comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
locis & laterib crdfieri facile amplum. & õ¬
nibus necessarus instrictum: in quo &iam pute¬
um ipse foderit: Indimus quendam inter eos &¬
senioribus uinim bonum nominedimum: in quo
multa enetchũ gitrcia. Quam in eo &iam uultus
ip seindicabat: hic scorpionis & cerastas: id est
bestias. quas cornutas uocant : & anques qui
in illis locis. pro feruore solis acer mehabetur
tam quam terre quosdam uermiculos omnia¬
pedibus. conculcabat: &ita& tinquebat: ut
uero qui in illis locis mortebantur fraties. pa¬
nesolo & sale contrtierant : It ut in illa
omni multitud ine uix inuenires. aliquem qͥ
oleo salam uteretur: Plu res autem ineisnor
iacentes somnum. sed sedentes &ut
ltadicam in meditacione uerbonĩ
cliuinorm positi capiebent:¬

Expanded text:
locis ex lateribus coctis fieri facile solet amplum, et omnibus necessariis instructum, in quo etiam puteum ipse foderat. Venit autem quidam frater, senioribus virum bonum, nomine Didymum, in quo multa erat Domini gratia, quam in eo etiam vultus ipse indicabat. Hic scorpiones et cerastas, id est bestias quas cornutas vocant, et angues, qui in illis locis prae fervore solis acerrimi habentur, tamquam terrae quosdam vermiculos pedibus concvero qui in illis locis morabantur fratres, pane solo et sale contenti erant, ita ut in illa omni multitudine, vix invenires aliquem, qui oleo saltem uteretur. Plures autem in eis nec jacentes somnum, sed sedentes, et ut ita dicam in meditatione divinorum verborum positi capiebant
Abbreviated transcription (Latin):
rum quodidolatriȩ apud alexandriam
insigne est ad eccdesiam pergere cõpel
tur proscelus Horr& animus replicare
templo effusus uener anda rerpersit alta¬
ria: baptisteriũ prouoluntate gentilium
pollutum est: Nibilde fuit uisioni ueritatis
monstrauit effectus. quod calcitr antiun
mulorum indisciplinatio arrianonumes¬
s& impi&as : Se distã tristitiam consequen¬
tx reuelationes pros peritate᷑ solatus est:
Etait. Nolite uos filioli merori penitus¬
de dere: ut enim iratus est dñs sicrur¬
sum miserebitur: & suum cito uecclesiue
recuperabit ornatum: eos quoq inperse¬
cutionib fidem dñiser auerunt Solito
uidebitis fulgore lucentes: reuertentur
ad foue as suas serpentis. &peligiolon¬
gius propagabitur: it antum uidexe ner
dei urue finceritas arriana labesor dep¬
cat: Non a postolorũ sed demonum & pa¬
tris eorũ diaboli istadoctrina est: obidpers
insipientiã iumenta similis pecudũ eorum

Expanded text:
rum quod idololatriae apud Alexandriam rum quod idololatriae apud Alexandriam insigne est, ad ecclesiam pergere compelltur. Proh scelus! horret animus replicare isti templo effusus veneranda respersit altaria; baptisterium pro voluntate gentilium pollutum est. Nihil defuit visionis veritati, ut monstravit effectus, quod calcitrantium multorum indisciplinatio Arianorum esset impietas. Sed istam tristitiam consequentis revelationis prosperitate solatus est, et ait: Nolite, filioli, moerori vos penitus dare; ut enim iratus est Dominus, sic rursum miserebitur, et suum cito Ecclesia recuperabit ornatum; eosque, qui in persecutionibus fidem Domini servaverint, solito videbitis fulgore relucentes. Revertentur ad foveas suas serpentes, et religio longius propagabitur; tantum videte, ne fidei vestrae sinceritas Ariana labe sordescat. Non apostolorum, sed daemonum et patris eorum diaboli ista doctrina est; ob id per insipientiam jumentorum similis pecudum eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ditur: & in medio conatu sermo gemitu
inaerrumpitur: ilixtamen cum uociferati¬
one luctuosa ait: melius erat osilioli
pe s ens piaculum : citata morte lucr are:
gicincipiens rursum lacrimis cincitur
Et inter uegra suspiria tandem peccori
commodans uocẽ: Magnum in quid qđ dã
& uniuersis uecclesus in auditũ inmin&
ne fas. magnofides catholica turbin e
subuort&uir : & hominis iumentis similss
Xp̃i scã diripiunt Vidienim altare dñi
mulorum cir cumdatum multitudine qͣui
crebrius calcium ictibus om̃a dissipabant
haec est causa gemit̾um quod audistis
Et facta est uox dñi dicens: Ab homin abitur
altarime: nec morauisionum sequitur es¬
fectui: Nam cumpostannos duos seua ar¬
rianorum erupit insania: tunc ueccle¬
siarum rapinue. ttunc diuinorum teme¬
ratio uasorum runcpollutis &nicorum ma¬
nibus sacra polluta sunt ministeria: tunc
paganorum opificuni pruesidia aduersũ
xp̃m comparata: Cuma sumptione palnta¬

Expanded text:
ditur, et in medio conatu sermo gemitu ditur, et in medio conatu sermo gemitu interrumpitur. Vix tamen cum vociferatione luctuosa ait: Melius erat, o filioli, impendens piaculum cita morte lucrari. Sic incipiens rursum lacrymis vincitur, et inter aegra suspiria tandem pectori commodans vocem: Magnum, inquit, quoddam et universis saeculis inauditum imminet nefas. Magno fides catholica turbine subvertetur, et homines jumentis similes Christi sancta diripient. Vidi enim altare Domini mulorum circumdatum multitudine, qui crebris calcium ictibus omnia dissipabant. Haec est causa gemituum meorum, quos audistis. Et facta est vox Domini dicens: Abominabitur altarium meum. Nec mora, visionem sequitur effectus; nam post annos duos saeva Arianorum irrupit insania. Tunc ecclesiarum fuerunt rapinae, tunc divinorum temeratio vasorum, tunc pollutis ethnicorum manibus sacra polluta sunt ministeria, tunc paganorum opificum praesidia adversus Christum comparata cum assumptione palma
Abbreviated transcription (Latin):
les confutati reges ad moniti fratresab
cosunt consolatione reeati: ad interiorẽ
montem & adrigorem solitum pegres¬
sus est : Ibiq sepe cum introeuntibus deai¬
bulans acresidens stupebat sicut in dani¬
helo scriptum est. Et inter iectis horarũ
ipacus consequentia respondebat : ut in¬
telleger&ur aliqua reuelationer uidis¬
se secr&a: Nam in monte positus eaque
inuegypto longe gerebantur prueuidens
ep̃o serapioni ibidem constituto nar rauit
l amentabilis sequitur uisio &omnila cri¬
marum fonte plangenda: Cumenim
fratribus circasese dentibus operar &ur
intente fixit oculos incuelum gemens at¬
q suspirans Et post aliquantum spatiũ
reuelationis inceptȩ nimio dolore contre¬
muit : & statimfixis ienibus ante dĩ uultũ.
prouolutus orauit utclementia sua fu¬
oratione lacrimue. m&us ingens inua¬
dit praesentes : Obsecrabant ut tantȩ ca¬
lamitatis exponer& uisionem: Singul¬
tus occupat uocem lingua fl&ibus prucpe¬

Expanded text:
les confutati, reges admoniti, fratres ab les confutati, reges admoniti, fratres ab eo sunt consolatione relevati, ad interiorem montem et ad rigorem solitum regressus est, ibique saepe cum introeuntibus deambulans ac residens stupebat, sicuti in Daniele scriptum est ; et interjectis horarum spatiis, consequentia respondebat, ut intelligeretur aliqua revelationis vidisse secreta. Nam et in monte positus, ea quae in Aegypto longe gerebantur, 57 praevidens, episcopo Serapioni ibi constituto narravit. Lamentabilis sequitur visio, et omni lacrymarum fonte plangenda. Cum enim fratribus circa se sedentibus operaretur, intente fixit oculos in coelum, gemens atque suspirans; et post aliquantum spatium revelationis incoeptae nimio dolore contremuit; et statim fixis genibus ante Dei vultum provolutus oravit, ut clementia sua fuorationi lacrymae, metus ingens invadit praesentes, obsecrant, ut tantae calamitatis exponeret visionem. Singultus occupant vocem, lingua fletibus praepe
Abbreviated transcription (Latin):
fiduuibus legom scripserit quo dper
flarisium proprus uecclenias ditauerit
edoq uis unuiuemonachis estratio cume pio¬
uilbs ne gum quur accipiam litterus
quii consu&a nesciam reddere saluita¬
tioris orficiã. Igitur rogatus abuniuer¬
si fratribus ut xp̃ianos reges suis litiorir
refrigerar& ne scilic& persilentium esu
exasperarentur : Adsus ceptas epistolas
conuenientiarescripsit: Laudauit primũ
quo dxp̃m colerent deinde salutaria per¬
suntto mne magnam putarent regiam po¬
tusrtem : ne presentis carnis imperi÷
tumentes & sc homines esse nescirent
&iudicandos axp̃o obliuiscerentur Ad
postremum clementiue circa subicct
& iustitiuo curȩ quoque in opum admonu¬
u atq unum sempiternum esseregem
emnium seculorum ilimxp̃m epistolis
testatus est: hisprincipes susceptis uebemen¬
tionme lu&s abantur Sc̃a quoq apud cunc¬
tos antonii flagrabat opinio ita ut eius
sesilios cupirent nominant : magna &enĩ¬
cum aduenientibus affabilitas: omnium inse

Expanded text:
Deus legem scripserit, quod per Filium suum propriis Ecclesias ditaverit eloquiis. Quae monachis est ratio cum epistolis regum? cur accipiam litteras, quibus consueta nesciam reddere salutationis obsequia? Igitur rogatus ab universis fratribus ut Christianos reges suis litteris refrigeraret, ne scilicet per silentium ejus exasperarentur, ad susceptas epistolas convenientia rescripsit. Laudavit primum, quod Christum colerent, deinde salutaria persuasit, ne magnam putarent regiam potestatem, ne praesentis carnis imperio tumentes, et se homines esse nescirent, et judicandos a Christo obliviscerentur; ad postremum, clementiae circa subjectos et justitiae, curae quoque inopum admonuit, atque unum sempiternum esse Regem omnium saeculorum Jesum Christum epistolis testatus est. His principes susceptis vehementissime laetabantur. Sancta quoque apud cunctos Antonii flagrabat opinio, ita ut ejus se filios cuperent nominari. Magna etenicum advenientibus affabilitas omnium in se
Abbreviated transcription (Latin):
ne cinrustico homine potuisse tantamaliquin¬
domes sorapientum ñisi diuino amore rege
prue secto alex andriuedux egipti fuut ho¬
no arriane iniquetatis studiosisimus fautor:
int a xp̃i ecclesiam per requer&ur ut animo
uerano uirgines monachosq: nud atos uer¬
berar& in publicum: ad cum antonius
litterasmisit quarum sententia est : uideo
iranidi uenientem superte: Desine per se¬
qui xp̃ianos n eira occupe quȩ proxi¬
mum umtibi minatur interitum : Legit in¬
felix epistolam & inrisit atq in eam excne¬
ans prciecit interram, portitores quo

Expanded text:
nec in rustico homine potuisse tantam aliquannec in rustico homine potuisse tantam aliquando inesse sapientiam, nisi divino amore regerpraefecto Alexandriae dux Aegypti fuit, homo Arianae iniquitatis studiosissimus fautor, ita Christi Ecclesiam persequeretur, ut animo vesano virgines monachosque nudatos verberaret in publico, ad eum Antonius litteras misit, quarum ista sententia est: Video iram Dei venientem super te, desine persequi Christianos, ne te ira occupet, quae proximum jam tibi minatur interitum. Legit infelix epistolam, et irrisit, atque in eam exspuens, projecit in terram; portitores quo
Abbreviated transcription (Latin):
dpbat qruidicibus qui eum inuitauerant
ut insententia proferenda & hodio & gra¬
tiae dĩtimorem ante ponerent: Nec igno¬
rare eos debere quod scriptum est. Quocũ¬
q uidicio iudic aueritis: in eo iudicabitur¬
& deuobis & tamen intermedios sermones
care sibi solitudins. recordabatur: postco¬
ac tamitaq prae sentiam quam ducis pruec
& quoduerius est miserorum fl&us extor¬
serat posi salutaria monita post eorum
commendationẽ : Quorunda mn uerło & ab¬
solutionem: postulanti duci ut paulo lar¬
gius eidem suam pruesentiam indulge¬
r& ait. Nonposse seducius ibi demmora¬
rȩ grato usus exemplo quod sicuti pisces
abaqua extracti moxin arentitersamo¬
rerentur. Ita & monachus cum seculari¬
busr& ardantes humanis statimresolui
consabilationibus: obidergo in quideonue¬
mbutosta dantebus nobif aliqua pro¬
rta
eitas dux ifeatus iustam de eotulit uerãq
sententiã didens uerum istum esse difamulit

Expanded text:
debatque judicibus, qui eum invitaverant, debatque judicibus, qui eum invitaverant, ut in sententia proferenda, et odio et gratiae, Dei timorem anteponerent; nec ignorare eos debere quod scriptum est: Quocunque judicio judicaveritis, in eo judicabitur de vobis ; attamen inter medios sermones charae sibi solitudinis recordabatur. Post coactam itaque praesentiam, quam ducis preces, et, quod verius est, miserorum fletus extorserat, post salutaria monita, post reorum commendationem, quorumdam etiam absolutionem, postulanti duci, ut paulo largius eidem suam praesentiam indulgeret, ait non posse se diutius 58 ibidem morari, grato usus exemplo, quod sicuti pisces ab aqua extracti, mox in arenti terra morerentur , ita et monachos cum saecularibus retardantes, humanis statim resolvi confabulationibus. Ob id ergo, inquit, conveis aliqua prota entia dux miratus, justam de eo tulit veramque sententiam, dicens: Vere justum esse Dei famulum,
Abbreviated transcription (Latin):
cipi&is Ipse enim siuis dis eipulis eciniuer¬
socredentiũ greginunc subiectionẽ dac¬
monũ. nunc uariarum in firmitatum polli¬
cens curationẽ aiebat: Gratis accoristir
orationibus non prue ceptis de mones sepi¬
us morbe que cesserunt: & adxp̃i dĩ nostri
nominationem semper uniuersa perfec¬
tasunt: Nemos apientium sanitatum ad¬
mirationẽ ascribut antonio sedelno ihiuxp̃o
qui solitam ergacreaturas suas exhibens
beniuolentiam: nunc quoque per electũ
fanti cnniiuum indulgent̃ exer cuit : An¬
tonius tantumorabat: &obuitae eius me¬
adinteri scitarum ꝓpter asperita¬
temitineris & obsequentium multitudine
& orridam solitudinem ire non pote ant
quia molestissime forebat icexausono ehscur¬
sum. Ipsos catenatos quos autpica & as acit
uigor publicus constrinxera t adeum festi¬
nabant: scientes tales ab antonio non posse
conteni : quorũ fl&ibus superatus pentra¬
hebatur ad exteriore montem: agnos¬
cens laborẽ suum utilẽ miseris foree: Sua¬

Expanded text:
cipietis . Ipse enim suis discipulis et universo credentium gregi nunc subjectionem daemoniorum, nunc variarum infirmitatum pollicens curationem, aiebat: Gratis accepistis, Orationibus, non praeceptis daemones morbique cesserunt, et ad Christi Dei nostri nominationem semper universa perfecta sunt. Nemo sapientum sanitatum admirationem ascribat Antonio, sed Domino Jesu, qui solitam erga creaturas suas exhibens benevolentiam, nunc quoque per electum famulum suum indulgenter exercuit. Antonius tantum orabat, et ob vitae ejus mead interius archisterium propter asperitatem itineris, et ob sequentium multitudinem, et horridam solitudinem ire non poterant,quia molestissime ferebat vexationem discursuum, ipsos catenatos, quos aut noxietas, vigor publicus constrinxerat, ad eum destinabant, scientes tales ab Antonio non posse contemni; quorum fletibus superatus pertrahebatur ad exteriorem montem, agnoscens laborem suum utilem miseris fore; sua
Abbreviated transcription (Latin):
tis litteris conuocans monachos aiebat i
Reges sue culi epistolas ad nosmiserunt
quia hic xp̃ianis adhiben dãmiratio est. ⁊¬
has cencum diueriant dignitas tamen eadẽ
usc eudenriend que conditioent a
sunt ane neratione omnipercolenda ila

Expanded text:
tis litteris, convocatis monachis aiebat: tis litteris, convocatis monachis aiebat: Reges saeculi epistolas ad nos miserunt, quae hic Christianis adhibenda miratio est? Licet enim diversa sit dignitas, attamen eadem nascendi moriendique conditio est. Ista sunt venera
Abbreviated transcription (Latin):
ureci proco & ait . Nolite meputare
his sanitatem de disse xp̃s perser uossuos
facit istamiracula: Credite &uos &iu de¬
bitis quia deuota dõfides non eloquentiae
uanus tumor talia signamereatur : Con¬
fugite ad crũ erfixlegem: nosq eius
imitamini famulos & scientia fidei con¬
tenuti nulla de inceps saecularis ͫpru¬
dentiae argumenta quueratis :Acten
antonio dicente mirophilosofi stuporo
perculsi & cum honorifico salutatu ab
corecedentes. Multum eius sibi fate¬
bantur profuisse conspectum: hoc
mnundi limite conditum & fauor prin¬
cipum & omnis caelebrar& aula regalis:
Nam & constantius augustus. & eius liberi
constans atq constantius talia cognoscen¬
tes crebroadeum quasi ad patrem mis¬
sis litteris obseer abant ut ceci pnocis
eos scriptis hilarar& at illł huicis mo¬
dimanens qualqs & ante quam littere
ad eum uenirent fuerat nec salutatione
principum mouiȩbatur & tam̃ nonaccep¬

Expanded text:
u reciproco, et ait: Nolite me putare u reciproco, et ait: Nolite me putare his sanitatem dedisse, Christus per servos suos facit ista miracula. Credite et vos, et videbitis quia devota Deo fides, non eloquentiae vanus tumor talia signa mereatur. Confugite ad Crucifixi legem, nosque ejus imitamini famulos; et hoc scientiae fine contenti, nulla deinceps saecularis imprudentiae argumenta quaeratis. Hactenus Antonio dicente, miro philosophi stupore perculsi, cum honorifico salutatu ab eo recedentes, multum ejus sibi fatebantur profuisse conspectum. CAP.mundi limite conditum, et favor principum, et omnis celebraret aula regalis. Nam et Constantinus Augustus, et ejus liberi Constans atque Constantius, talia cognoscentes, crebro ad eum, quasi ad patrem, missis litteris, obsecrabant ut reciprocis eos scriptis hilararet. At ille ejusmodi manens, qualis et antequam litterae ad eum venirent fuerat, nec salutatione principum movebatur, et tanquam non accep
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ scientiue tantus splendori luxit
quaridenti s mul inse gonuenerciturtud:
continentia inmatrimoaio uirginita
inuecelesu flore martynum pro ah̃o
ni & argumentationibus obuoluere ec
nos ut dixit doctor noster: non ingentili
persuasione: sed infide a pertissime suade¬
mus quȩ uerborum a firmationẽ prue¬
uenire consueuit.: Ad sint quippe pacientes
ade monibus uexati: quoscum inme diopro¬
duxis s& : uerbarep&iuit dicens: Nunc
uos collectionib ur̃is & quo uultis malisio
carmine deos uros quos putatis ex pel¬
lite: Sinaũt non potestis uctas sub mit
& statim crurifixi credulitate maiesta¬
tis potentia prosequitur : dix & inuo¬
catonomineihũ cum uitale signum in sacre
numero trinitatis pressissoc infrontibus
tata sapientia est: Expaueruntenim stu¬
pentes hominem: cui post tantum ingeniũ
asfluq signorum diuma largitio : atille
uniuer saxp̃o quicrata scribens : usus est¬

Expanded text:
divinae scientiae tantus splendor illuxit? divinae scientiae tantus splendor illuxit? quando tot simul in se convenere virtutes? Continentia in matrimonio, virginitas in Ecclesia. Floret martyrum pro Domino ni argumentationibus obvolvere, ecce nos, ut dixit Doctor noster, non in gentili persuasione , sed in fide apertissima suademus, quae verborum affirmationem praevenire consuevit. Adsunt quippe patientes a daemonibus vexati. Quos cum in medium produxisset, verba repetivit, dicens: Nunc vos collectionibus vestris, et quo vultis malefico carmine deos vestros, quos putatis, expellite; sin autem non potestis, victas submittiet statim Crucifixi credulitatem majestatis potentia prosequetur. Dixit, et invocato nomine Jesu, cum vitale signum in sacro numero Trinitatis pressisset in frontibustata sapientia est. Expaverunt enim stupentes hominem, cui post tantum ingenium afflueret signorum divina largitio. At ille universa Christo, qui curat, ascribens, usus est affat
Abbreviated transcription (Latin):
re suaseritis : per om̃s iam terras uerus
dĩfilius xp̃s est agnitus. Nihil eloquentia
sopłiysmatum nihil disputatio philososice
multitudine potest obesse credentium
Crucifixum nominamus & uniuersidemo¬
nes quosuos ut col&is fugiunt atq ex ob¬
sessis corporibus ad primum dominigȩ cru¬
eis signum fugantur: Ubi sunt illa fa¬
bulosa oracula: ubiue gyptiorum in can¬
carmina certitant uastata sun tomnia¬
Sic estlibesqm̃ desua cruce mundo xp̃s innotuit Nihil¬
Sipetriapesominus uos pr &ermissis debilitatorum
cateruis:: gloriosam ihũ mortem in ridẽ¬
re conamini. Illud autem quale est quod
num quam infest atone regale concus¬
sa gentilitas immos ueculo cara & homi
a surgimus & floremus: uestra simulacra
ornatis quondam septa pari&is c&usta
tymannica persequentium principum tẽp¬
tamenta pertulert t lic& uaris sit
incursata terroribus nullo ternarum
orbe conduditur. nullo gentium bar¬
barum sine prohib&ur quando e nom

Expanded text:
re suaseritis. Per omnes jam terras verus re suaseritis. Per omnes jam terras verus Dei Filius Christus est agnitus. Nihil eloquentia sophismatum, nihil disputatio philosophiae multitudini 56 potest obesse credentium. Crucifixum nominamus, et universi daemones, quos vos ut deos colitis, rugiunt, atque ex obsessis corporibus ad primum dominicae crucis signum fugantur. Ubi sunt illa fabulosa oracula? ubi Aegyptiorum incan profecere carmina? Certe tunc vastata sunt omnia, cum de sua Cruce mundo Christus intonuit. Nihilominus vos, praetermissis debilitatorum catervis, gloriosam Jesu mortem irridere conamini. Illud autem quale est, quod numquam infestatione regali concussa gentilitas, imo saeculo chara et hominassurgimus et floremus. Vestra simulacra ornatis quondam septa parietibus, jamtyrannica persequentium principum tentamenta pertulerit, licet variis sit incursata terroribus, nullo tamen terrarum orbe concluditur, nullo gentium barbararum fine prohibetur. Quando enim
Abbreviated transcription (Latin):
tamen quis habuerit super flua erit uerbo¬
rum cõpositio perquam conceptam sen¬
sunr̃o  credulitatem temtatis euellere:
Ettamen sepe nr̃as explicare intellegen¬
tias non ual&is : Ita solidiora sunt mentis
opera quam misterium sophysmatum
rium uitue nr̃ae non in sapientia mundi
habemus repositum sed inuirtũte fidei
quae nobis adõ ađ tributa perxp̃m est:
Hanc orationis mece ueritatem perum¬
cotidie quȩ geruntur ordo commendat
nobis inperitis & litterarum uestrarũ
ignaris ad dĩ cognitionem eius solum uer¬
bã iurriciunt Ec cenos tot gentilitatis gre¬
gibus abstractis inuniuer sum orbem co¬
tidie propagamur: Vos uero post ad¬
uentum dñi nodosue sophysmatum dest¬
uere uersuciue : Eccenos simplicem
xp̃isidem docentes idolatriam debellaui¬
mus &per praedicationem ignomini¬
osȩ crucis aurata templa leciderunt
Tossi potestis ostendite quos contextionẽ
uerborum gentilitatem xp̃opnuepone¬

Expanded text:
tam quis habuerit, superflua erit verbotam quis habuerit, superflua erit verborum compositio, per quam conceptam sensu nostro credulitatem tentatis evellere, et tamen saepe nostras explicare intelligentias non valetis. Ita solidiora sunt mentis opera, quam sophismatum rium vitae nostrae non in sapientia mundi habemus repositum, sed in virtute fidei, quae nobis a Deo tributa per Christum est. Hanc orationis meae veritatem, rerum, quae quotidie geruntur, ordo commendat; nobis imperitis et litterarum vestrarum ignaris ad Dei cognitionem ejus solum verba sufficiunt. Ecce nos tot gentilitatis gregibus abstracti, in universum orbem quotidie propagamur; vobis vero post adventum Domini, nodosae sophismatum defecerunt versutiae. Ecce nos, simplicem Christi fidem docentes, idololatriam debellavimus, et per praedicationem ignominiosae crucis aurata templa ceciderunt. Vos, si potestis, ostendite quibus contextione verborum gentilitatem Christo praepone
Abbreviated transcription (Latin):
uestrã tamen nobsi non pudet narrate
religionẽ : sed quaserror infelix pote¬
ri ꝑferre culturas. detantarerũ fe¬
ritate atque uecorda nisi forte xau
fab las asseritis deorum uestrorũ. ei
obscenitatis eter̃ d litatis. et morro¬
alegorios ȩ laminibus liber
dianam lu nã neptunũ mare petdt¬
bidinũ principẽ iouẽ etherertiha¬
ter praetantes nec postliane xcis sa¬
non procacitate am̃ sed creaturas uon¬
repto creatore suscipitis quod sipul¬
dritudo uoselementorũ ad suãtra¬
xit uenerationẽ : modũ faserat. casto¬
dire. etoportebat mirare Tantum
neccolere. ne facturae ue neracio
tera et archi tecti honor mi gralit¬
artificio &iam nos tram redegione
ergnitiodĩ ⁊uem admodum mani fi
a probatus perlrcionem uerbori
cio perar gumenita procedens : illii sa¬
pon dentibus firmioiem ser monela
operacionemi esse. & hano liquidam de
dõ cognicionem: bene ecset ipse dixi¬
se consensit. Quia operacionẽ. quac
exfide descendat: anuni generat afse¬

Expanded text:
estram tamen nobis, si non pudet, narrate religionem. Sed quas error infelix poterit referre culturas de tanta rerum foeditate atque vecordia? nisi forte ut audio fabulas asseratis deorum vestrorum, et obscenitates, et legoricis velaminibus ; LibeDianam, lunam ; Neptunum, maria; et libidinum principem Jovem, aetherem interpretantes. Nec post hanc excusationis procacitatem Deum, sed creaturas, contempto Creatore, suscipitis. Quod si pulchritudo vos elementorum ad suam traxit venerationem, modum fas erat custodire; et oportebat mirari tantum, nec colere, ne facturae veneratio teram, et architecti honor migravitartificio etiam nos nostram religionem Cognitio Dei quemadmodum manifestius approbatur, per collectionem verborum, tio per argumenta procedens? Illis respondentibus firmiorem sermonibus operationem esse, et hanc liquidam de Deo cognitionem, bene eos et ipse dixisse consensit, quia operationem, quae ex fide descendit, animi generat affec
Abbreviated transcription (Latin):
qui sem ꝑesti unde alebat eumarrianis uobis
sitilla con luncio: quae enim societas. luci. ad
tenebras: uossi deliter credentes xp̃i ani estis:
illi uerbum filium. qui &x patre dõ est crea¬
turam docentes. Nullo inter uallo agenti¬
bus separantur. qui seruierunt creature¬
Pocius quam creatori qui est bene dictus in
sce cula Ipsamihi credite lrascuntur ele¬
menta : Et omnis contra arrianum furorẽ
secun dum aposto lidietum can gemiss cit
creatura : quod sibi dnm̃ suum per quem
mi non potest: quantum adsidem populos ro¬
borauerit: lȩtabantur quippe & hostile in
xp̃o. & inimicam. hereñ in anathemati xaris
abecdesiae colmnaratholica. Nulla cetas

Expanded text:
qui semper est. Unde aiebat: Cum Arianis vobis qui semper est. Unde aiebat: Cum Arianis vobis nulla sit conjunctio. Quae enim societas luci ad tenebras? Vos fideliter credentes, Christiani estis; illi Verbum, id est Filium, qui ex Deo Patre est, creaturam docentes, nullo intervallo a gentibus separantur, qui serviunt creaturpotius quam Creatori, qui est benedictus in saecula . Ipsa, mihi credite, irascuntur elementa, et omnis contra Arianum furorem, secundum Apostoli dictum, ingemiscit creatura , quod sibi Dominum suum, per quem imi non potest quantum ad fidem populos roboraverit. Laetabantur quippe hostilem et Christo mimicam haeresim anathematizari ab Ecclesiae columna. Nulla tunc aetas,
Abbreviated transcription (Latin):
nes: perdicionem esse anima sic enim
arri anos detestabatur ut ominbus dice¬
r& : ne iusta eos quidamesse accedendum:
Nam cum uenissent. quidam ario manite.
re perta eorum. post&ammationem infide¬
lissima secta. effugauiteos demonte aroa
sdicens multo serpentibus deteriores ha¬
rum esse sermones : mencientibus autem ar¬
rianis aliquando antoniũ ita ut crederet:
admiratus eorum audaciam. & iusti doloris
Ira cum motus. rogatusque ab episcopis adque
uniuersis fratribus alexan dram descendit:
Ibi que ariomanitas sermone publico condem¬
nauit : ultimam hanc esse he resem et prae¬
cursorem anti christi adfirmans: praedicabat¬
que in populas filium dĩ. non facturam. non
x nullis &tantibus. sed proprium et unius
cumpatre substancice: Ne creatura pocius
autadoptio. aut apellaccio uideretur impi¬
um esse dicens uelmente concipere erat
Quandononerat: qm̃ uerbumds̃ qui est sem ꝑ
patris co&ternus: quia geo est natus patre

Expanded text:
nes perditionem esse animae. Sic etiam nes perditionem esse animae. Sic etiam Arianos detestabatur, ut omnibus diceret nec juxta eos quidem esse accedendum. Nam cum venissent quidam Ariomanitae, reperta eorum post examinationem infidelissima secta, effugavit eos de monte, dicens multo serpentibus deteriores horum esse sermones. Mentientibus autem Arianis aliquando Antonium ita ut se credere, admiratus eorum audaciam, et justi doloris ira commotus, rogatusque ab episcopis atque universis fratribus, Alexandriam descendit; ibique Ariomanitas publico sermone condemnavit, ultimam hanc esse haeresim et praecursorem Antichristi affirmans; praedicavitque in populo Filium Dei, non facturam, non ex nullis exstantibus, sed proprium, unius cum Patre substantiae, ne creatura potius, aut adoptio, aut appellatio videretur, impium esse dicens vel mente concipere: Erat quando non erat, cum Verbum Dei Deus, qui est semper, Patri sit coaeternus, quia ex eo natus est Patre,
Abbreviated transcription (Latin):
cante ceteris praeter missis ad antonium¬
Currebat: & animae puritatem agnoscae¬
bat inuultu : et per s̃peculum corporis.
graciam scãe mentis intuebatur: Namse¬
ꝑ lilarem faciem gerens. liquido ostende¬
bat se decaelefiibus cogitare : sicut scriptu¬
ra ait: cordelaetante: uultus flor&: Inme¬
rore constituto tristatur. Ita & la cob
agnouit laban socerum suum insidias sibi
ma du nantem : dicens ad filias eius : Non
est facies patris uestri : sicut lieri & nudius¬
tercius: sic samuel. agnouit dauidlatisi¬
catoris enim habebat oculos : & dentes qua
silac candidos similiter agnoscebatut an¬
frangebatur aduersis: Erat autem et in fi¬
schismaticorum semiscuit communioni.
ante quam eorum sciens prauitatẽ atque
trans gressionem: Num quam manicheis
aut aliis hereticis saltim amicalia uerba
largitus est: nisitantum ea quae possent
ab ini quitatis eos errorere uocare de¬
nuncias talium amicicias atque sermo¬

Expanded text:
cante, caeteris praetermissis, ad Antoniumcante, caeteris praetermissis, ad Antoniumcurrebat, et animae puritatem agnoscebat ex vultu, et per speculum corporis gratiam sanctae mentis intuebatur. Nam semper hilarem faciem gerens, liquido ostendebat se de coelestibus cogitare, sicut Scriptura ait: Corde laetante vultus floret, et in moerore constitutus tristatur . Ita et Jacob agnovit Laban socerum suum insidias sibi machinantem, dicens ad filias ejus: Non est facies patris vestri sicut heri et nudiustertius . Sic Samuel agnovit David: Laetificatos enim habebat oculos, et dentes sicut lac candidos . Similiter agnoscebatur Anfrangebatur adversis. Erat enim et in schismaticorum se miscuit communioni, antiquam eorum sciens pravitatem atque transgressionem. Nunquam Manichaeis aut aliis haereticis saltem amicabilia verba largitus est, nisi tantum ea quae eos possent ab iniquitatis errore revocare, denuntians talium amicitias atque sermo
Abbreviated transcription (Latin):
tib cũpellebat᷑ dicere: Lie & sp̃italis filios purã
In xp̃o animam occultare quie quam uolebat.
praesertim cum eiusmodi signorum relacio et
amorem miniftrar& proposito. Et fructum la¬
boris ostenderet: Num quam ille autira subita
concitatus pacien ciam rupit: aut humilitatẽ
erexit ingloriã: Naniomnes clericos usque
adultimum gradum antese orare compellens
epistopis quoque adque prȩs biteris quasi
humilitatis descipolos ad bene dicendum se
capud sul mittebat: Dia conos uero qui adeũ
utilitars cansauenibant: cum proadiuto¬
rio eorum eis praesentibus disputar&: ado¬
randum dnm̃ sibi proponebat. none rubes¬
cens et ipse discere: Nam et interro gabat.
fre quenter eos cum quibus erat : et si abeis
nam graciã: & ad mirabile. a saluatore e ci¬
am hoc munus acciperat siquis enim igna¬
sus eius intermuliitudinem monacho¬
rum eum uidere deside rass&: nullo in di¬

Expanded text:
tibus compellebatur edicere; nec spirituales filios pura tibus compellebatur edicere; nec spirituales filios pura in Christo anima occultare quidquam volebat, praesertim cum hujusmodi signorum relatio et amorem ministraret proposito, et fructum laboris ostenderet. Nunquam ille aut ira subita concitatus patientiam rupit, aut humilitatem erexit in gloriam. Nam omnes clericos usque ad ultimum gradum ante se orare compellens, episcopis quoque atque presbyteris, quasi humilitatis discipulus, ad benedicendum se caput submittebat. Diacones vero, qui ad eum utilitatis causa veniebant, cum pro adjutorio eorum ejus praesentibus disputaret, ad orandum Dominum sibi praeponebat, non erubescens, et ipse discere. Nam et interrogabat frequenter eos cum quibus erat; et si aliquid nam gratiam, et admirabile a Salvatore etiam hoc munus acceperat. Si quis enim ignarus ejus, inter multitudinem monachorum eum videre desiderasset, nullo indi
Abbreviated transcription (Latin):
Denique duma siatribus hacberetur iste trac¬
tatus: et ab eo sadulae sciscitarentur quem¬
ad modũ se post corporis sarcinã animam
gererer qui ei locus post &xitum concederet᷑:
proxima nocte uox de suꝑ nomeneius inclami¬
Et eleuatis oculps ad caelum: uidit quendam lon¬
gum a que terribilẽ : caputad nubes usque
adtollentem: Vidite tiam pinnatos quodam
bus pro hibere trans gressum: equibus alios ad¬
prehensos elidebat ad terram: alius frustra
retinentis dolebat suꝑse ad celestia tranuo¬
lare. Et maximum gaudium mixtum me¬
rorem uicti uictore s que tribuebant s̾tatĩ¬
que uox adeum facta est dicens anim aduer¬
te quod uides: et tunc coepit in luminato
corde intelligere animarum esse conscensũ
et chabolum prohibentem quietsibi setiner&
obnoxios: et in scõrum quos decipere non pote
exemplis cotidie: ad meliora crescebat:
sȩ iactanciae fratribus indicabat sed cum orans
sugiturdi laudaretur auxilium: Interrogan¬

Expanded text:
Denique cum a fratribus haberetur iste tracDenique cum a fratribus haberetur iste tractatus, et ab eo sedule sciscitarentur quemadmodum se post corporis sarcinam anima gereret, quive ei locus post exitum concederetur; proxima nocte vox desuper nomen ejus inclamiEt elevatis ad coelum oculis, vidit quemdam longum atque terribilem, caput usque ad nubes attollentem; vidit etiam pennatos quosdam extensis manibus prohibere transgressum; e quibus alios apprehensos elidebat ad terram 53 alios frustra retinere contendens, dolebat super se ad coelestia transvolare, et maximum gaudium mixtum moerore victi victoresque tribuebant. Statimque ad eum vox facta est dicens: Animadverte quod vides. Et tunc coepit illuminato corde intelligere animarum esse conscensum, et diabolum prohibentem; qui et sibi retineret obnoxios, et in sanctorum, quos decipere non poterincitatus, quotidie ad meliora crescebat Csa jactantiae fratribus indicabat; sed cum orans jugiter Dei laudaret auxilium, interrogan
Abbreviated transcription (Latin):
liberanto nio
tim rediens inse se ineo loco in quostare
coeperat: hoc se rur sum uidit esse quod
fuerat tunc uero oblitus esce. ex illa ho¬
ra noctem gemitum acla mentacionem
transegit Re pitans secum humanorum
hostium mnultitudinem: Et conlucta cio¬
nem tanti &ercitus: et laboriosum per
aerem iter ad caelumi et hoc apostoli esse¬
hu ius aeris qui a sciens aerias potestates.
obidsem ꝑtemtare luctare : contendere.
nenobis liber transitus esset adcaelum, hor¬
habens quod de nobis possit dicere : Inimi¬
cus confundatur: Nos autem apostoli ser¬
monis recordemur dicentes. si ue incor¬
pore : siue ex tracorpus. nescio ds̃citi et
paulus quidem us que ad tercium caelum
raptus est. ibi que auditis uerbis in effa¬
bilibus descendit antonius autem usque
adaerem subleuatus.: post luctacionem
didonum si cuius rei sedens in montem
Ignarius fuissac: et huius secum inquire r&
notionem Orantiei a dño. reue labitur: et
erat secundum quod scriptũ est: adõ dõctus

Expanded text:
liber Antonio tim rediens in se, in eo loco in quo stare coeperat, hoc se rursum vidit esse quod fuerat. Tunc vero oblitus escae, ex illa hora noctem gemitu ac lamentatione transegit, reputans secum humanorum hostium multitudinem, et colluctationem tanti exercitus, et laboriosum per aerem iter ad coelum, et hoc Apostoli hujus aeris . Qui sciens aereas potestates ob id semper tentare, luctari et contendere, ne nobis liber transitus esset ad coelum, horil mali habens quod de vobis dicere possit inimicus , confundatur. Nos autem apostolici sermonis recordemur, dicentis: Sive in corpore, sive extra corpus, nescio, Deus scit . Et Paulus quidem usque ad tertium coelum raptus est, ibique auditis verbis ineffabilibus, descendit; Antonius autem usque ad aereum sublatus, post colluctationem di donum: si cujus rei sedens in monte ignarus fuisset, et ejus secum inquireret notionem, oranti ei a Domino revelabatur; et erat, secundum quod scriptum est, a Deo doctus .
Abbreviated transcription (Latin):
lñ manissimȩ libicdinis furorem molles de¬
dit in amorem uagitus. ille indanę fluxit
sinus: ipseamator et praeciũ illemodolatis
ales ledeos petiuit amplex us: ille in pro¬
prium seuiens sexum: regiumo puerum
ministris auibus polluit: Hȩc uoscredetis
hac colꝑtis hec sunt uestrorum arna¬
menta templorum: ego depide cor qoues¬
tra salute. nostra diera pensate. iudicio
da sunt :urcum in his demlibres cru¬
ci. resurrec cio copuletur passionem
diuinam stolidolaceratiselo quio. &
non statim lugetis. cae corum uisũ sur¬
dam auditum laudorum cursum. la¬
pice emundacionem seruiens ambulas¬
te dõ suomare. dͤ monũ fugas. resurrecci¬
onem mortuorum. & defunetorum
ab inferis reditus: haec omnia scripturs
quas interpel lastis inserta sunt : Et his¬
dem uoluminibus continentur pra co

Expanded text:
immanissimae libidinis furorem, molles deimmanissimae libidinis furorem, molles dedit in amore vagitus; ille in Danaes fluxit sinus, ipse amator et pretium; ille modulatus ales Ledaeos petivit amplexus; ille in proprium saeviens sexum, regium puerum ministris avibus polluit. Haec vos creditis, haec colitis, haec sunt vestrorum ornamenta templorum. Aequo, deprecor, pro vestra salute, nostra dicta pensate judicio. da sunt, cur, cum in iisdem libris cruci resurrectio copuletur, passionem divinam stolido laceratis eloquio, et non statim jungitis caecorum visum, surdorum auditum, claudorum gressum, leprae emundationem, serviens ambulanti Deo suo mare, daemonum fugas, resurrectionem mortuorum et defunctorum ab inferis reditus? Haec omnia Scripturis divinis, quas interpolatis, inserta sunt, et iisdem voluminibus continentur praecon
Abbreviated transcription (Latin):
Vos qui animnã & plendi dissimo dĩ fonte ma¬
nantem turpiter decidisse iactatis: qui mu¬
tabilem et conuertibilẽ eam posi sui diminu¬
cionem audetis aserere : Iamillum quo¬
que naturã domina feculorum panim&
contumelias. impia liguatemeratis: Imartũ
quȩ secundum uos. naturalem similitudi nem
suiretinet ãctoris .: cui unaest ex quo de fuit
eadem quae substancia humilitates proprias et
in iurias conse quenter ad suam originem remit¬
tit Igitur anim aduertite : contumelias anima¬
rum ad patrem ut apellatis eͣrum per uestram
obscenitas. nonne potius est crucem aut alicu¬
ius. generis mortem. ab iniquis hominibus in la¬
tam patenter sustinere : quam insidiis plan¬
gere fata. postõsirim uagos incerios que
discursus pudeat quȩ souos. insi diarumtifo
pudeat saturni fugae. & deuorationes. cru¬
et coitum mulierum atque puerorum :¬
llesicut uestri fingunt pꝰ etę ad&plendum

Expanded text:
vos qui animam ex splendidissimo Dei fonte mavos qui animam ex splendidissimo Dei fonte manentem turpiter decidisse jactatis, qui mutabilem et convertibilem eam post sui diminutionem audetis asserere, jam illam quoque naturam dominam saeculorum per animae contumelias impia lingua temeratis. Imago enim, quae secundum vos naturalem similitudinem sui retinet auctoris, cui una est ex quo defluxit eademque substantia, humilitates proprias et injurias consequenter ad suam originem remittit. Igitur animadvertite, contumelias animarum, ad patrem ut appellatis 55 carum per vestram obscenitas? nonne potius est crucem aut alicujus generis mortem, ab iniquis hominibus illatam patienter sustinere, quam Isidis plangere post Osirim vagos incertosque discursus? Pudeat, quaeso, vos insidiarum Typhonis; pudeat Saturni fugae et devorationis cruet coitum mulierum atque puerorum. Ille, sicut vestri fingunt poetae, ad explendum
Abbreviated transcription (Latin):
quos colitis. cum in altero contemtus
mortis insigne uirtutum sit. m altero
tur pis relgiosit obscenitatis magnstra
Quid melius est dicere quod dĩuerbum ma¬
nens ut erat obsalutem nostram humanum
corpus ad sum serit : ut sociaetate morta¬
litatis nos ueher& adcaelum. parti cipes¬
quȩ nature caelistis efficeret: anut ipsi
asseritis liuinȩ mentis austũ ad terrena
ueneranda submittere et pecudum ad que
serpentum formis caelestinomen includeres
quo ore xp̃i anorum credulitatem audets
Vridere dicencium xpmsiliũ dĩ fine suo de¬
trimento et caepisse esse quodnonerat. et
mansisse quod fuerat I ipsianimã
decaelestilus detrahentes non hominum
dnm uenisse testatur: uosergo innatã anima
praedi cantes: ultro citro que transfernis.
xp̃i anafides quȩ omni potenciã dĩ demeno¬
am que ueneratur consequenter in cariiad¬
onem dicit dõ fuisse. possibi lemi itatamen
ut non e uacuauerit dignaciosdignacionem

Expanded text:
quos colitis; cum in altero sit contemptus quos colitis; cum in altero sit contemptus mortis insigne virtutum, in altero turpis religio obscenitatis magistra? Quid melius est dicere quod Dei Verbum, manens ut erat, ob salutem nostram humanum corpus assumpserit, ut societate mortalitatis nos eveheret ad coelum, participesque naturae coelestis efficeret; an, ut ipsi asseritis, divinae mentis haustum, ad terrena veneranda caput submittere, et pecudum atque serpentum formis coeleste nomen includere? Quo ore Christianorum credulitatem audetis irridere, dicentium Christum Filium Dei sine sui detrimento, et coepisse esse quod non erat, et mansisse quod fuerat; cum ipsi animam de coelestibus detrahentes, non tantum Deum suum venisse testatur; vos vero innatam animam praedicantes, ultro citroque transfertis. Christiana fides, quae omnipotentiam Dei clementiamque veneratur, consequenter incarnationem dicit Deo fuisse possibilem, ita tamen, ut non evacuaverit dignatio dignitatem;
Abbreviated transcription (Latin):
uerit Cum obsti puerint et ipsi qui uic¬
cisunt. ⁊ antam in inperiro littera rum
segacitate ir animi ad mirantes: Neque eiũ
ut hsoli tudine et montibus uersatus. ad¬
que omnem idem &iens uitam. a grestis
erigidus erat : sed rocundus adque affabi¬
lis sermone secun dum apostoli praeceptũ
diuino conditũ sale proferebat itaut e hiui¬
dia careret : & aniore omnium potgretur
fuisse superat m: Et terciouenerunt uiri
omnesseculares prudenciae nube caȩcati
aestimatione doctissimi. hi cum ratione
ab eo &igerent fidẽ quã hixp̃o habemus
&niterentur argta. sopliismatũ inter¬
rgatione diuina cruceeum iludere :
intrasilencium pauldlũ uocecđ praessa :
priinumeorum miseritus errori est:
de inde ꝑinter praetem qui eius uerba
diligentissime ingrecum solebat & pra¬
infre sermonẽ. ita &orsus est dicens
quidpulchrius est. quiduehonestius
crucem colere an adulteria. par¬
ricidiũ uel incestum. his ad signare

Expanded text:
verit, cum obstupuerint et ipsi qui vicverit, cum obstupuerint et ipsi qui victi sunt, tantam in imperito litterarum sagacitatem animi admirantes? Neque enim, ut in solitudine et montibus versatus, atque omnem ibidem exigens vitam, agrestis et rigidus erat, sed jucundus atque affabilis, sermonem, secundum Apostoli praeceptum, divino conditum sale proferebat, ita ut invidia careret, et amore omnium potiretur.fuisse separatam, et tertio venerunt viri ad eum omnis secularis prudentiae nube caecati, uarum aestimatione doctissimi. Hi cum rationem ab eo exigerent fidei, quam in Christo habemus, et niterentur arguta sophismatum interrogatione de divina cruce eum illudere, in silentium paululum voce compressa, primum eorum miseratus errorem est; deinde per interpretem, qui ejus verba diligentissime in Graecum solebat exprimere sermonem, ita exorsus est, dicens: Quid pulchrius est, quidve honestius, crucem colere, an adulteria, parricidium, vel incestum his assignare
Abbreviated transcription (Latin):
erat uero in&teriore monte: quoscumui¬
disset : paganos intellexit & uultu : et
quare tam longe adstultum liominẽm sa¬
pientes seuexare uoluerunt᷑. illis dicen¬
tibus illam non esse stultũ. sed nimiã
sipientẽ uigilanter respondit si ad stultũ
uenistis suꝑfluus laboruesterest: si aute¬
me putatis sapientem esse. et sapienti a:
bona conuenit imitari: sienim ego aduos
uenissem: uos imitarer: sed quia uos ad me
qua si ad sapi entem ueniftis. estoie sicut &e¬
mundi sapientis qui e um irridere cupie¬
bant qua lntera signorabat: ⁊ ali dispłta¬
cione collꝗ gauit dicens: res pondetł mihi
quid prius est sensus anlitera. et quid cu¬
ius exordiũ est: sensus & iiteris. alit terȩ
oriuntur & sensir illis a se rentibus quͦ
sensus esset auctor: adque inuentor litte¬
rarum: Atgigitur cuisensus incolumis
est: hcliteras non requerit: quis praesen¬
cium post hanc correptionẽ. non & clama

Expanded text:
Erat vero in superiori monte. Quos cum viErat vero in superiori monte. Quos cum vidisset, paganos intellexit ex vultu; et  loqui: Quare tam longe ad stultum hominem sapientes se vexare voluerunt? Illis dicentibus, non esse illum stultum, sed et nimium sapientem, vigilanter respondit: Si ad stultum venistis, superfluus est labor vester; si autem putatis me sapientem esse, et sapientiam hbona convenit imitari. Si ego ad vos venissem, vos imitarer; sed quia vos ad me quasi ad sapientem venistis, estote, sicut emundi sapientes, qui eum irridere cupiebant, quia litteras ignoraret, tali disputatione colligavit, dicens: Respondete mihi, quid prius, sensus an litterae? et quid cujus exordium? Sensus ex litteris, an litterae oriuntur ex sensu? Illis asserentibus quia sensus esset auctor atque inventor litterarum, ait: Igitur si cui sensus incolumis est, hic litteras non requirit. Quis praesentium post hanc colluctationem non exclama
Abbreviated transcription (Latin):
uersas nomeneratantonio Ambiebant
quo que saltem simbriam uestis e iusattin¬
gere multum sibi etact in prodesse cra¬
dentis : Quo tuncdiabolica obsi diont &
uariis infirmitatihxs liberati quo si¬
lium retracti nostro iuncti sunt gregi:
tanti certe. ut paucorum dierum. exi
nem perannum credencium uinceret.
tur bam, praeter ea cum inruentem
multitudinem repellerent: a estimatis teho
illi conuentum populifore Ipsetran quillo
multitudo. luetatorum in montei nos¬
trorum cateriis est numerofior : Aeci
tam pro sequeremur : &tergo quedam
inulier clamitaret dicens : & pecta homo
nitus uolenstamen: & ipse paululum subs¬
tititꝰ cum qued propin quante muliere:
eg ressusest: puella iuco lomis. populus
in laudibus dĩ : mater ingeudio fuit: ip¬
seautẽ letabatur. quia ad desi deratam
solitu dinẽ . re pedͣ bat Eratautem⁊
ualde sapiens & ha in se mirabile habebat.
enim phi losopli duo gentiles uenerunt
adeũ putantss antoniũ seposse decipere :

Expanded text:
erat nomen Antonii. Ambiebant quoque saltem fimbriam vestimenti ejus attingere, multum sibi et tactum prodesse credentes. Quot tunc diabolica obsidione et variis infirmitatibus liberati! quot siiam ab errore gentilium retracti, nostro juncti sunt gregi! Tanti certe, ut paucorum dierum spatinem per annum credentium vinceret turbam. Praeterea cum irruentem multitudinem comites repellerent, aestimantes taedio illi conventum populi fore, ille tranquillo multitudo colluctatorum in monte nostrorum catervis est numerosior? CAP. Xtam prosequeremur, a tergo quaedam mulier clamitaret, dicens: Exspecta, homonitus, volens tamen et ipse, paululum substitit. Cumque appropinquante muliere, egressus est. Puella incolumis, populus in laudibus Dei, mater in gaudio fuit. Ipse autem laetabatur, quia ad desideratam solitudinem repedabat. Erat autem valde sapiens, et hoc in se mirabile habebat, enim philosophi duo gentiles venerunt ad eum, putantes Antonium se posse decipere.
Abbreviated transcription (Latin):
ualeret: ab eo quesunt an se ad excelsa tractum et coactuꝵ se¬
qui uellet. Ip̃e aut̃ qui a magr̃o didicerat mundum sperne u
Et et labori et periculo meo parcas: meq celle mopis et tuti
ocii fuccessorem ꝙͣ diuitis et sollicite glorie participem uelisi
Ille uero ut in solitudine maneret admonuuit. et sic celue pe¬

Expanded text:
ersus quesivit an se ad excelsa tractum et coactum sequi vellet. Ille autem, qui a magistro didicisset mundum spernere, eotii successorem, quam divitis ac solicite glorie participem velis». Quem ille ut in solitudine perstaret admonuit, et sic celum pe
Abbreviated transcription (Latin):
fisse. Ream de ait ambrosus non ut dilectores huius secusi ꝓu¬
Sono. pariu cordis aut segnis est amini terrenas opes sperne
honores ecciduos fastidire: nec ibi tloriam quer̃e. ubi laudatur
suas. alii theloneum/ alii etiam regna uel regnorum spem secutiq uꝑi
tius / iem tam exoptatam tamq mnirallem ut ab adminatione at
stupore dictam ferant: quis ulla etate prefertim ex quo tanto in pre¬
cio esse cepit tam inmalłi et excelso animo cotempsit ꝙͣ celestinus
Ite pristinum et nomen et locum/ et amicam bonis operibus ege¬
statem appetens: atq dum celum prospicit terre immemor. Q. di¬

Expanded text:
iadem cohortatur. «Non ut dilectores» inquit «huius seculi putant, parvi cordis aut segnis est animi terrenas opes spernere, honores occiduos fastidire, nec ibi gloriam querere, ubi laudatur as, alii teloneum, aliqui etiam regna vel regnorum spem, secutique Crtius, rem tam exoptatam tamque mirabilem ut ab admiratione ac stupore dictam ferant, quis ulla etate, presertim ex quo tanto in precio esse cepit, tam mirabili et excelso animo contempsit quam Celestinus iste, pristinum et nomen et locum et amicam bonis moribus egestatem appetens, atque dum celum suspicit, terre immemor? Q