comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audientes: ⁊ in sua malicia ꝑdu¬
rantes. armentiũ in eiꝰ loco ꝯstitu¬
cuncta quȩ ꝑtułat papȩ refert.
Qͥ ꝙ ad sedẽ apłicam residẽs. ple¬
rũq missarũ sollemnia celebra¬
uit: ibi qͥcquid in scm deliquerat
deflens. Septimo gͥ regressus an¬
no a roma: cũ auctoritate illius¬
pape turonis redire disponitꝰ. ̃
ueniens ad uicũ cui nomen est
laudiacũ. sexto ab urbe miliario.
mansionẽ accepit. Armentius uͦ.
febre corripit᷑. Media aũt nocte:
sp̃m exhalauit. Qd̃ ꝓtinꝰ briccio
ep̃o ꝑ uisũ reuelatũ est. A ait sui .
Surgite uelocit̾: ut ad tumulan¬
dũ fr̾em nr̃m turonicũ pontificẽ
occurramꝰ. Cumq illi uenientes
portã ciuitatis ingred̾ent᷑: ecce
istũ ꝑ aliam portam mortuum
efferebant. Quo sepulto. bricciꝰ in
quadragesimũ quartũ ep̃atus
annũ defuncto. sc̃s eustochius
suscepit: uir magnifice scĩtatiᷤ.¬

Expanded text:
audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in ejus loco constiturt. Qui ad sedem apostolicam resedens, plerumque missarum solemnia caelebravit ibi, quicquid in sanctum Dei deliquerat deflens. Septimo igitur regressus anno a Roma, eum auctoritate papae illius Toronus redire disponit; et veniens ad vicum cui nomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, media autem nocte spiritum exalavit. Quod protinus Brictioepiscopo per visum revelatum est, qui ait suis: Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum Turonicum pontificem occurramus. Cumque illi venientes portam civitatis ingrederentur, ecce istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto, Briccius inquadragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, magnificae sanctitati
Abbreviated transcription (Latin):
nũ in ep̃atu ꝯstituunt. Demde
brictiꝰ romane urb̃ papã expe¬
cũt. fiens ⁊ eiulans: atq di¬
cens. Merito hȩc patior. quia
peccaui in scm̃ dĩ.⁊ eũ delirum
q amentẽ sepe uocaui: cuius
uidens u̾tutes non creoidi.
Post cuiꝰ abscessum: auint
turonici sac̾doti suo uade post
eũ:  excerce negotiũ tuũ. Na
si eũ ꝓsecutur ͦ fueris: nr̃m oĩũ¬

Expanded text:
stituunt. Denique Briccius Romanae urbis papam expetiit. flens et ejulans, atque dicens: Merito haec patior, quia peccavi in sanctum Dei, et eum delirum et amentem saepe vocavi; cujus videns virtutes, non credidi. Post cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia si eum prosecutus non fueris, ad
Abbreviated transcription (Latin):
antistes ambrosius suꝑ sc̃m alta¬
re obdormiret. Qd̃ uidentes mul¬
ti. cũ nullus eũ penitus excitare
p̾sum̃et: transactis fere duarũ
aut triũ horarũ spaciis. excitau̾¬
unt dicentes. Iam hora p̃terit.
iubeat dñs lectorẽ lectionẽ legere:
Respondens aũt beatus ambrosiꝰ.
nolite inqͥt turbari. Multũ enĩ
michi ualde sic obdormisse: cui
meũ martinũ sacerdotẽ egressũ¬
obsequnĩ p̾buisse. Pactoq ex
more seruicio: capitulũ tantum
uob̾ excitantib ñ expleui. T̃unc
illi stupefacti parit᷑ admirantes.
diem ⁊ tẽpus notant sollicite.
dixerat se eiꝰ oxsequiis deserus
Obeatũ nirũ in cuiꝰ transitu scõx
canit num̾us. angłoꝵ exultat
chorus: omniũqr celestiũ uirtu¬
tũ occurrit exercitus. Diabolus
p̃sumptione ꝯfundit᷑: eccłia uͥtu¬
sit cũ angeł: maria suscepit eũ
uirginũ choris: paradisus retinet
letus cũ scĩs. S qͥd nos in laude

Expanded text:
antistis Ambrosius super sanctum altaantistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectionem legere; Respondens autem beatus Ambrosius: 'Nolite', inquid, 'turbari. Multum enim mini valet obdormisse, cui meum Martinum sacerdotem egressuobsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite dixerat se ejus exsequiis deservisse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtusit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retenet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laude
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsus ignoro. Cui ille. Ego tͥ qͥd sit
excelsum. Et cũ parũꝑ mora
eẽt. ut hȩc ñ audirentur. diabolꝰ
eũ cum miqͥs angelis retinere¬
tẽptauit: nichilq suũ in eodem
repperiens. ꝯfusus abcessit Qd
gͦ de nob̃ peccatorib erit. si tan¬
tum sacerdotẽ uoluit pars unqͣ
noc̾e: Hȩc sacerdote loquente.
notato tempore archidiaconus
turonis misit uelocit᷑: qui hȩc
diligent̃ inquireret. Qui ueniẽs.
eo die horaq manifestissime cog¬
nouit tͣnsisse beatũ uirũ: qͦ sc̃s
seuxͤmꝰ audiuit psallentiũ choꝵ.
S ꝙsi ad seueri recurramꝰ hysto¬
eccł̃iam redolent. mediolanensi
ciuitate p̾erat ep̾s. Cui celebranti
festa dĩci diei ista erat consuetu¬
do. ut ueniens lector cũ libro. ñ
antea leg̾e p̾sumeret: quã sc̃s nu¬
tu nisisset. Factũ est aũt ut illa die
dñica ꝓpħtica lectione iam lecta.
ante altare astante qͥ lectionem
beati pauli ꝓferret : beatissimꝰ

Expanded text:
prorsus ignoro. Cui ille: Ego tibi quid sit prorsus ignoro. Cui ille: Ego tibi quid sit excelsum. Et ut parumper morae esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retineretentavit, nihilque suum in eodem reperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eum diem horamque manifestissime cognovit transisse beatum virum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed si ad Severi recurramus histoeclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebranti festa dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus
Abbreviated transcription (Latin):
unsset. nou̾it qd̾ obsistentibus
paganis diu ciuitas turomca
sine bñdictione sacerdotali fuit.
paganis reꝑti fuissent xp̃ians.
aut afficiebant᷑ uerb̃ibus: aut
gladio truncabant᷑. A passione
gͥ dm̃i. usq ad tͣnsitum scĩ mar¬
cõputant᷑.
eatus aũt seuermꝰ coloniensis
ciuitatis ep̃s. uuir honeste uitȩ.
x ꝑ cuncta laudabilis. dum die
dñica loca scã ex ꝯsuetudine post
matutinos cũ suis circuiret. illa
hora qua uir beatus obiit. audi¬
uit corũ canentiũ insublum.
Uocatoq archidiacono int̾rogat
si aures eiꝰ ꝑcut̾ent uoces: quas¬
ille attentiꝰ audiret. Respondit.
hequaqͣm. Tunc ille. Diligent᷑
inqͥt ausculta. Archidiaconꝰ aũt
cepit sursũ collũ extend̾e. aures
erig̾e. & suꝑ sũmos articulos ba¬
culo sustentante stare. S credo
eũ non fuisse equał meriti: a qͦ
na pietas audire ꝑmitt̾et. Erectiᷤ
aũt rursus int̾rogat sene. Quid
audis: Qui ait. Uoces psallentiũ
tanquã in cȩlo audio: s qͥd sit

Expanded text:
us, noverit quia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Marcomputantur. eatus autem Severinus Coloniensis civitatis episcopus, vir honestae vitae, et per cuncta laudabilis, dum die Dominica loca sancta ex consuetudine post matutinos hymnos chora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent ille attentus audiret. Respondit: Nequaquam. Tunc ille: Diligentius, inquit, ausculta. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere, et super summos articulos, baculo sustentante, stare. Sed credo eum non fuisse aequalis meriti, a quo t hoc ei divina pietas audire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senex: Quid audis? Qui ait: Voces psallentium tanquam in coelo audio, sed quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
gennã fluuiũ descend̃t. Ingre¬
ssiq ligeris alueũ. ad urbẽ turo¬
ncã cum magnis laudib psallẽ¬
de quoꝵ uocib pyctau exꝑge¬
facti nichil de thesauro quẽ cu¬
bodiebant habentes: cũ mag¬
ia confusione ad ꝓpͥa sunt re¬
uersi. Qd̾ siqͥs requirit cur post
bransitũ gr̾an ep̃i unus tantuor

Expanded text:
scendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psalleDe quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani ep
Abbreviated transcription (Latin):
qui tironẽ suũ ad bella fut᷑a
erudierat. ut de eiꝰ uictoria g¬
głosos referret triũphos: lau¬
hostiũ reportaret phalanga.
aliis utilẽ sententiã deꝓiit:
se & pacis uinculũ.⁊ solaminis
supplementũ. comitesq itineris
qͦs religio claros reddebat lar¬
giturũ. Collecto itaq fr̃m cetu
ominiũ. orationũ sufragiũ postu¬
lat. ut uent᷑o itin̾i solam̃ largitor
pietatis tribuat. Uicesimũ ergo
etatis annũ agens. arrepto iti¬
nere cũ duodecĩ comitib xͦ duce
ad littus maris accedunt. omni¬
potentis dĩ miscd̾iam p̾stolant᷑.
ut ipse suȩ uoluntati mhereat.¬
ac concepti ꝯsilii effectus ꝑficiat᷑.
Agnoscuntq secũ clem̃tis iudi¬
cis uoluntatẽ adeẽ. Carinamq
ingressi. dubias ꝑ freta ingre
diunt᷑ uias. miteq salũ ꝓsꝑan¬
tib zephiroꝵ flabris. Pernici
itaq cursu: ad britannicos ꝑue
rantes. uires resumunt. ancipi¬
tiq anmo. anxia cordis consila

Expanded text:
qui tironem suum ad bella futura qui tironem suum ad bella futura erudierat, ut de ejus victoria gloriosos referret triumphos, laehostium reportaret phalangis.aliis utilem sententiam depromit, se' et pacis vinculum et solaminis supplimentum comitesque itineris, quos religio claros reddebat, largiturum. Collecto sane fratrum coetu, omnium orationum suffragium postulat, ut venturo itinere solamen largitor pietates tribuat. Vicensimum ergo aetatis annum agens, arrepto itinere, cum duodecim comitibus Christo duce ad litus maris accedent. Ibi omnipotentis misericordiam prestolantur, ut, si suae voluntatis inhereat, concoepti consilii effectus perficiatur, agnoscuntque secum clementis iudicis voluntatem adesse, carinamque ingressi, dubias diuntur vias, miteque salum prosperantibus zephyrorum flabris secantes, pernici cursu ad Britannicos sinus rantes, vires resumunt ancipiti animo, anxiaque cordis consilia
Abbreviated transcription (Latin):
suã tollendo xp̃m sequi. ut qu
alioꝵ doctor fut᷑us erat. ipse qd
doctrina didicerat. in suo corpore
mortificationẽ ferendo. uberius
annoꝵ multoꝵ in monast̾io cir¬
culis. cepit ꝑegrinationẽ desid̾a¬
re: memor illius dñi ĩꝑii ad abra¬
ham. Exi de t̾ra tua ⁊ de cognatio¬
ne tua.⁊ de domo patͥs tui: ꝙ ua¬
de in t̾ram quã monstrabio tibi.
Confessus gͥ uen̾abili patͥ cõmogello¬
cordis ardorẽ.⁊ ignitũ igne dñi
desid̾ium. de quo igne dñs in e¬
uangelio loquit᷑. ignẽ ueni mit¬
t̾e in t̾ram.⁊ qͥd uolo nͥ ut ardeat.
ardentẽ patri patefaciebat affe¬
ctum. Sed ñ ita in pabͥs reꝑiebat
responso. ut sua peticio anhela¬
bat. Erat enĩ uen̾abili cõmogel¬
lo arduũ tanti solaminis patidis
pendiũ. Tandẽ tam̃ aspirare ce¬
pit ⁊ cordi antepon̾e. ut ñ plus
sue necessitati stud̾et. quã alio¬
rũ utilitati oportuna pararet.
Hec sine omp̃is arbitrio fiebat.

Expanded text:
suam tollendo, Christum sequi: ut qui suam tollendo, Christum sequi: ut qui aliorum doctor futurus erat, ipse quod doctrina didicerat, in sui corporis mortificatione ferendo, uberius annorum multorum in monasterio circulis, coepit peregrinationem desiderare, memor illius Dominiham: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tut et vade in terram, quam monstrabo tibi. Confessus igitur venerabili patri Commogellocordis ardorem et ignitum igne Domini desiderium, de quo igne Dominus in euangelio loquitur: Ignem veni mittere in terram; quam volo, ut ardeat, ardentem patri patefaciebat affectum, sed non ita in patris repperiebat responsum, ut sua petitio anhelabat. Erat enim venerabili Commogello arduum pendium. Tandem tamen aspirare coepit et cordi anteponere, ut non plus suae necessitati studeret quam aliorum utilitati opportuna quaereret. Nec sine Omnipotentis arbitrio fiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
sio ingenio cognoscant uel flat¬
grantẽ ubertate sensũ. uł negli¬
sentiȩ somno torpentẽ: cepit
ab eo ex difficiliũ questionũ mat̾ia
sensus querere. At ille pauido
quãqͣm tam̃ sagacie pectore. ne
mobediens magistro appareret:
ñ cenodoxie actus uicio. s ma¬
gistro parendo. uice u̾sa obiecta
sibi elucubrabat: memor illiacs
psalmographi p̾consi. Aꝑioc
tuum: & ego adimplebo ulud.
Tantũq eus in pectore diuma¬
rũ chesauri script̾aꝵ conduite¬
nebant᷑. ut intͣ adolescentie eta¬
tem detentus. psalmoꝵ libruo
elimato sermone expon̾et ul¬
taq alia uł ad cantũ digna. uł
Dedit deinde oꝑã ut monachoꝵ
necteret᷑ societati: ꝙ monast̾ui
cuiꝰ uocabulũ est benchor peciit.
In qͦ presul uixtutũ ubtate cluebat¬
beatus cõmogellus egregiꝰ inter
suos monachoꝵ pat᷑. quiq ⁊ re¬
ligionis studio ⁊ regularis disci¬
plinȩ cultu p̾cipuus habebatur.
ipsũq sibi ab negando. ac crucẽ

Expanded text:
suo ingenio cognoscant vel flasuo ingenio cognoscant vel flagrantem ubertate sensum vel neglegentiae somno torpentem, coepit ab eo ex dificilium quaestionum materia sensus querere. At ille pavido quamquam, tamen sagaci e pectore, ne inoboediens magistro appareret, non cenodoxiae actus vitio, sed magistro parendo vice versa obiecta sibi elucubrabat, memor illius psalmographi praeconii: Aperi os tuum, et ego adimplebo illud. Tantum eius in pectore divinarum thesauri scripturarum conditi tenebantur, ut intra aduliscentiae aetatem' detentus, psalmorum librum elimato sermone exponeret multaque alia, quae vel ad cantum digna vel Dedit deinde operam, ut monachorum necteretur societate, ad monasterium cuius vocabulum est Benechor petiit, in quo presul B. Commogellus, egregius inter suos monachorum Pater, quique religionis studio et regularis disciplinae cultu praecipuus habebatur, ipsumque sibi abnegando, ac crucem
Abbreviated transcription (Latin):
talit̾ increpanti refert: sodalib
ualedicens. it᷑ arripuit. Materq
eiꝰ dolore stimulata: p̃catur ut se
nõ relinqͣt. At ille. ñ inqͥt audisti.
qui amat patrẽ aut matrẽ plusqͣ
me ñ est me dignꝰ⁊ Obstanti ma¬
tri & limiti ostii inherenti: postu¬
lat ut se ire sinat. Illa eulans ⁊
pauim̃to ꝓstrata: denegat se ꝑ¬
missurã. Ille limitẽ matremq
transilit. Poscitq matrẽ se letã
hab̾e. Illam numqͣm deinceps in
hac se uita uisurũ: s quocumq
salutis uia it̾ pandat se ꝓgssurũ.
elicto gͦ natali solo que lageno¬
rum t̾ram incole nũcupant. ad
urũ uen̾abilem nomme simleo
prerit: qui eo tp̃re singulari reli¬
gione & scripturaꝵ sacraꝵ sci¬
entiȩ flore int̾ suos pollebat: ⁊ uẽ
cũ uir sc̃s ingenii sagacis ẽẽ ui¬
deret. omniũ diuinaꝵ script᷑aꝵ
ludiis imbuit. Ita tam̃ ut fieri
assolet cũ ludendo magistri dis¬
pulos sciscitari conant᷑. ut de

Expanded text:
taliter increpanti refert, sodalibus taliter increpanti refert, sodalibus vale dicens, iter arripit; materque eius dolore stimulata, precatur, ut se non relinquat. At ille: 'Non', inquid, 'audisti: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus?' Obstanti matri et limitem ostii inherenti postulat, ut se ire sinat. Illa eiulans et pavimento prostrata, denegat se permissuram; ille limitem matremque transilit poscitque matri, se laetam habeat: illum numquam deinceps in hac vita visurum, sed, quocumque salutis via iter pandat, se progressurum. Relicto ergo natali solo, quem Lagenorum terram incolae nuncupant, ad virum venerabilem nomine Sinilem perrexit, qui eo tempore singulari religione et scripturarum sacrarum scientiae flore inter suos pollebat. Quem cum vir sanctus ingenii sagacis esse videret, omnium divinarum scripturarum studiis inbuit, ita tamen, ut fieri adsolet, cum ludendo magistri discipulos sciscitare conantur, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾at hortamine aggressus est.
Quȩ uidens in adolescentẽ glic̾entẽ
uigorẽ: ego ait uitũq potui ad bel¬
lum ꝓgressa exiui. En qͥndecĩ tp̃ra
uoluunt᷑. quo ⁊ domo carui.⁊ hũc
ꝑegͥnationis locũ expetii: & nũꝙͦ
deinceps xͦ p̃sule manu stiuam
tenens retro respexi.⁊ nͥ fragilis
sexus obstitisset: mari transacto
pocioris ꝑegͥnationis locũ petisse
t̃uuͦ adolescentiȩ flãmis estuans
natalem solũ incolis ad fragiles
uoces ueł noł fragilitate attra¬
ente aurẽ accomodas. ⁊ uisitars
te femineũ sexũ lib̃e credis: hõ
reminisceris suasu euȩ adã dilap¬
sum. samsonẽ a dalila seductum.
dauid a pͥstina iusticia pulcͥtudine
bethsabeȩ corruptũ. sapientissimĩ
salomonẽ mulierũ amore decep¬
tum: ꝑge inqͥt o uiuenis perge.
euade ruinã : ꝑ quã multos com¬
ꝑis corruisse. Declina uiã quȩ in¬
feri ducit ad ualuas: Huius dictiᷤ
adolescentẽ terreri cred̾es. grates¬

Expanded text:
poterat, hortamine adgressus. poterat, hortamine adgressus. Quae videns gliscentem in aduliscente vigorem: 'Ego', ait, 'utcumque potui, ad bellum progressa exivi. En quindecim tempora volvuntur, quo et domum carui et hunc peregrinationis locum expetii, et numquam deinceps Christo praesule, manu stipham tenens, retro respexi, et nisi fragilis sexus obstasset, mare transacto, potioris peregrinationis locum petissem. Tu vero aduliscentiae flammis exaestuans, natalem solum voces, velis nolis, fragilitate attrahente, aurem accommodas, et vitare te femineum sexum libere credis? Non reminisceris suasum Evae, Adae lapsum, Samson a Dalila seductum, David a pristina justitia pulchritudine Betsabee corruptum, sapientissimum Salomonem mulierum amore deceptum? Perge, inquit, o juvenis, perge, evade ruinam per quam multos comperis corruisse. Declina viam quae inferi ducit ad valvas. Hujus ergo dictis adolescentem terreri cred
Abbreviated transcription (Latin):
aggressus lasciuaꝵ puellarũ. in
eũ suscitare amores. p̾cipue qͥs
forma corporis ꝑfunctorio cdecore
horrendo desid̾io in miseroꝵ ani¬
mos solet ĩmerg̾e. S cũ se egͣti
miles tantis p̾liis undiq urgeri
conspic̃et: & micantẽ siccã calloi¬
hostis se ꝯtra erigi ꝯspexisset. ex¬
ꝑtus fragilitatẽ humanã cito ad
ꝓcliuia labendo dimergi.⁊ ut laiꝰ
ait nichil eẽ tam sc̃m religione.
tamq custodia clausum. quo pe¬
netͣre libido nequeat. eugłicum
clipeũ leua tenens. ensẽq antipitẽ
dextra ferens: contͣ ĩmanes hostir
ne frustrato labore quẽ potissimo
ingenio desudau̾at: in grãmatica
rethorica. geometͥa: uel diuinaꝵ
script᷑aꝵ serie in scłi se illecebris
occuparet. Datꝰq adhuc stimulus
urgendi. Cum hȩc iam penes se
uolu̾et. uenit ad cuiusdã religiose
ac dõ deuotȩ feminȩ cellulam.
Quã cum priꝰ humili uoce salu¬
tasset: postea castigare iuuemili ut

Expanded text:
adgressus lascivarum puellarum in adgressus lascivarum puellarum in eum suscitare amores, precipue quas forma corporis perfuncturio decore horrendo desiderio in miserorum animos solet inmergere. Sed cum se egregius milis tantis pilis undique urgueri conspiceret et micantehostis se contra erigi conspexisset, expertus fragilitatis humanae, cito ad procliva labendo dimergi, ut Livius ait, nihil esse tam sanctum religione tamque custodia clausum, quo penetrari libido nequeat, euangelicum clipeum leva tenens ensemque ancipitem dextra ferens, contra inmanes cuneos ne frustrato labore, quem potissimo ingenio desudaverat in grammaticam, rethoricam, geometricam vel divinarum scripturarum seriem, in saeculi inlecebris occuparet; daturque adhuc Stimulus urguendi. Cum haec iam poenes se volverit, venit ad cuiusdam religiosae ac Deo dicatae feminae cellulam. Quam cum prius humili voce salutasset. postea castigare iuvenili, ut
Abbreviated transcription (Latin):
frequentia celebri lucis speciosi¬
or est. Si diei lux phebi aucta sp¬
lendore mundo amena refulget.
ita corpus eccłiȩ ꝯditoris ditatũ
opibꝰ. scõꝵ augm̃tatũ numero.
x scientiȩ religione intescit: ut
ex frequentia doctoꝵ pullulent
lucra subsequentiũ.⁊ ut sol uel
luna astraq omĩa noctẽ
dieq solito nitore nobilitant.
ita scõꝵ merita. sac̾dotũ eccłiȩ
monimenta roborant.
eractis itaq infantiȩ annis. in
puericiȩ etatȩ pubescens. libera¬
liũ litt̾aꝵ doctrinis. ⁊ grãmaticoꝵ
studiis in geno capat᷑i. dare cepit
laborẽ. Quẽ ꝑ omne pueritie. uł
adolescentie tp̃s ex̾cens: usq ad
uirilem etatẽ uberi intentione
defixit. S cum formȩ elegantia
p̾sertim corporis candor ⁊ pub̃ta
nobilis omnib gratũ redderet.
cepit tandẽ contra eum antiquu ᷤ
hostis lȩtifera tela laxare: ut qͣm
tanto ingenio crescere cerneret.
suis habenis si ualuisset irretiret:

Expanded text:
frequentia celebrae celebris lucis speciosifrequentia celebrae celebris lucis speciosior est: sicut diei lux Phoebi aucta splendore mundo amoena refulget, ita corpus Ecclesiae Conditoris ditata opibus, sanctorum augmentata numero, et scientiae religione nitescit, ut ex frequentia doctorum pullulent lucra subsequentium. Et ut sol vel luna astraque omnia noctem diemque suo nitore nobilitant, ita sanctorum merita sacerdotum Ecclesiae monimenta roborant. 7. Peractis itaque infantiae annis, in pueritiae aetate pubescens, liberalium litterarum doctrinis et grammaticorum studiis, ingenio capaci dare operam coepit: laboremque per omne pueritiae vel adolescentiae tempus exercens, usque ad virilem aetatem uberi intentidefixit. Sed cum eum formae elegantia praesertim corporis candore et pubertas nobilis omnium gratum redderet, coepit tandem contra eum antiquus hostis loetifera tela laxare, ut quem tanto ingenio crescere cerneret, suis abenis, si valuisset, inretiret,
Abbreviated transcription (Latin):
pit: & ancipiti gaudio tante ui¬
sionis uim sagaci animo truti¬
nare. Uiemoꝵq solaminis su¬
pplementũ petit. qͦs doctrimna
sollertes reddebat. querens ut
tante uisionis uim sapientiũ
corda rimarent᷑. Tandẽ ꝑitoꝵ
libramine responsa recepit.
se egregie indolis ten̾e uirũ. qui
q suȩ saluti utilia. ⁊ ꝓximors
ꝓuid̾et utilitati oportuna. Quẽ
mat̾ postqͣm eum edidit. tanta
custbbia seruauit: ut uix eum
uel cognitis parentũ reliquoꝵ
morib cred̾et. quoadusq uita pu¬
beris ad bon cultũ oꝑis: xp̃o duce
sine quo nichil boni agit᷑ aspira¬
ret. Nec ĩmerito solem fulgentẽ
suo e simu mat̾ ꝯspexit. qͥa matͥs
unu̾soꝵ eccłiȩ mẽbra. instar phe¬
bi fulgida micant. dño dicente.
Tunc usti fulgebunt sicut sol
in regno patͥs eoꝵ. Sic deborã p̃¬
loquebat᷑ dicẽs. Qui aũt diligũt
te : sic̃ sol in ortu suo splendet.
sic rutilent. Ethereus etem̃ axis
siderũ distinctione flauescens. de

Expanded text:
pit et ancipiti gaudio tantae vipit et ancipiti gaudio tantae visionis vim sagaci animo trutinare vicinorumque solaminis supplimentum petit, quos doctrina sollertes reddebat, quaerens, ut tantae visionis vim sapientum corda rimarent. Tandem peritorum libramine responsa recepit, se egregiae indolis utero tenere virum, qui et suae saluti utilia et proximorum provideret utilitati oportuna. Quem mater postquam edidit, tanta custodia servavit, ut vix eum vel cognitis parentum reliquorum moribus crederet, quoadusque vita puberis ad boni cultus operis Christo duce, sine quo nihil boni agitur, adspiraret. Nec inmerito solem fulgentem suo e sinu mater conspexit, quin matris universorum ecclesiae membra instar Foebi fulgore micant, DTunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum . Sic Debora prloquebatur, dicens: Qui autem diligunt te, sicut sol in ortu suo splendet, sic rutilant . Aetherea etenim axis siderum distinctione flavescens, de
Abbreviated transcription (Latin):
refulgentis colũbam aggredim
berere gesta. Erit tam̃ nr̃orum
arbit᷑ dictoꝵ uirtutũ largitor
inensus. qͥ illi ⁊ gr̾ȩ suȩ muña.
⁊columba. ortus ẽ hib̾¬
nia insula. extremo o¬
gens incolit. Quȩ quãqͣm absq
reliquaꝵ gentiũ legib. tamen
in xͥam uigoris dogmate florens:
omniũ uicinaꝵ gentiũ fidei pre¬
dia fidei gentis illius.ut fides ꝗͣ
infecundã ex parte gens illa ha¬
bebat: suo ac sodalium suoꝵ mu¬
mmine cultu uberi fecundaret᷑.
Sed pͥus qͣm lucẽ uitȩ p̾sentis ca¬
ꝑet. qͥd ante eiꝰ ortum actũ sit:
non ẽ silendũ. Nam eiꝰ gentrix
iam cũ ꝯceptu aluo grauida te¬
neret᷑. subito ꝑ intẽpestã noctẽ
sopore dep̾ssa. uidit e sinu suo
rutilantẽ solem. ⁊ nimio fulgore
micantẽ ꝓcede̾: & mundo mag¬
nũ lumen p̾bere. Hȩc genitͥx
postquã sopor mẽbra
laxauit. & cecas mundo surgẽs
aurora pepulit tenebras. semet
intͣ clauso conamine pensare ce¬

Expanded text:
refulgentem Columbani adgredimur refulgentem Columbani adgredimur texere gesta. Erit tamen nostrorum arbiter dictorum virtutum largitor inmensus, qui illi et gratiae suae munera Columba, Ortus Hibernia insula, extremo Ogens incolit, gens quanquam absque reliquarum gentium legibus, tamen in Christiani vigoris dogmate florens, omnium vicinarum gentium fide praedia fidei gentis illius, ut fides quam infecundam ex parte gens illa habebat, suo ac sodalium suorum munimine cultu uberi fecundaretur. Sed priusquam lucem vitae praesentis caperet, quid ante eius ortum actum sit, non est silendum. Nam eius genetrix iam cum conceptu alvo gravida teneretur, subito per intempestam noctem sopore depressa vidit e sinu suo rutilantem solem et nimio fulgore micantem procedere et mundo magnum lumen praebere. Haec genetrix, postquam sopor membra laxavit et caecas mundo surgens aurora pepulit tenebras, semet intra clauso conamine pensare coe
Abbreviated transcription (Latin):
utilantẽ atq eximio ful¬
gore micantẽ scõꝵ p̾su¬
lum atq monacoꝵ pa¬
trũ. sollercia nobilium
condidit uitã doctoꝵ: scilicet
ut posteris alma redolerent pͥscoꝵ
linquerent fut᷑is exempla.⁊ de
p̃cedentiũ m̾itis uel mnitando
exemplũ: uel memorie cõmen¬
dando. uent᷑ã soboles głaret᷑.
Quoꝵ beatꝰ athanasiꝰ antonii. ie¬
ronimꝰ pauli ⁊ hylarionis. uel ce¬
t̾oꝵ qͦs cultus bone uitȩ laudabi¬
les reddebat. postumianꝰ u̾o. seũ¬
exẽpla oꝑũ: uel uixtutũ moni¬
m̃ta cõm̃endarunt. Ut sunt co¬
lũne eccłiaꝵ. hylariꝰ. ambrosiuᷤ.
augustinꝰ. qui int̾ tot scłi turbi¬
nes ⁊ fluctuantẽ mundũ statũ
eccłiȩ sustentarunt. ne flatu ad¬
uersante miqͦ. ac hereticoꝵ ꝓcel¬
la qͥatiente uerã fidẽ adu̾sita ᷤ ma¬
cularet. Quoꝵ nos exẽpla teme¬
rario conatu secuti. nec m̾itoꝵ
supplem̃to. nec facundie fiore
suffulti. nec elucubrantis scien¬
cie fonte. tanti patͥs nr̃is scłis

Expanded text:
utilantem atque eximio fulgore micantem sanctorum praesulum atque monachorum patrum solertia nobilium condidit vitam doctorum, scilicet ut posteris alma redolerent priscorum linquerent futuris exempla et de praecedentium meritis vel imitando exemplo vel memoriae commendando Ventura sobolis gloriaretur. Quorum beatus Athanasius Antonii, Hieronimus Pauli et Hilarionis vel ceterorum quos cultus bonae vitae laudabiles reddebat, Postumianus vero, Seveexempla operum vel virtutum monimenta commendarunt, ut sunt columnae ecclesiarum Hilarius, Ambrosius, Agustinus, qui inter tot saeculi turbidines, et fluctuante mundo, statum ecclesiae sustentarunt, ne, flatu adversante iniquo hac hereticorum procella quatiente, veram fidem adversitas macularet. Quorum nos exempla temerario conatu secuti, qui nec meritorum supplimentum nec facundiae flore suffulti nec elucubrante scientiae fonte, tanti patris nostris saeculis
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlũ potiꝰ respic̾e quã terrã. ut suo
iam itin̾e it᷑us ad dñm sp̃s dirigat᷑:
Hec locutus diabolũ iidit ꝓpter
assistẽ. Quid hic inqͥt astas cru¬
enta bestia : Nichil i me funestũ
reꝑies: abrahe sinꝰ me recipiet:
Cum hac gͦ uoce fatigatũ diuiniᷤ

Expanded text:
caelum potius respicere quam terram, ut suo caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uo
Abbreviated transcription (Latin):
taui.S si adhuc in eodẽ labore p̾
castris tuoꝵ stare me p̾cipis nõ
recuso: nec fatiscentẽ causabor e¬
tatẽ. Munia tua deuotus ĩplebo:
sub signis tuis qͦadusq ipse usse¬
ris militabo.& quãuis obtata sit
sem remissio post laborẽ. est tam̃
ammꝰ uictor annoꝵ: & ced̾e nesciꝰ
senectuti. Ac si iã parcis etati. bo
Ios uͦ quib timeo: ipse custodie
Digrũ meffabilẽ nec labore uictr̃.
nec morte uincendũ: qͥ in nullã
partẽ se ꝓnior inclinau̾t: nec
mori timuit nec uiu̾e recusauit.
Itaq cũ iam ꝑ aliqͦt dies ui febri
uigiliis. fatiscentes artus sp̃ui
seruire cogebat: nobili illostra¬
tu suo in cin̾e ⁊ cilicio recubãs.
E cum a discipuł rogaret᷑ ut
saltẽ uilia sibi sin̾et stramenta
suppomi: non decet inqͥt filii xͥa¬
nũ nisi in cin̾e x cilicio mori. figo
si aliud uob̃ exẽplũ relinquo:¬
ipse peccaui. Ocłis ac manbꝰ in
celũ sẽꝑ intentꝰ: inuictũ ab oroẽ¬
sp̃m ñ relaxabat. Et cũ a p̾sbit̾is

Expanded text:
dhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febriuuigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab orm non relaxabat. et cum a presbyteri
Abbreviated transcription (Latin):
datensem ut diximꝰ uicũ egͦtare
cepisset: pictaui ppłi ad eiꝰ transi¬
tũ sicut turonici conuenerunt.
Quo migrante: grandis alt̾catio
in utrumq surrexit ppłm. Dicebãs
eñ pictaui. Nr est monacꝰ. nobis
Sufficiant uob̃ ista omĩa: nobis
liceat auferre uł cadaũ exanime
Ad hȩc turonici respondebant.
Si uͥtutib nob̃ factis suffic̾e dici¬
tis: scitote qͥa uobiscũ positꝰ am¬
plius ẽ. quã hic oꝑatꝰ. Nam ut pͥ

Expanded text:
datensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici conveneQuo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pectavi: 'Noster est monachus, nobis Sufficiant ergo vobis ista omnia, nobis liciat auferre vel cadaver exanimum'. Ad haec Toronici respondebant: 'Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote, quia vobiscum positus amplius est quam
Abbreviated transcription (Latin):
martinũ. dum unusqͥsq ⁊ sibi
p̾stat ut doleat: ꝙ illi debet ut
gaudeat: Hec gͥ beati uiri corpꝰ
usq ad locũ sepulchri hymnis
canora celestis turba ꝓsequit᷑.
Cõparet᷑ si placet scłaris illa põ¬
pa: ñ dicã fun̾s s triũphi. Quis
Ducant illi p̾ currib suis uinctoᷤᷤ
post t̾ga captiuuos. Martini cor¬
pus hii qui mundũ ductu illiꝰ
uic̾ant ꝓsecunt᷑. Illos ꝯfusis plau¬
sib ppłi honoret insana: mar¬
tinus diuinis plaudit᷑ psalmis
martinꝰ hẏminis celestib honorat᷑
Illi post triũphos suos in trtara
seua traidunt᷑: martinꝰ abrahe
simi letus excipit᷑. Martinꝰ hic
pauꝑ ⁊ modicus. cȩlũ diues in

Expanded text:
tibus, dum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diue
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. Ergo necesse ẽ ut qd̾ nob̃cum
ñ impleuit uiuus: expleat uel
defunctus. Uob̃ est enĩ ablatus:
nob a deo donatꝰ. uerũ si mos an¬
nqͥtus institutus seruat᷑: iurbe
qua ordinatꝰ est habebit deo ui¬
bente sepulchrũ. Certe si ꝓ mo¬
nastii pͥui legio cupitis uendicare:
scitote qͥa pͥmo ei monast̾iũ cuor
mediolanensib fuit. His gͦ liti¬
gantib sole ruente nox claudit᷑.
apictauis ꝑ uiolentiã auferret᷑.
S d̾s omp̃s. noluit urbẽ turo¬
incã a ꝓprio frustrare patrono.
Deniq nocte media om̃s pictaui¬
a somno fallatie cõprimunt᷑: nec
ullus suꝑfuit qͥ ex hac multitu¬
dine uigilaret. Igit᷑ ubi turonici
eos ꝯspiciunt obdormisse. app̾hen¬

Expanded text:
tum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox clauditur,a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehen
Abbreviated transcription (Latin):
quã scõ dissimulat gaudio qd̾ do¬
lebat. Siqͥdem fides flere ꝓhibe¬
bat: gemitũ extorquebat affectꝰ.
Etenĩ tam erat scã de illius gła
exultacio: qͣm pia de morte cõ¬
fusio. Ignosc̾es flentib. gͣtula¬

Expanded text:
quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio quam pia de morte tristitia. ignosceres flentibus, congratula
Abbreviated transcription (Latin):
ctum. qͥs cim̃b cred̾et iuolutũ:
iam in quadã fut᷑e resurrẽctioniᷤ
gła & natura demutate carnis
ostensus ẽ. Iam uͦ in obseqͥum fu¬
neris credi ñ potest: qͣnta hominũ
multitudo ꝯuen̾it. Tota obuiã cor¬
pori ciuitas ruit. Cuncti ex agris
atq uicis: multi ex uicinis etiã
urbib affuerunt. O quantꝰ luctꝰ
hominũ qͣnta p̾cipue m̾entium
lam̃ta monachoꝵ: o eo die fere
ad duo milia ꝯuenisse dicuntur.
Spetiał martim gła: cuiꝰ exẽplo
indm̃ seruitute stirps tanta fru¬
ctificau̾at. agebat miirũ ante se
pastor extinctus greges suos. scẽ
illius multitudinis pallidas tͦbas:
agniina palliata. E aut em̾̃itoꝵ
laboꝵ senes: aut uiratos xp̃i in
sacram̃ta thirones. Tam uͥginũ
corus fletu abstinet pre pudore.¬

Expanded text:
 crederet inuolutum? quasi in futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae pudore
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. Dñe si adhuc ppło tuo
sum necessariꝰ. non recuso laborẽ:
fiat uoluntas tua. Nimirũ inter
spẽ amorẽq positus dubitauit pe¬
ne qͥd mallet: qͥa nec hos deserere.
nec a xͦ uolebat diuciꝰ seꝑari. Nich
tam̃ in uoto suo ponẽs aut uolun¬
tate relinq̃ns. totũ se dñi arbitͥo
potestatiq cõmittẽs: his paucissi¬

Expanded text:
i adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique committens, sic oraui
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ex ꝯsequenti lucebit exẽplo.
reu̾is puella quedã
dira paralisis egritudine teneba¬
tur: ita ut iam ꝑ multũ tempꝰ
nullo ad humanos usus corpors
officio fungeret᷑. Onin ex parte
p̾mortua. uix tenuit̾ sp̃u palpi¬
tabat. Tristes ad solam funeris
expectacionẽ astabant ꝓpinqͥ.
cum subito ad ciuitatẽ illam nũ¬
ciat᷑ uenisse martinũ. Qd̾ ubi
puelle pat̾ comꝑit. currĩt exam¬
mis ꝓ filia rogaturꝰ. Et forte mar
ãplectit᷑: dicens ei filia mea mo¬
nitur. misero gen̾e langoris. Et
qd̾ ipsa est morte crudelui. solo
p̃uuiuit: iam carne p̾mortua.
ogo gͦ ut ad eã eas atq benedicaᷤ.
sconfido eñ quod ꝑ te reddenda
st sanitati. Qua ille uoce ꝯ fusuᷤ
obstupuit ꝙ refugit. dicẽs hoc
sue ñ esse uͥtutis. senẽ errare iu¬

Expanded text:
ebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant propinqui, cum subito ad ciuitatem illam Martinum uenisse nuntiatur. quod ubi puellae pater conperit, cucurrit exanimis pro filia rogaturus. et forte Martamplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iu
Abbreviated transcription (Latin):
uodã enim die p̾missa p̾ sẽ. &
circumdatꝰ ipsa luce purpurea.
quo facilius claritate assumpti
fulgoris illud̾et: ueste etiã regia
indutus. diademate ex gẽmis
auroq redimitus. caligis auro
illitis sereno ore. leta facie. ut
nichil minꝰ quã diabolus puta¬
ret᷑: oranti in cella astitit. Cũq
martinꝰ primo aspectu eiꝰ fuisso
hebetatꝰ: dui multũq silentiũ
ambo tenuerunt. Tum prior di¬
abolus. agnosce inqͥt martine
quẽ cernis: xp̃c ego sum. Descen¬
surus ad t̾ras. prius me manife¬
stare tͥ uolu. Ad hȩc cum martus
tac̾et. x nequicqͣm responsi reserr
it̾are ausus ẽ diabłs ꝓfessionis

Expanded text:
quodam enim die praemissa prece et quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
prehensum dext̾a traħe ad mar¬
tinũ uolebat: bene ꝯscius illudi
illũ diaboli arte ñ posse. tum uͦ
renti ac reclamare miser cepit
int̾dictum sibi eẽ dicens. ne se
martino ostendẽt. Cũꝙ mutum
eum cõpellerent: int̾ trahentium
manꝰ uestis euanuit. Unde quis
dubitet hanc etiã scĩ martim fuisse
u̾tutem. ut fantasiã suã diabolus
cum erat martini ocłis ingerenda
dissimulare diutius aut tegere
auctoritatẽ parasset. eo usq ela¬
tus ẽ: ut se eliam ꝓfiteret᷑. Qd̾̃
cum pleriq credidissent: addidit
ut se xp̃m eẽ dic̾et. In quo etiam
deo illusit. ut eũ quidã ep̃s rufiꝰ
uidimꝰ. Pleriq etiã nob̃ ex fr̃ib
retulerunt. eodẽ tp̃re in oriente
quendã extitisse: qui se ioħem
iactitaret. Ex quo conic̾e possu¬
mus. istiusmodi pseudo ꝓpħis
quiꝰ iam mist̾ium in istis iniqui¬
tatis oꝑat᷑. Non pret̾eundum
aũt uidet᷑: quanta martinum
sub isdem dieb diabolus arte
temptauerir.

Expanded text:
prehensum dextera trahere ad Marprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere auctoritatem paravisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. Quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo illusit, ut eum quidam episcopus, vidimus. Plerique etiam nobis e fratribus retulerunt, eodem tempore in Oriente quemdam exstitisse, qui se Joannem esse jactitaret. Ex quo conjicere possumus, istiusmodi pseudoprophetis qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit.
Abbreviated transcription (Latin):
erit in me di esse uirtutẽ: qui di
ueste donatꝰ sum. Tum uͦ grandis
omnũ ad hanc ꝓfessionẽ expe¬
stano. Itaq ad mediã fere noctẽ
fremitus insultanciũ cõmoue
omnẽ monasterii locũ uisus ẽ.
Cellulam aũt qua ide adolesces
continebat᷑: crebris cern̾es mi¬
care luminib.fremitusq in ea
discurrentiũ: x murimir qd̾dã
multarũ uocũ audiebat᷑. Dehinc
facto silentio eg̾ssus unum de
factus ille ꝯuocat cet̾os. ipse etiã
clarus accurrit: adhibitoq lumi¬
ne. uestem om̃s diligent᷑ inspi¬
ciunt. Erat aũt sũma mollicie.
candore exiio: micanti ppura.
Nec tam̃ cuius eẽt gen̾is aut
uelleris.pot̾at agnosci. Curiosiꝰ
tam̃ ocłis aut digitis attrectata:
non aliud quã uestis uidebatur
Int̾ea clarus fr̃s amonet oratiom
insistet: ut manifestius eis dñs
qͥdnam id eẽt ostend̾et. Itaq reli¬
quũ noctis. hymnis psalmisq
consumit᷑. Ubi uͦ illuxit dies ap¬

Expanded text:
erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueomne monasterium loco visum est: cellulam autem, in qua idem adolescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus: fremitusque in ea discurrentium, et murmur quoddam multarum vocum audiebatur. Deinde facto silentio egressus; unum defactus ille convocat caeteros; ipse etiam Clarus accurrit; adhibitoque lumine vestem omnes diligenter inspiciunt. Erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura; nec tamen, cujus esset generis aut velleris, poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, ap
Abbreviated transcription (Latin):
quidã adolescens. nobilissimus
mox pb̃r. nunc felici beatus ex¬
cessu relictis omnib se martino
contulisset: breu tp̃re ad sum¬
mũ fidei. uirtutũq omnium
culmen enituit. Itaq cum haud
longe sibi ab ep̃i monastio tab¬
naculum ꝯstituisset. multiq a¬
pud eum fr̃s cõmorarent᷑: uiue¬
nis qͥdam ad eum anatoliuꝰ no¬
mine sub ꝓfessione monachi om¬
nem humilitatẽ atq innocentiã
meius accessit: habitaintqr ali¬
noni in cõmune cum cet̾is. De¬
binc ꝓcedente tp̃re angłos apud
s loqui sołe dicebat. sum fidem
uillus adhib̾et: signis qͥbuscdao
erosq: ad credendũ ortabatiar.
astremo eo usq ꝓcessit ut int᷑
de dm̃ nuntios discurrere p̃¬
caret:iamq se unũ ex ꝓpħis¬
deri p̾sentes plagas cur scõ nõ
crede̾t cominari. Postremo ĩ hac
uoce erupisse fert᷑. Ecce hac nocte
uestem mͥ candidam dñs de cȩlo
labit: qua indutus in medio
ur᷑̃m diu̾sabor. Idq uob̾ signum

Expanded text:
quidam, adulescens nobilissimus, quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex pesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum
Abbreviated transcription (Latin):
demonẽ ꝓt̾uis martinũ uocib
increpantem: cur intͣ monast̾i
aliqͦs ex fr̃ib qui iã baptismĩ
diu̾sis criminib ꝑdidissent.
conu̾sos postea recepisset: exp¬
nens crimina singuloꝵ. Mai¬
tinũ diabolo repugnantẽ res¬
pondisse ꝯstant̾ antiqͣ delicta
ẽẽ peccatis qͥ peccare desieris
Contradicente dicente diabolo.
ꝑtin̾e adueniã criminosos: sed
semel lapsis nullam a dño ps
Si ⁊ tu ipse miserabilis ab hoũim
insectatione desiste̾s. ⁊ te factoꝵ
tuoꝵ uł hoc tp̃re cum dies udi¬
cii in ꝓrimo est penit̾et: ego tͥ
tate p̾sumptio: in qua ⁊ si aucto¬
ritatẽ p̾stare non potuit. osten¬
dit affectũ. Et qͥa de diabolo
enisdẽq artib sermo exortus
est: non ab re uidet᷑ licet exiͥn¬
secus inferre qd̾ gestũ est. Quia
portio ẽ.⁊ res digna miraculo.
recte memorie mandabit᷑ in e¬
remplũ cauendi: siqͥs deinceps
uspiam tale ꝯtig̾it. sum clarus

Expanded text:
daemonem proteruis Martinum uocibus daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino psi tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi tate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstringit. bouẽ sibi excusso
capite int̾ inguina cormi mie¬
cisse: nec multo post sp̃m reddi¬
dit. Uid̾is quo iudicio dñi. dia¬
bolo data fuerit hȩc po ien¬
testas. uerũ in martino hoc mi¬
rabile erat: qd̾ non solũ id quod
supra retulimꝰ. s multa istĩmo¬
di si quotiens accidisseñs longe
antea p̾uidebat. ⁊ sibi nuntia¬
ta fr̾ib indicabat. Frequenter
aũt diabolus dum̃ mille nocen¬
di artib scm̃ uirũ conaretur
illud̃e: inisibilem se ei formiᷤ di¬
uersissimis ingerebat. Nam mĩ
ĩ iouis ꝑsonã. plerũq mercurii:
ꝑ sepe etiã se uen̾is ac minerue
transfiguratũ uultib offerebat
Adu̾sus quẽ sẽꝑ int̾ritus: signo
se crucis ⁊ orationis auxilio ꝓte¬
gebat. Audiebant᷑ etiam plerũ
ꝯuicia: quib illum turba demo¬
num ꝓt̾uis uocib increpabat.
Se omnia falsa ⁊ uana agnoscẽ
non mouebat᷑ obiectis. Testabã
etiã aliqu ex fr̃ib audisse se

Expanded text:
constringit, bouem sibi excusso constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se