comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dictorum fabulose memorant᷑. Ꝙ hostes
tum potare sunt soliti. Sepe per eos rõa¬
nus est cęsus exercitus. Marcus Didius
uagantes thraces rep̾ssit. M. Drusus intra
sines proprios continuit. Minucius in he¬
bri fluminis glacie uastauit. Per appium
claudium proconsulem ii qui rhodopam
incolebant uicti sunt. Europe maritimas
urbes antea romana classis obtinuit. M.
lucullus per thracias cum bassis pͥmus con¬
fixit: ip̃amq caput gentis thraciam uicit
hermipontanos subegit. et olympiadam
quȩ nunc philippopolis dicitur. et uscondo¬
niam quȩ modo adrianopolis nominat in
dicionem nrãm redegit. Cabilem cepit. Su¬
pra pontum positas ciuitates occupauit.A¬
polloniam. gallatiam pantonopolim tomo
sistrum ad danubium usq ꝑueniens roã¬
na scythis arma monstrauit.
In dicione
rei. p. sex thraciarum prouinciȩ sunt con¬
quisitę. Ihraciȩ̨ hemipontus missia inferi¬
or. scythia rhodopa et in qua nunc scđȩ̨

Expanded text:
praedictorum fabulosa memorantur, quod hospraedictorum fabulosa memorantur, quod hostum potare sint soliti. Saepe per eos Romanus est caesus exercitus. Marcus Didius uagantes Thracas repressit, Marcus Drusus intra fines proprios continuit, Minucius in Hebri fluminis glacie uastauit. Per Appium Claudium proconsulem hi qui Rhodopam incolebant uicti sunt. Europae maritimas urbes antea Romana classis obtinuit. Marcus Lucullus per Thracias cum Bessis primus conflixit. Ipsam caput gentis Thraciam uicit, Haemimontanos subegit, Eumolpiadam quae nunc Philippopolis dicitur, Vscudamam quae modo Hadrianopolis uocatur, in dicionem nostram redegit, Cabylen cepit. Supra Pontum positas ciuitates occupauit: Apolloniam, Calathum, Parthenopolim, Tomos, Histrum; ad Danuuium usque perueniens Romana Scythis arma monstrauit. Ita dicioni rei publicae sex Thraciarum prouinciae sunt adquisitae: Thracia, Haemimontus, Moesia inferior, Scythia, Rhodopa, Europa, in qua nunc secundae
Abbreviated transcription (Latin):
uinciȩ accesserunt. Bacone pannonio¬
rum rege subacto in ditionem nr̃am pan¬
noniȩ uenerunt.Amantinis inter sua¬
uum et drauum prostratis regio Suauẽ¬
sis ac secundorum loca pannonioꝵ obtẽ¬
ta sunt.Marcomanni et quadi de locis
ualeriȩ quȩ sunt inter danubium et dra¬
uum pulsi sunt: et limes inter romanos
et barbaros ab augusto uandelico per
Noricum panno niam. ac messiam est cõ¬
stitutus. Iraianus dacos sub rege de¬
cibalo uicit. et daciam trans danubiu
in solo barbarico prouinciam fecit. quȩ
m circuitu habuit decies centena millia
passuum. Sed sub gallieno imperato¬
re amissa est. Et per aurelianum transla¬
tis exinde romanis duȩ dacie in regioib
Pannonioꝵ duas. ualeriam Suauiam. Dalma
ualet creta.
N thracias macedonici belli occasione¬
transcursum est. Seuissimi omnium
gentium thraces fuerunt. In thracum regio¬
nibus Scordisci habitauerunt pariter cru¬
dele et callidum genus. Multa de uitiis

Expanded text:
uinciae accesserunt. Bathone Pannoniouinciae accesserunt. Bathone Pannoniorum rege subacto in dicionem nostram Pannoniae uenerunt. Amantinis inter Sauum et Drauum prostratis regio Sauiensis ac secundorum loca Pannoniorum obtenta sunt. Marcomanni et Quadi de locis Valeriae, quae sunt inter Danuuium et Drauum, pulsi sunt et limes inter Romanos ac barbaros ab Augusta Vindelicum per Noricum, Pannonias ac Moesiam est constitutus. Traianus Dacos sub rege Decibalo uicit et Daciam trans Danuuium in solo barbariae prouinciam fecit, quae in circuitu habuit deciens centena milia passuum; sed sub Gallieno imperatore amissa est et per Aurelianum, translatis exinde Romanis, duae Daciae in regionibus Pannoniarum duas, Valeriam, Sauiam, Dalmatualis, Creta. In Thracias Macedonici belli occasionetranscursum est. Saeuissimi omnium gentium Thraces fuerunt. In Thraciae regionibus etiam Scordisci habitarunt, pariter crudeles et callidi. Multa de saeuitia
Abbreviated transcription (Latin):
uincia facta est. E rȩcis in fidem nr̃am cõ¬
fugientibus. ad achaiam accessimus. Athe¬
nienses aduersus philippum macedonu
regem auxilium nr̃m petierunt. Libera
diu sub amicicia nr̃a achaia fuit. Ad ex¬
tremum legatis nr̃is per norum apud co¬
rinthum uiolatis per. Lalummium cõ¬
sulem capta corintho et achaia omnis ob¬
tenta est. E pirotȩ qui aliquando cum
rege pyrrho etiam ad italiam transire p̃¬
sumpserant uicti a thessalis simul cum
achiuoꝵ et maçedonum regionib nob̾
accesserunt. Macedonia ter rebellauit
Pphilippo: sub perseo. sub pseudo phi¬
lippo. Philippum faminius. Perseum
paulus. pseudophilippum metellus op¬
p̃ssit. quorum triumphis macedonia pp
Ucio indeditionem accepimus. Parda¬
nos et Messiacos Curius proconsul subeg
qui pͥmus romanoꝵ ducum ad danubiũ
usq ꝑuenit. Dub lulio et Octauiano
augusto per alpes iulias iter factum est.
Alpinis omnibus uictis noricorum pro¬

Expanded text:
uincia facta est. Graecis in fidem nostram conuincia facta est. Graecis in fidem nostram confugientibus ad Achaiam accessimus. Athenienses aduersum Philippum, Macedonum regem, auxilium nostrum petiuerunt. Libera diu sub amicitiis nostris Achaia fuit, ad extremum legatis Romanorum apud Corinthum uiolatis per Lucium Mummium proconsulem capta Corintho Achaia omnis obtenta est. Epirotae, qui aliquando cum Pyrrho rege etiam ad Italiam transire praesumpserant, uicti ac Thessali simul cum Achiuorum et Macedonum regionibus nobis accesserunt. Macedonia ter rebellauit: sub Philippo, sub Perse, sub Pseudophilippo. Philippum Flamininus, Persen Paulus, Pseudophilippum Metellus oppressit, quorum triumphis Macedonia populo Gentio in deditionem accepimus. Dardanos et Moesios Curio pro consule subegit et primus Romanorum ducum ad Danuuium usque peruenit. Sub Iulio Octauiano Caesare Augusto per Alpes Iulias iter factum est, Alpinis omnibus uictis Noricorum pro
Abbreviated transcription (Latin):
Postea gallos uictores remeantes Camillus qui
in exilio erat. collecta de agris multitu dĩe
opp̾ssit. aurum et signa quȩ Galli receꝑant
reportauit. Lum Gallis multi consules
p̃tores ac dictatores. euentu uario conflixe¬
runt. Marius de Italia gallos expulit: et trã¬
scensis alpibus feliciter aduersus eos pugna¬
uit. Caius cęsar cum decem legionib
positis conflixit. in britanniam transiuit
Decimo anno Gallias et britannias nr̃as
fecit. Dunt Galliȩ cum Aquitania et
britanniis ꝓuinciȩ decem et octo. Alpes
maritimȩ prouincia ambianensis. Narbo¬
nensis. Nouem popularia. Aquitaniȩ duȩ
Alpes gagię. euaxina sequanor germaĩcȩ
duȩ belgicȩ duȩ. Iugdunenses duȩ̨. In bri¬
britannia secunda:
llyricum ab ora maritima paulatim
aggressus leuinus consul adriaticũ
atq lonicum mare pͥmus ingressus mariti¬
mas obtinuit ciuitates. Creta per Metel¬
lum ꝓconsulem qui creticus dictus est pro¬

Expanded text:
Postea Gallos cum uictoria remeantes Camillus qui Postea Gallos cum uictoria remeantes Camillus qui in exsilio erat, collecta de agris multitudine oppressit; aurum et signa quae Galli ceperant, reportauit. Cum Gallis multi consules praetores ac dictatores euentu uario conflixerunt. Marius Gallos de Italia expulit, transcensis Alpibus feliciter aduersus eos pugnauit. C. Caesar cum decem legionibuspositis conflixit, in Brittaniam transiuit, decimo anno Gallias et Brittanias tributarias fecit. Sunt in Gallia Aquitania et Brittaniis prouinciae decem et octo: Alpes Maritimae, prouincia Viennensis, Narbonensis, Nouempopulana, Aquitaniae duae, Alpes Graiae, Maxima Sequanorum, Germaniae duae, Belgicae duae, Lugdunensis duae; in BriBrittania secunda. Illyricum ab ore maritimo paulatim adgressi sumus. Laeuinus consul Hadriaticum atque Ionium mare primus ingressus maritimas obtinuit ciuitates. Creta per Metellum proconsulem, qui Creticus dictus est, pro
Abbreviated transcription (Latin):
occasione Sertoriani belli per Metellum et
pompeium in dicionem acceptȩ sunt.po¬
stea ꝓrogato in quinquennium imperio a
pompeio ꝑdomitȩ sunt. Ad extremum qͦ¬
q ab octauiano Cęsare augusto Cantabres
Astures. qui frȩti montib resistebant deleti
sunt. Ae per omnes hispanias sex sunt
ꝓuinciȩ.Taraconensis: Carthaginensis: Lu¬
sitania. Gallicia. Betica. Transfretum etiam
Insula terrȩ africanȩ. prouincia hispaniaꝵ
Betica et Lusitania consulares. cȩterȩ prȩ¬
Um Gallis grauissima bella ppłs ro. ha
Cbuit. Salliꝰ emim eam partem italię
in qua nunc Mediolanum est usq ad Ru¬
biconem fluuium tenebant. in tantum ui¬
ribus freti: ut romam ip̃am bello p̾merent.
et cęsis exercitibus romanis apud Aliam¬
fluuium moenia urbis intrarent. Capito¬
lium obsilerent. ad cuius arcem sexcenti
nobilissimi senatores confugerant. Qui mil¬
le auri libris se ab obsidione redemerunt.

Expanded text:
ae Sertoriani occasione belli per Metellum et ae Sertoriani occasione belli per Metellum et Pompeium in dicionem acceptae sunt. Postea, prorogato quinquennii imperio, a Pompeio perdomitae sunt. Ad extremum quoque ab Octauiano Caesare Augusto Cantabri et Astures, qui freti montibus resistebant, deleti sunt. Ac per omnes Hispanias sex nunc sunt prouinciae: Tarraconensis, Carthaginensis, Lusitania, Gallaecia, Baetica, trans fretum etiam in solo terrae Africanae prouincia HispaniaruBaetica et Lusitania consulares, ceterae sunt praeCum Gallis grauissima bella populus Romanus habuit. Galli enim etiam eam partem Italiae, in qua nunc Mediolanum est, usque ad Rubiconem fluuium tenebant in tantum uiribus freti, ut Romam ipsam bello peterent, caesis exercitibus Romanis moenia urbis intrarent, Capitolium obsiderent, ad cuius arcem sescenti nobilissimi senatores confugerant; qui mille auri libris se ab obsidione redemerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ab amicis tenebat᷑. S lugurthae ob necatos
Atherbalem. et hiempsalem filios Micipsȩ
regis bellum indictum est. et eo per Metel¬
lum consulem attrito.per Marium capto: ĩ
taniȩ a bocho obtentȩ sunt. S subacta oĩ
africa. Mauros luba rex tenebat. qui in cau¬
sa belli ciuilis ab augusto cȩ̨sare uictus mor¬
tem sibi ꝓpria uoluntate consciuit. Ita ma¬
uritaniȩ nr̃ȩ ẽẽ coepunt. Ac per omnem
Africam sex ꝓuinciȩ facte sunt. Ip̃a ubi car¬
thago est ꝓconsularis. Numidia consulai̾s
Bisantium consularis. Tripolis et Maurita¬
niȩ duȩ hoc est Sitifensis. et Cȩsariensis st̃
praesidiales
ispanis pͥmum auxilium aduersus ua¬
fros tulimus per Scipionem. Rebellã¬
tes Lusitanos in hispania per Decium bru¬
tum obtinuimus: et usq gades ad occeanũ
mare ꝑuenimus. Post ad hispanos celtib̾os
misso iuniore Scipione cum excidio numã¬
tiȩ subacti sunt. Omnes pene hispaniȩ¬

Expanded text:
s regibus tenebatur, sed Iugurthae, ob necatos s regibus tenebatur, sed Iugurthae, ob necatos Adherbalem et Hiempsalem, filios Micipsae regis, bellum indictum est; et eo per Metellum consulem adtrito, per Marium capto, in taniae a Boccho obtentae sunt. Sed subacta omni Africa Mauros Iuba rex tenebat, qui in causa belli ciuilis ab Augusto Caesare uictus mortem sibi propria uoluntate consciuit. Ita Mauritaniae nostrae esse coeperunt ac per omnem Africam sex prouinciae factae sunt: ipsa, ubi Carthago, est proconsularis, Numidia consularis, Byzacium consularis, Tripolis et duae Mauritaniae, hoc est Sitifensis et Caesariensis, sunt praesidales. Hispanis primum auxilium aduersum Afros per Scipionem tulimus. Rebellantes Lusitanos in Hispania per Decimum Brutum obtinuimus et usque Gadis ad Oceanum mare peruenimus. Postea ad Hispanos tumultuantsed misso iuniore Scipione cum excidio Numantiae subacti sunt. Omnes prope Hispani
Abbreviated transcription (Latin):
ccccuni. cum diuisa rei.p. fortuna multi
pͥncipes imꝑarent. accesserunt tum romanȩ ur¬
bi alpes maritimȩ. alpes cocciȩ rx̧ciȩ noricȩ
pannoniȩ. Missiȩ et omnis ora danubii in
prouincias est redacta. Pontus omnis armeia
minor. Oriens totus aeque Messopothamia
Assyrii. arabia. et aegyptus. sub imꝑii roma¬
ni iuira transierunt.
Uo autem ordine singulas prouincias
Prima ꝓuinciaꝵ Sicilia fcã est. Eam ui¬
cto hierone siculoꝵ rege Marcellus consul
obtinuit. Deinde a p̃toribus recta est. po¬
stea commissa p̃sidibus. Nunc a consulib
ministrat᷑. Sardiniam et Corsicam Me¬
tellus uicit. qui et triumphauit de sardis.
Rebellauere sȩpe sardi. Iuncta administrato
harum insularum fuerat. post suos p̃tores
hũit. Nunc singulȩ a p̃sidibus reguntur.
N africam pro defensione romana ar¬
ma transmissa sunt. Ter africa rebel¬
lauit: ad extremum deleta per Africanum
Scipionem. Carthago prouincia facta ẽ

Expanded text:
CCCCVII, cum diuersa rei publicae fortuna multi CCCCVII, cum diuersa rei publicae fortuna multi principes imperarent, accesserunt Romano orbi Alpes Maritimae, Alpes Cottiae Raetiae Noricae Pannoniae Moesiae et omnis ora Danuuii in prouincias est redacta. Pontus omnis, Armenia minor, Oriens totus cum Mesopotamia, Assyria, Arabia et Aegypto sub imperii Romani iura transiuit. Quo ordine autem singulas prouincias Prima prouinciarum Sicilia facta est. Eam uicto Hierone, Siculorum rege, Marcellus consul obtinuit. Deinde a praetoribus recta, postea est commissa praesidibus: nunc a consularibus administratur. Sardiniam et Corsicam Metellus uicit, triumphauit de Sardis rebellauere saepe Sardi. Iuncta administratio harum insularum fuerat, post suos praetores habuit, nunc singulae a praesidibus reguntur. In Africam pro defensione Siculorum Romana arma transmissa sunt. Ter Africa rebellauit; ad extremum, deleta per Africanum Scipionem Carthagine, prouincia facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
tra octauum decimum miliarium a portis¬
urbis romȩ utpote adhuc paruȩ. et a pastori¬
bus conditȩ cum finitimȩ circum ciuitates
p̾merent romanum ꝓcessit impium. ub
consulib inter quos nonniꝗͣ et dictatores
hispaniȩ cesserunt. Galliȩ. et Britanniȩ tri¬
butariȩ fc̃ȩ̃ sunt. Illyricum histri liburni. Dal¬
macȩ domiti sunt. Ad achaiam transitum
est. Macedones subacti. cum Dardanis. Mis¬
siis. et thracibus debellatum est et ad danu¬
bium usq ꝑuentum. In Asia expulso an¬
tiocho p̾mum pedem posuere romani. Mi¬
thrydate uicto ponti regnum occupatum
est. Et armenia minor quam idem tenue¬
rat armis obtenta. In Messopothamiam
romanus puenit excitus. Cum parthis foe¬
dus imitum est. Contra corduenos. ac Sar¬
racenos et arabes bellatum est. ludea omĩs
uicta est. Cilicia et Syria in potãtem ppłi
romani uenerunt. Egypti reges foederati
erant. Dub imꝑatoribus uero per annos

Expanded text:
tra octauum decimum miliarium a portistra octauum decimum miliarium a portisurbis Romae, utpote adhuc paruae et a pastoribus conditae, cum finitimae circum ciuitates premerent, Romanum processit imperium. Sub consulibus, inter quos nonnumquam et dictatores Hispaniae accesserunt, Galliae et Brittaniae tributariae factae sunt. De Illyrico Histri Libyrni Dalmatae domiti sunt, ad Achaiam transitum est, Macedones subacti, cum Dardanis Moesis et Thracibus bellatum est, et ad Danuuium usque peruentum. In Asia expulso Antiocho primum pedem posuere Romani, Mithridate uicto Pontus regnum eius occupatum est, Armenia minor, quam idem tenuerat, armis obtenta est, in Mesopotamiam Romanus peruenit exercitus, cum Parthis foedus initum est, contra Carduenos ac Saracenos et Arabas bellatum est, Iudaea omnis uicta est, Cilicia, Syriae in potestatem populi Romani peruenerunt, Aegypti reges foederati erant. Sub imperatoribus uero per annos
Abbreviated transcription (Latin):
mulus reonauit annos xxXUii.Senatores per
quinos dies annum unum unum. Numa
Pompilius regnauis annos xliii. Tullus hosti¬
lius regnauit annos xxxiii. Ancus Martius
regnauit annos xxxiii. Tarquinius pͥscus re¬
gnauit annos xxxuiiii. Seruius Tulius regna¬
uit annos xlini. Tarquinius superb expul¬
sus ẽ regno anno xxxiiii. Consules fuert
a Bruto et Publicola in fansam et hircium
numero. dcccxxxuii.p̃ter eos qui in eundem
annum sorte aliqua sũt subrogati per annos
ccccxluii. Nouem annis romȩ consules defue¬
runt. Subdecem uiris annis duob Sub tri¬
bunis militarib annis tribus. Sine magr̃ãti¬
bus roma fuit annis quatuor. Imꝑatores
ab octauiano çęsare augusto usq ad louinia¬
num fuerunt xlini. per annos ccccuii.
Ub his igitur imꝑandi generib tribus
Dhoc est Regio. Consulari. imꝑatorio.
quantum roma profecerit breuiter intima¬
bo. Dub regibus septem per annos cclxiiii.
non amplius ꝗͣ usq portum atq hostiam in¬

Expanded text:
mulus regnauit annos XXXVII; senatores per quinos dies annum unum; Numa Pompilius regnauit annos XLIII; Tullus Hostilius regnauit annos XXXII; Ancus Marcius regnauit annos XXIIII; Priscus Tarquinius regnauit annos XXXVIII; Seruius Tullius regnauit annos XLIIII; Lucius Tarquinius Superbus expulsus regno est, anno XXIIII. Consules fuerunt a Bruto et Publicola in Pansam et Hirtium numero DCCCCXVI, praeter eos qui in eundem annum sorte aliqua sunt subrogati, per annos CCCCLXVII. Nouem enim annis Romae consules defuerunt, ita sub decemuiris annis duobus, sub tribunis militaribus annis tribus, sine magistratibus Roma fuit annis quattuor. Imperatores ab Octauiano Caesare Augusto in Iouianum fuerunt numero XLIII per annos CCCCVII. Sub his igitur tribus imperandi generibus, hoc est regio consulari imperatorio, quantum Roma profecerit, breuiter intimabo. Sub regibus septem per annos CCXLIII non amplius quam usque Portum atque Ostiam in
Abbreviated transcription (Latin):
implorantes opem aduersus seruos
quondam suos. qui libertatem a dominis da¬
tam in ip̃oserexerant translataq in se re.p. do¬
minabant᷑. Sed hi quoq duce fabio gurgite
poenas dederunt:
arsit. ac ferbuit. Itaq inerat quędam adhuc
ex pastoribus feritas quiddam spirabat indoĩ
.L.Annei flori epitoma historię Titi liuii li
ber tertius. De bello punico primo.

Expanded text:
inplorantes opem adversus servos inplorantes opem adversus servos quondam suos, qui libertatem a dominis datam in ipsos erexerant translataque in se re publica dominabantur. Sed hi quoque duce Fabio Gurgite poenas dederunt. arsit ac ferbuit. Itaque inerat quaedam adhuc ex pastoribus feritas, quiddam adhuc spirabat indorem, infitiantem quas promiserat praedas, facta in castris seditione lapidauit; quod sub Appio
Abbreviated transcription (Latin):
rum fracta samnitium arma uiolisses. tum si ca¬
ptiuos aspiceres molosi. thessali macedones. bru¬
tius apulus atq lucanus. Si pompas aurum.
purpura signa. tabulȩ tarentinȩq delicię. S
nihil libentus ppłs romanus aspexit. qͣ illas qͣs
timuerat. cum turribus suis beluas. quȩ non si¬
ne sensu captiuitatis submissis ceruicibus uicto¬
res equos sequebantur. Bellum picenum.
mnis mox italia pacem huit. Quid eĩ
post tarentum auderent nisi ꝙ ultro
psequi socios hostium placuit. Doĩ¬
ti ergo pitentes et caput gentis Asculum Sem¬
promo duce qui tremente inter p̾lium campo
tellurem deam promissa ȩde placauit.
Bellum Salentinum.
Alentini picentib additi caputq re¬
gionis Brundusium inclyto portu
M. Atilio Duce et in hoc certamine uictoriȩ p̃¬
cium templum sibi pastoria pales ultro popo¬
scit. De Uulsinense bello¬
Ostremi italicorum in fide mansere
uolusini opulentissimi ȩthruscorũ

Expanded text:
rum, fracta Samnitium arma vidisses: tum si carum, fracta Samnitium arma vidisses: tum si captivos aspiceres, Molossi, Thessali, Macedones, Brittius, Apulus atque Lucanus; si pompam, aurum, purpura, signa, tabulae Tarentinaeque deliciae. Sed nihil libentius populus Romanus aspexit quam illas, quas ita timuerat, cum turribus suis beluas, quae non sine sensu captivitatis summissis cervicibus victores equos sequebantur. BELLUM PICENS 1 OMNIS mox Italia pacem habuit—quid enim post Tarentum auderent?—nisi quod ultro persequi socios hostium placuit. domiti ergo Picentes et caput gentis Asculum Sempronio duce, qui tremente inter proelium campo Tellurem deam promissa aede placavit. BELLUM SALLENTINUM SALLENTINI Picentibus additi caputque regionis Brundisium inclito portu M. Atilio duce. In hoc certamine victoriae pretium templum sibi pastoria Pales ultro poposcit. BELLUM VOLSINIENSE Postremi Italicorum in fidem venere Volsinn, opulentissimi Etruscorum,
Abbreviated transcription (Latin):
luxuriam censoria grauitate damnaret: Ouis
ergo miretur his moribus uirtute militum ui¬
ctorem ppłm romanũ fuisse: unoq bello tarẽ¬
tino intra quadriennium maximam partem
italię fortissimas gentes opulentissimas urbes
uberrimasq regiones in deditionem redegisse.
Aut quid adeo sidem supet ꝗͣ si principia belli
cum exitu conferantur. Uictor primo p̃lio pyr¬
rhus totam trementem campaniam lirim fregel¬
lasq pplatus prope captam urbem a p̾nestina¬
arce prospexit et a uigesimo lapide oculos trepi¬
dȩ ciuitatis fumo ac puluere implcuit. Eode
postea bis exuto castris. bis saucio et in graeciam
suam transmare. ac terras fugato pax. et quies
et tanta de opulentissimis tot gentib spolia ut
uictoriam suam roma non capet. Nec enim te¬
mere ullus pulchrior in urbe aut speciosior triũ¬
phus intrauit. Inte hunc diem nihil nisi peco¬
ra uolscorum greges sabinorum. carpenta gallo¬

Expanded text:
luxuriam censoria grauitate damnaret. Quis luxuriam censoria grauitate damnaret. Quis ergo miretur his moribus, ea uirtute militum uictorem populum Romanum fuisse, unoque bello Tarentino intra quadriennium maximam partem Italiae, fortissimas gentes, opulentissimas urbes uberrimasque reAut quid adeo fidem superet, quam si principia belli cum exitu conferantur? Victor primo proelio Pyrrhus totam trementem Campaniam, Lirim Fregellasque populatus, prope captam a Parce prospexit et a vicensimo lapide oculos trepidae civitatis fumo ac pulvere inplevit. Eodem postea bis exuto castris, bis saucio et in Graeciam suam trans mare ac terras fugato, pax et quies et tanta de opulentissimis tot gentibus spolia, ut victoriam suam Roma non caperet. Nec enim temere ullus pulchrior in urbem aut speciosior triumphus intravit. Ante hunc diem nihil praeter pecora Vulscorum, greges Sabinorum, carpenta Gallo
Abbreviated transcription (Latin):
in manib enses. et relictȩ in uultib minȩ et in
ip̃a morte ira uiuebat. Ouod adeo pyrrhus
miratus est ut diceret: o ꝗͣ facile erat impium¬
orbis occupare. aut mihi romanis militibus
aut me rege romanis. Ouȩ autem eorum ꝗ
suꝑfuerunt in reparando exercitu festinatio:
cum pyrrhus uideo me inquit plane hercuł
tot cȩsa hostium capita de sanguine suo renas¬
cuntur. Oui autem ille senatus suit: cum per¬
orante Appio çȩco pulsi cum munerib suis ab
urbe legati: interroganti regi suo quid de hosti¬
um sede sentirent: Urbem templum sibi ui¬
sam. Senatum regnum ẽẽ confiterent᷑. O ui
porro ip̃i duces uel in castris ꝙ medicum uę¬
nale regis caput offerentem Curius remisit. Fa¬
bricius oblatam sibi a rege imꝑii partem repu¬
diauit. uel in pace cum curius fictilia sua sã¬
nitico p̾ferret auro. Fabricius decem pondo
argenti cuca Rufinum consularem uirum qiͣ

Expanded text:
in manibus ensis, et relictae in uoltibus minae, et in in manibus ensis, et relictae in uoltibus minae, et in ipsa morte ira uiuebat. Quod adeo Pyrrhus miratus est ut diceret «o quam facile erat orbis imperium occupare, aut mihi Romanis militibus, aut me rege Romanis». Quae autem eorum qui superfuerunt in reparando exercitu festinatio, cum Pyrrhus «uideo me»,inquit, «plane procrtot caesa hostium capita quasi de sanguine suo renascuntur». Qui autem ille senatus fuit, cum perorante Appio Caeco pulsi cum muneribus suis ab urbe legati interroganti regi suo, quid de hostium sede sentirent, urbem templum sibi uisam, senatum regum esse confiterentur. Qui porro ipsi duces, uel in castris, cum medicum uenale regis caput offerentem Curius remisit, Fabricius oblatam sibi a rege imperii partem repudiauit; uel in pace, cum Curius fictilia sua Samnitico praeferret auro, Fabricius decem pondo argenti circa Rufinum consularem uirum quasi
Abbreviated transcription (Latin):
miscuit. ac sic eȩdem ferȩ quȩ primam uictoriã
abstulerant secundam parem fecerant: Tertia
sine controuersia tradiderunt. Nec uero tantũ
armis et in campis. sed consiliis quoq domi
intra urbem cum rege pyrrho dimicatum est
Quippe post pͥmam uictoriam rex callidus in
tellecta uirtute romana statim despauit aͬmis
seq ad dolos contulit. Nam interemptos cre¬
mauit. captiuosq indulgenter hũit. et sine
p̃cio restituit. Missisq deinde legatis in urbẽ
omni modo annixus est ut facto foedere in aĩ¬
ciciam recipetur. Sed bello et pace foris et do¬
mi omnem in partem romana uirtus tum se
approbauit. Nec alia magis ꝗͣ tarentina uicto¬
ria ostendit ppłi ro. fortitudinem. senatus sa¬
pientiam. ducum magnanimitatem. Quina¬
millia fuerunt uiri quos ab elephantis pͥmop̃¬
lio obtritos accepimus. omnium uulnera in
pectore. quidam hostibus suis ĩmortui omniũ

Expanded text:
miscuit. Ac sic eaedem ferae, quae primam uictoriam miscuit. Ac sic eaedem ferae, quae primam uictoriam abstulerunt, secundam parem fecerunt, tertiam sine controuersia tradiderunt. Nec uero tantum armis et in campo, sed consiliis quoque et domi intra urbem cum rege Pyrrho dimicatum eQuippe post primam victoriam intellecta vir callidus virtute Romana statim desperavit armis seque ad dolos contulit. Nam interemptos cremavit, captivosque indulgenter hpretio restituit, missisque legatis in urbem omni modo adnixus est, ut facto foedere in amicitiam reciperetur. Sed et bello et pace et foris et domi omnem in partem Romana uirtus tum se adprobauit, nec alias magis quam Tarentina uictoria ostendit populi Romani fortitudinem, senatus sapientiam, ducum magnanimitatem. Quinam illi fuerunt uiri, quos ab elephantis primo proelio obtritos accepimus? Omnium uolnera in pectore, quidam hostibus suis morte sua conmortui, omnium
Abbreviated transcription (Latin):
stragemq late dederunt. In apulia deind
apud asculum melius dimicatum est. Curio.
Fabricioq consulib. Iam quippe terror belu¬
arum exoleuerat. et. C. Numitius quartȩ legi¬
onis hastatus unius promuscide abscisa mo¬
ri posse beluas ostenderat. Itaq et in ip̃as pi¬
la congesta sunt et in turres iubratȩ faces tota
hostium agmina ardentibus ruinis oꝑuerunt.
nec añ alius cladi finis fuit ꝗͣ nox dirimeret.
Postremusq fugientium ip̃e rex a satellitib
humero saucius in armis suis referretur. Lu¬
caniȩ sup̃ma pugna sub arusinis. quos uocãt
campis ducib iisdem qui supius. et tunc ad¬
totam uictoriam exitum: quem datura uirtꝰ
fuit casus dedit. Nam productis in pͥmam¬
aciem rursus elephantis. unum ex his pullum
adacti in caput tęli grauis ictus auertit. qui cũ
per stragem suorum percurrens stridore quere¬
retur mater agnouit et quasi uindicaret exiluit
Tum omnia circa quasi hostilia graui mole per¬

Expanded text:
stragemque late dederunt. In Apulia deinde stragemque late dederunt. In Apulia deinde apud Asculum melius dimicatum est Curio Fabricioque consulibus. Iam quippe terror beluarum exoleuerat, et Gaius Numicius quartae legionis hastatus unius proboscide abscisa mori posse beluas ostenderat. Itaque in ipsas pila congesta sunt, et in turres uibratae faces tota hostium agmina ardentibus ruinis operuerunt: nec alius cladi finis fuit quam nox dirimeret, postremusque fugientium rex ipse a satellitibus umero saucius in armis suis referretur. Lucaniae suprema pugna sub Arusinis quos uocant campis, ducibus isdem quibus superius; sed tum tota uictoria. Exitum, quem datura uirtus fuit, casus dedit. Nam prouectis in primamaciem rursus elephantis, unum ex his pullum adacti in caput teli grauis ictus auertit; qui cum per stragem suorum recurrens stridore quereretur, mater agnouit et quasi uindicaret exiluit, tum omnia circa quasi hostilia graui mole per
Abbreviated transcription (Latin):
ferens legatio: hanc quoq focde per oscoenam
turpemq dictu contumeliam uiolant et hinc
bellum. sed apparatus horribilis. cum tot simł
ppli pro Tarentinis in hos consurgerent. omĩb¬
q uchementior pyrrhus. qui semigraecam ex
lacedȩmoniis conditoribus ciuitatem uindica¬
turus cum totius uiribus epiri. thessalię. macedo¬
niȩ incognitisq in id tempus elephantis mari
terra. uiris. cquis. armis. addito insuꝑ ferarũ
terrore ueniebat. Apud heracleam et campa¬
niȩ fiuuium lirim leuino cons. pͥma pugna¬
quȩ tam atrox fuit: ut ferentanȩ turmȩ p̃fectꝰ
obsidius inuectus in regem turbauerit. coeg̾it¬
q proiectis insignib praelio excedere. Factum
erat nisi elephanti conuersi in spectaculum bel¬
li procurrissent.quorum tum magnitudine
tum deformitate. et nouo odore. simulac stri¬
dore consternati equi cum incognitas sibi bel¬
luas amplius ꝗ erant suspicarentur fugam.

Expanded text:
ferens legatio: hanc quoque foede per obscenam ferens legatio: hanc quoque foede per obscenam turpemque dictu contumeliam uiolant; et hinc bellum. Sed apparatus horribilis, cum tot simul populi pro Tarentinis consurgerent omnibusque uehementior Pyrrhus, qui semigraecam ex Lacedaemoniis conditoribus ciuitatem uindicaturus cum totis uiribus Epiri, Thessaliae, Macedoniae incognitisque in id tempus elephantis mari, terra, uiris, equis, armis, addito insuper ferarum terrore ueniebat. Apud Heracleam Campaniae fluuiumque Lirim Laeuino consule prima pugnaquae tam atrox fuit, ut Ferentaneae turmae praefectus Obsidius, inuectus in regem, turbauerit coegeritque proiectis insignibus proelio excedere. Actum erat, nisi elephanti conuerso in spectaculum bello procucurrissent, quorum cum magnitudine tum deformitate et nouo odore simul ac stridore consternati equi, cum incognitas sibi beluas amplius quam erant suspicarentur, fugam
Abbreviated transcription (Latin):
Equitur bellum tarentinum unum
quidem titulo et nomine. sed uicto¬
ria multiplex. Hoc enim campãos
apulos atq lucanos et caput belli tarentĩos
idest totam italiam et cum istis omnib pyrrhũ
clarissimum graeciȩ regem una uelut ruina pa¬
riter inuoluit ut eodem tempore et italiam cõ¬
sumaret et transmarinos triumphos auspicae¬
tur. Tarentum lacedȩmonioꝵ opus calabriȩ qͦn¬
dam et apuliȩ totiusq lucanȩ caput cum ma¬
gnitudine et muris portuq nobilis tum mira¬
bilis situ. quippe in ip̃is adriatici maris faucib
posita. in omnes terras histriam Illyricum epi¬
rum. achaiam. Africam siciliam uela dimittit.
imminet portui ad prospectum maris positum
maius theatrum. quod quidem causa miserae ci¬
uitati. fuit omnium calamitatum. Ludos foͬte
celebrabant cum ad remigantes lutori roma¬
nas classes uident. atq hostem rati emicant siẽ
discrimine insultant.qui enim aut unde rõa¬
ni nec satis norant. Aderat sine mora querelã

Expanded text:
equitur bellum Tarentinum, unum quidem titulo et nomine, sed uictoria multiplex. Hoc enim Campanos, Apulos atque Lucanos et caput belli Tarentinos, id est totam Italiam, et cum his omnibus Pyrrhum, clarissimum Graeciae regem, una ueluti ruina pariter inuoluit, ut eodem tempore et Italiam consummaret et transmarinos triumphos auspicaretur. Tarentos, Lacedaemoniorum opus, Calabriae qudam et Apuliae totiusque Lucaniae caput, cum magnitudine et muris portuque nobilis, tum mirabilis situ, quippe in ipsis Hadriani maris faucibus posita in omnis terras, Histriam, Illyricum, Epiron, Achaiam, Africam, Siciliam uela dimittit. Inminet portui ad prospectum maris positum maius theatrum, quod quidem causa miserae ciuitati fuit omnium calamitatum. Ludos forte celebrabat, cum adremigantes litori Romanas classes uident, atque hostem rati emicant, sine discrimine insultant. Qui enim aut unde Romani? Nec satis. Aderat sine mora querelam
Abbreviated transcription (Latin):
et meo iudicio beatissimam in ip̃is malis ciui¬
tatem asseruit cum fide socios ppłm orbis t̾¬
rarum uiribus fultum sua manu aetate tam lõ¬
ga sustinuit. Nouissime maximo duce opp̃ssa
ciuitas nullum de se gaudium hosti reliquit.
Unus enim uir numantinus non fuit qui in
cathȩnis duceretur. praeda ut de paupibus
nulla arma cremauerunt. Triumphus fuit
tantum de nomine:¬

Expanded text:
et meo iudicio beatissimam in ipsis malis ciuiet meo iudicio beatissimam in ipsis malis ciuitatem! Adseruit cum fide socios, populum orbis terrarum uiribus fultum sua manu aetate tam longa sustinuit. Nouissime maximo duce oppressa ciuitas nullum de se gaudium hosti reliquit. Vnus enim uir Numantinus non fuit qui in catenis duceretur; praeda, ut de pauperrimis, nulla: arma ipsi cremauerunt. Triumphus fuit tantum de nomine
Abbreviated transcription (Latin):
si toleranda uiris imꝑarent᷑. S cum Scipio ue¬
ram uellet: et sine exceptione uictoriam. eo
necessitatum compulsi pͥmum ut destinata mõ¬
te in plium ruerent. cum se prius epulis qua¬
si inferiis impleuissent carnis semicrudȩ et co¬
lię sic uocant indigenȩ ex frumento potionem
Intellectum ab impatore consilium. itaq non p
missa pugna morituris. cum fossa atq lorica.
quatuorq castris circundatos fames p̃meret
ab oluce orantes p̃lium ut tanqͣ uiros occidet¬
Sed ubi non impetrabant. placuit eruptio. sic
conserta manu plurimi occisi. et cum urgeret
fames. aliquantisꝑ inde uixerunt. Nouissie
consilium fugȩ sedit. sed hoc quoq ruptis
equoꝵ cingulis uxores ademere summo sce¬
lere per amorem. Itaq exitu deplorato exitii
in ultimam rabiem furoremq conuersi. postͤ¬
seq patriamq ferro et ueneno. subiectoq un¬
diq igne pemerunt. Macte ẽẽ fortissimam

Expanded text:
si toleranda uiris imperarentur. Sed cum Scipio uesi toleranda uiris imperarentur. Sed cum Scipio ueram uellet et sine exceptione uictoriam, eo essitatum compulsi primum ut destinata morte in proelium ruerent, cum se prius epulis quasi inferiis inpleuissent carnis semicrudae et celiae; sic uocant indigenam ex frumento potionem. Intellectum ab imperatore consilium: itaque non est permissa pugna morituris. Cum fossa atque lorica quattuorque castris circumdatos fames premeret, a duce orantes proelium, ut tamquam uiros occideret, ubi non inpetrabant, placuit eruptio. Sic conserta manu plurimi occisi, et cum urgueret fames, aliquantisper inde uixerunt. Nouissime consilium fugae sedit; sed hoc quoque ruptis equorum cingulis uxores ademere, summo scelere per amorem. Itaque deplorato exitu in ultimam rabiem furoremque conuersi, postrs, patriam, ferro, ueneno, subiecto undique igni peremerunt. Macte esse fortissimam
Abbreviated transcription (Latin):
gerunt: ut ne oculos quidem: aut uocẽ Nu¬
mantini uiri quisꝗͣ sustineret. Iamen cum
hoc quoq: foedus maluere contenti armoꝵ
manubiis cum ad internitionem delere po¬
tuissent. S non minus numantini ꝗͣ caudini
illius foederis stagrans ignominia ac pudore
ppłs ro. dedecus quidem pntis Nagitii dedi¬
tione mancini expiauit.Ceterum duce sci¬
pione carthaginis incendiis. ad excidia urbi¬
um imbuto: tandem etiam in ultionem ex¬
canduit. S tunc acrius in castris ꝗͣ in campo
nr̃o cum milite ꝗͣ cum numantino praeliandũ
suit. quippe assiduis et iniustis ac seruilibus
maxime opibus attriti ferre plenius uallum
qui arma nescirent luto inquinari qui san¬
ta sarcinae nisi ad usum necessariȩ amputabãt᷑
tanti eẽ exercitum quanti impatorem uere
proditum est. Sic redacto in disciplinam mi¬
lite. commissa acies. quodq se nemo uisurũ
tinos quisꝗͣ uideret. dedere etiam se uolebant

Expanded text:
gerunt, ut ne oculos quidem aut uocem Nugerunt, ut ne oculos quidem aut uocem Numantini uiri quisquam sustineret. Tamen cum hoc quoque foedus maluere, contenti armorum manubiis, cum ad internecionem saeuire potuissent. Sed non minus Numantini quam Caudini illius foederis flagrans ignominia ac pudore populus Romanus dedecus quidem praesentis flagitii deditione Mancini expiauit, ceterum duce Scipione, Carthaginis incendiis ad excidia urbium inbuto, tandem etiam in ultionem excanduit. Sed tum acrius in castris quam in campo, nostro cum milite quam cum Numantino proeliandum fuit. Quippe adsiduis et iniustis et seruilibus maxime operibus adtriti ferre plenius uallum, qui arma nescirent, luto inquinari, qui sanes, sarcinae nisi ad usum necessariae amputantur. Tanti esse exercitum quanti imperatorem uere proditum est. Sic redacto in disciplinam milite commissa acies, quodque nemo uisurum tinos quisquam uideret. Dedere etiam se uolebant,
Abbreviated transcription (Latin):
q si uiros estimes hispaniȩ decus. Ouippe q̃
sine muro sine turribus modice aedita in tu¬
mulo. apud fiumen silata. quatuor milib
celtiberorum quadraginta milia exercituu
per annos xiiii. sustinuit. nec sustinuit m.
sed saeuius aliquanto ꝑculit pudendisq foc¬
deribus affecit. Nouissime cum inuictam
ẽẽ constaret: opus q eo fuit qui carthagiẽ
euerterat. non temere si fateri licet. ullius cã
belli in iustior. Segidenses socios. et consan¬
guineos romanoꝵ manib el apsos exceperãt
Hĩta pro eis dep̾catio nihil ualuit. cum se ab
omni bellorum contagione remouerent in
legitimi foederis p̃cium iussi arma depõe¬
re. hoc sic abarbaris acceptum quasi manꝰ
abscinderent᷑. Itaq statim megara uicto foͬ¬
tissimo duce ad arma conuersi. pompeium
p̃lio aggressi foedus tamen maluerunt. cu
debellare potuissent. Hostilium deinde mã¬
cinum hunc quoq assiduis cȩdibus ita sube¬

Expanded text:
que, si uiros aestimes, Hispaniae decus. Quippe quae que, si uiros aestimes, Hispaniae decus. Quippe quae sine muro, sine turribus, modice edito in tumulo apud flumen sita, quattuor milibus Celtiberorum quadraginta exercitum per annos undecim sola sustinuit, nec sustinuit modo, sed saeuius aliquanto perculit pudendisque foederibus adfecit. Nouissime, cum inuictam esse constaret, opus fuit eo qui Carthaginem euerterat. Non temere, si fateri licet, ullius causa belli iniustior. Segidenses, socios et consanguineos suos, Romanorum manibus elapsos, exceperant. Habita pro his deprecatio nihil ualuit. Cum se ab omni bellorum contagione remouerent, in legitimi foederis pretium iussi arma deponere. Hoc sic a barbaris acceptum, quasi manus absciderentur. Itaque statim Megarauico fortissimo duce ad arma conuersi. Pompeium proelio adgressi, foedus tamen maluerunt, cum debellare potuissent; Hostilium deinde Mancinum: hunc quoque adsiduis caedibus sube
Abbreviated transcription (Latin):
iugulus exceptus est. Cȩterum lusitanos Ui¬
riacus erexit uir calliditatis acerrimȩ: qui ex
uenatore latro ex latrone subito dux atq ĩ¬
pator. et si fortuna cessisset hispaniȩ romu¬
lus non contentus libertatem suam defen
hyberum et tagum igni ferroq pplatus ca¬
stra etiam p̃toriorum p̾sidium aggressus
claudium unimanum pene ad internitio¬
nem exercitus cȩcidisset insignia trabeis et fa¬
scibus nr̃is. quȩ ceperat in montib suis tro¬
phea fixisset. Tandem etiam fabius maximꝰ
consul opp̃sserat. sed a successore Popilio ui¬
olata uictoria est. quippe conficienda rei cu¬
pidus. fractum ducem et extrema deditioĩs
agitantem per fraudem et insidias et dome¬
sticos peussores aggressus. hanc hosti głiam
dedit ut uideretur aliter uinci non potuisse¬
Umantia. quantum carthaginis. ca¬
puȩ. et corinthi opibus inferior: ita uirtutis
nomine et honore par omnib summum¬

Expanded text:
uigilis exceptus est. Ceterum Lusitanos Viuigilis exceptus est. Ceterum Lusitanos Viriatus erexit, uir calliditatis acerrimae, qui ex uenatore latro, ex latrone subito dux atque imperator et, si fortuna cessisset, Hispaniae Romulus, non contentus libertatem suorum defeHiberum et Tagum igni ferroque populatus, castra etiam praetorum et praesidia adgressus, Claudium Vnimanum paene ad internecionem exercitus cecidisset et insignia trabeis et fascibus nostris quae ceperat in montibus suis tropaea fixisset. Tandem eum Fabius Maximus consul oppresserat; sed a successore Popilio uiolata uictoria est: quippe qui conficiendae rei cupidus, fractum ducem et extrema deditionis agitantem per fraudem et insidias et domesticos percussores adgressus, hanc hosti gloriam dedit, ut uideretur aliter uinci non potuissa quantum Carthaginis, Capuae, Corinthi opibus inferior, ita uirtutis nomine et honore par omnibus, summum
Abbreviated transcription (Latin):
gliã pepcit. Lucullus Turdulos atq Uace¬
os de quibus scipio ille posterior singulari
certamine cum rex fuisset prouocatus spo¬
lia opima retulerat. Lecimus brutus aliquã¬
to Latius celticos lusitanosq et omnes ga¬
latię pplos formidatumq militib Nlumẽ
obliuionis pagratoq uictor oceani littore.
non prius signa conuertit. qͣ cadentem in
maria solem obrutumq aquis ignem non
sine quodam sacrilegii metu et horrore de¬
phendit. Sed tota certaminum moles cu
lusitanis suit et numantinis nec ĩmerito
quippe solis gentiũ hispaniȩ duces contige¬
runt. fuisset idem et cum omnib celtiberis:
nisi dux illius motus initio belli opp̃ssus
ẽẽt. S summus uir astu et audacia nisi de¬
cessisset Salondicus qui hastam argentea:
quatiens uelut cȩlo missam uaticinanti si¬
milis omnium in se mentes conuerterat.
Sed cum pari temeritate sub nocte castra
consulis adisset iuxta tentorium ip̃m pilo

Expanded text:
gloria pepercisset. Lucullus Turdulos atque Vaccaegloria pepercisset. Lucullus Turdulos atque Vaccaeos, de quibus Scipio ille posterior singulari certamine, cum rex fuisset prouocator, opima rettulerat. Decimus Brutus aliquanto latius Celticos Lusitanosque et omnis Callaeciae populos formidatumque militibus flumen Obliuionis, peragratoque uictor Oceani litore non prius signa conuertit quam cadentem in maria solem obrutumque aquis ignem non sine quodam sacrilegii metu et horrore deprendit. Sed tota certaminum moles cum Lusitanis fuit et Numantinis. Nec inmerito. Quippe solis gentium Hispaniae duces contigerunt. Fuisset et cum omnibus Celtiberis, nisi dux illius motus initio belli ui oppressus esset, summus uir astu et audacia, si processisset, Olyndicus, qui hastam argenteam quatiens quasi caelo missam, uaticinanti similis omnium in se mentes conuerterat. Sed cum pari temeritate sub nocte castra consulis adisset, iuxta tentorium ipsum pilo
Abbreviated transcription (Latin):
sua uictoria opp̃ssi punica fraude cecidissẽt
t̾ra mariq uictores. Igitur quasi nouam in¬
tegramq prouintiam ultor patris et patrui
scipio ille mox africanus inuasit. Isq statĩ
capta carthagine et aliis urbibus non contẽ¬
tus poenos expulisse, stipendiariam nobis ꝓ¬
uintiam fecit omnem citra. ultraq hẏberu:
subiecit impio. pͥmusq romanoꝵ ducum
uictor ad gades et oceani ora puenit. Plus
est prouintiam retinere qͣ facere. itaq per
partes iam huc. iam illuc missi duces qui
ferocissimas. et ad id tempus liberas gentes
ideo impatientes iugi multo labore nec in¬
cruentis certaminib seruire docuerunt.a¬
to ille censorius Celtiberos .i. robur hispaĩȩ
aliquod pliis fregit. graccus pater ille
Graccorum cosdem centum et quinquagĩta
urbium euersione mulctauit Metellus ille
qui ex macedonia cognomen meruerat et
celtibericus fieri cum et trebiam memorabi¬
li cepisset exemplo et Nersobrigis maiore

Expanded text:
sa uictoria sua oppressi Punica fraude cecidissent, sa uictoria sua oppressi Punica fraude cecidissent, terra marique uictores. Igitur quasi nouam integramque prouinciam ultor patris et patrui Scipio ille mox Africanus inuasit, isque statim capta Carthagine et aliis urbibus, non contentus Poenos expulisse, stipendiariam nobis prouinciam fecit, omnes citra ultraque Hiberum subiecit imperio primusque Romanorum ducum uictor ad Gades et Oceani ora peruenit. Plus est prouinciam retinere quam facere. Itaque per partes iam huc, iam illuc missi duces, qui ferocissimas et in id tempus liberas gentes ideoque inpatientes iugi multo labore nec incruentis certaminibus seruire docuerunt. Cato ille censorius Celtiberos, id est robur Hispaniae, aliquot proeliis fregit. Gracchus, pater ille Gracchorum, eosdem centum et quinquaginta urbium euersione multauit. Metellus ille, cui ex Macedonia cognomen, meruerat et Celtibericus fieri, cum et Contrebiam memorabili cepisset exemplo et Nertobrigae maiore
Abbreviated transcription (Latin):
illa duo cdarissima urbium incendia. late at¬
q passim. nec per uices: sed simul pariter qi
unum undiq bellum fuit prorsus utile. qiͣ
agitantib uentis diffudisse quędam belli ĩ¬
cendia toto orbe uideretur. Hispaniȩ nunꝗͣ
animus fuit aduersus nos uniuerse consur¬
gere. nunꝗͣ conferre uires suas libuit: neq
blice. Alioquin ita undiq mari pyreneoq
uallata est ut ingenio situs nec adiri quid̃
potuit. sed antea a romanis obsessa est: ꝗͣ se
ip̃a cognosceret. et sola omnium prouintia
ducentos per annos dimicatum est. a pͥmis
scipionibus in pͥmum cȩsarem Augustum:
non continue nec coherenter: sed prout ciẽ¬
lacesserant. Nec cum hispanis initio. sed cum
poenis in hispania. Inde contagio et series cã¬
q bellorum. p̾ma per pyrencum iugum sig̾
q ingentib hannonem et hasdrubalem
frẽm anmbalis cȩciderunt. Raptaq erat ĩ¬
petu hispania nisi fortissimi uiri in apsa¬

Expanded text:
illa duo clarissimarum urbium incendia late atilla duo clarissimarum urbium incendia late atque passim, nec per vices, sed simul pariter qunum undique bellum fuit; prorsus ut illae, quasi agitantibus uentis, diffudisse quaedam belli incendia orbe toto uiderentur. Hispaniae numquam animus fuit aduersum nos uniuersae consurgere, numquam conferre uires suas libuit, nequeblice. Alioquin ita undique mari Pyrenaeoque uallata est, ut ingenio situs ne adiri quidem potuerit. Sed ante a Romanis obsessa est quam se ipsa cognosceret, et sola omnium prouinciarducentos per annos dimicatum est a primis Scipionibus in primum Caesarem Augustum, non continuo nec cohaerenter, sed prout caulacessierant, nec cum Hispanis initio, sed cum Poenis in Hispania. Inde contagium serpens causaeque bellorum. Prima per Pyrenaeum iugum signaque ingentibus Hannonem et Hasdrubalem fratres Hannibalis ceciderunt; raptaque erat impetu Hispania, nisi fortissimi uiri in ip
Abbreviated transcription (Latin):
campos toto cȩcidit Alpheo et uno p̾lium p¬
actum erat bello. iam et urbem ipãm terrebat
obsidio: sed fata rerum cum metellus dimi¬
casset: ad uictoriam mũmius uenit: hic altiꝰ
ducis dignitate exercitum sub ipis hischini
faucibus fudit geminosq portus sanguine
infecit. Tum ab incolis deserta ciuitas direpta
pͥmum. dehinc tuba p̃cinente deleta ẽ. Quid
signoꝵ: quid uestium: quidue tabularum
raptum. incensum atq proiectum est: quã
tas opes et abstulerit et cremauerit hinc scias
ꝙ quidquid corinthii eris toto orbe laudat᷑
incendio suꝑfuisse compimus. Nam et aeris
notam p̃ciosiorem ip̃a opulentissimae urbis
fecit inuiria: quia in incendio ꝑmixtis plu¬
rimis statuis atq simulachris aeris. auri. ar¬
gentiq uenȩ in comiune fluxerunt:¬
r Res in hispania gestę
Tcarthaginem corinthus ita corĩ¬
thum numantia secuta est. nec deĩ¬
de toto orbe quicqͣ in tartum armis fuit. p̾t

Expanded text:
campos toto cecidit Alphio. Et uno proelio pcampos toto cecidit Alphio. Et uno proelio peractum erat bellum; iam et urbem ipsam terrebat obsidio; sed — fata rerum — cum Metellus dimicasset, ad uictoriam Mummius uenit. Hic alterius ducis Diaei late exercitum sub ipsis Isthmi faucibus fudit geminosque portus sanguine infecit. Tum ab incolis deserta ciuitas direpta primum, deinde tuba praecinente deleta est. Quid signorum, quid uestium quidue tabularum raptum incensum atque ptas opes et abstulerit et cremaverit, hinc scias, quod quidquid Corinthii aeris toto orbe laudatur incendio superfuisse comperimus. Nam et aeris notam pretiosiorem ipsa opulentissimae urbis fecit iniuria, quia incendio permixtis plurimis statuis atque simulacris aeris auri argentique venae in commune fluxerunt. RES IN HISPANIA GESTAE VT Carthaginem Corinthus, ita Corinthum Numantia secuta est; nec deinde orbe toto quicquam intactum armis fuit. Post
Abbreviated transcription (Latin):
culmine suȩ domus in medium se misit incẽ¬
dium imitata reginam quȩ carthaginem cõ¬
didit. Ouanta urbs deleta sit ut de cȩteris
transcam uel ignium mora probari põt quip¬
pe per continuos decemet septem dies uix po¬
tuit incendium extingui quod domib ac
templis suis sponte hostes immiserant ut qua¬
tenus urbs cripi romanis non poterat. trium¬
phus arderet.
urbium curreret: ita carthaginis ru¬
inam statim corinthus excepit acha¬
ie caput. greciȩ decus inter duo maria ioniũ¬
et egeum quasi spectaculo exposita haec o facinꝰ
indignum ante opp̃ssa est. ꝗͣ in numerum cer¬
torum hostium referretur. Critolaus causa bel¬
li qui libertate a romanis data aduersus ip̃os
usus est. legatosq romanos an et manu certe
oratione uiolauit. Igitur Metello ordinati
tum maxime macedonie mandata ẽ ultio. ⁊
hinc achaicum bellum. Ad primam critolai
manum metellus consul per patentes Elyde

Expanded text:
culmine se domus in medium misit incenculmine se domus in medium misit incendium, imitata reginam quae Carthaginem condidit. Quanta urbs deleta sit, ut de ceteris taceam, uel ignium mora probari pote est. Quippe per continuos decem et septem dies uix potuit incendium exstingui quod domibus ac templis suis sponte hostes inmiserant; ut, quatenus urbs eripi Romanis non poterat, triumphus arderet. urbium curreret, ita Carthaginis ruinam statim Corinthos excepit, Achaiae caput, Graeciae decus, inter duo maria, Ioniuet Aegaeum, quasi spectaculo exposita. Haec — facinus indignum — ante oppressa est quam in numerum certorum hostium referretur. Critolaus causa belli, qui libertate a Romanis data aduersus ipsos usus est legatosque Romanos, dubium an et manu, certe oratione uiolauit. Igitur Metello ordinanti cum maxime Macedoniam mandata est ultio; et hinc Achaicum bellum. Ac primum Critolai manum Metellus consul per patentis Elidos