comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legatisq ut erat a cesare p̃ceptũ retinebant᷑. Sed
tempoꝵ secundis preliis: nichil adeo arduũ sibi esse
existimauerũt quod nõ uirtute consequi possent.
Neq finẽ prius seqͥendi fecerũt ꝗͣ muro oppidi portis¬
q appropinquarũt. Tum uero ex om̃ibus urbis ꝑ¬
tibus orto lamore qui longius aberãt repentino tu¬
multu ꝑterriti cũ hoste intra portas esse existima¬
rent : se se ex oppido eiecerũt. Matres familie de
muro uestẽ axgẽtuq iactabant. & pectore nudo
prominẽtes passis manibus obtest abant᷑ romanos
ut sibi parcerent: neu sicut auarici fecissent ne a
mulieribus quide atq infantibus abstinerẽt. Non¬
nulle de muris ꝑ manus demisse se se militibus tra¬
debant. Labienus tenturio legionis UIII quẽ
inter suos eo die dixisse constabat excitari se aua¬
ricensibus p̃miis. neq cõmissuꝵ ut prius quisꝗͣ mu
Pascenderet. tres suos nactus manipulares. atque

Expanded text:
legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed temporum secundis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque
Abbreviated transcription (Latin):
accesserat id spatiũ itineris augebat. amedio fere col¬
le in longitudiẽ ut natura montis ferebat: ex gradib
saxis sex pedũ muis: qui nr̃u impetũ cardaret pro¬
duxerãt galli atq inferiore omĩ spatio uatuo relic¬
cossuꝑiore ꝑte collis usq ad muꝵs oppidi densissimis
castris compleuerãt. Milites dato signo celeritate ad
munitionẽ ꝑueiuit. eãsq transgressi trinis castris po¬
ciunt᷑. Ac tanta fuit in castris capiendis celeritas ut
uotomapacus rex nitiobrogũ subito in tab̾natulo op¬
pressus ut meridie conquieuerat suꝑiore corꝑis ꝑte
nudata uulnerato equo iux se exmanibus predan¬
cium militũ eriꝑet. Consecutus id qđ aiõ proposu¬
erat Ccesar receptui cani iussit. Legioniq decime
qua cũ erat reconcionatus signa cõstituit. ac reliqͣꝵ
legionũ milites nõ ex audito sono tube quod satis t¬
magna uallis intercedebat: tamẽ ab tribunis militũ

Expanded text:
accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colaccesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum
Abbreviated transcription (Latin):
mittit. & paulũ progressam inferiore constituit loco:
siluisq occultat. Auget᷑ gallis suspitio atq omẽs illo
munitionũ copie tradũtur. Uatua castra hostiu cesar
conspicat᷑. tectis us in signibus suoꝵ. occultatisq sigs
militaribus s raros milites qui ex oppido aĩaduerterẽt᷑
exmaioribus castris in minora traducit. legatisq t
quos singulis legionibus p̃fecerat quid fieri uellet
ostendit. Inprimis mon& ut cõtineant milites ne
studio pugnãdiiaut spe prede longius progrediantꝰ.
quid iniquitas loci hẽat incõmodi proponit. Hoc
una celeritate posse mutari. occasionis esse rem nõ
prelii. His rebus expõitis signũ dat. & ab dextẽa
parte alio ascensu code tempore ad heduos mutit.
ppidi murusab planicie atq initio ascensus. recta re¬
gione si nullus anfractus interteder& mmille .co. pas¬
sus aberat. quic quid huic circuitus ad molliendũ cliuũ¬

Expanded text:
mittit et paulum progressam inferiore constituit loco mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩã ipẽ cesar ꝑ exploratores cognouerat dorsu esse eiuis
iugi prope equũ. sed hũc siluestre & angustũ qua es¬
loco timere: nec iã aliter sentire uno colle abromaĩs
occupato si alteꝵ amisissent: quin pene circũ uallati
atq omĩ exitu & pabulacõe interclusi uiderent᷑. ad
hũc muniendũ omẽs a uertingẽtorige euocatos.
Hac re cogͥta cesar mittit complures equitũ turmas
eisdem media nocte imꝑat ut paulo tumultuosius t¬
omibus locis uagarent᷑. Prima luce magnũ nuͣm
impedimẽtoꝵ ex castris detrahii mulionesq cũ cas¬
sidibus equitũ spẽ ac simulatiõe collibus circũuehi iub&.
His paucos addit equites qui lacius ostentacionis causat
uagarent᷑. longo circuitu casdem om̃es uib& petere
regiones. Hec procul exoppido uidebant᷑ ut erat a
gergouia despectus in castra. neq tanto spatio certi
quid esse explorari poterat. Legionẽ unã eodẽ iugo

Expanded text:
iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua es illos timere nec iam aliter sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris sidibus equitum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo
Abbreviated transcription (Latin):
silia elam de bello inire incipũt: ciuitatesq reliquas
legationib sollicitant. Que tam & si cesar intelli¬
gebati tñ ꝗͣ mitissime põt legatos appellat. nichil
se ꝑꝑ inscientia uulgi leuitatẽq grauuis de ciuitate
iudicare. neq de sua in heduos beuiolentia diminuẽ
pẽ maiorem gallie motũ expectans ne ab om̃ibus
ciuitatib circũsisteretꝰ consilia inibat quẽ ad modũ
a gergouia disceder&: ac rursus ome ex̾citu contͣ¬
heret ne profectio nata ab timore defectionis: si¬
milis fuge uideret᷑. Hec cogitandi accidere uisa est
facultas bene rei gerende. nam cũ in minora castra
oꝑis ꝑficiendi causa ueĩsset: aĩaduertit colle qui
ab hostibus tenebat᷑ nudatũ hominib : qui suꝑiorib
diebus uix pre multitudiẽ cerni poterat. Admira¬
tus q̃rit ex profugis causa quoꝵ magnus adeu
quotidie nũs confluebat. Constabat inter om̃es qđ i

Expanded text:
silia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas silia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod
Abbreviated transcription (Latin):
relinquũt. Impellit alios auaricia. alios iratũclia
& temerituis. que iaxĩe illi hoũi gniꝰ est in nata ut
leuem audicionem habent. pro re comꝑta hona ci¬
uiu romao diripiut. iedes faciũt. in seruitutẽ abstra¬
hũt. Adiuiat rem proclinatã cõiuctolitanis. plebẽq
ad furorẽ impellit ut facinore ad misso ad sanitatẽ
reuerti pudeat. Marcũ aristiu tribunũ militũ itex
ad legionez fatiente fide data ex oppido cauillano edu¬
cũt. Idem fatere cogut̃ cos qui negociandi causa consti¬
terãt. Hos continuo itiuere adorti om̃ib impedim̃¬
tis exũt. Repugnãtes die noctẽq obsident
Lultis utrinq interfectis maiorẽ multitudiẽ aͣmatoꝵ
contitant. Interim nũcio ablato omẽs core milites
in potestate cesaris teneri concurrũt ad Aristiu ni¬
chil publico factũ consilio demonstrãt. questionẽ de
facinore & capti compendio ex direptis bonis : quod
ea res ad multos ꝑtinebat. timore pene exterriti cõ¬

Expanded text:
relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia t temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti con
Abbreviated transcription (Latin):
poĩto ut si usus ueĩat suu quisq locũ teneat & no.¬
uerit. equitatũ ex castris educi & preliu cõmit¬
ti iubet. Erat ex omibus castris que sũmu undiq
iugũ tenebãt despectus atq omẽs milites intenti
pugne preuentũ expectabant. Qalli inter eꝗtes
raros sagitarios expeditosq leuis armature interie¬
cerant qui sus cedentibus auxilio succurrer&̃ et
nr̃oꝵ equitu impetus sustinerẽe. Ab his cõplures
de improiuso uulnerati: prelio excedebant. Cu
suos suꝑiores pugna esse galli confiderẽt & nr̃os
multitudiẽ premi uiderẽ ex omnibus ꝑtibus &
hi qui municionibus cõtinebant᷑ & hi qui ad auxi¬
liu couenerãt clamore & ullulatu suoꝵs aĩmos¬

Expanded text:
posito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his complures de improviso vulnerati proelio excedebant. Cum suos pugna superiores esse Galli confiderent et nostros multitudine premi viderent, ex omnibus partibus et ei qui munitionibus continebantur et hi qui ad auxilium co
Abbreviated transcription (Latin):
rent. At Cesar dispoĩtis in uallo custodibus recipi
prohibebat. Interea Commius reliquiq duces
quibus sũma imꝑii ꝑmissa erat cũ om̃ibo copiis
ad alexiam ꝑueniũt & colle exteriore occupato:
non longe mille passibus ab nr̃is municionib con¬
sidũt. Postero die equitatu ex castris educto:
omẽ eam planiciem quã in longitudiẽ tria mi¬
lia passuum patere demõstrauimus: complẽt pedes.¬
tresq copias paulu abeo loco abditas in locis suꝑio¬
ribis constitiũt. Erat ex oppido Alesia despectus
in campum. Concurrũt his auxiliis uisis fit
gratulacio inter eos atq oiu animi ad leticia ex¬
citant᷑. Itaq procluctis copiis ante oppidũ cõsidit
& proximã fossa cratibus integũt atq aggere
explent seq ad eruptionẽ atq omẽs casus cõꝑant
Cesar om̃i ex̾citum ad utrãq ꝑte municionũ dis¬

Expanded text:
rent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi rent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus ab nostris munitionibus considunt. Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum dis
Abbreviated transcription (Latin):
dia adducti: quos fama nobiles potentesq bello
cognouerũt. Hors in agris ciuitatibusq considere
atq his eternã in iũgere seruitute. Neq ẽĩ ulla
condicoẽ alia bellũ gesserũt. Quod si ea que in
longinquis nationibus gerunt᷑ ignoratis. respicite
finitimã galliã que in prouincia redacta iuret
& legibus cõmutatis sccuribus subiecta perpetua
p̃munt᷑ seruitute. Sentenciis dictis cõstituũt
ut hi qui ualitudine aut etate inutiles sũt bel¬
lo oppido excedãt atq oĩa prius expediant᷑ ꝙͣ ab
cigͥrognati sententia discedebat. Illo tñ temꝑe
potus utendũ consilio si res cogat atq auxilia
morent᷑ quã aut deditionis aut patis subeunda
conditione. Mandubii qui eos oppido receperãt
cũ liberis atq uxoribus exire cogunt᷑. Hi cũ ad mu¬
niciones romanoꝵ accessissent flentes om̃ibus pre¬
cibus orant ut se in seruitute receptos cibo uiua¬

Expanded text:
dia adducti, quos fama nobiles potentesque bello dia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute." Sententiis dictis constituunt ut ei qui valetudine aut aetate inutiles sunt bello oppido excedant, atque omnia prius experiantur, quam ad Critognati sententiam descendant: illo tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuva
Abbreviated transcription (Latin):
romanoꝵ aĩos in illis ulterioribus munitionib
sine causa quottidie exerceri putatis si illoꝵ nũtis
confirmari non potestis omĩ aditu presepto. his¬
utimini testibus. appropinquare eoꝵ aduẽtu cius
rei timore ꝑterriti die nocteq in opere uersant.
Quid ergo mei consilii est fatere quod nostri maio¬
res nequaꝗͣ pari bello cymbrorũ tentonũq fecert
qui in oppida compulsi ac simili in opia subacti coꝵ
corporibus qui etate ad bellũ inutles uidebantur
uitã tollerauerũt. neq se hostibis tradiderũt cuis
rei si exemplũ nõ haberemus tamẽ libertatis causa
institu & posteris prodi pulcħrimũ iudicarẽ. Na
quid illi simile bello fuit: Depopulata gallia cym¬
bri magnaq illata calamitate finibus quidem
nostris aliqñ excesserũt atq alias terras petiuer̃t.
ura leges. agros. libertate nobis reliq̃rũt. Romaĩ
uero quid petũt aliud : aut quid uolũt: nisi inui¬

Expanded text:
Romanos in illis ulterioribus munitionibus Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, hisutimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invi
Abbreviated transcription (Latin):
consensũ pristine residere uirtutis memoria ui¬
detur: animi est ista molities non uirtutis: paulisꝑ
mopiã ferre nõ posse: qui se ultro morti offerãt
facilius reꝑiantur. ꝗͣ qui dolorem pacient᷑ ferãt
Atq ego hanc sentencia probarem: tantu apud me
dignitas potest si nulla preter ꝗͣ uitę nr̃e iactu¬
ram fieri uidere sed in consilio capiendo om̃e
gallia respiciamus: quã ad nr̃m auxiliu concita¬
uimus. Quid in hõiu milibus. Lxxx. uno loco
interfectis propinquis consaguineisq nr̃is aĩmi
fore ex istimatis si penẽ in ip̃is cadaueris prelio de¬
certare cogentꝰ. Nolite hos uestro auxilio expoli¬
are: qui uestre salutis causa suũ ꝑiculu neglexe¬
rũt. nec stulticia ac temeritate uestra aut animi
imbecillitate om̃e galliã prosternere & perpetue
ser uituti subicere. An quod ad die nõ uenerũt
de eoꝵ fide constantiaq dubitatis. Quid ergo

Expanded text:
consensu pristinae residere virtutis memoria viconsensu pristinae residere virtutis memoria videtur. Animi est ista mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant. Atque ego hanc sententiam probarem tantum apud me dignitas potest, si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem: sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo?
Abbreviated transcription (Latin):
modo tante multitudinis sustinere posse arbitra¬
retur presertim ancipiti prelio cũ ex oppido
eruptione pugnaret᷑. foris tance copie equitatꝰ¬
peditatusq cernerent᷑. At hi qui alexie obsidebãt᷑
preterita die qua auxilia suoꝵ expectauerãt: cõ¬
sup̃to omĩ frumẽto inscii quid in hedius gereret
concilio coacto de exitu suaꝵ fortunaꝵs cõsultabãt
ac uariis dictis sententiis quaꝵ pars deditione
pars du uires suppeterẽt cruptione censebat.
Non pretereunda oratio. critognati iuderet᷑ ꝑꝑ
eus singulare & nephariã crudelitate. Hic sũ¬
mo in aruernis loco ortus & magne habitus auc¬
toritatis. Nichil inquit de eoꝵ sentencia dictu¬
rus sum qui turpissimã seruitute deditionis noĩe
appellant. neq hos habendos ciuiu loco neq ad cõ¬
ciliu adhibendos censeo. Cu his michi res sit: qui
cruptione probãt quoꝵ in consilio ꝯiu uestrũ

Expanded text:
modo tantae multitudinis sustineri posse arbitramodo tantae multitudinis sustineri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatpeditatusque cernerentur. At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratieius singularem et nefariam crudelitatem. Hic summo in Arvernis ortus loco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad concilium adhibendos censeo. Cum his mihi res sit, qui eruptionem probant; quorum in consilio omnium vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
ut antea demõstrauimus fideli atq utili suꝑiori¬
bus annis erat usus in britania cesar. Quibus
ille pro meritis ciuitate eius in mune esse uisse¬
rat. iura legesq reddiderat ip̃iq morinos at¬
tribuerat.Tamẽ tanta uniuerse gallie cõsensio
fuit libertatis uindicande. & pristine belli laudis
recuꝑande ut neq bñficiis neq amicitie memoria
mouerent᷑. Omnesq & aĩo & opibus in id bellũ
incũberent coactis equitibus .uiii. miliũ. & peditũ
circiter .ccxl. milia. Hec in heduoꝵ finib recen¬
sebant᷑ numerusq inhibat᷑. prefecti cõstituebãt᷑.
ommio atrebati uiridomaro & epodorige heduis
uercassianimo aruerno consobrino uertingen¬
torigis Suma imꝑii eradit᷑. His delectiꝰ ex cuuta¬
tibus attribiunt᷑ quoꝵ consilio bellu ad ministra¬
retur omẽs alacres & fiducie pleni ad alexiam
proficiscũt᷑. Neq erat oñi quisꝙ. qui aspectũ

Expanded text:
ut antea demonstravimus, fideli atque utili superioriut antea demonstravimus, fideli atque utili superioribus annis erat usus in Britannia Caesar; quibus ille pro meritis civitatem eius immunem esse iusserat, iura legesque reddiderat atque ipsi Morinos attribuerat. Tamen tanta universae Galliae consensio fuit libertatis vindicandae et pristinae belli laudis recuperandae, ut neque beneficiis neque amicitiae memoria moverentur, omnesque et animo et opibus in id bellum incumberent. Coactis equitum VIII milibus et peditum circiter CCL haec in Aeduorum finibus recensebantur, numerusque inibatur, praefecti constituebantur. Commio Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam proficiscuntur, neque erat omnium quisquam qui aspectum
Abbreviated transcription (Latin):
mꝑant heduis atq eoꝵ dientibus segusianis
ambluaretis: aulercis: brannouitibus bram mouiis
milia .xxxu. Parem nũm aruernis adiũctis ⁊¬
eleuetiis cadurcis. balballis. uellauiis qui sub imꝑio
aruernoꝵ esse censuerũt. Sequanis. Senonibus
biturigibus. Sanctonis. rutenis. carnutibus. duo¬
dena milia. Bellouagis detẽ. totide lemouicib
octona pictonibus: & turonis & parisiis & heluetiis bisena milia¬
Senonibus. Ambianis. Mediomatricis. petrogoriis
Neruiis. Morinis. Nitiobrogibus quingẽta duo¬
milia. Aulertis. Cenomanis totidem. Atrebatibus
tudine armorice appellant᷑ quo sut̃ in nuo corio¬
solites. redones ambibarii. cadetes. ossini. Le mo¬
uices. Unelliͦ Exhis bellouagi suu numeꝵ non
compleuerũt quod se suo nõie atq arbitrio cũ
romanis bellũ gesturos dicebant neq cuiusꝙͣ impio
obtemꝑaturos. Rogati eñ ab cominio pro cius
hospicio .xxii. M. miserũt. Huius oꝑa commis

Expanded text:
Imperant Aeduis atque eorum clientibus, Segusiavis, Imperant Aeduis atque eorum clientibus, Segusiavis, Ambivaretis, Aulercis Brannovicibus, Blannoviis, milia XXXV; parem numerum Arvernis adiunctis Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis, Senonibus, Biturigibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellovacis X; totidem Lemovicibus; octona Pictonibus et Turonis et Parisiis et Helvetiis; Suessionibus, Ambianis, Mediomatricis, Petrocoriis, Nerviis, Morinis, Nitiobrigibus quina milia; Aulercis Cenomanis totidem; Atrebatibus tudine Armoricae appellantur, quo sunt in numero Curiosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismi, Veneti, Lemovices, Venelli. Ex his Bellovaci suum numerum non compleverunt, quod se suo nomine atque arbitrio cum Romanis bellum gesturos dicebant neque cuiusquam imperio obtemperaturos; rogati tamen ab Commio pro eius hospitio duo milia una miserunt. Huius opera Commi,
Abbreviated transcription (Latin):
lium appellabant. Ante hͤ talee pedem longe ferreis
amis infixe tote in terram infodiebant᷑. Mediocril¬
q int̾missis spatiis om̃ib locis disserebant᷑: quos stimu¬
los noĩabant. His rebus perfectis regiones secutus ꝗͣ
potuit equissimas pro loci natura .xiiii. milia pas¬
suu cõplexus:. pari eiusde gn̾ĩs municiones diuer¬
sas ab his contra exteriore hostem ꝑfecit ut ne ma¬
gna quide multitudine si ita atadãt eius discessu
munitronũ presidia circũ fundi possẽt at aut cũ
ꝑiculo ex castris egredi cogatur.Dierum .xxx
pabulu frumẽtũq hreͣ omẽs conbectũ uib&
Qum hec apud alesiam geruntꝰ galli concilio pr̃i¬
cipu indicto: non omẽs hos qui arma ferre poss&̃
ut censuit Uertingentorix cõuocandos statuũt.
s&r certum numeꝵ cuiq ex ciuitatibus imꝑan¬
dum ne tanta multitudĩe confusa nec moderari
nec discernere suos nec frumẽtatione habere posss̃

Expanded text:
lium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis lium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur; quos stimulos nominabant. His rebus perfectis regiones secutus quam potuit aequissimas pro loci natura quattuordecim milia passuum complexus pares eiusdem generis munitiones, diversas ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna quidem multitudine, si ita accidat, munitionum praesidia circumfundi possent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogatur, dierum triginta pabulum frumentumque habere omnes convectum iubet. Dum haec apud Alesiam geruntur, Galli concilio principum indicto non omnes eos qui arma ferre possent, ut censuit Vercingetorix, convocandos statuunt, sed certum numerum cuique ex civitate imperandum, ne tanta multitudine confusa nec moderari nec discernere suos nec frumentandi rationem habere possent.
Abbreviated transcription (Latin):
possent. Itaq truncis arboꝵ que adinodũ firmis
ramis abscisis. atq eoꝵs delibratis ac p̃acutis
catuminibus perpetue fosse quinos pedes alte
ducebant᷑. huc illi scipites dimissi & ab infimo
reiuncti ne reuelli possent. ab ramis eminebat̃
quini ordines cõiũcti inter se atq implicati
quo qui intrauerãt se ip̃i atutissimis ĩ duebãt: ualis¬
Hos cippos appellabãt̃ : quos obliquos ordinibus in quin¬
tunce dispoĩtis scrobes tres in altitudie pedes fodiebãt᷑
paulatim angustiore abꝰ infimis fastigio. Huc teretes
stipites femoris crassitudiẽ ab summo pacuti & p̃usti
dimitebant᷑ ita ut non amplius digitis quatuor ex
terra eminer& simul cõfirmandi & stabiliendi cã sinq
ab infimo solo pedes terra excultabant. Reliqua ps
scrobis ed occultandas insidias uiminibus at uindis
impediebat᷑. Huius generis octoni ordines iũcti ter¬
nos inter se pedes distabãt id ex similitudiẽ floris li¬

Expanded text:
possent. Itaque truncis arborum aut admodum firmis possent. Itaque truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. Hos cippos appellabant. Ante quos obliquis ordinibus in quincuncem dispositis scrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur paulatim angustiore ad infimum fastigio. Huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur, reliqua pars scrobis ad occultandas insidias viminibus ac virgultis integebatur. Huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. Id ex similitudine floris li
Abbreviated transcription (Latin):
tiu multitudo aduolaret aut interdiu tela ĩ
nr̃os operi destinatos coniicere possent. Hoc int̾¬
misso spatio: duas fossas .xu. pedes latas eadez
altitudiẽ ꝑduxit. Quaꝵ interiore cãpestrib
ac demissis locis aqua ex flumine diriuata com¬
pleuit. post eas aggerem ac uallu .xii. pedum
exstruxit. Huic loricam pinnasq adiecit. t
grandibus ceruis eminẽtibus ad cõmissuras
pluteoꝵ. atq aggeres qui ascensu hostiu tarda¬
rent. & turres toto opere tircũdedit que pedes.
.lxxx. inter se distarent. Erat co tempore i¬
eẜ maceriari etfrumẽtari: &tantas munitio¬
nes fieri necesse. de minutis nostris copiis que
longuis ab castris progrediebant: ac nõ nũꝗͣ oꝑa nr̃a
secunda galli temptare atq eruptionẽ ex oppi¬
do pluribus portis summa ui fate̾ conabant᷑.
Quare ad hec riisus opera addendũ cesar putauit.
quo minore nuo militu municiones defẽdi

Expanded text:
tium multitudo advolaret aut interdiu tela in tium multitudo advolaret aut interdiu tela in nostros operi destinatos conicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim pedes latas, eadem altitudine perduxit, quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivata complevit. Post eas aggerem ac vallum duodecim pedum exstruxit. Huic loricam pinnasque adiecit grandibus cervis eminentibus ad commissuras pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis quae longius ab castris progrediebantur: ac non numquam opera nostra Galli temptare atque eruptionem ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus opera addendum Caesar putavit, quo minore numero militum munitiones defendi
Abbreviated transcription (Latin):
ni libertate meritũ hostibus in cruciatũ dedat.
datis mandatis. ꝗͣuã opus erat intermissum
secunda uigilia silentio equitatũ mittit. frumẽ¬
tu omẽ adse referri iubet. capitis penã his
qui nõ paruerint constituit. petus cuuis mag¬
na erat copia ab manduuiis compulsa uiritim
distribuit. frumentũ parce & paulatĩ metiri
instituit: cõpias om̃ẽs quas pro oppido collocaue¬
rat in oppidu recepit. His xationibus auxilia
gallie expectare & bellũ parat ad ministrare.
Diubiis rebus cognitis ex ꝑfugis & captuus cesar
hec genera munitionis instituit. Fossam pedũ
xx. directis lateribus duxit ut eius fosse solum
tantũde pateret ꝗͣtu summe fosse labra dista¬
rent. Reliquas om̃es municiones ab ea fossa
pedes quadrĩgẽtos reduxit. Id hoc consilio qm̃
rm̃ esset necessario spatio tomplexus: nec faci¬
le totũ corpis corona militũ cingeretꝰ : ne
de improuiso aut noctu ad municiones hos¬

Expanded text:
ni libertate meritum in cruciatum hostibus dedant. ni libertate meritum in cruciatum hostibus dedant. datis mandatis, qua opus erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum mittit. Frumentum omne ad se referri iubet; capitis poenam eis qui non paruerint constituit: pecus, cuius magna erat copia ab Mandubiis compulsa, viritim distribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; copias omnes quas pro oppido collocaverat in oppidum recepit. His rationibus auxilia Galliae exspectare et bellum parat administrare. Quibus rebus cognitis ex perfugis et captivis, Caesar haec genera munitionis instituit. Fossam pedum viginti directis lateribus duxit, ut eius fossae solum tantundem pateret quantum summae fossae labra distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fossa pedes quadringentos reduxit, id hoc consilio, quoniam tantum esset necessario spatium complexus, nec facile totum corpus corona militum cingeretur, ne de improviso aut noctu ad munitiones hos
Abbreviated transcription (Latin):
relictis. coateruatũtu germani acriuisq ad mu¬
niciones sequunt᷑ fit magna cedes. Non nulli re¬
lictis equis fossam transire & maceria trascen¬
dere conantꝰ. Paulu legiones cesar quas pro uallo
constituerat promoueri iubet. Non minus qui
intra munitiones exãt ꝑturbant᷑. Salli uẽĩ¬
ri ad se confestim existimãtes ad arma cõclamãt
nõ nulli ꝑterriti in oppidũ irrũpũt. Uertĩgẽto¬
rix uib& portas claudi: ne castra nudentur.
Multis interfectis. compluribus equis captis: ger¬
mani sese recipiũt. Uertingẽtorix priusquã
munitiones ab romanis ꝑficiant᷑ consiliũ capit
omẽ ab se equitatũ noctu dimittere discedẽtib
mandat ut suã quisq ciuitate adeat. omnesq
qui per etate arma ferre possent ad bellũ cogãt.
Sua in illos merita proponit obtestat᷑q ut sue sa¬
lutis ratione habeant neu se optime de cõmu¬

Expanded text:
relictis coacervantur. Germani acrius usque ad murelictis coacervantur. Germani acrius usque ad munitiones secuntur. Fit magna caedes: nonnulli relictis equis fossam transire et maceriam transcendere conantur. Paulum legiones Caesar quas pro vallo constituerat promoveri iubet. Non minus qui intra munitiones erant perturbantur Galli: veniri ad se confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum irrumpunt. Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. Multis interfectis, compluribus equis captis Germani sese recipiunt. Vercingetorix, priusquam munitiones ab Romanis perficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus mandat ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque qui per aetatem arma ferre possint ad bellum cogant. Sua in illos merita proponit obtestaturque ut suae salutis rationem habeant neu se optime de commu
Abbreviated transcription (Latin):
cingebãt sub muro quȩ pars collis ad orientem
solem spectabat. Huc̃ om̃e locũ copie gallors
compleuerãt fossamq a & materiã sex in alti¬
tudiẽ pedu p̃duxerãt. Eius munitionis
que ab romanis instituebat᷑. circuitus .xi. milũ
passuũ tenebat. Castra oportunis locis exat poĩta
biq castella .xxxiii. fatea quibusicastellis inter¬
diũ staciones ponebant᷑ ne qua subito eruptio
fieret. Hec cadem noctu ex cubitoribus ac
firmis presidiis tenebant᷑. Opere instituto. sit
cquestre prelui in ea planitie quã int̾missã collib
tria milia passiũ in longitudine patere supͣ
de monstrauimus. Sũma ui ab utrisq cõtendit᷑.
aborantibus nostris cesar germanos sub mittit
legionesq pro castris consfituit: ne qua subito
irrupcio ab hostiu peditatu fiat presidio legionũ
addito nostris aũis auget᷑. hostes infugã cõiecti se
ip̃i multitudĩe impediut̃: atq angustiorib portis

Expanded text:
cingebant. Sub muro, quae pars collis ad orientem cingebant. Sub muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab Romanis instituebatur circuitus XI milia passuum tenebat. Castra opportunis locis erant posita ibique castella viginti tria facta, quibus in castellis interdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque contenditur. Laborantibus nostris Caesar Germanos summittit legionesque pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium peditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angustioribus portis
Abbreviated transcription (Latin):
tinusꝗ alexiam quod est oppidũ mandubioꝵ iter
facere cepit celeriterq impedim̃ta ex castris edu¬
ci & se subsequi uissit. Cesax impedimẽtis ini
proximũ colle deductis. duabus legionibis p̃sidio
relictis secutus quãtu diei tempus passum circit᷑
tribus milibus hostiu & ex nouissimo agmine
interfectis. Altero die ad alexiam castra fecit.
erspecto urbis situ ꝑterritisq hostibis: qued eꝗ¬
tatu quo maxĩa ꝑte ex̾citus confidebat. enint:
pulsi. adhortatus ad laborẽ milites᷑ circũ uallare
instituit. Ip̃m̃ erat oppielũ Alexia in sum mo
colle ad modu edito. ut nisi obsidione expugnaĩ
non posse uidẽt᷑. Cuius collis radices due duabus
exꝑtibus fluĩa subluebant. Ante id oppidũ pla¬
nities circiter milia passuũiii. in longitudiẽ pa¬
tebat reliquis ex om̃ib partibus collis mediocri
interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidũ

Expanded text:
tinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter tinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter facere coepit celeriterque impedimenta ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis in proximum collem deductis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, adhortatus ad laborem milites circumvallare instituit. Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo admodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo duabus ex partibus flumina subluebant. Ante id oppidum planities circiter milia passuum tria in longitudinem patebat: reliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
parte nostri laborare/ aut graiius premi uidebãt᷑.
eõ signa inferri cesax atiẽq constitui iubebat.
Que res & hostes ad insequẽdu tardabat & nr̃os
spe auxilii confirmabat. Tande germani a dextro
latere sũmu iugu nacti: hostes loco depellunt.
fugientesqusq ad flumen ubi uertingẽtorix cũ pe¬
destribus copiis consederat persequũt᷑ compluresq
interficiũt. Qua re aĩaduersa reliqui ne circũue¬
nirentꝰ ueriti se fuge mandant. Omĩbus locis
fit cedes tres nobilissimi hedui capti ad cesarem
ꝑducũt᷑. Cottus prefectus equitũ qui cõtrouer¬
siam cũ cõiuctolitaui proximis comitiis habue¬
rat & cauarillus qui post defectionem Litauiti
pedestribus copiis prefuerat & eporedorix: quo
duce ante aduentũ cesaris hedui cũ sequanis belo
contenderãt. fugato omĩ equitatu Uertĩgetorix
copias ut pro castris collocauerat reduxit. pro¬

Expanded text:
parte nostri laborare aut gravius premi videbantur, parte nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat et nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen, ubi Vercingetorix cum pedestribus copiis consederat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa reliqui ne circumirentur veriti se fugae mandant. Omnibus locis fit caedes. Tres nobilissimi Aedui capti ad Caesarem perducuntur: Cotus, praefectus equitum, qui controversiam cum Convictolitavi proximis comitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copias, ut pro castris collocaverat, reduxit pro
Abbreviated transcription (Latin):
si id quod magis futuꝵ confidat relictis impedimẽ.¬
tis sue saluti consulãt & usu reꝵs necessariaꝵ &
dignitate spoliatũ iri. Nam de equitibus hostiui
quin nemo eoꝵ progredi modo extra agmẽ dude¬
at & ipõs quidem non debere dubitare: iel quod
maiore fatiant aĩo copias se omes pro castris ha¬
bituꝵs ꝑ terrori hostibus fucuꝵ. Conclamant
cquites scĩssimo uire iurando cõfirmari oportere
ne tecto recipiatur: ne ad liberos. ne ad parentes.
ad uxorem aditũ quis habeat qui nõ bis ꝑ agmẽ
hostiu per equitasset. Probata re / atq om̃ĩbus
iure uirando adattis postero die intres partes
distributo equitatu. due se acies ab duobus lateri¬
bus ostendũt. Una primo agmine iter impedi¬
re cepit. Qua re nũciata. Cesar suũ quoq
equitatũ tripartito diuisũ contͣ hoste ire iubet
pugnat᷑ una om̃ibus in partibus. Constitit agmẽ:
impedimẽta inter legiones recipiũt᷑. Si qua in

Expanded text:
si, id quod magis futurum confidat, relictis impedimensi, id quod magis futurum confidat, relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore faciant animo, copias se omnes pro castris habiturum et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qui non bis per agmen hostium perequitasset. Probata re atque omnibus iureiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones recipiuntur. Si qua in
Abbreviated transcription (Latin):
aduẽtu quod minus idoneis equis utebant᷑. a tribu¬
nis militũ reliquisq non solũ. sed si equitibus rõa¬
nis atq euocatis equos sumit. germanisq distribuit
nterea dũ hec gerunt hostiu copie ex aruernis
equitesq qui toti gallie erãt imꝑati cõueiunt
Magno hoꝵ nuoͦ coacto cũ cesar in sequanos per ex¬
tremos lingonũ fines iter fater& quo facilius subsi¬
diu proiuĩcie fieri poss& circiter milia passuũ decẽ
ab romaniss trinis castris Uertingẽtorix consedit
cõuocatisq ad conciliũ prefectis equitũ uenisse tẽ¬
pus uictorie demõstrat. fugere in prouĩcia roma¬
nos galliaq excedere. Id sibi ad presentẽ obtinen¬
da libertate satis esse ad reliqui temporis patem
atq ociu pars profici. Maioribus ei coacdis co¬
piis reuersuros neq finez bellandi fatcturos ꝓinde
agmine impeditos adoriant᷑. Si pedites suis auxi¬
liu ferant atq inco morent᷑ iter fatere nõ posse

Expanded text:
idoneis equis utebantur, a tribunis militum reliquisque equitibus Romanis atque evocatis equos sumit Germanisque distribuit. Interea, dum haec geruntur, hostium copiae ex Arvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convocatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis esse; ad reliqui temporis pacem atque otium parum profici: maioribus enim coactis copiis reversuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine impeditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant atque in eo morentur, iter facere non posse;
Abbreviated transcription (Latin):
hedius atq aruernis si per eos cuutates recuꝑa¬
re posset. ex reliquis captiuis toto ex̾citui capi¬
ta singula pixde noĩe distribuit. His rebus cõ¬
fectis in heduos proficiscitur ciuitate recipit.
Eolegati ab aruernis missi que imꝑar& se factu¬
ros pollicentur. Imꝑat magnũ numeꝵ obsidũ
Legiones in hiberna mittit. Captiuoꝵ circi¬
ter .xx. milia heduis aruernisq reddit Titu
Labienum duabus cũ legionibus & equitatu ĩ
sequanos proficisti iub&. Huic Marcum Sem¬
proniu rutiliu attribuit. Caiu fabiui legatũ
Eluciu minutiu basiliu cũ legionibis dua¬
bus in remis collocat ne quã ab finitimis bello¬
uacis calamitate accipiant. Gaium Antistiu
reginũ in ambibaretos. Titu Sextiu in bitu¬
riges. Qaiu caninium rebillum in rueenos cũ
singulis legionibus mittit. Quintu tulliu
cicerone. & publiu Sulpitiu cabilloni &

Expanded text:
Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperaAeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis captivis toto exercitui capita singula praedae nomine distribuit. His rebus confectis in Aeduos proficiscitur; civitatem recipit. Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum. Legiones in hiberna mittit. Captivorum circiter viginti milia Aeduis Arvernisque reddit. Titum Labienum duabus cum legionibus et equitatu in Sequanos proficisci iubet: huic Marcum Sempronium Rutilum attribuit. Gaium Fabium legatum et Lucium Minucium Basilum cum legionibus duabus in Remis collocat, ne quam ab finitimis Bellovacis calamitatem accipiant. Gaium Antistium Reginum in Ambivaretos, Titum Sextium in Bituriges, Gaium Caninium Rebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et
Abbreviated transcription (Latin):
cesarem referunt᷑. Pauci ex tanto nuo se in co¬
lumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppi¬
do cedem & fugã suoꝵ desꝑata salute copias a
municionibus reducũt. fit protinus hac re au¬
dita ex castris galloꝵ fuga quod nisi trebris sub¬
sidiis ac tocius diei labore milites essent defessie
omẽs hostiu copie deleri potussent
De media nocte missus equitatus nouissimum.
agiẽ consequitur. magnus numerus capit᷑
atq interficit᷑ reliqui ex fuga in ciuitates dis¬
cedunt postero die uertingẽtorix consilio
cõuocato id bellu se suscepisse non suaꝵ neces¬
sitatum sed cõis libertatis causa demonstrat.
t qm̃ sit fortune cedenolu ad utrãq rem se
illis offert. seu morte sua romanis satisfacere
seu uiuum tradere uelint. Mutuntur de
his rebus ad Cesarem legati: iub& arma tradẽ.
principes produci. ip̃e in munitione pro castris
consedit. Eo duces producunt᷑. Uertingẽto¬
rix deditur arma proiciuntur. Reseruatis

Expanded text:
esarem referuntur: pauci ex tanto numero se incolumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defessi, omnes hostium copiae deleri potuissent. De media nocte missus equitatus novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum necessitatium, sed communis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. Reservatis