comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illustrem uixta fluuium auduram: ubi uia
erat ab occasu in orientem. Porro alia uia
ducebatur a meridie in septentͥonem. Dũq
suꝑ ipsum locum ubi uie in similitudinem
crucis iungebant᷑ uehiculum sc̃i uiri ꝑuenis¬
set. ilico tanqͣm terrore diuino animalia sub¬
stiterunt: nec a loco moueri potuer̃t. Tunc
iur dñi non absq mysterio rem tantam
fieri sentiens: familiare cum dño secretum
iniit. Et ecce respiciens in celum: uidit sig¬
num sc̃ẽ crucis miro fulgore radians. Sta¬
timq animaduertit uir deo plenus resplen¬
dens celum ad terram & terram ad celum qd̃
locus ille futuris temporib crucifixi domini
iħu xp̃i ueros cultores habiturus ẽẽd: qͥ cru¬
cis mortificationem & in corde & in corpore
suo euidenter gestaturi ẽẽnt. Tali igitur ui¬
sione głosus dñi pontifex letificatus. iussitꝰ
sibi afferri lignum unde signum ipsius ui¬
uifice crucis effigiare posset. Sed cum mi¬

Expanded text:
inlustrem iuxta fluvium Aucturam, ubi via inlustrem iuxta fluvium Aucturam, ubi via erat ab occasu in orientem; porro alia via ducebatur a meridie in septemtrionem. Dumque super ipsum locum, ubi viae in similitudinem crucis iungebantur, vehiculum sancti viri pervenisset, ilico tamquam terrore divino animalia substiterunt nec a loco moveri potuerunt. Tunc vir Domini, non absque mysterio rem tantam fieri sentiens, familiare cum Domino secretum iniit. Et ecce! respiciens in caelum, vidit signum sanctae crucis, miro fulgore radians; statimque animadvertit vir Deo plenus, resplendente caelo ad terram et terra ad caelum, quod locus ille futuris temporibus crucifixi domini Iesu Christi veros cultores habiturus esset, qui crucis mortificationem et in corde et in corpore suo evidenter gestaturi essent. Tali igitur visione gloriosus Domini pontifex laetificatus, iussit sibi afferri lignum, unde signum ipsius vivificae crucis effigiare posset. Sed cum mi
Abbreviated transcription (Latin):
escere. In dieb illis domnus ansbertus rotho¬
magensi urbe pontificatum gerebat. Hic fre¬
quenter egregium uirum sydonium & scm
leutfredum ad familiare colloqͥum inuitans:
de adquirendis deo animab cũ eis tractabat:
tactum est interea ut hortatu presulis & beati
sydonii ad natale solum uir dñi reuerteret᷑.
& in patͥa sua homines in uia erroris ambu¬
lantes ad lumen ueritatis reduceret. cuiꝰ rei
ipse magis quam alius sufficiens ẽẽt. Egres¬
susq urbe sp̃u scõ duce deuenit in fines ma¬
driacensis pagi. ad locum iurtutib quidẽ in¬
signem: nullis tamen habitaculis adornatũ.
Dudum namq cum uir dñi audoenus rotho¬
magensium antistes sp̃u scõ plenus diũsas
ꝓuincias ꝑagrans u̾bum dei seminare ñ ces¬
sasset. iamq graui senio confectus equitare
ñ ualeret: usus est uehiculo in qͦ iacentem
eum duo muli uehebant. Qdam gͥ tempore
cum sic incederet. accidit ut transiret ꝑ uallẽ

Expanded text:
iescere. 9. In diebus illis domnus Ansbertus Rotoiescere. 9. In diebus illis domnus Ansbertus Rotomagensi urbe pontificatum gerebat. Hic frequenter egregium virum Sydonium et sanctum Leutfredum ad familiare colloquium invitans, de adquirendis Deo animabus cum eis tractabat. Factum est interea, ut hortatu praesulis et beati Sydonii ad natale solum vir Domini reverteretur, ut in patria sua homines in via erroris ambulantes ad lumen veritatis reduceret; cuius rei ipse magis quam alius sufficiens esset. 10. Egressusque urbe, Spiritu sancto duce devenit in fines Madriacensis pagi ad locum virtutibus quidem insignem, nullis tamen habitaculis adornatum. Dudum namque cum vir Domini Audoenus, Rotomagensium antistes, Spiritu sancto plenus diversas provintias peragrans, verb um Dei disseminare non cessasset, iamque gravi senio confectus equitare non valeret, usus est vehiculo, in quo iacentem eum duo muli vehebant. Quo dam igitur tempore, cum sic incederet, accidit, ut transiret per vallem
Abbreviated transcription (Latin):
cum iam dispensatio diuina plures ꝑ eum libe
randos decerneret. audita fama beati sydonii
uir dei leutfredꝰ rothomagensem urbem ꝑturꝰ
aduenit. ubi p̃dictus homo dei sydoniꝰ hiberna
britannie insula ortꝰ: uirtutum splendore uene¬
rabilis habebatur. Postqͣm autem uenerabilis
uir dei leutfredꝰ uera ẽẽ compbauit que fama
ad eum detulerat. homini dei artiꝰ se coniunxit:
& ꝑ ordinem uoluntatis sue patefecit arthanũ.
Satisq ab eo in regulari tramite monastica con¬
uersatione edoctus. habitu corporis immutatꝰ.
accepit signum capitis qͦ milites xp̃i a popłari
cetu discernuntur: & sub ipso patre uoto se ip¬
sum constrinxit omnem obedientie disciplinã
seruaturum. sciens scriptum. Obedire magis
placet deo: quam uictime. Et auscultare: ma¬
gis quam offerre adipem pacificoꝵ. Et samu¬
el ad saul ait. Quasi peccatum ariolandi est̾
repugnare: & quasi scelus ydolatrie nolle adqͥ¬

Expanded text:
cum iam dispensatio divina per eum plures cum iam dispensatio divina per eum plures lucrandos decerneret, audita fama beati Sydonii, vir Dei Leutfredus Rotomagensem urbem protinus advenit, ubi praedictus homo Dei Sydonius, Hibernia Brittaniae insula ortus, virtutum splendore venerabilis habebatur. Postquam autem venerabilis vir Dei Leutfredus vera esse comprobavit, quae fama ad eum detulerat, homini Dei artius se coniuncxit et per ordinem voluntatis suae. patefecit archanum; satisque ab eo in regulari tramite ac monastica conversatione edoctus, habitu corporis inmutatus, accepit signum capitis, quo milites Christi a populari coetu discernuntur, et sub ipso patre voto se ipse constrinxit, omnem oboedientiae disciplinam servaturum, sciens scriptum: Oboedire magis placet Deo quam victimae et auscultare magis quam offerre adipem pacificorum: et Samuhel ad Saul ait: Quasi peccatum ariolandi est repugnare et quasi scelus idolatriae nolle adqu
Abbreviated transcription (Latin):
riolum: qd̾ uocatur uulgo uarenna. Cumq ca¬
ritate se illic habitantes aliqͣntum temporis de¬
tinere uellent. nullo modo adqͥeuit: quia femi¬
narum habitaculum illud erat. Egressus itaq
petiuit locum qui dicitur calliatus ubi dei ho¬
munem bertrannum inuenit: cuiꝰ in reb diui¬
nis indefessa mentis agilitas ferebatur. Qui
dum sermone mutuo inuicem de sp̃ualib agerent.
uisum est eis ut aspectib hominũ se subducerent:
& quasi cathena colligati intra claustra domus
usq ad finem uite in ymnis & precib ꝑmanerent.
Sed uir domini bertrannꝰ relictis omnib que ha¬
buit: ꝑegre ꝓfestus est. Deuotꝰ uero miles domini
leutfredꝰ in ceꝑtis ꝑsistens: ibidem se uelut in spe¬
cum retriisit. Ibi die noctuq orationib & ugili¬
is intentus. fonte lacrimarum ora suffusꝰ: pieta¬
ti ommipotentis seipsum cõmendabat. ut ipse in
quo sꝑabat intentionem & opꝰ suum usq in fi¬
nem feliciter dirigeret. Euolirto autem tempore

Expanded text:
riolum, quod vocatur vulgo Varenna. Cumque caritate se illic habitantes aliquantum temporis detinere vellent, nullo modo adquievit, quia feminarum habitaculum illud erat. Egressus itaque petivit locum, qui dicitur Calliatus, ubi Dei hominem Bertramnum invenit, cuius in rebus divinis indefessa mentis agilitas ferebatur. Qui dum sermone mutuo invicem de spiritalibus agerent, visum est eis, ut aspectibus hominum se subducerent, et quasi catena conligati, intra claustra domus usque ad finem vitae in hymnis et precibus permanerent. Sed vir Domini Bertramnus, relictis Omnibus quae habuit, peregre profectus est; devotus vero miles Domini Leutfredus, in ceptis persistens, ibidem se velut in specum retrusit. Ibi die noctuque orationibus et vigiliis intentus, fonte lacrimarum ora suffusus, pietati omnipotentis se ipsum commendabat, ut ipse, in quo sperabat, intentionem et opus suum usque in finem feliciter dirigeret. 8. Evoluto autem tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
sinc fine letatur. Sepultus uero est in eccl̃ia
quam ipse in honore beati pauli apłi funda¬
uerat. Indeq nr̃is temporib transiatus est a
iohanne uenerabili ep̃o dolensis eccłie & ab¬
bate loci illius in seniorem basilicam que edi¬
ficata est in honore uiuifice crucis: & scĩ au¬
doeni precipui confessoris xp̃i. Militauit au¬
tem uir dñ leirtfredus bonam militiam sub
pͥncipib francorum hildeberto. chilꝑico. iuni¬
orib scilicet regib. Qͦ tempore grimoldus
& karolus seniores ꝑ successiones maiores
domus palacii curani regni administrabat.
Prefuit huic monasterio ꝑ annos circiter.
quadraginta & octo: & requieuit in pace un¬
decima kalendarum iuliarum. Cuius patro¬
ciniis nos apud omnipotentem dm̃ ac dñm
des illius in retributione iustorum existamꝰ

Expanded text:
illa hora. 25. Sepultus vero est in ęcclesia, quam ipse in honore beati Pauli apostoli fundaverat, indeque nostris temporibus translatus est a Iohanne venerabili episcopo Dolensis ęcclesiae et abbate loci ipsius in seniorem basilicam, qnae edificata est in honore vivificae Crucis et sancti Audoeni praecipui confessoris Christi. Militavit autem vir Domini Leutfredus bonam militiam sub principibus Francorum Hildeberto, Hilperico, iunioribus scilicet regibus. Quo tempore Grimoldus et Karolus senior per successiones maiores domus palatii curam regni administrabant. Praefuit huic monasterio per annos circiter quadraginta et octo et requievit in pace undecima Kalendarum Iuliarum. Cuius patrociniis nos apud omnipotentem Deum ac dominum des illius in retributione instorum existere
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s nararius. Si creditis: custodite uos a ma¬
litia neronis. Et ꝓfecti sunt naute dei gr̃a custo
ri gratia confirmatos. Audiens uero anolinus
qui preerat ciuuitati qd̃ predictos uiros adhorta¬
tione & presentia sua confirmaret: rapi eum
ussit scribens neroni. Uirum scelestum qui di¬
citur nararius inueni fugientem potestatẽ tuã:
& ꝑuertentem eos qͦs in carcere retinebam ger
immolaturos. Accipiens uero relationem: exi¬
liuit dicens. Adhuc uiuit aduersarius deorũ¬
nr̃orum: Et ingenti ira exestuans nautas que
linum rescripsit. Concide colla eorum. idest na
uib & feris: nec eos quiescere patiaris. Cũq
anolinus litteras huiꝰtemodi accepisset. palam
Dixitq ad eum. Iussit inclitus imꝑator incidi

Expanded text:
sanctus nazarius . si creditis custodi| te uos a masanctus nazarius . si creditis custodi| te uos a malicia neronis . et perfecti sunt nautae . dei graciari gracia confirmatus+| Audiens uero anolinus qui praeerat ciuetati . quod pre| dictos uiros . adhortacione . et presentia confirmaret . capi| eum . iussit scribens . Neroni . uerum scelestum qui dicitur| Nazarius . inueni fugientem potestatem tuam . et peruer| tentem quos in carcere retenebam . Geis nostris inmolaturos. Accipi| ens nero relationem . exsiluit dicens adhuc uiuit deorum| aduersarius . et ingen ira exestuans . nautas querlinum scribens ei . concide colla eorum . id estuibus . et feris . nec ossa quiiscere paciares| Cumque anolinus huiuscemodi litteras accipisset palam| Dixitque  | iussit inclitus imperator incidi
Abbreviated transcription (Latin):
ruis dixit. Saluator m̃s & deus meus qui me ꝑ
baptismum regenerauit. ipse in mari & ubiq
custõdiet: quia sunt elementa que sola iussio¬
ne constituit. Tunc nero dixit nauclero. Hunc
nefarium cum puero in mare ꝓice: ut a contagio¬
ne istius terra purgetur. Et continuo leuatis eis¬
in nauicula ita in altum naute ꝓfecti sunt: ut
obscurarentur a terra. Et p̃cipitauerunt sc̃m na¬
tarium cum puero. Et subito stridentib uentis
commota est tempestas: & ꝑeuntes naute clama¬
uerunt. Peccauimꝰ cum deo nararii: dum neronis
paremus imꝑio. Ubi nunc es nero &e dii tui: Quis
uisus est: & circa eum erat fida tranquillitas.
Admirantes naute: damauerunt. Ueni & salua
nos ꝑ deum tuum: qui te in tanta tempestate
uet maria: & commota compescit. ur̃i uero dii
ydola sunt surda & muta: siue ceca. Respon¬
derunt naute. Nunc uere credimus & scimus:
q̃m uana sunt que hucusq colunus. Dicit eis

Expanded text:
rius dixit . | saluator meus et deus meus qui me per rius dixit . | saluator meus et deus meus qui me per baptismum regene| rauit. Ipse te ubique custudiet quia sua sunt ęlemen| ta que sua iussione . constituit. Nero dixit na+clirio . | hunc nefario Cum puero in mare proici ut a contagione . | istius terra purgetur. Et continuo eleuatis in nauico . | ita in altum nautae profecti sunt . ut obscurarentur a terra| et praecipitauerunt sanctum nazarium cum puero . et subito stri| dentibus uentis commota tempestas est . et pereuntes nau| tae clamauerunt . peccauimus coram deo . nazari dum| neronis parimus inperio . ubi es nunc nero et dii tui quis ui| sus est . et circa eum erat fida tranquilletas admirantes| nautae . clamauerunt . ueni . et salua nos per deum tuum .| qui te in tanta tempestate uet maria et commota conponet.| Vestri uero dii . idola sunt surda et caeca. Responderunt| naute . nunc uero credemus . et scimus quoniam uana sunt que| hucusque coluimus. Dicit eis
Abbreviated transcription (Latin):
spacii: ut forte meliori consilio immolent diis:
Et sicut poposcerunt: exhibeatur narariꝰ. Cumq
lum: ait uoce magna. Domine libera aĩas nr̃as
a demoniis: & salua nos in dextera tua fortissi¬
ma. Nero dixit. Oportet nefandissimos ex hoc¬
terrarum spacio ꝓlongari. Tunc iussit sc̃m na¬
tarium cum celso puero recludi in carcerẽ. Scõs
uero geruasium & ꝓthasium mediolanum ad a¬
nolinum qui preerat ciuitati dediici precepit:
scribens ei. Geruasium & ꝓthasium iuuenes de¬
trestantes immolare deo ad te misimus. qͦs carce¬
rali custodia detine: & diis nr̃is sacrificare com¬
pelle. Cumq ꝑducti fuissent. eadem die nero ad
portum ꝓcessit: & statui sibi nararium cũ pue¬
ro iussit. Dixitq ad eum. Cante sunt artes tue:
deorum libaminib noluisti. Tn subuertisti iuue¬
nes geruasium & ꝓthasuim: ne ĩmolarent diis.
Atq ideo maris te ꝓfunda suscipient. Sc̃s nara¬

Expanded text:
spacium . et forte meliore| consilio immola+nt diis . spacium . et forte meliore| consilio immola+nt diis . et sicut poposcerunt exibeatur . | Nazarius . cumque lum . ait uoce magna . domine libera animas| nostras a demoniis . et salua nos in dextera tua fortissema.| Nero dixit oportet et hunc nefandissemo+ terrarum spa| cia liberare Tunc iussit sanctum nazarium cum celso puero| recludi in carcerem. Sanctus uero geruasium . et protasium . | mediolano . ad anolinom qui praeerat ciuitati dedu| ci praecepit. Scribens ei . Geruasium . et protasium . ioue| nes . detrectantes immolare diis ad te direximus . | quos carcerali custudia detene et diis nostris sacrife| care conpelle. Cumque perducti . fuissent alia die nero| ad portum processit . et statui sibi nazario Cum puero| iussit . Dixit ad eum . tante sunt arte tuae . deorum libamina noluisti. Tu subuertisti . iouenis| Geruasium . et protasium . ne inmolarent diis . aquae| ideo maris te profunda suscipient. Sanctus naza
Abbreviated transcription (Latin):
rene opes oblectant. nec iouis figuram ꝑ artẽ
auri & eboris distinctam: adorabimus. Sed nec
frui: quam breuia magica possidere. Nam di¬
uitie & honores tui nichil sunt: sicut & tu ipse
continuo interibis. Nero iratus: dixit. Digne
funditur sangus ur̃. qui ꝓpter crucifixum ho¬
minem mori uultis: magis quam mecum feli¬
citer uiuere. Sc̃i geruasus & ꝓthasius dixer̃t:
Quando quidem nos occideris: tunc iiuificabi¬
mur: Nam hic mori parati sumꝰ: ut inet̾num
ut gustarent ex ꝓfanatis & pollutis. Cumq
statuissent cos ministri ante aram: nero dixit.
Si uultis uiuere: sacrificate diis. Sc̃s geruasius
& ꝓthasius dixerunt. Non facimꝰ: quia uiuere¬
gi. Et cum confringerent᷑ ceruices eoꝵ: geruasius
& ꝓthasus dixerunt ministris. Obtestamur uos
ꝑ caput neronis. quiescite a nob̃: & addiicite pa¬
trem nr̃m nararium. Renunciauerunt neroni.
Gratulatus est nero & dixit. Int̾ponite aliquid

Expanded text:
renę| opes oblectant . nec iouis figuram arte renę| opes oblectant . nec iouis figuram arte auro euoreque| distinctam adorauimus . sed nec frui . quam breuia mala possedire . nam diuiciae . et hono| ris tui+ nulli sunt sicut et tu continuo interrebis. Nero iratus| dixit . digne fundetur sanguis uester . qui propter crucifi| xum hominem+ mori uultis . quam mecum feliciter uiuere.| Geruasius . et protasius dixerunt . quandoquidem nos| occideris . tunc uiuificabimur . nam hic mori parati somus . | ut in aeternum ut gustarent et profanis . et pollutis. Cumque| estatuissent eos ministri ante aram. Nero dixit . si uul| tis uiuere . sacrificatae diis. Geruasius . et protasius . di| xerunt . non facimus. Igi et| dum confringerintur ceruices eorum. Geruasius et prota| sius dixerunt ministris obtestamur uos per caput neronis . | quiescite a nobis parumper et adducite patrem nostrum| nazarium. Renunciauerunt neruni qui gratulatus est . | et dixit interponite aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Remoueatur hic nefariꝰ: ne aures nr̃e duitius
conuiciis eius polluant᷑. Cumq remoueretur
geruasii & ꝓthasii: ut ꝑ confessionem nominis
nero. Nolite consentire huic malefico: ne cum
eo suppliciis consumamini. Geruasiꝰ & ꝑꝓthasiꝰ
nos cum eo mori. ut habeamus uitam eternam.
Nero dixit. Quia uideo uos in iuuenili etate
florentes. ingenio & alacritate ñ minimos: miror
qd̾ tam stulte talia uerba loqͥmini. Desistite ab
hac praua ꝑsuasione: & exaltabunt uos dii
Irrationabilis & praua ꝑsuasio est deum condi¬
torem celi & terre qui fecit nos. maria & omnia
que in eis sunt ñ confiteri: & colere ydola ma¬
nu facta. que ñ loquuntur neq audiunt. Hero
indignatus: pugnis & calcib eos subici prece¬
pit. Cumq a ministris cesi fuissent: nero dixit.
Militate nob̃cum. & eligendi honoris copiam
uob̾ tribuam: diuitiarumq abundantiam ad
ritis filias uob̃ in matͥmonium tradam. Sc̃i¬
geruasius & ꝓthasuis dixerunt. Non nos ter¬

Expanded text:
remoueatur hic et nefarius . ne aures nostrae di| ucius conuiciis asperentur. Cumque remoueretur . Geruasi . et protasi . ut per confessionem| nominis nero nolite consentire huic ma| lefico . nec cum eum suppliciis consummamini. Geruasius . et| protnos cum eodem mori . ut habeamus uitam aeternam.| Nero dixit uideo uos adhuc in iuuenili . aetate florentis in| genio . et alacritate non minimus . miror quod tam stultice| et anilia uerba loquimini deser+te ab hac praua persu| asione . et exaltabunt uos dii inracionabilis et praua persuasio est . deum condito| rem caeli et terrae qui fecit mare et omnia que in eis sunt.| Non confetere et colere idola manufacta que non locuntur| neque audiunt. Nero indignatus . pugnis eos subegi praecepit.| Cumque a ministris caesi fuissent. Nero dixit miletate no| biscum et elegendi honoris cupiam uobis tribuam . diuiciarum| que habundantiam ad ritis filias . uobis in matrimonio tra| dam. Geruasius et protasius dixerunt . non nos ter
Abbreviated transcription (Latin):
dei cum contra se uenena antiqui hostis & in¬
uidiam hominum crassari conspiceret: uelo¬
citer inde digressus ad ꝓpriam possessionem
remcauit. Cum autem fama reuersionis eius
ad uicinos ꝑuenisset. cognoscentes in eo diui¬
narum lntterarum sapientiam choruscare:fi¬
lios suos ab eo edocendos offerebant. Qls ille
& litterarum scientia imbuebat: & religionis
modestia informabat. Deniq dum sp̃ualib
suidiis octuparetur inter cetera semꝑ memor
uborum diũ quib in iudicio fideles alloqur¬
tur dicens. qd̾ uni ex minimis meis fecistis mn fe¬
cistis: necessaria indigentib. uidius. acpupillis
& orphanis ꝓcurabat. Et in domum suam intͦ¬
diicens ciborum sacietate reficiebat: & ꝓut po¬
terat abscessuiris uiaticum tͥbuebat. In eodem
loco possessionis sue oratorium statuit. quod
etiam reliquiis diusorum scõrum exornauit :
ubi nullus introitus neq accessus feminis da¬
batur. Sane quamuis adhuc in laicali habitu
detineretur: opus tamen ueri monachi assi¬

Expanded text:
Dei cum contra se venena antiqui hostis et invidiam hominum crassari conspiceret, velociter inde digressus, ad propriam possessionem remeavit. Cum autem fama reversionis eius ad vicinos pervenisset, cognoscentes in eo divinarum litterarum sapientiam coruscare, filios suos ab eo edocendos offerebant; quos ille et litterarum peritia imbuebat et religionis modestia informabat. Denique dum spiritalibus studiis occuparetur, inter cetera semper memor verborum Domini, quibus in iuditio fideles alloquetur, dicens: Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis, necessaria indigentibus, viduis ac pupillis et orfanis procurabat, et in domum suam introducens, ciborum satietate reficiebat et, prout poterat, abscessuris viaticum tribuebat. In eodem loco possessionis suae oratorium statuit, quod etiam reliquiis diversorum sanctorum exornavit, ubi nullus introitus neque accessus feminis dabatur. Sane quamvis adhuc in laico habitu detineretur, opus tamen veri monachi assi
Abbreviated transcription (Latin):
Suspirante autem scõ narario corruit miles
in faciem suam suꝑ saxum: ibiq amisit ocu¬
lum dextrum. Et confestim abdiderunt eos
in ergastulum: uolente nerone post tͥdluum ꝑ¬
dere eos. Uenit autem ad eos angls dñi: dicens
Nolite timere. ꝑuos confundetur nero. Post¬
turpis uisu: & iussit sibi offerri scõs martyres.
natarium. geruasium. & ꝓthasium. Cumq
scatiussent eos ministri ante tbunal. tenebre
uise sunt sicut sol. Admirati sunt ministrr
& dixerunt. Dii nr̃i obscurauerunt cesarem: &¬

Expanded text:
Suspirante enim sancto| nazario . conruit mile ille Suspirante enim sancto| nazario . conruit mile ille in faciem super saxum ibique| amisit oculum dextrum. Et confestim abdederunt eos in| ergastulo Volente autem nerone post triduo perdere eos . | uenit ad eos angelos domini dicens. Nolite timere per uos con| funditur nero. turpis uisu . et iussit sibi offerri . Nazarium et Geruasium. Et| protasium. Cumque statuissent eos ministri ante tribu| nal neronnctorum uise sunt sicut sol. Et admirantes . ministri . dixe| runt . dii nostri . obscurauerunt cesarem
Abbreviated transcription (Latin):
debere coli. non ydola manu facta. Audiens¬
hoc quidam ex satellitib neronis nomine cor¬
neluis relationem ad eum detulit: qd̃ pre
dictus narariꝰ aduersus deos qͦs sacratissimi im¬
ꝑatores adorarent xp̃iane sectam religionis au¬
deret asserere: & ꝑ diuersas ꝓuincias turbas
hominum sua p̃dicatione conuerteret. Cumq
nero huicemodi litteras accepisset: misit den¬
tonem comitem cum militib ad ꝑquirendum
cum eo duos iuuenes geruasium & ꝓthasium
qui ad doctnam eius conuenerant. & infantẽ
celsum nomine lapides porrigentẽ. Tunc den¬
qui xp̃m predicas: Respondit. Ego sũ. Oixit¬
uero donauit dentoni talentum auri. & iussit
concludi in obscuro carceris. Sc̃s uero celsus.
pariuilus eiulans cum lacrimis sequebat᷑ eos.
Unus autem ex militib apprehenso puero: ala¬
pis cedebat maxillas eius. Dixitq sẽs natariꝰ
Infelicissime hominũ. que rabies te absq cete¬
ris inuasit. qd̾ a pueri huius uexatione ñ dis

Expanded text:
debere coli . non idola manufacta.| Audiens quidam ex satellitibus neronis . nomine| cornelius . relationem ad eum detulit quod prae| dictus Nazarius aduersus deos quos sacratissimi impera| tores adorarent christianam religionem auderet adhibere . | et per diuersas prouincias turbas hominum sua praedi| catione conuerteret. Cumque nero huiuscemodi litteras| accepisset . misit dentonem comitem cum militibus ad| perquirencum eum duos iuuenis . geruasium . et protasium . | qui ad doctrinam eius conuenerant . et infantem . Celsum| nomine . lapides porrigentem. Denqui christum praedicas. Respondit . ego sum . dixit autem . donauit dentone talentum| aureum et iussit includi in obscuro carceris. Celsus uero paruolus . heiulans| Cum lacrimis sequebatur eos . unus+ ex militibus adprae| henso puero alapis cedebat maxillas eius. Dixitque| nazarius. Infelicissime hominum . quia rabies te absque| citeros inuasit . quod a pueri huius uexacione non
Abbreviated transcription (Latin):
homine bene positum iuiolaret. Sed illa in
intentione ꝑdurante: euidentiꝰ ei apparuit
sc̃s uitalis dicens ad eam. Noli mͥ molesta
ẽẽ mulier. quia nunquam mͥ tam głosum
deponentes eam de uehiculo: hortabantur se¬
cum epulari. Cumq illa resistens diceret xp̃i¬
ana sum. non licet mͥ de siluam ur̃i sacrificiis
mediolanensium urbem ꝑducerent. ita ut in¬
tra triduum migraret ad xp̃m. Cumq ab in

Expanded text:
homine bene positum violaret. Sed illa in homine bene positum violaret. Sed illa in intentione perdurante, evidentius ei apparuit sanctus Vitalis, dicens ad eam: Noli mihi molesta esse, mulier; quia numquam mihi tam gloriosum deponentes eam de vehiculo, 486 hortabantur secum epulari. Cumque illa resistens, diceret: Christiana sum, non licet mihi de Silvani vestri sacrificiis Mediolanensium urbem perducerent, ita ut intra triduum migraret ad Christum. 13. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtormenta eius consensus ad sacrificandum
compelleretur. Sed sc̃s uitalis ita studuit ut
deo redderet gemmam p̃ciosam: quam rapere
diabolus studuit. Et respondens ait ei. Infini-¬
nus consularis dicit ad officium suum. Du¬
cite eum ad palmam. & nolite eum decollare:
si sacrificare contempserit. Sed facite fossam
in terra tamdiu qͦusq ꝑueniatis ad aquam.
& ibi eum supinum deponite: & terra atq la¬
pidib obruentes dimittite. Qd̃ cum fuisset
impletum. ds sibi scmn uitalem ita marcyrẽ
consecrauit: ut sacerdos apollinis qͥ hoc con¬
silium paulino iudici dederat diabolo repletꝰ
ꝑ septem dies energuminꝰ: clamaret ibi ubi
crucias me scẽ. Post septem uero dies preci¬
pitatus a diabolo in flumen: expirauit. Sc̃s
ciuitatem rauennensium. p̃stans orationib
autem coniuix eius dum uellet corpꝰ sci uita¬
lis auferre. a xp̃ianis ꝓhibita est. & in uisio¬
nib sepe admonita: ne sc̃m corpus a malo

Expanded text:
per tormenta, ejus consensum ad sacrificandum per tormenta, ejus consensum ad sacrificandum compelleret. Sed sanctus Vitalis studuit, ut Deo redderet gemmam pretiosam, quam rapere diabolus studebat. Et respondens, ait ei: Infininus consularis dixit ad Officiarium: Ducite eum ad palmam, et nolite decollare, si sacrificare contempserit: sed facite foveam in terra, tamdiu quo usque perveniatis ad aquam, et ibi eum supinum deponite, et terra atque lapidibus obrutum, ibi dimittite. Quod cum fuisset impletum, Deus sibi sanctum Vitalem ita martyrem consecravit, ut sacerdos Apollinis qui hoc consilium Paulino judici dederat, diabolo repletus, per septem dies energumenus clamaret ibi, ubi crucias me, sancte. Post septem vero dies praecipitatus a diabolo in flumine, exspiravit. Sanctus civitatem Ravennensium praestat orationibus autem conjux ejus, dum vellet corpus sancti Vitalis auferre, a christianis prohibita est, et in visionibus saepe admonita, ne sanctum corpus a malo
Abbreviated transcription (Latin):
ad palmam: expauit. Et dum uellet formidanᷤ¬
male euadere: exclamauit sc̃s uitalis dicens.
Noli noli ursicine medice. Qui alios curare con¬
sueiusti. teipsum eterne mortis iaculo uulne¬
rare uis: Et qui ꝑ passiones nimias uenisti ad
palmam: coronam noli ꝑdere a dño preparatã.
Audiens hec sc̃s ursicinus genu posuit. & spi¬
Statunq sc̃s uitalis corpus martyris rapiens.
intra rauennensium urbem sepelunt cum om̃i
lis contempsit. Quem paulinus consularis ideo
maxime teneri mandauit. ñ tantum quia con¬
tempsit ad eum redire. qͣntum ob hoc qd̃ xp̃ianꝰ
esse detectus est. Tunc ministri eius rapientes
eum: in conspectu eiꝰ adduxerunt. Et uidens
eum paulinus: ait ad eum. Qmodo maleficiis
deceptus es uitalis ut non sacrifices diis: Cui
ille respondit. Non sacrifico surdis & mutis:
sed sacrifico dño meo qui fecit celum & terram.
mare & omnia que in eis sunt: & iħu xp̃o filio
paulinus iussit eum leuari in equuleum: ut

Expanded text:
ad Palmam, expavit: et dum vellet ad Palmam, expavit: et dum vellet male evadere, exclamavit S. Vitalis dicens: Noli, noli, Ursicine medice, qui alios curare consuevisti, te ipsum aeternae mortis jaculo vulnerare; et qui per passiones nimias venisti ad palmam, coronam noli perdere a Domino praeparatam. Audiens haec sanctus Ursicinus, genu posuit, et spiStatimque sanctus Vitalis corpus martyris rapiens, intra Ravennensium urbem sepelivit cum omni anctus Vitalis venire contempsit. Quem Paulinus consularis ideo maxime teneri mandavit; non tantum quia contempsit ad eum redire, verum quantum ob hoc quod christianus esset detectus. 9. Tunc ministri ejus rapientes eum in conspectu ejus adduxerunt. Et videns eum Paulinus, ait ad eum: Quomodo maleficiis deceptus es, Vitalis, ut non sacrifices diis? Cui ille respondit: Non sacrifico surdis et mutis, sed sacrifico Deo meo, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, et Jesu Christo filio Paulinus jussit eum levari in equuleo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
scõrum corpora cum filio meo ra¬
pui & sepeliui. Quorum pater ui¬
Qͦs uno ortu gemmnos genuerunt :¬
& unum geruasium. alterum uͦ ꝓthasium uoca¬
uerunt. Quorum pater uitalis miles popłaris
cum fuisset cum paulino iudice suo rauennam
ingressus. & cepisset paulinus xp̃ianos ad sac̃¬
ficandum inquirere: oblatus ẽ ei quidam xp̃i¬
anus nomine ursicinus. arte medicus: natio¬
ne ligus. Tunc iussit eum paulmꝰ in conspecto
suo torqueri dicens. Sacrifica ursicine: diis
immortalib. Ille autem respondens: dixit
ad eum. Non sacrifico ydolis suidis & mutiᷤ
sed sacrificõ domino meo iħu xp̃o. Et cum au¬
disset qd̃ eum immutare ñ posset a constan¬
tia sua: post nimia tormenta iussit eum capi¬
talem subire sententiam. Locus autem ille ubi
decollabantur xp̃iani hoc habet uocabulũ ut
diceretur ad palmam: arbor enim antiqua pal¬
ma illic erat. Igitur cum ut diximus post ni¬
mia tormenta decollandus uenisset sc̃s ursicinꝰ

Expanded text:
orum corpora, quae cum filio meo rapui, sepelivi. Quorum mater Vaquos uno ortu geminos genuere, et unum Protasium, alterum Gervasium vocaverunt. 7. Quorum pater Vitalis miles consularis, cum fuisset cum Paulino judice suo Ravennam ingressus, et coepisset Paulinus christianos ad sacrificandum requirere, oblatus est ei quidam christianus nomine Ursicinus, arte medicus, natione Ligur. Tunc jussit eum Paulinus in conspectu suo torqueri, dicens: Sacrifica, Ursicine, diis immortalibus. Ille autem respondens, dixit ad eum: Non sacrificabo surdis et mutis, sed sacrificabo Domino meo Jesu Christo. Et cum vidisset, quod eum mutare non posset a constantia sua, post nimia tormenta, jussit eum capitalem subire sententiam. Locus autem ille, ubi decollabantur christiani, hoc habebat vocabulum, ut diceretur, ad Palmam. Arbor enim antiqua Palmae illic erat. 8. Igitur cum, ut diximus, post nimia tormenta decollandus venisset sanctus Ursicinus
Abbreviated transcription (Latin):
Saule uiquit saule quid me ꝑsequerid ẽ Quid
est cdd rugientis poli mugit archanum. & con¬
ta seuttiam pauli ꝓuincia conquerit᷑ celi. nisi
ut qui ñ crediderat resurgentem. saltem cre¬
celo ueuiens accipet testimonium. Saule en¬
quit saule quid me ꝑsequeris: Subito igit
basta diuine increpationis ꝓstratus ad terrã:
& seuitiam ꝑdit & semitam. Deponit feritatẽ.
& unicurrit oculorum cecitatem: cepit habere
& qui ꝑlequebaris xp̃m: cecus curris ad ma
indeo adhibes fidem ꝑfido: Non solent iste
cament polut. ad ostium sepulchri custodes.

Expanded text:
 Saule, quid me persequeris? Quid est quod rugientis poli mugit arcanum, et contra saevitiam Pauli provincia conqueritur coeli; nisi ut qui non crediderat resurgentem, saltem crecoelo viventis acciperet testimonium? Saule, inquit, Saule, quid me persequeris? Subito igitur hasta divinae increpationis prostratus ad terram, et saevitiam perdit et semitam; deponit feritatem, et incurrit oculorum caecitatem; coepit habere et qui persequebaris Christum, caecus curris ad manin Deo, adhibes fidem perfido? Non solent istaecarnem, posuit ad ostium sepulcri custodes.
Abbreviated transcription (Latin):
ritus cadit elisus audatia: seminet in mum
quens: Ioat enun saulus furia eqͥs inuees.
dircupto toto petore uitꝰ anhelabat: & scoum
sanguinem sitiebat. Ptotam udeam insane
ferebatur habenis: ut xp̃i membra lanlaser
in terus. fit uana religione ctudelis. & questio¬
nars inuocentium. ꝑ campos sceleratissireuag¬
geris euagatur: ut uidea que iam pͥmo seue¬
uat in capite: crudelitatem exeiceret in a pure
Acepis enum saulus potestatem a pͥncipiipos
sacerdotum. ut omnes fidei nr̃e uiros occores
ret. & germinantem fidei campum manu ne¬
fana detruncoret. Dum gͥ portat sauilis sime¬
reum contra milites xp̃i gladium: fulmi n eũ
de celo accepit telum. Dum grassatur pcuctrur¬

Expanded text:
ritus, cadit elisus audacia, ut seminet erecqueris? Ibat enim Saulus furiae equis invectus, dirum toto pectore virus efflabat, sanctorumque sanguinem sitiens, per totam Judaeam insaniae ferebatur habenis, ut Christi membra laniaret in terris. Fit vana religione crudelis et quaestionarius innocentium. Per campos sceleratissimi aggeris evagatur; ut Judaea quae jam primo saevierat in capite, crudelitatem exerceret in corpore. Acceperat enim Saulus potestatem a principibus sacerdotum, ut homines fidei nostrae occideret, et germinantem fidei campum manu nefaria detruncaret. Dum ergo portat Saulus funereum contra milites Christi gladium, fulmineum de coelo accipit telum; dum grassatur, percu
Abbreviated transcription (Latin):
Quin quidem scõrum
sollentate fres dilectissimi to¬
tus rindꝰ est particeps. & uniꝰ
fide ietas exigit ut qͥcquid ꝓ
salx uniũsorum gestum reco¬
litr: cõmunib ubiq gaudiis
cebretur. Ueruntaen hodierna festiuitas pre¬
tr illam reuerentm qͣm toto terrarum orbe
ꝓieruit: speciali ꝓpria nr̃e urbis exultatio¬
neieneranda estt ubi p̃cipuorum apłorum
gleificatus est itus: ibi in die martyrii eoꝵ
q felcius corderunt: qͣm illi quorum pͥma
E quib is qcͥ nomen dedit: fraterna te ce¬
de fedeuit. Isunt qui te ad hanc gloriam
tas sacerdilis & regia. ẜ sacram beati petͥ¬

Expanded text:
um quidem sanctarum solemnitatum, dilectissimi, totus mundus est particeps, et unius fidei pietas exigit ut quidquid pro salute universorum gestum recolitur, communibus ubique gaudiis celebretur. Verumtamen hodierna festivitas, praeter illam reverentiam quam toto terrarum orbe promeruit, speciali et propria nostrae urbis exsultatione veneranda est: ut ubi praecipuorum apostolorum glorificatus est exitus, ibi in die martyrii eoruque felicius condiderunt, quam illi quorum studiex quibus is qui tibi nomen dedit fraterna te caede foedavit. Isti sunt qui te ad hanc gloriam tas sacerdotalis et regia, per sacram beati Pet
Abbreviated transcription (Latin):
mam martrii. &̃ uterꝙ puenit ad coro nape
Ille ppous gressib ꝓficiscebatur ad xp̃m. ocubo¬
ꝙ sipiora respiciett beatum sp̃m deducebat
ad celum: iste cernicem curuat ad penam. & of¬
fert uerticem̃ capitis ad coronam. Petrum crue
necait: paulum gladiꝰ immolat. O duo gene
patitur crucem: paulus sumpsit dominici la¬
teris pugionem. Piscatorem suspendit hamꝰ
truasꝰ ꝑsequutorem mucro minuit ꝑsequuto¬
ris. Nunc ad memoriam piscatoris genua filec¬
tuntur imꝑatoris. & ibi radiant gemine dia¬
dematis: ubi nunc fulgent beneficia piscato.¬
ris. Ex piscatore fecit xp̃c apłorum pͥncipem:

Expanded text:
palmam martyrii, et utrique perveniunt ad coronam: Ille propriis gressibus proficiscebatur ad Christu superiora respiciens, beatum spiritum deducebat ad coelum; iste cervicem curvabat ad poenam, et offerebat verticem capitis ad coronam. Petrum crux necat; Paulum gladius immolat. Duo generpatitur crucem; Paulus sentit Dominici lateris pugionem. Piscatorem suspendit hamus crucis; persecutorem mucro minuit persecutoris. Nunc ad memoriam piscatoris flectuntur genua imperatoris. Ibi radiant gemmae diadematis, ubi fulgent beneficia piscatoris. Ex piscatore fecit Dominus Apostolorum principem
Abbreviated transcription (Latin):
te duce externa adii loca. En desertus a te. patͥe
inductus iam finib grauisq ꝑiculi mole oppres¬
sus: dignas mei meriti penas luo. Noli subtra¬
melle dulcedo: ne sinas gaudia nr̃a t̾sticie nubi¬
lo maculari. Gaudium & exultatio nr̃a. quos de

Expanded text:
 duce, extrema adii loca; en desertus a te, jam patriae adductus in finibus, gravi aerumnarum mole oppressus, dignas meritis poenas luo. Haec autmelle dulcedo, ne sinas gaudia nostra tristitiae nubilo maculari, gaudium et exsultatio mea, que
Abbreviated transcription (Latin):
conculerat dilatabat. Assidebant iugiter obse¬
quentes sex uenerabiles sacerdotes. qui ñ muiꝰ
abstinentie eiꝰ cruces sine interpolatione duran¬
tes: quam uirtutes assiduas mirabant᷑. Ii testes
oꝑum illius: multis fuere temporibus: De¬
olusiami cuiꝰdam filius qui tum patricii
segisuulchi cancellis preerat: succensꝰ igne
febrium uexabatur: Et ita estuantis uaporis ac¬
censio adolescentis medullas corpꝰq consumpse¬
rat: ut desꝑatio conclamata sequeret᷑. Medici
manus & ꝑmissa iam subducunt᷑. luctus ꝙ sorꝰ
parentib reseruatur: Ad beatum uirum spes
tarda conuertit᷑. parentes cum amicis omnib
&e ꝓpinquis sc̃i genib implicantur Additur
etiam intercessio sacerdotum: cum quib festinꝰ
expetit egrotantem. Euntibq occursor obuius
adolescentem iam mortuum nunciauit: nec esse
causam qua se uir uenerabilis fatigaret. Insistunt
tamen antistites. supplicat multitudo: ut ceptũ
misccłie impleret officium. Inueniunt corpꝰ exa¬

Expanded text:
ulerat dilatabat. Adsidebant iugiter obsequentes sex venerabiles sacerdotes, qui non minus abstinentiae suae cruces sine interpellatione durantes quam virtutes adsiduas mirabantur. Hi testes operum suorum multis fuere temporibus. olusiani cuiusdam filius, qui tum patricii Segisvulti cancellis praeerat, succensus igne febrium vexabatur, et ita aestuantis vaporis accensio adulescentis medullas corpusque consumpserat, ut desperatio conclamata sequeretur. Medici manus et promissa iam subtrahunt, luctusque solus parentibus reservatur. Ad beatum virum spes tarda convertitur, parentes cum amicis omnibus et propinquis sancti genibus inplicantur. Additur etiam intercessio sacerdotum, cum quibus festinus expetit aegrotantem, euntibusque occursor obvius adulescentem iam mortuum nuntiavit nec esse causam, qua se vir venerabilis fatigaret. Insistunt tamen antistites, supplicat multitudo, ut coeptum misericordiae inpleret officium. Inveniunt corpus exa
Abbreviated transcription (Latin):
autem iulianꝰ in bello ꝑsarum interfectus ẽ.¬
& iouiniano facto xp̃ianissimo imꝑatore aꝑ¬
te sunt eccł̃ie: & cepit religio xp̃iana gaude¬
re. Demones autem ex obsessis corporib in¬
tra domumi iohannis & pauli eiciebant᷑. con¬
fitentes scãm passionem eorum: ita ut unicꝰ
filius terentiani qui eos nocte decollauit ue¬
niret intra domum scõrum & clamaret ꝑ os
eiꝰ demon qd̵ paulus ⁊ iohannes incenderent
eum. Tunc terentianꝰ ueniens ꝓstrauit se in
faciem: clamans qd̃ nesciens quid faceret
homo paganissimus iussum cesaris adim¬
plesset. Unde factum ẽ ut dato nomine suo :
proximo die pasche ꝑciperet gr̃am xp̃i. Qd̃¬
assidue orans & flens ad locum illum in qͦ

Expanded text:
autem ut Julianus in bello Persarum interfectus est, Joviniano facto Christianissimo imperatore, apertae sunt ecclesiae, et coepit religio Christiana gaudere. Daemones autem ex obsessis corporibus intra domum Joannis et Pauli ejiciebantur, confitentes sanctam passionem eorum, ita ut unicus filius Terentiani, qui eos decollaverat, veniret intra domum sanctorum, et clamaret per os ejus daemon, quod Paulus et Joannes incenderent eum. Tunc Terentianus veniens, prostravit se in faciem clamans, quod nesciens quid faceret homo paganissimus, jussionem Caesaris adimplesset. Unde factum est, ut dato nomine suo, proximo die Paschae perciperet gratiassidue orans et flens ad locum illum erat,
Abbreviated transcription (Latin):
die tertia surrexit. In tantum autem exarsit
nequitia iudeoꝵ. ut darent pecuniam eis & di
cerent: dicite quia discipuli eiꝰ corpus ipsiꝰ ra¬
puerunt. Sed cum accepissent pecuniã: quid
factum fuerit tacere ñ potuerunt. Nam & il¬
lum surrexisse testati sunt se uidisse: & a uideis¬
pecunias accepisse. Hec ideo ingessi. ne quis
aliter mentiatur: & estimes credendum menda¬
ciis iudeorum. Cumq ꝑlecta fuisset epła: nero

Expanded text:
die tertio resurrexit: in tantum autem exarsit die tertio resurrexit: in tantum autem exarsit nequitia Judaeorum, ut darent pecuniam custodibus, et dicerent: Dicite quia discipuli ejus corpus ipsius rapuerunt . Sed cum accepissent pecuniam, quod factum fuerat, tacere non potuerunt. Nam et illum surrexisse testati sunt se vidisse, et pecuniam accepisse. Hec ideo ingessi, ne quis aliter mentiatur et estimes credendum mendaciis Iudeorum. Cumque perlecta fuisset epistola, Nero
Abbreviated transcription (Latin):
suo conspectu recitari. Pontiꝰ pilatus: claudio
salutem. Nuꝑ accidit qd̃ ipse ꝓbaui: uideos ꝑ
inuidiam se suosq posteros crudeli condempna¬
tione punisse. Deniq cum ꝓmissum haberent
patres eorum qd̃ illis ds̃ eorum mitteret de ce¬
lo sc̃m suum qui eorum rex merito diceretur:
& hunc se ꝑmiserit ꝑ uirginem missurum ad
terras: istum utiq me preside in uidea hebreoꝵ¬
d̾s cum misisset. & uidissent eum cecos illumi¬
nasse. leꝓsos mundasse. paraliticos curasse. de¬
mones ab hominib fugasse. mortuos etiã sus¬
citasse. imperasse uentis. ambulasse siccis pedi¬
b suꝑ undas maris. & multa alia mirabilia fe¬
cisse: cum omnis popłs uideorum dei filium il¬
lum ẽẽ diceret. inuidiam contra eum passi st̃
tiadiderunt. & alia mͥ ꝓ aliis de eo mentientes
eorum agere. Ego autem credidi ita eẽ: & fla¬
gellatum tradidi illum arbitͥo eorum. Illi autẽ
crucifixert eum: & sepulto custodes adhibue¬
runt. Ille autem militib meis custodientib:

Expanded text:
um directa. CAPUT X. Pontius Pilatus Claudio salutem. Nuper accidit, et quod ipse probavi, Judaeos per invidiam se suosque posteros crudeli condemnatione punisse. Denique cum promissum haberent patres eorum, quod illis Deus eorum mitteret de coelo Sanctum suum qui eorum Rex merito diceretur, et hunc se promiserit per Virginem missurum ad terras: istum itaque me praeside in Judaeam Deus Hebraeorum cum misisset, et vidissent eum caecos illuminasse, leprosos mundasse, paralyticos curasse, daemones ab hominibus fugasse, mortuos etiam suscitasse, imperasse ventis, ambulasse siccis pedibus super undas maris, et multa alia fecisse, cum omnis populus Judaeorum eum Filium Dei esse diceret, invidiam contra eum passi sunt tradiderunt, et alia pro aliis mihi de eo mentientes eorum agere. Ego autem credidi ita esse, et flagellatum tradidi illum arbitrio eorum. Illi autem crucifixerunt eum, et sepulto custodes adhibuerunt. Ille autem militibus meis custodientibus,
Abbreviated transcription (Latin):
quutione p̃cepit. honorem referre incipiens
cedi scõrum. ꝑ quam eos opinabatur pͥus a
xp̃ianc fidei posse deuotione cessare. Passus ẽ
autem beatꝰ albanus die decimo kalendarum
iuliarum. iuixta ciuitatem uerolamium. que
nunc a gente angloꝵ uerlama cestir siue uec¬
lingua caestir appellatur. ubi postea redeun¬
te temporum xp̃ianorum serenitate eccł̃ia est
mirandi oꝑis. atq eiꝰ martyrio condigna ex¬
truicta. in quo uidelicet loco usq ad hanc diẽ
curationem infirmorum & frequentium ope¬
rationem uͥtutum celebrare ñ desinit. Passi
sunt ea tempestate aaron & iuliꝰ legionum
urbis ciues. aliiq utͥusq sexꝰ
diũsis in locis ꝑplures. qui diuersis cruciatib
torti. & inaudita membroꝵ discerptione lace¬
rati. animas ad suꝑne ciitatis gaudia ꝑfecto

Expanded text:
cutione praecepit, honorem referre incipiens cutione praecepit, honorem referre incipiens caedi sanctorum, per quam eos opinabatur prius a Christianae fidei posse devotione cessare. Passus est autem beatus Albanus die decimo Kalendarum Juliarum, juxta civitatem Verolamium, quae nunc a gente Anglorum Verlamacaestir sive Vaetlingacaestir appellatur, ubi postea redeunte temporum Christianorum serenitate ecclesia est mirandi operis, atque ejus martyrio condigna exstructa. In quo videlicet loco usque ad hanc diem curatio infirmorum et frequentium operatio virtutum celebrari non desinit. Passi sunt ea tempestate Aaron et Julius legionum urbis cives, aliique utriusque sexus diversis in locis perplures, qui diversis cruciatibus torti et inaudita membrorum discerptione lacerati, animas ad supernae civitatis gaudia perfecto
Abbreviated transcription (Latin):
martyri detulisse. Neq enim fieri poterat ut i¬
arduo montis cacumine martyr aquam inueni¬
ret quam in fluuio ñ reliquerat: si hoc oportu¬
num ẽẽ non uideret. Qui uidelicet fluuius mi¬
nisterio ꝑsoluto deuotioneq completa officii te¬
stimonium relinquens: reuersus est ad naturã.
Decollatus itaq martyr fortissimꝰ ibidem. acce̾¬
pit coronam uite: quam reꝓmisit deus diligen¬
tib se. Sed ille qui piis ceruicib impias in¬
tulit manus: gaudere suꝑ mortuum non est per¬
missus. Namq oculi eius in terram: una cum
beati martyris capite deciderunt. Decollatus est
ibi etiam cum eo miles ille qui antea suꝑno nu¬
tu correptus sc̃m dei confessorem ferire recusauit.
De quo iumirum constat. qͥa & si fonte baptĩma¬
tis non est ablutus. sui tamen est sanguinis
lauachro mundatus: ac regni celestis dignus
tactus ingressu. Cunc iudex tanta miraculoꝵ
celestium nouitate ꝑculsus cessari mox a ꝑse¬

Expanded text:
martyri martyri arduo montis cacumine martyr aquam quam in fluvio non reliquerat, peteret, si hoc opportunum esse non videret. Qui videlicet fluvius ministerio persoluto, devotione completa officii testimonium relinquens, reversus est ad naturam. Decollatus itaque martyr fortissimus ibidem accepit coronam vitae quam repromisit Deus diligentibus se. Sed ille qui piis cervicibus impias intulit manus gaudere super mortuum non est permissus: namque oculi ejus in terram una cum beati martyris capite deciderunt. Decollatus est ibi tum etiam miles ille, qui antea superno nutu correptus sanctum Dei confessorem ferire recusavit: de quo nimirum constat, quia etsi fonte baptismatis non est ablutus, sui tamen est sanguinis lavacro mundatus ac regni coelestis dignus factus est ingressu. Tum judex tanta miraculorum coelestium novitate perculsus, cessari mox a perse
Abbreviated transcription (Latin):
stinctu. ꝓiectoq ense queni strictum tenuerat pe¬
dib eius aduoluitur. multum desiderans ut cũ
martyre uel ꝓ martyre quem ꝑcutere iubebat ip¬
se potiꝰ mereretur ꝑcuti. Dum ergo is ex ꝑsequu¬
tore factus ẽẽt collega ueritatis ac fidei. ac iacen¬
te ferro ẽẽt inter carnifices iusta cunctatio. mon¬
tem cum turbis reuerentissimus dei confessor as¬
cendit. Qui oportune letus gr̃a decentissima qͥn¬
gentis fere passib ab arena situs est: uariis her¬
barum florib depictus. inmo usq quaq uestitꝰ.
in quo nichil reꝑitur arduum. nichil preceps.
nichil abruptum. quem laterib longe lateq de¬
ductum in modum equoris natura complanat:
Dignum uidelicet eum ꝓ insita sibi specie ue¬
nustatis iam olim reddens. qui beati martyris
cruore ditaretur. In huius ergo uertice: scs al¬
banus dari sibi a deo aquam rogauit. Statĩ
omnes cognoscerent etiam torrentem honorem¬

Expanded text:
stinctu, projectoque ense quem strictum tenuerat, pestinctu, projectoque ense quem strictum tenuerat, pedibus ejus advolvitur, multum desiderans ut cum martyre vel pro martyre quem percutere jubebatur, ipse potius mereretur percuti. Dum ergo is ex persecutore factus esset collega veritatis et fidei, ac jacente ferro esset inter carnifices justa cunctatio, montem cum turbis reverentissimus Dei confessor ascendit: qui opportune laetus, gratia decentissima, quingentis fere passibus ab harena situs est, variis herbarum floribus depictus, immo usquequaque vestitus, in quo nihil repente arduum, nihil praeceps, nihil abruptum, quem lateribus longe lateque deductum in modum aequoris natura complanat, dignum videlicet eum, pro insita sibi specie venustatis, jam olim reddens qui beati martyris cruore dicaretur. In hujus ergo vertice sanctus Albanus dari sibi a Deo aquam rogavit, statimqomnes agnoscerent etiam torrentem