comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
EUO alexandrino conflato Caesar rhodo as:
ex syria ciliciaq omnem classem accersit. at¬
ta sagictarios equites ab rege nauateoꝵ euad
mitti auxilia adduci iub&. Interim munitiones quotidie ope¬
ribus augentur: atq omnes oppidi partes quae minus firmae
esse uidentur testudinibus atq musculis aptantur. ex aedifi¬
cus autem per foramina in proccima aedificia arietes immit¬
tuntur. quantunq aut ruinis deucitur aut per uim recipitũ
loci in tantum munitiones proferuntur. Nam incendio fere
tuta est alexandria. quod sine contignatione ac meateria sũt
edificia. & structuris ac fornicibus continentur. tectaq sunt
rudere aut pauimentis. Caesar maxcime studebat ut quam
angustissimam partem oppidi palus a meridie interiecta fa¬
ciebat hanc oꝑibus uineisq agendis a reliqua parte urbis ex¬
cluder&: illud expectans primum ut cum ess& in duas par
tes urbs diuisa acies uno consilio atq imꝑio administraretur.
deinde ut laborantibus succurri atq ex altera oppidi parte

Expanded text:
o Alexandrino conflato Caesar Rhodo atque ex Syria Ciliciaque omnem classem arcessit; Creta sagittarios, equites ab rege Nabataeorum Mafrumentum mitti, auxilia adduci iubet. Interim munitiones cotidie operibus augentur atque omnes oppidi partes, quae minus esse firmae videntur, testudinibus ac musculis aptantur;1 ex aedificiis autem per foramina in proxima aedificia arietes immittuntur, quantumque aut ruinis deicitur aut per vim recipitur loci, in tantum munitiones proferuntur. Nam incendio fere tuta est Alexandrea, quod sine contignatione ac materia sunt aedificia et structuris ac fornicibus continentur tectaque sunt rudere aut pavimentis. Caesar maxime studebat ut, quam angustissimam partem oppidi palus a meridie interiecta efficiebat, hanc operibus vineisque agendis ab reliqua parte urbis excluderet, illud spectans primum ut, cum in duas partis esset urbis divisa acies, uno consilio atque imperio administraretur, deinde ut laborantibus succurri atque ex altera oppidi parte
Abbreviated transcription (Latin):
sat exx sus eadem haec accidisse rex. ita pene sub idem tem¬
pus & rex ad opprimendum mitridatem proficiscitur &
caesar ad recipiendum. Celeriori fluminis nili nauigatiõe
rex est usus.: in quo magnam & paratam classem habebat.
Caesar eodem itinere uti noluit: ne nauibus in flumine di¬
micar&. sed circunuectus est eo mari qđ africae partis esse di
citur. sicuti supra demonstrauimus. prius tamen regis copi¬
is occurrit ꝗͣ is mitridatem aggredi poss&: eumq ad se uic¬
torem in columi exercitu recepit. Consederat cum copiis
rex loco natura munito: quod erat ipse excelsior planities
ex omnibus partibus subiecta. tribus autem ex lateribus
uariis genere munitionibus tegebatur. Unum latus erat
adiectum flumini nilo: alterum editissimo loco ductum
in partem castroꝵ obtinebat. tertium palude aingebatur.

Expanded text:
eadem haec accidisse rex. Ita paene sub idem tempus et rex ad opprimendum Mithridaten proficiscitur et Caesar ad recipiendum. Celeriore fluminis Nili navigatione rex est usus, in quo magnam et paratam classem habebat. Caesar eodem itinere uti noluit, ne navibus in flumine dimicaret, sed circumvectus est eo mrius tamen regis copiis occurrit, quam is Mithridaten aggredi posset, eumque ad se victorem incolumi exercitu recepit. Consederat cum copiis rex loco natura munito, quod erat ipse excelsior planitie ex omnibus partibus subiecta; tribus autem ex lateribus variis genere munitionibus tegebatur: unum latus erat adiectum flumini Nilo, alterum editissimo loco ductum, ut partem castrorum obtineret, tertium palude cingebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
& alexcandrinoꝵ imprudentia consuetudine nostra ca¬
stris uallatis sustinuit. Cum uͦ in caute atq in solenter suce¬
dere eos munitionibus uider& eruptione undiq facta ma¬
gnum numerum eorum interfecit. quod nisi locorum noti¬
tia reliqui se tedcissent partimq in nauibus quibus flumen
transierant recepissent funditus deleti essent. Qui ut paulu

Expanded text:
a cum prudentia consuetudine nostra castris vallatis sustinuit; cum vero incaute atque insolenter succedere eos munitionibus videret, eruptione undique facta magnum numerum eorum interfecit. Quod nisi locorum notitia reliqui se texissent partimque in navis quibus flumen transierant recepissent, funditus deleti essent.
Abbreviated transcription (Latin):
pꝑ oportunitatem loci: namq tota egyptus maritimo accessu
pharo pedestriq pelusio uelut castris munita existimatur. r
pente magnis circundatum copiis multiplici prosidio tenaciter
propugnantibus & copiarum magnitudine quas integras uuul¬
neratis defessisq subuiciebat & preseuerantia constantiaꝗ op¬
pugnandi quo die est aggressus in suam redegit potestatem.
presidiumq suum ibi collocauit. Inde re bene gesta alexxandn¬
am ad Caesarem contendit. Omnes eas regiones per quas iter
faciebat autoritate ea qua plerunq adest uictori placarat. at
in amicitiam Caesaris redegerat. locus est e fere regionum il¬

Expanded text:
tunitatem loci — namque tota Aegyptus maritimo accessu Pharo, pedestri Pelusio velut claustris munita existimatur —, repente magnis circumdatum copiis multiplici praesidio pertinaciter propugnantibus et copiarum magnitudine, quas integras vulneratis defessisque subiciebat, et perseverantia constantiaque oppugnandi quo die est aggressus in suam redegit potestatem praesidiumque ibi suum collocavit. Inde re bene gesta Alexandream ad Caesarem contendit omnisque eas regiones per quas iter faciebat auctoritate ea quae plerumque adest victori pacarat atque in amicitiam Caesaris redegerat.
Abbreviated transcription (Latin):
simo ad litus inteciallo a mari coniungitur. Cui loco cum
appropinquare mitritdatem rexe cognouiss& & transcun¬
dum ei flumen sar& magnas aduersus eum copias mist
quibus uel suꝑari deleriq mitridatem uel sine dubio reti¬
neri posse credebat. Quemad modum autem optabat cum
uinci sic satis habebat interclusum a Caesare a se retineri.

Expanded text:
loco cum appropinquare Mithridaten rex cognovisset et transeundum ei flumen sciret, magnas adversus eum copias misit, quibus vel superari delerique Mithridaten vel sine dubio retineri posse credebat. Quem ad modum autem optabat eum vinci, sic satis habebat interclusum a Caesare a se
Abbreviated transcription (Latin):
prouindae gillie suum familiarem & hospitem creptu
e manibus hostium sibi restiuitum uiderat. neq eius ca¬
lamitate de tanta uoluptate & gratulatoe quicqͣ fortu¬
na diminuerat. Is se presente de seter sortibus consul¬
tum dicebat utrum igni statim necaretur an in aliud
tempus reseruaretur.Sortium beneficio esse se in co¬
lumem Item .M. metius repertus & ad eum adductus
eit. Noc proelio trans thenum nuntiato sueui qui adi
ripas rheni uenerant domum reuerti coepunt. Quos ubi ꝗ
proximi rhenum in colunt ꝑterritos senserunt insecuti ma¬
gnum ex his numerum occiderunt. Cesar una estate duo¬
hus maximis bellis confectis maturis paulo ꝗͣ tempus
anni postulabat in hyberna in sequanos exercitum dedu¬
xit. hybernis labienum prȩposuit ipse in citeriorem gal¬
liam ad conuentus agendos profectus est.

Expanded text:
provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
sidio misit. ita proelium restitutum est. atq omnes hostes
tergi uerterunt. neq prius fugere destiterunt ꝗͣ ad flu¬
men rhenum milia passuum ex eoloco circiter quinq:
peruenerint. Ihi ꝑ pauci aut uiribus confisi tranare
contenderunt aut lintribus inuentis sibi reperunt. In
his fuit ariouistus qui nauiculam deligatam ad ripam
nactus ea profugit. Reliquos omnes equitatu conseciti
nostri interfecerunt: Dua fuerunt ario uisti uxores una
sueua natione quam domo secum duxerat. altera nori¬
ca regis uoccionis soror. quam in gallia duxerat a fra¬
tre missam. Utreq in ea fuga perierunt: duae filiae haꝵ
altera occisa. altera capta est. c. ualerius procillus cum a
custodibus in fuga trinis cathenis uinctus traheretur
in ipsum caesarem hostes equitati persequentem inci¬
dit. Quae quidem res caesari non minorem ꝗͣ ipsa uicto¬
ria uoluptatem attulit. quod hominem honestissimum

Expanded text:
sidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes sidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes consecuti equites nostri interfecerunt. Duae fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum
Abbreviated transcription (Latin):
los legatos & quaestorem prȩficit.: uti eos testes suae quisq
uirtutis haber&. Ipse a dextero cornu quod eam partem
minime firmam hostium esse animaduerterat proeli¬
um cõmisit. Ita nostri acriter in hostes signo datomim¬
petum fecerunt. itaq hostes repente celeriterq procur¬
rerunt. ut spatium pila in hostes conicendi nõ daretu.
reiectis pilis ꝗr cominus gladiis pugnatum est. At ger¬
mani celeriter ex consuetudine sua phalange facta im¬
petus gladiorum excoeꝑunt. repti sunt complures no¬
stri milites ꝗ in phalanges insileͥrent: & scuta mani¬
bus reuellerent & desuper uulnerarent. Cum hostiũ
a cies a sinistro cornu pulsa atq in fugam cõuersa ess&
adextro cornii uehementer multitudine suoꝵ nostram aci¬
em premebant. Id cum animaduertiss& .ẜ. crassus adole¬
scens qui equitatui preerat quod expeditior erat ꝗͣ hi q
interaciem uersabantur tertiam aciem laborantibus sub¬

Expanded text:
los legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque los legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris sub
Abbreviated transcription (Latin):
nationibus dedararent utrum prolium committi ex
usu ess& nec ne. eas ita dicere non esse fas germanos suꝑ¬
are si ante nouam lunam proelio contendissent. Iẜost tri¬
die eius diei Caesar presidium utrisq castris quod satis
esse uisum est reliꝗt. omnes alarios in conspectu hosti¬
um pro castris minoribus constituit. quominus mul¬
titudinem militum legionarioꝵ pro hostium numero
ualebat ut ad speciem alariis uteretur. ipse triplici in¬
structa acie usq ad castra hostium accessitłsum demu
necessario germani suas copias castris eduxerunt. ge¬
neratimq constiterunt paribus interuallis. harudes.
marcomannos. triboces. uangiones. nemetes.sedusios.
sueuos. omnemq aciem suam redis & carris circunde¬
derunt: nequa spes in fuga relinqueretur. Eo mulie¬
res imposuerunt: quae in proelium profiascentes pas
sis crinibus flentes implorabant ne se in seruitutem
romanis traderent. Caesar singulis legionibus singu¬

Expanded text:
nationibus declararent utrum proelium committi ex nationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singu
Abbreviated transcription (Latin):
terrerent & munitione prohiber&. Nihilo secius caesar
ut ante constituerat duas acies hostem propulsare.ter¬
tiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legi¬
ones reliꝗt & partem auxiliorum. quattuor reliquas
in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo
caesar e castris utrisq copias suas eduxit: paulumq
a maioribus castris progressus aciem instruxit. hosti¬
bus pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem pro¬
dire intellexit arciter meridiem exercitum in castra
reduxit : Tum demum ariouistus partem copiarum
suarum quae castra maiora oppugnar& misit. Acriter
utrinq usq ad uesperum pugnatum est. Solis occasu
suas copias ariouistus multis & illatis & accoeptis uul¬
neribus in castra reduxit. Cum ex captiuis quaerer&
Cesar quamobrem ariouistus proelio non decertar&.
hanc reperiebat causam quod apud germanos ea consue¬
tudo ess& ut matres familiae eorum sortibus & uatici¬

Expanded text:
terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vatici
Abbreviated transcription (Latin):
pedites uelocissimi ac fortissimi quos ex omni copia sin¬
guli singulos sue salutis causa delegerant Cumhis in proe¬
liis uersabantur. ad eos se eꝗtes recipiebant. hi siquid erat
duruis concurrebant.siꝗ grauiore uulnere accepto equoꝰ
deciderant circum sistebant. Si quo erat longius prode¬
undum aut celerius recipiendum tanta erat hoꝵ exercita¬
tione celeritas sut iubis equorum subleuati cursum sub
ad aequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit.
ne diutius commeatu prohiberetur ultra eum locum
quo in loco germani cõsederant circiter passus sexcen¬
tos ab his castris idoneum locum delegit: acieq triplici
instructa ad eum locum uenit. primam & secundam
aciem in armis esse: tertiam castra munire iussit. hic lo¬
cus ab hoste circiter passus sexcentos uti dictum est aberat.
Eo arciter hominum numero sedecim milia expedita cũ
omni equitatu ariouistus misit: quae copiae nostros de¬

Expanded text:
pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia sinpedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros
Abbreviated transcription (Latin):
eum mittere & marium.T. qui hospitio ariouisti utebatũ.
Nis mandauit ut quae dice̾t ariouistus cognoscerent & ad
se referrent/Quos cum apud se in castris ariouistus con¬
spexiss& exercitu suo presente conclamauit quid ad se ue¬
nirent: an speculandi causa: Conantes dicere prohibuits
& in cathenas coniecit. Eodem die castra promouit. & mi¬
libus passuum sex a caesaris castris sub monte consedit.
Post tridie eius diei pręter castra cesaris suas copias tra¬
duxit. & milibus passuum duobus ultra eum castra fec.
eo consilio uti frumento commeatuq ꝗ ex sequanis &
heduis supportaretur caesarem intercluderet I. Ex eo
aciem instructam habuit ut si uell& ariouistus proelio
contendere ei potestas non deess&. Ariouistus his omni¬
bus diebus exercitum castris continuit. equestri proelio
quotidie contendit Genus hoc erat pugnae quo se germa¬
ni erercuerant Iequitum milia erant sex. Itotidem nuo

Expanded text:
eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero
Abbreviated transcription (Latin):
in nostros eius eqͣtes fecissent. eaq res colloqum ut dire¬
miss& multo magis alacritas studiumq pugnandi ma¬
ius exercitui in iectum estiBiduo post ariouistus ad casare
legatos mittit. uelle se de his rebusquae inter eos agi ceptae
neq perfecte essent agere cum eo uti aut iterum colloqo
diem constituer& aut si id minus uell& csuis legatis
aliquem ad se mitter&. Colloquendi caesari causa uisa
non est: & eo magis quod pridie eius diei germini reti¬
neri non poterant quin in nostros tela connicerent. le¬
gitum e suis sese magno cum periculo ad eum missurũ.¬
Commodissimum uisum est .c. ualerium procillum .c.
ualerii ciburi filium summa uirtute & humanitate ado¬
lescentem cuius patera.c. ualerio flacco ciuitate donatus
erat. & propter fidem & propter lingua gallice scientia
qua multa iam ariouistus longinqua consuetudine ute¬
batur & quod in co peccandi germanis causa non ess& ad

Expanded text:
in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut direin nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missuruCommodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sunt quarc negocio desistere non poss&. & neq:
tes socios descrer&. neq se iudicare gailliam potius esse
mum quoq tempus spectari oporter& populi .r. uistissi¬
mum esse in gallia imperium si iudicium senatus seruãi
oporter& liberam debere esse galliam quam bello uictam
suis legibus uti uoluiss& ꝓDum haec in colloquio gerun¬
tur caesiri nuntiatum est equites ariouisti propius tu¬
mulum accedere. & ad nostros: Aequitare. lapides telaq
in nostros connicere. Caesar loquendi finem fecit. seq ad
suos recoepit. suisq imperauit ne quod omnino telum
in hostes reucerent. Nam & si sine periculo legionis de¬
lectae cum eꝗtatu proelium fore uidebat stamen comit¬
tendum non putabit ut pulsis hostibus dici poss& cos
ab se per fidem in colloꝗo circunuentos: Posteaq̃ in uul¬
gus militum eclatum est qua arrogintia in colloꝗo arioui¬
stus usus omni gallia romanos interdixiss& imperumq

Expanded text:
dicta sunt quare negotio desistere non posset: neque dicta sunt quare negotio desistere non posset: neque tos socios desereret, neque se iudicare Galliam potius esse mum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia imperium; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque
Abbreviated transcription (Latin):
quos qui in suo iure se interpellaremus: Quod fratres
a se & amicos appellatos heduos dicer& non tam bar¬
barum se neq tam imperitum esse rerum iut non sci¬
r& neq bello allobrogum proximo heduos romanis
auxilium tulisse/ neq ipsis in his contentionibus quas
hedui secum & cum sequanis habuissent auxilio po¬
puli.r. usos esse. debere se suspicari simulata Caesarem
amicitia. qđ exercitum in gallia habeat sui opprimen¬
di causa habere.qui nisi decedat atq exercitum deducat
ex his regionibus sese illum non pro amico sed hoste
habiturum : quod si eum interfecerit multis sese nobili
ipsis per eorum nuntios compertum habere quoꝵ omni¬
um gratiam atq amicitiam eius morte redimere poss&
quod si discessiss& & libram sibi possessionem galliae
tradidiss&. magno se illum proemio remun eraturum.
& quaecunq bella geri uell& sine ullo eius labore & pe¬
riculo confecturum. Multa a caesare in eam sentetiam

Expanded text:
quos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres quos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibipsis per eorum nuntios compertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
a se uno proelio pulsas ac supatas esse. si iterum expiri
uelint iterum paratum esse decertare si pace uti uelinit
iniqum esse de stipendio recusare quod sua uolunta¬
te ad id tempus pependerint:amicitiam populi .r. si¬
bi ornamento & prȩsidio non detrimento esse oporte¬
re. idq: se ea spe petisse. si per populum.r. stipendium
remittatur. & deditii subtrahantur non minus liben¬
ter sese recusaturum populi.r. amicitiam ꝗͣ appetieit.
quod multitudinem germanoꝵ in galliam traducat
id se sui muniendi non galliae impugnandȩ causa
facere. eius rei testimonium esse quod nisi rogatus
non uenerit: & quod bellum non intulei̾t sed defen¬
derit. se prius in galliam uenisse ꝗͣ populum .r nun
finibus egressum. quid sibi uell&scur in suas posses¬
siones uenir& / prouinciam suam hanc esse. galliam
sicut illam nostram ut ipsi concedi non oporter& si
in nostros fines impetum facer& sic item nos esse ini¬

Expanded text:
a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur et dediticii subtrahantur, non minus libenter sese recusaturum populi Romani amicitiam quam adpetierit. Quod multitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam venisse quam populum Romanfinibus egressum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse ini
Abbreviated transcription (Latin):
modo suis nihil deperdere sed gratia dignitate honore au¬
ctos uelit esse. quo uͦ ad amicitiam populo .r. attulissent:
id his eripi quis pati poss&: Postulauit eadem quae legatis
in mandatis dederat. ne aut heduis aut eorum sociis bel¬
lum inferr&. obsides redder&. si nullam partem germa¬
norum domum remittere poss& aut nequos amplius
orhenum transire pateretursAriouistus ad postulata Ca¬
saris pauca respondit./de suis uirtutibus multa predica¬
uit transisse rhenum non sua sponte sed rogatum & ac¬
cersitum a gallis: non sine magna spe magnisq proe¬
mus predicauit :domum propinquosq reliꝗsse. sedes ha¬
bere in gallia ab ipsis concessas: obsides ipsorum uolun¬
tate datos stipendium capere iure belli quod uictores
uictis imponere conserunt: non se gallis sed gallos sibi
bellum intulisse omnes galliae ciuitates ad se oppugna¬
dum uenisse. contra se castra habuisse. eas omnes copias

Expanded text:
modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore aumodo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias
Abbreviated transcription (Latin):
eqius deuexerat passibus ducentis ab eo tumulo constitu¬
it. item eꝗtes ariouisti pari interuallo constiterunt. Ario¬
uistus ex equis ut colloqueretur & preter se denos ut¬
ad colloquium adducer& postulauit. Ubi eo uentum est
Caesar initio orationis sua senatusq in eum beneficia co¬
memorauit/ quod rex appellatus ess& a senatusquod ami¬
cus quod munera amplissime missa: quam rem & paucis
contigisse & pro magnis hominum officiis consuesse tri¬
bui. Docebat illum cum neq aditum neq causam postula¬
di iustam haber& beneficio ac liberalitate sua ac senatus
ea proemia consecutum: Docebat etiam ꝗͣ ueteres qͣq iuste
cause necessitudinis ipsis cum heduis intercederent qua
senatus consulta quotienscunq honorifica facta in eos esꝰ
sent. ut omni tempore totius galliae principatum hedui
tenuissent prius etiam q̃ nostram amicitiam appetissent.
populi .÷. hanc esse consuetudinem ut socios atq amicos non

Expanded text:
equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituequis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui tenuissent, prius etiam quam nostram amicitiam adpetissent. Romani hanc esse consuetudinem, ut socios atque amicos non
Abbreviated transcription (Latin):
stus postulauit neqͣ peditem ad colloquium caesar addu¬
cer&. uereri se ne per insidias ab eo circunueniretur.
uterq cum equitatu uenir&. alia ratione sese no else
uenturum. Casar quod neq colloquin interposita causa tol¬
li uolebat. neq salutem suam gallorum equitibus comitte¬
re audebat: commodissimum esse statuit omnibus equis
gallis equitibus detractꝰ ĩ ce̾legionarios milites legionis
decimę cui ꝗͣ maxime confidebat imponere. ut pręsidiũ
qͥ amicissimum siquid opus facto ess& haber&. Quod cũ
fier& non irridicule quidam ex militibus decimae legi¬
onis dixit. plusq pollicitus ess& Caesarem ei facere. polli¬
citum se in cohortis pretoriae loco decimam legione habi¬
turum: & non ad equum rescribere. Planities erit mag̾
& in ea tumulus terrenus satis grandis. Nic locus aequõ
fere spatio ab castris ariouisti & caesaris aberat. Eo ut erat
dictum ad colloqum uenerunt. legionem caesar quam

Expanded text:
stus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar addustus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cium sed impatoris esse existimauisse sEorum satisfactione
accoep̃ta & itinere exquisito per diuitia cum quod ex aliis
ci maximam fidem habebat ut milium amplius quinqua¬
inta circuitu locis apertis exercitum ducer& de quarta
uigilia ut dixerat profectuis est. Septimo die cum iter non
intermiiter& ab exploratoribus certior factus est arioui¬
sti copias a nostris milibus passuum quattuor & uiginti
abesse Cognito caesaris aduentu ariouistus legitos ad eu
mittit quod antea de colloquio postulass& id per se fiẽi
licere quoniam propius accessiss& seq id sine periculo
facere posse existimare: Non respuit conditionem caesar.
Siamq eum ad sinitatem reuerti arbi trabatur cum id qͦd
lantra petenti denegiss& ultro polliceretur. magnamq in
spem ueniebat prosuis tintis populiq romani in eum
beneficus cognitis suis postulatis fore uti pertinacia de¬
sister&. Dies collogo ductis est ex eo die quintus. Interi

Expanded text:
cium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione cium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim
Abbreviated transcription (Latin):
tiam esse coniunctam. suam innocentiam ꝑpetua uitae
felicitate heluetiorum bello esse ꝑspectam. itaq se quod
in longiorem diem collaturus fuiss& representaturũ.
& proxima nocte de quarta uigilia castra moturum
ut ꝗͣ primum intelligere poss& utrum apud eos pu¬
dor atq officium an timor plus ualer&. quod si prete¬
rea nemo sequatur tamen se cum sola decima legione
iturum de qua non dubitar&. sibiq eam pretoriam
cohortem futuram. huic legioni caesar & indulserat
habita mirum in modum conuersae sunt omnium mentes.
suminaq alatritas & cupiditas belli gerendi innata est. Pri¬
cepsq decima legio per tribinos militum ei gratias egit.
quod de se optimum iudicium feciss&. seq esse ad bellum
gerendum paratissimam confirmauit. Deinde reliquae
legiones cum tribunis militum & priorum ordinum cen¬
turionibus egerunt uti cesari satisfacerent Ise nec unqͥ
dubitasse neq timuisse: neq de summa belli suum iudi¬

Expanded text:
tiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, tiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudi
Abbreviated transcription (Latin):
fatigatis gallis ariouistum cum multos menses castris
se ac plaudibus continuiss& neq sui potestatem fecis¬
s& desperantes iam de pugna & dispsos subito ador¬
tum magis ratione & consilio ꝗͣ uirtute uicisse. cui ra¬
tioni contra homines barbaros atq imperitos locus fu¬
iss& ac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi
posse. qui suum timorem in rei frumentariae simulati¬
onem angustiasq itineris conferr& facere arroganter
cum aut de officio imꝑatoris despare aut prescribe̾ ui¬
derentur. Haec sibi esse cure. frumentum sequanos leu¬
cos lingones sumministrare.iamq esse in agris frume¬
ta matura. de itinere ipsos breui tempore iudicaturos.
quod non fore dicto audientes neq laturi signa dica¬
tur nihil se ea re commoueri. scire enim quibuscunq
exertitus dicto audiens non fuerit aut male re gesta
fortunam defuisse aut aliquo facinore comꝑto auari¬

Expanded text:
fatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris fatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avari
Abbreviated transcription (Latin):
am neq populi.r. gratiam repudiaturum quod si furo¬
re atq amentia impulsus bellum intuliss& quid tan¬
dem uererentur aut cur de sua uirtute aut de ipsius
diligentia desperarent: factum eius hostis ꝑiculum pa¬
trum nostroꝵ memoria cum cymbris & thetitonis a
c. mario pulsis non minorem laudem exer¬
citus q̃ ipse imꝑator meritus esse uidebatur. propter fa¬
ctum etiam in italia nuper seruili tumultu lic& aliꝗͥ
usus ac disciplina quam a nobis accoepiss& subleuarẽt
ex quo iudicari poss& quantum haber& in se boni con¬
stantia propterea quod quos aliquandiu inermes sine
causa timuiss& hos postea armatos ac uictores supas¬
quibus cum saepenumero heluetu congressi nõ solum
in suis sed etiam in illoꝵ finibus plerunq suparint.
qui tamen pares esse numero exeratui nõ potuerint.
si quos aduersum proelium & fuga galloꝵ commoue¬
r&: hoc si quaererent reperiri posse diuturnitate belli de¬

Expanded text:
am neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furoam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superasquibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli de
Abbreviated transcription (Latin):
perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimãi
uolebant non se hostem uereri. sed angustias locoꝵ mag
tudinem siluarum que intercederent inter ipsos atq a¬
riouistum. aut rem frumentariam ut satis commode¬
supportari poss& timere dicebant. Non nulli etiam ce¬
sari nuntiabant cum castra moueri aut signa ferri ius¬
siss& non fore dicto audientes milites: neq propter
timorem signa laturos/ tiec cum animaduertiss&r ca¬
sar conuocato conalio omniumq ordinum ad id con¬
silium adhibitis centurionibus uehementer eos incu¬
sauit. Primum quod aut quã ĩ partem aut quo consilio
duccrentur sibi quaerendum aut cogitandum putarẽt.
ariouistum se cons. cupidissime populi .r. amicitiam ap¬
petisse.cur igitur hunc tam temere quisꝗͣ ab officio dis¬
cessurum iudicar&. sibi quidem ꝑsuaderi cognitis suis
postulatis atq eꝗtate conditionum ꝑspecta eum neq su¬

Expanded text:
perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et magnitudinem silvarum quae intercederent inter ipsos atque Ariovistum, aut rem frumentariam, ut satis commodesupportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque su
Abbreviated transcription (Latin):
his congressos. ne uultum quidem atq aciem oculorum fer
re potuisse. tantus subito timor omnem exercitum occup¬
uit ut non mediocriter omnium mentes animosq per¬
turbar&. Hic pͥmum ortus est timor tribunis militum¬
ac prefectis. reliquisq ꝗ ex urbe amicitiae causa secuti
Cesarem non magnum in re militari usum habebant.
Quorum alius alia causa illata quam sibi ad profitiscen¬
dum necessariam esse dicer& petebat ut eius uoluntate
discedere licer&. Non nulli pudore adducti ut timoris.
suspicionem ui tarent remanebant.Ni neq uultum fi¬
gere neq interdum lacrimas tenere poterant. Abditi in
tabernaculum aut suum fatum quaerebantur. aut cum
familiaribus suis commune piculum miserebantur. uul¬
go totis castris testamenta obsignabantur. Noꝵ uocibus
ac timore paulatim etiam hi ꝗͥ magnum in castris usum
habebint milites centurionesq quiq equitatui preerat

Expanded text:
his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant,
Abbreviated transcription (Latin):
cesar existimabat. Namq omnium rerum quae ad bellum
usui erant summa erat in eo oppido difficultas. Iq: natura
loci sic muniebatur ut magnam adducendum bellum fa¬
cer& facultatem. propterea quod flumen ald uasdubius
ut circino circunductum pene totum oppidum cingit.
reliquum spatium quod est non amplius pedum sexcen¬
torum qua flumen intermittit mons contin&. magna
altitudine ita ut madices eius montis ex utraq parte ripe
fluminis contingant. Hanc murus circundatus arcem ef¬
ficit & cum oppido coniungit. Nuc caesar magnis diurnis
nocturnisq itineribis contendit. occupatoq oppido ibi
prȩsidium collocat Dum paucos dies aduesontione rei
frumentariȩ commeatusq causa moratur expercuntatoe
nostrorum uocibusq gallorum atq mercatorum ꝗ ingẽti
magnitudine corporum germanos incredibili uirtute atq
exercitatione in armis esse predicabant sepenu mero sese cu

Expanded text:
ndum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum ndum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum
Abbreviated transcription (Latin):
quattuordecim tectum non subissent uirtute possent. Haec¬
autem eodem tempore Caesari mandata referebantur. & lega¬
ti ab heduis & treuiris ueniebant. Nedui questum quod ha¬
rudes tergali qui nuper ingilliam transportati essent fi¬
nes corum popularentur. sese ne obsidibus ꝗdem datis pa¬
cem ariouisti redimere potuissent. Treiurri autem pagos
centum sueuorum ad ripas rheni consedisse ꝗ rhenum tra¬
sire conarentur.: Nis preesse nasuam & ꝙymberium fratres.¬
lõ Quibus rebus Caesar uehementer comotus maturandum
sibi existimauit: ne si noua manus sueuoꝵ cum ueteribus
copiis ariouisti sese coniunxiss& minus facile resisti pos¬
s&. ltaq re frumentaria ꝗͣ celerrime potuit comparata ma¬
gnis itineribus ad ariouistum contendit: Cum tridui uia
processiss& nuntiatum est ei ariouistum cum siuis omnibus
copiis ad occupandum uesontionem quod est oppidum ma¬
ximum sequanorum contendere triduiq uiam asuis fini¬

Expanded text:
XIIII tectum non subissent, virtute possent. HaecXIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis fini