comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mꝑatores ualentinianꝰ theodosius & archadius aaa una cũ decreto
eporũ traciano p̃fecto p̃torii. nulli egresso ad publicũ disceptandi
dereligione uel tractantli uel consili aliquid differendi pates¬
cat occasio : Et siquis post hac casu graui atq: dãnabili contra
huius modi legẽ ueniendũ ẽẽ crediderit. uel insistere motu pesti¬
fere ꝑseuerationis audebit: cõpetenti pona & digno supplicio
coherceatur. data xui.hł iulii theo dosio augustobis & qui negio
consut illud qđ nobs ꝓpt̃ imꝓbitatẽ quorũdã monachorũ uerbo
mandasti spetialit̃ p̃dictorũ patrũ statuta firmantes statuimus
ut pret̃ dñi sac̃ dotes ab ep̃o eiusdẽ udelicet loci electos nullu
audeat p̃dicare siue sit monachus siue laicus quicuius libet sc̃i¬

Expanded text:
ator Valentinianus, Theodosius et Arcadius AAA. una cum decreto episcoporum Tatiano praefecto praetorii. Nulli egresso ad publicum disceptandi de religione vel tractandi vel consilii aliquid deferendi patescat occasio. Et si quis posthaec ausu gravi atque dampnabili contra huiusmodi legem veniendum esse crediderit vel insistere motu pestiferae perseverationis audebit, conpetenti poena et digno supplicio coerceatur. Data 16. Kal. lul. Theodosio augusto bis et Quinegio Illud, quod nobis propter inprobitatem quorundam monachorum verbo mandasti, specialiter praedictorum patrum statuta firmantes statuimus, ut praeter Domini sacerdotes ab episcopo eiusdem videlicet loci electos nullus audeat praedicare, sive sit monachus sive laicus, qui cuiuslibet sci
Abbreviated transcription (Latin):
liceat it̃are iuditiũ & sinecesse fuerit aut ipse uoluerit absq ulla
de tentione aut ĩpeditione romanũ adire pontificẽ Et dũ ĩato iuditio
pontifex causã suã agit. sua non priuet᷑ sede aut dignitate:
qm̃ dudũ ascis patribus statutũ ẽ ut accusati nullus usurpet
quid ẽ. ep̃i: Et alibi: Adimi ep̃o episcopatũ antequã causȩ eius
exitus appareat: nulli xp̃iano uideri iure potest : & rłq¬

Expanded text:
liceat iterare iudicium, et si necesse fuerit aut ipse voluerit, absque ulla detentione aut inpeditione Romanum adire pontificem. Et dum iterato iudicio pontifex causam suam agit, sua non privetur sede aut dignitate; quoniam dudum a sanctis patribus statutum est, ut accusati nullus usurpet sedem episcopi. Et alibi: Adimi episcopo episcopatum, antequam causae eius exitus appareat, nulli christiano videri iure potest. Et r
Abbreviated transcription (Latin):
Qd si absq benedictione sac̃dotis qͥsquã xp̃ĩanoꝵ ł hebreoꝵ nouit̃
c̃iugiũ duxerit ł solẽnitate legis pro dotali titulo in qͦcũq trans

Expanded text:
Quod si absque benedictione sacerdotis quisquam christianorum vel Hebreorum noviter Quod si absque benedictione sacerdotis quisquam christianorum vel Hebreorum noviter coniugium duxerit
Abbreviated transcription (Latin):
expropinquitate suis anguinis ł uxoris suȩ atq ętia uoꝵ uxtalegẽ
quȩ in xp̃ianis ẽ lata. usq ad septimigeneris gradũ conubia ducere
ł incefti maculã operiri huiꝰ gͥ fide ꝑmixtionis in lecebras talis
multabitur pena: ut separati ab inucẽ & centena publice decaluati
flagella suscipiante & exilio religati : sub publica penitentia maneant:
Eoꝵq bona ad filios qͦs de p̃cedenti coniugio habuerint redeant. sitam̃
& ipsos aut in nullo iudaicȩ p̃uarĩcationis maculauerit noxa aut nulla
habitos ut dictũ ẽ. ł udaicꝰ inuoluerit error. ł incestifeda uerit natio:
tunt᷑ facultas p̃dictoꝵ om̃i modampeincipis potestate c̃sistat Iualit̃
principalidis cretione res ipsa aut in xp̃ianis eoꝵ ue heredib concessa
ꝑmaneat. Id si heredes huiꝰ modi dignitatis defuerint. fisco nr̃o
festũ celebrare uoluerint: ñ alit̃ quã cũ p̃misso dotis titulo qͦ
inxp̃ianis salubri inftitutione p̃ceptũ ẽ ł sac̃ dotali benedictione

Expanded text:
ropinquitate sanguinis sui vel uxoris suae atque etiam virorum iuxta legem, quae in christianis est lata, usque in septimi generis gradum connubia ducere, vel incesti maculam operari. Huius igitur permixtionis inlecebra tali multabitur poena, ut separati ab invicem et centena publice decalvati flagella suscipiant et exilio religati sub publica poenitentia maneant, eorumque bona ad filios, quos de praecedenti coniugio habuerint, redeant; si tamen et ipsos aut in nullo Iudaicae praevaricationis maculaverit noxa, aut nulla habitos, ut dictum est, vel Iudaicus involverit error vel incesti foedaverit natio, tunc facultas praedictorum omnimoda in principis potestate consistat, qualiter principali discretione res ipsa aut in christianis eorumve heredibus concessa permaneat. Quod si heredes huiusmodi dignitatis defuerint, fisco nostro festum celebrare voluerint, non aliter quam eum praemisso dotis titulo quo in christianis salubri institutione praeceptum est, vel sacerdoli benedictione
Abbreviated transcription (Latin):
ex cõmunicet᷑ &e usqdũ hȩcpleniter a dĩpleat sẽꝑ cõmunione catholico
careat usq dũ ipso ep̃o humaniꝰ erga eũ aliqͥd agere placuerit dus
d ñ optamꝰ ipse comes aut de p̃dictis causis aut de ipsa ex comunicatione
eareat ussidũ ãbo innrãm p̃sentiã ueniant: & nos illũ epacopali auctmuro
comĩpiali metu ita corrigamꝰ ut ceteritimorẽ habeant: Ne de incepstalia

Expanded text:
 haec pleniter comes adimpleat, semper communione catholicorum careat, usque dum ipsi episcopo humanius erga eum aliquid agere placuerit. Si vero, quod non optamus, ipse comes, aut de praedictis causis, aut de ipsa excommunicatione careat, usque dum ambo in nostram praesentiam veniant, ut nos illum episcopali auctomperiali metu, ita corrigamus, ut caeteri timorem habeant, nec deinceps talia
Abbreviated transcription (Latin):
tunc canonice antequã in pristinũ restituat᷑
& sua omia que ab i sidus inimicoꝵ suorũ ei p¬
fuerint. red integyentur nec c̃uocarinec uidi
nisi ipse pro sua necessieate minime tam̃ iudicand
sponte elegerit: Nec ominõ a quoquã respondere.
antequã integerrime om̃ia quȩ ꝑsug gestiones
suorũ amiserat potestati eiꝰ ab honorabili c̃cilio redin
libe ac secure suis. tunc canonice c̃uocatus ad tẽpus sinodo in
legitima & canonica ueniat ad causam: Et ita iuste tudetur accil.¬
santiũ propositionib respondeat: Nã hoc sũmopere prouidendũ

Expanded text:
tunc canonice antequam in pristinum restituatur et sua omnia, quae ab insidiis inimicorum suorum ei fuerint, redintegrentur, nec convocari nec iudicari nisi ipse pro sua necessitate, minime tamen iudicandi, sponte elegerit. Nec omnino a quoquam respondere antequam integerrime omnia, quae per suggestiones er primo potestati ejus ab honorabili concilio redintordinatisque libere ac secure suis, tunc canonice convocatus ad tempus sinodo in legitima et canonica veniat ad causam. Et si ita iuste videtur, accusantium propositionibus respondea
Abbreviated transcription (Latin):
hine paulus ad mone dicens. Qui emint tanꝗ ⁊ posidentes. Et qui
utuiunr hoc mumdo t anquã ñ utant᷑ Et gregorius inlibro
pastonaitisic uobea que suppetunt exterius ser uiant quatenꝰ
asupne dilectionis studio animũ non reflectant¬
consangumeã suã ducat uxorẽ. ł eã quo qꝗ mͦ incestimacus apollue¬
ba solidos fisco nr̃o ꝑsoluat. & insuꝑ canonice ut inceftus iuatac
publice uacta ea nonicos grad peniteat: Siaũseruus ⁊ eccłasticus fue

Expanded text:
sidentes; et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utantur: et Gregorius in libro pastorum: « Sic vobis ea, quae suppetunt exterius, serviant, quatenus a supernae dilectionis studio animum non flectantconsanguineae suaid est LX solidos, fisco nostro persolvat, et insuper canonice ut incestus luat, ac publice juxta canonicos gradus poeniteat. Si autem servus vel ecclesiasticus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ratione eccłarũ comes & ep̃s siue abbas una cũmisso nr̃o quẽ ipsi
sibi ad hoc elegerint considerationẽ faciant: ut unus qͥinsq eorũ
tantũ inde accipiat ado ꝑandũ & restaurandũ quantũ ipse dereb:
eccł arũ hab̾e cognoscit᷑ : Dimilit̃ & uassi nr̃i aut̃ in cõmune tantũ¬
opis accipiant. quantũ rerũ eccł asticarũ habent ł unusquisq
ꝑse iuxta quantitatẽ quã ipse tenet. aut siint̃ eos conuenerit
ut poꝑe faciendo argentũ donent uixta estimationẽ oꝑis
in argento ꝑ soluant : cũ quo p̃tio rettor ecłȩ ad predictam
restaurationẽ oꝑarios conducere & materã emerȩ possit: Et qͥnonas
& decimas dare neglexerit: primu quidẽ illas cũ lẽge sua restituat
insuꝑ & bannũ nr̃m soluat : ut ita castigatꝰ caueatꝰ nesepius iteran¬
amissis nr̃is adinquisitiones faciendas & rei ueritatẽ dicendã &
adiutores comitũ sint ad iustitias faciendas: delegitimis &¬

Expanded text:
ratione 45 ecclesiarum comes et episcopus sive abbas una cum misso nostro, quem ipsi sibi elegerint ad hoc, considerationem faciant, ut unusquisque eorum tantum inde accipiat ad operandum et restaurandum quantum ipse de rebus ecclesiarum habeoperis accipiant quantum rerum ecclesiasticarum habent, vel unusquisque per se iuxta quantitatem quam ipse tenet. Aut si inter eos convenerit, ut pro opere faciendo argentum donent, iuxta aestimationem operis in argento persolvant: cum quo pretio rector ecclesiae ad praedictam ret decimas dare neglexerit, primum quidem illas cum lege sua restituat, insuper et bannum nostrum solvat, ut ita castigatus caveat ne saepius iterana missis nostris ad inquisitiones faciendas et rei veritatem dicendam, et adjutores comitum sint ad justitias faciendas. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
U omitib iuidicib rediqꝰ q popso expelit
ut suis sint ep̃is consentientes & obedientes ꝓpt̃ dĩ amorẽ suq gradus:
honorẽ & seꝑ ab cis uale querant consiliũ Illoꝵ q sal abria ñ spnant
monita scd intenta cordis aure aadiant: Similit̃ tuͦ & ep̃i p̃dictas
ꝑsonas humiliter suscipiant. honorificẽq ergã eosin om̃ib agant.
&esic sese mutuis studeant subleuare consolationibus
Siheredes iussa testatoris ñ impleuerint. ab ep̃oloci illius om̃s
resque his relicta ẽ. auferat᷑ cũ fructib & cȩteris emolum̃tis ut
ꝑsonas corã se ꝑmittant ad testimoniũ accedere : qm̃ multi sunt¬
qui ꝑ iurare ꝓnichilo ducunt in tantũ ut pro unius diei saqetade
aut pro qͥ libet paruop̃tio ad iuram̃tũ conduci possint. animasq
suas ꝑ iurio ꝑdere minime formidant: Iuã obrẽ tales nequaquã ad
qđ lib& testimoniũ ad mittendi sunt̃: Et hoc notandũ qđ m̃solũ

Expanded text:
omitibus, iudicibus reliquoque populo expedit, ut suis sint episcopis consentientes et oboedientes propter Dei amorem suique gradus honorem, et semper ab eis utile quaerant consilium illorumque salubria non spernant monita, sed intenta cordis aure audiant. Similiter vero et episcopi praedictas personas humiliter suscipiant honorificeque erga eas in omnibus agant, et sic se mutuis studeant sublevare consolationibus. 87. Si heredes iussa testatoris non impleverint, ab episcopo loci illius omnis res, quae his relicta est, auferatur cum fructibus et caeteris emolumentis, ut personas coram se qui jurare pro nihilo ducunt in tantum aut pro quolibet parvo pretio ad iuramentum conduci possint, animasque suas periurio perdere minime formident. Quam ob rem tales nequaquam ad quodlibet testimonium admittendi sunt. Et hoc notandum, quod non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ledunt. quanto subtilius serpunt
rectores earũ rẽ immobilẽ nequaquã liceat alienare iđ agrũ domũ
mancipiũ. panesciuiles neq creditori obligare alienatio ẽ uindito
conscripserit. ꝓpetuo exilio tradat᷑ magistratꝰ uͦ iudices qͥtalia instru¬
m̃ta c̃senserint. E dignitatẽ & facultates amittant: et qͥsou¬
nuidã dõsolũ mͦ c̃fitere deb̾e dicunt peccata qͥdã uͦ sac̃ dotib
c̃fitenda eẽ ꝑcensent qđ ut̾rũq ñsine magno fructu intra scãm
fit eccłam. ita dũ taxat. ut & dõ qͥ remissor ẽ peccatoꝵ c̃siteamur
peccata nrã & cũdd̃ dicamꝰ delictũ meũ cognitũ tibifeci

Expanded text:
laedunt, quanto subtilius serpunt. laedunt, quanto subtilius serpunt. rectores, earum rem immobilem nequaquam liceat alienare, id est agrum, domum, mancipium, panes civiles, neque creditori obligare: alienatio est venditio, conscripserit, perpetuo exilio tradatur. Magistratus vero iudices, qui talia strumenta consenserint, et dignitatem et facultates amittant. Quidam Deo solummodo confiteri debere dicunt peccata, quidam vero sacerdotibus confitenda esse percensent. Quod utrumque non sine magno fructu intra sanctam fit ecclesiam, ita duntaxat ut et Deo, a quo remissio est peccatorum, confiteamur peccata nostra, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
ictũ nobẽ. qđ quidã legitima seruoꝵ matrimonia potestatiua quadã
p̃sũptione dirimant ñ ad tendentes illud euangłicũ qđ ds coniunxit
homo ñ separet Vnde nob uisũ ẽ ut coniugia seruoꝵ ñ dirimantur
etiã sidiuersos dños habeant: sed inuno c̃iugio ꝑmanentes dñis suis
seruiant: Et hoc inillis obseruandũ ẽ ubilegalis c̃iunctiofuit. & ꝑuolun-¬
ed & hoc em̃datione indigere ꝑspeximꝰ. qđ quidã dũ c̃fitentur
peccat᷑. solerti indagatione debent inqͥrupsa peccata. ut ex utrisq plena
sit confessio: scilicet ut & ea c̃fiteant᷑ quȩ ꝑ corpus gesta sunt & ea quib
in sola cogitatione delinqͥt᷑: Instruendus ẽ itaq peccatorũ confessor ut de
octo printipalib uitus sine quib in hac uita difficile uiuitur confession
faciat. quia aut cogitatione aut qd ẽ grauius oꝑe eoꝵ instinctu peccauit
Odiũ & eñi inuidia suꝑbia. ł certe huiꝰ cemodi animȩ potes tanto ꝑiculosius

Expanded text:
t nobis, quod quidam legitima servorum matrimonia potestativa quadam praesumptione dirimant, non adtendentes illud euangelicum: Quod Deus coniunxit, homo non separet. Unde nobis visum est, ut coniugia servorum non dirimantur, etiamsi diversos dominos habeant; sed in uno coniugio permanentes dominis suis serviant. Et hoc in illis observandum est, ubi legalis coniunctio fuit et per voluned et hoc emendatione indigere perspeximus, quod quidam, dum confitentur peccatur: sollerti indagatione debent inquiri ipsa peccata, ut ex utrisque plena fiat confessio: scilicet ut ea confiteantur, quae per corpus gesta sunt, et ea, quibus in sola cogitatione delinquitur. Instruendus est itaque peccatorum suorum confessor, ut de octo principalibus vitiis, sine quibus in hac vita difficile vivitur, confessionem faciat; quia aut cogitatione, aut, quod est gravius, opere eorum instinctu peccavit. Odium etenim, invidia, superbia vel certe huiscemodi animae pestes tanto periculosius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsclã confessione peccatoꝵ agant᷑ lȩtaniȩ uͦ quȩ indigant᷑ ꝓpt̃ rogandũ
ecłicis uͦ hoc statuimꝰ ut hi qͥ hactenꝰ inuenti sunt siue in canonico siue
in monachico ordine tonsorati sine eoꝵ uoluptate silibi sunt ut ita
ꝑmaneant. & deinceps cauendũ ẽ. ut nullus tondat᷑ nisi legitima ȩtate
spentanen q uoluntere ł cũ licentia dñisu:¬

Expanded text:
 confessione aguntur, laetaniae vero, quae indicantur propter rogandum De clericis vero hoc statuimus, ut hi, qui hactenus inventi sunt sive in canonico sive in monachico ordine tonsorati sine eorum voluntate, si liberi sunt, ut ita permaneant. Et deinceps cavendum est, ut nullus tondatur nisi legitima aetate spontaneaque voluntate vel cum licentia domi
Abbreviated transcription (Latin):
mestentib paasinũ uigere debet. & quorda ciboꝵ acpotionũ ꝑc epa¬
onesos deuideriũ fulgore debce. Ile maor eite magi si potionũ pee
quandã sib ꝓnuttunt ĩ pimitatẽ: elemosina eni grtinguit peccata
forta aludd Ignẽ andentẽ ex tingunt aqua & demosina ext pegut
peccata d ed en que aut necessitate aut casu aut qualibit fiunt tragi¬
lunt. e aũ quȩ exindustria ad cuiꝰ libet libidine epleniu is curto
funt ut elemosinis redimant᷑: ne quiquã eis recduri posiuna ł circo
qͥ hoc ꝓpetrant: uident᷑ dm̃ mercede c̃ducere ut eis ipane peccare
liceat Nongͦ id circo qͥs peccare debet ut elemose nã faciat sed
idõ elemosinã facere debet qr peccauit: m̃tẽ & eñi & corpus que
libido trax̃ ad culpã. afflicto & c̃tridio debet reducert adueniã¬

Expanded text:
dam ciborum ac potionum perceptiones et desiderium fugere debet. Ille, inquam, ille magis parsimoniae quandam sibi promittunt inpunitatem. Elimosina enim extinguit peccatata illud: Ignem ardentem extinguit aqua, et eleemosyna extinguit peccatum. Sed ea quae aut necessitate, aut casu, aut qualibet fiunt fragilitate. Ea vero quae ex industria ad cujuslibet libidinem explendam idcirco fiunt ut eleemosynis redimantur, nequaquam eis redimi possunt: quia qui hoc perpetrant videntur Deum mercede conducere, ut eis impune peccare liceat. Non ergo idcirco quis peccare debet ut eleemosynam faciat: sed ideo eleemosynam facere debet, quia peccavit. Mentem enim et corpus quae libido traxit ad culpam, afflictio et contritio debet reducere ad venia
Abbreviated transcription (Latin):
insticutionẽ aut ꝑscarũ scripturarũ auctoritatẽ aut ꝑȩccłasticã
c̃ suetudinẽ sic̃ suꝑius dictũ ẽ ĩponidebet. repudiatis ac penitꝰ
eliminatis libellis quos penitentiales uocant quoꝵ sunt certi.
errores incerti auctores de qͥb rite dicipotest. morificabant
animas que ñ moriebant᷑. & uiuificabant animas que ñ uiuebant.
qͥdũ pro peccatis grauib leues qͦsdã & mnusitatos ĩponunt penitentiȩ
modos. consuunt puluillos scđm ꝓpheticũ ser monẽ: sub om̃i cubito
manꝰ & faciunt ceruicalia sub capite uniũsȩ etatis ad capiendas animas¬
đ quidã prb̃is absq consensus ep̃orũ eccłas dent uł auferant.
nuentũ ẽ. qđ multi arbitrii sui temeritate & qđ ĩ grauius ducti
unde o portet ut canonica regula seruata nullas absq consensu
culpa sua corã ep̃o canonica sua seueritate amittat descottis quise
& multos negligentes absq licentia dñoꝵ suoꝵ siue magistroꝵ prbos¬

Expanded text:
ionem, aut per sanctarum scripturarum auctoritatem, aut per ecclesiasticam consuetudinem, sicut superius dictum est, imponi debet, repudiatis ac penitus eliminatis libellis, quos poenitentia es vocant, quorum sunt certi errores, incerti auctores; de quibus rite dici potest: Mortificabant animas, quae non moriebantur, et vivificabant animas quae non vivebant. Qui dum peccatis gravibus leves quosdam et inusitatos inponunt poenitentiae modos, consuunt pulvillos secundum propheticum sermonem sub omni cubito manus, et faciunt cervicalia sub capite unive quidam presbiteris absque consensu episcoporum ecclesias dent vel auferant. Inventum est, quod multi arbitrii sui temeritate et, quod est gravius, ductiUnde oportet, ut canonica regula servata, nullus absque consensculpa sua coram episcopo canonica severitate amittat. 65. De Scottis, qui set multos neglegentes absque licentia dominorum suorum sive magistrorum pres
Abbreviated transcription (Latin):
& munerũ ac teptione obuitȩ meritũ & sapientiȩ donũ eligantur.
uia uero canonica ꝓfessio amultis part̃ĩ ignorantia partĩ desi-¬
deria de honestabat᷑ oꝑe p̃tiũ duximꝰ dõ annuente apud sacrũ
cõuentũ ut exdictis scõꝵ patrũ uelud ex diuersis pratis qͦsdã
uernantes flosculos carpendo tractando mnunũ regulã canonicoꝵ
& canonicarũ congerere & canonicis ł sc̃is monialib seruandã
c̃tradere ut ꝑ eã canonicꝰ erdo absq ãbiguitate possit seruari. et qm̃
illã sac̃ c̃uentꝰ ita ȩtiã laudib extulit. ut usq ad unũ iota obseruandã
ꝑcenseret. statuimꝰ ut ab om̃ib in eadẽ ꝓfessione degentib in dubi¬
tant̃ teneat᷑: & modis om̃ib siue acanonicis siue ascĩ monialib

Expanded text:
et munerum acceptione ob vitae meritum et sapientiae donum eligantur, et munerum acceptione ob vitae meritum et sapientiae donum eligantur, uia vero canonica professio a multis partim ignorantia, partim desidia dehonestabatur, operae pretium duximus, Deo annuente, apud sacrum conventum, ut ex dictis sanctorum patrum velut ex diversis pratis quosdam vernantes flosculos carpendo, tractando in unam regulam canonicorum et canonicarum congerere et canonicis vel sanctimonialibus servandam contraillam sacer conventus ita etiam laudibus extulit, ut usque ad unum iota observandam percenseret, statuimus ut ab omnibus in eadem professione degentibus indubitanter teneatur, et modis omnibus sive a canonicis sive a sanctimonialibus
Abbreviated transcription (Latin):
& ad iutorio principũ & multitudine atq deuotione nec ñ &
studio sac̃dotũ & obedientia ł concordia popłi & congruential oci
tẽporisq spatio: Porro deepisco pali lib̾tate quã dõ annuente ur̃oq
adminiculo suffragante ad ipisciad di seruitiũ ꝑ agendũ cupimꝰ
suo intẽpore uob̾ dicenda atq uob.ũ conferenda reser uauimꝰ.
quatenꝰ ita sit ut & nos met ipsos saluare popłoq nob subiccto utilit̾
prodesse atq prouob & stabilitate ĩꝑiiur̃i liberius ualeamꝰ exorare
& de ur̃is obsequiis & regni adiutoriũ solatiũ debitũ minime subtra¬
hat᷑. sed si possibile fuerẽt potius augeatur:
acroꝵ canonũ ñ ignari ut indĩ nomine sca ecda suo libius potiret᷑
honore ad sensũ ordini eccłastico p̃buimꝰ ut scilicet ep̃i ꝑelectionẽ
cleri & popłi scđm statuta canonũ de propria diocesi remota ꝑsonarĩ

Expanded text:
et adiutorio principum, et multitudine atque devotione necnon et et adiutorio principum, et multitudine atque devotione necnon et studio sacerdotum et oboedientia, vel concordia populi et congruentia loci temporisque spatio. Porro de episcopali libertate, quam Deo annuente vestroque adminiculo suffragante adipisci ad Dei servitium peragendum cupimus, suo in tempore vobis dicenda atque vobiscum conferenda reservavimus, quatenus ita sit, ut et nometipsos salvare populoque nobis subiecto utiliter prodesse atque pro vobis et stabilitate imperii vestri liberius valeamus exorare, et de vestris obsequiis et regni adiutorio solatium debitum minime subtrahatur, sed, si possibile fuerit, potius augeatur. acrorum canonum non ignari, ut in Dei nomine sancta ecclesia suo liberius potiretur honore, adsensum ordini ecclesiastico praebuimus, ut scilicet episcopi per electionem cleri et populi secundum statuta canonum de propria diocesi remota personarum
Abbreviated transcription (Latin):
negodus oe sellititidinib ultra quã habuerant se occupate erta
& abac occ̃asione alit̃ quã diuina auctoritas doceit inutraq perte
astũ extiis e dubiũ ñẽ: sed qr dõ miserante a progenitorib & genitor
hobuerint credimꝰ qđ ad ꝑfectionis ftatũ ura intentio nrãq deuoto
dõ coopante pͥuenire possit Uerũ tam̃ quia nouimiꝰ tatũ hunes euo
regni subtaliconditione & tenore creuisse atq dilatatũ ee. a pru¬
dentissimis scisq ꝓdecessorib urĩs siue scilicet ab cp̃ĩs suit a principib
hanc causa ex toto correctã ñ fuisse. ꝓpt̃ hȩcquȩ suo tẽpore
dici possunt. & pondus tante considerationis prauitatis nr̃ȩ uires
excessit m̃ nec om̃iũ nec spatiũ teporis nec plenitudinẽ consac̃dotũ
nr̃oꝵ sic̃ ipsa necessitas ex poscebat habuimꝰ: Idõ hec congruentiori&
ptẽ pr̃iuita comite. sids̃ ita annuerit tractanda hãconsideranda
distulimꝰ. qm̃ tante considerationis ꝑfecto indiget ad ser su

Expanded text:
negotiis et sollicitudinibus ultra quam debuerant se occupaverint, et hac occasione aliter quam divina auctoritas doceat, in utraque parte actum extitisse dubium non est. Sed quia Deo miserante a progenitoribus et genitore m successum habuerint, credimus quod ad perfectionis statum vestra intentio nostraque devotio Deo cooperante pervenire possit. Verumtamen quia et a prudentissimis sanctisque praedecessoribus nostris, sive scilicet ab episcopis sive a principibus, hanc causam ex toto correctam non fuisse propter haec quae suo tempore dici possunt, et pondus tantae considerationis parvitatis nostrae vires excessit, quoniam nec otium nec spatium temporis nec plenitudinem consacerdotum nostrorum, sicut ipsa necessitas exposcebat, habuimus: ideo haec congruentiori et aptiori tempori vita comite, si Deus ita annuerit, tractanda ac consideranda distulimus, quoniam tantae considerationis perfectio indiget adsensu
Abbreviated transcription (Latin):
uris mandate ut faciant custitias & eleriosinałiee ut sint memores i¬
dĩ & benedicant esi in om̃i tẽpr̃ inueritatt & intota uirtute sua his
om̃ib plibatis nott sc̃imꝰ uob qđ ea que in capitlilis ur̃is nobtractancda
cõmisistis scilicet qͥd a principib a r̃diquo popło ueliaa & diuinaa
auctorieas doceat aut alit̃ teneat᷑ ł qͥd inde ex parte aut̃ ex toto dimissui
sit.ut ñteneat᷑ fatem᷑ qr in his capitulis que suꝑius continent᷑ nec non
ȩccłarũ & a priñcipib & areliqͦ popło hactenꝰ neglecta extiter̃ & alit̃
nã & illud qđ in eisdẽ cap uliscontinet᷑ ut manifestũ fieret quȩ
cause id effecerint̃ ut sac̃ dotes &e principes a recto tramite deuiasẽ
ex cepis p̃missis capitulis in quib siẽ dixinꝰ diulta negligebantur
speculit̃ tam̃ unũ obstaculũ ex mastotẽpr iã inoleuisse cognouimꝰ
idẽ. qd & prinespalis potestas diuersa soccasionesint̃ uenientibin

Expanded text:
stitias et elemosinas et ut sint memores Dei et benedicant eum in omni tempore in veritate et in tota virtute sua. His omnibus praelibatis, notescimus vobis, quod ea, quae in capitulis vestris nobis tractanda commisistis, scilicet quid a principibus et reliquo populo vel ita ut divina auctoritas doceat, aut aliter teneatur, vel quid inde ex parte aut ex toto dimissum sit ut non teneatur, fatemur quia in his capitulis, quae superius continentur, necnon ecclesiarum et a principibus et a reliquo populo hactenus neglecta extiterunt, et aliter, Nam et illud quod in eisdem capitulis continetur, ut manifestum fieret, quae causae id effecerint, ut sacerdotes et principes a recto tramite deviassent, exceptis praemissis capitulis, in quibus, sicut diximus, multa negligebantur, specialiter tamen unum obstaculum ex multo tempore iam inolevisse cognovimus; id est quia et principalis
Abbreviated transcription (Latin):
olumꝰ atq precipimꝰ sic̃ sinodali atq canonica nonias tertis de¬
auctoritate a pastorib sc̃ȩ̃ eccłȩ sepissime ad monitisumꝰ ut canonici
cłi qͥ inciuitatib ł in monasterus degunt qͥbenefitia habent unde
uictũ & uestim̃tũ hab̾e possunt. ut hs uxta apłm contẽptisint
& stipendia fr̃m unde pauꝑiores & hiqͥassiduȩ in p̃dictis locis dño
famulantes ex cubant. atq ibi assĩduũ diuinũ ex plent offitiũ
nequã quã assumant. aut insuis usib conuertant: Scimꝰ eñĩquia
absq ꝑiculo atq dispendio animarũ suarũ hoc nullatenꝰ facere
possunt. Siqͥs hȩc statuta c̃ tẽpserit: utrisq careat iđ & benefitio
& prouidenda atq sigradib fruitur eccłasticis ipsis priuetur:¬
d hab& eccła cũ om̃ib nichil habentib hab& cõmune. nec
aliqͥd inde eis qͥ sibi desuo suffitiunt conuenite rogare. quando
nichil aliud sit habentib dare quã perdere n epgus. filuꝰ¬

Expanded text:
Volumus atque praecipimus, sicut sinodali atque canonica auctoritate a pastoribus sanctae ecclesiae saepissime admoniti sumus, ut canonici clerici, qui in civitatibus vel in monasteriis degunt, qui beneficia habent, unde victum et vestitum habere possunt, ut his iuxta apostolum contenti sint, et stipendia fratrum, unde pauperiores et hi, qui assidue in praedictis locis Domino famulantes excubant atque ibi assiduum divinum explent officium, nequaquam assumant aut in suis usibus convertant: scimus enim, quia absque periculo atque dispendio animarum suarum hoc nullatenus facere possunt. Si quis haec statuta contempserit, utrisque careat, id est et beneficio et praebenda; atque si gradibus fruitur ecclesiasticis, ipsis priveturd habet ecclesia, cum omnibus nihil habentibus habet commune; nec aliquid inde eis, qui sibi de suo sufficiunt, convenit erogare, quando nihil aliud sit habentibus dare, quam perdere. 114.
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiat uocẽ m̃cdatui. & ipsa ueritas ait Qđ tibi ñuis fieri altinefacias
Et rłq et alibi scriptũ ẽ Qquid prodẽ illi suo errore ñ polluiqͥ
consensũ p̃stat erranti. ꝓculdubio ẽtra mandata dimittit. qͥ hab&
habuerit primitus eũ karitate tuȩ conueniat. & ei aut suã inculcet
in uriã. aut ei correctionẽ dicente dño Si peccauerit inte fr̃tuus.
uade & corripe eũ int̃ te & ipsũ solũ: Siaũ te ñ audierit: adhibe denuo
duos aut tres tecũ & rłq  Prius gͦ quã hȩc fiant. nemo p̃sumat ep̃m
patrũ fac̃ aliqͥd absq ꝑiculo Paulus quoq apłs p̃cipit. diẽs. seniorẽ
ne increpaueris sed obsecra ut patrẽ Et alibi scraptũ. ẽ: Siqͥs fideł ẽ:
uideat nefalsa aut nocua loquatur aut cuiquã insidiasponat:
Et alibi Sapiens ñ ẽ qͥ nocet Et dñs in lege ñ facias calũniã

Expanded text:
suscipias vocem mendacii. Et ipsa verisuscipias vocem mendacii. Et ipsa verite consenserit. Quid prodest illi suo errore non pollui, qui consensum praestat erranti? Procul dubio contra mandata committit et qui habet habuerit, primitus eum caritative conveniat et ei aut suam inculcet iniuriam aut eius correptionem, dicente Domino: Si pecca erit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum. Si autem te non audierit, adhibe denuo duos aut tres tecum; et reliqua. Prius ergo quam haec fiant, nemo praesumat episcopum patrum facit absque periculo. Paulus quoque apostolus praecipit, dicens: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem; et alibi scriptum est: Si quis fidelis est, videat ne falsa aut nociva loquatur aut cuiquam insidias ponat; et alibi: Sapiens non est qui nocet; et Dominus in lege: Non facias calumniam
Abbreviated transcription (Latin):
lui rimos fr̃s sedib suis pulsos & in exilia audiuimꝰ deportatos
atq in locũ suꝑstitũ alios substitutos his primitus uulnerib ad¬
hibeat medicina uistitiȩ neqͥsquã ita careat ꝓprus. ut alt̃ utat᷑ alienꝰ¬
Ql sacra sunt & inclaria quoquã ñ debent Nullus eñĩ ep̃oꝵ dũ sius
fueritreb expoliatus aut asede propria quã libet occasione plus
debet accusari aut̃ aqͦquã ei potest crim̃ obici prius quã integerrime
restauretur: Et om̃ia quȩ ei ablata qͦ cũq sunt ingenio legib redinte¬
grentur & ipse propriȩ seds & pristinostatui regularit̃ reddatur
Ita ut om̃s possessiones & cuncta sibun iuste sublata. atq fructꝰ
om̃s ante ceptã aecusationẽ: primates &e sinod epõs de qͦagit᷑ funditꝰ
restituatur E hoc solũ ȩccł asticȩ sed etiã scłi leges sieridocent: A

Expanded text:
rent. sedibus suis pulsos et in exilia deportatos atque in locum superstitum alios substitutos, his primitus uulneribus adhibenda est medicina iustitiae, ne quisquam careat propriis uel alter utatur alienquia sacra sunt, et violari a quoquam non debent. Nullus enim episcoporum, dum suis fuerit rebus expoliatus aut a sede propria qualibet occasione pulsus, debet accusari aut a quoquam ei potest crimen obici, priusquam integerrime restauretur et omnia, quae ei ablata quocumque sunt ingenio, legibus redintegrentur et ipse propriae sedi et pristino statui regulariter reddatur, ita ut omnes possessiones et cuncta sibi iniuste sublata atque fructus omnes ante coeptam accusationem primates et synodus episcopo, de quo agitur, funditus restituant;
Abbreviated transcription (Latin):
lacita qͥdẽ scłaria ineccłiis ł matriis ȩccłarũ acomiteb uiarusq
usq mͦ multis in locis habita. sed ne ultra fiant int̃ dicendipẽ cũ
auctoritate dñica quȩ expulsĩ de teplonegotutorib ad serens
d moneant sac̃dotes fideles poplos.g trixuslitorum
ut nouerint maicas artes incantationesq quib lib & infirmitatib
hominũ nichil posse remedii c̃ferre Ñ animalib languentib ee
claudicantib ł etiã moribundis quicquã mederi ñ ligaturas ossuũ
ł herbarũ cuiquã mataliũ ad hibitas ꝓdeẽ. sedhȩc eẽ laquȩos &
insidias atiqͥ hostis quib ille ꝑfidus genus humanũ deciꝑe nitit᷑:¬

Expanded text:
lacita quidem secularia in ecclesiis vel in atriis ecclesiarum a comitibus vicariisque usque modo multis in locis habita ne ultra fiant interdicendum est cum auctoritate dominica, qui expulsis de templo negotiatoribus, asseruit, moneant sacerdotes fideles populos, ut noverint magicas artes incantationesque quibuslibet infirmitatibus hominum nihil posse remedii conferre, non animalibus languentibus, claudicantibusve vel etiam moribundis quicquam mederi: non ligaturas ossuum vel herbarum cuiquam adhibitas prodesse; sed haec esse laqueos et insidias antiqui hostis, quibus ille perfidus genus humanum decipere nititu
Abbreviated transcription (Latin):
uicũq auriũ & adocculoꝵ ꝑtinent in lecebrasunde iuigor
animi emolliri posse credat᷑. ut de aliqͥb generib musicoꝵ alusꝙ
ñ nullis reb sentiri potest ab om̃ib disacerdotes se abstinere
debent qr ꝑ auriũ occuloꝵ q inlecebrafintior tubba adansrũ m¬
grali solet: Inftrionũ quoc tur piũ & obscenorũ insolentiasiocoꝵ¬

Expanded text:
ue ad aurium et opulorum pertinent inlecebras, unde vigor animi emolliri posse credatur, ut de aliquibus generibus musicorum aliisque nonnullis rebus sentiri potest, ab omnibus Dei sacerdotes se abstinere debent; quia per aurium oculorumque inlecebras vitiorum turba ad animum ingredi solet. Histrionum quo
Abbreviated transcription (Latin):
gloxor̃ Uolum ut ꝑmissos nros consitringant᷑ ut scđm capitularẽ priorẽ soluant unius nona
& decimã cũ sualego x insuper bannã nrm:. Et hoo eis denuntiet᷑ qđ quicũq: hanc neglegentiã
iter a uerit bene ficiũ undehȩo nona & deoima ꝑsolui debuit : amissurũ se sciat. It aenĩ con¬
tinet᷑ in capitulare bone momoriȩ gonitoris nri in libro .i. cipꝰ oluii urnone & decimȩ legi¬
& ad medietatẽ laborant ut deeorũ portiono ꝓprio pr̃o decimas donent. Nem¬
ton nrt̃ & nos frequent̃ & indiuersis plicitis ad monitionẽ fecimꝰ & ꝑ capitularia
sicut acten consuetudo fuit ab om̃ib: obseruet᷑ Si quis tam̃ ep̃orũ fuerit qui argen
ũphoo accipere uelit insu a mane at postostatẽ : iuxta quodei & illi quhoo ꝑ¬

Expanded text:
ut secundum capitularem priorem solvant unius anni nonam et decimam cum sua lege, et insuper bannum nostrum. Et hoc eis denuntietur, quod quicumque hanc neglegentiam iteraverit, beneficium unde haec nona et decima persolvi debuit, amissurum se sciat. Ita enim continetur in capitulare bonae memoriae genitoris nostri in libro primo, cap. 157. « Ut qui eccle, ad medietatem laborent, et de eorum portione proprio presbytero decimas donent. Detor noster et nos frequenter et in diversis placitis admonitionem fecimus, et per Capitularia sicut hactenus consuetudo fuit, ab omnibus observetur. Si quis tamen episcoporum fuerit qui argentum pro hoc accipere velit, in sua maneat potestate, iuxta quod ei et illi qui
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit cũ sualego em̃det: De uno manso adeccłam clito dequo aliquid homines contrastatuea
sibi ser uitiũ exigunt . qui cũq ꝓhac causa accusat fuerit comes. uł missi hoc quod
inda subtractũ ẽ prbis cũ sua lege restitui faciant. Quicũq deuno manso ad ecđan dato p̃ter¬
accclosi asticũ exegert seruitiũ ep̃o uł comite distringente hoc legib: em̃ dec. De his quinonas
& decimas uł restauratiotiones aut consus dare neglegunt ut hoc legib: em̃dent &s¬

Expanded text:
capitulari. XXVII. De uno manso ad ecclesiam dato, de quo aliqui homines contra statuta sibi servitium exigunt, quicunque pro hac causa accusatus fuerit, comes vel missi hoc quod inde subtractum est presbyteris cum sua lege restituere faciant. De eadem re. Ex synodo Meecclesiasticum exegerit servitium, episcopo vel comite distringente hoc legibus emendet. 164. De his, qui nonas et decimas vel restaurationes aut census dare neglegunt, ut hoc legibus emendent
Abbreviated transcription (Latin):
mortis : quia quontos cũq uł ꝑbona excẽpla adiuitã colestis patriȩ contraim̃ ul ꝑmala
exetipla aspditionõ sepuentos proim : detintis ꝓcil dibio abet̃ no iudice uł penuas ad me

Expanded text:
mortis: quia quantoscumque vel per bona exempla ad vitam coelestis patriae contrahimus vel per mala mortis: quia quantoscumque vel per bona exempla ad vitam coelestis patriae contrahimus vel per mala exe
Abbreviated transcription (Latin):
sicia s̃ duer sarũ pollitionũ patra cores quas cũ masculis x pecorib ñ nulli duersis si mꝰ mods ad¬
met tunt quȩ in cõparubilẽ dilcedinẽ pussimicceatoris ad amaritudinẽ ꝓuo cantes tanto grauos
delinquint quatto contra naturũ pecant. Prequo etiã scelere :igne celesie conflagite. inser¬
niq: hiato quinq ab sortest̃ cuiitates. Neonon & quad raginta xeo amplius nilia stirpis be¬
niamine aemuieronȩ frat̃ no confossast̃ Hec porro unditio & eiudentos unedicte deeragtoit quã
de testabile & ex seeribile apuddiunã maestatẽ hecuitiũ extet Seimꝰ enĩ quĩ taliũeriminũ¬
t̃ rbiltẽ denuntiamꝰ ursq cinetis aouobis famulantib: atq sobditis ina uob cũ siubdi districti
uiditio at q fidelitote nrã p̃cipim allis caueri & he facientib nec uerbis netfactis ullomol
tatudine ꝑoniartis płi parcatis. quȩ sequendo exxẽpla peccantis principis cadebat in putoñ

Expanded text:
asculis et pecoribus nonnulli diversissimis modis admittunt, quae inconparabilem dulcedinem piissimi Creatoris ad amaritudinem provocantes, tanto gravius delinquunt, quanto contra naturam peccant. Pro quo etiam scelere igne caelesti conflagratae infernique hiatu quinque absorptae sunt civitates, nec non et 40 et eo amplius milia stirpis Beniamin a mucrone fraterno confossa sunt. Haec porro iuditia et evidentes vindictae declarant, quam detestabile et execrabile apud divinam maiestatem hoc vitium extet. Extant et alia pernum sub Dei districto iudicio atque fidelitate nostra praecipimus, ab his caveri, et haec facientibus nec verbis nec factis ullo modt, ut multitudini pereuntis populi parcatis, qui sequendo exempla peccantis principis cadebat in puteum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ dirigamꝰ ubidĩpnũ nemini facere possit De eo qui pfaida p̃cipim soluere noluerit: Simili
modo qui ꝑfaida p̃tiũ soluere ñ uult & iustitia exinde facere intalẽ locũ illũ matere uolum
ut ꝓ prima culpa ñ moriat᷑ selinũ ocudũ ꝑdat. Dealia uero culpa nasus ipsius latronis tuncet᷑

Expanded text:
nos ipsum, dirigamus ubi damnum nemini facere possit. 141. De eo, qui pro faida pretium solvere noluerit. Simili nos ipsum, dirigamus ubi damnum nemini facere possit. 141. De eo, qui pro faida pretium solvere noluerit. Simili modo qui pro faida pretium solvere non vult et justitiam exinde facere, in talem locum illum mittere voluut pro prima culpa non moriatur, sed unum oculum perdat. De alia vero culpa nasus ipsius latronis truncetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tia rectorũ Demancipus ut ñ uendant nisi aut in p̃senti aepĩ uł comitis aut ii p̃sentia ardidia
coni aut centenarii aut uicednĩ aut uidicis comitis aut ante bene nota testimonia : &ut foris
marcã ne momancipia uendat. Et qui hoc fecerit : tantas uices hannũ soluat quanta mane
uendidit Et si ñ habet p̃tiũ inuuadiũ ꝓseruo semet ipsũ. Comiti ñ donet usq dũ ipse bannũ soluat
Deloricis extra regnũ ñ uendendis Debrunus ut nullus foras nrõ regnouendere p̃sumat
omite uistitias ñ faciente. Si comes in suoministerio iustitias ñ fecerit : missis nris defuis
senus seruiat usq dũ iustitiȩ ibi facte fuerint. Et siuassus nre iustitias ñ fecerit. tunc & co
mes & missus nrt̃ adipsius causã sedeant Et desuouiuant : usq iustias faciat. De eo qu ꝓ fa¬
a p̃tiũ recipere noluent Siqis ꝓfaida p̃tiũ recipere ñ uult tunc ad nos transmittantir iu

Expanded text:
tia rectorum. De mancipiis, ut non vendantur nisi aut in praesentia episcopi vel comitis aut in praesentia archidconi, aut centenarii, aut in praesentia vicedomini, aut iudicis comitis, aut ante bene nota testimonia. Et foras marca nemo mancipium vendat. Et qui hoc fecerit, tantas vices bannos solvat quanta mancipias vendidit. Et si non habet pretium, in wadio pro servo semetipsum comiti donet, usque dum ipsum bannum solvatDe loricis extra regnum non vendendis. De bruniis, ut nullus foras nostro regno vendere praesumat. 139. De comite iustitias non faciente. Si comes in suo ministerio iustitias non fecerit, missis nostris de suis exeniis serviat, usque dum iustitiae ibi famis et missus ad ipsius causa sedeant, et de suo vivant, quousque iustitiam faciant. 9. Si quis per fa pretium recipere noluerit. Si quis pro faida pretium recipere non vult, tunc ad nos transmittatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uicũq ꝓpt̃ cupiditate rerũ patrẽ aut matre aut frat t̃ aut sororẽ uł ne potẽ uł aliũ ꝓpinquũ
int̃ fecerit : Hereditas int̃fecti ad aliossuos legitemis heredes ꝑuenat. Int̃ sectoris uero hereditas
in fiscũ redigat᷑. Ipse uero ordinante epõ publice penititie subdat᷑. De CUIUS liget ꝓpriauxore
dimissa uł sine culra int̃fecta Quicũq ꝓpria uxore ierelicta uł sine culpa int̃facta aliã dus
irmis depositis pullicã agat penitentiã . Et si contumas suenit : conp̃hendat᷑ acomite &ferre uin
rit. Qucũq ros alienas cuilibet homini uendiderit Et ipse homo easdẽ res alicui alteri dederit
siue uendiderit & ipse quitunceas dẽ ros cõparatas hab& ꝑmalũ ingeniũ ꝓprio filio aut altericuilibet
nec dĩ legitimos annos labeiti iuistitiȩ tollende euuisa tradiderit uolumꝰ at q firmip̃ ñ cipin utsirat¬

Expanded text:
pter cupiditatem rerum patrem aut matrem aut fratrem aut sororem vel nepotem aut alium propinquum suum interfecerit, hereditas interfecti ad alios suos legitimos heredes perveniat; interfectoris vero hereditas in fiscum redigatur. Ipse vero ordinante episcopo publicae poenitentiae subdatur. 118. De cuiuslibet propria uxore dimissa vel sine culpa interfecta. Quicumque propria uxore derelicta vel sine culpa interfecta, aliam duxerit, armis depositis, publicam agat poenitentires alienas cuilibet homini vendiderit, et ipse homo easdem res alicui alteri dederit sive vendiderit, et ipse qui tunc easdem res comparatas habet, per malum ingenium proprio filio aut alteri cuilibet necdum legitimos annos habenti, iustitiae tollendae causa tradiderit, volumus atque firmi
Abbreviated transcription (Latin):
o ꝓpt̃ necessecatẽ suã alicubi ad comitatũ ire uoluerit fornatã abepõ suo accipiat. Qd si sine formata
uoluerit ꝑgere a cõmunione remoueat᷑. Qđ si dicubi ei repentina necessitas ortafuerit ad eomicatũ
ꝑgendi alliga aput epm̃ locieiꝰ psũ necessitatẽ & dehoo seripta ei dẽ epĩ deferat. Pornate aut̃ quȩ¬
aprimatib uđ aquib: cũq epis dericis ꝓprus dont᷑ Iabeant diem pas chȩ &đsi adhuc eidẽ ami
pas ede dies in cortus ẽ ille p̃ cedens adiungat᷑ quemodo solet pꝰ consulatũ in publicis gestis adseri
tiũ tardis Contumaces uero derici ꝓut dignitatis ordo ꝑ miserte ti ab epis
corrigant᷑ Et si qui prioris građ elati suꝑbia cõmunione fortasse  aber¬
contempserint aut ecdesiã frequentare uł officiũ suũ implere neglexerint. peregri¬
na eis cõmunio tribuat᷑ Ita ut cũ eos penitentia correxerit rescripti in matricula gnd
uo elericus ex cũ ÷ilic astica nouł mileuitano cap̃ .xxx. ut sine

Expanded text:
opter necessitatem suam alicubi ad comitatum ire voluerit, formatam ab episcopo suo accipiat. Quod si sine formata voluerit pergere, a communione removeatur. Quod si alicubi ei repentina necessitas orta fuerit ad comitatum pergendi, alleget apud episcopum loci eius ipsam necessitatem, et de hoc scripta eiusdem epia primatibus vel a quibusque episcopis propriis dantur habeant diem paschae; quod si adhuc ejusdem anni paschae dies incertus est, ille praecedens adjungatur, quomodo solet post consulatum in publicis gestis ascricium tardis. Contumaces vero clerici prout dignitatis ordo permiserit ab episcopis corrigantur, et si qui prioris gradus elati superbia communionem fortasse contempserint, aut ecclesiam frequentare, vel officium suum implere neglexerint, peregrina eis communio tribuatur; ita ut cum eos poenitentia correxerit, rescripti in matricula gradum ur clericus. Ex concilio Africano vel Milevitano, capitulo 30. Ut sine
Abbreviated transcription (Latin):
ũperius induob libollis ecclosiastica prȩ fatorũ principũ domni laroli imperatoris
ne augmentũ legis ꝑtinentia quȩ domnus Karobus imperator edidi in hac tertio ad una¬

Expanded text:
Superius in duobus capitula ecclesiastica praefatorum principum, domni Karoli imperatoris Superius in duobus capitula ecclesiastica praefatorum principum, domni Karoli imperatoris nae augmentum legis pertinentia, quae domnus Karolus imperator edidit, in hoc tertio aduna
Abbreviated transcription (Latin):
llorũ substantiales in iuste tollant. neoi p̃sa debita quȩ a subditis reddenda sunt
ac orudelit exigant᷑ .x. liii. De corporis dñi& sanguinis cõmunicatione laicorũ: Ut si non
frequentius uł ter laicihom ines in anno communicent : nisi foste quis maiorib quib: lib&
criminib: inpediatur xliiii Deeruditione filiorũ a parentib: & patrinis. Ut paren¬
tes filios suos & patrinis eos quos defonte lauarisuscipiunt erudire sũ mopere scudeant
Iili quia eos genuer̃ & eis ad nõ datisuint : istiuero quia peis fidetus soris existunt : lv
De ec desus antiquitus constitutes. Utecłȩ antiquitus constitute : nec decimis nec alia ul¬
lauꝗ possis sione priuent᷑ X L.VIDesepiltura: Ut de sepeliendis inbasilitis mostuis
illa consoitutio seruee. que ab antiquis patrib constituta t. EX PLICIT LABEB¬
DUS. INCIPIT TERTIUS. PRELOCUTIUNCULA LBELLI

Expanded text:
illorum substantiolas iniuste tollant, nec ipsa debita, quae subditis reddenda sunt, impie illorum substantiolas iniuste tollant, nec ipsa debita, quae subditis reddenda sunt, impie ac crudeliter exigantur . 43. De corporis Domini et sanguinis communicatione laicorum. Ut si non frequentius, vel ter laici homines in anno communicent, nisi forte quis maioribus quibuslibet criminibus impediatur 44. De eruditione filiorum a parentibus et patrinis. Ut parentes filios suos, et patrini eos quos de fonte lavacri suscipiunt, erudire summopere studeant ; illi, quia eos genuerunt et eis a Domino dati sunt; isti, quia pro eis fideiussores existunt. 45. De ecclesiis antiquitus constitutis. Ut ecclesiae antiquitus constitutae nec decimis nec alia ulla possessione priventur. 46. De sepultura. Ut de sepeliendis in basilicis mortuis illa constitutio servetur, quae ab antiquis patribus constituta est. INCIPIT TERTII PRAELOCUTIUNCULA LIBELLI.
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ enĩ se debet ex hbere subditis in halitu : in ueste & in omni coninctu: ut eis ad celes¬
tia regna ꝑgentib: ducatũpbeat i dciat &iam sẽ pro his quas in regimi ne accepit : incon¬
spectudñirationẽ redditura : xLi Deinces tuosis & hamicidis sacer dott̃ ã monitionib:
riunt᷑ : sed aliqui ex illis sacer dotũ nolunt a monitionib: aurẽ ac cõmodare uolentes
in pristinis ꝑdurare criminib: Quos apost& ꝑsecularis potentiȩ disciplinã. atã praua con¬
sue tudine coerceri : qui ꝑ saluti fera sacer dotũ monita noluer̃ reuocari. Quorũ ali¬
Quã obrẽ ura discernat mansue tudo : quid detalib: deinceps agendũ sit. xlii De domi¬
nis subditorũ ãmonendis. Ammonendi funt domini subdicerũ ut circaeos pie & mise¬
ricordit̃ agant : nec illos qualib& iniuste occasione condempnent nec ui obprimant : nec

Expanded text:
lem enim se debet exhibere subditis in habitu, in veste, in omni convictu, ut eis ad coeleslem enim se debet exhibere subditis in habitu, in veste, in omni convictu, ut eis ad coelestia regna pergentibus ducatum praebeat. Sciat etiam, se pro his quas in regimine accepit, in conspectu Domini rationem reddituram. 41. De incestuosis et homicidis, sacerdotum ammonitionibus lor! repperiuntur. Sed aliqui ex illis sacerdotum nolunt admonicionibus aurem accommodare, volentes in pristinis durare criminibus; quos oportet per saecularis potentiae disciplinam a tam prava consuetudine coerceri, qui per salutifera sacerdotum monita noluerint revocari; quorum aliiminibus. Quam ob rem vestra decernat mansuetudo, quid de talibus deinceps agendum sit. 93. De monendi sunt domini subditorum, ut circa suos pie et misericorditer agant, nec eos qualibet iniusta occasione condempnent, nec vi opprimant, nec
Abbreviated transcription (Latin):
clerici siue ldici clemt erga eos agant & mistricordiet eos eradant: Sine ineeititis ibo s
operib : siune mexcipiendis tribin ssdi quibus dã dobitis sciant  oos fratressuos esse e
imũpatre sebaberedm̃ quiclamant. pat̃ nrt̃ qui os incȩlis & unã maert scam ecolesiami quȩ
eos intemeraeo sacrifontis utero gignit : Disciplina igit᷑ ois miseri cordissiina & gub natio
oportuna : ad iibendaẽ : disciplina ncindiscipłinate inuendo ⁊ uctore suũ effendant
Guł natio ne in cotidranis uitȩ comeatib p̃latorũ ad mini cubo destituti fat es cant
XL Defeminis & abbatissis quales sint quȩ monasteriis puella ribs pferri debent
Mon asterus sane puellarib: tales ꝓferri debene femino & abbatissȩ credĩ quȩ & se & sub¬
ditũ grege cũ magnareligione & stitato ousto dire nouerint &his quib p̃funt ꝓ desse
definant. Sed etse & illas ut a obseruent : tit pote uasa sca inminis teriũ dm̃ p̃parata : Ta¬

Expanded text:
clerici, sive laici, clementer erga eos agant et misericorditer eos tractent, sive in exigendis ab eis operibus, sive in accipiendis tributis et quibusdam debitis; sciantque eos fratres suos esse, et unum patrem secum habere Deum, cui clamant: Pater noster, qui es in coelis; unam matrem, sanctam ecclesiam, quae eos intemerato sacri fontis utero gignit. Disciplina igitur eis misericordissima et gubernatio oportuna adhibenda est: disciplina, ne indisciplinate vivendo auctorem suum offendant; gubernatio, ne in cotidianis vitae commeatibus praelatorum adminiculo destituti fatescant. 40. De feminis et abbatissis, quales sint quae monasteriis puellaribus praeferri debent. Monasteriis sane puellaribus tales praeferri debent feminae et abbatissae credi, quae et se et subditum gregem cum magna religione et sdesinant, sed et se et illas ita observent, utpote vasa sancta in ministerio Domini praeparata. Ta