comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprietas oberimen aliquod abco ꝯmisfu
inbannum fuĩt missa nlle re cognita¬
uenire ac iustitiam facere distulit ã¬
numꝙ acdiemin eod̾ bannoillã eẽ ꝑ¬
fisconr̃õ sotictur: debitum uõquodis
cuius ea fuĩt soluere debuĩt ꝑcomitẽ
acministros eius iuxta extimatiõm
dãpidereb mobilib que in eadem ꝓ¬
pretate inuente fuint. his quib debi
toris fuit exsoluatur. quod sirerũ mo¬
biliumibid̃ inuentarũ quãtitas ad
conpõitiomñ sufficit: deinmobilib
suppleatur ⁊ quod suꝑfuit sicut dict̃
est fiscus nr̃ possideat. S sinichil suꝑ
conpõĩtiõm reman̾e̾ potĩt totũ milla
ꝯpoĩtione expendatur. Siaũt homo
ille ñ dumcumsius cohr̃dib ꝓprium
diuisum huĩt ꝯuoc eos comes. ⁊ cũei̾
legitimã diuisionẽ faciat. ⁊tũcsict̃
iamdictum ẽ partẽ eiusfisconrõad¬
ditiat. ⁊ conpositiom de ea uixta mo¬
dum suꝑius conp̃ hensum asadquo
illa legibus ꝑtinet exsoluat. Quodsi

Expanded text:
prietas ob crimen aliquod ab eo conmissum, in bannum fuerit missa, et ille re cognita, ne iustitiam faciat, venire distulerit, annumque ac diem in eo banno illam esse pfisco regis societur. Debitum vero, quod his cuius ea fuit solbere debuit, per comitem ac ministros eius iuxta examinationem damni, de rebus movilibus qui in eadem proprietate inventa futor fuit, exsolvatur. Quod si rerum mobilium ibidem inventarum quantitas ad compositionem non sufficerit, de inmobilibus suppleatur; et quod superfuerit, sicut dictum est, fiscus noster possideat. Si nihil super conpositionem remanere potuerit, totum in illam expendatur. Si autem homo ille nondum cum suis coheredibus propriumdivisum habuit, convocet eos comes, et cum eis legitimam divisionem faciat; et tunc, sicut iam dictum est, partem eius fisco nostro addicat, et conpositionem de ea, iuxta modum superius conpraehensum, his ad quos illa legibus pertinet, exsolvat. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
debsifitio hominis si forte res ꝓprias nõ
huĩt mittatur inbannũusꝙ dũrex in¬
t̃rogetur.
ocor. Demannre uõnsi de ingenu¬
itate aut debr̃ditate ñ sit opus obser
nentur adiustitiam fatiendã. comitẽ¬

Expanded text:
de benefitio hominis, si forte res propriae non habuerit, mittatur in bannum usque quo rex interrogetur.. De mannire vero nisi de ingenuitate aut de hereditate non sit opus observnentur ad iustitiam faciendam. Comite
Abbreviated transcription (Latin):
ris nr̃i constitutio penitus seruanda atq
tenenda ẽ ut uidelic in annotria solũ¬
mõgn̾alia placita obẜuentur mullus
eos amplius placita seruare compellat
nisiforte quislib fuĩt accusatus aut
alium accusauĩt aut adtestimoniuo

Expanded text:
ris nostri penitus observanda atque tenenda est, ut videlicet in anno tria solummodo generalia placita observent, et nullus eos amplius placita observare compellat; nisi forte quilibet aut accusatus fuerit, aut alium accusaverit, aut ad testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
iudicctur. si ad scłm ꝯ t̾ciũ similit. Siaut̃
ad quartumuenire ꝯtẽpserit possessio
cius mbannum mittatur doncc ueniat.
ꝯdere quamt̃ pellatus fuĩt uistiuam
fatiat. Siaũt infra annum ñuenĩt. d̾
reb eius quembannũ misses̃. rex intẽ¬
rogctur. ut quicquid exm̃ iudicauĩt fi¬
at: prima mannitio sit suꝑ .uii. noct̾e̾¬

Expanded text:
iudicetur. Sic ad secundum et tertium. Si autem ad quartum venire contempserit, possessio eius in bannum mittatur, donec veniat, et de re, qua interpellatus fuerit, iustitiam faciat. Si infra annum non venerit, de rebus eius quae in banno missae sunt rex interrogetur, et quicquid inde iudicaverit, fiat. Prima mannitio super nocte
Abbreviated transcription (Latin):
sceleris communicẽ contaminati sũt
religioso loco uendicent᷑ inquotal
mulier habitabat ꝑ religiosos epõs
⁊ yconomos. ⁊ presides prouintiarum
⁊ officiales eoꝵ. Ipsi aut̃ capitali ꝑicłõ
subitiant᷑. Mulier aut̃ ubiꝙ inuesti¬
get᷑. ⁊ cum suis reb monasterio cau-¬
tioritradatur. Sin aũt diaconissa
fuerit liberos habens legitimos. pars
legitima liberis eius pr̃et᷑. Qd̾ sumtra
annum post cognitũ talescelus. huiuis¬
modi res areligiosis locis non uendi
addicãt᷑. Preses aũt prouincie si uin¬
dictam tali crimini impone̾ negle¬
rumauri dare fisci uirib cõpellat᷑.
moãche uel assistĩe uti. uel qͦcũq
modo imitaĩ. nec inqualẽcũꝙ gra
dũ eccłasticũ statum liceat illudere
Siquis enĩ ausus fuei̾t aliquid tale
facere. ⁊ corporales penas subsistat.
⁊ exilio tradat᷑. cura ⁊ sollicitudine
iudicum tam ciuiliũ quã militaiũ

Expanded text:
sceleris communione contaminati sunt, sceleris communione contaminati sunt, religioso loco vindicentur, in quo talis mulier habitabat, per religiosos episcopos et oeconomos et praesides provinciarum et officiales eorum, ipsi autem capitali periculo subiiciantur; mulier autem ubique inuestigetur, et cum suis rebus monasterio cautiori tradatur. Sin autem diaconissa fuerit liberos habens legitimos, pars legitima liberis eius praestetur. Quod si intra annum post cognitum tale scelus huiusmodi res a religiosis locis non vindicaddicat, praeses autem provinciae, si vindictam tali crimini imponere surum auri dare fisci viribus compellaturmonachae vel ascetriae uti, vel quocumque modo imitari, nec in qualemcumque ecclesiasticum statum liceat illudere. Si quis enim ausus fuerit aliquid contra facere, et corporales poenas subsistat, et exsilio tradatur, cura et sollicitudine iudicum tam civilium quam militarium,
Abbreviated transcription (Latin):
onliceat parentib liberos uel liberis
parentes ab hereditate sua repellẽ.
monachos factos. quãuis dũ laici
fuerant incausam ingratitudinis
inciderint.
solitariam uitã transeuntes. abs¬
trahere de moãstĩis.
Siquis mo̾ast̾iũ suũ reliq̃rit. ⁊ adali¬
ud monastiũ transiei̾t: res eiꝰ mõas
terio priori in quo antea intrauit
competant.
causas: agant eas ꝑ apocrisarios suos¬
ip̃i uł ipse inmonastĩo ꝑmanentes.
imonachus laicus factus fuĩt. hono¬
re ⁊cingulo spoliet᷑. ⁊ res eius moãste¬
rio addicant᷑. qd̃ ab eo relictũ ẽ. instan¬
te epõ loci ⁊ p̃side prouĩcie. ipse quoꝙ
inmonastĩo mittat᷑. Qd̾ suterũ mo¬
nasticã uitã reliq̃rit: tẽ ap̃side ꝓuĩe
inqua inuentus fuerit teneat᷑. et taxe¬
otis suis connumeret᷑.
iquis rapuerit uł sollicitauit. uel cor-¬
ruperit assistriam uł diaconissam.
uel monasteriam uel aliam mulie¬
rem religiosã uitam uel habitum ha¬
bentem. bona ipsius ⁊ eoꝵ qui huius

Expanded text:
on liceat parentibus liberos, vel liberis parentes ab hereditate repellere monachos factos, quamvis, dum laici fuerant, in causam ingratitudinis inciderint. solitariam vitam transeuntes abstrahere de monasteriis.Si quis monasterium suum reliquerit, et ad aliud monasterium transierit, res eius priori monasterio, in quo antea intraverat, competant. Idem causas, eas agant per apocrisiarios suos, ipsi in monasteriis permanentes. Idem Si monachus laicus factus fuerit, honore et cingulo spolietur, et res eius monasterio addicantur, quod ab eo relictum est, instante episcopo loci et praeside provinciae; ipse quoque in monasterium mittatur. Quod si iterum monachicam vitam reliqueritin qua inventus sit, teneat, et taxeotis suis connumeret. Idem Si quis rapuerit, vel sollicitaverit, vel corruperit ascetriam vel diaconissam, vel monastriam, vel aliam mulierem religiosam vitam vel habitum habentem, bona ipsius, et eorum, qui huius
Abbreviated transcription (Latin):
insimplum tantum reddo
i constante matrimonio solus
uir uel sola uxor ad solitariam
uitam transierit. ⁊ monasticũ ha¬
bitum acceꝑit. hoc ipsomatrimõiũ
dissoluatur. ⁊ nullo repudio misso
⁊ siquidem solus uir monachus fac¬
tus ẽ. reddat mulieri dotẽ.⁊ quieqͥd¬
aliud abea suiceꝑit. ⁊ ppt̃ nuptias
donationis. tantam partẽ qͣntã mu¬
lier accepiss morte mariti scdm in
strumentoꝵ tenorẽ. Sin aut̃ mulier
monacha facta sit. maritus quidem
retineat nuptialẽ dõaticẽ. mulier qͦ
recipiat dotẽ suã. excepta illa portiõe
que ap̃ maritũ ex morte mulieris
scdm pacta dotalia residere debet. S
⁊ quicquid aliud mulier apud maĩ¬
tum habu̾it. restituat᷑ eidẽ muliei.
Qd̾siutraq ꝑsoã solitaĩam uitã ele¬
gerint. un aqueq pr̃as suas res acci¬
piar. ⁊ nemo nicħ neq lucret᷑. neq
detrim̃tisentiat. S maritus quidẽ
retineat ꝓpt̃ nuptias dõatiõe̾. muli¬
er aut̃ recipiat dotẽ suã. ⁊ quicquid

Expanded text:
in simplum tantum reddatSi constante matrimonio solus vir vel sola uxor ad solitariam vitam transierit, et monachicum habitum acceperit, hoc ipsum matrimonium dissoluatur etiam nullo repudio misso. Et si quidem solus vir monachus factus est, reddat mulieri dotem, et quidquialiud ab ea susceperat, et propter nuptias donationis tantam partem, quantam mulier accepisset ex morte mariti secunstrumentorum tenorem. Sin autem mulier monacha facta sit, maritus quidem retineat nuptialem donationem, mulier autem recipiat dotem suam, excepta illa portione, quae apud maritum ex morte mulieris secundum pacta dotalia residere debet; sed et quidquid aliud mulier apud maritum habuerit, restituatur eidem mulieri. Quod si utraque persona solitariam vitam elegerit, unaquaeque pars suas res accipiat, et nemo nihil neque lucretur, neque detrimenti sentiat, sed maritus quidem retineat propter nuptias donationem, mulier autem recipiat dotem suam, et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
uatus.⁊ laicus. De diaconissis
Na que declericis diximus. teneãt
etiam indiaconissis. ¶Diacoĩssas
habuerĩt. ¶ Siaũt mulier ꝓpt̃ aliꝗͣ
sa facta stierit. non liceat ei alibi degẽ
quam mnassistĩo scĩmonialiũ mulieꝵ
ubi neq mares conuersant᷑. neq uiuẽ
liceat ei quomodo uelit. Nulla aũt
facultas diaconissis tributa ẽ habẽ
quosdã secũ ueluti fr̃s siue cognatos
lectos. Nam diaconisse uel ꝑse habi¬
tare debent. uł nullũ alium admitt̃e
secũ. nisi reuera fr̃m. Sin aũt aliqua
suspecti sit quasi simulatus fr̃ cũ ea
degerit. uł abinitio non cõsecret᷑ uł
siconsecrata fuerit: amittat honorẽ.
Penas aũt cũ torruptore patiatur.
eas quas recte constitutiones adu̾sꝰ
corruptorẽ diffinũt ¶ Eoaut̃ tp̃r
quo diaconisse consecrant᷑. admonen¬
de st̃ ut si postea nupserĩt uel aliam
uitam elegerĩt. gladio ultore ster¬
nant᷑. ⁊ facultas eaꝵ monastiis uel
eccłiis addicant᷑. Is aũt qui corrup̃

Expanded text:
atus et laicus. De diaconissis Ea quae de clericis diximus, teneant etiam in diaconissis. Diaconissas habuerint. Sin autem mulier propter aliquam sa facta fuerit, non liceat ei alibi degere, quam in asceterio sanctimonialium mulierum, ubi neque mares conversantur, neque vivere liceat ei quomodo velit. Nulla autem facultas diaconissis tributa est habere quosdam secum veluti fratres sive cognatos, lectos. Nam diaconissae vel per se habitare debent, vel nullum alium admittere secum, nisi revera fratrem. Sin autem aliqua suspicio sit, quasi simulatus frater cum ea degerit, vel ab initio non consecretur, vel si consecrata fuerit, amittat honorem. Poenas autem cum corruptore patiatur eas, quas sacrae constitutiones adversus corruptores definiunt. Eo autem tempore, quo diaconissae consecrantur, admonendae sunt, ut, si postea nupserint, vel aliam vitam elegerint, gladio ultore feriantur, et facultates earum monasteriis sive ecclesiis addica
Abbreviated transcription (Latin):
ita etiam numerus clericoꝵ moderai.
⁊ siquidẽ is qui sacrosc̃am hedificauit
eccłam. statuit abinitio clłicoꝵ nũm
qui debent in eadẽ eccl̃a consecrari. il¬
le numerus custodiat᷑. Si aũt p̃finitꝰ¬

Expanded text:
ita etiam clericorum numerus moderari. Et si quidem is, qui sacrosanctam aedificavit ecclesiam, statuit ab initio clericorum numerum, qui debent in eadem ecclesia consecrari, ille numerus custodiatur. Sin aut
Abbreviated transcription (Latin):
habet. quotiens iura sui patroãtus¬
non relaxabit.
Silibertinam suam patronus u¬
xorem habere maluerit
iquis libertam suam ducere tixo¬
Irem uoluerit. dotalia instrum̃¬
ta cum ea cõpõat. ⁊ habebit eã legi¬
timam uxorem quamuis summa
dignitate p̃fulgeat. ⁊ liberi qui ex
tali coniugio procreati fuint. legiti¬
mi successores patͥ suoexistũt
Siquis exateista fua liberos habuerit
⁊dotalia instriutenta cum ea fecit.
Diquis exancilla sua liberos habue¬
Irit. eamq manumitt̾e uelit. et
dotalib instrum̃tis cũ ipsa factis u
xorem legitimã hr̃e ipsa cõpoĩtione
instrum̃toꝵ dotaliũ liberi eius manu¬
mitti uideant᷑. Sienĩ miles legatum
ẜuosuo relinq̃ndo. uidet᷑. ⁊ libertatẽ
eitatite doãsse. qͣ ndomagis hoc opti¬
nere debae infiliis ubi pat̾ matrẽ eoꝵ
⁊ manumisit ⁊ legitimã uxorẽ doca

Expanded text:
habet, quotiens iura sui patronatushabet, quotiens iura sui patronatusnon relaxavit. Si libertinam suam patronus uxorem habere maluerit Si quis libertinam suam ducere uxorem voluerit, dotalia instrumenta cum ea componat, et habebit eam legitimam uxorem, quamvis ipse summa dignitate praefulgeat, et liberi, qui ex tali coniugio procreati fuerint, legitimi successores patri suo exsistant. Si quis ex ancilla sua liberos habuerit, et dotalia insSi quis ex ancilla sua liberos habuerit, eamque manumittere velit, et dotalibus instrumentis factis xorem legitimam habere, et ipsa compositione instrumentorum dotalium liberi eius manumitti videantur. Si enim miles legatum servo suo relinquendo videtur et libertatem ei tacite donasse, quanto magis hoc obtinere debet in filiis, ubi pater matrem eorum et manumisit, et legitimam uxorem dota
Abbreviated transcription (Latin):
De reuerentia ⁊ de obsequio patro¬
nis alibertis prandis. ⁊ de ĩgͣtis lib̾ti.
ibertus patrono suo competens
obsequium et reuerentiã p̃beat.
quamuis enĩ libertinos similes in¬
genuoꝵ hacconstitutiõe fecimuᷤ at¬
tamen patronis iurã patronatus in¬
distinctioẽm nisiforte renuntiauit
patronatus prerogatiue manumis¬
sor siue ꝑ testam̃tum iurefideicõmis¬
si. Siue eo tpr̃ quolib̾tatẽ impoẽbat.
Ingradũ aũt libertũ contͣ patronũ
suũ existere probibemts. qd̃ et inpe¬
circa doãtorem ex istente infirmat᷑
donatio. qͣntom agis silibertus circa
patronum ingratus fuei̾t. rescindi de¬
bet lib̾tas. Cause aũt ingratitudiniᷤ
legib cognite sũt. ueluti si lib̾tꝰ manꝰ
suas ccͣ patronũ immoueat. uł si cõ¬
tumelias atroces eidẽ fecĩt. uł mag¬
num et intolerabile dãpnũ ei dedĩt.
⁊ honorẽ tribuant. lexquoq eisli¬
bertatẽ ingenuitatis noĩe decoratã
conseruabit. hec aut̃ totiens patͦnꝰ

Expanded text:
De reverentia et obsequio patronis a libertis praestandis, et de ingratis libertis Libertus patrono suo competens obsequium et reverentiam praebeat. Quamuis enim libertinos similes ingenuorum hac constitutione fecimus, attamen patronis iura patronatus indistinctionem, nisi forte renuntiaverit patronatus praerogativae manumissor sive per testamentum iure fideicommissi, sive eo tempore, quo libertatem imponebat. Ingratum autem libertum contra patronum suum exsistere prohibemus, quod et in pecirca donatorem exsistente, infirmatur donatio, quanto magis, si libertus circa patronum ingratus fuerit, rescindi debet libertas? Causae autem ingratitudinis legibus cognitae sunt: veluti si libertus manus suas contra patronum moverit, vel si contumelias atroces ei fecerit, vel si magnum et intolerabile damnum ei dederit; et honorem tribuat, lex quoque ei libertatem ingenuitatis nomine decoratam conservabit. Haec autem totiens patronus
Abbreviated transcription (Latin):
inunoconuigio serui ꝑmanentes.
dnĩssius seruiant. sic tm̃ut ip̃m con¬
uigium legale sit. ⁊ ꝑuoluntatẽ do¬
minoꝵ suorum iuxta illud euangłis
quos ds̃ comuncxit homo ñ sepã.¬

Expanded text:
in uno coniugio servi permanentes, dominis suis serviant; sic tamen, ut ipsum coniugium legale sit, et per voluntatem dominorum suorum iuxta illud euangelium: Quod Deus coniunxit, homo non sepa
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽ reddat᷑ uł deminutio eius re¬
sarciat᷑. Sin aũ pecã numerata legata
sit. cum usuris suis reddatur. q̃ legata¬
rio solute st̃. abhis quib pecuniam
mutuaũ. sacram̃to pꝰ abeo p̃stito qd̃
nichil ex usuris sibi solutis celabit.
usus aũt suos eã connumẽt᷑. usuraꝵ
nomine tertiã centesime pr̃et. hec si

Expanded text:
data est, reddatur, vel deminutio eius redata est, reddatur, vel deminutio eius resarciatur. Sin autem pecunia numerata legata sit, cum usuris suis reddatur, quae legatario solutae sunt ab his, quibus pecuniam mutuavit, sacramento prius ab eo praestito, quod nihil ex usuris sibi solutis celavit. usus autem suos convertit, usurarum nomine tertiam centes
Abbreviated transcription (Latin):
contraxerit nuptias admaiorẽ gradũ
ordinis ecclastici ꝓhib̾at᷑ ascendere.
laicus etiam si appareat uxori coniuẽtꝰ
eẽ que aliũ maritũ habuit. aut sine
iure conuĩctꝰ sit. aut supse aliã uxorẽ
habuit. neq subdiaconos. neq diaconꝰ
neq pb̃r fieri potit. Nã ⁊ siclandestinis
artib ad cõsecrationẽ irrepserit. hono¬
re eius cadat. Si decedẽs maritus uxo
gatum sub hoc modo ut ad scdas
nuptias non ꝑueniat. uł simulier ma¬
contrahat mm̃ correpta lege uilia
miscella pr̃et᷑ legatũ sub obẜuatione
huiusmodi. In primo ꝗdẽ anno lega¬
tum nõ exigat᷑ nisiforte ad sacerdoti¬
um legatarius obuemĩt. ut nuptiaꝵ
nulla spessit. Annoaũt pͥmo transae¬
ta siquidẽ res legata immobilis sit. sub
rẽ qualẽ acceꝑit restiruat. cũ fructib¬
inmedio tpũ natis. Sinaut̃ res legata
mobilissit siquidẽ legatarius uel lega¬
itaut sedis nuptiis contractis. res qͣlis

Expanded text:
contraxerit nuptias, ad maiorem gradum contraxerit nuptias, ad maiorem gradum ordinis ecclesiastici prohibeatur adscendere. Laicus etiam, si appareat uxori coniunctus esse, quae alium maritum habuit, aut si non iure coniunctus sit, aut si ipse aliam uxorem habuit, neque subdiaconus, neque diaconus, neque presbyter fieri poterit. Nam et si clandestinis artibus ad consecrationem irrepserit, honore eius cadat. Si decedens maritus uxorgatum sub hoc modo, ut ad secundas nuptias non perveniat, vel si mulier maonium, correcta lege Iulia Miscella praestetur legatum sub observatione huiusmodi, ut in primo quidem anno legatum non exigatur, nisi forte sacerdotium legatario obvenerit, ut nuptiarum nulla spes sit; anno autem primo transacto, si quidem res legata immobilis sit, sub rem, qualem accepit, restituat cum fructibus medio tempore natis. Sin autem res legata mobilis fuerit, si quidem legatarius vel legaita ut secundis nuptiis contractis res, qualis
Abbreviated transcription (Latin):
batum fuerit ante quã legitimũ
tp̃s idẽ annale spatiũ p̃tereat. ad
scd̃as nuptias pperasse. ut sint infa¬
mes et alias penas sustineant quaᷤᷤ
suꝑius exposuius. Solui autẽ
pene possunt si principalis indul¬
gentia remiserit eas scđm iam dic¬
tas traditã obseruantiã .i. sidimi¬
dia pars bonoꝵ matris liberis doã¬
ta fuerit. ut nec usus fructꝰ rerũ
matrieoꝵ cõcedat᷑. Idem aũt dici¬
mus ⁊ sinaturaliũ lib̃oꝵ mat̾ tu¬
telai administrans ad scd̾as con-¬
uolauerit nuptias. Ea que custo¬
cura et sollicitudine tã p̃fecti urb̾
quam prefecti p̃torii Sisubcon¬
ditione mat̾ apatre legatũ uel
fidĩcommissũ reliq̃rit filiosuo.
legatum aut fidicommissũ filio
inscdã contraxi̾t nuptias. Declericis
quinuptias contrahere non possunt.
lericus qui supra lectores ⁊ cantoeͬs
ẽ. ueluti subdiaconus nullas nup¬
tias contrahere audeat. Alioquin a sa¬
cerdotio cadat lector quoq qui siscd̃aᷤᷤ

Expanded text:
batum fuerit, antequam legitimum batum fuerit, antequam legitimum tempus, id est, annale spatium praetereat, ad secundas nuptias properasse, ut sint infames, et alias poenas sustineant, quas superius exposuimus. Solui autem poenae possunt, si principalis indulgentia remiserit eas, secundum iam traditam observantiam, et si dimidia pars bonorum matris liberis donata fuerit, ut nec ususfructus rerum matri concedatur eorum. Idem autem dicimus, et si naturalium liberorum mater tutelam administrans ad secundas convolaverit nuptias, eaque custocura et sollicitudine tam praefecti urbis, quam praefecti praetorio. Si sub condicione mater a patre legatum vel fideicommissum reliquerit filio suo legatum aut fideicommissum filio nisi secundas contraxerit nuptias. De clericis, qui nuptias contrahere non possunt Clericus, qui supra lectores et cantores est, veluti subdiaconus vel diaconus, nullas nuptias contrahere audeat; alioquin sacerdotio cadat. Lector quoque, si secundas
Abbreviated transcription (Latin):
essent reddite. ut ⁊ pacta dotalia cõ¬
ẜcent᷑. ⁊ siscd̾as nuptias maritus
contrax̃ filiis suis expͥore im̃o nati
res quas lucratꝰ est custodiat. Si
mulier liberoꝵ suoꝵ tutelam ad¬
ministrauerit. ⁊ ad scd̾as conuola¬
uerit nuptias.
Simulier liberoꝵ suoꝵ tutelam
Samministrau̾it. ⁊ post inchoatã
amministrationẽ ad scdas migrare
uoluerit nuptias. pͥus filiis suis in¬
puberib tutorem pet̃e deb&. eisq
rationem amministratioĩs sue red¬
dere. ⁊ post redditus roes si debitrix
appareat debitũ suũ ꝑsoluere debe
Si c̃ aut̃ hac obẜuatiõẽ contẽpta se¬
cundas contraxĩt nuptias nõ solũ
res ipsius .i. matris liberis eius ypo¬
Et si filii in plures moĩant᷑ successioeᷤ
eoꝵ mat̾ lucrari nõ pot̃it. siue ab
intestato differat᷑ eoꝵ successio siue
ri modo matrẽ substituat. non solũ
tales penas patiat᷑. setiã illas que
dehis mulierib dicte st̃. quas pro¬

Expanded text:
essent redditae, ut et pacta dotalia coessent redditae, ut et pacta dotalia coet si secundas nuptias maritus contraxerit, filiis suis ex priore matrimonio natis res, quas lucratus est, custodiat. Si mulier liberorum suorum tutelam administraverit, et ad secundas convolaverit nuptias Si mulier liberorum suorum tutelam administraverit, et post inchoatam administrationem ad secundas migrare voluerit nuptias, prius filiis suis impuberibus tutorem petere debet, eique rationem administrationis suae reddere, et post redditas rationes, si debitrix appareat, debitum suum solvere debet; Sin autem hac observatione contempta secundas contraxerit nuptias, non solum res ipsius, id est matris, liberis eius hypoEt si filii impuberes moriantur, successionem eorum mater lucrari non speret, sive ab intestato deferatur eoruri modo matrem substituit. Et non solum tales poenas patiatur, sed etiam illas, quae de his mulieribus dictae sunt, quas pro
Abbreviated transcription (Latin):
uł qd̾ uite eiꝰ filiꝰ insidiatꝰ ẽ. uł qđ
mantis impie ei intuli̾t. uł ꝙ tales
insidias ei concinnauĩt. ut faculta¬
tib suis totisp̾uet᷑. Et scd̾o maĩto
copulatamulier prioris uiridigͥ¬
tatib uel priuilegiis nonutatur.
ulier que ad scd̾as migrauĩt
nuptias. pͥuilegiis uł dignita¬
tib prioris mariti non utatur.
De libertis mulierib que patronis
suis coniuncte sunt.
ĩ liberta mulier patrono suo
copulatanuptiis quidẽ eiꝰ ipsa
potit. alioquin sicõtra uoluntatem
eius nupẜit. ñ fiũt nuptie. s ut
meretrix coniuncta ẽe uid̾t᷑. Siad¬
huc constante mmn̾o dotem maritꝰ
uxorisue ꝑsoluerit.
Constante adhuc m̾mo dotẽ ma¬
ritus uxoi sue non facile cõpellit᷑
solt̾iere. nisisit causalegib cognita.
Alioqun sitenere dotem uxorisue
maritus soluerit dõasse ei ui debit᷑.
⁊idõ mortua mulieres dotẽ reddẽ
hr̃deseius marito debent cũ frc̃tib
Idoꝙ lucradotiũ tractant᷑ quasi nõ

Expanded text:
uod vitae eius filius insidiatus est, vel quod manus impias ei intulerit, vel quod tales insidias ei concinnaverit, ut facultatibus suis totis privetur. Vt secundo marito copulata mulier prioris viri dignitatibus vel privilegiis non utatur Mulier, quae ad secundas migraverit nuptias, privilegiis vel dignitatibus mariti prioris non utatur. De libertis mulieribus, quae patronis suis coniunctae sunt Si liberta mulier patrono suo copulata nuptiis quidem eius ipsa poterit. Alioquin si contra voluntatem eius nupserit, non fiunt nuptiae, sed ut meretrix coniuncta esse videtur. Si adhuc constante matrimonio dotem maritus uxori suae persolverit Constante adhuc matrimonio dotem maritus uxori suae non facile compellitur solvere, nisi sit causa legibus cognita. Alioquin si temere dotem uxori suae maritus solverit, donasse ei videbitur, et ideo mortua muliere dotem reddere heredes eius marito debent cum fructibusIdeoque et lucra dotium sic tractantur, quasi non
Abbreviated transcription (Latin):
ec constitutio suas quidẽ iures rec̾t
non redigit. nec obtinebit ĩ eis q̃ ante
ipsius tp̃a contiger̃ et locum hãt ĩma¬
ritis et uxorib quiqueue aut om̃ino
testatinonsunt. uł noniure testati
fuerint. uł quantũ ꝑtinet adeandẽ
constitutionẽ intestati decesserint.
De diuortiis bona gr̃a faciendis.
unt quedamiuste cause q̃ boã gr̃a
Isine repudio. matrimonia disrũpt̃.
⁊ẽ prima causa. simaĩtꝰ uł mulier
solitaĩam uitam elegĩt. Itatñ ut si
lucret᷑ ex doãtioẽ ꝓpt̃ nuptias sibi
datamulier:. quantũ morte maĩti
lucricepiss. Idẽ dicimus simulier ĩ
monasterium intrauĩt. maritus enĩeiꝰ
ex dote tantũ lu erabit᷑ quantũ lucri
cepiss si uxor eius mortua ess. S
⁊ siquis non potuerit cũ uxore sua
misceri. forte enĩ nature frigide est.
tͥenniotransacto qd̃ numerabit᷑ scl
ex eo tp̃r quo copulatist̃ sinõ potu¬
erit intototriennio cũ muliere sua
uat᷑ sub ea tñ distinctione. ut siꝗd̃

Expanded text:
ec constitutio suas quidem vires retrorsus non redigit, nec obtinebit in eis, quae ante ipsius tempora contigerunt, et locum habet in maritis et uxoribus, qui quaeve aut omnino testati non sunt, vel non iure testati fuerunt, vel quantum pertinet ad eandem constitutionem, intestati decesserunt. De divortiis bona gratia faciendis Sunt quaedam iustae causae, quae bona gratia sine repudio matrimonia disrumpunt. Et est prima causa, si maritus vel mulier solitariam vitam elegerit, ita tamen, ut si lucretur ex donatione propter nuptias sibi data mulier, quantum morte mariti lucri cepisset. Idem dicimus, et si mulier in monasterium intraverit; maritus enim eius ex dote tantum lucrabitur, quantum lucri cepisset, si uxor eius mortua esset. Sed et si quis non potuerit cum uxore sua misceri forte enim naturae frigidae est triennio transacto, quod numerabitur scilicet ex eo tempore, quo copulati sunt, si non potuerit in toto triennio cum muliere sua uatur, sub ea tamen distinctione, ut si quidem
Abbreviated transcription (Latin):
creatifuint. tam ingenui ꝗ̃ legitimisĩt.
Siquis insertio suo uł ancilla egrotan¬
te nullam adhibuit curam.
iquis seruum suũ egrotum. uł an¬
cillã morbosã cõtẽpserit. ⁊ nullã curã
eis fecent. neceẽ ẽ eos lib̃os eẽ. Seruus¬

Expanded text:
rocreati fuerint, tam ingenui quam legitimi sint. rocreati fuerint, tam ingenui quam legitimi sint. Si quis in servo suo aut ancilla aegrotante nullam adhibuerit curam Si quis servum suum aegrotum vel ancillam morbosam contempserit, et nullam curam eis fece
Abbreviated transcription (Latin):
liber uxorem duxiͣt. uel contra.
iquis ꝑerrorem ancillã mulierẽ
ẜuo ꝑ errorem conuncta sit. posteaq
ueritas reꝑta fuerit. dicendũ ẽ omĩno
nuptias non cõstitisse. Int̃ liberum enĩ
⁊ ancillam. ł ẜuum et lib̃am mulierẽ
nuptie contrahi ñ posst̃. Qd̾ sicallidita te
dñs ancillã suã ut liberã uirosuoinge¬
nuo coniunxit. et dotem pea p̃stiterit
ut ppt̃ nuptias deãtiõe lucret᷑. uł ꝓ¬
parte.uł totam. Siquidigit᷑ tale cõ¬
tigerit. ipsadõatio dotis ⁊ ancilla lib̃a
fiat. ⁊ nuptie cõsistant. nulla lege
qͣntum ꝑtin adẜuitutẽ. huiꝰmodi
mm concutiente. Sin aut̃ dñs spãlit̃
quidẽ nuptiis ancille sue uł ẜui nõ
cõsenserit: sciens aũt̃ qd̾ agat᷑ ñ prohi¬
buerit. forte enĩ idõ hoc fac̃ ut postea
te integroiure consistãt. ⁊ ẜuilicon¬
ditione ꝑsdã eripiatur adingenui¬
tatem. illo sine dubitatioẽ aꝑto.
quod lib̃i quiex huiusmodi. nuptiis ꝑ¬

Expanded text:
lam uxorem duxerit, vel contra Si quis per errorem ancillam mulierem servo per errorem coniuncta sit, posteaque veritas reperta fuerit, dicendum est, omnino nuptias non constitisse. Inter liberum enim et ancillam vel servum et liberam mulierem nuptiae contrahi non possunt. Quod si calliditate vdominus ancillam suam ut liberam viro ingenuo coniunxit et dotem pro ea praestitit, ut propter nuptias donationem lucretur parte: si quid igitur tale contigerit, ipsa donatione dotis et ancilla libera fiat, et nuptiae consistant, nulla lege, quantum pertinet ad servitutem, huiusmodim concutiente. Sin autem dominus specialiter quidem nuptiis ancillae suae vel servi non consenserit, sciens autem, quid agatur, non prohibuerit, - forte enim ideo hoc facit, ut postea tiae integro iure consistant, et servilis condicionis persona eripiatur ad ingenuitatem, illo sine dubitatione aperto, quod liberi, qui ex huiusmodi nuptiis p
Abbreviated transcription (Latin):
stiscepti fuisse. quẽ ad modũ siuiuus
naturał pat̾ huiusmodilibõs suos ĩcu¬
riã ciuitatis dediss. nulla discretiõe
habita utrum insolido hr̃des eos scripẜit
anproparte. dumtñ ñ minꝰ uouẽ un¬
tias hãt. od̾ siquidã ex naturalibus
liberis curialẽ conditiõe repudiauĩt.¬

Expanded text:
admodum si vivus naturalis pater huiusmodi liberos suos in curiam civitatis dedisset, nulla discretione habita, utrum in solidum heredes eos scripserit, an pro parte, dum tamen non minus novem unciis habeant. Quod si quidam ex naturalibus liberis curialem condicionem repudia
Abbreviated transcription (Latin):
utrum eo quodotẽ uł ante nuptiã
donationẽ uł aliam qualẽ uis libe¬
ralitatẽ adscͥpẜit uł dedĩt uitrico
uł nouerce. anmagis illud tp̃s ex¬
pectare oportet quo parens moiatur
⁊ dicimus euentum inspici oportere¬
rens mortuus ẽ. ut scdm patͥmoni
quantitatẽ qd̾ postea inuentũ fuit.
ita cdiuisio fiat int̃ libõs ex pͥore mino
natos ⁊ nouercã uł uitcũ. Ita ut siqͥd
plus nou̾ce uł uit̾co datũ uł derelictũ
rit. id qd̾ de sua suba plus equodedit.

Expanded text:
utrum eo, quo dotem, vel ante nuptias utrum eo, quo dotem, vel ante nuptias donationem, vel aliam qualemuis liberalitatem adscripsit vel dedit vitrico vel novercae, an magis illud tempus spectari oportet, quo parens mortuus est. Et dicimus, eventum inspici oportererens mortuus est, ut secundum patrimonii quantitatem, quod posto natos et novercam vel vitricum, ita, ut si quid plus novercae vel vitrico datum vel relictum erit, id quod de sua substantia plus aequo dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
nouerce uł uitrico. liceat ei pr̃are.
Qd̾ sitres ht̃ filios quartã partẽ siue¬
lit det. et regula̾it tantã partẽ lice¬
at ei nouerre uł uitrieo dare. et qͣntã
singli̾ lib̾i hãnt. S ⁊ sitestam̃to suas
facultates diuiserit parens et nou̾ce
distribuat ut uitricus uł nouerca
unius libĩ hãt portionẽ. hec siliberis
sius nõ exdispai̾b portioĩb faculta¬
tes suas parens diusit. Nam sidispa¬
rẽs portioes eis p̃stit̃it. necesse ẽ nouer¬
cam uł iutricũ illifilio comparari
quiminimã portionẽ accepit. Ita
tam̃ ut unusquisq liberorũ nõ minꝰ
lege faĩcidia hãt nisiforte appareat
ingratꝰ. Id aũt qđ cliximus de patre
et matre teneat. ⁊ in auo. ⁊ in auia.
⁊ nonsolum infilio filiaue ꝓpõĩtis . s
etiã nepote nepteue. Cuius tp̃is
computatio spectanda sit. ⁊ quomͦ
suꝑflua quantitas distribui de
⁊ est quesitum multotiẽs b&.
iniudiciis quo tp̃r cõputatiõe
patrimoni parentis facere debeamꝰ

Expanded text:
novercae vel vitrico liceat ei praestare Quod si tres habeat filios, quartam partem, si velit, det, et regulariter tantam partem liceat ei novercae vel vitrico dare, quantam singuli liberi habent. Sed et si testamento suas facultates dividere parens voluedistribuat, ut vitricus vel noverca unius liberi habeat portionem. Haec, si liberis suis non ex disparibus partibus facultates suas parens divisit; nam si dispares portiones eis praestiterit, necesse est novercam vel vitricum illi filio comparari, qui minimam portionem accepit, ita tamen, ut unusquisque liberorum non minus lege Falcidia habeat, nisi forte appareat ingratus. Id autem, quod diximus de patre et matre, teneat et in avo et in avia, et non solum in filio filiave propositis, sed etiam in nepote nepteve. Cuius temporis computatio spectanda sit, et quomodo superflua quantitas distribui debeat Sed est quaesitum multotiens in iudiciis, quo tempore computationem patrimonii parentis facere debeamus,
Abbreviated transcription (Latin):
frc̃tus dotis causa uł ꝓpt̃ nuptias
p̃sserit. De reb mat̾nis uel nupti
excausa nuptiali uł qualit̃cũq: hꝰ
rei usumfructũ omĩmodo pat̾ hãt.
Loquimur aũ delib̾is qui inpotesta¬
distinctiõe parñtib ñ acquirũt᷑.
usumfructum spectat. s sunt pleno
iure libõꝵ ꝗuis ĩ potestate parñtum
fuerĩt. Simulier res quam filiis
siuis doãuit quasi abingratis post

Expanded text:
sfructus dotis causa vel propter nuptias presserit. De rebus maternis vel nuptiaex causa nuptiali, vel qualitercumque: huius rei usumfructum omnimodo pater habeaLoquimur autem de liberis, qui in potestadistinctione parentibus non adquiruntur, usumfructum spectat, sed sunt pleno iure liberorum, quamvis in potestate parentum fuerint. Si mulier res, quas liberis suis donavit, quasi ab ingratis post
Abbreviated transcription (Latin):
tias ꝑuenire. licear ei suonre legatũ
possidere. ⁊ alienare. siue int̾ uiuos. siue
ultima uoluntate. ⁊ liceat ei hoc quo
uoluerit modo disponere. Si repudio
matrimentum ubutum sit quid sta¬
tuoportet. qꝑ lucris nuptialib
mnia aut̃ que dxim̾ de lucrodoti
aut ꝓpt̃ ntiptias donationis ex mõte
mariti uł uxõĩs ad altutrã ꝑ sonam
ꝑuenientis. trahñda st̃ etiã ad ealuc̃.
que ꝑ repudiũ matrimonio soluto
ad altutrã partem ꝑuener̃. Idẽ iuris ẽ
⁊ siboã gr̃a nuptie clisiuncte st̃. liberis
enĩ lucro cedentes ẜuabantur. Idẽ
dicimus ⁊ de eolucro qd̾ mulierib
prãre necẽẽ ẽ sine dotib nuptis.
Quartã enĩ q̃ ex facuitatib mai̾ti
acceperĩt. liberis suis ẜuare cogunt᷑.
De augenda uel minuenda dote ul
propter nuptias donatione.
sibera licentia sit tam augẽ ⁊ di
minuere dotes uł añ nuptias dõatioẽ¬

Expanded text:
enire, liceat ei suo iure legatum possidere et alienare, sive inter vivos, sive ultima voluntate, et liceat ei hoc, quo voluerit modo, disponere. Si repudio matrimonium solutum sit, quid statui oportet de lucris nuptialibus Omnia autem, quae diximus de lucro dotis aut propter nuptias donationis ex morte mariti vel uxoris ad alterutram personam pervenientis, trahenda sunt etiam ad ea lucra, quae per repudium matrimonio soluto ad alterutram partem pervenerunt. Idem iuris est, et si bona gratia nuptiae disiunctae sunt, liberis enim res lucro cedentes servabuntur. Idem dicimus et de eo lucro, quod mulieribus praestari necesse est sine dotibus nuptis; quartam enim, quam ex facultatibus mariti acceperunt, liberis suis servare coguntur. De augenda vel deminuenda dote vel propter nuptias donatione Libera licentia sit tam augere quam deminuere dotem vel propter nuptias donatio
Abbreviated transcription (Latin):
etiam constante adhuc m̾m̾o quod ĩ
primis quidem nuptiis sine distincti¬
tiis liberis quidẽ expriore nm̾o extan¬
tib diminuere dotẽ uł ante nupti¬
as doationẽ non licebit quãuis augẽ
eas non prohibitũ ẽ. Sin aut̃ nulli libĩ
ex precedenti mat̾monio sint. tc̃ ⁊ au¬
gere ⁊ diminuere dotẽ. ⁊ ꝓpt̃ nuptiaᷤ
donationẽ sine ullo obstacło lic
De usufrc̃tu uxoris a maritorelicto
rit siue mortis causa dõauĩt uel
unuis usum fr̃ctũ ei concesserit. pꝰ¬
eaq ad scdas nuptias uxor inigrauȩ¬
rit. non statim ei pereat usus fructꝰ.
s hãt eum integrũ mulier quoad
fructum subhacconditioẽ dedit ut

Expanded text:
etiam constante adhuc matrimonio. Quod in primis quidem nuptiis sine distinctitiis liberis quidem ex priori matrimonio exstantibus, deminuere dotem vel ante nuptias donationem non licebit, quamvis augere eas non est prohibitum. Sin autem nulli liberi ex praecedenti matrimonio sint, tunc et augere et deminuere dotem et propter nuptias donationem sine ullo obstaculo licet. De usufructu uxori a marito relictoerit, sive mortis causa donaverit, vel vivus usumfructum ei concesserit, posteaque ad secundas nuptias uxor migraverit, non statim ei pereat ususfructus, sed habeat eum integrum mulier, quoad fructum, sub hac condicione dedit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nate equa portioẽ distribuant᷑ ⁊ siq̃
filii st̃ in capita diuidant᷑ res ei dõate
Sinaut̃ nepotes sint patͥs sui portiõẽ
accipiant. ⁊ ut uideant̃ quodã modo
instirpe succedere. ⁊ si quidẽ om̃s lib̃i
intestati decesserint. hr̃ditas eoꝵ ad
matrẽ ꝑueniat. ꝓculdubio dimidiã
partẽ bonoꝵ suoꝵ quã semel declit ite¬
rum recepturã. Qd̾ sitestam̃to facto
Simulier post prioresonis.
liberos sine questione res sibi derelictas
apriore marito pleno itire possidebit. nõ

Expanded text:
natae aequa portione disnatae aequa portione disfilii sint, in capita dividantur res eis donatae, sin autem nepotes sint, patris sui portionem accipiant, ut videantur quodammodo in stirpes succedere. Et si quidem omnes liberi intestati decesserint, hereditas eorum ad matrem perveniat, procul dubio dimidiam partem bonorum suorum, quam semel dedit, iterum recepturam. Quod si testamento facto ulier post priores  habeat liberos, sine quaestione res sibi derelictas a priore marito pleno iure possidebit, non
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe potĩt. s ea que relicta sunt siue
legata si ue fidĩ cõmissa. siue heredita¬
tis particłaris datio adcoheredes eius
maneant.Sin aut̃ ipsa sola scripta ẽ¬
heres adeos boã defuncti ꝑuemiãt quos
tem uocent᷑. nõ om̃ib succedere potit.
s usq adt̃tiũ gradũ tantũ abintesta¬
tohereditatis accipiat. Ultioris aũt
gradus cognatis oĩo nõ succedat. Sin
aut̃ liberos ht̃. et ñ expectant annispa¬
tiũ s ad scda sꝓperauĩt nuptias. ⁊ hec
quidẽ in famiserit. S tam̃ nec pͥncipi̾
indulgentia pͥorirestituet᷑ fame. nisi
lib̃is ex priori matͥmonio natis dimnidiã
partẽ substantie sue doãuĩt punre
sine ulla cõditioẽ. Ita ut nec usũ eius
retineat sibi. s tpr scłi matrimonii
simplicit᷑ dimidiã partẽ suaꝵ facul¬
tatum eisdonet. hoc enĩ facto et pͥn¬
cipali rescͥpto secuto. pͥstinamfamam
sibi renouabit. Int̃ eos aut̃ libõs qͥbus
dimidiã partẽ bõꝵ suoꝵ dõauit. res do¬

Expanded text:
elicta sunt, sive legata, sive fideicommissa, sive hereditatis particularis datio, apud coheredes eius remaneant. Sin autem ipsa sola heres scripta est, ad eos bona defuncti perveniant, quos tem vocetur, non omnibus succedere poterit, sed usque ad tertium gradum tantum ab intestato hereditatem accipiat, ulterioris autem gradus cognatis omnino non succedat. Sin autem liberos habeat, et non exspectet anni spatium, sed ad secundas properaverit nuptias, et haec quidem infamis erit, sed tamen nec principis indulgentia priori restituetur famae, nisi liberis ex priore matrimonio natis dimidiam partem substantiae suae donaverit pure et sine ulla condicione, ita ut nec usum eius retineat sibi, sed tempore secundi matrimonii simpliciter dimidiam partem suarum facultatum eis donet; hoc enim facto, et principali rescripto secuto, pristinam famam sibi renovabit. Inter eos autem liberos, quibus dimidiam partem bonorum suorum donavit, res do
Abbreviated transcription (Latin):
indubitatũ ẽ. Qd̾ sifilius ingratus
cura parentẽ ostñsus ẽ. huiusmodi
portione excludendꝰ erit. In hoc enĩ
tantum modocasu ius electioĩs pa¬
renti cõcedit᷑. Ingratũ aut̃ ĩtelligẽ
debemus eum qͥcura patrẽ ⁊ matrem
ingratus probat᷑. uł om̃imodo quic̾ca
eum ingratus ẽ qui ultimus decessit᷑¬
ũit nuptias non hãt licentiã. siue

Expanded text:
indubitatum est, quod filius ingratus indubitatum est, quod filius ingratus circa parentes ostensus huiusmodi portione excludendus erit. In hoc enim tantummodo casu ius electionis parenti conceditur. Ingratum autem intelligere debemus eum, qui circa patrem et matrem ingratus probatur, vel omnimodo qui circa eum ingratus est, qui ultimus decessaverit nuptias, non habeat li
Abbreviated transcription (Latin):
facta irritasit. non sine distinetiõe
tionis. Hoc aũt qd dico tale ẽ. Quedã
mulier nupsit et pepigit cum maĩto
suo ut soluto mino silibi suꝑstites fu
erint. tertiam hãnt. ecce in hoc casu
et unus exhiis decesserit. partem tantã
mulier pleno iure possidebit.⁊ aliẽare
firinit̃ potit quantã mors filii lucͣri
eam patit᷑ ext̃tia portioẽ q̃ illo casu
continet᷑ qui locũ habet. silibĩ suꝑsti
alien&. In cetĩs aũt portiunculis
inutilis sit alieãtio. Qd̾ si contigĩt
oms libos mori sine libĩs necesse ẽ
totã tertiã portiõe matrẽ hr̃e. quã
habuiss abinitio sinulł libĩs suꝑ¬
stitib priores nuptie solute fuisr.
Exhiis igit᷑ illud appar&e. qd alieãtio
apparente facta in t̃im insuspñso ẽ
⁊ potest ꝓparte ꝗdẽ uale̾ uno filio
defuncto. ꝓ parte aut̃ insuspenso eẽ
portio firmit᷑ aliẽãta eẽ tud̾at᷑. Illud

Expanded text:
facta irrita sit, non sine distinctione facta irrita sit, non sine distinctione tionis. Hoc autem, quod dico, tale est. Quaedam mulier nupsit, et pepigit cum marito suo, ut soluto matrimonio si liberi superstites ferint, tertiam partem habeat. Ecce in hoc casu eris superstitibus, et unus ex his decesserit, partem tantam mulier pleno iure possidebit, et alienare firmiter poterit, quantam mors filii lucrari eam patitur ex tertia portione, quae illo casu continetur, qui locum habet, si liberi superstitalienet, in ceteris autem portiunculis inutilis sit alienatio. Quod si contigerit omnes liberos mori sine liberis, necesse est totam tertiam portionem matrem habere, quam habuisset, si ab initio nullis liberis superstitibus priores nuptiae solutae fuissent. Ex his igitur illud apparet, quod alienatio a parente facta interim in suspenso est, et potest pro parte quidem valere uno filio defuncto, pro parte autem in suspenso esse, portio firmiter alienata fuisse videatur. Illud
Abbreviated transcription (Latin):
rabit᷑. ut statĩ qd̾ lib̾i non possint suũ
parentẽ uetare. sieasdẽ res alieãre uo¬
luerint. s post obitũ eius uendicabt
sine ullo obstaculo. ⁊ nõ solũ et ipsi s
etiam hr̃des eox res distractas uł pigno¬
ratas uendicabit᷑. ⁊ nõ solum aduersus
emptores ⁊ creditores. Setiã cõ succes¬
sores eoꝵ inremmouebit᷑ actio. nulla
tẽporali p̃sc̃ptioe exclusi. nisi forte
.xxx. annoꝵ curricła transacta fuerĩt.
Quiue comƿutari oportet exeo tp̃r quo
liberi sue potestatis effecti st̃. excepta ui¬
delicet pupillã etate. ꝗa impubĩb¬
nulla tp̃ał computatio currit.
ullam post hec hãt electionẽ pat̾
uł mater ad sedas ꝑueniens nuptiã
Gres plictas cui uoluerit liberoꝵ suo¬
rum adicere. s adom̃s libõs huiusmi
resueniant incapita distribuende
nisi forte nepotes ex filio uł filia pro¬
ponant᷑. hii enĩ instirpes uocantur
ut intalib reb alieãtio apparente

Expanded text:
rabitur, ut statim quidem liberi non possint suum rabitur, ut statim quidem liberi non possint suum parentem vetare, si easdem res alienare voluerit, sed post obitum eius eas vindicabunt sine ullo obstaculo, et non solum ipsi, sed etiam heredes eorum res distractas vel pigneratas vindicabunt, et non solum adversus emptores vel creditores, sed etiam contra successores eorum in rem movebitur actio, nulla temporali praescriptione exclusi, nisi forte triginta annorum curricula transacta fuerint, quae computari oportet ex eo tempore, quo liberi suae potestatis effecti sunt, excepta videlicet pupillari aetate, quia impubnulla temporis computatio currit. Idem Nullam post haec habeat electionem pater vel mater ad secundas perveniens nuptias res praedictas cui voluerit liberorum suorum addicere, sed ad omnes liberos huiusmodi res veniant in capita distribuendae, nisi forte nepotes ex filio vel filia proponantur; hi enim in stirpes vocantur,ut in talibus rebus alienatio a parente
Abbreviated transcription (Latin):
litate quẽ ad eandẽ ꝑuenerit siue ĩt
uiuos siue ultima uoluntate maĩtus
ei quippiã ded̾it uł dereliqrit siue ĩsti¬
tutionis nomine legati uł fidei cõmis¬
si causa. hoc acit quid diximus carere
eam omĩb que ex substantia mariti
adeam ꝑuenerit ĩ telligendũ ẽ qͣntũ
adrerum dominiũ ꝑtinet. Usuifrẽtꝰ
enĩ earũ ipsimulieri ꝑmaneat: ꝓprie¬
tate scł exeotp̃r lib̃is competente quo
scdas nuptias mat̾ eoꝵ contrax̃. Sin
aut̃ illa decesserit. etiã usus frctus eis
accrescat :⁊ hec omĩa iura cõit᷑ locũ hãnt
tam inuxoĩs ꝑsona quã inniariti. si fõ
te ipie sedas cõtraxit nuptias nulla dis¬
cretioẽ habita utrũ dorẽ uł ꝓpt̃ nupt̃
tias patͥs uł matͥs. liberis ex pͥore
matrimonio natis dnĩũ competit ut
non possit pat̃ uł mat̾ eoꝵ res easdẽ
fumit᷑ alienare. nec ypothece titulo ob¬
ligare. qm̃ ius utendi fruendi tantũ¬
modo parenti cõcessũ ẽ. sclem̃tius tẽpe¬

Expanded text:
enerit, sive inter vivos, sive ultima voluntate maritus ei quidpiam dederit, vel dereliquerit, sive institutionis nomine, sive legati vel fideicommissi causa. Hoc autem, quod diximus, carere eam omnibus, quae ex substantia mariti ad eam pervenerint, intelligendum est, quantum ad rerum dominium; ususfructus enim earum rerum ipsi mulieri permanet, proprietate scilicet eo tempore liberis competente, quo secundas nuptias mater eorum contraxerit. Sin autem illa decesserit, etiam ususfructus eis adcrescat. Et haec omnia iura communiter locum habeant tam in uxoris persona, quam in mariti, si forte et ipse secundas contraxerit nuptias, nulla discretione habita, utrum dotem vel propter nuptias tias patris vel matris liberis ex priore matrimonio natis dominium competit, ut non possit pater vel mater eorum res easdem firmiter alienare, nec hypothecae titulo obligare, quoniam ius utendi fruendi tantummodo parenti concessum est. Sed clementius res tempe
Abbreviated transcription (Latin):
conceditur. quamius pactionum
tenor reclamauerit. s nec copula¬
to sibi sedomarito ante annale
tp̃s̃ potĩt dotẽ dare. ult t̃tiã partẽ
sube sue. S neq abaliq̾ extraneo ca¬
pere aliquid pultimã uoluntatẽ per¬
mittit᷑. omĩno enĩ cũ alio nonhãt tes¬
tamenti factionẽ. Iõꝙ nec heredita

Expanded text:
conceditur, quamvis pactionum conceditur, quamvis pactionum tenor reclamaverit, sed nec copulato sibi secundo marito ante annale tempus poterit dotem dare ultra tertiam partem substantiae suae, sed neque ab aliquo extraneo capere aliquid per ultimam voluntatem permittitur; omnino enim cum alio non habet testamenti factionem, ideoque n
Abbreviated transcription (Latin):
illis matrimoniis que sine dotib cõ¬
sistunt. Inquib quartã partẽ sub̃e
sue maritus ł uxor lese ꝑscẽ cõpellit᷑
dare scđm antefactã diuisionem.
De muliere que post mortem ma¬
riti annum non expectant.
imulier post mortẽ maĩti annũ¬
int̃ infames erit. S siquidẽ libos ex
pͥore m̾mo ñ hãt. infamiã quidẽ
soluere pot̃it si p̃ces impr̃i porrexiͣt
⁊ diuino principis nutt priori opi¬
nioni restituta fuerit. res aut̃ apri¬
ore marito suo sibi relictas nullomͦ
lucrabitur. s .x. ꝑsonis res eomodo
insuꝑiorib ⁊inferiorib ⁊ exlat̾e
uenientib dinumeratione facta.
eodemq modo.x. ꝑsonis collectis.
Sunt aut̃ heȩ. pat̃. ⁊ mat̃. auus
auia. filius. ⁊ filia. nepos ⁊ neptis.
fr̃. ⁊ soror. hiis aũt ꝑsonis ñ appa¬
rentib ea q̃ apriorimaĩto taliu¬
xori relicta st̃. fisciurib uñdicẽt᷑.
S nec ꝑꝑ nuptias dõationẽ potiri

Expanded text:
illis matrimoniis, quae sine dotibus conillis matrimoniis, quae sine dotibus consistunt, in quibus quartam partem substantiae suae maritus vel uxor laesae personae compellitur dare, secundum antefatam divisionem. De muliere, quae post mortem mariti annum non exspectaverit Si mulier post mortem mariti m modo inter infames erit. Sed si quidem liberos exo non habeat, infamiam quidem solvere poterit, si preces imperatori porrexerit, et divino principis nutu priori opinioni restituta fuerit; res autem a priore marito sibi relictas nullo modo lucrabitur, sed decem personis res eo modoin superioribus et inferioribus, et ex latere venientibus denumeratione facta, eodemque modo decem personis collectis. Sunt autem hae: pater et mater, avus et avia, filius et filia, nepos et neptis, frater et soror. His autem personis non apparentibus, ea, quae a priori marito tali uxori relicta sunt, fisci viribus vindicentur. Sed nec propter nuptias donatione potiri