comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nihil esse dubium quin illa mole non uinci solum grecia sed obrui
posset. magis uerendum ne uacuas desertasq urbes inuenirent: &¬
profugis hostibus uaste solitudines relinquerentur: non habitu¬
ris ubi tantas uires exercere possent: alius uix illi rerum naturã
sufficere: angusta esse classibus maria: militi castra: explican¬
tenda omni manu tela. Cum in hunc modum multa undique
iactarentur que hominem multa extimatione sui furentem cõ¬
citarent: demarathus lacedemonius dixit solus illam ipsam qua
sibi placeret multitudinem indigestam & grauem metuendam
esse ducenti: non enim uires habere sed pondus. Immodica nun¬
quam regi posse: nec diudurare quicquid regi non potest. In pri¬
mo inquit statim monte lacones obiectis dabunt sui experimen¬
tum. Tot ista gentium milia: trecenti morabuntur. Herebunt
in uestigio fixi & commissas sibi angustias armis tuebuntur: cor¬

Expanded text:
nihil esse dubii, quin illa mole non vinci solum Graecia, sed obrui nihil esse dubii, quin illa mole non vinci solum Graecia, sed obrui posset ; magis verendum, ne vacuas desertasque urbes invenirent et profugis hostibus vastae solitudines relinquerentur non habituris, ubi tantas vires exercere possent ; alius vix illi rerum naturam sufficere, angusta esse classibus maria, militi castra, explicantenda omni manu tela. Cum in hunc modum multa undique iactarentur, quae hominem nimia aestimatione sui furentem concitarent, Demaratus Lacedaemonius solus dixit ipsam illam, qua sibi placeret, multitudinem indigestam et gravem metuendam esse ducenti; non enim vires habere, sed pondus ; immodica numquam regi posse, nec diu durare, quidquid regi non potest. " "In primo," inquit, " statim monte Lacones obiecti dabunt sui experimentum. Tot ista gentium milia trecenti morabuntur ; haerebunt in vestigio fixi et commissas sibi angustias armis tuebuntur, cor
Abbreviated transcription (Latin):
nemo ex animi sui sententia suadet dissuadetq: Sed adulandi
certamen est: & unum amicorum omnium officium: una conten¬
tio: quis blandissime fallat: ignorauere uires suas: & dumse tam
magnos ꝗͣ audiunt credunt: attraxere superuacua & indiscri¬
ti iram quam nemo reuocabat. Multorum sanguinem hauserũt
fusuri nouissime suum dum uindicant in explorata pro certis.
flectiq non minus existimam turpe ꝗͣ uinci: & perpetua credunt
que in summum perducta maxime nutant: ingentia superse ac
suos regna fregerunt: nec intellexerunt in illa scena uans & cito
diffluentibus bonis refulgente ex eo tempore ipsos nihil aduersi nõ¬
expectare debuisse: exquo nihil ueri audire potuerunt.Cum bel¬
lum grecie indiceret xerses: animum tumentem oblitumq ꝗͣ ca¬
ducis confideret: nemo non impulit. Alius aiebat non laturos nũ¬
tium belli: & ad primam aduentus famam terga uersuros: alius

Expanded text:
nemo ex animi sui sententia suadet dissuadetque, sed adulandi nemo ex animi sui sententia suadet dissuadetque, sed adulandi certamen est et unum amicorum omnium officium, una contentio, quis blandissime fallat, ignoravere vires suas, et, dum se tam magnos, quam audiunt, credunt, attraxere supervacua et in discriti iram, quam nemo revocabat, multorum sanguinem hauserunt fusuri novissime suum ; dum vindicant inexplorata pro certis flectique non minus existimant turpe quam vinci et perpetua credunt, quae in summum perducta maxime nutant, ingentia super se ac suos regna fregerunt ; nec intellexerunt in illa scena vanis et cito diffluentibus bonis refulgente ex eo tempore ipsos nihil non adversi expectare debuisse, ex quo nihil veri audire potuerunt. Cum bellum Graeciae indiceret Xerxes, animum tumentem oblitumque, quam caducis confideret, nemo non impulit. Alius aiebat non laturos nuntium belli et ad primam adventus famam terga versuros ; alius
Abbreviated transcription (Latin):
melius cum eo agitur cui ingratus es: Depone animo tuo car¬
cerem: uincula: sordes: seruitutem: bellum: egestatem. Hec
sunt occasiones uoti tui: siquis tecum contraxitꝰ: per ista dimit¬
titur: quin potius eum potentem esse uis cui plurimum debes:
beatum  Quid enim ut dixi uetat te referre etiam summa fe¬
licitate preditis gratiam: cuius tibi plena occurrit & uaria ma¬
teria: Quid tu nescis etiam debitum locupletibus solui: nec te
inuitus distringam. Omnia sane excluserit opulenta felicitas.
Monstrabo tibi cuius rei inopia laborent magna fastigia. quid om¬
nia possidentibus desit. scilicet ille qui uerum dicatꝰ: & hominem¬
hii inter mentientes stupentem: ipsaq consuetudine pro rectis blan¬
da audiendi ad ignorantiam ueri perductum uindicet a consen¬
su concentuq falsorum. Non uides quomodo illos in preceps ag¬
at extincta libertas: & fides in obsequium seruile summissa: dum

Expanded text:
melius cum eo agitur, cui ingratus es ? Propone animo tuo carmelius cum eo agitur, cui ingratus es ? Propone animo tuo carcerem, vincula, sordes, servitutem, bellum, egestatem ; haec sunt occasiones voti tui. Si quis tecum contraxit, per ista dimittitur! Quin potius eum potentem esse vis, cui plurimum debes, et1 beatum ? Quid enim, ut dixi, vetat te referre etiam summa felicitate praeditis gratiam ? Cuius plena tibi occurret et varia materia. Quid ? tu nescis debitum etiam locupletibus solvi ? Nec te invitum distringam. Omnia sane excluserit opulenta felicitas, monstrabo tibi, cuius rei inopia laborent magna fastigia, quid omnia possidentibus desit : scilicet ille, qui verum dicat et hominem inter mentientes stupentem ipsaque consuetudine pro rectis blanda audiendi ad ignorantiam veri perductum vindicet a consensu concentuque falsorum. Non vides, quemadmodum illos in praeceps agat extincta libertas et fides in obsequium servile submissa ? Dum
Abbreviated transcription (Latin):
humanitatem: lementiam: irritet ac prouocet turba gratorũ:
quos illi & habere contingat: nec experiri necesse sit: ipse nulli im¬
placabilis sit:ipsi nemo placandus. Tam equali in eum fortuna
indulgentia perseueret ut nemo in illum possit esse nisi conscien¬
tia gratus. Quanto hec iustiora uota sunt que te in nullam occa¬
sionem differunt: sed gratum statim faciunt. Quid enim prohi¬
bet referre gratiam prosperis rebus: ꝗͣ multa sunt per que quic¬
quid debemus reddere etiam felicibus possimus: fidele consilium
assidua conuersatio: sermo comis: & sine adulatione iocundus:
aures si deliberare uelit: diligentes: tu te si credere conuictus fa-¬
miliaritas. Neminem tam alte secunda posuerunt ut non illi
eo magis amicus desit: quia nihil absit: ista tristis & omni uoto
summouenda occasio ac procul repellenda ut gratus esse possis.
iratis diis opus est. Ne ex hoc quidem te peccare intelligis: quod

Expanded text:
humanitatem, clementiam irritet ac provocet turba gratorum, humanitatem, clementiam irritet ac provocet turba gratorum, quos illi et habere contingat nec experiri necesse sit ; ipse nulli implacabilis sit, ipsi nemo placandus ; tam aequali in eum fortuna indulgentia perseveret, ut nemo in illum possit esse nisi conscientia gratus." Quanto haec iustiora vota sunt, quae te in nullam occasionem differunt, sed gratum statim faciunt! Quid enim prohibet referre gratiam prosperis rebus ? Quam multa sunt, per quae, quidquid debemus, reddere etiam felicibus possumus ! Fidele consilium, adsidua conversatio, sermo comis et sine adulatione iucundus, aures, si deliberari velit, diligentes, tutae, si credere, convictus familiaritas. Neminem tam alte secunda posuerunt, ut non illi eo magis amicus desit, quia nihil absit. Ista tristis et omni voto submovenda occasio ac procul repellenda. Ut gratus esse possis, iratis dis opus est ? Ne ex hoc quidem peccare te intellegis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uota inquit ualuissent. & in hoc ualuissent ut tutus esses. Primũ¬
mihi certum optas periculum sub incerto auxilio. Deinde utrũ¬
que certum puta quod nocet prius est. Preterea conditionem
uoti tui nosti: me tempestas occupauit: portus ac presidii dubi-¬
um. Quantum tormentum existimas etiam si accepero eguisse :
etiam si seruatus fuero trepidasse: etiam si ab solutus fuero cau¬
sam dixisse: Nullius metus tam gratus est finis: ut non gratior
sit solida & inconcussa securitas. Opta ut reddere mihi benefi¬
cium possis cum opuserit non ut opus sit. Si esset in tua potesta¬
te quod optas: ipse fecisses. Quanto hoc honestius est uotum: opto
in eo statu sit quo semper beneficia distribuat: nunquam deside¬
ret: sequatur illum materia qua tam benigne utitur: largiendi
iuuandiq. Nunquam sit illi dandorum beneficiorum in opia:
datorum penitentia: naturam per se pronam admisericordiam

Expanded text:
vota," inquit, " valuissent, et in hoc valuissent, ut tutus esses." Primuvota," inquit, " valuissent, et in hoc valuissent, ut tutus esses." Primum certum mihi optas periculum sub incerto auxilio. Deinde utrumque certum puta : quod nocet, prius est. Praeterea tu condicionem voti tui nosti, me tempestas occupavit portus ac praesidii dubium. Quantum tormentum existimas, etiam si accepero, eguisse ? Etiam si servatus fuero, trepidasse ? Etiam si absolutus fuero, causam dixisse ? Nullius metus tam gratus est finis, ut non gratior sit solida et inconcussa securitas. Opta, ut reddere mihi beneficium possis, cum opus erit, non, ut opus sit. Si esset in tua potestate, quod optas, ipse fecisses. Quanto hoc honestius votum est : " Opto, in eo statu sit, quo semper beneficia distribuat, numquam desideret ; sequatur illum materia, qua tam benigne utitur, largiendi iuvandique ; numquam illi sit dandorum beneficiorum inopia, datorum paenitentia ; naturam per se pronam ad misericordiam,
Abbreviated transcription (Latin):
ut seruarent & uincere quosdam ut ignoscerent: nec ideo non
hostilia uota in quibus quod mitissimum est post crudelitatem
uenit. Denique qualia esse iudicas uota que nemo minus tibi
uolet ꝗͣ is pro quo fuint succedere : Pessime cum eo agis cui uis
adiis noceri: a te succurri: inique cum ipsis diis. Illis enim duris¬
simas partes imponis: tibi humanas. Ut tu prosis dii nocebunt:
Si accusatorem summitteres quem deinde remoueres: si aliqua
illum lite implicares quam subinde discuteres. nemo de tuo sce¬
lere dubitaret. Quid interest utrum istud fraude tentetur:
an uoto: nisi quod potentiores aduersarios queris: Non est quod
dicas. Quam enim illi iniuriam facio: Uotum tuum aut super-¬
uacuum est: aut iniuriosum: immo iniuriosum etiam si irri¬
tum. Quicquid non efficis dei munus est: in iuria uero quicꝗd
optas. Ita est. Tibi non aliter debemus irasci ꝗͣ si perfeceris. Si

Expanded text:
ut servarent, et vincere quosdam, ut ignoscerent, nec ideo non ut servarent, et vincere quosdam, ut ignoscerent, nec ideo non hostilia vota, in quibus, quod mitissimum est, post crudelitatem venit. Denique qualia esse iudicas vota, quae nemo minus tibi volet, quam is, pro quo fiunt, succedere ? Pessime cum eo agis, cui vis a dis noceri, a te succurri, inique cum ipsis dis ; illis enim durissimas partes imponis, tibi humanas ; ut tu prosis, di nocebunt. Si accusatorem submitteres, quem deinde removeres, si aliqua illum lite implicares, quam subinde discuteres, nemo de tuo scelere dubitaret. Quid interest, utrum istuc fraude temptetur an voto, nisi quod potentiores illi adversarios quaeris ? Non est, quod dicas : " Quam enim illi iniuriam facio ? " Votum tuum aut supervacuum est aut iniuriosum, immo iniuriosum, etiam si irritum. Quidquid non efficis, dei munus est, iniuria vero, quidquid optas. Sat est ; tibi non aliter debemus irasci, quam si profeceris. " Si
Abbreviated transcription (Latin):
digeat. Hoc contra illum est. Optas ut ope tua indigeat. hoc
pro te est: non succurrere uis illi sed soluere. Qui sic properat sol¬
ui uult non soluere. Ita quod unum in uoto tuo uideri hone¬
stum poterat: ipsum turpe & ingratum est: nolle debere. Optas
enim non ut tu facultatem habeas referende gratie: sed ut ille¬
habeat necessitatem implorande: superiorem te facis: & quod
honesta uoluntate debere ꝗͣ ratione mala soluere : Si inficiare¬
ris quod acceperas minus peccares.Nihil enim nisi quod dede'¬
rat amitteret. Nuncuis illum subici tibi iactura rerum sua¬
rum & status mutatione in id deuocare ut infrabeneficia sua
iaceat. Gratum te putabo coram eo : cui prodesse uis opta. Uo-¬
tum tu istud uocas quod inter gratum & inimicum potest diui-¬
di quod non dubites aduersarium &hostem fecisse si extrem a
taceantur. hoste quoque optauerunt capere quasdam urbes

Expanded text:
digeat : hoc contra illum est ; optas, ut ope tua indigeat : hoc digeat : hoc contra illum est ; optas, ut ope tua indigeat : hoc pro te est. Non succurrere vis illi, sed solvere : qui sic properat, solvi vult, non solvere. Ita, quod unum in voto tuo honestum videri poterat, ipsum turpe et ingratum est, nolle debere; optas enim, non ut tu facultatem habeas referendae gratiae, sed ut ille necessitatem implorandae. Superiorem te facis et, quodhonesta voluntate debere, quam rationem per malam solvere ! Si infitiareris, quod acceperas, minus peccares ; nihil enim, nisi quod dederat, amitteret. Nunc vis illum subici tibi, iactura rerum suarum et status mutatione in id devocari, ut infra beneficia sua iaceat. Gratum te putabo ? Coram eo, cui prodesse vis, opta! Votum tu istud vocas, quod inter gratum et inimicum potest dividi, quod non dubites adversarium et hostem fecisse, si extrema taceantur ? Hostes quoque optaverunt capere quasdam urbes,
Abbreviated transcription (Latin):
remedium. Hoc dicis te non nihil peccare sed minus: quia sine re¬
medio periculum optares. Nequitia est ut extrahas mergere &
euertere & suscites ut emittas includere. Non est beneficium in¬
iurie finis: nec unquam id detraxisse meritum est: quod ille qui
detraxit intulerat. Non uulneres me malo ꝗͣ sanes. Potes inire
gratiam: si quia uulneratus sum sanas: non si uulneras ut sanã¬
dussim. Nunquam cicatrix nisi collocata uulneri placuit: quod
gaudemus ita coisse ut non fuisse mallemus. Si hoc ei optares cui¬
us nullum beneficium haberes in humanum erat nomen:quan¬
tum in humanius ei optas cui beneficium debes : Simul inquit
ut possim illi ferre opem. Precor. primum ut te in media parte
uoti tui occupem: iam ingratus es. Non dum audio quid illi
uelis prestare: scio quid illum uelis pati. Sollicitudinem illi &
metum & maius aliquod imprecaris malum. Optas ut ope in¬

Expanded text:
remedium." Hoc dicis non nihil te peccare sed minus, quam si sine reremedium." Hoc dicis non nihil te peccare sed minus, quam si sine remedio periculum optares. Nequitia est ut extrahas mergere, evertere ut suscites, ut emittas includere. Non est beneficium iniuriae finis, nec umquam id detraxisse meritum est, quod ipse, qui detraxit, intulerat. Non vulneres me malo quam sanes. Potes inire gratiam, si, quia vulneratus sum, sanas, non, si vulneras, ut sanandus sim. Numquam cicatrix nisi conlata vulneri placuit, quod ita coisse gaudemus, ut non fuisse mallemus. Si hoc ei optares, cuius nullum beneficium haberes, inhumanum erat votum ; quanto inhumanius ei optas, cui beneficium debes ! Simul," inquit, " ut possim ferre illi opem, precor." Primum, ut te in media parte voti tui occupem, iam ingratus es ; nondum audio, quid illi velis praestare, scio, quid illum velis pati. Sollicitudinem illi et metum et maius aliquod imprecaris malum. Optas, ut ope in
Abbreviated transcription (Latin):
quid inimicus optaret amantes uouent. Fere idem exitus est
odii & amorisinsani. Tale quiddam & his accidit qui amicis in¬
commoda optant que detrahant & ad beneficium iniuria ue¬
niunt: cum satius sit uel cessare ꝗͣ per scelus officio locum quere¬
re. Quid sigubernator adiis tempestates infestissimas & procel¬
las petat ut gratior ars suo periculo fiat: Quid si imperator de¬
os oret ut magna uis hostium cirtunfusa castris: fossas subito im¬
petu compleat & uallum trepidante exercitu conuellat: & in ip¬
sis portis infesta signa constituat: quo maiore cum gloria lassis re¬
bus profligatisq succurrat: Omnes isti detestabili uia beneficia
sua ducunt: qui deos contra eos aduocant: cui ipsi affuturi sunt.
& ante illos sterni ꝗͣ erigi uolunt. In humana ista peruerse grati
animi natura est contra eum optare cui honeste deesse non possis.
N on nocet illi inquit uotum meum: quia simul opto periculum &

Expanded text:
idquid inimicus optaret, amantes vovent. Fere idem itaque exitus est idquid inimicus optaret, amantes vovent. Fere idem itaque exitus est odii et amoris insani. Tale quiddam et his accidit, qui amicis incommoda optant, quae detrahant, et ad beneficium iniuria veniunt, cum satius sit vel cessare, quam per scelus officio locum quaerere. Quid, si gubernator a dis tempestates infestissimas et procellas petat, ut gratior ars sua periculo fiat ? Quid, si imperator deos oret, ut magna vis hostium circumfusa castris fossas subito impetu compleat et vallum trepidante exercitu vellat et in ipsis portis infesta signa constituat, quo maiore cum gloria rebus lassis profligatisque succurrat ? Omnes isti beneficia sua detestabili via ducunt, qui deos contra eum advocant, cui ipsi adfuturi sunt, et ante illos sterni quam erigi volunt. Inhumana ista perverse grati animi natura est contra eum optare, cui honeste deesse non possis. " Non nocet," inquit, " illi votum meum, quia simul opto et periculum et
Abbreviated transcription (Latin):
& ne membra immatura libertas detorqueat in rectum exitura
constringunt: & mox liberalia studia inculcant: adhibito timo¬
re nolentibus: ad ultimum audacem iuuentam frugalitati: pu¬
dori moribus bonis: si parum sequitur coactam applicant. Adole¬
scentibus quoque ac iam potentibus sui. si remedia metu aut in¬
ciorum maxima sunt que a parentibus accepimus: dum aut nesci¬
mus aut nolumus. His ingratis & repudiantibus beneficia non
quia nolunt sed ne debeant: similes sunt ediuerso nimis grati qui
aliquid incommodi precari solent his quibus obligati sunt: aliꝗd
aduersi in quo affestum merorem accepti beneficii approbent.
an hocrecte faciant & pia uoluntate queritur. Quorum animus
similis est iniquo amore flagrantibus: qui amice sue optant exi¬
lium ut desertam fugientemq comitentur: optant inopiam ut
magis desideranti donent: optant morbum ut assideant: & ꝗc¬

Expanded text:
et, ne membra libertas immatura detorqueat, in rectum exitura et, ne membra libertas immatura detorqueat, in rectum exitura constringunt et mox liberalia studia inculcant adhibito timore nolentibus ; ad ultimum audacem iuventam frugalitati, pudori, moribus bonis, si parum sequitur, coactam applicant. Adulescentibus quoque ac iam potentibus sui, si remedia metu aut inciorum maxima sunt, quae a parentibus accepimus, dum aut nescimus aut nolumus. His ingratis et repudiantibus beneficia, non quia nolunt, sed ne debeant, similes sunt ex diverso nimis grati, qui aliquid incommodi precari solent iis, quibus obligati sunt, aliquid adversi, in quo adfectum memorem accepti beneficii approbent. An hoc recte faciant et pia voluntate, quaeritur ; quorum animus simillimus est pravo amore flagrantibus, qui amicae suae optant exilium, ut desertam fugientemque comitentur, optant inopiam, ut magis desiderant donent, optant morbum, ut adsideant, et, qu
Abbreviated transcription (Latin):
esse hominem tumultuarium & in cogitatum opus. Inter maxima
furoriste est controuersiam dis muneris sui facere: Quomodo ad¬
uersus eos hic erit gratus quibus referri gratia sine impendio nõ
potest: qui negat se accepisse aquibus ꝗͣ maxime accepit: qui &¬
sibi semper daturi sunt & nunquam recepturi: Quanta autem
peruersitas est obhoc alicui non debere. quia etiam inficianti beni¬
gnus. & continuationem ipsam seriemq beneficiorum arguien¬
tum uocare necessario dantis: Nolo sibi habeat. Quod illum rog
at: & omnes alias impudentis animi ineptias. his astrue: non ideo
minus de te meretur is cuius liberalitas ad te etiam negas perue¬
nit: cuiusque beneficiorum uel obhoc maximum est quod etiam
querenti daturus est. Non uides quem admodum teneram libero¬
rum infantiam parentes ad salubrium rerum patientiam cogu¬
nt: flentium corpora ac repugnantium diligenti cura fouent:

Expanded text:
esse hominem tumultuarium et incogitatum opus. Inter maxima esse hominem tumultuarium et incogitatum opus. Inter maxima furor est controversiam dis muneris sui facere ! Quomodo adversus eos hic erit gratus, quibus gratia referri sine impendio non potest, qui negat se ab iis accepisse, a quibus cum maxime accepit, qui et semper daturi sunt et numquam recepturi ? Quanta autem perversitas ob hoc alicui non debere, quia etiam infitianti benignus est, et continuationem ipsam sedemque beneficiorum argumentum vocare necessario dantis! "Nolo! Sibi habeat! Quis illum rogat ? " et omnes alias impudentis animi voces his adstrue. Non ideo de te minus meretur is, cuius liberalitas ad te etiam, dum negas, pervenit, cuiusque beneficiorum vel hoc maximum est, quod etiam querenti daturus est. Non vides, quemadmodum teneram liberorum infantiam parentes ad salubrium rerum patientiam cogant ? Flentium corpora ac repugnandum diligens cura fovent
Abbreviated transcription (Latin):
illis maius propositum sit: maiorq actus sui fructus ꝗͣ seruare mor¬
talia. tamen in nostras utilitates quoque ã principio rerum pre-¬
missa mens est: & si ordo mundo datus est ut appareat curam no¬
stri non inter ultima habitam. Debemus parentibus nostris pie¬
tatem: & multi non ut gignerent coierunt. Dii non possunt ui¬
deri nescisse quid effecturi essent: cum omnibus alimenta proti¬
nus & auxilia prouiderunt: nec eos pernegligentiam genuere
quibus tam multa generabant. Cogitauit ante natura ꝗͣ fecit.
nec tamen leue opussuum ut illi possimus excidere. Uide quantũ
nobis permiserit quod non intra homines humani imperii condi-¬
tiosit. Uide in quantum corporibus uagari liceat que non coher¬
cuit fine terrarum: sed in omnem partem sui misit. Uide quan¬
tum audeant animi: quemadmodum soli aut nouerint deos aut
querant: & mente in altum elata diuina contemplentur scies non

Expanded text:
maius illis propositum sit maiorque actus sui fructus, quam servare mormaius illis propositum sit maiorque actus sui fructus, quam servare mortalia, tamen in nostras quoque utilitates a principio rerum prmissa mens est et is ordo mundo datus, ut appareat curam nostri non inter ultima habitam. Debemus parentibus nostris pietatem, et multi non, ut gignerent, coierant. Di non possunt videri nescisse, quid effecturi essent, eum omnibus alimenta protinus et auxilia providerint, nec eos per neclegentiam genuere, quibus tam multa generabant. Cogitavit nos ante natura, quam fecit, nec tam leve opus sumus, ut illi potuerimus excidere. Vide, quantum nobis permiserit, quam non intra homines humani imperii condicio sit ; vide, in quantum corporibus vagari liceat, quae non coercuit fine terrarum, sed in omnem partem sui misit ; vide, animi quantum audeant, quemadmodum soli aut noverint deos aut quaerant et mente in altum elata divina comitentur : scies non
Abbreviated transcription (Latin):
mutarent. Itaq non possunt uideri facturi aliquid quanuis no¬
lint: quia quicquid desinere non possunt: perseuerare noluerunt:
N ec unquam primi consilii deospenitet. Sine dubio stare illis & de¬
discere in contrarium non licet: sed non ob aliud ꝗͣ quia uis sua il¬
los in proposito tenet: nec in imbecillitate permanet:quia non
licet ab optimis ab errare: & sicire decretum est. In prima aũt
constitutione cum uniuersa disponerent: etiam nostra uiderũt:
rationemq hominis habuerunt. Itaq non possunt uideri sua
tantum causa decurrere : & explicare opus suum : quia pars ope¬
ris & nos sumus. Debemus ergo & soli & lune & celestibus ceteris
beneficium: quia etiam si potiora illis sunt inque oriuntur. nos
tamen in maiora ituros iuuant. Adice quod ex destinato iuuãt.
deoq obligati sumus: quia non in beneficium ignorantium inci¬
dimus: sed hec que accepimus accepturos senserunt: & quanquã

Expanded text:
mutarent ; itaque non possunt videri facturi aliquid, quamvis nomutarent ; itaque non possunt videri facturi aliquid, quamvis nolint, quia, quidquid desinere non possunt, perseverare voluerunt, nec umquam primi consilii deos paenitet. Sine dubio stare illis et desciscere in contrarium non licet, sed non ob aliud, quam quia vis sua illos in proposito tenet ; nec imbecillitate permanent, sed quia non libet ab optimis aberrare et sic ire decretum est. In prima autem illa constitutione, cum universa disponerent, etiam nostra viderunt rationemque hominis habuerunt; itaque non possunt videri sua tantum causa decurrere et explicare opus suum, quia pars operis et nos sumus. Debemus ergo et soli et lunae et ceteris caelestibus beneficium, quia, etiam si potiora illis sunt, in quae oriuntur, nos tamen in maiora ituri iuvant. Adice, quod ex destinato iuvant, ideoque obligati sumus, quia non in beneficium ignorantium incidimus, sed haec, quae accipimus, accepturos scierunt ; et quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
eque uideri debeat uelle ꝗͣ cuius uoluntas usque eo certa est ut e¬
terna sit: Ansi is quoque uult qui potest statim nolle: is non ui¬
debitur uelle in cuius naturam cadit nolle: Agedum inquit est
& in custodiam uniuersitatis disposita: stationes suas deserant:
subita confusione rerum: sidera sideribus incurrant: & rupta re¬
rum concordia in ruinam diuina labantur: contextusq ueloci-¬
tatis citatissime in tot secula permissas uices in medio itinere desti
incendio: & ex tanta uarietate soluantur: atq eant in unum om¬
nia. ignis cuncta possideat: diem deinde pigra nox occupet: & pro¬
funda uorago deos sorbeat. Est tanti ut tu coarguaris: ista con¬
cedere possunt etiam tibi inuito: euntꝙ ista tua causa: etiam si ma¬
ior illis acprior causa est.Adice nunc quod non externa cogunt
deos: si sua illis in legem eterna uoluntas est: statuerunt que non

Expanded text:
aeque videri debeat velle, quam cuius voluntas usque eo certa est, ut aeaeque videri debeat velle, quam cuius voluntas usque eo certa est, ut aeterna sit ? An, si is quoque vult, qui potest statim nolle, is non videbitur velle, in cuius naturam non cadit nolle ? " Agedum," inquit, " et in custodiam universi disposita stationes suas deserant ; subita confusione rerum sidera sideribus incurrant, et rupta rerum concordia in ruinam divina labantur, contextusque velocitatis citatissimae in tot saecula promissas vices in medio itinere destitincendio, et ex tanta varietate solvantur atque eant in unum omnia ; ignis cuncta possideat, quem deinde pigra nox occupet, et profunda vorago tot deos sorbeat." Est tanti, ut tu coarguaris, ista concidere ? Prosunt tibi etiam invito euntque ista tua causa, etiam si maior illis alia ac prior causa est. Adice nunc, quod non externa cogunt deos, sed sua illis in lege aeterna voluntas est. Statuerunt, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
nolle potuerint.: illis autem non licet non moueri. Ad summam cõ¬
sistant. & opus suum intermittant. Hoc uide quot modis refellatur.
N on ideo minus uult qui non potest nolle. Ergo maximum argumen
non facere quod facit. Non enim erit bonus nisi fecerit. Ergo nec
bonus uir beneficium dat quia facit quod debet. Non potest au-¬
tem non facere quod debet. Preterea multum interest utrum di-¬
cas non potest hoc non facere quia cogitur. An non potest nolle.
N am si necesse est illi facere non debeo ipsi beneficium sed cogenti.
Si necesse est illi facere uelle ob hoc quia nihil habet melius quod ue-¬
lit ipse cogit se. Ita quod tanquam coacto non deberem: tanquã
cogenti debeo. Desinant inquit uelle: hoc loco tibi occurrat. Quis
tam demens est ut eam neget uoluntatem esse cui non est pericu¬
lum desinendi uertendiq se in contrarium: cum ex diuerso nemo

Expanded text:
nolle potuerint ; illis autem non licet non moveri. Ad summam connolle potuerint ; illis autem non licet non moveri. Ad summam consistant et opus suum intermittant." Hoc vide quot modis refellatur. Non ideo minus vult, qui non potest nolle ; immo maximum argumentnon facere, quod facit ; non enim erit bonus, nisi fecerit ; ergo nec bonus vir beneficium dat, quia facit, quod debet, non potest autem non facere, quod debet. Praeterea multum interest, utrum dicas : " Non potest hoc non facere," quia cogitur, an : " Non potest nolle." Nam si necesse est illi facere, non debeo ipsi beneficium, sed cogenti; si necesse est illi velle ob hoc, quia nihil habet melius, quod velit, ipse se cogit ; ita, quod tamquam coacto non deberem, tamquam cogenti debeo. " Desinant," inquit, " velle." Hoc loco tibi illud occurrat : Quis tam demens est, ut eam neget voluntatem esse, cui non est periculum desinendi vertendique se in contrarium, cum ex diverso nemo
Abbreviated transcription (Latin):
dicam me illius debitorem: nec hoc es alienum profitebor: aut
candidatus aut reus ad ex soluendum tamen hoc dabo portio¬
nem meam: sic istius muneris quod uniuersis datur: debitorẽ
Nihilominus aliquid mihi dependendum sciam: quia ad me quo¬
que circuitu longo peruenit. propter me factum debet esse qđ
me obliget. Isto inquit modo nec lune nec soli quicquam de¬
bes. Non enim propter te mouentur: sed cum in hoc mouentꝰ
ut uniuersa conseruent: & pro me mouentur. Uniuersorum
enim pars sum: adice nunc quod nostra & horum conditio dis¬
similis est. Nam qui mihi prodest ut per me prosit sibi non
dedit beneficium: quia me instrumentum utilitatis sue fecit.
Sol autem & luna etiam si nobis prosunt sua causa non hoc tam̃
prosunt ut per nos prosint sibi. Quid enim nos illis conferre
possumus: Sciam inquit solem ac lunam nobis uelle prodesse si

Expanded text:
dicam me illius debitorem nec hoc aes alienum profitebor aut dicam me illius debitorem nec hoc aes alienum profitebor aut candidatus aut reus ; ad exsolvendum tamen hoc dabo portionem meam. Sic istius muneris, quod universis datur, debitorem nihilo minus aliquid mihi dependendum sciam, quia ad me quoque circumitu longo pervenit. Propter me debet factum esse, quod me obliget. " Isto," inquit, " modo nec lunae nec soli quicquam debes ; non enim propter te moventur." Sed cum in hoc moveantur, ut universa conservent, et pro me moventur ; universorum enim pars sum. Adice nunc, quod nostra et horum condicio dissimilis est ; nam qui mihi prodest, ut per me prosit sibi, non dedit beneficium, quia me instrumentum utilitatis suae fecit; sol autem et luna, etiam si nobis prosunt sua causa, non in hoc tamen prosunt, ut per nos prosint sibi ; quid enim nos conferre illis possumus ? " Sciam," inquit, " solem ac lunam nobis velle prodesse, si
Abbreviated transcription (Latin):
cat dare: sed aut rei publice aut uicinie aut ambitioni sue pre¬
stat. & pro hoc aliud quoddam commodum expectat ꝗͣ quod a
singulis accepturus est. Quid ergo inquit: Si princeps ciuitatẽ
dederit omnibus gallis: immunitatem hispanis: nihil hoc nomi¬
ne singuli debebunt: Quid ni debeant: debebunt autem non tan¬
quam proprium beneficium: sed tanquam rei publice partem.
N ullam inquit habuit cognitionem illo tempore mei: quo uniuer¬
si proderat. Noluit mihi ciuitatem proprie dare: nec in me di¬
rexit animum. Itaq quare illi debeam qui me sibi non substitu¬
it cum facturus esset quod fecit: Primum cum cogitauit gallis
etiam si non mea publica tamen nota comprehendit. Deinde
ego quoque illi non tanquam proprium debebo sed commune
munus ex populo: non tanquam proprium soluam: sed tanꝗͣ
pro patria conferam. Siquis patrie mee pecuniam credat: non

Expanded text:
cat dare, sed aut rei publicae aut viciniae aut ambitioni suae praecat dare, sed aut rei publicae aut viciniae aut ambitioni suae praestat et pro hoc aliud quoddam commodum expectat, quam quod a singulis recepturus est. " Quid ergo ? " inquit, " si princeps civitatem dederit omnibus Gallis, si immunitatem Hispanis, nihil hoc nomine singuli debebunt ? " Quidni debeant ? debebunt autem non tamquam proprium beneficium, sed tamquam publici partem. " Nullam," inquit, " habuit cogitationem illo tempore mei, quo universis proderat ; noluit mihi civitatem proprie dare nec in me direxit animum ; ita quare ei debeam, qui me sibi non substituit, cum facturus esset, quod fecit ? " Primum, cum cogitavit Gallis etiam si non mea, publica tamen nota comprendit. Deinde ego quoque illi non tamquam proprium debebo, sed tamquam commune munus ; unus ex populo non tamquam pro me solvam, sed tamquam pro patria conferam. Si quis patriae meae pecuniam credat, non
Abbreviated transcription (Latin):
mos. Noc cum factum est. tam medico ꝗͣ preceptori pretium o¬
pere soluitur: animi debetur. Platon cum flumen naue tran¬
sisset. nec ab illo quicquam portitor exegisset: honori hoc suo
datum credens: dixit positum illi apud platonem officium. De¬
in de paulo post cum alium atq alium gratis eadem sedulitate
transueheret. negauit illi iam apud platonem positum officiũ.
N am ut tibi debeam aliquid pro eo quod prestas: debes non tantũ
mihi prestare sed tanquam mihi. Non potes ob id quenquam ap¬
pellare quod spargis in populum. Quid ergo : nihil tibi debebitur
prohoc tanquam ab uno: nihil: cum omnibus soluam quod om
nibus debeo. Negas inquit nullum dare beneficium eum qui gra¬
tuita me naue perflumen padum tulit: Nego: Aliquid boni fa¬
cit: beneficium non dat: facit enim aut sua causa: aut utique
non mea. Ad summam: ne ipse quidem se mihi beneficium udi¬

Expanded text:
mos ; hoc cum factum est, tam medico quam praeceptori pretium omos ; hoc cum factum est, tam medico quam praeceptori pretium operae solvitur, animi debetur. Platon cum flumen nave transisset nec ab illo quicquam portitor exegisset, honori hoc suo datum credens dixit positum illi esse apud Platonem officium; deinde paulo post, cum alium atque alium gratis eadem sedulitate transveheret, negavit illi iam apud Platonem positum officium. Nam ut tibi debeam aliquid pro eo, quod praestas, debes non tantum mihi praestare, sed tamquam mihi ; non potes ob id quemquam appellare, quod spargis in populum. Quid ergo ? Nihil tibi debebitur pro hoc ? Tamquam ab uno nihil; cum omnibus solvam, quod cum omnibus debeo. " Negas," inquit, " ullum dare beneficium eum, qui me gratuita nave per flumen Padum tulit ? " Nego. Aliquid boni facit, beneficium non dat ; facit enim aut sua causa aut utique non mea ; ad summam ne ipse quidem se mihi beneficium iudi
Abbreviated transcription (Latin):
ma curatio fui. Tantum aliis uacauit quantum mea ualitudo.
permiserat. Huic ego non tanquam medico sed tanquam amico
obligatus sum. Alter rursus docendo: laborem & tedium tulit.
lauit ac tradidit: hortando bonam indolem erexit: & modo lau¬
dibus affecit animum: modo admonitionibus discussit desidiam:
tum ingenium latens & pigrum: iniecta ut ita dicam manu ex¬
traxit: nec que sciebat maligne dispens auit: quo diutius esset
necessarius. sed cupiuit si posset uniuersa transfundere. Ingra¬
tus sum nisi illum inter gratissimas necessitudines diligo. Sor¬
didissimorum quoque officiorum institutoribus supra constitu¬
tum aliquid adicimus: si nobis illorum opera enixior uisa est:
corollarium aspersimus. In optimis uero artibus que uitam cõ
seruant excoluntq: qui nihil se plus extimat debere ꝗͣ pepigit
ingratus est. Adice quod talium studiorum traditio miscet ani-¬

Expanded text:
ma curatio fui ; tantum aliis vacavit, quantum mea valetudo ma curatio fui ; tantum aliis vacavit, quantum mea valetudo permiserat : huic ego non tamquam medico sed tamquam amico obligatus sum. Alter rursus docendo et laborem et taedium tulit ;lavit ac tradidit, hortando bonam indolem erexit et modo laudibus fecit animum, modo admonitionibus discussit desidiam ; tum ingenium latens et pigrum iniecta, ut ita dicam, manu extraxit ; nec, quae sciebat, maligne dispensavit, quo diutius esset necessarius, sed cupit, si posset, universa transfundere : ingratus sum, nisi illum inter gratissimas necessitudines diligo. Sordidissimorum quoque artificiorum institoribus supra constitutum aliquid adiecimus, si nobis illorum opera enixior visa est ;anus suas corollarium adspersimus. In optimis vero artibus, quae vitam aut conservant aut excolunt, qui nihil se plus existimat debere, quam pepigit, ingratus est. Adice, quod talium studiorum traditio miscet ani
Abbreviated transcription (Latin):
amplius ꝗͣ manum tangit: & me inter illos quos per ambulat ponit:
sine ullo affectu facienda aut uitanda precipiens. Nihil amplius
debeo: quia me non tanquam amicum uidet: sed tanquam uiato¬
rem. Ne preceptorem quidem habeo cum ueneret: si me in agmi¬
ne discipulorum habuit: si non putauit dignum: propria & pecu¬
lari cura: si nunquam in me direxit animum & cum in medium ef¬
funderet quod sciebat: non didici sed excepi. Quid ergo est: quare
istis multum debeamus: Non quia pluris est ꝗͣ uendiderunt ꝗͣ ẽ¬
mimus: sed quia nobis ipsis aliquid prestiterunt. Ille magis per¬
pendit ꝗͣ medico necesse est. Pro me non pro fama artis extimuit:
non fuit contentus remedia monstrare: sed ad mouit. Interea
sollicitus assedit. ad suspecta tempora sollicitus accurrit. Nullum¬
illi ministerium oneri fuit: nullum fastidio. Gemitus meos non
securus audiuit: in turba multorum in uocantium ego illi potissi¬

Expanded text:
amplius quam manum tangit et me inter eos, quos perambulat, ponit amplius quam manum tangit et me inter eos, quos perambulat, ponit sine ullo adfectu facienda aut vitanda praecipiens, nihil amplius debeo, quia me non tamquam amicum videt, sed tamquam imperatorem. Ne praeceptorem quidem habeo cur venerer, si me in grege discipulorum habuit, si non putavit dignum propria et peculiari cura, si numquam in me derexit animum, et, cum in medium effunderet, quae sciebat, non didici, sed excepi. Quid ergo est, quare istis multum debeamus ? Non quia pluris est, quod vendiderunt, quam emimus, sed quia nobis ipsis aliquid praestiterunt. Ille magis pependit, quam medico necesse est ; pro me, non pro fama artis extimuit ; non fuit contentus remedia monstrare : et admovit ; inter sollicitos adsedit, ad suspecta tempora occurrit ; nullum ministerium illi oneri, nullum fastidio fuit ; gemitus meos non securus audivit; in turba multorum invocantem ego illi potissi
Abbreviated transcription (Latin):
tamen tante rei premium uectura persoluit.Quanti extimas
in solitudine hospitium: in imbre tectum: infrigore balneum:
aut ignem: Scio tamen quanti ista consecuturus diuersorium
subeam. Quantum nobis prestat qui labentem domum suspicit¬
& agentem eximo rimas: insulam in credibili arte suspendit.
erto tamen & leui pretio fulctura conducitur. Murus nos abho¬
stibus tutos: & a subitis latronum incursionibus prestat. Notum
est tamen illas turres prosecuritate publica propugnacula habi¬
turas: quas excitaturus faber quid indiem mereatur : infinitũ
erit si latius exempla conquiram: quibus appareat paruo magna
constare. Quid ergo: Quare medico & preceptori plus quiddam
debeo: nec aduersus illos mercede defungor: quia ex medico &
preceptore in amicum transeunt: & nos non arte quam uendunt
obligant: sed benigna & familiari uoluntate. Itaq medicus nihil

Expanded text:
tamen tantae rei praemium vectura persolvit ! Quanti aestimas tamen tantae rei praemium vectura persolvit ! Quanti aestimas in solitudine hospitium, in imbre tectum, in frigore balneum aut ignem ? Scio tamen, quanti ista consecuturus deversorium subeam! Quantum nobis praestat, qui labentem domum suscipit et agentem ex imo rimas insulam incredibili arte suspendit erto tamen et levi pretio fultura conducitur. Murus nos ab hostibus tutos et a subitis latronum incursionibus praestat ; notum est tamen, illas turres pro securitate publica propugnacula habituras excitaturus faber quid in diem mereat. Infinitum erit, si latius exempla conquiram, quibus appareat parvo magna constare. Quid ergo ? Quare et medico et praeceptori plus quiddam debeo nec adversus illos mercede defungor ? Quia ex medico et praeceptore in amicum transeunt et nos non arte, quam vendunt, obligant, sed benigna et familiari voluntate. Itaque medico, si nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ostendero. Quedam inquit pluris sunt ꝗͣ ueneunt: & obhoc ali¬
quid mihi extra pro illis quanuis empta sint debes. Primum ꝗd
interest quanti sint cum de pretio inter uendentem ementemq
conuenerit: Deinde non emi illud tuo pretio sed suo: pluris est
inquis ꝗͣuenit: sed pluris uenire non potuit. Pretium autem cui
usque rei pro tempore est. Cum bene ista laudaueris. tanta sũt
quanto pluris uenire non possunt. preterea uenditorinihil de¬
bet qui bene emit.Deinde etiam si pluris ista sunt non tamen
ullum istic tuum uulnus est: ut ex usu defectu ue: sed ex consue¬
tudine & annona existimetur. Quod tu pretium ponis traicien¬
ti maria & per medios fluctus cum e terre conspectu recessit: cer¬
tam seruanti uiam & prospicienti futuras tempestates: & securis
omnibus uela substringi subito dimitti armamenta iubenti pa¬
rato ad incursum procelle & repentinum impetum stare : Huic

Expanded text:
ostendero. " Quaedam," inquit," pluris sunt, quam venierunt, et ob hoc aliostendero. " Quaedam," inquit," pluris sunt, quam venierunt, et ob hoc aliquid mihi extra pro illis quamvis empta sunt, debes." Primum quid interest, quanti sint, cum de pretio inter ementem vendentemque convenerit ? Deinde non emi illud suo pretio, sed tuo. " Pluris est," inquis, " quam venit" ; sed pluris venire non potuit. Pretium autem rei cuiusque pro tempore est ; eum bene ista laudaveris, tanti sunt, quanto pluris venire non possunt ; propterea nihil venditori debet, qui bene emit. Deinde, etiam si pluris ista sunt, non tamen ullum istic tuum munus est, ut non ex usu effectuve, sed ex consuetudine et annona aestimetur. Quod tu pretium ponis traicienti maria et per medios fluctus, cum terra e conspectu recessit, certam secanti viam et prospiciens futuras tempestates et securis omnibus subito iubenti vela substringi, armamenta demitti, paratos ad incursum procellae et repentinum impetum stare ? Huic
Abbreviated transcription (Latin):
si emero: sed non debeo uitam quia emi: nec ꝗͣ necessarium fuerit
estimo: sine quo uicturus non fui: sed ꝗͣ ingratum quod non ha¬
buissem nisi emissem: in quo uehendo mercator non cogitauit
quantum auxilii allaturus esset mihi: sed quantum lucrum si¬
bi. quid enim non debeo: Isto modo inquit nec medico quicꝗͣ
debere te nisi mercedulam dicis: nec preceptori quia aliquid nu¬
meraueris. At qui horum omnium apud nos magna caritas est,
magna reuerentia aduersus hoc respondetur: quedam pluris
esse ꝗͣ emantur. Emis a medico rem in extimabilem uitam: ac bo-¬
nam ualitudinem: abonarum artium preceptore studia libera¬
lia & animi cultum. Itaq his non rei pretium sed opere soluitur:
quod deseruiunt: quod rebus suis aduocati nobis uacant: mercedẽ
non meriti sed occupationis sue ferunt. Aliud tamen dici potest
uerius quod statim ponam: si prius quomodo istud refelli possit

Expanded text:
si emero ; sed non debeo vitam, quia emi. Nec, quam necessarium fuerit, si emero ; sed non debeo vitam, quia emi. Nec, quam necessarium fuerit, aestimo, sine quo victurus non fui, sed quam ingratum, quod non habuissem, nisi emissem, in quo invehendo mercator non cogitavit, quantum auxilii adlaturus esset mihi, sed quantum lucri sibi. Quod emi, non debeo. " Isto modo," inquit, " nec medico quicquam debere te nisi mercedulam dicis nec praeceptori, quia aliquid numeraveris. Atqui omnium horum apud nos magna caritas, magna reverentia est." Adversus hoc respondetur quaedam pluris esse, quam emuntur. Emis a medico rem inaestimabilem, vitam ac bonam valetudinem, a bonarum artium praeceptore studia liberalia et animi cultum ; itaque his non rei pretium, sed operae solvitur, quod deserviunt, quod a rebus suis avocati nobis vacant ; mercedem non meriti, sed occupationis suae ferunt. Aliud tamen dici potest verius, quod statim ponam, si prius, quomodo istud refelli possit,
Abbreviated transcription (Latin):
rum redemptio: & decem captiui soli essemus: nemo quicquam
tibi deberet ex nobis: quia nihil haberes quod cuiquam imputa¬
res a tua utilitate seductum. Non sum iniquus beneficii interp¬
res. nec desidero illud mihi tantum dari: sed etiam tibi. Quid er¬
go inquit: Si insortem nomina uestra conici iussissem: & tuum
nomen inter redimendos exisset: nihil deberes mihi : immo debe¬
rem: sed exiguum. Quid sit hoc dicam. aliquid ista mea causa fa¬
cis quod me ad fortunam admittis redemptionis. Quod nomen
in eum exit. sorti debeo: quod potuit mihi uel tibi: aditum tibi
ad beneficium dedisti: cuius maiorem partem fortune debeo.
sed hoc ipsum tibi quod fortune debere potui: Illos extoto prete¬
ribo quorum mercennarium beneficium est: quod qui dat non
computat cui: sed quanti daturus sit: quod undique in se conuer¬
sum est. Uendit mihi aliquis frumentum: uiuere non possum ni¬

Expanded text:
rum redemptio, decem autem soli captivi essemus, nemo quicquam rum redemptio, decem autem soli captivi essemus, nemo quicquam tibi deberet ex nobis, quia nihil haberes, quod cuiquam imputares, a tua utilitate seductum. Non sum invidus beneficii interpres nec desidero illud mihi tantum dari, sed et mihi." " Quid ergo ? " inquit ; " si in sortem nomina vestra coici iussissem, et tuum nomen inter redimendos exisset, nihil deberes mihi ? " Immo deberem, sed exiguum ; quid sit hoc, dicam. Aliquid istic mea causa facis, quod me ad fortunam redemptionis admittis ; quod nomen meum exit, sorti debeo, quod exire potuit, tibi. Aditum mihi ad beneficium tuum dedisti, cuius maiorem partem fortunae debeo, sed hoc ipsum tibi, quod fortunae debere potui. Illos ex toto praeteribo, quorum mercennarium beneficium est, quod qui dat, non computat, cui sed quanti daturus sit, quod undique in se conversum est. Vendit mihi aliquis frumentum ; vivere non possum, ni
Abbreviated transcription (Latin):
gaudeo hoc illi profuisse quod proderat mihi. Sum me maligni¬
tatis est non uocare beneficium: nisi quod dantem aliquo in cõ¬
modo affecit: aliter illi qui beneficium dat sua causa respondebo.
usus me: Quare potius mihi profuisse te dicas ꝗͣ me tibi: Puta in¬
quit aliter fieri non posse me magistratum accipere ꝗͣ si decem
captos ciues ex magno captiuorum numero redemero. Nihil de¬
bebis mihi. cum te a uinculis & seruitute liberauero: At qui mea
causa id faciam: aduersum id respondebo. Aliquid ista tua cau¬
sa facis: aliquid mea: tua quod redimis: tibi enim ad utilitatem
tuam satis est quoslibet redemisse. Itaq debeo: non quod redimis
me: sed quod eligis: poteras enim & alterius redemptione idem
consequi quod mea. Utilitatem rei partiris mecum: & me in bene¬
ficium recipis duobus profuturum. Prefers me aliis. hoc totum
mei causa facis: itaq si pretorem te factura esset: decem captiuo¬

Expanded text:
gaudeo hoc illi profuisse, quod proderat mihi. Summae malignigaudeo hoc illi profuisse, quod proderat mihi. Summae malignitatis est non vocare beneficium, nisi quod dantem aliquo incommodo adfecit. Alteri illi, qui beneficium dat sua causa, respondebo : " Usus me quare potius te mihi profuisse dicas quam me tibi ? " " Puta," inquit, " aliter fieri non posse me magistratum, quam si decem captos cives ex magno captivorum numero redemero ; nihil debebis mihi, cum te servitute ac vinculis liberavero ? Atqui mea id causa faciam." Adversus hoc respondeo : " Aliquid istic tua causa facis, aliquid mea : tua, quod redimis, mea, quod me redimis ; tibi enim ad utilitatem tuam satis est quoslibet redemisse. Itaque debeo, non quod redimis me, sed quod eligis ; poteras enim et alterius redemptione idem consequi, quod mea. Utilitatem rei partiris mecum et me in beneficium recipis duobus profuturum. Praefers me aliis ; hoc totum mea causa facis. Itaque, si praetorem te factura esset decem captivo