comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
licuisset: tescor deum celi atqz terre spon¬
te eculeum ascendiss et ultro se igmibz
intulisset. ebrisq pueris equandud ĩter
flãmarum globos. media licet hymnũ
domini in fornace cantasset. Quoõsi
isaianum illud suplicium persecutori
forte placuisset: munquam profecto mi¬
par ꝓphẽ serris et lãminis descecrari mẽ¬
pra timuisset. Acsi precisis yupibus ab¬
ruptisq montibus. agere felicem fupo
imepius maluisset: perhibeo confisus
tescimonium ueritatis. sponte cetidis¬
set. Si uero gentium dectoris ex emplo
Ra dio deputatus. inter alias ut sẽrx
prouenit uictimas duceretur: primus
ominum carnifice compulso palmiã
sangiumnis occupasset Iam uero adu̾sus
omnes penas atoz supplicia quibus ple¬
rumq humana cessit infirmnitas. ita
aconfessione dommi non recedens ĩ¬
mohilis obtitisset: ut letus ulceribus.
congaudens q cruciatibus quelibet
inter tormenta risisset Sed quamqͣm

Expanded text:
licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponlicuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
uolui luctus mei: qui eras socius a¬
moris. Ueni ergo ad me statun. ut pa¬
riter lugeamus quem pariter ama¬
mus. quaniquam sciam uirum illum
non ẽẽ lugendum. cin post euictum tr
umphatum q seculum. minc demum
reddita est corona iusticie. Sed tamen
ego non possum michi imperare qui
doleam. Premisi quidem patronum
sed solatium uite presentis amisi. et
si rationem ullam dolor ad micteret:
gaudere deberem. Gstemm ille. ut est¬
consertus apostolis. ac ꝓphetis. et quod
pace scõr ommium dixerim in illo iu¬
storum grege nulli secundus. ut
spero. credo. confido. Illis potissimum qui
stolas suas in sangumne lauerunt ag¬
gregatuᷤᷤ agnum ducem ab õĩ integer
Iabe comitatur. Nam licet ei raciotẽ¬
poris non potuerit prestare martiriẽ
gloria tamen martyris non carebit
quia uoto atqz uirtute. et potuit esse
martir et uoluit. Quod si ei nerona¬
ins decianisq temporibus in illa q̃
tunt extitit dimicare congressione

Expanded text:
uolui luctus mei, qui eras socius auolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post euictum mundum triumphatumque saeculum nunc demum reddita est corona iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolis ac profetis, et, quod pace sanctorum omnium dixerim, in illo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione
Abbreviated transcription (Latin):
ferebat. Ego sancta genua eius com¬
plexus. benedictionẽ pro consuetudine
flagitabam. super ꝑositamq capiti
meo manum tacu blandissimo sen¬
tiebani: cum inter benedictionis uer-¬
ha sollemꝑnia familiare illud ori su-¬
o crucis nomen iteraret. Mox in eum
luminibus intentis cum exsaciari. i
illius conspectuqz non possem: subi¬
to michi in sublime sublatus erip̃r.
donec emensa. aeris istius uastitate.
cum tamen rapida mibe subuectum.
acie sequeremur oculorum. inderi ult
luis qui nuper excesserat. indeo eam¬
dem quam magistrum uiã scandere.
Ego impudens sequi cupiens. dum al¬
tos gressus molior et comtoi: euigilo.
Sompnoqz excitus. congratulari ce¬
loquentis pariter et dolentis. Quid tu
in quam tam tristis loqui gestis:
latrimis fleui uberrine. Quin etiam
dum hec ad te frater scribimus fluũt
lacrime: nec ullum impatiẽtissimi
doloris ad mitto solatium. Te uero u¬
bi hoc nuntiatum est. participem esse

Expanded text:
ferebat. ego sancta genua eius conferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelius, qui nuper excesserat, uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congratulari coeloquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse
Abbreviated transcription (Latin):
Postea quam ame
mane digressus es.
eram residens solus in cellula. subie¬
ratq me illa que sepius occupãt cogi¬
tatio: spes futuroꝵ presentium qz fa¬
stidium. iudicii metus. formido pena¬
rum. Et quod consequens erat atq in¬
de cogitatio tota descenderat: pecca toꝵ
meorum recordatio tristem me confec¬
tumqz redoiderat. Deinde cũ fatigata
angore ammi in lectulo membra po¬
suissem: ut plerumqz ex mestitudine
solet. sompmis obrep sit. qui ut semp
matutinis horis leuior incertus q.
ita suspensus ac dubius per membra
diffunditur. ut quod in alio sopore nõ
euent. pene ingilans dormire te senci¬
as: cum repente scm̃ martinim ep̃m
uidere michi uideor. pretextum toga
candida. nultu igneo. stellantibus
oculis. crine purpureo. Atq ita michi
mea habitudine corporis. fermaqz
qua noueram iidebatur. ut quodelo¬
qui nobis pene difficile ẽ non possit
aspici. cum possit agnosci. Arridensq
michi paululum: libellum quem
de uita illius scripseram dextera pre¬

Expanded text:
Posteaquam a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera prae
Abbreviated transcription (Latin):
rusticis consuetudo. sumila chra demo¬
num. candido terta uelanime. misera ꝑ
agros suos currimferre demencia. Eleua¬
to ergo in aduersum signo crucis: mn¬
perat turbe non moueri loco. onis qz
de ponere. Hic uero mirum ĩmodum ui-¬
deres miseros primũ ueaut saxa riguis¬
se. Dem̃ cũ promouere sũmo conamĩe
interentur. ultra accedere nõ ualẽtes.
riduculam ĩuertiginem rotabantur:
Sonec uicti corporis omis deponunt. at¬
toniti. et semet iuicem aspectantes: qͣd¬
nam sibi accidisset taciti cogitantes.
Sed cum beatus uir comperisset exeqͥ¬
arum eẽ illam frequẽciam non sacroꝵ
eleuata rursum mani dat eis abeui-¬
di et tollendi corporis potestatem. Ita eo
et cum uoluit scare compulit: et cum
libuit ab ire permisit.

Expanded text:
rusticis consuetudo, simulacra daemorusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit.
Abbreviated transcription (Latin):
nomẽ meritum q ut loqueretur. Nomẽ
edicit: de crimine confitetur. latronem
sefuisse. obscelera ꝑcussum. uulgi erore
celebratum. Sibi nchil cum martirib
c̃e comimime: cum illos gloria. se pena
recineret mirum ĩmodum uocem loquẽ¬
tis qui aderant audiebant: ꝑsonã non
indebant. Tum martinus qui indisset
exposuit. Iussit qz ex eo loco altare quod
ibi fuerat summoneri Atq ita populũ
suꝑsticionis illius absoluit erpore. ix.¬
ecidit autem in sequẽti temꝑe.
dum iter ageret: unt gentilis cu¬
uisdam corpus quod ad sepulcrum cũ
superstitioso fimere deferebatur obmĩ
haberet. Conspicatusqz emimus uemẽ¬
cium turbam: quid nam eẽt ignarus.
paululum stetit. Nam fere quingentoꝵ
passuum inter uallum erat. ut diffi¬
aile fuerit dignoscere quid inderet Tam̃
quia rusticam manum cerneret. et a¬
gente uento linteamina corpori super¬
ietta uolitarent. profanos sacrificioꝵ
ritus agi credidit quia eẽt hec ganloꝵ

Expanded text:
nomen meritumque loqueretur. nomen nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ed ut reliquas uirtutes eius qͣs¬
in episcopatu gessit aggrediar
erãt haud longe ab oppido. proximus mo-¬
nasterii locus. quem falsa hoĩm opimo
uelud consepultis ibi martiribus sacra¬
uerat. Nam et altare ibi a suꝑioribus
ep̃is constitutum habebatur. Sed martinꝰ
non tenere ad hibens incertis fidem; ab
hiis qui maiores natu erant preshiteris
uel clericis flagitabat. nomen sibi mar¬
tiris. tempora passionis ostendi. Grandi
Iescrupulo ꝑmoueri: quod nichil certi con¬
stans sibi maiorum mnemoria t̾oidisset.
Cum aliquandiu ergo a loco illo se ab¬
stin uisset. nec derogans religioni. quia
incertus erat. nec auctoritatẽ suam nul¬
go accõmodans ne suꝑsticio cõualesceret.
quadam die paucis secum ad hibitis fr̃ĩ¬
bus. ad locum pergit. De insuper sepulcrũ
ip̃m astans orauit ad dominum: ut qui ᷤᷤ¬
cẽt uel cunis meriti. sepultus ostenderet.
Tum cõuersus ad leuam: indet propeas¬
sistere imibram sordidam crucem Imꝑat.

Expanded text:
ed ut reliquas uirtutes eius, quain episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat
Abbreviated transcription (Latin):
it nesciuntur: quia laudem ab hoĩ¬
bus non requirens. quantũ in ip̃o fuit.
omnes uirtutes suas latere uoluis¬
set. Quamquã eciam ex his que cõ¬
perta nobis erant plura omisimus
quia sufficere credidimus si tantũ
excellencia notarentur. Simul et le¬
gentibus confulendian fuit: ne quod
hiis pareret copia congesta fastidium.
Obsecro autem eos qui letturi sunt.
ut fidem dictis ad hibeant: neq irie
quicquam insi comꝑtian et probatũ
scripsisse arbitrentur. Alioquin: tac̾e
quam falsa dicere maliussem.

Expanded text:
it, nesciuntur, quia laudem ab hominiit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem.
Abbreviated transcription (Latin):
querere. nõ scibendo aut pugnando
uel philosophando: sed pie santte. re¬
ligioseq uiuendo. Qui quidem error
humanus licteris traditus intantũ
ualicit: ut multos tamẽ emulos ues
in anis philosophie uel stulte illius
uirtutis ĩuenerit. Onde facturus mi¬
chi oꝑe p̾cium udeor. si ratã sanctissi¬
mi uiri exemplo aliis mox futuram
perscripsero: quo utiq ad ueram sa¬
pienciam. et celestem miliciam diuinã¬
qz iuitutẽ. legentes incitabuntur. In
quo ita nr̃i quoqz rationem commodi
ducimus. ut non manẽ ab homini-¬
bus memoriã. sed eternũ a deo p̾miũ
expectemus: quia et si ip̃i non ita
uiximus. ut exemplo aliis ẽẽ possi¬
mus. dedimus tamen ꝯperam. ne is
lateret qui eẽt imi tandus. Igitur sc̃i
martini uitam scribere exordiar. et q̃
uel ante episcopatum uel in episcopa¬
tu gesserit:. quãuis nequaquã ad oĩa
illius potuerim peruenire ad eo ea in
quibus ip̃e tantum conscius sibi fu¬

Expanded text:
quaerere, non scribendo aut pugnando quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fu
Abbreviated transcription (Latin):
studio et glorie seculari ma¬
inter dediti. exinde perenniẽ ut putabãt
memoriam noĩs sui quesierunt: si
itas clarorum iroꝵ illustrassent.
Que res utiqz non perennem quidem.
sed aliquantulum tamẽ concepte spei
fructum afferebat: quia et sui meno¬
riam. licet in cassum ꝓpagabant. et
ꝓpositis magnorum iuiroꝵ exemplis
non parua emulacio legentibus exci-¬
tabatur. Sed tamẽ nichil ad beatam
illam et̾riam qz uitam. hec eorum cura
pertinuit. Quid enim aut ip̃is occasu¬
ra cum seculo scriptorum suorum glo¬
ria profuit. aut quid posteritas enio¬
lumenti tulit. legendo hectorẽ pugnã¬
tem. aut socratem philosophantem.
cum eos nõ solum imitari stulticia
sit. sed non acerrime et impugnare
clemẽcia: Quippe qri humanã intã
presentib tantum actibus estimãtes:
spes suas fabulis. aĩas sepulchris de¬
derint. Siquidem ad solam hominũ
memortam se ꝑpetuandos crediderũt:
cum hoĩs officium sit. ꝑennem pocrꝰ
uitam quam perennẽ memoriam

Expanded text:
studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesierunt, si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum adferebat, quia et suam memoriam, licet incassum, propagabant, et propositis magnorum uirorum exemplis non parua aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
femmea misteatur. Miles macie mi¬
les ꝓugnet in tampo Mulier se intͬ
murorum mummenta contineat.
Dabet et illa gloriam suam: si pudici¬
ciam uiro absente casta seruauerit.
Cunis hec prima nirtus et consũmata
uictoria ẽ non inderi.
Ilud uero suspici memmnisse te
credo: quo affectu nobis. cum et
tu coram ad esses. illam uirginem pre¬

Expanded text:
feminea misceatur. miles in acie, mifeminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. llud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem pr
Abbreviated transcription (Latin):
xum suum fidei merito nescientes
pariter militare: tum martinuis
uerba uobis ip̃a dicturus sum. dic m
inquit si unquam in hello fuisti: si
matie constitisti. At ille respondens.
frequenter in quit in atie steti. et uel¬
io frequenter interfi. Ad hec marti¬
ms. Dic michi ergo. Nunquit ĩ illa
acie que armata in prelium paraba¬
tur aut iam aduersus hostilem exer¬
citum collocato commimus pede dis¬
tricto ense pugnabat ullam femi¬
nai stare aut pugnare uidisti : Cũ
demum miles confusus erubuit gͣ¬
cias agens errori suo se nõ fuisse
permissum: nec aspera increpacio¬
ne uerhorum sed uera et rationa¬
uili scdm personam mmilitis comꝑa¬
tione correctum. Martinus antẽm
conuersus ad nos. sicut eum frequẽs
fratrum turba uallanerat: imuilier¬
inquit uuorum castra non adeat Acies
militum separata confistat: procul fe¬
mina in suo degens tabenaculo sit re¬
mota. Contemptibilem emm reddit ex¬
ercitum: si uirorum cohortibus turba

Expanded text:
xum suum fidei merito nescientes xum suum fidei merito nescientes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, frequenter, inquit, in acie steti et in bello frequenter interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium parabatur aut iam aduersus hostilem exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut eum frequens fratrum turba uallauerat, mulierinquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba
Abbreviated transcription (Latin):
bus tenenda distinctio ẽ: ut comugi¬
um pertineat adueniam. uirginitas
spectet ad gloriam: fornicatio deputet᷑
ad penam in si satisfactione purget.
Iles quidam cingulum xn.¬
in ecclĩa monachum ꝓfessus
abiecerat: cellulam sibi emmus ĩ
remoto q̃i heremita iucturus erexerat.
Interea a stutus ĩmicus uariis cogi¬
taciombus brutum pectus agitabat
ut conngtem suam quã martime
in monasterio puellarum ẽẽ preceꝑat.
uoluntate mutata secum pocnis uel¬
let habitare. Adiit ergo martinum
fortis heremita: et quid haberet am¬
mi confitetur. Iue uero uehement̾
ab miere femmam uiro rursus.
iam monacho non marito in con¬
grua ratione misceri. Uo stremo cum
miles instaret affirmans nichil hoc
ꝓposito ẽẽ nociturum: se solo cõnigis
uti uelle solatio porro ne rursus se
in sua reuoluerent non ẽe metuen¬
dum: se ẽe militem xp̃i. illam quoq
in eadem enusdem militie sacramen-¬
ta urasse: pateretur epc sanctus se¬

Expanded text:
bus tenenda distinctio est, ut coniugibus tenenda distinctio est, ut coniugium pertineat ad ueniam, uirginitas spectet ad gloriam, fornicatio deputetur ad poenam, nisi satisfactione purgetur. Miles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem Christi, illam quoque in eadem militiae sacramenta iurasse: pateretur episcopus sanctos et se
Abbreviated transcription (Latin):
at. Sed nos illo uetere de posito qui ad¬
huc in isto manet nonum adam po¬
tius induanus. Goues ex parte pͣta
depanerant: porc etiam non nuilla suf¬
sderant. Pars cetera que manebat ille¬
sa: diu̾sis floribus q̃i picta uernabat.
Syeciem in quit gerit pars illa cõiu¬
qnͤ que pecore de pasta; et si non penitꝰ
gr̃am amisit herbarum: millã tamẽ
florum retinet digintatem . Illa u̾o
qmͣ porci pecora immunda foderunt᷑.
fornicatiomis ymaginem feda pretendit.
eeterum illa portio que nillam sersit
ĩiuriam: gloriam uirginitatis osten¬
dit. Uerbis fecumda luxuriat femmea
fructus exuberat᷑ et ultra omnem syẽm
destricta floribus ꝯ̃i geniis mitan¬
tibus ornata radiat. Beata species:
et deo digna. llichil enim urginitati
ẽ comparandum. Ita et illi qui conu¬
gia fornicationi comparant. uehemẽ¬
fer errant: et illi qui comugia uirgim¬
tati eꝙͣda estimiant. miseri penitus ⁊
stulti sunt. ¶Lerum hec a sapienti¬

Expanded text:
cit: sed nos illo uetere deposito, qui adcit: sed nos illo uetere deposito, qui adhuc in isto manet, nouum Adam potius induamus. boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. uerum haec a sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
Dodam autem tempore dum
dioceses ciicuiret: uenantiũ
agnien mncurrimus. Canes leporem
sequebantur. Iamq multo spacio
uicta bestiola: cum undiq campis
late patentibus nullum eẽt effugiũ
mortem niminentem. iam ianiq
capienda crebris flexibus differebat.
mus periculum uir beatus pia
mente miseratus. iperat cambus
ut desisterent sequi: et smerent ab ire
fugientem. Qui continuo ad primũ
sermonis imperium constiterunt Cre¬
deres uinctos: miimo pocius affixos in
sius herere uestigiis. Ita lepusculus
persecutoribus alligatis. in columiᷤ
eua fit. Opere precium autem ẽ etiam
familiaria illius uerba spiritualit
ale condita memorare.xi.
Uem recens tonsam forte con¬
spexerat. Euuangelicum in¬
quit mandatum ista compleuit. Du
as habuit tunicas: imã earum lar¬
gita ẽ non habenti. Ita ergo et uos fa¬
cere debetis Item cum subulcum algẽ¬
tem ac pene nudum in pellicia ue-¬
ste uidisset en inquit a dam eiectus
de paradyso in ueste pelticia sues pas¬

Expanded text:
uodam autem tempore, dum dioeceses circuiret, venantium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, incolumis evasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius verba spiritali sale condita memorare. vem recens tonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, maas habuit tunicas, unam earum largita est non habenti: ita ergo et uos facere debetis. item cum subulcum algentem ac paene nudum in pellicia ueste uidisset, en, inquit, Adam eiectus de paradiso in ueste pellicea sues pas
Abbreviated transcription (Latin):
operis exercere: catenis et cõpedibus iũ¬
aretur. In qua custodia dum aliis bãz
festiuitatẽ expetentib resideret. flens
ciulans cur nõ int̾ eẽt btẽ festiuitati:
subito trabes in qua pedes eius artãti
erant sainditur; et hecqͣi iam libera ne¬
ra quidẽ catenis elapsa. btãm basilt¬
cam erpetiuit. Derum ubt primum
pedes aius sacra limina contigerunt.
statim confracte catene cetiderunt a
couo eius. Et sic incolumitati pari¬
ter libertatiqz donata est.

Expanded text:
operis exercere, catenis et conpedibus vincoperis exercere, catenis et conpedibus vinceretur. In qua custodia dum, aliis beatam festivitatem expetentibus, resederet, flens et heiulans, cur non intereseet beatae festivitati, subito trabis, in qua pedes eius artati erant, scinditur, et haec quasi iam libera, nexa quidem catenis, elapsa beatam basilicam expetivit. Verum ubi primum pedes eius sacra limina contigerunt, statim confractae catenae caeciderunt a collo eius, et sic incolomitate pariter libertatique donata est.
Abbreviated transcription (Latin):
ad ducta sepulchrum gratias pro ac¬
cepta sospitate ꝑegit. Post hec rogat
se deduai ad ostium. Ubi ꝓstrata iterũ
dicit suis. Non huic consurgã insi
pͥus michi lumẽ oculorum reddat qͣͥ
pedum manuũqz restituit usum Hec
ea dicente: subito mergumim torq̃ri
se proclamant: ⁊ martim ad ẽẽ pnͣ¬
tiam confitentur. Sed dum diabolus
qͥ ab mitio mendar ẽ ad credendũ mi¬
nine admictitur: rebus ip̃is beati
uiri pnͣtia declaratur. Nai femĩa
hec q̃ paulo ante directa fuat mine
Odico antẽ succedente spa xl.¬
tio: iacebat paraliticus niis
in grabato: qui erbiturigo. plaustro
deuectus aduenerat. Ip̃e etiam pariui
iurtute ht̃i antistitis insitatus. sur¬
rexit ĩ coluimis: siuisqz redditus gres¬
sibus: parentũ spectante caterua sa¬
libeitis uarentibz ꝓcreata: a filiis pa¬
tromi confracta libertate. Iugo ẜuitutis¬
ad dicitur. Unde factum ẽ: ut illa nõ ad¬
quiescente ĩ iustis dominis quicquã

Expanded text:
adducta sepulchrum, gratias pro acadducta sepulchrum, gratias pro accepta sospitate peregit. Post haec rogat, se deduci ad ostium, ubi prostrata iterum dicit suis: 'Non hinc consurgam, nisi prius mihi lumen oculorum reddat, qui pedum manumque restituit usum'. Haec ea dicente, subito inergumini torqueri se proclamant et Martini adeese praesentiam confitentur. Sed dum diabolus, qui ab initio mendax est, ad credendum minime admittitur, rebus ipsis viri praesentia declaratur. Nam femina haec, quae paulo ante directa fuerat, nunc Modico autem succedente spatio, iacebat paralyticus unus in grabato, qui ex Biturigo plaustro devectus advenerat. Ipse etiam pari modo virtute beati antistitis visitatus, surrexit incolomis, suisque redditus gressibus, parentum spectante caterlibertis parentibus procreata, a filiis patroniaddicitur; unde factum est, ut, illa non adquiescente iniustis dominis quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽ: uale dicto discessit. Quo ab eñ¬
te: tanto oculi mei gluttino cõuinctis
palpebris ad heserunt: ut eos millate
ms aperire possem. Demqz cũ ĩ hac
infirmitate tristis abirem: desideriũ
inbui sepulchrũ ut̃ĩ antistitis iuisi¬
tare. Die antem tertio pꝰt ꝯñi uem:
cum eius sepulchro assisterem: subi¬
to febris magna oculos meos arripu
autẽ erũpens ex oculis meis sangius.
noctem pepulit: diem qz reduxit. h ͨ
nobis diaconus effatus. in colums
remeauit ad propriaxxxix.
Rat enum mulier quedam
ceca: que contractis retror¬
sum manibz ac pedibus. tum parẽ¬
tum solatio celebrare btãm festiuita¬
tem gliosi antistitis expetint. Que
aum die t̾ria pͦ⁊ decursam festiuita¬
tem ad domnm redire cuperet: pro
strata in scã basilica orare cepit. ut
ei dominus solitam mĩe sue opem
dignaretur ostendere. Quod dum cũ
lacrimis peteret: ilico directis mani¬
bus ac pedib stabilitis. ad sauctũ

Expanded text:
sum est, vale dicto abscessit. Quo abeunsum est, vale dicto abscessit. Quo abeunte, tanto oculi mei glutino conjunctis palpebris adhnus aperire possim. Denique cum in hac infirmitate tristis abirem, desiderium habui sepulchrum beati antestitis visitare; die autem tertio postquam veni, cum eius sepulchro adsisterem, subito febris magna oculos meos arripuico autem erumpens ex oculis meis sanguis noctem pepulit diemque reduxit'. Haec nobis diaconus effatus, incolomes remeavit ad propria. 39. Erat enim mulier quaedam aeca, quae, contractis retrorsum manibus ac pedibus, cum parentum solatio celebrare beatam festivitatem glcum die tertia post decursam festivitatem ad domum redire cuperet, prstrata in sanctam basilicam orare coepit, ut ei Dominus solitam misericordiae suae opem dignaretur ostendere. Quod dum cum lacrimis peteret, ilico directis manibus ac pedibus stabilitis, ad sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
dignã ꝓpoĩto rem geslisse: suspendit᷑
a cibo potuq: ꝑ noctans ĩuigiliis: or̃o¬
ni insistens. Interea hec ageret diuiͬ
faia que totũ late complexa ẽ orbem
ad eius aures usqz peruenit: ẽẽ apud
turonos martinũ antistitem ad ciuui
sepulrum. sepe taliũ infirmitatun
cades depulsa quiesceret. Nec morat᷑
diaconus: sed illo iter in strui in bens.
ad basilicam scãm nõ dubius de uir¬
tute btĩ niri ꝑuenit. Ibiqz ꝓstratus so¬
lo: or̃om sũ missus: die tertia a pertis
oculis lumẽ recepit. Ego uero dum
cautior initor ertorquẽ neritatẽ curei
hec euenissent: hec ab eo didici. Ante hos
in quit septẽ menses. dum cõmoto ma¬
tutinis signo ecclĩam peterem: obui¬
um habui unũ amicorum meorum.
In cuiuis amplerus et oscula ruens.
sascitari cepi. si ciuicta donui ꝓspera
retiquisset. Tunc reuocatus auia: po¬
tum cũ eodem haurire cepi. Post ꝯmͣ
autem caritatẽ ꝑ pocula expleuisse ui¬

Expanded text:
dignam proposito suo rem gessisse, suspenditur dignam proposito suo rem gessisse, suspenditur a cibo potuque, pernoctans in vigiliis, orani adsistens. Interea dum haec ageret, fama, quae totum late conplexuit orbem, ad eius aures usque pervenit, esse apud Turonus Martinum antsepulcrum saepe talium infirmitatum clades depulsa quiesceret. Nec moratur diaconus, sed illico iter institui jubens, ad basilicam sanctam non dubius de virtute beati Viri pervenit, ibique prostratus solo, orationi subnixus, die tertia apertis oculis lumen recepit. Ego vero dum cautius nitor extorquere veritatem, cur ei haec evenissent, haec ab eo didici. Ante hos, inquit, septem menses, dum, commoto matutinis signo, ecclesiam peterem, obviam habui unum amicorum meorum; in cujus amplexus et oscula ruens, sciscitari coepi, si cuncta domi prospera reliquisset. Tunc revocatus a via, potum cum eodem haurire coepi. Postquam autem charitatem per pocula explevisse vi
Abbreviated transcription (Latin):
Et tempore et mulier quedam.
dum discedentibus paribz sola
tantũ remansit ad telam: appruit ei
sedenti umbra teterrima. Que arripiẽs
pualulam: trahere cepit. At illa uoci¬
ferans et plangens: aun nullũ aspi¬
ceret auxiliu: iurilit tamẽ resistere
conabatur. Dost decursa uero duarũ
ne trium horarum spacia: regresse nin¬
sieres relique: inuenerũt eã senninuã
humo iacentem. nichil penitus loqui
posse. Iniuebat quidam illa manii
sed nichit illis intelligentibz. hec mu¬
ta permansit. Ombra nero que ei ap¬
paruerat. intantũ hominibus domus
illius iusidiata ẽ: ut relinquentes lo¬
cum. alibe comungrarent. Duorum
uero aut triũ mensium diebz decursis:
ad basilicam puella uemiẽs: eloquiũ
recipere meruit. Sic que auicta que ꝑ¬
tulerat ore ꝓprio en arraitit .xxxuiii.¬
Oitur cata l auuensis diaconꝰ
ut mos genti ẽ cum aluis ma¬
tutmas gr̃as celebrantib potũ hauri¬
ret: oulorum amissione multatur.
Recognoscens qz reatum suũ. et se non

Expanded text:
 tempore et mulier quaedam, dum discedentibus paribus, sola tantum remansit ad telam, apparuit ei sedenti umbra teterrima, quae arripiens illam Al., puellulam trahere coepit. At illa vociferans et plangens, cum nullum aspiceret auxilium, viriliter tamen resistere conabatur. Post decursa vero duarum aut trium horarum spatia, regressae mulieres reliquae, invenerunt eam semivivam humo jacentem, nihil penitus loqui posse. Innuebat quidem illa manu: sed nihil eis intelligentibus, haec muta permansit. Umbra vero, quae ei apparuerat, in tantum homillius insidiata est, ut relinquentes locum alibi conmigrarent. Post duorum vero aut trium mensuum diebus decursis, ad basilicam puella veniens, eloquium recipere meruit. Sicque cuncta qua pertulerat ore proprio enarravit. 38. Igitur Catalaunensis diaconus, ut mos genti est, alias matutinas gratias celebrantibus, potum hauriret, orecognoscensque reatum suum, et se non
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ouis istum unquam cilitio tec¬
tum. quis cineribus crederet ĩuolu¬
tionis gloria et natura demutate
carnis ostensus e Iam uero in obse¬
quium fimeris. credi nõ potest. quan¬
ta hominũ multitudo conuenerit.
Tota obuiam corpori ciuitas ruit.
Cuncti ex agris ato uicis: multiq
ex uicinis etiam urbibus affuerũt.
O quantus luctus omnium: quã¬
ta precipue merentium lamenta
monachorum. qui eo diefere ad duo
milia conuenisse dicuntur. Specialis
martini gloria. Eius exemplo: ĩ domim
seruitutẽ styrps tanta frutificauerat
agebat mimiria ante se pastor extin¬
ctus greges suos: scẽ illius multitudĩs
pallidas turmas. agmina palliata: t¬
aut emeritorum laborum senes. aut
iuratos xp̃i in sacramẽta tirones. Tu
uirginum chorus fletu abstinens pre

Expanded text:
t: quis istum umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuolutionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae
Abbreviated transcription (Latin):
partem prouior mndmauerit. Nec mori
timuit: nec unuiere pecusauit. Itaq cũ
iam per aliquot dies in febriũ teneret᷑.
non tamẽ a dei opere cessabat. Per nox
in oronibus et ugiliis fatiscentes ar¬
tus spũi seriuire cogebat: nobili illo
stratu suo. in cinere et cilitio recubans.
Etcum a discipulis yegaretur. ut sal¬
tim uilia sibi smeret stramenta sup¬
poni: non decet inquit filn upĩañ
iisi in cinere mori. Ego si aliud uo-¬
bis exemplum reliiquo: ip̃e peccaui.
Oculis ac manibus in celum semper
intentis: ĩuictum ab oratione spiritũ
non relaxabat. Et cum a presbiteris
qui cum ad eum confluxerant roga¬
retur. ut corpusculum lateris muita¬
tione releuaret: simte mouit sinite
me fratres celum potius respicere quã
terram. et suo iam itinere iturus ad
dominum sp̃c dirigatur. Hec locutus.
diabolum iudet propter assistere. Sꝰ
hic inquit astras crenta uestia: ili-¬
chil ĩ me fumneste reperies. Abra he ne

Expanded text:
partem pronior inclinauerit, nec mori partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me
Abbreviated transcription (Latin):
uoce respondit. Domme si ad huc popu¬
lo tuo sum neccessarius: non recuso la¬
borem. Fiat uolutas tua. Nimirum
inter specie amoremq positus. dubita¬
uit pene quid mallet: quia nec hos de¬
serere. nec a xp̃o uolebat diuicius separari.
Nichil tamen in uoto suo ponens. aut
uoluntati reriquens: totum se domini
arbitrio pocestatiqz committens. Nõne¬
tur graiuis quidem ẽ domine corporee pu¬
gna militie et iam satis est quod huc¬
usqz certaui. sed si ad huc in eodem labore
pro castris tuorum stare me precipis nõ
yecuso. nec fatiscentem causabor etatent.
munia tua deuotus implebo. sub signns
tus quo ad ip̃e tu uisseris militabo. et
quãuis optata sit sem missio post la-¬
boren. est tamen ammus uictor annorũ.
et cedere nescus senectuti. acsiiam parcis
etati bonum mͥ est domine uoluntas tu¬
a. hos uero quibus timeo ip̃e custodies :
Ouicum meffabilem. nec labore uictũ.
nec morte uiicendum: qui ĩ nullam se

Expanded text:
uoce respondit: Domine, si adhuc popuuoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique committens, ns: grauis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se
Abbreviated transcription (Latin):
fugare consueuerat. Ita grege fatto.
omnes in unum ille uolucres congre-¬
gate relicto flumine. montes siluãsq
retierunt: non sine ad miratione mul¬
torum qui tantam ĩ martino uirtu¬
tem uiderent. ut etiam aiubus ĩperaret.¬
Aliquãdiu ergo ũnito illo uel in ecca
ad quam ierat commoratus. pace int̾
dericos restituta cum iam regredi ad
monasterrum cogitaret: uiribus corꝑis
cepit repente destitui. Conuocatis q̃z
discipulis: indicat se iam resolui. Tũ
uero meror et luctus: oĩum ulox una
plangencium. Cur nos pater deseris.
aut cui nos desolatos relinquisͦ Inua¬
dent gregem tuum lupi rapaces. Et¬
quis eos amortibus nr̃o percusso pasto-¬
re prohibebit. Saimus quidem desidera¬
re te up̃m: sed salua tibi sunt tua pre¬
mia. nec dilata minuentur. Postri po¬
tius miserere: quos deseris. Tunc ille
motus hiis fletibus. ut totus semper
lacrimasse perhibetur. Comiersusqz
ad dominum: hac tantum flentibus

Expanded text:
fugare consueuerat. ita grege facto fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Artinus igitur obi¬
tum suum longe
ante presciuit dixit¬
q fra tribus dissoli¬
tionem sui corporis imminere Interea
causa extitit: qua condatensem diccesi
nisitaret Nam clericis inter se ecc̃e illus
discordantibus pacem cupiens refor̃ail.
licet finem dierum suorum non igno¬
raret. profiaisci tamen ob istiis modi
causam non recusaint. bonam hane
uirtutum suarum conssimationẽ
existimans. si pacem ecclie redoitam
reliquisset. Ita profectus cũ suo ille
utsemy frequenitissus disap ull
sanctissimo q comitatu. mergos in fliu̾̃e
conspiscatur piscium predam sequi. et ra¬
pacem ingluinẽ assidius urgere captu¬
ns. Forma inquit hec: demonum ẽ Insi¬
diantur incautis. capiunt nescientes.
saptos deuorant. exaturari qz nõ queũt
deuoratis. Imperat deinde potenti ĩltute¬
uerborum. ut eum cui in natabant
gurgitem relinquentes. aridas peterẽt
desertas qz regiones: eo mirum circa
aues illas usus imperio. quo demones

Expanded text:
artinus igitur obiartinus igitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones
Abbreviated transcription (Latin):
ut de reliquis taceam: rogo quẽad mo¬
dum tam cito ad te epla illa potuit
ꝑuenre. quam iuper ad aurelium
diaconem scripseramus: e go eim tolose
positus. tu treueris constituta. et tam longe
a patria filio in quietante diuulsa. qua
tendem familiarem illam eplãm occasio¬
ne furata es: llamqz accepi licteras tuas.
quibus scribis. in eadem epla qua de
bitu domni martini fecerim mentionẽ.
ip̃m beati uir transitum exponere debu¬
issem. Qua si uero ego illam eplãm q̃t
legendam alii preter quam ip̃i ad quẽ
missa uidetur ediderim. aut ego tanto
sim operi destinatus. ut omnia que de
martino cogno sci oportet. me potissimũ
scribente notescant Itaqz si qua de obitu
sancti ep̃i audire desideras: ab illis pacuy
qui interfuere cognosce. Ego tibi statiu
nichil scribere. ne ubiqz me ꝑuhlices e¬
men si das fiden muri te ẽẽ lecturam:
paucis tuesatis faciam uoluntati
taqz prestabo hiis que michi funt com¬
perta participem.¬

Expanded text:
ut de reliquis taceam, rogo quemadmout de reliquis taceam, rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conperta, participem. M
Abbreviated transcription (Latin):
Ulpicius seuerus:
basule parenti ue¬
nerabili salutem.
Si parentes uocari
inius liceret: te plane expilacionis fur¬
tiqz ream ad precoris tribunal iusto lo¬
ro traheremus. Quid enim non conque¬
rar. quam a te patior iniuriã. Nullã
michi domi cartulam. nullum libel¬
ium. nullam epistolam reliquistĩ ita
furaris omnia. ita uniuersa diuul¬
gas. Si quid ad amicunfamiliarit
scriꝑsi. si quid forte dum ludimius. qd̾
uelim tamen occultum ẽe dictaui. ꝯĩa
ad te prius pene quam fuerint scripta
aut dictata perueniunt. Nimirum o¬
ueratos habes notarios meos: per quos tͥ
nr̃e mepcie publicantur  ec tamen ad¬
uersum eos possum moueri si tibi pa¬
rent: qui ĩius nr̃m. extua potissimum
liberalitate uenerunt. seq ad huc tuo ᷤᷤ¬
qmͣ meos ẽẽ memmerunt. Tu sola es rea.
tu sola culpabilis: que et m insidiaris
et illos fraude circũuenis. ut sine dilec¬
tu ullo familianter scipta. aut ne¬
gligenter emissa illucubrata tibi pe¬
nntus ato impolita tradantur. Nã

Expanded text:
ulpicius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam