comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illũ qui pompeianarum partium defensor acerrimus. is to¬¬
ta lusitania notissimus erat. hic clam p̃sidio lusitaniam
proficiscitur. & Cecilium nigrum noie barharum ad lẽ¬
nium conuenit: qui bñ magnam manum lusitanorum ha-¬
beret. Rursus hispalim oppidum denuo noctu ꝑ murum re-¬
cipitur: presidium uigilesq iugulant. portas p̃cludunt.
de integro pugnare cepunt. Dum hec geruntur legati
cartellenses nuntiauerunt qđ pompeium in potestate ha-¬
berent: qđ ante Cȩsari portas p̃clusissent. illo beneficio
suum maleficium. existimabant se lucrifatere. Lusita¬
ni hispalim. oppugnare nullo tp̃r desistebant. Quod
cum aĩ aduerteret cesar. si oppidum capere contende¬
ret: ut homines ꝑditi intenderent. & menia delerẽt:
I ta consilio hĩto noctu patitur lusitanos eruptionem fa¬
cere: id quod consulto non existimabant fieri. Ita irrũ¬
pendo naues quȩ ad flumen bethim fuissent intẽdũt.
Nostri dum intendio detinentur. illi ꝓfugiunt & ab eqti¬

Expanded text:
illum qui Pompeianarum partium fuisset defensor acerrimus — is tota Lusitania notissimus erat —: hic clam praesidia Lusitaniam proficiscitur et Caecilium Nigrum, hominem barbarum, ad Lennium convenit, qui bene magnam manum Lusitanorum haberet. Reversus Hispalim in oppidum denuo noctu per murum recipitur: praesidium, vigiles iugulant, portas praecludunt, de integro pugnare coeperunt. § 36 Dum haec geruntur, legati Carteienses renuntiaverunt quod Pompeium in potestatem haberent. Quod ante Caesari portas praeclusissent, illo beneficio suum maleficium existimabant se lucri facere. Lusitani Hispali pugnare nullo tempore desistebant. Quod Caesar cum animadverteret, si oppidum capere contenderet, timuit ne homines perditi incenderent et moenia delerent; ita consilio habito noctu patitur Lusitanos eruptionem facere; id quod consulto non existimabant fieri. Ita erumpendo navis, quae ad Baetim flumen fuissent, incendunt. Nostri dum incendio detinentur, illi profugiunt et ab equiti
Abbreviated transcription (Latin):
esse existimabatur. Ipse aũt . CN. Pompeius adolescens ullam
oppidum oppugnabat. & fere iam aliquot mensibus ibi deti-¬
nebatur. Quo ex oppido cognito cȩsaris aduentu legati clam
ꝓpter presidia .cri. sompeii: cesarem cum adissent. petere ce¬¬
perunt. ut sibi primo qͦ tempore subsidium mitteret. Cęsar
eam ciuitatem oĩ tempore optime de populo .ro. meritam cẽ¬
sciens: celeriter .xui. cohortes secunda uigilia iub& ꝓficisa:
pariq ȩquites nũo. Quibus p̃fecit hoĩem eius prouinciȩ no-¬
tum & non parum scientem. E uiuu pacietum. Qui cũ ad
CH. Pompeũ presidia uenisset: incidit idem tpr̃is: ut tempesta¬
te aduersa vehementiq uento afflictaretur: aditusq ui tem¬
pestatis totus obscurabatur: ut uix ꝓximum agnostere poss&.
cuius incõmodum summam utilitatem ipsis prebebat. Ita

Expanded text:
esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Uliam esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Uliam oppidum oppugnabat et fere iam aliquot mensibus ibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Caesaris adventu legati clam praesidia Cn. Pompei Caesarem cum adissent, petere coeperunt uti sibi primo quoque tempore subsidium mitteret. Caesar — eam civitatem omni tempore optime de populo Romano meritam esse — celeriter sex cohortis secunda vigilia iubet proficisci, pari equites numero. Quibus praefecit hominem eius provinciae notum et non parum scientem, L. Vibium Paciaecum. Qui cum ad Cn. Pompei praesidia venisset, incidit idem temporis ut tempestate adversa vehementique vento adflictaretur; aditusque vis tempestatis ita obscurabat ut vix proximum agnoscere possent. Cuius incommodum summam utilitatem ipsis praebebat. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
ctator tertio defignatus dictator quarto: multis itineribus añ¬
confectis cum celeri festinatione ad bellum confitiendum in hi¬
spaniã conueniss&: legati cordubenses: qui a. ctt. sompeio di¬
scesserant: cȩsari obuiam uenerunt. A quibus nuntiabatur
nocturno tempore oppidum cordubam capi posse. qđ nec
opinantibus aduersariis: eius ꝓuintiȩ potitus ess& simulq
qđ tabellarii: A eri. Pompeio dispositi omnibus locis essẽt. qui
certiorem. en. Pompeium de Cȩsaris aduentu faterent: multa
Legatos exercitui ante p̃fecerat. Q. sedium. &. Q. fabiũ ma¬¬
ximum de suo aduentu facit certiores: ut quem sibi ȩꝗtatum
ex prouincia fecissent: p̃sidio mitterent. Ad quos celerius ꝗͣ ipsi
opinati sunt appropinquauit. atq ut ipse uoluit ȩquitatũ
sibi p̃sidio hũit. Erat per id tempus Sextus Pompei frater
qui cum presidio cordubam tenebat. qđ eius prouinciȩ caput

Expanded text:
ctator tertio, designatus dictator quarto multis ante iter rebus ctator tertio, designatus dictator quarto multis ante iter rebus confectis cum celeri festinatione ad bellum conficiendum in Hispaniam cum venisset, legatique Cordubenses, qui a Cn. Pompeio discessissent, Caesari obviam venissent, a quibus nuntiabatur nocturno tempore oppidum Cordubam capi posse, quod nec opinantibus adversariis eius provinciae potitus esset, simulque quod tabellariis, qui a Cn. Pompeio dispositi omnibus locis essent, qui certiorem Cn. Pompeium de Caesaris adventu facerent, ipse slegatos ante exercitui praefecerat Q. Pedium et Q. Fabium Maximum de suo adventu facit certiores, utque sibi equitatus qui ex provincia fuisset praesidio esset. Ad quos celerius quam ipsi opinati sunt appropinquavit neque, ut ipse voluit, equitatum sibi praesidio habuit. § 3 Erat idem temporis Sex. Pompeius frater qui cum praesidio Cordubam tenebat, quod eius provinciae caput
Abbreviated transcription (Latin):
HARHACE SUPERATO:
a frica recepta: qui ex iis preliis
cum adolescente .CN. fompeio pro¬¬
fugissent. cum & ulterioris hispa¬¬
niȩ potitus esset: dum Cȩsar mu-¬
neribus dandis in italia detinere
tur. quo facilius presidia tontra
comꝑaret. Pompeius in fidem uniꝰ¬
cuiusq ciuitatis confugere cepit. Itaq partim p̃cibus: parti ui:
pene magna comꝑata manu prouinciam uastare cepit. Quibꝰ
in rebus ciuitates non nullȩ sua sponte auxilia mittebant: itẽ
non nullȩ portas contra claudebant. Ex quibus siqua oppida
ui ceꝑat. cum aliquis ex ea ciuitate optime de . CN. Pompeio me¬
ritus ciuis ess& ꝑꝑ pecuniȩ magnitudinem: aliqua ei refereba¬
tur causa: ut eo de medio sublato ex eius petunia latronũ
largitio fieret. Ita pautis cõmodis hoste hortato: maiores au¬¬
gebantur copiȩ: Ideoq crebris nuntiis in italiam missis ciuita¬
tes contrariȩ fompeio auxilia sibi depostulabant. C. Cęsar di¬

Expanded text:
harnace superato, Africa recepta, qui ex his proeliis cum adulescente Cn. Pompeio profugissent, cum . . . et ulterioris Hispaniae potitus esset, dum Caesar muneribus dandis in Italia detinetur, . . . quo facilius praesidia contra compararet, Pompeius in fidem uniuscuiusque civitatis confugere coepit.1 Ita partim precibus partim vi bene magna comparata manu provinciam vastare. Quibus in rebus non nullae civitates sua sponte auxilia mittebant, item non nullae portas contra cludebant. Ex quibus si qua oppida vi ceperat, cum aliquis ex ea civitate optime de Cn. Pompeio meritus civis esset, propter pecuniae magnitudinem alia qua ei inferebatur causa, ut eo de medio sublato ex eius pecunia latronum largitio fieret. Ita pacis commoda hoste orta: eo maiores augebantur copiae. Hoc crebrius nuntiis in Italiam missis civitates contrariae Pompeio auxilia sibi depostulabant. § 2 C. Caesar di
Abbreviated transcription (Latin):
duas partes acies occupabant : tertia uagabatur ad incursu.
atq impetum militum relicta si prelium cõmuteretur. Propin¬
quitas castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hã
decausa constituerat signa inferentibus xesistere prior prelio non
lacessere. Acies erat afranii duplex. tertia in subsidus locum ala

Expanded text:
duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum atque impetum militum relicta. si proelium committeretur, propinquitas castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. Acies erat Afraniana duplex legionum v, tertium
Abbreviated transcription (Latin):
eruptiones demoretur. quo necessario descensuros existimabat.
Illi & inopia pabuli adducti: & quo essent ad id expeditiores
omhia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his operibus cõ¬
silusq biduum consumitur. Tertia die magna iam pars operis
Cęsaris processerat. Illi impediendȩ rei: quȩ munitionis causa¬
fiebat. hora circiter octaua signo dato legiones ducunt: aciẽq
sub castris instruunt. Cȩsar ab opere legiones reuocat: ȩquita¬
tum omnem conuenire iubet aciem instruit. Contra opinionem
enim militum famamq omnium uideri prelio defugisse magnũ
detrimentum afferebat. sed usdem decausis quȩ sunt cognitȩ.¬
quo minus dimicare uell&. mouebatur atq hoc etiam magis
qđ spatii breuitas etiam in fugam coniectis aduersariis non
multum ad summam uictoriȩ iuuare poterat. Non enim am¬
plius pedum milibus duobus ab castris castra distabant. hinc

Expanded text:
eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his operibus consiliisque biduum consumitur. tertio die magna iam pars operis Caesaris processerat. illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruunt. Caesar ab opere legiones revocat, equitatum omnem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium defugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt cognitaquominus dimicare vellet, movebatur, atque hoc etiam magis, quod spatii brevitas etiam in fugam coniectis adversariis non multum ad summam victoriae iuvare poterat. non enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc
Abbreviated transcription (Latin):
diendum data facultate: consistunt necessario & procul ab aqua
& natura iniquo loco castra ponunt. Sed iisdem decausis cȩ¬
sar. quae supra sunt demonstrate prelio amplius non lacessit.
Ex eo die tabernacula statui passus non est: quo paratiores essẽt
ad insequendum omnes: siue noctu siue interdu erumperẽt. Illi
animaduerso uitio castrorum tota nocte munitiones proferunt
castraq castris conuertunt: hoc idem postero die: faciunt. to¬
tumq in ea re diem consumunt. Sed quantum opere processe.¬
rant & castra protulerant. tanto aberant ab aqua longius. &
presenti malo alus malis remedia dabantur. Prima nocte aquã¬
di causa nemo egreditur ex castris: proximo die pręsidio in ca¬
stris relicto uniuersas ad aquam copias educunt. Pabulatu
re deditionem ꝗͣ prelio decertare malebat. Conatur tamen
eos uallo fossaq circũmunire: ut qͣ maxime repentinas eoru

Expanded text:
diendum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua diendum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua et natura iniquo loco castra ponunt. sed isdem de causis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso vitio castrorum tota nocte munitiones proferunt castraque castris convertunt. hoc idem postero die a prima luce faciunt totumque in ea re diem consumunt. sed quantum opere processerant et castra protulerant, tanto aberant ab aqua longius, et praesenti malo aliis malis remedia dabantur. prima nocte aquandi causa nemo egreditur ex castris; proximo die praesidio in castris relicto universas ad aquam copias educunt, pabulatum re deditionem quam proelio decertare malebat. conatur tamen eos vallo fossaque circummunire, ut quam maxime repentinas eorum
Abbreviated transcription (Latin):
progressi quatuor uehementiusq peragitati ab xquitatu mon¬
tem excelsum capiunt: ibiq una fronte contra hostem castra ⁊¬
muniunt. neq iumentis onera deponunt. Ubi cesaris castra
posita. tabernaculaq constituta. & dimissos ȩquites pabulã di
causa animaduerterunt: se se subito proripiunt hora circiter
sexta eiusdem diei: & spem nactimore discessu nostrorum xꝗtũ
iter facere incipiunt. Qua re animaduersa çȩsar relictis legioni¬
bus subsequitur. presidio impedimentis paucas cohortes reliꝗt
Hora .x. subsequi pabulatores : ȩquitesꝰ reuocari iub&. celeriter equi¬
tatus ad quotidianum itineris officium reuertitur. Pugnatur
acriter ad nouissimum agmen adeo ut pene terga conuertant.
compluresq milites etiam non nulli centuriones interficiuntur.
instabat agmen cesaris atq uniuersum imminebat. Tum uero
neq ad explorandum idoneum locum castris. neq ad progre-¬

Expanded text:
progressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu monprogressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiter sexta eiusdem diei et spem nacti morae discessu nostrorum equitum iter facere incipiunt. qua re animum adversa Caesar refectis legionibus subsequitur, praesidio impedimentis paucas cohortis relinquit; hora x subsequi, pabulatores equitesque revocari iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. pugnatur acriter ad novissimum agmen, adeo ut paene terga convertant, compluresque milites, etiam nonnulli centuriones, interficiuntur. instabat agmen Caesaris atque universum inminebat. Tum vero neque ad explorandum idoneum locum castris neque ad progre
Abbreviated transcription (Latin):
lebat. qđ ex locis qui ante cesserant. desuper ascendentes pro-¬
tegebant. Cum uallis aut locus decliuis suberat: neq hi qui
anteresserant morantibus opem ferre poterant: equites uero
ex loco superiore in aduersos tela coniiciunt. Cum magno
erant in periculo res: tum inquirebant: ut cum hiuusmodi
locis esset appropinquatum legionum signa consistere iuberẽt.
magnoq impetu ȩquitatum repellerent. Ro sũmoto repente
incitati cursu: se se in ualles uniuersi dimitterent: atq ita
trangressi rursuᷤ in locis superioribus consisterent. Nam tantũ
ab equitum suorum auxiliis aberant: quorum numerum habebãt
magnum.: ut eos superioribus perterritos prelus in medium reci¬
perent agmen: ultroq eos tuerentur: quorum nulli exitinere
excedere licebat: quin ab ȩquitatu cȩsaris exciperetur.Tali
dum pugnatur modo. lente atq paulatim proceditur: crebroq
ut sint auxilio suis. subsistunt. ut tum accidit. Milia enim

Expanded text:
locis superioribus, qui antecesserant, desuper ascendentis protegebant; cum vallis aut locus declivis suberat neque ii qui antecesserant morantibus opem ferre poterant, equites vero ex loco superiore in aversos tela coiciebant, tum magno erat in periculo res. relinquebatur, ut cum eiusmodi locis esset adpropinquatum, legionum signa consistere iuberent magnoque impetu equitatum repellerent, eo submoto repente incitati cursu sese in vallis universi demitterent atque ita transgressi rursus in locis superioribus consisterent. nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numerum habebant magnum, ut eos superioribus perterritos proeliis in medium reciperent agmen ultroque eos tuerentur; quorum nulli ex itinere excedere licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali dum pugnatur modo, lente atque paulatim proceditur crebroque, ut sint auxilio suis, subsistunt; ut tum accidit. milia enim
Abbreviated transcription (Latin):
ratur ut iure iurando ac fide sanciatur petunt collatis mi-¬
litaribus signis qͦd more eorum grauissima cerimonia con-¬
tinetur. ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tunc
collaudatis carnutibus dato iureiurando ab omnibus qui
aderant: tempore ei rei constituto: ab consilio disceditur.
Ubi ea dies uenit carnutes Conturoto & Condũno ducibꝰ

Expanded text:
ratur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis miratur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ac remotis locis quęruntur de Acconis morte posse hunc
casum ad ipsos recidere demonstrant. Miserantur commu¬
nem galliȩ fortunam: omnibus pollicitationibus ac premiis
deposcunt: qui belli initia faciant. & sui capitis periculo gal¬
liam in libertatem uindicent. In primis rationem esse haben¬
dam dicunt. priusꝗͣ eorum clandestina consilia efferantur.
Ut cesar ab exercitu intercdudatur. id ẽẽ facile. qđ neq legio¬
nes audeant absente imperatore ex hibernis egredi: neq im¬
perator sine presidio ad legiones peruenire posset: po¬¬
stremo in acie prestare interfici ꝗͣ non ueterem belli glo-¬
riam. libertatemq quam a maioribus acceperant. recuꝑa¬¬
re. His rebus agitatis profitentur carnutes se nullum peri¬
culum communis salutis causa recusare: principesq se ex
omnibus bellum facturos pollicentur: & quoniam in pre-¬
sentia de obsidibus cauere inter se non possent: ne res effe¬

Expanded text:
ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res effe
Abbreviated transcription (Latin):
ceps eius consilũ fuerat. grauiore sententia pronuntiat: ac
more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium
ueriti profugerunt. quibus cum aqua atq igne interdixiss&
duas legiones ad fines treue̾rorum duas in lingonibus. &
reliquas in senonum finibus adduxit. & in hibernis colloca¬¬
constituerat in italiam ad conuentus agẽ¬
dos proficiscitur. Ibi agnoscit de Clodii
cede: senatusq consulto certior factus: ut
omnes iuniores italiȩ coniurarent: dele
galliam transalpinam celeriter perfe¬¬
runtur. Addunt ipsi & affigunt rumoribus galli: quod reᷤ
poscere uidebãtur: retineri urbano motu cȩsarem: neq in tan¬
tis dissensionibus ad exercitum uenire posse. Hac impulsi oc¬
casione: qui iam ante se populi romani imperio subiectos do¬
luerunt: liberius atq audacius de bello consilia inire incipi¬
unt. Indictis inter se principes galliȩ consiliis siluestribꝰ

Expanded text:
ceps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata ceps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavconstituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delecGalliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se populi Romani imperio subiectos dolerent liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus
Abbreviated transcription (Latin):
tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia imminere
uideretur. Ac sepe in eum locum uentum est tanto in omneᷤᷤ
partes diuiso ȩquitatu: ut non modo uisum ab se ambiorigẽ
in fuga circunspicerent captiui. sed nec plane etiam abisse ex
conspectu contenderent: ut spe consequendi illata atq infi¬
nito labore suscepto: qui se summam ab Cȩsare gratiam ini¬
turos putarent. pene naturam studio uincerent. semperq t
paulum ad summam felicitatem defuisse uidẽtur: atq ille la-¬
tebris aut saltibus se eriperet. & noctu occultare: alias
regiones, partesq petere: non maiore equitum presidio ꝗͣ
quatuor: quibus solis uitam suam committere audebat. ⁊¬
Tali modo uastatis regionibus exercitum Cesar duarum cohõ¬
tium damno durocortorum remorum reducit. Concilioq ĩ
in eum locum galliȩ indicto: de coniuratione senonum &
carnutum questionem habere instituit: & de accone qui pͥn¬

Expanded text:
tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui prin
Abbreviated transcription (Latin):
li non ignarus: unum qdđ cohortes ex statione & presidio eẽnt
emissȩ quȩstus ne minimo quulem casu locum relinqui de¬
buisse: multum fortunam in repentino hostium aduentu potuis¬
se iudicauit. multo etiam amplius qđ pene ab ipso uallo por¬
tisq castrorum barbaros auertisset. Quarum rerum omnium
maxime admirandum uidebatur. qđ germani qui eo consilio
thenum transierant ut Ambiorigis fines depopularentur ad
castra romanorum delati: optatissimum Ambiorigi beneficiu
obtulerunt. Cȩsar ad uexandos rursus hostes profectus ma¬¬
gno coacto numero ex finitimis ciuitatibus in onmes par¬
tes dimittit. Omnes uici atq omnia ȩdificia quȩ quisq con¬
spexerat. intendebantur. preda ex omnibus locis agebatur.
frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atq
hominum consumebantur: sed etiam anni tempore atq smbri¬
bus procubuerant. Ut si qui etiam in presentia se occultassẽt

Expanded text:
li non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent li non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque conspexerat incendebantur; praeda ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent,
Abbreviated transcription (Latin):
gionum causa uirtutis in superiores erant ordines huius legio¬
nis traducti: ne ante partam rei militaris laudem amitterẽt
fortissime pugnantes conciderunt. militum pars horum uir¬
tute sũmotis hostibus prȩter spem incolumis in castra peruenit.
pars a barbaris circunuenta periit. Germani desperata expu¬
gnatione castrorum qđ nostros iam constitisse in munitionibꝰ
uidebant. cum ea preda: qͥuam in siluis deposuerant. trans
rhenum se se receperunt. At tantus fuit & post discessum
hostium terror: ut ea nocte cum. C. Uolusenus missus cũ x̧qui¬
tatu ad castra uenisset. fidem non faceret adesse cum in co¬
lumi cesarem exercitu. Sic omnino animos timor preoccupa¬
uerat: ut pene alienata mente deletis omnibus copiis. equita¬
tum se ex fuga recepisse dicerent. neq incolumi exercitu ger¬
manos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem ti¬
morem cęsaris aduentus substulit. Reuersus ille euentus bel¬

Expanded text:
gionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legiogionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata expugnatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitionibus videbant, cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus bel
Abbreviated transcription (Latin):
dos perterrent milites. Alu cunto facto ut teleriter perrumpant
censent qm̃ taz ꝓpinq̃ sit̃ cast᷑ & si pare aliqua circunuenta ceci¬
derit at reliquos seruari posse confidunt. Alii ut in iugo
consistant. atq omnes eundem ferant casum. hoc ueteres nõ
probant milites. quos sub uexillo una profectos docuimus.
Itaq inter se cohortati dute.C. Trebonio ȩquite romano: qui
eis erat prepositus. per medios hostes prumpunt: incolumesq
ad unum omnes in castra perueniunt: hos subsecuti calones
equitesq eodem impetu militum uirtute seruantur. At ii
qui in iugo constiterant. nullo etiam nunc usu rei militaris
percepto: neq in eo quod probauerant consilio permanere. ut
se loco superiore defenderent: neq eam quam prodesse aliis
uim celeritatemq uiderant: imitari poterant: Te in castra
recipere conati iniquum locum dimiserunt. Centurione
quorum non nulli ex inferioribus ordinibus reliquarum le¬

Expanded text:
dos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant dos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non probant milites, quos sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce eis erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum le
Abbreviated transcription (Latin):
denegant Sextum: grauibus acceptis uulneribus egre per
manus tractus seruatur. Hoc spatio interposito: reliqui
se se confirmant tantum ut in munitionibus consistere au¬
deant: specuemq defenforum prebeant. Interim confecta
frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt. pre¬
currunt equites. quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic
uero nulla munitio est que perterritos recipiat. nec moduͦs
conscriptus atq usus militaris imperiti ad tribunum mili¬
tum centurionesq ora conuertunt: quid ab iis precipiatui
expectant. Nemo est fortis: quin rei nouitate perturbetur.
Barbari signa procul conspicati. oppugnare desistunt. redusse pͥ¬
mo legiones credunt. quas longius discessisse ex captiuis cogno¬
uerant. Postea despecta paucitate ex omnibus partibus impe¬
tum faciunt. calones in proximum tumulum procurrunt: hĩc
celeriter deiecti se in signa manipulosq conuciunt. eo magis timi¬

Expanded text:
uit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per uit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo magis timi
Abbreviated transcription (Latin):
A lius iam capta castra pronuntiat. alius deleto exercitu atq
imperatore: uictores barbaros uenisse contendit. Pleriq
nouas sibi ex loco religiones fingunt. Cotteq & Titurii
calamitatem. qui in eodem occiderunt castello: ante ocu¬
los ponunt. Tali timore perterritis confirmatur opinio.
barbari ut ex captiuo audierant nullum esse intus prȩsi¬
dium perrum pere conantur: seq ipsi adhortantur: ne tan-¬
tam fortunam ex manibus dimittant. Erat eger cum pre¬
sidio relictus . P. Sextͥus bibactulus. qui primi pilum ad cesarẽ
duxerat: cuius mentionem superioribus prelus fecimus: addiẽ
quintum cibo caruerat. Hic diffisus sux ac omnium saluti :¬
inermis ex tabernaculo prodit. Uidet imminere hostes atq
in summo esse rem discrimine: capit arma a p̾roximis atq.
in porta consistit. Consequunturq centuriones eius cohortiᷤ
quȩ in statione erat. paulisper una prelium substinent: relĩq¬

Expanded text:
Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium. perrumpere nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxerat, cuius mentionem superioribus proeliis fecimus, ac diem iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisper una proelium sustinent. Relinq
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc spatio dierum conualuerant circiter. cccͥ. sub uexillo
una mittuntur. Magna preterea multitudo calonum: ma¬¬
gna uis iumentorum. quȩ in castris subsederãt. facta pote¬
state sequitur. Hoc ipso tempore & casu germani equites in¬
terueniunt. protinusq eodem illo quo uenerant cursu ab de¬
cumana porta in castra irrumpere conantur. Nec prius sunt
uisi obiectis ab ea parte siluis ꝗͣ castris appropinquarent:
usq eo ut qui sub uallo tenderent mercatores. recipiendi sui
non haberent facultatem. Inopinantes nostri re noua pertur¬
bantur: ac uix primum impetum cohors in stationes substin&.
Circunfunduntur ex reliquis hostes partibus. siquem aditum
reperire possent. Egre nostri portas tuentur. reliquos aditꝰ¬
locus ipse per se munitioq defendit. Totis trepidatũ castris
atq alius ex alio causam tumultus querit: neq quo signa
ferantur: neq quam in partem quisq conueniat. prouidẽt.

Expanded text:
qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditlocus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat provident.
Abbreviated transcription (Latin):
dam in occulto relinquunt: ipsi ad uatucam contendũt
usi eo duce. cuius hȩc indicio cognouerant. Citero qui¬
per omnes superiores dies preceptis Cȩsaris cum summa di-¬
ligentia milites in castris continuisset: ac ne calonem quidem
quenꝗͣ extra munitionem egredi passus esset: septimo die
diffidens Cesarem de numero dierum fidem seruaturum
qđ longius progressum audiebat: neq ulla de eius aduen¬
tu fama afferebatur: simul eorum permotus uocibus: qui
illius patientiam pene obsessionem appellabant: si quidem
ex castris egredi non liceret: nullum eiusmodi casum expe¬
ctans. quo nouem oppositis legionibus maximoq equitatu.
dispersis ac pene deletis hostibus in milibus passuum tribus
offendi posset. quinq cohortes frumentatum in proximas
segetes mutit. Quas inter & castra unus omnino collis inte¬
rerat: Complures erant ex legionibus ȩgri relicti. ex quibus

Expanded text:
dam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt dam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
usipetes supradocuimus. transeuntes rhenum nauibus. ratibusq
triginta milibus passuum infra eum locum ubi pons erat ꝑfractus
presidiumq a Cesare relictum: primos eburonum fines adeunt.
multos ex fuga dispersos excipiunt: magno petorũ numero: cuiꝰ
sunt cupidissimi barbari: potiuntur. Inuitati preda longius pro¬
cedunt. Non hos palus in bello latrociniisq natos non siluȩ
morantur. Quibus in locis sit Cȩsar ex captiuis quȩrunt. profe¬
ctum longius reperiunt: omnem exercitum discessisse cognoscũt.
Atq unus ex captiuis: quid uos inquit hanc miseram atq tenuẽ
sectamini predam: quibus iam lic esse fortunatissimos: Tri¬
bus horis ad uatucam uenire potestis: huc omnes suas fortu¬
nas exercitus romanorum contulit: prȩsidii tantum est: ut nu-
murus quidem cingi potest: neq quisꝗͣ egredi extra munitio¬
nes audeat. Oblata spe germani: quam nacti erant prȩ¬

Expanded text:
Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque unus ex captivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem sectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatucam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Romanorum contulit: praesidi tantum est, ut ne murus quidem cingi possit, neque quisquam egredi extra munitiones audeat." Oblata spe Germani quam nacti erant prae
Abbreviated transcription (Latin):
tum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas eiuitates nũ¬
tios Cȩsar. omnes ad se uocat. spe prȩde ad diripiendos eburoneᷤ
ut potius in siluis gallorum uita ꝗͣ legionarius miles pericli¬
tetur. simul ut magna multitudine circunfusa pro tali facino¬
re stirps ac nomen ciuitatis tollatur. magnus undiq numerue
celeriter conuenit. Hȩc in omnibus eburonum partibus gere¬
bantur. diesq appetebat septimus. quem ad diem cȩlar ad impe¬
dimenta legionemq reuerti constituerat. Hic quantum in bel¬
lo fortuna poss&. & quantos afferat casus: cognosci potuit. Dis¬
sipatis ac perterritis hostibus. ut demonstrauimus manus erat
nulla quȩ paruam modo causam timoris afferret. Transrhenũ
ad germanos peruenit fama diripi eburones: atq ultro omnes
ad predam euocari. Cogunt ȩquitum duo milia sicambri: qui
sunt proximi theno a quibus receptos ex fuga tenterios atq

Expanded text:
tum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gerebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque
Abbreviated transcription (Latin):
exertitus tuenda Nullum enim poterat uniuersis perterritis
ac dispersis periculum accidere sed in singulis militibus conser¬
uandis. Qua tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat.
nam & pred& cupiditas multos longius euocabãt. & siluȩ in¬
certis occultisq itineribus confertos adire prohibebãt. Si
negocium confici. stirpemq hominum sceleratorum interfi¬
ci uellent. dimittendȩ plures manus essent: deducendiq ⁊
erant milites. Si continere ad signa manipulos uellent
ut instituta ratio & consuetudo exercitus romani postulabat. lo¬
cus ipse erat presidio barbaris: neq ex occulto insidiandi. &
dispersos circunueniendi singulis deerat audatia. & in eiusmo¬
di difficultatibus. quantum diligentia prouideri poterat. pro¬
uidebatur: ut potius in nocendo aliquid pretermitteretur. & si
omnium animi ad ulciscendum ardebant: ꝗͣ cum aliquo mili¬

Expanded text:
exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo mili
Abbreviated transcription (Latin):
proficisci iubet. C. Trebonium cum pari legionum numero
ad eam regionem quȩ aduaticos adiat& depopulandam mittit.
sam: extremasq arduennȩ partes adire constituit. quo cum
paucis ȩquitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens
post diem septimum se se reuersurum confirmat: quam ad diẽ
ei legiom: quȩ in prȩsidio relinquebatur deberi frumentum scie¬
bat. Labienum Treboniumq hortatur. si rei .pu. commodo face¬
re possint ad eum diem reuertantur: ut rursus communicato
consilio: exploratisq hostium rationibus: aliud initium belli
capere possent. Erat ut supra demonstrauimus manus certa
nulla: non oppidum. non prȩsidium: quo se armis defende¬
ret. sed in omnes partes dispersa multitudo ubicunq aut ualliᷤ
abdita aut locus siluestris aut palus impedita spem pręsidii aut
salutis aliquam offerebat. consederat. Hȩc loca uitinitatibus
nota erant: magnamq res diligentiam requirebat. non in suma

Expanded text:
proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; sam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae commodo facere possint, ad eum diem revertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus ant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa
Abbreviated transcription (Latin):
causam esse unam iudicar&: nihil se de bello cogitauisse. nul¬
la Ambiorigi auxilia misisse. Cȩsar explorata re e questiõe
captiuorum si qui adeos eburones fuga conuenissent: ad se ut
reducerent. imperauit. si ita fecissent. fines eorum se uiolatu¬
rum negauit. Tum copiis in tres partes distributis. impedi¬
menta omnium legionum ad uatucam contulit. Id castelli no¬
men est. Noc fere est in mediis eburonum finibus. ubi Tituriꝰ
atq Auruntuleius hiemandi causa consederant. Hunc cum
reliquis rebus locum probaret: tum ꝗd superioris anni muni¬
tiones integre manebant. ut militum laborem subleuaret. Prȩ¬
sidio impedimentis legionem .xiiii. reliquit: unam ex iis
tribus: quas proxime conscriptas ex italia traduxerat. Fi
legioni castrisq Q. Tullum Ciceronem prȩfecit: ducentosq
xquites attribuit. Partito exercitu .T. Labienum cum legionibꝰ
tribus occeanum uersus: in eas partes quȩ menapios attingunt

Expanded text:
, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nul, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt
Abbreviated transcription (Latin):
tino ęquitum aduentu prohibitus tum reliquum exercitum
subsequi crederet. dubium est. Sed terte dimissis per agros
nuntiis sibi quenq consulẽ iussit. Quorum pars in arduenna
siluam: pars in continentes paludes profugit. Qui proxi¬
mi occeano fuerunt. hi in siluis se se occultauerunt: quas estꝰ
efficere consuerunt. Multi ex suis finibus egressi. se suaq
omnia alienissimis crediderunt. Catauolcus rex dimidia partis
eburonum qui una tum ambiorige consilium inierat. ȩtate
iam confectus cum laborem belli aut fugę ferre non poss&
omnibus precibus detestatus ambiorigem: qui eius consilu au¬
ctor fuisset. taxo. cuius magna copia in gallia germaniaq
est se ex animauit. Segni condrusiq ex genęte & nuͣo
germanorum qui sunt inter eburones treuerosq legatos
ad Cȩsarem miserunt: oratum ne se in hostium numero du¬
ceret ne ue omnium germanorum qui essent citra rhenu¬

Expanded text:
tino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum tino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum
Abbreviated transcription (Latin):
militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu: ut
in ipsum incautum etiam atq imparatum incideret: priusq¬
ꝙ eius aduentus ab hominibus uideretur.: ꝗ̃ fama aut
nuntius afferretur: sic magnȩ̨ fuit fortunę omni militari
instrumento quod circum se habehat erepto rhedis: ȩquisq
comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoq factũ
est: qđ edificio cirtundato silua: ut sunt fere domicilia gal¬
lorum. qui uitandi estus causa plerunq siluarum atq flu¬
minum petunt propinquitates: comites familiaresq eius
angusto in loco paulisper equitum nostrorum uim substi¬
nuerunt. His pugnantibus illum in ęquum quidam ex
sius intulit: fugientem silux̧ texerunt. Sic & ad subeun¬
dum periculum & ad uitandum multum fortuna ualuit.
Ambiorix an copias suas uidicio conduxerit. qđ prelio di¬
micandum non extimauerit: an tempore exclusus. & repẽ¬

Expanded text:
militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repen