comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quando facultas. patris interfilios uelnepotes
diuiditur speciali teruo luntas. patris uł aui pa¬
terni deb& in omnib custodire cuius testamentum
&iam si non fuerit ꝑfectum aut si non legitimonu¬
mero testium subscribatur nec gestisaleget᷑. Tam̃
si agnoscitur defunctus de quosupradictũ ẽ. defacul¬
tatesua aliquidordinasse. Quicquid unũquemq
defiliis uelnepͥotib cuiuscumq: sexus habereuo¬
luerit hoc sibisine c̃sostes rep&itione deffendat nei
pr esumat aliquis quod alterius consortes auctor
illedimiserit. Sed hoc interfilios & nepotes ex filiis.
mascules obseru&ur. Quoduoluntate auctous
quam cumque scripturam ꝓbabitur ordinatum¬
icetuiuorum bona ut diuidantur. Iniustũ su
per miserit diuidendam etus queadexitũ ui su
in eadem uoluntate ꝑstiterit diuisio interflio
facta perdur&
indiuisione patrimoniorum seufiscalium domo
siuẽ priuatorum obseruari specialiter deb&
quia in iustum est. filios a parentibus ueluxor

Expanded text:
Quando facultas patris inter filios vel nepotes dividitur, specialiter voluntas patris vel avi paterni debet in omnibus custodiri, cuius testamentum etiamsi non fuerit perfectum aut si non legitimo numero testium subscribatur nec gestis allegetur, tamen si agnoscitur defunctus, de quo supra dictum est, de facultate sua aliquid ordinasse, quidquid unumquemque de filiis vel nepotibus cuiuscumque sexus habere voluerit, hoc sibi sine consortis repetitione defendat: nec praesumat aliquis, quod alteri consorti auctor ille dimiserit. Sed hoc inter filios et nepotes ex filiis masculis observetur, quod voluntate auctoris per quamcumque scripturam probabitur ordinatumicet vivorum bona ut dividantur, iniustum sitpein eadem voluntate perstiterit, divisio inter filios facta perduretundis patrimsive privatorum observari specialiter debet, ut, quia iniustum est filios a parentibus vel uxores
Abbreviated transcription (Latin):
patione prioris stcitus ab acluce disces serit facu
ꝑuirilem lineam discendunt & emancipatiñ fu
sibimet uindicabunt necsifilios quosciuis rom
generauit fostas sede miserit aliquid de eus
ditate praesumant qui a nonquerendums
inqualibes tati necti fuerint. sed inquac pass
eorum positus conditione defecerit.
fortas se construxerit aut aliquid ꝓutilitatesua
crediderit faciendum ꝑ nullius calumniam
paenitus repellatur sed hoc perp&uo. in eius iute
pmaneatidemmiles nrĩs utilitatib seruigis.
silocum publicum construxerit uel ad ex colendũ
fostas setenuerit si hoc tamennullus anteatenuit
cuimiles ipseperuasor extiterit similiratione
possedeat contraquamrem &iam si subreptum
principifuerit non solum in p&rata nonualeai
uerum &iam in ꝓbus petitor. uigintilibras aum
fisco cogatur exsoluere. De Facoila ae

Expanded text:
reparatione prioris status ab hac luce discesserit, facultatem  tamen per virilem lineam descendunt et emancipati non fuerint, sibimet vindicabunt. Nec si filios, quos civis Romanus generavit, fortasse dimiserit, aliquid de eius hereditate praesumant, quia non quaerendum est, in qua libertate nati fuerint, sed in qua pater eorum positus condicione defecerit. fortasse construxerit aut aliquid pro utilitate sua crediderit faciendum, per nullius calumniam penitus repellatur, sed hoc perpetuo in eius iure permaneat. Idem miles nostris utilitatibus serviens, si locum publicum construxerit vel ad excolendum fortasse tenuerit, si hoc tamen nullus antea tenuit, cui miles ipse pervasor extiterit, simili ratione possideat. Contra quam rem etiam si subreptum principi fuerit, non solum impetrata non valeant, verum etiam inprobus petitor viginti libras auri fisco cogatur exsolvere.
Abbreviated transcription (Latin):
usure ꝑcnnos plures cum capitadi debito se aequo¬
uerint adebitore amplius non p&atur. Sanepose
iuditium duplam centesim am quac mreddiius simu
taditer soluct ut de capitadi debito tantumdu¬
ple usurace reddantur Deillud uero quod in usum
ante iuditium creuit simpla tantum centesi mãda
QUIbONISOXLEREIUIIA CEDEREPOS SUN

Expanded text:
usurae per annos plures cum capitali debito se aequausurae per annos plures cum capitali debito se aequaverint, a debitore amplius non petatur. Sane post iudicium duplam centesimam, quam reddi iussimus, taliter solvat, ut de capitali debito tantum duplae usurae reddantur, de illud vero, quod in usuris ante iudicium crevit, simpla tantum centesima detur. QVI BONIS EX LEGE IVLIA CEDERE POSSVN
Abbreviated transcription (Latin):
debiti sum iam in plere neglexerit trans actis duob:
mensibus dupla centesimam debiti ipsius usq: indiẽ
solutionis senouerit redditurum Ita tamen ut me¬
di&ctẽ reiudicatae moxcogaatur inferre quic
non in merito sicut madẽfidei posses sorduplos fruc¬
tus ita & qui post iuditiũ tardior adreddendum
fuerit duplã centesimcm reddat. Sed tcomen
& hoc contra creditorum madiciam quibus deb¬
toris aaddicti fuerint ordinamus ut non uellint
pro speduplicande centesime suo uitio tar dius
exsequi quod fuerit iudicatũ unde debebit cre¬
dicor ternis inter iectis mensib: post dactũ uiditiũ
contestari ut sic duplam cente simam possit
euigere Ncmsi collectã pecumam habuerit
debitor &oblactam. & ille quiuicit Nolucri tpro
lucro duplendacrum centesimarũ modu accipere sig¬
natic̃ etm debitor apud idoneas faciat sequestari
personas ut damnum usuracrum portea non possit
incurrere . Hoc quoq: precipimus obseruari. ut side¬
bitores cautio cõmuni firmitate proferantur . Et

Expanded text:
debiti summam inplere neglexerit, transactis duobus mensibus duplam centesimam debiti ipsius usque in diem solutionis se noverit redditurum, ita tamen, ut medietatem rei iudicatae mox cogatur inferre, quia non inmerito sicut malae fidei possessor duplos fructus, ita et qui post iudicium tardior ad reddendum fuerit, duplam centesimam reddat. Sed tamen et hoc contra creditorum malitiam, quibus debitores addicti fuerint, ordinamus, ut non velint pro spe duplicandae centesimae suo vitio tardius exequi quod fuerit iudicatum: unde debebit creditor ternis interiectis mensibus post datum iudicium contestari, ut sic duplam centesimam possit exigere. Nam si collectam pecuniam habuerit debitor et oblatam ille qui vicit noluerit pro lucro duplandarum centesimarum accipere, signatam eam debitor apud idoneas faciat sequestrari personas, ut damnum usurarum postea non possit incurrere. Hoc quoque praecipimus observari, ut, si debitoris cautio cum omni firmitate proferatur et
Abbreviated transcription (Latin):
ullus quiccut fiscalidebito aut priuato probatirob¬
noxtus sed sicgrum aurum argentum uel mobilem
quod cũq debuerit obhocsepredata debito ex cusandũ
quodicat dereb: suis sefacere cessionem. Sed poenis
ad flictus qua ecumq debuerdt cogatur ex soluere
nisi forte cius modi ꝑsona sit quaesẽprob& omnensul¬
tanticẽ succ̃ aut in nocufragio aut latro cinio aut
incendio cutcuius lib& macioris uiolentiae lmpas

Expanded text:
ullus, qui aut fiscali debito aut privato probatur obnoxius, si aurum, argentum vel mobile quodcumque debuerit, ob hoc se credat a debito excusandum, quod dicat de rebus suis se facere cessionem, sed poenis adflictus quaecumque debuerit cogatur exsolvere: nisi forte eiusmodi persona sit, quae se probet omnem substantiam suam aut naufragio aut latrocinio aut incendio aut cuiuslibet maioris violentiae inpetu
Abbreviated transcription (Latin):
Haeclex specielacer̃ praecepit ut siquis
a quocumque conditum testamentum per appel¬
lactionem differreuoluerit ut non debeat resera¬
ri & scriptum heredem adeundachereditate
suspenderit & in hac parte iudex appellatori
uoluerit prebere consehsum ut quominus scrip¬
tam uoluntatem non subsequatur effectus tam
ipseidex quam his qui cppellauerit uiginti
libras auri fisco cogatur ex soluere

Expanded text:
Haec lex specialiter praecipit, ut, si quis a quocumque conditum testamentum per appellationem differre voluerit, ut non debeat reserari, et scriptum heredem ab adeunda hereditate suspendere, et in hac parte iudex appellatori voluerit praebere consensum, ut quo minus scriptam voluntatem non subsequatur effectus: tam ipse iudex quam is, qui appellaverit, viginti libras auri fisco cogatur exsolvere
Abbreviated transcription (Latin):
mnes quihuius modi negotia discutiunt
hoc speciaditer obserucredebere ut
manifesti debitores appellactionis suffra¬
gio non utcentur. Nec euidens debitum
ulla pos sint aeppellationis dilactione sus teri¬

Expanded text:
mnes, qui huiusmodi negotia discutiunt, hoc specialiter observare debere, ut manifesti debitores appellationis suffragio non utantur nec evidens debitum ulla possint appellationis dilatione suspe
Abbreviated transcription (Latin):
ronopio epõ amultis epis copis suis sedccm¬
ncoium & studuis sȩcum centeiudicium sententi¬
am quoce proferebectur appellationesuspende¬
re a quac sententic quiccius te probatefueret
appellacremini me debuisse in quaceum graui
multa id est quin quaginta libras argenti ad¬
dictum fuisse Dicit que tamen sum iccipsius
multce non fisco prodesseius socest sed pccu¬

Expanded text:
pis fuisse damnatum, et studuisse eum, ante judicium, sententiam quae proferebatur, appellatione suspendere: a qua sententia, quia juste prolata fuerat, appellare minime debuisset. In qua eum gravi mulcta, id est quinquaginta libras argenti addictum fuisse dicit. Quae tamen summa ipsius mulctae, non fisco prodesse jussa est, sed pau
Abbreviated transcription (Latin):
siei denuntiatum non fuerit colonisint dominoꝓ
futuri. Quos cumque eius partus ediderit Poro
tRAUribus usl pus licun op piriui
RERON TIBUS DISTRACTASUNTTUCL
NATX ET DEADUOCATIS UEel DeCT RIO
NSCO TIIS
Malentinianus ã firmino pp̃o & patritio p̃łẽ ã in¬

Expanded text:
si ei denuntiatum non fuerit, coloni sint domino si ei denuntiatum non fuerit, coloni sint domino profuturi quoscumque eius partus ediderit; post istrantibus vel publicum officium gerentibus distracta sunt vel donata et de advocatis vel de ceteris negotiis. Imp. Valentinianus A. Firmino pp. et Patricio
Abbreviated transcription (Latin):
sennen utsifilii quuntra xxannis. matifueriait
quano ocedhuc colona. domino conpeabatt
a domino quico lonam preceiuditio temporis p¬
dedit secindum constitutionem que subi
titulo de enis copaliuiditio processit debrant
reuocar. Post uicessimum auter annun
natiilliur domino ad quirantur cui colonam
torpus ceddixerit iubour &iam ut detali¬
bus personis. commutatio non neg& ur¬
a taut uicaria mancipia tam priocõlona¬
quam proportionem filiorum dare colonis dos¬
minus. mox procure quod &acem si conuen rit¬
& proco lono hiscuius. colona est pariconstitut¬
one. debebit implere. Aduene ingenui quĩ seco¬
lon ce iungiuoluerit alienae. quicasepefit uice¬
tubernicelecta contemnant gestis profitetin¬
tur. sededomo domini colonae coniunctus. suo¬
rit nullec soctione discedere. & in genuitate ma¬
nente nullam habetet licentiam euacandi. ale
cui iunctus fuerit. deserendi. Ingenuam idemo
mulier si contubernium. coloni elegerit alienis

Expanded text:
tamen, ut filii, qui intra XX annos nati fuerint, tamen, ut filii, qui intra XX annos nati fuerint, quando adhuc colona domino conpetebat, a domino, qui colonam praeiudicio temporis perdidit, secundum constitutionem, quae sub titulo 'de episcopali iudicio' processit, debeant revocari. Post vicesimum autem annum nati illius dominio adquirantur, cui colonam tempus addixerit. Iubetur etiam, ut de talibus personis commutatio non negetur, ita ut vicaria mancipia tam pro colonaquam pro portione filiorum dare coloni dominus mox procuret: quod etiam, si convenerit, et pro colono is, cuius colona est, pari constitutione debebit inplere. Advenae ingenui, qui se colonae iungi voluerint alienae, quia saepe fit, ut contubernia electa contemnant, gestis profiteantur se de domo domini colonae, cui iunctus fuerit, nulla ratione discedere et ingenuitate manente nullam habeat licentiam evagandi aut, cui iunctus fuerit, deserendi. Ingenua idemque mulier si contubernium coloni elegerit alieni,
Abbreviated transcription (Latin):
Lexista constituit. ut si colonus pro¬
prium dominum fuger&. & tri
ginta annis per diuersorum
domus aut agros fortas se
tuenit
& nonnisi impletum
tricesimum annum
fugge cuae pracdctu co lonum daminus poterit
pionire aibeo apud quem inuentus fuerit tricenna¬
lianrorum praes criptione dominus. qui fugam
colgusequitur excludatur secunda iterum con¬
sme currente ut si forte apud tres. ꝑscinias denis
cennis colanus ipse habitauerit: illce cum uindic&
puo quem posteriori tempore inuenitur Ter¬
tia conditio est ut si intercos apud quos pertri¬
cennium habitauerit fuerit orta contentio ipsi
pdictus colonus addicatur apud quẽ pillos triginta
annos malori annorũ numero dinoscitur habitasse
De colonte uero fuga pars. apud quos cumque habi¬
uent forma seruecur Ect amen conditione
seruccta ut sicut decoloni. iurae proprius domi¬
nus triginta sannorum. perscriptione excluditur
ltec & inpleco uigind: annorum Niumero dere¬
peitione colone domini. pecitore pellatur. Ita

Expanded text:
Lex ista constituit, ut, si colonus proprium dominum fugerit XXX annis per diversorum domos aut agros fortasse latuerit et non nisi inpleto tricesimo anno a die fugae suae praedictum colonum dominus potuerit invenire, ab eo, apud quem inventus fuerit, tricennali annorum praescriptione dominus, qui fugam coloni sequitur, excludatur: secunda iterum condicione currente, ut, si forte apud tres personas denis annis colonus ipse habitaverit, ille eum vindicet, apud quem posteriore tempore invenitur. Tertia condicio est, ut, si inter eos, apud quos per tricennium habitaverit, fuerit orta contentio, ipse praedictus colonus addicatur, apud quem per illos XXX annos maiore annorum numero dinoscitur habitasse. De colonae vero fuga par, apud quoscumque habitaverit, forma servetur, ea tamen condicione servata, ut, sicut de coloni iure proprius dominus XXX annorum praescriptione excluditur, ita et inpleto XX annorum numero de repetitione colonae domini petitio repellatur. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
Naterabbes tibus captus desine haberefilios in potes¬
tate postliminio reuersus tam filios quecm omniciuris
sui in potestute recipit acsinum quam ab hostibus capi¬
uel bnsdem uelcdus testibus fieri possunt ueleo demdiẽ
Eimancipatio &icẽdieferiato fieri potest¬
sibi abcant leges actione emancipari & manum ittipo¬
sam uxorem non statim dimiserit reum linocim
postulcre placuit. Istaint̃non indig&

Expanded text:
ater ab hostibus captus desinit habere filios in potestate: postliminio reuersus tam filios quam omnia sui iuris in potestatem recipit, ac si numquam ab hostibus capuel isdem uel aliis testibus fieri possunt, uel eodem die Emancipatio etiam die feriato fieri potesi habeant legis actionem, emancipari et manumitti ponsam 267 uxorem non statim dimiserit, reum lenocinii postulare placuit. De dilatione in
Abbreviated transcription (Latin):
t quicumque scripturam iaudientia pro¬
tulerit ueritatem eius probareuidactur quahoc
in omnibus causis institutur qt ut scripturampro¬
latorcdfirm&N amsi his quiscripturcmpro¬
tulit eius non adstruxerit ueritatem Cut ftclsita¬
tis reum esser &inendum

Expanded text:
 Quicumque scripturam in audientiam protulerit, veritatem eius probare iubeatur, quia hoc in omnibus causis statutum est, ut scripturam prolator affirmet. Nam si is, qui scripturam protulit, eius non adstruxerit veritatem, ut falsitatis reum esse retinendum
Abbreviated transcription (Latin):
l exista hoc praeepit ut probatione a pecitore
sed edpossersore pccsabus requiratur Quic
amnem probatione ab eo queri debere dicit
Iuip & itcmrem desiderat obtinere non abillo qui
seiuste tenere contendit Pra&or illum taentum
caus cm ubi interrogari pecesse est possiden¬
tem iutrum ex succ persona anex successione
coeperit possidere

Expanded text:
Lex praecipit ut probatio non a possessore, sed a petitoris partibus requiratur, quia omnem probationem ab eo quaeri dicit qui petitam rem desiderat obtinere, non ab illo qui se juste tenere contendit, praeter illum tantum casum, ubi interrogare necesse est possidentem, utrum ex sua persona, an ex successione coeperit possidere
Abbreviated transcription (Latin):
bricitra iniuriam quacestiones idestsine
sup plicio corpori posse testimonium dicere Alu
uero clerici quieorum ordine subsecuntur si ad
testimonium dicendum adhibia fuerint sicut
legis praccipiunt audicntur Itcut scluccsit
contraprebts fcclsi actio si ineliquo docebuntur
fuis se mentiti Quiam agis poenae dignisunt
quibus cumlex reuerentiam praest& sucae pͥro¬
fessiones in memores in men daccii crimine de te¬
guntur

Expanded text:
ri citra iniuriam quaestionis, id est sine supplicio corporali posse testimonium dicere. Alii vero clerici, qui eorum ordinem subsecuuntur, si ad testimonium dicendum adhibiti fuerint, sicut leges praecipiunt, audiantur: ita ut salva sit contra presbyteros falsi actio, si in aliquo docebuntur fuisse mentiti; quia magis poena digni sunt, quibus cum lex reverentiam praestet, suae professionis inmemores in mendacii crimine deteguntur
Abbreviated transcription (Latin):
Tes tes prius quam dec ausc interrogentiir
sucramento debere constringi utiurent se
nibl falsi essedicturus hoc&xicomdicit utho¬
pestioribus macgis quecm uilioribus testibus fides¬
pocius admittantur. Vniusccutem testimonium
quedib & splendida &idoneacuidectur esse person
nullatenus audiendum

Expanded text:
Testes priusquam de causa interrogentur, sacramento debere constringi, ut iurent se nihil falsi esse dicturos. Hoc etiam dicit, ut honestioribus magis quam vilioribus testibus fidespotius admittatur. Unius autem testimonium, quamlibet splendida et idonea videatur esse persona, nullatenus audiendum
Abbreviated transcription (Latin):
NT Hacclex ostendit quorum iuris conditorum senten
udeant haec est papiani pcculi gci: ulpiani mo¬
destini sceuolae sccuini: iulicni: ctque maredi
Iuorum sifuerint prolatae diuersae sententia ello
maior numerus unum senserit uincat. Quodsi forsi¬
tan ae quedis numerus inutraque parte sit eius
partes precedat auctoritas inque papianus ani
cum aaquedinumero senserit. Qui aut singulus
papianus uincat. Itaced& duobus stae uola
Dauinus iulicnus citq marcellus in suis corporibus
non inueniuntur. sed in prefatorumopere tenentur
insesti. Gregorianum uero ethermogeni anum
ideo lex ista preteriit quia suis auctoritatibus
confirmantur exlerepriori subtitulo: De consi¬
tutionibus principum &edictis sed exsus omntot
iuris consultoribus exgregoricno & hermo¬
geniano ꝙ aio. papiano. et pcculo: quae neces¬
sccric caus is prtesentium temporum uideban¬
tur. elegimus
DEOFFITIO PRE FECTO¬
PRETO RO

Expanded text:
o. Haec lex ostendit, quorum iuris conditorum sententiae valeant, hoc est Papiniani, Pauli, Gai, Vlpiani, Modestini, Scaevolae, Sabini, Iuliani atque Marcelli: quorum si fuerint prolatae diversae sententiae, ubi maior numerus unum senserit, vincat. Quod si forsitan aequalis numerus in utraque parte sit, eius partis praecedat auctoritas, in qua Papinianus cum aequali numero senserit: quia ut singulos Papinianus vincit, ita cedit duobus. Scaevola, Sabinus, Iulianus atque Marcellus in suis corporibus non inveniuntur, sed in praefatorum opere tenentur inserti. Gregorianum vero et Hermogenianum ideo lex ista praeteriit, quia suis auctoritatibus confirmantur ex lege priore sub titulo de constitutionibus principum et edictis. Sed ex his omnibus iuris consultoribus, ex Gregoriano, Hermogeniano, Gaio, Papiniano et Paulo, quae necessaria causis praesentium temporum videbantur, elegimus. DE OFFICIO PRAEFECTOPRAETOR
Abbreviated transcription (Latin):
liquanti prosucuoluntate saffracgia dedisses
dederant rep&ere uel auifferre contrarua
irhoneste et inlicitae praesum pserunt. Iden
rep&endi. Qui uerorepetere fuerit conatus li
ille habeat quae accepit autsicerte sublatũa
rit reform &ur & cliud tantumille qui cabss
fisco cogcitur inferre

Expanded text:
liquanti pro sua voluntate suffragia dedisse dederant repetere vel auferre contra rationem inhoneste et inlicite praesumpserunt. Ideoqurepetendi: qui vero repetere fuerit conatus, hoc ille habeat, qui accepit, aut si certe sublatum ei fuerit, reformetur et aliud tantum ille qui abstulit fisco cogatur inferre
Abbreviated transcription (Latin):
iquis dumnecessitates suas expedirederiderat aliquid
commodi sedaturum esse promiserit perceptis quae
uoluit constrictus hoc sine ulla dilatione implere co¬
gatur Quod naliquid in auro uel. argento uelince¬
teris rebus mobilibus obtulerit firmumsine scriptu¬
soc ꝑmaneat quiares mobiles in suffrccgus scripturã
paenitus non requirunt sed sola traditione firmatir
uodsi loca urbana uelrurtica dacreplacuerit scrip¬
turt sequactur catq traditio & de conpl&s omnib:
uelre traditet gerta confecta proferantur Na
editer porrersio adedterum dominũ transir enon
poterit. Sanesiquis sine tade scriptur aporrerso¬
nẽ alterius crediderit occupandã rcus uiolenice
tenectur & inte grũ quod in uac serit reddatomnia

Expanded text:
i quis, dum necessitates suas expedire desiderat, aliquid commodi se daturum esse promiserit, perceptis quae voluit constrictus hoc sine ulla dilatione inplere cogatur. Quod si aliquid in auro vel argento vel in ceteris rebus mobilibus obtulerit, firmum sine scriptura permaneat, quia res mobiles in suffragiis scripturam penitus non requirunt, sed sola traditione firmantur. Quod si loca urbana vel rustica dare placuerit, scriptura sequatur atque traditio, et de conpletis omnibus vel re tradita gesta confecta proferantur, nam aliter possessio ad alterum dominum transire non poterit. Sane si quis sine tali scriptura possessionem alterius crediderit occupandam, reus violentiae teneatur et integrum quod
Abbreviated transcription (Latin):
cmulti profiscalidebito seruorcultorer aut boue
crcttrios deporressionibus caustpignoris auser¬
repuunsumunt dequorum laboribur tributo
pedduntur et ideosi quir creditor uelcirt̃ pacis
uel curicdisaut quicumq: exactor hocfacere pre¬
sumpserit apiuntia iudice puniatur

Expanded text:
Multi pro fiscali debito servos cultores aut boves aratorios de possessionibus caussa pignoris auferre praesumunt: de quorum laboribus tributa redduntur, et ideo si quis creditor vel curator pacis vel curialis aut quicumque exactor hoc facere praesumpserit, a provinciae judice puniatur
Abbreviated transcription (Latin):
dinde ebenc sibi praccipuam curaminpenden¬
dint es secog noscatur utlitiguntium caunar
uns ceri ced hibitat acquitate discutiat scturus
Nqns conseere eis domus aut in quibusdumque angulis
firidurm sente ndicem prolatortum que arg¬
te doncus suece icenuir intromisirque turbis ut
neminemalugent quid secundum legum ueluer¬
tactis ordinem fucrit iidicatum Idur.. ucduer¬

Expanded text:
Iudex hanc sibi praecipuam curam inpendendam esse cognoscat, ut litigantium causas iugiter adhibita aequitate discutiat, sciturus non se in secretis domus aut in quibuscumque angulis finitivam sententiam prolaturum: sed apertis domus suae ianuis intromissisque turbis, ut neminem lateat, quid secundum legum vel veritatis ordinem fuerit iudicatum.
Abbreviated transcription (Latin):
udices prouintiarum opertm dare debebunt ut
persingulos cgros et loca sollicita in quisition
discur rant et perse qualiter in solutione pub¬
licae debiti cumpos sessoribus agatur agnoscani
citius reicuram sumplere neglexerint quaerilli
cunum non dubitent in seseuerissi me uindicand

Expanded text:
udices provinciarum operam dare debebunt, ut per singulos agros et loca sollicita inquisitione discurrant et per se, qualiter in solutione publici debiti cum possessoribus agatur, agnoscant. Cuius rei curam si inplere neglexerint, querellam civium non dubitent in se severissime vindicand
Abbreviated transcription (Latin):
Officide somnium udicum uenales esse non
Audetent. Nec pra&um deintroitu occurrentium.
Aut litigantium uel egressum requirtnt. Et inter¬
pellantes tam diuites quam pauperes sine ullo
preiomio audicntur quodsirapacesesseuo¬
luerint gladio pumantur autcerte decorum
rupacitate dominicis cturibus referantur

Expanded text:
Officiales omnium judicum venales esse non audeant, neque pretium de introitu occurrentium aut litigantium vel egressu requirant. Et interpellantes tam divites quam pauperes sine ullo praemio audiantur. Quod si rapaces esse voluerint, gladio puniantur, aut certe de eorum rapacitate dominicis auribus referatur
Abbreviated transcription (Latin):
bitrio diuidereullaratione praesumat hoctamen
matribus aclege prestatur utsclua filiorum ũtilu¬
tate fideius sores proretendoo hac ipsas ponsalicia
donatione darenon debeant quiatalis p&citio gra¬
uis ẽ et sisufficit filiis quod uel ac lege uel priori¬
bus stactutis constat eẽ pros peccum ut &ĩam si
matriseorum secundum nupserint eorum ma¬
ritorum facultates locopignoris. obligentur
ei siquid ipscce matres ex inde presum̃pserint
de facultatibus earum in lata s ibi filii damna
re sccrcant

Expanded text:
bitrio dividere ulla ratione praesumat. Hoc tamen bitrio dividere ulla ratione praesumat. Hoc tamen matribus hac lege praestatur, ut salva filiorum utilitate fideiussores pro retinenda hac ipsa sponsalicia donatione dare non debeant, quia talis petitio gravis est et sufficit filiis, quod vel hac lege vel prioribus statutis constat esse prospectum, ut, etiamsi matres eorum secundo nubserint, eorum maritorum facultates loco pignoris obligentur et, si quid ipsae matres exinde praesumpserint, de facultatibus earum inlata sibi filii damna resarciant
Abbreviated transcription (Latin):
aeclex imperatorum leonis & seueri eaque
maioriani lex diuersis rebus quasiipsatestator ob¬
seruandum essepreciperats pecialiter uacuabit
&id cantum quod rationabilem et pristinis legib:
congruum fiurt. credidit reseruandum quodip¬
sesuaconstitutione confirmat dicens illud tantũ.
exicadem legeretenentes quod u&erum. legum
confirmat auctoritas. it aqueut postuiri obitum re¬
lictamuxor us um fructum tantum sponsalitia e dona¬
tionis habeat et nihil ex inde aliena represumat siue
ad cclias nuptias uenerit seucerte non uenerit. neca¬
liis nis itantum omnibus filus suis ex codem patre
genitus cuius donatio ẽ haec ipsa sponsalicitia largi¬
taf aequaliter dimitttur nec liceat matricuiuolu¬
it defiliis aliquid ex in deamplius pros uauoluntate:
nare sane deus ufructo suo quod ad legeconces sum
donandi cui uoluerit. habebit liberam potestatẽ
nam eaque omnibus tantum filiis caequaliter iuss
ẽ reseruare ne minuat nec interfilios prosuo ar¬

Expanded text:
aec lex imperatorum Leonis et Severi ea, quae Maioriani lex de diversis rebus, quas ipsa testatur, observanda esse praeceperat, specialiter vacuavit et id tantum, quod rationabile et pristinis legibus congruum fuit, credidit reservandum. Quod ipse sua constitutione confirmat dicens 'illud tantum ex eadem lege retinentes, quod veterum legum confirmat auctoritas': itaque ut post viri obitum relicta uxor usumfructum tantum sponsaliciae donationis habeat et nihil exinde alienare praesumat, sive ad alias nuptias venerit sive certe non venerit, nec aliis nisi tantum omnibus filiis suis ex eodem patre genitis, cuius donatio est, haec ipsa sponsalicia largitas aequaliter dimittatur nec liceat matri cui voluerit de filiis aliquid exinde amplius pro sua voluntate donare. Sane de usufructu suo quod ei lege concessum est donandi cui voluerit habeat liberam potestatem. Nam ea, quae omnibus tantum filiis aequaliter iussa est reservare, nec minuat nec inter filios pro suo ar
Abbreviated transcription (Latin):
timone periculi quem occulta cupidittis festinare
compella similis conditiomanebit offitiũ eius
potes tatis que discussorem mittere cupiens
non fideliter suggesserit atestatione gescorum
forina mittendi quam statuimus debere seruari
sardiniam abboc excipiplacuit qnm̃ apudnion¬
nullos calidittitem quadam maxima pars pecuniȩ
resedit quam ex actam publicis oportuit
& rogationibus applicari cum satis fecerint:
Adipsam quoque benefitia nr̃a peruenient in¬
lustris uiris comitis rei priuate insinuatio pate¬
fecit dudum nostrã clementiam p̃cepisse
intra africam sicutperalicis prouintias abieco¬
one quinquennii praetium distractorum
proeliorum ab emptoribus debere suppleri
palatinus superhacre. olpm directos necdum
quid proficerint reculisse quare nolum us
hunc titulum interp̃tationis huiusce iussi onis
adiungi ne sub occasione orationis accepta
consumant: Dicienim reliqua non possunt

Expanded text:
timore periculi, quem occulta cupiditas festinare timore periculi, quem occulta cupiditas festinare conpellit. Similis condicio manebit officium eius potestatis, quae discussorem mittere cupiens non fideliter suggesserit adtestatione gestorum formam mittendi quam statuimus debere servari. Sardiniam ab hoc excipi placuit, quoniam apud nonnullos calliditate quadam maxima pars pecuniae resedit, quam exactam publicis oportuit erogationibus adplicari: cum satisfecerit, ad ipsam quoque beneficia nostra pervenient. Inlustris viri comitis rei privatae insinuatio patefecit dudum nostram clementiam praecepisse intra Africam, sicut per alias provincias, adiectione quinquennii pretium distractorum praediorum ab emptoribus debere suppleri; palatinos super hac re olim directos necdum quid profecerint rettulisse. Quare nolumus hunc titulum interpretationi huiusce iussionis adiungi, ne sub occasione orationis accepta consumant. Dici enim reliqua non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
& proceribus nr̃is alicru sollicitudinum
more constriccus efficere in ueniunt otios¬
quos hunc modo facultates & possessorum
miserabiliter concederunt
in commodum underemedia debere certe
prouenire ubitrepidam prouintiam talis
discussor aderit scipatus calumniarum minis¬
tris super uitae latus inter obsequia sumptuosa
exp&it adminicula prouincialis offitur
colaris &iam saepe coniungit multiplicato
magnificus uir psp̃o qui communis ut ilitatem
uirtutum suarum magnitudine nobis cum ꝑuigilis
& cogitant & tuentur cum aut lucis potestatibus
prosua moderatione disponant siiustanecessitcr
cogit quadis persona mit iatur. Nibilinpru¬
denter aut deb& quem legit talium uirorum
examinatur ad sensus Necesse est ab eo in te¬
gritatis reuerentam custodire qui nouit
tot secustodes habere quod iudicis alter ꝑgenti
ad prouintiam & fortunarum & fame
iubemus esse discrimen reuoc&ur publicae

Expanded text:
et proceribus nostris aliarum sollicitudinum et proceribus nostris aliarum sollicitudinum mole constrictis, efficere inveniunt otiosi. Hoc modo facultates possessorum miserabiliter conciderunt: et hinc maius incommodum, unde remedia debuere certa provenire. Ubi trepidam provinciam talis discussor adierit stipatus calumniarum ministris, superbit elatus inter obsequia sumptuosa, expetit adminicula provincialis officii, scholares etiam saepe coniungit, ut multiplicatoaefecti praetorio, qui communionis utilitate virtutum suarum magnitudinem nobiscum pervigiles et cogitant et tuentur: cum aulicis potestatibus pro sua moderatione disponant, si iusta necessitas cogit, qualis persona mittatur. Nihil inpudenter audebit, quem elegit talium virorum examinatus adsensus. Necesse est ab eo integritatis reverentiam custodiri, qui novit tot se custodes habere quot iudices. Aliter pergenti ad provinciam et fortunarum et famae iubemus esse discrimen; revocetur publici
Abbreviated transcription (Latin):
fribunis plebis senatuisuo salutem dicunt
iuos liberi que ur̃i ualctis beneẽ nos exercitus¬
que nostri ucilemus. Lic& alia e occupationer
existerint ultra differri non potuit. Apud
uerecuni diam enim conscientia mendacugenuse
promissa tardare sciamus. lic& de uotionem
possessorum fiscalia nulla uel parua debere
tamen quod in huius discussionis offitio & nullu
& modicuna eademq: conditio est. Cuidenter
exponimus corde signatae necessitate placeat
Putabitur enim conhibentiam
nisi nr̃o studio corrigatur quantum ad positũ
nr̃m adtin& prouincialihus undiq uolumus
esseconsultum & diuersis fiscus in commodis
sufficientibus beneficus adiuuare uerum
obscitit inuidiam plerumq: subreptio
qum iam non potest tantum quantum lib&
intenta cogitcitio prouidere
latentes nocendi additis obstruatur discussore
ad prouincias non electi sicut comperimus
sed ambientes iredicuntur. quod nobis

Expanded text:
tribunis plebis senatui suo salutem dicunt. Si vos liberique vestri valetis, bene est: nos exercitusque nostri valemus. Licet aliae occupationes extiterint, ultra differri non potuit: apud verecundam enim conscientiam mendacii genus est promissa tardare. Sciamus licet devotione possessorum fiscalia nulla vel parva deberi, tamen quod in huius discussionis officio et nullius et modici una eademque condicio est, evidenter exponimus, cur designatae necessitati placeat subveniri. Putabitur enim coniventia, nisi nostro studio corrigatur. Quantum ad propositum nostrum adtinet, provincialibus undique volumus esse consultum et diversis fessos incommodis sufficientibus beneficiis adiuvare. Verum obstitit invida plerumque subreptio, quoniam iam non potest tantum, quantumlibet intenta, cogitatio providere, ut inprobis etiam latentes nocendi aditus obstruantur. Discussores ad provincias non electi, sicut conperimus, sed ambientes ire dicuntur, quod, nobis
Abbreviated transcription (Latin):
supra scriptis personis degradadafuncti liberti
qui proximior inuenitur. tam siliberti qui
liuis romani fuerint uiuomanumissore decesserin
si sin euo luntate prtroni concedere uoluerint
stamenta paenitus non ualebunt quia aucto¬
sitatem manumissorum omnia lex ista serucuit.
Contra filios uero uelnepotẽs neclibertus nec
iberta testimonium dicere. inquacuique causa
paesumant Quads fuetint lic& recipi
lla liceat ratione tamen quicumque liberti
aontra filios uel nepotes patroni contrario
Estimonium dederint puniaratur

Expanded text:
suprascriptis personis de gradu defuncti liberti qui proximior invenitur. Nam si liberti qui cives Romani fuerint vivo manumissore decesserint, si sine voluntate patroni condere voluerint testamenta, penitus non valebunt, quia auctoritati manumissorum omnia lex ista servavit. Contra filios vero vel nepotes nec libertus nec liberta testimonium dicere in quacumque causa praesumant: quod si fecerint, licet recipi nulla liceat ratione, tamen quicumque liberti contra filios vel nepotes patroni contrarium testimonium dederint, puniantur
Abbreviated transcription (Latin):
iinpendente adhuc appellatione mors interuenerit
liti gactores appellantes heredibus eius quace appelloc¬
uit quatior menses eius cuius auctor mortuus est ced
tractadum negocium debere pracestari nec eum de¬
bere caddicendam causcm precipitari ne per
ignorantiam litis quacm non adintegrum trac¬
tccuit damnum uidecctur incurre

Expanded text:
i pendente adhuc appellatione mors intervenerit litigatoris appellantis, haeredibus ejus, qui appellavit, quatuor menses ei, cujus auctor mortuus est, ad tractandum negotium debere praestari, nec eum debere ad dicendam caussam praecipitari, ne per ignorantiam litis, quam non ad integrum tractavit, damnum videatur incurre
Abbreviated transcription (Latin):
nofsitiosum dicitur testamentum quod frustra
liberis exhereditatis non ex offitio pi&atis uide tur
ent Post factum a matretesta mentum filius
procrectus non mutata. ab ec̃ campossituo¬
luntatem. ad exemplum praeteriti in ofsiciosi
tum in quo imperator heris scriptus est in ofsitiosum
Argnopodere Cumenim quilegis facit perima gesta¬
telcgibus obtemperare conueniat sstaunt pruacitio non uda¬

Expanded text:
nofficiosum dicitur testamentum, quod frustra liberis exheredatis non ex officio pietatis uidetur . Post factum a matre testamentum filius procreatus, non mutata ab ea cum posset uoluntate, ad exemplum praeteriti inofficiosi tum, in quo imperator heres scriptus est, inofficiosum argui potest: eum enim qui leges facit pari maiestate legibus obtemperare conuenit. Qui inofficiosum d
Abbreviated transcription (Latin):
eres perma gistratos. munici pales ex auctorita¬
te praeridis fidei commissario postolante here¬
ditatem cdire & restitu ere compellitur stqdm¬
idei cominis sarius siad firme heredem nollecdo¬
irehereditatem absente eo inter poni decretum
& ĩn possessionem mitti iurae desiderut¬

Expanded text:
eres per magistratus municipales ex auctoritate praesidis fideicommissario postulante hereditatem adire et restituere compellitur. Fideicommissarius si adfirmet heredem nolle adire hereditatem, absente eo interponi decretum et in possessionem mitti iure desiderat
Abbreviated transcription (Latin):
Si inter aliquos conueniat ut de admitendo crim
uel in ferendac uolentia uel faciendo quod legesu
to ritas prohib& autderebus alien is. aut dedonis
uindentis aliqui paciscantur haec pacta udere
non possunt. postrem iudicatam pactum nis
donationis causa interponatur seruari non pos¬

Expanded text:
Si inter aliquos conveniat, ut de admittendo crimine, vel inferenda violentia, vel faciendo quod leges aut honestas prohibet, aut de rebus alicujus, aut de bonis inventis aliqui paciscantur; haec pacta valere  possumus. Post rem iudicatam pactum, nisi donationis causa interponatur, seruari non po
Abbreviated transcription (Latin):
cias constantinopoli. constantino .a uii. & constars
Iẽi. Aduocati id est causas agentes quiꝑ iniquam cupidi¬
tatem suscepturos quorum causas acturi sunt prius
cogunt derebus suis taliter scriptura int̃cidente pa¬
ci sciut omni quae meliora sunt inagris aut inmancipi¬
is aut inpecoribus ad eos sub ꝓmissam deffensione pe¬
uenian Et ideo quitam scelerati in eos quibus patro¬
dinium ꝓmittunt suer intde prachensi & a conuento
bo nestorum uirorum &a diuditiorum comimunion¬

Expanded text:
i Constantino A. VII et Constantio C. conss. atio. Advocati, id est causas agentes, qui per iniquam cupiditatem susceptos, quorum causas acturi sunt, prius cogunt de rebus suis taliter scriptura intercedente pacisci, ut omnia, quae meliora sunt in agris aut in mancipiis aut in pecoribus, ad eos sub promissa defensione perveniant. Et ideo qui tam scelerati in eos, quibus patrocinium promittunt, fuerint deprehensi, et a conventu honestorum virorum et a iudiciorum communion
Abbreviated transcription (Latin):
filios suos in qualib& necessitate . seu ftamis tempore
uindiderint ipse neces sitate conpulsi empior.
Si quinque solidos emit. sex recipiat. sidecim duo¬
decim soli dos similiter. recipicnt. Aut sicim¬
plius secundum supre scriptem. stctionem
augmentum pracecii. consequatur. Nem sihu¬
tis modi personas. aliqui autde extrane as.
gentes cuit trans marineraloca troons ferri
ccut u enundare prtae sumpserint ips equihoc
cantra stectuta prae sumpserint sex auri
untiaas. fisco senouerint in lecturum

Expanded text:
filios suos in qualibet necessitate seu famis tempore vendiderint ipsa necessitate conpulsi, emptor, si quinque solidis emit, sex recipiat, si decem, duodecim solidos similiter recipiat, aut si amplius, secundum suprascriptam rationem augmentum pretii consequatur. Nam si huiusmodi personas aliqui aut ad extraneas gentes aut transmarina loca transferre aut venundare praesumpserit, ipse, qui hoc contra statuta praesumpserit, sex auri uncias fisco se noverit inlaturum
Abbreviated transcription (Latin):
pinonplacuit Quicumq non confidentiae uista
cause sed causae ad ferendemore nec contra
eum sententi proseratur appella uerit uł
sidefacto suo confessus neddicatur appellare
untur Eum qui appellat cum conuitio iphig
udicis appellare non oport&. Id eoq: ita
factum arbitrium principis uindicatur.
pos ł prouoatioxẽ quidobere¬

Expanded text:
is: « Quicunque non confidentia justae causae, sed causa afferendae morae, ne contra eum sententia proferatur, appellaverit, vel si de facto suo confessus, ne addicatur, appellare uit. Eum qui appellat cum conuicio ipsius iudicis appellare non oportet: ideoque ita factum arbitrio principis uindicatur. Post prouocationem quid obser
Abbreviated transcription (Latin):
TI Aoco a quo appellatum ẽ ced eum qui
N Istalam superius subtitulo decauzionib
&r poenis appellationum interpnate aut¬
E Quuntra tempora prestitut a dimis¬
sorias̃ non postolauent uel acceperit uel¬
red dicerit prestriptionem cebgendum
u moueur & poenam cppelltonis inferre
DEdde NIS CUSISAΡΠEIATIOU¬
ΓI Ceritum appellationis causcie capi¬
talis et ipsa rectione stãtus nonnisi pernos mec
psos prore qui possumus nemo enim absens
t duci inserui tutẽ pecest auidamnari¬

Expanded text:
 eo, a quo appellatum est, ad eum, qui. Ista jam superius sub titulo de cautionibus et poenis appellationum interpretata est, qui intra tempora praestituta dimissorias non postulavereddiderit, praescriptione ab agendo submouetur et poenam appellationis inferre reddendis causis appellationum Meritum appellationis causae capitalis et ipsam rationem status non nisi per nosmet ipsos prosequi possumus: nemo enim absens aut duci in seruitutem potest aut damnari
Abbreviated transcription (Latin):
Haeclex hoc praecepit ut nullum ꝑ rectores ꝓuincie
superin dictum ꝓuincialibus in ponatur Nisĩ forte
exhacre processisse praeceptio dominica conpb&ur
tuncenim id quod suꝑ in dictũ est ut p&iccut exigi poteru
quando arerum domino cognoscitur constitutum¬
Quicum que a grorum suorum tributa implerecon¬
tempnunt agricius qui tributa suac contempnit
ex soluere ab ex actore uindantur & qui conpara¬
uerint firmoiure hocordine empta posse deant

Expanded text:
Haec lex hoc praecipit, ut nullum per rectores provinciae superindictum provincialibus inponatur, nisi forte ex hac re processisse praeceptio dominica conprobetur. Tunc enim id, quod superindictum est, aut peti aut exigi poterit, quando a rerum domino cognoscitur constitutumQuicumque agrorum suorum tributa inplere contemnent, agri eius, qui tributa sua contemnet exsolvere, ab exactore vendantur, et qui conparaverint, firmo iure hoc ordine empta possideant
Abbreviated transcription (Latin):
conceptum. furtum dicitur cum a pudaliquem abe¬
rum resfura dinuenitur. oblegatum furtum
citur. cum resfertiua alicui. ita afuredatur. ut cq
ipsum furem inuenire non possit preterea quira
alienam inuito aut nesciente elño contigit uelto¬
lere aut deloco commoueri praesumit. furtũf
ctm apud sehabuerit & ea alterusus fuerit quã ao¬
pit furtiactione tenetur. Preterea siquis iumeni
alterius adhocacciper it ut eum quinque milibus d¬
cer& et sidecem milibus aut longius quam abill
quidedit fuerit constitutum duxerit furti reus ẽa
multa p̃terea quarum arum similia sunt secunds
aut studiũ commodar& uelut. siquis pecuniã quan

Expanded text:
Conceptum furtum dicitur, cum apud aliquem alteConceptum furtum dicitur, cum apud aliquem alterum res furata inuenitur. Oblatum furtum dicitur, quum res furtiua alicui ita a fure datur, ut apud ipsum furem inueniri non possit. Praeterea si rem alienam, inuito aut nesciente domino contingit uel tollit, aut de loco mouere praesumit, furtum fut commendatam apud se habuerit, et ea aliter usus fuerit, quam accepit, furti actione tenetur. Praeterea si quis iumentum alterius ad hoc accepit, ut eum quinque milibus duceret, et id decem milibus, aut longius, quam ab illo, qui dedit, fuerit constitutum, abegerit, furti reus est. Et multa praeterea horum quoque similia sunt secundumaut studium commodarit, uelut si quis pecuniam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ollatur obligatio suluti debiti preterea aliquoti¬
enstollitur oblegatio &icem si aliudquam. cautum.
suerat adebitore creditori reddatur. namsiqui cum¬
quẽ propecuniã quamcreditore cauet adqui escente
creditore aurum ecargentum aut mancipia. auta
lias quas lib&s pecies. habita estimatione consciente
quia de oblegationibus que ox contractu nascantur¬
ut diximur fuper ẽ ut dehis ablegationibus que
exdilecto nascuntur s impliciter discutimus exdi¬
lecto nascuntur. oblegationis sialiquis furtum. s¬
cerit uelbona aliena rapuerit uel damnum. altem
dederit aut iniuriam fecerit quarum. omnium n¬
rum uno genere & dilecto nascitur. oblegatio fa¬
torum generas unt quat tuor manifesti. nec manis¬
ti concepti &oblegati manifestum surtum. dici¬
tur. siquando furtum excuiustumque remtollitim
ipso furto dep̃hendin nec manifestum furtim ap¬
pellatur furum quod quam lib& dumfierit inuen¬
tum nonese tamen furtum factum fuis se probatu

Expanded text:
ollitur obligatio solutione debiti. Praeterea aliquoties tollitur obligatio, etiam si aliud, quam cautum fuerit a debitore, creditori reddatur. Nam si quicunque pro pecunia, quam creditori cauit, acquiescente creditore, aurum aut argentum aut mancipia uel alias quaslibet species, habita aestimatione, consentiente Quia de obligationibus, quae ex contractu nascuntur diximus, superest, ut de iis obligationibus, quae ex delicto nascuntur, simpliciter disputemus. Ex delicto nascuntur obligationes, si aliquis furtum fecerit, uel bona aliena rapuerit, uel damnum alteri dederit, aut iniuriam fecerit. Quorum omnium rerum uno genere ex delicto nascitur obligatio. Furtorum autem genera sunt quattuor: manifesti, nec manifesti, concepti et oblati. Manifestum furtum dicitur, si quando fur, quum cuiuscunque rem tollit, in ipso furto deprehenditur. Nec manifestum furtum appellatur, quod quamlibet dum fieret, inuentum non est, tamen furtum factum fuisse probatur.
Abbreviated transcription (Latin):
bino uc̃ consulibus. L exista hoc contin& ut ꝑprouintias
relaate benefitio principis tributorum reliquoe
non requerantur. Tamen qđ ex actum est siapud ex¬
actores resedisse constiterit id p̃cipit ut publicis de¬
becit uti lita tibus nonperire. sed quod exactumẽ.
aretentatoribus thes cuiris inferatur. &a prouin¬
ticlibus uel aposses sorib: quod solutũ non fuerit

Expanded text:
INTERPRETATIO.Lex ista hoc continet, ut per provincias relaxatae beneficio principis tributorum reliquiae non quaerantur, tamen quod exactum est, si apud exactores resedisse constiterit, id praecipit, ut publicis debeat utilitatibus non perire, sed quod exactum est a retentatoribus thesauris inferatur et a provincialibus vel a possessoribus quod solutum non fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
i pacter uel dominus seruo uel filio stimili¬
as negotia aliena agenda commiserit
PAtersi emancipactis silii ressine ulla
Lexceptione a sedonatas adminis trauit filio ac¬
tione negotioꝵ gestoꝵ tenebitꝰ.¬

Expanded text:
Si pater uel dominus seruo uel filio familias negotia aliena agenda commiserit, Pater si emancipati filii res sine ulla exceptione a se donatas administrauit, filio actione negotiorum gestorum tenebit
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ.
i pecunice quis negotium gerat. usuras quoq toti¬
us temporis praestare cogitur. & periculum eori
nominum quibus conlocauit agnoscere silitis
tempore soluendo non sint. hoc enim inbone fide
iudicis seruccri conuenit.

Expanded text:
ctionem. Si pecuniae quis negotium gerat, usuras quoque totius temporis praestare cogitur et periculum eorum nominum quibus collocauit agnoscere, si litis tempore soluendo non sint: hoc enim in bonae fidei iudiciis seruari conuenit.
Abbreviated transcription (Latin):
gestorum tenebitur actione. quicum que tutor as¬
rator uenones sacsi protutore curatore ueres pup¬
liadultiue adminis trauit actionem negotiorun
torum protutore curatore uete nebitur. ista s

Expanded text:
gestorum tenebitur. Qui, cum tutor curatorue non esset, pro tutore curatoreue res pupilli adultiue administrauit, actione negotiorum gestorum pro tutore curatoreue tenebitur. Actio
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃ C¬
sonstantinos a ad domitium celsum uicarium
a fricae plcgicrii quiuiuentium filiorum miserandas
in fligant parentibus orbititis mettlli poeria
cumc&eris ante cognitis supplicus teriebantur
siquis tamencius modireus fucrit oblatus poste¬
quam super crimine patuerit seruus quidem
uel libertatedonatus bestuis primoquoque
munere obiciatur liber tatem subac forma
in ludum detur gladictorio ut aentequam
aliquid facict. quod sedefendere pos sit gladio
consumatur eos ccutem qui prohoc crimine
iam in metcallo dati sunt num quam reuocar
precimus. data ł aug̃ consttntino
Aiui edincinio iui coñs

Expanded text:
mp. Constantinus A. ad Domitium Celsum Vicarium Africae. Plagiarii, qui viventium filiorum miserandas infligunt parecum ceteris ante cognitis suppliciis tenebantur. Si quis tamen eiusmodi reus fuerit oblatus, posteaquam super crimine patuerit, servus quidem vel libertate donatus bestiis primo quoque munere obiiciatur, liber autem sub hac forma in ludum detur gladiatorium, ut, antequam aliquid faciat, quo se defendere possit, gladio consumatur. Eos autem, qui pro hoc crimine iam in metallum dati sunt, numquam revocari praecipimus. Dat. kal. Aug. Constantino A. IIII et Licinio IIII cons