comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nouisset alia die mane exanimẽ incubiculo suo
reꝑtum non temere inter maxima romanorum
mala recensuerim presertim cum tantum inea
urbe africani uigor & modestia ualeret ut
facile uiuo eo neq sociale. neq ciuile bellum
posse existere crederctur. huno quidã uxoris
suȩ sempronie. G raccorum autẽ sororis dolo
necatum ferunt. ne scelerata ut credo familia
ad ꝑnitiem patriȩ suȩ nata. interim pias sedi¬
tiones uirorum non ȩtiã facinorib mulitrum
Prco emilio. lucio oreste consulib
ethnauasto tremore concussa exun¬
dauit igneis globis. Rursusq alio
die lipara insula & uicinum circa eã
mare intantum efferbuit. ut adus-¬
tas quoq rupes dissoluerit tabulata nauium
lique fastis ceris extorruerit exanimatos pisces
suꝑ natantesq excoxerit. homines quoq: nisi
qui longius potuere diffugere reciprocanto an.¬
helitu calidi acris adustis introrsus iuntalibus

Expanded text:
novisset, alio die mane exanimem in cubiculo suo novisset, alio die mane exanimem in cubiculo suo rtum non temere inter maxima Romanorum mala recensuerim, praesertim cum tantum in ea urbe Africani uigor et modestia ualeret, ut facile uiuo eo neque sociale neque ciuile bellum posse exsistere crederetur. hunc quidam uxoris suae Semproniae, Gracchorum autem sororis, dolo necatum ferunt, ne scelerata ut credo familia ad perniciem patriae suae nata inter impias seditiones uirorum non etiam facinoribus mulierum Aemilio L. Oreste consulibus Aetna uasto tremore concnssa exundauit igneis globis, rursusque alio die Lipara insula et uicinum circa eam mare in tantum efferbuit, ut adustas quoque rupes dissoluerit, tabulata nauium liquefactis ceris extorruerit, exanimatos pisces supematantesque excoxerit, homines quoque, nisi qui longius potuere diffugere, reciprocato anhelitu calidi aeris adustis introrsum uitalibus
Abbreviated transcription (Latin):
cognitam. ac deindẽ. in matrimoniũ receptã.
nouissimȩ quã turpius duxit abiecit. Pri.¬
uignam uero suam hoc est filiã sororis &
coniugis. conigẽ asciuit. filiũ suum quem
ex sorore susceperat. nec non & filium fratris
occidit. Quamobrem tantis incestis parricidũsq
execrabilis. ab alexandrinis regno pulsus est: His¬
dem anthiocus temporib non contentus babi¬
lona atq hȩc bathana. totoq medie unperio.
aduersus pharaten parthorum regẽ congres¬
sus & uictus est. Qui cum inexercitu suo .C. mi¬
lia armatorũ habete uideretur . cc. milia. am.¬
plius calonum atq lixarum inmixtas cohor¬
tibus ꝙ histrionib trahebat. Itaq facile. cũ
uniuerso excrcitu suo parthorum uirib op¬
pressus interiĩt. Gaio sempronio. tuclttano. &
pionem afticanum pridie ꝓcontione. de peri¬
culo silutis suȩ contestatum. quod sibi ꝓpila
laboranti ab improbis & ingratis denuntiari cog-¬

Expanded text:
cognitam ac deinde in matrimonium receptam cognitam ac deinde in matrimonium receptam nouissime turpius quam duxit abiecit. priuigaam uero suam, hoc est filiam sororis et coniugis, coniugem adsciuit, filium suum, quem ex sorore suoccidit. Quam ob rem tantis incestis, parricidiisque exsecrabilis, ab Alexandrinis regno pulsus est. Iisdem temporibus Antiochus non contentus Babylonia, atque Egbathana, totiusque Mediae imperio, adversus Phrahatem Parthorum regem congressus et victus est; qui cum in exercitu suo centum millia armatorum habere videretur, ducenta millia amplius calonum atque lixarum immixta scortis et histrionibus trahebat. Itaque facile cum universo exercitu suo Parthorum viribus oppressus interiit. C. Sempronio Tuditano, et pionem Africanum pridie pro concione de periculo salutis suae contestatum, quod sibi pro patria laboranti ab improbis et ingratis denuntiari cog
Abbreviated transcription (Latin):
To tamen bello uictus est. Et cum exercitu pͦ
plurimã cȩdem infuga acto ipse iam circum¬
uentus abhostib & pene captus ẽẽ furgã qua
erat usus adequum. in oculũ thracis impegit.
Barbarus autẽ cum ira & dolore exarsisset.
latus crassi gladio transuerberauit. Ita ille ex¬
cogitato genere mortis effugit & dedecus &
seruitutẽ. Per penna consul qui crasso succes¬
serat. Audita morte crassi & clade exercicus
romani raptim inasiam ꝑuolauit. A ristoni.¬
cum bellũ recenti uictoria feriatum ẽ: in ꝓ¬
uiso bello adortus nudatumq omnib copiis
in fugam uertit. Cumq stratonicen urhem
adquã ille confugerat obsidione cinxisset. tru-¬
cidatum fame addeditionẽ coegit. Per penna
consul apud ꝑgamum correptus morho diẽ
obiit. Aristonicus romȩ iussu senatus. incar¬
cerem strangua latus ẽ. E edem anno ptholomei
alexandrinorũ regis misera uita. miseriorẽ
uitȩ exitum dedit. Isenm sororẽ suam stupro

Expanded text:
to tamen bello victus est, et cum, exercitu post to tamen bello victus est, et cum, exercitu post plurimam caedem in fugam acto, ipse jam circumventus ab hostibus et pene captus esset, virgam qua erat usus ad equum in oculum Thracis impegit. Barbarus autem cum ira et dolore exarsisset, latus Crassi gladio transverberavit. Ita ille, excogitato genere mortis, effugit dedecus et seruitutem. Perpenna consul, qui Crasso successerat, audita morte Crassi et clade exercitus Romani raptim in Asiam peruolauit, Aristonicum recenti uictoria feriatum inprouiso bello adortus nudatumque omnibus copiis in fugam uertit; cumque Stratonicen urbem, ad quam ille confugerat, obsidione cinxisset, trucidatum fame ad deditionem coegit. Perpenna consul apud Pergamum correptus morbo diem obiit; Aristonicus Romae iussu senatus in carcere strangulatus est. Eodem anno Ptolemaei Alexandrinorum regis misera uita miseriorem uitae exitum dedit. is enim sororem suam stupro
Abbreviated transcription (Latin):
tsi hȩc incendia seminarunt. In sicilia eni
fuiuum consulẽ piso consuł mamertiũ
idum expugnauit ubi. Uuii. milia fugi¬
rum interfecit: Quos autẽ capete potuit
bulo suffixit. Cui cũm rucilius consul suc¬
set idem quoq tauromoeniũ & bennam¬
issima fugitiuorũ refugia bello recepit.
pliusquã uiginti milia tunc seruorum
adata referuntur. Misera profecto talis
serat. nisi in solescentib seruis ferro ob-¬
n uretur. Sed tamen in ipsis quoq infe-¬
sunis dampnis pugnȩ & infeliciorib lu
uictoriȩ. Quanti perierunt uicti tantũ
crassus consul & pontifex maximus
aduersus aristonicum attali fratrẽ.
qui traditã ꝑtestamentũ romanis
n ꝑuaserat. Cum instructissimo missus
titu preterea amagnis regib hoc est ni¬
nediȩ. bithiniȩ. mitridatȩ. ponti. & arme¬
pirarachȩ. cappadociȩ. philomenȩ. pafla-¬
goniȩ. corumq maximis copiis ad iutus. conser¬

Expanded text:
diversa haec incendia seminaverunt. In Sicilia enim post diversa haec incendia seminaverunt. In Sicilia enim post Fulvium consulem Piso consul Mamertium oppidum expugnavit, ubi octo millia fugitivorum interfecit, quos autem capere potuit, patibulo affixit. Cui cum Rutilius Cos. successisset, idem quoque Taurominium, et Ennam, firmissima fugitivorum refugia, bello recepit: amplius quam viginti millia tunc servorum trucidata referuntur. Misera profecto talis s erat, nisi insolescentibus servis ferro obviam iretur. Sed tamen in ipsis quoque infelicissimis damnis pugnae et infelicioribus lucris uictoriae quanti periere uicti tantum Crassus consul et pontifeadversus Aristonicum Attali fratrem, qui traditam per testamentum Romanis Asiam pervaserat, cum instructissimo missus exercitu, praeterea magnis regibus, hoc est, Nicomediae, Bythiniae, Mitridate, Ponti et Armeniae, Ariarate, Cappadociae, Philomenae, Paflagoniae, eorumque maximis copiis adjutus, conser
Abbreviated transcription (Latin):
cessorem minutiũ dedit. His causis se natis
eumenis filius moriens testamento poplas
manum imperio. asiȩ succedirt heredẽ e¬
rat. G raccus gratiã popłi precio appccul
gem tulit. uti pectunia quȩ fuisset ase¬
pulo distribueretur. Obsistente nafica s
tore nasica in flammata nobis
a de cracto ad miniculo fugiens ictus fragm̃¬
plselii corruit. Rursusq assurgens alio ictu
du cerehro in pacte exanimatus ẽ. Ducenti p̃¬
i iica seditione inter fecti eorumq corpora
pserim ꝓuecta sunt. Ipsiuis quoq gracci in¬
serulis contagio multas late infecit pro¬
pus. Nam & muiturnis quadrigenti quinqͣ
ꝓsrui incrucẽ acti. & sinuisse adquattuor¬
ium idem tumultus seruilis abheradito
uor discussus est. Apud delonetrã scrui no-
motu intumescentes oppidanis preuenienti
pressi sunt absq illo primo siciliensis ma
sonite aquo iste uelut scintillȩ emicantes

Expanded text:
et successorem Minucium dedit. his causis senatum iet successorem Minucium dedit. his causis senatum iEumenis filius, moriens testamento populum Romanum imperio Asiae succedere heredem iusserat. Gracchus gratiam populi pretio adpetens legem tulit, uti pecunia, quae fuisset Apulo distribueretur. Obsistente Scipione auctore Nasica nobilitas inflammata, cem, detracto adminiculo fugiens, ictus fragmllii corruit: rursusque assurgens, alio ictu clavi cerebro impacti exanimatus est. Ducenti praeterea in ea seditione interfecti, eorumque corpora in Tiberim projecta sunt. Ipsius quoque Gracchi inlia belli servilis contagio, multas late infecit provincias. Nam et Minturnis quadringenti quinquaginta servi in crucem acti: et Sinuessae ad septium idem tumultus servilis ab Heraclito praetore discussus est. Apud Delon etiam servi novo motu intumescentes, oppidanis praevenientibus, pressi sunt: absque illo primo Siciliensis mali fomite, a quo istae velut scintillae micantes,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩderet roma non uidit aurum uł argentũ s¬
dignis suꝑ c̃e̾. potuisset apud pauperes non
arma &e uestem ignis absumpsit: Capl̃m.
tiam gesta sunt apud romã grecorũ seditione
agitabantur. Ecipio autẽ cum deleta iume¬
tra cȩteras hispaniȩ gentes pace componeres.
rium quendã celticum pͥncipem consuluit.
opere numantia aut prius in uicta durste
aut post fuisset euersa. Thirius respondu
cordia inuicta discordia exitio fuit. ¶ uo
mani tanquã sibi hac dese dictum exempl
co acceperunt. quippe quib iam desiitiue
discordantes: totius urbis nuntiabatur. Cart
gine numantia que deleta oritur apud ss¬
nos utilis de ꝓuisione collatio. & oritur u
de ambitione contentio Graccus tribunis
bis iratus nobilitati cur inter auctores me¬
tini fȩderis notatus c̾et. agrum apruras
tenus possessum popło diuidi statuit. O
tribuno plebi obsistenti ad emit imperiu

Expanded text:
dederit, Roma non uidit; aurum uel argentum, qdederit, Roma non uidit; aurum uel argentum, quod igni superesse potuisset, apud pauperes non fuit; arma et uestem ignis absumpsit. Igitur ntiam gesta sunt, apud Romam Gracchorum seditiones agitabantur. Scipio autem, cum, deleta Numantia, caeteras Hispaniae gentes pace componeret, Tiresum quemdam, Celticum principem, consuluit, qua ope res Numantina aut prius invicta durasset, aut post fuisset eversa: Tiresus respondit: Concordia invicta, discordia exitio fuit: quod Romani tamquam sibi ac de se dictum, exempli loco acceperunt, quippe quibus jam de seditionibus discordantis totius Urbis nuntiabatur. Cartgine Numantiaque deleta moritur apud Romanos utilis de prouisione conlatio et oritur infamis de ambitione contentio. Gracchus tribunus plebi iratus nobilitati, cur inter auctores Numantini foederis notatus esset, agrum a priuatis eatenus possessum populo diuidi statuit. Octauio tribuno plebi obsistenti ademit imperium
Abbreviated transcription (Latin):
li succo amiscetur. Cui fermento sapor auste.¬
ritatis & calor ebrictatis adicitur. Hac igitur
potione post longam famẽ recalescentes bello
sese optulerunt. Atrox diu certamen ꝙ usq ad
periculum romanorũ fuit. Iterumq romani
pugrare se aduersum numantinos fugiendo
ꝓbauissent nisi subscipione pugnassent. Nu¬
mantini interfectis suorũ fortissimis bello cȩ¬
dunt. compositis tamen ordinib nec sicut fu-¬
gientes in urbẽ reuertuntur. Corpora inter¬
fcctorum ad sepulturã oblata accipere noluert̃
Nouissima sp̃c desperationis mortẽ om̃s desti¬
nati clausã urbẽ ipsi introrsũ succenderunt.
cunctiq pariter ferro. ueneno. adq igne con¬
sumpti sunt. Romani nichil exhis penitus
habuere uctis. precer sȩcuritatẽ suam⁊ Neq¬
enim euersa numantia uicisse se magis nuns¬
tinos quã euasisse duxerunt. U num numane
uictoris cathena non tenuit. unde triumphi

Expanded text:
li succo admiscetur, quo fermento sapor austeli succo admiscetur, quo fermento sapor austeritatis, et calor ebrietatis adjicitur. Hac igitur potione post longam famem recalescentes, bello sese obtulerunt. Atrox diu certamen, et usque ad periculum Romanorum fuit. Iterumque Romam, pugnare se adversum Numantinos fugiendo probavissent, nisi sub Scipione pugnassent. Numantini, interfectis suorum fortissimis, bello recedunt, compositis tamen ordinibgientes in urbem reuertuntur, corpora interfectorum ad sepulturam oblata accipere noluerunt. nouissima spe desperationis in mortem omnes destinati clausam urbem ipsi introrsum succenderunt cunctique pariter ferro ueneno atque igne consumpti sunt. Romani nihil ex his penitus habuere uictis praeter securitatem suam; neqenim euersa Numantia uicisse se magis Numantinos quam euasisse duxerunt. unum Numantinum uictoris catena non tenuit; unde triumphum
Abbreviated transcription (Latin):
fluminc durio tria milia passuum ambitu muri
amplexabatur. quamuis aliqui asserant eam &
paruo situ & sine muro fuisse. Unde credibile ẽ.
quia hoc spatũ cura alendorum custodiendorũq:
peccorũ uel ȩtiam exercendi ruris commodo cũ
bello premerent᷑ incluserint ipsi artem parirã¬
natura munitã optinentes. Alio qui tantã paus¬
citatem hominũ tam amplum urbis spatium
non munirt magisquã ꝓdere uidebatur. Igitur
conclusi du numantini & fame trucidati de¬
ditionem sui optulerunt. si tolerabilia iuberen¬
tur. Sepe ȩtrã orantes iuste pugnȩ facultatem
ut tanquã iuris mori liceret. Ultime omnes-
duabus subito portis eruperunt. larga p̃rius
potiont usi non uini cuius ferax is locus non ẽ:
sed succo tritici ꝑ artem confecto. quẽ sucum
acale faciendo caeliam uocant. Suscitatur en̾i
ignea illa uis germinis made facte frugis. ac
deinde siccatur & post in farinam redacta mol¬

Expanded text:
flumine Durio tria milia passuum ambitu muri flumine Durio tria milia passuum ambitu muri amplexabatur; quamuis aliqui adserant eam et paruo situ et sine muro fuisse: unde credibile est, quia hoc spatii cura alendorum custodiendorumque pecorum uel etiam exercendi ruris commodo cum bello premerentnatura munitam obtinentes. Alioqui tantam paucitatem hominum, tam amplum urbis spatium non munire magis, quam prodere videbatur. Igitur conclusi diu Numantini, et fame trucidati, deditionem sui obtulerunt, si tolerabilia juberentur, saepe etiam orantes justae pugnae facultatem, ut tamquam viris mori liceret. Ultimo omnes duabus subito portis eruperunt, larga prius potione usi, non vini, cujus ferax is locus non est, sed succo tritici a calefaciendo caeliam vocant. Suscitatur enim ignea vis illa germinis madefactae frugis, ac deinde siccatur, et post in farinam redacta mol
Abbreviated transcription (Latin):
copia pugnandi facta est. exercitus romanus
oppressus. impetu numantinorũ terga conuertit.
S increpatione & minis ob iectantis sese consu¬
lis. manuq retinentis. tandẽ indignatus in hos¬
tem rediit. ꝙ quẽ fugiebat fugere compulit.
D ifficilis tunc in relatu. fides numantinos
effugauere & fugientes uidere romani: Unde
quamuis scipio quia preter spem acciderat̃
lȩcatus & glorratus ẽẽt. tamen ultra bella ad¬
uersum eos audendo non ẽt. ꝓfessus est. Itaq
scipio in sistendum inopinatis ꝓuentib cen-¬
suit. urbẽ ipsã obsidione conclusit. fossa ȩtrã
circum dedit cuius latitudo pedib decem. Q¬
altitudo uiginti fuit. Ipsum deinde uallum
sudibus prestructum crebris turrib communi¬
uit. ut siqua ab exumpente hoste ineum temp.¬
taretur irruptio: Iam non quasi obsessor cum obe¬
sesso sed uersa uice obsessus cum obsesso pugnart
Numantia autẽ intumulosita. haud procul a

Expanded text:
copia pugnandi facta est, exercitus Romanus, copia pugnandi facta est, exercitus Romanus, oppressus impetu Numantinorum, terga convertit: sed increpatione et minis objectantis sese consulis, manuque retinentis, tandem indignatus in hostem rediit: et quem fugiebat, fugere compulit. Difficilis tunc in relatu fides, Numantinos et fugavere, et fugientes videre Romani. Unquamuis Scipio, quia praeter spem acciderat, laetatus et gloriatus esset, tamen ultra bello aduersum eos audendum non esse professus est. itaque Scipio insistendum inopinatis prouentibus censuit, urbem ipsam obsidione conclusit, fossa etiam circumdedit, cuius latitudo pedibus decem, altitudo uiginti fuit. ipsum deinde uallum sudibus praestructum crebris turribus conmuniuit, ut, si qua ab erumpente hoste in eum temptaretur inruptio, iam non quasi obsessor cum obsesso sed uersa uice obsessus cum obsessore pugnaret. Numantia autem in tumulo sita haud procul a
Abbreviated transcription (Latin):
uicesimo. cum maior pȩne infamia
defedere apud numantiã pacto. ꝗͣ
apud caudinas quondã furculas pu¬
dorem romanȩ frontis honeraret. Scipio afri¬
canus consensu omniũ tribuum consul creatus
atq: ad oppugnandã numantiã cum exercitu
missus est Numantia autẽ citerioris hispanie
haud procul auacceis & cantabris in capite gal¬
liciȩ sita ultima celtiberorũ fuit. Hȩc ꝑannos
quattuordecim cum solis quattuor milib suo
sed ȩcam uicit. pudendisq fęderib affecit.¬
Igitur scipio africanus hispanrẽ ingressus. Non
se ilico ingessit hostib. ut quasi nautos circũ¬
ueniret. sciens numquã id genus hominum
adeo inotium corpore. atq animo resolui. ut
non ipsa qualitate habitudinis suȩ apparatꝰ
aliorum precelleret. sed aliquandiu militem
suum incastris ueluti in scolis exercuit. Et cũ
partẽ ȩstatis totãq hiemem ne adtemptata
quidẽ pugna transegisset. Sic quoq parum
prope modũ hac ꝓfecit industria. Namq uͥ

Expanded text:
620, cum major pene infamia facta de foedere apud Numantiam facto, quam apud Caudinas quondam furculas, pudorem Romanae frontis oneraret, Scipio Africanus consensu omnium tribuum secundo consul creatus, atque ad oppugnandam Numantiam cum exercitu missus est. Numantia autem citerioris Hispaniae haud procul a Vacceis et Cantabris in capite Gallitiae sita, ultima Celtiberorum fuit. Haec per annos quatuordecim cum solis quatuor millibus suosed etiam vicit, pudendisque foederibIgitur Scipio Africanus Hispaniam ingressus non illico se ingessit hostibus, ut quasi incautos circumveniret, sciens numquam id genus hominum adeo in otium corpore atque animo resolvi, ut non ipsa qualitate habitudinis suae apparatus aliorum praecelleret, sed aliquamdiu militem suum in castris velut in scholis exercuit. Et cum partem aestatis totamque hiemem, ne attentata quidem pugna, transegisset, sic quoque parum propemodum hac profecit industria. Namque ubi
Abbreviated transcription (Latin):
NNO ab urbe condita millesimo. XXU.
state senatus sumpsit imperiũ. statĩq
uastantes. bello adortus. incredibili strage de-¬
leuit: cui asenatu clipeus aureus incuria. et
in capitolio statua eque aurea. decreta est. S
continuo apud syrmiũ priusquã biennium
in imperio expleret morbo correptus interiit. O¬
Claudio mortuo quintillus frat̃ eius ab exer¬
citu imperator electus: Uir quidẽ unice mo¬
derationis & solus fratri preferendus xuii.

Expanded text:
nno ab Vrbe condita MXXV tate senatus sumpsit imperium statimque niamque uastantes bello adortus incredibili strage deleuit. cui a senatu clipeus aureus in curia et in Capitolio statua aeque aurea decreta est; sed continuo apud Sirmium, priusquam biennium in imperio expleret, morbo correptus interiit. Claudio mortuo Quintillus frater eius ab exercitu imperator electus, uir quidem unicae moderationis et solus fratri praeferendus
Abbreviated transcription (Latin):
abhuic anno. fabuis gurges consul. male ad uersus
samnites purgauit Namq amisso extreitu uictꝰ
in urbẽ refugit. Itaq cum senatus de sub mouendo
eo deliberarit. pater eius fabius maximus. ignomi¬
niam filuĩ deprecatus. legatum se filio iterum ul¬
tro ohtulit. si illi depellende ignominie & gerendi
tterum belli facultas daretur. Qu a impetrata. pre
lioq conserto. cum subito pugnantẽ filium consu¬
lem insistente pontio samnitarũ duce. infestis hosti¬
um telis condusum uideret. in mediũ se agnen puis
senex equo uec̾tus ingessit. Quo facto ꝑmoti romani
tota ibi incubuere aciȩ. donec ipsũ ducem pontium
deleco hostili exercitu uictum. oppressumq expert̃
Cesa sunt uico prelio samnitium uiginti milia
Capta autẽ quattuor milia cum rege suo. tandẽq
romanorũ clade trahebatur capti ducis destitutione
NNo subsequente cum sabinis curione
consule bellum gestum est. Ubi quot mi¬

Expanded text:
abhinc anno Fabius Gurges consul male aduersum abhinc anno Fabius Gurges consul male aduersum Samnitas pugnauit. namque amisso exercitu uictus in Vrbem refugit. itaque cum senatus de summouendo eo deliberaret, pater eius Fabius Maximus ignominiam filii deprecatus legatum se filio iturum ultro obtutit, si illi depellendae ignominiae et gerendi iterum belli facultlioque conserto, cum subito pugnantem filium consulem, insistente Pontio Samnitium duce, et infestis hostium telis conclusum videret, in medium se agmen pius senex equo vectus ingessit. Quo facto permoti Romani tota ibi incubuere acie, donec ipsum ducem Pontium, deleto hostili exercitu, victum oppressumque ceperunt. Caesa sunt in eo praelio Samnitium viginti millia, capta autem quatuor millia cum rege suo: tandemqueRomanorum clade trahebatur, capti ducis destitutione nno subsequnse cum Sabinis Corio consule bellum gestum est, ubi quot mi
Abbreviated transcription (Latin):
Qquitiis annus quo romani in stau¬
rato asamnitib bello uicti sunt atq
incastra fugerunt: Postea uͦ samni¬
tes nouum habitum animũq sumentes. hoc est
de argentatis arinis hac uestib paratoq animo
ne uncantur mori bello sese offerunt. Aduersũ
quos papirius consul cum exercitu missus cum a-
pullariis augurib uana coniectantib congredi
ꝓhiberetur. iridens eos tam feliciter confecit bel
lum quã constanter arripuit. Nam inhoc pręlio
duodecim milia hostium cȩsa. tria milia capta re¬
feruntur.S hanc quoq istius uerȩ laudandã
uictoriã. quã uani auspices impedire non potue¬
runt oborti subito corru: pere morhi. Nam tan¬
ta actam intolerabilis pestilentia tunc corripuit
ciuitatẽ. ut ꝓptereã quacumq ratione se dandam
libros sibillinos consulendos putarent. Horrendumq
illũ epidauriũ colubrum. cum ipso esculapũ lapide
adiuixerint quasi uero pestilentia aut ante se data
non sit. Aut post orta non fuerit Preterea altero

Expanded text:
quitur annus, quo Romani instaurato a Samnitibus bello uicti sunt atque in castra fugerunt. postea uero Samntes nouum habitum animumque sumentes, hoc est deargentatis armis ac uestibus, paratoque animo ni uincant mori, bello sese offerunt. aduersum quos Papirius consul cum exercitu missus cum a pullariis auguribus uana coniectantibus congredi prohiberetur, inridens eos tam felilum, quam constanter arripuit. Nam in hoc praelio duodecim millia hostium caesa, tria millia capta referuntur. Sed hanc quoque istius vere laudandam victoriam, quam vani auspices impedire non potuerunt, oborti subito corrupere morbi. Nam tanta ac tam intoleciuitatem, ut propter eam quacumque ratione sedandam libros Sibyllinos consulendos putarint horrendumque illum Epidaurium colubrum cum ipso Aesculapi lapide aduexerint: quasi uero pestilentia aut ante sedata non sit aut post orta non fuerit. Praeterea altere
Abbreviated transcription (Latin):
nouis in hiantẽ maturȩ circum ueniendum
opprimendũq curauit. Igitur siluano inter¬
stto. iulianum patruelem suum galli fratrẽ.
qsuit̃ creatum misit ad gallias. Itaq iulianꝰ
ilir cuersas oppressasq ab hostib gallias stre¬
iuissime. in integrum restituit: Alaemanno¬
rim paruis copiis magnã multitudinem
sidit. rheno germanos reiunxit. His elatꝰ
sucessibus fastigiũ usurpauit augusti: Et
nox italiam illiricũq ꝑuadens. constantiũ
prchicis prȩliis occupatum. regni parte pri¬
uuit: Constantius uiliani scelert comꝑto. di.¬
nissa expeditione parthorũ. dum ad ciuile
allum reuerteretur initinere inter ciliciam
eppadociamq defunctus est: Ita ille qui dis-¬
iQ pace & unitate fidei catholicȩ xp̾ianos
duersus xp̃ianos armans ciuili ut ita dicã
illo pcłiȩ membra dilacerauerat. totum in.¬
quietum tempus imperii molestissimũq spa¬
tium uitȩ suȩ bellis ciuilib ętiã ꝑ propinquos

Expanded text:
novis inhiantem, mature circumveniendum novis inhiantem, mature circumveniendum opprimendumque curavit. Igitur Sylvano interfecto, Julianum patruelem suum, Galli fratrem, Caesarem creatum, misit ad Gallias. Itaque Julianus Caesar eversas oppressasque ab hoste Gallias strenuissime in integrum restituit. Alamannorum parvis copiis magnam multitudinem fudit. Rheno Germanos revinxit. His elatus successibus, fastigium usurpavit Augusti; et mox Italiam Illyricumque pervadens, Constantium, Parthicis praeliis occupatum, regni parte privavit. Constantius, Juliani scelere comperto, dimissa expeditione Parthorum, dum ad civile bellum revertitur, in itinere inter Ciliciam Cappadociamque defunctus est. Ita ille qui discissa pace et unitate fidei catholicae, Christianos adversus Christianos armans, civili ut ita dicam bello Ecclesiae membra dilaceraverat, totum inquietum tempus imperii sui, molestissimumque spatium vitae suae, bellis civilibus etiam per propinquos
Abbreviated transcription (Latin):
qui tunc in magnentiũ ultione fris accensus
halum parabat. deponere. Iussus imperium
ihiciens cum litteris purpuras. contentusq
qriuatus fieri palatium simul scolamq di¬
insit Nepocianus deinde romȩ constantini
snris filius. gladiatorũ manu fretus inuasit
inpcriũ. qui deinde cum improbus ac ꝑ hoc
minsus cunctis eẽt amagnentianis ducibus op¬
orssus est Sequitur bellũ illud horribile
intr constantium magnentiũq apud murte¬
sͥm urbẽ geᷤᷤ. tum. iniquo multa romanorũ
nrum ꝓfligatio ęciam inposterum nocuit:
Naguentius tamen uictus aufugit. ac non
nuito post apud lugdunum propria se ma¬
n inter fecit: Decentius frater cnsdẽ quoq
quẽ cisarẽ gallis prefecerat. apud senonas la¬
queo uitam finiuit. Continuo constantius gal¬
lum patrui filium cȩsarẽ legit. Quẽ rursus
rudeliter ac tyrannicȩ agentẽ paulo postꝗͣ
crarat occidit. siluanum quoq ꝑgallias reb¬

Expanded text:
qui tunc in Magnentium ultione fratris accensus qui tunc in Magnentium ultione fratris accensus bellum parabat, deponere iussus imperium, abiciens cum litteris purpuras contentusque priuatis feriis, palatium simul scholamque dimisit. Nepotianus deinde Romae, Constantini sororis filius, gladiatorum manu fretus inuasit imperium: qui deinde cum inprobus ac per hoc inuisus cunctis esset, a Magnentianis ducibus oppressus est. sequitur bellum illud horribile inter Constantium Magnentiumque apud Mursam urbem gestum, in quo multa Romanorum uirium profligatio etiam in posterum nocuit. Magnentius tamen uictus anfngit ac non multo post apud Lugdunum propria se manu interfecit. Decentius quoque frater eiusdem, quem Caesarem Galliis praefecerat, apud Senonas laqueo uitam finiuit. continuo Constantius Gallum, patrui filium, Caesarem legit: quem rursus crudeliter ac tyrannice agentem paulo post quam crearat occidit. Siluanum quoq
Abbreviated transcription (Latin):
terremotus horribilis qui plurimas orierteis
ta petulantia periculisse offerens aducibus
euis occisus est Constans aduersus ꝑsas &
saporem qui mesopotamiã uastauerat. so¬
uem prelus parum prospere decertauit:
uissime seditione atq intemperantia milit
nocte adoriti pugnã coactus. patratã pene
uictoriã in suꝑ uictus amisit: Post cum s
in tolerandis uitĩs dedisset. hac penã prous¬
tialium fauore militũ compararet. magient
dolis inoppido cui helem nomen est:. ing
mo hispanu interfectus est. Magnentus
eni apud augustuduncui atriput imperiũ¬
¶ uod continuo ꝑgallia africam italiãs
rexit:. In illirico autẽ uetranionẽ ȩtat s¬
deuum imperatorẽ sͥ milites crauerune
Nirum natura simplicẽ. cunctisq ioeune
sed qui. ne prima quidẽ umquã licta¬
rum elementa didicisset: Itaq cum pͥde¬
ctras litterarumq sillabas imperator senex
trdum inuitus meditaretur. ad constantio

Expanded text:
terrae motus horribilis, qui plurimas Orientis terrae motus horribilis, qui plurimas Orientis ta petulantia periculis sese offerens, a ducibus eius occisus est. Constans aduersus Pereas et Saporem, qui Mesopotamiam uastauerat, nouem proeliis parum prospere decertauit. nouissime seditione atque intemperantia militum nocte adoriri pugnam coactus, patratam paene uictoriam insuper uictus amisit. post cum se intolerandis uitiis dedisset ac poena prouincialium fauorem militum compararet, Magnentii dolis in oppido, cui Helena nomen est, in proximo Hispaniae interfectus est. Magnentius enim apud Augustodunum arripuit imperium, quod continuo per Galliam Africam Italiamque porrexit. in Illyrico autem Vetranionem, aetate grandaeuum, imperatorem sibi milites creauerunt, uirum natura simplicem cunctisque iucundum, sed qui ne prima quidem umquam litterarum elementa didicisset. itaque cum pteras litterarumque syllabas imperator senex interdum inuitus meditaretur, a Constantio,
Abbreviated transcription (Latin):
condita millesimo. xcii. constantius
successores constantini & dalmatius cȩsar fra¬
tris filius. S continuo militari factione
deceptus est: Interea maligna semꝑ aduer.
sus dm̃ uerũ diaboli insectatio quę ab ini¬
tio mundi usq adnunc ut asincera fide
religionisq tramite ob fusis errorum nebulis
lubrica hominũ corda ꝑturbat: Postquã xp̃p¬
nis imperatorib summã regiȩ potestatis in
meliora uertentib. ȩccłiam xp̃i elo idola¬
triȩ ꝑsequi destitit. A liud machinamentĩ
constantii imperatoris promptus aditus ꝙ fi¬
cilius uia suadetur constantio ut quosdam
indeo gradus credat. Et qui ꝑ ianuã aber¬
rore idolatriȩ fuerat egressus rursũ ins¬
num eius dum indeo deos quęrit tanpi
ppseudo tyrannũ inducitur: Peruersigͥ
telo potestas armatur ⁊ llusa & sub nomuis
pietatis uis ꝑsecutionis agitatur de noua ni¬
minis dectione contenditur. ut arrianorum
potius ȩccłiȩ quã catholicorũ sint: Sequit᷑

Expanded text:
condita MXCII, Constantius successores Constantini et Dalmatius Caesar fratris filius, sed continuo militari factione decerptus est. sum Deum verum diaboli insectatio, quae ab initio mundi usque nunc a sincero fidei religionisque tramite, effusis errorum nebulis, lubrica hominum corda stianis imperatoribus summam regiae potestatis in meliora uertentibus Ecclesiam Christi zelo idololatriae persequi destitit, aliud machinamentum, Constantii imperatoris promptus aditus et facilis uia. suadetur Constantio, ut quosdam in Deo gradus credat, et qui per ianuam ab errore idololatriae fuerat egressus, rursum in sinum eius, dum in Deo deos quaerit, tamquam per pseudothyrum inducitur. peruerso igitur zelo potestas armatur inlusa et sub nomine pietatis uis persecutionis agitatur. de noua nominis electione contenditur, ut Arrianorum potius ecclesiae quam catholicorum sint. sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
regni fecit. Mansitq ineo annis .uii.
Hic p̃timu̾s imperatorũ omniũ xpianus fuit.
ac post tertium imperuĩ sui annũ millesimꝰ
aconditione romȩ annus impletus. ita mus¬
nificis ludis augustissimus omniũ preterdo.¬
rum hic natalis annus a xp̃iano imperatoꝰ¬
re celebratus est: Nec dubium ẽ. quin phs¬
lippus huius tantȩ deuotionis gr̃am & ho¬
norem ad xp̃m & ȩccłiam reportaret. quandi
uel ascensum fuisse incapitoliũ. Iimolatas
ex more hostias nullus auctor os tendit. am¬
bo tamen quamuis diuersis locis tumultu
militari & deciĩ fraude inter fecti sunt:

Expanded text:
regni fecit, mansitque in eo annis septem. Hic primus 513 imperatorum omnium Christianus fuit, ac post tertium imperii 514 ejus annum, millesimus a conditione Romae annus impletus est. Ita mnificis ludis augustissimus omnium praeteritorum hic natalis annus a Christiano imperatore celebratos est. nec dubium est, quin Philippus huius tantae deuotionis gratiam et honorem ad Christum et Ecclesiam reportarit, quando uel ascensum fuisse in Capitolium immolatasque ex more hostias nullus auctor ostendit. ambo tamen quamuis diuersis locis tumultu militari et Decii fraude interfecti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
si meliꝰ facundiores id ipsum attemptauerĩt. ipsoꝵ
nequaqͣm p̃ iudito si me cafaigaueruit facundie tan¬
tum p̃cor ut nr̃o ñ derogent labori causa inuidenti
uł culpa insolentiȩ. Non tamen huic beate intẽe ꝓ
merui militiȩ.: neq uisa narraui. s nescio qͥs cõpila¬
tor nomine suo suppsso libellũ suꝑ hac re nimis rusti¬
canum ediderat. ueritatẽ tamen cexuerat: s ꝓpt̾ in uir¬
banitatẽ codicis. nobilis materies uiluerat. ⁊ simplici¬
ores etiã inculpta et incompta lectio a se auocabat. ⁊¬

Expanded text:
si melius facundiores id ipsum attentaverint, ipsorum si melius facundiores id ipsum attentaverint, ipsorum nequaquam praejudico, si me castigaverint, facundiae: tantum precor ut nostro non derogent labori, causa invidentiae vel culpae insolentiae. Non tamen huic beatae interesse promerui militiae, neque visa narravi; sed nescio quis compilator, nomine suo suppresso, libellum super hac re nimis rusticanum ediderat; veritatem tamen texuerat: sed propter inurbanitatem codicis nobilis materies viluerat, et simpliciores etiam inculta et incompta lectio confest
Abbreviated transcription (Latin):
ALBRICUS
anis pacem et
ueritatem di
⁊ it tempora. ipse pios cortigitͭ ỹuehat. ipse punit
mnt milicia. fideles suos unanmiter excitauit.
Non enĩ sine diuina inspiratione credendũ est
uoecie entalt in orientalem plagam. omiũ rerutm
mosos uelle militatũ ir: ⁊ contra barbaras natio
titot pͥncipes. toc duces. tot milites. toc pedites.
u reqr. sine imꝑatore. dimicantes eatenꝰ audiuut :¬
q siqͥdem misto exerciti alter alteri p̃futc. aliꝰ
li imnꝑauit: nemo qđ sibi peculiare uidebat᷑ dispo¬
ut. nͥ qł sapientium cõmune consultum decreuit.
is animauit: atq indiscissam eis concordiam inspi¬
ñ satis expolito nisus sum cõmendare. qͣmuis tantum
q̃ tamen huic ocio ñ ignobili assicde uellet sterilis q̃m¬
nebat inopia. maiorib rr̃is qͥ dormitabant. & pigri¬
tabant᷑ uelut indignatus hoc opꝰ aggressus sum: &
ne inuide oblurioni cedet Nỹ storia digna relata:
ad scribendũ pene. sexagenariã appuli manũ. Sane

Expanded text:
ALDRICUS,anis pacem et veritatem diltat, et tempora; ipse pios corrigit, ut provehat; ipse punit reret militia, fideles suos unanimiter incitavit. Non enim sine divina inspiratione credendum est, ab occidentali ad orientalem plagam, omnium rerum copiosos velle militatum iri; et contra barbaras nationenim tot principes, tot duces, tot milites, tot pedites sine rege, sine imperatore dimicantes eatenus audivit? Neque siquidem in isto exercitu, alter alteri praefuit, alius alii imperavit: nemo quod sibi peculiare videbatur disposuit, nisi quod sapientium commune consultum decrevit, eos animavit, atque indiscissam eis concordiam inspi nostro, licet non satis expolito, nisus sum commendare, quamvis tantum qui tamen huic otio non ignobili assidere vellet, sterilis imminebat inopia: majoribus nostris, qui dormitabant et pigritabantur, velut indignatus, hoc opus aggressus sum: et ne invidae oblivioni cederet historia digna relatu, ad scribendum pene sexagenariam appuli manum. Sane
Abbreviated transcription (Latin):
dicauerim titulum. paganismũ aut ut pote alege dĩ
extorrem totis uirib ad horruerun: tamen in ꝓferen¬
da bystorie ueritate. inneutrã amor uł odiũ uł cet̾a
uicia me scienter p̃cipitabunt partẽ ut scilicet paga¬
nis detrabendo. xp̃iatiis mendax &e metidosus tenĩe
faueam. & siꝗͥd fortiter ⁊ adaucter gentilei egerunt.
eoꝵ fortitudini ⁊ audaciȩ celando aliqd decerꝑam.
ꝓ ferende siqͥdẽ ueritati cẽꝑant̃ studebo: ⁊ animi mei
fauorem qͤm tam̃ maxiie xp̃ianis debeo.: ueritatis ceni¬
sura castigabo. Si eni gentiliũ robur plus uisto attenu¬
aremn. xp̃ianoꝵ fortitudini ⁊ labori decraherẽ. dũ tan¬
qͣm ad usus gentẽ inbellẽ genꝰ nr̃m hiatu cemerario
dimicasse ddeclamaiem. Succuicte gͥ quȩ in codice p̃dic¬
to ꝑpendi recapttulabo: ⁊ partĩ narratitiũ qͥibi a fue¬
runt relatione frecus. q̃ audiui int̾serã. sicq od̾ adiunan¬
te dño aggressus sũ opus consumabo. Iam gͥ ad p̃lba

Expanded text:
dicaverim titulum; paganismum autem, utpote a lege Dei extorrem, totis viribus abominaverim, tamen in proferenda historiae veritate, in neutram amor vel odium, vel caetera vitia, me scientem praecipitabunt partem: ut scilicet paganis detrahendo, Christianis, mendax et mendosus, temere faveam; et si quid fortiter et audacter gentiles egerunt, eorum fortitudini et audaciae zelando aliquid decerpam: proferendae siquidem veritati temperanter studebo; et animi mei favorem, quem tamen maxime Christianis debeo, veritatis censura castigabo. Si enim gentilium robur plus justo attenuarem; Christianorum fortitudini et laboribus detraherem, dum tanquam adversus gentem imbellem, genus nostrum hiatu temerario dimicasse declamarem. Succincte igitur quae in codice praedicto perpendi, recapitulabo; et partium narrantium quae ibi adfuerunt relatione fretus, quae audivi interseram, sicque juvante Deo aggressum opus consummabo. Jam igitur
Abbreviated transcription (Latin):
s qͣnius mipsa expeditione gnauit᷑ multa mami cõ¬
silioq ꝑegerit. ibi tam̃ multũ deliquid. uͥ adfr̃s

Expanded text:
s in ipsa expeditione gnaviter multa manu consilioque peregerit, ibi tamen multum deliquit, ubi ad fr
Abbreviated transcription (Latin):
senatus uoluntate imperator ab exer¬
citu postquã bellũ ingermania pros¬
UI. anerone exercuit. S continuo hoc est ter¬
tio quã regnabat anno apuppieno aquileiae.
interfectus. & ꝑsecutionis & uitȩ finem fecit.
Qui maxime ꝓpter xpianam alexandri cui
successerat & mamieȩ matris eius familiã per¬
secutionem in xp̃ianos & clericos. id est docto¬
res uel precipue ꝓpter origenẽ prb̃m mise

Expanded text:
senatus voluntate imperator ab exercitu, postquam bellum in Germania prosianos, sextus a Nerone, exercuit. Sed continuo, hoc est tertio quam regnabat anno, a Pupieno Aquileiae interfectus, et persecutionis et vitae finem fecit. Qui maxime propter Christianam Alexandri, cui successerat, et Mammaeae matris ejus familiam, persecutionem in sacerdotes et clericos, id est, doctores, vel praecipue propter Origenem pre
Abbreviated transcription (Latin):
num ꝑsecutus. Rursusq abhisdẽ insidũs crr-¬
cumuentus occisus est Li ucius quoq piso uir
consularis legatus cassũ consulis interfctꝰtus ẽ.
Gaius publius alter legatus ne residua exercitꝰ
portio quȩ uicastra confugerat deleretur. obsi¬
des & dimidiã partẽ rerum omniũ tiguri¬
nis turpissimo fȩlere dedit. Qui romã reu̾¬
sus acecilio tribuno plebi die dicta eo qđ
tigurinis obsĩsederat inexilium ꝓfugit. Goc¬
pio proconsuł capta urbe gallorum cui nom̃
est tolosa .c. milia ponderis auri & argenti.
centum decem milia etemplo apollinis sustu¬
lit. Q uod cum ad massiliã amicã popło ro¬
mano urbem cum presidiis nsisset urterfec¬
tis clam sicut quidã contestantur quib ea
custodienda & ꝑuehenda commiserat. cuncta
ꝑ scelus furata fuisse narrat᷑. UInde ȩtiam
inagna questio. post romȩ acta est¬

Expanded text:
num persecutus rursusque ab isdem insidiis cirnum persecutus rursusque ab isdem insidiis circumuentus occisus est. Lucius quoque Piso uir consularis, legatus Cassii consulis, interfectus. C. Publius alter legatus, ne residua exercitus portio, quae in castra confugerat, deleretur, obsides et dimidiam partem rerum omnium Tigurinis turpissimo foedere dedit: qui Romam reuersus, a Caelio tribuno plebi die dicta eo quod Tigurinis obsides dederat, in exilium profugit. Caepio proconsule capta urbe Gallorum, cui nomen est Tolosae, centum milia pondo auri et argenti centum decem milia e templo Apollinis sustulit: quod cum ad Massiliam, amicam populo Romano urbem, cum praesidiis misisset, interfectis clam — sicut quidam contestantur — quibus ea custodienda et peruehenda commiserat, cuncta per scelus furatus fuisse narratur. unde etiam magna quaestio post Romae acta est
Abbreviated transcription (Latin):
cederent. relictis uehiculis arreptisq equis
filiã uirginem equo insidentẽ. in mediũ agĩ
accepit. Puella continuo ictu fulminis exa¬
nimata t̃. S omnib sine cissura aliqua
uestimentis ademptis ac pectoris pedumq
uinculis dissolutis manilib ȩtiam anulisq
discussis ipso quoq corpore illeso nisi quod
obscenum immodũ nuda & lingua paululũ
exerta tacuit. Equus quoq ipse quo utebat᷑
straturis. fitnis & cingulis dissolutis. passim ac
disꝑsis ex animis procul tacuit. Paruo post hoc
intercessu temporis. lucius ueturius eques
romanus acmiliã uirginẽ uestalẽ furtiuo
stupro polluit. Duas prectrea uirgines ues¬
tales eadem ȩmilia ad participationẽ incesti
sollicitatas. contubernalib sui corruptoris ex¬
posuit ac tradidit. Indicio ꝑ seruum facto
supplicium de omnib sumptũ est. Hisdem
precerta uigurthini belli temporib lucuis
cassius consul ingallia tigurinos usq adocea¬

Expanded text:
cederent, relictis uehiculis arreptisque equis cederent, relictis uehiculis arreptisque equis filiam uirginem equo insidentem in medium agmen accepit. puella continuo ictu fulminis exanimata est, sed omnibus sine scissura aliqua uestimentis ademptis ac pectoris pedumque uinculis dissolutis, monilibus etiam anulisque discussis, ipso quoque corpore inlaeso, nisi quod obscenum in modum nuda et lingua paululum exerta iacuit; equus quoque ipse, quo utebatur, straturis frenis et cingulis dissolutis passim ac dispersis exanimis procul iacuit. Paruo post hoc intercessu temporis L. Veturius eques Romanus Aemiliam uirginem Vestalem furtiuo stupro polluit. duas praeterea uirgines Vestales eadem Aemilia ad participationem incesti sollicitatas contubernalibus sui corruptoris exposuit ac tradidit. indicio per seruum facto supplicium de omnibus sumptum est. Isdem praeterea Iugurthini belli temporibus L. Cassius consul in Gallia Tigurinos usque Ocea
Abbreviated transcription (Latin):
atq durato habilia & tuta gestabant. Cuius
ca natura est: ut acceptum imbrẽ tamquã
shongie ͤ hibat. ac ꝑ hoc intractabile repentino
pondere fiat. quia circum ferri non poterant.
defendere nequiucrunt. Ita ex inspirato con-¬
urbatis destitutisq mauris ac numidis. boc¬
bus & iugurtha fugerunt. Post hec uon¬
ginta milia armatorũ nouissimo bello ab
hisdem regibus obiccta sunt. hȩc quoq usq
ad internetionẽ romanis uncentib cesa re¬
feruntur. E. xeo hocchus spem belli abiciens
pacem petiuit. Atq inpretium pacis ugur¬
tham dolo captum cathenisq obrutum per
syllam legatum misit ad mariũ. Qui int̾ri¬
umpho ante cuirrum. cum duob filus suis
actus. & mox incarcere strangulatus est.
Isdem dieb obscenum ꝓdigium ac triste
usum est Lucius heluius eques romanus.
cum uxore & filia de roma inapuliam redi.¬
es. tempestate correptus. cum filiam conster¬
natam uderet. ut cicius ꝓpioribus tectis suc¬

Expanded text:
atque durato habilia et tuta gestabant — cuius atque durato habilia et tuta gestabant — cuius ea natura est, ut acceptum imbrem tamquam spongia ebibat ac per hoc intractabile repentino pondere fiat — quia circumferri non poterant, defendere nequiuerunt. ita ex insperato conturbatis destitutisque Mauris ac Numidis Bocchus ac Iugurtha fugerunt. post hoc nonaginta milia armatorum nouissimo bello ab isdem regibus obiecta; haec quoque usque ad internecionem Romanis uincentibus caesa referuntur. ex eo Bocchus spem belli abiciens, pacem petiuit atque in pretium pacis Iugurtham dolo captum catenisque obrutum per Sullam legatum misit ad Marium. qui in triumpho ante currum cum duobus filiis suis actus et mox in carcere strangulatus est. Isdem diebus obscenum prodigium ac triste uisum est. L. Heluius eques Romanus cum uxore et filia de Roma in Apuliam rediens, tempestate correptus cum filiam constenatam uideret, ut citius propioribus tectis suc
Abbreviated transcription (Latin):
osequendum eques incluserat. Iam tertia dies
nullũ unde cumq suffraguim. Oira undiq
portis facies obiciebatur. Tandẽ. Marius con¬
sul forti desperatione spei uiam fecit. Uniuer¬
s simul agmine ꝓrupit euallo. campoq se
simuil & prelio dedit. Et cum iterum circum fu¬
i hostes non solum agminis extrena laniarent.
erum ȩtiã media excussis ꝓcul delis cęderent.
airbatosq romanos in suꝑ ętiã estus solis. into¬
strantia sitis. mortis circumstantia usq adex¬
tremum desperationis defatigaret. subito no¬
tum illud romanorũ aduersus afros tempes¬
tatum imbriumq suffragiũ celo missũ in spe¬
rate salutis fuit. Siquidẽ repentina pluina
sicentib romanis & estuantib refrigerium
potumq prebuit. Porro autẽ numidis hos¬
alia telorum quȩ manu torquere sine lina¬
mentis solent lubrica ac ꝑ hoc inutilia red¬
didit. Scuta ęnamqtȩ elefanti corio extento

Expanded text:
persequendum eques incluserat. iam tertia dies et persequendum eques incluserat. iam tertia dies et nullum undecumque suffragium, dira undique mortis facies obiciebatur: tandem Marius consul forti desperatione spei uiam fecit, uniuerso simul agmine prorupit e uallo campoque sese simul et proelio dedit. et cum iterum circumfusi hostes non solum agminis extrema laniarent, uerum etiam media excussis procul telis caederent turbatosque Romanos insuper etiam aestus solis, intolerantia sitis, mortis circumstantia usque ad extremum desperationis defetigaret, subito notum illud Romanorum aduersus Afros tempestatum imbriumque suffragium caelo missum insperatae saluti fuit. siquidem repentina pluuia sitientibus Romanis et aestuantibus refrigerium potumque praebuit, porro autem Numidis hastilia telorum, quae manu intorquere sine ammentis solent, lubrica ac per hoc inutilia reddidit; scuta etiam, quae elephanti corio extento
Abbreviated transcription (Latin):
manos expugnationẽ eiꝰ parantes sexagise
miłib equitum in structus occurrit. Nis
ulla romano militi tumultuosior pugu
terribilior fuit. adeo ut discursu & site
circumcur santiũ. & impetentiũ guitũ
tus puluis erlum sub texuerit. diem als¬
rit. noctemq obduxerit Tantus auc̃ i¬
rum nimbus ingruerit. ut nulla parle
poris ab istu tuta cẽt. quippe quib ꝙ uee
ad ꝓspiciendum impedimento caliginis
peditio ad cauendũ compressionẽ mult¬
nis ile.erat. Nec laborabat. eques mauris
numida ut bene collocatum hostem opit¬
no teli impetu rimaretur. sed pocius msis¬
tum pila mittebant. certi qd uulnera ind
uon essent. Ita coacti in unum ȩquites mo
inunum. pedites densabant᷑: Inter capł
tanti periculi nox interueniens dedit. E
re in hostem. quamuis stric̾to miles gl
non ualebat. E minus eni iaculis rpĩl̃¬
sigae non poterant. Undiq enim uelocior ad

Expanded text:
Romanos expugnationem ejus parantes sexaginta Romanos expugnationem ejus parantes sexaginta millibus equitum instructus occurrit. Numquam ulla Romano militi tumultuosior pugna et terribilior 323 fuit, adeo ut discursu et fremitu circumcursantium et impetentium equitum suscitatus pulvis coelum subtexuerit, diem ademerit, noctemque obduxerit: tantus autem telorum nimbus ingruerit, ut nulla pars corporis ab ictu tuta esset, quippe quibus et visus ad prospiciendum impedimento caliginis, et expeditio ad cavendum compressione multitudinis deerat. Nec laborabat eques Maurus ac Numida, ut bene collocatum hostem opportuno teli impetu rimaretur, sed potius in incertum pila mittebant, certi quod vulnera incerta non essent. Ita coacti in unum Roin unum pedites densabantur. Intercapedinem tanti periculi nox interveniens praelium re in hostem, quamvis stricto miles glnon ualebat, eminus enim iaculis repellefugere non poterant, undique enim uelocior ad