comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃isq germania eo ꝯflux̃. impri auxilio fut᷑a.
mp̃r aut̃ uolens ad huc iures aduerscirioꝵ tenua¬
re. aldyiNym abbatẽ culpans int̾rogaũ. cur
cũ simplicit uenire uissus sit hostilit aduene¬
rit. Iuicũ negare nequiret ꝯtinuo ex palatio
exiix iussus ẽ. ⁊ cũ paucissimis hõmibꝰ uixta paer¬
brunnũ in expeditionali hiemare tabnacło. U¬
iclach albas iissus ÷ ad monastiũ rediie corb
ibiq regdarit ob seruari. hec cũ hi qͥ impri adusa
ti uenerãt ꝑuidissẽt ad despationẽ ultimã infrac¬
ti uiribꝰ sese uerter. deniq ꝑtorã noctem coe¬
uures atq ad habitałm lothari i fili i impris
ꝯuenientes ortabãt᷑. aut bello ꝯfligẽdum aut ali¬
quo secedẽdũ absq impr̃is uolũtate. Inqͣ deliba¬
tiõe cũ totã expendissẽt noctẽ. incine imp̃r filio
mãtlat ne inimiciꝰ ꝯmunis eredat. s ad se tãꝗͣ ad

Expanded text:
omnisque Germania eo confluxit, imperatori auxilio futura. omnisque Germania eo confluxit, imperatori auxilio futura. Imperator autem volens adhuc vires adversariorum tenuare, Hilduinum abbatem culpans interrogavit, cur, cum simpliciter venire iussus sit, hostiliter advenerit. Qui cum negare nequiret, continuo ex palatio exire iussus est et cum paucissimis hominibus iuxta Patrisbrunnam in expeditionali hiemare tabernaculo. Vualach abbas iussus est ad monasterium redire Corbeiae ibique regulariter obversari. Haec cum hi, qui imconvenerant, perviderent, ad desperationem ultimam infracti viribus sese verterunt; denique per totam noctem coeuntes atque ad habitaculum Hlotharii filii imperatoris convenientes, hortabantur aut bello confligendum aut aliquo secedendum absque imperatoris voluntate. In qua deliberatione cum totam expendissent noctem, mane imperator filio s credat, sed ad se tanquam ad
Abbreviated transcription (Latin):
gesta erãt. Deniq albtꝰ berardi fr̃ luminũ amissiõe
multatꝰ ẽ. ꝯtͣ uotũ impr̃is. Odo c̃ sob̾nꝰ illiꝰ arinis alba¬
tis exilio deportatꝰ tãq̃ eoꝵ quȩ berardo ⁊ regin
ad clamabant ꝯsotii ⁊ fautores. tãꝗ̃. Intalib gͦ
ꝯsistẽs solo nomine imp̃r. estatẽ trc̃segit. Cũ aũt
instaret autunał tẽꝑies. hi qui impri ꝯtͣriti sẽtie¬
bat alicubi infraicia ꝯuentũ fieri generalẽ no¬
lebant. Imp̃r aut̃ clanło obnitebat᷑ diffides qͥdẽ
francis magisq se credens germanis obtinuit
tñ sententia impris ut ineo magna ppłi ꝯueni¬
ret frequetia. uerens porro ne multitudo ꝯtͣrioꝵ
suꝑaret paucitatẽ fideliũ suoꝵ. iussit uͥ unus¬
iuisq ad idem ueniẽs placitũ simplici ur̃eti
cõmeatu. P recep ȩtia comitẽ laubtũ finiũ sibi
deputaroꝵ cꝰtodiã habe. elisacar itẽ abbatẽ u̾nciã
direx factũ cũ eo. ⁊ andẽ gͦ neuinagũ uentũ ẽ

Expanded text:
Berhardi frater luminum amissione multatus est contra votum imperatoris, Hodo consobrinus illius armis ablatis exilio deportatus, tamquam eorum, que Berhardo et reginę adclamabantur, conscii et fautores. In talibus ergo consistens, solo nomine imperator aestatem transegit. Cum autem instaret autumnalis temperies, hi qui imperatori contraria sentiebant, alicubi in Frantia conventum fieri generalem volebant. Imperator autem clanculo obnitebatur, diffidens quidem Francis magisque se credens Germanis. Obtinuit tamen sententia imperatoris, ut in Neumaga populi convenirent. Verens porro, ne multitudo contrariorum superaret paucitatem fidelium suorum, iussit ut unusquisque ad idem veniens placitum simplici uteretur commeatu. Precepit etiam comitem Lantbertum finium sibi deputatorum custodiam habere, Helisachar item abbatem iustitias direxit facturum cum eo. Tandem ergo Neumagam ventum est
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ⁊ lothario filio mandat. ut nobiles quosq
suorũ adeundẽ locũ dirigeret. qͣtinꝰ recõciliatioĩs
murue int̾ se.⁊ illum ratio inuestigaret᷑. Aug̾ta ui¬
ĩmineret ñ aliquẽ fratrẽ sͥ abscicerẽt. Cõiectãtesq nul¬
lum filioꝵ impris tã ꝯueniẽtẽ huiꝰ cerei sic̃ lothariũ
hortati s̃ ĩprẽ uͥ ad eũ missos pacificos mitteret ⁊ adħ ip

Expanded text:
ue suo Lothario mandavit ut nobiles quosque suorum ad eumdem locum dirigeret, quatenus reconciliationis mutuae inter se et illum ratio investigaretur. Augusta Juimmineret, nisi aliquem fratrum sibi asciscerent, conjectantesque nullum filiorum imperatoris tam convenientem huic rei sicut Lotharium, hortati sunt imperatorem ut ad eum missos pacificos mitteret et ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
attheodonis iuillam ante natł dni. Qucm festi¬
uitatẽ metis frẽ suo drogone celebrauit. Sane
quõdã epõs de sui deiectioe ꝯquerebat᷑. S. cũ qͥdã
iuitalia ꝯfugissent. aliqͥ uocati obediie noluissent
ep̃i obtendent necessitatẽ p̃sentie excusarent aũt uoł¬
tatẽ uinocẽtię. idẽ ebo moleste ferens talibꝰ extedia¬

Expanded text:
Theodonis villam ante natalem Domini, quam festivitatem Metis cum suo fratre Drogone celebravit; sane quosdam episcopos de sui deiectione conquerebatur, sed cum quidam in Italiam confugissent, aliqui vocati oboedire noluissent,  obtenderent necessitatem praesentiae, excusarent autem voluntatem innocentiae, idem Ebo tandem moleste ferens talibus extaedia
Abbreviated transcription (Latin):
ui ab impre cura cõ m̃data ut paratꝰ eẽt siqͥd ex
partibꝰ hispaniȩ oriret᷑. q̃lit obuiare posset. regres¬
ꝯuentũ in eo habuit. In eodem placito scđm morẽ
suum multa quȩ eccłie ẽent utilia amonuit. statu¬
uit atq ab soluit. Nec nõ ⁊duos duces ce ad agru
abodritoꝵ ⁊ unglonẽ soraboꝵ cũ accusarẽt᷑ ⁊ ꝓba¬
tioe satiꝰ clara emineret castigatos ad ꝓpria rema¬
sit. Nec nõ ⁊ erola anorimanniȩ partibꝰ cũ uxo¬
re ueniens. danoꝵq in parua manu mõgontiaco
mꝰ imp̃r ne obtale factũ negaret᷑ ei habetatio soli na-¬
turalis. dedit ei unum comitatũ infrisia cui uoca¬
bulum riustri qͦs esuosq sine cessitas exigeret tuto
seciꝑe posset. Intea cũ baldricꝰ ⁊ geralđ cet̃iq pcĩ¬
non aarũ custodes ad ẽẽnt fini it ad dux̃ baldricꝰ

Expanded text:
Cui ab imperatore cura commendata, ut paratus esset, si quid ex Cui ab imperatore cura commendata, ut paratus esset, si quid ex partibus Hispaniae novi oriretur, qualiter obviare posset, regrest occurrit. In eodem placito secundum morem suum multa quae ecclesię essent utilia ammonuit, statuvit atque absolvit. Necnon et duos duces Ceadragum Abodritorum et Tunglonem Saraborum, cum accusarentur et probatio non satis clara emineret, castigatos ad propria remisit. Necnon et Herioldus a Nordmanniae partibus cum uxore veniens Danorumque non parva manu, Mogontiaci mus imperator, ne ob tale factum negaretur ei habitatio soli naturalis, dedit ei quendam comitatum in Frisia, cuius vocabulum est Hriustri, quo se suosque, si necessitas exigeret, tuto recipere posset. Interea cum Baldricus et Geroldus ceterique Pannoniarum custodes adessent finium, adduxit Baldricus
Abbreviated transcription (Latin):
ussit oetb ꝯfirmauit. Fꝰ actisq om̃ibꝰ quȩ in eodẽ
placito ⁊ pagi ⁊ de fuiri uissa sũt. ipse quidem
cũ filio lothario nouiomcigũ ꝯcessit. iinore lu¬
douico inbaioariã dimisso. ẜ acraq autũm tp̃r
uenanõe. hiemis uichoatioẽ inaquense rediit pa¬
latium. ab hoc uentu regredientibꝰ bulgasoꝵ mis¬
sis litera̾q de ferentib impr̃is. rex eoꝵ que nun
g̾te quȩ scͥpta fũt tulit eo q̃d petita nõ ui petrarit.
Cum qͣdam gͣ stomachatioẽ eundem remitẽs niun¬
tium mandauit ut aut cõmunis statueret᷑ t̃minꝰ
fiuit. aut quacũq poterat uirtute qͥsq tueret̃
lunites finium suoꝵ.S cũ fama rumorẽ sparsis¬
F regẽ talia mãdãtem regno caruisse imp̃r tãdui
legatũ tenuit. quo usq misso bertͥco comite pa¬
latii falsa ẽẽ quȩ iactabant᷑ ꝯꝑiss. Rescita aũt in¬
tate misso in fecto remisit negotio.I pso anno beł¬
febr pipinꝰ filiꝰ impriad patrẽ aqͥs hiemantẽ uenit.

Expanded text:
rmari; peractisque omnibus, que, in eodem placito et peragi et definiri visa sunt, ipse quidem cum filio Hlothario Nouiomagum concessit, minore Hludouuico in Baioariam dimisso; peractaque autumni tempore venatione, hiemis inchoatione in Aquense rediit palatium. Ab hoc conventu regredientibus Bulgarorum missis litterasque deferentibus imperatoris, rex eorum minus grate que scripta sunt tulit, eo quod petita non impetrarit. Cum quadam ergo stomachatione eundem remittens nuntium mandavit, ut aut communis statueretur terminus finium, aut quacumque poterat virtute tueretur limites finium suorum. Sed cum fama rumorem sparsisset, regem talia mandantem regno caruisse, imperator tamdiu legatum tenuit, quousque misso Bertrico comite palatii falsa esse que iactabantur comperisset; rescita autem veritate, missum infecto remisit negotio. XL.  Pippinus filius imperatoris ad patrem Aquis hiemantem pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
gestii ł a se reꝑire alicub potuit.Elemosinar̃
do diuinitatem s̃ placare curabat. quasi hec
quȩ legalit suꝑ unum quẽq decurrerant. sua
gesta fierent crudelitate. Ex ereitum sane eodẽ
misit tempr de italia cõtͣ liudeuiutũ inpanno¬
niã. Iuo ille cõsistere nõ ualens ꝓpͥam reliqͥd
ciuitatem.⁊ ad quẽdã dalmatię pͥncipe ueni
ens ab eo susceptꝰ ẽ inira cuutatẽ. Qui tñ uer¬
sa uice susceptore suũ dolo cõ frẽ.⁊ ciuitate suo
dominatui subieẽ. Et quaquã franciꝰ nec pugnã

Expanded text:
gestum repperire alicubi potuit, elemosinarum deo divinitatem sibi placare curabat, quasi haec que legaliter super unumquemque decucurrerant, sua gesta fuerint crudelitate. Exercitum sane eodem misit tempore de Italia contra Liudeuuitum in Pannoniam. Quo ille consistere non valens, propriam reliquit civitatem et ad quendam ens, ab eo susceptus est intra civitatem. Qui tamen versa vice susceptorem suum dolo confecit, et civitatem suo dominatui subjecit. Et quanquam nostris nec pugnam
Abbreviated transcription (Latin):
pii. adeorari nobilissimi ⁊ deuotissimi monachi
relatione addidici. qui ei coeuus ⁊ cõnutritus est.
Posteriora aut qr ego rebꝰ int̾ fui palatins que uidi
⁊ cõperipi potiu stilo cõtradidi. Ex BL. au.¬
suo temp̃r̃ post ponendus. bearolus¬

Expanded text:
perii Adhemari nobilissimi et devotissimi monachi perii Adhemari nobilissimi et devotissimi monachi relatione addidici, qui ei coevus et connutritus est; posteriora autem, quia ego rebus interfui palatinis, que vidi et comperire potui, stilo contradidi. I. I.Fsuo tempor
Abbreviated transcription (Latin):
eni ccuisus ẽ. ut illud uetustissimũ ꝓuerbium ⁊
adcelum usq celebratum ei fuerit familiarissimũ
quo đr nequio nimis. Sapientia uero delectabat᷑
ea quam script᷑ore auctoritate didicerat dicente.
Ecce timor dñi ipsa ẽ scipientia. Iusticiam poro qͣn¬
to coluerit affectu. teftes sunt qui er̃ nouere stu¬
qum quos flagrabat. ut quisq ordo hominum
ordini suo iusta ꝓsolueret.⁊ dm suꝑ om̃a. ꝓxximũ
uero. tamꝗ̃ se diligeret. Icim uͦ uirtus ado ei co¬
aluerat. ut tot ac tantis pulsatꝰ malis. lacessitus
tam pͥuatis quãq ext̃nis iniuri is nullo tam̃ pec¬
tus eiꝰ do custodo inuincibile potuit iniuriarum
ponde frangi. Uni tantũmͦ ab emulis ad scribebat᷑
suc cubuisse culpę. eo qͥ nimis elemẽs eẽt. Nos aũt̃
cũ apło diccimus talibꝰ. dimittite illi hanc iniu¬
riam. S hec utrum uera nec nesut. ꝑlegens qͣsq
scire poterit. Porpo que seribi usq ad tempora in¬

Expanded text:
enim ea usus est, ut illud vetustissimum proverbium et enim ea usus est, ut illud vetustissimum proverbium et ad caelum usque celebratum ei fuerit familiarissimum, quo dicitur: Ne quid nimis. Sapientia vero delectabatur ea, quam scripturae de auctoritate didicerat dicente: Ecce timor Domini, ipsa est sapientia. Iustitiam porro quanto coluerit affectu, testes sunt, qui eius novere studium quo flagrabat, ut quisque ordo hominum ordini suo iusta persolveret et Deum super omnia, proximum vero tamquam se diligeret. Iam vero virtus adeo ei coaluerat, ut tot ac tantis pulsatus malis, lacessitus tam privatis quamque externis iniuriis, nullo tamen pectus eius, Deo custode invincibile, potuit iniuriarum pondere frangi. Uni tantummodo ab ęmulis ascribebatur subcubuisse culpę, eo quod nimis clemens esset. Nos autem cum apostolo dicamus talibus: Dimittite illi hanc iniuriam! Sed haec utrum vera necne sint, perlegens quisque scire poterit. Porro que scripsi, usque ad tempora im
Abbreviated transcription (Latin):
Uor Gesta Pris corror gona
mala ue maxime pͥncipum ad
memoriã reducunt᷑ gemina ixa
eis utilitas legentibꝰ cõ fertuꝵ.
clti cõ sistunt. ⁊ ido latere nequeunt. eqđ famcai
eoꝵ latius ꝓpagatair ⁊ diffusius cernit᷑. Et tanta
qͥq illoꝵ bono plurimi alliciunt᷑. quãto p̾minẽ¬
tiores se imitapi głantur. Hec ita se habe inauoꝵ
ꝓdunt monuita qui relatione sua posteritatẽ
instruere studuer quisq pͥncipum quo calle mor-¬
talium iter triuerit. Suoꝵ nos studium imitan¬
tos nolumus eẽ uł p̃sentibꝰ mofficiosi uł futuris
inuidisse. actus uitamq deo amabilis atq ortode¬
xi impr̃is ludouici. stilo licet minus docti cõtra¬
dimus. E ateor eñi ⁊ absq fuco adulationis dico
noꝵ ingenium tante materiȩ. Et enĩ auetorita¬
te diuinci ad discimus scãm sapientiã docere so
indiuise adhefit. ut sci repotius quã ineo ad mirari
deberes. Quid enĩ eiꝰ sobrietate sobrius quȩ alio
nomine frugalitas. siue temꝑantia nominat᷑. ita

Expanded text:
um gesta priscorum bona malave, maxime principum, ad memoriam reducuntur, gemina in eis utilitas legentibus confertur. cula consistunt, et ideo latere nequeunt, eo fama eorum latius propagatur, quo et diffusius cernitur; et tanto quique illorum bono plurimi alliciuntur, quanto prominentiores se imitari gloriantur. Haec ita se habere majorum produnt monumenta, qui relatione sua posteritatem instruere studuerunt, quisque principum quo calle mortalium iter triverit. Quorum nos studium imitantes, nolumus esse vel praesentibus inofficiosi, vel futuris invidi, sed Actus Vitamque Deo amabilis atque orthodoxi imperatoris Ludovici, stylo licet minus docto, contradimus. Fateor enim, et absque fuco adulationis dico, norum ingenium materiae tante. Etenim auctoritate divini eloquii adiscimus, sanctam sapientiam docere sobindivise adhesit, ut nescires potius quam in eo ammirari deberes. Quid enim eius sobrietate sobrius, que alio nomine frugalitas sive temperantia nominatur? Ita
Abbreviated transcription (Latin):
dum ei quȩdam referenda filio ferendaq comisis¬
set. ⁊ ille ordinationẽ haue ut uiderat rediens pat̾
ponsatuitus ẽ potist arẽ habens incuncta pats¬
unũsitaris potiunde ieũ assurgebat. o ase
em̃ ꝓquibꝰ dam necessartas patren cõ sulendis
geirino ecimpis plato cum in palatio morasetur.
p̃stolcns platoꝵ responsum. monitꝰ ẽ tania frã¬
eis quãq germanis ut ad patiem sex uetur et.
eiq ꝓpt̃ ad sisteret. Uideri s dicentes. qd pat̾
cum ium uisenilem uergriet xtatem.⁊ acerbe¬

Expanded text:
dum ei quedam referenda filio ferendaque commisisdum ei quedam referenda filio ferendaque commisisset, et ille ordinationem hanc ut viderat rediens patri constitutus est potestatem habens in cuncta patrisis potiunde in eum adsurgebat. Misso enim pro quibusdam necessariis patrem consulendis Gerrico capis praelato, cum in palatio moraretur prestolans perlatorum responsum, monitus est tam a Francis quamque Germanis, ut ad patrem rex veniret eique propter adsisteret; videri sibi dicentes, quod pater cum iam in senilem vergeret
Abbreviated transcription (Latin):
adificata monasteria. s p̃cipue hec. Monasteriũ
sc̃i filib̾ti. ꝯonasteriũ s̃ florentii. monastium
s maxenti i. Moncistium menare. monasteriũ
magni loco. oronast̾ incussiacũ. monast̃ seĩ saui¬
ni.monasteriũ masciacu. monast̃ nobiliacũ.mro¬
nasteriũ uadala inseptuncinia. moncist̾ anicinȩ. oo¬
tera plurua. quibꝰ ueluti quibꝰdam bcicis ł gẽmis
totum decorat᷑ a qͥtaniȩ regnũ.
H eiꝰ exemplũ uo modo ep̃oꝵ multi s ⁊ laueoꝵ quam¬
plurimi aemulati eõ lapsa restaurabant.⁊ noua cer¬
tabant moncisteria instituere. Iđ cernere ocłis ẽ.
n tantam deniq respublica felicitatẽ aquitanici
ꝓfecerat regni ut ꝓficiscente quolibet rege uł inpa¬
latio residente. uix aliquis reꝑipet̾ cõ querens aliqd
abiure ꝑ pessum. t̃ ribus eñi diebꝰ rex singulas eb¬
domadas rei uidiciariȩ it̾ erat.Nam quadam
tempestate misso archambaldo com̃tariensi imꝑia

Expanded text:
aedificata monasteria, sed praecipue haec: monasterium aedificata monasteria, sed praecipue haec: monasterium sancti Filiberti, monasterium sancti Florentii, monasteriuncti Maxentii, monasterium Menate, monasterium Magni–Loci, monasterium Musciacum, monasterium sancti Sauini, monasterium Masciacum, monasterium Nouiliacum, monasterium Uadala, in Septimania: monasterium Anianę, motera plurima, quibus veluti quibusdam lychnis totum decoratur Aquitanie, regnum. Hoc eius exemplum non modo episcoporum multi, sed et laicorum quamplurimi aemulati conlapsa restaurabant et nova certabant monasteria instituere, quod cernere oculis est. In tantam denique res publica felicitatem Aquitanici profecerat regni, ut proficiscente quolibet rege vel in palatio residente, vix aliquis repperiretur conquerens se aliquid ab iure perpessum. Tribus enim diebus rex per singulas ebdomadas rei iuditiariae intererat. Nam quadam tempestate misso Archambaldo commentariensi, imperia
Abbreviated transcription (Latin):
re nouerat diuino cultui. Regis aũt studio unde¬
cũq ad ductis magistris. tam legendĩ quã cantan¬
di studium nec nõ diuinarũ ⁊ mundanarii intel¬
legentia litterarũ sicius quã ciedi poterat co alu¬
it. Uiecipue tñ affectu monachoꝵ ducebat᷑. qui
sua ꝓdĩ amore cuncta relinquentes. speclatiue cu¬
rabant fieri partieipes uitx. Nam anreq̃ aqͥtania
subeo regritt᷑. cõlcpsus erat inea ordo moncichor
tq sub eo ado cõ ualuit. ut etiam ipse aui frat̃ni
ccrlomanni imitari gestiẽs memorabile exemplum
ipse quoq monacꝰ theodorice cõp̃hende nitere tur
culminci uitae. S huiꝰ uoti ne cõpos fieret obicem se
p̃buit re fragatiõi patris ł potus diuine uutus uo¬
luntatis quȩ tante pietatis uirum uoluit sub suȩ
cura solius saluts oelitisc̃ẽ s ponius ꝑeũ ⁊ sub eo
multoꝵ salutẽ adolescere.Et quidẽ multa ut dictũ
ẽ ab eo sut ieiꝰ ditioẽ reparata unmo a fundanitis

Expanded text:
re noverat divino cultui. Regis autem studio undere noverat divino cultui. Regis autem studio undecumque adductis magistris, tam legendi quam cantandi studium, necnon divinarum et mundanarum intellegentia litterarum citius quam credi poterat coaluit. Precipue tamen affectu illorum ducebatur, qui sua pro Domini amore cuncta relinquentes speculative curabant fieri participes vitae. Nam antequam Aquitania sub eo regnaretur, conlapsus erat in ea huiusmodi ordo; at sub eo adeo convaluit, ut etiam ipse avi fraternum Karlomanni imitari gestiens memorabile exemplum, ipse quoque theoricae comprehendere niteretur culmina vitae. Sed huius voti ne compos fieret, obicem se praebuit refragatio patris vel potius divine nutus voluntatis, que tante pietatis virum noluit sub suae cura solius salutis delitescere, sed potius per eum et sub eo multorum salutem adolescere. Et quidem multa, ut dictum est, ab eo sunt in eius ditione reparata, immo a fundamentis
Abbreviated transcription (Latin):
tilitati tã publice quã priuate cõducerent or¬
dincunt. Sod cũ ꝑ eusdem montis remeandũ
foret angustias. uuascones natiuum assuetĩq
fallendi morem exercere conati. max sut prudẽ¬
ti astutia de p̾hensi. cõsilio eauti atq caute laui¬
tati. Uno eñi eoꝵ qui ao ꝓuocandũ ꝓcesserat eõ p̃¬
hens atq appenso reliquis p̃ene om̃ibꝰ uxores ⁊ fi
sũt erepti. usq quo nr̃i eo ꝑuenirent quo frcius
illoꝵ nullam regi ł exereitui posset inferie iciectĩ
regis quidem ab ineunti ȩtare s tuẽ quc̃ incixime
circa diuinũ cultum ⁊ sc̃ȩ eccdiȩ exaltationẽ pi issi¬
mus incitabat᷑ animꝰ. ita ut nõ modo regẽ ipsius o¬
ꝑa potius eum uociferarẽt᷑ sacerdorẽ. Nam tociꝰ
aquitamȩ qui uidebat᷑ derus antequã ei eredetur
ut pote subtirannis agens. magis equiratioi ⁊ bel¬
lice exercitatiõi missilium libratiõi. quã oꝑam da¬

Expanded text:
tilitati tam publicę quam private conducerent ortilitati tam publicę quam private conducerent ordinavit. Sed cum per eiusdem montis remeandum foret angustias, Uuascones nativum assuetumque fallendi morem exerere conati, mox sunt prudenti astutia deprehensi, consilio cauti atque cautela vitati. Uno enim eorum, qui ad provocandum processerat, comprehenso atque adpenso, reliquis pene omnibus uxores aut filii sunt erepti, usquequo eo nostri pervenirent, quo fraus illorum nullam regi vel exercitui posset inferre iacturam.regis quidem ab ineunti etate, sed tunc quam maximę, circa divinum cultum et sanctae ecclesiae exaltationem piissimus incitabatur animus, ita ut non modo regem, sed ipsius opera potius eum vociferarentur sacerdotem. Nam totius Aquitaniae qui videbatur clerus, antequam ei crederetur, utpote sub tyrannis agens, magis equitationi, bellicę exercitationi, missillium librationi quam operam da
Abbreviated transcription (Latin):
tione p̃missa redeuntibꝰ rex hiemẽ sequentẽ in sues
cõsistrns pticifice exegit. At succedente estate acci¬
indeditionẽ suscepta.nũc defeccione meoirata in
rebellionem ad surgeret. ad quoꝵ rep̾mendã ꝑu¬
catiam.ire publica utilitas postulart. Hane regis
uoluntatem om̃s laudibꝰ ꝓsequuntur. nec talia in
subditis cõtempnẽda s potius se uerissime resecã¬
da testantur. Moto gͥ ⁊ disposito ꝓut potuit exer¬
tu aquis uillam ꝑuenit. ⁊ ut ad se ueniiẽt q
infidelitatis insimulabant᷑ uissit. S ilł uenire re
ri ⁊ manu mlitari ꝑmesit. Ad ultimũ cunctisq ad
eos ꝑtinere uidebantur cõ sũptis. ipsi supplices ue¬
nerũt.⁊ tandẽ ueniam ꝑditis om̃ibꝰ magno ꝓmu¬
nere meruerũt. Suꝑato aũt pene difficili pirine¬
arum transitu alpium. pampilonã descendit
⁊ in illis quã diu. uisum ẽ moratꝰ locis. ea quȩ u¬

Expanded text:
tione praemissa redeuntibus, rex hiemem sequentem, in suis tione praemissa redeuntibus, rex hiemem sequentem, in suis consistens, pacifice exegit. At succedente aestate 810, acciin deditionem suscepta, nunc defectionem meditata, in rebellionem assurgeret, ad quorum reprimendam pervicaciam ire publica utilitas postularet. Hanc regis voluntatem omnes laudibus prosequuntur: nec talia in subditis contemnenda, sed potius severissime resecanda testantur. Moto igitur et disposito prout oportuit exercitu, Aquas villam pervenit, et ut ad se venirent, qui infidelitatis insimuri manum militarem permisit. Ad ultimum, cunctis que ad eos pertinere videbantur consumptis, ipsi supplices venerunt et tandem veniam perditis omnibus magno pro munere meruerunt. Superato autem pene difficili Pyrenearum transitu Alpium, Pampalonam descendit; et in illis quamdiu visum est moratus locis, ea que u
Abbreviated transcription (Latin):
ris ꝓtalibꝰ gestis uicussit metũ.uerentebꝰ ne sin¬
gulcs mutes pcirs sors inuoluerłt. Reuersꝰ est
gͥ tex acuutate post .xl. dies inchoate obsidio
msse patris arbto inutere statuit. Quo ꝑuenier¬
tes qui missi fuerãt ciuitatẽ.obseder̃. Ob uios quoᷤ¬
q aut uiuuos cõphenderũt. aut infuga co actos
cõpuler̃. S. dum cirea urbem sedentes ignauiori
se quã decuit studio pe soluunt. in prudentes ac
leues aliqui iuuenum. ꝓpͥus muris accedente.
mũ lacessere. de in missilibꝰ lacessere temptant.
Oppida pono cõtempnentes p̃sentium paucitati n
ab sentium mentientes serã occursionẽ. aꝑtis
ꝓsilut portis. Pugnatũ hinc inde ẽ cȩsi sunt ab
uiraq parte.⁊ tandẽ illi inciuitatẽ se receper̃. isti
aut ad castra mãsuri redierũt. Bio tacta gͥ obsi¬
dione ꝑacta uistatioẽ.⁊ queq uisci sũt ꝯtra iniquos
uenationum occupabat᷑ stuoi is. Erat em̃ temp
autuuini ꝑ exgrinum. Recepris gͥ sus ⁊ ab expedi¬

Expanded text:
 gestis incussit metum, verentibus ne singulas civitates par sors involveret. Reversus est igitur rex a civitate post XL dies inchoate obsidionmisso patris Heriberto mittere statuit. Quo pervenientes qui missi fuerant, civitatem obsederunt, obvios quosque aut vivos conprehenderunt aut in fugam coactos compulerunt. Sed dum circa urbem sedentes, ignaviori se quam decuit studio resolvunt, inprudentes ac leves aliqui iuvenum propius muris accedentes,bant, primum lacessere, dein missilibus incessere temptant. Oppidani porro contempnentes praesentium paucitatem, absentium metientes seram occursionem, apertis prosiliunt portis. Pugnatum hinc inde est; caesi sunt ab utraque parte, et tandem illi in civitatem sese receperunt, isti autem ad castra mansuri redierunt. Protracta igitur obsidione, peracta vastatione et queque visa sunt contra inimicos venationum occupabatur studiis. Erat enim tempus autumni perextremum. Receptis ergo suis ab expedi
Abbreviated transcription (Latin):
in huicemodi negrtio qd reliquum erat autũm. cir
eci bel noubr aquis gͣni ieuertit᷑. Cumq hiemaret¬
I ibi. mense icinĩo febre ualida cosieptꝰ decubuit.¬
N statim ut infebribꝰ solebat sibi cibi abstinentiã
mitigari posse. S accedente ad febrẽ luteris do¬
⁊łoee qriẽ greci pleuix sin dicunt. illoq ad huc me¬
dicc setinente. neq corpꝰ aliter quam rapissimo
potusus tentante. septinio pꝰquam debuit die
sciera cõmuniõe ꝑcepta decessit. anno etatis
sue septutigesimo scđo ⁊ ex quo regnare ceꝑat.
more sollempni lotum ⁊ curatum ⁊ maximo ro¬
cius ppłi luctu. eccłiȩ uilatum atq humatum ẽ.
Dubitatum ẽ pͥmo ubi reponi deberet eo q̃d ipse
uiuus nichil de hoc p̃cepisset. t̃ andẽ omiũ animis
sedit. nusquam eum honestius tumulari posse
quam inea basiliea quam ipse ꝓpt̾ amorem d

Expanded text:
in huiuscemodi negotio quod reliquum erat autumni, cirin huiuscemodi negotio quod reliquum erat autumni, cir hiemaret, mense Januario febre valida correptus, decubuit, statimque, ut in febribus solebat, cibi abstinentiam mitigari. Sed accedente ad febrem lateris dolore, quem Greci pleurisin dicunt, illoque adhuc inediam retinente neque corpus apotu sustentante, septimo postquam decubuit die, sacra communione percepta, decessit, anno aetatis suae septuagesimo secundo, et ex quo regnare coeperamore sollempni lotum et curatum, et maximo totius populi luctu aecclesiae inlatum atque humatum est. Dubitatum est primo, ubi reponi deberet, eo quod ipse vivus de hoc nihil praecepisset; tandem omnium animis sedit, nusquam eum honestius tumulari posse, quam in ea basilica, quam ipse propter amorem D
Abbreviated transcription (Latin):
Dephirum. uuestroni. Chorũ. uuest nordponi. Cir¬
cum. nord uuestroni. Septentrionẽ. nordioni. Aqͥ¬
lonem. nordostioni. Uulturnũ. ost nordroni. De tre¬
mo uite tepr̃ cum itu ⁊ morbo ⁊ senectutẽ p̃mẽt᷑.
euocatũ a se ludo uicũ filiũ aqͥtaniȩ qui solus filio¬
rum aldeardis reginę suꝑ erat cõgregatis sollẽpni¬
ter deroto regno francoꝵ primoribꝰ. euẽtoꝵ eõ si¬
lio cõsortem sibi tocius regni ⁊ imꝑalis nominis
heredem cõstituit. Impositoq capiti eiꝰ diademate
imprem. ⁊ augustum. iussit appellari. Susceptũ
ẽ hoc eiꝰ cõsilium ab om̃ibꝰ qui aderant. cũ incig¬
no fauore. Aam diuinitꝰ ei ꝓpt̾ regni utilitatem
uidebatur in spiratum. Auxitq maiestatem eius
hoc factum.⁊ exteris nationibꝰ nõ minimũ t̃roris
incussit.dimisso deinde inaqͥtaniã filio. ipse
nore solur quam uis senectute cõfretꝰ. nõ lon
a regia aquensi uenatum ꝓficiscitur. De actoq.

Expanded text:
zefyrum westroni, chorum westnordroni, cirzefyrum westroni, chorum westnordroni, circium nordwestroni, septentrionem nord-roni, aquilonem nordostroni, vulturnum ostnordroni. Extremo vitae tempore, cum iam et morbo et senectute premeretur, evocaturum Hildegardae supererat, congregatis sollempniter de toto regno Francorum primoribus, cunctorum consilio consortem sibi totius regni et imperialis nominis heredem constituit, impositoque capiti eius diademate, Imperatorem et Augustum iussit appellari. Susceptum est hoc eius consilium ab omnibus qui aderant magno cum favore; nam divinitus ei propter regni utilitatem videbatur inspiratum; auxitque maiestatem eius hoc factum, et exteris nationibus non minimum terroris incussit. Dimisso deinde in Aquitaniam filio, ipse more solito, quamvis senectute confectus, non longe a regia Aquensi venatum proficiscitur, exactoque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fecta legibꝰ adlidit. Omnium tn natium quȩ
scribi ac litteris mandari frẽ. Item barbara ⁊ an¬
tiquissima carmina quibꝰ ueterum regũ acuusi
bella ccinebant᷑ scͥpsit. memorieq mandauit. In cho¬
auit ⁊ grãmaticã ꝓprii sermonis. Mensibꝰ etiã iuxta
ꝓpͥam linguam uocabula imposuit. qui añ id tem
poris apud frcincos. partim latinis partim barba¬
ris nominibꝰ ꝓnuntiabant᷑. Item uentos.xxi. ꝓpis¬
nominibꝰ in signiuit. cũ priꝰ nõ ampliꝰ quã uix qͣ¬
tuor uentoꝵ uocabula possent inueniri. Et de
m̃ sibꝰ quidem ianuariũ uiuntarmanoth. ł ebr.
ornung. Martium lentimanoth. apr osauim.
erbist mainoth. decbrẽ ei lagmanoth appellauit.
Uentis uͦ hocm̃ nomina imposuit ut solanum sub¬
uocciret atroni uiunth. Eurũ ost sundroni. Eui¬
austrum. sundostroni. Austrui. sundioni. Austrã¬
africum sunuuestroni. Africũ. uuest sundioni.

Expanded text:
perfecta legibus addidit. Omnium tamen nationum, quae perfecta legibus addidit. Omnium tamen nationum, quae scribi ac litteris mandari fecit; item barbara et antiquissima carmina, quibus veterum regum actus et bella canebantur, scripsit et memoriae mandavit. Inchoavit et grammaticam patrii sermonis; mensibus etiam juxta propriam linguam vocabula imposuit, qui ante id temporis apud Francos partim Latinis, partim barbaris nominibus pronuntiarentur. Item ventos onibus insignivit, cum prius non amplius quam vix quattuor ventorum vocabula possent inveniri. Et de mensibus quidem Ianuarium Wintarmanoth, Februarium Hornung, Martium Lentzinmanoth, Aprilem Herbistmanoth, Decembrem Heilagmanoth appellavit. Ventis vero hoc modo nomina inposuit, ut subsolanum vocaret ostroniwint, eurum ostsundroni, euroaustrum sundostroni, austrum sundroni, austroafricum sundwestroni, africum westsundroni,
Abbreviated transcription (Latin):
eniens ꝓpt̃ reparandũ qui nimis cõturbatu
erat eccłe statum.ibi totum. hiemis tempꝰ ext̃¬
xit. Quo tẽpr̃ impris ⁊ augusti nom̃ accepit. Qđ
primo intantũ adusatus ẽ.ut affirmaret se eo
die quã uis p̃cipua frstiuitas ẽẽt eccłiam nõ ĩ¬
traturũ si pontificis cõsilium p̃scire potiusset. In
uidiam tam̃ suscepti nominis iomanis impribꝰ
suꝑ hoc ipsum indignantibꝰ magna tulit patiẽ¬
ia. Uicitq eoꝵ cõtumatiã magna nimitate
eis ꝓcul dubio longe p̾stantior erat. mittendo
ad eos crebas legationes. ⁊ in epłis fr̃s eos appellã¬
do. Post susceptũ imꝑicile nom̃ cũ aduerteret mul¬
ta legibꝰ ppłi sui de ẽẽ nam franci ducis habẽt
leges in plurimis locis ualde diuersas cogiraũ.
que de ea erant addere.⁊ discrepantia. uenire pra¬
ua quoq ac ꝑ peram ꝓlata corrigere. S de his nibbil
aliud ab eo factum ẽ. nisi q̃d capitula pauca ⁊ ea in¬

Expanded text:
veniens, propter reparandum, qui nimis conturbatus veniens, propter reparandum, qui nimis conturbatus erat, aecclesiae statum, ibi totum hiemis tempus extraxit. Quo tempore Imperatoris et Augusti nomen accepit, quod primo in tantum aversatus est, ut adfirmaret, se eo die, quamvis praecipua festivitas esset, aecclesiam non intraturum, si pontificis consilium praescire potuisset.vidiam tamen suscepti nominis, Romanis imperatoribus super hoc indignantibus, magna tulit patientia, vicitque eorum contumaciam magnanimitate, qua eis procul dubio longe prestantior erat, mittendo ad eos crebras legationes et in epistolis fratres eos appellando. Post susceptum imperiale nomen cum adverteret multa legibus populi sui deesse--nam Franci duas habent leges, in plurimis locis valde diversas--, cogitavit, quae deerant addere, et discrepantia unire, prava quoque ac perperam prolata corrigere; sed de his nichil aliud ab eo factum est, nisi quod pauca capitula et ea im
Abbreviated transcription (Latin):
refrigeruum aliqͥd ac releuatio ꝓueniret. Colebat
ecclicim beati Petri apłi. ineuiꝰ donario magna
uis pecume tam in auro quã mn argẽto nec nõ
⁊ gẽmis ab illo cõgesta ẽ. Multa ⁊ innumera põ¬
tificibꝰ munera ⁊ missa. Neq ille toto regni sui
tempr quicquam dux̃ antiquius quã ut urbs
nci. sua oꝑa suoq labore ueteri polleret aue¬
toritate. ⁊ eccła scĩ. Petri ꝑ illum nõ solum tura
acdefensa. s. etiam suis opibꝰ p̃ om̃ibꝰ eccłi is eẽt¬
qris ornata atq dirata. Suam cũ tanti pendet
tam̃ intra. xlxii. annorũ quibꝰ regnauerat spa¬
cium. quat̃ t̃m illoꝵ uotoꝵ soluendoꝵ ac suppli¬
ecindi cciusa ꝓfectꝰ ẽ. Ultimi aduentꝰ sui nõ so¬
lum hec fuerũt. eciusae uerum ętiam qd roma¬
ni leonem pontificem multis affectum iuriis
erutis scilic ocłis lingutiq amputata fidem re¬
gis implorare quidem cõpuler̃. Id cireo romã

Expanded text:
refrigerium aliquod ac relevatio proveniret. Colebat refrigerium aliquod ac relevatio proveniret. Colebat ecclesiam beati Petri apostoli; in cuius donaria magna vis pecuniae tam in auro quam in argento necnon et gemmis ab illo congesta est, multa et innumera pontificibus munera missa. Neque ille toto regni sui tempore quicquam duxit aRoma sua opera suoque labore vetere polleret auctoritate, et ecclesia sancti Petri per illum non solum tuta ac defensa, sed etiam suis operibus pre omnibus aecclesiis esset ornata atque ditata. Quam cum tanti penderet, tamen intra 46 annorum quibus regnaverat spacium quater tantum illo votorum solvendorum ac supplicandi causa profectus est. 28. Ultimi adventus sui non solum hae fuere causae, verum etiam quod Romani Leonem pontificem, multis affectum iniuriis, erutis scilicet oculis linguaque amputata, fidem regis implorare compulerunt. Idcirco Romam
Abbreviated transcription (Latin):
Sacroꝵ uasorũ ex auro ⁊ argto uestim̃toꝵq sac̃¬
doralium tãta inea copiam ꝓcurauit ut inscicͥ¬
fici is celebrandis negenitoribꝰ quidẽ qui ultimi
eccłastici ordinis sũt pͥuato habitu ministrare
nec. esse fuiss Legendi atq psallendi disciplinã
diligentissime em̃ dauit. Erat enĩ utrisq a¬
modũ eruditꝰ. quãquã ipse nec puplice legrret
nec nisi sub misse.⁊ in cõmune cantaret. Circci
pciuꝑes sustentandos ⁊gͣtuitam libalitatem ꝗͣ
greci elemosincĩ uocant. deuotissimos. ut qui
nõ inpatͥa solum ⁊ in suo regno id facere. cura¬
uit uerũ trans maria insyriã ⁊ egiptum atq
africcim. ihero solimis. alexandriȩ atq carthagi¬
ni ubi xp̃icinos in pauꝑtate uiuere cõpererat. pe¬
nuriȩ illoꝵ cõpatiens pecuniam mutere solebat.
ob hoc maxime transmarinoꝵ regum amitias
ex petens ut xp̃icinis sub eoꝵ d̾natu degentibꝰ

Expanded text:
Sacrorum vasorum ex auro et argento vestimentorumque saceSacrorum vasorum ex auro et argento vestimentorumque sacerdotalium tantam in ea copiam procuravit, ut in sacrificiis celebrandis ne ianitoribus quidem – qui ultimi ecclesiastici ordinis sunt – privato habitu ministrare necesse fuisset. Legendi atque psallendi disciplinam diligentissime emendavit: erat enim utriusque admodum eruditus, quamquam ipse nec publice legeret nec nisi submissim et in commune cantaret. Circa pauperes sustentandos et gratuitam liberalitatem, Greci elemosinam vocant, devotissimus erat, ut qui non in patria solum et in suo regno id facere curaverit, verum trans maria in Syriam et Aegyptum atque Africam, Hierosolimis, Alexandriae, Kartagini, ubi christianos in paupertate vivere compererat, penuriae illorum compatiens, pecuniam mittere solebat, ob hoc maxime transmarinorum regum amicicias expetens, ut christianis sub eorum dominatu degentibus
Abbreviated transcription (Latin):
T emptabat ⁊ scrib̾e. tabulasq ⁊ codicellos ad hoc
in lecto subceruiccilibꝰ circum ferre solebat. Et cũ
ucicuum tempꝰ eẽt. manũ literis effigiandis assu¬
esceie. s parum successit labor p̃posteruis ac se¬
ro inchoatus. Religionẽ xͥanam qua ab infan¬
tia fuerat imbutꝰ scĩssime ⁊ cũ suma pietate coluit
ac ꝓpt̃ hoc plurue pulchritudinis basilicã aqͥs¬
grani cõstrux. auroq ⁊ argento ⁊ luminciribꝰ atq
exere solido ccincellis ⁊ ianuis ad ornciuit. ad cuiꝰ
struetura eũ colinas ⁊ marmora aliunde habe
nõ posset. roma atq rauennai deuehenda curauit.
ccłicm ⁊ mane ⁊ uesꝑe item noct᷑nis horis ⁊ scie̾¬
fici i tempr̃ quo ad eum ualitudo ꝑmiserat ipi¬
gre frequentabat. Curabatq inagnoꝑe ut omia
que ineo gerebant᷑. cũ maxima fierẽt honestate
edituos erebrime cõmonẽs. neqͥd indecẽs aut sor¬
didum aut in ferri aut inea remanere ꝑtinerẽt.

Expanded text:
Temptabat et scribere tabulasque et codicellos ad hoc Temptabat et scribere tabulasque et codicellos ad hoc in lecto sub cervicalibus circumferre solebat, ut cum vacuum tempus esset manum litteris effigiendis adsuesceret; sed parum successit labor praeposterus ac sero inchoatus. Religionem christianam, qua ab infantia fuerat inbutus, sanctissime et cum summa pietate coluit, ac propter hoc plurimae pulchritudinis basilicam Aquisgrani exstruxit auroque et argento et luminaribus atque ex aere solido cancellis et ianuis adornavit. Ad cuius structuram cum columnas et marmora aliunde habere non posset, Roma atque Ravenna devehenda curavit. Ecclesiam et mane et vespere, item nocturnis horis et sacrificii tempore, quoad eum valitudo permiserat, inpigre frequentabat, curabatque magnopere ut omnia quae in ea gerebantur cum quam maxima fierent honestate, aedituos creberrime commonens ne quid indecens aut sordidum aut inferri aut in ea remanere permitterent.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd uellet aꝑtissime ex pͥmere. Nec patrio sermoñ
cõtentꝰ. etiã pegrinis linguis ediscendis oꝑam in
pendit. in quibꝰ latincina ita didiẽ ut ea ac patͥa
linguai sit solitꝰ. Greccim uero melius intelligere
quã ꝓnuntiare poterat. A do quidẽ facũđ erat.
ut etiam didascalus appareret. Artes libales stu¬
diosissime incoluit. earumq doctores plurimum
ueneratꝰ maignis ꝓ mouebat honoribꝰ. Indiscenda
grãmatica petrum pisanum diciconẽ senem au¬
diuit. In ceteris disciplinis alcuinũ cognom̃to al¬
binum item diciconũ debritannia saxoniei ge¬
neris. hominẽ uirũ undecũq doctissimũ p̃cepto¬
iẽ habuit. ap̃d quẽ.⁊ pethoricȩ.⁊ dialecticȩ p̃cipue
tam̃ astronomie ediscende plurimũ.⁊ tẽporis ⁊ la¬
boris imꝑtiuit. Discebat artẽ cõ putãdi. ⁊ intentiõe
sagaci siderum cursum curiosissime rimabatuꝵ.

Expanded text:
quid vellet apertissime exprimere; nec patrio sermone quid vellet apertissime exprimere; nec patrio sermone contentus, etiam peregrinis linguis ediscendis operam dabat, in quibus Latinam ita didicit, ut ea ac patria lingua orare sit solitus, Grecam vero melius intellegere quam pronuntiare poterat. Adeo quidem facundus erat, ut etiam didascalus appareret. Artes liberales studiosissime coluit, earumque doctores plurimum veneratus, magnis adficiebat honoribus. In discenda gradivit, in caeteris disciplinis Albinum cognomento Alcuinum item diaconum, de Britannia Saxonici generis hominem, virum undecunque doctissimum, praeceptorem habuit: apud quem et rhetoricae et dialetamen astronomiae ediscendae plurimum et temporis et laboris inpertivit: discebat artem conputandi et intentione sagaci siderum cursum curiosissime rimabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tores ueribꝰ in fetre solebant. qua ille libentius
quã ullo alio cibo uescebat᷑. Int̾ centindum aut
aliqͥo ac roma. aut lectorem audiebar. Legebantꝰ
ei historiȩ.⁊ antiquoꝵ res geste. Delectabat᷑ libris
scĩ augustini p̃cipueq his qui de ciuitate di p̃ti¬
tulati sũt. Uun ⁊ om̃is potus ado pcreꝰ inbibendo
erat. ut suꝑ cencim raro plus ꝗ terbiberet. Aestate
pꝰ cibum meridianũ pomoꝵ aliqͥd sumens ac semel
bibens. depositis uestibꝰ ⁊ calciam̃tis uelut noctuso¬
liruas. erat ducbꝰ aut tͥbꝰ horis qui esceret. Noctib
sic dormidbiit. ut somnũ quat̃ aut quinquies nõ
solum ex ꝑgiscẽdo s ȩtiã desurgendo intrumꝑet. Cũ
calciaretur ⁊ amiciret᷑ nõ tantũ amicos ad mutebat
uerum &̃ sicomes palatii litem aliꝗ̃ cẽ diceret quȩ
sine eiꝰ iussu definiri nõ posset. statim litigantes
untro ducere iubebat.⁊ uelut ꝓtribunali sedet li¬
euiquã ministroꝵ inungendum erat ex pediebat.

Expanded text:
tores veribus inferre solebant, qua ille libentius quam ullo alio cibo vescebatur. Inter coenandum aut aliquod acroma aut lectorem audiebat. Legebantur ei historiae et antiquorum res gestae. Delectabatur et libris sancti Augustini, praecipueque his qui de civitate Dei praetitulati sunt. Vini et omnis potus adeo parcus in bibendo erat, ut super caenam raro plus quam ter biberet. Aestate post cibum meridianum pomorum aliquid sumens ac semel bibens, depositis vestibus et calciamentis, velut noctu solitus erat, duabus aut tribus horis quiescebat. Noctibus sic dormiebat, ut somnum quater aut quinquies non solum expergescendo, sed etiam desurgendo interrumperet. Cum calciaretur et amiciretur, non tantum amicos admittebat, verum etiam, si comes palatii litem aliquam esse diceret, quae sine eius iussu definiri non posset, statim litigantes introducere iussit et, velut pro tribunali sederet, licuiquam ministrorum iniungendum erat expediebat.
Abbreviated transcription (Latin):
uenti iolentia subsecuta nõ mͦ minora s & ipsũ pa¬
latiũ aquẽ se uehem̃tia sui ita agitaũ.ũ & lat̾cłis
ma ex parte deteget.In eo palatio plurunis cogẽ¬
tibꝰ moratꝰ neceffitatibꝰ ⁊ publiciꝰ utilitatibꝰ statuir¬
beł ił iđ ꝓficisei.⁊ uucirmatiã ad celebraidũ ppłi¬
ĩ nutare aliqͣntiꝰ ꝑcoegit rumor qͥs esebat norti¬
nos uelle qͣis gredi statuta pacti.⁊ ꝓpios fines .⁊ tns¬

Expanded text:
venti violentia subsecuta, non modo minora, sed etiam ipsum palatium Aquense, vehementia sui ita agitavit, ut etiam latmaxima ex parte detegeret. Moratus est in eo palatio plurimis cogentibus necessitatibus, et publicis utilitatibus. Statuiiam ad celebrandum eum mutare aliquantisper coegit rumor, qui sederat Nordmannos velle trangredi statuta pacti et proprios fines, et Trans
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ qͣrta ẽẽ dicta ẽ. int̃ heredes suos atq inele¬
mosinc̃ diuidende partis augm̃to ẽẽ cõstituit.
Hanc cõstitutionẽ arq ordmnatione. epĩs. abbatibꝰ¬

Expanded text:
quae quarta esse dicta est, inter heredes suos atque in elequae quarta esse dicta est, inter heredes suos atque in elemosinam dividendae partis augmentum esse constituit. Hanc constitutionem atque ordinationem coram epi
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse.hec qui hab̾e uelle. daro iuste estimatioĩs
p̃cio emeret. Similit̾ ⁊ de libris quoꝵ magnã in¬
biblio thecai sua copiam eõgregauit. statuit ut
aquis qui eos hab̃e uellent uisto p̃tio fuisse &
redempti.p̃ciumq in pauꝑes erogatum. Int̃
cetheros thesciuios atq pecuniam tres m̃sas ar¬
genteas ⁊ aureã uncm p̃cipue magnitudinis
⁊ pondis eẽ constat. dequibꝰ statuit atq decre¬
uit ut ea una exeis quȩ forma quadrangula
descriptionẽ urbis cõstantinopoltrane cõtinet.
int̾cera cõtinet donariai quȩ ad hoc depurara
sũt. mã adbasilicam bi petri apłi deferatur.
Et altera quȩ forma porunda romane urbis esti¬
giȩ figurata ẽ. ep̃o rauennaniꝰ ȩccłie cõferat.
Tercia quȩ ceteris ⁊ oꝑibꝰ pulchritudine ⁊ pon¬
dis grauitate multũ excellit qui extribꝰ orbib
cõuexa tocius mundi de seriptionem subtili ac
minura figuratrone cõplectitur. ⁊ aureã illam

Expanded text:
fuisse, haec qui habere vellet, dato iustae aestimationis fuisse, haec qui habere vellet, dato iustae aestimationis praetio, emeret bibliotheca sua copiam congregavit, statuit, ut ab his qui eos habere vellent, iusto pretio fuissent redempti, praetiumque in pauperibus erogatum. Inter caeteros thesauros atque peccunias tres mensas argenteas et auream unam praecipue magnitudinis et ponderis esse constat. De quibus statuit atque decrevit, ut una ex his, quae forma quadrangula, descriptionem urbis Constantinopolitanae continet, inter cetera donaria quae ad hoc deputata sunt, Romam ad basilicam beati Petri apostoli deferatur, et altera, quae forma rotunda Romanae urbis effigie figurata est, episcopio Ravennatis ecclesiae conferatur. Tertiam, quae ceteris et operis pulchritudine et ponderis gravitconexa, totius mundi descriptionem subtili ac minuta figuratione complectitur, et auream illam,
Abbreviated transcription (Latin):
seruoꝵ ⁊ ancillarũ musibus. palati i samulcin¬
tium sustentatioẽm distribura ueniret. Ad hanc
t̾cia tocius sumine portionem quȩ similit̃ ut
cete ex auir ⁊ argento constat ad iungi uoluit ex
ere ⁊ ferio. aliisꝙ metallis uasa atq utensiliaa
cum armis ⁊ uestibꝰ aliaq aut p̃ciosci aut uilia¬
ad uario usus facta supellectili ut sunt corti¬
ne. stragula.tapatia. filtra.coria.sçiginata.
⁊ quicqͥd incamera.atq uestiario eiꝰ eo die fu¬
isset inuentum. ut ex hoc maiores illiꝰ pcr¬
ti diuisiones fierent. ⁊ errgatiõe lemosinȩ ad
plures ꝑuenire potuiss. Ccipellam id ẽ eccłicsti¬
cum ministerui.tam id qd ipse fecit atq cõgre¬
gauit.quã qđ eoꝵ ad eum expaterna heredita-
te ꝑuenit. ut uitegrum eẽt arq nulla diuisi¬
one seindet᷑ ordinciuit. Siqua aut inuenirẽt᷑
aut uasa. aut libri aut alia ornam̃ta queli¬
quido cõstaret eidem capellare ab eo collata nõ

Expanded text:
servorum et ancillarum usibus palatii famulanservorum et ancillarum usibus palatii famulantium sustentationem distributa veniret. Ad hanc tertiam totius summae portionem, quae similiter ut ceterae ex auro et argento constat, adiungi voluit omnia ex aere et ferro aliisque metallis vasa atque utensilia cum armis et vestibus alioque aut pad varios usus facto suppellectili, ut sunt cortinae, stragula, tapetia, filtra , coria, sagmata, et quicquid in camera atque vestiario eius eo die fuisset inventum, ut ex hoc maiores illius partis divisiones fierent, et erogatio elemosinae ad plures pervenire potuisset. Capellam, id est aecclesiasticum ministerium, tum id quod ipse fecit atque congregavit, quam quod ad eum ex paterna hereditate pervenit, ut integrum esset, neque ulla divisione scinderetur, ordinavit. Si qua autem invenirentur aut vasa aut libri aut alia ornamenta, quae liquido constaret eidem capellae ab eo conlata non
Abbreviated transcription (Latin):
ta iacet. Nomina megopolium ad quas eadem
elemosinci siue largitio facienda ẽ. hec ẽ sunt.
Roma. rauenna.orediolcinũ. forum uili i. Gradꝰ.
Colonia. mogontiacꝰ. luuauum quȩ ⁊ sals burg.
Treueris. senones. Uesontium. lugdunũ. Rotonici¬
gum. remis. Arelas. uiennci. darantasia. Ebro¬
dunum. burdegala. turonas bituricas. Unius
no uersaret᷑. uelut res quȩ nulla uoti obligatioẽ
ad om̃inbo possidentis alienata eẽ cõstaret. Et hoc
tamdui quo ad usq ille mansisset. incorpore. P¬
obitum uͦ suum aut uoluntariũ scł̃cirium rerũ
carentiam eadem pars.iiuͣi.sub diuisionibꝰ par¬
tiret᷑. Et unci qudem earum sup̃ dicte .xx. ⁊ uni
parti adderet᷑. Altera ũ afiliis ac filicibꝰ suis. fi¬
li isq ac filicibꝰ filioꝵ suoꝵ assumpra. iusta ⁊ra¬
tiontibili itt̾ eos partioẽ diuid̾ent. Tercia uͦ cõ¬
suetudo xpĩanis more inusũ pauꝑt̃ fuisset ero¬
ganda. Iuarta simili mͦ nomine elemosine in

Expanded text:
ta iacet. Nomina metropoleorum, ad quas eadem ta iacet. Nomina metropoleorum, ad quas eadem elemosina sive largitio facienda est, haec sunt: Roma, Ravenna, Mediolanum, Forum Iulii, Gradus, Colonia, Mogontiacus, Iuvavum quae et Salzburg, Treveris, Senones, Vesontio, Lugdunum, Rotomagus, Remis, Arelas, Vienna, Darantasia, Ebrodunum, Burdigala, Turones, Bituriges. Unius no versaretur, velut res quam nulla voti obligatione a dominio possidentis alienatam esse constaret, et hoc tamdiu quoadusque vel ille mansisset in corpore obitum vero suum aut voluntariam saecularium rerum carentiam, eadem pars quattuor subdivisionibus secaretur, et una quidem earum supradictis XX et unae partibus adderetur, altera a filiis ac filiabus suis filiisque ac filiabus filiorum suorum adsumpta iusta et rationabili inter eos partitione divideretur, tertia vero consueto christianis more in usum pauperum fuisset erogata, quarta simili modo nomine eleimosinae in
Abbreviated transcription (Latin):
do de ducibꝰ partibꝰ.xx. ⁊ unam partem fecit. Ter¬
ciam integram reseruauit. Et ducirũ quidem par¬
tium.in.xx. ⁊ unã partem facta diuisio tali ra¬
tione cõsistit. ut qr in regno illius metropolitane
ciuitates.xxx. ⁊ unai eẽ noscunt᷑. una queq illarũ
partium adunam quãq metopolim ꝑmanꝰ here¬
dum ⁊ amicoꝵ suoꝵ elemosine nomine ꝑueniret.
Et archi ep̃s qui tuc̃ illiꝰ ecłiȩ rector extiterit pcr¬
tem quȩ ad sucĩ eccłia data ẽ suscipienᷤᷤ cũ suis suf¬
fraganis partiat᷑. eo scilic mͦ ut pars t̃cia suȩ
sit eccłiȩ. duȩ uͦ partes int̾suffraganeos diuidãt᷑.
irum diuisionum quȩ ex ducbꝰ primis partib
facte sũt. ⁊ iuxta metropolitanarũ ciuiratũ nume¬
rum .xx.⁊ unci ẽẽ noscũtur. una queq ab altera
sequestrata semoti in suo repositorio cium suꝑ¬
scriptione ciuitatis ad quam ꝑ ferenda ẽ recõdi¬

Expanded text:
do, de duabus partibus 20 et unam partem fecit, terdo, de duabus partibus 20 et unam partem fecit, tertiam integram reservavit. Et duarum quidem partium in 20 et unam partem facta divisio tali ratione consistit, ut quia in regno illius metropolitanae civitates 20 et una esse noscuntur, unaquaeque illarum partium ad unamquamque metropolim per manus heredum et amicorum suorum elemosinae nomine perveniat, et archiepiscopus qui tunc illicum suis suffraganeis partiatur, eo scilicet modo ut tertia pars suae sit Ecclesiae, duae vero partes inter suffraganeos dividantur. Harum divisionum, quae ex duabus primis partibus factae sunt, et juxta metropoleorum civitatum numerum viginti et una esse noscuntur, unaquaeque ab altera sequestrata, semotierscriptione civitatis ad quam perferenda est, recondi