comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod de colle non recederent quoel ius cquitatum in cursu
rent collocatis q i unũ locũ signis conferti neq ordines neq sigͥ
seruarent quod si miquitatem loci timeret clatum ire tamẽ alequo
loco pugnandi facultatem quod certe mde decedendũ esset afrani
Nec sine aqua ꝑmanere posset Cesar in eam spem uenerat si sine pu¬
gna et sine uulnere suorũ rem conficere posse quoel refrumentaria
aduersarios interclusisset cur etiam sccło prelio aliquos exsuis micteret
cur uulnerari pateretur optune meritos de se milites cur deniq fortunã¬
arctur presertim cũ nõ minus ẽẽt imꝑatoris consilio suꝑare qua
gladio mouebatur etiam miscda ciuium quos interficiendos uidebat
Quibus saluis atq incolumibus rem optinere malebat hoc cõsiliũ
aris plerisq improbabatur Milites uero palam interse loc
qm talis occasio uictorie diucteretur etiam cũ uellet cesar sese nõ

Expanded text:
quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis amitteret? cur volnerari pateretur optime meritos de se milites? cur denique fortunaaretur? praesertim cum non minus esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebatur etiam misericordia civium, quos interficiendos videbat; quibus salvis atque incolumibus rem optinere malebat. hoc consilium Caesaris plerisque non probabatur; milites vero palam inter se loquebantur, quoniam talis occasio victoriae dimitteretur, etiam cum vellet Caesar, sese non
Abbreviated transcription (Latin):
sissimus mictit Huc magno cursu concitatos uibet occupare eo cõ¬
silio uti ip̃e codem om̃ibus copus contenderet et mutato itinere iugiᷤ
octogensam perueniret hunc cum obliquo itinere cetrati peterent
conspicatus equitatus cesaris incohortes impetũ fac̃ nec minimã
partem temporis equitum uĩ cecrati sustinere potuer̃ omnesq ab
cis circunuenti in conspectu utriusq exercitus interficiũtur Erat
occasio bene gerende rei neq uero idẽ cesarem fugiebat tanto sub oc¬
culis accepto detrimento ꝑterritum ęxercitum sustiuere nõ posse p̃¬
sertim circũdatum undiq equitatu tum in loco equo atq aperto
confligeretur Idq om̃ibus partibus ab eo flagellabatur concurre¬
bant legati centurionesq tribuniq mil ne dubitaret preliũ con¬
nuctere omium eẽ militum paratissimos anmos Affranianos ꝯ.
multis rebus sui timoris signa misisse quod sius non subuenissẽt

Expanded text:
sissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare, eo consissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare, eo consilio, uti ipse eodem omnibus copiis contenderet et mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum obliquo itinere caetrati peterent, conspicatus equitatus Caesaris in cohortis impetum facit; nec minimam partem temporis equitum vim caetrati sustinere potuerunt omnesque ab eis circumventi in conspectu utriusque exercitus interficiuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fugiebat tanto sub oculis accepto detrimento perterritum exercitum sustinere non posse, praesertim circumdatum undique equitatu, cum in loco aequo atque aperto confligeretur; idque ex omnibus partibus ab eo flagitabatur. concurrebant legati, centuriones tribunique militum: ne dubitaret proelium committere. omnium esse militum paratissimos animos. Afranianos contra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent,
Abbreviated transcription (Latin):
fugiens laboris quĩ statim casfris exeundum atq occurrendũ puta¬
hortibus exeunt rectoq ad hiberum itinere cõtenclunt Erat in cele¬
ritate om̃e positum certamen uti pruis angultias montesq occuparẽt
sed exercitum cesaris uiarũ difficultates tardabant Affran
equitatus cesaris insequens morabatur Res tñ ab affranis huc erat
necessario deducta ut si priores montes quos petebant actigissent ip̃i
riculum utarent impedimenta tocus exercitus cohortis q
relictas seruare non possent quibus interclusis exerctiu cesaris
auxiliũ ferri nulla rõe poterat Confecit prior iter cesar atq ex ma¬
gnis rupibus nactus planiciem in hanc contra hosrem aciem instai¬
it Affranius cum ab equitatu nouissimũ agmen premeretur. ante
se hostem uideret collẽ quendã natus ibi constitit Ex eo loco qͣtuor
cetrarorum cohortis in montẽ qui erat in conspectu om̃iũ excel¬

Expanded text:
fugiens laboris quin statim castris exeundum atque occurrendum putafugiens laboris quin statim castris exeundum atque occurrendum putaidio relictis cohortibus exeunt rectoque ad Hiberum itinere contendunt. Erat in celeritate omne positum certamen, utri prius angustias montesque occuparent. sed exercitum Caesaris viarum difficultates tardabant, Afrani copias equitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario deducta, ut, si priores montis quos petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius exercitus cohortisque in castris relictas servare non possent; quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nulla ratione poterat. confecit prior iter Caesar atque ex magnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem aciem instruit. Afranius, cum ab equitatu novissimum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quendam nactus ibi constitit. ex eo loco iiii caetratorum cohortis in montem qui erat in conspectu omnium excel
Abbreviated transcription (Latin):
bant arma ꝑmanus necessario traderentur militesq inhermi
subleuatiq alia ab aliis magnã partem itineris conficerent secl
hunc laborem recusabat nemo quod eum om̃ium laborũ finem
fore existimabant Si hostem hibero intereluelere et frumento ꝓ¬
hibere potuissent ac primo affraniani nulites iseneli causa
leti ex castris procurrebant contumeliosisq uocibus proseq̃bãtur
nec nos necessaru uictus mopia coactos fugere atq acl ilerclã reũ¬
ti Erat enim ite al aproposito diuersum contrariãq i partẽ
iri ulebatur Duces uero eorum consiliũ suũ lauelib ferebant
od se castris tenuissẽt multumq eorum oppiionem adu
quod sine uimentis impedimentisq ad iter profectos uidebant ut
non posse mopiam duituis sustinere confiderent sed ubi paulatim
retoͬqueri agm̃ ad dexteram conspexerunt Iamq pͥmos si
gionẽ castrorum animũ aduerterent. Nemo erat adeo tardiis at̃

Expanded text:
bant, ut arma per manus necessario traderentur militesque inermes bant, ut arma per manus necessario traderentur militesque inermes sublevatique alii ab aliis magnam partem itineris conficerent. sed hunc laborem recusabat nemo, quod eum omnium laborum finem fore existimabant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potuissent. Ac primo Afraniani milites visendi causa laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus prosequebantur nostros: necessarii victus inopia coactos fugere atque ad Ilerdam reverti. erat enim iter a proposito diversum, contrariamque in partem iri videbatur. duces vero eorum consilium suum laudibus ferebant, quod se castris tenuissent; multumque eorum opinionem adiuvabat, quod sine iumentis impedimentisque ad iter profectos videbant, ut non posse inopiam diutius sustinere confiderent. sed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram conspexerunt iamque primos superare regionem castrorum animadverterunt, nemo erat adeo tardus aut
Abbreviated transcription (Latin):
tu cesaris atq omĩa loca atq itinera obsideri nocturna
prelia cẽ uitancda quod perterritus miles in ciuli dissẽsõe
touimori magis quã religioni consulere consuerit ad lucem
multum perse pudorem oñiũ occulis multum et iã t̾bunoꝵ
militum et centurionũ presentiũ afferre Quibus rebus co-¬
herceri milites et in officio contineri solcant Qua re om̃i ra¬
tione esse interdui perrũpendum et si aliquo accepto detrim̃¬
to tamen suma exercitus salua locũ quẽ petant capi posse ħ euẽ
eiuncit in consilio sententia et prima luce post tridie cõstitu¬
unt proficisci Cesar exploratis regionibus albente celo omnis
copias castris educit magnoq circuitu nullo certo itinere excercitum
educit nam que itinera ael hiberum atq octogesam ꝑtinebant
casti hostiũ oppositis tenebantur Ip̃i erant trañscenciende ual¬
les maxime ac difficillue saxa multis locis rupta ater impedic¬

Expanded text:
tum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque tum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civili dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luce multum per se pudorem omnium oculis, multum etiam tribunorum militum et centurionum praesentiam adferre, quibus rebus coerceri milites et in officio contineri soleant. quare omni ratione esse interdiu perrumpendum; etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva locum quem petant capi posse. haec vincit in consilio sententia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis regionibus albente caelo omnes copias castris educit, magnoque circuitu nullo certo itinere exercitum ducit. nam quae itinera ad Hiberum atque Otogesam pertinebant, castris hostium oppositis tenebantur. ipsi erant transcendendae valles maximae ac difficillimae, saxa multis locis praerupta iter impedie
Abbreviated transcription (Latin):
iubet et uasa militaria more conclamari Illi exaudito d clamo
ueriti ne noctu impeliti sub onere confligere conercntu
ne ab equitatu cesariis angustiis tenerentur iter suppͥmũt copi¬
asq in castris continent Postero die petreius cum paucis equi¬
tibus occulte ael exploraneda loca proficiscitur ħ iclem fit exca¬
stris cesaris mictitur. l. deciclius saxa cum paucis qui loci nãm
perspiciant uterq idem suis renunciat U. mil. passꝰ proxima intͦ¬
cidere itineris campestris mde exciꝑe loca aspera et montuosa
qui prior has angustias occupauerit ab hoc hostem prohibere Ni¬
hil ẽẽ negocii disputatur in consilio a petrcio atq afranio et tp̃i
profectionis queritur pliriq censebant ut noctu iter facerent
posse pruis ad angustias ueniri quã sentirentur An quol
die noctu cõclamatum esset cesaris castri argumer
suuebant loco non posse clam exiri circũfundi noctu eqͥta¬

Expanded text:
iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris Caesaris. mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat. uterque idem suis renuntiat: v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde excipere loca aspera et montuosa; qui prior has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent; posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco non posse clam exiri. circumfundi noctu equita
Abbreviated transcription (Latin):
adfranius procul usosos cum petreio conspexit noua re petrita
locis superioribus constitit Aciemq instruit Cesar in campis exercitũ
refecit ne dessum prelio obiciat Rursus conanti progredi Insequit᷑
et moratur illi necessario maturius quam constituerant castra po¬
t suberant enĩ montes atq amilibus passuũ quĩq itiner.
ficilia atq angustia excipiebant. hos montes interse recipiebant
ut equitatum effugerent cesaris presidiisq in angustus collatis
exercitiu itinere prohiberent ip̃i sine periculo ac timore hiberum
copias tradu cerent quod fuit illis conandum atq omĩ ratione
rum diem distulerant Cesar quoq in proximo colle castra ponit
media circiter nocte his qui ael aquandi causa longuis a caltris
ocesserant ab equitis correptis fit abhis certior cesar duc
sariorum silentio copias castris educere quo cognito signũ cdari

Expanded text:
Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus conantis progredi insequitur et moratur. illi necessario maturius quam constituerant, castra ponunt. suberant enim montes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, ut equitatum effugerent Caesaris praesidiisque in angustiis collocatis exercitum itinere prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum atque omni ratione erum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias castris educere. quo cognito signum dari
Abbreviated transcription (Latin):
et auelere ea transire flumen qua traductus esset equitatus Quor
studio et uocibus excitatus cesar et si timebat tante magnitudinis flu¬
minis exercitum obicere conandum tamen atq experiendum uidi¬
cat Itaq infirmioris milites ex om̃ibus centuriis deligi uibet qͦr.
aut animus aut uires uidebantur sustinere non posse ħos cũ legio¬
ie una presiclio castris relinquit reliqua legiones expeditas educit
magnoq nũo iumentorum in flumine supra atq infra constituto
traducit exercitum paucis exhis militibus arma in flumine ab eqͥ
excipiuntur ac subleuantur interit tam̃ nemo Tranduco¬
lumi exercitu copias instruxit Triplicenq aciem ducere nicipit
ac tiũ fluit in militibus stucliũ ut mul. Sed aditer adito ad uadũ
tu magnaq fluminis mora interposita eos qui de tercia
gilia exissent ante horam cdici nonã consequerentur Quos ubi

Expanded text:
et audere ea transire flumen, qua traductus esset equitatus. quorum et audere ea transire flumen, qua traductus esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus Caesar, etsi timebat tantae magnitudini fluminis exercitum obicere, conandum tamen atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum legione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit magnoque numero iumentorum in flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci ex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac sublevantur; interit tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi
Abbreviated transcription (Latin):
beret et carperet pons enim ipũis magnũ circuitum habebat ut mł
reuiore itmere illi ad hiberum perueniee possent Equites ab
si flum̃ transeunt et cum detercia uigilia petreuis atq affranuis ca¬
stra mouissent repente sese ad nouissimum agnĩ ostenclunt et ma¬
gna multitudine circũfusa morari atq iter impedire incipuut pͥ¬
ma luce exsuperioribus locis que cesaris castris erant cõiuncta cer¬
nebantur equitatus Nostri prelio nouissimos illorum premi uehe¬
menter ac ñquam sustinere extremũ agm̃ atq interrumpi alias fer¬
ri signa et unuersarum cohortiũ impetum nostros propelli de in
rursus conuerso insequi totis uero castris milites circulari et dolere
hostem exmanibus dimicti bellun necessario longius duci centu¬
rionesq tribunq militum adire atq obsecrare ut per eos cesar cer¬
tior fieret ne labori suo neu periculo parceret paratos esse sese posse

Expanded text:
beret et carperet. pons enim ipsius magnum circuitum habebat, ut multo beret et carperet. pons enim ipsius magnum circuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius atque Afranius castra movissent, repente sese ad novissimum agmen ostendunt, et magna multitudine circumfusa morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex superioribus locis, quae Caesaris castris erant coniuncta, cernebatur equitatus nostri proelio novissimos illorum premi vehementer ac nonnumquam sustinere extremum agmen atque interrumpi, alias ferri signa et universarum cohortium impetu nostros propelli, dein rursus conversos insequi. totis vero castris milites circulari et dolere hostem ex manibus dimitti, bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire atque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori suo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse
Abbreviated transcription (Latin):
uibus iunctis pontem imperant fieri legionesq duas flu
sicoris transclucunt castraq munuintur uallo pedum xni. Qre
ꝑ exploratores cognita sũmo labore nuilitum cesar continuato diẽ
noctemq oꝑe ut in flumine auertenclo huc iam reduxerat rem ut equiteᷤ
et si clifficulter atq egre fiebat possent tamen atq auelerent flum̃ transi¬
re pecdites tm̃ modo humeris ac sũmo pectore extare et cum altitudĩẽ
aque tum etiam ⁊apiditate fluminis ad transeundum nõ impedirẽt᷑
sel tamen codem fere tempore pons in hibero prope effectus nunciabatur
t in sicori uadum reperiebatur Iam uero eo magis illi mai
iter existimabant Itaq duabus auxiliaribus cohortibus ilerde p̃si¬
dio relictis omĩbus copus sicorim transeunt et cũ cluabus legiõib
uas superioribus diebus traduxerunt castra coniungunt
batur cesari nihil nisi uti equitatu agm̃ aduersariorũ male ha¬

Expanded text:
navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen Sicorim transducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per exploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemque opere in flumine avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire, pedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero prope effectus nuntiabatur et in Sicori vadum reperiebatur. Iam vero eo magis illi maturandum iter existimabant. itaque duabus auxiliaribus cohortibus Ilerdae praesidio relictis omnibus copiis Sicorim transeunt et cum duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu agmen adversariorum male ha
Abbreviated transcription (Latin):
uersariorum Cesar ne semper magno circuitu per ponten equita¬
tus esset mictendus nactu si idoneũ locum fossas pedes xxx. in la¬
titu dinem complures facere instituit quibus partem aliquã sico¬
ris auerteret uadumq in eo flumine efficeret his pene effectis
magnũ in timorem affranius petreiusq ꝑueniunt ne omĩno fru¬
mento pahuloq intercluderentur quod multum cesar interdu¬
derentur equitatu ualebat Itaq constituũt ip̃i locis excedere in
celtiberiam bellum tranfferre huic consilio suffragabatur etiam
illa res ex duobus contrariis generibus que superiore bello cũ.l. serto¬
gebant Cesaris aũt erat in barbaris nom̃ obscuruis hic magnus
cquitatus magnãq auxilia expectabant et sius locis bellũ inhie¬
ẽ ducere cogitabant hoc mito consilio toto flumine hiber
conquire̾ toto gesma adduci iubent Id erat oppidum positum
ad hib̾m mil .u. pas. a castris aberat xx. ad cum locũ fluminis

Expanded text:
versariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitaversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine efficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius Petreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod multum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertoiligebant, Caesaris autem erat in barbaris nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaque auxilia exspectabant et suis locis bellum in hiemem ducere cogitabant. hoc inito consilio toto flumine Hibero navis conquiri et Otogesam adduci iubent. id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis
Abbreviated transcription (Latin):
interimctere dies et preter consuctudinẽ omniũ noctu consti¬
tuetant pabulari interim ostenses et calagurritani qui erant
im ostensibus contributi nuctũt ad eum legatos sese¬
ta ficturos facturos pollicentur hos tarragonenses et iacctani et
ausetani et paucis post diebus illurgauonenses qui flum̃ hiberũ
gunt insectinitur petit ab his omĩbus ut se frumente
uent pollicentur atq omibus undiq conquisitis iumentis in
castra deportant Transit etiam cohors lurgauonensis ad eum
Cognito enutatis consilio et signa exstatione transfert magna cele¬
riter cõmutatio rerum ꝑfecto ponte magnis quĩq cuutatibus ad
amicitiam acliunctis expedita refrumentaria extinctis rumorib
de auxiliis legionũ que cum pompeio et per mauretaniam ueni¬
re dicebantur multe longinquiores ciuitates ab affranio deciscũt
et cesaris amicitiam sequntur Quibus rebus perterritis animis ad¬

Expanded text:
plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constiplures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hiberum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis ad
Abbreviated transcription (Latin):
eundem usum celeritatis habuerant Itaq dum locus cõni
pugnandi daretur equo anmo singulas binis nauibus obiciebant atq
miecta manu ferrea et retenta utraq neue cliuersi pugnabant atq in
hostiũ naues transcelebant et magno nuo albicoriuii et pastoꝵ inter¬
fecto partem nauiũ deprimunt non nullas cum homũbus capiunt
reliquas in portum compellunt Eo die naues massiliensiũ cum hi.
que sunt capte intereunt .ix. hoc primũ cesari ad ilerdam nunciatur
simul ꝑfecto ponte celeriter fortuna mutatur Illi ꝑterriti uirtute equitũ
minus libere minus audacter uagabantur alias non longe a castris ꝓ¬
gressi spatio ut celerem receptum hr̃ent angustius pabulabantur
alias longiore circitu custodias stacionesq equitum uitabant
aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu niso ex me¬
dio itmere proiectus sarcinis fugiebant Postremo et

Expanded text:
eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi pugnabant atque in hostium naves transcendebant et magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio, ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu viso ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et
Abbreviated transcription (Latin):
lorum instruxerant ita cognito hostiũ aduentu suas naues ex
porti educunt eum. massiliensibus confligunt pugnatum est utrĩ¬
q fortissinie atq acerrime neq multum albici nr̃ił iurtute cede¬
bant homĩes asperi et montani et exercitati in armis atq hi mͦ de¬
Iprobare operam studebant ipi massilienses et celerita nauiũ et scĩa
ubernatorum confisi nostros eludebant impetusq cori
piebant et quo ad licebat latiore aut spacio producta longuis acie
circũuenre nr̃os aut pluribus nauibus adoriri singulas aut remos
incurrentes detegere si possent contendebant cum propius e
sario uentum ab scĩa gubernatorum atq artificis al uirtutem mon¬
tanorum confugiebant qui minus excercitatis remigibus minusq pe¬
tis gubernatoribus utebantur qui repente ex onerarus nauibus
et grauitate nauiũ impediebantur facte enĩ subito ex humida materia

Expanded text:
lorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex lorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu educunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albici nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo diprobare operam studebant. Ipsi Massilienses et celeritate navium et scientia gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum excipiebant et, quoad licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire nostros aut pluribus navibus adoriri singulas aut remos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat necessario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem montanorum confugiebant. nostri cum minus exercitatis remigibus minusque peritis gubernatoribus utebantur, qui repente ex onerariis navibuset gravitate navium impediebantur; factae enim subito ex umida materia non
Abbreviated transcription (Latin):
codem ponte in castra reuertuntur Dum hec ad Ilerdam geruntͤ¬
in asilienses usi .l. domicii consilio nauis longas expedĩt᷑ nũo
xuii quar̃ erant .xi. tecte multa huc minora nauigia addunt ut ip̃a
multitudine nr̃a classis terreatur magnum numcrum sagictariorũ
gnum albicorum de quibus supra demonstratum est in
atq hos premus pollicitacionibus q mcitant certas sibi deposẽ. na¬
uis clomicius atq has colonis pastoribusq quos secum acluxerat
iplet Sic onĩibus instructa classe magna fiducia ad
naues procedunt. Quibus preerat .ed. Brutus hec ad insulam q̃
est contra in assiliam staciones oꝑtinebant Erat muilto inferior
nud nauiũ Brutus sed electos ex omĩbus legionibus fortissie
ueros ante signanos centuriones cesar ei classi attribuerat qui
sibi iel numeriis depoposcerant hi ferreas manus atq arpagones
parauerant magnoq nũo pilorum tragularum reliquorũq te¬

Expanded text:
eodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntueodem ponte in castra revertuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi L. Domiti consilio navis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic omnibus rebus instructa classe magna fiducia ad nostras navis procedunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed electos ex omnibus legionibus fortissimos viros, antesignanos, centuriones, Caesar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero pilorum, tragularum reliquorumque te
Abbreviated transcription (Latin):
nibus contextum coriis integebatur. Has perfectas carris iunctis de¬
hit noctu mił passꝰ. a castris xxii. militesq his nauibus fli
portat Continenterq ripe collem ni prouiso occupat hunc celerit᷑
priusꝙͣ ab aduersarus sentiantur cõmunit huc legionem postea trãsie¬
cit atq ex utraq parte pontem mstitutum biduo ꝑficit Ita cõn
qui frumenti causa processerant tuto ael se recipit et rem frumẽta¬
riam expeclire incipit Eoclem die equitum magnã partem flum̃
transiecit qui in opmantis pabulatoris et sine ullo dissipa
re aggressi quam magnum numerũ iumentorum atq hominũ
intercipiunt cohortibusq centuriatis subsiclio nussis siẽciter in
duas partes sese distribiuĩt alii ut prede presidio sint
temere ante ceteras extra aciem procurrerat se clusam ab reliquis
circunuenunt atq interficiunt meglumesq cum magna preda

Expanded text:
inibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis deveinibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii militesque his navibus flumen transportat continentemque ripae collem improviso occupat. hunc celeriter, priusquam ab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea transicit atque ex utraque parte pontem institutum biduo perficit. ita commeatus et, qui frumenti causa processerant, tuto ad se recipit et rem frumentariam expedire incipit. Eodem die equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopinantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore adgressi magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt cohortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt, alii ut praesidio sint temere ante ceteras extra aciem procurrerat, seclusam ab reliquis circumveniunt atque interficiunt, incolumesque cum magna praeda
Abbreviated transcription (Latin):
haberentur. Cesar his cuitatibus que ad eius amicitiam accesserant
quo nunor erat frumenti copia pecus imperabat calones ad
diis tutabatur ħ affranuis petreiusq et eoruni amici pleniora etiã
q uberiora romã ad suos perscribebant multa rumor finc
pene bellum confectum iudereretur Quibus litteris mincusq roma
platis magni deniũ concurs ad affranium magneq gratulationes fi¬
ant multi ex italia ad eii. pompeiũ proficiscebantur ałn ir
cipes telem nunciũ actucrlisse alii ne euentum belli expectasse ut ex
omibus nouissimi uenisse uiderentur Cum in his angustus res esset
atq om̃s uie ab affrinianis militibus equitibusq obsiderentur nec
pontes ꝑfici possent imperat militibus cesar ut naues facient Cuiꝰ
gm̃s eum superioribus annis usus britannie docuerant carme ac pͥ
imina et leuia materia fiebant reliquũ corpus nauiũ uim¬

Expanded text:
haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti copia, pecus imperabat; calones addiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat. carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus navium vim
Abbreviated transcription (Latin):
pari certamĩe res gęri potuit magnũ hostiũ pauci sustinuere Sed ubi
signa legionũ apropinquare ceꝑunt paucis amissis sese in proximos mõ
conferunt ħ pugne tempus magnũ attulit nr̃is ad salute
tum Nacti eñ spaciũ se m loca suꝑiora ceperunt desiderati sunt Fo
die sagittaru circiter.Cc. equites pauci calonum atq impedimentor.¬
non magnus nũs his tamen omũbus annona creuit que fere res non
solum mopia presentis sed etiam futuri temporis timore ingrauese
re consueuit iamq ad xl. insingulos modios annona peruenerat et
ilitum uires mopia frumenti deminuerat atq incomoda n
augebantur et tam paucis diebus magna erat rerum facta cõmutacõ
ac se fortuna melinauerat ut nr̃i magna mopia necessaria rerum
conflictarentur Illi om̃ibus habundarent rebis superioresq haberẽ

Expanded text:
pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proximos montes conferunt. hoc pugnae tempus magnum attulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superiora receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, equites pauci, calonum atque impedimentornon magnus numerus. His tamen omnibus annona crevit. quae fere res non solum inopia praesenti, sed etiam futuri temporis timore ingravescere consuevit. iamque ad denarios l in singulos modios annona pervenerat, et militum vires inopia frumenti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur, illi omnibus abundarent rebus superioresque
Abbreviated transcription (Latin):
era perficere et tela uitare nunciatur affranio magnos co
qui iter habebant ad cesarem ad fluim̃ constitisse uenerant eosagit¬
taru ex ruthonis equites ex gallia tumultis carris magnisq impe¬
dimentis ut fert gallia consuetudo Erant preterea cuuisq gnĩs hoĩ¬
nũ milia circiter sex cum seruis liberis q sed nullus oredo nullũ imꝑi¬
um certum cum luo quisq consilio uteretur atq om̃s sine timore iter
facerent usi superiorum temporum atq itmerum licentia Erant cõplu¬
res honesti adolescentes senatorium filii et ordinis equestris erant le¬
gationes ciuitatum erant legati cesaris hos omĩs flumiã continebant
ad hos opprimendos cum omĩ equitatu tribusq legionibus affrauiꝰ
de uocte proficiscitur Imprudentisq ante missis equitibus agreditur
celeriter sese tam galli equites expediunt preliũ q comictunt hi dum

Expanded text:
opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia cum multis carris magnisque impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis equestris; erant legationes civitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte proficiscitur inprudentisque ante missis equitibus adgreditur. celeriter sese tamen Galli equites expediunt proeliumque committunt. ii dum
Abbreviated transcription (Latin):
q carum regionum cecrati citerioris hispanie consectabantur Quib
it procliue transnatare flum̃ quod consuetudo eorũ om̃iun
sine utrisq ad exercitum non erant aut exercitus affrani om̃ium rez
habunclat copia Multun erat frumentum prouisum et conuectũ suꝑi
temporibus multum ex omĩ proiũcia conportabatur Magn
pia pabuli suppetebat haruni om̃ium rerũ facultates sine ullo periculo
pons ilerde prebebat et loca tranflum̃ integra quo omĩno cesar adire
n poterat he permanserunt aque dies complures conatu
reficere pontes seel nec magnitudo fluminis permictebat Neq ad ri¬
pam disposits cohortes aduersariorum proficisci pacichantur quoed ill
ohibere erat facile cum ipĩus fluminis natura atq aque
tucline tum quod extotis ripis in unũ atq angustum locum tela
iacebantur atq erat difficile codem tempore rapidissimo flumine

Expanded text:
que earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus que earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipsius fluminis natura atque aquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur; atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine
Abbreviated transcription (Latin):
iut supra demonstratum est quũ essent inter flumi.
Sicorĩ et cingam spacio niliũ xxx. neuter autẽ transiri poterat
necessarioq om̃s his angustus continebantur Neq ciuitates
que ad cesaris amcitiam accesserant frumentum supportare
Neq hu qui pabulatum longuis progressi eraut interclusi flu¬
mnibus reuerti neq maxime comitatus qui exitalia galliaq
ueniebant in castra peruenire poterant Tenipus erat aũ difficillimũ quo
neq frumenta in hibernis erant neq militum amaritudine aberant
At cuutates exmanite quod affranuis pene om̃e frumentum ante cesaris
aduentum Ilerdam conuexerat reliqui si quid fuerat cesar suꝑioribus
diehus consumpserat Peccora quod scdm poterat ẽẽ in opera subsidiũ
propter hellum finitime ciuitates longius remouerant qui erant bauil¬
di aut frumentancli causa progressi hos leiuis armature lusitani periti¬

Expanded text:
enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civitates longius removerant. qui erant pabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani periti
Abbreviated transcription (Latin):
cum esse om̃ium uidio inferiores uiderentur cõmiꝰ tam dui ste¬
tilsent et nrorum impetum sultinuilsent et mitio locũ tumu¬
lumq tenuissent que caula pugnandi fuerat et nr̃os primo
congressu terga uertere cogissent Nr̃i aũ quod umi quo loco atq
impari cõgressi nuomero quod quĩq horis preliũ sustinuissẽt᷑
quod montem gladus destrictis ascendissent quod ex loco su¬
periore terga uertere aduersarios cogissent atq in oppidũ cõ¬
pulissent Illi tumulum pro quo pugnatum est magnis oꝑib
muniuerunt presidiũ ibi posuerũt Accidit etiam rep
incomoclum bieluo quo hec gesta sunt Tanta enĩ tempestas co¬
oritur ut ñꝙ illis locis maiores aquas fuisse constaret quũ
iuĩ ex omibus montibus niues proluit ac sũmas ripas
superauit pontis q amhos quos .c. fahius fecerat uno die inter¬
rupit que res magnas difficultates exercitiu cesaris actulit Cast

Expanded text:
cum esse omnium iudicio inferiores viderentur, comminus tamdiu stecum esse omnium iudicio inferiores viderentur, comminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnandi fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destrictis ascendissent, quod ex loco superiore terga vertere adversarios coegissent atque in oppidum compulissent. illi eum tumulum, pro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra
Abbreviated transcription (Latin):
montem in cohortis paucisq cleiectis reliquos sese conuertere cog¬
gunt Sũmotis sub mũ cohortibus ac nõ nulla parte propter terro¬
reui in oppidum compulsis facił est nr̃is receptus datus Equitatuᷤᷤ
aũ nr̃ ab utroq latere et si deiectis atq inferioribus locis constite¬
rat tamen sumũ iugum uirtute conititur atq inter cluas acies ꝑ¬
equitans cõmodiorem ac tuciorem nr̃is receptum dat Ita uario
certamine pugnatium est nr̃i in primo congre̾ssu circiter.lxx. ceci¬
lerunt In his.ꝗ. fulgimus exprimo hastaro legionis xii
propter eximiam uirtutem ex inferioribus ordinibus in cum lo¬
cum peruenerat uulnerantur ampluis .d. c. ex affranianis in t̾fi-¬
ciuntur.T. ceciluis primi pili centurio et preter eum centurio¬
nes .iiii. milites ampluis .cc. sed hec euis clici prefertur opinuo
ut se utriq suꝑiores discessisse existimarent Affrasuani quoed

Expanded text:
montem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere comontem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ubi tres instructe cohortes eum locum explent ut neq sublicdia
lateribus submicti neq equites laborantibus. usuu esse possent ab
oppido aũ decliui fastigio uergebat in longitudinem passus cir¬
ter quadriugentos Hac nr̃is erat receptus quod co inci
dio inconsultius processeraut ħ pugnabatur loco et propter an¬
gustias miquo et quod sub ipis radicibus montis constiterant
ullum frustra telum in eos micteretur tamen uirtute et p
nitebantur atq omnia uluera sustinebant augebantur ilł copic
atq ex castris cohortes per oppiclum crebro subnctebantur ut inte¬
gri defessis succederent Hoc idem cesar facere cogebatur ut sũmissis
in cundũ locum cohortibus defessos reciperet hoc esset modo pug¬
natum continent̾ horis .U. nr̃iq grauius a multitudine premerẽ.
consumptis om̃ibus telis gladiis destrictis impetum a

Expanded text:
ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submittebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur, ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset modo pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multitudine premerentur, consumptis omnibus telis gladiis destrictis impetum adversus
Abbreviated transcription (Latin):
os ordines seruare neq absignis discedere Neq sine graui causa eũ
locũ quem ceperant dimicti consuerant oportere Itaq perturbatis
ante signanis legio q̃ q̃ n eo cornu consisterat locum continuit atq
in prorimum collẽ sese recepit cesar pene om̃i acie perterrita quod
preter opinionem consuctudinẽq acciderat Cohortatus suos legio¬
nem nonam subsidio elucit hostem insolenter atq acriter nr̃os ĩ¬
sequentem supprimit Rursusq terga uertere seq ad oppidum il¬
lerdam recipere et sub muro consistere cogit seel none legionis
milites elati studio dum sarcire acceptum detrimentũ uolũt te¬
mere insequuti longuis fugientis in locum miquũ progrediuntur
et sub montem in quo erat oppilum ilerda succedunt hiic se reciꝑe
cuni uellent rursus illi exloco superiore nostros premebant prerup¬
tus locus erat utraq ex parte directus ac tñ i latitudinẽ patebat

Expanded text:
suos ordines servare neque ab signis discedere neque sine gravi causa eum suos ordines servare neque ab signis discedere neque sine gravi causa eum locum, quem ceperant, dimitti censuerant oportere. itaque perturbatis antesignanis legio, quae in eo cornu constiterat, locum non tenuit atque in proximum collem sese recepit. Caesar paene omni acie perterrita, quod praeter opinionem consuetudinemque acciderat, cohortatus suos legionem nonam subsidio ducit; hostem insolenter atque acriter nostros insequentem supprimit rursusque terga vertere seque ad oppidum Ilerdam recipere et sub muro consistere cogit. sed nonae legionis milites elati studio, dum sarcire acceptum detrimentum volunt, temere insecuti longius fugientis in locum iniquum progrediuntur et sub montem, in quo erat oppidum positum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant. praeruptus locus erat utraque ex parte derectus, ac tantum in latitudinem patebat,
Abbreviated transcription (Latin):
na nos procurrere atq cum tumulum occupare iubet Quare
cognita celeriter qua mistatione pro castris erant affrani cohortes bn¬
uiore itinere ad cundem occupandum locum mictuntur sontẽ¬
ditur prelio et quoel prius in tumulum affraniani uenerant
nostri repelluntur atq aln sũmis subsidis terga uertere seq ad
signa legionum recipere coguntur Genus erat᷑ pugne nulitum
illorum ut magno impetu primo ꝑ currerent Audacter locum
caperent ordines suos non magnopere seruarent rari dispersi¬
q pugnarent Si premerentur pedem refferre et loco excedere
non turpe existimarctur cum lusitanis reliquisq barbaris gñe quodã
pugne assucfacti quod fere fit quibus quisq in locis nules mueteraue¬
rit uhi mulnim earum regionum consuetudme moueatur Hec tamẽ
ratio nostos perturbauit insuctos huiuis generis pugne circũiri enĩ
e aperto latere procurrentibus singulis arbitrabantur ip̃i a

Expanded text:
nanos procurrere atque eum tumulum occupare iubet. qua re nanos procurrere atque eum tumulum occupare iubet. qua re cognita celeriter, quae in statione pro castris erant Afrani cohortes, breviore itinere ad eundem occupandum locum mittuntur. contenditur proelio, et, quod prius in tumulum Afraniani venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis terga vertere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus erat pugnae militum illorum, ut magno impetu primo procurrerent, audacter locum caperent, ordines suos non magno opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre et loco excedere non turpe existimarent, cum Lusitanis reliquisque barbaris genere quodam pugnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis miles inveteraverit, ut multum earum regionum consuetudine moveatur. haec tum ratio nostros perturbavit insuetos huius generis pugnae; circumiri enim sese ab aperto latere procurrentibus singulis arbitrabantur; ipsi autem