comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
senator. constituere ea nocte paulo post cũ armatis hominib
sicuti salutatũ introire ad ciceronẽ. ac de imꝓuiso. domi suȩ im¬
paratũ confodere. Curius ubi intelligit quantũ periculũ consuli
impendeat.: ꝓꝑe ꝑ fuluiã eiceroni dolũ qͥ parabat᷑ enintiat. Ita
illi ianua ꝓhibiti: tantũ facinꝰ frustra susceꝑant. Iaterea manliꝰ
in etruria plebẽ sollicitare : egestate simul ac dolore iniuriȩ
nouarũ rerũ cupidã. qđ syllȩ dominatione agros bonaq omĩã
amiserat. Prȩterea latrones cuiꝰq generis. quoꝵ in ea regione ma¬
gna copia erat: ñ nullos ex syllanis colonis. quib libido atq luxu¬
ria. ex magnis rapinis nichil reliqui fecerant. Ea cũ ciceroni nun¬
ciarent᷑: ancipiti malo ꝑmotꝰ. qđ neq urbẽ ab insidiis priuato con¬
silio longius tueri poterat. neq exercitꝰ manlii quantꝰ. aut quo con¬

Expanded text:
senator constituere ea nocte paulo post cum armatis hominibus senator constituere ea nocte paulo post cum armatis hominibus sicuti salutatum introire ad Ciceronem ac de inproviso domi suae inparatum confodere. Curius ubi intellegit, quantum periculum consuli inpendeat, propere per Fulviam Ciceroni dolum qui parabatur enuntiat. ita illi ianua prohibiti tantum facinus frustra susceperant. Interea Manlius in Etruria plebem sollicitare, egestate simul ac dolore iniuriae novarum rerum cupidam, quod Sullae dominatione agros bonaque omnia amiserat, praeterea latrones quoiusque generis, quorum in ea regione magna copia erat, nonnullos ex Sullanis coloniis, quibus lubido atque luxuria ex magnis rapinis nihil reliqui fecerant. Ea cum Ciceroni nuntiarentur, ancipiti malo permotus, quod neque urbem ab insidiis privato consilio longius tueri poterat neque, exercitus Manli quantus aut quo con
Abbreviated transcription (Latin):
nũ .s. iuliũ in apuliã dimisit. Preterea aliũ alio. quẽ ubiq opor¬
tunũ sibi fore credebat. Interea multa romȩ simul moliri. consulib
insidias tendere. parare incendia. oportuna loca armatis homi¬
nib obsidere. i ipse cũ telo eẽ. itẽ alios iubere. hortari. uti semꝑ
intenti paratiq ẽẽnt. dies noctesq festinare. uigilare. neq inse¬
niis neq labore fatigari. Postremo ubi multa agitanti nichil
ꝓcedit: rursus in tẽpesta nocte coniurationis principes conuo¬
eat ꝑm portiũ lecam. ibiq multa de ignauia eoꝵ questꝰ doc &
se manliũ p̃misisse ad eã multitudinẽ quã ad capienda arma
parauerat. It ẽ alios in alia loca oportuna. qui initiũ belli face¬
rent. seq ad exercitũ ꝓficisei cupere. si prius ciceronẽ oppres¬
sis s&. fũ. sius consiliis multũ officere. Igit᷑ ꝑterritis ac dubitantib

Expanded text:
num, C. Iulium in Apuliam dimisit, praeterea alium alio, quem ubique oppornum, C. Iulium in Apuliam dimisit, praeterea alium alio, quem ubique opportunum sibi fore credebat. interea Romae multa simul moliri: consulibus insidias tendere, parare incendia, opportuna loca armatis hominibus obsidere; ipse cum telo esse, item alios iubere, hortari uti semper intenti paratique essent; dies noctisque festinare, vigilare, neque insomniis neque labore fatigari. postremo, ubi multa agitanti nihil procedit, rursus intempesta nocte coniurationis principes convocat per M. Porcium Laecam, ibique multa de ignavia eorum questus docet se Manlium praemisisse ad eam multitudinem, quam ad capiunda arma paraverat, item alios in alia loca opportuna, qui initium belli facerent, seque ad exercitum proficisci cupere, si prius Ciceronem oppressisset: eum suis consiliis multum officere. igitur perterritis ac dubitantibus
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ multꝰq lepos inerat. his reb cõparatis catilina nichilo minꝰ
inꝑximũ annũ consulatũ petebat. sperans si designatꝰ for&e: facile
se ex uoluntate antonio usurũ. Neq interea quietꝰ erat: sed om̃ib
modis insidias pa rabat ciceroni. Neq illi tam̃ ad cauendũ. dolus
aut astutiȩ deerant. Nanq a principio consulatꝰ sui: multa pollicen¬
do ꝑ fuluã effecerat. ut .a. curiꝰ de qͦ antie ᷤ cõmemoraui. consilia
eatisinȩ sibi ꝑder&e. Ad hoc: collegã suũ antoniũ pactione ꝓiuntiȩ
ꝑpulerat: ne contra rẽ .p. sentir&. Circũ se pͣsidia amicoꝵ atq
clientũ: occulte habebat. Post quã dies comitioꝵ uenit. ac catili¬
temptauerat. aspera foedaq euenerant. Igit᷑ .s. manliũ fessulas.
atq in eã partẽ etruriȩ: septimũ quendã camertẽ in agrũ pice¬

Expanded text:
ae multusque lepos inerat. His rebus conparatis Catilina nihilo minus ae multusque lepos inerat. His rebus conparatis Catilina nihilo minus in proxumum annum consulatum petebat sperans, si designatus foret, facile se ex voluntate Antonio usurum. Neque interea quietus erat, sed omnibus modis insidias parabat Ciceroni. Neque illi tamen ad cavendum dolus aut astutiae deerant. Namque a principio consulatus sui multa pollicendo per Fulviam effecerat, ut Q. Curius, de quo paulo ante memoravi, consilia Catilinae sibi proderet; ad hoc collegam suom Antonium pactione provinciae perpulerat, ne contra rem publicam sentiret; circum se praesidia amicorum atque clientium occulte habebat. postquam dies comitiorum venit et Catilitemptaverat aspera foedaque evenerant. Igitur C. Manlium Faesulas atque in eam partem Etruriae, Septimium quendam Camertem in agrum Pice
Abbreviated transcription (Latin):
cita re. urbẽ incendere. uiros earũ uł adiungere sibi. uł int̃fi¬
cere. Sed in his erat semꝑnia: quȩ multa sepe uirilis audatiȩ faci¬
nora cõmiserat. Hȩc mulier. genere atq forma. p̃terea uiro atq
liberis satis fortunata fuit. litteris grecis atq latinis docta psal¬
lere & sastare elegantius quã necesse .. Probe multa alia quȩ
instrum̃ta luxuriȩ sunt. Sed ei cariora semꝑ omĩa: quã decus
atq pudicitia fuit. Pecuniȩ an famȩ minꝰ parcero: haud facile
discerneres. Libi dine sic accensa: ut sepius peter& uiros. quã pete¬
ret᷑. Sed ea sepe ante hac. fidẽ ꝓdiderat. creditũ abiurauerat.
cedis conscia fuerat. luxuria atq in opia: preceps abierat. Nerũ
ingeniũ eiꝰ haud absurdũ. posse uersus facere. iocũ mouere.
sermone uti ut modesto. uł molli. uł ꝓcacẽ. Prorsus multȩ facȩ uenci¬

Expanded text:
citare, urbem incendere, viros earum vel adiungere sibi vel interficitare, urbem incendere, viros earum vel adiungere sibi vel interficere. Sed in iis erat Sempronia, quae multa saepe virilis audaciae facinora conmiserat. Haec mulier genere atque forma, praeterea viro atque liberis satis fortunata fuit; litteris Graecis et Latinis docta, psallere et saltare elegantius, quam necesse est probae, multa alia, quae instrumenta luxuriae sunt. Sed ei cariora semper omnia quam decus atque pudicitia fuit; pecuniae an famae minus parceret, haud facile discerneres; lubido sic accensa, ut saepius peteret viros quam peteretur. Sed ea saepe antehac fidem prodiderat, creditum abiuraverat, caedis conscia fuerat; luxuria atque inopia praeceps abierat. Verum ingenium eius haud absurdum: posse versus facere, iocum movere, sermone uti vel modesto vel molli vel procaci; prorsus multae faceti
Abbreviated transcription (Latin):
quasi pollui consulatũ credebant. si eũ quanius egregius. homo ho¬
uus adeptꝰ fora. Sed ubi periculũ aduenit: inuidia atq suꝑbia post
fuere. lgit᷑ comitius habitis: consules declarant᷑ .m. tullius. & .o. anto¬
nius. ađ factũ: primo popłares. conuirationis concus se-¬
rat: neq tam̃ catilinȩ furor minuebat᷑. Sed in dies plura agitare.
arma ꝑ italiã locis oportunis parare. pecuniã sua aut amicoꝵ fide
sumptã mutuã. fe sulas ad manliũ quendã portare : qui postea
princeps fuit belli faciundi. fa tempestate plurimos cuiꝰq generis
homines. ascuus se sibi dicitur. mulieres etiã aliquot. quȩ primo
ingentes sumptꝰ stupro corporis tolerauerant. Post ubi ȩtas tantũ¬
modo questui. neq luxuriȩ modũ fecerat ȩs alienũ grande con¬
flauerañ. ꝑ eas. se catilina credebat posse seruitia urbana solli¬

Expanded text:
quasi pollui consulatum credebant, si eum quamvis egregius homo noquasi pollui consulatum credebant, si eum quamvis egregius homo novus adeptus foret. Sed ubi periculum advenit, invidia atque superbia post fuere. Igitur comitiis habitis consules declarantur M. Tullius et C. Antonius. Quod factum primo popularis coniurationis concusserat. Neque tamen Catilinae furor minuebatur, sed in dies plura agitare: arma per Italiam locis opportunis parare, pecuniam sua aut amicorum fide sumptum mutuam Faesulas ad Manlium quendam portare, qui postea princeps fuit belli faciundi. Ea tempestate plurumos cuiusque generis homines adscivisse sibi dicitur, mulieres etiam aliquot, quae primo ingentis sumptus stupro corporis toleraverant, post, ubi aetas tantummodo quaestui neque luxuriae modum fecerat, aes alienum grande conflaverant. Per eas se Catilina credebat posse servitia urbana solli
Abbreviated transcription (Latin):
norib cooꝑtꝰ. quẽ censores senatu probri grã amouerant. Huic
homini ñ minor uanitas. quã audatia. neq reticere quȩ audierat.
neq sua: & ipse scelera occultare. prorsus neq dicere. neq face¬
re. quicquã pensi habebat. frat ei cũ fuluia muliere muliere nobi.¬
listupri uetꝰ consuetudo. Cui cũ minꝰ gratꝰ ee̾̃t qr in opia minꝰ largiri
poterat: repente glorians. maria. montesq polliceri coepit. mini¬
tari interdũ ferro. nisi obnoxia for&. postremo ferotius agitare.
quã solitꝰ erat. At fuluia insolentia curii causa cognita: tale ꝑiculũ
rei .p. haud occultũ habuit. sed sublato auctore. de catilinȩ con¬
uratione quȩ quomodo audierat cõplurib narrauit. Ea res in
primis studia hominũ accendit. ad consulatũ mandandũ.m.
tullio ciceroni. Nanq antea pleraq nobilitas inuidia estuabat. &¬

Expanded text:
noribus coopertus, quem censores senatu probri gratia moverant. Huic noribus coopertus, quem censores senatu probri gratia moverant. Huic homini non minor vanitas inerat quam audacia: neque reticere, quae audierat, neque suamet ipse scelera occultare, prorsus neque dicere neque facere quicquam pensi habebat. Erat ei cum Fulvia, muliere nobili, stupri vetus consuetudo. Cui cum minus gratus esset, quia inopia minus largiri poterat, repente glorians maria montisque polliceri coepit et minari interdum ferro, ni sibi obnoxia foret, postremo ferocius agitare, quam solitus erat. At Fulvia insolentiae Curi causa cognita tale periculum re publicae haud occultum habuit, sed sublato auctore de Catilinae coniuratione, quae quoque modo audierat, compluribus narravit. Ea res in primis studia hominum accendit ad consulatum mandandum M. Tullio Ciceroni. Namque antea pleraque nobilitas invidia aestuabat et
Abbreviated transcription (Latin):
uictoriȩ syllanȩ. quib ea p̃dȩ fuerat. Postquã om̃iũ animos ala¬
cresuid&: cohortatꝰ ut pecitionẽ suã curȩ haberent: conuentũ
dimisit. Fuere ea tẽpestate. qͥ dicerent catilinã oratione habita.
cũ ad iusiurandũ popłares : sceseris sui adicer&e: humani corpo¬
ris sanguinẽ uino ꝑmixtũ. in pateris circũ tulis se. Inde cũ post exe¬
crationẽ om̃s degustauis sent. sicuti in solennib sacris fieri consue¬
uit. aperuis se consiliũ suũ. atq eo dictitare fecis se. quo int̾ se ma¬
gis fidi forent. alius alii tanti facinoris conseii. Honnuili ficta
hec & multa p̃terea existimabant abhis qͥ eiceronis iniudiã
quȩ postea orta x leniri credebant a trocitate sceleris eoꝵ qͥ poenas
dederant. Nob ea resꝑmagnitudine parũ cõꝑta .x. Sed in ea conu¬
ratione fuit .&. curius natꝰ haud obscuroloco. flagitiis. atq faci¬

Expanded text:
victoriae Sullanae, quibus ea praedae fuerat. Postquam omnium animos alavictoriae Sullanae, quibus ea praedae fuerat. Postquam omnium animos alacris videt, cohortatus, ut petitionem suam curae haberent, conventum dimisit. Fuere ea tempestate, qui dicerent Catilinam oratione habita, cum ad iusiurandum popularis sceleris sui adigeret, humani corporis sanguinem vino permixtum in pateris circumtulisse: inde cum post exsecrationem omnes degustavissent, sicuti in sollemnibus sacris fieri consuevit, aperuisse consilium suum; idque eo dicitur fecisse, quo inter se fidi magis forent alius alii tanti facinoris conscii. Nonnulli ficta et haec et multa praeterea existumabant ab iis, qui Ciceronis invidiam, quae postea orta est, leniri credebant atrocitate sceleris eorum, qui poenas dederant. Nobis ea res pro magnitudine parum comperta est. Sed in ea coniuratione fuit Q. Curius, natus haud obscuro loco, flagitiis atque faci
Abbreviated transcription (Latin):
sed neq spes. neq res bona ulla. tam& si illis quieta mouere ma¬
gna merces uidebat᷑: tam̃ postulauere pleriq ut ꝓponera quȩ con¬
ditiobelli for&. quȩ p̃mia armis peterent. quid ubiq opis. aut spei
haberent. Tũ catilina polliceri tabulas nouas. ꝓscriptionẽ locuple¬
tiũ. magistratꝰ. sacerdotia. rapinas. alia omĩa: quȩ bellũ atq li¬
bido uictoꝵ fert. Prȩcerea ẽẽ in hispania citeriore pisonẽ. in mauri¬
tania cũ exercitu .e. sitiũ nucerinũ: consilu sui participos. Petere
consulatũ .o. antoniũ quẽ sibi collegã fore sperara. hominẽ & fa¬
miliarẽ. & om̃ib necessitudinib circunuentũ. cũ eo se consule ini¬
tiũ agendi fa cturũ. Adhoc maledictis increpabat om̃s bonos.
suoꝵ unũ quenq nominans: laudare. ad monebat aliũ egestatis
aliũ cupiditatis suȩ. cõplures periculi. aut ignominiȩ. multos

Expanded text:
sed neque res neque spes bona ulla, tametsi illis quieta movere mased neque res neque spes bona ulla, tametsi illis quieta movere magna merces videbatur, tamen postulavere plerique, ut proponeret, quae condicio belli foret, quae praemia armis peterent, quid ubique opis aut spei haberent. Tum Catilina polliceri tabulas novas, proscriptionem locupletium, magistratus, sacerdotia, rapinas, alia omnia, quae bellum atque lubido victorum fert. Praeterea esse in Hispania citeriore Pisonem, in Mauretania cum exercitu P. Sittium Nucerinum, consili sui participes; petere consulatum C. Antonium, quem sibi collegam fore speraret, hominem et familiarem et omnibus necessitudinibus circumventum; cum eo se consulem initium agundi facturum. Ad hoc maledictis increpabat omnis bonos, suorum unumquemque nominans laudare; admonebat alium egestatis, alium cupiditatis suae, compluris periculi aut ignominiae, multos
Abbreviated transcription (Latin):
amplius domos continuare. nob̾ larem familiarẽ nusquã ullũ
eẽ  cũ tabulas signa. torreumata emunt: noua diruunt. alia
edificant. Postremo om̃ib modis pecuniã trabunt. uexant. tamen
summa libidine diuitias suas uincere nequeunt. At nob̾: domi
inopia. foris es alienũ. mala res: spes multo asperior. Deniq quid
reliqui habemꝰ p̃ter miserã animã : Quinigit᷑ exꝑgiscimini. En
illa illa quã sepe optastis lib̾tas. Prȩcerea. diuitiȩ. decus. gła. in
oculis sita sunt. Fortuna omia ea uictorib premia posuit. Res
tempꝰ. pericula. egestas. belli spolia magnifica: magis quã oratio
mea uos hortent᷑. Uel imꝑatore. uł milite me utemini. neq ani¬
mus neq corpꝰ a uob̾aberit. Hȩc ipsa ut spero uobiseũ una consul
agã. nisi forte me animꝰ fallit. Et uos seruire magis quã impera¬
re parati estis.
Ios ÷ quã accepere ea homines quib mala habunde omĩã erant

Expanded text:
amplius domos continuare, nobis larem familiarem nusquam ullam amplius domos continuare, nobis larem familiarem nusquam ullam esse? Cum tabulas, signa, toreumata emunt, nova diruunt, alia aedificant, postremo omnibus modis pecuniam trahunt, vexant, tamen summa lubidine divitias suas vincere nequeunt. At nobis est domi inopia, foris aes alienum, mala res, spes multo asperior: denique quid reliqui habemus praeter miseram animam? Quin igitur expergiscimini? En illa, illa, quam saepe optastis, libertas, praeterea divitiae, decus, gloria in oculis sita sunt; fortuna omnia ea victoribus praemia posuit. Res, tempus, pericula, egestas, belli spolia magnifica magis quam oratio mea vos hortantur. Vel imperatore vel milite me utimini! Neque animus neque corpus a vobis aberit. Haec ipsa, ut spero vobiscum una consul agam, nisi forte me animus fallit et vos servire magis quam imperare parati estis." Postquam accepere ea homines, quibus mala abunde omnia erant,
Abbreviated transcription (Latin):
sine grã. sine auct oritate. His obnoxii : quib si res .p. ualer&:
formidini es semꝰ. Itaq om̃is grã. potentia. honor. diuitiȩ apud
illos sunt: aut ubi illi uolunt: nob̾ reliquere periculã. repul¬
sas iudicia. egestatẽ. Quȩ quousq tandẽ patiemini. ofortis¬
simiuiri: Nonne emori ꝑ uirtutẽ. prestat. quã uitã miserã atq
in honestã ubi alienȩ suꝑbiȩ. lu dibrio fueris ꝑdedecus amittere :
Uerũ enĩuero. prohͣdeũ atq hominẽ fidẽ uictoria in manu uob x
uiget ȩtas. animꝰ ual&. Contra. illis annis atq diuitiis: omĩa conse¬
nuerunt. t antũ modo incepto opꝰ x. Cetera. res expedi&. Et enĩ
quis mortaliũ cui uirile ingeniũ .. tolerare potest illis diuicias
superare. quas ꝓfundant in extruendo mari. & montib coequan¬
dis nob rem familiarẽ adneces saria deesse : Illos binas aut

Expanded text:
sine gratia, sine auctoritate, iis obnoxii, quibus, si res publica valeret, sine gratia, sine auctoritate, iis obnoxii, quibus, si res publica valeret, formidini essemus. Itaque omnis gratia, potentia, honos, divitiae apud illos sunt aut ubi illi volunt; nobis reliquere pericula, repulsas, iudicia, egestatem. Quae quousque tandem patiemini, o fortissumi viri? Nonne emori per virtutem praestat quam vitam miseram atque inhonestam, ubi alienae superbiae ludibrio fueris, per dedecus amittere? Verum enim vero, pro deum atque hominum fidem, victoria in manu nobis est: viget aetas, animus valet; contra illis annis atque divitiis omnia consenuerunt. Tantummodo incepto opus est, cetera res expediet. Etenim quis mortalium, cui virile ingenium est, tolerare potest illis divitias superare, quas profundant in exstruendo mari et montibus coaequandis, nobis rem familiarem etiam ad necessaria deesse? Illos binas aut
Abbreviated transcription (Latin):
loportuna rescecidiss&. Spes magna. dominatio: in manib fru¬
stra fuissent. Neq ego ꝑ ignauiã aut uana in genia. incerta ꝓ
certis captarẽ. Sed qr multis & magnis tẽpestatib uos cognoui
fortes fidosq mͥ. eo animꝰ ausus .x. maximũ atq pulcherrimũ
facinꝰ incipere. simul qr uob̾ eadẽ quȩ mͥbona malaq ẽẽ intellexi.
Nã idem uelle.atq idem nolle : eademũ firma amicitia .. Sed
ego quȩ mente agitaui: om̃s iam antea diuersi audistis. Cęterũ.
mͥ in dies magis animꝰ incendit᷑. cũ considero quȩ conditio uitȩ
futura sit. nisi nosm & ipsos uindicamꝰ inlibertatẽ. Nã postquã
res.p. in paucoꝵ potentũ iis. atq ditionẽ conces sit: semꝑ illis
reges tetrarchȩ uectigales ẽẽ. popłi. nationes stipendia pende¬
Cȩceri om̃s strenui. boni. nobiles. atq ignobiles: uulgus fuimꝰ:

Expanded text:
opportuna res cecidisset; spes magna, dominatio in manibus fruopportuna res cecidisset; spes magna, dominatio in manibus frustra fuissent, neque ego per ignaviam aut vana ingenia incerta pro certis captarem. sed quia multis et magnis tempestatibus vos cognovi fortis fidosque mihi, eo animus ausus est maxumum atque pulcherrumum facinus incipere, simul quia vobis eadem quae mihi bona malaque esse intellexi; nam idem velle atque idem nolle, ea demum firma amicitia est. Sed ego quae mente agitavi, omnes iam antea divorsi audistis. ceterum mihi in dies magis animus accenditur, quom considero, quae condicio vitae futura sit, nisi nosmet ipsi vindicamus in libertatem. nam postquam res publica in paucorum potentium ius atque dicionem coreges, tetrarchae vectigales esse, populi, nationes stipendia pendeceteri omnes, strenui, boni, nobiles atque ignobiles, vulgus fuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
mul qr boni cõplures p̃sidiũ in eo putabant: & iã tũ potentia pom¬
peii formidolosa erat. Sed is piso in ꝓuincia ab equitib hispanis
quos in exercitu ductabat. iter faciens occisus x. Sunt qͥita dicunt
imperia eiꝰ iniusta. suꝑba. crudelia. barbaros nequiuis se pati. Alii
aut̃ equites illos .G.n. ẜompen ueteres fidosq clientes. uolunta¬
te eiꝰ risonẽ aggressos. Nunquã hispanos prȩterea tale facinꝰ
fecis se. sed imꝑia seua multa antea ꝑpessos. Nos eã rẽ in me¬
dio relinquemꝰ: de suꝑiore coniuratione satis dictũ. Catilina
ubi eos quos paulo ante memoraui conuenis se uid&: tã & si cũ
singulis multa sepe egerat. tam̃ in rem fore credens. uniuer¬
sos appellare. & cohortari. in abditã partẽ ȩdiũ secedit. Atq ibi
om̃ib arbitris ꝓcul amotis: orationẽ huiꝰcemodi habuit.
iuintos fidesq urã spectata forent mͥ. ne quaquã

Expanded text:
mul quia boni complures praesidium in eo putabant et iam tum potentia Pommul quia boni complures praesidium in eo putabant et iam tum potentia Pompei formidulosa erat. sed is Piso in provincia ab equitibus Hispanis, quos in exercitu ductabat, iter faciens occisus est. sunt qui ita dicant imperia eius iniusta superba crudelia barbaros nequivisse pati; alii autem, equites illos, Cn. Pompei veteres fidosque clientis, voluntate eius Pisonem aggressos: numquam Hispanos praeterea tale facinus fecisse, sed imperia saeva multa antea perpessos. nos eam rem in medio relinquemus. de superiore coniuratione satis dictum. Catilina ubi eos, quos paulo ante memoravi, convenisse videt, tametsi, cum singulis multa saepe egerat, tamen in rem fore credens univorsos appellare et cohortari, in abditam partem aedium secedit atque ibi omnibus arbitris procul amotis orationem huiusce modi habuit: 'Ni virtus fidesque vostra spectata mihi forent, nequiquam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfiteri nequiierit. Erat eodẽ tempr̃ .o.i. eiso ad olescens nobilis.
summȩ audatiȩ. egens. factiosus quẽ ad ꝑturbandã rẽ.p. inopia.
atq mali mores stimulabant. Cũ hoc catilina & autronius circi¬
ter nonas decembris consilio cõmunicato. parabant in capitolio. le ł
tis: risonẽ cũ exercitu ad optinendas duas hispanias mittere. Fa
re cognita: rursus in nonas febẽ consiliũ cedis transtulerant. lam
tũ ñ consulib modo. sed plerisq senatorib ꝑnitiẽ machinabant᷑. Qd̾
ni catilina maturas s& ꝓcuria signũ sotiis dare: eo die post condi¬
tã urbẽ romã pessimũ facinꝰ patratũ for&. Quia nondũ frequen¬
tes armati conuenerant: ea res consiliũ diremit. Postea piso in citeri¬
orẽ hispaniã questor ꝓp̃tore missus .: adnitente crasso qđ eũ in¬
dederat. Quippe. foedũ hominẽ a re publica ꝓcul e̾e̾ uolebat. Si¬

Expanded text:
profiteri nequiverat. erat eodem tempore Cn. Piso, adulescens nobilis, profiteri nequiverat. erat eodem tempore Cn. Piso, adulescens nobilis, summae audaciae, egens, factiosus, quem ad perturbandam rem publicam inopia atque mali mores stimulabant. cum hoc Catilina et Autronius circiter Nonas Decembris consilio communicato parabant in Capitolio Kalendtis Pisonem cum exercitu ad optinendas duas Hispanias mittere. ea re cognita rursus in Nonas Februarias consilium caedis transtulerant. iam tum non consulibus modo, sed plerisque senatoribus perniciem machinabantur. quod ni Catilina maturasset pro curia signum sociis dare, eo die post conditam urbem Romam pessumum facinus patratum foret. quia nondum frequentes armati convenerant, ea res consilium diremit. postea Piso in citeriorem Hispaniam quaestor pro praetore missus est adnitente Crasso, quod eum inam invitus dederat, quippe foedum hominem a re publica procul esse volebat, si
Abbreviated transcription (Latin):
aut alia necessitudo. Ceterũ uuentꝰ pleraq. sed maxime nobiliũ
catilinȩ inceptis fauebat: quib in ocio uł magnifice uł mollit̃
uiuere copia erat. in certa ꝓgertis. bellũ quã pacẽ malebant.
fuere ea tẽpestate qͥ crederent: liciniũ cras sũ ñ ignarũ eiꝰ con¬
silu fuisse. qr̾ S .u. łompeius inusus ipsi. magnũ exerci¬
tũ ductabat. cuuus opes uoluis se contra illiꝰ potentiã crescere
simul confisũ si conuiratio ualius s&: facile apud illos principẽ
se fore. Sed antea itẽ coniurauere pauci contra rẽ .p. in quib
catilina fuit. De qua quã ueris sime potero dicã.I. tullo. &.m. lepido
cons p. autroniꝰ. & pomp̃. sylla. designati consules. legib ambitꝰ
int̃ rogati. poenas dederant. Post paulo catilina. pecuniarũ repetun¬
darũ reus ꝓhibitꝰ erat consulatũ petere. qđ intra legiaimos dies

Expanded text:
aut alia necessitudo. ceterum iuventus pleraque sed maxume nobilium aut alia necessitudo. ceterum iuventus pleraque sed maxume nobilium Catilinae inceptis favebat: quibus in otio vel magnifice vel molliter vivere copia erat; incerta pro certis, bellum quam pacem malebant. fuere item ea tempestate qui crederent M. Licinium Crassum non ignarum eius consili fuisse: quia Cn. Pompeius, invisus ipsi, magnum exercitum ductabat, quoiusvis opes voluisse contra illius potentiam crescere, simul confisum, si coniuratio valuisset, facile apud illos principem se fore. Sed antea item coniuravere pauci contra rem publicam, in quibus Catilina fuit. de qua quam verissume potero dicam. L. Tullo et M'. Lepido consulibus P. Autronius et P. Sulla designati consules legibus ambitus interrogati poenas dederant. post paulo Catilina pecuniarum repetundarum reus prohibitus erat consulatum petere, quod intra legitumos dies
Abbreviated transcription (Latin):
quilleq res om̃s. Sed ea. prorsus oportuna catilinȩ. Igit᷑ circit̃
lł iunias. l. cesare. & o. figulo cons: primo singulos appellare.
hortari alios. alios tẽptare. opes suas. imparatã rẽ .p. magna
premia coniurationis docere. ubi satis explorata sunt quȩ uolut
inunũ om̃s conuocat: Quib maxima neces situdo. & primũ auda¬
tiȩ᷑ inerat. Eo conuenere senatorii ordinis .p. lentulus. sura.P. autro¬
nius. l. cas sius. Longinꝰ .G. cethegus.e. seruius syllae. seriui filii.
L.uarguntels. &. an̾iis.m. portius. leca . l. bestia .&. curius. Prȩ¬
terea ex equestri ordine.m. fuluus nobilior. l. statilius. E. sabinius.¬
capito .o. cornelius. ad hoc multi ex colonis & municipiis domi
nobiles. Erant p̾terea cõplures paulo occultius. consili huiꝰ parti¬
cipes nobiles: quos magis dominationũ spes hortabat᷑. quã in opia

Expanded text:
quillaeque res omnes, sed ea prorsus opportuna Catilinae. Igitur circiter quillaeque res omnes, sed ea prorsus opportuna Catilinae. Igitur circiter Kalendas Iunias L. Caesare et C. Figulo consulibus primo singulos appellare, hortari alios, alios temptare; opes suas, inparatam rem publicam, magna praemia coniurationis docere. Ubi satis explorata sunt, quae voluit, in unum omnis convocat, quibus maxuma necessitudo et plurumum audaciae inerat. Eo convenere senatorii ordinis P. Lentulus Sura, P. Autronius, L. Cassius Longinus, C. Cethegus, P. et Ser. Sullae Ser. filii, L. Vargunteius, Q. Annius, M. Porcius Laeca, L. Bestia, Q. Curius; praeterea ex equestri ordine M. Fulvius Nobilior, L. Statilius, P. Capito, C. Cornelius; ad hoc multi ex coloniis et municipiis domi nobiles. erant praeterea complures paulo occultius consili huiusce participes nobiles, quos magis dominationis spes hortabatur quam inopia
Abbreviated transcription (Latin):
ut supra diximꝰ illexerat: multis modis mala facinora ed ocebat. Ex
illis testes signatoresq falsos. cõmodare fidẽ. fortunas. pericula
uilia habere. Post ubi eoꝵ famã atq pudorẽ attriuerat: maiora
alia imꝑabat. Si cͥausa peccandi in p̃sens minꝰ suppetebat: nichilo
minꝰ insontes sicuti sontes. circũ ueniebat. iugulare. scilic& ne ꝑ
ociũ torpescerent manꝰ aut animꝰ. Gratuito potius. malus atq cru¬
delis erat. his amicis sociisq confisus catilina. simul qđ ȩs alienũ
ꝑ om̃s terras ingesserat. & qđ pleriq syllani milites largius suo
usi. rapinarũ & inctoriȩ ueceris memores. ciuile bellũ exopta¬
bant: opprimendȩ. rei .p. consiliũ coepit. In italia. nullus exer¬
citꝰ. G.N. pompeius. in extremis t̃ris bellũ gerebat. Ipsi. consula¬
tũ petendi magna spes. Senatꝰ. nichil sane intentꝰ. Tutȩ. tran¬

Expanded text:
ut supra diximus, illexerat, multis modis mala facinora edocebat. Ex ut supra diximus, illexerat, multis modis mala facinora edocebat. Ex illis testis signatoresque falsos commodare; fidem, fortunas, pericula vilia habere, post, ubi eorum famam atque pudorem attriverat, maiora alia imperabat. Si causa peccandi in praesens minus suppetebat, nihilo minus insontis sicuti sontis circumvenire, iugulare: scilicet, ne per otium torpescerent manus aut animus, gratuito potius malus atque crudelis erat. His amicis sociisque confisus Catilina, simul quod aes alienum per omnis terras ingens erat et quod plerique Sullani milites largius suo usi rapinarum et victoriae veteris memores civile bellum exoptabant, opprimundae rei publicae consilium cepit. In Italia nullus exercitus, Cn. Pompeius in extremis terris bellum gerebat; ipsi consulatum petenti magna spes, senatus nihil sane intentus: tutae tran
Abbreviated transcription (Latin):
citiã habuis se. Sed ex aliis reb magis quã cuiquã id cõꝑtũ fora&e.
hȩc fama ualebat. lam pridẽ adolescens catilina: multa nefanda
stupra fecerat cũ uirgine nobili. cũ sacerdote ueste. alia huiusce
modi contraius. fasq. Postremo captꝰ amore aureliȩ orestillȩ.
cuiꝰ p̃ter formã nichil unquã bonꝰ laudauit. qui qđ ea nubere
illi dubitabat. timens priuigiiũ adultũ ȩtate. ꝓcerto credit᷑
necato filio uacuã domũ scel estis nuptus fecisse. Quȩ quidẽ
res. mͥ in primis uidet᷑ causa fuisse facinoris maturandi. Nanq
animꝰ impurus dus. hominibq infestus. neq uigiliis neq qui eti¬
b sedari poterat. Ita conscientia mentẽ excitã uexabat. Igit᷑
color eiꝰ exanguis. foedi oculi. citꝰ modo. modo tardus incessus.
prorsus infacie uultuq uecordia inerat. Sed iuuentutẽ quã

Expanded text:
citiam habuisse; sed ex aliis rebus magis, quam quod cuiquam id compertum foret, citiam habuisse; sed ex aliis rebus magis, quam quod cuiquam id compertum foret, haec fama valebat. Iam primum adulescens Catilina multa nefanda stupra fecerat, cum virgine nobili, cum sacerdote Vestae, alia huiusce modi contra ius fasque. Postremo captus amore Aureliae Orestillae, cuius praeter formam nihil umquam bonus laudavit, quod ea nubere illi dubitabat timens privignum adulta aetate, pro certo creditur necato filio vacuam domum scelestis nuptiis fecisse. Quae quidem res mihi in primis videtur causa fuisse facinus maturandi. Namque animus inpurus, dis hominibusque infestus neque vigiliis neque quietibus sedari poterat: ita conscientia mentem excitam vastabat. Igitur color ei exsanguis, foedi oculi, citus modo, modo tardus incessus: prorsus in facie vultuque vecordia inerat. Sed iuventutem, quam,
Abbreviated transcription (Latin):
redimer&: p̃terea oms undiq parricidę. sacrilegi conuicti uidi¬
cus aut ꝓ factis udiciũ tim̃tes: ad hoc qͦđ manꝰ atq lingua ꝑiurio
aut sanguine ciuili alebat. postremo om̃s quos flagitiũ. egestas.
conscius animꝰ exagitabat: hi catilinȩ ꝓximi familiaresq erant :
Qđ si quis etiã aculpa uacuus in amicitiã eiꝰ inciderat: cotidia no
usu atq illecebris. facile par similisq ceteris efficiebat᷑. Sed maxi¬
me adolescentiũ familiaritates appetebat. Eoꝵ animi molles. & etut
fluxi: dolis haud difficulter capiebant᷑. Nã ut cuiꝰq studiũ ex eca¬
te flagrabat: aliis scorta prebere. aliis canes. atq equos mer¬
cari. postremo neq sumptui neq modestiȩ suȩ parcere.dũ illos
obnoxios fidosq sibi facer&. Scio fuisse non nullos. qui ita estima¬
reis iuuentutẽ quȩ domũ catilinȩ frequentabat. parũ honeste pudi¬

Expanded text:
redimeret, praeterea omnes undique parricidae, sacrilegi, convicti iudiredimeret, praeterea omnes undique parricidae, sacrilegi, convicti iudiciis aut pro factis iudicium timentes, ad hoc, quos manus atque lingua periurio aut sanguine civili alebat, postremo omnes, quos flagitium, egestas, conscius animus exagitabat, ii Catilinae proxumi familiaresque erant. Quod si quis etiam a culpa vacuus in amicitiam eius inciderat, cotidiano usu atque illecebris facile par similisque ceteris efficiebatur. Sed maxume adulescentium familiaritates adpetebat: eorum animi molles etiam et fluxi dolis haud difficulter capiebantur. Nam ut cuiusque studium ex aetate flagrabat, aliis scorta praebere, aliis canes atque equos mercari; postremo neque sumptui neque modestiae suae parcere, dum illos obnoxios fidosque sibi faceret. Scio fuisse nonnullos, qui ita existumarent: iuventutem, quae domum Catilinae frequentabat, parum honeste pudi
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓꝑabant. sed libido stupri ganeȩ. cȩteriq eultus ñ minor in ces¬
serat. uir̾os muliebria pati. mulieres pudicitiã in ꝓpatulo habere.
uescendi causa t̃ra mariq omĩa exquirere. dormire prius quã
somni eẽt cupido. ñ famem ñ sitĩ. neq frigus. neq lassitudinẽ
operiri. sed ea omĩa luxu ante capere. Hȩc iuuentutẽ. ubi familia¬
res opes defecerant. ad facinora incendebant. Animꝰ imbutꝰ malis
artib haud facile libi dinib carebat. Eo ꝓfusius omib modis. que¬
stui. atq sumptui deditꝰ erat. In tã itaq çorrupta enutate.
catilina id qđ factu facillimũ erat. om̃iũ flagitiꝰoꝵ atq facinꝰoꝵ cir¬
cũ se tanquã stipatoꝵ cateruas habebat. Nã quicunq impudicus.
adulter. ganeo alea. manu uentre. pene. bona patria lacera¬
uerat. quiq alienũ es grande conflauerat. quo flagitiũ aut facinꝰ

Expanded text:
nem properabant. sed lubido stupri ganeae ceterique cultus non minor incesnem properabant. sed lubido stupri ganeae ceterique cultus non minor incesserat: viri muliebria pati, mulieres pudicitiam in propatulo habere; vescendi causa terra marique omnia exquirere; dormire prius quam somni cupido esset; non famem aut sitim, neque frigus neque lassitudinem opperiri, sed ea omnia luxu antecapere. haec iuventutem, ubi familiares opes defecerant, ad facinora incendebant: animus inbutus malis artibus haud facile lubidinibus carebat; eo profusius omnibus modis quaestui atque sumptui deditus erat. In tanta tamque corrupta civitate Catilina, id quod factu facillumum erat, omnium flagitiorum atque facinorum circum se tamquam stipatorum catervas habeadulter, ganeo manu, ventre, pene bona patria laceraverat quique alienum aes grande conflaverat, quo flagitium aut facinus
Abbreviated transcription (Latin):
consumere. sua parupendere. aliena cuꝑe. pudorẽ. pudicitiã.
diuina atq humana ꝓmiscua. nichil pensi neq moderati habere.
Oꝑe preciũ est cũ domos atq uillas cognoueris in urbiũ modũ. ex¬
edificatas. uisere templa deoꝵ. qliȩ nr̃ĩ maiores religiosis simi
mortales fecere. Uerũ illi. delubra dõꝵ pietate. domos suas gła
decorabant. Neq uictis quicquã. prȩt̾ iniuriȩ licentiã eripiebant.
At hi contra ignauis simi homines. ꝑ sũmũ scelus omĩa ea sociis adime¬
re. quȩ fortis simi uiri uictores reliquerunt. proinde quasi iniuriã
facereꝰ. demũ eẽt imperio uti. Nã quid ea memorẽ. quȩ nisi his
qͥuidere. nemini credibilia sunt: a priuatis cõplurib subuersos
montes maria constructa ẽẽ : Quib mͥ uident᷑ ludibrio fuis se
diuiciȩ. quippe quas honeste habere licebat. abuti ꝑ turpitudi¬

Expanded text:
consumere, sua parvi pendere aliena cupere, pudorem pudicitiam, consumere, sua parvi pendere aliena cupere, pudorem pudicitiam, divina atque humana promiscua, nihil pensi neque moderati habere. operae pretium est, quom domos atque villas cognoveris in urbium modum exaedificatas, visere templa deorum, quae nostri maiores religiosissumi mortales fecere. verum illi delubra deorum pietate, domos suas gloria decorabant, neque victis quicquam praeter iniuriae licentiam eripiebant. at hi contra, ignavissumi homines, per summum scelus omnia ea sociis adimere, quae fortissumi viri victores reliquerant: proinde quasi iniuriam facere id demum esset imperio uti. nam quid ea memorem, quae nisi iis qui videre nemini credibilia sunt, a privatis compluribus subvorsos montis, maria constrata esse? quibus mihi videntur ludibrio fuisse divitiae: quippe quas honeste habere licebat, abuti per turpitudi
Abbreviated transcription (Latin):
inopia minuit᷑ Sed postquã locius sylla armis recepta re.p. bonis
cupere. neq modũ neq modestiã uictores habere. foeda crudeliaq
in ciues facinora facere. Huc accedebat. qđ . L. sylla exercitũ quẽ
in asia ductauerat quo sibi fidũ facer&e. contra morẽ maioꝵ luxuri.¬
amare. potare. signa. tabulas pictas. uasa celata mirari: ea priuatĩ
& publice rapere. delubra spoliare. sacra ꝓfanaq omiã polluere.
lgit᷑ hi milites postquã uictoriã adepti sunt: nichil reliqͥuictis
fecere. Quippe. scđȩ res. sapientiũ animos fatigant. Ne illi corruptis
morib uictoriȩ obtẽperarent. Post quã diuitiȩ honori ẽẽ coe¬
pere. & eas gła. imperiũ. potentia sequebat᷑: erubescere uirtꝰ pauꝑtas
probro haberi. innocentia ꝓ maliuolentia duci coepit. Igit᷑ ex diui¬
tiis iuuentutẽ. luxuria atq auaritia. cũ suꝑbia inuasere. R apere

Expanded text:
inopia minuitur. Sed postquam L. Sulla armis recepta re publica bonis inopia minuitur. Sed postquam L. Sulla armis recepta re publica bonis cupere, neque modum neque modestiam victores habere, foeda crudeliaque in civis facinora facere. Huc accedebat, quod L. Sulla exercitum, quem in Asia ductaverat, quo sibi fidum faceret, contra morem maiorum luxuriamare, potare, signa, tabulas pictas, vasa caelata mirari, ea privatim ac publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere. Igitur hi milites, postquam victoriam adepti sunt, nihil reliqui victis fecere. Quippe secundae res sapientium animos fatigant, ne illi, corruptis moribus victoriae temperarent. Postquam divitiae honori esse coepere et eas gloria imperium potentia sequebatur, hebescere virtus, paupertas probro haberi, innocentia pro malevolentia duci coepit. igitur ex divitiis iuventutem luxuria atque avaritia cum superbia invasere: rapere
Abbreviated transcription (Latin):
la inatia arrreq patebano seure fortuna :ec muiscer e uor aueor̃¬
uenalia habere edocuit. Ambitio. multos mortales fieri falsos
subegit. Aliud clausũ in pectore. aliud in lingua ꝓmptũ habere. Ami¬
citias inimicitiasq ñ exre. sed cõmodo estimare: magisq uultũ quã
ingeniũ bonũ habere. Hȩc primo paulatĩ crescere: incerdũ uindicari.
Post ubi contagioͣ quasi pestilentia inuasit. ciuitas immutata. imperiũ
ex iustis simo atq optimo. crudele. intolerandũq factũ .x. Sed pri¬
mo magis ambitio quã auaricia animos hominũ exercebat. Qđ
tam̃ uiciũ: ꝓpius uirtũte t. Nã głam. honorẽ. imꝑiũ. bonꝰ & igna¬
uus ȩque sibi exoptant. Sed ille. uera uia nitit᷑. Huc qr bonȩ artes
desunt: dolis atq fallaciis contendit. Auaricia pecuniȩ studiũ hab&
quã nemo sapiens concupiuit. Ea quasi uenenis malis imbuta: corpꝰ ani¬
mũq uirilẽ effeminat. Semꝑ infinita. insatiabilis:. Neq copia. neq

Expanded text:
ta maria terraeque patebant, saevire fortuna ac miscere omnia coepvenalia habere edocuit. Ambitio multos mortalis falsos fieri subegit, aliud clausum in pectore, aliud in lingua promptum habere, amicitias inimicitiasque non ex re, sed ex commodo aestumare magisque voltum quam ingenium bonum habere. Haec primo paulatim crescere, interdum vindicari; post, ubi contagio quasi pestilentia invasit, civitas immutata, imperium ex iustissumo atque optumo crudele intolerandumque factum. Sed primo magis ambitio quam avaritia animos hominum exercebat, quod tamen vitium propius virtutem erat. Nam gloriam, honorem, imperium bonus et ignavus aeque sibi exoptant; sed ille vera via nititur, huic quia bonae artes desunt, dolis atque fallaciis contendit. Avaritia pecuniae studium habet, quam nemo sapiens concupivit: ea quasi venenis malis imbuta corpus animumque virilem effeminat, semper infinita, insatiabilis est, neque copia neque
Abbreviated transcription (Latin):
silia accusant᷑. qͥ mͥ summũ honorẽ. ⁊ inaximũ negitiũ ĩposuistis.
etiã atq etiã . reputate. nũ eox. penitendu̾ sit. ħ possũ fidei causa
tã. uexillũ faleras alia militaria dona: pt̾ea cicatces aduso corpo¬
re. hȩ s̃ meȩ imagines ħ nobilitas. ñ hereditate relicta. ut illailuĩ
id facio. Ipsa se uirtꝰ satis oste̾dit. Illis artifitio opꝰ ẽ. uit t̃pia fãcta
or̾oe tegant. Neq litt̾as grecas didici. parũ placebat eas discẽ. Op¬
pe q̃ adiurtutẽ doctorib nicħ ꝓfuer. at illa multo optima r .p.
bieniẽ restatẽ. uixta pati. humi reqͥesc̾e. eod̾ tp̃r ĩ opia ⁊ laborẽ
tollerare łlis gͥ pͥeẽtis milites hortabor. Hec illos arcte colã. ⁊ me

Expanded text:
silia accusantur, qui mihi summum honorem et maximum negotium imposuistis, silia accusantur, qui mihi summum honorem et maximum negotium imposuistis, etiam atque etiam reputate, num eorum paenitendum sit. Non possum fidei causa tas, uexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices aduerso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illisid facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici: parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. At illa multo optima rei puhiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor, neque illos arte
Abbreviated transcription (Latin):
nant ita hospetunt. qͣsi honeste uixerint. Ne illi falsi s̃ qͥdiu̾s¬
issimas res parit: affectant ignauiȩ uolu̾ptat᷑ẽ. & p̾mia uirtutiꝰ
suos collt̃. eo fortia facta memorando.clariores se se putant.
Q c̾tẽ. Nã quantũ uita eoꝵ p̾ clapͥor. tanto hoꝵ socordia flagi¬
in opiã patior qͥrites. Serũ id qđ multo p̾clariꝰ ẽ. mea facta mͥ
dicere licet. Nã uidete q̃ in iqͥ sint. qd exaliena uirtute se arrog.
ant. id mͥ ex mea ñ c̃cedunt. Scł quia imagines ñ habeo ⁊ quia mno
ua nobilitas ẽ. qͣ certe pepisse meliꝰ ẽ ꝗͣ acceptã corrupisse. x̃ qͥdẽ ego¬
ñ ignoro. si iã mͥ respondere uelint: habunde illis facundã &t com¬
maledictis lacerent. ñ placuit reticere. ne qͥs modestiã ĩ conscien¬
u̾a uecẽe : bene p̾dicet. falsa. uita moresq mei suꝑant. S qm̃ ura c̃

Expanded text:
nant; ita hos petunt, quasi honeste vixerint. ne illi falsi sunt, qui divorsnant; ita hos petunt, quasi honeste vixerint. ne illi falsi sunt, qui divorsissumas res pariter expectant, ignaviae voluptatem et praemia virtutis. suos extollunt: eorum fortia facta memorando clariores sese putant. Quod contra est. Nam quanto vita illorum praeclarior, tanto horum socordia flagiinopiam fateor, Quirites, verum, id quod multo praeclarius est, meamet facta mihi diceres non habeo et quia mihi nova nobilitas est, quam certe peperisse melius est quam acceptam corrupisse. Equidem ego non ignoro, si iam mihi respondere uelint, abunde illis facundam et commaledictis lacerent, non placuit reticere, ne quis modestiam in conscienvera necesse est bene praedicent, falsa vita moresque mei superant. Sed quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
atq usu pͥus ẽ. Conparate nc̃ quirites. cũ illoꝵ. suꝑbia me hõie̾
nouu. quȩ illi audire ⁊ leg̾e solent: eoꝵ part̾e uidi. alia ego geᷤ¬
si. Quȩ illi litt᷑is. ego militando didici. Hẽ uos ex istimate facta an
dicta pluris sint. co̾ tẽpnunt nouitat᷑e mẽa. ego illoꝵ ignani¬
am. Michi fortuna. illis ꝓbra obiectant᷑. Emꝗͣ ego nat᷑am unã
⁊ co̾mun̾e om̃iũ existimo. S fortissimũ quẽ qͣ: generosũ ẽẽ. Acsi
ĩa expatrib albini. aut bestiȩ quęri posset. me ne an illos ex se
gigni maluerint.: qͥd responsuros creditis. nͥ se se liberos ꝙͣ opti¬
mos uoluisse.  Qd̃ si ure me despiciũt. faciant id maiorib suis.
qͥb uti mͥ ex uirtute nobilitas cepit. In uident honori meo. gͦ ĩ¬
rũ hoĩes corrupti suꝑbia. ita ȩtatẽ agunt. qͣsi ur̃os honores c̃õtẽp¬

Expanded text:
atque usu prius est. Comparate nunc, Quirites, cum illorum superbia me hominem atque usu prius est. Comparate nunc, Quirites, cum illorum superbia me hominem nouum. Quae illi audire aut legere solent, eorum partem vidi, alia egomet gessi; quae illi litteris, ea ego militando didici. Nunc vos existimate, facta an dicta pluris sint. Contemnunt novitatem meam, ego illorum ignaviam; mihi fortuna, illis probra obiectantur. Quamquam ego naturam unam et communem omnium existimo, sed fortissimum quemque generosissimum. Ac si iam ex patribus Albini aut Bestiae quaeri posset, mene an illos ex se gigni maluerint, quid responsuros creditis nisi sese liberos quam optimos voluisse? quod si iure me despiciunt, faciant item maioribus suis, quibus, uti mihi, ex virtute nobilitas coepit. Inuident honori meo: ergo inrum homines corrupti superbia ita aetatem agunt, quasi vostros honores contem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedere. nobilitatẽ loc̃ ĩuadendi querere. Quo mͥ acriꝰ annitend᷑
ẽ. ut neq uos capiamini. ⁊ illa frustra sint. lta ad ħ ȩtatis a pueri.¬
tia fui: ut om̃s labores. ꝑicła csueta habẽa. Quȩ añ ura benficia
gͣtuito faciebã: ea uti accepta mercede deserã: ñ ẽ c̃siliũ qͥrites.
illis difficile ẽ ĩ potestatib ce̾ptare. qͥ ꝑ a̾bitione̾ se se ꝓbos simula¬
re. mͥ qͥ om̃em ȩtat᷑e ĩ optimis artib egi.: ben face exc̃suetiuline ĩ
nat᷑am uenit. Bellũ me gͣere cũ iugurtha iussistis. ꝗͣ re nobi¬
litas ȩgerrime tulit. Queso reput᷑e cũ ais ur̃is nũ id mutari
meliꝰ sit. si qu̾e ex illo globo nobilitatis: ad ħ aut ad aliud tale nego
stipendii. scł. ut ĩ tanta re ignarꝰ om̃iũ. trepidet. festinet. sumat
aliqu̾e ex popło monitorẽ offitii sui. lta plerũq euenit. ut quem
cȩꝑint. p̃posteri homines. Nã g̾ere ꝙͣ fieri tp̃r posterius. re

Expanded text:
ocedunt—, nobilitatem locum invadendi quaerere. Quo mihi acrius annitendum est, uti neque vos capiamini et illi frustra sint. Ita ad hoc aetatis a pueritia fui, uti omnis labores et pericula consueta habeam. Quae ante vestra beneficia gratuito faciebam, ea uti accepta mercede deseram, non est consilium, Quirites. Illis difficile est in potestatibus temperare, qui per ambitionem sese probos simulauere; mihi, qui omnem aetatem in optimis artibus egi, bene facere iam ex consuetudine in naturam vertit. bellum me gerere cum Iugurtha iussistis, quam rem nobilitas aegerrime tulit. Quaeso, reputate cum animis vestris, num id mutare melius sit, si quem ex illo globo nobilitatis ad hoc aut aliud tale negotstipendi: scilicet ut in tanta re ignarus omnium trepidet, festinet, sumat aliquem ex populo monitorem offici sui. Ita plerumque evenit, ut, quem coeperint: praeposteri homines, nam gerere quam fieri tempore posterius, re
Abbreviated transcription (Latin):
cis eo qͥstore nr̃o qͣsi obuiꝰ honoris causa ꝓcedit intumultũ uisu fa¬
cillimũ insidiantibꝰ Codẽ numida cũ plerisq necessariis in ermis
uti dictũ accedit. Ac statĩ signo dato undiq simul ex insidiis
ad mariũ ductris ÷. ꝑ id̾e tempꝰ aduersũ gallos a ducibꝰ nr̃is qͥnto
scipione &s marco mallio male pugnatũ ÷. Qd̃ metu oĩs italia
Alia oĩa uirtuti sue ꝓna. e̾ẽ. cũ gallis ꝓ salute ñ ꝓ gła certare.

Expanded text:
cis et quaestore nostro quasi obvius honoris causa procedit in tumulum facis et quaestore nostro quasi obvius honoris causa procedit in tumulum facillimum visu insidiantibus. Eodem Numida cum plerisque necessariis suis inermis, uti dictum erat, accedit, ac statim signo dato undique simul ex insidiis ad Marium deductus est. Per idem tempus aduersum Gallos ab ducibus nostris Q. Caepione et Cn. Manlio male pugnatum. Quo metu Italia omnis alia omnia virtuti suae prona esse, cum Gallis pro salute, non pro gloria certare.
Abbreviated transcription (Latin):
testate habuisset tũ foce uti iussu senatꝰ aut płi fedꝰ fieret: Nled
hoe nobilem n sua ignania s obre publica in hostiũ potestatẽ relictũ
n.i ħ maurꝰ ipse secũ dui uoluens tandẽ ꝓmisit. Cet̾m dolo aunuere
cunctatꝰ parũ ꝯꝑimꝰ. S plerũq regiȩ u̾oluntates ut uehẽtes sic mo¬
biles. Sepe ipse sibi aduerse. pꝰtea tẽpr̃ & loco ꝯstituto in colloqͥum
ut de pace ueniret᷑ bocchꝰ sillã mͦ. mͦ iugurchȩ letatũ. appellare
benigne hab̾e. ide ãbobꝰ polliceri. illi parit̃ leti a ͤᷤ spei bons pleni
ee. S noctẽ ea q̃ ꝓrima fuit ante diẽ colloqͥo decrecũ maurꝰ habitiꝰ
tauisse. uultu corporis. parit̾ ⁊ aĩo uariꝰ. Quẽ scilicet in tacente
ipso occulta pectoris patefecissent: Tam̃ pꝰtremo sillã accersiti
iubet. os ex illiꝰ sentencia numidȩ insidias tendit. Dem̃ uͥ dies
aduenit o& ei nuncitũ ÷ iugurthã haud ꝓcul abeẽ. cũ paucis ami¬

Expanded text:
ti iussu senatus aut populi foedus fieret; neque hominem nobilem non sua ignavia sed ob rem publicam in hostium potestate relictum iri. Haec Maurus secum ipse diu voluens tandem promisit; ceterum dolo an vere cunctatus, parum comperimus. Sed plerumque regiae voluntates ut vehementes sic mobiles, saepe ipsae sibi aduersae. Postea tempore et loco constituto, in colloquium uti de pace veniretur, Bocchus Sullam modo, modo Iugurthae legatum appellare, benigne habere, idem ambobus polliceri. Illi pariter laeti ac spei bonae pleni esse. Sed nocte ea, quae proxima fuit ante diem colloquio decretum, Maurus adhibitis tauisse, uultu colore motu corporis pariter atque animo varius; quae scilicet ita tacente ipso occulta pectoris patefecisse. Tamen postremo Sullam accersi iubet et ex illius sententia Numidae insidias tendit. Deinde ubi dies advenit et ei nuntiatum est Iugurtham haud procul abesse, cum paucis ami