comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
micilia gallorum qui uitandi aestus cã plerunque syluaꝵ
atq fluminum petunt propinquitates. comites familiaresq
euis angusto in loco paulisper uim equitum nostrorum susti¬
nuerint his pugnantibꝰ illum in equum quidam ex suisĩ¬
tulit fugientem sylua& texerunt. sic et ad subeundum peri¬
culum et ad uitandum multum fortuna ualuit. Ambioiͬx¬
an copias suas iudicio non conduxerit quod praelio dimican¬
dum non existimauerit an in tempore exclusus et repentin
equitum aduentu prohibitus. cum reliquum exexcitum tũ¬
subsequi crederet. dubium est sed certe dimissis ꝑ agros nũ¬
cus sibi quemq consulem uissit. quorum ꝑs in arduennas
syluam. pars in continentes paludes profugit qui proximi
oceano fuerunt. hi in syluis occultauere sese. quas aestus
afficere consuere. multi ex suis finibus egressi se suaque
omia alienissimis credider. Catiuoleus rex dimidiae

Expanded text:
micilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum micilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae
Abbreviated transcription (Latin):
mittit. si quid celeritate itineris atq oppoͬtunitate tempoi̾s pro¬
ficere posset. monet ut ignes in castris fieri prohibeat. nequa eiꝰ
aduentus significatio procul fiat sese confestim subsequi dicit
Basilius ut imꝑatum est facit celeriter contraq omnium opi¬
nionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprahẽ¬
dit. eorum inditio ad ipsum ambiorigem contendit. quo in
Loco cum paucis equitibus eẽ dicebatur. Multum cum in
omnibus rebus tum in re militari potest fortuna nam sic̃
magno accidit casu ut in ipsum incautum atq imꝑatum in¬
cideret priusꝗͣ eius aduentus ab hominibus uideretur ꝗͣ aut
fama aut nuncius afferret᷑. sic magnae fuit fortunae omni
militari instrumento quod circum se habebat erepto rhedis
equis que depraehensis ipsum effugere mortem. sed hoc quoq
factum est. quod aedificio circundato sylua ut sunt ferae do¬

Expanded text:
mittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis promittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere do
Abbreviated transcription (Latin):
lis pro poculis utunt᷑. Caesar postꝗͣ per ubios explorato¬
res comꝑit sueuos sese in syluas recepisse inopiam frumẽti
ueritus quod ut supra demonstrauimꝰ minime omnes ger¬
mani agriculturae student constituit non progredi longiꝰ
sed nec omnino moetum reditus sui barbaris tolleret. atq
ut eorum auxilia retardaret is educto exercitu partem ul¬
timam pontis quae ripas ubiorũ contingebat in Longitudĩe
pedum ducentorum rescidit. atq in extremo ponte turim
tabulatorum quatuor constituit praesidiumq cohortium xii.
pontis tuendi causa ponit magnisq eum locum munitioni¬
hñs firmat. Ei loco praesidioq caium uulcatium. tullum
adolescentem praefecit. ip̃e cum maturescere frumenta i¬
ciperent ad bellum ambiorigis profectus ꝑ arduendam syl¬
uam quae est totius galliae maxima atq a ripis rheni finibꝰq
gitudinem patet. Minutium basilium cum omni equitatu prȩ¬

Expanded text:
lis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratolis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque n longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu prae
Abbreviated transcription (Latin):
a radicibus subruunt. aut abscidunt arbores tantum ut
summa spes earum stantium relinquat᷑ huc cum se con¬
suetudine declinauerint infirmas arbores pondere affligũt
atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum qui ui¬
ri appellantur. hi sunt magnitudine paulo infra elefantos
specie et colore et figura tauri. magna uis eorum est et ma¬
gna uelocitas. neq homini neq ferae quam consperint par¬
cunt hos studiose foueis captos interficiunt. hoc se labor
durant adolescentes atq hoc genere uenationis exercent.
et qui plurimos ex his interfecerint relatis in publicum cõ¬
nibus quae sint testimonio magnam ferunt laudem sed as¬
suescere ad homines et mansueri fieri. ne paruuli excepti pos
sunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a no¬
strorum boum cornibus differunt. haec studiose conqsita
a labris argento circumcludunt atq in amplissimis aepu¬

Expanded text:
ab radicibus subruunt aut abscindunt arbores, tantum ut ab radicibus subruunt aut abscindunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverint, infirmas arbores pondere affligunt, atque una ipsae concidunt. Tertium est genus earum quae uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est, et magna velocitas; neque homini neque ferae quam conspexerint parcunt. Hos studiose captos foveis interficiunt. Hoc se labore durant adolescentes, atque hoc genere venationis se exercent. Et qui plurimos ex his interfecerint, relatis in publicum cornibus quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed assuescere ad hosunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epu
Abbreviated transcription (Latin):
Multa in ea genera ferarum nasci constat quae reliquis in lo¬
cis uisa non sunt ex quibꝰ quae maxime differant a coeteis
a media fronte inter aures unum cõnu existit excelsius
magisq directum uis quȩ nob nota sunt cornibus. ab eius sũ¬
mo sicut palmae ramiq late diffundunt᷑. Fadem est femiȩ
marisq natura eadem forma magnitudoq cornuum. Syt
item quae appellant᷑ altes harum est consimilis capris figu¬
ra et uarieras pellium sed magnitudine paulo ante cedũt
mutileq sunt cornibus. et crura sine nodis arłosq hñt. net
qetis causa procumbunt. neq si quo afflictae casu concidẽnt
erigere sese aut subleuare possent. His sunt arbores pro cubi¬
libus ad eas se applicant. itaq ita paululum modo reclinatę
quietem capiunt. quarum ex uestiguis cum est animaduersu
a uenatoribus quo se reciꝑe consueuerint. omnes eo loco aut

Expanded text:
Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in loMultaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sunt. Ex quibus, quae maxime differant ab aliis egura, cujus a media fronte inter aures unum cornu existit excelsius magisque directum his quae nobis nota sunt cornibus, et ab ejus summo, sicut palmae, rami late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura; eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium; sed magnitudine paulo antecedunt, mutilaeque sunt cornibus, et crura sine nodis articulisque habent; neque quietis causa procumbunt, neque, si quo afflictae casu conciderint, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus, ad eas se applicant, atque ita paululum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus quo se recipere consueverint, omnes eo loco aut
Abbreviated transcription (Latin):
pus his sedibus sese continer summamq ht̃ iusticiae et bel¬
licae laudis opinionem. nunc quod in eadem inopia et ege¬
state et patientia qua germani ꝑmanent eodem uictu et cul-¬
tu cõporis utunt᷑. Gallis autem prouinciarum propinquitas et
transmarinarum rerum noticia multa ad copiam atq usus
largitur. paulatim ac suefacti suꝑari multisq uicti praelus ne
se quidem ip̃i cum illis uirtute comꝑant. Huius hercini& syl¬
uae quae supra demonstrata ẽ latitudo nouem dieꝵ expe
dito iter patet. Non n aliter finiri potest neq mensuras iti¬
nerum nouerunt. Oritur ab eluetiorum et nematum et tau
dacorum et anartium hinc se flectit sinistrorsum diuersis
a flumine regionibus multarumq gentium fines propter
magnitudinem attingit. Neq quisꝗͣ est huius germaniae
qui se aut uidisse aut adisse mnitium huius syluae dicat. cũ
dieꝵ iter .lx. processerit. aut quo ex loco oriatur accepit

Expanded text:
pus his sedibus sese continet, summamque habet justitiae et belpus his sedibus sese continet, summamque habet justitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quidem in eadem inopia, egestate, patientia, qua Germani, permanent; eodem victu et cultu corporis utuntur. Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur. » Qui, paulatim assuefacti superari multisque victi praeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum, et Nemetum, et RaurDacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse aut adiisse initium hujus silvae dicat, cum dierum iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit.
Abbreviated transcription (Latin):
dicant. atq ubi quis ex principibꝰ in concilio dicit se ducẽ
fore. qui sequi uelit profiteantur. consurgunt ii qui et cãs
et hominem probant suumq auxilium pollicentur. atque
a multitudine collaudantur. qui ex his secuti non sunt in
desertorum ac proditoꝵ numero ducunt᷑. omniumq his re¬
rum postea fides derogat᷑. hospitem uiolare fas non putant
qui quaq de causa ad eos uenerint ab iniuria prohibent.
sanctos habent. hisq oĩum domus patent. uictusq commy¬
nicatur. At fuit antea tempus cum germanos galli uirtute
suꝑarent. et ultro bella inferrent. propter hominum multi¬
tudinem agriq inopiam trans rhenum colonias muterent
taq ea quae fertilissima germanie sunt loca circa erciniam
syluam quam homero tostem et quibꝰdam graecis famam
notam ẽẽ uideo quam illi orcineam appellant. uolgetecto¬
sage occupauere atq ibi consedere. quae gens ad id tem

Expanded text:
dicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem dicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
tent. ne. Latos fines parare studeant. potentioresq humilio¬
res possessionibus expellant ne accuratius ad frigora astusq
uitandos aedificent. nequa oriatur pecuni& cupiditas qua
ex re factiones dissensionesq nascuntur ut aĩ aequitate
plebem contineant cum suas quisq opes cum potentissimis
equari posse uideat. ciuitatibus maxima Laus est qͣ latis¬
sime circum se uastatis finibus solitudines habere. hoc pro¬
prium uirtutis existimant expulsis agris finitimos caede
neq prope quenꝗͣ audere consistere. simul hoc se fore tutio¬
res arbitrabantur. repentin&e incursionis timore sublato cũ
bellum ciuitas aut infert aut illatum defendit magistra¬
tus sed principes regionum atq pagorum inter suos ius dñt
controuersiasq minuunt. Latrocinia nullam habent infa¬
miam. quae extra fines cuiusq ciuitatis fiunt. atque ea iu¬
uentutis exexcendae ac desidiae minuenda&e causa fieri prȩ¬

Expanded text:
tent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliotent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent, neque oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est, quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere. Simul hoc se fore tutiores arbitrantur, repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut illatum defendit, atus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri prae
Abbreviated transcription (Latin):
bus atq in studus rei militaris consistit a paruulis Laboĩ ac
duricie student qui diutissime in puberes permanserunti
maximam inter suos ferunt Laudem hoc alii staturam alii
uires neruosq confirmari putant. intra annum uero uicesi¬
mum femin&e noticiam habuisse in turpissimis habent rebus
cuius rei nulla est occultatio. et quod promiscue in flumi¬
nibus pelluntur. et pellibus aut paruulis rhenonum tegmẽ¬
tis utuntur. magna corpoi̾s nuda parte. Agriculturae non
student. maiorq ꝑs eorum uictus in lacte caseo carne cõ¬
sistit. Neq quisꝗͣ agri modum certum aut fines hñt propri¬
os. sed magistratus ac principes annos singulos gentibus co¬
gnationibusq hominum qui cũ una coiere. quantum ei qͦ
Loco uisum est agri attribuunt. atq anno post alio transire
cogunt. eius rei multas afferunt causas ne assidua consue¬
nidine capti studium belli gerendi agri culturam commu¬

Expanded text:
bus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac bus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam haCujus rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur, et pellibus aut parvis rhenonum tegumentis utuntur, magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, majorque pars eorum victus in lacte, caseo carneque consistit. Neque quisquam agri modum certum, aut fines habet proprios. Sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt, atque post annum alio transire cogunt. Ejus rei multas afferunt causas: ne, assidua consuetudine capti, studium belligerandi agricultura commu
Abbreviated transcription (Latin):
in ignem inferunt. etiam animalia ac paulo supra hanc me¬
moriam serui et clientes quos ab his dilectos ee constabat i¬
stis funeribus confectis una cremabant᷑ quae ciuitates cõmo¬
dius suam x.p. administrare existimabant᷑. habent legibus
sancitum si quis quid de re .p. a finitimis rumore aut fama
acceperit. uti ad magistratum deferat neue cum quo alio c̃õ¬
municet. quod saepe homines temerarios atq impitos falsis
rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis reb̾
consilium capere cognitum est magistratus quae uisa sũi
occultant. quaeq eẽ ex usu iudicauerint multitudini ꝓ
mani ab hac consuetudine multum differunt. Nam neque
pruides habent qui rebus diuinis praesint. neq sacrificiis sty¬
lent. Deorum numero eos solos ducunt quos cernunt. et
quorum aꝑte opibus adiuuant᷑. solem uulcanum et lunas
reliquos ne fama quidem acceꝑunt. Uita omis in uenatiõi¬

Expanded text:
in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc mein ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudini prmani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationi
Abbreviated transcription (Latin):
uita institutis hoc fere ab aliis differunt quod suos liberos nisi
cum adoleuerint ut munus militiae sustinere possint. palam
adire non potiuntur. filiumq puerili aetate in publico c̃õspec¬
tu patris assistere turpe dicunt. Uiri quantas pecunias ab uxo¬
ribus dotis nomine acceꝑint. tantas ex suis bonis ȩstimatiõe
facta. cum dotis honis uel pecunia communicant. huius oĩs
rum uita suꝑarit ad eum ꝑs uiriusq cum fructibus suꝑioꝵ
temporum ꝑueniat. Uiri in uxores sicuti in liberos uitae ne¬
isq hñt potestatem. et cum pater filiorum illustriore loco
iatus decessit eius propinꝗ conueniunt. et de morte si resi
suspitionem uenit de uxoribus in seruilem modum qͣstione
habent. et si compertum ẽ igni aut omnibus tormentis ex¬
cruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu gallorum ma¬
gnifica et sumptuosa omĩa quaeq uiuis cordi fuisse arbitrant᷑

Expanded text:
vitae institutis hoc fere a reliquis differunt, quod suos liberos, nisi vitae institutis hoc fere a reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverint ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur, filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris assistere turpe ducunt. Viri quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Hujus omnis rum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur
Abbreviated transcription (Latin):
cem hunc ad quaestus pecuniae mercaturasq habere uim
naximam arbitrantur. Post hunc apollinem et iouem
Martem et Mineruam de his eadem fere quam reliquae
gentes habent opinionem. Apollinem morbos depellere.
Mineruam operum atque aedificiorum initia tradere. io¬
uem imꝑium caelestem tenere. Martem bella gerere huic
cum praelio dimicare constituerint ea quae bello caepere
plerunque deuouent quae suꝑauerint animalia capta
immolant. reliquasq res in unum Locum conferunt. mł¬
tis in ciuitatibus harum rerum instructos tumulos Locis
consecratis conspicari licet. atque saepe accidit ut neglecta
qui spiam religione aut capta apud se occultare. aut po¬
sita tollere audent grauissimumq ei rei supplicium cum
causam spatia omnis tempoi̾s nõ numero dieꝵꝵ sed etiam¬
noctium finiunt. Dies natalium et mensium et annoꝵ
initia sic seruant ut noctem dies subsequantur. in reliquis uõ¬

Expanded text:
cem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim cem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem, et Martem, et Jovem, et Minervam. De his eamdem fere quam reliquae gentes habent opinionem, Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella gerere. Huic, cum praelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent; quae superaverint animalia capta immolant, reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet. Neque saepe accidit ut neglecta quispiam religione, aut capta apud se occultare, aut posita tollere auderet; gravissimumque ei rei supplicium cum causam spatia omnis temporis non numero dierum, sed noctium finiunt. Dies natales, et mensium et annorum initia sic observant, ut noctem dies subsequatur. In reliquis
Abbreviated transcription (Latin):
gallorum admodum dedita religionibus atq ob eam cãs
qui sunt affecti grauioribus morbis quiq in praeliis ꝑicu¬
lisq uersantur. aut pro uictimis homines immolabant.
aut se immolaturos uouent. atq ministris ad ea sacrificia
driudibus utuntur. quod pro uita hominis nõ nisi uita
hõis nõ reddatur. nõ posse deoꝵ immortaliym numeri
placari arbitrabantur. publiceq eiusdem generis habẽt insu¬
tuta sacrificia Alii immani magnitudine simulacra habẽt
quorum contexta uiminibus membra uiuis hominibus cõ¬
plent. quibus succensis circumuenti flamma exanimant
homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut
aliqua noxa sint compraehensi gratiora duis esse immortali
bus arbitrantur. sed cum eius generis copia defecit enam
ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime ner¬
curium colunt huius sunt plurima simulacra hunc oĩus
inuentorem artium ferunt hunc uiarum at itinerum du¬

Expanded text:
Gallorum admodum dedita religionibus, atque, ob eam causam, Gallorum admodum dedita religionibus, atque, ob eam causam, qui sunt affecti gravioribus morbis, quique in praeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant, aut se immolaturos vovent. Administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod pro vita hominis, nisi vita hominis reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque ejusdem generis habent instuta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent. Quibus succensis, circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxa sunt comprehensi, gratiora diis immortalibus esse arbitrantur. Sed cum ejus generis copia deficit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum du
Abbreviated transcription (Latin):
in uulgus disciplinam efferri uelint. neq eos qui discunt lit¬
teris confisos minus memoriae studere quod fere plerisq
accidit ut praesidio litterarum diligentiam in ꝑdiscendo ac
memoriam remittant. Imprimis hoc uolunt ꝑsuadere nõ
interire animas sed ab aliis post mortem transire ad alios
atq hoc maxime ad uirtutem excitari putant. moetu moͣ¬
tis neglecto multa praeterea desideribus ac eorum moty
de mundi ac terrarum magnitudine de rexum natura ac
de deorum immortalium ui ac potestate disputant. et
iuuentuti tradunt. Alterum genus est equitum. hi cum
est usus atq aliquod bellum accidit. quod fere ante ad¬
uentum caesaris quot annis accidere solebat ut aut ip̃i
iniurus inferrent. aut illatas propulsarent. omnes in bel¬
Lo uersantur. atq eorum ut quisꝗs est genere copiisq am¬
plissimis ita plurimos circum se ambactos clientesq hñt

Expanded text:
in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litin vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum est usus, atque aliquod bellum incidit, quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, ut aut ipsi injurias inferrent, aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur; atque, eorum ut quisque genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesque habet.
Abbreviated transcription (Latin):
Hi certo anni tempore in finibus carnutum qua regio totius ⁊¬
galliae media habetur considunt in loco cõsecrato huc omes
undiq qui controuersias hent conueniunt eorumq decretis
iudicusq parent. Disciplina in brittãnia reperta atq inde
in galliam translata esse existimant. et nunc qui diligentiꝰ
eam rem cognoscere uolunt plexunq illo discendi causa ꝓ¬
ficiscuntur. Driudes a bello abesse non consueuerunt. neque
tributa una cum reliquis pendunt militiae uacationem oĩ¬
umq rerum habent immunitatem. tantis excitati premiis
et sua sponte multi in disciplinã conueniunt. et a parentib
propinquisq mittuntur. magnum ibi nũm uersuum ediscẽ
dicunt᷑. itaq annos non nulli xx. in disciplina permanent
neq fas ẽẽ existimant. ea literis mandare cum in reliq re
bus fere publicis priuatisq rationibus graecis litteris utan¬
tur. Id mihi duabus de causis instituisse uident᷑ quod ne

Expanded text:
hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt eorumque decretis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur, et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consuerunt neque tributa una cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis et sua sponte multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque
Abbreviated transcription (Latin):
praetant᷑. Ad hos magnꝰ adolescentium numeros discipli¬
nae causa concurrit. magnoq hi sunt apud eos honore. Nã
fere de omnibus controuersus publicis priuatisq constituũt
et si quod est admissum facinꝰ. si caedes facta si de haereditate
e finibus controuersia est. id discernunt praemia poenas q
constituunt. si quis autem pͥuatus aut publicus eorum de¬
creto non steterit. sacrificiis interdicunt. haec poena apud eos
grauissima quibus ita est interdictum Hi numero impiorum ac
sceleratorum habent᷑ hi omnes decedunt. aditum sermonemq
refugiunt. ne quid ex contagione incommodi accipiant. neq
is petentibus ius redditur. neq honor ullus communicatur¬
I is autem hominibus driudibus praeest unus qui summam
inter eos habet auctoritatem hoc mortuo aut si quis ex reliꝗs
excellit dignitate succedit. at si sunt plures pares suffragio
druidum nonnunꝗͣ etiam armis de principatu contendunt.

Expanded text:
pretantur. Ad hos magnus adolescentium numerus disciplipretantur. Ad hos magnus adolescentium numerus disciplinae causa concurrit; magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituunt. Et si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de haereditate, de finibus controversia est, iidem discernunt, praemia poenasque constituunt. Si quis aut privatus aut populus eorum decreto non steterit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est intsceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druidum, nonnumquam etiam armis de principatu contendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cum rheni successerant quos adequare apud caesarem gr̃a
intelligebat᷑. ii qui propter ueteres inimicicias nullo modo
cum heduis coniungi poterant. sed rhenis in clientelam di¬
cebant. Nos illi diligenter tuebantur. ita et nouam et re¬
pente collectam auctoritatem tenebant. Forum statu res
erat ut longe principes haberent᷑. hedui secundum Locus
dignitatis rheni obtinerent. In om̃i gallia eorum hominỹ
qui in aliquo sunt numero atq honore genera sunt duo. Nas¬
pene plebs seruorum habetur loco quae nihil habet ꝑse nul¬
li adhibetur consilio. pleriq cum aut aere aut magnitudiẽ
tributoꝵ aut inuiria potentoꝵ premunt᷑ sese in seruitu¬
tem dicant nobilibus. In hos eadem omĩa sunt iura quae
dominis in seruos Sed de his duobus generibus alterum
est drudum alteꝵꝵ equitum. illi rebus diuinis intersunt
sacrificia publica ac priuata procurant. religiones inter¬

Expanded text:
cum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia cum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur, ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atqplebs pene servorum habetur loco, quae nihil habet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno, aut magnitudine tributorum, aut injuria potentiorum premuntur, sese in servitutem addicunt. Nobilibus in hos eadem sunt omnia jura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones inter
Abbreviated transcription (Latin):
iunxerant eosq ad se magnis iacturis pollicitationibusq
ꝑduxerant. praelusq compluribus factis secundis atq om̃i
nobilitate heduoꝵ interfecta tantum antecesserat ut ma¬
gnam partem clientum ab heduis ad se traducerent. obsi¬
desq ab his principum filios acciperent et publice iurar̃
cogerent. Nihil se contra sequanos consilii inituros et partẽ
finitimi agri per uim occupatam possideret. Galliaeq totirs
principatum obtinerent. qui necessitate adductus. Diuitia¬
cus auxilii petendi causa romam ad senatum profectus in¬
finita re redierat. aduentu caesaris facta commutatione re¬
rum obsidibus haedius redditis ueteribus clientelis restitutis
nouis ꝑ caesarem compatis quod ii qui se ad eorum amici¬
ciam aggregauerant meliore conditione atq aequiore imꝑio
se uti uidebant. reliquis rebus eorum gratia dignitateq
amplificata sequani principatũ dimiserant. et in eorum lo¬

Expanded text:
iunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque iunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum lo
Abbreviated transcription (Latin):
proponere. In Gallia nõ solum in omnibꝰ ciuitatibus atque
in omnibus pagis partibusq sed pene etiam singulis domi¬
bus factiones sunt earumq factionum sunt pͥncipes qui
summam auctoritatem eoꝵ iudicio habere existimantur
quorum ad arbitrium iudiciumq summa omnium reꝵ¬
et consiliorumq redeat. Itaq rei eius causa antiꝗtus insti¬
tutum uidetur ne quis ex plebe contra potentiorem auxi¬
Li egeret suos .n. quisq opprimi et circumueniri non pa¬
titu. Neq aliter si faciat ullam inter syos haberet auc¬
toritatem. haec eadem ratio est in summa totius galliae
Nanq omnes ciuitates in partes diuisae sunt duas. cum
caesar in galliam uenit alterius factionis pͥncipes erãt
hedui. alterius sequani hi cum ꝑse minus ualerent qđ
sUmma auctoritas antiquitus erat in heduis. magnaeque
erant eoꝵ clientelae germanos atq Ariouistum sibi ad¬

Expanded text:
proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur, neque, aliter si faciat, ullam inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi ad
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ex agris in oppida conferant. sperans barbaros atq
imꝑitos homines inopia eybarioꝵ adductos ad iniquam po¬
gnandi conditionem posse deduci mandat ut craebros in
sueuos exploratores mittant. quaeq apud eos gerant᷑ agno¬
scant. Illi imꝑara faciunt. et paucis diebus intermissis re¬
ferunt sueuos omnes postea ꝗͣ certiores nuncii de exercitu
romanorum uenerint cum omnibus suis sociorumq co¬
piis quas coegissent penitus ad extremos fines se recepis¬
se syluam esse ibi infinitȩ magnitudinis quae appella¬
tur baceras ac Longe introrsus pertinere. et pro natiuo my¬
ro obiectam cherustos a sueuis. sueuosq a cherustis iniuriis
incursionibusq prohibere. Ad eius initium syluae sueuos
aduentum romanoꝵ expectare constituisse quoniam ad
hũc Locum ꝑuentum est nõ alienum ẽẽ uidet᷑ de galliae
germaniaeq moribus in quo differant. hae nationes inter se

Expanded text:
omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese
Abbreviated transcription (Latin):
ris praesidio ad pontem relicto ne quis ab his subito motus
oriretur. reliquas copias equitatumq traducit. Ubii qui añ
obsides dederant atq in deditione uenerant purgandi sui
causa ad eum legatos mittunt. qui doceant neq auxilia
ex sua ciuitate in treueros missa. neq a se fidem laesam
petunt atq orant ut sibi parcat. ne communi odio germa¬
norum innocentes pro nocentibus poenas pendant si am¬
plius obsidium uellet dare pollicent᷑. Cognita caesar causa
repperit a sueius auxilia missa ẽẽ ubi hoꝵ satisfationem ac¬
cepit aditus uiasq in sueuos perquirit. Interim paucis post
diebus fit ab ubiis certior sueuos omnes in unum Locum
copias cogere. atq his nationibꝰ qua sub eorum sint imꝑio
denunciare ut auxilia peditatus equitatusq mittant. His
cognitis rebus rem frumentariam prouidet. castris locum
idoneum deligit. Ubs imꝑat ut pecora deducant suaq

Expanded text:
ris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus ris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque
Abbreviated transcription (Latin):
modo impetum ferre nõ potuere. ac primo concursu in fuga
coniecti proximas syluas petiere. quos labienꝰ consectatus
equitatu magno numero interfecto compluribꝰ captis. pau¬
cis post diebus ciuitatem recepit. Nam germani qui auxi¬
lio ueniebant. ꝑcepta treuerorum fuga sese domum receꝑe
Cum his propinꝗ indutiomari ꝗ defectionis auctores fuerãt
comitati eos ex ciuitate abscesserant. cingetorigi quem ab
initio ꝑmansisser in officio demonstrauimus. principatus atq
imꝑium est traditum. Caesar postꝗͣ ex menapiis in treueros
uenit. duabus de causis rhenum transire constituit. quaꝵ
una erat quod auxilia contra se treuei̾s miserãt. Altera ne
ad eos ambiorix receptum haberet. his constitutis rebus
paululum supra eum locum quo ante exercitum iraduxe¬
rat facere pontem instituit. nota atq instituta ratione magno
militum studio paucis diebus opus efficitur. firmo in treue¬

Expanded text:
mpetum modo ferre non potuerunt, ac primo concursu in fugam mpetum modo ferre non potuerunt, ac primo concursu in fugam conjecti, proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribcis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum fuga sese domum receperunt. Cum his propinqui Indutiomari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duabus de causis Rhenum transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treve
Abbreviated transcription (Latin):
tare. neq suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exigua
manum praesertim fugientem atq impeditam adoriri non
audeant flumen transire. et iniquo loco committere praeliu
non dubitant. guae fore suspicatus Labienus ut omnes citra
flumen eliceret eadem usus simulatione itineris placide ꝓ¬
grediebatur. tunc praemissis paululum impedimentis atque
⁊ tumulo quodam collocatis habetis inquit milites quam p¬
tistis facultatem. hostem iniquo atq impedito loco tenetis. prȩ¬
state eandem nobis ducibus uirtutem quam saepenumero im¬
ꝑatori praestitistis. atq illum adesse et haec coram cernere exi¬
stimate. simul signa ad hostem conuerti et aciem dirigi iu¬
bet. et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis
reliquos equites ad latera disponit. c aeleriter nostri cla¬
more sublato pila in hostes immittũt. Illi ut praeter spem
quos fugere credebant infestis signis ad se ire uiderunt. nõ

Expanded text:
tare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam tare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infesti
Abbreviated transcription (Latin):
hostes transire existimabat. Augebatur auxiliorum quoti¬
die spes. Loquitur in consilio palam. quoniam germani a ꝓ¬
pinquitate dicantꝰ. sese suas exercitusq fortunas in dubiũ
deuocaturum. et postera die prima luce castra motuꝵ
eleriter haec ad hostes deferunt᷑ ut ex magno gallorum eꝗ¬
tum nuõ. nonnullos gallos gallicis rebus fauere nã cogebat
Labienus noctu tribunis militum pͥmisq ordinibus conuocatis
quid sit sui consilii proponit. et quo facilius hostibus timois
der suspicionem. maiore strepity et tumulty ꝗͣ pͥ .r. fert con¬
suetudo castra moueri iuber. His rebus fugae similem pro¬
fectionem fecit .haec quoq ꝑ explorators ante lucem in tata
propinquitate castrorum ad hostes deferunt᷑. Uix agmen
nouissimum extra munitiones processerat. cum galli cohor¬
tati intra se ne sꝑatam praedam ex manibus dimitterent¬
Longum ẽẽ ꝑterritis romanis germanor auxilium expec¬

Expanded text:
hostes transituros existimabat. Augebatur auxiliorum cotihostes transituros existimabat. Augebatur auxiliorum cotidie spes. Loquitur in concilio palam, quoniam Germani appropinquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum et postero die prima luce castra moturum. Celeriter haec ad hostes deferuntur, ut ex magno Gallorum equitum numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus noctu tribunis militum primisque ordinibus convocatis, quid sui sit consili proponit et, quo facilius hostibus timoris det suspicionem, maiore strepitu et tumultu, quam populi Romani fert consuetudo castra moveri iubet. His rebus fugae similem profectionem effecit. Haec quoque per exploratores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspec
Abbreviated transcription (Latin):
se habiturum nuoͣ confirmat. Si aut ambiorigem aut eius
Legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus. Co¬
mium atrebatem cum equitaty custodis loco in Menapiis
relinquit ipse in treueros ꝓficiscit᷑ꝰ. Dum haec a caesare ge¬
runtur Reueri magnis coactis equitatus peditatusq copiis¬
Labienum cum una legione quae in eoꝵ sinibus hyema¬
uerat adoriri parabant. Iamq ab eo non amplius bidui uia
aberant cum duas uenisse Legiones missu caesaris cognoscũt
positis castris ab eo milibus passuum xb auxilia germano¬
rum expectare constituunt. Labienus hostium cognito c̃õ¬
silio sperans temeritate eorum fore aliquam dimicandi fa
uiginti quinq cohortibus magnoq equitatu contra hostes pro¬
ficiscitur. et mille passuum intermisso spatio castra commu
nit. Erat inter labienum et hostem difficili transitu flum̃
ripisq praeruptis.hoc neq ip̃e transire habebat in aĩo. neq

Expanded text:
se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus equitatusqLabienum cum una legione, qui in eorum finibus hiemabat, adoriri parabant; jamque ab eo non longius via bidui aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum 15, auxilia Germanorum expectare constituunt. Labienus, cognito hostium consilio, sperans temeritate eorum aliquam fore dimicandi facviginti quinque cohortibus, magno equitatu contra Trebiros proficiscitur, et mille pasnit. Erat inter Labienum atque hostem difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse transire habebat in animo neque
Abbreviated transcription (Latin):
cum his ẽẽ hospitium ambiorigi sciebat. Item ꝑ treueros ue¬
nisse germanos in amiciciam cognouerat. haet illi prius derra¬
henda auxilia existimabat. ꝗͣ ipsum bello lacesseret ne despe¬
rata salute aut se in Menapios abderet aut cum trans rhe¬
nis congredi cogeret. Hoc inito consilio totius exercitus im¬
pedimenta ad labienum in treueros mutit. duasq legiones
ad eum proficisci iuber ipse cum Legionibus expeditis qnq
in menapios proficiscitur. Illi nulla coacta manu Loci prȩ¬
sidio freti in syluas paludesq confugiunt suaq eo conferũt
aesar partitis copiis cum .C. fabio Legato. et M. crasso qyȩ¬
store celeriter effectis pontibus adut tripartito exercitu &
dificia uicosq incendit. magnoq pecoris atq hominum nỹo
potit᷑ Ouibus rebus coacti Menapii. Legatos ad eum pacis
petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium

Expanded text:
Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros veCum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad Labienum in Treveros mittit duasque legiones ad eum proficisci iubet; ipse cum legionibus expeditis quinque in Menapios proficiscitur. Illi nulla coacta manu loci praesidio freti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeridificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapi, legatos ad eum pacis petendae causa mittunt; ille obsidibu