comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mediam concessit. Cui statim accommo¬
dato ingenio. et apti eloquii gratia fa¬¬
miliarior factus: per suadet nelace dȩ¬
monios tampro fusis opibus iuuet. Eũ
potius istius certaminis arbitrum spec¬
tatorẽq fieri debere inte grasq lidiȩ uires
aduersus uictorem reseruandas. Quam¬
obrem tissar fernes partẽ classis cum ali¬
quanta manu deducit. lace demonam
iubet neuelabundantes suffragiis.
alieno tuti periculo dimicarent. uel
intotum destituti. susceptũ certamen
omitterent. Apud athenienses uero
cum diu domestica discordia agitaretur
inminente periculo. summa imperu
adsenatum. ppłi uoluntate transfert᷑.
Quippe: otio discordie nutriuntur.
A tubi necessitas incubuit: post positis
priuatis causis. atq odiis. in cõmune
consulitur. sed hoc ipsum cũ ꝓpt̃ insitam
genti suꝑbiã. et tirannicas libidines.
ꝑnitiosum for&. Tandem alchibi ades
exul: ab ex̃citu reuocatur. et dux classis
constituitur. Quo comꝑto principes

Expanded text:
Mediam concessit. cui statim accommodato ingeno et apti eloquii gratia familiarior factus persuadet, ne Lacedaemonios tam profusis opibus iuuet; eum potius istius certaminis arbitrum spectatoremque fieri debere, integrasque Lydiae uires aduersum uictorem reseruandas. quamobrem Tissafernes partem classis cum aliquanta manu deduci Lacedaemonam iubet, ne uel abundantes suffragiis alieno tuti periculo dimicarent uel in totum destituti susceptum certamen omitterent. Apud Athenienses uero cum diu domestica discordia agitaretur, imminente periculo summa imperii ad senatum populi uoluntate transfertur: quippe otio discordiae nutriuntur, at ubi necessitas incubuit, postpositis priuatis causis atque odiis in commune consulitur. sed hoc ipsum cum propter msitam genti superbiam et tyrannicas libidines perniciosum foret, tandem Alcibiades exul ab exercitu reuocatur et dux classis constituitur. quo conperto principes
Abbreviated transcription (Latin):
eiuf caesar emetator imperii potius
quam imperator extiterit: Istius ergo
caesaris postea quam imperare coepit
emenso prope modum anno quadra¬
gesimo scđo: natus est xp̃s. qui abra¬
hae sub nino primorege fuerat repro¬
missus: natus est autẽ octaua kalen¬
das ianuarias cum primũ increm̃ta
om̃ã anniuenientis incipiunt. Ita
factum est ut cũ abraham quad ragesimo
tertio anno natussit. sub fine qua dra¬
gesimi scdi nauitas xp̃i conueniret. ut
iam non ipse in parte tertii anni. Sed imp¬
so potius tertius annus oriretur : qui annꝰ
quantis quam nobis quamq inusitatis
honis abundauerit: satis etiam me profe¬
rente. comꝑtum haberi arbitror. Ioto
terrarũ orbe una pax om̃ium ñcessati¬
one sed abolitione bellorũ. Clausȩ iani
gemini portȩ. extirpatis belloꝵ radici¬
bus non repressis: census ille primus et
maximꝰ. cum in hoc unum caesaris nom̃
uniuersa magnarũ gentium creatura

Expanded text:
ejus Caesar metator imperii potius ejus Caesar metator imperii potius quam imperator 456 exstiterit, istius, inquam, Caesaris, posteaquam imperare coepit, emenso propemodum anno quadragesimo secundo, natus est Christus, qui Abrahae sub Nino primo rege fuerat repromissus. Natus est autem VII kalend. Januarii, quando primum incrementa omnia anni venientis incipiunt. Ita factum est, ut cum Abraham quadragesimo tertio anno natus sit, sub fine quadragesimi secundi nativitas Christi conveniret, ut jam non ipse in parte tertii anni, sed in ipso potius tertius annus oriretur. Qui annus, quantis, quam novis, quamque inusitatis bonis abundaverit, satis etiam me non proferente compertum haberi arbitror; toto terrarum orbe una pax omnium, non cessatione, sed abolitione bellorum, clausae Jani geminae portae, exstirpatis bellorum radicibus, non repressis, census ille primus et maximus fuit, cum in hoc unum Caesaris nomen universa magnarum gentium creatura
Abbreviated transcription (Latin):
numeri huius offendit nam septingen¬
tensimo conditionissuȩ anno. quartuor¬
decim uicos eius incertum unde consur¬
gens flamma consumpsit. necum quam
ut ait liuius maiore incendio uastata
est. Ad eo ut post aliquot annos cęsar
augustus. ad reparationẽ eoꝵ quȩ tunc
exusta erant. magnam uim pecuniȩ
exerario publico largitussit. Poteram
quoq ostendere eundem duplicatum
numerũ mansisse babyloniȩ quȩ post
mille qua dringentos annos. et quot
excurrit. ultime a cirorege capta est.
nisi prȩsentium contem platione re¬
uocarer: Illud sane libenter adicio.
quia primi illius regum om̃iũ nini.
quã uis et pater eius belus. obscure pͥ¬
mus regnasse referatur : illius ergo ni¬
ni anno post quã regnare coeperat
qua dragesimo tertio. natus est sc̃s ille
abraham. cui dictȩ s̃ repromissiones.
ex cuius semine repromissus est xp̃s.
de inde nunc primiistius imperatorũ
om̃ium augusti caesaris. quãuis et pat̾

Expanded text:
numeri huius offendit. nam septingennumeri huius offendit. nam septingentesimo conditionis suae anno quattuordecim uicos eius incertum unde consurgens flamma consumpsit, nec umquam, ut ait Liuius, maiore incendio uastata est; adeo, ut post aliquot annos Caesar Augustus ad reparationem eorum, quae tunc exusta erant, magnam uim pecuniae ex aerario publico largitus sit. poteram quoque ostendere eundem duplicatum numerum mansisse Babyloniae, quae post mille quadringentos et quod excurrit annos ultime a Cyro rege capta est, nisi praesentium contemplatione reuocarer. illud sane libenter adicio, quia primi illius regum omnium Nini — quamuis et pater eius Belus obscure pmus regnasse referatur, illius ergo Nini anno, postquam regnare coeperat, quadragesimo tertio natus est sanctus ille Abraham, cui dictae sunt repromissiones, ex cujus semine promissus est Christus: deinde nunc primi istius imperatorum omnium Augusti Caesaris quamvis et pater
Abbreviated transcription (Latin):
a lexandri magni ara eposita eusq
ad nunc subripheis montibus docent
Carthaginẽ uero uniuerse prȩcelluisse
a fricȩ et non solum insiciliam. sardinĩã.
cȩterasq ad iacentes insulas. sed etiã in his¬
paniã regni terminos tetendisse. histo¬
riarum simul monum̃ta urbiũq decla¬
rant. Dictum est etiã uastate ꝑ medos
babylonue. & in ruptȩ ꝑgothos romȩ
pares ammodũ annoꝵ numeros cucur¬
risse. Nunc autẽ is illud adicio. quo ma¬
gis clareatunũ esse arbitrum sȩculorũ.
regnoꝵ. locorũq om̃iũ dm̃: regnũ car¬
thaginiense a conditione usq ad euersio¬
nem eius. amplius quam septingentis annis
stetit: eq regnum macedonicũ a carana
usq ad persen paulominus quã septingen¬
tis: utrłmq tamen septenarius ille nume¬
rus quo iudicantur omĩa terminauit.
Roma ipsietiã quãuis ad aduentũ dñi
iħu xp̃i perfecto proueheretur impe¬
rio: tamen paululum et ipsa inoccursu

Expanded text:
Alexandri Magni arae positae usque Alexandri Magni arae positae usque ad nunc sub Riphaeis montibus docent; Carthaginem uero uniuersae praecelluisse Africae et non solum in Siciliam Sardiniam ceterasque adiacentes insulas sed etiam in Hispaniam regni terminos tetendisse, historiarum simul monumenta urbiumque declarant. dictum est etiam, uastatae per Medos Babyloniae et inruptae per Gothos Romae pares admodum annorum numeros cucurrisse. Nunc autem his illud adicio, quo magis clareat unum esse arbitrum saeculorum regnorum locorumque omnium Deum. regnum Carthaginiense a conditione usque ad euersionem eius, paulo amplius quam septingentis annis stetit, aeque regnum Macedonicum a Carano usque ad Persen paulo minus quam septingentis; utrumque tamen septenarius ille numerus, quo iudicantur omnia, terminauit. Roma ipsa etiam, quamnis ad aduentum Domini Iesu Christi perfecto proueheretur imperio, tamen paululum et ipsa in occursu
Abbreviated transcription (Latin):
simũ regem: cũ isti primũ fuisse: Illã
deinde tunc inuadente cyro captam
uelut in mortem concidisse. cũ istam
fiducialiter assurgentẽ. post ex pulsos
reges liberis uti coepisse consiliis. prae¬
cipuȩ cũ uindicante libertatẽ suã roma
tunc quoq iudeoꝵ populus. qui apud
babilonã subregibus seruiebat. in scãm
hierusalẽ recepta libertate redierit.
tẽplumq dñi sicut apropħis prȩdic¬
tum fuerat. reformarit.: prȩ terea int̃¬
cessis fedixeram inter babyloniũ regnũ
quod ab oriente fuerat. et romanũ qđ
ab occidente consurgens. hȩreditate
orientis enutriebatur. macedonicum
africanũq regnũ. hocest quasi a meri¬
die. ac septentrione. breuibus uicib
partes tutoris curatorisq tenuisse.: ori-¬
entis. & occidentis regnum. babyloniũ
et romanũ iure uocitari : neminẽ ũquã
dubitasse scio: macedonicũ regnũ sub
septen trione cum ipsa caeli plaga. tum

Expanded text:
simum regem, cum isti primum fuisse; illam simum regem, cum isti primum fuisse; illam deinde tunc inuadente Cyro captam uelut in mortem concidisse, cum istam fiducialiter adsurgentem post expulsos reges liberis uti coepisse consiliis; praecipue cum, uindicante libertatem suam Roma, tunc quoque Iudaeorum populus, qui apud Babylonam sub regibus seruiebat, in sanctam Hierusalem recepta libertate redierit templumque Domini, sicut a, prophetis praedictum fuerat, reformarit. praeterea intercessisse dixeram inter Babylonium regnum, quod ab oriente fuerat, et Romanum, quod ab occidente consurgens hereditati orientis enutriebatur, Macedonicum Africanumque regnum, hoc est quasi a meridie ac septentrione breuibus uicibus partes tutoris curatorisque tenuisse. orientis et occidentis regnum Babylonium et Romanum iure uocitari, neminem umquam dubitasse scio; Macedonicum regnum sub septentrione cum ipsa caeli plaga tum
Abbreviated transcription (Latin):
uelle. qđ cũq illud prȩsciebatur. cuiuo¬
luntas astipularetur. non expectari o-¬
portuit sed creari: Maxime cũ etio¬
uemillum suũ. aceruos formicarum
inpopulos hominũ ludo uertere soli¬
tum ferant: porro autẽ decura caerimo¬
niarum nec recens dum arbitror. qm̃
intersacra continua in cessabilib cla¬
dibus nullus finis ac nulla requies fuit.
nisi cum saluator mundi xp̃s illux̃.
cuius aduentu prȩdestinatã fuisse im¬
perii romani pacem. et siiam sufficien¬
ter ostendisse me arbitror: tamen pau¬
cis adhuc supplere conabor: principio
secundilbellicũ tempora romanae condi¬
uonis stilitenor prȩstringerẽ. multa
conuenient̃ inter babylonam urbem
assyrioꝵ tunc principem gentium
et romã aeq nunc gentib dominantẽ.
conpacta conscripsi fuisse. Illud primũ
hoc ultimũ imperium. Illud paulatim
caedens: at istud sensim conualescens.
defluxisse. Illi subuno tẽpore nouis¬

Expanded text:
uelle: quodcumque illud praesciebatur, cui uouelle: quodcumque illud praesciebatur, cui uoluntas adstipularetur, non exspectari oportuit sed creari; maxime cum et Iouem illum suum aceruos formicarum in populos hominum ludo uertere solitum ferant. porro autem de cura caerimoniarum nec recensendum arbitror, quoniam inter sacra continua incessabilibus cladibus nullus finis ac nulla requies fuit, nisi cum saluator Mundi Christus inluxit: cuius aduentui praedestinatam fuisse imperii Romani pacem, etsi iam sufficienter ostendisse me arbitror, tamen paucis adhuc supplere conabor. Principio secandi libelli cum tempora Romanae conditionis stili tenore perstringerem, multa conuenienter inter Babylonam urbem Assyriorum tunc principem gentium et Romam aeque nunc gentibus dominantem conpacta conscripsi: fuisse illud primum, hoc ultimum imperium; illud paulatim cedens, at istud sensim conualescens; defluxisse illi sub uno tempore nouis
Abbreviated transcription (Latin):
manũ imperium tã amplũ actã subli¬
me fieret. cur igitur patientia ȩ eorun¬
dem offuit. ut ante non fieret : an ipsi
di non erant. an adhuc roma ipsa ñerat.s
an illi non colebantuir : An hȩc nec dũ
idonea imperio uidebatur : sinondũ
erant dicessat intentio.ut quid enĩiam
ibi eoꝵ discutio moram. ubi neipsam
quidem inuenio naturã : si autẽ erant
dii aut potentia eoꝵ ut ipsi iudicant.
aut patientia inculpaest. uel patientia
si fuit: uel potentia side fuit: aut sima¬
gissua dibile uidetur fuisse tunc ꝗdem
deos qui pro uehere potuissent. sed non¬
dum extitisse romanos qui proue hi
iure possint. nos auctorẽ rerum poten¬
tiam non artificẽ scientiam quȩrimꝰ ::
dedis quippe ut putant magnis non
defabris uilissimis quȩstio est. Quib
nisi materia accedat: arscessat: si enĩ
prȩscisse illis acuoluisse prȩsto semꝑ
fuit: immo etiam sub iacente prȩscien¬
tia. quia apud om̃ipotentiã deoperib
dumtaxat suis. hoc est prȩscire quod

Expanded text:
manum imperium tam amplum ac tam sublime fieret, cur igitur patientia eorundem obfuit, ut ante non fieret ? an ipsi dii nondum erant? an adhuc Roma ipsa non erat? an illi non colebantur ? an haec necdum idonea imperio uidebatur? si nondum erant dii, cessat intentio; in quid enim iam ibi eorum discutio moram, ubi ne ipsam quidem inuenio naturam? si autem erant dii, aut potentia eorum, ut ipsi indicant, aut patientia in culpa est: uel patientia, si fuit, uel potentia, si defuit. aut, si magis suadibile uidetur fuisse tunc quidem deos, qui prouehere potuissent, sed nondum exstitisse Romanos, qui prouehi iure possent, nos auctorem rerum potentiam, non artificem scientiam quaerimus. de diis quippe, ut putant, magnis, non de fabris uilissimis quaestio est, quibus nisi materia accedat, ars cessat. si enim praescisse illis ac uoluisse praesto semper fuit, immo etiam subiacente praescientia, quia apud omnipotentiam de operibus dumtaxat suis hoc est praescire quod
Abbreviated transcription (Latin):
restiturus sit pęnitentia antiq gratiȩ
facultatẽ. sed hȩc qm̃ et siuerissime
fortissimeq dicuntur. fidelem tam̃
atq obediendum requirunt. Michi
autẽ uidero an aliquando credituris.
certe nunc cũ in credulis actioẽ. ꝓmp¬
tius ea proferam. quȩ ipsi et siprobare
noluerint. in probare non possint.
ltaq quantũ ad conscientiã humana¬
rum mentium ꝑtinet: utrisq sub
reuerentia religionis. et confessione
cultuq suꝑnȩ potentiȩ uiuimus. dis¬
tante dum taxat fide. quia nr̃m est
fateri. ex uno et ꝑ unũ dm̃ con stare
omĩa. illoꝵ Iam multos deos putare.
quam multas: si potentiȩ dĩ inquiunt
quẽ prȩdicatis fuit ut romanũ impe¬
rium tam amplum actam sublime

Expanded text:
restituturus sit paenitenti antiquae gratiae restituturus sit paenitenti antiquae gratiae facultatem. sed haec quoniam, etsi uerissime fortissimeque dicuntur, fidelem tamen atque oboedientem requirunt, mihi autem, uidero an aliquando credituris, certe nunc cum incredulis actio est, promptius ea proferam, quae ipsi etsi probare noluerint, inprobare non possint. itaque, quantum ad conscientiam humanarum mentium pertinet, utrique sub reuerentia religionis et confessione cultuque supernae potentiae uiuimus, distante dumtaxat fide; quia nostrum est, fateri ex uno at per unum Deum constare omnia, illorum, tam multos deos putare quam multa sunt. si potentiae Dei, inquiunt, quem praedicatis, fuit, at Romanum imperium tam amplum ac tam sublim
Abbreviated transcription (Latin):
nim potenserat in qui unt creare mun¬
dũ. componere pacẽ mundi in sinuare
mundo cultũ ac notitiã sui. quid op̃
fuit tanta uelut ipsi sentiunt tam
ꝑnicio sapratientia. ut inultimo er¬
roribus laboribusq hominũ fieret.
quod aprincipio uirtutẽ eius quẽ p̃¬
dicas dĩ sic potius coepisse potuisset:
quibus quidem ueracit̃ respondere
possem. adhoc abinitio creatum &
institutũ humanum genus. ut sub
religione cumpace sine labore uiuens.
fructu oboedientiȩ aet̃nitatẽ ꝓme¬
reretur. sed abͥsum bonitate creatoris
libertatẽ indulgentis in contuma¬
ciã uertisse licentiã. atq ex contẽptu
tuit᷑ obliuionẽ defluxisse Iustamq
nunc esse patientiã dĩ. et iustam in u¬
trãq partẽ . ut nec contẽpũs disꝑdat in
totum cui misereri uelit. et affici la¬
boribus dum uelit sinat contemptꝰ.
potens. dein de subsequens esse iuste
semꝑ adhibere quam uis ignoranti
gubernationẽ. cui aliquando pie

Expanded text:
nim potens erat, inquiunt, creare munnim potens erat, inquiunt, creare mundum, componere pacem mundi, insinuare mundo cultum ac notitiam sui, quid opus fuit tanta uel, ut ipsi sentiunt, tam perniciosa patientia, ut in ultimo erroribus cladibus laboribusque hominum fieret, quod a principio uirtute eius, quem praedicas, Dei sic potius coepisse potuisQuibus quidem veraciter respondere possem, ad hoc ab initio creatum et institutum humanum genus, ut sub religione cum pace sine labore vivens, fructu obedientiae aeternitatem promereretur: sed abusum bonitate creatoris, libertatem indulgentis in contumacem vertisse licentiam, atque ex contemptu in oblivionem deflexisse, justamque nunc esse patientiam Dei, et justam in utramque partem, ut nec contemptus disperdat in totum, cui misereri velit; et affici laboribus, dum velit, sinat contemptus potens. Deinde susemper adhibere quamuis ignoranti gubernationem, cui aliquando pie
Abbreviated transcription (Latin):
Septimo libello. sitamen ad iuuante
dño suffecerim comprȩhendam. ut
qm̃ abinitio et ipeccare homines et
puniri propter peccata non tacui. nunc
quoq quȩ per secutiones xp̃ianorum
actȩsint: et quȩ ultiones secutȩ sint.
absq eoquod om̃s ad peccandũ genera¬
liter pronisunt. atq ideo singillatim
corripiuntur. expediam :
PAULIOROSIIPRESBITERI¬
IXCIPIT LIBER SEPTIMuS.¬
UFFICIENTIAUTARBI¬
tror docum̃ta collecta sunt. quib
absq illo arcͥano quod paucorum fi¬
delium est. ꝓbari demedio queat unum
illũ et uerũ dm̃ quẽ xp̃i ana fides prȩ¬
dicat. & condidisse mundũ creaturãq
eius cũ uoluit. et disposuisse ꝑmulta
cũ ꝑmulta ignoraretur. & confir masse
ad unũ cũ perinicum declaratus est. si¬
mulq potentiã patientiãq eius mul¬
timodis argumentis eluxisse: In quo
quidem angustas deiectasq mentes of¬
fendi paulisper intellego. quod tantȩ
potentiȩ patientia tanta miscetur.si e¬

Expanded text:
septimo libello, si tamen adiuuante septimo libello, si tamen adiuuante Domino suffecero, conprehendam, ut, quoniam ab initio et peccare homines et puniri propter peccata non tacui, nunc quoque, quae persecutiones Christianorum actae sint et quae ultiones secutae sint, absque eo quod omnes ad peccandum generaliter proni sunt atque ideo singillatim corripiuntur, expediam, PAVLI OROSII HISTORIAGANOS LIBER SEPTIMVS.ufficientia ut arbitror doeumenta collecta sunt, quibus absque ullo arcano, quod paucorum fidelium est, probari de medio queat, unum illum et uerum Deum, quem Christiana fides praedicat, et condidisse mundum creaturamque eius, cum uoluit, et disposuisse per multa, cum per multa ignoraretur, et confirmasse ad unum, cum per unicum declaratus est, simulque potentiam patientiamque eius multimodis argumentis eluxisse. in quo quidem angustas deiectasque mentes offendi paulisper intellego, quod tantae potentiae patientia tanta miscetur. si e
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ dominos. singillatim cunctorum
hominũ edita ascriptione signauit. in
qua et ipse qui cunctos homines fecit in¬
ueniri hominẽ ad scribiq: inter homines
uoluit: quod pęnitus num quã aborbe
condito. atq ab exordio generis humani
in hunc modum. nebabylonio quidem.
uel macedonico: ut ñ dicã minon cui quã
regno concessũ fuit. N ec dubiũ qm̃ om̃i¬
nutu suo auctam defensamq inhunc
rerũ apicem pro uexent. cuius potissime
uoluit ẽẽ. cũ uenit dicendus utiq eiuis
romanus. census ꝓfessione romani. quã¬
obrem qui adid temporis ꝑuentũ est
quo et dñs xp̃s hunc mundum primũ
aduentusuo inlustrauit. regnũq cesa¬
ri tran quillissimũq: dedit. huncquoq
sextum libellum hoc fine concluserim
Ut germinantia tempora xp̃iana ma¬
gisq interreprimentũ manus. crescen¬
tia. & quȩ adhuc in prouectu posita.
horum ipsoꝵ quibus haec respondere
cogimur insectatione mordentur:

Expanded text:
rerum dominos singillatim cunctorum rerum dominos singillatim cunctorum hominum edita adscriptione signauit, in qua se et ipse, qui cunctos homines fecit, inueniri hominem adscribique inter homines uoluit; quod penitus numquam ab Orbe condito atque ab exordio generis humani in hunc modum ne Babylonio quidem uel Macedonico, ut non dicam minori cuiquam regno concessum fuit. nec dubium, quin omninc urbem nutu suo auctam defensamque in hunc rerum apicem prouexerit, cuius potissime uoluit esse cum uenit, dicendus utique cinis Romanus census professione Romani. Quamobrem quia ad id temporis peruentum est, quo et Dominus Christus hunc mundum primum aduentu suo inlustrauit regnumque Caesari tranquillissimum dedit, hunc quoque sextum libellum hec fine concluserim: ut germinantia tempora Christiana magisque inter reprimentum manus crescentia et quae adhuc in prouectu posita horum ipsorum, quibus haec respondere cogimur, insectatione mordentur,
Abbreviated transcription (Latin):
quidem aut nepotibus suis. uel serio uel
ioco passus est. Igitur eotempore. id est
eo anno quo firmissimã uerissimãq pacẽ
ordinatione dĩ caesar conposuit. natus est
xp̃s. cuius aduentui pax ista famulata
est. incuius ortu audientibus hominib
exultantes angeli ceciner̃. ¶Ea in excel¬
sis dõ. et interrapax hominib: bonȩ uolun¬
tatis. Fodemq tẽpore. hic adquẽ rerum
om̃iũ summa concesserat. dnmse homi¬
num appellari non passus est. immo ñ
ausus. quouerus dñs totius generis hu¬
mani int̾homines natus est. Eodem
quoq: annotunc primũ idem caesar
quem histantis mysteriis prȩdestinauerat
ds̃. censu magi. singularum ubiq prouin¬
ciarũ. & censeri om̃s homines iussit. quan¬
do et ds̃ homo uideri. et esse dignatus est
Tunc igitur natus est xp̃s. romana censui
statim asscriptus: ut natus est. haec est
prima illa clarissimaq professio. quȩ
caesarem om̃iũ principem. romanosq

Expanded text:
quidem aut nepotibus suis uel serio uel quidem aut nepotibus suis uel serio uel ioco passus est. Igitur eo tempore, id est eo anno quo firmissimam nerissimamque pacem ordinatione Dei Caesar conposuit, natus est Christus, cuius aduentui pax ista famulata est, in cuius ortu audientibus hominibus exultantes angeli cecinerunt. Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. eodemque tempore hic, ad quem rerum omnium summa concesserat, dominum se hominum appellari non passus est, immo non ausus, quo uerus dominus totius generis humani inter homines natus est. eodem quoque anno tunc primum idem Caesar, quem his tantis mysteriis praedestinauerat Deus, censum agi singularum ubique prouinciarum et censeri omnes homines iussit, quando et Deus homo uideri et esse dignatus est. tunc igitur natus est Christus, Romano censui statim adscriptus at natus est. haec est prima illa clarissimaque professio, quae Caesarem omnium principem Romanosque
Abbreviated transcription (Latin):
ESAR AUGUS TUS ABO¬
riente in occidentẽ. a septen trione
inmeridiem. acꝑtotũ oceani circulũ cunc¬
Otis gentibus unapace cõpositis: iani por¬
tas tertio ipse tunc clausit. quas exeo ꝑ
duo decim fere annos qui etissimo sẽꝑ ob¬
seratas otio: ipsa etiã rubigo signauit. nec
prius: um quã nisi sub extrema senectute
augusti. pulsatȩ atheniensium seditione.
et dacorũ cõmotione patuerunt. Clausis
igitur ianiportis. rempublicã quã bello
quȩ siuerat. pace enutrire atq amplifi¬
care studens. leges plurimas statuit. ꝑ quas
humanũ genus libera reuerentia disci¬
plinȩ morẽ gereret. dñi appellationem
ut homo declinauit: nã cũ eo dem spectante
ludos ꝓnuntiatũ esset. inmimo. odomi¬
nũ aequũ et bonũ. uniuersiq quasi de
ipso dictum tumesset exultantes appro¬
bauissent: et statim quidem manu uultu¬
q in decoras adulationes repressit. et in¬
sequentidie grauissimo corripuit edicto.
dominũq se posthac appellari ne aliberis

Expanded text:
esar Augustus ab oriente in occidentem, a septentrione in meridiem ac per totum Oceani circulum cunctis gentibus una pace conpositis, Iani portas tertio ipse tunc clausit. quas ex eo per duodeoim fere annos quietissimo semper obseratas otio ipsa etiam robigo signauit, nec prius umquam nisi sub extrema senectute Augusti pulsatae Atheniensium seditione et Dacorum commotione patuerunt. clausis igitur Iani portis rempublicam, quam bello quaesiuerat, pace enutrire atque amplificare studens leges plurimas statuit, per quas humanum genus libera reuerentia disciplinae morem gereret. domini appellationem ut homo declinauit. nam cum eodem spectante ludos pronuntiatum esset in mimo o dominum aequum et bonum uniuersique, quasi de ipso dictum esset, exultantes adprobauissent, et statim quidem manu uultuque indecoras adulationes repressit et insequenti die grauissimo corripuit edicto dominumque se posthac appellari ne a liberis
Abbreviated transcription (Latin):
quippe compositis inter montes in sidiis.
ducenta milia persarum cum ipso rege
deleuit. Adiecta super omĩa illius rei
admiratione : quodnenuntius quidẽ
tantȩ cladis suꝑ fuit. Regina caput
cyri amputari atq inutrem humano
sanguine oppletum coici iubet. non
muliebriter increpans. satiate. inquit
sanguine quem sitisti. cuius ꝑ annos tri¬
ginta in satiabilis per seuerasti.
scythas interfecto. post aliquantũ int̾¬
uallum . sorte regnum adeptus est. Re¬
gnauit enim medius eorum cambises crri
filius. quideuicta aegypto. cunetam egipti
religionẽ ab ominatus. cerimonias eius
et templa deposuit:Post hunc etiã magi
sub nomine quẽ occiderant regis. regno
obrepere ausi. quiquidem mox dep̃hen¬
si et oppressisunt. Darius itaq unus
ex his quimagoꝵ audaciam ferro coercu¬
erant. consensu om̃ium. rexcreatus ẽ.
Quipost quam assyrios. ac babylona per¬
sarum regno deficientẽ bello recupera¬

Expanded text:
quippe conpositis inter montes insidiis quippe conpositis inter montes insidiis ducenta milia Persarum cum ipso rege deleuit, adjecta super omnia illius rei admiratione, quod ne nuntius quidem tantae cladis superfuit. regina oaput Gyri amputari atque in utrem humano sanguine oppletum coici iubet non muliebriter increpitans: Satia te, inquit, sanguine quem, sitisti, cuius per annos triginta insatiabilis perseuerasti. Soythas , interfecto post aliquantum interuallum sorte regnum adeptus est. regnauit enim medius eorum Cambyses Cyri filius; qui deuicta Aegypto cunctam Aegypti religionem abominatus caerimonias eius et templa deposuit. post hunc etiam magi sub nomine quem occiderant regis regno obrepere ausi; qui quidem mox deprehensi et oppressi sunt. Darius itaque, unus ex his qui magorum audaciam ferro coercuerant, consensu omnium rex creatus est. qui postquam Assyrios ac Babylonam a Persarum regno deficientem bello recupera
Abbreviated transcription (Latin):
contremescunt. Igitur idem cyrus ꝓ¬
ximi tẽpons successu schytis bellum
intulit. Quem thamiris regina quȩ
tunc genti p̃erat cũ ꝓhiberet: transitũ
araxis fluminis posse transire ꝑmisit:
primũ ꝓpt̃ fiduciam sui. dehine ꝓpt̃
opportunitatẽ ex obiectu fluminis
hostis inclusi. Cyrus itaq scytiã ingres¬
sus: ꝓcul atrans misso flumine castra
metatus. insuꝑ astu. eadem instructa
uino. epulisq deseruit: quasi territus
refugisset. Hoc cõꝑto: regina t̃tiam
parte copiarũ. & filium ad ulescentulũ.
ad ꝑsequendum cyrũ mittit. Barbari
ueluti adepulas inuitati : primũ ebri¬
etate uincuntur. Mox reuertente
Cyro. uniuersi cũ adulescente obrrun¬
cantur. Thamiris. exercitu ac filio amisso:
uel matris. uel reginȩ dolorem. sanguine
hostium diluere. potius quam suis: lacri¬
mis parat. Simulat diffidentiam despe¬
ratione cladis i llatȩ. paulatimq cȩden¬
do suꝑbum hostem in insidias uocat. ibi

Expanded text:
contremescunt. Igitur idem Cyrus pcontremescunt. Igitur idem Cyrus proximi temporis successu Scythis bellum intulit. quem Thamyris regina quae tunc genti praeerat cum prohibere transitu Araxis fluminis posset, transire permisit, primum propter fiduciam sui, dehinc propter opportunitatem ex obiectu fluminis hostis inclusi. Cyrus itaque Scythiam ingressus, procul a transmisso flumine castra metatus, insuper astu eadem instructa uino epulisque deseruit, quasi territus refugisset. hoc conperto regina tertiam partem copiarum et filium adulescentulum ad persequendum Cyrum mittit. barbari ueluti ad epulas inuitati ebrietate uincuntur, mox reuertente Cyro uniuersi cum adulescente obtruncantur. Thamyris exereitn ac filio amisso uel matris uel reginae dolorem sanguine hostium diluere potius quam suis lacrimis parat. simulat diffidentiam desperatione cladis inlatae, paulatimque cedendo superbum hostem in insidias uocat. ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ut uictor euertit: ut rex disposuit: bellũ
transtulit in lydiam. ubi conterritum su¬
periore iam proelio exercitum. nullo
negotio superauit: ipsum etiam croesũ
cepit. captumq & uita. & patnimonio.
donauit. Exaggerare hoc locomuta¬
bilium rerum in stabiles status ñ opus est.
Quic quid enĩ est opere & manu factũ. labi.
& consumi uetustate: babylon capta
confirmat. Cuius ut primũ imperium
ac potentissimũ exstitit. ita & primũ
cessit: & ueluti quodam iure succedentis
aetatis. debita posteris traderetur hęre¬
ditas. ipsis quoq eandem tradendi for¬
mulam seruaturis ita ad ꝓxima aduen¬
tantis cyri. tẽptam̃ta. sub cubuit magna
babylon & ingens lidia. amplissima ori¬
entis cum capite suo brachia unius p̃lu
ex peditione ceciderunt. Et nostri incir¬
cum specta anxietate ciusantur. si poten¬
tissime ille quondã romane rei publicȩ
moles nunc magis in becillitate ꝓpne
senectutis. quã alienis concusse uiribus

Expanded text:
ut uictor euertit ut rex disposuit, bellum ut uictor euertit ut rex disposuit, bellum transtulit in Lydiam; ubi conterritum superiore iam proelio exercitum nullo negotio superauit. ipsum etiam Croesum cepit captumque et uita et patrimonio donauit. Exaggerare hoc loco mutabilium rerum mstabiles status non opus est: quidquid enim est opere et manu factum, labi et consumi uetustate, Babylon capta confirmat; cuius ut primum imperium ac potentissimum extitit ita et primum cessit, ut ueluti quodam iure succedentis aetatis debita posteris traderetur hereditas, ipsis quoque eandem tradendi formulam seruaturis. ita ad proxima aduentantis Cyri temptamenta suooubuit magna Babylon et ingens Lydia, amplissima Orientis cum capite suo bracchia unius proelii expeditione ceciderunt: et nostri incircumspecta anxietate causantur, si potentissimae illae quondam Romanae reipublicae moles nunc magis inbecillitate propriae senectutis quam alienis concussae uiribus
Abbreviated transcription (Latin):
sita. murorum eius uix credibilis relatu
firmitas et magnitudo. Id est latitudine
cubitoꝵ quinquaginta: altitudine quater
tanta.: cęterum ambitus eius. quad ringen¬
tis octoginta stadiis circũ uenitur. Murꝰ
coctili latere atq inter fuso bitumine con¬
pactus. fossa intrinsecus latepatens: uice
ãñnis circum fluit. Afronte murorum.
centum portȩ aereȩ. Ipsa autem latitudo
in consũmatione pinnarũ. utroq latere
habitaculis defensorũ. aeque dispositis.
media inter capedine sui citas quadrigas
capit. Domus intrinsecus quater geminȩ
habitationis mina ci proceritatem irabiles:
et tamen magna illa baby lon. illa prima
post reparationem humani generis con¬
dita: nunc pene etiam minima mora
uicta. capta sub uersa est. Ibitunc cresus
rex lydorum famosus opibus. cum ad
auxili andum babylonis uenisset: uictꝰ
sollicite in regnum refugit. Cyrus autẽ
postea quamꝰ babylonam ut hostis inuasit.

Expanded text:
sita. murorum eius uix credibilis relatu sita. murorum eius uix credibilis relatu firmitas et magnitudo, id est latitudine cubitorum quinquaginta, altitudine quater tanta. Geterum ambitus eius quadnngentis octoginta stadiis circumuenitur. murus coctili latere atque interfuso bitumine conpactus, fossa extrinsecus late patens uice amnis circumfluit. a fronte murorum centum portae aereae. ipsa autem latitudo in consummatione pinnarum utroque latere habitaculis defensorum aeque dispositis, media intercapedine sui citas quadrigas capit. domus intrinsecus quatergeminae habitationis minaci proceritate mirabiles. et tamen magna illa Babylon, illa prima post reparationem humani generis condita, nunc paene etiam minima mora uicta. capta subuersa est. ibi tnnc Croesns rez Lydorum famosus opibus cum ad auxiliandum Babyloniis uenisset, uictus sollicite in regnum refugit. Cyrus autem posteaquam Babylonam ut hostis inuasit
Abbreviated transcription (Latin):
ces ad tollebantur. ad reptũ p̃cipitatũ¬
q merserunt. Rex iratus: ulcisci
inãnẽ statuit. contestans eum ꝗ nẽ
p̃clarũ ȩquitem uorauisset. feminis
uix genuatinguentib ꝑmeabilem
relinquendũ: nec ꝑ agendo segnior.
totis copiis ꝑpetianno. gyndem fluui¬
um ꝑmagnas concisum deductumq
fossas : in qua dringentos sexaginta al-¬
ueos cõminuit. Eo opere prȩdoctisfos¬
sorib etiã eufraten. longe uali dissi¬
mũ. et mediam babylonã. inter fluen¬
tem deriuauit. acsit: meabilibus uadis.
siccũ etiam patentibus aluei partibus.
iter fecit. Cepitq urbem quam uel hu¬
mano opere extrui potuisse: uel huma¬
na uirtute destrui posse: utrũq pene
incredibile apud mortales erat. Namq
baby lonam anẽ broth gigante fundatã.
anino uel samiramide reparatam : multi
ꝓdidere. Hȩc campi planitiȩ undiq c̃¬
spicua. natura loci: latissima. castrorum
facie. menib parib ꝑ quadrum dispo¬

Expanded text:
ces attollebantur, abreptum praecipitatumces attollebantur, abreptum praecipitatumque merserunt. rex uratus ulcisci in anmem statuit, contestans eum, qui nunc praeclarum equum uorauisset, feminis uix genua tinguentibus permeabilem relinquendum. nec peragendo segnior totis copiis um per magnas concisum deductumque fossas, in quadringentos sexaginta alveos comminuit. Eo opere praedoctis fossoribus, etiam Euphratem longe validissimum, et mediam Babyloniam interfluentem, derivavit. Ac sic meabilibus vadis siccum, etiam patentibus alvei partibus, iter fecit: cepitqmano opere exstrui potuisse uel humana uirtute destrui posse utrumque paene incredibile apud mortales erat. namque Babylonam a Nebrot gigante fundatam, a Nino uel Samiramide reparatam multi prodidere. haec campi planitie undique conspicua, natura loci laetissima, castrorum facie moenibus paribus per quadrum dispo
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ adenuntiandam cladem reseruato
ut miserius audiret patria ꝑditos: quã
ꝑ didisset . Ad hec ñ rome tantũ talia
gerebantur. sed queq prouincia suis
ignib aestuabat. et quod pȩta precipuus
inuna urbe descripsit. ego detoto orbe
dixerim. Crudelis ubiq luctus. ubiq
pauor. et plurima mortis imago.
gitur eodem tẽpore. cyrusrex ꝑsa¬
rum quẽ superius explicandȩ histo¬
riȩ causa cõmemoraueram: ꝗ tuno
asiam. scytiam. totũq orientem ar¬
mis ꝑuagabatur : cum tarquinius suꝑ¬
bus. urbem uelrex uel hostis aut ser¬
uitio premebat: aut bello. Cyrus ut
dixi cunctis aduersum quos ierat per¬
domitis : assirios et babilonam petit.
gentẽ urbemq tunc cunctis opulen¬
tiorem. sed inpetum eius gyndes fluui¬
us. secundę post eufraten magnitudi¬
nis: in tercepit. Nam unum regiorũ
equoꝵ candore formaq excellentem.
transmeandi fiducia ꝑsua sum. qua ꝑ
rapacem alueum. offensi uado uerti¬

Expanded text:
tantum ad enuntiandam cladem reseruato, tantum ad enuntiandam cladem reseruato, ut miserius audiret patria perditos, quam perdidisset. ad haec noa Romae tantum talia gerebantur, sed quaeque prouincia suis ignibus aestuabat et, quod poeta praecipuus in una urbe descripsit, ego de toto orbe dixerim: crudelis ubique Luctus, ubique pauor et plurima mortis imago. Igitur eodem tempore Cyrus, Rex Persarum — quem superius explicandae historiae causa commemoraueram, qui tunc Asiam Scythiam totumque Orientem armis peruagabatur, cum Tarquinius Superbus Vrbem uel rex uel hostis aut seruitio premebat aut bello — Cyrus, ut dixi, cunctis aduersum quos ierat perdomitis, Assyrios et Babylonam petit, gentem urbemque tunc cunctis opulentiorem; sed impetum eius Gyndes fluuius, secundae post Euphraten magnitudinis, intercepit. nam unum regiorum equorum candore formaque excellentem, tranameandi fiducia persuasum, qua per rapacem alueum offensi uado uerti
Abbreviated transcription (Latin):
excipiuntur: ubi post sacram̃tum iura¬
tionis quo se romani deuouerant. non
nisi post uictoriã ad castra redituros: ad eo
atrox certamen fuit. et uictis uictoribq
parforma ut amisso plurimo exercitu
occisisq inpugna manlio consule & fabio
consul arimarcus. fabius consul. oblatũ
sibi asenatu triũphum suscipere recusa
rit. quia tantis rei publicȩ detrimentis.
luctus potius debebatur. Clorio sissima illa
numero & uirib fabiorũ familia ueien¬
tanum sortita certamen. quantũ reipu¬
blicȩ orbitatem occasu suo intulerint. in¬
famibus usq ad nunc uocabulis. testessunt
fluuius qui ꝑdidit. & porta quȩ misit.
Nam cumsex et trecenti fabii. uere cla¬
rissima romani status lumina speciale
sibi aduersum ueientes decerni bellu
expetiuissent. spem temere sumptȩ
ex peditionis: primis successib firmauer̃.
De hinc inducti ininsidias circũ uentiq
abhostibus om̃s ibidem trucidatis. uno

Expanded text:
excipiuntur: ubi post sacramentum juraexcipiuntur: ubi post sacramentum jurationis, quo se Romani devoverant, non nisi post victoriam ad castra redituros, adeo atrox certamen fuit, et victis victoribusque par forma, ut amisso plurimo exercitu, occisisque in pugna Manlio consule et Fabio consulari, M. Fabius consul 99 oblatum sibi a senatu triumphum susciperit, quia tantis reipublicae detrimentis luctus potius debebatur. Gloriosissima illa numero et uiribus Fabiorum familia Veientanum sortita certamen quantam reipublicae orbitatem occasu suo intulerit, infamibus usque ad nunc uocabulis testes sunt fluuius qui perdidit et porta quae misit. nam cmn sex et trecenti Fabii, uere clarissima Romani status lumina, speciale sibi adnersum Veientes decerni bellum expetiuissent, spem temere sumptae expeditionis primis successibus firmauerunt: dehinc inducti in insidias circumuentique ab hostibus, omnes ibidem trucidati sunt, uno
Abbreviated transcription (Latin):
quȩres in illo tunc bello plurimũ emolum̃¬
titulit: sequitur discessio plebis apatiibus.
cũ marco ualerio dictatore. delectũ militũ
agentẽ. uariis ppłs stimulatus iniurus. sacrũ
montẽ insedit armatus: qua ꝑnitie. quid
atrocius cum corpus acapite desectum. ꝑ¬
diqonem eius ꝑ quod sperabat medita
retur. Actũq deromano nomine intes-¬
tina ꝑnitiȩ for&. nisi maturata reconcili¬
atio sub repsisset. prius quã se discessio ipsa
cogno scet᷑ur: ur get se atq imminet sibi:
extra illas aꝑtas belloꝵ clades. successu
misero: clandestina ꝑnicies: quippe.tito
gesonio et publio. minutio. consulibus.
duo uel maxima om̃iũmaloꝵ ab omina¬
menta. fames. et pestilentia. fessam urbẽ
corripuere. Cessatũ est paulisꝑ aproelus.
cessatũ tamen amortibus non est suei entes
et etrusci graues hostes adiunctissibi fini¬
timoꝵ copiis. inbella sur gentes. obuiis
marco fabio et gneo manlio consulib

Expanded text:
quae res in illo tunc bello plurimum emolumenquae res in illo tunc bello plurimum emolumenti tulit. Sequitur discessio plebis a patribus, cum, M. Valerio dictatore dilectum militum agente, uariis populus stimulatus iniuriis Sacrum Montem insedit armatus. qua pernicie quid atrocius, cum corpus a capite desectum pditionem eius, per quod inspirabat, mediretur? actumque de Romano nomine intestina pernicie foret, nisi maturata reconciliatio subrepsisset prius, quam se discessio ipsa cognosceret. Urget se atque imminet sibi extra illas apertas bellorum clades successu misero clandestina pernicies: quippe T. Geganio et P. Minucio consulibus, duo vel maxima omnium malorum abominamenta, fames et pestilentia fessam Urbem corripuere. Cessatum est paulisper a praeliis, cessatum tamen a mortibus non est. Veientes et Etrusci, graves hostes, adjunctis sibi finitimorum copiis, in bella surgentes, obviis M. Fabio, et Gn. Manlio consulibus
Abbreviated transcription (Latin):
ricidio sed etuincere studuit: quippe.
duos filios suos adulescentes. totidemq
uxoris suȩ fratres. uitelios iuuenes. reuo¬
candorum inurbe regum placito: insi¬
mulatos in conationem ꝓtrax̃. uirgis
cecidit securiq ꝑcussit. Ipse deinde uer-¬
entum. tar quiniensiumq bello: cum arrun¬
te. suꝑbi filio congresso sibi cõmortuoq
procubuit ¶ porsenna rex & ruscorum.
grauissimus regii nominis suffragator:
Tarquiniũ manu in gerens. tribus continuis
annis trepidam urbem terruit: Conclusit.
obsedit & nisi hostem uel mutius constan¬
ti urendȩ manus patientia. uel uirgo
lylia ad mirabili trans meaty fluminis
audacia ꝑmouissent. ꝓfecto romani
conpulsi forent perpeti aut captiuitatẽ
hoste infistente superati: aut seruitutem
recepto rege subiecti. Post hȩc sabi ni
conrasis undiq copiis magno apparatu
belli romam contendunt: quo metu con¬
sternati romani. dictatorem creant. cuius
auctoritas & potenꝗa consulem p̾iret.

Expanded text:
ricidio sed et uincere studuit; quippe duos filios sues adnlescentes totidemque uxoris suae fratres, Vitellios iuucnes, reuocandorum in Vrbem regum plaoito insimulatos, in contionem pretraxit, uirgis cecidit securique percussit, ipse deinde Veientum Tarquiniensiumque bello cum Arrunte, Superbi filio, congresso sibi commortuoque procubuit. Porsenna rex Etruscorum, grauissimus regii nominis suffragator, Tarquinium manu ingerens, tribus continuis annis trepidam urbem terruit conclusit obsedit; et nisi hostem uel Mucius constanti urendae manus patientia uel uirgo elia admirabili transmeati fluminis audacia permouissent, profecto Romani conpulsi forent perpeti aut captiuitatem hoste insistente superati, aut seruitutem recepto rege subiecti. post haec Sabmi conrasis undique copiis magno apparatu belli Romam contendunt. quo metu consternati Romani dictatorem creant, cuius auctoritas et potentia consulem praeiret;
Abbreviated transcription (Latin):
conflictationes gnĩs humani. et ueluti ꝑ
diuersas partes ardentẽ malis mundum. face
cupiditatis incensum. especula ostentaturus.
necessariũ reor ut primũ ipsum t̾rarũ orbẽ
quẽ in habitat humanũ genussic̃ ẽ ama iorib¬

Expanded text:
conflictationes generis humani et veluti per conflictationes generis humani et veluti per diversas partes ardentem malis mundum, face cupiditatis incensum, e specula ostentaturus, necessarium reor ut primum ipsum terrarum orbem, quem inhabitat humanum genus, sicut est a majorib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbona malaq alternantia exerceri hune
mundum sentit quisquis ꝑse atq inse liumia¬
nũ genus uidet. De inde cum abipso pͥmo
hõe peccatũ punitionẽq peccati cȩpisse do¬
ceamur. Porro autẽ cũ etiã isti demediis
tẽ põib incho antes quãuis suꝑioꝵ nũsꝙ me¬
minerint. nichil nisi bella cladesq descris¬
serint. Quȩ belli ꝗd aliud dicenda suna
nisi uergentia in alterutrũ mala: cala aũ
huius mundi quȩ tunc erant si cut etnẽsar
inquintũ sunt. sine dubio aut manifesto
Quidim pedimentie noseius reicari a pard
cuius illi corpus expresserint. et priora illa
scła quȩ multo numerosi ora monstrauimꝰ.
uel tenuissimotestari relatũ similes miserias
icturus gͥaborbe condito usq: adurbem con¬
ditã. dehinc usq ad cesaris principatum
natiuitatẽq xp̃i. exx qͦ sub potestatẽ urbis
orbis mansit imꝑiũ. uł etiã usq ad dies nr̃os
inquantũ ad cognitionẽ udcare suffecero.

Expanded text:
per bona malaque alternantia, exerceri hunc per bona malaque alternantia, exerceri hunc mundum sentit, quisquis per se atque in se humanum genus videt: deinde cum ab ipso primo homine peccatum punitionemque peccati coepisse doceamur: porro autem cum etiam isti de mediis temporibus inchoantes, quamvis superiorum nusquam meminerint, nihil nisi bella cladesque descripserint quae bella quid aliud dicenda sunt, nisi vergentia in alterutrum mala: mala autem hujusmodi quae tunc 9 erant, sicut et nunc sunt in quantum sunt, sine dubio, aut manifesta quid impedimenti est nos ejus rei caput pandere, cujus illi corpus expresserint; et priora illa saecula, quae multo numerosiora monstrabimus, vel tenuissimo testari relatu similes miserias Dicturus igitur ab orbe condito usque ad Urbem conditam, dehinc usque ad Caesaris principatum, nativitatemque Christi, ex quo sub potestate Urbis orbis permansit imperium: vel etiam usque ad dies nostros, in quantum ad cognitionem vacare suffecero,
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad natiuitatẽ xp̃i. quȩ fuit anno imperu
cȩsaris quadra gesimo scđo. cum facta pace
cũ parthis. aniportȩ clausȩ sunt. et bella
toto orbe cessarunt: colliguntur anniduo
milia quindecim. in quib se int̾ actores
scriptoresq om̃iũ otia negotiaq tribuer
Qua ꝓpter resipsa exigit. exhis libris quã
breuissime uel pauca contingere. qui origi¬
nem mundi loquentes. pt̃oꝵ fidem annun¬
tiatione stoꝵ. et post. subsequa ꝓbatione
fecer̃. Non quo auctoritatẽ eoꝵ cuiquã uide¬
amur ingerere: sed quo opere p̃tium su de
oppinione uulgata quȩ nobiscũ om̃ib com¬
munis est cõmonere. Primũ ꝗa sidiuinaꝓ
uidentia. quȩ sicut bona ita et iustaẽ agiuis
mundus et homo. hominẽ autẽ. qui con uer¬
tibilitate nature. et libertate licentiȩ et
infirmitate contumax est sicut pie gubernan
egenum opis oportet ita iuste corripi mode¬
ratum libertatis ⁊ecesse. ẽ iurrabinitio hõis

Expanded text:
usque ad Nativitatem Christi, quae fuit anno imperii usque ad Nativitatem Christi, quae fuit anno imperii Caesaris quadragesimo secundo, cum, facta pace cum Parthis, Jani portae clausae sunt, et bella toto orbe cessarunt, colliguntur anni duo millia quindecim, in quibus se inter actores scriptoresque omnium otia negotiaque triverunt. Quapropter res ipsa exigit ex his libris quam brevissime vel pauca attingere, qui, originem mundi loquentes, praeteritorum fidem annuntiatione futurorum, et post subsequa probatione, fecerunt: non quo auctoritatem eorum cuiquam videamur ingerere, sed quod operae pretium sit de opinione vulgata, 8 quae nobis cum omnibus communis est, commonere. Primum quia si divina providentia, quae, sicut bona, ita pia et justa est, agitur mundus et homo: hominem autem, qui convertibilitate naturae et libertate licentiae et infirmus et contumax est, sicut pie gubernari egenum opis oportet, ita juste corripi immoderatum libertatis necesse est: jure ab initio hominis
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ om̃s ꝓpemodum tã apud gc̃os. quam
apud latinos. studiosi ad seribendum uiri.
qui res gestas regũ ppłoꝵq obdiuturnam
memoriã urbis ꝓpagauer̃ : initiũ scriben¬
di anino beli filio rege assirioꝵ fecere.
ꝗcũ oppinione ceca mundi originem. cre¬
aturãq hominũ sine initio crediuelint.
cepisse tam̃ ab hoc regna bellaq definiunt.
quasi uõeatenus humanũ genus ritu pecu¬
dum uixerit. & tunc primũ ueluti ad nouã
ꝓuidentĩã cyncusum suscitatuĩq uigilarit.
Egõ initum miseriȩ hoũm. abimitio
peccati hõis ducere institui. Paucis dum̃¬
taxat. hisdemq breuit̃ delibatis:
Sunt autẽ abadam primo. hoẽ usq: adninũ
mag. um ut dicunt regem. qñ natus est
abraã ⁊ anni tria milia. centũ octoginta
et quattuor. quiabom̃ib istoria graphis.
uł omissi. uł ignoratisunt. Anino autem.
uł abraã. usq ad cesarem augustum. id ẽ.

Expanded text:
quoniam omnes propemodum tam apud Graecos quam quoniam omnes propemodum tam apud Graecos quam apud Latinos studiosi ad scribendum uiri, qui res gestas regum populorumque ob diuturnam memoriam uerbis propagauerunt, initium scribendi a Nino Beli filio, rege Assyriorum, fecere — qui cum opinione caeca mundi originem creaturamque hominum sine initio credi uelint, coepisse tamen ab hoc regna bellaque dequasi vero eatenus humanum genus ritu pecudum vixerit, et tunc primum veluti ad novam providentiam concussum suscitatumque evigilarit: ego initium miseriae hominum ab initio peccantis hominis ducere institui, paucis 7 dumtaxat, iisdemque breviter delibatis. Sunt autem ab Adam, primo homine, usque ad Ninum, magnum ut dicunt regem, quando natus est Abraham, anni tria millia centum octoginta et quatuor, qui ab omnibus historiographis vel omissi, vel ignorati sunt. A Nino autem vel Abraham usque ad Caesarem Augustum, id est,