comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fides et sacram̃tũ prolem cegnoscimus
ip̃m ih̃m fidem q nullũ ad ulterium
sacramentũ qr nullũ diuortiĩ solus
ibi nupcialis ꝯcubitus nõ fuit qͥa in
carne pc̃ci fieri nõ pot̾at sine illa carur
ꝯcupiscencia q̃ accedit ex p̃co sine qua
xcipinosuit qui futurus erat sine pc̃co
nou in carne pc̃ci s in similitudĩe carm
pcc̃i. ut huic etiã doceret omnẽ q̃ ⁊cubitu
nascitur carnẽ esse pc̃ci qͣndo qͥdem sola
que nõ iude nata est non fuit caro pr̃a.¬

Expanded text:
sacramentum: prolem cognoscimus um; fidem, quia nullum adulterium; sacramentum, quia nullum divortium. Solus ibi nuptialis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non poterat, sine illa carnis concupiscentia, quae accidit ex peccato, sine qua concipi voluit, qui futurus erat sine peccato, non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati, ut hinc etiam doceret omnem, quae de concubitu nascitur, carnem esse peccati; quandoquidem, sola quae non inde nata est, non fuit caro p
Abbreviated transcription (Latin):
pc̃co ex hac in qͣm ꝯcupiscenciã carius tã¬
qͣm filia pcc̃i. et qͣndo illi ad turpia ꝯsen¬
titur eciã poccoꝵ matre młtoꝵ q̃cũq nal¬
citur proles originali obligata est pc̃co
nisi in illo renascatur ꝙ sine ista ꝯcupil¬
cencia uirgo ꝯcepit. ꝓpterea qͣndo ẽ nasci

Expanded text:
ccato, ex hac, inquam, concupiscentia carnis tamquam filia peccati et, quando illi ad turpia consentitur, etiam peccatorum matre multorum quaecumque nascitur proles originali est obligata peccato, nisi in illo renascatur, quem sine ista concupiscentia uirgo concepit, propterea, quando nasci
Abbreviated transcription (Latin):
morata excecato estancino fiłio suo
eis ĩꝑabat. uno õim ꝯsensũ. harolo re¬
gi francoꝵ imꝑatorias laudes aclamãt
cumq ꝑ manũ leonis pp̃ .iii. coronãt
cesarem et augustum appellant. prm¬

Expanded text:
ratore Constantino filio suo eis imperabat, uno omnium consensu Karolo regi imperatorias laudes acclamant, eumque per manum Leonis papae coronant, caesarem et augustum appellant; Pip
Abbreviated transcription (Latin):
q dycletianꝰ ab ĩuito maximiano ere
git. ut simł puipurã ĩꝑium q depone¬
rent ac iumorib in rem publicã sb̾sti¬
tutis. ip̃i ĩ priuato ocio ꝯsenescerẽt ita¬
q sub una die dyoclecianꝰ apd̃ nichome¬
diam. ⁊ marimianꝰ apud medyolanũ
potestatẽ imꝑii simłq cultũ deponunt¬

Expanded text:
 Diocletianus ab inuito exegit Maximiano, ut simul purpuram imperiumque deponerent ac iunioribus in rempublicam substitutis ipsi in priuato otio consenescerent. itaque sub una die Diocletianus apud Nicomediam, Maximianus apud Mediolanium potestatem imperii simul cultumque deposu
Abbreviated transcription (Latin):
quidem filiũ noĩs sui ⁊stantinũ hesꝑia¬
rũ ꝑcium in p̾mo decẽnali sic fecit habere
pͥncipatũ. ẜui u̾o ãni uoĩe nũcupatum
ꝯstanciũ in unicẽnalib suis cesarem in
oriente ꝯstituit. iimiorẽ uero estantem¬
noĩe in suis trcẽualib ordinauit ¶p¬

Expanded text:
quidem filium sui nominis Constantinum Hesperiarum partium in decennali suo fecit habere principatum; secundum vero avi nomine nuncupatum Constantium, in vicenalibus suis Caesarem in Oriente constituit; juniorem vero Constantem in suis tricenalibus ordinavit
Abbreviated transcription (Latin):
cordam ⁊ cecidit bestĩa libidinis
On occides. tangis sextam cordã ⁊
cecidit bestia crudelitatis.
On furtũ facies. tangis septimã
cordam cecidit bestia raꝑacitatis
On falsũ testimoniũ. dices. tãg̾

Expanded text:
chordam: cecidit bestia libidinis. non occides; tangis sextam chordam: cecidit bestia crudelitatis. non furtum facies; tangis septimam chordam: cecidit bestia rapacitatis. non falsum testimonium dices; tang
Abbreviated transcription (Latin):
amplius qͣntũ est a festo
cathedre scĩ petri. usq ad eb¬
domadã scãm in parasceue
ytalia. ¶ Hic pͥus uocabat᷑
frat̾ ieronimꝰ de ordine fũm¬

Expanded text:
amplius, quantum est a festo cathedre sancti Petri usque ad ebdomadam sanctam in parasceve tribus. Hic prius vocabatur frat
Abbreviated transcription (Latin):
limina aposto¬
li rome facienti¬
b ibi qͥndenam
infra illũ annũ
q eandem indul¬
u̾o eius: anno . xbii. fuitq in¬
stituta eius festiuitas celebͣn¬
da .xiiii. kł̃s. iuni qͣ dic tran¬
siuerat de hoc mundo.

Expanded text:
li apostolorum et facientibus ibi quindenam infra annum que eandem indulvero eius anno XVII. Fuitque instituta eius festivitas celebranda XIIII. kalendas Iunii, qua die transierat de hoc mundo.
Abbreviated transcription (Latin):
dum supposuisse dicens se ꝑatum ad
ab aliquo iudicetur negasti tu. Nega
ausus fuit eũ iudicare. s egressus foras¬
sam tuam et orẽ tuo teip̃m iudica. ad
hoc marcellinꝰ obscellus inquit ydola¬
trie me iudico depoᵈͣ anathematiz o

Expanded text:
dum dicens se paratum ad ab aliquo iudicetur alio. Negasti tu, negavtolorum ausus fuit eum iudicare, sed egressus sam tuam et ore proprio te ipsum iudica!" Ad que Marcellinus „Ob scelus", inquit, „ydolatrie iudico me deponendum. Anathematizo e
Abbreviated transcription (Latin):
in quo pr̃co manifestũ est alia enĩ sũt
propria pc̃ca in quib tantũ peccant
quoꝵ p̃c̃a sut aliud sunt aliud hoc u¬
nũ in qͦ oñis peccauerũt. qͣndo omnes
illi unus homo fuerant manifestũ ẽ
itaq om̃s in adam peccasse .q. ĩ massa
cuncti sũc pecratores.

Expanded text:
o, manifestum est. Alia enim sunt propria peccata, in quibus tantum peccant quorum peccata sunt; aliud hoc unum in quo omnes peccaverunt, quando omnes illi unus homo fuerant. Manifestum est itaque omnes in Adam peccasse, quasi in mascuncti sunt peccatores,
Abbreviated transcription (Latin):
doneus. ex quib dado fuit referenda
rius regis. referendariꝰ autẽ dicebatur
ad qm̃ publice ꝯscriptõnes referebãt᷑.
ut ꝑ eum a nulo regis seu sigillo ꝯfir
no dagob̾ti regis sollempniacũ mo¬

Expanded text:
do. Ex quibus Dado fuit referendarius Dagoberti regis. Referendarius autem dicebatur, ad quem publicae conscriptiones referebantur, ut per eum anulo seu sigillo rno Dagoberti regis, Solemniaeum mo
Abbreviated transcription (Latin):
gno ¶Ab hinc francoꝵ regib a soli¬
ta fortitudĩe et scĩa de gen̾antib / regni
potencia disponebat᷑ ꝑ maiores domus
regib solo noĩe tantũ regnantib qͥb
moris eut pͥncipari quidẽ scd̾m genuᷤ
et nil agere. nilqz dispone aliud. qͣm
irratõnabilit edere/ et bib̾e. domiq mo¬
rari. et in klis. maii. p̾side coram tota
gente et salutare. et lutari. obsequiaq
et dona accipe et repende et sic secũ usq

Expanded text:
 Abhinc Francorum regibus a solita fortitudine et scientia degenerantibus, regni potentia disponebatur per majores domus, regibus solo nomine regnantibus: quibus moris erat principari quidem secundum genus, et nil agere vel disponere, quam irrationabiliter edere et bibere, domique morari, et Kalendis Maii presidere coram tota gente, et salutare et salutari, obsequia et dona accipere et rependere, et sic secum usque
Abbreviated transcription (Latin):
cha deceptus exposuit typum et librũ¬
ꝯtra fidem catholicã. nec unã uͦ duas
uoluntates aut oꝑatõnes in xͦ diffini¬
ens ẽe ꝯfitendas qͣi nichil uelle uł oꝑa¬
ri dicendꝰ sit xp̃c. ob hoc martinus. p̃pa

Expanded text:
deceptus, exposuit typum contra fidem catholicam, nec unam nec duas voluntates aut operationes in Christo definiens esse confitendas; quasi nihil velle vel operari credendus sit Christus. Ob hoc Marti
Abbreviated transcription (Latin):
cum et theodob̾tũ Reges instinctu aui¬
e eoꝵ brunichildis plusqͣm ciuile bel¬
lum oritur. pugnaq ꝯmissa pt̾ ĩesti¬
mabilem stragem thedobtꝰ capitꝰ. nec¬
filios in bello captos. dotariꝰ rex occidit
brunichildẽ u̾o reginã uno pede ⁊ bra¬
chio mutilatã. ad caudam eq̃ ĩ domi¬
te religatã membratĩ discerpi fecit.
sent extincti. et sic monarchia regni

Expanded text:
cum et Theodebertum reges, instinctu aviae eorum Brunichildis, plus quam civile bellum oritur; pugnaque commissa, post inaestimabilem stragem Theodebertus capitur Peregis in bello captos occidit. Brunichildem quoque reginam uno pede et brachio multatam, ad caudam equae indomitae religatam, membratim discerpi fecit; sent extincti. Et sic monarchia regni
Abbreviated transcription (Latin):
nos et sarracenos bellũ ĩplacabile ori¬
tur hac de causa. Cũ enĩ quidã spado im¬
ꝑatoris eraclii distubueret togas mi¬
litib et int̾ alios. sarraceni sub ĩꝑato
ꝑator dare militib togas qͣnto minꝰ
canib istis: illi autẽ dolore ⁊ pudore
ĩcitati. totam sarracenoꝵ ꝑtem. ad re¬
bellandũ incitant. et sarracenis sỹriã¬

Expanded text:
nos et Saracenos bellum impacabile oritur hac de causa, quia cum quidam spado imperatoris Heraclii distribueret rogas militibus, cum inter alios etiam Saraceni sub imperatorperator dare militibus rogas: quanto magis canibus istis, illi dolore et pudore incitati, totam Saracenorum gentem ad rebellandum incitant. Amirei Sara
Abbreviated transcription (Latin):
cum uirta capellã sc̃i michaelis et cũ sa¬
lutantes narrauer̃t ei ꝙ marcilius de¬
bebat statim uenire apud narbona. Et
almassorus cordube. cũ.cccͣ. milib mi¬
litũ et infiuita młtitudĩe peditũ mina¬
tes eis. et credentes ꝙ karolus apd̃ fran
rat obcessa. Et monasterĩ sc̃i crisanti
destructũ et scĩ felicis. sc̃i pauli. Et ꝙ gen¬
tes erant ꝓculdubio infinite. Nondum
runt borrianã et deuastabant totã trã
boues uacas et aĩalia citera deprecãdo
nausa et uixta urbionẽ aĩabam finta
ꝯgregauerant. Tunc hauolus audiens¬
hoc. mãdauit in diu̾sis ꝑtib suos nũci¬
os ut om̃s quicũq possent armna deffer¬
ferre ad eũ uenirent. Et nullus ẽẽt aulꝰ
remane. Et si reman̾et eius ĩ uniciciam
lism̃. Burdegalẽ pictaniã Normãdiã

Expanded text:
cum iuxta capellam sancti Michaelis et eum sacum iuxta capellam sancti Michaelis et eum salutantes narraverunt ei, quod Marcilius debebat statim venire apud Narbonam et Almassorus Cordube cum CCC milibus militum et infinita multitudine peditum, minantes eis et credentes, quod Karolus apud Francrat obsessa et monasterium sancti Crisanti destructum et sancti Felicis atque sancti Pauli et quod gentes erant proculdubio infinite. Nondum runt Borrianam et devastaverunt totam terram, boves, vaccas et animalia cetera depredando ta congregaverant. Tunc Karolus hoc audiens mandavit in diversis partibus suos nuncios, ut omnes, quicumque possent arma deferre, ad eum venirent et nullus esset ausus remanere et, si remaneret, eius inimiciciam lismum, Burdegalem, Pictaviam, Normandiam,
Abbreviated transcription (Latin):
ris genib coram altare bt̃e uurginis.
abb̃i homagiũ fecit ꝓmittẽs ꝙ tãnꝙͣ
bonus uassallus domũ diligeret. et a¬
maret. Et obtulit in altari .i. calicem
de auratũ. et .u. paunos cericos. postra
in p̾sencia karoli dedit monastio et abb̃i
borriana. qui hodie lirinianũ nũcupat᷑
et robianũ et totam lauernam ꝓmit¬
tens eciam qd̃ cũ acquisierit magis da¬
bit. Et istud donũ in p̾sencia oĩũ ⁊ fir¬
mauit. Et abbas et monachi gr̃as a¬
gentes ei. donũ in scriptis redĩgerunt
et eum fecerũt a karolo ꝯfirmar. ¶ Pt̃¬
ca dixic helias karolo ut placeat ut se¬
cum cat in hyspaniã. qũ paratus ẽ eũ
iuare et quicꝙ e placuerit face. Et ka¬
rolus rendit ei ꝙ nõ yret secum qr mo¬
nͣsteriũ erat adhuc pauꝑ et nouũ. ⁊ no¬
lelut ꝙ erpensis ꝯfunderet. ¶ Et dum
ista loquerent adĩuicem. duo nũcii ue¬
nerũt de narbona. Et ĩuenerũt aymeri¬

Expanded text:
xis genibus coram altari beate Virginis xis genibus coram altari beate Virginis abbati homagium fecit promittens, quod tanquam bonus vassallus domum diligeret et amaret. Et optulit in altari unum calicem deauratum et V pannos sericos; postea in presencia Karoli dedit monasterio et abbati Borrianam, que hodie Lizinianum vocatur, et Robianum et totam Lavernam, promitens etiam, quod, cum adquisierit, magis dabit et istud donum in presencia omnium confirmavit; et abbas et monachi 2600 gratias agentes ei donum in scriptis redigerunt et eum fecerunt a Karolo confirmari. Postea dixit Helias Karolo, quod ei placeat, ut secum eat in Yspaniam, quoniam paratus est eum iuvare et, quicquid ei placuerit, facere. Et Karolus respondit ei, quod non iret secum, quia monasterium erat adhuc pauper et novum, et nolebat, quod expensis confunderetur. Et dum ista loquerentur ad invicem, duo nuncii venerunt de Narbona et invenerunt Aymeri
Abbreviated transcription (Latin):
bona dña esset et fidelis xp̃iana. et deũ
diligat pauꝑesq sustentet morib bo¬
nitate et sapientia sic ornata. Et ip̃a
gaudens ꝙ tam dulciter eam docebat
tendo eciam ei grates retulit ꝑmittẽs
ei ꝙ ꝓut melius potucrit se habebit. et
semꝑ erit ad eiuis bñplacum p̃parata.
Aymarcus de narbona dedit ei mille
marchas aigenti. deprecans eam ut
misit e omrĩa dicens. ꝙ ip̃a et falco su¬
au uoluntatem in omnibr adimple¬
amib hiis ꝑactis comeato ac¬
cepto die crastina mane. Falco
at urore sua. et ccc. militib apud al¬
karolus remansit apud crassam dispõ¬
nens qualit̾ faciet de młtis. Et egrega¬
tis omib karoliis regauit alłem. et
mouachos ut bñ se haberent et ordinẽ
obseruarent. Et ip̃e semꝑ augentaret
quirent. ¶ Postea diric aymerico nar¬
boue ut efficeretur homo bt̃e uuginus
crasse. et ei homagiũ fac̾et et ip̃a eum
deffenderet et iiuaret. Et aymericus fle¬

Expanded text:
bona domina esset et fidelis christiana et Deum bona domina esset et fidelis christiana et Deum diligat pauperesque sustentet, moribus, bonitate et sapientia sit ornata. Et ipsa gaudens, quod tam dulciter eam docebat, flendo etiam grates ei retulit promitens ei, quod, prout melius posset, se haberet et semper erit ad eius beneplacitum preparata. Aymericus etiam de Narbona dedit ei mille marchas argenti deprecans eam, ut misit ei omnia dicens, quod ipsa et Falco suam voluntatem semper in omnibus adimpleOmnibus hiis peractis, comeato accepto, die crastina mane Falco cum uxore sua et CCC militibus apud AlEt Karolus remansit apud Crassam disponens, qualiter faciat de multis. Et congregatis omnibus Karolus rogavit abbatem et monachos, ut bene se haberent et ordinem observarent; et ipse semper augmentaret quireret. Postea dixit Aymerico Narbone, ut efficeretur homo beate Virginis Crasse et ei homagium faceret et ipsa eum defenderet et iuvaret. Et Aymericus fle
Abbreviated transcription (Latin):
crauit. Et om̃s ab ecc̃a postea recesse¬
runt. Et dñs aymo de bayuerus pre¬
bendã uictualiũ omĩb dedit. Et karo¬
lus cũ .C. militib et falconẽ et oru¬
dam in suo tentorio comeder̃t. ¶Die
crastina mane ip̃emet dñs ppͣ celebͣ¬
uit missã. postea dña oriundam ĩ¬
dutam de panno cerico albissimo In
tinca q̃dam plena aqͣ honorifice baptiza¬
uit. Et karolus eam tenuit ĩfontib pa¬
tunus q eius fuit. Et oriãdam de mõ¬
te sclario fuit postea appellata ibidẽ sol¬
lempuit falconi cam in matrimonio
ꝯpularũt missa celebrata exierũt a mo¬
nast̾io. S dña oriunda obtulit alta¬
rio bt̃e uirginuis duos pannos cericos.
Et .i. in qͣlibet alioꝵ altarioꝵ. Et dum
fuerũt ad tentoriũ karoli karolus de¬
dit filiole sue .C. equos nobiles et bo¬
nos. et c. clamides. cũ tunicis foratis
de pellib uariis. et erminis. et cupas
et ciphos argenteos. Deprecans cã ut

Expanded text:
cravit et omnes ab ecclesia postea recessecravit et omnes ab ecclesia postea recesserunt. Et dominus Aymo de Bayveriis prebendam victualium omnibus dedit, et Karolus cum C militibus et Falcone et Oriunda in suo tentorio comederunt. Die crastina mane ipsemet dominus papa celebravit missam. Postea dominam Oriundam indutam de panno serico albissimo in tynea quadam plena aqua honorifice baptizavit. Et Karolus eam tenuit in fontibus patrinusque eius fuit, et Oriunda de Montesclario fuit postea appellata. Ibidem sollempniter Falconi eam in matrimonio copulavit; missa celebrata exierunt a monasterio. Sed domina Oriunda optulit altario beate Virginis duos pannos sericos et unum in quolibet aliorum altariorum. Et dum fuerunt ad tentorium Karoli, Karolus dedit filiole sue C equos nobiles et bonos et C clamides cum tunicis forratis de pellibus variis et herminiis et cupas et ciphos argenteos deprecans eam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ta locuta fuit. et tam intus qͣm extra
cũ gaudio steterũt maxĩo illa die.
Ie crastina mane ap̃m̾icus de
rsilio karoli estituit et posuit
seuescallũ in narbona. rotbtũ udelic
normãniũ. et tradidit. septingenti
milites p̾cepitq ei ut narbonã custo¬
duet qͥcũq ip̃e pret. ho fc̃o harolus cũ
toto ex̾citu comeato accepto et ciuita¬
te stabilita u̾sus crassam iter arcipuit
cũ dña oriunda. Et cura nonã fuerũt
ibi recepti cũ ꝓcessione et gaudio ma¬
ximo. Et karolus de tulerat iuctualia
ad u. dies. et de monachis nich uolu¬
ie accipe illa nocte. ¶ Die crastina ma
ne celebrauer̃t missas ꝓ mortius. Et
sepelieruit patriarchã retro choꝵ altaris
btẽ iuirginis in media fenestra. Et
ep̃m lemouiseñ retro altare sc̃i petri.
Et abbem sã michaelis retro altare sc̃
andree. Et dñs ppͣ. cũ q̃dringentis ep̃is
eĩs sepultis cimiteriũ honorifice ꝯse¬

Expanded text:
lta fuit locuta. Et tam intus quam extra lta fuit locuta. Et tam intus quam extra cum gaudio maximo steterunt illa die. Die crastina mane Aymericus de consilio Karoli posuit senescallum in Narbona, Robertum nomine, Normannum, et tradidit ei DCC milites precepitque ei, ut Narbonam custodiret, quocumque ipse iret. Hoc facto Karolus cum toto exercitu comeato accepto et civitate stabilita versus Crassam iter arripuit cum domina Oriunda, et circa nonam fuerunt ibi recepti cum processione et gaudio maximo. Et Karolus detulerat victualia per V dies et de monachis nichil voluit accipere illa nocte. Die crastina mane 2550 celebraverunt missas pro mortuis et sepelierunt patriarcham retro altare beate Virginis in media fenestra et episcopum Lemoviscensem retro altare beatik Petri et abbatem Sancti Michaelis252 retro altare sancti Andree. Et dominus papa cum quadringentis episcopis eis sepultis cimiterium honorifice conse
Abbreviated transcription (Latin):
eos duxit. Et ꝯgaudentes siml. Rotlã¬
dus traxit karolũ ad ꝑtem narrans
ei qͣliter orianda pecierãt falconẽ de
monte sclario in iuirũ. et q̃ de causa
nolebat intrare ciuitatẽ. Et karolus
dirit ei. ꝙ eum haberet modis omĩb.
Et hiis dc̃s fuit nox et om̃s a palato
recesserũt ¶ Die crastina ꝯgregata
lus uocauit falconẽ dicens ei ꝙ oriã
urorem. Et daret ei albiensẽ ciuitatẽ
et totũ comitatũ. S dño tholose ẽẽt
obediens et eam ab ip̃o ten̾et. Et falco
rendit ei. ꝙ quicꝙ ip̃e uellet facet et
domũ ciutatis ibidem recepit de uo¬
luntate aymerici cui corã omĩb fec̃
homagiũ. Et aymericꝰ ꝓmisit ei mł¬
ta se daturũ. et ꝙ eũ dilig̾et ⁊ amaret
rotlando petistis. et amore ũn dedimꝰ
ei et uob̃ albiensẽ ciuitatẽ et comitatũ
totũ. Et dũ fueritis baptizata recipiet
uos in uxorem. Et ip̃a gaudens gr̃ãs
egit ei qͣm plurimas. Et cũ falcone mł¬

Expanded text:
eos duxit. Et congaudentes insimul Rotolaneos duxit. Et congaudentes insimul Rotolandus traxit ad partem Karolum narrans ei, qualiter Oriunda pecierat Falconem de Montesclario in virum et qua de causa noluit intrare civitatem. Et Karolus dixit ei, quod eum haberet modis omnibus. Et hiis dictis fuit nox et omnes a palatio recesserunt. Die crastina congregata lus vocavit Falconem dicens ei, quod Oruxorem et daret ei Albiensem civitatem et totum comitatum; sed domino Tholose esset obediens et eam ab ipso teneret. Et Falco respondit ei, quod, quicquid ipse vellet, faceret, et donum civitatis ibidem recepit de voluntate Aymerici, cui coram omnibus fecit homagium. Et Aymericus promisit ei multa se daturum et quod eum diligeret et amaret. Rotolando petistis, et amore vestri dedimus ei et vobis Albiensem civitatem et comitatum totum, et dum fueritis baptizata, recipiet vos in uxorem». Et ipsa gaudens gratias egit ei quam plurimas et cum Falcone mu
Abbreviated transcription (Latin):
actis om̃s a palatio cũ leticia ⁊ gau
rit illa rendit ꝙ nõ fac̾et. et nõ hr̃ent
ꝓ malo qr nolebat intrate qm̃ dum
ad memoriã reduc̾et qͣlit̾ dc̃e ciitati
ꝯsueuerat ẽe regina dolore et tristicia
moreretur. ¶ Et post młta u̾ba abilia
et cunalia rotlandus q̃sunt ab ea ꝙ̃
maritũ uellet uł si aliꝙ in corde suo ꝓ¬
posuerat ut haberet. at illa respondit. qͥ
si ei et dño karolo placeret. Libent̾ uel¬
let falconẽ de monte clario. Certe bñ¬
elegistis. qm̃ si possibilitatẽ hab̾et nłł
eo ꝓbior ẽ ĩmũdo. Et eũ habebitis ꝓ¬
liuid desidero dirit illa. Et qr baptismũ
tm̃ distuli doleo ultra modũ ¶ Et dũ
talia int̾ se loquerentur. Falco de mon¬
te sclario ep̃s cairassane. et abbas cras-¬
se uenerũt gaudentes de captõne ciuita¬
tis. Et rotlandus relicta dña eis obui¬
auit qui eis qͣliter ciuitatẽ ceperãt oĩa
ennarrauit usq ad ĩꝑatorem karolũ

Expanded text:
eractis omnes a palatio cum leticia et gauderactis omnes a palatio cum leticia et gaudAt illa respondit, quod non faceret et non haberent pro malo, quia nolebat intrare, quoniam, dum ad memoriam reduceret, qualiter dicte civitatis consueverat esse regina, dolore et tristicia moreretur. Et post multa verba alia et curialia Rotolandus quesivit ab ea, quem maritum vellet vel si aliquem in corde suo proposuerat, ut haberet. At illa respondit, quod, si ei et domino Karolo placeret, libenter vellet Falconem de Montesclario. «Certeelegistis, quoniam, si possibilitatem haberet, nullus eo probior est in mundo. Et eum habebitis pliud desidero», dixit illa, «et quia baptismum tantum distuli, doleo ultra modum». Et dum talia inter se loquerentur, Falco de Montesclario et episcopus Carcassone et abbas Crasse venerunt gaudentes de captione civitatis. Et Rotolandus relicta domina eis obviavit, qui eis, qualiter civitatem ceperant, narravit etj usque ad imperatorem Karolum
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾oꝵ. Girondã barchinoniã terrago¬
nam. Et ita sebis . xxͣ tria ⁊ regna
sarracenoꝵ. Et ꝑ narbonã eritis dux
Per tholosã Comes. ꝑ ciuitates ar¬
chio. Et de acquisitis statun dñium
accipiatis ¶ ECas q̃ nõ sũt aquisite
halebimꝰ qͣndo deo placuerit. et cum
istis poticis esse ꝓb. dare et expendere.
Et donũ istarũ cͥuitatũ coram istis
omĩb uob̃ ꝯfirmo. Trado uob̃ rega¬
lem cirothecam ĩsignũ et stabilita¬
tem possessionis perfecte.¶ Et ayme¬
ricus gũas agens flexis genib recepͣ
donũ. et cirothecam. Et ꝓ tam nobili
dono homagiũ ei fecit. xxx. milia mi¬
lites secum amore ip̃ius. et om̃s sui
parentes et cognati ꝓmittentes imꝑa¬
tori. ꝙ semꝑ quicqͥd ei placuerit faci¬
ent. nullũ mortis ꝑiculũ metuentes.
ꝑ totam suam uoluntatẽ in omĩb
faciendã. Et tota curia gr̃as egit ka¬
rolo de dono aymerici et eũ qͣm plu¬
rimũ cõmendarũt. Et hiis omib ꝑ¬

Expanded text:
liberium, Girondam, Barchinoniam, Terragonam, et ita habebis XXIII regna Sarracenorum. Et per Narbonam eritis dux, per Tholosam comes, per civitates marchio, et de acquisitis statim dominium recipiatis. Eas, que non sunt acquisite, habebimus, quando Deo placuerit, et cum istis poteritis esse probus dare et expendere. Et donum istarum civitatum coram istis omnibus vobis confirmo et trado vobis regalem cirothecam in signum et stabilitatem possessionis perfecte». Et Aymericus gratias agens flexis genibus recepit donum et cirothecam et pro tam nobili dono homagium ei fecit et XXX milia milites secum amore ipsius et omnes sui parentes et cognati, promitentes imperatori, quod semper, quicquid ei placuerit, facient, nullum mortis periculum metuentes pro tota sua voluntate in omnibus facienda. Et tota curia gratias egit Karolo de dono Aymerici et eum quam plurimum comendarunt. Et hiis omnibus p
Abbreviated transcription (Latin):
alios anteqͣni lora traheret. Et fuit
quilibet melius potuit portas intraui.
Et anteqͣm borreslus esset ad ianuam
Rotlandus fuit ante fuit ante. Dicẽs
ei borrelle mlta mala nob̾ młtociens
intulisti. S mͦ male omĩa ꝯparabis.
Ceterũ si uelles baptizari te meũ soci¬
um facem. Et młta t̾ dare a karolo
fac̾em. qm̃ de ꝓbitate tua doleo si fue¬
ris in errore tuo sarracenico int̾fectus
rit ille rendit. si daretis mͥ .C. ciuitates
nõ reciꝑem baptisiũ. S faciatis ma¬
rimam curialitatẽ. Ego namq scio
ꝙ melior niles estis de tota xanita¬
te. Et ego credo esse melior in tota nr̃a
gente. pugnemꝰ ambo apud brolium
uidentib omĩb utriusq ꝑtis. Ego asse¬
ro et corpus meũ pono ꝙ plus ualz¬

Expanded text:
alios, antequam lora traheret, et fuit alios, antequam lora traheret, et fuit sed, prout quilibet melius potuit, portas intravit. Et antequam Borellus esset ad ianuam, Rotolandus fuit ante, dicens ei: «Borelle, multa mala multociens nobis intulisti, sed modo male omnia comparabis. Ceterum, si velles baptizari, te meum socium facerem et multa tibi dari a Karolo facerem; quoniam de probitate tua doleo, si fueris in errore tuo Sarracenico interfectus». At ille respondit: «Si daretis mihi C civitates, non reciperem baptismum. Sed faciatis maximam curialitatem: ego namque scio, quod melior miles estis de tota christianitate, et ego credo esse melior in tota nostra gente. Pugnemus ambo apud Brolium videntibus omnibus utriusque partis, et ego assero et corpus meum pono, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ t̾riti. qm̃ ciuitatẽ hemus bonam et
fortẽ et sine dubio scimꝰ ꝙ marcellui
succurret nob̃ et ĩbreui. Et ꝑ eũ fuerũt
aliqͣntulũ ⁊solati S regina dixit eis
u̾ba q̃ matrandus dix in ania sunt⁊
in utilia. qũ aut baptismũ recipietis
om̃s. aut ꝑ karolũ et suos eritis uelo¬
citer int̾fcĩ. Et młta u̾ba talia dixit. Et
nullus ei fuit ausus aliꝙͥ dice. S ante
ip̃am om̃s recesserũt timore. et angu¬
stia stupefacti.
Ie crastina mane borrellus. Et
iuste amẽdus. Et matrandus
¶Decerunt armari suos. Et fuerunt. u.
milia. in equis et exierũt ꝑ portam
aqͣriam. Et anteqͣm xp̃iãni ẽẽnt ar¬
mati uł a lectis surgerent fecerunt in¬
sultũ ad tentoria et occiderũt .iiii. cen¬
tos xp̃ianos et borrellus ĩuenit lam
et om̃s xp̃iani armauer̃t se. Et ep̃m
larracenos .I. militẽ scindit ꝑ mediũ.
et ĩeleuatõne eius aliũ int̾fecit. ⁊ xu.

Expanded text:
perterriti, quoniam civitatem habemus bonam et perterriti, quoniam civitatem habemus bonam et fortem; et sine dubio scimus, quod Marcilius succurret nobis et in brevi». Et per eum fuerunt aliquantulum consolati. Sed regina dixit eis: «Verba, que Matrandus dixit, inania sunt et vana; quoniam aut baptismum recipietis omnes aut per Karolum et suos eritis velociter interfecti». Et multa verba talia dixit et nullus fuit ausus ei aliquid dicere. Sed ante ipsam omnes recesserunt timore et angustia stupefacti. Die crastina mane Borellus et Iusteamendus et Matrandus fecerunt armari suos et fuerunt V milia in equis et exierunt per Portam Aquariam. Et antequam christiani essent armati vel a lectis surgerent, fecerunt insultum ad tentoria et occiderunt quadringentos christianos. Et Borellus invenit Lambet omnes christiani armaverunt se et episcopum Sarracenos unum militem scindit per medium et in elevatione eius alium interfecit et XV
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ibi erat auũclus suꝰ. et si uellet nar¬
bonã redd̾e karolo redd̾e ei auũcłm suũ.
Sin autẽ de capitaretur. Et matrandus
r̾ndit ꝙ nõ daret ꝓ omĩb ꝓpinquis
et parentib sius .i. tenariũ. Et recessit
ab eis. Et oluienus hye audiens fec̃ eũ
de capitari. Et caput et alia mẽbra detrũ¬
matrandus uidens caput amũcłi sui
dolore fuit et tuisticia stupefc̃s. et alii õs
dixerũt. Ex q̃ talia de rege ualencie fece¬
runt ꝙͥ de nob̃ si nos habere pot̾int fa¬
cient. Pret̾ea scimus ꝙ nũqͣm succur
habebimꝰ de cet̾o. Ex q̃ isti sũt talit̾ int̾¬
fc̃i. qui modo uenerãt. et tantꝰ erat in¬
ter eos dolor et cristicia. ꝙ ulłs ab alio
potat ꝯsolari. Et borrellus ait Scio ꝙ
hic moriar S anteqͣm moriar me cru¬
delissime iũdicabo. et iuste amedus di¬
ric. Melius esset ut de die uł de nocte e¬
uaderemꝰ. S matrandꝰ ait. Nescitis ita

Expanded text:
quod ibi erat avunculus suus, et, si vellet Narquod ibi erat avunculus suus, et, si vellet Narbonam reddere Karolo, redderet ei avunculum suum, sin autem, decapitabitur. Et Matrandusd non daret pro omnibus propinquis et parentibus suis unum denarium; et recessit ab eis. Et Oliverius hoc audiens fecit eum decapitari et capud et alia membra detrunMatrandus videns capud avunculi sui dolore et tristicia fuit stupefactus; et alii omnes dixerunt: «Ex quo talia de rege Valencie fecerunt, quid de nobis, si nos habere poterint, facient? Preterea scimus, quod nunquam sucursum habebimus de cetero, ex quo isti sunt taliter interfecti, qui modo venerant». Et tantus erat inter eos dolor et tristicia, quod nullus ab alio poterat consolari. Et Borellus ait: «Scio, quod hic moriar, sed antequam moriar, me crudelissime vindicabo». Et Iusteamendus dixit: «Melius esset, ut de die vel de nocte evaderemus». Sed Matrandus ait: «Ne sitis ita
Abbreviated transcription (Latin):
et nulle cendatos. mille eqͣs nobiles .C.
falcones montardinos. Et oliueriꝰ Rn¬
dit ei. quicꝙͥ kayolo placuerit erit de no¬
bis fc̃m. qm̃ in ip̃o solo est redemptõ ur̃a
Et karolus eoz iudens q̃sunt ab eis qͣli¬
ter fecerant. Et engelerius. rendit. Dũ
uos dormiebatis nõs eramꝰ in p̾lio. Et se¬
riatim qͥcꝙͣ fecerant ennarrauit. Et ip̃e
de uictoria gaudens. De xp̃ianis mor¬
tius doluit qͣm plurimũ. Et eos apud
fc̃m̃ felicẽ fecit honorifice cepeliri. Et oli
captũ. qui multa se daturũ ꝓmisit si
eum uolumꝰ ab solu̾e ne interficiatur.
Et karolus rendit ei. Amice oliuerii
nũqͣm tͥ pecunia deffuit. nec aliud bo¬
nũ. S iste ẽ auũculus matrandi. ⁊ si
uult nob̾ narbonã redde absoluemus
eũ. Sin autẽ decapitabit᷑. et frustratim
cum maganellis intus ꝓhicietur. Et
ligatis manib fuit ad portã regiã
adductus. Et oliueriꝰ dixit matrando

Expanded text:
et mille cendatos, mille equos nobiles, C et mille cendatos, mille equos nobiles, C falcones montardinos. Et Oliverius respondit ei: «Quidquid Karolo placuerit, erit de vobis factum, quoniam in ipso solo est redemptio vestra». Et Karolus eos videns quesivit ab eis, qualiter fecerant. Et Engelerius respondit: «Dum vos dormiebatis, nos eramus in prelio». Et seriatim, quicquid fecerant, ennarravit. Et ipse de victoria gaudens de christianis mortuis doluit quam plurimum et eos apud Sanctum Felicem fecit honorifice sepeliri. Et Olivcaptum, qui multa se daturum promitit, si eum volumus absolvere, ne interficiatur». Et Karolus respondit ei: «Amice Oliverii, numquam tibi pecunia defuit nec aliud bonum; sed iste est avunculus Matrandi, et, si vult nobis Narbonam reddere, absolvemus eum; sin autem, decapitabitur et frustratim cum manganellis intus prohicietur». Et ligatis manibus fuit ad Portam Regiam adductus. Et Oliverius dixit Matrando,
Abbreviated transcription (Latin):
Male uenerint. postea uocauit rot¬
landũ et Oliueriũ et narrauit eis
omĩa. Et precepit uc armarentur ⁊
uigilarent. Et ip̃i gaudentes fuerunt
uelociter armati. Et fuerũt . xxx. milia
nlites. ⁊ erat iam nox. Et posuerũt se
apud scm̃ crsantũ. Et circa mediã noc¬
tem uiderũt eos uenientes et fuit ibi
maximũ preliũ. adultimũ om̃s sarra¬
ceui fuerunt deuicti. Et fuit ibi captus
ꝑ oluieriũ rex ualencie. Et engelerius
cepit alcaciũ denie. Et rotlandus inter¬
fecit regem murcie. Et abraham qͥ erat
pͥnceps sarracenoꝵ fuit ibi similiter ĩ¬
tertc̃s. Et om̃s alii sarraceni fuer̃t tã ĩtfã qͥ¬
sbmsi. Et fuit iam dies. Et xp̃iani ce¬
perũt quicꝙͣ ip̃i deferebant. equos ⁊ ar
aĩalia infinita. Et tanto lucro et uc¬
toria ad tentoria redirent ¶ Et ꝓmisit
eis rex ualencie ꝙ si eũ nõ occiderent da¬
rei cis. centũ mulos hon̾atos auri. ⁊ ar¬
genti. et nulle samita de serico et auro

Expanded text:
«Male venerint». Postea vocavit Rot«Male venerint». Postea vocavit Rotolandum et Oliverium et narravit eis omnia et precepit, ut armarentur et vigilarent. Et ipsi gaudentes fuerunt velociter armati et fuerunt XXX milia milites; et erat iam nox et posuerunt se apud Sanctum Crisantum. Et circa mediam noctem viderunt eos venientes et fuit ibi maximum prelium; ad ultimum omnes Sarraceni fuerunt devicti. Et fuit ibi captus per Oliverium rex Valencie et Engelerius cepit Alcascium Denie et Rotolandus interfecit regem Murcie; et Abraam, qui erat princeps Sarracenorum, fuit ibi similiter interfectus et omnes alii Sarraceni fuerunt tam inti. Et fuit iam dies et christiani ceperunt, quicquid ipsi deferebant, equos et aranimalia infinita et cum tanto lucro et victoria ad tentoria redierunt. Et promisit eis rex Valentie, quod, si eum non occiderent, daret eis C mulos honeratos auri et argenti et mille samita de auro et serico
Abbreviated transcription (Latin):
cis melodia cantus angeloꝵ fuit ab
ip̃is audita. que om̃s in ecc̃a stantes
timore et gaudio stupefecit ¶ Hus ꝑ
actis ait tuipinꝰ absq dubio possumꝰ
anno facet festũ in tali kalenda in cõ
nox erat nõ potuerũt recede illa nocte.
rastina die mane recesserunt.
Et dũ fuerut narbonã. Et karo¬
sũs cum eos uidit gauisus fuit quã
plurimũ et qͣliter fecerant et clarita¬
tem et angłoꝵ cantus ei narrauerũt
Et ip̃e ho audiens gaudens et hylaris
gr̃as reddidit crratori. Postea q̃sint
turpinus si fec̾ant alud. uel si preliũ
habuerant. Et karolus ait. Nichil de
prelio curauimꝰ. Propt̾ea qr gentes e¬
rant fesce. et oportebat eos asiqͣntulũ
recreari. Et dum ista int̾ se loquerent
quidam nũcius oliuerii uenit de ꝑti¬
b hyspanie dicens et ostendens ka-¬
rolo ꝙ nocte illa debebat intrare suc¬
cursũ apud narbonã. ex ꝑte almnasso¬
ris om̃s uidelicet de ualle furrana al

Expanded text:
cis melodia cantus angelorum fuit ab cis melodia cantus angelorum fuit ab ipsis audita, que omnes in ecclesia stantes timore et gaudio stupefecit. His iam actis ait Turpinus: «Absque dubio possumusanno faceret festum in tali kalenda in commnox erat, non potuerunt recedere illa 2150 nocte. Crastina die mane recesserunt et, dum fuerunt Narbonam et Karolus, cum eos vidit, gavisus fuit quam plurimum; et qualiter fecerant et claritatem et angelorum cantus ei narraverunt, et ipse hoc audiens gaudens et ylaris gratias reddidit Creatori. Postea quesivit Turpinus, si fecerant aliud vel si prelium habuerant. Et Karolus ait: «Nichil de prelio curavimus postea, quia gentes erant fesse et oportebat eos aliquantulum recreare». Et dum ista inter se loquerentur, quidam nuncius Oliverii venit de partibus Yspanie dicens et ostendens Karolo, quod nocte illa debebat intrare succursum apud Narbonam ex parte Almassoris, omnes videlicet de Valle Fuirana, Al
Abbreviated transcription (Latin):
cor ut cũ tanta reuerencia et honore
quta potuerit eos sepeliant. et in lo¬
cis pulcherrim. Et sic̃ ip̃e dixit. sic fucĩt
ibidem oñis parati. Et fuerunt . Ccc.
armati. Et cura nonã apd̃ crassã fue¬
runt. Et monachi cũ sollempni ꝓcessi¬
onẽ et pulsatõe campanarũ et cãtu eos
ircepruit. Et equis collocatis om̃es in
moncisfiũ intrauer̃t. Et or̃one fc̃a tur¬
pinus accessit ad locum thome ⁊ eum
uidens pietate motus fleuit et om̃es
alii secum. Et qr nox erat nõ potuerũt
eos sepelire. ¶Sz die crastina mane
sas. et eis celebrabitis sepelierũt corpo¬
ia. Et posuerũt thomã uixta altare bẽ
uirginis. ꝑ .iiiiͦ. pedes et ĩdimidiũ. Phi¬
lippum ante cathedram abbis. Alium
de gretia natũ. iuxta altare sci thome.
⁊ uxta eũ alios duos. Sextũ uixta al¬
tare sc̃ĩ marcialis. Et septimũ ibi uixͣ
eũ. Ip̃is sepultis dum cooꝑiebantur
tanta claritas de celo descendit ĩ mo¬
nast̾io ꝙ uisus oĩm effuscabat. Et dul¬

Expanded text:
ecor, ut cum tanta reverencia et honore, quanta poterint, eos sepeliant et in locis pulcherrimis». Et sicut ipse dixit, sic fuerunt omnes ibidem preparati et fuerunt CCC armati. Et circa nonam apud Crassam fuerunt et monachi cum sollempni processione et pulsatione campanarum et cantu eos receperunt. Et equis collocatis omnes in monasterium intraverunt, et oratione facta Turpinus accessit ad locum Thome et eum videns pietate motus flevit et omnes alii secum et, quia nox erat, non potuerunt eos sepelire. Sed die crastina mane sas et eis celebratis sepelierunt corpora et posuerunt Thomam iuxta altare beate Virginis lippum ante cathedram abbatis; alium de Grecia natum iuxta altare Sancti Thome et iuxta eum alios duos, sextum iuxta altare Sancti Marcialis et septimum ibi iuxta eum. Ipsis sepultis, dum cooperiebantur, tanta claritas de celo descendit in monasterio, quod visus omnium offuscabat, et dul
Abbreviated transcription (Latin):
nũ fecit collocare. postea narrauit ei mor¬
tem fratris sui et qͣliter eos karolus
male tractau̾at. et mortẽ aragonenciũ.
Et tornabellus hoc audiens mahometũ
iurauit. ꝙ crudelissime die crastina hoc
uindicaret. Et ꝙ falconẽ de monte scla¬
rio de capitaret si eũ posset loco aliquo
ĩuenure. hiis dcĩs cõmederunt. postea
aliqͣntulum dormiecunt.

Expanded text:
arravit ei mortem fratris sui et qualiter Karolus eos male tractaverat et mortem Aragonensium. Et Tornabellus hoc audiens Mahometum iuravit, quod crudelissime die crastina hoc vindicaret et quod Falconem de Montesclario decapitaret, si eum posset loco aliquo invenire. His dictis comederunt; postea aliquantulum dormierunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ intrauit narbonã plusqͣm . xxx.Mͣ.
Et ita loq̃ntes uenerũt usq ad portã
regiã. Et noluerũt intus intrare. S
uirta scm̃ felicem posuer̃t se erectis tẽ¬
toriis. Et rotlandus trarit suũ tẽtoriũ
et stetit extra cũ illis Et alii ꝙ płmu
illa nocte. ¶ S mardius de ꝯsilio su¬
oꝵ baronũ remouit se ab illo loco in
pud scm crisantũ int̾ peyriacũ ⁊ iũc¬
querias. Quia int̾ excitũ karoli ⁊ cuu¬
tatem noluit remane. ¶ Et dũ fuer̃t
collocati circa mediã noctem eiectis ex¬
cubiis. Toruabellus de corduba fiater
almassoris mortui. uenit cũ triginta
nilia militib rduentũ cuiꝰ marciliꝰ¬

Expanded text:
dum intravit Narbonam, plus quam XIIII milia. Et ita loquentes venerunt usque ad Portam Regiam et noluerunt intus intrare, sed iuxta Sanctum Felicem posuerunt se erectis tentoriis. Et Rotolandus traxit suum tentorium et stetit extra cum illis et alii quam plurimi illa nocte. Sed Marcilius de consilio suorum baronum removit se ab illo loco, inpud Sanctum Crisantum prope Petriacum et Iuncquerias, quia inter exercitum Karoli et civitatem noluit remanere. Et dum fuerunt collocati, circa mediam noctem eiectis excubiis, Tornabellus de Corduba, frater Almassoris mortui, venit cum XXX milia militibus, de adventu cuius Marcili
Abbreviated transcription (Latin):
ausi ad eos transure. Et karolus hoc au¬
diens p̾cepit omĩb qui ibi ꝯgregati e¬
rant. ꝙ qͣndo audirent tubas ip̃ius cir¬
ca mediam noctẽ et om̃s surgerent et
ad eundũ apud narbonã se quilibes
pparasset. et albas crasse dixit ei. Dñe
ꝑmittatis me ire apud crassam. ⁊ cras
cura pͥmã diei ĩuenitis me apud bor¬
rianã cũ posse meo. uł me ibi aliqͣn¬
tulũ expectetis. Et ei harolus hoc ꝯcessit.¬
cepit fuit fc̃m. Et karolus cũ toto exci¬
tu apud narbonã iter arripuit. Sed
helyas uenit apud crassã et monachi
eũ humilit̾ receperũt et ip̃e salutauit
eos erꝑte haroli nairans eis  harolꝰ
debebat habere p̾liũ cũ manil o et ꝙ se¬

Expanded text:
ausi ad eos transire. Et Karolus hoc auausi ad eos transire. Et Karolus hoc audiens precepit omnibus, qui ibi congregati erant, quod, quando audirent tubas ipsius circa mediam noctem, quod omnes surgerent et ad eundum apud Narbonam se quilibet prepararet. Et abbas Crasse dixit ei: «Domine, permitatis me ire apud Crassam, et cras circa primam diei invenietis me apud Borrianam cum posse meo vel me aliquantulum ibi expectetis». Et ei Karolus hoc concessitse precepit, fuit factum. Et Karolus cum toto exercitu apud Borrianam iter arripuit. Sed Helias venit apud Crassam et monachi eum humiliter receperunt et ipse salutavit eos ex parte Karoli narrans eis, quod Karolus debebat habere preliu
Abbreviated transcription (Latin):
bonã obcederat eiarrauit. Et qualit̾
rotlandus in ĩtroitu fec̾at totũ dirit.
Qui Rendeũt ci. nõ restat aliud nisi
ut apud narbonã eamꝰ qm̃ eos iurilit
deuincemiꝰ nec oportet nos aliq̃s alios
ꝙ meliuis ellet adhuc alios crpectaie.
Et extra ꝓpe ripam flumius se collocaue¬
runt. ¶Die seq̃nti ueneĩt pictauenses
normani. theotogenses agenenses tho¬
losani et albiẽses caturciui rutaiẽses.
et om̃s alii de ꝑtibz illis. Et karolus
eos uidens gauisus. quesunt ab archi¬
ꝙ plusqͣm .lxͣ. milia nilitũ. armatoꝵ
finitus. Et ibidem se iuxta alios collo¬
carunt. et illa nocte uenit abbas cras
pud broliũ. Et dic uen̾is alcassatum
delcone. et in duob torneam̃tis fuer̃t¬
dem uenit quidam nũcius narrãs ei
ꝙ excitus marimꝰ expectabat eum apd̃
amsesunã. Scilicet om̃s de aluna de
burgundia ꝓuinciales. et om̃s de ꝑti¬
b illis Et non sũt ausi transire stag¬
nũ donec uos ueniatis nec sarraceui

Expanded text:
bonam obsederat 2700 et qualiter bonam obsederat 2700 et qualiter Rotolandus in introitu fecerat, ennarravit. Qui responderunt ei: «Non restat aliud, nisi ut apud Narbonam eamus, quoniam eos viriliter devincemus, nec oportet nos aliquos alios quod melius erat adhuc alios expectare. Et extra villam prope ripam fluminis se collocaverunt. Die sequenti venerunt Pictavienses, Normanni, Sentonenses, Agenenses, Tholosani et Albienses, Caturcii, Rutinenses, et omnes alii de partibus illis. Et Karolus eos videns gavisus quesivit ab archi plus quam LX milia militum armatorum finitus; et ibidem se iuxta alios collocaverunt. Et illa nocte venit abbas Crasspud Brolium et die Veneris Alcayum de Leone et in duobus torneamentis Sarracdem venit quidam nuncius narrans, quod exercitus maximus expectabat eum apud Amsesunam, scilicet omnes de Alvernia et Burgundia, Provinciales et omnes de partibus illis, et non sunt ausi transire stagnum, donec vos veniatis, nec Sarraceni
Abbreviated transcription (Latin):
biles. et totũ qͣlit actũ fuerat illa die.¬
¶ Karolus autẽ post aliqͥt dies yuit a¬
pud carrassonã et ep̃s eum honorifice
cum marĩa sollempnitate recepit Et
in seq̃nti die falco de monte sclario
uenit cũ nille militib. et ccł. archiba¬
listeriis de aduentu cuiꝰ karolus ga¬
uisus fuit qͣm plurimũ querens ab
eo qͣliter se habebat dña oriunda. Et
ei ꝙ totus mundꝰ ueniebat. et ꝙ pater
non ercusabat filiũ nec filius patrem
s om̃s unanimit᷑ et hylares uenie¬
bant Et karolus nairauit ci qͣlit rot¬
landus fecerat et mortẽ almassoris
in sius met tentoriis hospitauit. ¶ Se¬
q̃nti die uenerũt uascones et tam equi¬
tes qm pedites fuerũt. lcxͣ. milia mumi¬
ti. Et harolus audito ꝙ uenebant ob¬
uiauit eis. et eos uidens gaudio mari¬
mo facies ip̃ius resplenduit rubore ꝙͣ
plurimũ colorata et alacrit eo salutã¬
do reccpit. Et eis qͣliter marcilius nar¬

Expanded text:
biles et totum, qualiter actum fuerat illa die.biles et totum, qualiter actum fuerat illa die. Karolus autem post aliquot dies ivit apud Carcassonam et episcopus eum honorifice cum maxima sollempnitate suscepit. Et in sequenti die Falco de Montesclario venit cum mille militibus et CCC archibalistariis, de adventu cuius Karolus gavisus fuit quam plurimum, querens ab eo, qualiter se habebat domina Oriunda. Et ei, quod totus mundus veniebat et quod pater non excusabat filium nec filius patrem, sed omnes unanimiter ylares veniebant. Et Karolus narravit ei, qualiter Rotolandus fecerat et mortem Almassoris in suismet tentoriis hospitaverunt. Sequenti die venerunt Vascones et tam equites quam pedites fuerunt LX milia muniti. Et Karolus audito quod veniebant, obviavit illis et eos videns gaudio magno facies eius resplenduit rubore quam plurimo colorata; et alacriter eos salutando suscepit et eis omnia, qualiter Marcilius Nar
Abbreviated transcription (Latin):
uit caput baranio. rugerius ꝓstrauit
mortuũ cabractũ sapson de britama
uinrit cũ hospinello. et ambo eu̾si ceci¬
derunt in t̾ram sanguine madefactã.
ydonis int̾fecit plageletũ. Aymericus
de narboria uidit marciliũ et dixit ei
ꝙ male obceditur narbona. Et marci
gnouit eũ ĩpetum faciens ensem ele
dus ciedens cũ atingere ꝑcussit equin
et eũ ꝑ mediũ seꝑauit et marcilius si¬
gnũ suũ exclamiãs fortit hũit succur¬
sum et a t̾ra fuit ꝑsuos socios cleuatꝰ.
Aymentus de nartona uidens alinas¬
soꝵ cordulx uruit in cũ et ꝑcussit cum¬
neam̃tũ. Et fuerũt int̾fc̃. tria milia sar¬
racem erceptis .xi. milia militib supra¬
ucus et cum lucio marĩo gaudentes et
hylares narbonã intrauẽrũt. Marcili
et sui dolentes ad tentoria reddierunt.
Et rotlandus et aymericus suo nũci¬
serunt cũ litt̾is rcinentes qͣliter narbo¬
Et almassorus cordube et młti alii no¬

Expanded text:
vit caput Barramo, Augerius prostravit vit caput Barramo, Augerius prostravit mortuum Cabraetum, Samson de Britania iunxit cum Hospinello et ambo eversi ceciderunt in terram sanguine madefactam; Ydonis interfecit Plageletum. Aymericus de Narbona vidit Marcilium et dixit ei, quod male obsederat Narbonam; et Marcilgnovit eum; impetum faciens ensem, ut dus credens eum attingisse percussit equum et eum per medium separavit. Et Marcilius signum exclamans fortiter habuit succursum et a terra fuit per suos socios elevatus. Aymericus de Narbona vidit Almassorem Cordube, irruit in eum et neamentum et fuerunt interfecti tria milia Sarraceni exceptis XI milia suprasuis et cum lucro maximo gaudentes et ylares Narbonam intraverunt; Marcilius et sui dolentes ad tentoria redierunt. Et Rotolandus et Aymericus suos nunciserunt cum literis continentes, qualiter Narboet Almassorus Cordube et multi alii no
Abbreviated transcription (Latin):
iuctualia ad .iii. menses. Et nũa fue¬
uunt. cce cum litt̾is sius. a muili karoli si¬
gillat i ¶ Et karolus fecit fieri forcias
et castella in monast̾io ne si uenirent eo
absaite possent monastiũ destruere. Et
rotlandus et aymericus et om̃is pares
cum xu. milia militũ die uen̾s quadã
de nocte erierũt de crassa et curs aurorã
fuerunt iuxta narbonã et equis bene
anglatis et strictis quilibet militũ ar¬
mãtus et uencrũt iuncti et sims ꝑ me¬
dium crcitum occidendo. et de truncãdo
usq ad periacũ Et anteqͣm sartaceni
lucrati fuerũt aurũ et argentũ. pãnos
cericos. et alia suꝑ lectilia in finita.¬
¶ Marcilius hor audieus et om̃s alii de
ercitu. cxclamantes arride aride signũẽ
marcilii. lilibet put citius potuit se ar¬
mauit et int̾ pcnetrat. et scm crisantũ
fuit torneam̃tũ. Et rotlandus cũ du¬
randarda uidentib omĩb scindit per
mediũ plumeratũ ictus cui om̃s alios
terruit et erpauit. Oliicrius de trunca¬

Expanded text:
tualia ad tres menses. Et nuncii fuerunt CCC cum litteris sigillo sui anuli sigillatis. Et Karolus fecit fieri forcias et castella in monasterio, ne, si venirent eo absente, possent monasterium destruere. Et Rotolandus et Aymericus et omnes pares cum XV milia militum die Veneris quadam dicta nocte exierunt de Crassa et circa auroram fuerunt iuxta Narbonam. Et equis bene cinglatis et strictis quilibet cum armis venerunt iuncti et simul per medium exercitum occidendo et detruncando usque ad Periacum. Et antequam Sarraceni lucrati fuerunt, aurum et argentum, pannos sericos et alia suppelectilia infinita. Marcilius hoc audiens et omnes alii de exercitu exclamantes ‘arride’ – signum est Marcilii – quilibet, prout cicius potuit, se armavit et inter Penetrad et Sanctum Crisantum fuit torneamentum. Et Rotolandus 2650 cum Durandarda videntibus omnibus scindit per medium Plumeratum, ictus cuius omnes alios terruit et expavit. Oliverius detrunca
Abbreviated transcription (Latin):
tem uram egregrari. et p̾paremus nos
qͣm ip̃i. Et hospinellus dixit marcilio.
Dñe ego dix̾am bene uob̾ ꝙ cũ karolu
nichũ essetis lucratus et minabatis
ꝙ usq parisius mala sponte oĩm xp̃ia¬
noꝵ iretis et eam caperetis et ibi facere¬
tis uos modis omĩb coronari. Modo
karolus qui om̃s aragonenses inter¬
fecit. Et nisi pparetis gentẽ ur̃am ad
pͥliandũ. et exortetis de uictus eritis et
nos om̃s proculdubio interfc̃i ¶ Et
marcilius hoc audiens gentẽ suam cõ¬
fortando ꝓut melius potuit ad faciẽ¬
dũ pͥliũ p̾reꝑauit. Et torneam̃tũ du¬
ruit usq fuit nor. Et karolus apud
montẽ laurinũ rediit. et stecit ibi cũ
sius omĩb illa nocte. Alii qui erant
apud amaseunã tnsirent stagnum
Et fuerũt. xix. milia milites. Et rotlã¬
dus et .xii. pares audientes ꝙ ip̃i ue¬
nerant exierũt ad eoz. et dũ fuerunt
simł narrauit eis rotlandus qͣliter¬

Expanded text:
tem vestram congregari et preparemus nos tem vestram congregari et preparemus nos ti simus quam ipsi». Et Hospinellus dixit Marcilio: «Domine, ego dixeram bene vobis, quod cum Karolo nichil essetis lucratus et minabatis, quod usque Parisius mala sponte omnium christianorum iretis et eam caperetis et ibi faceretis vos modis omnibus coronari. Modo Karolum, qui omnes Aragonenses interfecit et, nisi preparetis gentem vestram ad preliandumque exortetis, devictus eritis et nos omnes proculdubio interfecti». Et Marcilius hoc audiens gentem suam confortando, prout melius potuit, ad faciendum prelium preparavit et torneamentum duravit usquequo fuit nox. Et Karolus apud Montem Laurinum rediit et stetit ibi cum suis omnibus illa nocte. Alii, qui erant apud Amsesunam, transierunt stagnum et fuerunt XXX milia milites. Et Rotolandus et XII pares, audientes quod ipsi venerant, exierunt ad eos, et, dum fuerunt simul, narravit eis Rotolandus, qual