comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rodul fꝰ exercitũ non modo exfran¬
cia duin ex om̃i coger& burgun¬
dia in suo se regno suscepit : datis
induciis lothariensib: usq: Kalen¬
das octobris sequentis anni¬
tho tantũ ex his quise rodulfo
cõmis erant ad hȩ inricũ defecit:
Uiuil gericus ep̃s tabrenã ut recepit
euertit: Camaracus male ꝓuiso
conflagrauit incendio. Alter
rodulfus cis alpinȩ galliae rex
gario conflixit eumq: deuicit
ubi mille quingenti uiri cecidisse
dicuntur: Seulfo archiepõ archi¬
epis copalis infula. quae palliũ no¬
minatur : ab iohanne papa transmit¬
titur Multitudo anglorũ limina
scĩ petri orationis grã petenciũ inter
alpes a sarra cenis trucidant᷑ Dado
uirdunensiũ episcopꝰ obiit & epis¬
copatus eius hugoni ab rodulso
rege conceditur quiq presbiter
remis ab seulfo archiepõ consecrat᷑
ΛΝΟ dcccC xx iiii incipiente
fit ex actio ꝑfranciã pecunia
collaticiae. quae nord mannis
pacto pacis daretur & rodulfus

Expanded text:
Rodulfus exercitum non modo e FranRodulfus exercitum non modo e Francia, quin ex omni congerat Burgundia, in suo se regno recepit, datis induciis Lothariensibus usque Kalendas Octobris anni sequentis. Otto tantum ex his qui se Rodulfo commiserant, ad Heinricum defecit. Wigericus episcopus Zabrenam ut recepit, evertit. Camaracus male proviso conflagravit incendio. Alter Rodulfus Cisalpinae Galliae rex, gario conflixit, eumque devicit; ubi mille quingenti viri cecidisse dicuntur. Seulfo archiepiscopo archiepiscopalis infula, quae pallium nominatur, ab Johanne papa transmittitur. Multitudo Anglorum limina sancti Petri orationis gratia petentium inter Alpes a Sarracenis trucidatur. Dado Virdunensium episcopus obiit, et episcopatus ejus Hugoni ab Rodulfo rege conceditur, quique presbiter Remis ab Seulfo archiepiscopo consecratur. Anno DCCCCXXIV incipiente, fit exactio per Frantiam pecuniae collaticiae, quae Nortmannis pacto pacis daretur; et Rodulfus
Abbreviated transcription (Latin):
obsidib ab eis acceptis laudunũ ad u¬
xorẽ suã reuertit᷑ Interea nordman¬
nis quosdã pagos nr̃os trans isarã &
nostratib: eoꝵ t̃ra dep̃dantib crebris
alt̃natim directis legationib pacẽ
heribto comiti & seułfo archiep̃o pol¬
licent᷑ ceterisq francis quicũ ipsis contra
nordmannos sedebant: si tamen eis t̃ra
daretur. quã spatiosã petebant ultra
sequanã Rodulfo interea rege ut
dictũ est laudunũ reuerso obsides
illi mittunt & inducias ab eo usq ad
mediũ maiũ accipiunt: Dum haec ge¬
runt᷑ hein ricꝰ inuitantib: sẽgis lebto
comite & rot gario treuirorũ p̃sule
qui necdũ se rodulso subdiderant:
rhenũ transmisisse regnũ lotharui de¬
p̃dari nuntiant᷑ De populatus est
autẽ quod int̃ rhenũ & mosellã int̃¬
iac& gregũ armentorũq ad duc¬
tione: acceterarũ opũ exhaustu.
cum plurimorũ quoq uiuentutis
captiuitate. Quiq audito quod

Expanded text:
obsidibus ab eis acceptis, Laudunum ad uobsidibus ab eis acceptis, Laudunum ad uxorem suam revertitur. Interea Nortmannis quosdam pagos nostros trans Isaram, et nostratibus eorum terram depraedantibus, crebris alternatim directis legationibus, pacem Heriberto comiti et Seulfo archiepiscopo pollicentur, ceterisque Francis qui cum ipsis contra Nortmannos sedebant, si tamen eis terra daretur, quam spaciosam petebant ultra Sequanam. Rodulfo interea rege, ut dictum est, Laudunum reverso, obsides illi mittunt, et inducias ab eo usque ad medium Maium accipiunt. Dum haec geruntur, Heinricus, invitantibus se Gisleberto comite et Rotgario Trevirorum praesule, qui necdum se Rodulfo subdiderant, Rhenum transmisisse regnumque Lotharii depraedari nuntiatur. Depopulatus est autem quod inter Rhenum et Mosellam interjacet, gregum armentorumque abductione ac ceterarum opum exhaustu, cum plurimorum quoque juventutis captivitate. Quique, audito quod
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat data: Partem qͦq ipsius t̃re
rex cũ frantis quia ipsi nordmanni pace
quã pepigerant ꝓpt̃ ꝓmissiones karoli
qui eis lat̾itudinẽ tre pollicitus fuerat:
infringot cedib & igne deuastat:
hisuͦ eũ rebus intentum legat ade unt
lothariensiũ sesuaq: ipsi subdere spon¬
dentiũ. Quorũ legatione reuocuc
abhac deuastacione cũ primatũ qui
secũ aderant consilio : lothariensib
obuiã ꝑgit hugo ne & hȩribio comitib
adp̃sidiũ patriae transis arã relictis
Totharenses illi obuã iuxta mosomũ
ueniunt & uxor ipsius nomine emma
regis rotbtifilia remis interim ab
seulso Archi p̃sule consecrat᷑ regina
Roduł fꝰ aplurimis lothariensiũ susceptꝰ
in regno. pecitura uui gerico mecten¬
siũ episcopo. receptũ ire quoddã cas¬
trũ in pagũ elisatiũ nomine ⁊abrenã:
lbi toto pene demoratꝰ autunno. castel¬
lanis quia trans rhenenses erat. auxiliũ
abherico frustra expectantib tandẽ

Expanded text:
fuerat data. Partem quoque ipsius terrae fuerat data. Partem quoque ipsius terrae rex cum Francis, quia ipsi Nortmanni pacem quam pepigerant, propter promissiones Karoli, qui eis latitudinem terrae pollicitus fuerat, infregere, caedibus et igne devastat. His vero rebus eum intentum legati adeunt Lothariensium, se suaque ipsi subdere spondentium. Quorum legatione revocatus ab hac devastatione, cum primatum qui secum aderant consilio Lothariensibus obviam pergit, Hugone et Heriberto comitibus ad praesidium patriae trans Isaram relictis. Lotharienses illi obviam juxta Mosomum veniunt, et uxor ipsius nomine Emma, regis Rotherti filia, Remis interim ab Seulfo archipraesule consecratur regina. Rodulfus a plurimis Lothariensium susceptus in regno, petitur a Wigerico. Metensium episcopo, receptum ire quoddam castrum in pagum Elisatium nomine Zabrenam. Ubi toto pene demoratus autumno, castellanis, quia Transrhenenses erant, auxilium ab Heinrico frustra expectantibus, tandem
Abbreviated transcription (Latin):
mo p̃dat᷑ Cuius castris suꝑ uenientes
fideles heribti qui ꝑ cast ella remanse¬
rant aduinctissibi rodulfo priuigno
rot geri& in grobanno comitib: p̃dã
ingentẽ eripuer̃. & captiui mille
ibidẽ liberati sunt: Quo cognito rage¬
noldꝰ exagitatus furore: in pagu
atrabatens ẽ p̃datũ ꝓgreditur: Cui
obuius factus comes ad elelmꝰ: sex¬
centos ex eis strauit. ceteris fuga ꝓ¬
lapsis: Cum quib: rage nolđ admuni¬
tionũ suarũ ꝓperat refugia. indeq:
quantas potest exercere non desinit
p̃das & latrocinia. Quib: urgentib:
causis rodulfꝰ rex abhugone filio
rotbti accitus debur gundia uenit
ad cõpendiũ suꝑ isarã & audito quod
nor mandni pagũ beluacensem dep̃¬
dabant᷑ illo transut cũ seulfo archi¬
epis copo ⁊ heribto comite aliisq: quib:¬
dã & electis uiris fortib: ita fluuio
transito : ingressus ẽ. t̾rã quaedudũ
nord mannis ad fidẽ xp̃i uenientib:
ut hanc fidẽ colerent. & pacẽ haberes

Expanded text:
mo, depraedatur. Cujus castris supervenientes mo, depraedatur. Cujus castris supervenientes fideles Heriberti qui per castella remanserant, adjunctis sibi Rodulfo privigno Rotgeri et Ingobranno comitibus, praedam ingentem eripuerunt, et captivi mille ibidem liberati sunt. Quo cognito, Ragenoldus exagitatus furore, in pagum Atrabatensem praedatum progreditur; cui obvius factus comes Adelelmus, sexcentos ex eis stravit, ceteris fuga prolapsis. Cum quibus Ragenoldus ad munitionum suorum properat refugia, indeque quantas potest exercere non desinit praedas et latrocinia. Quibus urgentibus causis, rex Rodulfus ab Hugone filio Rotberti accitus, de Burgundia venit ad Compendium super Isaram; et audito quod Nortmanni pagum Belvacensem depraedabantur, illo transiit cum Seulfo archiepiscopo et Heriberto comite aliisque quibusdam et electis viris fortibus. Itta , fluvio transito, ingressus est terram, quae dudum Nortmannis ad fidem Christi venientibus, ut hanc fidem colerent et pacem haberent,
Abbreviated transcription (Latin):
reseder̃ : Tuncq karolo trans mosã
refugiente : rodulfũ cunctieligunt: Ro¬
dulfus filius richardi rex apud urbẽ
suessonicã constituit᷑ & heribtꝰ comes
bernardũ consobrinũ suũ cũ aliis legatis
consiliũ quod ꝑ illos agebat᷑ ut fertur
ignorantib ad karolũ dirigit. qui a¬
beis dẽ sacramentis ꝑsuasus: adheribtũ
cũ paucis ꝓficiscit᷑. Quiq eũ in castello
suo suꝑ somnã apud scm̃ quintinũ susce¬
pit. indeq: his quicũ eo uenerant remis¬
sis Rarolũ in quandã munitionẽ suã quȩ
uocat᷑ castellũ theoderici. suꝑ mat̾nã
flu uiũ deducifecit. ibiq illũ subminis¬
tratis uic tui necessariis. sub custodia
detinuit: & sic ipse rodulfũ regẽ inbur¬
gundiã ꝓsecutus est. Interea ragenolđ
princeps nor dmannorũ qui influuio
ligeri uersab ant᷑ Karoli frequentib:
missis iam pridẽ excitꝰ franciã trans
sisarã coniunctis sibi plurimis ex rodo¬

Expanded text:
resederunt. Tumque Karolo trans Mosam resederunt. Tumque Karolo trans Mosam refugiente, Rodulfum cuncti regem eligunt. Rodulfus filius Richardi rex apud urbem Suessonicam constituitur. Et Heribertus comes Bernardum, consobrinum suum, cum aliis legatis, consilium quod per illos agebatur, ut fertur, ignorantibus, ad Karolum dirigit. Qui ab eisdem sacramentis persuasus, ad Heribertum cum paucis proficiscitur, quique eum in castello suo super Somnam apud Sanctum Quintinum suscepit, indeque his qui cum eo venerant remissis, Karolum in quandam munitionem suam, quae vocatur Castellum Theoderici, super Maternam fluvium deduci fecit, ibique illum, subministratis victui necessariis, sub custodia detinuit; et sic ipse Rodulfum regem in Burgundiam prosecutus est. Interea Ragenoldus, princeps Nortmannorum qui in fluvio Ligeri versabantur, Karoli frequentibus missis jampridem excitus, Franciam trans Isaram, conjunctis sibi plurimis ex Rodo
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ armatis his qui cũ eo erant: contra
ꝓcessit: Cõmissoq: p̃lio : multis exu¬
traq parte cadentib: rotbtus quoq
rex lanceis ꝑfossus: cecidit: Hita men
quierant ex parte rotbti. hugoscilic&
filius ipsius & heribtus cũ c&eris uicto¬
ria potiti: Karolũ cũ lothariensib
infugam uerter̃ sed ob mortẽ regis
sui rotbti : eos ꝑsequi destiter̃. Campũ
uͦ optinuer̃ spoliaq ab eis maxime
autẽ rusticanis. & ex sues sonicae urbis
suburbio confluentib direpta sunt
Lotharienses deniq ꝑditis multis an-¬
gariis quas rot garius comes accipi¬
ens in laudunũ castrũ ab duxit. relic¬
toq: in regnũ franciae Karolo : reuer¬
tunt᷑ ad sua: Karolus dehinc herib¬
tũ comitẽ seulfũ archiepis copũ.
c& erosq regni primates multis lega¬
tionib: ut ad se reuertant᷑ exorat :
Quod illi renuentes ꝓrodulfo inbur¬
gundiã transmiser̃  Qui ocius cum
multa suorũ manu : illis occurrit: Au¬

Expanded text:
vero armatis his qui secum erant, contra vero armatis his qui secum erant, contra processit; commissoque praelio, multis ex utraque parte cadentibus, Rotbertus quoque rex lanceis perfossus cecidit. Hi tamen, qui erant ex parte Rotberti, Hugo scilicet ipsius filius, et Heribertus cum ceteris, victoria potiti, Karolum cum Lothariensibus in fugam verterunt; sed ob mortem regis sui Rotberti eos persequi destiterunt, campum vero obtinuerunt spoliaque ab eis, maxime autem a rusticanis et ex Suessonicae urbis suburbio confluentibus, direpta sunt. Lotharienses denique, perditis multis angariis, quas Rothgarius comes accipiens in Laudunum castrum abduxit, relictoque infra regnum Franciae Karolo, revertuntur ad sua. Karolus dehinc Heribertum comitem, Seulfum archiepiscopum, ceterosque regni primates, multis legationibus ut ad se revertantur exorat; quod illi renuentes, pro Rodulfo in Burgundiam transmiserunt, qui otius cum multa suorum manu illis occurrit. Au
Abbreviated transcription (Latin):
Vbi sei nuicẽ pauer̃ & pacta amicitia :
datisq: ab alterutro munerib: disces¬
ser. Vbi etiam quidã lotharienses
deder̃ obsiues & in ducias a rotbto
acceper̃ usq kalendas octobris
Nord mantu aquitaniã aruerniamq̃:
dep̃dant᷑ Contra quos uuillel mꝰ dux
a quitaniorũ & ragemundus pugnauer̃
& cesa sunt ibi exnord mannis: duo de¬
cim milia: Boso filius richardi ricuinũ
in lecto languentẽ occidit. Karolus
cũ suis lothariensib inducias quas nuꝑ
a rotbto acceperat infringentib mosã
transiens: ad atiniacũ uenit & anteꝗ
rotbtus suos fideles adunare potuis s&
suꝑ axonã insperate ubi rotb̃tũ subur.¬
be suessonica sedere compererat adut:
& in crastinũ die dominica hora iam sexta
p̃terita francis. dehinc illa die p̃liũ ñ
sperantib plurimis quoq prandentibus.
Rarolus axonã transiit & suꝑ rotbtũ cũ
armatis lothariensib: uenit: Rotbtꝰ

Expanded text:
ubi se invicem paverunt, et pacta amicitia, ubi se invicem paverunt, et pacta amicitia, datisque ab alterutro muneribus, discesserunt. Ubi etiam quidam Lotharienses dederunt obsides, et inducias a Rotberto acceperunt usque in Kalendas Octobris. Nortmanni Aquitaniam Arverniamque depraedabantur; contra quos Willelmus dux Aquitaniorum et Ragemundus pugnaverunt, et caesa sunt ibi ex Nortmannis duodecim milia. Boso filius Richardi Ricuinum in lecto languentem occidit. Karolus cum suis Lothariensibus, inducias quas nuper a Rotberto acceperant infringentibus, Mosam transiens, ad Atiniacum venit, et antequam Rotbertus suos fideles adunare potuisset, super Axonam insperate, ubi Rotbertum sub urbe Suessonica sedere compererat, adiit. Et in crastinum, die dominica, hora jam sexta praeterita, Francis dehinc illa die praelium non sperantibus, plurimis quoque prandentibus, Karolus Axonam transiit, et super Rotbertum cum armatis Lothariensibus venit. Rotbertus
Abbreviated transcription (Latin):
hugonẽ in regnũ lotharii mittit
cũ aliqͦ francoꝵ agmine ꝓpt̃ capre¬
montẽ gis leb̵ti castrũ obsidione libe¬
randũ qͣuod karolus p̃mebat obsessũ
Quo cõꝑto Raro obsidionẽ relinquid
& hugo acceptis obsidib aquib dã
lothariensib ad patrẽ remeauit: Terrȩ
motus in pago camara censi factus
ex qͦ domus in ibi non nullae subuerses:
Inpago quoq parisi aco inuilla quȩ
dr̃ gesedis multa miracula in aeccła
scĩ petri a quarto superiore anno ex qͦ
scilic& reliquiae debarba ipsius apłi.
illuc sunt relatȩ : facta memorant᷑ Ita:
ut int̾ceros & claudos uel contractos
amplius quã centũ septuaginta sani¬
tatẽ donati referant᷑: De moniaci uͦ
quot quot illo abier̃ : sano sensu pulsis
demonib redier̃ p̃t̃ alia innumerabi¬
lia. quae ibi sunt acta
ΠIΝΟ decC XXIIi Rotbtꝰ in regnũ
lothariense ꝓficiscit᷑ locutur
cũ heinrico. quiei obuiã uinit
inpagũ ribuariũ suꝑ fluuiũ rurã

Expanded text:
Hugonem in regnum Lotharii mittit Hugonem in regnum Lotharii mittit cum aliquo Francorum agmine propter Capraemontem, Gisleberti castrum, obsidione liberandum, quod Karolus premebat obsessum. Quo comperto, Karolus obsidionem reliquid et Hugo, acceptis obsidibibus a quibusdam Lothariensibus, ad patrem remeavit. Terrae motus in pago Cameracensi factus, ex quo domus inibi nonnullae subversae sunt. In pago quoque Parisiaco, in villa quae dicitur Jesedis, multa miracula in aecclesia sancti Petri a quarto superiore anno, ex quo scilicet reliquiae de barba ipsius apostoli illuc sunt relatae, facta memorantur, ita ut inter caecos et claudos vel contractos amplius quam centum septuaginta sanitate donati referantur. Daemoniaci vero, quotquot illo abierunt, sano sensu, pulsis daemonibus, redierunt, praeter alia innumerabilia quae ibidem sunt acta. Anno DCCCCXXIII Rotbertus in regnum Lothariense proficiscitur, locuturus cum Heinrico, qui ei obviam venit in pagum Ribuarium super fluvium Ruram;
Abbreviated transcription (Latin):
fluuiũ is arã & rotbtus castra meta¬
tus est suꝑ aleam: Etcum cotidie
copus rotbti crescentib: decrescerea
laroli clam tandem secedens cũ
haganone trans mosã ꝓficiscit᷑ franci
Rorb̃tũ seniorẽ eugunt ipsiq sese
cõmittunt: Rotbtꝰ itaq rex remis
apud scm̃ remigiũ. ab episcopis & pri¬
matib regni constituit᷑ He inricꝰ
remorũ archiepis copꝰ. obiit t̃tia die
post consecrationẽ rotbti regis. scilic&¬
sexto nonas iulii. quarto die ante quã
uicesimũ scđm sui episcopatꝰ expler&
annũ. Cui successit in expiscopatũ seul fꝰ
quitunc urbis eiusdẽ ministerio funge¬
bat᷑ archidia conatꝰ Apud camara cũ
uisi sunt quasi tressoles apparere
uel sol tres orbes ase inuicẽ distantes
habere Itẽ duo incaelo spicula contra
se utrimq: ꝓpinquantia donec nube
sunt cooꝑt᷑a. Itẽ duo stipites sibim&
in caelo ꝓpinquantes quousq similit̃
opti sunt nube. Rotbtus filiũ suũ

Expanded text:
fluvium Saram , et Rotbertus castra metafluvium Saram , et Rotbertus castra metatus est super Aleam. Et cum cotidie copiis Rotberti crescentibus, decrescerent Karoli, clam tandem secedens cum Haganone trans Mosam proficiscitur. Franci Rotbertum seniorem eligunt ipsique sese committunt. Rotbertus itaque rex Remis apud sanctum Remigium ab episcopis et primatibus regni constituitur. Heriveus Remorum archiepiscopus obiit tertia die post consecrationem Rotberti regis, scilicet 6 Nonas Julii, quarto die antequam vicesimum secundum sui episcopatus expleret annum. Cui successit in episcopatum Seulfus, qui tunc urbis ejusdem ministerio fungebatur archidiaconatus. Apud Cameracum visi sunt quasi tres soles apparere, vel sol tres orbes a se invicem distantes habere, item duo in coelo spicula contra se utrimque propinquantia, donec nube sunt cooperta, item duo stipites sibimet in coelo propinquantes, quousque similiter operti sunt nube. Rotbertus filium suum
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ erant obuios habuit. inuillas epis¬
copii remensis abeuntes p̃dari: Quib
captis tribus tantũ occisis ae quos
cũ armis abstulit & ad suos ignomi¬
nia honeratos remisit ceteros: hinc
rotb̾tus apud calmiciacũ & Rarolus
circa remim castra metatisunt ubi
cũ trib: continuis consediss& diebus
una scilic& aciuitate leuga & ñ nulli
exequis illoꝵ caperent᷑ aciub remo¬
rũ una tantũ die dominica uidelic&
pentecostes contra urbem pugnarun
bi ñ nullis occisis ex lothariensib: uiul¬
neratisq plurimis nox pliũ diremut:
Audito deniq quod hi quicũ rot bto
erant laudunũ captũ haberent et thes¬
auros haganonis qui in ibi erant di¬
ꝑtiti essent & unũ defratrib eiusibi
conp̃hendissent : Rarolus cũ hagano¬
ne laudunũ contendit. Lotharienses
quidã regrediunt᷑ ad sua: quidã cũ
Karolo ꝑgunt: Rotbtꝰ suꝑ axonã
tentoria fixit R arolus ab negato
sibi introitu laudumi : resedit suꝑ

Expanded text:
ne erant obvios habuit, in villas episne erant obvios habuit, in villas episcopii Remensis abeuntes praedari; quibus captis, tribus tantum occisis, equos cum armis abstulit et ad suos ignominia oneratos remisit ceteros. Hinc Rotbertus apud Calmiciacum et Karolus circa Remis castra metati sunt; ubi cum tribus continuis consedisset diebus, una scilicet a civitate leuga, et nonnulli ex equis illorum caperentur a civibus Remorum, una tantum die, dominica videlicet pentecostes, contra urbem pugnarunt. Ubi nonnullis occisis ex Lothariensibus, vulneratisque plurimis, nox praelium diremit. Audito denique, quod hi qui cum Rotberto erant Laudunum captum haberent, et thesauros Haganonis, qui inibi erant, dispertiti essent, et unum de fratribus ejus ibi comprehendissent, Karolus cum Haganone Laudunum contendit. Lotharienses quidam regrediuntur ad sua; quidam cum Karolo pergunt. Rotbertus super Axonam tentoria fixit. Karolus, abnegato sibi introitu Lauduni, resedit super
Abbreviated transcription (Latin):
patre quieũ ꝓsecutus fuerat & suꝑ axonã
in pago laudunensi sedebat. adcollo¬
quiũ reuocatus reuertit᷑. Quo cõꝑti
Karolus mosa retrans missa cũ ñ nullis
qui ad seuenerant lothariensibus: uilla
remensis a eccłae dep̃dari. nec ñ incen¬
dere cepit. Alt montẽ quoq: castrũ
bellando non sine clade suorũ coepit
atq: diripuit. Rotbtꝰ igit᷑ suꝑmat̃nã
fluuiũ. rodulfo filiorichardi genero
suo ꝓcedit obuiã: Quem sequens Rarol
cũ letharie isib: mat̃nã transut : &
castrũ sparnaci direptũ est ab haga¬
nonis cõplicibus: Rotbtus etiã p̃fato
rodulfo cũ burgundionib: ueniente
fluuiũ transiens subt̃ sparnacũ non
longius tribus leugis. ab exercitu
Karoli castra metatus ẽ. Vbi una
magis eb domada conseder̃ utrimq
adcolloquiũ ceteri p̃ter haga no¬
nẽ & karolũ uenientes: hugo interca
filius richardi ad rotbtũ ueniens
ducentos circit̃ ex his quicũ haga no¬

Expanded text:
patre, qui eum prosequutus fuerat et super Axonam patre, qui eum prosequutus fuerat et super Axonam in pago Laudunensi sedebat, ad colloquium revocatus, revertitur. Quo comperto, Karolo Mosa retransmissa, cum nonnullis qui ad se venerant Lothariensibus, villas Remensis ecclesiae depraedari necnon incendere coepit. Altmontem quoque castrum bellando, non sine suorum clade, cepit atque diripuit. Rotbertus igitur super Maternam fluvium Rodulfo filio Richardi, genero suo, procedit obviam; quem sequens Karolus cum Lothariensibus, Maternam transiit, et castrum Sparnaci direptum est ab Haganonis complicibus. Rotbertus etiam, praefato Rodulfo cum Burgundionibus veniente, fluvium transiens subter Sparnacum, non longius tribus leugis ab exercitu Karoli castra metatus est; ubi una magis ebdomada consederunt utrique, ad colloquium ceteri praeter Haganonem et Karolum venientes. Hugo interea filius Richardi ad Rotbertum veniens, ducentos circiter ex his qui cum Hagano
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatus aiohanne papa episcopus.
hil duino abipso papa ex communicato.
qui etiã illo abierat episcopꝰ. Drogo
epis copꝰ detullo moritur. cui succedit
gos linus. Berengario lamgo bardorũ¬
turbato rodulfus cis al pinȩ galliae rex
abipsis in regnũ admittit᷑. Et hungari
actione p̃dicti berengarii multis captis
oppidis: italiã depopulant᷑ : Rarolo
deniq: laudunũ regresso: hugo filius
rotbti post pascha suꝑ uidolã uenit.
ubi apud uillã finimas heriuer archi¬
episcopi fideles. cũ quibus dã franciae
comitib: obuios habuit. Quo cũ eis dẽ
suꝑ axonã in pagũ laudunense ꝓfecto
rothildis amicȩ suae. socrus autẽ hugo¬
nis dederat nomine calam: Karolus
cũ heriberto & haganone clam laudunũ
egressus obhaganonis amorẽ huius causa
timoris trans mosã ꝓfectus ẽ: Quem
insecutus hugo cũ c&eris pugnatorũ
duob: milibus usq: mosã gis lebertũ
lothariensem obuiã habuit cũ quo a

Expanded text:
ordinatus a Johanne papa episcopus, ordinatus a Johanne papa episcopus, Hilduino ab ipso papa excommunicato, qui etiam illo abierat episcopus. Drogo episcopus de Tullo moritur; cui succedit Gauzlinus. Berengario Langobardoruturbato, Rodulfus Cisalpinae Galliae rex ab ipsis in regnum admittitur; et Hungari, actione praedicti Berengarii, multis captis oppidis, Italiam depopulantur. Karolo denique Laudunum regresso, Hugo filius Rotberti post pascha supra Vidulam venit, ubi apud villam Finimas Herivei archiepiscopi fideles cum quibusdam Franciae comitibus obvios habuit. Quo cum eidem super Axonam in pagum Laudunensem profecRothildis, amitae suae, socrus autem Hugonis, dederat, nomine Golam , Karolus cum Heriberto et Haganone clam Laudunum egressus, ob Haganonis amorem hujus causa timoris trans Mosam profectus est. Quem insecutus Hugo cum ceteris pugnatorum duobus milibus usque Mosam, Gislebertum Lothariensem obvium habuit; cum quo a
Abbreviated transcription (Latin):
& facta pactione usq ad missã scĩmar¬
tini cũ heinrico principe trans renen¬
si : reuersus in montẽ lauduni. Tem¬
pestates hoc anno diuersis in locis plu¬
rimȩ. homines quoq fulmine exani¬
mati & domꝰ incensae Aestus inȩstate
magnꝰ & feni plurimũ: Siccitas ingens
trib fere continua mensib lulio. au¬
gusto atq: septembri: Rotbtus comes
nord mannos quiligerim fluuiũ occu¬
pauerant: ꝑ quinque menses obsedit:
Acceptisq ab eis obsidib brictanniam
ipiis quã uastauerant: cũ namnetico
ia g& conces ut. quiq fidẽ xp̃i ceper
suscipere: Erlunus beluacensis ep̃s¬
obiit. Ka rolus iterũ pacẽ cũ he inrico firmit
NNO dcccC XXIi. Karolus regnũ lotha¬
riense obꝑsecutionẽ gis leberti & otto¬
nis rapinis. sacrilegus. atq: incendiis etiã
in tẽpore quad ragesime. sic ut & tota hie me
uastat. Richarius qui romã ꝓfectus fuesto
ꝓpt̃ epis copiũ tungrense: reuersus est

Expanded text:
et facta pactione usque ad missam sancti Maret facta pactione usque ad missam sancti Martini cum Heinrico principe Transrhenensi reversus est in montem Lauduni. Tempestates hoc anno diversis in locis plurimae, homines quoque fulmine exanimati, et domus incensae. Aestus in aestate magnus, et foeni plurimum. Siccitas ingens tribus fere continua mensibus, Julio, Augusto atque Septembri. Rotbertus comes Nortmannos, qui Ligerim fluvium occupaverant, per quinque menses obsedit, acceptisque ab eis obsidibus, Brittanniam ipsis, quam vastaverant, cum Namnetico pago concessit; quique fidem Christi coeperunt suscipere. Erluinus, Belvacensis episobiit. Karolus iterum pacem cum Heinrico firmat. Anno DCCCCXXII Karolus regnum Lothariense ob persecutionem Gisleberti et Ottonis rapinis, sacrilegiis atque incendiis, etiam in tempore quadragesimae, sicut et tota hieme vastat. Richarius, qui Romam profectus fuerat propter episcopium Tungrense, reversus est,
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Ita ut frons eius tota & facies usq
ad collũ operiretur sanguine. inqua
uita uel tantũ calor remanserat. halitu
&iã tenuissime spirante. Tunc quoq
multa se uidisse ꝑhibuit. Ex quib:
aliqua dixit: Plurima quae uiderat. se
dicere ñ audere ꝓfessa est: Tunc & iã
circa remensem urbẽ. mel inspicis in¬
uentũ ẽ & flores quib: dã in arboribus
maturis. uel collectis iamfructibus:
montis lauduni morit᷑. Cui succe¬
dit ad elelmus. eius dẽ locites aurarius.
remis ad omno heriueo episcopꝰ ordinat᷑
Anglorũ romã ꝓficiscentiũ. plurimi
int̃ angustias alpiũ. lapidib: a sarra¬
cenis sunt obruti: Si nodus apud tros¬
leium habita. cui p̃sedit heriueus archi¬
epis copꝰ. p̃sente quoq: K arolo rege. cuius
obtentu herlebaldus ibi castricensis
ab soluitur: Richardus marchio
deburgundia obuit: Karolus rex in
regnũ lotharii habuit. receptis q ꝑuim
quibus dã ricuini infidelis suis p̃sidus.

Expanded text:
vit, ita ut frons ejus tota et facies usque vit, ita ut frons ejus tota et facies usque ad collum operiretur sanguine; in qua vita vel tantum calor remanserat, halitu etiam tenuissime spirante. Tunc quoque multa se vidisse perhibuit, ex quibus aliqua dixit, plurima vero quae viderat, se dicere non audere professa est. Tunc etiam circa Remensem urbem mel in spicis inventum, et flores quibusdam in arboribus, maturis vel collectis jam fructibus. montis Lauduni moritur; cui succedit Adelelmus, ejusdem loci thesaurarius, Remis a domno Heriveo episcopus ordinatus. Anglorum Romam proficiscentium plurimi inter angustias Alpium lapidibus a Sarracenis sunt obruti Synodus apud Trosleium habita, cui praesedit Heriveus archiepiscopus, praesente quoque Karolo rege; cujus obtentu Erlebaldus ibi Castricensis absolvitur. Richardus marchio de Burgundia obiit. Karolus rex in regnum Lotharii abiit, receptisque per vim quibusdam Ricuini infidelis sui praesidiis,
Abbreviated transcription (Latin):
si contentio. Si quidem rex illud epis co¬
pũ richario quia hil duinus ase desciu̾it.
cui prius ipsũ concesserat : dedit: Heri¬
mannus uero archi episcopꝰ hilduinũ ihi
epis copũ eligente clero ac populo fauen¬
te nec ñ gis leberto quẽ plurimi lothari¬
enses principẽ relicto. Karolo regedele¬
gerent ordinauit. Karolus uͦ reuersis
adse lothariensib: & ipso gis leberto
richario abbati. ñ hilduino episcopo
ipsũ epis copatũ consentiebat. Remis
in monasterio scĩ petri ad portã basilica.¬
rem cereus quem ibi posuerant h ciues
qui romã aduisitanda apostolorũ limina
ꝓfecti fuerant: accensus est etiam ter
igni caelesti: Adidem quoq monasteriũ
quaedam puella aduenerat nomine
osanna depago uorinse. carnẽ ñ comedens.
neque panẽ abannis iam duobus
edere ualens: Cui multȩ uisiones os¬
tendebantur: Haec in ipsis diebus.
eb domada plena iacuit immota. &
sanguinẽ cũ om̃iũ ad miratione suda¬

Expanded text:
si contentio. Siquidem rex illud episcosi contentio. Siquidem rex illud episcopium Richario, quia Hilduinus a se descivit, cui prius ipsum concesserat, dedit. Herimannus vero archiepiscopus Hilduinum ibi episcopum, eligente clero, ac populo favente, necnon Gisleberto, quem plurimi Lotharienses principem, relicto Karolo rege, delegerant ordinavit. Karolus vero reversis ad se Lothariensibus et ipso Gisleberto, Richario abbati, non Hilduino episcopo, ipsum episcopatum consentiebat. Remis in monasterio sancti Petri ad portam basilicarem cereus, quem ibi posuerant hi cives qui Romam ad visitanda apostolorum limina profecti fuerant, accensus est etiam ter igne caelesti. Ad idem quoque monasterium quaedam puella advenerat nomine Osanna, de pago Vonzinse , carnem non comedens, neque panem ab annis jam duobus edere valens, cui multae visiones ostendebantur. Haec in ipsis diebus ebdomada plena jacuit immota, et sanguinem cum omnium ammiratione suda
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfectus est archi epis copꝰ heriueus suꝑ
mosam ꝓpt̃ quoddã castellũ in terra
sui epis copisitũ. quod nominant mache¬
rias recipiendũ quod tenebat erlebalđ
comes pagi castricensis contra illũ. quem
tunc &iam habebat ex communicatum
ꝓpt̃ illa quae ipsius episcopatus familiae
frequentia in gerebat mala ꝓpt̃q alt¬
montem aecclesiae remensis quod furtun
irrũ perat castrũ. Archiepis copus autẽ
post quã praefatũ castellũ id est mache¬
rias cũ suis fidelib ꝑ quattuor fere
ebdomadas obsediss&. deserente tandẽ
illud: er lebaldo recepit. Et dispositis
in ib custodiis reuersus est remis. Qui
erlebaldus ꝓfectus ad regẽ : qui tunc
morabatur in pago uuarmacensi sedens
contra heinricũ principẽ trans renensem
ibi ab hostib regis sibi suꝑ uenientibus
interfectus est: Hoc anno sequenti qͦq
agitatur inter hilduinũ epis copũ et
richariũ abbatẽ de episcopatu tungren.¬

Expanded text:
profectus est archiepiscopus Heriveus super profectus est archiepiscopus Heriveus super Mosam, propter quoddam castellum in terra sui episcopii situm, quod nominant Macerias , recipiendum, quod tenebat Erlebaldus, comes pagi Castricensis, contra illum; quem tunc etiam habebat excommunicatum, propter illa quae ipsius episcopatus familiae frequentia ingerebat mala, propterque Altmontem, aecclesiae Remensis, quod furtim irruperat, castrum. Archiepiscopus autem postquam praefatum castellum, id est Macerias, cum suis fidelibus per quattuor fere ebdomadas obsedisset, deserente tandem illud Erlebaldo, recepit, et dispositis inibi custodiis, reversus est Remis. Qui Erlebaldus profectus ad regem, qui tunc morabatur in pago Warmacensi sedens contra Heinricum principem Transrhenensem ibi ab hostibus regis sibi supervenientibus interfectus est. Hoc anno, sequenti quoque, agitatur inter Hilduinum episcopum et Richarium abbatem de episcopatu Tungren
Abbreviated transcription (Latin):
dccccxuiiii. cecidit remis grando
mirabilis ouum gallinȩ superans magni¬
tudine. Quae uero distendebat᷑ inla¬
titudine. occupabat medium palmae:
ed & gxandior ꝑ alia quaedam loca
usa est cecidisse: H Ioc anno nihil
uini in pago remensi nis. parũ ad modũ
fuit ord manni omnẽ brittannã
incornu galliae in ora scilic& mariti¬
ma sitã de populantur ꝓterunt atq
delent ab ductis uenditis ceterisq:
cunctis nectis brittonib: Hlungari
comites regem suũ Karoluł apud
urbem suessonicã quia ÷aganonem
consiliariũ suũ quem de medio cribus
potentẽ fecerat dimitere nolebat.
relinquer Heriueus autẽ remorũ
archiepis copꝰ. accipiens regẽ cũ om̃s
eñ deseruissent. duxit eũ adhospitia
sua. in uilla quȩ dr̃ carcasiria. In
crastinũ uͦ uener̃ incrus macũ remensis
episcopii uillã ibique manser donec
remis uenirent. Sic que deduxit eũ ꝑseptẽ
fere menses. us queqͦ illi suos principes
eũq: suo restitueret regno. Postea

Expanded text:
DCCCCXIX cecidit Remis grando mirabilis, ovum gallinae superans magnitudine; quae vero distendebatur in latitudine, occupabat medium palmae. Sed et grandior per alia quaedam loca visa est cecidisse. Hoc anno nihil vini in pago Remense nisi parum admodum fuit. Nortmanni omnem Britanniam in Cornu-Galliae, in ora scilicet maritima, sitam depopulantur, proterunt atque delent, abductis, venditis, ceterisque cunctis ejectis Brittonibus. Hungari comites regem suum Karolum apud urbem Suessonicam, quia Haganonem consiliarium suum, quem de mediocribus potentem fecerat, dimittere nolebat, reliquerunt. Heriveus autem, Remorum archiepiscopus, accipiens regem cum omnes eum deseruissent, duxit eum ad hospitia sua in villam quae dicitur Carcarisia, in crastinum vero venerunt in Crusniacum, Remensis episcopii villam, ibique manserunt, donec Remis venirent. Sicque deduxit eum per septem fere menses, usque quo illi suos principes, eumque suo restitueret regno. Postea
Abbreviated transcription (Latin):
qđ exi gentȩ culpa uisũ est. alios
exiliari alios iussit attondi
Postquȩ nuntiatur in pri : in¬
obedientiã ꝓt̃uia brittonum
qui intantam eruper̃ insolen¬
tiã ut unũ suorũ mar moniũ
nominerege appella reausi
sunt subi ectionemq omĩ modis
recusarint: Ad quorũ in solen¬
tiã ulciscendam : impr̃ unde¬
quaq aggregata militari
manufines britonũ aggre¬
diens ꝓfic iscitur: Habitoque
uenedis generalicũ uentu:
ꝓuintium ingreditur & par¬
uotẽpr̃ ł labore cuncta populat᷑:
donec infecto aaarconodũ sar¬
cinis inmeditatur castrensibus
a quoda regionũ custode &quoꝵ
nomine chosla tota cũ eobritan¬
nia uicta sub cubuit & manꝰ dedi
adquascũq: conditiones impr̃
uellxdenuoser uicura Hano

Expanded text:
quod exigente culpa visum est, alios quod exigente culpa visum est, alios exiliari, alios iussit adtondi. Post quae nuntiatur imperatori inobedientium protervia Brittonum, qui in tantam eruperunt insolentiam, ut unum suorum Marmanum nomine regem appellare ausi sint subiectionemque omnimodis recusarint. Ad quorum insolentiam ulciscendam imperator, undecumque aggregata militari manu, fines Brittonum aggrediens proficiscitur, habitoque Uenedis generali conventu, provintiam ingreditur et parvo tempore vel labore cuncta populatur, donec interfecto Marmono, dum sarcinis inmediatur castrensibus, a quodam regiorum custode equorum nomine Choslo, tota cum eo Brittania victa succubuit et manus dedit, ad quascumque conditiones imperator vellet denuo servi
Abbreviated transcription (Latin):
Bost quam uero defectionis ꝓpalatisunt
principes & custodiȩ mancipati praui¬
de creuerat. Hiematũ regreditur
Ibique usque dum sacramsa pas cȩsolben¬
nicatem cȩlebrar& remoratur:
Post cuius festiuitastis transac tã caele¬
britatẽ: bernhar dũ hac tenus
regemeiꝰq insupra dictoscelere fuu¬
rores cũ lege iudicioq francorum
deberent capitali inuectione feriri
suppressa tristiori sententialumi¬
nib: or bari consensit : lic&e multis
obnitentib: & animat uertentib
in eostota seueritate legali cupien¬
entib: Ad uerolic& impri indul¬
gentius agente : ultio tam̃elo¬
mata adeffectũ in aliquos est
ꝑducta. it enĩbernarđ & regin¬
herius dũ inpatientius oculorũ
tulerunt ablationẽ : mortissibi
consciuer̃ a cerbitatẽ : ꝑ põspor¬
ro hac constrictosimmanitate :¬
abepĩs reliquis depositomonas¬
teriis mancipauit : Cȩterorũ
aut̃ : nullũ uel uita priuari.
uł menbrorũ amsutatione
iussit multari: seđ scđm

Expanded text:
ostquam vero defectionis propalati sunt principes et custodie mancipati, idecreverat hicmatum regreditur, ibique, usque dum sacram pascę sollempnitatem celebraret, remoratur. Post cuius festivitatis transactam celebritatem Berhardum hactenus regem eiusque in supradicto scelere fautores, cum lege iuditioque Francorum deberent capitali invectione feriri, suppressa tristiori sententia luminibus orbari consensit, licet multis obnitentibus et animadverti in eos tota severitate legali cupientibus. At vero licet imperatore indulgentius agente, ultio tamen elimata ad effectum in aliquos est perducta: etenim Berhardus et Reginherius, dum inpatientius oculorum tulerunt ablationem, mortis sibi consciverunt acerbitatem. Episcopos porro hac constrictos immanitate ab episcopis reliquis depositos monasteriis mancipavit. Caeterorum autem nullum vel vita privari vel menbrorum amputatione iussit multari, sed secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ri : Et lic& hocuinmilitares egretule¬
rint : tamen illeuir misericordiȩ
considerans & plebe uimpenuriã&
exigentiũ crudelitatẽ si inul& uuso¬
rũ queꝑditionẽ satius iudicauit
suosubministrare suis. quam licuni¬
tendo cobiam reifrumentariae sucdi¬
retiri periculis: Quotẽporeali¬

Expanded text:
ri. Et licet hoc viri militares aegre tuleri. Et licet hoc viri militares aegre tulerint, tamen ille vir misericordiae, considerans et prebentium penuriam et exigentium crudelitatem simul et utrorumque perditionem, satius iudicavit de suo subministrare suis, quam sie permittendo copiam rei frumentarię suos inretiri periculis. Quo tempore Albigens
Abbreviated transcription (Latin):
optima tes aliquã paceretur iac¬
turamsi illis aliqud ꝑprudentiã
demer& qđ per in scientiancon¬
tulerat: misit illimis sos suos
uuilleber tũ scilicet rotomage
postea urbis archiep̃m & richar¬
dum comitẽ uillarã suarũ ꝓuiso¬
rem p̃cipiens ut uillȩ que eate¬
nususui seruierant regio. obse¬
quiores tituerentur publico:
Quod& factũ ẽ. Quibus receptis rex
& prudentie su& monstrauit contin¬
uodo cũ m̃tum& misericor diȩ qua
sibi genuina ꝓ batur patefecit affec¬
tum. Namor dinauit qualiter in qua¬
tuor locis hiberna transiger& ut tri¬
bus annis exaetis quar todemũ anno
hiematurũ sequisque eorũ susciper&
locus: Ie hoe uaduniscilic& palati¬
um. cassinogilum. andia cum & eu¬
rogilum : Quae lo caquando quartũ
redigebatur ad annum: sufficientẽ
regioser uitio ex hibebant ex pensam :
Quib prudentis sime ordinatis: in hi¬
buit aplebeis ulterius annorias mili¬
tares quas uulgo foderunt uocant da¬

Expanded text:
optimates aliquam pateretur jacoptimates aliquam pateretur jacturam, si illis aliquid per prudentiam demeret quod per inscientiam contulerat, misit illi missos suos, Willebertum scilicet, Rothomagensis postea urbis archiepiscopum, et Richardum comitem, villarum suarum provisorem, praecipiens ut villae quae eatenus usui servierant regio, obsequio restituerentur publico: quod et factum est. Quibus receptis, rex et prudentiae suae monstravit continuo documentum, et misericordiae, quae illi genuina probatur, patefecit affectum 796. Nam or dinavit qualiter in quatuor locis hiberna transigeret, ut tribus annis exactis, quarto demum anno hiematurum se quisque eorum susciperet locus, Tehotuadum scilicet palatium, Cassinogilum, Andiacum, et Eurogilum. Quae loca, quando quartum redibatur ad annum, sufficientem regio servitio exhibebant expensam. Quibus prudentissime ordinatis, inhibuit a plebeiis ulterius annonas militares, quas vulgo foderum vocant, da
Abbreviated transcription (Latin):
pippinum. contra communẽ
patrẽ rebellionẽ meditatum :
pluresq nobilium huiussceleris
conscios atq: in redcos & pessũ¬
datos: Conciteergo ꝑgentes
impartibus ad patrembaioa¬
riȩ uenerunt.  in loco cuius ẽ
uocbulũ salg & abeo gratissi¬
me sunt recepti: Suic quidau
suꝑ fuit aestatis. auc tũmi & hie¬
nis cũ patre regerexhludo uiucus
exegit: Magnopere enĩ curabat
rex pater ne regem filium aut
nutrimenta hones tala terent . aut
& ter na inherescentia in aliquode¬
hones tarent : Quicũ primouere
a patre dimit teretur : inter roga¬
tus abeo est currex cũ foret. tanta
tenui tatis esset in refamiliari. ut nec
benedie tionẽ quidemxisi ex postu¬
latosibi offer reposs& didicit quae
abillo quia priuatis studensquisq
primorũ nec glegens aũt pliblicoꝵ
ꝑuer sauice dũ publicauersatun¬
tur inpriuata nomine tenus dñs.
sac dus sit peneominiũ indigus:
olens aũthuic obiuare necessi ta¬
dised cauensnefiludile e tiodpud¬

Expanded text:
Pippinum contra communem Pippinum contra communem patrem rebellionem meditatum, pluresque nobilium huius sceleris conscios atque inretitos et pessumdatos. Concite ergo pergentes, in partibus ad patrem Baioarie venerunt in loco, cuius est vocabulum Salz, et ab eo gratissimę sunt recepti. Quicquid autem superfuit aestatis, autumni et hiemis, cum patre rege rex Hludouuicus exegit. Magnopere enim curabat rex pater, ne regem filium aut nutrimenta honesta laterent aut externa inherescentia in aliquo dehonestarent. Qui cum primo vere a patre dimitteretur, interrogatus ab eo est, cur rex cum foret, tante, tenuitatis esset in re familiari, ut nec benedictionem quidem nisi ex postulato sibi offerre posset; didicitque ab illo, quia privatis studens quisque primorum, neglegens autem publicorum, perversa vice, dum publica vertuntur in privata, nomine tenus dominus, factus sit pene omnium indigus. Volens autem huic obviare necessitati, sed cavens ne filii dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
Dedeinde patrẽ in auares exer¬
citũ ducentẽ usque chuneberg.
comita tus iussus est reuerti
&usq ad reuer sionem þat̃nam
cũ fit strada maͬre regina : Ita¬
que cũ ea hie memexegit inini¬
nentẽ : ꝑatremn expedicionẽ
coepta ꝑmanente : Ad uero ipso ab
expedictione a uarica reme ante :
accepit ab eomandatũ aquitaniam
redire & frĩpippinosuppetia scum
quantis poss& copiis in italiã ꝑgere :
Qui oboediens : aquitaniam autũ nitẽpo¬
rerediit. Omnib quequa ad tuta m̃
regnipertinent ordinetis ꝑ montiscinisi¬
suasperos & flex uosos anfrantus intalũ
trans huehitur at que nataleni diũ
rauennȩ caelebrans ad fratrẽ uenit :
Uui coniune tusiunetis uiribus bene¬
uentanã ꝓuinciamigre diuntur :
cuncta obuia populantur castro
unopociuntur :¬
icM aũt TRANSaCTΑ  una ad
patrẽ ꝓspere regre diuntur :
Vnotantũ auditu offucante eorum
plurimã ala critẽ : eo qđ compe¬
rerint fra tremsuũ naturalẽ

Expanded text:
c deinde patrem in Auares exerc deinde patrem in Auares exercitum ducentem usque ad Chuneberg comitatus, iussus est reverti et usque ad reversionem paternam cum Fastrada manere regina. Itaque cum ea hiemem exegit inminentem, patre in expeditione coepta permanente. At vero ipso ab expeditione Auarica remeante, accepit ab eo mandatum Aquitaniam redire et fratri Pippino suppetias cum quantis possit copiis in Italiam pergere. Cui oboediens Aquitaniam autumni tempore rediit, omnibusque quę ad tutamen regni pertinent ordinatis, per montis Cinisii asperos et flexuosos anfractus in Italiam transvehitur atque natalem Domini Rauennę celebrans ad fratrem venit. Cui coniunctus, iunctis viribus Beneuentanam provintiam ingrediuntur, cuncta obvia populantur, castro uno potiuntur. Hieme autem transacta, una ad patrem prospere regrediuntur, uno tantum auditu offuscante eorum plurimam alacritatem, eo quod compererint fratrem suum naturalem
Abbreviated transcription (Latin):
dictus ad aelerio antereges cau¬
samdicere iussus atque auditus. pur¬
gare obiecta uolens sed nonualens
ꝓscriptus atquẽ in reuocabili est
exilio deportatus. Chorsone por¬
ro. aducatusub motolosano ob
caius incuriã tantũ dedecusi
regi & francis acciderat :
uuillel mus ꝓeo subrogatus est :
Qui uas conumnationẽ ut sunt
natura leues. ꝓpt̃ euentũ supͣ¬
dictũ ualdeelatos & ꝓpt̃ mul¬
tationẽ adelerer inimis reppe¬
rit efferatos: Quos tamentã has¬
tuquã uiribus breuisubegit : illiq
pacẽ imposuit nationi: Rexue¬
rohludo uuicus eodẽ annotolose
nacitũ generalehabuit: Ibi que
consis tenti : abutaurus sarrace¬
norũ duxcũ reliquis regno aqui¬
tano conlimitantib: ad eũ nancios
misit pacẽ petens& dona regia
mit tens : Qua sc̃ dm̃ uoluntatẽ
sequente. p̃atriregi rex ludouui¬
cus hengeł nheim occurrit. In¬
deb&enes burgcumeo abut:
Ibi que ense iamappellens adoles¬
centiae tempora accine tus ẽ :¬

Expanded text:
dictus Adelericus ante reges caudictus Adelericus ante reges causam dicere iussus atque auditus, purgare obiecta volens, sed non valens, proscriptus atque inrevocabili est exilio deportatus. Chorsone porro a ducatu semoto Tolosano, ob cuius incuriam tantum dedecus regi et Francis acciderat, Uuillelmus pro eo subrogatus est, qui Uuasconum nationem – ut sunt natura leves – propter eventum supradictum valde elatos et propter multationem Adelerici nimis repperit efferatos. Quos tamen tam hastu quam viribus brevi subegit illique pacem imposuit nationi. Rex vero Hludouuicus eodem anno Tolosę placitum generale habuit, ibique consistenti Abutaurus Sarracenorum dux cum reliquis regno Aquitanico conlimitantibus ad eum nuntios misit, pacem petens et dona regia mittens. Que secundum voluntatem sequente patri regi rex Hludouuicus Engelheim occurrit, inde Hrenesburg cum eo abiit. Ibique ense, iam appellens adolescentie. tempora, accinctus est a
Abbreviated transcription (Latin):
axe ardorem aestiuũ actum¬
nali condescensione tempera¬
r& : Cuuis extremo tẽpore
licentia apatre accepta : hiem¬
matum a quitaniam rediit:
Patẽ pestatechor sodux tolosanus
dolocuiusdã uuas conis adheleri¬
cinomine circũ uentus est : & sacra¬
mentorũ uinculis obstrie tus sic que
demũ ab eo absoluts:: Sed huius ng
uiulcis cendigraciarex ludouui cus
& ꝓceres quorũ consiliores publica a qui¬
taniamminis trabatur regni conuen¬
tũ generalẽ constituerunt in loco
septima nȩ : cuius uoca bulum est
mors gothorũ: Accitus aut isdẽ
iiuasco. conscius fae disui uenire
distalit : donec obsidũ iter positione
fretus tandẽ occurrit : Sed eorũ¬
dẽ obsidũ periculonichilpas sus in¬
suꝑ muneribus donatus. Nostros
red didit. suos recepit : & ita reces¬
sit: Aestate uõ subesequentẽ
ius supatris hludoriuicus rex
uuar maniam simpliciter non
expeditionaliter uenit: & cũ eo
in hibernis perstitit: Vbuam

Expanded text:
axe, ardorem aestivum autumaxe, ardorem aestivum autumnali condescensione temperaret. Cujus extremo tempore licentia a patre accepta, hiematum in Aquitaniam rediit. Ea tempestate Chorso dux Tolosanus dolo cujusdam Vasconis, Adelerici nomine, circumventus est, et sacramentorum vinculis obstrictus, sicque demum ab eo absolutvi ulciscendi gratia rex Hludouuicus et proceres, quorum consilio res publica Aquitanici amministrabatur regni, conventum generalem constituerunt in loco Septimaniae, cuius vocabulum est Mors–Gothorum. Accitus autem isdem Uuasco conscius facti sui venire distulit, donec obsidum interpositione fretus tandem occurrit. Sed eorundem obsidum periculo nichil passus, insuper muneribus donatus nostros reddidit, suos recepit et ita recessit. Aestate vero subsequente iussupatris Hludouuicus rex Uuarmatiam simpliciter, non expeditionaliter, venit et cum eo in hibernis perstitit. Ubi iam
Abbreviated transcription (Latin):
eius aeuoarmis accinctus : equo
in positus. & in aquitaniam est
dõ annuente transpositus:
Iuidum non multis moratꝰ annis
idẽ .iiii. glorio susrexRarolus
assiduos durosque saxonibus
inferebat referebat que
conflittus :
Inter quȩ cauens ne aut aquita¬
norũ populus ꝓpt̃eius longum
abscessum in soles lescer& : aut
filius in teneriorib annisperegri¬
norũ aliquid discer& morũ quib:
diffilcult̃ ex pedit̾ aetas se mel in¬
buta: misit & ac cersiuit filium.
iã beneequitantem cũ populo
omnimilitari relictis tantum
machionib: quifines regnituentes
om̃s si forte ingruente hostium
arcerent incursus: Cuius filius
hludo uuicꝰ ꝓsapere. & posse obȩ¬
dienter parens: occurit patri¬
brunnam : habitu uuas conum
conco aeius sibi pueris inducus
Amiculosscilicet rotundo. manicis
camisiȩ diffusis cruralibus disten¬
tis calcarib: caligulis in sertis
missi lemanuferens : haec enĩ
delectatiouo luntas que ordina¬

Expanded text:
eius ęvo armis accinctus, equo eius ęvo armis accinctus, equo impositus et in AquiDeo annuente, transpositus. Ubi dum non multis moratur annis, id est quatuor, gloriosus rex Carolus assiduos durosque Saxonibus inferebat referebatque conflictus 785. Inter quos cavens ne aut Aquitanorum populus propter ejus longum abscessum insolesceret, aut filius in tenerioribus annis peregrinorum aliquid disceret morum, quibus difficulter expeditur aetas semel imbuta, misit et accersivit filium jam bene equitantem, cum omni populo militari, relictis tantum marchionibus, qui fines regni tuentes, omnes, si forte ingruerent, hostium arcerent incursus. Cui filius Ludovicus, pro sapere et posse obedienter parens, occurrit ad Patrisbrunam 786 habitu Vasconum cum coaevis sibi pueris indutus, amiculo scilicet rotundo, manicis camisiae diffusis, cruralibus distentis, calcaribus caligulis insertis, missile manu ferens: haec enim delectatio voluntasque ordina