comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
poterrit. Itaqz oĩm suoꝵ consensu
curio reliquias coyias expectare.
⁊ bellum ducere parcibat. His consti¬
tutis ieb. ꝓbatisq consiliis. ex
ꝓfugis quibꝰ dam oppidanis: audit
ꝯnibam reuocatum finuitimo bello.
⁊ controu̾siis leptitauoꝵ restitisse
in iegno: saburram eius p̾fectum
cum mediocuib copiis: missum
utice approyinquare. His auctori¬
bus teniere credens consilium cõ¬
nuitat. ⁊ prelio remi committere
constituit: multum ad hanc rem
ꝓbandam cidiuucit a dolescentia.
magnitudo superioris aarimi tpr̃ĩs
puentus fidutia rei benegerende
His reb impulsus. equitatum õe
pͥma nocte ad castin hostuum mictit
ad fiumen bagradam. quib perat
saburra de qͦ aute euit auditũ. Sed
rex omnibus copiis ⁊ insequebatur.
burra consederat. Equites missi nox¬
te iter conficiunt: prudentesq in
opiuantes hostes agre duuitur.
Nuunde autẽ quadam barbam cõ¬
s̾uotudine. nullis ordinib passim

Expanded text:
poterat. itaque omnium suorum consensu poterat. itaque omnium suorum consensu Curio reliquas copias expectare et bellum ducere parabat. His constitutis rebus probatisque consiliis ex perfugis quibusdam oppidanis audit Iubam revocatum finitimo bello et controversiis Leptitanorum restitisse in regno et Saburram, eius praefectum, cum mediocribus copiis missum Uticae adpropinquare. his auctoribus temere credens consilium commutat et proelio rem committere constituit. multum ad hanc rem probandam adiuvat adulescentia, magnitudo animi, superioris temporis proventus, fiducia rei bene gerendae. his rebus impulsus equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mittit ad flumen Bagradam. quibus praeerat Saburra, de quo ante erat auditum, sed rex cum omnibus copiis insequebatur burra consederat. equites missi nocte iter conficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Numidae enim quadam barbara consuetudine nullis ordinibus passim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cum. y. sictio agebcait ne sua ꝑtina¬
tici oĩm fortunas ꝑturbcr uellet.
Lec cum ag̾entur inuitii p̾missi ab
rege iuba uenerut. qui illum adoẽ
cum magnis copiis dic̾ent. ⁊ de cu¬
stodia cic defensione urb̾ hortarẽt:
Que ies eoꝵ ꝑtrrtos ammos confir¬
mauit. Nuciabantur hec eadem
curioni: s aliquandui fides fieri
non poterat. tantam habebat sus¬
rum terum fidutiam. Iamq cesa¬
u.lxx. nuilib longe ab utica eiꝰ
copias abeẽ. uelictis nuuitionib
sese in castua cornelia recepit. huc
frumentum comportare. castin
muuire matĩam conferre cepit.
Statimq in siciliam misit uti
Due leg̃. reliquisq equitatus ad
se nutteretur. Castin erant ad bel¬
lum ducendum aptissima. natͥa
et loci miuntione. ⁊ maus ꝓpinqͥ¬
tate ⁊ aque. ⁊ salis copia. cuiꝰ ma¬
gua ius iam et proeius erat sa¬
linis. Ea congesta non materia
multitudine arboꝵ. non frumenti
cuiꝰ erant plenissui agri defic̾e

Expanded text:
et cum P. Attio agebant, ne sua pertinaet cum P. Attio agebant, ne sua pertinacia omnium fortunas perturbari vellet. haec cum agerentur, nuntii praemissi ab rege Iuba venerunt, qui illum adesse cum magnis copiis dicerent et de custodia ac defensione urbis hortarentur. quae res eorum perterritos animos confirmavit. Nuntiabantur haec eadem Curioni, sed aliquamdiu fides fieri non poterat; tantam habebat suarum rerum fiduciam. iamque Caesaet xx milibus longe ab Utica eius copias abesse, relictis munitionibus sese in Castra Cornelia recepit. huc frumentum comportare, castra munire, materiam conferre coepit, statimque in Siciliam misit, uti duae legiones reliquusque equitatus ad se mitteretur. castra erant ad bellum ducendum aptissima natura et loci munitione et maris propinquitate et aquae et salis copia, cuius magna vis iam ex proximis erat salinis eo congesta. non materia multitudine arborum, non frumentum, cuius erant plenissimi agri, deficere
Abbreviated transcription (Latin):
afuit quiu etiam castris expelle¬
reutur. ac non nulli ꝓtinus eodẽ
cursu in oppidum contenderunt.
indigebant. que ad oppugnacoẽ
castroꝵ erant usui. Itaq curio
ex̾citum in castin educit sius oĩb
preter fabium in colominb ex
nuuero aduersanoꝵ circiter. de
nut̾fatis ac uulu̾citis: qui oumnes
discossu curionis. multiq p̾c̾ea
ꝑ sumulationenem nuluerum eo
castus in oppidum pp̃ tuuorem
sese iocipiunt. Quare aiinum¬
adu̾sa uarus ⁊ t̾rore ex̾citus cogͥ¬
to. bucinatore in castus ⁊ paucis
ad spociem tab̾naculi relictis: de
t̾tia iugilia silentio exͥcitum in
oppidum reducit. Posto die cu¬
no obsidere uticam ualloq cutũ¬
munire instituit. Cunt in oppidũ
multitudo insolens belli ductur¬
ntate ocii. uticenses ꝓ quibdam
cesaris in se benoficiis illi auucis¬
sum cõuentus si qui ex uariis go¬
nerib constaret. toitor ex supeno¬
ribus preliis magnus. Itcq dededi¬
tione omnes in palan loquebant

Expanded text:
afuit quin etiam castris expelleafuit quin etiam castris expellerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt. indigebant quae ad oppugnationem castrorum erant usui. itaque Curio exercitum in castra reducit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero adversariorum circiter dc interfectis ac m vulneratis; qui omnes discessu Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa Varus et terrore exercitus cognito bucinatore in castris et paucis ad speciem tabernaculis relictis de tertia vigilia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die Curio obsidere Uticam valloque circummunire instituit. erat in oppido multitudo insolens belli diuturnitate otii, Uticenses pro quibusdam Caesaris in se beneficiis illi amicissimi, conventus is qui ex variis generibus constaret, terror ex superioribus proeliis magnus. itaque de deditione omnes iam palam loquebantur
Abbreviated transcription (Latin):
Adeoq erat impedita uallis. ut ĩ
ascensu nisi sublenati a sius pͥmi
nou facile enit̾entur. S pocupatꝰ
auimus attianoꝵ milicum tpr̃e
ł fuga ⁊ cede suorum: nichil de ir¬
sistendo cogitabat: omuesq se
ioui ab equitatu circumueniri
aupiteribantur. Itaq pͥus qmͣ te¬
lumn abici posset. aut ñ ꝓpius¬
ciccederont. omius uari acies tga
u̾cit. seq in castra recepit. Qua u
suga sabius pelignus quidam ex
intiuus ordinib de ex̾citu curionis
pͥmum agnen fugientium con¬
secutus magua uoce uarum no¬
mine appellans. requirebat uti
uius eẽt ex eius militibus. ⁊ si
dio appetit. paulumq fuit quin
uarum int̾ficeret. Qd̾ ille ꝑicłu
sublato ad eius conatum scuto
uitauit ffabuis a proximis nu¬
litibus circumuentus int̾acitur
ac fugientium multitudine ac
turba porte castroꝵ occupantur.
atq iter impeditur. pluresq in
eo loco siue uulu̾e qmͣ in prelio
aut fuga interentur. n multum

Expanded text:
adeoque erat impedita vallis, ut in adeoque erat impedita vallis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. sed praeoccupatus animus Attianorum militum timore et fuga et caede suorum nihil de resistendo cogitabat, omnesque iam se ab equitatu circumveniri arbitrabantur. itaque priusquam telum adigi possit aut naccederent, omnis Vari acies terga ertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et dio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit. Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. hac fugientium multitudine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum
Abbreviated transcription (Latin):
cultatem p̾cermittat. Enit uallis
inter duas acies. ut gͣ demonstiu¬
tuui ẽ: non ita magna aut diffici¬
li ⁊ arduo ascensu. Hauc ut̾q si ad¬
ex pectabat quo equore loco p̾lium
P. atii equitatus om̃is ⁊ una leius
ariuatum. ⁊ int̾iecto complures
cui se iu uallem dimitt̾ent cerne¬
batur. ad eos curo equitatum et
duas mantimoꝵ cohortis mittit.
Quorum ẜmuni impetum equites
hostium non tuleruit. s amissis
equis ad suos iefugeruie. Relicti
ab hiis qui una procureuit. lenis
armatura airamiueniobãtur. at
interficiebantur ab nostrs. Huc
tota uari conuersa cicies. suos fu¬
gere ⁊ concidi iudebat. Cunc rebi¬
lus legatio cesaus quem curio se¬
cum ex sicilia dux̾at. qd̾ magnũ
hre. uisum in re nulicari sciebat.
puitum inquit hostem uidens
curio quid dubitas. uti temporis
oportunicate. Ille unum e locutus
ut iuemoria tenerent milites ec
que pridie confirmassent. sequi
sese iubet. ⁊ precuritaute omnes.

Expanded text:
cultatem praetermittat. Erat vallis cultatem praetermittat. Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna, at difficili et arduo ascensu. hanc uterque si adexpectabat, quo aequiore loco proelium i equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur. ad eos Curio equitatum et duas Marrucinorum cohortis mittit; quorum primum impetum equites hostium non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti ab his, qui una procurrerant levis armaturae, circumveniebantur atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere et concidi videbat. tum Rebilus, legatus Caesaris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum habere usum in re militari sciebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas uti temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea quae pridie sibi confirmassent, sequi se iubet et praecurrit ante omnes.
Abbreviated transcription (Latin):
atq hiis ducib rryudiatis: con¬
finiensem ignomũcm in italie fu¬
ga. in hispamarum deditioneu¬
Equitem me cesaris nilitem dice
uolui uos me imꝑatoris nomne
appellamstis. Cuius si uos penitet.
urĩu uobis beneficiũ reuutto.iu
uieum nomen restituite. ne ad
contumeliam honorem iudisse
uideamini. Qua or̃one ꝓmoti
ut maigno cum dolore in fidelitai¬
tis suspitionem sustinere id̾ent᷑
Discedentẽ u̾o excontione uniu̾¬
si cohortantur incgno sit auimo.
nec ubi dubitet prelium cõmitte.
⁊ suam fidem uututemiq ex ꝑiii.
Quofacto: cõniutata oĩuu ⁊ uolim¬
tate. ⁊ opiuione. consensu suo consti¬
tuit auio cum pͥmum sit data pote¬
stas prelio reui comiuittere. pocto¬
q die ꝓductos eodem eodem loco qͦ
superiorib dieb constit̾at in acie col¬
loccit. noc uaius quidem attius
dubitat copias ꝓduc̾e siue sollici¬
tandi mulitis causa. siue equo loco
duuicandi s detur. Ecasione fa¬

Expanded text:
atque his ducibus repudiatis Coratque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispaniarum deditionemequidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperatoris nomine appellavistis. cuius si vos paenitet, vestrum vobis beneficium remitto, mihi meum restituite nomen, ne ad contumeliam honorem dedisse videamini. Qua oratione permoti ut magno cum dolore infidelitatis suspicionem sustinere viderentur, discedentem vero ex contione universi cohortantur, magno sit animo neubi dubitet proelium committere et suam fidem virtutemque experiri. quo facto commutata omnium et voluntate et opinione consensu suorum constituit Curio, cum primum sit data potestas, proelio rem committere, posteroque die productos eodem loco, quo superioribus diebus constiterat, in acie collocat. ne Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive sollicitandi milites sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne fa
Abbreviated transcription (Latin):
beneficio estis conseruacti. Sacarm̃to
quidem uos tenere qui potuit. cuui
mento quo tenenum respiciatis
illud qd deditione ducis ⁊ capitis
de uimuitione sublatũ est. At credo
si cesarem ꝓbatis iauui me offendi¬
tis. qui de meis in uos mitis pre¬
iudiccturus non sum: que sunt
adhuce ⁊ meci uoluntate. et urũ
expectatione leuiora. S tamen
sui laboris milites semper euentu
belli pͥmua petiuerunt. qui quał
sit futurus. ne nos quidem dubi¬
tatis. Diligentiam quidem mũ
cuut quemi cd finem adhuc res
ꝓcesłit. fe ⁊ tunam cur pretereãͦ
au penitet nos quod saluim atq
incolumen exercitum nullaoĩo
naue desid̾ata trriduxerim. quod
classes hostium pͥmo impetu ad¬
uemiens prosligauermn. qd bis
ꝓbidium equestri prelio siꝑauue¬
tim. qdͥ ex portu simiq adu̾sanoꝵ
ce. nanes onerrtas adduxerim.
ooq illas compulerim. ut n pe
destri itmere n nauib cõmoaitu
inuari possunt: Hac uos fortuna.

Expanded text:
beneficio estis conservati? sacramento beneficio estis conservati? sacramento quidem vos tenere qui potuit, cum pmento, quo tenemini, respiciatis illud, quod deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, credo, si Caesarem probatis, in me offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, quae sunt adhuc et mea voluntate et vestra exspectatione leviora; sed tamen sui laboris milites semper eventu belli praemia petiverunt, qui qualis sit futurus, ne vos quidem dubitatis. diligentiam quidem nostram aut, quem ad finem adhuc res processit, fortunam cur praeteream? an paenitet vos, quod salvum atque incolumem exercitum nulla omnino navi desiderata traduxerim? quod classem hostium primo impetu adveniens profligaverim? quod bis per biduum equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum cc naves oneratas abduxerim eoque illos compulerim, ut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
tatius. qmͣ uno tempore et uos ci¬
cũ uenire ⁊ uos nefciio scolerr ob¬
stringere: Aut quid irati gramꝰ
de uobis sentire possunt. qmͣ ut
eos ꝓdcitis qui se nobis om̃a de¬
bere iudicant in eoꝵ potestatem
uematis qui se ꝓuos ꝑisse existi¬
mait: An u̾o in hispanami res ge¬
stas cesaris non audistis. duos pul¬
sos ex̾citus. duos cuꝑatos duces.
ducis receptas prounitias: Hec
aicta dieb .xl. quib in conspectu
ciduorsanoꝵ uen̾it cesar an qui ĩ¬
columes resistere non potuerunt
ꝑditi resistent. Uos autem certa
unctoria. cesarem secuti diuidica¬
ta iam belli fortuna uictum seqͣm¬
ni. cum nũ officii p̾mia ꝑcipere de¬
becitis. Decertos omm se ac ꝑditos
ci nobis dicunt ⁊ pͥoris sacrnm̃ti
mentionem faciũt. uos uero .l.
donutium. an uos domitiꝰ deluit.
Nonne extremam pati fortunci
paratos proiecit ille nonne sibi
clam uobis salutem suga petunt.
nonne proditi per illum cesaris

Expanded text:
tatius quam uno tempore et nos citatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos nefario scelere obstringere? aut quid irati gravius de vobis sentire possunt, quam ut eos prodatis, qui se vobis omnia debere iudicant, in eorum potestatem veniatis, qui se per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas Caesaris non audistis? duos pulsos exercitus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum adversariorum venerit Caesar? an qui incolumes resistere non potuerunt, perditi resistant? vos autem incerta victoria Caesarem secuti diiudicata iam belli fortuna victum sequamini, cum vestri officii praemia percipere debeatis? desertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti mentionem faciunt. vosne vero L. Domitium, an vos Domitius deseruit? nonne extremam pati fortunam paratos proiecit ille? non sibi clam vobis salutem fuga petivit? non proditi per illum Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
conentur. Naui huius modi res
aut pudore. aut metu tenentur.
quib reb nox maxime aduersa¬
na est. Quare uz tanti sum auui
ut siue spe castua oppugnanda cẽ¬
seam. u tanti tuuoris. ut ip̃e de¬
ficiam atq omnia pͥus exꝑienda
crebitror. icigna ex ꝑte iom me una
uobiscum de re uiditium facturum
confido. Dimicco consilio. contionẽ
aduocat ulitum comiueniorat
quo sit coꝵ usus studio ad corfimum
cesar ut magnam ꝑtem italie beue¬
ficio atq auictoritate eoꝵ suã fecent.
deniceps numicipia sunt secuta. ni3
sine causa ⁊ cesar amicissime de
uobis. ⁊ illi grausissime iudicaue¬
riuit. Pomieius enim nullo pͥlio
pulsus. iĩ facti premditio demotꝰ
italici excessit. C escr me quẽ sibi
ccuussimum. huĩc. prouintiam si¬
tiliam. atq cifricam sine quibus
urbeni. atq italiam tueri non
potest nr̃e fidei cominisit. Ad sunt¬
nobis qui uos hortentur. ut a no¬
bis desciscaris. Quid em̃ ẽ. illis op¬

Expanded text:
conentur. namque huiusmodi res conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe castra obpugnanda censeam, neque tanti timoris, uti spe deficiam, atque omnia prius experienda arbitror magnaque ex parte iam me una vobiscum de re iudicium facturum confido. Dimisso consilio contionem advocat militum. commemorat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate eorum suam fecerit. deinceps municipia sunt secuta, neque sine causa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a nobis desciscatis. quid enim est illis op
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nataͣ loci munitissima castin ex¬
pugnari posse confidimus: Aut
uero quid ꝓficimus. si accepto ma¬
guo detumento ab oppugnatione
castroꝵ discedimus: Quasi non
⁊ felicitus renugestaĩ ex̾citus
beniuolentiam imꝑatoris et res
cdu̾se odia colligent. Castrorum
autem mutatio. quid habet inci
turpem sugtu ⁊ delꝑationem oĩ¬
u ⁊ alienationem exercitus: nã
n prudentis suspiccuri oportet sibi
parum croedi. n imꝓbes scire sese
tuneri. qd̾ illis licentiam tuuor
qugecit nr. his studia diunuiat.
ded̾ sucn inquit hec explorcita ha¬
beanius. que de ex̾citus alienacõe
dicinitur. que quidem ego aut oĩo
falsa. aut cte minora opinione eẽ.
consido. quanto hec dissimulare
⁊ occultari qmͣ ꝑ ꝑ nos confitmari
p̾stat: Au non uti corporis nulu̾a
ita ex̃citus in commoda sunt tegen¬
da. ne syem adu̾sariis augeamus:
Aut etiam ut media nocte prosici¬
scannir. addunt quo maiorẽ cre¬
do licenciam habeant qui peccaire

Expanded text:
et natura loci munitissima castra exet natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestarum exercitus benevolentiam imperatoribus et res adversae odia concilient! castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia deminuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exercitus alienatione dicuntur, quae quidem ego aut omnino falsa aut certe minora opinione esse confido, quanto haec dissimulari et occultari, quam per nos confirmari praestet? an non, uti corporis vulnera, ita exercitus incommoda sunt tegenda, ne spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare
Abbreviated transcription (Latin):
nulli etiam ab hiis qui diligentio¬
ues uideri uolebant fingebantur.
Quib de ccausis. consilio uocato de
lintea retum delib̾a̾re incipit. Eñt
sententie. que conauadum ominib
moduo castiaq uari oppuguanda
censerent: qd hinꝰuodi militum cõ¬
siliis otium marine contiacium eẽ
arbitimrntur. Postremo p̾stare
dicebant ꝑ irrutem in pugna bel¬
li fortunam exꝑur qmͣ deẜtos ⁊ cir¬
cum uentos ab sus graissimum
lupplicium ꝑpeti. Etant qui cenle¬
rent de t̾cia uigilia in castr cor¬
nelia recedendum. ut maiore spa¬
tio temporis int̾iecto militum mẽ¬
tes sanarentur. simul si quid gui¬
uius accidisset. magna multitũ¬
diue n auium ⁊ iutius ⁊ facilius
in siciliam ieceptus daretur. Curio
utrumq improbaus consilium.
quantum sententie deẽẽt auimi
tm̃ alt̾i suꝑẽe dicebat. Hos turpissi¬
me fuge intionem hr̃e. illos enã
iniquo loco dimictuidum putare.
Qua euum inquit fiducia et opere

Expanded text:
nulla etiam ab his, qui diligentionulla etiam ab his, qui diligentiores videri volebant fingebantur. Quibus de causis consilio convocato de summa rerum deliberare incipit. erant sententiae, quae conandum omnibus modis castraque Vari oppugnanda censerent, quod in huius modi militum consiliis otium maxime contrarium esse arbitrarentur. postremo praestare dicebant per virtutem in pugna belli fortunam experiri, quam desertos et circumventos ab suis gravissimum supplicium perpeti. erant, qui censerent de tertia vigilia in Castra Cornelia recedendum, ut maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul siquid gravius accidisset, magna multitudine navium et tutius et facilius in Siciliam receptus daretur. Curio utrumque improbans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos turpissimae fugae rationem habere, illos etiam iniquo loco dimicandum putare. qua enim, inquit, fiducia et opere
Abbreviated transcription (Latin):
tionis add̃idit. que abiua lib̾tilita¬
te si se ctq attium secuti eẽut exp ͨ¬
tare deberent. Hcic abita oratione.
nullam in ꝑtem cib ex̾citu curionis
fit significcitio. atq ita suas utq
copics reducit. acq in caltus curio¬
iis magnus ommum incessit tano.
Nam hiis uariis hoĩ sermionibus
celeriter augetur. Duusquisq enĩ
opiniones fingebat.⁊ ad idquodab
alio audient sui aliquid tunoris
ad debait. Hoc ubi imoanctore ad
plures ꝑmanan̾at. atq alius alii
tindidenit. plures caictores eius rer
idebantur. cuule bellum genus
hominium quod liceret libeie facere
⁊ sequi quod uel legiones hec que
Mulo cinte apd̃ aduersarios su̾ant.
Nuuc etiam cesaris beneficium mu¬
taueurt consuetudo. qua offerentur
muuicipia etiam diuestus partibus
cõiuucta. n enui exmarsis peligͥs¬
quemebant. at qui supenore nocte
in contuberuiis. cõmilitesq non
nulli grauiora. seruiones mlitum
dubia durius accipiebantur. Non¬

Expanded text:
tionis addidit, quae ab sua liberalitationis addidit, quae ab sua liberalitate, si se atque Attium secuti essent, expectare deberent. hac habita oratione nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio, atque ita suas uterque copias reducit. Atque in castris Curionis magnus omnium incessit timor animis; is variis hominum sermonibus celeriter augetur. unusquisque enim opiniones fingebat, et ad id, quod ab alio audierat, sui aliquid timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad plures permanaverat atque alius alii tradiderat, plures auctores eius rei videbantur. civile bellum; genus hominum cui id liceret libere facere et sequi quod vellet; legiones hae quae paulo ante apud adversarios fuerant . nam etiam Caesaris beneficia mutaverat consuetudo qua offerrentur . municipia etiam diversis partibus coniuncta. ;neque enim ex Marsis Paelignisque veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque . non nulli graviora sermones militum; dubia durius accipiebantur, non
Abbreviated transcription (Latin):
anmos alienos ẽẽ a curione. ma¬
ximeq opus ẽẽ in conspectu ex̾cuũ
uenire. colloquendi dare facultatẽ.
Qua opimone adductus uarus.
post̾a die mane legionum ex casts
educit. Facit ider curio. atq una
non magna intenecta. suas nt̾q
coyicis instruit. Euat in exercitu
uari. sextus quintilius uarus. q̃m
fuisse corfini supͣ demonstratum
est. Hic dimissus a cesare. in afrcũ
quas curio supenorib temporibus
corfinio receꝑat ab eo ut paucis nui¬
tatis centurionib idem ordinos ma¬
impuliq constarent. Haue nactus
appellacionis causam quintilius
circiure aciemi curionis atq obse¬
cuire milites cepit. ne pͥmam sa¬
cirmenti quod apud domitiumatq
apud sequestorem dixissent menio¬
nain deponorent. neu contur eos
arma ferrent: qui eadem eẽnt usi
forcuna. eademq in obsidione per¬
pessi. neu pro hiis ꝓugnarent. a
quibus contumelia ꝑfuge appolla¬
rentur. Huc panca ad sꝑem largi¬

Expanded text:
animos alienos esse a Curione, maanimos alienos esse a Curione, maximeque opus esse in conspectum exercitus venire et colloquendi dare facultatem. qua opinione adductus Varus postero die mane legiones ex castris educit. facit idem Curio, atque una valle non magna interiecta suas uterque copias instruit. Erat in exercitu Vari Sex. Quintilius Varus quem fuisse Corfinii supra demonstratum est. hic dimissus a Caesare in Africam Curio, quas superioribus temporibus Corfinio receperat Caesar, adeo ut paucis mutatis centurionibus idem ordines manipulique constarent. hanc nanctus appellationis causam Quintilius circumire aciem Curionis atque obsecrare milites coepit, ne primi sacramenti, quod apud Domitium atque apud se quaestorem dixissent, memoriam deponerent, neu contra eos arma ferrent, qui eadem essent usi fortuna eademque in obsidione perpessi, neu pro iis pugnarent, a quibus contumelia perfugae appellarentur. huc pauca ad spem largi
Abbreviated transcription (Latin):
nire. Codemq tempore ius magna
puluens ceraebatur: et uestigio tõ¬
poris. pͥmum agnien erat in conspe¬
ctu. Nouitate iei curio ꝑmotus pr̃e¬
mittit equites. qui pͥmũ imꝑetũ
sustiuecnt. ac morentur. Iỹe cele¬
rter abopere deductis legionib:
ciciem iustruit. equitesq cõmittũt
prelium. Et ẜusꝙͣ plane legiones
explicari ⁊ consistere possent. tota
auxilia regis impedita ac ꝑturbata
quod nuillo ordine ⁊ sine timore it
fecerant in fugaui coitiunt se. eqͥ¬
taq ommi fere incolumi quod litto¬
n celeriter in oppidum recipit. mci¬
guus peditum mũs int̾ficit᷑. Pxĩa
nocte centuriones mcirsi duo ex ca¬
stus curionis cum mampulanb
sius. xxii. cd atticũ uarum ꝓsugiũt
Lin sine uere qmͣ habueruit opinio
nem ꝑferunt. siue etiam auribus
uar seruiunt. Naniq uolumus
⁊ credimus libenter. ⁊ que seutimꝰ
ip̃i reliquos sentire syamus. Confir¬
mant quidam c̾te totius excitus

Expanded text:
nire; eodemque tempore vis magna nire; eodemque tempore vis magna pulveris cernebatur, et vestigio temporis primum agmen erat in conspectu. novitate rei Curio permotus praemittit equites, qui primum impetum sustineant ac morentur; ipse celeriter ab opere deductis legionibus aciem instruit. equitesque committunt proelium, et, priusquam plane legiones explicari et consistere possent, tota auxilia regis impedita ac perturbata, quod nullo ordine et sine timore iter fecerant, in fugam coiciunt equitatuque omni fere incolumi, quod se per litora celeriter in oppidum recipit, magnum peditum numerum interficiunt. Proxima nocte centuriones Marsi duo ex castris Curionis cum manipularibus suis xxii ad Attium Varum perfugiunt. hi sive vere quam habuerant opinionem ad eum perferunt, sive etiam auribus Vari serviunt — nam quae volumus, ea credimus libenter, et quae sentimus ipsi, reliquos sentire speramus — confirmant quidem certe totius exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
ba pancis diebz aute uticam mise¬
rat. Hinc ⁊ paternum hospitium cũ
pompeio. ⁊ simultas cum curione
publicauerat. Concurunt equites
inter se. Neq u̾o pͥmum impetum
ur̃oꝵ numide ferce pocuerunt: sed
int̾fectis arciter. cxx. reliqui se in
castin ad oppidum receperunt. In¬
terim aduentu longarum manum
curio pronuntiare ou̾ariis naub
iubet: que staibant ad utica i nu̾o
cuciter .cc. ⁊ se in hostium hĩturũ
loco qui nou ex uestigio ad castua
corneliana tuiduxisset. Qua pro¬
uintiatione facta temporis puncto
sublatis anchoris om̃s uticam reli¬
queruit. ⁊ quo imꝑatũ ẽ tnͣseunt.
Que res ommnium teruu copia com¬
pleuit exercieũ. His reb gestis curio
se in castur ad bagdam recipit atq
uniuersi exercitus conclamatione
imꝑator appellatur. Postero exerci
castra pout. Noudum opere castro¬
rum ꝑfecto. equites ex statione nun¬
tiant magna auxiliai equi turu pe¬
ditumq ab rege missa uticam ue¬

Expanded text:
ba paucis diebus ante Uticam miseba paucis diebus ante Uticam miserat. huic et paternum hospitium cum Pompeio et simultas cum Curione publicaverat. concurrunt equites inter se; neque vero primum impetum nostrorum Numidae ferre potuerunt, sed interfectis circiter cxx reliqui se in castra ad oppidum receperunt. interim adventu longarum navium Curio pronuntiari onerariis navibus iubet, quae stabant ad Uticam numero circiter cc, se in hostium habiturum loco, qui non ex vestigio ad Castra Cornelia naves traduxisset. qua pronuntiatione facta temporis puncto sublatis ancoris omnes Uticam relinquunt et, quo imperatum est, transeunt. quae res omnium rerum copia complevit exercitum. His rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recipit atque universi exercitus conclamatione imperator appellatur, posteroque die castra ponit. nondum opere castrorum perfecto equites ex statione nuntiant magna auxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam ve
Abbreviated transcription (Latin):
enuuens in mcire utraq ex ꝑte pre¬
ruptum atq asperum. s tamen pau¬
lo leniore fastigio ab ea parteqz ad
uticam uergit. Abẽ de recto itiere
cib utica paulo amplius pas nilia.
S hoc itiuere ẽ fons ꝙ maie succed ͭ
longius lateqz is locus restagnat:
qui si qui uitare uoluerunt. sex mi¬
lium circuitum in oppidum ꝑuenit.
Hoc explorcito loco curio castri uari
conspicit nuro oppido comuncta
cid portam que appellatur bellica
cid modum munita. uatum loci
una er parte ip̃o oppido utica. alt̾ai
a thecitro quod est aute oppidinu.
Substrationib eius operis maxis.
aditu ad castiri difficili ⁊ augusto.
simul animadũtit. multa udiq
portan atq agi plenissinus uiis.
que repentiui tumultus tuuore ex
cigus in urbeur conferantur. Huc
equitatum mittit: ut diriperet at
hret loco prede. Eodemq tempore
his reb subsidio. dc. equites numi¬
de ex oppido. peditesq .cccc. muittunt᷑
a uarco. quos auxilii causa. rex iu¬

Expanded text:
eminens in mare, utraque ex parte praeeminens in mare, utraque ex parte praeruptum atque asperum, sed tamen paulo leniore fastigio ab ea parte, quae ad Uticam vergit. abest derecto itinere ab Utica paulo amplius passus mille. sed hoc itinere est fons, quo mare succedit longius, lateque is locus restagnat; quem siqui vitare voluerit, vi milium circuitu in oppidum pervenit. Hoc explorato loco Curio castra Vari conspicit muro oppidoque coniuncta ad portam, quae appellatur Belica, admodum munita natura loci, una ex parte ipso oppido Utica, altera a theatro, quod est ante oppidum, substructionibus eius operis maximis, aditu ad castra difficili et angusto. simul animadvertit multa undique portari atque agi plenissimis viis, quae repentini tumultus timore ex agris in urbem conferebantur. huc equitatum mittit, ut diriperet atque haberet loco praedae; eodemque tempore his rebus subsidio dc equites Numidae ex oppido peditesque cccc mittuntur a Varo, quos auxilii causa rex Iu
Abbreviated transcription (Latin):
aduentuni .l. cesar. cũ .x. longis
nauib ad clippeam prestolans.
quas neuis utice ex predonum
bello subductas .p. attius iefici¬
endas huiꝰ belli causa cuiaue
me constinta ⁊ in lictora reluto
pedib ad rumetum ꝑfugent.
Id oppidum .c. considius longꝰ
puius legioiuis p̾sidio tuobatur.
Reliq cesaris naues eius fuga
se ad rumetũ receperunt. huuc
secutus.M. rulus. questor. uoi¬
uibus .xii. quas p̾sidio honem¬
ris nanib curio ex sicilia edu¬
r̾̃at. postqmͣ in lictore polictam
nauem couspexit. hauc renugio
abstraxit. ip̃e ad .c. curonem cũ
classe rodit. Curio martium uti¬
cami au nauib p̾mictit. Ipẽ
eadem cum ex̾citu proficiscitur.
boiduiq iter progietuo: ad clumõ
baguidam ꝓuenit. Ibi .c. caminiũ re¬
bilum legatum cum religionibus
reliquit. Ipẽ cum equitatu aute ce¬
dit ad castra ex ploranda caadiaua.
quos his locus ꝑ idonens castrrs
habebatur. Id autẽ est ugũ directũ

Expanded text:
adventum L. Caesar filius cum x longis adventum L. Caesar filius cum x longis navibus ad Clupeas praestolans, quas navis Uticae ex praedonum bello subductas P. Attius reficiendas huius belli causa curaverme constrata et in litore relicta pedibus Hadrumetum perfugerat. id oppidum C. Considius Longus unius legionis praesidio tuebatur. reliquae Caesaris naves eius fuga se Hadrumetum receperunt. hunc secutus Marcius Rufus quaestor navibus xii, quas praesidio onerariis navibus Curio ex Sicilia eduxerat, postquam in litore relictam navem conspexit, hanc remulco abstraxit; ipse ad C. Curionem cum classe redit. Curio Marcium Uticam navibus praemittit; ipse eodem cum exercitu proficiscitur biduique iter progressus ad flumen Bagradam pervenit. ibi C. Caninium Rebilum legatum cum legionibus relinquit; ipse cum equitatu antecedit ad Castra exploranda Cornelia, quod is locus peridoneus castris habebatur. id autem est iugum derectum
Abbreviated transcription (Latin):
sussu bruti consuetudine cocidi¬
sua ad portum excusabcant. sub¬
lcitis caichoris sequi ceperunt.
Fer los unum ipius nauigium cõ¬
concursu mĩtrum nauium sese
in portum receperunt. Massiliẽ¬
ses arta tormentaq ex oppido
ut ect imꝑatum proferunt. na¬
ius exportuna ualibq educũt.
peciuuam ex publico co traduuit.
Quib reb confectis: cesar mag̃
eos pro nouũe ⁊ uetustate quam
ꝓ metus in se ciuitatis conser¬
uaus. duas ibi legiones p̾sidio
reliquit. Ceteras in italicm m̃t¬
tit. ip̃e ad urbem proficiscitur.
Ildem temporib .c. centurio in
cifuicam profectus ex sicilia. etiã
ab iuicio copias .p. actinarui de¬
spiciens. duas legiones ex. iiiiͬ
trans̃portabat. Biduoq ⁊ noctib
trb nauigationes consumptis
appellit adeiu locum qui appel¬
latur auquillaria. Hic locus
abest. a clipeis pas .xiiii. nuilia.
habetq nou incõmoda estate
stationem. ⁊ duob eminencib
ꝓuunctoriis continetur. Huius

Expanded text:
iussu Bruti consuetudine cotidiiussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubabant, sublatis ancoris sequi coeperunt. ex his unum ipsius navigium coconcursu nostrarum navium sese in portum receperunt. Massilienses arma tormentaque ex oppido, ut est imperatum, proferunt, navis ex portu navalibusque educunt, pecuniam ex publico tradunt. quibus rebus confectis Caesar magis eos pro nomine et vetustate quam pro meritis in se civitatis conservans, duas ibi legiones praesidio relinquit, ceteras in Italiam mittit; ipse ad urbem proficiscitur. Isdem temporibus C. Curio in Africam profectus ex Sicilia et iam ab initio copias P. Atti Vari despiciens duas legiones ex iiii quransportabat biduoque et noctibus tribus navigatione consumptis adpellit ad eum locum qui appellatur Anquillaria. hic locus abest a Clupeis passuum xxii milia habetque non incommodam aestate stationem et duobus eminentibus promunturiis continetur. huius
Abbreviated transcription (Latin):
noribus taiticone discedit. pedi¬
busq uarbonem. atq inde mas¬
siliam ꝑuenit. Ibi legem dedictio¬
nis latami seseq dictatorem dic¬
tum.a.m. lepido . p̃.r̃. cognoscit.
Mastilienses om̃ib defessi ma¬
lis rei frumentarie cid sũmani
inopiam cibducti. bis nauali pre¬
lio suꝑati crebris eruptionib fusi
graui etiam pestilentia conflicta¬
ti. ex diutiua conclusione ⁊ mu¬
tatione uictus. panico enĩ uetere
atq hordeo corrupto oñs alebant᷑:
Qd̾ ad huiꝰ modi casus antiquitꝰ
paratum in ꝓublicum contulem̃t.
deiecta turu labefactu magna
ꝑte muri. auxiliis prouintiarum
et ex̾tituum decꝑatis quos ĩ cesans
potestate uenisse cognouerant.
sese dedere sine fraude ꝯstituunt.
do paucis ante diebus .l. douuti ꝰ
uguita macsiliensumi uoluutate
nauibus .iii. companitis ex quib
duas familianb suis attribuemt
uniam ip̃õ conscendent: nactus
turbidam tempestatem profet
est. Hunc conspicate naues que

Expanded text:
noribus Tarracone discedit pedinoribus Tarracone discedit pedibusque Narbonem atque inde Massiliam pervenit. ibi legem de dictatore latam seseque dictatorem dictum a M. Lepido praetore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis, rei frumentariae ad summam inopiam adducti, bis proelio navali superati, crebris eruptionibus fusi, gravi etiam pestilentia conflictati ex diutina conclusione et mutatione victus — panico enim vetere atque hordeo corrupto omnes alebantur, quod ad huiusmodi casus antiquitus paratum in publicum contulerant — deiecta turri, labefacta magna parte muri, auxiliis provinciarum et exercituum desperatis, quos in Caesaris potestatem venisse cognoverant, sese dedere sine fraude constituunt. sed paucis ante diebus L. Domitius cognita Massiliensium voluntate navibus iii comparatis, ex quibus duas familiaribus suis adtribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam tempestatem profectus est. hunc conspicatae naves quae
Abbreviated transcription (Latin):
testate studuissent hr̃e. hispalis
quod presidia expulissent. gridita¬
nis: quod concicus adu̾sariorum
infrogissent. seseqz in libertatem
q qui eo p̾sidii causa uenernt.
q. eorum consilia sua uirtutem
confirmassent pecumas quas
erant in publicum uarroni. ciũ.
R. polliciti renuctit. bona resticuit.
his quos libenius locutos hanc pe¬
nam tulisse cognouemt tubutis
quibusdam publicis pͥuatis p̃miis.
reliquos in posterum bona spe cõ¬
plet. biduumq cordube commo¬
iacus gadis proficisct᷑. pecumas
mouimenta q que ex fano hercu¬
lis collata enant. in pͥuatam do¬
mum: iefem in templum iubet.
prouuitieq cassium preficit. Huic
iiiiͦ actribuit. ip̃e his nauib quas
M. uarro. quasq gadican iuclu
uarronis fecerant. tauaconam
paucis dieb ꝑuenit. ibi totius fe¬
re aiterioris prouincie legationes
cesaris aduentum expectabant.
Eadem intione pͥuatim ac ꝓubli¬
ce quib q ciuitatib habitis ho¬

Expanded text:
 sua potestate studuissent habere, Hispanis,  sua potestate studuissent habere, Hispanis, quod praesidia expulissent, Gaditanis, quod conatus adversariorum infregissent seseque in libertatem sque, qui eo praesidii causa venerant, quod eorum consilia sua virtute confirmavissent. pecunias, quas erant in publicum Varroni cives Romani polliciti, remittit; bona restituit iis quos liberius locutos hanc poenam tulisse cognoverat. tributis quibusdam publicis privatisque praemiis reliquos in posterum bona spe complet biduumque Cordubae commoratus Gadis proficiscitur; pecunias monimentaque quae ex fano Herculis collata erant in privatam domum, referri in templum iubet. provinciae Q. Cassium praeficit; huic iiii legiones adtribuit. ipse iis navibus quas M. Varro quasque Gaditani iussu Varronis fecerant, Tarraconem paucis diebus pervenit. ibi totius fere citerioris provinciae legationes Caesaris adventum exspectabant. eadem ratione privatim ac publice quibusdam civitatibus habitis ho
Abbreviated transcription (Latin):
de edicto cesaris consensisse gadita¬
nos pͥncipes cum tribuius cohortiũ
que eẽnt ibi in presidio. ut gallo¬
mum ex oppido expellerent. urbem
iusulamq cesari seruarent. Hoc
inito consilio denuntiauisse gal¬
lonio. ut sponte sua dum sine ꝑi¬
culo liceret excederet gadib si id
nou fecisset: ibi consilium capt̃os.
Hoc cunore adductum gallonium
gadib excessisse. His coguitis re
b ꝑt̾ritus uarro cum itinere con¬
u̾so sese italiar uenturum promu¬
sicset. c̾tior cib sius factus ẽ preclu¬
scis ẽẽ portas. Tum u̾o oĩ int̾clusꝰ
iti u̾e ad cesarem uctit. paratum
sese ẽẽ legionem cui uoluent tuid̾e.
Ille ad eũ sextum cesarem uuctit.
sitq huc tradi iubet. ẽidita legio¬
ne. uarro cordubam ad cesarem
uenit. relatis ad eum publicis
cum fide intionib. Quod penes
eum ẽ pecunie trndit. ⁊ qd ubiq
habeat fiumenti ⁊ nauium ostẽ¬
dit. Cesar contione habitai cordube

Expanded text:
de edicto Caesaris, consensisse Gaditade edicto Caesaris, consensisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus perterritus Varro, cum itinere converso sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se esse legionem, cui iusserit, tradere. ille ad eum Sex. Caesarem mittit atque huic tradi iubet. tradita legione Varro Cordubam ad Caesarem venit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod penes eum est pecuniae, tradit, et, quid ubique habeat frumenti ac navium, ostendit. Caesar contione habita Cordubae
Abbreviated transcription (Latin):
tia sciebat. Itaq ducib legiombris
nuissis in ulteriorem hispcniam. cũ
magius itinerib pregreditur. edi¬
ctum p̾mittit. ad quam dieui ma¬
eẽ. p̾sto cordube uellet. Quo educto
tota prouutia ꝑuulgato nulla fuit
ciuicas quin ad id tempꝰ partem se¬
ret. siniul ip̃e cordube conuentus
ꝑ se portas uarroui clausit. custodi¬
as. iugiliasq in iurcib muroq
disposuit. cohortes ducis q̃ colloni¬
ce appellantur cũ eo casu neuissẽt
tuendi oppidi causa apud se reti¬
nuit. Hisdem diebz carmouenses
que ẽ longe finuussima totius op¬
pidi prouintie ciuitas. deductis
tribus in cutem cohortibus a uar¬
roue presidio ꝑ se cohorces iuiecit.
portasq preclusit. Hoc uero mag̃
ꝓpare uarro: ut cum legionibus qmͣ
pͥmum gadis concenderet. ne iti̾e
aut tinectu int̾cluderetur. tanta
cic tam scda in cesarem uoluntas
prouuitie reppenatur. Progresso
ei paulo longis licte grdib red¬
diitur. Siniul atq fit cognitum

Expanded text:
cia sciebat. Itaque duabus legionibus cia sciebat. Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaniam cum Qmagnis itineribus praegreditur edictumque praemittit, ad quam diem maesse praesto Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civitas, quin ad id tempus partem seret. simul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae civitas, deductis tribus in arcem oppidi cohortibus a Varrone praesidio, per se cohortes eiecit portasque praeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gadibus redduntur, simulatque sit cognitum
Abbreviated transcription (Latin):
ciilis. Romq̃. cius prouintio sibi ad
rem publicam adimuistrandam.
tici modios. cxx. nul. pollicei coe¬
git. Quas cesaris ẽẽ amicas ciuita¬
tes arbitrabatur his gͣuiora oueui
inungebat. p̾sidiaq eo deducebat.
⁊ iudicia in yuatos reddebat. qui u̾ba
atq orationem adu̾sus ien .p. ha
buissent eoꝵ bona in publicum ad¬
pompen uerba adigebat iusiuran
dum. Coguitis his reb que sunt
geste in citeriore hispania bellum
painbat. Ratio hec euim euit belli.
ut se cumi .ii. legionib gradis ꝯferret
naues frumentumq om̃e ibi cogͦ¬
uerat contineret. Puinciam enĩ
om̃em cesciris reb fauere cognoue¬
rat. in insula frumento nau̾ib cõ¬
paintis belli duci nou difficile exi¬
stuncibat. Cesar ⁊ si multis neces¬
sariisq reb in italia reuocabatur.
tauien constituerat nullam ꝑtem
belli in hisyaniis relinquere: quod
maigna ẽẽ pompeii beneficia ⁊ ma¬
gnas cliencelas in citeriore ꝓuin¬

Expanded text:
civis Romanos eius provinciae sibi ad civis Romanos eius provinciae sibi ad rem publicam administrandam tici modios cxx milia polliceri coegit. quas Caesari esse amicas civitates arbitrabatur, his graviora onera iniungebat praesidiaque eo deducebat, et iudicia in privatos reddebat, qui verba atque orationem adversus rem publicam habuissent; eorum bona in publicum adPompei verba iusiurandum adigebat. cognitis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, bellum parabat. ratio autem haec erat belli, ut se cum ii legionibus Gadis conferret, naves frumentumque omne ibi contineret; provinciam enim omnem Caesaris rebus favere cognoverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, tamen constituerat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, quod magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provin
Abbreviated transcription (Latin):
tane accepit. atq hec cd eum lati
atq inflatius afrmus prescribe¬
bat: se qͦ ammotus fortune mou̾e
cepit. dilectum hũit toca ꝓuitra
legionib completis duab. cohor¬
tes curciter .xxx. alarias addidit.
frumenti magnum nunierum co¬
egit. quod inaissiliensib. item qd
longas .x. giaditanis ut facerent
impeiuit. Complures preterea ĩ
hispali faciendas cuinuit. pecinã
omnem omĩaq ornamenta ex
fano herculis in oppidum gradet
contulit: eo sex cohortes p̾sidii cã
ex prouintia misit: gaumq gal¬
lonium equitem .r. faniliarem
domuni qui eo procurande heredi¬
tatis causa uenerat mictus a
donutio oppido gradib prefecit.
arua omĩa pͥuata ac publica in
domum galloni contulit. Ipẽ hũit
omauos in cescrem contiones sepe
ex tubunali predicauit aduersa
cesarem prelia fecisse magnum
nunierum ab eo militũ ad afianiũ
ꝓfugisse. hͨ se t̾is nuntiis. cͥtis aucto¬
ribus comꝑisse. Quibus reb ꝑt̾irctis

Expanded text:
tariae accepit, atque haec ad eum elatius tariae accepit, atque haec ad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad motus fortunae movere coepit. Dilectum habuit tota provincia, legionibus conpletis duabus cohortes circiter xxx alarias addidit. frumenti magnum numerum coegit, quod Massiliensibus, item quod longas x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. pecuniam omnem omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum Gadis contulit; eo sex cohortes praesidii causa ex provincia misit Gaiumque Gallonium equitem Romanum familiarem Domiti, qui eo procurandae hereditatis causa venerat missus a Domitio, oppido Gadibus praefecit; arma omnia privata ac publica in domum Galloni contulit. ipse habuit graves in Caesarem contiones. saepe ex tribunali praedicavit adversa Caesarem proelia fecisse, magnum numerum ab eo militum ad Afranium rfugisse; haec se certis nuntiis, certis auctoribus comperisse. quibus rebus perterritos
Abbreviated transcription (Latin):
storuieutoꝵ usum quib ip̃i magͣ
spemuicsent spacio: ꝓpinquitatio
inte. pariq condicione ex nuro
ais tuitib bellandi data se uirtute
nostus adequaur non posse intelli¬
gunt. ad eadem de ditioius condi¬
tiones recurrunt.m. uairo mnult̾iori
hispania iuitio cognitis his ieb
que sunt in itulia geste. diffidens
pompeyauis rob camcissime de ce¬
sare loquebatur. p̾reocupatum sese
legationeu ab . cũ. pompeyo tenen
obstuctum fide necessitudinem
quidem sibi nchilominus. cum
ẽẽt officium legati qui fidutianã
o ꝑani obtineret. que iuires fue que
uoluntas euga cesarem totius ꝓ¬
nintie. hec omnib ferebat senno¬
nib. u se in ullam ꝑtem mouelat.
Postesi u̾o cum cesarem ad massi¬
liam decineii cognouit. copias pe¬
treii cum exercitu ailirami eẽ. comũc¬
tas magua auxilia conuenice.
magna ẽẽ in spe atq expectani et
consentire ouniem citeriorem ꝓ¬
uiutiam. queq postea acciderunt
de angustiis ad ilerdam rei frumẽ¬

Expanded text:
 usum, quibus ipsi magna speravissent, spatii propinquitate interire parique condicione ex muro ac turribus bellandi data se virtute nostris adaequare non posse intellegunt, ad easdem deditionis condiciones recurrunt. M. Varro in ulteriore Hispania initio cognitis iis rebus quae sunt in Italia gestae, diffidens Pompeianis rebus amicissime de Caesare loquebatur: praeoccupatum sese legatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum fide; necessitudinem quidem sibi nihilo minorem cum esset officium legati, qui fiduciariam operam obtineret, quae vires suae, quae voluntas erga Caesarem totius provinciae. haec omnibus ferebat sermonibus neque se in ullam partem movebat. postea vero quam Caesarem ad Massiliam detineri cognovit, copias Petrei cum exercitu Afrani esse coniunctas, magna auxilia convenisse, magna esse in spe atque expectari, et consentire omnem citeriorem provinciam, quaeque postea acciderant, de angustiis ad Ilerdam rei frumen