comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui sicut uere deus ita uere homo fuit uel humanitatis aliquid
& deitatis minus diceret habuisse alienus ab ecclesia iuidicare¬
tur. Quae sententia & agud alexandriam confirmata est & a¬
pud constantinogolim decreto concilii. Ex illo apolinariste ab
ecclesia declinantes. & episcopos sibi sue partis & dogma¬
ta propria ecclesiasq defendunt.
Capͦ.XXi.

Expanded text:
qui sicut vere Deus, ita et vere homo fuit, vel humanitatis aliquid, qui sicut vere Deus, ita et vere homo fuit, vel humanitatis aliquid, vel deitatis minus diceret habuisse, alienus ab Ecclesia judicaretur. Quae sententia et apud Alexandriam confirmata est, et apud Constantinopolim decreto concilii. Ex illo Apollinaristae ab Ecclesia declinantes, et Episcopos sibi suae partis, et dogmata propria Ecclesiasque defendunt. CAPUT XXI.
Abbreviated transcription (Latin):
monitis atq responsis pacem retinere an bellum gerere esset Ø¬
melius sciscitabatur. Capitulum. Xx.
linaris episcopus uir sane in cunctis instructus sed dum con¬
tentionis uitio nimius agitur & aduersum omne quod quisq:Ø
dixerat ire obuius delectatur iactatione ingenii male fortis
heresim ex contentione generauit: asserens solum corpus nõ
etiam animam a domino in dispensatione susceptum: in quo
cum eudentibus euangelii testimoniis urgueretur quibus
ipse dominus & saluator habere se animam profitetur & pone¬
re eam quando uult. & iterum assumere eam:quamq: turbatã
& tristem dicit esse usq ad mortem: uertit se post & ne ex
ex ea parte qua rationabilis est sed ex ea solum qua uiuificat
corpus: ad supplementum uero rationabilis partis ipsum uer¬
bum dei fuisse perhibebat. Quae assertio primo in urbe roma Ø
to tali sententia depulsa est ut decernerent siquis filium dei o

Expanded text:
monitis atque responsis pacem retinere, an bellum gerere, esset monitis atque responsis pacem retinere, an bellum gerere, esset melius, sciscitabatur. CAPUT XX. De Apllinaris Episcopus, vir sane in caeteris instructus, sed dum contentionis vitio nimius agitur, et adversum omne quod quisque dixerat, ire obvius delectatur, jactatione ingenii malefortis haeresim ex contentione generavit, asserens solum corpus, non etiam animam a Domino in Dispensatione susceptum. In quo cum evidentibus Evangelii testimoniis urgeretur quibus ipse Dominus et Salvator habere se animam profitetur, et ponere eam quando vult, et iterum assumere eam: quamque turbatam et tristem dicit esse usque ad mortem vertit se post, et ne eex ea parte quae rationabilis est, sed ex ea solum qua vivificat corpus. Ad supplementum vero rationabilis partis, ipsum Verbum Dei fuisse perhibebat. Quae assertio primo in urbe Roma  to tali sententia depulsa est, ut decernerent, Si quis Filium Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
CIT U Rad orientem regressus ibiq ut ab exordio prin¬
cipatus sui summa cura summoq studio pulsis erroribus here¬
ticisq ecclesias catholicis tradere idq ea moderatione agere o
ut ultione contempta tantum catholicis de ecclesiarum re¬
stitutione consuleret.: quo fides recta absq predicationie¬
impedimento proficeret. communem se prebere erga sacer¬
dotes dei fide religione & mumficentia cunctis regium
nimum ex hibere. accessu facilis. & absq imperiali fastu ad
colloquium se humilibus prebere: hortatu eius & largitionibo
ecclesiae pluribus locis ornatae satis magnificeq constructae
prestare multa poscentibus. sed frequentius ultro offerre
Idolorum cultus qui Constantim institutione & deinceps negli¬
gi & destrui ceptus fuerat eodem imperante collapsus est.Pro
quibus intantum deo carus fuit ut spetiale ei munus contulerit
diuina prouidentia: & enim in thebaide partibus monachum
quendam Iohannem nomine spiritu prophetico repleuit: cuiꝰ

Expanded text:
itur ad Orientem regressus, ibique, ut ab exordio principatus sui, summa cura summoque studio pulsis haereticis, Ecclesias catholicis tradere: idque ea moderatione agere, ut ultione contemta, tantum catholicis de Ecclesiarum restitutione consuleret, quo fides recta absque praedicationiimpedimento proficeret: communem se praebere erga sacerdotes Dei: fide, religione, et munificentia cunctis regium animum exhibere: accessu facilis et absque imperiali fastu ad colloquium se humilibus praebere: hortatu ejus et largitionibus, Ecclesiae plurimis locis ornatae satis magnificeque constructae: praestare multa poscentibus, sed frequentius ultro offerre. Idolorum cultus, qui Constantini institutione et deinceps negligi et destrui coeptus fuerat, eodem imperante collapsus est. Pro quibus in tantum Deo charus fuit, ut speciale ei munus contulerit divina providentia. Et enim in Thebaidos partibus monachum quendam Joannem nomine, spiritu prophetico replevit, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
cui pre caeteris omnibus debeat credi. Sed & alia eiusdemo
uim extant de iudaeorum uetustate duo uolumina: in quibis
contradicere Appioni cuidam grammatico uidetur: qui ills
temporibus aduersum iudaeos scripserat & ad alios quosdam
qui morem gentis iudaeorum atq instituta lacerauerant. In
primo ergo ex his duobus libris quae uolumina apud hebre.¬
os in auctoritate habeantur secundum maiorum traditionẽ
per haec edocet

Expanded text:
cui pre ceteris omnibus debeat credi. Sed et alia eiusdem cui pre ceteris omnibus debeat credi. Sed et alia eiusdem viri extant de Iudeorum vetustate duo volumina, in quibus contradicere Appiani cuidam gramatico videtur, qui illis temporibus adversum Iudeos scripserat, et ad alios quosdam, qui morem gentis Iudeorum atque instituta laceraverant. In primo ergo ex his libris duobus, que volumina apud Hebreos in autoritate habeantur, secundum maiorum tradictionem per hec docet
Abbreviated transcription (Latin):
terre: & cuius peridem temous per agostolos suos in omnẽ
terram exierat sonus & in fines orbis terre uerba eorum.
IPEREPRETIUMtamen est posse ista agnoscere quis
fuerit hic losephus & unde uel ex quo genere originem
ducens. qui tantam nobis materiam rerum gestarum co-¬
gnitionemq prestiterit. Ex gonit ergo etiam hoc ipse de
se hoc modo scribens. losephus Matathiae filius ex hye¬
rosolimis sacerdos. qui & ipse primo bello romanos oppugna¬
uerit. & posterioribus nibilominus interfuerit oreliis ne¬
cessitate constrictus. Constat ergo hunc uirum per idemtem
ut litterarum merito in urbe roma etiam statua donaretur
& libri eius bibliothecae traderentur:Conscripsit nanq anti¬
quitatum hystoriam in uiginti libris: belli uero iudaici cum
dit: quam non solum grȩca facundia uerum & patrio idest
hebreo sermone suis etiam ciubus se edidisse confirmat: dignꝰ

Expanded text:
terrae . Et cujus per idem tempus, per apostolos suos: In omnem terrae . Et cujus per idem tempus, per apostolos suos: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum Operae pretium sane est post ista noscere, quis fuerit hic Josephus, et unde vel ex quo genere originem ducens; qui tantam nobis materiam rerum gestarum cognitionemque praestitit. Exponit ergo etiam haec ipse de se hoc modo, scribens: Josephus Mathathiae filius Hierosolymis sacerdos, qui et in ipso primo bello Romanos oppugnavit, et posterioribus nihilominus interfuit praeliis necessitate constrictus. Constat igitur, hunc virum per idem temput litterarum merito in urbe Roma etiam statua donaretur, et libri ejus bibliothecae traderentur. Conscripsit itaque Antiquitatum historiam in XX libris. Belli vero Judaici cum dit, quam non solum Greca facundia, verum etiam et patrio, id est Hebreo, sermone suis etiam civibus se edidisse confirmat, dignus,
Abbreviated transcription (Latin):
easdem uoces pari obstinatione & clamore repetebat. Ø¬
Tunc orinciges intelligentes ut reserat numinis esse motus
in uiro perducunt eum ad iudicem romanum:aoud quem
flagris usq ad ossa laniatus neq preces neq lachrymas fu¬
ditꝰ sed eandem uocem miserabiliter & cum quodam eiula¬
tu emitens per singula gene uerba groferebat. addens et
iore gestum miraculo: dicens oraculum quoddam in sacris
luteris repertum quod per idem tempus uirum designaret
ex eorum regione processurum: qui totius orbis pouretur Ø¬
imperio. Cuius oraculi presagium idem hystoriographus Ø¬
Uesgasianum declarare est susgicatus. Sed Uesoasianus non
aliis ꝗͣ illis solis gentibus quae romano imgerio uidebantur Ø¬
subdite dominatus est.Unde iustius ad Christum haec respoͬ¬
sa referantur: ad quem dixerat pater. Pete a me & dabo ti¬
bi gentes hereditatem tuam & possessionem tuam terminos

Expanded text:
easdem voces pari obstinatione et clamore repetebat. easdem voces pari obstinatione et clamore repetebat. Tunc principes intelligentes, ut res erat, numinis esse in viro motus, perducunt eum ad judicem Romanorum, apud quem flagris ad ossa usque laniatus, neque preces neque lacrymas fudit; sed eamdem vocem miserabiliter, et cum quodam ejulatu emittens, per singula pene verbera proferebat, addens etiore gestum miraculo, dicens oraculum quoddam in sacris litteris repertum, quod per idem tempus virum designaret ex eorum regione processurum, qui totius orbis potiretur imperio. Cujus oraculi praesagium, idem historiographus Vespasianum declarare suspicatur. Sed Vespasianus non aliis, quam illis solis gentibus quae Romano imperio videbantur subditae, dominatus est. Unde justius ad Christum haec responsa referuntur, ad quem dixit Pater: Pete a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos
Abbreviated transcription (Latin):
bibus misceri. & urbes circundari agminibus improuisis
In alio autem die festo qui penthe costes apgellatur. noctu
sacerdotes ingressi temolum ad ministeriã ex more com¬
plenda primo quidem motus quosdam strepitusq sensert
tum deinde uoces subitas audiunt dicentes. Miꝯremuss
Ananiae filius lhesus nomine ut plebeius & rusticus anteØ
quartum belli annum. cum ciuitas in gace & habundantia
cerduraret. in die festo tabernaculorum repente clamare
cepit. Uox ab oriente. uox ab occidente. uox a quatuor
uentis uox super hyerosolimam & super templum: uox e¬
sucer sconsos & sponsas. uox super populum: & indesinen.¬
ter die noctuq per omnes plateas circum iens. hoc clama¬
bat: usq quo quidam grimores ex pogulo uiri uelut infa¬
usti presagii indignatione commoti correptum homine
multis uerberibus afficiunt. At ille nequaꝗͣ pro se aliꝗd
loquens sed ne eos quidem qui circumsteterant de precans

Expanded text:
sceri nubibus, et urbes circumdari agminibus improvisis. sceri nubibus, et urbes circumdari agminibus improvisis. In alio item die festo, qui Pentecostes appellatur, noctu sacerdotes ingressi templum, ad ministeria ex more complenda, primo quidem motus quosdam, strepitusque senserunt, tum deinde voces subitas audiunt dicentes: « MigremusAnaniae filius Jesus nomine, vir plebeius, et rusticus, ante quartum belli annum, cum civitas in pace et abundantia perduraret, in die festo tabernaculorum repente clamare coepit: « Vox ab oriente, vox ab occidente, vox a quatuor ventis, vox super Hierosolymam et templum, vox super sponsos et super sponsas, vox super populum. » Et indesinenter die noctuque per omnes plateas circumiens haec clamabat: usquequo quidam primores ex populo viri, velut infausti praesagii indignatione commoti, correptum hominem multis verberibus afficiunt. At ille nequaquam pro se aliquid loquens, sed nec eos quidem, qui circumsteterant deprecans,
Abbreviated transcription (Latin):
plumq circundedit ut putarent omnes diem clarissimum
factum: & permansit spatio hore dimidi&e.Quod imperitis
& probos quosq doctores. non latuit exitiale portentum
In eadem quoq festiuitate uitula sacrificiis admota & aris
adsistens inter iosas ministrorum manus enixa est agnã
Sed & ianua interioris aedis quae respiciebat orientem cum
esset aere solido induta ac perinde immensi ponderis que
uix uiginti uiris summo conatu imoellentibus clauderet᷑
ferreis quoq uectibus & seris munita ac pessulis in altum
demissis teneretur obstricta repente hora noctis sexta Ø
post aliquot dies prima & uicesima die mensis artemesii
qui maius apud nos uocatur prodigiosus apparuit uisus
& fidem pene excedens: quod uere falsum outareturꝰ nisi
oculorum fidem confirmasset malorum consecuta gernitie
Et enim prope solis occasum uisi sunt currus & quadrige in
omni regione per aerem ferri. & armatorum cohortes nu¬

Expanded text:
plumpque circumdedit, ut putarent omnes diem clarissimum plumpque circumdedit, ut putarent omnes diem clarissimum factum; et permansit spatio horae dimidiae, quod imperitis et probos quosque doctores non latuit exitiale portentum. In eadem quoque festivitate vitula sacrifassistens, inter ipsas ministrorum manus enixa est agnam. Sed et janua interioris aedis, quae respiciebat ad orientem, cum esset aere solido induta, ac perinde immensi ponderis, quae vix viginti viris summo conatu impellentibus clauderetur, ferreis quoque vectibus et seris munita, ac pessulis in altum demissis teneretur obstricta, repente hora noctis sexta, ppost aliquot dies, prima et vicesima die mensis Artemisii, qui apud nos Maius vocatur, prodigiosus apparuit visus, et fidem pene excedens. Quod vere falsum putaretur, nisi oculorum fidem confirmasset, malorum consecuta pernicies. Etenim prope solis occasum, visi sunt currus et quadrigae in omni regione per aerem, et armatorum cohortes mi
Abbreviated transcription (Latin):
OLLI RE autem adhuc mentis eorum duritiam nitebatur
diuina maiestas signis & orodigiis caelitus datis: tortoresq
simul &minacem dexteram ostendendo potius ꝗͣ inferen¬
do. De quibus suoradicti hystoriographi fides ut in caeteris
etiam in hoc sufficiens erit. Relegamus ergo quid in sexto
licem inquit plebem teterrim quidam homines & decepto¬
res falsa uaticinantes suadebant ut euidentibus signis & in¬
ditiis iracundi& & indignationis diuin& non crederent: qui¬
bus aperte futurum & urbis & gentis presagiebatur excidi¬
um: sed uelut afflati & amentes & qui neq. oculos neq ani¬
mam in se haberent spernebant omnia quae caelitus nuntia¬
bantur. Et enim stella prefulgens gladio per omnia similis
imminere desuper ciuitati: & cometes preterea exitiabilib
flammis ardere per totum uisa est annum. Sed & ante ex¬
cidii tempus ac belli cum populi ad diem festum azimorũ
conuenirent octaua die mensis xandicis qui est aprilis
noctis tempore hora nona tantus luminis fulgor aramtem¬

Expanded text:
ollire autem adhuc mentis eorum duritiam nitebatur divina majestas, signis et prodigiis coelitus datis, terroresque simul et minacem dexteram ostendendo potius quam inferendo. De quibus supradicti historiographi fides, ut in certis, etiam in hoc sufficiens erit. Relegamus ergo quid in sexto licem, inquit, plebem teterrimi quidam homines, et deceptores falsa vaticinantes, suadebant ut evidentibus signis et indiciis iracundiae et indignationis divinae non crederent, quibus aperte futurum et urbis et gentis praesagiebatur excidium. Sed velut afflati et amentes, et qui neque oculos neque animas in se haberent, spernebant omnia quae coelitus nuntiabantur. Etenim stella praefulgens gladio per omnia similis, imminere desuper civitati, et cometes prflammis ardere per totum visus est annum. Sed ante excidii tempus ac belli, cum populi ad diem festum Azymorum convenerunt, octava die mensis Antiochi, qui est Aprilis, noctis tempore, hora nona, tantus luminis fulgor aram tem
Abbreviated transcription (Latin):
legit illi autem orientales reliquit. Sed Ualens fauendo
hereticis abiit in uiam patrum suorum: na & episcopos egit
in exilium. & presbiteros ac dyaconos & monachos Tatia¬
no alexandriae presidente usq ad tormenta dedux it &¬
ignibus tradidit: multaq nefanda & crudelia in ecclesia
dei molitus est: sed haec omnia post Athanasii obitum:Ø
nam illo superstite: uelut diuina quadam uirtute prohibi¬
tus cum debaccharetur in caeteros in illum nihil ausus est
triste comiutere

Expanded text:
legit, illi autem Orientales reliquit. Sed Valens favendo legit, illi autem Orientales reliquit. Sed Valens favendo haereticis, abiit in viam patrum suorum. Nam et Episcopos egit in exilium, et Presbyteros, ac Diaconos, et Monachos Tatiano Alexandriae praesidente usque ad tormenta deduxit, et ignibus tradidit. Multaque nefanda et crudelia in Ecclesiam Dei molitus est. 269 Sed haec omnia post Athanasii obitum. Nam illo superstite, velut divina quadam virtute prohibitus, cum debaccharetur in caeteros, in illum nihil ausus est triste committere.
Abbreviated transcription (Latin):
est solum clariorq lux nostro se orbi ex orientis partibus ob
orta diffudit remgublicam quasi post nimias procellas omni
moderatione aggreditur reparare. Ecclesiarum uero curam
non in secundis habere: nec tamen incaute ut Constantius
egerat sed lapsu predecessoris admonitus. honorificis & Ø
officiosissimis luteris Athanasium requirit: & ab ipso formã
fidei & ecclesiarum disponendarum suscipit modum. Sed Ø¬
haec tam pia & tam laeta principia mors immatura corrupit.
Post & enim nouem menses ortus sui apud ciliciam diem obiit.
fide nostra a luliano de militia fuerat expulsus: sed comple¬
uit in illo dominus quod promisit. plus etiam q̃ centuola Ø¬
in presenti seculo restituens ei. Nam quia militiam pro Chri¬
sto reliquerat. recepit imperium.Is in consortium regni assũ¬
psit fratrem Ualentem: & sibi quidem occiduas partes de¬

Expanded text:
est solum, 268 clariorque lux nostro se orbi ex Orientis partibus oborta est solum, 268 clariorque lux nostro se orbi ex Orientis partibus oborta Al. exorta diffudit, rempublicam quasi post nimias procellas omni moderatione Al. omnimoda ratione adgreditur reparare: Ecclesiarum vero curam non in secundis habere. Nec tamen incaute, ut Constantius egerat, sed lapsu praedecessoris admonitus, honorificis et officiosissimis litteris Athanasium requirit, et ab ipso formam fidei et Ecclesiarum disponendarum suscipit modum. Sed haec tam pia et tam laeta principia mors immatura corrupit. Post octo etenim menses ortus sui apud Ciliciam diem obit. Cfide nostra a Juliano militia fuerat expulsus. Sed complevit in illo Dominus quod promisit, plus etiam quam centupla in praesenti seculo restituens ei. Nam quia militiam pro Christo reliquerat, recepit  Al. recipit imperium. Is in consortium regni assumsit fratrem Valentem, et sibi quidem Occiduas partes de
Abbreviated transcription (Latin):
OST IULIANINE CEM
tandem ciuile nobis louiniani reparatur
imgerium. Is nanq: sub uno eodemq tem¬
pore imperator & confessor & male il¬
lati extitit depulsor erroris. Nam cum
in grocinctu esset exercitus & urguer&s
barbarus. ductoresq nostri de summis rebus consilium tra¬¬
hentes louinianum calculum darent cumq apprehensus
ad suscipienda imperii traheretur insignia ad exercitum
luliani sacrilegiis profanatum dicitur proclamasse non se
posse imgerare eis quia esset christianus. Tum omnes eadez
pariq uoce resgondisse perhibentur & nos christiani sumus:
spem cum clausi undiq hostibus tenerentur nec euadendi
facultas ulla sugoeteret subito emissos a barbaris oratores ad¬
esse uident pacemq deposcere: exercitui quoq inaedia consũ¬
pto cybos caeteraq necessaria in mercimoniis polliceri: omniq:
humanitate nostrorum temeritatem emendare. Sed ubi in
uiginti & nouem annis pace composita ad romanum regressus

Expanded text:
ost Juliani necem tandem civile nobis Jovi niani reparatur Imperium. Is namque sub uno eodemque tempore Imperator, et Confessor, et male illati extitit depulsor erroris. Nam cum in procinctu esset exercitus, et urgeret Barbarus, ductores nostri de summis rebus consilium trahentes, Joviniano calculum dederunt. Cumque apprehensus ad suscipienda Imperii traheretur insignia, ad exercitum Juliani sacrilegiis prophanatum, dicitur proclamasse: Non se posse imperare eis, quia esset Christianus. Tum omnes pari eademque voce respondisse perhibentur: Et nos Christiani sumus: spem, cum clausi undique hostibus tenerentur, nec evadendi facultas ulla suppeteret, subito emissos a Barbaris oratores adesse vident, pacemque deposcere: exercitui quoque inedia consumto, cibos caeteraque necessaria in mercimoniis polliceri, omnique humanitate nostrorum temeritatem emendare. Sed ubi in viginti et novem annos pace composita, ad Romanum regressus
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Sed & ego omnium uestrum minimus Policrates secundũ
quos & ab initio saequutus sum:septem nanq ex parentibus.
meis per ordinem fuerunt episcopi ego octauus: qui omnes¬
ita obseruauerunt hunc diem ut conueniret cum illo quos
fermenta iudaeorum pogulus auferret. Unde fratres carissi¬
mi sexaginta quinq annos aetatis gerens in nomine domini
ex his quae ad terrorem groferuntur: quia & maiores mei
dixerunt. obtemperare oportet deo magis q̃ hominibus. Et¬

Expanded text:
em. Ego quoque omnium minimus Polycrates secundum quos secutus sum; septem namque ex parentibus meis per ordinem fuerunt episcopi, et ego octavus sempei, observo hunc diem, ut conveniret cum illo, quo fermentum Iudeorum populus aufert. Unde, fratres karissimi, sexaginta et quinque annos etate gerens in nomine Domini, ex his, quae ad terrorem proferuntur, quia et maiores mei dixerunt: 'Oportet obtemperare Deo magis quam hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
rum obseruatione descendens: quod quartadecima luna s¬
putarent omni genti pascha obseruandum: quando scili¬
cet iudaeis pascha precipitur immolari uelut necessario o¬
confirmantes quacunq die septiman&e quartadecima luna
uenisset solui debere ieiunium cum talis consuetudo in nul¬¬
lis prorsus aliis unꝗͣ obseruata fuisset ecclesiis. Ob quam ca¬
usam conuentus epĩscoporum & concilia per singulas quasq¬
confirmant: ne liceat aliquando nisi in die dominica quan
dominus resurrexit a mortuis. dominicum paschae celebra¬
re mysterium: & in hac sola soluendum esse paschale ieiu-¬

Expanded text:
rum observatione descendens, quod quartadecima luna putarent omni tempore Pascha observandum, quando scilicet Judaeis praecipitur confirmantes, in quacunque die septimanae quartadecima luna venisset, solvi debere jejunium, cum talis consuetudo in aliis provinciis nunquam observata fuisset, vel Ecclesiis. Ob quam causam conventus episcoporum et concilia convocantuuod non liceat aliquando, nisi in die Dominica, in qua Dominus surrexit, Dominicum Paschae celebrare mysterium, et in hac sola solvendum esse jejuniu
Abbreviated transcription (Latin):
Edepiscopi regionis asianae seruandam magis a ueteribus
sibi traditam consuetudinem confirmabant: in quibus Poli¬
crates qui in eis primatum agere uidebatur ad uictoremepi
intemeratum paschae colimus diem neq addentes neq aufe¬
rentes aliquid. Et enim magna quaedam luminaria apud
asiam dormierunt summi & electiuiri quos dominus susci¬

Expanded text:
ed episcopi regionis Asiae consuetudinem a veteribus sibi traditam confirmabant. In quibus Policrates, quia maiorem habere videbatur auctoritatem, intemeratum paschae colimus diem neque addentes neque auferentes aliquid. Etenim magna quaedam luminaria apud Asiam dormierunt, summi et electi viri. In quibus es
Abbreviated transcription (Latin):
tri insinuato. Cap. xI.
De Alexandri & Eusebii & Arrii conflictu. Cap̾.xii.
de probroso Arrii interitu. Cap̃. xiii.
de Athanasii eoiscooi principiis.Cap. xiiii.¬
De Constantii imgeratoris errore. Cap᷑. xu.

Expanded text:
tri insinuato. CAP. XII. De Alexandri, et Eusebii, atque Arii conflictu. CAP. XIII. De probroso Arii interitu. CAP. XIV. De Athanasii Episcopi principiis. Imperatoris errore. CAP. XX.
Abbreviated transcription (Latin):
RAUIU Suero omni hac uastatione afflixit iudaeuͦs &¬
gyptius quidam falsus propheta: qui cum uenisset ad iud&¬
am homo magus. fidem sibi proghet e magica arte consci¬
uit: & continuo ad triginta milia uirorum congregans &
ductans eos per desertum peruenit cum ipsis in montem ꝗ
uocatur oliueti. paratus inde irruere hyerosolimam & ui
ac potestate urbem tenere:simulq romanorum presidia ac
plebem ty ramnidi su&e subiugarẽ. fretus per omnia hisØ¬
quos secum eduxerat satellitibus. Sed conatus eius preuenĩt
felix confestimq cum armatis obuiam pergens. secum etiã
olebe reliqua conspirante congressione facta aegyptiume
quidem cum paucis in fugam uertit. peremptis uero aliis o
aliisetiam captis temere cepta facile restinxit. Hoc in se¬
cundo hystoriarum libro losephus refert. Operepretium ta¬
men est haec quae de aegyptio scribit cum illis quae in aposto¬
lorum actibus designata sunt comparare: ubi sub Felice Ø¬
tribunus qui in hyerosolimis erat ad Paulum in quem fue¬

Expanded text:
ravius vero omni hac vastatione afflixit Judaeos Aegyptius quidam falsus propheta, qui cum venisset ad Judaeam homo magus, fidem sibi prophetae magica arte conscivit. Et continuo ad triginta millia virorum congregans et ductans eos per desertum, pervenit cum ipsis ad montem qui vocatur Oliveti, paratus inde irruere Hierosolymam, et vi ac potestate urbem tenere, simulque Romanorum praesidia ac plebem tyrannidi suae subjugare, fretus per omnia hisquos secum eduxerat satellitibus. Sed conatus ejus praevenit Felix, confestimque cum armatis obviam pergens, secum etiam plebe reliqua conspirante, congressione facta, Aegyptium quidem cum paucis in fugam vertit, peremptis vero aliis, aliis etiam captis temere coepta facile restrinxit. Haec in secundo Historiarum libro Josephus refert. Operae pretium tamen est haec quae de Aegyptio scribit, cum illis quae in apostolorum Actibus designata sunt comparare: ubi sub Felice tribunus qui in Hierosolymis erat ad Paulum, in quem Judaeorum fue
Abbreviated transcription (Latin):
depict&e: Quae cum proderentur in lucem ac sub auras gro¬
lata ferrentur: licet confusione ipsa gentiles & pudore Ø¬
diffugerent:tamen siqui adesse potuit mirabatur tot secu¬
lis se Alis tam nefariis & tam pudendis fraudibus irretitũ.
Unde & plurimi ex his condemnato errore & scelere de¬
presso. fidem Christi & cultum uere religionis amplexi
sunt. Nam ut omittam caetera flagitia quae in aliis locis
ui necatis paruulis despicatisq ob fibrarum inspectionem o¬
uirginibus gerebantur unum solum modo quod in temolo
Saturni geri ad omnium uenit conscientiam memorabo
ex quo euꝰam caetera que omisimus perpendantꝰ¬

Expanded text:
depictae. Quae cum proderentur in lucem, ac sub auras prodepictae. Quae cum proderentur in lucem, ac sub auras prolata ferrentur, licet confusione ipsa Gentiles et pudore diffugerent: tamen si quis adesse potuit, mirabatur tot seculis se illis tam nefariis et tam pudendis fraudibus irretitum. Unde et plurimi 298 ex his, condemnato errore et scelere deprehenso, fidem Christi et cultum verae religionis amplexi sunt. Nam ut omittam caetera flagitia, quae in aliis locis vi necatis parvulis, despicatisque ob fibrarum inspectionem virginibus gerebantur, unum solummodo quod in templo Saturni geri, ad omnium venit conscientiam, memorabo: ex quo etiam caetera quae omisimus, perpendant
Abbreviated transcription (Latin):
dam patremfamilias seu regem in agypto memghis posi¬
tum. cum famis tempore frumenta apua alexandriam e¬
defecissent ex proprio affatim ciuibus alimenta prebuis¬
se: quo defuncto in honorem eius instituerint apud mem¬
phim templum in quobos quasi inditium optimi agricol&e
nutritur habens quaedam coloris insignia qui ex nomine
eius Apis agpelletur:soron uero idest sepulchrum in quo
corpus eius merat alexandriam deduxerint. & soron a¬
pis primo ex comgositione Sorapin. post uero per corru¬
otionem Serapin nominarunt. Quid uerum sit aut nihil
omnino de his deus uiderit. Sed ad inceptum redeamus.
am portenta potius ꝗͣ simulachra. pari exitu & simili o¬
dedecore publicantur. Horret animus dicere qui mise¬
ris mortalibus laquei a daemonibus preparati sunt:qua&e
bantur : Quot ibi infantum capita desecta in auratis la¬
bris inuenta sunt: Quot miserorum cruciabiles mortes

Expanded text:
dam patremfamilias seu regem in Aegypto Memphis posidam patremfamilias seu regem in Aegypto Memphis positum, cum famis tempore frumenta apud Alexandriam defecissent, ex proprio affatim civibus alimenta praebuisse. Quo defuncto, in honorem ejus instituerint apud Memphis templum, in quo bos quasi indicium optimi agricolae nutritur, habens quaedam coloris insignia, qui ex nomine ejus Apis appelletur: σορὸν vero, id est, sepulchrum, in quo corpus ejus inerat Alexandriam deduxerint, et Soron Apis primo ex compositione Sorapin, post vero per corruptionem Serapin nominarint. Quod an verum sit, aut nihil omnino, de his Deus viderit. Sed ad inceptum redeamus. am portenta potius, quam simulachra pari exitu et simili dedecore publicantur. Horret animus dicere, qui miseris mortalibus laquei a daemonibus praeparati sint, quae tur ἄδυτα, tegerentur: quot ibi infantum capita desecta inauratis labris inventa sint: quot miserorum cruciabiles mortes
Abbreviated transcription (Latin):
tamen aut caelum ruit aut terra descendit. inde ite r
atq iterum repetens putris ligni fumosum genium caedit.
Quoq deiecto igni adhibito tam facile ꝗͣ lignum aridũ
conflagrauit᷑. Post haec reuulsum ceruicibus & depressum
modio trahitur caput: tum pedes aliaq membra caesa se¬
curibus & ragta funibus distrahuntur ac per singula loca
membratim in conspectu cultricis alexandri&e. senex ue¬
ternosus exuritur: ad ultimum truncus qui superfuerat in
amphite atro concrematur: uanaeq superstitionis & erro¬
ris antiqui Serapis hic finis fuit. De cuius origine diuer¬
sa fuit opinio paganorum. Alii Iouem putant cuius capi.¬
ti modius superpositus uel quia cum mensura modoq cun¬
cta indicet moderari uel uitam mortalibus frugum largi
loseph formatum perhibent simulachrum ob dimensionẽ
frumenti qua famis tempore subuenit aegyptiis. Alii reper¬
tum in hystoriis graecorum ueteribus ferunt Apim quen¬

Expanded text:
tamen aut caelum ruit, aut terra desedit. Inde iterum tamen aut caelum ruit, aut terra desedit. Inde iterum atque iterum 296 repetens, putris ligni fumosum genium caedit: quo dejecto, igni adhibito tam facile, quam lignum aridum conflagravit. Post hoc revulsum cervicibus, et depresso modio, trahitur caput: tunc pedes, aliaque membra caesa securibus et rapta funibus distrahuntur, ac per singula loca membratim in conspectu cultricis Alexandriae senex veternosus exuritur. Ad ultimum truncus, qui superfuerat, in amphitheatro concrematur: vanaeque superstitionis et erroris antiqui Serapis hic finis fuit. De cujus origine diversa fertur opinio Paganorum. Alii Jovem putant: cujus capiti modius superpositus, vel quia cum mensura modoque cuncta indicet moderari, vel vitam mortalibus frugum largitJoseph formatum perhibent simulachrum, 297 ob dimensionem frumenti, qua famis tempore subvenit Aegyptiis. Alii repertum in historiis Graecorum veteribus ferunt, Apin quem
Abbreviated transcription (Latin):
ad se trahere diximus: desuper in laque aribus fixus. cum
temperate sub ipso ad libram fuisset positum simulachrum
ui naturali ad se raperet ferrum assurrexisse paululum
simulachrum & in aere pendere uideretur: & ne hoc lapsu
ta alia decipiendi causa a ueteribus in loco fuerant constru¬
cta. quae nunc longum est enumerare per singula: uerum
ut dicere ceperamus rescripto recitato parati quidem e¬
rant nostrorum populi ad subuertendum erroris auctore
Persuasio tamen quaedam ab ipsis gentilibus fuerat dispersa
quod si humana manus simulachrum illua contigisset terra
dehiscens illico. solueretur in chaos. caelumq repente rueret
preceps. Quae respaululum stuporem quendam populis dabat.
cum ecce unus ex militibus fide ꝗͣ armis magis munitus cor¬
reptam bipennem insurgens omni nisu maxilla& ueteratoris
illidit. Clamor attollitur utrorumq populorum. neq s

Expanded text:
ad se trahere diximus, desuper in laquearibus fixus, cum ad se trahere diximus, desuper in laquearibus fixus, cum temperate sub ipso radio ad libram fuisset positum simulachrum, et vi naturali ad se raperet ferrum, assurexisse populo simulachrum, et in aere pendere videretur. Et ne hoc lapsu 295 ta alia decipiendi caussa a veteribus in loco fuerant constructa, quae nunc longum est enumerare per singula. Verum ut dicere coeperamus, Rescripto recitato, parati quidem erant nostrorum populi ad subvertendum erroris auctorem: persuasio tamen quaedam ab ipsis Gentilibus fuerat dispersa, quod si humana manus simulachrum illud contigisset, terra dehiscens illico solveretur in chaos, caelumque repente rueret in praeceps. Quae res paululum stuporem quendam populis dabat. Cum ecce  Al. esset unus ex militibus fide quam armis magis munitus, correptam bipennem, insurgens omni nisu, maxillae veteratoris inlidit. Clamor attollitur utrorumque populorum: neque
Abbreviated transcription (Latin):
perstringeret. Quod monstrum ex omnibus generibus me¬
tallorum lignorumq compositum ferebatur. Interiores
de lubri parietes laminis primo aureis uestiti: super has ar¬
genteis. ad postremum aereis habebantur: qu& munimen
to pretiosioribus metallis forent. Erat etiam quaedam ad
stuporem admirationemq uidentium dolis & arte compo¬
sita fenestra perexigua ab ortusolis ita aptata ut die Ø
qua institutum fuerat simulachrum ad Serapim salutan¬
dum introferri diligenter templi foribus obseratis. ingre¬
diente simulachro radius solis per eandem fenestram dire¬
ctus os & labra Serapis illustraret: ita ut inspectante po¬
pulo osculo salutatus Serapis uideretur & sole. Erat &¬
aliud fraudis genus huiusmodi. Natura lapis magnes hu¬
ius uirtutis esse perhibetur ut ad se rapiat & attrah at fer¬
rum: signum solis ad hoc ipsum ex ferro subtilissimo manu
artificis fuerat fabricatum ut lapis cuius naturam ferrum

Expanded text:
perstringeret: quod monstrum ex omnibus generibus meperstringeret: quod monstrum ex omnibus generibus metallorum lignorumque compositum ferebatur. Interiores delubri parietes laminis primo aureis vestiti, super has argenteis, ad postremum aereis habebantur, quae munimento  Al. monimenta pretiosioribus metallis forent. Erant etiam quaedam ad stuporem admirationemque videntium, dolis et arte composita. Fenestra perexigua ab ortu solis ita erat aptata, ut die qua fuerat institutum simulachrum Solis ad Serapin salutandum introferri, diligenter temporibus observatis, ingrediente simulachro radius solis per eandem fenestram directus, os et labra Serapis illustraret, ita ut inspectante populo, osculo salutatus Serapis videretur a Sole. Erat et aliud fraudis genus hujusmodi: Natura lapidis Magnetis hujus virtutis esse perhibetur, ut ad se rapiat et attrahat ferrum. Signum Solis ad hoc ipsum ex ferro subtilissimo manu artificis fuerat fabricatum, ut lapis, cujus naturam ferrum
Abbreviated transcription (Latin):
PERA PI Sagud alexandriam temp̾lum auditum quidem
omnibus puto plerisq uero etiam notus locus est: non natu.¬
ra sed manu & constructione percentum aut eo ampliuss
gradus in sublime suspensus.quadratis & ingentibus spatiis
omni ex garte distentus:cuncta uero quae ad summum ga¬
uimentorum leuabantur opere forniceo constructa: quae
immensis desuperliminaribus & occultis aditibus inuicem in
semet distinctis usum diuersis ministeriis & clandestinis offi¬
ciis exhibebant. lam uero in superioribus extrema totius am¬
celsum porrect&e in quibus uel editui uel hii quos appellabant
Asneytec idest qui se castificant commanere soliti erant. Ø¬
Porticus quoq post haec omnem ambitum quadratis ordinibuss
diftinctae intrinsecus circumbant. In medio totius spatii aedes
erat pretiosis edita columnis & marmoris saxo extrinsecꝰ
amplae magnificeq constructa. In hac simulachrum Serapis
ita erat uastum ut dextera unum parietem alterum laeua'

Expanded text:
erapis apud Alexandriam templum auditum quidem omnibus puto, plerisque vero etiam notum. Locus est non natura, sed manu et constructione per centum, aut eo amplius gradus, in sublime suspensus, quadratis et ingentibus spatiis omni ex parte distentus: cuncta vero, quo ad summum pavimentorum evadatur, opere 294 forniceo constructa, quae immensis desuper luminaribus, et occultis adytibus invicem in semet distinctis, usum diversis ministeriis et clandestinis officiis exhibebant. Jam vero in superioribus extrema totius amcelsum porrectae, in quibus vel aeditui, vel hi quos appellabant ἀγνεύοντας, id est, qui se castificant, commanere soliti erant. Porticus quoque post haec omnem ambitum quadratis ordinibus distinctae intrinsecus circumibant. In medio totius spatii aedes erat, pretiosis edita columnis et marmoris saxo ex trinsecus ample magnificeque constructa. In hac simulachrum Serapis ita erat vastum, ut dextra unum parietem, alterum leva
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortem duci hominem precegisti: Non sunt haec digna
pio imgeratori. nec sapientissimo ouero filio eius. neq sacro
senatui quae agis o Urbiti. At ille nihil aliud inquirens &
ait ad Lũcium. Uideris mihi & tu christianus esse: cumq Li¬
cius respondisset. hoc plane sum etiam iosum Urbitium ddu¬
ci pariter iussit ad mortem. Ille. gratias ago inquit quod me
nequissimis dominis absolutum ad bonum & optimum pa¬¬
trem & regem omnium deum remitis.Sed & tertius qui¬
dam pari modo libertate usus. pari quoci sententia gunitus

Expanded text:
ad mortem hominem duci praecepisti? Non sunt haec digna ad mortem hominem duci praecepisti? Non sunt haec digna pio imperatore, nec sapientissimo puero filio ejus, neque sacro senatu quae agis, Urbici. At ille nihil aliud inquirens, ait ad Lucium: Videris mihi et tu Christianus esse. Cumque Lucius respondisset: Hoc plane sum, etiam ipsum duci jussit ad mortem. Ille, gratias, inquit, ago, quod me nequissimis dominis absolutum ad bonum et optimum Patrem, et Regem omnium Dominum remittis. Sed et tertius quidam, pari modo libertate usus, pari quoque sententia punitus
Abbreviated transcription (Latin):
esset.Hoc tantum Tholomeus tanꝗͣ amator ueritatis. nequa¬
ꝗͣ gloriam suae professionis occultans percontanti christia¬
num se esse confessus est.Hunc continuo centurio in uincula
conecit. & multo tempore squalore carceris maceratum. al
ultimum Urbitio iudici obtulit. A. quo simili modo hoc solũ
interrogatus est Tholomeus. si esset christianus.Qui rursũ
tanti boni sibi conscius: diuinam religionem pretulit. & de
Christi magisterio ac totius boni institutionibus puboca con¬
fessione testatus est. Qui enim negat quod est sine dubioss
culpabile iudicat esse quod negat. ontinuo igitur post coͣ¬
fessionem ab Urbitio auci iubetur ad mortem.Lucius autez
quidam christianus uir uidens tam temere datam sententiã
ait ad Urbitium. Quid quaeso causae est quod neq adulterũ
neq corrugtorem aut homicidam uel latronem ragtoremq.
aut alterius cuiusdam facinoris reum sed tantum oro nomi¬
ne christiani quod hoc se uocabulo confessus est nuncugari

Expanded text:
esset. Hoc Ptolomaeus tanquam amator veritatis, nequaquam gloriam suae professionis occultans, percontanti Christianum se esse confessus est. Hunc continuo centurio in vincula conjecit, et multo tempore squalore carceris maceratum ad ultimum Urbicio judici obtulit. A quo simili modo hoc solum interrogatus est si esset Christianus; qui rursum tanti boni sibi conscius, divinam religionem prae se tulit, et de Christi magisterio ac totius boni institutionibus publica confessione testatus est. Qui enim negat quod est sine dubio culpabile judicat esse quod negat. Continuo ergo post confessionem ab Urbicio duci jubetur. Lucius autem quidam Christianus vir, videns tam temere latam sententiam, ait ad Urbicium: Quid, quaeso, causae est, quod neque adulterum, neque corruptorem, aut homicidam, vel latronem, raptoremve, aut alterius cujuslibet facinoris reum, sed tantum pro nomine Christiano, quod hoc se vocabulo confessus est nuncupari,
Abbreviated transcription (Latin):
disserendis. uel etiam in eorum qui quotidie fidei adde¬
bantur instructionibus uel institutionibus adimplendis
ex quibus omnibus ne resgirare quidem ei unius saltim
hore liberum temgus dabatur dum semper ex aliis in alia
uocaretur ita ut a prima luce usq ad profundam uespe¬
tradere particigemq eum officii sui ac laboris asumerẽ.¬

Expanded text:
ere, vel in eorum qui quotidie fidei reddebantur instructionibus adimplendis, ex quibus omnibus nec respirare quidem et unius horae saltem liberum tempus dabatur, dum semper in alia ex aliis vocaretur, ita ut a prima luce usque in profundam vespetraderet participationem officii sui ac laboris, du
Abbreviated transcription (Latin):
& in die paschae idest in ipsis uigiliis cum interesse uoluisset
& communicari mysteriis ab epis copo loci non prius esse per¬
missus nisi confiteretur peccata sua & intra penitentes staret:
nec ullo modo cogiam sibi mysteriorum futuram nisi prius per
penitentiam culpas quae de eo ferebantur plurimae diluisset.
ertur igitur libenter eum quod a sacerdote imperatum fuerat
suscepisse diuinum sibi inesse metum & fidem religionis ple¬
nissimam rebus atq operibus comprobane. Cap. x¬

Expanded text:
 in die Paschae, id est, in ipsis vigiliis, cum interesse voluissent, et communicare mysteriis, a Fabiano episcopo Romano non prius est permissum, nisi confiteretur peccata sua, et inter poenitentes staret, nec ullo modo copiam sibi mysteriorum futuram, nisi prius per poenitentiam culpas, quae de eo ferebantur plurimae, diluisset. Fertur igitur libenter eum quod a sacerdote sibi imperatum fuerat suscepisse, divinum sibi inesse metum, et fidem religionis plenissimam, rebus atque operibus comprobans. His
Abbreviated transcription (Latin):
ideo perisse Herodis exercitum: quod in eum satis iuste ultio
diuina commota sit pro uindicta Iohannis qui uocatur bapti¬
sta quem puniuit Herodes.uirum ualde bonum qui precipie¬
bat iudaeis uirtuti operam dare. iustitiam inter se inuicem cu¬
stodire. & in deum seruare pietatem per baptismum in unum
coire. Hoc enim pacto baptismum acceotabile fore. si non so¬
lum ad abluenda peccata sumatur uerum & ad castimoniam
corporis atq ad animae iustitiam purificationemq serueturꝰ: Ø¬
omniumq pariter uirtutum uelut signaculum & custodia e¬
quaedam fidelis habeatur.Quae cum ab eo precepta huiusce¬
modi docerentur . atq: ad audiendum eum perolurima multi¬
tudo concurreret. ueritus Herodes ne forte doctrin&e eius
persuasione populi a suo regno desciscerent. Uidebat enim quod
greceptis eius ac monitis. obedire in omnibus plebs esset parata:
melius credidit prius ꝗͣ noui aliquid fieret anticipare hominẽ
nece. ꝙͣ postmodum turbatis rebus seram penitudinem gerere.

Expanded text:
ideo perisse Herodis exercitum, quod in eo satis iuste ultio divina commota sit pro vindicta Iohannis, qui vocabatur baptista, quem punivit Herodes, virum valde bonum, qui precipiebat Iudeis virtuti operam dare, iusticiam inter se invicem custodire et in Deum servare pietatem, per baptismum in unum coire. Hoc enim pacto baptismum acceptabilem fore, si non solum ad abluenda peccata sumatur, verum et ad castimoniam corporis atque ad animae iusticiam purificationemque servetur omniumque pariter virtutum velud signaculum et custodia quaedam fidelis habeatur. Quae cum ab eo per precepta huiuscemodi docerentur, atque ad audiendum eum perplurima multitudo concurreret, veritus Herodes, ne forte doctrinae eius persuasione populi a suo regno discederent – videbat enim, quod preceptis eius ac monitis obedire in omnibus plebs esset parata –, melius credidit, priusquam novi aliquid fieret, anticipari hominem nece quam postmodum turbatis rebus seram penitudinem gerere.
Abbreviated transcription (Latin):
primo sensim refrenare laosantes & integro adhuc ecclesiae
statu congregationibusq manentibus indulget interim eos qui
erant in militia tantum gentilium cersequutione pulsari.Sed
cum nullus ex hoc clementiae eius intellectus gopulis reddere¬
tur quin ootius uelut ignorantes deum absq diuina prouidẽ¬
tia res agi ducerent & per hoc eo magis persisterent in malis suis
atq ipsi qui iudices goguli uidebantur & principes diuini mã¬
dati immemores effecti aduersum se inuicem contentionibus
zelo liuore sugerbia inimicitiis atq odiis inflammarentur ita
ut tyramnidem potius ꝗͣ sacerdotium tenere se crederent chri¬
stianae humilitatis & sinceritatis obliti sacra mysteria profanis
mentibus celebrarent. Tunc demum secundum uocem Hyeremi¬
ae prophetae obscurauit dominus in ira filiae syon: & deiecit de
celo gloriam israel: nec rememoratus est scabellum pedum suo¬

Expanded text:
primo sensim refrenare lapsantes, et integro adhuc Ecclesiae primo sensim refrenare lapsantes, et integro adhuc Ecclesiae statu, congregationibusque manentibus, indulget interim eos qui erant in militia tantum gentilium persecutione pulsari. Sed cum nullus ex hoc clementiae ejus intellectus populis redderetur, quin potius, velut ignorantes Deum, absque divina Providentia res agi ducerent, et per hoc eo magis persisterent in malis suis, atque ipsi, qui duces populi videbantur, et principes divini mandati immemores effecti, adversus se invicem contentionibus, zelo, livore, superbia, inimicitiis, atque odiis inflammarentur, ita ut tyrannidem potius quam sacerdotium tenere se crederent, Christianae humilitatis et sinceritatis obliti, sacra mysteria profanis mentibus celebrarent, tunc demum, secundum vocem Jeremiae prophetae , obscuravit Dominus in ira filiam Sion; et dejecit de coelo gloriam Israel, nec rememoratus est scabelli pedum suo
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ. Sic per temous olurimum ecclesiarum status incremẽ¬
tis prosgerioribus augebatur:ac gloria earum terris exce
N ulla enim occurrebat inuidia nullus liuor nequissimi dae¬
monis obuiabat: quoniam quidem caelestis dextere fulcieba¬
tur auxilio: pooulus etiam tum bene de deo gro gietatis cul¬
tu & iustitiae obseruatione oromeritus.Uerum ubi ex multa
libertate multaq indulgentia uitiati sunt mores & discioli.¬
na corrupta est &um alter alteri inuidemus. & alter alte¬
ri derogamus dumq nos inuicem mordemus & incusamus & al¬
uersum nosmetipsos intestina prelia commouemus: dum uer-¬
borum iaculis proximorum corda terimus: dum principes cũ
principibus. populi cum populis seditiones & certamina conci¬
tamus dum simulatio in uultu dolus in corde fallacia profer¬
tur in uerbis. & malorum cer singula cumulus intumescit. di¬
uina prouidentia iacturam disciplinae populo suo illatam. ex
plurima pace & nimia sui lenitate persgiciens aggrediturØ

Expanded text:
t. Sic per tempus plurimum Ecclesiarum status incrementis prosperis augebatur, et gloria earum terris excedm. Nulla enim occurrebat invidia, nullus livor nequissimi daemonis obviabat, quandoquidem coelestis dexterae fulciebatur auxilio. Populus etiam tunc bene de Deo pro pietatis cultu et justitiae observatione promerebatur. Verum ubi ex multa libertate multaque indulgentia vitiati sunt mores, et disciplina corrupta est, dum alter alteri invidet, et alter alteri derogat, dum se invicem mordent et incurrunt, et adversum semetipsos intestina praelia commovent, dum verborum jaculis proximorum corda terebrant, dum principes cum principibus, populi cum populis, seditiones et certamina commovent, dum simulatio in vultu, dolus in corde, fallacia profertur in verbis, et malorum per singula cumulus intumescit, divina Providentia jacturam disciplinae populo suo illatam ex plurima pace et nimia sui lenitate perspiciens, aggreditur
Abbreviated transcription (Latin):
cias iurisq dicendi nostris grebebant: & conugibus ac o
ministris atq uniuers & domui suae non solum credere Ø¬
in dominum nostrum Ihesum Christum uerum cum omni
fiducia ac libertate in fide agere sinebant: ita ut illos sibi
fideles ac familiares ducerent: de quibus certi erant quod
orofide Christi nihil perfidum sagerent. Sicut fuit õpi¬

Expanded text:
Juris quoque dicendi nostris praebebatur: et conjugibus, et ministris, atque universae domui suae, non solum credere in Dominum nostrum Jesum Christum, verum etiam cum omni fiducia et libertate in fide agere, gentilium principes sinebant; ita ut illos sibi fideles ac familiares ducerent, de quibus certi erant quod pro fide Christi nihil perfidum saperent. Tali