comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonis repugnãtibus: infirma manu plebis bellu
concitare & tegerẽ poss&r. sed tñ se contentũ fore
ca pena quã sibi ip̃i contraxissent. Nocte insequẽti
Legati responsa ad suos referũt. obsides conficiũt
concurrũt reliquaꝵ ciuitatũ legati. qui bello¬
uagoꝵ speculabant᷑ euentu. obsides dant. imꝑa¬
ta faciuĩt excepto commio: quẽ timor prohibebat
cuiusꝗͣ fidei sua cõmittere salute. Nam suꝑio¬
re anno titus labienus cesare ingallia citeriore
ius dicente: cũ cõmiu compiss& sollicitare ciui¬
tates & coniuracione contͣ cesarem facere infide¬
litate eius sine ulla perfidia iudicauit cõprimi
posse: quẽ quia nõ arbitrabat᷑ uocatu in tastra uẽ¬
turb. ne temptando cautiorem facer&. Saium
Uolusenum quadratu misit: qui eu ꝑ simulationẽ
colloquii curaret interficiendu ad eam rem delec¬
tos idoneos ci tradit centuriones. Cum in collo¬

Expanded text:
bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, imperata faciunt excepto Commio, quem timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commium comperisset sollicitare civitates et coniurationem contra Caesarem facere, infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulationem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tradit centuriones. Cum in collo
Abbreviated transcription (Latin):
tione inferre integris poss&. pro sua clementia
atq humanitate nũꝗͣ profecto ess& illaturus.
Afflictas opes equestri prelio bellouagoꝵ esse. delec¬
toꝵ peditum multa milia interissẽ. uix refugis¬
se nuntios cedis. tamen magnũ ut in tanta ca¬
lamitate bellouagos eo prelio cõmodu esse con¬
secutos quod Corbeus auctor belli concitator
multitudinis ess& interfectus. nũꝗͣ eĩ senatum
tantu in ciuitate illo uiuo quãtu impitam
plebem potuisse. Hec orantibus legatis. cõ¬
memorat Cesar eodem tpr̃e suꝑiore. anno bel¬
louagos ceterasq gallie ciuitates suscepisse bellu
ꝑtinacissime. hos ex om̃ibus in sentencia ꝑman¬
uĩsse. neq ad sanitate reliquoꝵ dedicione esse
ꝑductos scire atq intelligere sȩ causa peccati fa.¬
cillime mõtuis delegari. Nemine uoͣ tantu pol¬
lere: ut inuitis principibus resistente senatu. oĩb

Expanded text:
tione inferre integris posset, pro sua clementia tione inferre integris posset, pro sua clementia atque humanitate numquam profecto esset illaturus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacorum esse; delectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen magnum ut in tanta calamitate Bellovacos eo proelio commodum esse consecutos, quod Correus, auctor belli, concitator multitudinis, esset interfectus. Numquam enim senatum tantum in civitate illo vivo quantum imperitam plebem potuisse. Haec orantibus legatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates suscepisse bellum: pertinacissime hos ex omnibus in sententia permansisse neque ad sanitatem reliquorum deditione esse rductos. Scire atque intellegere se causam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
res gesta: recentibus p̃lii uestigiis in gressus cesar cũ
uictos tanta calamitate ex istimar&. hostes nũcio
accepto locũ castroꝵ relicturos. que non longuis
ab ea cede abesse plus minus .Siii. milibis dicebã¬
tur. tam & si flumine impeditũ transitũ uidebat
tñ excitum traducto progreditur. At belloua¬
geͥ relique q ciuitates repente exfuga paucis.
atq his uulneratis receptis. qui siluaꝵ bñficio
casum euitauerant. omnibus aduersis. cognita
calamitate: interfecto Corbeo: aiisso equitatu.
& fortissimis peditibus. cũ aduentare romanoe
ex istimarent: conçilio reꝑente cantu tubarum
cõnuotato: conclamant Legati obsidesq ad ce¬
sarem mittantur. Hoc omibo probato cosilio.
Commus a trebas ad eos confugit germanos aq¬
bus adid bellu auxilia mutuatus erat. Ceterĩ
e uestigio mittunt ad cesarem legatos: petũtq ut
ea pena sit contentus hostui: quã si sine dimica¬

Expanded text:
re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum re gesta recentibus proeli vestigiis ingressus Caesar, cum victos tanta calamitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non longius ab ea caede abesse plus minus octo milibus dicebantur, tametsi flumine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur. At Bellovaci reliquaeque civitates repente ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitate, interfecto Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. Hoc omnibus probato consilio Commius Atrebas ad eos confugit Germanos, a quibus ad id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legatos petuntque, ut ea poena sit contentus hostium, quam si sine dimica
Abbreviated transcription (Latin):
prudentes acceꝑant detrimẽtu. Accedũt ꝓ¬
pius interim legiones: crebriq eode tempore
&nostris & hostibus nũcii afferũt᷑ imꝑatorem
instructis copiis ad esse. Qua re cognita: p̃sidio
cohortiu confisi nr̃i acerrime p̃liant᷑. ne si tar¬
duis rem gessissent: uictorie gloriã coĩcasse cũ
legionibiis iuderent᷑. Hostes contidũt aĩs: atq ĩ
iti neribus diuersis fugã querũt ne quicꝗͣ
Nam quibus difficultatibus locoꝵ romanos claudẽ
uoluerãt: his ip̃i tenebant᷑. Uicti tamẽ ꝑtussiq
maiore ꝑte amissa consternati profugiũt: ꝑtiz
siluis petitis: partim flumine: qui tñ in fuga a
nr̃is acriter insequẽtibus conficiuntur
Cum interim nulla calamitate uictus corbens ex¬
cedere prelio siluasq petere haud inuitantibus
nostris ad dedicione potuit adduci: ꝗn fortissẽ
prediando complures uulnerando: coger& elatos
iratundia uictores inse tela conicere. Tali mõ

Expanded text:
prudentes acceperant detrimentum. Accedunt proprudentes acceperant detrimentum. Accedunt propius interim legiones, crebrique eodem tempore et nostris et hostibus nuntii adferuntur, imperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita praesidio cohortium confisi nostri acerrime proeliantur, ne, si tardius rem gessissent, victoriae gloriam communicasse cum legionibus viderentur; hostes concidunt animis atque itineribus diversis fugam quaerunt. Nequiquam: nam quibus difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur. Victi tamen perculsique maiore parte amissa consternati profugiunt partim silvis petitis, partim flumine qui tamen in fuga a nostris acriter insequentibus conficiuntur, cum interim nulla calamitate victus Correus excedere proelio silvasque petere aut invitantibus nostris ad deditionem potuit adduci, quin fortissime proeliando compluresque vulnerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo
Abbreviated transcription (Latin):
Nostri constanter incursu sustind̃a insicliatoꝵ. neq
plures in unũ locũ cõueniũt: quod plersq eq̃stri.¬
bus preliis cũ ꝑꝑ aliquẽ timorẽ actidit. tu multi¬
tudine ip̃oꝵ detrimẽtu accipitꝰ. cũ dispõitis tur¬
mis inuicem rari preliarent᷑. neq ab lateribus cir¬
cũ ueniri suos paterentur. erũpũt ceteri corbeo
pliante ex siluis. fit magna contencione diuersĩ
pliu. Quod cũ diucius pari marte iniret᷑. paula¬
tim ex siliis instructa multitudo procedit peditũ.
que nr̃os coegit cedere equites. Quibus celeriter
subueniũt leuis armature pedites: quos ante legi¬
ones missos docui: turmisq nr̃oꝵ& interpositis ł¬
constanter preliant᷑: Pũgnatur aliꝗͣ dui pari
contencione. Demde ut ratio postulabat prelii
qui sustinuerãt primos impetus insidiaꝵ: hoc
ip̃o fuĩt suꝑiores quod nullũ ab insidiãtibus im¬

Expanded text:
Nostri constanter incursum sustinent insidiatorum neque Nostri constanter incursum sustinent insidiatorum neque plures in unum locum conveniunt; quod plerumque equestribus proeliis cum propter aliquem timorem accidit, tum multitudine ipsorum detrimentum accipitur. Cum dispositis turmis in vicem rari proeliarentur neque ab lateribus circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex silvis. Fit magna contentione diversum proelium. Quod cum diutius pari Marte iniretur, paulatim ex silvis instructa multitudo procedit peditum, quae nostros coegit cedere equites. Quibus celeriter subveniunt levis armaturae pedites, quos ante legiones missos docui, turmisque nostrorum interpositi constanter proeliantur. Pugnatur aliquamdiu pari contentione; deinde, ut ratio postulabat proeli, qui sustinuerant primos impetus insidiarum hoc ipso fiunt superiores, quod nullum ab insidiantibus im
Abbreviated transcription (Latin):
eo loco collocarat: quẽ in locũ ꝑꝑ copiã frumẽti ac
pabuli romanos missuros suspicaret.
uo cognito consilio: legiones plures ꝗ solebat edu¬
cit: equitatuq quẽ ipse tudine pabulatoribus mit¬
tere presidio consueuerat p̃mittit. Huc interpo¬
nit aduxilia leuis armature ipẽ stũ legionibus ꝗ põt
maxĩe appropinquat. Hostes in insidiis dispõiti.
tũ sib delegissent campum ad rem gerendã: non
amplius patente in om̃es ꝑtes passibus mille: siluis
undiq aut impeditissimo flumine munitũ uelut
indagine. hũc insidiis circũdederũt. Explorato
hostiu consilio: nr̃i ad p̃liandũ animo atq ar¬
mis parati cũ subsequentib legionibus nullam
dimicatione recusarent. turmatim in eũ deuene¬
rũt locũ. Quoꝵ aduentii cũ sibi corbeus oblatã
occasione rei gerende existimar& primus cũ paucis
se ostendit. atq in proximas turias impetũ fecit

Expanded text:
eo loco collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac eo loco collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli Romanos missuros suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures quam solebat educit equitatumque, qua consuetudine pabulatoribus mittere praesidio consuerat, praemittit: huic interponit auxilia levis armaturae; ipse cum legionibus quam potest maxime appropinquat. Hostes in insidiis dispositi, cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passibus mille, silvis undique aut impeditissimo flumine munitum, velut indagine hunc insidiis circumdederunt. Explorato hostium consilio nostri ad proeliandum animo atque armis parati, cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem recusarent, turmatim in eum locum devenerunt. Quorum adventu cum sibi Correus oblatam occasionem rei gerendae existimaret, primum cum paucis se ostendit atque in proximas turmas impetum fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
romanoꝵ. Quod ubi accidit barbari uelemẽ¬
tissimo cursu refugerũt. Cesar & si discessum
hostium aĩ aduertere non poterat incendiis opposi¬
tis. tñ id consiliu cũ fuge causa initiu suspicaret᷑
legiones promouit : & ad insequendu ip̃e ueritus
insidias: ne forte in codem loco subsistere hostis: atq
rent: ac si qui cupidius intrauerãt uix suoꝵ ip̃i pri¬
ores partes aĩ aduerterent : quoꝵ insidias ueriti.
liberam facultatem sui recipiendi bellouagis de¬
derunt. Ita fuga timoris simul calliditatisq ⁊
plena sine ullo detrimẽto milia non ampluis detẽ
progressi hostes: loco munitissimo castra posuert
ndẽ cũ sepe in insidiis equites peditesq disponerẽ.
magna detrimenta romanis in pabulacionib
inferebant. quod trebrius accider&: nisi quod¬
ex captiuo quodam comperit cesar corbeum bel¬
louacoꝵ ducem fortissimoꝵ .x. milia peditum
delegisse: equitesq ex omĩ nuo mille quos in insidiis

Expanded text:
Romanorum. Quod ubi accidit, barbari vehemenRomanorum. Quod ubi accidit, barbari vehementissimo cursu refugerunt. Caesar, etsi discessum hostium animadvertere non poterat incendiis oppositis, tamen id consilium cum fugae causa initum suspicaretur, legiones promovet, turmas mittit ad insequendum; ipse veritus insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque rent ac, si qui cupidius intraverant, vix suorum ipsi priores partes animadverterent equorum, insidias veriti liberam facultatem sui recipiendi Bellovacis dederunt. Ita fuga timoris simul calliditatisque plena sine ullo detrimento milia non amplius decem progressi hostes loco munitissimo castra posuerunt. Inde cum saepe in insidiis equites peditesque disponerent, magna detrimenta Romanis in pabulationibus inferebant. Quod cum crebrius accideret, ex captivo quodam comperit Caesar Correum, Bellovacorum ducem, fortissimorum milia sex peditum delegisse equitesque ex omni numero mille, quos in insidiis
Abbreviated transcription (Latin):
si forte romani subire collem conarent᷑. & paula¬
tim copias distributas dimittere non possent. ne
dispersi perturbarentꝰ. in acie ꝑmanserunt
Quoꝵ ꝑtinacia cognita cesar .xx. cohortibus in¬
structis: castrisq eo loco metatis muniri iubet
castra. ac solutis operibus pro uallo legiones in¬
structas collocat. equites frenatis equis in staci¬
one disponit. Bellouagi cũ romanos ad insequẽ¬
du paratos uiderẽt. neq pronoctare aut dui¬
cuis ꝑmanere sine periculo eodem loco possent: tale
consiliu sui recipiendi ceperũt fasces ut cõsueuȩ¬
rant. namq in atie sedere gallos consuesse suꝑio¬
ribus cõmentariis cesaris declaratum est. per
manus stramẽtoꝵ ac uirgultoꝵ: quoꝵe luma
erat in castris copia interse traditos ante adẽ
collocarũt. extremoq tempore diei signo pro¬
nuñciato uno tempore incenderũt. Ita cõtinẽs
flamma copias omẽs repente a conspectu texit

Expanded text:
si forte Romani subire collem conarentur, paulasi forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non possent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt. Quorum pertinacia cognita Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis muniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco possent, tale consilium sui recipiendi ceperunt. Fasces, ubi consederant namque in acie sedere Gallos consuesse superioribus commentariis Caesaris declaratum est, per manus stramentorum ac virgultorum, quorum summa erat in castris copia, inter se traditos ante aciem collocarunt extremoque tempore diei signo pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita continens flamma copias omnes repente a conspectu texit
Abbreviated transcription (Latin):
sequi se inciperent᷑ ꝗͣ longius agmẽ impedi mẽ¬
toꝵ suoꝵ processisse. At Cẽsar neq resistẽtes
aggrodiendos tanto collis ascensu uidicabat. neq
nõ usq eo legiones ad mouendas ut discedere ex
eo loco sine ꝑiculo barbari militibus instantibus nr̃is no
possent. Ita cũ palude impedita a castris castra
diuider&: que transcundi difficultas celeritate
insequendi tardare posset. atq id iugu quod i¬
trans palude pene ad hostiu castra ꝑtineret: me¬
diocri iallo a castris eoꝵs intercisu aĩu auerte¬
ret: pontibus palude constrata: legiones tradu¬
cit : celeriterq in suma planicie iugi ꝑuenit.
que decliui fastigio duobus ab lateribus muĩebat᷑.
bi legionibus instructis ad ultimũ iugũ ꝑuẽit.
aciemq eo loco constituit: unde tormenta missa
tela in hostiu cuncos conici possent. Barbari
confisi natura loci cũ dimitare non recusarent

Expanded text:
sequi se inciperent quam longius agmen impedimensequi se inciperent quam longius agmen impedimentorum suorum processisset. At Caesar neque resistentes adgrediendos tanto collis ascensu iudicabat, neque non usque eo legiones admovendas ut discedere ex eo loco sine periculo barbari militibus instantibus non possent. Ita, cum palude impedita a castris castra dividi videret, quae transeundi difficultas celeritatem insequendi tardare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hostium castra pertineret mediocri valle a castris eorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legiones traducit celeriterque in summam planitiem iugi pervenit, quae declivi fastigio duobus ab lateribus muniebatur. Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum pervenit aciemque eo loco constituit unde tormento missa tela in hostium cuneos conici possent. Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent,
Abbreviated transcription (Latin):
aut eminus uulnerabant᷑. sed E qui longius
subsidiari consueuerãt turpiter refugerunt:
nec prius fine fuge fecerunt. sepe ad missis
suꝑioribus locis: ꝗͣ se aut in castra suoꝵ reciper&̃:
aut nõ nulli pudore coacti longuis profugerẽ
Quorum ꝑiculo sic omẽg copie sunt ꝑturbate
ut uix iudicari posset utꝵ secundis minimis¬
q rebus insolentiores. an aduerso mediocri casu
timidiores essent. Compluribus diebus hisdẽ in
castris consũptis. cũ propius actessisse legiones:
& gaium Trebonium legatũ cognouissent:
duces bellouagorum ueriti similẽ obsessionem
Alesie: noctu dimittunt eos quos aut etate
aut uiribus inferiores aut inermes habebant
unaq reliqua impedimẽta. Quoꝵ ꝑturbatũ
ẜ confusum du explicant agmen magna
ei multitudo carroꝵ ecia expeditos sequi
gallos consueuit. oppressi luce copias armatoꝵ
in suis instriuĩt castris. ne prius romani ꝑ¬

Expanded text:
aut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longius aut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longius subsidiari consuerant, turpiter refugerunt, nec prius finem fugae fecerunt saepe amissis superioribus locis quam se aut in castra suorum reciperent, aut nonnulli pudore coacti longius profugerent. Quorum periculo sic omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum secundis minimisque rebus insolentiores an adverso mediocri casu timidiores essent. Compluribus diebus isdem in castris consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti similem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum explicant agmen magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi Gallos consuevit, oppressi luce copias armatorum pro suis instruunt castris, ne prius Romani per
Abbreviated transcription (Latin):
muniretur qͥ plumq accidit di¬
utunitate bellouaci dlecta ma¬
mi peditu cognitis statioibus ꝗot¬
tidianis equitum nostrorum u¬
siluestͥbus locis insidias dispont
codea ꝗ eꝗtes postero die mit.¬
tua. ꝙ pͥmum elicerent uros insi
diis. dmd cireuuentos aggdrentũ¬
nflammantur atq incitantur hostii animi
secundo prelio principe pfecto remoꝵ int̾fecto.
nr̃iq decrimento dmonent᷑ diligentius explo¬
ratis locis stationes disponere: ac moderatuis
cedente insequi hostem. Non intermittũt inte¬
rim quottidiana prelia in conspectu utroꝵq
castroꝵ que ad uada transitusq fiebant paludis
Qua contencione germani. quos ꝑpea cesar trãs¬
duxerat rhenum ut equitibus interpositis preli¬
arentur: cum constantius uniuersi paludem trãf¬
issent. paucisq in resistendo interfectis: ꝑtinaciꝰ
reliquã multitudinem essent insecuti: ꝓt̾riti
non solum hi qui aut cominus opprimebantur:

Expanded text:
minueretur, quod plerumque accidit diminueretur, quod plerumque accidit diuturnitate, Bellovaci delecta manu peditum cognitis stationibus cotidianis equitum nostrorum silvestribus locis insidias disponunt eodemque equites postero die mittunt, qui primum elicerent nostros, deinde circumventos aggrederentunflantur atque incitantur hostium animi secundo proelio, principe et praefecto Remorum interfecto, nostrique detrimento admonentur diligentius exploratis locis stationes disponere ac moderatius cedentem insequi hostem. Non intermittunt interim cotidiana proelia in conspectu utrorumque castrorum, quae ad vada transitusque fiebant paludis. Qua contentione Germani, quos propterea Caesar traduxerat Rhenum ut equitibus interpositi proeliarentur, cum constantius universi paludem transissent paucisque resistentibus interfectis pertinacius reliquam multitudinem essent insecuti, perterriti non solum ei qui aut comminus opprimebantur
Abbreviated transcription (Latin):
pente hostiu equites aĩaduertissent. ac numero
suꝑiores paucitate cõcempsissent: cupidius in se¬
cuti . peditibus undiq sũt circũdati. Quo facto
ꝑturbati celerius ꝗ consuetudo fert equestris
prelii: se receperũt amisso uertisco principe ci¬
uitatis. prefecto equitũ. Qui cũ uix equo ꝑꝑ
etate poss& uti: tũ consuetudĩe galloꝵ neq e¬
tatis excusatione in suscipienda ꝑfectura usus
erat: neq dimicari sine se uoluerat.
nisi amaiõr &ercitu posse lr̃as ad
trebonium mittit utq telerime pos¬
set logionem xiuiͫ q̃ cumI sextio
leg inbutitugibus huemabat are¬
eclseret. Atq ita cumtͥbus legioib
magnis itineribus ad se ueniret.
Ipe equites in uicera remoru ac li¬
gonũ reliquaru q ciuitatũ. qͦri
magnu numu euocauat presi¬
dio pͥabulatiõib mittit. qui su¬
hitas hostiũ hostur iacusions su¬
stineret. Qd cũ quottidie fieret
aciam cosuetud ine dilligetia

Expanded text:
pente hostium equites animadvertissent ac numero pente hostium equites animadvertissent ac numero superiores paucitatem contempsissent, cupidius insecuti peditibus undique sunt circumdati. Quo facto perturbati celerius quam consuetudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe civitatis, praefecto equitum; qui cum vix equo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetatis excusatione in suscipienda praefectura usus erat neque dimicari sine se voluerat. nisi a maiore exercitu posse, litteras ad Trebonium mittit, ut quam celerrime posset legionem XIII, quae cum T. Sextio legato in Biturigibus hiemabat, arcesseret atque ita cum tribus legionibus magnis itineribus ad se veniret; ipse equites in vicem Remorum ac Lingonum reliquarumque civitatum, quorum magnum numerum evocaverat, praesidio pabulationibus mittit, qui subitas hostium incursiones sustinerent. Quod cum cotidie fieret ac iam consuetudine diligentia
Abbreviated transcription (Latin):
nrã auxilia aut galloꝵ germanoꝵq transibant
acriusq hostes insequebant᷑: aut uicissim hostes eo¬
dem transgressi nostros longius sum mouebãt.
Accidebat autem quottidianis pabulationibus id
quod accidere exat necesse quom raris disiectis¬
q ex edificiis pabulũ cõquiret᷑. ut impediti entis
locis disꝑsis pabulatoriis circũuenirent᷑. Que
res & si mediocre detrimentũ iumẽtoꝵ ac ẜuo&
nostris afferebat: tamen stcultas cogitationes inci¬
tabat barbaroꝵ: Atq co magis qđ Commnius
quẽ profectũ ad auxilia germanoꝵ arcessenda
docui. cũ equitibus uenerat. qui tam & si nũor
non ampluis erant quĩgẽti. tñ germanoꝵ aduẽ¬
tu barbari nitebantur. Cesar cũ aĩaduerter&
hoste complures dies castris palude & locis natũa
munitis se tenere: neq oppugnare castra coꝵ siñ
dimicatõẽ ꝑniciosa nec locũ municionibus dau¬
fungendi numeriis obuenerat. Namq hi cũ re¬

Expanded text:
nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentum iumentorum ac servorum nostris adferebat, tamen stultas cogitationes incitabat barbarorum, atque eo magis, quod Commius, quem profectum ad auxilia Germanorum arcessenda docui, cum equitibus venerat; qui, tametsi numero non amplius erant quingenti, tamen Germanorum adventu barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitionibus claufungendi muneris obvenerat. Namque hi, cum re
Abbreviated transcription (Latin):
cari fossam duplicẽ pedũ denum quinũ lateribus
de primi: directis. turres excitari crebras in alti¬
tudiẽ triu tabulatoꝵ. pontibus traiectis constratis¬
q cõũgi: quoꝵ frontes uiminea loricula munirent:
ut ab hostibus duplici fossa: duplici propugnatoꝵ
ordine defenderent. Quoꝵ alter ex pontibus
quo tutior altitudiẽ ess&. hoc audatuis longuisq
ꝑmitteret tella. Alter quo propior hostiu uallo col¬
locatus esset ponte ab incidentibus telis tegeretꝰ
portis fores altioresq turres imposuit. Huius
municõis duplex erat consiliu. Namq opeꝵ
magnitudĩe & timorẽ siui sꝑabat fiduciã barbaris
al lature. & cũ pabulatũ frumentatũq longius ess
proficiscendu parius copiis castra municione ip̃a ui¬
debat posse defendi. Interim crebro paucis utriq
procurrentibus: inter bina castra palude interiecta
contendebatur. Quã tñ paludem nõ nũꝗͣ aut

Expanded text:
cari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus cari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque permitteret tela, alter, qui propior hostem in ipso vallo collocatus esset, ponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, parvis copiis castra munitione ipsa videbat posse defendi. Interim crebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Agminis ordine ita constituit ut legio .uiiʳ.
.uiiiͦ. nona ante oĩa iret impedimẽta. Deinde õiu
impedimẽtoꝵ agmẽ: quod tñ erat medioere: ut
in expeditionib esse consueuit. cogeret undecia
ne maioris multitudinis sp̃es attidere hostibust
posl& ꝗͣ ip̃i poposciscent. Hac ratione pene qua¬
drato agmine instructo: in conspectũ hostiũ celeri
lut in acie certo gradu legiones accedere galli uide¬
runt: quoꝵ erant ad cesare plena fiducie con¬
silia per lata: siue certaminis ꝑiculo: siue subito ad¬
uentu: seu expectacione nr̃i consilii copias in¬
striuint pro castris: nec loco suꝑiore decedũt.
Cesar & si dimicare optauerat: tñ ãmiratus tan¬
ta multitudiẽ hostiu ualle intermissa. in altitudi¬
nem depressa quã late patente: castra castris hosti¬
um confert. Hec imꝑat uallo .xii. pedu muni¬
ri loriculam. pro hac rõe eius altitudinis in edifi¬

Expanded text:
dum, agminis ordinem ita constituit, ut legio septima, dum, agminis ordinem ita constituit, ut legio septima, octava, nona ante omnia irent impedimenta, deinde omnium impedimentorum agmen, quod tamen erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quadrato agmine instructo in conspectum hostium celeriulut in acie certo gradu legiones accedere Galli viderent, quorum erant ad Caesarem plena fiduciae consilia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudnem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedifi
Abbreviated transcription (Latin):
legionibus ueniret: offerrent se ad dimicandu: ne
miseriore ac duriore postea condicione cũ toto exci¬
tu decertare cogerentur: si maiores copias adducer&¬
& in eo loco ꝑmaner&e: quẽ delegissent: pabulaciõe
& frumẽtacione & reliquo cõmeatu ex insidiis pro¬
hibere romanos. Que cesar consentientib pluribus
quoy cognouisset: atq ea que proponerent᷑ consilia pleã
prudentie: longeq atemeritate barbaroꝵ remota t¬
esse iudicar&: om̃ib rebus inseruiendu statuit: quo
celerius hostes contẽpta suoꝵ paucitate prodirent in
atiem. Singularis eĩ uirtutis ueterrimas legiones
q iuuentutis undecimã. que octauo iã stipendio. tñ¬
in collatione reliquaꝵ non dum eandem uetus¬
tatis ac uirtutis ceꝑat opinionem. Itaq cõcilio
conuocato: rebus his que ad se essent delate õib
expõitis aĩos multitudinis confirmat. si forte hostes
trium legionũ numero poss& elicere ad dimican¬

Expanded text:
legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae proponerentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua paucitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones que iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamin collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimican
Abbreviated transcription (Latin):
qui agroꝵ colendoꝵ tausa remansissent. namq essẽt
undiq diligenter demigratũ: sed qui speculandi cansa¬
essent essent remissi. Aquibus cũ queret cesar quo loco
multitudo esset bellouatoꝵ. qđ ue esset consiliu eoru
in ueniebat bellouatos omẽs qui arma ferre possent in
unũ locũ cõuenisse. itemq ambianos. aulurcos. caleros
eliocassios atrebates. locũ castris excelsu in silua cir¬
cũdata palude delegisse. impedim̃ta omĩa in ulteriores
siluas contulisse. Complures esse belli principes & auc¬
tores. sed multitudies maxĩe corbeo obtemꝑare. qđ
ei sũmo esse odio nomẽ. Poͥ. Roͥ. intellixisser. Paucis
antem diebus exhis castris atrebate cõmiu disces¬
sisse ad auxilia germanoꝵ adducenda: quoꝵ & ui¬
cinitas propinqua & multitudo esset infinita
Constitiusse aute bellouacos õiu principu consensu:
summa plebis cupiditate: si ut dicebatꝰ cesar cũ trib

Expanded text:
qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores, sed multitudinem maxime Correo obtemperare, quod ei summo esse odio nomen populi Romani intellexissent. Paucis ante diebus ex his castris Atrebatem Commium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quorum et vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Constituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus
Abbreviated transcription (Latin):
atq in unũ locũ cogere. ut omĩ multitudĩẽ infi¬
nes suessonũ qui remis erant attributi faterẽt im¬
pressione. Pertinere aũt nõ tm̃ ad dignitatem:
sed & ad salute sua iudicar& nullam calamita¬
tem socios optime de re publica meritos accipere
egione ex hibernis euocat rursus. xiͭͫ luteras
aute ad Saium fabiu mittit. ut infines suessonũ
legiones duas quas habebat adduceret. alteramq
ex duabus ab lucio labieno accersit. ita quãtu hi¬
bernor oportunitas belliq ratio postulabat
perpetuo suo labore inuice legionibus expedicio¬
nũ onus in uĩgebat. His copiis coactis. ad bellouacos¬
proficiscit᷑. castrisq in eoꝵ finibis poĩtis. equitũ turmas
dimutit. i om̃es partes ad aliquos excipiendos: ex ꝗbo
hosturz consilia cognostere. Equites officio funorii
renuntiant paucos in edificiis esse inuentos : atq hos nõ

Expanded text:
atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fiatque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacosproficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant paucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes mutit. quascũq petisse dicebant᷑ hostes nec frus¬
tra. Nam pleriq magna preda potiti nrĩ reuertũt᷑.
Oppressi carnutes hiemis difficultate terrore ꝑiculi
cum tectis ex pulsi ullo loco diutuis consistere audere
nec siluaꝵ presidio tempestatibus diutissimis tegi
possent: dispersi magna ꝑte ãmissa suoꝵ dissipantur
infinitimas ciuitates. Cesar tempore anni difficil¬
limo quõ satis haber& cõuenientes manus dissipaẽ
ne quod iniciu belli nasceretur: quãtũq in ratioẽ
ess& exploratũ haberet: sub tpũs estiuoꝵ nullum
sũmu bellu posse conflari. Saium Treboniu cũ
duabiis legionibus quas secũ habebat inhibernis
tenabi. collocauit. Ip̃e quo crebris legationibus remoꝵ
tertior fieret bellouagos qui belli gloria gallos oẽs
belgas prestabant. finitimasq his ciuitates duce cor¬
beo bellouago & commio atrebate ex̃citus comꝑare

Expanded text:
partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec fruspartes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare
Abbreviated transcription (Latin):
carnutes. quos intulisse bellũ sibi querebant᷑
Qua re cognita cũ dies non ampluis .x. & uiii. ĩ hi¬
bernis esset moratus legione .xiiiiͦ. & sextam
ex hibernis ab arare rectucit. quas ibi collocatas ex¬
plicande rei frumẽtarie causa suꝑiore cõmẽtario
demonstratũ est. Itaquoduabus legionibus ad perse¬
quendos carnutes proficiscit᷑ꝰ. Cum fama ex̾citus
ad hostes ess&r prelata: calamitate ceterors ducti
carnutes desertis uicis oppidisq que tollerande
hiemis causa constitutis repente exigius ad necessi¬
tate edificiis incolebant Nuper ẽi deuictia
complura oppida dimiserantꝰ dispersi profugiũt
Cesar erumpentes eo maxĩe tempore aterrimas
tempestates cũ subire milites nollet: in oppido car¬
nutum cenabo castra ponit. atq in tecta galloꝵ
integendoꝵ gratia erant in edificata milites con¬
tegit: equites tñ & auxiliarios pedites in omẽs

Expanded text:
Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non amplius decem et octo in hibernis esset moratus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes
Abbreviated transcription (Latin):
fugerãtur frustra. Nam tesar magnis itinerib
omĩbus locis occurrit nec dat ulli ciuitati spatiũ
de aliena pocus ꝗͣ de domestica salute cogitandi.
Qua celeritate & fideles amicos retinebat. & dubi¬
tantes terrore ad condiciones patis adducebat.
Tali condicione propoĩta bituriges quõsibi uiderẽt cle¬
mentia cesaris reblitũ patere in eius amicitia fini¬
timasq ciuitates sine ullã pena dedisse obsides. at
infide receptas esse ide fecerũt. Cesar militibus
protanto labore ac patientia qui brumalibus dieb
itineris difficillimis: frigoribus in tollerandis studio¬
sissime ꝑmanserãt in labore: ducentos sextios. centu¬
rionibiis tot milia nũmum prede noĩe condonãdi
pollicet᷑. legionibusq in hiberna remissis ip̃e se rece¬
pit diẽ . XU. bibratte. Ibi cu ius dicer&: bituri¬
ges ad eu mittũt legatos: auxiliu petũt contra

Expanded text:
fugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus fugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra
Abbreviated transcription (Latin):
binis cohortibus ad impedimẽta tuenda relictis.
Reliquũ ex̾citu in copiosissimos agros biturigum
inducit: Qui cũ latos fines & complura oppi¬
da haberent. unus legionis hibernis nõ potuerũt
contineri. quin bellũ pararent. cõuirationesq fa¬
cerent. Repentino aduentu cesaris accidit. qđ
imparatis deiectisq actidere fuit necesse: ut sine
timore ullo colentes rura prius ab equitatu op¬
primerent᷑. ꝗͣ confugere in oppida possent
Iamq c&̃ illud uulgare incursionis hostiu signũ:
quod moendiis edificioꝵ intelligi consue uit᷑
cesaris erat interlicto sublatũ. ne aut copia pabuli
frumẽtiq. si longius progredi uell&: defiter&: aut
hostes incendiis terrerent᷑. Multis milibus hominũ
captis. ꝑ territi bituriges qui primũ aduentũ putae¬
rant effugere romanoꝵ: infinitimas ciuitates. aut
priuatis hospitiis confisi. aut societate consilioꝵ con¬

Expanded text:
Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, aesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum con
Abbreviated transcription (Latin):
bellandi tempus intermisisset:
militesq hibernord quiete refice
a tantis laboribus uellet. compłes
eode tempore ciuitates renoua¬
re belli concilia nuntiabantur: cõ¬
iuracionesq facere. Cuius rei uerisimilis causa
afferebatur: quod gallis omnibus cognitum
ess&r: neq ulla multitudine in unum locũ coac¬
ta resisti posse a romanis: ne si diuersa bella cõ¬
plures eode tempore intulisse ciuitates. satis
auxilii aut spatii aut copiaꝵ habiturum exͥci¬
tu populi romani ad omĩa persequenda. Non
esse autem alieni ciuitati sortem in cõmode ⁊¬
recusandam si tali mora relique possent se uin¬
dicare in libertatem. Que ne opinio gallorum
confirmaretur: Cesar Marcũ anconiu q̃store
siuis prefecit hibernis. Ip̃e equitũ presidio pridie
Rł. i anuarias ab oppido bibracte proficiscitur ad
legionem duodecimã: quã non longe afinibus
heduoꝵe collocauerat infinibus biturigũ. eiq ad¬
uĩgit legionẽ undecimã: que proxima fuerat

Expanded text:
bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
piditas apud meliores. Cu omẽs regiones gallie
togate Cesar ꝑcurriss&. suma celeritate ad
ex̾citum nemetocennã redit. legionibusq ex
omibus hibernis aꝗ fines treueroꝵ euocatis. eo
profectus est. Ibiq ex̾citum lustrauit: Titu
mendacione conciliaret᷑ ad consulatus peticionẽ.
pse tantũ itineris fatit quãtu satis esse muta¬
cione locors pꝑ salubritate existimabat. Ibi
quãꝗͣ crebro audiebat. Labienu ab inimicis
suis sollicitari. certiorq fiebat id agi paucoru
consiliis ut interpõita Senatus auctoritate.
aliqua parte excitus spoliaretur: tñ neq de la¬
bieno credidit quicꝗͣ neq contra senatus auc¬
toritate ut aliquid facer& adduci potuit.
udicabat ei liberis sententiis patru conscrip¬
toꝵ  cam suam facile obtineri. Nam g̃. curio

Expanded text:
piditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae piditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. Labmendatione conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri. Nam C. Curio
Abbreviated transcription (Latin):
bus cõtinerent. Ip̃e in Italia profectus est
Quo cu uenisser. cognoscit per .C. Marcellum
consulem legiones duas ab se remissas: que ex
traditas: atq in italia retentas esse:
Noc facto quamꝗͣ nulli erat dubũi quid nam
conera cesarem pararet᷑ tamen Cesar oĩa
pacienda esse statuit. quoad sibi spes aliqua relin¬
queretur: iure pocuis disceptandi ꝗͣ belli gerena.¬
XCEPTUS EST. CESRIS
aduentus ab omĩbus municipiis
colonis incredibili honore atque
amore. Cum primũ ab eo enim
ueĩebat ab illo uniuerse gallie bello: Nichil re¬
linquebatur quod ad ornatu portaꝵ. itineꝵ
locore õiu qua Caesar iturus erat ex cogitai
poterat. Cum liberis oĩu multitudo obuiam
procedebat. hostie omĩbus locis immolabantur:
Tricliniis stratis fora templaq occupabantur: ut
uel expectatissimi triũphi leticia ꝑcipi posser
Tanta erat magͥficentia apud opulentiores. cu¬

Expanded text:
bus continerentur. Ipse in Italiam profectus est. bus continerentur. Ipse in Italiam profectus est. Quo cum venisset, cognoscit per C. Marcellum consulem legiones duas ab se remissas, quae ex Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius disceptandi quam belli gerenxceptus est Caesaris adventus ab omnibus municipiis et coloniis incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cu
Abbreviated transcription (Latin):
quo maiores pararent necessitudiẽs. quibus cogi
poss& senatus id probare quod ip̃i constitiuissent.
it de inde senatus consultũ ut ad bellũ ꝑthicu
legio una a gneo pompeio. altera a .E. cesare
mitteret᷑. neq obscũre due legiones uni detrahũt.
Nam. En. ꝑompeius legionẽ primã quã ad cesarẽ
miserat confectam ex delectu prouĩcie cesari
eam tamꝗͣ ex suo nuo dedit.
aȩsar tñ cũ de uoluntate minime dubiu ess&
aduersarioꝵ suore pompei Legionẽ remisit. &
suo noĩe ꝗuntã detimã: quã in gallia citeriore
habuerat. ex S.c̃. iub& tradi in eius locũ t̾ciã
decimã legionẽ in italia que presidia tueretur.
Ex quibus presidiis detima quinta deducebat᷑. Ip̃e
ex̾citiu distribuit hiberna. Treboniu cũ legi¬
onibus quatuor inbelgio collocat. Saui fabũ
cũ totidem in heduos deducit. Sic ẽi ex istima¬
bat tutissimã fore gellia si belge quoꝵ maxima¬
et uirtus. hedui quoꝵ auctoritas sum̃a esse exciti¬

Expanded text:
quo maiores pararent necessitates, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a Cn. Pompeio, altera a C. Caesare mitteretur; neque obscure duae legiones uni detrahuntur. Nam Cn. Pompeius legionem primam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex delectu provinciae Caesaris, eam tamquam ex suo numero dedit. Caesar tamen, cum de voluntate minime dubium esset adversariorum suorum, Pompeio legionem remisit et suo nomine quintam decimam, quam in Gallia citeriatus consulto iubet tradi. In eius locum tertiam decimam legionem in Italiam mittit quae praesidia tueretur, ex quibus praesidiis quinta decima deducebatur. Ipse exercitui distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus, Aedui, quorum auctoritas summa esset, exerciti
Abbreviated transcription (Latin):
ITTERIS AFABIO
.C CESARIS. CONSU¬
LIBUS. REITIS EG¬
RE. ABHIS IMPE TRA¬
TUMA EST. SIMMAT
RIBUNORUM . PLEBIS
CON ENCIOIE . UT

Expanded text:
itteris a Fabio C. Caesaris consulibus redditis aegre ab his impetratum est summa tribunorum plebis contentione ut
Abbreviated transcription (Latin):
paruis paucisq nauigiis uẽto secũdo regionẽ gͤtie
petisse. Inde ut. siciłia. deide affricã caperet
ta breui spatio re p̃cdarissime gesta. prouĩtia re¬
cepta. & Comsicio reddita. classe adu̾sanoꝵ ex

Expanded text:
parvis paucisque navigiis vento secundo regionem Graeciae parvis paucisque navigiis vento secundo regionem Graeciae petisse, inde ut Siciliam, deinde Africam caperet. Ita brevi spatio re praeclarissime gesta, provincia recepta et Cornificio reddita, classe adversariorum ex