comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hunc mͥ extestam̃tõ accõ ⁊ maxime sug¬
me lib̾e̾is. ꝙ nullo mõ recipiendũẽ. qm̃
nesolutione quid inuito me facta lib̾en
¶Cũ hõ ticio legatus eẽt: quescitũẽ utrũ
arbitriũ hedis eͣ. quẽ uelit dandi: anpociꝰ
poccslas sit qͣ accione utũilit .i. legata¬
rũ. Shuiꝰ moĩ legatũ illi. autilliũt̃ hoꝵ
pͥor capitoliũ ascendĩt. unle cẽ cuidenti
argum̃to ꝓ baĩ ait. ꝙ constet irsũ fructũ
legaĩ. idq ⁊ dehẽde instituto dicendũ exi¬
stimauitsstibũ quẽ dete stipulat᷑ erat
ticiꝰ ame hẽde mͥ legauit: si ꝗd ñ ex lucuua
causa stipulatio int̾cessit. utile legatũ cẽ
placebat. siñ exduab tẽ mag̃ placet muti¬

Expanded text:
huc mihi ex testamento actio et maxime, si igme libereris: quod nullo modo recipiendum est, quando ne solutione quidem inuito me facta libereris. Cum homo Titio legatus esset, quaesitum est, utrum arbitrium heredis est quem uelit dandi an potius potestas sit qua actione uti velit, id est legatarii. Huiusmodi legatum "illi aut illi, uter eorum prior Capitolium ascenderit" utile esse evidenti argumento probari ait, quod constet usum fructum legari. idque et de herede instituendo dicendum existimavit. Stichum, quem de te stipulatus eram, Titius a te herede mihi legavit: si quidem non ex lucrativa causa stipulatio intercessit, utile legatum esse placebat, sin e duabus, tunc magis placet inuti
Abbreviated transcription (Latin):
dĩq tue cõmitto uti margai̾tã ꝗͣtͥ pignoi̾ de¬
diuñdas: ⁊ deducto omi debito tuo ꝙ amplius
ett᷑ dõne filie incẽ restituas. exea sqͥp tura filiã
a fre fidĩ cõmissũ pet̃e posse: ut is accone̾ suaᷤ
adu̾sus debitorẽ cip̃staret. ħ enĩcasueũ qui
c̃ditor fuisset. debitorẽ intelligendũciꝰ scł.qd
randũ sicũ aliꝰ rogatꝰ sit: alius fidĩ cõmisso a¬
string̃atur. Nã ⁊ cũtestam̃to ia scbatur. rogo
te titi: ut acceptis .c. illũ seruũ manu mit¬

Expanded text:
deique tuae committo, uti margarita, quae tibi pignori dedi, vendas et deducto omni debito tuo quod amplius erit id omne filiae meae restituas". ex ea scriptura filiam a fratre fidei commissum petere posse, ut is actiones suas adversus debitorem ei praestaret: hoc enim casu eum, qui creditor fuisset, debitorem intellegendum eius scilirandum, si, cum alius rogatus sit, alius fidei commisso obstringatur: nam et cum in testamento ita scribatur: "te, Titi, rogo, ut acceptis centum illum servum manumit
Abbreviated transcription (Latin):
dare: manebit tua obligatio. sic̃ mauet: si
cũ fundũ emisse ¶ suta scͥptũcit᷑: ampluis .I.t¬
quã ticio legaui hẽs m̃s sciox. datoclu¬
at. ⁊ seionicħ ultra .x. debeantur. Nã ⁊ u¬
sitatũ fere ẽ siclegare. lutio ticiotot. ⁊ l
amplius. uxoĩ ⁊ lib̾is ciꝰtot dieicuinich le¬
gatumẽ: cũ ad ha adiectioneh ampluis
aliquid legetur: minime dubitandũẽ ꝗn¬
idꝙ italegau̾it: debeat̾. multo minꝰ dubi¬
tandũ si abeo ꝗ nicħ mͥdebet: ita stipulatꝰ
fuero: amplius ꝗ̃ mͥ debes.x. dare spõdes:
quin decẽ debeant᷑ ¶Diẜuus alienꝰ. lib̾eẽ
uissus. ⁊ logatus sit peticũ exlegato posse
ait. Nlãcãlib̾ius nullius mom̃tisit. absur¬
dũeẽ ꝑ cã legatũ infirmaĩ quod alioꝗn
uałet ⁊ sisolũ cdatũ fuisset. ¶Qui .u. inar¬
ca habebat. ita legauit: ł stipulanti ꝓ

Expanded text:
ses, manebit tua obligatio, sicut maneret, si eum fundum emissem. Si ita scriptum erit: 'amplius quam Titio legaui heres meus Seio decem dato', duat et Seio nihil ultra decem debeatur: nam et usitatum fere est sic legare: "Lucio Titio tot et hoc amplius uxori et liberis eius tot". Si ei cui nihil legatum est cum hac adiectione "hoc amplius" aliquid legetur, minime dubitandum d ita legaverit debeatur: multoque minus dubitandum, si ab eo qui nihil mihi debet ita stipulatus fuero: "amplius quam mihi debes decem dare spondes?" quin decem debeantur. Si servus alienus liber esse iussus et legatus sit, peti eum ex legato posse ait: nam cum libertas nullius momenti sit, absurdum esse per eam legatum infirmari, quod alioquin valeret, et si solum datum fuisset. Qui quinque in arca habeba
Abbreviated transcription (Latin):
us uissent es alienũ soluẽ. ñ c̃ditores habe¬
bunt adũsus es accõnẽ :s coħedes. quoꝵ in
Di ꝗ̃ ciutestator daĩ uessit: s alio quoq ueluti si
filiȩ nomine gnõ aut sponsodotẽ daĩ uissit.
ñ enĩ gener: aut sponsꝰ. s filia ht̃ acconẽ. cuĩ¬
nutũ ⁊ ÷ͥ legatus ẽ ẜuitutẽ debeat ipositã. quał¬
eim̾.ẽ daĩdebet. ꝙ suta legat᷑ sit. utioptimꝰ maxi¬
mꝰq. lib̾ p̃standus ẽ. ESeruus quiin negocio
sponsat̃ fuit̃ legat᷑: ñ ant̃ tradi debet: quã racioneᷤ¬
ros explicet. ⁊ si adiudiciũ itũ sit: iudicis hẽdẽ
partes eẽ debet̃. ¶Si res quelegataẽ: anin
reꝵ naturasit dubitet᷑ forte sid ubiũ sit ã
hõlegat᷑ uiuat. placuit agiquid̃ extestam̃¬
to posse. s. officio iudicis continĩ: ut cautio
int̾poneretur: quaħes cauẽt: cã rẽ ꝑsecutiꝵ.

Expanded text:
n creditores habebunt adversus eos actionem, sed coheredes, quorum quam cui testator dari iussit, sed alio quoque, veluti si filiae nomine genero aut sponso dotem dari iusserit: non enim gener aut sponsus, sed filia habet actionem, cuiqui legatus est servitutem debeat impositam, qualis est, dari debet: quod si ita legatus sit "uti optimus maximusque", liber praestandus est. Servus, qui in negotio fuerit, legatus non ante tradi debet quam rationes explicet, et si ad iudicium itum sit, iudicis eaedem partes esse debent. Si res quae legata est an in rerum natura sit dubitetur, forte si dubium sit, an homo legatus vivat, placuit agi quidem ex testamento posse, sed officio iudicis contineri, ut cautio interponeretur, qua heres caveret eam
Abbreviated transcription (Latin):
ffr̃. Siaplũb hc̃dib legata sunt ea q̃
unꝰ ex his ꝑciꝑe iubeatur: p̃stare inpotesta¬
te eoꝵ quib sit legatũ debe eẽ. Ait utrũne
a singłis hẽdib petẽ uelint: anabeo qui
cauẽ deb̾e quohedib. indẽpnoscos p̃staĩ.

Expanded text:
 Si a pluribus heredibus legata sint eaque unus ex his praecipere iubeatur et praestare, in potestate eorum, quibus sit legatum, debere esse ait, utrumne a singulis heredibus petere velint an ab eo, qui cavere debere coheredibus indemnes eos praestari.
Abbreviated transcription (Latin):
d. Sisuus legans uiuotestatore fu¬
gisse dicatur.⁊ in pñsa ꝑ iculo eiꝰ cui lega¬
tus sit reddi debet. qm̃ rẽ legatã eoloco
p̃stare hẽs debeat. in quoatestatore sn
relicta sud quod extestam̃to mͥ debes quil¬
libet alius ẜuo in codonauit. inanebn adĩ¬

Expanded text:
Si servus legatus vivo testatore fugisse dicatur, et impensa et periculo eius cui legatus sit reddi debet, quoniam rem legatam eo loco praestare heres debeat, in quo a testatore sit relicta. Si id quod ex testamento mihi debes quilibet alius servo meo donaverit, manebit ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ negociũ contraħet᷑. ł postea. Quare ÷ pt
aditã hẽditatẽ. ẜuis legatus hc̃di furtum
fecĩt. itap̃staĩ debebit. utobdelictũ: quasirge
neq adiectum q̃ domꝰ cogetur ħes quã domum¬
tet exbisquas testator habebat legataiõdaẽ
Quod sinullas edes reliquert. mag̃ derisoriũ¬

Expanded text:
equam negotium contraheretur vel postea. Quare et si post aditam hereditatem servus legatus heredi furtum fecerit, ita praestari debebit, ut ob hoc delictum quasi neque adiectum quae domus, cogentur heredes quam velleex his, quas testator habebat, legatario dare: quod si nullas aedes reliquerit, magis derisoriu
Abbreviated transcription (Latin):
state retiniuthediꝑparte instituto legatũ
ꝙ reli quid. durissima sentencia ẽ: extiman¬
ciũ denegandã eilegati peticionẽ: sipatris
abstiniũt hẽditate. Nõ enĩmpugnat᷑ iucli¬
ciũ ab coquiuistis tacionib noluit negocius
hab̾t eũ legatũ: nͥ hẽditatẽ retineat: tuẽ
neq adu̾sus coħodẽ dandãci legati petici¬
onẽ: ẜ aristonis sentenciã constat. cũipsi
filio ñiudetur iẽ soluñdo hẽditas.⁊ ħitaẽ.

Expanded text:
instituto legatum quoque relinquit. durissima sententia est existimantium denegandum ei legati petitionem, si patris abstinuerit hereditate: non enim impugnatur iudicium ab eo, qui iustis rationibus noluit negotiis habere eum legatum, nisi hereditatem retineat, tunc neque aduersus coheredem dandam ei legat‹i› petitionem secundum Aristonis sententiam constat, cum ipsi filio
Abbreviated transcription (Latin):
codicilł italegauãt. aureos quadrigñto
panphile daĩ uolo: itaut in fra scͥptũ ẽ.
ab iulio auctore aureos tot.⁊ infra cast᷑s
alios usus trans late cẽt. q̃ ro andebeatur
aureos quad rigentos siñ incõmõ rei fa¬
miliaĩs contraħe possint. quã conditio¬
itio pure datũeẽt.⁊ iõ quadrigenti pan¬
phile debebuntur. ¶Quociens lege iula
bona uacancia ad fiscũ ꝑtinent. ⁊ legata
fidĩ cõmussa p̃stant᷑. que p̃stare cogẽt᷑
ħẽs a quo relicta erant. ¶Sit̾ ẜius lega

Expanded text:
codi cillis ita legauit: 'Aureos quadri‹n›gentos Pamphilae dari uolo ita ut infra scriptum est: ab Iulio actore aureos tot et in castris qalios usus translatae essent: quaero, an debeaturaureos quadri‹n›gentos sine incommodo rei familiaris contrahere possint, quam condicioitio pure datum esset, et ideo quadringenti Pamphilae debebuntur. Quotiens lege Iulia bona uacantia ad fiscum pertinent, et legata et fideicommissa praestantur, quae praestare cogeretur heres a quo relicta er
Abbreviated transcription (Latin):
ficłĩqi mee cõmissum: ut aut stichũ aut
panphilũ ẜuũ meũ reddẽm.⁊ insticho
aliquid exlegato ꝓpt̃ legẽ falcidiã ꝑdi¬
dissem: neccẽ hab̾o: aut panphilũ ẜ uũ
meũ totũ ticio dare: aut ⁊ partẽ ⁊ par¬
tẽ stichi. que legatoꝵ noĩe acceꝑo.¬

Expanded text:
fideique meae commissum, ut aut Stichum aut Pamphilum meum servum redderem, et in Sticho aliquid ex legato propter legem Falcidiam perdidissem, necesse habebo aut Pamphilum servum meum totum Titio dare aut eam partem Stichi, quam legato
Abbreviated transcription (Latin):
dolo malo agi posse ait. S. qm̃ illud uex ẽ hẽ¬
dẽ inħ tenĩ.: ut ñpessimũ deciad ħ tenetur ũ
⁊ aliũ hoĩẽ p̃stet.⁊ hunc ꝓ noxe dedito re
ietutor: putaitalicoꝵ. ł ꝓuincialiũ reꝵtotũ
quod testaĩto lacũ ẽ ei auferet᷑. ⁊ ita ił.S.¬

Expanded text:
llud verum est heredem in hoc teneri, ut non pessimum det, ad hoc tenetur, ut et alium hominem praestet et hunc pro noxae dedito reltutor, puta Italicarum vel provincialium rerum, totum quod testamento datum est ei auferetur, et i
Abbreviated transcription (Latin):
nussumdare : ita⁊ ab eo ad quẽ in pub is fi¬
lu legitima hẽditas ł bonoꝵ possessio ꝑ uñ¬
tura ẽ: fidĩ cõmuiss arecte dabunt᷑.
Ceterũ si pubes factus decessĩt. euanescit fi¬
dĩ cõmissũ.

Expanded text:
et ab eo, ad quem impuberis filii legitima hereditas uel bonorum possessio peruentura est, fideicommissa recte dabuntur.ceterum si pubes factus decesserit, euanescit fideicommissum.
Abbreviated transcription (Latin):
ut mͥ fundum: aut.c.daret. fiudũ ticio de¬
uñdidit. cũ electo ei relinquit᷑ utrũ malit
dandi: ut tñ alt̾m solidũ pr̃et. p̃toĩs officio ẽ¬
uenire existimo: ut sipeccuniã totius offãt.
inhibeat fundi ꝑ secutionẽ. Itaenĩ cad causa
constituereturaque futura es. sialienat̾ fũ¬
dus ñfuisset. qnͣs ad u̾sus ip̃m hedẽ osficium

Expanded text:
ut mihi fundum aut centum daret, fundum Titio vendidit: cum electio ei relinquitur utrum malit dandi, ut tamen alterum solidum praestet, praetoris officio convenire existimo, ut, si pecuniam Titius offerat, inhibeat fundi persecutionem. ita enim eadem causa constitueretur, quae futura esset si alienatus fundus non fuisset, qua
Abbreviated transcription (Latin):
quã dies legaticessit̃. quescitũ ẽ anhẽdi
eiꝰ legata debentur: u̾uisẽ legatũ hõcdide¬
beĩ: suĩ pure a sub stituto legatũ datũ est:
pͥmo hẽdi. deb̾i. siue sub hacconditione
ẜ̃ si socõ agnõ suo hõde instituto. pars hẽdi¬
tatis alni legata fiusset. deducta dote eũ
debita ileducta fiusset: eadeclucta partẽ
hẽditatis daturꝰ fiusset.
o.Iegatũ itaerat q̃ lutius ticiꝰ nucdi
deliet. ca hẽs nĩs corneliodare dãpnas esto:
nicħ amiplius exlioc legato quã accõnes
suas hẽs p̃stare debet.

Expanded text:
 dies legati cesserit, quaesitum est, an heredi eius legata deberentur. uerius est legatum heredi deberi, siue pure a substituto legatum datum est primo heredi siue sub hac condicioner. Si socero a genero suo herede instituto pars hereditatis alii legata fuisset, deducta dote eum debita fuisset, ea deducta partem hereditatis daturus fuisset.o Legatum ita erat: "quae Lucius Titius mihi debet, ea heres meus Cornelio dare damnas esto". nihil amplius ex hoc legato quam actiones suas heres praestare debet.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ resfactatuit die cedñte obligatio¬
legati extinguit᷑. s ita sieomõ fuĩt eiꝰ
aquo auelli ñ possit. Ponamꝰ rẽq̃ mͥ pu¬
traditionẽ die legan cedente. ab eohede¬
aquoead subẽditione alũ legatafuit᷑. nẽ¬

Expanded text:
 res facta fuerit die cedente, obligatilegati exstinguitur, sed ita, si eo modo fuerit eius, quo auelli non possit. ponamus rem, quae mihi putraditionem die legati cedente ab eo hequo eadem sub condicione alii legata fuerit: ne
Abbreviated transcription (Latin):
tile legatũẽ. Huiꝰ moĩ aut̃ conditiones: sihẽ¬
Di .xx. dedit: si post aditã hẽditatẽ capitoliũ
asceñdĩt: mutileᷤ legatu asficient. ¶Neces¬
saiõ au̾i ex asse hẽde sc̃pto. ⁊ hecconditionẽ
q̃ añ aditã hẽcditatẽ impleĩ possunt: muti¬
le legatũ efficient. ¶Duob hẽdib institu¬
tis: altistichũ legauit᷑. ⁊ eił sticho .x. cũ sti¬
eiiᷤ iuiuo testatore ad lib̾tatẽ ꝑuenisset. to¬
tũ legatũ eidebebitur. Nã insolidũ c̃stitnse
causã legati ineiꝰ ꝑsona: l quoq argum̃to
adisset: solidũ ab altõ hẽde consequi pꝰ.¬
¶ Seruo legato. legatũ datũẽ: Si alienat̾ atesta¬
tore fiusset. legatũ ademptorẽ ꝑtinebit.
¶C̃ ũ seruus ticio. ⁊ eidꝰ ẜuo aliꝗd legatur: fidĩ

Expanded text:
tile legatum est: huiusmodi autem condiciones: "si heredi decem dederit", "si post aditam hereditatem Capitolium ascenderit", inutile legatum efficient. necessario autem ex asse herede scripto etiam hae condiciones, quae ante aditam hereditatem impleri possunt, inutile legatum efficient. Duobus heredibus institutis alteri Stichum legauerat et eidem Sticho decem. cum Stichus uiuo testatore ad libertatem peruenisset, totum legatum ei debebitur: nam in solidum constitisse causam adisset, solidum ab altero herede consequi possit. Servo legato legatum datum est: si alienatus a testatore fuisset, legatum ad emptorem pertinebit. Cum servus Titio et ei
Abbreviated transcription (Latin):
ditionẽ ẜ uus acceꝑit: aut stipulat᷑ fuit: demqꝙ¬
dehis q̃legata eidonata fiu̾nt. statuetur.
ut uel hẽdis: ł legataxũ ẜuꝰ singła gessisse.
estimet᷑. ¶di fund̾ ab om̃ib. ħeclib legatus
liquas partes tenebunt᷑. Nalet legatũ. si
suꝑficies legatasit eicuiꝰ insolo fuit᷑. licet¬
is oñs solisit. Nãconseq̃tur uthanȩ ł uitute
lib̾enur. ⁊ suꝑficiẽ lucͥ faciat.

Expanded text:
ditionem seruus acceperit aut stipulatus fuerit, deque his, quae legata ei uel donata fuerunt, statuetur, ut uel heredis uel legatarii seruus singula gessisse existimetur. Si fundus ab omnibus heredibus legatus liquas partes tenebuntur. Ualet legatum, si suis dominus soli sit: nam consequetur, ut hac servitute liberetur et superficiem lucrifaciat.
Abbreviated transcription (Latin):
ticio.c. dato: utile legatũ ẽ. quẽadmodũ
ꝙ alieui legatũ. ex causa fidĩcõmissi re¬
stituatur ead̃ racione hqͦ legatũ utile sit
siticiꝰ hẽdi meo cauĩt: se in municipio ex
.c. aureis opus factuꝵ tũei c. aureos hẽs
ineus dare dãpnas estos dis ꝙ̃ꝓnĩticiũ hc̃dẽ
instituat.⁊ ab eo post bienniĩ fundũ daĩ
iuisit̃ meuioticiꝰ dem̃ ab hede suo eudẽ
fundũ meuio p̃senti dielegauit. ⁊ meuiꝰ

Expanded text:
tum est, quemadmodum quod alicui legatum ex causa fideicommissi restituatur. Eadem ratione hoc quoque legatum utile sit: 'Si Titius heredi meo cauerit se in municipio ex centum aureis opus facturum, tum ei centum aureos heres meus dare damnas esto'. Si Sempronius Titium heredem instituerit et ab eo post biennium fundum dari iusserit Maeuio, Titius deinde ab herede suo eundem fundum Maeuio praesenti die legauerit
Abbreviated transcription (Latin):
amplius filiomeo. ñ dubiȩ uoluntatis quidẽ
q̃stioerat. S ñ absimił ẽ: pͥoĩs casus circa
filii ꝓ iudñciã. nͥ cuidens uoluntas contraĩa
patris ꝓbetur. Plane siplũb filus institu¬
tis int̃ eos ũb legatoꝵ bonadiuisĩt: uoluntas
racione legataꝵ accio denogabitur ei ꝗ ñ ag

Expanded text:
amplius filio meo'? non dubie uoluntatis quidem quaestio erit, sed non absimilis est prioris casus circa filii prouidentiam, nisi euidens uoluntas contraria patris probetur. Plane si pluribus filiis institutis ‹inter eos uerbis legatorum bona diuiserit, uoluntatis› ratione legatorum actio denegabi
Abbreviated transcription (Latin):
aut cdlama legat̾eẽt. electione legatario
data.⁊ fidĩ eĩ cõmissũeẽt: u̾stichũ alt̃i p̃sta¬
ret: sidamã uũdicare maluĩt: indomi¬
nꝰ stichũ excausafidĩ cõmissi caufa p̃stare
debebit. Siũ eĩ plũs ẽ dama cõpellend̾¬

Expanded text:
aut dama legatus esset electione legatario data et fidei eius commissum esset, ut Stichum alteri praestaret: si damam vindicare maluerit, nihilo minus Stichum ex causa fideicommissi praestare debebit. sive enim plu
Abbreviated transcription (Latin):
excodicilł ñpõt. quiatestator semel legatũ ad
eũ ꝑuenire uoluit. Fc ũ ẜ uus legat᷑.⁊ ipsꝰ serui as¬
status.⁊ om̃iũ q̃ ꝑsonã eiꝰ attingunt insuspẽ¬
sorẽ. Nã silegatariꝰ repulit ase legatũnũꝗei
fuisse uidetur. si ñ repulĩt exdicsegaties in¬

Expanded text:
legatum ad eum pervenire voluit. Cum servus legatur, et ipsius servi status et omnium, quae personam eius attingunt, in suspenso est. nam si legatarius reppulerit a se legatum, numquam eius fuisse videbitur: si non reppulerit, ex die adi
Abbreviated transcription (Latin):
ceptioncħes tutus eit̃. Si⁊ gener exꝓmissi¬
one. ⁊ puella extestam̃to agẽ institiĩt.
ulas ciro graphime hẽdi in eo reddĩt. heres.
mĩ ei .x. datos huiꝰmoĩ condiciohanc ĩĩht᷑:
sił edẽ meũ debito lib̾auit. Quare ⁊ sitab¬
ule extabunthñ intelleget᷑ c̃ditionisatis fe¬
cisse c̃ditor: nͥ acceptũ ħedifecit. Et si tabu¬
le inreꝵ natura ñ fum̾t: extimabit᷑ in pleᷤ¬
bit. ⁊ã tc̃ cũcestom̃tũ fiebat: tabule iicidint.
anposteał mortuo testatare. SSiticio ⁊ me¬
uolegatus fuit᷑ stichus: quiticũ  erat:
debebitur pars stichimeuio. Nã ticiꝰ ꝗ̃iuis ad
legatũ ñ admittat᷑. partẽ faciet. ¶Stichum
aut panphilũ utrũ hẽs m̃s uolet ticio da¬
to. Sidixĩt hẽs stichũ se uelle dare. sticho
mortuo lib̾abitur. Cũ aut̃ dixĩt semel hẽs:¬

Expanded text:
ceptione heres tutus erit, si et gener ex promissione et puella ex testamento agere instituerit: ulas chirographi mei heredi meo reddiderit, heres meus ei decem dato', huiusmodi condicio hansi heredem meum debito liberaverit". quare et, si tabulae exstabunt, non intellegetur condicioni satisfecisse creditor, nisi acceptum heredi fecerit, et, si tabulae in rerum natura non fuerint, existimabitur inplesbit, iam tunc cum testamentum fiebat tabulae interciderint an postea uel mortuo testatore. Si Titio et Maeuio legatus fuerit stichus, qui Titii erat, debebitur pars Stichi Maeuio: nam Titius, quamuis ad legatum non admittatur, partem aut Pamphilum, utrum heres meus volet, Titio dato". si dixerit heres Stichum se velle dare, Sticho mortuo liberabitur. cum autem semel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ̃ uis filius inpubes decessit̃: a substituto
uñdicare ñpotĩt. ħenĩ. qd̾ rursũ asubsti¬
tuto legatur. ꝑ iñ habñdũẽ: acsirepetita le¬
sub conditione. asubstituto purelegatũfiũt.
⁊ pupillus pñdente conditione decessĩt.
exsubstitutione sola. legatũ ualebit. ¶his
u̾bis lutio ⁊ ticio coꝵ ue eufundũ. dolego
b̾tatu defecit. legatũ utiletit. Lã sicut
statuta lib̃tas. tẽ ꝑiiit legatũ. ciuures ac¬

Expanded text:
is filius impubes decesserit, a substituto vindicare non poterit. hoc enim, quod rursus a substituto legatur, perinde habendum est ac si repetita lesub condicione, a substituto pure legatum fuerit et pupillus pendente condicione decesserit, ex substitutione sola legatum valebit. His verbis "Lucio et Titio eorumve cui fundum do lego" bertatis deficit, legatum utile fit: nam sicut statuta libertas tunc peremit legatum, cum vires ac
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnas estodare: eã conditionẽ hẽdibus
sius constituit: ut his necẽhãt: altĩ ac¬
ciones suas. altĩlitis estunationẽ p̃stare.
sitm̃ uiius testator gaio acceptũ fecit.
neceẽ ẽ ut sẽpnũ : meuii legatũ iutile
scit ¶Cũ mͥ sticꝰ aut panfilus legatifuis¬
sent. ouoꝵ testam̃tis. ⁊ stichũex altõ te

Expanded text:
damnas esto dare", eam condicionem heredis sui constituit, ut is necesse habeat alteri actiones suas, alteri litis aestimationem praestare. si tamen vivus testator Gaio acceptum fecit, necesse est, ut Sempronii et Maevii legatum inutile sit. Cum mihi Stichus aut Pamphilus legati fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
mͥlegat᷑ẽ ꝓͥetatẽ eius fundi redemi
detracto usufructu. postea uñditor ca¬
pite munit̾ ẽ. ⁊ ułꝰ fructꝰ ame ꝑtinere
cepit. si extestam̃to egero. iudex tantili¬
tẽ ex timare debebit: quantimͥ ab eit.
M arcelł id̾eĩt. ⁊ sipante  redemero: parꝰ mͥ¬

Expanded text:
etatem eius fundi redemi detracto usu fructu: postea venditor capite minutus est et usus fructus ad me pertinere coepit. si ex testamento egero, iudex tanti litem aestimare debebit, quantum mihi aberit. Marcellus. idem erit et si partem redemero, pars m
Abbreviated transcription (Latin):
manu misso: uelemptoĩ. debebitur. ¶ Sim̾ ẜ¬
ius a te hẽde legatus fuĩt ⁊ cidẽ ẜ uo aliquis
legauit̃. ⁊ uiuo eo quimͥ ẜuũ legauĩt: dies
legati ẜ uodati cessit: confestim io leg̾atum
hẽditati ad quiritur. Nõ ꝗ̃uis postea moĩat᷑
debet auctoĩ. ⁊ sicut partus ancillaꝵ. sie
fructus fundoꝵ int̃im p̃cepti. inħ uidiciũ
deducuntur. itałx. ẜuo legatoꝵ uel hẽditatis

Expanded text:
manumisso uel emptori debebitur. Si mihi seruus a te herede legatus fuerit et eidem seruo aliquis legauerit et uiuo eo qui mihi seruum legauerat dies legati seruo dati cesserit, confestim id legatum hereditatdebet actori et, sicut partus ancillarum, sicut fructus fundorum interim percepti in hoc iudicium deducuntur, ita quod servo legatorum vel hereditatis
Abbreviated transcription (Latin):
reliquid a sub stituto. etfidĩ cõmissaio. ł lega¬
taiõ quã ab instituto ñreliquerat. ł ꝗd
sic̃tacausa fuit̃. cur ab instituto dereliq̃rat:
q̃ substituto cessaret. ł quid  substituit ex
parte fidĩ cõmissãiũ. cuab instituto reliq̃¬
rat fioĩ cõmussũ: imobscura gͥ uoluntate:
locũ hab̾e rescͥptũ dicendũẽ.

Expanded text:
liquit a substituto ei fideicommissario vel legatario, quam ab instituto non reliquerat? vel quid si certa causa fuit, cur ab instituto relinqueret, quae in substituto cessaret? vel quid si substituit ex parte fideicommissarium, cui ab instituto reliquerat fideicommissum? in obscura igitur voluntate locum habere
Abbreviated transcription (Latin):
xat p̃stare cogeretur. ¶diquis ita stipulat
stichũ aut  utrũego uelim legauit᷑ ꝙ ei
debeatur: tenebitut hẽs eiꝰ: utp̃stet lega¬
taĩo accionẽ. electionẽ habituro. utrũ
stichũ an .x. ꝑ sequi malit. ꝓiñsistidiu
c̃ti accõ legataiõ adu̾sus hẽdẽ cõpetit.

Expanded text:
xat praestare cogeretur. Si quis ita stipulatus: "Stichum aut decem, utrum ego velim" legaverit quod ei debebatur, tenebitur heres eius, ut praestet legatario actionem electionem habituro, utrum Stichum an decem persequi malit. Proinde si Stichum certi actio legatario adversus heredem compe
Abbreviated transcription (Latin):
ñscͣcus᷑ ac siduoꝵ fundoꝵ dns alter lega¬
uĩt: itaut altĩ ẜuiret. s inclinandũ ẽ
testatorẽ. ⁊ desolo cogitasse: sine quo edif¬
ficiũ stare ñpot̃ ¶Silib̾tus: patronũ ex
italegauĩt: Quisꝗs mͥ aliui ex supͣscͥptis
ticio lego. quos estimo singłos uicenis

Expanded text:
n secus ac si duorum fundorum dominus alterum legaverit ita, ut alteri serviret. sed inclinandum est testatorem etiam de solo cogitasse, sine quo aedificium stare non potest. Si libertus patronum ex ita legaverit: "quisquis mihi alius ex supra scriptis Ti
Abbreviated transcription (Latin):
neatur utp̃tiũ loci p̃stet. ⁊ si quid̃ ipse
pat̃ fam̃. illo inferri uoluit: extestam̃¬
to ñtenebit᷑. Quodsiħes intulit suo ar rc̃i¬
bit̾o. debebit p̃stare. siscit inħedatare uiñ¬
uoluitł p̃tiũ locilegataiõ offerri. Itẽ siẜuũnõ
ip̃ occidit. s cõpulit admaleficiũ ut abalio.
Icessabit estimatio. PSerius legatꝰ. si abhosti¬
gdo capt̾ sit siñ dolołsedisꝰ p̃stabit᷑. si cdolo ⁊ antẽ¬

Expanded text:
neatur, ut pretium loci praestet? et si quidem ipse pater familias illo inferri uoluit, ex testamento non tenebitur: quod si heres intulit suo arbitrio, debebit praestare, si sit in hereditate, unl pretium loci legatario offerri. Item si servum non ipse occidit, sed compulit ad maleficium, ut ab alio ocessabit aestimatio. Servus legatus si ab hostibus captus sit sine dolo heredis
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃s annua bima t̾ma dre p̃stationis cxdie
cõpleti quartid̾aimi anni statim cedẽ. nͥ
cuuidens alia mens ꝓbaret᷑ testators aliuid
sencientis. ¶Siticio.x. que ego debeo legauõ:
⁊ togauõ ead̾ creditoĩ p̃stare. fidĩ cõmissum¬

Expanded text:
tempus annua bima trima die praestationis ex die completi quarti decimi anni statim cedere, nisi evidens alia mens probaretur testatoris aliud sentientis. Si Titio decem quae ego debeo legavero et rogavero eadem credito
Abbreviated transcription (Latin):
tute. dixis posse legatariũ. ex testam̃to agẽ.
debilitatũ abħ ede ẜ uũ acceꝑit. recte exte¬
stam̃to age̾. ¶Quꝗa ẜ uũ testañto s̃ legatũ
ignorans s̃ eũlegatũ ab hẽde emt : sico¬
gnito legato  extestam̃to egĩt ⁊ ẜuũ acceꝑit:
accione ex un̾dito ab soluidebet. quiahꝰ iii¬
diciĩ bone fidĩẽ.⁊ continet młe doli mali
exceptionẽ. Quod sip̃tio soluto extestam̃to
agẽ institiũt: hoĩẽ consequidebebit exep

Expanded text:
arium ex testamento agere, debilitatum ab herede seruum acceperit, recte ex testamento agere. Qui seruum testamento sibi legatum, ignorans eum sibi legatum, ab herede emit, si cognito legato ex testamento egerit et seruum acceperit, actione ex uendito absolui debet, quia hoc ifidei bonae est et continet in se doli mali exceptionem. quod si pretio soluto ex testamento agere instituerit, hominem consequi debebit,
Abbreviated transcription (Latin):
mationẽ si am ꝑ̃stab̾. ipsũ uõ sidedit̃ existũ¬
te ẽditioẽ. nullũ senciet dãpnũ. Iã enĩ esti¬
matio posteañpetitur ab eohoĩs libi. ¶Sĩ
duos fundos hñs testator alt̃usm usum
tpst fructũ alteꝵ ticio leget. aditũ mͥ legatariꝰs
ñ debeb̾. S hẽi cogetur redimẽ¬

Expanded text:
mationem veram praestabit: ipsum vero si dederit, exsistente condicione nullum sentiet damnum: iam enim aestimatio postea non petitur ab eo hominis liberi. Si duos fundos habens testator alterius mihi usum fructum, alterum Titio leget, aditum mihi legatarius non debebit: sed heres cogitur redime
Abbreviated transcription (Latin):
cedat: acsimfundo edit̾ fusset. ESiticio
sti cħ̾: aut panphił: utrũeoꝵ mallet legat᷑
ẽ. dem̃ panphilũ testatorticio donauit᷑. sti¬
chus mobligatione remanet. fb ita le¬
gatũ fuĩt: ticio÷ meuio: singłos ꝓ uosdo lego
uellet decesłit duob hẽdib relictis. lega¬
tũ acciꝑe łitul uenientes nͥ consensit᷑ ñ pͥi¬
Q uare tãdui alt̃ rẽ undicare uult: alt̃ inꝑ
Consentire aut̃. ł suaspoute debent. ł iudice¬

Expanded text:
o editus fuisset. Si Titio Stichus aut Pamphilus, utrum eorum malet, legatus est, deinde Pamphilum testator Titio donauit, stichus in obligatione remanet. Quibus ita legatum fuerit: 'Titio et Maeuio singulos seruos do lego', uellet, decessit duobus heredibus relictis, legatum accipere simul uenientes, nisi consenserint, non pouamdiu alter rem uindicare uult, alter in consentire autem uel sua sponte debent
Abbreviated transcription (Latin):
maloeiꝰ: nͥ ibi p̃stetur u̾petitur. hc̃s c̃aꝙ̃¬
nabitur. doli sumoĩe. Ceteꝵ sism̃dolo ibi s d¬
p̃stabitur. quo trãstulit. S sũd petit᷑ ꝙ r¬
sipondẽ nũo ĩsuta continet᷑. siq certũ corpꝰ
legatũ ẽ ueluti frum̃tũ exillo orreoł uinũ xͥ e

Expanded text:
malo eius: nisi ibi praestetur ubi petitur, heres condemnabitur doli sui nomine: ceterum si sine dolo, ibi praestabitur, quo transtulit. Sed si id petatur quod pondere numero mensura continetur, si quidem certum corpus legatum est, veluti fr
Abbreviated transcription (Latin):
tãdomũ tradidisset. mẽticonditio ei cõpetit
doma nẽcessaĩo alegataĩo factos. petenti ei le¬
dos extimaui.
auł .ł .xli.: Si ancillacũ lib̾ir sit lega
tat ancilla solasiñsint lib̾i. ⁊ lib̾i solisiñsit
ancilla: debc̃tur.
natũ eit᷑ testator legauĩtuna mortua ẜ iꝰ
partũ el negat dełn: ꝗa accessionis loco legatꝰ¬
e sit. ꝙ falsũ puto.⁊ nec ũb̾ uec uoluntati de¬
functi accõmodata hec sentencia ẽ¬

Expanded text:
ta domum tradidisset, incerti condictio ei competet,domu necessarios a legatario factos petenti ei ledos ad edictum Si ancilla cum liberis legata sit, et ancilla sola, si non sint liberi, et liberi soli, si non sit ancilla, debentur. natum erit testator legaverit, una mortua Servius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit: quod falsum puto et nec verbis nec voluntati defuncti accommodata haec sententia e
Abbreviated transcription (Latin):
ibi eit̃ p̃standũ u̾petitur: Itaꝙ sisticħ̾ sit le¬
gatus.⁊ culpabdis ñ pareat. debebit estimaci¬
onẽ eiꝰ p̃sta̾re. S siculpa nulla int̾uenit: caue
hẽs debet derestitutione ẜui. ñextimationẽ.
S ⁊ sialienꝰ ẜuus infugasit. siñculpahẽdis:
id dicipot᷑. Nã ⁊ malieno cuspa mut᷑ põt. Ca¬
to constat. S sistichꝰ aut panfilus. legetur: So¬
⁊ alt᷑ exhis ł infugasit. uel ap̃ hostes: dicen¬
dũ eĩt p̃sentẽ p̃staĩ: aut absentis estimatio¬
placuit: ⁊ si alt̃ decessit̃. alt̾um oĩmõ p̃standũ.
fortaisis ł mortiup̃tiũ. S si ambo sint in
fuga: ñitacauendũ. ut simpotestate ambo
hẽditaĩa. sine culpahẽcłis ꝑieritł ñcõparer
nid ampliꝰ quã cauẽ eũ oportebit. d sicul¬
pahedis res perit. statĩ dãpnandꝰẽ. Culpa
aut̃ qualĩt sit estimanda uideamꝰ. an ñsolũ

Expanded text:
ibi erit praestandum ubi petitur. Itaque si Stichus sit legatus et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem eius praestare: sed si culpa nulla intervenit, cavere heres debet de restitutione servi, non aestimationem s servus in fuga sit sine culpa heredis, idem dici potest: nam et in alieno culpa admitti potest: cato constat. Sed si Stichus aut Pamphilus legetur et alter ex his uel in fuga sit uel apud hostes, dicendum erit praesentem praestari aut absentis aestimatioplacuit et, si alter decesserit, alterum omnimodo praestandum, fortassis vel mortui pretium. sed si ambo sint in fuga, non ita cavendum, ut, "si in potestate ambohereditaria sine culpa heredis perierit uel non compareat, nihil amplius quam cauere eum oportebit: sed si culpa heredis res perit, statim damnandus est. Culpa autem qualiter sit aestimanda, uideamus, an non solum
Abbreviated transcription (Latin):
dundabit honꝰ legatoꝵ adbedẽ. D si subioc
delatoit̃ sibi sutei beditas adiudicet᷑: ⁊ ho¬
nerib caeret. ł in m̾plene ocfendit causã:
ñ se exhonãt. ex emplo eiꝰ quicollusone dehẽ¬
ditate litigauit. Sinũs nũmoꝵ legatus
sitineq appareat qual esst legati añ omĩa
ipsius patris fam̃ consuetudo: dcm tesiomis¬
in quau̾satus ẽ: ex quirenda ẽ. s. ⁊ mens patͥs
fam̃. ⁊ legatarũ dignitas. ł caritas. ⁊ necesꝰ

Expanded text:
 heredem. sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas abiudicetur et oneribus careret, uel minus plene defendit causam, non se exonerat exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigauit. Si numerus nummorum legatus sit neque apparet quales sunt legati, ante omnia ipsius patris familias consuetudo, deinde regionisin qua uersatus est, exquirenda est: sed et mens patris fa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ asubstũeu telictũẽ. ꝙ uõ concurrit. cũ
sũma suꝑioĩb tabuł inscͥpta: iñ debebitur. x¬
d. sirepeder̃t legatũ cũ alio. forte fundũ mͥ
legauãt abmp̾ub̾e. repetũt hunc ab inpu¬
b̃is hõde: mͥ seiorepeticio ħ esficiet ũ parᷤ
mͥ debeatur. ẜ. Siquis dnoshedes scͥsĩt.¬

Expanded text:
 vero concurrit cum summa superioribus tabulis inscripta, inde debebitur. Sed si repetierit legatum cum alio, forte fundum mihi legaverat ab impubere, repetiit hunc ab impuberis herede mihi et Seio, repetitio haec efficiet, ut pars mihi debeatur. Si quis duos heredes scri
Abbreviated transcription (Latin):
tinẽ. ¶Quifundũ excepto edifficio legat.
appellatione edifficũ. aut suꝑficiẽ sigͥcat
aut solũ quoq cui edifficiũ suꝑ positũ ẽ.
Sidesola suꝑficiȩ exceꝑit. nicħ omimꝰ iute
legati. totus fundꝰ uindicabit᷑. Si excepti¬
one doli opposita. consequitutħesid. ut sͥ
habitare inuilla liceat. inquoinec̃t ut ił¬

Expanded text:
ertinere. Qui fundum excepto aedificio legat, appellatione aedificii aut superficiem significat aut solum quoque, cui aedificium superpositum est. si de sola superficie exceperit, nihilo minus iure legati totus fundus vindicabitur, sed exceptione doli mali posita consequetur heres id, ut sibi habitare in uilla liceat: in quo inerit, ut i
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ affirmet. aut s suũ ħ editaiĩ neget se¬
deb̾e p̃stare. forte patrẽ suũ.ł matrẽ. uel¬
frẽs natutales. Equisimũ cͤnĩ concedi ei
ex hac causa extimationẽ officio iudicis
p̃stare. ¶Cũ aliciup oculũ legatũeẽt: uell

Expanded text:
tere adfirmet, aut si servum hereditarium neget seestare, forte patrem suum vel matrem vels naturales: aequissimum est enim concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare. Cum alicui poculum legatum esset vell
Abbreviated transcription (Latin):
suustũ putauĩt. ⁊ legatũ᷑. fidĩ cõmissũ debe¬
bitur. qm̃quasiuiro potius bano ei cõmis¬
sũẽ: ñ inmerã uoluntatẽ hẽdis collatum.
¶ Simͥꝙ ticĩ debet. fuit̃ legatũ: neq ticiꝰdebe¬
at: sciendũẽ: nullũeẽ legatũ.⁊ quid̃ siqñ¬
titas ñsit adiecta: eiudñti racionẽ nicł.
debebitur. quia ñ aparet quantũ fuĩt lega¬
tũ. nã ⁊ si quod egoticio debõ: eilegauõqñ¬
titate ñ adrecta. constat nullũcẽ legatũ.
Nã int̃ falsã demonstrationẽ⁊ falsã condi¬
tionẽ siue causã multũ int̃ẽ ꝓiñ⁊ si¬

Expanded text:
ustum putaverit", et legatum et fideicommissum debebitur, quoniam quasi viro potius bono ei commissum est, non in meram voluntatem heredis collatum. Si mihi quod Titius debet fuerit legatum neque Titius debeat, sciendum est nullum esse legatum. et quidem si quantitas non sit adiecta, evidenti ratione nihil debebitur, quia non apparet, quantum fuerit legatum: nam et si quod ego Titio debeo ei legavero quantitate non adiecta, constat nullum esse legatumnam inter falsam demonstrationem et falsam condicionem sive causam multum interes
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtate põipẽt. ĩ hrois uipot. ¶ Qui ab hostib
redẽp̃t̾ẽ legaĩ sibipoti̾t.⁊ ꝓficiet legatũ ad rit¬
pecculũ legape p̾at̃ pot̃. ⁊ suuuopatre mor¬
tuus sit filius ⁊ ap̃patrẽ pecculiũ remansit
constint legatũ. Cũ enĩ filiꝰ uire suo nutit:
retro ẽdit᷑ pat̃ dñnĩ inẜ uopeceuliaĩ habunse
¶Si quis tẽ sibilegatã ignorans adhuc legaũt ¶
ualebit. quia uͥ legataruis re ñp̃udiaũ. retro
ipsius fuisse iudetur ex quoħeditas adita
ẽ. Siuõ repudiauĩt. retro uidetur res repu¬
diata fiusse ħ ed i¶ Si poculaquis legauit: ⁊¬

Expanded text:
 non potest. Qui ab hostibus redemptus est legari sibi poterit et proficiet legatum ad peculii legare pater potest et, si vivo patre mortuus sit filius et apud patrem peculium remansit, constitit legatum: cum enim filius iure suo non utitur, retro creditur pater dominium in servo peculiari habuisse. Si quvalebit, quia, ubi legatarius non repudiavit, retro ipsius fuisse videtur, ex quo hereditas adita si vero repudiaverit, retro videtur res repdiata fuisse heredis. Si pocula quis legavit
Abbreviated transcription (Latin):
tos quantunueniunt᷑. ¶lli siuolet stichũ
do. conditionale ẽ legatũ ⁊ ñ alit̃ adhedem
transit. quãsilegatariꝰ. uoluĩt. quãnis alias
ꝙ siñ adiectione suiolet legat᷑. adħedẽ loga
tasit. ut nicħ expͥstina mat̾ia suꝑsit: tm̃¬
S dicemꝰ utile manẽ legatũ. at sieadomo de ꝯͥ

Expanded text:
tos, quanti inueniantur. 'Illi, si uolet, Stichum do': condicionale est legatum et non aliter ad heredem transit, quam si legatarius uoluerit, quamuis alias quod sine adiectione 'si uolet' legatum sit, acta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus utile manere legatum: at si ea dom
Abbreviated transcription (Latin):
in uiriaei facta ñ noceb̾ legatarrĩs: ut ⁊ sab̾
significat. sitm̃ scd̾ substitutũ ꝓminciet:
nũquidlegatarus teneatur: necemĩtã mppͥs¬
be causcĩpõt: scd̾m se udicatũ ꝑ gr̃am.re¬
spondebit gͥ ⁊ legatarin: c̃ditoĩb ¶diquis

Expanded text:
iniuria ei facta non nocebit legatariis, ut et Sabinus significat. si tamen secundum substitutum pronuntiet, numquid legatariis teneatur? nec enim tam improbe causari potest secundum se iudicatum per gratiam. res
Abbreviated transcription (Latin):
siquid niherent parietib ñlicebit Sius alias
cxistant: lubittã pot̾ Ue tii mens senatus
plenius accipiendae̾. ut si quaibifiunt ꝑ petuo
singła sigͥlla adequata legaũ porse. Si ilpauit
quedã testator. quasitrans laturus ł in alis
domũe⁊ ħ legauit. dubittũ por̾it anualeat : pu¬
touale. S si caquelogauit edib iucextinctũ
cit᷑ legatũ . S siea hẽs iuncx̾. puton extingin¬

Expanded text:
si quidem inhaerent parietibus, non licebit, si uero alias exsistant, dubitari potest: uerum mens senatus plenius accipienda est, ut si qua ibi fuerunt perpetua, singula sigilla adaequata legari posse. Sed si parauit quaedam testator quasi translaturus in aliam domum et haec legauit, dubitari poterit, an ualeat: et puto ualere. Sed si ea quae legauit aedibus iunxit, extinctum erit legatum. Sed si heres ea iunxit, puto
Abbreviated transcription (Latin):
sit. debebitur legatũo: ncestator mutaiit uo¬
luntatẽ ¶E ũ quicirogra phũ legatidebitũ le¬
gare: ñ solũ tabulasargum̃to ẽ uñditio. Nã rs¬
uenisse uidet᷑. S ⁊ sinom̃ legetur. benigne
ro  ꝙ debetur: accipiendũẽ. ut accõnes ad usur ͥͥ

Expanded text:
bitur legatario, nisi testator mutauit uoluntatem. Eum, qui chirographum legat, debitum legare, non solum tabulas argumento est uenditio: nauenisse uidetur. Sed et si nomen legetur, benigne id quod debetur accipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
serunt: possed̾traħe ex hedib urbanis atq
tusticis. ⁊ id adopꝰ ũti. quiahũ quoq ñ cõm̃tii¬
ec̃ causaid hab̾ent. S uideamꝰ utrũei soliciui.¬
tatilegaĩ possit incuꝰ t̃ritoĩo ẽ: an⁊ oe alia
cuutate. maliã transire possit. ⁊ putonõ

Expanded text:
serint, posse detrahere ex aedibus suis urbanis atque rusticis et id opus uti, quia hi quoque non promercii causa id haberent. sed uideamus, utrum ei soli ciuitati legari possit, in cuius territorio est, an et de alia ciuitate in aliam transferre possit. et puto non
Abbreviated transcription (Latin):
ũsit᷑. ł edib uincta ñsint. scd̾eos quiet emi rẽ
meã sub conditione ⁊ ꝓmitti mͥ stipulanti ⁊
legaĩ aiunt. puꝑ gͥ legatũ catoniama regła
inpediet. conditio nale ñ. quia ad conditiona¬
la catonana ñ ꝑtinet ¶tẽ queri pot. siquisbi¬
nas ecles hnĩs: alt̾as legauĩt.⁊ ex alt̾is aliꝗd iuc¬
tũeię: culedes leganit. anlegatũ ualeat. mo

Expanded text:
emi rem meam sub condicione et promitti mihi stipulanti et legari aiunt. purum igitur legatum Catoniana regula impediet, condicionale non, quia ad condicionalia Catoniana non pertinet. Item quaeri potest, si quis binas aedes habens alteras legaverit et ex alteris aliquid iunctum ei cui aedes legavit, an legatum valebit? mo
Abbreviated transcription (Latin):
eiciualiã domũ leget:. Si negandũeit̃. ꝗ a cui le¬
gatũẽ: ñ ẽ possessor futurꝰ. Et iouob pomũ le¬
gauit sẽꝑmanã:⁊ ex eaaltĩeoꝵ marmora ad
ełstruotionẽ domus seiane: quã eilegͥauat.:
ñ male agitabat᷑. anualeat. quiadns ẽ utͥusq
legatari ⁊ quid si quis oomũ deductis marmo¬
rib: leganĩtꝰ que uoluit hẽdẽ hab̾e adextruẽ¬
dã domũ quã retinebat inħeditate :s me¬
lꝰ dicetur inuttoq oetractionẽ ñ ualc ⁊ege

Expanded text:
it, quia cui legatum est non est possessor futurus. Si duobus domum legaverit Sempronianam et ex ea alteri eorum marmora ad exstructionem domus Seianae quam ei legaverat, non male agitabitur, an valeat, quia dominus est utriusque legatarius. et quid si quis domum deductis marmoribus legaverit, quae voluit heredem habere ad exstruendam domum, quam retinebat in hereditate? sed melius dicet
Abbreviated transcription (Latin):
I ꝓ tĩ scͥpͥtis hñtur ¶Siticie legatũ telictũẽ: si
arbittatu seũ nupsiset. ⁊ uuotestatore: seĩde¬
cessisset: ⁊ ea nupsisset. Legatũei deb̾i SS siser¬
uimors inpeduset manumissionẽ. cũt lega¬
tum fuisset: sicũ manu misisses: ndominꝰ
debetur t̃ legatũ. qui aꝑte ñstet: quomimꝰ ꝑ s

Expanded text:
ptis habentur. Si Titiae legatum relictum est, si arbitratu Seii nupsisset, et uiuo testatore Seius decessisset et ea nupsisset, legatum ei deberi. Sed et si serui mors impedisset manumissionem, cum tibi legatum esset, si eum manumisisses, nihilo minus debetur tibi legatum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uili ad successionẽ admitti nõ posst̃.
.i. cognatos. Cogͣti aũt appellati st̃. qͣi
ex iino nati. aut ut lab̾o ait. qͣi cõe na¬
scẽdi mitul habuer̃t. Ptur aũt hec
lex. ad cogͣtiõs nec seruues. nec enĩ faci
sex cõplectit᷑. ⁊ ex septimo duas ꝑsonas.
sobrino sobͥna natũ ⁊ natã cõgnationẽ
faẽ ⁊̃ adoptio. ⁊ enĩ quib fiet agnatus
hͥ qui ad optatꝰ ẽ. isd ⁊̃ cogͣtus fiet. Nã
u̾cũq decogͣtis agͥ. ibi sic accipiemꝰ
ut ⁊̃ adoptione cogͣti facti ꝯtineant᷑.
Eueñ gͥ ut is qui in adoptionẽ datꝰ ẽ.
tã in familia nat᷑ał patͥs uiã cognatio¬
nis retineat. ꝗͣ ĩ familia adoptiua nã¬

Expanded text:
uili ad successionem admitti non possunt, id est cognatos. Cognati autem appellati sunt quasi ex uno nati, aut, ut Labeo ait, quasi commune nascendi initium habuerint. Pertinet autem haec lex ad cognationes non seruiles: nec enim facilsex complectitur et ex septimo duas personas sobrino et sobrina natum et natam. Cognationem facit etiam adoptio: etenim quibus fiet adgnatus hic qui adoptatus est, isdem etiam cognatus fiet: nam ubicumque de cognatis agitur, ibi sic accipiemus, ut etiam adoptione cognati facti contineantur. euenit igitur, ut is qui in adoptionem datus est tam in familia naturalis patris iura cognationis retineat quam in familia adoptiua nan
Abbreviated transcription (Latin):
suũ obieĩt. sequens qͣiͣ ꝓximꝰ admit¬
tet᷑. hoc ẽ quic̃q fuit᷑ ft de p̃hensus
beat obstare eũ seqñtib. S uͥ natus
ñ ẽ admittemꝰ eũ ꝗ post uentrẽ ꝓximꝰ
uidebat᷑. S ħ ita clemũ erit accipien¬
dũ. siis qui inut̃o eẽ dr̃. uiuo eo deeuiꝰ¬
.b. possessioẽ agͥ fũt c̃ceptꝰ. lã si post
mortẽ. neq obstabit alii. neq ĩp admit¬
tet᷑. qr neq fuit ꝓximꝰ cogͣtus ei qͦ uiuo
ñdũ aĩal fuit. ¶ Siqͣ pͣgñas decessĩt.
⁊ uto exsecto. partꝰ sit editꝰ ĩea c̃ditio¬
ne ẽ partꝰ iste. ut matris sue acciꝑe .b.
tus c̃sultũ orfitianũ. uñ legitimi pe¬
t̾e pot̾it. qi mortis tp̃r muto fuit. ¶ Gra¬
datim aũt admittunt᷑ cogͣti ad.b.p.¬

Expanded text:
suum obierit, sequens quasi proximus admittetur, hoc est quicumque fuerit tum deprehensus beat obstare eum sequentibus: sed ubi natus non est, admittemus eum, qui post uentrem proximus uidebatur. sed hoc ita demum erit accipiendum, si hic qui in utero esse dicitur uiuo eo de cuim possessione agitur fuit conceptus, nam si post mortem, neque obstabit alii neque ipse admittetur, quia non fuit proximus cognatus ei, quo vivo nondum animax fuerit. Si qua praegnas decesserit et utero exsecto partus sit editus, in ea condicione est partus iste, ut matris suae accipere btus consultum Orphitianum et "unde legitimi" petere poterit, quia mortis tempore in utero fuit. Gradatim autem admittuntur cognati ad b
Abbreviated transcription (Latin):
culus. cogͣtus ẽ. agnatꝰ ñ ẽ ¶Qũa dui spes
ẽ suũ hr̃dẽ aliqũe defuncto existe. tã¬
dui c̃ sanguineis locꝰ ñ ẽ. puta si de func.¬
ti uxor pͣgnans sit. aut defuneti filiꝰ¬
apud hostes sit.
captiuitatẽ. siue deportationẽ. s ihii
qui tp̃r quo capiebat᷑ uł deportabat᷑ pa¬
t ĩpotestate fuert̃. ius int̾ se c̃sanguini

Expanded text:
culus, cognatus est, adgnatus non est. Quamdiu spes est suum heredem aliquem defuncto existere, tamdiu consanguineis locus non est: puta si defuncti uxor praapud hostes sit. captiuitatem siue deportationem, sed et hi, qui tempore, quo capiebatur uel deportabatur pater, in potestate fuerunt, ius inter se consangui
Abbreviated transcription (Latin):
titam. b.p. adieĩt impubis filii lib̾tihe¬
redem patronꝰ: denegare ei debi ac¬
tiõs. S siqͥd̾ codicilł fuĩt pat̾rono
relictũ. uł mortis cã donatũ. simili
mõ eoꝵ quoq ꝑsecutio clenegabitur.
Non nũquã plane post petitam .b.p.¬
dabit᷑ patrono legati ꝑsecutio. sinicħ
ademolum̃tum eiꝰ ꝑuenturũ sit. quia
forte rogatꝰ ẽ alii restituẽ. Preterea
stituturi ¶Tabimus legati petitionẽ
patrono. si seruo patͦni cdedit lib̾tatẽ.
p̃tio eiꝰ patrono ñ p̃lega ei qui substi¬
tierit. actio eiꝰ partis cuiꝰ patrono pos¬
sessio clata erit nõ cdat᷑. Si patronus
sit substitutꝰ. ⁊ patron̾o uiuo testato¬
re decessit. filiũ patroni petentẽ ceͣ
pare: uͥum oĩb hr̃dib pro parte ali¬
quid auferre ꝯstat.

Expanded text:
adierit impuberis filii liberti hereditatem patronus, denegari ei debere actiones. Sed et si quid codicillis fuerit patrono relictum vel mortis causa donatum, simili modo horum quoque persecutio denegabitur. Nonnumquam plane post petitam bdabitur patron‹o› legati persecutio, si nihil ad emolumentum eius peruenturum sit, quia forte rogatus est alii restituere.Praeterea stituturi. Dabimus legati petitionem patrono, si seruo patroni dederit libertatem pretio eius patrono praelegato. Ei, qui substiossessionem petierit, actio eius partis, cuius patrono possessio data erit, non datur. Si pasit substitutus et patronus vivo testatore decesserit, filium patroni petentem contpare, verum omnibus heredibus pro parte aliquid auferre constat.
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Inseruitutẽ petisse ñis uidr̃ qͥ
ei qui ĩpossessione eãt ẜuitutis. peten¬
ti se in lib̾tatẽ ccͣdixit. u̾ũis qui delib̾ta¬
te petit inseruitutẽ. S ⁊ siquis nõtotũ
suũ s ꝓparte uł usũ fructũ ĩ eo suũ di¬
cat. uel ꝙ. aliud ꝙ. hr̃e nõ pot̃ in eo nisi
seruus sit. an repellat᷑. qͣi inseruitutẽ
petierit. ꝙ ẽ ueriꝰ. Si petierit inserui¬
tutẽ. petierit ⁊ obtinũt mox cognita
ueritate passus sit in lib̾tate morari:
non deb ei obeẽ. maxime si hũt ui¬
stam cãm errandi. Petisse inseruitu¬
tem ñ uidet᷑. qͥ an litẽ c̃testatã destitiᷤᷤ
set. ⁊ post litẽ c̃testatã clicendũ ẽ. nec
id noce deb̾e. qr ñ usq ad sententiam

Expanded text:
um.In seruitutem petisse non is uidetur, qui ei, qui in possessione erat seruitutis, petenti se in libertatem contradixit, uerum is, qui ex libertate petit in seruitutem.Sed et si quis non totum suum, sed pro parte uel usum fructum in eo suum dicat uel quid aliud, quod habere non potest in eo, nisi seruus sit, an repellatur quasi in seruitutem petierit? quod est uerius.Si petierit in seruitutem et optinuerit, mox cognita ueritate passus sit in libertate morari, non debet ei obesse, maxime si habuit iustam causam errandi.Petisse in seruitutem non uidetur, qui ante litem contestatam destitit: sed et si post litem contestatam, dicendum est nec i
Abbreviated transcription (Latin):
apossessione sũmoueant᷑. Uerũ est .ii.
eũ hr̃dẽ fact̃ ¶ Sititiõ legatũ fuiss.
eiꝰq fidei cõmissũ ut patrono restitu¬
eret. denegat᷑ legatoꝵ. acẽo titio si
patrono debita ꝓparte ascͥpto hr̃de
fuerit satist¬

Expanded text:
sione submoueatur: uerum est enim eum heredem factum.Si Titio legatum fuisset eiusque fidei commissum, ut patrono restitueret, denegatur legatorum actio Titio, si patrono pro debita parte a scripto herede fuerit satis
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ bonoꝵ possessionem pupil¬
lo competentem: repudiare n
pot̾. quia tutori petere ꝑmissũ
est: non etiam repudiare.
gradus sint possessionis admit¬
tende. quamdu incertũ sit pe.¬

Expanded text:
autem bonorum possessionem pupillo competentem repudiare non potest, quia tutori petere permissum est, non etiam repudiare. . Si plures gradus sint possessionis admittendae, quamdiu incertum sit pet
Abbreviated transcription (Latin):
D̾.Lib̾to suo hũs seius. usufrue tum
fũdi  meuio legauit lib̾tus meuio hr̃de
relicto decessit. Quero cũ cõ tͣab testtamͣ¬
ti petieĩt filiꝰ seii adu̾sus meuiũ. utrũ
deducto usufructu pars debita fũdi¬
ei restituenda sit. an solida. qr eoꝵ bo.¬

Expanded text:
liberto suo herede Seius usum fructum fundi Maevio legavit: is libertus Maevio herede relicto decessit: quaero, cum contra tabulas testamenti petierit filius Seii adversus Maevium, utrum deducto usu fructu pars debita ei fundi restituenda sit an solida, quia eo