comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stro equitum satriculam oppugnare ad ortꝰ.
rebellandi causam samnitib dedit. Dup-¬
plex inde terror illatus romanis. Hinc sam-¬
nic̃ magno exercitu adeximendos obsidio-¬
ne sotios haud ꝓcul cast̾s romanoꝵ castͣ posu-¬
it. hinc satricani magno cum tumultu pa-¬
tefactis. repente portis instationes hostiũ
incurrerunt. Inde parsutraq spe alieni
magis auxilii. quamuirib freta suis iusto
mox p̃lio inito romanos urgent. Et qmꝗͣ
anceps dimicatio erat. tam̃ utͥmq tutam
aciem dictator habuit. qr ilocum haud fa-¬
cilem adcircum ueniendũ cepit: ⁊ fliuersa
statuit signa. Infestiortam̃ in erumpenteᷤ
incessit. nec magno certamine intra menia
compulit. Tum totam aciem in samnites
obuertit. Ibi plus certaminis fuit. Uictoria
sicut sera. ita nec dubia nec uaria fuit. fusi
incastra samnites. extinctis nocte ignib ta-¬
cito agmine abeunt. ⁊ spe abiecta satricłe
tuende plistiã.⁊ ipsi. sotios romanoꝵ ut

Expanded text:
stro equitum Saticulam oppugnare adortus stro equitum Saticulam oppugnare adortus rebellandi causam Samnitibus dedit. duplex inde terror inlatus Romanis: hinc Samnis magno exercitu coacto ad eximendos obsidione socios haud procul castris Romanorum castra posuit; hinc Saticulani magno cum tumultu patefactis repente portis in stationes hostium incurrerunt. inde pars utraque, spe alieni magis auxilii quam uiribus freta suis, iusto mox proelio inito Romanos urgent et quamquam anceps dimicatio erat, tamen utrimque tutam aciem dictator habuit, quia et locum haud facilem ad circumueniendum cepit et diuersa statuit signa. infestior tamen in erumpentes incessit nec magno certamine intra moenia compulit; tum totam aciem in Samnites obuertit. ibi plus certaminis fuit; uictoria sicut sera ita nec dubia nec uaria fuit. fusi in castra Samnites exstinctis nocte ignibus tacito agmine abeunt et spe abiecta Saticulae tuendae Plisticam ipsi, socios Romanorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
reb discordia intestina petissent.⁊ due ro-¬
me addite trib. ufentina ac falerna. In¬
clinatissemel in apulia reb. teates qͦ apuli
ad nouos cõss .c. iunium. bubulcum. o. e¬
milium barbulam. feduspetitum uenert̃.
tores. Id audacter spondendo. impetrau̾e
mita nam florento qͦ ualido oppido imrꝰ
potitus erat in lucanos ꝑrectum. Iñ repenti¬
no aduentuemilii. cõs. nerulum ui captõ.
Et postqͣm rescapue stabilitas romana dis-¬
ciplina fama ꝑ sotios uulgauiti antiatib qͦ
qui se sine legib certis sine magistratib
ag̃e querebantur. dati ab senatu ad ura sta-¬
tuenda ipsus coloniȩ patroni. nec arma
mͦ s uira etiam romana late pollebant.
¶G. iunius. bubulcꝰ .⁊. & emilius barbula cõs.
exitu anni. non consulib abse creatis. sp̃. nay¬
tio.⁊.in. popilio. cẽt̾m dictatori .i. emilio. le¬
giones tradiderunt. Is cum .l. fuluio magi-¬

Expanded text:
rebus discordia intestina petissent; et duae Romrebus discordia intestina petissent; et duae Romae additae tribus, Ufentina ac Falerna. inclinatis semel in Apulia rebus Teates quoque Apuli ad nouos consules, C. Iunium Bubulcum Q. Aemilium Barbulam , foedus petitum uenerunt, tores. id audacter spondendo impetrauere mita—nam Forento quoque, ualido oppido, potitus erat—in Lucanos perrectum; inde repentino aduentu Aemili consulis Nerulum ui captum. et postquam res Capuae stabilitas Romana disciplina fama per socios uolgauit, Antiatibus quoque, qui se sine legibus certis, sine magistratibus agere querebantur, dati ab senatu ad iura statuenda ipsius coloniae patroni; nec arma modo sed iura etiam Romana late pollebant. C. Iunius Bubulcus et Q. Aemilius Barbula consules exitu anni non consulibus ab se creatis, Sp. Nautio et M. Popilio , ceterum dictatori L. Aemilio legiones tradiderant; is cum L. Fuluio magi
Abbreviated transcription (Latin):
nunquam apedite. nunqͣm aꝑte acie. nun-¬
qmͣ equisutiq. nunqm nr̃is locis laboraui¬
mus. equidem sagitas saltus impeditos
auia cõmeatib loca grauis armis miles ti-¬
mere potest. Mille acies grauiores qm mace¬
donum atq alexandri auercit auercetq.
mͦ fit ꝑpetuus huius quã uiuimꝰ pacramor.
⁊ ciuilis cura concordiȩ :m. olliꝰ flaccina mn
⁊ .l. plautius. ueiox. consules facti. Cõ anno
ab frequentib samnitium ppłis de federe
renouando legati cum senatum humistra¬
timouissent. reiecti ad ppłm haud quaqͣm
tam efficaces habebant preces. Itaq de fedẽ
negatum indutiȩ hiennii. cum ꝑ aliquot
dies fatigassent singulos precib impetrate
⁊ exapulia theanenses: canusigiq ppłatio¬
nib fessi: obsidib .i. plautio cõs. datis: in
deditionem uenerunt. Eod̾ anno p̾mum p̃¬
fecti capuam creari cepti. legib ab .i. furio
p̾tore datis. cumutrumq ip̃iꝓ remedio egͥs

Expanded text:
nunquam a pedite, nunquam aperta acie, nunqnunquam a pedite, nunquam aperta acie, nunquam aequis, utique nunquam nostris locis laborauimus: †equitem†, sagittas, saltus impeditos, auia commeatibus loca grauis armis miles timere potest. mille acies grauiores quam Macedonum atque Alexandri auertit auertetque, modo sit perpetuus huius qua uiuimus pacis amor et ciuilis cura concordiae.— M. Folius Flaccina inde et L. Plautius Uenox consules facti. eo anno ab frequentibus Samnitium populis de foedere renouando legati cum senatum humi strati mouissent, reiecti ad populum haudquaquam tam efficaces habebant preces. itaque de foedere negatum; indutiae biennii, cum per aliquot dies fatigassent singulos precibus, impetratae. et ex Apulia Teanenses Canusinique populationibus fessi obsidibus L. Plautio consuli datis in deditionem uenerunt. eodem anno primum praefecti Capuam creari coepti legibus ab L. Furio praetore datis, cum utrumque ipsi pro remedio aegris
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ canne nonfregerunt. que fregiss aciesne
ille: Sepe etiam si prima ꝓsꝑe euenissent ꝑsas
⁊ ndos ⁊ mbellem asiam quesiss. ⁊ cum femi¬
nis sͥ bellum fuisse dixiss. quod epiri regẽ
alexandrum mortifero uulnere ictum dix¬
isse ferunt. sortem belloꝵ masia gestoꝵ ab
hoc ip̃o uiuene cum sua conferentem. Eqͥdẽ
classib certatum cum penis recordor. uux
etatem alexandri suffecturam fuisse reor
ad unum bellum ⁊ forsitan cum ⁊ federib
uetustis uincta res punica romane eẽt. ⁊ timor
paradusꝰ communem hostem duas poten¬
tissimas armis uirisq urbss armaret. ⁊ si¬
mul punico romanoq obrutꝰ bello eẽt. ñ
quidem alexandro duce.nec integris mace¬
donum reb. S exꝑti tam̃ sunt romani ma-¬
cedonem hostem adũsus anthiocum phylip¬
pum ꝑsen ñ modo cum clade ulla. s ne cũ
ꝑiculo quidem suo. Absit inuidiauerbo:
⁊ ciuilia bella sileant. Nunqͣm ab eqͥte hoste

Expanded text:
quem Cannae non fregerunt, quae fregisset acies? ne quem Cannae non fregerunt, quae fregisset acies? ne ille saepe, etiamsi prima prospere euenissent, Persas et Indos et imbellem Asiam quaesisset et cum feminis sibi bellum fuisse dixisset, quod Epiri regem Alexandrum mortifero uolnere ictum dixisse ferunt, sortem bellorum in Asia gestorum ab hoc ipso iuuene cum sua conferentem. equidemclassibus certatum cum Poenis recordor, uix aetatem Alexandri suffecturam fuisse reor ad unum bellum. et forsitan, cum et foederibus uetustis iuncta res Punica Romanae esset et timor par aduersus communem hostem duas potentissimas armis uirisque urbes armaret, et simul Punico Romanoque obrutus bello esset. non quidem Alexandro duce nec integris Macedonum rebus sed experti tamen sunt Romani Macedonem hostem aduersus Antiochum Philippum Persen non modo cum clade ulla sed ne cum periculo quidem suo. absit inuidia uerbo et ciuilia bella sileant: nunquam ab equite hoste,
Abbreviated transcription (Latin):
stiis tenus samnites aut sociosualidos ro¬
manis aut fractos belloinueniss. Hostes
ipse traieciss mare cum ueteranis macedomi
lib equitum maxime thessaloꝵ. hoc enĩ ro¬
boris erat. ꝑsas. indos. aliasq si adiunxiss
gentes impedimentum maiꝰ qͣm auxiliũ
traheret. Adde quod romanis ad manũ do¬
misupplementum eẽt. alexandro quod pꝰea
hannibali accidit alieno in agro bellantiex¬
ercitus cum senuiss. arma clippeus. sariseq
ilł. id ẽ. haste romano scutum maius corpori
tegum̃tum ⁊ pilum haud paulo qͣmhasta
uehem̃tius ictum missumq telum statariꝰ
ut̾q miles ordine seruans. S illa phalanx
inmobilis ⁊ unius gñis. romana acies distĩc¬
tior ex plurib partib constans facilis parci¬
enti quacumq opuseẽt facilis ungenti. Iam
inoꝑe quis par romanomiles. quis ad toleran¬
dum laboremmelior: Uno p̃lio uictus alexand̾
bellouictus ẽẽt. Romanum quem caudium

Expanded text:
stiis tenus †Samnites† aut socios ualidos Rostiis tenus †Samnites† aut socios ualidos Romanis aut fractos bello inuenisset hostes. ipse traiecisset mare cum ueteranis Macedonibttuor milibus equitum, maxime Thessalorum; hoc enim roboris erat. Persas Indos aliasque si adiunxisset gentes, impedimentum maius quam auxilium traheret. adde quod Romanis ad manum domi supplementum esset, Alexandro, quod postea Hannibali accidit, alieno in agro bellanti exercitus consenuisset. arma clupeus sarisaeque illis; Romano scutum, maius corpori tegumentum, et pilum, haud paulo quam hasta uehementius ictu missuque telum. statarius uterque miles, ordines seruans; sed illa phalanx immobilis et unius generis, Romana acies distinctior, ex pluribus partibus constans, facilis partienti, quacumque opus esset, facilis iungenti. iam in opere quis par Romano miles? quis ad tolerandum laborem melior? uno proelio uictus Alexander bello uictus esset: Romanum, quem Caudium,
Abbreviated transcription (Latin):
s quod macedones. Unum alexandrum ha-¬
buissent. multis casib non solum obnoxium.
s eciam offerentem se romanimulti fuissẽt.
Alexandro uł gła uel rerum magnitudine
pares. quoꝵ suoquisq fato sine publico discͥ¬
mine uiueret moreret᷑q. Restat ut copiȩ co¬
piis comparentur. uł̃ num̃o ł̃ militum ge¬
nere. uł multitudine auxilioꝵ. sensebant᷑
euis etatis lustris ducena quinqͣ gena milia
capitum. Itaq in omni defectione sotioꝵ la¬
tininominis. urbano ꝓpe delectu decem scri¬
bebantur legiones quaterni quiniq ex̾citꝰ
sepe ꝑeos annos in etruria inumbria gallis
hostib adiunctis in samnio in lucanis ge¬
rebant bellum. Latium deinde omne cũ
sabinis⁊ uolscis ⁊ equis ⁊ omni campania
⁊ parte umbriȩ etruriȩq ⁊ picentib ⁊ mar¬
sis pelignisq ac uestinis atq apulis adiũc¬
ta omni hora grecoꝵ inferi maris athu¬
ris neapolim ⁊ cumas ⁊ inde antio atq ho¬

Expanded text:
set quod Macedones unum Alexandrum haset quod Macedones unum Alexandrum habuissent, multis casibus non solum obnoxium sed etiam offerentem se, Romani multi fuissent Alexandro uel gloria uel rerum magnitudine pares, quorum suo quisque fato sine publico discrimine uiueret morereturque. restat ut copiae copiis comparentur uel numero uel militum genere uel multitudine auxiliorum. censebantur eius aetatis lustris ducena quinquagena milia capitum. itaque in omni defectione sociorum Latini nominis urbano prope dilectu decem scribebantur legiones; quaterni quinique exercitus saepe per eos annos in Etruria, in Umbria Gallis hostibus adiunctis, in Samnio, in Lucanis gerebat bellum. Latium deinde omne cum Sabinis et Uolscis et Aequis et omni Campania et parte Umbriae Etruriaeque et Picentibus et Marsis Paelignisque ac Uestinis atque Apulis, adiuncta omni ora Graecorum inferi maris a Thuriis Neapolim et Cumas et inde Antio atque O
Abbreviated transcription (Latin):
cum duce. fortunam cum fortuna confers:
Quot romanos duces nominem. quib nũ¬
qmͣ aduersa fortunȩ pugna fuit. paginas
mannalib magistratuum factisq ꝑcurr̃e
licet consulum dictatorumq. quoꝵ nec uir-¬
quo sint mirabiliores quam alexander
aut qͥsqͣm rex denos uicenosq dies quidã
dictaturam nemo plusqm annum consu-¬
Post tempus ad bella ierunt ante tempus co-¬
mitioꝵ cã reuocati sunt. Inipso cona turerũ
circumegit se annus college nunc tem̾itas
nunc prauitas impedim̃to aut damno fu¬
it. Male gestisreb alteris successumẽ. Tironẽ.
aut mala disciplina institutum exercitũ ac-¬
ceꝑunt. At hercule reges non lib̃i solum ĩpe¬
dimentis omnib. s dñi rerum tempoꝵq tra¬
hunt consiliis cuncta non secuntur. Inuictꝰ
gͦ alexandercum inuictis ducib bellages¬
siss. ⁊ eadem fortune pignora in discrimen
detuliss. immo etiam eo plus ꝑiculi subis¬

Expanded text:
cum duce, fortunam cum fortuna confers? cum duce, fortunam cum fortuna confers? quot Romanos duces nominem quibus nunquam aduersa fortuna pugnae fuit? paginas in annalibus magistratuumque fastis percurrere licet consulum dictatorumque quorum nec uirquo sint mirabiliores quam Alexander aut quisquam rex, denos uicenosque dies quidam dictaturam, nemo plus quam annum consuti sunt; post tempus ad bella ierunt, ante tempus comitiorum causa reuocati sunt; in ipso conatu rerum circumegit se annus; collegae nunc temeritas, nunc prauitas impedimento aut damno fuit; male gestis rebus alterius successum est; tironem aut mala disciplina institutum exercitum acceperunt. at hercule reges non liberi solum impedimentis omnibus sed domini rerum temporumque trahunt consiliis cuncta, non sequuntur. inuictus ergo Alexander cum inuictis ducibus bella gessisset et eadem fortunae pignora in discrimen detulisset; immo etiam eo plus periculi subis
Abbreviated transcription (Latin):
romanum glȩ fauent dictitare solent. ne ma-¬
iestatem nominis a lexandri quem ne fama¬
ilł quidem notum arbitror fuisse sustinere
uitate facta. macedonum armiscernente. tũ
maxime prope fumantes thebarum runas.
contionari libere ausi sint homines id qd̾ ex
monim̃tis orationum patet adũsus eũ nemo
ex tot ꝓcerib romanis uocem lib̃am missurꝰ
fuerit. Quantalibet magnitudo hominis
concipiatur animo uniꝰ. tam̃ ea magnitu¬
dohominis erit collecta paulo plus decem
annoꝵ felicitate qmͣ qui eo extollunt. quod
.p.x̃. ⁊ si nullo bello multis tamen p̃liis uic¬
tu̾ sit. alexandro nulliuspugne non scda for-¬
tuna fuerit non intelligant se hominis res
gestas: i eiusiuuenis cumppłi iam octingen¬
tesimumbellantis annum reb conferre.
Miremur si cum ex hacparte. scla plura nu-¬
m̃entur qm ex illa anni plus in tam longo
spatio qͣm inetate .xiii. annoꝵ fortuna uari¬
aũit: Quin tu hominis cumhomine ⁊ ducis

Expanded text:
Romanum gloriae fauent dictitare solent, ne maRomanum gloriae fauent dictitare solent, ne maiestatem nominis Alexandri, quem ne fama quidem illis notum arbitror fuisse, sustinereuitate fracta Macedonum armis, cernente tum maxime prope fumantes Thebarum ruinas, contionari libere ausi sunt homines, id quod ex monumentis orationum patet, aduersus eum nemo ex tot proceribus Romanis uocem liberam missurus fuerit. quantalibet magnitudo hominis concipiatur animo; unius tamen ea magnitudo hominis erit collecta paulo plus decem annorum felicitate; quam qui eo extollunt quod populus Romanus etsi nullo bello multis tamen proeliis uictus sit, Alexandro nullius pugnae non secunda fortuna fuerit, non intellegunt se hominis res gestas, et eius iuuenis, cum populi iam octingentesimum bellantis annum rebus conferre. miremur si, cum ex hac parte saecula plura numerentur quam ex illa anni, plus in tam longo spatio quam in aetate tredecim annorum fortuna uariauerit? quin tu homines cum homine, et duces
Abbreviated transcription (Latin):
tia domestice cladis. ubi auunculꝰ er nuꝑ epy-¬
rirex alexander absumptus erat. Et loquimur
de alexandro non dummerso scd̃is reb quarũ
nemo intolerantior fuit. qui si ex habitu noue
fortunȩ. nouiq ut ita dicam ingenii quod sibi
uictor induerat spectetur. dario magissimit
qͣm alexandro in italiamueniss. ⁊ exercitum
macedonie oblitum degenerantemq iam in
ꝑsarum mores adluxiss. referre in tanto re-¬
ge piget. suꝑbam mutationem uestis ⁊ deside¬
ratas humi iacentium adulationes etiam uic-¬
tis macedonib graues. ne dumuictorib. ⁊ fe-¬
da supplitia.⁊ inter uinum ⁊ epulas cecles ami-¬
corum ⁊ uanitatem em̃tiende styrpis. Quid si
uimi amor indies fieret acrior: Quidsi trux ac
preferiudaira: Nec quieqͣm dubium inter
scͥptores refero. nulla ne hec damna imꝑatorii
iuitutib ducimꝰ: Id uero ꝑiculumerat. quod
leuissimi ex grecis qui parthoꝵ qͦ contra nom̃

Expanded text:
tia domesticae cladis, ubi auunculus eius nuper, Epitia domesticae cladis, ubi auunculus eius nuper, Epiri rex Alexander, absumptus erat. et loquimur de Alexandro nondum merso secundis rebus, quarum nemo intolerantior fuit. qui si ex habitu nouae fortunae nouique, ut ita dicam, ingenii quod sibi uictor induerat spectetur, Dareo magis similis quam Alexandro in Italiam uenisset et exercitum Macedoniae oblitum degenerantemque iam in Persarum mores adduxisset. referre in tanto rege piget superbam mutationem uestis et desideratas humi iacentium adulationes, etiam uictis Macedonibus graues nedum uictoribus, et foeda supplicia et inter uinum et epulas caedes amicorum et uanitatem ementiendae stirpis. quid si uini amor in dies fieret acrior? quid si trux ac praeferuida ira?—nec quicquam dubium inter scriptores refero—nullane haec damna imperatoriis uirtutibus ducimus? id uero periculum erat, quod leuissimi ex Graecis qui Parthorum quoque contra nomen
Abbreviated transcription (Latin):
ducescessissent decii deuotis corporib in hostẽ
ruentes cessiss papirius cursor illo corporis il¬
lo animi uictus eẽt consiliis iuuenis uniꝰ ne sin-¬
gulos nominem senatusille quem qui ex regi¬
b constare dixit. unꝰ ur̃am sp̃em romani senatꝰ
cepit. id uero erat ꝑiculum ne sollerti qͣm qui¬
libet unus exhisquos nominaui castris locũ
caꝑet. commeatus expediret. ab insidiis preca¬
ueret. tempꝰ pugnȩ deligeret. acieminstrue-¬
ret. subsidiis firmaret. noncum dariorem eẽ.
dixiss. quem mulierum ac spadonumagm̃.
trahentem inter purpuram atq aurumone-¬
ratum fortunȩ apparatib sue p̃dam uerius
qmͣ hostem nichil aliud quã bene aus uana
contempñe cruentus deuicit. longe alius yta-¬
liȩ qͣm indie ꝑ qm temulento agmine cõmessa¬
bundꝰ incessit uisus illi habitus eẽt saltꝰ apu¬
liȩ ac montes lucanos cernenti ⁊ uestigia recen-¬

Expanded text:
duces, cessissent Decii, deuotis corporibus in hostem duces, cessissent Decii, deuotis corporibus in hostem ruentes, cessisset Papirius Cursor illo corporis robore, illo animi. uictus esset consiliis iuuenis unius, ne singulos nominem, senatus ille, quem qui ex regibus constare dixit unus ueram speciem Romani senatus cepit. id uero erat periculum, ne sollertius quam quilibet unus ex his quos nominaui castris locum caperet, commeatus expediret, ab insidiis praecaueret, tempus pugnae deligeret, aciem instrueret, subsidiis firmaret. non cum Dareo rem esse dixisset, quem mulierum ac spadonum agmen trahentem inter purpuram atque aurum oneratum fortunae apparatibus suae, praedam uerius quam hostem, nihil aliud quam bene ausus uana contemnere, incruentus deuicit. longe alius Italiae quam Indiae, per quam temulento agmine comisabundus incessit, uisus illi habitus esset, saltus Apuliae ac montes Lucanos cernenti et uestigia recen
Abbreviated transcription (Latin):
bellandum. m. ualerium. coruũ .c. martiũ
rutiliũ .c. sulpitiũ.t. malium torquatũ. qͥntum
publiliũ philonem. lucium. papiriũ. curso¬
rem.C. fabium. maximum. duos decios .l.
uolumnium .m.curium. deinceps ingen-¬
tes sequuntur uiri. si punicũ romano pre¬
uertiss bellum. seniorq in italiam tra¬
ieciss. horum in quolibet cum indoles ea¬
dem q̃ in alexandro erat animi ingeniiq
tum disciplina militaris iam inde abinitiiᷤ
urbis tradita ꝑmanus in artesꝑpetius pre-¬
ceptis ordinate mod̾ uenerat. ita reges gesse¬
rant bella. ita dein exactores regum. iu¬
nii ualeriiq. ita deinceps fabii. quinti. cor¬
nelii. ita furius camillus quem iuuenes hii
quib cum alexandro dimicandum erat.
senem uiderant militaria oꝑapugnan¬
do obeunti alexandro. nam ea qͦ haud
minus clarum eum faciunt. cessiss uide¬
licet matie oblatus parmanlus torquatꝰ
aut ualerius coruus. insignes añ milices qͣm

Expanded text:
bellandum, M. Ualerium Coruum , C. Marcium bellandum, M. Ualerium Coruum , C. Marcium Rutulum , C. Sulpicium , T. Manlium Torquatum , Q. Publilium Philonem , L. Papirium Cursorem , Q. Fabium Maximum , duos Decios, L. Uolumnium , M'. Curium ? deinceps ingentes sequuntur uiri, si Punicum Romano praeuertisset bellum seniorque in Italiam traiecisset. horum in quolibet cum indoles eadem quae in Alexandro erat animi ingeniique, tum disciplina militaris, iam inde ab initiis urbis tradita per manus, in artis perpetuis praeceptis ordinatae modum uenerat. ita reges gesserant bella, ita deinde exactores regum Iunii Ualeriique, ita deinceps Fabii, Quinctii, Cornelii, ita Furius Camillus, quem iuuenes ii quibus cum Alexandro dimicandum erat senem uiderant. militaris opera pugnando obeunti Alexandro—nam ea quoque haud minus clarum eum faciunt—cessisset uidelicet in acie oblatus par Manlius Torquatus aut Ualerius Coruus, insignes ante milites quam
Abbreviated transcription (Latin):
ut querere libeat quinam euentus roma-¬
nis reb. sicum alexandro fore bellatum
futurus fu̾it. Płimum inbello polłẽ ui¬
dentur. militum copia ⁊ uirtus. ingenia
imꝑatoꝵ fortuna ꝑ oĩa humana maxĩe
mres bellias potensea ⁊ singula ituenti
iuniu̾sa sicut ab aliis regib gentibq ita
ab hoc quoq facile p̃stanti inuictum roma¬
num imꝑium iampͥmum ut ordiar ab du-¬
cib comꝑandis. haud equidem abnuo egre-¬
gium ducem fuisse alexandrum. s clariorẽ
tam̃ eum facit qd̃ unus fuit. qd̃ adolescens
in increm̃to rerum ñ dum alteram fortunã
exꝑtus decessit. ut alios reges claros ducesq
omittam. magna exempla casuum huma¬
norum. cyrum quem maxime greci laudibꝰ
celebrant. quid nisi longa uita sicut magnũ
mͦ pompeium uertenti p̃buit fortune: Re¬
censeam duces romanos. nec romanos. nec
omnes omnium etatũ. s ipsos eoscum qͥb
consulib aut dictatorib alexandro fuit

Expanded text:
ut quaerere libeat quinam euentus Romaut quaerere libeat quinam euentus Romanis rebus, si cum Alexandro foret bellatum, futurus fuerit. plurimum in bello pollere uidentur militum copia et uirtus, ingenia imperatorum, fortuna per omnia humana maxime res bellicas potens; ea et singula intuenti et uniuersa sicut ab aliis regibus gentibusque, ita ab hoc quoque facile praestant inuictum Romanum imperium. iam primum, ut ordiar ab ducibus comparandis, haud equidem abnuo egregium ducem fuisse Alexandrum; sed clariorem tamen eum facit quod unus fuit, quod adulescens in incremento rerum, nondum alteram fortunam expertus, decessit. ut alios reges claros ducesque omittam, magna exempla casuum humanorum, Cyrum, quem maxime Graeci laudibus celebrant, quid nisi longa uita, sicut Magnum modo Pompeium, uertenti praebuit fortunae? recenseam duces Romanos, nec omnes omnium aetatium sed ipsos eos cum quibus consulibus aut dictatoribus Alexandro fuit
Abbreviated transcription (Latin):
detis. Et uiserat in eo uiro imꝑii ingens ĩ
rem segnius ex subsidiis suos duxerat in
primam aciem. Quem cum inambulans
ante tabernaculum uocari uississ: licto¬
rem expedire securem uissit. Adquam uo¬
cem exanimi stante p̃nestino agedum lic¬
tor excide radicem hanc inquit incõmo¬
dam ambulantib ꝑfusumq uultum
supplitii metu multa dicta dimisit. Haud
oubie illa etate qua nulla uirtutum fe¬
ratior fuit. nemo unus erat uir quo ma¬
gis innixa resromana staret. quin eũ pa¬
rem destinant animis magno alexandro
ducẽ. si arma asia ꝑdomita in europam
uertiss. Nichil minus quesitum a prin¬
cipio huiusoꝑis uidi potest. qm ut plus
iusto abrerum ordine declinarem. uarie¬
tatibq distinguendo oꝑe. ⁊ legentib ue¬
lut de uerticula amenia.⁊ requiem aĩo
meo quererem. Tam̃ tanti regis ac ducis
m̃tio. quib sepe tacitus cogitationib uo¬
litauit animus. eas euocat in medium.

Expanded text:
detis'. et uis erat in eo uiro imperii ingens pdetis'. et uis erat in eo uiro imperii ingens prem segnius ex subsidiis suos duxerat in primam aciem; quem cum inambulans ante tabernaculum uocari iussisset, lictorem expedire securem iussit. ad quam uocem exanimi stante Praenestino, 'agedum, lictor, excide radicem hanc' inquit 'incommodam ambulantibus', perfusumque ultimi supplicii metu multa dicta dimisit. haud dubie illa aetate, qua nulla uirtutum feracior fuit, nemo unus erat uir quo magis innixa res Romana staret. quin eum parem destinant animis magno Alexandro ducem, si arma Asia perdomita in Europam uertisset.— nihil minus quaesitum a principio huius operis uideri potest quam ut plus iusto ab rerum ordine declinarem uarietatibusque distinguendo opere et legentibus uelut deuerticula amoena et requiem animo meo quaererem; tamen tanti regis ac ducis mentio, quibus saepe tacitus cogitationibus uolutaui animum, eas euocat in medium,
Abbreviated transcription (Latin):
ne habita quoꝵ oꝑa defectio ẽet facta. quos
sontes comꝑit. uirgis cesos securi ꝑcussit. Pre-¬
sidioq ualido imposito. arma satricanis
ademit. Inde ad triumphum decessisse romã
papirium cursorem scribunt. qui eo duce lu-¬
ceriam receptam samnitesq sub iugum mis-¬
sos auctores sunt. Et fuit uir haud dubie
dignus omni bellica laude. ñ animi solum
uigore s etiam corꝑis uirib excellens. Preci¬
pua pedum ꝑnicitas inerat. que cognomĩ
etiam dedit. uictorẽq cursu omnium etatiᷤ
suȩ fuisse ferunt. Et seu uirium ui seu exer-¬
citatione multa cibi uiniq eund̃ capacissi-¬
mum nec cumullo aspiorem qr ip̃e inuc¬
ti ad laborem corꝑis eẽt. fuisse militiã pe¬
diti pariter equitiq. Equites etiam aliqñ
ausos ab eo petere. ut sibi ꝓre bene gesta
laxaret aliquid laboris quib ille ne nichil
remissum dicatis. remitto inquit ne utiq
dorsum dĩmulceatis cum ex equis descen¬

Expanded text:
ne habita quorum opera defectio esset facta, quos ne habita quorum opera defectio esset facta, quos sontes comperit, uirgis caesos securi percussit praesidioque ualido imposito arma Satricanis ademit. inde ad triumphum decessisse Romam Papirium Cursorem scribunt, qui eo duce Luceriam receptam Samnitesque sub iugum missos auctores sunt. et fuit uir haud dubie dignus omni bellica laude, non animi solum uigore sed etiam corporis uiribus excellens. praecipua pedum pernicitas inerat, quae cognomen etiam dedit; uictoremque cursu omnium aetatis suae fuisse ferunt et seu uirium ui seu exercitatione multa, cibi uinique eundem capacissimum; nec cum ullo asperiorem, quia ipse inuicti ad laborem corporis esset, fuisse militiam pediti pariter equitique; equites etiam aliquando ausos ab eo petere ut sibi pro re bene gesta laxaret aliquid laboris; quibus ille 'ne nihil remissum dicatis, remitto' inquit, 'ne utique dorsum demulceatis cum ex equis descen
Abbreviated transcription (Latin):
senatum responsaq ad se referri sinerent.¬
⁊ ad suosredeunt. due factiones senatum
destinebant. Una cuius principes erant. de¬
fectionis. a .p. r̃. auctores altera fidelium
cunum. Certatum ab utrisq tam̃ẽ. ut ad
reconciliandam pacem consuli̾ oꝑa naua¬
retur. Pars altera cump̃sidium samnitiũ.
quia nicħ satis p̃parati erat ad obsidionẽ
tosandam excessurum ꝓxima nocte nunti-¬
are consuli satis habuit. qua noctis hora
quaq porta. ⁊ qm inuiam egressurus hostiᷤ
foret. altera quib inuitis descitum ad sam¬
nites erat. Cadem nocte portam etiam con-¬
sulib aꝑuerunt. armatosq clamnocte in
urbem acceꝑunt. Itadupplici ꝓditione. ⁊ p̃¬
sidium samnitium insessis circa uiam silue¬
strib locis. nec oppinato opp̃ssum ẽ. Ab urbe
plena hostium clamor sublatus. mom̃toq
unius hore cesus samnis. satricanus captus.
⁊ omnia in potestate consulis erant. Qui q̃stio¬

Expanded text:
senatum responsaque ad se referri sineretsenatum responsaque ad se referri sineret ad suos redeunt. duae factiones senatum distinebant, una cuius principes erant defectionis a populo Romano auctores, altera fidelium ciuium; certatum ab utrisque tamen est ut ad reconciliandam pacem consuli opera nauaretur. pars altera, cum praesidium Samnitium, quia nihil satis praeparati erat ad obsidionem tolerandam, excessurum proxima nocte esset, enuntiare consuli satis habuit qua noctis hora quaque porta et quam in uiam egressurus hostis foret; altera, quibus inuitis descitum ad Samnites erat, eadem nocte portam etiam consuli aperuerunt armatosque clam hoste in urbem acceperunt. ita duplici proditione et praesidium Samnitium insessis circa uiam siluestribus locis necopinato oppressum est, et ab urbe plena hostium clamor sublatus momentoque unius horae caesus Samnis, Satricanus captus, et omnia in potestate consulis erant; qui quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
ratum sit. Conuenit iam in ꝑ consules reliqͣ
belli ꝑfecta. Aulius cum ferentanis uno se¬
cundo p̃lio debelsauit. urbemq ip̃am quo se
fusa contulerat acies. obsidib imꝑatis inde-¬
ditionẽ accepit. Pari fortuna cõs. alt̾. cum
satricanis qui ciuies romani post caudinã
cladem ad samnites defecerant. p̃sidiumq
eorum mnurbem acceꝑant rem gessit. Nam
cum ad menia satrice admotus eẽt exercitꝰ.
legatisq missis ad pacem cum precib peten-¬
dam triste responsum ab consule reddicum
ẽet. nisi presidio samnitium int̾fecto aut tra-¬
dito ne ad se remearent. plus eauoce quã ar¬
misuiatis t̾roris colonis iniectum. Itaq sub¬
inde exequunt᷑ querendo a coñs. legati. quo¬
nam se pacto paucos ⁊ infirmos credent p̃si¬
dio tam ualido ⁊ armato ium adlaturos.
ab hisdem consilium pet̾e iussi. quib aucto¬
rib̾ psidiumimurbem accepissent disce¬
dunt. egreq impetrato ut de ea re consuli

Expanded text:
ratum sit. conuenit iam inde per consules reliqua ratum sit. conuenit iam inde per consules reliqua belli perfecta. Aulius cum Ferentanis uno secundo proelio debellauit urbemque ipsam, quo se fusa contulerat acies, obsidibus imperatis in deditionem accepit. pari fortuna consul alter cum Satricanis, qui ciues Romani post Caudinam cladem ad Samnites defecerant praesidiumque eorum in urbem acceperant, rem gessit. nam cum ad moenia Satrici admotus esset exercitus legatisque missis ad pacem cum precibus petendam triste responsum ab consule redditum esset, nisi praesidio Samnitium interfecto aut tradito ne ad se remearent, plus ea uoce quam armis inlatis terroris colonis iniectum. itaque subinde exsequentes quaerendo a consule legati quonam se pacto paucos et infirmos crederet praesidio tam ualido et armato uim allaturos, ab iisdem consilium petere iussi quibus auctopraesidium in urbem accepissent, discedunt aegreque impetrato ut de ea re consuli
Abbreviated transcription (Latin):
omnia suꝑabat gaudia equitib recuꝑatiᷤᷤ
quos pignora pacis custodiendos luceriam
samnites dederant. Haud ferme alia mu¬
tatione subita rer̃ clarior uictoria. p.x.ẽ:
inuenio pontiꝰ herenni. E samnitium imꝑa-¬
tor ut expiaret cõs agnominiam subiugum
cum cet̾is ẽ. missꝰ. Ceterum idminꝰ mixor ob¬
scurum ẽẽ. dehostib duce dedito missoq. Id
magis mirabile ẽ. ambigi .l. ne cornelus
dictator cum lucio papirio cursore magistro
equitum. ed̾res ad caudium atq inde luceriã
gesserit. ultorq unicusromanȩ ignominiȩ.
haud sciam aniustissimo triumpho adeam
etatem scdm furium camillum triumphaue-¬
rit. anconsulum papiriiq p̃cipuum id clecꝰ
sit. Sequitur hunc errorem aliuserror. cursor¬
ne papiriꝰ ꝓximis comitiis. cum .e. aulo cereta¬
no it̾m obrem bene gestam luceriȩ continua-¬
tomagistratu consul terciom creatussit. an
.l. papirius mugillanus. ⁊ incognomine er¬

Expanded text:
omnia superabat gaudia, equitibus reciperatis omnia superabat gaudia, equitibus reciperatis quos pignora pacis custodiendos Luceriam Samnites dederant. haud ferme alia mutatione subita rerum clarior uictoria populi Roinuenio, Pontius Herenni filius, Samnitium imperator, ut expiaret consulum ignominiam, sub iugum cum ceteris est missus. ceterum id minus miror obscurum esse de hostium duce dedito missoque; id magis mirabile est ambigi Luciusne Cornelius dictator cum L. Papirio Cursore magistro equitum eas res ad Caudium atque inde Luceriam gesserit ultorque unicus Romanae ignominiae haud sciam an iustissimo triumpho ad eam aetatem secundum Furium Camillum triumphauerit an consulum—Papirique praecipuum—id decus sit. sequitur hunc errorem alius error Cursorne Papirius proximis comitiis cum Q. Aulio Cerretano iterum ob rem bene gestam Luceriae continuato magistratu consul tertium creatus sit an L. Papirius Mugillanus et in cognomine er
Abbreviated transcription (Latin):
ditione unappłos aut ui subegit: aut conditi-¬
omb societatem accepit. Papirio qͦ qui obses¬
sor luceriȩ exstiterat: breui adspem euentꝰ res-¬
pondit. Nam insessis omnib uiis ꝑquas
commeatus ex samnio subuehebantur. fa-¬
me domiti samnites qui luceriȩ in p̃sidio
erant. legatosmisere adconsulem romanũ.
ut receptis equitib qui causa belli eẽnt ab¬
sisteret obsidione. Hispapiruisita respon-¬
dit debuisse eospontium herenñi filium qͦ
auctore romanos subiugum misissent:son¬
sulere: quiduictis pauendum censeret: cet̾m
q̃m abhostib ĩse equa statui ꝙͣ ĩ seip̃i ferre
maluerint luceriam nuntiare iussit arma.
secum singulis uestimentis sub iugum mis¬
surum. ulciscentem illatam ñ nouam infe-¬
rentem ignominiam. Nich recusatum .uii.
milia militum sub uigum missa. p̃daq in¬
gens luceriȩ capta. Receptis omnib signis
armisq que ad caudium amiserant.⁊ qd̃

Expanded text:
ditione una populos aut ui subegit aut condicioditione una populos aut ui subegit aut condicionibus in societatem accepit. Papirio quoque, qui obsessor Luceriae restiterat, breui ad spem euentus respondit; nam insessis omnibus uiis per quas commeatus ex Samnio subuehebantur, fame domiti Samnites qui Luceriae in praesidio erant legatos misere ad consulem Romanum, ut receptis equitibus qui causa belli essent absisteret obsidione. iis Papirius ita respondit debuisse eos Pontium Herenni filium, quo auctore Romanos sub iugum misissent, consulere quid uictis patiendum censeret; ceterum quoniam ab hostibus in se aequa statui quam in se ipsi ferre maluerint, nuntiare Luceriam iussit arma, se cum singulis uestimentis sub iugum missurum, ulciscentem inlatam, non nouam inferentem ignominiam. nihil recusatum. septem milia militum sub iugum missa praedaque ingens Luceriae capta, receptis omnibus signis armisque quae ad Caudium amissa erant et, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ullum suꝑfuiss animal. ni consules re¬
ceptiu signum dedissent. auidosq cediᷤ
milites e castris hostium imꝑio agmi-¬
nis expulissent. ltaq apud infensos ob
int̾pellatam dulcedinem ire confestim
oratio habita ẽ: ut doceretur miles mi¬
nime cuiqͣm militum cõs. hostis odio ĩ
hostes cessisse. aut cessuros. quin duces si¬
cut belluta insatiabilis supplitii futuros
fuisse. nirespectus equitum sexcentoꝵ qui
lucerie obsides tenerentur p̃pedissent ani¬
mos ne despata uenia hostes cecos in sup¬
plitia corum ageret ꝑdere priusqͣm pire
optantes. laudare ea milites. letariq obui-¬
amitum irȩ suȩ eẽ. fateri omnia. patiendo
potiꝰ qm ꝓderetur salus tot principũ roma¬
nȩ uiuentutis. dimissa contione consiliũ
habitum omnib ne copiis luceriam p̾merẽt.
analt̾o exercitir i ducs apulicirragens dubie
ad id uoluntatis temptarent᷑. Publiliꝰ. cõs. ad
ꝑagrandam ꝓfectus apuliam aliquot expe-¬

Expanded text:
ullum superfuisset animal, ni consules reullum superfuisset animal, ni consules receptui signum dedissent auidosque caedis milites e castris hostium imperio ac minis expulissent. itaque apud infensos ob interpellatam dulcedinem irae confestim oratio habita est, ut doceretur miles minime cuiquam militum consules odio in hostes cessisse aut cessuros; quin duces sicut belli ita insatiabilis supplicii futuros fuisse, ni respectus equitum sescentorum qui Luceriae obsides tenerentur praepedisset animos, ne desperata uenia hostes caecos in supplicia eorum ageret perdere prius quam perire optantes. laudare ea milites laetarique obuiam itum irae suae esse ac fateri omnia patienda potius quam proderetur salus tot principum Romanae iuuentutis. dimissa contione consilium habitum omnibusne copiis Luceriam premerent an altero exercitu et duce Apuli circa, gens dubiae ad id uoluntatis, temptarentur. Publilius consul ad peragrandam profectus Apuliam aliquot expe
Abbreviated transcription (Latin):
instructos repente adpugnam romanos
consperissent: uociferari se in auctoritate
tarentinorum man̾e. nec descendẽ in aciẽ
nec extra uallum arma ferre. deceptospo¬
tius quodcumq casus ferat passuros: qm
ut sp̃uisse pacis auctores tarentinos. uide¬
antur. Acciꝑent se omen cõss. aiunt. ⁊ eã
p̃cari mentemhostib ut ne uallum quid̃
defendant. Ip̃i int̾ se partitis copiis suc¬
cedunt hostium munim̃tis.⁊ simulundi-¬
q adhorti cum pars fossas explerent. parͤ
uellent uallum. atq infossas pruerent:
nec uirtꝰ mͦ insita. s ira etiam exulceratoᷤᷤ
ignominia stimularet animos. castra ĩ¬
uasere.⁊ ꝓse quisq non hic furculas. nec
caudium nec saltus inuios eẽ. ubi errorẽ
fraus suꝑbe uiciss. s romanam uirtutẽ
qm nec uallum nec fosse arcerent. memo¬
rantes. sedunt parit̾ resistentes fusosq
mermes atq armatos. seruos. liberos.
pub̾es. inpubes. homines ium̃taq. Nec

Expanded text:
instructos repente ad pugnam Romanos instructos repente ad pugnam Romanos conspexissent, uociferari se in auctoritate Tarentinorum manere nec descendere in aciem nec extra uallum arma ferre; deceptos potius quodcumque casus ferat passuros quam ut spreuisse pacis auctores Tarentinos uideantur. accipere se omen consules aiunt et eam precari mentem hostibus ut ne uallum quidem defendant. ipsi inter se partitis copiis succedunt hostium munimentis et simul undique adorti, cum pars fossas explerent, pars uellerent uallum atque in fossas proruerent, nec uirtus modo insita sed ira etiam exulceratos ignominia stimularet animos, castra inuasere; et pro se quisque non haec Furculas nec Caudium nec saltus inuios esse, ubi errorem fraus superbe uicisset, sed Romanam uirtutem, quam nec uallum nec fossae arcerent, memorantes caedunt pariter resistentes fusosque, inermes atque armatos, seruos liberos, puberes impubes, homines iumentaque; nec
Abbreviated transcription (Latin):
discederetur ab armis. aduersus eos se pro
alteris pugnaturos. Ea legatione papiriꝰ
audita. ꝑuide ac motus dictis eoꝵ cũ colle-¬
ga se communicaturum respondit. Acci-¬
toq eo cum tempus omne in apparatu
pugne consumpsiss: conlocutus de re
haud dubia signum pugnȩ ꝓposuit.
Agentib diuina humanaq que adsolẽt
cum acie dimicandum ẽ. tonsulib taren-¬
tini legati occursare. responsum expectan-¬
tes. Quib papiriꝰ ait. auspitia scda eẽ. ta¬
rentini pullariꝰ nuntiat. litatum pretẽa
ẽ. egregie. Auctorib diis ut uidetis ad rẽ
gerendam ꝓficiscim᷑. Signa inferre ussit.
i copias eduxit. uanissimam increpans
gentem. que suaꝵ inpotens rerum pre do-¬
mesticis seditionib. discordiisq aliis mo-¬
dum pacis ac bellifacere equum cense-¬
ret. Samnites exparte altera cumom¬
nem curam belli remisissent. qr aut
pacem uere tupiebãt. aut expedhiebat hi¬
mulare ut tarentinos sibi conciliarent cũ

Expanded text:
discederetur ab armis, aduersus eos se pro discederetur ab armis, aduersus eos se pro alteris pugnaturos. ea legatione Papirius audita perinde ac motus dictis eorum cum collega se communicaturum respondit; accitoque eo, cum tempus omne in apparatu pugnae consumpsisset conlocutus de re haud dubia, signum pugnae proposuit. agentibus diuina humanaque, quae adsolent cum acie dimicandum est, consulibus Tarentini legati occursare responsum exspectantes; quibus Papirius ait: 'auspicia secunda esse, Tarentini, pullarius nuntiat; litatum praeterea est egregie; auctoribus dis, ut uidetis, ad rem gerendam proficiscimur'. signa inde ferre iussit et copias eduxit uanissimam increpans gentem, quae, suarum impotens rerum prae domesticis seditionibus discordiisque, aliis modum pacis ac belli facere aequum censeret. Samnites ex parte altera, cum omnem curam belli remisissent, quia aut pacem uere cupiebant aut expediebat simulare ut Tarentinos sibi conciliarent, cum
Abbreviated transcription (Latin):
obsessosq inopia uerauit. Omnia ab arpis
romanis suppeditabantur. Cet̾m adeo exi¬
gue. ut militi occupato stationib iugiliis
q ioꝑe eques foliculis incastra ab arpis fru-¬
mentẽ ueheret. int̾dum occursu hostiũ co¬
gentur abiecto exequo frumñto pugnare
obsessis priusquam alt̾ coñs. uictore c̃ exer-¬
citu aduenit. ⁊ cõmeatus ex montib sam¬
nitib inuecci erant:⁊ auxilia intromissa.
Artiora omnia aduentus publii fecit. qͥ
obsidione delegata incuram college. ua-¬
cuusꝑagroscuncta infesta cõmeantib ho-¬
stium fecerat. ltaq cum spesnulla ẽẽt diu-¬
tius obsessos inopiam laturos. coacti st sã-¬
nites qui ad luceriam castra habebant un¬
diq contractis uirib signa cum papirio
conferre. ꝑ id tempus parantib utrisq se
adp̃lium legati tarentini int̾ueniunt: De-¬
nuntiantes samnitib romanisq ut bel¬
lum omitterent. ꝑutros stetiss quo minꝰ

Expanded text:
obsessosque inopia uexauit: omnia ab Arpis obsessosque inopia uexauit: omnia ab Arpis Romanis suppeditabantur, ceterum adeo exigue ut militi occupato stationibus uigiliisque et opere eques folliculis in castra ab Arpis frumentum ueheret, interdum occursu hostium coretur abiecto ex equo frumento pugnare: obsessis priusquam alter consul uictore exercitu aduenit, et commeatus ex montibus Samnitium inuecti erant et auxilia intromissa. artiora omnia aduentus Publili fecit, qui obsidione delegata in curam collegae uacuus per agros cuncta infesta commeatibus hostium fecerat. itaque cum spes nulla esset diutius obsessos inopiam laturos, coacti Samnites, qui ad Luceriam castra habebant, undique contractis uiribus signa cum Papirio conferre. per id tempus parantibus utrisque se ad proelium legati Tarentini interueniunt, denuntiantes Samnitibus Romanisque ut bellum omitterent: per utros stetisset quo minus
Abbreviated transcription (Latin):
militaris ꝓpe uesano impetuegit. ltaq nõ
fusi mͦhostes sunt. s ne castris quidem suis
fugam impedire ausi: apuliam dissipati
petiere. Luceriam tam̃ coacto rursus inunũ
agmine ẽ ꝑuentum. Romanos ira eadẽ q̃
ꝑmediam aciem hostium tulerat: ⁊ ĩ castra
ꝑtulit. Ibi plusqmͣ in acie sanguinis ac ce¬
dis factum. predeq pars maior ira corrup¬
ta. Exercitus alt̃ cum papirio. cõs. locis ma¬
ritimis ꝑuenerat arpos ꝑ omnia pacata
samnitium magis inuiriis ⁊ odio qm be
te inmontib uicatim habitantes cãpestͥa
⁊ maritima loca contemptu cultoꝵ mollio¬
re atq ut euenit fere locis similign̾e. ipsi
montani atq agrestes deppłabantur. Que
regio si fida samnitib fuiss. aut ꝑuenire
arposexertitus romanus nequiss. aut int̾¬
iecta int̾ romam ⁊ arpos penuria rer̃ om¬
nium exclusoᷤᷤ acõmeatib assumpsiss. Tũ
qͦ ꝓfectus m̃n ad luceriam uixta obsidenteᷤ

Expanded text:
militaris prope uesano impetu egit. itaque non militaris prope uesano impetu egit. itaque non fusi modo hostes sunt sed ne castris quidem suis fugam impedire ausi Apuliam dissipati petiere; Luceriam tamen coacto rursus in unum agmine est peruentum. Romanos ira eadem, quae per mediam aciem hostium tulerat, et in castra pertulit. ibi plus quam in acie sanguinis ad caedis factum praedaeque pars maior ira corrupta. exercitus alter cum Papirio consule locis maritimis peruenerat Arpos per omnia pacata Samnitium magis iniuriis et odio quam te in montibus uicatim habitantes, campestria et maritima loca contempto cultorum molliore atque, ut euenit fere, locis simili genere ipsi montani atque agrestes depopulabantur. quae regio si fida Samnitibus fuisset, aut peruenire Arpos exercitus Romanus nequisset aut interiecta inter Romam et Arpos penuria rerum omnium exclusos a commeatibus absumpsisset. tum quoque profectos inde ad Luceriam iuxta obsidentes
Abbreviated transcription (Latin):
nio substitit. adu̾sus caudinas legiones. Distñ¬
dit eares samnitium animos. quod nec ad
luceriem ire ne abtergo instaret hostis. nec
manere: ne luceria int̾im amitteretur sa¬
tis audebant. Optimumuisum ẽ. commit¬
tere rem fortunȩ. ⁊ tͣnsig̾e cumpublilio cer-¬
tamen. Itaq in aciem copias educunt.
Aduersus qͦs publiliꝰ coñs. cum dimicat᷑s
eẽt. priꝰ adloquendos milites ratus. contio¬
nem aduocariuissit. Cet̾m sicut ingenti
alacritate ad p̃torium concursum ẽ: ita p̃
clamore poscentium pignam mulla ãdhor¬
tatio imꝑatoris audita ẽ. Suuscuiq animꝰ
memor ignominiȩ adhortator aderat.Ua¬
dunt gͥ inp̃lium urgentes signiferos.⁊ ne
mora ĩ ꝯcursu pilis emittendis stringencdĩq
inde gladiis ẽẽt.: pilauelut dato adid signo
abiciunt. strictisq gladiis cursu in hostem
feruntur. Nichil illuc imꝑatorie artis ordi¬
nib aut subsidiis locandis fuit. omnia ira

Expanded text:
nio substitit aduersus Caudinas legiones. distennio substitit aduersus Caudinas legiones. distendit ea res Samnitium animos, quod nec ad Luceriam ire, ne ab tergo instaret hostis, nec manere, ne Luceria interim amitteretur, satis audebant. optimum uisum est committere rem fortunae et transigere cum Publilio certamen; itaque in aciem copias educunt. aduersus quos Publilius consul cum dimicaturus esset, prius adloquendos milites ratus contionem aduocari iussit; ceterum sicut ingenti alacritate ad praetorium concursum est, ita prae clamore poscentium pugnam nulla adhortatio imperatoris audita est; suus cuique animus memor ignominiae adhortator aderat. uadunt igitur in proelium urgentes signiferos et, ne mora in concursu pilis emittendis stringendisque inde gladiis esset, pila uelut dato ad id signo abiciunt strictisque gladiis cursu in hostem feruntur. nihil illic imperatoriae artis ordinibus aut subsidiis locandis fuit; omnia ira
Abbreviated transcription (Latin):
cani ad samnites defecerunt. ⁊ fregelle colo¬
nia nec oppinato aduentu samnitium. fuis¬
se⁊ satricanos cum his satis constat. Nocte oe¬
cupata ẽ timor in mutiuis utroᷤq usq ad
lucem quietos tenuit. Lux pugne initium
fuit. Quam aliqͣm du equam. ⁊ quia ꝓ aris
ac focis dimicabatur. ⁊ quia ex tectis aduiua¬
bat inbełł multitudo. tam̃ fregellani susti¬
nuerunt. fraus deinde reminclinauit. qͦduo¬
cem audiri p̃conis passi sunt incolum̃ habi¬
turum. qui arma posuiss. Paspes remisit
acertamine animos. ⁊ passim arma iactari
cepta. ꝑtinatior pars armata ꝑ aũsam por¬
tam erupit. tutiorq eis audatia fuit. quã
incautꝰ ad credendum cet̾is pauor. Quoscir¬
cumdatosigni ne quiqm deos fidemq ĩuo¬
cantes samnites concremauerunt. Cõs. int̾
separtiti ꝓuntias. papiriꝰ in apuliam ad
luceriam ꝑgit. lͥ equites romani obsides ad
caudium dati custodiebantur. publiꝰ in sã¬

Expanded text:
cani ad Samnites defecerunt, et Fregellae colocani ad Samnites defecerunt, et Fregellae colonia necopinato aduentu Samnitium—fuisse et Satricanos cum iis satis constat—nocte occupata est. timor inde mutuus utrosque usque ad lucem quietos tenuit; lux pugnae initium fuit, quam aliquamdiu aequam—et quia pro aris ac focis dimicabatur et quia ex tectis adiuuabat imbellis multitudo—tamen Fregellani sustinuerunt; fraus deinde rem inclinauit, quod uocem audiri praeconis passi sunt incolumem abiturum qui arma posuisset. ea spes remisit a certamine animos et passim arma iactari coepta. pertinacior pars armata per auersam portam erupit tutiorque eis audacia fuit quam incautus ad credendum ceteris pauor, quos circumdatos igni nequiquam deos fidemque inuocantes Samnites concremauerunt. consules inter se partiti prouincias, Papirius in Apuliam ad Luceriam pergit, ubi equites Romani obsides ad Caudium dati custodiebantur, Publilius in Sam
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit nemo. quominus uͥ uisum fu̾it ha¬
beant. Et illi quidem forsitan ⁊ publica
sua certe lib̃ata fide ab caudio incastra
romana inuiolati redierunt. Samnitib
ꝓsuꝑbia pace infestissimum c̃nentibꝰreno-¬
uatum bellum. omniaq que dem̃ ueneit᷑
ñ in animis solum. s ꝓpe inoculis ẽẽ. ⁊ sero ac
ne quiqͣm laudare senispontii. utͣq consi¬
lia. inter q̃ se media lapsos: uictoriȩ pos¬
sessionem pace incerta mutasse. ⁊ beneficii
⁊ malefitii occasione amissa: pugnaturos
cumeis quos potuerint inꝑpetuum ł ini¬
micos tollere. ł amicos facere. Adeoq nlło¬
dumcertamine inclinatis uirib post cau¬
omam pacem animimutauerant. ut cla¬
riorem inter romanos deditio postumiũ
qm pontiũ incruenta uictoria int̾ samm¬
tes faceret. Et geri posse bellum romani ꝓ
uictoria certa hab̾ent. samnites simul rebel¬
lasse. ⁊ uicisse credent romanũ. Int̾ hec satͥ¬

Expanded text:
tus sit nemo quo minus ubi uisum fuerit atus sit nemo quo minus ubi uisum fuerit abeant.' et illi quidem, forsitan et publica, sua certe liberata fide ab Caudio in castra Romana inuiolati redierunt. Samnitibus pro superba pace infestissimum cernentibus renatum bellum omnia quae deinde euenerunt non in animis solum sed prope in oculis esse; et sero ac nequiquam laudare senis Ponti utraque consilia, inter quae se medio lapsos uictoriae possessionem pace incerta mutasse; et beneficii et maleficii occasione amissa pugnaturos cum eis quos potuerint in perpetuum uel inimicos tollere uel amicos facere. adeoque nullodum certamine inclinatis uiribus post Caudinam pacem animi mutauerant, ut clariorem inter Romanos deditio Postumium quam Pontium incruenta uictoria inter Samnites faceret, et geri posse bellum Romani pro uictoria certa haberent, Samnites simul rebellasse et uicisse crederent Romanum. inter haec Satri