comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Namq samnites omissis sidicinis ipsam arcẽ
finitimorum campanos adorti. unde eq̃ fa-¬
cilis uictoria predȩ atq gle plus ẽet. tifata im-¬
minentłs capue collis cum p̃sidio firmo occu¬
passent descendunt. iñ quadrato agmine
inplanitiem que capuam tifataq int̾iacet.
Ibi rursꝰ acie dimicatũ. adũsoq p̃lio cam¬
pani intra menia compulsi. cum robore iu-¬
uentutis sue acciso nulla ꝓpinqua spes eẽt
coacti sunt ab romanis petere auxilium: le¬
gati introducti ĩ senatum maxime in hac
sententiam locuti sunt. Populus nos campa-¬
petuum auxilium p̃sens a uobis pecitum.
Qmͣ si sccl̃is reb nr̃is petissemꝰ. sic̃ cepta celeriꝰ.
ita infirmiore uinculo contracta eẽt. Tunc
enim ut qui ex equo nos uenisse ĩ amicitiã
meminissemꝰ: amici forsitan pariter ac nc̃
subiecti atq obnoxii uobis minꝰ eẽmꝰ. Nũc
reb defensi. bñficium qͦ acceptum colamꝰ.

Expanded text:
namque Samnites, omissis Sidicinis ipsam arcem namque Samnites, omissis Sidicinis ipsam arcem finitimorum Campanos adorti, unde aeque facilis uictoria, praedae atque gloriae plus esset, Tifata, imminentes Capuae colles, cum praesidio firmo occupassent, descendunt inde quadrato agmine in planitiem quae Capuam Tifataque interiacet. ibi rursus acie dimicatum; aduersoque proelio Campani intra moenia compulsi, cum robore iuuentutis suae acciso nulla propinqua spes esset, coacti sunt ab Romanis petere auxilium. legati introducti in senatum maxime in hanc sententiam locuti sunt. 'populus nos Campapetuum, auxilium in praesens a uobis petitum. quam si secundis rebus nostris petissemus, sicut coepta celerius, ita infirmiore uinculo contracta esset; tunc enim, ut qui ex aequo nos uenisse in amicitiam meminissemus, amici forsitan pariter ac nunc, subiecti atque obnoxii uobis minus essemus; nurebus defensi, beneficium quoque acceptum colamus
Abbreviated transcription (Latin):
rius cornus .iii. a. corneliꝰ cossus. Maioraiam
hinc bella ⁊ uirib hostium:⁊ longinquitate
ł regionum ł temꝑm spatio quib bellatũ ẽ.
dicentur. Namq eo anno adũsus samnites
gentem opib armisq ualidam mota arma.
Samnit̾um bellum ancipiti marte gestum
Pyrrus hostis. pyrhum peni secuti. quanta
rer̃ moles quotiens inextrema ꝑiculoꝵ uentũ
ut in hanc magnitudinem que uix sustinet᷑
erigi mꝑium poss. Belli aũ cã cum samni-¬
tib romanis cum societate. amicitiaq iũcti
eẽnt extrinsecus uenit. ñ orta int̾ ip̃os ẽ. Sam¬
nites sidicinis iniusta arma. qr uirib plꝰ po¬
terant cum intulissent coacti inopes ad opy-¬
lentioꝵ apxisiorum confugere tampams sese
conungunt. Campanimagis nom̃ adp̃sidiũ
sotiorum qͣm uires cum attulissent. fluentes
luxu abduratis usu armoꝵ insidicino pulsi
agro. inse deinde omnem molem belli uertert̃.

Expanded text:
rius Coruus tertium A. Cornelius Cossus . maiora iam rius Coruus tertium A. Cornelius Cossus . maiora iam hinc bella et uiribus hostium et longinquitate uel regionum uel temporum spatio quibus bellatum est dicentur. namque eo anno aduersus Samnites, gentem opibus armisque ualidam, mota arma; Samnitium bellum ancipiti Marte gestum Pyrrhus hostis, Pyrrhum Poeni secuti. quanta rerum moles. quotiens in extrema periculorum uentum, ut in hanc magnitudinem quae uix sustinetur erigi imperium posset. belli autem causa cum Samnitibus Romanis, cum societate amicitiaque iuncti essent, extrinsecus uenit, non orta inter ipsos est. Samnites Sidicinis iniusta arma, quia uiribus plus poterant, cum intulissent, coacti inopes ad opulentiorum auxilium confugere Campanis sese coniungunt. Campani magis nomen ad praesidium sociorum quam uires cum attulissent, fluentes luxu ab duratis usu armorum in Sidicino pulsi agro in se deinde molem omnem belli uerterunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Locus in arce destinatus. Que area edium. m.
manliiim capitolini fuerat. Coñss. dictatoris
exercitu adbellum uolscum usi: sorã exhostibꝰ
incautos adorticeꝑunt. Anno postqm uota erat
edes monete dedicatur c. martio rutilio. inͦ.t.
dedicationem secutum. simile uetusto montis
albani ꝓdigio. Namq ilapidib pluit. ⁊ nox
int̾diu uisa intendi. librisq inspectis cũ ple-¬
nareligione ciuitas ẽẽt. senatii placuit dicta¬
torem feriendarum constituendaꝵ cã dici. Dic¬
tus .p. ualeriꝰ publicola. mag̃ equitum ei qͥntꝰ
fabius. ambustus datus ẽ. Non trib t̾m sup¬
plicatum ire placuit. s finitimos etiam ppłos
ordoq is quo quisq die supplicarent statutꝰ.
Iuditia eo anno ppłi tristiaa infeneratores fc̃a.
quibᷤ ab edilib dicta dies eẽt traduntur. Et
res haudulla insigniad memoriam cã ad int̾¬
regnum redit. Ex int̾regno ut id actum uideri
poss. ambo patricii coñs. creati sunt.m. uale¬

Expanded text:
locus in arce destinatus, quae area aedium M. Manli Capitolini fuerat. consules dictatoris exercitu ad bellum Uolscum usi Soram ex hostibus, incautos adorti, ceperunt. anno postquam uota erat aedes Monetae dedicatur C. Marcio Rutulo tertium Tdedicationem secutum, simile uetusto montis Albani prodigio; namque et lapidibus pluit et nox interdiu uisa intendi; librisque inspectis cum plena religione ciuitas esset, senatui placuit dictatorem feriarum constituendarum causa dici. dictus P. Ualerius Publicola ; magister equitum ei Q. Fabius Ambustus datus est. non tribus tantum supplicatum ire placuit sed finitimos etiam populos, ordoque iis, quo quisque die supplicarent, statutus. iudicia eo anno populi tristia in feneratores facta, quibus ab aedilibus dicta dies esset, traduntur; et res haud ulla insigni ad memoriam causa ad interregnum redit. ex interregno, ut id actum uideri posset, ambo patricii consules creati sunt, M. Uale
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ uirauit eñi conuenerant censuerunt
uti consules prouintias inter se compara¬
rent sortirent᷑ ueuter italiam uter classẽ
nauium .T. haberet. cui classis obueniss
in siciliam nauigaret si pax cum cartha¬
giniensib componi nequisl in affricam
traiceret. cõns mari scipio eodẽ quo ad huc
uire imꝑio terram gereret. siconditiones
conuenirent pacis tribuni. pł. ppłm roga¬
rent. utrum consulẽ .p. scipionẽ iuberẽt
pacem dare. ⁊ quem si deportandus exer
citus ex affrica eẽt. deportare. si pacem. ꝑ
.p. scipionẽ atq ab eodem exercitum de¬
portariusesent ne cos ee failia m asta¬
cam traiceret. alter. cõs. cui italia euenisset
nicum exertitib quos haberet in ꝓuintia
affrica prorogatum imꝑium. p̃torib. M.
ualerio faltom due legiones inbrutiis qͥb
.c. leuiꝰ pͥore anno p̃fuerat decrete .p. elius¬
p̃r. duas legiones in sicilia ab. eñ. tremeli¬
o acciperet legio una.m. fabio in sardiniã

Expanded text:
igitur iurati—ita enim conuenerat—censuerunt igitur iurati—ita enim conuenerat—censuerunt uti consules prouincias inter se compararent sortirenturue uter Italiam, uter classem nauium quinquaginta haberet; cui classis obuenisset in Siciliam nauigaret; si pax cum Carthaginiensibus componi nequisset, in Africam traiceret; consul mari, Scipio eodem quo adhuc iure imperii terra rem gereret; si condiciones conuenirent pacis, tribuni plebis populum rogarent utrum consulem an P. Scipionem iuberent pacem dare citus victor ex Africa esset, deportare; si pacem per P. Scipionem dari atque ab eodem exercitum deportari iussissent, ne consul ex Sicilia in Africam traiceret. alter consul, cui Italia evenisset,ni cum exercitibus quos haberet in provincia Africa prorogatum imperium. praetoribus M. Valerio Faltoni duae legiones in Bruttiis quibus C. Livius priore anno praefuerat decretae; P. Aelius duas legiones in Sicilia ab Cn. Tremelio acciperet; legio una M. Fabio in Sardiniam
Abbreviated transcription (Latin):
responsum iussu patrum ab dictatore ẽ
consules nouos his senatum daturos eẽ
tios.m. fabius buteo sardiniam .ꝑ. elius.
tub̾o ficiliam ẽ sortitꝰ de ꝓuntiis consulũ
nichil ante placebat agi quam legati phi¬
lippi regis carthaginiensiũ auditi ẽẽnt bel
animis cñ. lentuluᷤ. cõs cupiditate flagra¬
bat ꝓuintie affrice. seubellum foret faci¬
lem uictoriam fore seuiã finiret᷑ siniti tan¬
ti belli secõs głam petens negare ita pͥus
quic qͣm magi passurũ qͣm sibi ꝓuintia
affrica decreta eẽ concedente collegam mo-¬
d̾ato uiro⁊ prudenti qui gle eiꝰ certamen
cũ scipio ne p̃ter quam qd̃ cum iniquũ
eẽt etiam impar futurum. cernebatq mi¬
nutiꝰ ermꝰ ⁊ .m. aciliuꝰ glabrio tribum. pł.
o. cõs. eñ. cornelium temptare aiebant.
ex auctoritate patrum latum ad ppłm
rium decresse: multis contentionib⁊
in senatu ⁊ ad ppłm acta res postremo eo
declucta est ut senatui ꝑmuterent. patreᷤ

Expanded text:
responsum iussu patrum ab dictatore est responsum iussu patrum ab dictatore est consules nouos iis senatum daturos esse. tios, M. Fabius Buteo Sardiniam, P. Aelius Tubero Siciliam est sortitus. de prouinciis consulum nihil ante placebat agi quam legati Philippi regis et Carthaginiensium auditi essent; belanimis. Cn. Lentulus consul cupiditate flagrabat prouinciae Africae, seu bellum foret facilem uictoriam, seu iam finiretur finiti tanti belli se consule gloriam petens. negare itaque prius quicquam agi passurum quam sibi prouincia Africa decreta esset, concedente collega, moderato uiro et prudenti, qui gloriae eius certamen cum Scipione, praeterquam quod iniquum esset, etiam impar futurum cernebat. Q. Minucius Thermus et M'. Acilius Glabrio tribuni plebo consule Cn. Cornelium temptare aiebant: ex auctoritate patrum latum ad populum rium decreuisse. multis contentionibus et in senatu et ad populum acta res postremo eo deducta est ut senatui permitterent. patres
Abbreviated transcription (Latin):
infamia luculli edit̃ .p. elius tubero. ⁊ .l. le¬
torius edit. pł. uitio creati magistratu se
abdicauerunt: cum ludos ludoꝵq causa
epullum ioui fecissent. ⁊ signaria ex multa¬
titio argento facta. in capitolio posuissẽt.
cerealia ludos dictator⁊ mag̾ eqͥ. ex sc. fece¬
runt: legati ex affrica romani simul car¬
thaginienses cum uenissent romam sena¬
tus ad edem bellone habitus. ẽ ubi cum .l.
ueturiꝰ philo pugnatum cum hanniba¬
le ẽe supp̃ma carthaginiensib pugna finẽ¬
q tandem lugubri bello impositum in¬
genti letitia. parum exposuisset adiecit
uerminam etiam siphacis filium que par¬
ue bene geste rei accessio erat deuictum.
incontionẽ prodire iussus gaudiumq
id ppło imꝑtire. tum pate facta gratu¬
latione. omnia inurbe templa. supplica¬
tionesq intriduum decrete. legatis cartha¬
giniensũri philippi regis. nam hi qͦ ue
nerant petentib ut senatus sibi daret᷑

Expanded text:
infamia Luculli aedilis. P. Aelius Tubero et L. Laeinfamia Luculli aedilis. P. Aelius Tubero et L. Laetorius aediles plebis uitio creati magistratu se abdicauerunt cum ludos ludorumque causa epulum Ioui fecissent et signa tria ex multaticio argento facta in Capitolio posuissent. Cerialia ludos dictator et magister erunt. legati ex Africa Romani simul Carthaginiensesque cum uenissent Romam, senatus ad aedem Bellonae habitus est. ubi cum L. Ueturius Philo pugnatum cum Hannibale esse suprema Carthaginiensibus pugna finemque tandem lugubri bello impositum ingenti laetitia patrum exposuisset, adiecit Uerminam etiam Syphacis filium, quae parua bene gestae rei accessio erat, deuictum. in contionem inde prodire iussus gaudiumque id populo impertire. tum patefacta gratulationi omnia in urbe templa supplicationesque in triduum decretae. legatis Carthaginiensium et Philippi regis—nam hi quoque uenerant—petentibus ut senatus sibi daretur
Abbreviated transcription (Latin):
iñ cum ꝑuenisset stetisset q ibi dũ reliquũ
corsicama corsica in sardiniam traiecit.
ibi suꝑantẽ in sanos montes multo ⁊ se¬
uior ĩ festiorib locis tempestas adorta diᷤ¬
iecit. classem. multe quassate armam̃tiᷤᷤ¬
q spoliate naues quedam fracte ita ue¬
xata ac lacerata classis caral tenuit. ubi
dum subducte reficiunt᷑ naues hiemps
oppressit. circum actumq anni tempus.
⁊ nullo prorogante imꝑium pͥuatus .t.
claudius classem romam redurit .m. ser¬
iulius ne comitioꝵ causa ad urbem re¬
uocaret᷑. Dictatore dicto .c. seruilio gemi¬
mitia intecta ꝑfici tempestates ꝓhibuert
Itaq cum pͥdie idꝰ martias ueteres magistͣ¬
torquatus. pontifex eo anno mortuusin
locum eiꝰ suffectus. cõs. sulpitius. galisa
ab .l. licinio lucullo ⁊ .q. fuluio. ecł. eur.
ludi romani ter toti instaurati pecunã
ex erario scribe uiatoresq edilicii clam
egisse per ĩdicem dampnati sunt. ñ sine

Expanded text:
inde cum peruenisset stetissetque ibi dum reliquum inde cum peruenisset stetissetque ibi dum reliquum Corsicam, a Corsica in Sardiniam traiecit. ibi superantem Insanos montes multo et saeuior et infestioribus locis tempestas adorta disiecit classem. multae quassatae armamentisque spoliatae naues, quaedam fractae; ita uexata ac lacerata classis Carales tenuit. ubi dum subductae reficiuntur naues, hiemps oppressit circumactumque anni tempus, et nullo prorogante imperium priuatus Ti. Claudius classem Romam reduxit. M. Seruilius , ne comitiorum causa ad urbem reuocaretur dictatore dicto C. Seruilio Gemimitia indicta perfici tempestates prohibuerunt; itaque cum pridie idus Martias ueteres magistraManlius Torquatus pontifex eo anno mortuus; in locum eius suffectus C. Sulpicius Galba . ab L. Licinio Lucullo et Q. Fuluio aedilibus curulibus ludi Romani ter toti instaurati. pecuniam ex aerario scribae uiatoresque aedilicii clam egessisse per indicem damnati sunt, non sine
Abbreviated transcription (Latin):
imbri ⁊ inuelit̾no agro ingentib caũ¬
nis consedit arboresq in ꝓfundũ hau¬
ste. aritie forumricuta tab̾ne fusione
murus aliquot locis ⁊ porta decelo tacta
⁊ in palatio lapidib pluit. id ꝓdigiũ
more patrio nouendiali sacro. cetera ho¬
stiis maiorib expiata. inter que etiam a¬
quarum insolita magnitudo. in religio¬
nem u̾sa. nam ita abñdauit tib̃is ut ludi
a pollinares circo mundato extra portã
collinam ad edem erucine ueneris ꝑati
sint. Ceterum ludoꝵ ip̃o die. subdita se¬
renitate orta pompa duci cepta ad por¬
tam collinam reuocata ductaq incͥ¬
cum ẽ c̃ excessisse iñ aquam nunciatũ
ẽẽt leticiamq ppło ⁊ ludis celebritatem
addidit: sedes suas sollempni spectaculo¬
tacło reddita. claudium ꝓ cõs ꝓfectum
tandem ab urbe. inter portus caũsanũ
loretanumq atrox uis tempestatis ador¬
ta in metum ingentẽ adduxit. ppłonio

Expanded text:
imbri, et in Ueliterno agro terra ingentibus cauerimbri, et in Ueliterno agro terra ingentibus cauernis consedit arboresque in profundum haustae; Ariciae forum et circa tabernae, Frusinone murus aliquot locis et porta de caelo tacta; et in Palatio lapidibus pluit. id prodigium more patrio nouendiali sacro, cetera hostiis maioribus expiata. inter quae etiam aquarum insolita magnitudo in religionem uersa; nam ita abundauit Tiberis ut ludi Apollinares circo inundato extra portam Collinam ad aedem Erycinae Ueneris parati sint. ceterum ludorum ipso die subita serenitate orta pompa duci coepta ad portam Collinam reuocata deductaque in circum est cum decessisse inde aquam nuntiatum esset; laetitiamque populo et ludis celebritatem addidit sedes sua sollemni spectaculo reddita. Claudium consulem profectum tandem ab urbe inter portus Cosanum Loretanumque atrox uis tempestatis adorta in metum ingentem adduxit. Populonium
Abbreviated transcription (Latin):
romam mitterent legatos⁊ quicumq
legati carthaginem uenissent ne ante¬
arte dimiterent eos quam romanum
imꝑatorem qui ita petentes uenissent.
certiorem facerent. sum legatis earthagiᷤ¬
carthaginiensib romam missi .I. uetu¬
rius philo ⁊ .m. martius. ralleti scipio im¬
patoris frat. ꝑ eos dies cõmeatus ex sicilia
sardinia q tantam uilitatem annone
fecerunt: ut ꝓuectura srum̃tũ nautis
merrator relinqueret: rome ad nuntiũ
pͥmum rebellionis carchaginiensium.
trepidatum fuerat uissus q erat .T. clau¬
dius mature classem insiciliam ducere.
atq iñ in affricam traicere:⁊ alt̃. cõs .M.
seruilius ad urbem morari. donec qͦ statu
res in affrica eẽnt sciret᷑ Segnit̾ omnia
incompanda omnia dediicenda q classe
ab .t. claudio. cõs facta erant qd̃ patres
de pace scipionis potius arbitrium ẽẽ
quib legib daretur. quam. cõs. cen¬
suerant. Prodigia qͦ mintiata sub ipsã

Expanded text:
Romam mitterent legatos et quicumque Romam mitterent legatos et quicumque legati Carthaginem uenissent ne ante dimitterent eos quam Romanum imperatorem qui et quae petentes uenissent certiorem facerent. cum legatis Carthaginiensibus Romam missi L. Ueturius Philo et M. Marcius Ralla et L. Scipio imperatoris frater. per eos dies commeatus ex Sicilia Sardiniaque tantam uilitatem annonae fecerunt ut pro uectura frumentum nautis mercator relinqueret. Romae ad nuntium primum rebellionis Carthaginiensium trepidatum fuerat iussusque erat Ti. Claudius mature classem in Siciliam ducere atque inde in Africam traicere, et alter consul M. Seruilius ad urbem morari donec quo statu res in Africa essent sciretur. segniter omnia in comparanda deducendaque classe ab Ti. Claudio consule facta erant quod patres de pace Scipionis potius arbitrium esse quibus legibus daretur quam consulis censuerant. prodigia quoque nuntiata sub ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ a uob̾ ꝓfectus post sextum ctricesim̃
annum recdiit militars artes quas me a
puero fortuna nunc pͥuata nunc publi¬
ca docuit. probe uideor scire. urbis ac fori
uira leges mores nosme oportet doceatis.
me difficile erat. quod ex nauib ꝑ indu¬
tias captis nicħ p̾̃ter ip̃as compareret
naues nec inquisitio erat facilis adũsan¬
tib paci qui arguereti. Placuit naues
redori homines utiq inquiri cetã que
abẽent estimanda scipioni pmutiatoy
ita pecuniã lucere carchaginienses Sunt
qui hannibalẽ ex acie ad mare puenisle.
in p̃parata naue ad regem antiochum
extimplo ꝓfectum tradant postulante¬
q ante omnia scipioni ut hannibal sibi
traderet᷑ responsum ẽẽ hannibalẽ in af¬
frica non eẽ. Postqͣm redierunt ad scipi¬
onem legati que publica in nauib su¬
erant ex publicis descripta rationibus.
ensib date in tres menses additum ne
per indutiarum tempus alios usquãꝗͣ

Expanded text:
norum a uobis profectus post sextum et tricesimum norum a uobis profectus post sextum et tricesimum annum redii. militares artes, quas me a puero fortuna nunc priuata nunc publica docuit, probe uideor scire: urbis ac fori iura, leges, mores uos me oportet doceatis.'me difficile erat quod ex nauibus per indutias captis nihil praeter ipsas comparebat naues, nec inquisitio erat facilis aduersantibus paci qui arguerentur. placuit naues reddi et homines utique inquiri: cetera quae abessent aestimanda Scipioni permitti atque ita pecunia luere Carthaginienses. —sunt qui Hannibalem ex acie ad mare peruenisse, inde praeparata naue ad regem Antiochum extemplo profectum tradant, postulantique ante omnia Scipioni ut Hannibal sibi traderetur responsum esse Hannibalem in Africa non esse. postquam redierunt ad Scipionem legati, quae publica in nauibus fuerant ex publicis descripta rationibus qensibus datae in tres menses. additum ne per indutiarum tempus alio usquam quam
Abbreviated transcription (Latin):
romanis ⁊ naues rostratas p̃ter.x. triremẽ
tradent elephantostosq quos habẽnt
domitos neq domarent aliosbellũ neue¬
x gererent masinisse res redderent. fedi¬
q cum eo facerent frumentum stipendi¬
um ꝙ auxiliis donec abromanis legatire
cripta pensionibus equis in annos soluent
I. obsides centum arbitratu scipionis da
iores indutias ita sedaturum si ꝑ pͥores in¬
ducias. naues onerarie capteq̃ fuissẽt. in
nauib restituerent᷑ aliter nec indutias nͦ
spem pacis ullam ẽẽ. heis conditiones lega¬
ticum domum referre iussit. in contione
ederẽt ⁊ gugo ad dissuadendum pacem pro¬
cessisset audireturq a multitudine in qui¬
eta eadẽ ⁊ inbelli indignatus. hannibal
diciea in talitemere audiriq arreptum
gisgonem manusua ex supiore loco detrat̃
que in sueta libere ciuitati spẽs cum fremi¬
tum ppłi mouisset. ⁊ ꝑturbatus militaris
uir urbana lib̾tate. Nouem inquit an¬

Expanded text:
Romanis, et naves rostratas praeter decem triremes Romanis, et naves rostratas praeter decem triremes traderent elephantosque quos haberent domitos, neqi Romani gererent: Masinissae res redderent foedusque cum eo facerent: frumentum stipendiumque auxiliis donec ab Roma legati redgenti discripta pensionibus aequis in annos quinquaginta soluerent: obsides centum arbitratu Scipionis dariores. indutias ita daturum, si per priores indutias naues onerariae captae quaeque fuissent in nauibus restituerentur; aliter nec indutias nec spem pacis ullam esse. has condiciones legati cum domum referre iussi in contione ederent et Gisgo ad dissuadendam pacem processisset audireturque a multitudine inquieta eadem et imbelli, indignatus Hannibal dici ea in tali tempore audirique arreptum Gisgonem manu sua ex superiore loco detraxit. quae insueta liberae ciuitati species cum fremitum populi mouisset, perturbatus militaris uir urbana libertate 'nouem' inquit 'an
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt. ⁊ illi quidẽ multo miserabiliuᷤ
quam ante qͥa magis cogebat fortuna
egerunt. s aliquanto minore cum eum¬
mĩa ab recenti memoria ꝑfidie auditi
sunt: in consilio quamqͣm iusta ira õs¬
ad delendam stimulabat carthaginem
tñ cunri quanta res eẽt quam longi tẽ¬
poris obsidio. tam munite ⁊ tam ualide
urbiᷤ reputarent ⁊ ip̃m scipionẽ expecta¬
tio suceessoris uenturi ad ꝑatam alt̾i̾us
labore ac ꝑicłi finiti belli famã sollicita¬
ret: ad pacem omniũ animi uersi sunt.
Postero die reuocatis ⁊ cum multa castiga¬
tione ꝑfidie monitis. ut tot cladib edoc¬
ti tãdẽ d̃os ⁊ iusuirandum ẽẽ credent con¬
ditiones pacis dicte. ut lib̃i legib suis ui¬
uerent quaᷤ urbis qͦ agros quibq fini¬
b añ bellum tenuissent: tenerent ppłan¬
diq finem eo die romanus faceret ꝑfugaᷤᷤ
fugitiuosc ⁊ captiuios omnes radereant

Expanded text:
uenerunt. et illi quidem multo miserabilius uenerunt. et illi quidem multo miserabilius quam ante quo magis cogebat fortuna egerunt; sed aliquanto minore cum misericordia ab recenti memoria perfidiae auditi sunt. in consilio quamqad delendam stimulabat Carthaginem, tamen cum et quanta res esset et quam longi temporis obsidio tam munitae et tam validae urbis reputarent, et ipsum Scipionem exspectatio successoris venturi ad paratam alterius labore ac periculo finiti belli famam sollicitaret, ad pacem omnium animi versi sunt. postero die revocatis legatis et cum multa castigatione perfidiae monitis ut tot cladibus edocti tandem deos et ius iurandum esse crederent, condiciones pacis dictae, ut liberi legibus suis viverent; quas urbes quosque agros quibusque finibus ante bellum tenuissent tenerent, populandique finem eo die Romanus faceret; perfugas fugitivosque et captivos omnes redderent
Abbreviated transcription (Latin):
ua lentuli classe adiuncta. profectus ab
utica portum carthaginis petiit. haud
procul haberat cum uelata infulis ramiᷤᷤ¬
q olee. carthaginiensium occurrit na¬
ius .x. legati erant pͥncipes cuitatis auc¬
tore hannibale missi ad petendam pa¬
cem. Qui cum ad pupim p̃torie nauis
accessissent uelam̃ta supplicũ porrigen¬
tes orantes implorãte q fidẽ ac miscłiam¬
scpiomisinulcũ his diuid repolim datũ
quam ut tinetam uenirent eo se motur̃
castracip̃e ad contemplandum carthagi
dep̃mendi hostis causa uticam eodẽ ⁊ octa¬
uio reuocato rediit. Iñ ꝓcedentib ad tmetẽ
nuntius alius uerminam syphacis filiũ
cum equitib płib quam peditib uenire
carthaginiensib auxilio. pars exercituscũ
omni equitatu saturnalib pͥmis agmen
ad gressa numidarũ leui certamine fudit.
exitu qͦ fuge intercluso parte omni curũ¬
multum cum paucis effugit. Tum ad
tinetem eodem quo ante loco castra posi

Expanded text:
ua Lentuli classe adiuncta profectus ab ua Lentuli classe adiuncta profectus ab Utica portum Carthaginis petit. haud procul aberat cum uelata infulis ramisque oleae Carthaginiensium occurrit nauis. decem legati erant principes ciuitatis auctore Hannibale missi ad petendam pacem. qui cum ad puppim praetoriae nauis accessissent uelamenta supplicum porrigentes, orantes implorantesque fidem ac misericoScipionis, nullum iis aliud responsum datum quam ut Tynetem uenirent: eo se moturum castra. ipse ad contemplandum Carthagindeprimendi hostis causa, Uticam eodem et Octauio reuocato rediit. inde procedentibus ad Tynetem nuntius allatus Uerminam Syphacis filium cum equitibus pluribus quam peditibus uenire Carthaginiensibus auxilio. pars exercitus cum omni equitatu missa, Saturnalibus primis agmen adgressa, Numidas leui certamine fudit. exitu quoque fugae intercluso a parte omni circummultum cum paucis effugit. tum ad Tynetem eodem quo antea loco castra posit
Abbreviated transcription (Latin):
aliud uulnĩb suis ferrum hostium hebe¬
tarent. Tum ubi omĩs spes milites cartha¬
ginienses affrosq ut omnib reb aliispa¬
res eo quod integri confessis ac sautiis suꝑi
an hostes ẽẽnt in postremam aciem sum-
pere hannibal cum hadrumetum refugiˢ¬
set accinctus q in carthaginem sexto ac̃
tricesimo postanno quam puer mñ ꝓfec¬
tus erat redisset faslus incuria ẽ. ñ prelio
modos ẽẽ bello uictum nec spem salutis a¬
libi quam in pace impetrande.Scipio
confestim ap̃lio expugnatis hostium
castriᷤ direptisq cum ingenti preda ad ma¬
re ac naues rediit. nuntio allato .p. lentu¬
lum cum quinquaginta rostratis centũ
onerariis cum omni genere cõmeatus ad
uticam accessisse ad mouendum gͥ undi¬
q terrorem ꝑcussis carthagini ratus miᷤ¬
so lelio romam cum uictorie nuntio oc¬
tauium terrestri itinere ducere legiones
carthagine iubet. ip̃e ad suã ueterẽ no¬

Expanded text:
aliud, uolneribus suis ferrum hostile hebealiud, uolneribus suis ferrum hostile hebetarent; tum, ubi omnis spes esset, milites Carthaginienses Afrosque ut omnibus rebus aliis pares eo quod integri cum fessis ac sauciis pugnaan hostes essent in postremam aciem summopere, Hannibal cum Hadrumetum refugisset accitusque inde Carthaginem sexto ac tricensimo post anno quam puer inde profectus erat redisset, fassus in curia est non proelio modo se sed bello uictum, nec spem salutis alibi quam in pace impetranda esse. Scipio confestim a proelio expugnatis hostium castris direptisque cum ingenti praeda ad mare ac naues rediit, nuntio allato P. Lentulum cum quinquaginta rostratis centum onerariis cum omni genere commeatus ad Uticam accessisse. admouendum igitur undique terrorem perculsae Carthagini ratus, misso Laelio Romam cum uictoriae nuntio, Cn. Octauium terrestri itinere ducere legiones Carthaginem iubet: ipse ad suam ueterem no
Abbreviated transcription (Latin):
tempe leluis ac masinisla pulsos ꝑ aliqͣn¬
tum spatii secuti equites ren̾tentes inaũ¬
sam hostium aciem incurre. is demum
equitum impetus fudit hostem multi
campum fuga sparsi tenente omnia eqͥ¬
tatu sparsim interierunt. carthaginiensi¬
numerus captus cum signis militarib
dere. hannibal cum paucis equitib int̾
tumultum elapsus hadrumetum ꝓfu
excederet pugna exꝑtus ⁊ confessione etiã
scipionis omniũ q ꝑitoꝵmilitie. omnẽ
illam laudem adeptus singłari arte aci¬
em eo die instruxisse elephantos in pͥma
fronte quoꝵ fortuitus impetꝰ atq into¬
lerabilis uis signa sequi ⁊ seruare ordines
in quo płimum spei ponerent romanoᷤ
ꝓhibent. dem̃ auxiliares añ carthagini¬
enium aciem nehomincs mintiei colluu¬
one omnium gentium quos ñ fides tene¬
ret. s merces lib̾m receptum fuge hab̾ent.
simul pͥmum ardorem atq impetum ho¬
stium excipientes fatigarent ac si nichil

Expanded text:
tempore Laelius ac Masinissa pulsos per aliquantempore Laelius ac Masinissa pulsos per aliquantum spatii secuti equites, reuertentes in auersam hostium aciem incurrere. is demum equitum impetus perculit hostem. multi campum fuga sparsi tenente omnia equitatu passim interierunt. Carthaginiensnumerus captus cum signis militaribusdere. Hannibal cum paucis equitibus inter tumultum elapsus Hadrumetum perfugiusquam excederet pugna expertus, et confessione etiam Scipionis omniumque peritorum militiae illam laudem adeptus singulari arte aciem eo die instruxisse: elephantos in prima fronte quorum fortuitus impetus atque intolerabilis uis signa sequi et seruare ordines, in quo plurimum spei ponerent, Romanos prohiberent; deinde auxiliares ante Carthaginiensium aciem ne homines mixti ex conluuione omnium gentium, quos non fides teneret sed merces, liberum receptum fugae haberent, simul primum ardorem atque impetum hostium excipientes fatigarent ac, si nihil
Abbreviated transcription (Latin):
milite sinceram ⁊ integram aciem miᷤ¬
cerent ceterum tanta strage hominum
armoꝵ q locum in qͦ steterant paulo
ante auxiliares compleuerat ut ꝓpe dif¬
ficilior transitus ẽẽt quam ꝑ confercos
hostes fuerat. Itaq qui pͥmi erant asta¬
sanguinis qua quisq poterat sequenteᷤᷤ
hostem ⁊ signa ⁊ ordines confud̾u̾nt pͥn¬
cipum qͦ signa fluc̾tuari ceperant uagã
añ secernẽdo aciem qd̾ scipio ubi uidĩ recep¬
tii ꝓpe canere hastatis uissis et saitiis
in postremã aciem sub ductis pͥncipes tria¬
ariosq in cõnua inducit qͦ tutior firmior¬
q media hastatoꝵ acies eẽt: ita nouum
deintegro p̾lium ortum ẽ quippe adue¬
roshostes ꝑuentum erat ⁊ armoꝵ genẽ.
⁊ usu militie: ⁊ fama rerum gestarum ⁊
magnitudine uł spei uł ꝑicł̃i pares s ⁊ nu¬
mero suꝑior romanus erat ⁊ animo quod
iam equites iam elephantos fuderat. iam
pͥma acie pulsa in scd̃am pugnabat. In

Expanded text:
milite sinceram et integram aciem mismilite sinceram et integram aciem miscerent. ceterum tanta strages hominum armorumque locum in quo steterant paulo ante auxiliares compleuerat ut prope difficilior transitus esset quam per confertos hostes fuerat. itaque qui primi erant, hastasanguinis qua quisque poterat sequentes hostem et signa et ordines confuderunt. principum quoque signa fluctuari coeperant uagam ante se cernendo aciem. quod Scipio ubi uidit receptui propere canere hastatis iussit et sauciis in postremam aciem subductis principes triariosque in cornua inducit quo tutior firmiorque media hastatorum acies esset. ita nouum de integro proelium ortum est; quippe ad ueros hostes peruentum erat, et armorum genere et usu militiae et fama rerum gestarum et magnitudine uel spei uel periculi pares; sed et numero superior Romanus erat et animo quod iam equites, iam elephantos fuderat, iam prima acie pulsa in secundam pugnabat. in
Abbreviated transcription (Latin):
illinc maior qͣmuis. Igitur pͥmo impetu
extimplo mou̾e loco hostiũ aciem roma¬
ni ala dem̃ ⁊ umbone pulsantes in sum¬
moto gradus in lato aliqͣntum spatiͥue¬
uit nullo resistente incessere urgentib
⁊ nouissimis pͥmos ut semel motam aciẽ
sensere quod ip̃m uim magnam ad pel¬
lendum hostem addebat apud hostes
auxiliaris cedentis scd̃a acies affrri cartha¬
ginienses adco ñ sustinebant ut contͣ etiã
ne resistentes ꝑtinaciter pͥmo cedendo ad
se ꝑueniret hostis pedem referrent. Igit᷑
auxiliares terga dant repente.:⁊ in suos
reu̾si partim refugere in scd̃am aciem
partim ñ recipientes cedere uti paulo añ
ñ ad̾utritunt exclusi ⁊ ꝓpe duo iam ꝑ¬
mixta p̃lia erant cum carthaginienses
simul cum hostib simul cum suis coge¬
rentur manus conserere ñ tñ ita ꝑcussoᷤ
iratosq aciem accipere s datis ordinib
in cornua uacuum q circa campumex¬
tra plium eitere ne pauido fuga uulnib

Expanded text:
illinc maior quam uis. igitur primo impetu illinc maior quam uis. igitur primo impetu extemplo mouere loco hostium aciem Romani. ala deinde et umbonibus pulsantes in summotos gradu inlato aliquantum spatii uelut nullo resistente incessere, urgentibus et nouissimis primos ut semel motam aciem sensere, quod ipsum uim magnam ad pellendum hostem addebat. apud hostes auxiliares cedentes secunda acies, Afri et Carthaginienses, adeo non sustinebant ut contra etiam, ne resistentes pertinaciter primos caedendo ad se perueniret hostis, pedem referrent. igitur auxiliares terga dant repente et in suos uersi partim refugere in secundam aciem, partim non recipientes caedere, ut et paulo ante non adiuti et tunc exclusi; et prope duo iam permixta proelia erant, cum Carthaginienses simul cum hostibus simul cum suis cogerentur manus conserere. non tamen ita perculsos iratosque in aciem accepere sed densatis ordinibus in cornua uacuumque circa campum extra proelium eiecere, ne pauido fuga uolneribusque
Abbreviated transcription (Latin):
ũterent᷑. mauros ac numidas addidit fa¬
cile masinissa ꝑcussis t̃rorem. nudauitq
ab ea parte aciem equestri auxilio pauce
tñ bestiarum intrepide in hostem acte.
inter uelitum ordines cum multis suis
uulm̃b ingentem strage medebant. Be¬
silientes enĩ ad manipłos uelites cum ui¬
am elephantis ne obterrerent᷑ fecissent.
in ancipitis ad ictum utrimq cohiciebãt
tib telis exacti ex romana acie. hii qͦ in
suo dextro cornui ipõs carthaginiensiũ
equites fugam uerterunt. Lelus ut tur¬
batos uidit hostes ad didit ꝓeussis t̃rorem¬
utrimq nudata equite erat punica acieꝰ
cum pedes cõcurrit nec sper nec uirib
iam par ad hoc dictu parua s magna
eadẽ ĩ re gerenda mom̃ta congruens cla¬
mor a romanis eaq maior ⁊ terribilior
dissone itł ut gentium multarum discre¬
pantib lingius poces pugna romana sta¬
bilis ⁊ suo ⁊ armoꝵ pondere in comben¬
tium in hostem contursatio ⁊ uelocitas

Expanded text:
uerterentur, Mauros ac Numidas. addidit fauerterentur, Mauros ac Numidas. addidit facile Masinissa perculsis terrorem nudauitque ab ea parte aciem equestri auxilio. paucae tamen bestiarum intrepidae in hostem actae inter uelitum ordines cum multis suis uolneribus ingentem stragem edebant. resilientes enim ad manipulos uelites cum uiam elephantis ne obtererentur fecissent, in ancipites ad ictum utrimque coniciebanttibus telis exacti ex Romana acie hi quoque in suo dextro cornu ipsos Carthaginiensium equites in fugam uerterunt. Laelius, ut turbatos uidit hostes, addidit perculsis terroremutrimque nudata equite erat Punica acies cum pedes concurrit, nec spe nec uiribus iam par. ad hoc dictu parua sed magna eadem in re gerenda momenta: congruens clamor ab Romanis eoque maior et terribilior, dissonae illis, ut gentium multarum discrepantibus linguis, uoces; pugna Romana stabilis et suo et armorum pondere incumbentium in hostem, concursatio et uelocitas
Abbreviated transcription (Latin):
ñlingua ñ mosñ lex: ñ arma ñ uestitus ha¬
bitus quiñ causa militandi eadem eẽt aii¬
liarib ⁊ presens ⁊ multiplicata ex preda mer¬
ces ostentatur. Galli ꝓpͥo atq ĩsito ĩ romanos
odio accendunt᷑ ligurib campiub̾es italie
deductis exasprimis montib in spemuc¬
torie ostentant᷑ mauros numidasq ma¬
sinisse in potenti futuros dominatu ter¬
rent. alii alie spes ac metus iactant᷑. Carcha¬
giniensib menia patrie dii penates sepul¬
cra maioꝵ lib̾i cum parentib conuigesq
pauide aut excidium seruitiumq aut im¬
ꝑium orbis terrarum nichilaut in metu
aut in spem medium ostentant᷑. Cũ mari¬
me hec impator apud carthaginienses
duces suarum gentium inter ppłares ple¬
raq ꝑ interp̃tes interim mixtos alienige¬
nis ageret. tube cornuaq ab romanis ce¬
cinerunt tantusq clamor ortus ut ele¬
phanti in suos sinistro maxime cornu

Expanded text:
non lingua, non mos, non lex, non arma, non uestitus hanon lingua, non mos, non lex, non arma, non uestitus habitusque, non causa militandi eadem esset. auxiliaribus et praesens et multiplicata ex praeda merces ostentatur: Galli proprio atque insito in Romanos odio accenduntur: Liguribus campi uberes Italiae deductis ex asperrimis montibus in spem uictoriae ostentantur: Mauros Numidasque Masinissae impotenti futuro dominatu terret: aliis aliae spes ac metus iactantur. Carthaginiensibus moenia patriae, di penates, sepulcra maiorum, liberi cum parentibus coniugesque pauidae, aut excidium seruitiumque aut imperium orbis terrarum, nihil aut in metum aut in spem medium, ostentatur. cum maxime haec imperator apud Carthaginienses, duces suarum gentium inter populares, pleraque per interpretes inter immixtos alienigenis agerent, tubae cornuaque ab Romanis cecinerunt, tantusque clamor ortus ut elephanti in suos, sinistrum maxime cornu,
Abbreviated transcription (Latin):
dextro opposuit uias patentas infmani¬
płos ante signanoꝵ uelitib eatunc leuiᷤ
armatura erat compleuit. Dato p̃cepto
ut ad impetum elephantoꝵ aut post in¬
rectos refugerent ordines aut in dextrã
leuamq discursu applicante. signis uiã
qua irruerent in ãcipitia tela beluis da-¬
rent. Hannibal ad terrorem pͥmos ele¬
phantos.lxxx. aũt erant quod nullam
unqͣm in acie ante habuerat. instruxit.
dem̃ auxilia. legurium galloꝵ q baleari¬
b maurisq ad mixtis in scd̃a acie cartha¬
ginienses aphrosq ⁊ macedonum legio¬
nem. modico deiñ interuallo relicto sub-¬
sidiariam aciem italicoꝵ militum bru¬
tii pleriq erant ui ac necessitate plures.
quam sua uoluntate decedentem ex yta¬
lia secuti istruxit. equitatunr i ip̃e circũ¬
delit cornib dertrum earthagimensis sili¬
nistrum mimide tenuerunt: uaria adhorta¬
tio erat in exercitu int̃ tot homines quib

Expanded text:
dextro opposuit. uias patentes inter manidextro opposuit. uias patentes inter manipulos antesignanorum uelitibus—ea tunc leuis armatura erat—compleuit, dato praecepto ut ad impetum elephantorum aut post directos refugerent ordines aut in dextram laeuamque discursu applicantes se antesignanis uiam qua inruerent in ancipitia tela beluis darent. Hannibal ad terrorem primos elephantos—octoginta autem erant, quot nulla unquam in acie ante habuerat— instruxit, deinde auxilia Ligurum Gallorumque, Baliaribus Maurisque admixtis: in secunda acie Carthaginienses Afrosque et Macedonum legionem: modico deinde interuallo relicto subsidiariam aciem Italicorum militum—Bruttii plerique erant, ui ac necessitate plures quam sua uoluntate decedentem ex Italia secuti—instruxit. equitatum et ipse circumdedit cornibus; dextrum Carthaginienses, sinistrum Numidae tenuerunt. uaria adhortatio erat in exercitu inter tot homines quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nem hostium quod neq ñ petere pacẽ
ꝓpt̾ metum. neq manere in ea p̃ insita
amnimis ꝑfidia potuissent. Ad hoc collo¬
quium haunibalis in secreto habitum ac
liberum fingenti que uult. flectito mina¬
tur quib qͦndam auspitiis patres eoꝵ ad
egatis pugnauint insulas ea ilł exeuntib
in aciem portendisse deos. Adẽe finem bel¬
li ac laboris in manib ẽẽ predam carcha¬
ginis reditum domum in patͥam ad pa¬
triam ad parentes lib̾os coniuges penateᷤᷤ¬
q d̾os celsus hec corpore uultuq ita leto.
ut uicisse iam crederes dicebat. instruit de¬
iñ pͥmos hastatos post eos pͥncipes triarii
postremam aciem clausit. Non confertaᷤ
aũt cohortes ante sua quamq signa in¬
struebat s manipłos aliqñt interse distãteᷤ
ut ẽẽt spatium qua elephanti hostium
acti nichil ordines turbarent. lelium cu¬
uis ante legati eo anno questoris extra sor
ab sinistro cornu masinilã numidaᷤq ab

Expanded text:
nem hostium quod neque non petere pacem nem hostium quod neque non petere pacem propter metum neque manere in ea prae insita animis perfidia potuissent. ad hoc conloquium Hannibalis in secreto habitum ac liberum fingenti qua uolt flectit. ominatur, quibus quondam auspiciis patres eorum ad Aegates pugnauerint insulas, ea illis exeuntibus in aciem portendisse deos. adesse finem belli ac laboris; in manibus esse praedam Carthaginis, reditum domum in patriam ad parentes liberos coniuges penatesque deos. celsus haec corpore uoltuque ita laeto ut uicisse iam crederes dicebat. instruit deinde primos hastatos, post eos principes; triariis postremam aciem clausit. non confertas autem cohortes ante sua quamque signa instruebat sed manipulos aliquantum inter se distantes ut esset spatium qua elephanti hostium acti nihil ordines turbarent. Laelium, cuius ante legati, eo anno quaestoris extra sortab sinistro cornu, Masinissam Numidasque ab
Abbreviated transcription (Latin):
s in ꝑpetuum si felicitas adẽet. uictores ro¬
ma an carthago uira gentib darẽt añ
crastinam noctem scituros. neq enĩ affri¬
cam aut ytaliam s orbem terrarum uic
romanis effugium ullũ patebat in alie
postero die. duoꝵ oppulentissimoꝵ po¬
płoꝵ duo longe clarissimi duces: duo for¬
tissimi exercitus multa ante parta deco¬
ra aut cumulati eo die aut eu̾surri. An¬
ceps gͥ spes. metusq miscebant animos
contemplantib q mͦ suam mͦ hostium
aciem cum cum ocłis magis qͣm rõne
pensarent uires: simul leta simul tristi¬
a obu̾sabant᷑. Que sibup̃is sua sponte ñ
succurrebant. eaduces admonendo atq
hortando subicient: penus sedecim annoꝵ
in terra italia resgestas tot duces romano
tot exercitus occidione occisos. ⁊ sua cuiq
decora ubi ad insignẽ alicuiꝰ pugne me¬
moriam uenerat: referebat. Scipio hispa¬
me ⁊ recentia in astrica p̃lia.i confessio¬

Expanded text:
sed in perpetuum, si felicitas adesset, uictores. Rosed in perpetuum, si felicitas adesset, uictores. Roma an Carthago iura gentibus daret ante crastinam noctem scituros; neque enim Africam aut Italiam sed orbem terrarum uictRomanis effugium ullum patebat in alienpostero die duorum opulentissimorum populorum duo longe clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa ante parta decora aut cumulaturi eo die aut euersuri. anceps igitur spes et metus miscebant animos; contemplantibusque modo suam, modo hostium aciem, cum oculis magis quam ratione pensarent uires, simul laeta, simul tristia obuersabantur: quae ipsis sua sponte non succurrebant, ea duces admonendo atque hortando subiciebant. Poenus sedecim annorum in terra Italia res gestas, tot duces Romanos, tot exercitus occidione occisos et sua cuique decora ubi ad insignem alicuius pugnae memoria militem uenerat referebat: Scipio Hispanias et recentia in Africa proelia et confessio
Abbreviated transcription (Latin):
minr⁊ uim fortune reputo⁊ omnia que¬
cumq agimus subiecta ẽẽ mille casib
scio. ceterum quẽadmodum suꝑbe ⁊ uio
iecissem te tua uoluntate cedentem yta¬
lia⁊ imposito in naues exercitu ip̃m ue¬
nientẽ ad pacem petendam asꝑnarer:
sic nunc cum ꝓpe manu consertum. resti¬
tantẽ ac tergi u̾santẽ in astricam adtra¬
xerim nulla sum tͥ uerecundia obstric¬
tus ꝓinde siquid ad ea quetum pax con¬
uentura uidebatur simulta. nauium
cum cõmeatu ꝑ indutias expugnatarũ
legatoꝵ ꝙ uiolatoꝵ adicitur: ẽqd̃ referã¬
ad coniliũ sin illa qͦ patna grauia uidẽ¬
tur bellum ꝑate qm̃ pacem patiñ potui¬
stis. Ita infecta pace ex colloquio ad suos
cum se recepissent: frustra uerba peccata
renuntiant. armis decernendum ẽẽ ha¬
bendam q eam fortunam quam di dediᷤ¬
sent: in castra ut est uentum ꝓnuntiant
ambo arma expedirent milttes animos¬
q ad supp̃mum certam̃ ñ in unũ diẽ

Expanded text:
mini et uim fortunae reputo et omnia quaemini et uim fortunae reputo et omnia quaecumque agimus subiecta esse mille casibus scio; ceterum quemadmodum superbe et uiecissem te tua uoluntate cedentem Italia et imposito in naues exercitu ipsum uenientem ad pacem petendam aspernarer, sic nunc cum prope manu conserta restitantem ac tergiuersantem in Africam attraxerim nulla sum tibi uerecundia obstrictus. proinde si quid ad ea in quae tum pax conuentura uidebatur, quasi multa nauium cum commeatu per indutias expugnatarum legatorumque uiolatorum, adicitur, est quod referaad consilium: sin illa quoque grauia uidentur, bellum parate quoniam pacem pati non potuistis.' ita infecta pace ex conloquio ad suos cum se recepissent, frustra uerba temptata renuntiant: armis decernendum esse habendamque eam fortunam quam di dedissent. in castra ut est uentum, pronuntiant ambo arma expedirent milites animosque ad supremum certamen, non in unum diem
Abbreviated transcription (Latin):
at. Adu̾sus hec imꝑator romanus in hãc fe¬
resẽtẽtiã respõdit. Non me fallebat banni¬
bal habere aduentus tui spem carthagi¬
nienses⁊ p̾sentem induciarum fidem ⁊
spem pacis turbasse neq tu id sane dissi¬
mulas. qui de conditionib suꝑiorib pa¬
cis omnia subtrahas. Pretea que iam pri¬
dem innr̃a potestate sunt. ceterum ut tͥ
cure ẽ sentire cuies tuos quanto ꝑte onere
leuentur. Sic mͥ laborandum ẽ ne si que
tum pepigerunt hodie subtracta erunt.¬
ex conditionib pacisp̾mia ꝑfidie hãnt.
indigni quib eadem pateat conditio. etiã
ut ꝓsit uobis fraus petitis. neq patres no¬
stri priores de sicilia neq nos de hispani¬
nobis ꝑia ac iusta induerunt arma. uos
lacessere ⁊ tu ip̃e fatĩs ⁊ dei testes sunt. ut¬
qui ⁊ illius belli exitum scdm ustasq
dederunt: ⁊ huiꝰ dant ⁊ dabunt penas. qd̃
ad me atrinet ⁊ humane infirmitates me¬

Expanded text:
at.' aduersus haec imperator Romanus in hanc feat.' aduersus haec imperator Romanus in hanc fere sententiam respondit: 'non me fallebat, Hannibal, aduentus tui spe Carthaginienses et praesentem indutiarum fidem et spem pacis turbasse; neque tu id sane dissimulas qui de condicionibus superioribus pacis omnia subtrahas praeter ea quae iam pridem in nostra potestate sunt. ceterum ut tibi curae est sentire ciues tuos quanto per te onere leuentur, sic mihi laborandum est ne quae tum pepigerunt hodie subtracta ex condicionibus pacis praemia perfidiae habeant. indigni quibus eadem pateat condicio, etiam ut prosit uobis fraus petitis. neque patres nostri priores de Sicilia neque nos de Hispaninobis pia ac iusta induerunt arma. uos lacessisse et tu ipse fateris et di testes sunt qui et illius belli exitum secundum ius fasque dederunt et huius dant et dabunt. 'quod ad me attinet, et humanae infirmitatis me
Abbreviated transcription (Latin):
simuᷤ qui nobismet ipsi multa inrogemꝰ¬
qui non recusamus quin omnia ꝓpt̾q
ea bellũ mnitum ẽ ur̃a sint sicilia sardini¬
a hispania quicquid insularum toto int̾
affricam ytaliam que continet᷑ maricar¬
thaginenses inclusi affrice litorib. uosq̃n
ita diiᷤᷤ placuit. ext̃na etiam terra mariq
uideamus regentes imꝑia. haud negaue¬
rim ꝓpt̾ non nimis sincere petitam aut
expectatam nuꝑ pacem suspectam ẽe uo¬
bis punicam fidem. multos ꝑ quos peti¬
ta sit: ad fidem tuende pacis ꝑtinet. Sci¬
pio ur̃i qͦ ut audio patres ñ nichil etiã
ob hoc quia parum dignitatis in lega¬
tione erat. negauerunt pacẽ. hannibal
peto pacem qui neq peterem nͥ utile
crederem. Et ꝓpter eandem utilitatem
tuebor eam ꝓpt̃ qͣm petii.⁊ quẽ ad modũ
quia a me bellum ceptum ẽ. ne quẽ eiꝰ pe¬
niteret quo ad ip̃i inuidere dĩ p̃stiti: ita
adnitar ne quem pacis ꝓme petite penite¬

Expanded text:
simus qui nobismet ipsi multam inrogemsimus qui nobismet ipsi multam inrogemus. non recusamus quin omnia propter quae ad bellum itum est uestra sint, Sicilia Sardinia Hispania quidquid insularum toto inter Africam Italiamque continetur mari; Carthaginienses inclusi Africae litoribus uos, quando ita dis placuit, externa etiam terra marique uideamus regentes imperio. haud negauerim propter non nimis sincere petitam aut exspectatam nuper pacem suspectam esse uobis Punicam fidem: multum per quos petita sit ad fidem tuendae pacis pertinet, Scipio—uestri quoque, ut audio, patres nonnihil etiam ob hoc quia parum dignitatis in legatione erat negauerunt pacem—; Hannibal peto pacem qui neque peterem, nisi utilem crederem, et propter eandem utilitatem tuebor eam propter quam petii; et quemadmodum quia a me bellum coeptum est ne quem eius paeniteret quoad ipsi inuidere di praestiti, ita adnitar ne quem pacis per me partae paenite
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃is q dubiis. iam apta ac speciosa. danti:
ẽ pax. nobis petentib magis necessaria
quam honesta. Melior tutior q ẽ certa
re qͣm sꝑata: uictoria. hec intua illa
ind̾oꝵ manuẽ. Ne tot annoꝵ felicitatẽ
in unius hore dederis discrim̃ cum tuas
mana erunt. nusqͣm minus qͣm in bello
euentus respondent.Non tantum adid
quod data pace iam habere potes si prelio
ueniat. Simul parta ac sꝑata decora uniꝰ
hore fortuna eũtere potest.omnia
in pace uingenda tue potestatis sunt .p.
corneli: nunc ea hñda fortuna erit. quã
dii ded̾int. Inter cetã felicitatis uirtutisq
exempla.m. attilius qͦndam in hac eadẽ
terra fuisset. si uictor pacem petentib de¬
disset patrib nr̃is: ñ statuendo felicitati
modum nec cohibendo. Efferente se for¬
tuna qͣnto altiꝰelatus erat: eo fedius cor¬
ruit. ẽ quidem eiꝰ qui dat. ñ qui petit con¬
ditiones dicere pacis. s forsitan ñ indigni

Expanded text:
nostris dubiis, tibi ampla ac speciosa danti nostris dubiis, tibi ampla ac speciosa danti est pax, nobis petentibus magis necessaria quam honesta. melior tutiorque est certa pax quam sperata uictoria; haec in tua, illa in deorum manu est. ne tot annorum felicitatem in unius horae dederis discrimen. cum tuas mana erunt; nusquam minus quam in bello euentus respondent. non tantum ad id quod data pace iam habere potes, si proelio ueniat. simul parta ac sperata decora unius horae fortuna euertere potest. omnia in pace iungenda tuae potestatis sunt, P. Corneli : tunc ea habenda fortuna erit quam di dederint. inter pauca felicitatis uirtutisque exempla M. Atilius quondam in hac eadem terra fuisset, si uictor pacem petentibus dedisset patribus nostris; sed non statuendo felicitati modum nec cohibendo efferentem se fortunam quanto altius elatus erat, eo foedius corruit. 'est quidem eius qui dat, non qui petit, condiciones dicere pacis; sed forsitan non indigni