comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
agis rep̃hendi possunt ꝙ̃ cotrigi. Ita aliena appetiũnu̾s ut d
dimicaremus/. Nec ĩ italia solum uobis bellu nobis ĩ affrica ẽ. sed
et uos ĩportis ur̃is ꝓpe ac menib signa arma q hostiu iudistis. et nos
agit : Agimus ii quoꝵ et maxime int̾est pacem ẽẽ/ et qui qd̾ cumq
iꝰ ratum cĩuitates nr̃e habiture sunt. Aĩo tantũ nob̾ opus es
nõ abhorrente aquiens consiliis. Qd̾ adme attinet/ iam etas senem ĩ
patriam reu̾tentem/ unde puer ꝓfectus sum. iam secunde iã adu̾se res
ita erudierũt ut ratione sequi ꝙ̃ fortunã malim. et adolescer¬
tuam et ꝑpetuam felicitatem fercciora utraq ꝙͣ quietis opus ẽ cõsiliis
metuo. Non temere incerta casuum repitat. quem fortuna nunꝙͣ decipit.
Qd̾ ego fui ad Transimenu ⁊ ad Cannas s id tu hodie es uixdu militati
etate imperio acceptos. Omĩa audacissime in cipiente nũꝙ fefellit fortũa

Expanded text:
magis reprehendi possunt quam corrigi. ita aliena appetiuimus ut de magis reprehendi possunt quam corrigi. ita aliena appetiuimus ut de nostris dimicaremus nec in Italia solum nobis bellum, uobis in Africa esset; sed et uos in portis uestris prope ac moenibus signa armaque hostium uidistis et nos agitur. agimus ii quorum et maxime interest pacem esse, et qui quodcumque egerimus ratum ciuitates nostrae habiturae sunt: animo tantum nobis opus est non abhorrente a quietis consiliis. 'quod ad me attinet, iam aetas senem in patriam reuertentem unde puer profectus sum, iam secundae, iam aduersae res ita erudierunt ut rationem sequi quam fortunam malim: tuam et adulescentiam et perpetuam felicitatem, ferociora utraque quam quietis opus est consiliis, metuo. non temere incerta casuum reputat quem fortuna nunquam decepit. quod ego fui ad Trasumennum, ad Cannas, id tu hodie es. uixdum militari aetate imperio accepto omnia audacissime incipientem nusquam fefellit fortuna.
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ar ĩ spat̾ium armatis cum singulis int̾pretib congressi sunt. Nõ sue
modo etatis maxiii duces/ ẜ om̃is ante se memorie oĩu gentiũ cuilib
regum/ imiꝑatorum ue pares: Paulisper alter alterus conspectu admir¬
ie mutua ꝓpe attoniti conticuẽ. Tum haiubal prior. Si h
ita fato datum erat/ ut qui pͥmus bellum intuli. pͦ. Rͦ. quiq totiens
te michi sorte. potissimũ datũ a quo petẽm. tib quaꝵ int̾ multa egregia
nõ ĩ ultimis laudum hec fueit haunibalem cui de tot romanis ducib
ctõiam dii dedissent. tibi cessisse. teq huic bello uestris plus ꝙͣ n
romano uuꝑatore sigua contulerim . ad filium eius in ermis ad pacez
petendam uenia Optimũ quide fuerat. eam patrib nt̃io mentem
im ab diis esse ut et uos italie et nos affrice imꝑio gtenti esser
Neq eiu ue uobis quidem sicilia ac sardima satis digna p̃tia sunt
ꝓ tot classib tot ex̾citib tot iam egregiis amissis ducib. s p̃terita

Expanded text:
pari spatio armatis, cum singulis interpretibus congressi sunt, non suae modo aetatis maximi duces sed omnis ante se memoriae omnium gentium cuilibet regum imperatorumue pares. paulisper alter alterius conspectu, admiratione mutua prope attoniti, conticuere; tum Hannibal prior: 'si hoc ita fato datum erat ut qui primus bellum intuli populo Romano, quique tte mihi sorte potissimum datum a quo peterem. tibi quoque inter multa egregia non in ultimis laudum hoc fuerit Hannibalem cui tot de Romanis ducibus uictoriam di dedissent tibi cessisse, teque huic bello uestris prius quamRomano imperatore signa contulerim, ad filium eius inermis ad pacem petendam ueniam. optimum quidem fuerat eam patribus nostris mentem datam ab dis esse ut et uos Italiae et nos Africae imperio contenti essemus; neque enim ne uobis quidem Sicilia ac Sardinia satis digna pretia sunt pro tot classibus, tot exercitibus, tot tam egregiis amissis ducibus; sed praeterita
Abbreviated transcription (Latin):
esse ĩ iis partim ꝓpinquos amitosq suos nobiles homĩes. partim ad quos mãdato
apropin quis haberent. quib conuentis cum eursus peterent ut sib quos uellet
exiis redimẽdi potestas fieret iussi nomĩa edẽ. Et cum. cͥcͣ. ferme ederent.
Senatusconsidtũ factũ est. ut legati romani.ccͦ. ex captiuis quos cãtaginẽses
uellent : ad publiu corneliũ ĩ affricam depõtarent. nũtiarẽtq ei ut si pax ꝯue¬
nisset/ sine p̃tio eos cãtagmensib reddẽt. Fetiales cum ĩ affeicã ad fedus
feriundum ire iuberent: ip̃is postul antib senast senatusconsultu ĩ hec u̾ba
ctum ẽ. Ut pͥmos lapides silicos pͥmasq uerbenas secum ferent. uti p
mus ex arce sũptum fecialib darisolet. Ita dimissi a Ronta Cartagu
cum ĩ affricã uenissent ad scipionem quib ante dcũ est legib pacem feitĩt.

Expanded text:
esse in iis partim propinquos amicosque suos, nobiles homines, partim ad quos mandata esse in iis partim propinquos amicosque suos, nobiles homines, partim ad quos mandata a propinquis haberent. quibus conventis cum rursus peterent ut sibi quos vellent ex iis redimendi potestas fieret, iussi nomina edere; et cum ducenta ferme ederent, senatus consultum factum est ut legati Romani ducentos ex captivis, quos Carthaginienses vellent, ad P. Cornelium in Africam deportarent, nuntiarentque ei ut, si pax convenisset, sine pretio eos Carthaginiensibus redderet. fetiales cum in Africam ad foedus feriundum ire iuberentur, ipsis postulantibus senatus consultum in haec verba factum est, ut privos lapides silices privasque verbenas secum ferrent, ut, ugenus ex arce sumptum fetialibus dari solet. ita dimissi ab Roma Carthaginienses cum in Africam venissent ad Scipionem, quibus ante dictum est legibus pacem fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
obtimussent arinis suꝑesse p̃ter cartaginis menia. Inclusos nõ terra nõ
qui xp̃ sui huris fẽnere. Urbem quaꝵ ip̃am ac penates ita hĩtutot
si in ea qua quo nichil ulterius ẜuire populus romanus uelit. Cum flecti
misericordia patres appareret: sen atarem unu in festum ꝑfidie cirtagi¬
nensium sugdamasse ferunt. ꝑ quos decs fedus icturi e̾ent: cum eos ꝑ quos
ante ictum ẽẽt. fefellissent: ꝑ eosdem in quit has drubal qm̃ tam ĩ festi sũt
federa iuolantib. Inclinatis oũi ad pacem anĩniis. Gn. lentulus consul
aui classis ꝓiuntia erat: senatiu consulto int̾cessit: Tum. mM Anliis et .R.
Minutius Tribuni pleb̾ ad populu tulerunt. uellent iuberent ne senatũ dec̾nere.
facẽt. Gratias deinde patrib egere cartaginenses/ et petierunt ut sibi ĩ urbem
introire et colloqui cum cuub suis liceret. qui capti ĩ publica custodia essent.

Expanded text:
obtinuerint armis superesse praeter Carthaginis moenia; his inclusos, non terra non mari obtinuerint armis superesse praeter Carthaginis moenia; his inclusos, non terra non mari quicquam sui iuris cernere; urbem quoque ipsam ac penates ita habituros si non in ea quoque, quo nihil ulterius sit, saeuire populus Romanus uelit. cum flecti misericordia patres appareret, senatorum unum infestum perfidiae Carthaginiensium succlamasse ferunt per quos deos foedus icturi essent cum eos per quos ante ictum esset fefellissent. 'per eosdem', inquit Hasdrubal 'quoniam tam infesti sunt foedera uiolantibus.' inclinatis omnium ad pacem animis Cn. Lentulus consul, cui classis prouincia erat, senatus consulto intercessit. tum M'. Acilius et Q. Minucius tribuni plebis ad populum tulerunt uellent iuberentne senatum decernere faceret. gratias deinde patribus egere Carthaginienses, et petierunt ut sibi in urbem i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcontatosq satim si ꝑ cõmode omĩa explorassent. Datis qui ꝓseq̃rent᷑
retro ad haniubalem dimisit. Hannibal ichil quide eors q̃ nũtiabãt᷑¬
nam et Masinissam cũ sexmillib peditum quatuoꝵ equitũ uenisse
ip̃o die afferebant. Leto anĩmo audiuit maxie si hostis fid
que nõ de nichilo ꝓfecto concepta ẽ ꝑtulsus. Itaq quã ꝙ ⁊ ip̃e
caũa belli erat et aduentu suo turbauerat et pacatas indutias. ⁊
spem federum: tam̃ si integer ꝙ̃ si uictus pefẽt patem equiore ĩpetrãi
posse ratus: nũtiu ad Scipione misit ut collcquendi senu potestatem
facẽt. Id utrus sua sponte feceit an pu consilio neuteũ cur affirrmem
habro. Ualerius antias pͥmo p̾lio uictu eu ascipione quo .xii. millia ãmator¬
sunt cesa. Mille et septingenti capti. legatum cũ aliis decem legatis

Expanded text:
percontatusque satin per commodum omnia explorassent, datis qui prosequerentur percontatusque satin per commodum omnia explorassent, datis qui prosequerentur retro ad Hannibalem dimisit. Hannibal nihil quidem eorum quae nuntiabantur—nam et Masinissam cum sex milibus peditum quattuor equitum uenisse eo ipso forte die adferebant—laeto animo audiuit, maxime hostis fiducia, quae non de nihilo profecto concepta esset, perculsus. itaque quamquam et ipse causa belli erat et aduentu suo turbauerat et pactas indutias et spem foederum, tamen si integer quam si uictus peteret pacem aequiora impetrari posse ratus, nuntium ad Scipionem misit ut conloquendi secum potestatem faceret. —id utrum sua sponte fecerit an publico consilio, neutrum cur adfirmem habeo. Ualerius Antias primo proelio uictum eum ab Scipione, quo duodecim milia armatoesa, mille et septingenti capti, legatum cum aliis decem legatis
Abbreviated transcription (Latin):
portas Cortagnis bellum gẽret:. nullius itaq altexius consilio ꝙ scipionie
accipiendam abmiendamq pacem ẽẽ. Marcus ualerius leuinus qui bis consul

Expanded text:
portas Carthaginis bellum gereret, nullius alterius consilio quam Scipionis portas Carthaginis bellum gereret, nullius alterius consilio quam Scipionis accipiendam abnuendamue pacem esse. M. Ualerius Laeuinus , qui bis consul
Abbreviated transcription (Latin):
uellet legatos p̃tor fetisset. senioresq qui fedõib int̾fuerant alia alii it̾r¬
garent. nec meminisse se ꝑ etatem/ et eniz omẽs forme uiuenes erãt dĩceñt
ati. conclamatu ex om̃i ꝑte ciũe est/ punica fraude electos/ ꝗ uetere
pacem repetent. cuiꝰ ip̃i nõ meminissent. Eiotis deinde aua legatis sẽtentiẽ
int̾rogari cepte. Martus liuius. Gñ. ser uiliũ consulem qui ꝓpior ẽẽt accer̃sedũ
.corã eo de pace agẽtur censebat. cum de re maĩoe ꝙ̃ quanta c̃ẽt ꝯfu
inci dere nõ posset. Non uideri sibi absente consulũ altero ambohue eã rem
agi satis ex dignitate ppłi. Rͥ. esse. Marcus Metellus qui triennio ante
consul dictatãꝵ fuerat . cum.p. scipio cedendo ex̾citus ageos populan do
ĩ eam nectitatem compulisset hostes ut supplices pacem pefent et nemo
oiũm uerius existimare possit / qua mente ea pax petẽtur ꝙ̃ cum ꝗ ante

Expanded text:
uellet, legatos praetor fecisset, senioresque qui foederibus interfuerant alia alii interrouellet, legatos praetor fecisset, senioresque qui foederibus interfuerant alia alii interrogarent, nec meminisse se per aetatem—etenim omnes ferme iuuenes erant— dicerent legati, conclamatum ex omni parte curiae est Punica fraude electos qui ueterem pacem repeterent cuius ipsi non meminissent. emotis deinde curia legatis sententiae interrogari coeptae. M. Liuius C. Seruilium consulem qui propior esset arcessendum ut coram eo de pace ageretur censebat; cum de re maiore quam quanta ea esset consultatio incidere non posset, non uideri sibi absente consulum altero ambobusue eam rem agi satis ex dignitate populi Romani esse. Q. Metellus , qui triennio ante consul dictatorque fuerat: cum P. Scipio caedendo exercitus agros populando in eam necessitatem hostes compulisset ut supplices pacem peterent, et nemo omnium uerius existimare posset qua mente ea pax peteretur quam qui ante
Abbreviated transcription (Latin):
C.xx. ¶Iam dimisso lelio legatisq Masiuisse cum Cartagniẽsium legatos
de pate ad senatu uenientes. putheolis uisos inde tera uenturos allatũ ẽẽt
reuocãi Gaium Lelium placuit ut coram eo de pace ageretur. Quintus¬
uius Gilo legatus scipiõis cartaguienses romã adduxit. quib uetitu
ingredi urbem hostium in uilla publica. Senatus ad edem bellone datus est.
Orationez eamdem ferme quam apud scipione habuerunt culpam ome belli
publico consilio ĩ hauiubalem uertentes. eum iniussu senatus/ nõ alpes
s hiberum quoq transgressum: nec romanis solum s ante etiã Saguntimo pͥuato
consilio bellum intulisse. senatui at populo cartugmensi siquis uera extimet
us ad eam diem inuiolatu ẽẽ cum romanis. Itaq nichil aliud sibimandati
ẽẽ. ut petent ꝙ ut ĩ ea pace que postremo cum consule lutatio facta ẽẽt
manẽ licẽt. Cum more tradito apatrib potestatem int̾ regandi/ aquis quid

Expanded text:
. iam dimisso Laelio legatisque Masinissae cum Carthaginiensium legatos de pace ad senatum uenientes Puteolis uisos inde terra uenturos allatum esset, reuocari C. Laelium placuit ut coram eo de pace ageretur. Q. Fuluius Gillo legatus Scipionis Carthaginienses Romam adduxit; quibus uetitis ingredi urbem hospitium in uilla publica, senatus ad aedem Bellonae datus est. orationem eandem ferme quam apud Scipionem habuerunt, culpam omnem belli a publico consilio in Hannibalem uertentes: eum iniussu senatus non Alpes modo sed Hiberum quoque transgressum, nec Romanis solum sed ante etiam Saguntinis priuato consilio bellum intulisse; senatui ac populo Carthaginiensi, si quis uere aestimet, foedus ad eam diem inuiolatum esse cum Romanis; itaque nihil aliud sibi mandatum esse uti peterent quam ut in ea pace quae postremo cum C. Lutatio facta esset manere liceret. cum more tradito a patribus potestatem interrogandi, si quis quid
Abbreviated transcription (Latin):
edice̾ exploratorib iussis q̃ ꝯperta afferẽnt. Masinissaq cui omĩa hostium nota erant.
postremo quid ip̃e pararet m̃ ꝓximam natem ꝓponit. Tribunis edicit. ut ubi p̃toie
dimisso signa cõcimiissent. extemplo educerent castris legiones. Ita ut imꝑau̾at
signa sub arasum solis fer̾ĩ sunt cepta. Ad prima ferme uigilia agmen expli

Expanded text:
et dicere exploratoribus iussis quae comperta adferrent Masinissaque, cui omnia hostium nota erant, et dicere exploratoribus iussis quae comperta adferrent Masinissaque, cui omnia hostium nota erant, postremo ipse quid pararet in proximam noctem proponit; tribunis edicit ut ubi praetorio dimisso signa concinuissent extemplo educerent castris legiones. ita ut imperauerat signa sub occasum solis efferri sunt coepta; ad primam ferme uigiliam agmen expli
Abbreviated transcription (Latin):
interim paterent᷑ : tandem relatum responsum quib da quia animis cupẽ
tolle in dutias sc̃ipioni causam p̃buere. ac nuntio regis cum relaturu
se ad consiliu dixisset. postero die respondit. se uno frustra tendente / nulli
alii pacem placuisse. Renũtiaret igiur nullam alia stem pacis ꝙ̃ relictis
Cartaginẽsib siphati cum romanis eẽ. Ita tollit indutias ut libera fide
incepta exequeret᷑. deductisq nauib etia ueris pͥncipiu erat: machinas
tormentaq uelut a mari aggressur Utica ĩponit. duo millia militu ad
capiendum quem antea tenuerat tumulu suꝑ utica mitit: sinul ut ab
qd̾ parabat ĩ alterius rei curam conuerteret hostium aĩos: simul ne
cum ip̃e ad siphacem hasdrubalemq ꝓfectus esset. oruptio ex urbe et ĩpetus
ĩ castra sua relicta cum leui p̃sidio fieret. His p̃paratis aduccatoq ꝯsilio

Expanded text:
interim paterentur. tandem relatum responsum, quibusdam, quia nimis cupere interim paterentur. tandem relatum responsum, quibusdam, quia nimis cupere pportune cupienti tollere indutias Scipioni causam praebuere; ac nuntio regis cum relaturum se ad consilium dixisset, postero die respondit se uno frustra tendente nulli alii pacem placuisse; renuntiaret igitur nullam aliam spem pacis quam relictis Carthaginiensibus Syphaci cum Romanis esse. ita tollit indutias ut libera fide incepta exsequeretur; deductisque nauibus—et iam ueris principium erat—machinas tormentaque, uelut a mari adgressurus Uticam, imponit, et duo milia militum ad capiendum quem antea tenuerat tumulum super Uticam mittit, simul ut ab eo quod parabat in alterius rei curam conuerteret hostium animos, simul ne qua, cum ipse ad Syphacem Hasdrubalemque profectus esset, eruptio ex urbe et impetus in castra sua relicta cum leui praesidio fieret. his praeparatis aduocatoque consilio
Abbreviated transcription (Latin):
legati essent/. uagi ꝑ castra alius alia. aditus exitusq omẽs sitũ formãq
et uniu̾soꝵ castroꝵ et partiu qua peni qua numide habe̾nt. quantũ ĩt̾ualli
int̾ hasdrubalis ac regia castra esset.: specularentur. moremq simul noscẽnt
stationum uigiliaꝵq nccte an int̾diu oportuniores insidiantib essent. et
int̾ crebra collariua/ alii atq alii de industria p qͣuo plurib oĩa nota eẽnt
bant᷑. Cum sepus agitata res certiorem spem patis ĩ dies et sipha
et Cartaginensib ꝑ eum facẽt. legati romani uetitos se reuerti ab imꝑatõe
eu consulendus hasdrubal et Cartaginenses essent ꝯsuleret tp̃us
aut pacem componi aut bellu gnauiter geri. Dum consulit hasdrubal
a siphace / ab hasdrubale cartaginenses:/ et spetulatores om̃ia uisendi/ et
pacis negligentia ut fit apud penos numidasq orta cauendi / ne quid hostile

Expanded text:
legati essent uagi per castra alius alia aditus exitusque omnes, situm formamque legati essent uagi per castra alius alia aditus exitusque omnes, situm formamque et uniuersorum castrorum et partium, qua Poeni qua Numidae haberent, quantum interualli inter Hasdrubalis ac regia castra esset, specularentur moremque simul noscerent stationum uigiliarumque, nocte an interdiu opportuniores insidianti essent; et inter crebra conloquia alii atque alii de industria quo pluribus omnia nota essent mittebantur. cum saepius agitata res certiorem spem pacis in dies et Syphaci et Carthaginiensibus per eum faceret, legati Romani uetitos se reuerti ad imperatorem , <promeret sententiam>, seu consulendus Hasdrubal et Carthaginienses essent, consuleret; tempus esse aut pacem componi aut bellum nauiter geri. dum consulitur Hasdrubal ab Syphace, ab Hasdrubale Carthaginienses, et speculatores omnia uisendi et entione ac spe pacis neglegentia, ut fit, apud Poenos Numidamque orta cauendi ne quid hostile
Abbreviated transcription (Latin):
italia excede̾nt ꝙ si bellaretur: spes ulla desciturum afforebat᷑. Hec ꝑ nuntios
iagis equidem acta crediderim et ita pars maior/ autor es sunt. ꝙͣ ii
phacem. ut antias Ualerius ꝓdit: in castra romana ad colloquiũ uenisse. pͥmo
iusa cõmeandi foret ĩ castra hostium: mollius eade illa abnuere/ at spe fãa
sepuis ultro citroq agitantib rem conuenturam: Hibeenacula cartaginensium
congesta temere ex agris materia / edificata. lingea lignea ferme tota exãt.
numide p̃cipue arundine textis scoreaq/ pars maxima tectis passim nullo
ordine quidam ut sine imperio acupatis lois/ extra fossam etia uallumq
ubant. Het relata scipioni spem fecerant castra hostium ꝑ arasionem
incendendi. cum begatis quos initẽt ad siphacem / calonum lao pͥmos ordines
spectate uirtutis atq prudentie seruili habitu mittebat. qui dũ ĩ colloquio

Expanded text:
Italia excederent quam, si bellaretur, spes ulla desciturum adferebatur. —haec per nuntios Italia excederent quam, si bellaretur, spes ulla desciturum adferebatur. —haec per nuntios acta magis equidem crediderim—et ita pars maior auctores sunt—quam ipsum Syphacem, ut Antias Ualerius prodit, in castra Romana ad conloquium uenisse. — primo abilis suis commeandi foret in castra hostium, mollius eadem illa abnuere ac spem facere saepius ultro citroque agitantibus rem conuenturam. hibernacula Carthaginiensium, congesta temere ex agris materia exaedificata, lignea ferme tota erant. Numidae praecipue harundine textis storeaque pars maxima tectis, passim nullo ordine, quidam ut sine imperio occupatis locis extra fossam etiam uallumque habitabant. haec relata Scipioni spem fecerant castra hostium per occasionem incendendi. cum legatis quos mitteret ad Syphacem calonum loco primos ordines spectatae uirtutis atque prudentiae seruili habitu mittebat, qui dum in conloquio
Abbreviated transcription (Latin):
tificum dei quib sacrificatetur. his transactis consules p̃toresq ĩ ꝓũcias
ꝓfecti. om̃ib tam̃ uelut eam sortitis affrite cura erat. seu quia ib sum̃am
reꝵ belliq uerti cernebant. seu ut s̾cipioni gratificarentur ĩ que tu om̃is
uersa cuutas erat. Itaq non ex sardinia tantum sicut ante dictu est
eo portabantire. Nec scipio ullo tpe hiemis belli opera remiserat. q̃ multas
simul undiq eum circumstãbant. Uticam obsidebat. Castea ĩ conspecta has¬
drubalis erant. Cartagĩenses deduyerant naues. classem paratã in steuctaq
ad cõmeatus interçipiendos habebant. In hec ne Siphacis quide reconciliandi cur̃a
ex animo diunserat. si forte iam satis amoris ĩ uxore et multa copia eũ cepisset.
Siphace magis patis cum Cartaginensib conditiones: ut romani affri

Expanded text:
tificum dei quibus sacrificaretur. his transactis consules praetoresque in prouincias tificum dei quibus sacrificaretur. his transactis consules praetoresque in prouincias profecti; omnibus tamen, uelut eam sortitis, Africae cura erat, seu quia ibi summam rerum bellique uerti cernebant seu ut Scipioni gratificarentur, in quem tum omnis uersa ciuitas erat. itaque non ex Sardinia tantum, sicut ante dictum est,  Sicilia et omne genus commeatus eo portabantur. nec Scipio ullo tempore hiemis belli opera remiserat, quae multa simul undique eum circumstabant. Uticam obsidebat; castra in conspectu Hasdrubalis erant; Carthaginienses deduxerant naues; classem paratam instructamque ad commeatus intercipiendos habebant. inter haec ne Syphacis quidem reconciliandi curam ex animo miserat, si forte iam satias amoris in uxore ex multa copia eum cepisset. ab Syphace magis pacis cum Carthaginiensibus condiciones ut Romani Africa, Poeni
Abbreviated transcription (Latin):
ludos magnos facẽnt. ques litus Manlius torquatus dictator ĩ quintu añu
nousset . si eodem statu respublica staret. Et nouas religiones extitabãt
ĩ animis̃ hoĩu prodigia ex plurib lctis nñtiata. Aurum ĩ capitolio corui
nõ lacerasse tantu rostris crediti sed etia edisse. Mures. Antii aũt coronã
auream arrosere. Circa capuam om̃e agrum loustaꝵ uis ingens ita
ut unde aduenissent parum constaret compleuit. Equleus reate cum
uĩq pedib natus. An agnie sparsi primum ignes ĩ celo. deinde fax
arsit. Frusinone artus solem tenui linea amplexus est. circulu deinde ip̃m
maior solis orbis extrinsecus indusit. Arpini terra campestei ĩ agro in
ingentem sinu consedit. Consulum alteri prina hostia ĩmolanti caput
icrineris defut. Ea prodigia maiorib hostiis ꝓcurata. edicti acollegio pon¬

Expanded text:
ludos magnos facerent quos T. Manlius Torquatus dictator in quintum annum ludos magnos facerent quos T. Manlius Torquatus dictator in quintum annum uouisset si eodem statu res publica staret. et nouas religiones excitabant in animis hominum prodigia ex pluribus locis nuntiata. aurum in Capitolio corui non lacerasse tantum rostris crediti sed etiam edisse; mures Antii coronam auream adrosere; circa Capuam omnem agrum locustarum uis ingens, ita ut unde aduenissent parum constaret, compleuit; eculeus Reate cum quinque pedibus natus; Anagniae sparsi primum ignes in caelo, dein fax ingens arsit; Frusinone arcus solem tenui linea amplexus est, circulum deinde ipsum maior solis orbis extrinsecus inclusit; Arpini terra campestri agro in ingentem sinum consedit; consulum alteri primam hostiam immolanti caput iocineris defuit. ea prodigia maioribus hostiis procurata; editi a collegio pon
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sicilia ueteres refecte. Huic classi .M. pomponius prioris anni p̃tor ꝓrogato
imperio prepositus/ nouos milites ex italia adnectos ĩ naues ĩposuit. parem
nauiu uumerum. Gnco. Octauio p̃tori item prioris anni cũ pari uire imꝑ
ad tuendam sardinie oram patres decceuerunt. Lentulus p̃tor duo millia
militu dare ĩ naues uissus. et Italie ora quia nicertum erat . quo
cdassem cartaginenses forent: uidebantur antem quicquid nudatu p̃sidii ẽẽt
potituri .M. Mario p̃tori prioris ani cum totidem nauib tuenda data est.
Tria millia militu ĩ eadem classe ex decreto patrum consules scͥpserunt. et
duas legiones urbanas ad incerta belli. Hispanie cum excitib imperioq
neterib imꝑatõib .I. lentulo et .l. Mamilio acidino decrete. Uiginti oĩo
⁊ prouincias ire iussi. consulib imꝑatu ut prius ꝙͣ ab urbe ꝓficiscerentur:

Expanded text:
in Sicilia ueteres refectae. huic classi M. Pomponius prioris anni praetor prorogato in Sicilia ueteres refectae. huic classi M. Pomponius prioris anni praetor prorogato imperio praepositus nouos milites ex Italia aduectos in naues imposuit. parem nauium numerum Cn. Octauio praetori item prioris anni cum pari iure imperii ad tuendam Sardiniae oram patres decreuerunt; Lentulus praetor duo milia militum dare in naues iussus. et Italiae ora, quia incertum erat quo missuri classem Carthaginienses forent, uidebantur autem quicquid nudatum praesidiis esset petituri, M. Marcio praetori prioris anni cum totidem nauibus tuenda data est. tria milia militum in eam classem ex decreto patrum consules scripserunt et duas legiones urbanas ad incerta belli. Hispaniae cum exercitibus imperioque ueteribus imperatoribus, L. Lentulo et L. Manlio Acidino , decretae. uiginti omin prouincias ire iussi: consulibus imperatum ut priusquam ab urbe proficiscerentur
Abbreviated transcription (Latin):
deonde rorouincias. Cer iom brutiĩ seruilio Gemino Etrucia euonit Su
p̃toꝵ prouincie ĩ sortem comiecte. Iuris ditiones urbana petus clugn s a rdiua
P. lentulus siciliam. Gneus liuius ariminum cum duãb legionib sub lucretio spurio¬
ce fuerant Quintilius uarrus est sortitus. et luccetio prorggatum imperiũ ut Genuã
oppidum a Magone pene dirutum exedificaret. Publio scipioni nõ temporis sed
rei gerende fine donec debellatum ĩ affrica foret prorogatum imperiu ẽ. decretũ
ut supplicatio fieret. ꝙ si is ĩ affritam prouintiam traiecisset: ut ea res salutiũs
populo romano ip̃iq duci atq ex̾citui ẽẽt. In sicilia tria millia militu st̃ scͥpta
Et quia qd̾ roboris ea prouintia habuerat ĩ affricam transuectum fuerat. et qr¬
itim am oram. tresdecim nouas naues Uillius secu ĩ siciliã duxit. cet

Expanded text:
deinde prouincias: Caepioni Bruttii, Seruilio Gemino Etruria euenit. tum deinde prouincias: Caepioni Bruttii, Seruilio Gemino Etruria euenit. tum praetorum prouinciae in sortem coniectae. iurisdictionem urbanam Paetus Aelius , Sardiniam P. Lentulus , Siciliam P. Uillius , Ariminum cum duabus legionibus—sub Sp. Lucretio eae fuerant—Quinctilius Uarus est sortitus. et Lucretio prorogatum imperium ut Genuam oppidum a Magone Poeno dirutum exaedificaret. P. Scipioni non temporis, sed rei gerendae fine, donec debellatum in Africa foret, prorogatum imperium est; decretumque ut supplicatio fieret, quod is in Africam prouinciam traiecisset, ut ea res salutaris populo Romano ipsique duci atque exercitui esset. in Siciliam tria milia militum sunt scripta et quia quod roboris ea prouincia habuerat in Africam transuectum fuerat; et quitimam oram, tredecim nouas naues Uillius secum in Siciliam duxit, ceterae
Abbreviated transcription (Latin):
tios aduersus hannibalem/ uter etrurĩa ac ligures
ꝓuiñciam habẽt. Cui brutii euenissent. ex̾citum a .p
sempronio accpet. Publius sempronius ei quoq eĩ
prconsuli imperiu ĩ annu prorogabat᷑ . p. litim o
sucdederet. is romam reuerteret. Bello quoq bonus/ habilis ad cetera
quib ine uemo ea tempestate instructior ciuis hatebat. Congestis om̃ib
humanis a natura fortunaꝙ bonis nobilis idem ac diues erat forma
uiribq corpõis excellebat: facundissimus habebat seu caũa orandr seu
⁊senaturet ad iopulu suadendi ac dissuadendi lans esset aurie pontifiai
peruufsirus . S̾uꝑ hec bellice quoq laudes consulatus ꝯpotem feceraot . Nu
Nbrutus piunciã eidem ĩ etruria ac ligurib decceta. Marcits Coruelusa
nouo consuli tradẽ excitum iussus: ip̃e proragato impio Galllas ꝓuinclans
otiẽt÷ com legonibus quas .p̃. scribonius priore annalh. scetat i crortiti

Expanded text:
ttios aduersus Hannibalem, uter Etruriam ac Ligures ttios aduersus Hannibalem, uter Etruriam ac Ligures prouinciam haberet: cui Bruttii euenissent exercitum a P. Sempronio acciperet; P. Sempronius —ei quoque enim pro consule imperium in annum prorogabatur— P. Licinio succederet; is Romam reuerteretur, bello quoque bonus habitus ad cetera, quibus nemo ea tempestate instructior ciuis habebatur, congestis omnibus humanis ab natura fortunaque bonis. nobilis idem ac diues erat; forma uiribusque corporis excellebat; facundissimus habebatur, seu causa oranda, seu in senatu et apud populum suadendi ac dissuadendi locus esset; iuris pontificii peritissimus; super haec bellicae quoque laudis consulatus compotem fecerat. quod in Bruttiis prouincia, idem in Etruria ac Liguribus decretum: M. Cornelius nouo consuli tradere exercitum iussus, ipse prorogato imperio Galliam prouinciam obtinere cum legionibus iis quas <L.> Scribonius priore anno habuisset. sortiti
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ etruriã redit. Sacerdotes eo anno mortui. atq ĩ locum eoꝵ suffecti uitꝰ
Ueturius philo flamenmartialis: et ĩ laum .M. emiliĩ regilli qui pͥore
annio mortiuus erat creatus iñ auguratusq ĩ .M. pomponuii mathonis augũis
et aidecemuiri laum. creati decẽiurs.M.aureliue cocta angur Titus Sc̃proni
Gracthus ad modum adolescens. quod tum ꝑ rarum ĩ mandatis sacerdotiis
erat. Quadrige auree eo anno ĩ capitolio posite ab edilib curulib. Gn.
Luuoet ates eruilio Gemino. et ludi romani bidiũ instaurat iteru ꝑ
bidium pletei ab edilib publio elio .p̃. uillio. et iorus ꝑ epulu fuit licõꝵ cã.¬
leus seruilius et Gnens̃ feruilius consules sextusdeciz
annus belli punici erat. cum de Republica belloq ⁊
prouinciis ad sen atum rettulissent. censuerũt patres
ut consules int̾ se ꝯpararent sortirentur ue uter bru¬

Expanded text:
in Etruriam redit. sacerdotes eo anno mortui atque in locum eorum suffecti: Ti. in Etruriam redit. sacerdotes eo anno mortui atque in locum eorum suffecti: Ti. Ueturius Philo flamen Martialis in locum M. Aemili Regilli , qui priore anno mortuus erat, creatus inauguratusque; in M. Pomponi Mathonis auguris et decemuiri locum creati decemuir M. Aurelius Cotta , augur Ti. Sempronius Gracchus admodum adulescens, quod tum perrarum in mandandis sacerdotiis erat. quadrigae aureae eo anno in Capitolio positae ab aedilibus curulibus C. Liuio et M. Seruilio Gemino , et ludi Romani biduum instaurati; item per biduum plebeii ab aedilibus P. Aelio P. Uillio ; et Iouis epulum fuit ludorum ca Seruilius et C. Seruilius consules—sextus decimus is annus belli Punici erat—cum de re publica belloque et prouinciis ad senatum rettulissent, censuerunt patres ut consules inter se compararent sortirenturue uter Bru
Abbreviated transcription (Latin):
certamen notaꝵ. inter censores castigatio inconstantie populi censoria et
grauitate tempoꝵ illoꝵ digna inuidia censores cum essent. crescendi ex iis
ratus ẽẽ atasione. Gneus bebius tribunus plebis diem utriq ad populu
xit. Ea res consensu patrum discussa est. ne postea obnoxia popi
çensura esset. ¶Eadem estate ĩ brutiis iam Petellia a. consule ui capta
nsentia et pandosia/ et ignobiles alie cuutates: uoluntate ĩ ditione uer
Et cum comitioꝵ iam appeteret tempus. Cornelium potius ex etruria ubi nichil
belli erat: romam actiri placuit. Is consules. Gñ. S̾iuliu cepione et. Gn. ẜuilĩ
inu creauit: Inde p̃toria comitia hĩta: creati.P. cornelius Lentulus :
Quintilius uarus. P. elius petus.p̃. Uillius rapuleius. Hii duo cum
ediles plebis essent: pretores creati sunt. Consul comitiis ꝑ fectis ad ex̾tĩtu

Expanded text:
certamen notarum inter censores; castigatio inconstantiae populi censoria et certamen notarum inter censores; castigatio inconstantiae populi censoria et grauitate temporum illorum digna. in inuidia censores cum essent, crescendi ex iis ratus esse occasionem Cn. Baebius tribunus plebis diem ad populum utrique dixit. ea res consensu patrum discussa est ne postea obnoxia populari aurae censura esset. eadem aestate in Bruttiis Clampetia a consule ui capta, Consentia et Pandosia et ignobiles aliae ciuitates uoluntate in dicionem uenerunt. et cum comitiorum iam appeteret tempus, Cornelium potius ex Etruria ubi nihil belli erat Romam acciri placuit. is consules Cn. Seruilium Caepionem et C. Seruilium Geminum creauit. inde praetoria comitia habita. creati P. Cornelius Lentulus P. Quinctilius Uarus P. Aelius Paetus P. Uillius Tappulus ; hi duo cum aediles plebis essent, praetores creati sunt. consul comitiis perfectis ad exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad tribum narniensem et nomen college uentu ẽ uendẽ equum
Gñ. claudium uissit. duaꝵ reꝵ caũa unius ꝙ falsum adu̾sus se testimoius
dixisset alterus ꝙ nõ sincera fide secum ĩ grãm redisset. Neq ibi fedum
certamen iñquinandi famã alterius/ cum sue fame dauno factum est.
exitu censure cum ĩ leges uirasset Gneus el audius et ĩ erariũ exscendisset/
int̾ nomĩa eoꝵ quos erarus relinquebat dedit college nom̃. Deinde. M.
consulem aut censorem fecisset : populu romanu om̃e. quatuor ⁊ .xxx.
tribus erarios reliquit. ꝙ et ĩnocentem se ꝯdepñassent. et ꝯdemn
consulem et censorem fecissent. Neq inficiari possent aut iudicio semel
ium fore Qd̾ si exemplum haberet bis eunde erariũ relinquen
Gn. claudium nominatum se int̾ erarios. fuisse relicturum paruun

Expanded text:
Liuius cum ad tribum Arniensem et nomen collegae uentum est, uendere equum Liuius cum ad tribum Arniensem et nomen collegae uentum est, uendere equum C. Claudium iussit duarum rerum causa, unius quod falsum aduersus se testimonium dixisset, alterius quod non sincera fide secum in gratiam redisset. aeque foedum certamen inquinandi famam alterius cum suae famae damno factum est exitu censurae. cum in leges iurasset C. Claudius et in aerarium escendisset, inter nomina eorum quos aerarios relinquebat dedit collegae nomen. deinde M. Lue condemnatum aut consulem aut censorem fecisset, populum Romanum omnem, quattuor et triginta tribus, aerarios reliquit, quod et innocentem se condemnassent et condemnatum consulem et censorem fecissent neque infitiari possent aut iudicio semel audium aerarium fore; quod si exemplum haberet bis eundem aerarium relinquendi, C. Claudium nominatim se inter aerarios fuisse relicturum. prauum
Abbreviated transcription (Latin):
lccauerunt. Id uertigal conuentu. Alteru ex censorib satis credebant ppło
iratum ꝙ ini quo iuditio damnatus ẽẽt. et ĩ p̃tio salis maxime oneratas
tribus quaꝵ opera dannatus erat credebant. In de salinatõi liuo
agnomen. lustrui ꝯditu serius quia ꝑ prouincias dimiserunt censores: ut
ciuiu romanoꝵ ĩ excitib quãtus ubiq ẽẽt referret numerus: Censa cum iis
ducenta sexaginta quinq nullia hominu. Condidit lustrũ Gneus e
nero: Duodecim deinde coloniaꝵ quod nũꝙ antea factu erat deferentib
tis tabulis monumẽta extarent. Equitu deinde census acceptus
et ambo forte censores equũ publicũ habebant: Cum ad tribum polliam
uentum ẽ ĩ qua. M. liuii nomen erat. et p̃co cunctaret᷑ citare ip̃m
censorem . cita inquit Nero. M. liuiu et siue ex residua et uetere
simultate siue intentura iactatione seuẽitatis inflatus. M. liuiu quia
populi dan iudicio damnatus esset. equu uendẽ iussit. Item.

Expanded text:
locauerunt. id uectigal commentum alterum ex censoribus satis credebant populo iratum quod iniquo iudicio quondam damnatus esset, et in pretio salis maxime oneratas tribus quarum opera damnatus erat credebant; inde Salinatori Liuio inditum cognomen. lustrum conditum serius quia per prouincias dimiserunt censores ut ciuium Romanorum in exercitibus quantus ubique esset referretur numerus. censa cum iis ducenta quattuordecim milia hominum. condidit lustrum C. Claudius Nero . duodecim deinde coloniarum, quod nunquam antea factum erat, deferentibu in publicis tabulis monumenta exstarent. equitum deinde census agi coeptus est; et ambo forte censores equum publicum habebant. cum ad tribum Polliam uentum esset in qua M. Liui nomen erat, et praeco cunctaretur citare ipsum censorem, 'cita' inquit Nero ' M. Liuium '; et siue ex residua uetere simultate siue intempestiua iactatione seueritatis inflatus M. Liuium quia populi iudicio esset damnatus equum uendere iussit. item M.
Abbreviated transcription (Latin):
His raptim ꝓ tp̃e instructis milłe ferme delecti ꝓpugnatoes : onerariis ĩponũf.
teloꝵ in axime missiliu ut ꝙͣius longo certamiue suffice̾nt: uis ingens ꝯgeritur.
Ita parati atq intenti hostium aduentu operiebantur. Cartaginenses qui si

Expanded text:
his raptim pro tempore instructis, mille ferme delecti propugnatores onerariis imponuntur; his raptim pro tempore instructis, mille ferme delecti propugnatores onerariis imponuntur; telorum maxime missilium ut quamuis longo certamine sufficerent uis ingens congeritur. ita parati atque intenti hostium aduentum opperiebantur. Carthaginienses, qui, si
Abbreviated transcription (Latin):
merentur: Qui eni restitissent: agili et nautico instrumento apte et
armate classi. naues. tõmenta. macchinasq portantes: et aut ĩ onerarioꝵ
usum uerse aut ita pulse ad muros ut ꝓ agge̾ ac pontib p̃bẽ ascensus
possent. Itaq Scipio postꝙ̃ eo uentu est ut ĩ nauali certamiẽ solet: rostr
atis que p̃sidio aliis ẽẽ poterant. ĩ postremã aciem receptis/ ꝓpe tex̃am
oneratioꝵ quadruplicẽ ordinẽ ꝓmuro aduersus hoste opposuit. easq ip̃as
ne ĩ tumultu pugne turbari ordines possent malis antenuisq de naue
ĩ nauem traiectis ac ualidis fiuib uelut uno int̾ se uinculo illigatis ꝯp̃ssit.
tabulasq suꝑ instrauit ut ꝑuiu ĩ totum nauiu ordine ẽẽt et subipis põtib
int̾ualla fecit. qua ꝓcurere speculatõie naues ĩ hostem ac tuto recipĩ posset.

Expanded text:
opprimerentur: qui enim restitissent agili et nautico instrumento aptae et opprimerentur: qui enim restitissent agili et nautico instrumento aptae et armatae classi naues tormenta machinasque portantes et aut in onerariarum usum uersae aut ita adpulsae muris ut pro aggere ac pontibus praebere adscensum possent? itaqatis quae praesidio aliis esse poterant in postremam aciem receptis prope terram, onerariarum quadruplicem ordinem pro muro aduersus hostem opposuit, easque ipsas, ne in tumultu pugnae turbari ordines possent, malis antennisque de naue in nauem traiectis ac ualidis funibus uelut uno inter se uinculo inligatis comprendit, tabulasque superinstrauit ut peruium in totum nauium ordinem esset, et sub ipsis pontibus interualla fecit qua procurrere speculatoriae naues in hostem ac tuto recipi possent.
Abbreviated transcription (Latin):
alium ꝙ hamubalem neq ex̾citũ alium ꝙͣ hamubalis suꝑẽe. Deducte gͦ
postero die naues simul et legati italia ꝓfecti. raptimq omĩa stimulante
fortuna agebant᷑. et ĩ quo quis cessasset ꝓdi ab se salute oiũ rebat᷑. Scipio
grauem iam spoliis multaꝵ urbium excitũ trahens/ captiuis aliaq p̃da ĩ uetera
castra ad utitam missis iamĩ cartaginẽ intentus caupat relictum fuga
custodum Tineta. ab est ab cartagine quin decim milia ferme passuũ litus.
tum operib tum suapte natura tutus. et qui a cartagine conspiti et pbere
ẽ conspectum tum ad urbem tum ad cixcũfusum mare urbi possit. Inde
maxime uallum romani iacerent: ꝯspecta classis hostiũ est uticam a
Cartagine petens. Igitur omisso opere ꝓnũtiat iter. signaq raptim fer̾ĩ sp̃
a. ne naues ĩ texam et obsidionẽ u̾se ac minime nauali p̃lio apte

Expanded text:
alium quam Hannibalem neque exercitum alium quam Hannibalis superesse. deductae ergo alium quam Hannibalem neque exercitum alium quam Hannibalis superesse. deductae ergo postero die naues, simul et legati in Italiam profecti; raptimque omnia stimulante fortuna agebantur, et in quo quisque cessasset prodi ab se salutem omnium rebatur. Scipio grauem iam spoliis multarum urbium exercitum trahens, captiuis aliaque praeda in uetera castra ad Uticam missis iam in Carthaginem intentus occupat relictum fuga custodum Tyneta—abest ab Carthagine quindecim milia ferme passuum—, locum cum operibus tum suapte natura tutum et qui et ab Carthagine conspici et praebere ipse prospectum cum ad urbem tum ad circumfusum mare urbi possit. inde cum maxime uallum Romani iacerent, conspecta classis hostium est Uticam ab Carthagine petens. igitur omisso opere pronuntiatum iter signaque raptim ferri sunt coepta ne naues in terram et ad obsidionem uersae ac minime nauali proelio aptae
Abbreviated transcription (Latin):
s cede diutius ꝙͣ pugna uictores nox opp̃ssit. ¶ Postero die Scipio leli
ndos Siphacem atq has drubale mitit. ip̃e cum robore excitus urbes
quidem erat ingens teͬror/ et circiunferente arma scipione om̃ib finitimis
ptim ꝑdomitis ipãm Cartagine repente aggressurũ credebant. Itaq ⁊
reficiebant᷑. propugnaculisq armabant᷑: et ꝓ se quisq que diutine obsidioni
leranda sunt . ex agris nem̃a conuehit. Rara mentio ẽ patis. freq
legatoꝵ ad haunibalem actersendum mittendoꝵ. pars maxima classem que
ad cõmeatus excipiendos parata erat mittẽ iubent ad oppͥmendã stationem
ad utica ĩ caute agente. forsitan etiã naualia castra relicta cum
leui p̃sidio opp̃ssuros. In hoc consiliu maxiie inclinant. legatos tam̃ ad han¬
nibalem mittendos censent. Quippe classe ut felicissime gerant᷑ res: parte
aliqua leuari utice obsidione cartagine ip̃am qͣui tueat᷑ : neq imꝑatorem

Expanded text:
s caede diutius quam pugna uictores nox oppressit. postero die Scipio Laelindos Syphacem atque Hasdrubalem mittit; ipse cum robore exercitus urbes quidem ingens terror, et circumferentem arma Scipionem omnibus finitimis raptim perdomitis ipsam Carthaginem repente adgressurum credebant. itaque et muri reficiebantur propugnaculisque armabantur, et pro se quisque quae diutinae obsidionis tolerandae sunt ex agris conuehit. rara mentio est pacis, frequentior legatorum ad Hannibalem arcessendum mittendorum; pars maxima classem, quae ad commeatus excipiendos parata erat, mittere iubent ad opprimendam stationem nauium ad Uticam incaute agentem; forsitan etiam naualia castra relicta cum leui praesidio oppressuros. in hoc consilium maxime inclinant; legatos tamen ad Hannibalem mittendos censent: quippe classi ut felicissime geratur res, parte aliqua leuari Uticae obsidionem: Carthaginem ipsam qui tueatur neque imperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus exultantes recenti uictoia penos delegistis. et sic loquor tamꝙͣ sine
duce futue̾ hispanie fuerint: M. Silanus eodem uire eodem imperio mecũ
ĩ prouinciam missus.I. scipio frater meus et. G. lelius legati uindices
maiestatis imꝑii deessent utrum ex̾citus ex̾citai/ an duces ducib. an dignitas
an caũa ꝯparari pot̾at: quib si om̃ib super iores essetis. arma contra patriã
ontra ciues ur̃os ferẽtis: Affrica italie. Cartagine urbi romane imꝑa
uelletis : quam obnoxam patrie Coriolanu quondã damnatio iniusta miẜu
et indignum exiliu ut iret ad oppugnanda patriã inpulit. reuaauit tam̃
publico paricidio priuata pietas. uos qui dolor que ira incitauit: sti

Expanded text:
aduersus exsultantes recenti uictoria Poenos delegistis. et sic loquor tamquam sine aduersus exsultantes recenti uictoria Poenos delegistis. et sic loquor tamquam sine duce Hispaniae futurae fuerint: M. Silanus eodem iure eodem imperio mecum in prouinciam missus, L. Scipio frater meus et C. Laelius legati, uindices maiestatis imperii deessent? utrum exercitus exercitui, an duces ducibus, an dignitas, an causa comparari poterat? quibus si omnibus superiores essetis, arma contra patriam contra ciues uestros ferretis? Africam Italiae, Carthaginem urbi Romanae imperare uelletis? quam ob noxam patriae? Coriolanum quondam damnatio iniusta, miserum et indignum exsilium ut iret ad oppugnandam patriam impulit; reuocauit tamen a publico parricidio priuata pietas: uos qui dolor, quae ira incitauit? sti
Abbreviated transcription (Latin):
eiceretis ex auiuus uestris. uiam consilii scelerati. sed nõ adultimu dementis exequi
uolo me ne uiuo et cet̾o incolumi ex̾citu/ cum quo ego die una Cartagine cepi/
et Umbrius sunt quib uos subiecistis. hispania prouincia populo romauo erep¬
uri eratis : amolior et amoueo nom̃ meu nichil ultra facile creditã morte
a uobis molatus sim. Quid si ego morerer : mecum expiratura Respublita mecũ
casurum imperium.pͥ . Rͥ. erat: Ne istud iupiter optune maxime si erit urbem
uspicato diis auctorib ĩ et̾num conditam fragili huic et mortali corpõi
eẽ. Flaminio/ Paulo/. Graccho/ postumio/. Albina/.M.Marcello. Tito quintio
Crispino. Gneo fuluio. Scipionib meis tot tam claris imꝑatõib uno bello absuptis
upstes est pplus romanus. critq mille all aliis nunt fep̃o nũc mõbo n¬
meo uniꝰ funẽ elati ppłi romani esset res publica: uos ipͣis hic ĩ hispama
patre patruo meo duob imꝑatorib int̾fectis. septimũ Martiu duce uobis

Expanded text:
eceritis ex animis uestris: uiam consilii scelerati sed non ad ultimum dementis exsequi uolo; mene uiuo et cetero incolumi exercitu, cum quo ego die uno Carthaginem cepi, us et Atrius sunt quibus uos subiecistis, Hispaniam prouinciam populo Romano erepturi eratis? amolior et amoueo nomen meum; nihil ultra facile creditam mortem meam a uobis uiolatus sim: quid? si ego morerer, mecum exspiratura res publica, mecum casurum imperium populi Romani erat? ne istuc Iuppiter optimus maximus sirit, urbem auspicato dis auctoribus in aeternum conditam huic fragili et mortali corpori aequalem esse. Flaminio, Paulo, Graccho, Postumio Albino, M. Marcello , T. Quinctio Crispino , Cn. Fuluio , Scipionibus meis, tot tam praeclaris imperatoribus uno bello absumptis superstes est populus Romanus, eritque mille aliis nunc ferro nunc morbo meo unius funere elata esset res publica? uos ipsi hic in Hispania patre et patruo meo duobus imperatoribus interfectis Septimum Marcium ducem uobis
Abbreviated transcription (Latin):
cilium cũ is de allanis ⁊ sabinis t̾tio triũ¬
phisset inuenio fanũ saturuo ex uoto cõ¬
secuiliusse ⁊ saturnalia tunc pͥmũ rome
ĩsticuta. ꝙͣuis warro li ͦ sexto qui est de
sucris edib scribat edem saturui. ad forũ
fuciendum luciũ tarquiũ regem locasse:
ẽitum a̾o larriũ dictatorem sacurnalib

Expanded text:
um, cum bis de Albanis, de Sabinis tertio triumphasset, invenio fanum Saturno ex voto consecravisse et Saturnalia tunc primum Romae instituta: quamvis Varro libro sexto, qui est de sacris aedibus, scribat aedem Saturni ad forum faciendam locasse L. Tarquinium regem, Titum vero L
Abbreviated transcription (Latin):
irt̾es quas nũt nilitia ⁊ barbarico q usu
caucias uocant. de lignis lemorib machi¬
uatur cõsligat᷑ latu pedib octo. alta pe¬
dibus septem longa pedib sexdecim
huiꝰ deciũ niuuitionẽ dupliti tabillis
repiuntur nẽ saxoꝵ deloꝵ q impetu
penetrent᷑. etͥnsecus Aut̃ ne ĩmsio
ꝯcrement᷑ ĩcendio crudis ac petẽcib
plures fc̃ẽ fiu̾nt iugunt᷑ ĩ ordinem
sub quib obsidentes tuti ad sbruenda

Expanded text:
veteres quas nunc militari barbaricoque usu caucias vocant. E lignis levioribus machina colligatur, lata pedibus octo, alta pedibus septem, longa pedibus sedecim. Huius tectum munitione duplici tabulatis saepiuntur ne saxorum telorumque impetu penetrentur; extrinsecus autem, ne immisso concremetur incendio, crudis ac recentibus plures factae fuerint, iunguntur in ordinem, sub quibus obsidentes tuti ad subruenda
Abbreviated transcription (Latin):
nis sepe hostium ir ruptõib cõmnuiti
p̾c̾ea in hib̾ius bello soetiri hyeniale
sub pellib postremoq famem ac fri¬
gus in couspectu hostium ꝓpeti conati
⁊ clauidestina obreptõne ceperũt¬
dictatoris.

Expanded text:
nis saepe hostium eruptionibus comminuti, praeterea in hibernis bella sortiti, hiemare sub pellibus. Postremo famem ac frigus in conspectu hostium perpeti coacti s et clandestina obreptione ceperuntdictatori
Abbreviated transcription (Latin):
numant clausiumm tenet auo ouenꝰ et
nõrs edendi aput consules poteitas
fuiet ⁊ ne quis militis dois in casts
enent bona pͥfid̾et aut uend̾et liħoꝵ
nepotes ue enis mioraret᷑ et mag̃ ere¬

Expanded text:
uinctum aut clausum teneret, quo minus ei nominis edendi apud consules potestas fieret, neu quis militis, donec in castris esset, bona possideret aut uenderet, liberos nepotesue eius moraretur. hoc pr
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ sunt .xui. anuo post reges exac¬
tos dum enim plebs a sonatu ⁊ cõ¬
sulib pͥm̾etur auit ip̃a sibi tͥ bimos
qͣ i ꝓprios iudices ⁊ destensores crea¬
uit qui eoꝵ lib̾tatem tuerent᷑. ⁊ eos
Adu̾sus ĩiuriam nobilitatis desf̾ende̾t

Expanded text:
sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent.
Abbreviated transcription (Latin):
uene s eodem ĩnati condid̾erũt iõ
urbes a pprus ciub condite c̾̃tates
ñ celonie mĩcupantur. Colonia uͦ
est que defectu indigenaꝵ nouis
cultorib adimpletur uñ colonua
a cultu agri est dictil. Cum equis¬

Expanded text:
venae, sed eodem innati solo condiderunt: ideoque urbes a propriis civibus conditae, civitates, non coloniae, nuncupantur. Colonia vero est, quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et colonia a cultu agri est dicta. Sunt e