comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imnpurshus: quod ille auscultare dispicrens consilium rius. ait. Stultum consilium esse¬
i. Nobuto. ut inimicos domi relictos. contra reliquos ram eos que a tergo. hunc afron¬
niure surgentẽ interduos hostium cunros ruam. Sacius enĩ & facilius uictoria¬
oris dusa trabitur siunus abalio separrtur. Quo interfecto facile & alids morti¬
u inoterit distinare: statimque in terfecto sigimundo cũ uxore & filiis eius
pud colum nã aurelianensis urbis uicũ inputrum iactare precipiens burgun¬
lixias pecut. uocans insolatium thea dericum regem. ille autem in uiriam soceris
illeini iundicare uolens. ire promisit. Cumq pariter apud iuso renciam locum urbis
iehensis coniuncti fuissent. cumgo domaro confligunt. Cum que godomarus
ũ exercitu terga uertis seut & hlodomarus insequitur iacdi suis non

Expanded text:
eius'. Quod ille abscultare dispiciens consilium eius, ait: 'Stultum consilium esseeius'. Quod ille abscultare dispiciens consilium eius, ait: 'Stultum consilium esse puto, ut, inimicos domui relictus, contra reliquos eam, eosque a tergo, hunc a fronte surgente, inter duos hostium cuneos ruam. Satius enim et facilius victuria patrabitur, si unus ab alio separetur; quo interfecto, facile et alius morte poterit distinare'. Statimque intpud Columnam Aurelianensis urbis vicum, in putdias petiit, vocans in solatium Theudoricum regem. Ille autem iniuriam soceri sui vindecare nolens, ire promisit. Cumque pariter apud Visorontiam locum urbis Viennensis coniuncti fuissent, cum Godomaro confligunt. Cumque Godomarus cum exercitu terga vertisset et Chlodomeris insequeretur ac de suis non
Abbreviated transcription (Latin):
meam & patris matrissmiar mortem sagaci studio uindicate. Harc illi audign¬
is. burgundias p&unt. & contra sigimundum url fratremeius godomarum¬
rigunt. Deuictũque exercitum eorum godomarus terga uertit. Sigimundus¬
ero dũ ad scos auganensis fugerenitur. ahludomare captus cũ uxore &ofiliis captiuis¬
bducitur. At qur infra terminũ aurilianensi surbis incustodia positus r&in&ur.¬
scrdentibus que his regibus . godomarus rusuptis uiribus burgundiones collꝗͥgit.
egnũque ricepit: contra quem hlodomerus iterũ ire disponens. sigimundum
Iiter ficrre listinauat. Cui abeato auito abbatimagno tunc temprĩs sacer¬
uraumlote dictum ist. Sunquiens respiciens dm̃ emendaueris consilium tuum ut hos
omines inter fici non patiaris. Erit ds̃ trcũ & habiens uictoriam obtinebis.¬
ri uero eos occideris. tu ipse in manibus inimicorum traditus simili sorte perib.¬
rri us&o qui tibi uxorique acfiliis tuis quod feceris sigimundo & coniugi & liberis

Expanded text:
meam et patris matrisque meae mortem sagaci studio vindecate'. Haec illi audes, Burgundias petunt et contra Sigimundum vel fratrem eius Godomarrigunt. Devictumque exercitum eorum, Godomarus terga vertit. Sigimundusero, dum ad Sanctos Acaunos fugire nititur, a Chlodomere captus cum uxore et filiis captbducitur atque, infra terminum Aurilianensim urbis in costodia positus, detenetur.scedentibusque his regibus, Godomarus, resumptis viribus, Burgundionis colligit regnumque recipit. Contra quem Chlodomeris iterum ire disponens, Sigimundum interficere distinat. Cui a beato Avito abbate, magno tunc tempore sacerdote, dictum est: 'Si, inquid, 'respiciens Deum, emendaveris consilium tuum, ut hos omines interfici non patiaris, erit Deus tecum, et abiens victuriam obtenibissi vero eos occideris, tu ipse in manibus inimicorum traditus, simili sorte peribis; fietque tibi uxorique et filiis tuis, quod feceris Sigimundo et coniugi ac liberis
Abbreviated transcription (Latin):
uidit in pauimento damus tabulam marmorea in quacrux domi¬
nican erat sculpta. & ait. Cruces tuam dĩe frontem nrm munimꝰ &
pectora. & ecce crucem subpedib conculcamus. Et dicto citius. uussitram
auferre. defossamq tabulam. atq rectam inueniunt subter & aliam
hoc signum habentem. Nunti antesq uis sit & aliam auferri. Qua
am o repperunt. & terciam. nissuq ei & hoc aufertar. Qua ablata.
inueniunt magnum thesaurũ habentem suꝑ mille auri centenaria.
Sublatoq: auro. pauperib adhuc habundaneuis ut consutrat. Sub

Expanded text:
vidit in pavimento domus tabolam marmoream, in qua crux domividit in pavimento domus tabolam marmoream, in qua crux dominica erat sculpta, et ait: 'Crucem tuam, Domine, frontem nostram munimus et pectora, et ecce crucem sub pedibus conculcamus !' Et dicto citius iussit eam auferre ; defossamque tabulam atque erectam, inveniunt subter et aliam hoc signum habentem. Nuntiantesque, iussit et illam auferri. Qua amota, repperiunt et tertiam; iussumque eius et haec aufertur. Qua ablata, inveniunt magnum thesaurum, habentem supray mille auri centinaria. Sublatumque aurum pauperibus adhuc habundantius, ut consueverat, sub
Abbreviated transcription (Latin):
ł elimosinar̾um : opumq optimum defensorem. Qui cum multa de
thesauris suis quos iustinus congreganit pauperib trogar&e. & augusta
illa eum frequentius increpar& quõ d rem publicam redigissa
illa eum frequentius increpar&
quõd rem publicam redigiss&
in pauꝑtatẽ dicer&que. quod ego multis annis congregaui-
um fra paucã tempus ꝓdige dispgis : ad ebatille: nondeert fisconro
tantum pauperes elimosinam accipiant. aut captiui redimantur. Hoc :
enim magnum tesaurũ. dicente dño. Thes auritate uobis thesauros in
caelo neq trugo neq tinea corrũpit & ubi fures non effodiunt nec
furantur. Ergo dequo dedit congregemus pauperes incaelo. ut dñs
nobis augere dignetur inscło: & quia ut diximus magnus & uerus
xpĩ anus erat. dum hilari distributione pauperibus opẽ prestat᷑.
magis ac magis ei dñs subministrat. Nam drabulans ꝑpalatium :

Expanded text:
eleemosynarium, inopumque optimum defensorem. Qui cum multa de eleemosynarium, inopumque optimum defensorem. Qui cum multa de thesauris quos 230 Justinus aggregavit, pauperibus erogaret, et Augusta illa eum frequentius increparet, quod rempublicam redegisset illa eum frequentius increparet, quod rem publicam redegisset in paupertate, diceritque: 'Quod ego multis annis congregavi, tu infra pauco tempus prodegi dispergis', agebat ille: 'Non deerit fisco nostro; tantum pauperis aelymosinam accipiant, aut captivi redimantur. Hoc est enim magnum thesaurum, dicente Domino: Thesaurizate vobis thesaurus in caelo, ubi neque erugo neque tinea corrumpit, et ubi fures non effodiunt nec furantur. Ergo de quod Deus dedit, congregemus per pauperes in caelo, ut Dominus nobis augere dignetur in saeculo'. Et quia, ut diximus, magnus et verus christianus erat, dum hilare distributione pauperibus opem praestat, magis ac magis ei Dominus subministrat. Nam deambolans per palatium,
Abbreviated transcription (Latin):
mer o urchum uero rius fuisst uissa mteremptum. Gallenum uro
ad prehensum abscisis manib: pedib: auribus. Enarib: summitatib: &
aliis multis crutiatib ad fectum in sliciter nrcauerunt. Grinde¬
nẽ quoq in textuni rotit in sublimi sustulerunt. Cuicilionem qui
quondam comis palatu sẏgibtiregis furrat absciso capite in terfe¬
cerunt. sed& alios multos quicum eodem fuerant crudeliarer di¬
uersis mortib: ad fecerunt. Loquebantur &iam tunchomines
in hac circumuentione. Egidium ep̃m & guntramnũ bosonem
fuis semaximũ caput. eo quod guntramnus fre degundȩ reginȩ
occultas amicitias potiretur proit̃ fectione  the udoberti.
Egy dius uõ qđ &iam lango tempore ess& carus. xuis
UAA IUSTINꝰ autem imperator amissosensu. amens effectus ess&c etitꝑsolam
sophiam augustam eius imperium regeretur. ꝑopult ut insuperiore libro
iam diximus. tyberium cesarem degerunt. utilem stenuum. atq sapientẽ.

Expanded text:
Merovechum vero ejus fuisse jussu clam interemptum. Gailenum vero apprehensum, abscissis manibus et pedibus, auribus, et narium summitatibus, et aliis multis cruciatibus affectum, infeliciter necaverunt. Grindionem quoque, intextum rotae, in sublime sustulerunt; Gucilionem, qui quondam comes palatii Sigiberti regis fuerat, abscisso capite interfecerunt. Sed et alios multos qui cum eodem venerant, crudeli nece diversis mortibus affecerunt. Loquebantur etiam tunc homines, in hac circumventione Egidium episcopum et Guntchramnum Bosonem fuisse maximum caput, eo quod Guntchramnus Fredegundis reginae occultis amicitiis potiretur pro interfectione Theodoberti; Egidius vero, quod ei jam longo tempore esset carus. XX. Cum autem Justinus imperator, amisso sensu, amens effectus esset, et per solam Sophiam augustam ejus imperium regeretur, populi, ut in superiore libro jam diximus , Tiberium Caesarem elegerunt, utilem, strenuum, atque sapientem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ribgunđ utro in basilica sc̃ȩ mariȩ tholose inqua ragno ualdiuxor cuius
supra mtminimus hil pericũ m&uens confugerat resedebat. Ragno ualđ
uero othispanis rediens uxori facultatiq restitutur. Legationes enim causa
hispaniam p&ierat a rege odntramno oiRectus. Magno ratem pestate
incendio basilica ante dicti martinibrati apud briuã uicũ ab inminente
hoste creata est . lta ut tam altariũ quã columpnȩ quȩ dediuersis mar¬
morũ gentrib aptantrant abigne oissoluerenur. Sed ita hȩo edes

Expanded text:
Rigunthis vero in basilica sanctae Mariae Tholosa, in qua Ragnovaldi uxor, cui Rigunthis vero in basilica sanctae Mariae Tholosa, in qua Ragnovaldi uxor, cui supra meminimus, Chilpericum metuens confugerat, resedebat. Ragnovaldus vero de Hispaniis rediens, uxori facultatique restituetur. Legationis enim causa Hispaniam petierat, a rege Gunthchramno directus. Magno ea tempestate incendio basilica antedicti Martini beati apud Brivam vicum ab inminente hoste cremata est, ita ut tam altarium quam columnae, quae de diversis marmorum generibus aptatae erant, ab igne dissolverentur. Sed ita haec aedes
Abbreviated transcription (Latin):
degantia absponso Neforte si inculti inter gothos apparerent in riderent᷑
ab ipsis. Dũ ergo his raarderentur & causis mors hilberici regis maures
oesiderii ducis labitur. Ipse qqͦ. collectis sccũ uiris fortissimis tholo sam
urbt̃ ingreditur . reꝑtosq thesauros abstulit dipotestate reginȩ &
in domo quadam Subsigillorũ munitione ac uirorũ fontium custoa¬
dia mancipat. deputans reginar uictũ. artũ donee adurbe̾ re
Linierat ꝓperauit. Morabatur tuno mummolus inframuros a ue¬
nicat urbis cũ gundualdo. cuius in libro superiore memini mus¬
qui conunctis cũ su pradictis oucibus limo uicinũ accedens briuacur¬
reita uicũ in quo sc̃s martinus nr̃i ut aiunt martini oiscipulus requi¬
escit aduenit. Ibique parmȩ suꝑ positus. Rex est leuatus. Sed cũter¬
tio cũ eodem gyrarent crcidisse fertur. ita ut uix manibus circũ stan¬
tiũ sustentari potuiss& De in dt ibat ꝑciuitates in circuitu positas.

Expanded text:
egantia ab sponso, ne forte, si inculti inter Gothos apparerent, inriderentur ab ipsis. Dum ergo his retardarentur ex causis, mors Chilperici regis in aures Desiderii ducis inlabitur. Ipse quoque, collectis secum viris fortissimis, Tholosam urbem ingreditur repertusque thesauros abstulit de potestate reginae et in domo quadam sub sigillorum munitione ac virorum fortium custodia mancipat, deputans reginae victum artum, donec ad urbem reinierat, pro peravit. Morabatur tunc Mummolus infra murus Avennicae urbis cum Gundovaldo, cui in libro superiore memimmusQui coniunetus cum supradictis ducibus Limovicinum accedens, Briva-Curretia vicum, in quo sanctus Martinus, nostri, ut aiunt, Martini discipulus, requiescit, advenit, ibique parmae superpositus, rex est levatus. Sed cum tertio cum eodem girarent, cecidisse fertur, ita ut vix manibus circumstantium sustentare potuisset. Deinde ibat per civitates in circuitu positas.
Abbreviated transcription (Latin):
samonẽ loquit᷑. eo qođ samo & populi regni sui dagoberco deberent seruitiũ.
Samo respondens iam saucius dixit & terra quã habemꝰ dago bertiẽ & nos siu
sumus si tam̃ nobiscũ disposuerit amicitias c̃seruare. Sicharius dixit. Nonest
possibile ut xp̃iani di serui cũ canib amicitias collocare possent. Samo ec̃trario

Expanded text:
Samonem loquitur, eo quod Samo et populus regni sui Dagoberto deberent servitium. Samo respondens jam saucius Clar., caucius dixit: 642 Et terram quam habemus Dagoberti est, et nos sui sumus, si tamen nobiscum disposuerit amicitias conservare. Sicharius dicens: Non est possibile, ut Christiani Dei servi cum canibus amicitias collocare possint, Samo e contrario
Abbreviated transcription (Latin):
gũ tuũ alii secuntur. & Latricius ille girans capud conspicere qui post¬
tergumeꝰ ueniret . Hera clius equu calcaneqᷤ urhement᷑ urgeris.
extrahens esem. caput patricii ꝑsarũ truncauit. Cos droes impe

Expanded text:
gum tuom alii secuntur?' Patricius ille girans capud conspecere, qui postergum eius venerit, Aeraglius accum calcaneum vehementer urguens, extrahens uxum, capud patriciae Persarum truncavit. Cosdroes empe
Abbreviated transcription (Latin):
adgregati. Cui archisilus ait . Nolti mere sed siuis egredi accipe sacra
sicut prius fuisti. Ad harc mundericus respondit: utinã securussim
ut securus egreder& ur. Data igitur sacrament egrediebatur
aspicitis tam intenti opopuli : Num quid non uidistis prius mundericum
& statim inruit populus in eum. At ille intellegens. ait. E uidentissime cog¬
nosco quod feceris ꝑ hoc uerbum signum populis admr interficiendum. Uerũ¬
tamen dico tibi quia ꝑ iuriis decepistime. teui uũ ultra nullus aspicr&. &
emissa lancea inscapulis eius ꝑ fodit eum. cȩciditque &mor tuusest. Eua

Expanded text:
adgregati'. Cui Aregisilus ait: 'Noli timere, sed, si vis egredi, accipe sacramadgregati'. Cui Aregisilus ait: 'Noli timere, sed, si vis egredi, accipe sacrameum, sicut prius fuisti'. Ad haec Mundericus respondit: 'Utinam securus sim, quod ut securus egrederetur. Data igitur sacramenta, egredibaturaspicitis tam intenti, o populi? An numquid non vidistis prius Mundericum?' Et statim inruit populus in eum. At ille intellegens, ait: 'Evidentissime cognusco, quod feceris per hoc verbum signum populis ad me interficiendum; verumtamen dico tibi, quia periuriis me decipisti, te vivum ultra nullus aspiciet'. Et emissa lancea in scapulis eius,
Abbreviated transcription (Latin):
ualer & nunciauirunt harcregi. At illequendam misit ixsuis archisilum
nomint dixit qui ui. Uides inquid quod p̃ualrat hic ꝑfidus in contumatia sia
Vadi & redde ei sacramentum ut securus egrediatur. Cum autrm egri¬
sus fuerit interfice eum. & dele memoriam rius aregno nr̃o. Qui habiens
fecit iuxta quod ripreceptum fuerat. Dederat tunc prius signum popul
dicins. Cum ego harc & harc locutus furro. statim mnruentes interficitr in
Ingressus aute archisiliis ait mundericho: Quo usque hic resȩdes tam qua
unus ex insipientibus : Num quid poteris regi diu resistero.  Ecce tibi¬
ablatum cibum cum te fames oppresserit ultro egredieris. & traderi
inmanus inimicorum & morieris tu & filii tui quasi unus rx canibus
udi pocius consilium mrum. & sub deeregi ut
filiitui. Tunc ille his mollitus sermonibus ait. Siegredior. conprebensus
arege interficior & ego & filii mei. url om̃s amicimei qui mecum si

Expanded text:
aevaleret, nuntiaverunt haec regi. At ille misit quendam de suis Aregisilum aevaleret, nuntiaverunt haec regi. At ille misit quendam de suis Aregisilum nomine dixitque ei: 'Vidis', inquid, 'quod praevaleat hic perfedus in contumacia sua; vade et redde ei sacramentum, ut securus egrediatur. Cum autem egsus fuerit, interfice eum et dele memoriam eius a regno nostro'. Qui abiens, fecit iuxta quod ei praeceptum fuerat. Dederat tamen prius signum populo, dicens: 'Cum ego haec et haec locutus fuero, statim inruentes interficite eum'. Ingressus autem Aregisilus, ait Munderico: ' Quousque hic resedis tamquam unus ex insipientibus? Numquid poteris diu regi resistere? Ecce ablatum tibi cibum! Cum te famis oppraesserit, ultro egredieris et traderis in manus inimicorum et morieris quasi unus ex canibus. Audi potius cofilitui'. Tunc ille his mollitus sermonibus, ait: 'Si egredior, conpraehensus a regi interficior et ego et fili mei vel omnes amici, qui mecum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ericus quia rix sum ego sicut & ille: & egressus corpit seducere
umane conuinit. Dantes sa cramentũ fidelitatis & honorantes tum
it regem: quod cum theo de&icus comperiss&. mandatum mit
ad eum dicens : Accede adme. & si tibi aliqua deregni nr̃i dominatione
portio deb&ur accepe. Dolose enĩ harc thtidericus dicebat. scilic& ut cum
adrum uenis s& interficrr&ir : ille uero noluit dicens: ite renunciate rrg
uro quia rexsũ.tunc rex commoueri iussit exercitum quo oppressus u¬
punir& ur : quod ille cognoscens & se non preualens defensare. uicturia ci casn
muros exp&ens cum rebus om̃ibus in eo sestuduit communire. his secum quos
seduxerat ad gregatis : Igitur commotus exercitus castrum uallat aep
septem dies obsedit. Mundericus autẽ repugnabat cum suis dicens: stemus
fortes & usque ad mortem pariter dimicemus. & non subdamur in imi
Cumque exercitus acircuitu in contra iacula transmit ter& nec aliqił pͥ¬

Expanded text:
dericus quia rex sum ego, sicut et ille. Et egressus coepit seducere dericus quia rex sum ego, sicut et ille. Et egressus coepit seducere humanae convenit, dantes sacramentum fidelitatis, et honorantes eum ut regem. Quod cum Theudericus comperisset, mandatum mittit ad eum, dicens: Accede ad me, et si tibi aliqua de dominatione regni nostri portio debetur, accipe. Dolose enim haec Theudericus dicebat, scilicet ut cum ad eum venisset, interficeretur. Ille vero noluit, dicens: Ite, renuntiate regi vestro, quia rex supuneretur. Quod ille cognuscens et se non praevalens defensare, Victuriaci castri murus expetens cum rebus omnibus, in eo se studuet commonere, his secum quos seduxerat adgregatis. Igitur commotus exercitus castrum vallat ac per septem dies obsedit. Mundericus autem repugnabat cum suis, dicens: 'Stemus fortes et usque ad mortem pariter demicemus et non subdamur inimicis'. Cumque exercitus a circuitu incontra iacula transmitteret nec aliquid pr
Abbreviated transcription (Latin):
olati inminente iam gladio . ad quieurrunt obsessi ne hii interficerent᷑
ngulos traentes dare in redemptionẽ suam. Theadericus autẽ ab ar¬
erno discrdens. sigi ualdum parentẽ suum in ea quasi pro custodia de
s quintiano parabat insidias. & cum se sc̃s eps pedibus eius ꝓsterner&:
ium quã ut se ei subder& mourbatur. Itaque ut quadam uicar uxori
iar sc̃s fecerat proridiculo indicar&. quae melioris intellegenciar
odo commota ait. Suta est. hodir pessum datus nunum quam eri
eris. Die autẽ tercia adueni entes nuncu de praesencia regis iunctũ
im uxore acliberis pariter abduxerunt. Quihabiens. num quam
uerno regressus est.
VNDΕRΙC EUS IGITUR Qui se parentem regium asserebat
multa elatus suꝑbia. ait. quid michi & theuderico regi.:
ic enim michi solium regni deb& ur ut illi egrediar et collgam¬
opulum mrum adque exigam sacramentum ab eis. ut sciat theo¬

Expanded text:
oblati, imminente jam gladio, acquieverunt obsessi, ne interficerentur, oblati, imminente jam gladio, acquieverunt obsessi, ne interficerentur, singulos triantes dare in redemptionem suam. Theudericus autem ab Arverno discedens, Sigivaldum parentem suum, in ea quasi pro custodia dersancto Quintiano parabat insidias; et cum se sanctus episcopus pedibus ejus prosterneret, nunquam ut se ei subderet movebatur, ita ut et quadam vice uxori quae sanctus fecerat, pro ridiculo indicaret. Quae melioris intelligentiae modo commota, ait: Si ita es hodie pessumdatus, nunquam erieris'. Die autem tertia advenientes nuntii de praesentia regis, vinctum cum uxore ac liberis paritei abduxerunt. Qui abiens, numquam Arverno regressus est. undericusigitur, qui se parentem regium adserebat, multa elatus superbia, ait: 'Quid mihi et Theudorico regi? Sic enim mihi solium regni debpopulum meum, atque exigam sacramentum ab eis, ut sciat Theu
Abbreviated transcription (Latin):
iusttque securi decipiuntur. Sicut ait apostolus. Cum dixerint pax
ipri & securitas. tunc repentinus suꝑ ueni& in teritus. Deniqur per ipsius
proculi presbiteri seruum iam securi populi traduntur in manus
hostium cumque uastato castello ducrrentur captiui: inmanis pliuo
stroni captiui abiducerentur redemptione data liberantur. Sedhaec
rauia rorum efficit. Caster eñ propra natura munitus er dui
ncentenum & eo amplius pedum abex ciso uallatur lapide sinr mu¬
rum constructione. In medio autẽ ingens stagnũ aquar liquorr
atissimũ. Ab alio uero latere fontes uberrimi ita ut ꝑportan
uus defluat aquar uiuar: Sedin tam grandi spacio municio ista
stenditur : ut manentes inframurorum septa terram ex colant
ssi erant egressiforas ut adreotum aliquid prarde iterum se
tra castelli septa reconderent. ab hostibus conprarhensisunt. Erant
item. Luiri tunc ante ora parentum iunctis post tergũ manibus

Expanded text:
i atque securi decipiuntur, sicut ait apostolus: Cum dixerint: 'Pax i atque securi decipiuntur, sicut ait apostolus: Cum dixerint: 'Pax et securitas', tunc repentinus superveniet interitus. Denique per ipsius Proculi presbiteri servum iam securi populi traduntur in manus hostium. Cumque vastato castello ducerentur captivi, inmanis pluviacastri, ne captivi abducerentur, redemptione data, liberantur. Sed haec ignavia eorum effecit; caster enim propria natura monitus erat. Nam centenum aut eo amplius pedum ab exciso vallatur lapide, sine murorum structione, in medio autem ingens stagnum aquae liquore gratissimum, ab alia vero parte fontes uberrimi, ita ut per portam rivus defluat aquae vivae. Sed in tam grande spatio munitio ista distenditur, ut manessi erant, egressi foras ut arrepta aliqua praeda, iterum se infra castelli septa reconderent, ab hostibus comprehensi sunt. Erant autem quinquaginta viri. Tunc ante ora parentum, vinctis post tergum manibus
Abbreviated transcription (Latin):
suteis diebus erat ep̃s: Interea exercitus cunctam circuit miseram regionẽ
ir abellã. cuncta del&. uniuersa debellat. De quibus non nulli adbasilicam scĩ¬
confringunt ostia. seras remouent. resque¬
ibidem fuerant ad gregata diripiunt. &¬
ns emisulta in hoc loco
secuadelerum ab spĩ inmundo correpti. infestis dentibus propriis semor sibus
em prniabant. clamantes atque dicentes. Curnos mar tyr scae sic crucias :
nincut in libro uirtutum enis conscripsimus. x ii
NLΟΥΟLΑUTRUM autem castrum hostes expugnant. proculum que
n acres biterum qui quondam sco quinciano iniuriam intulerat ad al¬
arium ecclesiar miserabiliter interficiunt. & credo ob illius causa
uerit ipsum castrum in manibus traditum iniquorum. quod usque
uabilla die defensatum est. Nam cum rum hostrs expugnare
ir dpropriaiam redre disponerent. Audientes haec obsessi iam la&i¬

Expanded text:
his diebus erat episcopus. Interea exercitus cunctam circumit miseram regionem his diebus erat episcopus. Interea exercitus cunctam circumit miseram regionem illam, cuncta delet, universa debellat. De quibus nonnulli ad basilicam sconfringunt ostia, seras removent, resqueibidem fuerant aggregatae, diripiunt, et multa in hoc loco res scelerum a spiritu immundo correpti, infestis dentibus propriis se morsibus lacerant, clamantes atque dicentes: Cur nos, martyr sancte, sic crucias? sicut in libro Virtutum ejus conscripsimus. XIII. Lovolautrum autem castrum hostes  presbiterum, qui quondam sanctum Quintiano iniuriam intulerat, ad altarium eclesiae miserabiliter interficiunt. Et credo, ob illius causa fuerit ipsum castrum in manibus traditum iniquorum, quid usque illa die defensatum est. Nam cum eum hostes expugnare non possent, ad propria iam redire disponerent, audientes haec obsessi, iam laet
Abbreviated transcription (Latin):
dsumatis tantum hos ne si quamini. His promissionibus hu in lexti suã
oluntatẽ facere ꝓmittunt. ille uero illuc transire disponit. Iromit¬
ens itrrũ atq: iterum exercitui cunctam regionis prardam cum
ominibus in suis regionibus trans ferri ꝑ mittere: hlotharius uero
childibertus inburgundam dirigunt. augusti dunũ que obsidentes.
unctam fugato godomaro burgundiam occupauerunt
NVsOVIEE DERI CIUS Cero cum e& ercitu aruerno ueniens. totam regionẽ¬
me uastat ac proterit. Interea archadius scrleris illius actor cuius igna¬
suia regio deuastatar̃. bituricam urbem p&iit. Erat autem tunc tempris¬
tar carbs illa in regno ildiberti regis: placidina uero mater rius & alchima soror¬
idatris rius conprehensar. urrum apud cadurcam urbem rebus ablatis
smuslilio condempnate sunt. Rex igitur theudericus adurbr̃ aruernam¬
ers unsque accrdens. in uici illius subur bana castra fixit. Beatus uero quincianus

Expanded text:
assumatis: tantum hos ne sequamini. His promissionibus hi illecti, suam assumatis: tantum hos ne sequamini. His promissionibus hi illecti, suam voluntatem facere promittunt. Ille vero illuc transire disponit, promittens iterum atque iterum exercitui cunctam regionis praedam cum hominibus in suas regiones transferri permittere. Chlothacharius vero et Childebertus in Burgundiam dirigunt, Augustodunumque obsidentes, cunctam fugato Godomaro Burgundiam occupaverunt XII. Theudericus vero cum 115 exercitu Arvernis veniens, totam regionedevastat ac proterit. Interea Archadius sceleris illius auctor, cuius ignavia regio devastata est, Bituricas urbem petiit. Erat autem tunc temporis urbs illa in regno patris ejus, comprehensae, apud Cadurcum urbem rebus ablatis exsilio condemnatae sunt. Rex igitur Theudericus ad urbem Arvernam usque accedens, in vici illius suburbano castra fixit. Beatus vero Quintianus
Abbreviated transcription (Latin):
cupiebat. quarnescio quo casu inuia mortua est. & propterea parius adla
uxta patrẽ suum chludo ur chum sepultarst: hldibertus uero inter reliqua
thes auros ministeria ec desiarum preciosissima o&ulit Nam Ex calie¬
xvpatena sxx euangeliorũ capsas d&ulit . omĩa exauro puro acgemmis pras
orrata sed non est passus ea confringi. Cuncta enim aecc¬
& basilicis scorum dispensauit ac tradidit  suo
SOSTHAEC HLUTHARIUS ETFLILDIBERTUS BURGUNDIAS
pxere distinant. Conuocatusq thenderi cus insolatio eorum ire noluit
Fanci uero quiadrum aspicirbant dixerunt. Sicum fratribustuis in bis
gundiam rre dispexeris. Dere linquimuste & illos sacius sequi pre optan
ille infidelis sibi ex istimans. Aruernus ait me sequimini. & ego uos inducã
patriam ubi aurũ & argentum accipiatis quantũ ur̃a potest desiderare
picditas. de qua prcora: de qua mancipia: dequa uestimenta in habundancia

Expanded text:
cupiebat, quae, nescio quo casu, in via mortua est, et postea Parisius adlata, cupiebat, quae, nescio quo casu, in via mortua est, et postea Parisius adlata, iuxta patrem suum Chlodovechum sepulta est. Childeberthus vero inter reliquos thesauros ministeria eclesiarum praetiosissima detulit. Nam sexagiviginti Evangeliorum capsas detulit, omnia ex auro puro, ac gemmis pretiosis ornata: sed non est passus ea confringi. Cuncta enim ecclicis sanctorum dispensavit, ac tradidit in Posthaec Chlothacharius et Childebertus Burgundias petere destinant. Convocatusque Theudericus, in solatio eorum ire noluit. Franci vero qui ad eum aspiciebant, dixerunt: Si cum fratrigundiam ire dispexeris, te relinquimus et illos sequi satius praeoptamus'. ille infidelis sibi exhistimans Arvernus, ait: 'Me sequimini, et ego vos inducam in patriam, ubi aurum et argentum accicupiditas, de qua pecora, de qua mancipia, de qua vestimenta in abundantiam
Abbreviated transcription (Latin):
propter sorore suam othildam uirigit. Haec uero multas insidias abam
rico uiro suo propter fidem catholicam paciebatur: nam plerum que proce¬
denti illa adscam ecclesiam. stercora & diuersos fu&ores suꝑ eam prorci
imperabat. Ad extremũ autem tanta eam crudelitate dicitur carcidisse.
utinfectum deꝓprio sanguine sudirium fr̃i trans miter&. Vnde ille maxis
commotus hispanias apa&iuit. Amalricus uero harc audiens. naues ad fugun
parat. Porro inminente hildiberto cũ amalricus naui deber& ascendere
ei inmentem uenit lapidum seprartiosorũ multitudinẽ in suo thesauro reli¬
quisse. Cumque a eosdem p&endos inciuitatẽ regreder&ur. abexerciti
aportu exclusus est. Videns autẽ se non posse euadere. ad ecdesiã xp̃ianor
confugere carpit. sed prius quam limina scõrum continger&. unus emissa¬
manu lanceã rum mortali ictu sauciauit ibi. querecedens emisit spm

Expanded text:
propter sororem suam Chlotchildem dirigit. Haec vero multas insidias ab Ampropter sororem suam Chlotchildem dirigit. Haec vero multas insidias ab Amrico viro suo propter fidem catholicam patiebatur. Nam plerumque procedente illa ad sanctam ecclesiam, stercora et diversos fetores super eam projici imperabat. Ad extremum autem tanta eam crudelitate dicitur caecidisse, ut infectum de proprio sanguine sudarium fratri transmitteret: unde ille maxime commotus, Hispanias appetiit. Amalaricus vero haec audiens, naves ad fugiendum parat. Porro imminente Childeberto, cum Amalaricus navem deberet ascendere, ei in mentem venit multitudinem se pretiosorum lapidum in suo thesauro reliquisse. Cumque ad eosdem petendos in civitatem regrederetur, ab exercitu a portu exclusus est. Videns autem se non posse evadere, ad ecclesiam Christianorum 114 confugere coepit. Sed priusquam limina sancta contingermanum lanciam eum mortali ictu sauciavit, ibique decidens reddedit sp
Abbreviated transcription (Latin):
ur uscio aquo inpulsus de altitudine muri ad terram corruit. Ibique
e uppͥm̃ exalauit. Sed quirum deinde deircorit ignoramus. Multit anien¬
qV Adserunt thraderichi in bocdolum manifestissime patuisso: Unis.
rmm aUTEM THEUDERICHUS IN THURINGIA ESSET ARUERNUS¬
flius sonuit rum interfectum suisse. Archadius quoqui unus eosina¬
toribus aruernis hildeber tum inuitat. ut regionĩ illam deber& accipere. ille
quoque necmoratus aruernis uadit. tantaque in illa die condensa furt nebula. ut ni¬
chil suꝑ duabus iugeri partibus diserrni poss&. Dicere eniꝰ solitus erat rex. uellẽ u qu
ar uerna lema nemquȩ tantȩ iocunditatis gr̃a refulgere gicitur oculis cernere. Seb
non ei adõ concessumest. Cumquae portar ciuitatis obserate ossent. & unde in¬
der&u& ꝑuium patulum non haber&. in eisam archadiu
de thu&inGia fuisse regressum.
COD CERT IS SIME Hil dibertus cognoscens ar uerno rediit. & in hispania

Expanded text:
a nescio quo impulsus de altitudine muri ad terram corruit, ibique a nescio quo impulsus de altitudine muri ad terram corruit, ibique spiritum exhalavit. Sed quis eum exinde dejecerit, ignoramus: multi tamen asserunt 113 Theuderici in hoc dolum manifestitem adhuc Theudoricus in Thoringiam esset, Arvernus sonuit, eum interfectum fuisse. Archadius quoque, unus ex senatoribus Arvernis, Childeberthum invitat, ut regionem illam deberet accipere. Ille quoque nec moratus Arvernus vadit. Tantaque in illa die condensa fuit nebula, ut nihil super duabus iugeri partibus discerni possit. Dicere enim erat solitus rex: 'Vellim umquam Arvernam Lemanem, quae tantae iocunditatis gratia refulgere dicitur, oculis cernere'. Sed non ei a Deo concessum est. Cumque portae civitatis obseratae essent, et unde ingrederetur pervium patulum non haberet, incisam Archadiusde Thoringiam fuisse regressum. Quod certissime Childeberthus cognoscens, ab Arverno rediit et Hispaniam
Abbreviated transcription (Latin):
imus illius tentorium deuno pari&e. in altero armatos stare propter¬
imiub&. Cumque tentorium illud ess& breuid s. pedes armatorũ¬
tecti apparueri. quod cognoscins hlotharius cũ suis armatus ingres¬
ns est domũ thetiderichus uero intellegens huncha cognouisse. fabulã
ingit. &alia ixaliis loquitur. Demque nesciens qualiter lolum
Denique nesciens qualiter lolum
eupeRicus qu eritur ad suos nulla extante causa. si um ꝑdidisse catinũ.
& ad filium suum thevtbertum ait. Vade ad patruum tuum & roga
i. t munus quod ei dedi tibi sua uoluntate concedat. Qui abiens quo d¬
& ma&iit in p&rauit. intalibus autẽ dolis theuderichus multũ callidus erat
ihiiem uero regressus ad propria ermenfridum ad sedata fide securu¬
que rarcepit uenire. Quem & honorificis ditauit muneribus. factũ est
dinsuti dũ quadã dir ꝑmurum ciuitatis tulbiacensis confabularentur:

Expanded text:
domus illius tenturium de uno pariete in altero, armatus post eum stardomus illius tenturium de uno pariete in altero, armatus post eum stare iubet. Cumque tenturium illud esset brevior, pedes armatorum apparuere detecti. Quod cognoscens Chlothacharius, cum suis armatus ingressus est domum. Theudoricus vero intellegens, hunc haec cognovisse, fabulam fingit et alia ex aliis loquitur. Denique nesciens, qualiter dolum Denique nesciens qualiter dolum  est. Theudericus vero queritur ad suos, nulla exstanti causa suum perdidisse catinum: et ad filium suum Theudebertum ait: Vade ad patruum tuum, et roga ut munus quod ei dedi, tibi sua voluntate concedat. Qui abiens, quod petiit impetravit. In talibus enim dolis Theudericus multum callidus erat. VIII. Idem vero regressus ad propria, Hermenefridnm ad se data fide securpraecepit, quem et honorificis ditavit muneribus. Factum est autem dum quadam die per murum civitatis Tulbiacensis confabularentur,
Abbreviated transcription (Latin):
thuingi cio diçse uehe menter cernerent. fugato er menfri¬
do rege ipsorum tergauertunt & ad unstrondem fluuium
iur ꝑurniunt. ibi que tanta cardis exthoringis facta est. ut alur us
mins acadauerũ congeriar replereat ur. & franci tamquam per
ntẽ alique suꝑ eos inlitus ulterias transirent. patrata ergo uicto
regionẽ illã capescunt & in suam redigunt potestatem ͤ Hlatha¬
is uero rediens. radegunde filiam bara tharii regis secũ captiua
duxit. sibique eam in matro monio ad sociauit. Cuius frrm pos¬
a iniuste ꝑ homines iniquos occidit: illa quoqur ad dm̃ conuersa.
utata ueste. monasterium sibi intra pictauensem urbem con¬
ruxit. quar orationibus iriuniis atque elemosinis predita intan
emicuit ut magna inpopulis haber& ¶Cũ autẽ ad huc supra¬
cti regis inthuringiam essent. theadericushlotharium frẽm¬
uͦ occidere uoluit . & preparatis occulte cũ armas uiris rũ ad se uo¬
t quasi secrecius cum eo aliquid tractaturus. spansumque est in parte

Expanded text:
Thoringi caedi vehementer viderent, fugato Hermenefrido rege ipsorum, terga vertunt, et ad Onestrudem fluvium usque perveniunt. Ibique tanta caedes ex Thoringis facta est, ut alveus minis a cadaverum congeriae repleretur et Franci tamquam per pontem aliquod super eos in litus ulteriore transirent. Patratam ergo victuriam, regionem illam capessunt et in suam redigunt potestatem. Chlothacharius vero rediens, Radegundem, filiam Bertecharii regis, secum captivam abduxit sibique eam in matrimonio sociavit; cuius fratrem postea iniuste per homines iniquos occidit. Illa quoque ad Deum conversa, mutata veste, monastyrium sibi intra Pectavensem urbem construxit. Quae orationibus, ieiuniis atque elymosinis praedita, in tantum emicuit, ut magna in populis haberetur. Cum autem adhuc supradicti regis in Thoringiam essent, Theudoricus Chlothacharium, frum, occidere voluit, et praeparatis occulte cum arma viris, eum ad se vocat, quasi secricius cum eo aliquid tractaturus, expansumque in parte
Abbreviated transcription (Latin):
purã & simplicem sibi debeant conseruare. Similit᷑ qua domnus gun¬
tramnus iuata pactionẽ qũa cũbonȩ memoriae domnosigiberto in¬
ierat. & integram portionem quȩ deregno hariberti ille suerat con¬
secutus sibi dicer& in in tegrũ rediberi & pars domni hildeberti rã
quẽ patersuus possederat ad se uell& ex om̃ib reuocare: Idinter

Expanded text:
puram et simplicem sibi debeant conservare. Similiter quia domnus Guntchramnus juxta pactionem, quam cum bonae memoriae domno Sigiberto inierat, integram portionem, quae est de regno Chariberti, illis fuerat consecutus, sibi diceret in integrum redhiberi; et pars domni Childeberti, ea quae pater suus possederat, ad se vellet ex omnibus revocare: id inter
Abbreviated transcription (Latin):
muchi ꝗuideo inimicũ meũ. & nichilei pͣualeo. Tuncrepulsoro alocosco
issarũ sollẽpnia carlebrata sunt. Igit᷑ igresso rege cũ regina adlaro cła scã
udastis usqut ad pleam est prosecutꝰ. nopinans quidei accider &. domũ que

Expanded text:
uae video inimicum meum, et nihil ei praevaleo'. Tunc repulso eo a loco sancto, missarum solemnia celebrata sunt. Igitur regresso rege cum regina de eclesiam sanctam, Leudastis usque ad plateam est prosecutus, inopinans, quid ei accederit; domusque
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis lenibus molliri possit : Dans &iam signũ quando redire
possit in patriam. idest diuiseruat simulunũ aureum. & unã

Expanded text:
erbis lenibus mollire possit, dans etiam signum quando redire possit in patriam: id est, diviserunt simul unum aureum, et una
Abbreviated transcription (Latin):
adcenam cum amicis suis epular& & esset ualde letus. cereis su¬
bito extinetis inrecubitu ab amicis gladio percussus interiit.
Postque agila regnum accepit. sumpserant gothe hanc detesta¬
bilem consuctudinẽ. ut siquis eis deregibus non placuisset. gladio
ȩum adpeterent. & cui libuisset animo hunc sibi statuerent regẽ.
Et qui a theodericus italiȩ chlodoue chi regis sororem
Linmatrimonio habuit. mortuus par uulam. filiam cum uxore

Expanded text:
aenam cum amicis suis aepularet et esset valde laetus, caereis suaenam cum amicis suis aepularet et esset valde laetus, caereis subito extinctis, in recubitu ab inimicis gladio percussus, interiit. Post quem Agila regnum accepit. Sumpserant enim Gothi hanc detestabilem consuetudinem, ut, si quis eis de regibus non placuisset, gladio eum adpeterent, et qui libuisset animo, hunc sibi statuerent regem. Et quia Theudoricus Italiae Chlodovechi regis sororem in matrimonio habuit, mortuus parvolam filiam cum uxore
Abbreviated transcription (Latin):
Mulieres quoq amictȩ nigris palleis. dissoluta caesariae superpo¬
sito cinere. ut eas putares uirorum funeribus deseruire plangen¬
do sequebant᷑. & ita totam spem locus ille addm misericordiã
retulit . ut diceret᷑ ibidem nini uitarũ ieiunium celebrari. nec
aestimaretur aliud posse fieri. nisi eoru precibus diuina mise¬
ricordia flecteret. Hi autẽ qui obsidebant. nec scientes quid ob¬
sessi agerent. cum uiderent sic murũ circum putabant eos aliqͥđ
agere maleficii. Tunc ad prehensum unum deciuitate rusticũ
ipsi interrogant. quid hoc eet quod agerent. Qui ait. Tunca bea¬
ti uincenti de portant. & cum ipsa ut eis dns misereatur exo¬
rant. Quod illi timentes se ab ea ciuitate remouerunt. tamen
adquesita maximam hispaniȩ partẽ cum magnis spoliis ingalliis
redierunt.
ost amalricum uero theuda rex ordinatus ẽ in his paniis.
Quem interfectũ theodogisilum leuauerunt regem. Isdum

Expanded text:
mulieres quoque amictae nigris palleis, dissoluta caesariae, superpomulieres quoque amictae nigris palleis, dissoluta caesariae, superposito cinere, ut eas putares virorum funeribus deservire, plangendo sequebantur. Et ita totam spem locus ille ad Domini misericordiam rettulit, ut diceretur ibidem Ninivitarum ieiunium caelebrari, nec aestimaretur aliud posse fieri, nisi eorum praecibus divina misericordia flectiretur. Hii autem qui obsedebant, nescientes quid obsessi agerent, cum viderent sic murum circuire, putabant, eos aliquid agere malefitii. Tunc adpraehensum unum de civitate rusticum, ipse interrogant, quid hoc esset quod agerent. Qui ait: 'Tonicam beati Vincenti deportant et cum ipsa, ut eis Dominus misereatur, exorant'. Quod illi timentes, se ab ea civitate removerunt. Tamen adquisitam maximam Hispaniae partem, cum magnis spoliis in Galliis redierunt. Post Amalaricum vero Theuda rex ordinatus est in Quo interfecto, Theudegisilum levaverunt regem. Is dum
Abbreviated transcription (Latin):
uicesimo quoque reperirentur stadio. Multienm ex eis prorsus
non sustinentes. Tunc illi alapidibus ut diximus cȩsi & humo ꝓstra¬
tri penitentiam agebant. acueniam precabant᷑ ado. quod ista contra
sanguinẽ suum agere uoluissent. Suꝑ chlotharium uero neq una
quidẽ pluinȩ gutta decidit. aut aliqui sonitus tonitrui ẽ auditus.
sed nee anhelitũ ullius uenti in illo loco senserunt. Ni quoque int¬
tentes nuncios ad eum pacem & concordiam petierunt. Quadata. ad
ippria sunt regressi. Quod nullus ambigat. hanc per obtentu re¬
ginȩ beati martini fuisse uirtutẽ:
Iost hȩc chil debertus rex in his paniam abiit. qua in gressus
cum chlothario carsar augustanam ciuitate cum exercitu ual¬
lant atq obsident. At illi tanta humilitate ad dm̃ conuersi
sunt ut induti ciliciis. abstinentes acibis & poculis. cum tunica
beati uincentii martyris muros ciuitatis psallendo circuirent.

Expanded text:
vicinsimo quoque repperirentur stadio; multi enim ex eis prorsus vicinsimo quoque repperirentur stadio; multi enim ex eis prorsus non sunt inventi. Tunc illi a lapidibus, ut diximus, caesi et humo prostrati, paenitentiam agebant ac veniam praecabantur Dsanguinem suum agere voluissent. Super Chlothacharium vero neque una quidem pluviae gutta decidit, aut aliquis sonitus tonitrui est auditus: sed nec anhelitum ullius venti in illo loco sensere. Hi quoque mittentes nuntios ad eum, pacem et concordiam petierunt: qua data, ad propria sunt regressi. Quod nullus ambigat hanc per obtentum reginae beati Martini fuisse virtutem. Post haec Childeberthus rex in Hispaniam abiit. Qua ingressus cum Chlothachario, Caesaragustanam civitatem cum exercitu vallant atque obsedent. At ille in tanta humilitate ad Deum conversi sunt, ut induti ciliciis, abstinentis a cibis et poculis, cum tonica beati Vincenti martiris muros civitatis psallendo circuirent;
Abbreviated transcription (Latin):
horum exercitũ non sustinere non posse in siluam confugit. et
concides magnas in illas. siluas fecit. totamq spem suam indĩ pi¬
etate trans fudens: Sed & chrothildis regina hȩc audiens. beati
mar tini sepulchrum adiit. ibiq in oratione ꝓsternitur. & tata
nocte uigilans orat. ne inter filios suos bellum ciuile consur¬
geret. Cumq hi uenientes cum exercitibus suis eum obsiderent.
tractantes illum die sequenti interficere. mane facto. in loco quo
erant congregati. orta tempestas tentoria dissipauit. res diripu¬
it & cunc ta sub uertit. in mixtaq fulgura cumtonitriis acla¬
pidibus suꝑ eos descendunt. Ipsiquoq suꝑ infectu grandine hu¬
mum infacie ꝓruunt. et alapidibus decidentib grauiter uer¬
berantur. Nullum enim eis tegumentũ remanseratꝰ si ma par¬
ma & tantum hoc maxime metuentes. ne abignibus cȩlestibus
cremarentur. Sed & equites eorum ita dispersisunt. ut uix in

Expanded text:
horum exercitum sustinere non posse, in silvam confugit, et horum exercitum sustinere non posse, in silvam confugit, et concides magnas in silvis illis fecit, totamque spem suam in Dei pietatem transfundens. Sed et Chrotechildis regina haec audiens, beati Martini sepulcrum adiit, ibique in oratione prosternitur, et tota nocte vigilat, orans ne 130 inter filios suos bellum civile consurgeret. Cumque hi venientes cum exercitibus suis cum obsiderent, tractantes illum die sequenti interficere, mane facto, in loco quo erant congregati orta tempestas tentoria disjicit, res diripit et cuncta subvertit; inmixtaque fulgora cum tonitruis ac lapidibus super eos discendunt. Ipse quoque super infectam grandine humum in facie proruunt et a lapidibus decedentibus graviter verberantur – nullum enim eis tegumen remanserat nisi parmae tantum–, hoc maxime metuentes, ne ab ignibus caelestibus cremarentur. Sed et equites eorum ita dispersi sunt, ut vix in
Abbreviated transcription (Latin):
infisco suo ab ecclesiis in aruernum sitis reddebatꝰ clementer
indulsit.
euteria uero cernens filiam suam ualle adultam esse. timens
ne eam concupiscens rex sibi ad sumere: in basternam positã in¬
indomitis bubus con iunctis. eam deponte precipitauit. quȩ in
ipso flumine spm readidit. Hoc apud uiridunum ciuitatẽ
actum est.
umque iam septimus annus esset quod uuisigardẽ despon¬
satam haber&: & eam propter deuteriam accipere nollet. con
iuncti franci contra eum ualde scandalizabant᷑. quare sponsam
suam relinqueret. Tunc commotus relicta deuteria de qua
par uulum filium habebat theodoualdum nomine. uui sigar dem
dux̃ unorem. quam nec multo tẽpore habens de functa illa. ali¬
am accepit. uerumtam̃ deuteriam ultra non habuit.
hil deberthus autẽ & theodeberthus cõ mouentes exercitũ contra
chbo tharium ire disponunt. Ille autẽ hȩc audiens aestimans se¬

Expanded text:
in fisco suo ab eclesiis in Arvernum sitis reddebebatur, clementer in fisco suo ab eclesiis in Arvernum sitis reddebebatur, clementer indulsit. Deuteria vero cernens filiam suam valde adultam esse, timens, ne eam concupiscens rex sibi adsumeret, in basterna posita, indomitis bubus coniunctis, eam de ponte praecipitavit; quae in ipso flumine spiritum reddidit. Hoc apud Viridunum civitatem actum est. 27 . Cumque iam septimus annus esset, quod Wisigardem disponsatam haberet et eam pjuncti Franci contra eum valde scandalizabantur, quare sponsam suam relinqueret. Tunc commotus, relicta Deuteria, de qua parvulum filium habebat, Theodobaldum nomine, Uvisigardem duxit uxorem. Quam nec multo tempore habens, defuncta illa, aliam accepit. Verumtamen Deuteriam ultra non habuit. XXVIII. Childebertus autem et Theudebertus commoventes exercitum, contra Chlothacharium ire disponunt. Ille autem haec audiens, aestimans s
Abbreviated transcription (Latin):
adeum misit. & ad seuenire precepit dicens. filios non habeo: te tam qua
filium habere desidero. Quo ueniente tantis muneribus eum ditauit.
ut ab omibus miraret᷑. Nam dereb bonis tam de armis. quam deuesti¬
bus uel reliquis ornamentis quod rege habere dec&. terna ei
paria condonauit. similiter & equitib atque catinis. Hȩc audi¬
ens giualdus quod scilic& the odeberthus regnũ patris obtinuis¬
sed. dritalia ad eimi rediit. Quem ille congaudes ac deosculans.
terciam partẽ ei demuneribus quȩ apatruo acceperat est lar¬
gitus. & omia quȩ infisco suo pater posuerat derebus sigiualdi pa¬
tris eilis. ipsi reddi precepit.
t ille in regno firmatus magnũ se atqrin omĩ bonitate precipu¬
um reddidit. Erat enĩ regnum cum iusticia regens. sacerdotes ue¬
nerans. ecclesias munerans. pauperes eleuans. & multa multis bene¬
ficia pia acdulcissima accomodans uoluntate. omne tributu quod

Expanded text:
ad eum misit et ad se venire praecepit, dicens: 'Filios non habeo, te tamquam ad eum misit et ad se venire praecepit, dicens: 'Filios non habeo, te tamquam filium habere desidero'. Quo veniente, tantis eum muneribus ditavit, ut ab omnibus miraretur. Nam de rebus bonis, tam de armis quam de vestibus vel reliquis ornamentis, quod regem habere decet, terna ei paria condonavit, similiter et de equitibus atque catinis. Haec audiens Sigivaldus, quod scilicet Theudoberthus regnum patris obtenuisset, ad eum de Italia rediit. Quem ille congaudens ac deosculans, tertiam partem ei de muneribus, quae a patruo acceperat, est largitus; et omnia, quae in fisco suo pater posuerat de rebus Sigivaldi, patri eius, ipsi reddi praecipit. At ille in regno firmatus, magnum se atque in omni bonitate praecipuum reddidit. Erat enim regnum cum iustitia regens, sacerdotes venerans, eclesias munerans, pauperes relevans et multa multis beneficia pia ac dulcissima accommodans voluntate. Omne tributo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cati bsides retinebat. ad eam giualdus confugit. Sed paru se ibidẽ cer¬
rdm eniens esse munitũ. latiũ petiit ibiq & latuit. dum hȩc agerentur.
iunciatur. theodebertho patre suum grauit̾ egrotare. & adquem¬
ita eisi uelocius ꝓperaret ut eum inuenir& uiuum. ne apatruis suis ex¬
ier luderet᷑ & illuc ultra non rediret. At ille hȩc audiens cuncta post¬
posita. illuc dirigit. deutheria cumfilia sua ar uerno relicta. Cumq
biss& theodericus non post multos dies obiit. in cesimo tercio reg¬
ii sui anno. Consurgentes autẽ childeberthus & chlotharius con¬
ra theodeberthũ regnum eius auferre uoluerunt. Sed ille mu¬
ierib placatis a leodib suis defensatus ẽ. & in regnũ stabilitus.
ittens postea ar uernũ deuteria ex inde arcersiuit. eamq sibi
inmatrimonio sociauit.
idens autẽ childeberthiis. quod ei preuale non potuiss&s. legationem

Expanded text:
obsedes retenebat; ad eam Sigivaldus confugit. Sed parum se ibidem ceobsedes retenebat; ad eam Sigivaldus confugit. Sed parum se ibidem cernens esse munitum, Latium petiit ibique et latuit. Dum haec agerentur, nuntiatur Theodoberto, patrem suum graviter egrotare, et ad quem nisi velocius properaret, ut eum inveniret vivum, a patruis suis excluderetur et ultra illuc non rediret. At ille haec audiens, cuncta postposita, illuc dirigit, Deoteria cum filia sua Arverno relictam. Cumque abissit, Theudoricus non post multos dies obiit vicinsimo tertio regni sui anno. Consurgentes autem Childeberthus et Chlothacharius contra Theudobertum, regnum eius auferre voluerunt, sed ille muneribus placatis a leodibus suis defensatus est et in regnum stabilitus. Mittens postea Arvernum, Deoteriam exinde arcessivit eamque sibi in matrimonio sociavit. Videns autem Childeberthus, quod ei praevalere non potuit, legationem