comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potius martino prestitũ putaret̃. eo annoquo
ille de functus est rursum incubuit rediuiua
tempescas Ad eo sensit et mundus uiri fidelis
ex cessum ut cuiusuita iuregaudebat eius dẽ
mor tem lugeret. Ceterũ si adhaec probanda
quac diximus tesces etiã in firmior auditor
quigetet nonũnũ ego hominẽ sed milia multa
producam et totã in testimoniũ uircutis expertae
senonũ ad uocabo regionem. Et tamentu refrigeri
prbt credo meministinuꝑ nobis suꝑhoccũ romulo
auspicii illius filio honorato et religioso uiro fuisse
sermonẽ quihaec nobis tãquã in comꝑta referebat
Et cum futuris ꝓuentib perassidua dãpna trepida¬
ret ut ipse uidisti magnose cũ merore lugebat
martinũ non in haec tempora reseruatum¬
IM SEDUTADAITIANŨ RECURRŨ
quicum in omnib: loci scunctisq urbib: ederet cru¬
delitatis suae in fanda monumenta turonus tartũ
in nocens erat et illa bestia quae humano sanguine

Expanded text:
potius Martino praestitum putaretur, eo anno, quo potius Martino praestitum putaretur, eo anno, quo ille defecit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo regionem. et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum maerore lugebat, Martinum non in haec tempora reseruatum. Sed ut ad Auitianum recurram - qui cum in omnibus locis cunctisque in urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
hos sublatis in sublime pedib: quasi denube pen¬
dere nec tamen uestis deflueret suꝑ faciem
nec faceret uerecundiã nudata pars corporũ
At in parte alia uideres sine inter rogatione
uexatos et sua crimina confitentes. Nomi nactiã
nullo interrogante prodebant ille se iouem is te
mercurium fatebantur. postremocunctos dia¬
boliministroscũ ipsocerneres auctore cruciari
ut iam in martino illud fateamur impletũ quod
scriptum est qm̃ scĩ de angelis iudicabunt.
PAGUM QUENDAIN SEXONICO
annis singulis grando uastabat. Conpulsi extremis
malis incolȩ amartino auxilium poposcerunt
missa ꝑauspicium prȩfectoriuurũ satis fida legaitio
cuius a gros specialit̃ grauior quã ceterorũ ad sue¬
uerat procella populari sed facta ibi oratione
maranus ita uniuer sam penitus liberauit ab
in gruenti peste regionẽ ut ꝑuiginti annos quib
postea mansit incorpore grandine in illis locis
nemopertulerit. quod ne fortuitu eẽ et non

Expanded text:
hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube penhos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis iudicabunt. Pagum quendam in Senonico annis singulis grando uexabat. conpulsi extremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt: missa per Auspicium praefectorium uirum satis fida legatio, cuius agros specialiter grauior quam ceterorum adsuerat procella populari. sed facta ibi oratione Martinus ita uniuersam penitus liberauit ab ingruenti peste regionem, ut per\' uiginti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. quod ne fortuitum esse et non
Abbreviated transcription (Latin):
tutibus xp̃iani quas demones fatebant᷑ monasteriũ
beatiuiri duobus aciuitate erat milib: disparatum
sed si quotiens uenturus ad eccłam pedẽ extra cellu¬
lae suae limen ex tulerat uideres ꝑ totã ecclȩsiam
inerguminos rugientes et quasi adueniente iudice
agmina dampnanda crepidare ut aduentum
ep̃i clerici quiuenturũ eẽ nescirent. demoniorũ
gemitus indicaret. Vidi quendam ad propiatse
martino inaera raptum manib: extentis in subli¬
me suspendi ut nequa quã solum pedib attinger&
Siquando autem ex orcitandorũ daemonũ
martinus operam recepisset neminẽ manibus
ad trectabat neminẽ sermonib increpabat
sicut ꝑclericos plerumq: rotatur turbo uerborũ
sed ad motis inerguminis ceteros iubebat abscedere
ac forib: obseratis in medio ecclesiae cilicio circũ¬
tec tuscinere resꝑsus solo stratus orabat. Tum
uero cerneres miseros diuerso exitu perurger

Expanded text:
tutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium tutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerneres miseros diuerso exitu perurgueri:
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ piaculi uelle commit tere ut putet quẽ quã
demartino posse mentiri. facessat a quoquã qui
subdõ uiuit ista suspicio neq: enĩ martinus hoc indi¬
get ut mendaciis ad seratur. sed tamentotius
sermonis fidem apud te xp̃e de promimus. Nos nec
alia dixisse nec alia dicturos quã quae aut ipsi
uidimus aut quae manifestis auctorib: uel plerũq
ipso referente cognouimus. Ceterũ et si dialogi
speciem quo ad leuandum fastidiũ lectio uaria ret᷑
ad sumpsimus nospie praestruere profitemur
historiae ueritatẽ. Haec me extrinsecus inserere
non nullorũ incredulitas nonsine meo dolore
conpulerit. sed redeat ad nr̃m sermo consensum
in quo cum me tam studiose audiri uideam facebor
necesse est aprum fecisse constant̃ qui reppulit
in fideles eostantũ iudicans audire debere qͥcrederent
EEnOR SIqUIDE EREDIIISSPU¬
et predolore cotus insanio non credent martini uir¬

Expanded text:
tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis adseratur. sed totius sermonis fidem, Christe, apud te deponimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi uidimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus inserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent. efferor, si quid creditis, spiet prae dolore totus insanio: non credunt Martini uir
Abbreviated transcription (Latin):
Post discessum autẽ scĩ aduocat officiales suos :
iubet om̃s custodias relaxari : et mox ipsȩ ꝓficiscit᷑:
Ita fugato auitiano: laetata est ciuitas et liberata:
Haec cum multis auitia no referente comꝑta sint :
tum nuꝑ refrigerius prbt quem corã uidetis¬
aba garido fideli uiro ex tribunis: sub inuocatio¬
ne diuinȩ maiestatis audiuit qui sibi hoc abipso
auitiano relatum eẽ iurabat : Ceterũ nolo
miremini me hodie facere qđ hesterno non
feci. ut ad singulas quasq uirtutes nomina
testium ꝑsonasq subnectã. Ad quas siquis fuerit
incredulus. quuadhuc in corpore sunt recurrat.
Exigit id infidelitas plurimorũ qui in aliquib
quae hesterno memorata sunt nutare dicunt᷑
Accipiant ergo testes adhuc in columes atque
uiuentes quib: quia defide nr̃a dubitant magis
credant sed si adeo infideles sunt profiteor
quia nec illis sunt credituri. Miror autem
quendam qui uel tenuem sensum religionis habeat

Expanded text:
post discessum autem sancti aduocat officiales suos, post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in corpore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
nedĩ seruus pateretur in iuriã : Sed illi ut est
omniũ natura seruorũ uix prima limina
egressi inridentes dñm suum qđ somno fuisset
inlusus. Negant quem quã eẽ ꝓforib: ex suomet
ingenio coniectantes neminẽ nocte posse uigilare :
nedum illi crederent in illo noctis horrore. iace¬
re ante aliena limina sacerdotem : Idq auitia no facile
ꝑsuasum : rursum soluit̃ in soporẽ : Sed mox ui
maiore concussus exclamat martinũ stare pro
forib:: sibiideo nullã quietẽ animi corporisq
ꝑmitti : Tardantib: seruis eipse ad limina
exteriora progreditur: ibi martinũ ut sense¬
rat de prehendit: ꝑculsus miser tante manifes
feciste nihilte loqui necesse est : Scio quid desi¬
deres : uideo quid requiras : discede quantotius:
neme obiniuriã tuã caelestis ira consumat:
satis soluerim hucusq poenarũ : crede quia non
leuiter apud me actum est ut ipse procederẽ :

Expanded text:
ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser tantae uirtutifecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem.
Abbreviated transcription (Latin):
est ipsum martinũ fecisse uirtutes : Credite mihi :
quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt.
UITIAU QUONDAM COMITIS:
noueratis barbaram nimis. et ultra omnes cruen¬
tam feritatem : hic rapido spũ ingressus turonũ
ciuitatem sequentib eum miserabili facie ordi¬
nib: catenatis diuersa ꝑdendis parari iubet
genera poenarum : disponens postero die ad conita
ciuitate ad opustam triste procedere: Q uod
ubi martino conꝑtum est : solus pauloante mediã
noctem ad praetorium bestiae illius tendit: sed
cũ ꝓfundae noctissilentio quiescentibus cunctis
nullus forib: obseratis pateret ingressus : ante
limina cruenta prosternitur : Interea auitianꝰ
graui somno sepultus : angelo ingruente ꝑcellit̃:
seruus inquit dĩ ad tua limina iacet : et tuquiescis
qua ille uoce ꝑcepta : lecto suo turbatus excutit᷑:
Conuocatisq seruis : trepidus exclamat martinũ
eẽ ꝓforib:: lrent procinus. claustra reserarent :

Expanded text:
est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt. Auitiani quondam comitis noueratis barbaram nimis et ultra omnia cruentam feritatem. hic rabido spiritu ingressus Turonum ciuitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diuersa perdendis parari iubet genera poenarum, disponit postero die adtonita ciuitate ad opus triste procedere. quod ubi Martino conpertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit sed cum profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno sepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent,
Abbreviated transcription (Latin):
seruanda consuerunt. in uitro illo spaciũ non fuis¬
se: mirum et illud quod huic. meautem in tuebat᷑.
memini contigisse : uas ui treum cũ oleo quod
maranus benedixerat : in fenestra paululũ edicio¬
re deposuit: Puerfamiliaris incautior linteum
suꝑ positum : ampullulam ibi eẽ ignarus ad traxit :
Vas suꝑ constratum marmore pauimentum
decidit: Cunc tis metu exterritis ne benedictio
deperisset : ampullula perinde in columis est
reperta : Ac si suꝑplumas mollissimas decidisset:
Quae res nom potius ad casũ quã ad martini est
referenda uirtutem : cuius benedictio perire ñ potuit
uid illuo quodracrũ ẽ aquoda:
cuius nomen quia praesens est et prodise uetuit :
supprimetur : Cui quidem tempori hic etiam
saturninus incerfuit : Canis nobis inportunior
oblatrabat : In nomine inquit martini. iubeo
te obmutescere : Cani hesit latracus ingut turȩ :
linguam ut abscisam putares: obmutuit : Ita parũ

Expanded text:
seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisseruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. Quid illud, quod factum a quodam est, cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum
Abbreviated transcription (Latin):
monium ueritatis : Nam resipso praesente tum
gesta est: Parũ illud est quod nuꝑ arpagio prb̃o
referente cognoui sed non p̃termittendũ uidet̃.
LUITIAN COMITISUXOREM
misis se martino oleum : quod ad diuersas morborũ
causas necessarium sicut est consuetudo benediceret:
ampullam uitream istius modi fuisse : ut rotunda
inuentrem cresceret ore producto : sed oris ex¬
tantis concauum non repletum : quia id moris
sit uascula complere : ut parsumbonib: obstru¬
endis libera relinquatur : Testabatur presbit̃
ui disse se oleum submartini benedictione creuis¬
se : quod ad exundante copia supernȩ deflueret :
Eandemq: dum ad matrem familias uasculum
referretur seruasse uirtutem : Nã intermanus
pueri portantis. ita semꝑ exundasse oleum : ut
omne illius uestimentũ copia suꝑ fusi liquoris
operiret : Matronã ita usque ad summũ labrũ
plenumuasculum recepisse : ut prbt odieque
faceatur obdendi pessuli quo claudi diligentius

Expanded text:
monium ueritatis: nam res ipso praesente tum monium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
atq uic tricio in parem se eẽ tancȩ moli sed illis
qua si sane tiorib nihil in possibile facebatur : At illi
ous pretesuna cumpatre suppliciuoce iungentes
orare martinum ut sperata presaret : Neccunc¬
tatus ultra uerumq prȩclarũ et ostendendo hum¬
bao cemnet differendo pietatem: ubet cir cu saris
poelili multitudinem submoueri : epĩs tantã et
ouellae patre adsiscentib: in orationẽ suo illo
more proscernicur : Dem pusillum olei cum
exorcismi prefacione benedicit : Atq ita in os
puelle sci ficatum liquorem cũ et linguã illius
digitis ceneret infudit : Nec fefellit scm̃ urcutis
euentus Patris nomen interrogat : mox illa
respondit: Prodlamat pater cũ gaudio pariter
etlacrimis martini genua complexus : et hanc
primã sẽfiliae audisse uocem cunctis scupentib
fatebatur: Ac ne cuiquã idincredibile forte
uideatur : perhibeat uobis presens a euagrius testi¬

Expanded text:
adque Victricio, inparem se esse tantae moli, sed illis adque Victricio, inparem se esse tantae moli, sed illis quasi sanctioribus nihil inpossibile fatebatur. at illi pias preces una cum patre supplici uoce iungentes orare Martinum ut sperata praestaret. nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem nec differendo pietatem - iubet circumstantis populi multitudinem submoueri: episcopis tantum et puellae patre adsistentibus in orationem suo illo more prosternitur. dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testi
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt : Confusus ego illorũ uice quos non ad¬
mittendos. eẽ censebat : Aegre tamen obtinui. ut
eucherium exuicariis. et celsum ad mitterent
consularem : Cȩteri sunt repulsi : Tum gallum
media in sede conponimus : quicũ diu nobili:
sua uerecundia silentium tenuis set : tandem ita exor¬
sus est : Conuenistis inquit ad me audiendũ et sc̃ĩ
et disserti : sed religiosas potius quamdoc tas aures
ut arbitror ad culistis : Auditurime fide testes:
non oratoris copia locuturum : Quae autẽ hesterno
dicta sunt: non reuoluam : Illa qui non audierun :
ex scriptis recognoscent: Noua postumianus expec¬
tat nuntiaturus orienti : nese in comparatione
martini preferat occidenti : Ac primũ gestit
animus quod refrigerius in aurẽ suggerit explicari
martino coepit offerre: poscens ut linguã ligatã
meritis suis sc̃s absolueret: Ille cedens ep̃is qui
tum forte latus illius ambiebant. ualentinia no

Expanded text:
uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non aduenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nuntiaturus Orienti, ne se in conparatione Martini praeferat Occidenti. ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicareMartino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctis uir beatus solueret. ille cedens episcopis, qui tam forte latus illius ambiebant, Valentino
Abbreviated transcription (Latin):
sub tescib: consignatã. abste accepturus ẽ uerita¬
tem : Haec me loquente gallo iamad narrandũ
parato irruit turba monachorum : euagrius
presbiter : aper: sebastianus agricola : et post
paululum ingreditur presbiter nost̃ aetherius.
cum calipione diacono: et amatore subdiacono
Nostremus aurelius prȩsbiter dulcissimus meu
longiore uia ueniens : an helus cucurrit
Quiduos inquam tam subito et tam insperati : tã
exdiuersis regionib: tam mane concurritis: Nos
inquid hesterno cognouimus gallũ istũ ꝑ totũ diem
martini narrasse uirtutes. et reliqua in o diernũ
diem quia nox oppresserat distulisse: propterea
maturauimus. frequens auditorium facere :¬
tantã materiam locuturo : Inter ea nuntiatur
multos saeculariũ stare proforib: nec ingredi
audentes : sed ut ad mitterentur orantes : Tumaꝑ :
nequaquam inquit istos nobis ad misceri conuenit:
quia ad audiendũ curiositate potius quã religione

Expanded text:
sub testibus consignatam abs te accepturus est ueritasub testibus consignatam abs te accepturus est ueritatem. haec me loquente, Gallo iam ad narrandum parato, inruit turba monachorum, Euagrius presbyter, Aper, Sabbatius, Agricola: et post paululum ingreditur presbyter Aetherius cum Calupione diacono et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter, dulcissimus meus, longiore uia ueniens anhelus occurrit. Quid, inquam, tam subito et insperati tam ex diuersis regionibus tam mane concurritis? Nos, inquiunt, hesterno cognouimus, Gallum istum per totum diem Martini narrasse uirtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturauimus frequens auditorium facere de tanta materia locuturo. interea nuntiatur multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur rogantes. tum Aper, nequaquam, inquit, istos nobis admisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione
Abbreviated transcription (Latin):
VCEsVt hoc callesurces¬
DUMẼNAM UTUIDESETPOS¬
TUMIANUS INSTAT ETHIC PRAES¬
prrer quibesterno audrioit¬
umamsrt expecrarui quas
demanti NONRo Ihodiberna¬
dtoran diem explicanda distuleras
debitor sponsionis euoluas : Nonignarus quidem
seb omiium qubaccumq ine monban dasunt sed
dulcis et grata cognitio est etiam nota religentis
si quidem natura ita comparatum sit : ut melio¬
requis conscientia se nosse congaudeat Iuos
multorum testmoniis non cȩ in certa cognoscat:
Nam ethic aprima ad olescentia martinum
secutus: nouit quidẽ omnia sed libent̃ cognita
recognoscit : Fatebor enim tibi galle martinimihi
saepius auditas eẽ uirtutes : quippe quide eo etiã
lit teris multa mandauerim : sed pergestorum
admirationem semꝑ mihi noua sunt : quae de
illo licet audita saepius reuoluuntur: Pro inde
additum nobis refrigerium auditorem. eo
in pensius graculamur: quo promptius postumi¬
anus iste qui haec orienti inferre festinat. quasi

Expanded text:
cescit hoc, Galle: snam, ut uides, et Postumianus instat et hic presbyter, qui hesterno auditorium amisit, exspectat, ut quae de Martino nostro in hodiernum diem explicanda distuleras, debitor sponsionis euoluas. non ignarus quidem iste omnium, quaecumque memoranda sunt, sed dulcis et grata cognitio est etiam nota relegenti, siquidem natura ita conparatum sit, ut meliore quis conscientia se nosse congaudeat, quae multorum testimoniis non esse incerta cognoscat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse uirtutes, quippe qui de eo etiam litteris multa mandauerim: sed per gestorum admirationem semper mihi noua sunt, quae de illo licet audita saepius reuoluuntur. proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo inpensius gratulamur, quo promptius Postumianus iste, qui haec Orienti inferre festinat, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
cuius dam pro consulis uiriseruus d emoniocor¬
reptus dolendo exitu cruciabatur : Nogatus er¬
go martinus ut ei manum imponeret : deducieum
ad se iubet: Sed nequam sp̃s nullo proferri modo
excella in qua erat potuit : ita in aduenientes rabi¬
disdentib si euiebat : Tum tetradius ad genua be¬
atiuiri aduoluitur : Orans ut ad domum inqua
diemoniacus habebatur ipse descenderet : Tum
uero martinus negare se profani et gentilis domũ
adire non posse : Nam tetradius. eodem tempore
ad huc gentilitatis errore implicitus tenebatur :
sponditergo se sidepuero de monfuis set ex actus:
xp̃ianum fore : Ita martinus inposita manu puero
inmundum ab eo sp̃m eiecit : Quo uiso tetradius :¬
dñm nr̃m itim credidit: statimq: caticuminus

Expanded text:
cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio corcuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenu
Abbreviated transcription (Latin):
languoris : et quod ipsa ẽ morte crudelius solo sp̃u
uiuit. lam carne priemortua : Rogo ut ad eameas :¬
atq benedicas : Confido enim quod perte redder¬
da sit sanitati : Qua ille uoce confusus obstipuit
et refugit dicens. hoc sune non ẽẽ uirtutis Senem
errare iudicio : non ẽẽ sedignum perquem dñs
signum uirtutis ostenderet: Perstare uehementius
flens pater et orare. ut ex animem uisitaret :
Nostremo a circum stantib: epis copis irecompulsus
descendit ad domum puella e: ingens turba profo¬
ribus expectans quid nam dĩ seruus eẽt acturus :
Acprimum que eerant illius familiaria in istius
modi reb: arma : solo prostratus orauit : De inde
negram intuens : cdarisibioleum postulat : quod
cum benedixisset : in os puell euimscĩ liquoris in fu¬
dit : statimq uox rede ita ẽ : Tum paulatim singula
contactueiusc eperunt membra uiuiscere : donec
firmatis gressib populoteste surrexit:
odEMq: TEMPORE TET RADII

Expanded text:
languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eressibusgressibus populo teste surrexit. Eodem tempore Taetradii
Abbreviated transcription (Latin):
uoluis set in ipso ic tu ferrumei demanib excussũ
non comparuit : Plerumq autẽ contradicentib:
sibi rusticis ne eorum fana destrueret : Ita pdicati¬
one sc̃a gentilium animos mitigabat ut luce eis
ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent:
Curationum uero tam potens in eogratia erat ut
nullus fere ad eum egrotus accesserit qui non con¬
tinuo receperit sanitatem : Quod uel ex conse¬
quenti liquebit exemplo
REUERIS PuELLA quaedam
dira paralisis egritudine tenebatur. Ita ut
iam permultum tempus. Nullo adhumanos
usus corporis officio fungeretur : Omni ex parte
pre mortua : uix tenui spu palpitabat : Tristes
ad solam funeris expectationem assistebant pro¬
perit : currit ex animis profilia rogaturus :
Et forte martinus iam ecclesiam fuerat in gres¬
sus : ibi inspectante populo multisq aliis episcopis¬
pr esentib : heiulans senex genua eius amplec¬
titur dicens : Filia mea moritur misero genere

Expanded text:
uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant properit, cucurrit exanimis pro filia rogaturus. et forte Martinus iam ecclesiam fuerat ingressus. ibi inspectante populo multisque aliis praesentibus episcopis, eiulans senex genua eius amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinem fugarent praesidiumq: martio¬
noferrent : Nequis dum templum dirueretur
Rediret ergo et opusc eptum deuotus implere:
Ita regressus aduicum inspectantib gentilium
turbis et quiescentib: dum profanam: edem usq
adfundamenta dirueret : Arasomnes atq: simu¬
lacra redegit inpuluerem: Quo uiso rusticicum
se in tellegerent diuino nutu obstupe factos at que
per territos ne epis copo repugnarent: omnes fe¬
re in it̃im dñm crediderunt . clamantes palam et
gestum sit referam : Vbidum templum itidem euer¬
teret : furens gentilium rusticorum in eum irruit
multitudo : Cumq unus audacior ceteris stricto
eumgladio peteret : reiecto pallio nudam ceruicẽ
percus sro praebuit: Neccunctatus ferire gen¬
tilis : sed cum dexteram altius extulis set resuipi¬
nus ruit : Consternatusq diuino metu ũeniam
pri ecabatur
NEC DISSIMlE huiCsUrt IlLud
cum eum idola destruentem cultroquidam ferire

Expanded text:
multitudinem fugarent praesidiumque Martimultitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire
Abbreviated transcription (Latin):
cum inuico quodam fano antiquis simo et cele¬
berrimo ignem in misisset in proximamimmo adhe¬
rentem domum : a gente uento. flammarum glo¬
bi ferebantur : Quod ubi martinus aduertit. rapi¬
do cursu tectum domusscandit: obuium seadue¬
nientib flammis inferens : Tum uero mirum in
modum cerneres contrauim uenti ignem retor¬
queri ut conpugnantium interse elementorum
quidam conflictus uideretur : Ita uirtute mar¬
tini ibi tantum ignis est operatus. ubi iussus est
one religionis uoluisset euertere : restitit ei mul¬
titudo gentilium adeo ut non absq: in iuria sit re¬
pulsus : Itaq: secessit ad proxima loca. ibiq per
triduum ciliciotectus et cinere : i eiunans semper
atq: orans. pr ecabatur ad dñm ut quia templũ
illud euertere humana manu non potuis set : uirtus
illud diuina dirueret : Tum subito ei duo ange¬
li hastatiatq scutati. instarmiliti de celestis se
optulerunt dicentes. missosse ad ño ut rusticam

Expanded text:
cum in uico quodam fano antiquissimo et celecum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est.one religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam
Abbreviated transcription (Latin):
ruenti eleuat obuiam manũ : signum salutis op¬
ponit : Tumuero turbinis modo retro actam
putares : diuersam in partem ruit : Ad eo utrus¬
ticos quituto in loco steterant. pene prostraue¬
rit : Tum uero incelum clamore sublato : gen¬
tiles stupere miraculo : ionachi flere p̃gaudio
Xp̃i nomen in commune ab omnib: predicari:
Satisq constitit eo die salutem illi uenis se regi¬
oni: Nam nemofere ex inmani illa multitud ine
gentilium fuit qui non inpositione manus desi¬
derata dñm itim relicto impietatis errore cre¬
diderit : Et uere ante martinum pauci ad modũ ÷
immo pene nulli in illis regionib xp̃i nomen
receperant : Quod ad eo uirtutib: illius exem¬
ploque conualuit : ut iamibi nullus locus sit
quinon aut ecclesus frequentissimis aut monac¬
terus sit repletus: Nam ubi fana destruxerat
statimibi aut ecclesias aut monasteria
construebat:
ECMINOREM SUBIDEM FERE
tempus eodem in opere uircutem edidit : Nam

Expanded text:
ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam
Abbreviated transcription (Latin):
hanc arborem : turuentem excipe : Et si tecum est
tuus ut dicis dñs euades : Tumille intrepide con¬
fisus in dño facturumse pollicetur : Hic uero ad
istius modi conditionem : Omnis illa gentilium
turba consentit . Facilemq: arboris su ehabue¬
re iacturam sinimicum sacrorum suorum. casu
illius obruissent : Itaq cumunam in partem pinꝰ
illa esset ad clinus ut non esset dubium quam in
partem succisa corrueret : eo loco uinctus statu¬
itur pro arbitrio rusticorum quo arborem
esse casuram. Nemo dubitabat : Succidere igitꝰ
ipsi suampinum cum ingenti gaudio li etitiaq
ceperunt : Aderateminus turba mirantium:
Iamq paulatim nutare pinus etruinam suam
casuram minitari : Pallebanteminus mona¬
chi : et periculo iam propiore conterriti. spem
omnem fidemq perdiderant : solam martini
mortem expectantes : At ille confisus in dño
intrepidus opperiens . cũ iam fragorem suipinꝰ
concidens edidisset : iamcudenti iam superse

Expanded text:
hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se
Abbreviated transcription (Latin):
toniti et semet inuicem aspectantes: quid nam si¬
bi accidis set taciti cogitabant : Sed cumbeatus
uir comperis set ex sequiarum esse illam frequer¬
tiam non sacrorum : Eleuata rursum manudat
eis abeundi et tollendi corporis potestatem:
Ita eos et cum uoluit stare compulit : et cum libuit
abire permisit.
TEMDUM INUICO quOdTEMPLu
antiquissimum diruisset et arborem pinum
quefano erat proxima esset ad gressus exci¬
dere : tum uero antis tes lociillius. ceteraque
gentilium turba crepit obsistere : Et cum idem
illidum templum euertitur imperante dño qui¬
euis sen : succidi arborem non patiebantur :
Ille eos sedulo commonere. nichil esse religionis
instipite dm̃ potius cui seruiret ipse sequerentur::
arborem illam excidio portere. quia esset di e¬
moni dedicata : Tumunus ex his quierat audacior
ceteris si habes inquit aliquam dedõtuo quem
diciste colere fiduciam : Nos metipsi succidimus

Expanded text:
toniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sitoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus
Abbreviated transcription (Latin):
re dumiter a geret ut gentilis cuiusdam corpus
quod ad sepulchrum cum superstitioso funere
deferebatur : obuium haberet : Conspicatus que
eminus uenientium turbam : quid nam id eẽt igna¬
rus paululum stetit : Namcumfere quingentorũ
passuum interuallum erat ut difficile fuerit di¬
noscere quid uideret : tamen quia rusticam manũ
cerneret : et agente uento linteamina corpori suꝑ¬
iecta uolitarent : profanos sacrificiorum ritus
agicredidit : quia esset h ec gallorum rusticis
consuetudo simulacradr emonum. candido tecta
uelamine misera per agros suos circumferre de¬
mentia : Eleuato ergo in aduerso signo crucis Im¬
perat turb e non moueri loco onusq deponere :
Hic uero mirum inmodum uideres miseros, pri¬
mum uelut saxa riguisse : Deinde cum primo mo¬
uere se summo conamine niterentur.: ultra acce¬
dere non ualentes. ridiculam inuertiginem rota¬
bantur : donecuicti corporis onus deponunt:at¬

Expanded text:
re, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, re, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: at
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aliquandiu ergo aloco illo seabstinuis set
nec derogans religioni quia incertus erat. Nec
auctoritatem suam uulgo accomodans ne super¬
stitio conualesceret quodam die paucis secum ad¬
hibitis fratrib ad locum pergit : Demn super
sepulchrum ipsum adstans. orauit ad dñm ut quis
ẽet uel cuius meriti sepultus ostenderet : Tum con¬
uersus ad leuam : uidet prope assistere umbram
sordidam trucem: Imperat nomen meritumq¬
ut loqueretur: Nomen edicit : decrimine confi¬
tetur latronem se fuisse. obscelera percus sum
uul gierrore celebratum: sibi nichil cum martr¬
ribus esse commune : Cum illos gloria se poena
retineret : Mirum in modum uocem loquentis
quiaderant audiebant : personam tamen non ui¬
debant : Tum martinus quid uidisset ex posuit :¬
Ius sitq: ex eoloco altare quod ibi fuerat sub mo¬
ueri : Atq: ita populum superstitionis illius absol¬
uit errore.
CCIDIT AUTEM IN SEQUEXTITEPO¬

Expanded text:
cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempo
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat : Nisi quem infirmitas coegis set: Ple¬
riq camelorum setis uestiebantur : Mollior
ibi habitus : procrimine erat : Quod eo magis
sit mirum necesse ẽ : quod multi inter eos nobi¬
les habebantur : qui longe aliter educati: ad
hanc se humilitatem et patientiam coegerant :
Pluresq ex his postea episcopos uidimus : Qune
enim ẽet ciuitas aut ecclesia. quae nonse demar¬
tinimonasterio cuperet sacerdotes :
SEDUT RELIQUAS UIRTUTES EIUS
quas in episcopatũ egit ad grediar : Erat audh
longe ab oppido proximus monasterii locusquẽ
falsa hominum opinio uelut consepultis ibi mar¬
trrib: sacrauerat : Nam et altare ibi a superiorib:
episcopis constitutum habebatur : Sed martinus
non temere adhibens incertis fidem : Ab his qui
maiores natuerant prbris uel clericis flagitabat :¬
Nomensibi martrris tempora passionis ostendi:
Grandise scrupulo permoueri: quod nichil cer¬
ti constansibi maiorum memoria tradidisset:

Expanded text:
nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plenouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset.
Abbreviated transcription (Latin):
monas terium sibi statuit : Qui locus tam secreas
et remotus erat: ut heremi solitudinem non
desidederaret : Ex uno enim latere praecisa
montis excelsa rupe ambiebatur. Reliquã
planitiem liger fluuius reducto paululum
sinũ. clauserat : Vna tantum eademq arta
ad modum uia : ad iri poterat. Ipse ex lignis
contextam cellulam habebat: Multi quidẽ
efratrib: : ĩn eundem modum: Pleriq: saxo
super iecti montis cauato : receptacula sibi fece¬
rant : Discipuli uero octaginta erant : qui ad
exemplum beati magistri instituebantur:
Nemo ibi quicquam proprium habebat : O ña
in medium conferebantur : Non emere aut
uendere ut plerisq monachis moris est̃ licebat : queqũ
Ars ibi exceptis scriptorib: Nulla habebatur:
Cuita men operi : minor  etas deputabatur :
Maiores orationiua cabant : Rarus cuiquã
extra cellulam suam egressus Nisicum ad locũ
orationis conueniebant : Cibum unum omnes
posthoram ieiunii accipiebant : Vinum ne mo

Expanded text:
monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo