comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fertur aruina in testinoꝵ eius liquȩfacta:. infirmariñ modicȩ cepit. Etlicee ali¬
uandiu postea uixerit: non tam̃ solita ualitudinȩ usus est. Dispositis tande
reb suis. et regno angliȩ concesso uiulłmo filiosuo: uitam presentem finuit inuor¬
annia apud Rotomagũ.iii. idꝰ septembris. Translatum ÷ cõpus eius sicutie¬
nauerat cadomum. et in eccłia sc̃i stephani qm ipse afundamentis edificauerat.
ante maius altare regaliter tumulatum. Solus aut̃ filiorum suorum henricus
exequias patͥs ꝓsecutus est. dignus qͥ pat̾nam hereditatẽ aliquando solus obi¬
nerȩt. qnͣ fr̾is sui particłatim post mortem prĩs suis possederunt. Decessit uͦ
x fere sexagenarius. anno ducatus sui it normannia. L.uͦ. porro regnisui r
P rologus ingesta henrici regis. inqͦ breuit fr̃ĩlꝰ suis melior ostñditur.

Expanded text:
fertur, arvina intestinorum ejus liquefacta, infirmari non modice coepit. Et licet aliqfertur, arvina intestinorum ejus liquefacta, infirmari non modice coepit. Et licet aliquandiu postea vixerit, non tamen solita valetudine usus est. Dispositis tandem rebus suis et regno Angliae concesso Willelmo filio suo, vitam praesentem finivit in Northmannia apud Rothomagum 4 Idus septembris. Translatum est corpus ejus, sicut ordinaverat, Cadomum et in ecclesia Sancti Stephani, quam ipse a fundamentis aedificaverat, ante majus altare regaliter tumulatum. Solus autem filiorum suorum Henricus exsequias patris persecutus est, dignus qui paternam haereditatem aliquando solus obtineret, quam fratres sui particulatim post mortem patris sui possederunt. Decessit autem idem rex fere sexagenarius, anno ducatus in Northmannia 52, porro regni sui iPrologus in gesta Henrici regis, in quo breviter fratribus suis melior ostenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
ad finem gestorũ uiulłmi regis anglorum et ducis normannorum. de quib fasti¬
o lectorum compendiosȩ consulentes: quedam ꝑstrinximꝰ: ueniamus: Si
uͦ pleͣnius nosse desiderat: librum uulłmi pictauensis luxouiarum archidiaconi
cde̾ gesta siciit ncopioso ita eloquenti sermone affatim continentem: legat.
dit p̾terea de eacdem mat̾ia opus non contemptiendũ uido ep̃c ambianensis.
heroico metro exaratum. S ut iam fin̾e dicendi faciamus: causara mortis scłm
istimationem quorundã pandamus. Cum gͦ idem rex iuctoriosus postplur
bella post multiplices expeditiones tam innormania qm in anglia et in minore
itannia. seuȩtiam in ceuomannia. ꝓspero exitu consum matas: oppidum qͦdd
mecdante nomunȩ ꝓpͥum philippi regis francorum qͥ tunc temꝑis partes Rotb̃ti du¬
s bellum patͥ inferentis uiuabat. causa aut̃ huius discordiȩ erat. quod eidems
is ultͥcib tradidiss: pond̾e armorum et labore clamoris qͦ suos exhortabatur

Expanded text:
ad finem gestorum Willelmi regis Anglorum et ducis Northmannorum, de quibus fastidio lectorum compendiose consulentes, quaedam perstrinximus, veniamus. Sinosse desiderat, librum Willelmi Pictavensis, Luxoviorum archidiaconi, eadem gesta sicut copiose, ita eloquenti sermone affatim continentem, legat. Edidit praeterea de eadem materia opus non contemnendum Guido episcopus Ambianensis, heroico metro exaratum. Sed ut jam finem dicendi faciamus, causam mortis secundum existimationem quorumdam pandamus. Cum ergo idem rex victoriosus post plurima bella, post multiplices expeditiones tam in Northmannia quam in Anglia et in minore Britannia, seu etiam in Cenomannia prospero exitu consummatas, oppidum quoddam Medanta nomine proprium Philippi regis Francorum, qui tunc temporis partes Roberti ducis bellum patri inferentis juvabat causa autem hujusmodi discordiae erat, quod eidem filio mis ultricibus tradidisset, pondere armorum et labore clamoris, quo suos exhortabatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sua illustraret: eustachius boloniensis comes. quorundam anglorum intra cantu
eorum illud obsedit. totisq uirib expugnare cepit. Porro milites odonis baiocasin
atq hugonis demontȩ forti. quib custodia doroberniȩ credita erat: ꝑspicientes absentib:¬
unamit̃ foras proruunt. consertoq certamine cunctos cum dedecore ab oblidione
minis sic se mopinato obsessos. liberalib animis accensi. mox portas patefaciunt

Expanded text:
sua illustraret, Eustachius Boloniensis comes quorumdam Anglorum intra Cantuaeorum illud obsedit, totisque viribus expugnare coepit. Porro milites Odonis Bajocasini praesulis, atque Hugonis de Monteforti, quibus custodia Doroberniae credita erat, perspicientes absentibunanimiter foras proruunt, consertoque certamine cunctos cum dedecore ab obsidione minis sic se inopinato obsessos, liberalibus animis accensi mox portas patefaciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
pcedenti sabuato heraldum regẽ et tosticũ comitẽ alios ꝙ multos absque
tate erucidauerunt. Idem quoq uidex seq̃nti nocte angios uindicauit .: ecfa¬
rentes normannios in ceram uoraginem precipitauit. Ipsi enim contra preceptũ
legis tem alienam immodderate concupierunt. ac ueloces ut ꝑsaltaogra phusse
dicit pedes corum ad effundiendum sanguinẽ fuerunt. iõq contͥcionẽ et infeli

Expanded text:
praecedenti Sabbato Heraldum regem et Tosticum comitem aliosque multos absque praecedenti Sabbato Heraldum regem et Tosticum comitem aliosque multos absque pietate trucidaverunt. Idem quoque judex sequenti nocte Anglos vindicavit et furentes Northmannos in caecam voraginem praecipitavit. Ipsi enim contra praeceptum legis rem alienam immoderate concupierunt ac veloces, ut Psalmographus dicit, pedes eorum ad effundendum sanguinem fuerunt. Ideoque co
Abbreviated transcription (Latin):
ut̃ confossus occubuit. Angli uͦ postqmͣ tota die fortit̾ in conflictu ꝑstiterunt regẽq:
suum oppetiisse morte compererunt: iam de salute sua diffidere ceperunt. et norte
imminente uersafacie subsiddrum fuge appetieruire. Itaq normanni dumanglo
fugere uiderunt: tota nocte dominica eos ad detͥmentũ sui obnixe ꝑsecutisunt.
Nam crescentes herbe antiquum aggerẽ tegebanre: uͥ sũmoꝑe currentes normanni
cũ equis et armis ruebant ac sese dum uniis repente suꝑ alterum cadebat uicissi¬
ertinguebant. Ibi nimirum ut ferunt: ferme .xi. milia perierunt. Sic omp̃s ds̃
pͥdie icuis ortobris: innumeros peccatores ut̾usq phalangis punũt diuerlis
mocti.Nam uesania seuiente normannorum indie sabbati multauit multa
milia anglorum÷ qͥlonge ante innocentẽ aluredum in uste neeauerunt. ac

Expanded text:
iter confossus occubuit. Angli vero, postquam tota die fortiter in conflictu perstiterunt, regemque iter confossus occubuit. Angli vero, postquam tota die fortiter in conflictu perstiterunt, regemque suum morte oppressum compererunt, jam de salute sua diffidere coeperunt, et nocte imminente, versa facie, subsidium fugae appetierunt. Itaque Northmanni, dum Anglos fugere viderunt, tota nocte Dominica eos ad detrimentum sui obnixe persecuti sunt. Nam crescentes herbae antiquum aggerem tegebant, ubi summopere currentes Northmanni cum equis et armis ruebant, ac sese, dum unus repente super alterum cadebat, vicissiexstinguebant. Ibi nimirum, ut ferunt, ferme 15 millia perierunt. Sic omnipotens Deus pridie Idus Octobris innumeros peccatores utriusque phalangis puniit diversis modis. Nam vesania saeviente Northmannorum in die Sabbati multavit multa millia Anglorum, qui longe ante innocentem Aluredum injuste necaverunt, ac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ natali solo certare paratus sum. Tu autem frat̃ mi qͦ uis inpace quiesce.
et euentum belli prestolare: ne clara libertas anglorum ꝑeat in tua ꝑnitie.
his itaq auditis sermonib: heraldus uehem̾ter est in dignatus. Consiliũ
istud qd̾ amicis eius salubre uidebat᷑ spreuit. et germanum suum qui
fideliter ei consiliabat᷑ conuitiis irritauit: matremq suam quȩ nimis
ipsum retinere secum satagebat pede ꝓcacit᷑ ꝑcussit. Deinde ꝑserdies
uinumeram multitudinem anglorum contraxit. ducẽq in cautum ac¬
telerans preoceupare: tota nocte equitans in campo belli apparuit mane:
ad gratissimã usq lucẽ exereitũ ussit eẽ. in armis. facto aut̃ dilutulo
abbati: legiones militum in trib orclinib disposuit. et hortencło hocti
intrepidus obuiã ꝓcessit. Cum qͦ subhora diei tercia bellum com¬
misit: et incedib abutraq parte moritium usq ad noetem ꝑtraxte.¬

Expanded text:
pro natali solo certare paratus sum. Tu autem, frater mi, quo vis in pace quiesce pro natali solo certare paratus sum. Tu autem, frater mi, quo vis in pace quiesce et eventum belli praestolare, ne clara libertas Anglorum pereat in tua perditione. » His itaque auditis sermonibus, Heraldus vehementer est indignatus. Consilium istud quod amicis ejus salubre videbatur, sprevit, et germanum suum qui fideliter ei consiliabatur, conviciis irritavit, matremque suam, quae nimis ipsum retinere secum satagebat, pede procaciter percussit. Deinde per sex dies innumeram multitudinem Anglorum contraxit, ducem incautum accelerans praeoccupare, tota nocte equitans in campo belli apparuit mane. ad gratissimam usque lucem exercitum jussit esse in armis. Facto autem diluculo Sabbati, legiones militum in tribus ordinibus disposuit, et horrendo hoste intrepidus obviam processit. Cum quo, sub hora diei tertia bellum commisit et in caedibus ab utraque parte morientium usque ad noctem protrax
Abbreviated transcription (Latin):
defratriçidio diu gaudere uł securus esse ñ potuit: quia legatuꝰ ei normar¬
nos ad eẽ. mox nuntiauit.
Pse uͦ audiens acͥores aduersarios exalia partȩ surrȩris se: itm̃ adagonẽ iur¬
liter preꝑauit se. Erat enim multum audax et ꝓbus toto cõpore pulcherri¬
mus. eloquentia lepidus. et affabilis om̃ib. pꝰ orro matresua. alusq ami
ut ꝓbitas tua temꝑetur discrectionis moderamine. Nunc exp̃lio nothuuui¬
genarum fessus uenisti. iterumq nunc festinas contra normannos p̃liar
Quiesce queso. Prudent̃ tractare tecum uelis: quid eum sacram̃tis consuli
normannie ꝓmiseris. Caue neꝑnirium incurras: et protanto scelere tu cum
uirib nr̃e gentis corruas. nr̃eq ꝓgeniei ꝑmansurũ dedecus exindefias. Ẽ go
liber abͤm̃i sacram̃to: uiulłmo comiti nichil debeo. Audact̃ gͥ contra illum

Expanded text:
de fratricidio diu gaudere, vel securus esse non potuit; quia legatus ei Northmande fratricidio diu gaudere, vel securus esse non potuit; quia legatus ei Northmannos adesse mox nuntiavit.Ipse vero audiens acriores adversarios ex alia parte surrexisse, iterum ad agonem viriliter praeparavit se. Erat enim multum audax et probus, toto corpore pulcherrimus, eloquentia lepidus et affabilis omnibus. Porro matre sua aliisque amer et domine, ut probitas tua temperetur discretionis moderamine. Nunc ex praelio Northwigenarum fessus venisti, iterumque nunc festinas contra Northmannos praeliari. Quiesce, quaeso; prudenter tractare tecum velis, quid cum sacramentis consuli Northmanniae promiseris. Cave ne perjurium incurras et pro tanto scelere tu cum viribus nostrae gentis corruas, nostraeque progeniei permansurum dedecus exinde fias. Ego liber ab omni sacramento, Willelmo comiti nihil debeo. Audacter igitur contra illum
Abbreviated transcription (Latin):
rans aut̃ heraldum cotidiȩ uirib roborari: dassem adtria milia nauin
festinant̃ et bene construi uissit. et inpontiuo apud scm uualerieum in ancho¬
is congrue stare fecit. Ingentẽ quoq exercitũ exnormannis et flandrensib:
ac francis et britonib aggregauit: atq preꝑatã cdassem tamualentib equis
qͣm robustissimis hominib cum loricis et galeis repleuit. Omib itaq pati
uento flante scd̾o. uelis insullimȩ pansis transmare peneuesellum appudt
dum normanni intrauerunt regnum qd̾ ipse usurpauerat: contͣ tosticum
frẽm suum bello occupatus erat. In quo conflictu predictũ frẽm suum pe¬
mit. ac heraldum regem northuuẽghȩ qui tostitum uiuare uenerat. Hec̾
pugna nonis occobris indiȩ sabbati facta est: in qua penȩ totus nothiuugena¬
um ȩxercitus abanglis cesus est. Inde uictor heraldus lundoniam reduit.s

Expanded text:
rans autem Heraldum quotidie viribus roborari, classem ad tria millia navium rans autem Heraldum quotidie viribus roborari, classem ad tria millia navium festinanter et bene construi jussit, et in Pontivo apud Sanctum Walericum in anchoris congrue stare fecit. Ingentem quoque exercitum ex Northmannis et Flandrensibus ac Francis et Britonibus aggregavit; atque praeparatam classem tam valentibus equis quam robustissimis hominibus cum loricis et galeis replevit. Omnibus itaque paratis, vento flante secundo, velis in sublime pansis, trans mare Penuesellum appulit, dum Northmanni intraverunt regnum quod ipse usurpaverat, contra Tosticum fratrem suum bello occupatus erat. In quo conflictu praedictum fratrem suum peremit, ac Heraldum regem Northwegae, qui Tosticum juvare venerat. Haec pugna Nonis Octobris, in die Sabbati facta est, in qua pene totus Northwigenarum exercitus ab Anglis casus est. Inde victor Heraddus Lundoniam rediit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
teram. hufauditis uuillelmꝰ dur aliquantulum territus :̃ rmoreum atotrus
comiti urauerat fidelitatem: et huiusmͦi legationẽ int̾ eos ferebatꝰ:
litiurra chumingi et habenas atq cirotecas intrinsecus liuit ueneno. crat
comppe cubictelarius chuningi. Tunc idem comes britonũ manciegauensi
coimita tu castellum gunterũ obsederat: et oppidanis muitipiarsetess a uleresi¬
tid luos antromittebat. Interea chuningꝰ cirotecas sudis in caute inedutcͥ. ed¬
tacosꝙ habenis. manũ ad os leuauit. Cuius tactu ueneno infectus est: et par¬
lo post om̃ib suis lugentib defuntus est hic muitum sagar fuiet ꝓbꝰ.
ac amator iusticiȩ. Qui si diu iuixiss multa bona ut ferunt ferisiet
as ad regendum honore utilis fuiss. P roditer aut̃ conscius siurea¬
tus mox deerpeditione aufugit. et mortẽ chuningi. de iłlio duci
Uillelmus gͥ securus effectus inanglos omnẽ iũ furoris conuertit. Conside¬

Expanded text:
eram. » His auditis, Willelmus dux aliquantulum territus est. Sed mox eum Decomiti juraverat fidelitatem et hujusmodi legationem inter eos ferebat, lituum Chunani et habenas, atque chirotecas intrinsecus livit veneno. Erat quippe cubicularius Chunani. Tunc idem comes Britonum in Andegavensi comitatu castellum Guntherii obsederat et oppidanis militibus sese illi dedentibus suos intromittebat. Interea Chunanus chirotecas suas incaute induit, tactisque habenis, manum ad os levavit. Cujus tactu veneno infectus est et paulo post omnibus suis lugentibus defunctus est. Hic multum sagax fuit et probus, ac amator justitiae. Qui si diu vixisset, multa bona, ut fertur, fecisset, ac ad regendum honorem utilis fuisset. Proditor autem, conscius sui reatus, mox de expeditione aufugit, et mortem Chunani Willelmo duciillelmus igitur, securus effectus, in Anglos omnem vim furoris convertit. Conside
Abbreviated transcription (Latin):
qui anglora ꝑcerios rer est electus: et sacro oleo abep̃is regna delibut est acunele¬
gãli auidomate coonatus loeui uͦ u sicut supra aiximos puqna loreste erincle

Expanded text:
quam Anglorum proceribus rex est electus et sacro oleo ab episcopis regni delibutus, atque requam Anglorum proceribus rex est electus et sacro oleo ab episcopis regni delibutus, atque regali diademate coronatus. Locus vero ubi, sicut supra diximus, pugnatum est, e
Abbreviated transcription (Latin):
ottroedur fottis uanslelmus abinmicorum strage reuersus. nocte medio
Ios umc qur oesise tregernus. Manen clominice diei illucel cente: spoli s hostu
distra ccis: et conporib Rarorum suorum sepultis: it̃ arripuit ꝗd londoniaui cendlit:
Deinae adurben nuarengetos gressum diuertit. transmeatoq uado fluuulegioreᷤ
uicas tra mrtaem iulat Ineie ũ progressus: londoniam est aggressus. Wprecursoreᷤ
walctes uementes in platea urbis plurimoᷤ inuenerunt rebelles: resistere cotocont¬
mile secentantes: Cumquib: statim congressi: ñ minimum luctum uaduler lediu
uroe obrlios acesinum suoiũ plurima funera. Uidentes demum lundoni sedio¬
tuu contrastare non posse: datis obsidib sesuaꝙ omĩa nobilisimo uctoꝵ suppo¬
suere. Aunoitaq ab incarnatitionȩ dñ millesimo sexagesimoxi. uiullelmusᷤ
toriamorumdux. quemstilus nr̃ extollere nonsufficit. nobiule tropheu nt sup̃
doctuan norangui con fecnt. Deincde in die natalis dñi abomib tami tior mantioꝵ

Expanded text:
t haec fortis dux Willelmus ab inimicorum strage reversus, nocte media ad campum belli est regressus. Mane vero Dominicae diei illucescente, spoliis hostium distractis et corporibus charorum suorum sepultis, iter arripuit quod Lundoniam tendit. Deinde ad urbem Warengefort gressum divertit, transmeatoque vado fluvii, legiones ibi castra metari jussit. Inde vero profectus, Lundoniam est aggressus; ubi praecursores milites venientes, in platea urbis plurimos invenerunt rebelles, resistere toto conamine decertantes. Cum quibus statim congressi, non minimum luctum intulerunt urbi, ob filiorum ac civium suorum plurima funera. Videntes demum Lundonii se diutius contra stare non posse, datis obsidibus, se suaque omnia nobilissimo victori supposuere. Anno itaque ab Incarnatione Domini 1066 Willelmus, Northmannorum dux, quem stylus noster extollere non sufficit, nobile tropaeum, ut supra dictum est, ex Anglis confecit. Deinde, in die Natalis Domini ab omnibus tam Northmannorum
Abbreviated transcription (Latin):
ete rempis felicitate fauente consfrurit. Q postqͣ. renꝰ. anis uasonastiuante¬
maart̃i obutidenticensi s uͦ abbatiȩ regim: elegantusimo sersoni pitia serptu¬
iarũ et eloquentia pollenti reliquit: qui post duosas nors ni pstns serosti
latum sagiorũ dei gr̃a suscepit.
erapore qͦ uullelmꝰ dur disponebat angliã adirȩ. et armis eam s̃
Mendieare: apcor chiunanus comes oritanns nisus ertreuramissa

Expanded text:
et temporis felicitate favente construxit. Qui postquam 22 annis monastet temporis felicitate favente construxit. Qui postquam 22 annis monastMartii obiit. Uticensis vero abbatiae regimen elegantissimo Serloni, peritia Scripturarum et eloquentia pollenti, reliquit; qui post duos annos et tres menses praesulatum Sagiorum Dei gratia suscepit.empore quo Willelmus dux disponebat Angliam adire et armis eam sibi vindicare, audax Chunanus comes Britanniae nisus est eum, missa
Abbreviated transcription (Latin):
omaem anglorum gentẽ abillo infidelit̾ auertit. Grithfridi quoq regis
uualorũ postqmͣ hostilis gladius eum ꝑemit. pulchram conuigem aldith
p̃clari comitis algari filiam sͥ uxorẽ iunxit. Indiebus illis inparte cireu
cometes apparuit. quȩ trib tadiis longius ꝓteñsis. maximam partẽ austri
ꝑspacium qͥndecim noctium illustrauit. et mutationẽ ut plurimi asseru¬
erunt regni alicuius de signauit.
uans eum armis abegit. At illȩ ã ualens angliam salubrit introre.
ueqe uun ormantiam qͥa uentuᷤ obstabat redire: heraldum herfagami north¬
uueghe regẽ adiit. ipsumq supplex ut se uiuaret rogitauit. Ipse uͦ precanti
tostico libenter ad quieuit. Foden anno dominꝰ osbernꝰ abbas post cenobio
sẽi ebrulfi.U. annis et duob mensib p̃fuit. uir boniis et de subiettisssob
lectas ⁊i. hl uimi obiit. Cui sagar mainneruis eusdiem cenobu monachels
suiceessit. et nouam eccłiam om̃sq domos monachis congroias deo maante

Expanded text:
omnem Anglorum gentem ab illo infideliter avertit. Grithfridi quoque regis Wallorum, postquam hostilis eum gladius peremit, pulchram conjugem Aldith, praeclari comitis Algari filiam, sibi uxorem junxit. In diebus illis, in parte Circii cometes apparuit, quae tribus radiis longius protensis, maximam partem Austri per spatium quindecim noctium illustravit et mutationem, ut plurimi asseruerunt, alicujus regni designavit.vans eum armis abegit. At ille non valens salubriter Angliam introire, neque Northmanniam, quia ventus obstabat redire, Heraldum Herfagam Northwegae regem adiit, ipsumque supplex ut se juvaret rogavit. Ipse vero precanti Tustino libenter acquievit. Eodem anno domnus Osbernus abbas, postquam coenobio Sancti Ebrulfi quinque annis et duobus mensibus praefuit, vir bonus et de subjectis sibi sollicitus, VI. Kal. Junii obiit. Cui sagax Mainnerius ejusdem coenobii monachus successit et novam ecclesiam, omnesque domos monachis congruas, Deo juvante,
Abbreviated transcription (Latin):
ibi condidit. et magnam multitudin̾e monachorũ admilitandũ
dõ ibidẽ congregauit. Ep̃i et nobiles uiri p̃dictum patrẽ Rotbtum
diligebant. uenerabantur totisq nisib adui uabant. Curam qͥq cor¬
poris sui parupendebant s sͥ subiectos uictu et uestitu sufficient
alebat et m̃tes eorũ regulari disciplina cohercens componebant. p̃¬
tor̃ itaq cenobiũ fere.xuii. annis rexit. idib de cemibra stelicrt ad
dominũ migraute.¬

Expanded text:
ibi condidit et magnam multitudinem monachorum ad militandum ibi condidit et magnam multitudinem monachorum ad militandum Deo ibidem congregavit. Episcopi et nobiles viri praedictum Patrem Robertum diligebant, venerabantur, totisque nisibus adjuvabant. Curam quippe corporis sui parvipendebat, sed sibi subjectos victu et vestitu sufficienter alebat et mentes eorum regulari disciplina coercens componebat. Praefatum itaque coenobium fere 17 annis rexit, Idibusque decembris feliciter ad Dominum migra
Abbreviated transcription (Latin):
subegit. Qui p ostquam finem sͥ uitȩ adesse ꝑspexit: ab ailardum filium
suum Rotb̃to fr̃i suo quẽ prouersutus. Wiscardum cognominauerat
cum cducatu apuliȩ comm̃dauie: Rotb̾tus aut̃ fr̃es suos qͥ om̃s duce ᷤᷤ
uel comites fuerunt: uirtutȩ et sensu acsullimitate transcendit. Nam
totam apuliam et calabriam ac siciliam s subiugauit: et transmeato
mari maximã partem greciȩ inuasit. et alexiũ imꝑatorẽ qͥ contra domi¬
nũ suũ Michaelem augustũ nequit̾ rebellauerat: bello turpit̾ cum
imm̾̃so exexcitu uictum fugauit. hicuͦ multa bona fecit. ep̃atus et ab¬
batias plures restaurauit. Hic ut supra diximꝰ. domnũ Notb̾tũ abbatẽ
sc̃i ebrulfi benignit̾ suscepre. et quãdam paruam eccłiã sup̃ littus cala¬
brici maris sitam quȩ in honore sc̃e eufemiȩ uirginis et martyris de¬
dicata erat ei tribuit. At ille ut erat magnanimus ingens cenobium

Expanded text:
subegit. Qui postquam finem vitae sibi adesse perspexit, Abailardum filium subegit. Qui postquam finem vitae sibi adesse perspexit, Abailardum filium suum Roberto fratri suo, quem pro versutiis Wischardum cognominaverat, cum ducatu Apuliae commendavit. Robertus autem fratres suos, qui omnes duces vel comites fuerunt, virtute et sensu ac sublimitate transcendit. Nam totam Apuliam, Calabriam, ac Siciliam sibi subjugavit et transmeato mari maximam partem Graeciae invasit et Alexium imperatorem, qui contra dominum suum Michaelem Augustum nequiter rebellaverat, bello turpiter cum immenso exercitu victum fugavit. Hic vero multa bona fecit, episcopatus et abbatias plures restauravit. Hic, sicut supra diximus, domnum Robertum abbatem Sancti Ebrulfi benigniter suscepit et quamdam parvam ecclesiam supra littus Calabrici maris sitam quae in honore sanctae Euphemiae virginis et martyris dedicata erat, ei tribuit. At ille, ut erat magnanimus, ingens coenobium
Abbreviated transcription (Latin):
obstupescens causam tam subi̾e fuge abarmigero suo inquireret: en
repente flammiuomis draco illi occurit. et caput sompedis eius hian¬
ti ore inuadit. At illȩ abstracto ense uirilit̾ feriens feram mox ꝑemit.
quinetiam ipse uenenoso flatu infectus t̾cio diȩ obut. Nam clipeum eius
qd̾ mirum dictu est flamina exore draconis erumpens immom̃to totum
combussit. Defuncto aut̃ turstino: normanni sͥ pͥncipes Rannulfũ et Ri¬
carolum elegerunt. qͥb ductorib mortẽ turstini ulciscentes contra lani¬
gobandos ape rebellauerunt. ꝑ ost aliqͦt tempus tonstantinensis dtago
fl oer credĩ de alta uilla pnceps normannia in apulia factus est. Hiecxp̃i¬
ana religione et militari ꝓbitate laudabilis excitit. Que exatso neapo¬
litanus comes compat̃ eius dum iugilias in eccłia beati laurentũ iĩi. idͦ¬
fridus frat̃ eius inpͥncipatus ei successie: totamq apuliam normannis

Expanded text:
obstupescens causam tam subitae fugae ab armigero suo inquireret, en obstupescens causam tam subitae fugae ab armigero suo inquireret, en repente flammivomus draco illi occurrit et caput sonipedis ejus hianti ore invadit. At ille abstracto ense viriliter feriens feram mox peremit; quin etiam ipse venenoso flatu infectus tertio die obiit. Nam clypeum ejus, quod mirum dictu est, flamma ex ore draconis erumpens momento totum combussit. Defuncto autem Turstino, Northmanni principes sibi Ranulfum et Richardum elegerunt, quibus ductoribus mortem Turstini ulciscentes, contra Longobardos aspere rebellaverunt. Post aliquot tempus, Constantiniensis Drogo filius Tancredi de Altavilla princeps Northmannorum in Apulia factus est. Hic Christiana religione et militari probitate laudabilis exstitit. Quem Wazo Neapolitanus comes compater ejus dum vigilias in ecclesia Beati Laurentii IV Idfridus frater ejus in principatu ei successit, totamque Apuliam Northmannis
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ad epta securitate: ceꝑunt normannos despicere. eisq debita stipendia
subtrahere. Aulli ut hoc animaduerterunt: quẽdam exsuis suꝑse consti
tuerunt. et contra langobardos arma uerterunt. Deinde munitiones
ceꝑunt. et in colas terrȩ fortit̾ subegerunt. Pmus apuliensib normanniᷤ
dum ad huc ut aduene Waimalchi ducis. salernii stipendarii erant.
p̃fuit turstinus cognom̃to scitellus. uir in multis ꝓbitatib ad modum
reꝑtus. Qinter reliqua uͥtutiᷤᷤ sue indicia caprauileoni erore rapuit. ip¬
siumq leonem ꝓ ablata sͥ capra furentem nudis manibus arripuit:
gobardi uͦ ex iniuidia cõmoti cont᷑ ipsum. mortem eius optantes duxerĩte
eum in quendam locum: uͥ morabatur immanis draco cũ magna multi¬
dine serpentium. Deinde ut draconem uenire senserunt: confestim fuge¬
runt. Turstinus aut̃ ignarus doli dum socios suos fugere c̃neret. et

Expanded text:
vero, adepta securitate, coeperunt Northmannos despicere, eisque debita stipendia vero, adepta securitate, coeperunt Northmannos despicere, eisque debita stipendia subtrahere. At illi, ut hoc animadverterunt, quemdam ex suis super se principem constituerunt et contra Langobardos arma verterunt. Deinde munitiones ceperunt et incolas terrae sibi fortiter subegerunt. Primus Apuliensibus Northmannis, dum adhuc ut advenae Waimalchi ducis Salernii stipendiarii erant, praefuit Turstinus cognomento Scitellus, vir in multis probitatibus admodum expertus. Qui inter reliqua virtutis sua indicia capram leoni ex ore rapuit, ipsumque leonem pro ablata sibi capra furentem nudis manibus arripuit gobardi vero ex invidia commoti contra ipsum, mortem ejus optantes, duxerunt eum in quemdam locum, ubi morabatur immanis draco cum magna multitudine serpentium. Deinde ut draconem venire senserunt, confestim fugerunt. Turstinus autem ignarus doli, dum socios suos fugere cerneret et
Abbreviated transcription (Latin):
eccłias destruebant. uirosq cum mulierib captiuabant. hoc ꝑmulta
Deinde temꝑib henrici imꝑatoriᷤᷤ¬
filii cononis. et rotb̃ti normannorũ ducis: os mundus drengotus.
audar miles apuliam adiit: cũ quib dã aliis normannis. Nam uulłm̃
cognomento repostellum militẽ clarissimũ inuenatione in presen¬
tia rotb̃ti ducis occiderat. metuensq animositatem ducis. et insigniᷤᷤ
equitis nobilum parentũ iras: inapuliam secessit. et ꝑpt̾ magnam
ꝓbitatẽ eius ab eneuentanis honorifice detentus est. Deinde prefati
drengoti exemplo agiles normaunorum. seu bͥtomun tẏrones incitati.
italia diuetsis temꝑib expetierunt. et pͥmo uiuare langobardos contͤ
sarra cenos siue grecos uirilit̾ ceperunt. B arbaros bello sepius ꝑtͥuerũt.
unde cunctis eorum uires expertis. formidabiles facti sunt. Lanͣgobardi

Expanded text:
ecclesias destruebant, virosque cum mulieribus captivabant. Hoc per multaecclesias destruebant, virosque cum mulieribus captivabant. Hoc per multaDeinde temporibus Henrici imperfilii Cononis et Roberti Northmannorum ducis, Osmundus Drengotus audax miles Apuliam adiit, cum quibusdam aliis Northmannis. Nam Willelmum cognomento Repostellum, militem clarissimum, in venatione in praesentia Roberti ducis occiderat, metuensque animositatem ducis et insignis equitis nobilium parentum iras, in Apuliam secessit, et propter magnam probitatem ejus a Beneventanis honorifice detentus est. Deinde praefati Drengoti exemplo, agiles Northmannorum seu Britonum tirones incitati, Italiam diversis temporibus expetierunt et primo juvare Langobardos contra Saracenos, sive Graecos, viriliter coeperunt, Barbaros bello saepius protriverunt. Unde cunctis eorum vires expertis formidabiles facti sunt. Langobardi
Abbreviated transcription (Latin):
furia barones suios scibicet Nodulfum detoenia: Nuigone degrente mais¬
milos. et ernaldum uuilłmi gerorani filium eiecit denormainiae. Aobatem
quode rod̃tam quuera eͥo antus cenobium sẽi ebrusse noat auradie abiacei
geroĩoraũ ꝓfapra polierat: sie reatu et iuditio sinioci eeAto quda lea urebaclu
ee quedam i onachiapa nomine osbetnum ei subrogaslenigi maam a oreu
perpia uieo picholas pape causam suam intim autt .i. quoniam. prcdi. tuilore¬
quum crp anitirA quo honousice susceptus est. eg lousa d corist curpatorai
tus uiesil tomanore. dur dune pertotum obem unperabant: dettni
brixam urbem condiderunt. s eam pꝰ plures annos diuersi bellorum tumul¬
tus destruxerunt. Singłis enim annis agareni nauigio initaliam ueni-¬
ebant. et grecis aclangobarclis qui terram incolebant. ignauia torpentib.
crudtlitatem suam nimis exercebant. Nam urbes et oppida concremaban

Expanded text:
furia barones suos, scilicet Rodulfum de Toenia, Hugonem de Grentemaisfuria barones suos, scilicet Rodulfum de Toenia, Hugonem de Grentemaisnilio et Ernaldum Willelmi Geroiani filium, ejecit de Northmannia. Abbatem quoicorum prosapia prodierat, sine reatu et judicio synodi de Northmannia expulit et quemdam monachum nomine Osbernum ei subrogavit. Robertus Romam petiit et Nicolao papae causam suam intimavit. Sed quoniam praedictus praesuum expetiit. A quo honorifice susceptus est, eique locus ad construendam tus jussu Romanorum qui tunc per totum orbem imperabant, de finiici maris Brixam urbem condiderunt; sed eam post plures annos diversi bellorum tumultus destruxerunt. Singulis enim annis Agareni navigio in Italiam veniebant et Graecis ac Langobardis qui terram incolebant, ignavia torpentibus, crudelitatem suam minis exercebant. Nam urbes et oppida concremabant,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩterata expeditione normanniam aggreditur. Qui comitatum pertransiens
orim̃sem. et penetrans baiocacensem: tandem reflero calle redeundi uadum
diue petũt. Quod rege transeunte media erercitus pars substitit. marierue¬
tuaertt. ob redundatiõnẽ fluminis non ualens transmeare. Cum qui etiue
crit supueniens sub regis oculis ilico congressus tantaillos cece pstrauit
recessit. et adeos ultra uenire non apposiut ꝰ Amicitiam quoq auci nonudata
Malthiledemi paluisclodũ fegs tugorum filiami emn atmonios hiabetatt
ne medicorum ꝑitassimo potionem accepit. Si ueneno monia sallitus aioha¬
rente aussum archiatri spreuit. et acubiculario potius accipiens dumme¬
Aius abesset. ante purgationẽ bibit. Unde ninis infarmatui odenndie
post perceptionem sacrȩ eucharistie obut. philippum aͥ filiũ luuo enre¬
durane traneorum heredem constituit. et tucelȩ balduini Nlandrentis
satrape comm̃dauit.

Expanded text:
iterata expeditione Northmanniam aggreditur. Qui comitatum pertransiens iterata expeditione Northmanniam aggreditur. Qui comitatum pertransiens Oximensem et penetrans Bajoacensem, tandem reflexo calle redeundi vadum Divae appetiit. Quod rege transeunte, media exercitus pars substitit, mari eructuante, ob redundationem fluminis non valens transmeare. Cum quibus dux acriter superveniens sub regis oculis illico congressus, tanta illos caede prostrarecessit et ad eos ultra venire non apposuit. Amicitiam quoque ducis, considerata Mathildem Juliusclodii regis Rugorum filiam in matrimonio habuit, ne medicorum peritissimo potionem accepit. Sed veneno nimiam sitim inferente jussum Archiatri sprevit et a cubiculario potum accipiens, dum medicus abesset, ante purgationem bibit. Unde nimis infirmatus, eodem die post perceptionem sacrae Eucharistiae obiit. Philippum vero filium suum in regimine Francorum haeredem constituit et tutelae Balduini Flandrensis satrapae commendavit.
Abbreviated transcription (Latin):
agnificus dux uulłmus francorum cat̾ius competent̃ Isa sunt.¬
deuictis memor obpprii agoiffredo comitȩ sͥ illati: ad urbẽ cenoman¬
nicam ꝑaliquot annos arma conuertit. Quis gͥ explicare pot̾it quot militũ
icursib qͦt legionũ expeditionib illam afflixĩt : Ad postremum iucticeno¬
manni: iam castellis ꝑcunctum comitatum subactis: dextras duci dederũt.
fidem pangentes illi artissimis sacramentis. Inquorũ medio ad domandam
uim insolentiam duo municipia inmonte barbato seu barbello stabiliuit. suisq
militib custodienda cõmisit. Meduanum uͦ castellum cuiusdam opulenti mĩ¬
litis nominȩ goiffredi adhiic restiterat. quod dux exercitibus applicatiꝰ aliqu.¬
diu oppugnans cepit. igneq: iniecto. per duos pueros qͥclam ad ludendum cum
oppidanis in fantib intrauerant combussit. Quod iterum restaurauit: excus¬
todib suis mancipauit.
cisci. sumpto goiffredo comitȩ andegauensi copiosissono cum ecereitu

Expanded text:
agnificus dux Willelmus, Francorum catervis competenter devictis, memor opprobrii a Goiffredo comite sibi illati, ad urbem Cenomannicam per aliquot annos arma convertit. Quin igitur explicare poterit quot militum incursibus, quot legionum expeditionibus illam afflixerit? Ad postremum victi Cenomanni, jam castellis per cunctum comitatum subactis, dextras duci dederunt, fidem pangentes illi arctissimis sacramentis. In quorum medio ad domandam eorum insolentiam, duo municipia in Ponte-Barbato, seu Barbello, stabilivit, suisque militibus custodienda commisit. Meduanum vero castellum cujusdam opulenti militis nomine Goiffredi adhuc restiterat, quod dux exercitibus applicitis aliquandiu opugnans cepit, igneque injecto per duos pueros, qui clam ad ludendum cum oppidanis infantibus intraverant, combussit. Quod iterum restauravit et custodibus suis mancipavit. cisci, sumpto Goiffredo comite Andegavensi, copiosissimo cum exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmi iuullelmi de uarenna monast̾ium sci uiccoris in ꝓpͥo solo fundaur
opꝰ sc̃imonialium fabͥcauit. itidem uicecomes apud rotomagum in mo¬
tȩ urbi imminenti cenobuim summȩ tͥnitati ex sumptu ꝓpͥo consũ¬
mans monachos ibicdem ddo seruituros constituit. Monastium greste¬
ni Notb̾tus comes molitoli fecit. hugo uͦ postea comes cestrensis sc̃ia
etiã dereuers aliam apud montisburgũ. Nigellus uicecome constanti¬
niensis cenobium sc̃i saluatoris: Monastĩum uͦ sc̃e Mariȩ lonleii iuiulłn

Expanded text:
primi Willelmi de Warenna, monasterium Sancti Victoris in proprio solo fundavitprimi Willelmi de Warenna, monasterium Sancti Victoris in proprio solo fundavitopus sanctimonialium fabricavit. Idem vicecomes apud Rothomagum in monte urbi imminenti coenobium summae Trinitati ex sumptu proprio consummans, monachos ibidem Deo servituros constituit. Monasterium Gresteni Robertus comes Moritolii fecit: Hugo vero, postea comes Cestrensis, abbatetiam de Revers aliam apud Montisburgum: Nigellus vicecomes Constantiniensis coenobium Sancti Salvatoris. Monasterium vero Sanctae Mariae
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus conditus ÷: fecit. Rogeruis etiam debello monte filuis
humfridi deuetulis infundo suo pͣtellis duo cenobia edificaurt. unũ
monacͥoꝵ. alterum scim onialium. Rogeruꝰ demonte gum merũ pat
Notb̾ti debelismo indignans uid̾i in aliquo inferior suis comparib ⁊ n
honorẽ scĩ martini eccłias uas unã insagiensis urbis suburbio. alt̾am
iniuco suo troardo nobilit̃ instruens. greges monachorum ibidem do
nulitaturus posuit. t̾ciam etiam fecit apd̾ almanachias ad opus sc̃imo¬
nialiũ. Lechelina uͦ comitissa aucensis adiuta afiliis suis rotbto comite
aucensi et hugone ep̃o luxouieasi cenobium monachorũ sc̃ipet suꝑ
diuuam et monast̾ium sc̃imonilium ante urbem lurouiensem uirili
animo construxit. filius uͦ illius p̃dictus comes aucensis monast̾ium
scĩ michaelis ulterisportus ȩdificauit. At rogerius d̾ mortuo marifilius

Expanded text:
mortuus conditus est, fecit. Rogerius etiam de Bellomonte, filius mortuus conditus est, fecit. Rogerius etiam de Bellomonte, filius Humfridi de Vetulis, in fundo suo Pratellis duo coenobia aedificavit, unum monachorum, alterum sanctimonialium. Rogerius de Monte Gumeri pater Roberti de Belesmo, indignans videri in aliquo inferior suis comparibus, in honorem sancti Martini ecclesias duas, unam in Sagiensis urbis suburbio, alteram in vico suo Troardo nobiliter construens, greges monachorum ibidem Deo militaturos posuit; tertiam etiam fecit apud Almanochias ad opus sanctimonialium. Lescelina vero comitissa Aucensis, adjuta a filiis suis Roberto, comite Auci, et Hugone episcopo Luxoviensi, coenobium monachorum Sancti Petri super Divam et monasterium sanctimonialium ante urbem Luxoviensem virili animo construxit. Filius vero illius, praedictus comes Aucensis, monasterium sancti Michaelis Ulteris portus aedificavit. At Rogerius de Mortuo-Mari filius
Abbreviated transcription (Latin):
qͥꝓsȩ dm̃ orarent reb suis locupletare. Et qͥa diximꝰ nobiles qͦsꝙ: norman¬
noꝵ tunc tẽꝑis infundis suiꝰ in edificatiõe monast̾ioꝵ ꝓmptissimoᷤ. libet
nominatĩ expͥ nerȩ eos qͥ eo tẽpore monast̾ĩa in ead̾e ꝓͥuintia construxer̃
Primũ gͥ ponã ipsum ducẽ uulłmũ patrẽ patͥe qͥ monast̾ium sc̃i uigoris
cȩracii aducȩ rotb̃to patrȩ su o antequã ierłm pergeret inceptum cepit
et ꝓpagaute. usq. qͦ ipse monast̾ium sc̃i stephani et uxor eius mathildis.
monast̾ium sc̾e Trinitatis cadomi edificauerunt. Nillelmus u̾ fi¬
lius osberni ꝓpinquus ducis uullelmi uir potens et uirtute tam
animi qm corꝑis laudabił duo monast̾ia in honore beatȩ dĩ genitcis
mariȩ. unum apd̾ liram. inquo adelinam filiã rogerii detoenio uxorẽ
suam postmodum sepeliuit. alterũ qd̾ apud cormelia. inquo ipse

Expanded text:
qui pro se Deum rogarent rebus suis locupletare. Et quia diximus nobiles quosque Northmanqui pro se Deum rogarent rebus suis locupletare. Et quia diximus nobiles quosque Northmannorum tunc temporis in fundis suis in aedificatione monasteriorum promptissimos, libet nominatim exprimere eos, qui eo tempore monasteria in eadem provincia construxerunt. Primum igitur ponam ipsum ducem Willelmum patrem patriae, qui monasterium Sancti Victoris Ceracii a duce Roberto patre suo, antequam Hierusalem pergeret incoeptum, coepit et propagavit; usquequo ipse monasterium sancti Stephani et uxor ejus Mathildis monasterium Sanctae Trinitatis, aedificaverunt Cadoni. Willelmus viro filius Osberni, propinquus ducis Willelmi, vir potens et virtute tam animi quam corporis laudabilis, duo monasteria in honorem beatae Dei genitricis Mariae, unum apud Liram in quo Adelinam filiam Rogerii de Toenio uxorem suam postmodum sepelivit; alterum apud Cormelias, in quo ipse
Abbreviated transcription (Latin):
cũ munib ummensis eamadusq oucense castrum adduxit. Uͥ dux militũ
stipatus caterius aduenit. illamq sͥ uire conuigali despondit: & cũ maxi¬
mo tͥpudio ac honorȩ rotomagi menib intulit. Genuit aũ erea ꝓcedenti
tempore filios quatuor. Rotb̃tũ qͥ posteum ducatum normanniȩ aliqꝗͣdu
tenuit. et uulłmũ qͥ regno angliȩ tredecim annis p̃fuit. et Ricardum qͥ
iuuenis decessit. et henricum qͥ fr̃ib tam regi quam duci successie. et fili¬
as.iiͦiͬ. de qͥb omĩb tam uiris quã fęminis liber subsequens qͥ degestis
nobilissumi regis henrici inscribet᷑: pro modulo nr̃o d̾o uiuantȩ ꝑtrac
N dieb illis maxuna pacis tranquillita ᷤᷤ fouebat habitantes.xxii. Itabite
innormannia. et serui dei acunctis habebantur insum ma reuerentia.
Nnusquisq optimatum certabat inp̃dio suo eccłias fabͥcarȩ: et monacos

Expanded text:
cum muneribus innumeris eam ad usque Oncense castrum adduxit. Ubi dux militum cum muneribus innumeris eam ad usque Oncense castrum adduxit. Ubi dux militum stipatus catervis advenit, illamque sibi jure conjugali despondit et cum maximo tripudio ac honore Rothomagi moenibus intulit. Genuit autem ex ea procedenti tempore filios quatuor: Robertum qui post eum ducatum Northmanniae aliquandiu tenuit, et Willelmum, qui regno Angliae tredecim annis praefuit, et Bichardum, qui juvenis decessit, et Henricum, qui fratribus, tam regi quam duci, successit; et filias quatuor. De quibus omnibus, tam viris quam feminis, liber subsequens, qui de gestis nobilissimi regis Henrici inscribetur, pro modulo nostro, Deo adjuvante, pertracn diebus illis maxima pacis tranquillitas fovebat habitantes in Northmannia et servi Dei a cunctis habebantur in summa reverentia. Unusquisque optimatum certabat in praedio suo ecclesias fabricare et monachos
Abbreviated transcription (Latin):
atq uiu̾lłmũ rebellem cognatũ suũ exulare coegie. At ille henricũ regem
francoꝵ expetit. cui qͥds contigissee flebiliter retexit. Rȩxuͦ ipsum ut po¬
te nobilem gen̾e et forma militem benignter suscepit. et infortunio eius
condolenꝰ comitatũ suessionis ei cum quadã nobili coniuge triburt.
Exqua post modum egregiã ꝓlem iam felix exul suscep̾. Quȩ patris hono
omĩs normmannia quieuit subalis commodȩ pacis:xxi.
am ducȩ uiuenili robore uigente transcensis annis adolescentie. ceper̾t
optimate ᷤ eus de successionȩ ꝑlis cum eo attentius tractare. Audiens aũ
baldiunum fbandrensem quandã habere filiam regali de gn̾e descenden¬
tem nomine mathildẽ: corꝑe ualdȩ elegantẽ. animoq liberalem: hanc
suorũ consultu missis legatis apr̃e petiit uxorem. Exeius ꝓposito animibal¬
duinus satraꝑa admodum gauisus. non mͦ petitã dari decreuit: uerũ etiã

Expanded text:
atque Willelmum rebellem cognatum suum exsulare coegit. At ille Henricum regem atque Willelmum rebellem cognatum suum exsulare coegit. At ille Henricum regem Francorum expetiit, cui quid sibi contigisset, flebiliter retexit. Rex vero ipsum utpote nobilem genere et forma militem, benigne suscepit et infortunio ejus condolens comitatum Suessionis ei cum quadam nobili conjuge tribuit. Ex qua postmodum egregiam prolem jam felix exsul suscepit, quae patris honoreomnis Northmannia quievit sub alis commodae pacis.am duce juvenili robore vigente, transcensis annis adolescentiae, coeperunt optimates ejus de successione prolis cum eo attentius tractare. Audiens autem Balduinum Flandriae comitem habere filiam regali ex genere descendentem, nomine Mathildem, corpore valde elegantem, animoque liberalem, hanc, suorum consultu missis legatis, a patre petiit uxorem. Ex ejus proposito animi Balduinus satrapa admodum gavisus, non modo petitam dari decrevit, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
niensem comitatum tͥbuit. Sic tumidoᷤ pr̃ĩs sui parente ᷤ asꝑe ꝓstrauit.
humiles ꝙ matͥs suȩ ꝓpinquos honorabilit̾ exaltaure. Ceterum sicut ui
uulgari ꝓuerbio dicitur: stultus non uerbis nec exemplis. s plagis uix
corripitur. nec ꝑtimescit: donec diros icꝰtus accipit. quod in subsequenti
lucȩ clarius apparebit exemplo. xx.¬
iquidẽ ut insuperiorib manifestauimꝰ. Dux normannorum ricar¬
dus filius pͥmi ricardi. cuidã fr̃i suo uterino nominȩ uiulłmo dedit
comitatum aucensem. hic exlescelina comitissa habuit tresfilios. Rot̃tũ
uiilłmũ. hugonẽ. postea ep̃m luxouienxem. horum medius uiulłmus.
coguom̃to busatius ducatums uolens uendicare: cepit contra ducem
minis et infestationib ceruicem erigere Uerum fortis pͥncepᷤᷤ nolenseice¬
d̾e. exercitũ congregauit. et castrum oueis donec illud caperet obsedit.

Expanded text:
liensem comitatum tribuit. Sic tumidos sui patris parentes aspere prostravit, liensem comitatum tribuit. Sic tumidos sui patris parentes aspere prostravit, humilesque matris suae propinquos honorabiliter exaltavit. Caeterum, sicut in vulgari proverbio dicitur, Stultus non verbis, non exemplis, sed plagis vix corrigitur, nec pertimescit, donec diros ictus accipit: quod in subsequenti luce clarius apparebit exemplo. iquidem, ut in superioribus manifestavimus, dux Northmannorum Richardus filius primi Richardi, cuidam fratri uterino nomine Willelmo dedit comitatum Aucensem. Hic ex Lescelina comitissa habuit tres filios, Robertum, Willelmum, Hugonem postea, episcopum Luxoviensem. Horum medius Willelmus cognomento Busacius, ducatum sibi volens vindicare, coepit contra ducem minis et infestationibus cervicem erigere. Verum fortis princeps nolens ei cedere, exercitum congregavit et castrum Oncis, donec illud caperet, obsedit,
Abbreviated transcription (Latin):
ost ꝑricardum abrincatensem cognatum surim familiaritatẽ ducis co¬
secutus :. Qui dum quadamdie pͥuatim loqueret᷑ cum duce: int̾alia p̾scp¬
um uiutłmi comitis u̾bum retulit. Dux aut̃ uiłimum ad seuocauit. e
cur huiusmodi sermonem ꝓtulisset: interrogauit. At ille nec negare po¬
uit: neq intentione dicti dedarare presumpsit. Ob hoc iratus dux ait.
Seditiosis tumultib normanniam ꝑturbare decreiusti. et contrame re¬
bellans me nequit̃ ex hereditate disposusti: idõq rapacitatiꝰ tempus egeno
nuliti ꝓmisisti. S nobiscum dõno crcatoris. ut indigemus maneat pax ꝑ¬
hennis. Tuaũ enormannia discede quamtocius: et huc dum uixõ ne redea ᷤ
ult̾ius. D illelmo itaꝙ: expulso. et apuliã miserabilit̾ petente. cũ unotan¬
tũ armigero: dux comfestim rotb̾tum frẽm suum sullimauit. eiq mouto.¬

Expanded text:
post per Richardum Abrincatensem cognatum suum familiaritatem ducis copost per Richardum Abrincatensem cognatum suum familiaritatem ducis consecutus est. Qui, dum quadam die privatim loqueretur cum duce, inter alia praescriptum Willelmi comitis verbum ei retulit. Dux autem Willelmum ad se vocavit et cur ejusmodi sermonem protulisset, interrogavit. At ille nec negare potuit, neque intentionem dicti declarare praesumpsit. Ob hoc iratus dux ait: « Seditiosis tumultibus Nortmanniam perturbare decrevisti et contra me rebellans me nequiter exhaeredare disposuisti; ideoque rapacitati tempus egeno militi promisisti. Sed nobiscum dono Creatoris, ut indigemus, maneat pax perennis. Tu autem e Northmannia discede quantocius et huc dum vixero ne redeas ulterius. » Willelmo itaque expulso et Apuliam miserabiliter petente cum uno tantum armigero, dux confestim Robertum fratrem suum sublimavit, eique Morito
Abbreviated transcription (Latin):
me danfrontem repetiit. Audientes itaq danfrontim qualia dux sius com¬
militouib intulerit: et consicłanteᷤ sȩ anullo posse uiuari. se et castellum erꝰ
tradiderunt dominatui. Inde uͦ positis custodib egrediens. et plitius tendenꝰ.
nis castellum condidit: quod alimoniis et militib sufficient᷑ muniuit.
ib decent̃ expletiᷤᷤ reb rotomagum metropolim normannie regresus est
adem tempestatȩ uiulłmus cognom̃to uuerlentus destirpe ricardi
magni: comes erat moritolu. Ad eum aliquando quidam tyro de
amilia sua: nomine rottus bigot accedens ait. Pauꝑtate premor dnẽ
ni.et in hac patͥa nequeo questum mͥ uecessarium lucrari. Quaꝑpt̃ ibonẽ
c nobiscum remanebis. Namtale tempus aute octoginta dies innorm¬
nia habebis. ut queq: tͥ neccessaria oculis uideris: impune manib tape
poteris: Ille uͦ domini sui monitis ad quiescens remoratus ÷. et non multo

Expanded text:
me Damfrontem repetiit. Audientes autem Damfrontani qualia dux suis comme Damfrontem repetiit. Audientes autem Damfrontani qualia dux suis commilitonibus intulerit et considerantes se a nullo posse juvari, se et castellum ejus tradiderunt dominatui. Inde vero custodibus positis egrediens et prolixius tendens e super ora fluminis castellum condidit, quod alimoniis et militibus sufficienter munivit. Quibus decenter expletis rebus, Rothomagum metropolim Northmanniae regressus estadem tempestate Willelmus cognomento Werlencus de stirpe Richardi magni, comes erat Moritolii. Ad eum aliquando quidam tiro de familia sua, nomine Robertus Bigot accedens, ait: « Paupertate premor, domine mi, et in hac patria nequeo quaestum mihi necessarium lucrari. Quapropter ibo nunc hic nobiscum remanebis. Nam tale tempus ante octoginta dies in Northmannia habebis, ut quaeque tibi necessaria oculis videris, impune manibus rapere poteris. » Ille vero domini monitis acquiescens, remoratus est, et non multo