comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
successisset. herrenu bassum. et herrium pectium
ad colloquiũ euocatos. ꝑmissuq marcelli. egressos
ꝑ intt̃pẽtrẽ alloquit᷑. hannibalis uirtutẽ fortunãqi
ꝙ̃ graue romanũ imꝑium sociis. quãta indulgẽtia
hannibalis ctiã in campos omt̾sitaliai nominis fu¬
isset punica romane societate atq amiatia p̾optã¬
dam cẽ. si ambo cõs. cũ suis excratib ad nolam es¬
sent tñ nõ magie pares hannibali futuros. quã ad
cannas fuissent. Nedum. p̃ẜ. unus cũ pantis ꝯ no¬
uis militib nolam tutari possit Ip̃oꝵ qm̃ hanni¬
rum eĩ ut capuam nuceriamꝙ potitus esset. Ipõs
capit urbi censura foret. ẜ potiꝰ spondere si marcelli
presidio ac nollani tradidissent. Neminẽ alium ꝙ̃
ipõs legem qua ĩn socictate amicitiam ꝙ hannibilli
uenirent dicturis. ad ea heremnus bass̃ respondit
multos annos iam intẽ romanũ nolanũꝙ pp̃m.

Expanded text:
successisset, Herennium Bassum et Herium Pettium successisset, Herennium Bassum et Herium Pettium ad conloquium euocatos permissuque Marcelli egressos per interpretem adloquitur. Hannibalis uirtutem fortunamquequam graue Romanum imperium sociis, quanta indulgentia Hannibalis etiam in captiuos omnes Italici nominis fuisset, Punicam Romanae societatem atque amicitiam praeoptandam esse. si ambo consules cum suis exercitibus ad Nolam essent, tamen non magis pares Hannibali futuros quam ad Cannas fuissent, nedum praetor unus cum paucis et nouis militibus Nolam tutari possit. ipsorum quam Hannirum enim ut Capua Nuceriaque potitus esset; sed qucaptae urbi cessura forent et potius spondere, si Marcellum cum praesidio ac Nolam tradidissent, neminem alium quam ipsos legem qua in societatem amicitiamque Hannibalis uenirent dicturum. ad ea Herennius Bassus respondit multos annos iam inter Romanum Nolanumque populum
Abbreviated transcription (Latin):
sc. et metu procul ab his sĩnotaꝵ hostis Quod ad belli
romanũ attineret. si tbrasimeni q̃m trebie si canna¬
rum quã thra simenni pugna nobilior eẽt. cãnaꝵ
se quoq memoriã obscuram maiore uictoria factuꝵ
cum hoc responso muncribusq amplis legatos dimisit
ip̃e p̃sidio modico relicto in stiphatis ꝓfectus cetcro
exercitu ut nouato iam pergitus. codem anno exbr¬
uttis cum supplemẽto carthagine adducto atq de¬
phantis. uenit castris. hanc procul positis. longe
alia omĩa inquirenti cõperta sunt. quãq alegatis
sociorum audierat. Nichil eĩ marcellus ita gerebat.
ut aut fortune aut temere hosti cõmissum dici possi
Explorato cũ firmisꝙ p̃sidiis tuto receptu p̃datum
cauta prouisaq fuerũt. Tum ubi sensit hostẽ adue¬
tare copias inter menia tenuit. ꝑ muros in ambu¬
lare senatores nola noe iissit. et or̃a cͥta explom̃e
que apud hostes ficrent. Ex his anno cũ ad murũ

Expanded text:
se et metu procul ab his summoturum hostes. quod ad bellum se et metu procul ab his summoturum hostes. quod ad bellum Romanum attineret, si Trasumenni quam Trebiae, si Cannarum quam Trasumenni pugna nobilior esset, Cannarum se quoque memoriam obscuram maiore et clariore uictoria facturum. cum hoc responso muneribusque amplis legatos dimisit; ipse praesidio modico relicto in Tifatis profectus cetero exercitu ire Nolam pergit. eodem Hanno ex Bruttiis cum supplemento Carthagine aduecto atque elephantis uenit. castris haud procul positis longe alia omnia inquirenti comperta sunt quam quae a legatis sociorum audierat. nihil enim Marcellus ita egerat ut aut fortunae aut temere hosti commissum dici posset. explorato cum firmisque praesidiis tuto receptu praedatum cauta prouisaque fuerunt. tum, ubi sensit hostem aduentare, copias intra moenia tenuit; per muros inambulare senatores Nolanos iussit et omnia circa explorare quae apud hostes fierent. ex his Hanno, cum ad murum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯnr̃a iuuentus que si domi cẽt uitaret᷑. om̃is sub
signis militat tius. Nec te nec ex̾citũ tuũ norum.
aquo tot acies romanas suas stratasꝙ eẽsciam. et
facile ẽc̃ dicam opprimere populatores nr̃oe uagos
sine signis palatos quo quẽꝙ trahit. qũanis uana
prede spes. Num cdarum paucoꝵ illi quidem predi
si modo quos ut socios haberes dignos duxisti. ad id
indignos uidicas quos infidem receptoe tucans. ad
ca hannibal respondit. omĩa simul facẽ hirpinos
samnitesꝙ. ꝯiudicato clades suas. et petere p̃sidiñ
et queri in fensos se neglectosq iudicandum autẽ
pͥmũ fuisse. dem petẽdum p̾sidium postremo. Ni im¬
petrarctur. Tum deniq querendum. frustra opem
imploratũ. Eercitũ cẽ. Non in agrum hupinũ samnitẽ¬
ue. Ne et ip̃c onori ceñt.ẜ in proxima loca socioꝵ p̃t.
adducturũ iis populandis ⁊ militẽ suum repleturum

Expanded text:
et nostra iuuentus, quae si domi esset tutaretur, omnis sub et nostra iuuentus, quae si domi esset tutaretur, omnis sub signis militat tuis. nec te nec exercitum tuum norim nisi, a quo tot acies Romanas fusas stratasque esse sciam, ei facile esse dicam opprimere populatores nostros uagos sine signis palatos quo quemque trahit quamuis uana praedae spes. Numidarum paucorum illi quidem praedasi modo, quos ut socios haberes dignos duxisti, haud indignos iudicas quos in fidem receptos tuearis.' ad ea Hannibal respondit omnia simul facere Hirpinos Samnitesque et indicare clades suas et petere praesidium et queri indefensos se neglectosque; indicandum autem primum fuisse, dein petendum praesidium, postremo ni impetraretur, tum denique querendum frustra opem imploratam. exercitum sese non in agrum Hirpinum Samnitemue, ne et ipse oneri esset, sed in proxima loca sociorum populi Romani adducturum. iis populandis et militem suum repleturum
Abbreviated transcription (Latin):
Ita sumus aliquotiens ac estate deuastati. uit.mͥ. mã¬
cellus nõ hannibal uiasse ad cannas iu̾dicat᷑ et glori¬
ẽtuaq romani ie ad unũ modo ictũ ingentẽ uelut
nullo externo aduti. Noc ducc nec exercitu. nisi ꝙ ꝑ
bienniu pirrus nr̃o magis milite suas auxit uires.
quã suis uirib nos defendit. Non ego secundis rebuᷤᷤ
nr̃is glĩabor. duos cõsules ac duos cõsulares exatus
anobis subuigum missos. et siqua alia aut leta ał¬
mortifera gloriosa aut nobis cuenerũt. que aspera ad¬
uersaꝙ tũc acciderũt. minori indignatõe referit pos¬
sumus qũãq̃ hodie eueniunt. Magni dicta toe̾s. cum
subsignis ad populandum ducebant. Nunc propne
unius aparui ad tuendam molam p̃sidii preda su¬
mus. Iam ne manipulatim quidem ẜ latronũ modo
ꝑcursat totis finib nr̃is. neglegentius ꝙͣsi ĩ romano
uagarent᷑. agro. causa aũt hec ẽ. ꝙ neq tu defendis

Expanded text:
ita sumus aliquotiens hac aestate deuastati ut M. Marita sumus aliquotiens hac aestate deuastati ut M. Marcellus , non Hannibal, uicisse ad Cannas uideatur glorienturque Romani te, ad unum modo nullo externo adiuti nec duce nec exercitu nisi quod per biennium Pyrrhus nostro magis milite suas auxit uires quam suis uiribus nos defendit. non ego secundis rebus nostris gloriabor duos consules ac duos consulares exercitus ab nobis sub iugum missos et si qua alia aut laeta aut gloriosa nobis euenerunt. quae aspera aduersaque tunc acciderunt, minore indignatione referre possumus quam quae hodie eueniunt. magni dictatores cum sub signis ad populandum ducebant; nunc propraetoris unius et parui ad tuendam Nolam praesidii praeda sumus; iam ne manipulatim quidem sed latronum modo percursant totis finibus nostris neglegentius quam si in Romano uagarentur agro. causa autem haec est quod neque tu defendis
Abbreviated transcription (Latin):
bolmicar ad hannonẽ inbrutios ꝓfectus erat. et
locrenses portus romanis clauserũt. app̾. magno
conatu nulla re gesta. messanam repetit. Eadem e¬
state. marcelus abnolla quã p̃sidio obtinebat crebra ᷤᷤ
excuisiones inagrũ hupinu.⁊ sannidee caudinos
fecit. adcoꝙ omĩa ferro atꝙ igni uastauit. ut anti¬
quaꝵ claudium samno memoriã tenonaret. Itaq ex¬
timplo legati ad hannibalem missi. simul exutraq gc̃
terant. postꝙͣ his parũ fidebamus. phiro irgi nos ad¬
iunximus. a quo relicti pacem necessariã accepimus.
uenisti. tua nos nõ magis uirtus fortunaqi. qm̃ uni¬
ca comitas ac benignitas erga ciues nr̃õs. quos captoᷤᷤ
nobis remisisti ita cõciliauit. tibi. ut te saluo atq ĩcolo
mi amico nõ modo.p̃t. s ne deos quidem iratos si dic
fas ẽ timeremus. At hercule nõ solum ĩ colomi ꝯ uic
nr̃oꝵ exaudire. et flagrantia tecta posses cõspicere.

Expanded text:
Bomilcar ad Hannonem in Bruttios profectus erat et Bomilcar ad Hannonem in Bruttios profectus erat et Locrenses portas Romanis clauserunt; Appius magno conatu nulla re gesta Messanam repetit. eadem aestate Marcellus ab Nola quam praesidio obtinebat crebras excursiones in agrum Hirpinum et Samnites Caudinos fecit adeoque omnia ferro atque igni uastauit ut antiquarum cladium Samnio memoriam renouaret. itaque extemplo legati ad Hannibalem missi simul ex utraque geterant. postquam his parum fidebamus, Pyrrho regi nos adiunximus; a quo relicti pacem necessariam accepimus quo tu in Italiam uenisti. tua nos non magis uirtus fortunaque quam unica comitas ac benignitas erga ciues nostros quos captos nobis remisisti ita conciliauit tibi ut te saluo atque incolumi amico non modo populum Romanum sed ne deos quidem iratos, si fas est dici, timeremus. at hercule non solum incolumi et uictnostrorum exaudire et flagrantia tecta posses conspicere,
Abbreviated transcription (Latin):
impõĩtoq quẽ sccũ aduexerat. milite. Romam
nauigat sardiniãꝙ ꝑ domitã nũtiat patrib. et
stipendiũ questorib frumẽtũ edilibus captiuosꝙ
fulumo p̃R. tradit. ꝑ idem tp̃s. Gĩ. otacilius p̃t.¬
.I. ad lilibeo classi in affricam in suectus depopulatꝰ¬
ꝙ agrum carthaginẽsem. cum saidiniam inde pe¬
teret. quo fama erat hasdrubalem balcarib nuꝑ tra¬
iecisse. dassi affricam repetenti occuriit. leuiꝙ ar¬
matura certamine in alto cõmisso seytem inde
naues cũ sociĩs. Naualib cepit. Ceteras metus haud
secus quã pe tẽpestas passini disicat. ꝑ cosdem fõte
dies. et holmicar cũ militib ad supplementũ cartha¬
gine missis. el ephantioꝙ comeatus locras accessit.
Quem ut cautũ opprimeret. ap̃p̃. claudius. ꝑ simu¬
lationẽ prouintie circũ cũde. messanam raptim
exercitu ducto. estuq suo locros timecit. Iam inde

Expanded text:
impositoque quem secum aduexerat milite Romam impositoque quem secum aduexerat milite Romam nauigat Sardiniamque perdomitam nuntiat patribus; et stipendium quaestoribus, frumentum aedilibus, captiuos Q. Fuluio praetori tradit. per idem tempus T. Otacilius praetor ab Lilybaeo classi in Africam transuectus depopulatusque agrum Carthaginiensem, cum Sardiniam inde peteret, quo fama erat Hasdrubalem a Baliaribus nuper traiecisse, classi Africam repetenti occurrit, leuique certamine in alto commisso septem inde naues cum sociis naualibus cepit. ceteras metus haud secus quam tempestas passim disiecit. per eosdem forte dies et Bomilcar cum militibus ad supplementum Carthagine missis elephantisque et commeatu Locros accessit. quem ut incautum opprimeret Ap. Claudius , per simulationem prouinciae circumeundae Messanam raptim exercitu ducto ltuentogt aestuque suo Locros traiecit. iam inde
Abbreviated transcription (Latin):
durã ꝯmemorabile pugnã fecit hosdrubal. imꝑa¬
tor raptus. ꝯ hanno et mago nobilce carthaginẽseꝰ.
Magno exgente brachina. propinqua cognatõe
hannibali iuĩctus. hauctor rebellioĩs siudisq bel.¬
lisꝙ eius haud dubie cõcitator. Nec sardoꝵ duceᷤᷤ
minus nobile eã pugna cladib suis fecerũt. Nã
et filius hanisicore hostis ĩ acie occidit. et hani¬
sicora cũ paucis equitib fugiene. ut suꝑ adflic¬
tas res. Necem quoꝙ filii audiuit. Noctẽ ne auꝰ
intẽuentus ceptã peteret mortẽ sibi cõsunt.
ceteris urbs cornus eadem que ante fuge recep¬
taculũ fuit. ꝙͣ manilius uictor ex̾ctu adgrossus.
intra paucos dies recepit. deinde alie quoq cũrĩ¬
tates que ad hanisicorũ penosq defecerãt. obsidi¬
onib datis dediderũt sese. Quib stipendio frum̃¬
toꝙ imꝑato pro cuiusq aut uirib aut delicto. ca¬
ralis esatũ reduxit. Ibi nauib longis deductis.

Expanded text:
claram et memorabilem pugnam fecit Hasdrubal imperator captus et Hanno et Mago, nobiles Carthaginienses, Mago ex gente Barcina, propinqua cognatione Hannibali iunctus, Hanno auctor rebellionis Sardis bellique eius haud dubie concitor. nec Sardorum duces minus nobilem eam pugnam cladibus suis fecerunt; nam et filius Hampsicorae Hostus in acie cecidit, et Hampsicora cum paucis equitibus fugiens, ut super adflictas res necem quoque filii audiuit, nocte, ne cuius interuentus coepta impediret, mortem sibi consciuit. ceteris urbs Cornus eadem quae ante fugae receptaculum fuit; quam Manlius uictore exercitu adgressus intra dies paucos recepit. deinde aliae quoque ciuitates quae ad Hampsicoram Poenosque defecerant obsidibus datis dediderunt sese; quibus stipendio frumentoque imperato pro cuiusque aut uiribus aut delicto Carales exercitum reduxit. ibi nauibus longis deductis
Abbreviated transcription (Latin):
et .m̾. acilius legati ad cõmemorãda renouãdãq
amicitia missi. dona tulere regi. togam et tum¬
cam purpurea cum sella eburnea. Regine pilo
pictam cu amiculo purpureo. Multa ea estate
que hec facta sũt ex ꝓpinquis urbibus agriso
nuntiata sunt prodigia. Busculi agnus cum
ubere lactanti natum. Iouis edis culmen fulm¬
ne ictum ac ꝓpe om̃is tẽcto nudatũ. hisdem fe¬
me dieb auagnie termã ante portam hic tam
die ac nocte sine ullo ignis alimento arsisse. Et
portuz angues magnitudinis mire la sientus
piscium more exultasse. Tarquinus portũ cum
ore humano genitũ. et ĩ agro capẽnate ad lucum

Expanded text:
et M'. Acilius , legati ad commemorandam renouandamque et M'. Acilius , legati ad commemorandam renouandamque amicitiam missi, dona tulere, regi togam et tunicam purpuream cum sella eburnea, reginae pallam pictam cum amiculo purpureo. multa ea aestate qua haec facta sunt ex propinquis urbibus agrisque nuntiata sunt prodigia: Tusculi agnum cum ubere lactenti natum, Iouis aedis culmen fulmine ictum ac prope omni tecto nudatum; iisdem ferme diebus Anagniae terram ante portam ictam diem ac noctem sine ullo ignis alimento arsisse, et portu angues magnitudinis mirae lasciuientium piscium modo exsultasse; Tarquiniis porcum cum ore humano genitum, et in agro Capenate ad lucum
Abbreviated transcription (Latin):
ualeri nõ consule exscicilia reuocare. ad eum
litere iussu senatus ab .l. malio pretore urbio
misse. cũ literis consulis. mͥ. marcelli. ut ex his
noscere que cum pr̃ib eum potius ꝙͣ collegam
reuocandi ex prouincia esset. Eo fere tempore
legati a Rege siphace roma uenerunt. queq
prelia prospera cum cartaginensib fecisse me¬
morantes. regem nec inimiciorem ulli populo
ꝙͣ cartaginensi. nec amiciorẽ ꝙͣ romano affirma¬
bant esse. misisse eum antea legatos hispania
ad cii. ⁊ publium cornelliu imꝑatores romanos
nec ab ip̃o uelut fonte petere romanã amicitiam
uoluisse. Denatus uo legatis mõ benigne respon¬
dit. sed et ip̃e legatos cũ donis ad regem misit.
l. genutiu peteliu . pͣ. popiliũ. dona tulere togñ
⁊ tunicã purpineã. sella eburneã. paterã ex qnq
pondo auĩfaçtã. protins et alios affrice regulos
driam ad ꝑtolomeu et cleophatrã reges.mͥ. attiliͦ

Expanded text:
Ualerium potius consulem ex Sicilia reuocari. ad eum Ualerium potius consulem ex Sicilia reuocari. ad eum litterae iussu senatus ab L. Manlio praetore urbano missae cum litteris consulis M. Marcelli , ut ex iis nosceret quae causa patribus eum potius quam collegam reuocandi ex prouincia esset. eo fere tempore legati ab rege Syphace Romam uenerunt, quae is prospera proelia cum Carthaginiensibus fecisset, memorantes: regem nec inimiciorem ulli populo quam Carthaginiensi nec amiciorem quam Romano esse adfirmabant; misisse eum antea legatos in Hispaniam ad Cn. et P. Cornelios imperatores Romanos: nunc ab ipso uelut fonte petere Romanam amicitiam uoluisse. senatus non legatis modo benigne respondit, sed et ipse legatos cum donis ad regem misit, L. Genucium , P. Poetelium , P. Popillium . dona tulere togam et tunicam purpuream, sellam eburneam, pateram ex quinque pondo auri factam. protinus et alios Africae regulos dream ad Ptolomaeum et Cleopatram reges M. Atilius
Abbreviated transcription (Latin):
fugiam hostium apuit. sauciis cum presidio mo¬
dico miniinistro relictis. prepositoq bis .l. furio
purpurione.tr̃. militũ uestigiis institit sequi
aduenusia adeptus eum est. ibi ꝑdies aliquot
cum stationibus ꝓcursaretur. mixta equitum
epeditumq tumltum osa magis prelia quia id
setunde. nunc aduerse occultabant cogitatione
hominum. Ne tarentine ꝗde arcis excidii memo¬
riam ogulnius. ⁊ p̃. aquilius in etruriam legat
ad frumentu coemendum quod tarentũ portare¬
tur profecti ⁊ mille milites de exercitu ur bao
cum frumento missi sunt. Iam estas inexitueãt
comitiorũq consularium instabat tempus. sed
litere Marcelli negantis de. re. pͦ. esse uestigiũ
abscedendi ab hamnibale. cui cedenti certamẽq
abeunti grauis ĩpe instaret curam iniecerant.
lle aut consulem Marcellum tũ maxie. res agen¬
tem abello auocarent. aut manuũ consules de¬
essent. Optimũ uictũ est. quãꝙͣ extra italiam cẽt

Expanded text:
fugam hostium aperuit, sauciis cum praesidio mofugam hostium aperuit, sauciis cum praesidio modico Numistrone relictis praepositoque iis L. Furio Purpurione tribuno militum, vestigiis institit sequi. ad Venusiam adeptus eum est. ibi per dies aliquot, cum ab stationibus procursaretur, mixta equitum peditumque tumultuosa magis proelia quam secundae, nunc aduersae occupabant cogitationes hominum, ne Tarentinae quidem arcis excidit memoria. M. Ogulnius et P. Aquilius in Etruriam legati ad frumentum coemendum quod Tarentum portaretur profecti, et mille milites de exercitu urbano, n praesidium cum frumento missi. iam aestas in exitu erat comitiorumque consularium instabat tempus; sed litterae Marcelli, negantis e re publica esse uestigium abscedi ab Hannibale cui cedenti certamenque abnuenti grauis ipse instaret, patribus curam iniecerant ne aut consulem tum maxime res agentem a bello auocarent aut in annum consules deessent. optimum uisum est, quamquam extra Italiam esset,
Abbreviated transcription (Latin):
balis leco plano cu penus collem teneret posuit
costra. Addidit et alia fidentis spetie ꝙ prior ĩ
acie eduxit. Nec detractauit hanibal ut signa
portis efferri iudit. Ita tam̃ aciem instruxerũt ut
penus dextru cormi in colle erigeret romani sini¬
strum ad oppidum applicarent. ab hora tertia cu
ad noctem pͥugnam extendissent. fesseq pugnã¬
do prime acies eẽnt. ab romanis prima legio ⁊
dextra ala ab hamnibaile hispani milites effudit
baliaris. Elephanti quoq cõmisso ia ccrtamine
in preliu acti. du pugna neutro incdinatastẽ
biit. Et aput hostes integri a fessis pugnam a¬
cepere. Nouum atq atrox prelium extam segni
romani ab sole orto in młtum diei stetere in ace
Ubi nemo hostium adu̾sus ꝓdiit. spolia potiie
legere. et congestos in unũ locum ctemaneie
suos. Nocte insequenti hamnibali silentio mouit
castra. ⁊ in apuliam abiit. Marcellus ubi lux

Expanded text:
balis loco plano, cum Poenus collem teneret, posuit balis loco plano, cum Poenus collem teneret, posuit castra. addidit et aliam fidentis speciem, quod prior in aciem eduxit; nec detractauit Hannibal, ut signa portis efferri uidit. ita tamen aciem instruxerunt ut Poenus dextrum cornu in collem erigeret, Romani sinistrum ad oppidum adplicarenad noctem pugnam extendissent, fessaeque pugnandplicarent. ab Romanis prima legio et dextra ala, ab Hannibale Hispani milites et funditores Baliares, elephanti quoque commisso iam certamine in proelium acti; diu pugna neutro inclinata stetbiit, et apud hostis integri a fessis pugnam accepere. novum atque atrox proelium ex iam segni Romani ab sole orto in multum diei stetere in acie; ubi nemo hostium adversus prodiit, spolia per otium legere et congestos in unum locum cremavere suos. nocte insequenti Hannibal silentio movit castra et in Apuliam abiit. Marcellus , ubi lux
Abbreviated transcription (Latin):
q quot cesa in eo prelio milia sunt quis pro certo
affirmet. cũ tredecim milia alibi. alibi aut plusꝙͣ
septem inueniã castris. predaq uictor potitur. Her¬
donea quia et defecturã fuisse ad romanos compit
Nec mansurã ĩfide si inde abscessisset multitudĩe
om̃iu ⁊ aponto ac thurios traducta incedił. Occigͥ
principes qui cũ fuliuo colloꝗa occulta habuisse cõ¬
sis itinerib emersi ad Marcellu cõsulẽ insanium
perfugerũt. Marcellus nichil ad modũ tanta clade
territus literis rome ad senatũ de duce et exercitu
ad herdonea amisso scribit. Ceteꝵ eunde sequi post
connesem pugna ferocẽ uictoria haminibale contu¬
diss. ure adu̾sus eu breuẽ illi letitiã qua exultet fa
turũ. Et Rome ꝗdem luctus cũ ingens ex p̃terito
tñ timor ĩ futuꝵ erat. Consul ex animo lucanoᷤ
transgressis ad minustronẽ in conspectu hamni¬

Expanded text:
rumque quot caesa in eo proelio milia sint, quis pro certo rumque quot caesa in eo proelio milia sint, quis pro certo adfirmet, cum tredecim milia alibi, alibi haud plus quam septem inueniam? castris praedaque uictor potitur. Herdoneam, quia et defecturam fuisse ad Romanos comperit nec mansuram in fide, si inde abscessisset, multitudine omni Metapontum ac Thurios traducta, incendit: occidit principes qui cum Fuluio conloquia occulta habuisse cosis itineribus semermes ad Marcellum consulem in Samnium perfugerunt. Marcellus nihil admodum tanta clade territus litteras Romam ad senatum de duce et exercitu ad Herdoneam amisso scribit: ceterum eundem se, qui post Cannensem pugnam ferocem uictoria Hannibalem contuderit, ire aduersus eum, breucturum. et Romae quidem cum luctus ingens ex praeterito, tum timor in futurum erat: consul ex Samnio in Lucanos transgressus ad Numistronem in conspectu Hanni
Abbreviated transcription (Latin):
neam contendit. Et quo plus ter̾oris hosti obioer et
acies instructa accessit. pari audacia romanus
consilio et uinbus impar. copiis rapti in eductis
confuxit. Quinta legio et sinistra ala acriter pu¬
gnam inierunt. Ceteꝵ hamnibal signo equitibus
dato ut cũ pedestres equesꝵ occupassẽt presenti
certamine ocules aĩosq cͥcũuecti pars castra hostiũ
pars terga oppugnantiũ inuaderent. ip̃e in fuluum
similitudĩe nõis. Quia. cii. fuliuũ pretorẽ biẽno
ante inhisdem deuicerat locis increpans. similẽ e¬
euentũ pugne fore affirmabat. neq easpes una fu¬
it. Nã cũ comminus acie et peditũ certamĩe multi
auditus. Sexta legione ante que ĩ scd̾a acie poĩta pͥ¬
or ab numidis turbata ẽ. quinta deinde adque eos
qui ad prima signa erãt auertit. pars ĩ fugam ef¬
fusa. pars in medio cesa. ubi et ipe. cnĩ. fuluius cũ
undecim tribimis militũ cecidit. Romanoꝵ socio¬

Expanded text:
neam contendit et, quo plus terroris hosti obiceret, neam contendit et, quo plus terroris hosti obiceret, acie instructa accessit. par audacia Romanus, consilio et uiribus impar, copiis raptim eductis conflixit. quinta legio et sinistra ala acriter pugnam inierunt; ceterum Hannibal signo equitibus dato ut, cum pedestres acies occupassent praesenti certamine oculos animosque, circumuecti pars castra hostium, pars terga trepidantium inuaderent, ipse Cn. Fului similitudinem nominis—quia Cn. Fuluium praetorem biennio ante in iisdem deuicerat locis—increpans, similem euentum pugnae fore adfirmabat. neque ea spes uana fuit. nam cum comminus acie et peditum certamine multi auditus sextam ante legionem, quae in secunda acie posita prior ab Numidis turbata est, quintam deinde atque eos qui ad prima signa erant auertit; pars in fugam effusi, pars in medio caesi, ubi et ipse Cn. Fuluius cum undecim tribunis militum cecidit. Romanorum socio
Abbreviated transcription (Latin):
IC status rerum hispanie erat. in italia¬
aũt cõsul Marcellus. Salapia ꝑ proditiõe
recepta. marmoreas et meles de samni¬
tib in cepit. eit tria milia militũ ibi Ha¬
nihalis que presidu cã relicta erãt opp̃ssa.
prede aliquãtũ esꝰ fuit militi cõcessa. tritici qͦ ducẽ
ta quad agĩta milia modiũ. ⁊ centũ x. milia ordei.
inuenta. Ceteꝵ nequaꝙͣ in de tãtu gandiũ fuit qnta
clades intra pancos dies accepta ẽ antꝓcul ab urbe
herdonea. castra ibi. cñ. fulmus ꝓcõsus hẽbat sye reci¬
piẽde herdonee. que post cannẽsez clade a romanis defe¬
cerat nec loco satis tuto poĩta nec p̃sidiis firmata. Ne¬
gligentiã insitã ingenio ducis. augebat spes ea ꝙ la¬
boreus adu̾ẜ penũ fide senserãt. postꝙͣ salapiã amissa
bũli simł curã socie retinẽde urbis et spem fecere. ĩ¬
cautu hostem aggrediendi. exercitu expedito ita
ut famã ꝓpe preueniret magnis itinerib ad her do¬

Expanded text:
IC status rerum in Hispania erat. in Italia consul Marcellus Salapia per proditionem recepta Marmoreas et Meles de Samnitibus vi cepit. ad tria milia militum ibi Hannibalis, quae praesidii causa relicta erant, oppressa: praeda—et alita quadraginta milia modium et centum decem milia hordei inuenta. ceterum nequaquam inde tantum gaudium fuit quanta clades intra paucos dies accepta est haud procul Herdonea urbe. castra ibi Cn. Fuluius proconsul habebat spe recipiendae Herdoneae, quae post Cannensem cladem ab Romanis defecerat, nec loco satis tuto posita nec praesidiis firmata. neglegentiam insitam ingenio ducis augebat spes ea quod labare iis aduersus Poenum fidem senserat, postquam Salapia amissa ebali simul curam sociae retinendae urbis et spem fecere incautum hostem adgrediendi. exercitu expedito ita ut famam prope praeueniret magnis itineribus ad Herdo
Abbreviated transcription (Latin):
remo descensum in aciem signis cõlatis. iusto p̃¬
lio ꝑ quatuor horas pugnãtium. diu pugña an¬
cipitẽ pene sardis facile uinci assuetis fecerunt.
postitmo ⁊ ip̃i cũ oĩa cura strage ac fuga sardoꝵ re¬
pleta eeñt. fusi. Ceterum terga dantes. cͥcũducto
cornu quo pepulerat sardos indusit. romanus.

Expanded text:
remo descensum in aciem. signis conlatis iusto prremo descensum in aciem. signis conlatis iusto proelio per quattuor horas pugnatum. diu pugnam ancipitem Poeni, Sardis facile uinci adsuetis, fecerunt; postremo et ipsi, cum omnia circa strage ac fuga Sardorum repleta essent, fusi; ceterum terga dantes circumducto cornu quo pepulerat Sardos inclusit Romanus.
Abbreviated transcription (Latin):
profectus eiat ĩ pellidos saidos ad iuuentutem ar¬
mandam qua copias augeret. filius hostis castͥs
prebenait. Is ad holescentia ferox. temere pielio
inito. fusus fugatusꝙ. ad.xxx.m̃. sardoꝵ eo p̃lio
cesa . in. coc. ferme uiui capti. alius exercitus pͥo
ꝑ agros siluasꝙ fuga palatus. deniquo ducem
fugisse fama erat ad urbem. noĩe cornũ cap̃t
cius regionis cõfugit. debellitũq eo p̃lio ĩ sar¬
diniam eẽt. ĩ dassic punica cũ duce hasdrubale
que tempestate deiecta. adbaliares erat. in tẽ¬
pore ad spem rebellandi aduenisset. Manilius
post famã ad pulse punice classis caralisse re¬
cepit. Ea occafio hanisicore data est. penose iũ¬
gendi. hasdrubal copiis ĩ terrã expoĩtis. et da¬
ꝑuenturus erat. Nimalius obuio ex̾citu ab efu¬
sa. cũ populatõe cõtinuisset. pͥmo castra castris
modico. int̾uallo sũt obiecta. deinde procursati¬
ones leuia certamina uario euentu inita post¬

Expanded text:
profectus erat in Pellitos Sardos ad iuuentutem arprofectus erat in Pellitos Sardos ad iuuentutem armandam qua copias augeret; filius nomine Hostus castris praeerat. is adulescentia ferox temere proelio inito fusus fugatusque. ad tria milia Sardorum eo proelio caesa, octingenti ferme uiui capti; alius exercitus primo per agros siluasque fuga palatus, dein, quo ducem fugisse fama erat, ad urbem nomine Cornum, caput eius regionis, confugit; debellatumque eo proelio in Sardinia esset, ni classis Punica cum duce Hasdrubale, quae tempestate deiecta ad Baliares erat, in tempore ad spem rebellandi aduenisset. Manlius post famam adpulsae Punicae classis Carales se recepit; ea occasio Hampsicorae data est Poeno se iungendi. Hasdrubal copiis in terram expositis et claperuenturus erat, ni Manlius obuio exercitu ab effusa eum populatione continuisset. primo castra castris modico interuallo sunt obiecta; deinde per procursationes leuia certamina uario euentu inita; post
Abbreviated transcription (Latin):
dilatõem ĩminẽtis romanis belli. Et cͥca capuã
tñgresso uolturnũ fabio post cxpiata tandem
ꝑdigia ambo. cõs. rem gerebat. Combulteriã
et trebulam. et hausticula urbes. que penum
defecerãt. fabius ui. cepit. p̃sidiaq inbis hanni¬
balis. campaniꝙ ꝑmulti capti. Et nole si cũt
priore anno senatus romanoꝵ plebs hannibalis
erat. cõsiliaꝙ occulta de cede principũ et ꝓditõe
urbis inhibant᷑ Quib ne incepta ꝑficerẽt. int̾
capuam castraꝙ hannibalis que intifactis cm̃t
tinducto exercitu fabius. suꝑ uesinuum. ĩ castͥs
insadinia. res t̃. mallium. ꝑr̃. ãministrari cepta
que omisse erãt. postgͣ ꝙ̃ minutius. p̃ł graui mor¬
u s̃ implicitus. Manilius nauib longie adcaralis
uoductis. Naualibꝙ sociis armane. ut t̾ra rem ge¬
peditũq copiis ꝓfectus in agrum hostium. aut ꝓcul
ab hinisicore castrie castra posuit. hanisicorũ forte

Expanded text:
dilationem imminentis Romanis belli. et circa Capuam dilationem imminentis Romanis belli. et circa Capuam transgresso Uolturnum Fabio post expiata tandem prodigia ambo consules rem gerebant. Combulteriam et Trebulam et Austiculam urbes, quae ad Poenum defecerant Fabius ui cepit, praesidiaque in his Hannibalis Campanique permulti capti. et Nolae, sicut priore anno, senatus Romanorum, plebs Hannibalis erat, consiliaque occulta de caede principum et proditione urbis inibantur. quibus ne incepta procederent, inter Capuam castraque Hannibalis, quae in Tifatis erant, traducto exercitu Fabius super Suessulam in castris in Sardinia res per T. Manlium praetorem administrari coeptae, quae omissae erant postquam Q. Mucius praetor graui morbo est implicitus. Manlius nauibus longis ad Carales subductis naualibusque sociis armatis ut terra rem gepeditumque copiis profectus in agrum hostium haud procul ab Hampsicorae castris castra posuit. Hampsicora tum forte
Abbreviated transcription (Latin):
legatis ex̾citui p̃posito tarentu ad classem ꝓfectꝰ.
oꝑam. ut philippum ĩ rogno cõtineret. pecunia
ad classem tuendam. bellũq macedonicum ca
decreta ẽ. que apud. claudio ĩ siciliam missa erat.
ut redderet᷑ hicroni regi. Et hec.ꝑ .i. antistium
legatũ tarentum ẽ. deuecte. simul ab hierone
mani parant aguntq ad philippum captiua na¬
uis una ex his que rome misse erãt excursore¬
fugit. inde scitum. legatos cũ lictis captos . Ita¬
ꝙ ignarus ex his que cũ hannibale legatis siuᷤᷤ
cõuenissent. queꝙ legati ad se allaturi fuissent.
legatõe aliã cũ udem madatis mictit. legnti
ad hannibale missi. erachitus. cui se otineg cogͥmẽ
ent. et critobocasotis. et sositheus magnes.his pro¬
spere tulerũt ac retulerũt mãdata. S pͥus se etaꝰ
airum egit. quã mouẽ ac moliri quicꝙͣ rex posset¬
santũ nauis una capta cũ legatis mom̃ti fecit ad

Expanded text:
legato exercitui praeposito Tarentum ad classem profectulegato exercitui praeposito Tarentum ad classem profectuoperam ut Philippum in regno contineret. pecunia ad classem tuendam bellumque Macedonicum ea decreta est, quae Ap. Claudio in Siciliam missa erat ut redderetur Hieroni regi; ea per L. Antistium legatum Tarentum est deuecta. simul ab Hierone mani parant aguntque, ad Philippum captiua nauis una ex iis quae Romam missae erant, ex cursu refugit; inde scitum legatos cum litteris captos. itaque ignarus rex quae cum Hannibale legatis suis conuenissent quaeque legati eius ad se allaturi fuissent, legationem aliam cum eisdem mandatis mittit. legati ad Hannibalem missi Heraclitus cui Scotino cognomen erat et Crito Boeotus et Sositheus Magnes. hi prospere tulerunt ac rettulerunt mandata; sed prius se aestas circumegit quam mouere ac moliri quicquam rex posset.—tantum nauis una capta cum legatis momenti fecit ad
Abbreviated transcription (Latin):
gnitum cẽt. cõs. cũ ẽẽ. Naues cumas appulse es¬
tiuiq ad cõs. deducti. et lictere date. Consul lic¬
teris philippi. atꝙ hannibalis ꝑlettis cõsignata
ornis cim patito incesit. cernẽtes quãta os
tollcrntib punicũ bellũ. macedonic belli moles
instaret. cͥui tam̃ adeo nõ succubuenĩt. ut e¬
timplo agitant̃. quem ad modum ultro inserendo
bello auerterẽt ab italia hostem. captiuis muni¬
cula cõditis. comitibusq coꝵ sub hasta uendituᷤᷤ.
fectus p̃crat .xx. paratis aliis decernũt. his
compatis. deductisꝙ. et additis ꝗnq nauibus
que aduexerãt. captiuos legatos .I. naues ab
hostia tarentium ꝓfecte. uissusꝙ ualcrius
militib uar romanis quibus .l. alpius. lega¬
tus tarenti preerat. in naues. impositis.
explorare de macedonico bello. si cõgruontia lic¬
teris legatoꝵ. que indiciis philippi cõsilia eeñt.

Expanded text:
gnitum esset consulem Cumis esse, naues Cumas adpulsae cagnitum esset consulem Cumis esse, naues Cumas adpulsae captiuique ad consulem deducti et litterae datae. consul litteris Philippi atque Hannibalis perlectis consignata grauis cura patres incessit, cernentes quanta uix tolerantibus Punicum bellum Macedonici belli moles instaret; cui tamen adeo non succubuerunt ut extemplo agitaretur quemadmodum ultro inferendo bello auerterent ab Italia hostem. captiuis in uincula condi iussis comitibusque eorum sub hasta uenditis, t paratis alias decernunt. his comparatis deductisque et additis quinque nauibus, quae aduexerant captiuos legatos, triginta naues ab Ostia Tarentum profectae, iussusque P. Ualerius militibus Uarronianis, quibus L. Apustius legatus Tarenti praeerat, in naues impositis quexplorare de Macedonico bello; si congruentia litteris legatorumque indiciis Philippi consilia essent,
Abbreviated transcription (Latin):
ab repenti pauore colligerẽt receptui signũ dedit
ac suoe intra muros recepit. postero die hanni¬
bal cũ secunda re. coñs. iusto p̃lio ratus cẽtatuꝵ
aciem intra castra atq urbem instruxit. Ecterũ
postꝙ̃ neminẽ moneri absolita custodia urbis ui¬
dit. nec cõmicti quicꝙͣ temeraĩe spei adtifacta
redit. infacta re. Quib dieb cume liberate sũt
obsidione. Isdem dieb et inlucanis argumẽtum
ti. semꝓnius. cui longo cognom̃ erat cũ hannone
xli. cepit. pulsus finib lucanis hanno retro ĩ
brutios sesc recepit. et exupinis oppida tria
que apopulo romano defecer̃t .m. recepta.
ꝙ cumam reductus.dum ħ in lucanis atꝙ in
hupinis gerunt̃. qũiꝙ naues que macedonũ
mari ad infernũ cinũ uecte. ꝓpe oc̃m italic om
cum p̃ter cumae uelis ferunt᷑. Ncꝙ hostium am
socioꝵ eeñt. satis sarctur. Gracus obuiam exda¬
se sua naues misit. Cum ꝑcũctando ĩ uiam co¬

Expanded text:
ab repentino pauore colligerent, receptui signum dedit ab repentino pauore colligerent, receptui signum dedit ac suos intra muros recepit. postero die Hannibal, laetum secunda re consulem iusto proelio ratus certaturum, aciem inter castra atque urbem instruxit; ceterum postquam neminem moueri ab solita custodia urbis uidit nec committi quicquam temerariae spei, ad Tifata redit infecta re. quibus diebus Cumae liberatae sunt obsidione, iisdem diebus et in Lucanis ad Grumentum Ti. Sempronius , cui Longo cognomen erat, cum Hannone uadraginta unum cepit. pulsus finibus Lucanis Hanno retro in Bruttios sese recepit. et ex Hirpinis oppida tria, quae a populo Romano defecerant ui recepta Luceriam reductus. dum haec in Lucanis atque in Hirpinis geruntur, quinque naues, quae Macedonum macum praeter Cumas uelis ferrentur neque hostium an sociorum essent satis sciretur, Gracchus obuiam ex classe sua naues misit. cum percontando in uicem co
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib obpugnabat᷑. adu̾sus ligneã ingentẽ admo¬
tam urbi. aliã turrẽ ex ip̃o muro excitauĩt. cõs.
ꝑ. aliquãto altiorẽ. ꝗa muros satis ꝑse altos sb̾¬
tectis ualidis supplicatis pro solo usus erat. Inde
pͥmũ saxis subdibusꝙ et ceteris misilib ꝓpugna¬
tores menia atꝙ iubem tuebant̃. postremo ubi
ꝓmouẽdo adiuc̃tam muro uiderũt turrẽ. faab
aidentib płimũ simł ignẽ cõiecerũt. Quo ĩcendio
trepida armatoꝵi multitudo cum decurrie sese
p̃cipitaret. cruptio ex oppido simlꝰ duab portis sta¬
tiones hostiũ fudit. fugauit ꝙ in castra ut eo die
obsesso quã obsidenti similior eẽt penus. Ad .m̃.
crcc. carthaginẽsium cesi et inde .lx. uiui capti
qui circa muros et ĩ statõĩb. solute ac neglegent
agentes. cum nichil minꝰ ꝙͣ cruptõem timuissẽt.
ex inꝓiuso oppressi sũt. Erachus pͥus ꝙͣ se hostes

Expanded text:
operibus oppugnabatur. aduersus ligneam ingentem admooperibus oppugnabatur. aduersus ligneam ingentem admotam urbi aliam turrem ex ipso muro excitauit consul Romanus, aliquanto altiorem, quia muro satis per se alto subiectis ualidis sublicis pro solo usus erat. inde primum saxis sudibusque et ceteris missilibus propugnatores moenia atque urbem tuebantur; postremo, ubi promouendo adiunctam muro uiderunt turrem, facibus ardentibus plurimum simul ignem coniecerunt. quo incendio trepida armatorum multitudo cum de turre sese praecipitaret, eruptio ex oppido simul duabus portis stationes hostium fudit fugauitque in castra ut eo die obsesso quam obsidenti similior esset Poenus. ad mille trecenti Carthaginiensium caesi et undesexaginta uiui capti, qui circa muros et in stationibus solute ac neglegenter agentes, cum nihil minus quam eruptionem timuissent, ex improuiso oppressi fuerant. Gracchus, priusquam se hostes
Abbreviated transcription (Latin):
duceret urbem obpugnaret. Id quãꝙͣ haud modi¬
ce hannibal cupicbat. ut quia neapolim nõ po¬
tuerat. cumas saltĩ maritimã urbem haberet.
tam̃ ꝗa p̾ter arma nichil secũ miles partin ac¬
to agmine extulerat. retro ĩ castra suꝑtifatia
se recepit. Inde fatigatue campanoꝵ precibus.
sequẽti die cũ om̃i apparatu oppugnãde urbis
cumae redit. ꝑ populatoq agro cumano. mille
passus ab urbe castra locat. Cum grachus magiᷤᷤ
uerccundia ĩ tali netessitate deserendi socios im¬
plorantio fidẽ suã populiꝙ ł. subtitisset. quam
satie fides ex̾cmti. Nec alter. cõs. fabius qui ad calc̾
castra habebat. uoltuinũ traduce audebat ex̾citũ
Occupatuo pͥo auspitiis repetendie. deiñ ꝓdigis
p̃lia suꝑ alia nũtiabant᷑. Expiantiꝙ ca haud fati¬
le litari hauruspices respondebant. et cause cũ
fabium tencrẽt. semꝑniũ ĩ obsidiõe erat. etiam

Expanded text:
duceret urbemque oppugnaret. id quamquam haud modiduceret urbemque oppugnaret. id quamquam haud modice Hannibal cupiebat, ut, quia Neapolim non potuerat, Cumas saltem maritimam urbem haberet, tamen, quia praeter arma nihil secum miles raptim acto agmine extulerat, retro in castra super Tifata se recepit. inde fatigatus Campanorum precibus sequenti die cum omni apparatu oppugnandae urbis Cumas redit perpopulatoque agro Cumano mille passus ab urbe castra locat, cum Gracchus magis uerecundia in tali necessitate deserendi socios implorantes fidem suam populique Romani substitisset quam satis fidens exercitui. nec alter consul Fabius, qui ad Cales castra habebat, Uolturnum flumen traducere audebat exercitum, occupatus primo auspiciis repetendis, dein prodigiis quae alia super alia nuntiabantur; expiantique ea haud facile litari haruspices respondebant. eae causae cum Fabium tenerent, Sempronius in obsidione erat et iam
Abbreviated transcription (Latin):
nocte ꝑuenissent. castra campana ut ĩ ꝑuigilio ne¬
glecta. simul oĩb portis inuadit. alios soño stra¬
tos. alios ꝑpetrato sacco inhermis redeuntis obtru¬
mat. hoĩm eo tumultu nocturno cesa plus uõ.
m̾. cũ ip̃o duce mario aflo capta sũt. signa milta¬
ria .iiͦiiͦ. et triginta grichus. minꝰ centũ militũ
iactura. castris hostiũ. potitus cumas se pioꝑe receẜ.
hannibale metuẽs. qui suꝑ capuam antifatis habe.¬
bat castra. Nec eũ prouida uiri fefellit opinio.Nã
simul capuã ca clades ẽ nũtiata. ratus hannibal
abre bene gesta. in solẽter lectum ex̾citũ tironũ
magnũ ex parte ẜuoꝵ spoliantẽ uictos. predasq
agentẽ adimasse ĩuenturũ. ciuitatũ agm̃ preter
capuã rapit. obuiosꝙ ex fuga cãpanoꝵ duo p̃sidia.
capuam duci saucios uehiculis portariq iubet.
inuenit. auctores erãt quidam ut ꝓtinus in de

Expanded text:
nocte peruenisset, castra Campana ut in peruigilio nenocte peruenisset, castra Campana ut in peruigilio neglecta simul omnibus portis inuadit; alios somno stratos, alios perpetrato sacro inermes redeuntes obtruncat. hominum eo tumultu nocturno caesa plus duo milia cum ipso duce Mario Alfio; capta sunt signa militaria quattuor et triginta. Gracchus minus centum militum iactura castris hostium potitus Cumas se propere recepit, ab Hannibale metuens, qui super Capuam in Tifatis habebat castra. nec eum prouida futuri fefellit opinio. nam simul Capuam ea clades est nuntiata, ratus Hannibal ab re bene gesta insolenter laetum exercitum tironum, magna ex parte seruorum, spoliantem uictos praedasque agentem ad Hamas se inuenturum, citatum agmen praeter Capuam rapit obuiosque ex fuga Campanorum dato praesidio Capuam duci, saucios uehiculis portari iubet. ociorum inuenit. auctores erant quidam ut protinus inde Cumas
Abbreviated transcription (Latin):
cũ diem festum cẽ. Non senatum solũ oẽm ibi fu¬
turũ. s castra etiã ⁊ exercitũ cãpanũ. Grachus ius¬
sit cumanis oĩa ex agrie in urbem cõuehere et
manẽ intra muros. Ip̃e pridie ꝙͣ statutũ sacrifi¬
tiũ cãpanis eẽt. cumas mouet castra cume. deĩde
ni.m̾. passuum absunt. ĩam campani eo frcquẽte ᷤᷤ
fitio appanindo. et int̾ id instruende fraudi aliꝙ̃to
interior. quã muniendis castrie. aut ulli militaĩ
oꝑi. Triduũ sacrificatum ad hamas. Noctuinũ cãt
sacrum. ita ut ante mediã noctẽ cõpleret᷑. huic
grachus insidiandum tempo̾i̾ ratus. custodib ad
portas positis. Nequis enũtiare posset. cepta. et
ad decimã dicihoram coactis militib corꝑa curare.
somnoq oꝑam dare. ut pͥmis tenebris cõuenur ad
signũ possent. Uigilia feime pͥma tolli iussit signa
silentiq profectus agmine cum ad hamae media

Expanded text:
eum diem festum esse; non senatum solum omnem ibi fueum diem festum esse; non senatum solum omnem ibi futurum sed castra etiam et exercitum Campanum. Gracchus iussis Cumanis omnia ex agris in urbem conuehere et manere intra muros, ipse pridie quam statum sacrificium Campanis esset Cumas mouet castra. Hamae inde tria milia passuum absunt. iam Campani eo frequentes exificio adparando et inter id instruendae fraudi aliquanto intentior quam muniendis castris aut ulli militari operi. triduum sacrificatum ad Hamas.  nocturnum erat sacrum, ita ut ante mediam noctem compleretur. huic Gracchus insidiandum tempori ratus, custodibus ad portas positis, ne quis enuntiare posset coepta, et ab decima diei hora coactis militibus corpora curare somnoque operam dare, ut primis tenebris conuenire ad signum possent, uigilia ferme prima tolli iussit signa, silentique profectus agmine cum ad Hamas media
Abbreviated transcription (Latin):
noui ꝑiculi eẽt. Cumani quãꝙͣ suspecta fraus
erat. nichil abnũe. ita regi fallax cõsiliũ posse rati.
Interĩ.t̾i. sempronius. cõs. romanus signũ cẽ quo
ad ꝯrieniendũ dic edixerat ex̾citu lustrato trasgrestꝰ¬
ciosa statiua erãt. crebro decurõe. militeo cogebat. ut
tirores ca maxĩa pars uolonũ erãt. adsuescerẽt sig
scqui. et ĩ acic agnosce̾ ordines suos. Intͥ que maxĩa
erat cura duci. Itaꝙ legatis tribunis ꝙ p̃ceꝑat. Nequa
exprobatio cuiꝙ̃ ueteĩs for tunc discordiam int̾ ordi¬
nes sereret. Uetus miles tironi. liber uoloni. sese ex¬
sequere sineret. oĩs satis honestos generos q duce.¬
fortuna coegisset ita fici̾ cãdem cogeret ueri factũ.
cancmaiõe cura p̃cepta a duab sũt. qũã amilitib
miles factus. hec agenti gracho legati cumani nũ¬
ciauerũt. que a campanis legati opaucos ante dies
uenisset. et ꝗd iis ip̃i respondissent. Tridiuim post

Expanded text:
Poenoue periculi esset. Cumani, quamquam suspecta fraus Poenoue periculi esset. Cumani, quamquam suspecta fraus erat, nihil abnuere, ita tegi fallax consilium posse rati. interim Ti. Sempronius consul Romanus Sinuessae, quo ad conueniendum diem edixerat, exercitu lustrato transgresiosa statiua erant, crebro decurrere milites cogebat ut tirones—ea maxima pars uolonum erant—adsuescerent signa sequi et in acie agnoscere ordines suos. inter quae maxima erat cura duci—itaque legatis tribunisque praeceperat—ne qua exprobratio cuiquam ueteris fortunae discordiam inter ordines sereret; uetus miles tironi, liber uoloni sese exaequare sineret; omnes satis honestos generososque ducesisset; quae fortuna coegisset ita fieri, eandem cogere tueri factum. ea non maiore cura praecepta ab ducibus sunt quam a militibus miles factus. haec agenti Graccho legati Cumani nuntiarunt quae a Campanis legatio paucos ante dies uenisset et quid iis ipsi respondissent: triduo post
Abbreviated transcription (Latin):
ciendã curaret. cum ĩꝑio quẽ ip̃i uideret᷑. qui rem
gereret qͦ ad mutius cõualuisset. ad cã rẽ missus
est . G. manili. torquatus. quib. cõs. cc̃sorq fuerat
subegeratꝙ ĩ cõsulatu sardos. Sub idez fere tpus et
a carthagine ĩ sardiniã classis missa. duce hasdrubale
cui caluo cognom̃ erat. feda tẽpestate uexata ad bale¬
aĩs insulas dicit᷑. Ibiq adeo nõ armam̃ta. modo s
ctiã alueinauiu quassati erãt. Subducte naues
dum refugunt᷑. aliquãtũ tp̃is triuerãt. In italia cũ
post cannẽse pugnã tractis partis alteriꝰ uiribus
alterius mollitis. aĩs segnius bellũ cẽt. campani
ꝑ se adorti sũt. rem cumanã sue dictõis facẽ pͥmo
sollicitãtes ut ab romanis deficerẽt. uͥ id parũ pro¬
uenturũ certiores cumanos fecerũt. petierũtꝙ ut
cumanos co senatus ueniret ad cõsultandũ cõit᷑
ut cosdem uterq populus socios hostesꝙ haberet.
p̃sidium ibi armatũ se habituros. Neꝗd ab romaĩs

Expanded text:
etque cum imperio quem ipsi uideretur, qui rem gereret quoad Mucius conualuisset. ad eam rem missus est T. Manlius Torquatus , qui bis consul et censor fuerat subegeratque in consulatu Sardos. sub idem fere tempus et a Carthagine in Sardiniam classis missa duce Hasdrubale, cui Caluo cognomen erat, foeda tempestate uexata ad Baliares insulas deicitur, ibique—adeo non armamenta modo sed etiam aluei nauium quassati erant—subductae naues dum reficiuntur aliquantum temporis triuerunt. in Italia cum post Cannensem pugnam fractis partis alterius uiribus, alterius mollitis animis, segnius bellum esset, Campani per se adorti sunt rem Cumanam suae dicionis facere, primo sollicitantes ut ab Romanis deficerent; ubi id parum prouenturum certiores Cumanos fecerunt petieruntque ut et Cumanus eo senatus ueniret ad consultandum communiter ut eosdem uterque populus socios hostesque haberet; praesidium ibi armatum se habituros ne quid ab Romano
Abbreviated transcription (Latin):
salapiã uẽturũ. milites eẽnt ꝗ inp̃sidioerãt si quo
oꝑa eoꝵ opus eẽt. sensere salapitam fraudre ab ira
defectiõis modo s c̾ eꝗtũ int̾fectoꝵ tapti occasione
supplicii petere misso retro nũtio ꝑ fugã aut tͥortia
nos ꝑmuros ur bis q oppõtuna loca instationib
disponũt. custodias nigilas q in eã nectẽ intẽptis
instruũt. circa portã q̃ uẽturũ hoste querebantur.
ꝙ toboris inp̃sidia erat oppenũt. Hãnĩbal quãta iri¬
gilia forme adur̾be accessit. Pr̾imi aginĩnis etãt

Expanded text:
parati milites essent qui in praesidio erant, si quo opera eorum opus esset. sensere Salapitani fraudem, et ab ira non defectionis modo sed etiam equitum interfectorum rati occasionem supplicii peti, remisso retro nuntio—perfuga autem Romanunos per muros urbisque opportuna loca in stationibus disponunt; custodias vigiliasque in eam earn noctem intentius instruunt; circa portam qua venturum hostem rebantur quod roboris in praesidio erat opponunt. Hannibal quarta vigilia
Abbreviated transcription (Latin):
crum aniuersariũ ceteris incermissu sit . qr nec
lugentib id facerẽ est fas. Nec ulla in illa tẽpesta¬
te matrona expers luctus fuerat . Icaꝙ ne ob ean¬
dem caiusani.alia quoq sacrata publica aut pͥua
Cetex cũ sedato urbis tumultu reuocati incuria
patres essent. alie insuꝑ ex sicilia licere allate sũt

Expanded text:
crum anniuersarium Cereris intermissum sit, quia nec crum anniuersarium Cereris intermissum sit, quia nec lugentibus id facere est fas nec ulla in illa tempestate matrona expers luctus fuerat. itaque ne ob eandem causam alia quoque sacra publica aut priuaceterum cum sedato urbis tumultu reuocati in curiam patres essent, aliae insuper ex Sicilia litterae allatae sunt