comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culto collocauerat. ut cu ip̃e ex ĩꝓuiso legionaĩos adortus eẽt excolle equitatꝰ se
dioblata facultate cucũuent̾ ꝯcideret᷑. Cesar postꝙ equitatu añ p̾misso ĩ scius ĩ sidoi¬
a cu adeu̾ locũ uenisset ab usione obliti p̾ceptoꝵ labien siue ueriti ne ĩ fossa ab eq¬
tib oppͥmẽnt᷑ uari ac singli detupe ꝓdire ⁊ sũma petere collis. Q. uos cesaris equi¬
tes ꝯsccuti ꝑtĩ int̾fecerũt ꝑtĩ uiuoꝵ sũt potiti. Deide ꝓtinꝰ colle petẽ ꝯtendũt atq ei¬
labieni p̾fidia celerit̾ occupauerũt. Labienꝰ cu par̾ equitu iux fuga sibi peperit
saluten. ¶Hac re ꝑequites gesta. Cesar legionib oꝑa distribuit atq ineo colle
quo erat pdtitus castra muniuit. Deĩde asius mimmis castas ꝑmediũ campu
eregione oppidi uzicte ꝙ int̾ sua castra ⁊ scipionis ĩ planitie poĩtu erat tenebat᷑q a
Scipione duobrachia instituit duci. ⁊ita erige̾. ut adangulu dextru smistrãq es oꝑ¬

Expanded text:
culto collocaverat ut, cum ipse ex improviso legionarios adortus esset, ex colle se equita neque ultra procedendi oblata facultate circumventus concideretur. Caesar postquam equitatu ante praemisso inscius insidiarum cum ad eum locum venisset, abusi sive obliti praeceptorum Labieni sive veriti ne in fossa ab equitibus opprimerentur rari ac singuli de rupe prodire et summa petere collis. Quos Caesaris equites consecuti partim interfecerunt, partim vivorum sunt potiti; deinde protinus collem petere contenderunt atqueLabieni praesidio celeriter occupaverunt. Labienus cum parte equitum vix fuga sibi peperit salutem. § 51 Hac re per equites gesta Caesar legionibus opera distribuit atque in eo colle quo erat potitus castra munivit. Deinde ab suis maximis castris per medium campum e regione oppidi Uzittae, quod inter sua castra et Scipionis in planitie positum erat tenebaturque a Scipione, duo bracchia instituit ducere et ita dirigere ut ad angulum dextrum sinistrumque eius op
Abbreviated transcription (Latin):
Scipio hxͣc m̃o atiẽ direrit. Collocabat ĩfronte suas ⁊ nbelegiones. Postea aũt numi¬
das ĩ sb̾sidiarta atie ita extenatos ñlongitudĩe directos ut ꝓcul isimplex c̃et aties me¬
dexro sinistro corru collocanerat equalib int̾eos int̾uallis int̾iectis. Post aũt
elephãtes armaturas leues nimidasꝙ auxiliarios sb̾stituerat. Equitatũ foenatũ.
uisu ĩ suo dextro cornu disposuerat. Sinstrũ eñi cornu oppido uricta clandebat᷑.
Neꝙerat spatiũ equitatus explicãdi ꝓpe mimitas leiusq arinature ĩfinita niuil¬
Inboc ꝯsilio ut cũ aties due int̾se ꝯcurrissẽt initõ certamĩs paulo longiꝰ eiꝰ equitat cir

Expanded text:
Scipio hoc modo aciem derexit. Collocabat in fronte suas et Iubae legiones, post eas autem Numidas in subsidiaria acie ita extenuatos et in longitudinem derectos ut procul simplex esse acies medextro sinistroque cornu collocaverat aequalibus inter eos intervallis interiectis, post autem elephantos armaturas levis Numidasque auxiliaris substituerat. Equitatum frenatum universum in suo dextro cornu disposuerat: sinistrum enim cornu oppido Uzitta claudebatur neque erat spatium equitatus explicandi. Praeterea Numidas levisque armaturae infinitam multid hoc consilio ut, cum acies duae inter se concurrissent, initio
Abbreviated transcription (Latin):
magnis p̾miis pollicitatoi̾bq ꝓpoĩtis ꝓ ꝑfuguis speculãdi gr̃a ĩ castra Cesatis mictũt.
Qui siniul adeu sũt deducti petierũt: ut sibi liceret u̾bã siũ periculo ꝓloqui. Po
du oĩs ciues .R. qui sũt ĩlegione .iiii.⁊ui. ad te uolunĩ ĩtuaq p̾sidia ꝯfugẽ. Set
custodiis equitũ nuunidaꝵ qd̃ id sine ꝑiculo min̾ facẽmꝰ impediebam̃. nũc data fa¬

Expanded text:
magnis praemiis pollicitationibusque propositis pro perfugis speculandi gratia in castra Caesaris mittunt. magnis praemiis pollicitationibusque propositis pro perfugis speculandi gratia in castra Caesaris mittunt. Qui simul ad eum sunt dedudum omnes cives Romani qui sunt in legione IIII. et VI., ad te voluimus in tuaque praesidia confugere; sed custodiis equitum Numidarum quo id sine periculo minus faceremus impediebamur. Nunc data fa
Abbreviated transcription (Latin):
plet̾ atq ĩcastra adCesarez mictit. ¶Alien inten ꝓcõsul elilibeo ĩnaues onera¬
rias impoĩt legionẽ.xiii.ixiiii.⁊equites gallos. decc. funditoꝵ sagiptarioꝵ q¬
to die ĩ portũ ad ruspinã ubi Cesar castra hũerat ĩcolumes ꝑuenerũt. I.esar du¬
pplici leticia ac uoluptate uno tp̃e auctus frumẽto auxiliis qtadẽ sius hilaratus
ãio atq leuata sollicitudĩe deponit legiones: equitesq en anib egͥssoq iubet ex
langore naus eaq reficere. dimissos ĩ castella murutõesq disponit. Q. uib reb sci¬
pio quiq cu eo eẽnt conuites mirari ac requirẽ Cesare car qui ultro cõsuẽet bellu ĩ¬
ferre ac lacescere p̾lio subito cõmutatũ: nõ siñ magnocõsilio suspicabant᷑. Itaq exeuis
patientia ĩ magnũ timorẽ ꝯiecti:. exgetuł duos quos arbitrabant᷑ sius rebꝰ amicissimos

Expanded text:
plet atque in castra ad Caesarem mittit. Alienus interim pro consule Lilybaeo in navis oneraplet atque in castra ad Caesarem mittit. Alienus interim pro consule Lilybaeo in navis onerarias imponit legionem XIII. et XIIII. et equites Gallos DCCC, funditorum sagittarioto die in portum ad Ruspinam, ubi Caesar castra habuerat, incolumes pervenerunt. Ita Caesar duplici laetitia ac voluptate uno tempore auctus, frumento auxiliisque, tandem suis hilaritis annonaque levata sollicitudinem deponit, legions equitesque ex navibus egressos iubet ex languore nauseaque reficere, dimissos in castella munitionesque disponit. § 35 Quibus rebus Scipio quique cum eo essent comites mirari et requirere: C. Caesarem, qui ultro consuesset bellum inferre ac lacessere proelio, subito commutatum non sine magno consilio suspicabantur. Itaque ex eius patientia in magnum timorem coniecti ex Gaetulis duos quos arbitrabantur suis rebus amicissimos
Abbreviated transcription (Latin):
d .cc. p̾erat celenit̾ sibi ꝑte p̾sidii relicta cu .uni. cohortib ad accilla ux ꝯtendit.
Messius celeriꝰ itinẽ ꝯ fecto pͥor acilla cu cohortil ꝑuenit. Considꝰ intexĩ cũ ad
urbe cu copiis accessisset ⁊ aĩadu̾tisset p̾sidiũ cesars ibi ẽẽ. nõ ausus ꝑiculo suo¬
paucis post diel equestrb copiis alabieno adductis ruirsus adcillatanos ea¬
stris positis obsidere cepit. ¶ Pro tp̃s .C. salustius crispus que paucis ante
diehꝰ missu aCesare cu classe demostrauimꝰ cerninã ꝑuenit: cuiꝰ aduentu.
C. decimꝰ q̃storĩ qui ibi cũ grãdi familie sue p̾sipio ꝯmeatui ꝑuulu nauigiu¬
nactus ꝯscenbit ac fuge ꝯmendat. Salustius ĩterĩ pretor acerinitais receptus¬
magno nũo frumẽti ĩuento naues onerarias quaꝵ ibi magna copia fuit cõ¬

Expanded text:
DCC praeerat, celeriter ibi parte praesidi relicta cum VIII cohortibus ad Acyllam ire contendit. DCC praeerat, celeriter ibi parte praesidi relicta cum VIII cohortibus ad Acyllam ire contendit. Messius celerius itinere confecto prior Acyllam cum cohortibus pervenit. Considius interim cum ad urbem cum copiis accessisset et animadvertisset praesidium Caesaris ibi esse, non ausus periculum suopaucis post diebus equestribus copiis a Labieno adductis, rursus Acyllitanos castris positis obsidere coepit. § 34 Per id tempus C. Sallustius Crispus, quem paucis ante diebus missum a Caesare cum classe demonstravimus, Cercinam pervenit. Cuius adventu C. Decimius quaestorius, qui ibi cum grandi familiae suae praesidio praeerat commeatus interim praetor a Cercinitanis receptumagno numero frumenti invento navis onerarias, quarum ibi satis magna copia fuit, com
Abbreviated transcription (Latin):
gare cotidie ex castris scipionis ⁊ ꝑtĩ in regnũ seꝯferre. ꝑtĩ ꝙ ip̃i maioresq eoꝵ¬
bñsitio .c. marii usi fuissẽt. Cesarẽq eiꝰ affinẽ ẽẽ audiebãt ĩ eiꝰ castra ꝑ fugẽ cat̾ua¬
ti nõ int̾mictũt. Q uoꝵ exnũo electis hoĩbꝰ illustriorib getulos ⁊ lictĩs ao suos
cines datis cohortatus uti manustã se suosq defenderẽt ne suis inimicis adu̾sa
et petere abeo ut sibi p̾sidiu daret quo tutiꝰ id ꝯsine ꝑiculo facẽ possẽt. s ⁊ frumẽtu
⁊quecũq res eis suppetẽt comĩs salutis gr̾a sħnu̾straturos. quib reb facile aCe¬
sare inpetratis p̾sidioq dato .c. messiũ edilitia functũ potestate accillã iubet ꝓfi¬
cisci. Quib reb cogͥtis ꝯsidĩ longĩ qui adrimeti cu duabꝰ legionib ⁊equitil.

Expanded text:
gere cotidie ex castris Scipionis et partim in regnum se conferre, partim, quod ipsi gere cotidie ex castris Scipionis et partim in regnum se conferre, partim, quod ipsi  Caesaremque eius adfinem esse audiebant, in eius castra perfugere catervatim non intermittunt. Quorum ex numero electis hominibus inlustrioribus et litteris ad suos civis datis cohortatus uti manu facta se suosque defenderent, ne suis inimicis adversaet petere ab eo ut sibi praesidium daret, quo tutius id et sine periculo facere possent; se et frumentum et quaecumque res eis suppeteret communis salutis gratia sumministraturos. Quibus rebus facile a Caesare impetratis praesidioque dato, C. Messium, aedilicia functum potestate, Acyllam iubet proficisci. Quibus rebus cognitis Considius Longus, qui Hadrumeti cum duabus legionibus et equitibus
Abbreviated transcription (Latin):
bat. neq iarco copias ꝙͣꝙͣ erãt pauce tironũq nõ educebat ĩacie qd̾ uictorie su¬
oꝵ cõfideret s referre arbitrabat᷑ cuiꝰ moĩ uictoria eẽt futura. Turpe enĩ sibi existi¬
mabat tot reb gestis tantisq ex̾citibꝰ deuictis: tot ta claris uictoriis ꝑtis. abreliꝗs
copiis adn̾sauoꝵ suoꝵ exfuga collectis se cruenta adeptũ existimari uictoria. Ita¬
q c̾stituerat głias exultatõeq eoꝵ pati: donec sibi uetanaꝵ legionũ ꝑs aliqua ĩ
ẜo ꝯmeatu occurrisset. Scipio ĩterĩ paulisꝑ ut antea dixi ĩ eo loco ꝯmoratus. ut qua¬
si despexisse Cesare uidẽtur paulatĩ reducit suas copias ĩcastra. ꝯ ꝯtione aduocata
det̾rorore suo desꝑatõneq ex̾citus Cesaris fac̾ u̾ba. ꝯ cohortatus suos uictoriã ꝓpa
se cis breui datuꝵ pollicetur. G esar iubet milites rursus adopus redire  ꝑca mu
intonu tyrones in labores defatigare nõ int̾mictat. Interi̾ mnide getuli biffu¬

Expanded text:
ue, non educebat in aciem qui victoriae suae diffideret, sed referre arbitrabatur, cuiusmodi victoria esset futura; turpe enim sibi existimabat tot rebus gestis tantisque exercitibus devictis, tot tam claris victoriis partis, ab reliquis copiis adversariorum suorum ex fuga collectis se cruentam adeptum existimari victoriam. Itaque constituerat gloriam exsultationemque eorum pati, donec sibi veteranarum legionum pars aliqua in secundo commeatu occurrisset. § 32 Scipio interim paulisper, ut antea dixi, in eo loco commoratus, ut quasi despexisse Caesarem videretur, paulatim reducit suas copias in castra et contione advocata de terrore suo desperationeque exercitus Caesaris facit verba et cohortatus suos victoriam propriam se eis brevi daturum pollicetur. Caesar iubet milites rursus ad opus redire et per causam munitionum tirones in labore defatigare non intermittit. Interim Numidae Gaetulique diffu
Abbreviated transcription (Latin):
ctas ĩ atie quã spetõsissime potuit ĩstruxit. ac paulo longiꝰ ꝓgressus absuis mumi¬
toĩb. haud itadiu ꝯmoratꝰ se recipit ĩcastra. ¶ Cesar postꝙͣ aĩadutit scipioni
auxilia fere que expectasset om̃ia cõuenisse. neq morã pũgnãdi ulla fore. ꝑ
iugum sũmũ cu copiis ꝓgredi cepit: abrachia ꝓtinꝰ deducere ꝯcastella munire
ppiꝰq scipionẽ capiendoloca excelsa occupare ꝯtẽoit. Adu̾sarii magͥtudĩe copi¬
aꝵ ꝯfisi ꝓxiitũ colle occupauerũt. atq ita lõgiꝰ sibi ꝓgrediẽdi erupuerũt facul¬
tate: enisdẽ collis occupabi gn̾a. Labienꝰ ꝯsiliũ ceꝑat ⁊ quo ꝓpͥore loco fuerat eo
celenꝰ occurrerat. Erat cõuallis satis magna latitiroĩe altitudĩe p̃rupta crebis
locis speluce ĩmodũ subrutis que erat tra̾sgrediẽda cesati añꝙͣ adeu colle ꝙu

Expanded text:
ctas in aciem quam speciosissime potuit instruxit ac paulo longius progressus ab suis munictas in aciem quam speciosissime potuit instruxit ac paulo longius progressus ab suis munitionibus haud ita diu commoratus se recipit in castra. § 49 Caesar postquam animadvertit Scipioni auxilia fere quae exspectasset omnia convenisse neque moram pugnandi ullam fore, per iugum summum cum copiis progredi coepit et bracchia protinus ducere et castella munire propiusque Scipionem capiendo loca excelsa occupare contendit, ne adversarii magnitudine copiarum confisi proximum collem occuparent atque ita longius sibi progrediendi eriperent facultatem.7 Eiusdem collis occupandi Labienus consilium ceperat et quo propiore loco fuerat eo celerius occurrerat. § 50 Erat convallis satis magna latitudine, altitudine praerupta, crebris locis speluncae in modum subrutis, quae erat transgredienda Caesari, ante quam ad eum collem quem
Abbreviated transcription (Latin):
pita cõtigebat ¶ Eade nocte.U. legionis piloꝵ caciuunina suasponte arserinit.
ox inteñ uiba deequestri p̾lio scipionis certior fc̃s uocato ꝙ ab eodẽ licteris
p̾fcõ sabuire cu ꝑte ex̾citus ꝯtra sitiũ uelicto ut secũ ip̃e aliꝗd auctoritatis hr̃et.
excitus scipionis atẽrore Cesaris cu tab legionib equitibq frenatis. decc. nu¬
nudis sine frenis peditib q leuis armature grãdi nũo elephãtis .xxx. egressus
ad scipionẽ est ꝓfectus. Postꝙͣ adeu ꝑuenit᷑. castus regis scorsu poĩtis cu eis
copiis quas ꝯmemoraui.hauo ita longe asçipione ꝯ sedit. E ratĩcastris Cesa¬
ante aduentũ iube ꝯmouebant᷑. Postꝙͣ uõ castra castris ꝯtulit despectis eiꝰ copiis
om̃e timorẽ deponit. Ita ꝙͣ antea absens habuerat aucte ea omĩe p̾sens dimise¬
fidutia q. Nam postero die uniu̾sas suas regisq copias cu elephãtis.lx. ꝓdu¬

Expanded text:
pita contegebant. Eadem nocte V. legionis pilorum cacumina sua sponte arserunt. Rex interim Iuba de equestri proelio Scipionis certior factus evocatusque ab eodem litteris praefecto Saburra cum parte exercitus contra Sittium relicto, ut secum ipse aliquid auctoritatis adderet exercitui Scipionis ac terrorem Caesaris, cum tribus legionibus equitibusque frenatis DCCC, Numidis sine frenis peditibusque levis armaturae grandi numero, elephantis XXX egressus e regno ad Scipionem est profectus. Postquam ad eum pervenit, castris regiis seorsum positis cum eis copiis quas commemoravi, haud ita longe ab Scipione consedit. — Erat in castris Caesaante adventum Iubae commovebatur; postquam vero castra castris contulit, despectis eius copiis omnem timorem deponit. Ita quam antea absens habuerat auctoritatem, eam omnem praesens dimises adventu. Nam postero die universas suas regisque copias cum elephantis LX produ
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯstitue ꝯ̃t me. egoau̾t ex meis cõmilitonib quos nũe ĩtua potestate h̾es. nõ amplius

Expanded text:
et constitue contra me; ego autem ex meis commilitonibus quos et constitue contra me; ego autem ex meis commilitonibus quos
Abbreviated transcription (Latin):
scelerati nur̃ imꝑatoris ĩ pulsu ⁊ ĩ perio coactos. ciues ⁊ optimũ quẽq nefarie ꝯsecta¬
ri. quos ꝙ fortua ĩ nra detulit potestate. s siro qd̃ facẽ debetis. de . p̃. cuzoptimo
quoq defenteti certũ est nob̾ uita ⁊ pecunia donare. Q. ua ꝑꝑ qd sentiatis ꝓloqui
bi actu iri. potestate hiis dicendi fecit. Exhiis centurio leg̾ .xiiii. ĩqd ꝓtuo sutio he
uire capto polliceris. Et forte illo uterer bñfitio. si nõ ei su̾ti scelus adiũgeͣtur. Ego¬
ne ꝯͣt Cesare imꝑatorẽ meũ apd̃ quẽ oroinẽ duxi. eiꝰ q ex̾citu ꝓcuiꝰ digͥtate uictoria¬
q amplĩ. xxxui. anõ depũgnami. adu̾sus armatꝰq cõsistã. Neq ego istud facturus
sum. ⁊ temagno oꝑe ut denego desistas adhortor. Contea enĩ eĩ copias ꝯtẽdas. si minꝰ
antea exꝑtus es. licet nõ ꝯgnoscas. Elige extius cohorte mniã ꝙͣ putas eẽ firmissimã

Expanded text:
scelerati vestri imperatoris impulsu et imperio coactos civis et optimum quemque nefarie consectari. Quos quoniam fortuna in nostram detulit potestatem, si, id quod facere debetis, rem publicam cum optimo quoque defendetis, certum est vobis vitam et pecuniam donare. Quapropter quid sentiatis proloqubi actum iri, potestatem eis dicendi fecit. Ex eis centurio legionis XIIII. 'Pro tuo,' inquiiure capto polliceris, et forsan isto uterer beneficio, si non ei summum scelus adiungeretur. Egone contra Caesarem imperatorem meum, apud quem ordinem duxi, eiusque exercitum, pro cuius dignitate victoriaque amplius XXXVI annos depugnavi, adversus armatusque consistam? Neque ego istud facturus sum et te magnopere ut de negotio desistas adhortor. Contra cuius enim copias contendas, si minus antea expertus es, licet nunc cognoscas. Elige ex tuis cohortem unam quam putas esse firmissimam,
Abbreviated transcription (French):
equitatu om̃i excastris educto. atic̃q equestr ĩstcucta. asius munitoĩb circitꝰ pas .cc.¬

Expanded text:
equitatu omni ex castris educto acieque equestri instructa a suis munitionibus circiter pasequitatu omni ex castris educto acieque equestri instructa a suis munitionibus circiter pas
Abbreviated transcription (Latin):
lia pͥma imꝑat speculatores apparitoresq om̃s ut sibi p̾sto ee̾nt. Itaq onũb ĩsciis
neq suspicantib uigilia .iii. iubet om̃s legiones ex̃ castra educi: atq secõsequi adop
ltiti ꝓcliuitate dig̾ssus siuistea ꝑte cãpi ꝑꝑ mare legiones ducit. Hic cãpus mi¬
rabili planitie patet. nuł. pas.xu. quẽ iugu ingẽs amari ortu. neq ita p̾altu
ueliro theat̾ efficit Peciẽ⁊ ĩ hoc iugo colles sũt excelsi parici. ĩqb singłe turres
speculeq singłe ꝑueteres erãt collocate. Q. uare apd̃ ultima p̾sidiu a statõ fu¬
it scipionis. Postꝙͣ cesar adiugũ de quo docui ascendit. atq ĩ unu quẽq colle tur¬
re castellaq facere cepit. atq muiꝰ semi hora efficit. Et postꝙͣ nõ ita longe ab ul¬
gionib opus actribuit. brachiũq medio iugo ab eo loco. adquẽ ꝑuenerat usq adeu
unde egressus erat iubet dirigi ac muniri. Qd̃ postꝙͣ scipio Labienꝰq aĩadu̾terant.

Expanded text:
s ut sibi praesto essent. Itaque omnibus insciis neque suspicantibus vigilia tertia iubet omnis legiones extra castra educi atque se consequi ad opvulam proclivitatem degressus sinistra parte campi propter mare legiones ducit. Hic campus mirabili planitie patet milia passuum XII; quem iugum cingens a mari ortum neque ita praealtum velut theatri efficit speciem. In hoc iugo colles sunt excelsi pauci, in quibus singulae turres speculaeque singulae perveteres erant collocatae, quarum apud ultimam praesidium et statio fuit Scipionis. § 38 Postquam Caesar ad iugum de quo docui ascendit atque in unumquemque collem turremque, castella facere coepit atque ea minus semihora effecit; et postquam non ita longe ab ulgionibus opus attribuit bracchiumque medio iugo ab eo loco ad quem pervenerat usque ad eum unde egressus erat iubet derigi ac muniri. Quod postquam Scipio Labienusque animadverterant,
Abbreviated transcription (Latin):
sime potuit porrecta equitu ꝑeoitũq młtitudĩe uno tỹe ꝓgressus haure Ne as esaris
castas cõstitit ĩcampo. ¶ Diuub peb cogͥtis cesar iubet milites qui ex mimitoẽs ꝓ¬

Expanded text:
sime potuit porrecta equitum peditumque multitudine uno tempore progressus haud ita longe a Caesaris sime potuit porrecta equitum peditumque multitudine uno tempore progressus haud ita longe a Caesaris castris constitit in campo. § 31 Quibus rebus cognitis Caesar iubet milites qui extra munitiones p
Abbreviated transcription (Latin):
int̾mictũt. nõ nũꝙͣ etiã geriani galliq labienani cũ Cesaris equitib fide datamti
se colloq̃bant᷑. ¶ Labienus interĩ cu ꝑte equitatꝰ leptĩ oppidũ cui p̾erat saserna cu cobõ¬
tib iii. oppũgnare ac ui irrupe̾ conabat᷑. Q uod abdifensorib ꝑꝑ egregia mnunitõe oꝑ¬
pidi et multitudĩe torm̃toꝵ sacile ⁊ sine ꝑiculo defendebat᷑. Q. d̾ ubi ẽ sepiꝰ equitat facẽ
nõ int̾inctehat: acu forte añ porta turma densa astitisset. Scorpione a turatĩ nisso Ah¬
q eoꝵ deturione ꝑcusso ⁊ ad terrã defixo reliqui ꝑterriti fuga se ĩcaltra recipĩs quo foõ
postra sũt det̾iti ꝯppidu tẽptare. ¶ Scipio ĩterĩ fere cotidie nõlonge asuis castris uas.
ccc. ĩ struere atiẽ ac inaiore ꝑte diei ꝯͣsu̾ pta. rursus se ĩcastra recipe̾. qd̾ cu sepĩ figtet aie

Expanded text:
intermittunt; non numquam etiam Germani Gallique Labieniani cum Caesaris equitibus fide data inter intermittunt; non numquam etiam Germani Gallique Labieniani cum Caesaris equitibus fide data inter se colloquebantur. Labienus interim cum parte equitatus Leptim oppidum, cui praeerat Saserna cum cohortibus VI, oppugnare ac vi irrumpere conabatur; quod ab defensoribus propter egregiam munitionem oppidi et multitudinem tormentorum facile et sine periculo defendebatur. Quod ubi saepius eius equitatus facere non intermittebat, et cum forte ante portam turma densa adstitisset, scorpione accuratius misso atque eorum decurione percusso et ad equum defixo reliqui perterriti fuga se in castra recipiunt. Quo facto postea sunt deterriti oppidum temptare. § 30 Scipio interim fere cotidie non longe a suis castris passibus CCC instruere aciem ac maiore parte diei consumpta rursus in castra
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ nagari occõne nactus naue qua ibi hũt actuaria cõplet militib ⁊ sagictariis
ieide sc̃aphas denanib adiũgit ac singłas naues cesarianas cõsectari ceꝑit. Et cñ plu
cu hiis salien centurio logionis eide. qui .in.oxessalam legatu obsederat messane ⁊ se¬
ditõsissima or̃one apd̃eu̾ usus idẽq pecuniã et ornam̃ta triũphi cesaris retinẽda ⁊ custo¬
lescentib ne repũgnarẽt se̾ iirgilio adscipione custodib traditi ⁊ post die t̾ciu surit
int̾fecti. Quicu ducerent᷑ ad necem petisse dr̃ maior titus acenturionib uti se pͥorem
ꝙͣ fre̾m int̾fice̾nt idq ab eis facile ĩ petrasse atq ita ẽẽ int̾iectos. ¶ Murme ĩterĩ equitũ
que ꝓuallo ĩstationib ẽẽ solel ãt ab utrisq ducib mutius p̾liis int̾se depũgnare nõ

Expanded text:
suorum vagari, occasionem nactus navem quam ibi habuit actuariam complet militibus et sagittariis suorum vagari, occasionem nactus navem quam ibi habuit actuariam complet militibus et sagittariis et eidem scaphas de navibus adiungit ac singulas navis Caesarianas consectari coepit. Et cum plucum his T. Salienus, centurio legionis eiusdem, qui M. Messallam legatum obsederat Messanae seditiosissima oratione apud eum usus idemque pecuniam et ornamenta triumphi Caesaris retinenda et custoerent. Itaque deducti a Vergilio ad Scipionem custodibus traditi et post diem tertium sunt interfecti. Qui cum ducerentur ad necem, petisse dicitur maior Titius a centurionibus uti se priorem quam facerem interficerent, idque ab eis facile impetrasse atque ita esse interfectos. § 29 Turmae interim equitum, quae pro vallo in stationibus esse solebant,12 cotidie minutis proeliis inter se depugnare non
Abbreviated transcription (Latin):
mictẽ. ¶ Scipio int̾im elephãtos hoc mõ ꝯduce̾ instituit. duas ĩstruxit acies. una
funditoꝵ ꝯ̃t elephãtos que quasi adu̾satioꝵ locu optinẽt. ⁊ ꝯtra eoꝵ frontẽ adu̾sa la pil¬
los mirutos mictẽt. Deĩde ĩordine elepha̾tos ꝯstituit. post illos aũt suã acie ĩstruxit.
ut cũ adusariis lapides micti cepissent. ⁊ elephã̾tes ꝑterriti se ad suos ꝯu̾tissẽt. Rursus ab
sua acie lapidib missis eos ꝯu̾terẽt. adu̾sus hoste. qd̃ egre tar deq fiebat. Audere enĩ ele¬
phanti multoꝵ ãnoꝵ doctrina usuq uetusto uxedocti: tam̃ conuĩ ꝑiculo ĩatie ꝓducunt᷑.
Dum hec adruspinã ab ritris q ducib administrant᷑. Guirgiliꝰ p̃torĩ qui tapsi oppido
maritimo p̾erat cu aĩadu̾tisset naues singłas cu ex̾citu C saris ĩcertas locoꝵ atq castroꝵ

Expanded text:
rmittere. § 27 Scipio interim elephantos hoc modrmittere. § 27 Scipio interim elephantos hoc modfunditorum contra elephantos, quae quasi adversariorum locum obtineret et contra eorum frontem adversam lapillos minutos mitteret; deinde in ordinem elephantos constituit, post illos autem suam aciem instruxit ut, cum ab adversariis lapides mitti coepissent et elephanti perterriti se ad suos convertissent, rursus ab sua acie lapidibus missis eos converterent adversus hostem. Quod aegre tardeque fiebat; rudes enim elephanti multorum annorum doctrina usuque vetusto vix edocti tamen communi periculo in aciem producuntur. § 28 Dum haec ad Ruspinam ab utrisque ducibus administrantur, C. Vergilius praetorius, qui Thapsi oppido maritimo praeerat, cum animum advertisset navis singulas cum exercitu Caesaris incertas locorum atque castrorum
Abbreviated transcription (Latin):
estate i irta cunctis copiis auxiliisq coactis bellu cũ sius adu̾satiis gere ĩstituit lict̾is q̃¬
celerit̾ insiciliã ad allienũ et rabiru postumũ ꝯscriptis ⁊ ꝑcataplu missis ut sine mora
stinatõe ⁊ expectato̾e ut posteco die ꝙͣ̃ misisset lict̾as nũtiuq ĩ sytiliã classe ex̾citũq mora¬
ridicẽt. dies noctes ꝙ mẽtẽ q ocłos admare dispoĩtos dirxctosq hr̃et. nec miꝵ aĩadu̾tebã
eñi uillas exuri. agros uastari. pecus diripi trucidari oppida castellaq diru deseriq pͥn¬
cipes curitatũ aut int̾fici aut ĩcaterus teneri. liberos eoꝵ obsidũ noĩe ĩ ẜuitutẽ obripi is
se ĩmiẜis suãq fidẽ inplorãtib auxilio ꝑꝑ copiaꝵ paucitate se ẽẽ nõ posse. milites ĩ te¬
ri in oꝑe ex̾cere atq castra munire. turres castellas facẽ molesq iacere ĩmare. nõ int̾¬

Expanded text:
re instituit, litteris celeriter in Siciliam ad Alienum et Rabirium Postumum conscriptis et per catascopum missis, ut sine mora stinatione et exspectatione ut postero die quam misisset litteras nuntiumque in Siciliam classem exercitumque morari diceret, dies noctesque oculos mentemque ad mare dispositos directosque haberet. Nec mirum: animadvertebat enim villas exuri, agros vastari, pecus diripi, trucidari, oppida castellaque dirui deserique, principes civitatum aut interfici aut in catenis teneri, liberos eorum obsidum nomine in servitutem abripi; eis se miseris suamque fidem implorantibus auxilio propter copiarum paucitatem esse non posse. Milites interim in opere exercere atque castra munire, turris, castella facere molesque iacere in mare non inte
Abbreviated transcription (Latin):
stero die equites nr̃i logiꝰ ad corduba u̾sus ꝓ secuti eos qui ꝯmeatꝰ ad castra põpei exop¬
pido portabãt. Ex hiis capti .l. cu ium̾tis ad nt̾a addueti sũt castra. ¶ Eodeꝙ die⁊
ti. ¶ Hoc ꝑterrito tp̃e gaĩ fudaniꝰ eques ronianꝰ ex castris adu̾sarioꝵ ad nos trans¬
fugit. ¶ Postodie exlegione unacula nulites sũs capti abequitib nũs tres ttiui ꝗ
dixerũt se ẜnos ẽẽ. Cu uenirẽt ꝯgͥti sũt: militib ꝗ antea cu babio ⁊ pedio fuerãt. qͥ
atcebonio affugerãt. eis ad ignoscẽdu nulla facultas ẽ data ⁊ amilitib nr̃is int̾¬
fcĩ sũt. ¶ Ide tpĩs capti bellarii qui acõduba ad Põ̾pei missi erãt ꝓperãq adura
castra ꝑuenerãt p̾cisis manib missi sũt fcĩ pari cõsuetudĩe. ¶ Dĩgilia ẜa exoppido

Expanded text:
stero die equites nostri longius ad Cordubam versus prosecuti sunt eos qui commeatus ad castra Pompei ex oppido portabant. Ex his capti L cum iumentis ad nostra adducti sunt castra. Eo die Q. Marcit.27 Hoc praeterito tempore C. Fundanius, eques Romanus, ex castris adversariorum ad nos transfugit. § 12 Postero die ex legione vernacula milites sunt capti ab equitibus nostris duo, qui dixerunt se servos esse. Cum venirent, cogniti sunt a militibus qui antea cum Fabio et Pedio fuerant . . . et a Trebonio transfugerant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus nostris interfecti sunt. Idem temporis capti tabellarii, qui a Corduba ad Pompeium missi erant perperamque ad nostra castra pervenerant, praecisis manibus missi sunt facti. Pari
Abbreviated transcription (Latin):
copie legionu eoꝵ ⁊equitu .iiiiͣ. nł ee nũtiabat᷑ officinas ferrarias ĩstruẽ sagic¬
tiemq cõger ad auetes cuiꝰ mopia ĩ africaẽet. Ptẽa ferrũ plũbu micteret᷑. Et

Expanded text:
copiae legionum VIII et equitum III milium esse nuntiabantur — officinas ferrarias instruere, sagitcopiae legionum VIII et equitum III milium esse nuntiabantur — officinas ferrarias instruere, sagitteriemque congererent ad arietes, cuius inopia in Africa esset, praeterea ferrum, plumbum mitteretur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
midaꝵ sine fcenis uiii. nułib. Ptẽa petreyano auxilio adhibito equitib. dccc.
peditũ ac leius armature quat̾ tanto sagictariis ac funditorib hyppotoectis q ꝯ¬
płimsq abhora diei qnta usq adsolis occasu ẽ decertatũ meo p̾lio. Petreiꝰ grauit
ictus exatie recessit. Cesar ĩterĩ castra munire diligẽtiꝰ p̃sidia firinare copiis maio¬
rib uallũq ab oppido ruspina usq admare deducẽ aacastus alt̾ius eodeq tutius
ultro citoq cõmeat᷑ auxiliaq sine ꝑiculo sibi succurrẽ possẽt. Gelatorm̃taq ex
equites suos int̾ponẽtur sagictatuiq exom̃b nauil ithyreis siris ꝯcuiꝰq gñis
ductis ĩcastra ꝯplĩb freq̃ntabat suas copias. Andiebat em̃ scipionẽ post die t̾ciũ¬
eiꝰ diei quo p̾liu fcmñ erat aꝓpĩquare copias suas cu labieno ⁊ petreio ꝯiũgẽ. cuiuᷤ

Expanded text:
midarum sine frenis VIII milibus, praeterea Petreiano auxilio adhibito equitibus MDC, midarum sine frenis VIII milibus, praeterea Petreiano auxilio adhibito equitibus MDC, peditum ac levis armaturae quater tanto, sagittariis ac funditoribus hippotoxotisque cpurissimisque ab hora diei quinta usque ad solis occasum est decertatum. In eo proelio Petreius graviter ictus ex acie recessit. § 20 Caesar interim castra munire diligentius, praesidia firmare copiis maioribus vallumque ab oppido Ruspina usque ad mare ducere et a castris alterum eodem, quo tutius ultro citroque commeare auxiliaque sine periculo sibi succurrere possent, tela tormentaque ex equites suos interponeretur, sagittariisque ex omnibus navibus Ityreis, Syris et cuiusque generis ductis in castra compluribus freqias suas cum Labieno et Petreio coniungere; cuius
Abbreviated transcription (Latin):
cõpłes equites pedites q exquib ꝯgͥtu ẽ ꝯsiliũ hostiũ. eos ac mẽte ⁊conatu uenisse. ut
nono atq ĩusitato gñe p̾liitirones legionariiq panciq ꝑturbati crionis exẽplo ab
adu̾satiis cesaris sbmĩstratuꝵ. ut etiã cedẽdo ĩ ip̃a uictoria defatigati uicerẽtur.
nes uet̾anas dissentire atq ĩafncã uelle trãsire. Deĩde ꝙ triẽnio ĩ aftica suos militẽ
equitu leus armature. Pt̾ea exfuga p̃lioq põpeiano. labierius quos secũ ab̃rim¬
dusio trãs portauerat equites germanos gallosq. ibiq postea exhybridis lib̾tinis
c.xx. equitatusq ĩ nũabił. de ĩde legiones ꝯscripte excuiꝰq modi gnis ampliꝰ .xii. nuł.
Hac speatq audatia ea ĩ flãmatus labienꝰ cũ equitib gallis germanisq. dcit. nu¬

Expanded text:
complures equites peditesque. Ex quibus cognitum est consilium hostium, eos hac mente et conatu venisse ut complures equites peditesque. Ex quibus cognitum est consilium hostium, eos hac mente et conatu venisse ut novo atque inusitato genere proeli tirones legionarii paucique perturbati Curionis exemplo ab adversariis Caesaris sumministraturum ut etiam caedendo in ipsa victoria defatigati vincerentur nes veteranas dissentire neque in Africam velle transire; deinde quod triennio in Africa suos milites equitum levisque armaturae, praeterea ex fuga proelioque Pompeiano Labienus quos secum a Buthroto transportaverat equites Germanos Gallosque ibique postea ex hibridis, libertinis i,9 deinde legiones conscriptas ex cuiusquemodi generis amplius XII milibus. Hac spe atque ea audacia inflammatus Labienus cum equitibus Gallis Germanisque MDC, Nu
Abbreviated transcription (Latin):
pugnaret᷑. nec cominꝰ admanꝰ rediret᷑. Cesarisq equites ium̾ta ex nausia recẽti
sitiꝰlangore paucitate uulnerib defatigata ab inseqͥnou hoste ꝑseueraouq¬
cursum tardiorẽ hret. diei q ꝑs exigua iam reliquae̾et. cohortibꝰ imꝑat ut uno ie
ꝯtendẽtit: neq remicterẽt donee ułtra ult̾ioreᷤ colles hostes repulissent atq eoꝵ ẽent
potiti. Itaq signodato cu iam hostes languide tela negligent̾q ituctẽt subito ĩiic¬
tit cohortes tutmasq suoꝵ atq pũcto tp̃is hostib nullo negõ cãpo pulsis. post collẽq
deiectis nacti locũ atq ibi pauꝑsper cõmorati. itauti erãt ĩstructi lenit̾ se adsuas reci¬
piũt munitoes. Itẽq aduẽsarii ꝑ fuge plures exom̃i gñe hoĩu. ⁊ p̾t̾ea int̾cepti hostiũ¬

Expanded text:
pugnaretur nec comminus ad manus rediretur Caesarisque equites iumenta ex nausea recenti, pugnaretur nec comminus ad manus rediretur Caesarisque equites iumenta ex nausea recenti, siti, languore, paucitate, vulneribus defatigata ad insequendum hostem perseveracursum tardiora haberent dieique pars exigua iam reliqua esset, cohortibus etenderent neque remitterent, donec ultra ultimos collis hostis reppulissent atque eorum essent potiti. Itaque signo dato cum iam hostes languide tela neglegenterque mitterent, subito immittit cohortis turmasque suorum; atque puncto temporis hostibus nullo negotio campo pulsis post collemque deiectis nacti locum atque ibi paulisper commorati, ita uti erant instructi leniter se ad suas recipiunt munitiones. Itemque adversarii
Abbreviated transcription (Latin):
equitesq ĩtrĩsecus adortus cũ peditatu teł ꝯiectis ĩ fugã uertit. Neq longnĩ ꝑgres¬
sus ueritꝰ insidias sead suos recepit. ide alt̾ã ꝑs equitu peditũq cesaris fecit. Hu
reb gestis ac ꝓcul hostibo repulsis cõmulieratisq ad sua p̃sidia se se sicꝰ ĩstructu re¬
cipere ceꝑit. ¶ Interĩ .i. petreĩ. ⁊cn. pisocũ equitib nuidis. ccc. electis pedi¬
tatuq eide gnis satis grãdi exitinẽ recto sbsidio sius occutrerũt atq hostes suis
exterrore firmatis tursusq renouatis aĩmis legionarios ꝯu̾sis equitib recipiẽtes
nouissimos adori et ĩpedire ceperũt. quonun se ĩcastra reciperẽt. Hac reqĩad¬
u̾sa Cesar iubet signa ꝯu̾ti ⁊ medio campo reĩtegran p̃lui. Cu ab cohortib codẽ mͦ

Expanded text:
equitibus intrinsecus adortus cum peditatu telis coniectis in fugam vertit neque longius progresequitibus intrinsecus adortus cum peditatu telis coniectis in fugam vertit neque longius progressus veritus insidias se ad suos recipit; idem altera pars equitum peditumque Caesaris fecit. His rebus gestis ac procul hostibus repulsis convulneratisque ad sua praesidia sese, sicut erat instructus, recipere coepit. § 18 Interim M. Petreius et Cn. Piso cum equitibus Numidis MDC6 electis peditatuque eiusdem generis satis grandi ex itinere recta subsidio suis occurrunt. Atque hostes suis ex terrore firmatis rursusque renovatis animis legionarios conversis equitibus recipientes novissimos adoriri et impedire coeperunt quo minus se in castra reciperent. Hac re animadversa Caesar iubet signa converti et medio campo redintegrari proelium. Cum ab hostibus eodem modo
Abbreviated transcription (Latin):
uentis Cesarisq copiis ĩ orbem cõpulsis: ĩtra cancellos om̃s ꝯiecti pugnare cogebãt
os cesatis ita appellare. Quid tu ĩꝗd milex tiro tã ferus ciuis es: uos quoꝙ iste uẽ¬
tyro labiene. S de legione.x. uet̾an. Tu labienꝰ. nõ ꝯgnosco inꝗd signa decumanor
Gum ait miles iamqs sĩ intelliges. sinul cassidẽde capite deiecit. ut ꝯgnosci abeo
pectori adfixit. Et ait labiene decurtiũ milite qui te petit scito eẽ. omĩ tũ aĩmi ĩ
tẽrore cõiecti. ⁊ maxime tyronũ. crcũspicẽ em̃ cesare nsi amplĩ facẽ nͥ hostium
iacula uitare. Cesar interĩꝯ silio hostuĩ ꝯgͥto: iubetatie ĩ longitudĩe quã maxi¬
ma porrigi. ⁊ alt̾us ꝯu̾sis cohortib. ut uia post alt̾a añt sign̾a tendẽt. ita coronã
hostium dextco sinistroq corruu media dimidia diurdit: ⁊ unã ꝑtẽ ab alt̾a exclusa

Expanded text:
ventis Caesarisque copiis in orbem compulsis intra cancellos omnes coniecti pugnare cogebantuventis Caesarisque copiis in orbem compulsis intra cancellos omnes coniecti pugnare cogebantuios Caesaris ita appellare: 'Quid tu,' inquit, 'miles tiro? Tam feroculus es? Vos quoque iste vertiro, Labiene, sed de legione X. veteranus.' Tum Labienus, 'Non agnosco,' inquit, 'signa decumanorum.' Tum ait miles: 'Iam me qui sim intelleges'; simul cassidem de capite deiecit, ut cognosci ab eo pectori adfixit et ait: 'Labiene, decumanum militem qui te petit scito esse.' Omnium tamen animi in terrorem coniecti, et maxime tironum: circumspicere enim Caesarem neque amplius facubet aciem in longitudinem quam maximam porrigi et alternis conversis cohortibus, ut una post, altera ante signa tenderet, ita coronam hostium dextro sinistroque cornu mediam dividit et unam partem ab altera exclusam
Abbreviated transcription (Latin):
fitio inagis ꝙͣ uiribꝰ decertandũ uidẽt. subito adu̾sarioꝵ equitatu sese extendẽ. et
ĩlaticudine ꝓmouẽ. colles cõpleri ⁊ cesaris equitatũ extamari. simłq adcoeun¬
du cõꝑare se ceꝑant. Cesariani equites eoꝵ multitudĩe egre sb̃stinebãt. Acies ĩ teñ
medie cũcurrere conarẽtur subito excõdẽpsis tñmis numide lerus arinature cũ eq¬
tib ꝓcurtũt. ꝗ int̾ legionaĩos pedites iacula cõnitiũt. Hic cu cesanam ĩcos impetũ
fecissẽt. adilloꝵ equites refugiebãt. pedites ĩterĩ resistebãt du equites rursus cũsu
renouato peditib sius succurrẽnt. Cesar nouo gñe pũgne oblato: cu aĩaduteret or¬
latere aꝓximis numidis iaculis uulnerabant᷑. Equites aũt hostiũ pilu militis
cursu facile uitabãt. edicit ꝑordines neqs miles ab signis .iiiiͣ. pedes lõgniꝰ ꝓcederet
magis magisq ĩstare ita pũcto tp̃is hore ꝯmib legionib ab hostiu equitatu cutũ¬

Expanded text:
dum videret, subito adversariorum equitatus sese extendere et in latitudinem promovere collisque complecti et Caesaris equitatum extenuare simulque ad circumeundum comparare se coeperant. Caesariani equites eorum multitudinem aegre sustinebant. Acies interim mediae cum concurrere conarentur, subito ex condensis turmis pedites Numidae levis armaturae cum equitibus procurrunt et inter legionarios pedites iacula coiciunt. Hic cum Caesariani in eos impetum fecissent, illorum equites refugiebant; pedites interim resistebant, dum equites rursus cursu renovato peditibus suis succurrerent. § 15 Caesar novo genere pugnae oblato cum animum adverteret orur, latere nudato a proximis Numidis iaculis vulnerabantur; equites autem hostium pilum militis cursu facile vitabant — edicit per ordines ne quis miles ab signis IIII pedes longius procederet. magis magisque instare. Ita puncto temporis omnibus legionariis ab hostium equitatum circum
Abbreviated transcription (Latin):
citu grauissimũq ĩeos edictũ ꝓponẽdu curauit. ¶ Prd̃ tp̃s fere Cesaris excitin acci¬
dit incoedibił auoitu. Namq ngiliaꝵ ł sõpno signo ꝯfecto cucit̾ uigilia scd̃a noctis.
nĩb cũ saxea grãdine subito est exortus ĩgens. Adhoc aũt ĩcꝯmodũ acressat ꝙ cesar
hoste accede̾ oo castta cõmuiebat. oꝑeq fatiendo milites se crcũspitiẽdi nõ ħebãt
facultate. Pte̾a ita exsicilia ex̾citu trãsportan̾as: ut p̃t̾ ip̃m milite iarma nͦ uas nͥ
mãcipiu neq ulla ue q̃ usu militi ẽẽ ꝯsuenit̃naues imponi patẽtur. In africa¬

Expanded text:
re Caesaris exercitui res accidit incredibilis auditu. Namque vergiliarum signo confecto circiter vigilia secunda noctis nimbus cum saxea grandine subito est exortus ingens. Ad hoc autem incommodum accesserat quod Caesar hostem accedendo castra communibat opereque faciendo milites se circumspiciendi non habebant facultatem. Praeterea ita ex Sicilia exercitum transportabat ut praeter ipsum militem et arma nec vas nec mancipium neque ullam rem qu
Abbreviated transcription (Latin):
inunetaꝵ. nõ iillos int̾fecerũt. Latent er̃i ĩ sidus cu equis int̾ cõualles ⁊ subito ex̃eũt
nõ ut ĩcampo cõminus depũgnert.
psar interis. sa rdima iintios cu liet̾is et ĩreliquas ꝓuinitias fintmnas dimi¬
sit. ut sibi aiux̧ilia ꝯmeatus. ftiitiẽtu suiłat ꝙ lictas legissẽt. ⁊ ictenda curarẽt
Exoneratisq ꝑtĩ nauib longis rabitiũ postumũ ins icilia ao scõ ⁊ꝯnreasũ
arcescendu mictit. Interĩcu .x. nauib longis ad reliquas natues osieratias⁊
ꝯquitendas que deerrassẽt ⁊ simul mate tuendũ abhostib iubet ꝓficisci. Itez.s. salustir. ai¬
ccispim pretorẽ adceciã insulã u̾sus quã adu̾sarii tenebãt cu ꝑte nauiu ire rabet. ꝙ ibi

Expanded text:
llos interfecerunt. Latent enim in insidiis cum equis inter convallis ut subito exsistant,2 non ut in campo comminus depugnent. § 8 Caesar interim in Sardiniam nuntios cum litteris et in reliquas provincias finitimas dimisit, ut sibi auxilia, commeatus, frumentum, simul atque litteras legissent, mittenda curarent, exoneratisque partim navibus longis Rabirium Postumum in Siciliam ad secundum commeatum arcessendum mittit. Vatinium cum X navibus longis ad reliquas navis onerarias conquirendas quae deerrassent et simul mare tuendum ab hostibus iubet proficisci. Item C. Sallustium Crispum praetorem ad Cercinam insulam versus, quam adversarii tenebant, cum parte navium i
Abbreviated transcription (Latin):
casde bestias ꝯꝑationẽq pũgne cõgnosceremꝰ. Qui collandati acesare stipẽdioq
donati ad ueliquos ꝑ fugas deducunt᷑. Quoꝵ or̾one celerit᷑ ueritas ꝯprobanit. Nã¬
q postero die ex legionib hiis quas getuli noĩare milites legionarii ꝯplures absci
tit. ¶ Legati interĩ exoppido thysore ĩ qd̃ tritici modia milia. ecc. ꝯportata fue¬
Cesar ĩpu̾tia gcãs egit p̾siduĩq breni tp̃e se missuꝵ dicit. cohortatq ad suos ciues
iubet ꝓficisci ¶. P. sicci interĩ cũ copiis numidie fines ĩgressus castello ĩmõtes loco
numito locato in quo uuba belli gerẽdi gr̃a ⁊ frũtu. ⁊ res cet̾as q̃ adbellu usui solẽ

Expanded text:
tipendioque donati ad reliquos perfuges deducuntur. Quorum orationem celeriter veritas comprobavit: namque postero die ex legionibus eis quas Gaetuli nominarunt milites legionarii complures ab Scitit. Legati interim ex oppido Thysdrae, in quod tritici modium milia CCC comportata fueCaesar in praesentia gratias egit praesidiumque brevi tempore se missurum dixit cohortatusque ad suos civis iubet proficisci. P. Sittius interim cum copiis Numidiae finis ingressus castellum in montis loco munito locatum, in quod Iuba belli gerendi gratia et frumentum et res ceteras quae ad bellum usui solent
Abbreviated transcription (Latin):
ruit atq itine̾̃ ꝑ regnũ iube fc̃o copias cu scipione ꝑtitꝰ adrumetu seri cepit. ¶ Inte¬
tida eques ⁊ ab residua classe cu erranisset delataq eẽt uẽto adthabsuri.Amigilio
scaphis nauicułq actuariis excepta ẽ. ⁊ adscipione reducta ¶ Itez alta̾ nauis tri¬
eris exeade classe e crabunda ac tempestate delata adegimuutu aclassenari: ⁊ in.
octauii est cepta. ĩqua milites uet̾a ni cu nouo ceriturion̾e ⁊ nõ nulli torones fuerñt

Expanded text:
er regnum Iubae facto copias cum Scipione partitus Hadrumetum se recepit. § 44 Inteda, eques Romanus, ab residua classe cum erravisset delataque esset vento ad Thapson, a Vergilio scaphis naviculisque actuariis excepta est et adducta. Item altera navis trieris ex eadem classe errabunda ac tempestate delata ad Aegimurum a classe Vari et M. Octavi est capta, in qua milites veterani cum uno cent
Abbreviated transcription (Latin):
scia bellãdi inp̾torio sedẽs ꝑspeculatores ⁊ nũtios imꝑabat: q̃ fieri uolebat. Aĩad u̾tebas
em̃ ꝙ̃ꝙͣ magnis eẽnt copiis aou̾sam fretitñ sepe ase fugãtis pulsis ꝑterritisꝙ a ꝯcessã
uita aignota peccata quib reb nũꝙͣ tanta suppetẽt exip̃oꝵ ĩ hertia ꝯscĩaq ãuni uic¬
torie fioutia ut castra sua adoriri auderẽt. Pte̾a ip̃ius nom̃ auctoritasq magna
ex ꝑte eoꝵ ex̾citus muniebat audatiã. Oum egregie munitões castroꝵ atq ualli⁊
fossaꝵq altitudo ⁊ ex̃ uallu stili tectimirabile ĩmodũ ꝯsiti uł sine defensorib adi¬
tum adu̾satiis ꝓhibebãt. scorpionũ c̃apta pultarũ. cet̾oꝵ q teloꝵ q̃ addeferẽdu so¬

Expanded text:
praetorio sedens per speculatores et nuntios imperabat quae fieri volebat. Animadvertebat enim, quamquam magnis essent copiis adversarii freti, tamen saepe a se fugatis, pulsis perterritisque et concessam vitam et ignota peccata; quibus rebus numquam tanta suppeteret ex ipsorum inertia conscientiaque animi victoriae fiducia ut castra sua adoriri auderent. Praeterea ipsius nomen auctoritasque magna ex parte eorum exercitus minuebat audaciam. Tum egregifensoribus aditum adversariis prohibebant: scorpionum, catapultarum ceterorumque telorum quae ad defendendum so
Abbreviated transcription (Latin):
quotutius ꝯmeatꝰ supportari posset. ¶ S. cato ĩterĩ qui utice p̾erat. en. poperu
iltis uͥbis assidne obĩugare nõ desisfebat. Tnus inꝗo pater istiꝰ etatis cueẽt ⁊aĩad¬

Expanded text:
quo tutius commeatus supportari posset. § 22 M. Cato interim, qui Uticae praeerat, Cn. Pompeium quo tutius commeatus supportari posset. § 22 M. Cato interim, qui Uticae praeerat, Cn. Pompeium fil
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sarioꝵ dilectꝰ ꝙ stipendiarii aratores milites ẽẽnt fci. messe nõ esse fc̃ãm.
Dterca exomi aftica frum̃tu adusacios ĩ panca oppida ⁊bñ munita ꝯportasse.
omñeq regione africe exinasse frum̃to. oppida p̃tẽa pauca q̃ ip̃i suis p̾sidiis tueri
poterãt. reliq̃diru ac deleti ⁊eoꝵ ĩcolas intͥsua p̃sidia coegisse cõmigrare. agros
deẜtos ac uacuatos eẽ. Hac necessitate Cesar coactus pͥuatos ambiendo ⁊ blande
appellãdo aliꝙͣtu numeꝵ frũiti ĩ sua p̾sidia cõgesserat. ⁊ eo ꝑte utebat᷑. Oꝑa eñ
inteñ ip̃e cotidie citruire ⁊ arinatas cohortes ĩ statõe hr̃e ꝑꝑ hostiũ multitudĩem.
du deportari. ¶laues ĩteñ cesaris oneranie ẽrabũde male uagabant ĩcerte
locoꝵ atq castroꝵ suoꝵ quas singłas scaphe adu̾sarioꝵ ꝯplures ad̾orte ĩ cenoerãt
atq expũgnabãt. hac renuntiata Cesar classes circũ insulas portusq disposuit

Expanded text:
nt facti, messem non esse factam; praeterea ex omni Africa frumentum adversarios in pauca oppida et bene munita comportasse omnemque regionem Africae exinanisse frumento, oppida praeter ea pauca quae ipsi suis praesidiis tueri poterant reliqua dirui ac deseri, et eorum incolas intra sua praesidia coegisse commigrare, agros desertos ac vastatos esse. § 21 Hac necessitate Caesar coactus privatos ambiendo et blande appellando aliquantum numerum frumenti in sua praesidia congesserat et eo parce utebatur. Opera interim ipse cottum deportari. Naves interim Caesaris onerariae errabundae male vagabantur incertae locorum atque castrorum suorum; quas singulas scaphae adversariorum complures adortae incendebant atque expugnabant. Hac re nuntiata Caesar classis circum insulas portusque disposuit,
Abbreviated transcription (Latin):
teri quoꝵ dux erat labienꝰ. ⁊duopacidinatiẽ dingũt mirabili longitudĩe nõ peditũ
s equitu ꝯferta ⁊ int̾ eos leuis armature nuimidas ꝯsagictarios pedites int̾ posue¬
rãt. ⁊ ita cõdesauerãt ut ꝓcul cesariani pedestres copias arbitrarent᷑ d̾extrũ ac sinistrũ
cornu magnis equitatiũ copiis firmauerãt. Intenĩ Cesar acie dirigit simplice
ut poterat ꝑꝑ pancitatẽ. sagictarios añ atie costituit. equites dextro sinistroq cõ¬
nu opponit. ⁊ ita p̾cipit ut ꝓuiderẽt nemłtitudĩe equitat᷑ hostiu citũuerrent᷑.
existimabat em̾ se cu pedestrib copiis atie ĩstructa dimicatuꝵ. Tu utrĩq expec

Expanded text:
terim, quorum dux erat Labienus et duo Pacidei, aciem derigunt mirabili longitudine non peditum sed equitum confertam, et inter eos levis armatura Numidas et sagittarios pedites interposuerant et ita condensaverant ut procul Caesariani pedestris copias arbitrarentur; dextrum ac sinistrum cornu magnis equitum copiis firmaverant. Interim Caesar aciem derigit simplicem, ut poterat propter paucitatem; sagittarios ante aciem constituit, equites dextro sinistroque cornu opponit et ita praecipit ut providerent ne multitudine equitatus hostium circumvenirentur: e
Abbreviated transcription (Latin):
rortiu psidio cũ saserna relicto. ⁊p̃c tutsus unde pͥdie uenerat nispinã cu reliꝗs copẽ
ꝯutit. ibiq saccinis ex̾citus relictis. ⁊p̾ecu expedita manuꝑ ficisit circĩ uillas sriitiẽ¬
tatu. oppidanisq imꝑat. ut plaustra inm̾taꝙ omĩa sequãtur. Itac magnonito
frumẽti ĩuento ruspina ⁊edit. Hoc eu iocio existimo fetisse ne mantimaoprredie
post se uacua teliquẽt. p̃sidiaq firmata adclassis receptacula nuncet. Itaq ibitelis

Expanded text:
hortium praesidio cum Saserna relicto ipse rursus unde pridie venerat Ruspinam cum reliquis copiis convertit ibique sarcinis exercitus relictis ipse cum expedita manu proficiscitur circum villas frumentatum oppidanisque imperat ut plaustra iumentaque omnia sequantur. Itaque magno numero frumenti invento Ruspinam redit. Huc eum idcirco existimo recepisse, ut maritima oppida post se ne vacua relinqueret praesidioque firma