comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qmͦ lupͦ dux contra grimo aldũ rebellaũ.
De carnefrid filio lupi.
Q uia ertuncto tiranno mez etio constantinꝰ in locũ constantis augusti roma
a uomꝰ ꝑtarit ad regnũ saxonũ ire in britanma disposuit
De morte gruno aldi regis & de reusione ꝑtarit &e regnociꝰ

Expanded text:
 Lupus dux contra Grimualdum rebellavit. De Arnefrit, filio Lupi. 23. 30. Quia extincto tyranno Mezetio Constantinus in locum Constantis augusti Roman. 32. Quomodo Perctarit ad regnum Saxonum in Brittaniam ire disposuit. 33. De morte Grimualdi regis, et de reversione Perctarit et regno
Abbreviated transcription (Latin):
ei postq̃ copit ꝑtarit ꝓfugũ scitiã appetisse &e ap cacanũ de¬
morari. eidẽ cacano auaroꝵ regi ꝑ legatos mandaũ. ut si ꝑtarit
in suo regno retincrae. cũ langobards & secũ pacẽ quã hactenꝰ
habuerat deinceps habere ñ poss&e. Hec auaroꝵ rex audiens.
audiens. italiã ad grimoaldũ reũsus repetut. Audierat enuĩ eũ

Expanded text:
it Perctarit profugum Scithiam appetisse et aput cacanum demorari, eidem cacano Avarum regi per legatos mandavit, ut, si Perctarit in suo regno detineret, cum Langobardis et secum pacem, quam hactenus habuerat, deinceps habere non possit. Haec Avarum rex audiens, audiens, Italiam ad Grimualdum reversurus repetiit; audierat enim, eu
Abbreviated transcription (Latin):
& godiꝑtũ post salutationẽ grimoalt ãplecteret᷑. statĩ sensit qd̃
lorica sub ueste gestar&e. Nec mora euaginato gladio eũ inta pri¬
uauit. regnũq eiꝰ & omem potentiã inuadens: sue subdidit diti¬
oni. Habebat aut̃ tẽ godipert filiũ paruulũ nomine rigmꝑtũ
qͥ agodiꝑt fidelib sublatus ẽ. Quo audito ꝑtarit qͥ apud medi¬

Expanded text:
st salutationem Grimualdus amplexatus esset, statim sensit, quod loricam sub veste gestaret. Nec mora, evaginato gladio eum vita privavit. Regnumque eius et omnem potentiam invadens, suae subdidit ditioni. Habebat autem tunc Godepert iam filium parvulum nomine Raginpertum, qui a Godeperti fidelibus sublatus et occulte
Abbreviated transcription (Latin):
rex audiens. legatos constantinopolĩ ad augustũ direxit.
quatinꝰ suã uxorẽ sibi redder&. Qui ad imꝑatorẽ uenienteᷤ.
dit dicens. De regina quã queritis. fatem᷑ nos nichilscire.
p̃t qd̵ hic ad nõ aliꝗͣ mulicr pͥuato habitu aduenit. Regati
uͦ. respondert̃ dicentes. Di placce ur̃o conspectui. uolumus¬

Expanded text:
rex audiens, legatos Constantinopolym ad augustum direxit, rex audiens, legatos Constantinopolym ad augustum direxit, quatenus eidem suam uxorem redderet. Qui ad imperatorem venientes, dit dicens: "De regina, quam queritis, fatemur nos nichil scire, preter quod ad nos hic aliqua mulier privato habitu advenit". Legati vero responderunt dicentes: "Si place
Abbreviated transcription (Latin):
poplo astante suꝑauit Regina uͦꝰ postea ad dignitatẽ¬
pristina rechit.
odoalt quoq ut fertur dũ uxorẽ ciu̾dã langobardi stu¬
prass&e ab eodẽ intfectꝰ ẽ. postꝗͣ septẽ dieb & qͥnq
regnauerat annis. Huic successit in regni regimine
ariꝑt. filiuꝰ gundoalt qͥ fuerat germanꝰ thecde linde re¬
gine. Hhic condidit apud ty̧cinũ oraculũ donnis aluatoris
qd extra portã orientalẽ q̃ dr̃ marenca sitũ ẽ. Qđ orna¬
mtis aureis decorauit. & substantiis suffitient̃ ditauit
is dieb defuncto exadio augusto. apud constantinopoli.
eradoni eiꝰ filiũ cũ matre martina regni iura suscepit.
rexit q imꝑiũ duob annis. Quo uita decedente suces¬
sit in loco eiꝰ constantinꝰ germanꝰ aliũ filiuꝰ heraclii.
ad regni dignitatẽ ascendit. tenuit q regnũ annis
irca hȩc t̃tpora regi ꝑsarũ cõiun nomine cesara de ꝑsida

Expanded text:
populo astante superavit. Regina vero post hoc fapopulo astante superavit. Regina vero post hoc fapristinam rediit. 48. Rodoald quoque, ut fertur, dum uxorem cuiusdam Langobardi stuprasset, ab eodem interfectus est, postquam septem diebus et quinque regnavera annis. Huic successit in regni regimine Aripert, filius Gundoaldi, qui fuerat germanus Theudelindae reginae. Hic condidit apud Ticinum oraculum domini Salvatoris, quod extra portam occidentalem, quae dicitur Marenca, situm est; quod et ornamentis variis decoravit et substantiis sufficienter ditavit. 49. His diebus defuncto Eraclio Augusto apud Constantinopolim, Heracleoneus ejus filius cum matre Martina regni jura suscepit, rexitque imperium duobus annis. Quo mortuo successit in loco ejus Constantinus germanus ejusdem filius Heraclii, ad regni dignitatem asCirca haec tempora regis Persarum coniux nomine Cesara de Perside
Abbreviated transcription (Latin):
cã ingredi. statĩ uelut aualidissimo pugili gutt᷑ ei feri¬
rẽtr sic subito retro ruebat impulsus. Seritatẽ in xp̃o loquor
hoc mͥ ipse retulit. qͥ suis oculis factũ uidit
odoalt gͥ post funꝰ patris sui langobardoꝵ regniũ suscipiens.
gundibergã agilulfi &e theodelinde filiã sibi in matrimoni¬
ũ sociauit. Hec gundiberga regina ad instar sue genitricis
sic illa in modicicia sic &e ista intra ticinensẽ ciuitatẽ basi¬
licã in honore beati ioħis baptiste construxit. quã mire ꝙ
auro &e argento peplisq decorauit. reb q singłis opime di¬
tauit. in qͥua & eiꝰ corpꝰ tumulatũ quiescit. Hȩc dũ de cri¬
mine ad ulterii apud uirũ accusata fuis&e ꝓpriũ. oi seruiᷤ
carellus nomine a rege expetiit: ut cũ eo qͥ crim̃ reginȩ
ingesserat. ꝓcastitate sue dñe monomachia dimicara. Qui
cũ criminatort illo singłare certam̃ in iss&. eũ cuncto

Expanded text:
um ingredi, statim velut a validissimo pugili guttur eius ferium ingredi, statim velut a validissimo pugili guttur eius feriretur, sic subito retro ruebat inpulsus. Veritatem in Christo loquor; hoc mihi ipse retulit qui hoc ipsum suis oculis factum vidit. Rodoald igitur post funus patris Langobardorum regnum suscipiens, Gundipergam Agilulfi et Theudelindae sibi filiam in matrimonium sociavit. Haec Gundiperga regina ad instar suae genetricis, sicut illa in Modicia, sic et ista intra Ticinensem civitatem basilicam in honorem beati Iohannis baptistae construxit, quam mire ex auro et argento peplisque decoravit rebusque singulis opime ditavit; in qua et eius corpus tumulatum quiescit. Haec dum de crimine adulterii apud virum Carellus nomine, a rege expetiit, ut cum eo qui reginae crimen ingesserat, pro castitate suae dominae monomachia dimicaret. Qui dum cum criminatore illo singulare certamen inisset, eum cuncto
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ nobili cui nom̃ itta fuit. romoaldũ filiũ & duas filiaᷤ
genuit. Qui cũ c̾et uir bellicosissimus. & ubiq insignis. ueni¬
entib eo tẽpr̃ grecis. ut oraculũ archangeli in monte gargano
sitũ dep̃darent. grimoalt suꝑ cos cũ exercitu ueniens. ultima¬
cos cede ꝓstrauit.
T uͦ rer rothari postquã annos seidecĩ. & iñses iͦui regnũ te¬
nuerat. uita decedens: langobardoꝵ regnũ rodo alt filio suo
reliquit. Hic cũ urta basilicã beati ioħis baptiste humatus
fuiss&. post aliquantũ tepꝰ qͥdã iniqͣ cupiditate succensus:
ci sepulerhũ noctu aperuit. & qͥd qͥd in ornam̃tis eiꝰ corporis
repperit. abstulit. Cui beatꝰ ioħs ꝑ uisionẽ apparens. eũ ue¬
hoc facere p̃supsisti. nũꝗͣ in meã basilicã deinceps ingressũ habebi
Quod itaq factũ ẽ: Quotiens eñĩ uoluisso&e beati ioħis basili¬

Expanded text:
tamen nobili, cujus nomen Itta fuit, Romualdum filium et duas filias tamen nobili, cujus nomen Itta fuit, Romualdum filium et duas filias genuit. Qui cum esset vir bellicosissimus, et ubique insignis, venientibus eo tempore Graecis, ut oraculum sancti Michaelis archangeli in monte Gargano situm depeos caede prostravit. 47. At vero rex Rothari postquam annos sedecim et menses quattuor regnum tenuerat, vita decedens, Langobardorum regnum Rodoald suo filio reliquit. Hic cum iuxta basilicam beati Iohannis baptistae fuisset humatus, post aliquantum tempus quidam, iniqua cupiditate succensus, eius sepulchrum noctu aperuit et quicquid in ornamentis eius corporis repperit abstulit. Cui beatus Iohannes per visionem apparens, eum vehoc facere praesumpsisti, numquam in meam basilicam deinceps ingressum habebis". Quod ita quoque factum est. Quotiescumque enim voluisset beati Iohannis oracul
Abbreviated transcription (Latin):
nens & aionis mortẽ ultus ẽ. & de illis finib eos qui re¬
manserant hostes fugã petere coegit.
si uniusas q̃ in litore maris site sunt. usq ad francoꝵ fines
cepit. Opĩtgiũ qͦq ciuitatẽ int̾ taruisiũ & foro uilanũ
positã. pari mͦ expugnauit. & diruit. cũ rauennantib &
romanis bellũ gessit. ad sluuium emiliar quod scultenna
dr̃ In quo bello a parte romanoꝵ reliqͥs terga cdantib
octo milia cecidert̃. Eo tepr̃ magnꝰ rome t̾reniotꝰ factusẽ.
magna q tẽ fuit mundatio aquarũ. Post̾hec fuit dadeᷤᷤ
scabierũ. ita ut nullus poss& mortuũ suĩ agnoscere ꝓpt̃
nimiũ inflationis tumorẽ. Apud beneuentũ uͦ. mortuo
rodoalt duce: qͥ ducatũ quinq rexerat annis. grimoalt
eiꝰ germanꝰ dux effectus ẽ Gubernauit ducatũ suũ sam¬
nicũ. annis quinq & iuginti. Hic de captiua puella seꝰ

Expanded text:
nens, et Aionis mortem ultus est, et de illis finibus eos qui renens, et Aionis mortem ultus est, et de illis finibus eos qui remanserant hostes fugam petere coegit. se universas quae in littore maris sitae sunt usque ad Francorum fines cepit. Opitergium quoque civitatem inter Tarvisium et Forojulii positam, pari modo expugnavit et diruit. Cum Ravennantibus Romanis bellum gessit ad fluvium Aemeliae quod Scultenna dicitur. In quo bello a parte Romanorum, reliquis terga dantibus, octo milia ceciderunt. Eo tempore magnus Romae terrae motus factus est, magnaque tunc fuit inundatio aquarum. Post haec fuit clades scabearum, ita ut nullus potuisset mortuum suum agnoscere propter nimium inRaduald duce, qui ducatum quinque rexerat annis, Grimuald, eius germanus, dux effectus est gubernavitque ducatum Samnitium annis quinque et viginti. Hic de captiva puella, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgens. ibi ei romanoꝵ malitia potio talis data ẽ. que eum
die ultinũ ꝓpinquass&. sciens filiũ suũ aionẽ ñ recti e̾e̾
sensus. rodo aldũ & grimoaldũ iã florẽ iuuentutis haben
aderant. eisq dixit qd melius eos regere isti quã aio
Qui aio cũ annũ & m̃sib quinq beneuentanũ ducatũ re¬
ger&. uenientes sclaui cũ multitudine nauiu longaci¬
uitate seponto castra posuert᷑. Qui occultas foueas
circa sua castra fatientes: cũ aio suꝑ eos. absentib rodealt
& grimoalt. ueniss&: eosq debellare uell&. equus eiꝰ
in unã de eisdẽ foueis cecidit. atq irruentib suꝑ eũ
sclauis. cũ aliquantis de suis extinctꝰ ẽ. Qđ cũ rodoal¬
do nuntiatũ fuiss&. cito adueniens eisdẽ sclauis ꝓpria
illoꝵ lingua locutꝰ ẽ. Cũq ꝓpt̃ hoc segniores ad bellũ
redissent. mox suꝑ eos irruens: magnaq eos strage ꝓster¬

Expanded text:
pergens, ibi ei Romanorum malitia talis potio data est, quae eum pergens, ibi ei Romanorum malitia talis potio data est, quae eum diem ultimum propinquasset, sciens filium suum Aionem non recti esse sensus, Radoaldum et Grimoaldum, iam fe dixit quod melius eos regere isti quam Aio Qui Aio cum anno et mensibus quinque Beneventanum ducatum regeret, venientes Sclavi cum multitudine navium longe a civitate Seponto castra posuerunt. Qui occultas foveas circa sua castra facientes, cum Aio super eos absentibus Radoaldo et Grimoaldo venisset, eosque debellare vellet, equus ejus in unam de eisdem foveis cecidit, atque irruentibus super eum Sclavis, simul cum aliquantis viris exstinctus est. Quod cum Radoaldo nuntiatum fuisset, cito veniens, eisdem Sclavis propria illorum lingua locutus est. Cumque propter hoc segniores ad bellum reddidisset, mox super eos irruens, magnaque strage eos proster
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie tramitẽ sequens s tam̃ fidei xp̃iane ñ rectam
lineã tenens. arriane heroseos ꝑfidia maculatus est
Siquidẽ arriani minorẽ patre filiũ. spm̃ quoq scm̃ minorẽ
potentia. cadẽ q gła confitem᷑. Hiuꝰ tẽporib pene per
om̃s ciuitates regni eiꝰ duo ep̃i erant. unꝰ catholicꝰ & unꝰ
arrianꝰ. In ciuitate quoq ticinonsi usq nc̃ ostenditur
ubi arrianꝰ ep̃s apud basilicã beati eusebii residens. bap¬
tisteriũ habuit. cũ tam eccłȩ catholicȩ aliuꝰ ep̃s residerꝙ̃.
qͥ tam̃ arrianꝰ ep̃s qͥ in eadẽ ciuitate fuit anastasius nomi
ne. ad fidẽ catholica conũsus: xp̃i postea eccł̃am rexit
Hic rothari rex langobardoꝵ. leges quas sola memoria
appellari p̃cepit. Erat aut̃ ex quo langobardi in italiã
uenerant annꝰ septuagesimꝰ septimꝰ. sic̃ idẽ rex testat᷑ ẽ¬
filiũ suũ aionẽ direxit. Qui cũ rauennã ueniss&. ticinũ

Expanded text:
iustitiae tramitem sequens, sed tamen fidei christianae non rectam iustitiae tramitem sequens, sed tamen fidei christianae non rectam lineam tenens, Arrianae hereseos perfidia maculatus est. Siquidem Arriani minorem Patri Filium, Spiritum quoque sanctum potentia eademque gloria confitemur. Huius temporibus pene per omnes civitates regni eius duo episcopi erant, unus catholicus et alter alter Arianus. In civitate quoque Ticinensi usque nunc ostenditur, ubi Arianus episcopus, apud basilicam Sancti Eusebii residens, baptisterium habuit, cum tamen ecclesiae Catholicae alius episcopus praesideret. Qui tamen Arianus episcopus, qui in eadem cine, ad fidem catholicam conversus, Christi postea ecclesiam rexit. Hic Rothari rex Langobardorum leges, quas sola memoria appellari praecepit. Erat autem iam ex quo Langobardi in Italiam venerant annus septuagesimus septimus, sicut idem rex filium suum Aionem direxit. Qui cum Ravennam venisset, Ticinum
Abbreviated transcription (Latin):
ad aloalt ad modũ pueri cũ matre theoclelinda. Sub his eccłe
restauratȩ sunt. & multe dationes. ꝑ loca uenerabilia lar¬
gite. S cũ adaloalt eũsa mñte insanira&e. postquã cũ ma¬
tre decẽ regnauerat annis. de regno eiectus ẽ. & a lango¬
bardis in eiꝰ loco artolt substitutꝰ ẽ. De cuiꝰ regis gente
ad nram̃ noticiã aliqͥd mĩme ꝑuenit. Circa hec tẽpora
beatus colũbanꝰ. ex scotoꝵ genere oriundus. postquã ingal¬
lia in locũ qͥ luxouiũ dr̃ monasteriũ construxerat. in ita¬
liã ueniens. alangobardoꝵ rege gratant̃ exceptꝰ ẽ. ce nobiũ
ꝙ qđ bobiũ appellat᷑ in alpib scotiis ȩdificauit. qd al milbib¬
ab urbe diuiditur ticinensi. Quo in loco & multe possessio¬
ẽ congregatio monachoꝵ.
gitur ariobalt postquã suꝑ langobardos xuͦ annis reg¬
nũ tenuit ab hac luce sustract̾ ẽ. langobardoꝵ regnũ
rothari genere arodus suscepit. Tuit aut̃ uirib fortis ꝙ

Expanded text:
admodum puero cum Theudelinda matre. Sub his ecclesiae restauratae sunt et multae dationes per loca venerabilia largitae. Sed dum Adaloald eversa mente insaniret, postquam cum matre decem regnaverat annis, de regno eiectus est, et a Langobardis in eius loco Arioald substitutus est. De cuius regis gestis ad nostram notitiam aliquid minime pervenit. Circa haec tempora beatus Columbanus ex Scottorum genere oriundus, postquam in Gallia in loco qui Luxovium dicitur monasterium construxerat, in Italiam veniens, a Langobardorum rege gratanter exceptus est, coenobiumque quod Bobium appellatur in Alpibus Cottiis aedificavit, quod ab urbe dividitur Ticinensi. Quo in loco et multae possessioest congregatio monachorum. 42. e Igitur Arioald postquam super Langobardos duodecim annis regnum tenuit, ab hac luce subtractus est; Langobardorum regnum Rothari genere Arodus suscepit. Fuit autem viribus fortis et
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s fatientib malignis hominib discordiȩ & odioꝵ fomeꝰ
surrexit. in tantũ ut alt̾ alteruiꝰ regnũ inuadere conare .
Quade re godeꝑtꝰ garibaldũ taurinatiũ duce̾. ad grimoalt
beneuentanoꝵ strenuũ doc tore direxit inuitans eũ.
ut quã tociũ uenir&. & sibi adusus germanũ suũ ꝑtarit au
ipse fraudulent̃ contͣ suũ dnm̃ agenᷤ. grimo aldũ exhortatꝰ ẽ
ut uenira. & langobardoꝵ regnũ qd̃ ad ulescenteᷤ germani dis¬
sipabant arripera. qͥ etate maturꝰ. consilio ꝓudꝰ. & uirib for¬
tis cxisterae. Grimoalt hec audiens. mox animũ ad regnũ
langobardoꝵ obtinendũ direxit. Ordinatẽq apud beneuentũ
romoalt filio suo duce apse cũ electa manũ apud ticinũ ꝓfec¬
tio coaptar&. Qui imꝑata sibi strenue ꝑficien̾. ei cũ multis
ad uitorib apud emiliã initinere oceurrit. Igit᷑ grimoalt cũ

Expanded text:
fratres, facientibus malignis hominibus, discordiae et odiorum fomes fratres, facientibus malignis hominibus, discordiae et odiorum fomes surrexit in tantum, ut alter alterius regnum invadere conaretur. Qua de re Godepertus Garipaldum Taurinatium ducem ad Grimuald Beneventanorum strenuum tunc ductorem direxit, invitans eum, ut quantotius veniret et sibi adversus germanum suum Perctarit ipse fraudulenter contra suum dominum agens, Grimualdum exhortatus est, ut veniret et Langobardorum regnum, quod adulescentes germani dissipabant, ipse arriperet, qui aetate maturus, consilio providus et viribus fortis existeret. Grimuald haec audiens, mox animum ad regnum Langobardorum obtinendum erexit. Ordinatumque aput Beneventum Romualdum suum filium ducem, ipse cum electa manu Ticinum profectio coaptaret. Qui imperata sibi strenue perficiens, ei cum multis adiutoribus aput Aemiliam in itinere occurrit. Igitur Grimuald, cum
Abbreviated transcription (Latin):
adueniss&. mor ut eã legati aspitiunt. ad ciꝰ uestigia ꝓuolium᷑
ei q uenerabilit̃ qd ea suuꝰ uir reqͥrer& suggert̃. Quib illa
credidi ita ipse in xp̃m crediderit: me iã ultͣ consortẽ thori
ñ habebit. Quid multa: Legati reu̾si ad patriã. unuisa q̃
audierant regi nuntiant. Qui nichil morat᷑. cũ sexaginta
milib iuris cõstantinopoli pacifice ad imꝑatorẽ uenit a qͦ
gratant & satis digne susceptꝰ ẽ. Qui cũ uniũsis xp̃m credenᷤ.¬
parit᷑ cũ om̃ib sacri baptimatiᷤᷤ unda ꝑfusuꝰ. & ab augusta de
fonte leuatꝰ in catholica fide confirmatꝰ ẽ. Sultisq mu¬
nerib ab augusto honoratꝰ. accepta sua coniuge letꝰ ad suã
quoq theodephio defuncto. atto eidẽ ciuitati ductor efficit
dic̃ obieñ. regnũ duob filiis suis adhuc adulescentulis ꝑta¬
rit & godiꝑto regendũ reliquit. & goclipert qͥde tycinisede
regni habuit. ꝑ tarit uͦ in ciuitate mediolanensi. Int̃ quos

Expanded text:
iciunt, ad eius vestigia provolvuntur eique venerabiliter, quia eam suus vir requireret, suggerunt. Quibus illa credidi, ita et ipse in Christum crediderit, me iam ultra consortem thorin poterit. Quid multa? Reversi legati ad patriam, universa quae audierant regi nuntiant. Qui nihil moratus, cum sexaginta millibus viris Constantinopolim pacifice ad imperatorem venit, a quo gratanter et satis digne susceptus est. Qui cum universis in Cpariter cum omnibus sacri baptismatis unda perfusus et ab augusto de fonte levatus, catholica fide confirmatus est; multisque muneribus ab augusto honoratus, accepta sua coniuge, laetus et gaquoque Theudelaupo defuncto, Atto eidem civitati ductor efficitur. 51. diem obiens, regnum duobus filiis suis adhuc adulescentibus Perctarit et Godeperto regendum reliquit. Et Godepert quidem Ticini sedem regni habuit, Perctarit vero in civitate Mediolanensi. Inter quos
Abbreviated transcription (Latin):
bitatio in ulis locis. Quẽ cũ una mulertã uetuben
uidissce. statĩ intellexit eũ fugituũ ee se samis penu¬
potũ. ne si ei usq ad saturitatẽ alimoniã pbere. eia
uita sundit̾ extinguer&e. Deniq sic compensanũ ci spar

Expanded text:
bitatio in illis locis. Quem cum una mulier iam vetula bitatio in illis locis. Quem cum una mulier iam vetula vidisset, statim intellexit, eum fugitivum esse et famis penut, ne, si ei usque ad saturitatem alimoniam praeberet, eius vitam funditus ex
Abbreviated transcription (Latin):
tatis iugũ abitere statuit. & ad italiã quo gentem
langobardoꝵ residere meminerat: tendere. atq ad
libertatis uira studuit repedare. Qui cũ ad gressus
fugã atripiussae. pharetrã tantũ &e arcũ &aliquan¬
Cũ p aliquot dies ꝑ montiũ solitudines hoc mͦ ꝑgerent
paniseide iuatori quẽ extguũ habuerat om̃ino defecit
Quit sũ teiunans ut̃ carperae: & iã fame tabefattus de¬
fenissot tetendit arcũ siũ & eunde lupũ ut in aibũ
sumere possit. sagita int̾ricere uolunt  lupuo
ictũ ferientis. p̃cauens. ab ei iusione elapsus estio
Ipsẽ aut̃ recedente eode lupo nesciens quo ꝑgerre insuꝑ
in sominis talia ũba sĩbi dicentẽ. Surge qͥd dormise
arripe uia in hac parte ꝗͦ contra pertes tenes i lda m̃¬
eñ eitalia ad quã tendis. Qui statĩ surgens in illam
partẽ quã in sonnis audierat ꝑ gere cepit. neemora
ad habitaculũ hominũ ꝑuenit. Erat enĩ sclauoꝵ ha¬

Expanded text:
tatis iugum abicere statuit et ad Italiam, quo gentem tatis iugum abicere statuit et ad Italiam, quo gentem Langobardorum residere meminerat, tendere atque ad libertatis iura studuit reppedare. Qui cum adgressus fugam adripuisset, faretram tantum et arcum et aliquanCum per aliquod dies per montium solitudines hoc modo pergerent, panis eidem viatori, quem exiguum habuerat, omnino defecit. Qui cum ieiunans iter carperet et iam fame tabefactus defecisset, tetendit arcum suum et eundem lupum, ut eum in cibum sumere possit, sagitta interficere voluit. Sed lupus idem ictum ferientis praecavens, sic ab eius visione elapsus est. Ipse autem, recedente eodem lupo, nesciens quo pergeret, insuper in somnis talia sibi verba dicentem: "Surge! Quid dormis? Arripe viam in hanc partem contra quam pedes tenes; illac etenim est Italia, ad quam tendis". Qui statim surgens, in illam partem quam in somnis audierat pergere coepit; nec mora, ad habitaculum hominum pervenit. Erat enim Sclavorum ha
Abbreviated transcription (Latin):
regi. alia uͦ dr̃ baioarioꝵ principi nupsisse XXUUII
igit uͦ nc̃ locus postposita generali historia pauca
aeia priuatĩ de mea qͥ hec scribo genealogia retexere
& q res ista postulat. paulo suꝑiuꝰ narrationis ordinẽ repli¬
care. Eo deniq tẽpore. quo langobardoꝵ gens de pannoniis
ad italiã uenit leuchis auus meus ex codẽ lango bardor
genere cũ eis parit̾ aduentauit. Qui postquã aliquor
annos in italiã uixit diẽ claudens citremũ. quinq ex se
genitos filios adhuc paruulos reliquit. quos tempestas ipsa
captiuitatis de qua nc̃ diximꝰ cõpre hendens. om̃s ex
castro foroiulensi in auaroꝵ patriã exules deduxit
Qui cũ ꝑ multos annos in cãdẽ regionẽ. captiuita¬
in captiuitatis angustia ꝑsistentib quintꝰ eoꝵ ger¬
manus nomine iupicis qui postea nr̃ ꝓauuꝰ extitit.
inspir ante sibi ut credimꝰ miscđie auctore captiui¬

Expanded text:
regi, alia vero dicitur Baioariorum principi nupsisse. Exigit regi, alia vero dicitur Baioariorum principi nupsisse. Exigit vero nunc locus, postposita generali historia, pauca etiam privatim de mea, qui haec scribo, genealogia retexere, et quia res ita postulat, paulo superius narrationis ordinem replicare. Eo denique tempore quo Langobardorum gens de Pannoniis ad Italiam venit, Leupchis meus abavus ex eodem Langobardorum genere cum eis pariter adventavit. Qui postquam aliquod annos in Italia vixit, diem claudens extremum, quinque ex se genitos filios adhuc parvulos reliquit; quos tempestas ista captivitatis, de qua nunc diximus, conprehendens, omnes ex castro Foroiulensi in Avarorum patriam exsoles deduxit. Qui cum per multos annos in eadem regione captivitain captivitatis angustia persistentibus, quintus eorum germanus nomine Lopichis, qui noster postea proavus extitit, inspirante sibi, ut credimus, misericordiae auctore, captivi
Abbreviated transcription (Latin):
cãpo configi p̃cipiens. eandẽ in eiꝰ acumine inseri mandauit.
H insuꝑ expbrando inquiens : talẽ tedignũ maritũ habere
Igitur dira ꝓditrix patrie tali exitio periit. quę amplius
sue libidini quã cuuũ &e consanguineoꝵ salitti ꝓspexit
ilie uͦ ei ñ matris libidinẽ secute. s castitatis amore stuaentes
ne ab auaris contaminarentur. crudoꝵ pulloꝵ carnes sibi int
mamas sub fascia posuerunt. que ex calore putrefacte. odorẽ
fetidũ exalabant Cũ q auares eͥs eas contingere uellent: ñ
sustinentes fetorẽ. putabant eas ita naturalit᷑. fetere. ꝓcul
ab eis cũ execratione recedentes : atq dicentes om̃s langobar¬
das fetidas ẽe. Hac igit᷑ arte. auaroꝵ libidinẽ ꝓuelte
nobiles euadentes: & ipse caste seruate sunt. & utile seruande
castitatis si qͥd tale feminis contigerit. mandauert̃ exẽplum
Quȩ postea ꝑ diusas regiones uenumdate. iuxta nobilitatẽ
suã dignis sunt nupti is posite Nã una earũ alamannori

Expanded text:
campum configi praecipiens, eandem in eius acumine inseri mandavit, haec insuper exprobrando inquiens: "Talem te dignum est maritum habere". Igitur dira proditrix patriae tali exitio periit, quae amplius suae libidini quam civium et consanguineorum saluti prospexit. Filiae vero eius non matris libidinem secutae, sed castitatis amore studentes ne a barbaris contaminarentur , crudorum pullorum carnes sibi inter mammas sub fascia posuerunt, quae ex calore putrefactae odorem foetidum exalabant. Cumque eas vellent Avares contingere, non sustinentes foetorem, putabant eas naturaliter ita foetere, procul ab eis cum execratione recedentes atque dicentes, omnes Langobardas foetidas esse. Hac igitur arte Avarorum libidinem puellae nobiles evadentes, et ipsae castae servatae sunt et utile servandae castitatis, si quid tale feminis contigerit, mandaverunt exemplum. Quae postea per diversas regiones venundatae, iuxta nobilitatem suam dignis sunt nuptiis potitae. Nam una earum Alamannorum
Abbreviated transcription (Latin):
equenti deniq m̃se nouẽbrio rex agilulf pacẽ fecit. cum
smarago patricio in annũ unũ. accipiens a romanis ii decĩ
milia solidoꝵ. Ciuitates quoq tuscie hoc ẽ balneus regis. ꝙ
urͦs uetꝰ a langobardis inuase sunt: Tc̃ &iã m̃se aprili ꝙ
maio apparuit in celo stella. quã cometẽ dict̃. Ichinc agi¬
lulfus rex iterũ fecit pacẽ cũ romanis trib annis .xxxuii
is dieb defuncto seuero patriarcha. ordinat᷑ in loco eiꝰ
iohannes abbas. patriarcha in aquileia uetere. cũ consen¬
su regis & gisułfi ducis. In gradib qͦq ordinat᷑ ẽ roma¬
nis candidianꝰ antistes. Rursũ m̃se nouembrio & detẽ¬
brio. stella cometis apparuit. Candidiano quoq de
qui fuerat primicerius notarioꝵ ab ep̃is qͥ fuerant sub
romanis. & ex illo tepore cepert̃ ẽẽ duo patriarche.

Expanded text:
equenti denique mense Novembrio rex Agilulf pacem fecit cum equenti denique mense Novembrio rex Agilulf pacem fecit cum Smaracdo patricio in annum unum, accipiens a Romanis duodecim milia solidorum. Civitates quoque Tusciae, hoc est Balneus Regis et Urbs Vetus, a Langobardis invasae sunt. Tunc etiam mense Aprili et Maio apparuit in caelo stella quam cometem dicunt. Dehinc Agilulf rex iterum fecit pacem cum Romanis tribus anis diebus defuncto Severo patriarcha, ordinatur in loco ejus Joannes abbas patriarcha in Aquileia vetere, cum consensu regis, et Ghisulfi ducis. In Gradus quoque ordinatus est Romanis Candidianus antistes. Rursus mense Novembrio, et Decembrio, stelqui fuerat primicerius notariorum, ab episcopis qui erant sub Romanis; et ex illo tempore coeperunt esse duo patriarche.
Abbreviated transcription (Latin):
sed die qua causã dixit adductus ẽ. nescite me. abone¬
fatio notario. & in domũ eiꝰ ductus ẽ. ibiq prandidit.
& honoratus ẽ ab ẽo. & nocte subito mortuus eͤ Ecce
quantt humilitatis uir iste fuit. qͥ cũ essꝙ sũmꝰ dĩ pon¬
tifex seruũ se hominũ nominauit. Ecce quante inno¬
centie qͥ nec in morte langobardoꝵ qͥ utiq ꝙ in creduli
erant. ꝙ om̃ia deuastabant sese noluerit admisceri.XXX
gitur sequenti etate. mãse uilio leuatus e ad aloaldus rex
suꝑ langobardos. apud mediolanũ in circo in p̃sentia
patris su agilulfi regis: astantib legatis theodeberti
regis francoꝵ. & desponsata ẽ eidẽ regio puero filia
regis theodeberti. & firmataẽ par ꝑpetua cũ francis. rri
Eodẽ tẽpore franci cũ saxonib pugnantes: magna strages
ab utrisq partib facta ẽ Apud tiycinũ quoq in basilicabe¬
ati petri apłi petrus cantor fulmine ictus ẽ. xXXII¬

Expanded text:
sed die qua causam dixit et addictus est, nesciente me, a Bonised die qua causam dixit et addictus est, nesciente me, a Bonifacio notario in domum eius ductus est ibique prandidit et honoratus est ab eo et nocte subito mortuus est". Ecce quantae humilitatis vir iste fuit, qui, cum esset summus pontifex, se servum nominavit! Ecce quantae innocentiae, qui nec in morte Langobardorum, qui utique et increduli erant et omnia devastabant, se noluerit ammisceri! 30. Igitur sequenti estate mense Iulio levatus est Adaloaldus rex  Langobardos apud Mediolanum in Circo, in praesentia patris sui Agilulfi regis, astantibus legatis Theudeberti regis Francorum, et desponsata est eidem regis Teudeperti, et firmata est pax perpetua cum Francis. 31. Eodem tempore Franci cum Saxonibus pugnantes, magna strages ab utrisque partibus facta est. Apud Ticinum quoque in basilica beati Petri apostoli Petrus cantor fulmine ictus est. 32. S
Abbreviated transcription (Latin):
Fuit aut̃ tẽ biemps frigidi nimis .ꝙ mortue sunt uites
penc in om̃ib locis Alesses quoq parti ualtate st̃ a murib
parti ꝑcusse uridinc eunuerunt. Debint ꝙ enĩ t̃
piundus famc̃ sitĩq pati. quando recedente tanto
ꝗuetore animas hominũ spiritalis alimonie penuria
ut possit liquidiuꝰ agnosei. quã humilis iste uir fue¬
rit. uł quante innocentie . ꝙ scĩtatis. Hic deniq cum
accusatꝰ apud mauriciũ augustũ eiꝰ filiũ fuissꝙ. quod
malchũ quendã epm̃ in custodia ꝓ solidis occidisset.¬
scribens ꝓ hac re ep̃łam sauiniano suo apocrisio qͥ erat
ap̃ constantinopolĩ int̾ cetera sic ait Unũ ẽ qd̃ breuit᷑
in mort̾e langobardoꝵ me miscere uoluisse: hodie lan¬
gobardoꝵ gens. nec regẽ nec ducẽ. nec comites haber&.
atq in sũma cõfusione diisa ẽẽt. Sed quia dm̃ timeo.
in morte cuilibꝙ hominis me miscere formido. Alal¬
chus aut̃ isdẽ ep̃s. neq in custodia fuit. neq in afflictione.

Expanded text:
tuae sunt vites pene in omnibus locis. Messes quoque partim vastatae sunt a muribus, partim percussae uredine evanuerunt. Debuit etenim tunc mundus famem sitimque pati, quando, decedente tanto doctore, animas hominum spiritalis alimoniae penuria ut possit liquidius agnosci, quam humilis iste vir fuerit, quantaeque innocentiae, et sanctitatis. Hic denique cum accusatus apud Mauritium Augustum, ejusque filios fuisset, quod Malcum quemdam episcopum in custodia scribens pro hac re epistulam Saviniano suo apochrisario, qui erat apud Constantinopolim, inter cetera sic ait: "Unum est quod breviter in morte vel Langobardorum me miscere voluissem, hodie Langobardorum gens nec regem nec duces nec comites haberet atque in summa confusione divisa esset. Sed quia Deum timeo, in morte cuiuslibet hominis me miscere formido. Malcus autem idem episcopus neque in custodia fuit neque in aliqua afflictione;
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse: melius ducens cũ gladio ꝑhimere qua captiuitatis ui¬
gũ sustmere: eũ occidere uoluit. Cũ gͥ ut eũ ꝑcuter&
lanceã eleuassa᷑ puerꝰ lactimans ex clamauit dicens:
Doli me pungere quia possio me sisꝑ equn tentre. Qui
eauis cos psecunsunt sed reliqs ueloq fuga erii derti ascenis¬
mcato puerulus ab uno eoꝵ q uelocus ducuroet capitur
orpnta mobui p̃da erultaree. erit enĩ ipse puerulus digar
frama ucantio: oculis lacteo crino pfusus que culus celpguut
trabi doleroe. uigentos angustias in pectore qurians se aaptuũ¬

Expanded text:
aptivitatis iugum sustinere, eum occidere voluit. Cum igitur ut eum percuteret lanceam elevasset, puer lacrimans exclamavit, dicens: "Noli me pungere, quia possum me super equum tenere". Qui equis eos persecuti sunt; sed reliquis veloci fuga evadentibus, Grimoald puerulus ab uno eorum, qui velocius cucurrerat, capiturtam nobili praeda exultaret - erat enim ipse puerulus eleganti forma, micantibus oculis, lacteo crine perfusus -; qui cum se captivum trahi doleret, Ingentes animos angusto in pectore versans,
Abbreviated transcription (Latin):
Pariolã mͦ expugnauit mantuã ꝙ int̾ruptis muris eius
cũ arietib dans uã militib qͥ in ea erant reuertendi
rauennã. reu̾susq ẽ in eadẽ die idiũ septenbriũ. Tunc
oia partib langobardoꝵ se tradidit castrũ qd̃ iuilturi
na dĩ Milites uͦ brerillũ oppidũ igni cremantes efi¬
gerlint. Hisita patratis. reddita ẽ filia regis smaragdo
tatẽ partus periclitata statĩ defunctae᷑. hoc anño
thec dept᷑ ꝙ theodericus regos francoꝵ adũsius dota¬
riũ patruũ suũ dimicart̃. In hoc certamine ex utraq
parte multa milia ceciderunt: XrUIIII¬

Expanded text:
iam modo expugnavit etiam Mantuam, et interruptis muris eius cum arietibus, dans veniam militibus qui in ea erant revertendi Ravennam, ingressusque in eam die Iduum Septembrium. Tunc etiam partibus Langobardorum se tradidit castrum, quod Vulturina vocatur. Milites vero Brexillum oppidum igni cremantes, fugerunt. His ita patratis, reddita est filia regis a Smaragdo tatem partus periclitata, statim defuncta est. Hoc anno Theudebertus et Theudericus reges Francorum adversus Clotarium patruum suum dimicarunt, in quo certamine ex utraque parte multa millia ceciderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
audiens. eidẽ dolo malignitatis qd̵ mandauerat se facturũ
ꝓmisit. eã ꝙ in matrimonio accipere respondit. Ila uͦ nichil
morata portas foro iulensis castri aperuit. & ad suã cuna¬
ꝙ qui aderant ꝑnitiẽ hostẽ introduxit. Ingressi łi auares
cũ regesuo forũ iulii. uniusa que inuenire poterant rapinis
diripiunt. ipsãq urbẽ flamis concremantes: uniusos quos
digressi fuerant pannonie infinib collocarent. Qui cum
patriã reuertentes. & ad cãpũ quẽ sacrũ nominant ꝑuenisent.
om̃s qui iã in maiori etate constituti erant. langobardos
gladio ꝑimere statuunt: mulieres uͦ & par uulos captiuita¬
tis sorte diuidunt: Taso uͦ & caco seu rodoalt filii gisulfi.
&̃ romilde. cũ hanc auaroꝵ malitiã cognouissent. statĩ ascensis
eqͥs fuga arripiunt. Ex qͥb unꝰ grimoalt puerulũ frẽm suum

Expanded text:
audiens, eidem malignitatis dolo quod mandaverat se facturum audiens, eidem malignitatis dolo quod mandaverat se facturum promisit eamque se in matrimonium accipere spopondit. Illa vero nihil morata, portas Foroiulensis castri aperuit et ad suam cunctorumque qui aderant perniciem hostem introduxit. Ingressi vero Avares cum rege suo Forumiulii, universa quae invenire poterant rapinis diripiunt; ipsamque urbem flammis concremantes, universos quodigressi fuerant, Pannoniae in finibus conlocarent. Qui cum patriam revertentes ad campum quem Sacrum nominant pervenissent, omnes qui iam in maiori aetate constituti erant Langobardos gladio perimere statuunt, mulieres vero et parvulos captivitatis sorte dividunt. Taso vero et Cacco seu Raduald, filii Gisulfi et Romildae, cum hanc Avarorum malitiam cognovissent, statim ascensis equis fugam arripiunt. E qu
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc in puerili etate constituti. Habebat uͦ filias
quatuor quarũ una aͥpa alia gaila uocabatur:
Puarũ uͦ nomina ñ retinemꝰ. Cominiorant se qg lan¬
gobardi. & in reliqͥs castris que his uicina erant. hoc ẽ
in cormones nomasosopo. artemu. reunia glemona
uel &iã in ibligine cuiꝰ positio om̃io in expugnabi¬
uꝰ ꝑ om̃s foro iulanoꝵ fines discurrentes om̃iaq in¬
cendiis &e rapinis deuastantes. forouilanũ oppidũ¬
oppidũ obsidione claudunt & totis uirib ex pugna¬
re moliuntur. H lorũ rex ise cacanus dũ ciroa
muros armatus cũ magno equitatu ꝑambular&. ut
qua ex parte facilius urbẽ expugnare posset. inquiror&.
hc̃ romilda de muris prospiciens: cũ eũ cerneto uiuenili
etate florentẽ : meretrix nefaria concupiuit. ei ꝙ mox
ꝑ nuntiũ mandauit: ut si eã in matrimoniũ ducerꝙ. ipsa
cidẽ ciuitatẽ cũ om̃ib qui aderant trader&e. Qd̾ iex barbarꝰ

Expanded text:
adhuc in puerili aetate erant constituti. Habebat vero et filias adhuc in puerili aetate erant constituti. Habebat vero et filias quatuor, quarum una Appa, alia Gaila vocabatur, duarum vero nomina non tenemus. Communierant se quoque Langobardi et in reliquis castris, quae iis vicina erant, hoc est, in Cormones, Nomaso, Osopo, Artenia, Reunia, Glemona, vel etiam in Ibligine, cujus positio omnino expugnabivero per omnes Forojulianorum fines discurrentes, omnia incendiis et rapinis vastantes, Forojulianum oppidum obsidione claudunt, et totis viribus expugnare moliuntur. Horum rex, id est, Cacanus, dum circa muros armatus cum magno equitatu perambularet, ut qua ex parte urbem facilius expugnare posset inquireret, hunc Romilda de muris prospiciens, cum eum cerneret juvenili aetate florentem, meretrix nefaria concupivit, eique mox per nuntium mandavit, ut si se in matrimonium sumeret, ipsa eidem civitatem cum omni
Abbreviated transcription (Latin):
sima Belia getentes. multas romanoꝵ ꝓuntias & ipsam
ihero solipia aufert̃ & destruentes eccł̃as sc̃a quoq ꝓfanantes
int̃ or̾nam̃ta iocoꝵ sc̃oꝵ ueł cõmuniũ &ia uexillũ dñice
crucis ab duc̃t. Contra hc̃ focã eracdianꝰ qui africa rege
irca hec tẽpora rex auarorũ quẽ XXX UII¬
sua lingua cacanũ appellauit. cũ in iumerabili mul¬
tii dine peeieus fines uenetiarũ ingresus ẽ Huic gisus¬
Sus. elux foroulanꝰ cũ lang obardis qͦs habere potera& llu¬
dacit ocurret. Ded quauis forti animositate contra iñsai
multitudinẽ bellũ cũ puicis gerero undiq tano cutum¬
septus cũ omib poene suis extinctus ẽ. Uxor ĩ euidẽ gi¬
sulfi. nomine romilda cũ iangobardis qͥ euaserant : siue
eoꝵ urorib filusq qͥ in bello ñ perierant intri murot¬
Forouulani. foroiulani castri muniunt septa Huic erant
fili taso ꝙ caco ia adulescentes. Rodo alt uͦ & grimoalt

Expanded text:
sima bella gerentes, multas Romanorum provincias et ipsam sima bella gerentes, multas Romanorum provincias et ipsam Hierusolimam auferunt. Et destruentes ecclesias, sancta quoque profanantes, inter ornamenta locorum sanctorum vel communium etiam vexillum dominicae crucis abducunt. Contra hunc Focatem Eraclianus, qui Africam regebCirca haec tempora rex Avarum, quem sua lingua cacanum appellant, cum innumerabili multitudine veniens, Venetiarum fines ingressus est. Huic Gisulfus Forojulianus dux cum Longobardis, quos habere poterat audacter occurrit. Sed quamvis forti animositate contra immensam multitudinem bellum cum paucis gereret, undique tamen circumseptus cum omnibus suis pene exstinctus est. Uxor vero ejusdem Gisulfi, nomine Romilda, cum Langobardis qui evaserant, sive eorum uxoribus, et filiis, qui in bello perierant, intra murorum Forojuliani castri munivit septa. Huic erant filii Taso, et Caco, jam adolescentes, Radoaldus vero et Grimoaldus
Abbreviated transcription (Latin):
rius expulit patricius: eũ q int̾fecit. Post hec isdẽ ele¬
utherius patriciuꝰ eunuchiis imperii uira suscepit.
Qui dũ arauenna romã ꝑger&s. in castro luceolis amiliti
sus constantino poli. ad imꝑatont fecanl. Si quiltod ens
fũ legatis imꝑatoris. facta pace annuali. aguilfo regi
ide segati imꝑtalia miunera obtulere. Rus e. filuis poma¬
uas ꝙ ut p̃missũ ẽ extincto mauricio : ẽius ꝙ filiis roma¬
horum regnũ inuadens ꝑ octo annorũ curricula. prinei¬
patus e. Hic rogante papa bonefacio. statuit sede roma
alio bonefatio papa perente: uibsit in ueteri fano quod
pantheũ uocabant ablatis idolatrie sordib eccl̃am beate
semꝑ iurginis marie cx om̃iũ martirũ fieri. ut ubi quonda
om̃iũ ñ deoꝵ sed demonioꝵ cultus agebatur. ibi demceps
om̃iũ fierae memoria scõꝵ. Huiꝰ tẽpore prasini q ueneti
porientẽ & ꝑ eiptũ cuule bellũ fatiunt ac sese mutua
bedr ꝓsternunt Persȩ quoq adrier sus rẽ publica grauis¬

Expanded text:
sdem Eleutherius patricius eunuchus imperii iura suscepit. Qui dum a Ravenna Romam pergeret, in castro Luceolis a militisuum Constantinopolim ad Focatem imperatorem. Qui rediens cum legatis imperatoris, facta pace annuali, Agilulfo regi idem legati imperialia munera optulere. 36. Focas igitur, ut praemissum est, extincto Mauricio eiusque filiis, Romanorum regnum invadens, per octo annorum curricula principatus est. Hic rogante papa Bonifacio statuit, sedem Romapapa Bonifacio petente iussit, in veteri fano quod pantheum vocabatur, ablatis idolatriae sordibus, ecclesiam beatae semper virginis Mariae et omnium martyrum fieri, ut, ubi quondam omnium non deorum, sed demoniorum cultus agebatur, ibi deinceps omnium fieret memoria sanctorum. Huius tempore Prasini et Veneti per orientem et Aegyptum civile bellum faciunt ac sese mutua caede prosternunt. Persae quoque adversus rem publicam gravis
Abbreviated transcription (Latin):
gobardos: regi auarorũ cacano mandauit ut inforũ¬
ulu contra lupũ ducẽ eũ cũ exercitu uenir& eumq
bello ꝓterer&. Quod & factũ ẽ. Nã ueniente cacano
cũ magno exercitu in loco qui fluuius dr̃ sicut nob̾
retuler̃ seniores uiri qͥ in ipso bello fuer̃ ꝑtres dies
lupꝰ dux cũ foro iulanis aduersus cacani exercitũ
conflixit et prima qͥdem die ualidũ eiꝰ exercitũ
paucis suis uulneratis ꝓstrauit. Secunda uero die
iam aliquantis esuis uulueratis et mortius pari mͦ
multos ex auarib extincxit. Tercia uero die ram
plurib exsuis sauciatis siue ꝑ emptis nichil homin
magnũ cacani exercitũ deleuit p̾damq copiosam in¬
uasit. At uero die quarto tantã suꝑse multitudinẽ
conspexer uenientẽ: ut uix ꝑfugã euadere possint:
bi itaq lupo duce ꝑempto: reliqͥ qui remauserant¬
sese ꝑcastella comuniunt. Auares uero ꝑ om̃s eorũ

Expanded text:
gobardos excitare, regi Avarum cacano mandavit, ut in Forumgobardos excitare, regi Avarum cacano mandavit, ut in Forumiuli contra Lupum ducem cum exercitu veniret eumque bello protereret. Quod et factum est. Nam veniente cacano cum magno exercitu, in loco qui Flovius dicitur, sicut nobis retulerunt seniores viri qui in ipso bello fuerunt, per tres dies Lupus dux cum Foroiulanis adversus cacani exercitum conflixit. Et prima quidem die validum eius exercitum, paucis suis vulneratis, prostravit; Secunda vero die, iam aliquantis e suis vulneratis et mortuis, pari modo multos ex Avaribus extincxit. Tertia vero die, iam pluribus ex suis sauciatis sive peremptis, nihilominus magnum cacani exercitum delevit praedamque copiosam invasit. At vero die quarto tantam super se multitudinem conspexerunt venientem, ut vix per fugam evadere possint. 20. Ibi itaque Lupo duce sese per castella communiunt. Avares vero per omnes eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tibi fidelis existit. et ebriosus ille cuninc ꝑt ita disso¬
lutꝰ ẽ: ut iã ultra nullas possit habere uires. egredere
et uade inuenationẽ et exerce te cũ uiuenib tuis.
Nos autẽ cũ reliquis fidelib tuis defendemꝰ tͥ hanc
ciuitatẽ. sed et ita tͥ reꝓmittimꝰ ut in ꝓximo inimici
tui cuninoꝑti caput offeramꝰ. Qui eoꝵ uerb̾ ꝑ suasus
ciuitatẽ egressus. atq ad urb̾e uastissimã siluã ꝓfectꝰ¬
ẽ. ibiq se iocis et uenationib exercere cępit Aldo
uͦ et grauso euntes adlacũ cõmacinũ in gressiq na¬
uẽ ad cuninoꝑtũ ꝓfectist̃. Ad quẽ uenientes eiꝰ pedib
ꝓuoluti se contra eũ nequit̾ egise ꝓfessi st̃. eiq quid
alachis maliciosȩ contra eos locutꝰ fuerat. uł quale
ipsi ad eiꝰ ꝑdicionẽ consiliũ cidẽ dederꝰ ñtiauertꝰ.
Quid plura: fleuer̾ parit et interse sacramenta
deduxer̃. diem statuentes in quo runicꝑt ueniret

Expanded text:
tibi fidelis existit, et ebriosus ille Cunincpert ita dissotibi fidelis existit, et ebriosus ille Cunincpert ita dissolutus est, ut iam ultra nullas possit habere vires. Egredere et vade in venationem et exerce te cum iuvenibus tuis, nos autem cum reliquis fidelibus tuis defendemus tibi hanc civitatem. Sed et ita tibi repromittimus, ut in proximo inimici tui Cunincperti caput adferamus". Qui eorum verbis persuasus, civitatem egressus atque ad Urbem vastissimam silvam est, ibique sejocis et venationibus exercere coepit. Aldo vero et Grauso euntes ad lacum Commacinum, ingressique navem, ad Cunibertum profecti sunt. Ad quem venientes, ejus pedibus provoluti, se contra eum nequiter egisse professi sunt, eique quid Alachis malitiose contra eos locutus fuerat, vel quale ipsi ad ejus perditionem consilium eidem dederunt, nuntiaverunt. Quid plura? Fleverunt pariter et inter se sacramenta dederunt, diem statuentes in quo Cunibertus veniret,
Abbreviated transcription (Latin):
nei eiꝰ intra sepulchra sua ꝑticã figebant in cuiꝰ sũmitate
colũbã exligno factã ponebant que illic uersa esset ubi u¬
loꝵ dilectus obisset. scilicet ut sciri possit inquã partẽ
his qͥ defunctus fuerat qͥ esceret. EXxX X U.¬
git᷑ ꝑctarit cũ ꝑseptẽ annos solus regnasset. oc tauo iam
anno cuniꝑtũ filiũ suũ in regno consortẽ ad scuut oũ qͦ
parit̾ ꝑdecẽ annos regnauit. XXXUI¬
ũq in magna pace degerent. et om̃i parte in circuitu
tranquillitatẽ haberent: surrexit contra eos filius iniqͥta¬
tis alachis nomine. ꝑquẽ in regno langobardoꝵ ꝑturbata
pace maximȩ popłoꝵ factȩ sunt strages. Hic dũ esset
dux intridentina ciutate cũ comite baioarioꝵ qu̾e illic
grauionẽ dicunt qͥ pauzanũ et reliqua castella regebat
conflixit. eumq mirifice suꝑauit. Qua decausa intra
tridentinũ castellũ eleuans cõminuit. Contra quẽ rex

Expanded text:
nei eius intra sepulchra sua perticam figebant, in cuius summitate nei eius intra sepulchra sua perticam figebant, in cuius summitate columbam ex ligno factam ponebant, quae illuc versa esset, ubi illorum dilectus obisset, scilicet ut sciri possit, in quam partem is qui defunctus fuerat quiesceret. 35. Igitur Perctarit, cum solus per annos septem regnasset, octavo iam anno Cunincpert filium suum in regno consortem adscivit, cum quo pariter per decem annos regnavit. 36. Cumque in magna pace degerent et ex omni parte in circuitu tranquillitatem haberent, surrexit contra eos filius iniquitatis Alahis nomine, per quem in regno Langobardorum, perturbata pace, maximae populorum factae sunt strages. Hic dum dux esset in Tridentina civitate, cum comite Baioariorum, quem illi gravionem dicunt, qui Bauzanum et reliqua castella regebat, conflixit eumque mirifice superavit. Qua de causa Tridentinum castellum rebellans communivit. Contra quem rex
Abbreviated transcription (Latin):
Epinde ꝑctarit ticinũ reuersus exturbato garibal¬
do puero aregno ab unuersis largobardis mense ter¬
cis post mortẽ grimo aldi in regnũ leuatꝰ est. Prat:¬
autẽ uir pius fide catholicus uisticiȩ tenax pauꝑnꝰ ꝗ
largissimꝰ nutritor. Qui statĩ beneuentũ misit: ex indeq
ni t̃ unde ipse olim fugerat monasteriũ qd nouũ apellatur
dño et li̾atori suo in honorẽ sc̃ȩ uirginis et martyre
agathȩ construxit in qͦ multas uirgines ad gregauit reb ꝙ
diuersis pariter eunde locũ et ornamentis ditauit. Regi¬
na uͦ eiꝰ redolinda basilicã sc̃ȩ dĩ genitricis extra muros
eiusdẽ ciuitatis ticinensis que ad ꝑticas appellat᷑: ope
mairabili condidit ornamentisq mirificis decorauit.
Adꝑticas autt̃ locus ipse ido đr̃. quia ibi olim ꝑticȩ idẽ
trabes erectȩ steterant que obhanc causã uixta morẽ
langobardoꝵ poni solebant. Siqͥs enĩ in aliquã partem
aut in bello aut quomodo cũq extinctꝰ fuisset consangui¬

Expanded text:
e Bertaridus Ticinum reversus, exturbato Garibaldo puerulo a regno, ab universis Langobardis mense tertio post mortem Grimoautem vir pius, fide catholicus, iustitiae tenax pauperumque largissimus nutritor. Qui statim Beneventum misit exindeque Rni est, unde ipse olim fugerat, monasterium quod Novum appellatur Domino et liberatori suo in honore sanctae virginis et martyris Agathae construxit. In quo multas virgines adgregavit rebusque et diversis pariter eundem locum ornamentis ditavit. Regina vero eius Rodelinda basilicam sanctae Dei genitricis extra muros eiusdem civitatis Ticinensis, quae Ad perticas appellatur, opere mirabili condidit ornamentisque mirificis decoravit. Ad perticas autem locus ipse ideo dicitur, quia ibi olim perticae, id est trabes, erectae steterant, quae ob hanc causam iuxta morem Langobardorum poni solebant: si quis enim in aliquam partem aut in bello aut quomodocumque extinctus fuisset, consangui
Abbreviated transcription (Latin):
tulo utrisq manib fortit ꝑcutions. desella sustulit eũq¬
exercit᷑. mox inm̃so pauore ꝑtritꝰ infugã conũtit᷑. ultima¬
q ꝑ nicie cesus. sibi fugiendo. mortẽ. romoalt &e lango¬
bardis uictoria pepigit. Ita sabrtrꝰ qͥ se imꝑatore suo
uictorie tropheũ de langobardis ꝓmiserat patrare: ad
gaudiũ & cunctis securitatẽ sublato hostiu timore ẽuesito
conspicer& om̃s seuitie sue minas contͣ suos ħ ẽ romanõ
setorsit Na egressus neapołi romã ꝑrerit cui serto ab urbe
muiliario uitalianꝰ p̾pa cũ sacerdotib & popło romano occurrit
Qui aug̃. cũ ad beati petri lrmina uenisse  obtult e palliu aur
tertũ. & manenis ap̃ romanos dieb duodetĩ. om̃ia q̃ fuerant
antiqͥtꝰ instituta ex aere in ornam̃tũ ciuitatis deposuit. in
uocabatur. & cõditũ erat inhonore omiũ dãrũ. & iã ibi

Expanded text:
tulo utrisque manibus fortiter percutitulo utrisque manibus fortiter percutiexercitus, mox inmenso pavore perterritus in fugam convertitur, ultimaque pernicie cesus, sibi fugiens mortem, Romoaldo et Langobardis victoriam peperit. Ita Saburrus, qui se imperatori suo victorie tropeum de Langobardis promiserat patrare, ad gaudium et cunctis securitatem, sublato hostium timore, convexiconspiceret, omnes sevicie sue minas contra suos, hoc est Romanos, retorsit. Nam egressus Neapolym, Romam perrexit, cui sexto ab urbe milliario Vitalianus Papa cum sacerdotibus et Romano populo occurrit. Qui Augustus cum ad beati Petri limina pervenisset, obtulit ei pallium auro textum: et manens apud Romanos diebus duodecim, omnia quae fuerant antiquitus invocabatur et conditum fuerat in honore omnium deorum, et iam ibi