comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ronum & neruioꝵ quȩ conuenerant copiȩ discedut
pauloꝙ hũit post id fastum cȩsar ꝗetiorem galliam.
habere instituit simul. qn. Pom¬
peio proconsule pent qm̃ ip̃e ad
urbem cum ĩpecio rei .pu. causa
remaneret quos excisalpina gallia consulis sacra.¬
mento rogauisset ad signa conuenire et ad se proti¬
cisci iubẽt magni interesse et̃ inreliquum tempus
adoppinionemꝰ galliȩ existimans tantas uiderĩita.¬
lie facultates ut s̾iquid ẽẽt inbello deteimenti accep¬
tum/ non modo id breui tempore resarciri sed etiam
maiorib augeri copiis posset. ꝙ cum pompeius et
delectib tribus ante exactam hiemem et constitu.¬
tis es adductis legionib duplicatoq earum cohorti.¬
um numero quãs cum titurio. Q amiserat et e¬
leritate & copiis docuit quid pp.Ro. disciplina ate
opes possent. interfecto indumaro ut docuimus ad
eius ꝓpmquos atreueris defeetur imꝑium. Illi fini¬

Expanded text:
ronum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, ronum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, pauloque habuit post id factum Caesar quietiorem Galliam. habere instituit. Simul ab Gnaeo Pompeio proconsule petit, quoniam ipse ad urbem cum imperio rei publicae causa remaneret, quos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento rogavisset, ad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, sed etiam maioribus augeri copiis posset. Quod cum Pompeius et er suos dilectu tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quid populi Romani disciplina atque opes possent. Interfecto Indutiomaro, ut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi fini
Abbreviated transcription (Latin):
ame quotidiana induciomarus ad castra accedit.
atq ibi magnam ꝑtem diei consumit. Equites tela
coniicunt et magͥna cum contumelia uerborum no¬
stros adpugnam euocant nullo a nostris dato responso
ubi uisumꝰ ẽ sub uespeeꝵ dispersi ac dissipati discedut
subito labienus duab portis omnẽ ȩꝗtatum nemictit
precipit atq interducit ꝑteeeitis hostib atq infu¬
gam comectis ꝙ fore sicut accidit uidebat ut unum¬
omnes peterent induciomoe neu quenꝗͣ prius uul¬
nerent ꝗͣ illum int̾fectum uiderent ꝙ mora reliquoꝵ
spatium nactum illum effugere nolebat magna ꝓponit
his qui occidexint premia submittit cohortes equitibus
subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna &
cum tinum omnes peterent inĩpo fluminis uado
deprehensus induciomarus int̾ficitur caputꝙ eus
refextur incastra redeuntes equites quos possunt cõ¬
sestantur atq occidunt. Hac re cognita omnes ebu¬

Expanded text:
dine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit dine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consumit; equites tela coniciunt et magna cum contumelia verborum nostros ad pugnam evocant. Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub vesperum dispersi ac dissipati disceduSubito Labienus duabus portis omnem equitatum emittit, praecipit atque interdicit, perterritis hostibus atque conjectis--quod fore, sicut accidit, videbat--omnes peterent Indutiomarum, neu quis quem prius vulneret, quam illum interfectum viderit, quod mora reliquorum spatium nactum illum effugere nolebat; magna proponit eis qui occiderint praemia; summittit cohortes equitibus subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Indutiomarus interficitur, caputque eius refertur in castra: redeuntes equites quos possunt consectantur atque occidunt. Hac re cognita omnes Ebu
Abbreviated transcription (Latin):
tissimis castris sese teneret desuo ac legionis piculo
nihul timebat sed nequam occasionemꝰ rei bẽne gerẽ¬
de dimittere cogitabat. Itaq occingentorige atq
euĩs propinquis oratione ĩ duciomari cognita quam
inconcilio habuerat nuntios mittit afim̾timas cui¬
pates ȩquitesq undiq euocat. his cẽtum diem con¬
ueniendi dicit int̾im prope quotidie cumonũ equi¬
ram induciomarus subcasteis eius uagabatur. Alias
utsi cum castroꝵ cognosceret ał colloquendi aut
tentandi causa. Equites plerunq omnes tela intea
uallum coniiciebant. Labienus suos intramuratio¬
nem continebat timorisq oppinionem quibuscunꝙ
potat rebus augebat cum maiore indies contentio¬
ne induciomarus ad castea accederet nocte una in¬
nomissis equitib omnium finitimaꝵ ciuitatum
intra castea continuit ut nulla ratione ea res enun.¬
nari ut ad txeueros perferri posset. Int̾im exconsuetu¬

Expanded text:
tissumis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo tissumis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo nihil timebat; ne quam occasionem rei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque eius propinquis oratione Indutiomari cognita, quam in concilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat: his certum diem conveniendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitatu Indutiomarus sub castris eius vagabatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias colloquendi aut rritandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
ris instigatos alt̾a neruios aduatucosq bellum pa.
rare neqͦ sibi uoluntarioꝵ copias defore si exfinti.¬
bus suis progredi cepisset armatum consilium indi¬
cit hoc moreꝰ gallorum ẽ mitium belloꝵ quo lege
comuni omnes puberes et armati Uenire consuerũ
qui ex his nouissimus conuenit inconspettu multi.¬
tudinis omnib cruciatib affectus necabatur in eo cõ¬
silio cingentorigem alt̾ius principem factionis gnum
suum quem quem supra demostrauimus cȩsaris fi.¬
dem secutum ab eo non discessisse hostem ũidicatbo.
naq eius pulsicat. His rebus confectus inconcilio pro.¬
nuntiat arcessitum se a senonibus et carnutib aliisq
complurib galliȩ ciuitatib. huc ittxum ꝑfines rhe¬
moꝵ eorumq agros populaturum ac prius ꝙͣ id fa¬
ciat castra labieniꝰ oppugnatuꝵ queq fieri uelit pre¬
cipit. Labienus cum & loci natura et manu muni¬

Expanded text:
ris instigare, altera Nervios Attuaticosque bellum Romanis ris instigare, altera Nervios Attuaticosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est inicium belli, quod communi lege omnes puberes armati convenire coguntur; qui ex his novissimus venit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus afflictus necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius principem factionis, generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris fidem secutunaque eius publicat. His rebus confectis, in concilio pronuntiat arcessitum se a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civitatibus; huc iturum per fines Remorum eorumque agros populaturum ac, priusquam id faciat, castra Labieni oppugnaturum. Quae fieri velit praecipit. Labienus, cum et loci natura et manu muni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ hi qui uirtute belli omnib gentib ꝓferebarit
.r. imꝑia ferrent gra uissime dolebant. Treueri uo
atq induciomarus totius hiemis nullum tempus
int̾mi serunt ꝗn transherium legatos mitterent
ciuitates sollicitarent poecunia pollicerentur ma¬
gna exparte exercitus nostei interfesta multo mi¬
norem super ẽe dicerent ꝑtem. Neq tam̃ ulli ciu¬
tati germanoꝵ persuaderi potuit ut rhenum tran
sirent cum sebis expertos dicerent ariouisti bello
tentheroꝵ transitu nõ eẽ fortunam amplius ten.
thauros. hac spe lapsus induciomarus nihilominu
copias cogere exercere afinitimis ȩquos parare eni
les danãtosq tota gallia magnis premiis adse alli¬
cere cepit ac tantam sibi iam his reb austoritatem
concur rerent gram atq amicitiam publiceᷤ. pri¬
uatimq peterent. Ubi intellexit ultro ad se uenm
altera exparte senones carnutesq consciã facino.¬

Expanded text:
quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur, quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur,  Romano imperia perferrent gravissime dolebant. Treveri vero atque Indutiomarus totiuintermiserunt, quin trans Renum legatos mitterent civitates sollicitarent, pecunias pollicitarentur, magna parte exercitus Romani interfecta, minorem superesse dicerent. Neque tamen ulli civitati Germanorum, persuadersiret, cum se bis expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus coples dampnatosque, tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit; ac tantam sibi jam his rebus in Galliam aconcurrerent, gratiam amicitiamque publice privatimque peterent. Ubi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnotesque conscientiam facino
Abbreviated transcription (Latin):
ieimis fir̾a et magne inter gallos auctoritatis
cauarinum quemꝰ cȩsar apudeos regem consti¬
tuerat cuius frater moritasgiꝰ aduentũ ĩgalliam
çesaris cuiusq maiores regnum obtinuerant intẽ¬
ficere publico consilio conati cum ille p̃sensisset
atq ꝓfugisset usq ad fines in secuti regno domoꝙ
expulerunt et missis ad cȩsarem satisfaciendi cã
ligatis cum is omnem adse senatum Uenire iussis.¬
set dicto audientes nõ fuerũt tm̃ ꝙ apud homĩes
barbaros ualuit ẽẽ aliquos repertos principes in¬
ferendi belli tantãq omnib uoluntatẽ cõmuta¬
nonem attulit ut preter beduos ꝗẜrhemos quos
precipuo semper honore. Cȩsar hũit. Alteros pro
utere ac ꝑpetua erga ppłm .ro. fide. Alt̾o prorecen.¬
tib gallici belli officiis. Nulla fereciuitas fuerit
nõ suspesta nobis. idq adeo haud scio mirandum¬
ne sit cum compluxib aliis decausis tũ maxime

Expanded text:
primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum obtinuerant, interficere publico consilio conati, cum ille praesensisset ac profugisset, usque ad fines insecuti regno domoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfaciendi causa legatis, cum is omnem ad se senatum venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos repertos principes inferendi belli tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut praeter Aeduos et Remos, quos praecipuo semper honore Caesar habuit, alteros pro vetere ac perpetua erga populum Romanum fide, alteros pro recentibus Gallici belli officiis, nulla fere civitas fuerit non suspecta nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis de causis, tum maxime
Abbreviated transcription (Latin):
citum manere decreuit. Nam illo ĩ com̃ode sabi¬
ni morte ꝑlato omnes fere galliȩ ciuitates debello
consultabant nuntios legationesq in om̃s partes
di mittebant et quid reliqui consilii caperent atꝙ
unde initium belli fieret explorabant nocturnaꝙ
in locis desertis consilia habebant. Neq ullum fe¬
re tonus hiemis tempus sine sollicitudine cȩsaris.
Intercessit quin aliquem deconsilis ac motogal¬
lorum nũtium acciperet in his al. rosio questore
quem legioni tertiedecime prefecerat certior fue¬
aus ẽ magnas gallorum copias eae ciuitatũquȩ
aumoricȩ appellantur oppugnandi sui cause cõ¬
uenisse sui longius milib passuum octo abhibe̾nis
sus constitisse sed nuntio allato deuictoria cȩsa¬
u discessisse adeo ut fuge similis discessus uidere¬
uir.At cęsar principib cuiusq ciuitatis adse euo¬
mofficio tenuit. Tamen senones quȩ ẽ ciuiꝰtatis

Expanded text:
citum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabicitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefecerat, certior factus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio allato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At Caesar principibus cuiusque civitatis ad se evoin officio tenuit. Tamen Senones, quae est civitas in
Abbreviated transcription (Latin):
OST ERO Die concione hĩta rem
gestam proponit militesq consoli.¬
tur ꝗs confixmat ꝙ detrimentum
culpa et temeritate legati. Sit accep¬
tum hoc equiore animo ferendum
docet qđ beneficio deoꝵ ĩ morta¬
lium uietute eoeꝵ expiato ĩ comodo neq hostibus
diutina letina neq ip̃is longior dolor relinquat᷑
Int̾im ad labienum ꝑrhemos incredibili cȩleritate
deuictoria cȩsaris fama ꝑfeetur ut cum abhibe̾nis
cicero milia passuum abesset circiter .lx. eoq
post horam nonã diei. Cȩsar peruenisset ante me.¬
cliam noctem ad portas castroꝵ clamor oriretur
quo clamore significatio uictoriȩ gratulatioq are.
qui postero die castra labieni oppugnare decreue:¬
rat noctu profugit copiasꝙ omnes intreueros re.¬
ducit. Cȩsar fabiũm cum sua legione remitit in.
hiberna. Ip̃ẽ cum trib legionib ciecum samorobu¬
um trinis hibernis hiemare constituit et ꝙ tanti
motus galliȩ exitarant ꝑtotam hiemem ĩpe adexꝰ¬

Expanded text:
ostero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Rqui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exer
Abbreviated transcription (Latin):
sare demostrauimus solicitatus abaruernis pecunia
cum quibusdam adulescentib colloquit᷑ quoꝵ erat pͥn¬
ceps litauicus atq eius fr̃es amplissima familia nati
adulescens cum his pͥmum comunicat hortaturq ut
seliberos et in peno natos memineẽĩt Unam ẽẽ heduoꝵ

Expanded text:
sare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia sare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum
Abbreviated transcription (Latin):
paratim singularum ciuitatum copias collocarat atꝗ om¬
nib eius uigi collib occupatis qua despici poterat horrib¬
lem spetiem prebebat. Principesq earum ciuitatum
quos sibi ad consilium capiẽdum delegerat pͥma luci
questeiprelio nterietis sagiptariis quid inquot esse aĩ
qu uertiuns suor perspiceret. Erat eregione oppidi col¬
ls libipis radicibus montis egregiȩ munitus atꝙ ex
osini parte circumcisus quem si tenent nr̃i etaquȩ
mora parte et pabulatione libera prohibitu hostes iu¬
diatur tñ silentio noctis cęsar excastris egressus pͥus
ublidiũ ecasteis euenire posset deiecto prȩsidio poti¬
qs loco duas ibi legiones collocauit fossamꝙ duplicem
Modecim pedum a maiorib castra ad minora ꝓluxit
tuto a repentino hostium incursu et singulariꝰ cõmea¬
e possent. Dum hȩc ad gergouiam gexunt᷑ cum iucto¬
litanu̾is heduis cui magiitratum adiudicatum acȩ-¬

Expanded text:
paratim singularum civitatium copias collocaverat atque omparatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce questri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes vinebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Cae
Abbreviated transcription (Latin):
res ne maiorem estatis ꝑtem flumine impediret qđ
nõ fere ante autũnum el elaueruado transiri soletit¬
ro die cum duab legionib in occulto stetit reliquas coni
cum omnib impedimẽtis ut consueuerat misit dei¬
tis quibusdam cohortib uti nus legionum constare
uideretur. His ꝙ̃ longissime possent egredi uissis cũ
iam exdiei tempore cõiecturam caꝑent incastra per¬
uentum hisdem subditis quoꝵ pars inferior ĩ tegra
monebat ponte reficere cepit cȩleriter effecto opereli
uocauit. Uercingentorix re cognita ne contea suam
uolũtatem dimicare cogeretur magnis itinerib ante¬
cessit cȩsar ex eo loco quintis castris gergoniam puenit
equestriq prȩlio leui eo die fasto perspecto urbis situ qͦ
posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habe¬
frumẽtariam expedisset. At uercingentorix castas ꝙ.¬
pe oppidum positis mediocrib ciecum se intexuallis st¬

Expanded text:
res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itro die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere lerevocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habefrumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis se
Abbreviated transcription (Latin):
ussit. Noc decreto interposito cohortatus heduos ut
controuersiae ac dissensionis obliuisce̾ntꝰ atq om̃ib
omissis his reb huic bello seruirent eaquȩ meruis¬
sent prȩmia abse deuicta gallia expestarent equita¬
tumq omnẽ et peditatũ milia .x. sibi celerit̾ mitte¬
rent q̃ in prȩsidus rei frumentarie causa disponẽt
exercitumꝙ induas partes diuisit. Quatuor legio¬
nes insenones parisiosq labieno ducendas deditse
ip̃e in axuernos adoppĩdum gregoiuã Em flumena
elauerduxit. Equitatus ꝑtem illi attribuit ꝑtemi
reliquit. Quare cognita uercingentorix omnib int¬
ruptis eius fluminis pontib. Ab altera fluminis par
itex facẽ cȩpit cum uterꝙ utrunꝙ exisset exepatu
in conspestu fereq eregione castris castra ponebantis
dispositis exploratorib necũbi effecto ponte romani
pias traducẽtnt. Erat in magnis cęsaris difficultitꝰ

Expanded text:
iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legines in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus
Abbreviated transcription (Latin):
scomoda orixi consuessent ne tanta et tam cõuicta
po Ro ciuitas quam ip̃e semꝑ aluisset et omnib¬
inreb ornasset aduim atq adarma descendẽt atꝙ
ea parsq minus confideret auxilia a uercingentori¬
ge arceisere huic rei p̃ occurrendum existimauit et
Slegib heduoꝵ his qui sũmum magẽatum obtine¬
nerent excedere exfinib nõlicẽt nequid deiure
aut legibus eoex diminuisse uideret᷑. Ip̃e inheduos ꝓ-¬
ficisei statuit senatumq omnẽ et quos inter contẽo
eo conuenisset doceretur q paucis clam conuocatis a¬
lioloco alio tempore atq opoxtuerit afratee fratrem
renũtiatum cum leges duas exuna familia uiuo
troq nõ solum magisteatus creari uetaxent. sed ẽt
ĩsenatum ẽẽ prohiberent Cothum imꝑium deponẽ
coegit conuictolitanẽ qui sacertlotes more ciuitatis ĩ¬
rermissis magistratib eẽt creatus pot̾ãtem obtinere

Expanded text:
incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controveeo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere
Abbreviated transcription (Latin):
tuisset suie cum expaludibus siluisq elicere siue
obsidione premere posset legati ad eum pͥncipes
heduoe ueniũt oratum ut maxime necessanon
singuli magrãtus antiquitus creari atq regiam po¬
testatem añum tenẽ consuessent duo magr̃atum
gerant et se uterq eoꝵ legibus creatum ẽẽ dicat
hor ẽẽ alterum con uictolitanẽ florentem et illu¬
snem adulescentẽ. Altum contum antiquissima fami¬
lunatum atq ip̃m hominẽ sum mȩ potentiȩ ꝗ magnȩ
doenationĩs cuius frat᷑ uelentiacus proximo año eun¬
em magistratum gesserit: Ciuitatem eẽ omnẽ in
demis diuisum senatum diuisum populum suas cu-¬
iusq eoer clientelas qđ si duitius a latur controuer¬¬
safore uti pars cum parte ciuitatis conflicat. Id ne
cidat positum in eius diligentia atq auctoritate. cȩ¬
Ar si ab ello atq ab hoste discedere detrimẽtosum ẽẽ
ristimabat tam̃ non ignorans ꝗͣnta exlissensioĩb

Expanded text:
tuisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive tuisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario em, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus
Abbreviated transcription (Latin):
ugendis ciuitatibr. Eximũq eo tempore galliusm
timarent. Nec minus ꝙͣ pollicitus uercingentorae
animo laborabat ut reliquas ciuitates aduinget atd
diligebat quoꝵ quisq aut ratione subdola. autam¬
citia facilem posset qui auanco expugnato refugen
armandos uestiendosq curat simuł ut diminitea
piȩ reintegrant . imperat certum nũm militũ u¬
riosq omnes quoe⁊ eeat ꝑmagnis numerus ĩgala
coneurit et ad semitti iubet. His reb cȩleciter pe¬
actis id qđ auarici deperierat expletꝰ᷑ int̾im teutonas
elouitorus filius rex nitio brugrum cuius p̃r asend¬
tu nostro amicus erat appellatus cum magno equin
suoꝵ nuo et quos exaquitania conduxerat adeu̾
ꝑuenit. Cȩsar auarico complures dies cõmoratus
nactus exercitum exlabore atq inopia refecit sa
prope hieme confectacum ipo anni tempore adoi¬
rendum bellum uocaret᷑ ad hostem proficisti confi¬

Expanded text:
ungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli casungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, adeligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum cttariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus us nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci consti
Abbreviated transcription (Latin):
tus expectent. Si nunꝙͣ placuisse auaricum defendi
et ruina obsequentia reliquoe uti hoc incomodũ¬
reliquoꝵ reciperet᷑. Id tam̃ seceleriter maioribus
comodis sanaturum Namq areliquis gallis ciuita-¬
is desentiret has sua diligentia aduntuꝵ atq in
unum consilium totius gallie effectuꝵ cuius consen¬
su ne orbisquidem terͣaꝵ possit obsistere idq seiam
prope effectum habere interea equum eẽ abhis comu¬
nis salutis causa impeteari ut tcastra munire resti¬
tuerant quo facilius repentinos hostium impetus sb̾¬
ffinerent. Fuit hȩc orationon ingrata gallis in com̃o
tiens fugerat plusq aĩo preuidere et presentire ex¬
tmaturꝰ ꝙ re integea primo ĩcendendu anaricum
post deserendum censuerat. Itaq ut xeliquoꝵ imni¬
rum res aduerse auctoritatẽ minuũt sic huius expu¬
rio dignitas in com̃o accepto indies augebat᷑: Simu
spem ueniebant cuius affirmatione dereliquiali¬

Expanded text:
tus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi,tus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi,et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maximtudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adi
Abbreviated transcription (Latin):
pus quisqua qui prede ftudẽt. Sic & genabi cede et
soct operis ĩcitati nõ etate confestis nõ mulierib nõ
infantib peꝑcerũt. Deniq ex coĩ nuo qui fuit circitẽ
milium .xł. uix octingenti. qui primo clamore au-¬
Aitose ex oppido eiecerũt ĩ columes aduercingentori
u ꝑuenerũt. quos ille multa iam nocte silentio ex-
fuga excepit ueritus nequa in castris exeoꝵ concur¬
su et mĩa mr̃ia uulgi. Seditio orreet᷑ eͣt proculin
ua dispositis familiarib suis principib ꝙ ciuitatũ
dispartiendos seducendosq ad suos curaretq cuiq
ciuitati pars castroꝵ abinitio uenerat. Postero die
consilio conuocato consulatus cohortatusq ẽ ne se ad¬
molum animo climitt̾ent ne ꝑturbarent᷑ ĩ comodo
nõ uirtute neq acie uicisse romanos sed artificio
quedam et scĩa oppugnationis cuius rei fuerint ip̃i im-¬
periti. Frrare si qui inbello om̃es secundos rei prouẽ¬¬

Expanded text:
fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proven
Abbreviated transcription (Latin):
incautius custodias ĩ muro dispositas uidebat suos¬
q languidius i opere uersari uissit et quid fieri uella
ostendit. Legiones intra uineas in occ ulto expeditas a¬
hortat᷑ ut aliqn protantis laborib fructum uistorie
ꝓciperent. His qui primi mu&x ascendissent p̃mu
proposuit militibq signum dedit. Illi subito exom.¬
nib partib euolauerunt murq celeriter complat¬
runt. hostes re noua ꝑteeriti muro tuxribq det¬
ti inforo ac locis patentiorib cimeatim constiteris
hoc animo siqua exparte obuiam ueniret᷑ acie insi¬
ueta depugnarent ub neminẽ ⁊ nequũ locum sese
dimiete᷑ sed toto undiq muxo cixcũ fundi uiderũt
ueri ne oĩo spes fuge tolleret abiestis armis ultimas
oppidi partes cõtinenti impetu petiuerũt parsq ibi
opm angusto exitu portaꝵq se ip̃i prement amilitib.
uinsiam egressa portib ab equitib ẽ interfecta Nec

Expanded text:
incautius custodias in muro dispositas videbat, suosincautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec
Abbreviated transcription (Latin):
Uercingentorige. Id silentio noctis conatinõ maoen
iactura suor sese effecturos sperabãt ꝓꝑea ꝙnolo
ge aboppido castra uercingentorigis abexant et pali
q̃ perpetua intercedebat romanos ad inseq̃nduns
tardabat. Iam hoc factare noctu apparabant cum
matres familiȩ repente ĩpublicum ꝑcurrerut lie¬
tesq proiecte ad pedes suoꝵ om̃ib precib petierum
ne se et comunes liberos hostibus adsupplicium del¬
rẽt̃ quas ad capiẽdam fugam naͣe et uixium ĩfirmita
impediret ubi eos insententia prestare uiderũt oi
plerunq ĩ summo ꝑiculo timor misericordiam tio
recipit conclamare ꝗ significare romanis defugaa¬
perunt quo timore ꝑterriti galli ne abequitatu u¬
manoꝵ uie p̃occuparent̾ consilio destiterũt. Poto
die cesar promota turri ereptisq operib ꝗ̃ face̾ m¬
stituerant magno cohorto imbre nõ inutilem hãc al
capiẽdum cõsiluim tempestatem arbrtratus ẽ ꝙ paub

Expanded text:
Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo
Abbreviated transcription (Latin):
ietur eo magis ꝙ deustos pluteos tuxium uideban̾t
nec facile adire apertos aduxiliandũ animaduerte¬
bant semꝑq ĩp̃i recentes defessis succendent om̃e¬
q galliȩ salutem in illo uestigio temporis posita ar-¬
hiraretur. Accidit inspectantib nobisꝙ dignum
memoria uisum p̃tereundum nõ existimauimus.
uidam ante portam oppi gallus ꝑ manus seui atꝙ
picis teaditas glebas inignem ex regione turis pro¬
liciebat scorpione alatere dextro traiestus exaĩaitus¬
q concidit. Hunc exproximis unus iacentẽ trans-¬
gressus eodem illo mune̾ fug̃ebatur. Eadem ratione
itu scorpioni exanimato alti successit tertius et
tertio quartus noc prius ille ẽ appugnatorib uacuus
relictus locus ꝗͣ restincto aggere atq omĩ ea paen
sũmotis hostibus finis ẽ pugnandi factus. Onnt
perti galli ꝙ res nulla successerat. Postero die coas¬
um cęperunt exoppido profugere ortante et ubai

Expanded text:
retur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant retur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente
Abbreviated transcription (Latin):
geret Cum cȩsar adopus consuetudine excubaret
miliresꝙ hortaret᷑ ne qđ omĩo tempus adopere in¬
rmittexet᷑ paulo ante tertiam uigiliam ẽ animad¬
uersum firmare aggerem quem cuniculo hostes suc¬
cenderant eodemq tempore toto muro clamore sb̾.¬
sato duab portis abutroq latere turrium exuptio
sedat. Ali fasces atq arudam mat̾iam demuro ĩ
arerem eminus iaciebant picem reliquaq quib
ions excitari põt fũdebant ut quo primum cũ re¬
iur atut tuĩ rei ferret auxilium uix ratio inixi
posset tñ ꝙ instituto cȩsaris duȩ legiones procastris
ecubabant pluresq ꝑtitis temporib erant inoꝑe.
clerit factum ẽ ut alii exuptionib ręsiste̾nt. Aliĩ tur¬
ies reducent aggẽmq interscindet. Om̃is uõ ex
astis multitudo ad extinguẽdum concuerẽt. Cum
momib locis consumpta ⁊am reliqua parte noctis
pugnaret᷑ semperq hostibus spes uistoriȩ reintegra¬

Expanded text:
geret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret geret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegra
Abbreviated transcription (Latin):
locatur exe uinciunt᷑ extrorsus ꝗ multo aggere ut
addicitur ut illud itex ĩteruallum seruetur neq in.¬
ter se contingãt trabes parib ingermisse spatiis sm.¬
gule singulis saxis interiectis acte contineant᷑. Sic
deinceps omne opus contexitur dum iuxta muri
altitudo explicatur. Hoc cum in spetiem uarietañ¬
q opus deforme nõ ẽ alt̾ius trabibus ac saxis ꝗ̃ rat
lineis suos ordines seruant tum adutilitatem et de¬
fensionem urbiũm sũ mam ħt opportunitatem qđ
abincendio lapis et et abariete materia defendito
ꝑpetuis tralib pedes quadragenos plexunq itroi¬
sus reuincta neq prumpi neqͦ distrahi pot. Hs tot
rebus impedita op̃pugnationes milites cum toto t̃¬
pore fagore et assiduis imbribus turbarent᷑ tñ conti¬
nonti labore omĩa hȩc superauerũt et dieb triginta¬
arstm latum pedes. ccc .xxx. altum pedes. Ixex.
extrusserunt cum his mue bostium pene contin¬

Expanded text:
locantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere veslocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vesordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contin
Abbreviated transcription (Latin):
et efficiendaq aquoq taduntur aptissimum ia
et laqueis falces ãnectebant quas cum destinauo
tormentis ĩ trorsus peducebant et aggerem uca
subtrahebant eo scentius ꝙ apud eos magne licd
raria atq om̃e genus cuniculoe notum atq ulu¬
tum ẽ. Totum aut mixũ exomĩ parte tuerib co¬
bulauerat. Atq ascoriis intexerant. Tum exebus
duirnis noctuenisꝙ eruptionib aut aggeei inre
inferebant aut milites ocupatos in opere adorieta¬
tur et nosteaꝵ turͣium altitudinem ꝙͣ has cotidiad
agger expresserat cõmissis suar turium aliitudint¬
quantiimalis adequabant et apeetos cuniculos pri¬
usta et preacuta materia ꝗ pice feruefacta et mi¬
ximi ponderis saxis morabant᷑ menib appropinqui¬
re prohibebant. Muxi aũt om̃s gallici ac fere foemi
sunt. Trabes dixete ꝑpetue in longitudinẽ paribus
interuallis distantes inter sebi nos pedes in solocol.¬

Expanded text:
et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequabant, et apertos cuniculos praeusta et praeacuta materia et pice fervefacta et maximi ponderis saxis morabantur moenibusque appropinquare prohibebant. Muri autem omnes Gallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo col
Abbreviated transcription (Latin):
pidi prosiciscent triduo exercitum ducere. Hȩc ĩquit
adme uercingentorige beneficia hẽtis quem proditio¬
nis insimulatis cuius opere sine uestro sanguine tm̃
exercitum uictorem fame pene comsumptum uide¬
ns quem turpiter se exfuga recipientem nequa ciui¬
tas suis finib recipiat ame prouisum ẽ. Conclamat
omĩs multitudo ae suo more armis concrepat qđ fa¬
cere in eo consuerunt ciuis orationẽ approbant et
sũmum uercingentorigem ducem nec de eius fide
dubitandum nec maiore ratione bellum ad miniftra¬
riposse. Statuĩt ut xii milia hoiũm delecta exom¬
nib locis ĩ oppidum mittant᷑ nec solis biturilgib co¬
munem salutẽ cõmictendam censent qđ penes eos
sud oppidum retinuissent sũmam uictoriam con¬
stare intelligebant. et singulari militum nosto
uirtuti consilia ciuusq mor gallor occurrebantu
et sũmȩ genus solertie atq adomnia imitanu

Expanded text:
pidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, pidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda
Abbreviated transcription (Latin):
omnes uideret ꝙ duitius laborem ferre nõ posset romani
si casui intexuenerĩt fortune si alicuus uidicio uocati
uore cognoscere et uirtutem despicere potuerĩt qui
dimicare nõ ausi turpiter se incastra reciꝑint ꝑ uim
seabcesare ꝑproditionem nullum desiderare qͥd hr̃e
uictoria posset q̃ iam ẽẽt sibi atq omnib gallis explora¬
u quin ẽt̃ ip̃is remittẽt si sibi magis honorem tribue̾
lites producitq seruos quos inpabulatione paucis ante
dieb exceperat. et fame m Uinculisq excluciarat iam
ante edocti q̃ et int̾ogati ꝓnuntiarent semilites ee legio¬
nauos dicant fame et in opia addustos clam e⁊ castris
exisse quid frumenti aut pecoris inagris reperire pos¬
sent si mili oratione exexcitũ in opia p̾mi nec iam ui.¬
res sufficere cuiusꝙͣ nec ferre operis laborem posse. Ita¬
ꝙ statuisse imperatorem si nihil inoppugnatione op¬¬

Expanded text:
omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati,iore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuerelites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione op
Abbreviated transcription (Latin):
oppidi oppugnare instituit uercingentorix cum adli¬
os redisset proditionis simulatus ꝙ castra propius aon¬
nos remouisset ꝙ cum om̃i equitatu discessisset q liu
imperio tantas copias reliquissent ꝙ eius discessi roman
tanta oportunitate et celeritate uenissent non hec oui
fortiuto ac sine consilio accidere potuisse regnum illĩ
gallie malle cȩsaris concessu ꝙͣ ipoꝵ hr̃e bnficio. sal
modo accusatus. Adhȩc respondit ꝙ castra mouisset fa.¬
ctum in opia pabuli ẽt ip̃is ortantibusꝙ propuis ioni¬
nos accessisset ꝑsuasim loci oportunitate qui se ip̃m
munitione defenderet. Equitum uõ oꝑam neq mbo
eo palustei desid erari debuisse ut illis fuisse utilt qu
sint profesti sũmam imperii se consulto & nulli descen¬
dentem tradidisse ne is multitudinis studio addimi-¬
conidum impelleret Cui rei ꝓꝑ animi mollitem studere

Expanded text:
oppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suoppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere
Abbreviated transcription (Latin):
a biñfimo aediuis hunc exomnib fere partibu pui
disticilis attq impedita cingebat non latior pecibd
⁊ uaginta. Hloc se colle inter ruptis pontib co si filli
loci continebant gregatimq distributi inciuitatuou
uada ac saltus eiuo paludis obtinebat. Sic aiõ piate
sieam paludem romani ꝑrumpere congrene  calto¬
tes pręmexet ex loco suꝑiore Ut qui ꝓpinquitatẽ lor
uiderent paratos qͦ equomarte ad dimicadum ben¬
marem ut qui iniꝗtatem conditionis prospicent cau
simulatione sese substentare cognoscerent ĩdign auit
milites cȩsar ꝙ conspectũ suum hostes ꝑferre poseut
tantulo spatio int̾iecto et signum pręlii exposcentesul¬
cet quanto deteimento et quot uirorx fortium morteu
cesse sit constare uictoria quos cum sic aĩo paratos iuidr̃
ut nulłu prosua laoude ꝑiculum recusarent ium mas
salute habeat cariorem. Sic milites consolatus reducr

Expanded text:
ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem d