comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dimiserũt. paucitatẽꝙ nr̃oꝵt militu sius p̃dicauerũt. et ꝗͣta
p̃de faciẽde atꝙ ĩ ꝑpetuũ sui liberadi facultas daret᷑ si ronaõs
castris ex pulussent demõstrauerũt. lis reb celeriter magna
młtitudĩe peditatus eꝗtatusꝙ coacta ad castra uenerũt. Casar
& si idẽ quod suꝑiorib dieb acciderat tore uidebat & si ẽẽnt
hostes pulsi celeritate ꝑiculu esfugerẽt. tñ nactus equite:¬
cicit .xxr questẽmiuis atrebas de cͦañ dictu ẽ secum

Expanded text:
ilitum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equiteciter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum
Abbreviated transcription (Latin):
ficturos ẽẽ polliciti sũt. Una cũ us legatis Cõmius aterbas ueĩt
derãt atꝙ ĩ uĩcula cõiecerãt. Tũc p̃lio facto remiserũt : ĩ petẽda
ut ignosceret᷑ petierũt. Cosar q̃stus ꝙ cũ ultro ĩ cõtinẽte legatis
missis pace a se petissẽt bellu sine caula intulissent ignoscere
imprudentiȩ dixit. obsides imꝑauit. Quoꝵ illi parte stati
dederũt parte ex lõgĩꝗorib locis accẽsita pautis dieb sese daturos¬

Expanded text:
Commius Atrebas venit,derant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquiorib
Abbreviated transcription (Latin):
ess& insulȩ magnitudo. neꝙ quȩ aut quãte natioẽs incolerẽt.
neꝙ quẽ usu belli hr̃ent: aut ꝗb ĩstitutis uterẽt᷑: neꝙ
ꝗ eẽnt ad maiore nauiu młtitudiẽ idonei porti reꝑire
poterit. Ad hec cognoscẽda pͥus ꝗͣ ꝑiculu fac̾et idoneu
esse arbitratus .C. Uolusenũ cũ naui longa p̃mittit. huic mã¬
nia traiectus . huc naues undiꝙ ex finitimis regiõib. & quã
suꝑiore estate ad ueneticu bellu effecerat elisse iub& cõueire.
Interi cõsilio uus cognito & ꝑ mercatores ꝑlato ad britanos a cõpl¬
urib insulȩ ciuitatib ad eu legati ueniũt: ꝗ pollice̾at᷑ obsides
cuiꝰ & urtute et cõsiliu ꝓbabat. & quẽ sibi fidele ẽẽ arbitra

Expanded text:
nsulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mannniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbit
Abbreviated transcription (Latin):
loca. portus: aditus cognouisset. quę oĩa fere gallis er̃at incogn¬
ita. Neꝙ eĩ tomere p̃t̾ mercatores illo adut ꝗsꝗͣ. neꝙ us ip̃is

Expanded text:
loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognloca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his
Abbreviated transcription (Latin):
p̃merẽt. hec ab us cognouit. Sueuos postꝗͣ ꝑ exploratores põte
tieri comꝑissẽt. more suo cõcilio habito nũnos ĩ oẽi partes dimi¬
sisse uti de oppidis demigrarẽt. liberos uxores suaꝙ oĩa ĩ siluas
deponerẽt. atꝙ oẽs ꝗ arma terre possent unũ ĩ locũ cõuenirẽt
ic esse delectu mediu fere regionu: eaꝵ quas sueui
bros ulcesteret᷑ ut ubios obsidiõe liberaret dieb oĩo .xuiii.
tr̃as rhenu cõsumptis satis & ad laude. & ad utilitatẽ ꝓfectu¬
arbitratus: se ĩ gallia recepit. põtẽꝙ rescidit. Exigua partę estatis
reliqua Cesar et si ĩ us locis ꝙ oĩs gallia ad septe triõe uergit
mature sũt hiemes: tñ ĩ britinia ꝓficisci cõtẽdit ꝙ õib fere
gallicis bellis hostib nr̃is inde sum̃a ministrata auxilia ĩtel¬
ligebat et si tp̃s añi ad bellu gerẽdu defic̾eret tñ magno sibi usi
fore arbitrabat᷑ si modo insula adisset & genus hõiu ꝑspexiss&

Expanded text:
premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebbros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectuarbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset,
Abbreviated transcription (Latin):
frumẽtadiꝙ cã mosa trãsilse: neq p̃lio intertiuito: porl
fuga suor se trãs yhenu ĩ tines sicambroꝵ receꝑat. seꝙ
cũ ui cõunxerat. Ad quoi cu Casar nũtios misiss& ꝗ postu¬
larẽt eoi ꝗ sibi gallięq bellu intulissẽt sibi dederẽt. respo
ĩ gallia trãsire nõ equu exstimaret. cur sui quicꝗͣ esse
imꝑu aut potestatis trãs rheñũ postular&¶ Ubii aũt ꝗ
uni ex tras rhenanis ad Casare legatos miserãt. amcitia
fecerãt. obsides dederãt. magnoꝑe postulabãt ut sibi auxi-¬
liu fenret: ꝙ grauit̾ a sueiui p̃merẽt᷑ uel si id facere

Expanded text:
 neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi dederent, responin Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxiliu
Abbreviated transcription (Latin):
Usculos dicunt minores machinas quibus protecti bellatores sudatu affexunt ciuita¬
tis fossatis etia apportatis lapidibus lignic ac terra nõ solu complent sed etia solidãt
ris ambulatoria sine impedimento iungatur ad muros. Uocanticr en a ma¬¬
cinis belius musculi. Na quemadmodu illi cu minoxes sint tamen balenis auxili
De tuuribues ambula torqe pat¬

Expanded text:
usculos dicunt minores machinas cuniculo similes, in quibus protecti bellatores, sudatum auferunt civitatis fossatum et iam apportatis lapidibus, lignis ac terra, non solum fossatum complent, sed etiam solidant, ut turres ambulatorie sine impedimento iungantur ad murum. Vocantur autem a marinis belluis musculi. Nam quemadmodum illi cum minores sint, tamen balenis auxiliuDE TURRIBUS AMBULATORIIS L
Abbreviated transcription (Latin):
Atio chus in capadocia ex castello suenda quod obsidebat frumentatu uimen¬¬
ta egressa intercepit. occisisq caulonibus eorunde uestitu milites suos tan
rumentu reportantes submisit. Quo ex uoꝵe illi custod
ebani cus portu siccinioru nulla ui in potestate sua redigere possent
naue ingente amatis impleuerunt exposita super mence ut nego¬
mota erat apparexe pautos disposuerunt. Cus quibus naue quida egre ssĩ
ssimulata rixa concurarerent.Sicciniis ad dixamend
giu aduocatis thebani naues et portu et urbe uacante occupauerunt.
Imoteus e tholus occiso Carneade ꝑtholomei regis prefecto clamide in¬
to et galexo ad macedonicu ornatus est habitu.Per hunc erro¬
re pro Carneade Samioru portu receptus occupauit.
iHe clicienidies ad proditiorrem. iii.

Expanded text:
tiochus in Cappadocia ex castello Suenda, quod obsidebat, iumenta frumenttiochus in Cappadocia ex castello Suenda, quod obsidebat, iumenta frumentatum egressa intercepit occisisque calonibus eorundem vestitu milites suos tamquam frumentum reportantis summisit. Quo errore illi custodiThebani, cum portum Sicyoniorum nulla vi redigere in potestatem suam possent, navem ingentem armatis compleverunt, exposita super merce, ut negomota erat a mari, paucos disposuerunt, cum quibus e nave quidam egressi inermes simulata rixa concurrerent. Sicyoniis ad dirimendum id iurgium advocatis, Thebanae naves et portum vacantem et urbem occupaverunt. Timarchus Aetolus, occiso Charmade Ptolomaei regis praefecto, clamide interempti et galeari ad Macedonicum ornatus habitum; per hunc errorem pro Charmade in Saniorum portum receptus occupavit. III De Eliciendis ad Proditionem
Abbreviated transcription (Latin):
Aronibal initalia multas urbes cepit cu in romanoru habitu quosda
ioru ex longo belli usu latine qͦ loquentee premitteret.
s tades messenioru castellum obsidentes factis quibusda axmis ad
similitudine hostiliu eo tempoꝵe quo successura nlia presidia hica
pxplorauerant instructic eoru qui expectabantur ornatu ad missiq per
oibiades dux atheniensiu cu euutate agrigentinoru egregie munitam
diseruit in theateo ubi ex more grecoru locus consultationi prebebatiu¬
consilii specie tenet multitudine athenienses quos ad id
hostiu feminis plexosq ex militibus mulibri ornatu immiscuit qua simulatio¬
ne illi intra poretas sub nocte recepti ceperunt oppidu et sius aperuerunt . ⁊¬
Ristippus lacedemonius festo die tegearu quo omnis multitudo ad celebrã¬
duz anepue sacru uebe egxessa erãt iumenta saccis frumentiriis palea
refertis onusta tegea misit agentibus ea militibus qui negociatoru specie

Expanded text:
annibal in Italia multas urbes cepit, cum Romanorum habitu quosdam suorum, ex longo belli usu latine quoque loquentis, praemitteret. Arcades Messeniorum castellum obsidentes, factis quibusdam armis ad similitudinem hostilium, eo tempore quo successura alia praesidia his exploraverant, instructi eorum, qui exspectabantur, ornatu admissique per Alcibiades, dux Atheniensium, cum civitatem Agrigentinorum egregie munitam  pertinentibus disseruit in theatro, ubi ex more Graecorum locus consultationi praebebatconsilii specie tenet multitudinem, Athenienses, quos ad idhostium feminis plerosque ex militibus suis muliebri ornatu immiscuit. Qua simulatione illi intra portas sub noctem recepti ceperunt oppidum et suis aperuerunt. Aristippus Lacedaemonius festo die Tegeatarum, quo omnis multitudo ad celebrandum Minervae sacrum urbe egressa erat, iumenta saccis frumentariis palea refertis onusta Tegeam misit, agentibus ea militibus, qui negotiatorum specie
Abbreviated transcription (Latin):
subsessa occultius collotant uel aperto maxte impetu facunt Sed ne scereta nõce¬
ant ducis prestet industria cit omnia prius conuenit explorare. Deprehensa co¬

Expanded text:
subsessas occultius collocant vel aperto Marte impetum faciunt. Sed ne secreta nocesubsessas occultius collocant vel aperto Marte impetum faciunt. Sed ne secreta noceant ducis praestat industria, quem omnia prius convenit explorare. Deprehensa
Abbreviated transcription (Latin):
militus turbaxentux ne dispersi longius aut conglobati amplius ꝗͣ expedit impedirẽt
suos hestibusq prodessent. Et ideo ad exemplu militu etia impedimenta sub quibusta
signis ordinanda duxerunt. Deniq ex ipsis calonibus quos galearios uocant idonco ag
susu legebant quos non amplius ꝗͣ ducentis signariis puerisq
hieq uexilla dãbant ut scueent ad que signa deberent impedimenta colligere. Sed
gnatores ab impedimentis laxtmento aliquo diuiduntur ne
incedentibis internumpatiu acies aut certe tenueture. Continuo eniz hostees
uicarii uel teibuni qui alacrioꝵes retardent et pigrius incedentes ac telerare com
la qui multus precesserint supereuentu facto non ta redire ꝗ effuger
cupiunt. Qui uõ extremi sunt deserti asius ui hostiu et propria desperatione
superntur Seiendus etiaz quod aduensarii iis locis que sibi opporetuna intelligunt

Expanded text:
milites turbarentur, ne dispersi longius aut conglobati amplius quam expedit impedirent milites turbarentur, ne dispersi longius aut conglobati amplius quam expedit impedirent suis hostibusque prodessent. Et ideo ad exemplum militum etiam impedimenta sub quibusdam signis ordinanda duxerunt. Denique ex ipsis calonibus, quos galiarios vocant, idoneos ac peritos usu legebant quos non amplius quam ducentis sagmariis puerisque praeficerent, hisque vexilla dabant, ut scirent ad quae signa deberent impedimenta colligere. Sed propugnatores ab impedimentis laxamento aliquo dividuntur, neincedentibus interrumpatur acies aut certe tenuetur; continuo enim hostes invicarii vel tribuni, qui alacriores retardent et pigrius incedentes accelerare compellant. Nam qui multum praecesserint superventu facto non tam redire quam effugere cupiunt, qui vero extremi sunt deserti a suis vi hostium et propria desperatione superantur. Sciendum etiam quod adversarii in his locis quae sibi oportuna intellegunt
Abbreviated transcription (Latin):
ressu et a tergo dextra leuaq perlustrent ne aliquas aduersa¬
Primi ergo equites iter arxipiant deinde pedites impedimenta signarii calones uehicu-¬
laq in medio collocentur ita ut expedita pars equitu et peditu subsequatur. Na ambu¬
lantibus interdu quide a fronte sed frequentius a tergo superuentur infertur. A late¬
ribusꝰ ꝙͦ pari armatoru manu impedimenta claudenda sumipetias iniediatores tansuer¬
sos frequenter expulsant. Illud tamen precipue seruandu est ut ea paes ad qua hostis
uentuus creditur oppositie lectissimis equitibus et leui armatura nec non peditibus sagitta¬
riis muniatur. Quod si undiq circunfunduntur inimici undiq debent preparata
tes ut parati sint animo ut arma in manibus habeant. In necessitate subita conterĩet
prouisa non solent ese formidini. Antiqui diligentissime precauebant ne a calonib
interdu uulneratis intexdu timentibus et saginariis clamore pauefactis pugnantẽs

Expanded text:
ressu et a tergo, dextra laevaque perlustrent, ne aliquas adversaPrimi ergo equites iter arripiant, deinde pedites; impedimenta sagmarii calones vehiculaque in medio collocentur, ita ut expedita pars peditum et equitum subsequatur. Nam ambulantibus interdum quidem a fronte sed frequentius a tergo superventus infertur. A lateribus quoque pari armatorum manu impedimenta claudenda sunt; nam insidiatores transversos frequenter incursant. Illud tamen praecipue servandum est, ut ea pars ad quam hostis venturus creditur oppositis lectissimis equitibus et levi armatura nec non etiam peditibus sagittariis muniatur. Quod si undique circumfunduntur inimici, undique debent praeparata tes ut parati sint animo, ut arma in manibus habeant: in necessitate subita conterrent, provisa non solent esse formidini. Antiqui diligentissime praecavebant ne a calonibus interdum vulneratis interdum timentibus et sagmariis clamore pavefactis pugnantes
Abbreviated transcription (Latin):
occupanda ut hostis quu aduenerit repexiatur infexior nec audeat obiuaue a
te melius est precidere cu securibus ac dolatoriis milites e
aperixe ꝗͣ in optimo itinere periculu sustinere. preterea nosse debemus hostiu cõ¬
suetudinẽ utru nocte an incipiente die an hories reficiendi laxis superuenire cõ¬
sueuerint et id iutare quod illos facturos putamus ex mere. Ia uõ utru peditibus
one precellant scire nos conuenit et ordinare quod i
pereuntibus ne hieme difficiles aut niues occurxant aut paludee maioresq
torrentes et impedimento itinere cirtumueniatur. exexcitus prius ꝗͣ ad destima¬
ta perueniat. ut nostea comioditas est sapienter ista iutare ita ut si aduex sarioꝵ
imperitia uel dissimulatio occasione nobies dederit non oportet obmitti fedexplore¬
rni sollicite. Uexu proditores ac trans fugas inuitare ui quid hostis molintat in pre¬

Expanded text:
occupanda, ut hostis, cum advenerit, repperiatur inferior nec audeat obviare, cututae, melius est praecedere cum securibus ac dolatoriis milites et cum labore vias aperire quam in optimo itinere periculum sustinere. Praeterea nosse debemus hostium consuetudinem, utrum nocte an incipiente die an hora reficiendi lassis supervenire consueverint, et id vitare quod illos facturos putamus ex more. Iam vero utrum peditibus  armorum munitione praecellant, scire nos convenit et ordinare quod noaquae penuria obsit euntibus, ne hieme difficiles aut inviae occurrant paludes maioresque torrentes et impedito itinere circumveniatur exercitus priusquam ad destinata perveniat. Ut nostra commoditas est sapienter ista vitare, ita, si adversariorum imperitia vel dissimulatio occasionem nobis dederit, non oportet amitti, sed explorare sollicite, proditores ac transfugas invitare, ut quid hostis moliatur in prae
Abbreviated transcription (Latin):
proficiscitiue tuxba excitatus pulius ad similitudine nubiu surgit hostiu q pro
dit aduentu. Similiter si duuse sunt copiȩ per nocte flamiis per die fumo

Expanded text:
proficiscente turba excitatus pulvis ad similitudinem nubium proficiscente turba excitatus pulvis ad similitudinem nubium dit adventum, similiter si divise copie, per noctem, flammis; per diem, fumo
Abbreviated transcription (Latin):
nu aut bueia dantur Iuba que ducecta est appellatur bucina quȩ insemet
aureo cireculo flectitur. Cornu quod ex urapagr estibiuano qnt inseunt
temperato arte spixitu que anentis flatus emittit auditur Tla indubitatis
per hoc sonis agnoscit exercitus utru stare uel progredi aut certe regredi
fexri iusserit ductor eo necesse est signu suu comitantes milite pergant.
unt et alia signa muta quȩ dux belli imequis aut indumentis et in ipsis armico
ne dig oscatur hostis peteꝓbicustoduri preterea monu aliquid uel flagello mor
barbarico uel crrete mutata qua utitur ueste significat. Quȩ omnia in sediburor
itineribus in omni exeecitatione castrensi uniuersi mulites et sequi et intelliger
consuescant. Continis enis usus necesaxius uidetur in pace ud et queelin
prelii confusione seruanda iit. Ite mutu et commune signu est quotitian

Expanded text:
num aut bucinam dantur. Tuba quae directa est appellatur, bucina quae in semet num aut bucinam dantur. Tuba quae directa est appellatur, bucina quae in semet aereo circulo flectitur, cornu quod ex uris agrestibus, argento nexum, temperato arte spiritu quem canentis flatus emittit auditur. Nam indubitatis per haec sonis agnoscit exercitus utrum stare vel progredi an ferri iusserit ductor, eo necesse est signum suum comitantes milites pergant. Sunt et alia muta signa quae dux belli in equis aut indumentis et in ipsis armis, ut dinoscatur hostis, praecipit custodiri. Praeterea manu aliquid vel flagello more barbarico vel certe mota qua utitur veste significat. Quae omnia in sedibus, in itineribus, in omni exercitatione castrensi, universi milites et sequi et intellegere consuescant. Continuus enim usus necessarius videtur in pace eius rei quae in proelii confusione servanda sit. Item mutum et commune signum est quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
Ulita equudes sunt ediscenda titq obseruanda piignantibus. Si quide nulla sit ne¬
gligentie uenia ubi de silute aextatur. Sed inter reliqua nuyil magis ad iuctoria
proficit ꝗͣ monitis obtemperare signorus. Na cu uoce sola inter preuoru tumul¬
tus regi multitudo non posit et cus pro necesitate rerus plura ex tempore uiden¬
da atꝙ faciendda sunt antiquus omniu gentiu usus inuenit quom̃odo quod solues
dux utile iudicasset pex signa totus agnosteret et sequeratur exercitus. Tria itaq
gunera constat esse signoris.Uocalia semiuotaliai muta: quoru uocalia et semio¬
alia peraipumtur arxibus muta ud referuntur ad ocidos. Uocalia dicuntur quȩ¬
iuctoria palma urtus deus robiscusitriumphus impexataris Elia quȩcunq uolu¬
erit daxe is qui in guercitu habet maxima potestite. Sciendu tamen est ista
uocabula quotidus debeer uarurine exuss signu hostes agnostant et explo
iter nostros uer sentue impiine demiuocalia sunt quȩ tuba ut cor¬

Expanded text:
ulta quidem sunt discenda atque observanda pugnantibus, siquidem nulla sit neglegentiae venia ubi de salute certatur; sed inter reliqua nihil magis ad victoriam proficit quamtus regi multitudo non possit. Et cum pro necessitate rerum, plura ex tempore iubenda atque facienda sint, antiquus omnium gentium usus invenit, quomodo quod solus dux utile iudicasset per signa totus agnosceret et sequeretur exegenera constat esse signorum, vocalia semivocalia muta; quorum vocalia et semivocalia percipiuntur auribus, muta vero referuntur ad oculos. Vocalia dicuntur quictoriaʼ ‘palmaʼ ‘virtusʼ ‘Deus nobiscumʼ ‘triumphus imperatorisʼ et alia quaecumque voluerit dare is qui in exercitu habet maximam potestatem. Sciendum tamen est ista vocabula cotidie debere variari, ne ex usu signum hostes agnoscant et explorantes inter nostros versentur impune. Semivocalia sunt quae per tubam aut cor
Abbreviated transcription (Latin):
Amillo falistos obsidenti ludi magister libexos faliscoru tanꝗͣ ambulã¬
di cauia extea muxu eductos tradidit dicens ei repetandis obsidibre
necenario ciuitabe imperata facturim. Camillus nonsblu spreuit
per fĩdis. sed eta restrictis post terga manibus magisteu uirgis agẽ¬
du ad paentuco tendidit. Puris i deptus beneficiis iuctoria qua non¬
xiciu duce romanoru medicus pyrrhi Epyexhotiri
uenit pollicitusq est daturu se uenenu ꝥ yexhosi mercees sibi in que
& preciu esset constitueretur. quo facinore Sibrici
toria non arbitratus regi medicu detexit. Atq ea fide meruit ut

Expanded text:
amillo Faliscos obsidenti ludi magister liberos Faliscorum tamquam ambulandi causa extra murum eductos tradidit, dicens retentis eis obsidibus necessario civitatem imperata facturam. Camillus non solum sprevit perfidiam, sed et restrictis post terga manibus magistrum virgis agendum ad parentes tradidit pueris, adeptus beneficio victoriam, quam icium, ducem Romanorum, medicus Pyrrhi, Epirotarum regis, pervenit pollicitusque est daturum se Pyrrho venenum, si merces sibi, in qua operae pretium foret, constitueretur. Quo facinore Fabricius egere victoriam suam non arbitratus regi medicum detexit atque ea fide meruit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu opem tulit siuco.
Annbale ueniente in itilia tria milia carpentaxioru xeliquerunt quosille ex¬
excitu ne et ceteri mouerentur edixit ab se esse
Oeullus cu animaduertuset macedones equitos quos in auxilio habebat su̾bito con¬
sensu ad hoste transfugere signa canere iuissit et turmas quę eos sequerentur
dimisit hostibus committi preliu ratis transfugientes telie
essanio ad iustu preliui conuersi hoste inualexunt.
equitu transfugere comperisset/ ceteros on mes uenire secu uissit assecutusq tra¬
hõstu adorixentur. Pudor transfugis attulit poententia et consiliu suu quia non

Expanded text:
exercitu opem tulit suis. Hannibalem venientem in Italiam tria milia Carpetanorum reliquerunt; quos ille, exemplo ne et ceteri moverentur, edixit a se esse Lucullus, cum animadvertisset Macedonas equites, quos in auxilio habebat, subito consensu ad hostem transfugere, signa canere iussit et turmas, quae eos sequerentur, immisit. Hostis committi proelium ratus transfugientes telis eessario ad iustum proelium conversi hostem invaserunt. , cum partem equitum suorum transfugere comperisset, ceteros omnes venire secum iussit assecutusque trahostem a
Abbreviated transcription (Latin):
De cu auxiliares enus missi ab ipso arcumuenti ab hostibus et interfecti essent¬
uerereturq ne propter hoc damnu uniuersus trepidaret exexcitus pronu¬
ciauit auxiliares qui ad defectione conspirissent consilio ab se in lota iniqui
animos hac persuasione confirmauit.
Cipiocu siphacis legati nunciarent ei regis siu nomine ne fiducia societatie
Siphace ictersiretur¬
Pitus Sertorius cu acie decertaret barbaru qui nunciauit herculeiu pe¬
risse pugione traiecit ne et maloru notitia perferret et ob hoc animi suoꝵ
intirmarentur.
Ncibudes atheniensis cu a Sidenis prelio urgexetur subito magnuduriu exisi¬

Expanded text:
rcumventi ab hostibus et interfecti essenturque, ne propter hoc damnum universus trepidaret exercitus, pronuntiavit auxiliaris, qui ad defectionem conspirassent, consilio a se in loca iniqua animos hac persuasione confirmavit. Scipio, cum Syphacis legati nuntiarent ei regis sui nomine, ne fiducia societatis Syphace accerseretur. Q. Sertorius, cum acie decertaret, barbarum, qui ei nuntiaverat Hirtuleium perisse, pugione traiecit, ne et in aliorum id notitiam perferret et ob hoc animi suorum infirmarentur. Alcibiades Atheniensis, cum ab Abydenis proelio urgueretur subitoque magno cursu tris
Abbreviated transcription (Latin):
Vlus Manlius consul cu comperisset ꝙ conurassent milites in hi¬
bernis campaniȩ ut ugulatis hospitibus ipsi xes eoru inuad
rumore sparsit eode loco hibernaturu. atq ita conuiratorum
consilio campania periculo libexauit et ex occasione nocĩtes priniuit
adesse et ad arma uocantiu clamore tolli signa canere. discussa seditio est
uniuensis aduersus hoste censentientibues
Neus pompeuis trucidato ib exercitu mediolani senatu ne tumultum
morerent si solos conuocasset nocentes mixtos eis qui extea delictum
exant uenire iussit. Ita et noxi minore metu quia non se gregati ideoq non cau¬
endicꝰ qͦ nocentibus attenderunt ne illoru fuga inquinarentur
ducis iderentur. consurecturȩ dissimulato metu processit ad milites postulantibus¬
q missione ultro minaci uultu dedit. Exactores panitentia co

Expanded text:
lus Manlius consul, cum comperisset coniurasse milites in hibernis Campaniae, ut iugulatis hospitibus ipsi res invaderent eorum, rumorem sparsit, eodem loco hibernaturos; atque ita dilato coniuratorum consilio Campaniam periculo liberavit et ex occasione nocentes puniit. L adesse, et ad arma vocantium clamorem tolli, signa canere. Discussa seditio est universis adversus hostem consentientibus. Cn. Pompeius, trucidato ab exercitu Mediolani senatu, ne tumultum moveret, si solos evocasset nocentes, mixtos eis qui extra delictum erant, venire iussit. Ita et noxii minore cum metu, quia non segregati ideoque non dis quoque nocentibus attenderunt, ne illorum fuga inquinarentur.  in perniciem quoque ducis viderentur consurrecturae, dissimulato metu processit ad milites postulantibusque missionem ultro minaci vultu dedit. Exauctoratos paenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
bs pugnantibus lupu ostendit que protinus canes omissa in
sunt quo exemplo prohibuit barbaros ab impetu romanie profuturo.¬
preliu exexcitu ultro simulauit cuntatione donec milites probris hostium¬
igna deposcerent iurarentq ex ea iuctorees redituroe¬

Expanded text:
ipsos pugnantibus lupum ostendit, quem protinus canes omissa intipsos pugnantibus lupum ostendit, quem protinus canes omissa inter se ira adgressi sunt. Quo exemplo prohibuit barbaros ab impetu Romanis profuturoProelium Execoacti pugnam deposcerent iurarentque se ex ea victores redituro
Abbreviated transcription (Latin):
sas aggredientibus cohortes easde lacerabit et capiet qui por partes attemptauerit.
de cu iudexet suos pugnȩ signu inconsulte flagitantes crederetq rupturors
imperiu nisi congredirentur permisit turme equitu ad lacessendos hostes ire
laboxantibus submisit alias et sic recepit omness. tamen utrisq et sine noxa ostẽ¬
Nit qiiis exitiu tacitata pugna maniiet obiequentu imitxisq et sine noxi ostẽ¬
Gesilaus l acedemoniue cũ aduer sus thebanos castra super ripa posiusset mul
tandi uellet dixit responso deu se ex collibus pugnare uissu et ita exiguo pre
ipa posito accessit in colles quod thebani pro metu interpreta
runt flumen et cu facile depulissent presidiu cetexos pexsecuti auidius ine¬
quitate locoru a paucitate uicti sunt.
Ergius Corilo dux dacoru cu sciret dissociatu axmis ciuilibus ꝓ .r. neq tamẽ
coalescere duos canes in conspecstũ populi rixari cõmisit.hisq acerrime inter

Expanded text:
sas adgredienti; easdem lacerabit et carpet, qui per partes attemptaverit." Idem, cum videret suos pugnae signum inconsulte flagitantes crederetque rupturos imperium, nisi congrederentur, permisit turmae equitum ad lacessendos hostes ire laborantique submisit alias et sic recepit omnes tutiusque et sine noxa ostendit, quis exitus flagitatam pugnam mansisset. Obsequentissimis inde eis unius, cum adversus Thebanos castra super ripam posuisset multdecernendi vellet, dixit responso deum se ex collibus pugnare iussum et ita exiguo praesidio ad ripam posito accessit in colles. Quod Thebani pro metu interpretati transierunt flumen et, cum facile depulissent praesidium, ceteros insecuti avidius iniquitate locorum a paucioribus victi sunt. Scorylo, dux Dacorum, cum sciret dissociatum armis civilibus populum Romanum ncoalescere, duos canes in conspectu popularium commisit iisque acerrime inter
Abbreviated transcription (Latin):
e materia ac tabulatio testudo contexitur que ne exuratur incendio coriiss
uel ciliciis tentonibusq uestitur. hec intrinsetus accipit trabe quȩ̨ ab unico prxti¬
quod fax uocatur ab eo quod curuatu est ut de muro extrahat lap¬
des. Aut certe caput ipsius uestitur fexro et appellatui aries uel quod habet ipsius¬
impetu uehementiue feriat. Testudo aũt a similitudine uere testudinis uocabulum
sumpsit. quia sicut illa modo reducit modo profert caput ita machinamentu inter¬
du reducit trabe interdu exerit ut fortius cedat.

Expanded text:
mque ac tabulatis testudo contexitur, que ne exuratur incendio, coriis vel ciliciis, centonibus quoque vestitur. Hec intrinsecus accipit trabem, que adunco prefirro et falx vocatur, ab eo quod incurvata est, ut de muro extrahat lapides; aut certe caput ipsius vestitur ferro et appellatur aries. Vel quod habeat durissimpetu vehementius feriat. Testudo autem a similitudine verae testudinis vocabulum sumpsit, quia, sicut illa modo reducit modo proserit caput, ita machinamentum interdum reducit trabem interdum exerit ut fortius caedat.
Abbreviated transcription (Latin):
ien consuetudo teniit ut ex primo consule legionis pro
centurio principalis qui non solu aqule preerat ueru etia quatuor cen-
hoc est quadxingentos milites in prima acie gubernabat.
totius legionis merita consequebatur et commoda. Ite primus hastatus hic centuri¬
idest .ce. homines ducebat in acie secunda que nunc ducenar
letio ie prope biu centu rr ianda sunt pextinent. Ite secundus hastatus centuri
dece centuria cohortis prima a quinq ordinariis regebantur quibus magnae un
omni labore ac deuotione contenderent ad tanta prena peruenire. Exant aut
tenturiones qui singulas centurias curabant qui nunc centenarii aꝑꝑa nominant᷑.
Frant decani dece militibus prepositi . qui nunc caput contubernii uotantur. Se¬
cunda cohgrs habebat centuriones quinq similiter tertia quarta usq ad decima
cohorte. In tota aute legione erant centuriones

Expanded text:
en consuetudo tenuit ut ex primo principe legionis promoveretur centurio primi pili, qui non solum aquilae praeerat verum etiam quattuor centurias, hoc est quadringentos milites, in prima acie gubernabat. Hic tamquam caput totius legionis merita consequebatur et commoda. Item primus hastatus duas centurias, id est ducentos homines, ducebat in acie secunda, quem nunc ducenarilegione prope omnia quae ordinanda sunt pertinent. Item secundus hastatus centuriadecem centuriae cohortis primae a quinque ordinariis regebantur; quibus magnae uti legione omni labore ac devotione contenderent ad tanta praemia pervenire. Erant etiam centuriones qui singulas centurias curabant, qui nunc centenarii nominantur. Erant decani, denis militibus praepositi, qui nunc caput contubernii vocantur. Secunda cohors habebat centuriones quinque; similiter tertia, quarta, usque ad decimam cohortem. In tota autem legione erant centuriones
Abbreviated transcription (Latin):
equis tcuuent continerento quafacie et simulatione itum
idcinco ne discudenent ⁊ signio neue laxarent igmen. Quod du eo¬
lu ex disciplina fecisset exceptuo forte ueris insidiis quia predixe¬
rat antaux athenuensiu cua eipectaret auxilia et uexeistiuo ien
inturultonte mptu presentis paucitatio hostes castrus eues tpts m¬
rut tompiucegexes quos habebat per aduersa parto moctemis¬
icratee Atheniensis cu campestiibus locis castea hab
setq thraces ex collibue per quos unus eieat descensus nocte ad drer¬
a castrauentuuros cla duxit exercitu et utroq latere pete

Expanded text:
equis circumirent concinerentque. Qua facie et simulatione cum eidcirco ne discederent a signis neve agmen laxarent. Quod cum solveret ex disciplina fecisset, exceptus forte veris insidiis, quia praedixeChares, dux Atheniensium, cum exspectaret auxilia et vereretur, ne interea contemptu praesentis paucitatis hostes castra eius oppugnarent, complures ex eis quos habebat per aversam partem nocte emisIphicrates Atheniensis, cum campestribus locis castra haberet explorassetque Thracas ex collibus, per quos unus erat descensus, nocte ad diripienda castra venturos, clam eduxit exercitum et in utraque viae late
Abbreviated transcription (Latin):
ui colle ex quo unus ad opprimendoes ipsoe descensus erat no
en intra castra relictis preparauit ut multos ignes facerent. eductoq exucitu
disposito circa late ra predicte uie passus est transire barbaros
tate inqua ips fuerat in illos conuersa parte exexcitus terga eoru cecidit:
parte castra fecit .
partus ut flee et scythas discessu canes atq asinos in casteis xeliquit quos cus la-¬
trantes rudentesq hostis audiret remanere Darium ⁊ credidit.
Unde errore obiectari nostris ligiores per diuexsa uitulos laqueis ad axbo
Amo ab hostibus clausus locu eruptioni maxime aptu congestis leiubrie
materiisintendit. Tu hoste ad cextos exitiis custocdiendos aduocato milt¬
Annibal ut iniquitate locoru et inopia instante Sabio Maximo effugeret

Expanded text:
teneri collem, ex quo unus ad opprimendos ipsos descensus erat, nocte paucis intra castra relictis imperavit, multos ignes facerent, eductoque exercitu et disposito circa latera praedictae viae passus est transire barbaros; locorumque iniquitate, in qua ipse fuerat, in illos conversa, parte exercitus terga eorum cecidit, parte castra cepit. Darius, ut falleret Scythas discessu, canes atque asinos in castris reliquit. Quos cum latrantes rudentesque hostis audiret, remanere Darium credidit. Eundem errorem obiecturi nostris Ligures per diversa loca buculos laqueis ad arborbant hostium. Hanno, ab hostibus clausus, locum eruptioni maxime aptum aggestis levibus materiis incendit; tum hoste ad ceteros exitus custodiendos avocato milannibal, ut iniquitatem locorum et inopiam instante Fabio Maximo effugeret
Abbreviated transcription (Latin):
gricies atheniensis a peloponensibus in eu locu compulsus qui undiq abxuꝑtogi
cinctus duos tantu exitue habebat ab altera parte fora ingentis latitudinis duxit
iacus ex hisunus in quos opes Alexandri transierunbauied
pesiore hostis icursu tiplicer fonas intra uallus obiecit. demnde sublimibus for¬
pis cicta omnia tentoria ductis tota castea confodit et interposito hostiu aditu si¬
mulhumo et frendibuez quas fossis superiecerat facto in saperiora euasit¬

Expanded text:
Pericles Atheniensis, a Peloponnensiis in eum locum compulsus, qui undique abruptis cinctus duos tantum exitus habebat, ab altera parte fossam ingentis latitudinis duxit Lysimachus, ex his unus in quos opes Alexandri transierunt, cum periore hostium incursum, triplices fossas intra vallum obiecit; deinde simplicibus fossis circa omnia tentoria ductis tota castra confodit et intersaepto hostium aditu, simul humo quoque et frondibus, quas fossis superiecerat, fallentibus, erupt
Abbreviated transcription (Latin):
specimtutendeurbis duxit. Mauigante eu mox sagittarii ꝗͣqͣ per itine¬
rreta digressi pacus naugins consecuti sunt¬
Sneliue Suellus consul in portu siracusãno que temere intrauerat obiecta ad in¬
gressu catena clausus unuersos inpupe retulit suos milites atq ita resupina nauigia
Ixgnder lacedemonius eu in portu atheniensiu eu tota classe obsideretur obru¬
ela in litus egredi uissit et subiectis rotis ad proximu nauess portu innoto etia
traiecit.
erculeius legatus Sextorii cu in hispania inter duos montes obrutos longu et an

Expanded text:
igantem eum mox sagittarii quoque per itinera nota degressi parvis navigiis consecuti sunt. C. Duellius consul in portu Syracusano, quem temere intraverat, obiecta ad ingressum catena clausus universos in puppem rettulit milites atque ita resupina navigia cum in portu Atheniensium cum tota classe obsideretur, obrulam in litus egredi iussit et subiectis rotis naves ad proximum portum Munychiam traiecit. Hirtuleius legatus Q. Sertorii, cum in Hispania inter duos montes abruptos longum et an
Abbreviated transcription (Latin):
hoste aggressurues. conuersoq agmine ignaru rei que igebatur exereitum.
incolumem eduxit.
ubiiuis Decius tribunus bello samnitico Cornelio cosso consuli iniquis locis depre¬
henss ib hostibuc suasit ut occupatu colle qui erat in propinquo godicis hosts¬
ne tnilteoet seq duce his qui mitebantur obtulit: iduo catue idue ists hostis

Expanded text:
adgressurus; converso agmine ignarum rei quae agebatur exercitum incolumem reduxit. P. Decius tribunus bello Samnitico Cornelio Cosso consuli iniquis locis deprehenso ab hostibus suasit, ut ad occupandum collem, qui erat in propinquo, modicam manum mitteret, seque ducem his qui mittebantur obtulit. Avocatus in diversum ho
Abbreviated transcription (Latin):
shostibus necessitate decertandi iniecit.Preterea sic constiti
Ugurta aute constat memore iurtutis romanoru semper inclinato die
celia solitu ut si fugerentur siu opportuna noctem habereni¬
gnibues fugexent.
Laudius Nexo aduersus ꝑmonios cu barbari in acie oriente stati die processis
uerberari. At demu ubi fessu stando et pluua non solus sed et laxitudine deti¬¬
re animaduertit signo dato ad ortus superauit.
Aesar in gallia quia compererat Arionisto germanoru xegi institutu et quas
lege esse militibus non pugnandi decrescente luna tu potissimu acie com¬
missa impeditos religione hostes uicit.
Iuus gugrstus espassanus iudeos saturni die quo eis nefas est quicꝗͣ seriȩ
rei agere adextus superauit.
Ixmden lacedemoniuc aduersus athenienses apudegeoptimos institut cer¬
to tempore infestare naues atheniensiu deande reuocare glasse. Quare in cõ¬
maxima parte ex more delapsa adortus reliquos occidit et uniuensas naues tepit

Expanded text:
hostibus necessitatem decernendi iniecit. Praeterea sic constituiIugurtham constat, memorem virtutis Romanorum, semper inclinato die elia solitum, ut, si fugarentur sui, opportunam noctem haberengnibus fugerent. Ti. Nero adversus Pannonios, cum barbari feroces in aciem oriente statim die processiserberari. Ac deinde, ubi fessum stando et pluvia non solum sed et lassitudine deficere animadvertit, signo dato adortus superavit. C. Caesar in Gallia, quia compererat Ariovisto Germanorum regi institutum et quasi legem esse non pugnandi decrescente luna, tum potissimum acie commissa impeditos religione hostes vicit. Divus Augustus Vespasianus Iudaeos Saturni die, quo eis nefas est quicquam seriae rei agere, adortus superavit. Lysander Lacedaemonius adversus Athenienses apud Aegospotamos instituit certo tempore infestare naves Atheniensium, dein revocare classem. Ea re in coxima parte ex more dilapsa, reliquos adortus occidit et universas naves cepit
Abbreviated transcription (Latin):
distaroit terent acio Eigia manu leubus assidue preliis prouallo resiste¬
reparati exmore pristino cu paucis sustentauit incursu aduersarioꝵ
prepolito diunus detinuit : quibus fatigatis postiseats hostes eties preecga¬
etolus dtau inedia q labouarent per recentues suos hoste que predicta¬
profligauerant in commoda fugauut
modesates athemienis qua ex ploriuerat coder assidue te mapere hostuostu¬

Expanded text:
dirigerent aciem, exigua manu levibus adsidue proeliis pro vallo resiste intra vallum praeparatis, ex more pristino cum paucis sustentavit incursum adversariorum ac solito diutius detinuit. Quibus fatigatis post sextam horam et iam se recipientibus, cum inedia quoque laborarent, per recentes suos hostem, quem praprofligaverant incommoda, fugavit. Iphicrates Atheniensis, quia exploraverat eodem adsidue tempore hostes
Abbreviated transcription (Latin):
ISPOSITIS PRIMO UIBRO EXE MOLIS INSTRUO¬
turis ut mea fert opinio duce in his que ante cortu¬
UBLIUG SCIPIO IN HISPANIA CUVCONADERISSET
hasdrubale penoru duce ieuino exercitumane predentre
ut quec saunt etcibu caperent. Euq hosteo inedia et siti¬
at mora sub armic fatigati repetere castea cepissent subito
copiac eduxit et uniuerso prelio iucit.
orttilapius in hupinia aduersus ieuouleu admoulle et¬
orientu protinusdie inseruta acies no os cditouutet
ferendisimotunc tempore inni intastea suos contiriuit in
hora diei sexta atq ita fatigatos estu facile integris et
recentibuoꝰ suoru iuribie uicit
⁊ pompibiocasturuouersus sextorus̃ in his paniaeio se

Expanded text:
spositis primo libro exemplis instructuris, ut mea fert opinio, ducem in his, quae ante co Scipio in Hispania, cum comperisset Hasdrubalem Poenorum ducem ieiuno exercitu mane processisut quiescerent et cibum caperent; cumque hostes inedia, siti, mora sub armis fatigati repetere castra coepissent, subito copias eduxit et commisso proelio vicit. Metellus Pius in Hispania adversus Hirtuleium, cum ille oriente protinus die instructam aciem vallo eius admovisset, fervidissimo tunc tempore anni intra castra continuit suos in horam diei sextam. Atque ita fatigatos aestu facile integris et recentibus suorum viribus vicit Pompeio castris adversus Sertorium in Hispania, cum saepe
Abbreviated transcription (Latin):
preliu agenda sunt: de incepi reddaruis pertinentia
ad ea quȩ in ipso prelio agi solent et deinde enque pr¬
liu excitant et eorum qu ad prelium pertinent spe¬
ciees sunt.
tempore ad pugna eligẽdo.
e loco ad pugna eligendo.
e acie ordinanda :
e acie hostiu tuiebanda.

Expanded text:
proelium agenda sunt, deinceps reddemus pertinentia ad ea, quae in ipso proelio agi solent, et deinde ea, quae post proelium. Eorum, quae ad proelium pertinent, species sunt: I. De tempore ad pugnam eligendo. II. De loco ad pugnam eligendo. III. De acie ordinanda. IV. De ac
Abbreviated transcription (Latin):
ris du alia ius de fendexe alia pexiculosius enudabis. Quod si bellatoxu copia nõ
ab undat melius est acie habere breauore dummodo in subsidiis colloces plurimos
sa cirta medias partes camꝑi ex peditibus bene armatis debebu habere eluctissi¬
m̾os de quibus cuneu facias et stati acies hostiu xumpas. Circa cornu aute de
contatis loricatisq equitibus ad hoc reseruatis et leui axmatura peditum. alas
hostiu tircumuenixe te conuenit.

Expanded text:
ris, dum alia vis defendere, alia periculosius denudabis. Quod si bellatorum tibi copia non ris, dum alia vis defendere, alia periculosius denudabis. Quod si bellatorum tibi copia non abundat, melius est aciem habere breviorem, dummodo in subsidiis colloces plurimos. Nam circa medias partes campi ex peditibus bene armatis debes habere lectissimos de quibus cuneum facias et statim aciem hostium rumpas; circa cornua autem de contatis loricatisque equitibus ad hoc reservatis et levi armatura peditum alas hostium circumvenire te convenit.
Abbreviated transcription (Latin):
ibus cu uicariis comitibus teibunisq uacantibus habeat du
paxatos alios cieca cornu alios circa mediu ut sicubi hostis uehemente
ne rumꝑatur acies preuolent subito et suppleant loca additaq uirtute inimͦ¬¬
coru audacia frangant. Hoc peimi lacones inuenexunt imitati sunt cartaue¬
ginenses. Romani postea ubiq seruauerunt. Hac dispositione nulla melior inue¬
nitur. Na dixecta acies hoc iolu debet et potest ut hoste xepellat aut fundatoru
Si cuneus sit habendus aut forteps superfluos habexe debebis post acie. de equi¬
tibus cuneu uel foxcipe facias. Si ducenda sit terra ite ex abundantibus⁊
ducetur. Na si de loco suo ordinatu milite transfenre ceperis uniuersa turbabi
i globus hostiu sepexatus ala tua aut parte aliqua urgere ceperit nisi superflu¬
o habeas quos contra globu possis opponere suie equites siue pedites de acie tule¬¬

Expanded text:
ibus cum vicariis comitibus tribunisque vacantibus habeat dux post aciem praeparatos, alios circa cornua alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistit, ne rumpatur acies, provolent subito et suppleant loca additaque virtute inimicorum audaciam frangant. Hoc primi Lacones invenerunt, imitati sunt Carthaginienses, Romani postea ubique servarunt. Hac dispositione nulla melior invenitur; nam directa acies hoc solum agere debet et potest, ut hostem repellat aut fundat. Si cuneus sit agendus aut forfix, superfluos habere debebis post aciem de quibus cuneum vel forficem facias. Si ducenda sit serra, item ex abundantibus ducitur; nam si de loco suo ordinatum militem transferre coeperis, universa turbabis. Si globus hostium separatus aut alam tuam aut partem aliquam urgere coeperit, nisi superfluos habeas quos contra globum possis opponere, sive equites sive pedites de acie tule
Abbreviated transcription (Latin):
minoribus scafulie secreto incidunt funee quibus aduersarioru
ligata sunt gubernacula. quo facto stati capitur tanꝗͣ inermis et de¬
bilies nauies. Quid eni salutie superest qui amisit clauu. De
lusoriie⁊ quȩ in danubio agrauiae quotidianae tantoru excubras
reticendum puto : quia artie s ampliue in hie frequentioꝵ usus
inuenit ꝗͣ uetue doctrina monstrauerit.

Expanded text:
minoribus scafulis secreto incidunt funes quibus adversariorum minoribus scafulis secreto incidunt funes quibus adversariorum ligata sunt gubernacula, quo facto statim capitur tamquam inermis et debilis navis; quid enim salutis superest ei quae amiserit clavum? De lusoriis, quae in Danubio agrarias cotidianis tutantur excubiis, reticendum puto, quia artis amplius in his frequentior usus invenit quam vetus doctrina monstraverat.
Abbreviated transcription (Latin):
ortrucontu ue pellatux ad lituo quia pugnandi impeti perdint qiu
detruduntur ad litus. In eius modi cextamine tcia rematoru genera
pleriu ad uctoru prodesse compertus est asserus faltes bipennes:
Kiser dicitur quu subtili ac longa ad similitudine intemine pendet
in malo utroꝙ capite fer rato hunc siue a dextera sute a sinistea par¬
te aduersariorus seuinxexint niuee pro uite arieties impellunt
qui bellatores hostiu siue nautx sine dubio prosternunt ac perimuent
ipsa q naue sȩpius pertorant. Falx aute dicitur acutissimu ferꝵ
curuatu ad similitudine falcis quod contie longio ribues indritum
collocatorioeo funer quibus antemna suspenditur repente praecidit
sieq uelies libiuena pigriore et inutile reddit.
est securie habens ex utraq parte latissimu et acutissimu feeru.
Per hacs in medio ardore pugnandi peritissimi naute uel militescum

Expanded text:
inimicorum vero pellatur ad litus, quia pugnandi impetum perdunt qui inimicorum vero pellatur ad litus, quia pugnandi impetum perdunt qui detruduntur in terras. In eiusmodi certamine tria armamentorum genera plurimum ad victoriam prodesse compertum est, asseres falces bipinnes. Asser dicitur cum trabes subtilis ac longa ad similitudinem antemnae pendet in malo utroque capite ferrato. Hunc, sive a dextra sive a sinistra parte adversariorum se iunxerint naves, pro vice arietis vi impellunt; qui bellatores hostium sive nautas sine dubio prosternit ac perimit ipsamque navem saepius perforat. Falx autem dicitur acutissimum ferrum curvatum ad similitudinem falcis, quod contis longioribus inditum calatorios funes quibus antemna suspenditur repente praecidit collapsisque velis liburnam pigriorem et inutilem reddit. Bipinnis est securis habens ex utraque parte latissimum et acutissimum ferrum. Per has in medio ardore pugnandi peritissimi nautae vel milites cum