comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
res frigoraq elefanto qui unus suꝑfuerat:
quo altius ab aqua extaret uectus iugiliis tñ
⁊ nocꝰturno humore palustriq celo grauante
caput. Et quia medendi nec locꝰ nec tempuᷤ
erat: altõ oclo capit᷑. Multis hominib um̃¬
tisq fede amissis. cum tãdẽ de paludib. em̾¬
siss ubi pͥmũ insicco potuit castra locat. ser¬
tumq ꝑ p̃missos exploratores habuit: exerci-¬
tum romanũ circa arreti menia eẽ. sonsulis
dem̃ consilia atq animũ ⁊ situm regionũ
itineraq. ⁊ copias atq comineatꝰ expedien¬
dos.⁊ cetãq̃ cognosse in remerant summa
omĩa cum cura inquirendo exequebatur.
Regio erat in pͥmis italie fertłetrusci campi.
qui fesulas inter arretiumq iacent. frumenti
ac pecorif iomniũ copie rerum opulenti. son¬
sulferor ab consulatu pͥore: ⁊ ñ mͦ legum aut
patrum maiestatis. s ne deoꝵ quidẽ satisme¬
tuens. hanc insitam ingenio erꝰtemĩtatẽ for¬

Expanded text:
res frigoraque, elephanto, qui unus superfuerat, res frigoraque, elephanto, qui unus superfuerat, quo altius ab aqua exstaret, uectus, uigiliis tamen et nocturno umore palustrique caelo grauante caput et quia medendi nec locus nec tempus erat altero oculo capitur. multis hominibus iumentisque foede amissis cum tandem e paludibus emersisset, ubi primum in sicco potuit, castra locat, certumque per praemissos exploratores habuit exercitum Romanum circa Arreti moenia esse. consulis deinde consilia atque animum et situm regionum itineraque et copias ad commeatus expediendos et cetera quae cognosse in rem erat summa omnia cum cura inquirendo exsequebatur. regio erat in primis Italiae fertilis, Etrusci campi, qui Faesulas inter Arretiumque iacent, frumenti ac pecoris et omnium copia rerum opulenti; consul ferox ab consulatu priore et non modo legum aut patrum maiestatis sed ne deorum quidem satis metuens; hanc insitam ingenio eius temeritatem for
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimos ire equites. Magonem in cum expe¬
ditis numidis cogere agm̃. maxime gallos si
tedio laboris longeq uite. ut ẽ molł ad talia
gens dilab̾ent᷑ aut subsisterent cohibentẽ:
primi qua mͦ p̃irent duces. ꝑ p̃altas fluuii
ac profundas uoragines hausti pene limo
in mergentesq se tam̃ signa sequebantur.
Gallineq substinere se prolapsi: neq ad sur¬
gere exuoraginib poterant. aut corpora
animis. aut ammos spe sustmebant. Alii feᷤ¬
sa egre trahentesm̃bra. alii ubi semel uictis
tedio animis ꝓcubuissent. inter ium̃ta ⁊ ip̃a
iacentia passim morientes. Maximeq om¬
nium uigilie conficiebant ꝑ quatriduum
ianri tres noctes tołate. cum omnia obtinen¬
tib aquis nicħ ubi insicco fessasternerent
corpora inueniri posset. cumulatis in aquas
aqua querentib ad quietem parui temꝑis
necessarium cubile dabat. Ip̃e hannibaleger
ocłis exuerna pͥmũ in temꝑe. uariante calo¬

Expanded text:
nouissimos ire equites; Magonem inde cum expenouissimos ire equites; Magonem inde cum expeditis Numidis cogere agmen, maxime Gallos, si taedio laboris longaeque uiae—ut est mollis ad talia gens—dilaberentur aut subsisterent, cohibentem. primi, qua modo praeirent duces, per praealtas fluuii ac profundas uoragines, hausti paene limo immergentesque se, tamen signa sequebantur. Galli neque sustinere se prolapsi neque adsurgere ex uoraginibus poterant, neque aut corpora animis aut animos spe sustinebant, alii fessa aegre trahentes membra, alii, ubi semel uictis taedio animis procubuissent, inter iumenta et ipsa iacentia passim morientes; maximeque omnium uigiliae conficiebant per quadriduum iam et tres noctes toleratae. cum omnia obtinentibus aquis nihil ubi in sicco fessa sternerent corpora inueniri posset, cumulatis in aqua aqua quaerentibus ad quietem parui temporis necessarium cubile dabant. ipse Hannibal aeger oculis ex uerna primum intemperie uariante calo
Abbreviated transcription (Latin):
sieret. que ⁊ ut lib̾tine. ⁊ ip̃e in feronie donũ
daret᷑ pecuniam ꝓ facultatib suis conferrẽt.
hec ubi facta decem uiri. ardee in foro maio¬
rib hostiis sacrificarunt. postremo decem-¬
libri iam m̃se ad edem saturni rome immo-¬
latum ẽ. lectisterniumq imꝑatum ⁊ eũ
lectum senatores strauerunt. ⁊ conuiuium
publicum ac ꝑurbem saturni alia diem
ac noctem clamantum ppłsq eum diem
festum hr̃e acserui̾re inꝑpetuum nissus. Dũ
cõsul placandis rome diffrahendoq ddec-¬
tudat oꝑam: hannibal ꝓfectus ex hib̃nis
quia iam flãminium consulem arretiũ
p̃uenisse. fama erat cum aliud longius ce-¬
terum cõmodius ostendet᷑ iter ꝓpͥorem uiã
ꝑ paludem petit. qua flłuꝰ arnus ꝑ eos dies so¬
lito magis mundauerat. at hispanos ⁊ afros¬
⁊ omne ueterani erat robur exercitus ad-¬
mixtis ip̃orum impedim̃tis necubi ꝯ sistere
coactis necelsaria adusus deeẽnt. pͥmos ire
uissit sequi gallos. ut id agminis mediũ eẽt.

Expanded text:
fieret, et ut libertinae et ipsae unde Feroniae donum daretur pecuniam pro facultatibus suis conferrent. haec ubi facta, decemuiri Ardeae in foro maioribus hostiis sacrificarunt. postremo Decembri iam mense ad aedem Saturni Romae immolatum est, lectisterniumque imperatum—et eum lectum senatores strauerunt—et conuiuium publicum, ac per urbem Saturnalia diem ac noctem clamata, populusque eum diem festum habere ac seruare in perpetuum iussus. dum consul placandis Romae dis habendoque dilectu dat operam, Hannibal profectus ex hibernis, quia iam Flaminium consulem Arretium peruenisse fama erat, cum aliud longius, ceterum commodius ostenderetur iter, propiorem uiam per paludes petit, qua fluuius Arnus per eos dies solito magis inundauerat. Hispanos et Afros—id omne ueterani erat robur exercitus—admixtis ipsorum impedimentis necubi consistere coactis necessaria ad usus deessent, primos ire iussit; sequi Gallos, ut id agminis medium esset;
Abbreviated transcription (Latin):
cisse sortes sua sponte attenuatas unamq
excidisse ita scͥptam. Mauors telum suum
concutit ⁊ ꝑ idẽ tempꝰ rome signũ martis ap¬
pia uia ac simulachra lupoꝵ sudasse. Et ca¬
pue spẽm celi ardentis fuisse. luneq inter
imbrem cadentis. Iñ minorib etiam dictai
prodigis fides habita. Capras lanatas qͥb¬
dam factas. Et gallinam in marẽ gallũ in
feminam sese u̾tisse. Hissicut erant nunciata
expositiᷤᷤ actorib q incuriam introductis cõ¬
sul de religione patres consuluit. Decretum
ut ea ꝓdigia partim maiorib hostiis. partĩ
lactantib ꝓcurarent᷑. ⁊ uti supplicatio ꝑ tri¬
duum ad omnia puluinaria hab̾et᷑. Cetera
cum decem uiri libros inspexissent. ut ita fie¬
rent quemadmodum cordiẽet. diuinis carmi¬
nib p̃farent᷑ id uiroꝵ monitu Decretum est
ioui pͥmum donũ fulm̃ aureum pondo.L.
darent᷑. Et uinoni regine inauentino. umo¬

Expanded text:
sisse; sortes sua sponte attenuatas unamque sisse; sortes sua sponte attenuatas unamque excidisse ita scriptam: 'Mauors telum suum concutit', et per idem tempus Romae signum Martis Appia uia ac simulacra luporum sudasse, et Capuae speciem caeli ardentis fuisse lunaeque inter imbrem cadentis. inde minoribus etiam dictu prodigiis fides habita: capras lanatas quibusdam factas, et gallinam in marem, gallum in feminam sese uertisse. his, sicut erant nuntiata, expositis auctoribusque in curiam introductis consul de religione patres consuluit. decretum ut ea prodigia partim maioribus hostiis, partim lactentibus procurarentur et uti supplicatio per triduum ad omnia puluinaria haberetur; cetera, cum decemuiri libros inspexissent, ut ita fierent quemadmodum cordi esse <di sibi> diuinis carminibus praefarentur. decemuirorum monitu decretum est Ioui primum donum fulmen aureum pondo quidarentur et Iunoni reginae in Auentino Iuno
Abbreviated transcription (Latin):
cio in monte ꝑfecto uotisrite in capitolio ñ¬
cupatis secũferte nͨ priuatum auspitia seqͥ.
nec sine auspitiis ꝓfectum inext̾no ea solo
noua atq integr̃a conciꝑe posse. Augebãt.
metum ꝓdigia expłib simul locis nunciata.
Insicilia militib aliquot. spicła in sardinia
audes in muro circumeunti ugiliasequiti
scipionẽ quẽ manu tenuerat arsisse. ⁊ lictora
crebris ignib fulsisse ⁊ scuta duo sanguine
fudasse: ⁊ milites quosdam ictos fulminib ⁊
soł orbem minui uisum ⁊ p̃neste ardentes
lapides celo cecidisse ⁊ arpiis parmas in celo
uisas pugnantẽq cum luna solem. ⁊ capene
duas int̾ du lunas ortas ⁊ꝰ quas ceretes san¬
guine mixtas fuisisse. fontemq ip̃orũ her¬
cuł cruentis manasse sparsum macłis ⁊ in
antiimetentib cruentas in orbẽ spicas ceci¬
disse: falernis. celum findi uelut magno
iatu usũ quaq patuerit ingens lum̃ esful¬

Expanded text:
cio in monte perfecto, uotis rite in Capitolio nuncio in monte perfecto, uotis rite in Capitolio nuncupatis, secum ferre; nec priuatum auspicia sequi nec sine auspiciis profectum in externo ea solo noua atque integra concipere posse. augebant metum prodigia ex pluribus simul locis nuntiata: in Sicilia militibus aliquot spicula, in Sardinia autem in muro circumeunti uigilias equiti scipionem quem manu tenuerit arsisse et litora crebris ignibus fulsisse et scuta duo sanguine sudasse, et milites quosdam ictos fulminibus et solis orbem minui uisum, et Praeneste ardentes lapides caelo cecidisse, et Arpis parmas in caelo uisas pugnantemque cum luna solem, et Capenae duas interdiu lunas ortas, et aquas Caeretes sanguine mixtas fluxisse fontemque ipsum Herculis cruentis manasse respersum maculis, et in Antiati metentibus cruentas in corbem spicas cecidisse, et Faleriis caelum findi uelut magno hiatu uisum quaque patuerit ingens lumen efful
Abbreviated transcription (Latin):
tuit:⁊ neq eo qui iam ante conatus transcen¬
dere. appenninũ intolerandis frigorib.⁊ cũ
ingentiꝑicło moratus ac metugalli quosy
de pplationumq consciuerat spes. postqͣm
ꝓ eo ut ip̃i ex alieno agro raperent agerent
q suas terras sedem belli eẽ p̃mi q utriusq
partis exercituum hibnis uiderunt. ñterunt
retro hannibalem. ab romanis odia petitusꝙ¬
est sepe pͥncipum in sidis.ipsoꝵ interse frande
eadem leuitate qua consenserant consensu
indicantiũ suatꝰ erat. Et mutando nunc
uestẽ. nc̃ tegum̃ta capitis. errore etiam sese
abinsidiis munierat. Ceterum hic qͦ eiti¬
mor causa fuit maturius mouendi ex hi¬
b̃nis. Pidem tempꝰ. cñ. seruilius rome idib
martis. magistratum iniit. Ibi cum de .r.p̃.
retulisser redintegrata in .c. flaminiũ inui¬
dia ẽ duos se. cõns. creasse: unum habere.
Quod enim illi iustum imꝑium. qđ auspi¬
tium ẽet magistratus id adomo publitis
pͥuatisq penatib latinis feriis actis sacrisi¬

Expanded text:
it, et nequiquam ante conatus transcendere Appenninum intolerandis frigoribus et cum ingenti periculo moratus ac metu. Galli , quos praedae populationumque conciverat spes, postquam pro eo ut ipsi ex alieno agro raperent agerent suas terras sedem belli esse premique utriusque partis exercituum hibernis uidere, uerterunt retro in Hannibalem ab Romanis odia; petitusque saepe principum insidiis, ipsorum inter se fraude, eadem leuitate qua consenserant consensum indicantium, seruatus erat et mutando nunc uestem nunc tegumenta capitis errore etiam sese ab insidiis munierat. ceterum hic quoque ei timor causa fuit maturius mouendi ex hibernis. per idem tempus Cn. Seruilius consul Romae idibus Martiis magistratum iniit. ibi cum de re publica rettulisset, redintegrata in C. Flaminium inuidia est: duos se consules creasse, unum habere; quod enim illi iustum imperium, quod auspicium esse? magistratus id a domo, publicis priuatisque penatibus, Latinis feriis actis, sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
lucani p̃ter hos surrentimr i grecoꝵ omnis
ferme oratarentim meta pontini crotonen¬
ses locriq. et cis alpini om̃s galli. Nec tñ
hee clades defectiones q socioꝵ mouerunt
ut patis usqͣm m̃tio apud romanos fieret
neqꝙꝑ ante consuł romanaduentum. nec post¬
qͣm is rediit. renouauit q memoriam accep¬
te cladis. Quo in tempore ip̃o adeo magno a¬
nimo ciuitas fuit. ut consuli ex tanta clade cꝰ
ip̃e causa maxima fuisset redeunti: ⁊ obuiam
itum frequenter ab omnib ordinib sit ⁊ gr̃e
ensium ductor fuisset: nichil recusandum sup-¬
plicii foret.

Expanded text:
Lucani, praeter hos Uzentini, et Graecorum omnis Lucani, praeter hos Uzentini, et Graecorum omnis ferme ora, Tarentini, Metapontini, Crotonienses Locrique, et Cisalpini omnes Galli. nec tamen eae clades defectionesque sociorum mouerunt ut pacis usquam mentio apud Romanos fieret neque ante consulis Romam aduentum nec postquam is rediit renouauitque memoriam acceptae cladis; quo in tempore ipso adeo magno animo ciuitas fuit ut consuli ex tanta clade, cuius ipse causa maxima fuisset, redeunti et obuiam itum frequenter ab omnibus ordinibus sit et gratiae ensium ductor fuisset, nihil recusandum supplicii foret.
Abbreviated transcription (Latin):
gatos tris ad hannibalẽ reu̾tisse .x. ueteres re¬
mansisse. quod ꝑ causam recognoscendi no¬
mina captiuoꝵ ad hannibalem ex itinere
regressi. religiones sese exsoluissent. dehis de¬
dendis magna contentione actum insena-¬
tum eẽ uictosq paucis sententiis quideden¬
dos censuerint. Ceterum ꝓximis censorib ad¬
eo omnib notis ignominiisq confectoseẽ.
ut quidam eoꝵ mortem sibi ip̃i extimplo
consciuerint: ceteri ñ foro solum omni dem̃
uita s ꝓpe luce acpublico caruerint: mirari
magis adeo discrepare inter aucꝰtores. qͣm qͥ
iũ sit discernere queas. Quanto aũt maior ra
clades suꝑiorib dadib fũit uł ea res inditi
oꝵ q̃ ad eãdem diem firma steterat tum la¬
borare cepit. nulla ꝓfecto alia de re qͣm qd̃
desperauerant de imꝑio. Defecere autẽ ad
penos hippłi. Atellanica latini. hirpiniapu¬
loꝵ pars samnites preter pentros bruiti õs

Expanded text:
gatos tres ad Hannibalem reuertisse, decem ueteres regatos tres ad Hannibalem reuertisse, decem ueteres remansisse, quod per causam recognoscendi nomina captiuorum ad Hannibalem ex itinere regressi religione sese exsoluissent; de iis dedendis magna contentione actum in senatu esse uictosque paucis sententiis qui dedendos censuerint; ceterum proximis censoribus adeo omnibus notis ignominiisque confectos esse ut quidam eorum mortem sibi ipsi extemplo consciuerint, ceteri non foro solum omni deinde uita sed prope luce ac publico caruerint. mirari magis adeo discrepare inter auctores quam quid ueri sit discernere queas. quanto autem maior ea clades superioribus cladibus fuerit uel ea res indici ad eam diem firma steterat, tum labare coepit nulla profecto alia de re quam quod desperauerant de imperio. defecere autem ad Poenos hi populi: Atellani, Calatini, Hirpini, Apulorum pars, Samnites praeter Pentros, Bruttii omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
armandosq nechannibalẽ maxime huius¬
cerei ut fama erat egentem locupletari uole¬
bant. Cum triste responsum non reduncap¬
tiuos redditum ẽẽt. nouusq suꝑ ueterem.
luctus tot iactura cuuum adiectus eẽt: cũ
magnis fl etib questib. legatos ad portam
ꝓsecuti sunt: unus ex his domum abiit. qd̵
fallacireditumn castra ireiurando segclolus¬
set. Quod ubi innotuit relatumq ad senatũ ẽ
om̃s censuerunt comp̾hendendum. ⁊ custodi¬
b publice datis deducendum ad hanniba¬
lem eẽ. Est et alia de captiuis fama decem pͥ¬
mos uenisse de eis. cum dubitatũ insenatu
ẽẽt admuterentur in urbem nec ne ita ad mis¬
sosẽẽ. nec tam̃ hissenatus daretur. Morantib
deinde longuis omnium spe: alios tres insuꝑ
legatos uenisse .l. scribonium. ⁊ .c. calpurium
⁊ .l. manilum. Tum demum ab cognato scn
boni. tr̃ pł de redimendis captiuis relatũ eẽ.
nec censuisse redimendos senatũ ⁊⁊ nouosle¬

Expanded text:
armandosque, nec Hannibalem, maxime huiusarmandosque, nec Hannibalem, maxime huiusce rei, ut fama erat, egentem, locupletari uolebant. cum triste responsum non redimi captiuos redditum esset nouusque super ueterem luctus tot iactura ciuium adiectus esset, cum magnis fletibus questibus legatos ad portam prosecuti sunt. unus ex iis domum abiit, quod fallaci reditu in castra iure iurando se exsoluisset. quod ubi innotuit relatumque ad senatum est, omnes censuerunt comprehendendum et custodibus publice datis deducendum ad Hannibalem esse. est et alia de captiuis fama: decem primos uenisse; de eis cum dubitatum in senatu esset admitterentur in urbem necne, ita admissos esse ne tamen iis senatus daretur; morantibus deinde longius omnium spe alios tres insuper legatos uenisse, L. Scribonium et C. Calpurnium et L. Manlium ; tum demum ab cognato Scriboni tribuno plebis de redimendis captiuis relatum esse nec censuisse redimendos senatum; et nouos le
Abbreviated transcription (Latin):
uicti sunt. Orto sole ab hostib ad uallum ac¬
cessũ. ante sccłam horam. nullam fortunam
certaminis exꝑti tradiderunt arma acse ip̃os.
hec uobis ip̃oꝵ ꝑbiduum militia fuit. cum
acie stare acpugnare decuerit cum in castra
refugerunt cum ꝓuallo pugnandum erat
castra tradiderunt. Neq in acie neq in ca¬
strisutiles. Quos redimamꝰ Cum erumpere
castris oportet cunctamini ac manetis. sum
manere castra tutare armis neceẽ est: et castra
⁊ arma i uos ip̃os traditis hosti. Ego ñ magis
dos hannibali qui ꝑ medioshostis ecastris
erumperunt. ac ꝑ sũmam uirtutem se patͥe
restituerunt. Postqͣm manilius dixit: quãꝗͣ
patrum qͦ plerosq captiui cognatione ał¬
tingebant p̃ter exemplum ciuitatis mini-¬
me in captiuos iam inde antiquitus indul¬
gentis pecunie qͦq sũma homines mouit.
Quam nec aerarium exhaurire magna iam
sũma erogata in seruos ad militiam em̃doᷤ

Expanded text:
uicti sunt. orto sole ab hostibus ad uallum acuicti sunt. orto sole ab hostibus ad uallum accessum; ante secundam horam, nullam fortunam certaminis experti, tradiderunt arma ac se ipsos. haec uobis istorum per biduum militia fuit. cum in acie stare ac pugnare decuerat, cum in castra refugerunt; cum pro uallo pugnandum erat, castra tradiderunt, neque in acie neque in castris utiles. et uos redimam? cum erumpere e castris oportet, cunctamini ac manetis; cum manere <et> castra tutari armis necesse est, et castra et arma et uos ipsos traditis hosti. ego non magis dos Hannibali qui per medios hostes e castris eruperunt ac per summam uirtutem se patriae restituerunt.' postquam Manlius dixit, quamquam patrum quoque plerosque captiui cognatione attingebant, praeter exemplum ciuitatis minime in captiuos iam inde antiquitus indulgentis, pecuniae quoque summa homines mouit, quia nec aerarium exhauriri, magna iam summa erogata in seruos ad militiam emendos
Abbreviated transcription (Latin):
hodie ex his qui ad cannas pugnauerunt
cuiem haberent. Ex milib .uii. armatoꝵ
sexcenti extiterunt quierumpere auderẽt.
qui inpatriam lib̾i atq armati redirent.
neq his sexcenta milia hostes obstitere. Qm
tutum inter duarum ꝓpe legionum agmi¬
nis futurũ censetis fuisse. haberetis hodie
ciues eẽ possunt: aut ñ inuidere eos tum¬
incolumitati tum głe illoꝵ per uirtutẽ
parte. cum sibi timorẽ ignauiãq seruitu¬
tis ignominiose causam ẽe sciant. malueĩt¬
in tentonislatentes simul lucem atq hostem
expecꝰtare. cum silentio noctis erumpendi occa¬
sio eẽt. Ad erumpendum ecastris defuit animꝰ.
ad tutandam fortitertastra animum habue¬
runt. Dies noctesq aliquot obsessi armaᷤ se
ip̃i tutati uallossunt. tandem ultima ausi
passiq cum omnia subsidia uite desunt. af¬
fectisq fame uirib arma iam sustinere nequi¬
rent. necc̃itatib magis humanis qͣm armis

Expanded text:
hodie ex iis qui ad Cannas pugnauerunt hodie ex iis qui ad Cannas pugnauerunt ciuem haberet? ex milibus septem armatorum sescenti exstiterunt qui erumpere auderent, qui in patriam liberi atque armati redirent, neque his sescentis hostes obstitere; quam tutum iter duarum prope legionum agmini futurum censetis fuisse? haberetis hodie —ciues esse possunt? incolumitati, tum gloriae illorum per uirtutem partae, cum sibi timorem ignauiamque seruitutis ignominiosae causam esse sciant. maluerin tentoriis latentes simul lucem atque hostem exspectare, cum silentio noctis erumpendi occasio esset. <at> ad erumpendum e castris defuit animus, ad tutanda fortiter castra animum habuerunt; dies noctesque aliquot obsessi uallum armis, se ipsi tutati uallo sunt; tandem ultima ausi passique, cum omnia subsidia uitae deessent adfectisque fame uiribus arma iam sustinere nequirent, necessitatibus magis humanis quam armis
Abbreviated transcription (Latin):
um. socioꝵ q circa uos eo ip̃o die cesa iacent.
Si̾ tot exempla uirtutis ñ mouent. nich um¬
quam mouebit. Sitanta clades uilem uitã
non fecit. nulla faciet. ⁊ lib̃i atq incolumes
desiderante patriam ĩmo desiderate dum pa-¬
tria ẽ dum ciues enis estis desero. nunc deside¬
ratis deminuti capite ab alienati iure ciuiũ.
serui carthaginiensium facti. pretio redituri
estis eo uñ ignauia ac nequitia abistis .I. sem¬
pronium ciuem ur̃m ñ audistis arma capere
ac sequi se iubentem: hannibalem pꝰt paulo
audistis castra prodiet arma tradi uibentu
scelus possim accusare. Non em̃ mͦsequi re-¬
cusarunt bene monentẽ s obsistere ac reti-¬
nere conati sunt. nistrictis gladiis uiri fortiᷤ¬
simi inerteͤsumouissent. Pruisinqͣm .p. sem¬
promio ꝑcuũ agmen: quam ꝑ hostium fu¬
it erumpendum. hoscuies patria desidẽt.¬
⁊ quoꝵ si ceteri similes suissent. neminem

Expanded text:
um sociorumque circa uos eo ipso die caesa iacent. um sociorumque circa uos eo ipso die caesa iacent. si tot exempla uirtutis non mouent, nihil unquam mouebit; si tanta clades uilem uitam non fecit, nulla faciet. liberi atque incolumes desiderate patriam; immo desiderate, dum patria est, dum ciues eius estis. sero nunc desideratis, deminuti capite, abalienati iure ciuium serui Carthaginiensium facti. pretio redituri estis eo unde ignauia ac nequitia abistis? P. Sempronium ciuem uestrum non audistis arma capere ac sequi se iubentem; Hannibalem post paulo audistis castra prodi et arma tradi iubentemscelus possim accusare? non modo enim sequi recusarunt bene monentem sed obsistere ac retinere conati sunt, ni strictis gladiis uiri fortissimi inertes summouissent. prius, inquam, P. Sempronio per ciuium agmen quam per hostium fuit erumpendum. hos ciues patria desideret, quorum si ceteri similes fuissent, neminem
Abbreviated transcription (Latin):
noctem ad erumpendum liberam habuissent.
confertos hostel possent. Neq ꝑ se ip̃i id face̾
conati sunt. neq alium sequi uoluerunt. Noc¬
te ꝓpe tota .p. semproniꝰ tuditanus ñ destitit
monẽ adhortare eosdum paucitas hostium
cuta castra. dum quies ac filentium eẽt. dũ
nox inceptum tegere posset seducem seque-¬
rentur ante lucem ꝑuenire intuta loca in so¬
tioꝵ urbes posse. sicut auoꝵ memoria . p. de
tib pͥore punico bello calpurnius flamina
trecentis uoluntariis cum ad tumulũ eos ca¬
piendum situm inter medios duceret hosteᷤᷤ
dixit. Moriamur milites. ⁊ morte nr̃a eriamꝰ
ex obsidione circumuentas legiones. Si hoc
.p. semproniꝰ diceret. nec uiros quidẽ nec ro-¬
manos uos duceret. si nemo tante uirtutis
extitisset comes uiam ñ ad głam magis qͣm
ad salutem ferentẽ demonstiaret. duces in
patriam ad parentas ad coniugs ac liberos fe¬
cit. Ut seruemim deest uob̃ animus: quid si

Expanded text:
noctem ad erumpendum liberam habuissent enoctem ad erumpendum liberam habuissent e<per> confertos hostes possent, neque per se ipsi id facere conati sunt neque alium sequi uoluerunt. nocte prope tota P. Sempronius Tuditanus non destitit monere, adhortari eos, dum paucitas hostium circa castra, dum quies ac silentium esset, dum nox inceptum tegere posset, se ducem sequerentur: ante lucem peruenire in tuta loca, in sociorum urbes posse. si ut auorum memoria P. Deciucentibus priore Punico bello Calpurnius Flamma trecentis uoluntariis, cum ad tumulum eos capiendum situm inter medios duceret hostes, dixit "moriamur, milites, et morte nostra eripiamus ex obsidione circumuentas legiones", si hoc P. Sempronius diceret, nec uiros quidem nec Romanos uos duceret, si nemo tantae uirtutis exstitisset comes. uiam non ad gloriam magis quam ad salutem ferentem demonstrat; reduces in patriam ad parentes, ad coniuges ac liberos facit. ut seruemini, deest uobis animus: quid, si
Abbreviated transcription (Latin):
seuĩtatis intercogatus sententiam ita locutꝰ
fertur. Sitmmͦ postulassent legati ꝓ his qui
in hostium potestate sunt ut redimerent᷑¬
sine ulliꝰ insecdtatione eoꝵ breui sententia pegil¬
sem. Quid enim aliud quam admonendi eẽtiᷤ
ut morem traditum apatrib necessario ad rẽ
militarem extimplo seruaretis: Nunc autẽ
cum ꝓpe głati sint quod se hostib dederint
p̾ferriq ñ captis mͦ in acie ab hostib setiam
is qui uenusiam canusiumq ꝑuenerunt. at¬
q ip̃i .c. terentio consuli. equum censuerint:
patiar. Atq utinam hec que apud uos acturꝰ
sum canusii apud ip̃m exercitum agerem op-¬
timum testem ignauie cuiꝰq i uirtutis. aut
unus hic saltim adeẽt .p. sempronius. Quem
si isti ducem secuti eẽnt milites. hodie in castriᷤ
romanis non captiui in hostium potestate es¬
sent:⁊ confessis pugnando hostib tum uicto¬
ria letis. ⁊ ip̃is plerisq regressis in castra sua.

Expanded text:
seueritatis, interrogatus sententiam ita locutus seueritatis, interrogatus sententiam ita locutus fertur: 'si tantummodo postulassent legati pro iis qui in hostium potestate sunt ut redimerentsine ullius insectatione eorum breui sententiam peregissem; quid enim aliud quam admonendi essetis ut morem traditum a patribus necessario ad rem militarem exemplo seruaretis? nunc autem, cum prope gloriati sint quod se hostibus dediderint, praeferrique non captis modo in acie ab hostibus sed etiam iis qui Uenusiam Canusiumque peruenerunt atque ipsi C. Terentio consuli aequum censuerint, patiar. atque utinam haec, quae apud uos acturus sum, Canusii apud ipsum exercitum agerem, optimum testem ignauiae cuiusque et uirtutis, aut unus hic saltem adesset P. Sempronius , quem si isti ducem secuti essent, milites hodie in castris Romanis non captiui in hostium potestate essent. sed cum fessis pugnando hostibus, tum uictoria laetis et ipsis plerique regressis in castra sua,
Abbreviated transcription (Latin):
apyrro sine pretio capti s redixe cũ legatis pͥ¬
morib ciuitatis ad redimendos sese mislis re¬
deam ego in patriam trecentis nũmis ñ esti
me fame ꝑicł̃m mouet ne auob̃ dampnati
ac repulsi habeamus. Neq enim uos pretio
pepercisse homines credent. Ubi is finẽ fecit:
extimplo ab eaturba que in comitio erat
clamor flebilis ẽ sublatus. manusq ad curiã
tendebant orantes ut sibi libos fr̃s. cognaris
redłent. fẽminas qͦ metus ac necessitas in h¬
ro ac turbe uiroꝵ ĩmiscuerat. Senatus sum¬
motis arbitris consuli ceptus. Ibi cum senten¬
tiis uariaret᷑. ⁊ alii redim̃dos depublico alis
nullam publice impensam faciendam. net
ꝓhibendos expͥuatoredum si quib argen¬
tũin p̃sentiam deẽet. dandam ex erario pe-¬
cuniam mutuam precib q acprediis enẽ¬
dum ppło censerent: tum. t manliꝰ torquait᷑
prisce ac nimis dure ut plerisq uidebatur

Expanded text:
a Pyrrho sine pretio captiui; sed rediere cum legatis, pra Pyrrho sine pretio captiui; sed rediere cum legatis, primoribus ciuitatis, ad redimendos sese missis. redeam ego in patriam trecentis nummis non aestme famae periculum mouet, ne a uobis damnati ac repulsi abeamus; neque enim uos pretio pepercisse homines credent.' ubi is finem fecit, extemplo ab ea turba, quae in comitio erat, clamor flebilis est sublatus manusque ad curiam tendebant orantes ut sibi liberos, fratres, cognatos redderent. feminas quoque metus ac necessitas in foro ac turbae uirorum immiscuerat. senatus summotis arbitris consuli coeptus. ibi cum sententiis uariaretur et alii redimendos de publico, alii nullam publice impensam faciendam nec prohibendos ex priuato redimi; si quibus argentum in praesentia deesset, dandam ex aerario pecuniam mutuam praedibusque ac praediis cauendum populo censerent, tum T. Manlius Torquatus , priscae ac nimis durae, ut plerisque uidebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
oimi possumus quam hii emunt᷑. Namsi
conferam nos cum ilł iniuriã nõi romano fa¬
ciam. Illud etiam in tali consilio animad-¬
ores eẽ uelitis quod nullo nr̃o nũto faciatiᷤᷤ
quin nos hosti relicturi sitis. pirro uidelicet
qui uos hospitum numero captiuos hũit
an barbaro acpeno qui utrũ auarior an
crudelior sit uix existimari potese si uidea¬
altera parte cernatis stratas cannensib campiꝰ
legiones ur̃as. Intueri potestis sollicitudinem
⁊ lacͥmas in uestibulo curie stantiũ cognatoy
nr̃oꝵ expectantiũ q responsum ur̃m. sum hii
ꝓ nobis ꝓq hiis qui absunt ita suspensi ac sol¬
licit sint quem censetis animũ ip̃oꝵ eẽ: quoꝵ
in discrimine uita lib̾tasq est simedius fidiꝰ
ip̃e in nos mutis hannibal contra naturam
suam ẽẽ uelit. nichil tñ nobis utta opuseẽ
censeamus. cum indigni ut redimeremur a
uobis uisi sumus. redi̾re romam qͣm remissi

Expanded text:
dimi possumus quam ii emuntur; nam si dimi possumus quam ii emuntur; nam si conferam nos cum illis, iniuriam nomini Romano faciam. illud etiam in tali consilio animadores esse uelitis, quod nullo nostro merito faciatis, cui nos hosti relicturi sitis. Pyrrho uidelicet, qui uos hospitum numero captiuos habuit? an barbaro ac Poeno, qui utrum auarior an crudelior sit uix existimari potest? si uideaaltera parte cernatis stratas Cannensibus campis legiones uestras. intueri potestis sollicitudinem et lacrimas in uestibulo curiae stantium cognatorum nostrorum exspectantiumque responsum uestrum. cum ii pro nobis proque iis qui absunt ita suspensi ac solliciti sint, quem censetis animum ipsorum esse quorum in discrimine uita libertasque est? si, mediusfidius, ipse in nos mitis Hannibal contra naturam suam esse uelit, nihil tamen nobis uita opus esse censeamus cum indigni ut redimeremur a uobis uisi simus. rediere Romam quondam remissi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm pauore ⁊ suga pugna fuit. sannenses cã-¬
pos acerui romanoꝵ corpoꝵ tegunt. Nec suꝑ¬
sumus pugne: nisiin quib trucidandis ⁊ fer¬
rum. ⁊ uires hosti defecerunt. Sunt etiam de
nr̃is quidam qui nec ex acie quidem resuge¬
runt. s p̃sidio castris relictis cum castra trade¬
rentur in potestatẽ hostium uenerunt. Haud
equidem ullius ciuis ⁊ cõmilitonis fortune aut
conditionis inuideo. nec p̃mendo alium me ex¬
tulisse uelim ne ilł quidem nͥ ꝑnicitatis pedũ
⁊ cursus aliquod p̃mium ẽ qui plerisq iner-¬
mes ex acie fugientes. ñ prius qͣmuenusie aut
canusi constiterunt. se nobis mito p̃tułint gła¬
tiq sint in se plusqͣm in nobis presidii. rei.p.
nobiͨ etiam promptiorib ꝓpatria quod be-¬
neficio ur̃o redempti atq in patriam restitu¬
tifiu̾mus. Delectum ex omni etate: ⁊ fortuna
habetis octo milia seruoꝵ audio armari. ñ
minor numerus nr̃ ẽ. nec maiore pretio re¬

Expanded text:
quam pauore et fuga pugna fuit: Cannenses camquam pauore et fuga pugna fuit: Cannenses campos acerui Romanorum corporum tegunt, nec supersumus pugnae nisi in quibus trucidandis et ferrum et uires hostem defecerunt. sunt etiam de nostris quidam qui ne in acie quidem fuerunt sed praesidio castris relicti, cum castra traderentur, in potestatem hostium uenerunt. haud equidem ullius ciuis et commilitonis fortunae aut condicioni inuideo, nec premendo alium me extulisse uelim: ne illi quidem, nisi pernicitatis pedum et cursus aliquod praemium est, qui plerique inermes ex acie fugientes non prius quam Uenusiae aut Canusii constiterunt, se nobis merito praetulerint gloriatique sint in se plus quam in nobis praesidii rei publnobis etiam promptioribus pro patria, quod beneficio uestro redempti atque in patriam restituti fuerimus. dilectum ex omni aetate et fortuna habetis; octo milia seruorum audio armari. non minor numerus noster est nec maiore pretio re
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e. Eeterum nili uob̃ plus iusto nr̃a placet
causa. ñ alii umqͣm minus negligendi uob̃
quam alios in hostium potestatẽ uenerunt.
Non enimmnacie ꝑtimorẽ arma tradidimꝰ
s cum ꝓpe ad noctem suꝑstantes cumulis ce¬
soꝵ corpoꝵ prelium extrarissemꝰ. in castra re¬
cepimus nos. Diei reliquum acnoctem inseq̃n¬
tem fessi labore ac uulnib uallum sumustu¬
tati. Postero die cum circunsessi abexercitu
uictore aqua arceremur. nec ulla iam ꝑcon¬
fertos hostis erumpendum spes eẽt. necesse ne-¬
trucidatis aliquem ex cannensi pugna ro-¬
manum miltem restare: tunc demũ pactisumꝰ
p̃tium quod redempti dimitteremur. Arma in
quib nicħ iam auxilii erat hosti tradidimus.
maiores qͦ acceꝑamus se agalł auro ralemisse.
⁊ patres ur̃os asꝑrimos illos ad conditionẽ pacis.
legatos tam̃ ad captiuoꝵ redim̃doꝵ gr̃am tarẽ¬
cleam cum pyrro utraq ñ tam clade infamis

Expanded text:
nostrae; ceterum, nisi nobis plus iusto nostra placet nostrae; ceterum, nisi nobis plus iusto nostra placet causa, non alii unquam minus neglegendi uobis quam nos in hostium potestatem uenerunt. non enim in acie per timorem arma tradidimus sed cum prope ad noctem superstantes cumulis caesorum corporum proelium extraxissemus, in castra recepimus nos; diei reliquum ac noctem insequentem, fessi labore ac uolneribus, uallum sumus tutati; postero die, cum circumsessi ab exercitu uictore aqua arceremur nec ulla iam per confertos hostes erumpendi spes esset nec esse netrucidatis aliquem ex Cannensi pugna Romanum militem restare, tunc demum pacti sumus pretium quo redempti dimitteremur, arma in quibus nihil iam auxilii erat hosti tradidimus. maiores quoque acceperamus se a Gallis auro redemisse et patres uestros, asperrimos illos ad condiciones pacis, legatos tamen ad captiuorum redimendorum gratia Tarencleam cum Pyrrho utraque non tam clade infamis
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq redimendi se captiuis copiam facere p̃tiũ
fore in capita equiti quingenos quadrigatos
mĩmos. trecenos pediti. seruo centum qͣmqͣm¬
in aliquantum adiciebat᷑ equitib ad id p̃ciũ
quo pepigerãt dec̾entesse: letitñ quamcumq
conditionẽ pasciscendi acceperunt. Placuit suf¬
fragio ip̃oꝵ x deligi qͥ romam ad senatũ irent.
Nepignus aliud fidei quam ut uirarent se re¬
otturos acceptum. Missus cum his carthalono¬
bił carthaginiensis qui si forte ad pacem incli¬
narẽt animos conditiones ferret. Cum egressi ca-¬
stris eẽnt unus exhis minime romani ingenii
hõ. uelut illud aliquid oblitus uiris uirandi sol¬
uendi causa cum in castra redissent: ante noc¬
tem comites ad sequitur Urbi romã uenireeoᷤ
nunciatum ẽ. carthaloni obuiam lictor missũ.
qui dictatoris uxbis nunciaret: ut añ nocꝰtẽ
excederet finib romanis. Legatis captiuorũ
umqͣm ciuitati uiliores fuisse captiuos quam

Expanded text:
itaque redimendi se captiuis copiam facere; pretium itaque redimendi se captiuis copiam facere; pretium fore in capita equiti quingenos quadrigatos nummos, trecenos pediti, seruo centenos. quamquam aliquantum adiciebatur equitibus ad id pretium quo pepigerant dedentes se, laeti tamen quamcumque condicionem paciscendi acceperunt. placuit suffragio ipsorum decem deligi qui Romam ad senatum irent, nec pignus aliud fidei quam ut iurarent se redituros acceptum. missus cum his Carthalo, nobilis Carthaginiensis, qui, si forte ad pacem inclinaret animus, condiciones ferret. cum egressi castris essent, unus ex iis, minime Romani ingenii homo uelut aliquid oblitus, iuris iurandi soluendi causa cum in castra redisset, ante noctem comites adsequitur. ubi Romam uenire eos nuntiatum est, Carthaloni obuiam lictor missus, qui dictatoris uerbis nuntiaret ut ante noctem excederet finibus Romanis. legatis captiuorum unquam ciuitati uiliores fuisse captiuos quam
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ ad milites ex formula accipiendos mutũt.
arma tela alia parari iubent:⁊ uetera spolia
hostium detrahunt templis porcib q ⁊ aliã
formam noui dilectus in opia lib̾oꝵ capitũ
aenecc̃itas dedit .uiii. milia iuuenum ualidoꝵ
exserintiis pͥus sciscitantes singłos uellent ne
militare empta publice armauerunt. Hic mi¬
les magis placuit: cum pretio minore redimi
captiuos copia fieret. Namq hannibal scd̃m
tam ꝓsperam ad cannas pugnam uictoris ma¬
gis quambellum gerentis intentus curiscum
captiuis productis segregatisq sociissicut añ
ad trebiam trasumennũq lacum benigne
ad locutus. sine p̃tio dimisisset romanos qͦ uo¬
catos quod nũqͣm alias antea. satis mitis sermo¬
ne allo quitur. ñ internẽtiuum. sibi ẽẽ cum
romanis bellum de dignitate. atq impio certa¬
ret ⁊ patres uirtuti romane cessisse ⁊ seid adniti
ut sue inuicem simul felicitati et uirtuti cedat᷑.

Expanded text:
nomen ad milites ex formula accipiendos mittunt. nomen ad milites ex formula accipiendos mittunt. arma, tela, alia parari iubent et uetera spolia hostium detrahunt templis porticibusque. et aliam formam noui dilectus inopia liberorum capitum ac necessitas dedit: octo milia iuuenum ualidorum ex seruitiis, prius sciscitantes singulos uellentne militare, empta publice armauerunt. hic miles magis placuit, cum pretio minore redimcaptiuos copia fieret. namque Hannibal secundum tam prosperam ad Cannas pugnam uictoris magis quam bellum gerentis intentus curis, cum captiuis productis segregatisque socios, sicut ante ad Trebiam Trasumennumque lacum, benigne adlocutus sine pretio dimisisset, Romanos quoque uocatos, quod nunquam alias antea, satis miti sermone adloquitur: non interneciuum sibi esse cum Romanis bellum; de dignitate atque imperio certare. et patres uirtuti Romanae cessisse et se id adniti ut suae in uicem simul felicitati et uirtuti cedatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uissi st᷑ et .Q. fabus. pictor delfos adoraculũ mis¬
sus ẽ. sciscitatum quib precib suppliciisq deos
possent placeͣre:⁊ que nam futura finis tantis
cladib foret. Interim ex fatalib libris sacrificia
aliquot extra ordinaria facta. Interq̃ gallus i
gallina. grecus ⁊ greca. inforobouario sub t̃¬
ra uiui demissi sunt. in locum saxo conseptũ
ubi ante hostiishumanis minime romano
sacro imbutum placatis fatis uerebant᷑ de̾is.
quos inclassem scriptos habebat romam ut
uibi p̾sidio ẽẽnt. mutit: ĩpẽ legionem classis. ea
legio tercia erat. cum. tr̃. mił. theanum sidici¬
num p̃missam classe tradita. pfurio philo colle¬
ge: paucos post dies canusium magnis itmerib
contendit. Dictator exauctoritate patrum dictuᷤᷤ
iunius .⁊ .t. sempniꝰ magister equitum. didectu
textatos scribunt. Quatuor ex his legionib et
mille equites effecti. Item ad socios latinumq

Expanded text:
iussi sunt et Q. Fabius Pictor Delphos ad oraculum misiussi sunt et Q. Fabius Pictor Delphos ad oraculum missus est sciscitatum quibus precibus suppliciisque deos possent placare et quaenam futura finis tantis cladibus foret. interim ex fatalibus libris sacrificia aliquot extraordinaria facta, inter quae Gallus et Galla, Graecus et Graeca in foro bouario sub terram uiui demissi sunt in locum saxo consaeptum, iam ante hostiis humanis, minime Romano sacro, imbutum. placatis satis, ut rebantur, deis milites quos in classem scriptos habebat Romam, ut urbi praesidio essent, mittit; ipse legione classica—ea legio tertia erat—cum tribunis militum Teanum Sidicinum praemissa, classe tradita P. Furio Philo collegae paucos post dies Canusium magnis itineribus contendit. inde dictator ex auctoritate patrum dictus M. Iunius et Ti. Sempronius magister equitum dilectu textatos scribunt; quattuor ex his legiones et mille equites effecti. item ad socios Latinumque
Abbreviated transcription (Latin):
stare ꝑatam instructamq ut ubi seadu̾sum
tuendam syracusanam oram peni sensissent.
hlibeum extimplo ꝓuintiamq aliam roma¬
nam ad gredent᷑. Itaq classe opus eẽ siregem so¬
hostiam stantipẽet canusium ad ex̾citum mit¬
tendendũ. scribendumq consuli ut cũ. p̃r̃
ex̾citum tradidisset pͥmo qͦ tempore qͣntum
ꝑ comodum rei .p. fieriposset romam ueni-¬
ret. Territi etiam suꝑ tantas clades cum ceteris
ꝓdigiis. tum quod due uestaleseo anno oppi¬
mia atq floronia stupri comꝑte ⁊ altera sub
terra ut mos ẽ ad portam collinam necatasil-¬
erat. altera sibimet ipsa mortẽ consciuerat
.I. cantilius scriba pontificis qͦs minores põtih¬
ces appellant. qͥ c̃floronia stuprũ fecerat a põ¬
tifice maxĩo eousq uͥgis in comitõ cesus erat.
ũint̃ u̾b̾a expiraret. hoc nefas c̃int̃ tot ulit da¬
desmꝓdigium uesũ cẽt: Acem inm libiros adire

Expanded text:
stare paratam instructamque, ut, ubi se uersum ad stare paratam instructamque, ut, ubi se uersum ad tuendam Syracusanam oram Poeni sensissent, Lilybaeum extemplo prouinciamque aliam Romanam adgrederentur; itaque classe opus esse, si regem soOstiam stanti praeesset, Canusium ad exercitum mittendum scribendumque consuli et, cum praetori exercitum tradidisset, primo quoque tempore, quantum per commodum rei publicae fieri posset, Romam ueniret. territi etiam super tantas clades cum ceteris prodigiis, tum quod duae Uestales eo anno, Opimia atque Floronia, stupri compertae et altera sub terra, uti mos est, ad portam Collinam necata fuerat, altera sibimet ipsa mortem consciuerat; L. Cantilius scriba pontificius, quos nunc minores pontifices appellant, qui cum Floronia stuprum fecerat, a pontifice maximo eo usque uirgis in comitio caesus erat ut inter uerbera exspiraret. hoc nefas cum inter tot, ut digium uersum esset, decemuiri libros adire
Abbreviated transcription (Latin):
tus discessissent: tum demũ littere aterentõ
.cõns. allate sunt .l. emilium. cõns ex̃citũq
cesum sele canub ãc reliqiuias tante cdadiludit
ex naufragio colligentem ad .x. mił. militum
ferme ẽẽ incompositoꝵ inordinatoꝵ q se nunc
sedere ad cannas in captiuoꝵ preciis predaq ali¬
a nec uictoris ammo nec magni ducis more nũ¬
tiantem. Tum pͥuate qͦ ꝑ domos clades uulga¬
te sunt. adeoq totam urbem oppleuit luctus
ut sacrum anmu̾sarium cereris intermissũ
sit. quia nec lugentib id facere ẽ fas. nec ulla
in illa tempestate matrona expers luctus fuerat
Itaq ne obeandem causam alia qͦ sacra pubh¬
ẽ sinitus. Ceterum cum sedato urbis tumul¬
tu. reuocati in curiam. patres ẽẽnt: alie insuꝑ
ex sicilia littere allate sunt abit̃ octacilio ꝓ p̃to¬
re regnum hieronis classe punica uastari. sin
cum opem imploranti ferre uellent. nuncia

Expanded text:
tus discessissent, tum demum litterae a C. Terentio tus discessissent, tum demum litterae a C. Terentio consule allatae sunt: L. Aemilium consulem exercitumque caesum; sese Canusi esse, reliquias tantae cladis uelut ex naufragio colligentem; ad decem milia militum ferme esse incompositorum inordinatorumque; Poenum sedere ad Cannas, in captiuorum pretiis praedaque alia nec uictoris animo nec magni ducis more nundinantem. tum priuatae quoque per domos clades uolgatae sunt adeoque totam urbem oppleuit luctus ut sacrum anniuersarium Cereris intermissum sit, quia nec lugentibus id facere est fas nec ulla in illa tempestate matrona expers luctus fuerat. itaque ne ob eandem causam alia quoque sacra publs triginta luctus est finitus. ceterum cum sedato urbis tumultu reuocati in curiam patres essent, aliae insuper ex Sicilia litterae allatae sunt ab T. Otacilio propraetore, regnum Hieronis classe Punica uastari; cui cum opem imploranti ferre uellent <praefec
Abbreviated transcription (Latin):
rĩt imꝑii reliquum romano nomini fecerint.
ubi hee copie sint. qua se hã nibal quo ͤ po¬
prelium contułit quid paret qͥd agat.
acturusq sit. hec exploranda noscendaq per
mpigros uiuenes eẽ: illud ꝑ patres ip̃os agend̃
qm̃ magistratuum parum situt tumultum
ac trepidationẽ in urbe tollant. matronaspu¬
blico arceant contineriq intra suum qͣmq
limen cogant. comploratus familiarũ coerce¬
ant. silentium ꝑ urbem faciant. nuncios re¬
rum omniũ ad pretores deducendos curent.
sue quisq fortune domi auctorem expectent.
custodesq p̃terea ad portas ponant. qui ꝓbi¬
beant quemqͣm egredi urbem. cogantq ho¬
mines nullam nisi urbe ac menib saluis sa¬
lutem sꝑare. Ubi conticuerit recte tumultuᷤ.
tum incuriam patres reuocandos. consulen¬
dumq de urbis custodia eẽ. Cum in hanc sẽ¬
tentiam pedib om̃s issent. sũmotasq foro ma
gistratꝰ turba patres diu̾si ad sedandos tumul¬

Expanded text:
imperii reliquum Romani nominis fecerint, imperii reliquum Romani nominis fecerint, ubi eae copiae sint; quo se Hannibal post proelium contulerit, quid paret, quid agat acturusque sit. haec exploranda noscendaque per impigros iuuenes esse; illud per patres ipsos agendum, quoniam magistratuum parum sit, ut tumultum ac trepidationem in urbe tollant, matronas publico arceant continerique intra suum quamque limen cogant, comploratus familiarum coerceant, silentium per urbem faciant, nuntios rerum omnium ad praetores deducendos curent, suae quisque fortunae domi auctorem exspectent, custodesque praeterea ad portas ponant qui prohibeant quemquam egredi urbe cogantque homines nullam nisi urbe ac moenibus saluis salutem sperare. ubi conticuerit recte tumultus, tum in curiam patres reuocandos consulendumque de urbis custodia esse. cum in hanc sententiam pedibus omnes issent summotaque foro <a> magistratibus turba patres diuersi ad sedandos tumul
Abbreviated transcription (Latin):
hinc uectigales acstipendiarios fieri se passi st̃.
Aut pugnam adu̾sam in affricam. cui poste¬
a hic ip̃e hannibal succubuit. Nulla ex par¬
te compande sunt nͥ qd̃ minore animo late
sunt. E furiul.pͥilus.⁊ ei. pomponuis p̃tores se¬
natum in curiam hostiliam uocauerunt. ut
de urbis custodia consulerent. Neq eñi dubi¬
tabant deletis exertitib hostem ad oppugnan¬
dam romã qd̃ unum opus belli restaret uen¬
turum. Cum in aliis sicut in gentib ita igno¬
tis nec consilium quidem satis expedirent.
obstreperet q clamor lam̃tantiũ mulierũ
⁊ ñdum palam facti uiui mortuiq ⁊ pene
om̃s pene domus ꝓmiscue complorarent: tũ
fabuis maximus censuit. equites expeditos:⁊
appia ⁊ latina uia mittendos qui obiuos per-¬
cunctando aliquos profectos exsuga passim
dissipatos forte referant que fortuna consulũ
atq excituum sit. ⁊ siquid dii ĩmortales miserti

Expanded text:
inde uectigales ac stipendiarios fieri se passi sunt, inde uectigales ac stipendiarios fieri se passi sunt, aut pugnam aduersam in Africa, cui postea hic ipse Hannibal succubuit; nulla ex parte comparandae sunt nisi quod minore animo latae sunt. P. Furius Philus et M. Pomponius praetores senatum in curiam Hostiliam uocauerunt, ut de urbis custodia consulerent; neque enim dubitabant deletis exercitibus hostem ad oppugnandam Romam, quod unum opus belli restaret, uenturum. cum in malis sicuti ingentibus ita ignotis ne consilium quidem satis expedirent obstreperetque clamor lamentantium mulierum et nondum palam facto uiui mortuique et per omnes paene domos promiscue complorarentur, tum Q. Fabius Maximus censuit equites expeditos et Appia et Latina uia mittendos, qui obuios percontando—aliquos profecto ex fuga passim dissipatos fore—referant quae fortuna consulum atque exercituum sit et, si quid di immortales miseriti
Abbreviated transcription (Latin):
nere iuberet canusi. Uarro ip̃e canusiũ copias
traduxit. Et iam aliqua specieᷤ consularis ex̾ci-¬
tus erat menib q secerii. i siñ armis ab hoste
uidebant᷑¬
ebant᷑ defensuri. Riomam nehas
quidẽ reli quiassuꝑ ẽẽ ciuum socioꝵq.
s occidione occisum cum duob exercitib. de
salua urbe tm̃ pauoris tumultusq intͣme¬
ma romana fuit. Itaq succumbam onerine¬
q adgrediar narrare que disserendo minora
uõ facio. consule ex̾cituq ad trasum̃nũ pͥorean¬
no amisso. ñ uulnus suꝑ uulnus. s multiplex
clades cum duob consulib cũ consulares
exercitus amissi nunciabant᷑. nec ulla iam
castra romana nec ducem nec militẽ eẽ. Han¬
nibał apuliam samnii uiaciam ꝓpe totam
italiam factam. Nulla ꝓfecto aliagens tanta
mole cladis ñ obruta eẽt compares cladem ad
egatis insulas ca̾thaginensiũ prelio nauali
acceptam: qua fracti sicilia ac sardinia cescere

Expanded text:
nere iuberet Canusi. Uarro ipse Canusium copias nere iuberet Canusi. Uarro ipse Canusium copias traduxit; et iam aliqua species consularis exercitus erat moenibusque se certe, si non armis, ab hoste uidebantur defensuri. Romam ne has quidem reliquias superesse ciuium sociorumque sed occidione occisum cum duobus <consularibus salua urbe tantum pauoris tumultusque intra moenia Romana fuit. itaque succumbam oneri neque adgrediar narrare quae edissertando minora uero faciam. consule exercituque ad Trasumennum priore anno amisso non uolnus super uolnus sed multiplex clades, cum duobus consulibus duo consulares exercitus amissi nuntiabantur nec ulla iam castra Romana nec ducem nec militem esse; Hannibalis Apuliam, Samnium ac iam prope totam Italiam factam. nulla profecto alia gens tanta mole cladis non obruta esset. compares cladem ad Aegates insulas Carthaginiensium proelio nauali acceptam, qua fracti Sicilia ac Sardinia cessere,