰ ꝗarris sponsam sibi sponsꝰ ꝑdigitũ fidi ase anulo
it signitam despondit dotẽq utriq placitã sponsꝰ
ei conscripto pactũ hoc continente coram inui¬
tatis ab utraq parte tradidit aut mox aut apto
tempore. ñiugdł añ tempꝰ lege diffiitum. tale qͥd
fieri p̃sumat᷑ ambo aonuptia lia fecła ꝑducunt᷑ et
pͥmũ quidẽ in ȩccł̃ia dñi cũ oblationib quas offer¬
re debent do ꝑsac̃dotis manum statuunt᷑ sicq de¬
mum ben edictionẽ ⁊ uelam̃ cȩleste suscipiunt.

Expanded text:
 arrhis sponsam sibi sponsus per digitum fidei a se annulo insignitam desponderit, dotemque utrique placitam sponsus ejus cum scripto pactum hoc continente, coram invitatis ab utraque tradiderit, aut mox aut apto tempore, ne videlicet ante tempus lege definitum tale quid facere praesumat, ambo ad nuptialia foedera producuntur, et primum in ecclesiam Domini cum oblationibus, quas offerre debent Deo, per sacerdotis manum statuuntur, sicque demum benedictionem et velamen coeleste suscipiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
conugał concubitꝰ. Exeodem. despͣtio legitimi oiugii¬
tibꝰ ꝓpinquiorib sponset᷑. ⁊ legibꝰ dotet᷑. i suo tẽpore
sac̃dotalit᷑ ut mos ÷ cum p̃cib ⁊ oblacionib asac̃¬
dote benedicat᷑. ⁊ aparanimphis. ut consuetudodo¬
cet custodita ⁊ sociata aꝓximis congruo tempore.
petita legib detur. ao sollempnit̃ accipiat᷑. ⁊ biduo
łtriduo orationib uacent. ⁊ casticatẽ custodiant¬
p̃sũpta non coniugia. s ad ultĩa ł contub̾nia. ł stupra
aut fornicationes potiꝰ quam legitima coniugiaẽẽ
ñ dubitate: nͥuoluntas ꝓpͥa suffragau̾it. ⁊uota succur¬
feminȩ. ñ ligaturã aureã aut argentiã aut exqͦli¬
bet metallo compositã quando iptiaria feda cõtͣ¬
hunt incapitib defert. si pꝰ sponsalia quȩ futuraꝵ
sunt nuptiaꝵ ꝓmissa feda. quęq consensu eoꝵqͥ¬

Expanded text:
conjugalis concubitus. CAP. 4. - Descriptio legitimi conjugiotetur, et suo tempore sacerdotaliter, ut mos est, cum precibus et oblationibus a sacerdote benedicatur, et a paranymphis, ut consuetudo docet, custodita et sociata, a proximis congruo tempore petita legibus detur, ac solenniter accipiatur, et biduo vel triduo orationibus vacent, et castitatem custodiantpraesumpta, non conjugia, sed adulteria vel contubernia, vel stupra, aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse non dubitate, nisi voluntas propria suffragaverit, et vota succurnon ligaturam auream vel argenteam, aut ex quolibet metallo compositam, quando nuptialia foedera contrahunt, in capitibus deferunt; sed post sponsalia, quae futurarum sunt nuptiarum promissio, foedera quoque consensu eo
Abbreviated transcription (Latin):
quisqͥs ñ alligat᷑ uxori continentiã do uouerit. millo mͦ
debet ista compensatione peccare. ut id̾o uarẽ credat s
se eẽ xp̃ianam. Quod enĩcuiꝗͣ añ qͣm nouisset licebat
eum id se numꝗͣ factũm uouit᷑. licebit sitam̃ iduou̾it
quod uouendum fuit sicuti ẽ ꝑpetua iuginitas. ut
corttinentia pꝰ exꝑta conubia. solutis a uinculo con¬
iugali ł ex consensu uouentibꝰ ⁊ carnalia debita sibi
inuicem relanxantib fidelib castisq coniugib. qđͣ
altum sine altera. ł altam sine alt̾o uouere fasñ:
uouerintꝰ nulla conditione rumpenda st̃ q̃ sine ulla
conditione uouerunt: Codicum lib .u. capꝰ .xuiiii.
monis usq aoduos otinuos annosoputando cor¬
te minime ꝓpt̾ naturalẽ inbecillitatẽ ualeat pos¬
sit mulier ł eius parentes sine ꝑiculo dotis admit.¬
tendȩ repudium marito ducere. Sermo sc̃i ieroni¬

Expanded text:
quisquis non alligatus uxori continentiam deo uouerit, nullo modo debet ista conpensatione peccare, ut ideo credat uxorem sse esse christianam. quod enim cuique, antequam uouisset, licebat, cum id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas nonuouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condicione uouerunt, quia monii usque ad duos continuos annos computandos coire minime propter naturalem imbecillitatem valeat, possit mulier vel ejus parentes, sine periculo dotis amittendae, repudium marito dicere. CAP. 80.
Abbreviated transcription (Latin):
detulit ate nob̃ directam epłã. qua indagare studu.¬
isti eum anorm annis nuprime captũ. sinistre ma¬
quia sollercia tua magis suꝑh sollicita: a sede apłi
ca flagitat normã iustitie senꝑ sequi exoptans stu-¬
nis ñsponte quid tale paciunt᷑. sacͥ censeant cano
tuã: ut cirea illum ita ꝑ agat. quatinꝰ ⁊ mercedẽ
ꝓeo magnã incurrat. & desidiũ istiꝰ canonis aei¬

Expanded text:
detulit a te nobis directam epistolam, qua indagare studuisti eum a Normannis nuperrime captum sinistrae maquia solertia tua magis super hoc sollicita a sede apostolica edoceri flagitat normam justitiae semper sequi exoptans, stunis, non sponte tale quid patiuntur, sacri censeant canontuam, ut circa illum ita peragat, quatenus ut mercedem pro eo magnam incurrat et desiderium illi
Abbreviated transcription (Latin):
sdiaconus tuus uerissime sefatebatur imu¬
nem Uerũpt̃n si suspicio ħt᷑ ⁊ accusatores idonei rep¬
ꝑiunt᷑. ⁊ testes quales sacͥ canones ꝯeedunt a scito
tecum certo ep̃oꝵ mimero ueniant accusatores. uo¬
cetur ⁊ ipse a lelericꝰ diaconꝰ & sinegau̾it: uentilet᷑
causa canonicẽ. sił sponte ꝯfessus ł canoniee legiti.¬
mis testibꝰ fuerit ꝯꝓbatus. canonica feriat᷑ sententia.
Qu̾ sinec sponte ꝯfitetur. nec accusatores ⁊ testes legi¬
timi reꝑti fuerint: ⁊ mala fama crebrescit: ñ publico
&e inceps honitestimonii eũ annuntia. ⁊ opesce

Expanded text:
diaconus tuus verissime se fatebatur immunem. Verumtamen si suspicio habetur, et accusatores idonei reperiuntur, et testes quales sacri canones sanciunt, adscito tecum certo episcoporum numero veniant accusatores, vocetur et ipse Aldericus diaconus, et si negaverit, ventiletur causa canonice; et si vel sponte confessus, vel legitimis testibus fuerit approbatus, canonica feriatur sententia. Quod si nec sponte confitetur, nec accusatores et testes legitimi reperti fuerint, et mala fama crebrescit, non publico tu deinceps boni testimonii eum annuntia, et compesce
Abbreviated transcription (Latin):
nit tros men ses osecrationis suȩ aofio ẽ suã exponen.¬
dam. palliũ q suscipiendũ abapłica sede nulla meui.¬
tabili necessi tate ĩminente ñmiserit: ꝯinissa sibi care¬
at dignitate. ita ut tamdui ep̃ali illi ꝯ cedat. omniq
consecrandi licentia careat: quam duiꝰ ex ponenda
fide ⁊ in exportendo pallio pͥscum morẽ ꝯtẽpserit.

Expanded text:
 tres menses consecrationis suae, ad fidem suam exponendam, palliumque suscipiendum ab apostolica sede, nulla inevitabili necessitate imminente, non miserit, commissa sibi careat dignitate, ita ut tandiu episcopali illi sedi cedat, omnique consecrandi licentia careat, quandiu in exponenda fide, et in expetendo pallio priscum morem contempserit.
Abbreviated transcription (Latin):
iuni obdestatione iudicii inuinginꝰtibi ut intre¬
uerensi urbe & agͥpinia colonia nullũ eligi pati¬
uia suspecti lamci iudices ẽẽ ñdebent. eli augus¬
ce ipsa ratio dictat. & plurimis apꝓbatur exẽ¬
plu. Namquidꝗ gratiꝰ & amabiliꝰ dare quis inimico
pot̃ quã siei adimpetendũ ꝯmiserit quẽ lede forte
uoluerit: Qđ ꝑuide ꝯstantinopolitana sy nodꝰ ca¬
nonũ suoꝵ sexto dinoscitur ꝓhib̾e capitulo Item
rerunt ne sine discussione aomittant᷑ accusa¬
tores. nec omnibꝰ p̃cipiat᷑ accusationes fac̾e otͣ dis.¬

Expanded text:
judicii obtestatione inungimus tibi, ut in Treverensi urbe, et in Agrippina colonia nullum eligi patiuia suspecti, et inimici judices esse non debeant, et ipsa ratio dictat, et plurimis probatur exemplis. Nam quid gratius et amabilius dare quis inimico potest, quam si ei ad impetendum commiserit, quem laedere forte voluerit? Quod provide Constantinopolitana synodus canonum suorum sexto dignoscitrerunt, ne sine discussione admittantur accusatores, nec omnibus praecipiatur accusationes facere contra dis
Abbreviated transcription (Latin):
lcem. Contraritũ eccłasticũ. contq uenanoas leges
tiꝰ minoꝵ inferioꝵ & subiectoꝵ delib̾ationibꝰ sacris
canonibꝰ p̃cipientibꝰ & exemplis scõr patrũ seꝑ̃ ubi:
uerũ &ẽ ab ipsis ꝯstat obsełuatũ hereticis. Alioqͥna
inferioris gradꝰ soliꝰ ep̃i sui udiciũ tantũ mp̃tilan.¬
DINam legistis imꝑatores añcessore suros insy.¬
nodalibꝰ conuentibꝰ int̾fuisse. nͥ forsitan inqu.¬

Expanded text:
ero contra ritum ecclesiasticum, contraque venerandas leges ectorum deliberationibus, cum sacris canonibus praecipientibus, et exemplis sanctorum Patrum, semper ubi est verum etiam ab ipsis constat observatum haereticis. Alioquin inferioris gradus, solius episcopi sui judicium tantummodo praeinam legistis imperatores antecessores vestros in synodalibus conventibus interfuisse? nisi forsitan in qui
Abbreviated transcription (Latin):
bum. & loħm quibꝰ adño dictũ: Uenite pꝰme faciã
uos fieri piscatores hominũ. adimitationẽ suã eli¬
gere. quoꝵ ce disciplist̃: magis nemroth. ⁊ israhele̾
xtq esau reꝓbos ĩmitant᷑. qͥ hucꝰmoĩ ad inuentionib
incubiusse referunt᷑. Nichilominꝰ aut̃ de hoc ep̃o
mod̾atam teneat familiaritatẽ. & obiomala fama
eiorta sit ꝑquare ascĩtate tua cȩt̃isq coep̃is suis
suoꝵ rõnibꝰ ̃ obedit. & ꝑ mobedientiam inculpam
ꝓthop lausti relabitur. Oporte gͦ fr̃nitatẽ tuam sy¬
nodale cũ ep̃is. ce susfraganeis suis ꝯuocare ꝯciliũ.
ce hunc salutaribꝰ eloquiis ep̃m ꝯuenire. atq illi
pastorali auctoritate p̃ciꝑe. quatinꝰ ⁊ ab omniũ
bestiarum ł uolucrũ uenatione penitꝰ alienꝰ exis¬
tat. atq ab in modata filiȩ suȩ familiaritatẽ sema

Expanded text:
t: Venite post me, faciam vos piscatores hominum , ad imitationem suam eligere, quorum et discipuli sunt; magis Nemrod et Ismaelem , atque Esau reprobos imitantur, qui hujusmodi adinventionibus incubuisse referuntur. Nihilominus autem de hoc episcopo moderatam teneat familiaritatem, et ob id mala fama ei orta sit, pro qua re a sanctitate tua ceterisque coepiscopis suis s non obedit, et per inobedientiam in culpam protoplasti relabitur. Oportet ergo fraternitatem tuam, synodale cum episcopis et suffraganeis tuis convocare concilium, et hunc salutaribus eloquiis episcopum convenire, atque illi pastorali auctoritate praecipere quatenus et ab omnium bestiarum et volucrum venatione penitus alienus existat, atque i
Abbreviated transcription (Latin):
o cinr̃i ꝯsidatio nos animonet roĩs auctoritate
q̃ a decessoribꝰ nr̃is utilit̾ decisa fuerint roborare. &
q̃ a temerariis p̃sũpta fuerint: in ꝓmptunchominꝰ
ulcisci. Reũqͥ ppe añ cõspectũ diumi uidicis senont̾e
ẽẽ qͥ nitit᷑ utilit̾ finita rescinde. at roborata qͦ liboe
aust uiolare. Accłastici qͥppe iugoris ordos fundit᷑
siaut demere illicita p̃simantur. aut ñ ꝯcessa impu¬
ne tẽptent᷑. Piñ sinegligẽt᷑ ea q̃ male lisurpantur.
ominittimꝰ. excessus uiã aliisꝓculdubio apꝑimꝰ¬

Expanded text:
 consideratio nos admonet, rationis auctoritate, quae a praedecessoribus nostris utiliter decisa fuerint roborare, et quae a temerariis praesumpta fuerint in promptu nihilominus ulcisci. Reum quippe ante conspectum divini Judicis se noverit esse, qui nititur utiliter finita rescindere ac roborata quolibet ausu violare. Ecclesiastici quippe vigoris ordo confunditur, si aut temere illicita praesumantur, aut non concessa impune tenentur. Proinde si negligenter ea quae male usurpantur omittimus, excessus viam procul dubio ali