comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rationes ꝓlixas aut p̃catorias cũ ordinati sunt face̾
debuisse. aut diuretentas facultates inius pͥetatis
suȩ posse transscribe Delapsis qui decatholica fide¬
lica fide baptizati sunt: sip̃uaricati one dampnabili
pꝰ inheresim tnfierint. grandẽ difficultatẽ redeun¬
di sanxit antiquitas. Quibꝰ nosannorũ multitudi.¬
nẽ breuiatã: penitentiã bienni ꝯditione infrasc̃¬
pte obseruationis imponimꝰ. ut p̃scripto bienio:
t̃cio sine relaxatione ieiunent. Et eccłã studeant
freqñtare inpenitentiã loco standi ⁊ orandi humilita¬
tita noui̾t: obseruandam. ut &̃ ipsi cũ catecumi¬
niᷤᷤ egredi ꝯmonent᷑ abscedant ħsiobseruare uolu¬
erint ꝯsticuto tempore ad mitcendis a daltariũ ob¬
seruatio relaxet᷑. Qd̾ si ardua Idura forte putau̾int:
statuta p̃tĩtoꝵ canonũ inplere debebunt. De incestis
eincestis oiunctionib conuigiis. Lxii.
nicħ prsus ueniȩ reseruamꝰ: ncũ adult̾iũ seꝑati õe¬

Expanded text:
rationes prolixas aut precatorias cum ordinati sunt facere debuisse, aut diu retentas facultates proprietati suae posse transcribere. LX. De lapsis qui de catholica fidelica fide baptizati sunt, si praevaricatione damnabili post in haeresim transierint, grandem redeundi difficultatem sanxit antiquitas, quibus nos annorum multitudine breviata poenitentiam biennii conditione infrascriptae observationis imponimus, ut praescripto biennio, tertio sine relaxatione jejunent, et ecclesiam studeant frequentare, in poenitentum loco standi et orandi humilitatem ita noverint observandam, ut etiam ipsi cum catechumini egredi commonentur, abscedant, hoc si observare voluerint constituto tempore admittendis ad altarium observatio relaxetur. Quam si arduam vel duram forte putaverint, statuta praeteritorum canonum conplere debebunt. XXVIIII XXX. Incestis coniunctionibus nihil prorsus veniae reservamus, nisi cum adult
Abbreviated transcription (Latin):
qui obsessionib necessitate positi fuerĩt rosta¬
ut abom̃i humano sanguine &e iã hostili sea bstine¬
b annis pͥuent᷑. Ita ut duobꝰ annis. uigilus. ieiuniis.
oronib ⁊⁊ elemosinis ꝓuiribꝰ quas dñs donauerit
nito tempore negligentiores cnta suã salutẽ extit̾int:
p̃stolandi ipsiꝰ penitentiȩ tempꝰ inpotestate mane¬
ag sacerdotis dehisqͥabortiuũ faciunt łnatossuos extin
uͦ quimale conceptos exad ult̾io factos gunt .ii.¬
ł editos necare studuerint: ł inuentris matrũ
potionibꝰ aliquib colliserint: mutroq sex uadul¬
teris pꝰ.uii. annors currida cõmunio tͥbuat᷑. Itatñ:
ut omni tempore uitȩ suȩ fletibꝰ i humiliͤati ĩsistatł
Si uͦ cłici fuerint: officium eis ministrandi recuꝑare
ñliceat. At tñ inchoro psallentiũ. at̃pre recepte be¬
omunionis int̃sint ipsis beneficus. In exitutra
si facinora sua om̃i tp̃re uitȩ suȩ defleuerint: com¬

Expanded text:
in obsessionis necessitate positi fuerint, id sta, ab omni humano sanguine, etiam hostili, se abstinepriventur, ita ut duobus annis, vigiliis, jejuniis, orationibus et eleemosynis pro viribus quas Dominus donaverit nito tempore negligentiores circa salutem suam exstiterint, protelandi ipsius poenitentiae tempus in potestate manet sacer qui male conceptos ex adulterio fetus vel editos necare studuerint, vel in ventribus matrum potionibus aliquibus colliserint, in utroque sexu adulteris, post septem annorum curricula communio tribuatur, ita tamen ut omni tempore vitae suae fletibus et humilitati insistant. Si vero clerici fuerint, officium eis ministrandi recuperare non liceat, attamen in choro psallentium a tempore receptae communionis intersint ipsis beneficiis. In exitu tantum, si facinora sua omni tempore vitae suae defleverint, com
Abbreviated transcription (Latin):
separari U̾ si pꝰ int̾dictũ cũ eis quis q p̃sũpserit
one. subpenitentis ꝓfessione submouerint. sicqͦ
si a liĩ defuerint. ⁊ causa certe necessitatis exoritur.
poscentẽ baptismũ liceat baptizare Sirelicta pƀ̃ri
i secuiẽq mulier duplici coniuigio pb̃ri ł diaco¬
nirelicta ꝯiunxerit: aut castitati sẽparent᷑ aut certe
simcriminũ intentione ꝑstiterint: pari ex omunica¬
tigne plectent᷑ De his q̃a fidelibꝰ inparro chitanis eccłuis
mancipiis. atq peculus. quicũq fideles obtulerint:
antiquoꝵ canonum statuta seruent. ⁊ omnia in
ep̃i potestate consistant. Dehis tam quę in alta¬

Expanded text:
separari. Quod si post interdictum cum eo quisquis praesumpserit one sub poenitentis professione submoverit, sic quoque si alii defuerint et causa certae necessitatis exoritur, poscentem baptismum liceat baptizare. IX. Si relicta presbyteri i se cuicunque mulier duplici conjugio presbyteri vel diaconi relicta conjunxerit, aut castigati separentur, aut certe si in criminum intentione perstiterint pari excommunicatione plectantur. X. De his quae is, mancipiis atque peculiis quicumque fideles obtulerint, antiquorum canonum instituta serventur, et omnia in episcopi potestate consistant. De his tamen, quae in alta
Abbreviated transcription (Latin):
ltoꝵ causa ex ꝑientia magistrante uisitantes . xiii.¬
repꝑinꝰ: ñ nullas eẽ diocesianas eccłias dssti.¬
tutas. Obquam rem hac constitutiones decreuimꝰ.
ta. fuerit destituta ordinationi ipsius reꝑare p̃cipi¬
atur. Quiat̾cia exomnibꝰ antiqua traditione ut acci¬
piat᷑ ab epis: nouimus statutũ. Ut nultꝰ ep̃s ꝓudicus
quis sac̃dotũ ł cłicoꝵs more scłariũ. uidicũ au¬
deat acciꝑe ꝓ impensis patrocinis munera. nͥfor¬
te ineccłia oblata gratuita q̃ ñ fauore muni̾s uide.¬
ant᷑ accepta: s collatione deuotionis illata. Qđ siq̃ sita
ꝓbatut acciꝑe: ueliti ex auctor fenoris. aut usura¬
rum possessor scđm statuta patrũ se nouerit de¬

Expanded text:
ltorum causa experientia magistrante reperimus nonnullas dioecesanas ecclesias destitutas. Ob quam rem hac constitutione decrevimus, rta fuerit destituta, ordinatione ipsius reparari praecipiatur, quia tertia ex omnibus antiqua traditione ut accipiatur ab episcopis, novimus statutum. IX. Si quisis sacerdotum vel clericorum more saecularium judicum audeat accipere pro impensis patrociniis munera, nisi forte in ecclesiis oblata gratuita, quae non favore muneris videantur accepta, sed collatione devotionis illata. Quod si quaesita probatur accipere, veluti exactor fenoris, aut usurarum possessor, secundum statuta Patrum se noverit de
Abbreviated transcription (Latin):
dis ⁊i adulteris ⁊ furib si ad ȩccłiam contuge ip.
d constituius obseruandum ꝙ eccłasticieano¬
nes decreuerunt ⁊ lex romana ostituit. ut ab eo¬
demorte ⁊debilitate & omm penarũ gne sint
securr. ita ut eicin reꝰfu̾t criminosus. desatisfac¬
tione ꝯuenigtꝰ dsi sac̾m̃ta sua ouitꝰ fuerit uolas¬
se: reꝰ ꝑuirii ñ solũ aomuniõẽ eccłie. ł õiũ cłicto.¬

Expanded text:
lteris et furibus si ad ecclesiam confugerint. Id constituimus observandum quod ecclesiastici canones decreverunt et lex Romana constituit, ut ab ecde morte et debilitate et omni poenarum genere sint securi; ita ut ei cui reus fuerit criminosus de satisfactione conveniat. Quod si sacramenta sua convictus fuerit violasse, reus perjurii non solum a communione Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
ut nultꝰ eoꝵs.i. monachoꝵ foriensis negoti suscep¬
torł exertutor existat: nisi id qd̾ monasterii expos¬
cit utilitas abbate sibi nichilominꝰ imꝑante cano¬
nũ añ oñia gallicanoꝵ dehis constitutiõne seruata:
diaconib de rebus ipsius breuis fideltt̃ conscribat᷑.¬
ammimo usq ad max imum .i. de utensilib ꝰ ł om̃i
liquio ł occultẽ fuerit tulisse conuict᷑. scłifurti
ꝑpsallendi ł ministrandi consuetudo seruetua:¬

Expanded text:
 id est monachorum, forensis negotii susceptor vel exsecutor existat, nisi id quod monasterii exposcit utilitas, abbate sibi nihilominus imperante, canonum ante omnia Gallicanorum de his constitutione servata. diaconibus de rebus ipsius breve fideliter conscribatnimo usque ad maximum, id est de utensilibus  G., uvel occulte fuerit tulisse convictus, secundum furti l ministrandi consuetudo servetu
Abbreviated transcription (Latin):
femina q̃ at ult̾um maritũ reliquerit fidelemi
alc̾um ducit: ꝓhibeat᷑ neducat. Si aut̃ dur̾it
ñ pͥaccipiat cõmunionẽ. ꝗͣ isquẽ reliquerit. de
scłoerierit. nͥforte necessitas infirmitatis dare cõ¬
pulerit. Demulierib q̃ lenocinium fecerint .xii.

Expanded text:
femina quae adulterum maritum reliquerit fidelem, et alterum duxerit, prohibeatur ne ducat; si autem duxerit, non prius accipiat communionem, quam is quem reliquerit de saeculo exierit, nisi necessitas infirmatis dare comI. De mulieribus quae lenocinium fecerint. Mater
Abbreviated transcription (Latin):
quib extra regłam fecerit: ab ep̃is corrigant᷑. Qui¬
semel inanno in loco ubiẽps elegerit accepta uoca¬
tione conueniant. Monachi aut̃: abbatib oñi obedi
liare aliquio hab̾e p̃sumpserit: omnia q̃ acqͥsierit
ababbatib auferant᷑ scd̾m regłam monasti̾o ꝓfut᷑ã
psiaut̃ qͥ fuerãt ꝑuagati: uͥ inuẽti fu̾nt c̃aux ilio ep̃i¬

Expanded text:
a regulam fecerint ab episcopis corrigantusemel in anno in loco ubi episcopus elegerit, accepta vocatione conveniant, monachi autem abbatibus omni obediliare aliquid habere praesumpserit, omnia quae acquisierit, ab abbatibus auferantur secundum regulam monasterio profutura, ipsi autem qui fuerant pervagati, ubi inventi fuerint, cum auxil
Abbreviated transcription (Latin):
liquos ep̃s ꝓbaui̾t incłicatuꝰ officio ꝓmouendos:
cumabbis uoluntate debeant ordinari fau̾q̃m ui
re monasterii defacultatibꝰ offerunt᷑: in nullo dio¬
cesiana lege abep̃is contingant᷑. Si aut̃ ex laicis qͥsqͣ
ase factã basi licã consecrari desiderat neqͣ ꝗͣ eã sub
De incestisut ꝗͣdu in scełe st̾ int̾ catecuminos hañt᷑.iui
De his quise incesti pollutione commaculant. pla

Expanded text:
us probaverit in clericatus officio promovendos, cum abbatis voluntate debeant ordinari. Ea vero quae in jure monasterii de facultatibus offeruntur, in nullo dioecesana lege ab episcopis contingantur. Si autem ex laicis quisquam a se factam basilicam consecrari desiderat, nequaquam sub De incestis, ut quandiu in scelere sunt inter catechumenos habeantur. De his qui se incesti pollutione commaculant pla
Abbreviated transcription (Latin):
familiaritatẽ habeat confessore. aut quod̃q laico
sanguinis a lieni. aut coniuiũ sola: nͥubi sit seniors
aut honestor. aut uiduars. honestaꝵq frequentia
uͥ honeste confessor qͥ libae cum plurimoꝵs testimonio
testiũ conuuuo int̾eẽ possit. Cum lectoribꝰaut̃ in ipsors
domibꝰ ñ admittendas penitꝰ nec utdendas. nͥ forte si¬
consanguinea soror sit ł uterina. de cłico enius¬
cłicoꝵ uxores ꝑ eccauerunt. ne forte licentiã
peccandi plus hãnt: accipiant mariti earũ hãc
potestatẽ p̃t̾ necẽ custodiendi. ligandi indomosua
ad ieiunia salutaria ñ mortifera eas cogentes. Ita
ut inuicẽ sibicłici pauꝑes aupiliũ ferant: si serui¬
tia ñ hãnt. Cum uxorib aut̃ ipsis q̃ pecrauert nec
crbossumãt. nͥ forte adamorẽdi acta penitentia reuer¬

Expanded text:
familiaritatem habeat cum confessore, aut cum quolibet laico sanguinis alieni, aut convivium sola adeat, nisi ubi seniorum, aut honestorum, aut viduarum honestarumque frequentia, ubi honeste confessor quilibet cum plurimorum testimonio testium convivio interesse possit, cum lectoribus autem in ipsorum domibus non admittendas penitus nec videndas, nisi forte consanguinea soror sit vel uterina. VII. Pcorum uxores peccaverint, ne forte licentiam peccandi plus habeant, accipiant mariti earum hanc potestatem praeter necem custodiendi, ligandi in domo sua, ad jejunia salutaria, non mortifera, eas cogentes, ita ut invicem sibi clerici pauperes auxilium ferant, si servitia non habeant; cum uxoribus autem ipsis quae peccaverint, nec cibos sumant, nisi forte ad timorem Dei acta p
Abbreviated transcription (Latin):
equis ieune die dm̃ca cansat pris aut ꝑsuafioĩe
aut subreptionis. nec qͣdragesimarũ diebꝰ abecłiis
fideles desint. nec habitent mnlatibuł cubiculoꝵ ac
montiũ qui insuspitionibꝰ ꝑ seuerant: s exemplũ ⁊
p̃ceptũ custodiant sac̃dotũ :⁊ adalienas uillasagend oꝵ
conuentuũ causa ñ conueniant. Ab uniu̾sis ep̃is dic¬
tum ÷. anat̾hema sit qͥ hoc cominiserit ut doctoris¬

Expanded text:
quis jejunet die dominica causa timoris, aut persuasionis, aut superstitionis, nec Quadragesimarum diebus ab ecclesiis fideles desint, nec habitent in latibulis cubiculorum, ac montium, qui in suspicionibus perseverant; sed exemplum et praeceptum custodiant sacerdotum, et ad alienas villas agendorum conventuum causa non conveniant. Ab universis episcopis dictum est: Anathema sit qui haec commiserit. C
Abbreviated transcription (Latin):
sollempnia ꝑagant. Cet̾is uͦdiebꝰ cohibentibꝰ ꝑsoniꝰ
illaꝗ uista sunt habeant licentiã uidicandi ex¬
decreuimꝰ ut pꝰmodum statuto t̃ ꝑre ⁊ adimpletis
duobꝰ mensib se metropolitani sui p̃sentet aspectibꝰ
seruare debeat recognoscat. Qđ si forte ħ implere ne¬
glexerit: in sy nodo increpatꝰ afr̃ibꝰ corrigat᷑ Et si
forte infirmitate aliqua ne ħimpleat fuerit ĩpedi¬
tꝰ: hoc suis litt̾is metropolitano indicare ꝓ cuite
ep̃oꝵ cõmonitꝰ ãmetropolitano ad sy nodũ nulla
graui i nt̃cedente necessitate corporali uenire con¬
cempserit : sicut statuta patrum sanxerunt. usq

Expanded text:
solemnia peragant: caeteris vero diebus conniventibus personis illa quae justa sunt habeant licentiam judicandi, exdecrevimus, ut postmodum statuto tempore, id est impletis duobus mensibus se metropolitani sui praesentet aspectibus, d observare debeat recognoscat. Quod si forte hoc implere neglexerit, in synodo increpatus a fratribus corrigatur. Et si forte infirmitate aliqua ne hoc impleat fuerit impeditus, hoc suis litteris metropolitano indicare procuret. pus commonitus a metropolitano ad synodum nulla gravi intercedente necessitate corporali venire contempserit, sicut statuta Patrum sanxerunt, usque
Abbreviated transcription (Latin):
op̾hensũ ÷: alienare p̃sumant. Qd̾ si fecerint de ꝯiuc¬
ti in concilio ⁊ ab honore depositi desuo pͥo aliud
tantum restituant: quantũ uisi st̃ p̃sũpsisse. Sane
siqͥs ꝓqͣlibet conditione dereꝰ eccłiȩ aliꝗd aliena re p̃¬
sũpserit. side suo pͥotantum ȩccłiȩ otulerit. qͣntũ in¬
sus : abstulisse: tunc demũ istudstare licebit. Libtoᷤ tñ
qͦs sac̃dotes ł diaconos deȩccłia sibi ꝯmissa fac̾e uolu¬
erint: auctꝰ ȩccliȩ ꝑsequi uibemꝰ. Qd̾ si fac̾e ꝯtẽpse.¬
rint: placuit eos ad pͥum reu̾tiseruitiũ Pecłicis qͥcri

Expanded text:
hensum est, alienare praesumant. Quod si fecerint cuncti in concilio, et ab honore depositi, de suo proprio aliud tantum restituant quantum visi sunt praesumpsisse. Sane si quis pro qualibet conditione de rebus ecclesiae aliquid alienare praesumpserit, si de suo proprio tantum ecclesiae contulerit, quantum visus est abstulisse, tunc demum iquos sacerdotes vel diaconos de ecclesia sibi commissa facere voluerint actus ecclesiae prosequi jubemus, quod si facere contempserint, placuit eos ad proprium reverti servitium. L. Si epi
Abbreviated transcription (Latin):
forma seruet᷑. ut quicqͥd sine ep̃i notitia uenditũ fue¬
rit: adpotestatẽ xp̃i reuocet᷑. Mancipa uͦ monachis
donata: ab abbate ñ liceat manumitt . Iustum enim¬
putamus. ut monachis cotidianum rurale oplis faci¬
entib. seruieoꝵ lib̃tatis ocio potiant᷑. Iuui
num abbatẽ duobꝰ monasteriis int̃dicimꝰ p̃sid̾e̾

Expanded text:
forma servabitur, ut quidquid sine episcoporum notitia venditum fuerit, ad potestatem episcopi revocetur. Mancipia vero monachis donata ab abbate non liceat manumitti. Iniustum enimputamus, ut monachis cottidianum rurale opus facientibus servi eorum libertatis otio potiantur. VIIII. Vnum abbatem duobus monasteriis interdicimus p
Abbreviated transcription (Latin):
e raptoribꝰ aut̃ id constituendum: ẽ censiumꝰ
dt si adȩccłiam raptor cum rapta ꝯfugerioite
inmam ipsam itolentiam ꝑtulisse ꝯstic̾it. stati lit et̃
depotestate raptoris. Et raptor m̃ortis ł penarũ im¬
punitate concessa. aut seriuendi conditioni subieat
potestati patris excusata redoat᷑. f raptor apatre
suꝑiori ꝯditionis satisfactione teneneat᷑ obnorius
deseruis quiad eccłiam confugerint. ui¬
Ieruus qui ad eccłiam ꝯfugit ꝓ qͣlibae culpa siã
dño padmissa culꝑa sacram̃tũ sucepie. stacido serui¬
tiũ dñi redire cogatur Et p̾ea quãdato sacram̃to
dtĩo suo fuerit cõgsignatꝰ si aliqͥdpene peadẽ culpa
uaricatione fidĩ. ã comiunione ⁊ꝯ iuuio catholi¬
cors extͣneus habeatur. Siuͦ seruus ꝓculpa sua abec¬
cłia defensat᷑. sacram̃ta dñi clicis exigentibꝰ de im¬
punitate ꝑceꝑit: exire nolẽtẽ adño liceat occupari.

Expanded text:
e raptoribus autem id constituendum esse censuimus, ut si ad ecclesiam raptor cum rapta confugerit, et feminam ipsam violentiam pertulisse constiterit, statim liberetur de potestate raptoris, et raptor mortis vel poenarum impunitate concessa aut serviendi conditioni subjectus potestati patris excusata reddatur, et raptor a patre superiori conditionis satisfactioni teneatur obnoxius. III. Servus qui ad ecclesiam confugerit ervus qui ad ecclesiam confugerit pro qualibet culpa, si domino pro admissa culpa sacramentum susceperit, statim ad servitium domini sui redire cogatur, et postea quod dato sacramento 98 domino fuerit consignatus, si aliquid poenae pro eadem culpaevaricatione fidei a communione, et convivio catholicorum extraneus habeatur, si vero servus pro culpa sua ab Ecclesia defensatus sacramenta Domini clericis exigentibus de impunitate perceperit, exire nolentem a domino liceat occupari.
Abbreviated transcription (Latin):
politanꝰ ad comꝓuinciales ep̃os epłas direxe¬
łit in quibꝰ eos aut ad ortlinationẽ sũmi pontifi¬
cit. aut ad synodum inuutet: pꝰ positis omnibꝰ ex¬
cepta graui infirmitate corꝑis ac p̃ceptione regi¬
a ad constitutam diẽ ad eẽ sidifferant. Qd sidefsie¬
rint: sic̃ pͥscacanonũ p̃cepit auctoritas usq ad p¬
xiniã synodũ ãcaritate fr̃m ⁊ eccłse omuniõe pͥuet᷑¬

Expanded text:
pus ad comprovinciales episcopos epistolas direxerit, in quibus eos, aut ad ordinationem alicujus fratris, aut ad synodum invitet, postpositis omnibus, excepta gravi infirmitate corporis, aut praeceptione regia, ad constitutam diem adesse non differant. Qui si defuerint, sicut prisca canonum praecepit auctoritas, usque ad proximam synodum charitate fratrum et Ecclesiae communione p
Abbreviated transcription (Latin):
nos sumimꝰ. abilł iudicent᷑ in munda. Ac sũferio
Nt̃ omnia cłicis de uitanda ebrietate x lu.¬
uecet᷑ ebrietas: quȩ omniũ uitioꝵ fomesac nu¬
trix:. Itaq eum quem ebriũ fuisse ꝯstiterit ut
ordo patit᷑. aut .xxx. dierũ spatio ã ꝯmunione sta¬
tiumꝰ submouendũ: aut corꝑali subdendũ suppli

Expanded text:
nos sumimus, ab illis judicentur immunda, ac si inferiorAnte omnia clericis vitetur ebrietas, quetetur ebrietas, quae omnium vitiorum fomes ac nutrix est. Itaque eum quem ebrium fuisse constiterit, ut ordo patitur, aut triginta dierum spatio a communione statuimus submovendum, aut corporali subdendum supplic
Abbreviated transcription (Latin):
nepotes ñ habens alium ꝗͣeccłiam reliqurohe¬
redem: siquid de ȩccłia ñ inȩecłiȩ causa aut
necessitate p̃sũpserit: qd̾ distraxit aut donauit ir
d̾is qui conuerti cupiunt qͣlit̃ suscipiant᷑.xxxo.
ud̾i quor ꝑfidia freqnt̃ aduomitum redit. siad legẽ
cuminos ȩccłe limen introeant. Et si suꝑ afide ue¬
nire noscunt᷑. tunc demũ baptismatis grãm it̾¬

Expanded text:
nepotes non habens alium quam Ecclesiam reliquit haeredem, si quid de Ecclesia non in Ecclesiae causa aut necessitate praesumpsit, quod distraxit aut donavit irris qui converti cupiunt qualiter suscipiantur. Judaei quorum perfidia frequenter ad vomitum redit, si ad legemhumenos ecclesiae limen introeant, et si pura fide venire noscuntur, tunc demum baptismatis grat
Abbreviated transcription (Latin):
dampno ȩcoł iȩ impiȩ sollicitati atͣditorib ali¬
monasterium inconsulto ep̃o nullꝰ construat
Ademonachis monasteriũ nouũ xxuii
nͥep̃o aut ꝑmittente aut ꝓbante: nultꝰ in¬
ciꝑe aut fundare p̃sumat. Monachi q̾ uagan.¬
des adofficiũ łicat᷑. nͥeis testimoniũ abbas suus
dedit: nec inciuutab nec inparrochũs ordinent᷑.
Monachũ nͥabbatis sui ꝑmissu aut uoluntate
ad alterũ monasteriũ ꝯ migͣntẽ. nultꝰabbã susciꝑe

Expanded text:
a ecclesiae impie sollicitati a traditoribmonasterium inconsulto episcopo nullus construat: et de monachis. Monasterium novum, nisi episcopo aut permittente aut probante, nullus incipere aut fundare praesumat. Monachi vero vagantes ad officium clericatus, nisi eis testimonium abbas suus dederit, nec in civitatibus nec in parochiis ordinentur. Monachum nisi abbatis sui aut permissu aut voluntate ad alt
Abbreviated transcription (Latin):
epłis ep̃i sui: licentiañpateat euaggandi. In
monachis qͦ p̃sentis sententiȩ forma seruet᷑. Qđ¬
siu̾boꝵ increpatio ñ em̃dauerit: etiã u̾b̾ ibꝰ statu¬
imꝰ coerceri. Seruandum qͦ demonachis ne his
ad solitarias cellulas liceat aꝯ gregatione dis¬
cecłe: nͥ forte ꝓ batis pꝰ emeritos labores. aut ꝓpt̃
infirmitatis necessitatẽ aspior abbis regla remit¬
remittatur Qđ itademum fiet ut intraeað mona¬
sterũ septa manentes. tam̃ sub abb̃is potestate
nͥtantum ꝓpt̃ incursum hostilitatis intͣmuroᷤᷤ
receptacła collocare. Ut cłici nuptialia uitent con-¬
ab̃i. di acones. subdiacones. ł deinceps qͥbꝰ ducen¬
di uxores licentia ũ ÷: etiã alienarũ nuptiarũ eui¬
tent coniua. Nec hiscetibꝰ misceant᷑ uͥamatoria
cantant᷑ ⁊turpia: aut obsceni motͦ corpoꝵ choris. ⁊
psaltationibꝰ effiaiunt᷑. nec auditꝰ ⁊ obtutꝰ sacris
misteriis deputatꝰ. turpium spectałoꝵ atq u̾bor

Expanded text:
episcopi sui, licentia non pateat evagandi. In monachis quoque presentis sententie forma servetur. um increpatio non emendaverit, etiam verberibus statuimus coerceri. Servandum quoque de monachis ne eis ad solitarias cellulas liceat a congregatione discedere, nisi forte probatis post emeritos labores aut propter infirmitatis necessitatem asperior ab abbatibus regula remittatur: quod ita demum fiet, ut intra eadem monasterii septa manentes, tamen sub abbatis potestate nisi tantum propter incursum hospitalitatis intra muros receptacula collocare. XXXIX. Ut clerici nuptialia vitent coeri, diacones, subdiacones vel deinceps quibus ducendi uxores licentia non est, etiam alienarum nuptiarum evitent convivia, neque his coetibus admisceantur ubi amatoria cantansaltationibus efferuntur, ne auditus, et obtutus sacris mysteriis deputatus turpium spectaculor
Abbreviated transcription (Latin):
manrdug libu capit Quigladio usus fuerit
s ⁊ contrariȩ fortitudines quȩ appellant᷑ furor ⁊ ira d̾i Iero
pensus patibulo crudelem uidicẽ putat. Itẽ suꝑ sophoniã¬
iquis fortituoinem latronis ⁊ pirate deripiat
infirmosq reddat: ꝓdest illi sua infirmitas Debilita:
sceleris. neq homines uinciend oItem suꝑieremiam
omicidas enĩ ꝗsaclegos ⁊ uenenarios punire ñ ÷ effusio¬
aut ꝓpulsandoꝵ hostiũ causa. Iudex dictꝰ: q ius dictat
popło. siue quod iure disceptet. Iure aut̾ disceptare ẽ iuiste
iudicare. N enĩẽ udex: siñ ineo iusticia est. Pandec̾tar̾

Expanded text:
 II, c. 2. Qui gladio usus fuerit sed et contrariae fortitudines quae appellantur furor et ira Dei. pensus patibulo crudelem judicem putat. C. XXIX. MiniSi quis fortitudinem latronis et piratae diripiat infirmosque reddat, prodest illis sua infirmitas. Debilitatasceleris, nequam homines vinciendo. Idem super Hieremiam . Homicidas enim et sacrilegos, pro pulsandorum hostium causa. Judex dictus est quia jus dictat populo sive quod jure disceptat. Jure autem disceptare, est juste judicare. Non est enim judex, si non in eo ju
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Idonei nonuident᷑ eẽ tesꝰtes. quibꝰimꝑari pot̃ ut cestes
in eod negotio fieri posiunt: qm̃ nic nocet ex una domo
plures cestes alieno negotio adhibi. Item. Ex eo qđ ꝓhib&
erem. colligit᷑ etiã mulieres testimoniũ iniuditio di¬
sic̃ nuptiȩ consensi fuint contrahentiũ. ⁊ iõ sic̃ nuptũs
ica sponsaluis filiam familias consentire oportet. Icem.¬
Quȩ patris uoluntati ñ repugnat. consentire ñ intelligitur.
Tunc aut dissentiendi apatre licentia concedit᷑. suiroignus
morib ł turpis sponsus ei ãpatre eligit᷑. s filio familias
dissentiente. sponsalia eiꝰ nomine fieri ñposst̾. Insponsa¬

Expanded text:
em. Idonei non videntur esse testes, quibus imperari potest ut testes vel eodem negotio fieri possunt, quoniam nihil nocet ex una domo plures testes alieno negotio adhiberi. Paulus libro secunderem, colligitur etiam mulieres testimonii in iudicio disicut nuptiis, ita sponsalibus filiafamilias consentire oportet. Quae patris voluntati non repugnat, consentire intelligitur. Tunc autem dissentiendi a patre licentia conceditur, si indignus moribus vel turpis sponsus ei a patre eligitur. Filiofamilias dissentiente, sponsalia ejus nomine fieri non pos
Abbreviated transcription (Latin):
leuandum usi forte migͣuerint ᷝ ͤ b: neforte obli¬
A quopieło si dnunitꝰ ereptꝰ conua   luerit peni¬
tentiȩ modum asuo ꝯfessore impositũ diligent̃ obser¬
uet & iõ scđ̾m canonicã auctoricatẽ. ne ilł ianuapie¬
tatis clausa eẽ uideat᷑ orationibꝰ. pꝯsolationibꝰ eccłia¬
sticis sacra ꝯunctione olei animati. scđm statuta scõꝵ
⁊ pb̃ri deoccultispeccatis uissione ep̃i capitulũ iui.¬
penitentes reconcilient.  sic̃ supͣ pͣmisimꝰ infir¬

Expanded text:
andum: et si forte migraverint, ne obliA quo periculo si divinitus ereptus convaluerit, poenitentiae modum a suo confessore impositum diligenter observet. Et ideo, secundum canonicam auctoritatem, ne illis janua pietatis clausa videatur, orationibus et consolationibus ecclesiasticis sacra cum unctione olei animati, secundum statuta sayteri de occultis peccatis jussione episcopi poenitentes reconcilient, et, sicut supra praemisimus, infir
Abbreviated transcription (Latin):
płicam doctrinam ꝯstitutionẽq eoꝵ. siue scõꝵ patr̃
actum fu̾it: stabit. Et qđ ab infidelibꝰ aut hereticis fac¬
tum fũt: omnino cassabit᷑. ⁊dimꝑatori non sit obedien.¬
ñne extitit apostata miquus ydolatra: M ilites xp̃i¬
ani seruiert̾ imꝑatori infideli. Libiueniebat᷑ ad

Expanded text:
icam doctrinam, constitutionemque eorum sive sanctorum Patrum actum fuerit stabit: et quod ab infidelibus aut haereticis factum fuerit, omnino cassabitur nne exstitit apostata, iniquus idololatra? Milites Christiani servierunt imperatori infideli. Ubi veniebatur ad
Abbreviated transcription (Latin):
triam. sic̃ sepe ꝑ alia capitula uissi adimpletũ fiat Ex libͦ. uii capͥ
cłia int̾fec̾it. deuita componat. Siuͦforis rixati fue¬
rint. ⁊ unus altũ in eccłia fug̾it. ⁊ ibi sedefendendo
eum int̾ feci̾t. ⁊ sihꝰ facti cesdes ñ habu̾it cũ duodecĩ uira¬
toribꝰ legiamis ꝑ sacͤm̃tũ affirmet. sedefendendo eur
polluerat. ⁊ suꝑ bannũ nr̾m solue̾ cogat᷑. Isuqͥ int̾ fectꝰ ẽ.
absq cõpositione iaceat. Ac deiñ int̾fector scđ̾m iudiciũ
examinet. utrũ ħ sponte anse defendendo feciss Ꝙ si
manꝰ eiꝰ ex usta fui̾t int̾ ficiat᷑. Si aut̃ ñ fui̾t: dñseuis iuix¬
ta q xigildꝰ illsꝰ adeccłiam ꝑsoluat aut eũ si uoluerit:
eidem eccłiȩ cradat. De eccłiastico i fiscalino. ⁊ benefi¬
ciario seruo uolumꝰ ut ꝓuna uice Wigildꝰ eiꝰ peo ꝯponat᷑.
Iltera uice ipse seruꝰ adsuppliciũ cradat᷑. hereditas tam̃
lib̾i hominis qͥ ꝑꝑtale facinꝰ ad mortem fuerat uidicatꝰ.

Expanded text:
triam, sicut saepe per alia capitula jussi adimpletum fiat. CAP. 238. - De viclesia interfecerit, de vita componat. Si vero foris rixati fuerint, et unus alterum in ecclesia fugerit, et ibi se defendendo eum interfecerit, et si hujus facti testes non habuerit, cum 12 juratoribus legitimis per sacramentum affirmet se defendendo eum polluerat, et insuper bannum nostrum solvere cogatur. Is vero qui interfectus est, absque compositione jaceat. Ac deinde interfector secundum judicium examinetur utrum hoc sponte an se defendendo fecisset, et si manu eius exusta fuerit, interficiatur. Si autem non fuerit, dominus ei illius est, ad ecclesiam persolvat; aut eum, si voluerit, eidem ecclesiae tradat. De ecclesiastico et fiscalino et beneficiario servo volumus, ut pro una vice wirgildus eius pro eo conponatur, altera vice ipse servus ad supplicium tradatur. Hereditas tamen liberi hominis qui propter tale facinus ad mortem fuerit iudicatus,
Abbreviated transcription (Latin):
commiserint: centenis qͥnqͣgenis flagelł u̾b̾ent᷑. & ab
eisresomnes mintegro stacu reddant᷑ capłm. ccclxxi
uicumq licem hñs. siue possessor siue peticor fu̾it
łinmitiolitis ł decursis tempoꝵ curricułꝰ siue
cum negotiũ ꝑ orat᷑. siue cũ iam cęꝑit ꝓmi sententia.
siuidicus elegerit sacrosce̾ legis antistitis. ili cosine a¬
liqua dubitatione oẽsialia pars refragat᷑. ad ep̃oꝵ ui
ditium cum sermone litigantiũ dirigat᷑. Multa enĩ
quȩ inuidicio captiose p̾scͥptionis uincula ꝑmi ñpa¬
tiunt᷑. inuestigat ⁊ ꝓmit sacro so̾ę religionis austori¬
tas. Om̃s itaq cause q̃ł p̾torio ure łciuili cͣctant᷑ ep̃oꝵ
sententiis c̾iminatȩ ꝑpetuo stabilitaᷤᷤ iire firment᷑.
uidices indubitant᷑ accipiant necaliꝰ audiat᷑. cũ cesti¬
moniũ ep̃i aqualibet parte fu̾t reꝓmissũ. Illud it
ui̾tatis auctoritate firmatũ. il lud incorruptũ. qͥa sacͦ¬

Expanded text:
commiserint, centenis quinquagenis flagellis verberentur, et ab eis res omnes integro in statu reddantur. 355. Ut sociuicunque litem habens, sive possessor sive  petitor fuerit, vel in initio litis vel decursis temporum curriculis, sive cum negocium perhoratur, sive cum iam ceperit promi sententia, si iudicium elegerit sacrosanctę legis antistitis, ilico sine aliqua dubitatione, etiamsi alia pars refragatur, ad episcoporum iudicium cum sermone litigantium dirigatur. Multa enim, quę in iudicio captiosę prescriptionis vincula promi non patiuntur, investigat et promit sacrosanctę religionis auctoritas. Omnes sententiis terminatae, perpetuo stabilitatis jure firmentur. judices indubitanter accipiant, nec alius audiatur, cum testimonium episcopi a qualibet parte fuerit repromissum. Illud est enim veritatis auctoritate firmatum, illud incorruptum, quod a sacr
Abbreviated transcription (Latin):
dispsionib ite pote penitens deuictis domũ remeasse. et p̃
multos dies quoꝵdam sapientiũ consilio adiã dicte eubilẽ
muliexis redisse. Ne aut̃ si tͥ tua uxore liceat uti. nr̃m reͥris
consisium. Siita deniq ẽ ut cuuꝰ nuittiꝰ narint: ñiudet᷑ nob
uo̾nabilit̃ neq sana iite id factũ. qm̃ eũomini homini admo¬
nachicam uitã tendenti legalit᷑ scȩ iuiste sit pagenoũ.
tueont᷑ leges minacit̃ ⁊uolent̃ atud uxore partĩ trore
mortis partim tuȩ ĩfirmitatis uoloribꝰ ex animat de iua se

Expanded text:
dispersionibus, utpote poenitens devictus domum remeasse, et post dispersionibus, utpote poenitens devictus domum remeasse, et post multos dies quorumdam sapientum consilio ad jam dictae cubile mulieris rediisse. Nunc autem si tibi tua uxore uti liceat, nostrum requiris consilium. Si ita denique est, ut tuus nuntius narrat, non videtur nobonabiliter neque sana mente id factum. Quoniam cum omni homini ad monachicam vitam tendenti legaliter et juste sit peragendum, tu contra leges minaciter et violenter a tua uxore, partim terrore mortis, partim tuae infirmitatis doloribus exanimatus, devia se
Abbreviated transcription (Latin):
deim seruũ sefecerit. utrũ nec̾o mulierẽ tenere debectt̃
sensu conuigis se sertiũ fecit. quẽ lib̾ũ ipsa maritum
nugẽ nom̃ ilł quã iniuste dimiseras ita tenebis. sic̃ ꝑrec¬
tũinaritꝰ siam debet hab̾e ougẽ ĩdilectione. ⁊ debita dis¬
ciplina. Nec eam ꝑullũ malum ingeniũ ate separa łine
modo in antea istũ tuũ maritũ quẽ ĩiuste dimise¬
ras ita teneb̾. ⁊ amplexab̾is. ⁊ ei inseruitio in amore ⁊
intimore ita eris subiecta ⁊ obediens. sic̃ ꝑrectũ uxor suo
debet ẽẽ subiesta marito. Nec unꝗͣ ab eo te seꝑab̾. nec il¬
lo uiuente alt̾i uiro te sociab̾. nec conuigio. aut adultio:
recordatione ⁊ trore ualde pauefactũ anpie q̃sille
monachũ fieri ⁊ atua uxore minis ⁊ tr̃oribꝰ eam occidendi
ad ł licentiam extorsisse ⁊ sic to monacham uestẽ sine ablu¬
te sũpsisle. imonastiũ pecusse Posteau̾ cũsanꝰ fact᷑ esles tus¬
urous reclamationib eiulatibꝰ ⁊ planctib tueq familie

Expanded text:
dam servum se fecerit, utrum necessario mulierem tenere debeat, et, sensu conjugis se servum fecit, quem liberum ipsa maritum conjugem nomine N. quam injuste dimiseras ita tenebis, sicut per reectum maritus suam debet habere conjugem, in dilectione et debita disciplina: nec eam per ullum malum ingenium a te separabis, nec De eadem re. A modo in antea istum tuum maritum quem injuste dimiseras ita tenebis et amplexaberis, et ei in servitio, in amore et in timore ita eris subjecta et obediens, sicut per rectum uxor suo debet subjecta esse marito, nec unquam ab eo te separabis, nec illo vivente alteri viro te sociabis, nec conjugio aut adulterio: recordatione et terrore valde pavefactum, anxie quaesisse monachum fieri, et a tua uxore minis et terroribus eam occidendi ad haec licentiam extorsisse, et sic te monachicam vestem sine abbate sumpsisse et monasterium petiisse. Postea vero cum sanus factus, ejulationibus, et planctibus, tuaeque familiae
Abbreviated transcription (Latin):
res comparatas ht̃ ꝑmalũ ingeniã pͥo filio. aut alt̾i
culibet nec dũ ꝑlegitimos annos hnͣti iustitiȩ tollen¬
dȩ causa tradid̾it: uolumꝰ. atq firmit̃ p̾cipimꝰ. ut si pa¬
ter eiꝰdẽ pariuili uixi̾t. ipse intxet incausam ratioẽ
reddñdi ꝓfilio suo. Si añ ipse pat̾ mortuus. t̾legitimꝰ¬
rationẽ redd̾e ꝯpellat᷑. Similit̃ de aliis omnib iusticus
ad eum ꝑtinentibꝰ. excepta sua legitima hereditate.
q̃ ei ꝑsuccessionẽ parentũ suoro legitime euenire debuit.
Qd siqͥs hanc ur̾ am uissionẽ. ꝯtẽpserit ł neglex̾i̾t: sic̃ de
ꝑ sona pariuili. ħq fraudulent᷑ ad miserunt int᷑ pa¬
ur̃ȩ. subfideiusstribꝰ ad nr̃ã p̾sentiam uenire opel

Expanded text:
res comparatas habet per malum ingenium, proprio filio aut alteri res comparatas habet per malum ingenium, proprio filio aut alteri cuilibet, necdum legitimos annos habenti, justitiae tollendae causa tradiderit, volumus atque firmiter praecipimus ut, si pater ejusdem parvuli vixerit, ipse intret in causam rationem reddendi pro filio suo. Si autem ipse pater mortuus estrationem reddere compellatur. Similiter et de aliis omnibus iustitiis ad eum pertinentibus, excepta sua legitima hereditate quae ei per successionem parentum suorum legitimae evenire debuit. Quod si quis hanc nostram iussionem contempserit vel neglexerit, sicut de persona parvuli, quod fraudulenter admiserunt intra panostrae, sub fideiussoribus ad nostram praesentiam venire conpel
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ȩccłia ad qͣm ꝑ iusticiam debetdari. ⁊ eam pre¬
sũpcuose ł ꝓpt̃ munera aut amiciciã c aliã ꝗͣlibet
occasionem ad alterã eccłiã dełit: acomite ł amisso
nr̾o distringat᷑ & eiꝰdem decimȩ qͣnticatẽ cũ sua le¬
ge restituat. Demalis scabinis eiciendis.
t̃ missi nr̾i ubic̃q malos scabinos inuenerint
eiciant: & cotiꝰ ppłi consensuin locũ eoꝵ honos
eligant. ⁊ cum electi fuerint: iurare faciant. ut
qͥ meliores &e ueratiores inueniri possunt eli¬
gant᷑ amissis nr̃is adinqͥsitiones faciendas ce reuu̾catẽ
dicendam & adiuitores comitũ sintadiusticias faciendas.
fu̾it ꝓpt̾ munera aut ꝓpt̾ amiticiam. ł ininucitiã in iꝰte
uidi casse: aut ꝑfideuissores missus ad p̾sentiã nr̃am ne¬
niet. Dececo omnibꝰ scabinis denuntiet᷑. nequis de
Res alienas malo ingenio ẽptas filio suo. aut cuilibet ꝑsonȩ¬
picũq res alienas legitimos annos ñ hñti tͣdiduit
cuilibet homini uendid̾it. ⁊ ipse homo easdem

Expanded text:
de ecclesia ad quam per justitiam debet dari, et eam praesumptuose vel propter munera aut amicitiam vel aliam quamlibet occnostro distringatur, ut ejusdem decimae quantitatem cum sua lege restituat. Ut missi nostri ubicumque malos scabinos inveniunt, eiciant et totius populi consensu in locum eorum bonos eligant. Et cum electi fuerint, iurare faciant, ut  meliores egantur a missis nostris ad inquisitiones faciendas et rei veritatem dicendam; et ut adiutores comitum propter munera aut propter amicitiam vel inimicitiam iniuste iudicasse, ut niat. De caetero omnibus scabinis denuntietur, ne quis deres alienas malo ingenio emptas filio suo aut cuilibet personae legitimos annos non habenti tradideritcuilibet homini vendiderit, et ipse homo easdem
Abbreviated transcription (Latin):
siincołabił dñoꝵ seuitia. cogant᷑ seruos bonis condi¬
tionib uendẽ. ut p̃cium dñis daret᷑. Etrecte expedit
enimerei publice. nequis resuamale utat᷑. Cuiꝰ rescrip.
cuiquam hominũ ussuũ decrabat᷑. S dñoꝵint̾¬
ne auxilium contra seuiciã. ł famẽ. łincolerabilẽ in¬
uiriam deneget᷑ his qui inuste dep̃cant᷑. Iõq cognos¬
ce dequereł eoꝵ quiex familia uilũ sabini adstatuã
fugerunt. ⁊ si ł duriꝰ habitos quam ȩquũ÷. ł infami
inuiria affectos cognoueris: uend̾e iube ita ũñ in
ꝑotestatem dñi ñ reuertant᷑ lib x. Tituloa.

Expanded text:
inorum saevitia, cogantur servos bonis condicionibus vendere, ut pretium dominis daretur: et recte; expedit enim rei publicae, ne quis re sua male utatur. cuius rescripti cuiquam hominum ius suum detrahi. sed dominne auxilium contra saevitiam vel famen vel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel infami iniuria affectos cognoveris, veniri iube, ita ut in potestatem domini non revertan
Abbreviated transcription (Latin):
in telligat᷑ concubinam hr̃e. q̃cum multis mulieribꝰs
ctimbe cum aliqͦ solet. Namquẽ ad̾in qͥ legitimã uxorẽ
ht̃ aliam hab̾e durante eodẽ mat̾ monio ñ pot̃: ita qͥ
ulliꝰ recipiat᷑ testimonium nͥ eiꝰ lxxx. cap̃.i.¬
qͥ sit bona opinione. ł quẽ dignitas comendat. ł mi¬
litia ł uitȩ honestas ł artis citulus laudabit ł &̃ alioꝵ
ductꝰ iniuditio iulissimꝰ fu̾it liceat uidici sih existima¬
uit corm̃tis eum subigere. Siquis aut̃ scͥpserit sedeb̾e
alicui pecuniam pꝰea aũ dicat se sine scͥptis soltusse
ñaudiat᷑ quamuis testes ꝓduxit n scđm obseruatio¬
centẽ pecuniams solutũ fuisse: Nonadinittimꝰ aut̃
testimonia eors. quidr̾e solent tͣnseuntes se audisse
aliq uemidicentẽ pecuniam sibi solutã ẽẽ. sinec tabu¬
susseripserint. Itenr ł lurium. ⁊i bonoꝵ testimonia seqͥ
oportet. et eos qui contͣria sdix̾int. si ꝗd ꝑerrorẽ ꝯuenit¬

Expanded text:
intelligat concubinam, quae cum multis mulieribus concumbere cum aliquo solet; nam quemadmodum qui legitimam uxorem habet, aliam habere durante eodem matrimonio non potest, ita et qui ullius recipiatur testimonium, nisi ejus qui sit bona opinione, vel quem dignitas commendat, vel militia, vel vitae honestas, vel artis titulus laudabilis, vel etiaoductus in judicio fuerit, liceat judici si hoc aestimaverit, tormentis eum subigere. Si quis autem scripserit se debere alicui pecuniam, postea autem dicat se sine scriptis eam solvisse, non audiatur, quamvis testes produxerit, nisi secucentem pecuniam sibi solutam fuisse; non enim admittimus testimonia eorum, qui dicere solent, transeuntes se audisse aliquem dicentem pecuniam sibi solutam esse. Sed nec tabusubscripserint. Item. Plurium et bonorum testimonia sequi oportet, et eos qui contraria dixerint, si quidem per e
Abbreviated transcription (Latin):
ant. qͦr̃ up̾soꝵ ferã eẽ nat᷑a nemonegat. Ihis aũ aĩalibꝰ
q̃ ex ꝯsuetudine abire ⁊ redire solent. tał regła ꝯꝓbata:¬
hãnt. slam cũ reu̾tendi animũ ħre desierint: etiam
tua eẽ dȩsinunt ⁊ fiunt occupantiũ. Reu̾tendi aut̃¬
incelligere qđ alie sunt galline qͣs feras uocamꝰ. Itẽ aliian¬
seres sunt quos feras uodam. Idõq si anseres tui. aut tue gal¬
rint. qͦ cũq loco sunt. tuituȩ ue ẽẽ intelligunt᷑ ⁊ qͥlucran.¬
dianimo ea animalia retinet: furtũ intelligit᷑ ꝯ mutt̾e

Expanded text:
ant, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. in his autem animalibus, ant, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. in his autem animalibus, quae consuetudine abire et redire solent, talis regula comprobhabeant: nam si revertendi animum habere desierint, etiam tua esse desinunt et fiunt occupantium. revertendi autintelligere quod aliae sunt gallinae quas feras vocamus. item alii anseres sunt quos feras appellamus. Ideoque si anseres tui, aut tuae galrint, quocunque loco sunt, tui tuaeve esse intelliguntur, et qui lucrandi animo ea animalia retinet, furtum intelligitur committe
Abbreviated transcription (Latin):
tum ansi fera. bestia iauulnerata sit ut capipos¬
sit. statini tua ẽẽ intelligat᷑. Quibꝰdam placuit cuã¬
ẽẽ ẽo usq tuam uid̾i. donec eamꝑseqͣris. Qd̾ sidesieris
ꝑsequi. desinut tuaẽẽ. ⁊ rursũ fieri occupantis. Alii
firmamꝰ. qr multa accide̾ solent ut eã ñ capias. Apũ qͦq
nat᷑a fera ÷. Itaq quȩ larbore tua ꝯsedint añꝗͣ ate alueo
includant᷑ ñ mag̃ tuȩ ẽẽ incelliguit᷑ qͣ uolucreᷤᷤ q̃ intua
arbore nidũ feterint. Idõq si alius eas induserit is ear̃
dñserit. fauos qͦ si qͦ seffecerĩt qͥlib exim̾e pot̃ Plane in.¬
tegra re siꝑuidis ingredientẽ infundũ cuũ poteᷤ eũ ui¬
re ꝓhib̾e ne ingrediat᷑. Exam̃qͦ exalueo tuosieuolaui̾t: eo¬
re solent. nam ⁊ apeᷤᷤ id ẽ faciũt qͣr ꝯstat ferã eẽ nat᷑a. Cer¬
uosqͦ itaqͥdã mansuetos hĩł. ut ĩsiluas ire ⁊ redite sole¬

Expanded text:
tum est, an, si fera bestia ita vulnerata sit ut capi postum est, an, si fera bestia ita vulnerata sit ut capi possit, statim tua esse intellegatur. quibusdam placuit, stae et eo usque tuam videri, donec eam persequaris; quodsi desieris persequi, desinere tuam esse et rursus fieri occupantis. alii onfirmamus, quia multa accidere solent ut eam non capias. Apum quoque natura fera est. Itaque quae in arbore tua consederint, antequam a te alveo includantur, non magis tuae esse intelliguntur quam volucres quae in tua arbore nidum fecerint; ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit; favos quoque, si quos effecerint, quilibet eximere potest. Plane integra re, si praevideris ingredientem fundum tuum, potes eum jure prohibere ne ingrediatur. Examen quoque ex alveo tuo sire solent: nam et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam: ceruos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in siluas eant et rede
Abbreviated transcription (Latin):
luxuriari uenatibꝰ abstine̾ cibis errare peccatis: Itẽ
Anputatis illum ieiunare frꝰs. qui pͥmodiluculo ñ abeo¬
congregat seruulos. disponit retia. canes ꝓdus̃ salt᷑ sil¬
mulat aliena. nesciens reũ faturũ eẽ tam desuo de¬
eRe. bestie uoluces: ⁊pisces .÷ omna animalia q̃ in
tr̃a mari cȩloq nascunt᷑ simulatq abali qͦ capta
fuerint iure gencium statimillseẽ ncipiuntꝰ udi.
añ uulliꝰ:: idnat᷑ali rõne occupanti concedit᷑. nec int̾¬
÷. feras. bestias. ⁊ uolurres. utrũ in suo fundoquisq ca¬
piat  Inalieno. Plane quialienũ fundũ ingredit᷑ ne¬
intelligit᷑. donec custodiã tua cohercet᷑. Cũ aut̾ eua¬
serit custodiã tuam innaturalẽ lib̾tatẽ se receꝑit:
tuũ ẽẽ desut. ⁊ rursꝰ occupantis fit Nat᷑alẽ aut̃ li¬
b̾tatẽ reciꝑe intelligit᷑ cũ ł ocłos tuos esfug̾it. ł ita sit
in conspectu tuo ut difficił eiꝰ sit ꝑ secutio. Iilud q̃si¬

Expanded text:
luxuriari venatibus? abstinere cibis, errare peccatis? Item, paulo post. An putatis illum jejunare, fratres, qui primo diluculo non ad eccongregat servulos, disponit retia, canes producit, saltus silmulat aliena, nesciens reum se futurum tam de suo deres et pisces, id est omnia animalia quae in terra mari caelo nascuntur, simulatque ab aliquo capta fuerint, iure gentium statim illius esse incipiunt: quod enim ante nullius est id naturali ratione occupanti conceditur. nec interest, feras bestias et volucres utrum in suo fundo quisque capiat, an in alieno: plane qui in alienum fundum ingreditur veintellegitur, donec tua custodia coercetur: cum vero evaserit custodiam tuam et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desinit et rursus occupantis fit. naturalem autem libertatem recipere intellegitur, cum vel oculos tuos effugerit vel ita sit in conspectu tuo, ut difficilis sit eius persecutio. Illud quaesi
Abbreviated transcription (Latin):
Icuȩ expositꝰ est: repente eum ñ ꝓ hib̾i s̃ restitutio
eus. siñ afure udicaui̾s ita fiat. ut si qua inalendo eo.
ł forte ad discendũ artificiũ iuste coisũpta fuerint:
si exponendã putau̾it: a ĩadu̾ sioni q̃ ꝯstituta subiace
mica non colleg̾it. Nec enĩ suuĩ dicẽ pot̾it. quẽ ꝑeuntẽ
ingenius genitoribꝰ puer pariuilꝰ ꝓcreatꝰ. siue a lib̾¬
tina ꝓgenu̾e. siue seruili conditione maculat᷑ expositꝰ
sit. eũ ꝑuerũ in suũ dñiũ undicare. siue nomine siue
asscriptione. siue colonariȩ conditionis. sineq his qͥeos nu

Expanded text:
e expositus est, repetere eum non prohiberis; sed restitutio ejus si non a fure vindicaveris ita fiat, ut si qua in alendo eo, vel forte ad discendum artificium juste consumpta fuerint, smica, non collegerit. Nec enim suum dicere poterit, quem pereuntem ingenuis genitoribus puer parvulus procreatus, sive a libertina progenie, sive servili conditione maculatus, expositus sit, eum puerum in suum dominium vindicare, sive nomine dominii, sive ascriptione, sive colonari
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quioccasionẽ p̃stat dãpnũ fecisse putat᷑ in eodẽ cͥmi¬
ne÷. ⁊ qͥ ñobseruauit ne ignis longiꝰ ꝓced̾et Ac si oĩa
quȩ oportuit obseruauit. ł subica usuenti ignẽ lon¬
giꝰ ꝓdurit caret culpa Itẽ ui pecus alienũ in agro
iseriuis sciente dño occidit: insolidum dñmobligat᷑
ipse enim uidet᷑ occidisse. Si aut̃ inscient̃ nox iał:
nec enun debuit ex malefi e ĩ in plus teneri. ꝗͣ ut noxȩ
ꝑientis fuerit. &̃ sires secuta sit: repeti pot̃. lib̾.xui. lit .i.
dandicausacoita sit. ipso uire nulliꝰ mom̃ti ÷ qͥa fides
bona cont᷑ria est fraudi &e dolo. Itẽ Qd̾aũ ex furto. ł
quia delictoꝵ turpis acfeda ꝯmiuuo÷. Item. Simaleficũ
societas coita sit. constat nullã ẽẽ societatẽ. lib xxi. T̃it̾ .i.

Expanded text:
et qui occasionem praestat, damnum fecisse putatur. In eodem cet qui occasionem praestat, damnum fecisse putatur. In eodem cn observavit ne ignis longius procederet. At si omnia quae oportuit observavit, vel subita vis venti ignem longius produxit, caret culpa. Item . Qui pecus alienum in agro seruus sciente domino occidit, in solidum dominum obligat, ipse enim uidetur dominus occidisse: si autem insciente, noxalis est, nec enim debuit ex maleficio serui in plus teneri, quam ut noxae pientis fuerit, etiamsi res secuta sit, repeti potest. CAP. dandi causa coita sit, ipso jure nullius momenti est, quia fides bona contraria est fraudi et dolo. Item . Quod autem ex furto, vel quia delictorum turpis ac foeda communio est. Item . Si maleficii societas coita sit, constat nullam esse societatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Si dere sua quis arbit̃ factꝰ sit: sententiã dĩe ñ potͣsnau¬
ta ce caupo ⁊stabulariꝰ mercedẽ accipiunt. ñ ꝑcustodia
si nauta ut trtuiciat uec̾tores. Caupo: uiatores mane in cau¬
pona patiat᷑ Scabulariꝰ. ut ꝑmiteat uim̃ta ap̃ eũ stabula¬
ri &e tũ custodie nom ine tenet᷑. Nam ⁊fullo ⁊ sarcinator
ñ ꝓcusto dia s ꝓparte mercedẽ accipiunt & tñ custodiȩ
Taq siseruũ cuũ latronẽ insidiantẽ moccido securꝰ ero.
Namadu̾sus ꝑicłum natał ratio ꝑmitait sed̾fende. lexduo¬
decun cabularũ furem noctũ deprehensũ occide ꝑmittit:
ut tñinipsum cum clamore uistificet᷑. Int̾dumaut̃ de¬
p̃hensum ita ꝑmittit occidẽ. si is ⁊ telo defendĩt. ut tam̃¬
eque testificet᷑. Item. Qiuoccidit adultũ dep̃bensũ ser¬
uuti alienumi bac lege ñ tenebit᷑. Item Siquis insti
leserit inquiramꝰ. N ã imꝑicia etꝰ aut negligentia id
accidit: nam sidie uentõsa id feci̾t: culpȩ reus. Nã

Expanded text:
auta et caupo et stabularius mercedem accipiunt non pro custodia, sed nauta ut traiciat uectores, caupo ut uiatores manere in caupona patiatur, stabularius ut permittat iumenta apud eum stabulari: et tamen custodiae nomine tenentur. nam et fullo et sarcinator non pro custodia, sed pro arte mercedem accipiunt, et tamen custodiae i occidero, securus ero: nam adversus periculum naturalis ratio permittit se defendere. Lex duodecim tabularum furem noctu deprehensum occidere permittit, ut tamen id ipsum cum clamore testificetur: interdiu autem deprehensum ita permittit occidere, si is se telo defendat, ut tamaeque testificetur. Item . Qui occiderit adulterum deprehensum servum alienum, hac lege non tenebitur. Item Si quis in stiplaeserit, inquiramus num imperitia ejus aut negligentia id accidit; nam, si die ventoso id fecerit, culpae reus est. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
n licigare apud eum solũ nolui̾t: liceat capꝰ.iu
ei ad ep̃m inuocare. ut eũ ipso ꝯsidente causã au¬
diat. ⁊Pamicali ꝯpositione licigatores cͣnsigere fa
libris uirauit mulieri legitima seeã uxorẽ habit᷑ũ.
ł simoratorio cale sacram̃tũ ded̾it. sit illa legitima
uxor quamius nulla dos. nulla scripta alia int̾¬

Expanded text:
t litigare apud eum solum noluerit, liceat ei episcopum inuocare, ut cum ipso considente litem audiat, et vel amicali compositione litigatores transigere facpturis iuraverit mulieri, legitimam se eam uxorem habiturum, vel si in oratorio tale sacramentum dederit, sit illa legitima uxor, quamvis nulla dos, nulla scriptura alia inte