comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sumpfit exordiũ. Mortuos
quoq ad sepulturã ꝓsequi
oport̾e ꝯcantu płimar̃ genti¬
um ł regionũ institura san¬
xer̾ ꝑsuasione hac quo pꝰ cor¬
pus aĩe ad originẽ dulcedi¬
nis musice .i. ad celũ redire c̾¬
dantur. Nam ũ in hac uita
oĩs aia musicis sonis capit᷑
ut ñ solũ qui st̃ habitu culti¬
ores uer̾ uniu̾se quoq harba¬
re nationes cantꝰ quib uł ad
ardorẽ uirtutis aĩant᷑ ł ad mol¬
liciẽ uoluptatis resoluant᷑ ex̾¬
ceant.q in corpꝰ defert memo
phionis fabłam quoꝵ alt̾
barbaras. ł saxi instar̾ nlło
affecto molles ad sensũ uo¬
luptatis canẽdo tͣxert̃. Ita de¬
niq oi̾s habitꝰ aĩe cantib gu¬
b̾natur. ut ad bellũ ꝓgressus
ł itẽ receptui canatur: can
ty extirante ⁊ rursus sedante
uirtutẽ. dat somnos adunit¬
⁊ retrahit. iram suggͥit cle¬
morb̾ medetꝰ. Nam hĩc ẽ qd̾
egͥs remedia p̾stantes pͥcin̾e
dñr. quid mir̃ si int̾ hoĩes
musice tanta du̾acio ẽ: cũ

Expanded text:
. Mortuos quoque ad sepulturam prosequi oportere cum cantu plurimarum gentium uel religionum instituta sanxerunt, persuasione hac qua post corpus animae ad originem dulcedinis musicae, id est ad caelum, redire credantur. Nam ideo in hac uita omnis anima musicis sonis capitur, ut non soli qui sunt habitu cultiores, uerum uniuersae quoque barbarae nationes cantus, quibus uel ad ardorem uirtutis animentur uel ad mollitiem uoluptatis resoluantur, exerceant, quia in corpus defert memorphionis fabulam, quorum alter barbaras, uel saxi instar nullo affectu molles, ad sensum uoluptatis canendo traxerunt. Ita denique omnis habitus animae cantibus gubernatur, ut et ad bellum progressui et item receptui canatur, cantu et excitante et rursus sedante uirtutem. Dat somnos adimit retrahit, iram suggerit, clemorbis medetur nam hinc est quod aegris remedia praestantes praecinere dsicae tanta dominatio est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝯͣium celo ferunt᷑ ꝯsequẽs
ẽ ut qualẽ sonũ tantaruꝰ
mollus inpulsus efficiat
ħ requirat᷑. Ex ip̃o .i. cirẽduc¬
tu orbiũ. sõnũ nasci necẽe
ẽ qm̃ ꝑcussus aer ip̃o int̾ue̾¬
tu ictus uĩ de se fragoris emit¬
tit. ip̃a cogente .si. uin sonũ
desinat duoꝵ corꝑũ iuolẽta
collisio. S is sonꝰ qui exqua¬
lic̃q aeris ictu nascitur. aut
dulce quiddã in aures mu¬
sicum defert aut inemptũ
⁊ asꝑũ ꝑsonat. Nã suctum
modulam̃ educit᷑. Au ẽ inc̾¬
pat tum ultuaria ⁊ nulł mo¬
dis gub̃nata collisio. fragor
turbidꝰ ⁊ in ꝯditꝰ offend̾ audi¬
tũ. In celo aut̃ ꝯstat nͥ fortu¬
itum nͥl tumł tuar̃ ꝓueni¬
re.S uniu̾sa illic diuinis
his in expugnabłi rõcinati¬
one collectũ est musicos so¬
nos de sꝑar̃ celestiũ ꝯu̾sioẽ

Expanded text:
ium caelo feruntur, consequens est ut qualem sonum tantarum molium impulsus efficiat hic requiratur. Ex ipso enim circumductu orbium sonum nasci necesse est, quia percussus aer, ipso interuentu ictus, uim de se fragoris emittit, ipsa cogente natura ut in sonum desinat duorum corporum uiolenta conlisio. Sed is sonus, qui ex qualicumque aeris ictu nascitur, aut dulce quiddam in aures et musicum defert, aut ineptum et asperum personat. Nam si ictum modulamen educitur; at cum increpat tumultuaria et nullis modis gubernata collisio, fragor turbidus et inconditus offendit auditum. In caelo autem constat nihil fortuitum, nihil tumultuarium prouenire, sed uniuersa illic diuinis his inexpugnabili ratiocinatione collectum est musicos sonos de sphaerarum caelestium conuersione
Abbreviated transcription (Latin):
illo mari. ꝙ athlanticũ qͥs
magnũ. ꝙ occeanũ applłatis
paruũ uides. ¶ Post quam
sperar̾ ordinen motũq ac de
motu sonu̾ celestis musice mͦs
⁊ nũos explicantẽ ⁊ aerẽ subdi¬
tum lime. tullianꝰ sermo ꝑnecia¬

Expanded text:
illo mari quod Atlanticum , quod Magnum, quem Oceanum appellatis paruus uides.» Postquam sphaerarum ordinem motumque, ac de motu sonum caelestis musicae modos et numeros explicantem et aerem subditum lunae, Tullianus sermo, pe
Abbreviated transcription (Latin):
excitato mour sono gͣuissimo
aũ hic lunaris atq infimus
Nam t̾ra ĩmobił manẽs ima
sede semꝑ herce ꝯplexa mũdi
mediũ locũ. Illi ã octo cursus
ficiunt distincto int̾uallis
sonos. Qui nu̾s rer̃ om̾ium
fere nodꝰ ẽ. gõ docti hoiẽs nui̾s
unitati atq cantib aꝑuert̃
sibi reditũ in ħo locũ¶Ex

Expanded text:
excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus; nam terra nona inmobilis manens una sede semper haeret complexa medium mundi locum. Illi autem octo cursus,m, septem efficiunt distinctos intervallis sonos, qui numerus rerum omnium fere nodus est; quod docti homines nervis imitati atque cantibus aperuerunt sibi reditum in hunc locum,
Abbreviated transcription (Latin):
cursus in quib ead uis ẽ duo¬
rum .uii. efficiut᷑ distinctos
int̾ualł sonos qui nu̾s rerũ
om̃iũ fere nodus ẽ. Septena¬
rium aut̃ num. rerỹ om̃iũ
nodũ ẽẽ plene cũ de nũis su¬
ꝑiͦs loqueremur exp̾ssimus
dilluminandã uͥesti¬
mo obscuritatẽ u̾boꝵ cic̃omͦ
de musica tractatꝰ succinctꝰ
a nob̃ qua licuit breuitate
sufficiet. Nam ⁊ netas ⁊ hip¬
patas aliar̃q fidiũ uocabła
ꝓcurrere ⁊ tonoꝵ ł limatuꝰ
minuta subtiłia ⁊ quid in
Nec .ii. qr fecit in hoo loco cic̾o
musice m̾tionẽ occasioẽ hac
eundũ ẽ ꝑuniu̾sos tractatꝰ

Expanded text:
cursus, in quibus eadem vis est duorum, septem efficiunt distinctos intetvalli sonos; qui numerus rerum omnium fere nodus esrium autem numerum rerum omnium nodum esse plene, cum de numeris superius loqueremur, expressimus; ad illuminandam, ut aestimo, obscuritatem uerborum Ciceronis de musica, tractatus succinctus a nobis qua licuit breuitate sufficiet. Nam netas et hypatas aliarumque fidium uocabula percurrere, et tonorum uel limmatum minuta subtilia, et quid in Nec enim quia fecit in hoc loco Cicero musicae mentionem, occasione hac eundum est per uniuersos t
Abbreviated transcription (Latin):
qui eas camemas.ꝙ. canenas
a canendo dixert᷑. Iõ can̾e celỹ
⁊ theologi ꝯpbantes sonos
musicos sactifichis adhibue¬
r̃ qui apd̃ alios lira ł cit hecra
aput si nullos tibiis aliis ue
musicis instrum̾tis fĩ sole¬
bant. In ip̃is q̃ ignis d̾̃oꝵ ꝑ¬

Expanded text:
qui eas 'Camenas', quasi 'Canenas', a canendo dixerunt. Ideo canere caelum etiam theologi comprobantes sonos musicos sacrificiis adhibuerunt, qui apud alios lyra uel cithara, apud nonnullos tibiis aliisue musicis instrumentis fieri solebant. In ipsis quoque hymnis deo
Abbreviated transcription (Latin):
tractatꝰ ad scd̃i ꝯm̃tarii uolu¬
men disputatõnẽ sequẽtus
rio eustachi
or fili usq ad
iã de musica ear̾ modulatõe:

Expanded text:
tractatus, ad secundi commentarii uolumen disputationem sequentiumrio, Eustathi or fili, usque ad iam de musico earum modulamine
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ implere ꝑ nũm solidi¬
tatis effecta ẽ. Nc̃ ad ip̃am
platonis u̾ba ueniamꝰ. Nam
cum de d̾o aiãm mundi fa¬
bricante loqueret᷑ ait. pͥma
ex õi ferm̾to ꝑtẽ tulit di.
hinc sumpsit duplã paitẽ
pͥoris. t̾cia uero sode hemioli¬
am. s pͥme triplam.⁊ quartã
duplam scd̃e quintã tercie
triplam. sextam pͥme octu¬
plam ⁊ sẽptimã uigies sep¬
ties a pͥma multiplicat᷑am

Expanded text:
corpus implere, per numeros soliditatis effecta est. Nunc ad ipsa Platonis uerba ueniamus. Nam, cum de deo animam mundi fabricante loqueretur, ait: «Primam ex omni fermento partem tulit; hinc sumpsit duplam partem prioris, tertiam uero secundae hemioliam, sed primae triplam, et quartam duplam secundae, quintam tertiae triplam, sextam primae octuplam, et septimam uicies septies a prima multiplicatam.
Abbreviated transcription (Latin):
duplos ⁊ triplos hiabane in¬
stis ꝑtib adimplebat. ut bi¬
ne medietates singula spa¬
cia colligarent. Ex quib iuĩcłis
hemiolii ⁊ epitsici ⁊ epogdoi
nascebantur. ħ platonis
t̾ba ĩ añ nulł excepta st̃. ut
pͥmã ꝑtem monada crede¬
rent. Scdam qͣm dixi duplã
pͥoris: dualẽ num ẽẽ ꝯfiderẽt.
Tcia t̾nariũ nũm. qui ad dio
hemioliꝰ ẽ ad unũ triplus. &¬
ad duo duplus ẽ. Quintam
nouenariũ q̃ ad t̾ciam .i. ad
trra triplus ẽ. Sextam aut̃
octonatiũ qui pͥmũ octies ꝯ¬

Expanded text:
plos numeros hiabant, insertis partibus adimplebat, ut binae medietates singula spatia colligarent, ex quibus uinculis hemiolii et epitriti et epogdoi nascebantur.» Haec Platonis uerba ita a nonnullis excepta sunt ut primam partem monada crederent; secundam, quam dixi duplam prioris, dualem numerum esse confiderent; tertiam, ternarium numerum, qui ad duo hemiolius est, ad unum triplus; ad duo, duplus est; quintam, nouenarium, qui ad tertium, id est ad tria, triplus est; sextam autem octonarium, qui primum octies c
Abbreviated transcription (Latin):
natorẽ significari uolentes.
Cuiꝰ matie uis uniu̾soꝵ corpo¬
rũ seuilla diuina siue t̾cer.a¬
sinc ꝯponit essentiam. Ergo
inui cornua barbeqplixa de¬
missio naturam lucis ostendt̃
q̃ sol ⁊ ambitũ celi suꝑioris il¬
luminat ⁊ inferiora collustt᷑
Uñ homerꝰ de eo ait. cope ny
fistula ł uirga significent su¬
ꝑius in habitu attinis exp̃s¬
simus ꝙ in capre pedes desi¬
nit ħargum̃ti ratio ẽ qr ma¬
t̾ia que in omnẽ sub̃am sole
dispensante porrigitꝰ diui¬
nis desecorporib effectis in
terre sinit᷑ elem̾̃tum. Ad huiꝰ
gͣ extremitatis signũ pedes ls
cendo sic̃ sol ł cũ radios suꝑ¬
ne redimit demittit in trãs
ł cum se recolligit in monti¬
b uisitꝰ᷑. huius innuiamor
⁊ delicie. axco. credit᷑ nullius
oscuł obnoxia ꝙ significat
armoniam celi que soli ami
tor est tempoꝵ⁊ iõ a
grecis immutata litt̾a. Rpo
datur ordo elem̃toꝵ tempoꝵ
numositate distinctꝰ. iuce
patefactꝰ nexu cũ et̾nitate

Expanded text:
atorem significari volentes, cuius materiae vis universorum corporum, seu illa divina sive terresint, componit essentiam. Ergo Inui cornua barbaeque prolixa demissio naturam lucis ostendunt, qua sol et ambitum caeli superioris inluminat et inferiora conlustrat, unde Homerus de eo ait: ὤρνυθ fistula vel virga significent superius in habitu Attinis expressimus. Quod in caprae pedes desinit, haec argumenti ratio est, quia materia, quae in omnem substantiam sole dispensante porrigitur, divinis de se corporibus effectis in terrae finitur elementum. Ad huius igitur extremitatis signum pedes huicendo, sicut sol, vel cum radios superne demittit in terras vel cum se recolligit, in montibus visitur. Huius Inui amor et deliciae Ἠχώ creditur nullius oculis obnoxia, quod significat harmoniam caeli, quae soli amictor est temporum et ideo a Graecis immutata littera Κρόνdatur ordo elementorum temporum numerositate distinctus, luce patefactus, nexus aeternitate
Abbreviated transcription (Latin):
netͣndo uiuifico.
dut ad soł multiplicẽ
potestatẽ reuoluat᷑ or̃o
ne mesis que cͣc suꝑbiam coli¬
tur quid aliud quꝰem soł potes¬
tas cuius ista nat᷑a ẽ ut fulgẽ¬
tia obscurte ⁊ ꝯspectu auferat
queꝙ st̃ in obscuro illuminoe
offeratq ꝯspectiu:.
an ip̃e quem uocant in¬
uũ sub hoc habitu quoc̾¬
nitꝰ solem se e̾e prudentiorib
ꝑmittit intelligi. ħc dm̃ archa¬
des colunt appellantes.tont¬

Expanded text:
netrando vivificet. Et ut ad solis multiplicem potestatem revolvatur oratio, Nemesis quae contra superbiam colitur quid aliud est quam solis potestas, cuius ista natura est ut fulgentia obscuret et conspectui auferat, quaeque sunt in obscuro inluminet offeratque conspectui? Pan ipse, quem vocant Inuum, sub hoc habitu quo cernitur solem se esse prudentioribus permittit intellegi. Hunc deum Arcades colunt appellantes
Abbreviated transcription (Latin):
tis exclamant. hos una ꝯcor¬
desꝙ regnasse uicinaq oppi¬
da ꝯmuni oꝑa ꝯdidisse pret̾
maronẽ qui refert ianiculũ
huic. illic fuerat satnia nomꝰ
⁊ iam illd̾ in prõptu ẽ. qd̾ pꝰ¬
deri quoq duos eis ꝯtinuo m̃ses
dicart̃. uͭ decenb̾ sacrũ satums
ianuariꝰ alt̾rus uocabulũ pos¬
sit̾ce. Cum int̾ hec subito sat᷑¬
nus ñ ꝯparuiss excogita uit
ianꝰ honoꝵ eius augmentũ.
ac pͥmũ terram ditioni suepa¬
rentẽ. satͥniam nominauit.¬

Expanded text:
tis exclamant. Hos una concortis exclamant. Hos una concordesque regnasse vicinaque oppida communi opera condidisse —praeter Maronem, qui refert, Ianiculum huic, illi fuerat Saturnia nomen— etiam ob illud in promptu est, quod posteri quoque duos eis continuos menses dicarunt, ut December sacrum Saturni, Ianuarius alterius vocabulum possideret. Cum inter haec subito Satnus non comparuisset, excogitavit Ianus honorum eius augmenta ac primum terram omnem dicioni suae parentem Saturniam nominavit
Abbreviated transcription (Latin):
ut regio camesena oppidum ia¬
niculũ uocitaret᷑ post ad ianũ
solum regnũ redactũ ẽ qui c̾dit᷑
geminã faciẽ p̾tulisse ut q̃ añ
queq post̾gũ eẽnt intueret᷑
Ꝙ ꝓculdubio ad prudẽtiam
regis sollerciãq referend̾ est
qui ⁊ p̾terita noss ⁊ futura pre¬
uinitatis .s. aptissime ꝯmites
ap̃ romanoscolunt᷑. Hic gͥianꝰ
cũ saturnũ cͥasse ꝑuectũ exce¬
piss hospicio: ⁊̃ abeo edoctus pe¬
ntiam ruris ferũ illũ ⁊ rudem
añ fiuges cognitas uictũ ĩmeliꝰ
redigiss. eũ regni societate mu¬
nerauit.Cũ primꝰ quoꝙ aera
signaroe seruauit ⁊ in ħ satͣm
reuerentiã. ut qm̃ ille naui fu¬
erat aduectꝰ ex una quid̃ parte
sui capitis effigies ex alt̾a u̾o
nauis expͥmeretur ut satͣni
memoriã in post̾os ꝓpagaroe.
aes ita fuisse signatũ hodieq
intelligit᷑ in aleẽ usũ cũ puen
uenarios in sublime iactãtes
capita aut naui lusu uetꝰta¬

Expanded text:
ut regio Camesene, oppidum Iaut regio Camesene, oppidum Ianiculum vocitaretur. Post ad Ianum solum regnum redactum est, qui creditur geminam faciem praetulisse, ut quae ante quaeque post tergum essent intueretur: quod procul dubio ad prudentiam regis sollertiamque referendum est, qui et praeterita nosset et futura provinitatis scilicet aptissimae comites, apud Romanos coluntur. Hic igitur Ianus, cum Saturnum classe pervectum excepisset hospitio, et ab eo edoctus peritiam ruris, ferum illum et rudem ante fruges cognitas victum in melius redegisset, regni eum societate muneravit. Cum primus quoque aera signaret, servavit et in hoc Saturni reverentiam ut quoniam ille navi fuerat advectus, ex una quidem parte sui capitis effigies, ex altera vero navis exprimeretur, quo Saturni memoriam in posteros propagaret. Aes ita fuisse signatum hodieque intellegitur in aleae lusu, cum pueri denarios in sublime iactantes capita aut navia lusu teste vetusta
Abbreviated transcription (Latin):
rum uix egreq a uob̃ admis¬
sum audio. Saturuũ uero ł
maximo int cet̾os honore ce
tur. Hic auienꝰ in p̾textatuꝰ
expectationẽ ꝯsulentis re¬
mittens. licoe om̃s ait qui
assunt pari doctrina polle
festi sollẽpnis aperire. Qd̾ cum
pretextatꝰ in alio refund̾e tẽp¬
tass om̃s ab eo impetrauert̃
ut ip̃e dissereroe. Tũ silentio fc̃o
ĩ orsꝰ est. Saturnalioꝵ originẽ
illã m̃ in mediũ ꝓferre fas ẽ
ñqͣm ad archanã diuinitatis
natutam refertur s que aut
fabuł ãmixta disserit᷑ aut a
phisicis in uulgꝰ apperitꝰ. ham
occultas ⁊ manantes ex meri
ueri fonte rõnes ne in ip̃isqͥd̾
sacris enarrari ꝑmittit᷑ s siqͥs
tiam ꝯscientiam tectas iubet᷑
Unꝰ que sciri fas ẽ chorꝰ nr̃ lice¬
bit mecũ recognoscat. Regio¬
nem istam que nc̃ uocatur
italia. regno ianꝰ obtinuit. qͥ
ut hyginus ꝓ tarchũ trallia¬
num secutus tradidit. cum
camese eque indigena t̾ram

Expanded text:
rum vix aegreque a vobis admisrum vix aegreque a vobis admissum audio: Saturnum vero vel maximo inter ceteros honore celtur. Hic Avienus in Praetextatum expectationem consulentis remittens: Licet omnes, ait, qui adsunt pari doctrina polleafesti sollemnis aperire. Quod cum Praetextatus in alios refundere temptasset, omnes ab eo impetraverunt ut ipse dissereret. Tunc silentio facto ita exorsus est. Saturnaliorum originem illam mihi in medium proferre fas est, non quae ad archanam divinitatis naturam refertur, sed qufabulosis admixta disseritur aut a physicis in vulgus aperitur. Nam occultas et manantes ex mero veri fonte rationes ne in ipsis quidem sacris enarrare permittitur, sed si quis tra conscientiam tectas iubetur. Vnde quae sciri fas est Horus noster licebit mecum recognoscat. Regionem istam, quae nunc vocatur Italia, regno Ianus optinuit, qui —ut Hyginus Protarchum Trallianum secutus tradit— cum Camese aeque indigena terram
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe qo muse sunt. quid̾ gͦ ꝑfec¬
to nuo queritis adiciendose
Ei uortiui. hoc inquit nob̃ p¬
sentia ura prestabit ut ⁊ mu¬
sas unpleamus ⁊ gr̃as. quas
tuens. quem familiarius fre¬
egyptioꝵ religiosissima gẽte
in archana temploꝵ usq
ad alexandri macedonis occa¬
sum. post que tyrannde
ptolomeoꝵ ꝑressi. hos quoꝙ
dõs ĩ cultã recipere alexandri¬
noꝵ more apud quos precip¬
pue colebantur coacti sunt.
Ita tnꝰ imꝑio paruertꝰ. ut non
omino teligionis sue obser¬
uata ꝯfunderent. Nam qr
nũ ꝙͥ fas fuit egyptus petu¬
dib aut sanguines p̾cib
⁊ ture solo placare dos. his
aut̃ duob aduenis hos¬
tie erant ex more mactãde
fana eoꝵ extͣ mi pomerir̃
locauert̾ ut ⁊ illi sacrificii
sollemnns sibi cruore coletẽ¬
tur nec tũ urbana templa
morte pectudũ polluerent᷑
Nullũ itaq egopti opidum
intͣ muros suos aut sat᷑maut
serapis fanũ recepit. hoꝵ alte¬

Expanded text:
esse quot Musae sunt: quid ergo perfecesse quot Musae sunt: quid ergo perfecto numero quaeritis adiciendos?» Et Vettius, «hoc», inquit, «nobis praesentia vestra praestabit, ut et Musas impleamus et Gratias, quas tuens, quem familiarius freAegyptiorum religiosissima gente in archana templorum usque ad Alexandri Macedonis occasum: post quem tyrannide Ptolemaeorum pressi hos quoque deos in cultum recipere Alexandrinorum more, apud quos praecipue colebantur, coacti sunt. Ita tamen imperio paruerunt, ut non omnino religionis suae observata confunderent. Nam quia numquam fas fuit Aegyptiis pecudibus aut sanguine sed precibus et ture solo placare deos, his autem duobus advenis hostiae erant ex more mactandae: fana eorum extra pomerium locaverunt, ut et illi sacrificii sollemnis sibi cruore colerentur nec tamen urbana templa morte pecudum polluerentur: nullum itaque Aegypti oppidum intra muros suos aut Saturni aut Sarapis fanum recepit. Horum alte
Abbreviated transcription (Latin):
sacrum studium littarũ: s
qr uos quoq d̾oꝵ aliquis no¬
b aditos uolait facite si uo¬
lentib uob erit diem ꝯmu¬
nib ⁊ fabuł ci epuł exigamus
quib utor̃s hodie qui pre¬
sentes st̃ acquiestunt im¬
petratũ teneo. Tum ille. dr̃¬
uenire famuł non euocatos
haud equidẽ est existimat᷑
uerum sponte irtuere in ꝯui¬
uium aliis p̾patatum. nec ho¬
mero sũ notał in frẽ memo¬
ratum est. Et uide nenimĩ
arrogant̾ res tͥ uel menelaos
ꝯtigisse cũ illi tanto regi utiꝰ
eueneriti Tũ om̃s p̾textatũ
iuuandes orare blandeꝙad
ꝯmune inuitare ꝯsortium
euangłm quidẽ sepiꝰi ma
riter ingressos Int̾ ħ euange¬
petitu omnium temperatꝰ¬
uob arbitror ñ ignotũ ex sa¬
turis menipeis qui inscribi¬
tur. nescis quid uesꝑ uehat
Inquo ꝯuiuarũ numerum
hac lege definit. utm minior
qͣm gratiarũ sit n qͣm misa¬
rum numerosior. Hic uideo
exceptorege ꝯuiuii tot uos

Expanded text:
sacrum studium litterarum? Sed sacrum studium litterarum? Sed quia vos quoque deorum aliquis nobis additos voluit, facite —si volentibus vobis erit— diem communibus et fabulis et epulis exigamus, quibus ut omnes hodie qui praesentes sunt adquiescant impetratum teneo.» Tunc ille: «supervenire fabulis non evocatos haud equidem turpe existimatur, verum sponte inruere in convivium aliis praeparatum nec Homero sine nota vel in fratre memoratum est —et vide ne nimium arroganter tres tibi velis Menelaos contigisse, cum illi tanto regi unus evenerit.» Tum omnes Praetextatum iuvantes orare blandeque ad commune invitare consortium, Euangelum quidem saepius et riter ingressos. Inter haepetitu omnium temperatuvobis arbitror non ignotum ex saturis Menippeis qui inscribitur "nescis quid vesper vehat", in quo convivarum numerum hac lege definit, ut neque minor quam Gratiarum sit neque quam Musarum numerosior. Hic video excepto rege convivii tot vos
Abbreviated transcription (Latin):
me amoriebit uoluntas li¬
ore fortuna feciss irruere.
Tẽ uoetius qͣmuis ad omẽm
pacientiam ꝯstant᷑ animi tͣn¬
si aut me inquit euangele
aut ħ innocentie lumina
cogistass nullũ int̾ nos tale
secretũ opinarere ꝙ ñ uł tͥ
poss qr n eg̃o sum ĩ memor
Nec hoꝵ quemq insciũ c̃do
sci illius p̾cepti philosophie
sic loquendũ eẽ cũ hominib
tanꝙ dii audiant sic loquen¬
dum cum dus tanꝗ homines
audiant. Cuiꝰ scda pars san¬
cit ne quid̃ a diis petamus
uelle nos indecoꝵ sit homi¬
nib ꝯfiteri. Nos ueto ut ⁊
honorẽ sacris fecus habere¬
mus ⁊ uitaremꝰ. tam̾ torporẽ
ferrandi atq otiũ in nego¬
tium utile uerteremꝰ. ꝯuen¬
mus diem totũ doctis fa-¬
buł uelut ex symbolo ꝯterẽdĩ
daturi. Nam siꝑ sacra sollẽp¬
nia nuos deducere religio nul¬
la ꝓhibebit. si salubri fluuo
m̾sare oues fasauira ꝑmit¬
tunt cur nꝰ teligionis houor
putetur. dicare sacris dieb

Expanded text:
me amovebit voluntas, lime amovebit voluntas, licet fortuna fecisset inruere.» Tunc Vettius, quamvis ad omnem patientiam constanter animi tran«si aut me», inquit, «Euangele, aut haec innocentiae lumina cogitasses, nullum inter nos tale secretum opinarere quod non veposset, quia neque ego sum immemor nec horum quemquam inscium credo sancti illius praecepti philosophiae, sic loquendum esse cum hominibus tamquam di audiant, sic loquendum cum dis tamquam homines audiant: cuius secunda pars sancit ne quid a dis petamus, quod velle nos indecorum sit hominibus confiteri. Nos vero, ut et honorem sacris feriis haberemus et vitaremus tamen torporem feriandi atque otium in negotium utile verteremus, convenimus diem totum doctis fabulis velut ex symbola conferendis daturi. Nam si per sacra sollemnia rivos deducere religio nulla prohibebit, si salubri fluvio mersare oves fas et iura permittunt, cur non religionis honor putetur dicare sacris diebus
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ a famulitõ cui ꝓuincia
cum disario. qui tb̃ rome pꝰ¬
tare uideretur cet̾is medẽdi
artem ꝓfessis. Cũ rugato in¬
dicau̾e uultu pleriq deꝯsi¬
dentib eugłi int̾uentũ ocio
suo manenũ minꝰq placido
ꝯuentui ꝯgruentẽ Erat .n.
amarulenta dicacitater⁊ lin¬
gua ꝓtertia mordaci ꝓcax
ac securus offensarũ. quas
snꝰ delectu cari ł ñ amici ĩ se
passim u̾b̃ odia serentib ꝓ¬
uocabat. S p̾textatꝰ ut er̃at
in om̃s eque placid̾ ac mittis
ut admitterent᷑ missis obuus
imꝑabat. Quos horas ing̾¬
dientes. ꝯmodũ ꝯsecutꝰ co¬
mitabaturr. uis corpore atq¬
losophie studia migrauit sec¬
tamq anthi̾tenis ⁊ cratetis
atq ipsiuł diogenis secutꝰ
dit. casus ne inquit hos om̃s ad
te p̾textate ꝯtraxit. an altius
qd̾dam cin remotis arbitris
opus sit cogitaturi ex disposi¬
to ꝯuenistis Qd̾ frita ẽ ut es¬
dimo abibo pottus qͣm me
uñs miscebo secretis. a quib

Expanded text:
unus e famulitio, cui provincia unus e famulitio, cui provincia cum Disario, qui tunc Romae praestare videbatur ceteris medendi artem professis. Conrugato indicavere vultu plerique de considentibus Evangeli interventum otio suo inamoenum minusque placido conventui congruentem. Erat enim amarulenta dicacitate et lingua proterve mordaci, procax ac securus offensarum quas sine delectu cari vel non amici in se passim verbis odia serentibus provocabat. Sed Praetextatus, ut erat in omnes aeque placidus ac mitis, ut admitterentur missis obviis imperavit. Quos Horus ingredientes commodum consecutus comitabatur, vir corpore atqlosophiae studia migravit sectamque Antisthenis et Cratetis atque ipsius Diogenis secutusdit: «casusne», inquit, «hos omnes ad te, Praetextate, contraxit, an altius quiddam, cui remotis arbitris opus sit, cogitaturi ex disposito convenistis? Quod si ita est, ut aestimo, abibo potius quam me vestris miscebo secretis, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtingerint cuma ꝯtumelie ꝙͣ
honori ꝓͥora uideant᷑. Tũ ile
Nec honor nec iniuria s casꝰ
fecit ħ noĩa. Nam asine cog¬
uomentũ corneliꝰ datuꝰ est
empto fundo seu filia data
marito cũ sponsores ab eo
sollempnit poscerentur: a
uero scropha cognominatꝰ
est euentu tali. Is tremelliꝰ
cum familia atq lib̾is in
uilla erat serui eiꝰ cũ de inci¬
no scropha erraret subtep¬
tam rem ꝯficiunt. Uicinꝰ ad¬
uocatis custodib oia cuc̃ue¬
nit ne qua ferri possit. Iq
ad dñm appellat restitui sͥ
pectudẽ. Temelliꝰ qui ex ui¬
lico rem ꝯꝑiss soro phe cadaĩ
sub centonib collocat suꝑ
quosuxor cubabat. Questio¬
nem uicino ꝑmitcit. Cum
uentũ est ad cubiculũ. u̾ba
ꝯiuratõis ꝯcipit nullã ẽẽ
in uilla sua scrophã. nisi n¬
tam inquit que incentõib
iacoe. lectuilũ monstrat.
La facetissima ruratõ: tre¬
mellio scrophe cognom̾tũ
dedit. Dũ ista natranturu

Expanded text:
contigerint, cum contumeliae quam contigerint, cum contumeliae quam honori propiora videantur.» Tum ille: «Nec honor nec iniuria sed casus fecit haec nomina. Nam Asinae cognomentum Corneliis datum est empto fundo seu filia data marito, cum sponsores ab eo sollemniter poscerentur, asemellius vero Scropha cognominatus est eventu tali. Is Tremellius cum familia atque liberis in villa erat. Servi eius, cum de vicino scropha erraret, subreptam conficiunt: vicinus advocatis custodibus omnia circumvenit, ne qua ecferri possit: isque ad dominum appellat restitui sibi pecudem. Tremellius, qui ex vilico rem conperisset, scrophae cadaver sub centonibus conlocat super quos uxor cubabat: quaestionem vicino permittit. Cum ventum est ad cubiculum, verba iurationis concipit: nullam esse in villa sua scropham nisi istam, inquit, quae in centonibus iacet: lectulum monstrat. Ea facetissima iuratio Tremellio Scrophae cognomentum dedit. Dum ista narrantur,
Abbreviated transcription (Latin):
dium cutie ꝓgressus. quid
ip̃i mat̾ audire institiss qͥd¬
latur. ꝯsultũq facre uti pꝰ¬
hac pueri cum patrib in
cutiam non introeant p̾t̾
tacendi loquendiꝙ in p̾texta
etate prudentiã. hoc cõgno¬
mentũ postea familie nr̃e
in nom̃ hesit. Ñ alit̾ dicti sci¬
pionies. nisi ꝙ cornelius qui
cognomine qr prẽm luimi¬
nib carentẽ ꝓ hacculo rege¬
bat scipio conominatꝰ nocis
ex cognomine post̾is dedit.
Sic mesalla tuus a uiẽne dic¬
tus a cognom̾to ualerii ma¬
ximi qͥd̃ post ꝙ messanãur¬
bem sicilie nobilissimã cepꝰ
messala cognominat᷑ e. Nec
mir̾ si ex cognominib nata
sunt nomina cumt c̃tra. ⁊
cognornina ex ꝓp̾iis tracta
sint nominib ut abemilio
emilianꝰ ã seruilio secuilianꝰ
Hic subiecit eusebtꝰ. Messala
⁊ scipio alt̾ de piecate deuir¬
tute alt̾ ut refers cognomi¬
na repererũt. s scrophara
sina que uitis ñ mediocrib
eognom̃to suntiuolo dicas unꝰ

Expanded text:
dium curiae progressus quid dium curiae progressus quid ipsi matlatur, consultum facit uti posthac pueri cum patribus in curiam ne introeant, praetacendi loquendique in aetetate prudentiam. Hoc cognomentum postea familiae nostrae in nomen haesit. Non aliter dicti Scipiones nisi quod Cornelius, qui cognominem patrem luminibus carentem pro baculo regebat, Scipio cognominatus nomen ex cognomine posteris dedit. Sic Messala tuus, Aviene, dictus a cognomento Valerii Maximi qui postquam Messanam urbem Siciliae nobilissimam cepit Messala cognominatus est. Nec mirum si ex cognominibus nata sunt nomina, cum contra et cognomina ex propriis sint tracta nominibus, ut ab Aemilio Aemilianus, e Servilio Servilianus.» Hic subiecit Eusebius: «Messala et Scipio, alter de pietate, de virtute alter, ut refers, cognomina reppererunt. Sed Scrofa et Asina, quae viris non mediocribus cognomenta sunt, volo dicas unde
Abbreviated transcription (Latin):
suo in curia fuerat ꝑcunc¬
senatu filiũ. Puer respondit
tacendum ẽẽ n id dici lic̾e.
Mulier fit audiendi cupidi¬
or. Secretũ rei ⁊ silentrũ py¬
erianimũ eiꝰ adquirendũ
iuolentiusq. lum puer ur¬
gente mr̃e lepidi ac festiui
m̃dacii ꝯsiliũ capio actum
in senatu dixit utr̃ ind̾etꝰ
utiliꝰ magisq ere publica
ẽẽ unꝰ ne ut duas uxores ha¬
beret an ut una apd̾ duos
nupta ẽẽt. hoc illa ubi audi¬
uit animo ꝯpauescit domo¬
trepidans egredic᷑ ad cet̾as
matronas affert. postridieq
ad senatũ copiose mr̃mfamili¬
as cat̾ue ꝯfluunt. lacrimãtes
atq ꝯsecrantes orant. una
pocius ut duob nupta fierce
qͣm ut uni due. Senatores ĩ¬
gredientes curiam: que illa
mulierũ in temperies ⁊ qͥd
sibi postulatio ista ħ uelleo mi¬
rabantur &e ut ñ patue rei ꝓ¬
digium illam uerecundi se¬
xus impudicã in sanrã paue̾¬
cebant. Puer papinus publi¬
cum metũ demit. Nam in me¬

Expanded text:
suo in curia fuerat, perconsuo in curia fuerat, perconsent patres. Puer respondit tacendum esse neque id dici licere. Mulier fit audiendi cupidior: secretum rei et silentium pueri animum eius ad inquirendum violentiusque. Tum puer, urgente matre, lepidi atque festivi mendacii consilium capit. Actum in senatu dixit utrum videretur utilius magisque e re publica esse unusne ut duas uxores haberet an ut una apud duos nupta eset. Hoc illa ubi audivit, animo compavescit, domotrepidans egreditur, ad ceteras matronas adfert, postridieque ad senatum copiosae matrum familias catervae confluunt. Lacrimantes atque obsecrantes orant una potius ut duobus nupta fieret quam ut uni duae. Senatores ingredientes curiam quae illa mulierum intemperies et quid sibi postulatio istaec vellet mirabantur et ut non parvae rei prodigium illam verecundi sexus impudicam insaniam pavescebant. Puer Papirius publicum metum demit. Nam in me
Abbreviated transcription (Latin):
rea ac p̾texte in signib deco¬
ratũ. Is .ni. cum raptas adꝯ.¬
solandũ uocass spopondisse
fertur se eiꝰ infanti que pͥma
sibi cui ẽ romanũ ẽẽt enixa
illustre munꝰ taturũ. Non¬
nulli credunt ingemꝰ puens
atrtibutũ ut cordĩs figuram
inbulla añ pectꝰ annecterẽt
qͣm inspiciẽtes ĩ denrũ se hoĩes
cogitaret si corde p̾starent to¬
gamq p̾cexta his additam
ut ex put̾pureo rubore inge¬
nunitas pudore reg̾et᷑ diximꝰ
unꝰ p̾texta adiecimꝰ ⁊ cãs quib
estimatur ꝯcessa puericie. Nc̃
id̾ habitus quo argum̾to tͣn¬
sierit in usũ noĩs paucis ex¬
plicandũ ẽ. Mos aña señato¬
rib fuit in curiã cũ p̾cexta¬
tis filiiͦs introire. Cum in se¬
natu tes macior quepiã ꝯsul¬
tabatur eaq in diem post¬
tremũ ꝓlata ẽ. Placuitq uͥ
hatc rem suꝑ qua tracta¬
uissent nequis enũciaret
p̾usꝙ decceta eẽt. Mater pa¬
pirii pueri qui cũ parẽte

Expanded text:
rea ac praetextae insignibus honorea ac praetextae insignibus honoratum. Is enim cum raptas ad consolandum vocasset, spopondisse fertur se eius infanti quae prima sibi civem Romanum esset enixa inlustre munus daturum. Nonnulli credunt ingenuis pueris attributum ut cordis figuram in bulla ante pectus adnecterent, quam inspicientes ita demum se homines cogitarent si corde praestarent, togamque praetextam his additam ut ex purpurae rubore ingenuitatis pudore regerentur. Diximus unde praetexta, adiecimus et causas quibus aestimatur concessa pueritiae: nunc idem habitus quo argumento transierit in usum nominis paucis explicandum est. Mos antea senatoribus fuit in curiam cum praetextatis filiis introire. Cum in senatu res maior quaepiam consultabatur eaque in diem posterum prolata est, placuit ut hanc rem super qua tractavissent ne quis enuntiaret priusquam decreta eset. Mater Papirii pueri, qui cum parente
Abbreviated transcription (Latin):
romanꝰ pestilentia labora¬
ret ẽẽtq responsũ idaccide
quod diĩ despicerent᷑ anxi¬
am urbem fuisse qr ñ intel¬
ligeretur oraculũ euenisse¬
q ut circensiũ die puer de
cenacło popã suꝑne despice¬
ret ⁊ prĩ referret quo ordine
secreta sacroꝵ in archa pilẽ¬
di ꝯposita uidiss. Qui cum
rem gestam senatui nunci¬
ass placuisse uelari loca ea
quo pompa uehet᷑ atq ita
peste sedata. puerũ qui ambi¬
guitatẽ sortis absoluerat to¬
ge pretexte usum. munꝰ in¬
petͥrauisse. uetustatis ꝑitissi¬
ti referunt in raptu sabina¬
tum unã mulierẽ noiẽ her¬
siliam dum adh̾er⁊ filie simł
raptam. Quam cũ romul hõ¬
to cuidaᷤ exagro latino qui ĩ
asylum eiꝰ ꝯfug̾at uirtute oo¬
spicuo uxorẽ dediss natũ ex
ea puerũ añ ꝙ usla alia sabi¬
natum partũ ederce. eũ qd̾ pͥ¬
mus eẽt in hostico ꝓc̾atus hoᷤ¬
tum hostiliũ a mt̃e uocitatũ
⁊ eundẽ a romulo bulla au¬

Expanded text:
Romanus pestilentia laboraret essetque responsum id accidere quod di despicerentur, anxiam urbem fuisse, quia non intellegeretur oraculum, evenisseque ut Circensium die puer de cenaculo pompam superne despiceret et patri referret quo ordine secreta sacrorum in arca pilenti composita vidisset: qui cum rem gestam senatui nuntiasset, placuisse velari loca ea qua pompa veheretur, atque ita peste sedata puerum, qui ambiguitatem sortis absolverat, togae praetextae usum munus impetravisse. Vetustatis peritissimi referunt in raptu Sabinarum unam mulierem nomine Hersiliam, dum adhaeret filiae, simul raptam: quam cum Romulus Hosto cuidam ex agro Latino, qui in asylum eius confugerat, virtute conspicuo uxorem dedisset, natum ex ea puerum antequam alia ulla Sabinarum partum ederet: eum, quod primus esset in hostico procreatus, Hostum Hostilium a matre vocitatum et eundem a Romulo bulla au
Abbreviated transcription (Latin):
nabiliũ luce rationũ aĩa
in ueram dignitatẽ ꝓrieĩ
mortalitatis asserta. seqͥt᷑
distinctio locoꝵ q̃ hanc uitã
relinquentib ea lege debẽ¬
tur: ꝙͣ sibi quisq uiuendo

Expanded text:
nabilium luce rationum anima in ueram dignitatem propriae immortalitatis adserta, sequitur distinctio locorum quae hanc uitam relinquentibus ea lege debentur quam sibi quisque uiuendo
Abbreviated transcription (Latin):
sepulta ẽ ac sollẽpne sacrificiũ
antiqui animas a ioue demu
⁊ tuesus post mortẽ eidem red¬
di. Plato ait lautentiã meret¬
cio questu. locupletatam post
excessũ suũ ppło romano a¬
gros turacem. sẽmuriũ. lin¬
tirium ⁊ solirũ seliquisse ⁊ ĩõ
sepulchri magnificentia.⁊
annue patentatõnis honore
dignatã. mxicer historiarum
libro primo faustuli ꝯiugem
accam laurentram romuli ⁊
remi nutricem fuisse ꝯfirmat
hanc regnante romulo. caru¬
tio cuidam tusco diniq denup¬
tam auctamꝙ hereditate uiz¬
qͣm pꝰ romulo quẽ educass teli¬
quit. ⁊ ab eo parentalra diẽꝙ
festũ cã pietatis statutũ. Ex
his gͦ om̃ib colligi pͭ ⁊ uno
die saturnalia fuisseri ñ nisi
quarto decimo die kl ianuari¬
um celebrata quo solo die a¬
pud edem sat᷑m ꝯiuuio disso¬
luto satnalia clamitabantꝰ
Qui dies nũcupalius inter
saturnalia deputatꝰ cũ pͥmũ
saturno parit̾ ⁊ opi fuerit as¬
cͥptus. hãc ã deam opẽ satͥni

Expanded text:
cium antiqui animas a Iove dari et rursus post mortem eidem reddi. Cato ait Larentiam meretricio quaestu locupletatam post excessum suum populo Romano agros Turacem Semurium Lintirium et Solinium reliquisse, et ideo sepulchri magnificentia et annuae parentationis honore dignatam. Macer Historiarum libro primo Faustuli coniugem Accam Larentiam Romuli et Remi nutricem fuisse confirmat. Hanc regnante Romulo Carutio cuidam Tusco diviti denuptam auctamque hereditate viuam post Romulo, quem educasset, reliquit: et ab eo parentalia diemque festum causa pietatis statutum. Ex his ergo omnibus colligi potest et uno die Saturnalia fuisse et non nisi quarto decimo Kalendarum Ianuariarum celebrata: quo solo die apud aedem Saturni convivio dissoluto Saturnalia clamitabantur: qui dies nunc Opalibus inter Saturnalia deputatur, cum primum Saturno pariter et Opi fuerit ascriptus. Hanc autem deam Opem Saturni
Abbreviated transcription (Latin):
maximã uoluptatẽ. lulius
modestꝰ iõ sacrificari huic dee
dicit ꝙ ppłs romatiꝰ morbo qͥ
angina dr̃ p̾misso uoto sit
liberatꝰ. Undecimo aut̃ kl̃ ferie
sunt larib dedicate quib e¬
dem bello antiochie millius
regillus p̾tor ĩ campo marci¬
o curandã uouit. Decimo lł
ferie. st̃ iouis que appellant᷑
laurentinalia. De quib qr fa¬
bularilib he fere opinioes
seris ꝓuocasse ip̃o utriusq ma¬
num ꝓtuente adiecta ꝯditõe
ut uictus cena scortoꝙ mł¬
taretur. uiccore itaq hetcule
illũ acc̾a laurentĩa nobilis si¬
mũ id temporis scortũ intra¬
edem inclusisse cũ cena eamq
post̾o die distulisse rumorẽ ꝙ
post ꝯcubitũ eius accepisset
munꝰ ne ꝯmodũ pͥme occasio¬
ns cũ se domũ recipetet. offe¬
rende asꝑnaretur. Euenisseĩ
ũ̇ egͥssa templo mox a caritio
eius pulcritudinẽ ꝯpellaret᷑
Cuiꝰ uoluntatẽ secuta assũpta¬
q nuptiis post obitũ uixi om¬

Expanded text:
maximam voluptatem. Iulius maximam voluptatem. Iulius Modestus ideo sacrificari huic deae dicit quod populus Romanus morbo qui angina dicitur praemisso voto sit liberatus. Vndecimo autem Kalendas feriae sunt Laribus dedicatae, quibus aedem bello Antiochi Aemilius Regillus praetor in campo Martio curandam vovit. Decimo Kalendas feriae sunt Iovis quae apellantur Larentinalia, de quibus —quia fabulari libet— hae fere opinionessseris provocasse, ipso utriusque manum tuente, adiecta condicione ut victus cena scortoque multaretur. Victore itaque Hercule illum Accam Larentiam, nobilissimum id temporis scortum, intra aedem inclusisse cum cena eamque postero die distulisse rumorem quod post concubitum dei accepisset munus, ne commodum primae occasionis cum se domum reciperet offerendae aspernaretur. Evenisse itaque ut egressa templo mox a Carutio capto eius pulchritudine compellaretur. Cuius voluntatem secuta adsumptaque nuptiis post obitum viri om
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ religione defenderent. ꝑtri¬
duum festos instituisse dies
⁊ sat᷑nalia uocauisse. Uñ iau¬
gustus huiꝰ inquit rei opinio¬
nẽ secutus in legib iudicia¬
rus intriduo seruari ferras
iussit. Massurius ⁊ alii uno
satumnalia credidert̃ quoꝵ sẽ¬
dentias fenestella ꝯfirmat di¬
cens. Aemiliã uirginẽ.xu. Nł¬
ianuariũ ẽe damnatã quo die
si saturnalia gererent᷑ ne cãm
oĩo dixiss. Deude adiecit. Seq̃¬
bantur eũ diẽ saturnalia. Mox
ait. postero ã die qui fuit .xiii.
tendit .xiii. kalendarũ ꝓfectũ
eẽ. Duodecimo uero ferie st̃ due
angeronie. cui pontifices in
sacello uolupie sacrũ faciu̾t
qͣi uertiꝰ flaccꝰ angeroniam
dicit ait ꝙ angores ac sollicito¬
dines animoꝵ ꝓpiciata depel¬
lat. Masuriꝰ adicit simulacrũ
hꝰ de ore obligato atq signato
in ara ualupie ꝓpterea collo¬
catum ꝙ qui suos dolores an¬
xietatesq dissimulant ꝑue¬
niant pacientie bñficio ad

Expanded text:
et religione defenderant per triet religione defenderant per triduum festos instituisse dies et Saturnalia vocavisse, "unde et Augustus huius", inquit, "rei opinionem secutus in legibus iudiciariis triduo servari ferias iussit." Masurius et alii uno Saturnalia crediderunt, quorum sententiam Fenestella confirmat, dicens Aemiliam virginem XV KalendIanuariarum esse damnatam, quo die si Saturnalia gererentur, nec causam omnino dixisset. Deinde adicit, "sequebantur eum diem Saturnalia." Mox ait "postero autem die, qui fuit XIII Katendit XIII Kalendarum profestum esse. Duodecimo vero feriae sunt divae Angeroniae, cui pontifices in sacello Volupiae sacrum faciunt. Quam Verrius Flaccus Angeroniam dici ait quod angores ac sollicitudines animorum propitiata depellat. Masurius adicit simulacrum huius deae ore obligato atque signato in ara Volupiae propterea collocatum quod qui suos dolores anxietatesque dissimulant perveniant patientiae beneficio ad
Abbreviated transcription (Latin):
se. multasꝙ ꝑduelliũ cat̾¬
uas aut exustas feruenti. au
deuoratãs rapida uoragine
deperisse. Ca re placitum. ut
belli tempore uelut ad urb̃
auxilium ꝓfecto d̾o fores re¬
serarentur. Hec de iano sad
saturnalia reu̾tamur.
ellum saturnalib sum̾e
nefas habitũ poenas a
nocente hisdẽ dieb exig̾e pia¬
culare ẽ. Apudmaiores nrõs
saturnalia de uno lino finie¬
bantur qui erant ad quartr̃
decimũ k ianuarias. S pꝰ ꝙ¬
o̾ cesar huic m̃si duos addixit
fcm̃ ẽ ut cũ uulgꝰ ugnorarce
certũ saturnalioꝵ diem noz¬
nulli que a c̃cesare inserto
diecialii uen̾ more delebraretit
plures dies saturnalia nume¬
rarentur. Licet ⁊ apud uereres
opimo fuerit .uii. dieb ꝑagisa¬
turnalia si opinio uocanda ẽ
que idoneis firmatur aucto¬
rib Nouus at attellanar̃ ꝓba¬
tissimꝰ scͥptorait. olim expec¬
tata ueniunt.uii. satũrnalia
S maluis eos ait qui se ut su¬
pradiximꝰ saturni nomine

Expanded text:
se, multasque perduellium catese, multasque perduellium catervas aut exustas ferventi aqua aut devoratas rapida voragine deperisse. Ea re placitum, ut belli tempore, velut ad urbis auxilium profecto deo, fores reserarentur. Haec de Iano. Sed, ut ad Saturnalia revertamur, bellum Saturnalibus sumere nefas habitum, poenas a nocente isdem diebus exigere piaculare est. Apud maiores nostros Saturnalia die uno finiebantur, qui erat a. d. quartum decimum Kalendas Ianuarias: sed C. Caesar huic mensi duos addixit factum est ut cum vulgus ignoraret certum Saturnaliorum diem, nonnullique a C. Caesare inserto die et alii vetere more celebrarent, plures dies Saturnalia numerarentur —licet et apud veteres opinio fuerit septem diebus peragi Saturnalia, si opinio vocanda est quae idoneis firmatur auctoribus. Novius enim Atellanarum probatissimus scriptor ait, olim expectata veniunt septem SaturnaliaSed Mallius ait eos qui se, ut supra diximus, Saturni nomine
Abbreviated transcription (Latin):
iunonis sunt om̃s kalende
Uñ ⁊ uarro libro quinto rerũ
diuinar̾ scribit iano duode¬
cim aras ꝓ totidẽ m̃sib dedi¬
riniũ qͣi belloꝵ potentẽ abha̾¬
ta qͣm sabbini curin uocant¬
ł atultium ⁊ clusiuũ qr bello
caule eiꝰ patent pace claudũ¬
tur. huiuis aut̃ rei ħcã narra¬
tur. Cum bello sabino ꝙuir
ginũ raptarũ grã ꝯmissũ ẽ
romani portam que sub ra¬
dicib collis iuminalus erat
que postea exeunti ianulis
uocata ẽ cłaud̾e festinarent
qr in ip̃am hostes ruebant pꝰ¬
ꝙ ẽ clausa mox sponte patefac¬
ta ẽ. Cumq iterũ ac t̾tio ita ꝯ¬
tigiss armati plurimi ꝓ limi¬
ne qr claude̾ nequibant asti
parte accerrimo p̾lio certa¬
retur subito fama ꝑtulit fu¬
sos atatio nr̃os. Qm obcãm
romani qui aditũ tuebant᷑
territi ꝓfugert᷑. Cũq sabini
ꝑ portem parentẽ itupt᷑i
ẽẽnt fertur ex ede ian ꝑ hãc
portã magnã uim torrenti
um scatentib undis erupis¬

Expanded text:
autem Iunonis sunt omnes Kalendae, autem Iunonis sunt omnes Kalendae, unde et Varro libro quinto rerum divinarum scribit Iano duodecim aras pro totidem mensibus dediuirinum" quasi bellorum potentem, ab hasta quam Sabini curin vocant: Patultium et Clusivium, quia bello caulae eius patent, pace clauduntur. Huius autem rei haec causa narratur. Cum bello Sabino quod virginum raptarum gratia commissum est Romani portam quae sub radicibus collis Viminalis erat, quae postea ex eventu Ianualis vocata est, claudere festinarent, quia in ipsam hostes ruebant: postquam est clausa, mox sponte patefacta est: cumque iterum ac tertio idem contigisset, armati plurimi pro limine, quia claudere nequibant, custodes parte accerimo praelio certaretur, subito fama pertulit fusos a Tatio nostros. Quam ob causam Romani qui aditum tuebantur territi profugerunt: cumque Sabini per portam patentem irrupturi essent, fertur ex aede Iani per hanc portam magnam vim torrentium undis scatentibus erupis
Abbreviated transcription (Latin):
in orbem redactũ. caudãq su¬
am deuorantẽ ut apareat
nos in .iiii. partes expectat
ut demonstret eius simula¬
crum falleris aduectũ. Gauiꝰ
bassus in eo libro quem de
diis ꝯposuit ianũ bifrontẽ
pingi ait. qͣi suꝑũ atq infe¬
rũ ianitorẽ eundẽ quadrifor¬
mẽ qͣi uniu̾sa climata maies¬
tate ꝯplexũ. Salioꝵ quoq an¬
tiquissimis carminib deoꝵ
d̾s canitur Marcus ⁊ iam mes
incipit. Qui cuncta fingit
eademq regit. aque terre uĩ¬
in ꝓfundũ dilabentẽ. igniᷤᷤ
atꝙ anime leuẽ in inmen¬
sum sublime fugientẽ copy¬
lauit circundato celo que uis
celi maximas duas uis pares
colligauit. In sacris quoq in¬
uocamus ianũ geminul. ia¬
nũ prẽm. ianũ uinoniũ ia¬
num ꝯsiuiuꝰ ianũ quiriniũ
ianũ patulciũ. ⁊ clusiuium.
Cur geminũ inuocemꝰ. supͣ
iunonũ qͣi non solũ m̾isis ia¬
nuarii. s m̃sium om̃ium in
gresstifdenentẽ. Indicione

Expanded text:
in orbem redactum caudamque suin orbem redactum caudamque suam devorantem, ut appareat nos in quattuor partes spectat, ut demonstrat simulacrum eius Faleris advectum. Gavius Bassus in eo libro quem de dis composuit Ianum bifrontem fingi ait quasi superum atque inferum ianitorem, eundem quadriformem quasi universa climata maiestate complexum. Saliorum quoque antiquissimis carminibus "deorum deus" canitur. M. etiam Messincipit: qui cuncta fingit eademque regit, aquae terraequin profundum dilabentem, ignis atque animae levem, in inmensum in sublime fugientem, copulavit circumdato caelo: quae vis caeli maxima duas vis dispares conligavit. In sacris quoque invocamus Ianum Geminum, Ianum Patrem, Ianum Iunonium, Ianum Consivium, Ianum Quirinum, Ianum Patultium et Clusivium. Cur Geminum invocemus, supra Iunonium, quasi non solum mensis Ianuarii sed mensium gressus tenentem; in dicione
Abbreviated transcription (Latin):
ciauit nigidiꝰ appollinẽ ra¬
nũ ẽẽ dianamq ianam ap¬
posita .d. lict̾a que sepe .i. lit¬
dere cã decoris apponitur.
Reditur redhibetur redin¬
degratur:. ⁊ similia. Ianũ qͥdã
solem demonstrari uolunt
⁊õ geminũ quasi utriꝰq ia¬
nue celestis potentẽ qui exo¬
riens aꝑiat diẽ. occidẽs clau¬
dat inuocariq primũ cum
alicui dõ res diuina celebrat᷑
ut ꝑeum pateat ad illũ cui
iꝰmolatur accessus. qi p̾ceps
supplicũ ꝑ portas suas ad d̃os¬
suo ip̃e transmutat. Uñ ⁊ si¬
mulachrũ eius plerũq fin¬
gitur manu dextra trecetoꝵ
⁊ sinistra sexaginta ⁊ u. mu
lierũ tenens ad demonstrai¬
dam anni dim̃sionẽ que p̾ci¬
pua soł ẽ potestas Alii mũ¬
numq abeundo dcm ꝙ m̃dꝰ¬
semꝑeat dũ in orbem uol¬
uitur.⁊ ex se mituꝰ faciẽs
in se refertur. uñ ⁊ cornfi¬
inquit ñ ianũ s̾ eamĩ nomi¬
nat abeundo. Hinc ⁊ phem¬
ces in sacris imaginẽ erus
expͥmentes draconẽ finxeit̃

Expanded text:
idius Apollinem Ianum esse Dianamque Ianam, adposita d littera quae saepe i litterae causa decoris adponitur, reditur redhibetur redintegratur et similia. Ianum quidam solem demonstrari volunt, et ideo geminum, quasi utriusque ianuae caelestis potentem, qui exoriens aperiat diem, occidens claudat: invocarique primum, cum alicui deo res divina celebratur, ut per eum pateat ad illum cui immolatur accessus, quasi preces supplicum per portas suas ad deos ipse transmittat. Inde et simulachrum eius plerumque fingitur manu dextera trecentorum et sinistra sexaginta et quinque numerum tenens ad demonstrandum anni dimensionem, quae praecipua est solis potestas. Alii munnumque ab eundo dictumer eat dum in orbem volvitur et ex se initium faciens in se refertur: unde et Cornifiinquit, "non Ianum sed Eanum nominat, ab eundo." Hinc et Phoenices in sacris imaginem eius exprimentes draconem finxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
de industa cangũt. demonstͣn¬
tes ip̾am int̾em t̾ram mortali¬
b ẽẽ appetendã. philocorꝰ sat᷑¬
no. ⁊ opi pͥmũ intattica sta¬
tuisse aram cecropaẽ dicit. eõ¬
ꝙ deos ꝓ ioue t̾raꝙ coluisse
instituisseꝙ ut prẽs familia¬
rum ⁊ frugib ⁊ fructib iam
coactis passim cũ seruis ues¬
certut᷑ esiquib pacientiamꝯ
laboris incolendo rure tolera
ẽ: ꝙ ex instituto ꝑegrino huic dõ
sacrũ aꝑto capite facimꝰ. Abũ
lita celebrari s pꝰ mn tͥduum ꝓ¬
pagata. P̾timũ ex adiectis a ce¬
sare huic m̃si dĩeb deiñ ex edic¬
to augꝰti quo tum dier̃ ferias
saturnalib addixit A sextode¬
cimo gͥ die cepta in quattum
decimũ desint. quo solo fieriañ
ꝯsueuerãt. S si gillarioꝵ adiec¬
ta celebritas in septẽ dies dis¬
currt̾sum publicũ ⁊ leticiã re¬
ligionis extendit.

Expanded text:
unt, demonstrantes ipsam matrem terram esse mortalibus adpetendam. Philochorus Saturno et Opi primum in Attica statuisse aram Cecropem dicit eosque deos pro Iove terraque coluisse instituisseque ut patres familiarum et frugibus et fructibus iam coactis passim cum servis vescerentur, cum quibus patientiam laboris in colendo rure toleravest quod ex instituto peregrino huic deo sacrum aperto capite facimus. Abunlita celebrari, sed post in triduum propagata, primum ex adiectis a Caesare huic mensi diebus, deinde ex edicto Augusti quo trium dierum ferias Saturnalibus addixit, a sexto decimo igitur coepta in quartum decimum desinunt, quo solo fieri ante consueverant. Sed Sigillariorum adiecta celebritas in septem dies discursum publicum et laetitiam religionis extendit.