comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
er seruum usnarium sistipulet᷑
ł ꝑ tradicõem accipiat an acciuirã
q̃ritur siex remca ł ex oꝑiseuis
locare oꝑas eius possumꝰ. S si ex
re nca dicimꝰ sĩ usu ariũ stipu¬
lantẽ uł ꝑtradicõem accipientem
michi acqurrere c̃ hac oꝑa enis utor.
Si isusf᷑. an fructus leget᷑ nichil
int ẽ. Nam fructui ⁊ usus inẽ iisin
fruct᷑ de ẽ. fructus qrud̾ sine usuẽe
ñ pot̾ usus sine fructũ pot Deniq
si tibi fructus declucto usu legatus
sit m᷑ũtile ẽẽ legatum. põp̃.ł .u.¬
It si forte usu fructu legato fuc:¬
tus adi matur totum uideri ad¬
ꝑomp̃. ait cõfundi eum c̃ usui
¶S ait ⁊ si tibi usus mͥ fructus leget᷑
ꝯcõcurrẽ nos musũ me solum frnctũ
ẽẽ usꝰ apd̾ alium fructus sine usu ap̃
alium ꝓprietas ueluti qui hab fund
legau̾it ticio usum mox h̾es eius ł
fructum legau̾it ł alio modo constitũ¬
Unddi nsu legato licebit usuario ex
fenoqd̾ ĩ annũ dũtaxat sufficit

Expanded text:
er seruum usuarium si stipuler uel per traditionem accipiam, an adquiram, quaeritur, si ex re mea uel ex operis eius. locare operas eius possumus: sed si ex re mea, dicimus seruum usuarium stipulantem uel per traditionem accipientem mihi adquirere, cum hac opera eius utar. Usus fructus an fructus legetur, nihil interest, nam fructui et usus inest, usui fructus deest: et fructus quidem sine usu esse non potest, usus sine fructu potest. denique si tibi fructus deducto usu legatus sit, inutile esse legatum Pomponiut si forte usu fructu legato fructus adimatur, totum uideri adPomponius ait confundi eum cum usu. idem ait et si tibi usus, mihi fructus legetur, concurrere nos in usu, me solum fructum e usus, apud alium fructus sine usu, apud alium proprietas: veluti si qui habet fundum, legaverit Titio usum, mox heres eius tibi fructum legaverit vel alio modo constitueundi usu legato licebit usuario et ex penu quod in annum dumtaxat sufficiat
Abbreviated transcription (Latin):
tarius ñ utetur qr licebit usuranio
Ralus ⁊ aliis temꝑib tota dono uti
c̃ int̾dum dñi quoq elium ꝓut
temporis cõdicõ exigit quibdã
to si plus usus sit legatariꝰ quc̃ oꝑ¬
tet offõ iudicis qui uidicat. q̃ ad¬

Expanded text:
licebit usuario aliis et aliis temporibus tota domo uti, cum interdum domini quoque aedium, prout temporis condicio exigit, quibusdato si plus usus sit legatarius quam oportet, officio iudicis, qui iudicat quemad
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ita lab̾o ait. quc̃ad̾m enĩ cõced̾e̾
alii oꝑas pot̾ c̃ ip̃e uti debeat Id la
b eo putat si functum cõdux̃it qͥs
us uarium seruum p̾se ibi oꝑari
Quidem̃ int̾ ẽ in qua re oͣpera ẽi
utatur. Qr ⁊ silauam condlux̾it cob¬
usu ari expediendã pot̾it ⁊̃ ꝑ usua¬
ri as aucillas opͣ ꝑfĩc̾e. Idẽq si uestim̃¬
ancille usu dato. adlanificium cã
ũ admititi nec ex oꝑis m̃cedem
ꝙ cõdux̃ expedit. id̾ octauenus ꝓ¬

Expanded text:
et ita labeo: quemadmodum enim concedere et ita labeo: quemadmodum enim concedere alii operas poterit, cum ipse uti debeat? idem tamen Labeo putat, si fundum ‹c›onduxerit quis, usuarium seruum posse ibi operari: quid enim interest, in qua re opera eius utatur? quare et si lanam conduxerit usuarius expediendam, poterit etiam per usuarias ancillas opancillae usu dato ad lanificium eam non mitti nec ex operis mercedem quod conduxit expediit. idem et Octauenus
Abbreviated transcription (Latin):
ait. s neclana n agnis neq lac¬
te usuruni s enĩ mãg intͣctu eẽ
hocamplius in modito lacte nsu¬
rũ puto. neq enĩ tam st̾ricte int̾¬
p̃tande sunt uoluntates defunc¬
tor. S si bouũ arm̃tiusus re¬
linqͣtur ominẽ usũ hẽbit ⁊ adarãd
⁊ad cuncta ad que boues aptis
¶Equitii quoq iegato usu iudẽ¬
dum ne ⁊ domare possit ⁊ ad ueheu¬
dum sub iugo uti. Et si for̾te au¬
riga fuit cuiusus equoꝵ relictꝰ ẽ.
ñ ꝑnto eñ ĩcircẽsib his usaꝵ quia
qͣi locare eos uide̾. S si testator sci¬
eus eum hui ẽc ustituti ⁊ iuite re¬
liquid. udẽ ⁊ de hoc usu sensisse.¬
¶ Si usus ministi̾s alicui fu̾it relict᷑
ad suũ minist̾ium utetur ⁊ lib̾oꝵ¬
oiugisq. Neq uidebit᷑ alii cõces¬
sisse. si sumil c̃ ip̃is utatur qͣmꝙͣ.
si filio fa. usus sui sit relictus ł suc
Musum exigat ñ ⁊̃ coꝵ qui sunt in
pot̾tate Oꝑas ã seruins uarii ñ
locabit neq aliis utendas cõcedet.

Expanded text:
nis neque lacte usurum: haec enim magis in fructu esse. hoc amplius etiam modico lacte usurum puto: neque enim tam stricte interpretandae sunt voluntates defunctorum. Sed si boum armenti usus relinquatur, omnem usum habebit et ad arandum et ad cetera, ad quae boves apti sunt. Equitii quoque legato usu videndum, ne et domare possit et ad vehendum sub iugo uti. et si forte auriga fuit, cui usus equorum relictus est, non puto eum circensibus his usurum, quia quasi locare eos videtur: sed si testator sciens eum huius esse instituti et vitae reliquit, videtur etiam de hoc usu sensisse. Si usus ministerii alicui fuerit relictus, ad suum ministerium utetur iugisque, ‹neque› u‹i›debitur alii concessisse, si simul cum ipsis utatur: quamquam, si filio familias usus serui sit relictus uel seusum exigat, non etiam eorum qui sunt in potestate. Operas autem serui usuarii non locabit neque alii utendo concedet,
Abbreviated transcription (Latin):
sus aque ꝑsonalis ẽ ⁊ ideo adheredẽ
ne legatus c̃ẽt statuit fructum quo¬
q enus legatũ uid̾i. qr nisi liceret le¬
gatariis cedere siluam ⁊ uendere¬
h q̃m ad̾m frnct̃uariis lic⁊ nichil ħ ĩtu¬
ri ẽẽ eͤ x colegato. ¶ Licet tam ang̃¬
tus ẽ legatarius cui domus usus le

Expanded text:
sus aquae personalis est et ideo ad heredemvae legatus esset, statuit fructum quoque eis legatum videri, quia nisi liceret legatariis caedere siluam et uendere, quemadmodum usufructuariis licet, nihil habituri essent ex eo legato. Licet tam angustus est legatariu‹s›, cui domus usus le
Abbreviated transcription (Latin):
ilio famili. ł seruo edium usulegatõ
⁊̃ utile legant̾ ex istimo ⁊ cod̾ modo
ꝑsecutõe i eius cõpetiturã quo cõpe¬
teret si fructꝰ quoq legatus eẽt. Ita
qr ñ minus absente qͣm p̃sente filio.
seruo ue p̃r dñs ue iuhis domib hĩ¬
Si domus usus legatus ẽ sine fructii
ꝯminis refecto ẽ rei insartis tectis tã
heredis qͣm usuarii. uideamus fñ
ne si fructusn hes accipiant ĩp̃e
refic̾e deb. Si uero tal̾ sit res cuius
usus legat᷑ ẽ ut heres fructũ acciꝑe
ñ possit legaruis refic̾e cogendꝰ ẽ. Qͤ¬

Expanded text:
seruo aedium usu legato et utile legatum esse existimo et eodem modo persecutionem eius competituram, quo competeret, si fructus quoque legatus esset. itaque no‹n› minus absente quam praesente filio seruoue pater dominusue in his aedibus habSi domus usus legatus sit sine f‹r›uctu, communis refectio est rei in sartis tectis tam heredis quam usuarii. uideamus tamen, ne, si fructum heres accipiat, ipse ref‹ic›ere debeat, si uero talis sit res, cuius usus ‹le›gatus est, ut heres fructum percipere non possit, legatarius reficere cogendus est: q
Abbreviated transcription (Latin):
q̃onum. Deniq donare ñ pot᷑. s cas
ꝑ son as accipiet quas ⁊ usu. arius.
ad heredem tñ net ip̃a transit nec
utendo amittit᷑ uec᷑ capitis dumim¬
s: si sic relictus sit illidomꝰ usut᷑.
habitandi causa utram hĩtatõem
tõem legatã ꝙ ẽ ueꝵ. plane sidix¬
iss testator usum hĩtancticã ñ du¬
bitaremꝰ qͦuin uałet.Utrum ã
ap̃ uet̾es q̃sinim ẽ ⁊ rutiluis donec
uiiat hĩtatõem compet̾e ait qͣm
sententiã ⁊ celsus ꝓbat.ł.xuii. dig̃.¬
Si usus fundi sit᷑ relittus minus
utiq eẽ qͣm fructus longe lateq
nemodubitat. s quid inea cã¬

Expanded text:
onum. denique donare non poterit, sed eas personas recipiet, quas et usuarius: ad heredem tamen nec ipsa transit nec non utendo amittitur nec capitis deminSed si sic relictus sit: 'illi domus usus fructus habitandi causa', utrum habitationem tionem legatam, quod est uerum. plane si dixisset testator 'usum habitandi causa', non dubitaremus, quin ualeret. Utrum autem apud ueteres quaesitum est: et Rutilius donec uiuat, habitationem competere ait, quam sententiam et Celsus probatSi usus fundi sit relictus, minus utique esse quam fructum longeque nemo dubitat. sed quid in ea ca
Abbreviated transcription (Latin):
enu larguis cum usu ario agẽ¬
dum ẽ ꝓ dignitate eius cui relictꝰ
ẽ usus s utet᷑ his ut puta dum tar¬
at inuilla. Pomis aut̃ ⁊ ołib ⁊ flo¬
rib ⁊ lignis uidenclũ utrum cod̾ io¬
co utatur dum taxat an ⁊̃ mnopi¬
dum ea defri p̾suit. s melius ẽ ac¬
cipere ⁊ mopidur detependa noq¬

Expanded text:
enim largius cum usuario agendum est pro dignitate eius, cui relictus est usus, sed utetur ‹h›is, ut puto, dumtaxat in uilla: pomis autem et oleribus et floribus et lignis uidendum, utrum eodem loco utatur dumtaxat an etiam in oppidum ei deferri possint: sed melius est accipere et in oppidum deferenda, neq
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽnt ꝑuide ad legatarium usus ꝑ¬
tinet ac si nominatim᷑ coꝵ reꝵ u ͤ
tochire pot̃. Int̾ ẽ enĩ erus ⁊ fines p̃dii
tueri. eaq omnla licenda sunt
qͦlib modo conscitut᷑ ususf. ł usu¬

Expanded text:
erinde ad legatarium usus pertinet ac si nominatim ei earum rerutodire potest: interest enim eius fines praedii tueri. eaque omnia dicenda sunt, qu‹o›libet modo constitutus usus fruct
Abbreviated transcription (Latin):
ui usus relictus ẽ uti pot̾ frui ñ pot̃.
⁊ de singuł idendũ omus usus re¬
lictus ẽ aut marito aut mulieri.¬
⁊ si marito aut pot̾it illic hĩtare
non solus ueꝵ quoq c̃ familia

Expanded text:
ui usus relictus est, uti potest, frui non potest. et de singulis uidendum. Domus usus relictus est aut marito aut mulieri: si marito, potest illic habitare non solus, uerum cum familia
Abbreviated transcription (Latin):
hactenus morari licet ut neq do¬
mino fuudi molest̾ sit neq his
ꝑ quos opera rustica fiunt impedi¬
m̃to sit. nec ulli alii uis ꝙ hñt aũ
uend̾e aũ io̾cͤare auit gratis coͣ ced̾e
lenum aut usum deb br̃e si ⁊ uil¬
le ⁊ p̃torii ei relictusẽ. uenire
plane ꝓprietariũ ad fructus ꝑci¬
tare illic posse ad mittendum ẽ.
datus ẽ de. ambulandi quoq ⁊
gestaudi ius hẽbit. s ab̾ ⁊ cassiꝰ ⁊
lignis adusum cotidianũ ⁊ orto

Expanded text:
hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut vendere aut locare aut gratis concedere lenum autem usum debet habere, si et villae et praetorii ei relictus est. venire plane proprietarium ad fructus percim etiam habitare illic posse admittendum est. datus est deambulandi quoque et gestandi ius habebit. Sabinus et Cassius et lignis ad usum cottidianum et horto
Abbreviated transcription (Latin):
cet̃os transire ꝯtendit cisiũ eũtit ⁊ ser¬
uũ qͣssauit ł occidit puto ex locato
eẽ in eũ accõe. temꝑare cnĩ debuit s ⁊
utił aquilie dabit. Si nauic łari
honus inint᷑nas uehend̾ ꝯclux̾it ⁊ c̃

Expanded text:
ceteros transire contendit, cisium euertit et seruum quassauit uel occidit. puto ex locato esse in eum actionem: temperare enim debuit: sed et utilis Aquiliae dabitur. Si nauicularius onus Minturnas uehe
Abbreviated transcription (Latin):
rei s corpus det̾iis faciat ł fĩ patia¬
tur. Qͥ uinũ de campania tnͣs¬
portã dũ ꝯtlrixiss de inde mota aquo¬
dam ꝯtrou̾sia signat᷑ suo ł alt̾uis si¬
giuio ĩ apotecã deposuiss ex locato te¬
netur ut locatori possõnẽ uini sũ
contron̾sia reddat nisi culpa ꝯductor
careat.  Intꝰ conluctorẽ ⁊ loca¬
torẽ ꝯuen̾at. ne ĩ iulla u̾bana fenũ¬

Expanded text:
rei uel corpus deterius faciat uel fieri patiatur. Qui uinum de Campania transportandum conduxisset, deinde mota a quodam controuersia signatum suo et alterius sigillo in apothecam deposuisset, ex locato tenetur, ut locatori possessionem uini sine controuersia redd‹a›t, nisi culpa conductor careret. Inter conductorem et locatorem conuenerat, ne in uilla urbana faenu
Abbreviated transcription (Latin):
dedit pacti ꝙ sunt ut ex reiditu
euis pecunie tributũ ꝙͣ ticiꝰ pen¬
de deb semꝑnius pr̃aret ꝯputa¬
tis usuris se missib qͣntoq musꝰ
tͥbutoꝵ nomine p̾stitum foret ꝙͣ
eaꝵ usuraꝵ qͣntitas ẽẽt ut᷑ idtici¬
o restitũet ꝙ ampluis restutũ ess
idex sorte decetł aut si ersortẽ ⁊
usuras summa tributorũ excessis¬
s id ꝙ ampluis cẽt ticius sempnio
pr̃aret neq de eare ulla stipͣulati¬
o int̾posita ẽ tituis ꝯsulebat idꝙ
amplius ex usuris semꝓnius rede¬
giss qͣm tributoꝵ nomine p̾stitise
s ꝗͣactõe ab eo ꝯ sequi possit. R pẽ
cune quidẽ c̃lite usura nisi ĩsti¬
pulatõe decluctas non deb̾i uerũ
in ꝓposito uidendũ ue ñ tamfene¬
rata petunia intellegi debeat ꝙͣ
qͣi mandatũ int̾ eos ccͣctum iusi
quid ultra scͥmissem o secutiir eẽt s
nec ip̃ius quidẽ sortis ꝑeticõem ꝑe

Expanded text:
dedit pactique sunt, ut ex reditu eius pecuniae tributum, quod Titius pendere deberet, Sempronius praestaret computatis usuris semissibus, quantoque minus tributorum nomine praestitum foret, quam earum usurarum quantitas esset, ut id Titio restitueret, quod amplius praestitum esset, id ex sorte decederet, aut, si et sortem et usuras summa tributorum excessisset, id quod amplius esset Titius Sempronio praestaret: neque de ea re ulla stipulatio interposita est.Titius consulebat, id quod amplius ex usuris Sempronius redegisset, quam tributorum nomine praestitisset, qua actione ab eo consequi possit. respondit pecuniae quidem creditae usuras nisi in stipulationem deductas non deberi: uerum in proposito uidendum, ne non tam faenerata pecunia intellegi debeat, quam quasi mandatum inter eos contractum, nisi quod ultra semissem consecuturus esset: sed ne ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
te ad eum em̃dum eũ ꝓposuiera te.¬
nebor̾ dũ taxat ex uendito s neq
si ad em̃ctñ ⁊ ille uenicłat neq si
aduend̾ ⁊ ille em̾at debebit teñi.
idq casuis ꝓbat. s si peciiniã quis
ẽdiderat iuatitori adeĩ das mñces

Expanded text:
te ad emendum eum praeposuero, tenebor dumtaxat ex uendito: sed neque si ad emendum, et ille uendiderit, neque si ad uendendum, et ille emerit, debebit teneri, idque Cassius probat. Sed si pecuniam quis crediderit institori ad emendas merces
Abbreviated transcription (Latin):
cinatoꝵ p̃posit᷑ stabularii qͦ loco ĩ¬
stitorũ hñdli sunt. S ⁊ si tab̾uarĩ
s̾uũ suũ ꝑegre mittit ad̾ m̃ces ꝯꝑan¬
das ⁊ s inittendas loco institoris ha¬
bend̾ lab̾o scb̃. Id̾. ait. sil ibitina¬
rerũ polluitorẽ hũit. isq mortii¬
ĩĩ spoliau̾it. dandã iuesĩ qͣi insti

Expanded text:
 loco institorum habendi sunt. Sed et si tabernarius seruum suum peregre mitteret ad merces comparandas et sibi mittendas, loco institoris habendum Labeo scripsit. Idem ait, si libitinauum pollinctorem habuerit isque mortuum spoliauerit, dandam in
Abbreviated transcription (Latin):
siquis pistor s̾uũ suũ solut fuu̾it
ic̃tũ locuĩ mitr̾e ad panẽ uendẽ¬
dũ dem̃ is pecũia accepta p̃sẽti
ut ꝑdies singulos ei panẽ pr̃aret
coꝯturbau̾it dubitari ñ oꝑtet qͥn
si ꝑmisit ei ita darisũmas teñi¬
rogass ut discipulis suis quib ta

Expanded text:
suum solitus fuit in certum locum mittere ad panem uendendum, deinde is pecunia accepta praesenti, ut per dies singulos eis panem praestaret, conturbauerit, dubitari non oportet, quin, si permisit ei ita dari summas, tenrogass
Abbreviated transcription (Latin):
ic ꝓrata maritũ ⁊ heredem c̃¬
ferre in funus oportet.  Ma¬
ritus funerari a ñ cõuenietur
si mulieri inur̃ĩmonio dotẽ
solu̾it ut marcellꝰ cͥcbit. Q¬

Expanded text:
 et maritum et heredem conferre in funus oportet. Maritus funeraria non conuenietur, si mulieri in matrimonio dotem soluerit, ut Marcellus scribit: q
Abbreviated transcription (Latin):
p̾diuortium alii drpta does¬
serit ñ putat fulcinuis apri¬
ore marito licet lucri dotem
faciat fuñs inpensã pr̃ari.
Qͥ filiam fammilias fuñauit
añ qͣm deoᷤ pr̃i reddatur cum
marito recte agit Reodita do¬
te patrẽ obligate ht̃. utiq ã
sic̃ marito actum fu̾it is eo mi

Expanded text:
diuortium alii nupta decesserit, non putat Fulcinius priorem maritum, licet lucri dotem faciat, funeris impensam praestare. Is qui filiam familias funerauit antequam dos patri reddatur, cum marito recte agit: reddita dote patrem obligatum habet. utique autem, si cum marito actum fuerit, is eo mi
Abbreviated transcription (Latin):
furti accõnẽ ẽẽ si ꝑfallatiã ⁊ do¬
lo malo ammouit qui erũ siue
dolomalo fet̃ furtiũtenetur ⁊
sane plerumq credendũ ẽ eum
qui partis dñs ẽ iure potius suo u
ti ꝙͣ furti c̃siliũ uͣuͣre ⁊ idco uide¬
bimus au fama teneatur ⁊ rõ qͥd̾

Expanded text:
furti actionem esse, si per fallaciam et dolo malo amouit, quia, cum sine dolo malo fecit, furti non tenetur: et sane plerumque credendum est eum, qui partis dominus est, iure potius suo re uti quam furti consilium inire.Et ideo uidebimus, an Fabia teneatur. et ratio quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ftm duob uicinis fandus c̃ iũctuᷤ
uenał eẽt alter ex his petit ab alt̾o
ut eum fundũ enieret. ita ut ea
pars que suo fundo iincta eẽt s
cetłetur. Mox ip̃e eũ fundum igno¬
rãre uicino enu ⁊ q̃ritur an aliꝙͣ.
accõnẽ c̃ couicinus habeat. Inł.
scͥpsit. implicitã cẽ facti q̃stionẽ.
nam sihoc solũ aftum ẽ ut fũdũ
luciiticii ucinus eñiet ⁊ mec̃ cõ¬
munic aret adu̾sus me qui exi

Expanded text:
m duobus uicinis fundus coniunctus uenalis esset, alter ex his petit ab altero, ut eum fundum emeret, ita ut ea pars, quae suo fundo iuncta esset, sibi cederetur: mox ipse eum fundum ignorante uicino emit: quaeritur, an aliquam actionem cum eo uicinus habeat.Iulianus scripsit implicitam esse facti quaestionem: nam si hoc solum actum est, ut fundum Lucii Titii uicinus emeret et mecum commu
Abbreviated transcription (Latin):
edsi ex causa furtiua c̃ cdixero cesa¬
bit ꝓsocio accio nisi pluris mea
intersit. ¶: Si dampnũ inre ꝯmu¬
ni socius dedit aquilia teni eum ⁊
celsus ⁊ ulianus ⁊ pomp̃. scb̃.¬

Expanded text:
ed si ex causa furtiua condixero, cessabit pro socio actio, nisi si pluris mea intersit.Si damnum in r‹e› communi socius dedit, Aquilia teneri eum et Celsus et Iulianus et Pomp
Abbreviated transcription (Latin):
ratio hr̃i deb qr nullus casus ĩ¬
t̾uenire potest pqͥhoc genus de¬
ductionis impediat. Si e¬
go ate herectitatem petere uel¬
lem tii metum familiertiscũ¬
de iudicio agere ex causa utͥcu
nr̃m mos gerendos ẽ. Nam si
ego totani heretitatẽ possideo.
⁊ te ex ꝑte dimidia heredem ẽẽ
confiteor s ꝯmunione discetłe
uolo impetrare debeo familier
cis cunde uidicium qr aliter di¬
It si tu iustam causam bẽs p̃p ꝙͣ
uidicium negotium distrah̾ e
uelis tibiq ꝑnuuttendum erit
hercditatem petere. Nam q̃dã
ueniunt inhereditatis peticõe
q̃ infamilierciscunde iucticio ũ
teducãtur. ueluti si ego debitor
hereditarius sim uicticũi famili
ertiscunde ñ consequeris id qd̃
de funto debũam s ꝑ heditatis
peticõeui conseq̃ris.d̾.l.¬
ticio cominun diuidendo egis¬
semus ⁊ nob̾ ea res ad uidicata
eẽt ucuturam cam infamilier
ciscunde iudicium ꝓculus ait.¬
S̾uus lib̾ ⁊ heres ẽe iussus idꝙ ex¬

Expanded text:
ratio haberi debet, quia nullus casus intervenire potest, qui hoc genus deductionis impediat. Si ego a te hereditatem petere vellem, tu mecum familiae erciscundae agere, ex causa utrique nostrum mos gerendus est: nam si ego totam hereditatem possideo et te ex parte dimidia heredem esse confiteor, sed a communione discedere volo, impetrare debeo familiae erciscundae iudicium, quia aliter diitem si tu iustam causam habes, proptae iudicium negotium distrahere velis, tibi quoque permittendum erit hereditatem petere: nam quaedam veniunt in hereditatis petitionem, quae in familiae erciscundae iudicio non deducuntur: veluti si ego debitor hereditarius sim, iudicio familiae erciscundae non consequeris id quod defuncto debui, per hereditatis petitionem consequeris. IdAttio communi diuidundo egissemus et nobis ea res adiudicata esset, uenturam eam in familiae erciscundae iudicio Proculus ait.Seruus lib
Abbreviated transcription (Latin):
metũ idẽ dicend̃ erit. ⁊ si adali¬
um res ꝑueñit alt̾ metum ad¬
hibuit Srzsi su metũ adhibue¬
r ĩt. noxalis quidẽ accio ip̃orum
noĩe erit. Pot̾it ã quis dñm ad
quem res ꝑuen̾it ꝯuenire qui
ꝯuentus siue rem siue scł̃m qd̃
lamdictuẽ quadruplum p̃¬
ꝯuentus in alu̾it noxe ded̾e uͥl¬

Expanded text:
t, idem dicendum erit et si ad alium res peruenit, alter metum adhibuit.Sed si serui metum adhibuerint, noxalis quidem actio ipsorum nomine erit, poterit autem quis dominum ad quem res peruenerit conuenire: qui conuentus siue rem siue secundum quod iam dictum est quadruplum prconuentus maluerit noxae ded
Abbreviated transcription (Latin):
ñit litis contestate tempore spec¬
tabitur si mͦ c̃tum sit aliquid ꝑ¬
uenisse. idẽ ⁊ si ip̃uis qui ium ĩ¬
tulit sic incorpͣ pr̃imonii ꝑueñ
aliquid. untertũ sit adhr̃dẽ ꝑuẽ¬
turum. idẽ sidebitor lib̾atus ẽ.

Expanded text:
erit, litis contestatae tempore spectabitur, si modo certum sit aliquid pervenisse. idem et si ipsius qui vim intulit sic in corpus patrimonii pervenit aliquid, ut certum sit ad heredem perventurum, id est si debitor liberatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
turpit̾ uelscełe quesitũ ẽ ut ẽ
andesinat teñi: an u̾o suffic̃ semł
ꝑuenisse. Et si cõsũpto eo deces¬
serit utrum adu̾sus hr̃dẽ eius oĩ¬
mͦ competit ħ accio qm̃ hr̃dita¬
riam suscepit obligationẽ. anñ
sit danda. qm̃ ad sccłm hr̃dem
pet̾e in hr̃edem hr̃dis accõem suf

Expanded text:
turpiter vel scelere quaesitum est, ut est et an desinat teneri, an vero sufficit semel pervenisse? et, si consumpto eo decesserit, utrum adversus heredem eius omnimodo competit actio, quoniam hereditariam suscepit obligationem, an non sit danda, quoniam ad secundum heredem competere in heredem h
Abbreviated transcription (Latin):
run restͥpsit. ol id ip̃m peti ab
co hr̃tlitatẽ posse qr licet res que
ihr̃tlitate fũant apud cum
ñ sĩt. hic tñ. p̃tium carum quo
locupletem enͣm ł sepius niuta¬
ta sp̃e faciendo ꝑ iñ obligat ac si
corpora ip̃a in cãdem specie mã¬

Expanded text:
peti ab eo hereditatem posse, quia licet res quae in hereditate fuerant apud eum non sint, tamen pretium earum quo, locupletem eum vel saepius mutata specie faciendo, perinde obligat, ac si corpora ipsa in eadem specie man
Abbreviated transcription (Latin):
Tñ ꝑsona ip̃uis ñ dñoꝵ inspecta
ꝑatim titio usus fructus legatꝰ
siti amissum ab alt̾o ex sociis usũ
fructum ñ ad ticium s ad solum¬
cco socium ꝑtiñe deb̾e qͣi solũ ꝯũctũ.¬

Expanded text:
sona ipsius, non dominorum inspecta paratim Titio usus ructus legatus sit, amissum ab altero ex sociis usum fructum non ad Titium, sed ad solum socium pertinere debere quasi solum c
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iupprietate cõtinger. Nam alt̾o
repudiante ait̾ totum fimdũ hr̃et
s ĩ usu fructu hocplus ẽ. qr ⁊ c̃osti¬
tutus ⁊ p᷑ amissus uichominus ĩ
ad c̾scendi amittit. O m̃s enĩ ac¬
tores apud plautium de ħ ꝯsense¬
runt ⁊ ut celsus. ł ⁊ Iul̾. eligaut᷑ di¬
cũt usus fr. cotidie constituitur ⁊
logat᷑ ñ ut ꝓprietas eo solo temꝑe
quo uenicatur c̃ primũ itaq ñ
ĩueniet alt̾mꝰ qui sibi ꝯcurrat so¬
lus utenre intotũ nec refert cõ¬
iunctim anseꝑatim relinq̃tur. Id̾
ꝓprictas loget᷑. Ius acc̾scendi hr̃des

Expanded text:
 proprietate contingeret: nam altero repudiante alter totum fundum haberet. sed in usu fructu hoc plus est, quia et constitutus et postea amissus nihilo minus ius adcrescendi admittit: omnes enim auctores apud Plautium de hoc consenserunt et, ut celsus et Iulianus eleganter aiunt, usus fructus cottidie constituitur et legatur, non, ut proprietas, eo solo tempore quo uindicatur. cum primum itaque non inueniet alter eum, qui sibi concurrat, solus utetur in totum, nec refert, coniunctim an separatim relinquatur. Ideproprietas legetur, ius adcrescendi heredes
Abbreviated transcription (Latin):
ita int̾ frnctnarios ẽ uisadc̾scẽd¬
qi si conimactĩ sĩ usus fructus re¬
littus cet̾um si seꝑatim uniciuq
r ꝑtis rei usus ẜ̃. sit relictus sine du¬
uio uis accrescendi cessat. Ideoq¬

Expanded text:
ctuarios est ius adcrescendi, si coniunctim sit usus fructus relictus: ceterum si separatim unicuique partis rei usus fructus sit relictus, sine dubio ius adcrescendi cessat. De
Abbreviated transcription (Latin):
fructuarii ñ ꝓprietari ⁊ nocẽe hẽ¬
bit alios fetus sub mitt̾e. Uñ ga
de mortui adfructuariũ ꝑtine.
S ꝙ dicit᷑ deb̾e eum submitt̃e to¬
cieus uetumẽ. quociens gregis ł
frust᷑ logatus ẽ. cet̾m si singłoꝵ
capͥtum nich supplebi. Item si for¬
te eo temꝑe quo fet᷑ editi sunt.¬
ex nichil fuit ꝙ submuti debi suic
ẽ ⁊ p̾ edicõem utrum ex his q̃ edet᷑¬
ipse sub mitt̾e debebit an ex his
q̃ ecłita sunt uidend̾ ẽ. ꝑuto tñ
ueriuis ca q̃ pleuo grege edita
sunt ad frucduariũ ꝑtinere. s
ptiorẽ gregis casum nõce deb̾e fru¬
ctuario. ¶: Submitt̾e aut̃ fc̃i
uid̾e ⁊ diuisionẽ qͣndam fac̾e ꝙͦ

Expanded text:
fructuarii, non proprietarii et necesse habebit alios fetus summittere. unde Ga fetus demortui ad fructuarium pertinere. Sed quod dicitur debere eum summittere, totiens uerum est, quotiens gregis uel fructus legatus est: ceterum si singulorum capitum, nihil supplebit. Item si forte eo tempore, quo fetus editi sunt, nihil fuit quod summitti deberet, nunc est post editionem: utrum ex his quae edentur summittere debebit, an ex his quae edita sunt, videndum est. puto autem verius ea, quae pleno grege edita sunt, ad fructuarium pertinere, sed posteriorem gregis casum nocere debere fructuario. Summittere autem facti videre et division
Abbreviated transcription (Latin):
enĩpr̃are debebit. S ⁊ petitor si a
creditorib ꝯueniatur except̃õe uti¬
r ydebebit. ¶ s ⁊ si ip̃i aliquid p̃do¬
ni deb̾ẽatur: hoc deduce ũ debebit.
maxume si iel fu̾it debitũ q nat᷑a
ex peliebat petitori id debitum ẽẽ
dici ip̃m sibi ł soluisse ł febuisse
rõnem. nisibone fidei possõr ẽ. Tñt
enim qͣi qr rem suã neglexit: nulli
a q̃rele subiectꝰ ẽ. añ petitã heredita¬
tẽ. Post ea u̾o ⁊ ip̃e p̃do ẽ. Illd̾
plane p̃doni imputari ñ pot̃ cur
passus ẽ debitores lib̾ari. ⁊ pauperi¬
ores fĩ. ⁊ ñ eos ouenit cum actõẽ ñ
hũit. ¶ Quod aũ possõri solutũ
ẽ an restituere debeat uideamus.
⁊ siũ bonc fidei possor fuit sui ñ:
debere restitu̾e placet. ⁊ siquidẽ re¬

Expanded text:
estare debebit. sed et petitor si a creditoribus conueniatur, exceptione uti debebit. Sed si ipsi aliquid praedoni debebatur, hoc deducere non debebit: maxime si id fuit debitum, quod natura expediebat petitori id debitum esse dici ipsum sibi uel soluisse uel debuisse rationem, nisi bonae fidei possessor est: tunc enim, quia quasi suam rem neglexit, nulli querellae subiectus est ante petitam hereditatem: postea vero et ipse praedo est. Illud plane praedoni imputari non potest, cur passus est debitores liberari et pauperiores fieri et non eos convenit, cum actionem non habuerit. Quod autem possessori solutum est an restituere debeat, videamus: et si bonae fidei possessor fuit sive non, debere restituere placet
Abbreviated transcription (Latin):
Iuł. scb. si hoĩes potsor distraxit. siqui¬
dẽ ñ neccos hereditati petitõe here¬
cditatis p̃ciũ p̾staturĩ. Imputa
p̃tiũ. s ñ passuꝵ iucticẽ qui cognos¬
cit possõrẽ p̾titim lucrari scͥbit. et
hereditatẽ ex testõ nob̾ uenientẽ.

Expanded text:
Iulianus scribit, si hominem possessor distraxerit, si quidem non necessarium hereditati, petitione hereditatis pretium praestaturum: imputarpretium: sed non passurum iudicem qui cognoscit possessorem pretium lucrari scribit, ethereditatem ex testamento nobis obuenientem.
Abbreviated transcription (Latin):
stare deb̾e .i. ł sortẽ ⁊ usuras eius
si ⁊ eas ꝑceꝑitił nõia c̃ eoꝵ cessiõe
inid facienda qd̃ ex his ad huc de
it se petitorẽ defensum iri. s an⁊
bone fidei possõr debeat ad defen¬
dendũ cau̾e uidenclũ erit. qr in
eo ꝙ. soluit ñ uidetur locupletior.
nisi forte hãt octicõem. ⁊ hoc no¬
mine uidetur locuplectior qr po¬
t̃ repet̾e. finge enĩ eum dũ se he¬
redem putat soluisse suo nõie.
⁊ uidetur michi iulianum de so¬
lo p̾done ut caucar sensisse. ñ¬

Expanded text:
st uel sortem et usuras eius si et eas percepit, uel nomina cum eorum cessione in id facienda, quod ex his adhuc debe cauerit se petitorem defensum iri. sed an et bonae fidei possessor debeat defendendum cauere, uidendum erit, quia in eo quod soluit non uidetur locupletior factus: nisi forte habeat condictionem et hoc nomine uidetur locupletior, quia potest repetere: finge enim eum, dum se heredem putat, soluisse suo nomine. et uidetur mihi Iulianus de solo praedone ut caueat sensisse, n
Abbreviated transcription (Latin):
cepte sunt uͣcnient. licet a lupa¬
nario ꝑcepte sũt. Nã ⁊ multoꝵ
honestoꝵ uiroꝵ p̃dũs lupanari¬
ost senatus ꝯsultũ enĩ lucrim
auferend̾ẽe tã bone fidei posses
co sunt fructuñ. Oꝑe quoq seruoꝵ

Expanded text:
ceptae sunt, uenient, licet a lupanario perceptae sint: nam et in multorum honestorum uirorum praediis lupanariost senatus consultum enim omne lucrum auferendum esse tam bonae fidei possessco sunt fructuum. operae quoque seruorum
Abbreviated transcription (Latin):
sũã dr̃e ñ possit: diẽ ꝯpromissi ꝓ¬
ferri uisserat. alter ex litigatori¬
b dicto andicus ñ fuerat. ꝯsule¬
batur poss ne ab co pecunia ex
ꝓmisso peti respõdi ñ posseideo ꝙ

Expanded text:
re non posset, diem compromissi proferri iusserat: alter ex litigatoribus dicto audiens non fuerat: consulebatur possetne ab eo pecunia ex compromisso peti. respondi non posse, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
i cõpmissũ ĩ fc̃m sit ut p̾sẽte utͦq
aut h̾edib eceũ arbit sñam di¬
cat: ⁊ alt̾ ex litigatorib decesserit
puꝑillo herede relicto ñ alir̃ uide¬
tur sña dictaeẽ nisi tutoris auc¬
t̃oritas int̾posita fu̾it. It si al t̾
ex opmittẽtib fa rerecepit.  o¬

Expanded text:
m est, ut praesente utroque aut heredibus eorum arbiter sententiam dicat et alter ex litigatoribus decesserit pupillo herede relicto, non aliter videtur sententia dicta esse, nisi tutoris auctoritas interposita fuerit. Item si alter ex compromittentibus furere coeperit, Mo
Abbreviated transcription (Latin):
cat qi nicħ coram furioso mnͣtelli¬
gitur. & si furioisᷤ curatort̃ ht̃ P
ħuerit ad huc litigio pendente.
ꝑotest p̃sente curatore sũa dici.
arbit̾ ad cẽ litigatores ł ꝑnũtiũ¬

Expanded text:
cat, quia nihil coram furioso fieri intellegitur. quod si furiosus curatorem habet vel habuerit adhuc litigio pendente, potest praesente curatore sententia dici. Arbiter adesse litigatores vel per nuntiu
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑ cãp̃is alimutõe uiꝰf: suã ꝯstitut᷑
c̃. Cet̾msi añ aditam hr̃ditatẽ aut ã
tecedentẽ diẽ. quis capite diminutꝰ
ẽ ostat ñ aͣmmitti. : Sitibi fundus
tus fu̾o intͣ diem legato tuo ĩstũ

Expanded text:
itutus est: ceterum si ante aditam hereditatem aut ante diem cedentem quis capite minutus est, constat non amitti.Si tibi fundus tus fuero intra diem legato tuo insertum,
Abbreviated transcription (Latin):
legato sinilladiruta sit ususstꝰ.
ñ extinguet᷑. qr uilla s accessiõ nõ
magis qͣm si arbores detid̾int.
Non tm̃ siedes ad aream redacte
molitis edib testator alias nouas
iam sit. aut pais ꝓculd̾bio extin¬
guctur. S ⁊ si stagni usus f̾. leget᷑.
⁊ exaurierit sic ut ager sit ut fc̃s¬

Expanded text:
legato si uilla diruta sit, usus fructus non extinguetur, quia uilla fundi accessio est: non magis quam si arbores deciderint.Non tantum si aedes ad aream redactaemolitis aedibus testator alias nouas iam sit aut palus, procul dubio extinguetur.Sed et si stagni usus fructus legetur et exaruerit sic, ut ager sit f
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm exusu fructu  acc̃scere. placet
enĩ nob̾ ei qui ãmittit usumf᷑. ex eo
qd̃ anuttit nichil acc̾scere ¶: Mor¬
te quoq amitti usũf. ñ retip̃. du¬
bitacõem c̃ uis fruendi morte extĩ¬

Expanded text:
quam ex usu fructu adcrescere: placet enim nobis ei qui amittit usum fructum ex eo quod amittit nihil adcrescere.Morte quoque amitti usum fructum non recipit dubitationem, cum ius fruendi morte extin
Abbreviated transcription (Latin):
ñ idactu nr u dcurre̾nt. Multum
⁊ enĩ refert duob simul ait̾nis segi¬
ultra pͥmũ annũ ꝓced̾e̾ ñ pot̾it nõ
magis qͣnisi uniꝰ legat᷑ ita fuiss.
ansingus alt̾ais annus. Nam sicõ¬
curtere uolent aut impedient cõy¬
se ĩuicẽ pp uoluntatõ aut siea nͦ refra¬
gabitur. singuloꝵ annoꝵ fructus
Sĩt ĩ aunos singłios ususfructus lega¬
ri pot̾ ita ⁊ capitis dliminutõe amis¬
t̃ iegari pot̾. ut adiciat᷑ qͦtiens quis
capite minut᷑ erit ei dolego ł sic qͦ¬
tiens amissus erit.⁊ tc̃ si capitis di¬
minutõe amittat᷑ repetitꝰ uidet᷑. Uẽ
tract̾atũ ẽ. Sici qͣm cluruinat usf.¬
to repetitũ uidi. qͣresi usq ad diẽ
sit. legatuꝰ. ut puta usq ad decẽni
Ñ ł erit dicendũ s ã repetic̃o q̃fit

Expanded text:
idetur, ut concurrerent: multum etenim refert, duobus simul alternis anniultra primum annum pr‹o›cedere non poterit, non magis quam si uni legatus ita fuisset an singulis alternis annis: nam si concurrere uolent, aut impedient inuicem propter uoluntatem aut, si ea non refragabitur, singulorum annorum fructus Sicut in annos singulos usus fructus legari potest, ita et capitis minutione amissus legari potest, ut adiciatur: 'quotiensque capite minutus erit, ei lego', uel sic 'quotiens amissus erit': et tunc, si capitis minutione amittatur, repetitus uidebitur. unde tractatum est, si cui quamdiu uiuat usto repetitum uideri. quare si usque ad tempus sit legatus, ut puta usque ad decennium, idem erit dicendum.Haec autem repeti
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑at num ñ tencat᷑. qͣi id ꝙ eroga¬
ũit ex eo fu̾it quodad eum ñ ꝑti¬
nebat s ad coheretes nam si is qͥ
heres ñ erat totum quicquid ap̃
se fuit ꝯsumpsiss sinc dubio ñ te¬
neretur qͣi locupletior ñ factus. s
inpposita q̃one trib dmisionib¬

Expanded text:
tat, num non teneatur, quasi id quod erogauerit ex eo fuerit, quod ad eum non pertinebat, sed ad coheredes: nam et si is qui heres non erat totum, quidquid apud se fuit, consumpsisset, sine dubio non tenetur, quasi locupletior non factus. sed in proposita q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯputo tñ residu mtegeũ ñ ẽẽ resti¬
aut᷑ quis ex hereditate crogauit
utrum totum decedat anuerõ ꝓ
rata patrimonii euis : ut puta pe¬
num herelitarũ ebibit. ntrũ ħ
editati expensum feratur. an ali¬
quid ex patrimõio eius. ut ĩ id
factus locupletior uidoatur ꝙ so¬
lebat ip̃e errogare añ de latam
hereditatem. ut si quid lanius
otemplatõe hereditatis impendit.
ihoc ñ uideatur locupletior fc̃s.
Instatutis uero suis sumptib ui¬
deatur factꝰ locupletior. Utiq enĩ
⁊ siñ tam late erogass aliquid tñ
ad iuctum coticdianũ erͣrogassi. nã
⁊ diuus marc᷑ inc̃a pii teodori qͥ

Expanded text:
puto tamen residuum integrum non esse restiautem quis ex hereditate erogauit, utrum totum decedat an uero pro rata patrimonii eius? ut puta penum hereditarium ebibit: utrum totum hereditati expensum feratur an aliquid et patrimonio eius? ut in id factus locupletior videatur, quod solebat ipse erogare ante delatam hereditatem: ut si quid lautius contemplatione hereditatis impendit, in hoc non videatur factus locupletior, in statutis vero suis sumptibus videatur factus locupletior: utique enim etsi non tam laute erogasset, aliquid tamen ad victum cottidianum erogasset. nam et divus Marcus in
Abbreviated transcription (Latin):
ministͣt mutuã pecuniã pro ca
accipiat pot̃ rem eius obligare.
fundum aut medes aliquis ĩnͣ¬
ducat᷑ eo usq retinet possõem pig¬
nit loco douec illi pecunia solua¬
tur c̃ inusuras frutus ꝑcipiat
aut locando aut ip̃e ꝑcipiendo
hĩtandoq itaq si amurserit
possõ nẽ solet infactum accõe uti.

Expanded text:
ministrat mutuam pecuniam pro ea accipiat, potest rem eius obligare. fundum aut in aedes aliquis inducatur, eo usque retinet possessionem pignoris loco, donec illi pecunia solvatur, cum in usuras fructus percipiat aut locando aut ipse percipiendo habitandoque: itaque si amiserit possessionem, solet in factum actione uti.
Abbreviated transcription (Latin):
tum se ñ seruatinum dolus
malus fit. ł calliditateł falla¬
tia ⁊ ut ait pedius dolo malo
pactum fit quͣcciens cucũ scͥbẽ¬
di alt̾us cã aliud agitur. ⁊ aliud
agi sinulatur¶S si frandandi
cã pac̾c̾um fc̃m dicatur nichil
p̾tor edicit.S eleganter lab̾o

Expanded text:
tum se non seruaturum. dolus tum se non seruaturum. dolus malus fit calliditate et fallacia: et ut ait Pedius, dolo malo pactum fit, quotiens circumscribendi alterius causa aliud agitur et aliud agi simulatur.Sed si fraudandi causa pactum factum dicatur, nihil praetor adicit: sed eleganter Labeo
Abbreviated transcription (Latin):
te agentis pactõ locũ ħt. ut ad ac¬
t̾ionẽ ꝓficiat ñ dñ re secuta ea¬
dempactõe rõe. Nam si pot̃ tota
res tolli cur ñ ⁊ reformari. ut qͦ¬
dãmͦ q̃i renouatus ꝯtractus uide¬
atur. quod ñ insubulit᷑ dici pot̾.
Uñ ulud eq̃ ñre proboꝙ pomp̃.¬
lib̾ lectõnum ꝓbat posse in ꝑtẽ
retedi pacto ab emptõe q̃ i repeti¬
ta pa tis ep̃tione s cum duo ħe¬
acquirere s potuit except̃onem.
tꝰ ꝯsulta dẽcreta edicta principũ
ineq quo fraus cuieor fiat fr̃a er̃t
sernabo. ¶Pactorum q̃ damin
rẽ sunt q̃ dam in ꝑsonã In rẽ st̃.
quotiẽs gn̾ałr paciscor ne petã
In ꝑsonam quociens ne aꝑsona
petam .i. nea lutio.cicio. petã.
utrum aut̃ uirẽ anin ꝑsonam
pactum factum ẽ ñ minus ex
ũb̃ qͣm ex mnteꝯuenientiũ exti¬
mand̾ ẽ. pleꝵq enm ut ⁊ ped̾
ait. ꝑsona pacto inseritur. ñ
nͭ ꝑ sonale pactum fiat. s ut de¬
monstretur. c̃ quo pactũ fc̃m
ẽ ¶Dolo malo aĩt p̾torpac¬

Expanded text:
te agentis pactio locum habet, ut et ad actionem proficiat nondum re secuta, eadem ratione. nam si potest tota res tolli, cur non et reformari? ut quodammodo quasi renouatus contractus uideatur. quod non insuptiliter dici potest. unde illud aeque non reprobo, is lectionum probat, posse in parte recedi pacto ab emptione, quasi repetita partis emptione. sed cum duo hereadquirere sibi potuit exceptionem. tus consulta ‹decreta› edicta principum, neque quo fraus cui eorum fiat facta erunt, seruabo.' Pactorum quaedam in rem sunt, quaedam in personam. in rem sunt, quotiens generaliter paciscor ne petam: in personam, quotiens ne a persona petam, id est ne a Lucio Titio petam. utrum autem in rem an in personam pactum factum est, non minus ex uerbis quam ex mente conuenientium aestimandum est: plerumque enim, ut Pedius ait, persona pacto inseritur, non ut personale pactum fiat, sed ut demonstretur, cum quo pactum factum est.Dolo malo ait praetor pac
Abbreviated transcription (Latin):
indiciis crit dicend̾. S ex ꝑ te rei
locum ħ abebit pactum. quia so¬
lent ⁊ ea pact̾a que pꝰca int̾poñ¬
tur parere exceptões. adeo ã¬
ne fidei iudiciis reñdum secũta

Expanded text:
diciis erit dicendum. sed ex parte rei locum habebit pactum, quia solent et ea pacta, quae postea interponuntur, parere exceptiones.Adeo anae fidei iudicii
Abbreviated transcription (Latin):
decdi tibistichum. ut pãpbilũ
tio. Si ob m̃aleficium ne fiat
ꝓmissum sit nulla ẽ obligatio
posse ꝯstitui obligatõem. Igit̃
nuda pactio obligationem ñ pal¬
rit s parit exceptõem quĩ i¬
mo itͣlum informat ip̃am ac¬
tõnem ut in bon̾e fidei uidiciis.
Solemus enimdr̃e pacta ꝯuen¬
ta meẽ bone fidei uidiciis. s hocͥ
sic acciprend̾ ẽ. ut siquid̾ incori¬
tͣienti pact̾a sẜsccuta sunt ⁊̃
ex ꝑͣte act̾ otis insint. siex int̾¬
uallo. ñ iner̃. nec ualebũt. si
temꝑe statuto dilatõnis dosred¬
datur. s statim. ħ ñ ualebit ne
ex pacto acc̃. nascatui. Id̾ mar¬
cellus scͥbit. ⁊ si in tutele acc̃. o
uen. nt maiores qͣm statute ĩ¬

Expanded text:
dedi tibi Stichum ut Pamphilum tio.Si ob maleficium ne fiat promissum sit, nulla est obligatio posse constitui obligationem: igitur nuda pactio obligationem non parit, sed parit exceptionem.Quin immo interdum format ipsam actionem, ut in bonae fidei iudiciis: solemus enim dicere pacta conuenta inesse bonae fidei iudiciis. sed hoc sic accipiendum est, ut si quidem ex continenti pacta subsecuta sunt, etiam ex parte actoris insint: si ex interuallo, non inerunt, nec ualebunt, si enit, ne tempore statuto dilationis dos reddatur, sed statim: hoc non ualebit, ne ex pacto actio nascatur: idem Marcellus scribit. et si in tutelae actione conuenit, ut maiores quam statutae
Abbreviated transcription (Latin):
placet ĩnurbanis ħitatõ ib loca¬
tis. inuect̾a ⁊ illata. pignori õe
locatori. ⁊̃ si nichil nomin atĩ
ci pot̃. huius reĩ argum̃tum ⁊
stipulatio dotis cã fc̃a ẽ. Nam añ
nupti as m̃ale petitur. qͣi hoc
expͥssum fuiss ⁊ nuptiis ñ secu¬
tis ip̃o iire euauescit scipulato.
tio pure dcepta fuiss ꝯ ditõem in¬
ẽẽ stipulatõni. atꝙ si hoc cͥxp̃ssũ
Conuentõnum aut̃ tres sunt sp̃es
aut enĩ ex p̃ublica cã fuint. au̾
expͥuata prĩnata. aut legitĩa
aut iuris gentium pnblica ꝯuẽ¬
tio ẽ. q̃fit ꝑ pacem quotiens int̾
se duces belli pãsciscunt᷑. Pauł.

Expanded text:
placet in urbanis habitationibus locandis inuecta illata pignori esse locatori, etiamsi nihil nominatim ci potest.Huius rei argumentum etiam stipulatio dotis causa facta est: nam ante nuptias male petitur, quasi si hoc expressum fuisset, et nuptiis non secutis ipso iure euanescit stipulatio. tio pure concepta fuisset, condicionem inesse stipulationi, atque si hoc expressum Conuentionum autem tres sunt species. aut enim ex publica causa fiunt aut ex priuata: priuata aut legitima aut iuris gentium. publica conuentio est, quae fit per pacem, quotiens inter se duces belli quaedam paciscuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
na fide it̾m ħ conetur destrͣuħ̾r.
Suꝑ uacuũ si deceptas hoc fecerit
In ẽ enĩ dolo⁊ fraui siñẽ aũ ab ĩ¬
itio dolomalo pact̾um fc̃m sit. si¬
ꝑte pactoꝵ ita solet inseri rega
piuntur. s ⁊̃ stipłatõnis. ideoq ex
stĩpulatu nascitur actio nisi õt̾ra¬
rium speti alit̾ appeobetur. ꝙ ñ
aĩo stipulantium hoc factum ẽ
s tm̃ pasciscentiũ. : Si pasciscͣr
ne iudicati. ł incensaꝵ ed̾um a¬
gatur hoc pat̾cumualet. ¶Si
paciscar ne oꝑis noui nͣunti ati¬
onẽ exeqͣr. quidam putant ñ
guit aut̃ ut si ex re familiari
oꝑis noni nunciatiosit fc̃a lice¬
at pacisci. ꝙ si de re publica ñ li¬
ceat que distinctio u̾a ẽ ⁊ ĩ cet̾is
igiturõib ad edictũ p̾toris ꝑtĩ¬
tib. que ñ ad publicã lesionem
s ad reni familiatẽ respiciunt.
paciscilicet. Namͣ ⁊ de furto pa¬
cisci lex ꝑmittit. S ⁊ siquis
paͬscatur ne deͣpositi agat. sccłm
pomp̃. ualet pac̾cum It̃ siquis

Expanded text:
na fide, iterum hoc conetur destruere: superuacuum, si deceptus hoc fecerit, inest enim dolo et fraus.Siue autem ab initio dolo malo pactum factum est siparte pactorum ita solet inseri "rogapiuntur, sed etiam stipulationis: ideoque ex stipulatu nascitur actio, nisi contrarium specialiter adprobetur, quod non animo stipulantium hoc factum est, sed tantum paciscentium. Si paciscar, ne pro iudicati vel incensarum aedium agatur, hoc pactum valet. Si paciscar, ne operis novi nuntiationem exsequar, quidam putant non distinguit, ut si ex re familiari operis noui nuntiatio sit facta, liceat pacisci, si de re publica, non liceat: quae distinctio uera est. et in ceteris igitur omnibus ad edictum praetoris pertinentibus, quae non ad publicam laesionem, sed ad rem familiarem respiciunt, pacisci licet: nam et de furto pacisci lex permittit.Sed et si quis paciscatur, ne depositi agat, secundum Pomponium ualet pactum. item si quis
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ cͥoͣgenclũ tã acciꝑe iudiciũ
sireũ locupletẽ offerat. Scͦ ĩure¬
iurãdo su uoluntario siue necͣco su
um inusum uenit iuris iurãdi
religio qͣ ł ex pacciõe ip̃oꝵ liti¬
gatorĩ łex auctoritatẽ uid icis

Expanded text:
e cogendum eum accipere iudicium, si reum locupletem offerat. DE IUREIURANDO SIUE UOLUNTARIO SIUE NECESSARIOum in usum uenit iurisiurandi religio, qua uel ex pactione ipsorum litigatorum uel ex auctoritate iudicis
Abbreviated transcription (Latin):
tor uͦurand̃ tuebitur ũ putade¬
tuli tibi ius uirandũ ⁊ uirasti ĩp̾ta¬
te mea te ñ ẽẽ tucnd̾ er̃ i᷑ i ãd̾. unĩ
marcelł scͥbit ⁊ de eo uirari posse
an p̃gnans sit mulier ł ñ sit ⁊
uiri niando stanctum. deniq ait
side posoe erat q̃stio suari oport̾e
si forte q̃si p̃gnᷤ ire inpossoẽm uo¬

Expanded text:
tor iusiurandum tuebitur: ut puta detuli iusiurandum et iurasti in potestate mea te non esse: tuendum erit iusiurandum. Unde Marcellus scribit etiam de eo iurari posse, an praegnas sit mulier uel non sit, et iuriiurando standum: denique ait, si de possessione erat quaestio, seruari oportere, si forte quasi praegnas ire in possessionem uo
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ alt̾ineq ꝓdest neq nocet. Mr̃is
igitur uisiuranctũ ꝑtiu ñ ꝑficiet¬
t̾m siego detuli ut ꝑ dm̃ uirares
tuꝑ caput tuũ uirasti. Paus.
hẽndũ ius uirandum. Ꝙ si exigi
ut ꝑ salutẽ tuã uirares ⁊ iurasti
stabit᷑. Omne enĩ oĩo licitũ ĩ iurã ⁊
dum ꝑ ꝙ uoluit quis sibi uirari¬
p Sidoneũ ẽ ⁊ siex eofuĩt uiratũ p̃¬
tor idtuebitur diu̾us pius iureui¬

Expanded text:
dum alteri neque prodest neque nocet: matris igitur iusiurandum partui non proficietterum si ego detuli ut per deum iurares, tu per caput tuum iurasti 4 Paulus bendum iusiurandum: quod si exegi, ut per salutem tuam iurares, et iurasti, stabitur. omne enim omnino licitum iusiurandum, per quod voluit quis sibi iurari, idoneum est et si ex eo fuerit iuratum, praetor id tuebitur. Divus Pius iureiu
Abbreviated transcription (Latin):
it p̃tor si is
quo aget᷑ condicõe delata iura¬
u̾it.: Eñ cum quo agetur ac¬
ciꝑe debemus ip̃m reũ. nec frustra
adicitur coͣditõe delata. Nam si
reus iurau̾it nemine ei ius uirã¬
cdum deferente p̃tor id uisui¬
rantdum ñ tuebitur. sibi enĩ iura¬
uit. alioquin facilimꝰ quisꝙ ad uis¬
uirandum decurrens nemine sibi

Expanded text:
it praetor: 'Si is cum quo agetur condicione delata iurauerit'. eum cum quo agetur acpere debemus ipsum reum. nec frustra adicitur 'condicione delata': nam si reus iurauit nemine ei iusiurandum deferente, praetor id iusiurandum non tuebitur: sibi enim iurauit: alioquin facillimus quisque ad iusiurandum decurrens nemine sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tend̾ ẽ. S anł doli eĩ ꝓsit excẽptio
q̃ritur. Marcellus insiłib sp̃eb li¬
cet autea dubitauit tñ aAdmisit
ut prita filuis familias ħres ĩsti¬
tunus. pactꝰ ẽ c̃ creditorib. demã
eum posse uti exceptione. Idem
ꝓbat. ⁊ si filiꝰ uiuo p̃re c̃ creditori¬
b pr̃nis pactus sit. Nam ⁊ huic do¬
li except̃oem ꝓfuturã. Immo ⁊ ĩ
seruo doli exceptõ ñ est respen¬
da hodie tñ ita demũ pactõ huiꝰ¬
quõta ꝑte debiti ꝯtenti suit. Si uͦ
dissentiant tc̃ p̾toris ꝑtes ncͣcie sc̃
qui decretosuo sequetur maioris
partis uoluntatẽ.  ap̃ .ł.x. Rõꝵ.¬

Expanded text:
tendum est. sed an uel doli ei prosit exceptio, quaeritur. Marcellus in similibus speciebus licet antea dubitauit, tamen admisit: ut puta filius familias heres institutus pactus est cum creditoribus et eprobat, et si filius vivo patre cum creditoribus paternis pactus sit: nam et hli exceptionem profuturam. immo et in seruo doli exceptio non est respuenda. Hodie tamen ita demum pactio huiuquota parte debiti contenti sint: si uero dissentiant, tunc praetoris partes necessariae sunt, qui decreto suo sequetur maioris partis uoluntatem. 8 Papinianus
Abbreviated transcription (Latin):
conseq̃tur acrectitor ib in andari
sibi acciones. S ⁊̃ fanulie hercis¬
cunde iudicium cum quoheredi¬
b hr̃e. ¶ Et cumunus ex here¬
dib legatum ex soluit ei qui mis¬
fꝰ fuerat inpossõne legatoꝵ suan¬
doꝵ causa. putat pap̃. ⁊ uum ẽ
compet̾e aduersus coheredes quia
ñ alias diftederet legatarius a poͤ¬
sessione qͣm uice pigñis erat cõ¬
secutus qͣm si totum ei legatum fu¬
⁊ siquis ticio debitum soluerit ne
pignus ueniret. neratius scͥbit.
familie hciscunde iudicio posse

Expanded text:
consequetur a creditoribus mandari consequetur a creditoribus mandari sibi actiones: sed etiam familiae erciscundae iudicium cum coheredibus haberet. Cum unus ex heredibus legatum exsoluit ei, qui missus fuerat in possessionem legatorum seruandorum causa, putat Papinianus, et competere aduersus coheredes, quia non alias discederet legatarius a possessione, quam uice pignoris erat consecutus, quam si totum ei legatum fuet si quis Titio debitum soluerit, ne pignus ueniret, Neratius scribit familiae erciscundae iudicio eum posse