comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De tabernaculo et uasis eiꝰ ac uestim̃¬
tib sacerdotũ. libros.iii.
In primã partẽ samueł idẽ usq ad
mortẽ saulis: libros .iiii.
De edificatione templi. allegorice ex¬
positionis. sicut et cet̾a. libros .ii.
In pũbia salomonis. libros . iii.
Incantica canticoꝵ: libros septẽ.
tẽ iheremie. distinctiones capituloꝵ
extractatu beati iheronimi excep
In ezdram ⁊ neemiam
Incanticũ abacuc. librũ .i.
n libro beati patris tobre. explana¬
tionis allegorice. de xp̃o et eccłia
librũ unũ.
tẽ capła lectionũ inpentateucũ
moysi. iosue. iudicũ.
nlibro regũ. ⁊ u̾ba dierũ. inlibris

Expanded text:
lo et vasis ejus, ac vestibus sacerdotum libros tres: in primam partem Samuelis usque ad mortem Saulis libros quatuor: De aedificatione templi allegoricae expositionis, sicut et caeteros, libros duos: in Proverbia Saloin Canticum canticorum libros septem, tem Hieremiae distinctiones capitulorum, ex tractatu B. Hieronymi excerptas; in Esdram et Neemiam in canticum Habacuc librum unum, in librum B. Patris Tobiae explanationis allegoricae, de Christo et Ecclesia librum unum: item capitula lectionum in Pentateuchum Moysi, Josue, Judicum; in libr
Abbreviated transcription (Latin):
n euangłiũ marci. libros .iiii.
N euangłiũ luce libros.ui.
O meliarũ euangłii: libros .il.
N apłm quecũq in opuscłis sc̃ĩ au¬
gustini exposita inueni. cuncta per
iohannis libros tres.
tem capła lectionũ intotũ nouũ
testam̃tũ excepto euangłio.

Expanded text:
. In Evangelium Lucae, libros sex. Homiliarum Evangelii, libros duos. In Apostolum quaecunque in opusculis sancti Augustini exposita inveni, cuncta per Joannis, libros tres. Item capitula lectionum in totum Novum Testamentu
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃m. inciuitate londonia. Cuius
et auce ep̃atũ uita et conuersatio
fertur fuisse scĩssima. sicuc etiam
nunc celestiũ signa uirtutũ indicio
sunt. Et enim usq hodie feretrũ eiꝰ
caballariũ. quo infirmꝰ uehi sole¬
bat seruatũ adisciplis eiꝰ. multos
febricitantes. uel alio quolibet
incommodo fessos sanare ñ desistit.
Non solũ autem supposici eidem
ferecro. uel appositi curant᷑ egroti.
s et astule de illo abscise. atq ad in¬
firmos allate.citam illis solent af¬
ferre medelam.Hic sane priusquã
ep̃c factus eẽt. duo p̃clara monaste¬
ria. unũ sibi. alterũ sorori sue edil¬
burge construxerat. quod utrũq
regularib disciplinis obtime in¬
sticuerat. Sibi quidẽ in regione sub¬
dergeona iuxta fluuiũ tamense:
in loco qui uocat᷑ cerotaeseudes
cerati insula. Sorori autẽ mnori
qui nuncupatur inberecingum
inquo ipsa deo deuotarũ mat̾ ac
nutrix posset existere feminarum
Que suscepto monasterii regimine
ipsa recte uiuendo. et subiectis

Expanded text:
pum in civitate Lundonia: cujus et ante episcopatum vita et conversatio fertur fuisse sanctissima, sicut etiam nunc caelestium signa virtutum indicio sunt. Etenim usque hodie feretrum ejus caballarium, quo infirmus vehi solebat, servatum a discipulis ejus, multos febricitantes vel alio quolibet incommodo fessos sanare non desistit. Non solum autem subpositi eidem feretro vel adpositi curantur aegroti, sed et astulae de illo abscissae atque ad infirmos adlatae, citam illis solent adferre medelam. Hic sane priusquam episcopus factus esset, duo praeclara monasteria, unum sibi, alterum sorori suae Aedilbergae construxerat, quod utrumque regularibus disciplinis optime instituerat. Sibi quidem in regione Sudergeona, juxta fluvium Tamensem, in loco qui vocatur Cerotaesei, id est, Ceroti insula; sorori autem in oriqui nuncupatur In Berecingum, in quo ipsa Deo devotarum mater ac nutrix posset existere feminarum. Quae suscepto monasterii regimine, ipsa recte vivendo et subjectis
Abbreviated transcription (Latin):
Quo anno rex cantuarioꝵ ecbe¬
rechtus mense iulio obedierat. suc¬
cedente in regnũ fr̃e lochere. qd̾
ipse annos undecun et menses
septem tenuit. Bisi autẽ ep̃c ori¬
entaliũ angloꝵ qui inp̃fata sỹ¬
nodo fuisse ꝑhibetur. ipse erat
successor bonifacii. cuius supra¬
prius meminimus. uir mulce
sq̃ tatis et religionis. Nam bonifa
ro ordinãte factꝰ ẽ. Quo ad huc
suꝑstite. s graiuissima infirmita¬
te ab amͦministrando ep̃atu phibi¬
to. duo sunt ꝓ illo aecciꝰ et bal¬
duinus. electi et consecrati ep̃i.
ex quo usq hodie ꝓuincia illa dy¬
os habere solet ep̃os.¬
pore. offensus auinfrido
mercioꝵ ep̃o per meritũ cuiꝰdã
iobedientie. theodorus archiep̃e
deposuit eũ de ep̃atu. post annos
accepti ep̃atꝰ non multos. et in loco
eius ordinauit ep̃m sexulfũ. qui e¬
rat constructor. et abbas monastii
qd̃ dr medeshamstedi. inregione gir¬
uioꝵ. Depositus uero unfridus.
rediit ad monasteriũ suũ. qd̾ dr a

Expanded text:
quo anno rex Cantuariorum Ecgberct mense Julio obierat, succedente in regnum fratre Hlothere, quod ipse annos undecim et menses septem tenuit. Bisi autem episcopus Orientalium Anglorum, qui in praefato synodo fuisse perhibetur, ipse erat successor Bonifacii, cujus supra meminimus, vir multae sanctitatis et religionis. Nam Bonifacro ordinante, factus est. Quo adhuc superstite, sed gravissima infirmitate ab administrando episcopatu prohibito, duo sunt pro illo, Aecci, et Baduvini, electi et consecrati episcopi: ex quo usque hodie provincia illa duos habere solet epispore DCLXXIV, offensus a Uinfrido Merciorum episcopo per meritum cujusdam inobedientiae Theodorus archiepiscopus, deposuit eum de episcopatu post annos accepti episcopatus non multos; et in loco ejus ordinavit episcopum Sexuulfum, qui erat constructor et abbas monasterii quod dicitur Medeshamstedi, in regione Gyrviorum. Depositus vero Uinfrid rediit ad monasterium suum quod dicitur Ad
Abbreviated transcription (Latin):
augustis in loco qui appellat᷑ clo¬
faes. hoc se mel inloco congreget᷑.¬
ep̃i crescente numero fideliũ auge¬
li liceat nisi legicimũ habẽ conu¬
bium. nullus incestũ faciat. nulbꝰ
conugem ꝓpriam. nisi ut sc̃m euas¬
geliũ docet. fornicationis causa
relinquat. Quod si quisquã ppriã
expulerit coniugem. legitimo gͥ
matrimonio contunctã. si xp̃ianꝰ
ẽẽ recte uoluerit. nulli alteri co¬
pulet᷑. s ita permaneat. aut ꝓpͥe
nitis ut nullũ deinceps ab aliqͦ
nr̃m oriat᷑ contentionis scanda¬
lum. aut alia ꝓ aliis diuulga¬
rent᷑. placuit ut quecũq defini¬
ta sunt. unusquisq nr̃m. manꝰ
pprie subscͥptione. confirmaret. Qͣm
sententiam definitionis nr̃e. titillo
notario scͥbendũ dictam. Actũ in
mense. et indictione supra scͥpta.
Quisqͥs gͥ contra hanc sententiã
iuxta decreca canonũ. nr̃a etiã
consensione ac subscͥptione manꝰ
nr̃e confiriatam. qͦ quom ue

Expanded text:
Augustis in loco qui appellatur CloAugustis in loco qui appellatur Clofeshoch, semel in anno congregeepiscopi crescente numero fidelium augeli liceat nisi legitimum habere connubium. Nullus incestum faciat. Nullus conjugem propriam, nisi, ut sanctum Evangelium docet, fornicationis causa relinquat. Quod si quisquam propriam expulerit conjugem legitimo sibi matrimonio conjunctam, si Christianus esse recte voluerit, nulli alteri copuletur; sed ita permaneat, aut proprnitis, ut nullum deinceps ab aliquo nostrum oriatur contentionis scandalum, aut alia prae aliis divulgarentur, placuit ut quaeque diffinita sunt, unusquisque nostrum manus propriae subscriptione confirmaret. Quam sententiam diffinitionis Titillo notario scribendam dictavi. Actum in mense et indictione suprascriptis. Quisquis igitur contra hanc sententiam juxta decreta canonum, nostra etiam consensione ac subscriptione manus nostrae confirmatam quoquo modo
Abbreviated transcription (Latin):
pasche in commune om̃s seruaremꝰ.
dñica post quartã decimã lunã pri¬
parrochiam alterius inuadat.s
contentus sit gubernatione cre¬
dite sibi plebis. Terciũ ut queq
monasteria deo consecrata st̃. nul
in quietare. nec quicquã de eoꝵ re¬
b iuolent̾ abstrahere. Quartũ ut
adlocũ. hoc ẽ de monasterio ad mo
Quintũ. ut nullus clericoꝵ re¬
linquens ꝓpriũ ep̃m. passim quo¬
libet discurrat. neq alicubi ueni¬
ens absq commendatus licteris
sui p̃sulis suscipiatur. Quod si
semel susceptus est. et noluerit in¬
uitatus redire: et susceptor et is
qui susceptus est. ex communicatio¬
ni subiacebit. Sextũ ut ep̃i atq cle¬
rici peregrini contenti sint bospi¬
talitatis munere oblato: nulliq
eoꝵ liceat ullũ officiũ sacerdotale.
absq ꝑmissu ep̃i incuius parrochia
esse cognoscit᷑ agere. Septimũ: ut
bis inanno synodus congregaret᷑.
S quia duerse cause impediunt.
placuit om̃ib in cominune. ut kłd̃.

Expanded text:
commune omnes servemus Dominica post quartam decimam lunam menparochiam alterius invadat, sed contentus sit gubernatione creditae sibi plebis. Tertium. Ut quaeque monasteria Deo consecrata sunt, nulinquietare, nec quicquam de eorum rebus violenter abstrahere. Quartum. Utad locum, hoc est, de monasterio ad monQuintum. Ut nullus clericorum relinquens proprium episcopum, passim quolibet discurrat, neque alicubi veniens absque commendatitiis litteris sui praesulis suscipiatur. Quod si semel susceptus  Al. add. est et noluerit invitatus redire, et susceptor et is qui susceptus est excommunicationi subjacebit. Sextum. Ut episcopi atque clerici peregrini contenti sint hospitalitatis munere oblato; nullique eorum liceat ullum officium sacerdotale absque permissu episcopi in cujus parochia esse cognoscitur, agere. Septimum. Ut bis in anno synodus congregetur; sed quia diversae causae impediunt, placuit omnibus in commune, ut Kalendis
Abbreviated transcription (Latin):
catemꝑtinebant. unitatẽq ecclie con¬
scruandam. ꝑse cutus sũ. Cũq ex¬
plessem plocutionem: int̾rogaui unũ¬
quẽq coꝵ ꝑ ordinẽ. si consentiret ea
que a patrib canonice st̃ antiquitꝰ
decreta custodire. Ad qd̾ om̃s consa¬
cerdotes nr̃t respondentes dixert.
Obtune omnib placet quecũq defi¬
nierunt scoꝵ canones patrũ: nos
quoq om̃s alacri animo libentissime
seruare. Quib statim ptuli eundẽ
librũ canonicũ. et in eodẽ libro decẽ
capitula que ꝑ loca notaueram:

Expanded text:
tatem pertinebant, unitatemque Ecclesiae contatem pertinebant, unitatemque Ecclesiae conservandam, prosecutus sum. Cumque explessem praelocutionem, interrogavi unumquemque eorum per ordinem, si consentirent, ea quae a Patribus canonice sunt antiquitus decreta, custodire. Ad quod omnes consacerdotes nostri respondentes dixerunt: Optime omnibus placet, quaeque definierunt sanctorum canones Patrum, nos quoque omnes alacri animo libentissime servare. Quibus statim protuli eundem librum canonum, et ex eodem libro decem capitula quae per lo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o: placuit conuenire nos iuxta
morem canonũ uenerabiliũ tracta¬
turos de necessariis eccłie negociis.
Conuenimꝰ autem die uicesimo .iiͦii.
mensis septembris. indictione prima
theodorus quãus indignus ab apl̃i¬
ca sede destinatus. dor wernensis ecclie
ep̃c. et consacerdos ac fr̃ nr̃ reueren¬
tissimus bisi. orientaliũ angloꝵ
ep̃c. quib etiam fr̃ et consacerdos
nr̃ uulfridus nordanhymbroꝵ gen¬
tis ep̃c. per proprios legatarios af¬
fuit. Affuerint et fr̃s ac consacer¬
dotes nr̃i. pucta ep̃c castelli cantu¬
arioꝵ qd̃ d̾r hrofaescestir. Leuthe¬
rius ep̃c occidentaliũ saxonum:
inunun conuenientes. iuxta ordi¬
nem quisq suũ resedissemus. rogo
inquã dilectissimi fr̃s. ꝓpt̾ timorẽ
et amorem redẽpcoris nr̃i. ut in cõ¬
mune om̃s ꝑ recta fide tcͣtemus:
ut quecũq: decreta ac definita st̃
a scĩs ac ꝓbabilib patrib. in cor¬
rupte ab omnib nobis seruent᷑.
Dec et alia quam plura que ad cari¬

Expanded text:
o, placuit convenire nos, juxta morem canonum venerabilium, tractaturos de necessariis Ecclesiae negotiis. Convenimus autem die vigesima quarta mensis Septembris, indictione prima,Theodorus, quamvis indignus, ab apostolica sede destinatus Doruvernensis Ecclesiae episcopus; et consacerdos ac frater noster reverentissimus Bisi Orientalium Anglorum episcopus: quibus etiam frater et consacerdos noster Uilfrid Nordanhymbrorum gentis episcopus per proprios legatarios adfuit. Adfuerunt et fratres ac consacerdotes nostri, Putta episcopus Castelli Cantuariorum quod dicitur Hrofescaestir, Leutherius episcopus Occidentalium Sin unum convenientes juxta ordinem quique suum resedissemus: Rogo, inquam, dilectissimi fratres, propter timorem et amorem Redemptoris nostri, ut in commune omnes pro nostra fide tractemus; ut quaeque decreta ac definita sunt a sanctis et probabilibus Patribus, incorrupte ab omnibus nobis serventur. Haec et alia quamplura quae ad cari
Abbreviated transcription (Latin):
les quã priuati. se suosq liberos de¬
positis armis satagunt magis accepta
tonsura monasterialib ascb̃e uotis.
quã bellicis exercere studus. Que res
quẽ sit habitura finem. posterior e¬
tas uidebit.

Expanded text:
les, quam privati, se suosque liberos, depositis armis satagunt magis accepta tonsura, monasterialibus adscribere votis, quam bellicis exercere studiis. Quae res quem sit habitura finem, posterior aetas videbit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑagendi noticiam haberet. suffi¬
ciensq esset inpossessione hominũ
pprioꝵ. et ut doctrine cooꝑator ex¬
istens diligent̾ attenderet. nequid
ille contrariũ ueritatis fidei grecoꝵ
more ineccli̾a cui p̃erat introduce

Expanded text:
peragendi notitiam haberet, suffiperagendi notitiam haberet, sufficiensque esset in possessione hominum propriorum: et ut ei doctrinae cooperator existens, diligenter adtenderet ne quid ille contrarium veritati fidei, Graecorum more, in Ecclesiam cui praeesset, introduce
Abbreviated transcription (Latin):
grece parit̃ et lacine lingue ꝑitis¬
simus hunc adse accitũ papa: ius¬
sit ep̃atu accepto brutanniam ue¬
nire. Qui indignũ se tanto grado
respondens: ostendere se posse dixit.
aliũ cui magis ad suscipiendum
ep̃atum. et erudicio conueniret
et etas. Cũq monachũ quendam
de uicino uirginũ monasterio noĩe
andream pontifici offerret. hic ab
iudicatus est. Uerũ pondus corpee
infirmitatis. ne ep̃c fieri posset ob¬
sticit. Et rursũ adrianus adsusci
naretur exeo tempore poss inueniri.
Erat ipso temꝑe rome monachus adria¬
no notus nomine theodorus. natus
literatura et grece instructus et
latine. ꝓb morib et etate ueneras¬
dus. id est annos habens etatis sexa
pontifici. ut ep̃c ordinaretur obti¬
nuit: his tamen conditionib int̾¬
positis. ut ipse eũ ꝑduceret brit¬
tanniam. eoquod iam his partes
galliarũ diuersis excausis ad¬
isset. et ob id maiorem huiꝰ itineris

Expanded text:
Graecae pariter et Latinae linguae peritisGraecae pariter et Latinae linguae peritissimus. Hunc ad se accitum papa jussit episcopatu accepto Brittaniam venire. Qui indignum se tanto gradui respondens, ostendere se posse dixit alium, cujus magis ad suscipiendum episcopatum et eruditio conveniret, et aetas. Cumque monachum quemdam de vicino virginum monasterio, nomine Andream, pontifici offerret, hic ab judicatus est. Verum pondus corporeae infirmitatis, ne episcopus fieri posset, obstitit. Et rursum Hadrianus ad suscinaretur ex tempore posset evenire. Erat ipso tempore Romae monachus Hadriano notus, nomine Theodorus, natus literatura, et Graece instructus et Latine, probus moribus, et aetate venerandus, id est, annos habens aetatis sexagpontifici, ut episcopus ordinaretur obtinuit: his tamen conditionibus interpositis, ut ipse eum perduceret Brittaniam, eo quod jam bis partes Galliarum diversis ex causis adiisset; et ob id majorem hujus itineris
Abbreviated transcription (Latin):
eclipsis. et mox sequentis pes¬
cilentie quo et colmanus ep̃c
unanuna catholicoꝵ intentione su¬
peratus. ad suos reuersus ẽ. deus¬
dedit. sexcus ecclie dorwernensis ep̃c
mense ac die defunctus. egberechto
filio sedem regni reliquit. quã ille
susceptam ꝑ nouem annos tenuit.
Tunc cessante ñ modico tempore
ep̃atu. missus ẽ romam ab ipso simul
et arege nordanhymbroꝵ osuu. ut
p̃cedente libro paucis diximus iug¬
hardus prb̃r uir ineccliasticis disci¬
pape donariis. et aureis atq: ar¬
genteis uasis ñ paucis. Qui ubi
itineris sui causam p̃fato pape
aplico patefecit. ñ multopt et ip̃e
⁊ om̃s pene qui cũ eo aduenerãt
socii. pestilentia suꝑueniente. de¬
leti sunt. At aplicus papa habi¬
to de his consilio. quesuut sedulꝰ
quẽ eccłiis angloꝵ archiep̃m mit¬
teret. Erat autem inmonasterio
li campanie abbas adrianus iur
natione afer. sacris licteris dili¬
gent̾ imbutꝰ. monasterialil simul
et ecclĩasticis disciplinis institut᷑

Expanded text:
eclipsis et mox subsequentis pestilentiae, quo et Colmam episcopus unanima catholicorum intentione superatus ad suos reversus est, Deusdedit sextus Ecclesiae Doruvernensis episcopus mense ac die defunctus, Ecgbercto filio sedem regni reliquit, quam ille susceptam per novem annos tenuit. Tunc cessante non pauco tempore episcopatu, missus est Romam ab ipso simul et a rege Nordanhymbrorum Osuio, ut praecedente libro paucis diximus, Uighard, presbyter, vir in Ecclesiasticis discipapae donariis, et aureis atque argenteis vasis non paucis. Qui ubi itineris sui causam praefato papae apostolico patefecit, non multo post et ipse et omnes pene qui cum eo advenerant socii, pestilentia superveniente deleti sunt. At apostolicus papa habito de his consilio, quaesivit sedulus quem Ecclesiis Anglorum archiepiscopum mitteret. Erat autem in monasterioli Campaniae, abbas Hadrianus, vir natione Afer, sacris literis diligenter imbutus, monasterialibus simul et Ecclesiasticis disciplinis institutus,
Abbreviated transcription (Latin):
brittones: scottos meliores putauimꝰ.
suꝑius memorauumꝰ insulam et co¬
lumbanũ abb̃em agallus uenien¬
tem. nichil discrepare abrutonib
in coꝵ conũsatione didicimꝰ. Nam
daganus ep̃s ad nos ueniens. ñ solũ
cibũ nobiscũ. s nec in eodem hospi¬
tio quo uescebam̃ sumere uoluit. Mi¬
sit idem laurentius cũ coepis sius etiã
brittonũ sacerdotib litteras su̾iͦ gra¬
dui condignas: quib eos in unitate
catholica confirmare satagit. S quan
cia tempora declarant. His tempibus
uenit mellicus lundonie ep̃s romam.
papa bonefacio tractaturus. Et cũ idẽ
italie. de utamonachoꝵ. et quiete ordi¬
naturus: et ipse mellitus int̾ eos adsedit

Expanded text:
Brittones, Scottos meliores putavimus. Brittones, Scottos meliores putavimus. superius memo ravimus, insulam, et Columbanum abbatem in Gallis venientem, nihil discrepare a Brittonibus in eorum conversatione didicimus. Nam Daganus episcopus ad nos veniens, non solum cibum nobiscum, sed nec in eodem hospitio quo vescebamur, sumere voluit. » Misit idem Laurentius cum coepiscopis suis, etiam Brittonum sacerdotibus literas suo gradui condignas, quibus eos in unitate catholica confirmare satagit  Al., satia tempora declarant. His temporibus venit Mellitus Londoniae episcopus Romam, papa Bonifacio tractaturus. Et cum idem Italiae, de vita monachorum et quiete ordinaturus, et ipse Mellitus inter eos assedit
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsa britannia uitam ac ꝑfessionẽ
minus eccłiasticam inmultis ẽẽ cog¬
nouit. maxime ꝗd pasche sollemnita¬
tem non suo temꝑe celebrarent. set
q ad .xx. dñice resurrectionis diem
obseruandũ ẽẽ putarent. scͥpsit cũ
coep̃is sius exhortatoriã ad eos eplam.
obsecrans eos et contestans unitatẽ
pacis et catholice obseruationis cũ
ea que toto orbe diffusa est ecclia xp̃i
tenere. Cuiꝰ udelicet eple principiũ
abb̃ib ꝑ uniũsam scoctiam. lauren¬
tius. mellitus et iustus ep̃i ser¬
ui seruoꝵ dei. Dũ nos sedes apłi¬
ca more suo sicut inunuierso orbe
terrarũ in his occidius partib. ad
p̃dicandũ gentib paganis dirige¬
ret. atq in hãc insulam que beutan¬
nia nuncupatur. contigit introisse.
antequã cognosceremus credentes.
qd iuxta morem uniu̾salis ecclie
ingrederent᷑. inmagna reue̾ntia sc̃i¬
tatis tam brittones quam scottos.
ueneratisumus.S cognoscentes

Expanded text:
in ipsa Brittania vitam ac professionem in ipsa Brittania vitam ac professionem minus ecclesiasticam in multis esse cognovit, maxime quod Paschae sollemnitatem non suo tempore celebrarent, sed,  dominicae resurrectionis diem observandum esse putarent; scripsit cum coepiscopis suis, exhortatoriam ad eos epistolam: obsecrans eos et contestans unitatem pacis et catholicae observationis cum ea quae toto orbe diffusa est Ecclesia Christi, tenere; cujus videlicet epistolae principium abbatibus per universam Scottiam, Laurentius, Mellitus et Justus, episcopi, servi servorum Dei. « Dum nos sedes apostolica, more suo sicut in universo orbe terrarum, in his Occiduis partibus ad praedicandum gentibus paganis dirigeret, atque in hanc insulam, quae Brittania nuncupatur, contigit introisse antequam cognosceremus: credentes quod juxta morem universalis Ecclesiae ingrederentur, in magna reverentia sanctitatis tam Brittones quam Scottos venerati sumus; sed cognoscentes
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i fidem ꝑduxit. et completis inpa¬
ce dieb: officii sui defunctus est .uii.
klrũ iuniarũ. eodem rege regnante.
iccirco ad huc uiuens ordinauerat:
ne se defuncto. status ecclie tam ru¬
dis. uel ad horam pastore destitutꝰ.
uacillare inciperet. Inquo et exem¬
plum sequebatur pͥmi pastoris ec¬
pis petri: qui fundata rome ecclia
xp̃i. clem̃tem sibi ad uitorem. euan¬
gelurandi simul et successorem conse¬
crasse phibetur. Laurentius uero ar
fundamenta ecclie que nobilit̾ iacta
culminis. et crebra uoce sc̃e exortatio¬
nis. et continius pie oꝑationis exem¬
plis ꝓuehere curauit. Deniq non so¬
lum noue que de anglis erat collec¬
ta eccłia curam gerebat. s et uete¬
rum brutanne incolarũ. Nec non
et scottoꝵ. qui hiberniam insulam
brittannie ꝑximam incolunt pplis
pastoralem impendere sollicitudinem
curabat. Si quidẽ ubi scoctoꝵ inprefa¬
ta ipsoꝵ patria quomodo et brittonũ

Expanded text:
Christi fidem perduxit, et completis in paChristi fidem perduxit, et completis in pace diebus officii sui, defunctus est septimo Kalendas Junias, eodem rege regnante. idcirco adhuc vivens ordinaverat, ne se defuncto status Ecclesiae tam rudis, vel ad horam pastore destitutus, vacillare inciperet. In quo et exemplum sequebatur primi pastoris Ecpis Petri, qui fundata Romae Ecclesia Christi Clementem sibi adjutorem evangelizandi, simul et successorem consecrasse perhibetur. Laurentius archiepifundamenta Ecclesiae, quae nobiliter jacta e exhortationis, et continuis piae operationis exemplis provehere curavit. Denique non solum novae quae de Anglis erat collecta, Ecclesiae curam gerebat, sed et veterum Brittaniae incolarum, necnon et Scottorum qui Hiberniam insulam Brittaniae proximam incolunt, populis pastoralem impendere sollicitudinem curabat. Siquidem ubi Scottorum in praefata ipsorum patria, quomodo et Brittonum
Abbreviated transcription (Latin):
nes inusũ eoꝵ. qui erant cũ ep̃is. ad ie¬
cit. Defunctus ẽ autem deo dilectus
pat̾ augustinus. et positũ corpus eiꝰ
foras uxta eccliam beatoꝵ aploꝵ pet̾¬
et pauli. cuius supra meminimus: qr
necdũ fuerat ꝑfecta. nec dedicata. Mor
uero ut dedicata est: intro illatum
cent̾ sepultũ est. In qua etiam sequen¬
tium archiep̃oꝵ omniũ sunt corꝑa cu¬
mulata. p̃t̾ duoꝵ tantũmͦꝰ. id est theo
plura cape nequiuit. Habet hec in
medio pene sui altare in honore bea¬
ti pape gregorii dedicatum: inquo
ꝑ omne sabbatũ aprb̃o loci illius
agende eoꝵ sollempint̾ celebrant᷑.
Scriptũ uͦ est. intumba eiusdem au¬
gustini. epicaphiũ huiuismodi. Hic
requiescit dñs algustinus dorutier¬
nensis archiep̃s primus. qui olun
huc abeato gregorio romane urbis
pontifice directus. et a deo oꝑatione
miraculoꝵ suffultus. edilberctũ regẽ
ac gentem illius abidoloꝵ cultu ad

Expanded text:
nes in usum eorum qui erant cum episcopis, adjenes in usum eorum qui erant cum episcopis, adjecit. Defunctus est autem Deo dilectus Pater Augustinus DCV, et positum corpus ejus foras, juxta ecclesiam beatorum apostet Pauli, cujus supra meminimus, quia ea necdum fuerat perfecta, nec dedicata. Mox vero ut dedicata est, intro inlatum,center sepultum est: in qua etiam sequentium archiepiscoporum omnium sunt corpora tumulata, praeter duorum tantummodo, id est, Theodplura capere nequivit. Habet haec in medio pene sui, altare in honore beati papae Gregorii dedicatum, in quo per omne sabbatum, a presbytero loci illius Agendae eorum solemniter celebrantur. Scriptum vero est in tumba ejusdem Augustini epitaphium hujusmodi: HIC REQUIESCIT DOMNUS AUGUSTINUS DORUVERNENSIS ARCHIEPISCOPUS PRIMUS, Qui olim huc a beato Gregorio Romanae urbis pontifice directus, et a Deo operatione miraculorum suffultus, Aedilberctum regem, ac gentem illius ab idolorum cultu ad
Abbreviated transcription (Latin):
.dC iIII. augustinus brittanni¬
arum archiep̃s. ordinauit duos ep̃os.
mellitũ uidelicet et iustũ. Mellitũ
quidem ad p̃dicandũ ꝓiuncie orien¬
talium saxonũ. qui tamen se fluuio
mari contigui. quoꝵ metropolis
lundonia ciuitas est. suꝑ ripã prefa¬
ti fluminis posita: et ipsa multoꝵ emp
doꝵ ppłoꝵ terra mariq uenientũ. In
qua uidelicet gente angloꝵ tunc tem¬
poris saberet nepos edilberti ex sorore
ricula regnabat. quamius sub potesta¬
de positus eiusdem edilbercti. qui om̃i
bat. Ubi uero et hec ꝑiuntia uerbum
ueritatis p̃dicante mellito accepit.
fecit rex edilberc inciuitate lundonia.
ecclĩam sc̃i pauli aplĩ. inqua locũ se¬
dis episcopalis et ipse et successores
eius haberent. Iustũ uͦ in ipsa cantia
augustinus ep̃m ordinauit. inciuita
primario quondã illius qui diceba¬
tur hrof: hrof strae. cognominat. Distat
edilberc. eccliam beati andree apli
fecit. qui etiã ep̃is utriusq huius ec¬
clie dona multa sicut et doruuernen

Expanded text:
 Augustinus, Brittaniarum archiepiscopus, ordinavit duos episcopos, Mellitum videlicet et justum: Mellitum quidem ad praedicandum provinciae Orientalium Saxonum, qui Tamense fluvio mari contigui, quorum metropolis Lundonia civitas est, super ripam praefati fluminis posita, et ipsa multorum emppopulorum terra marique venientium: in qua videlicet gente tunc temporis Saberet nepos Aedilbercti ex sorore Ricula regnabat, quamvis sub potestate positus ejusdem Aedilbercti, qui omnibbat. Ubi vero et haec provincia verbum veritatis praedicante Mellito accepit, fecit rex Aedilberct in civitate Lundonia ecclesiam sancti Pauli apostoli, in qua locum sedis episcopalis et ipse et successores ejus haberent. Justum vero in ipsa Cantia Augustinus episcopum ordinavit in civitatprimario quondam illius qui dicebatur Hrof, Hrofaescaestrae cognominat. Distat Aedilberct ecclesiam beati Andreae apostoli fecit, qui etiam episcopis utriusque hujus ecclesiae dona multa, sicut et Doruvernens
Abbreviated transcription (Latin):
aduentũ cum sius terga uertens. eos qͦs
defendere debuerat. mermes ac nudos
ferientib gladus reliquit. Sic comple¬
tum est. p̃sagiũ sc̃i pontificis augusti¬
ni.quamius ipso iam multo ance
temꝑe ad celestia regna sublato. ut
etiam temꝑalis interitus ultionem
sentirent ꝑfidi. qd̃ oblata sibi perpe¬
tue salutis consilia spreuerunt.

Expanded text:
adventum cum suis terga vertens, eos quos adventum cum suis terga vertens, eos quos defendere debuerat, inermes ac nudos ferientibus gladiis reliquit. Sicque completum est praesagium sancti pontificis Augustini, quamvis ipso jam multo ante tempore ad caelestia regna sublato, ut etiam temporalis interitus ultione  Al., ultionem sentirent perfidi, quod oblata sibi perpetuae salutis consilia spreverant.
Abbreviated transcription (Latin):
cuitiore loco consistere. sciscitabatur
qui ẽẽnt hi. quidue acturi illo conue¬
nissent. Erant autẽ pluruni eoꝵ de
monasterio bancor. inquo tantus fert᷑
fiusse numerus monachoꝵ. ut cum
inseptem portiones eẽt cũ p̃positis sibi
rectorib monasteriũ diuisũ. nulla ha¬
rum portio mninus quã.ccͣc. homines
haberet.qui omnes de labore manuun
suarum uiuere solebant. Hoꝵ ergoplu¬
rum ad memoratam aciem ꝑ acto ie¬
iumio triduano cũ alus orandi causa
conuenerant. habentes defensorẽ noĩe
brocinailũ. qui eos intentos p̃cib abar¬
baroꝵ gladiis ꝓtegeret. Quoꝵ causã
aduersũ nos. ad deũ suũ clamant. pro¬
fecto et ipsi quãiusͣ ͣ ͣ non ferant. cos¬
tra nos. pugnant. qui adu̾sus nos inp̃¬
cationib ꝑsequunt᷑. Itaq in hos pruũ
arma uerti iubet. et sic ceteras nefande
militie copias non sine magno exercitus
su damno deleuit. Extinctos in ea pug¬
esse lapsos. Brocinail ad pͥmũ hostiũ

Expanded text:
tutiore loco consistere, sciscitabatur tutiore loco consistere, sciscitabatur qui essent hi, quidve acturi illo convenissent. Erant autem plurimi eorum de monasterio Bancor, in quo tantus fertur fuisse numerus monachorum, ut cum in septem portiones esset cum praepositis sibi rectoribus monasterium divisum, nulla harum portio minus quam trecentos homines haberet, qui omnes de labore manuum suarum vivere solebant. Horum ergo plurimi ad memoratam aciem, peracto jejunio triduano, cum aliis orandi causa convenerant, habentes defensorem nomine Brocmailum, qui eos intentos precibus a barbarorum gladiis protegeret. Quorum causaadversum nos ad Deum suum clamant, profecto et ipsi quamvis arma non ferant, contra nos pugnant qui adversis nos inprecationibus persequuntur. Itaque in hos primum arma verti jubet, et sic ceteras nefandae militiae copias non sine magno exercitus sui damno delevit. Exstinctos in ea pugesse lapsos. Brocmail ad primum hostium
Abbreviated transcription (Latin):
tera que agitis. quãius morib nr̃is ꝯ
nichil hoꝵ se facturos. neq illũ ꝓ archi¬
cp̃o habituros ẽẽ respondebant. confe¬
rentes adinuicem. Quia si modo nob̃
ad surgere noluit. qntomagis. si ei sub¬
di ceꝑunus. iam nos ꝓ nichilo contẽpnet:
Quib uir dñi augustinus fertur mi¬
nitans p̃dixisse. quia si pacemcũ fr̃ibus
acciꝑe nollent. bellũ abhostib: forent ac¬
cepturi. Et si nationi angloꝵ noluissent
uiam uite p̃dicare. ꝑ hoꝵ manus ultionẽ
eẽnt mortis passuri. Qd̃ ita ꝑ omĩa ut
p̃dixerat diuino agente iudicio patratũ
est. Si quidẽ post hec ipse de quo diximꝰ
rex angloꝵ forcissimuis edilfrid. collecto
grandi exercitu ad cuutatẽ legionũ
que agente angloꝵ legacestu: abrito¬
nib autem retius carlegion appellat᷑.
marimã gentis ꝑfide stragem dedit.
tes eoꝵ qui ad exorandũ dñm ꝓmilite
bellũ agente conuenerant. seorsũ in

Expanded text:
aetera quae agitis, quamvis moribus nostrisaetera quae agitis, quamvis moribus nostrisnil horum se facturos, neque illum pro archiepiscopo habituros esse respondebant: conferentes ad invicem, Quia si modo nobis adsurgere noluit, quanto magis si ei subdi coeperimus, jam nos pro nihilo contemnet. Quibus vir Domini Augustinus fertur minitans praedixisse, quia si pacem cum fratribus accipere nollent, bellum ab hostibus forent accepturi; et si nationi Anglorum noluissent viam vitae praedicare, per horum manus ultionem essent mortis passuri. Quod ita per omnia, ut praedixerat, divino agente judicio patratum est. Siquidem post haec ipse de quo diximus, rex Anglorum fortissimus Aedilfrid, collecto grandi exercitu, ad civitatem Legionum, quae a gente Anglorum Legacaestir, a Brittonibus autem rectius Carlegion appellatur, maximam gentis perfidae stragem dedit tes eorum, qui ad exorandum Deum pro milite bellum agente convenerant, seorsum in
Abbreviated transcription (Latin):
dibile ẽ. quia iugũ xp̃i et ipse portet et
sus aiebant. Et unde uel hoc dinosce¬
re ualcmus: ꝓcurate inquit ut ip̃e
prior cũ suis ad locũ sinodi adueni¬
at. et si uobis appropinquantib ad sur¬
rexerit scientes quia famulus xp̃i est.
obtemꝑant̾ illũ audite. Sin autẽ uos
spreuit nec corã uob̃ surgere uoluit.
cũ sit is numero plures. et ipse sꝑnat
ut uenientib illis sederet augustinus
insella. Quod illi uidentes mox in
iram conuersi sunt. eũq notantes
suꝑbie. cunctisqͣ dicebat. contradicere
laborabant. Dicebat autem eis. quia
inmultis quidẽ nr̃e consuetudim unmo
uniuersalis eccłe contraria gericis. et
tamen si intribꝰ his mͥ obtemꝑate uul¬
tis. ut pascha suo temꝑe celebretis. ut
ministeriũ bapti zandi. qͦd deo renas¬
cunur. uixta morẽ sc̃e romane eccłe et¬
aplice ecclie compleatis. ut genti an¬
gloꝵ una nob̾cũ uerbũ dñi p̃dicetis. c¬

Expanded text:
dibile est quia jugum Christi et ipse portet, etdibile est quia jugum Christi et ipse portet, etsus aiebant; « Et unde vel hoc dinoscere valemus? Procurate, inquit, ut ipse prior cum suis ad locum synodi adveniat, et si vobis adpropinquantibus adsurrexerit, scientes quia famulus Christi est, obtemperanter illum audite: sin autem vos spreverit, nec coram vobis adsurgere voluerit, cum sitis numero plures, et ipse spernaut venientibus illis sederet Augustinus in sella. Quod illi videntes, mox in iram conversi sunt, eumque notantes superbiae, cunctis quae dicebat contradicere laborabant. Dicebat autem eis: Quia in multis quidem nostrae consuetudini, immo universalis Ecclesiae contraria geritis: et tamen si in tribus his mihi obtemperare vultis, ut Pascha suo tempore celebretis; ut ministerium baptizandi, quo Deo renascimur, juxta morem sanctae Romanae et apostolicae Ecclesiae compleatis; ut genti Anglorum una nobiscum verbum Domini praedicetis: c
Abbreviated transcription (Latin):
ra illuminatur cecus: ac uerus sũm e lu¬
cis preto ab onmib poicatur augustiuuus.
Tum britones confitentur quidẽ intel¬
lexisse se ueram esse uiam uisticie quã
predicaret augustinus. s non posse absq
suoꝵ consensu ac licentia. priscis abdica¬
re morib. Unde postulabant. ut scd̾o. si
nodus plurib aduenientib fieret. Quod
cũ eẽt statutũ. uenerunt ut ꝑhibent. uii.
brictonũ ep̃i. et plures uiri doctissimi:
maxime de nobilissimo eoꝵ monasterio qd̵
uocatur lingua angloꝵ bancornaburg. cui
primo ad quendã uirũ scm ac prudentẽ
qui apud eos anahoriticã ducere uitã
solebat. consulentes an ad p̃dicationem
augustini. suas deserere traditiones debe¬
rent. Qui respondebat. Si homo dei ẽ.
ꝓbare: At ille. Dñs inquit ait. Tollite
uigũ meũ super uos et discite ame quia
mitis sũ et humilis corde. Si ergo augus¬
tinus ille mitis est. et humilis corde. cre¬

Expanded text:
ra, illuminatur caecus, ac verus summae lura, illuminatur caecus, ac verus summae lucis praeco ab omnibus praedicatur Augustinus. Tum Brittones confitentur quidem intellexisse se veram esse viam justitiae quam praedicaret Augustinus: sed non se posse absque suorum consensu ac licentia priscis abdicare moribus. Unde postulabant ut secundo  Al., secunda synodus pluribus advenientibus fieret. Quod cum esset statutum, venerunt, ut perhibent, septem Brittonum episcopi et plures viri doctissimi, maxime de nobilissimo eorum monasterio, quod vocatur lingua Anglorum Bancornaburg, cui primo ad quemdam virum sanctum ac prudentem, qui apud eos anachoreticam ducere vitam solebat, consulentes, an ad praedicationem Augustini suas deserere traditiones deberent. Qui respondebat: « Si homo Dei est,probare? » At ille: « Dominus, inquit, ait: Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde . Si ergo Augustinus ille mitis est et humilis corde, cre
Abbreviated transcription (Latin):
disputatione habita. neq precib neq hor¬
tamentis. neq increpationib augustinri ac
socioꝵ eius assensũ p̃bere uoluissent. sed
suas potius traditiones uniu̾sis que per
orbem sibi in xp̃o concordant eccluis pre¬
ferrent: sc̃s pat̾ augastinus hunc laborio¬
si ac longi certaminis finẽ fecit. ut diceret.
sinuare celestib signis dignetur. que seqñ¬
da traditio quib sit uiis ad ingressum
regni illius ꝓꝑandũ. Ad ducat᷑ aliquis
eger. et ꝑcuius p̃ces fuerit curatus. huiꝰ
fides et oꝑatio deo deuota atq om̃ib se¬
quenda credatur. Qd̃ cũ aduersarii inui¬
ti licet concederent: allatus ẽ quidã de
genere angloꝵ oculoꝵ luce priuatus. Qi
cũ oblatus brictonũ sacerdotib nil cura¬
tionis uel sanationis horũ ministerio ꝑciꝑet:
Tandem augustinus iusta necessitate com¬
pulsus. flectit genua sua ad patrẽ dñi nr̃i
iħu xp̃i. dep̃cans ut uisũ ceco quẽ amise¬
rat resticueret: et ꝑ illummationẽ unius

Expanded text:
disputatione habita, neque precibus, neque hortamentis, neque increpationibus Augustini ac sociorum ejus assensum praebere voluissent, sed suas potius traditiones universis, quae per orbem sibi in Christo concordant, Ecclesiis praeferrent, sanctus Pater Augustinus hunc laboriosi atque longi certaminis finem fecit, ut diceret: sinuare caelestibus signis dignetur, quae sequenda traditio, quibus sit viis ad ingressum regni illius properandum. Adducatur aliquis aeger, et per cujus preces fuerit curatus, hujus fides et operatio Deo devota atque omnibus sequenda credatur. » Quod cum adversarii inviti licet concederent, allatus est quidam de genere Anglorum, oculorum luce privatus: qui cum oblatus Brittonum sacerdotibus, nil curationis vel sanationis horum ministerio perciperet; tandem Augustinus justa necessitate compulsus, flectit genua sua ad Patrem Dominiisti, deprecans ut visum caeco, quem amiserat, restitueret, et per illuminationem unius
Abbreviated transcription (Latin):
tiarũ. ut queq erant regularit᷑ decre¬
ta. sua quoq auctoritate subscͥbens cõ¬
firmaret. ac brittanniam rediens. se¬
idem pontifex deo dilecto archiep̃o lau¬
rentio. et clero uniu̾so. similit̾ et edil¬
bercto regi atq genti angloꝵ direxit.
nari ecclie xp̃i templũ rome. qd̾ an¬
dea panteon uocabat᷑ ab antiquis. qua¬
si simulacr̃ esset omniũ deoꝵ: inquo ip¬
se eliminata ommi purcitia. fecit ec¬
clesiam fc̃e dei genitricis. atq om̃ium
martyrũ xp̃i. ut exclusa multitu¬
dine demonũ multitudo ibi scõꝵ im

Expanded text:
aecunque erant regulariter decreta, sua quoque auctoritate subscribens confirmaret, ac Brittaniam rediens, seidem pontifex Deo dilecto archiepiscopo Laurentio, et clero universo, similiter et Aedilbercto regi atque genti Anglorum direxit. nari Ecclesiae Christi templum Romae quod Pantheon vocabatur ab antiquis, quasi simulacrum esset omnium deorum: in quo ipse, eliminata omni spurcitia, fecit ecclesiam sanctae Dei genetricis, atque omnium martyrum Christi; ut exclusa multitudine daemonum, multitud
Abbreviated transcription (Latin):
tate saluaret᷑. etiã romã uenire.
ibiq ad loca sc̃a uitã finire disponẽt.
uirfridũq ep̃m ducẽ sibi itineris
donatiõe rogaret. Qui defunctꝰ
regni heredem reliquit. Cuiꝰ anno
cilium ep̃oꝵ: una cũ eis qui cano¬
nica patrũ statuta et diligerent
et uossent. magistris eccłie plurib
Quib parit̾ congregatis. diligen¬
ter ea que unitati pacis eccli̾astice
congruerent: eoqͦd̾ pontificem de¬
cebat animo cepit obseruando do¬
cere. Cuiꝰ synodice actionis huiusmmͦ
textus est.
Nnomine dñi dei. et saluatoris nr̃i

Expanded text:
te salvaretur, etiam Romam venire, ibique ad loca sancta vitam finire disponeret, Uilfridumque episcopum ducem sibi itineris donatione, rogaret. Qui defunctusregni heredem reliquit: cujus anno cilium episcoporum, una cum eis qui canonica Patrum statuta et diligerent et nossent, magistris Ecclesiae pluribus. Quibus pariter congregatis, diligenter ea quae unitati pacis ecclesiasticae congruerent, eo quo pontificem decebat animo, coepit observanda docere. Cujus synodicae actionis hujusmodi textus est: « In nomine Domini Dei et S
Abbreviated transcription (Latin):
cia. uen̾unt nũtii adigerniam. qui¬
inecẽ ducis et obsidionis euentum in¬
dicarent. S cum regem insp̃e consu¬
bescentes ad mirabantur ip̃m. quẽ in
obsidionem int̾fectum deseruerant.
ita incolum̃ p̃uenisse. Nesciebant e¬

Expanded text:
ctis uenerunt nuncii ad Igernam, necem ducis et obsidionis euentum indicantes. Sed cum regem in specbescentes admirabantur ipsum, quem in obsidione interfectum deseruerant, ita incolumem peruenisse, myste
Abbreviated transcription (Latin):
etiã hebron.⁊ monum̃tis patrũ ita
scbit. hebron quondã ciuitas ⁊ me¬
tropoł regni dauid. nc̃ ruinis tm̃ qͥd
tunc fuerit ostendens. uno ad orien¬
tẽ stadiospeluncã duplicẽ inualle ht.
ubi sepulchra patarcharũ quadra¬
to muro circumdant᷑. capitib u̾sis
ad aqͥlonẽ. Et hec singła singuł tec¬
ta lapidib. instar basilice dolatis.
triũ patriarcharũ candidis. adam
obscurioris. ⁊ uilioris oꝑis. qͥ aut lon¬
ge ab ill ad borealẽ extremãq mu¬
ri illiꝰ partẽ pausat. Triũ quoq fe¬
minarũ uiliores ⁊ minores memorie
habens inu̾tice planiciẽ Incuiꝰ aqui¬
lonali parte: quertus abre. duoꝵ
hõinũ altitudinis truncus. eccłia
circundata ẽ. hec de opuscłis excerp¬
ta p̃fati scͥptoris. ad sensũ quidem
uerboꝵ illius. s breuiorib strictisq
comp̃hensa sermonib nr̃is. adutilica¬
tem legentiũ hẏstoriis indere placu¬
delectat: uel inipso illo uolumine. uł

Expanded text:
etiam Hebron, et monumentis patrum ita etiam Hebron, et monumentis patrum ita scribit: Hebron quondam civitas et metropolis regni David, nunc ruinis tantum, quid tunc fuerit ostendens, uno ad orientem stadio speluncam duplicem in valle habet, ubi sepulcra patriarcharum quadrato muro circumdantur capitibus versis ad aquilonem, et haec singula singulis tecta lapidibus trium patriarcharum candidis, Adam obscurioris et vilioris operis, qui haud longe ab illis ad borealem extremamque muri illius partem pausat. Trium quoque feminarum minores et viliores memoriae habens in vertice planitiem; in cujus aquilonali parte quercus Abrahae duorum hominum altitudinis truncus ecclesia circumdata est. » Haec de opusculis excerpta praefati scriptoris ad sensum quidem verborum illius, sed brevioribus strictisque comprehensa sermonibus, nostris ad utilitatem legentium Historiis indere placudelectat, vel in ipso illo volumine, vel
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾ior nãq domus ꝓpt̃ dñici corꝑis
meatũ camerari ⁊ tegi ñ potuit.
altare adorientẽ habens. augusto
culmine ꝓtectũ. In cuiꝰ medio. ultima
dñi uestigia. celo desuꝑ patente uͥ as¬
cendit. uisunt᷑. Que cũ cotidie acre¬
dentib terra tollat᷑. nichilominꝰ ma¬
net. eandẽq ad huc speciẽ ueluti im¬
pssis signata uestigus seruat. hec
cuta erea rota iacet. usq adceruicẽ
alta. ab occasu habens introitũ. pen¬
dente desuꝑ introcl eis. magna lãpa¬
de totaq die et nocte lucente. In oc¬
cidentali uero eiꝰdẽ eccłie parte. fe¬
nestre octo. totidẽq eregione lãpa¬
des. in funib pendentes. usq ihero¬
solimã ꝑ uĩtrũ fulgent. quarũ lux
corda intuentiũ cũ quadã alacͥtate
et cõpunctione pauefacere dr̃. Indie
ascensionis dñice ꝑ annos singlȯs
missa ꝑ acta. ualidi fluminis ꝓcella.
uenire deorsũ consueuit. et om̃s qͥ in

Expanded text:
interior namque domus propter dominici corporis interior namque domus propter dominici corporis meatum camerari et tegi non potuit; altare ad orientem habens angusto culmine protectum, in cuius medio ultima Domini uestigia caelo desuper patente, ubi ascendit, uisuntur. Quae cum cotidie a credentibus terra tollatur, nihilominus manet eandemque adhuc sui speciem ueluti inpressis signata uestigiis seruat. Haec circa aerea rota iacet usque ad ceruicem alta, ab occasu habens introitum, pendente desuper in trocleis magna lampade totaque die et nocte lucente. In occidentali eiusdem ecclesiae parte fenestrae octo totidemque e regione lampades in funibus pendentes usque Hierosolimam per uitrum fulgent, quarum lux corda intuentium cum quadam alacritate et conpunctione pauefacere dicitur. In die ascensionis dominicae per annos singulos missa peracta ualidi flaminis procella desursum uenire consueuit et omnes, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ paium̃to altiꝰ eminet. introitũ
habens alatere meridiano. uͥ die noc¬
tuq: duodecim lãpades ardent. qua¬
tuor intra sepulchrũ. octo supͣ in mar¬
gine dextro. Lapis qͥ ad hostiũ monum̃¬
ti positꝰ erat. nc̃ scissus ẽ. Cuiꝰ pars
minor quadratũ altare ante hostiũ
nichilominꝰ eiꝰ monum̃ti stat: mator
uero mnorientali eiusdẽ eccłie loco qͣ¬
drangulũ aliud altare sublinteamt¬
nib extat. Color autẽ eiusdẽ monu¬
m̃ti et sepulchri: albo et rubicundo
e loco quoq ascensionis dñice
p̃fatꝰ actor hoc mͦ refert. Mons
oliuarũ alcitudine montis syon par
ẽ. s latitudine ⁊ longitudine p̾stat.
exceptis uitib et oluus rare ferax
arboris. frum̃ti quoq et ordei fertił.
Neq enim brucosa s hbosa ⁊ florida so¬
li illiꝰ ẽ qualitas. Incuiꝰ sumo ũtice.
ubi dñs ad celos ascendit. eccłia ro¬
tunda grandis. t̾nas ꝑcircuitũ ca¬
meratas habet porticus. desuꝑ tectas.

Expanded text:
marum pavimento altius eminet; introitum marum pavimento altius eminet; introitum habens a latere meridiano, ubi die noctuque duodecim lampades ardent, quatuor intra sepulcrum, octo supra in margine dextro. Lapis qui ad ostium monumenti positus erat, nunc fissus est; cujus pars minor quadratum altare, ante ostium nihilominus ejusdem monumenti stat; major vero in orientali ejusdem ecclesiae loco qadrangulum aliud altare sub linteaminibus existit. Color autem ejusdem monumenti, et sepulcri albo et rubicundo De loco quoque ascensionis Dominicae praefatus auctor hoc modo refert: Mons ibus altitudine montis Sion par est, sed latitudine et longitudine praestat, exceptis uitibus et oliuis rarae ferax arboris, frumenti quoque et ordei fertilis; neque enim brucosa, sed herbosa et florida soli illius est qualitas. In cuius summo uertice, ubi Dominus ad caelos ascendit, ecclesia rotunda grandis ternas per circuitum cameratas habet porticus desuper tectas;
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ad occasũ eccłie. anastasis. hoc
est resurrectionis dñice rotunda ec¬
clesia. tͥb cicta parietib duodecun
colũpnis sustentat᷑. int̾ parietes sin¬
głos latũ habens spaciũ uie. Que
tria altaria intͥb locis parietis me¬
dii continet. host ẽ astrali. aqͥlonali.
⁊ occidentali. Hec bis quat̾nas por¬
tas. id ẽ introitus. ꝑtres egregiores
parietes habet. Equib quatuor ad
uulturnũ: et quatuor adeurũ spec
tant. huiꝰ inmedio monum̃tũ dñi ro¬
tundũ. inpetra excisũ ẽ. Guiꝰ culm̃
intrinsecus stans homo. manu contin¬
gere pot̃. aboriente habens introitũ
cui lapis ille magnꝰ appositꝰ ẽ. qd̃ in¬
trinsecus ferram̃toꝵ uestigia usq in
p̃sens ostendit. Nã extrinsecꝰ usq ad
culminis sũmitatẽ. totũ marmore
tectũ est. sũmũ uͦ culm̃ auro ornatũ.
auream magnam gestat crucẽ. In huꝰ
ergo monum̃ti aqͥlonali parte sepui

Expanded text:
quoque ad occasum ecclesiae Anastasis, hoc quoque ad occasum ecclesiae Anastasis, hoc est resurrectionis dominicae, rotunda ecclesia tribus cincta parietibus duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium uiae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet, hoc est australi, aquilonali et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est introitus, per tres e regione parietes habet, e quibus quattuor ad uulturnum et quattuor ad eurum tant. Hujus in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cujus culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est; quod intrinsecus ferramentorum vestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est. Summum vero culmen auro ornatum, auream magnam gestat crucem. In hujus ergo monumenti aquilonali parte sepulc
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sepe dñi memorat̃. hec spelunca to¬
ta interiꝰ p̃cioso marmore tecta. supͣ
locũ ubi dñs natꝰ specialiꝰ traditur.
sc̃e marie grandem gestat ecct̾iam. Sc̃p¬
sit itẽ hoc mͦ de loco passiois ac resur¬
rectionis illius. Ingresso a septem
trionali parte urbẽ chefosolimã.¬
pͥmũ de locis scĩs ꝓconditione pla¬
tearũ. diũtendũ ẽ ad ecclĩam con¬
stantinianã que martyrũ appellat᷑.
hanc constantinꝰ imꝑator. eoqd̃ ibi crux
dñi ab helena matre reꝑtasit. mag¬
nifico ⁊ regio cultu construxit. De hĩc
aboccasu golgothana uidet᷑ eccłia.
inqua etiã rupis apparet illa. que
quondã ipsam affixo dñi corꝑe crucẽ
ꝑtulit. argenteam modo ꝑ grandem.
sustinens crucẽ: pendente magna de¬
suꝑ erea rota cũ lampadib. Infra sp¬
sũ uͦ locũ dñice crucis extisa inpetra
cͣpta ẽ: in qua suꝑ altare ꝓdefunctis
honoratis sacrificiũ solet offerri. po¬
sitis interim inplatea corꝑib. huiꝰ

Expanded text:
sepe Domini nominatur. Haec spelunca tota interius pretioso marmore tecta, supra locum ubi Dominus natus specialius traditur, sanctae Mariae grandem gestat ecclesiam. » Scripsit item hoc modo de loco passionis ac resurrectionis illius: « Ingresstrionali parte urbem primum de locis sanctis pro conditione platearum diuertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc Constantinus imperator, eo quod ibi crux Domini ab Helena matre reperta sit, magnifico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana uidetur ecclesia, in qua etiam rupis apparet illa, quae quondam ipsam adfixo Domini corpore crucem pertulit, argenteam modo pergrandem sustinens crucem, pendente magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum uero locum dominicae crucis excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Huius