comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñi factã aque cessionẽ. Idõ aũt uo¬
luntas exigit᷑ ne dñs ignorans inuiriã
accipiat. Nullã ii pot̃ uidĩ iniuriã ac¬
ciꝑe qui semel uoluit. Non aũt solius
enis ad quẽ ius aque ꝑtinebit uolun¬
tas exigͥ in aque cessionẽ s ĩ dñi locoꝵ.
Et si dñs uti ea aqua non possit. quia
recide ius solidũ ad eũ potest¬
eiusd̃ loci dñi unde aqua ducit᷑ oĩum
uoluntatẽ ẽẽ seq̃ndam non ambigit᷑.
Iniquũ ii uisũ est uoluntatẽ uniꝰ ex
modica forte particła dñi p̃ uidicium
fac̾e. an tñ subsequi uoluntas possit ui¬
deamꝰ. ⁊ placet nicħ int̾ eẽ utrũ p̃cedat
uoluntas aque ductionẽ an subsequat᷑
qr ⁊ posti̾orẽ uoluntatẽ p̃tor tuericet.¬
¶ Si flum̃ nauigabile sit ñ oport̾e p̃to¬
rẽ ꝯcede ductionẽ ex eo fie̾i̾. Labõ ait
qr flum̃ minus nauigabile efficiat. iđq
est ⁊ si ꝑ ħ aliud flumꝰ fiat nauigabile.
necis iter actus d̃etur pontẽ quo possit

Expanded text:
Ideo autem uoluntas exigitur, ne dominus ignorans iniuriam accipiat: nullam enim potest uideri iniuriam accipere, qui semel uoluit. Non autem solius eius, ad quem ius aquae pertinebit, uoluntas exigitur in aquae cessione, sed etiam domini locorum, etsi dominus uti ea aqua non possit, quia reccidere ius solidum ad eum potesteiusdem loci domini, u‹n›de aqua ducitur, omnium uoluntatem esse sequendam non ambigitur: iniquum enim uisum est uoluntatem unius ex modica forte portiuncula domini praeiudiciumfacere. An tamen subsequi uoluntas possit, uideamus. et placet nihil interesse, utrum praecedat uoluntas aquae ductionem an subsequatur, quia et posteriorem uoluntatem praetor tueri debet. Si flumen nauigabile sit, non oportere praetorem concedere ductionem ex eo fieri Labeo ait, quae flumen minus nauigabile efficiat. idemque est et si per hoc aliud flumen fiat nauigabile. nec is, cui iter actus debetur, pontem, qua possit
Abbreviated transcription (Latin):
rit pot̃ a sooio reciꝑe an uͦ is cũ quo
agitur ꝓparte sua ⁊ dãni dati ⁊ oꝑis ñ
restituti noĩe dãnandus sit. ut in ac̃cõe
dãni infecti fiat. Cũ eius p̃di ex quo dã¬
num metuat᷑ plures dñi sint ⁊ cũ eo uno
eoꝵ agat᷑ licet opus ex quo dãnũ fut᷑um
sit induuduũ sit ⁊ ip̃e edes solũq eaꝵ
tĩ potest ꝓ parte dũ taxat dãnũ dare
nicħ ominus eũ cũ quo agit᷑ ꝓ sua par

Expanded text:
it, potest a socio recipere? an uero is cum quo agitur pro parte sua et damni dati et operis non restituti nomine damnandus sit, ut in actione damni infecti fiat, cum eius praedii, ex quo damnum metuatur, plures domini sint et cum uno eorum agatur? licet opus, ex quo damnum futurum sit, indiuiduum sit et ipsae aedes solumque earum non potest pro parte dumtaxat damnum dare, ni
Abbreviated transcription (Latin):
reficias. ¶Idem labeo ait cũ querit᷑
an memoria exstet facto oꝑe ñdiem
⁊ ꝯsulem ad liquidũ exquirendum
s suffic̾e si quis sciat factũ ee̾ hoc ẽ
si factũ eẽ non ambigatur. nec utiq
⁊̃ si qui audierint eos qui memaria
tenu̾inrt. Nđ labeo ait. Si uicmus flu¬
noceat᷑ agi cũ eo aque pluue arcen¬
de non posse. Aqm it arce hoc ẽẽ cu¬
rare ne influat que sent̃ntia u̾ior est
si mͦ non ħ animo fecit ut tͥ noceat
s ue sibi noceat. Illud ñ uerũ puto
qđ ophilus scribit si fundus daus ut¬
oro seruiat. ⁊ ꝓpt̾ea a qͣm recipiat
cessare aque pluiie arcende acc̃o¬
nẽ sictñ si non ultra modũ noceat
cui ꝯsequens ẽ qd labeo putat si qͥs
uicino cesse̾i̾t uis ei eẽ aquã inumit¬
tere aque plue arcende eũ ag̾e ñ¬

Expanded text:
reficias. Idem Labeo ait, cum quaeritur, reficias. Idem Labeo ait, cum quaeritur, an memoria exstet facto opere, non diem et consulem ad liquidum exquirendum, sed sufficere, si qui‹s› sciat factum es‹se›, hoc est, si factum esse non ambigatur: nec utique etiam si qui audierint eos, qui memoria tenuerint. Idem Labeo ait, si uicinus flunoceatur, agi cum eo aquae pluuiae arcendae non posse: aquam enim arcere hoc esse curare, ne influat. quae sententia uerior est, si modo non hoc animo fecit, ut tibi noceat, sed ne sibi noceat. Illud etiam uerum puto, quod Ofilius scribit, si fundus tuus uicino seruiat et propterea aquam recipiat, cessare aquae pluuiae arcendae actionem, sic tamen, si non ultra modum noceat. cui consequens est, quod Labeo putat, si quis uicino cesserit ius ei esse aquam immittere, aquae pluuiae arcendae eum agere n
Abbreviated transcription (Latin):
rus ẽ hec equitas sugg̾it ⁊ siuite defi¬
ciamur. ¶ Apđ mamus am relatũ õ
si aqua fluens iter suũ stercore ob¬
strux̾it ⁊ ex p̃stagnatione suꝑioria¬
gro noceat posse cũ inferiore agi
ut sinat purgari. hanc acc̃õnem
factis uerũ ⁊̃ in om̃ib que non
scđm uoluntate sint. Labõ contͣ
mamusã ꝓbat aut ii naturã agͥ
ipãm a se mutari posse. Et iõ cum
ꝑse natura agri fui̾t mutata equo
animo unũ qmq ferre deb̾e. siũ
melior siuĩ det̾ior eiꝰ ꝯditio facta
sit iccirco ⁊ si t̾remotu aut tẽpe¬
statis magnitudine soli eã mutata
sit neminẽ cogi posse ut sinat in
pͥstinã loci ꝯditionẽ redigi.s nos
⁊̃ in hunc casũ equitatem admisi.¬
mus. UIdem labõ art si in agro tuo
aquaꝵ ꝯcursus locũ excauauit aq̃
pluuie arcende acc̃one agi ñ posse
tecũ a uicuns. Plane si fossã uire fac¬
tam aut cuiꝰ memoria ñ exstat agi
tecũ posse aque pluuie arcendȩ ut

Expanded text:
rus est: haec aequitas suggerit, etsi iure defirus est: haec aequitas suggerit, etsi iure deficiamur. Apud Namusam relatum est, si aqua fluens iter suum stercore obstruxerit et ex restagnatione superiori agro noceat, posse cum inferiore agi, ut sinat purgari: hanc enim actiofactis, uerum etiam in omnibus, quae non secundum uoluntatem sint. Labeo contra Namusam probat: ait enim natura‹m› agri ipsam a se mutari posse et ideo, cum per se natura agri fuerit mutata, aequo animo unumquemque ferre debere, siue melior siue deterior eius condicio facta sit. idcirco et si terrae motu aut tempestatis magnitudine soli causa mutata sit, neminem cogi posse, ut sinat in pristinam locum condicionem redigi. sed nos etiam in hunc casum aequitatem admisimus. Idem Labeo ait, si in agro tuo aquarum concursus locum excauauit, aquae pluuiae arcendae actione agi non posse tecum a uicinis: plane si fossam iure factam aut cuius memoria non exstat, agi tecum posse aquae pluuiae arcendae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cendit cogendũ ẽẽ uicinũ purgare
siue erstec fosse memoria: siue non
exstet qđ upse puto ꝓbandũ. ¶Item
uarus ait agg̾em qui infundo inenti
erat nis aque deiecit ꝑ qđ effectũ est
ut aqua pluuia mͥ noe̾et uarus ait
si naturalis ager fuit non posse me
uicinũ cog̾e aque plume arcende
acc̃one ut eũ reponat uł reponi si¬
nat idemq putat ⁊ si manu sactus
fuit neq memoria eiꝰ exstaret. qđ di
exstet putat aque pluine arrenda
acc̃one eũ tem̾. Labeo aũt si manu
factus sit agger ñ si memoria eiꝰ nõ
erstat agiposse ut reponat᷑:. nam hac
acc̃one nenuinẽ cogi posse ut uicino
ꝓsit s ne noceat aut int̃pellet faciẽ¬
tem qd utre fac̾e possit. Quam qͣm tñ
deficiat aque pluiie arcende acc̃o.
atcñ opinor utilẽ accõnẽ uł int̾dictũ
mͥ compet̾e adu̾sus uicinũ si uelun
agg̾em restituere in agro eiꝰ ꝗ factus
michi ꝗ ꝓdẽe potest ip̃i nicħ nocita¬

Expanded text:
cendit, cogendum esse uicinum purgare, cendit, cogendum esse uicinum purgare, siue extet fossae memoria siue non extet: quod et ipse puto probandum. Item Uarus ait: aggerem, qui in fundo uicini erat, uis aquae deiecit, per quod effectum ut aqua pluvia mihi noceret. Varus ait, si naturalis auicinum cogere aquae pluuiae arcendae actione, ut eum reponat uel reponi sinat, idemque putat et si manu factus fuit neque memoria eius exst‹a›t: quod si exstet, putat aquae pluuiae arcendae actione eum teneri. Labeo autem, si mfactus sit agger, etiamsi memoria eius non exstat, agi posse ut reponatur: nam hac actione neminem cogi posse, ut vicino prosit, sed ne noceat aut interpellet facientem, quod iure facere possit. quamquam tamen deficiat aquae pluviae arcendae actio, attamen opinor utilem actionem vel interdictum mihi competere adversus vicinum, si velim aggerem restituere in agro eius, qui factus m prodesse potest. ipsi uero nihil nocitu
Abbreviated transcription (Latin):
tria st̃ ꝑque inferior locus suꝑioris.¬
uit lex natura. loci uetustas que semꝑ
ꝓ lege habetur minuendarũ scilicet
lituĩ cã. ¶ Apud labõnem ꝓponit᷑ fossa
uetus eẽ agroꝵ siccandoꝵ cã nec me¬
moriam exstare qͣndo facta ẽ hane in¬
ferior uiemus non purgabat sic fie¬
bat ut ex restagnatione eiꝰ aqua fun¬
do nr̃o noce̾t. Dieit gͥ labeo aquȩ plu¬
iue arcende cũ inferiore agi posse
ut ant ipse purgaret. an te pateret᷑
in pͥstinũ statũ eam reduc̾e p̃tea siĩ
confinio fossa sit neq purgari uicinꝰ
patiatur eã partẽ quȩ tibi accedat po̾¬
se te magis aque ag̾e pluuie arcende
labõ ait. ¶ Cassuis aũt scribit si qua
oꝑa aque mittende cã publica aue.¬
toitate facta sint in aque pluuie arcẽ¬
de acc̃onem non uenire. In eadem cã
eẽ ea quoꝵ memoriã uetustas excedit.¬
¶ Apd̃ ateriuum relatũ ẽ eam fossam
ex qua ad inferiorẽ fundũ aqua des¬

Expanded text:
tria sunt, per quae inferior locus superiori sertria sunt, per quae inferior locus superiori seruit, lex, natura loci, uetustas: quae semper pro lege habetur, minuendarum scilicet litium causa. Apud Labeonem proponitur fossa uetus esse agrorum siccandorum causa nec memoriam extare, quando facta est: hanc inferior uicinus non purgabat: sic fiebat, ut ex restagnatione eius aqua fundo nostro noceret. dicit igitur Labeo aquae pluuiae arcendae cum inferiore agi posse, ut aut ipse purgaret aut te pateretur in pristinum statum eam redigere. Praeterea si in confinio fossa sit neque purgari uicinus patiatur eam partem quae tibi accedat, posse te magis aquae pluuiae arcendae Labeo ait. Cassius autem scribit, si qua opera aquae mittendae causa publica auctoritate facta sint, in aquae pluuiae arcendae actionem non uenire in eademque causa esse ea, quorum memoriam uetustas excedit. Apud Ateium uero relatum est eam fossam, ex qua ad inferiorem fundum aqua des
Abbreviated transcription (Latin):
at uł corruet᷑ aque pluuie arcende ao¬
cõne agi posse ⁊̃ labõ ꝯficet᷑. deniq
ait condictionib agroꝵ quasdã leges
eẽ dictas ut quib agris magna siNt
flumina liceat mͥ sciliet magro tuo ag¬
geres ł fossas hab̾e. Si tñ lex non sit a¬
gro dicta agri naturã ee̾ seruandam
⁊ semꝑ inferiorẽ suꝑiori seruire. atq
ħ incõmodũ naturalit̾ pati inferiorẽ
agrũ suꝑiorẽ compensare deb̾e cũ alio
cõmodo. Sicut it om̃is pinguedo t̾re
ad eum decurrit ita ⁊̃ aque incõmodũ
ad eũ deflueret. Si tñ lex agri ñ inue¬
niatur uetustatẽ uicẽ legis ten̾e sanen
⁊ in seruitutib ħ id̾ sequim᷑. ut ubi ser¬
uitus non inuenitur. imposita ꝗ dui
usus e seruitute neq ui noq p̃cario
neq clam habuisse longa ꝯsuetudine
ułut uire impositam seruitutẽ uidea¬
tur. non gͦ cogemus uicinũ aggeres
iunne. s nos eius agro muniemus.
eritq ista quasi seruitus inqͣm rem
utilẽ acc̃onem habemꝰ uł int̃dictũ:¬

Expanded text:
e pluuiae arcendae actione agi posse etiam Labeo confitetur. Denique ait condicionibus agrorum quasdam leges esse dictas, ut, quibus agris magna sint flumina, liceat mihi, scilicet in agro tuo, aggeres uel fossas habere: si tamen lex non sit agro dicta, agri naturam esse seruandam et semper inferiorem superiori seruire atque hoc incommodum naturaliter pati inferiorem agrum a superiore compensareque debere cum alio commodo: sicut enim omnis pinguitudo terrae ad eum decurrit, ita etiam aquae incommodum ad eum defluere. si tamen lex agri non inueniatur, uetustatem uicem legis tenere. sane enim et in seruitutibus hoc idem sequimur, ut, ubi seruitus non inuenitur imposita, qui diu usus est seruitute neque ui neque precario neque clam, habuisse longa consuetudine uelut iure impositam seruitutem uideatur. non ergo cogemus uicinum aggeres munire, sed nos in eius agro muniemus: eritque ista quasi seruitus, in quam rem utilem actionem habemus uel interdictu
Abbreviated transcription (Latin):
dandũ. ¶ Cũ agitur aque pluiie arcende de facto qd noce
queritur. Idõq si uicioloci pars aliqua soli subsedat qͣm¬
iuis ꝑ eam cãm aqua pluuia inferiori noceat nulla cõ¬
petit acc̃o. Id fortasse dr̃. si in agro manii factũ aliquid
subsedit. ¶ In ħ iudiciũ sic̃ in dãni infecti fut᷑um dãmĩ
uenit cũ reliquis fere om̃ib udiciis p̃titum p̃stetur. de
eo qd̃ añ datũ est qd ui aut clam agendũ ẽ de eoꝙ post sen¬
tentiã uidici id fut᷑um ẽ dãni infecti cau̾i oportet ł ita

Expanded text:
dandum. Cum agitur aquae pluuiae arcendae, de facto quod nocet dandum. Cum agitur aquae pluuiae arcendae, de facto quod nocet quaeritur: ideoque si uitio loci pars aliqua soli subsedit, quamuis per eam causam aqua pluuia inferiori noceat, nulla competit actio. idem fortasse dicitur, si in agro manu factum aliquid subsederit. In hoc iudicium, sicut in damni infecti, futurum damnum uenit, cum reliquis fere omnibus iudiciis praeteritum praestetur. De eo, quod ante datum est, quod ui aut clam agendum est. de eo, quod post sententiam iudicis futurum est, damni inf
Abbreviated transcription (Latin):
terfu̾it opus restitui ꝯdẽnationẽ fierio¬
port̾e. ¶Si ex pͥuato agro magrũ com¬
munẽ aqua immmittatur. ofilius ait so¬
ciũ cũ eo ag̾e posse. Trebatius existimat
si de eo oꝑe agatur q̃ manu factum sit
om̃imͦ restituendũ id ẽe ab eo cũ qͦ agitur.
si uͦ influminis ager deletus fit. aut glarea
iniecta aut fossa humo repleta tẽ pacien
uenditio ẽ cet̾iq successores uł restituere
si uelint opus factũ uł patientiã prãre
cd̃ent. Nam auctori morã suam noc̾e.
dere manifestũ est. in ead cã est ⁊̃ sociꝰ
eius qui opus fecit si ip̃e auctor ñ fuit.
idemq indonato fundo legatoue est.
auus. ł .iii. ad ed p̃toris urban titu¬
lo de aque pluiue arcende.
ed uenditor aut donator int̾dicto ꝙ ui aut clam
de dãno ⁊ impñsas ab actore factis tenebitur.
tiori uendidit p̃dium quatimis desiei̾t dñs ee agendũ
cũ eo ꝙ ui aut clam q. si annus p̃t̾ierit de dolo udiciũ

Expanded text:
terfuerit opus restitui, condemnationem fieri oportere. Si ex priuato agro in agrum communem aqua immittatur, Ofilius ait socium cum eo agere posse: Trebatius existimat, si de eo opere agatur, quod manu factum sit, omnimodo restituendum id esse ab eo, cum quo agitur: si uero ui fluminis ag‹g›er deletus sit aut glarea iniecta aut fossa limo repleta, tunc patieuenditio est ceterique successores uel restituere, si uelint, opus factum uel patientiam praestare debent: nam actori moram suam nocere debere manifestum est. in eadem causa est etiam socius eius qui opus fecit, si ipse auctor non fuit: idemque in donato fundo legatoue est. 13 Gaius ad edictum praetoris urbani titulo de aquae pluuiae arcendae. Sed uenditor aut donator interdicto quod ui aut clam de damno et impensis ab actore factis tenebitur. tiori uendiderit praedium, quatenus desierit dominus esse, agendum cum eo quod ui aut clam: quod si annus praeterierit, de dolo iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
uł .ł.u. ex municio. scuiꝰ fundo uia
deliet᷑ aque pluiie arcende ag̾e̾ pot̾ fun¬
di sui noĩe qm̃ det̾iore uia facta fundo
nocetur.
aque ꝙ ꝑꝰ auctoritatẽ uetustas dareti tã¬
et siuis non ꝓbareair:¬

Expanded text:
uinto ex Minicio Is, cuius fundo via debetur, aquae pluviae arcendae agere potest fundi sui nomine, quoniam deteriore via facta fundo nocetur. aquae, quibus auctoritatem vetustas daret, tametsi ius non probaretur
Abbreviated transcription (Latin):
cb̃eat s ult̾iori ag̾e potero uis ẽẽ michi
ire ag̾e ad illũ fundũ suꝑiorẽ qͣmuis ser¬
uitutẽ ip̃e ꝑ fundũ meũ non habeam
sic̃ int̾uemente uia publica uł flumine
qd uado transiri pot̃. s loco sacro uł reli¬
gioso. uł sc̃o int̾̃ueniente quo fas non sit
ut innullo eoꝵ seruitus imponi pot̾it
s si fundus medius alt̾uis int̾ me ⁊ te
int̃oedit austus seruitutẽ fundo tuo in

Expanded text:
debeat, sed ulteriori, agere potero ius esse mihi debeat, sed ulteriori, agere potero ius esse mihi ire agere ad illum fundum superiorem, quamuis seruitutem ipse per fundum meum non habeam, sicut interueniente uia publica uel flumine quod uado transiri potest. sed loco sacro uel religioso uel sancto interueniente, quo fas non sit uti, nulla eorum seruitus imponi poterit. Sed si fundus medius alterius inter me et te intercedit, haustus
Abbreviated transcription (Latin):
turne aque seruitus mͥ ꝯcessa fuit.
deinde postea alia cessione diurne qͦ
fu̾i̾m ad mitto seruitutẽ aquȩ diurnȩ.
qi ħ casu plures st̃ seruitutes diu̾sarũ
causaꝵ. ¶Recte placuit ñ alias ꝑ lapi¬
dem aquã duci posse nͥ ħ inseruitute
ꝯstituenda comp̃hensũ sit. non n con¬
suetudinis ẽ. ut ꝗ aquam hãt ꝑ lapidẽ
stratũ ducat. Illa aũt que fere in ꝯsu¬
etudinẽ. eẽ solẽt ut ꝑ fistulas aquadu¬
catur ⁊ĩ si nicħ sit comp̃hensũ in seruitu¬
te ꝯstituenda fiei̾ possunt ita tm̃ ut
nullũ dãnum dño sundi ex his detur.¬
¶ Uia publica int̾cedente austus seruitu¬
tem ꝯstitu posse placuit ⁊ ẽ u̾um. S
non solũ si uia publica int̾ueniat. s ⁊ si flu¬
men publicũ eod casu quo int̾ueniente
flumine publico uie ittn̾s actus serui¬
tus imponi pot̾.i. si non sit impedim̃to
tͣnseunti magnitudo fluminis. ¶Licet
sine ꝓximo mõ p̃dio ẜ uitutẽ uicinus

Expanded text:
turnae aquae servitus mihi cessa fuerit, deinde postea alia cessione diurnae quofuerim, amitto servitutem aquae diurnae, quia hoc casu plures sunt servitutes diversarum causarum. Recto placuit non alias per lapidem aquam duci posse, nisi hoc in servitute constituenda comprehensum sit: non enim consuetudinis est, ut qui aquam habeat per lapidem stratum ducat: illa autem, quae fere in consuetudine esse solent, ut per fistulas aqua ducatur, etiamsi nihil sit comprehensum in seruitute constituenda, fieri possunt, ita tamen, ut nullum damnu‹m› domino fundi ex his detur. Uia publica intercedente haustus seruit‹u›tem constitui posse placuit et est uerum: sed non solum si uia publica interueniat, sed et si flumen publicum, eodem casu, quo interueniente flumine publico uiae itineris actus seruitus imponi potest, id est si non sit impedimento transeunti magnitudo fluminis. Sic et si non proximo meo praedio seruitutem uicinus
Abbreviated transcription (Latin):
auoł.ł .x. ex cassio. i in publico opũ
factũ ẽ quo aqua pluuia noc̾et agi noi
pot̃ int̾ueniente loco publico agi pot̾it
cã eiꝰ rei ħ est qd ea acc̃one ñ tenetur nͥ dr̃s
solus. ¶Siñ ꝑmissu pͥncipis aqua ꝑuiã
publicã duci non potest.
ait si patiente uicmo opus faciã. ex qͦ
ei aqua pluua noceat ñ tem̾ me accõe
aque pluiie arcende.¬
rorẽ aut imꝑitiã deceptus fu̾i̾t nulla
enĩ uoluntas errantis est.
hãt. si eas uenas incidis. ⁊ ob id desie̾it
ad me aqua ꝑuenire tu ñ uidis ui fe¬
cisse si nulla seruitus mͥ eo nomine
debita fu̾it nec int̾dicto q ui aut clam

Expanded text:
o ex Cassio. Si in publico opus factum est, quo aqua pluuia noceret, agi non potest: interueniente loco publico agi poterit. causa eius rei haec est, quod ea actione non tenetur nisi dominus solus. Sine permissu principis aqua per uiam publicam duci non potest.ait, si patiente uicino opus faciam, ex quo ei aqua pluuia noceat, non teneri me actione aquae pluuiae arcenderrorem aut imperitiam deceptus fuerit: nulla enim uoluntas errantis est. habeat, si eas uenas incideris et ob id desierit ad me aqua peruenire, tu non uideris ui fecisse, si nulla seruitus mihi eo nomine debita fuerit, nec interdicto quod ui aut clam
Abbreviated transcription (Latin):
litẽ ꝯtestatã factũ est tolletur si id qd ante¬
cessit tolli sine eo non potest.
acceptũ sit aque plinne arcende nichil¬
ominus eo iudicio uenditorẽ posse ꝯseq
non qr uenditoris. s qd rei dãnũ datum¬

Expanded text:
litem contestatam factum est tolletur, si id quod antecessit tolli sine eo non potest. acceptum sit aquae pluuiae arcendae, nihilo minus eo iudicio uenditorem posse consequi, non q
Abbreviated transcription (Latin):
parde traħetur ut inagris ñ idem ẽ.
s dicendũ ẽ ut in domib quoq mã¬
iorib int̃dũ eã cognita p̃tor statuere
debeat in cuiꝰ parte possessionẽ is cui
ñ cauet᷑ mitti debeat. Udeducto ue¬
t̾is parietis p̃cio si ꝗͥ ampliꝰ sit ostimaĩ
debet:⁊ si ꝗͥ ex uet̾ in nouũ ꝯioctum
sit deduci existimatione oportet.
ea cautio necessaria ẽ cũ aũt alt̃ solu̾
edificat ⁊ uniciũ ex oꝑe fut᷑um ẽ: aut alt̾¬

Expanded text:
rentur, at in agris non idem est. sed dicendum est, ut in domibus quoque maioribus interdum causa cognita praetor statuere debeat, in cuius partis possessionem is, cui non caveatur, mitti debeat. Deducto veteris parietis pretio, si quid amplius sit, aestimari debet, et si quid ex veteri in novum coniectum sit, deduci ex aestimatione oportet. ea cautio necessaria est, cum aut alter solus aedificat et vitium ex opere futurum est, aut alt
Abbreviated transcription (Latin):
ad inferiorẽ ueniret. Quesitũ est an ꝑar
bitrũ aque pluuie arcende possit cogi
ut in alt̾am partẽ araret ue sulci in eius
minus agrũ uicinus quẽ ãdmodũ uellet
araret. s si quos sulcos transu̾sos aqua¬
rios fac̾et ꝑ quos in eiꝰ agrũ aqua deflu¬
eret hosce ut aꝑiret ꝑ arbitͥum aquae
pluiie arcende posse cog̾e. S ⁊ si fossas
fecisset ex  aqua pluia posset nocere
arbitrũ si appareat fut᷑um. ut aqua plu¬
uia noc̾et. cog̾e oport̾e fossas eũ explere:⁊¬

Expanded text:
ad inferiorem veniret: quaesitum est, an per ad inferiorem veniret: quaesitum est, an per arbitrum aquae pluviae arcendae possit cogi, ut in alteram partem araret, ne sulci in eius minus agrum vicinus quemadmodum vellet araret. Sed si quos sulcos transversos aquarios faceret, per quos in eius agrum aqua deflueret, hosce ut operiret, per arbitrum aquae pluuiae arcendae posse cogere. Sed et si fossas fecisset, ex quibus aqua pluuia posset nocere, arbitrum, si appareat futurum, ut aqua pluuia noceret, cogere oportere fossas eum explere
Abbreviated transcription (Latin):
usus fructus fundi legatus fu̾it aque
pluuie arcende ac̾c̾o hr̃di ⁊ cũ hr̃de.
est cuiꝰ p̃diũ fuit qd si ex oꝑe incõmo¬
dũ aliqd patitur fructuariꝰ pot̾it ꝗdem
int̾dũ uł int̾dicto exꝑiri qd ui aut clam
q si ei ñ competet querendũ ẽ aN
utił ei qĩ dũo acc̃o aque pluiue arcen¬
de daĩ cb̃eat an uͦ ĩ ꝯtendat uis sibi ẽẽ
ut frui. S mag̃ est utilẽ aque pluiuie
arcende ei acc̃onẽ accõmodare. ¶ Noi
alit̾ restituisse rẽ uideat᷑ is ꝗ opus fecit
qͣm si aquã coherceat. s ⁊ si fructuariꝰ
opus fec̾it ꝑqd aqua pluuia alicui no¬
ceat ei̾t ꝗdem acc̾o legitima cũ dño ꝓ
senatus uissu aut abhis qui pͥmi agroᷤᷤ
ꝯstituer̃ opus factũ fu̾it inħ udiciu ñ
uenit. ¶ ħ acc̾o ñ in uectigalib agris lo¬
cum ht̃. SAigg̾es uixta flum̃ in pͥua
facti in arbitriũ aque pluiie arcende
uenitnt. ⁊̃ si trans flum̃ noceant ita si
arabat ut ꝑ sulcos itemq portas aqua

Expanded text:
it, aquae pluuiae arcendae actio heredi et cum herede est, cuius praedium fuerit. quod si ex opere incommodum aliquod patitur fructuarius, poterit quidem interdum uel interdicto experiri quod ui aut clam. quod si ei non competet, quaerendum est, an utilis ei quasi domino actio aquae pluuiae arcendae dari debeat an uero etiam contendat ius sibi uti frui: sed magis est utilem aquae pluviae arcendae ei actionem accommodare. Non aliter restituisse rem videtur is qui opus fecit, quam si aquam coerceat. Sed et si fructuarius opus fecerit, per quod aqua pluvia alicui noceat, erit quidem actio legitima cum domino senatus iussu aut ab his, qui primi agros constituerunt, opus factum fuerit, in hoc iudicium non venit. Haec actio etiam in vectigalibus agris locum habet. Aggeres iuxta flumina in privato facti in arbitrium aquae pluviae arcendae veniunt, etiamsi trans flumen noceant, ita, siarabat, ut per sulcos itemque porcas aqua
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑis tm̃ aque pluine arcende acc̃o fĩt
tñ labõ scribit si quis sepulchrũ edifi¬
cau̾it ex quo aqua noceat ⁊̃ si oꝑis
dñs eẽ desierit loco facto religioso attñ
erit non eẽ sepulchri uiolati acc̃onẽ
Iulianꝰ quoq scribit. Si post uidicium
aque pluiue arcende susceptũ fundũ
alienau̾it is cũ quo actũ eẽt de p̃tĩto dã¬
no ⁊ de oꝑe restituendo id statuere uidi¬
cem deb̾e qd uidicaret si nulla alienati¬
o facta eẽt. Nam ⁊ fundo alienato i¬
cħominus iuidiciũ man̾e ⁊ damni ra¬
tionẽ uenire ĩ eius q alienationem

Expanded text:
m aquae pluuiae arcendae actio si‹t›, tamen Labeo scribit, si quis sepulchrum aedificauerit, ex quo aqua noceat, etiamsi operis dominus esse desierit loco facto religioso, attamerit, non esse sepulchri uiolati actionem. Iulianus quoque scribit, si post iudicium aquae pluuiae arcendae susceptum fundum alienauerit is cum quo actum esset, de praeterito damno et de opere restituendo id statuere iudicem debere, quod iudicaret, si nulla alienatio facta esset: nam et fundo alienato nihilominus iudicium manere et damni rationem uenire
Abbreviated transcription (Latin):
ri plerisq placuit iđ trebacius pu
eũ cin aque fluentes calide noceans
aque pluiue arcende cũ uicino ag̾e
posse qr uerũ non ẽ. neq it aquae
calide aque pliuue sc̃. ¶ Si uicinusꝗ
agruim solebat certo tpr̃ anni ir¬
rigare pratũ illic fec̾it ceꝑiq assidu¬
a irrigatione uicino noc̾eait ophilius
neq dãm infecti neq aque pluuiae
arcende acc̃õe eũ tem̾ nͥ locũ cõpla¬
nau̾it eoq facto eitioꝵ aqua ad ui¬
cinũ ꝑuenire cepit. ¶A que pluuiae
arcende non nͥ eũ ten̾i qui in sue opꝰ
faciat receptũ ẽ. eoq uire utim᷑. qͣre
si quis inpublico faciat opus ħ acc̃o
cessat sͥ que imputare dt̃ is ꝗdamni
infecti cautione sibi non ꝓspex̾it. si tñ
in pͥuato opus factũ sit ⁊ publicũ int̾¬
ueniat de coto agi posse aque plauie
arcende. ¶Labõ ait neq fruetuariꝰ
neq cũ eo aque pliuue arcende agi

Expanded text:
ri plerisque placuit. Idem Trebatius putat eum, cui aquae fluentes calidae noceant, aquae pluuiae arcendae cum uicino agere posse: quod uerum non est: neque enim aquae calidae aquae pluuiae sunt. Si uicinus, qui aruum solebat certo tempore anni rigare, pratum illic fecerit coeperitque adsidua irrigatione uicino nocere, ait Ofilius neque damni infecti neque aquae pluuiae arcendae actione eum teneri, nisi locum complanauit eoque facto citatior aqua ad uicinum peruenire coepit. Aquae pluuiae arcendae non nisi eum teneri, qui in suo opus faciat, receptum est eoque iure utimur. quare si quis in publico opus faciat, haec actio cessat, sibique imputare debet is, qui damni infecti cautione sibi non prospexit. si tamen in priuato opus factum sit et publicum interueniat, de toto agi posse aquae pluuiae arcendae Labeo ait. Neque fructuarius ne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗdem noxe deb̾e debeo. qđ aut̃ is cui hr̃s
sum fecit ꝑm̃ est. atq si ip̃e fecissem estim¬
ationẽ aũ uidex faciet ex rei ueritate ħ
pluuie arcende agitur qđ opus fecit li
tollat. Aliud ẽ in bone fidĩ emptore.
hic i⁊ tm̃ patientiã pr̃at.¬
aque ducende non tm̃ eoꝵ in quorũ
tur nec imm̾to cũ i minuit᷑ ius
eoꝵ ꝯsequens fuit exꝗri an ꝯsentiant
⁊ gñalit̃ siue incorpore siue in ure
loci ubi aqua oritur uł in ip̃a aquah¬
at quis ius uoluntatẽ eiꝰ eẽ spectandã¬

Expanded text:
quidem noxae dedere debeo: quod autem is cui heres quidem noxae dedere debeo: quod autem is cui heres sum fecit, perinde est, atque si ipse fecissem. Aestimationem autem iudex faciet ex rei ueritate, hpluuiae arcendae agitur, quod opus fecit, litollat. Aliud est in bonae fidei emptore: hic enim tantum patientiam praaquae ducendae non tantum eorum, in quorum tur, nec immerito: cum enim minuitur ius eorum, consequens fuit exquiri, an consentiant. et generaliter siue in corpore siue in iure loci, ubi aqua oritur, uel in ipsa aqua habeat quis ius, uoluntatem eius esse spectanda
Abbreviated transcription (Latin):
quis dãnum ꝯsequatur uł in partem.¬
¶ Si quis pͥusqm aque pluue arcende
agat dñium ad aliquẽ transtułit fun¬
di desinit hab̾e aque pluiie arcende
accõnem ea que ad eũ tnsibit cuiꝰ ager
eẽ cepit. cũ n dãnum datũ ꝯtineat ad
eũ qui dñs et̾c incipiet acc̃o ꝑtinere
qͣuis cũ alt̾ius dñium eẽt opus auicino
factũ sit. ¶Nque pluiue arcende acc̃onẽ
sciendũ ẽ non in rem s ꝑsonalem esse
officiũ aũt uidicis ħ ei̾t ut si ꝗͥ auicino
opus factũ sit eũ iubeat restituere dam¬
nũq sarcire si ꝗͥ post litẽ ꝯtestatã ꝯtigit.
qđ si añ litem ꝯtestatã dãnum ꝯtigit tm̃
opus restituere d̃ebit dãnum ñ sarciet.
¶ Celsus scribit si ꝗd ipse feci quo tͥ aqua
pluuia noceat mea imp̃nsa tollere me
cogendũ. si quis alius qui ad me ñ ꝑturi
suffic̾e ut patiar te tollere. S si seruus
m̃s fec̾it. aut is cui hr̃s sũ fec̾it ħ seruum

Expanded text:
quis damnum consequatur, sed in partem.quis damnum consequatur, sed in partem. Si quis prius, quam aquae pluuiae arcendae agat, dominium ad alium transtulerit fundi, desinit habere aquae pluuiae arcendae actionem eaque ad eum transibit, cuius ager esse coepit: cum enim damnum futurum contineat, ad eum qui dominus erit incipiet actio pertinere, quamuis, cum alterius dominium esset, opus a uicino factum sit. Aquae pluuiae arcendae actionem sciendum est non in rem, sed person‹a›lem esse. Officium autem iudicis hoc erit, ut, si quidem a uicino opus factum sit, eum iubeat restituere damnumque sarcire, si quid post litem contestatam contigit: quod si ante litem contestatam damnum contigit, tantum opus re Celsus scribit, si quid ipse feci, quo tibi aqua pluvia noceat, mea impensa tollere me cogendum, si quid alius qui ad me non pertinet, sufficere, ut patiar te tollere. sed si servus meus fecerit, aut is cui heres sum hoc fecit, servum
Abbreviated transcription (Latin):
tituere opus pot̃. s pacientiã dũ tgxat
eũ pr̃are deb̾e si ei dãni infecti stipła¬
tione caueatur. ⁊ si qͣm imp̃nsam in res¬
titutione oꝑis fec̾it ꝯsecut᷑um a colono lo¬
cati acc̃one nisi quis iõ non putet qm̃ ñ
fu̾it necesse ip̃m restituere s fiuissudo¬
mini fecisset ⁊̃ int̃dicto dñm ten̾i.
fec̾it unde decurrens a qua ꝑ fundum
pͥmi uicini mĩ mͥ noceat sabinus att põ¬
se me ł eũ pͥmo uł cũ t̾cio missore pͥmo
ag̾e que sentñtia u̾a est. ¶ Si ex pluriũ
fundo decurrens aqua noceat. uel si
pluriũ fundo noceatur placuit eoq u̾e
utim᷑ ut siũ pluriũ fundus sit singłi in
partẽ exꝑiantur ⁊ ꝯdẽnatio in partem
fiat siue cũ plurib agat᷑ singuli
partẽ ꝯueniantur ⁊ in partẽ fiat con¬
possit aque pluuie arcende ⁊ putẽ agẽ¬
dũ sic tñ ut pars dam pr̃ẽtur u̾sa qͦ
uice si cõmunis ager sit qui nocet
ꝓpͥo po̾t aque pluiue arcende agut

Expanded text:
 sed patientiam dumtaxat eum praestare debere, si ei damni infecti stipulatione caueatur, et, si quam impensam in restitutione operis fecerit, consecuturum a colono locati actione: nisi si quis ideo non putet, quoniam non fuerit necesse ipsum restituere. sed si iussu domini fecisset, etiam interdicto dominum teneri.fecerit, unde decurrens aqua per fundum primi uicini mei mihi noceat, Sabinus ait posse me uel cum primo uel cum tertio omisso primo agere: quae sententia uera est. Si ex plurium fundo decurrens aqua noceat uel si plurium fundo noceatur, placuit eoque iure utimur, ut, siue plurium fundus sit, singuli in partem experiantur et condemnatio in partem fiat, siue cum pluribus agatur, singuli in partem conueniantur et in partem fiat conpossit aquae pluuiae arcendae: et putem agendum, sic tamen, ut pars damni praestetur. Uersa quoque uice si communis ager sit, qui nocet proprio, poterit aquae pluuiae arcendae agi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tibi uis ñ eẽ hab̾e n defendis ad me possẽ
opꝰ. iniquũ ⁊⁊ ẽ demolitionẽ ꝓtinus sie̾i
s ut fiat nͥ intͣ certũ tp̃s eg̾is uis tͥ ẽẽ edi¬
ficatum hab̃e¬
aul.l .ii. sent̃. dcuratoris rei .p.
officiũ spectat. ut dirute domus ad ño
excipiant᷑. ¶domũ sũptu publico exstru¬
ctã si dñs ad tp̃s pecunã impndãm cũ
usuris restituere nolu̾it iuire eam res .p.¬

Expanded text:
tibi ius non esse habere: non defendis. ad me possessopus iniquum enim est demolitionem protinus fieri, sed ut id fiat, nisi intra certum tempus egeris ius tibi esse aedifia sunt. Ad curatoris rei publicae officium spectat, ut dirutae domus a dominis extruantur. Domum sumptu publico extructam, si dominus ad tempus pecuniam impensam cum usuris restituere noluerit, iure eam res p
Abbreviated transcription (Latin):
ten̾. nͥ sũptuose aut parũ bonꝰ nouũ
paries sit restitutus. Qđ si fu̾it idoneu̾
paries ꝗ demolitus ẽ in acc̃onẽ damni
infecti uenit in qͣnti int̾fuit actoris eũ
parietẽ stare. Merito nã si ñ debuit d¬
moliri restituere eũ debet ꝓpͥo sumptu
s ⁊ siꝗs redditus ob demolitionẽ ad¬
missus ẽ ꝯseqñt̃ restitui eũ sabinus
uoluit si forte habitatores migrauer̃
aut ñ tã cõmode habitare possunt ĩ¬
putaret id edificatori pot̃.¬

Expanded text:
teneri, nisi sumptuose aut parum bonus nouus paries sit restitutus. quod si fuerit idoneus paries, qui demolitus est, in actionem damni infecti uenit id, quanti interfuit actoris eum parietem stare: merito, nam si non debuit demoliri, restituere eum debet proprio sumptu. sed et si qui reditus ob demolitionem a‹m›issus est, consequenter restitui eum Sabinus uoluit. si forte habitatores migrauerunt aut non tam commode habitare possunt, imputari id aedificatori pot
Abbreviated transcription (Latin):
si aqua pluiia noceat non si non ꝓsit
s n si uicmus opus tollat. ⁊ sublato eo a-¬
qua naturalit ad inferiorẽ agrũ ꝑueni¬
ens noceat labõ existimat aque pluuie
arcende agi non posse semꝑit hanc ẽẽ

Expanded text:
si aqua pluuia noceat, non si non prosit. si aqua pluuia noceat, non si non prosit. Sed et si uicinus opus tollat et sublato eo aqua naturaliter ad inferiorem agrum perueniens noceat, Labeo existimat aquae pluuiae arcendae agi non posse: semper enim hanc esse
Abbreviated transcription (Latin):
oriatur. nam ⁊ si in publico oriens ł
ex loco sacro ꝑ fundũ uicini descen¬
datis oꝑe facto inmeũ fundũ eam
au̾tat aque pluuie arcende tem̾ eñ
labõ ait. Cassuis quoq scribit si aqua
ex edificio urbano noceat. uł agro uł
edificio rustico agendũ de fluminib
⁊ fullicidis. ¶Apd̾̃ labonem aũt inue¬
nio relatũ: si ex agro mõ aqua fluers
noceat loco qui ẽ intra ꝯtinentia. ħ est
edificio non posse me aque pluiie arcẽ¬
de ꝯueniri. qđ si ex ꝯtinentib ꝓfluens
in meũ agrũ defluat eiq noceat aque
pluiie arcende ẽẽ acc̃onem. Si c̃ autẽ
opus factũ ut aqua pluuia mͥ noceat
in hanc accõnem uenit ita ꝑ ccͣrium
querit᷑ an posser aque pluuie arcende
agi si uicimis opus fec̾i̾t. ne aqua que
alioꝗn decurrens agro m̃o ꝓderat hu¬
ic ꝓsit. hophilus gͥ ⁊ labo putant agi
ñ posse ̃ si int̾sit mea ad me aquam
ꝑuenire. hanc i accõnem locũ hãe

Expanded text:
oriatur: nam et si publico oriens uel oriatur: nam et si publico oriens uel ex loco sacro per fundum uicini descendat isque opere facto in meum fundum eam auertat, aquae pluuiae arcendae teneri eum Labeo ait. Cassius quoque scribit, si aqua ex aedificio urbano noceat uel agro uel aedificio rustico, agendum de fluminibus et stillicidiis. Apud Labeonem autem inuenio relatum, si ex agro meo aqua fluens noceat loco qui est intra continentia, hoc est aedificio, non posse me aquae pluuiae ar‹c›endae conueniri: quod si ex continentibus profluens in meum agrum defluat eique noceat, aquae pluuiae ar‹c›endae esse actionem. Sicut autem opus factum, ut aqua pluuia mihi noceat, in hanc actionem uenit, ita per contrarium quaeritur, an posset aquae pluuiae arcendae agi, si uicinus opus fecerit, ne aqua, quae alioquin decurrens agro meo proderat, huic prosit. Ofilius igitur et Labeo putant agi non posse, etiamsi intersit mea ad me aquam peruenire: hanc enim actionem locum habere,
Abbreviated transcription (Latin):
que natura fluat oꝑe facto inhibeat
ꝑ suũ agrũ decurrere ⁊ inferiori ad¬
u̾sus suꝑiorẽ ne alit̃ aqͣm mittat qͣm
fluere natura solet huic illud. ĩ ap¬
plicandũ nunꝗͣ compet̾e hane accõ¬
nem cũ ip̃ius locinatura nocet. nam
ut u̾is quis dix̾it non aqua s loci
natuni nocet in sũma puto ita demũ
aque pluiue arcende locũ acc̃onem
hanc si aqua pluuia ł que pluuia eͤs¬
cit non noceat ñ natinalit̾ s opere
Item sciendũ hanc acc̃onem ñ alias
locũ hab̃e qͣm si aqua pluuia agro
noceat. Cet̃m si edificio uł oppido no¬
ceat cessat acc̃o ista agi ita pot̾it ius ñ
ẽẽ stillioidia flumina immitt̾e. ⁊ iõ
labõ ⁊ cascellius auint aque quidẽ
pluiue arcende acc̃onem sp̃ãlem ẽe̾.
defluminib ⁊ stilloidus gn̾alem ⁊
ubiq agi ea lic̾e̾. Itaq aqua que agro
nocet ꝑ aque pluiie artende acc̃onẽ
cohercebitur. nec illud queramꝰ unde

Expanded text:
quae natura fluat, opere facto inhibeat quae natura fluat, opere facto inhibeat per suum agrum decurrere, et inferiori aduersus superiorem, ne aliter aquam mittat, quam fluere natura solet. Huic illud etiam applicandum numquam competere hanc actionem, cum ipsius loci natura nocet: nam ut uerius quis dixerit non aqua, sed loci natura nocet. In summa puto ita demum aquae pluuiae arcendae locum actionem habere, si aqua pluuia uel quae pluuia crescit noceat non naturaliter, sed opere Item sciendum est hanc actionem non alias locum habere, quam si aqua pluuia agro noceat: ceterum si aedificio uel oppido noceat, cessat actio ista, agi autem ita poterit ius non esse stillicidia flumina immittere. et ideo L‹a›beo et Cascellius aiunt aquae quidem pluuiae arcendae actionem specialem esse, de fluminibus et stillicidiis generalem et ubique agi ea licere. itaque aqua, quae agro nocet, per aquae pluuiae arcendae actionem coercebitur. Nec illud quaeramus, unde
Abbreviated transcription (Latin):
scribit ea quȩcũq frugũ fructuumq¬
opus manu factũ in hanc acc̃onẽ ue¬
nire auunt. nͥ si ꝗͥ agri colendi cã fiat
sulcos tñ aquarios quili hoc appellant᷑
si quis faciat aque pluiuie acc̃õne eũ
ten̾i ait. idem aunt si aqua naturalit̃
decurrat aquȩ pluuie arcende accõẽ
cessare. qͥ si oꝑe facto aqua aut in suꝑ¬
iorẽ partẽ repellit᷑ aut in inferiorem
deriuatur aque pluuiȩ arcende ac̃cõe
compet̾e. Id aũt aqͣm pluuiã in suo re¬
tm̾e uł suꝑficientẽ exuicini in suũ de¬
riuare dũ opus in alieno ñfiat om̃ib
tem̾. deniq marcellus subscribit cũ eo
qui in suo fodiens uicini fontẽ au̾tit n¬
chil posse agi nec de dolo acc̃onem ⁊ sa¬
ne ñ cb̃et hab̃̾i si ñ animo uicino no¬
cendi. s suũ agrũ meliorẽ faciendi id
fecit. ¶Itẽ sciendũ ẽ hanc aconẽ ł suꝑ¬
iori adu̾stis inferiorẽ compet̾e ne aqͣm

Expanded text:
scribit ea, quaecumque frugum fructuumqscribit ea, quaecumque frugum fructuumqopus manu factum in hanc actionem uenire aiunt, nisi si quid agri colendi causa fiat: Sulcos tamen aquarios, qui ἕλικες appellantur, si quis faciat, aquae pluuiae actione eum teneri ait. Idem aiunt, si aqua naturaliter decurrat, aquae pluuiae arcendae actionem cessare: quod si opere facto aqua aut in superiorem partem re pellitur aut in inferiorem deriuatur, aquae pluuiae arcendae actionem competere. Idem aiunt aquam pluuiam in suo retinere uel superficientem ex uicini in suum deriuare, dum opus in alieno non fiat, omniteneri. Denique Marcellus scribit cum eo, qui in suo fodiens uicini fontem auertit, nihil posse agi, nec de dolo actionem: et sane non debet habere, si non animo uicino nocendi, sed suum agrum meliorem faciendi id fecit. Item sciendum est hanc actionem uel superiori aduersus inferiorem competere, ne aquam,
Abbreviated transcription (Latin):
q aqua repulsa eo oꝑe agris uicini no¬
ceat aque pluiue aoc̃one coget᷑ tolłe.
Ede eo oꝑe qd agri colend cã aratro
factũ sit quintus mucius ait ñ com¬
pot̾e hanc acc̃onẽ. Trebacius aũt ñ¬
Tagri s đd frum̃ti dũtaxat querendi
cã aratro factã solũ excepit. s ⁊ fossas
agroꝵ siccandoꝵ cã factas mutius ait
oport̾e dirniande aque cã fieri sic enĩ
debe quẽ mehorẽ agrũ siuĩ fac̾e ne
uicini det̾iorẽ faciat. s ⁊ si ꝗs arare
⁊ serere possit ⁊̃ sine sulcis aquariis
ten̾i eũ si ꝗͥ ex his licet agri colendi.
cã uideatur fecisse qd si alit̾ serere non
possit nͥ sulcos aquarios fcc̾it ñ teneri
Ophilluis aut ait sulcos agri colendi
cã dircetos ita ut in unã ꝑgant partẽ
ius eẽ fac̾e. S apđ seruni actores pelatũ
est si quis salicta posu̾it. ⁊ obhoc aqua
restagnaret aque pliuue arcende agi
posse si ea aqua incino noce̾t labõ ⁊̃

Expanded text:
que aqua repulsa eo opere agris uicini noque aqua repulsa eo opere agris uicini noceat, aquae pluuiae actione cogetur tollere. De eo opere, quod agri colendi causa aratro factum sit, Quintus Mucius ait non competere hanc actionem. Trebatius autagri, sed quod frumenti dumtaxat quaerendi causa aratro factum solum excepit. Sed et fossas agrorum siccandorum causa factas Mucius ait oportere corriuandae aquae causa fieri: sic enim debere quem meliorem agrum suum facere, ne uicini deteriorem faciat. Sed et si quis arare et serere possit etiam sine sulcis aquariis, teneri eum, si quid ex his, licet agri colendi causa uideatur fecisse: quod si aliter serere non possit, nisi sulcos aquarios fecerit, non teneri. Ofilius autem ait sulcos agri colendi causa directos ita, ut in unam pergant partem, ius esse facere. Sed apud Seruii auditores relatum est, si quis salicta posuerit et ob hoc aqua restagnaret, aquae pluuiae arcendae agi posse, si ea aqua ‹u›icino noceret. Labeo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
domiis distracta ẽ p̃stent ꝯstitutum ẽ.:
ad opus aut publicũ si transferat
marmora ł colũnas licito iure facit:
i cui aquę pliuue dãmim dabit ac¬
cõne aquȩ pluuiȩ arcende au̾tet᷑ aqua¬
¶ Aquã pluiuã dicimus quȩ de cȩlo
cadit atq imbre excrescit suĩ ꝑħ aqua
cȩlestis noceat ut tubõ at sine cũ alia
mixta sit. hȩc aũt acc̃o locũ ht̃ ⁊ i
dãno nondũ facto oꝑe tam̃ iam facto¬
hoc ẽ de eo oꝑe ex quo dãnum timetur
totiens locũ ht̃ quotiens manu facꝰ to
ope agro aqua nocitura ẽ. Idẽ cũ quiꝰ
manu fec̾it quoalit̃ flueret qm nat̾a
soleret si forte ĩmittendo eã aut maiorẽ
fec̾it. aut citaciorẽ. aut uehem̃tiorem.
aut sic compͥm̃do redindare effecitꝗ
si natura aqua noc̾et ea acc̃one non
ꝯtinetr. ¶Neracius scribit opus quod
quis fecit ut aquã excludet que exun¬
dante palude in agrũ eiꝰ refluere sol
si ea palus aqua pluuia ampliatur ea¬

Expanded text:
domus distracta est, praestent, constitutum est. domus distracta est, praestent, constitutum est. ad opus autem publicum si transferat marmora  pluuia damnum dabit, actione aquae pluuiae arcendae auertetur aqua. aquam pluuiam dicimus, quae de caelo cadit atque imbre excrescit, siue per se haec aqua caelestis noceat, ut Tubero ait, siue cum alia mixta sit. Haec autem actio locum habet in damno nondum facto, opere tamen iam factohoc est de eo opere, ex quo damnum timetur: totiensque locum habet, quotiens manu facto opere agro aqua nocitura est, id est cum quis manu fecerit, quo aliter flueret, quam natura soleret, si forte immittendo eam aut maiorem fecerit aut citatiorem aut uehementiorem aut si comprimendo redundare effecit. quod si natura aqua noceret, ea actione non continentur. Neratius scribit: opus, quod quis fecit, ut aquam excluderet, quae exundante palude in agrum eius refluere solet, si ea palus aqua pluuia ampliatur ea
Abbreviated transcription (Latin):
conclaue binarũ edium dñs ex aliis
edib tnaliaꝵ usũ ꝯu̾tit non solum si
cognatio qua id sustinebit᷑ onetut ex
parte em ediũ in quaꝵ usũ ꝯu̾sum
eĩt earũ fiet s ĩ si transu̾sa cognatio to
ta in aliarũ edium parͣtib sedebit. s⁊
labõ in libris postĩoꝵ seribit binarum
edium dñm utrisq porticũ suꝑposuisse
miq eam aditu ex alt̾is edib dato. alt̾as
edes seruitute om̃is porticus seruande
imposita uendidisse totã porticũ earum
ediũ eẽ quas retinuisset. cũ ꝑ longitudi¬
nem uiriꝰq domus extensa eẽt trans¬
u̾sȩ cognationis. quȩ ab utraq parte
parietib domus quȩ uenisset sustin̾e¬
tur. nec tñ ꝯseq̃ns ẽ ut suꝑior pars
edificis quȩ nulla ꝯiuncta sit : neq ad¬
itũ aliunde hãt alt̾uis sit qͣm cunis ẽ
id cui suꝑposita ẽ
ad demoliendũ negociandi cã uendidĩ¬
se domũ partẽ ue domus fuei̾t ꝯuictꝰ.
ut emptor ⁊ uenditor singłi p̃cium qͦ

Expanded text:
conclaue binarum aedium dominus ex aliis aedibus in aliarum usum conuertit, non solum si contignatio, qua id sustinebitur, orietur ex parte earum aedium, in quarum usum conuersum erit, earum fiet, sed etta in aliarum aedium parietibus sedebit. sed et Labeo in libris posteriorum scribit binarum aedium dominum utrisque porticum superposuisse inque eam aditu ex alteris aedibus dato alteras aedes servitute oneris porticus servandae imposita vendidisse: totam porticum earum aedium esse, quas retinuisset, cum per longitudinem utriusque domus extensa esset transversae contignationi, quae ab utraque parte parietibus domus, quae venisset, sustineretur. nec tamen consequens est, ut superior pars aedificii, quae nulli coniuncta sit neque aditum aliunde habeat, alterius sit, quam cuius est id cui superposita est. ad demoliendum negotiandi causa uendidisse domum partemue domus fuerit conuictus: ut emptor et uenditor singuli pretium, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ante tͣditã sibi possessionẽ iõ inutilit̾
stiplat᷑ qr uenditor om̃em diligentiã
ei pr̃are debet tunc certe utilit̃ stipu¬
lat᷑. cũ om̃is culpa auenditore ab ei̾t
ułuti si p̃cario emptori in his edibu
eẽ ꝑ misit eustodiãq ei affut᷑us tradi¬
dit. E Si agri noĩe ñ caueat᷑ in eam

Expanded text:
ante traditam sibi possessionem ideo inutiliter stipulatur, quia uenditor omnem diligentiam ei praestare debet. tunc certe utiliter stipulatur, cum omnis culpa a uenditore aberit, ueluti si precario emptori in his aedibus esse pe‹rm›isit custodiamque ei afuturus tradidit. S
Abbreviated transcription (Latin):
quanti ea res ei̾t. ⁊ iõ cassius scribit eum
ꝗ dãm infecti stipłatus ẽ. s ꝓpt̃ metum
ruinȩ ea edificia quoꝵ noie sibi canit
fulfit impensas eiꝰ rei ex stipłatu ꝯsequi
posset. id̾q uiris eẽ cũ ꝓpt̃ uiciũ cõmu¬
nis parietis qui cauit sibi dãm infecti
onerũ eoꝵ reuelandoꝵ gr̃a quȩ inpa-¬
rietẽ incũbunt edificia sua fulsit in
ead causa ẽ. ¶ detrim̃̃tũ quoq ꝓpt̃
emnigrationẽ in ꝗlioꝵ q̃ exiusto me¬
tu factũ est aristo aũt ñ male adicit sicu¬
ti hic exigit cassuis. ut si ustus metus
metu rume fulcire coactus est.
cere hospitiũ nemo ułit ꝓpt̃ uiciũ ediũ
idem erit dicendum.

Expanded text:
ribit eum, qui damni infecti stipulatus est, si propter metum ruinae ea aedificia, quorum nomine sibi cauit, fulsit, impensas eius rei ex stipulatu consequi posse: idemque iuris esse, cum propter uitium communis parietis qui cauit sibi damni infecti, onerum eorum releuandorum gratia, quae in pa‹r›ietem incumbunt, aedificia sua fulsit. in eadem causa est detrimentum, quoque propter emigrationem inquilinorum, quod ex iusto metu factum est. Aristo autem non male adicit, sicuti hic exigit Cassius, ut si iustus metusmetu ruinae fulcire coactus est. cere hospitium nemo uelit propter uitium aedium, idem erit dicendum.
Abbreviated transcription (Latin):
tig̾it solet u opus in alieno fieri cum
uire seruitutis qͣm ꝗ ht̃ alieno agro ĩ¬
positã opus in alieno faciat. ¶ Utrum
aũt de ħ oꝑe ꝓmitt̾e an satis dare d̾eat
uideamꝰ mouet ꝙ in alieno facit qui
aũt de alieno cauet satis dare debet qͥ
de suo reꝓmitt̾e. Unde labõ putabat
eũ qui moduloꝵ aut riui faciendi cã
opus fac̾et ⁊̃ satis dare deb̾e. quia in
alieno solo fac̾e̾t. s cũ de oꝑe qd facice
exigat᷑ stipło ꝯsequens ei̾t dic̾e suffic̾e
repmissionẽ quodãmͦ N de re sua cauoe

Expanded text:
tigerit: solet enim opus in alieno fieri, cum iure seruitutis, quam quis habet alieno agro impositam, opus in alieno faciat. Utrum autem de hoc opere promittere an satisdare debeat, uideamus. mouet, quod in alieno facit: qui autem de alieno cauet, satisdare debet, qui de suo, repromittere. unde Labeo putabat eum, qui modulorum aut riui faciendi causa opus faceret, etiam satisdare debere, quia in alieno solo faceret. sed cum de opere, quod faciet, exigatur stipulatio, consequens erit dicere sufficere repromissionem: quodam mod
Abbreviated transcription (Latin):
possim. ⁊ impensas ꝓsocio aut cõmu¬
i diuidundo uidicio ꝓ parte ꝯseq
nã ⁊ si unas edes cõmunes tecũ hũ̾it
⁊ q̃ uiciũ faciãt. ⁊ circa refectionem
eaꝵ cessare uidearis nr̃i p̃ceptores ne¬
gant cau̾e te deb̾e qr ip̃e refic̾e possĩ
recepturus ꝓ parte qd impendim uidi¬
cio societatis aũt com̃um diuidundo

Expanded text:
communi diuidundo iudicio pro parte consequi. nam et si unas aedes communes tecum habui eaeque uitium faciant et circa refectionem earum cessare uidearis, nostri praeceptores negant cauere te debere, quia ipse reficere possim recepturus pro parte, quod impenderim, iudicio societatis aut communi d
Abbreviated transcription (Latin):
ni infecti reꝓmisit. iõq restiplatus est
postea ꝗͣ paries sublatus ẽẽt habitatorẽ
in his cenacłis emigrassent uicinꝰ ab eo
m̾cedẽ ꝗͣ habitatores ñ reddent pet̾e
uult. q̃sitũ ẽ an tecte petet. R. ñ opor¬
tuisse eos cũ cõmunẽ parietẽ edifica¬
rent int̾ se reꝓmitt̾e. neq ullomͦ altm̃
ab alt̾o cogi potiusse. s si maxime rep

Expanded text:
no repromisit adeoque restipulatus est: posteaquam paries sublatus esset ‹et› habitatores ex uicinis cenaculis emigrassent, uicinus ab eo mercedem, quam habitatores non redderent, petere uult: quaesitum est, an recte petet. respondit non oportuisse eos, cum communem parietem aedificarent, inter se repromittere neque ullo modo alterum ab altero cogi potuisse: sed s