comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
recipiunt. Nam si exsuis reb
inc̾tam rem testator reliqssi.
ueluti argentum qd̾ elegĩt
⁊ omẽ argentum testatoris ĩ¬
terss sine culpa hr̃dis. nich
deberetur. Sinuero agẽti
põdus pure relictum ẽ ⁊ quã¬
us omẽ argẽtum testatoĩ
deperiss. admissa lege falci¬
dia portio eius quãtitatis
sumetur. q̃ fuit iboĩs eotp̃r¬

Expanded text:
recipiunt: nam si ex suis rebus recipiunt: nam si ex suis rebus incertam rem testator reliquisset, ueluti 'argentum quod elegerit', et omne argentum testatoris interisset sine culpa heredis, nihil deberetur: sin uero argenti pondus pure relictum esset, quamuis omne argentum testatoris deperisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo
Abbreviated transcription (Latin):
quam quo p̾cio testator accipi.
dariue iussit. si ut ei quidem põ¬
cioni que legatis deductis faci¬
endacrit. amplius deducetur.
legatum eẽ intellectum est.Pr¬
sus diligent aiadu̾tendumꝰ est
ne ꝙ dicitur.dampna post mor¬
tem testatoris illata. adsolum
hr̃dem respicere. usq quaꝙ et
sine ulla distinctionerecipia¬
tur. Quod enim remota legefal¬
cidia intotum foret. hoc idem
fore in ea inparte.que lege fal¬
cidia constitueretur. hoc enim
adtuitdampna postea fcano
deduci. ne amõti porcio legati.
fideicommissis detrahantur.
postea incitente exportione q̃ fi
aderstimatõem eorum bonoꝵ
que mortis tempore fuerunt.
quicquam detrahi¶Cẽtis uero
corporib ⁊ his ip̃ĩs ita relictis
pa heredis deperierunt. ul de¬
teriora sunt fcã ꝓculdubio
aut nichꝰ debebiturꝰ. auͭt coꝵ᷑
que extabunt qualia erunt
ea portio debebitur: que ple
gem falcidiam afficiatur esti¬
matione bonoꝵ que mortis
testatoris tp̃r. fu̾int. Incẽte
aut res relicte. distinctiõem

Expanded text:
quam quo pretio testator accipi darive iussit, sed ut ei quidem portioni, quae legatis deductis facienda erit, amplius deducetur: legatum esse intellectum est. Prorsus diligenter animadvertendum est, ne quod dicitur damna post mortem testatoris illata ad solum heredem respicere usque quaque et sine ulla distinctione recipiatur. quod enim remota lege Falcidia in totum iuris foret, hoc idem fore in ea parte, quae lege Falcidia constitueretur: hoc enim attinet damna postea facta non deduci, ne amota portio legatis fideive commissis detrahatur. Vpostea incidente ex portione, quae fieri ad aestimationem eorum bonorum, quae mortis tempore fuerunt, quicquam detrahi. Certis vero corporibus et his ipsis ita relictis:pa heredis deperierunt vel deteriora sunt facta, procul dubio aut nihil debebitur aut eorum quae exstabunt qualia erunt ea portio debebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae mortis testatoris tempore fautem res relictae distinctionem
Abbreviated transcription (Latin):
factam.qm hrdem suum heres
propria bona defunctus ostend̾
Plane si conditio fideicomissi fo¬
erit ĩpleta. fructus hereditatis
post mortem aui ꝑcepti. pañ pec¬
teteꝯ cunia debito tupele compensa¬
buntur. S quartam beres ne¬
potis. debonis duitaxat que
moriens auus relinquid. retie¬
bit. ¶ Cum fideicomimissy
eruoluntate matris apatre no¬
nente debitum filio. pater sua¬
brditate quam infilium confe¬
rebat. compensan uoluit com¬
pensan uoluit quod filio debetꝰ
si racio falcidie poni cepent. firi
quadrantis quẽ tunc ⁊ exbonis
patris cum effectu pceperit. cõ¬
pensabituratque ita suꝑflur̃
eris alieni dodrãtitm̃ detrahe¬
tur. ¶Eedonatonibinurxo¬
rem collatis. quod heres eius
reddere uiro cogitur. in bonis
mulieris nõ erit. Nam ita fit
locupletior. ut tanto paupior
ee iudeatur. quod aut heres in
minuit. uio nõ ꝑit. ¶ Fruc¬
tus p̃diorum subconditione
uerbis fideicomnissi relictus.
incãm fidei commissi nõ d̾duc¬

Expanded text:
am heredem suum habere propria bona defunctus ostendit. plane si condicio fideicommissi fuerit impleta, fructus hereditatis post mortem aui percepti pari pecunia debito tutelae compensabuntur, sed quartam heres nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens auus reliquit, retinebit. Cum fideicommissum, ex uoluntate matris a patre moriente debitum, filio pater hereditate sua, quam in filium conferebat, compensari uoluitvoluit: quod filio debetur, si ratio Falcidiae poni coeperit, fini quadrantis, quem ex bonis patris cum effectu percepit, compensabitur atque ita superfluum aeris alieni dodranti tantum detrahetur. Ex donationibus in uxorem collatis quod heres eius reddere viro cogitur, in bonis mulieris non erit. nam ita fit locupletior, ut tanto pauperior esse videatur: quod autem heres inde minuit, viro non perit. Fructus praediorum sub condicione verbis fideicommissi relictorum in causam fideicommissi non deduc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aliquid ultra dodrantẽ sit. ĩ
omĩb ⁊ ip̃m falcidiam hituꝵ.
at quin quartam halxt. neq i¬
dem paciatur substituti comp¬
acio rursus si negemus aluid
aparte quam quod uulgo pro¬
tet. ut is quidem qui ꝓprio noĩe
honeratũs est. uelũ inscitutus
desideret quartam. alt̾ uũt qui
no honeratus est. ut substitutũ.
licet porcio largiatur eius.non¬
insolidum conueniatur ꝓptẽ
calculi confusionem. Hunc̃ ꝯ¬
sequens ẽ. ut si pupillo de falci¬
dia cautum fuerit.duob com̃e¬
mittatur stipulatõ. uirdel inea
quantitatem quam unꝰquisq
sibi decinere potinsset. ¶Que¬
sitũm ẽ siquis pupillo cohere a¬
dem substituss. quẽadmodũ
legis falcidie ratõ in quiri debe¬
at. quale ẽ quod uulgo drẽtur
legatorum ratõem sepandam.
dixi. quantum adlegata que
pat̾ a filio. item asubstituto re¬
linquit. nullam fieri posse sepa¬
cionem. cum comuni calculo
subiciantur. inuicem inducãt
contribucione. Set legata q̃

Expanded text:
ltra dodrantem sit in omnibus, et ipsum Falcidiam habiturum? atquin quartam habet neque idem patiatur instituti comparatio. rursus si negemus, aliud aperte, quam quod volgo protet, ut is quidem, qui proprio nomine oneratus est, velut institutus desideret quartam, alter autem, qui non est oneratus, ut substitutus, licet porin solidum conueniatur propter calculi confusionem. huic consequens est, ut, si pupillo de Falcidia cautum fuit, duobus committatur stipulatio, uidelicet in eam quantitatem, quam unusquisque sibi retinere potuisset.Quaesitum est, si quis pupillo coheredem substituisset, quemadmodum legis Falcidiae ratio inquiri debeat? et quale est, quod uolgo diceretur, legatorum rationem separandam? dixi, quantum ad legata, quae pater a filio, item a substituto reliquit, nullam fieri posse separationem, cum communi calculo subiciantur et inuicem inducant contributionem. sed legata, quae
Abbreviated transcription (Latin):
legatum ẽ.tuq id post tẽpus
rogatus sis michi restituere. ñ
puto hoc inputandum ee in
falcidiam. quia incipio poste¬
a qĩ fidei commissarius iore¬
cipere.
Etianus. In ratione legis fal¬
cidie. mortem ẜuorum ceto¬
rumq animalium. furtara¬
pine. incendia. riunc. naufra¬
gia.uis hostium. p̃donum. la¬
tronum. debitorum facta pe¬
iorum nomina insummaꝙ
cumq dampnum. si modo eł¬
palegatarii careant. heredi pe¬
unt quemadmodum ad hr̾¬
dis lucrum ꝑtinent.fructus.
partus ancillarum ⁊que pẜ
uos adquisita sunt. ut stipu¬
lationes rerum traditõnes. le¬
gata. hroitasne his date cet̾eꝙ
donationes.item ẜuitutes q¬
bolibata predia preciosiora fi¬
erent. accionesꝙ acquisite
ut furti. dampninurie. sile¬
q. quarum nichil inratiõe
leg̾ falcidie caditsuende̾ aũt.
ułemere iussus ẽ certo precio
fundum. alteramue quam¬
piam rem.in leg̃ falcidieraci¬
one. cum quãtum sit legatũ
requiratur.tãtu eo nomine
ĩduceretur quanto pluris.

Expanded text:
legatum est tuque id post tempus rogatus sis mihi restituere, non puto hoc imputandum esse in Falcidiam, quia incipio postea quasi fideicommissarius id recipere.In ratione legis Falcidiae mortes seruorum ceterorumque animalium, furta, rapinae, incendia, ruinae, naufragia, uis hostium praedonum latronum, debitorum facta peiora nomina, in summa quodcumque damnum, si modo culpa legatarii careant, heredi pereunt: quemadmodum ad heredis lucrum pertinent fructus, partus ancillarum et quae per seruos adquisita sunt, ut stipulationes, rerum traditiones, legata hereditatesue his datae, ceterae donationes, item seruitutes, quibus liberata praedia pretiosiora fierent, actionesque adquisitae, ut furti damni iniuriae similesque, quorum nihil in rationem legis Falcidiae cadit.Uendere autem uel emere iussus certo pretio fundum aliamue quampiam rem in legis Falcidiae ratione, cum quantum sit legatum requiratur, tantum eo nomine inducetur, quanto pluris
Abbreviated transcription (Latin):
afiliiunam falcidiam seruari.¬
pulartie. Quamuis enim substitut᷑
q̃ apupillo relicta sunt. cumfi¬
lius hrs extit̾it. ut es alienmm
quodlibet debẽat. tamen ꝓptẽa
que data sunt tabulis secũdr.
cquam retinẽat uelad longe
plus habeat quarta. paterne he¬
reditatis. Quid ergo si nõ suffi¬
ciat pupilli hereditas legatis.
cum patris suffecissi. de suo qua¬
drante Nimirum dabit substi¬
Nec Ddrem ptinet quod ex nł¬
lo testmento prãtur ult uires
patrimonii. cum in hac parte ui¬
ris legata que tabulis secundis
relinquntur. qi inprimis sub
ditione relicta p̃ntelliguntur¬
Si filio sud onos sbstituit. ⁊ astry
portionem honerai̾it. tractã
solet. an expsona sua falcidia p̾¬
sit inducere substitutus. qua
pupillus no hr̃et.uł unus ꝓu¬
pilli substitutus ⁊ facile quis di¬
xent. consequẽter priorib que¬
dantur de patrimonii ratione
dicta sunt nõ ẽẽ falcidie locu.
⁊ ultra uires porcionis conuei¬
endum alteꝵ substitutum s

Expanded text:
filii unam Falcidiam servariest: quamvis enim substitutus quae a pupillo relicta sunt, cum filius heres exstitit, ut aes alienum quodlibet debeat, tamen propter ea, quae data sunt tabulis secundis,cquam retineat vel ut longe plus habeat quartae paternae hereditatis. quid ergo, si non sufficiat pupilli hereditas legatis, cum patris suffecisset? de suo quadrante nimirum dabit substinec ad rem pertinet, quod ex nullo testamento praestatur ultra vires patrimonii, cum in hac parte iuris legata, quae tabulirelinquuntur, quasi primis sub condicione relicta intelleguntur.Si filio suo duos substituerit et alterius portionem onerauerit, tractari solet, an ex persona sua Falcidiam possit inducere substitutus, quam pupillus non haberet uel unus pupilli substitutus. et facile quis dixerit consequenter prioribus, quae de patrimonii ratione dicta sunt, non esse Falcidiae locum et ultra uires portionis conueniendum alterum substitutum. sed
Abbreviated transcription (Latin):
simale uendiderit res heredi¬
tarias. nõ erit legatanorum
detrim̃tu Ita ergo commo¬
dum debet ẽe heredis. si res be
ne amministraint. S ⁊ si is
qui soluendo nõ ẽ legauenit
et heres cum creditorib deci¬
dent. ne solidũ solueret aobea
decisionem factum sit ut ali¬
quid retin̾etur. nicħ tamen
legatanum debiturum. qd̃
eam peccuniam non ex here¬
ditate. set exdecisione habet.¬
¶Item si rei publice inannos
singulos legatum sit cum de.
lege falcidia queratur: marcel¬
lus putat.tantum uid̃i lega¬
tum. quantum sufficiat sorti
ad usuras trientes. eius sũme

Expanded text:
si male uendiderit res heredisi male uendiderit res hereditarias, non erit hoc legatariorum detrimentum: ita ergo commodum debet esse heredis, si bene res administrauerit.Sed et si is qui soluendo non est legauerit et heres cum creditoribus deciderit, ne solidum solueret, et ob eam decisionem factum sit, ut aliquid retineret, nihil tamen legatariis debiturum, quia eam pecuniam non ex hereditate, sed ex decisione habet.Item si rei publicae in annos singulos legatum sit, cum de lege Falcidia quaeratur, Marcellus putat tantum uideri legatum, quantum sufficiat sorti ad usuras trientes eius summae,
Abbreviated transcription (Latin):
cidia int̾uenit. no ueniunt
ĩotributõem que ip̃i hroi ase¬
metip̃o. uł cius suo legata. fidi¬
ue ꝯmissa sunt Alia cã ẽ eorũ
que indie c̾tadantur. Nam si
lib̾tatis dies cep̃ ced̾e. ei debebỹ¬
tur. ⁊ ĩ ꝯtributõem ueniũt. ac
ne quidem que ꝗs ẜuis suis
imitilit̾ sinc lib̾tate legauit.
fideiue ꝯmisit: ĩputatõe eius
legis cedunt. ¶Res quas nz
per fideicõ. relinqui posse c̾tu
ẽ. in leg̃ falcidie ꝯputatõem:
non ueniunt.
ueluti cum ꝓpt̾ glicionem alio¬
rum fidei ꝯmissoꝵ.uł legatoꝵ
si apupillo fideiomissũ capit̃.¬

Expanded text:
cidia interuenit, non ueniunt in contributionem, quae ipsi heredi a semetipso uel seruo eius legata fideiue commissa sunt. alia causa est eorum, quae in die certa dantur: nam si libertatis dies coepit cedere, ei debebuntur et in contributionem ueniunt. ac ne ea quidem, quae quis seruis suis inutiliter sine libertate legauit fideiue commisit, in computationem eius legis cedunt.Res, quas neque per fideicommissum relinqui posse certum est, in legis Falcidiae computationem non ueniunt.ueluti cum propter condicionem aliorum fideicommissorum uel legatorum si a pupillo fideicommissa capi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmo ⁊ inusu. f. Si queratur ꝙ̃¬
tum hic capiat. cuius fructus
datus est quantum ad cetero¬
rum legatorum estimatõem.
aut etiam huiũs ipius. nedo¬
drantem excedat legatum. re¬
a reuertendum est. ¶ Siqui
creditortori suo. quod debet le¬
gau̾it aut in utile legatum el¬
rit. si nullum commodum in
eo uersabitur: aut si pprepresẽ¬
tacionis puta commodum
eo cõmmodo locum habebit.
¶Si legatarius possõnem nactͦ
est.nõ potest auocan ei res qaͣ
uoluntate heredis errantis.
nactus ẽ possonem. dabitur
actio heredi.ut io quod supra
dodrantem ẽ offeratur. ¶I¬
terdum omnimo necc̃arium
ẽ. solidum solui legatario. int
posita stipulatione quãto ãpli
qua plegem falcidiam cepit
reddi. uelu̾ti siqua ea que pupi¬
llo legata sunt.nõ excedant
mod leg̃ falcidie.Ueremur
aũt. ne inpubere eo mortuo
alia legata inueniantur que
contributione facta excedãt
dodrantem. ¶Idem dicitũ
⁊ si principali testamento. q̃¬
dam sub conditione legata

Expanded text:
immo et in usu fructu si quaeratur, quantum hic capiat, cui usus fructus datus est, quantum ad ceterorum legatorum aestimationem aut etiam huius ipsius, ne dodrantem excedat legatum, nem reuertendum est.Si quis creditori suo quod debet legauerit, aut inutile legatum erit, si nullum commodum in eo uersabitur, aut si propter repraesentationis puta commodum eo commodo locum habebit. Si legatarius possessionem nanctus est et non potest avocari ei res, quia voluntate heredis errantis nactus est possessionem, dabitur actio heredi, ut id quod supra dodrantem est offeratur. Interdum omnimodo necessarium est soerposita stipulatione 'quanto amplius, quam per legem Falcidiam ceperit, reddi': ueluti si quae a pupillo legata sint non excedant modum legis Falcidiae, ueremur autem, ne impubere eo mortuo alia legata inueniantur, quae contributione facta excedant dodrantem. idem dicitur et si principali testamento quaedam sub condicione legata
Abbreviated transcription (Latin):
tinent. qui tamen possunt lo¬
cum hr̃e. ¶Adeos qui omi¬
sa cã testameti possidẽt heredita¬
tem. no pertinet lex falcidia. s
pedictum pretoris inducitur
potestas legis. Idemq ẽ si iurr¬
irandi condicio remissa sit.
S si suo suo. testator data lib¬
tate legaint. quia differtur in
id tempus quo lib̾ futunis ẽ.
Item ei qui apud hostes ẽ. aut
ei qui nõ dum natus ẽ. datu
sit aliquid. hec lex locum hebit.
¶Io municipium qq̃ legata.
uł etiam ea que deo reliquunt.

Expanded text:
ertinent, quae tamen possint loertinent, quae tamen possint locum habere. Ad eos, qui omissa causa testamenti possident hereditatem, non pertinet lex Falcidia: sed per edictum praetoris inducitur potestas legis. Idemque est, si iurisiurandi condicio remissa sit. Sed et si servo suo testator data libertate legaverit, quia differtur in id tempus, quo liber futurus est, item ei qui apud hostes est aut ei qui nondum natus est datum sit aliquid, haec lex locum habebit. Ad municipum quoque legata vel etiam ea, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ũbis Qui ciues romani
sint. qui eorum post hanc legez
Drgatam testamentum fac̾e̾ uo¬
let ut eam peccuniam. easq res
caquibidare legare uolet.ius po¬
testasq esto. ut hac lege seq̃nti
licchit Sccundo capite. mod
legatorum constituit. his ue̾¬
hie. quicumq cinus roman:
post hanc legem rogatam. testa¬
mentum faciet. isquantam cu¬
iꝙ ciui romano peccuniam.iu¬
re publico. dare legarr uolet. iu
potestasꝙ esto. Dum ita decur
legatur. ne miniis quam par¬
dem quartam hereditatis.cote¬
stamento heredes capiantieis
quib quit ita datum legatu¬
ue ent. eam peccuniam sin fray¬
de sua cape licetisꝙ hr̃s qui cã
pecunam dare iussus dampra¬
tus ue ent. cam peccuniam d
dare quam dampnatus est.
¶Lex falcidia. ⁊̃ ad eõs qui apud
hostes moriuntur.ꝓplegem cõ¬
neliã ꝑtinere uidetur ꝙ ea lex
pinde eorum testam̃tum confĩ¬
mauit. atq si inciuitate deces¬
sissent. ꝓꝑ quam fictõem. lex fal¬
cidia⁊ omnẽs testamentarie ꝑ¬

Expanded text:
bis: "qui cives Romani sunt, qui eorum post hanc legem rogatam testamentum facere volet, ut eam pecuniam easque res quibusque dare legare volet, ius potestasque esto, ut hac lege sequenti licebit". secundo capite modum legatorum constituit his verbis: "quicumque civis Romanus post hanc legem rogatam testamentum faciet, is quantam cuique civi Romano pecuniam iure publico dare legare volet, ius potestasque esto, dum ita detur legatum, ne minus quam partem quartam hereditatis eo testamento heredes capiant, eis, quibus quid ita datum legatumve erit, eam pecuniam sine fraude sua capere liceto isque heres, qui eam pecuniam dare iussus damnatus erit, eam pecuniam debeto dare, quam damnatus est". Lex Falcidia etiam ad eos, qui apud hostes moriuntur, propter legem Corneliam pertinere videtur, quod ea lex perinde eorum testamenta confirmat, atque si in civitate decessissent: propter quam fictionem lex Falcidia et omnes testamentariae p
Abbreviated transcription (Latin):
decessit. exercetur falcidia. Nã
fictio leg̾ cornelie. hrditatem.
⁊hrdem facit S nemo dubitat
quin debeat. id qq̃ indulger⁊ ɨ¬
leg̃ fal. beneficium. si quidem
quasi patris famił bona resti¬
tueret. cogitur. ⁊ hr̃s scriptus
onisa ertestamento adiciõe
exemplo dict. legatorum io

Expanded text:
decessit exercetur Falcidia: nam fictio legis Corneliae et hereditatem et heredem facit. sed me non dubitare, quin debeat id quoque indulgeri legis beneficium, siquidem quasi patris familiae bona restituere cogitur et heres scriptus omissa ex testamento aditione exemplo edicti legatoru
Abbreviated transcription (Latin):
f. putabant.⁊ ita constituend̾.
quantum sit in legato. S an¬
sto aueterum opinione rece¬
sit.ait enim posse quartam pã¬
tem exeosic̃ excõporib ꝯtiner
Idq ius recte ꝓbat. ¶ S opis
necc̃aria ẽ ueterum sententia.
ut sciamus quantum est ĩle¬
gato. quia necc̃ario exom̃ibu
que sunt facti pars decedere d̾¬
bet. nec pars opere intlligip̃t s.¬

Expanded text:
fructum putabant et ita constituendum, fructum putabant et ita constituendum, quantum sit in legato. sed Aristo a veterum opinione recessit: ait enim posse quartam partem ex eo sic ut ex corporibus retineri idque Iulianus recte probat. sed operis necessaria est veterum sententia, ut sciamus quantum est in legato, quia necessario ex omnibus, quae sint facti, pars decedere debet, nec pars operae intellegi potes
Abbreviated transcription (Latin):
gatas. s etiam ad alienas. lex p¬
tinet ⁊ omẽ ꝙ exbonis defuncti
ergatur. defertur adhanclegẽ.
siue in corpe constet c̾to. incẽto¬
uessiue pondere. numeroue. m̃¬
suraue. ualeat aut etiam si iu
gatum sit. heres meus. seio pe¬
nu dato. si nõ dederit .x. dato.
quidam pũtant omnimodo ĩ
legato.x. eẽ. penum aũt mõtis
eã cap̃i. nec infalcidia inputãe
id heredem posse. Ego autemdi¬
dici.si ĩcontinẽti heres penun
soluent. uideri hoc legatum eẽ
⁊ in lege fal.ĩputari posse Et ꝙ
dixi incontinenti. ita accipiẽ¬
dum ẽ. cum aliquo spãcio Ꝙ
si mora iam facta. soluerit he¬
res penum. tunc nec legatu
eum accipisse. nec infalcidia ĩ¬
putar posse.Iam enim trãsfu
si penum nõ dederit .x.dato. qa
bicpenus non est legata ⁊ penx
sidatur mortis cãcapitur qr de¬
ficit legati condicio. ¶Si
usus. f legatus sit ⁊quia diui¬
dipõt. nõ sic̃ cetere seruitutes
indiuidue sunt. Ueteres qdez
existimandum totum usum

Expanded text:
gatas, sed et alienas lex pertinet. Et omne quod ex bonis defuncti erogatur refertur ad hanc legem, sive in corpore constet certo incertove sive pondere numero mensura valeat aut etiam si ius egatum sit: "heres meus Seio penum dato: si non dederit, decem dato", quidam putant omnimodo in legato decem esse, penum autem mortis causa capi nec in Falcidiam imputare id heredem posse. ego autem didici, si in continenti heres penum solverit, videri hoc legatum esse et in legem Falcidiam imputari posse: et quod dixi "in continenti" ita accipiendum cum aliquo spatio. quod si iam mora facta solverit heres penum, tunc nec legatum eum accepisse nec in Falcidiam imputari posse: iam enim transfus"si penum non dederit, decem dato", quia hic penus non est legata et penus si datur, mortis causa capitur, quia deficit legati condicio. Si usus fructus legatus sit qui et dividi potest, non sicut ceterae servitutes individuae sunt, veteres quidem aestimandum totum usum
Abbreviated transcription (Latin):
sub conditione. pendente lega¬
ti condece heres me hrdem in¬
stituit. ac postea legati condi¬
cio extitit. infalcidie ratione
fudus nõ iure hroitano s
legutim̃s ẽẽ intelligitur.

Expanded text:
sub condicione pendente legati condicione heres me heredem instituit ac postea legati condicio exstitit. in Falcidiae ratione fundus non iure hereditario, sed legati meus esse intellegitur.
Abbreviated transcription (Latin):
secundis legau̾it. neccessario
ratõ confundentur. cum id̾ole¬
gata ualere dixent iuł a substi¬
tuto relicta. quod idem patris
heres extiterit.

Expanded text:
secundis legaverit, necessario ratio confundetur, cum ideo legata valere dixerit Iulianus a substituto relicta, quod idem patri heres exstiterit.
Abbreviated transcription (Latin):
D̾ Pater filiam que amio
diuerterit. heredem pro parte
instituit. ⁊ ab ea petit ut frat᷑
coheredi suo portionem sue¬
hereditatis acceptam. d̾ducta
sexta. restitueret admissa com¬
pensacione dotis infalcidie ra¬
cione. Si pat dotem consenci¬
ente filia nõ repẽtisset. falcidi¬
am quidem iure hereditano.
ditate patris non inueiret¬
¶Auia nepotib heredib insti
institutis. fidei commisit. ut
omissa retentione. que perle¬
gem falcidiam exalio testo
competebat. solida legata frĩ¬
b.⁊ coheredib solueret. recte
uenire. ¶Si duob ĩpubi
berib. substitigtum utriq he¬
redem existentemanasteru
hereditate. falcidia non uti
conuenit. si de bonis alteriu
inpuberis quartam partem
hereditatis patris que adfilio

Expanded text:
Pater filiam, quae a uiro diuerterat, heredem pro parte instituit et ab ea petit, ut fratri et coheredi suo portionem hereditatis acceptam deducta sexta restitueret, admissa compensatione dotis in Falcidiae ratione. si pater dotem consentiente filia non petisset, Falcidiam quidem iure hereditario, ditate patris non inueniretur.Auia nepotibus heredibus institutis fideicommissit, ut omissa retentione, quae per legem Falcidiam ex alio testamento competebat, solida legata frat coheredibus soluerent. recte uenire. Duobus impube ribus substitutum utrique heredem existentem in alterius hereditate Falcidia non uti conuenit, si de bonis alterius impuberis quartam partem hereditatis patris, quae ad filio
Abbreviated transcription (Latin):
dia lata ẽ. que primo
capite liberam legã¬
di facultatem dedit
usq: adcodrantem. his
ppõite no possunt nsi in om̃ilo
simul ꝑsonis existere ¶em si sin¬
foro ⁊ iauario. e. tienis prestite¬
ntfundum ei lego. sinforo mior¬
tuo an legatum pisset. s hoc qͦq
sic puto interpretandum. ut si
dum quisq corum uiueret. pre¬
stitiss. Set benigna int̾pieratr̃e
dicendum si nõ p̾moram ticiisi¬
phorus decesserit. debere partenz
dimidiam ianuano dare.dimi¬
diam partem fundi legatani
qr furdus quibusdam legatus
ẽ. si peccum im ccitam intunus
mpensam quam pferentam cor¬
poris maliam religionem dedis¬
sent. Nam nisi uterq dedit: ne¬
utu ẽ iolegandum.quoniam
dicio.nisi p̾utrumq explen no
pot. Set hec humanius interp̃¬
tan solemus. ut cum duob fun¬
dus legatus sit. si.x. dedissert. et
alten dando partem. segatum
q̃q debatur. ¶Prscus.. sta¬
tuliberum aio utiq ibi ubi pat̾
fa. decessit. aut ubi ip̃e relictu.
sit. aut ubi uelir redderc ratio¬

Expanded text:
dia lata est, quae primo capite liberam legandi facultatem dedit usque ad dodrantem hisositae non possunt nisi in omnibus simul personis exsistere. Item: "si Symphoro et Ianuario centum Titius praestiterit, fundum ei lego". Symphoro mortuo an legatum perisset? sed hoc quoque sic puto interpretandum ut si, dum quisque eorum vivet, praestitisset. sed benigna interpretatione dicendum, si non post moram Titii Symphorus decessit, debere partem dimidiam Ianuario dantem partem fundi diue quaeritur: fundus quibusdam legatus est, si pecuniam certam in funus impensamque perferendi corporis in aliam regionem dedissent. nam nisi uterque dederit, neutri est legatum, quoniam condicio nisi per utrumque expleri non potest. sed haec humanius interpretari solemus, ut, cum duobus fundus legatus sit, si decem dedissent, et alteri dando partem legatum quoque debeatur.Priscus  ibi ubi pater familias decessit aut ubi ipse relictus sit aut ubi uelit, rationes redde
Abbreviated transcription (Latin):
paꝰ irritum eẽ apparuit. tñ tuto¬
res pupillisme curatores filii.
incħ cc̃ oratoẽm diuorum prĩ¬
cipum fecisse inrderi.si ẜm uobũ¬
tatem defimeti testõscriptar
p̃dium rusticum pupillare re¬
diderunt
Decuratorib furio¬

Expanded text:
postea irritum esse apparuit, tamen tutores pupilli siue curatores filii nihil contra orationem diuorum principum fecisse uideri, si secundum uoluntatem defuncti testamento scriptam praedium rusticum pupillare uendiderunt. DE CURATORIBUS FURIO
Abbreviated transcription (Latin):
nãꝙ non ẽẽ uiam eis distracti¬
oms tributam ⁊ io p̃tori arbi¬
trium hususrei senatus dedit.
excuterean aliũde possit pecc̃a
ad extennãdum esaliemm ex¬
pedini q̃rere debet ergo an pecen¬
niam pupillus aat.uł imnia
inreddituum spẽ atq obietio¬
num qtem requirat nũ ane re ᷤᷤ
sint. pret̾ predia q̃ distrahi pos¬
sint. exõrum prioeri alieno sa¬
tis fieri possit Nigitur dep̃hen¬
derit ñ posse altunde exsoiui ꝙͣ
tet dͣistrahinhoutgeat credi¬
tor aut usurnrum mocdus pa sob¬
rẽdumeri alieno suadeaude
p̃tor estimare debebutriminẽ¬
dere potras an o bligare pͣunt¬
tatnẽc ñ ⁊ illum nigilãter obẜ̃¬
uarene plus accipiatur sBob¬
ligatõe p̾diorum fenoris quã
ꝙ opus sit ad soluẽdum es ali¬
emni distrahẽd̾ arbitbr̃ ne pꝑ¬

Expanded text:
namque non esse uiam eis distractinamque non esse uiam eis distractionis tributam. et ideo praetori arbitrium huius rei senatus dedit, excutere, an aliunde possit pecunia ad extenuandum aes alienum expediri. quaerere ergo debet, an pecuniam pupillus habeat uel in in redituum spe atque obue‹nti›onum. item requirat, num aliae res sint praeter praedia, quae distrahi possint, ex qu‹a›rum pretio aeri alieno satisfieri possit. si igitur deprehenderit non posse aliunde exsolui quam tet distrahi, si modo urgueat creditor aut usurarum modus parendum aeri alieno suadeat. Idem praetor aestimare debebit, utrum uendere potius an obligare ptat nec non illud uigilanter obseruare, ne plus accipiatur sub obligatione praediorum faenoris, quam quod opus sit ad soluendum aes alienum: aut distrahendum arbitrabitur, ne p
Abbreviated transcription (Latin):
lienas hãt pupillusadem erit
dicẽdum. ¶Sipuyillus a¬
lienum fundum bona fide eni¬
ptum possideat. diceoum puto
nec hiicauenare tutores pͥoᷤ
sitan uendere tutores possintꝰe
hunc qi debitoris. hoc ẽ aliemã
uẽdunt sitam̃ in petraui̾at pu¬
pillusuł par̃ eius ut inre dm̃
possid̾eat. ꝯsequẽs erit dr̃e non
posse distrabrqi prednmmpu¬
pillare id̃qͣ ⁊ si fuenit exc̃a dam¬
pniifecti nussus possitere.
Sifũndus legatus ꝑfideio. fu¬
instituto. an cutores restituere
hunc fundum possint sine a
locum ẽẽ orõninec iꝯsultoẜ
dore posse alienare. ¶Sipu¬
pilius stplanti spoponderit.
succesẜit qui erat obligatus eã¬
der Erce ꝯsi plirẽs sundum uen¬
didituł quis alius cui pupil¬
lus succesẜit pot dicipupulũ
cetea uenditõis mosulto p̃to¬
re posse ꝑficeres fundum aũt lo¬
catum aepudiare pupillus siñ
alienatõrm cumres sit pupͤuli
nemodubitat. ¶Non pas¬
sim tutorib subobtentu eris
alilem. pmniti debuit uenditio.

Expanded text:
linas habeat pupillus, idem erit dicendum. Si pupillus alienum fundum bona fide emptum possideat, dicendum puto ne hunc alienare tutores possesit, an uendere tutores? hunc enim quasi debitoris, hoc est alienum uendunt. si tamen impetrauerat pupillus uel pater eius, ut iure dominii possideant, consequens erit dicere non posse distrahi quasi praedium pupillare. idemque et si fuerit ex causa damni infecti iussus possidere. Si fundus legatus uel pinstituto, an tutores restituere hunc fundum possint sine aulocum esse orationi nec inconsulto praetore posse alienare. Si pupillus stipulanti spoponderit, successerit, qui erat obligatus. Eadem ratione et si parens fundum uendidit uel quis alius, cui pupillus successerit, potest dici pupillum cetera uenditionis inconsulto praetore ‹po›sse perficere. Fundum autem legatum repudiare pupillus sine alienationem, cum res sit pupilli, nemo dubitat. Non passim tutoribus sub optentu aeris alieni permitti debuit uenditio:
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.
mpatõis
seueri orone ꝓhi¬
biti sunt tutores
⁊curatores p̃dia ry¬
sticauł suburbana distralx. q̃
orõ in senatu recitata ẽ teophi¬
⁊ sunt uba enus hunismodi.
P̃terea patres ꝯscriptianterdi¬
cam tutorib ⁊ curatõrib ne p̾¬
dia rustica uł suburbãna dist¬
hant msi ut id fieret. parẽteᷤ te¬
stõnel codicilł caũerint ꝙ̃ si fõ¬
te es alienum tin erit. ut dereb
cet̾is ñ possit exsolui. tẽ pretor
urbanus uirclanssimus adea¬
tur. qui ꝓsua religioẽ extimet q̃
possunt alienariobligatiue p̃¬
beantimanẽte pupillo actoe. s
postea potit ꝓbari obrẽpͥtu
ẽẽ pretori. ¶Si comunisre̾
ent.⁊ socͥus ad diisionẽ ꝓuoc.
aut sicditor qui pignoriagrẽ
aparẽte pͣupill accepit nisexe¬
quitur. mcħ nouandi cẽseo

Expanded text:
. Imperatoris Seueri oratione prohibiti sunt tutores et curatores praedia rustica uel suburbana distrahere. Quae oratio in senatu recitata est Tertulet sunt uerba eius huiusmodi: 'Praeterea, patres conscripti, interdicam tutoribus et curatoribus, ne praedia rustica uel suburbana distrahant, nisi ut id fieret, parentes testamento uel codicillis cauerint. quod si forte aes alienum tantum erit, ut ex rebus ceteris non possit exsolui, tunc praetor urbanus uir clarissimus adeatur, qui pro sua religione aestimet, quae possunt alienari obligariue debeant, manente pupillo actione, si postea potuerit probari obreptum esse praetori. si communis res erit et socius ad diuisionem prouocet, aut si creditor, qui pignori agrum a parente pupilli acceperit, ius exsequetur, nihil nouandum censeo
Abbreviated transcription (Latin):
ipupillorum sint coĩa
possit. ⁊ cum ꝓuecationecc̃ia sit̃.
puto alienatõem inpediri.neut᷑ e
pot̾it ꝓuocare.s ãbo ⁊̃ puocatõe
expectareit̃ si eosdem tutores
hant. multo mag̾ qsmpedita
alienatõem dicet. sip ¶Si pr¬
pillus dedit pignori expmis¬
su p̃toris. ñ nulla erit dubitatõ
an alienatio possit inpediri.s
dicẽdum est posse creditorem
ius suum exeqͥuitutius tam̃
fecĩt. si prius p̃torem adierit.
¶Si pat̾ uel parens. tutor sit ali¬
cui exlib̾is an p̃tor adeunduᷤᷤ
sit.si obligate uelit.⁊ magis ẽ

Expanded text:
pupillorum sint communpossit. et cum prouocatio necessaria sit, puto alienationem impediri: neuter enim poterit prouocare, sed ambo prouocationem exspectare. item si eosdem tutores habeant, multo magis quis impeditam alienationem dicet. Si pupillus dedit pignori ex permissu praetoris, nonnulla erit dubitatio, an alienatio possit impediri. sed dicendum est posse creditorius suum exsequi: tutius tamen fecerit, si prius praetorem adierit. Si pater vel parens tutor sit alicui ex liberis, an praetor adeundus sit, si obligare velit ? et magis est
Abbreviated transcription (Latin):
gis ẽ ut possit. dum mõsciam
pretorem ñ recte ꝑtibsins fũ¬
ctum. debint ip̃e statuere ⁊ eligẽ
utrum magobligare an uen¬
dere ꝑmittat. ¶Si obligãye¬
rit rem tutor sine decto q̃muis
obligatio ñ ual̾at. est tam̃ ex¬
ceptionidoli loc̾us s tẽcum tr¬
qui subpignore erat creditor.
⁊t̾udendum ẽ an ⁊ obligare
eiꝰrem possit. ⁊dicẽdum ẽ. si ean¬
dem sortem accepit. nec guiori

Expanded text:
t possit, dummodo sciamus praetorem non recte partibus suis functum: debuit enim ipse statuere et eligere, utrum magis obligare an uendere permittat. Si obligauit rem tutor sine decreto, quamuis obligatio non ualeat, est tamen exceptioni doli locus, sed tunc, cum tuqui sub pignore erat creditor. Item uidendum est, an et obligare ei rem possit: et dicendum est, si eandem sortem acceperit nec grauiori
Abbreviated transcription (Latin):
iure. neq curatores.s ⁊ ꝓtutoẽ
negã gerũt. uel ꝓcuratore eos
ñ posse distrahere res pupillo¬
rum uł adolescẽtium mulla dy¬
bitatio ẽ. ¶S si curator sit¬
ł furiosiuel cumsnis alfius
nõ adolescentis.indẽdum ẽ u
trum nire uet̾i ualeb̾ uendit̃o.
an ad hãc orõnem admittimꝰ.

Expanded text:
iure neque curatores, sed pro tutore negotia gerunt uel pro curatore, eos non posse distrahere res pupillorum uel adulescentium nulla dubitatio est. Sed si curator sit furiosi uel cuius alterius non adulescentis, uidendum est, utrum iure ueteri ualebit uenditio an hanc orationem adm
Abbreviated transcription (Latin):
debet ꝗse cum instruat defortu¬
nis pupillinecminium tutoi¬
buł curatorib credẽ.qui non¬
num qͣm lucri sui grã asseuera¬
re p̃tori solent. nec̃ce ẽẽ distrahi
pones nel obligari requirat ego
necc̃ios pupilliuł parentes. uel
libos ali quos fidelesuł quema¬
lium qui notitiam rerum pu¬
pillarium hãtaut si nẽo inue¬
matur aut suspecti sunt qui ĩ¬
uemũtur nb̾e debe edi rõnes.
struere possit p̃toris religione.
an assentire uenditõi.uel obli¬
gatõi debeat. ¶Illud q̃ri pt̃
si p̃tor aditus ꝓmiẜit distrahi
me agebatur. ⁊ hii tutores camͣ
qͦꝓ aministratoẽm subͥerãtꝰ/ ne
tam̃ titulo tenus. tutores ere a¬
lieno alegato pecunia abutãt᷑
qͣm mutuam accepͬant. oꝑtebit
p̃torem curare ut pecc̃a accepta
eͥditorib soluatur. ⁊ dehoc decẽ¬
nere.dareꝙ uiatõrem. ꝗei renũ¬
tiet pecuniam istam ad hoc ꝯuẽ¬

Expanded text:
debet eum, qui se instruat de fortunis pupilli, nec nimium tutoribus uel curatoribus credere, qui nonnumquam lucri sui gratia adseuerare praetori solent necesse esse distrahi possessiones uel obligari. requirat ergo necessarios pupilli uel parentes uel libertos aliquos fideles uel quem alium, qui notitiam rerum pupillarium habet, aut, si nemo inueniatur aut suspecti sint qui inueniuntur, iubere debet edi rationes struere possit praetoris religionem, an adsentire venditioni vel obligationi debeat. Illud quaeri potest, si praetor aditus permiserit distrahi mae agebatur et hi tutores eam quoque administrationem subierant. Ne tamen titulo tenus tutores aere alieno allegato pecunia abutantur quam mutuam acceperunt, oportebit praetorem curare, ut pecunia accepta creditoribus solvatur et de hoc decernere dareque viatorem, qui ei renuntiet pecuniam istam ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
iub̾e possideri pot̾it hec obliga¬
toẽs siue alienatoes locu hnt.
qr ñ extutoris uł curatons uo¬
lũtate id fit. s exma grãtuum
dus atutore petitus sit pupil¬
laris nec restituatur.an litis ex¬
timatio oblata alienatõem pa¬
ꝙ erit dicẽdum.⁊ si fundus peti¬
tus sit qui pupilli fint. ⁊ cẽ pu¬
pillum ꝓnuntiatum. tutores¬
ꝙ restituerũt. nam ⁊ hic uale¬
bit alienatio. pprei iudicate¬

Expanded text:
iam possideri poterit: hae enim obligationes siue alienationes locum habent, quia non ex tutoris uel curatoris uoluntate id fit, sed ex magistratuum adus a tutore petitus sit pupillaris nec restituatur, an litis timatio oblata alienationem paque erit dicendum et si fundus petitus sit, qui pupilli fuit, et contra pupillum pronuntiatum tutoresque restituerunt: nam et hic ualebit alienatio propter rei iudicat
Abbreviated transcription (Latin):
Illud moĩqd̾ cum dm̃io pignꝰ
qitum ẽ ⁊ abinitio obligatio ĩ¬
hesitq̃d si afiscoemĩt.nec dubi¬
tatio ẽ qn ius pignoris salina
sit. si igitur tal spes inpriuato
uẽditore mcidĩt.impiali bñfi¬
tio opus ẽ. ut ex ixptopignuss¬
us pupilli alt̾i pupillo fimdus
sit ꝯꝑatus isq pupillo ł mͣmoĩ
traditus an pignoris obligati¬
oẽm possit hr̃e is cuius pecirĩa
fundus sit ẽptus. ⁊ magis ẽuit
saluum sitiꝰ pignoris ex ꝯstitr

Expanded text:
illud mouere, quod cum dominio pignus quaesitum est et ab initio obligatio inhaesit. quod si a fisco emerit, nec dubitatio est, quin ius pignoris saluum sit. si igitur talis species in priuato uenditore inciderit, imperiali beneficio opus est, ut ex rescripto pignusli alteri pupillo fundus sit comparatus isque pupillo uel minori traditus, an pignoris obligationem possit habere is, cuius pecunia fundus sit emptus? et magis est, ut saluum sit ius pignoris secundum
Abbreviated transcription (Latin):
cũq decognatis agitm. ibisic
inadoptõem datus ẽ.taminfa¬
milia nãlis prĩs iura cognatõis
retineat.q̃m infamilia ad opti¬
ua nãciscat̃ ss eorum tm̃ cognati¬

Expanded text:
bicumque de cognatis agitur, ibi sicin adoptionem datus est tam in familia naturalis patris iura cognationis retineat quam in familia adoptiua nanciscatur: sed eorum tantum cognati
Abbreviated transcription (Latin):
h̃ri rõnem placint.qr uerisi¬
mile ñ indebatur.tam ꝯiunc¬
tum sanguini. defuctiuali¬
tudinem ignorasse.
rem septitiam. diu̾so patre na¬
tam ⁊ p̾gnantem mr̃em exali¬
o marito. q̃ro si mater hr̃oita¬
tem repudiauĩt.dum adhyc
p̃gnans est p̾a enixa fuerit sẽp
De successori

Expanded text:
haberi rationem placuit, quia uerisimile non uidebatur tam coniunctum sanguin‹e› defuncti ualetudinem ignorasse. rem Septiciam diuerso patre natam et praegnatem matrem ex alio marito: quaero, si mater hereditatem repudiauerit, dum adhuc praegnas est, posteaque enixa fuerit SempDE SUCCESSORI
Abbreviated transcription (Latin):
tecto fuerũt oio punit. s in ea¬
dem regione ñ alit insi ꝯscii fy¬
issẽc. ¶ Eodem aũt tecto q̃łr
accipiatur. udeamꝰ utrum int̃
eosdem parietes an ut ultra ĩt
eãdem dietam.ał cubiculu
eãdem domũuł eosdem ortosł
totamuillam. ⁊ ait sextus sic
ẽẽ iudicatum.ut ꝗcumq eo lo¬
ci fuert. un uocem exaudire po¬
tuert. hii puniantur.qĩ subeo¬
dem tecto fuert.lz alii ualidio¬
dm̃s sins auxilium fepre pos¬
sũt. ñ debẽt saluti eoͣrũ suam
añponẽspotuisse aũt ancillã
q̃ ineodem oclaui cum dñasy
a fuat auxilium ei ferre.sme
corꝑe suoaut cũte uoce plorã¬
temut hi ꝗ indomo fuerant.
aut incim audirẽt. hoc ipsu
oẽm sͥ morte minatam si pro¬
clamass ultimũ itaꝙ suppli¬

Expanded text:
eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent. 'Eodem' autem 'tecto' qualiter accipiatur, uideamus, utrum intra eosdem parietes an et ultra intra eandem diaetam uel cubiculum uel eandem domum uel eosdem hortos uel totam uillam. et ait Sextus sic esse saepe iudicatum, ut quicumque eo loci fuerunt, unde uocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii ualidiodominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere: potuisse autem ancillam, quae in eodem conclaui cum domina sua fuerat, auxilium rei ferre, si non corpore suo, at certe uoce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant aut uicini audirent, hoc ips‹o› orem sibi mortem minatum, si proclamasset. ultimum itaque suppli
Abbreviated transcription (Latin):
pm̃ atq deẜins supplitiũ sum̃¬
testiñ occisi occise ue apiretur
ẜuis qd ẽ habenda supplitium
sum̃dum ẽ. Nam ẽ equissimr̃
indulgẽtiam iporum. qua
ꝗsꝙ pleniorem eẽt exptuseoᷤ
ginorem sceleri suo. penãme¬
rebr. ¶Qdad cãm testi ꝑ
tinẽs relictum erit. abeo ꝗ ce¬
cisus ẽẽ dicetur. id neꝗd scies
cauetũr. priusqͣm deea fami¬
lia qõ exsenatus ꝯsulto hita.
supplitiumꝙ denõxiis sũptr
fueritãpire aũt hie ille ũr
qui naliter aꝑit. siue sint sig̃¬
te siue ñ sint legate. s tm̃ naᷤ¬
turałr clãuse. aꝑire accipe de¬
bemus ꝓhibitos nos uł palȧ¬
uł publice uł secto. om̃is aꝑ
rãs occisum apuerit. ñ d hec

Expanded text:
 atque seruis supplicium sumetestamentum occisi occisaeue aperiretuseruis quaestio habenda suppliciumque sumendum est: nam est aequissimum indulgentiam ipsorum, quam quisque pleniorem esset expertus, eo grauiorem sceleri suo poenam merebitur.Quod ad causam testtinens relictum erit ab eo qui occisus esse dicetur, id ne qui‹s› scauetur, priusquam de ea familia quaestio ex senatus consulto habita suppliciumque de noxiis sumptum fuerit.Aperire autem hic ille uidetur qui naturaliter aperit, siue sint signatae siue non sint legatae, sed tantum naturaliter clausae.Aperire accipere debemus prohibitos nos uel palam publice uel secreto: omnis enim orans occisum aperuerit, non debet
Abbreviated transcription (Latin):
dñ inte grato uiẽ d̾biti xatõis
ẽ. ¶sidis miꝗtate reĩillate
cedis absolutis hrdib qui ñ
ꝑdefunctoriẽ debitum offm̃
ipleuerãt qͣmins ñ ꝓuo̾cas¬
sẽt hr̃ditatem auferri ñ opor¬
tere insum est.

Expanded text:
dum integrato iure debiti rationis est.Praesidis iniquitate reis illatae caedis absolutis heredibus, qui non defunctorie debitum officium impleuerant, quamuis non prouocassent, hereditatem auferri non oportere uisum est.
Abbreviated transcription (Latin):
int cini hr̃s extitit. lutia titia
soror ⁊ mortẽ enis exequine¬
glexit ⁊ ip̃a postanum dcim̃
decessit. extitit. qui boã mĩtia¬
ret gan seni.q̃ro an morte titi¬
e ext̾nictum sit crim. pauł.ꝵ.¬

Expanded text:
i heres exstitit Lucia Titia soror et mortem eius exsequi neglexit et ipsa post annum decimum decessit: exstitit qui bona nuntiaret Gaii Seii: quaero, an morte Titiae extinctum sit crimen.Pau
Abbreviated transcription (Latin):
lit an sit excusãdus. anuoq
gis ẽ ut si qdem oĩb ferre po¬
t̾urit.qͣmius ꝗbdam tulerit.
supplitio sit affitiẽdus si uõ
simul oĩb ñ potinit excusan¬
dum.qr ꝗbdam open tulit.
Nam illud durumẽ dr̃e. si cỹ
duob auxilium ferre ñ pos¬
sit. eli ge̾ alti ẽẽ auxilio. electi¬
cẽ. crimen eum cẽxissesq̃r ⁊ si
si ita fuerũt sme dolo.m.ut
errũꝑe succurrẽdi cã aut ꝯpre¬
hendendi eos ꝗ cedẽ fecerunt.
ñ potuerut nec intest aquo
clausi tñbantur si tñ sine da¬
ta opauoluert se ita inchudi
ne opem ferre possint. ¶Cla¬
usos accipe debemꝰ. ⁊ si snicti
cula ⁊ auxilio eẽ nõ potuerũt.¬
ignoscitur ⁊̃ his ꝗetate defec¬
tisunt. ¶Surdus q̃pint ĩ¬
beccilles mi̾andus ẽ aut int̾
eos qui sub eodem tecto ñ sũt.
qr ut illi ꝑspatiumata hic
quoq ueniam mereri debet.¬
¶Mutũsimilimõ excipimu.
s ibi uͥ uocis tñ auxilio suꝑ¬
fint. furiosos exciꝑe neq̃qua
corũ ẜuum seruaue. exea fa¬

Expanded text:
lit, an sit excusandus, an uerogis est, ut, si quidem omnibus ferre potuit, quamuis quibusdam tulit, supplicio adficiendum: si uero simul omnibus non potuit, excusandum, quia quibusdam opem tulerit. nam illud durum est dicere, si, cum duobus auxilium ferre non possit, elegit alteri esse auxilio, electione crimen eum contraxisse.Quare et si si ita fuerunt sine dolo malo, ut erumpere succurrendi causa aut comprehendendi eos, qui caedem fecerint, non potuerint: nec interest, a quo clausi continebuntur: sic tamen, si non data opera uoluerint se ita includi, ne opem ferre possint. clusos accipere debemus et si cula et auxilio esse non potuer‹i›nt.Ignoscitur etiam his qui aetate defecti sunt.Surdus quoque inter inbecillos numerandus est aut inter eos qui sub eodem tecto non sunt, quia ut illi per spatium, ita hic quoque ueniam mereri debet.Mutum simili modo excipimus, sed ibi, ubi uocis tantum auxilium superfuit.Furiosos excipi nequaquam eorum seruum seruamue ex ea fa
Abbreviated transcription (Latin):
eius ꝗ a familia sua occisus di¬
catur. qn q̃niii ip̃o con stitu¬
tum c̃ senatus ꝯsulto tauro ⁊
oͣs ꝑtinet.nãq eo qui parrici¬
dii pena tem̾ possũt sẽꝑ ac̾ca ẽ

Expanded text:
us, qui a familia sua occisus dicatur, quinquennii tempus constitutum est senatus consulto Tauro et os pertinet. namque eos, qui parricidii poena teneri possunt, semper acc
Abbreviated transcription (Latin):
tu latronũ qui ꝓfuga̾t ĩuillã
suam uuln̾atum eẽ. mox testõ
fcõ. purgasse offitium ẜuorũ
suorum nec pietas ꝓẜus nec
sollicitudo hrdis optinẽ deb
ut adpena nocẽturquos absol
potui̾t.subuemẽdum ẽ ei.¬
Siqs mories dixiss aẜuouiz
mortis illatam ẽẽ s̾ dicendu
ẽ. non eẽ credẽdum d̾ño.simo¬
¶Si maritus uxorem intra cu¬
biculum noctu secũ cubãte
necaũt. uł uxor maritũ serui
pena senatus ꝯsulti lib̾abunt᷑
s si exaudissẽt et opẽ ño trili¬
sẽt plectẽdi ert̃. non tm̃ si pro¬
prii eeñt mułris s q̃ si mariti.
sam occidãt. qr ignoscitur ei.
dolorẽ exeq̃nti dnõ ñ restituer.¬
Si cum os dñi aggssuram pa¬
terẽtur. unius ẜuus opem tu

Expanded text:
tu latronum profugerat uillam suam, uulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium seruorum suorum, nec pietas pro seruis nec sollicitudo heredis optinere debet, ut ad poenam uocentur, quos absolupotuerit, subueniendum est ei.Si quis moriens dixisset a seruo uim mortis allatam esse sibi, dicendum est non e.Si maritus uxorem noctu intra cubiculum secum cubantem necauerit uel uxor maritum, serui poena senatus consulti liberabuntur. sed si exaudissent et opem non tulissent, plectendi erunt, non tantum si proprii essent mulieris, sed etiam si mariti.Ssam occidat, quia ignoscitur ei, dolorem exsequenti domino non restiterunt.Si cum omnes domini adgressuram paterentur, uni seruus opem tu
Abbreviated transcription (Latin):
reuałat id qd̾ aꝑtum ẽsiue ñ
uałat. attam edcolocus ẽ eadez
stitutõis ꝑtinẽt. Si pupil¬
lus pupilla ue occisus occisa¬
ue eẽ dicet. ¶salius apint a¬
lius recitauit. alus descripse¬
rit os medictum̃ incide̾t ꝗ sĩ¬
gula eorum fecert̃. ¶Lon
taret. ¶Eleg̾ater sceuoł a¬
it ut ꝗs adhrdem siñ uti les
ac̾toes transmittat. si forte añ
aditoem decessit exploratum
eẽ d. id circo eum nõ adireꝙ
ꝯsulti apii tabule ñ potuer̃.
succurritur eis admplẽdam
ꝯditõe. S sialiud inpedimẽ¬
tum sit denõad eunda hrdita¬
te uł aꝑiẽdarum tabularum

Expanded text:
e non ualeat, attamen edicto locus est.Eadem stitutionis pertinent, si pupillus pupillaue occisus occisaue esse dicetur.Si alius aperuit, alius recitauit, alius descripserit, omnes in edictum incident, qui singula eorum fecerunt.Non ttaret.Eleganter Scaeuola ait, ut quis ad heredem suum utiles actiones transmittat, si forte ante aditionem decessit, exploratum esse debere idcirco eum non adire, consulti aperiri tabulae non potuerunt, succurritur eis ad implendam condicionem.Si et aliud impedimentum sit de non adeunda hereditate uel aperiendarum tabularum,
Abbreviated transcription (Latin):
titio debebat abbrdib sen
titii accep̃. qĩtum est c̃ nece
gan seii br̃des enis ñ uindi¬
cauiñt.antitius nchomimꝰ
eos hr̃des.ut indignos acẽa¬
re possit. obid ꝙ necẽe enis ñ
uindicaum̃t. nec obsit ei ꝙ

Expanded text:
Titio debebat, ab heredibus Seii Titius accepit: quaesitum est, cum necem Gaii Seii heredes eius non uindicauerint, an Titius nihilo minus eos heredes ut indignos accusare possit ob id, quod necem eius non uindicauerint, nec obsit ei, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ingłat strãgulatum p̃cipitats̃
ł saxo uł fuste uł lapide pcussỹ
uł alio aliquo telo necatum.¬
aliquo.qd clamnecare soleat.
intemptus ẽ. ad h̃ senatus s¬
suultumuindeã mortis eiꝰ non

Expanded text:
iugulatum strangulatum praecipitatum uel saxo uel fuste uel lapide percussum uel quo alio telo necatum.am quo alio quod clam necare soleat interemptus sit, ad hoc senatus consultum uindicta mortis eius non
Abbreviated transcription (Latin):
familia añ qõnem fugerĩt ũ
insingłos ẜuos quos ꝯincẽit.
qnꝙ aureos ex boĩs occisi axt
si m̃ redigi ea qntitas nõ po¬
sit expublico accipiat. ꝙ p̃
tectoloco ue fuint.s in eos so
inditium fiat.ita ut exiñcuł
ex boms dãpnati. ¶Ex he
edc̃õ actio ꝓficiscit ꝯ eum ꝗ¬

Expanded text:
rint, ut in singulos seruos quos conuicerit quinque aureos ex bonis occisi aut, si inde redigi ea quantitas non possit, ex publico accipiat. quod tecto locoue fuerint, sed in eos soliudicium fiat ita, ut ex uinculis ex bonis damnati.Ex hoc edicto actio proficiscitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑci ꝗ tm̃ sub eodẽm tecto fuiᷤᷤ¬
sent. qui uo ministri uł ꝑti
intllectũ caꝑe possint. biis nõ
magis incede domini quã in
nulla alia ca ꝑci oportere.

Expanded text:
i tantum sub eodem tecto fuissent: qui uero ministri uel parintellectum capere possent, his non magis in caede domini quam in ulla alia causa parci oportere.
Abbreviated transcription (Latin):
qd potuert̃ facẽ adu̾sus eos q
ueneno.uł quo alio mortẽ in¬
sidiãtu plane si uenenũ piĩ
effusum sit. senatꝰ ꝯsultũ locũ
b̃t ubicumꝙ igitur nis ao¬
hibita ẽ q̃ infrimere soletibi
dicẽdum ẽ locus senatꝰ osui¬
to fore Quid ergo si dñsue¬
inpunitum erit fẽm nullomͦ

Expanded text:
d potuerunt facere aduersus eos, qui ueneno uel quo alio more insidiantur: Plane si uenenum per uim infusum sit, senatus consultum locum habet.Ubicumque igitur uis adhibita est quae interemere solet, ibi dicendum est locum senatus consulto fore.Quid ergo, si dominus ueimpunitum erit factum? nullo modo: