comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pollere dicebantur. multis equitibus
fortibus iuris exp̃ssim tolosa et nabo¬
na amicis u̾bibꝰ acce̾sitis cũ iam iuri¬
u satis ẽẽt. Sontiatũ fines ingreditur.
⁊ ili aũt nõ contẽti hostẽ expectasse ꝓgres¬
si obuiã. et romanos hĩc eoꝵ paucita¬
tez hinc ducis eratẽ cõtemnẽtes ĩ itin̾e
sunt aggressi. spe aũt ĩ cõtrariũ u̾sa
equitatus eoꝵ cui unice fidebant ro-¬
mano fundit᷑ equitatu / cesisq ꝙͣ pł¬
rimis eodẽ ĩpetu crassus oppidũ ho¬
stiũ ĩuadit. multãq post resistẽtia
datis ad extremũ armis et obsidibus
ꝑ deditionẽ cepit. Frant tũc ĩ gallia
qui nũc nec ibi neq alibi usꝙͣ sunt
hoĩes tante ĩ amicitiis fidei. tãteq cõ¬
stantie ut cũ his quoꝵ se amicitie
deuouissent. oẽm subire fortuna
et ad ultimũ etiã mori uellent. ne¬
q post eos uitã ullã pati possent. ꝗu
si mori aliter nõ daretur moͣtẽ sibi

Expanded text:
pollere dicebantur, multis equitibus pollere dicebantur, multis equitibus et fortibus viris expressim Tholosa ac Narbona, amicis urbibus, accersitis, quum iam virium satis esset, Sontiatum fines ingreditur. Illi autem non contenti hostem expectare, progressi obviam, et Romanos hinc eorum paucitatem, hinc ducis etatem contemnentes, in itinere sunt aggressi. Spe autem in contrarium versa, equitatus eorum, cui unice fidebant, romano funditur equitatu, cesisque quamplurimis, eodem impetu Crassus oppidum hostium invadit, multamque post resistentiam, datis ad extremum armis et obsidibus, per deditionem cepit. Erant tunc in Gallia, qui nunc neque ibi neque alibi usquam sunt, homines tante in amicitiis fidei tanteque constantie, ut cum iis, quorum se amicitie devovissent, omnem subire fortunam, et ad ultimum etiam mori vellent, neque post illos vitam ullam pati possent, quin, si mori aliter non daretur, mortem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
di signũ dedit. ꝗ cũ subito p̃t̾ spẽ hostiui
crupissent . ⁊dq duabꝰ simulpoͣtis. et i¬
uirtute atq expientia bellandi . et na¬
tura loci et lassitudine hostiũ adiuti in¬
tegri ipsi uiriũ et quiete recreati fun-¬
dunt illos facile. ꝓst̾nũtq. quo metu
nõ mͦ qui euaserant ex p̃lio s ucini e¬
tiã se romaĩs dedidere. sunt eĩ galli in¬
eũdis bellis ꝓmptiores ꝙͣ adu̾sitatibꝰ
tolerandis. et forte ita accidit. ut una
eadẽq die et sabinꝰ cesaris et cesar
sabini uictoriã audiret. ¶ꝑ hos ip̃os
dies publiꝰ crassus ĩ aquitaniã missus
a cesare ꝙͣuis adolescens senilibꝰ curis
aĩu ex̾cebat. et secũ cogitãs ĩ his teͣris
multa illis annis adu̾sa romanis acci¬
disse. multa sibi utendũ prouidentia
sentiebat. assũpta iq̃ pͥmũ solicitudr̃e
rei frumẽtarie. atq equitatꝰ cõparãdi
ꝙ he gentes plurumũ eo genere uiriu

Expanded text:
di signum dedit. Qui quum subito preter spem hostium di signum dedit. Qui quum subito preter spem hostium erupissent, idque duabus simul portis, et virtute atque experientia bellandi et natura loci et lassitudine hostium adiuti, integri ipsi virium et quiete recreati fundunt illos facile prosternuntque. Quo metu, non modo qui evaserant ex prelio, sed vicini etiam, se Romanis dedidere; sunt enim Galli ineundis bellis promptiores, quam adversitatibus tolerandis. Et forte ita accidit, ut una eademque die et Sabinus Cesaris et Cesar Sabini victoriam audiret. Per hos ipsos dies Publius Crassus in Aquitaniam missus a Cesare, quamvis adolescens, senilibus animum exercebat curis, et secum cogitans in his terris multa illis annis adversa Romanis accidisse multa sibi utendum prudentia sentiebat. Assumpta igitur primum sollicitudine rei frumentarie atque equitatus comparandi, quod ee gentes plurimum eo genere virium
Abbreviated transcription (Latin):
noct̾na agitent fuga. qua et cesarem
adeant duciq indigo opem ferant. et
instantibꝰ se se malis eripiant. Id cũ pu.¬
blice creditũ eẽt est eĩ nõ uanis mͦ s
oĩbus insitũ ut qd̾ ualde cupiũt facile
etiã credant / totis passim castris una oĩ¬
u uox audiri ꝓuidendũ modis oĩbus
ne tũ felix occasio ꝑ ignauiã dilabatur.
ex̾citus ĩstantia uicri duces furori publi¬
co manꝰ dant. discuͣritũ hac illac et cõ¬
sensu ducũ sarmentis uariaq mate¬
ria ex agris collecta. ad ĩplendas fos¬
sas et ĩ castra penetrandũ honusti ⁊ cuͣ¬
su et sarcins defessi ões redeuntes gra¬
ue opus. supͣq suas uires romana ca-¬
stra ad laboris cumulũ ĩ alto posita in¬
uadunt. haud dubii romanos p̃teͣ fu¬
gã aut deditionẽ nichil ausuros. s fefel¬
lit gentẽ credulã uana spes. Nã sabinꝰ
suis militibꝰ ualida exhortatione firm¬
atis et pugnã uehemẽt̾ optãtibꝰ erũpẽ¬

Expanded text:
nocturna agitent fuga, qua et Cesarem nocturna agitent fuga, qua et Cesarem adeant ducique indigo opem ferant, et instantibus sese malis eripiant. Id quum publice creditum esset est enim non vanis modo, sed omnibus insitum, ut, quod valde cupiunt, facile etiam credant, totis passim castris una omnium vox audiri, providendum modis omnibus, ne tam felix occasio per ignaviam dilabatur. Exercitus instantia victi duces furori publico manus dant. Discurritur hac illac, et consensu ducum sarmentis variaque materia ex agris collecta ad implendas fossas et in castra penetrandum, onusti sarcinis et cursu defessi, omnes redeuntes ad grave opus supraque suas vires, romana castra ad laboris cumulum in alto imposita invadunt, haud dubii, Romanos preter fugam aut deditionem nichil ausuros. Sed fefellit gentem credulam vana spes. Nam Sabinus, suis militibus valida exortatione firmatis et pugnam vehementer optantibus, erumpen
Abbreviated transcription (Latin):
se se istis adiu̾xerant. e quibꝰ oĩbꝰ locũ
lacessitꝰ sepe licet ab hostibꝰ cõtinebat. ⁊¬
ut iam nõ hostiũ modo s suoꝵ ĩcõtẽptũ
paulatĩ incidiss. ipse uͦ nõ id metu alio
faciebat nisi ꝙ absente cesare tãtacũ
multitudĩe congredi quisꝗs exitꝰ seq̃¬
retur ne tem̾itati tͥbui posset potius
ꝙͣ uiͣtuti anxiꝰ suspensusq erat aĩo ⁊
ubi se sꝑni aũt ĩtellexit pugnare tãdẽ
s ĩ pͥmis cõtẽptũ huiuscemodi ꝙͣtũ pos¬
set exaggerare disposuit. Itaq ballu
quendã sibi ꝑfamiliarẽ u̾sutũq hom¬
mẽ. noctu hostiũ ĩ castra trasfugere iu
dictis astipulante fidẽ mei̾tꝰ cepit hostibꝰ
suadere/ et aĩs credulis facile ꝑsuasit.
pͥmo ꝗdẽ uenetoꝵ ĩ finibus/ Cesarẽ ex¬
tremis ꝑiculis cͣicũuẽtũ. deinde ĩ roma¬
nis castris. hinc fama ducis hinc hosti.¬
u p̃sentia tantũ eẽ formidinie ut de

Expanded text:
sese istis adiunxerant, e quibus omnibus magsese istis adiunxerant, e quibus omnibus maglacessitus sepe licet ab hostibus, continebat, ut iam non hostium modo, sed suorum in contemptum paulatim incidisset. Ipse vero non id metu alio faciebat, nisi quod absente Cesare tanta cum multitudine congredi, quisquis exitus sequeretur, ne temeritati tribui posset potius, quam virtuti, anxius suspensusque erat animo. Ubi se sperni autem intellexit, pugnare tandem, sed inprimis contemptum huiuscemodi, quantum posset, exaggerare disposuit. Itaque Gallum quemdam, sibi perfamiliarem versutumque hominem, noctu hostium in castra transfugere iudictis astipulante fidem, meritus cepit hostibus suadere, et animis credulis facile persuasit, primo quidem, Venetorum in finibus Cesarem extremis periculis circumventum, deinde in romanis castris hinc fama ducis, hinc hostium presentia tantum esse formidinis, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
etatis consiliũ ac fructꝰ intercidit. ꝑdi¬
tis ergo uiris ac nauibꝰ et oĩ ĩsuꝑ spe
amissa se suaq romanoꝵ potestati
atq arbitrio cõmisere. hos cesar con¬
tra suũ morẽ tractauit ĩmitiꝰ. ut baͣ¬
baros a uiolandis legatis/ exẽplo sup¬
plicii deterreret. Senatũ moͣͬte iq̃ po¬
pulũ seruitute pena bonis aĩs graui¬
ore muitauit. Sic cũ uenetis debella¬
tũ. qua uictoria nõ ipsi tm̃mͦ subacti s
maritima ora oĩs ad obsequiũ redacta
erat. ¶Ecce aũt alia ex aliis bella cõsuͣ¬
gunt. Tituriꝰ sabinꝰ iussu cesaris unello¬
rũ fines introierat. apud quos tũc sũ¬
me reꝵ p̃erat uiridouix. multe ĩ cͣicui¬
tu ciuitates a romanis defeterant. qͣꝵ
alique senarũ suũ ꝙ neq defectioĩ neq
bello consentiehat/. int̾fecerant. latronũ
qͦ manus ingens partĩ bello partĩ p̃¬
da illicente dimisso agͥculture studio

Expanded text:
etatis consilium ac virtus intercidit. Perdietatis consilium ac virtus intercidit. Perditis ergo viris ac navibus et omni insuper spe amissa, se suaque Romanorum potestati atque arbitrio commisere. Hos Cesar contra suum morem tractavit immitius, ut barbaros a violandis legatis exemplo supplicii deterreret: senatum morte, populum servitute, pena bonis animis graviore, multavit. Sic cum Venetis debellatum; qua victoria non ipsi tantummodo subacti, sed maritima ora omnis ad obsequium redacta est. Ecce autem alia ex aliis bella consurgunt. Titurius Sabinus iussu Cesaris in Ulnellorurm fines introierat, apud quos tunc summe rerum preerat Viridonix. Multe in circuitu civitates a Romanis defecerant, quarum alique senatum suum, quod neque defectioni neque bello consentiebat, interfecerant. Latronum quoque manus ingens partim bello, partim preda eliciente, dimisso agriculture studio,
Abbreviated transcription (Latin):
ris agebant᷑. et ex̾citꝰ cͣicũ fusi qui lito.¬
bellicaꝵ reꝵ multi magniq erãt du¬
ces. noti oẽs bellantiũ et amici. quoꝵ
sub oculis nec uiͣtꝰ nec ignauia ẽẽ pos¬
ser occulta. ⁊ suapte ig̾ natiua iuiri fo¬
tes. et his acti stimulis strenuissime
rem gerebant. sic ut breui fracta ho¬
stes ꝑtinatia spemsalutis fuge uẽtisq
cõmitterent: quibꝰ cũ uela credidissẽt
qiͣ romanos ueriti subito siluerũt. et
stagnãte freto destitutis quas uehebãt
nauibus ĩers celi marisq tr̃quillitaᷤ
consecuta ẽ sic ut ĩmobiles languen¬
tibꝰ uadis starent. assecuti romani cũ¬
iam hora diei quaͬta eẽt usq ad occa¬
su solis ĩcendere ac ferire nũꝙͣ uł mo¬
mento temporis destiterũt. oĩbꝰq fere
uł exustis uł opp̃ssis pauce beneficio
uicine noctis elapsesunt. hoc p̃lio nõ
mͦ flos iuuenũ uenetoꝵ s ꝓuetre etiã

Expanded text:
ris agebantur et exercitus circumfusi, qui litoris agebantur et exercitus circumfusi, qui litobellicarum rerum multi magnique erant iudices, noti omnes bellantium et amici, quorum sub oculis nec virtus nec ignavia esse posset occulta. Et suapte igitur natura viri fortes et his acti stimulis strenuissime rem gerebant, sic ut brevi fracta hostis pertinacia, spem salutis fuge ventisque committerent. Quibus quum vela credidissent, quasi Romanos veriti subito siluerunt, et, stagnante freto destitutis, quas vehebant, navibus, iners celi marisque tranquillitas consecuta est, sic ut immobiles languentibus vadis starent. Assecuti Romani, quum hora diei quarta esset, usque ad occasum solis incendere ac ferire numquam vel momento temporis destiterunt, omnibusque fere vel exustis vel oppressis, pauce beneficio vicine noctis elapse sunt. Hoc prelio non modo flos iuvenum Venetorum, sed provecte etiam
Abbreviated transcription (Latin):
munitissimis nauibus illi obuiã exie¬
re. eratq romane pugne intio difficil¬
lima. ꝙ et fortiores eẽnt et maiores baͣ¬
baroꝵ naues et turribꝰ altio̾ibus p̾mi¬
nebant. unde ex alto pugnãtibꝰ illis qͣr
iniquis p̃liũ ĩ locis ageret᷑. uela qͦ et
mali et antẽne ĩmensa mole p̾stahant
qui se romanas naues facile opp̃ssuros
cõfidebant et fecissent si naues nauibꝰ
concuͣrissent. S oĩa uincit ingeniũ et
uirtus. erant romanis falces ĩ audite
magnitudinis. quas cũ artificioso qͦda
ĩpulsu rudentibꝰ hostiũ uecissent naui¬
lut cultri acie tonsorii scindebant᷑. et
autẽne simul ac supba ruebant arma¬
menta. fiebantq suaꝵ ĩpedimẽta na¬
uiũ quaꝵ fuerant or namenta ac pre¬
sidia. restabatq nõ nauiũ s uiroꝵ pu¬
gna. ĩ qua longe suꝑior erat acies ro¬
mana: et uiͣtutẽ insitã spectator exi¬
miꝰ excitabat. cũta eĩ in cõspectu cesa¬

Expanded text:
munitissimis navibus illi obviam exiemunitissimis navibus illi obviam exiere. Eratque romane pugne ratio difficillima, quod et fortiores essent et maiores barbarorum, naves, et turribus altioribus preeminebant, unde ex alto pugnantibus illis quasi iniquis prelium in locis ageretur. Vela quoque et mali et antenne immensa mole prestabant, qui se romanas naves facile oppressuros confidebant; et fecissent, si naves navibus concurrissent. Sed omnia vincit ingenium et virtus. Erant Romanis falces inaudite magnitudinis, quas cum artificioso quodam impulsu rudentibus hostium iniecissent, et, navilut cultri acie tonsorii scindebantur, et antenne simul ac superba ruebant armamenta fiebantque suarum impedimenta navium, quarum fuerant ornamenta ac presidia; restabatque non navium sed virorum pugna, in qua longe superior erat acies romana; et virtutem insitam spectator eximius excitabat. Cuncta enim in conspectu Cesa
Abbreviated transcription (Latin):
rem cõficere. at ueniti uiaꝵ usu ac ꝑi¬
tia et nauiũ abũdãti copia ĩpositis in
eas fortunis suis cõiugibꝰq et filiis cũ
ĩhiberi nullo modo poss liberi atq ĩco¬
lumes abibant. ĩ oppida alia atq alia
quo romaĩ locoꝵ ignorantia et nauiũ
penuria nõ poteraut sequi. ibiq se
ireꝵ atq iteꝵ defendebant resq ĩ lon¬
gũ ibat et in irritũ desinebat. nec bel¬
li finis ullus ostendebatur. eoq mag̃
quo romane naues alit̾ fabricate oc¬
cenniq fluctibꝰ ĩpares tẽpestatibꝰ ĩsolitiᷤᷤ
tradebant᷑. Itaq rem cesar ĩtelligens
ĩe ficaci labore p̃t̾misso classẽ expectare
duxit honestiꝰ. qua p̃sente res nõ uanis
nec se indignis subteͣfugiis sed uno ui¬
debatur trãsigẽda ceͣtamĩe. ¶has ĩteͣ
curas expectata classis affuit . alto ueni¬
ens occeano. quã ceͣnentes ueneti suis
litoribꝰ ꝓpĩquante cũ ducentis ugĩti

Expanded text:
rem conficere. At Veneti viarum usu ac perirem conficere. At Veneti viarum usu ac peritia et navium abundanti copia, impositis in eas fortunis suis coniugibusque et filiis, quum prohiberi fuga nullo modo possent, liberi atque incolumes abibant in oppida alia atque alia, quo Romani locorum ignorantia et navium penuria non poterant sequi, ibique se iterum atque iterum defendebant; resque in longum ibat et in irritum desinebat, nec belli finis ullus ostendebatur, eoque magis quod romane naves aliter fabrefacte oceanique fluctibus impares tempestatibus insolitis tardabantur. Itaque rem Cesar intelligens, inefficaci labore pretermisso, classem expectare duxit honestius, quoniam res non vanis nec se dignis subterfugiis, sed uno videbatur transigenda certamine. Has inter curas expectata classis affuit alto veniens oceano, quam cernentes Veneti suis litoribus propinquantem cum ducentis viginti
Abbreviated transcription (Latin):
seruandis. et gͥmaniꝰ rheni tr̃asitu co¬
ercendis intenderet.publiũ crassũ
cũ parte etiã equitatus et duodecĩ
legionariis cohortibꝰ misit ĩ aquita¬
mã. cui ĩiuixit ut caueret ne qua ĩ¬
de in uenetos aut alias galiaꝵ paͣtes
auxilia muterent᷑. Tituriũ sabinu
cũ tribꝰ legioĩbus ĩ unellos uicinasq
gentes misit quibꝰ oĩstudio cõtinẽ¬
dis ut ĩsisteret ĩꝑauit. decimũ bru.¬
tũ adolescentẽ classibꝰ p̃posuit. et il¬
li que se iubente ĩ ligere facta erat ⁊
illi quã suo quoq ussu uẽturã ex pi-¬
cronibꝰ santonisq et ceteris tractus
illius officiossis gentibꝰ expectabat. hu¬
ic p̃cepit ut ad pͥmũ expettate classis ad¬
uentũ cursũ agut ĩ uenetos. Ipse ad eo ᷤᷤ
cũ reliquis legionibus t̾restͥ p̾cessit iti¬
nere. multisq passun oppidis expugna¬
tis que in expugnabilia uidebant᷑ cep¬
tis instabat alacͥter sperãs pedetentim

Expanded text:
servandis, et Germanis Rheni transitu cohservandis, et Germanis Rheni transitu cohercendis intenderet. Publium Crassum cum parte etiam equitatus et duodecim legionariis cohortibus misit in Aquitaniam, cui iniunxit, ut curaret, ne qua inde in Venetos aut alias Galliarum partes auxilia mitterentur. Titurium Sabinum cum tribus legionibus in Ulnellos vicinasque gentes misit, quibus omni studio continendis ut insisteret, imperavit. Decimum Brutum adolescentem classibus preposuit, et illi, que se iubente in Ligeri facta erat, et illi, quam suo quoque iussu venturam ex Pictonibus Santonisque et ceteris tractus illius officiosis gentibus expectabat; huic precepit, ut ad primum expectate classis adventum cursum agat in Venetos. Ipse ad eos, cum reliquis legionibus terrestri procedit itinere; multisque passim oppidis expugnatis, que inexpugnabilia videbantur, ceptis instabat alacriter sperans pedetentim
Abbreviated transcription (Latin):
maris hostiũq uiolentie ꝑferende m¬
multo romanis nauihꝰ aptiores uide¬
rent᷑.haꝵ oĩu difficultatũ nulla ce¬
sarẽ latebat. magna tñ lacessitꝰ ĩ iuria
ueritꝰq ne si ista dissimulass relique
nationes ut sunt aĩ ĩ suꝑbiã ac ꝑfidi¬
am ꝓni ĩulte rebellioĩs exempla seq̃¬
rentur hoc sibi nullatenꝰ negligẽdu
extimabat. Sciensq naturalite᷑ hoĩb̾
insitũ libertatẽ amare et odisse seͣui¬
tutẽ. ante alios gallis ingenitã leuita¬
tẽ ut de facili mobiles atq ad subita
bella uolubiles eẽnt. iã ꝑ extrema gal.¬
liaꝵ p̃sagia nouitatũ uariaꝵ multa
conceꝑat. itaq ne ut fit motꝰ alii suꝑ
alios orirẽtur. eẽtq ubilibet ꝗ cõoͣtis
occũreret ꝑ diu̾sa terraꝵ diuisit ex̾-¬
citũ.Titũ labienũ cũ equitatu ma-¬
gno misit ĩ treueros. huic iussit ut
et remis et amicis aliis in obseꝗo con¬

Expanded text:
maris hostiumque violentie perferende maris hostiumque violentie perferende multo romanis navibus aptiores viderentur. Harum omnium difficultatum nullam Cesarem latebat: magna tamen lacessitus iniuria veritusque, ne, si ista dissimulasset, relique nationes ut sunt animi in superbiam ac perfidiam proni, inulte rebellionis exempla sequerentur, hoc sibi nullatenus negligendum estimabat, sciens, quam naturaliter hominibus insitum libertatem amare et odisse servitutem, ante alios Gallis ingenitam levitatem, ut de facili mobiles atque ad subita bella volubiles essent. Iam per extrema Galliarum presagia novitatum variarum multa conceperat. Itaque, ne, ut fit, motus alii super alios orirentur, essetque ubilibet qui cohortibus occurreret, per diversa terrarum divisit exercitum: Titum Labienum cum equitatu magno misit in Treveros; huic iussit, ut et Remis et amicis aliis in obsequio con
Abbreviated transcription (Latin):
sare igꝰ reuerso ueneri galliiq alii fac¬
tũ suũ reputantes qui legatos gentis
potentissime barbarica ĩmanitate ui-¬
olassent nõ ad ueniã petendã s ad uĩ
inferendã sese apparant: uicissĩq se
populi ĩ bellũ alter alteꝵ cohortãt᷑. ne¬¬
q solũ a proximis contrahũt auxilia
s etiã a britãnis qui occeani estu se¬
moti nõ magno tñ interuallo cõtra il¬
lã plagã habitant. et hec faciũt nõ tã
armis ꝙͣ locis fidentes ĩꝑuiis atq pa.¬
lustribus. ubi nec expeditꝰ pedũ usus
eẽt nec nauiũ aut equoꝵ. et ut na¬
uigari possit sentientes se nauibꝰ abũ¬
dare quibus egeant romani. dabat
ĩsuꝑ aĩos estus ille reciprocꝰ qui alt̾nis
motibꝰ lit̾ quatit tegitq et nudat oc¬
cenini incolis notꝰ. exteris q teͣribilis.
nauiũ p̃terea suaꝵ robur et aͣmanẽ¬
ta ꝓ qualitate fluctuũ ac uentoꝵ qbꝰ
agitande enauit ac pulsande. ꝓpt̾ que

Expanded text:
sare igitur reverso, Veneti Gallique alii facsare igitur reverso, Veneti Gallique alii factum suum reputantes, qui legatos gentis potentissime barbarica immanitate violassent, non ad veniam petendam, sed ad vim inferendam sese apparant vicissimque se populi in bellum alter alterum cohortantur. Neque solum a proximis contrahunt auxilia, sed etiam a Britannis, qui oceani estu semoti, non magno tamen intervallo, contra illam plagam habitant. Et hec faciunt non tam armis, quam locis fidentes imperviis atque palustribus, ubi nec expeditus pedum usus esset nec navium aut equorum, et, ut navigari possit, sentientes se navibus abundare, quibus egeant Romani. Dabat insuper animos estus ille reciprocus, qui alternis motibus litus quatit tegitque et enudat, oceani incolis notus exterisque terribilis, navium preterea suarum robur et armamenta pro qualitate fluctuum ac ventorum, quibus agitande erant ac pulsande, propter que
Abbreviated transcription (Latin):
nus adriaticꝰ inde maximꝰ nr̃i orbis
amniũ danubiꝰ. Sane hac rebelliõe
crassi literis nũtiata remãdauit ce-¬
sar ut ĩ ligere p̃claro amne galliarũ
qui nomen et aquas ĩ occennũ refert
classem nauiũ longarũ quãtã potest
extruat. gubernatores ac remiges ex
prouintia cõquunt. ut ipse cũ uenei̾t
hic copiis ad hostes occeanũ accolenteᷤᷤ
setundo alueo descendat. et idẽ ip̃e illi¬
co ut celi alpiũq conditio hoĩbꝰ ullo⁊
modo ꝑmeabile iter fecit dimisso illi.¬
rico festinãtissime reme auit ĩ gallias.
Cũ eĩ hauddubie cũtos hoĩes oĩ bellica
uirtute suꝑauerit et alios et se ipsũ
sua illa incredibili celeritate transcẽdit.
que sepe multis ĩ locis cognita effecit
ut quãtolibet absentẽ sp̾atio sẽꝑ hosteᷤᷤ
et presentẽ et ĩminentẽ ceruicibꝰ cogi¬
tarent. nemo unꝙͣ expeditior agilior¬
q nõ dicã ĩꝑator s uiator fuit. ¶ Ce¬

Expanded text:
nus Adriacus, inde maximus nostri orbis nus Adriacus, inde maximus nostri orbis amnium Danubius. Sane hac rebellione Crassi literis nuntiata, remandavit Cesar, ut in Ligere, preclaro amne Galliarum, qui nomen et aquas in oceanum fert, classem navium longarum, quantam potest, extruat, gubernatores ac remiges ex provincia conquirat, ut ipse, quum venerit, his copiis ad hostes oceanum accolentes secundo alveo descendat. Et idem ipse illico, ut celi Alpiumque conditio hominibus ullo modo permeabile iter fecit, dimisso Illyrico, festinantissime remeavit in Gallias. Quum enim haud dubie cunctos homines omni bellica virtute superaverit, et alios et seipsum sua illa incredibili celeritate transcendit, que sepe multis in locis cognita effecit, ut quantolibet absentem spatio semper hostes et presentem et imminentem cervicibus cogitarent. Nemo unquam expeditior agiliorque, non dicam imperator, sed viator, fuit. Ce
Abbreviated transcription (Latin):
nos destinauit. ꝙ gens illa eẽt oĩu
eiꝰ regioĩs potentissima. cuiꝰ hodie
ꝙ sciam sic trãseunt res humane
ne nomẽ quidẽ aut uestigiũ ullũ
extat. illi aũt cogitantes hoc fortas¬
sis modo sese obsides quos romanis
nõ sponte dederant recuꝑaturoᷤ le¬
gatos detinuerũr. ac uinculis as¬
trinxerũt. hoc exẽplo freti populi
uicini ut quibus leuia mobiliaq
sunt ingenia legatos etiã ad se miᷤ¬
ssos redire ad suos pari ꝓposito ue.¬
tuere. dũq hec adu̾sus romanos
in galliis contra fidẽ contraq ius
gentiuz agerentur Cesar nichil
inde solicitus ꝙ pacata oĩa extimꝰ¬
ret. in illiricũ iam ꝓfectus erat.
ut is qui terras incognitas ac remo¬
tas uidendi ĩ finita cupidine tinhe¬
retur. erat aũt illiricũ ꝓuincie ⁊¬
sue pars lege sibi uatinia suꝑad¬
dita. Cuius latissimi fines sunt
hinc italia suꝑiorq gẽmaĩa ĩ de
macedonia et trachia et epyrꝰ. hinc si¬

Expanded text:
nos destinavit, quod gens illa esset omnium nos destinavit, quod gens illa esset omnium eius regionis potentissima, cuius hodie, quod sciam sic transeunt res humane ne nomen quidem aut vestigium ullum extat. Illi autem, cogitantes hic fortassis modo sese obsides, quos Romanis non sponte dederant, recuperaturos, legatos detinuerunt ac vinculis astrinxerunt. Hoc exemplo freti populi vicini, ut quibus levia mobiliaque sunt ingenia, legatos etiam ad se missos redire ad suos pari proposito vetuere. Dumque hec adversus Romanos in Galliis contra fidem contraque ius gentium agerentur, Cesar nichil inde sollicitus, quod pacata omnia estimaret, in Illyricum iam profectus erat, ut is, qui terras incognitas ac remotas videndi infinita cupidine traheretur. Erat autem Illyricum provincie sue pars lege sibi Vatinia superaddita, cuius latissimi fines sunt: hinc Italia superiorque Germania, inde Macedonia et Thracia et Epirus; hinc si
Abbreviated transcription (Latin):
lia cesa eẽnt reliquos morti nõ uiͣtus
s fuga p̾ripuit. Sic uiroꝵ fortiũ pru¬
dentiũq consilia ꝓsperis ꝓsequitur
fortuna successibus. his actis romaĩ
uictores sese in castra retipiũt. Sed
balba memor se illis ĩ locis a cesare
dimissũ nõ ut bellũ gereret s ut
iter illud ex galliis ꝑ alpes ad italiã
difficile ac m̾ͥcatoribꝰ onerosũ et pene
obstrusũ ꝑplexũq portoriis ꝑiculo¬
sũq latrunculis patefaceret. suaq
tutu redderet p̾sentia. ĩ suꝑ uictor
mutere et ruͣsus extrema tentare
inde statĩ nullo obstante ĩ allobro¬
ges romanã ꝓuiciã est reue̾sus. at¬
q ibi trãquilliꝰ hibernauit. ¶Alia
subinde matei̾a belli ꝑ ducis absen¬
tiã orta erat. publius crassus egre.¬
gius adolescens cũ septima legione
dimissus acesare secus occeanũ hi¬
bernarat. Is frumenti p̃cauẽs ino¬
piaz ad singulas gentes finitimas
legatos singulos. ad ueneros uͦ gemi¬

Expanded text:
llia cesa essent; reliquos morti non virtus, llia cesa essent; reliquos morti non virtus, sed fuga preripuit. Sic virorum fortium prudentiumque consilia prosperis prosequitur fortuna successibus. His actis, Romani victores sese in castra recipiunt. Sed Galba, memor se illis in locis a Cesare dimissum non ut bellum gereret, sed ut iter illud eco Galliis per Alpes ad Italiam difficile ac mercatoribus onerosum, et pene obstrusum perplexumque portoriis, periculosumque latrunculis patefaceret suaque tutum redderet presentia; insuper victor mittere et rursus extrema tentare, inde statim nullo obstante in Allobroges, romanam provinciam, est reversus atque illic tranquillius hibernavit. Alia subinde belli materia per ducis absentiam orta erat. Pablius Crassus, egregius adolescens, cum septima legione dimissus a Cesare secus oceanum hibernarat. Is frumenti precavens inopiam, ad singulas gentes finitimas legatos singulos, ad Venetos vero gemi
Abbreviated transcription (Latin):
quin nͥ ĩpetu uĩcimꝰ pugna iĩcem᷑
ordinaria. acquieuit fidis galba cõ¬
siliis. et erant quibꝰ mei̾to crederet᷑.
mox edoctis centurioĩbꝰ ac tribunis
quid facto opus ẽẽt militibꝰ edicitur
ut respirent. neq aliud quicꝙͣ rei ag¬
ant ꝙͣ tela hostiu substinere. Intẽ¬
tiq interim signũ eruptioĩs expec¬
tent. uix breui hora laboriose tindi¬
ta quieti dato signo qd̾ conuenent
subito p̃ter spem castroꝵ poͣtis erũ¬
pitur tantis aĩs ut stupentes baͣba¬
ri ferre ĩpetũ nõ possent. et dicto citiꝰ
pugne statꝰ mutatuͣ ut qui modo ĩ¬
uadebant ĩuaderentur et qui in¬
uadebant᷑ ĩuaderent. quiq ĩ castris
clausi oppugnatioe terribili ad capti¬
uitatẽ et suppliciũ petebant᷑ ĩ medioᷤᷤ
hostes inuecti ferro obuia cũta ꝑster¬
nerent. ita ut ex triginta milibꝰ bar¬
baroꝵ qui legionẽ unã circũsteter̃t
breui temporis ĩ spatio plus ꝙͣ decẽ mi¬

Expanded text:
quin, nisi impetu vincimus, pugna vincemur quin, nisi impetu vincimus, pugna vincemur ordinaria. Acquievit fidis Galba consiliis, et erant, qui merito crederentur. Mox edoctis centurionibus ac tribunis, quid facto opus esset, militibus edicitur, ut respirent neque aliud quicquam rei agant, quam tela hostium sustinere, intentique interim signum eruptionis expectent. Vix brevi hora laboriose tradita quieti, dato signo, quod convenerat, subito preter spem castrorum portis erumpitur tantis animis, ut stupentes barbari ferre impetum non possent, et dicto citius pugne status mutaretur, ut, qui modo invadebant, invaderentur, et, qui invadebantur, invaderent, quique in claustris clausi oppugnatione terribili ad captivitatem et supplicium petebantur et in medios hostes invecti ferro obvia cuncta prosternerent, ita ut ex triginta millibus barbarorum, qui legionem unam circumstiterant, brevi temporis in spatio plus quam decem mi
Abbreviated transcription (Latin):
sissẽt et multitudĩe freti fessis ĩregros
submittẽdo qd̾ apud romanos nõ mͦ fe¬
ssis s ne uulneratis quidẽ fieri poterat
quibꝰ ne dũ requiescere. s ne loco aͬrep¬
to uł parũꝑ cedere liceret usq adeo eos
attriuissent/ ut oppugnatiõe sex cõtinu¬
is horis sine int̾missiõe ꝓtracta res ro¬
mana iam ad desꝑationẽ ultimã spec¬
taret nec ͭ ꝓ salute ampliꝰ ꝙͣ pro ultiõe
baculus centurio pͥmipili quẽ ĩ cõgres¬
su neruioꝵ młtis afflictũ uulneribus
memoraui simulq Gaiꝰ uolusenꝰ tribu¬
nus militũ cõsultissimi duo fortissimiq
uiri p̃propere galbã adeũt. et una ẽ
inquiunt spes salutis. si consiliũ qd̾ pͥ¬
mu sũpsimꝰ uł ultuũ exequamur.x
nã quid hic agimꝰ laborantes: lõge ⁊¬
isti nos numero antecedũt. quin in
hos barbaros uolent̾ irrũpimꝰ: et
nil tale cogitantes aggredimũ : a de¬
rit pio forsitã fortuna conatui alio¬

Expanded text:
sissent multitudine fresi, fessis integros sissent multitudine fresi, fessis integros submittendo quod apud Romanos non modo fessis, sed ne vulneratis quidem fieri poterat, quibus nedum requiescere, sed nec loco arrepto vel parumper cedere liceret, usque adeo eos attrivissent, ut, oppugnatione sex continuis diebus sine intermissione protracta, res romana iam ad desperationem ultimam spectaret, nec tam pro salute amplius, quam pro ultione, Baculus, centurio primi pili, quem in congressu Nerviorum multis afflictum vulneribus memoravi, simulque Gaius Volusenus, tribunus militum, consultissimi duo fortissimique viri, prepropere Galbam adeunt: Et una est, inquiunt, spes salutis, si consilium, quod primum sumpsimus, vel ultimum exequantur. Nam quid hic agimus laborantes? Longe isti nos numero antecedunt. Quin in hos barbaros violenter irrumpimus, et nil tale cogitantes aggredimur? Aderit pio forsitan fortuna conatui. Alio
Abbreviated transcription (Latin):
tis in carnutes ac turones ĩ hiberna le¬
gioĩbus festinabat. p̃missis romã literiᷤᷤ
de rebus a segestis. quaꝵ merito quĩdecĩ
dieꝵ supplicatio est indicta. quẽ honorẽ
ante euz ducũ nullus habuerat D greᷤᷤ¬
so cesare ex galliis Sergius Galba quẽ
legatũ ĩ sedunos aliasq ubes ꝓximas i¬
cũ parte equitatus et dudetima legiõe
dimiserat sedunoꝵ alioꝵqz dolentiuz
filios suos obsidũ noĩe sibi eripi. et ro¬
manos publice utilitatis obrentu uere
aũt dñandi libidine illis ĩ regioĩbꝰ con¬
sedisse egro aĩo ferentiũ eoꝵ paucitatẽ
contenmnẽtiũ ĩsꝑatis ĩsidiis cicũuẽtꝰ adeo
in angusto fuir ut cõsiliũ ip̃e suiq oẽs
caꝑent erũpendi seq fuge p̃sidio saluã¬
di. quo tñ consilio nõ reiecto s dilato ele¬
gerunt armis potiꝰ exꝑiri ꝙͣ fuga si qua
ẽẽt ad salutẽ uia. Cũ uͦ hostes custra ĩua-¬

Expanded text:
tis in Carnutes ac Turones in hiberna letis in Carnutes ac Turones in hiberna legionibus, festinabat, premissis Romam literis de rebus a se gestis, quarum merito quindecim dierum supplicatio est indicta, quem honorem ante eum ducum nullus habuerat. Caput 8 Digresso Cesare ex Galliis, Sergius Galba, quem legatum in Sedunos aliasque urbes proximas cum parte equitatus et duodecima legione dimiserat, Sedunorum aliorumque dolentium filios suos obsidum nomine sibi eripi et Romanos publice utilitatis obtentu, vere autem dominandi libidine, illis in regionibus consedisse egro animo ferentium eorumque paucitatem contemnentium insperatis insidiis circumventus adeo in angusto fuit, ut consilium ipse suique omnes caperent erumpendi, seque fuge presidio salvandi. Quo tamen consilio non reiecto, sed dilato, elegerunt armis potius experiri, quam fuga, si qua esset ad salutem via. Quum vero hostes castra inva
Abbreviated transcription (Latin):
manã u̾iͣtutẽ. s contra iniquitatẽ etiã
locoꝵ ut facile appareret desꝑanteᷤ de
salute pugnare. eo cõgressu ex illis ad
quatuor milia cecidere. ceteris intra op¬
pidu cõpulsis sic oĩ penit̾ spe abiecta ɨ
ut die pximo frangentibꝰ poͣtas roma-¬
nis nullus obstiterit. captũ oppidũ uẽ¬
ditiq oẽs. quoꝵ turbã quĩquagĩta tͥu
miliu numeꝵ ĩplesse cõꝑtũ fuit. ¶ per
eosdẽ dies a legato cesaris .p. crasso q̃m
ad uenetos aliosq ꝙͣ plures populoᷤᷤ ꝗ
extremũ accolũt occeanũ p̃miserat ⁊
nũtiatur oẽs illas gentes spõte sub ro¬
manũ ĩꝑiu ueĩsse. Iamq ad baͣbaroᷤᷤ
qui traus rhenũ habitant romane cesa¬
reeq iͣtutis et clementie fama ꝑuen̾at.
et iussa facturos spoponderant. quos ad
se redire initio secuture estatis ĩꝑauit. ⁊¬
cũ ipse scil exitalia rediiss. quo deduc¬

Expanded text:
manam virtutem, sed contra iniquitatem etiam manam virtutem, sed contra iniquitatem etiam locorum, ut facile appareret desperantes de salute pugnare. Eo congressu ex illis ad quatuor millia cecidere, ceteris intra oppidum compulsis; sic omni penitus spe abiecta, ut die proximo, frangentibus portas Romanis, nullus obstiterit. Captum oppidum venditique omnes; quorum turbam quinquaginta trium millium numerum implesse compertum fuit. Per eosdem dies a legato Cesaris P. Crasso, quem modo ad Venetos aliosque quamplures populos, qui extremum accolunt oceanum, premiserat, nuntiatur omnes illas gentes sponte sub romanum imperium venisse. Iamque ad barbaros, qui trans Rhenum habitant, romane cesareeque virtutis et clementie fama perveneraet iussa facturos sponderent; quos ad se redire initio secuture estatis imperavit, quum ipse scilicet ex Italia rediisset, quo, deduc
Abbreviated transcription (Latin):
et nũc seruabo. magisq ĩuobis naturã
morẽq meũ ꝙͣ meritũ ur̃m sequã. ita
tñ ur sine armoꝵ traditiõe deditio nõ ꝑ¬
cedar. nã qd̾ de odio uicinoꝵ dicitis curã¬
dũ mͥ lĩquite. Ego ĩdemnitati ure ꝓuide¬
bo ut nẽuioꝵ ꝓuidi. Iubendo finitimiᷤᷤ
ne uos ledant. iussu meo ꝙͣ ur̃is ãmis
eritis tutiores. hoc p̃cepto uis armorũ
ingens tradita. s et magna pars reten¬
ta atq abdita. ut abhis qui metubelli
nõ amore pacis agebant᷑. traditũ qͦ op¬
pidũ et quietꝰ ille dies fuit. nocte ꝓxi¬
ma cesar milites suos muris egredi cla¬
udiq portas uisserat. ne quid ĩiurie ci-¬
ues a militibꝰ paterẽt᷑. S huic Cesaree
pretati hostiũ fraus ac furor obiectꝰ eaͣt.
itaq barbarica leuitare mutato repẽte
consilio rebellarũt. neq uictori oppidũ
abstulisse contẽti castra etiã ĩuasere/ tã¬
to ĩpetu tantoq ardore nõ mͦ cõtra ro¬

Expanded text:
ervabo, magisque in vobis naturam moremque meum, quam, meritum vestrum sequar, ita tamen, ut sine armorum traditione deditio non procedat. Nam quod de odio vicinorum dicitis, curandum michi linquite: ego indemnitati vestre providebo, ut Nerviorum providi, iubendo finitimis, ne vos ledant. Iussu meo, quam vestris armis, eritis tutiores. Hoc precepto, vis armorum ingens tradita, sed et magna pars retenta atque abdita, ut ab iis, qui metu belli, non amore pacis agebantur; traditum quoque oppidum; et quietus ille dies fuit. Nocte proxima Cesar milites suos muris egredi claudique portas iusserat, ne quid iniurie cives a militibus paterentur. Sed huic cesaree pietati hostium fraus ac furor obiectus erat. Itaque barbarica levitate, mutato repente consilio, rebellarunt neque victori oppidum abstulisse contenti castra etiam invasere tanto impetu tantoque ardore non modo contra ro
Abbreviated transcription (Latin):
lapsi et sub oculis suoꝵ crudelibꝰ supplici¬
is uit̾fecti reliquos merito terrore cõple¬
uerant. Inuent̾ est tandẽ seruus unꝰ ex x
gallia qui libertate et magnis p̃miis pro¬
missis literas iaculo insertas. gallus non
suspectꝰ gallis tulit ad cesarẽ. qui ut e¬
rant rebꝰ cognitis legiones sibi ões expec¬
tandas nõ existimans ne mora ꝑiculũ
alatura ẽẽt. euocatis ꝓximis. satiꝰ duxit
cito cũ paucis ꝙͣ tarde cũ multis ꝓficisci.
cõuenerũt qui uocati erant oẽs. labieno
scͥpserat ut si rei publice cõmodo posset
ad se ueniret. Ille rescripsit legioĩs et le¬
gatoꝵ cede sublatos aĩos hostiũ et oẽm
potentiã treueroꝵ ad tria milia passuũ
ĩ armis ẽẽ. si discedat hoc ĩ statu nõ ꝓfec¬
tionẽ s fugã potiꝰ uisũ iri. nec p̃terea suu
iter uacare ꝑiculo. cesar ꝙͣuis ad paucõ
redactꝰ iegati tñ consiliũ aꝓꝓbauit. dũq

Expanded text:
lapsi et sub oculis suorum crudelibus supplicilapsi et sub oculis suorum crudelibus suppliciis interfecti reliquos merito terrore compleverant. Inventus est tandem servus unus ex Gallia, qui libertate et magnis premiis promissis literas iaculo insertas Gallus non suspectus Gallis tulit ad Cesarem. Qui, ut erant, rebus cognitis, legiones sibi omnes expectandas non existimans, ne mora periculum allatura esset, evocatis proximis, satius duxit cito cum paucis, quam tarde cum multis, proficisci. Convenerunt, qui evocati erant, omnes. Labieno scripserat, ut, si reipublice commodo posset, ad se veniret. Ille rescripsit legionis et legatorum cede sublatos animos hostium, et omnem potentiam Treverorum ad tria millia passuum in armis esse: si discedat hoc in statu, non profectionem, sed fugam potius visum iri, nec preterea suum iter vacare periculo. Cesar, quamvis ad paucos redactus, legati tamen consilium approbavit, dumque
Abbreviated transcription (Latin):
mũt. reditũq eiꝰ ĩpediũt. zam scutũ sa¬
girtaꝵ una trauererat balteoq heserat
dextrãq ad capulũ reflectẽti. obstabat. sic
ĩplicitũ hostes p̃mũt. emulus adiuuat. ⁊¬
fertq illi que odisse consueuerat auxiliũ.
in hũc pͥmo omisso tota acies ruit. ipse
stricto gladio seq er illũ ꝓregẽt uno ho¬
stiũ occiso parũp alios submouerat. sed
dũ ardentiꝰ inuehit᷑ e loco altiore excidit
cui cõfestĩ pullo affuit. et similit̾ cͣicũuẽ¬
tũ e manibꝰ hostiũ expeditꝰ et nudato
iã gladio metuendꝰ eripuit. sic illesi ambo
ad suos multis hostiũ cesis et adhuc ãbi¬
qualite uiͣtutis euasere. ¶ Ceteꝵ qͣto ĩ
dies durior obsidio et uulneribꝰ ĩteriore
militia affucta decrescebat numerꝰ defe̾¬
soꝵ atq hostiũ augebat᷑ tanto cicero at¬
tentiꝰ cogitabat de statu reꝵ nũtios ad ce¬
sarẽ destinare. quoꝵ aliqui ĩ hostiũ manꝰ

Expanded text:
munt, reditumque eius impediant. Iam scutum samunt, reditumque eius impediant. Iam scutum sagittarum una traiecerat balteoque heserat dextramque ad capulum reflectenti obstabat. Sic implicitum hostes premunt, emulus adiuvat fertque illi, quem odisse consueverat, auxilium. In hunc, primo omisso, tota acies ruit. Ipse stricto gladio seque et illum protegens, uno hostium occiso, parumper alios submoverat, sed dum ardentius invehitur, e loco altiore excidit. Cui confestim Pullo affuit, et similiter circumventum e manibus hostium expeditus et nudato iam gladio metuendus eripuit. Sic illesi ambo ad suos, multis hostium cesis, et adhuc ambigua lite virtutis evasere. Ceterum quanto in dies durior obsidio et vulneribus interiore militia afflicta decrescebat numerus defensorum atque hostium augebatur, tanto Cicero attentius cogitabat de statu rerum nuntios ad Cesarem destinare, quorum aliqui in manus hostium
Abbreviated transcription (Latin):
uitarẽt. neq oĩno ꝗ ĩtroire p̃sumeret
inuentꝰ est aliquis. ¶ Erat in romana
legioẽ par uiroꝵ fortiũ quoꝵ minime
mͥ quidẽ p̃t̾mittẽda uidet᷑ historia. alt̾i
titus pullo luciꝰ uorenꝰ alteri nom̃ fuit.
his ꝑpetuũ interse de ii̾tute erat ac su¬
ꝑioritate c̾tamen. uno quoq ad sũmu
tota ui nitẽte neq sponte alteri cessuro.
dũ ad munitiões igͦ res ferueret pullo
exclamans quid agis uorene ĩꝗt seur
quid cogitas : nr̃aꝵ litiũ dies iste sẽten¬
tiã feret. hec dicens castͥs egredit᷑ inuĩ¬
tionẽq hostiũ qua densissima erar ĩͣrũ¬
pit. nec uorenꝰ segnior. seu iiͣtutis stimu¬
lis adactꝰ seu metu ĩfamie emulũ cõseꝗt᷑.
pullo cũ ad iactũ teliꝑueĩs unũ hostiu
qui se añalios ferebat pili emissione trñs¬
figir. cõcu̾rũt contra unũ milia ⁊ cadau̾
suũ clipeis ꝓtegentes hostẽ telis oẽs pre¬

Expanded text:
vitarent; neque omnino, qui introire presumeret, vitarent; neque omnino, qui introire presumeret, inventus est aliquis. Erat in legione romana par virorum fortium, quorum minime michi quidem pretereunda videtur historia. Alteri Titus Pullo, Lucius Vorenus alteri nomen fuit. His perpetuum inter se de virtute erat ac superioritate certamen, unoquoque ad summum tota vi nitente neque sponte alteri cessuro. Dum ad munitiones igitur res ferveret, Pullo exclamans: Quid agis, Vorene, inquit, seu quid cogitas? Nostrarum litium dies ista sententiam feret. Hec dicens castris egreditur, munitionemque hostium, qua densissima erat, irrumpit. Nec Vorenus segnior, seu virtutis stimulis adactus, seu metu infamie, emulum consequitur. Pullo, quum ad iactum teli pervenisset, unum hostium, qui se ante alios ferebat, pili emissione transfigit. Corruunt contra unum millia et cadaver suum clipeis protegentes hostem telis omnes pre
Abbreviated transcription (Latin):
res addite muniteq obsidionalibꝰ instru¬
mentis. quibꝰ in rebus ab ip̃is romaĩs p̃-¬
cedentibꝰ ãnis edocti eraut. et nũc capti¬
uoꝵ quorũdã romanoꝵ cõsilio atq oꝑa
uuabant᷑. multis d̾ebus durauit oppr¬
gnatio. et die quodã uẽris forte uehem̃¬
tibꝰ igne arida ĩ castra zactato cũtiq ĩtꝰ
ardentibꝰ res ĩ ultunũ est adducta discͥmẽ.
tanta aũt romanoꝵ militũ uͣt̾ fuit ut
cũ et teloꝵ ꝓcellis urgerẽt᷑ er flãmis af¬
flati ac semusti eẽnt et fortune eoꝵ ĩcẽ¬
dio oẽs absũmerẽt᷑ nũꝙͣ aliꝗs aut ad illa ᷤᷤ
oculũ reflecteret aut momẽto tẽpoi̾s a
de fensiõe cessaret. et ꝙͣꝙͣ romaĩs dies il¬
le durissimꝰ nichilo tũ lenior gallis fuit.
eoꝵ plurimis uulneratis atq occisis. ita
ut intrĩseti deserta statiõe quã defendebaͭ
hostes nutu frontis ac u̾bis ad ĩtroitũ in¬

Expanded text:
res addite muniteque obsidionalibus instrures addite muniteque obsidionalibus instrumentis; quibus in rebus ab ipsis Romanis precedentibus annis edocti erant, et nunc captivorum quorumdam romanorum consilio atque opera iuvabantur. Multis diebus duravit oppugnatio, et die quodam ventis forte vehementibus, igne arida in castra traiecto cunctisque intus ardentibus, res in ultimum est adducta discrimen. Tanta autem romanorum militum virtus fuit, ut, quum et telorum procellis urgerentur et flammis affecti ac semiusti essent, et fortune eorum incendio omnes absumerentur, numquam aliquis aut ad illas oculum reflecteret aut momento temporis a defensione cessaret. Et quamquam Romanis dies ille durissimus, nichilo tamen levior Gallis fuit, eorum plurimis vulneratis atque occisis, ita ut intrinseci, deserta statione quam defendebant, hostes nutu frontis ac verbis ad introitum in
Abbreviated transcription (Latin):
et comitũ recentis cusus memoria ad¬
moniti abeant quocũq libuerit in¬
tacti. nõ eĩ se romanos odisse nec ɨ¬
ciceronẽ. neq oĩno ꝗcꝙͣ aliud ro¬
mani ĩꝑii retusare p̃ter ĩpoͣtunã
hanc consuetudinẽ hibernoꝵ. qua
sublata cetera oĩa facile couentura.
pinde paratã illis ẽẽ securitatẽ ac licẽ¬
tiã abeudi. ad hec cicero longe alit̾
ac tituriꝰ nõ eẽ romaĩs more ait ut
conditiones pacis ab armato hoste
suscipiãt. ꝙ si arma posuerint et le¬
gatos ad cesarẽ miserint se illis ut
petita obtineant apd̾ suũ ducẽ p̾cibꝰ
affuruꝵ. uec diffidere illos iustic eu¬
mi
petitiõibꝰ facilẽ repturos. amissa gͥ spe fal¬
lendi ad cogendũ ui studiũ õe transiatũ
est. er ad legionẽ unã oppugnãdã ꝙͣta
hostiũ turba cõflux̾it uł hinc liq̾t ꝙ mu¬
nitiões quindetĩ miliũ passu ĩ ciraiutu ho-
ris tͥbꝰ integris expleuere et suis locis tuͣ¬

Expanded text:
et comitum recentis casus memoria adet comitum recentis casus memoria admoniti abeant, quocumque libuerit, intacti; non enim se Romanos odisse nec Ciceronem, neque omnino quidquam aliud romani imperii recusare preter importunam hanc consuetudinem hibernorum, qua sublata, cetera omnia facile conventura; proinde paratam illis esse securitatem ac licentiam abeundi. Ad hec Cicero, longe aliter ac Titurius, non esse Romanis morem ait, ut conditiones pacis ab armato hoste suscipiant; quod si arma posuerint et legatos ad Cesarem miserint, se illis, ut petita obtineant, apud suum ducem precibus affuturum, nec diffidere illos iustis eum petitionibus facilem reperturos. Amissa igitur spe fallendi, ad cogendum vi studium omne translatum est; et ad legionem unam oppugnandam quanta hostium turba confluxerit, vel hinc liquet, quod munitiones quindecim millia passuum in circuitu horis tribus non integris explevere; et suis locis tur
Abbreviated transcription (Latin):
hostes atroniti nõ humanũ opꝰ s mon¬
strũ aliqd̾ sibi c̾nere uiderentur. mul¬
tis deinde continuis diebus. hinc ad de¬
fensionẽ illinc ad oppugnationẽ castͦ¬
rũ multa utͥnq aĩoꝵ ꝑtinatia atq
oͥstinatione certatũ est. dũ galli ꝑpe¬
tue uictorie hic repositã spemputa¬
rent. Romani aũt ꝑiculũ cognoscẽ¬
tes nichil omiterẽt. et qd luci de fui¬
sser nocte supplerent. ut uix ulluz
sopori tp̃s indulgeretur. nõ ab aliis
modo s ab ip̃o duce cuiꝰ imbellitatẽ
nlites miserati nõ nũꝙͣ recusante
illũ ad reqem cõpellebant. ip̃e uͦ iã¬
pͥdẽ pͥmo ab obsidioĩs die de stature¬
N suau cesarẽ facere certiorẽ nisus
erat. s p̃clusis itineribus et cõp̃hẽsis
nũtiis frustra fuerat:tentatũ ĩhis ꝙ̃
hibernis fuit qd̾ ĩ aliis paulo antex
successerat. ut romani et cõiurate
galie et g̾manici auxilii metu ĩcusso

Expanded text:
hostes attoniti non humanum opus, sed monhostes attoniti non humanum opus, sed monstrum aliquod sibi cernere viderentur. Multis deinde continuis diebus hinc ad defensionem, illinc ad oppugnationem castrorum multa utrinque animorum pertinacia atque obstinatione certatum est; dum Galli perpetue victorie hic repositam spem putarent, Romani autem periculum cognoscentes nichil omitterent, et, quod luci defuisset, nocte supplerent, ut vix ullum sopori tempus indulgeretur; non ab aliis modo, sed ab ipso duce, cuius imbecillitatem milites miserati nonnumquam recusantem illum ad requiem compellebant. Ipse vero iampridem primo ab obsidionis die de statu rerum suarum Cesarem facere certiorem nisus erat, sed, preclusis itineribus et comprehensis nuntiis, frustra fuerat. Tentatum in his etiam hibernis fuit quod in aliis paulo ante successerat, ut Romani, et coniurate Gallie et germanici auxilii metu incusso,
Abbreviated transcription (Latin):
gnã paͣtẽ romani exeͣcitꝰ ꝑiisse dictitãᷤ.
monet orat obsetiat ne uĩdicte et¬
et recuꝑande ĩꝑpetuũ gallice libeͣta¬
tis occasionẽ labi ꝑ ignauiã patiãtur.
ardentes ĩ flamare ꝑ facile est. cõiu¬
rant ig̃ concurũtq et uniꝰ hortatu
multi nsaniũt. factoq agmine ad a¬
lia romanoꝵ hiberna ꝑueniũt. ad ea
scil quibꝰ quĩtꝰ cicero magni ciceroĩs
frater p̾erat uir ĩgentis aĩ s nullaꝵ
uiriũ. eo itaq cũ uenissent. quo ac-¬
cepte cladis nondũ fama ꝑuenerat
aliquot lignatores nil tale metuẽtes ĩ
siliuis quo munitioĩs castroꝵ cã ꝑrexe¬
rant. aduẽtu hostiũ subito capti sunt.
hanc uelut arrã uictorie tenẽtes ma¬
gno ĩpetu castia ĩuadũt. romani us¬
q ad uesperã circa defensionẽ occu¬
pati ꝑ noctẽ excõuecta iã añ materia
centũ uiginti tuͣres ĩ castroꝵ ambitu
attollũt. tã mira uelocitate ut mane

Expanded text:
gnam partem romani exercitus periisse dictitans; gnam partem romani exercitus periisse dictitans; monet, orat, obsecrat, ne vindicte et recuperande in perpetuum gallice libertatis occasionem labi per ignaviam patiantur. Ardentes inflammare perfacile est. Coniurant igitur concurruntque, et unius hortatu multi insaniunt, factoque agmine, ad alia Romanorum hiberna perveniunt, ad ea scilicet, quibus Quintus Cicero, magni Ciceronis frater, preerat, vir ingentis animi, sed nullarum virium. Eo itaque quum venissent, quo accepte cladis nondum fama pervenerat, aliquot lignatores nil tale metuentes in silvis, quo munitionis castrorum causa perrexerant, adventu hostium subito capti sunt. Hanc velut arrham victorie tenentes, magno impetu castra invadunt. Romani usque ad vesperam circa defensionem occupati per noctem ex convecta iam ante materia centum viginti turres in castrorum ambitu attollunt, tam mira velocitate, ut mane
Abbreviated transcription (Latin):
inferens occubuit. milites ducibus
spoliati multo labore ac uirtute usq ad
noctẽ locũ ubi constiterant defenderũt.
nocte aũt desꝑata undiq salute/ ne ⁊¬
uiui in manus hostiũ ꝑuenirent ĩdo¬
p̃t̾ paucos qui ꝑ diẽ p̃lio dilapsi ĩceͣtis
hinc inde tramitibꝰ ad legatũ aliũ ti¬
tũ labienũ tͥstes nũtii p̃cesserãt. ⁊ hic
quidẽ ĩfauste legioĩs exitus fuit: ĩter
tres belli ext̾ni adu̾sitates cesareaᷤᷤ nu¬
meratꝰ. ubi admonuisse lectorẽ uelĩ
ꝙ suetoniꝰ trãquillus auctor ceͣtissimꝰ
gerinanoꝵ hoc ĩ finibꝰ accidisse ait. Iu¬
liꝰ aũt celsus cesaris comes et ꝗ rebus
int̾fuit eburonũ ĩ finibꝰ factu refe̾t᷑.
nõ est aũt magna dissensio cũ et tũc
cõteͣmine natiões eẽnt. oẽsq hodie ⁊¬
sint gͥmani. ¶ post hec abior ix
iniquissi uoti cõpos ad graiuora se
p̃parat. ꝑq oẽs uicinas gentes odio
raptãte discũrit. legatos duos et ma¬

Expanded text:
inferens occubuit. Milites ducibus inferens occubuit. Milites ducibus spoliati multo labore ac virtute usque ad noctem locum, ubi constituerant, defenderunt; sua autem desperata undique salute, ne vivi in manus hostium pervenirent, indotis hinc inde tramitibus ad legatum alium Labienum tristes nuntii precesserant. Et hic quidem infauste legionis exitus fuit, inter tres belli externi adversitates cesareas numeratus. Ubi admonuisse lectorem velim, quod Svetonius Tranquillus, auctor certissimus, Germanorum hoc in finibus accidisse ait; Iulius autem Celsus, Cesaris comes et qui rebus interfuit, Eburonum in finibus factum refert. Non est autem magna dissensio, quum et tunc contermine nationes essent omnesque hodie sint Germani. Post hec Ambiorix, iniquissimi voti compos, ad graviora se preparat, perque omnes vicinas gentes, odio raptante, discurrit, legatos duos et ma