comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fnridari pere grinum frumentum quȩsola alimenta exinspintto fortuna dederit abore apitis ig ieo
martio uincti dedantur tribuni nisi d& ergo plebis
romanȩ satis fiat eum sibi carnificem nouum¬
exortum qui aut mori aut seruire iubeat: in exeuntem ecuriam impetus factus ess& niper opor¬
tunae tribunidiem dixissent:ibuntest supresȩ seuidicem quis que sednm̃ uitȩ necis que iimici fac¬
tum uidebat contemptim primo marcius audiebat minas tribunic ias. auxilii non poenaeius datumilli
potestati plebisque non patrum tribunos eẽ sedadeo infensaerat coorta plebsutunius poena defungin¬
dum ess& patribus restiterunt tamen aduersa inuidia usiquesunt quasuis quis que quatotius ordinis
uiribus : acprimo temptata resest. sidispositis lientibus absterrendo singulos a cortionibus concilus que
dissicere rem possent : uniuersideinde ꝓcessere quid quiderat patrum reos diceres. precibus plebem

Expanded text:
fraudari; peregrinum frumentum, quae sola alimenta ex insperato fortuna dederit, ab ore rapi nisi Cn. Marcio uincti dedantur tribuni, nisi de tergo plebisae satisfiat; eum sibi carnificem nouumxortum, qui aut mori aut seruire iubeat. in exeuntem e curia impetus factus esset, ni peropportune tribuni diem dixissent. ibi ira est suppressa; se iudicem quisque, se dominum uitae necisque inimici factum uidebat. contemptim primo Marcius audiebat minas tribunicias: auxilii, non poenae ius datum illi potestati, plebisque, non patrum tribunos esse. sed adeo infensa erat coorta plebs ut unius poena defungendum esset patribus. restiterunt tamen aduersa inuidia, usique sunt qua suis quisque, qua totius ordinis uiribus. ac primo temptata res est si dispositis clientibus absterrendo singulos a coitionibus conciliisque disicere rem possent. uniuersi deinde processere —quidquid erat patrum, reos diceres—precibus plebem
Abbreviated transcription (Latin):
alstuiosin enoriat principes temerum populi pro uirilipaste & ipsum consuluisse: & suntanta scriptora

Expanded text:
arum memoriae principis terrarum populi pro uirili parte et ipsum consuluisse; et si in tanta scriptor
Abbreviated transcription (Latin):
pars egressa portis erat deincepsque aliis seruabant ordinem insuum quis que locum descendentes cũ
consul romanus prius quamtotis uiribus fulsta constar& hostium aues intulit signa ad ortus que necom̃s

Expanded text:
pars egressa portis erat deincepsque alii seruabant ordinem, in suum quisque locum descendentes, cum pars egressa portis erat deincepsque alii seruabant ordinem, in suum quisque locum descendentes, cum consul Romanus, priusquam totis uiribus fulta constaret hostium acies, intulit signa; adortusque nec om
Abbreviated transcription (Latin):
antoater rorem instructaq acie ultro hostem lacessit: ubuilli conscientia qui dabess& uitiũ de trcctaue¬
re pugnam creuit extemploromanis animus & prouictis habebant pauentes intra uallum cũ ꝑtotũ
diem stetissent intenti adce tamen nocti cesserȩ : & romani quidem pleni spei corpont cunebant haud¬
quan quam pari hostes animo nuntios passim trepidi ad reno candos prȩdicatores dimittunt : reur¬
ntur ex proximis locis ulteriores noninuenti : ubi inluxit egne᷑ ditur castris romanus uallum in uasurus
nicopia pugnaȩ fier& & postquam multa iam diesenit neque mouebatur quic quam ab hoste iub& signa
inferri consul: motaqueacie indignatio ȩ quos & uulscos incessit . si uictores exercitus uallum potius
quam uirtus & arma tegerent : Igitur &ipsi efflagitatum abducibus signum pugnȩ autperȩ iam que

Expanded text:
antea terrorem, instructaque acie ultro hostem lacessit. ubi illi, conscientia quid abesset uirium, detractaueantea terrorem, instructaque acie ultro hostem lacessit. ubi illi, conscientia quid abesset uirium, detractauere pugnam, creuit extemplo Romanis animus, et pro uictis habebant pauentes intra uallum. cum per totum diem stetissent intenti ad certamen, nocti cessere. et Romani quidem pleni spei corpora curabant: haudquaquam pari hostes animo nuntios passim trepidi ad reuocandos praedatores dimittunt. recurritur ex proximis locis: ulteriores non inuenti. ubi inluxit, egreditur castris Romanus, uallum inuasurus ni copia pugnae fieret. et postquam multa iam dies erat neque mouebatur quicquam ab hoste, iubet signa inferri consul; motaque acie, indignatio Aequos et Uolscos incessit, si uictores exercitus uallum potius quam uirtus et arma tegerent. igitur et ipsi efflagitatum ab ducibus signum pugnae accepere. iamque
Abbreviated transcription (Latin):
plebis statu in ꝓuincias diuersi abiere: ualerius aduersos coniunctos iam in algido execitus ae quorum
uolscorum que sustinuit consilio bellum quods̃i exemplo remfortune commisiss& haudscio anquitũ
animi abx uirorum infelicibus auspicus romanis hostibus que erant magno detrimento certamen
staturum fuerit castris mille passuum ab hoste positis capias continebant: hostes medium interbina¬
castnt spatium acie instructa conplebant. prouo cantibus que ad ptelium tes ponsum romanus
nemored debat : tandem fatigati stando ac nequiquam expectando certamen aequi uolsciq postquam
concessum propemodum deuictoria credebant pres inhernicos paris in latinos predatum abeunt Irelin¬
quitusu magscastt s prȩsidium quamsatis uirium adcertamen quo dubi consul sensit reddidit in latũ

Expanded text:
plebis statu, in prouincias diuersi abiere. Ualerius aduersus coniunctos iam in Algido exercitus Aequorum plebis statu, in prouincias diuersi abiere. Ualerius aduersus coniunctos iam in Algido exercitus Aequorum Uolscorumque sustinuit consilio bellum; quod si extemplo rem fortunae commisisset, haud scio an, qui tum animi ab decemuirorum infelicibus auspiciis Romanis hostibusque erant, magno detrimento certamen staturum fuerit. castris mille passuum ab hoste positis copias continebat. hostes medium inter binacastra spatium acie instructa complebant, prouocantibusque ad proelium responsum Romanus nemo reddebat. tandem fatigati stando ac nequiquam exspectando certamen Aequi Uolscique, postquam concessum propemodum de uictoria credebant, pars in Hernicos, pars in Latinos praedatum abeunt; relinquitur magis castris praesidium quam satis uirium ad certamen. quod ubi consul sensit, reddit inlatum
Abbreviated transcription (Latin):
necdiem dicicuiquam nec in uinla duciquem quamsum passurus namneque uñt peccata repeti iam
iamoblitenata plac& cum & noua expiata sint x uirorum supplicus &nihil admis sum iri quoduim
tribuniciam desider& spond& ꝑpetua consulum amborum inlibertate uñr tuenda cur ea primum
modenttio tribuni metum patribus demssit : eadem que auxit consulum inuidiam. quodadeo toti plebis
fuissent ut patrum salutis libertatis que prior plebeio magistratui quam patricio cunt fuiss& &ante in imicis
satietas poenarum suarum cepiss& qua mobuiam ituros licentiȩ eorum consules apparer& multi que
enant qui mulli tis consultum dicerent. quod legum ab his latarum patres auctores fuissent : neque erat
dubium quin turbato reip̃. statu tempore succubuissent: consules rebus urbanis composits fundato que

Expanded text:
nec diem dici cuiquam nec in uincla duci quemquam sum passurus. nam neque uetera peccata repeti iam nec diem dici cuiquam nec in uincla duci quemquam sum passurus. nam neque uetera peccata repeti iam oblitterata placet, cum noua expiata sint decemuirorum suppliciis, et nihil admissum iri quod uim tribuniciam desideret spondet perpetua consulum amborum in libertate uestra tuenda cura.' ea primum moderatio tribuni metum patribus dempsit, eademque auxit consulum inuidiam, quod adeo toti plebis fuissent ut patrum salutis libertatisque prior plebeio magistratui quam patricio cura fuisset, et ante inimicos satietas poenarum suarum cepisset quam obuiam ituros licentiae eorum consules appareret. multique erant qui mollius consultum dicerent, quod legum ab iis latarum patres auctores fuissent; neque erat dubium quin turbato rei publicae statu tempori succubuissent. consules rebus urbanis compositis fundatoque
Abbreviated transcription (Latin):
populi scissaueste tergum laceratum uirgis ostendit nihilum deprecans quinsiquamsuam noxam reus
dicere poss& priuatus iterum insesȩuir& oppius quoque ductus inuincula est & ante iudicii diem finem
ibiuitae fecit bona claudii oppii que tribuni publica uene: collegȩ eorum exilii causa solum uerterunt:
bona publicata sunt . & m. claudius adsetor uerginiae die dictadam natus ipsoremit tente uerginio
ultimam p̾enam dimissus tibur exulatum abut: manesque uerginiȩ mortuȩ que uiuȩ feliciores ꝑ tot
domos ad poetendas p̾enas uagati nullorelicto sonte tandem quieuerunt : in gens metus incessenit patres
uultus que iam inde tribunorum erant quix uirorum fuerant cum .m. duilius tr .pl. inhibito salu¬
briter modo nimiae potestatis & libertatis in quit nñte & poenarum exinimicis satis est : itaq hoc anno

Expanded text:
populi, scissa ueste, tergum laceratum uirgis ostendit, nihilum deprecans quin si quam suam noxam reus populi, scissa ueste, tergum laceratum uirgis ostendit, nihilum deprecans quin si quam suam noxam reus dicere posset, priuatus iterum in se saeuiret. Oppius quoque ductus in uincula est, et ante iudicii diem finem ibi uitae fecit. bona Claudi Oppique tribuni publicauere. collegae eorum exsilii causa solum uerterunt; bona publicata sunt. et M. Claudius , adsertor Uerginiae, die dicta damnatus, ipso remittente Uerginio ultimam poenam dimissus Tibur exsulatum abiit, manesque Uerginiae, mortuae quam uiuae felicioris, per tot domos ad petendas poenas uagati, nullo relicto sonte tandem quieuerunt. ingens metus incesserat patres, uoltusque iam iidem tribunorum erant qui decemuirorum fuerant, cum M. Duillius tribunus plebis, inhibito salubriter modo nimiae potestati, 'et libertatis' inquit, 'nostrae et poenarum ex inimicis satis est; itaque hoc anno
Abbreviated transcription (Latin):
redisse cuius aduerse fortune uelit suc cursum uirtute libertatem recupenrtã eẽ dementiam concordiã
ordinum stabili liriposse : enent quos mouer& sua magnis pietate quam eius ꝓquo agebat causa sed ueginius
sui potius ut misererentur onebat filiae que. nec gentis daudiaȩ regnum in plebem sortitȩ. sed necessariorum
uerginie trium tribunorum preces audirent . quiadauxilium plebis creati ipsi plebis fidem atq auxiliũ
inplontrent : iustiores hae lacrume uidebantur : itaq speincsa prius quam ꝓdita dies adess& appius mortẽ
sibi consauit : sub inde arreptus a . p̃. numitorio sp̃ oppius ꝓximus inuidiȩ quod inurbe fuenit cũ iniuste
uindiciȩ a collega dicerentur plus tamen facta in iuria oppio quam non phibita in uidiae fecit testis ꝓductus
qui septem & xxenumeratis stipendis octiens extrat ordinem donatus donaque ea gerens in cõst spectu

Expanded text:
redisse, cuius aduersae fortunae uelit succursum. uirtute libertatem reciperatam esse: clementia concordiam redisse, cuius aduersae fortunae uelit succursum. uirtute libertatem reciperatam esse: clementia concordiam ordinum stabiliri posse. erant quos moueret sua magis pietate quam eius pro quo agebat causa; sed Uerginius sui potius ut misererentur orabat filiaeque, nec gentis Claudiae regnum in plebem sortitae sed necessariorum Uerginiae trium tribunorum preces audirent, qui ad auxilium plebis creati ipsi plebis fidem atque auxilium implorarent. iustiores hae lacrimae uidebantur. itaque spe incisa, priusquam prodicta dies adesset, Appius mortem sibi consciuit. subinde arreptus a P. Numitorio Sp. Oppius , proximus inuidiae, quod in urbe fuerat cum iniustae uindiciae a collega dicerentur. plus tamen facta iniuria Oppio quam non prohibita inuidiae fecit. testis productus, qui septem et uiginti enumeratis stipendiis, octiens extra ordinem donatus donaque ea gerens in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
bustabulis duo decim est nomen. in aes incisas inpublico proposuerunt: sunt quiius su tribunorum
ediles functos oministerio scribant .c. claudius quiper osus xuirorum scelera & ante omnes fr̃ĩs
fili suꝑbiae infestus regillum anti quam in patriam secontulerat ismagno iamnatũ cum ad pericula
eius deprecanda rediss& cuius uitia fugenat sordidatus cumgentilibus clientibus que in foro pren¬
sabat singulos ontbat que neclaudiae genti eam inustam maculam uellent ut carcere & uinculis uide¬
rentur digni uerum hononttissime imaginis futurum adposteros legum latorem conditorem que
romani iuris icere uintum interfures nocturnos acla trones auerterent abira parumꝑ adcognitionẽ¬
o cogitat ionem que animos. & potius unum tot claudius deprecantibus condonarent quam propter
unus odium multorum pre ces aspnarentur. sequoque id generi agnomini dare neccumeo ingratiam

Expanded text:
bus tabulis duodecim est nomen, in aes incisas in publico proposuerunt. sunt qui iussu tribunorum bus tabulis duodecim est nomen, in aes incisas in publico proposuerunt. sunt qui iussu tribunorum aediles functos eo ministerio scribant. C. Claudius , qui perosus decemuirorum scelera et ante omnes fratris filii superbiae infestus Regillum, antiquam in patriam, se contulerat, is magno iam natu cum ad pericula eius deprecanda redisset cuius uitia fugerat, sordidatus cum gentilibus clientibusque in foro prensabat singulos orabatque ne Claudiae genti eam inustam maculam uellent ut carcere et uinculis uiderentur digni. uirum honoratissimae imaginis futurum ad posteros, legum latorem conditoremque Romani iuris, iacere uinctum inter fures nocturnos ac latrones. auerterent ab ira parumper ad cognitionem cogitationemque animos, et potius unum tot Claudiis deprecantibus condonarent quam propter unius odium multorum preces aspernarentur. se quoque id generi ac nomini dare nec cum eo in gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
in probante sumagnomotu animorum cumtanti uiri supplico suam & plebi iamnimia libertas uidere
in carcerem est coniatus tribunus eidiem prodixit: inter hec ablatinis & hernicis legatignaitulatũ decon¬
cordia patrum ac plebis romam uenerunt. domumque obeam ioui optumo maximo coronam auream
incapitolium tulere parui ponderis proutres haudoppulentȩ erant colebanturque religiones
piemagis quam magnificȩ isdem auctoribus cognitum est ae quos uitls cosque summa uibellum
apparȩ̃re : Itaque partiri ꝓuincias consules iussi honttio sabini ualerio equi euenere : cum ad ea
bella dilectum edixissent. fauore plobis non iuniores modo sedemeritis &iam stipendus parsi agna
uoluntariorum ad nomina danda presto fuere : eo que non copia modo sed genere &im militum
ueteranis admixtis firmiore exercitus fuit : prius quam urbe egrederentur. leges x uine les qui¬

Expanded text:
improbante, sic magno motu animorum, cum tanti uiri supplicio suamet plebi iam nimia libertas uideretur, improbante, sic magno motu animorum, cum tanti uiri supplicio suamet plebi iam nimia libertas uideretur, in carcerem est coniectus; tribunus ei diem prodixit. inter haec ab Latinis et Hernicis legati gratulatum de concordia patrum ac plebis Romam uenerunt, donumque ob eam Ioui optumo maximo coronam auream in Capitolium tulere parui ponderis, prout res haud opulentae erant colebanturque religiones pie magis quam magnifice. iisdem auctoribus cognitum est Aequos Uolscosque summa ui bellum apparare. itaque partiri prouincias consules iussi. Horatio Sabini, Ualerio Aequi euenere. cum ad ea bella dilectum edixissent, fauore plebis non iuniores modo sed emeritis etiam stipendiis pars magna uoluntariorum ad nomina danda praesto fuere, eoque non copia modo sed genere etiam militum, ueteranis admixtis, firmior exercitus fuit. priusquam urbe egrederentur, leges decemuirales, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nistago sanguni auium infestus uirgas securas que omnibus minitans deorũ ehominumque con¬
temptor carnificibus non lictoribus stipatusiam ab rapinis & caedibus animo ad libidinem uerso
uirginem ingenuam inoculis pr̃. uel ut bello captam ab complexa patris obreptam ministro cubiculisui
cdienti dono dederit ubi crudeli decreto nefandis que uindiciis dextram patris infiliam armauerit.
ubi tollentis corpussemi anime uirginis. sponsam auum que in carcerem duci iusserit . stu pro interpellat
magis quam caede motus &illi cartcerem adificatum esse quod domiclium plebis romanȩ uocaresit soli¬
tus deinde ut ille iterum acsepius prouo c& su seiterum ac sepius iudicemilli ferrent indicias ab liber¬
tate in seruitutem dederint. si a diudicem non eat ꝓdamnato in uincladuci iubere ut haud quo quam

Expanded text:
nis, tergo, sanguini ciuium infestus, uirgas securesque omnibus minitans, deorum hominumque connis, tergo, sanguini ciuium infestus, uirgas securesque omnibus minitans, deorum hominumque contemptor, carnificibus, non lictoribus stipatus, iam ab rapinis et caedibus animo ad libidinem uerso uirginem ingenuam in oculis populi Romani, uelut bello captam, ab complexu patris abreptam ministro cubiculi sui clienti dono dederit; ubi crudeli decreto nefandisque uindiciis dextram patris in filiam armauerit; ubi tollentes corpus semianime uirginis sponsum auumque in carcerem duci iusserit, stupro interpellato magis quam caede motus. et illi carcerem aedificatum esse quod domicilium plebis Romanae uocare sit solitus. proinde ut ille iterum ac saepius prouocet, sic se iterum ac saepius iudicem illi ferre ni uindicias ab libertate in seruitutem dederit; si ad iudicem non eat, pro damnato in uincla duci iubere. ut haud quoquam
Abbreviated transcription (Latin):
uuium suorum spei habeat : quod sundicta causa in uincladucatur iterum se tribunos plebei appella re
& monere neimitentur quosoderint : quod si tribuni eodem foedere obligatos se fateantur. tollendȩ
appellationis causa in quam cons piresse x iuros criminati sint ait sȩpuocare ad populũ inplonere
legis deprouocatione & consulares & tribunicias eõ annoĩpso latas quemenim ꝓuocaturum si hoc
indemnato indicta causa non liceat cuiplebeio & humuli prȩsidium in legibus fore si a ppioclaudio
monsit sedocum ento futurum utrum nouis logibus dominatio an libertas firmatasit & appellatio
puocatio que & aduersus iniuriam magistnatuum ostentata tantum in anibus litteris anuere da¬
tasit : contnt cauerginius unum appium claudum & legum ex pertem & iuilis & humani foede¬
rissẽ diebit: respicerent tribunal homines castellum omnium scelerum ubixuir ille ꝑpetuus bo¬

Expanded text:
ciuium suorum spei habeat. quod si indicta causa in uincla ducatur, iterum se tribunos plebei appellare ciuium suorum spei habeat. quod si indicta causa in uincla ducatur, iterum se tribunos plebei appellare et monere ne imitentur quos oderint. quod si tribuni eodem foedere obligatos se fateantur tollendae appellationis in quod conspirasse decemuiros criminati sint, at se prouocare ad populum, implorare leges de prouocatione et consulares et tribunicias, eo ipso anno latas. quem enim prouocaturum, si hoc indemnato indicta causa non liceat? cui plebeio et humili praesidium in legibus fore, si Ap. Claudio non sit? se documento futurum utrum nouis legibus dominatio an libertas firmata sit, et appellatio prouocatioque aduersus iniuriam magistratuum ostentata tantum inanibus litteris an uere data sit. contra ea Uerginius unum Ap. Claudium et legum expertem et ciuilis et humani foederis esse aiebat: respicerent tribunal homines, castellum omnium scelerum, ubi decemuir ille perpetuus, bo
Abbreviated transcription (Latin):
& non ne glegere humana fremunt & superbiae crudelitatiq & si seras non leuestamen uenire poenas
prouocare quo prouocationem sustuliss& &in plontr& prȩsidium populi qui omnia iure populi
obtrisse trapique inuincla egentem iure libertatis. qui liberum corpus inseruitutem ad dixiss&¬
ipsius appi intercontionis murmur fidem pr̃ inplorantis uox audiebatur. maiorum merita in rẽp̃
domimilitiaeque commemonabat suum infelix ergaplebem romanam studium coequandarum le¬
gum causa cum maxima offensione patrum consolatu abiss& suas leges quibus manentibus latorea¬
rum inuincla ducatur. cȩterum sua propriabona malaque cum causae dicendȩ data facultas sit tũ
seex ꝑturum in prȩsentia secommuni iureciuitatis ciuem romanum : diedicta. postulare ut dicere
liceat ut iudicium pr̃. experiri non itase inuidiam pertimuisse ut nihilinȩquitate & miseri cordia

Expanded text:
 non neglegere humana fremunt et superbiae crudelitatique etsi seras, non leues tamen uenire poenas— prouocare qui prouocationem sustulisset, et implorare praesidium populi qui omnia iura populi obtrisset, rapique in uincla egentem iure libertatis qui liberum corpus in seruitutem addixisset,—ipsius Appi inter contionis murmur fidem populi Romani implorantis uox audiebatur: maiorum merita in rem publicam domi militiaeque commemorabat, suum infelix erga plebem Romanam studium, quo aequandarum legum causa cum maxima offensione patrum consulatu abisset, suas leges, quibus manentibus lator earum in uincla ducatur. ceterum sua propria bona malaque, cum causae dicendae data facultas sit, tum se experturum; in praesentia se communi iure ciuitatis ciuem Romanum die dicta postulare ut dicere liceat, ut iudicium populi Romani experiri. non ita se inuidiam pertimuisse, ut nihil in aequitate et misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
ent a trox cȩdes curta signa samnitiũ fuga abnulla dũparte erat ad eimorte solauinci destinauerant animis łtaq romani
atque inclinari reminfugam apparuit tum capi occidit᷑ samnis ne suꝑfuissent multininox uictoriam magis quam
pelium diremiss& & romani fatebant᷑ num quã cum ꝑtinatiore hoste flitum & amnites cũ quaereretͥ nequã prima causa

Expanded text:
erat; atrox caedes circa signa Samnitium, fuga ab nulladum parte erat: adeo morte sola uinci destinauerant animis. itaque Romani erat; atrox caedes circa signa Samnitium, fuga ab nulladum parte erat: adeo morte sola uinci destinauerant animis. itaque Romani atque inclinari rem in fugam apparuit; tum capi, occidi Samnis; nec superfuissent multi, ni nox uictoriam magis quam proelium diremisset. et Romani fatebantur nunquam cum pertinaciore hoste conflictum, et Samnites, cum quaereretur quaenam prima causa
Abbreviated transcription (Latin):
antes inspatio exiguo uoluere turmas uidit nec posse a perire inostes uiamreuectus adante signa nos legonum cũ desi¬
luiss& exequo. Nrm̃ in quit peditum illud milites ÷ opus agite dum ut me uideritis. quacum in cessero inaciem hostium
ferouiam facientem sic ꝓsequisq obuios sternitȩ illa om̃a quañc eratae miuant hastȩ pate faca stnrge uastacernecis
hedicta dederat cũ e quites cõs iussu discurrunt in cornua legionib:q imnediam aciem aperiunt uiam: primus omni¬
um cõs inuadit hostem & cũ quo forte ytulit gnedum obtruncat hoc spataculo accensi dextna leuaq antesequisq me¬
monindũ ꝓeliũ ci& stant obnoxi samnites quã quã plunt accipiunt quã in ferunt ualnera aliquã diu ũpugnatum

Expanded text:
antes in spatio exiguo uoluere turmas uidit nec posse aperire in hostes uiam, reuectus ad antesignanos legionum, cum desiantes in spatio exiguo uoluere turmas uidit nec posse aperire in hostes uiam, reuectus ad antesignanos legionum, cum desiluisset ex equo, 'nostrum' inquit, 'peditum illud, milites, est opus; agitedum, ut me uideritis, quacumque incessero in aciem hostium, ferro uiam facientem, sic pro se quisque obuios sternite; illa omnia, qua nunc erectae micant hastae, patefacta strage uasta cernetis.' haec dicta dederat, cum equites consulis iussu discurrunt in cornua legionibusque in mediam aciem aperiunt uiam. primus omnium consul inuadit hostem et cum quo forte contulit gradum obtruncat. hoc spectaculo accensi dextra laeuaque ante se quisque memorandum proelium cient; stant obnixi Samnites, quamquam plura accipiunt quam inferunt uolnera. aliquamdiu iam pugnatum
Abbreviated transcription (Latin):
minus libertatis alienȩ quã suae dignitatis memor & quonibil popularius ÷ quib artib petieat magistratus hisdem
gerebat itaq uniuersus exercitus incredibili a lacritate adhortationem ꝓsecutus ducis castris egreditͥ peliũ ut quod
maximeumquã parispe utrimq aequis uirib cũ fiducia suisine remptu hostiũ commisum ÷ samnitib: ferociam
augebant nouae res gestȩ & paucos antedies geminata uictoriaromanis itra quadrigentorũ annorũ deora &
ꝯdite urbi aequalis uictoria utrisq tamen nouus hostis curam addebat pugna indicio fuit quos geserunt animos
namq: ita ꝯflixerunt ut aliquã diu in neutram partẽ indinarent acies tum consul trepidationem iniciendam ratus
quando uipelli nom poterant e quitib: in misis turbare prima signa hostium conat᷑ quo subi nequi quam tumultu¬

Expanded text:
minus libertatis alienae quam suae dignitatis memor; et, quo nihil popularius est, quibus artibus petierat magistratus, iisdem minus libertatis alienae quam suae dignitatis memor; et, quo nihil popularius est, quibus artibus petierat magistratus, iisdem gerebat. itaque uniuersus exercitus incredibili alacritate adhortationem prosecutus ducis castris egreditur. proelium, ut quod maxime unquam, pari spe utrimque, aequis uiribus, cum fiducia sui sine contemptu hostium commissum est. Samnitibus ferociam augebant nouae res gestae et paucos ante dies geminata uictoria, Romanis contra quadringentorum annorum decora et conditae urbi aequalis uictoria; utrisque tamen nouus hostis curam addebat. pugna indicio fuit quos gesserint animos; namque ita conflixerunt ut aliquamdiu in neutram partem inclinarent acies. tum consul trepidationem iniciendam ratus, quando ui pelli non poterant, equitibus immissis turbare prima signa hostium conatur. quos ubi nequiquam tumultu
Abbreviated transcription (Latin):
ris ut ante seduirtutis ÷ p̃miũ ꝓinde summum quodq spectate milites decus. non simihi nouum hoc coruini
cognomen dus auctorib: homines dedistis publicolarum uetustũ familiae nrãe cognomen memoria excessit
sanper egoplebem romanam miltiae domiq priuatus in magistnatib: paruis magnisq aeque tribunus ac
coss eodem tenore ꝑom̃s deinceps nsulatus colo atq colui nc̃ quod einstat diis beneiuuantib: nouum atq integrũ
desamnitib: triumphum mecũ petite non aliasmiliti familiarior duxfuit omnia inter in fimos militum haud
gnruate munia obeundo inludo p̃terea militaris cũ uelocitatis uiriumq interse aequales certamina in eunt comi
facilis uincete acunci uultu eodem nec quem quam aspernari parem quise offar& factis benignus ꝓredictis haud

Expanded text:
ris, ut ante, sed uirtutis est praemium. proinde summum quodque spectate, milites, decus. non, si mihi nouum hoc Coruini ris, ut ante, sed uirtutis est praemium. proinde summum quodque spectate, milites, decus. non, si mihi nouum hoc Coruini cognomen dis auctoribus homines dedistis, Publicolarum uetustum familiae nostrae cognomen memoria excessit; semper ego plebem Romanam militiae domique, priuatus, in magistratibus paruis magnisque, aeque tribunus ac consul, eodem tenore per omnes deinceps consulatus colo atque colui. nunc, quod instat, dis bene iuuantibus nouum atque integrum de Samnitibus triumphum mecum petite.' non alias militi familiarior dux fuit omnia inter infimos militum haud grauate munia obeundo. in ludo praeterea militari, cum uelocitatis uiriumque inter se aequales certamina ineunt, comiter facilis; uincere ac uinci uoltu eodem nec quemquam aspernari parem qui se offerret; factis benignus pro re, dictis haud
Abbreviated transcription (Latin):
tremo inmare acnaues fuga ipulerit . cũ gloriabelli acuirtutesua quẽq fretos ire in aciem debere.tũ &iã
intueri cuius ductu auspicoq ineunda pugna situtrũ quiaudiendus dũtaxat magnificus adhortatorsit
uerbis tantũ ferox operũ militariũ ex pres anquia & ipse tela tirctare ꝓcedere ante signa uesarimeia in mole
pugnae sciat facta mea nondicta uos milites inquit sequi uolo: Ne disciplinam modo sed exemplum &iã ame
petere non factionib: modo neꝑꝯtiones usitatis nobilib: sed hacdextnr mihi tresꝯsulatus summaq laudem
peperi fuit cũ hocdici poterat. patricius enim eras & aliberatorib: patriae ortus & eodem anno familia ista
consulatũ quo urbs hecosulem babuit. Nunciam nobis patrib uobisq pleba ꝓmiscuus ꝯsulatus pat& negene¬

Expanded text:
tremo in mare ac naues fuga compulerit? cum gloria belli ac uirtute sua quemque fretos ire in aciem debere, tum etiam tremo in mare ac naues fuga compulerit? cum gloria belli ac uirtute sua quemque fretos ire in aciem debere, tum etiam intueri cuius ductu auspicioque ineunda pugna sit, utrum qui, audiendus dumtaxat, magnificus adhortator sit, uerbis tantum ferox, operum militarium expers, an qui et ipse tela tractare, procedere ante signa, uersari media in mole pugnae sciat. 'facta mea, non dicta uos, milites' inquit, 'sequi uolo, nec disciplinam modo sed exemplum etiam a me petere. non factionibus modo nec per coitiones usitatas nobilibus sed hac dextra mihi tres consulatus summamque laudem peperi. fuit cum hoc dici poterat: patricius enim eras et a liberatoribus patriae ortus, et eodem anno familia ista consulatum quo urbs haec consulem habuit: nunc iam nobis patribus uobisque plebei promiscuus consulatus patet nec gene
Abbreviated transcription (Latin):
sidicino tulerit : ualeius leuib: certaminib: temptandi hostis causa haudita multos monritus diessignũ pugnȩ p¬
posuit paucissuos adhortatus nenouum bellum eos nouusq hostis terrer& quid quid aburbe longius ꝓferrent
arma magis magisq inbelles gentes eos ꝓdire. nesi dicinorum cãpanorũq cdadib: samnitiũ aesti marent uirtutẽ
quales cũq intersecertauerint naesse fuisse alteram partẽ uincicãpanos quidem haud dubie magis nimio fluxu
fluentib rebus mollitiaq sua quãuis hostium uictos eẽ quid autẽ eẽ duo ꝓspera in tot sȩculis bella samnitium adue
sus tot deont pr. quitriumphos paene plures quam annos ab urbe ꝯdita numerent. quiomnia cirtase sabinos
etruriam latinas hernicos equos uolscos auruncos domita armis habeant qui gallos totpeliis caesos pos¬

Expanded text:
Sidicino tulerit. Ualerius leuibus certaminibus temptandi hostis causa haud ita multos moratus dies signum pugnae proSidicino tulerit. Ualerius leuibus certaminibus temptandi hostis causa haud ita multos moratus dies signum pugnae proposuit, paucis suos adhortatus ne nouum bellum eos nouusque hostis terreret: quidquid ab urbe longius proferrent arma, magis magisque in imbelles gentes eos prodire. ne Sidicinorum Campanorumque cladibus Samnitium aestimarent uirtutem; qualescumque inter se certauerint, necesse fuisse alteram partem uinci. Campanos quidem haud dubie magis nimio luxu fluentibus rebus mollitiaque sua quam ui hostium uictos esse. quid autem esse duo prospera in tot saeculis bella Samnitium aduersus tot decora populi Romani, qui triumphos paene plures quam annos ab urbe condita numeret; qui omnia circa se, Sabinos Etruriam Latinos Hernicos Aequos Uolscos Auruncos, domita armis habeat; qui Gallos tot proeliis caesos pos
Abbreviated transcription (Latin):
utnon solum gesturos se&̃ dicerent idbellũ sed magistnatus eorũ ecuria egressi : stantib: legatis p̃fectos cohortium uocarent
his quedant uoce imperarent ut p̃datũ in agrũ cãpanũ extemplo ꝓficiscerent᷑. haclegatione romam relata positis om¬
nium aliarũ rerũ curis patres fecialib: adrerepetendas misis belloq quia non red derent᷑ sollem nimore indicto de¬
ꝓfecti ualerius incãpaniam cornelius in samnium ille admontẽ cla caulrum. hic ads̃atriculam castnt ponunt
prioriualerio samnitiũ legiones eonãq omnem bellimolem inclinaturam censebant occurrunt simul incãpa¬
nos stimulabat inttã promptos nuncadferenda aduersus seauxilia utuero castrt romana uiderunt . fero cite
ꝓsaeruisq signum duces poscere ad firmare eadem fortuna romanum campano laturum opem quacam panus

Expanded text:
ut non solum gesturos se esse dicerent id bellum sed magistratus eorum e curia egressi stantibus legatis praefectos cohortium uocarent ut non solum gesturos se esse dicerent id bellum sed magistratus eorum e curia egressi stantibus legatis praefectos cohortium uocarent iisque clara uoce imperarent ut praedatum in agrum Campanum extemplo proficiscerentur. hac legatione Romam relata, positis omnium aliarum rerum curis patres fetialibus ad res repetendas missis, belloque, quia non redderentur, sollemni more indicto, de ab urbe profecti, Ualerius in Campaniam, Cornelius in Samnium, ille ad montem Gaurum, hic ad Saticulam castra ponunt. priori Ualerio Samnitium legiones—eo namque omnem belli molem inclinaturam censebant— occurrunt; simul in Campanos stimulabat ira tam promptos nunc ad ferenda, nunc ad accersenda aduersus se auxilia. ut uero castra Romana uiderunt, ferociter pro se quisque signum duces poscere, adfirmare eadem fortuna Romanum Campano laturum opem qua Campanus
Abbreviated transcription (Latin):
sus samnites uobis negamus legatos sicuit fas iusq ÷ ad socios atq amicos p̃catũ mit temus ne qua uobis uisfiat adea
princeps legationis sicenim domo mandatum attuleratnt. Quan do quidem in quid nñt tueri aduersos uĩ atqriniu¬
riam iustaui nonuultis uñt certe defendetis itaq populum cãpanum urbemq capuam a gros delubnt deũ diuina
subhȩ dicta om̃s manus ad cõss tendentes pleni lacrimarũ inuestibulo curiae ꝓcubuerunt cõmoti patres incȩfortu¬
narum humanarũ sille p̃potens opib populus luxuria suꝑbiaq clarus a quo paulo ante auxilium finitimi petis¬
sent adeo infricstos gerer& animos ut seipse suaq omnia potestatis alienȩ facerent. tumiam fides agiuisa deditos
tos itaq ex tẽplomitti ad samnites placuit datamandata ut p̃ces cã panorũ responsum senatus amiutiae samnitiũ memor

Expanded text:
sus Samnites uobis negamus; legatos, sicut fas iusque est, ad socios atque amicos precatum mittemus, ne qua uobis uis fiat.' ad ea sus Samnites uobis negamus; legatos, sicut fas iusque est, ad socios atque amicos precatum mittemus, ne qua uobis uis fiat.' ad ea princeps legationis—sic enim domo mandatum attulerant—'quando quidem' inquit, 'nostra tueri aduersus uim atque iniuria iusta ui non uoltis, uestra certe defendetis; itaque populum Campanum urbemque Capuam, agros, delubra deum, diuina sub haec dicta omnes, manus ad consules tendentes, pleni lacrimarum in uestibulo curiae procubuerunt. commoti patres uice fortunarum humanarum, si ille praepotens opibus populus, luxuria superbiaque clarus, a quo paulo ante auxilium finitimi petissent, adeo infractos gereret animos, ut se ipse suaque omnia potestatis alienae faceret. tum iam fides agi uisa deditos tos itaque extemplo mitti ad Samnites placuit. data mandata, ut preces Campanorum, responsum senatus amicitiae Samnitium memor,
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinem ad porta suiã hincferentem ꝓspatantes certũ ab eo quidillis nos p̃ .c. sollicitis acpendentib animis re-¬
nuntiare iubeatis alterũ responsum salutem uictoriã lucem ac libertatẽ alterũ ominari horreo quae ferat ꝓinde
ut aut deur̃is futuris socis att amicis aut nus quam ullis futuris nobis sulite submotis deinde logatis cũ ꝯsultus senatus
ess& & imagnȩ partiurbs maxima opulentis simaq italiae uberrimus a get mariq ꝓpinquus aduarietates
annonae horreum pr̃ fore uidebat t amen tanta utilitate fides antiquior fuit res ponditq ita exauctoritate
senatus cõs auxiliouos campani dignoscens& senatus sedita uobis cũ amiatiam institui par÷ nequa uetustior
amicitia acsocietas uiolet samnites nobiscũ foedere iunctisunt itaq arma deos prius quã homines uiolat ad uer¬

Expanded text:
multitudinem ad portas uiam hinc ferentem prospectantes certum habeo. quid illis nos, patres conscripti, sollicitis ac pendentibus animi remultitudinem ad portas uiam hinc ferentem prospectantes certum habeo. quid illis nos, patres conscripti, sollicitis ac pendentibus animi renuntiare iubetis? alterum responsum salutem uictoriam lucem ac libertatem; alterum—ominari horreo quae ferat. proinde ut aut de uestris futuris sociis atque amicis aut nusquam ullis futuris nobis consulite.' summotis deinde legatis, cum consultus senatus et, etsi magnae parti urbs maxima opulentissimaque Italiae, uberrimus ager marique propinquus ad uarietates annonae horreum populi Romani fore uidebatur, tamen tanta utilitate fides antiquior fuit responditque ita ex auctoritate senatus consul. 'auxilio uos, Campani, dignos censet senatus; sed ita uobiscum amicitiam institui par est, ne qua uetustior amicitia ac societas uiolet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmaleficium sinatis non loquor apud retussantem iustabella populũ sed tamen si ostenderitis auxilia uñt nebello quiden
arbitror uobis opus fore usq adnos itẽptus samnitium ꝑuenit supnt non ascendit itaq umbra ur̃i auxilii romani tegi possu¬
mus quid quid deinde habuerimus quid qui didipsi fuerimus uestrũ idomne existimaturi uobis anebitur agercãpanus
uobis capua urbs fraquentabitur ꝯditorũ parentium deorũ in mortalium numero nobis eritis nulla colonia unt̃ erit
capuam futuram : qua frequentia hominũ generũ multitudinis ꝓsequente creditis nos illinc ꝓfatos quã om̃a uotorum
lacrimarũq plenareliquisse in quanunc exspatatione senatũ populũq. cã panũ niuges liberosq nos troseẽ stare omnẽ

Expanded text:
per maleficium sinatis. non loquor apud recusantem iusta bella populum; sed tamen, si ostenderitis auxilia uestra, ne bello quidem per maleficium sinatis. non loquor apud recusantem iusta bella populum; sed tamen, si ostenderitis auxilia uestra, ne bello quidem arbitror uobis opus fore. usque ad nos contemptus Samnitium peruenit, supra non ascendit; itaque umbra uestri auxilii, Romani, tegi possumus, quidquid deinde habuerimus, quidquid ipsi fuerimus, uestrum id omne existimaturi. uobis arabitur ager Campanus, uobis Capua urbs frequentabitur; conditorum, parentium, deorum immortalium numero nobis eritis; nulla colonia uestra erit, Capuam futuram. qua frequentia omnium generum multitudinis prosequente creditis nos illinc profectos? quam omnia uotorum lacrimarumque plena reliquisse? in qua nunc exspectatione senatum populumque Campanum, coniuges liberosque nostros esse? stare omnem
Abbreviated transcription (Latin):
&ubi oflagnassent si dicini adnr̃a iaturũ illud incendium eẽ Nec eni ñc̃ ꝗdolent in iuriã acceptam samnites sed quia
eaudent oblatã sibieẽ ausam eppugnatũ nosueniunt ansiultio iraehe & non occasio cupiditatis &plende qe rarũ¬
fuit quod semel insidicino agro terũ incãpania ipsa legiones nr̃as cetidere : quae : ista tãin festa int quã ꝑduas acies fusus
sanguis explere non potuerit : ad de huc populationem a grorũ p̃das hominũ atq pecudum actas incendia uillarũ acrui-¬
nas omnia ferro igniq uastata hiscine ira explere non potuit. sed cupiditas explenda ÷ ea ad oppugnandum capuam rapit:
aut delere urbem pulcherrimã. autipsi possidere uolunt. seduos potius romani beneficiour̃o occupate eam. quã illos habere

Expanded text:
ubi conflagrassent Sidicini, ad nos traiecturum illud incendium esse. nec enim nunc, quia dolent iniuriam acceptam Samnites sed quia ubi conflagrassent Sidicini, ad nos traiecturum illud incendium esse. nec enim nunc, quia dolent iniuriam acceptam Samnites sed quia gaudent oblatam sibi esse causam, oppugnatum nos ueniunt. an, si ultio irae haec et non occasio cupiditatis explendfuit quod semel in Sidicino agro, iterum in Campania ipsa legiones nostras cecidere? quae est ista tam infesta ira quam per duas acies fusus sanguis explere non potuerit? adde huc populationem agrorum, praedas hominum atque pecudum actas, incendia uillarum ac ruinas, omnia ferro ignique uastata. hiscine ira expleri non potuit? sed cupiditas explenda est. ea ad oppugnandam Capuam rapit; aut delere urbem pulcherrimam aut ipsi possidere uolunt. sed uos potius, Romani, beneficio uestro occupate eam quam illos habere
Abbreviated transcription (Latin):
semouerint ab tergo erimus & quo duos ꝓsalute nñt priores faeritis id nr̃o imperio ur̃o &gloria semꝑ faciemus sub¬
actis hisgentib: quaeinternof uosq sunt quod ꝓpediem futurum spond& & uirtus & fortuna unt gtnens imperium
usq adnos habebitis acerbum acmiserũ ÷ ꝙfaterinos fortuna nñt cogiteouentũ ÷ p̃c ut aut amicorũ autinimicorũ
campanisumus sidefenditis ur̃i si deseritis samnitium erimus capuã ergo &cã paniã omnẽ uestris ansamnitiũ uirib:
accedere malitis delibertate omnib quidem ramani uram misericordĩ urum .or. diderint aeanhan sam nito ui. rabu¬
maxime qui eam in plontntib: aliis auxilium dum supra uires suas prestant omnes ipsi in hanc necessitatẽ uenerunt
quã quã pugnauimus uerbo ꝓsidicinis re ꝓnobis cũ uideremus finitimum populum nefario latrocinio samnitiũ peti.

Expanded text:
se mouerint, ab tergo erimus, et quod uos pro salute nostra priores feceritis, id nos pro imperio uestro et gloria semper faciemus. subactis his gentibus quae inter nos uosque sunt, quod propediem futurum spondet et uirtus et fortuna uestra, continens imperium usque ad nos habebitis. acerbum ac miserum est quod fateri nos fortuna nostra cogit: eo uentum est, patres conscripti, ut aut amicorum aut inimicorum Campani simus. si defenditis, uestri, si deseritis, Samnitium erimus; Capuam ergo et Campaniam omnem uestris an Samnitium uiribus accedere malitis, deliberate. omnibus quidem, Romani, uestram misericordiam, uestrum auxilium maxime, qui eam implorantibus aliis auxilium dum supra uires suas praestant, †omnes† ipsi in hanc necessitatem uenerunt. quamquam pugnauimus uerbo pro Sidicinis, re pro nobis, cum uideremus finitimum populum nefario latrocinio Samnitium peti et,
Abbreviated transcription (Latin):
plebis non in pediturum: hunc ducem secuti ne quiȩ quam reclamantibus tribunis in cliuium capitolinum
etigunt aciem: adiungitur & tusculana legiocertare socii uuesque utri recuperate arcissuum decus face¬
rent : duxuter que suos ad oratur : trepidare tum hostes neculli satis re preterquam loco fiderȩ trepidan¬
tibus inferunt signa : romani socii que iam inuestibulum ꝑruperant templi cum .p̃. ualerius inter primores

Expanded text:
plebis non impediturum. hunc ducem secuti nequiquam reclamantibus tribunis in cliuum Capitolinum plebis non impediturum. hunc ducem secuti nequiquam reclamantibus tribunis in cliuum Capitolinum erigunt aciem. adiungitur et Tusculana legio. certare socii ciuesque utri reciperatae arcis suum decus facerent; dux uterque suos adhortatur. trepidare tum hostes nec ulli satis rei praeterquam loco fidere; trepidantibus inferunt signa Romani sociique. iam in uestibulum perruperant templi cum P. Ualerius inter primores
Abbreviated transcription (Latin):
nuntuis magno pere cens& neexspectent dum abroma legati auxilium petentes ueniant. periculum ipsum
discrimenque ac sociales deos̃ fidem que foederum id poscere. demerendo beneficio tam potentem tam ꝓpin quã
ciuitãtem num quam parem occassionem daturos deos plac& ferriauxilium : iuuentus conscribitur. arma
dantur. romam prima luce uenientes ꝓcul speciem hostium prebuere : aȩ qui haud uolsci uenire uisi sunt: de¬
inde ubiuanus terror abuit accepti in urbemagmine inforum descendunt: ibuam p̃. ualerius relito ad por¬
tarum presi dia collega instruebat auem: auctoritas uirimouerat. ad firmantis capitolio recupenito &
urbẽ pacata sise doceri sensissent quȩ fraus ab tribunis occulta in lege ferextur memorem se maiorum suorũ
memorem cognominis quod populi colendi uelut hereditaria cura sibiamaioribus traditaess& concilium

Expanded text:
nuntiis magnopere censet, ne exspectent dum ab Roma legati auxilium petentes ueniant; periculum ipsum nuntiis magnopere censet, ne exspectent dum ab Roma legati auxilium petentes ueniant; periculum ipsum discrimenque ac sociales deos fidemque foederum id poscere; demerendi beneficio tam potentem, tam propinquam ciuitatem nunquam parem occasionem daturos deos. placet ferri auxilium; iuuentus conscribitur, arma dantur. Romam prima luce uenientes procul speciem hostium praebuere; Aequi aut Uolsci uenire uisi sunt; deinde ubi uanus terror abiit, accepti in urbem agmine in forum descendunt. ibi iam P. Ualerius relicto ad portarum praesidia collega instruebat aciem. auctoritas uiri mouerat, adfirmantis Capitolio reciperato et urbe pacata si edoceri se sissent quae fraus ab tribunis occulta in lege ferretur, memorem se maiorum suorum, memorem cognominis quo populi colendi uelut hereditaria cura sibi a maioribus tradita esset, concilium
Abbreviated transcription (Latin):
rebat futunm specta culo que seditonem romanam hostibus fore: neclextamen ferrinec ire in capito¬
lium consul potuit noxcertamina cepta oppressit: tribuni cessere noctitimentes consulum arma amotis
indeseditionis auctoribus. patres urcum ire plebem. inserantes que sein urtulos. sermones tempori aptos serere
ad monere ut uiderent in quod dis crimen rem p̃ adducerent non interpatres acplebem certamenessa sed
simul patres plebemq arcem urbis templa derum penates publicos priuatos que hostibus dedi: dum haec
in foro sedandȩ discordie causa aguntur : consules interim nesabini neueiens hostis moueretur. circa portas
muros que discesserant: eadem nocte &tusculum dearte capta capitolioque occupato & alio turbate urbis¬
statu nuntii ueniunt : .l. mamilius tusculi tumdictator eratis confestim conuocato senatu at que introdutis

Expanded text:
rebat futuram spectaculoque seditionem Romanam hostibus fore. nec lex tamen ferri nec ire in Capitorebat futuram spectaculoque seditionem Romanam hostibus fore. nec lex tamen ferri nec ire in Capitolium consul potuit; nox certamina coepta oppressit; tribuni cessere nocti, timentes consulum arma. amotis inde seditionis auctoribus patres circumire plebem inserentesque se in circulos sermones tempori aptos serere; admonere ut uiderent in quod discrimen rem publicam adducerent. non inter patres ac plebem certamen esse, sed simul patres plebemque, arcem urbis, templa deorum, penates publicos priuatosque hostibus dedi. dum haec in foro sedandae discordiae causa aguntur, consules interim, ne Sabini neue Ueiens hostis moueretur, circa portas murosque discesserant. eadem nocte et Tusculum de arce capta Capitolioque occupato et alio turbatae urbisstatu nuntii ueniunt. L. Mamilius Tusculi tum dictator erat. is confestim conuocato senatu atque introductis
Abbreviated transcription (Latin):
omnes armatos opemferre incapitolium currere libentre acpacare augustissimam illam domum iouis
optimi maximidecuit : romulepater tumentem tuam quam quondam arcemabhis hisdem sabinis auro
captam recepisti. dastirpituae: iubehanc in grediuiam. quamtudux quam duus ingressus exercitus est
primus en ego cõs quantum mortalis deum possum te actua uestigia sequar ultimum orationis fuit.
searma capere uocare omnes quirites ad arma si qui in pediat iamse consularis imperii iam tribuniciae
potestatis sacniturum que legum oblitum. quis quis illesit ubicumque sit incapitolio inforo prohoste
habiturum iuberent : tribum qm̃ in appium hertdonium uetarent inp̃ ualerium consulem sumiarma
ausurum seintribunis quod princeps familiae suae ausus in regionibus ess&uim ultimama ppa¬

Expanded text:
omnes armatos opem ferre, in Capitolium currere, liberare ac pacare augustissimam illam domum Iouis omnes armatos opem ferre, in Capitolium currere, liberare ac pacare augustissimam illam domum Iouis optimi maximi decuit? Romule pater, tu mentem tuam, qua quondam arcem ab his iisdem Sabinis auro captam recepisti, da stirpi tuae; iube hanc ingredi uiam, quam tu dux, quam tuus ingressus exercitus est. primus en ego consul, quantum mortalis deum possum, te ac tua uestigia sequar.' ultimum orationis fuit, se arma capere, uocare omnes Quirites ad arma; si qui impediat, iam se consularis imperii, iam tribuniciae potestatis sacratarumque legum oblitum, quisquis ille sit, ubicumque sit, in Capitolio, in foro, pro hoste habiturum. iuberent tribuni, quoniam in Appium Herdonium uetarent, in P. Ualerium consulem sumi arma; ausurum se in tribunis, quod princeps familiae suae ausus in regibus esset. uim ultimam appa