comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tali etiã supplicio addictis tutum
⁊ salutare ꝑfugiũ ad illã foret. hĩc
ab adulantib niuo regi sacra un¬
diqr ⁊ duunos honores mute ima¬
gini cõgestos. Ita siue metallum
illd̃ siue saxñ siue lignũ sine ebur
in honore prius hĩtur. hoc exem¬
plo par desideri solam̃ ab aliis qͦr
passim institutas imagines suor.
Inde paulatim cultu ĩmetũ uerso
suꝑstitõnẽ mortiferã irrepsisse.
uerũq ẽẽ poeticũ illud. pͥmꝰ ĩ orbe
deos fecit timor. Abelo itaq ꝑ ni¬
nu pͥma hui pestis origo ẽ. Q hic
quoq discordia sit. nãq alui non
niũ s syrophanẽ quẽdã egipti¬
um. eũq nõ ĩ patris imagine s
unigeniti filii p̃mortui hĩce rei
facuit reptore.qui dũ sic patrio
merori remediu querit qͣtidiana
memoria p̃repti pignoris luctus
irritam̃tũ repperit ⁊ augmẽtũ. hĩc
simłacro illi ydoli nom̃ impositu.
qd̾ in nr̃a linguã u̾sum speties sit

Expanded text:
tali etiam supplicio addictis tutum tali etiam supplicio addictis tutum et salutare perfugium ad illam foret; hinc ab adulantibus vivo regi sacra undique et divinos honores mute imagini congestos; ita sive metallum illud, sive saxum, sive lignum, sive ebur in honore prius habitum; hoc exemplo par desiderii solamen ab aliis quoque passim institutas imagines suorum, inde paulatim cultu in metum verso superstitionem mortiferam irrepsisse verumque esse poeticum illud: Primus in orbe deos fecit timor. 2 A Belo itaque per Ninum prima huius pestis origo est; quod hic quoque discordia sit, namque alii non Ninum, sed Syrophanem quemdam Egiptium, eumque non in patris imagine, sed unigeniti filii premortui huiusce rei faciunt repertorem, qui dum sic patrio merori remedium querit, quotidiana memoria prerepti pignoris luctus irritamentum repperit et augmentum. Hinc simulacro illi ydoli nomen impositum, quod in nostram linguam versum speties sit
Abbreviated transcription (Latin):
tate nom̃ trahũt. prior opinio ce¬
lebrior atq ułgatior. Sũt qui nõ
mõ auete. s cõdite etiã urbis fa¬
mã regi tribuãt. quib ut iidet᷑
diumnaꝵ scripturaꝵ obstat auto¬
ritas. ubi nõ slinꝰ s assur eiꝰ uibis
auctor legit᷑. Nisi forte Assur ip̃e
ẽ Ninꝰ. qd qb̾da magnis seripto¬
unꝰ Augustinꝰ in eode loco. ⁊ Assur
edificasse Ninuiẽ secutꝰ ystorie sa¬
cre textũ dix̃. ⁊ Ninũ eiꝰdem urbis
asẜuit coditorẽ. Aliqd igit᷑ in hoc
uiro ut in aliis multis ambigit᷑.
De re de noĩe litigãt. lis ea sane in¬
tegra ꝑ nos ꝑtib maneat licebit
Nam ⁊ puetustares ẽ. neq ullis
sat certis inditiis ad uer ma fert.
Ceter ab hoc rege ydolor ẜuitꝰ orta
narrat᷑. cuiꝰ tale mẽmorãt prĩcipi¬
um. Fuisse ꝗdem patris amãtissiũ.
eius exticti desiderium lenire cupi¬
ente statiusse sibi senis imaginẽ.
tãtaq coluisse reu̾entia ut capi¬

Expanded text:
tate nomen trahunt; prior opinio cetate nomen trahunt; prior opinio celebrior atque vulgatior. Sunt qui non modo aucte, sed condite etiam urbis famam regi tribuant, quibus, ut videtur, divinarum scripturarum obstat autoritas, ubi non Ninus, sed Assur eius urbis auctor legitur, nisi forte Assur ipse est Ninus, quod quibusdam magnis scriptounus Augustinus in eodem loco et Assur edificasse Ninivem, secutus ystorie sacre textum, dixit et Ninum eiusdem urbis asseruit conditorem. Aliquid igitur in hoc viro ut in aliis multis ambigitur. De re, de nomine litiganti; lis ea sane integra per nos partibus maneat licebit, nam et pervetusta res est neque ullis sat certis inditiis ad verum via fert. Ceterum ab hoc rege ydolorum servitus orta narratur, cuius tale memorant principium: fuisse quidem patris amantissimum, eius extincti desiderium lenire cupientem statuisse sibi senis imaginem, tantaque coluisse reverentia, ut capi
Abbreviated transcription (Latin):
at̾. ut pastorio georgieũ illi suc¬
cedat heroicũ. unꝰ pastor arator
cũt tã lõge ocłos reflexisse. qbr
ut ĩ prĩcipio dix̾am supͣ nini re¬
gis etatẽ nulla tendit ystoria.
Cũ seriptores egiptii ꝗ ĩ finita ã¬
norũ milia ĩ cõsulto ausu sis
ĩlitt̾is ꝓfitent inclusa nequaꝙ̃
usq ad ãnos Noe oĩstudio ⁊ cu¬
riositate ꝑuen̾int. Et hec qder
hactenꝰ. Sane ꝑ hoc tp̃s ut apte
sacer textꝰ explicat ⁊ sub hoc ip̃o
gigante ut Augustinꝰ ĩ dubifat
collig̃. ac ꝑ ipĩnfamosa illa babi¬
lonica turris incepta ẽ. ad celũ
itura nisi qd̾ seꝑe iam fecit ⁊ fa¬
ciet humane suybie diina po¬
tẽcia restitiss.
Ninus.
nus Beli filiꝰ Assiriorũ
regnũ apatre ceptum
obtinuit firmauit a¬
uxit ornauit. urbem
regni caput ĩ ĩmẽsa atq ĩ cre¬
dibilẽ magnitudiẽ ãplificata
de noĩe suo Niniuẽ dici uoluit ut
qdã putãt. Alii cõtra Regis aciui¬

Expanded text:
atur, ut pastorio georgicum, illi sucatur, ut pastorio georgicum, illi succedat heroicum, unus pastor, arator, cunt tam longe oculos reflexisse; quibus, ut in principio dixeram, supra Nini regis etatem nulla tendit ystoria, cum scriptores Egiptii, qui infinita annorum milia inconsulto ausu suis in litteris profitentur inclusa, nequaquam usque ad annos Noe omni studio et curiositate pervenerint. Et hec quidem hactenus. Sane per hoc tempus, ut aperte sacer textus explicat, et sub hoc ipso gigante, ut Augustinus indubitanter colligit, ac per ipsum famosa illa Babilonica turris incepta est, ad celum itura, nisi, quod sepe iam fecit et faciet, humane superbie divina potentia restitisset. NINUS 1 Ninus, Beli filius, Assiriorum regnum a patre ceptum obtinuit, firmavit, auxit, ornavit. Urbem regni caput in immensam atque incredibilem magnitudinem amplificatam de nomine suo Ninivem dici voluit, ut quidam putant. Alii contra regis a civi
Abbreviated transcription (Latin):
mãtes. Noe iam reb huãnis exẽ¬
ginta cõpless.
Nẽ roth.
C ne singła ꝑsequar.
Ab his ipĩs gnacione
alt̾a int̾ multos ortus
ẽ ille Nẽroth uir robu¬
stus ⁊ uienatui deditꝰ. hic primuᷤ
potens int̾ hoiẽs ẽẽ cepit. cuiba¬
bilon pͥncipiũ regni fuit. Hic et
belloru mitiũ ⁊ origo tyrãnidie
fluxit in t̾ras o. ne cũ ita sĩt non
ab horret au̾o qd̃ qboda placet.
fuisse uitã hoĩu p. astoralẽ prĩ ĩ
mõtibr. qd̃ de Adam opinari nil
phibet. de filio aũt eius Abel eciã
notũ ẽ. Iñ ad agricult̾e studiu
qd̾ sub Noe diximꝰ. ⁊ si Caym pri¬
or agricola post frĩcidio uagꝰ et
ꝓfugus suꝑ t̾rã ẽẽ iussus atq ab
agͥcultu diuina cõminatõe det̾¬
ritꝰ agricole uita nom̃q dimiẜit
postremo ãt qd ĩ hoc de quo loqm
uidemꝰ ad regnor suꝑbiã ⁊ semꝑ
attendes p̾clarissimꝰ uates. suasic
trifaniã distixisse poemata uide¬

Expanded text:
mantes. Noe iam rebus humanis exemmantes. Noe iam rebus humanis exemagenta complessus. NEMROTH 1 Ac, ne singula persequar, ab his ipsis generatione altera inter multos ortus est ille Nemroth, vir robustus et venatui deditus. Hic primus potens inter homines esse cepit, cui Babilon principium regni fuit; hinc et bellorum initium et origo tyrannidis fluxit in terras. Que cum ita sint, non abhorret a vero, quod quibusdam placet, fuisse vitam hominum pastoralem prius in montibus, quod de Adam opinari nil prohibet, de filio autem eius Abel etiam notum est; inde ad agriculture studium, quod sub Noe diximus, etsi Caym prior agricola post fratricidio vagus et profugus super terram esset iussus atque, ab agricultu divina comminatione deterritus, agricoluo loquimur videmus, ad regnorum superbiam et semper attendens preclarissimus vates sua sic trifariam distinxisse poemata vide
Abbreviated transcription (Latin):
seriptũ sit. cõgregãs sicut ĩ utre
aq̃s maris. ponens in thesauris
abissos. ¶Tanto gͥ aquarũ ꝑicło
libatꝰ ⁊ tandẽ t̾re redditꝰ noe eius
cultui se dedit. pͥmꝰq oĩu uinea
seuit. Que ꝙͣ ꝑicłosa eẽt arbuscu¬
la in ip̃o stati satore mõstrauit.
quẽ uino obrutũ uni ex filiis il¬
ludẽdu dedit. Id duo alii cum
audissẽt reu̾entia ac pietate pa¬
tri debita au̾sis uultib ⁊ petẽtis
pallis nenudati pudenda seni
aspicerẽt. dormientẽ cõtexere.
Quo ille exprectꝰ agnito. bñdi¬
ctõe pat̾na piis filiis data ẜ ui¬
re illis illusorẽ suũ iussit ⁊ frm̃
nata. ¶Ceter he pue hoĩuz re¬
liquie uiri quattuor ñ ut inde¬
uealione ⁊ pirra fabłant᷑ grai.
ꝙ̃uis nec illi fabule secreta u̾i
facies desit. nõ inꝙ̃ iactis post
tͥga lapidib s cõiugib suis ⁊¬
mixti ex p̃cepto dei creu̾unt mł¬
tiplicatiq sunt. ⁊ ĩpleuer̃t t̾rã.
huãnũq genꝰ ꝓpe deꝑditũ refor¬

Expanded text:
utre aquas maris, ponens in thesauris abissos. 3 Tanto igitur aquarum periculo liberatus et tandem terre redditus, Noe eius cultui se dedit primusque omnium vineam sevit. Que quam periculosa esset arbuscula in ipso statim satore monstravit, quem vino obrutum uni ex filiis illudendum dedit. Id duo alii cum audissent, reverentia ac pietate patri debita, aversis vultibus et protentis palliis, ne nudati pudenda senis aspicerent, dormientem contexere. Quo ille experrectus agnito, benedictione paterna piis filiis data, servire illis illusorem suum iussit; et factum nata. 4 Ceterum he parve hominum reliquie, viri quatuor, non ut in Deucalione et Pirra fabulantur Grai, quamvis nec illi fabule secreta veri facies desit, non, inquam, iactis post terga lapidibus, sed coniugibus suis mixti ex precepto Dei creverunt multiplicatique sunt, et impleverunt terram, humanum genus prope deperditum refor
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant. ip̃i tñ in bee reitã cele¬
bris tã ułgate puerili u̾sant᷑ ĩ sci¬
tia. hoc ẽ enĩ diluuiũ illd unũ c̾
nulla t̾raꝵ ꝑs in tacta suꝑfuit nͨ
egiptus ip̃a quã nec deucalionẽ
forte nec egigius imber opp̃ẜx¬

Expanded text:
dicebant, ipsi tamen in huiusce rei tam celedicebant, ipsi tamen in huiusce rei tam celebris tam vulgate puerili versantur inscitia. Hoc est enim diluvium illud unum cui nulla terrarum pars intacta superfuit, nec Egiptus ipsa, quam nec Deucalioneus forte, nec Ogigius imber opp
Abbreviated transcription (Latin):
sua ultus in naufragos miẜtͦq
suꝑstitũ Diliuo atq imbrib fiẽ
fecit oĩpotẽs: Uasq illd̾ ĩ mensũ
qd̾ uissu monituq dei fabre fece¬
rat ip̃e noc.⁊ ĩ quo sem̃te illam
duune ꝓuidẽcia pietatis abdide¬
rat. dui pelago iactatũ. aqs sen¬
sum repetẽtib ꝓprias se des mẽ¬
se demũ septimo in mõtib Ar¬
menie reꝗenit. Et si usq ĩ deciũ
mẽse ip̃i mõtiũ u̾tices sub aqs
delitescerẽt. s ⁊ tũ quoq tã segͥt̾
emgerẽt ut se se ille uirscũs ⁊ qͥ
cũ eo erãt ãno integro ⁊ diebus
decem acireũ fusa morte int̾iec¬
ti ligni p̃sidio tuerent᷑. ¶Fuere
alia sub ogaige ⁊ deucalione dilu¬
uia. quor ultimũ int̾ scͥptores
p̃cipueq pocticos celebratũ ẽ.S
tractus in munis euasit. hĩc de¬
cept̾ plato ait. Egiptũ ab exustio
cia gloriantes semꝑ pueros gre¬
cos nullãq apud eos canã sciãr

Expanded text:
suam ultus in naufragos misertusque suam ultus in naufragos misertusque superstitum diluvio atque imbribus finem fecit Omnipotens; vasque illud immensum, quod iussu monituque Dei fabrefecerat ipse Noe, et in quo sementem illam divine providentia pietatis abdiderat, diu pelago iactatum, aquis sensim repetentibus proprias sedes, mense demum septimo in montibus Armenie requievit, et si usque in decimum mensem ipsi montium vertices sub aquis delitescerent, sed et tamen quoque tam segniter emergerent, ut sese ille vir sanctus et qui cum eo erant anno integro et diebus decem a circumfusa morte interiecti ligni presidio tuerentur. 2 Fuere alia sub Ogige et Deucalione diluvia, quorum ultimum inter scriptores precipueque poeticos celebratum est, sed tractus immunis evaserit. Hinc deceptus Plato ait Egiptum ab exustiontia gloriantes semper pueros Grecos nullamque apud eos canam scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
mitus. s ut primus in hẽ ordiẽ
ad missus. Ad sedam etatẽ traseo
hic uͦ mͥ Noc lamech filius uir ui¬
stus occurrit dignusq hĩtus q̃
nõ pͥmũ mͦ s solum ecũctis mor¬
talib amandu diuinitas estiã¬
ret. quẽ ue unũ cũ cõiuge ⁊ na¬
tis natorq cõuigib uniu̾sali
naufragio clement̾ ey cipet. sal¬
uumq iam tũc parentẽ nostrũ
faceret ĩ ligno. in quo tanto post
cp̃re Nos sua progemes saluare¬
mur. Sub hoc diluuium illud ĩ¬
gens fuit. qd̾ pret̾ ip̃m Noc fami¬
liãq eiꝰ. oe ꝓrsus humanũ genꝰ
absorbuit. irato adeo iã tũc scele¬
rib nostris deo. ut fecisse hoiẽz
peĩteret. Quo tp̃re.xl. dies ⁊ toti¬
dem noctes imber assiduus ac p̃¬
ceps aꝑtisq celi portis abruptisq
fontib abissi ius laticũ ĩ audita
om̃s terras oꝑuit. ita ut altissiõr
quoq montiui iga uictrix ⁊ ĩ¬
solens unda calcarettdonee irã

Expanded text:
meritus, sed ut primus in hunc ordinem meritus, sed ut primus in hunc ordinem admissus. Ad secundam etatem transeo. Hic vero michi Noe, Lamech filius, vir iustus occurrit dignusque habitus quem non primum modo, sed solum e cunctis mortalibus amandum divinitas estimaret, quemve unum cum coniuge et natis natorumque coniugibus universali naufragio clementer exciperet salvumque iam tunc parentem nostrum faceret in ligno, in quo tanto post tempore nos, sua progenies, salvaremur. Sub hoc diluvium illud ingens fuit, quod, preter ipsum Noe familiamque eius, omne prorsus humanum genus absorbuit, irato adeo iam tunc sceleribus nostris Deo, ut fecisse hominem peniteret. Quo tempore XL dies et totidem noctes imber assiduus ac preceps, apertisque celi portis abruptisque fontibus abissi, vis laticum inaudita omnes terras operuit, ita ut altissimorum quoque montium iuga victrix et insolens unda calcaret, donec iram
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ insudore uultꝰ su laboriosi pa¬
nis auxiliũ querere. in ip̃am t̾r̃
nõgẽtis tandẽ ac trigĩta ãnis in
labõre actis ĩpletũ est. hic euz ex
Eua cõiuge feminar prima. duos
iam ab ip̃o exilii sui primordio
genuisset haud stirpe felicior ꝙ
rebr cetis Altum altius parricidã
uidit huãni gni̾s morqr morta¬
liũ infelices eruentasq pͥmiti¬
as. Et de hoe qder uiro nichil am¬
plius. Nam et historicũ nichil ẽ.
⁊ lam̃ta nil prosũt. s ex oĩb secł¬
lis floridiora carpenti p̃tͥue nõ
libuit radicem ipãm amarã ꝙͣui
tesq prodeũt rami de qb intͥle¬
gere aliqd institui.
Noe.
Nita pret̾uehor. Neq eĩ
iuge opus ystoriãq re¬
texere. que oxsaycis di¬
gitis ⁊ sacri prid̾e ingenii pectiẽ
texta ẽ. s clanora ꝑstringere est
aĩus. Itaq de tota prima etate ⁊
mũdi uelut nascentis infantia.
unꝰ mͥ uirsufficit. ip̃e quoq ñ ut

Expanded text:
et in sudore vultus sui laboriosi paet in sudore vultus sui laboriosi panis auxilium querere, in ipsam terranongentis tandem ac triginta annis in labore actis impletum est. Hic cum ex Eva coniuge, feminarum prima duos filios iam ab ipso exilii sui primordio genuisset, haud stirpe felicior quam rebus ceteris, alterum alterius parricidam vidit, humani generis morumque mortalium infelices cruentasque primitias. Et de hoc quidem viro nichil amplius, nam et historicum nichil est, et lamenta nil prosunt, sed ex omnibus seculis floridiora carpenti preterire non libuit radicem ipsam amaram quamvtesque prodeunt rami, de quibus interlegere aliquid institui. NOE 1 Multa pretervehor, neque enim iuge opus ystoriamque retexere, que Mosaycis digitis et sacri pridem ingenii pectine texta est, sed clariora perstringere est animus. Itaque de tota prima etate, mundi velut nascentis infantia, unus michi vir sufficit, ipse quoque non ut
Abbreviated transcription (Latin):
Rium in hac
acie nõ quidem
m̾ito s etate locũ
teneat Ille gnͣis
nr̃i publicus patͥ¬
cer in anes ⁊ seras quen¬
monias qd dicam: Creatus ad
imaginẽ dei et̾mi ⁊ manu dei ⁊
positus ĩ paradiso uoluptatis. si¬
ne sensu doloris aut molestie.
sũma cũ pace animi. ⁊ stabili
pleneq gaudio. ualitudiẽ cor¬
poris ꝓsprima. et ut breuit̾ eũcta
cõplectar.undiq uir ꝑfect̾ atq
õi ex parte felicissimꝰ. du au̾sus
adeo gule obseꝗt᷑. iussisq celesti¬
b femineũ murm̃ p̃fert. De ĩ mõ¬
talitatis statu tanteq gratie fa¬
stigio in morte ac multiplice
erumnã sponte ruit in felix. so¬
lusq utinã nec progeniẽ traxi¬
sset ĩ merita. qd̾ tocius nr̃e mi¬
ẜie prĩcipiũ fuit. Ciĩ ip̃e tributũ
primus õiu pendit ut dignũ
erat. de beate ciue patrie calami¬
tosus exul. ⁊ acclins int̾rã spi¬
nis ⁊ tͥbulos gͥminãte sibi uissuᷤᷤ
humi nascẽtes herbas mandere

Expanded text:
rimum in hac acie, non quidem merito sed etate, locum teneat ille generis nostri publicus pateter inanes et seras querimonias, quid dicamus? Creatus ad imaginem Dei Eterni et manu Dei, positus in Paradiso voluptatis sine sensu doloris aut molestie, summa cum pace animi et stabili plenoque gaudio, valitudine corporis prosperrima, et, ut breviter cuncta complectar, undique vir perfectus atque omni ex parte felicissimus, dum aversus a Deo gule obsequitur iussisque celestibus femineum murmur prefert, de immortalitatis statu tanteque gratie fastigio in mortem ac multiplicem erumnam sponte ruit, infelix solusque utinam nec progeniem traxisset immeritam! quod totius nostre miserie principium fuit. Cuius ipse tributum primus omnium pendit, ut dignum erat, de beate cive patrie calamitosus exul et acclinis in terram spinas et tribulos germinantem sibi, iussus humi nascentes herbas mandere
Abbreviated transcription (Latin):
ridicula contemptuiq habita
pugnare fictilibus. postꝙͣ uero
fractis uasis serpentes uelut sta¬
tere perq hostiui puppes serpere
ceperant terribilis et uictorie ca¬
usa fuit. s perfidus et ingratus
Rex cum Romani perlegatos nĩ¬
sus hanibalem deposcerent non
illi saltem ut anthiocus fuge it̾
ostendit s uictoris populi gr̃a
querens misit qui eum caperẽt
Quod ille presentieris frustra ten¬
tatis secretis egressib quos fid̾i
regie par fisus subterraneos q̃
sibi preparauerat.ubiomnia ɨ¬
armatis septa perpenditregres
in thalamumiet multa de Rege
impio fallaciq hospite nec pau¬
ca de Romanis qui mortez senis
expectare grauarent questus iã
irruentibus armatis omĩ fuge
ac salutis spe prereptaueneno
raptim hausto quod more Regio
stabat int̾iit Atq ab his qui ad
eum cõprehendendu missi er̃a
exanimis inuentus est sepul¬
tusq apud libissam urbem. Epi¬
grammate insculto. hanibal hc
situs est.

Expanded text:
ridicula contemptuique habita ridicula contemptuique habita – pugnare fictilibus –, postquam vero fractis vasis serpentes velut scatere perque hostium puppes serpere ceperant, terribilis et victorie causa fuit. 54 Sed perfidus et ingratus rex, cum Romani per legatos rursus Hanibalem deposcerent, non illi saltem ut Anthiocus fuge iter ostendit sed, victoris populi gratiam querens, misit qui eum caperent. 55 Quod ille presentiens, frustra tentatis secretis egressibus quos, fidei regie parum fisus, subterraneos etiam sibi preparaverat, ubi omnia armatis septa perpendit, regressus in talamum et multa de rege impio fallacique hospite nec pauca de Romanis qui mortem senis expectare gravarentur questus, iam irruentibus armatis omni fuge ac salutis spe prerepta, veneno raptim hausto, quod more regio stabat, interiit; atque ab his, qui ad eum comprehendendum missi erant, iam exanimis inventus est sepultusque apud Libissam urbem, epygrammate insculpto: «Hanibal hic situs est».
Abbreviated transcription (Latin):
italia pugnãdum Nempe neq
Romam neq italiammͥ italicis
uiribus uinci posse Inq id opera
suam pollicens.Qua inre si ei cre¬
ditum fuisset poterat regis poten¬
tia cum hanibalis prudentia nẽ
etiam graue bellum suscitari. Cete¬
rum cum reiecto eius consilio ⁊
Romanis iam ingreciam Asiãq
transeuntib imminui Regie ures
inciperent sero illi credi ceptũ et
aliqua prelia gesta nõ prospera
s nimis aduersa consilio haniba¬
lis. Nicto autemad extremũ Re¬
ge cum inter conditõnes pacis
illa esset ut Romanis hanibalez
Rex traderet ab Anthioco instan¬
tis certior periculi effectus abiit
et omnia prius expertus tandez
ad prusiam Bichinie Rege for¬
tuna dilectum olumn suum pellẽ¬
te profugit Cui ad uersum Eume¬
nem maritimo prelio decertanti
mira calliditate uictoria quesiu̾
Naues quippe fictilibus scilicet¬
uasis et uasa serpentib impleri⁊
fecit inceptaq pugna in aduer¬
sas naues proici.Que res primo

Expanded text:
Italia pugnandum nempe neque Italia pugnandum nempe neque Romam neque Italiam nisi italicis viribus vinci posse, inque id operam suam pollicens. 51 Qua in re si ei creditum fuisset, poterat regis potentia cum Hanibalis prudentia nunc etiam grave bellum suscitari. Ceterum cum, reiecto eius consilio, Romanis iam in Greciam Asiamque transeuntibus, imminui regie vires inciperent, sero illi credi ceptum et aliqua prelia gesta, non prospera sed minus adversa concilio Hanibalis. 52 Victo autem ad extremum rege, cum inter conditiones pacis illa esset ut Romanis Hanibalem rex traderet, ab Anthioco instantis certior periculi effectus, abiit et, omnia prius expertus, tandem ad Prusiam Bithynie regem, fortuna dilectum olim suum impellente, profugit; qui adversus Eumenem maritimo prelio decertanti mira calliditate victoriam quesivit. 53 Naves quippe fictilibus vasis et vasa serpentibus impleri fecit, inceptaque pugna in adversas naves proici; que res, primo
Abbreviated transcription (Latin):
nec nisi ad breuis hore spatiui du¬
ratura non tam naturalit̾ ꝙ diui¬
nitus ad alme urbis auxilium ĩ
frontes hostium ex ip̃a Capitolii
arce descendere. Quo miraculo
concussus hanibal dixisse tradit̾
Romam capiendi nũc sibi aniũ
deesse nũc fortuna. ¶Ceterum
hic tantus et in his que memo¬
rauimꝰ preliis et in aliis multis
uictor tandem iuctus et patria
profugus ad Anthiocum Rege
Sirie peruenit. Qui aduersus Ro¬
manos eo tempore bellum ingẽs
preparabat. Aquo quidem pͥmo
aduentu ceu diuinũ aliqd̾. Inq
id quod animo uoluebat opõtu¬
num munus lete uisus ac deind̾
multo habitus in honore ad ulti¬
mũ suspectus ob ingeniu uanũ
uersutũq et in uidor obtrectatõẽs
quibus aule regum semꝑ habun¬
dant uniformis tam̃ ⁊ fidelis cõ¬
sultor regi fuit in illa fixus senten¬
tia Cuiꝰ supra mentione fecimus
non expectandas scilicet Romaõr
uires s occurrendu eis atq in

Expanded text:
nec nisi ad brevis hore spatium dunec nisi ad brevis hore spatium duratura, non tam naturaliter quam divinitus ad alme urbis auxilium in frontes hostium ex ipsa Capitolii arce descendere. Quo miraculo concussus Hanibal dixisse traditur: Romam capiendi nunc sibi animum deesse, nunc fortunam. 49 Ceterum hic tantus et in his que memoravimus preliis et in aliis multis victor, tandem victus et patria profugus, ad Anthiocum regem Syrie pervenit, qui adversus Romanos eo tempore bellum ingens preparabat. 50 A quo quidem primo adventu ceu divinum aliquod inque id quod animo volvebat oportunum munus lete visus ac deinde multo habitus in honore, ad ultimum suspectus ob ingenium varium versutumque et invidorum obtrectationes, quibus aule regum semper abundant, uniformis tamen et fidelis consultor regi fuit, in illa fixus sententia, cuius supra mentionem fecimus, non expectandas scilicet Romanorum vires, sed occurrendum eis atque in
Abbreviated transcription (Latin):
muit. Ticiniq et treiue et transi¬
meni et cannarum et Carthagi¬
nis et glorie et sui ip̃ius fecit im¬
memore. huiꝰ uõ tam fortunati
et semꝑ iuncere soliti ducis impe¬
tum fabius maximus differẽdo
fatigauit. et orarcellus audendo
contudit scipio ultima experiẽ¬
do confregit. de quib ex ordine
sius dicetur locis. Sero quide iq̃
non ille hanibal neq ille excitus
ut capuam ip̃am Romana pres¬
sam obsidione liberaret Roma
petiit positis q castris ad tertiũ
lapidem illic ubi Anio in tiben
fluit Ip̃e cũ duob milibus electo¬
rum equitum ad portas urbis ac¬
cessit. Cunq indignãtes tantu
illi licere egressi obuiam parati¬
q ad prelium eẽnt consules Re¬
mani continenti biduo trux ten¬
pestas in hibuit Cum utrosque
iux in castia reuersos subita ⁊ mi¬
ra serenitas excepisset ut plane
uideretur ea ns imbriu ac uen¬
tor et fulminu repentiuo ĩpetu

Expanded text:
muit Ticinique et Trebie et Transisimuit Ticinique et Trebie et Transisimeni et Cannarum et Carthaginis et glorie et sui ipsius fecit immemorem. 47 Huius vero tam fortunati et semper vincere soliti ducis impetum Fabius Maximus differendo fatigavit et Marcellus audendo contudit, Scipio ultima experiendo confregit; de quibus ex ordine suis dicetur locis. Sero quidem iam non ille Hanibal neque ille exercitus, ut Capuam ipsam romana pressam obsidione liberaret, Romam petiit positisque castris ad tertium lapidem, illic ubi Anio in Tyberim fluit, ipse cum duobus milibus electorum equitum ad portas urbis accessit. 48 Cumque, indignantes tantum illi licere, egressi obviam paratique ad prelium essent consules romani, continenti biduo trux tempestas inhibuit, cum utrosque vix in castra reversos subita et mira serenitas excepisset, ut plane videretur ea vis imbrium ac ventorum et fulminum, repentino impetu
Abbreviated transcription (Latin):
tium dedit. Totus ip̃e cum ex̾citu
illo ferocissimo in uoluptate atq
inertem requiem resolutus idq
sibi apentis rei bellice maiori inti¬
o datur ꝙͣ ꝙ Romam uictor ut
diximus recto calle non adiit. Il¬
lud nempe prosperitate sua di¬
stulit hoc extinxit. Int̾ capue qui¬
dem campanieq delitias milita¬
re robur illud elanguit et marti¬
us ardor ille deferuuit ut nõ mi¬
nus uere ꝙ proprie a marco mar¬
cello dictum sit fuisse capua can¬
nas hanibali Neq uero tantũmͦ
ille malo ac labori innutritꝰ ex̾citꝰ
cucũfusis illecebris eneruatis et
suar oblitus est artium. s dux
ip̃e quod attento uirĩ rigore fabu¬
losum uideri possetnisi aclaris
proditum eẽt auctoribꝰ apud sa¬
lapiam apulie opidum.o buma¬
nuz anunuz in constantez et passi¬
onib semꝑ obnoxium magno nͣ
honesto quidem nec se digno a¬
more correptus est. Et bellis indo¬
mitum meretricula blanda ꝑdo¬

Expanded text:
tium dedit, totus ipse cum exercitu tium dedit, totus ipse cum exercitu illo ferocissimo in voluptatem atque inertem requiem resolutus; idque sibi a peritis rei bellice maiori vitio datur quam quod Romam victor, ut diximus, recto calle non adiit: illud nempe prosperitatem suam distulit, hoc exstinxit. 45 Inter Capue quidem Campanieque delitias militare robur illud elanguit et martius ardor ille defervuit, ut non minus vere quam proprie a Marco Marcello dictum sit: «fuisse Capuam Cannas Hanibali». 46 Neque vero tantummodo ille malo ac labori innutritus exercitus circumfusis illecebris enervatus et suarum oblitus est artium, sed dux ipse, quod attento viri rigore fabulosum videri posset nisi a claris proditum esset auctoribus, apud Salapiam Apulie oppidum – o humanum animum inconstantem et passionibus semper obnoxium! – magno nec honesto quidem nec se digno amore correptus est, et bellis indomitum meretricula blanda perdo
Abbreviated transcription (Latin):
bus animis et tenebris noctis
ad iti eñ sose in maiora castra re¬
cepissent coniũti maiorib reliꝗi
lacen ⁊ infelicis exercitus uno i¬
omnes aguune nullo duce ille¬
si canusium peruenere. Ad decem
milia hominu fuisse tradit᷑ quos
fuga undiq saluos fecit. Et hec ꝗ¬
dem apud Romanos uictos in
sũmis periculis agebant. hani¬
bal autẽ uictor. Si ut iuncere sic
sciuisset uti mctoria et consilium
secutus oaharbalis qui suor un
Isq ardentissimus ducũ fuit. Ar¬
matus ut erat cruentus q urbe
adiisset aut certe illum premisis¬
set haud dubie in extremo discri¬
nunc Romanu impenum illo
die fuerat. Sed italiam miserata
diuinitas Et seuitie infensa bãba¬
rice sagacissimi ducis preuidẽtiã
excecauit. Substitit quide tuncnͣ
uocantez sequi uoluit fortunam
utq ait florus cum uictoria poss
uti frui maluit quasi eniz acie uci¬
sse sufficeret sibi et suis quiescen¬
di uictusq simul respirandi spa¬

Expanded text:
bus animis et tenebris noctis bus animis et tenebris noctis adiuti cum se se in maiora castra recepissent, coniuncti maioribus reliquiis laceri et infelicis exercitus, uno omnes agmine nullo duce illesi Canusium pervenere; ad decem milia hominum fuisse traditur, quos fuga undique salvos fecit. 43 Et hec quidem apud Romanos victos in summis periculis agebantur; Hanibal autem victor, si ut vincere sic scivisset uti victoria et, consilium secutus Maharbalis qui suorum unus isque ardentissimus ducum fuit, armatus ut erat cruentusque urbem adiisset aut certe illum premisisset, hauddubie in extremo discrimine romanum imperium illo die fuerat. 44 Sed Italiam miserata divinitas et sevitie infensa barbarice, sagacissimi ducis providentiam excecavit: substitit quidem tunc nec vocantem sequi voluit fortunam, utque ait Florus, «cum victoria posset uti, frui maluit». Quasi enim acie vicisse sufficeret, sibi et suis quiescendi victisque simul respirandi spa
Abbreviated transcription (Latin):
patriis moribus alienu haberi
soleret eẽt fuga laudabilis. Fugi¬
ente quĩqueginta nõ amplius
proseenti equites uenusiuz pue¬
nere. perierint cum consule que¬
stores duo. Tribuni militu uigĩ¬
tiunus. Consulares pretores atq
Edilitii aliquot. Senatores ĩsuper
octuaginta. Reliquor numerus
cesoꝵ ambigue traditus uidetur
quod ostat quadraguita milia
peditum Equitum duomilia sep¬
tingenti fuerunt. Sunt qui hos
legionanios tm̃ pedites atq eq¬
tes alioꝵ Cuuu ac socior parem
prope numeruz fuisse asserant.Cõ
stat e cadaueribus occisor feri du¬
cis impeno pontẽ factum influ¬
mine proximo et crudele ex̾ci¬
tum impio calle transuectũ. Cap¬
tiuoꝵ non nisi triu peditu mil¬
lia et trecenti equites fuere. Ta¬
to omib peior morte captiuitas
uisa erat. Triamilia et quingẽti
qui in minora castra confugera
audaci fuga mirum dictu per me¬
dios hostes aquibus obsidebant
patefacto armis aditu et p̃senti¬

Expanded text:
patriis moribus alienum haberi patriis moribus alienum haberi soleret, esset fuga laudabilis. Fugientem quinquaginta non amplius prosecuti equites Venusiam pervenere. 40 Perierunt cum consule questores duo, tribuni militum viginti unus, consulares, pretores atque edilitii aliquot, senatores insuper octuaginta. Reliquorum numerus cesorum ambigue traditus videtur; quod constat, quadraginta milia peditum, equitum duo milia septigenti fuerunt; sunt qui hos legionarios tantum pedites atque equites, aliorum civium ac sotiorum parem prope numerum fuisse asserant. 41 Constat e cadaveribus occisorum feri ducis imperio pontem factum in flumine proximo et crudelem exercitum impio calle transvectum. Captivorum nonnisi tria peditum milia et trecenti equites fuere, tanto omnibus peior morte captivitas visa erat. 42 Tria milia et quingenti, qui in minora castra confugerant, audaci fuga, mirum dictu, per medios hostes a quibus obsidebantur patefacto armis aditu, et presenti
Abbreviated transcription (Latin):
parte a consiliis auersa fidelibus
atq in precipitiu suum prona⁊
his hanibal fisus cui nichil hosti¬
um eẽt in cognitum. et aduitus
insidiis suis scilicet artib impre¬
cipitem consulem in uehitur. cõ¬
sule altero non cam sponte sua col¬
lege impetum prosequente quã
nutantem in illius temeritate rẽ¬
publicam deserere nõ audente cõ
cursum est acri et cruento prelio
Romana aciem nõ uirtute tãtu
potentissimi hostis ac fraudibus
s uento simul ac puluere ⁊ sole
turbantibus nr̃orq oculos atq
ora cõplentib utq ad trebia ꝯt̃
nos frigore Ad transimenum ne¬
bula sic ad cannas pene omĩb
militantib elementis. Consulu
alter prudens atqz in nocens ho¬
nesta morte procubuit. Illuz alte¬
rum totiꝰ mali causam fuga tũpis
enpuit. ꝙ ꝙ pro hoc ip̃o sibi ase¬
natu gratie agerentur ꝙ de re ɨ¬
publica nõ desperasset. Tali tunc
instatu res Romane erant ut ꝙ

Expanded text:
parte a consiliis aversa fidelibus parte a consiliis aversa fidelibus atque in precipitium suum prona. 37 His Hanibal fisus, cui nichil hostium esset incognitum, et adiutus insidiis, suis scilicet artibus, in precipitem consulem invehitur, consule altero non tam sponte sua college impetum prosequente quam nutantem in illius temeritate rempublicam deserere non audente. 38 Concursum est acri et cruento prelio, romanam aciem non virtute tantum potentissimi hostis ac fraudibus sed vento simul ac pulvere et sole turbantibus nostrorumque oculos atque ora complentibus, utque ad Trebiam contra nos frigore, ad Transimenum nebula, sic ad Cannas pene omnibus militantibus elementis. 39 Consulum alter prudens atque innocens honesta morte procubuit; illum alterum totius mali causam fuga turpis eripuit, quanquam pro hoc ipso sibi a senatu gratie agerentur, quod de republica non desperasset: tali tunc in statu res romane erant ut, quod
Abbreviated transcription (Latin):
die filiis totidem quos occisos a¬
udierãt preter spem repertis re¬
pentino gaudio ex animate sunt
Hanibal post uictoriam ut pieta¬
tem in mortuos ostenderet Roã¬
norum corpora humari iussit in
quib cunose quesitum corꝑus
consulis nec inuentu ẽ. ¶ Quar¬
tum ut ait florius ⁊ pene ultiũ
uulnus imperii Canne Apulee
uicus ignobilis s Romana no¬
bilitatus famosusq pnitie Ibi
hanibal Anfidi amnis ad ripam
castra in septẽtrionẽ uersa locane¬
rat Ita ut solem ⁊ indigena uẽ¬
tum. quotidie anda illic aruauer¬
santem atergo haberet. Cont̃ Ro¬
manis eadem innpa. Castra metã¬
tibus aduersa omnia. S nichil ĩ¬
festius ꝙͣ in ip̃o exercitu militum
maximeq consuluz discordia.
lutio Emilio paulo tarda et tuta
consilia laudante. Terentio autẽ
uarone uelocia et temeraria refe¬
rente et maturitate college Rei¬
publice nisi reiceretur uillissi mã
uridente et magna ut fit exercitꝰ

Expanded text:
die, filiis totidem quos occisos adie, filiis totidem quos occisos audierant preter spem repertis, repentino gaudio exanimate sunt. Hanibal post victoriam, ut pietatem in mortuos ostenderet, Romanorum corpora humari iussit, in quibus curiose quesitum corpus consulis nec inventum est. 36 «Quartum», ut ait Florus, «et pene ultimum vulnus imperii Canne, Apulie vicus ignobilis», sed romana nobilitatus famosusque pernicie. Ibi Hanibal Aufidi amnis ad ripam castra in septentrionem versa locaverat ita ut solem et indigenam ventum, quotidie arida illic arva versantem, a tergo haberet; contra Romanis, eadem in ripa castrametantibus, adversa omnia, sed nichil infestius quam in ipso exercitu militum maximeque consulum discordia, Lucio Emilio Paulo tarda et tuta concilia laudante, Terrentio autem Varrone velocia et temeraria preferente et maturitatem college, reipublice nisi reiceretur utilissimam, irridente et magna, ut fit, exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
per ip̃as hostiu acies eruperant
ignari quo instatu res Romana
eẽt. At cum collem proximũ supe¬
rassent et pertussa solis radio ac ra¬
rescente iam nebula strata omnia
nichilq iam spei reliqu uidissent
gressu rapido abire fuenint qui
labore ac uulnenbus ex haustifa¬
me aliis miseriis accedente sese
dederent iuctori pacti ut armis
traditis. liben cũ singulis uestim̃¬
tis abscederẽt. Quod pactum utri¬
ca fide seruatum est coniẽctiq
omnes inuincula quĩdecimilia
Romanorum in acie periere hec
est titiliuii sentencia de multis
clecta. Alii nempe aliter. Apud
quosda uigĩtiqͥnq milium nu¬
meru inuenio. Reliquor enim
alit̾ atq alitͥ pereuntiu nõ ẽ mi¬
merus. decẽmilia diu̾sis itinerib
fuga Roma reuessit hostii nõ nͣ
milleqngenti imprelio ceciderũt
Ex uulnerib de hinc utriusq par¬
tis plurmi. Rome nuntio cladis
accepto quis fuent dolor excon¬
trano metiare. Due matres uno

Expanded text:
per ipsas hostium acies eruperant, per ipsas hostium acies eruperant, ignari quo in statu res romana esset; at cum collem proximum superassent et percussa solis radio ac rarescente iam nebula strata omnia nichilque iam spei reliquum vidissent, gressu rapido abiere. 34 Fuerunt qui labore ac vulneribus exhausti, fame aliis miseriis accedente, se se dederent victori, pacti ut armis traditis liberi cum singulis vestimentis abscederent; quod pactum punica fide servatum est coniectique omnes in vincula. Quindecim milia Romanorum in acie periere – hec est Titi Livii sententia de multis electa; alii nempe aliter; apud quosdam viginti quinque milium numerum invenio –; reliquorum enim aliter atque aliter pereuntium non est numerus; decem milia diversis itineribus fuga Romam revexit. Hostium nonnisi mille quingenti in prelio ceciderunt; ex vulneribus dehinc utriusque partis plurimi. 35 Rome nuntio cladis accepto quis fuerit dolor ex contrario metiare: due matres uno
Abbreviated transcription (Latin):
spatio terremotus horribilis fuit
qui terras et maria per omẽz pe¬
ne cõcussit italiam urbes euertit
flumina retrouertit iuga mon¬
tium subuertit. Nullus ab utraq
parte plus senserit ꝙͣ si orbe alio
fuisset sic in unum fem pericłũ
ꝙ instabat uersi omnes obstina¬
tiq erant animi. Dux Romanus
ntanto omniu terrore ac labo¬
re nec deterritus nec defessus uͥ¬
cũq periculi plurimu sentieba
aderat pugnator hortatorq ma¬
gnificus. Itaq cum ubiq ardẽs
tũc enca eu ardentior pugna fu¬
it donec tandem ab equite quodã
Italice originis cognitus ⁊ hasta
confissus occumberet. Enimuor
tum fuga prceps multiformis
plena discriminis alii per rupes
inuias alii per medios hostes.
per lacunas alii ubi multi aquis
absũpti demersiq. multi ĩcepto
irrito euatantes ab equitib qui
ripas lacus obsederant interfecti
sunt. Euasere aliquiintͥ ceteros
sexmilia qui conglobati ĩ unu

Expanded text:
spatio terremotus horribilis fuerit spatio terremotus horribilis fuerit qui terras et maria per omnem pene concussit Italiam, urbes evertit, flumina retrovertit, iuga montium subvertit, nullus ab utraque acie plus senserit quam si orbe alio fuisset: sic in unum ferri periculum quod instabat versi omnes obstinatique erant animi. 32 Dux romanus in tanto omnium terrore ac labore nec deterritus nec defessus, ubicunque periculi plurimum sentiebat, aderat pugnator hortatorque magnificus; itaque cum ubique ardens tum circa eum ardentior pugna fuit donec tandem, ab equite quodam italice originis cognitus et hasta confixus, occumberet. 33 Enimvero tum fuga preceps multiformis plena discriminis: alii per rupes invias, alii per medios hostes, per lacunas alii ubi multi aquis absumpti demersique, multi incepto irrito renatantes ab equitibus qui ripas lacus obsederant interfecti sunt. Evasere aliqui; inter ceteros sex milia qui conglobati in unum
Abbreviated transcription (Latin):
natura et etate callentes/ si secũ¬
dum eorum fauore atq auxilio
eueĩre persuadernt sin ad u̾su
ideoq eoꝵ monita ac sacra ne¬
glecta sint ut hac scilicet et hoc
metu miseras animas ad ob¬
sequẽdu sibi efficiant permicte¬
te deo uero atq ita errores ho¬
minu castigante qui neglecto
se colunt deos gentui demoĩa.
Sed redeo ad primu inceptu
concursum est ad tr̃asimenum
qui nũc perusinus est lacus sb̾
cortone menib. Illic quoque
suis usus artib hanibal Roãnũ
exercitum dextra leuaq hinc
monte in de lacu circũ septu ater¬
go etiam insidiis circũuenit et
consiliui ducis ad iuuit nebula
elacu proximo assurgens tam ꝯ¬
densaut omnez ferme usuz uisus
erperet. Clamores undiq uarii
et dissoni eiulatus hinc ferien¬
tium inde cadentium audiebãt᷑.
Raro unꝙͣ alias tanto feruore pu¬
gnatum est usq adeo ut cũ trib
horis pugna durauerit eoq tp̃ris

Expanded text:
natura et etate callentes, si secunnatura et etate callentes, si secundum, eorum favore atque auxilio evenire persuadeant, sin adversum, ideo quod eorum monita ac sacra neglecta sint, ut hac spe scilicet et hoc metu miseras animas obsequentiores sibi efficiant, permittente Deo vero atque ita errores hominum castigante, qui neglecto se colunt deos gentium, demonia. Sed redeo ad primum inceptum. 30 Concursum est ad Transimenum, qui nunc Perusinus est lacus, sub Cortone menibus. Illic quoque suis usus artibus Hanibal romanum exercitum, dextera levaque hinc monte inde lacu circumseptum, a tergo etiam insidiis circumvenit; et consilium ducis adiuvit nebula e lacu proximo adsurgens tam condensa, ut omnem ferme usum visus eriperet; clamores undique varii et dissoni eiulatus, hinc ferientium inde cadentium, audiebantur. 31 Raro unquam alias tanto fervore pugnatum est usque adeo ut, cum tribus horis pugna duraverit eoque temporis
Abbreviated transcription (Latin):
du ratus totam illa regionem
que int̾ fesulas atq aretium secꝰ
ami ripas sita est quam int pri¬
mas italie uberima et preclani
scriptores asserint et res ꝓbat
cedib atq incendiis ⁊ rapͥinis
uastat. Que omĩa epropinquo
cernẽs dux Romanus Animo¬
sior ꝙͣ cautior ꝙ̃q felicior nõ pnͣ
magis ꝙͣ sue proprie ignominie
tribuens hec ab hostib tam con¬
tempti sub oculis suis agi ꝙ̃ ꝙͣ
toto consilio dissuadẽte ad fre¬
nanda puniendaq hostis au¬
datia in eluctabili impetu ma
ciem processit. spretis ut peribẽt
auspiciis atq omnib et deor mi¬
nis ab mneundo prelio de hortãti¬
bus. proptͥ quod quide pace di¬
xerim contradicẽtiu factumq
culpantiu uincere dignus erat.
Ea nobis ars demonuz nota est
qua liberius inter illos claros u¬
tiq et ingentes uiros s uere
religionis inscios utebantur
ut quotiens euenturu aliꝗd
presaguint multa siquidem et

Expanded text:
dum ratus, totam illam regionem dum ratus, totam illam regionem que inter Fesulas atque Aretium secus Arni ripas sita est, quam inter primas Italie uberrimam et preclari scriptores asserunt et res probat, cedibus atque incendiis et rapinis vastat. 28 Que omnia e propinquo cernens dux romanus, animosior quam cautior quamque felicior, non publice magis quam sue proprie ignominie tribuens hec ab hostibus tam contemptim sub oculis suis agi, quanquam toto concilio dissuadente, ad frenandam puniendamque hostis audaciam ineluctabili impetu in aciem processit, spretis ut perhibent auspiciis atque ominibus et deorum minis ab ineundo prelio dehortantibus; propter quod quidem, pace dixerim contradicentium factumque culpantium, vincere dignus erat. 29 Ea nobis ars demonum nota est, qua liberius inter illos claros utique et ingentes viros sed vere religionis inscios utebantur, ut quotiens eventurum aliquid presagiunt multa siquidem et
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iam sua castra repeterent decer¬
tare iterum cõpulsi usq sub noc¬
temparem cladem et ancipite
fecere uictoria Post hoc prelium
Sempronius lucar hanibal perre¬
psit in ligures Inde in etruriam
prefectus inundantis uere Amni
gurgitibus late effusis multos
dies fessus et quietis mops ⁊ iȧ
ante oculor egritudine uarieta¬
te temporu ac ugiliis affectus
prope fesulas nonduz enĩ erat
ibi florentia castra locat oculo al¬
tero iam amisso Et quasi leui mi¬
ꝑtẽritus iactura plusq illo uno
uidens oculo ꝙ̃ duobus aliiad
bellum reliqu haud quaꝙ̃ solito
segniꝰ animu intendebat. ¶Iã
noui Rome consules erant qͦr
alt̾ Faminius Cui insortez uene¬
nerant legiones que placentie
hibemarant iam eu omĩb copii
ante muros aretii in castris erat
ardentissimi uir animi et obid ⁊¬
suspectus patribus famaq non
ignotus hanibali qui rapidum
ducis ingeniu iniuriis ĩpellẽ¬

Expanded text:
cum iam sua castra repeterent decercum iam sua castra repeterent decertare iterum compulsi, usque sub noctem parem cladem et ancipitem fecere victoriam. 26 Post hoc prelium Sempronius Lucaxit in Ligures; inde in Etruriam profectus, inundantis vere Arni gurgitibus late effusis, multos dies fessus et quietis inops et iam ante oculorum egritudine varietate temporum ac vigiliis affectus, prope Fesulas – nondum enim erat ibi Florentia – castra locat. Oculo altero iam amisso et quasi levi imperterritus iactura, plusque ilio uno videns oculo quam duobus alii, ad belli reliquum haudquaquam solito segnius animum intendebat. 27 Iam novi Rome consules erant. Quorum alter Flaminius, cui in sortem venerant legiones que Placentie hibernarant, iam cum omnibus copiis ante muros Aretii in castris erat, ardentissimi vir animi et ob id suspectus patribus famaque non ignotus Hanibali; qui rapidum ducis ingenium iniuriis impellen
Abbreviated transcription (Latin):
uere primo uix se ostendente iter
metrutiam ad ortus tantis imbͥ¬
um ac uentoru in uinosis apen¬
nini iugis fulminũq et grãdi¬
nu periculis laboribq uexatuᷤ
est ꝙ multis suor hominu simł
ac ium̃torum et presertĩ elephã¬
tium natura frigoris impatien¬
tium amissis cohactus plana re¬
petere prope placentia castra cõ¬
muniit. Cumq die proximo prr¬
tem copiarum in aciem eduxiss
Sempronius ip̃e de quo diximus
Roma iam quo comitior causa
penererat reuersus illi occunt pu¬
gnatumq est tanto utrimq im¬
petuut raro unꝙͣ pugna acrior
et partium sanguine clarior futu¬
ra fuerit nisi magnis iraru exti¬
bus inflãmatos animos oppres¬
sisset nox finissetq certam̃ haud
facile per se ante extremã perni¬
tiem desiturum. hoc congressu¬
Romani primũ uictores fusis ho¬
stibus castra oppugnare acgressi
diu frustra laborantes ac defessi
eruptione hanibalis improuisa

Expanded text:
vere primo vix se ostendente iter vere primo vix se ostendente iter in Etruriam adortus, tantis imbrium ac ventorum in nivosis Apennini iugis fulminumque et grandinum periculis laboribusque vexatus est, quod, multis suorum hominum simul ac iumentorum et presertim elephantium natura frigoris impatientium amissis, coactus plana repetere, prope Placentiam castra communiit; 24 cumque die proximo partem copiarum in aciem eduxisset, Sempronius ipse, de quo diximus, Roma iam quo comitiorum causa perrexerat reversus, illi occurrit pugnatumque est tanto utrinque impetu, ut raro unquam pugna acrior et partium sanguine clarior futura fuerit, nisi magnis irarum estibus inflammatos animos oppressisset nox finissetque certamen haud facile per se ante extremam perniciem desiturum. Romani, primum victores fusis hostibus castra oppugnare aggressi, diu frustra laborantes ac defessi, eruptione Hanibalis improvisa
Abbreviated transcription (Latin):
non sibi tm̃ s ingenti militu da¬
more placentie quoq notus fuit.
Itaq prima luce sempronius cõ¬
sul alter enĩ ne urbs una duobus
excitib grauaretur Cremonã pa¬
di alueo descenderat cũ equitatu
affuit ad Emporii tutelamlegio¬
nib instructa acie sequi iussisut
appareret cum prelio uictũ fuisse
non animo uenienti obuius ha¬
nibal fuit Et cũ concursum eẽt.
Equestrib copiis uulneratus p̃¬
lio discessit usus nictorie fidutia
Emporii alterius incole cu eos
hanibal paucis post dieb in ua¬
sisset temere obuam progressi
turba preter numeruz undique
fragilis. Erant enĩ milia hominũ
qnq et triginta facile superati eo
metu seq et Emporiu hanibali
dedidere. Ille autez fexus simula¬
re clementiaz quaz per eos dies
in nõ nullos ad clastidiu simu¬
larat inhos deditos quasi ui ca¬
pti eẽnt. om̃e libidinose ac supbe
seuitie genus exercuit. ¶Inde
autem ne forte deforet ĩpellenti

Expanded text:
non ibi tantum, sed ingenti militum clanon ibi tantum, sed ingenti militum clamore Placentie quoque notus fuit. Itaque prima luce Sempronius consul, alter enim ne urbs una duobus exercitibus gravaretur Cremonam Padi alveo descenderat, cum equitatu affuit ad Emporii tutelam, legionibus instructa acie sequi iussis, ut appareret eum prelio victum fuisse non animo. Venienti obvius Hanibal fuit et, cum concursum esset equestribus copiis vulneratus prelio discessit. 22 Huius victorie fiducia Emporii alterius incole, cum eos Hanibal paucis post diebus invasisset, temere illi obviam progressi, turba preter numerum undique fragilis – erant enim milia hominum quinque et triginta –, facile superati, eo metu seque et Emporium Hanibali dedidere. Ille autem, fessus simulare clementiam quam per eos dies in nonnullos ad Clastidium simularat, in hos deditos, quasi vi capti essent, omne libidinose ac superbe sevitie genus exercuit. 23 Inde autem, ne fortune deforet impellenti,
Abbreviated transcription (Latin):
sitis ex cõmodo acieb positisq
ad terore et incornib elephan¬
tis Castris egressus pugna iniit
concursu est magnis utrinque
animis s impan corpor ugore
itaq postꝙ̃ erupere hostes ex in¬
sidiis et hanibal Elephantos iã
terga uertentes imprima aciez
restituit obsisti amplius nõ po¬
tuit fusi illico Romani multi ce¬
si multi i fluminis obruti qda
in castra amne transito rediere.
plures ꝙ expeditior uia eẽt pro¬
ximũq profugui plaeentiazena¬
sere. Ex hostib quoq ꝑ multi ⁊ in¬
riet equi et elephantes et Imbre
et gelu et lassitudine et uulneri¬
bus periere hoc modo ad Trebiaz
dimicatum est. In quo quide ele¬
ganter Forus. horrbile inquid
dictu. homines ameridie et so¬
le ueĩentes nr̃a nos hieme ince¬
runt. ¶Duab hanibal uictoriis
fretus Emporiu quodꝰ aut pro¬
cul placentia erat noctu aggredi¬
tur tenebris fisus ac silentio.s
fefellit euz spes ad uentus suus

Expanded text:
sitis ex commodo aciebus positisque sitis ex commodo aciebus positisque ad terrorem in cornibus elephantis, castris egressus pugnam iniit. 20 Concursum est magnis utrinque animis sed impari corporum vigore; itaque postquam erupere hostes ex insidiis et Hanibal elephantes iam terga vertentes in primam aciem restituit, obsisti amplius non potuit. Fusi illico Romani: multi cesi, multi vi fluminis obruti, quidam in castra amne transito rediere, plures, quod expeditior via esset proximumque perfugium, Placentiam evasere. Ex hostibus quoque permulti, et viri et equi et elephantes, et imbre et gelu et lassitudine et vulneribus periere. Hoc modo ad Trebiam dimicatum est, in quo quidem eleganter Florus «horribile» inquit «dictu, homines a meridie et sole venientes nostra nos hieme vicerunt». 21 Duabus Hanibal victoriis fretus Emporium, quod haud procul Placentia erat, noctu aggreditur tenebris fisus ac silentio. Sed fefellit eum spes: adventus suus