comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orum quos equidem non despicio. sed nescio quo
modo doctissimus quisque contemnit
immostalitatem disseruit
cornicibus diumansuros aiunt animos semper
Laudo id quidem & sinihil animis opost& confidere
Mouemur enim saepe aliquo acute conduso laba¬
musmutamusq sententiam darioribus &iam
in rebus : in his est enim aliqua obscuritas. idigit᷑
stoicos dimitcamus eosdico quiaiunt manere ani¬
mos cume corpore excesserint sed non semper

Expanded text:
orum, quos equidem non despicio, sed nescio quo orum, quos equidem non despicio, sed nescio quo modo doctissimus quisque contemnit, inmortalitatem disseruit.cornicibus: diu mansuros aiunt animos, semper Laudo id quidem, etsi nihil nimis oportet confidere; movemur enim saepe aliquo acute concluso, labamus mutamusque sententiam clarioribus etiam in rebus; in his est enim aliqua obscuritas. id igituStoicos dimittamus? eos dico, qui aiunt manere animos, cum e corpore excesserint, sed non semper.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qui in compedibus corporis semper fuerunt &iã
cum soluti sunt tardius ingrediuntur¬
V thiqui ferro uincti multos annos fuerunt quo
cumuenerimus tum deniq: uiuemus
am haec quidem uitamors est quam lamentari
possem siliber&ur
Satis tuquidem in consolatione es lamentatus quã
cum legonihilmalo quam has resrelinquere.
his uero modo auditis multo magis
Veni& tempus & quidem celeriter & siue r&racta¬
bis siue properabis uolat enim a&as
Tantum autem ab est abeo ut malummors sit quod
tibidudum uidebatur
tuerear ne homini nihilsit non malum aliud ceste¬
sed nihilbonum aliud potius siquidem uel diipsi
uel cumdis futuri sumus
Iuidrefest ad sunt enim qui haec non probent: ego au¬
temnum quam itate in hoc sermone dimittam
ulla utirationẽ ut mors tibi uideri malum possit
qui potest. cumista cognouerim qui possit rogas
Tateruȩ ueniunt contradicentiũ nec solumepicure¬

Expanded text:
nam qui in compedibus corporis semper fuerunt, etiam nam qui in compedibus corporis semper fuerunt, etiam cum soluti sunt, tardius ingrediuntur, ut i qui ferro vincti multos annos fuerunt. quo cum venerimus, tum denique vivemus. nam haec quidem vita mors est, quam lamentari possem, si liberet. Satis tu quidem in Consolatione es lamentatus; quam cum lego, nihil malo quam has res relinquere, his vero modo auditis multo magis. Veniet tempus, et quidem celeriter, sive retractabis sive properabis; volat enim aetas. tantum autem abest ab eo ut malum mors sit, quod tibi dudum videbatur, ut verear ne homini nihil sit non malum aliud certius, nihil bonum aliud potius, si quidem vel di ipsi vel cum dis futuri sumus Quid refert? Adsunt enim, qui haec non probent. ego autem numquam ita te in hoc sermone dimittam, ulla uti ratione mors tibi videri malum possit. Qui potest, cum ista cognoverim? Qui possit, rogas? catervae veniunt contra dicentium, nec solum Epicure
Abbreviated transcription (Latin):
socrati nunccatoni sȩpemultis neille medius fidi¬
us uirsapiens la&us ex his tenebris inlucem illam
excesserit nec tamen illa uinda carceri sruperit:¬
Leges enimu&ant sed tam quam a magistratu aut
ab aliquapotestate legitima sicadeo euocatus atq
emissus exierit: totaenim philosophorum uita ut
aitidem commentatio mortis est
Namquidaliud agimus cum a uolupdate idest acor¬
pore cumare familiari quae est ministra & fa¬
mula corporis. cumare publica. cum a negatio
omnifeuo camus animum quid inquã tum agi¬
mus nisi animum ad seipsum auocamus. secum
esse coginus maximeq a corpore abducimus
secernere autem a corpore animum necquicquã
aliud emori discere
Q uare hoc commente murmihi credidis iungamus¬
q: nos a corporibus idest consuescamus mori
oc & dumerimus interris eritilli caelesti uitae simi¬
le & cumilluc ex his uindis emissi feremur. minus
tardabitur cursus animorum

Expanded text:
Socrati, nunc Catoni, saepe multis, ne ille me Dius FidiSocrati, nunc Catoni, saepe multis, ne ille me Dius Fidius vir sapiens laetus ex his tenebris in lucem illam excesserit, nec tamen ille vincla carceris ruperit—leges enim vetant—, sed tamquam a magistratu aut ab aliqua potestate legitima, sic a deo evocatus atque emissus exierit. Tota enim philosophorum vita, ut ait idem, commentatio mortis est. nam quid aliud agimus, cum a voluptate, id est a corpore, cum a re familiari, quae est ministra et famula corporis, cum a re publica, cum a negotio omni sevocamus animum, quid, inquam, tum agimus nisi animum ad se ipsum advocamus, secum esse cogimus maximeque a corpore abducimus? secernere autem a corpore animum, nec quicquam aliud, est mori discere. quare hoc commentemur, mihi crede, disiungamusque nos a corporibus, id est consuescamus mori. hoc, et dum erimus in terris, erit illi caelesti vitae simile, et cum illuc ex his vinclis emissi feremur, minus tardabitur cursus animorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq commemorat ut cygni qui non sine causa apol¬
linidicati sint sed quod ab eo diuinationẽ h abere
uideantur qua pro uidentes quid in mostebonisit
cum cantu & uoluptate moriantur sic omnibus
bonis & doctis esse faciendum
Necuero dehocquis quam dubitareposs&. nisudem
nobis accider& diligenter deanimo cogitantibus.
quo his saepe usuuenit quicum acriter oculis defi¬
cientem solem in tuerentur ut as pectum omnino
amitterent. sic mentis aues scipsa intuens non
nũquam hebesat
Obeamque causam contemplandi diligentiã amitam:
Itaq dubitans circums pectans. haesitans. multa
aduersa reuestens tamquam in rate in mari im¬
mensonostra uehitur oratio sed haec & u&era & agrȩcis
Cato autem sicabiit euit auttausam moriendi nac¬
tum seesse gauder&
V & atenim dominans ille in nobis ds̃ iniussu hinc
nos suo demigrare
Cumuero causam iustam deus ipse dederit ut tunc

Expanded text:
Itaque commemorat, ut cygni, qui non sine causa ApolItaque commemorat, ut cygni, qui non sine causa Apollini dicati sint, sed quod ab eo divinationem habere videantur, qua providentes quid in morte boni sit cum cantu et voluptate moriantur, sic omnibus bonis et doctis esse faciendum. nec vero de hoc quisquam dubitare posset, nisi idem nobis accideret diligenter de animo cogitantibus, quod is saepe usu venit, qui cum acriter oculis deficientem solem intuerentur, ut aspectum omnino amitterent; sic mentis acies se ipsa intuens non numquam hebescit, ob eamque causam contemplandi diligentiam amittimus. itaque dubitans circumspectans haesitans, multa adversa reverens tamquam in rate in mari inmenso nostra vehitur oratio. sed haec et vetera et a Graecis; Cato autem sic abiit e vita, ut causam moriendi nactum se esse gauderet. vetat enim dominans ille in nobis deus iniussu hinc nos suo demigrare; cum vero causam iustam deus ipse dederit, ut tunc
Abbreviated transcription (Latin):
Adhibuitqu liberam contumaciam amagnitudine
animi ductam non a superbia.
Et supremo uitae die dehocipso multa disseruit. &¬
paucis antediebus cum facileposs& educi ecusto¬
dianoluit
Et tum paene in manuiam mosti ferum illud tenens
poculum locutus ita est:
V tnon ad mostem trudi uerum incaelum uider &¬
escendere ita enim censebat.
Itaque disseruit duasesse uias duplicesq cursus
animorume corpore excedentium
Nam quise humanis uitiis contaminauissent & se
totos bibi dinibus dedissent quibus caecati uelut
domesticis uitiis atq flagitiis se inqumn auissent
uel republica uiolanda fraudes in expiabiles
concoepissent. his deuium quoddam iter esse
sedusum a concilio deorum
Qui autem seintegros castosq seruauissent qubus¬
q fuiss& minima cum corporibus contagigse¬
seq ab his semper seuocauissent essentq in cor¬
poribus humanis uitam imitati deorum . his ad
illos a quibus essent prefecti reditum facilẽ patere

Expanded text:
adhibuitque liberam contumaciam a magnitudine adhibuitque liberam contumaciam a magnitudine animi ductam, non a superbia, et supremo vitae die de hoc ipso multa disseruit et paucis ante diebus, cum facile posset educi e custodia, noluit, et tum, paene in manu iam mortiferum illud tenens poculum, locutus ita est, ut non ad mortem trudi, verum in caelum videretur escendere. Ita enim censebat itaque disseruit, duas esse vias duplicesque cursus animorum e corpore excedentium: nam qui se humanis vitiis contaminavissent et se totos libidinibus dedissent, quibus caecati vel domesticis vitiis atque flagitiis se inquinavissent vel re publica violanda fraudes inexpiabiles concepissent, is devium quoddam iter esse, seclusum a concilio deorum; qui autem se integros castosque servavissent, quibusque fuisset minima cum corporibus contagio seseque ab is semper sevocavissent essentque in corporibus humanis vitam imitati deorum, is ad illos a quibus essent profecti reditum facilem patere.
Abbreviated transcription (Latin):
possumus nedubitare quin his presit aliquis uel
effeccor si haec nata sunt ut platoniuid&ur uel
sisemper fuerunt ut aris toteli plac& modera
deum non uides. tamen utdeum adinoscis ex o¬
peribus eius : sicex memoria rerum & inuentione
& celeritate motus omniaq pulchritudine uir¬
tutis uim diuinam mentis ad gnoscito.
In quoigiturlo coest credoe quidem in capite. & cur
Qua eestanatura propria puto & sua sed facigneã
& locum & faciem si canimum tibituum. notum
esse opostere &iã sugnores . & locum & formam
Quinni hilsit animis admixtum nihil concr&um
nisi plane inphysicis plumbei sumus:
Q uod cumitasit ceste necse terni. necdiuidi. nec¬
discerpi nec distrahi potest. neinterire igitur
Esteniminteritus quasi discessus & secr&io ac direp¬
tus earum pastium quae ante interitum iunctione
aliquatenebentur
His & talibus rationibus aductus socrates nec patro¬
num quae siuit adiudicium capitis nec iudicibus
supplex fuit

Expanded text:
ossumusne dubitare quin is praesit aliquis vel effector, si haec nata sunt, ut Platoni videtur, vel, si semper fuerunt, ut Aristoteli placet, moderdeum non vides, tamen, ut deum adgnoscis ex operibus eius, sic ex memoria rerum et inventione et celeritate motus omnique pulchritudine virtutis vim divinam mentis adgnoscito. In quo igitur loco est? credo equidem in capite et cur t eius natura? propria, puto, et sua. sed fac igneamt locum et faciem, sic animum tibi tuum notum esse oportere, etiamsi ignores et locum et formam. quin nihil sit animis admixtum, nihil concretumnisi plane in physicis plumbei sumus, quod cum ita sit, certe nec secerni nec dividi necdiscerpi nec distrahi potest, ne interire quidem igitur. est enim interitus quasi discessus et secretio ac diremptus earum partium, quae ante interitum iunctione aliqua tenebantur. His et talibus rationibus adductus Socrates nec patronum quaesivit ad iudicium capitis nec iudicibus supplex fuit
Abbreviated transcription (Latin):
tima: sicad cilescentia uoluptatõ. propter
intuens. magir fortasre la&atur. sed delac̃¬
tatur &iamsenectus proculeas spectans tan¬
tum quantum sat est.
Atilla quanti sunt animuni tam quam emeritis
stipendiis libidinis. ambitionis contentio¬
num. inimicitiarum. cupiditatum om¬
nium. secum esse. secumque ut dicitur
uiuere: si uero hab& aliquod tam quã
pabulum studii atque doctrinae. nihil
est otiosa senectute iucundius
Vid eamus instudio dem&iendi pęne cae¬
li atque terraegalum familiarem pa¬
tristui scipio
Quotiens illum lux noctu aliquid descri
Quid in leui oribus studiis sed tamen acutis :
quam gaudebat bellosuo punico neuius.¬

Expanded text:
opter intuens magis fortasse laetatur, sed delectatur etiam senectus, procul eas spectans, tantum quantum sat est. At illa quanti sunt, animum tamquam emeritis stipendiis libidinis ambitionis, contentionum inimicitiarum, cupiditatum omnium secum esse secumque, ut dicitur, vivere! si vero habet aliquod tamquam pabulum studi atque doctrinae, nihil est otiosa senectute iucundius. videbamus in studio dimetiendi paene caeli atque terrae Gallum familiarem patris tui, Scipio. quotiens illum lux noctu aliquid describquid in levioribus studiis, sed tamen acutis? quam gaudebat Bello suo Punico Naevius
Abbreviated transcription (Latin):
sis. quem tarentum uenisse. I. cam illo appͥ
claudio conssreperio.
Quorsus hoc: ut intelleger&is si uoluptatẽ
aspernariratione & sapientia non possemus
magnam habenda messe senec tuti gratiam.
quae efficer&. ut id non liber& qđ non oposter&
Impedit enim consilium uoluptas. rationi
inimicaest mentis ut tadicam praestrin¬
git oculos. nec hab& ullũ cumuistute cõmerciũ
nuitus feci. ut fostissimiuiri titi flaminii fratrẽ
c. flamininum esenatu eicerem septem
annis postquam consul fuiss&. sed notan
Ille enim cum ess& consul ingallia ex ostatus¬
in conuiuio ascosto est. ut securi ferir& ali¬
quem eorum quiinuinculis essent damna

Expanded text:
sis, quem Tarentum venisse L. Camillo Ap. sis, quem Tarentum venisse L. Camillo Ap. Claudio consulibus reperio. quorsus hoc? ut intellegeretis, si voluptatem aspernari ratione et sapientia non possemus, magnam esse habendam senectuti gratiam, quae efficeret ut id non liberet quod non oporteret. impedit enim consilium voluptas, rationi inimica est, mentis ut ita dicam praestringit oculos, nec habet ullum cum virtute commercium. invitus feci ut fortissimi viri T. Flaminini fratrem L. Flamininum e senatu eicerem septem annis post quam consul fuisset, sed notandam putavi libidinem. ille enim cum esset consul in Gallia exoratusn convivio a scorto est ut securi feriret aliquem eorum qui in vinculis essent, damna
Abbreviated transcription (Latin):
luptatis inpeller&
Stupra ueno eiadulteri etocane
tale flagitium pullis excitari aliis in lecebris.
nihilmente prestabilius dediss&. huic diuin o
muneri acdononihiltam esse inimicum quã
uoluptatem
N ecenim libidine dominante. tẽperantia e
locum esse . neque omnino in uoluptatis
regno. uistutem posse consistere
Quod quo magis intellegi possit. fingere ani¬
mo iubebat tanta incitatum aliquem uo lup¬
tate corporis. quanta percipiposs& maxima
Nemini censebat foredubiũ. quintam diudũ
ita gauder&. Nihi lagitare mente. nihil ra¬
tione. nihil cogitatione consequi poss&
Quo circa nihil esse tam d&estabile quam
Siquidem ea cummaior ess & atq longior om¬
ne animi lumen extinguer&
HACCCuM .C. ΡONtIΟ SACOITE
patrecius a quo caudino p̾lio. Sp. posthu¬
mius .T. u&erius consͥs superatisunt. lo¬
cutum archytam. nearcus tarentinus hos
se am aioribus natu accepisse dicebat . cum qua¬
dem ei sermoni inter fuiss& plato athenien¬

Expanded text:
luptatis impelleret; luptatis impelleret; stupra vero et adulteria et omne tale flagitium nullis excitari aliis illecebris ninihil mente praestabilius dedisset, huic diuino muneri ac dono nihil tam inimicum quam uoluptatem: nec enim libidine dlocum esse, neque omnino in voluptatis regno virtutem posse consistere. quod quo magis intellegi posset, fingere animo iubebat tanta incitatum aliquem voluptate corporis, quanta percipi posset maxima; nemini censebat fore dubium quin tam diu, dum ita gauderet, nihil agitare mente, nihil ratione, nihil cogitatione consequi posset. quocirca nihil esse tam detestabile tamqsi quidem ea, cum maior esset atque longior, omne animi lumen exstingueret. haec cum C. Pontio Samnite, patre eius, a quo Caudino proelio Sp. Postumius T. Veturius consules superati sunt, locutum Archytam Nearchus Tarentinus hospse a maioribus natu accepisse dicebat, cum quidem ei sermoni interfuisset Plato Athenien
Abbreviated transcription (Latin):
agere non possem. sed ut possim facitactauita
Semper eniminhis studiis laboribusque ui¬
uenti. non in tellegitur quando obrepeat
senectus
Ita sensim sine sensu a&as senescit. Nec subi¬
to frangitur. s ed diuturnitate extinguitur
Sequrior terria urtuperanio seneciu¬
tis. quod eam carere dicunt uoluptatibus
Opred arum munus a&atis
Siquidem id aufest anobis quod est in adales¬
centia uitiosissimum
Accipite enim optimi ad alescentes u&erem
orationem architȩ tarentini. magniin pri¬
mis & praedari uiri. quae mihi tradita est
cumessem adalescens tarenticum q maximo
Nullam capitaliorem pestem. quamuo luptatẽ
corporis. hominibus dicebat anatura datam:
cuus uoluptatis auidȩ libidines. temere
& ecfrenate ad potiendũ incitarentur
Hinc patriȩ proditiones. hincrerum publi¬
carum euersiones hinccum hostibus glan¬
destina colloquia nasci
Nullum denique scelus pullum malũ facinus
esse : ad quod suscipiendum. Non lubido uo¬

Expanded text:
agere non possem; sed ut possim facit acta vita. agere non possem; sed ut possim facit acta vita. Semper enim in his studiis laboribusque viventi non intellegitur quando obrepat senectus: ita sensim sine sensu aetas senescit nec subito frangitur, sed diuturnitate exstinguitur. sequitur tertia vituperatio senectutis, quod eam carere dicunt voluptatibus. O praeclarum munus aetatis, si quidem id aufert a nobis, quod est in adulescentia vitiosissimum! accipite enim, optimi adulescentes, veterem orationem Archytae Tarentini, magni in primis et praeclari viri, quae mihi tradita est cum essem adulescens Tarenti cum Q. Maximo. nullam capitaliorem pestem quam voluptatem corporis hominibus dicebat a natura datam, cuius voluptatis avidae libidines temere et effrenate ad potiendum incitarentur. hinc patriae proditiones, hinc rerum publicarum eversiones, hinc cum hostibus clandestina colloquia nasci; nullum denique scelus, nullum malum facinus esse, ad quod suscipiendum non libido vo
Abbreviated transcription (Latin):
suussuum r&in& simenti mancpata est. si
usque adultimum sp̃m dominat᷑ insuos
UteNIM ADOLESCNtEM IN quo EST
senile aliquid. sic senem in quo est aliquid
adalescentis probo
Quod qui sequitur. corpore senexesse poterit
animo num quam erit.
Septimus mihi liber originum est in manibus.
omnia antiquitatis monumenta colligo
causarum in lustrium quascumque defendi
Nuncquamm axime conficio orationes
Ius augurum. pontificium ciuile tracto mul¬
tum &iam graecis litteris utor phitagore o¬
rumque more. exercendȩ memoriae gratia.
quid quoque die dixerim. audierim. egerĩ.
commemoro uesperi
HaEsuN Exercitationes ingenu
haec curricula mentis
In his desudans atque elaborans. corporis ui¬
res non magnopere desidero
Ad sum amicis. uenio insenatum frequens.¬
ultroque adfero res multum &diu cogita¬
tas cas que tueor animiiñ corporis uiribus
Quas si ex equinequirem. tamenme lectulus
meus oblectar&: ea ipsa cogitantem. quae iã

Expanded text:
si ius suum retinet, si nemini emancipata est, si si ius suum retinet, si nemini emancipata est, si usque ad ultimum spiritum dominatur in suos. ut enim adulescentem in quo est senile aliquid, sic senem in quo est aliquid adulescentis probo, quod qui sequitur, corpore senex esse poterit, animo numquam erit. septimus mihi liber Originum est in manibus; omnia antiquitatis monumenta colligo; causarum illustrium, quascunque defendi, nunc cum maxime conficio orationes; ius augurium pontificium civile tracto; multum etiam Graecis litteris utor; Pythagoriorumque more, exercendae memoriae gratia, quid quoque die dixerim audierim egerim commemoro vesperi. hae sunt exercitationes ingeni, haec curricula mentis; in his desudans atque elaborans corporis viris non magno opere desidero. adsum amicis, venio in senatum frequensultroque affero res multum et diu cogitatas easque tueor animi, non corporis viribus. quas si exsequi nequirem, tamen me lectulus meus oblectaret ea ipsa cogitantem, quae iam
Abbreviated transcription (Latin):
Nam haec quoque nisitam quam lumini ole¬
umistilles. extinguntur senectute
Et corpora quidem exercitationum def&iga¬
tione ingrauescunt. animi autem exerci¬
tando leuantur
N AM quos ant caecilius coacus. stul¬
tos senes. hoc significat. credulos. obliuiosos.
dis solutos. quaeuitia sunt non senectutis. sed
in estis ignauiae somni colosae senectutis. ut
p&ulantia. ut libido magis est ad alescentiũ
quam senum nectamen omnium ad ales¬
centium sed non proborum. si cista senilis
stultitia quaedeleratio appellari sol&. senũ
leuium est. Non omnium
Quarruor robustos pilios taxtum
quinque filias tantam domum. tantas diente¬
las appius regebat. & caccus & senex
Intentum enim animum tam quam arcum
habebat. nec languescens succumbebat
senectut e
T enebat non modo auctoritatem. sed &iã
imperium in suos
m&uebant serui. uerebantur liberi carum
omnes habebant.
Vigebat in illo animus patrius disciplina
I taenim senectus honesta est. siscipsa defendit

Expanded text:
nam haec quoque, nisi tamquam lumini olenam haec quoque, nisi tamquam lumini oleum instilles, exstinguuntur senectute. et corpora quidem exercitationum defetigatione ingravescunt, animi autem exercitando levantur. nam quos ait Caecilius comicos stultos senes, hos significat credulos obliviosos dissolutos, quae vitia sunt non senectutis, sed inertis ignavae somniculosae senectutis. ut petulantia, ut libido magis est adulescentium quam senum, nec tamen omnium adulescentium, sed non proborum, sic ista senilis stultitia, quae deliratio appellari solet, senum levium est, non omnium. quattuor robustos filios, quinque filias, tantam domum, tantas clientelas Appius regebat et caecus et senex; intentum enim animum tamquam arcum habebat nec languescens succumbebat senectuti. tenebat non modo auctoritatem, sed etiam imperium in suos: metuebant servi, verebantur liberi, carum omnes habebant; vigebat in illa domo mos patrius et disciplina. Ita enim senectus honesta est, si se ipsa defendit,
Abbreviated transcription (Latin):
taque non modo quod non possumus. sed
nequantum possumus quidẽ cogimun
Atmulti ita sunt in beclli senes. ut nullum of¬
ficii automnino uitae munus exequipossint
At idquidem non proprium senectutis uitium
est. sed commune ualitudinis
Quam fuit in becillus p. africanus filius is
quite adoptauit. quamtenui aut nulla po¬
tius ual&udine.
Quod niita fuiss& alterum illudextitis s&
lu menciuitatis
Ad paternam enimmagnitudinem. animi
doctrina uberior accesserat:
Quidmirum igitur insenibus si ifirmi sint
aliquando cimidneadalescentes quidem
effugere possint¬
R Resis terduol aeli eiscipio se fectu¬
tiest eiusque uitia. diligentia compensanda sunt
Pugnandum tam quam contramorbum sic contra
senetutem. habenda ratio ual&udinis. utendũ
exercitationibus modicis tantum cibi & potio¬
nis adhibendum. utreficiantur uires nopprimant
Necuero corpori solum subueniendum est. sed
mentiatque animo multomagis.

Expanded text:
taque non modo quod non possumus, sed taque non modo quod non possumus, sed ne quantum possumus quidem cogimur. At multi ita sunt imbecilli senes, ut nullum offici aut omnino vitae munus exsequi possint. At id quidem non proprium senectutis vitium est, sed commune valetudinis. quam fuit imbecillus P. Africani filius, is qui te adoptavit, quam tenui aut nulla potius valetudine! quod ni ita fuisset, alterum illud exstitisset lumen civitatis; ad paternam enim magnitudinem animi doctrina uberior accesserat. quid mirum igitur in senibus, si infirmi sunt aliquando, cum id ne adulescentes quidem effugere possint? resistendum, Laeli et Scipio, senectuti est eiusque vitia diligentia compensanda sunt, pugnandum tamquam contra morbum sic contra senectutem, habenda ratio valetudinis, utendum exercitationibus modicis, tantum cibi et potionis adhibendum, ut reficiantur vires, non opprimantur. nec vero corpori solum subveniendum est, sed menti atque animo multo magis.
Abbreviated transcription (Latin):
a&ate ꝓgressi adalescentiam debent re
Cursus est cestus a&atis & unauia naturae.
eaque simplex suaque cuique parcitatis
tempesti uitas estdata : ut & infirmitas puero¬
rum & ferocitas iuuenum & grauitas iam
constantis a&atis & seneitutis maturitas. na¬
turale quiddam habeat quod suo tempore
percipidebeat
Audire te arbitror scipio hospestuus habi¬
tus masinissa quae faciat bodie xcnatusannos
Cum in gressus iterpedibus sit in aequum om¬
nino non ascendere
Cumaut̃ equo. exequo non descendere
nullo imbre. nullo frigore adduci ut capi¬
to opestosit summam esse in eo corporis
siccitatem
Itaque omnia exequi regisofficia & munera
Notest igitur exerutatio & temperantia.
&iam senec tute conseruare aliquid
pristini roboris
Nede sint insenetute uires. nepostulantur
quidem uires a senectute
Ergo & legibus & institutis uacat a&as nr̃a
muneribus iis quoniam possunt sine ui¬
ribus sustineri¬

Expanded text:
aetate progressi adulescentiam debent requirere. aetate progressi adulescentiam debent requirere. cursus est certus aetatis et una via naturae eaque simplex, suaque cuique parti aetatis tempestivitas est data, ut et infirmitas puerorum et ferocitas iuvenum et gravitas iam constantis aetatis et senectutis maturitas naturale quiddam habet, quod suo tempore percipi debeat. audire te arbitror, Scipio, hospes tuus avitus Masinissa quae faciat hodie nonaginta natus annos: cum ingressus iter pedibus sit, in equum omnino non ascendere; cum autem equo, ex equo non descendere; nullo imbri, nullo frigore adduci ut capite operto sit; summam esse in eo corporis siccitatem, itaque omnia exsequi regis officia et munera. Potest igitur exercitatio et temperantia etiam in senectute conservare aliquid pristini roboris. ne sint in senectute vires: ne postulantur quidem vires a senectute. ergo et legibus et institutis vacat aetas nostra muneribus eis quae non possunt sine viribus sustineri. i
Abbreviated transcription (Latin):
naui apud themoprlas on labrione conrs
Sed tamen utuos uid&is non planeme ener¬
uauit non adflixit senectus. non curia
uires meas desiderat. non rostra. non amici
nonclientes. non hospites
Necenimum quam sum ad sensus u&eriilli
laudatoque prouerbio quod mon& matu¬
refieri senem sed iuuelis senex esse
Ego uero meminus diusenem esse mallẽ
quamesse senem antequam essem
Itaque nemo adhuc conuenire me uoluit
qui fuerim occupatos
Atminus habeo uinaium quam ues¬
trum uteruis
Neuos quidem .T. pontii centurionis
uires hab&is
N umid circo est ille praestantior
Moderatio modo uirium ad sit. & tantũ quano¬
tum potest quisquenitatur. neille non mag¬
no desiderio tenebitur uirium
OLYMΡIAE ΡERSTADIuM INCRESSUS
esse milo dicitur. cumhumeris sustiner& bo
Igitur hascorporis. anprthagorȩ tibi ma¬
lisuires in genii dari:
denique stobonoutar edum ad st uimab sit¬
nere quiras
N isi foste adulescentes pueritiam paulum

Expanded text:
navi apud Thermopylas M'. Glabrione consule; navi apud Thermopylas M'. Glabrione consule; sed tamen, ut vos videtis, non plane me enervavit, non afflixit senectus: non curia viris meas desiderat, non rostra, non amici, non clientes, non hospites. nec enimlaudatoque proverbio; quod monet, mature fieri senem, si diu velis senex esse. Ego vero me minus diu senem esse mallem, quam esse senem. antequam essem. Itaque nemo adhuc convenire me potuit, quin fuerim occupatus. At minus habeo virium, quam vestrum utervis. Necvos quidem T.Pontii Centurionis vires habetis. num iccirco est ille praestantior? moderatio mado virium adsit, et tantum, quantum potest, quisque nitatur: nae ille non magno desiderio tenebitur virium. Olympiae per stadium ingressus esse Milo dicitur, cum humeris sustineret. igitur has corporis, an Pythagorae tibi malis vires ingenii dari? denique isto bono utare, dum adsit; cum absitne requiras: nisi forte adulescentes pueritiam, paulum
Abbreviated transcription (Latin):
nos ei sacerdotio prefuit. itabonis esse
uiribus extremo tempore a&atis. ut ad c¬
lescentiam non requi rer&
N ih il necesse est mihi demeipsodicere. quã¬
quam est id quidem senile. a &atique nr̃ae
conceditur
Vid &isne ut apud homerum sepissime nes¬
tor deuistutibus suis praedic&¬
Testiam iam enim a&atem hominum uiue¬
bat Necerat ei uerendum. Neuera predi¬
cans dese. nimis uider&ur aut insolens
aut loquax
Et enim utait homerus. ex eius linqua mel¬
le dulcior fluebat oratio¬
Adquam suauitatem nullis egebat corporis
uiribus
Et tamen dux illae graetiȩ nusquam optat
ut. uacissimiles habeat decem. sed sex
nestoris
breuisit troia peritura
Sedredeo adme
Quastum ago annum & octogesimum
uellem equidem idem posse gloriari qđ crrus
Sed tamen hocqueo dicere
Non me quidem iis esse uiribus quibus aut
miles bello punico aut questor eodẽ bello
aut consulin hispania fuerim aut quadri¬
ennio postcum tribunus militaris depug¬

Expanded text:
nos ei sacerdotio praefuit, ita bonis esse nos ei sacerdotio praefuit, ita bonis esse viribus extremo tempore aetatis, ut adulescentiam non requireret. nihil necesse est mihi de me ipso dicere, quamquam est id quidem senile aetatique nostrae conceditur. videtisne, ut apud Homerum saepissime Nestor de virtutibus suis praedicet? Tertiam enim aetatem hominum videbat, nec erat ei verendum ne vera praedicans de se nimis videretur aut insolens aut loquax. etenim, ut ait Homerus, ex eius lingua melle dulcior fluebat oratio; quam ad suavitatem nullis egebat corporis viribus. et tamen dux ille Graeciae nusquam optat ut Aiacis similis habeat decem, sed ut Nestoris, brevi sit Troia peritura. sed redeo ad me. quartum ago annum et octogesimum: vellem equidem idem posse gloriari quod Cyrus, sed tamen hoc queo dicere, non me quidem eis esse viribus, quibus aut miles bello Punico aut quaestor eodem bello aut consul in Hispania fuerim aut quadriennio post, cum tribunus militaris depug
Abbreviated transcription (Latin):
tis oratio: quam siipse exequinequeas.
possista men scipioni praecipere & laelio
Quidenim est iucundius senectute. stipata
studiis iuuentut is
Annales quidem uires senectute relinquimus
Vt adulescentis doceat. instituat. ad omne
officii munus instruat.
Quo quidem opere quid potest esse prȩcla¬
rius mihiuero & CΝ & p. scpiones
& auitui duo. L. aemilius p. africanus
comitatu nobilium iuuenum fostunati
uidebantur.
Neculli bonarum astium magistri non beati
putandi. quamuis consenuerint uires
atque defeceriint
Et supsa ista defectio uirium adcilescentiȩ
uitis efficitur saepius quam senectutis
Al ibidinosaenim & intemperans adulescen¬
tia eff&um corpus tradit senectuti
CYRUS quidEMAΡΩD ΛΕΝΟfOΝtEM CO
sermone quemmoriens habuit quem admo¬
dum senex ess& negat seumquam sensisse se¬
neccutem suam in becilli orem factam quam
ad alescentia fuiss&
Ego .l. m&ellum memini puer. quicum qua¬
driennio post alterum consulatum ponti

Expanded text:
tis oratio, quam si ipse exsequi nequeas, tis oratio, quam si ipse exsequi nequeas, possis tamen Scipioni praecipere et Laelio. quid enim est iucundius senectute stipata studiis iuventutis? An ne illas quidem viris senectuti relinquimus, ut adulescentis doceat, instituat, ad omne offici munus instruat? quo quidem opere quid potest esse praeclarius? mihi vero et Cn. et P. Scipiones et avi tui duo L. Aemilius et P. Africanus comitatu nobilium iuvenum fortunati videbantur, nec ulli bonarum artium magistri non beati putandi, quamvis consenuerint vires atque defecerint. etsi ipsa ista defectio virium adulescentiae vitiis efficitur saepius quam senectute; libidinosa enim et intemperans adulescentia effetum corpus tradit senectuti. Cyrus quidem apud Xenophontem eo sermone, quem moriens habuit, cum admodum senex esset, negat se umquam sensisse senectutem suam imbecilliorem factam quam adulescentia fuisset. ego L. Metellum memini puer, qui, cum quadriennio post alterum consulatum pontif
Abbreviated transcription (Latin):
Quod est: eodec& uti & quicquidagas age¬
re prouiribus
Quacenim uoxpotest esse contecop¬
tior. quam milonis cõtoniate
Qui cumiam senexess& athl&asque se exer¬
centes incurriculo uider&. aspexisse lacer¬
tossuos dicitur. in lacrimansque dixisse:
athi quidem. mostui iam sunt.
N on uero tamisti quamtuipse nugator.
N eque enim exte umquames nobilitatus
sed ex late ribus & lacestistuis
Nihil sextus emilius tale nihil multis an¬
nis antetitus coruncanius. Nihil modo
p crassus : a quibus iura ciuibus praescri¬
bebantur. quorumusque ad extremum
sp̃m est prouecta prudentia
Orator m&uone languescat senectute
Est enimmunus eius non ingeniisolum
sed laterum &iam &uirium omnino
canorum illud in uoce: splendescit &iã
nescio quo pacto insenectute
Quod equidem adhuc non amisi: & uid&is an
Sed tamenest decorus senis sermo. qui&us
& remissus. facitque persepe ipsa sibi
audientiam disestisenis compta & mi¬

Expanded text:
quod est, eo decet uti et quidquid agis agequod est, eo decet uti et quidquid agis agere pro viribus. quae enim vox potest esse contemptior quam Milonis Crotoniatae? qui cum iam senex esset athletasque se exercentis in curriculo videret, aspexisse lacertos suos dicitur illacrimansque dixisse, at hi quidem mortui iam sunt. non vero tam isti, quam tu ipse, nugator, neque enim ex te umquam es nobilitatus, sed ex lateribus et lacertis tuis. nihil Sex. Aelius tale, nihil multis annis ante Ti. Coruncanius, nihil modo P. Crassus, a quibus iura civibus praescribebantur, quorum usque ad extremum spiritum est provecta prudentia. Orator metuo ne languescat senectute, est enim munus eius non ingeni solum, sed laterum etiam et virium. omnino canorum illud in voce splendescit etiam nescio quo pacto in senectute, quod equidem adhuc non amisi, et videtis annos. sed tamen est decorus seni sermo quietus et remissus, facitque persaepe ipsa sibi audientiam diserti senis composita et mi
Abbreviated transcription (Latin):
& diliguntur. si cadulescentes senum prae¬
ceptis gaudent. quibus aduistutum
studia ducuntur
N ec minus intellego meuobis. quam mihiuos
esse iucundos
Seduid&is. ut senectus non modo languida
atque iners non sit. uerum &iam sit ope¬
rosa & semper agens aliquid & moliens
Tale scilic& quale cuiusque studium in su¬
periore uita fuit
quid quieriam addiscunt aliquid
ut & solonem uersibus gloriantem uide¬
mus. quise cotidie aliquid ad discentem
dicit senem fieri. ut ego feci quilitteras
graetas senex didici:
Quas quidem sic auide arripui. qua si
diuturnam sitim explere cupiens. ut ea ipsa
mihiessent nota quibus menuncexemplis uti
Quodcum fecisse socratem in fidibus audirẽ
uellem equidem &iam illud discebant enim fi¬
dibus antiqui. sed in litteris ceste elabora ui
Neonunc quidem uires desidero adulescentis.
hisenim eratlocus alter
Diuitias senectutis. non plus quam adulescen¬
tis tauri aut elefanti desiderabam:

Expanded text:
et diliguntur, sic adulescentes senum praeet diliguntur, sic adulescentes senum praeceptis gaudent, quibus ad virtutum studia ducuntur; nec minus intellego me vobis quam mihi vos esse iucundos. sed videtis, ut senectus non modo languida atque iners non sit, verum etiam sit operosa et semper agens aliquid et moliens, tale scilicet, quale cuiusque studium in superiore vita fuit. quid, qui etiam addiscunt aliquid, ut et Solonem versibus gloriantem videmus, qui se cotidie aliquid addiscentem dicit senem fieri. et ego feci, qui litteras Graecas senex didici, quas quidem sic avide arripui quasi diuturnam sitim explere cupiens, ut ea ipsa mihi nota essent, quibus me nunc exemplis uti quod cum fecisse Socratem in fidibus audirem, vellem equidem etiam illud, discebant enim fidibus antiqui, sed in litteris certe elaboravi. ne nunc quidem viris desidero adulescentis, is enim erat locus alter de vitiis senectutis, non plus quam adulescens tauri aut elephanti desiderabam.
Abbreviated transcription (Latin):
non percipiendis. non condendis fructibus.
Sedidem in eis elaborant. quae suunt ni
Serit arbores quae alteri saeculo prosint¬
utait statius nr̃ in sine ꝓhebis
Ne uero dubitat agricola quamuissit senex
quaerenti cuiserat respondere. disinmor¬
talibus qui me non accipere modo haec
am aioribus uoluerunt. sed &iã posteris ꝓdere
Etmelius caecilius desene alteri słoꝓspicente :
Quam illud idem edepol senectus sinihil
quicquam aliud uitii ad postes tecũ cũ aduenis¬
unum id satest. quod diuuiuendo multa
qua e non uolt uid& : & multa fostasse quȩ
uolt : atque in eaquȩ non uolt
Saepe&iam adulescentia in currit.
Illud ueroidem caecilius uitiosius: tum equi¬
deminsenecta hoc deputo miserrimum.
sentire ea a&ate esse odiosum alteri iucun¬
dum potius quam odio sum
Vtenimadclescentibus bonaindole p̃ditis
sapientessenes delectantur. leuiorque fit
senectus eorum. qui aiuuentute coluntur

Expanded text:
non percipiendis, non condendis fructibus. non percipiendis, non condendis fructibus. sed idem in eis elaborant, quae sciunt niserit arbores, quae alteri saeclo prosintut ait Statius noster in Synephebis. nec vero dubitat agricola, quamvis sit senex, quaerenti cui serat respondere: dis immortalibus, qui me non accipere modo haec a maioribus voluerunt, sed etiam posteris prodere. et melius Caecilius de sene alteri saeculo prospiciente, quam illud idem: edepol, senectus, si nil quicquam aliud viti adportes tecum, cum advenisunum id sat est, quod diu vivendo multa quae non volt videt. Et multa fortasse quae volt, atque in ea, quae non volt, saepe etiam adulescentia incurrit. illud vero idem Caecilius vitiosius: tum equidem in senecta hoc deputo miserrimum, sentire ea aetate eumpse esse odiosum alteri. iucundum potius quam odiosum! ut enim adulescentibus bona indole praeditis sapientes senes delectantur, leviorque fit senectus eorum qui a iuventute coluntur
Abbreviated transcription (Latin):
ga edias fecit:
Quod propterstudium cum remneglege¬
re familiarem uider&ur. afiliis iniudi¬
ciumuocatus est: utquem ad modum nr̃o
more male remgerentibus patribus bo¬
nis interdici sol&. sicillum quasi desipien¬
tem are familiari remouerent iudices:
T um senex dicitur eam fabulam quam in
manibus habebat & proxime scripserat
oedipum coloneum recitasse iudicibus.
quaesisseque num illud carmen desipientis
uider&ur
Quorecitato sententiis iudic ũ est liberatus
monidem stesicorum. num quos ante dixi
philosophorum principes prcͥagoram
democritum. numplatonem. Numxeno¬
craten. Numpostea tenonem. deantem.
aut eum quemuos &iam uidistis romae
diogenem stoicum. coegit in suis studiis
obmutiscere senectus : anin omnibusstu¬
diorum agitatio uitae aequalis fuit.
age ut ista diuina studia omittamus pos¬
sum nominare ex agro sabino rusticos
romanos uicinos & familiares meo s.
quibus absentibus numquam fere ulla
inagro maiora opera fiunt. non serendis.

Expanded text:
goedias fecit; quod propter studium cum rem neglegere familiarem videretur, a filiis in iudicium vocatus est, ut, quem ad modum nostro more male rem gerentibus patribus bonis interdici solet, sic illum quasi desipientem a re familiari removerent iudices. tum senex dicitur eam fabulam quam in manibus habebat et proxime scripserat, Oedipum Coloneum, recitasse iudicibus quaesisseque num illud carmen desipientis videretur, quo recitato sententiis iudicum est liberatus.mo- niden Stesichorum, num quos ante dixi philosophorum principes, Pythagoram Democritum, num Platonem Xenocraten, num postea Zenonem Cleanthem, aut eum, quem vos etiam vidistis Romae, Diogenem Stoicum coegit in suis studiis obmutescere senectus? An in omnibus studiorum agitatio vitae aequalis fuit? Age, ut ista divina studia omittamus, possum nominare ex agro Sabino rusticos Romanos, vicinos et familiaris meos, quibus absentibus numquam fere ulla in agro maiora opera fiunt, non serendis,
Abbreviated transcription (Latin):
Dixi in eo libro quem derebus rusticis scripsi
dequa doctus esiodus neuerbum quidem fec̃
cum decultura agriscriber&
At homerus quimultis & mihi uid&ur an¬
te sacculis fuit. laestam lenientem deside¬
rium quod capiebat efilio. colentẽ agrũ
& eum stercorantem facit
NEc uero secensus solum. et pra¬
tis & uineis. & arbustis. res rusticȩ l&ȩ sunt
sed ostis &iam & pomariis. tum pecudum
pastu. & apium ex aminibus. florum om¬
nium uari&ate
N ec consitiones modo deleitant. sed &ĩam.
insitiones. quibus nihil inuenit agricul¬
tura sollestius
Possum persequi permulta oblectamenta
rerum rusticarum
Sed ea ipsa quaedixi. sentio fuisse longiora:
ignosc&is autem
Nam astudio rerum rusticarum pro uectus sum.

Expanded text:
dixi in eo libro, quem de rebus rusticis scripsi. dixi in eo libro, quem de rebus rusticis scripsi. De qua doctus Hesiodus ne verbum quidem fecit, cum de cultura agri scriberet. At Homerus, qui multis ut mihi videtur, ante saeculis fuit, Laertam lenientem desiderium, quod capiebat e filio, colentem agrum et eum stercorantem facit. nec vero segetibus solum et pratis et vineis et arbustis res rusticae laetae sunt, sed hortis etiam et pomariis, tum pecudum pastu, apium examinibus, florum omnium varietate. nec consitiones modo delectant, sed etiam insitiones, quibus nihil invenit agri cultura sollertius. possum persequi permulta oblectamenta rerum rusticarum, sed ea ipsa quae dixi sentio fuisse longiora. ignoscetis autem, nam et studio rerum rusticarum provectus sum
Abbreviated transcription (Latin):
caest. &nisi fulta est festur ad terram
eadem ut se crigat clauiculis suis quasiu
manibus quicquid est nacta compleccitur
Quam serpentem multiplic lapsu & erra¬
tico ferro amputans coerc& arsagricolarum
nes ilues cat sarmentis. & in omnes pastes nimia
fundatur
Itaque in eunte uere. in iis quaerelicta sunt ex¬
istit tamquam ad asticulos sarmentorum ea
quae gemma dicitur. a qua oriens uua seosten¬
dit. quae & suco terrȩ . & calore solis auges¬
cens. primo est peracerba gustatu. de in matu¬
rata dulcesut: uestitaque pampinis. nec modico
tempore car& animios solis defendit ardores:
sed &iam cultura &natura ipsa delectat : ad¬
miniculorum ordines. capitum iugatio. reli¬
gatio & propagatio uitium. sarmentorum ea
quam dixi aliorum amputatio. aliorum im¬
missio
quideco mnicationes: quid fossiones
agri. repastinationesque proferam. quibus
fit multo terra faecundior: quid deutilitate
loquar stercorandi

Expanded text:
ca est et, nisi fulta est, fertur ad terram, ca est et, nisi fulta est, fertur ad terram, eadem, ut se erigat, claviculis suis quasi manibus quidquid est nacta complectitur, quam serpentem multiplici lapsu et erratico, ferro amputans coercet ars agricolarum, ne silvescat sarmentis et in omnis partis nimia fundatur. itaque ineunte vere in eis quae relicta sunt exsistit tamquam ad articulos sarmentorum ea quae gemma dicitur, a qua oriens uva se ostendit, quae et suco terrae et calore solis augescens primo est peracerba gustatu, dein maturata dulcescit vestitaque pampinis nec modico ttepore caret et nimios solis defendit ardores. etiam cultura et natura ipsa delectat: adminiculorum ordines, capitum iugatio, religatio et propagatio vitium, sarmentorum ea, quam dixi, aliorum amputatio, aliorum immissio. quid ego irrigationes, quid fossiones agri repastinationesque proferam, quibus fit multo terra fecundior? quid de utilitate loquar stercorandi?
Abbreviated transcription (Latin):
q uaecum gremio mollito acsubacto sparsum
semen excepit primum id oca: uitum co¬
hib& ex quo occatio quachocefficit nominata est
De inte pefactum uapore & compressusuo dif¬
fundit &elicit herbescentem exeouiridita¬
tem qua enixa fibris stirpium sensim adoles¬
cit culmoque recta geniuilato uaginis
iam quasi pubescens induditur
E quibus cum emersit. fundit frugem spici
ordine structo & contraauium minorum
morsus. munitur uallo aristarum
Quidego uitium ostus. satus. incrementa
comme morem
Satiari delectatione non possum. ut meae
sen ectutis re qui&em oblectamentũq noscatis
Omitto enim uim ipsamomnium quae gene¬
rintur & erra. quae efficitantulo grano
autex acini uinaceo. alitexc&erarum frugũ
aut stirpium minutissimis seminibus tan¬
tos truncos ramosque procre&a
Malleoli plantȩ. sarmenta. uites. radices.¬
propagines
Nonne eaefficiunt ut quem uis cum admira¬
tione delectenti
Uitis quidem quȩNAtURA CADU¬

Expanded text:
quae cum gremio mollito ac subacto sparsum quae cum gremio mollito ac subacto sparsum semen excepit, primum id occaecatum cohibet, ex quo occatio quae hoc efficit nominata est; deinde tepefactum vapore et compressu suo diffundit et elicit herbescentem ex eo viriditatem, quae nixa fibris stirpium sensim adolescit culmoque erecta geniculato vaginis iam quasi pubescens includitur; e quibus cum emersit, fundit frugem spici ordine structam et contra avium minorum morsus munitur vallo aristarum. quid ego vitium ortus satus incrementa commemorem? satiari delectatione non possum, ut meae senectutis requietem oblectamentumque noscatis. omitto enim vim ipsam omnium quae generantur e terra, quae ex fici tantulo grano aut ex acini vinaceo aut ex ceterarum frugum aut stirpium minutissimis seminibus tantos truncos ramosque procreet; malleoli plantae sarmenta viviradicpropagines nonne efficiunt ut quemvis cum admiratione delectent? vitis quidem quae natura cadu
Abbreviated transcription (Latin):
At quieos omnes quos commemoraui. his¬
studiis flagrantis senes uidimus
M.uero c&egum̃ quem recte suadã medul¬
lam dixit ennius quanto studio exerceri
indicendo uidebamus &iam senem
Quaesuxt iertur epularuoo. aut
ludorum auts costorum uoluptates cũ his
uoluptatibus comparandę
At qui haec quidem studia doctrinȩ. quae
quidem prudentibus & bene institutis pa¬
riter cum a&ate crescunt. ut honestum il¬
lud solonis sitqđ aituersiculo quodam
ut antedixi senescere se multa indies ad¬
discentem
Qua uoluptate animi. nulla ceste potest
esse maior
UEMONUNC ADuOLUptATES AGRICOLA¬
rum quibus ego in credibiliter delector
quae neculla impediuntur senectute. &
mihi ad sapientis uitam proxime uidentur
acce dere
Habent &iamrationem cum terra. quaenũ¬
quam recusat imperium. Necum quam si¬
ne usura reddit quod accepit sed alias mi¬
nore plerum que maiore cum fenore.
quam quam me quidem non fructus modo
sed &iam ipsius terrae uis acnatura delectat

Expanded text:
atque eos omnis, quos commemoravi, histudiis flagrantis senes vidimus. M. vero Cethegum, quem recte suadae medullam dixit Ennius, quanto studio exerceri in dicendo videbamus etiam senem! quae sunt igitur epularum aut ludorum aut scortorum voluptates cum his voluptatibus comparandae? atque haec quidem studia doctrinae, quae quidem prudentibus et bene institutis pariter cum aetate crescunt, ut honestum illud Solonis sit, quod ait versiculo quodam, ut ante dixi, senescere se multa in dies addiscentem, qua voluptate animi nulla certe potest esse maior. venio nunc ad voluptates agricolarum, quibus ego incredibiliter delector, quae nec ulla impediuntur senectute et mihi ad sapientis vitam proxime videntur accedere. habent enim rationem cum terra, quae numquam recusat imperium nec umquam sine usura reddit quod accepit, sed alias minore, plerumque maiore cum faenore; quamquam me quidem non fructus modo, sed etiam ipsius terrae vis ac natura delectat.
Abbreviated transcription (Latin):
nus quae quidem &iam in sabinis persequi
soleo conuiuium que uicinorum cotidie
compleo. quod ad multam noctem quãmaxi¬
me possumus uario sermone ꝓducimus
At non est uoluptatum tantaquasi titillatio
insenibus : credo. sedne desideratio quidem
Nihilaute mest molestum quod non desideres
Bene sophodes cum exeo quidam iam ad fecto¬

Expanded text:
iam in Sabinis persequi soleo conviviumque vicinorum cotidie compleo, quod ad multam noctem quam maxime possumus vario sermone producimus. At non est voluptatum tanta quasi titillatio in senibus. credo, sed ne desideratio quidem; nihil autem est molestum quod non desideres. bene Sophocles, cum ex
Abbreviated transcription (Latin):
tanatus tot enim uixit ennius. ita ferebat
duo quaemaxima putantur nonera pau¬
pestatem. & senectutem. ut eispene delec
mo quattuor repperio causas. cur senectus
Alteram. quod corpus facit infirmius
Testiam quod priu& omnib fereuoluptatib
Quastam. quod haud procul absit amoste
Carum si plac& causarum. quanta quã que
sit iusta una quae que uideamus
Arebus gerendis senectus abstrahit
Quibus  aniis quae iuuentute geruntur &
uiribus  Nullae neigitur ressunt similes.
quae uel infirmis corporibus animo tamen
ad ministrentur : Nihilergo agebat
quintus maximus : nihil .I. paulus pa¬
tertuus. socer optimiuiri filiimei c&e¬
risenes. fabricii. custii. coruncanii. cum
rem. p̾ consilio & auctoritate defende¬
bant. nihilagebant ad appii claudii se¬
nectutem accedebat &iam ut caecus ess&
Tamen is cum sententia senatus inclinar&
ad pacem cum prrrho foedusque facien
persecutus est ennius
E & eraque grauissime

Expanded text:
ta natus, tot enim vixit Ennius, ita ferebat ta natus, tot enim vixit Ennius, ita ferebat duo quae maxima putantur onera, paupertatem et senectutem, ut eis paene delemo, quattuor reperio causas cur senectus  alteram, quod corpus faciat infirmius; tertiam, quod privet omnibus fere voluptatibus; quartam, quod haud procul absit a morte. earum, si placet, causarum quanta quamque sit iusta una quaeque videamus. A rebus gerendis senectus abstrahit. quibus? An eis, quae iuventute geruntur et viribus? nullaene igitur res sunt seniles, quae vel infirmis corporibus animo et mente administrentur? nihil ergo agebat Q. Maximus, nihil L. Paulus, pater tuus, socer optimi viri fili mei? ceteri senes, Fabricii Curii Coruncanii, cum rem publicam consilio et auctoritate defendebant, nihil agebant? ad Appi Claudi senectutem accedebat etiam ut caecus esset; tamen is, cum sententia senatus inclinaret ad pacem cum Pyrrho foedusque faciendpersecutus est Ennius:i? ceteraque gravissime,