comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
labȩ habeant neque itafiniantur PAAonI¬
m̃a. quemad modum desinunt ea dequib:
orginem ducuntꝰ ut medicina & medicus
medicina alus litteris clauditur. aliis
medicus. Hanc igitur differentiam
nisi pãn oar̃aia habuerint & nisi cũ
sr̃nonimis negotio cum omonrmis Nomine
fuerin copulata. omonima potius quam
Pãonrma nominantur Vt si a malitia
uiciosum dicamus Negotio quidem cũ
sr̃nonimis conuenit. sed ab omonrmisdis¬
crepat nomine. Neque enim uiciosus&
malitia similia sunt quam quam eodem
intellectu sentiantur quod sia malitia
dicatur malus. recte utrumque cõuenit
Inultima uero syllaba non mutatur
hoc modo ut dicamus a sapientia. uerba
sapientia. Hic cum nulla syllaba cõmu
Vnde constat. haet & hissimilia o moni¬
mis potius debere coniungi Scire &iam de¬
bemus uerba aut simplicia eẽ. aut certe con¬
iuncta Coniuncta sunt equuscurrit. sim¬
plicia cum haec separantur. & dicuntur sin¬

Expanded text:
labae habeant neque ita finiantur paronylabae habeant neque ita finiantur paronyma quemadmodum desinunt ea de quibus originem ducunt, ut 'medicina' et 'medicus': 'medicina' aliis litteris clauditur, aliis 'medicus'. Hanc igitur differentiam nisi paronyma habuerint, et nisi cum sunonymis negotio, cum omonymis nomine fuerint copulata, omonyma potius quam paronyma nominantur; ut, si a 'malitia' 'uitiosum' dicamus, negotio quidem cum synonymis conuenit sed ab omonymis discrepat nomine neque enim 'uitiosus' et 'malitia' similia sunt, quamquam eodem intellectu sentiantur; quod si a 'malitia' dicatur 'malus', recte utrumque conuenit. Cap. 25. In ultima uero syllaba non mutatur hoc modo, ut si dicamus a 'sapientia' 'uerba sapientia. Hic cum nulla commutata est Unde constat haec et his similia homonymis potius debere conjungi. Scire etiam debemus, verba aut simplicia esse, aut certe conjuncta. Conjuncta sunt, equus currit: simplicia, cum haec separantur et dicuntur sin
Abbreviated transcription (Latin):
quid posse nisires fuerit dequa imago intuen
deamus quaesunt inom onrꝰmorum ae srno¬
nimorum medio constituta. Et quae nec pa
ronrma dici possu&. nuisi ise habueri& utro¬
rumque contractum. idest nisi &e nomen
omonrmorum & negatum srnonimorũ
uideantur habert communc. ut a sapiena
sapientem uel medicum a medicina dicamꝰ
Fadem in medico quac in medicina & actus
similitudo uidetur & nominis Propterea
recte paronymum dictum ẽ quod aliunde
nomen acceperit Verumne eadem unde¬
antur pas oniaia & omnorna quacabuno
dicuntur id est a p̃oenõs hanc differentiã
debemus agnoscere quodipsa pãroni aa
interse quidem ꝓpt̃ similitudinẽ nominis
omonyma sunt illius tamen nominis. pã¬
Aoniaa dicuntur unde nom̃ acceperi N
ut pote asapientia dicamus hominẽ sapientẽ
sapiens consilium interse haeo omonima s̃
ipsius uero sapientiae PAnONIMA. obseruari
tamen oporta. ut commutationem ultime syl¬

Expanded text:
quid posse, nisi res fuerit de qua imago intuendquid posse, nisi res fuerit de qua imago intuenddeamus, quae sunt in homonymorum et synonymorum medio consronyma dici possunt nisi in se habuerint utrorumque contractum id est nisi et nomen omonymorum et negotium synonymorum uideantur habere commune ut a 'sapientia' 'sapientem' uel 'medicum' a 'medicina' dicamus; eadem in medico quae in medicina et actus similitudo uidetur et nominis. Propterea recte 'paronymum' dictum est quod aliunde nomen acceperit. Cap. 23. Verum, ne eadem uideantur paronyma et omonyma quae ab uno dicuntur id est aipo; eIrov", hanc differentiam debemus agnoscere, quod ipsa paronyma inter se quidem propter similitudinem nominis omonyma sunt, illius tamen nominis paronyma dicuntur unde nomen acceperint, ut puta a 'sapientia' dicamus 'hominem sapientem', 'sapiens consilium': inter se haec omonyma sunt, ipsius uero sapientiae paronyma. Cap. 24. Obseruari tamen oportct ut commutationem ultimae syl
Abbreviated transcription (Latin):
.III. dicuntur illa quibus eaquȩ sunt im¬
pressa animo efferuntur. Idnãq qđ
quis concipit animo lingua ꝓsequente
toteles tractare incipit. quae ꝑcipiuntur.
quaeque ipse uocat greg̾o Nomine. sene
insidentes animo Vcrum cumde ꝑceptis
proposuerit disputare & dehis quȩ sunt
adchis quae dicuntur necessario locuturẽ
Percepta enim. ex his oriuntur quȩ s̃. quae
uidendo ꝑcpimus Prexeptorũ aut̃ de¬
erit demonstratio nisi corũ quȩ dicuntur
auxilio fuerint de monstrata Ergo quã¬
quam separatĩ postea ea quȩ s̃ definiturꝰ sit
mixtam tam̃ detrib disputationẽ debe¬
musaccipere Nam deꝑceptis quiloquit᷑¬
& originem rerum trahit. & presidia
orationis implorat: Suꝑfluam igitur
quaestionem mou&. qui dicit scrutari
oportere cur aristoteles in principio
sidehis quae ꝑcipiuntur fuerat tracta¬
turus. cumliqueat nom posse dici ali¬
quid nsi cumpereptum sucrit raccpentipialiN¬

Expanded text:
tertio dicuntur illa, quibus ea, quae sunt imtertio dicuntur illa, quibus ea, quae sunt impressa animo, efferuntur. Id namque quod quis concipit animo, lingua prosequente toteles tractare incipit, quae percipiuntur, quaeque ipse vocat graeco nomine σημαινinsidentes animo: verum cum de perceptis proposuerit disputare; et de iis quae sunt, et de iis quae dicuntur, necessario locuturus est. Percepta enim ex his oriuntur quae sunt, quae videndo percipimus: perceptorum autem deerit demonstratio, nisi eorum, quae dicuntur, auxilio fuerint demonstrata. Ergo quanquam separatim postea ea quae sunt, definiturus sit; mixtam tamen de tribus disputationem debemus accipere. Nam de perceptis qui loquitur, et originem rerum trahit, et praesidia orationis implorat. Superfluam igitur quaestionem movet, qui dicit scrutari oportere cur Aristoteles in principio si de his quae percipiuntur fuerat tractaturus, cum liqueat non posse dici aliquid, nisi quod perceptum fuerit, nec percipi ali
Abbreviated transcription (Latin):
uteadem latinus quoq sermodeclarat si¬
militudo proparte. ab uno adunum Simi¬
litudo est ut homopictus & uerus. sola insi
militudine copulantur Pro parte ẽ qđ
CATAA uolo oiua graeciuocant . ut quo
pacto principium animalis cordicimus
lta principium a quae fontem dicamus
Proparte enim sui similitudo nominis
uid&ur adiuncta. Ab uno ẽ cum dicimꝰ
amedicina medicinale ferra mentum.
medicinalis scientia. medicinale p̃ceptũ.
medicinalis usus. ab uno iͥnĩcuncta descer¬
dunt Adunũ ẽ ut illa potio salubrisẽ
illemedicus salubris. ferram̃tũ illud aalu¬
bre Haec enim coniuncta unũ. idest
salutem uidentur attingere Sed pleriq
mouere assolent quȩstionem. dequib: ma¬
gis aristoteles uoluerit inchoare tractatũ
Primum deisquȩ sunt : secundum deisquȩ iii¬
inchoantur. Tertiũ de his quȩ dicuntur
.I. Sunt autem res om̃s . quas naturapepe¬
rit .iI. Percipiuntur ea quorũ imagi¬
nes animouidendo for mamus & cõdimus

Expanded text:
ut eadem latinus quoque sermo declarat: Similitudo, pro parte, ab uno, ad unum. Similitudo est ut 'homo pictus' et 'uerus'; sola enim similitudine copulatur. Pro parte est quod katav ainalogivan Graeci uocant ut, quo pacto 'principium animalis' cor dicimus, ita 'principium aquae' fontem dicimus: pro parte enim sui similitudo nominis uidetur adiuncta. Ab uno est cum dicimus a 'medicina' 'medicinale ferramentum', 'medicinalis scientia', 'medicinale praeceptum', 'medicinalis usus'; ab uno enim cuncta descendunt. Ad unum est ut 'illa potio salubris est', 'ille medicus salubris', 'ferramentum illud salubre': haec enim cuncta unum, id est salutem, uidentur attingere. Cap. 19. Sed plerique mouere assolent quaestionem de quibus magis Aristoteles uoluerit inchoare tractatum: primo de iis quae sunt, secundo de iis quae percipiuntur, tertio de iis quae dicuntur. Primo sunt res omnes, quas natura peperit: secundo percipiuntur ea, quorum imagines animo videndo formamus et recondimus:
Abbreviated transcription (Latin):
nosci qui senmm quid sic homo possit agnosce¬
re. nisi aliquem hominem sibi ponatante
oculos quasi subiectum nomini. hoc opꝰ aristo¬
telis intellegendũ ẽ quando sic̃ dictum ẽ quic¬
quid homo loquitur interdecem ista p̃dicam̃ta
babetur Profici& &iamad libros intellegen¬
dos quta siue rethorici sint siue dialectici

Expanded text:
nosci. Quis enim quid sit homo possit agnoscenosci. Quis enim quid sit homo possit agnoscere, nisi aliquem hominem sibi ponat ante oculos, quasi subiectum nomini? Hoc opus Aristotelis intellegendum est, quando, sicut dictum est, quidquid homo loquitur, inter decem ista praedicamenta habentur. Proficiet etiam ad libros intellegendos, qui sive Rhetoribus sive Dialectici
Abbreviated transcription (Latin):
No hodie infulatus disputando fitigat᷑
Osia aut̃ substantia ẽ. Idest proprium qđ q
ceteris subiac&. Reliquai nouẽ acciden
res ad scipsm subsistat Corpꝰ eñ subsisti
et ideo substantiẽ Illauoro accidentia
quicinsubsistente atq subictto s. substan¬
tiae non sunt. quia non subsistunt sed
mutantur sicut color ł forma. De sub¬
iecto autem & in subiecto quasi deipso &
in ipso Vbi enĩ dicitur desubiecto subs¬
tantia ẽ quasidicatur de substantia
Vbiaut̃ dr̃ insubiecto. accidentia s̃ ldẽ
que accidunt in substantia. ut quantitas.
qualitas ł figura De subiecto igit᷑ generas
& species. Insubiecto acciderłia sunt
exhis uiuii accidentib tria intrausiuns
quantitas & qualitas & situs hȩxenĩ sine
usia cẽ non pois̃ Extrausiamuero s. locꝰ
tempus & habitꝰ intra eatra ussaniela¬
tio facere apati Appellata saut̃ cathego¬
rias constat. quia non possnisi ex subiectis ag¬

Expanded text:
plo, hodie, infulatus, disputando fatigatur. plo, hodie, infulatus, disputando fatigatur. Usia autem substantia est, id est proprium, quae ceteris subiacet; reliqua novem accidentres ad se ipsam subsistit. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est. Illa vero accidentia, quae in subsistente atque subiecto sunt, substantiae non sunt, quia non subsistunt, sed mutantur; sicut color vel forma. De subiecto autem et in subiecto quasi de ipso et in ipso. Ubi enim dicitur de subiecto, substantia est, quasi dicatur de substantia. Ubi autem dicitur in subiecto, accidentia sunt, id est, quae accidunt in substantia; ut quantitas, qualitas, vel figura. De subiecto igitur genera et species, in subiecto accidentia sunt. Ex his novem accidentibus tria intra usiam sunt, quantitas et, qualitas et situs. Haec enim sine usia esse non possunt. Extra usiam vero sunt locus, tempus tio, facere et pati. Appellatas autem categorias constat, quia non possunt nisi ex subiectis ag
Abbreviated transcription (Latin):
Nimq seruus acdns̃ uno tempore exordiũ
p̃cẽ non potest Porro situs. a posttione
dictus ut quid aut st& aut sedeat. aut
iaceat. Locus est ubi sit in foro. an inpla¬
tea Loci autem motꝰ partes Vii. hab&.
dextram sinistram. ante raero. sursum
atq deorsum Partes quoq isto .ui. duoba¬
bent longe & prope Tempus ut hodie. heri
habitus ab abendo aliquid dictus ut
habere scientiam inmente uirtutemm
corpore Circa corpusuestimentum &
caera quae ab habendimodo & signato
epati ab agentis aepatientis si gni fieitione
consistunt Nam scribo uocis actum haba:
qĩ facientis rem indicat. scribor patiemtis ẽ
quacedã posita s̃ uel in ipso substantiȩ genere
quod est usia innumerabilia repperiunt᷑
Nam&ca quac intellectu capimus ad alteꝵ
horumꝰ decem p̃dicam̃ torũ sermone uulgimꝰ
Plena enim sententia dehisitaẽ Augustinꝰ.
magius orator silius illius stansintem¬

Expanded text:
nam servus et dominus uno tempore exordium nam servus et dominus uno tempore exordium praeesse non potest. 8. Porro situs a positione dictus, ut quis, aut stet, aut sedeat, aut jaceat. Locus est ubi sit, in foro, in platea. Loci autem motus habet sex partes, dexteram et sinistram, ante et retro, sursum atque deorsum. Partes quoque istae sex duo habent, longe et prope. Tempus, ut, hodie, heri. 9. Habitus ab habendo aliqhabere scientiam in mente, virtutem in corpore, circa corpus vestimentum, et cetera, quae ad habendi modum, designato Iam vero agere et pati ab agentis et patientis significatione consistunt. Nam scribo vocis actum habet, quoniam facientis rem indicat. Scribor patientis estquaedam posita sunt, vel in ipso substantiae genere, quod est οὐσία, innumerabilia reperiuntur. Nam et ea quae intellectu capimus, id ad alterutrum horum decem praedicamentorum sermone vulgamus. Plena enim sententia de his ita est: Augustinus, magnus orator, filius illius, stans in tem
Abbreviated transcription (Latin):
go hoc uniuocum in generib eẽ intelligit᷑
quia nomen & definitionẽ daN feris suis
Denominatiua. id est diriuatiua dicunt᷑
quaecumq: ab aliquo solo differentiȩ casu
sccundum nomen habent appellationẽ
ut ab onitate bonus &amalitia malus
Chategoriarum aut̃ species .x .s̃. idest subs¬
tantia. quantitas. qualitas. relatio.
situs. Locus tempus. habitus a gere &pa
pati Substantiaẽ quie proprie & principaliter
dicitur. quȩ neq desubietto predicatur ne
insubiccto est. ut alicui homo. uel alicu¬
equus Secunde autem substantiae dicunt᷑
in quib specieb illȩ quae principaliter subs¬
tantiae primo dictaesunt. in sunt atq clau¬
duntur ut in homine. cicero. quantitas
ẽmensura proqua aliquiduel magnum uel
minus ostenditur. ut longus breuis qua¬
lita sẽ ut qualis sit. orator. anrusticus ni¬
felatio ẽ quae reformatur ad aliquid
cum enim dicitur filius. demonstrator
& pater Haec relatiua simul incipiunt

Expanded text:
go hoc univocum in generibus esse intellegitur, go hoc univocum in generibus esse intellegitur, quia et nomen et definitionem dat formis suis. Denominativa, id est derivativa, dicuntur quaecumque ab aliquo solo differentiae casu secundum nomen habent appellationem, ut a bonitate bonus, et a malitia malus. Categoriarum autem species decem sunt, id est substantia, quantitas, qualitas, relatio, situs, locus, tempus, habitus, agere et pati. Substantia est, quae proprie et principaliter dicitur, quae neque de subiecto praedicatur, neque in subiequus. Secundae autem substantiae dicuntur in quibus speciebus illae, quae principaliter substantiae primo dictae sunt, insunt atque clauduntur, ut in homine Cicero. Quantitasest mensura per quam aliquid vel magnum vel minus ostenditur, ut longus, brevis. Qualitas est, ut qualis sit orator, 105 aut rusticus, nilatio est quae refertur ad aliquid. Cum enim dicitur filius, demonstratur, et pater. Haec relativa simul incipiunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ni. maliq capax. Sie &iam inomni oratio¬
ne substantiali. tam diu int̾ponere debemꝰ
species & differentias. quam diu seclusisom̃b
que hoc idem eẽ possunt quo adid ꝑueniator
ut propri& asiam certa teneatur . p̃sa gogas
aut̃. exgȩco in latinum transtulit uicto¬
rinus orator. commentumq eius inquinq:
libris boetius edidit INCIPIT PREEATIO
rias significationes omnis sermo conclu¬
susẽ. instrumenta cathegoriarum sunt
tria. Id est prima. equiuoca. Scđa uniuoca
Tertia de nominatiua. Aequi uoca s̃. quando
multarum rerum Nomenunũ ẽ. sed noneidẽ
definitio. ut leo Nam quantũ ad nom̃ ꝑtin& :
&uerus & pictus & caelestis. leo dr̃ quantũ
ad definitionem pertin&. Alit̃ uerus de¬
finitur. aliter pictus. aliter caelestis. uni¬
uoca sunt. quando duarum aut plurimũ
rerum unum nomenẽ & definitio. ut ues¬
tis Nam & brrrus &tunica. & nom̃ uestis
possunt accipere. et eius definitionem fr¬

Expanded text:
ni malique capax. Sic etiam in omni orationi malique capax. Sic etiam in omni oratione substantiali tamdiu interponere debemus species et differentias, quam diu seclusis omnibus, quae hoc idem esse possunt, ad id perveniatur, ut proprietas iam certa teneatur. Isagogas autem ex Graeco in Latinum transtulit Victorinus orator, commentumque eius quinque libris Boetius edidit. De varias significationes omnis sermo conclusus est. 2. Instrumenta categoriarum sunt tria, id est, prima aequivoca, secunda univoca, tertia denominativa. Aequivoca sunt, quando multarum rerum nomen unum est, sed non eadem definitio, ut leo. Nam quantum ad nomen pertinet, et verus, et pictus, et coelestis leo dicitur. Quantum ad definitionem pertinet, aliter verus definitur, aliter pictus, et aliter coelestis. 3. Univoca sunt, quando duarum aut plurium rerum unum nomen est et definitio, ut vestis. Nam et birrus et tunica et nomen vestis possunt accipere et eius definitionem. Er
Abbreviated transcription (Latin):
ferentus consistere quidam postea plenio¬
res indocendo eius perfectam substantialẽ
deffinitionem. inhumq partib ueluti men¬
bris suis diuiserunt Quarum prima ẽ dege¬
nere Scđa. despecie. Tertia de differentia
quarta deproprio. quinta deaccidenti genꝰ.
utanimal. Estenim uo cabulum generale
& cõmune omnium animam habentium
Speties ut homo Est enimspecialitas qua se¬
paratur aceteris animantib: differentia
ut rationale mortale. hisenim duob differt
acetiris. Cum enim dicitur rationale. dis¬
cernitur ab inrationalib mutis qui non ha¬
bent rationem Cum mortale. discernitur
abingelis quinesciunt mortẽ Proprumut
risibile homo ẽenim quodrid&. & hoc p̃ter¬
hominem nullius animalisẽ. Accidens. ut
color incorpore. doctrina ianimo. heac
enim temporum uariaate &accidunt & mu¬
tantur Et est ex hisomnib quinq partib
oratio plenae sententiac. ita. homo est
animal rationale: mortale risibile bo¬

Expanded text:
ferentiis consistere. Quidam postea plenioferentiis consistere. Quidam postea pleniores in docendo eius perfectam substantialem definitionem in quinque partibus, veluti membris suis, dividerunt. Quarum prima est de genere, secunda de specie, tertia de differentia, quarta de proprio, quinta de accidenti. Genus, ut animal. Est enim vocabulum generale et commune omnium animam habentium. Species, ut homo. Est enim specialitas, qua separatur a ceteris animantibus. Differentia, ut rationale, mortale. His enim duobus differt homo a ceteris. Cum enim dicitur rationale, discernitur ab inrationalibus mutis, quae non habent rationem. Cum dicitur mortale, discernitur ab angelis, qui nesciunt mortem. Proprium, ut risibile. Homo ehominem nullius animalis est. Accidens, ut color in corpore, doctrina in animo. Haec enim temporum varietate et accidunt et mutantur: et est ex omnibus his quinque partibus oratio plenae sententiae, ita: Homo est animal rationale, mortale, risibile, bo
Abbreviated transcription (Latin):
genere demde speties & alia quae uncma
eẽ possunt subiungimusac discretis com¬
mumonib separamus. tandiuinter ponen¬
tes differentias. quousq ad proprium eiꝰ de
quo querimus signata eius ex pressone per¬
ueniamus ut pote homo est animalrationa¬
Animal cum dictum ẽ anima substantiale
hominis declarita ẽ Est enim adhominum
gentis a nimal. sed qualitate patebit. adiecta
est speties teritnũ iam exclusum est id.
quod aut aetherium aut humidum. Diffe¬
rentia uero ut bipes quae propter anima¬
lia posita ẽ qua emultis pedib innitunt᷑
ltemrationale propter illa quȩratione
egeant mortaleaut̃ propterid quod an¬
gelisc̃. posta discretis atq seclusis adiectũ
ẽ proprium in parte postrema. Est cnimsolum ho¬
minis. quod ridec. sic perfecta est omni expar¬
te definitio. Adhominum declarandum. cuꝰ
disciplinac definitionem plenamꝰ existima¬
uerunt aris coteles & tullius. ex gener adis¬

Expanded text:
genere, deinde species, et alia quae vicina genere, deinde species, et alia quae vicina esse possunt subjungimus, ac discretis communionibus separamus, tandiu interponentes differentias, quousque ad proprium ejus de quo quaerimus signata ejus expressione perveniamus, ut puta: Homo est animal rationax. 3. Genus animal cum dictum est, substantia hominis declarata est. 103 Est enim ad hominem genus animal, sed quia late patebat, adjecta est species, terrenum, et jam exclusum est id quod aut aethereum, aut humidum. Differentia vero, ut bipes, quae propter animalia posita est quae multis pedibus innituntur. Item rationale, propter illa quae ratione egeant: mortale autem propter id quod angelus non est. Postea discretis atque seclusis adiectum est proprium in parte postrema risus capax: est enim solum hominis, quod ridet. Sic perfecta est omni ex parte definitio ad hominem declarandum. Cuius disciplinae definitionem plenam existimaverunt Aristoteles et Tullius ex genere et dif
Abbreviated transcription (Latin):
insonis Astro nomia ẽ disciplina quae cur¬
sus caelestiũ siderumq figura scontẽplatur
om̃s & habitudines stellarum circase &
cira terrã indagabili ratione percurrit
Porro actualis dr̃ quȩ res propositas ope¬
rationib suis explicare contendit . cuiꝰ
partes sunt ni moralis dispensatiua.
&ciuilis. Moralis dr̃ perquam mosui¬
uendi honestus appetitur. & instituta
adurtutem tendentia p̃parantur. Dispen¬
sitiua dicitur cum domesticarum rerumsa¬
pienter ordo disponitur. Ci uilis dr̃ ꝑquã
totius ciuitatis utilitas administratur
DE ISAGO GIS
Sost philosophiac definitiones in quib
generaliter omnia continent᷑ Nunc i sago gi
porphiru expediamus lragoga quippe gre¬
celatine introductio dr̃ corum scilica
qui philo sophiam incipient. continensinse
demenstritionẽ. Primarum rationẽ dequa¬
lerare quidsit suaꝰ qrud certa ac substantia¬
lis desinitio declaratur Nam posito primo¬

Expanded text:
in sonis. Astronomia est disciplinain sonis. Astronomia est disciplinasus coelestium siderum, quae figuras contemplatur omnes, et habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione Porro actualis dicitur, quae res propositas operationibus suis explicat. Cuius partes sunt tres, moralis, dispensativa et civilis. Moralis dicitur, per quam mos vivendi honestus adpetitur, et instituta ad virtutem tendentia praeparantur. Dispensativa dicitur, cum domesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Civilis dicitur, per quam totius civitatis utilitas administratur. De isagogis porphyrii . Post Philosophiae definitiones, in quibus generaliter omnia continentur, nunc Isagogas Porphyrii expediamus. Isagoga quippe Graece, Latine introductio dicitur, eorum scilicet qui Philosophiam incipiunt: continens in se demonstrationem primarum rationum de qualibet re quid sit, suaque certa ac substantiali definitione declaretur
Abbreviated transcription (Latin):
Tertio in ciuilẽ . Inspectiua dr̃ qua sup¬
gressi ui sibilia dediuinis aliquid &tae¬
lestibus contemplamur ea quȩ mente
suꝑ gediuntur obtutum. Naturalis dr̃. ubi
unius cuiusq rtinatura discutitur. quani¬
chil generatur inuita sed unum quodq
hisusib deputatur. in quib ac reatore defi¬
nitumẽ. Nisi forte cum uoluntatedĩ aliqđ
miraculum prouenire monstrat᷑ Diuina¬
lis dr̃. quando aut ineffabilẽnaturã dĩ aut
spales ertaturas. aliqua parit ꝓfundissima
qualicate disserimus. Doctrinalis dr̃sci¬
entia quac ab stractam considerat quanti¬
tatẽ. Abstracta enĩ quantitas dr̃. quã
Aiis accidentib ut est par inpar. ułalia
huiuscemodi in sola ratiocinatione
tractamus Cuius speties sunt iiiͦ. Arithine¬
tica grometrica musica Astronomia. Artd¬
meaca ẽ. disciplinae quantitas num crabi¬
lis secundum se Geometria c̃ disciplina
magnitidinisimmobilis & formarum
musicac᷑ disciplina quae deriumeris loquit᷑
qui ad aliquid sunt exhisquiinueniuntur

Expanded text:
tra in caelis est. Inspectiua dicitur, qua supergressi uisibilia de diuinis aliquid et caelestibus contemplamur, eaque mente supergrediuntur obtutum. Naturalis dicitur, ubi uniuscuiusque rei natura discutitur, quia nihil generatur in vita: sed unumquodque his usibus deputatur, in quibus a creatore definitum est, nisi forte cum voluntate Dei aliquod miraculum provenire monstratur. Divinalis dicitur, quando aut ineffabilem naturam Dei, aut spiritales creaturas ex aliqua parte, profundissima qualitate disserimus. Doctrinalis dicitur scientia, quae abstractam considerat quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, inpar, vel ab huiuscemodi, in sola ratiocinatione tractamus. Cuius species sunt quattuor: Arithmetica, Geometrica, Musica, Astronomia. Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Geometrica est disciplina magnitudinis inmobilis et formarum. Musica est disciplina quae de numeris loquitur qui ad aliquid sunt, his qui inveniuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ab humanitate mortalis. anet essitate
mortis. Terronus a terra. in qua cuncta
gignuntur. Clar& igitur in his nominũ
originem queri in superiorib rerum. quã¬
obrem. his omissis aristotoles superiorum
maluit mouere tractatum. Ergo ad omo¬
nima redeamus quae diuiduntur inpar¬
tes duas Aut enim fortuitu funt. aut
hominum uoluntate nascuntur. Fortuitu
fiunt. cum quodam casu similequis alteri
accipit nomen uoluntatt cum si militu¬
do nominis exindustria imponentis affi¬

Expanded text:
ab humanitate, 'mortalis' a necessitate ab humanitate, 'mortalis' a necessitate mortis, 'terrenus' a terra in qua cuncta gignuntur. Cap. 16. Claret igitur in his nominum originem quaeri in superioribus rerum; quamobrem his omissis Aristoteles superiorum maluit mouere tractatum. Cap. 17. Ergo ad omonyma redeamus quae diuiduntur in partes duas: aut enim fortuitu fiunt aut hominum uoluntate nascuntur. Fortuitu fiunt cum, quodam casu, simile quis alteri accipit nomen; uoluntate, cum similitudo nominis ex industria imponentis affi
Abbreviated transcription (Latin):
nigro hacc igitur qm̃interse discrepanł so¬
lo sociata nomine. Omonima dicta sunt.
minac & sui interp̃tatione iunguntur.
ut estanimal: Idenim dehomine &deequo
&e fera &d eauib dicipotest. Animalest
quod cibum capiat. quod mortalesit quod
sensu moueatur INunc ad easres quae singu¬
le multis nominib signari ad solent ueniamꝰ
quam quam hanc partem aris toteles ut su¬
perius dictum est pretermiserit Idcirco
quod dehis: quae significantur nonde
his quae significanꝰ disserendum putauit.
in his autem non rerum sed nominum
uertitur quaestio haec diuisa sunt
mina unam remsignificant. Neq ulla
de differentia nominum redditur ratio.
utensis mucro gladius. Haec namq
curunam rem tot significent nec dis¬
cerni nec definiri potest Dehinc &hero
nima multis a eque nominib ressin¬
gulas tenent Verum in his hab& ra¬
tionem diuersitas Nominum uelut
est homo mortalis. terrenus. Homo

Expanded text:
nigro. Haec igitur, quoniam inter se discrepant sonigro. Haec igitur, quoniam inter se discrepant solo sociata nomine, 'omonyma' dicta sunt, mine et sui interpretatione iunguntur, ut est 'animal': id enim de homine et de equo et fera et de auibus dici potest; animal est quod cibum capiat, quod mortale sit, quod sensu moueatur. Cap. 13. Nunc ad eas res quae singulae multis nominibus signari assolent ueniamus, quamquam hanc partem Aristoteles -- ut superius dictum est -- praetermiserit idcirco quod de his quae significantur, non de his quae significant, disserendum putauit in his autem non rerum sed nominum uertitur quaestio. Haec diuisa sunt mina unam rem significant, neque ulla de differentia nominum redditur ratio, ut 'ensis', 'mucro', 'gladius': haec namque, cur unam rem tot significent, nec discerni nec definiri potest. Cap. 15. Dehinc etheronyma multis aeque nominibus res singulas tenent. Verum in his habet rationem diuersitas nominum, uelut est 'homo mortalis terrenus': 'homo'
Abbreviated transcription (Latin):
guae usu prouenerit. ut uno nomine res
multac uel multis nominib resuna nun
plectitur duo uocabula arsdedit. ut ex
his alia omonima. alia syonima uocar&
Omonima sunt. cumres quidem plures cõ¬
oiune nomenaccipiunt. In terp̃tatione
uero eiusdemrei separantur Vt homo
pictus &ucrus In hoc namq idem nom̃ ẽ
Verum si ad definitionem uel adint̃p̃tatio¬
nem hominis redcas. inuenientur dispa¬
ria Cumenim dixeris uerum hominem
animaleẽ quodrisum capiat &ium ra¬
tionis admittat. cum depicto nompostis
idem dicere Necessario inueniuntur
debemus. omne nomen lic& proprium.
quod possit eẽ commune cum ceteris.
Omonimon uocari. ut cicero. non unꝰ
sed plures. Sed si omisso nomine signis
potius de monstrari uelis quissis̃ ille cicero
quis alius quis tertius alia dealiꝰ signa
narranda sunt ut alium crassum dicas
alium tenuem. ł longusdicatur alius
alter breuis candido colore quis alter

Expanded text:
guae usu prouenerit ut uno nomine res guae usu prouenerit ut uno nomine res multae et multis nominibus res una nuncplectitur duo uocabula ars dedit, ut ex his alia 'omonyma' alia 'synonyma' uocaret. Omonyma sunt cum res quidem plures commune nomen accipiunt, interpretatione uero eiusdem rei separantur, ut homo pictus et uerus; in hoc namque idem nomen est; uerum si ad definitionem uel ad interpretationem 'hominis' redeas, inuenientur ista disparia. Cum enim dixeris uerum hominem animal esse quod risum capiat et uim rationis admittat, cum de picto non possis idem dicere, necessario inueniuntur debemus omne nomen, licet proprium, quod possit esse commune cum caeteris 'omonymon' uocari; ut 'Cicero' non unus sed plures. Sed si, omisso nomine, signis potius demonstrare uelis quis sit ille Cicero, quis alius, quis tertius, alia de alio signa narranda sunt, ut alium crassum dicas, alterum tenuem, uel longus dicatur alius, alter breuis, candido colore quis, alter
Abbreviated transcription (Latin):
ltiq hortensium & nuci s arborem. et equum
ximtum & hissimilia esteta A thouã
quod tactu sentiantur At homa quod dinid
& secari nequeant. Quisenum credat hortensiũ
cedi posse perpartes : quod si fiat. hortensius
umnonerit eNãAITHaia quod sint nume
numus Catnscasra quod singuluria
Neq enim haec inuno quouis geminari poss̃
deinde altiora id est hominem e quũ. leonẽ
Arborem arsdixit idcãs quasi partes gene¬
ris & rerum formas. De hinc superiora.
idest animalia & uirgulta & gemmas. et
lapides genera nuncupauit. Ex quib par¬
tesuel formȩ Nascuntur fadem tamenge¬
nera speties uel iõtaẽ nominari possunt.¬
quodhabent excelsuis aliquid idestusiam
ex qua orin uideantur a nasci lpsimuero
U Hisita compositis caquȩ mente concepta
signar & demonstrari possunt aggessurus
aristotoles. omisit illa interim quae deuer¬
borum ratione tractantur. Cum in lin¬

Expanded text:
Itaque Hortensium et nucis arborem et equum Itaque Hortensium et nucis arborem et equum Xanthum et his similia aiisqhtav, atoma, quod tactu sentiantur, atoma quod diuidi et secari nequeant quis enim credat Hortensium caedi posse per partes? Quod si fiat, Hortensius iam non erit, e{n aipiqmw'/ quod sint numeri unius, kaqevkasta quod singularia neque enim haec in uno quouis geminari possurlt. Cap. 8. Deinde altiora, id est hominem, equum, leonem, arborem ars dixit eidh, quasi partes generis et rerum formas; dehinc superiora, id est animalia et uirgulta et gemmas et lapides, 'genera' nuncupauit, ex quibus partes uel formae nascuntur. Eadem tamen 'genera', 'species' uel eidh nominari possuntquod habent excelsius aliquid, id est usian, ex qua oriri uideantur et nasci. Ipsam uero uerunt. Cap. 9. His ita compositis, ea quae mente concepta signari et demonstrari possunt aggressurus, Aristoteles omisit illa interim quae de uerborum ratione tractantur, cum in lin
Abbreviated transcription (Latin):
ceteraq genera in explicabilia uirgultorum.
surculum uocans singulari omnia & cõmuni
uocabulo astrinait. Similit̃ ornament orũ
diuersos lapides compendiose uocauit gemmas
Postremo lic&e abunde prospexerit. dispersa
passim genera speciali nota conciliasse. tam̃
ingenti quodam & capaci ad infinitum nomi
neꝰ quidi quid est curauit comprehendere.
dixitq: usiaN. extraquam nec inueniri ali¬
propterea quod non possint nisi ex subiectis agnosi
õSCATATINON TCTIOSẼ. quisenim. quid sit ho¬
mopossit agnoscert. Nisi aliquem sibi hominẽ
ponat ante oculos quasi subiectum homini
N eautem progediente traetatu in quo plurimis
exemplis opusest eadem ad docendum nomi¬
narepetantur ac sacpe accidat ut uel horten¬
su uel altius hominis uel superius animalis
uel excelsius usiae. infastidium frequentata
exempla reciderent. alia hisuocabula quib
addisserendum philosophi uterentur inflexit

Expanded text:
caeteraque inexplicabilia genera uirgultorum, caeteraque inexplicabilia genera uirgultorum, 'surculum' uocans singulari omnia et communi uocabulo astrinxit. Similiter ornamentorum diuersos lapides compendiose uocauit 'gemmas'. Cap. 5. Postremo, licet abunde prospexerat dispersa passim genera speciali nota concilians, tamen ingenti quodam et capaci ad infinitum nomine omne quidquid est comprehendens dixit ouisian, extra quam nec inueniri alipropterea quod non possint nisi ex subiectis agnosci, wI" katav tinwn lecqei'sai; quis enim quid sit homo possit agnoscere nisi aliquen1 sibi hominem ponat ante oculos quasi subiectum 'homini'? Cap. 7. Ne autem, progrediente tractatu in quo plurimis exemplis opus est, eadem ad docendum nomina repetantur ac saepe accidat ut uel 'Hortensii' uel altius 'hominis' uel superius 'animalis' uel excelsius 'usiae' in fastidium frequentata exempla reciderent. alia his uocabula, quibus ad disserendum philosophi uterentur, inflexit.
Abbreviated transcription (Latin):
innumerabilisq: mortalium puncupatio. nec cõp̃hor¬
di possit nominum tam lata diuersitas. unotamex
uocabulo cum hominem dixeris nosces om̃s similit̃
ł ille atq ille & quam quam sit horum quoq nominũ
in finita comp̃hensio equum tomen cum quis dixe¬
rit. monstrabit omnes Et siquis leonib: qđ funsda
ł bubus imponat nomina inimmen sum tenditur
uniuscuiusq cognitio. & aciesmentis obtunditur
Sed cum leonem ł taurũ dixeris oñis qui ubiq s̃
sub uno nomine naturae subcedunt. Verumora¬
tionisuis que infinita genera procreandiuaria&ite
singulis uocabulis colligauerat. parum fecisse uisa ẽ
nisi cadem coacta inunum singulari Nuncupa¬
tione concluderet Ideoq & hominem astram.
et equum dic̃ animal danscunctis nom̃ qđ omã
possidera . N ec minus ea quae sine anima s̃. brtui
eximmensa demonstratione signauit. Nam cũ
sit arbor & nucis et castaneae. & glandis ł mali

Expanded text:
innumerabilisque mortalium nuncupatio nec compreheninnumerabilisque mortalium nuncupatio nec comprehendi possit nominum tam lata diuersitas, uno tamen uocabulo cum 'hominem' dixeris noscis omnes; similiter l ille atque ille; et quamquam sit horum quoque nominum infinita comprehensio, 'equum' tamen cum quis dixerit monstrabit omnes. Et si quis leonibus -- quod fieri solet -- uel bobus imponat nomina, in immensum tenditur uniuscuiusque cognitio, et acies mentis obtunditur; sed, cum 'leonem' uel 'taurum' dixeris, omnes qui ubique sunt sub uno nomine naturae succidunt. Cap. 4. Verum orationis uis quae infinita genera procreandi uarietate singulis uocabulis colligauerat, parum fecisse uisa est nisi eadem coacta in unum singulari nuncupatione concluderet; ideoque et hominem et feram et equum dixit 'animal' dans cunctis nomen quod omnia possideret. Nec minus ea quae sine anima sunt breui ex immensa demonstratione signauit; nam, cum sit arbor et nucis et castaneae et glandis et mali
Abbreviated transcription (Latin):
Ediuersarum non nisi oratione tractet᷑
pullus tam̃ ofili in quouis disciplinarum¬
genere pollens inuentus ẽ. quideipsius ora¬
tionis uell& origine principioue tractare la¬
circoq mirandaẽ aristo telis philo sophi diligen¬
tia. qui disserendideom̃ib cupidus ab ipsiuscor¬
pit ex amune quã scirec & p̃t̃ missam acunctis.
& omnib Nec essariam. Isigitur nos docuit ex
uiui his quam grãmatici partes orationisuo¬
cant eam solam recte apellan partẽ orationis
quaeindicaret aliquid uocabulouesigna¬
r&. itaq solas orationis partes auctore aris¬
totele nom̃ & uerbũ debemꝰ accipere. c&eras
uero ex his fieri aut compagines orationis po¬
tius quã partes eius debere nominari Nom̃
namq ꝑ sonam monstrat. uerbũ quidquisq
faciat. quidue patiat᷑  De hinc hoc docente
debemus aduertere : quo compendio paula¬
tim oratio coartata ꝑ gradus cuncta quȩs̃
unouocabulo capta concluserit. Nam cum sit diuersa

Expanded text:
diuersarum nonnisi oratione tractetur, nullus tamen, o fili, in quouis genere pollens inuentus est qui de ipsius orationis uellet origine principioue tractare, idcircoque miranda est Aristotelis philosophi diligentia qui, disserendi de omnibus cupidus, ab ipsius coepit examine quam sciret et praetermissam a cunctis et omnibus necessariam. Cap. 2. Is igitur nos docuit ex octo his quas grammatici partes orationis uocant eam solam recte appellari orationis partem quae indicaret aliquid uocabuloque signaret. Itaque solas orationis partes, auctore Aristotele, nomen et uerbum debemus accipere, caeteras uero ex his fieri aut 'compagines orationis' potius quam 'partes eius' debere nominari: nomen namque personam demonstrat, uerbum quid quisque faciat quidue patiatur. Cap. 3. Dehinc, hoc docente, debemus aduertere quo compendio paulatim oratio, coartata per gradus, cuncta quae sunt uno uocabulo capta concluserit. Nam cum sit diuersa
Abbreviated transcription (Latin):
idemorib: agitur. Tertia rationalis quã
grȩco uocabulo logica appellatur in
qua disputatur quem ad modum in rerũ
causis uel uitae mores uerita sipsiquę¬
ratur. Inphysica igitur. causa querendi
in acchica ordo uidendi In logica rito
intellegendiuersit᷑ Phrsicã apuo gnitos
primꝰ ꝑscrutatus ẽ thales millesius uñꝰ
cali causas atq uim rerum naturailiũ
cõtẽplata ratione suspexit quã post mo¬
dum plato inquatuor desinitiones difos¬
buit. Id est Arithmeticã. geomeoã. mus¬
cã. Astronomiã Aethicã soerates. primꝰ
ad corrigendos cõponendosq mores insti
tuit. atq omne studium ciꝰ adbene uiuendi
disputationem ꝑ dux̃. diuidenseĩ in uii. .
uirtutib animȩ. id est prudentiã iustitã
foraitudinẽ. temporantiã: Prudentia est
in reb qua discernunt᷑ ab onismala iusti
tia. qua recte iudicando sua unicuiq dis¬
tribuuntur Fortitudo qua ad uersa
equanimit̃ tolerintur Temperintia qua

Expanded text:
de moribus agitur: tertia rationalis, quae de moribus agitur: tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica appellatur, in qua disputatur quemadmodum in rerum causis vel vitae moribus veritas ipsa quaeratur. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vivendi, in Logica ratio intellegendi versatur. Physicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius, unus caeli causas atque vim rerum naturalium, contemplata ratione, suspexit, quam postmodum Plato in quatuor definitiones distribuit, id est, arithmeticam, geometriam, musicam et astronomiam. 5. Ethicam Socrates primus ad corrigendos componendosque muit, atque omne studium eius ad bene vivendi disputationem perduxit, dividens eam in quattuor virtutibus animae, id est prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est in rebus, qua discernuntur attia est qua recte iudicando sua unicuique distribuimus, fortitudo qua adversa aequanimiter tolerantur, temperantia qua
Abbreviated transcription (Latin):
adeim pertinent demonstrentur:
DEDEEINITIONE PHyLOSOEHIAE
Phrlo sophia t̃ rerum humanarum di¬
uinarumq cognitio. cum studiobene
uiuendi coniuncta haec duab exreb
consart uidetur Scieneia &opinatione
Scientia ẽ cum resaliqua certa ratione
percipitur Opinatio aut̃. cuma dhue
incirta reslata& et nulla ratione firma
uidetur ut pote sol. utrumne tantus
quantus uidetur. anmaior sit quam
omnisterra. Item siluna globosa sit
anconcaua Et stellę utrumne adhert¬
ant caclo anperaerem libero cursu
strantur Caclum ipsum. qua magni¬
tudine qua materia const& Vtrã
quictum sit & immnobile. on incredib¬
li celeritate uoluatur quanta sit
terrae crassitudo. Aut quibi funda¬
mentis librata & suspensa ꝑmaneat.
Ipsum autem nomen latine in c̃p̃ta¬
tum amorem sapientiae profitetur
sa pientiam dicunt. Phylosophiȩ spe¬
tus. tripertita c̃. unanaturalis. quȩ
graece physica apellatur. in qua dena¬
tura in quisitione disseritur Altera

Expanded text:
ad eam pertinent, demonstrentur. ad eam pertinent, demonstrentur. De definitione Philosophiae . Philosophia est rerum humanarum divinarumque cognitio cum studio bene vivendi coniuncta. Haec duabus ex rebus constare videtur, scientia et opinatione. Scientia est, cum res aliqua certa ratione percipitur; opinatio autem, cum adhuc incerta res latet et nulla ratione firma videtur, utputa sol utrumne tantus quantus videtur, an maior sit quam omnis terra: item luna globosa sit an concava, et stellae utrumne adhaereant caelo, an per aerem libero cursu ferantur: caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constat: utrum quietum sit et inmobile, an incredibili celeritate volvatur: quanta sit terrae crassitudo, aut quibus fundamentis librata et suspensa permaneat. Ipsud autem nomen Latine interpretatum amorem sapientiae profitetur. sapientiam dicunt. Philosophiae species tripertita est: una naturalis, quae Graece Physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur: altera
Abbreviated transcription (Latin):
IN CIPIT DEDIALECTICA
ialectica est disciplina ad disseren¬
dis itrum carisis inuenta lpsace
pliyloso phiae speties que lorca dr̃ idest ratio¬
nalis definiendi querendi & discernendi po¬
tens Doc& enim in plurimis generib
primi phrlosophi insius dictionib habue¬
runt. nontimen ad artis redegert peritũ
Post hos aris toteles adregulas quasdã huiꝰ
doctrinac argumenta perdua it. & diala¬
ticam Nuncupauit. proeo quia in ca
sequitur. quia inmultis utriq comunia
ne desiniuit. Dialectica et rhetoriea est.
quod in manu hominis pugnus destrictꝰ
et palma discensa. illa uerba contrahens
ista distendens. Dialectica siquidem.
ad disserendas resacutior Rhetorica adili
que nititur docenda facundior Illa adsco¬
las non num quã uenit. ista iugiter proce¬
dit insorũ Illa requirit rarissimos studio¬
ios haec frequenter & populos Solen
autem phylosophi antequam adysago¬
gent ueniant exponendim definitionem
ehrlo sophiac ostendere. quo ficiliusca quȩ

Expanded text:
icere. De Dialectica ialectica est disciplina ad disserendas rerum causas inventa. Ipsa est philosophiae species, quae Logica dicitur, id est rationalis definiendi, quaerendi et disserendi potens. Docet enim in pluribus generibus primi philosophi in suis dictionibus habuerunt; non tamen ad artis redegere peritiam. Post hos Aristoteles ad regulas quasdam huius doctrinae argumenta perduxit, et Dialecticam nuncupavit, pro eo quod in ea sequitur, quia in multis utraque communia ne definivit: 'Dialectica et Rhetorica est quod in manu hominis pugnus adstrictus et palma distensa: illa verba contrahens, ista distendens'. Dialectica siquidem ad disserendas res acutior: Rhetorica ad illa quae nititur docenda facundior. Illa ad scholas nonnumquam venit: ista iugiter procedit in forum. Illa requirit rarissimos studiosos: haec frequenter et populos. Solent autem Philosophi antequam ad isagogen veniant exponendam, definitionem Philosophiae ostendere, quo facilius ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
rationabilit̃ ꝑscrutatusẽ. diuidens eã
indialecticã arhetoricã Dicta aũt logci
idestrationalis. Logosenĩ apud grecoset
sermonem significit a rationẽ Inhis quis¬
petrib gencrib phy losophiȩ etuã elo qua diui¬
na consistunt Namaut denatura disputart
solent: ut ingenesi et in ecclestaste. Aut demorib
ut in pro uerbus &i nomnib: sparsim libris
aut delogica. proqua nr̃ĩ theoogicã sibi uin¬
dicant ut incanticis canticorum & ineugłuis
ltem aliqui doctorum phylosophiã in nomi¬
ne& partib suis ita definier̃ Phylosopha ẽ
diuinarũ humanarumq rerũ in quantum
homini possibileẽ probabilis scientia Alit̃
plylosophia ẽ. arsartium & disciplina disci¬
plinarum Rursus philo sophia ẽ medita¬
tio mortis: quod magis conucnit xpranis
qui seculi ambitione calcata. conuersatio¬
nedisciplinabili similitudine futurt patriȩ
uiuunt Philo sophia diuidit᷑ induaspartes
Prima in inspectiuã Scda in actualem

Expanded text:
utatus est, dividens eam in Dialecticam et Rhetoricam. Dicta autem Logica, id est rationalis. Λόγος enim apud Graecos et sermonem significat et rationem. In his quippe tribus generibus Philosophiae etiam eloquia divina consistunt. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi et in Ecclesiaste: aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris: aut de Logica, pro qua nostri Theoreticam sibi vindicant, ut in Cantico canticorum, et Evangeliis. Item aliqui doctorum Philosophiam in nomine et partibus suis ita definierunt: Philosophia est divinarum humanarumque rerum, in quantum homini possibile est, probabilis scientia. Aliter: Philosophia est ars artium et disciplina disciplinarum. Rursus: Philosophia est meditatio mortis, quod magis convenit Christianis qui, saeculi ambitione calcata, conversatione disciplinabili, similitudine futurae patriae vivunt. Philosophia dividitur in duas partes: prima inspectiva; secunda actualis.
Abbreviated transcription (Latin):
nent utique .R. quonammodo A.
Quaedam enim similitudines apari
dicuntur. quaedam a contrario: quȩ
uero a pari. his uerbis uingi possunt
sicut istud sic etillud. ficut deseruo
qui dimissus adomino suum suffoca¬
uit conseruum dici potest: sic ut do¬
minus huic seruo nequam non
dimittendi consoruo suo fecit : sic
Item defoer eratore . quicum duob:
debitorib donauit quod deb ebant.
ab coplus dilectusẽ cuiplusdonauit:
Et de homine quibabebat duos filios
maiorem sibi in agroꝰ pro pinquantem.
minorem in longinquo luxuri antem.
et innumeraibilia huius modi. Dehis
enim quantum similia sunt ducitur
intellectus eius rer cui adhibentur in¬
sinuandae : quae sunt a contrario his
uerbis ungi possunt. siistud quantoma¬
gis et illud: ut ille qui non proptor
amititiam sed ut tedio careret iam
dormiens excitatur uttres panes
accommodet amicosuo: Sienim ille
molestu compulsus dedit quantoma
tibus se Item uilicus iniquitatis qui

Expanded text:
nent utique.-- C. Quonam modo?-- A. nent utique.-- C. Quonam modo?-- A. Quaedam enim similitudines a pari dicuntur, quaedam a contrario. Quae vero a paribus, his verbis jungi possunt: Sicut istud, sic et illud. Sicut de servo, qui dimissus a Domino suum suffocavit conservum, dici potest: Sicut Dominus huic servo nequam non dimittenti conservo suo fecit; sic Item de feneratore qui, cum duobus debitoribus donavit quod debebant, ab eo plus dilectus est, cui plus donavit. Et de homine qui habebat duos filios, majorem in agro sibi propinquantem; minorem in longinquo luxuriantem, et innumerabilia hujusmodi. De his enim, quantum similia sunt, ducitur intellectus ejus rei, cui adhibentur, insinuandae. Quae sunt a contrario, his verbis jungi possunt: Si istud, quanto magis et illud. Ut ille, qui non propter amicitiam, sed ut taedio careret, jam dormiens excitatur, ut tres panes accommodet amico suo. Si enim ille molestia compulsus dedit, quanto mtibus se? Item iniquitatis villicus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in solentiae arrogantiam probas.
arrogantiae uero causa idẽ effici
entiam efficientiam in solentio¬
Nconparatione argumentum ducit᷑:
quando per collationem ꝑsonarã
sue causarum sententiae ratio con¬
firmatur. & semper augende iti
armare in praelia sp̃s Ergo quia on
fratrib hoc potes. qͥuam mags malis.
item amaiore si adulterium occi¬
dere licet : et loriscedere : Amnio¬
rum conparatione: ut si furem
Noc turnum occidere lic& quid latro
niaecausa petcare non dubitauit. quid
cum illi maiuseẽt propositum lu¬
comparatione : Vt uirgilius. Iupotes
anem manibus sub ducere gaium.
ne fandumẽ: Itemapari siquis neg&
cedom a sefactam eo quod non ipse ꝑ¬
cusserit diceairei. Nichil inter eẽ
utrum luctor quis fuisset cedis an
ipse percusscrit. quia exutroque in
cundem exitum scedus uenerit .R.
Si euangelicae similitudines perti¬
nent annon: adistas species ribi di¬
xisti. a similitudine ud a contrario
argumenta eẽ ducenda A. Perti¬

Expanded text:
insolentiae arrogantiam probas; insolentiae arrogantiam probas; arrogantiae vero causam, id est, efficientiam, insolenticomparatione argumentum ducitur, quando per collationem personarum sive causarum sententiae ratio confirmatur. Et semper augendae rei armare in praelia fratres. Ergo qui in fratribus hoc potes, quanto magis in aliis. Item a majore: Si adulterum occidere licet, licet et loris caedere. A minorum comparatione, ut: Si furem nocturnum occidere licet, quid  Alniae causa peccare non dubitabit, quid cum illi majus esset propositum lucomparatione, ut Virgilius : Tu potes Aeneam manibus subducere Grajum: nefandum est? Item a pari: Si quis neget caedem a se esse factam, eo quod non ipse percusserit; dicitur ei, nihilum interesse ut auctor quis fuisset caedis, an ipse percusserit, quia ex utroque in eumdem exitum scelus venerit. C. Si evangelicae similitudines pertinent, an non, ad istas species, ubi dixisti a similitudine vel a contrario argumenta esse ducenda?-- A. Perti