comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reditate sua ꝑuenisset restitiusseret. anil¬
le quoq ros ⁊ possõnos que indorem date
⁊ post diuornium restrtute mulieri fuera¬
nt. fi deic̃omisso contineantur: R̾. qõ muli¬
er in bõis siuis reliquisset io fideicominsso
contineri. claudius. ⁊ alias de codem facto
D cote reddendamt̃ postra restituenda sint eo
actore heredirarei computari. Que habe¬
bat fuium. ⁊ ex eonepotem utrisq inma¬
rici potestate maritum ex asse scripsit ħroẽ
eiusq fidei cõmisit in hec uerba. mius
maritus nĩs nuchi heros erit peto fideiq eiꝰ
cõmuto. ut quicquie ex hereditare mea
adeum ꝑuen̾it. cum moriceꝑit. id restitu
hãt. quod ut fiat fider titii hereches mei com¬
muto pat̾ emancipauit filium neporem a¬
misit. ⁊ superstur filiodecessit quesitum est.

Expanded text:
uenisset, restituere‹t›: an illae quoque res et possessiones, quae in dotem datae et post diuortium restitutae mulieri fuerant, fideicommisso contineantur. respondit, quod mulier in bonis suis rel‹i›quisset, id fideicommisso contineri.Claudius: et alias de eodem facto dote reddenda interposita restituendae sint, eo auctiorem hereditatem computari.Quae habebat filium et ex eo nepotem utrosque in mariti potestate, maritum ex asse scripsit heredem eiusque fidei commisit in haec uerba: 'si Titius maritus meus mihi heres erit, peto fideique eius committo, quidquid ex hereditate mea ad eum peruenerit, cum mori coeperit, det restituaus nepos habeat: quod ut fiat, fidei eius Titi heredis mei committo'. pater emancipauit filium, nepotem amisit et superstite filio decessit. q
Abbreviated transcription (Latin):
ias ꝑuenire ad filium tuum. Quesitum
c̃. quando hoc fidei commissum restitue¬
rus moreretur: fidei commissum aptã
dumesse.
codicillis substiuit deide fiulius impula
decesserit licet substitutio mutilis sit. qr
codicillis hereditas. neꝙ dari neqadimi
pot̃ tamen benigna int̾pretatione plac.
ut frac̾ qui abintestato pupillo suocessit
substituus fideicõmisso obligetur. quod

Expanded text:
ias peruenire ad filium tuum': quaesitum est, quando hoc fideicommissum restituerus moreretur, fideicommissum aptandum esse. codicillis substituerit, deinde filius impubes decesserit, licet substitutio inutilis sit, quia codicillis hereditas neque dari neque adimi potest, tamen benigna interpretatione placet, ut mater, quae ab intestato pupillo successit, substitutis fideicommisso obligetur: quod
Abbreviated transcription (Latin):
teneatur. clauduis sube enm prar opor¬
itre. io quanto pluris fuĩt fundus quami
ad crelitorem ꝑuenire oportur. ¶ Gm̃o
seio ex semisse. tila ex quadrante. ⁊ aliisex
reliquis portionib heredib ĩstitutis. ita car¬
a utipot obitum ur̃m rectiatis. restituati.

Expanded text:
teneatur. Claudius: subest enim praestari oporteneatur. Claudius: subest enim praestari oportere id, quanto pluris fundus fuit, quam ad creditorem peruenire oportuit. Gaio Seio ex semisse, Titia ex quadrante et aliis ex reliquis portionibus heredibus institutis ita caia, uti post o
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. Questium ẽ ex substitutis unodef¬
uncto añ filium pars eiusque ad cet̃ossu¬
bstitutos qui superuu̾ent ꝑtinet. utrum
ꝓuirilib anphereditariis portionib qui¬
b sunt substituti ꝑtneat .ix. consequẽs
eẽ phis partib quib substiumi eẽnt fidei¬
comissum pẽtin̾e. ¶ Meiua filium he¬
dem instituit. ex quincunce. titiamfilliã
quadrante. septium filium extriente. cu¬
uis fidei cõmisit in hec ũba. te rogo fili septi
tu.ꝯex. annum sine liberis morifris. qe¬
aquid ex hereditate ad te puen̾it. hoc fr̃ib
tius restituas. Q uesitumẽ. anseptitio fi¬
liodefuncto. intrauicesimum annum
sineliberis. hoc fidei cõmissum utrum hẽ¬
reclitaria. ¶T̾itia exasse heres seriptai
partem dimidiam hereditatis meiuero¬
gata restituere. sundundum a testatore
obligatum luere noluir. . S eumuẽ¬
dente creditore mandauit. redimẽlum
seie quesitum ẽ antitio ex cã fideicõmissi
herelitatem ꝓponatur nichil ꝓponicurñ

Expanded text:
cessit: quaesitum est, ex substitutis uno defuncto ante filium, pars eius, quae ad ceteros substitutos qui superuiuerent pertinet, utrum pro uirilibus an pro hereditariis portionibus, quibus sunt substituti, pertineat. resesse pro his partibus, quibus substituti essent, fideicommissum pertinere.Maeuia filium heredem instituit ex quincun‹c›e, Ti‹ti›am filiam ex quadrante, Septicium filium ex triente, cuius fidei commisit in haec uerba: 'te rogo, fili Septiris morieris, quidquid ex hereditate mea ad te pervenerit, hoc fratribus tuis restituas". quaesitum est, an Septicio filio defuncto intra vicensimum annum sine liberis hoc fideicommissum utrum reditaria.Titia ex asse heres scripta partem dimidiam hereditatis Maeuiae rogata restituerat: fundum a testatore obliga tum luere noluit, sed eum uendente creditore mandauit redimendum Seiae: quaesitum est, an Titia ex causa fideicommissi heredi
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis scripsit. titiuis cornelio hereti suo
salt. a repero corneli. qm̃ ate deuolura est
pars matris mee. Item pars sempnii eu¬
ratoris quondam mei ex contrariam for¬
tuna. uͣt siet ꝑ hoc totus as m̃s apd̾ teeẽ sꝑa¬
tur. uni reddas restituas gaio seio untiã q̃t¬
iuor. quesitum ẽ ium sempronius min
tegrum restitutus sit ab imꝑatore. aquo
fũat deportatus. ⁊ adierit hereditatem.ã
is quoq rogatus sit. ut ex suaportione
hereredam debere ꝓrata portione mat̾naꝵ
defimetirerum restitutionem seio fac̾e̾.
¶Mulier heredis instituti fidei cõmisit.
ut retenta parte quarta reliquam par¬
partem restitueret nurui quodam sue
cuius fidei cõmisit in hecu̾ba rogoteũ
id quod adre ex boĩs meis ꝑuenerit fac

Expanded text:
uerba scripsit: 'Titius Corneli‹o› heredi suo salutem. a te peto, Corneli, quoniam ad te deuoluta est pars matris m‹eae›, item pars Sempronii curatoris quondam mei contraria fortuna usi et per hoc totus as meus apud te esse speratur, uti reddas restituas Gaio Seio uncias quattuor'. quaesitum est, cum Sempronius in integrum restitutus sit ab imperatore, ‹a› quo fuerat deportatus et adierit hereditatem, an is quoque rogatus sit, ut ex sua portioneheredem debere pro rata portione maternarum defuncti rerum restitutionem Seio facere. Mulier heredis instituti fidei commisit, ut retenta parte quarta reliquam partem restitueret nurui quondam suae, cuius fidei commisit in haec verba: "rogo te, ut id, quod ad te ex bonis meis pervenerit, fac
Abbreviated transcription (Latin):
mo collocauit.⁊ nixaẽ filiam post mor¬
rempairis quesitumẽ. defucta furiosa
suꝑstite ex huius modi conunctione pa¬
⁊rfa filia anfitłi cõmissum ad cohereios
ponenetur fidei cõminissum non deberi.¬
claudius. Nan ⁊ simatrunoniumcũ
fuiosa ñ fuit. satis tamenfactum ẽ eiuᷤ¬

Expanded text:
o collocauit et enixa est filia‹m› post mortem patris. quaesitum est, defuncta furiosa superstite ex eiusmodi coniunctione parta filia, an fideicommissum ad coheredes noneretur, fideicommissum non deberi.Claudius: nam etsi matrimonium cum furiosa non fuit, satis tamen factum est eiu
Abbreviated transcription (Latin):
tate uarie scriptumẽ ⁊ uidicatum ẽ iudelis¬
cet sinẽ sub apellaucẽ herede̾m s ꝓpiis nõi¬
b exp̃ssis fidei comissum relinquatr
res pero fideiq tue cõmuto. ut quicquid
ex hereditate ex here mea ad te ꝑuen̾ir. fi¬
liomõ pͥma quoꝙ die. aut siprius. quid
ei accidit: matrieuisdem redcasqueritur:
cumantequam ad eatur henadiras puer
decesserit anfideicõmissum matͥ debeatur
.R. si puer añquam dios fidei cõmissi cedat᷑
decessisset. fidei cõmissum tnslatum ẽẽ ad
matrem. postea aũquamdies fidei cõmis¬
sum cessit: sidecȩrefẜit ad heredem pine fi.¬
dei cõmissum ꝑtin̾e. ¶ S anea uoluntaᷤᷤ
fuit patris . f. ut si añ rescitutum fid̾icom¬
missum puer decessisset. matri potiuisꝙͣ
si testatoris uoluntati congruumẽ. quã¬

Expanded text:
tate varie rescriptum et iudicatum est, videlicet si non sub appellatione heredum, sed propriis nominibus expressis fideicommissum relinquaturheres, peto fideique tuae committo, ut quidquid ex hereditate mea ad te pervenerit, filio meo prima quaque die aut, si prius quid ei acciderit, matri eius des reddas". quaeritur, cum antequam adeatur hereditas puer decesserit, an fideicommissum matri debeatur. respondi, si puer, antequam dies fideicommissi cedat, decessisset, fideicommissum translatum esse ad matrem, postea autem quam dies fideicommissi cessit si decesserit, ad heredem pueri fideicommissum pertinere. sed afuit patris familias, ut, si ante restitutum fideicommissum puer decessisset, matri potius quased testatoris uoluntati congruum est, quan
Abbreviated transcription (Latin):
ieu̾sionem fidei cõmissi factum qd̃ꝯ
mulieris pudicicie ⁊ patris uoto congni¬
ebat. quare dicendumẽ dotem deced̾e. acsi
quod sic suꝑ fuiss rogata eẽt restituere. ꝙ
si tantos fructus ex hereditate mulier ꝑce¬
ꝑit. ut inde pot̾it doti satis fieri: dicendum
ẽ. potius fructib hoc expensum ferendum:.
quam᷑fideicomissen. ¶Ut trebeliano i¬
locus eẽt. non sufficit de hereditate rogatum
heredem eẽ. s quasi heredem oportet. denqr
siqua portio hereditatis fuĩt legata. legari.n.ͤ
posse etiam portionem hcreditaus plac nob
rogat̾us c fiũt hanc partem restituere. pro ͤͣ
culdubionõ fiet restitutio ex senatus ꝯsulta:
ideoq nec quarta retinetu
des coheredib suis restituere hereditatem
uibet intesigitur easdem partos infideicom¬
missis face quas inheretitate clistribuendã
fecit. ¶ S siuibeantur hiiquib fidei oõ¬
dare iubentur. uoluntas colligendaẽ patri
les recipe debeant. Siu̾o sũma pecume dãde.

Expanded text:
ersionem fideicommissi factum, quod et mulieris pudicitiae et patris uoto congruebat. quare dicendum est dotem decedere, ac si quod superfuisset rogata esset restituere. quod si tantos fructus ex hereditate mulier percepit, ut inde poterit doti satisfieri, dicendum est potius fructibus hoc expensum ferendum quam fideicommisso. ‹U›t Trebelliano locus esset, non sufficit de hereditate rogatum esse, sed quasi heredem rogari oportet. denique si cui portio hereditatis fuerit legata legari enim posse etiam portionem hereditatis placet nobis rogatusque fuerit hanc partem restituere, dubio procul non fiet restitutio ex senatus consulto ideoque nec quarta retinetudes coheredibus suis restituere hereditatem iubet, intellegitur easdem partes in fideicommissis facere, quas in hereditate distribuenda fecerit. sed si iubeantur hi, quibus fideicomrare les recipere debeant: si uero summa pecuniae dandae
Abbreviated transcription (Latin):
quod ꝑcipitur sũmouet falcidiam sitm
fui̾t. quantum quarta facit. ⁊ quarte
fructus. nam fructus qui medio tẽpore
ꝑceptisunt. ex uidicio testantis ꝑcepti
uidentur. S enim siqui rogetur restitũ¬
ere hereditatem uł ẜui decesserint. uła
lie res ꝑierint. plac noncogi eum recdłe.¬

Expanded text:
quod percipitur summouet Falcidiam, si tantum quod percipitur summouet Falcidiam, si tantum fuerit, quantum quart‹a› facit et quartae fructus: nam fructus, qui medio tempore percepti sunt, ex iudicio testantis percepti uidentur.Sed enim si quis rogetur restituere hereditatem et uel serui decesserint uel aliae res
Abbreviated transcription (Latin):
creuisse gͥ diuum oxarcum refrert. fid̾i¬
cõmissum eius pr̃andum intellectam
matris uoluntate que quia nõ c̾diderat.
patrẽcos emancipaturum distułat ĩmor¬
temeius fideicõmisum nondilatura id
mmortalitatem. sicumemancipaturũ
sꝑass. sołm hec dicebam. ut inp̾positaqõ¬
ne decretum dii uxrci ẽẽ trahendum. et
recte fidei cõmissum utͥusq solutum¬
Nonẽ lubitandum cogi posse berdem
institutum adire ⁊ restituere hrditatem
seruis. siue directa. siuie fidei cõmissariali¬
b̾etas eis data fuisset.cum asꝑnari heres
non deb̾et ꝑsc̃ãm cogentis habet erũ hic qͦ
aditum. ut qui nõdum pet̾ẽ fidei cõmissa¬
niam libertatem possit nec directam sibi
uendicare ꝓpt̾ spem tantum libertatis et
Siheres post multum tpĩs restituat. c̃
p̃senti die fidei cõmissum sit: detuctac
quarta restituer. Fructus enĩ ꝓͣceptis̾.
negligentia perentis. nõ iuditio de fumeti
tione uł indiem rogatus fuit. Tunc enĩ

Expanded text:
 divum Marcum refert fideicommissum eis repraestandum intellecta matris voluntate, quae quia non crediderat patrem eos emancipaturum, distulerat in mortem eius fideicommissum non dilatura id in mortalitatem, si eum emancipaturum sperasset. secundum haec dicebam et in proposita quaestione decretum divi Marciicommissum utrisque solutum.Non est dubitatum cogi posse heredem institutum adire et restituere hereditatem seruis, siue directa siue fideicommissaria libertas eis data fuisset, cum aspernari heres non deberet personam cogentis: habet enim hic quoque aditum, ut, qui nondum petere fideicommissariam libertatem possit nec directam sibi uindicare, propter spem tamen libertatis et Si heres post multum tempori‹s› restituat, cum praesenti die fidei commissum sit, deducta quarta restituet: fructus enim qui percepti sunt neglegentia petentis, non iudicio defuncti cione uel in diem rogatus fuerit: tunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
.ł.i. sy soꝵ scrib. S ⁊ si cum distrahered̃¬
b̾et. nonfecit lataculpa. nõ leui et rebus
siuis consueta negligentia huius modi
reirationem rectiere. ¶S ⁊ sis ẽdes us¬
te sunt culpe euis recdiet rationem. Prerẽ¬
a si quiparius exstãnt a partuum partuᷤ.
qr infructib hii nõhñtur. s ꝯ rp̃e siquẽ
sumptum fecit in res hereditarias detͣ¬
ħet: tp̃ris edes acquisite sut. equissimũ
erit nichil eum pr̃are cum culpacãreat.
Cumꝓpoñetur quidam filiam suam he¬
redem instituisse. ⁊ rogasseeam utͤ sineli¬
beris decessiss hereditatem titio restituer

Expanded text:
sorum scribit. sed et si, cum distrahere deberet, non fecit lata culpa, non levi et rebus suis consueta neglegentia, huiusmodi rei rationem reddet. sed et si aedes ustae sunt culpa eius, reddet rationem. praeterea si qui partus extant et partuum partus, quia in fructibus hi non habentur. sed et ipse si quem sumptum fecit in res hereditarias, dettemporis aedes usu adquisitae sint, aequissimum erit nihil eum praestare, cum culpa careat. Cum proponeretur quidam filiam suam heredem instituisse et rogasse eam, ut, si sine liberis decessisset, hereditatem Titio restituer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯbitiõe. ant hĩs recdat qͣntominꝰ solĩt aut
legatarn restinuiantur qͣntoplus ꝯsecutisunt.
¶s i filegata quedam pure q̃dam sub ꝯditioe re¬
sicta efficiant ut existente ꝯditioẽ lex faliclia
locũht̃ pure legatacũ cantioe redduntur quo
caũ magisinusm e solmiquid̾ pure legata ccm¬
noẽ legata fuissent. Can̾e aũt legatatios deb̾e¬

Expanded text:
 aut legatarii restituant, quanto plus consecuti sint. Sed et si legata quaedam pure, quaedam sub condicione relicta efficiant, ut exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, pure legata cum cautione redduntur. quo casu magis in usu est solvi quidem pure legata cione legata fuissent
Abbreviated transcription (Latin):
Siuõ hr̃s suũ rogat᷑ sit manumitt̃e plac
p̃ciũ eiꝰ ut es auienũ deducẽdũ eẽssi solui
ẜuus legatus ⁊ fid̾iꝯmissa libtate dõatꝰ
fui̾t. licet falcidia int̾uemente totu̾uẽ¬
dicari p̾ciũ põt. s ⁊ si aliud p̃ta capiat
legatanꝰ ad huc suus totꝰ peti põt. qrͣtã
aut utriꝰq ex legato retinẽdã ne impe¬
diatur libtas. Si inc̾tum sit᷑ anlibtas
n pͦstarĩ deb̾at ułti quod sub ꝯditioẽ uł pꝰ
tp̃s data sit. nũꝗd inc̾to eo. anp̃stetur cũ
possit aut ẜuus mori aut ꝯditio de ficere
intĩm falcidia adm̾tenda ẽ. d̾m̃ cũ lib̾taᷤᷤ
mpetẽ uł deb̾i ceꝑit. tu segatariꝰ illam par¬
tem recip̃i⁊ qͣm falcidiã detrax̃. cecilio pla¬
i debat si quid ex oꝑis elꝰ medio tꝑe ꝯsecutꝰ d

Expanded text:
 placet pretium eius, ut aes alienum, deducendum esse. Si solus servus legatus et fideicommissa libertate donatus fuerit, licet Falcidia interveniente totus vindicari petive potest. sed et si aliud praeterea capiat legatarius, adhuc servus totus peti potest: quartam autem utriusque ex legato retinendam, ne impediatur libertas. Si incertum sit, an libertas praestari debeat, ueluti quod sub condicione uel post tempus data sit, numquid incerto eo an praestetur, cum possit aut seruus mori aut condicio deficere, interim Falcidia admittenda est, deinde cum libertas competere uel deberi coeperit, tum legatarius illam partem recipiat, quam Falcidia detraxit? Caecilio placebat, si quid ex operis eius medio tempore consecutus
Abbreviated transcription (Latin):
ta serantur uñ elegant᷑ drͣ accepulanõe in pendeu
nsore nt si qd morus ip̃ie quadrigenta tota mur¬
mãiur ͤ irecenta ualeat accepulano ẜinero p̃terea
aliquid inueniatir ꝙͥ quadrantẽ suppleat hr̃di iꝰ
oluendo fir euenii. ut si hĩde aliquo instituto ip̃i de¬
bitori lib̾atio. ⁊ alii qͣdrigenta logata sint siquidẽ
somendo sit debuore. qͥnquagunta ex irecenis reri

Expanded text:
 eleganter dicitur acceptilationem in pendenti fore, ut, si quidem mortis tempore quadringenta tota inueniantur, in trecenta ualeat acceptilatio: si uero praeterea aliquid inueniatur, quod quadrantem suppleat heredi, in olvendo sit, eveniet, ut, si herede aliquo instituto ipsi debitori liberatio et alii quadringenta legata sint, si quidem solvendo sit debitor, centum quinquaginta ex trecentis reti
Abbreviated transcription (Latin):
est quippe si mortis cã ei accepto stratur. idꝙ deb
quabrĩgenta cepisse uidebirar licet nichil facere
possit. Sensisse enĩ lib̾ationẽ plenã indeur quã¬
uis nichil facere possit si soliei libͥano factaesti ⁊
ideo falcidia int̾uenieme irecenta accepro illi serri
oebent. residua .c. durabunt in obligationẽ ⁊ siqͣ
facere posse ceꝑit exigentur ab eo dñtaxat usqi ab¬

Expanded text:
est: quippe si ei mortis causa accepto feratur id quod debet, quadringenta cepisse videbitur, licet nihil facere possit: sensisse enim liberationem plenam videtur, quamvis nihil facere possit. si soli ei liberatio relicta est, et ideo Falcidia interveniente trecenta accepto illi ferri debent, residua centum durabunt in obligationem et si quidem facere posse coeperit, exigentur ab eo dumtaxat usque a
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad eñ ex hr̃ditare pupilli oucenta ꝑtineant ⁊ de¬
Ebeat legatoꝵ nõe .e. ex oncentis q̃ apupillo relicta
sunt od̾ si pupillus soluat legata debẽt curare
Ontorespupilliut caueant legatarii ¶ Gaiedã
legara diuisionẽ ñ recipunt ut ecce legaũ me
itmeris aciusus ad millũ ea reoꝓ pane põt ꝑu¬

Expanded text:
cum ad eum ex hereditate pupilli ducenta pertineant et debeat legatorum nomine centum ex ducentis, quae a pupillo relicta sunt. quod si pupillus soluat legata, debent curare tutores pupilli, ut caueant legatarii. Quaedam legata diuisionem non recipiunt, ut ecce legatum uiae itineris actusue: ad nullum e
Abbreviated transcription (Latin):
ab̾: Cumpat̃ impub̾i filie hrdem subꝰ¬
stituit. id qd̾ legatoꝵ noĩe apatre obue.¬
nit cum hrclitas ad substitutos ꝑtin. ĩ
ui ꝯputõem legis falcidie ũueniit. ¶ lega¬
to petito cum inlitem uratum ẽ. rõle¬
gis falcidie nõ eius sũme inqmͣ lega¬

Expanded text:
 Cum pater impuberi filiae heredem substituit, id quod ei legatorum nomine a patre obuenit, cum hereditas ad substitutos pertinet, in computationem legis Falcidiae non uenit. Legato petito cum in litem iuratum est, ratio legis Falcidiae non eius summae, in quam lega
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ relicta legata alt̾nis ẽẽ nris palam ẽ. cũ
ea omi modo tã ip̃i legatario q̃mhr̃dib eiꝰ deb̾i
ceriũ ẽ.S: tanto minus erogari ex bonis intelli¬
usigendũ ẽ q̃ntũ int̾ea donet dies obtingit hr̃s lu.¬
t ͤ oraturus ẽ ex fructib łutͦuris. Ergo õptmnũ.¬
ẽ quidẽ statĩ ab mino ^ testatorẽ distribuere
legata ne ulira dodrantẽ relinquanir qd̾ siex̃¬
cesserit quis dodrantẽ ꝓ rata portiõẽ ꝑlegem
pp̃onare mimiuntur. uerbi gr̃a. Si is qui q̃dra¬
gita mbonis hũit tota ea q̃dragita erogam̃t
qita pͥars legatariis denahitur a trecenta qͥnqͣ.¬
gnita legapit. octan ⁊ ꝙ siqͥnꝰq ua gͣmta legaũt ba

Expanded text:
alterius esse iuris palam est, cum ea omnimodo tam ipsi legatario quam heredibus eius deberi certum est: sed tanto minus erogari ex bonis intellegendum est, quantum interea donec dies optingit, heres lucraturus est ex fructibus vel usuris. Ergo optimum quidem est statim ab initio ita testatorem distribuere legata, ne ultra dodrantem relinquantur. quod si excesserit quis dodrantem, pro rata portione per legem ipso iure minuuntur: uerbi gratia si is, qui quadringenta in bonis habuit, tota ea quandringenta erogauerit, quarta pars legatariis detrahitur: si trecenta quinquaginta legauerit, octaua. q
Abbreviated transcription (Latin):
de uł ⁊ legatario nł a stati ubo datur. in falcidia
ñ imputaur quiamortis cã caꝑitur. Sane siasta¬
tulibo ꝑeculia res nũmos accipiat ꝓsua parte
quadranti eos imputare debet. quia p ea parte ti
mortis cã caꝑe s hĩclitario iure eos hr̃e intelligͥ.
Qiarõe placuit legata quas segataru ñ capiunt cũ
aꝑd̾ hr̃tes stb sederit hrditarioiure apd̾ et¬
os remanere m telligi ⁊ iõ q̃dranti imputan¬
da nec qͥcq̃m intẽe uirũ staui ab ininolegatũ
ñ sit an qd̾ legatũ ẽ rem̾anserit. eboiꝰ.¬

Expanded text:
de vel a legatario vel a statulibero datur, in Falcidia non imputatur, quia mortis causa capitur. sane si a statulibero peculiares nummos accipiat, pro sua parte quadranti eos imputare debet, quia pro ea parte non mortis causa capere, sed hereditario iure eos habere intellegitur. Qua ratione placuit legata, quae legatarii non capiunt, cum apud heredes subsederint, hereditario iure apud eos remanere intellegi et ideo quadranti imputanda, nec quicquam interesse, utrum statim ab initio legatum non sit an quod legatum est remanserit. I
Abbreviated transcription (Latin):
U̾. In dupplicibi testamenus siue de primonio
queramus ea sola substanua spectatur qͣm par
rennemoretur habuerit nec ad rẽ ꝑimnenr ⁊ si post
mortẽ pris ł sus acqunierit aliqͥd ł teminuerit si¬
ne de legnis queranus tam caq̃ in pͥmis qͣm eaq̃

Expanded text:
 In duplicibus testamentis sive de patrimonio quaeramus, ea sola substantia spectatur, quam pater cum moreretur habuerit, nec ad rem pertinet, si post mortem patris filius vel adquisierit aliquid vel deminuerit: sive de legatis quaeramus, t
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Precia reꝵ ñ exaffectu nec utilita
quod eũ si alius pꝰsid̾et płimo redẽp¬
curus fuiss. S nec ille qui filium a¬
lienũ pꝰsidet tm̃ hãt qͣnti eum parriuẽ¬
d̾e põt. neq spectand̾ ẽ dum ũndat: ñ¬
qr filius alicuiꝰ. s qr homo estimat. ead̃
causa ẽ eius ẜui qui noxam nocuit.
ñnec enĩ delinqñdo ꝗsq p̃ciosior fit S
nec ħrdem pꝰmortẽ testatons institu¬
tum ẜuunirãto pluris ee quo pluris
uenire pot. pedius scͥbit. ẽ enĩ absurd̃
ip̃m ħidem institutuim non eẽ locu¬
pleciorem ante qͣm adeam. Si aũt
ẜuus hr̃s institutus sit statiniine lo¬
cupleciorem effectum. cum multis
causis accid̾e pꝰsit ne uissu nr̃o eat. no
bis acquir c̾te cũ adieĩt ẽẽ aũt p̃posterũ
ante nos locupletes clici: qͣm acquisi¬
eͣximꝰ ¶ Cuiꝰ debitor solũndo ñ est tã.¬
cum ht̃ inbonis qnͣtum exigere põt.
ñ nullam tm̃ p̃cio uarietatem loca
tͥꝑa afferunt̃. nec enĩ tantid̾ rome ⁊

Expanded text:
am Pretia rerum non ex affectu nec utilitatquod eum, si alius possideret, plurimo redempturus fuisset. sed nec ille, qui filium alienum possidet, tantum habet, quanti eum patri vendere potest, nec exspectandum est, dum vendat,  filius alicuius, sed qua homo aestimatur. eadem causa est eius serui, qui noxam nocuit: nec enim delinquendo quisque pretiosior fit. sed nec heredem post mortem testatoris institutum seruum tanto pluris esse, quo pluris uenire potest, Pedius scribit: est enim absurdum ipsum me heredem institutum non esse locupletiorem, antequam adeam, si autem seruus heres institutus sit, statim me locupletiorem effectum, cum multis causis accidere possit, ne iussu nostrobis certe cum adierit, esse autem praeposterum ante nos locupletes dici, quam adquisierimus. Cuius debitor soluendo non est, tantum habet in bonis, quantum exigere potest. Nonnullam tamen pretio uarietatem loca temporaque adferunt: nec enim tantidem Romae et
Abbreviated transcription (Latin):
xxxx. usq. ad annos qͥnquaguita annoꝵ cõ:¬
puratio sit quota ꝙ ełati eiꝰ a d annũ sexage¬
fimd̾ sexagesimũ deerit remisso uno anno
ab anno uõ qͥnquagesimo usꝙ ad annũ qͥn¬
quagesimũ quintũ annoꝵ nonẽ ab annis
irea cõputationẽ ususf. faciendã soliũ ẽ
tñ apͥma etate usq ad annũ trigesimũ cõ

Expanded text:
 ad annos quinquaginta tot annorum computatio fit, quot aetati eius ad annum sexagesimum deerit remisso uno anno: ab anno uero quinquagesimo usque ad annum quinquagesimum quintum annorum nouem, ab annis irca computationem usus fructus faciendam. solitum est tamen a prima aetate usque ad annum trigesimum
Abbreviated transcription (Latin):
pͣ. Qui qd̾ ꝑfalcidiã retine̾potat uo¬
lũtatem testatoi̾s secutꝰ spopondit se gͥ¬
pensionib locum ht̃. S hoc expostͥ fcõ
apparebit. utputa mãnos singłos le ͥ¬
gatum ẽ relictum qmͣdui falcidia nõ¬
iꝯdum locum ht̃ integre pensioẽs ãnue

Expanded text:
 quod per Falcidiam retinere poterat, uoluntatem testatoris secutus spopondit se pensionibus locum habet: sed hoc ex post facto apparebit. ut puta in annos singulos legatum relictum est: quamdiu Falcidia nondum locum habet, integrae pensiones annu
Abbreviated transcription (Latin):
c̾ditori extitit. q̃ris cuiꝰ tꝑis peculiũ ꝯpu¬
tari oporteat in lege falcidia płiq̃ putãt
qͣuod tc̃ inpeculio suit cum adiretur Re¬
ditas inspiciend̾ ẽ. ego dubito qͣm mor
mortẽ c̾ditois diminutũ siͭ an debitor
pauꝑior fõs sit. aliquis clicet qd ex
cͣio siañ aditam ħrditatem acꝗsierit ẜ¬
tũc solundo ampliate facultates fuint
icum ĩnistõ placui̾t expꝰfcõ ub̃iorem ui¬
d̾i suisse ħrłitatẽ. sicuti cum ꝯditio ed¬

Expanded text:
is peculium computari oporteat in Falcidia lege. plerique putant, quod tunc in peculio fuerit, cum adiretur hereditas, inspiciendum. ego dubito, quoniammortem creditoris deminutum sit an debitor pauperior factus sit? Aliquis dicet: quid ex contrario, si ante aditam hereditatem adquisierit serat solvendo, ampliatae facultates fuerunt? et cum in isto placuerit ex post facto uberiorem videri fuisse hereditatem, sicuti cum
Abbreviated transcription (Latin):
tes hedem instituit. fid̾iq eiꝰ ꝯmisit. ne
fundum alienaret. ⁊ ut in familia eum
relinq̃ret. filius decedens tͣes filios scͥpsit
qͣr inpotestate sua hũit pat̃ cui exhis po¬
cus relinq̃ret. S hac rõne nemo in fal¬
scidie rõe quicqͣm deducet. qd̾ uidend̾ ne
dure ꝯstituat. utiq enim in alieno et¬
oir dehͣuit fund hec̃itate quippe obstpctus
fuiss filius eum relinqñdi.
litem estimare debeat qͣnti uenire idlega¬
sit titius. orortuo aũt ticio ñ aliud spec¬

Expanded text:
tes, heredem instituit fideique eius commisit, ne fundum alienaret et ut in familia eum relinqueret: filius dequia in potestate sua habuit pater, cui ex his potius relinqueret. sed hac ratione nemo in Falcidiae ratione quicquam deducet. quod videndum, ne dure constituatur: utique enim in alieno aere habuit fundum, necessitate quippe obstrictus fuisset filiis eum relinquendi.litem aestimare debeat, quanti venire id legasit Titius: mortuo autem Titio non aliud spec
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ. huic legata. sminꝰ .x. quia int̾uallum
tpr̃is ⁊ int̾ usuriumhinꝰ spacii minorẽ fac̃
quantitatẽ. ¶ Siciu̾legata ñ debentur
nin de ꝯducto ere alieno aliquid suꝑsit d
nec mortis cã. donationes debebuntur
s infirmabuntur ꝑ es alienũ quare si mn¬
modicũ es alienũ int̾ueniat ex mortis cã

Expanded text:
m, quia intervallum temporis et interusurium huius spatii minorem facit quantitatem decem. Sicuti legata non debentur, nisi deducto aere alieno aliquid supersit, nec mortis causa donationes debebuntur, sed infirmantur per aes alienum. quare si immodicum aes alienum interveniat, e
Abbreviated transcription (Latin):
oẽ siue aparte actoĩs sue arei płes ħrdes exͥ¬
titiss̃ nõ om̃ib nec adu̾sus oẽs accioẽm
ꝯting̃e. s dũtaxait his qui uicus s adu̾sꝰ
uictos his q adn̾sus quos res defensa ñ eẽt
adu̾sus eos qui rem ñ defendifs. ¶ Anniu

Expanded text:
e actoris siue a rei plures heredes exstitissent, non omnibus nec aduersus omnes actionem contingere, sed dumtaxat his qui uicissent et aduersus uictos, hisque, aduersus quos res defensa non esset, aduersus eos, qui rem non defendissent. Annu
Abbreviated transcription (Latin):
auł. S isuus tͥ iegat sit. eumq rogatꝰ siᷤ
manumitt̃e. nec ptea capias ũn qͣrtam
q̃ ꝑ falcidiã retinetur reciꝑe p̾sis. senatꝰ
censuit cessare falcidiam. ex ꝓno legati
ñ erit falcidie locus Siuõ pecĩam aliud¬
ue quid legauit fidiue legatami ꝯmisu
ut alienum ẜlum᷑ ut legatam manu

Expanded text:
um. Si seruus tibi legatus sit eumque ro gatus sis manumittere nec praeterea capias, unde quartam, quae per Falcidiam retinetur, recipere possis, senatus censuit cessare Falcidiam. 34 Marcellus ln erit Falcidiae locus: si uero pecuniam aliudue quid legauerit fideique legatarii commiserit, ut alienum seruum uel legatarii manu
Abbreviated transcription (Latin):
deced̾et. eam partem in fundo legato muti:¬
lem futam. dem̃ exreliquis partib fũdi
legis .f. porcioẽm decessuram. sic̃ ex om̃ib
legatis cassius ꝙ pars ẜuo legis falcidie:
pͣtinẽ ad socium. ꝙ in eami ꝑsoãm le

Expanded text:
decederet, eam partem in fundo legato inutilem futuram, deinde ex reliquis partibus fundi legis Falcidiae portionem decessuram, sicut ex omnibus legatis. Cassius, quod seruo pars lege Falcidia pertinere ad socium, quia in eam personam le
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm qͣnti erat. qua ẽptioẽ effectum ẽ ut le¬
gatarii ad legẽ. f. reuocarent᷑. q̃ro cũ si fũd̾
tanti qnti uera ẽptꝰ esf legata ñ fuaͣnt ex¬
cessura ius legis .f. an hoc ip̃o hĩs institut᷑
parrem reuocandi alegatariis ius hat. qd̃
exuoluntate desũcti pluris emͣt fũdũ
qͣm qͣnti erant. Nꝵ quod amplius hr̃s ꝗͣ
p̃ciũ fundi legatario soluit. id legis. F. im
putari ñ põt qr negligentia eiꝰ nocere le¬
gatarii non deb. utpute cũ his ꝯ fitẽdõ.¬

Expanded text:
 quam quanti erat, qua emptione effectum est, ut legatarii ad legem Falcidiam revocarentur. quaero, cum, si fundus tanti, quanti re uera, emptus esset, legata non fuerant excessura ius legis Falcidiae, an hoc ipso heres institutus partem reuocandi a legatariis ius habeat, quod ex uoluntate defuncti pluris emerit fundum, quam quanti erat. respondit: quod amplius heres quam pretium fundi legatario soluit, id lege Falcidia imputari non potest, quia neglegentia eius nocere legatariis non debet, utpote cum in confitendo
Abbreviated transcription (Latin):
eo cui ħedditatẽ restim̾e rogatus ẽ. celso ⁊ii
liano nr̃o placet ꝯputari q̃ ad mod̾ si ea sũma
hr̃s uñde eas res iussus eẽt qr ñ ꝯditiõis im¬
plende causa s qͦdam mõ ꝓp̃cio inferre s̃iꝰ
si quoloco ampliꝰ q̃situm ẽ an fid̾iꝯmissarꝰ
e qͦ inuitꝰ cogatur dare eam sũmã ⁊ reciꝑe łe.¬

Expanded text:
editatem restituere rogatus est, Celso et Iuliano nostro placuit computari, quemadmodum si ea summa heres vendere eas res iussus esset, quia non condicionis implendae causa, sed quodammodo pro pretio inferre sunt iussi. quo loco amplius quaesitum est, an fideicommissarius quoque invitus cogatur dare eam summam et recipere her
Abbreviated transcription (Latin):
ticem alioꝵ fid̾i ꝯmissoꝵ uł legaroꝵ iegis fal¬
uatur. nam ꝯͣmuis repetitio siue hoꝵ q̃ fid̾i¬
⁊ ꝯmissi noie ñ debita solue̾mur. tñ satisdata
cautũ deb eẽ ei a quo pecĩa ꝓsicisceretur. ne
dampnũ senteat deficiente eo cui solutũ erti

Expanded text:
cionem aliorum fideicommissorum uel legatorum legis Faluatur. nam quamuis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita soluentur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficisceretur, ne damnum sentiat deficiente eo, cui solutum eri
Abbreviated transcription (Latin):
desuncto eo detͣhũnt. s ne inactois ꝗ dẽ
bonis defuncto eo inuiria ꝵ accio potit
ꝯputari. qr ⁊ ip̃a simul cumco int̃cidit. ut
usus .f. ⁊ id qd indies m̃ses annosue singło
Dalicui qͦad uiuit deb̾atur. ⁊ enim ea demnũ
obligõ rei bomanuis diminunoẽm p̃stat. q̃¬

Expanded text:
defuncto eo detrahunt. sed ne in actoris quidem bonis defuncto eo iniuriarum actio poterit computari, quia et ipsa simul cum eo intercidit, ut usus fructus et id quod in dies menses annosue singulos alicui quoad uiuat debeatur. etenim ea demum obligatio rei bonis deminutionem praestat, q
Abbreviated transcription (Latin):
ͥgis .f. rõem. cũ qͣntum sit legatũ reqrat᷑
tm̃ eo noĩe inducetur. qͣnto pluris mino¬
srisue sit ea res qͣntitate qͣm quo p̃cio te¬
sator accipi darrue iissit. s ut ei qd̾ por¬
ciõi q̃ legatis deductis facienda eĩt ampli
deducet᷑. ꝙ ꝓpe̾ ñ nr̃i cansa cãpi id p̃ciũ. s
eod̾ deducto p̃ciũ reliquũ legatum eẽ in

Expanded text:
ione, cum quantum sit legatum requiratur, tantum eo nomine inducetur, quanto pluris minorisve sit res ea quantitate, quam quo pretio testator accipi darive iussit, sed ut ei quidem portioni, quae legatis deductis facienda erit, amplius deducetur: quippe non nostri causa capi id pretium, sed eo deducto pretium reliquum le
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ qd̾ elegent. ⁊ om̃e argentũ testa¬
tors iat̾is sine culpa ħres nichil deet̃
Sinsio argeti põdus pure relictum eẽt qͥ¬
uis dẽ argentũ testatois deꝑiss. admifsa
legis .f. porcio ełꝰ qͣntitatis sumet᷑ q̃ fuit
intonis eotꝑe quo testator decessit nͨ ad
diminiiedã eam ꝗcqͣm dampna pea incidẽ.¬

Expanded text:
entum quod elegerit", et omne argentum testatoris interisset sine culpa heredis, nihil deberetur: sin vero argenti pondus pure relictum esset, quamvis omne argentum testatoris deperisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore quo testator decessit, nec ad imminuendam eam quicquam damna postea inciden
Abbreviated transcription (Latin):
possidcat. nec nelitis contestatt tp̃s spectai
delit: certe siuacantia tona quis possedent᷑
⁊ quadrienniũ p̃t̾ierit. indubitãteson¬
ueniri pot̃it exhac parte ecticti. quia ⁊
omisit causã testam̃ti. ⁊ quia abinte
portiõe hes scͥptus dato sibi coħede ex alia
parte omisit inslitutionẽ. quia debita¬
i parr eiꝰ erat exausta omisit ⁊ cos̾es teuid̾
possideat. patromis ab intestato legiti

Expanded text:
possideat nec ne? litis contestatae tempus spectari possideat nec ne? litis contestatae tempus spectari debet.Certe si uacantia bona quis possederit et quadriennium praeterierit, indubitate conveniri poterit ex hac parte edicti, quia et omisit causam testamenti et quia ab inteportione heres scriptus dato sibi coherede ex alia parte omiserit institutionem, quia debita pars eius erat exhausta, omiserit et coheres, deinde possideat patronus a
Abbreviated transcription (Latin):
amus facere quẽ iuł mõstrat. anũo c̃tri¬
buemuisom̃s fidei comissarios quasi eꝗͣ¬
les. ⁊ magis ẽ ut ita distiguantus nultũ
mnt̃ẽẽ utrum incidit medictũ ħes. anñ.
Nam si nciciit. pferẽdi erunt hi quib te¬
stam̃to relicta fuerunt quedã. Siu̾o ñ in¬
cidit. quia hec fuit testatoris uoluntas
ut daret ei facultatẽ. ⁊ ab intestato fucce¬
quata. ¶ Nõ sim plicit̾ aut p̾tor pollicitus
sẽ se daturum actionẽ. s cansa cognitata. pã
siue inuenũt testato ͣ uisrei auctorẽ ẽe.
ip̃m q ꝑmisisse ab intestato succed̾e. aut
siqua alia iusta causa omittẽtli int̾ueiiͣt.
utiq ñ d̾abit actionẽ ineu legatte  Ite
simuemĩt bona ad aliũ ꝑtinere. ñ tabitacti¬
onẽ. Siuo nilla suspicio colusioris religio¬
nẽ p̾toris instrux̃it. si aut iscui auftriihed¬
tas põt aliquid possideat & heditate. ⁊ p̾¬
sid̾e desicrit. sine delo malo. mags ẽ ut de
sinat cõueniri. Quod gͦ tp̃s spectabimũ.

Expanded text:
amus facere, quem Iulianus monstrat, an vero contribuemus omnes fideicommissarios quasi aequales? et magis est, ut ita distinguamus multum interesse, utrum incidit in edictum heres an non. nam si incidit, praeferendi erunt hi quibus testamento relicta fuerunt quaedam: sin vero non incidit, quia haec fuit testatoris voluntas, ut daret ei facultatem et ab intestato succequata. Non simpliciter autem praetor pollicitus est se daturum actionem, sed causa cognita: nam sive invenerit testatorem huius rei auctorem esse ipsumque permississe ab intestato succedere aut si qua alia iusta causa omittendi intervenerit, utique non dabit actionem in eum legatorum. Item si invenerit bona ad alium pertinere, non dabit actionem, si vero nulla suspicio collusionis religionem praetoris instruxerit. Si autem is, cui auferri hereditas potest, aliquid possideat de hereditate et possidere desierit sine dolo sinat conueniri.Quod ergo tempus spectabimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ita accipiendã. ut si omissa causa testa¬
m̃t. ab intestato possidcat seditatẽ co¬
gatur omimõietata prãre. Necetũ utiq
omitt̾e erħedlitate cogata ꝑmĩsit qui fi¬
dei cõmissa abeo reliquid. ab intestato
panc sinc̃atĩ idei ꝑmisit dicemus ncũ
incid̾e medictũ. quia usus est faculta¬
te ea quã ei testator cõcessit. quod siñ
ei cõcessit. speciałr testator omitt̃e is

Expanded text:
ita accipiendam, ut, si omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, cogatur omnimodo legata praestare: nec enim utique omittere ei hereditatem permisit, qui fideicommissa ab eo relinquit ab intestato. Plane si nominatim id ei permisit, dicemus non eum incidere in edictum, quia usus est facultate ea, quam ei testator concessit: quod si non ei concessit specialiter testator omittere, is
Abbreviated transcription (Latin):
lx̃.. Quia aut̃ ał isquiab intestato
possicet heclitate cõueturipõt. si omittit
causã testam̃ti. quesitũ ẽ siquasi ex uolũ¬
tate testatoris uideatur omisisie. an coga¬
tur pr̃are. ut puta fr̃m suũ scͥosit hedẽ
⁊ coclicillos fecit ab intestato. petutis a fre
ut si legitim̾a heditas adeũ ꝑtinuerit.
fid̾i cõmissa pr̃aret quil. dã. sigͥomissa
causa trstam̃ti ab uttestato possideat hecdi¬
tatẽ uidẽdũcan legatariis cugatur rec

Expanded text:
.Quia autem is qui ab intestato possidet hereditatem conueniri potest, si omittit causam testamenti, quaesitum est, si quasi ex uoluntate testatoris uideatur omisisse, an cogatur praestare. ut puta fratrem suum scripsit heredem et codicillos fecit ab intestato petitque a fratre, ut, si legitima hereditas ad eum pertinuerit, fideicommissa praestaret quibusdam: si igitur omissa causa testamenti ab intestato possideat hereditatem, uide
Abbreviated transcription (Latin):
partum. ⁊ tonsas nues. ꝓtinus diuorciofac¬
to. nichil redclatur. Nam ⁊ hie fructus toto
Itp̃e quo curantur. non quo ꝑcipiuntur. ra¬
cionem accipere: debeinus in seruo quoꝙ anni
raciobabetur. si inannum forte oꝑe cius lo¬
cate sunt. ut preterriti tpĩs ad maritum. post
diuarcium autem ad mulieremꝰ ꝑtineant: õ
pensionib quoq prcilioꝵ urbanoo idẽ ẽ qd̾
infruetib rusticoꝵ ¶ Sifundum iuro

Expanded text:
partum et tonsas oues protinus diuortio facpartum et tonsas oues protinus diuortio facto nihil reddat? nam et hic tempore quo curantur, non quo percipiuntur, rationem accipere debemus. In servo quoque anni ratio habetur, si in annum forte operae eius locatae sunt, ut praeteriti temporis ad maritum, post divortium autem ad mulierem operae pertineant. De pensionibus quoque praediorum urbanorum idem est quod in fructibus rusticorum. Si fundum
Abbreviated transcription (Latin):
nebit Item si mes ses cius anni quo diu¬
uorcium factum est. colonum ex forma
locicionis seqũatur. ante undeciniam solu¬
tomatrimonio. nichilominus pecc̃at messi¬
um inconputacionem. cum spe future uin¬
demie ueniet. apparet igitur ex his. illos fr¬
Ductus quos mulier ꝑcepit ante quam nubeᷤ¬
ret. non debere: contribucionem ueruire.
Cobdonãciones. item obres amotas. ex his fr̾uc¬
tib ꝗ post diuorcium ꝑceptisunt. conpensaciᷤ¬
oues. fieri possunt. ¶Quod in ann̾o dr̃
potest dici in .ui. mensib sibis in anno fruc
locacio agri taliꝰtum. sit ut suꝑ anuam mer¬
cedem: ꝗnquennio quoq aliꝗ̃ amplius pr̃a¬
retur. In eoenim quod amplius est temp
ad ꝗnquennium conputamus¶ Nonsolũ
autem de fundo. set eciam de ꝓectore: iciẽ
diermus. ut lana oiium. fctusq peccoꝵ p¬
rãretur. Quare enim si maritus ꝓpe partũ
oues doti acceꝑit. item proximas tonsure. pͤ

Expanded text:
nebit. Item si messes eius anni, quo dinebit. Item si messes eius anni, quo diuortium factum est, colonum ex forma locationis sequantur, ante uindemiam soluto matrimonio nihilo minus pecunia messium in computationem cum spe futurae uindemiae ueniet. Apparet igitur ex his illos fructus, quos mulier percepit antequam nuberet, non debere in contributionem uenire. Ob donationes, item ob res amotas ex his fructibus, qui post diuortium percepti sunt, compensationes fieri possunt. Quod in anno dicitur, potest dici et in sex mensibus, si bis in anno fructlocatio agri talis sit, ut super annuam mercedem quinquennio quoque aliquid amplius praestaretur: in eo enim quod amplius est tempus ad quinquennium computamus. Non solum autem de fundo, sed etiam de pecore idem dicemus, ut lana ouium fetusque pecorum praestaretur. quare enim, si maritus prope partum oues doti acceperit, item proximas tonsurae, post
Abbreviated transcription (Latin):
si uindemie tempore fundus indotẽ datus sit.
eumq uir exhalendis nouembris primis frue¬
ndum locauerit meñsis ianuatuꝰ suprem¬
adie facto diuorcio retinere uirum ⁊ uin¬
dem̃ie fruentus   eius anni quo diuorciũ
factum estꝰ: quartam partem mercedis eqr¬
um est Alioquin sicolliets iundemus alt̾a
die diuorcium intercedat. fractus inte¬
gros retinebit. Itaq si fine mensis ianua¬
su diuorcium fiat. ⁊ quatuor mensib m¬
atrimonium steterit. ut uindemit fruc¬
tus ⁊ quarta porcio mercedis instantis aun¬
ͦ .i. ꝯͥfu̾ndi ãebebuntur. ut ex ea pecunia stia¬
te in porcio uiro relinquat᷑. ¶Econtrarioquoꝙ
Sidem obseruandum est. Nam si mulier ꝑc¬
epta uindemia statim fundum uiro indotẽ
dederit. ⁊uir ex Ralendis marciis cumdem
locauerit. ⁊halendis aprelib primis indi¬
uorcium furrit secutum. non solum part
em.xii. mercedis. s ꝓ modo trporis. omni¬
ummensium. quodotale predium fuitex
ex mercede que deb̾atur. porcionem rẽti¬

Expanded text:
si uindemiae tempore fundus in dotem datus sit eumque uir ex calendis Nouembribus primis fruendum locauerit, mensis Ianuarii suprema die facto diuortio, retinere uirum et uindemiae fructus et eius anni, quo diuortium factum est, quartam partem mercedis aequum est: alioquin si coactis uindemiis altera die diuortium intercedat, fructus integros retinebit. itaque si fine mensis Ianuarii diuortium fiat et quattuor mensibus matrimonium steterit, uindemiae fructus et quarta portio mercedis instantis anni confundi debebunt, ut ex ea pecunia tertia portio uiro relinquatur. E contrario quoque idem obseruandum est: nam si mulier percepta uindemia statim fundum uiro in dotem dederit et uir ex calendis Martiis eundem locauerit et calendis Aprilibus primis diuortium fuerit secutum, non solum partem duodecimam mercedis, sed pro modo temporis omnium mensum, quo dotale praedium fuit, ex mercede quae debebitur portionem reti
Abbreviated transcription (Latin):
anni. conputandus annus est. Idem in
cetrris annis seruatur cdonec cliuoreiuti
colat. Nam si ante nupcias traditus sit ifru¬
ctus inde ꝑcepti. hii restituendi sunt. qñq ꝑ
diuoreio facto quasi dotis facti.
inpensa suꝑcrura. Quod sceuola. ⁊ adm¬
ariti. ⁊ ad mulieris inpensas refert. Nam
simulier pridie uindemias doti dedit. oxͥ¬
x sublatis amarito umdemiis diuertit. non
putat eixi. dum taxat mensiam fructus¬
restitui. S i inpensas que ante quampor¬
eiones fructuum fiant deducende sunt.
igitur si i maritus aliquid inpendit in
eundem ãnum. utrisq inpense concart¬
ient Itaq simpensarum amulicre facta¬
rum raciohabeat cum plurimis aniusin
matrimonio fiũt. nece est prinu amucõ¬
putan tempꝰ ꝙͣ fit ante datium prediũ¬

Expanded text:
anni computandus annus est: idem in anni computandus annus est: idem in ceteris annis seruatur, donec diuortium fiat. nam si ante nuptias traditus sit et fructus inde percepti, hi restituendi sunt quandoque diuortio facto quasi dotis facti. inpensa supererunt: quod Scaeuola et ad mariti et ad mulieris inpensas refert. nam si mulier pridie uindemias doti dedit, mox sublatis a marito uindemiis diuortit, non putat ei restitui, sed et impensas, quae, antequam portiones fructuum fiant, deducendae sunt: igitur, si et maritus aliquid inpendit in eundem annum, utriusque inpensae concurrent. ita et, si impensarum a muliere factarum ratio habeatur, cum plurimis annis in matrimonio fuit, necesse est primi anni computari temp
Abbreviated transcription (Latin):
tate filic uideri. exꝑiri patrem si fur̾iosan nͥ. N¬
filiam habeat. Ilam ubi non potest ꝑdem̃¬
ciam contradicere. consentire quis eam mͬi¬
id credet. S si abscens filia sit. diceradum e¬
rit. non exuoluntate eius id factum cau¬
endumq ratam rem filiam habituram a
yatre. ubienim sapit. scire eam exigimus
est patris. ⁊ filic. utriusq uoluntas exqui¬
ritur. nec alter alterius det̾riorem condi.¬
cionem facere potest. S si pecunia ad patr¬
em ꝑuenit. qm filia accepit de dote utris¬
auiro exegisset. ⁊ candem alii uiro cuis filie
nomine dedisset. ⁊ mortuo patre filiacũ ra¬
rcium factum est. queritur᷑ . exdie matri õ¬
nii anex die traditimarito fundi sibi ma
ritus conputet tempus. ⁊ utiq infructi¬
b auiro retinendis neꝙ dies dotis constit¬
ute. noꝙ . ͤsuipciarum obseruabitur. s quo p¬
rumum cdotale predium constitutumẽ:
idest tradita possesione tit fit¬
nupciarum est. ad cundem diem sequentũ

Expanded text:
tate filiae uideri experiri patrem, si furiosam filiam habeat: nam ubi non potest per dementiam contradicere, consentire quis eam merito credet. sed si absens filia sit, dicendum erit non ex uoluntate eius id factum cauendumque ratam rem filiam habituram a patre: ubi enim sapit, scire eam exigimus,est patris et filiae, utriusque uoluntas exquiritur nec alter alterius deteriorem condicionem facere potest. sed si pecunia ad patrem peruenit, quam filia accepita uiro exegisset et eandem alii uiro eius filiae nomine dedisset et mortuo patre filia cum rtium factum est, quaeritur, ex die matrimonii an ex die traditi marito fundi maritus sibi computet tempus. et utique in fructibus a uiro retinendis neque dies dotis constitutae neque nuptiarum obseruabitur, sed quo primum dotale praedium constitutum est, id est tradita possessione. 6 Paunuptiarum ad eundem diem sequentis
Abbreviated transcription (Latin):
sisui iuris facta fuerit filia. nocebit
ei istastipulacio. ¶Uoluntatem aũt
filie cum pater agit deddote utrum sica
ccppiamus ut consenciat anuero ne contra¬
dicat filia. ⁊ est abmꝑatore antoriõ rescri¬
ptum. filiam nisi eindenter contradicat:
uderi consentire patri. Et iul .ł. quadri

Expanded text:
si sui iuris fuerit facta filia, nocebit si sui iuris fuerit facta filia, nocebit ei ista stipulatio. Uoluntatem autem filiae, cum pater agit, de dote, utrum si‹c› accipimus, ut consentiat an uero ne contradicat filia? et est ab imperatore Antonino rescriptum filiam, nisi euidenter contradicat, uideri consentire patri. et Iulianus li
Abbreviated transcription (Latin):
Itis causa semper ⁊ubiq precipua est. Nam
publice inter est. dotes mulierib consetua¬
riᷤcum dotatas esse feminas. ad sobolem ꝓcre¬
andam. replencamq liberis ciuitatẽ. maxi¬
me sit necessarium.
i eam ab inicio stipulanti promittere.
nisi hoc ei nichil noceat. Nam si incomo¬
dum aliqs maritus suspectum habet ad
ddebe cum cogi alii quam uxori ꝓmuittȩ¬
Sre. dicendum esthoc.si sui uiris mulier
ter nõ aliter quam ex uoluntate filic
petere dot̾em. nec ꝑse. nec ꝑprecurator̃e¬
petere potest: Sic ergo ⁊ ꝓmittendunx
sab̾ ait. Ei ergo ꝓmittendum erit. cui
uterq usserit. Cetm si pater solus iu¬
sserit accio dotis filie non erit adẽpta.
qñq sui uris filia fuerit facta fiterasi
uoluntate solis filie ꝓmittatur. re¬
manebit dotis accio in tegra patri.S
utrum ut agat solus: anuut ad̃iuncta
quoq filie ꝑsona exꝑiri possit. Et puto
nec eam accionem amissam quamad¬
uincta filie ꝑsona: potest habere. Quod

Expanded text:
ium causa semper et ubique praecipua est: nam et publice interest dotes mulieribus conservari, cum dotatas esse feminas ad subolem procreandam replendamque liberis civitatem maxime sit necessarium. i eam ab initio stipulanti promittere, nisi hoc ei nihil nocet: nam si incommodum aliquod maritus suspectum habet, non debere eum cogi alii quam uxori promittere dicendum est. Haec si sui iuris mulier ter non aliter quam ex uoluntate filiae petere dotem nec per se nec per procuratorem potest. sic ergo et promittendum Sabinus ait. ei ergo promittendum erit, cui uterque iusserit. ceterum si pater solus iussit, dotis actio filiae non erit adempta, quandoque sui iuris filia fuerit facta. item si uoluntate solius filiae promittatur, remanebit dotis actio integra patri: sed utrum ut et agat solus an et ut adiuncta quoque filiae persona experiri possit? et puto nec eam actionem amissam, quam adiuncta filiae persona potest habere. quod