comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fluuiũ trans meauit. ꝑ pago buturico usque
aruennico accessit: regionẽ illã ꝑuagans. maxi¬
mã partẽ aqͥtaniȩ igne c̃cremauit: Waro farius
pͥnceps aqͥtaniȩ ꝑ legatos suos pacẽ supplicans :
sacram̃ta uł obsides ibidẽ donat. ut om̃s iusti¬
tas quas p̃fatꝰ rexpipin ꝑ legatos suos ei manda

Expanded text:
fluvium transmeavit, per pago Bitorivo usque fluvium transmeavit, per pago Bitorivo usque Arvernico accessit; regionem illam pervagans, et maximam partem Aquitanie igne concremavit. Waiofarius princeps Aquitanie per legatos suos pacem supplicans, sacramenta vel obsides ibidem donat, et omnes iustitias, quos praefatus rex Pippinus per legat
Abbreviated transcription (Latin):
effectu: HIS ITAQUE GESTIS. & duob annis
cũ terra cessass&e ap̃liis : p̃dictꝰ rexpipinꝰ lega¬
tionẽ ad uua iofario a quitanicopͥncipe mitters
petens ei ꝑlegatos suos: ut res eccłan deregno
ipsius qua aqͥtania sitat̾ erant redderet: ⁊ sub
inmunitatis nomine sicut abantea fuerant c̃sẽr¬
uatas eẽ deberent. & iudices ac exactores supͣ
dictas res eccłar̃ qđ a longo tẽpore factũ ñ fuerat
mittere ñdeber& Et gochos p̃dictoregi qđdudũ
uuaiofarius ẽtra legis ordine occiserat: ei solue¬
re deber&: Et homines suos qđ de regno francorũ.
adipso uuaiofario pͥncipt confugiũ fecerant r̃ ed¬
dere deberet: Haet om̃ia uuaiofarius qđ p̃dictꝰ
cerẽ contẽpsit Igit᷑ pipinrex. inuitꝰ coactus
undiq contra x̃ exercitũ : & partib aqͥtaniȩ ꝑ
pago trecassino usq autis iodero urbẽ accessit:
nde adligerẽ fluuiũ cũ om̃i exercitu francox
ad masua uico in pago autisioderense ligent

Expanded text:
effectu. 41. His itaque gestis, et duobus annis cum terra cessasset a preliis, praedictus rex Pippinus legationem ad Waiofario Aquitanico principe mittens, petens ei per legatos suos, ut res ecclesiarum de regno ipsius, qui in Aquitania sitas erant, redderet, et sub immunitates nomine, sicut ab antea fuerant, conservatas esse deberent; et iudices hac exactores supra predictas res ecclesiarum, quod a longo tempore factum non fuerat, mittere non deberet et Gotos praedicto rege, quod dudum Waiofarius contra legis ordine occiserat, ei solvere deberet et homines suos, quod de regno Francorum ad ipso Waiofario principe confugium fecerant, reddere deberet. Haec omnia Waiofarius, quod praedcere contempsit. Igitur Pippinus rex invitus coactatus, undique contraxit exercitum et partibus Aquitanie per pago Trecassino usque Autisiodero urbem accessit. Inde ad Ligerem fluvium cum omni exercitu Francorum ad Masua vico in pago Autisioderinse Ligerem
Abbreviated transcription (Latin):
ei dederat fefellisset : nimiũ inira cõmot᷑. iubet
om̃s francos ut hostilit̃ placito instituto adligerẽ
uenissent: Cõmotoq exercitu cũ om̃i multtudine iteꝵ
usq ad trecas accessit: Inde ꝑautisioder̃ ad neuer¬
nũ urbẽ ueniens ligeris fluuiũ transmeato. ad
castrũ cuꝰ nom̃. ẽ. burbone. inpago bituriue ꝑuenit:
Cũq ingiro castra posuisset : subito a francis captus
atq succens ÷ & homines uua iosarii qͦs ibidẽ inuenit.
secũ duxit: Maximã partẽ aqͥ taniȩ uastansius que

Expanded text:
ei dederat, fefellisset, nimium in ira commotus, iubet ei dederat, fefellisset, nimium in ira commotus, iubet omnes Francos, ut hostiliter, placito instituto, ad Ligerem venissent. Commotoque exercito, cum omne multitudine iterum usque ad Trecas accessit; inde per Autisioderum ad Nevernum urbis veniens, Ligeris fluvium transmeato, ad castro cuius nomen est Burbone in pago Bitorivo pervenit. Cumque in giro castra posuisset, subito a Francis captus atque succensus est; et bomines Waiofario, quod ibidem invenit, secum duxit. Maximam partem Aquitanie vasta
Abbreviated transcription (Latin):
pͥa Euoluto idẽ anno .x. regni ipsius om̃s opti¬
mates francoꝵ. iddura inpago rigueren sẽ
ad cũpo madio ꝓsalutẽ patriȩ utilitatẽ francoꝵ
tractandũ : placito instituto ad se uenire p̃cepit:
Dũ haet ageret᷑ : uua iofarius inito in iqͥ ẽsilio
c̃tra pipiño rege francoꝵ insidi as parat. exer¬
citũ suũ cũ umberto comite bituriuo. & bladi¬
no comite aruennico. qͥ dudũ ante annosuꝑiore
ap̃dicto regȩ pipmo cũ berteland ep̃obituricae
ciuitatis missus fuerat. & animũ regis adiracundiã
nimiũ ꝓuocasset: cũ reliqͥs comutib dã hostiliter usq
cauillonnũ om̃ẽ exercitũ suũ trocusmisit. & totã
regionẽ illã id ÷ agustidunensiũ usq ad cauillonnũ
uilla publica: incendio c̃cremauer̃ : Cũ multa
spolia & p̃da. nullo resistente : remeauer̃ ad ꝓpria:
Cũ hoc pipino regi nunciatũ fuiss& qđ uuaio farius
maximã partẽ regnisui uastass&. ⁊ sacra m̃to qđ

Expanded text:
anno, id est anno decimo regni ipsius, omnes obtimates Francorum ad Dura in pago Riguerinse ad campo Madio pro salutem patrie et utilitatem Francorum tractandum, placito instituto, ad se venire praecepit. Dum haec ageretur, Waiofarius, inito iniquo consilio, contra Pippino rege Francorum insidias parat; exercitum suum cum Uniberto comite Bitorivo et Bladino comite Arvernico, qui dudum ante anno superiore ad praedicto rege Pippino cum Bertelanno episcopo Bitorice civitatis missus fuerat et animum regis ad iracundiam nimium provocasset, cum reliquis comitibus clam hostiliter usque Cavallonnum omnem exercitum suum transmisit et totam regionem illam, id est Agustidunensium usque ad Cavallonnumvillam publicam incendio cremaverunt; cum multa spolia et praeda, nullo resistente, remeaverunt ad propria. Cum haec Pippino rege nuntiatum fuisset, quod Waiofarius maximam partem regni sui vastasset et sacramenta, quod
Abbreviated transcription (Latin):
duce. partib italiȩ usq ad ticinũ iter accessit: & to¬
tã regionẽ illã fortit̃ deuastans. et circa inuri: ticini
utraq parte fix tentoria. ita ut nullꝰ exinde euade¬
re potuisset Haet aistulfus rex lanꝗohardoꝵ cer¬
nens. & it̃ nullã spẽ se euadendi sꝑar&& : ite r̃ ꝑsup¬
plicatione sacerdotũ & optimatũ francoꝵ ueniã
et pacẽ p̃dicto regi supplicans: & sacram̃ta quod¬
ẽtra p̃fato regȩ dudũ dederat. ac qđ contra sedẽ¬

Expanded text:
duce partibus Italiae usque ad Ticinum iterum accessit, et toduce partibus Italiae usque ad Ticinum iterum accessit, et totam regionem illam fortiter devastans, et circa muros Ticini utraque parte fixit tentoria, ita ut nullus exinde evadere potuisset. Haec Aistulfus rex Langobardorum cernens, et iam nullam spem se evadendi speraret, iterum per subplicationet pacem praedicto regi supplicans, et sacramenta quae praefato regi dudum dederat, ac quod  Ed
Abbreviated transcription (Latin):
suo ueniens. finib romanoꝵ ꝑuagans: atque
regionẽ illã uastans. ad eccła scĩ paeri ueniens &¬
donios quas ibidẽ repperit maxime igne ccre¬
maui:⁊ Hhec pipinꝰ rexcũ ꝑ int̃nuntias audiss:
nimiũ furore & in inx cõmotꝰ cõmoto iterum
om̃e exercitũ francoꝵ ꝑburgundia ꝑ cauillon¬
no urbẽ & inde ꝑ geneua usq ad maurieni
ueniens: Re astulfus cũ hat repperissae
quatin reg piuriõ & francis resisterert. & par¬
tib italie intrare ñsinerent: Rexpipinꝰcũ exer¬
citu suo monte cinisi transacto : usq. ad sclusas
ubi langobardi ei resistere Nitebant᷑ ꝑueniers.
& stati franci solito more ut edocti erant ꝑmon¬
tes &. rupes erũpentes. in regno aistulfo cũ multa
ira & furore intrant: Langobardos qͦs ibi repperiuũ.
iñficiunt: reliqui qͥremanserant uix fuga lapsi eui¬
ser̃: Rec pipinꝰ cũ nepore suo tascilone baioarioꝵ

Expanded text:
suo veniens, finibus Romanorum prevagans atque suo veniens, finibus Romanorum prevagans atque regionem illam eniens, et domos quas ibidem reperit maxime igne concremavit. Haec Pippinus rex cum per internuntios audisset, nimium furore et in ira motus, commoto iterum omni exercitu Francorum per Burgundiam, per Cavalonnum urbem, et inde per Januam usque Mauriennam veniens. Rex Aqui regi Pippino et Francis resisterent, et partibus Italiae intrare non sinerent. Rex Pippinus cum exercitu suo, monte Cinisio transacto, usque ad Clusas, ubi Langobardi ei reset statim Franci solito more, ut edocti erant, per montes et rupes erumpentibus in regno Aistulfo cum multa ira et furore intrant, Langobardos, quos ibi repperiunt, interficiunt; reliqui, qui remanserant, vix fuga lapsi evaserunt. Rex Pippinus cum nepotem suum Tascilone Baiovariorum
Abbreviated transcription (Latin):
plenissimã solutionẽ em̃dar&. sacram̃ta & obsi¬
des ibidẽ donat. ut nũquã a francoꝵ ditione se
abstraher&. & ulterius ad sedẽ apłicã romanã et rẽ¬
publicã hostilit̃ nũ quã acceder&: Prefatꝰ rexpipinꝰ
clemens ut erat. miscđia motꝰ uita ei & regnum
c̃cessit : & multa munera aistulfus partib p̃dic¬
to regi donat: Nã & optimates francoꝵ: mul¬
t munera largitꝰ ẽ: HIS ITAQUEGESTIS:
pipinꝰ rex p̃dicto stephano papa. cũ optimatib:
suis et multa munera partib romae cũ magno
honore direx̃. & insedẽ apłicã in colomẽ ubi pͥus
fuerat restituit : His transactis: pipinus rex
cũ om̃i exercitu suo uł multis thesauris ac mul¬
tt munera : dõ adiuuante reuers. ẽ. ad ꝓpria:
Sequente anno aistulfus rex langobardorũ.
fidẽ suã qđ contra rege pipino ꝓmiserat. pecca¬
tis facientib fefellit: Iter̾ ad romã cũ exercitu

Expanded text:
plenissima solutione emendaret. Sacramenta et obsiplenissima solutione emendaret. Sacramenta et obsides ibidem donat, ut nunquam a Francorum ditione se abstraheret, publicam hostiliter numquam accederet. Praefatus rex Pippinus clemens, ut erat, misericordia motus, vitam ei et regnum concessit, et multa munera Aistulfus rex partibus praedicto rege donat; nam et obtimates Francorum multa munera largitus est. His itaque gestis, Pippinus rex praedicto Stephano papa cum obtimatiss suis et multa munera partibus Rome cum magno honore direxit et in sedem apostolicam incolomem, ubi prius fuerat, restituit. His transactis, Pippinus rex cum omni exercitu suo vel multis thesaris hac multa munera, Deo adiuvante, reversus est ad propria. 38. Sequente anno Aistulfus rex Langobardorum fidem suam, quod contra rege Pippino promiserat, peccatis facientibus, fefellit. Iterum ad Romam cum exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
cernentes franci: ñ sus auxiliis nec suis uirib
bardoꝵ lesũ cernens exercitũ suũ tergauer¬
tit̃. & poene om̃ẽ exercitũ suũ qđ secũ addu¬
xerat. tã ducib quã comitib uł om̃s maio¬
res natu gentis langobardoꝵ. in eo proelio
gitur p̃celsꝰ rex pipinꝰ patrata dõ ad iuuante
inctoria : cũ om̃i exercitu uł multitudir ie
agmina francoꝵ. usq ad ticinũ ꝑaccessit: Caastramẽ¬
tatꝰ ÷ undiq om̃ia quae ingiro fuit. uastans. partib
italiȩ maxime igne c̃crẽmauit : totã reqionẽ illã
uastauit. castra langobardoꝵ om̃ia diripuit . Et
multos thesauros.tã auri & argenti uł alia quam
plura ornam̃ta. & eoꝵ tentoria om̃ia capuit &
caepit: Haec cernens aistulfus rex langobardoꝵ
qđ nullatenꝰ se euadere potuisset: pacẽ ꝑsacerdo¬
tes & optinates francoꝵ p&rens. dictiones suꝑdic
eccłam uł sedẽ apłicã c̃tra legis ordine fecerat.

Expanded text:
cernentes Franci, non suis auxiliis nec suis viribus cernentes Franci, non suis auxiliis nec suis viribus bardorum lesum cernens exercitum suum, terga vertit et pene omnem exercitum suum quod secum adduxerat, tam ducibus, comitibus vel omnes maiores natu gentis Langobardorum, in eo proelio Igitur precelsus rex Pippinus, patrata, Deo adiuvante, victoria, cum omni exercitu vel multitudine agmina Francorum usque ad Ticinum accessit. Castra metatus est undique, omnia quae in giro fuit vastans, partibus Italie maxime igne concremavit, totam regionem illam vastavit, castra Langobardorum omnia diripuit et multos thesauros tam auri quam argenti vel alia quam plura ornamenta et cepit. Haec cernens Aistulfus rex Langobardorum, quod nullatenus se evadere potuisset, pacem per sacerdotes et optimates Francorum petens, dictiones supra decclesiam vel sedem Apostolicam contra legis ordinem fecerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedere. cũ stephano papa uł reliqs nationes qͥ in
suo regno cõmorabant᷑ & francoꝵ agmina: partib
langobardiȩ cũ om̃i multitudine ꝑlugduno galliȩ
& uienna ꝑgentes. usq ad maurienn̾a ꝑuener̃:
Aistulsus rex langobardoꝵ hȩc audiens: cõmoto
exercitu langobardoꝵ. usq ad sclusas qua cog¬
nominat᷑ ualleseusana ueniens. ibi cũ om̃i exer¬
citu suo castrametat᷑ est. & cũ telis& machinis¬
& cũ multo apparatu qđ neqͥt̃ c̃tra rẽpublicã
& sedẽ romanã apłicã ad miserat. ne farie fute¬
bat᷑ defendere: E suꝑ scriptꝰ rex pipinꝰ. cũ mau-¬
rienna eũ exercitu suo resedisset. et ꝓpt̃ angus¬
ta ualliũ montes rupesq exercitꝰ p̃dicto regi
minime transire potuisset : pauci tam̃ montib
angustisq. locis erũpentib usq in ualle seusana
ꝑuener̃: Haec cernens aistulfus rex langobar¬
doꝵ : om̃s langob ardos armare p̃cepit & cũ
om̃i exercitu suo suꝑ eos audacit̾ uenit: haec

Expanded text:
cedere cum Stephano papa vel reliquas nationes, qui in suo regno commorabantur, et Francorum agmina partibus Langobardie cum omni multitudine per Lugdono Gallie et Vienna pergentes, usque Maurienna pervenerunt. Aistulfus rex Langobardorum haec audiens, commoto omni exercitu Langobardorum, usque ad clusas qui cognominatur valle Seusana veniens, ibi cum omni exercitu suo castra metatus est et cum telis et machinis et multo apparatu, quod nequiter contra rem publicam et sedem Romanam apostolicam admiserat, nefaria nitebatur defendere. Et superscriptus rex Pippinus cum Maurienna cum exercitu suo resedissets, et propter angustia vallium montes rupesque exercitus praedicto rege minime transire potuisset, pauci tamen montibus angustisque locis exrumpentibus usque in valle Seusana pervenerunt. Haec cernens Aistulfus rex Langobardorum, omnes Langobardos armare praecepit et cum omni exercitu suo super eos audaciter venit. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
cis largitꝰ est: auxiliũ paens c̃tra gente langobar¬
doꝵ. & eoꝵ rege aistulfo. ut ꝑ eiꝰ adiutoriũ de eoꝵ
opp̃ssionib uł fraudulentia demanib eorum
liberar&. & tributa uł munerar qđ c̃tra legis
ordine aromanos requirebant facere de siste¬
rent: Tunc pipinꝰ rex p̃fato stephano papa apud
parisius ciuitate: monasterio scĩ dionisii marti¬
ris : cũ ingenticura & multa diligentia hiemart
p̃cepit: Legationẽ ad aistalso rege langobar¬
doꝵ mittens : p&ens ei. ut ꝓpt̃ reuerenta
beatissimoꝵ apłoꝵ PETRI & ΡΑULI partib
romȩ hostilit̃ ñ ambular&e. & suꝑsticiosas ac im¬
pias uł c̃tralegis ordine causas. qđ antea roma
suos petierat ñ impetrass&: & aistulfus hoc
uilla publica adse uenire p̃cepit In itoq c̃sibe
cũ ꝓcerib suis. eo tẽp̃re qͦsolent reges adbelsi¬

Expanded text:
cis largitus est, auxilium petens contra gente Langobarcis largitus est, auxilium petens contra gente Langobardorum et eorum rege Aistulfo , ut per eius adiutorium eorum obpressionibus vel fraudulentia de manibus eorum liberaret, et tributa vel munera, quod contra legis ordine ad Romanos requirebant, facere desisterent. Tunc Pippinus rex praefato Stephano papa apud Parisius civitate monasterio sancti Dionisii martyris cum ingenti cura et multa diligentia hiemare praecepit. Legationem ad Aistulfo rege Langobardorum mittens, petens ei, ut propter reverentia beatissimRomae hostiliter non ambularet, et superstitiosas ac impias vel contra legis ordinem causas, quod antea Romansuos petierat non impetrasset, et Aistulfus hoc villa publica ad se venire praecepit. Initoque consilio cum proceribus suis, eo tempore, quo solent reges ad bel
Abbreviated transcription (Latin):
clem̃tia regis p&unt ut pacẽ eis ccederet. & sacra¬
m̃ta atq tributa multa maiorẽ quã antea ymi¬
serant redderent. & nũquã ultra iã rebelles exis¬
ueniens: Dũ haec ageret᷑. nuntius ueniens ad p̃¬
fatũ regẽ ex partib burgundie: qđ germanus
ipsius regis nomine grippo. qđ dũ in uuas conia
ad UUa iofario principe c̃iugiũ fecerat. acheo¬
done comite uiennense. seu & frederico ultroc¬
iorano comite. dũ partib: langobardie p&er&.
et in sidias c̃tra ipso p̃dicto rege parar& : mauri¬
enna urbe suꝑ fluuiũ arboris interfectus est:
nuntius ad eũ ueniens. qđ stephanꝰ papa partib
rome cũ magno apparatu & multa munera
iã monte ioue transmeato: ad eiꝰ ꝓꝑar& ad uen¬
ad poñte ugone uillã publicã. ad eiꝰ p̃sentia adduce¬
re deber&: Ibiq stephanꝰ papa rom̃sis adp̃sentiã regis
ueniens. & multis munerib tã ipso rege quã et fran¬

Expanded text:
clementia regis petunt, ut pacem eis concederet, et sacraclementia regis petunt, ut pacem eis concederet, et sacramenta atque tributa multa maiora, quam antea promisserant, redderent et numquam ultra iam rebelles exisveniens. Dum haec ageretur, nuntius veniens ad praefato rege ex partibus Burgundie, quod germanus ipsius rege nomine Gripho, quod dudum in Vasconia ad Waiofario principe confugium fecerat, ad Theudoeno comite Viennense seu et Frederico Ultraiurano comite, dum partibus Langobardie peteret et insidias contra ipso praedicto rege pararet, Maurienna urbem super fluvium Arboris interfectus est. nuntius ad eum veniens, quod Stephanus papa partibus Rome cum magno apparatu et multa munera, iam monte Iove transmeato, ad eius properaret advenad Ponteugone villam publicam ad eius praesentiam adducere deberet. Ibique Stephanus papa Roraensis ad praesentia regis veniens, et multis muneribus tam ipso rege quam et Fran
Abbreviated transcription (Latin):
belles existant: Ipse uͦ duce xp̃o cũ magno trium¬
pho infrancia adꝓpͥa sede felicit̃ remeauit: &
qͥeuit trir a preli is annis duob: Quo tempore
una cũ c̃silio & c̃sensu om̃iũ francoꝵ. missa relatione
ad sede apłica. auc toritate ꝑcepta p̾cels pipin electi¬
onẽ totius franciȩ in sedẽ regni cũ c̃secratione ep̃oꝵ
& subiectione pͥncipũ una cũ regina bertradane
ut antiqͥtꝰ ordo deposcit sublimatur in regno:¬
His ita transactis: sequente anno itert saxones
eoꝵ fidẽ quã p̃fato regi dudũ ꝓiniserant. solito more
iten̾ rebelles c̃tra ipso ex istunt: Unde & pipinrer ira
cõmotꝰ: cõmoto om̃i exerciti francoꝵ iter̃ renũ
transacto. saxonia cũ magno apparatu ueniens.
ibiq. eoꝵ patria maxime igne c̃cremauit. & cap¬
tiuos tã uiros quã feminis. cũ multa p̃da ibidẽ feciss
& plurimos saxones ibidẽ ꝓstrauiss& Qđ uiden¬
tes saxones penitentia cõmoti. cũ solito timore

Expanded text:
magno triumpho in Frantia ad propria sede feliciter remeavit; et quievit terra a proeliis annis duobus. 33. Quo tempore una cum consilio et consensu omnium Francorum missa relatione ad sede apostolica, auctoritate praecepta, praecelsus Pippinus electione totius Francorum in sedem regni cum consecratione episcoporum et subiectione principum una cum regina Bertradane, ut antiquitus ordo deposcit, sublimatur in regnoHis transactis, sequente anno iterum Saxones eorum fidem, quod praefato rege dudum promiserant, solito more iterum rebelles contra ipso existunt. Unde et Pippinus rex ira commotus, commoto omni exercitu Francorum, iterum Renum transacto, Saxonia cum magno apparatu veniens, ibique eorum patria maxime igne concremavit; et captivos tam viris quam feminis cum multa praeda ibidem fecisset et plurimos Saxones ibidem prostravisset. Convidentes Saxones, penitentia commoti, cum solito timore
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͥgenuit filiũ. uocauitq nom̃ eiꝰ linguȩ ꝓpͥaeat̃ẽ
carlo: Creuitq puer. elegans atq egregius effectꝰ
cauciaeco in basilica scĩ stephani martiris. regna¬
uit aut̃ atitus. xui: Dagobtꝰ filius eiꝰ. sedẽ reg¬
ni patris sui accepit: Igt᷑ grimo aldꝰ filiã rabbo¬
di duci frigie dux̃ uxorẽ: Egrotante qͦq pipitto
iobuilla suꝑ mosa fluuiũ : cũ ad eũ uisitandũ¬
idem grimo aldis ueniss& : cũ adorationẽ inbuslica

Expanded text:
ex qua genuit filium; vocavitque nomen eius lingue proprietate ex qua genuit filium; vocavitque nomen eius lingue proprietate Carlo, crevitque puer, eligans atque egregius effectusCauciaeco in basilica sancti Stephani martyris; regnavit autem ann. 16. Dagobertus, filius eius, sedem regni patris sui accepit. Igitur Grimoaldus filiam Radbodi ducem Frigionum duxit uxorem. Egrotante quoque Pippino Iobvilla super Mosam fluvium, cum ad eum visitanduidem Grimoaldus venisset, cum ad
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dictꝰ rex chlodoueus egrotans moruius ẽ. reg¬
nauit aut̃ annis .iIII: Childebtꝰ fr̃ eiꝰ : in regnũ
resedit: Drocus uͦꝰ apipino genicore eruditus.
ducacũ cãpanensẽ accepit: Grimo aldus iunior.
cũ childebio rege maior dompalacii suꝑ francos
electꝰ est: Fuitq uir mitssimꝰ. omibonitate & man¬
suetudine repletꝰ. largꝰ melemosinis. & inorati¬
onib snitissimꝰ: Pipinꝰ ẽtra rabbodo ducẽ gen¬
tilẽ frigionũ gentis: aduersꝰ alterutrũ intuleruñ
castroduristate: Illinc belligerantes in uicẽ. pipinꝰ
uictor extitit: fugatoq. rabbodo duce cũ fri¬
giones qͥ euaserant. idẽ pipino cũ multit expo¬
lia &e p̃da reuers: ẽ: Posthȩc drocus filius pipini
aualida febre correptꝰ. mortuus. ẽ: & sepultꝰ
nom̃ theodo aldo: Igitur p̃fatꝰ pipinꝰ aliã duxit
uxorẽ nobilẽ & elegantẽ. nomine chalpaida:

Expanded text:
praedictus rex Chlodoveus egrotans mortuus est; regpraedictus rex Chlodoveus egrotans mortuus est; regnavit autem ann. 4. Childebertus, frater eius, in regnum resedit. Drocus vero a Pippino genitore suo eruditus, ducatum Campaninse accepit. Grimoaldus iunior cum Childeberto rege maior domus palatii super Francos electus est; fuitque vir mitissimus, omni bonitate et mansuetudine repletus, largus in elemosinis et in orationibtilem Frigionum gentis adversus alterutrum bellum intulerunt castro Duristate, illinc belligerantes invicem. Pippinus victor extitit; fugatoque Radbode duce cum Frigiones qui evaserant, idem Pippinus cum multa spolia et praeda reversus est. Post haec Drocus, filius Pippino, a valida febre correptus, mortuus est et sepultus est nomine Theudoaldo. Igitur praefatus Pippinus aliam duxit uxorem nobilem et eligantem nomine Chalpaida,
Abbreviated transcription (Latin):
uł reliqua parte francoꝵ concitant: pipinꝰ
cõmoto exercitu hostile. ab aust̃ consurgens
c̃tra theudericũ regẽ & berchariũ ꝓꝑ ans
adbellũ : c̃ iuncti in oppido uirmandisse
in loco qͥdicit᷑ textricio. bellũ mutuo gesser̃:
P̃ualente pipino cũ austrasiis. theuderieꝰ
rex cũ berchario fugit in it: Pipinꝰ uictor
extitit : ꝑsecutꝰq eos ea regione subiugauit:
Sequenti tẽpĩt: idẽ bercharius ab adolato¬
rib falsis amicis int̃fectꝰ ẽ : instigante
ansflede matrona soera sua: Posthec autẽ
pipinꝰ. theuderico rege accipiens cũ thesau¬
ris & domũ palacii om̃ia ꝑagens. inaust̃
remeauit: Eratq ei uxor nobilis &e pru¬
dentissima plectrudis: genuitq exea fili¬
os duos. nom̃ senioris drocus. nom̃ uͦ iuni¬
Loris
grimoaldus Mortuus .ẽ. aut̃ cheudericus rex.
regnauit aut̃ annis . XUII. Chlodoueũ siliũ cipar¬
uulũ: eleger̃ in regnũ: Nonpost multos enĩ annos.

Expanded text:
vel reliqua parte Francorum concitant. Pippinus, vel reliqua parte Francorum concitant. Pippinus, commoto exercito hostile, ab Auster consurgens, contra Theudericum regem et Bercharium properans ad bellum. Coniuncti in oppido Virmandense, in loco qui dicitur Textricio bellum mutuo gesserunt. Praevalente Pippino cum Austrasiis, Theudericus rex cum Berchario fugam iniit; Pippinus victor extitit, persecutusque eos, ea regione subiugavit. Sequente tempore idem Bercharius ab adolatoribus falsis amicis interfectus est, instigante Ansflede matrona, socrui sua. Post haec autem Pippinus Theuderico rege accipiens cum thesauris et domum palatii omnia peragens, in Auster remeavit. Eratque ei uxor nobilis et prudentissima nomine Plectrudis; genuitque ex ea filios duos, nomen senioris Drocus, nomen vero iunioris Grimoaldus. 6. Mortuus est autem Theudericus rex; regnavit autem ann. 17. Chlodovecho, filio eius parvulo, elegerunt in regnum. Non post multos enim annos
Abbreviated transcription (Latin):
increpabat sepius hac subinde ut ad pacẽ uł pa¬
tris indulgentiã remear&: Qui audire rennuit
fraudulent̃ falso uiram̃to dato quã plures coꝵ
nobiles iuros occidit : Inde uͦ reuers: obsupplana
ut dignus erat : iniquissimũ fudit sp̃rN:¬
Illoq mortuo : pat̃ eiꝰ uuarato honorẽ pristinũ¬
ma ioꝵ domat̾ꝰ sui recepit. Eo tẽpore beatꝰ audo¬
enus ep̃s. plenꝰ uirtutib: migrauit ad dñm:
In illo tadt̃ tẽpore : uuaratõ p̃fatꝰ maioꝵ domꝰ
obiit. Cratq ei matrona nobilis & strenua
nominẽ Ansfredis. cuiꝰq. gener nomine ber¬
charius. honorẽ maiorẽ domatꝰ palacii sus¬
cepit: Tratq statura paruus. intellec tu
modic. leuis atq citatꝰ : francor amicicias
itq̃. c̃silia sepe c̾iẽpnens: Hec indignantes
franci. auderãnꝰ. reulus. & alii multi: re¬
linquentes berchario. ad pipinũ ꝑ obsides
c̃ iungunt. amicicias copulant. suꝑberchariũ

Expanded text:
increpabat, ac subinde ut ad pacem vel paincrepabat, ac subinde ut ad pacem vel patris indulgentiam remearet. Qui audire renuit, fraudulenter falso juramento dato, quamplurimos eorum nobiles viros occidit. Inde vero reversus ob supplantactus Gislemarus, ut dignus erat, iniquissimum fudit spIlloque mortuo, pater maiorum domatus sui recepit. Eo tempore beatus Audoenus episcopus plenus virtutibus migravit ad Dominum. 5. In illo itidem tempore Warato praefatus maiorum domus obiit. Eratque ei matrona nobilis et strenua nomine Ansfledis, cuiusque gener nomine Bercharius honorem maiorum domatus palatii suscepit. Eratque statura parvus, intellecto modicus, levis atque citatus, Francorum amicitia atque consilia sepe contempnens. Haec indignantes Franci Audoramnus, Reolus et alii multi, relinquentes Bercharium, ad Pippinum per obsides coniungunt, amicitias copulant, super Bercharium
Abbreviated transcription (Latin):
in incertũ suꝑ uacuas capsas sacram̃ta falla dederun
Qua inre ille credens eos: adlugduno clauato
egress cũ sodalib ac sociis ad erchitgo ueniens illic
cũ siuis om̃ib int̃fectus ẽ : Ebro inꝰ quoq magis atq
ꝓfusius francos oppͥmebat: donet tandẽ aliquando
erm̃ fredo franco minas parat. reb ꝓpͥis tollere
disponebat: Csilio cũ suis patrato nocte collecta
manu socioꝵ ꝑ noctẽ suꝑ eũ c̃surgens: ebroinũ int̾fe
sius ꝑuenit: &ͦ facto. franci accepto c̃silio : uua¬
ratorẽ in lustrẽ uirũ in loco eiꝰ honorẽ maiorem
domatus constituer̃ : Idcirco p̃fatꝰ uuarato obsi¬
des apipino duce accipiens: pacẽ inuicẽ patratã
efficax atq industrius. eruditꝰ c̃silio: qͥuice pa¬
tris cura palacii gerebat. nomine̾ gislemaris:
qͥ obnimiã calliditatẽ & sagacitatẽ patrẽ ab
honore ꝓpͥo supplantauit : Cui sc̃s̃ ando enꝰ ep̃s¬

Expanded text:
in incertum super vacuas capsas sacramenta falsa dederunt. in incertum super vacuas capsas sacramenta falsa dederunt. Qua in re illae credens eos, a Lauduno Clavato egressus cum sodalibus ac sociis, ad Erchreco veniens, illic cum suis omnibus interfectus est. 4. Ebroinus quoque magis atque profusius Ermenfrido Franco minas parat, resque proprias tollere disponit. Consilio cum suis patrato, nocte collecta manu sociorum, per noctem super eum consurgens, Ebruinum interfesuis pervenit. Quo facto, Franci, accepto consilio, Waradonem, illustrem virum, loco ejus in honorem majoris domatus constituerunt. Idcirco praefatus Warado obsides a Pippino duce accipiens, pacem in invicem 669 paefficax atque industrius, eruditus in consilio, qui vice patris curam palatii gerebat, nomine Gislemarus, qui ob nimiam calliditatem ac sagacitatem patrem ab honore proprio supplantavit. Quem sanctus Audoen
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃m crudelissimis torm̃tis cesũ : gladio perimi
iussit: Gaetenũ germanũ eiꝰ : diuersa torm̃ta
trucidauit: Reliqͥ uͦ franci eoꝵ socii ꝑfugã
lapsi. ligerẽ trans gressĩ : usq uuascones c̃fuger̃
Quã plurimi uͦ in exilio dãpnati: ultra no
dux & pipinꝰ filius ansegisilo quondã franco nobile
dominabant᷑: De functis regib cõmissis inuicẽ pͥnci¬
pib ebroino. martino atq pipino : aduerstheude¬
ricũ regẽ excitant᷑ ad bellũ : Cõmoto exercitu. ad
locũ cui uocabulũ est latofao: interĩ cõmissi ad p̃liũ
iniunt: Ibiq magnocertamine dimicantes: pluri¬
ma pars populi exutrisq partib corruit: deuicti
cũ sociis martinꝰ atq pipinꝰ infuga lapsis : ꝑsecutꝰq¬
muros ipsius urb muniuit. ꝑsecutꝰq eũ ebro inꝰ ueniers
erchrego uilla. ad lugdunũ clauatũ nuncios dirigit
Aglibcũ adteulũ rem̃sis urbis ep̃m. ut fide pm̃issa

Expanded text:
episcopum crudelissimis tormentis caesum gladio peremi episcopum crudelissimis tormentis caesum gladio peremi iussit; Gaerenum, germanum eius, diversa tormenta trucidavit. Reliqui vero Franci eoruin socii per fugam lapsi, Ligere transgressi, usque Vasconos transfugerunt; quam plurimi vero in exilio damnati, ultra nondux et Pippinus, filius Anseghysilo quondam Franco nobile, dominabantur, defunctis regibus. Conmissis invicem principibus Ebroino, Martino adque Pippino, adversus Theudericum regem excitantur ad bellum. Commoto exercitu ad locum cui vocabulum est Lucofao, interim commissi ad praelium iniunt; ibique magno certamine demicantes, plurima pras populi ex utrisque partibus corruit. Devicti cum sociis Martinus atque Pippinus, in fugam lapsi sunt; persecutusqumuros ipsius urbes munivit. Persecutusque eum Ebroinus, veniens Erchrego villa, ad Laudunum Clavato nuntius dirigit Aglibertum ac Reolum Remensis urbis episcopum, ut, fide promissa,
Abbreviated transcription (Latin):
to francos in iuicẽ discordantes. c̃uocatis in auxi¬
liũ sociis ꝑsonis quã plurimis: cũ multo comitatu
exercituũ alu xouio coenobio egress infrancia
regredit᷑. usq isara fluuiũ ueniens ꝑaccessit . c̃us¬
todib dormientib int̾fecit. ad scam maxentiã
atq. fluuiũ transiens quos ibi inuenit de insia¬
corib: suis occidit: Leu desius maiorẽ domus
una cũ thesauros regis ꝑfugã dilaps euasit᷑ ab aciuo
uilla euadens aufugiit : Ibiq. aduenente ebro¬
ino: thesauros quos ibi repperit ad p̃hendit :
Inde egress crisceto uilla ueniens in pontio leu¬
desio subdolo fidẽ ꝓmita se si mulans sefellit: facꝰ¬
to placito ut c̃ uratione facta cũ pace discederen:
sed ebroin fallacit̾ agens ut solebat cũ patri suo in¬
sidias p̃parans. ipsũ leudesiũ occidit : Regem
theudericũ in regno constituto : ipsi suũ princi¬
patũ sagacit᷑ restaurauit Sc̃m leudegariũ

Expanded text:
to, Francos invicem discordantes, convocatis in ausito, Francos invicem discordantes, convocatis in ausilium sociis, personis quam plurimis, cum multo comitatum exercituum a Luxovio caenubio egressus, in Francia regreditur. Usque Isra fluvium veniens peraccessit, custodibus dormientibus interfecit ad Sanctam Maxenciam, adque Isra fluvium transiens, quos ibi invenit de insidiatoribus suis occidit. Leudesius maiorem domus una cum thesauros regis per fugam dilapsus evasit. A Bacivo villa evadens aufugit; ibique, adveniente Ebroino, thesaurus quos ibi repperit adpraehendit. In de egressus, Crisceco villa veniens in Pontio, Leudesio sub dolo fidem promitti se simulans fefellit; facto placito ut conjuratione facta cum pace discederet. Sed Ebruinus fallaciter agens, ut solebat, compatri suo insidias praeparans, ipsum Leudesium occidit, regem Theodoricum in regnum restitutum, ipse suum principatum sagaciter restauravit. Sanctum Leudegarium
Abbreviated transcription (Latin):
duce ueniens: cũ suꝑregnũ suscipiunt: Erat
enĩ ipse childericrex leuis atq citatꝰ nimis. gentẽ
inuicẽ francoꝵ in seditionẽ mittens inscandalũ
ac desideriũ. donec odiũ modicũ int̃ ipsos creuit
usq ad scandalũ & runã: Quo in grauescente
uno franco nobile nomine bodilone adstipitem
tensũ : cadere c̃tra legẽ p̃cepit: Uidentes hȩc franci
inira magna cõmoti. Ingobertꝰ uidelic& & amalłtꝰ
uł reliqͥ maiores natu francoꝵ: seditionẽ ẽtra ipsũ
childericũ c̃citauer̃: memorat᷑ bodilo suꝑ eũ cum
reliqͥs quã plures surrex̃ insidiaturꝰ inregẽ in lau¬
choni silua una cũ reginã eiꝰ pregnante nomen
bilchilde. qđ dici dolus est int̾fecit : UUalfo aldus
qͦq. ꝑfugt̃ laps euasit: in aust̃ reuersꝰ ẽ: franci
uͦ leo desio filio erchinoaldi nobilẽ in maiorẽ domũ
statuunt. ꝑ c̃siliũ beati leo degarii & c̃socioꝵ eius:
Ebroiꝰ hȩc audiens has dissensiones: c̃silio accep¬

Expanded text:
um super cuntum regnum suscipiunt. Erat enim ipse Childericus rex levis atque citatus nimis, gentem invicem Francorum in sedicionem mittens, in scandalum ac derisum, donec odium non modicum inter ipsos crevit usque ad scandalum et ruinam. Quo ingraviscente, uno Franco nobile nomine Bodilone ad stipidem tensum cedere contra legem praecepit. Videntes hec Franci, in ira magna commoti, Ingobertus videlicet et Amalbertus vel reliqui maiores natu Francorum, sedicionem contra ipsum Childericum concitaverunt. Memoratus Bodilo super eum cum reliquis quam plures surrexit, insidiaturos in regem; in Lauconis silvam una cum regina eius praegnante nomine Belichilde, quod dici dolus cst, interfecit. Vulfoaldus quoque per fugam lapsus evasit; in Auster reversus est. Franci vero Leudesio, filio Erchonoldo, nobile in maiorum domatum statuunt per consilium beati Leudegarii et consorciorum eius. Ebroinus hec audiens has dissensiones, consilio accep
Abbreviated transcription (Latin):
quatndã arborẽ ꝓiectus: uitã & regnũ cru¬
delit̃ digna morte amisit : Langobardi
una cũ consensu p̃dicto regipipino & c̃silio
ꝓcer̃ suoꝵ. desideriũ insedẽ regni insticuua
Dũ haet agerent᷑. rexpipinꝰ legationẽ constanti¬
nopolĩ a constantino mꝑatore ꝓamiciciis
causa & salutẽ patriȩ suȩ mittens: Similit̃̾
& constantinꝰ imꝑator. legationẽ p̃fato regi
cũ multe munera mittens : & amicicias &
fidẽ ꝑ legatos eoꝵ uicissim int̾sȩ ꝓmittunt:
Mescio qͦfaciente : postea amicicias quas in¬
t̃st᷑ mutuo ꝓmmiserant nullatenꝰ sortita est
effecti¬

Expanded text:
quondam arborem proiectus, vitam et regnum cruquondam arborem proiectus, vitam et regnum crudeliter dignam mortem ammisit. Langobardi una cum consensu praedicto rege Pippino et consilio procerum suorum Desiderio in sedem regni instituunt. 40. Dum haec ageretur, rex Pippinus legationem Constantinopolim ad Constantino imperatore pro amicitiis causa et salutem patrie sue mittens, similiter et Constantinus imperator legationem praefato rege cum multa munera mittens, et amicitias et fidem per legatos eorum vicinsim inter se promittunt. Nescio, quo faciente, postea amicitias, quas inter se mutuo promisserants, nullatenus sortita est effect
Abbreviated transcription (Latin):
ł sacerdotũ. plenissimã solutionẽ em̃daret Igitur
rex pipin solito more iterł miscđia motꝰ ad p&e iuo¬
nẽ obtimatũ suoꝵ utã & regnũ terato concessit:
Aistulfus rex ꝑ iudicio francoꝵ uł sacerdotũ.
thesauro qđ inticino erat: idẽ tertiã partem
p̃dicto regi tradidit. & alia multa muner
maiora q̃uc̃ antea dederat. partib regis
pipni tradidit: Sacram̃ta iter uł obsides
donat : ut ãplius nũ quã c̃tra rege pipino
uł ꝓceres francoꝵ. rebellis & c̃tumax. eẽ . noi¬
debeat: & tributa qđ langobardi ad regem
francors alongo tẽpre dederoent. annĩs sin
gulis ꝑ nussos suos dissoluere deber& Dre¬
celsus rexpipinus uictor cũ magnis thesauriȩ
& multt munera absq bellis euentu cũ om̃.
exercitu suo illeso. ad ꝓpͥã sedẽ regni sui re¬
mea uit incolomis: qͥ euit t̾ra aproliis
annis duob Post haec aistulfers rex lango¬
bardoꝵ. dũ uenationẽ inquadã silua exer¬
cer& : diuino uiditic de eqͦ quosedebat. suꝑ

Expanded text:
daret. Igitur rex Pippinus solito more iterum misericordia motus, ad petitionem optimatum suorum vitam et regnum iterato concessit. Aistulfus rex per judicium Francorum vel sacerdotum, thesaurum qui in Ticino erat, id est tertiam partem, praedicto regi tradidit, et alia multa munera majora quam antea dederat, partibus regis Pippini dedit. Sacramenta iterum et obsides donat, ut amplius nunquam contra regem Pippinum vel proceres Francorum rebellis et contumax esse debeat, et tributa quae Langobardi regi Francorum a longo tempore degulis per missos suos desolvere deberent. Praecellus rex Pippinus victor cum magnis thesaris et multa munera absque bellis eventu cum omni exercitu suo inleso ad propriam sedem regni sui remeavit incolumis. Et quievit terra a proeliis annis duobus. 39. Post haec Aistulfus rex Langobardorum, dum venationem in quodam silvam exerceret, divino iudicio de equo quo sedebat super
Abbreviated transcription (Latin):
multa sublata. bis eo anno ab his hostib populata
iterũ remeat᷑ adꝓpria: Cũdo nãq dux cernens
se suꝑatũ atq derisũ: gentẽ ꝑfidã sarracenorũ.
ad auxiliũ ẽtra carlũ principẽ & gentẽ francoꝵ
excitauit Egressiq cũ regȩ suo adirama nomi¬
ne : garonnã transeunt. burdegalensẽ urbẽ ꝑ¬
uener̃. etcłsiis igne c̃crematis. ppłis consũpcis
usq pictauis ꝓfectis Basilict scĩ hylarii igne
c̃cremata qđ dici dolor ẽ: ad domũ beatissimi
martini euertendã destinant: Contra carlus
pͥnceps. audacter aciẽ instruit : suꝑ eosq.
belligerator irruit: xp̃o auxiliante ten¬
torut etꝵ subuertit ad pliũ stragẽ c̃terendã
tecurrit: Int̃fecꝰtoq rege eoꝵ adirama : pro

Expanded text:
multa sublata, bis eo anno ab his hostibus populata, multa sublata, bis eo anno ab his hostibus populata, iterum remeatur ad propria. Eodo namque dux cernens se superatum atque derisum, gentem perfidam Saracinorum ad auxilium contra Carlum principem et gentem Francoexcitavit; egressique cum rege suo. Abdirama nomine, Garonnam transeunt, Burdegalensem urbem ervenerunt; ecclesiis igne concrematis, populis consumptis, usque Pectavis profecti sunt; basilica sancti Hilarii igne concremata, quod dici dolor est; ad domum beatissimi Martini evertendam destinant. Contra quos Carlus princeps abelligerator irruit, Christo auxiliante, tentoria eorum subvertit, ad praelium stragem conterendam accurrit, interfectoque rege eorum, Abdirama no
Abbreviated transcription (Latin):
pdicto rege chilperico recepit. ueniens urbe no¬
uione post ñ meiltũ tẽpꝰ cursũ uite & regnũ ami¬
sit & mortuus ẽ. regnauitq. annis .ui : Quo mor¬
tuo: theuderico rege statuer̃ in sedẽ regni. qͥ nunclocũ
olii regalis obtin& annis uitȩ simul p̃stolatis: his ita
cuulsis: carł princeps in secutꝰ idẽ raganfredo andega¬
uis ciuitatẽ obsedit Uastata eadẽ regionẽ: cũ pluri¬
ma spolia remeauit: ꝑidẽ tẽprebellantib sa xones.
uis carł princeps ueniens p̃occupauit ac debellauit.
circulo. coacto agmine multitudine renũ fluuiũ
transi it . alamannosq & suauos lustrat. usq danu¬
biũ ꝑ accessit: Illoq triensmeato. fines baio arenses
occupauit: Subacta regione illa: thesauris mul¬
tis cũ matrona quandã nom̃ billetrude & nepta
ce a iure federis recedente. qͦ comꝑto ꝑ inter¬
nuncios carlus princeps cõmoto exercitu liger
fluuiũ transiens. ipso duce eudone fugato. p̃da

Expanded text:
Noviomo, post non multum tempus cursum vite et regnum ammisit et mortuus est; regnavitque ann. 6. Quo mortuo, Theuderico rege statuerunt in sedem regni, qui nunc locum solii regalis obtenit, ann. vitae simul prestolatis . 11. His ita evulsis, Carlus princeps insecutus idem Ragamfredo, Andegavis civitatem obsedit; vastata eadem regionem, cum plurima spolia remeavit. Per idem tempus, rebellantibus Saxonis, eis Carlus princeps veniens praeoccupavit ac debellavit vcirculo, coacto agmine multitudine, Renum fluvium transiit Alamannosque et Suavos lustrat, usque Danubium peraccessit, illoque transmeato, fines Baguarinsis occupavit. Subacta regione illa, thesauris multis cum matrona quandam nomine Beletrude et nepta ce a iure foederis recedente. Quo conperto per internuntios, Carlus princeps, commoto exercito, Liger fluvium transiens, ipso duce Eodone fugato, praeda
Abbreviated transcription (Latin):
m̃se scđo. p̃dietũ gerinanũ suãt oũ plurimes
tib punciȩ dirigit: Auennonẽ urbe
suae dominationi refliauiti fugata duoe
mauronto in penetrabilib: tutirrimis
rupib maritimis munitionib: Pfatꝰ prin¬
ceps carlus. cuncta sibim& ad quisit a reg¬
na: uictor re s÷ nullo c̃gra eũ rebellan¬
te: Reuersq. in regione̾ francoꝵ: egro¬
tare coepit in uilla uermbria suꝑ isra fiuui
ũ. Eo& enĩ tẽp̃re. bis a roma sede scĩpari
apłi beatꝰ papa gregorius claues uenerandi
sepulehri cũ uinculo scĩ paeri . & muneribus
magnis & infinitis. legationẽ qđ antea nullis
auditis aut uisis tẽp̃rib fuit: memorato
pͥncipi destinauit: Eo pacto patrato : ut apar¬
tib imꝑatarib reteder&. & romano consulto
p̃fato principi carlo sanciar&: Ip se itaque.
princeps. muirifico atq magnifico honore ipsã
legationẽ recepit. mune̾ta p̃ciosa contulit.
atq cũ magno p̃mio cũ suis sodalib misso
grimone abbati corbeinsis. monasterio. x

Expanded text:
cum pluribus tes Provinciae dirigit; Avenionem urbem suae doMauronto inpenetrabilibus, tutissimis rupibus, maritimis munitionibus. Praefatus princeps Carlus, cuncta sibimet adquisita regna, victor regressus est, nullo contra eum rebellante. Reversusque in regione Francorum, egrotare coepit in villa Vermbria super Isra fluvium. 22. Eo etenim tempore bis a Roma sede sancti Petri apostoli beatus papa Gregorius claves venerandi sepulchri cum vincula sancti Petri et muneribus magnis et infinitis legationem, quod antea nullis auditis aut visis temporibus fuit, memorato principi destinavit, eo pacto patrato, ut a partibus imperatoris recederet et Romano consulto praefato principe Carlo sanciret. Ipse itaque princeps mirifico atque magnifico honore ipsam legationem recepit, munera praetiosa contulit atque cum s magno praemio cum suis sodalibus missa, Gri
Abbreviated transcription (Latin):
theodo aldo filio ei paruulo inloco ipsius cũ p̃dicto
reg dagobti mauorẽ domatu palacii accepit: inscru¬
to qͦq tẽpre idem pipuiꝰ du x egrotans mortuuis
q. suꝑstitt̃ carlo filio suo: Post obitũ quoque cr̃.
plectrudis matrona p̃fata suo c̃silio atq regimni¬
ne: cuncta et̃ agebat Demũ franci mutue inse¬
ditionẽ uerĩ : c̃silio inutili accepto. cõmissa ac ie
in cocia silua ẽtra theodo aldũ et leudes pipini
quondã att. grimo aldo inier̃ certam̃: corruitq
ibi ñ modicꝰ exercit᷑: Theodo ald itaq aso dalib: suis
ꝑfugẽ laps euasit. Alagna et ualida turbatio & ꝑ¬
secutio excitit. apud gentẽ francoꝵ eodẽ tẽpr̃e:
Iunc eleger̃ in honorẽ maiorẽ domatu. quodam
franco Nomine ragãfredo. Cõmotoq exertitu hos¬
tile. usq mosã fluuiũ ꝓperant cuncta uastantes
cũ rabbodo ducc fedus inier̃: his dieb carlus dux
ap̃fata femina plectrude. sub custodia detentꝰ di

Expanded text:
co ipsius cum praedicto rege Dagoberto maiorum domato palatii accepit. 8. Insecuto quoque tempore idem Pippinus dux egrotans mortuus suprestitem Carlos filio suo. Post obitum quoque eius Plectrudis matrona praefata suo consilio atque regimine cuncta sese agebat. Demum Franci mutuo in sedicionem versi, consilio inutile accepto, commisso acie in Cocia silva, contra Theudoaldum et leudis Pippino quondam atque Grimoaldo inierunt certamen; corruitque ibi non modicus exercitus. Theudoaldus itaque a sodalibus suis per fugam lapsus evasit. Magna et valida turbatio et persecutio extitit apud gentem Francorum. Eodem tempore tunc elegerunt in honorem maiorum domatum quodam Franco nomine Ragamfredo; commotoque exercitu hostile, usque Mosam fluvium properant, cuncta vastantes. Cum Radbode duce foedus inierunt, His diebus Carlus dux a praefata femine Plectrude sub custodia detentus, Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dirigit: Quiq p̃proꝑe ad eandẽ urbẽ ꝑ ueni¬
entes tentoria instituunt. undiq ipsut
oppidũ & suburbana p̃occupant munitis¬
simã ciuitatẽ obsidunt. aciẽ instruunit
donec in secutꝰ uir belligerator carlus
p̃dictã urbẽ ad gredit᷑ muros circũ dat
castra opponit. obsidionẽ coaceruat.
in modũ hierico cũ strepitu hostium
& son

Expanded text:
diriget. Quique praepropere ad eandem urbem pervenidiriget. Quique praepropere ad eandem urbem pervenientes, tentoria instruunt, undique ipsud oppidum et suburbana praeoccupant, munitissimam civitatem obsedunt, aciem instruunt, donec insecutus vir belligerator Carlus praedictam urbem adgreditur, muros circumdat, castra ponit, obsidionem coacervat. In modum Hiericho cum strepitu hostium et son
Abbreviated transcription (Latin):
tib saxones paganissimos qͥ ultro renum
fluuiũ consistunt: strenuus uir carlus
hoste cõmoca francoꝵ. in loco ubi lippia
fluuius renũ amnẽ in gredit᷑. sagaci
intentione traens meauit: Maxima ex
parte regione illa dirissima uasta uit :
gentẽq illã seuissimã. ex parte tributarios
ẽẽ p̃cepitꝰ. atqͥ plures hospitib ab eis accepit
sicq opitulante dño uictor remeauit ad pro¬
pria: denuo rebellante gente ualida ismahe¬
litar. qs modo sarracenos corrupto uocabulo
nuncupant. in rũpentesq rodanũ fluui um
insidiantib infide les hominib: subdolo & frau¬
de : Mauronto qͥdẽ cũ suis sociis auennionẽ
urbẽ munitissimã atq montuosã. ipsi sarra¬
cene collecto hostili agmine ingrediunt᷑: Illisq
rebellantib ea regione uastata. a contra
uir egregius carlus dux germanũ suũ uirũ
industriũ childebrando ducẽ : cũ reliqͥs ducib
& comitib illis partib cũ apparatu hostile

Expanded text:
Saxonis paganissimos, qui ultra Renum fluvium consistunt, strenuus vir Carlus, hoste commoto Francorum, in loco ubi Lippia fluviuss Renum amnem ingreditur sagace intentione transmeavit, maxima ex parte regione illa dirissima cede vastavit, gentemque illam sevissimam ex parte tributaria esse praecepit atque quam plures hospitibus ab eis accepit; sicque, oppitulante Domino, victor remeavit ad propria. 20. Denuo rebellante gente valida Ismahelitarum, quos modo Sarracinos corrupto vocabulo nuncupant, inrumpentesque Rodanum fluvium, insidiantibus infideles hominibus sub dolo et fraude, Mauronto quidem cum sociis suis, Avennionems urbem munitissimam ac montuosam ipsi Sarracini, collecto hostile agmine, ingrediuntur; illisque rebellantibus, ea regione vastata. Ad contra vir egregius Carlus dux germanum suum, virum industrium Childebrando ducem cum reliquis ducibus et comitibus illis partibus cum apparatu hostile
Abbreviated transcription (Latin):
siliunt: Mox franci cũ nauib & iaculis ar¬
matoriis suꝑ eos insiliunt: suffocantesq in
aquis interimunt: Sicq franci triũ phantes
dehostibus: p̃da magna & spolia capiunt.
capta multitudine captiuoꝵ cũ duce uic¬
como sissuoie godicã depopulatnt . urbeg
fumnoitss mai osemausũ agatẽ ac biterris
funditus pasuro si & moenia destruent
igue sub posito neremarent. sebi bao
e castra illius regionis uastant tuic co

Expanded text:
siluunt. Mox Franci cum navibus et iaculis arsiluunt. Mox Franci cum navibus et iaculis armaturiis super eos insiluunt, suffocantesque in aquis, interimunt. Sicque Franci triumphantes de hostibus, praeda magna et spolia capiunt; capta multitudine captivorum, cum duce victore regionem Goticam depopulant. Urbes famosissimas Nemausum, Agatefunditus muros et moenia Carolus destruens, igne supposito, concremavit; suburbana et castra illius regionis vastavit. Devicto
Abbreviated transcription (Latin):
us mnã ingi elie ute succendunt hostes eiui¬
os suos capunt. untficientes trucidant eq  fenu
dn bellator insignis carlus : intrepidus rodanũ
fluiiũ cũ exercitu suo transiit. gothoꝵ fines pe¬
urbẽ celeberrimã atq metropob eoꝵ obsedites
Suꝑ adice fluio munitionẽ ingirũ in modũ
ari& ũ instruxit. Regẽ sarracenoꝵ nomine
athima cũ satellitib siis ibidẽ reclusit. castra¬
q. moeatꝰ ẽ undiq Haec audientes maiores
natu & pͥncipes sarracenoꝵ qͥ cõmorirbantur
eo tẽp̃re in regione spanian : coadunato exer¬
citu hostiũ cũ alio rege amormagna nom̃. ad¬
uers carlũ uirilit̃ armati c̃surgunt p̃parant᷑
ad p̃liũ: c̃tra qͦs p̃fatꝰ uir carlus dux triũphat᷑
currit: Illisq mutuo c̃fligentib: sarraceni de¬
uicti atq prostrati. cernentes regẽ eoꝵ int̾fectũ.
infugã lapsi tergauerter̃ qͥ euaserant cupien¬
tes Nauali euectione euadere. instagnũ ma¬
ris natantes. nãq sibimn& mutuo conatu in¬

Expanded text:
ssimam ingredientes succendunt, hostes inimicos suorum capiunt, interficientes trucidant atque proctor igitur atque bellator insignes Carlus intrepidus Rodanum fluvium cum exercitu suo transiit, Gotorum fines peurbem celeberrimam atsuper Adice fluvio munitionem in gyrum in modum arietum instruxit, regem Sarracenorum, nomine Athima, cum satellitibus suis ibidem reclusit, castraque metatus est undique. Haec audientes majores natu et principes Sarracenorum, qui commorabantur eo tempore in regione Hispaniarum, coadunato exercitu hostium cum alio rege, Amor nomversus Carlum viriliter armati consurgunt, praeparantur ad proelium. Contra quos praefatus vir Carlus dux triumphatorcurrit. Illisque mutuo confligentibus, Sarracini devicti atque prostrati, cernentes regem eorum interfectum, in fugam lapsi terga verterunt; qui evaserant cupientes navale evectione evadere, in stagnum maris natantes, namque sibimet mutuo conatu in
Abbreviated transcription (Latin):
munerrtũ eũ afinib suis ut redir& p̃cibus
obtinuer̃: His ita transactis. sequente anno
dũ alamannia c̃trer carlomanno eoꝵ fide
fefellissent: ipse cũ magno furore cũ exercitũ
eoꝵ patria ꝑ accessit. & plurimos eoꝵ qͥ contie
ipso rebelles ex istebant. gladio trucidauit :
HisitaQ GISTIS: Sequente curriculo annorũ.
carlomann de uotionis causa in ex tinctu succen

Expanded text:
recibus obtinuerunt. 29. His ita transactis, sequente anno, dum Alatnanni contra Carlomanno eorum fide fefellissent, ipse cum magno furore cum exercitu in eorum patria peraccessit et plurimos eorum, qui contra ipso rebelles existebant, gladio trucidavit. 30. His itaque gestis, sequente curriculo annorum, Carlomannus devotioni