comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarus ẜmonẽ habui ut
eorũ erga nos ꝑsentisterem
quis sit animꝰ. Qui ĩquãtũ
perpendere quiui tue nequaꝙ
aduersant᷑ utilitati. ymo ii¬
rari se auit te tantopere p̃sen¬
tiam frĩs uitare. autumari q ꝙ
genealogie ignarus tue cum
sciolis diffugias disputare. nec
tibi me austultare platuerit
atq ad regis gũtrãni pñciam
Una cũ his mecũ q ꝓperare
et te hac suspicõe ex solues et
tibi paci q consules. Na fefellit
animꝰ gudoaldũ se a mũmulo
nri deceptũ. eiq hoc reddidit
responsũ. Ego inquiẽs licet ĩuitꝰ
has iam deseruerim partes
nobis q impulsorib eu ropam
partes. nec meas utilitates
uestris pretuli cõmodis. et ꝙnuis
eius qui me hic pellexit uenire
ꝑfidia in ꝓpatulo claruerit dũ
et me fugax reliquit. et thesau¬
rorũ partem furto abstulit.
inchilomin ꝰ ego uos qͣͣ mee
auctores salutis ꝑpetuo colui
at  in fratrũ loco dilexi. Nũt

Expanded text:
adversariis sermonem habuit ut adversariis sermonem habuit ut eorum erga nos persentiscerem quis sit animus. Qui, in quantum perpendere quivi, tuae nequaquam adversantur utilitati. Imo mirari se aiunt te tantopere praesentiam fratris vitare, autumareque quod genealogiae ignarus tuae cum sciolis diffugias disputare; nec tibi me auscultare placuerit atque ad regis Guntranni praesentiam una cum his mecumque properare, et te hac suspicione exsolves, et tibi pacique consules. » Non fefellit animus Gundoaldum se a Mummolo iri deceptum: eique hoc reddidit responsum: « Ego, inquiens, licet invitus has jam deseruerim partes vobisque impulsoribus Europam partes, nec meas utilitates vestris praetuli commodis. Et quamvis ejus, qui me huc pellexit venire, perfidia in propatulo claruerit, dum et me fugax reliquit et thesaurorum partem furto abstulit, nihilominus ego vos, quasi meae auctores salutis, perpetuo colui ac in fratrum loco dilexi. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
loco ꝙq odio. Si ip̃i cũit̾is ef¬
fecti sit gentib dũ interti gn̾is
regi fauent. Ad extremũ hor¬
tat᷑ cedant rebus aduersum
se fluentib. et si sibi satrameto
securitas iute ac salutis det᷑
ciui tatẽ ianna q capiendã
cũ psendo regem hostibus
dedat. assentientib socus memo¬
ratus dux leudegisilũ madat
uenire ad colloquũt. et que sib
cũ sodalibus complacuerĩt ex¬
ponit. laudat ille sententia h
iurandũq prebet. se apuo
regem suũ eorũ uitã impetra¬
turũ. Ꝙsi pͥncipis uolutas
in sua ꝑdurauerit ꝑtmacia
in qualibet illos se spondet᷑
clausuros eccłiã. donec gutrãm
deferuesteret ma. hac mũmolus
seductus uersucia gudoaldũ
tali identidem cirtiuent
muscipula. Prono inqͥt aĩo
deuotaqz mente me ⁊ fidetẽ
fore non solũ contra hostes
probando s etiã ip̃e ꝓbasti
experiendo Nam qr sepe meis
sis prosperis tute melostio
Nũc quoq par m manet es¬
sulendi affectus sicut tu bene
es meritus. Ideo demq cum

Expanded text:
 odiosi ipsi cunctis effecti sint gentibus, dum incerti generis regi favent. Ad extremum hortatur cedant rebus adversum se fluentibus et, si sibi sacramento securitas vitae ac salutis detur, civitatem jamjamque capiendam cum pseudorege hostibus dedant. Assentientibus sociis, memoratus dux Leudegisilum mandat venire ad colloquium, et quae sibi cum sodalibus complacuerint exponit. Laudat ille sententiam, jusjurandumque praebet se apud regem suum eorum vitam iri impetratum. Quod si principis voluntas in sua duraverit pertinacia, in qualibet illos se spondet clausuros ecclesia, donec Guntranni defervesceret ira. Hac Mummolus seductus versutia, Gundoaldum tali identidem circumvenit muscipula: « Prono, inquit, animo devotaque mente me tibi fidelem fore, non solum contra hostes pugnando, sed etiam ipse probasti experiendo. Nam quam saepe meis sis prosperis, tute melius scis. Nunc quoque par mihi manet consulendi affectus, sicut tu bene es meritus. Ideo denique cum
Abbreviated transcription (Latin):
Roposuit aũt clotariꝰ
edictũ ut cũcte ecclĩe galliarũ
fisco terciam partem soluerẽt
fructuũ. Quod resistente ĩui¬
rioso pontifice in ip̃o exordio
temptamẽtorũ cassatũ est¬
Ost hec idem rex in sa

Expanded text:
oposuit autem Clotarius edictum, ut cunctae Ecclesiae Galliarum fisco tertiam partem solverent fructuum. Quod, resistente Injurioso pontifice, in ipso exordio tentamentorum est cassatum. Post haec idem rex in Sa
Abbreviated transcription (Latin):
ingressũ post aliquot horaꝵ
redut spaciũ et eodem põte
in os gũtrãm regis ingressũ
Et surrexit rex et familiari
narrãs sompniũ mirabilẽ se
dixit uidisse inquiens cursũ
Conspexi fluuiũ ꝑmaximũ
ponte ferreo constratũ ꝑ quẽ
tnͣsuectus spelũcam in cuiusdã
mõtis radice constitutã sum
ingressus. Inibi mestimabiles
thesauros absconditã q uete
reperi gazã patrũ. Refert
alter quid de eo et ip̃e intuitꝰ
sit. consonaq sibi apparuerũt
sompnii uerba ac uisio mani¬
festa. Quid plura effossus est
locus/ enorme qz auri ac argẽti
ĩuentũ pondus. De qͦ gũtrãnꝰ
ciborũ magne mire maginitu¬
dinis simul et pulcritudinis
cõpacta in iherosoliĩã mittẽ
sepulcrũ. S cũ et itieris
dificultas et sarracenorũ
qui eadem infestabãt loca
timor ne uota ꝑficeret obsti¬
tissent in basilica que cabilo¬
nensi adiacet ciuitati cuiꝰ
cõdense ip̃e auctor extitenit

Expanded text:
ingressum, post aliquot rediit ingressum, post aliquot rediit horarum spatium, et eodem ponte usum in os Guntranni est ingressum. Exsurrexit rex, et familiari narrans somnium, mirabilem se dixit vidisse visum, inquiens: « Conspexi fluvium permaximum ponte ferreo constratum. Per quem transvectus, speluncam in cujusdam montis radice constitutam sum ingressus. Inibi inaestimabiles thesauros absconditamque veterum reperi gazam patrum. » Refert alter quid de eo et ipse intuitus sit, consonaque sibi apparuerunt somnii verba ac visio manifesta. Quid plura? effossus est locus, enormeque auri ac argenti inventum pondus. De quo Guntrannus ciborium, mirae magnitudinis simul et pulchritudinis compactum, Hierosolymam mittere sepulcrum. Sed cum et itineris difficultas et Sarracenorum qui eadem infestabant loca timor ne vota perficeret obstitissent, in Basilica quae Cabilonensi adjacet civitati, cujus condendae ipse actor exstiterat,
Abbreviated transcription (Latin):
Untrannꝰ aũt qͣtuor
filios ex diuersis habuit
concubinis quarũ recensere
ei legittio fuerĩt copulate
cõuigio. et eo adhuc suꝑstite
cũ suscepta prole t̾minũ
sortite siit uite. Fuit sane idemi
rex sũme bon ꝯ. pacis equiq
puãtissimꝰ. lxc solũ tanti glo¬
riani uiri obnubilãte facto
ꝙ lenocimis deditus mẽtricũ
licitũ refugauit mat̾moniũ
Hic quadã die uenatũ ĩ silua
profectus socus prout res
exposcebat huc illuc q disꝑ¬
is ip̃e cũ uno suorũ fidissimo
fideliũ sub arbore quieturus
resedit. Positoq in familiaris
amici gremio capite oculos
cupiens funari labori obdor¬
miuit. Et ecte ex ore quies¬
centis regis in modũ reptilis
tis riuili ꝑcursare ac in
ulteriorẽ rip̃a transire sata¬
gere cepit. Quod cernens
ille suꝑ cuiꝰ genua rex cerui¬
cem inclinauerat suã. gladiũ
uagia midatũ fluuio suꝑ¬
posuit. et sit aĩal illud ad
alterã transmeauit ripami
atq sub radice cuiusdã mõtis

Expanded text:
Guntrannus autem quatuor filios ex diversis habuit concubinis, quarum nomina recensere ei legitimo fuerint copulatae conjugio et, eo adhuc superstite, cum suscepta prole terminum sortitae sint vitae. Fuit sane idem rex summe bonus, pacis aequique servantissimus; hoc solum tanti gloriam viri obnubilante facto quod, lenociniis delinitus meretricum, licitum refutavit matrimonium. Hic quadam die venatum in silvam profectus, sociis, prout res exposcebat, huc illucque dispersis, ipse cum uno suorum fidissimo fidelium sub arbore quieturus resedit, positoque in familiaris amici gremio capite, oculos cupiens furari labori, obdormivit. Et ecce ex ore quiescentis regis, in modum reptilis, tis rivuli percursare ac ut in ulteriorem ripam transiret satagere coepit. Quod cernens ille, super cujus genua rex cervicem inclinaverat suam, gladium vagina nudatum fluviolo superposuit, et sic animal illud ad alteram transmeavit partem. Atque sub radice cujusdam montis
Abbreviated transcription (Latin):
õi palaciũ et funtimas regi
esliigisus a grimoldo redditꝰ
esi et missi imꝑatoris cõsta¬
tinopoli reuersi sũt.et uenerũt
cũ eis legati incefori imꝑatoris
qui tũc rempublicã regebat.
Nam herenã post aduentum
legationis francie deposuerũt.
Quorũ noĩa fuerũt michael
epũs. petrus abbas. et calixtus
candidatus. qui uenerũt ad
imperatorẽ in germama suꝑ
fluuiũ salla in loco qui dicit᷑
saltr. et pactũ faciende pacis
in septo susceperũt. et inde di¬
missi cũ epła impenitoris ro¬
mã regressi atq cõstantinopoli
reuersi sũt. Imperator autẽ
in baioariã profectus disposi¬
tis pãnomarũ carsis decem¬
brio mẽsee aquisgram reusuis

Expanded text:
ipsum palatium et finitimas regioipsum palatium et finitimas regionigisus a Grimoldo redditus est, et missi imperatoris de Constantinopoli reversi sunt, et venerunt cum eis legati Nicifori imperatoris, qui tunc rempublicam regebat, – nam Herenam post adventum legationis Franciae deposuerunt, – quorum nomina fuerunt Michahel episcopus, Petrus abbas et Calistus candidatus. Qui venerunt ad imperatorem in Germania super fluvium Sala, in loco qui dicitur Saltz, et pactum faciendae pacis in scripto susceperunt. Et inde dimissi cum epistola imperatoris Romam regressi atque Constantinopolim reversi sunt. Imperator autem in Baioariam profectus dispositis Pannoniarum causis Decembrio mense Aquasgrani revers
Abbreviated transcription (Latin):
rrro brunchildis a theo¬
deberto ne pote suo et
proceribus qui ei parebant
de regno austrasiorũ expulsa
et a quodã paupere martiacesi
tampama sola ĩuenta et co¬
enita. ip̃a petente ab eo ad
theodderitũ alterũ nepotẽ suũ
est deducta. Theoderitus auiã
brunichildem eo ꝙ digna erat
honore susceptã secũ quoad uixit¬
tp̃e fecit manere.Pauper quo
ductore sepefata usa fuerat
regnna ob huiꝰ uicissitudinẽ
bñfitii autisiodorẽsem adeptꝰ
est episcopatũ.

Expanded text:
orro Brunechildis a Theodeberto nepote suo, et proceribus qui ei parebant, de regno Austrasiorum expulsa, et a quodam paupere in Marciacensi campania sola inventa et cognita, ipsa petente ab eo ad Theodoricum alterum nepotem suum est deducta. Theodoricus aviam Brunechildem, eo quo digna erat honore susceptam, secum quoad vixit fecit manere. Pauper, quo ductore saepe fata usa fuerat regina, ob hujus vicissitudinem beneficii Antissiodorensem adeptus est episcopatum.
Abbreviated transcription (Latin):
andegauensis fulco. comes bri¬
tanie. tributariꝰ regis ãglici
henrici. de Normania excitus
Barones et regni optimates
ꝙͣplures. qui etiam hispaniami
perdomare sufficerẽt. Trãsiens
et obuiantia castella claromõtẽ
ꝑuenit. Cum aũt abortiuo et
opposito ciuitati castro mõtisfer¬
rãmi exercitũ applicaret. mili¬
tes qui castrũ defendere hẽbãt
francorũ mirabilẽ exercitũ¬

Expanded text:
Andegavensis Fulco, comes BriAndegavensis Fulco, comes Britanniae, tributarius regis Anglici Henrici de Northmannia exercitus, barones et regni optimates amplures, qui etiam Hispaniam perdomare sufficerent. Transiens us, et obviantia castella, Claromontem pervenit. Cum autem abortivo et opposito civitati castro Montisferranni exercitum applicaret, milites qui castrum defendere habebant, Francorum mirabilem exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
exeũt. eam q regis arbitrio
derelinquũt. Rex aũt et deo
eccliãm et clero turres. et ep̃o
ciuitatem. pace inter eos et
comitem et sacramẽtis et
obsidũ multiplicitate firmata
uictor in om̃ib restituit. Uerũ
temporũ lustro peracto cum
alu̾norũ comitũ perfida leui¬
tate solueret᷑ recidiua ep̃i et
eccłie calamitas recidiuã repor¬
tat regi q̃rimoniã. Qui se
casso labore adeo de fatigatũ
dedignãs. collecto ml̃to maiore
ex̾citu terrã repetit alũnorũ
Iamq grauis corpore et carnee
spissitudĩs molle ponderosus
ditate equitare nec uellet nͨ
posset. ip̃e contra multorũ¬
amicorũ dissuasionẽ mira
aĩositate rapiebat᷑. et quod
ip̃i etiã iuuenes horrebant
estiuos Iumi et augusti tolle¬
raus calores impatientes
calorũ deridet. cũ sepius eũ
angustiis paludũ locis fortis¬
simis suorũ lacertis susten¬
tari oporteret. Erãt in eius
expeditione comes p̃potens
flandrensis karolus. comes

Expanded text:
exeunt, eamque regis arbitrio exeunt, eamque regis arbitrio derelinquunt. Rex autem et Deo Ecclesiam, et clero turres, et episcopo civitatem, pace inter eos et comitem et sacramentis et obsidum multiplicitate firmata, victor in omnibus restituit. Verum temporum lustro peracto , cum Alvernorum comitum perfida levitate solveretur recidiva episcopi et Ecclesiae calamitas, recidivam reportat regi querimoniam. Qui se casso labore adeo defatigatum dedignans, collecto primo multo majore exercitu terram repetit Alvernorum. Jamque gravis corpore et carneae spissitudinis mole ponderosus, ditate equitare nec vellet nec posset, ipse contra amicorum dissuasionem mira animositate rapiebatur, et quod ipsi etiam juvenes horrebant, aestivos Junii et Augusti tolerans calores, impatientes calorum deridet, cum saepius eum angustis paludum locis fortissimis suorum lacertis sustentari oporteret. Erant in ejus expeditione comes praepotens Flandrensis Carolus, comes
Abbreviated transcription (Latin):
tati claromõtensi ꝓpinquarẽt.
aluerm p̾sidio cuitatis quia
ꝑoptime erat munita. relutis
mũtanis acutissimis castellis
se cõmiserũt. Unde franci cõ¬
sulte eorũ irridentes simplici¬
tatem et ad urbem tende diffi¬
dentes ut aut cĩuitatẽ dimit¬
terent ne castella amitterent.
aut si remanerẽt interim uictu¬
alia consumerẽt ad castrũ ꝑop¬
timũ ponchũ noĩe suꝑ fluuiũ
hilerim diuerterũt. ub cꝰcũqͣ
tentoria figentas eque plenã
et ardua diripiũt gigantea
audatia celũ tendere uident᷑.
dũ munitissima montiũ cacu¬
mina preripiũt. predas nõ
tm̃ pecorũ s et pecoralium
hom̃i suꝑfluco etiã educũt.
instrumẽta impugnatoria
turri eius dem castelli appli¬
cantes. saxorũ molariũ Im¬
petu. sagittarũ ĩpluuio młta
eos strage ad deditionẽ com¬
pellũt. Quo audito qui ciui¬
tatem tenebãt timore ꝑculsi
Nle aut grauius quid expectã¬
tes fugam parãt. ciuitatem

Expanded text:
tati Claromontensi propinquarent, tati Claromontensi propinquarent, Alverni praesidio civitatis, quia peroptime erat munita, relictis montanis acutissimis castellis se commiserunt. Unde Franci consulte eorum deridentes simplicitatem, et ad urbem tendere differentes, ut aut civitatem dimitterent, ne castella amitterent; aut si remanerent, interim victualia consumerent, ad castrum peroptimum Pontum nomine super fluvium Hilerim diverterunt. Ubi circumquaque tentoria figentes, aeque plana et ardua diripiunt, gigantea audacia coelum tendere videntur, dum munitissima montium cacumina praeripiunt, praedas non tantum pecorum, sed et pecoralium hominum, superfluo etiam educunt. Instrumenta impugnatoria turri ejusdem castelli applicantes, saxorum molarium impetu, sagittarum impluvio multa eos strage ad deditionem compellunt. Quo audito, qui civitatem tenebant timore perculsi, simile aut gravius quid exspectantes, fugam parant, civitate
Abbreviated transcription (Latin):
¶A etiam tempestatis tẽ¬
perie aluernorũ põti¬
et pulsatus et pulsus alu̾nor
suꝑbia noua et antiqua que
eis titulat᷑ alum q ausi latios
se fingere fres. Ad dm̃nni regẽ
confugiens querelam ecdĩẽ lacͥ¬
ectãm beate marie episcopalem
decam sui fraude multa ty¬
ramde minuisse. Renitentis
etiam pedibus prouolutus
ancillatam eccliãm exancillari
tyrãnũ effrenatũ compeste
regie maiestatis gladio suppli¬
citer efflagitit. Rex autem
ut consueuerat ecclesus prom¬
ptissime opitulari causã dei
sigillo tyramĩ corrige non
ualet facto maturãs militares
colligit uires. mouet in alu̾niam
recalcitrantem copiosum fran¬
corũ exercitũ. Cui bituricas
aduentanti regni optimates
comes bellicosus andegauẽsis
fulco. comes potentissimꝰ bri¬
tame conanus. comes egregiꝰ
proceres manu magna militari
regni debitores occurrũt. in
aluernos ĩiuiriam eccl̃ie et
regni ulcisci festiñãtes. Terrã
q hostiũ depopulãtes cũ ciui¬

Expanded text:
a etiam tempestatis temperie Alvernorum pontiet pulsatus et pulsus Alvernorum superbia nova et antiqua, quae eis titulatur, Alvernique ausi Latios se fingere fratres, ad Dominum regem confugiens, querelam Ecclesiae tacryecclesiam beatae Mariae episcopalem decani sui fraude multa tyrannide munivisse. Renitentis etiam pedibus provolutus ancillatam Ecclesiam exancillari, tyrannum effrenatum compescere regiae majestatis gladio suppliciter efflagitat. Rex autem, ut consueverat Ecclesiis promptissime opitulari, causam Dei sigillo tyrannum corrigere non valet, facto maturans militares colligit vires, movet in Alverniam recalcitrantem copiosum Francorum exercitum. Cui Bituricas adventanti, regni optimates, comes bellicosus Andegavensis Fulco, comes potentissimus Britanniae Conanus, comes egregiusproceres manu magna militari, regni debitores occurrunt, in Alvernos injuriam Ecclesiae et regni ulcisci festinantes. Terram itaque hostium depopulantes, cum civi
Abbreviated transcription (Latin):
iustũ exigit᷑ dñium. Alimẽsis
comes quia aluermã a me
quam ego a uobis habro habet
si quid cõmisit curie uestre ur̃o
habeo iudicio representare.
hoc nĩꝙͣ prohibimꝰ. hoc etiã
modo offermiꝰ. et ut suscipiatis
suppliciter efflagitamꝰ. Et ne
suꝑ his celsitudo uestra dubi¬
tare dignet᷑. multos et suffici¬
entes obsides dare paratos
habem ꝯ. Si sic udicauerint
regni optimates fiat. Sm alit̾
sicut suꝑ his igit᷑ rex optĩma¬
tibus regni consulas dictante
iusticia fidem. iuramẽtũ. obsi

Expanded text:
justum exigit dominium. Alvernensis justum exigit dominium. Alvernensis comes, quia Alverniam a me, quam ego a vobis habeo, habet, si quid commisit, curiae vestrae vestro habeo imperio repraesentare. Hoc nunquam prohibuimus, hoc etiam modo offerimus, et ut suscipiatis suppliciter efflagitamus. Et ne super his celsitudo vestra dubitare dignetur, multos et sufficientes obsides dare paratos habemus. Si sic judicaverint regni optimates, fiat; sin aliter, sicut. » Super his igitur rex cum optimatibus regni consulens, dictante justitia, fidem, juramentum, obsi
Abbreviated transcription (Latin):
titate ex obliquo nr̃is eos impe¬
dientib mopmate quosdan
int̾cipit. regi celeriter remittit
Qui cũ redimi se multo roga¬
rent imperat eos emancari.
mancos aũt pugnos ĩpugnis
referentes intus socus remitti
Quib ceteri territi deinceps
nos quietos smebãt. Eũq
machinarũ et instrumẽtoꝵ
structura demorãte tota aluer¬
ma uolũtati et arbitrio ex̃ci¬
tus pateret. Dux aqͥtame
uuillermꝰ exercitu aquitanoꝵ
fretus aduenit. qui cum in
mõtanis castra metatus ĩ plano
francorũ intueret᷑ rutilare
phalanges admiratus ex̾citꝰ
tanti magnitudinẽ penituit
gandũ uenisse. mittensq paci¬
ficos regi nũcios ut ei tanꝙͣ
dño suo loquat᷑ assistit perorãs
hoc m ͤ. Dux tuus aquitanie
dñe rex multa te salute om̃i
potiri honore Non dedignet᷑
regie maiestatis cesitudo ducis
aquitanie ẜuicũi suscipere.
Ius suũ ei ccoẜuare. qr sicut
iusticia exigit ẜuiciũ sit et

Expanded text:
citate ex obliquo nostris eos impecitate ex obliquo nostris eos impedientibus, inopinate quosdam intercipit, regi celeriter remittit. Qui cum redimi se multo rogarent, imperat eos emancari; mancos autem pugnos in pugnis referentes intus sociis remitti. Quibus caeteri territi deinceps nos quietos sinebant. Cumque machinarum et instrumentorum structura demorante tota Alvernia voluntati et arbitrio exercitus pateret, dux Aquitaniae Guillelmus exercitu Aquitanorum fretus advenit. Qui cum in montanis castra metatus in plano Francorum intueretur rutilare phalanges, admiratus exercitus tanti magnitudinem, poenituit gandum venisse, mittensque pacificos regi nuntios, ut ei tanquam Domino suo loquatur assistit, perorans hoc modo: « Dux tuus Aquitaniae, domine rex, multa te salute, omni te potiri honore. Non dedignetur regiae majestatis celsitudo ducis Aquitaniae servitium suscipere, jus suum ei conservare, quia sicut justitia exigit servitium, sic et
Abbreviated transcription (Latin):
formidãtes loricarũ et galeaꝵ
reꝑcusso sole splendorẽ admirã¬
tes solo usu hẽrent. et exteri¬
orem refutantes ĩmunitatem
in turre et turris procictu
uix etiam sibi se cõtulerunt.
Applicitus aũt ĩmunitatis re¬
licte domibus flãmiuomꝰ ignis
quidquid erat preter turrim
et procinctũ eius in cmeres
dissoluit. et p̾ma quidem die
pp̃ estuantem incendio subito
uillam extra tentoria figẽtes
Sequente intus sopitis flãmis
mane hoc uno facto et eos
cõtristauit et nos exhilara¬
uit. qm̃ cũ tentoria nr̃a una
de parte turri ꝓpinquiora
multo bello multis sagittaꝵ
et iaculorũ emissiomb. ita
etiã ut p̃missis int̾ nõs et
ip̃os armatorũ p̾sidiis nos
clipeis operiri oporteret la¬
cessire tota nocte nõ desisterẽt.
significauit nilitari uiroet
egregio barom amalrico de
mõte forti ut ei ex obliquo
insidias ponens ne procuitũ
impune egrederent᷑ ꝓuideat.
Qui talib callens intentorus
sumit arma. eos q equorũ uelo¬

Expanded text:
formidantes, loricarum et galearum repercusso sole splendorem admirantes, solo visu haerent, et exteriorem refutantes immunitatem in turre et turris procinctu, vix etiam inibi se contulerunt. Applicitus autem immunitatis relictae domibus flammivomus ignis, quidquid erat praeter turrim et procinctum ejus, in cineres dissolvit. Et prima quidem die propter aestuantem incendio subito villam, extra tentoria figentes, sequente intus  al. intro sopitis flammis mane hoc uno facto et eos contristavit et nos exhilaravit, quoniam, cum tentoria nostra una de parte turri propinquiora, multo bello, multis sagittarum et jaculorum emissionibus, ita etiam ut, praemissis inter nos et ipsos armatorum praesidiis, nos clypeis operiri oporteret, lacessire tota nocte non desisterent, significavit militari viro et egregio baroni Amalrico de Monteforti, ut eis ex obliquo insidias ponens, ne procinctum impune regrederentur provideat. Qui talibus callens in tentoriis, sumit arma, eosque equorum velo
Abbreviated transcription (Latin):
dit. ibiq. intemplo inmedio doctoꝵ residens a parenti¬
bus post triduũ inuenitur.
IUmio dñce incarnat᷑ xuͦ archelaus auideis apud ce¬
sarem accusatus. inuienã urbem galliȩ exilio redigit᷑.
Regnũ uideoꝵ int̃ quatuor fr̃s eius. herodẽ. antipatrũ.

Expanded text:
dit ibique in templo in medio doctorum residens a parentidit ibique in templo in medio doctorum residens a parentibus post triduum invenitur. Anno dominicae incarnationis XV. Archelaus a Iudeis apud Caesarem accusatus in Viennam urbem Galliae exilio relefatur. Regnum Iudeorum inter quatuor fratres eius Heroem, Anti
Abbreviated transcription (Latin):
Ihc̃ xp̃c filius dĩ natus est. Eadem nocte ab angelis riuã¬
ce amagis ad orabatur. & mysticis muneribus p̃dica¬
batur. &ͦ ldie intemplũ cũ oblatione aparentib
inducebatur. a symeone suscipiebatur. ab anna
agnoscebatur. Posthec inegyptũ deportabatur.
ibi mansit usq ad obitũ herodis.
nno dominicȩ in carnationis .ii. herodesmit¬
tens in betleem & in omib. finib. eiuis. pueros in no¬
centes iugulare p̃cepit . Deinde indomesti cos
Nouissime antipatrũ ex dosia natũ. incentorẽ & simu¬
latorẽ om̃ium maloꝵ gladio ꝑcutit. Posthȩc ipse mi¬
serabili morte perit. anno dñice incarnationis ui.
regno uero sui xxxui.
Anno dñicȩ incarnationis uii. archelaus
filius herodis inuidea regnat. dñs ihc exegyptoredu¬
citur. & ꝓpt̾ metũ p̃dicꝰti regis innazar&h ciuitatẽ ga¬
lilee diuertit. ibiq usq ad tempora babtismi inhabi¬
tauit.
Quodecimo ȩtatis suȩ anno dñs iħc ierosolimã cõscen¬

Expanded text:
hristus filius Dei natus est. Eadem nocte ab angelis evance a magis adoratur et misticis muneribus predicatur. XL. die in templum cum oblatione a parentibus inducitur, a Simeone suscipitur, ab Anna agnoscitur; posthaec in Aegyptum deportatur, ubi manet usque ad obitum Herodis. Anno dominicae incarnationis II. Herodes mittens in Bethleem et in omnibus finibus eius, pueros innocentes iugulare precepit. Deinde in domesticos Novissime Antipatrum ex Doside natum, incentorem et insimulatorem omnium malorum gladio percutit. Posthaec miserabili morte perit anno dominicae incarnationis VI., regni vero sui XXXVI. Anno dominicae incarnationis VII. Archelaus filius Herodis in Iudea regnat. Dominus Iesus ex Aegypto reducitur et propter metum predicti regis in Nazareth civitatem Galileae divertit ibique usque ad tempora baptismi inhabitavit. Duodecimo aetatis suae anno dominus Iesus Hierosolimam conscen
Abbreviated transcription (Latin):
nno dominice incarñ . lxx iiii. regnũ uideȩ: atito sub¬
uertitur. tẽplũq destruitur . huius tẽporib apollonaris
ep̃s. ab eato Petro adrauennã directus coronatur. Cal¬

Expanded text:
nno dominicae incarnationis LXXIIII regnum Iudeae a Tito subnno dominicae incarnationis LXXIIII regnum Iudeae a Tito subvertitur templumque destruitur. Huius temporibus Appollinaris episcopus a beato Petro Ravennam directus coronatur.
Abbreviated transcription (Latin):
a uideis lapidatur. festo magistratus uidee. suc cessit
albinus. albino florus.
nno dñice incarnat᷑. lax. Uespa sianus ma gister
militiȩ: cum exercitu inuideã mittitur.
nno dñicȩ in carñ. lxx.ii. rome Petrus crucisigi¬
ur. Paulus decollatur. Sub neroniana ꝑsecitione
coronantur rome. Precessus. & Martiniamis. & xluii.
quibabti ⁊ atisunt ab eato Petro. & incustodia ma¬
mortini retrusi . Zorpes. marcellus. & apulerus.¬
In alex andria. a arcus euuangelista passus est .uiii. anno
neronis. Mediolanis. nazarius & celsus. apud niceam aquͥle-¬
iam. hermogeras ep̃s. fortunatus diaconus. felix cũ c̃stantia :¬
nno dnice incarnat᷑ lxxiii. uespasi anus
regnat annos.xiiii. m̃ses .xi. dies xxii. his undecĩ m̃sib
additi uii. neronis fiunt.x uiii. & his xx.ii. diebus illi
xxuiii. fiunt ł .l. dies idẽ annus uii. menses. & xx. dies
qui hoc in loco annus inseritur.

Expanded text:
ater Domini a Iudeis lapidatur. Festo in magistratu Iudeae successit ater Domini a Iudeis lapidatur. Festo in magistratu Iudeae successit Albinus, Albino Florus. Anno dominicae incarnationis LXX. Vespasianus magister militiae cum exercitu in Iudeam mittitur. Anno dominicae incarnationis LXXII. Romae Petrus crucifigitur Paulus decollatur. Sub Neroniana persecutione coronantur: Romae Processus et Martinianus, XLVII°, qui baptizati sunt a beato Petro et in custodia Mamurtini retrusi.  Alexandriae Marcus evangelista passus est 8 anno Neronis. Mediolanis Nazarius et Celsus, apud Miceriam Aquileia Hermagoras episcopus, Fortunatus diaconus, Foelix cum Constantia. Anno dominicae incarnationis LXXIII. Vespasianus regnat annos VIIII, menses XI, dies XXII. His XI mensibus additi VII Neronis fiunt XVIII; et his XXII diebus illius XXVIII fiunt L dies, id est annus, VII menses et XX dies: qui annus hoc in loco inseritur.
Abbreviated transcription (Latin):
conditũ lacobi. & cephȩ. & lohannis adgentiũ magi¬
steriũ. & apostolatũ paulus ꝓfectus est. Ubi nume
rus quẽ posuit. recensendus ẽ annoꝵ. Scimus enim
Petrũ. & Paulũ apostolos postpassionẽ dñi .xxxuiii.
id est ultimo neronis anno passos fuisse. & beatũ łe¬
trũ romȩ. xxu. annos episcopalẽ sedisse cathedrã.¬
UIIII fanunt. Sequitur gͦ ut beatũ Petrũ eodẽ .xiiii.¬
post passionẽ dñi anno quo eũ ierosolimis alloquit᷑
paulus. id est iiii. claudii anno uenisse romã cre¬
damus. simulq ni fallo hac supputatione Paulũ
eodem anno quo dñs passus est. ad fidem uenisse ꝓbatur.
Fodem anno fames grauissima facta est. cuius lucas me¬
minit. & claudius brittanniã intrauit.
nno dominice incarñ .Liiii. claudi ui deos tumul¬
tuantes deroma expulit.
nno dñice incarnat᷑. luiiii. nero regnat anñ .xiii.
menses uii. dies xxuiii.
nno dñice incarñ .Lxi. festus ꝓcurator succedit

Expanded text:
condictum Iacobi, Cephae et Iohannis ad gentium magisterium et apostolatum Paulus profectus est. Ubi numerus, ipse quem posuit, recensendus est annorum. Scimus enim Petrum et Paulum apostolos anno post passionem Domini XXXVIII., id est ultimo Neronis anno, passos fuisse et beatum Petrum Romae XXV annis episcopalem sedisse cathedraVIIII faciunt. Sequitur ergo, ut beatum PetruDomini passionem anno, quo eum Hierosolymis alloquitur Paulus, id est quarto Claudii anno, Romam venisse credamus, simulque ni fallor hac supputatione Paulum eodem anno quo Dominus passus est, ad fidem venisse probatur. Eodem anno fames gravissima facta est, cujus Lucas meminit, et Claudius Britanniam intravit. Anno Dominicae incarnationis 53 Claudius Judaeos tumultuantes Roma expulit. nno dominicae incarnationis LVIIII. Nero regnat annos XIII, menses VII, dies XXVIII. Anno dominicae incarnationis LXI. Festus procurator succedit
Abbreviated transcription (Latin):
Arno dominice in carñ .x luii. lacobus fr̃ iohannis
abherode decollatur . Petrus incarcerẽ mittitur
idem herodes ab angelo ꝑcutitur anthiochiȩ sp̃s sc̃s
discipulos alloquitur. segregate mihi. Paulũ. & bar¬
naban. & cetera: A gryppa filius herodis inuidea regnat
usq ad exterminium uideorũ.
dii.IIII. paulus & barnabas ascender̃ ierosolimã. De hac
ascensione sua. pauł ipse scripsit ad galathas. Deinde
post annos .xiiii. ascendi ierosolimã cũ barnaba. assũp¬
to & tito. & contuli cũ illis idẽ cũ apłis euuangeliũ qđ

Expanded text:
Anno dominicae incarnationis XLVII. Iacobus frater Iohannis Anno dominicae incarnationis XLVII. Iacobus frater Iohannis ab Herode decollatur, Petrus in carcerem mittitur; idem Herodes ab angelo percutitur, Antiochiae Spiritus sanctus discipulos alloquitur: Segregate mihi Paulum et Barnaban et cetera. Agrippa filius Herodis in Iudea regnat usque adii 4, Paulus et Barnabas ascenderunt Hierosolymam. De hac ascensione sua Paulus ipse scribit ad Galatas: « Deinde post annos tredecim ascendi Hierosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito, et contuli cum illis, id est cum
Abbreviated transcription (Latin):
bus fr̃ dñi ierusolimoꝵ ep̃s c̃stituit᷑ ł c̃secrat᷑.¬
nno dũce incarñ xxx.iiii. scđm latinos quia ianu
tio initiũ anni capiunt. fodẽ anno quo dñs passus ẽ
xI. m̃se idem .uiii. Kł febr.
nno dñice incarñ xxx uiuiĩ. G aius regnat annos iiii. m̃ses
x. dies uiii. his ergo x. m̃sibus si ad damus ui. qui suꝑfu¬
erint. Lui. annis octouiani ert̃ menses .xui. ex quib qua¬
tuor detractis. annus integer reman&. qui hoc in loco
inserendus uidetur. herodes agryppa. udeo. gemi
p̃ficitur.
Anno dominicȩ in carñ.x.liiii. herodes thethrarcha
cũ herodiada in hispania merore perit. Pilatus qui
claudius regnat annos .xiii. menses septẽ. dies xxuiii.
Addamus itaq his septẽ m̃sib . .iiii. qui supra remansert̃.
fiunt .xi. & octo dies his xxuiii. diebus erunt .xxxuii.
idem annus & ui dies. qui huius temporibus annu¬
merandus uidetur.

Expanded text:
bus frater Domini Hierosolimorum episcopus consecratbus frater Domini Hierosolimorum episcopus consecratnicae incarnationis XXXIIII. secundum Latinos, qui a Ianuatio inicium anni capiunt, eodem anno, quo Dominus passus est, XI. mense, id est VIII. Kal. Febr.ominicae incarnationis XXXVIIII. Gaius regnat annos IIII, menses X, dies VIII. His ergo X mensibus si addamus VI, qui superfuerunt LVI annis Octaviani, erunt menses XVI: ex quibus quatuor detractis annus integer remanet, qui hoc in loco inserendus videtur. Herodes Agrippa Iudeorum genti preficitur. Anno dominicae incarnacionis XLIIII Herodes tetrarcha cum Herodiade in Hispania merore perit. Pila tus, qurnationis XLV. Claudius regnat annos XIII, menses VII, dies XXVIII. Addamus itaque his VII mensibus IV, qui supra remanserunt, fiunt XI, et VIII dies his XXVIII diebus, erunt XXXVI°, id est annus et VI dies; qui huius temporibus adnumerandus videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
Anno dñice incarnat̃ .xuͦiͦ. tiberus
regnare cepit. & regnauit annosxxui.
nno d̃ice incarnationis xxuii. pilatus iudee
ꝓcurator atyberio dirigitur.
Anno dñice in carñ xxx. tiberii aut̃ xu. iohan¬
nes circa regionẽ iordanis babtismũ penitentiȩ inre¬
missionem p̃dicat peccatox multosq babtizat. int̾quos ipsũ
redemptore᷑ mundi qui om̃iũ peccata abluit aquis ior¬
danicis tingit. Post babtismũ dñs in deserto secedit . xl.
dies ieuinauit. Post ieuiniũ tẽptatore superato inuirtu¬
te sp̃c ingalileam ingreditur . apłos uocat. regnum dĩ
euuangelizat. multa signa & miracula facit.
Anno dñice incarnat᷑ xxx.ii. iohannes
babtista insidiante herodia da . ussu herodis in carcere
capite truncatur
Anno dñice in carñ xxxiii. tyberii aut̃ .xuiii. dñssua
passione mundũ redemit. Quad ragesimo die postre¬
surrectionem celum ascendit. Quinquasimo spm misit.
paraclitũ. Mathias in loco uide constituitur. apłs iaco¬

Expanded text:
ominicae incarnationis XVI. Tiberius regnare coepit et regnavit annos XXIII. Anno dominicae incarnationis XXVII. Pilatus Iudeae procurator a Tiberio dirigitur. Anno dominicae incarnationis XXX., Tiberii autem XV. Iohannes circa regionem Iordanis baptismum penitentiae in remissionem peccatorum predicat multosque baptizat; inter quos ipsum redemptorem mundi, qui omnium peccata abluit, aquis Iordanicis tinguit. Post baptismum Dominus in desertum secedit, XL dies ieiunat, post ieiunium temptatore superato in virtute spiritus Galileam ingreditur, apostolos vocat, regnum Dei evangelizat, multa signa et miracula facit. Anno dominicae incarnationis XXXII. Iohannes baptista insidiante Herodiade iussu Herodis in carcere capite truncatur. Anno dominicae incarnationis XXXIII. Tiberii vero XVIII. Dominus sua passione mundum redemit; quadragesimo die post resurrectionem caelum ascendit, quinquagesimo Spiritum paraclitum misit, Mathias in loco Iudae constituitur apostolus. Iaco
Abbreviated transcription (Latin):
actiones & rerũ gestarũ causas exposui ꝓplana¬
mittã. Presertĩ põplite flexo ueniã posco lecꝰ¬
tori. eoqđ uerbosus in hac relatione ultra qua
decit extiti. Necessitas enĩ coegit. ut not
solũ facta sed etiã dicta in ordine ponerẽ
ꝓpt̾ in uidentiũ & aduersantiũ calũmosã
querelã. hȩc de retro actis causis transcursiq
tẽporibꝰ ex multis pauca cõmemorasse suffi¬
ciat. Nã demodernis tẽporibꝰ id circo reticere
disposumi. quia si ueritatẽ rerũ gestarũ ad
liquidũ stilo executi fuerimꝰ. ꝓcul dubio
odium & offensionẽ quorũdam qͥ adhuc suꝑ¬
stites sunt incurremꝰ. Si aut̃ aueritate rece¬
dentes. alit̃ quã se causa habeat scripserimꝰ.
nichilominꝰ adulationis & mdatii notã in¬
curremꝰ. quia pene omĩbꝰ res cognita ẽ. Po¬
steris gͦ hoc latiuᷤ explanandũ relinquimus.
ed ne hȩc ꝑ omĩa intacta p̃terisse culpenur.

Expanded text:
actiones et rerum gestarum causas explanaactiones et rerum gestarum causas explanamittam, praesertim poplitibus veniam posco lectori, eo quod verbosus in hac relatione, ultra quam decuit, extiti. Necessitas enim compulit, ut non solum facta, sed etiam dicta in ordine ponerem, propter invidentium et adversantium calumniosam querelam. Haec de retroactis causis transcursisque temporibus ex multis pauca commemorasse sufficiat. Nam de modernis temporibus idcirco reticere disposuimus, quia si veritatem rerum gestarum ad liquidum stylo executi fuerimus, proculdubio odium et offensam quorundam, qui adhuc superstites sunt, incurremus; si autem a veritate recedentes aliter quam causa se habeat scripserimus, nihilominus adulationis et mendacii notam incurremus, quia omnibus pene res cognita est. Posteris ergo hoc latius explanandum relinquimus; sed ne haec per omnia inacta preterisse culpemur,
Abbreviated transcription (Latin):
congregatio fr̃m uix fuga dilapsisunt.¬
At nortbmanni monasteriũ ingressi. omnia
de populatist᷑ . &. quosdã de monachis inter¬
ficientes. plurimãq familiã trucidantes
captiuos reliquos duxerunt. in de exeunte ᷤᷤ
arduennã in trauert̃. Ubi qđdam castrũ in
inqͦ innumera multitudo uulgi confugerat
aggrediunt᷑. &. absq mora expugnant. Int̃¬
fectisq omĩbꝰ cũ ingenti p̃da adclassẽ rede¬
unt. oneratisq nauibꝰ cũ omĩbꝰ copus trans¬
marmas repetunt regiones. ler idem tẽpus
farab̃tuᷤ abbas prumiensis cenobii curã pasto¬
ralẽ suasponte ꝑ concessũ regis de posuit. &
ego qua ius indignꝰ scđm regularẽ auctorita¬
tẽ ꝑ electionẽ frm in regimine successi. Ob
secro lectori ne onerosũ uideat᷑. sirem abori¬
gine repetã. & qͣliter hunsce modi negotiũ
ad effectũ ꝑductũ fuerit. simplicisermone
pandã. Ab surdũ enĩ uidet᷑. ut qͥ aliorum

Expanded text:
congregatio fratrum vix fuga dilapsi suntcongregatio fratrum vix fuga dilapsi suntAt Nordmanni monasterium ingressi, omnia depopulati sunt, et quosdam ex monachis interficientes, plurimamque familiam trucidantes, reliquos captivos duxerunt. Inde exeuntes Arduennam intrant, ubi quoddam castrum in in quod innumera multitudo vulgi confugerat, adgrediuntur et absque mora expugnant; interfectisque omnibus, cum ingenti praeda ad classem redeunt, oneratisque navibus cum omnibus copiis transmarinas repetunt regiones. Per idem tempus Farabertus, abbas Prumiensis coenobii, curam pastoralem sua sponte per concessum regis deposuit, et ego, quamvis indignus, secundum regularem auctoritatem per electionem fratrum in regimine successi; in e lectori onerosum videatur, si rem ab origine repetam, et qualiter hujusmodi negotium ad effectum perductum fuerit, simplici sermone pandam. Absurdum enim videtur, ut qui aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
cõmotus. exercitũ iub& descendere &. pe¬
destri congressione cũ aduersariis decertari
in dicto citius ab equis disilientes. clamore
usq ad int̾nitionẽ ferro cedunt. terrȩq pro¬
sternunt. ita ut ex innumerabili multitu¬
dine uix residuuᷤᷤ ea qͥ ad classẽ ad uersũm
nuntiũ reportar&. Reb felicit᷑ gestis. arnul¬
fus inbaioariã reuertit᷑. Todẽ anno batho
uenerabilis abba inmoguntiaci ȩccła metropo¬
lita consecrat᷑. qͥ hactenuᷤ in augia monaste¬
rio multoꝵ pat᷑ extiterat monachoꝵ. Caett̃.
untes. ribuarioꝵ pagũ ingressi sunt. &. scdm
crudelitatẽ sibi ingenitã cuncta deuoranteᷤᷤ
ꝑuenert̃ usq bunnã. In de digressi occupauer
quandã inllã quȩ landulfesdorf nominat᷑.
recessert̾ norchinanni a iã dicta uilla . &. for.¬
midantes hostilẽ impetũ. nequaquã ausi st̃
citate ad prumiȩ monasteriũ aciem dirige¬
bant. ipsisq iãiamq irruentibꝰ. abbas &.

Expanded text:
commotus, exercitum jubet descendere, et pecommotus, exercitum jubet descendere, et pedestri congressione cum adversariis decertare. Qui dicto citius ab equis desilientes, clamore usque ad internicionem ferro caedunt, terraeque prosternunt, ita ut ex innumerabili multitudine vix residuus esset qui ad classem adversum nuntium reportaret. Rebus, feliciter gestis, Arnolfus in Bajoariam revertitur. Eodem anno Hatto, venerabilis abba, in Magontiacensi ecclesia metropolitanus consecratur, qui hactenus in Augia monasterio multorum pater extiterat monachorum. DCCCXCuntes Ribuariorum pagum ingressi sunt, et secundum crudelitatem sibi ingenitam cuncta devorantes, pervenerunt usque Bunnam. Inde digressi, occupaverunt quandam villam quae Landulfesdorf nominatur,recesserunt Nordmanni a jamdicta villa et formidantes hostilem impetum, nequaquam ausi sunt citate ad Prumiam monasterium aciem dirigebant, ipsisque jam jamque irruentibus, abba et
Abbreviated transcription (Latin):
nec ñ innumera multitudo ciiũ nobilium.
orthinanni patrata uictoria. castra omnibꝰ
diuitiis referta inuadunt. & trucidatis quo ᷤᷤ
cũ nuntiata e&. suoꝵ strages. hostiũq incto¬
ria : pͥmo ꝓamissis fidelibꝰ nimiũ tristatur
& querelam cũ gemitu deponit. qđ franci
eotenuᷤᷤ inincti. t̾ga aduersariis darent.
Deinde indignitatẽ rei animoso inpectore
uersans inhostẽ accendit᷑. &. congregato
exorientalibꝰ regnis exercitu. mox rheno
transmisso circa litora mose castra ponit.
nt̾ iectis diebus northinanni ex superiori
pugna elati. cũ omĩ uirtute ad de predandũ
ꝓficiscunt᷑. Contra quos rex cũ expeditis ad
pugnã ꝓcedit. Illi cernentes acies ꝓpinqͣre
gerie more solito se muniunt. & cachinis
& exꝓbrationibꝰ agmina lacessunt. ingemi¬
nantes cũ insultatione &. derisu. ut memo¬
rarent᷑ ignominiȩ turpisq fuge. cedisꝙ
patratȩ. post modicũ talia passuri. Rex felle

Expanded text:
nec non et innumera multitudo nobilium virorum. nec non et innumera multitudo nobilium virorum. Nortmanni patrata victoria castra omnibus divitiis referta invadunt et trucidatis, quos in cum nuntiata esset suorum strages hostiumque victoria, primo pro amissis fidelibus nimium contristatur et querelam cum eotenus invicti, adversariis terga darent: deinde indignitatem rei animoso in pectore versans, in hostem accenditur, et congregato ex orientalibus regnis exercitu, mox Rheno transmisso, circa litora Mosae castra statuit. Interjectis diebus Nordmanni ex superiori pugna elati, cum omni virtute ad depraedandum proficiscuntur; contra quos rex cum expeditis ad pugnam procedit. Illi cernentes acies appropinqgerie more solito se communiunt, et cachinnis et exprobrationibus agmina lacessunt, ingeminantes cum insultatione et derisu, ut memorarentur Guliae, turpisque fugae, caedisque patratae, post modicum similia passuri. Rex, felle
Abbreviated transcription (Latin):
festinarent. int̾ hȩc nox suꝑ uenienᷤ conuen¬
tum soluit. lostera die cũ aurora radios suȩ
lucis rep̃sentar&. om̃s armant᷑. & leuatis ue¬
xillis ꝑ descensũ fluminiᷤᷤ ad pugnã gradi¬
unt᷑. Cũq torrentẽ qͥ uigila dr̃ transissent¬
acies parit᷑ substiterunt. De hinc de liberan
redacti agm̃. hostes in uestigarent. Hȩc sermo¬
cinantibꝰ: subito apparuerunt speculatoreᷤᷤ
northinannoꝵ. Quos cũ omĩs multitudo in¬
consultis ducibꝰ confuso ordine insequeret᷑
peditũ turmas inqͣndam uillã offendit.
in inimũ conglobati facile sparsim suꝑ ueni¬
mor incȩlũ tollit᷑. pugna cõmittit᷑. ł quites
northinannoꝵ audito clamore sũma cũ festi¬
natione ad uolant. & ingrauato praelio
xp̃ianoꝵ exercituᷤᷤ peccatis facientibꝰ heu proth
dolor uertit t̾ga: In qͦ prelio ep̃s mogonti¬
acȩ urbis sunzo. &. arnulfuᷤ comes occubuert

Expanded text:
festinarent. Inter haec nox superveniens convenfestinarent. Inter haec nox superveniens conventum solvit. Postera die, cum aurora radios suae lucis representaret, omnes armantur et levatis vexillis per descensum fluminis expediti ad pugnam gradiuntacies pariter substiterunt; dehinc deliberant,agmen redacti hostes investigarent. Haec sermocinantibus subito apparuerunt speculatores Nordmannorum. Quos cum omnis multitudo, inconsultis ducibus, confuso ordine insequeretur, peditum turmas in quadam villula offendit, qui in unum conglobati, facile sparsim supervenimor in coelum tollitur, pugna committitur. Equites Nordmannorum, audito clamore, summa cum festinatione astianorum exercitus peccatis facientibus, heu pro dolor! terga vertit. In quo prelio episcopus Mogontiacae urbis Sunzo et Arnulfus comes occubuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
duobꝰ continuis p̃lis in brittannia grauit
attriti. in regnũ lotharii classem transfert᷑¬
& castris metatis. p̃das exercent. Contra qͦs
arnulfuᷤ rex exercitũ dirigit. iub&.q suꝑ
mosa tentoria figere. transitũqo fluminis
circa leodium mosã transiert̃. Et hostilẽ
expeditionẽ atergo relinquenteᷤᷤ. insiluis
& paludibꝰ aquiᷤᷤ palatio contiguis disꝑgunt᷑
obuios quosq perimunt. plurima plaustra
& uehicula in quibꝰ alim̃ta exercitui defe¬
rebant᷑ capiunt. Quȩ fama dũ ad exercitũ
ꝑueniss&. qͥ iam ipso die natiuitatiᷤᷤ Scĩ io¬
hannis baptistȩ pene in unũ conueneranT.
ñ tam tremor. quã stupor. m̃tes omĩum oc¬
cupauit. Trincipes contione conuocata. n
tam depericulo quã dere dubia consulunt:
utru incerti ribuarioꝵ fines intrantes colo¬
niã tenderent. aut prumia transeuntes
treueris dirigerent gressũ. uł certe con¬
gregatã aduersũ se multitudinẽ ꝑtime¬
scentes. transuadata mosa ad classen

Expanded text:
duobus continuis preliis in Brittannia graviter adtriti in regno Lotharii classem transferunt et castris metatis predas exercent. Contra quos Arnulfus rex exercitum dirigit iubetque super Mosam tentoria figere transitumque fluminis circa Leodium Mosam transierunt et hostilem expeditionem a tergo relinquentes in silvis et paludibus Aquis palatio contiguis disperguntur; obvios quosque perimunt, plurima plaustra et vehicula, in quibus alimenta exercitui deferebantur, capiunt. Quae fama cum ad exercitum pervenisset, qui iam ipso die nativitatis sancti Iohannis baptistae pene in unum convenerat, non tam tremor quam stupor mentes omnium occupavit. Principes contione convocata non tam de periculo quam de re dubia consulunt, incerti, utrum Ribuariorum fines intrantes Coloniam tenderent aut per Prumiam transeuntes Treveris dirigerent gressum vel certe congregatam adversum se multitudinem pertimescentes transvadata Mosa ad classem
Abbreviated transcription (Latin):
fortumo finitur. Qđ cernens karolus. nimo
terrore dissolutus. noctu inscio exercitu
aufugit. derelicto papilione tentoriis &
omĩ regio apparatu. Mane facto cũ exerc
fuga lapsum regẽ comperiss&. nimia for¬
midine repletur. nihilq aliud nisi de fuȩ
meditat᷑. Brittones cũ clamore irruunt.
castra francoꝵ omnibꝰ diuituis referta it¬
uadunt. omnẽq belli copiã capessunt. fu¬
gientia francox agmina insequuntur.
obuios quosq aut ferro cedunt aut uiuos¬
capiunt. reliquos fuga seruauit. Ditati
itaꝙ brittones opibus francoꝵ armisq
placitũ habuit in cõpendio. ibiq cũ opti¬
matum consilio Ruotbto comiti ducatũ
int̾ ligerim & sequanã aduersus brittoneᷤ
cõmendauit. Quẽ ingenti in dustria ꝑ¬

Expanded text:
fortunio finitur. Quod cernens Carolus nimio fortunio finitur. Quod cernens Carolus nimio terrore dissolutus noctu inscio exercitu clam aufugit, derelicto papilione, tentoriis et omni regio apparatu. Mane facto, cum exercitus fuga lapsum regem comperisset, nimia formidine repletur nihilque aliud nisi de fuga meditatur. Brittones cum clamore irruunt et castra Francorum omnibus divitiis referta invadunt omnemque belli copiam capessunt, fugientia Francorum agmina insecuntur, obvios quosque aut ferro cedunt aut vicapiunt; reliquos fuga servavit. Ditati itaque Brittones opibus Francorum armisque placitum habuit in Compendio, ibique cum optimatum consilio Rodberto comiti ducatum inter Ligerim et Sequanam adversum Brittones commendavit, quem cum ingenti industria
Abbreviated transcription (Latin):
diis omĩa de populantes. Oneratiq iN¬
genti p̃da. ad ꝓpria redeunt. Ad cõpescen¬
dam huius pre suptionis in solentiã karo¬
lus cũ magno exercitubrittannia intrauit.
pugna cõmittitur. saxones qui conducti
fuerant ad excipiendos uelociũ ȩquorũ
infractuosos recursus. inprima fronte
ponunt᷑. Sed primo impetu spiculis brit¬
tonum territi macie se recondunt. Brit¬
tones more solito huc illuc cũ equis ad
huiuscemodi conflictũ exercitis discur¬
santes modo consertã francoꝵ aciem im¬
petunt. actotis uiribus in medio spicula.
tor quent. nc̃ fugã simulantes. in sequen
minus strictis gladus pugnare consueue¬
rant. at conitistabant. nouitate ante in¬
experti discriminis ꝑculsi. nec ad insequen¬
dum idonei. nec in unum conglobati tuti
nox suꝑ ueniens prelium diremit. Multi
exfrancis int̾fecti. quã plurimi uulnerat
in numerabiles equi perierunt. Sequenti
die rursus pugna inchoat᷑ sed grauiorin¬

Expanded text:
diis omnia depopulantes, oneratique indiis omnia depopulantes, oneratique ingenti preda ad propria redeunt. Ad compescendam vero huius presumptionis insolentiam Carolus cum magno exercitu Brittanniam intravit. Pugna committitur, Saxones, qui conducti fuerant, ad excipiendos velocium equorum anfractuosos recursus in prima fronte ponuntur, sed primo impetu spiculis Brittonum territi in acie se recondunt. Brittones more solito huc illucque cum equis ad huiuscemodi conflictum exercitatis discursantes modo confertam Francorum aciem impetunt ac totis viribus in medio spicula torquent, nunc fugam simulantes insequentiuminus strictis gladiis pugnare consueverant, attoniti stabant, novitate ante inexperti discriminis perculsi, nec ad insequendum idonei nec in unum conglobati tuti. Nox superveniens bellum diremit. Multi ex Francis interfecti, quamplurimi vulnerati, innumerabiles equi perierunt. Sequenti die rursus pugna inchoatur, sed graviori in