comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sr status hominis commutatur. quod accioit
ihis quicum fuuins fiuñt. cepunt auenoui¬
n fubiectieẽ. Uelcontra. ¶ Suus aut ma¬
numissus captiȩ ñminuitur. quia mlls
capud habint ¶ Quibus aũt dignitas o¬
magis quamilatus ꝑmutatur: capite ne
minuutur. udeo senatu motum capite
ñminin ꝯstat. ¶ Quodant dictum est
manere cognationis uis. ⁊ post capitis dimi¬
nutionent. hocitae. siminima capitis dimi¬
nunio int̾uenat: manet enim cognatio. o
Namsimaxima capitis diminutioincurrat.
us quoq cognationis ꝑnt. ut pote ẜitute
aucuius cognati: ⁊ nec quidem simanumissꝰ
fuit recipit cognatonem. ¶S⁊ ⁊ simminsy¬
lam deportatus quis sit. cognlano sounture.
Cum aut ⁊ adagnatos tutela ꝑtineat. no¬
s̃ simuladomis ꝑtoiet. s adeos tantum qui
proxuniore gradusunt. ł sieiustem gra

Expanded text:
tur. quod accidit in his qui, cum sui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri subiecti esse, vel contra. Servus autem manumissus capite non minuitur, quia nullum caput habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capite non minui constat. Quod autem dictum est manere cognationis ius et post capitis deminutionem, hoc ita est, si minima capitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis deminutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut puta servitute alicuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, non simul ad omnes pertinet, sed ad eos tantum, qui proximo gradu sunt, vel, si eiusdem gra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcedimus: nisi decimum ⁊ septimũ ãnũ
impleuit. ⁊ octanũ detimũ tetigerit. Cum
enim antiquitas nͣuius modi etati ⁊ pro
aliis postulare ꝯcefsit. cur nonetiam sin
uiditũ stabilitas ita eos adiuuare c̾clatur.
ut ⁊ adhbertates dandas ẜuis suis posfint
ege fufia canina certus modus ꝯsitut
erat inẜiuis testam̃to manumntendis. o¬

Expanded text:
cedimus, nisi septimum et decimum annum impleverit et octavum decimum tetigerit. cum enim antiquitas huiusmodi aetati et pro aliis postulare concessit, cur non etiam sui iudicii stabilitas ita eos adiuvare credatur, ut et ad libertates dandas servis suis possint Lege Fufia Caninia certus modus constitutus erat in servis testamento manumittendis. q
Abbreviated transcription (Latin):
tatur ¶ Certe autem rei uel cause tutor
dari nonpot̃ : quia ꝑsone ñcause uelreidat᷑.
¶Siquis filiab suis ł filiis. tutores dedit: eti¬
am postume uelpostumo uidetur dedisse.
quia filii uel filie appellatione ⁊postumus
⁊ postuma ꝯtinentur. Quĩd sine potes suit
An appellatione filioꝵ ⁊ipsis tutores dati
sunt. Dicendumest. ut ipsis quoq datiui
potes appellantur. plane sipostumis decł¬
Uibus autem testamento tutor datusla .c.xi.¬
nonsit. his ex lege duodecim tabulaꝵ ag̃¬
tisunt tutores. quiuocantur legimi. Sut
autem agnati. cognati ꝑumlis sexus cogn¬
tionem ꝯuincti: quasi apatre cognati. ue¬
luti frater eodem patre natus. fratris fuius.¬

Expanded text:
tatur. Certae autem rei vel causae tutor dari non potest, quia personae, non causae vel rei datur. Si quis ‘ filiabus ’ suis vel ‘ filiis ’ tutores dederit, etiam postumae vel postumo videtur dedisse, quia filii vel filiae appellatione et postumus et postuma continentur. quid, si nepotes sint, an appellatione filiorum et ipsis tutores dati sunt? dicendam est, ut ipsis quoque dati vpotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dedeQuibus autem testamento tutor datus non sit his ex lege duodecim tabularum adgnati sunt tutores, qui vocantur legitimi. Sunt autem adgnati per virilis sexus cognationem coniuncti, quasi a patre cognati, veluti frater eodem patre natus, fratris filius
Abbreviated transcription (Latin):
st autem inhurus modi parentem adopñ¬
uum incuius ꝑsona ⁊ adoꝑtionem plenissi¬
mam ẽt antea diximus ¶ Illud autem sci¬
reoportet. quodsimirus ila exfiuo tuocon¬
ceꝑit. ⁊ filium postea emancipauĩs. ł mat
optionem decleris. p̃gnante miru tua: nicħ¬
ominus quod exea nascitur. mnpotestate to¬
a nascitur. quot sipost emancipanonem
ueladoptionem fuerit ꝯcepius. patris sui e¬
smancipati łam adoptm potestati subicit᷑.¬

Expanded text:
it autem in huiusmodi parentem adoptiit autem in huiusmodi parentem adoptivum, in cuius persona adoptionem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nurus tua ex filio tuo conceperit et filium postea emancipaveris vel in adoptionem dederis praegnante nuru tua, nihilo minus quod ex ea nascitur, in potestate tua nascitur: quod si post emancipationem vel adoptionem fuerit conceptum, patris sui emancipati vel avi adoptivi potestati subicit
Abbreviated transcription (Latin):
tis uelneptis bonis. qui uelque aparente
manumissus ł manumissa fuerił. eadem
iura prestantur parenti. quetr iouirntur
patrono inbonis uõn. ¶ Et preterea stim¬
pubes sit filius ł filia. ⁊ ceteri. ipse parens.
eemranamrafsigne tutelam eius namcscit᷑.
Admonendi aut sunzus ubum eẽ arbitri¬
um ei quifilium ⁊ exeo n epotem ł neptem
inpotestatem habebit. fuium quidem de
potestate dimittere. nepotem uero uelnep¬
temrennere. ⁊ exdiũso filium quidem inpo¬
testate retinere: nepotem uero uelneptem
manumtttẽ. Eadem ⁊ denepote.ueldeꝑ¬
nepte dicta eẽ intelligunter. uelomnes sii¬
i iuris efficere. ¶s ⁊ fipater fiuum quẽ
inpotestate habet: ano ł ꝓauo naturali se¬
cundum nostras ꝯstitutiones super his ha¬
bitas madoptionem declit .i. sihoc ipsum ac¬
tis int̾uenientu apud ꝯpetentem indicem
manifestauit. psente eo qui optatur. ⁊ñꝯ
tracucente: nec noneo qui adoptat. soluitũ
quid ius potestatis patris natiralis. trans¬

Expanded text:
tis vel neptis, bonis, qui vel quae a parente manumissus vel manumissa fuerit, eadem iura praestantur parenti quae tribuuntur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit filius vel filia vel ceteri, ipse parens ex manumissione tutelam eius nanciscitur. Admonendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem vel neptem in potestate habebit, filium quidem de potestate dimittere, nepotem vero vel neptem retinere: et ex diverso filium quidem in potestate retinere, nepotem vero vel neptem manumittere eadem et de pronepote vel pronepte dicta esse intellegantur, vel omnes sui iuris efficere. Sed et si pater filium, quem in potestate habet, avo vel proavo naturali secundum nostras constitutiones super his habitas in adoptionem dederit, id est si hoc ipsum, actis intervenientibus, apud competentem iudicem manifestavit, praesente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non eo qui adoptat, solvitur quidem ius potestatis patris naturalis, trans
Abbreviated transcription (Latin):
mancipatione quoq desinunt liberi inpo¬
testate parentum esse.S⁊emancipatio
antea quiden: ł ꝑantiquam legis obẜuã¬
tiam ꝓcedebat: que ꝑymaginarias uen¬
ditiones. u nterceientes manumissiões
celebantur. uel eximꝑian rescͥpto Nrã
onem reformaiut. ut factione pristina
explosa. rectaniã apuo competentes indi¬
ces uel magistratus. parentes intrent. ⁊fi¬
lios suos ⁊ filias uetnepotes uelneptes. ac
deinceps sua manu dimittant. Si et ic
exedicto p̾toris. in miuus filii ł̃ filie. nepo

Expanded text:
mancipatione quoque desinunt liberi in pomancipatione quoque desinunt liberi in potestate parentum esse. sed ea emancipatio antea quidem vel per antiquam legis observationem procedebat, quae per imaginarias venditiones et intercedentes manumissiones celebrabatur, vel ex imperiali rescripto. nostra onem reformavit, ut, fictione pristina explosa, recta via apud competentes iudices vel magistratus parentes intrent et filios suos vel filias vel nepotes vel neptes ac deinceps sua manu dimitterent. et tunc ex edicto praetoris in huius filii vel filiae, nepo
Abbreviated transcription (Latin):
filium ñliba̾t. ¶I s exꝯstrutione nr̃a
summa patritiatus dignitas illico rnroꝑi¬
alib codicillis p̾stitis: fuium apatria pot̾e¬
stait liberat. Quis enim patiatur patrem
quidem posse ꝑeman̾cipationis modum su¬
e potestatis nexitu bus filium relaxare:
impatoriam cel situdinem autem ñualẽ
eum quen sibi patrem eleg̃it. ab aliena exi¬
mere potestare: ¶ Siabstibus captus fu¬
erit parens quãuis ẜuus nostium fiat. tñ
pendet uis uberoꝵ ꝓpdter ius post liminũ
qr uii. qui abhostu captisunt. sireu̾si fu¬
ernt: omnia pͥstina uira recipiunt. Idcir¬
coreĩtsus ⁊ filios habebit inpotestate. qui¬
apost liminium fingit eum quicaptus ẽ.
udetur. Ipse quoq fulius neposue siabhosti¬
b captus fuerit. similit dicimus ꝓpter ius
post liminũ: ius quoq parentis potestatis
domib finem quendam fatiunt: sic ⁊ im
nus. abeo postliminium dictumẽ. qr eod
limine reuertebatur. quoamissus fuerat
uminio redisse existimatur. ¶Preterea e¬

Expanded text:
filium non liberat. sed ex constitutione nostra summa patriciatus dignitas illico ab imperialibus codicillis praestitis a patria potestate liberat. quis enim patiatur patrem quidem posse per emancipationis modum suae potestatis nexibus filiam relaxare, imperatoriam autem celsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximere potestate? Si ab hostibus captus fuerit parens, quamvis servus hostium fiat, tamen pendet, ius liberorum propter ius postliminii: quia hi qui ab hostibus capti sunt si reversi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. idcirco reversus et liberos habebit in potestate, quia postliminium fingit eum qui captus estvidetur. ipse quoque filius neposve si ab hostibus captus fuerit, similiter dicimus propter ius postliminii ius quoque potestatis parentis domibus finem quendam faciunt, sic et imnus. ab eo postliminium dictum quia eodem limine revertebatur quo amissus erat. stliminio rediisse existimatur. Praeterea e
Abbreviated transcription (Latin):
stnum stamni recipiunt. ¶ Relegati at
patres ininsulam: inpotestate sua libõs
retinent. Et excontrario uberi relegati in
potestate parentum remanent ¶ pene
Fuus effectus fiuios inpotestate hr̃e desi¬
nit. Seru aũt pene effituit̃. qumme
erit factus: manet inpotestate patris. Militi

Expanded text:
stinum statum recipiunt. Relegati autem patres in insulam in potestate sua liberos retinent: et e contario liberi relegate in postestate parentum remanent. Poenae servus effectus filios in potestate habere desinit. servi autem poenae efficiuntur, qui in erit factus, manet in patris potestate. militi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcessit. Quodcumq igitur imꝑator per
epistolam ꝯstituit. uel cognocens decre.¬
uit. ueledicto p̃cepit: legem ẽt̃ ꝯstat.
heẽ sunt que ꝯstitimones appellantur. n¬
plane exhis quedam sunt psonales que
nec ad exempium trahuntur. quomamis
hoc princeps nult. Namquod ancu obme¬
nita idulsit. ł sicui penan irr̃oganit. itł
sicui sine exemplo subuenit: ꝑsonam nõ gͣ¬
transcigreclitur. Alie antem cumgnãies
spit. omnes ꝓcul dubiotenent. ¶ pre¬
toꝵ quoq edicta. ñmodican uinsop
qui lxnores gerunt. ide. magistiatus aisc¬
toritatem huc miridederunt. ¶ꝓpone¬
bant ⁊ eciles cumules edictum dequibusdã
causais. ꝯnodelictum nins honorani por¬
tioẽ. E Responsa prudentium sunt.
sententie. ⁊ opipi̾ones eoꝵ. quib ꝑmis¬
̾ sumerat iura ꝯde̾re. plam antiquitus in¬
stitutum erat. ut eeñt quiura ꝓublice
int̾pretarentur. quib ase sare is respõ¬
eͥmͣm exortasunt. ⁊captuntates secite.

Expanded text:
concessit. quodcumque igitur imperator per concessit. quodcumque igitur imperator per epistulam constituit vel cognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt personales, quae nec ad exemplum trahuntur, quoniam non hoc princeps vult: nam quod alicui ob merita indulsit, vel si cui poenam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit, personam non egreditur. aliae autem, cum generales sunt, omnes procul dubio tenent. Praetorum quoque edicta non modicam iuris opqui honorem gerunt, id est magistratus, auctoritatem huic iuri dederunt. proponebant et aediles curules edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sententiae et opiniones eorum, quibus permissum erat iura condere. nam antiquitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respoenim orta sunt et captivitates secutae et
Abbreviated transcription (Latin):
uenditio. locatio. conductio. sotietas. depoĩ¬
tum. mutium. ⁊ alii innumerabues. ¶ son¬
stat añt uis nostrum. ant eescripto. aut ex ñ
lex. plebiscita. senatus ꝯfuuta. principum plã¬
cita. magistranium edicta. responsa prudẽ¬
tium ¶ Lexest. quod populus romanus. sena
buno ꝯstituebat. Plebs antem apopulo eo
differt. quospenes agne. Nam appellatioẽ
populi: muuersi cuies figͥficantur. ꝯmime¬
ratis etiam pairitus ⁊ senatonbus. Nebis
aut appellatione. sine patritus ⁊ senato¬
ribus ceteri ciues signincantur. S plebisai¬
sa. lege ortensia lata: nonminus ualere ꝙ̃
legos ceꝑunt. ¶ Senatus ꝯsuntumẽ. quod
senatus iubet atq ꝯstituit. Nancuir a¬
auctus ẽ populus romanus inermm modũ.
itlifficile sit iminum ꝯuocare legis
sanctiende cansa: equiuinsumest sena¬
tum uice popuu ꝯsuli ¶⁊ s⁊ ⁊ quod pn¬
cipiplãcuit. iegis habet ingdren. cumlege
regia que deiꝑio eis lataest. populus ei
⁊ ineũn om̃ne suum im̃ꝑium. ⁊ potestatẽ

Expanded text:
enditio, locatio conductio, societas, depositum, mutuum, et alii innumerabiles. Constat autem ius nostrum aut ex scripto aut ex non lex, plebiscita, senatus consulta, principum placita, magistratuum edicta, responsa prudentium. Lex est quod populus Romanus senatobuno, constituebat. plebs autem a populo eo differt quo species a genere: nam appellatione populi universi cives significantur, connumeratis etiam patriciis et senatoribus: plebis autem appellatione sine patriciis et senatoribus ceteri cives significantur. sed et plebiscita, lege Hortensia lata, non minus valere quam leges coeperunt. Senatus consultum est, quod senatus iubet atque constituit. nam cum auctus est populus Romanus in eum modum ut difficile sit in unum eum convocari legis sanciendae causa, aequum visum est senatum vice populi consuli. Sed et quod principi placuit, legis habet vigorem, cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus ei et in eum omne suum imperium et potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
tis sunt. mortuo eo. sui unis fuint: s hoc
destinaniõnem recipit. Nam mortuo pat᷑.
sane omnimodo fuii filieue suinris effi¬
tiuntur: Mortuo uero ano: nomimodone¬
potes neptesue. siuuiris fut. Saita. Si post
ñ sunt. Itaq simoriente auo pater eoꝵ ninit.
aui: in potestate sipatris fiunt. Siuero
is pater quo tempore auus moritur ant iã
mortuns est. ant exit depotestare euis. tc̃
hii quimpotestate pͣarris cadere nonpossĩt.

Expanded text:
tis sunt, mortuo eo sui iuris fiunt. sed hoc distinctionem recipit; nam mortuo patre sane omni modo filii filiaeue sui iuris efficiuntur; mortuo uero auo non omni modo nepotes neptesue sui iuris fiunt, sed ita si post non sunt. itaque si moriente auo pater eorum et uiaui in patris sui potestate fiunt; si uero is, quo tempore auus moritur, aut iam mortuus est aut exiit de potestate patris, tunc hi, quia in potestatem eius cadere non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sonarum hec est. quod omnes homines
ant libĩ sunt. ant ẜni. Et libertas quidem
ẽ exqua etiam uberi uocantur. natuiralis fa¬
cuitas ełis ẽ. quodcuiq facere ubet. nsi quod
in aut iure ꝓbibetur. ¶⁊ Senutus aut est¬

Expanded text:
sonarum haec est, quod omnes homines aut liberi sunt aut servi. Et libertas quidem est, ex qua etiam liberi vocantur, naturalis facultas eius quod cuique facere libet, nisi si quid aut vi aut iure prohibetur. Servitus aute
Abbreviated transcription (Latin):
bet itaq is quisibi ꝑadrogationem. ładop¬
nonem filium facit. plena ꝓubertate eẽ.
inlocum nepotis.⁊ in locum neptis. ł in lo¬
cum ꝓnepotis. ł ꝓneptis. ł deinceps ad¬
optare. quamius filium quis nonhãt.
Et tami filium auenuim. quis in locum ne¬
potis põt adꝯptare. quam nepotem in lo¬
cum fiulii. ¶ s siquis nepotis ioco adopt⁊.
ł quasi exeofiuo. quen ht̃ iam adoptatũ.
excontrario siauus exfilionepotem dat
inadopuonem. nonẽ necẽe fuium con¬
sentire. Inplurimis aũt cansis assimi¬
lanir is qui ꝓdoptatus uł arogatus est
ei quie xlegitimo matrimomõ natus ẽ. Et

Expanded text:
bet itaque is qui sibi per adrogationem vel adoptionem filium facit, plena pubertate, id ein locum nepotis vel neptis vel in locum pronepotis vel proneptis vel deinceps adoptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex eo filio, quem habet iam adoptatum, ex contrario si avus ex filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et
Abbreviated transcription (Latin):
etiam legib oportet esse armatã.
ut uirumꝙ tempus ⁊ belloͬrum ⁊
pacis recte possit gubernan. etpͥrĩ¬
sceps romanus uictor existat non
solum inhostilib p̃lus: set etiam ꝑ
legitimos tramites calumpmanti
iniquitatem expellens: ⁊ fiat tã
uiris religiosissius: quani uic¬
tis hostib irumpharor. ¶Quo
nce gentes subiuga nostra deduc¬
te cognoscunt. ẜ t tam afnca: quã¬
n alie innipnerose ꝓuintie posttã¬
tatemporum spaua nostris uictori
ctiomromane nostroꝙ ad ditȩ impe¬
rio ꝓtestantire ¶ Omnes ueroppłi
legibus iam a nobis ꝓmulgats uel
compositis reguntur:. Et cum sacratissi¬
mas constitutiones añtea ꝯfisas inlu¬
culentam ereximus ꝯsonantiam. tunc
nostram extentlimus curam adimm̃¬
sam prudentie net̾is nolumina. et opus
desperatum. quasi ꝑmedium ꝓfimoũ
euntes. celesti fapore iam adimpleuimꝰ.
¶Cum̃q ie hoc deo ppͥitio ꝑactumest:
tribuniano uiro magnifico magistro ⁊ ex⁊
questore sacri palatu nri. nec nteophylo.¬

Expanded text:
etiam legibus oportet esse armatam, ut utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat non solum in hostilibus proeliis, sed etiam per legitimos tramites calumniantium iniquitates expellens, et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostibus triumphator. Quorricae gentes sub iuga nostra deductaefo cognoscunt et tam Africa quam aliae innumerosae provinciae post tanta temporum spatia nostris victRomanae nostroque additae imperio protestantur. omnes vero populi legibus iam a nobis vel promulgatis vel compositis reguntur. Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram extendimus curam et ad immensa prudentiae veteris volumina et opus desperatum, quasi per medium profundum euntes, caelesti favore iam adimplevimus. Cumque hoc Deo propitio peractum est, Triboniano, viro magnifico, magistro et ex quaestore sacri palatii nostri, nec no
Abbreviated transcription (Latin):
cium quoq ⁊ nouercam ꝓhibitumest᷑ u.¬
xorem ducere. quia matris locosunt. Qd̃¬
dit. Alioquin siadnuc nouertaẽ .i. siad¬
huc patri tuo nuptaest. commum uire
impeditur tibi nubere. quia eadem duo¬
bus nupta eẽ nonpot. ¶Item si adnuc
socrus ẽ .i. siadhuc fiulaest eius tibimup¬
taẽ. ideo impediuntur tibĩ nptie. quia¬
as duas uxores habere nonpossis. ¶ Ma¬
riti tm̃ filius ex alia uxore. ⁊ uxoris fin¬
a exaltero marito. ł contra: matrimoni¬
um recte contrahunt. Licet habeãt fra¬
trem sororemue exmatrimonio poste
uit: hec nonẽ quidem priuignatu¬
a. d inlianus huiusmodi nuptiis ab¬
stinere debere ait. Nam nec sponsam fi

Expanded text:
crum quoque et novercam prohibitum est ucrum quoque et novercam prohibitum est uxorem ducere, quia matris loco sunt. qudit: alioquin si adhuc noverca est, id est si adhuc patri tuo nupta est, communi iure impeditur tibi nubere, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc socrus est id est si adhuc filia eius tibi nupta est, ideo impediuntur nuptiae, quia duas uxores habere non possis. Mariti tamen filius ex alia uxore et uxoris filia ex alio marito vel contra matrimonium recte contrahunt, licet habeant fratrem sororemve ex matrimonio posteaverit, haec non est quidem privigna tua, sed Iulianus huiusmodi nuptiis abstinere debere ait: nam nec sponsam fi
Abbreviated transcription (Latin):
ens. nichil ẽ impecum̃to nuptiis. Et ide
o ꝯstat. siquis grũm adoptare uent: de¬
bere eum ante filiam suam emancipare.
⁊ siquis uelit nurum adoptare. pepere eũ
ante filium emancipare. ¶Fratris uõ
ueliorons filram uxorem ducere nonli-¬
cet. S nec neptem fratris uelsorons uxo¬
to gradu sit. Cmuis enim filia ducere¬
rex̾orem ducere nlicet. eius neq neptem
ꝑmutinir. ¶ Euis uero miueris. quam
pater uuius ad optaint siliam: nomude¬
ris impediri uxorem aucere. Qui a neq¬
naturali. neq cuuli tioi uire ꝯumgitur.
gnam ꝓhiben itxorem ducere. ¶ Affi
nonlicet. quia utreq fiue loco sunt.¬
n Quod scicet ita accipi debes. Sifint
nurus aut priugna tua. Nansiadhuc
nurus est. idẽ. si ad huc nuptaẽ si filio
tuo. alia ratione eamuxorem ducere nõ
possis. quia eadem duobus nupta eẽ
ñ põt ¶Item si adiuc pͥnigna tua est.
idest. simaier enis tibi impiaest: ideo eã
uxorem ducere ñ potis. quia duas ireores
eodem tempore habere nonlicet. ¶ S.¬

Expanded text:
s, nihil est impedimento nuptiis. et ideo constat, si quis generum adoptare velit, debere eum ante filiam suam emancipare: et si quis velit nurum adoptare, debere eum ante filium emancipare. Fratris vel sororis filiam uxorem ducere non licet. sed nec neptem fratris vel sororis duceto gradu sit. Cujus enim filiam uxorem ducere non licet, ejus neque neptem permittitur. Ejus vero mulieris quam pater tuus adoptavit, filiam, non videris impediri uxorem naturali neque civili iure tibi coniungitur. agnam prohiberi uxorem ducere. Adfinitnon licet, quia utraeque filiae loco sunt. quod scilicet ita accipi debet, si fuit nurus aut privigna: nam si adhuc nurus est, id est si adhuc nupta est filio tuo, alia ratione uxorem eam ducere non poteris, quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc privigna tua est, id est si mater eius tibi nupta est, ideo eam uxorem ducere non poteris, quia duas uxores eodem tempore habere non licet. So
Abbreviated transcription (Latin):
lũ nurum filieẽ. nec patris sponsam no¬
quihuius modi iptus se abstinuerint.
Ilad tertranẽ. ẜ nues quoq cognationes
impedimento eẽ nuptus. siforte pater ⁊ fi¬
la. aut frater ⁊ idror manuitussi fum̃t.
Sunt. ⁊ alie psone queꝓpter cliũs as ranoes
nuptias contralere prohibẽntur. quas in
libris cngestoꝵ sen pandectarum exuet̾i i¬
re collectanim enumerari ꝑmisimus. in
Siadusus ea quediximuis. auqui coierit.
nec nr. nec uxor. nec nuptie. nec matran¬
onium. nec dos intelligitur. Itaq ii qui
eo cortu nascunitur: inpotestate patris nõ
sunt. s tales sunt. quantun ad parriam
Unde solent filui spurii appellari. uelag̃ca

Expanded text:
lii nurum esse nec patris sponsam noqui huiusmodi nuptiis se abstinuerint. Illud certum est serviles quoque cognationes impedimento esse nuptiis, si forte pater et filia aut frater et soror manumissi fuerint. Sunt et aliae personae, quae propter diversas rationes nuptias contrahere prohibentur, quas in libris digestorum seu pandectarum ex veteri iure collectarum enumerari permisimus. Si adversus ea quae diximus aliqui coierint, nec vir nec uxor nec nuptiae nec matrimonium nec dos intellegitur. itaque ii qui ex eo coitu nascuntur in potestate patris non sunt, sed tales sunt, quantum ad pcoitus unde solent filii spurii appellari, vel a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfugerunt. Et siueldurius habitos quam
equimẽ: uelinfami inuiria affectos cogno
simes ꝯstitutioni fa fraudem fecit᷑: suat me¬
sunt uberi nostri: quosexiustis nuptĩs pro¬
c̃auerimus. slup̃tie autem sine matͥmoni¬
unẽ uiri ⁊ mulieris ꝯuincto. in diu̾iduam
ꝯsuetudinem uite ꝯtinens. Iñs autem pote¬
statis quod inlib̾os habemus: ꝓpriumẽ ciui¬
um romanoꝵ. Nulli enim alii sunt homi¬
nes. quitalem inuberos habeant porestatẽ:
qualem nos habemins. Qmignur exte et
ureore tua nascitur: intua potestate ẽ. Item ꝗ
exf̃uotuo ⁊ nfxore sua nascitur. i. nepos tuus
atua nascitur: inuapotestate nonẽ. s inpa¬
Ustas aũt nuptias inter se cures romani cont̃¬
hunt: quis ecim dum p̃cepta iegumt coheut
Masciuui quidem puberes. femine añt uiri.¬

Expanded text:
confugerunt, et si vel durius habitos quam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel infami iniuria affectos cognovsi meae constitutioni fraudem fecerit, sciet, mea sunt liberi nostri, quos ex iustis nuptiis procreaverimus. Nuptiae autem sive matrimonium est viri et mulieris coniunctio, individuam consuetudinem vitae continens. Ius autem potestatis, quod in liberos habemus, proprium est civium Romanorum: nulli enim alii sunt homines qui talem in liberos habeant potestatem qualem nos habemus. Qui igitur ex te et uxore tua nascitur, in tua potestate est: item qui ex filio tuo et uxore eius nascitur, id est nepos tuus a tua nascitur, in tua potestate non est, sed in paIustas autem nuptias inter se cives Romani contrahunt, qui secundum praecepta legum coeunt, masculi quidem puberes, feminae autem viri
Abbreviated transcription (Latin):
lis hominib qui subimꝑio nostrosunt. li¬
cet fine cansa legib cognita supra modum
inẜuos fuos seuire. Nam ex ꝯstitutione diui.
pii antonini: quisine caus a ẜuum suum
occident: nonminus punir iubetur. epã
qui ẜuum auienum occroenit. ¶ s ⁊ maior
asꝑitas dominoꝵ eiusdem pͥncipis ꝯstituti¬
one cohercetur. Nam ꝯfultus aquibrdam
sac̃ram ł adstatuas pͥncipum ꝯfuguint.
p̃cepit. ut suntollerabilis uideatur domua¬
noꝵ seuitia: cogantur ẜuos bonis ꝯditĩoni¬
b uendere. ut p̃iium dominis daretur. Et:
rate. Expecit enim rei publice. nequis re sua
male utatur. Cuius rescͥpti adelium marti¬
anunt emissi. ui a sunt hec. Dominorum
quidem potestaie̾m insuos ẜuos illibatam
eẽ oporier. Neccuiquam hominum ius fiuĩ
detram. s dominoꝵ quidem inter est: ne
auxilium contra seuitiam. ł famem. ł̃ intol¬
ierabuem inuiriam denegetur his. qui
uiste dep̾camur. Ideoq cognoste dequeretis
eoꝵ: quiex familia uilii sabim ad statnam

Expanded text:
lis hominibus, qui sub imperio nostro sunt, licet sine causa legibus cognita et supra modum in servos suos saevire. nam ex constitutione divi Pii Antonini qui sine causa servum suum occiderit, non minus puniri iubetur quam qui servum alienum occiderit. sed et maior asperitas dominorum eiusdem principis constitutione coercetur. nam consultus a quibusdam sacram vel ad statuas principum confugiunt, praecepit, ut si intolerabilis videatur dominorum saevitia, cogantur servos bonis condicionibus vendere, ut pretium dominis daretur: et recte; expedit enim rei publicae, ne quis re sua male utatur. cuius rescripti ad Aelium Marcianum emissi verba haec sunt : ‘ Dominorum quidem potestatem in suos servos illibatam esse oportet nec cuiquam hominum ius suum detrahi. sed dominorum interest, ne auxilium contra saevitiam vel famen vel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam
Abbreviated transcription (Latin):
quodam moto inuidani tollendam eẽ
censuinius anisatis fuerat inhumanũ
uiuios quidemucentiam hr̃e totam fuam
familiam libertatidonare. nisi aliacausa
impediat li̾tati. morientib aũt huius¬
modi licentiam adimere. Dehis. qui sui
ꝑsone sunt furiuns: quedam aneno uin su¬
biecte sunt. ¶ Rursus eaꝵ que auenoui¬
risubiecte sunt: aue sunt inpotestate parẽ¬
tum. alie ipocestaie dominoꝵ sunt.

Expanded text:
quodammodo invidam tollendam esse censuimus; cum satis fuerat inhumanum, vivos quidem licentiam habere totam suam familiam libertate donare, nisi alia causa impediat libertati, morientibus autem huiusmodi licentiam adimere. TIT. 8 DE HIS QUI SUI rsonae sui iuris sunt, quaedam alieno iuri subiectae sunt: rursus earum quae alieno iuri subiectae sunt, aliae in potestate parentum, aliae in potestate dominorum sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
intm̃ ut iñssus parentum p̃cedere debeat. o¬
Unde questtumẽ. anfuriosi filia nube: aut
que parentum lib̃oꝵne locum int̾se opti¬
nent: nupue contrahi ñpossunt. Ueluti in¬
ter patrem ⁊ filiam. nel anum ⁊eptem.u
matrem ⁊ filium.ł auiam ⁊ nepotem. ⁊usq
adminstuitum. Et sitales ꝑsone mĩse cor¬
erint: nefarias atq incestas raiptias cont̃¬
xisse ddicuntur. Et hec adeo itasut: ut quã
us ꝑadoptionem parentum lib̃oꝵ ue loco
poteris uxorem tucere. quamiis eam e¬
mancipaurs. ¶ Inter eas ueroꝑsonas.
que extransũsogradu cognationis umgỹ¬
tur: est quedam similis obẜuano. s non
tanta. Sane enim inter fratrem sororẽꝙ
nuptie ꝓhibite sunt. fiue abeodem patre.
eademq matre nati fuerint. siue exal¬
terutro eoꝵ. ¶ S⁊ siqua ꝑadoptionẽ
soror tibi ceꝑit: quam diu quidem ꝯstat
adopno. sane inter te ⁊eam nuptie co

Expanded text:
ntum ut iussum parentis praecedere debeat. unde quaesitum est, an furiosi filia nubere autquae parentum liberorumve locum inter se optinent nuptiae contrahi non possunt, veluti inter patrem et filiam vel avum et neptem vel matrem et filium vel aviam et nepotem et usque ad infinitum: et si tales personae inter se coierunt, nefarias atque incestas nuptias contraxisse dicuntur. et haec adeo ita sunt ut, quamvis per adoptionem parentum liberorumve loco poteris uxorem ducere, quamvis eam emancipaveris. Inter eas quoque personas, quae ex transverso gradu cognationis iunguntur, est quaedam similis observatio, sed non tanta. sane enim inter fratrem sororemque nuptiae prohibitae sunt, sive ab eodem patre eademque matre nati fuerint, sive ex alterutro eorum. sed si qua per adoptionem soror tibi esse coeperit, quamdiu quidem constat adoptio sane inter te et eam nuptiae co
Abbreviated transcription (Latin):
ticta apud ꝯcilium uista causa mamxras
lul. filiamut. ant fratrem. sororemue.
naturales. aut peclagogu. aut mitri¬
cem. aut elicucatorem. ant alũpnum.
alumpnamue. aut collattaneum ma¬
numittat. aut ẜiiim ꝓcũratoris ha¬
penti gratia. ant ancillam matrimonii¬
habendi causa. Dum tm̃ intra sex m̃ses
uxor cducatur: nisi iustacausa impediat.
Semel autẽ cansa appͣrobata: suie uera fiũ
falsasit: nretractatur. ¶ Cum autem certꝰ
modus manumittendi inmorb xx anis
tis impleuerat. ucet testam̃tum facere pos¬
sit. cun eo heredem sibiinstinere aegataq
relinquere possit: tm siadhuc minor sit
annis .xx. ub̾tatem ẜ uo dare ñpoterat.
Quodnonerat fer̃dum. sus cui totoꝵ bo¬
noꝵ intestam̃to dispositio data erat. um
ẜ uo lib̾tatem dare ñꝑmittebatur: qua¬
re nos ñfimiliter ei quem admodum alias
res: ita ⁊ ẜuos suos multima uoluntate dis¬
ponere. quemadmodum uoluĩt. ꝓmiitunus.
ut lib̾tatem possit prestare. ¶ Sectum

Expanded text:
icta apud consilium iusta causa manumisslium filiamve aut fratrem sororemve naturales aut paedagogum, nutricem, educatorem aut alumnum alumnamve aut collactaneum manumittat, aut servum procuratoris habendi gratia, aut ancillam matrimonii causa, dum tamen intra sex menses uxor ductatur, nisi iusta causa impediat, Semel autem causa adprobata, sive vera sive falsa sit, non retractatur. Cum ergo certus modus manumittendi minoribus viginttis expleverit, licet testamentum facere possit et in eo heredem sibi instituere legataque relinquere possit, tamen, si adhuc minor sit annis viginti, libertatem servo dare non poterat. quod non erat ferendum, si is, cui totorum bonorum in testamento dispositio data erat, uni servo libertatem dare non permittebatur. quare nos similiter ei quemadmodum alias res ita et servos suos in ultima voluntate disponere, quemadmodum voluerit, permittimus, ut et libertatem eis possit pr
Abbreviated transcription (Latin):
autemlex abintestatouocat adtutelam a¬
gnatos. ñhanc habr significationem. sioi¬
no ñfecit testam̃tum is qui poterat tutores
dare. s siquantum adtutelas ꝑtinet. intesta¬
tus decesfit᷑. Quod tunc quoꝙ accloere intel¬
ligiur. cmis quidatus ẽ tutor. umotestator
decessent. ¶ Siagnauonis quidem uis om̃i.¬
b mocdis capitis diminutione plerumq pẽr¬
imitur. Nam agnatioiuns est nomen. Cogt¬
onis ueroius nonomnib mors cõmutatur
Quiaciuilis ratio ciuilia quidem uuira cor¬
nimpere potest. naturalia uero nutiq
trib modis accidit. Nam aut maxima ẽ capi¬
tis dunutio. aut minor. quani quidam me¬
diam uocant. ant minima. ¶ Maximã
ẽ capitis diminuitio cum aliquis sinul ⁊ ciuu¬
tatem ⁊ lib̾tatem aniitit. quodaccidit in
his quiẜui pene effitiuntur arroctate sentẽ¬
tie. Plib̾us ut ingiati cuta patronos ꝯdempna¬
ti. ł quise adptium participandum uenun¬
danpassisunt. ¶ Mior fuie mediae capi¬
tis diminutio. cum ciitas quidem amit¬

Expanded text:
autem lex ab intestato vocat ad tutelam adgnatos, non hanc habet significationem, si omnino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserit. quod tunc quoque accidere intellegitur, cum is qui datus est tutor, vivo testatore decesserit. Sed adgnationis quidem ius omnibus modis capitis deminutione plerumque perimitur: nam adgnatio iuris est nomen. cognationis vero ius non omnibus modis commutatur, quia civilis ratio civilia quidem iura corrumpere potest, naturalia vero non utitribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio aut minor, quam quidam mediam vocant, aut minima. Maxima est capitis deminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit. quod accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae, vel liberti ut ingrati circa patronos condemnati, vel qui ad pretium participandum se venumdari passi sunt. Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amit
Abbreviated transcription (Latin):
a his quiscͥptus ẽ: qualib⁊ excausa heres ñ
exutit. Idq eadem lege eliascentia ꝓuisum
est. Et recte. Ualde enim ꝓspiuendumerat
ut egentes homines quib alus hẽs exiturus
noneẽt. ł ẜuum suum necessarum heredem
hant: quisatis facturus eẽt c̾ctitorib. Aut
hoc eo ñfanente: cc̃uitores hẽcditarias res ẜ¬
ui noĩe uendant: neimura defunctus affi¬
heres institutus ẽ. Quod nostrã ꝯstitutio
nonsolum indomino qui soluendo nonẽ
s gn̾aliter ꝯstituit noua numanitatis ratio
tas eicompeiere uideatur. cumnonẽ nerisi¬
mile eumquem iẽdem sibi elegit: sipret̃¬
misit᷑ lib̾tatis dationem: ẜuum remanẽ
uoluisse: ⁊ neminem sibi nẽdem fon:.
Inflaudem aũt c̾clitoꝵ manumti re iudr̃.¬

Expanded text:
a is qui scriptus est qualibet ex causa heres non a is qui scriptus est qualibet ex causa heres non extiterit. idque eadem lege Aelia Sentia provisum est, et recte: valde enim prospiciendum erat, ut egentes homines, quibus alius heres extaturus non esset, vel servum suum necessarium heredem habeant, qui satisfacturus esset creditoribus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, nec iniuria defunctus affiheres institutus est. quod nostra constitutio non solum in domino qui solvendo non est, sed generaliter constituit, nova humanitatis ratiotas ei competere videatur, cum non est verisimile, eum quem heredem sibi elegit, si praetermiserit libertatis dationem, servum remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem aut
Abbreviated transcription (Latin):
desiderans: induabus ꝯ stutionib hoc em̃i¬
dauit ⁊mpͥstinum statum recttoxit. Qui¬
a ⁊ apͥmis urbis rome cunabuus una atq si¬
piex lib̃tas ꝯpetebat .i. eadem quam habe¬
bat manumissor: nisi .s. quod lib̾nmis fũ¬
ris suggestionem correximus: queinter im¬
ꝑiales radiat sanctiones EEt omnes liber¬
tos nullo nec etatis manumissi. nec manu
mifsoris domini. nec manumissionis modo
discrimine habito. sicuti antea obẜ uabatur.
ciuitari romanꝰa donꝰammuis. mults mo¬
dis addits ꝑquos possit lib̾tas ẜius cumci¬
uitate romana que solampresenti ẽ pre¬
ec tantum cuq nolenti ma nompossunt.
numitere licet. Nlam is quii frau. Cãp.ui¬
dem cclitoꝵ manumitit: nichil agit. quia
lex eliascentia impeclit lib̾tatem. ¶ Licet
autem domino qui soluendo nest: testamto
Fuum suum cumlibertate hedem insinuere.
ut fiat liber. heresq ei solus necessarius: si
modo nemo exeo testainnto alius heres extte¬
rit: aut quia nemonẽs scͥptus sit: aut qui¬

Expanded text:
desiderans, in duabus constitutionibus hoc emendavit et in pristinum statum reduxit, quia et a primis urbis Romae cunabulis una atque simplex libertas competebat, id est eadem quam habebat manumissor, nisi quod scilicet lris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicuti antea observabatur, civitate Romana donavimus: multis additis modis, per quos possit libertas servis cum civitate Romana, quae sola in praesenti est, praeEX tere licet. nam is qui in fraudem creditorum manumittit nihil agit, quia lex Aelia Sentia impedit libertatem. Licet autem domino, qui solvendo non est, testamento servum suum cum libertate heredem instituere, ut fiat liber heresque ei solus et necessarius, si modo nemo alius ex eo testamento heres extiterit, aut quia nemo heres scriptus sit, aut qui
Abbreviated transcription (Latin):
Bendi datumest. quiniris ꝯsubu appellabã¬
tur. Quorum ommum sentennie ⁊ opinio¬
nes eam auctontatem tenebant. ut indici
recedere a responso eoꝵ nliceret. ut ẽ ꝯstitr.¬
tum. ¶ Exnonscpto uis nenit. quodusus ꝯ¬
ꝓbauit. Nam cliuturmmores ꝯsensu utenti
um ꝯꝓban legem mutantur. Et noninele¬
ganter induas spenes ins cinile distribn¬
tum moetur. Nam ongoeins adrastititis
dumꝵ auitatum attheniensium salicet ⁊ la¬
tatib ita agisontum erat. utlacedemomi ꝗ¬
tẽ magis ea que prolegib obẜuarent: me¬
morie mandarent: aithemenses uero ea q̃
inlegib scpta innenssent. custodirent.
¶S naturaua quidem uira que apud om̃s
gentes ꝑeque ẜuantur. diuina quadam
ꝓuidentia ꝯstituta semper firma atq im¬
mutabilla ꝑmanent. Ea nero querpsa
sibi queq cuutas ꝯstituit. sepe mutari so¬
lent. ł tacito ꝯserisu popnu. uel ana postea

Expanded text:
endi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. quorum omnium sententiae et opiniones eam auctoritatem tenebant ut iudici recedere a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum civitatium, Athenarum scilicet et Laitatibus ita agi solitum erat, ut Lacedaemonii quidem magis ea quae pro legibus observarent memoriae mandarent, Athenienses vero ea quae in legibus scripta reprehendissent custodirent. Sed naturalia quidem iura, quae apud omnes gentes peraeque servantur, divina quadam providentia constituta, semper firma atque immutabilia permanent: ea vero quae ipsa sibi quaeque civitas constituit, saepe mutari solent vel tacito consensu populi vel alia postea
Abbreviated transcription (Latin):
orim alt̾um aut deẜtorem scudioꝵ effitie¬
mus. aut cummagno labore enis: sepe ⁊̃
cumdiffidentia queplerumq uiuenes aner-¬
tit: serius adid ꝑducemus. ad quod leuio¬
ruua cuctus. sine magno eius labore: ⁊ si¬
ne ulladifficentia. maturius ꝑonci potu¬
isset ¶ Iuris pcepta sunt hec. honeste
uiuere᷑. Alt̾um non leclere. Suum cuiq
tribuere. Huius stñduduesunt positio¬
nes. publicum. ⁊priuatum. publicumi
iusẽ. quod ad statum relidinane spectat.
priuatumest. quod ad singuloꝵ utilita¬
enim exnaturalibus p̃ceptis. aut gentiũ.
ant ciuulibus. Deire naturali gentium
nia animalia docint. Namistudius non¬
solum humam gnĩs ꝓpriumest. s om̃iũ
animalium. que in ceio. queniterta. que¬

Expanded text:
orum alterum aut desertorem studiorum efficiemus aut cum magno labore eius, saepe etiam cum diffidentia, quae plerumque iuvenes avertit, serius ad id perducemus ad quod leniore via ductus sine magno labore et sine ulla diffidentia maturius perduci potuisset. Iuris praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere. Huius studii duae sunt positiones, publicum et privatum. publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, privatum quod ad singulorum utilitaenim ex naturalibus praeceptis aut gentium aut civilibus. TIT. 2 DE IURE NATURALI GENTIUM nia animalia docuit. nam ius istud non humani generis proprium est, sed omnium animalium, quae in caelo, quae in terra, qu
Abbreviated transcription (Latin):
incuratione. quedam uꝑe neutro tenẽt᷑.
Uideamus ignur deħis quiintutela uel ĩ
curatione sunt. Ita enim intelligimis ce¬
t̃as ꝑsonas que neutro iure tenentur.Ac p̾¬
us dispitiamus dehis quiintutel a sunt.
Est aut intelant ẜiis disfiniuit: uis ac
potẽstas incapͣite libero adiuendum elimi
quiꝓpter etatem se defendere nequit. iure
ciuili datã ac ꝑmĩssa ¶Tutores aũt st̃.
quieꝓnium ac potestatem habent.: exq̃
rẽ nom᷑ acceperunt. Itaq appellantur tu¬
tores quasi tuitores. atq defensores. sicut
eclitin dicuntur. quiedes tuentur: ꝑmis¬
sipriẽ itaq parentib: liberis impuberib.

Expanded text:
in curatione, quaedam neutro iure tenentur. videamus igitur de his quae in tutela vel in curatione sunt: ita enim intellegemus ceteras personas, quae neutro iure tenentur. ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt. Est autem tutela, ut Servius definivit, ius ac potestas in capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. itaque appellantur tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur. Permissum est itaque parentibus liberis impuberibus,
Abbreviated transcription (Latin):
state ht̃: sise arrogandum dedit. nonsolũ
ipse inpotestate anogatons subicitur. s etiã
liberi euis in euudem sunt potestate tanq̃¬
nepotes. Sic enm duuis angustus ñant
tyberium adopĩtauit. quamis germani¬
cum adoptauit. ut ꝓtinus adoptione fac¬
ta. incipiat germanicus angusti nepos eẽ.
Aput catonem bene scͥpuimꝰ reffert antiq̃¬
tas. Serui siadno adoptatis: exhoc ipso pos.¬
se lib̾an. Unde ⁊ nos eruditi innra ꝯstiutiõe
⁊̃ eũ ẜ num. quem dominus accis interueniẽ¬
tib. filium sium nõatũt. lib̃um eẽ ꝯstitui.¬
alieno niri subietisunt: eonire liban Cãp. en¬
tur. ¶ Et quidem Fui quemadmodum

Expanded text:
state habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed etiam liberi eius in eiusdem fiunt potestate tanqnepotes. sic enim et divus Augustus non ante Tiberium adoptavit, quam is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos eruditi in nostra constitutione etiam eum servum quem dominus actis intervenientibus filium suum nominaverit liberum esse constituialieno iuri subiecti sunt eo iure liberantur. et quidem servi quemadm
Abbreviated transcription (Latin):
ra potestaus naturalis paiiis minime dis¬
soluuntur. ⁊ nec quicquam at patrem ad¬
optiuum transit. nec inpote state euis est.
licet abintestato uira successionis ei a nob̾
tributa fint s iuero pater naturaus. ñ
extraneo. s and filii si mai̾no: uel supse
pat̾ naturalis fuit emancipais. etiam
t̃no filiũm suum dedit inadoptionem.
in hoc cau. quia inunam ꝑsonam ꝯcurit̃
⁊ naturalia. ⁊ adoptionis ura: manet sta¬
bile nis parris adoptim. mnaniraliumcu¬
locopulatum. ⁊ legitimo adoptionis n¬
moto ꝯstrictum. ut ⁊ infamilia: ⁊ inpo¬
tessate nuius modi patris ad optiui sit.
Et cum quibusclam ꝯdiionib arrogatio
fit. idẽ. ut caueat arrogator ꝑsone pubuce.
hocẽ. tabulano. funra pubertatem pupitt̾
test arrogator: m̃sicausa cognita dignie¬
mancipatione fuiñt. ⁊ tunc eis bona sua¬

Expanded text:
ra potestatis naturalis patris minime dissolvuntur nec quidquam ad patrem adoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. si vero pater naturalis non extraneo, sed avo filii sui materno, vel, si ipse pater naturano, filium suum dederit in adoptionem: in hoc casu quia in unam personam concurrunt et naturalia et adoptionis iura, manet stabile ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo constrictum, ut et in familia et in potestate huiusmodi patris adoptivi sit. Cet cum quibusdam condicionibus adrogatio fit, id est ut caveat adrogator personae publicae, hoc est tabulario, si intra pubertatem pupillustest adrogator, nisi causa cognita digni emancipatione fuerint et tunc sua bona
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑunt. liberi. ⁊ his contrarium ẜui. ⁊ ter¬
tium genus lib̾tim: qui beslerant eẽ ẜi.
Multis aut modis manumissio ꝓcedit.
Aut enim ex sacris ꝯstatutionib. ms acro sã¬
ctis ecclesiis. ant nindicta manimitun¬
exueterib quam nostris ꝯstitutionib ĩ¬
troductisunt. Serui uero adnĩs semper
manunutti soient. ad eout uł intransi¬
tu mansanittantur. ueluti cump̃tor. au
ꝓconsul. ant ꝓses inbalnenn: ł inthea¬
tumeant. ¶lib̾tinoꝵ aut̃ status tri¬
ꝑtitus ante fint. Nam quimanu mittebã¬
tur. modo maiorem ⁊ uistam lib̾tatem ꝙ¬
sequebantur. ⁊ fiebant cuies romani.
modo minoren. ⁊ latini ex iege iunia
norbana fiebant. modoinferiorem
nen habiit.S. ⁊ latinoꝵ uero nomen
frequentabattur. Ideoq nostra pietas oĩa¬

Expanded text:
coeperunt, liberi et his contrarium servi et tercoeperunt, liberi et his contrarium servi et tertium genus libertini, qui desierant esse servi. Multis autem modis manumissio procedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanctis ecclesiis aut vindicta aut inex veteribus quam nostris constitutionibus introducti sunt. Servi vero a dominis semper manumitti solent, adeo ut vel in transitu manumittantur, veluti cum praetor aut proconsul aut praeses in balneum vel in theatrum eat. Libertinorum autem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo minorem et Latini ex lege Iunia Norbana fiebant, modo inferioremnem abiit, Latinorum vero nomen non frequentabatur: ideoque nostra pietas, o
Abbreviated transcription (Latin):
scitur. licet ancilla ꝯceꝑit. Et ex contrario
silibera ꝯceꝑit. demoe ancilla facta pari¬
at: placint N enmi quinascitur libum̃ na¬
sci. quia non debet calamitas matris ei o¬
nocere quiinutero ẽ ¶Exhis ⁊ lluo que sity
ẽ. siancilla p̃gnans manumissasit. dem̃
ancilla facta postea peꝑit. nberum anser¬
uum pariat. Et marceiuis ꝓbat liberum
nasci. Sufficit Nei quimuentre ẽ. libãm
matren ł̃ meclio tpr̃ miisse. Q uod nerũ ẽ.
Cum antẽ ingenius auquis nats esit.
nonofficat illi inẜuitute fuisse.⁊ posteai
manumifsuun eẽ. Sepissime enim ꝯftiti¬
tũost. nataub non officere manumissionẽ.
apotestate. Que res aiure gñtiumorrigi¬
nem sumpsit. Ut pote cumiure natura¬
li omnes ubĩ nasceñtur. nec eẽt nota ma¬
numissio. cum ẜintus eẽt mncognit᷑a. S po¬
stea quam uire gntium. ẜ intus inuasit se¬
cutume uene furum manumissionis. ¶Et
cumimo nomine omnes homines appelle¬
mur. uire gñtium triagnã nominumeẽ

Expanded text:
scitur, licet ancilla conceperit. et ex contrario si libera conceperit, deinde ancilla facta pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. ex his et illud quaesitum est, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla postea facta peperit, liberum an servum pariat? et Marcellus probat, liberum nasci: sufficit enim ei qui in ventre est liberam matrem vel medio tempore habuisse: quod et verum est. Cum autem ingenuus aliquis natus sit, non officit illi in servitute fuisse et postea manumissum esse: saepissime enim constitutum est, natalibus non officere manumissionem. potestate. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium servitus invasit, secutum est beneficium manumissionis. et cum uno naturali nomine homines appellaremur, iure gentium tria genera hominum esse
Abbreviated transcription (Latin):
inuetĩb⁊ nr̃is inuenimus logib eausas.
exquib facile nuptiar solutiões fuĩnt eaex¬
eĩ ꝑsperimus exhis aͣssidere aliquas que
nobindigne ad solu̾entus nupntias uis¬
esunt: eas solum nominatim p̾sentunis¬
erere iogiꝓ quib ratic̃ãbilit̃ potest. sũi
uir. siuemulier reputium mittere. nunc
aut cãs exquib maĩtus repudium siñ pi¬
culo mittere põt: dotem uxoris lucrari. su¬
ato in eadñio exeot̾e mm̃o filiis aut filiis

Expanded text:
nostris invenimus legibus causas ex quibus facile nuptiarum solutiones fiunt, ea causa perspeximus ex his abscidere aliquas, quae nobis indignae ad solvendas nuptias visae sunt, et eas solum nominatim praesenti inserere legi, pro quibus rationabiliter potest sive vir sive mulier repudium mittere. Nunc autem causas ex quibus maritus repudium sine periculo mittere potest et dotem uxoris lucrari servato in ea dominio ex eodem matrimonio filiis