comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sarem fidei argumẽtũ qd̾ nec
silencio ꝯbrirat᷑. impetrat E
classe silz aliem de qua supͣ
diximꝰ dum .e. sicilia in affa¬
cam traicit nauis una cũ a
reliquorũ tramite de errass
ad egimuꝵ insulam delata
in manus hostiũ ueiit in
aqua et doeberani et lytones
et centurio unus erat qui sub fida
custodia S sine ĩniria ad scipio¬
nẽ cum perducti essent Ille eos uer¬
bis sic aggredit᷑. Scio ego ait uos
nõ uestrã uolu̾tate seu consilio fz
illius ur̃i nequissum ducis imꝑio
atq instinctu contra rẽ publicã
ꝯuirasse Nuc̃ qm̃ uos casus opta¬
bilis irũ fecit arbitrii si qd̾ ultro
fac̾e Deberetis orati facitis ut dimi¬
ssis sceleratis atq rebellib cuies
bonos et rem puͨͣͫ defendatis et
salua nobis ita erit et parata pe¬
cuma. Dicite gͦ quid uobis anmi¬
et hec dicens nimme dubitabat
illos sibi pro tanta oblacione grãs
esse acturos Ac centurio ille uir ĩ¬
mobilis fidei dignusq qui pro deo

Expanded text:
sarem fidei argumentum, quod, ne sarem fidei argumentum, quod, ne silentio obruatur, impetrat. E classe scilicet Allieni, de qua supra diximus, dum e Sicilia in Africam traicit, navis una, quum a reliquarum tramite deerrasset, ad Egimurum insulam delata in manus hostium venit, in qua et veterani et tirones et centurio unus erat, qui sub fida custodia, sed sine iniuria, ad Scipionem quum perducti essent, ille eos verbis sic aggreditur: Scio ego, ait, vos non vestra voluntate seu consilio, sed illius vestri nequissimi ducis imperio atque instinctu contra rempublicam coniurasse. Nunc quoniam vos casus optabilis nostri fecit arbitrii, si quod ultro facere deberetis, orati facitis, ut, dimissis sceleratis atque rebellibus, cives bonos et rempublicam defendatis, et salva vobis vita erit et parata pecunia. Dicite ergo, quid vobis est animi. Hec dicens minime dubitabat illos sibi pro tanta oblatione gratias esse acturos. At centurio ille, vir immobilis fidei dignusque, qui pro Deo
Abbreviated transcription (Latin):
tans Iamq superior ille comitẽ¬
ptus in sollicitudint et ĩmetũ
uerterat Itaq geculos duos ex his
qui secũ erant quosq fidissimos
extimabant multis promissis
oueratos in castra cesaris ire
et explorare quid illic geratur
imꝑat hi comp̾hense et ad
cesarẽ producti pecierũt ut de
se loqui sine distriut siuerẽ¬
tur permissa licẽtia hec locuti
sunt Sepe quidẽ ĩꝑator getuli
nõ nos soli sed alii plures qui
aduersi in castris militamꝰ cliẽ¬
tes G. marnĩ fere om̃s ciues ro¬
main ad te trãsire decreuimꝰ s
custodus p̃pediti nequiiumꝰ Nũc
ad tua castra explorandi grã
uenire iussi pariumꝰ nõ libẽ¬
ter mõ sed ardenter eo eñ micte¬
bane̾ quo iã dudiez ne cupie¬
bamus Cesar et laude illos et
scipendio prosecutus est eoꝵ
uerbis exitus fidem fecit Die
insequẽti multi eiusdem gẽ¬
tis ascipione ad cesarez tũ ffu¬
gerũt Incidit in hos dies eu¬
dentissimũ nulitaris orga te¬

Expanded text:
tans; iamque superior ille contemtans; iamque superior ille contemptus in sollicitudinem et in metum verterat. Itaque Getulos duos ex his, qui secum erant, quosque fidissimos estimabat, multis promissis oneratos in castra Cesaris ire et explorare, quid illic geratur, imperat. Hi comprehensi et ad Cesarem perducti petierunt, ut de se loqui sine discrimine sinerentur. Permissa licentia, hec locuti sunt: Sepe quidem, imperator, Getuli non nos soli, sed alii plures, qui adversis in castris militamus, clientes G. Marii, fere omnes cives romani, ad te transire decrevimus, sed custodiis prepediti nequivimus. Nunc ad tua castra explorandi gratia venire iussi paruimus non libenter modo, sed ardenter. Eo enim mittebamur, quo iamdudum ire cupiebamus. Cesar et laude illos et stipendio prosecutus est. Eorum verbis exitus fidem fecit: die inseguenti multi eiusdem gentis a Scipione ad Cesarem transfugerunt. Incidit in hos dies evidentissimum militaris erga Ce
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e aberat ut cũ cesar nobilissi
ginis Ip̃e tñ ex his electos uir̃os
in gẽtiliam mictit ut tocuis gẽ¬
tis aiõs sibi consiliet interiz quoq
et crispus salustuis precor cõue¬
heudis cõmeatibz cuz classe direc¬
tus a cesare in gẽtem frumente
uimq copiã trãsiuisit et alieuꝰ
uroconsul ut diximꝰ euocatus
a cesare duabz legionibz et decc.
equitibz gallis et leuis armature
xͫ in naues ĩpositis classem
soluit a lilibeo Cumqz his copiis
et altero cõmeatu naiigacõne
usus prospera iiii ͨ die in portum
ad ruspinã ubi cesar ex pectans
castra habebat applicuit legionũ
suml et cõmeatuũ gemi natura
liberatus cesar ac gemino gau¬
dio ꝓfusus iubet eos quiete
alterua maritimũ expurgare
fastidiũ seq gerendis reb cor¬
poribz atqz aĩs preparare Cre¬
uerat aut̃ in dies scipionis ac
suorũ ad miracio suꝑ dilacione
cesarea quid ita latẽstere solitus
lentesceret ut lascesceretur expec¬

Expanded text:
men aberat, ut, quum Cesar nobilissimmen aberat, ut, quum Cesar nobilissimginis. Ipse tamen ex his electos viros in Getuliam mittit, ut totius gentis animos sibi concilient. Interim quoque et Crispus Sallustius pretor convehendis commeatibus cum classe directus a Cesare, ingentem frumenti vinique copiam transmisit, et Allienus proconsul, ut diximus, evocatus a Cesare, duabus legionibus et DCCC equitibus gallis et levis armature mille in naves impositis, classem solvit a Lilybeo, cumque his copiis et altero commeatu, navigatione usus prospera, quarto die in portum ad Ruspinam, ubi Cesar expectans castra habebat, applicuit. Legionum simul et commeatuum gemina cura liberatus Cesar, ac gemino gaudio perfusus, iubet eos quiete alterna maritimum expurgare fastidium seque gerendis rebus corporibus atque animis preparare. Creverat autem in dies Scipionis ac suorum admiratio super dilatione cesarea, quid ita lacessere solitus lentesceret, ut lacesseretur expec
Abbreviated transcription (Latin):
intermictebat quo nõ uel per
alios absens uel sub oculis suis
eu̾cituz et p̾cipue tyroues mili¬
tarib institutis nbueret In
qua arte nulli hoĩm sedũs fuit
fingebat se se pauiduz pretea
et pauore supiãm amplecti qiͣ
suis uiribz diffidentem et hostes
hac diffidencia exultantes equo aĩo
tollerabat donec mictandi consilii
tempus ess usqz a deo ut scipio
qui aliꝙͣdui patris preꝰ ium fue¬
rat cesarẽ spernẽs ex̾citu in
castra Reduceret et pro concione
di ffidenciaz et desperacionẽ ce¬
saris predicaret uictoriã i cer¬
tissimã ꝙͣ illam in manib hẽret
primãq polliceret᷑. ¶ Gentili in¬
terim scipionis stipendia dese¬
rentes aliĩ in regnũ suũ a lii
in cesaris castra ꝑuenut eo
maxĩe pretextu ꝙ ip̃i et patres
eorũ G. marii beneficũs obstricti
essent Cuiꝰ afsinẽ cesarem opina¬
rentur Is ꝙͣͣuis sub eo aliquotiẽs
militasset tã procul a uero ta¬

Expanded text:
intermittebat, quo non vel per intermittebat, quo non vel per alios absens vel sub oculis suis exercitum et precipue tirones militaribus institutis imbueret, in qua arte nulli hominum secundus fuit. Fingebat se pavidum, preterea et pavore sapientiam amplecti, quasi suis viribus diffidentem, et hostes de hac diffidentia exultantes equo animo tolerabat, donec mutandi consilii tempus esset, usque adeo, ut Scipio, qui aliquandiu paratus ad prelium fuerat, Cesarem spernens exercitum in castra reduceret, et pro concione diffidentiam ac desperationem Cesaris predicaret, victoriamque certissimam, quasi illam in manibus haberet, proximamque polliceretur. Getuli interim Scipionis stipendia deserentes alii in regnum suum, alii in Cesaris castra perveniunt, eo maxime pretextu, quod et ipsi et patres eorum G. Marii beneficiis obstricti essent, cuius affinem Cesarem opinarentur. Id, quamvis sub eo aliquoties militasset, tam procul a vero ta
Abbreviated transcription (Latin):
accelerare disposuit licterasq ꝯfestĩ
in sciciliã misit ad alienũ cetos q
qui ibi pro partibz suis erant ut ex¬
cusacõne qualibz reiecta ad se om̃s
copias traicerent Affricã enĩ si auxi¬
liũ Differatur irreꝑabiliter nastar
ut nullus postra remedio locus esset
Ape aut̃ in hanc unã rem prouus
a deo totus erat atq intentus ut
pene tranfformatus ĩ uirũ alter
Dies noctesq maria prospecta¬
ret quĩ ex die proximo ex quo
rapine que per totã prouĩtiã suoꝵ
hostiũ auaricia et ciidelitate fer¬
nebãt quorũ malis profũdissi¬
me tangebat᷑. et misis opem
ferre atqz illorũ idem intatez non
mĩꝰ ꝙͣ suã uictoriã exoptabat
Ipẽ se interĩ castris ualidissimis
continebat nõ ꝙ de uictoria du¬
bitaret sz post tot res gestas et
tociens fusos hostes de reliquiis
belli cruẽtã uictoriã adipisti de¬
decorsum sibi se que ꝓrsus ĩdignũ
indicabat Neq int̾im ullũ dic̃

Expanded text:
accelerare disposuit, litterasque confestim accelerare disposuit, litterasque confestim in Siciliam misit ad Allienum ceterosque, qui ibi pro partibus suis erant, ut, excusatione qualibet reiecta, ad se omnes copias traicerent, Africam enim, si auxilium differatur, ita irreparabiliter vastari, ut nullis postea remediis locus esset. Ipse autem in hanc unam rem pronus adeo totus erat atque intentus, ut pene transformatus in virum alterum dies noctesque maria prospectaret. Quin et die proximo, ex quo rapine, que per totam provinciam suorum hostium avaritia et crudelitate fervebant; quorum malis profundissime tangebatur, et miseris opem ferre, atque illorum indemnitatem non minus, quam suam victoriam exoptabat. Ipse se interim castris validissimis continebat, non quod de victoria dubitaret, sed, post tot res gestas et totiens fusos hostes, de reliquiis belli cruentam victoriam adipisci dedecorum sibi seque prorsus indignum iudicabat; neque interim ullum diem
Abbreviated transcription (Latin):
gẽtib confortissiẽ acies effuge
Sub idem tempus seu tẽ¬
pestatib aduersus seu metu
classiliẽ hostiliũ cũ e. sicilia
cõmeatus as sardmña tatdarẽt
tanta in castris cesar̃ suit in opia
ut equites qui diu agendo om̃iã et
paciendo extremis necessitatib extre¬
ma remedia ad hibere didicissent
algas litoreas dulcibz aquis ablutas
iumentis appou̾ent eoq cibo de fficiẽ¬
cia sustentarẽt erat ut uulgaris opi¬
no nõ cesarem in affricaz uenisse
s unũ aliquẽ ex legatis suis cum
parte copiarũ tuͣsimsisse ad quã
toll endã licteras nũtiosqz per om̃s
prouĩcie ciuitates misit aduẽtumq
suũ om̃ib notũ fecit quo audito sta¬
tun ml̾t̾i uiri nobiles suis ex urbibz
profugi in castra cesaris uenere sibi¬
q de hostiũ senicia atq intollerã¬
cia suꝑbia questi sũt quorũ queri¬
moniis ac fletib motis cesar quod
fac̾e per se ipm̃ in aĩõ he̾bat magis

Expanded text:
gentibus confertissime acies effugere. gentibus confertissime acies effugere. Sub idem tempus, seu tempestatibus adversis, seu metu classium hostilium, quum e Sicilia commeatus ac Sardinia tardarent, tanta in castris Cesaris fuit inopia, ut equites, qui diu agendo omnia et patiendo extremis necessitatibus extrema remedia adhibere didicissent, algas litoreas dulcibus aquis ablutas iumentis apponerent, eoque cibo deficientia sustentarent. Erat et vulgaris opinio non Cesarem in Africam venisse, sed unum aliquem ex legatis suis cum parte copiarum transmisisse; ad quam tollendam litteras nuntiosque per omnes provincie civitates misit, adventumque suum omnibus notum fecit. Quo audito, statim multi viri nobiles suis ex urbibus profugi in castra Cesaris venere, sibique de hostium sevitia atque intoleranda superbia questi sunt. Quorum querimoniis ac fletibus motus Cesar, quod facere per se ipsum in animo habebat, magis ac magis
Abbreviated transcription (Latin):
cesare cogitarẽt hoc quidẽ iubã
regem in conaone dixisse tãtã
se bellatorũ multitudinẽ aduer¬
sarus obiecturũ ut et si ullã de¬
fensioue uterentur sui cesariã occi¬
deudo eos fatigandi essent atqz
uĩcendi Nouũ genus uictorie et
sculta regis cogitucio habere ta¬
mẽ se gentes et sibi fidas et bel
lorũ hre elephantes .cxx. equi¬
tatũ ĩmũabilem peditu et leuis
armature uimi ĩ mensuz satiga¬
rios funditores et que sunt ĩd
henus Cesarẽ uero pene ĩ cõmi¬
tatũ legiones uetanorũ quas de
ytalia expectaret distordare nec
uenturas esse Sic ex omni parte
uictoriã promptã fore et mnulta
De hac re uaua iactare et que
stulti hoiẽs sibi fing̾e consueue
Post nõ multos eñ dies affuit
exꝑiendi facultas et hũs om̃ib
copiis aꝑtissimos ĩ campos ex¬
plicatis dimicatũ est ab hora
diei quĩta usq ad occasũ solis
uicitq ille in cõmitatus cesar
Ut solebat et ille diuersis ex

Expanded text:
Cesarem cogitarent; hoc quidem Iubam Cesarem cogitarent; hoc quidem Iubam regem in concione dixisse, tantam se bellatorum multitudinem adversariis obiecturum, ut, etsi nulla defensione uterentur sui, Cesariani occidendo eos fatigandi essent atque vincendi; novum genus victorie et stulta regis cogitatio; habere tamen se gentes et sibi fidas et belllorum, habere elephantes CXX, equitatum innumerabilem, peditum et levis armature vim immensam, sagittarios, funditores et que sunt id genus: Cesarem vero pene incomitatum, legiones veteranorum, quas de Italia expectaret, discordare nec venturas esse, sic ex omni parte victoriam promptam fore; et multa de hac re vana iactare, et que sibi stulti homines fingere consuevere. Post non multos enim dies affuit experiendi facultas, et his omnibus copiis apertissimos in campos explicatis dimicatum est ab hora diei V usque ad occasum solis, vicitque ille incomitatus Cesar, ut solebat: ille diversis ex
Abbreviated transcription (Latin):
les expecta ꝯfestin me nͥ fallor
aguostes et caside capiti dempta
piloqz in labienũ magua ui contor¬
to labieue inquit Sed deciinꝰ mi¬
les suz Cũy his uerbis equũ pecto¬
re medio tuffirit Mallem hercle
equitẽ trãfsixiss hoc plio ꝯm̃s
et presstm tirones paiidi et sub
alio duce muilitarent ad fugam
pocus ꝙͣ ad pugnã prom solum
ce sarez syectabant in illo spes omĩs
at fiducia dui nil aliud agentes
ꝙͣ tela impetuzqz hostiũ sustine
nec cesar ip̃e sine sollicitudine
erat Recollecto tandẽ aõ qui sibi
niter difsicultates et in aduersita¬
te crescebat tota corporis atq ãi
ui cõnisus in aciem hostĩ infer¬
tur fecit ꝙ ꝙ solitus erat uicit
aduersamq aciem uertit ĩ fugã
¶Ex his qui hoc prelio capti
uit cesar hostes tiñ multitudini
sue sidere eaqz spe tamq impro¬
ba esse Iactancia tam p̾terea
ntemptũ de ip̃õ sentire ut inchil
insi de circũnemendo et capiendo

Expanded text:
les: Expecta; confestim me, ni fallor, les: Expecta; confestim me, ni fallor, agnosces. Et casside capiti dempta, piloque in Labienum magna vi contorto: Labiene, inquit, en decimus miles sum. Cumque his verbis equum pectore medio transfixit: Mallem hercle equitem transfixisset. Hoc prelio omnes et presertim tirones pavidi, et, si sub alio duce militarent, ad fugam potius, quam ad pugnam, proni solum Cesarem spectabant: in illo spes omnis ac fiducia; diu nil aliud agentes, quam tela impetumque hostium sustinere; nec Cesar ipse sine sollicitudine erat. Recollecto tandem animo, qui sibi inter difficultates et in adversitate crescebat, tota corporis atque animi vi conversus in aciem hostium infertur, fecitque quod solitus erat: vicit adversamque aciem vertit in fugam. Ex iis, qui hoc prelio capti xit Cesar hostes tantum multitudini sue fidere, eaque spe tamque improba esse iactantia, tam preterea contemptim de illo sentire, ut nichil nisi de circumveniendo et capiendo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ nisi in ipĩaꝰ uultu ac ser¬
moue erat Imꝑatoris cui tãtꝰ
uigor tanta ierat a lacritas tã¬
ta excelsi signa amini et ĩuicti
ut eius ductu atq cõsilio cũcta
eis tuta ac facilia uiderẽtur pro¬
cedenti nũciatur smmilq conspi¬
citur hostiũ ex̾citus labieno
duce cuiꝰ ira in cesarẽ lenri
nullo mõ poterat dũ pars utraq
substitisset subito hostĩ mul
titudine circũ fusa ab ꝯmi ꝑte
pugnatuẽ est Inte̾a labienꝰ in¬
placabili ammo nec factis
hostilib ꝯtentus in si odiosa
in super uerba iactaret equo
insidens ad aꝑto capite ut a
cesare eciã poss agnosti Inter
hortandũ suos milites ixõs ce¬
saris ꝯpollaret unũ iiꝰ alios
quid tu aiebat omiles tam ferocu¬
lum te ostentas an et hic simom¬
or stulticie que uerbis ille queatos
et credulos sit in mortẽ trahit
Contra hec niles non sũ la bie
ne inqt tyro qui facile uerbis nr¬
sigͣ non sigͣ non uideo ad hec mi¬

Expanded text:
nonnisi in ipsius vultu ac sernonnisi in ipsius vultu ac sermone erat imperatoris, cui tantus vigor, tanta inerat alacritas, tanta excelsi signa animi et invicti, ut eius ductu atque consilio cuncta eis tuta ac facilia viderentur. Procedenti nuntiatur simulque conspicitur hostium exercitus, Labieno duce, cuius ira in Cesarem nullo modo leniri poterat. Dum pars utraque substitisset, subito multitudine hostium circumfusa, ab omni parte pugnatum est. Interea Labienus implacabili animo, nec factis hostilibus contentus, nisi odiosa insuper verba iactaret, equo insidens adaperto capite, ut a Cesare posset agnosci, inter hortandum suos milites ipsos Cesaris compellabat, unum inter alios: Quid tu, aiebat, o miles, tam feroculum te ostentas? An et hic sermonreor stultitie, que verbis illaqueatos et credulos sic in mortem trahit. Contra hec miles: Non sum, inquit, Labiene, tiro, qui facile verbis cirrum signa non video. Ad hec mi
Abbreviated transcription (Latin):
dum ecce et ex opido repentina erup¬
cio fcã est et forte ita accidit ut eodẽ
ip̃õ tprĩs nremento eq uitatus a Rege
iuba missus interueniret Itaq cõ¬
municatis auxilus et relicta castra
occupãt et ab eunciũ ultimos in¬
uadunt Siftit acĩe cesar et pauci
contra multos egregie preliãtur
quo ꝯgressu aliquot gallorum
equitũ qui cesarem sequebantur
insignis et creditu difficilis uirtꝰ
fuit. Si quidez .xxx. uel eo minꝰ
duo milia Mauroꝵ equitũ cãpo
pepulerũt et in opidũ compu¬
lerut quid hic aliud dicaz inse
distedt̃ eo proprius ad uirtutem
bellicã accede̾ uideantur ¶ Qmͣꝙͣ
eo euentu mirabili hic uiciscent
erat tñ in ex̾citu pauor iniens
ac tristicia ꝙ n ͨ. copie cesaris se¬
cũ essent et se paucos ac plerosqz
thirones aduersatissime gentis
insidias et multitudinẽ hostiũ
infinitam qͣiͣ consulto ad necẽ
duci arbitrabant᷑ omis̃ tñ et
pauoris et meroris consolacio

Expanded text:
dum ecce et ex oppido repentina erupdum ecce et ex oppido repentina eruptio facta est, et forte ita accidit, ut eodem ipso temporis momento equitatus a rege Iuba missus interveniret. Itaque, comitatis auxiliis, et relicta castra occupant, et abeuntium ultimos invadunt. Sistit aciem Cesar, et pauci contra multos egregie preliantur. Quo congressu aliquot Gallorum equitum, qui Cesarem sequebantur, insignis et creditu difficilis virtus fuit; siquidem triginta vel eo minus duo millia Maurorum equitum campo pepulerunt, et in oppidum compulerunt. Quid hic aliud dicam, nisidiscedunt, eo propius ad virtutem bellicam accedere videantur. Quamquam vero eventu mirabili hic vicisset, erat tamen in exercitu pavor ingens ac tristitia, quod nec copie Cesaris secum essent, et se paucos ac plerosque tirones ad versutissime gentis insidias et multitudinem hostium infinitam quasi consulto ad necem duci arbitrabantur. Omnis tamen et pavoris et meroris consolatio
Abbreviated transcription (Latin):
ciores essent Indignãtes ꝙ post
pompeiũ et bellũ et belli duces suꝑ¬
essent Plantus tamẽ cesaris lega¬
tus qui sui ducis in fatigabilẽ mã¬
suetudinẽ cognoscebat seu pacis
amore seu belli odio inductus ce¬
sarez addit Et ueles me inq̾t mi¬
ꝑator ut cũ considio qui mĩc ꝯpi¬
duz hoc custodit olim amicus
in rome fuit aliqͥd de pace ager̃e
Si qͥs apõ eu anteꝙͣ cladiũ plus
accidat samoribz consilus locus
ess nõ negãte cesare captuũ
quendã cuz licteris in opidum mit
nestuis et a cesare inquit hic cõ¬
sidius exclamauit atqz unꝰ est in¬
quit hor tempore imꝑator ppli ro¬
mam Scipio quid m cũ cesare et hoc
Dicens captiuũ sub oclis suis ingu¬
lari imꝑat lrãsq ipãs signo ĩ tegro
nitactas ad scipionẽ mictit Ronso
per diem noctemqz ne quiꝙͣ expecta¬
to Cesar ꝙ et opiduz natura atq
arte p̾ualiduz et sob̃i eo loci nõ sac
copiaz esset castra inou̾e iã ceꝑat

Expanded text:
tiores essent, indignantes, quod post tiores essent, indignantes, quod post Pompeium et bellum et belli duces superessent, Plancus tamen, Cesaris legatus, qui sui ducis infatigabilem mansuetudinem cognoscebat, seu pacis amore seu belli odio inductus, Cesarem adit: Et velles ne, inquit, imperator, ut cum Considio, qui nunc oppidum hoc custodit olim amicus michi Rome fuit aliquid de pace agerem, si quis apud eum, antequam cladium plus accidat, sanioribus consiliis locus esset? Non negante Cesare, captivum quemdam cum litteris in oppidum mittnescius: Et a Cesare, inquit. Hic Considius exclamavit: Atqui unus est, inquit, hoc tempore imperator populi romani, Scipio. Quid michi cum Cesare? et hec dicens, captivum sub oculis suis iugulari imperat, litterasque ipsas signo integro intactas ad Scipionem mittit. Responso per diem noctemque nequicquam expectato, Cesar, quod et oppidum natura atque arte prevalidum, et sibi eo loci non sat copiarum esset, castra iam movere ceperat;
Abbreviated transcription (Latin):
suffic̾e ratus has copias nauib
aiõ uel ob hoc ip̃m uictoria dignꝰ
lz suis hec irreligiosa fiducia uide¬
retur soluitqz alitore siculo digre¬
diensq p̃cori qui nũc siciliam ob¬
tinebat Quid fieri uelit imꝑat atq
ita classem sequit᷑ .uiͦ. kalleñ Ia¬
nuar̃ ut aꝑpeant nõ nisi pauculũ
tpũs Idqz hiberuũ totamiq hanc
dilacionẽ nõ nͥ dieꝵ octo fuisse que
sibi anno longior nõ dubitem uisa
erat Postꝙͣ in affacã uentũ est
ut suꝑsticionuz opinonũq uulga¬
riuz sic et oni contemptor ĩ amũ
appuit Si quidez in decensu nauis
accidit ut caũ quodã ad terrã labere¬
tur et reliq̃s omine t̾ritis ip̃e nõ
aduersus auguria tm̃ mõ s adu̾sus
omne ꝑiculũ ĩꝑteritꝰ et ĩ uictus
omen uertit ad melus renouans
illud antiquũ Scipionis affricã
et terrã protentis ulius ãplexus
rumentũ ꝑueniss atq ibi castra
hrẽt et si aĩ oĩm solito eciã arden¬

Expanded text:
sufficere ratus, has copias navibus sufficere ratus, has copias navibus animo, vel ob hoc ipsum victoria dignus, licet suis hec irreligiosa fiducia videretur, solvitque a litore Siculo, digrediensque pretori, qui tunc Siciliam obtinebat, quid fieri velit, imperat, atque ita classem secutitur VI Kalendas Ianuarii; ut appareat nonnisi pauculum tempus, idque hibernum, totamque hanc dilationem nonnisi dierum octo fuisse, que sibi anno longior, non dubitem, visa erat. Postquam in Africam ventum est, ut superstitionum opinionumque vulgarium, sic omnium contemptor inanium apparuit. Siquidem in descensu navis accidit, ut casu quodam ad terram laberetur, et, reliquis omine territis, ipse non adversus auguria tantummodo, sed adversus omne periculum, imperterritus et invictus omen vertit ad melius, renovans illud antiquum Scipionis Africani, et terram protentis ulnis amplexus: rumentum pervenisset, atque ibi castra haberet, etsi animi omnium solito etiam arden
Abbreviated transcription (Latin):
dies fama hostiliũ copioꝵ equitatus
infinitus esse dicebatur et regis iiiiͨ
Scipionis aũt illi enĩ caro cesserat .x.
legiones ad hoc leuis armature uix
ĩ mẽsa classis nõ una s plurime ac
bus ingẽti fiducia aspirabat quia
cũ paucis tamẽ aduenerat non sine
aĩ labore augmẽtũ sui ex̃citus exp ͭ¬
tabat qui diffusis hac illac edictis
cotidie augebãtur Neq illud inter
pret̾eunda posuerĩ fama quidem et
opmnio uetus ĩ ualuerat nõ illa qui¬
Dez casu fortuito s magnis ex causi
originẽ huis ĩuictũ ĩ affrica Scipio¬
nũ nomẽ ꝙ eo spectabat uulgari er¬
rore uictoriã scipionis futurã uatici¬
narẽtur Id ubi cesar censit et inͥ.
alter inqͥt erit scipio ꝓtinus unũ
de gente cornelia abiectissimũ ho¬
minẽ qui ꝓpter morũ ꝯtemptum
uulgo saluicion dicebatur hrẽ in
castris secũ procurauit huitq
Postꝙͣ uero .ui. integras legiones
et nm equitũ aduenisse cognouit

Expanded text:
dies fama hostilium copiarum: equitatus dies fama hostilium copiarum: equitatus infinitus esse dicebatur, et regis quatuor, Scipionis autem illi enim Cato cesserat decem legiones; ad hec levis armature vis immensa, classis non una, sed plurime ac bus ingenti fiducia aspirabat; et quia cum paucis tamen advenerat, non sine animi labore augmentum sui exercitus expectabat, qui diffusis hac illac edictis quotidie augebatur. Neque illud inter pretereunda posuerim: fama quidem et opinio vetus invaluerat, non illa quidem casu fortuito, sed magnis ex causis originem habens, invictum in Africa Scipionum nomen, quod eo spectabat, ut vulgari errore victoriam Scipionis futuram vaticinarentur. Id ubi Cesar sensit: Et michi alter, inquit, erit Scipio. Protinusque unum de gente Cornelia abiectissimum hominem, qui propter morum contemptum vulgo Salvition dicebatur, habere in castris secum procuravit, habuitque. Postquam vero sex integras legiones et duo millia equitum advenisse cognovit,
Abbreviated transcription (Latin):
media et aduersus tempestatib absq
ulla int̾missione nauigãs ad xiiii.
kal. leñ Iamiarii lilibeũ actigit et ꝙͣuis
ut dixi romam reuocatus et rome ne¬
cessariꝰ omiã tamẽ pꝰ heñda iminẽti
bello censuit qm̃ fama erat põpera¬
nas partes in affrica maximis in¬
trementis assurge unius ducis in
locũ duo success̾ant Cato et Stipio
et ciuili potencie in affricã coacte
externe quoqz uires iube regis acce¬
ssiant et ingentẽ undiq quasi de in¬
dustria reꝵ molem fortuna collegerat
quo uictoriaz cesaris effice̾t clariorẽ
et reges cũ ciuiib miscerẽtur Eo igit̾
cũ ueniss tentoria fixit in litore ita
ut pene undis abluerentur ne quis
dubitant cum inchil aliud ꝙͣ trãsitũ¬
cogitare essent qz sui om̃s horis oĩb
parati et ꝙͣus adu̾santib undis ac
fluctib remuges tũ in pupib detine¬
bat ne more suo per licẽtiaz uagarẽt
S dc̃o ob audientes nec querendi usꝙͣ
essent nec uocandi crescebat aũt in

Expanded text:
me et adversis tempestatibus, absque ulla intermissione navigans, ad XIIII Kalendas Ianuarii Lilybeum attigit, et quamvis, ut dixi, Romam revocatus et Rome necessarius, omnia tamen posthabenda imminenti bello censuit, quoniam fama erat pompeianas partes in Africa maximis incrementis assurgere. Unius ducis in locum duo successerant, Cato et Scipio, et civili potentie in Africam coacte externe quoque vires Iube regis accesserant, et ingentem undique quasi de industria rerum molem fortuna collegerat, quo victoriam Cesaris efficeret clariorem, et reges cum civibus miscerentur. Eo igitur quum venisset, tentoria fixit in litore ita, ut pene undis abluerentur, ne quis dubitaret eum nichil aliud, quam transitucogitare, essentque sui omnes horis omnibus parati. Et, quamvis adversantibus undis ac fluctibus, remiges tamen in puppibus detinebat, ne more suo per licentiam vagarentur, sed dicto obaudientes nec querendi usquam essent nec vocandi. Crescebat autem in
Abbreviated transcription (Latin):
animꝰ fuerat sic quadrigis in
diuersũ actis discrepi corpus iu¬
bet albamqz subuerti et cogna¬
tũ ppłm̃ Romã trã syehi atq in
celis monte constitui ubi ipẽ
sibi eciã sedem eligit Tandem
cũ sabimis his qui a Romanis
Relicti erant intra fuies patrios
congressus ad filuã que mali¬
ciosa dr̃ atroti prelio uictor fuit
Cũq nullũ belligerandi finẽ
facturus uideretur et ciuitas
iam senor dura coreptus egritu¬
dine ac totus in sacra uersus et
nume ꝙͣ tullo similior factus eẽt
ad extremũ cũ regnass annos
duos ac tringita tota cũ domo
sua fulmĩẽ ictus interũt

Expanded text:
animus fuerat, sic quadrigis in animus fuerat, sic quadrigis in diversum actis discerpi corpus iubet, Albamque subverti et cognatum populum Romam transvehi atque in Celio monte constitui, ubi ipse sibi etiam sedem legit. 14 Tandem cum Sabinis his, qui a Romulo relicti erant intra fines patrios, congressus ad silvam que Malitiosa dicitur atroci prelio victor fuit; cumque nullum belligerandi finem facturus videretur, et civitas iam senior dura correptus egritudine ac totus in sacra versus et Nume quam Tullo similior factus esset, ad extremum, cum regnasset annos duos ac triginta, tota cum domo sua fulmine ictus interiit
Abbreviated transcription (Latin):
orbitatẽ dex̾cantis precib ac la¬
cumis condonatus est hoc ma¬
filie in ĩperiuĩ uenit de hunc
mecius suffectus albanorũ dux
se ap̃ suos odiosũ senciens iy
libertatẽ fortunasq oĩm in tã
paucorũ manib posuiss ut ĩ
gram̃ rediret sidenates ac uenie¬
tes pollicitus se se illo in tẽpore
affuturũ laturũq in Romanũ
bellũ ĩpulit Quo cũ a tullo e¬
uocatus ex fede̾ cu ex̾citu eueniss
pugnaq muta neutrã totus in
partẽ inclinare ausus proxinũ
se in collem ubi ꝯtulisset ex pet¬
tarus rei exitũ romanis noui¬
tate crepidantib Tullus excla¬
mant ut ab utroq intelligẽt᷑
exc̾itu suo Id consilio iussuq
geriut atergo hostes adoriret᷑.
quo dco et suis metu trãffugi dẽ¬
pto et suspicione hostib nuecta
gratulabũdus Romanis sua si¬
gna ꝯuĩgeret rex grauibz uerbis
increpi tũ graui itidem nec in¬
iusto tñ ꝑmiit supplicio nempe
ut diuisus huc illuc proditoris

Expanded text:
orbitatem deprecantis precibus ac laorbitatem deprecantis precibus ac lacrimis condonatus est. 11 Hoc mafilie in imperium, venit. Dehinc Metius Suffetius Albanorum dux, se apud suos odiosum sentiens quod libertatem fortunasque omnium in tam paucis manibus posuisset, ut in gratiam rediret, Fidenates ac Veientes, pollicitus se se illis in tempore affuturum laturumque opem, in romanum bellum impulit. 12 Quo cum a Tullo evocatus ex federe cum exercitu advenisset, pugnaque inita, neutram totus in partem inclinare ausus, proximum se in collem contulisset expectaturus rei exitum, Romanis novitate trepidantibus Tullus exclamat, ut ab utroque intelligeretur exercitu, suo id consilio iussuque geri, ut a tergo hostes adoriretur; quo dicto et suis metu transfugii dempto et suspitione hostibus iniectgratulabundus romanis sua signa coniungeret, rex gravibus verbis increpitum gravi itidem nec iniusto tamen puniit supplicio. Nempe: ut divisus enim huc illuc proditoris
Abbreviated transcription (Latin):
runt Itaq Romanis actonitũ
ĩ prouisis euentib fratrũ et
uulneraib de bilitatũ steruit at u¬
gulat et militarib ex iuriis illũ
atqz alios spolut eoq maiore qͤ
inspaciore letuia susceptus a suis
uictoriã imperiũq in natriam
Reuxͭ. Sepulcra olim nũc uesti¬
gia sepulcrorum ostendũtur ubi
quisq cecida̾t duo simuil roma¬
na Albe tria albana inter se dis¬
tanua Rome ꝓpiuis sicut illos
uictor oracius fugiendo distraxe¬
rat Sed hanc trintã gloriã uictor
tristi mox paricidio fedauit Ro¬
mam eñ rediens hostibz spolus
honustus cũ sororẽ suã iurgie
que uni curaciorũ desponsata
fuerat obuiã hui̾ss couspecton
frĩs in humeris sponsi paluda¬
mento suis maĩb texto spõsa¬
licio nun̾e mestã ĩ pu ͨ ͦ gaudio
deslentenz conspiciens aterrime
indignatus illam gladio trauffi¬
uit exclamans sic eat quecuisz
Romanũ lugebit hostem huiꝰ qr
facinoris reus apud regem a

Expanded text:
runt; itaque Romanus attonitum runt; itaque Romanus attonitum improvisis eventibus fratrum et vulneribus debilitatum sternit ac iugulat, et militaribus exuviis illum atque alios spoliat; eoque maiore quo insperatiore letitia susceptus a suis, victoriam imperiumque in patriam revexit. Sepulcra olim nunc vestigia sepulcrorum ostenduntur ubi quisque occiderat: duo simul romana Albe, tria albana inter se distantia Rome propius, sicut illos victor Horatius fugiendo distraxerat. 10 Sed hanc tantam gloriam victor tristi mox parricidio fedavit. Romam enim rediens hostilibus spoliis honustus, cum sororem suam virginem, que uni Curiatiorum desponsata fuerat, obviam habuisset, conspectoque fratris in humeris sponsi paludamento suis manibus texto, sponsalitio munere, mestam in publico gaudio deflentemque conspiciens, acerrime indignatus illam gladio transfixit, exclamans: ‘Sic eat quecunque romanum lugebit hostem’; huiusque facinoris reus apud regem et
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ arus in reb agili uer̃sati¬
liqz aĩo opus esse non stupido
neqz niherti Nempe sese uitolu¬
mẽ et uirib ĩdefessũ senciens ho¬
tes saucios ternens cogitansqz
quo erat ualde illos uulueribz af¬
fectos nec pares robore nec n¬
cessu neqz oĩo pariter secuturos
ut circũ fusos distrahat quib ut
om̃ib imparẽ sic superiorẽ sunigłis
se sperabat fugã areiͭ. nec niul¬
tũ uie obierat cũ retro aspiciens
quod aĩo cõceꝑat iãq distractos
hostes unũq iã tergo ĩstantem
uidet Illũ magna ui conuersus ob¬
trũcant Albaiis fristra ut opẽ
friferant alios duos hortãtib
Romanis ĩ opina spe recuꝑatis
aĩs et suũ bellatorẽ uotis ac uo¬
ce firmãtibz Ille cui prospere
ꝯsilii primordia successant Cõ¬
tinuato impetu ĩ sedm̃ ruens
illũ quoqz anteꝙͣ tercius uulu̾e
ret interficit hinc iã cũ tertio
negocii nichil equinumero s
dispares uiribzqz aĩsqz concur¬

Expanded text:
mentum arctis in rebus agili versatimentum arctis in rebus agili versatilique animo opus esse, non stupido neque inerti. 7 Nempe se se incolumem et viribus indefessum sentiens, hostes saucios cernens cogitansque, quod erat, varie illos vulneribus affectos, nec pares robore nec incessu, neque omnino pariter secuturos, ut circumfusos distrahat quibus ut omnibus imparem sic superiorem singulis se sperabat, fugam arripit; nec multum vie obierat cum retro aspiciens, quod animo conceperat, iam distractos hostes unumque iam tergo instantem videt. 8 Illum magna vi conversus obtruncat, Albanis frustra ut opem fratri ferant alios duos hortantibus, Romanis inopina spe recuperatis animis et suum bellatorem votis ac voce firmantibus. Ille, cui prospere consilii primordia successissent, continuato impetu in secundum ruens, illum quoque, antequam tertius vulnere ret, interficit. 9 Hinc iam cum tertio negotii nichil: equi numero, sed dispares viribus animisque concur
Abbreviated transcription (Latin):
albam turacii dicti his ortatu ducũ
huic illiuc sponte sub euntib ut̾usq
rei publice fatũ et tocius graue belli
pondus ĩpointur fede per quã sollep̃
inter partes mito ut penes cuiꝰ pplĩ
ciues uictoria penes ipm̃ pplĩ
ess ĩperiũ his cõuentis ex diuerso
trim frẽs prodeunt armati et utro¬
qz excitu spoctante et solicito futu¬
ri magis seruicii ꝙͣ putis distri¬
nũs obtentu ipĩ quoq nõ cum si¬
bi ꝙͣ quisq sue prĩe soliciti tot mi¬
liuĩ sub oclĩs ꝓuã quidẽ sed atro¬
prĩcipiũ aĩosuz sic mirus et fe¬
re ĩcredibilis fins fuit Primo
si quidẽ concursu duob huic Rõ¬
manis interfectis trib inde alla¬
nis uulneratis et excercitu iam
ulbauo exultañ Romano aute nom
to iam spe abiecta deinstanti qui¬
tio cogitante Romanꝰ unꝰ qui su¬
perat ad huc niteger et ĩtactus
ferro subitũ uaframqz consilium
cupit eternũq pugnantib docu¬

Expanded text:
albani, Curiatii dicti. 4 His, hortatu ducum albani, Curiatii dicti. 4 His, hortatu ducum hinc illinc sponte subeuntibus, utriusque reipublice fatum et totius grave belli pondus imponitur, federe perquam solemniter inter partes inito ut, penes cuius populi cives victoria, penes ipsum populum esset imperium. 5 His conventis, ex diverso terni fratres prodeunt armati et, utroque exercitu spectante ac solicito futuri magis servitii quam presentis discriminis obtentu, ipsi quoque, non tam sibi quam quisque sue patrie soliciti, tot milium sub oculis parvam quidem sed atroprincipium animosum sic mirus et fere incredibilis finis fuit; primo siquidem concursu, duobus hinc Romanis interfectis tribus inde Albanis vulneratis et exercitu iam lbano exultante, romano autem attonito et iam spe abiecta de instanti servitio cogitante, Romanus unus qui supererat, adhuc integer et intactus ferro, subitum vafrumque consilium capit eternumque pugnantibus docu
Abbreviated transcription (Latin):
ullus hostilius hostilii
nepos illiꝰ qui sub romu¬
lo aduersus sabinos pugnãs occu¬
buerat et auice memoria et ꝓp̾t
mi̾to uirtutis rex creatus ĩtius rome
regnauit uir acerrimꝰ stdõ regi dissi¬
miliuus et ferocio p̾mo hic milicie
artifex dictus est ꝙ bella q̃ romuilꝰ
nmpetu aĩ feruidaq uirtute gesse¬
rat hic pari aĩo sed caucius et racõe
ad hibita bellicis q artib gessit
Primũ illi cuz albains pene dome¬
sticũ ac ciuile bellũ fuit utrisq una
cademqz profectis origine Inter na¬
tos parentes qz ortre dimicario iu¬
debatur ferox missandũ qz negociũ
nisi ducuz prouidencia miro quidẽ
et ꝓpe ĩ cruento marce tnͣsactũ ess
Id enĩ ut cognato sangium perce¬
retur pecierut rex albanus neqz
ꝙͣius aĩo ac uiribz et uincendi spe
cercior rex Romanus abnuerat neqz
cõsilio ducũ fortuna defuerat forte
enĩ utrinq trigenĩ fratres inuẽti
sũt et nuo pares et nom̃e similes
ac uirtute tres Rõmain horacii tres

Expanded text:
ullus Hostilius, Hostilii nepos illius qui sub Romulo adversus Sabinos pugnans occubuerat, et avite memoria et proprie merito virtutis rex creatus, tertius Rome regnavit, vir acerrimus secundoque regi dissimillimus et ferocior primo. Hic «militie artifex» dictus est quod bella, que Romulus impetu animi fervidaque virtute gesserat, hic pari animo sed cautius et ratione adhibita bellicisque artibus gessit. 2 Primum illi cum Albanis pene domesticum ac civile bellum fuit, utrisque una eademque profectis origine: inter natos parentesque orta dimicatio videbatur, ferox miserandumque negotium nisi ducum providentia miro quidem et prope incruento Marte transactum esset. 3 Id enim, ut cognato sanguini parceretur, petierat dux albanus neque, quamvis animo ac viribus et vincendi spe erectior, rex romanus abnuerat. Neque consilio ducum fortuna defuerat; forte enim utrinque trigemini fratres inventi sunt, et numero pares et nomine similes ac virtute, tres romani, Horatii, tres
Abbreviated transcription (Latin):
opnior tantũ uirũ iul sine certa
racõne uoluisse contentus in pũs
aduẽtu suo Iubios obsidione libe¬
rasse uc re ip̃ã ostendisse germa¬
is rhem trãsiu Romanos neqz
metu neq Difficultate ꝓhiberi
qͦ minꝰ et amicis opem ferant et
hostib ultionẽ non insi decem et
octo dieb actis in germama rediit
in gallias pontẽq pꝰ tergũ fregii

Expanded text:
opinor tantum virum nil sine certa opinor tantum virum nil sine certa ratione voluisse, contentus in presens adventu suo Ubios obsidione liberasse, ac reipsa ostendisse Germanis, Rheni transitu Romanos neque metu neque difficultate prohiberi, quominus et amicis opem ferant et hostibus ultionem. Nonnisi decem et octo diebus actis in Germania, rediit in Gallias, pontemque post tergum fregi
Abbreviated transcription (Latin):
apud eos nersabaut᷑. quib roma¬
na nocior u̾ tus exat consilus
atq hortatu desertis urbib cũ
fortunis suis om̃ib ĩ sollitudines
ac siluuerũ interiora tõfugerant
Cesar hoc iã pridem tardũ et
difficile belli genus expertus et
Nlus tedii habens ꝙ̃ ꝑiculi tẽpꝰ
in utiliter nõ t̾rendũ statuit P¬
uastatis ergo uicis rebusq hosti¬
um quo ml ferrũ potuit bel fla¬
mina ꝑting̾e ad ubios hoc est ab
pectatus atq optatus apud eos
uero moram trahens ꝓpositũ et
hui Iemodi Accepto eñ trãsitu
romanorũ quorũ fama uirtutis
iã cũcta ꝯpleuerat nũcios ad
om̃s sue gẽtis circũ quaq direxe¬
rant unũ om̃ib preceptũ ut ur¬
bib atqz opidis derelictis quiges
filiosq et quich̃d eis carũ esset
in siluis que ĩmeuse illis erãt
reconderet᷑ uiri om̃s arimpotentes
rez expectarẽt acieq ꝯfligerent
Cesar aut̃ ꝙͣ ob causa nescior s

Expanded text:
apud eos versabantur, quibus romaapud eos versabantur, quibus romana notior virtus erat, consilio atque hortatu, desertis urbibus cum fortunis suis omnibus, in solitudines ac silvarum interiora confugerant. Cesar hoc iampridem tardum et difficile belli genus expertus, et plus tedii habens quam periculi, tempus inutiliter non terendum statuit. Pervastatis ergo vicis rebusque hostium, quo vel ferrum potuit vel flamma pertingere, ad Ubios, hoc est, ab pectatus atque optatus. Apud eos vero moram trahens propositum et huiuscemodi: Accepto enim transitu Romanorum, quorum fama virtutis iam cuncta compleverat, nuntios ad omnes sue gentis circumquaque direxerant. Unum omnibus preceptum, ut, urbibus atque oppidis derelictis, coniuges filiosque, et quicquid eis carum esset, in silvis, que immense illis erant, reconderent; viri omnes armipotentes rem expectarent acieque confligerent. Cesar autem, quam ob causam nescio, sed
Abbreviated transcription (Latin):
satis honorificũ indicabat am̃¬
ꝙ ideo ad structurã pontis mr̃¬
derat tam et si difficultatem
maxinã flus impetus profũ¬
ditasqz et latitudo pretenderẽt
Sed il uolemib arduũ dispo¬
suit firmauit qz uł nullo modo
alio uel syonte trãsire uicitqz
om̃e rerũ ꝑplexitatẽ oꝑosissum
atq ardentissum ducis industria
atq obsequẽtis sum duius labor
excitus poute igieur breu teyo¬
ie nura arte ꝑfecto traduxit ar¬
matas legiones p̾misqz rombnoꝵ
sicut striptũ est germanos qui
traus rhenuĩ incollũt aggressus
maxiis affecit cladib sed sequor
ordinẽ ¶ Presidio ualidissimo
ab utraqz pontis parte dimisso
bes fuit impetus qui suꝑbe ro¬
man fines imꝑii iheno amne
p̾striphant Eo ꝑgenti multarũ
urbiũ legaciones ocurrerũt ami¬
ticiã pacemq potenciũ Quib
om̃ibz benig. respondens cesar ob¬
sides imperauit Si cambri aut̾
nt est magna pars hoĩm uerbis
pontis audita quorũdam qui

Expanded text:
satis honorificum iudicabat, animusatis honorificum iudicabat, animumque ideo ad structuram pontis intenderat, tametsi difficultatem maximam fluminis impetus profunditasque et latitudo pretenderent. Sed nil volentibus arduum. Disposuit firmavitque vel nullo modo alio vel ponte transire, vicitque omnium rerum perplexitatem operosissimi atque ardentissimi ducis industria atque obsequentissimi durus labor exercitus. Ponte igitur brevi tempore mira arte perfecto, traduxit armatas legiones primusque Romanorum, sicut scriptum est, Germanos, qui trans Rhenum incolunt, aggressus maximis affecit cladibus. Sed sequor ordinem. Presidio validissimo ab utraque pontis parte dimisso, in Sicambros fuit impetus, qui superbe romani fines imperii Rheno amne prescripserant. Eo pergenti multarum urbium legationes occurrerunt amicitiam pacemque petentium, quibus omnibus benigne respondens Cesar obsides imperavit. Sicambri autem, ut est magna pars hominum, verbpontis audita quorumdam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ tuͣsrhenũ imperiu petebat᷑
Sic ut cis ihenũ ĩiuriose gesta
pumrẽtur inisi forte illud sibi bat¬
bares insolens usurpabat ut qui
ad ẽã confugissent ĩ miolabiles
haberẽtur que breui nõ mõ alios
sed se ipam saluã facẽ nõ potit
Terciũ erat qm̃ ubi soli extuͣs¬
rheãnis romanorũ in amiciciam
recepti affectuosissime pretaba̾t᷑
ut eis Romains miperator a du̾¬
sus suenss aut micteret aut fer¬
ret auxiliũ Niam si ip̃e forsitã
trãsire non possi rei publice nego¬
tiis occupatus satis habunde illis
esse presidii insolius ex̾citus sui
fama que post deuictũ ariomt¬
stũ atq ultim̃ hoc p̾liũ cõfectũ
diffusa essi ut sub eius unbra
noĩs tutes se esse posse cõfudera̾
Naniu uero ad trãsitũ affatĩ
sibi esse non dubitaret Et resar
his gundem de causis ac forta¬
sse aluis trãsitũ ex ꝯptabat ued
trãsire nauibz neqz factutuz neq
uel sibi uel populs romano

Expanded text:
enim trans Rhenum imperium petebatur, enim trans Rhenum imperium petebatur, sed ut cis Rhenum iniuriose gesta punirentur; nisi forte illud sibi barbaries insolens usurpabat, ut, qui ad eam confugissent, inviolabiles haberentur, que brevi non modo alios, sed seipsam salvam facere non potuit. Tertium erat, quoniam Ubii, soli ex transrhenanis Romanorum in amicitiam recepti, affectuosissime deprecabantur, ut eis romanus imperator adversus Suevos aut mitteret, aut ferret auxilium. Nam si ipse forsitan transire non posset rei publice negotiis occupatus, satis abundeque illis esse presidii in solius exercitus sui fama, que, post devictum Ariovistum atque ultimum hoc prelium confectum, diffusa esset, ut sub eius umbra nominis tutos se esse posse confiderent. Navium vero ad transitum affatim sibi esse ne dubitaret. Et Cesar quidem his de causis ac fortasse aliis transitum exoptabat, sed transire navibus neque sat tutum neque vel sibi vel populo romano
Abbreviated transcription (Latin):
bertate detiunt¬
Est hec cesar modis
posuit aulte eñ ixel¬
lebant cause tres inp̾mis Nain
et opere preciũ extumabat ut
germam qui cotidie gallias trã¬
sire sibi ꝯsuetudinez fecerãt suar
metu rerũ doni cõtinerẽtur ubi
aduerterẽt ex̾citum populi romu¬
in posse et audere ihenũ trãsuac¬
tare neqz semper assuescent ĩ ba¬
Dere s ĩ uadi etiã interdũ Deinde
ꝙ pare illa ger manici equitatꝰ
qrͣ predandi causa trãsmnosam mi¬
ssam proximo prelio nõ mt̾ fuisse
memoraimꝰ noͣsihenum audita
suorũ clade confugerat seq Bica¬
mbris adiu̾xerat a quib cesar cũ
per nũcies postulasset ut eos qui
romanis simul ac gallis bellũ
mouerãt sibi reddent Responder̃t
imuꝑiũ ppłi romam iheno termi¬
uari s germanos in gallia tũsue
ad i̾uriaz traheret Cur menꝰ ĩ muo¬
sum duceret trãsrhem metas ĩperũ
extenderẽ ꝙͣ qmͣ barbatita ista res¬
poncio coloris fortasse aliquid sed
iil penitꝰ racõms habuerit Nõ

Expanded text:
bertate, detinPost hec Cesar modis posuit. Multe eum impellebant cause, tres inprimis. Nam et opere pretium estimabat, ut Germani, qui quotidie in Gallias transire sibi consuetudinem fecerant, suarum metu rerum domi continerentur, ubi adverterent exercitum populi romani posse et audere Rhenum transnatare, neque semper assuescerent invadere, sed invadi etiam interdum. Deinde, quod pars illa germanici equitatus, quam predandi causa trans Mosam missam proximo prelio non interfuisse memoravimus, trans Rhenum, audita suorum clade, confugerat seque Sicambris adiunxerat, a quibus Cesar quum per nuntios postulasset, ut eos, qui Romanis simul ac Gallis bellum moverant, sibi redderent, responderunt imperium populi romani Rheno terminari; si Germanos in Galliam transire ad iniuriam traheret, cur minus iniuriosum duceret trans Rheni metas imperium extendere? Quamquam barbarica, ista responsio coloris fortasse aliquid, sed nil penitus rationis habuerit; non
Abbreviated transcription (Latin):
instructa acie e castris in aꝑtu
exiit ut siqd hostes auderent
se paratum in uenirẽt uercin¬
getorix cui multũ aĩ et plus era
uinũ cõteplatus abeunte. Ip̃ẽ
etiã implana descendit cõcursũ¬
qr est equestri tm̃ leui prelio qͦ
suꝑior cesar in castra se retulit.
par sequẽti die prelui parq e¬
uentus quibus et gallica iac¬
tantiamsat ꝯp̃ssam et suoꝵ spes
erectas ratus ne uł hostes fuge
arguerent digressos uł sui nõ
tam duci ad alia qua sub duci
presentib ꝑiculis se crederent
atq ab duci castra mouit nul¬
loq hostium in sequẽte heduu
uersus u̾ maxiẽ metuebat ĩstitutũ
iter arripuit. Erant in exercitu e¬
poridorix et uiridomarus hedu
quor supra mẽtõne fecimꝰ. hi
magnis bñficiis p̾uẽti et p̃ẜti
secundis in multis sepe discor

Expanded text:
instructa acie e castris in apertum instructa acie e castris in apertum exiit, ut, si quid hostes auderent, se paratum invenirent. Vercingetorix, cui multum animi et plus erat virium, contemplatus abeuntem ipse etiam in plana descendit, concursumque est equestri tantum levi prelio, quo superior Cesar in castra se retulit. Par sequenti die prelium parque eventus. Quibus et gallicam iactantiam sat compressam et suorum spes erectas ratus, ne vel hostes fuge arguerent digressos, vel sui non tam duci ad alia, quam subduci presentibus periculis se crederent atque abduci, castra movit, nulloque hostium insequente, Eduum versus, ubi maxime metuebat, institutum iter arripuit. Erant in exercitu Eporedorix et Viridomarus Edui, quorum supra mentionem fecimus. Hi magnis beneficiis preventi, et presertim secu