comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
prouiso adciceronis hyberna aduolant.Nondum adeum forma de
titurii morte ꝑlata. Huc qͦ accedit ꝙ fuit necesse ut non nulli mili¬
tes q qui lignationis munitionis q causa insiluas discessissent repen¬
tino equitum aduentu intẽrumꝑent᷑. His circumuentis magna manu
eburones. Neruis. aduatuci.atq horum omnium sotiĩ &e clientes
legionem oppugnare incipiunt. Nr̃ĩ ad arma celeriter cõcurrunt uallum
conscendunt. Egre is dies substentatur ꝙ omnem spem hostes ĩceleĩtate
ponebant atq hanc adepti uictoriam inperpetuum se fore uicturos cõ¬
fidebant. Mictuntur ad cesarem confestim abcicerone lrȩ magnis pro¬
positis premiis si ꝑtulissent obesis omnibus uiis nͥ intercipiunt᷑ noctu
ex m̃ã quã munitionis causa cõpõtauant turres admoũ.Cxx. excitant᷑
incredibili celeritate quȩ deesse uidebantur oꝑi ꝑfitiunt᷑. Hostes po¬
stero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant. fossam complẽt

Expanded text:
proviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent.
Abbreviated transcription (Latin):
n copia pecus impabat. Calones adlonginquiores ciuitates dimic¬
tebat. lp̃e pñtem in opiam. quibus poterat subsidus tutebat᷑. Nȩc
affranius Petreiusq & eoꝵ amici pleniora atq uberiora romã ad
suos ꝑ scribebant multa rumõ fingebat ut pene bellum confectu
uderetur: quibus lr̃is nuntiis q romam ꝑlatis magni domũ con¬
cursus ad affranium magnȩ q gratulatioẽs fiebant. Multi exytalia
ad. CN. Põpeium proficiscebant᷑. Aliĩ ut pͥncipes talẽ nũtiũ attu¬
lisse. Alii ne euẽtũ belli expectasse at̃ ex oĩb nouissimi uenisse ui¬
dent᷑. Cum his angustiis res esset:atq õs uiae ab affranis militib
equitibusq obsiderentur nec põtes ꝑfici possent imperat militib¬

Expanded text:
nti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimitnti copia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militib
Abbreviated transcription (Latin):
hostium numerum pauci substinuere. Sed ubi signa legionum appro¬
pinquare coeperunt paucis amissis se se in proximos montes cõferũt.
Noc pugnȩ tempus magnum attulit nostris ad salutem momentu.
Uacti .xi. spatium se in loca suꝑiora receperunt. Desiderati sũt eodiẽ
sagutarii circiter. cc. equites pauci cãroꝵ atq impedimentoꝵ nõ ma¬
eus numerus. Hec tam omnia in commoda annona creauit: quȩ
fere res non solum in opiã pñtis sed ẽt̃ futuri temporis timore ingra
& militum uires in opiã frumenti diminuerat: at ĩ ꝯmoda ĩdies au-¬
gibant᷑. Et tam paucis diebus magna erat reꝵ frã cõmutatiõ: ac se
fortuna inclinauerat. ut nr̃i mag̃ inopia necessariaꝵ reꝵ cõflictarẽ¬
tur illi omnibus habundarent rebus suꝑiores q haberent̃. Cȩsã his
ciuitatibus que ad eius amicitiam accesserant quo minõ erat frum̃¬

Expanded text:
hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adprohostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proximos montes conferunt. hoc pugnae tempus magnum attulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superiora receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, equites pauci, calonum atque impedimentorum non magnus numerus. His tamen omnibus annona crevit. quae fere res non solum inopia praesenti, sed etiam futuri temporis timore ingravet militum vires inopia frumenti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur, illi omnibus abundarent rebus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frume
Abbreviated transcription (Latin):
affranio magnos cõmitatus q iter hẽbãt ad cȩsarem ad flum̃ con¬
stitisse. Uenerant eo sagittaris ex ruthenis: equites exgallia cũ mul¬
tis cãris magnis q impedimentis. ut gallica fert consuetudo. Et̃
preterea cuiꝰq gñis hoiũm millia circiter.ui. cum serius liberis ꝙ
sed nullus õdo nullum imperium certum cum suo quis ꝙ ꝯsilis
itest̃ atq omnes sine timore iter facẽnt usu suꝑioꝵ tempoꝵ atq iti¬
nerum̃ licentia. Erant complures honesti adolescentes saenatoꝵ filii &e õ¬
anis equestris. Erant legiones ciuitatum. Erant legati cȩ saris omnes.¬
hos fumina continebant. Ad hos oppͥmendos cum oĩ equitatu mi¬
husq legionibus affranius denocte proficiscit᷑ in prudentes q ante
nissis equitibus egreditur celenter se se galli equites expediũt proe¬
liumq cõmictunt. Hi dum pari certamine res geri potuit magnu

Expanded text:
Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen conAfranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia cum multis carris magnisque impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio eretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis equestris; erant legationes civitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte proficiscitur inprudentisque ante missis equitibus adgreditur. celeriter sese tamen Galli equites expediunt proeliumque committunt. ii dum pari certamine res geri potuit, magnum
Abbreviated transcription (Latin):
ti citerioris hyspaniȩ consectabantur: quibus erat procliue tranatas
flumen: quod consuetudo eorum omnium est ut sine utribus adexe¬
citum nõ at exercitus affranii omiũ reꝵ habũdabat copia. m̃¬
tum erat frumentum prouisum & conuentum suꝑioribus tpõribus
multum ex omni prouintia cõportabatur magna pabuli suppete¬
bat. Haꝵ omnium reꝵ facultates sine ullo ꝑiculo pons illerde pre¬
bebat: ce loci transflumen integra: quo omnino Cesar adire nõpo.¬
terat hac ꝑmanserunt:atq dies cõplures conatus est Cesã reficere
pontes: sed nec magnitudo fluminis ꝑmictebat: n ad ripã disposite
cohõtes aduersariorum ꝑfici patiebant᷑ ꝙ illis prohibere erat facile sũ
ipĩus fluminis nã atq aque magnitudine tum ꝙ extotis ripis
inunum atq angustum locum thela iaciebant᷑: atz erat difficile
eo tp̃r rapidissimo flumine oꝑa ꝑficere ce thela uitare. Nuntiatur

Expanded text:
ti citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare ti citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipsius fluminis natura atque aquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur; atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere et tela vitare. Nuntiatur
Abbreviated transcription (Latin):
demonstratum est cum essent inter flumina duo siccoꝵs ce cingã s patõ
millium .xxx. neutꝵ hoꝵ transiri poterat: necessario q õs his angusti
continebant᷑. Neq ciuitates que ad cesaris amicitiam accesẜant frumẽis¬
tum supportare. Neq hi qui pabulatum longiꝰ progressi essent ĩ tclis
fluminibus reuerti: Neq maximi cõmeatus qui exytalia galliaq uens¬
ebant incastra ꝑuenire poterant. Tempus erat difficillimum quon
frumenta inhibernis erant. neq multum amaturitate aberant. ac ci¬
uitates ex inanite: ꝙ affranius omẽ frumentum ante Cȩsaris aduẽu
illerdam conuexerat. Reliꝙꝰ siquid fuerat Cesar suꝑioribus diebus
consumpserat: pecora ꝙ secundum poterat esse in opere subsidium
ꝑp bellum finitime Ciuitates longius remouerant: qui erant pabuli
di cã progressi hosleuis armaturȩ Lusitani peritiq eaꝵ regionũ ce¬

Expanded text:
demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civitates longius removerant. qui erant pabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetra
Abbreviated transcription (Latin):
uderent᷑ cominus tam diu stetissent ut nostrorum impetũ substi¬
nnissent et initio locum tumulumq tenuissent: que cã pugnãdi
suerat. & nr̃os pͦ congressu terga uertere coegissent. Nostri uõ quo
niquoloco atq in pari congressi nũo.ꝙ.u. horis proeliũ sb̾stinui¬
sent ꝙ montem gladiis districtis ascendissent. ꝙ ex loco suꝑiori¬
hostes terga uertere aduersarios coegissent: atq in oppidũ cõpulissẽt.
Eui cum tumulum proquo pugnatum est maximis oꝑib munie¬
tunt presidium ibi posuerũt. Accidit ẽt repentinũ in cõmodum
diduo: quo hȩc gesta sunt. Tanta .ii. tempestas exorit ut nũqua
illis locis maiores aquas constare fuisse. tum aũt ex omnib mon¬
uibus nix profluit. ac summas ripas fluminis suꝑant, pontes ꝙ
ambos. quos.C. fabius fecerat uno die interrumpit: que res ma-¬
gias difficultates exercitus Cesaris attulit. Castra .ii. ut supra

Expanded text:
viderentur, comminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustividerentur, comminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnandi fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destrictis ascendissent, quod ex loco superiore terga vertere adversarios coegissent atque in oppidum compulissent. illi eum tumulum, pro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra
Abbreviated transcription (Latin):
u sibmissis meundem locum cohõtibus deffessos reciperet. Hloc loco cũ
at premerentur consumptis omnibus thelis gladiis districtis impetu
iduersus montem incohõtes faciunt: paucisꝙ deiectis reliquo sese cõ¬
uatere cogunt. Sub motis sub mu cohõtibus ac non nulla ꝑte prof
ltorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. Sꝗtatꝰ
am̃ summum in iugum uirtute connictit᷑. atq inter duas acies
ꝯ equits commodiorem atq tutiorem nostris receptbm dat. Ita ua¬
no certamine pugnatum est. Nostri pͥmo congressu circiter. lxx
camiam uirtutem ex inferioribus ordinibus ineum locũ ꝑuenãt
iuinerant᷑ amplius.x. Ex affranianis interfitiunt᷑. T. ceciliũ pri¬
mpili centurio. & preter eum centuriones.iii.milites amꝑlius
cs. s ed hec diei profert᷑ oppinio: ut se utriq suꝑiores discessisse
ꝑistimarent affraniani ꝙ cum omne omnium iuditio ĩferioes

Expanded text:
ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset multitudine premerentur, consumptis omnibus telis gladiis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitattamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores
Abbreviated transcription (Latin):
positum illercia suocedunt: hinc se recipere cum uellent, ruͣsus ill
ex loco superiore nostros premebant. Preruptus locus erat utraq
ex ꝑte directus: ac tm̃ in altitudine patebat ut tres instructe cohõtos
eum locum implorẽt: ut neq: subsidia alateribus submicti: neque
equites laborantibus usui esse possent. Ab oppido aũt editus locus
tenui fastigio uergebat inlongitudinem passuum circiter.cccs
ac nr̃is erat receptus ꝙ eo ĩcitati studio inconsultius processerant
Hoc pugnabat᷑ loco ce ꝑꝑangustias iniquo: & ꝙ sub ipĩs radicibus
montis constiterant: ut nullum frustͣ thelum in eos micteretur
tñ uirtute & patientia nitebant᷑: atq omĩa uulsiã substinebãt. Au¬
gebant̃ illis copiae atq excastuis cohõtes ꝑ oppidum crebro sbmi¬
hatur ut in tegrideffessis succedeñt. hoc idem Cesar facere cogebatur

Expanded text:
positum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, rursus illi positum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant. praeruptus locus erat utraque ex parte derectus, ac tantum in latitudinem patebat, ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submitebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe seruarent rari disparsi q pugnarent.Si premonent᷑ pedem refferr
ae loco excelere non turpe existimarent: cum lusitanis reliquisq bãli¬
ris genere quodam pugnȩ assuefacti ꝙ fore sit quibus quisq ĩ locis
miles inueterauerit. ut multum earum regionum consuetud ine
cum iri.ti. se se ab apꝑto latere procurentibus singulis abi trabantũ
Ip̃i aũt suos ordines seruare: neq absignis discedere: n siñ grauiã¬
locum eum quem oceperant: dimicti consueuerant opõtere. Itaque
ꝑ turbatis antesignariis legio que ineo cõnu constiterat locũ cõtinus
nonam subsidio ducit: hostem insolenter: acriter q: nrõs in sequẽt
suppͥmit: rursusq terga uertere: seq ad oppidum ylerdam recipẽ &
sub muro consistere cogit. Sed none legionis milites elati studio dũ
inlocum iniquum progrediunt᷑:. &e sub montem inquo erat oppidũ

Expanded text:
opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre et loco excedere non turpe existimarent, cum Lusitanis reliquisque barbaris genere quodam pugnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis miles inveteraverit, ut multum earum regionum consuetudine mcumiri enim sese ab aperto latere procurrentibus singulis arbitrabantur; ipsi autem suos ordines servare neque ab signis discedere neque sine gravi causa eum locum, quem ceperant, dimitti censuerant oportere. itaque perturbatis antesignanis legio, quae in eo cornu constiterat, locum non tenuit nonam subsidio ducit; hostem insolenter atque acriter nostros insequentem supprimit rursusque terga vertere seque ad oppidum Ilerdam recipere et sub muro consistere cogit. sed nonae legionis milites elati studio, dum in locum iniquum progrediuntur et sub montem, in quo erat oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
ii casta petresꝰ ꝙ afftanius habebant planities cutiter passuũ. Ccc al
nhoc fere medio spatio tumulus erat paulo editior. quem si occupa¬
uisse cesar qe cõmunissa ab oppido aponte & commeatu õĩ que in
oppidum contulerant se inter clusuꝵ aduẽsarios cõfidebat. Hoc speãns
legioẽs ires ex castris educit acieq in locis idoneis instructa uniꝰ legio¬
nis ante signatos procurreret: atq eum tumulum occupare iubet. qͣ
re cognita celeriter qua instatione procastris erant affranii cohortes
breuiori itinere adeundem occupandum locum mictunt᷑. Cõtendrẽ
melio e quod priuo intumulo asfianis uenerant nr̃i repelluntũ¬
Atq alii summis presidiis terga uertere: seq ad signa legionum regresi¬
recipere coguntur. Senus erat pugne militum illoꝵ ut magno impeai
primo procurrererent audacter locum caperent. õdine suos non magro

Expanded text:
ubi castra Petreius atque Afranius habebant, planities circiter passuum ccc, atque ubi castra Petreius atque Afranius habebant, planities circiter passuum ccc, atque in hoc fere medio spatio tumulus erat paulo editior; quem si occupavisset Caesar et communivisset, ab oppido et ponte et commeatu omni, quem in oppidum contulerant, se interclusurum adversarios confidebat. hoc sperans legiones iii ex castris educit acieque in locis idoneis structa unius legionis antesignanos procurrere atque eum tumulum occupare iubet. qua re cognita celeriter, quae in statione pro castris erant Afrani cohortes, breviore itinere ad eundem occupandum locum mittuntur. contenditur proelio, et, quod prius in tumulum Afraniani venerant, nostri repelluntuatque aliis submissis subsidiis terga vertere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus erat pugnae militum illorum, ut magno impetu primo procurrerent, audacter locum caperent, ordines suos non magno
Abbreviated transcription (Latin):
Q intelligerent᷑ ut a franio castra muniri. Subuesꝑum Cȩsar ĩ fhane
pssam legiones reducit. at ibi subãmis proxima nocte conquiescit.
postero die omnem ex ercitum intra fossam cõtinet: etꝙ longius erat
cat ager ꝑtendus inpñtia similem rõnem oꝑis instituit. singula¬
ꝗ latera castrors singulis auribuit legionibus munienda fossas ꝙ
adeamdem magnitudinem ꝑfici iubet. Reliquas legiones ĩ amis
⁊ peditas contra hostem constituit. Affranius petreius q terrenda causa
aq oꝑis impediundi copias suas adinfimas montis radices producunt:
e proelio lacessunt. Neq id circo Cesar opus intermictit confixus le
longius ab infimo progressu copias incastra reducũt. 3ͦ die Cȩsar uallo
asta cõmunit. Reliquas cohõtes. quas insuꝑionb castris reliq̃tat impe¬
limentaq ad se traduci iubet. Etat in oppido ylerda. & proximo colle

Expanded text:
opus, quam intellegeretur ab Afranio castra muniri. sub vesperum Caesar intra hanc opus, quam intellegeretur ab Afranio castra muniri. sub vesperum Caesar intra hanc fossam legiones reducit atque ibi sub armis proxima nocte conquiescit. Postero die omnem exercitum intra fossam continet, et, quod longius erat agger petendus, in praesentia similem rationem operis instituit, singulaque latera castrorum singulis attribuit legionibus munienda, fossasque ad eandem magnitudinem perfici iubet; reliquas legiones in armis expeditas contra hostem constituit. Afranius Petreiusque terrendi causa atque operis impediendi copias suas ad infimas montis radices producunt et proelio lacessunt. neque idcirco Caesar opus intermittit confisus pralongius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt. tertio die Caesar vallo castra communit, reliquas cohortes, quas in superioribus castris reliquerat, impedimentaque ad se traduci iubet. Erat inter oppidum Ilerdam et proximum collem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fici iussit. Ip̃e cognita locoꝵ nã ponti: cesaris q presidio cohõtes
relinquit: atq omnia impedimenta: et postero die omnib copis
mplici instructa acie ad ilerdam proficiscit᷑: & sb̾castris affranii
substitit: et ibi paulisper subãmis moratus facit equo loco pugna¬
di potestatem. Potestate scã. afstanius copias educit et ĩ medis
ole sub castris constitit. Cesar ibi cognouit affranium dare qͦminuᷤ
relio dimicaret abinfimis radicibus montis intermissis circiter
ssibus .iiii. castra facere constituit. et ne inoꝑe faciundo milites
tpennno hostium incursu extererentur: atq oꝑe prohaberentur
ualio muniri uetuit quod eminere et procul uideri necẽe erat. Sed
iftonte castia contra hostem pedum.xu. fossam fieri instituit. pri¬
na et secunda acies inarmis ut abinitio constituta erat ꝑmanebat
post hoc opus in occulto atertia acie fiebat. sic oẽ pͥus est perfectum

Expanded text:
perfici iussit. ipse cognita locorum natura ponti castrisque praesidio sex cohortes perfici iussit. ipse cognita locorum natura ponti castrisque praesidio sex cohortes relinquit atque omnia impedimenta et postero die omnibus copiis triplici instructa acie ad Ilerdam proficiscitur et sub castris Afrani consistit et ibi paulisper sub armis moratus facit aequo loco pugnandi potestatem. potestate facta Afranius copias educit et in medio colle sub castris constituit. Caesar ubi cognovit per Afranium stare, quominus proelio dimicaretur, ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibus cccc castra facere constituit, et, ne in opere faciundo milites repentino hostium incursu exterrerentur atque opere prohiberentur, vallo muniri vetuit, quod eminere et procul videri necesse erat, sed a fronte contra hostem pedum xv fossam fieri iussit. et prima et secunda acies in armis, ut ab initio constituta erat, permanebat; post hos opus in occulto a iii acie fiebat. sic omne prius est perfectum
Abbreviated transcription (Latin):
& affranio exagere atq cratibus que aflumine ferebant᷑ celeriter su
ponte afranius. quem oppido castrisq cõiũctũ habebat legiões. in
cuius aduentu nuntiato. E. plancus: qui legionibus preerat. necesa¬
riã re coactus locum capit suꝑiorem: diuersam q aciem induas pti
constituit: ne abequitatu citumueniri posset ita congressus ĩpai
nũo magnos impetus legionum: equitatusq substinet. Cõ missoa
equitibus proelio signa legionum duaꝵ procul abutrisq cõspitũt
quas .C. fabius ulteriore ponte subsidio nostris miserat suspicatus
fore id quod accidit ut duces aduersarioꝵ occaxione et bñfitio for¬
tune adnr̃os opprimendos uerterent᷑: quaꝵ aduentu proelium
dirimitur. ac suas uterq legiones reducit incastra. Eo biduo cesã
cum equitibus ix. quos ibi presidio reliquerat in castra ꝑuenit põ
qui fuerat tempestate intẽruptus: pene erat refectꝰ hunc noctu

Expanded text:
et Afranio ex aggere atque cratibus, quae flumine ferebantur, celeriter suo et Afranio ex aggere atque cratibus, quae flumine ferebantur, celeriter suo ponte Afranius, quem oppido castrisque coniunctum habebat, legiones iiii s. cuius adventu nuntiato L. Plancus, qui legionibus praeerat, necessaria re coactus locum capit superiorem diversamque aciem in duas partes constituit, ne ab equitatu circumveniri posset. ita congressus impari numero magnos impetus legionum equitatusque sustinet. commisso ab equitibus proelio signa legionum duarum procul ab utrisque conspiciuntur, quas C. Fabius ulteriore ponte subsidio nostris miserat, suspicatus fore, id quod accidit, ut duces adversariorum occasione et beneficio fortunae ad nostros opprimendos uterentur. quarum adventu proelium dirimitur ac suas uterque legiones reducit in castra. Eo biduo Caesar cum equitibus dcccc, quos sibi praesidio reliquerat, in castra pervenit. pons, qui fuerat tempestate interruptus, paene erat refectus; hunc noctu
Abbreviated transcription (Latin):
confestim q esse uentuꝵ simul atribꝰ mił. centurionibus q muti¬
uas pecunias sumpsit has exẽcitus distribuit. quo fcc̃õ duas res
uronsequutus est ꝙ pignore animos centutionum deuinxit & largiuẽ
militum uolumptates redemit. fabius finitimaꝵ ciuitatum aiõs lũs
numptiis q temptabat. Insicco flumine pontes efecerat duos dista¬
tes inter se millia passuum.iiii.his pontibus pabulatum mictebat
ꝙ que citra flumen fuerant diebus suꝑiorbus consũpserat. Hoc idẽ
fere atq eadem de causa pompeiani exercitus duces faciebant creb¬
q interse equesinbus proeliis contendebant. Huc cum quoltidiaã
consuetudine congresse pabulationibus presidio proprio legioẽs fa¬
biane due flumen transirent: impedimenta q & oĩs equitatus
sequeretur subito umentorum & atq magnitudine pons est int¬
ruptus ꝙ reliqua multitudo equitũ interclusa. quo cognito apers

Expanded text:
confestimque esse venturum. simul a tribunis militum centurionibusque mutconfestimque esse venturum. simul a tribunis militum centurionibusque mutuas pecunias sumpsit; has exercitui distribuit. quo facto duas res consecutus est, quod pignore animos centurionum devinxit, et largitione militum voluntates redemit. Fabius finitimarum civitatum animos litteris nuntiisque temptabat. in Sicori flumine pontes effecerat duos distantes inter se milia passuum iiii. his pontibus pabulatum mittebat, quod ea quae citra flumen fuerant superioribus diebus consumpserat. hoc idem fere atque eadem de causa Pompeiani exercitus duces faciebant, crebroque inter se equestribus proeliis contendebant. huc cum cotidiana consuetudine egressae pabulatoribus praesidio propiore ponte legiones Fabianae duae flumen transissent, impedimentaque et omnis equitatus sequeretur, subito vi ventorum et aquae magnitudine pons est interruptus et reliqua multitudo equitum interclusa. quo cognito a Petreio
Abbreviated transcription (Latin):
anxiba ꝙ totius luspitaniae apetroio celtiberis cantabris: bãbaris¬
coactis celeriter petreius ꝑ uertones ad affranium ꝑuenit. cõstituũt
ꝙ omni consilio bellum ad illerdam ꝓꝑ ipius loci opp̃otunitatem
gre. Erant ut sup̃ ddemõstratum est legiones affrani.iii. Petreii
auȩ. Preterea scutate citenoris prouintiae. Et Cetrate ulterioris
ispaniȩ cohõtes circiter. Lxxx. equitumq utiuis ꝙ proiũtiae eĩ¬
cter.u. mulia. Cesar legiones in hyspaniam p̃miẜat ad ui. mllia
uxilia peditum equitum.iii. millia quȩ omnibus sugiorib
bellis habnierat. & parem ex nũo galliã quẽ ip̃e parauerat. no¬
ninatim ex omnibus ciuitatibus: nobilissimo &e fortissimo ꝙͥ
euocato ad se hinc optimi gñis hominum exaquitanis mõta¬
nis q: qui galliam prouintiam aringunt. Postõ audierat põ¬
peium ꝑ mauritaniam cum legionibus iter in hyspaniã facere

Expanded text:
auxiliaque toti Lusitaniae a Petreio, Celtiberiae Cantabris barbarisauxiliaque toti Lusitaniae a Petreio, Celtiberiae Cantabris barbaris quibus coactis celeriter Petreius per Vettones ad Afranium pervenit, constituuntque communi consilio bellum ad Ilerdam propter ipsius loci opportunitatem gerere. Erant, ut supra demonstratum est, legiones Afrani iii, Petrei duae, praeterea scutatae citerioris provinciae et caetratae ulterioris Hispaniae cohortes circiter lxxx equitumque utriusque provinciae circiter v milia. Caesar legiones in Hispaniam praemiserat VI; auxilia peditum nulla, equitum iii milia, quae omnibus superioribus bellis habuerat, et parem ex Gallia numerum, quam ipse pacaverat, nominatim ex omnibus civitatibus nobilissimo et fortissimo quoque evocato; huc optimi generis hominum ex Aquitanis montanisque, qui Galliam provinciam attingunt, adiecerat. audierat Pompeium per Mauretaniam cum legionibus iter in Hispaniam facere
Abbreviated transcription (Latin):
adductisq massiliam. his. R. Brutum p̃fecit.C. Treboniũ legatĩ
idoppugnationem massiliae reliquit. Dum hec perat atq administrat
fibum legaitum cum legionibus tribus. quas nabone c̃icumq ea
loca hyemandi causa disposuerat in hyspaniã p̃mictit: celeriter ꝙ salt
steneos occupari uibet. qui eo tempore ab affrinio legato presidiis
tenchantur. legiõẽs q reliquas quȩ longuis hyemabant sequi uib. fa¬
dius ut erat imꝑatum adhibita celeritate presidiũ ex saltu deiecit
nagnisq itineribus ad exercitum affranii contendit. Aduentu Ry
ui Ruffi: quem a pompeio missum in hyspaniam demõsttatũ est
aiba nauectonum ag Lusitaniam ꝙ peri nũo legionum obtinebat
afita interse pãtuntur uti petreius. et lusitania ꝑ uecteres cũ dib
copis ad afftanium proficiscat᷑. Uaro cum his quas habebat legiõib
omnem ulteriõrem hyspaniam tueat᷑. His rebus constitutis equites

Expanded text:
adductisque Massiliam his D. Brutum praeficit, C. Trebonium legatum adductisque Massiliam his D. Brutum praeficit, C. Trebonium legatum oppugnationem Massiliae relinquit. Dum haec parat atque administrat, C. Fabium legatum cum legionibus iii, quas Narbone circumque ea loca hiemandi causa disposuerat, in Hispaniam praemittit celeriterque saltus Pyrenaeos occupari iubet, qui eo tempore ab L. Afranio legato praesidiis tenebantur. reliquas legiones, quae longius hiemabant, subsequi iubet. Fabius, ut erat imperatum, adhibita celeritate praesidium ex saltu deiecit magnisque itineribus ad exercitum Afrani contendit. Adventu L. Vibulli Rufi, quem a Pompeio missum in Hispaniam demonstratum est, ab Ana Vettonum agrum Lusitaniamque pari numero legionum obtinebat, officia inter se partiuntur, uti Petreius ex Lusitania per Vettones cum omnibus copiis ad Afranium proficiscatur, Varro cum iis quas habebat legionibus omnem ulteriorem Hispaniam tueatur. his rebus constitutis equites
Abbreviated transcription (Latin):
uectigalia q auxerit quare paribus eorum benefitiis parem se qͦ uo
lum ptatem tribuere debere &e neutrum eorum contra alterx iui¬
re. aut urbe aut põtubus recipere. Hec dum inter eos agunt᷑ doni¬
cius nauibus massiliam ꝑuenit: atq abhĩs receptis urbi preficit᷑
summaq ei belli administrandi ꝑmictit᷑. Eius imperio classem
quoqͦ uẽsus dimictunt onerarias naues: quas ubiq possunt dep̃¬
hendunt: atq in põtum deducunt paꝵ clauis aut materia aut̃ ami¬
mentis instructis ad reliquas ãmandas: reficiendas q utunt̃ stum
quod inuentum est inpublicum conferunt: reliquas merces cõme¬
q que ad obsidionem urbis accidant reseruant. quibus in uiiis pa¬
motus Cȩsar legiones.iii.massiliam adducit: turres: uineas q ad
oppugnationem ũbis. agẽ naues longas arelate nuõ.x.ii. facẽ iusi¬
tuit. Quibus efectis ãmatisq diebus .xxx. aqua die materia cesaũ

Expanded text:
vectigaliaque auxerit. quare paribus eorum beneficiis parem se quoque vectigaliaque auxerit. quare paribus eorum beneficiis parem se quoque voluntatem tribuere debere, et neutrum eorum contra alterum iuvare aut urbe ac portibus recipere. Haec dum inter eos aguntur, Domitius navibus Massiliam pervenit atque ab iis receptus urbi praeficitur; summa ei belli administrandi permittitur. eius imperio classem quoquoversus dimittunt; onerarias naves, quas ubique possunt, deprehendunt atque in portum deducunt, parum clavis aut materia atque armamentis instructis ad reliquas armandas reficiendasque utuntur; frumenti quod inventum est, in publicum conferunt; reliquas merces commeatusque ad obsidionem urbis, si accidat, reservant. quibus iniuriis permotus Caesar legiones tres Massiliam adducit; turres vineasque ad oppugnationem urbis agere, naves longas Arelate numero xii facere instituit. quibus effectis armatisque diebus xxx, a qua die materia caesa est,
Abbreviated transcription (Latin):
ab urbe discedens pompeius erat adhortatus: ne noua cesaris offiã uen.
suorum benefitiorum in eos memoria expellent.Quibus mandatis ag¬
tis massilien ses põtas Cȩsari clauserunt albicos bãbaros hoĩes qui ico
fide antiquitus erant montes q supͣ massiliam in collebant ad se uor¬
uerant: frumentum exfinitimis regionibus: atq in omnibus castelis
in urbem conuexerant. Armoꝵ officinas in urbe instituerant: muts
põtas q etiam refecerant. Euocat ad se Caesar massiliensium primo
temꝑare. Reliqua quȩ adeorum sanandas mentes ꝑlinẽ arbitrabaf
cõmemorat cuiꝰ orõnem legati domum referunt: atq ex aucte hȩ¬
heãt causam. Principes uõ esse earum ꝑtium. CN. pompeiũ. &c
cȩsarem potiores Ciuitatis quos alter agros uolgaꝵ T heotonicoꝵ etil¬
ricorum publice his concesẜit. Alter bello uictas gallias attribu̾it.

Expanded text:
ab urbe discedens Pompeius erat adhortatus, ne nova Caesaris officia veterum ab urbe discedens Pompeius erat adhortatus, ne nova Caesaris officia veterum suorum beneficiorum in eos memoriam expellerent. quibus mandatis acceptis Massilienses portas Caesari clauserant; Albicos, barbaros homines, qui in eorum fide antiquitus erant montesque supra Massiliam incolebant, ad se vocaverant; frumentum ex finitimis regionibus atque ex omnibus castellis in urbem convexerant, armorum officinas in urbe instituerant, muros portas classem reficiebant. Evocat ad se Caesar Massilia xv primos. temperare. reliqua, quae ad eorum sanandas mentes pertinere arbitrabatur, commemorat. cuius orationem legati domum referunt atque ehabeat causam. principes vero esse earum partium Cn. Pompeium et C. Caesarem, patronos civitatis, quorum alter agros Volcarum Arecomicorum et Helviorum publice iis concesserit, alter bello victos Sallyas adtribuerit
Abbreviated transcription (Latin):
pose quisq ia munus legationis recusabat. Pompeius.ti. discedes
oburde dixerat insenatu eodem se hĩtuꝵ loco qui romȩ remãsissent.
qui incastris cesaris fuissent. Sic triduũ disputationibus. excusatõ¬
ibuis q retrahitur. Subicit᷑ ẽt . L. Metellus tribpł ab inimitis e
nuĩs: qui hanc rem distrahat: reliquas q res quascumq age ĩstituent̃
mpediat. Cuiꝰ cognito consilio cȩsat frustra diebus aliquot cõsũp¬
no ne reliquum tempus obmictat infectis his que agẽ distruerat al¬
aestinauerat ab urbe proficiscit᷑: atq in ulteriorem galliã ꝑueĩt. quo
antediebiis corfinio captum ip̃e dimiserat profectum. item domi¬
num ad occupandam massiliam nauibus actuariis.uii.si quas sy¬
cili&e & sardiniae priuatis coactis seruis liberis colonis suis ꝯpleuerat
ỹmisos ẽt legatos massilienses domum nobiles adolescentes. quos

Expanded text:
pro se quisque id munus legationis recusabat. Pompeius enim discedens pro se quisque id munus legationis recusabat. Pompeius enim discedens ab urbe in senatu dixerat eodem se habiturum loco, qui Romae remansissent, et qui in castris Caesaris fuissent. sic triduum disputationibus excusationibusque extrahitur. subicitur etiam L. Metellus tribunus plebis ab inimicis Caesaris, qui hanc rem distrahat, reliquasque res, quascumque agere instituerit, impediat. cuius cognito consilio Caesar frustra diebus aliquot consumptis, ne reliquum tempus amittat, infectis iis quae agere destinaverat, ab urbe proficiscitur atque in ulteriorem Galliam pervenit. Quante diebus Corfinio captum ipse dimiserat; profectum item Domitium ad occupandam Massiliam navibus actuariis vii, quas Igilii et in Cosano a privatis coactas servis libertis colonis suis compleverat; praemissos etiam legatos Massilienses domum, nobiles adulescentes, quos
Abbreviated transcription (Latin):
us iacturam dignitatis atq honoris ip̃e facturus ess. acc̃ẽbitatẽ inimicces
aiet qui quod abaltero postularent in se recusatent: atq oĩa ꝑmisceri
huł predicat crudelitatem & insolentiam in circum scribendis Tribpl
onditioes ad se latas ex petita colloquia: et denegata cõmemorat: proꝗb
dus erat ac postulat ut remp. suscipiant: atq una secũ administrent.
ntum. Legatos ad pompeium de compositione micti opõtere. neq se
iesormidare q insenatu pompeius paulo ante dixisset. ad quos legati
nieterent᷑ his auctoritatem atribui. timoremq eoꝵ qui mictẽnt signi¬
heautenues atq infirmi hoc animi uideri. Si uõ ut opibus anteite stu¬
aũt sic iustitia equitate uelle suꝑare. Probat rem senat dimictẽdis
igatis. sed qui micterentur non reꝑibantur maxime ꝙ timõis cã

Expanded text:
quo iacturam dignitatis atque honoris ipse facturus esset. acerbitatem inimicorum quo iacturam dignitatis atque honoris ipse facturus esset. acerbitatem inimicorum docet, qui quod ab altero postularent, in se recusarent, atque omnia permisceri onibus praedicat, crudelitatem et insolentiam in circumscribendis tribunis plebis; condiciones a se latas, expetita colloquia et denegata commemorat. pro quibus rebus hortatur ac postulat, ut rem publicam suscipiant atque una secum administrent. dministraturum. legatos ad Pompeium de compositione mitti oportere, neque se reformidare, quod in senatu Pompeius paulo ante dixisset, ad quos legati mitterentur, his auctoritatem attribui timoremque eorum qui mitterent significari. tenuis atque infirmi haec animi videri. se vero, ut operibus anteire studuerit, sic iustitia et aequitate velle superare. Probat rem senatus de mittendis legatis; sed qui mitterentur non reperiebantur, maximeque timoris causa
Abbreviated transcription (Latin):
prouinciȩ nactus aditus adea conanda: quod paucis antea annis
ex p̃tura eam prouinciam obtinuerat. Hic uenientem uticam cum¬
nauibus tuberonem portu atq oppido prohibet: neq afectũ ualitu¬
dine filium exponere interra patitur. Sed sublatis anchoris exce¬
dere eos loco cogit. His rebus confectis cesar ut reliquũ tempꝰ a labc̃e
intermicteret milites in proxima municipia deducit Ip̃e adu̾bem
proficiscitur. Coacto senatu in iurias inimicoes cõmemorat: docet
se nullum ex̃ ordinarium honoẽm accepisse se ex pectato legiptimo
tempore consulatus eo fuisse conuentum: ꝙ omnibus ciuib patet
ipugnantem. Et pristina consuetudine dicendi mora diem ẽxhentez
it suro absentis hr̃et̃ ip̃o consule pompeio qui si imptobass cũ ferti
llis eiset. Si probasset cur se uti populi benefitio prohibuisset pa¬
neutam proponit suam cũ deexercitibus dimictendis ultro postula uiss

Expanded text:
provinciae nactus aditus ad ea conanda, quod paucis ante annis provinciae nactus aditus ad ea conanda, quod paucis ante annis ex praetura eam provinciam obtinuerat. hic venientem Uticam navibus Tuberonem portu atque oppido prohibet neque adfectum valetudine filium exponere in terra patitur, sed sublatis ancoris excedere eo loco cogit. His rebus confectis Caesar, ut reliquum tempus a labore intermitteretur, milites in proxima municipia deducit; ipse ad urbem proficiscitur. coacto senatu iniurias inimicorum commemorat. docet se nullum extraordinarium honorem adpetisse, sed exspectato legitimo tempore consulatus eo fuisse contentum, quod omnibus civibus paepugnante et pristina consuetudine dicendi mora dies extrahente, ut sui ratio absentis haberetur, ipso consule Pompeio; qui si inprobasset, cur ferri passus esset? si probasset, ur se uti populi beneficio prohibuisset? cpatientiam proponit suam, cum de exercitibus dimittendis ultro postulavisset, in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ agebat. In lucanus brutiisq ꝑ legato suos ciuium romanorum dilem
habebat. Equitum peditum q certum nũm aciuitatibus insicilia ex¬
gebat. quibus rebus pene ꝑfectis aduentu curonis cognito querit᷑ ĩcõ¬
tione se se proiectum ac proditum.a. CN. pompeio: qui omnib rebus
imꝑatissimis non necesserium bellum suscepissae & abse reliquissoe: in
senatu interrogatꝰ oĩa sͥ ẽẽ adbellũ acta ac parata confirmauissoe. Hȩ
inconctione questus exprouintia profugit. Nacti uacuas ab ĩperiis sã¬
dinam ualerius. Curio syciliam cum exercitibus eo ꝑueniũt. Tubero
cum mafricam uenisset inuenit in prouintia cum imꝑio actiũ uãũi
qui adauxinium ut s̃ demonstratum est amissis cohõtibus ꝓtinꝰ ex
fuga inaffricam ꝑuenerat atq eam sua sponte uacuã occu paũat dilec¬
tu q hĩto duas legiones effecerat hominum & locoꝵ notia ex usue

Expanded text:
 agebat. in Lucanis Bruttiisque per legatos suos civium Romanorum dilectus  agebat. in Lucanis Bruttiisque per legatos suos civium Romanorum dilectus habebat, equitum peditumque certum numerum a civitatibus Siciliae exigebat. quibus rebus paene perfectis adventu Curionis cognito queritur in contione sese proiectum ac proditum a Cn. Pompeio, qui omnibus rebus imparatissimis non necessarium bellum suscepisset et ab se reliquisque in senatu interrogatus omnia sibi esse ad bellum apta ac parata confirmavisset. haec in contione questus ex provincia fugit. Nacti vacuas ab imperiis Sardiniam Valerius, Curio Siciliam, cum exercitibus eo perveniunt. Tubero cum in Africam venisset, invenit in provincia cum imperio Attium Varum; qui ad Auximum, ut supra demonstravimus, amissis cohortibus protinus ex fuga in Africam pervenerat atque eam sua sponte vacuam occupaverat dilectuque habito duas legiones effecerat, hominum et locorum notitia et usu eius
Abbreviated transcription (Latin):
maximis benefitiis pompen deiũcta auxilia eꝗtatũ parari galĩã
staliam q temptari se absente nolebat. Itaq in pñtia pom peii
sequendi rõnem obmictit in hispaniã proficisci constituit. Di¬
umi iuris municipioꝵ imperat omnium ut naues cõquirat
Brundusum q deducendas cutent. Mictit in sardiniã cũ¬
cum legione una Ualerium legatum. Insiciliam Curioẽm p̃torẽ.R q̃
legionibus tribus. Eumdem cum insicilia recepisset protinus ĩ asnca
transducere iubet exercitum. Sardiniam obtinebat. M. Cocta. Sicila
M.Cato. Africam sorte. tubero obtinere debebat. Caralitani simula
se uallerium micti audierant non dum profecto exytalia suasponte a¬
tam exoppido eiciunt. Ille ꝑterritus ꝑ omnem prouintiam consen¬
tire intelligebat ex Sardinia inaffricam profugit.Cato insycilia naues
longas ueteres refitiebat nouas ciuitatibus imꝑabat. Hec magno studio¬

Expanded text:
maximis beneficiis Pompei devincta, auxilia, equitatum parari, Galliam maximis beneficiis Pompei devincta, auxilia, equitatum parari, Galliam Italiamque temptari se absente nolebat. Itaque in praesentia Pompei sequendi rationem omittit, in Hispaniam proficisci constituit, duumviris municipiorum omnium imperat, ut naves conquirant Brundisiumque deducendas curent. mittit in Sardiniam cum legione una Valerium legatum, in Siciliam Curionem pro praetore cum legionibus iiii; eundem, cum Siciliam recepisset, protinus in Africam traducere exercitum iubet. Sardiniam obtinebat M. Cotta, Siciliam M. Cato; Africam sorte Tubero obtinere debebat. Caralitani, simul ad se Valerium mitti audierunt, nondum profecto ex Italia sua sponte Cottam ex oppido eiciunt. ille perterritus, quod omnem provinciam consentire intellegebat, ex Sardinia in Africam profugit. Cato in Sicilia naves longas veteres reficiebat, novas civitatibus imperabat. haec magno studio
Abbreviated transcription (Latin):
nuocat᷑ notis q itinenbus adnaues decũruntꝰ. Milites positis scalis
muros ascendunt: s moniti abrundismis: ut uallũ cecũ fossas ꝙ
caneant subsistunt: ce longo itinere abhas cĩcumducti ad põtũ ꝑue¬
uinnt. duas q naues cum militibus que ad moles cȩsaris adhese¬
rant scaphis lintribus q dep̃hendũt. dep̃hensas excipiunt. Casar
ae si adspem confitiendi negotiĩ maxime probabat edactis nauib
mare transiret pompeium sequi pͥus q̃ ille sese transmnarinis au¬
xiliis consirmaret: tamen eius rei motam: temporis q lõgitudinẽ
tmebat ꝙ omnibus coactis nauibus pompeius in pñti facultatem
in sequendi sui ademerat. Relinquebat᷑ gͦ ut ex longinquioribus
tegionibus galliae: piceniq. ce afreto naues essent ex pectande. S
ia ꝑ anni tempus longum atq impeditum uidebat᷑. Interea
ueterem exercitum duas hyspanias confirmari: quaꝵ erat alla

Expanded text:
revocantur notisque itineribus ad naves decurrunt. milites positis scalis revocantur notisque itineribus ad naves decurrunt. milites positis scalis muros ascendunt, sed moniti a Brundisinis, ut vallum caecum fossasque caveant, subsistunt et longo itinere ab his circumducti ad portum perveniunt duasque naves cum militibus, quae ad moles Caesaris adhaeserant, scaphis lintribusque reprehendunt, reprehensas excipiunt. Caesar etsi ad spem conficiendi negoti maxime probabat coactis navibus mare transire et Pompeium sequi, priusquam ille sese transmarinis auxiliis confirmaret, tamen eius rei moram temporisque longinquitatem timebat, quod omnibus coactis navibus Pompeius praesentem facultatem insequendi sui ademerat. relinquebatur, ut ex longinquioribus regionibus Galliae Picenique et a freto naves essent exspectandae. id propter anni tempus longum atque impeditum videbatur. interea veterem exercitum, duas Hispanias confirmari, quarum erat altera
Abbreviated transcription (Latin):
ibis. irrtaq in equat. aditus aũt atq itinera duo que ẽe mutum ad po¬
nn serebant maximis defixis trabidus atq in eis pacutis p̃ccepit. Ilis
patis rebus milites scilentio naues conscendere iubet. Expeditos aũt ex
uoatis sagitariis, funditoribus q raros inturribus muroq disponit.
Hos certo signo reuocare constituit. Cum om̃s milites naues cõsendis¬
sest: atq his ex pedito loco actuaria nauigia reliquit Brundusini põ¬
peanorum militum inuitiis atq ipiũs pompen contumeliis ꝑ moti
taris rebus fauebant. Itaq cognita pompeii profectione cõcusanti¬
busillis atq in ea re occupatis uulgo exceptis ignibus significabant.
ꝑquos te cognita cesar scalas parari milites q ãmari iubet: ne quã
n gende facultatem dimictat. Pompeius sub noctem naues disoluit.
Quierant in muro custodie causa collocati eo signo. quod conuenerat

Expanded text:
tibus terraque inaequat; aditus autem atque itinera duo, quae extra murum ad potibus terraque inaequat; aditus autem atque itinera duo, quae extra murum ad portum ferebant, maximis defixis trabibus atque eis praeacutis praesepit. his paratis rebus milites silentio naves conscendere iubet, expeditos autem ex evocatis, sagittariis funditoribusque raros in muro turribusque disponit. hos certo signo revocare constituit, cum omnes milites naves conscendissent, atque iis expedito loco actuaria navigia relinquit. Brundisini Pompeianorum militum iniuriis atque ipsius Pompei contumeliis permoti Caesaris rebus favebant. itaque cognita Pompei profectione concursantibus illis atque in ea re occupatis volgo ex tectis significabant. per quos re cognita Caesar scalas parari militesque armari iubet, nequam rei gerendae facultatem dimittat. Pompeius sub noctem naves solvit. qui erant in muro custodiae causa collocati, eo signo, quod convenerat,