comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uadam uͦ die cum aliquis nulla suf¬
fultus scientia. uulpem ꝑ regis pala¬
tium ambulantem uideret: putans illam
in aula regis familians et mansueta ec̃c.
uaris artib docta. agilitate corporis ami

Expanded text:
uadam autem die, cum aliquis nulla suffultus scientia, vulpem regis ad palatium ambulantem videret, putans illam,in aula regis familiaris et mansueta esset, variis artibus edocta agilitate corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi sibi uulpis similis in omnib callidi
uisset: tanto miscdiarum et pietatis affectu
ꝑmota. currum suum sibi iungi precipiens.
et er intimo corde dolens ꝓ ipso infęlice qͥ
iiuste iudicatus est: precib ad dñm ꝓfu¬
ss et ꝑ planitiem campi eqͥtans. ꝓgebat
niam que ad regis ducebat palatium. Nec
ueniret. et beatissime brigide curru appro¬
pinquaret: leuiter se eleuans in currum in¬
pit. ut liber et absolutus de uinculis egrede
set ⁊ obtestans se ñ illum dimissurum. nͥ simi¬
lis uulpis tante mansuetudinis & callidita¬
tis qualis sua fuerat restituta sibi esset: ipsa

Expanded text:
nisi sibi vulpis similis in omnibus callidicisset, tanto miseriarum et pietatis affectu permota, currum sibi jungi praecepit, et ex intimo corde dolens pro ipso infelici, qui injuste judicatus est, precibus ad Dominum fusis, et per planiciem campi equitans, perrexit in viam quae ad regis palatium duceniret, et beatissimae Brigidae currui appropinquaret, leviter se elevans in curru s liber et absolutus de vinculo egredereset, obtestans se non illum dimissurum, nisi talem vulpem tantae mansuetudinis et calliditatis qualis vulpes sua fuerat restituta esset, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
re.Nec multo post cum sancta brigida solu¬
sc ꝑsequentib illudens. ac ꝑ patentes campoᷤ
fugiens. cuasit incolumis. Et omnes admi¬
rantes hoc qͦd factum fuerat: pͥuilegio sc̃ita¬
tis & prerogatiua multarũ uͥtutum semper
beata uidisset brigida: eas ad se uenire pre
subiecta sunt amimantia. et cui omnia ui

Expanded text:
Nec multo post, cum sancta Brigida solus sequentibus se, illudens ac per patentes campos fugiens, incolumis evasit. Et omnes admirantes, quod factum fuerat, privilegio sanctitatis, et praerogativa multarum virtutum semper beata vidisset Brigida, eas ad se venire jusssubjecta sunt animantia, et cui omnia viv
Abbreviated transcription (Latin):
raculoꝵ iubare t̾rarum tractus tam ꝓpe
quam longe sitos illustrauerit: atq dle te¬
nebrosa huius scl̃i egypto. columpna legis
diuinęq gratiȩ ꝓtectione precunte ꝑ uari¬
as pioꝵ ꝓfectuum mansiones ad t̾ram rep¬
missionis ꝑ quam patͥa uiuentium figura¬
dur quali finc migrau̾it. His interim post¬
Babitis: ad indaganda aliqua de multis
tiusq corpusculum post cius obitum dini¬
Na dementia presticerit. qͥmꝗͣ impolitum
diriganus scrmonis officium. Ea ergo que
teferimꝰ: a patrib fideliter refcitntib au¬
diuimꝰ. Quorum fidem om̃ipotenti xp̃o cõmit¬
timus: apud quem etiam ꝑacta quasi instan¬
tia. et ꝓ presentib haberi futura credimus.
Cui mendatium quia ex malo est: displicere
cognoscimus. Non cnim beati uni merita ut
clara hominib appareant mendatus egent
astrui: sed ampliora quam erplicari uerbis
queant ÷ remota omni ambiguitate deberĩ

Expanded text:
raculorum iubare terrarum tractus tam prope raculorum iubare terrarum tractus tam prope quam longe sitos inlustraverit, atque de tenebrosa huius saeculi Aegypto, columna legis divinaeque gratiae protectione praeeunte, per varias piorum profectuum mansiones ad terram repromissionis, per quam patria viventium figuratur, quali fine migraverit, his interim posthabitis, ad indaganda aliqua de multis eiusque corpusculum post eius obitum divina clementia praestiterit, quanquam inpolitum dirigamus sermonis officium. Ea ergo quae referimus a patribus fideliter referentibus audivimus, quorum fidem omnipotenti Christo committimus, apud quem etiam peracta quasi instantia et pro praesentibus haberi futura credimus, cui mendacium, quia ex malo est, displicere cognoscimus. Non enim beati viri merita, ut clara hominibus appareant, mendaciis egent astrui, sed ampliora, quam explicari verbis queant, remota omni ambiguitate, debent
Abbreviated transcription (Latin):
sempit̾̃na ÷ quod ip̃e prestare dignet᷑: cuiꝰ
regnum & imꝑium ꝑmanet in se¬
beati amandi in locum quo nunc requies¬
ipse reuoluti temporis cursus
indicit. Et qm̃ plurimi iN
hac plebe huius penitus exꝑtes adhuc ex¬
tant rationis: non ociosum duximus eis
noticiam tantȩ ac tam gratȩ pandere ce¬
lebritatis. Dignum gͥ immo necessarium tre¬
dimus. ut qui ista celebrant. et quare cele¬
brent ignorant: cognitionẽ huius rei capi¬
ant. Et qui hactenus minꝰ nota festiuo stu¬
dio honorabant: głosius ac reuerentꝰ iam
nota excolere atq uencrari discant. Quia
ergo uitȩ ter bcati ac deo dilecti confessoris
tpisti amandi libellus satis plene sufficien¬
terq disseruisse cognoscitur. qualis quan¬
tusq isdem dum adhuc mortalitatis istiꝰ
crumpnis teneretur extiterit. qualibq int̃
caligosos huius scl̃i anfractus unrtutum sig¬
nis elaruerit : necnon & qͣm immenso mi¬

Expanded text:
sempiterna; quod ipse praestare dignetur, cuius sempiterna; quod ipse praestare dignetur, cuius regnum et imperium permanet in sBEATI AMANDI IN LOCO QUO NUNC REQUIESipse revoluti temporis cursus indicit. Et quoniam plurimi in hac plebe huius penitus expertes adhuc exstant rationis, non otiosum duximus eis notitiam tantae ac tam gratae pandere celebritatis. Dignum igitur, immo necessarium credimus, ut qui ista celebrant, et quare celebrent, ignorant, cognitionem huius rei capiant, et qui hactenus minus nota festivo studio honorabant, gloriosius ac reverentius iam nota excolere atque venerari discant. Quia ergo vitae ter beati ac Deo dilecti confessoris Christi Amandi libellus satis plene sufficienterque disseruisse cognoscitur, qualis quantusque isdem, dum adhuc mortalitatis istius erumnis teneretur, extiterit, qualibusque inter caligosos huius saeculi amfractus virtutum signis claruerit, necnon et quam inmenso mi
Abbreviated transcription (Latin):
non cdedistis mͥ manducare. Sitiui: & non
dedistis mͥ bibere. Hospes eram: & ñ collegi¬
stis me. Nudus: et non oꝑiustis me. Infirmꝰ
& in carccre: et ñ unsitastis me. In quib ũbi̾
considerare necesse est. si in cc̃num ignem
uadit qui ꝓpͥa non tribuit: quo iturus est
ille qui alicna iniuste diripit: Si gehenne
ignib mancipatur tenar÷ qua pena torqͦn¬
dus est rapar: Si cdampnatur qui ñ uestunt
nudum÷ quid patictur qui uestito tulit a¬
mictum: Si inqͣm in ignem ct̃num uadit
qui infirmum et in carcere positum nõ uisi¬
tat÷ qua dampnatione plectendꝰ est qͥ frc̃m
gladus insequitur÷ qui humano cruore po¬
luitur÷ qui de ꝓprus habitaculis pupillo
et iunduas molenter expellit ÷ qui luxuria
seipsum deturpat÷ qui falso testimonio
proximum grauat: Pinde km̃i fugient¬
hec et alia his similia. scõrum imitemur
exempla: ut non cum impiis ꝑpetua tor¬
menta. sed cum iustis ꝑcipiamus gaudia

Expanded text:
non dedistis mihi manducare; sitivi, et non non dedistis mihi manducare; sitivi, et non dedistis mihi bibere. Hospes eram, et non collegistis me; nudus, et non operuistis me; infirmus et in carcere, et non visitastis me. In quibus verbis considerare necesse est, si in aeternum ignem vadit, qui propria non tribuit, quo iturus est ille, qui aliena iniuste diripit? Si gehennae ignibus mancipatur tenax, qua poena torquendus est rapax? Si damnatur, qui non vestiit nudum, quid patietur, qui vestito tulit amictum? Si, inquam, in ignem aeternum vadit, qui infirmum et in carcere positum non visitat, qua damnatione plectendus est, qui fratrem gladiis insequitur, qui humano cruore polluitur, qui de propriis habitaculis pupillos et viduas violenter expellit, qui luxuria se ipsum deturpat, qui falso testimonio proximum gravat? Proinde, carihaec et alia his similia, sanctorum imitemur exempla, ut non cum impiis perpetua tormenta, sed cum iustis percipiamus gaudia
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ diligit. Ergo si ad contub̾ium ma¬
lignitatis ac peccandi societatẽ contribules
uocamus: ꝓculdubio et nosip̃os & illos nõ
amamꝰ. Unde & in proximis nr̃a dilectio sit
sincera: primum nr̃a uita a malis remota
& omnib sit bonis ornata Atq ad hoc a
nob̾ fratres amentur: ut nobis in sacre reli¬
gionis consortio socient᷑. Ut gͦ caritatẽ frat̃¬
nitatis ꝑfectam habcamus: bona quȩ in no¬
bis ficri uolumus. fratrib faciamꝰ. Et quȩ pa¬
ti refugimꝰ: aliis nullatenꝰ inferamꝰ. Elemosi¬
narum uͦ oꝑa ꝓut possumus hylariter faci¬
amus: quia qui eas fecerind. in extremo gra¬
mine marimam laudem adepturos ñ igno¬
ramꝰ. Sterilitas uͦ carum si omisse fucrint
ab his qui eas facere preualent ÷ eterm ignis
ac ꝑpctui supplicii eos obnorios reddet: sicui
ip̃e dñs dicturum sc simstris cõminat᷑ diccis
Ite maledicti in ignem et̃num: qui p̃ꝑatus
est diabolo et angłis cius. Esurim ciuim: &

Expanded text:
minem diligit. Ergo si ad contubernium maminem diligit. Ergo si ad contubernium malignitatis ac peccandi societatem contribules vocamus, procul dubio et nos ipsos et illos non amamus. Unde, ut in proximis nostra dilectio sit sincera, primum nostra vita a malis remota et omnibus sit bonis ornata atque ad hoc a nobis fratres amentur, ut nobis in sacrae religionis consortio socientur. Ut ergo caritatem fraternitatis perfectam habeamus, bona quae nobis fieri volumus fratribus faciamus, et quae pati refugimus, aliis nullatenus inferamus. Aeleinosinarum vero opera, prout possumus, hilariter faciamus, quia qui eas fecerint, in extremo examine maximam laudem adepturos non ignoramus. Sterilitas vero earum, si omissae fuerint ab his qui eas facere praevalent, aeterni ignis ac perpetui supplicii eos obnoxios reddet, sicut ipse Dominus dicturum se sinistris comminatur, dicens: Ite maledicti in ignem aeternum, qui paratus est d
Abbreviated transcription (Latin):
Reterca spem diuine ꝓmissionis futu¬
toꝵq bonoꝵ stabilit̾ usq ad finem nr̃m fir¬
mam retincamꝰ: et ne diabolici scorpionis
aculeo. calcaneum hoc est finẽ nr̃m obseruã¬
tis uulnercm᷑: omnino saucamus. Caritatis
uͦ pͥncipale indum̃tum. bis tincto cocco. hoc
est gemino precepto dilectionis contertum
suꝑ omnia in nob̃ maneat: que a nobis
totius malitie inuidentiam expellat: ne¬
si rex ingrediens scissis ocdioꝵ pannis nos
circumtectos inuenerit ÷ pedib ac manib
ligatis. in ext̾iores tenebras mitti p̾cipiat.
Que sunt autẽ illa duo precepta carita¬
tis : Primum quidem: ut d̾m ex toto cor¬
de. tota anima. & tota uͥtute. Scd̃m au¬
tem: ut proximũ sicut nosip̃os diligamus.
Sed in pͥmo mandato m̃sura nulla pom¬
tur: quia ex toto fieri precipit᷑. In scdo uero
modꝰ amanddi dicitur: cum sicut nos diligi
iubet. Ergo discutiamꝰ: si nosmetip̃os ure
amanius. Nam qui iniqͥtatẽ diligit: aĩam
suam odit. Et qui animam suam odit: ne¬

Expanded text:
eterea spem divinae promissionis futurorumque bonorum stabiliter usque ad finem nostrum firm am retineamus et, ne diabolici scorpionis aculeo calcaneum, hoc est finem nostrum, observantis vulneremur, omnino caveamus. Caritatis vero principale indumentum, bis tincto coceo, hoc est gemino praecepto dilectionis, contextum, super omnia in nobis maneat, quae a nobis totius malitiae invidentiam expellat, ne rex ingrediens, si scissis odiorum pannis nos circumtectos invenerit, pedibus ac manibus ligatis, in exteriores tenebras mitti praecipiat. Quae sunt autem illa duo praecepta caritatis? Primum quidem, ut Deum ex toto corde, tota anima et tota virtute, secundum autem, ut proximum sicut nos ipsos diligamus. Sed in primo mandato mensura nulla ponitur, quia ex toto fieri praecipitur. In secundo vero modus amandi dicitur, cum sicut nos diligi iubetur. Ergo discutiamus, si nosmet ipsos iure amamus. Nam qui iniquitatem diligit, animam suam odit, et qui animam suam odit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
idet᷑: int̾ cetera sic describens. Quia carissimꝰ
qudam filius m̃s claudius aliqua me loqͥnte
de ꝓucrbiis. de canticis canticoꝵ. de ꝓph̃is.
de libris quoq regum. et de eptatico audie¬
rat. que ego scripto tradere pre infirmitate
ñ potui ÷ ip̃se ea suo sensu dictauit. ne obli¬
uione deꝑirent: ut apto tempore. hec eadem
mͥ inferret. et emendatiꝰ dictarentur. Que cũ
mͥ legisset: mueni dictoꝵ meoꝵ sensum ual¬
de mutilius fuisse ꝑmutatum. Unde necesse
est. ut tua exꝑientia om̃i excusatione atq mo¬
ra cessante ad eius monasterium accedat. eũq
uenire faciat: & cum omni ueritate quan¬
tascunq de diu̾sis scͥpturis cartulas detulit.
ad medium deducat. Quas tu suscipe: &
michi celerrime transmute.
Inimuero quia studiositas gregorii qui
post hec trib ferme annis suꝑfuit. fal

Expanded text:
videtur, inter caetera sic describens: « Quia charissimus videtur, inter caetera sic describens: « Quia charissimus quondam filius meus Claudius, aliqua me loquente de Proverbiis, de Canticis canticorum, de Prophetis, de libris quoque Regum et de Heptateucho audierat, quae ego scripto tradere prae infirmitate non potui, ipse ea suo sensu dictavit, ne oblivione deperirent, ut apto tempore haec eadem mihi inferret, et emendatius dictarentur. Quae cum mihi legisset, inveni dictorum meorum sensum valde inutilius fuisse permutatum. Unde necesse est ut tua experientia, omni excusatione atque mora cessante, ad ejus monasterium accedat, convenire fratres faciat, et sub omni veritate quantascunque de diversis 170 Scripturis chartulas detulit, ad medium deducat: quas tu suscipe, et mihi celerrime transmitte. » Enimvero, quia studiositas Gregorii, qui post haec tribus ferme annis superfuit, fal
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ caput. ip̃e sp̃m sc̃m in similitudine colum¬
be. tractantis frrquentissime ꝑspgcisset. Cumq
dudum dcuotum ppłm diaconus cerncret oc¬
casione temporis cum inuidis resultare: in hoc
omnium sententiam dicit᷑ ꝓuocasse: ut si qͥd
dixerat uireuirando confirmans. mori conti¬
combustorib manꝰ daret. Itaq cum euange¬
liis in ambonem uenerabilis leuita pecrus as¬
cendens: mox ut gregoriane sc̃icati testimoni¬
um prebuit. int̾ uerba uere confessionis sp̃m
efflauit: et a dolore mortis extrancus. iuxta
pyrgi basim sicut hactenus cerintur. confes¬
sor ueritatis meruit sepeliri Capłm. bexe¬
inc ẽ qͦd consuetudinalit̾ sp̃s sc̃s in spe¬
cie columbe suꝑ scribentis gregorii ca¬
put depingitur: & quod expositionum illiꝰ
pars marima. que utiq ab inuidis ecusta
recolitur. ñ habet᷑. Quarum ip̃e summã ioh̃i
subdiacono rauenne resipmsalisla sutif i ape

Expanded text:
cujus caput ipse Spiritum sanctum in similitudine columcujus caput ipse Spiritum sanctum in similitudine columbae tractantis frequentissime perspexisset. Cumque dudum devotum populum Diaconus cerneret occasione temporis cum invidis resultare, in hoc omnium sententiam dicitur provocasse, ut, si quod dixerat jurejurando confirmans mori contie quoque combustoribus manus daret. Itaque cum Evangeliis in ambonem venerabilis levita Petrus ascendens, mox ut Gregorianae sanctitati testimonium praebuit, inter verba verae confessionis spiritum efflavit, et a dolore mortis extraneus juxta pyrgi basim, sicut hactenus cernitur, confessor veritatis meruit sepeliri. 70. Hinc est quod consuetudinaliter Spiritus sanctus in specie columbae super scribentis Gregorii caput depingitur, et quod expositionum illius pars maxima, quae utique ab invidis exusta recolitur, non habetur. Quarum ipse summam Joanni, subdiacono Ravennae, responsali suo, significare
Abbreviated transcription (Latin):
uo scilicet liberalissimo pa lxuii¬
store defuncto. uehem̃tissima fames
eodem anno incubuit: & quanto
patrono tunc roma caruerit. licet rerum mo¬
pia toto pene mundo monstraũit: inuidoꝵ
tamen feritas minime recognouit. Nam sicut
a maiorib traditur. cum calumpniarum ue¬
terum incentores. gregorium ꝓdigum dila¬
pidatoremq multiplicis patriarchatꝰ thesau¬
ri ꝑstreꝑent: deficiente ꝑsonali materie. add
comburendos libros eius ceꝑunt parit̃ anhe¬
lare. Quoꝵ dum quosdam iam combussis¬
sent. & reliquos uellent exurere: petrus ciaco¬
nus familiarissimꝰ eiꝰ. cum quo quattuor dia¬
logoꝵ libros disputauerat. creditur uehemer¬
tuis obstiisse: dicens ad oblitterandam eius
memoriã libroꝵ etustionẽ nich ꝓficere. quoꝵ
eremplaria diuersis petentib mundi ambitũ
penetrassent: subiungens immane sacrilegiũ
ẽẽ. tanti patͥs tot & tales libros exurere ⁊ sup

Expanded text:
Quo scilicet liberalissimo paQuo scilicet liberalissimo pastore defuncto, vehementissima fames eodem anno incubuit: et quanto patrono tunc Roma caruit, licet rerum inopia toto pene mundo monstraverit, invidorum tamen feritas minime recognovit. Nam sicut a majoribus traditur, cum calumniarum veterum incentores, Gregorium prodigum dilapidatoremque multiplicis patriarchatus thesauri perstreperent, deficiente personali materie, ad comburendos libros ejus coeperunt pariter anhelare. Quorum dum quosdam jam combussissent, ac reliquos vellent exurere, Petrus Diaconus familiarissimus ejus, cum quo quatuor Dialogorum libros disputaverat, creditur vehementissime obstitisse dicens, ad obliterandam ejus memoriam librorum exustionem nihil proficere quorum exemplaria, diversis petentibus, mundi ambitum penetrassent; subjungens immane sacrilegium esse, tanti Patris tot et tales libros exurere, super
Abbreviated transcription (Latin):
translatum ẽ fabricauid: & in basilica bea¬
ti pauli apłi. suꝑ altare nichominꝰ aliud
fastigium ꝓcurauit. Huius preterea uene¬
rabile corpus: in extrema porticu basilice be¬
ati petri apłi ant̾e secretarium tunc anti¬
quissimum. quo uidelicet leo. simplicus
gelasius. atq simmachus. apłice sedis ep̃i
cum ñnullis aliis tumulati sus hactenꝰ epi¬
taphiis p̃dicant᷑. sepultũ tali titulo decoratur
uscipe t̾ra tuo corpꝰ de corpore sumptum:
eddere quod ualeas niuificante deo.
pc astra petit leti nil iura nocebunt:
uiuite alterius. mors magis ipsa uia est.
onufius summi hoc clduciunt m̃bra sepulchro:
Qui mnumeris semꝑ uiuit ubiq bonis
luriem daꝑib suꝑauit. frigora ueste:
tos animas monitis cerit ab hoste sacris.
mplebato: acii quicquid sermone docebat:
let ut eremplum mistica ueroa loqueens
aqurens fidei agmma gente norat. Nuas¬
am mercedem oꝑum iam sine fine tenes:

Expanded text:
translatum est, fabricavit, et in basilica beatranslatum est, fabricavit, et in basilica beati Pauli apostoli super altare nihilominus aliud fastigium procuravit. Hujus praeterea venerabile corpus in extrema porticu basilicae beati Petri apostoli ante secretarium tunc antiquissimum, quo videlicet Leo, Simplicius, Gelasius, atque Symmachus, apostolicae sedis episcopi, cum nonnullis aliis tumulati, suis hactenus epitaphiis praedicantur, sepultum tali titulo decoratur: Suscipe terra tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas, vivificante Deo. Spiritus astra petit, lethi nil jura nocebunt, Cui vitae alPontificis summi hoc clauduntur membra sepulchro, Qui innumeris semper vivit ubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora veste Atque animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu quicquid sermone docebat Esset ut exemplum mistica verba loquens. istra, Acquirens fidei agmina gente nova. HiNam mercedem operum jam sine fine tenes.
Abbreviated transcription (Latin):
a malis omnib ꝓ ur̃a int̾cessione tueat᷑: &
citiꝰ me de tot ꝓcellis huiꝰ tempestatis eripiat.
atq in et̾ne quietis littore ꝑducat. Ix un
antis p̃cib gregoriꝰ tandem aliqͣndo di¬
uinitus erauditus. postquam sedem ca¬
tholice et apłice sancte romane eccłie anmis
tredecim. mensib ser. & dieb decem. doctri¬
nis parit̾ ac oꝑib felicissimus illustrauit:
anno imꝑii foce scdo. indictione septima.
quarto iduum martiarum. a carnis corrup¬
tione subtractus ẽ: incorruptionis ꝑpetue
gła sublimandꝰ. Qui iudelicet omm uite
sue tempore sicut nouas basilicas minime
sabricarat: ita nimirum fabricatarum ue¬
terum sartatecta cum summo studio an¬
nualit̾ reparabat: quas redditib lumi¬
narib officiis atq donariis cumulans. in
basilica beati petͥ apli fastigium de argen¬
to purissimo. quod a leone tercio pontifice
in basilica sictiana sc̃e MaRif nõi dedicata.

Expanded text:
a malis omnibus pro vestra intercessione tueatur, et a malis omnibus pro vestra intercessione tueatur, et citius me de tot procellis hujus tempestatis eripiat, atque in aeternae quietis littore perducat. » 68. Tantis precibus Gregorius tandem aliquando divinitus exauditus, postquam sedem catholicae et apostolicae sanctae Romanae Ecclesiae annis tredecim, mensibus sex et diebus decem, doctrinis pariter ac operibus felicissimis illustravit, anno imperii Phocae secundo, indictione septima, quarto iduum Martiarum, a carnis corruptione subtractus est, incorruptionis perpetuae gloria sublimandus. Qui videlicet omni vitae suae tempore sicut novas basilicas minime fabricarat, ita nimirum fabricatarum veterum sarta tecta cum summo studio annualiter reparabat: quas reditibus, luminaribus, officiis atque donariis cumulans, in basilica beati Petri apostoli fastigium de argento purissimo, quod a Leone Tertio pontifice in basilica Sixtiana sanctae Mariae nomini dedicata
Abbreviated transcription (Latin):
ranli concedat: ne mimo qͦd absit tedio
in impatientiam cor erumpat: & que cu¬
rari ꝑ plagam poterat. culpa crescat ex
nastis: & contristatus uehement̃ sum &ele¬
tatus. Letatus. quia humor noxius inferio¬
ra petens. suꝑiora ꝑfecte deseruit: concitatꝰ
uͦ. quia in tam tenuissimo corpore. dolorĩ
uos mimios ꝑpeti ꝑtimesco. Ubi enim dacͥ
caro ÷ que untus esse poterit dolorib rclits
Me etenim quem qualis fuerim nosti. ta
amaritudo animi et assidua exacerbatio.
ato ꝑ hoc podagre molestia affecit: ut cor¬
pus meum tanꝗͣ in sepultura siccatum sit.
Unde fit iam. ut raro de lecto surgere uale
tem eidem. Ego in tanto gemitu. ¶aml.¬
& occupationib uiuo÷ ut acd dies qͦs ago
ꝑuenisse me peniteat: solaq mͥ in consola¬
tione. mortis expectatio sit. Unde peto ut ꝓ
me orare debeatis : quatinus cle hoc carmi
cartere citius ecducar: ne tantis laborib adus
oreuis: quatinus omp̃s als menten meal̃

Expanded text:
randi concedat, ne nimio, quod absit, taedio randi concedat, ne nimio, quod absit, taedio in impatientiam cor erumpat, et quae curari per plagam poterat culpa crescat ex nastis, et contristatus vehementer sum et laetatus. Laetatus, quia humor noxius inferiora petens, superiora profecto deseruit. Contristatus vero, quia in tam tenuissimo corpore dolores vos nimios perpeti pertimesco. Ubi enim deest caro, quae virtus esse poterit doloribus resistens? Me etenim, quem qualis fuerim nostis, ita amaritudo animi et assidua exacerbatio atque per hoc podagrae molestia affecit, ut corpus meum tamquam in sepultura siccatum sit unde fit ut jam raro de lecto surgere valeam. » Item eidem: « Ego in tanto gemitu et occupationibus vivo, ut ad dies quos ago pervenisse me poeniteat, solaque mihi in consolatione sit mortis exspectatio. Unde peto ut pro me orare debeatis, quatenus de hoc carnis carcere citius educat, ne tantis laboribus diutoretis, quatenus omnipotens Deus mentem meam
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃e opem impenditis: credo qͦd me contra
aduersa omnia fortiter iuetis
tem eidem. Rogo gͦ ut ꝓ me pecc̃ore enixiꝰ
tot barbaroꝵ gladios me uehement̃ affli¬
git. Int̾ que omnia: ñ temporalem sed
eternam consolationẽ requiro. Quam ꝑ
me impetrare ñ ualeo: s ꝑ int̾cessionẽ ue¬
stre beatitudinis hanc me optiñe confido
ualeo. Nam me mͦ podagre dolor cruciat:
m nescio quis in toto corpore se ignis cum
dolore expandit: & fit plerumq ut uno
in me tempore ardor cum dolore confligat
& corpus in me animusq deficiat. Quan¬
tis audem aliis necc̃itatib extra has quas pre¬
tuli infirmitates afficiar: enumerare ñ ua¬
leo. Sed breuit̃ dico. quia sic me infectio no¬
xii humoris imbibit. ut uiuere mͥ pena sit:
& mortem desiderant̃ expectem. quam gr¬
mitib meis solam ẽẽ credo remediũ. Pmde
frat̃ scĩssime. diuine ꝓ me pietatis miscd̃i¬
am dep̃care ÷ ut ꝑcussionis sus erga me fla¬
gella ꝓpitius mitiget. & patientiam tole¬

Expanded text:
rae opem impenditis, credo quod me contra adversa omnia fortiter juvetis. » Item eidem: « Rogo ergo ut pro me peccatore enixius tot barbarorum gladios me vehementer affligit. Inter quae omnia non temporalem, eternam consolationem requiro, quam per me impetrare non valeo, sed per intercessionem vestrae beatitudinis hanc me obtinere confidovaleo: nam me modo podagrae dolor cruciat, modo nescio quis in toto corpore se ignis cum dolore expandit; et fit plerumque ut uno in me tempore ardor cum dolore confligat, et corpus in me animusque deficiat. Quantis autem aliis necessitatibus extra has quas protuli infirmitates afficiar enumerare non valeo, sed breviter dico quia sic me infectio noxii humoris imbibit, ut vivere mihi poena sit, et mortem desideranter expectem, quam gemitibus meis solam esse credo remedium. Proinde, frater sanctissime, divinae pro me pietatis misericordiam deprecare, ut percussionis suae 168 erga me flagella propitius mitiget, et patientiam tole
Abbreviated transcription (Latin):
nis ertruciatum xp̃i martirem fecit. Si quis
u̾ hunc sermonem ab eriguitate ingenioli
nr̃i depmptũ quasi minus idoncum ac ue¬
ritate suffultum ꝓbabili argum̃to inuesti¬
gare uoluerit: hunc monemꝰ ut pͥmo annũ
obitus prefati confessoris xp̃i amandi qͥ fuit
dliligent̾ memorie infigat ÷ quia in eo sicut
pores nr̃i nob̾ non solum in libris. secd etiam
lapidib ne oblitterari posset scͥptum reli¬
querunt: ab hoc mundo ad dñm transut.

Expanded text:
nis excruciatum Christi martyrem fecit. Si quis nis excruciatum Christi martyrem fecit. Si quis vero hunc sermonem ab exiguitate ingenioli nostri depromtum quasi minus idoneum ac veritate suffultum probabili argumento investigare voluerit, hunc monemus, ut primo annum obitus praefati confessoris Christi Amandi, qui fuit diligenter memoriae figat, quia in eo, sicut priores nostri nobis non solum in libris, sed etiam lapidibus, ne oblitterari posset, scriptum reliquerunt, ab hoc mundo ad Dominum transiit.
Abbreviated transcription (Latin):
rum semmplenam indaginem uideat᷑ fieri
posse: diligentiꝰ animmi inuacitate ꝑspiciens.
repꝑret tempore uite eiꝰ hos apud francos
honore functos regio. hoc ordine. Primam
chilpericum ÷ scdm lotharium ÷ t̾cium da¬
gob̾tum ÷ quartum sigeb̾tum ÷ eiꝰq frẽm
lodoueum quintũ: cuius filii fuerunt hi.
lotharius. hildericus. ac theodericus. S ed lo¬
thario in uiuentute mortuo ÷ ac deinde hil¬
derico a francoꝵ pͥmatib int̾fecto: regaleo
quam nuꝑ tonsoratus amiserat. recepit
dignitatem. Ad cinus usq tempora: bea¬
tum uitisse amandum cartarum instru¬
mento quȩ apud nos hactenus habentur
docemur. Quib etiam dieb ebromus maior
domus nefandas regno francoꝵ frendens
inferebat calamitates: augens de die in di¬
em usq ad seram scelerata piacula mortẽ.
Qui regib cum omni ppło ꝑturbatis: ad
ultimum om̃ium maloꝵ suoꝵ cumulum:
beatum leodegarium diũsis tormentoꝵ pe¬

Expanded text:
rum semiplenam indaginem videatur fieri rum semiplenam indaginem videatur fieri posse, diligentius animi vivacitate perspiciens, repperiet tempore vitae eius hos apud Francos honore functos regio hoc ordine: primum Hilpericum, secundum Lotharium, tertium Dagobertum, quartum Sigebertum eiusque fratrem Hlodoveum quintum, cuius filii fuerunt hi, Lotharius, Hildericus ac Theodericus. Sed Lothario in iuventute mortuo ac deinde Hilderico a Francorum primatibus interfecto, regalem quam nuper tonsoratus amiserat Teodericus recepit dignitatem. Ad cuius usque tempora beatum vixisse Amandum cartarum instrumento quae apud nos hactenus habentur docemur. Quibus etiam diebus Ebroinus maior domus nefandas regno Francorum frendens inferebat calamitates, augens de die in diem usque ad seram scelerata piacula mortem. Qui, regibus cum omni populo perturbatis, ad ultimum omnium malorum suorum cumulum beatum Leodegarium diversis tormentorum poe
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum. qui erat annus ep̃atus uitaliam
pape tertius. quo sanctus amandꝰ obut:
inuenruntur anmi uite prefati patroni no¬
naginta. quib p̃sentis uite munꝰ expleuit.
Simili etiam modo si rei publice imꝑato¬
res reuoluas septem. in tempore uite prefa¬
ti patris amandi regio officio functos: in¬
uenies hoc ordine. Primum iustimani suc¬
cessorem iustinum uniorẽ÷ cuius septimo
anno regni natus est: scd̃m tyberium : ter¬
cium mauricium: quartum focam÷ cuius
scło anno imꝑii ut iam diximus. qͥ erat
obut. Post quem beatus amandꝰ uixit an¬
imꝑn pͥncipem heraclium. sextum constan¬
tinum. scptimum ciusdem nominis constan¬
tinum. cuiꝰ anno regni ingesimo t̾cio. qui
erat annꝰ dñice incarnationis sercentesimus¬
pus sepe dictus pat̾ expleuit. Quod si & pͥn¬
cipes regni francoꝵ qui tempore uite eius
ius regium tenuerunt aliquis querere uolu¬
erit ÷ quamqͣm id ñ facile ꝓpter hystoria¬

Expanded text:
 qui erat annus episcopatus Vitaliani  qui erat annus episcopatus Vitaliani papae tertius, quo sanctus Amandus obiit, inveniuntur anni vitae praefati patroni XC, quibus praesentis vitae munus explevit. Simili etiam modo, si rei publicae imperatores revolvas, VII in tempore vitae praefati patris Amandi regio officio functos invenies hoc ordine: primum Iustiniani successorem Iustinum iuniorem, cuius septimo anno regni natus est, secundum Tyberium, tertium Mauricium, quartum Focam, cuius secundo anno imperii, ut iam diximus, qui erat obiit, post quem beatus Amandus vixit animperii principem Eraclium, sextum Constantinum, septimum eiusdem nominis Constantinum, cuius anno regni XXIII, qui erat annus dominicae incarnationis DCLXI, upus saepedictus pater explevit. Quod si et principes regni Francorum, qui tempore vitae eius ius regium tenuerunt, aliquis quaerere voluerit, quanquam id non facile propter historia
Abbreviated transcription (Latin):
idem ioh̃s. scds benedictus : tercius pelagꝰ:
quartus mirabilis doctor eccl̃ie gregorius:
m cuius ordinationis mitio uir dei amandꝰ¬
ucesimum scd̃m etatis agebat annũ. In obi¬
erat annus a natiuitate dñi. sexcentesimus
quintꝰ. regni autem foce cesaris annꝰ scds ÷
sicut beda uenerabilis presbit in cronicis
sius refcit. Et ut ceptum ꝑsequar calculũ:
successor gregorii pontificis quintꝰ sabimi¬
anꝰ ÷ sextus bonefatius ÷ septimus alter bo¬
nefatius: octauus deusdedit÷ nonꝰ bonefa¬
cius: decimus honoriꝰ: undetimꝰ seuermnꝰ ⁊ du¬
odecimꝰ ioh̃s ÷ t̾ciusdecimꝰ theodorus ⁊ quar¬
tus decimꝰ martinus beato amando fami¬
liarissimus :÷ qͥntusdecimus eugemꝰ ÷ sectus
detimus uitalianus: cuius tercio anno põ¬
tificatus beatus amandus est defunctus.
octauo idus mensis februarii. Atq ita com¬
putati ab anno incarnationis dominice
annus octauus presulatus ioh̃is pape. usq

Expanded text:
idem Iohannes, secundus Benedictus, tertius Pelagius, idem Iohannes, secundus Benedictus, tertius Pelagius, quartus mirabilis doctor ecclesiae Gregorius, in cuius ordinationis initio vir Dei Amandus XXII. aetatis agebat annum, in obierat annus a nativitate Domini DCV, regni autem Focae caesaris annus secundus, sicut Beda venerabilis presbiter in chronicis suis refert. Et ut coeptum persequar calculum, successor Gregorii pontificis quintus Sabinianus, sextus Bonefacius, septimus alter Bonefacius, octavus Deusdedit, nonus Bonefacius, decimus Honorius, undecimus Severinus, duodecimus Iohannes, tertius decimus Theodorus, quartus decimus Martinus beato Amando familiarissimus, quintus decimus Eugenius, sextus decimus Vitalianus, cuius tertio anno pontificatus beatus Amandus est defunctus VIII. Idus mensis Februarii, atque ita computati ab anno incarnationis dominicae annus octavus praesulatus Iohannis papae, usque
Abbreviated transcription (Latin):
Etempore natiuitatis et
cursu uite. atq obitu beati
pontificis xp̃i amandi: ali¬
qua lectiom inserere ob ple¬
nam cognitionem legentiũ
necessarium duximus. Qui sicut ꝓbabi¬
li argumento historiis ac cronicis sibi cõ¬
cinentib inuestigauimꝰ: anno ab incarna¬
tione domini nostri ihu xp̃i. qͥngentesimo
in ꝓuitia aqͥtanioꝵ et pago prefate regi¬
oñs uocabulo herbatilico. er patre sereno.
genitͥce amantia. natiuitatis mitium ha¬
buit: anno scilicet septimo qͦ iustimam
successor. iustinus minor cum sophia con¬
uge. in re publica artem imꝑn tenebat.
Quo indelicet tempore ioħs pontifer ro¬
mane eccł̃ie in ordine pontificum seragesi¬
mus tercius: cathedram eiusdem urbis an¬
no sui presulatꝰ octauo strenue gubernabat.
Computant᷑ autem ab anno natiuitatis
prefati uiri dei amandi usq ad obitum ip¬
sius pontifices romane sedis. sexdecim: a ioh̃e
scilicet incipientes numerari: cunis octauo
anno pontificatꝰ natus est hoc mͦ. Primus

Expanded text:
tempore nativitatis et cursu vitae atque obitu beati pontificis Christi Amandi aliqua lectioni inserere ob plenam cognitionem legentium necessarium duximus. Qui, sicut probabili argumento, historiis ac cronicis sibi concinentibus, investigavimus, anno ab incarnatione domini nostri Iesu Christi in provintia Aquitaniorum et pago praefatae regionis vocabulo Herbatilico ex patre Sereno, genetrice Amantia nativitatis initium habuit, anno scilicet septimo, quo Iustiniani successor Iustinus minor cum Sophia coniuge in re publica arcem imperii tenebat. Quo videlicet tempore Iohannes pontifex Romanae ecclesiae in ordine pontificum LXIII. cathedram eiusdem urbis anno sui praesulatus VIII. strenue gubernabat. Computantur autem ab anno nativitatis praefati viri Dei Amandi usque ad obitum ipsius pontifices Romanae sedis XVI, a Iohanne scilicet incipientes numerari, cuius octavo anno pontificatus natus est, hoc modo: Primus
Abbreviated transcription (Latin):
Unde hoc numero quasi fundam̃tum in
dnimo stabilit collocato: ab ipso demum
ad suꝑiora calculando nonaginta annors
quib uixit numerum computet ÷ et sic
natiuitatis dñice annum quo natus est se¬
pedictus pat̾ gradatim ꝑueniet. His gͥ du¬
ob calculis. imo ortus. et altero obitus. di¬
ligent̃ animo commendatis: adhibeat sibi
hystorias regum. qui eo tempore ius regium
tenuerunt: insuꝑ & cronicas uenerabilium
patrum. necnon & librum de pontificib
apłice sedis editum÷ eosq quasi ante & retro
oculatus hinc & inde sensus uiuacitate cir¬
cumspiciat: atq qui apłici. qui ue imꝑato¬
res uel pͥncipes. beato amando in corpore ad¬
huc uiuente fuerint. sollerter consideret. Et
si post ñnullam laboris oꝑam rei ueritatẽ

Expanded text:
Unde hoc numero quasi fundamentum in animo stabiliter collocato, ab ipso demum ad superiora calculando XC annorum quibus vixit numerum computet, et sic nativitatis dominicae annum quo natus est saepedictus pater gradatim perveniet. His igitur duobus calculis, uno ortus et altero obitus, diligenter animo commendatis, adhibeat sibi historias regum, qui eo tempore ius regium tenuerunt, insuper et cronicas venerabilium patrum necnon et librum de pontificibus apostolicae sedis editum, eosque quasi ante et retro oculatus hinc et inde sensus vivacitate circumspiciat, atque qui apostolici quive imperatores vel principes, beato Amando in corpore adhuc vivente, fuerint, sollerter consideret: et si post nonnullam laboris operam rei veritate
Abbreviated transcription (Latin):
Dum gͦ crebris dieb mater eius & diaconis¬
sa blandirent᷑ ei. ut ꝑsuaderetur erire de
monasterio & ñ possent: nouissime uero
dirit diaconissa puelle. Si uis hic manere.
litteras habes discere. et psalterium ⁊ et
usq ad uesꝑam ieumare: sicut et omni
sorores. Puella ait. Ego ieumo. & omnia
disco: solummͦ dimitte me hic ꝑmanere. Di¬
xit gͦ diaconissa matͥ eiꝰ. Dña mea matrona
dimitte puellam hic. Hideo enim quia dei
gr̃a illuxit in ea÷ et iusticia patris ciuis: &

Expanded text:
Dum ergo crebris diebus mater eius et diaconisDum ergo crebris diebus mater eius et diaconissa blande| bantur ei ut persuaderetur . exire de monasterio . et non pote| rant nouissime uero . dixit diaconissa puellę si uis hic ma| nere . litteras habis discere et psalterium et usque ad uesperam| ieiunari sicut omnes sororis. Puella ait ego ieiuno et omnia disco| solomodo demitte . me hic permanere. Dixit ergo diaconissa| matri eius. Domina mea matrona demitte puellam hic uideo| enim quia dei gracia inluxit in ea . et iustitia patris eius
Abbreviated transcription (Latin):
rumptñ uos quem amatis: me aut illum:
Ille uero dixerunt. Nos te amamus: & xp̃m
flumine munclabatur. libenter gͦ audies
uerba puelle diaconissa. quia cum esset
paruula talia loquebatur ÷ necdum enur
septẽ annos compleuerat. cum diaconissa
talia uerba loqueretur: ingemiscens mat̃
eius & flens amare. ait puelle. Ueni filia
eamus ad domum: quia iam uesꝑa ẽ. Pu¬
ella respondit. Ego hic manebo: cum do¬
mina diaconissã. Ait diaconissa puells.¬
Uade dña: uade ad domũ tuam. Non po
respondit. Et ubi est xp̃c: Tunc diaconissa
gratant̾ ymaginẽ dominicã ei oftendit. D¬
gens autem eufrasia osculata ẽ figurã dñi¬
cam. Et conũsa ad diaconissam: ait. Uere
& ego me deuoneo xp̃o: et ult̾ius cum dña
mea matre ñ uadam. Dicit ei diaconissa.
filia. ñ habes ubi dormire possis. Nec enim
potes hic manere. Puella ait. Ubi uos dor¬
tum laborassent mat̾ eius et diaconissa: ne¬
quaqͣm poterant eam aũtere amonasterio.

Expanded text:
rumtamen uos quem amatis me aut illum rumtamen uos quem amatis me aut illum Illae uero dixe| runt nos te amamus . et chrflumine inundabatur libenter| Audiens uerba puellae diaconissa quae cum esset paruola| talia loquebatur. Necdum enim septem annus conpleuerat| et cum diaconissa talia uerba loqueretur. Ingemiscens autem| mater eius et flens amare . ait puelle ueni filia eamus ad| domum quia iam uesperest. Puella respondit . ego hic mane| bo cum domina diaconissa. Ait diaconissa puelldomina uade ad domum regratenter imaginem dominica ei ostendit. Pergens autem| eufraxia osculata est figuram domini et conuersa ad diaconissam| ait uere et ego me deuoueo christo et ulterius . cum domina mea matre| non uado. Dicit ei diaconissa filia non habis ubi dormire. Nec enim| potis hic manere. Puella ait ubi uos dor apud ea multum laborassent mater eius| et diaconissa . nequaquam poterant eam euelle a monaste| rio.
Abbreviated transcription (Latin):
et memoriã habeatis patͥs eius antigoni. Qui
diaconissa respondit. Domina senatrix : an¬
cille tue ñ egent redditib: neq pecumas
ant᷑. Et ideo nichil possidere uolumꝰ: ne cȩ¬
lesti regno fraudemur. S ne contͥstemur. &
sine fructu dimittamꝰ : parum olei. & cande¬
las. & thimiama in oratorio confer. Erit hoc
bat eufrasia diaconissam & om̃s sorores. ut
orarent ꝓ antigono et filia eius eufrasia.
Una uͦ dierum: diỹẽ diaconissa infantule
eufrasie cũ leticia. Domina mi eufrasia dili¬
gis monasterium nr̃m et om̃s sorores: Iua
respondit. Etiam dña : diligo uos. Iterum
ait diaconissa cum ioco. Si nos diligis: esto
nobiscum in nr̃a scema. Eui infantula res¬
pondit. Nere si ñ contͥstarct᷑ mat̾ mea: ult̾uꝰ
non egrederer de loco isto. Eui diaconissa ait
Interim nos plus amas. aut sponsum tuũ:
Duella dixit. Neq illum noui: neq me
ille nouit. Nos autem noui: & uos amo. He¬

Expanded text:
et| memoria patris eius antigonis. Cui et| memoria patris eius antigonis. Cui diaconissa respondit Do| mina mi sinatrix ancillae tuae antur, et nihil possidere volunt, ne coelesti regno priventur. Sed ne te contristem, aut sine fructu dimittam, paucum oleum ad candelas et thymiama in oratobat . eufraxia diaconissam et| omnes sorores . ut orarent pro antigono et filia eius eufraxia.| Vna uero dierum dixit diaconissa infantolae eufraxia cum| laetitia domina mi eufraxia diligis monasterium nostrum et omnes| sorores Illa respondit etiam domina diligo uos Iterum ait diaconissa| cum ioco si nos diligis esto nobiscum in nostra scema . cui infan| tula respondit uere si non contristabatur mater mea ulterius| non egrediebar de isto loco. Cui diaconissa ait interim nos| plus amas aut sponsum tuum . puella dixit neque illum| noui neque ille me nouit. Vos autem noui . et uos amo.| Ve
Abbreviated transcription (Latin):
ad auditum hoc uenire patiebantur. Stra¬
tum habebant in t̾ra unaqueq earũ cili¬
cium paruulum uniꝰ cubiti latitudine. &
trium longiti une: ubi paululum requi¬
escebant. Frant autẽ et indum̃ta earum ex
cilicio usq deorsum: obtegentia extremita¬
tem pedum. Quantum poterat unaqueq
earum: tantum etiam laborabat. Et dum
aliqua earum aliquando contigerit in¬
firmari. nullum ei fomentum aut adiu¬
torium opus medicinȩ conferens: sed quasi
bñdictionem maximam a deo suscipiebat
infirmitatẽ. et tolerabat in languorib : do¬
nec uisitatio ei dñica p̃ueniret. N ulla earũ¬
tates ibi fiebant. Eufrasia siquidem diligens
concilium sc̃arum mulierũ propt̾ mirabileo
conu̾̃sationẽ earum: sepiꝰ ad ip̃m ꝑgebat mo¬
nasterium offerens thimiama et cereos. Una
siquidem die: rogabat diaconissam & pͥores
monasterii dicens. Paruam bñdictionẽ uolo
prebere in monasterio redditus. auri libras

Expanded text:
auditu earum hoc euenere| patiebantur. Straauditu earum hoc euenere| patiebantur. Stratum habebant in terra. Vnaquaeque earum| cilicium paruolum unius cubiti latetudine et trium longitu| dine ubi paulolum requiescebant. Erant autem et indumenta| earum ex cilicio usque deursum optegentes extremitatum pedum| Quantum poterat unaquaeque earum tantum etiam loborabat| et dum aliqua earum aliquando contingerit infirmari Nullum| ei fomentum aut adiutorium opus medicinae conferens Sed| quasi benedictionem maximam a deo suscipiebat infirmitatem| et tollerabat in languoribus donec uisitatio ei dominica| praeueniret . nulla ear . multaequae| sanitates ibi fiebant. Eufraxia siquidem diligens . concilium| sanctarum mulierum propter mirabilem conuersationem earum. Saepi| us ad ipsum pergebat monasterium offerens thymiamam et ci| reos. Vna siquidem dierum rogauit diaconissam prioris monas| terii dicens. Paruam benedictionem uolo praebere in monasterio| uestro redditus auri libras
Abbreviated transcription (Latin):
ddispensatorib suis curam impendens suase
terum: & illic uacans eccł̃is ac sanctuaruis
munera offerens ÷ cirtuibat monasteria uiro¬
rum et mulierum: multasq pecunias eroga
IRat autẽ in una ciuitate mona ¶ bat.¬
sterium mulierum habens scitrias centũ¬
triginta: de quib admirandas uͥtutes ho¬
mines p̃dicabant. In illo namq monaste¬
rio. nemo gustabat uinum. aut oleum:
aut uuas. aut ficus. aut pomum. Nulla
earum. aliquid eiusm᷑i bonarum ubertatũ
que de terra nascuntur edebat. Quedam
autẽ earum ab infantia abrenuntiantes
scło: dicebant neq ip̃am speciem pomoꝵ
se nosse. Quarum cibus erat aliquando
quidem legumina. & aliqñ olera: et hec
sine oleo. Quedam ex illis ad uesꝑam ede¬
bant: quedam uͭ post dies duos. Alie
autem: post tres dies edebant. Nulla earũ
pedes suos aliquando aqua lauit. De bal¬
neo autẽ audientes. confusionẽ & opprobri¬
um nuditatis irridentes : etiam & abhomi¬
nationẽ corporum dnudicabant: et nec

Expanded text:
despensatoribus suis . curam inpendens suarum rerum| et illic uacans ecclesiis ac sanctuariis munera offerens . circui| bat monasteria uirorum ac mulierum multasque pecunias er| rogabat. Erat autem in una ciuitate monasterium mulierum| habens escitrias .CXXX. de quibus admirandas uirtutes| homenes praedicabant. In illo namque monasterio nimo gus| tabat uinum aut oleum aut uuas aut figum aut pumum| Nulla earum aliquid eiusmodi bonorum ubertatum que de terrena| nascuntur aedebant. Quaedam autem earum ab infan| cia abrenunciantes saeculum dicebant neque ipsam spe| ciem pumorum se nosse Quarum cibus . erat aliquando| quidem legumina et aliquando olera et haec praeter oleum .| quaedam ex illis ad uesperam aedebant. Quaedam uero post| dies duos . aliae autem post tres dies aedibant. Nulla earum pedes| suos aliquando aqua lauit. De balneo autem audientes con| fusionem et propriae nuditatis . inridentes etiam et abuminatio| ne corporum deiudicabant ut nec
Abbreviated transcription (Latin):
Ia natiuitate debilis: quem camalis
baulans pat̾. obtentu eiꝰ salutis ad mona¬
sterium sancti crm̃landi deuerit. At ubi cũ
añ sepulchrum ciꝰ posuit: gressum quẽ hu¬
mana subtraxerat conditio. confessoris opi¬
tulatio reddidit. Et sic gressus claudo resti¬
tuitur: qui fuerat ab ipsis cunabulis pedũ
officio pͥuatus. Et qui alicno aciutorio
euectus ad ciuis scpulchrum fucrat: int̾ce¬
dente beato confessore. propru gressus iur¬
lius iterum claudꝰ leub̾tus nõie ad se¬
pulchrum beati uiri ueniens. santa

Expanded text:
a nativitate debilis, quem carnalis baiulans pater obtentu eius salutis ad monasterium sancti Aermenlaudi devexit. At ubi eum ante sepulchrum eius posuit, gressum, quem humana subtraxerat condicio, confessoris opitulatio reddidit, et sic gressus claudo restituitur, qui fuerat ab ipsis cunabulis pedum offitio privatus; et qui alieno adiutorio evectus ad eius sepulchrum fuerat, intercedente beato confessore, proprii gressus virlius iterum claudus Leutbertus nomine ad sepulchrum beati viri veniens sanita
Abbreviated transcription (Latin):
pussimus pater ꝓpriis litteris commendarat
hospitia. britaniiam petut: ad edilbertum
regem cantuarioꝵ uemiens. dei cooꝑante
gratia ñ solum licentiam p̾dicandi. uerum
etiam uictus & mansiones. in ciuitate dor¬
uernensi quȩ erat regni eius mecͦpolis facile
impetrauit. Ad quam augustinus cũ sotus
prelata cruce seu saluatoris ymagine appro¬
pinquans: cecint dicens. Deprecamur ce
tuus et ira tua. a ciuitate tua. & a domo¬
sc̃a tua ÷ qm̃ peccauimꝰ. Dredicantib aut̃
eis. & in nomine ihu miracula facientib.
crediderunt multi & baptirati sunt: miran¬
tes innocentis uitȩ simplicitatẽ. complecten¬
tesq dulcedinem cȩlestis doctrine.
iia ꝓpt̃ augustinus arelas uenit: t
scdm gregorn iussionẽ ab etherio q̃l
consecratus. in britanniam remeauit. Iluo
ꝑ laurentium p̃sbiterum & petrum mona¬
chum. pape gregorio conũsionẽ gentis an¬
gloꝵ seq consecratum innotuit: suggertus
ut sibi mitteret plurimos uerbi ministros:

Expanded text:
piissimus Pater propriis litteris commendarat, hospitia, Britanniam petiit, et ad Edelbertum regem Cantuariorum veniens, Dei cooperante gratia, non solum licentiam praedicandi, verum etiam victus et mansiones in civitate Dorovernensi, quae erat regni ejus metropolis, facile impetravit. Ad quam Augustinus cum sociis, praelata cruce, seu Salvatoris imagine, appropinquans cecinit, dicens: « Deprecamur te, que impetus tuus et ira tua a ciuitate tua m peccavimus. » Praedicantibus autem eis, et in nomine Jesu miracula facientibus, crediderunt multi, et baptizati sunt, mirantes innocentis vitae simplicitatem, complectentesque dulcedinem coelestis doctrinae. 36. Quapropter Augustinus Arelas venit, et secundum Gregorii Jussionem ab Aetherio episcopus consecratus, in Britanniam remeavit; illicoque per Laurentium presbyterum, et Petrum monachum papae Gregorio conversionem gentis Anglorum, seque consecratum innotuit, suggerens ut sibi mitteret plurimos verbi ministros,
Abbreviated transcription (Latin):
li non potuit: constat nimirum quia plu¬
res libros quam nunc habeant᷑ composuit.
lem exposuit÷ et multa alia. ut subaudi¬
as que iam inueniri ñ possunt. qm̃ reuera
ante succensa sunt qͣm edita: sicut reliqua
ipsius oꝑa. que nunc in sancta romana ec¬
clesia retinent᷑ adhuc sub custodia. ne peni¬
tus uulgarentur
taq si curiosius ꝑpͥendatur. omne gregorii
tractandi tempuis. quo libros qui nunc
habentur exposuit: a diaconio suo usq ad
pene ultimum sui pontificatus annum ex¬
tendit᷑. Et licet longobardoꝵ ꝑfidia seien¬
te. post iezechielis tractatus ab expositione
libroꝵ destiterit: ab exponendis tamen epł̃is.
quandiu uiuere potuit nunquam om̃ino
cessauit. Quarum indelicet tot libros in scri¬
nio dereliquit: qͦt annos aduicit. Unde ter¬
cium decimũ epłarum librum septime indi¬
ctiõis imꝑfectũ reliqͥt: qm̃ ad eiꝰdẽ indictiõis t̾m¬
nũ ñ ꝑtigit. Ex quaꝵ multitudine pͥmi adrian

Expanded text:
li non potuit, constat nimirum quia plures libros quam nunc habeantur composuit.lem exposuit, et multa alia. Ut subaudias, quae jam inveniri non possunt, quoniam revera ante succensa sunt quam edita, sicut reliqua ipsius opera quae nunc in sancta Romana Ecclesia retinentur adhuc sub custodia, ne penitus vulgarentur. 71. Itaque si curiosius perpendatur omne Gregorii tractandi tempus quo libros qui nunc habentur exposuit, a diaconio suo usque ad penultimum sui pontificatus annum extenditur; et licet, Langobardorum perfidia saeviente, post Ezechielis tractatus, ab expositione librorum destiterit, ab exponendis tamen epistolis, quamdiu vivere potuit, numquam omnino cessavit; quarum videlicet tot libros in scrinio dereliquit, quot annos advixit. Unde quartum-decimum epistolarum librum septimae indictionis inperfectum reliquit quoniam ad ejusdem indictionis terminum non pertingit. Ex quorum multitudin
Abbreviated transcription (Latin):
nib sicuti mͦ cerm. tur congͣgate. Et gregoriꝰ
iam dudũ in monasterio positꝰ. ubi eum angłs
dm̃ sub habitu naufragi scribentem reppere¬
rat. nimirũ quedam dictauerat: ut ad expo¬
sitionem tante ꝓfunditatis quam in libro
iob penetrare potuit. eo paratior quo ex dictan¬
di consuetudine doctior ꝑuenirit.x

Expanded text:
cut modo cernitur, congregatae. Et Gregorius jamdudum in monasterio positus, ubi eum angelus Domini sub habitu naufragi scribentem reperemirum quaedam dictaverat, ut ad expositionem tantae profunditatis quam in libro Job penetrare potuit, eo paratior quo ex dictandi consuetudine doctior, perveniret.