comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bato narcium crispum tribus cum cohortibus & sagutariis
re ex legionibus omnibus milites qui aut morbo impediti aut
comieatu dato cumsignis non potuerant aut transire in
africam ad mił. ius: equites. cec. funditores sagitrariosq cc.
uno comimeatu cęsari occurrerunt. Itaq cum his equis et oĩ¬
bus legionibus eductis sicut erat instructus .uiii. milia passuum
a suis castris a scipionis uero quatuor mił. pass. longr consti¬
titin campo. Erat oppidum infra castra scipionis nomine the¬
ꝯionibus ex castris eductis atq in iugo inferiore instructis nõ
longius fere nił. pass. a sius munitionibus progressus in acie
constitit. fostqͣ diutius in uno loco scipio commorabatus
& tempus dici in ocio consumebatur: cęsar equitum turmas
suoꝵ iubet in hostium equitatum qui ad oppidum in statiõe
erat facere impressionem. leuemq armaturam sagittarios fũ¬
dioresq codem submittit. Quod ubi cęptum est fieri & equis

Expanded text:
bato Marcium Crispum tribus cum cohortibus et sagittariis bato Marcium Crispum tribus cum cohortibus et sagittariis re ex legionibus omnibus milites qui aut morbo impediti aut commeatu dato cum signis non potuerant ante transire in Africam ad milia IIII, equites CCCC, funditores sagittariique mille uno commeatu Caesari occurrerunt. Itaque cum his copiis et omnibus legionibus eductis, sicut erat instructus, V milibus passuum ab suis castris, ab Scipionis vero II milibus passuum longe constitit in campo. § 78 Erat oppidum infra castra Scipionis nomine Tegiones ex castris eductas atque in iugo inferiore instructas non longius fere mille passus ab suis munitionibus progressus in acie constituit. Postquam diutius in uno loco Scipio commorabatur et tempus diei in otio consumebatur, Caesar equitum turmas suorum iubet in hostium equitatum qui ad oppidum in statione erant facere impressionem levemque armaturam, sagittarios funditoresque eodem summittit. Quod ubi coeptum est fieri et equis
Abbreviated transcription (Latin):
scipionis cum suis auxilium ferre non auderent fortiter repu¬
gnante .P. cornelio euocato scipionis qui ibi preerat: atq mul¬
titudine circumuento interfectoq potitur. Atq ibi frumento
exercitui dato postero die ad oppidum theblemnam ꝑuenit:
in quo considius per id tempus fuerat cum grandi presidio co¬
horteq sua gladiatorum. Cęsar oppidi natura perspecta atq in¬
opia ab oppugnatione eius deterritus protinus profectus circi¬
ter milia passuum quatuor ad aquam facit castra: atq inde
quarta dic egressus redit rursus ad ea castra quȩ ad aggar ha¬
buerat. Idem facit scipio:atq in antiqua castra copias redu¬
cit. Tabennenses inttrim qui sub dictione & potestate lube
esse consuessent in extrema cius regni regione maritima lo¬
cati interfecto regio presidio legatos ad cȩsarem mittunt: Rem
benemeriti essent: auxilium ferret. Cȩsar eorum consilio pro¬

Expanded text:
Scipionis, cum suis auxilium ferre non auderent, fortiter repuScipionis, cum suis auxilium ferre non auderent, fortiter repugnante P. Cornelio, evocato Scipionis, qui ibi praeerat, atque a multitudine circumvento interfectoque oppidum potitur atque ibi frumento exercitui dato postero die ad oppidum Thysdram pervenit; in quo Considius per id tempus fuerat cum grandi praesidio cohorteque sua gladiatorum. Caesar oppidi natura perspecta aquae inopia ab oppugnatione eius deterritus protinus profectus circiter milia passuum IIII ad aquam facit castra atque inde quarta vigilia egressus redit rursus ad ea castra quae ad Aggar habuerat. Idem facit Scipio atque in antique castra copias reducit. § 77 Thabenenses interim, qui sub dicione et potestate Iubae esse consuesserent in extrema eius regni regione maritima locati, interfecto regio praesidio legatos ad Caesarem mittunt, rem omanus, quod bene meriti essent, auxilium ferret. Caesar eorum consilio pro
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ubi labienus animaduertit. cum equitatu leuiq ar¬
mãtura agmen eius exireinum carpere cȩpit. Atq ita lixarũ
mercatoꝵq qui plaustris merces portabant interceptis sar¬
cinis addito animo ꝓpius audatiusq accedit ad legiones: q̃
existimabat milites sub onere ac sub sarcinis defatigatos pugna¬
re non posse. Que res cęsarem non fefellerat. Namq expedi¬
tos ex singulis legionibus tricenos milites esse iusserat. Itaq
eos in cquitatum Labieni immissos turmis fuoꝵ suppetias
mittit. Tum labienus conuersis equis signoꝵ conspectu pex¬
territus turpissime contendit fugere: multis cius occisis com¬
pluribus uulneratis milites legionarii ad sua se recipiunt sigꝰ
atq iter inceptum ire cȩpere. Labienus per iugum summũ
collis dextrorsus subsequi non destitit. Postꝗͣ cesar ad oppidum
Sarsuram uenit: inspectantibus aduersariis interfecto presidio

Expanded text:
Quod ubi Labienus animadvertit, cum equitatu levique arQuod ubi Labienus animadvertit, cum equitatu levique armatura agmen eius extremum carpere coepit atque ita lixarum mercatorumque qui plaustris merces portabant interceptis sarcinis addito animo propius audaciusque accedit ad legiones, quod existimabat milites sub onere ac sub sarcinis defatigatos pugnare non posse. Quae res Caesarem non fefellerat: namque expeditos ex singulis legionibus trecenos milites esse iusserat. Itaque eos in equitatum Labieni immissos turmis suorum suppetias mittit. Tum Labienus conversis equis signorum conspectu perterritus turpissime fugere contendit. Multis eius occisis, compluribus vulneratis milites legionarii ad sua se recipiunt signa atque iter inceptum ire coeperunt. Labienus per iugum summum collis dextrorsus procul subsequi non destitit. § 76 Postquam Caesar ad oppidum Sarsuram venit, inspectantibus adversariis interfecto praesidio
Abbreviated transcription (Latin):
uidet reducit sub uesperum legiones in castra. Legati interim
ex oppido uacca: quod finitimum fuit zetȩ: cuius cęsarem poti¬
tum esse demonstrauimus ueniunt: petunt obsecrant ut sibi
presidium mittat: se res complures quȩ utiles bello sint admini¬
straturos. Fer idem tempus de eorum uoluntate studioq ex¬
ga cęsarem transfugas ciues suos facit certiores lubam regem
celeriter cum copiis sius anteꝗ̃ cęsaris presidium eo peruenir&
ad oppidum occurrisse: atq adueniente multitudine circun¬
data eo potitum: omnibusq cius oppidi incolis ad unũ inter¬
fectis: dedisse oppidum diripiendum delendumq militibus.
duum milium interiecto spacio in acie constiit. Fostq̃ satis
diuq aduersarios ad se ad dimicandum inuitatos supersedere
pugnȩ animaduertit. reduxit copias. Fostero die castramouit.
atq ad oppidum sarsuram: ubi scpio numidarum habuerat
presidium frumentumq comportauerat ire contendit.

Expanded text:
videt, reducit sub vesperum legiones in castra. § 74 Legati interim videt, reducit sub vesperum legiones in castra. § 74 Legati interim ex oppido Vaga, quod finitimum fuit Zetae, cuius Caesarem potitum esse demonstravimus, veniunt; petunt, obsecrant, ut sibi praesidium mittat; se res compluris quae utiles bello sint sumministraturos. Per id tempus deorum voluntate studioque erga Caesarem transfuga suos civis facit certiores Iubam regem celeriter cum copiis suis, antequam Caesaris praesidium eo perveniret, ad oppidum accucurrisse atque advenientem multitudine circumdata eo potitum omnibusque eius oppidi incolis ad unum interfectis dedisse oppidum diripiendum delendumque militibus.duum milium interiecto spatio, in acie constitit. Postquam satis diuque adversarios ab se ad dimicandum invitatos supersedere pugnae animadvertit, reducit copias posteroque die castra movet atque iter ad oppidum Sarsuram, ubi Scipio Numidarum habuerat praesidium frumentumque comportaverat, ire contendit.
Abbreviated transcription (Latin):
xerat. Ob has causas quas supra memoraui sollicitabatur cȩ¬
sar tardiorq ex consideratior exat factus ex pristina bellandi
consuenidine celeritate q excesserat. Nec mitum. copias enĩ
habebat ingallia bellare consuetas locis campestribus atq con¬
tra gallos homines apertos minimeq insidiosos: qui per uir¬
tutem non per dolum dimicate consucuerunt: Tum aũt erat
ei laborandum ut consuefaceret milites hostium dolos insi¬
dias artificiaq cognoscerent: quid sequi quid ueuitare conue¬
niret. Iraq quo hec celerius conciperent: dabat oꝑam ut legio
nes in uno loco continerer: sed per causam frumentandi huc
atq illuc raptarer: ideoq qđ hostium copias a se suoq uestigio nõ
discessuras existimabat. Atq post diem tertium productas accu¬
ratius suas copias sicut instruxerat: ꝓpe hostium castra preter¬
gressus equo inuitat ad dimicandum. Postꝗͣ eos abhorrere

Expanded text:
xerat. § 73 Ob has causas quas supra commemoravi sollicitabatur Caexerat. § 73 Ob has causas quas supra commemoravi sollicitabatur Caesar tardiorque et consideratior erat factus et ex pristina bellandi consuetudine celeritateque excesserat. Neque mirum: copias enim habebat in Gallia bellare consuetas locis campestribus et contra Gallos, homines apertos minimeque insidiosos, qui per virtutem, non per dolum dimicare consuerunt; tum autem erat ei laborandum ut consuefaceret milites hostium dolos, insidias, artificia cognoscere et quid sequi, quid vitare conveniret. Itaque, quo haec celerius conciperent, dabat operam ut legiones non in uno loco contineret sed per causam frumentandi huc atque illuc rapsaret, ideo quod hostium copias ab se suoque vestigio non discessuras existimabat. Atque post diem tertium productis accuratius suis copiis sicut instruxerat, propter hostium castra praetergressus aequo loco invitat ad dimicandum. Postquam eos abhorrere
Abbreviated transcription (Latin):
set ab eoꝵ equitatu leuiq armatura quȩ erant mirifica. si legio¬
nes quoq accessissent. Accedebat eo etiam hȩc causa qđ elepha¬
coꝵ magnitudo multitudoq mlitum animos detiuebat
in terrore. Cui uni rei tamen inuenerat medium. Namq
elephantos initaliam transportari iusserat. quos et miles nos¬
cerer speciemq & uirtutem bestie cognosceret & cui parti
corporis eius telum facile adigi posset: oneratusq ac lorica¬
tus elephas cum esset quȩ pars corporis eius nuda sine regmi
ne relinqueretur: ut co tela coniicerentur. frererea ut iumẽ¬
ta bestiarum odorem stridorem & speciem consuetudine nõ
reforinidarent. Quibus ex rebiis largiter erat consecutus. Nam
& milites bestias manibus pertractabant earumq carditatẽ
cognoscebant: equitesq in cos pila prepilata coniiciebant: atq
in consuctudinem equos presentia iparum bestiarum addu¬

Expanded text:
set ab eorum equitatu levique armatura, quae erat mirifica, si legioset ab eorum equitatu levique armatura, quae erat mirifica, si legiones quoque accessissent. Accedebat etiam haec causa, quod elephantorum magnitudo multitudoque animos militum detinebat in terrore. Cui uni rei tamen invenerat remedium: namque elephantos ex Italia transportari iusserat, quos et miles nosset speciemque et virtutem bestiae cognosceret et cui parti corporis eius telum facile adigi posset, ornatusque ac loricatus cum esset elephas, quae pars corporis eius sine tegmine nuda relinqueretur, ut eo tela coicerentur; praeterea ut iumenta bestiarum odorem, stridorem, spiritum consuetudine capta non reformidarent. Quibus ex rebus largiter erat consecutus: nam et milites bestia manibus pertrectabant earumque tarditatem cognoscebant, equitesque in eos pila praepilata coiciebant, atque in consuetudinem equos patientia bestiarum addu
Abbreviated transcription (Latin):
docet facere. quo pede se reciperent ab hoste & quemadmodum
obuersi aduersariis et in quantulo spacio resisterent. modo pro¬
currerent modo recederent comminarenturq impetum: ac
ꝓpe quo loco et quemadmodum tela mitterent precipit. Mirifi¬
ce enim hostium leuis armatura anxium exercitum nostrũ
atq sollicitum habebat: quia et equites deterrebat prelium ini
re ꝑꝑ equoꝵ interitum: qđ cos iaculis interficiebant: & legio¬
narium militem defatigabant pꝑ uelocitatem. Grauis cuim
armmature miles simulatq ab his insectatus conliterat. in cos¬
q impetum fecerat. Illi ueloci cursu facile prelium uitabant.
Quibus ex rebus cęsar uehementer commouebatur. qđ quod
gionario milite hostium equitatui leuiq armature eoꝵ nullo
modo par esse poterat. Sollicitabatur aut iis rebus qd nondum
hostium legiones cognouerat: et quonam modo sustinere se pos¬

Expanded text:
docefacere; quot pedes se reciperent ab hoste et quem ad modum docefacere; quot pedes se reciperent ab hoste et quem ad modum obversi adversariis et in quantulo spatio resisterent, modo procurrerent modo recederent comminarenturque impetum, ac prope quo loco et quem ad modum tela mitterent, praecipere. Mirifice enim hostium levis armatura anxium exercitum nostrum atque sollicitum habebat, quia et equites deterrebat proelium inire propter equorum interitum, quod eos iaculis interficiebat, et legionarium militem defatigabat propter velocitatem: gravis enim armaturae miles simul atque ab eis insectatus constiterat in eosque impetum fecerat, illi veloci cursu periculum facile vitabant. § 72 Quibus ex rebus Caesar vehementer commovebatur quod, quogionario milite hostium equitatui levique armaturae eorum nullo modo par esse poterat. Sollicitabatur autem his rebus, quod nondum legiones hostium cognoverat, et quonam modo sustinere se pos
Abbreviated transcription (Latin):
terim non amplius.iii. aut.iiii. milites ueterani cum se conuertis¬
sent & pila uiribus contorta in numidas infestos coniccissent:
amplius duum milium ad unum terga uertebant: ac xursus ad
aciem passim conuersis equis sc colligebant: atq in sparo conse¬
quebantur: & iacula in legionarios coniiciebant. Ita cesar mo¬
do procedendo modo resistendo tardius itinere confecto no¬
ctis hora prima omnes suos ad unum in castra incolumes
sauciis decem factis reduxit. Labienus circiter.ccc. amissis
multis uulneratis et defessis instando omnibus ad suos se
recipit. Scipio interim legiones producras cum elephantis qͦs
ante castra in acie terroris gratia in conspectu cȩsaris colloca¬
uerat reducit in castra. Cesar contra eiusmodi hostium ꝯenera
copias suas non ut imperator exercitum ueteranum uictorẽ¬
q maximis rebus gestis sed ut lanista gladiatores tyrones con¬

Expanded text:
terim non amplius III aut IIII milites veterani si se convertisterim non amplius III aut IIII milites veterani si se convertissent et pila viribus contorta in Numidas infestos coniecissent, amplius duum milium numero ad unum terga vertebant ac rursus ad aciem passim conversis equis se colligebant atque in spatio consequebantur et iacula in legionarios coiciebant. Ita Caesar modo procedendo modo resistendo tardius itinere confecto noctis hora prima omnis suos ad unum in castra incolumis sauciis X factis reduxit. Labienus circiter CCC amissis, multis vulneratis ac defessis instando omnibus ad suos se recepit. Scipio interim legiones productas cum elephantis, quos ante castra in acie terroris gratia in conspectu Caesaris collocaverat, reducit in castra. § 71 Caesar contra eiusmodi hostium genera copias suas non ut imperator exercitum veteranum victoremque maximis rebus gestis, sed ut lanista tirones gladiatores con
Abbreviated transcription (Latin):
uerant. Cum hoc sepius facerent: & proficiscentes sulianos sub¬
sequerentur & refugereut stantes ꝓpius non accederent & sin¬
gulari genere pugne uitrentur: hosq iaculis conuulnerare sa¬
tis esse existimarent: cęsar intellexit uihil aliud eos conari nisi ut
se cogerent castra eo loco ponere. ubi omnino aquę nihil esset. ui
exercitus eius icumus qui quarta uigilia usq ad horam decimã
dici nihil gustasset. aciumenta siti perirent. Cum iam ad solis oc¬
casum esset: et non totos .c. passus in horis quatuor esset progress
equitatu suo ꝑꝑ equoꝵ interitum extreino agmune remoti legio¬
nes iuuicem ad exrremum agmen euocabat. Itauim hostium
placide leniterq procedens per legionarios milites commodius
sustinebat. Interim equitum numidarum copie dextra sinistra¬
q per colles precurrere coroneq in modum incingere multitu¬
dinc sua cȩsaris copias pars agmen extremum insequi. Cesaris in¬

Expanded text:
verant. Cum hoc saepius facerent et proficiscentis Iulianos inverant. Cum hoc saepius facerent et proficiscentis Iulianos insequerentur, refugerent instantis, propius non accederent et singulari genere pugnae uterentur equosque iaculis convulnerare satis esse existimarent, Caesar intellexit nihil aliud eos conari nisi ut se cogerent castra eo loco ponere ubi omnino aquae nihil esset, ut exercitus ieiunus, qui a quarta vigilia usque ad horam X. diei nihil gustasset, ac iumenta siti perirent. § 70 Cum iam ad solis occasum esset, et non totos C passus in horis IIII esset progressus, equitatu suo propter equorum interitum extremo agmine remoto legiones in vicem ad extremum agmen evocabat. Ita vim hostium placide leniterque procedens per legionarium militem commodius sustinebat. Interim equitum Numidarum copiae dextra sinistraque per collis praecurrere coronaeque in modum cingere multitudine sua Caesaris copias, pars agmen extremum insequi. Caesaris in
Abbreviated transcription (Latin):
ti duobus regis adductis presidio ibi cum oppido legato relicto
ipe se recipere cepit ad castra. Cum iam non longe a castris sci¬
pionis abesset: quȩ tum necesse erat pretergredi labienus afra¬
nuisq cum omni equitatu leuiq armatura ex insidis adorti
equiribus suis hostium ui oppositis sarciuas legionatios in aceruũ
iuber comportate. atq celeriter signa hostibus inferre. Q uod post¬
q̃ ceptum est fieri primo impetu equitatus et leuis armatura ho¬
stium nullo negocio loco pulsa et deiecta est de colle. Cum iam
cesar existimasset hostes pulsos deterritos qi finem lacessendi
facturos & iter incęptum pergere cepisset inrerim celeriter ex
proxinis collibus erumpunt: atq eadem ratione qua aute di¬
xi in cęsaris legionarios impetum faciunt. Numide leuisq ar¬
matura mirabili uelocitate prediti. qui inter equites pugnabant¬
& una pariterq cum equitibus occurrere atq refugere consue¬

Expanded text:
I regis abductis, praesidio ibi cum Oppio legato relicto I regis abductis, praesidio ibi cum Oppio legato relicto ipse se recipere coepit ad castra. § 69 Cum iam non longe a castris Scipionis abesset, quae eum necesse erat praetergredi, Labienus Afraniusque cum omni equitatu levique armatura ex insidiis adorti equitibus suis hostium vi oppositis sarcinas legionarios in acervum iubet comportare atque celeriter signa hostibus inferre. Quod postquam coeptum est fieri, primo impetu legionum equitatus et levis armatura hostium nullo negotio loco pulsa et deiecta est de colle. Cum iam Caesar existimasset hostis pulsos deterritosque finem lacessendi facturos et iter coeptum pergere coepisset, iterum celeriter ex proximis collibus erumpunt atque eadem ratione qua ante dixi in Caesaris legionarios impetum faciunt Numidae levisque armatura mirabili velocitate praediti, qui inter equites pugnabant et una pariterque cum equitibus accurrere et refugere consue
Abbreviated transcription (Latin):
lia passuum sex longe trinis castris dispartitis copiis consedit.
oppidum erat çeta: quod aberat a scipione milia passium de¬
cem. ad eius regionem & partem castrorum collocatum. a
cȩsare aũt diuersum acremotum: quod erat ab eo longemi¬
lia passuum xuiii. tluc scipio legiones duas frumentandi gra¬
tia misit. Quod postq̃ cȩsar ex perfugis cognouit castris ex ea¬
po in collem ac tutiora loca collocatis atq ibi presidio relicto
ip̃c quarra uigilia egressus preter hostium castra profiuscitur
cum copus & oppido potitur. Legiones scipionis competit lõ¬
gius in agris frumentari. & cum co contendere conaretur a¬
nimaduertit copias hostium his legionibus occurrere suppe¬
nas: Que res impetum eius retardauit. Itaq capto .&. bronio
regino equite .ro. scipionis familiarissimo: qui ci oppido prec¬
rat. et ẜ. atrio equite.ro. de conuentu uticensi et camelis uigĩ¬

Expanded text:
lia passuum VI longe trinis castris dispertitis copiis consedit. § 68 lia passuum VI longe trinis castris dispertitis copiis consedit. § 68 Oppidum erat Zeta, quod aberat a Scipione milia passuum X, ad eius regionem et partem castrorum collocatum, a Caesare autem diversum ac remotum, quod erat ab eo longe milia passuum XIIII.1 Huc Scipio legiones duas frumentandi gratia misit. Quod postquam Caesar ex perfuga cognovit, castris ex campo in collem ac tutiora loca collatis atque ibi praesidio relicto ipse quarta vigilia egressus praeter hostium castra proficiscitur cum copiis et oppidum potitur. Legiones Scipionis comperit longius in agris frumentari et, cum eo contendere conaretur, animadvertit copias hostium his legionibus occurrere suppetias. Quae res eius impetum retardavit. Itaque capto C. Minucio Regino, equite Romano, Scipionis familiarissimo, qui ei oppido praeerat, et P. Atrio, equite Romano de conventu Uticensi, et camelis XXI
Abbreviated transcription (Latin):
columes. Postero die luba numidas eos qui loco amisso fuga
se receperant in castra in cruec omnes suffixit. Cęsar interim
quoniam frumenti copia premebatur copias omnes in castra
concludit atq presidio leptim ruspinȩ acillę relicro cispio a¬
quileq classe tradita ut alter adrumentum alter tabsum ma¬
ri obsideret: ip̃e castris incensis quarta noctis iugilia acie in¬
structa impedimentis in sinistra parte collocatis ex eo loco ꝓ¬
ficiscitur et peruenit ad oppidum aggar: quod a geculii sȩpe
antea oppugnatum summaq ui per ip̃os opidanos erat defẽ¬
sum. Ibi in campo castris unis positis ip̃e frumentatum cicum
uillas cum parte exercitus profectus magno inuento ordei olei
uini fici numero pauco tririci: atq recreato exercitu redit in
castra. Scipio interim cognito cȩsaris discessu cum imiuersis
copiis per iugum cȩsaremꝰ subsequi cȩpit: atq ab eius castris mi¬

Expanded text:
columis. Postero die Iuba Numidas eos qui loco amisso fuga columis. Postero die Iuba Numidas eos qui loco amisso fuga se receperant in castra in cruce omnis suffixit. § 67 Caesar interim, quoniam inopia frumenti premebatur, copias omnis in castra conducit atque praesidio Lepti, Ruspinae, Acyllae relicto, Cispio Aquilaeque classe tradita ut alter Hadrumetum, alter Thapsum mari obsiderent, ipse castris incensis quarta noctis vigilia acie instructa impedimentis in sinistra parte collocatis ex eo loco proficiscitur et pervenit ad oppidum Aggar, quod a Gaetulis saepe antea oppugnatum summaque vi per ipsos oppidanos erat defensum. Ibi in campo castris unis positis ipse frumentatum circum villas cum parte exercitus profectus magno invento hordei, olei, vini, fici numero, pauco tritici, atque recreato exercitu redit in castra. Scipio interim cognito Caesaris discessu cum universis copiis per iugum Caesarem subsequi coepit atque ab eius castris mi
Abbreviated transcription (Latin):
ibi castra duarum legionum facit. atq ip̃e quotidie existimas
cȩsarem eadem sepe frumentandi gratia commeaturum.
cum magno equitatu leuiq armatiira insidiaturus. locis
idoncis consedit. Cȩsar interim de insidiis l abieni ex per¬
fugis certior factus paucos dies ibi commoratus. dum hostes
quotidiano instituto sepe idem faciendo innegligentiam ad¬
ducerentur: subito mane imperat porta decumana legiones
se octo uereranas cum parte equitatus sequi atq equitibus
premissis neq opinantes insidiatores subito in conuallibus
latentes leui armatura concidit circiter ꝗngentos reliquos
in fugam turpissimam coniecit. Interim Labienus cum uniũ¬
so equitatu fugientibus suis suppetias occurtit. Cuius uim mul¬
titudinemq cum equites pauci cȩsariani iam sustinere non
possent: cęsar instructas legiones hostium copiis ostendit.
Quo facto perterrito labieno ac retardo suos equites recepit ĩ¬

Expanded text:
ibi castra duarum legionum facit atque ipse cotidie existimans ibi castra duarum legionum facit atque ipse cotidie existimans Caesarem eadem saepe frumentandi gratia commeaturum cum magno equitatu levique armatura insidiaturus locis idoneis considit. § 66 Caesar interim de insidiis Labieni ex perfugis certior factus paucos dies ibi commoratus, dum hostes cotidiano instituto saepe idem faciendo in neglegentiam adducerentur, subito mane imperat porta decumana legiones se III21 veteranas cum parte equitatus sequi atque equitibus praemissis neque opinantis insidiatores subito in convallibus latentis ex levi armatura concidit circiter D, reliquos in fugam turpissimam coniecit. Interim Labienus cum universo equitatu fugientibus suis suppetias occurrit. Cuius vim multitudinis cum equites pauci Caesariani iam sustinere non possent, Caesar instructas legiones hostium copiis ostendit. Quo facto perterrito Labieno ac retardato suos equites recepit in
Abbreviated transcription (Latin):
nuanus: quem cęsar in hispania cum reliquis dimiserat. et
postra se ad pompeium contulerat. Inde ex prelio transfuge¬
rar in asticam & ad uarum uenerat: quem ob priurii perfidi¬
am cȩsar iussit necari.ẜ. uestrio aũt qđ eius frater romȩ pecu¬
neficio uari esse seruatum. postea sibi facultatem nullam da¬
ram transcundi ignouit. Est in africa consuetudo incolarũ
ut in agris & in omnibus fere uillis sub terra specus condendi
frumenti gratia clam habeant: atq id pꝑ bella maxime hostiũ¬
q subitum aducntum p̃pararent. Quade re cęsar certior per
indicem factus: tertia uigilia legiones duas cum equitatu
mittit a castris suis milibpassuum decem. atq inde magno
numero frumenti onustos recipit in castra. Quibus rebus co¬
gnitis labienus progressus a suis castris milibus passuum se¬
ptem per iugum & collem: per quem cęsar pridie iter fecerat

Expanded text:
nianus, quem Caesar in Hispania cum reliquis dimiserat, et nianus, quem Caesar in Hispania cum reliquis dimiserat, et postea se ad Pompeium contulerat, inde ex proeli effugerat in Africamque ad Varum venerat; quem ob periuri perfidiam Caesar iussit necari. P. Vestrio autem, quod eius frater Romae pecuneficio Vari esse servatum, postea sibi facultatem nullam datam transeundi, ignovit. § 65 Est in Africa consuetudo incolarum ut in agris et in omnibus fere villis sub terra specus frumenti condendi gratia clam habeant atque id propter bella maxime hostiumque subitum adventum praeparent. Qua de re Caesar per indicem certior factus tertia vigilia legiones duas cum equitatu mittit a castris suis milia passuum X atque inde magno numero frumenti onustos recipit in castra. Quibus rebus cognitis Labienus progressus a suis castris milia passuum VII per iugum et collem, per quem Caesar pridie iter fecerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ritum atq tiepidantem nactus hostium classem sequi cepit. In¬
rerim uarus celcritate cȩsaris audatiaq motus. cum uniuersa¬
classe conuersis nauibus adrumentum uersus fugere conten¬
dit. Quem cęsar in milibus passuum quatuor consecutus recu¬
perara ꝗnquereini cum omnibus suis epibatis atq etiam hosti¬
um custodibus cxxx. in ea naue captis. Triremem hostium pro¬
ximam que in repugnando erat commorata onustam remi¬
gum epibatarumq cepit. Reliquȩ naues hostium promon¬
forium super amnem atq adrumentum in cotonem se u¬
niuerse contulerunt. Cęsar eodem uento promontorium
suꝑare non potuir: atq in salo in ancoris ea nocte commora¬
tus prima luce adrumentum accedit:ibiq nauibus onerari¬
is quȩ erant extra cotonem incensis omnibusq reliquis ali
is aut subeluctis aut in coronem compulsis paulisper cõmo¬
ratus si forte uellent classe dimicare: rursus se recepit inca¬

Expanded text:
ritum atque trepidantem nactus hostium classem sequi coepit. Inritum atque trepidantem nactus hostium classem sequi coepit. Interim Varus celeritate Caesaris audaciaque commotus cum universaclasse conversis navibus Hadrumetum versus fugere contendit. Quem Caesar in milibus passuum IIII consecutus reciperata quinqueremi cum suis omnibus epibatis atque etiam hostium custodibus CXXX in ea nave captis triremem hostium proximam, quae in repugnando erat commorata, onustam remigum epibatarumque cepit. Reliquae naves hostium promunturium superarunt atque Hadrumetum in cothonem se universae contulerunt. Caesar eodem vento promunturium superare non potuit atque in salo in ancoris ea nocte commoratus prima luce Hadrumetum accedit ibique navibus onerariis quae erant extra cothonem incensis omnibusque reliquis ab eis aut subductis aut in cothonem compulsis paulisper commoratus, si forte vellent classe dimicare, rursus se recepit in ca
Abbreviated transcription (Latin):
erat missus celerirer peruenit. At aquila tempestate iactatus
promontorium superare non potuit:atq augulum quendam
tutum a tempestate nactus cum classe se longius a prospectu
remouit. Reliqua classis in salo ad leptim egressis renugibus
passim in littore uagantibus partim in oppedum uictus sui mer¬
candi gratia progressis uacua a defensoribus stabat. Quibus re¬
bus uatus ex perfugis cognitis occasionem nactus uigilia secum¬
da adrumentum ex coitione egressus primo miane septim cum
uniuersa classe uectus naues onerarias que longius a portu in
nullo repugnante cepit.Cȩsar interim celeriter per nuncios
in castris cum opera circumiret. certior factus que aberant a
portu milia passuum sex consceudit. Equo ad misso omissis om¬
nibus rebus celeriter peruenit leptim: ibiq moratur omnes
ut se naues consequerentur. Frimum ip̃e paruulum nauigio¬
lum conscendit: incursu aquilam multitudine nauium ꝑter¬

Expanded text:
erat missus celeriter pervenit; Aquila tempestate iactatus erat missus celeriter pervenit; Aquila tempestate iactatus promunturium superare non potuit atque angulum quendam tutum a tempestate nactus cum classe se longius a prospectu removit. Reliqua classis in salo ad Leptim egressis remigibus passimque in litore vagantibus, partim in oppidum victus sui mercandi gratia progressis, vacua a defensoribus stabat. Quibus rebus Varus ex perfuga cognitis occasionem nactus vigilia secunda Hadrumeto ex cothone egressus primo mane Leptim cum universa classe vectus navis onerarias, quae longius a portu in nullo repugnante cepit. § 63 Caesar interim celeriter per nuntios in castris, cum opera circumiret, certior factus, quae aberant a portu milia passum VI, equo admisso omissis omnibus rebus celeriter pervenit Leptim ibique hortatur omnes ut se naves consequerentur; ipse parvulum navigiolum conscendit, in cursu Aquilam multitudine navium perter
Abbreviated transcription (Latin):
potiti sunt. Cȩsar interim quotidic legiones in campum dedu¬
cere atq opus facere.Uallumq & fossam per niedium campũ
ducere: aduersarioꝵq excursionibus iter efficere non intermit¬
tit. Scipio iteni munitiones contra facere & nisi iugo a cesare
excluderetur approperare ira ut duces utriq & in operibiis occu¬
pati erant: &nihilominus equestribus preliis inter se quotidie
dunicabant. Interini yarus classem quam antea utice hiemis
gratia subduxerat: cognito legionis.ui. & octaue ex sicilia aduen¬
tu celeriter deducit. Ibiq getulis remigibiis epibatisq complet.
insidiandiq gratia ab utica progressus adrumentum cum.lx.
nauibus uenit. Ciuus aduentus inscius cesar.L.crispum cum
classe.xxuii. nauium ad tabsum uersus in stationem presidii gra¬
tia commeatusq sui mittit. Itemq q. aquilam cum .xiii. naui¬
bus longis adrumentum eadem decausa premittit. Cispius qͦ

Expanded text:
potiti sunt. Caesar interim cotidie legiones in campum dedupotiti sunt. Caesar interim cotidie legiones in campum deducere atque opus facere vallumque et fossam per medium campum ducere adversariorumque excursionibus ita officere non intermittit. Scipio item munitiones contra facere et, ne iugo a Caesare excluderetur, approperare. Ita duces utrique et in operibus occupati esse et nihilo minus equestribus proeliis inter se cotidie dimicabant. § 62 Interim Varus classem, quam antea Uticae hiemis gratia subduxerat, cognito legionis VII. et VIII.19 ex Sicilia adventu celeriter deducit ibique Gaetulis remigibus epibatisque complet insidiandique gratia ab Utica progressus Hadrumetum cum LV navibus pervenit. Cuius adventus inscius Caesar L. Cispium cum classe XXVII navium ad Thapsum versus in stationem praesidi gratia commeatus sui mittit itemque Q. Aquilam cum XIII navibus longis Hadrumetum eadem de causa praemittit. Cispius quo
Abbreviated transcription (Latin):
uunq̃ quin dimicaretur a mane usq ad horam xͣ dici per¬
rior numidarum getuloꝵ sine frenis ad dextram partem se
mouere ppiusq cęiꝰaris castris que erant in colle se conferre
cepit. Frenati aut Labicni equites in loco ꝑmanere legioues¬
q distineit. Cum subito pars equitatus cęsaris cum leui ar¬
matura contra getulos inuissu at temere longius progressi paly¬
demiq traus gressi multitudinem hostium p̾auci sustinere nõ
potuerunt. leuiq arinatura deserti ac pulsi conuulneratiq uno
equite amisso multisq equis sauciis leuis armature.xxuii. occi¬
sis ad suos refugerunt. Quo secundo equestri prelio facto letus
in castra nocte copias reduxit: Quod proprium gaudiu bel¬
lantibus fortuna tribuere non decreuit. Hamq postero die
sit: in itinere predatores equites numidas getulosq ex impro¬
uiso adorti circiter centum partim occiderunt partim iuuoꝵ

Expanded text:
numquam quin dimicaretur, a mane usque ad horam X. diei pernumquam quin dimicaretur, a mane usque ad horam X. diei perrior Numidarum Gaetulorumque sine frenis ad dextram partem se movere propiusque Caesaris castra quae erant in colle se conferre coepit, frenatus autem Labieni eques in loco permanere legionesque distinere: cum subito pars equitatus Caesaris cum levi armatura contra Gaetulos iniussu ac temere longius progressi paludemque transgressi multitudinem hostium pauci sustinere non potuerunt levique armatura deserta pulsi convulneratique uno equite amisso, multis equis sauciis, levis armaturae XXVII occisis ad suos refugerunt. Quo secundo equestri proelio facto Scipio laetus in castra nocte copias reduxit. Quod proprium gaudium bellantibus fortuna tribuere non decrevit: namque postero die sisset, in itinere praedatores equites Numidas Gaetulosque ex improviso adorti circiter C partim occiderunt, partim vivorum
Abbreviated transcription (Latin):
atq perturbatum iaculis configeret. Hȩc fuit ratio scipionis
eo dic preliandi. Cęsaris autem acies hoc modo fuit collocata
secundam aciem fere in carum legionum parte cohortium col¬
locauerat. freterea ex tẏronum adicterat paucas. Tertiam aut
aciem in sinistrum suum cornu contulerat: & usq ad aciei sus
mediam regionem porrexerat & ita collocauerat uti smnistrũ
suum corn triplex. Id eo consilio fecerat: ut suum dextrum
latus inunitionibus adiuuaretur: sinistrum aut equitatus
hostium multitudini uti resisti posset laborabat: eodemq suit
omnem equitatum contulerat. Et quod ei parum confidebat
presidio his equitibus legionem ꝗuram muserat: leuemq ar¬
maturam inter equites intexposuerat. Sagittarios uarie pas¬
sumq locis certis maximeq in cornubus collocauerat. Sic uuto¬
rumq exercitus instructi non plus passuum quadringento¬
rum interiecto spacio: quod forsan ante id rempus acciderat

Expanded text:
atque perturbatum iaculis configeret. Haec fuit ratio Scipionis atque perturbatum iaculis configeret. Haec fuit ratio Scipionis eo die proeliandi. § 60 Caesaris autem acies hoc modo fuit collocata,  veteranarum legionum partem cohortium collocaverat, praeterea ex tironum adiecerat paucas. Tertiam autem aciem in sinistrum suum cornu contulerat et usque ad aciei suae mediam legionem porrexerat et ita collocaverat uti sinistrum suum cornu esset triplex. Id eo consilio fecerat quod suum dextrum latus munitionibus adiuvabatur, sinistrum autem equitatus hostium multitudini uti resistere posset laborabat, eodemque suum omnem equitatum contulerat et, quod ei parum confidebat, praesidio his equitibus legionem V. praemiserat levemque armaturam inter equites interposuerat. Sagittarios varie passimque locis certis maximeque in cornibus collocaverat. § 61 Sic utrorumque exercitus instructi non plus passuum CCC interiecto spatio, quod forsitan ante id tempus acciderit
Abbreviated transcription (Latin):
lubȩq legiones: Postea autem numidas in subsidiaria acie
ita extenuatos & in longitudinem directos ut procul simplex
esse acies media & legionariis militibus uiderctur. In cornib¬
cornu collocauerat ȩqualibus intereos interuallis interiectis.
Fost aũt elephantos armaturas leues numidasq auxiliari¬
os substituerat. Equitatum frenatumq imiuersum in suo de¬
xtro cornu disposuerat.Sinistrum enim cornu oppido uçuta
claudebatur: neq erat spacium equitatus explicandi. P̾re¬
terea numidas leuisq armature infinitam multitudinem
ad dextram partem suȩ aciei osposuerat fere interiecto non
minus mille passuum spacio & ad collis radices magis appi¬
lerat: longiusq ab aduersarioꝵ suisq copiis promouebatur.
ld hoc consilio ut cum acies duȩ inter se concurrissent initio
certaminis paulo longius cius equitatiis circumuentus
ex improuiso clauderet multitudine sua exercitum cesais.

Expanded text:
et Iubae legiones, post eas autem Numidas in subsidiaria acie et Iubae legiones, post eas autem Numidas in subsidiaria acie ita extenuatos et in longitudinem derectos ut procul simplex esse acies media ab legionariis militibus videretur.cornu collocaverat aequalibus inter eos intervallis interiectis, post autem elephantos armaturas levis Numidasque auxiliaris substituerat. Equitatum frenatum universum in suo dextro cornu disposuerat: sinistrum enim cornu oppido Uzitta claudebatur neque erat spatium equitatus explicandi. Praeterea Numidas levisque armaturae infinitam multitudinem ad dextram partem suae aciei opposuerat fere interiecto non minus mille passuum spatio et ad collis radices magis appulerat longiusque ab adversariorum suisque copiis promovebat, id hoc consilio ut, cum acies duae inter se concurrissent, initio certaminis paulo longius eius equitatus circumvectus ex improviso clauderet multitudine sua exercitum Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
munitiones quȩ erant in campo constituit sine dubio existi¬
mans ultro aduersarios cum tam magnis copiis auxiliisq re¬
gis essent prediti promptiq prosiluiss ent ante se concursuros
ꝓpiusq se accessuros & equo circumuectus legionesq cohorta¬
tus signo dato accessum hostium aucupabatur. Ip̃e enĩ a suis
munitionibus longius non sine ratione procedebat: qđ in op¬
pido ucitte quod scipio tenebat hostium erant cohortes arma¬
te. Eidem autem oppido ad dextrumlatus eius cornu erat
oppositum uerebaturq ne sa progressus esset exoppido erupti¬
one facta a latere cum adorti conciderent. Prererea hȩc qiio¬
q eum causa tardauit: qđ erat locus quidam per impeditus
ante aciem scipionis. quem suis impedimento ad ultro occur¬
rendum fore existimabat. Non arbitror esse pretermittendũ
quemad modum exercitus utriusq fuerintin aciem instru¬
cti. Scipio hoc modo aciem direxit. Collocabat in fronte suas

Expanded text:
munitiones quae erant in campo consistit,12 sine dubio existimunitiones quae erant in campo consistit,12 sine dubio existimans ultro adversarios, cum tam magnis copiis auxiliisque regis essent praediti promptiusque prosiluissent ante, secum concursuros propiusque se accessuros. Equo circumvectus legionesque cohortatus signo dato accessum hostium aucupabatur. Ipse enim a suis munitionibus longius non sine ratione non procedebat, quod in oppido Uzittae, quod Scipio tenebat, hostium erant cohortes armatae; eidem autem oppido ad dextrum latus eius cornu erat oppositum, verebaturque ne, si praetergressus esset, ex oppido eruptione facta ab latere eum adorti conciderent. Praeterea haec quoque eum causa tardavit, quod erat locus quidam perimpeditus ante aciem Scipionis, quem suis impedimento ad ultro occurrendum fore existimabat. § 59 Non arbitror esse praetermittendum, quem ad modum exercitum utriusque fuerint in aciem instructi. Scipio hoc modo aciem derexit. Collocabat in fronte suas
Abbreviated transcription (Latin):
repu. honores accepisset: incolumi patria fortunisq omnib
lube barbaro pocius obedientem fuisse: ꝗ̃ aut scipionis ob¬
temperasse nuncio aut cȩsaris eiusdem partis ciuibus inio¬
lumem reuerti malle: atq enam superbius iubȩ factum
non in.M. Aquinium hominem nouum paruumq senato¬
rem: sed in scipionem hominem illa familia dignitate hono¬
ribusq prestantem. Namq cum scipio sagulo purpureo
ante regis aduentum un solitus esset: dicitur luba cum co
egisse non oportere illum eodem uestitu atq ip̃e uteretur.
ltaq factum est illico ut scipio ad album sese uestitum rrãs¬
fertet. & lubȩ homini superbissimo inertissimoq obtempe¬
raret. Fostero die uniuersas omnium copias de castris omni¬
bus deducunt: & supeccilium quoddam excelsum nacti non
longe a cęsaris castris aciem constituunt. atq ibi consistunt.
Cȩsar item producir copias celeriterq his instructis ante suas

Expanded text:
lo Romano honores accepisset, incolumi patria fortunisque omnibus lo Romano honores accepisset, incolumi patria fortunisque omnibus Iubae barbaro potius oboedientem fuisse quam aut Scipionis obtemperasse nuntio aut caesis eiusdem partis civibus incolumem reverti malle! Atque etiam et superbius Iubae factum non in M. Aquinum, hominem novum parvumque senatorem, sed in Scipionem, hominem illa familia, dignitate, honoribus praestantem. Namque cum Scipio sagulo purpureo atque regis adventum uti solitus esset, dicitur Iuba cum eo egisse non oportere illum eodem vestitu atque ipse uteretur. Itaque factum est ut Scipio ad album sese vestitum transferret et Iubae homini superbissimo inertissimoque obtemperaret. § 58 Postero die universas omnium copias de castris omnibus educunt et supercilium quoddam excelsum nacti non longe a Caesaris castris aciem constituunt atque ibi consistunt. Caesar item producit copias celeriterque eis instructis ante suas
Abbreviated transcription (Latin):
tis habent cȩsarem non fallehat. Namq getuli ex equitatu
regio nobiliores equitumq prefecti: quoꝵ parres cum mia¬
rio ante merueranr cuisq beneficio agris finibusq donati
post syllȩ iuctoriam sub lensalis regis erant dati potestate.
occasione capta nocte iam luminibus accensis cumequis ca¬
lonibusq suis circiter mille persugiunt in cȩsaris castra quȩ
erant in campo proxime locum ucutȩ locata. Quod postꝗ̃
scipio quiq cum coerant cognouerunt cum cominoti ex
tali incommodo essent fere per id rempus.. aquinium cũ
esaserna colloquentem uiderunt. scipio mittit ad aquini¬
um nihil attinere eum cum aduersariis colloqui. Cum
reliqua quȩ ip̃e ueller perageret. Uiator preterea a luba ad
eum cum est missus: qui diceret audiente saserna uerat te
rex colloqui. quo nuntio perterritus discessit: et dicto audi¬
ens fuit regis. Usu uenisse hoc ciui romano miror & ei qui a

Expanded text:
tis haberet Caesarem non fallebat: namque Gaetuli ex equitatu tis haberet Caesarem non fallebat: namque Gaetuli ex equitatu regio nobiliores equitumque praefecti, quorum patres cum Mario ante meruerant eiusque beneficio agris finibusque donati post Sullae victoriam sub Hiempsalis regis erant dati potestatem, occasione capta nocte iam luminibus accensis cum equis calonibusque suis circiter mille perfugiunt in Caesaris castra quae erant in campo proxime Uzittae locata. § 57 Quod postquam Scipio quique cum eo erant cognoverunt, cum commoti ex tali incommodo essent, fere per id tempus M. Aquinum cum C. Saserna colloquentem viderunt. Scipio mittit ad Aquinum, nihil attinere eum cum adversariis colloqui. Cum reliqua quae sibi vellet perageret, viator praeterea ab Iuba ad eum est missus qui diceret audiente Saserna: 'Vetat te rex colloqui.' Quo nuntio perterritus discessit et dicto audiens fuit regi. Usu venisse hoc civi Romano et ei qui ab popu
Abbreviated transcription (Latin):
litreris mandatisq a cęsare missis supra docuimus acd suos ei¬
ues peruenuint. Quoꝵ auccoritate facile adidui. ti eesati qr
noiuine psuasi ab rege luba desciscunt. celerirerq duncou dre¬
ma capuunt. contraq regem facere non dubitanit. ce aubus te¬
bus coonitis luba districtus triplicibello necessitare q es actꝰ
de suis copiis quas contra cȩsarem adduxerat .uii eohortes ⁊ n
ancs regni sui mittit. quȩ essent presidio contra getulos.
Cesar brachiis perfectis promotis q usq eo quo telum ex op¬
pido ab iici non posser: castra munit balistis scorpionibus¬
q crebris anre frontem castrorum contraq oppidum collo¬
catis defensores muri deterrere non iuteriitit.Easq ꝗnq
legiones ex supioribiis castris adducit. Qua faculrate oblara
ilustriores noussimiq conspectum amicoꝵ ꝓpiuquoꝵ q
efflagirabant: atq inter se colloquebantur. Queres unlita¬

Expanded text:
litteris mandatisque a Caesare missos supra docuimus, ad suos cilitteris mandatisque a Caesare missos supra docuimus, ad suos civis perveniunt. Quorum auctoritate facile adducti Caesarisque nomine persuasi a rege Iuba desciscunt celeriterque cuncti arma capiunt contraque regem facere non dubitant. Quibus rebus cognitis Iuba, distentus triplici bello necessitateque coactus, de suis copiis quas contra Caesarem adduxerat sex cohortis in finis regni sui mittit quae essent praesidio contra Gaetulos. § 56 Caesar bracchiis perfectis promotisque usque eo quo telum ex oppido adigi non posset castra munit, ballistis scorpionibusque crebris ante frontem castrorum contra oppidum collocatis defensores muri deterrere non intermittit eoque quinque legiones ex superioribus castris deducit. Qua facultate oblata inlustriores notissimique conspectum amicorum propinquorumque efflagitabant atque inter se colloquebantur. Quae res quid utilita
Abbreviated transcription (Latin):
municipia fecisti qdđq mihi reiq pu. inutilis fuisti. & pro mi¬
litibus tuam familiam iumenraq in naues imposuiste tuaq
opa uulitibusq rempore necessatio res pi. caret: obeas res igno¬
mimȩ causa ab exercitu meo re remoreo hodieq ex africa. ab¬
esse. et quantum pores proficisci iubeo. Item re aule fonte q
alliene. ai tyro .e. clausiane cum ordines in meo exercitu bene¬
ficio non uirtute sitis consecuti. itaq uos gesseritis ut ueq bello
forres neq pace boni aut utiles fuerins & magis in seditior e
concitandisq militibus aduersarioꝵ nostroꝵ impatoris q̃ pu¬
dotis modestieq fueritis studiosiores. indignos uos eilc atbior
quilimco erercitu ordines ducatis missosq facio. i igioinb
porestis ab esse ex afcica iubeo. Itaq tradidit eos centut omb
&e suigulis non amplius singulos addicos seruos urinar ie io bo¬
uendos scparatim curauit. Setuli interim prosuge quos. cui

Expanded text:
municipia fecisti quodque mihi reique publicae inutilis fuisti et pro mimunicipia fecisti quodque mihi reique publicae inutilis fuisti et pro militibus tuam familiam iumentamque in navis imposuisti tuaque opera militibus tempore necessario res publica caret, ob eas res ignominiae causa ab exercitu meo te removeo hodieque ex Africa abesse et quantum pote proficisci iubeo. Itemque te, A. FonteiSaliene, M. Tiro, C. Clusinas, cum ordines in meo exercitu beneficio non virtute consecuti ita vos gesseritis ut neque bello fortes neque pace boni aut utiles fueritis et magis in seditione concitandisque militibus adversum vestrum imperatorem quam pudoris modestiaeque fueritis studiosiores, indignos vos esse arbitror qui in meo exercitu ordines ducatis, missosque facio et quantum pote abesse ex Africa iubeo.' Itaque tradit eos centurionibus et singulis non amplius singulos additos servos in navem imponendos separatim curavit. § 55 Gaetuli interim perfugae, quos cum
Abbreviated transcription (Latin):
sarioꝵ & insidiandi gratia ibi commorantium classem inci¬
derent: imprudentes uela in altum dederunt. acdiu mul¬
tumq iactati randem multis post diebus siti inopiaq con¬
fecti ad cesarem petuenerunt. Quibus legionibus expositis me¬
mor in italiam pristinȩ licentiȩ militaris acrapinarum cer¬
familiaq sua atq iumentis occupiuisset. neq imilitem a
sicilia sustrilisset. Postero die de suggestu conuocatis omnium
legionum tribunis centurionibusq. Maxime uellem inquit
homines suȩ penilantiȩ nimięq libertatis aliquando siuem
fccissent: incęq leuitatis modestię patiennę q rationem ha
buissent: sed quoniam ipi sibi neq modum neq terminum cõ¬
stitiuint: quo cęxeti dissimiliter segtrant. egomet ipe docume¬
rum inore militari constituam. Quapꝑ cesar abiane qđ iuita¬
lia mulites ppłi romaui contra rempu. instigasti rapinasq per

Expanded text:
sariorum ut insidiandi gratia ibi commorantium classem incisariorum ut insidiandi gratia ibi commorantium classem inciderent imprudentes, vela in altum dederunt ac diu multumque iactati tandem multis post diebus siti inopiaque confecti ad Caesarem perveniunt. § 54 Quibus legionibus expositis memor in Italia pristinae licentiae militaris ac rapinarum cerfamilia sua atque iumentis occupavisset neque militem unum ab Sicilia sustulisset, postero die de suggestu convocatis omnium legionum tribunis centurionibusque, 'Maxime vellem,' inquit, 'homines suae petulantiae nimiaeque libertatis aliquando finem fecissent meaeque lenitatis, modestiae buissent. Sed quoniam ipsi sibi neque modum neque terminum constituunt, quo ceteri dissimiliter se gerant egomet ipse documentum more militari constituam. C. Aviene, quod in Italia milites populi Romani contra rem publicam instigasti rapinasque per