comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uuluer suoꝵ rem conficere posse. quo refrumentaria aduersari¬
os interelisisser: cum enam sccumdo prelio aliquos ex suis anut¬
teret. ciir uulnerari pateretur oprime metitos de se milites. cur
deniq fortuna periclitaretur presertim cum non minus esset lm¬
patoris consilio suꝑare q̃ gladio mouebatur etiam misericordia
ciulum quos interficiendos uidebat. quibus saluis arq incolio¬
mibus rem obtinete latebat. Hoc consilium cesaris a plerisq non
probabatur. Milites enim palam inter se loquebantur quoniait
talis dccasio uictoriȩ dimittereru: etiam cuan uellet cesar. sei
Non esse pugnaturos. Ille in sua sententia ꝑseuerat. & paulum. er
eo loco digreditur ut timorem aduersariis minuat. Fetreuis atq
afranius oblata facultare in castra sese referunt. Cȩsar presidus
montibis dispositis omnia ad hiberum interluso itinere q̃ proxis
potest hostium castra comimunit. Postero die duces adusrfatio¬

Expanded text:
volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarivolnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis amitteret? cur volnerari pateretur optime meritos de se milites? cur denique fortunam periclitaretur? praesertim cum non minus esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebatur etiam misericordia civium, quos interficiendos videbat; quibus salvis atque incolumibus rem optinere malebat. hoc consilium Caesaris plerisque non probabatur; milites vero palam inter se loquebantur, quoniam talis occasio victoriae dimitteretur, etiam cum vellet Caesar, sese non esse pugnaturos. ille in sua sententia perseverat et paulum ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni ad Hiberum intercluso itinere, quam proxime potest hostium castris, castra communit. Postero die duces adversario
Abbreviated transcription (Latin):
ciuntur. Eratq occasio benegerendȩ rei neq uero id cesarem fu¬
giebat. tanto sub oculis accepto derrimento pertetritum exercitu
sustinere non posse. presertimi circundatum undiq equitatu. cum
in coloco ȩquo atii apetto confligeretim. idq ex omnibus parti¬
bus ab eo fagitabatur. Conc urrebant legiones centuriones rribu¬
niq inilitum: ne dubitaret prelium comnuttere omnium esse
militum paratissimos animos. afranianos contra multis modis
sui tanoris signa misisse: qđ sius non subuenissent qđ̃ ae colle non
aescenaerent: qđ uix suoꝵ equitum excursus sustinerent. collatisq
in unam locum signis conferti neq ordines neq signa seruarent. qdđ¬
si iniquitatem lociꝰ timerent: daturos tamen aliquo loco pugian¬
di ftacultatem. qđ cerre inde decedendum esset afranio. nee sirie a¬
qua ꝑmanere posset cesar in eam spem uenerat se sinc pugnacesr

Expanded text:
ciuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fuciuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fugiebat tanto sub oculis accepto detrimento perterritum exercitum sustinere non posse, praesertim circumdatum undique equitatu, cum in loco aequo atque aperto confligeretur; idque ex omnibus partibus ab eo flagitabatur. concurrebant legati, centuriones tribunique militum: ne dubitaret proelium committere. omnium esse militum paratissimos animos. Afranianos contra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisque in unum locum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat se sine pugna et sine
Abbreviated transcription (Latin):
perebunt attigissent ip̃i periculum uitarent: impedimenta totiꝯ
exercitus cohortesq in castris relictas seruare non possent. Quib
interclusis exercitui cęsaris auxilium ferri nulla ratione poterat.
Confecit prior iter cesar atq ex magnis rupibus nactus planiciẽ
iu hac contra hostem aciem instruit. Afranius cum ab equitatu
nouissimum agmen premeretur: et aure se hostem uideret: colle
quemdam nactus ibi constitit. Ex eo loco quatuor centuriatorum
cohortes in inontem qui trat in conspectu omnium excelsissinus
mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare. eo consilio
ut ip̃e eodem omnibus contenderet: & mutato itinere ocrogesam
pueniret. hunc cum obliquo itmere centuriati peterent: conspi¬
catus equitatum cęsar: in cohortes impetum facit. nec minimam
partem temporis equitum um centuriati sustinere non potuerut.
omnesq ab eis circumuenti in conspectu utriusq exercitus interfi¬

Expanded text:
petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius exercitus cohortisque in castris relictas servare non possent; quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nulla ratione poterat. confecit prior iter Caesar atque ex magnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem aciem instruit. Afranius, cum ab equitatu novissimum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quendam nactus ibi constitit. ex eo loco iiii caetratorum cohortis in montem qui erat in conspectu omnium excelsissimus mittit. hunc magno cursu concitatos iubet occupare, eo consilio, uti ipse eodem omnibus copiis contenderet et mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum obliquo itinere caetrati peterent, conspicatus equitatus Caesaris in cohortis impetum facit; nec minimam partem temporis equitum vim caetrati sustinere potuerunt omnesque ab eis circumventi in conspectu utriusque exercitus interfi
Abbreviated transcription (Latin):
riamq in partem uidebatur. duces uero eorum suum consili
um laudibus ferebant: qd se castris tenuissent: miultumq eoꝵ
opinionem adiuiuabat: qđ sine iumentis impedimentisq ad
iter profectos uidebant. ut non posse inopiam diutius sustine¬
re confiderent. Sed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram
conspexcrunt:iamq primos supare regionem castrorum oim¬
aduerterunt. Nemo erat tardus aut fugiens laboris quin sta¬
rim castris excundum atq occurrendum putaret. Conclama¬
tur ad arma.atq omnes copiȩ paricis presidio relictis cohortib
exeunt.Rectoq ad hiberum itinere contendunt. Erat in ce¬
leritate omnepositum certamen uti prius angustias montesq
occuparent. Sed exercitum cȩsaris uiarum difficultas tardabat.
Afranii copias equitatus cȩsaris insequens morabatur. Res tñ
ab afraniis huc erat necessario deducta: ut si priores montes qͦs

Expanded text:
riamque in partem iri videbatur. duces vero eorum consilium riamque in partem iri videbatur. duces vero eorum consilium suum laudibus ferebant, quod se castris tenuissent; multumque eorum opinionem adiuvabat, quod sine iumentis impedimentisque ad iter profectos videbant, ut non posse inopiam diutius sustinere confiderent. sed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram conspexerunt iamque primos superare regionem castrorum animadverterunt, nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris quin statim castris exeundum atque occurrendum putaret. conclamatur ad arma, atque omnes copiae paucis praesidio relictis cohortibus exeunt rectoque ad Hiberum itinere contendunt. Erat in celeritate omne positum certamen, utri prius angustias montesque occuparent. sed exercitum Caesaris viarum difficultates tardabant, Afrani copias equitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario deducta, ut, si priores montis quos
Abbreviated transcription (Latin):
tia. & prima luce postridie constituunt proficisci. Cȩsar explora¬
tis regionibus albente çelo onines copias castris eclucit. magno¬
q circuitu nullo certo itinere exercitum ducit. Namq itinera¬
que ad hiberum atq ad octogesam pertinebant castris hostiu
oppositis cenebantur. Ip̃a erant transcendenda uailles maxime
& difficillue saxa multis locis prerupta iter impediebant. ar¬
maper manus necessario tradebantur. militesq inermes sub¬
leuati. alii ab aliis magnam partem itineris conficiebant. Sed
hunc laborem recusabat nemo: qđ eum omnium laborum finẽ
fore existimabant: si hostem hibero intercludere & frumento pro¬
hibere potuissent. Ac primo afcaniani milites uisendi causa
loci ex castris procurrebant contumeliosisq: uocibus proseque¬
bantur. Nos necessarii uictus inopia coactos fugtre atq ad
hilerdam reuerti. Erat enim iter a ꝓposito diuersum contra¬

Expanded text:
tia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis regionibus albente caelo omnes copias castris educit, magnoque circuitu nullo certo itinere exercitum ducit. nam quae itinera ad Hiberum atque Otogesam pertinebant, castris hostium oppositis tenebantur. ipsi erant transcendendae valles maximae ac difficillimae, saxa multis locis praerupta iter impediebant, ut arma per manus necessario traderentur militesque inermes sublevatique alii ab aliis magnam partem itineris conficerent. sed hunc laborem recusabat nemo, quod eum omnium laborum finem fore existimabant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potuissent. Ac primo Afraniani milites visendi causa laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus prosequebantur nostros: necessarii victus inopia coactos fugere atque ad Ilerdam reverti. erat enim iter a proposito diversum, contra
Abbreviated transcription (Latin):
has angustias occupauerit: ab hoc hostem prohibere nihil esse ne¬
ꝯotii. Disputatur in consilio a petreio & ab afranio et tempus pro¬
scctionis queritur. pleriq censebant ut noctu iter facerent. pos¬
se prius ad angustias ꝑueniri q̃ sentiretur. alii qđ pridie noctu
conclamatum esset a castris cesaris argumenti siebat loco
non posse clam exiti circumfundi noctu equitatũ cęsarii atq
omnia loca et itinera obsideri nocturnaq prelia esse uitanda.
qđ̃ perterritus miles in ciuili disscnsione timori magis q̃ religioni
consulere consuerit. Ad lucem multum per se pudorem omniu
oculis inultum enam tribunoꝵ militum & centurionum pre¬
sentium afferre. quibus rebus coerceri milites et in officio contine¬
ri soleant. Quare omni ratione esse interdiu prumpendum.
& si aliquo accepto derrimento. ramen summa exercitus sal¬
ua locum quem petant capi posse. Hȩc euicit in consilio senten¬

Expanded text:
has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse nehas angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent; posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco non posse clam exiri. circumfundi noctu equitatum Caesaris atque omnia loca atque itinera obsidere; nocturnaque proelia esse vitanda, quod perterritus miles in civili dissensione timori magis quam religioni consulere consuerit. at luce multum per se pudorem omnium oculis, multum etiam tribunorum militum et centurionum praesentiam adferre, quibus rebus coerceri milites et in officio contineri soleant. quare omni ratione esse interdiu perrumpendum; etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva locum quem petant capi posse. haec vincit in consilio senten
Abbreviated transcription (Latin):
atq omni rationc efficiendum & totius diei pugna atq itineris
labore defessi:rem in posterum diem distlerunt.Cȩsar quoq
in proximo colle castra ponit: Media circiter nocte: iisqui ad¬
aquandi causa longius a castris processerant: ab equitibus cor¬
reptis. Fit ab iis certior cȩsar duces aduersatioꝵ silentio copias¬
castris educere. Quo cognito signum dari iubet ac uasa militari
mote cum clamore proferri. Ii exaudito clamore ueriti ne
noctii impediti sub onere confligere cogerentur. aur ab equita¬
tu cȩsaris in angustiis tencientur iter supprimunt. copiasq in
castris conrinent. Potero die petreius cum paucis equitibus occul¬
te ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris cesaris:
mittitur. L. decidius saxocum paucis: qui loci naturam pspiciat.
Uterq idem suis renuntiat. uͫ passuum proxima intercedere iti¬
neris campestris. inde excipere loca aspera & montuosa qui prior

Expanded text:
atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copiascastris educere. quo cognito signum dari iubet et vasa militari more conclamari. illi exaudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris Caesaris. mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat. uterque idem suis renuntiat: v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde excipere loca aspera et montuosa; qui prior
Abbreviated transcription (Latin):
tamen nemo traducto incolumi exercitu copias instruit. tri¬
plicemq aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus
studii ut milium sex aditer addito ad uadum crrcuitu magna¬
q fluminis mora interposita eos qui de tertia uigilia exissent:
ante horam diei nonam consequerentur. Quos ubi afranius pro¬
cul uisos cum petreio conspexit noua re perterritus. locis supio¬
ribus constitit auemq instruit. Cęsar in campis exercitum refe¬
cit ne defessum prelio obiiciat. Rursus conantes progredi inse¬
quitur & moratur. Illi necessario maturius ꝗ̃ constituerant ca¬
stra ponunt. Suberant enĩ montes atq a milibus passium u. iti¬
nera difficilia atq angusta excipiebant. Hos montes intra se
recipiebant: ut equitatum cȩ̨saris effugerent: presidiisq in an¬
gustiis collocatis exercitum itinere prohiberent ip̃i sine ꝑiculo
actimore hiberu copias traducerent. Quod fuit illis conandum

Expanded text:
tamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit tritamen nemo. traducto incolumi exercitu copias instruit triplicemque aciem ducere incipit. ac tantum fuit in militibus studii, ut milium vi ad iter addito ad vadum circuitu magnaque fluminis mora interposita eos, qui de tertia vigilia exissent, ante horam diei viiii consequerentur. Quos ubi Afranius procul visos cum Petreio conspexit, nova re perterritus locis superioribus consistit aciemque instruit. Caesar in campis exercitum reficit, ne defessum proelio obiciat; rursus conantis progredi insequitur et moratur. illi necessario maturius quam constituerant, castra ponunt. suberant enim montes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, ut equitatum effugerent Caesaris praesidiisque in angustiis collocatis exercitum itinere prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum
Abbreviated transcription (Latin):
non nunꝗ̃ sustinere extrre inum agnien atq in terrumpi alas
nirbari. & dolore hostem ex manibus dimitti bellumq neces¬
sario longius duci centuriones tribunosq militum adire at¬
q obsecrarc: ut per cos cȩsar certior fieret ne labori suo neue pe¬
riculo parceret. paratos esse sese posse et audere transire flumẽ:
qua traductus esser equitatus:quoꝵ studio & uocibus excita¬
tus cęsar & si timebat tantȩ magnitudinis flumini execcitum
obiicere: conandum tamen atq experiendum indicat. Itaq ĩ¬
firmiores milites ex omnibus centuriis deligi iuber: quoꝵ aur
animus aut uires uidebantur sustinere non posse. hos cum le¬
gione una presidio castris reliquit: reliquas legiones expeditas
educit: magnoq numero iumentoꝵ in flum ine supra atq in¬
fra constituro traducit exeititum. Pauci ex his militibus in flu¬
mine arrepti ab equitatu excipiuntur ac subleuantur. Interit

Expanded text:
nonnumquam sustinere extremum agmen atque interrumpi, alianonnumquam sustinere extremum agmen atque interrumpi, aliarculari et dolere hostem ex manibus dimitti, bellum necessario longius duci, centurionesque tribunosque militum adire atque obsecrare, ut per eos Caesar certior fieret, ne labori suo neu periculo parceret; paratos esse sese, posse et audere ea transire flumen, qua traductus esset equitatus. quorum studio et vocibus excitatus Caesar, etsi timebat tantae magnitudini fluminis exercitum obicere, conandum tamen atque experiendum iudicat. itaque infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse. hos cum legione una praesidio castris relinquit; reliquas legiones expeditas educit magnoque numero iumentorum in flumine supra atque infra constituto traducit exercitum. pauci ex his militibus ablati flumine ab equitatu excipiuntur ac sublevantur; interit
Abbreviated transcription (Latin):
eundum impedirentur: Sed tainen codem fere tempore pons
in hibtto ppe effectus nuntiabatur & in sicori uadum repieba¬
tuur. lam uero eo magisilli maturandum iter existimabant. lra¬
q duabus auxiliaribus cohorribus hylerdȩ presidio relutis oĩ¬
bus copris sicoꝵ transeunt. & cum duabiis legionibus quas in¬
supioribus diebus traduxerant castra coniungunt. Relinque¬
batur cȩsari nibil nisi equiratu aginen aduersorioꝵ male ha¬
berer ut caperet. fons enim ip̃ius magnum circiutum habe¬
bat ut multo breuiore itinere illi ad hiberum puenire pos¬
sent. Equites ab eomissi flumen transeunt: & cum de tertia
uigilia perreius & afranius castra mouiissent. repente sest ad
nouissimum agien ostendunt: & magna multitudine cir¬
cumfusa morari atq iter impedire incipiunt. frima lucc ex su¬
pioribus locis: que cęsaris castris erant coniuncta: cernebantur eq¬
tatus nostri prelio nouissimos iloꝵ premere uehementer ac

Expanded text:
eundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons eundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero prope effectus nuntiabatur et in Sicori vadum reperiebatur. Iam vero eo magis illi maturandum iter existimabant. itaque duabus auxiliaribus cohortibus Ilerdae praesidio relictis omnibus copiis Sicorim transeunt et cum duabus legionibus, quas superioribus diebus traduxerant, castra coniungunt. relinquebatur Caesari nihil, nisi uti equitatu agmen adversariorum male haberet et carperet. pons enim ipsius magnum circuitum habebat, ut multo breviore itinere illi ad Hiberum pervenire possent. equites ab eo missi flumen transeunt, et, cum de tertia vigilia Petreius atque Afranius castra movissent, repente sese ad novissimum agmen ostendunt, et magna multitudine circumfusa morari atque iter impedire incipiunt. Prima luce ex superioribus locis, quae Caesaris castris erant coniuncta, cernebatur equitatus nostri proelio novissimos illorum premi vehementer ac
Abbreviated transcription (Latin):
timebant. quęq in amicitia manserant pompeii magnis af¬
fectȩ bencficiis eun diligebant. Cȩsaris autem in barbatis erat¬
nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaq auxilia
expectabant & sius in locis bellum in hiemem ducere cogita¬
bant. Noc inito consilio roto fluine hibero naues conquire
re octogesima adduci ubent. id erat oppidum positum ad
hiberum milibus ⁊. passuum a castris aberat xx. ad eum locum
fuminis nauibus iunctis pontem imperant fieri: Legiones q
duas flumen si corim transducunt: castraq mimiunt uallo pe¬
aum.xii. Qua re per exploratores cognita sumino labore mili¬
tum cesar continuato diem noctemq opere in flumine au¬
tendo huciam reduxerat rem ut equites & si difficulter arq
egre fiebat. possent ramen atq auderent fumen transire. fedi¬
tes uero tantũ modo humeris ac summo pectore extabant: ut
tum altitudine. aquȩ tum etiam rapidirate fluminis ad trãs¬

Expanded text:
Pompei timebant, quae in amicitia manserant magnis adPompei timebant, quae in amicitia manserant magnis adfectae beneficiis eum diligebant, Caesaris autem erat in barbaris nomen obscurius. hic magnos equitatus magnaque auxilia exspectabant et suis locis bellum in hiemem ducere cogitabant. hoc inito consilio toto flumine Hibero navis conquiri et Otogesam adduci iubent. id erat oppidum positum ad Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen Sicorim transducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per exploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemque opere in flumine avertendo huc iam deduxerat rem, ut equites, etsi difficulter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire, pedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad trans
Abbreviated transcription (Latin):
re fruinentaria extinctis rumoribus. de auxiliis legionim que
cum pompcio per mauritaniam uenire dicebantur. Multe lõ¬
ginquiores ciuitates ab afranio desciscunt. & cesaris amicitia
secuntur. Quibus rebus perterritis animis aduersarioꝵ cesar
ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset initten¬
dus nactus idoneum locum fossas pedum.xxx. in altitudiuem
complures facere instituit: quibus partem aliquam sicoris au¬
teret: aditumq in eo flumine efficeret. his pene effectis magni
in tiuiorem a franius petreiusq perueniunt: ut omnino fru¬
mento pabulo intercluderentur: qđd multum cȩsar equitatu
ralebat. ltaq constituunt ip̃i locis excedere & in celtiberiam
bellum transferre. huic consilio suffragabatur etiam illa res: qđ̃
ex duobus contrariis gencribus quȩ supiore bello cum .I. Sto¬
rio stecerant ciuitates iucte: nomen atq imꝑium absentis

Expanded text:
re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae re frumentaria, exstinctis rumoribus de auxiliis legionum, quae cum Pompeio per Mauretaniam venire dicebantur, multae longinquiores civitates ab Afranio desciscunt et Caesaris amicitiam sequuntur. Quibus rebus perterritis animis adversariorum Caesar, ne semper magno circuitu per pontem equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum xxx in latitudinem complures facere instituit, quibus partem aliquam Sicoris averteret vadumque in eo flumine efficeret. his paene effectis magnum in timorem Afranius Petreiusque perveniunt, ne omnino frumento pabuloque intercluderentur, quod multum Caesar equitatu valebat. itaque constituunt ipsi locis excedere et in Celtiberiam bellum transferre. huic consilio subfragabatur etiam illa res, quod ex duobus contrariis generibus quae superiore bello cum Sertorio steterant civitates, victae nomen atque imperium absentis
Abbreviated transcription (Latin):
ut celerem receptum haberent angustius pabulabantur. alii
longiore circuitu custodias stationes q equitum uitabant. aut
aliquo accepto detrimento aut procul equitatu uiso ex me¬
dio itincre proiectis sarcinis fugiebant. Postremo et plures in¬
reriuittere dies preper consuetudinem ominium noctu consti¬
tuerat pabulari. Interim ostenses &. calaguritani qui erant
cum ostensibus contriburi mittunt ad eum legatos seseq im¬
perata facturos pollicentur. hos tarraconenses & iacentini et
auserani & paucis post diebus illuc gauonenses: qui flumen
hyberum atringunt insequuntur petit ab his omnibus ut
se fruincuto iuuent. Pollicentur atq omnibus undiq conqui¬
sitis iumentis in castra deportant: Transit etiam cohors lur¬
gauonensis ad eum. Cognito ciuitatis consilio & signa ex statio¬
ne transfert. magna celeriter fit cominutatio rerum perfecto
ponte. magnis u. ciuitatibus ad amicitiam adiunctis. Expedita

Expanded text:
ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias ut celerem receptum haberent, angustius pabulabantur, alias longiore circuitu custodias stationesque equitum vitabant, aut aliquo accepto detrimento aut procul equitatu viso ex medio itinere proiectis sarcinis refugiebant. postremo et plures intermittere dies et praeter consuetudinem omnium noctu constituerant pabulari. Interim Oscenses et Calagurritani, qui erant cum Oscensibus contributi, mittunt ad eum legatos seseque imperata facturos pollicentur. hos Tarraconenses et Iacetani et Ausetani et paucis post diebus Illurgavonenses, qui flumen Hiberum attingunt, insequuntur. petit ab his omnibus, ut se frumento iuvent. pollicentur atque omnibus undique conquisitis iumentis in castra deportant. transit etiam cohors Illurgavonensis ad eum cognito civitatis consilio et signa ex statione transfert. magna celeriter commutatio rerum. perfecto ponte, magnis quinque civitatibus ad amicitiam adiunctis, expedita
Abbreviated transcription (Latin):
exertitatis remigibus minusq peritis gubematoribus utebant.
Quibus repente ex onerariis nauibus erant producti neq dum
ctiam uocabulis armamentoꝵ cognitis tum & tarditate & gra¬
uitate nauium impediebantur. Factȩ enim subito ex humida ma¬
teria non cundem usum celeritatis habuerant.Itaq dum locꝰ
cõmunis pugnandi daretur: ȩquo animo singula bonis nauibiis
obiiciebant: atq iniecta manu ferrea & rerenta urraq naui diue¬
si pugnabant atq in hostium naues transcendebant. Et ma¬
gno numero albicorum et pastorum interfecto partem nauium
deprimunt non nullas cum hominibus capiunt: reliquas
in portum compellunt. Eo die naues massiliensium cum his
que sunt captȩ intercunt.uiiii. Hoc primum Cȩsari ad hiler¬
dam nuntiatur. simul perfecto ponte celeriter fortuna mu¬
tata. Illi perterrin uirtute equitum minus libere miuus au¬
dacrer uagabantur. Alii uon longo a castris progressi spacio

Expanded text:
exercitatis remigibus minusque peritis gubernatoribus utebantur, exercitatis remigibus minusque peritis gubernatoribus utebantur, qui repente ex onerariis navibus erant producti nequedum etiam vocabulis armamentorum cognitis, tum etiam tarditate et gravitate navium impediebantur; factae enim subito ex umida materia non eundem usum celeritatis habuerant. itaque dum locus comminus pugnandi daretur, aequo animo singulas binis navibus obiciebant atque iniecta manu ferrea et retenta utraque navi diversi pugnabant atque in hostium naves transcendebant et magno numero Albicorum et pastorum interfecto partem navium deprimunt, nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt. eo die naves Massiliensium cum his, quae sunt captae, intereunt viiii. Hoc cum primum Caesari ad Ilerdam nuntiatur, simul perfecto ponte celeriter fortuna mutatur. illi perterriti virtute equitum minus libere, minus audacter vagabantur; alias non longo a castris progressi spatio,
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ tragularum reliquoꝵq telorum se instruxerant. Ita cogniti
hostium aduentu suas naues ex portu deducunt. cum massilien¬
sibus confligunt. fugnatum utrimq est fortissime & acctrime.
neq multum albici nostris uirture cedebant homines asperi &
montani exercitati in armis: atq hi modo digressi massiliensi¬
bus recentem corumdem pollicitationem animis continebant.
fastoresq indomiti spe libertatis incitati sub oculis domicii su¬
am probare operam studebant. Ip̃i massilienses & celeritate naui¬
um & scientia gubernatoꝵ confisi nostros eludebant impetus¬
q coꝵ excipiebant: ex quo allicere latiore spacio producta lon¬
gius acie circumuenire nostros. aut pluribus nauibus adoriri
singulos aut remos transcurrentes detergere si possent contende¬
bant. Cum ꝓpius erat necessario uentum a scientia gubernatoꝵ
atq artificis ad uirtutem montanoꝵ confugiebant᷑. qui minꝰ

Expanded text:
lorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito lorum, tragularum reliquorumque telorum se instruxerant. ita cognito hostium adventu suas naves ex portu educunt, cum Massiliensibus confligunt. pugnatum est utrimque fortissime atque acerrime; neque multum Albici nostris virtute cedebant, homines asperi et montani et exercitati in armis; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massilienses et celeritate navium et scientia gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum excipiebant et, quoad licebat latiore uti spatio, producta longius acie circumvenire nostros aut pluribus navibus adoriri singulas aut remos transcurrentes detergere, si possent, contendebant. cum propius erat necessario ventum, ab scientia gubernatorum atque artificiis ad virtutem montanorum confugiebant. nostri cum minus
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. Dum hȩc ad hylerdam geruntur massilienses usil.
Domicii consilio naues longas expediunt numero.xuii. quarum
erant xi tectę. Multa hinc minora nauigia addunt: ut ip̃a mł¬
titudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagitta¬
rioꝵ magnum albicorum de quibus supra demonstratum est
imponiunt. atq hos premiis pollicitationibus incirant. Certas
sibi deposcit domicius naues atq has colonis pastoribusq quos se¬
cum adduxit complet. Sic omnibus rebus instructa classe ma¬
ꝯua fiducia ad nostras naues procedunt: quibus preerat .d. bru¬
tus hic ad insulam que cit contra massiliam stationes obtinebat.
Erat multo inferior numero nauium brutus.: sed electos ex omni¬
bus legionibus fortissimos uiros antesignarios centuriones cȩsar
ei classi attribuerat: qui sibi id muneris causa depoposcerat. hi
manus ferreas atq arpagones parauerant magno numero pi¬

Expanded text:
tuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi tuntur. Dum haec ad Ilerdam geruntur, Massilienses usi Domiti consilio navis longas expediunt numero xvii, quarum erant xi tectae. multa huc minora navigia addunt, ut ipsa multitudine nostra classis terreatur. magnum numerum sagittariorum, magnum Albicorum, de quibus supra demonstratum est, inponunt, atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. certas sibi deposcit navis Domitius atque has colonis pastoribusque, quos secum adduxerat, complet. sic omnibus rebus instructa classe magna fiducia ad nostras navis procedunt, quibus praeerat D. Brutus. hae ad insulam, quae est contra Massiliam, stationes obtinebant. Erat multo inferior numero navium Brutus. sed electos ex omnibus legionibus fortissimos viros, antesignanos, centuriones, Caesar ei classi attribuerat, qui sibi id muneris depoposcerant. hi manus ferreas atque harpagones paraverant, magnoque numero pi
Abbreviated transcription (Latin):
nauium uiminibus contextum coriis integebatur. has perfectas
carris iunctis deuehit: noctu milia passuum a castris.xxii. mi¬
ab aduersariis sentiatur cõmuit. Huc legionem postea traie¬
cit: atq ex utraq parte pontem institutum biduo perfecit. Ita
comicatus eos qui frumenti causa processerant: tuto ad se re¬
cipit. & rem frumentariam expedire incipit. Eodem die eꝗtum
magnam partem fluen traiecit: qui inopinantes pabulato¬
res & sine ullo dissipatos timore aggressi ꝗ̃ magnum nume¬
rum iumentoꝵ atq hominum intercipiunt. cohortibusq cõ¬
rinuatis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt.
alii ut predȩ presidio sint: alii ut uenientibus resistant atq eos ꝓ¬
pellant: unamq cohortem que temere ante ceteras extra aciẽ
procurrebat: seclusam ab reliquis circumueniunt atq inter¬
ficiunt: incolumesq cum magna preda eodem in castra reuer¬

Expanded text:
navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas navium viminibus contextum coriis integebatur. has perfectas carris iunctis devehit noctu milia passuum a castris xxii miab adversariis sentiatur, communit. huc legionem postea transicit atque ex utraque parte pontem institutum biduo perficit. ita commeatus et, qui frumenti causa processerant, tuto ad se recipit et rem frumentariam expedire incipit. Eodem die equitum magnam partem flumen transiecit. qui inopinantes pabulatores et sine ullo dissipatos timore adgressi magnum numerum iumentorum atque hominum intercipiunt cohortibusque caetratis subsidio missis scienter in duas partes sese distribuunt, alii ut praesidio sint praedae, alii ut venientibus resistant atque eos propellant, unamque cohortem, quae temere ante ceteras extra aciem procurrerat, seclusam ab reliquis circumveniunt atque interficiunt, incolumesque cum magna praeda eodem ponte in castra rever
Abbreviated transcription (Latin):
pia pecus imperabat. Calones ad longinquiores ciuitates dimit¬
rebat. ip̃e presentem inopiam quibus poterat subsidiis tutaba¬
tur. Nȩc afranius petreiusq et coꝵ amici pleniora etiam atq u¬
beriora romam ad suos perscribebant. Multa rumor fingebat:
ut penc bellum confectum uideretur. Quibus litteris nuntiis¬
q romam platis magni demum concursus ad afranium ma¬
gnȩ gratulationes fiebant. Multi ex italia ad .N. pompeium
proficiscebantur. alii ut principes talem nuntium attulisse: a¬
lii ne euentum belli expectasse: aut ex omnibus nouissimi uenis¬
se uiderentur. Cum in his angustiis res esser: atq onmes uiȩ ab
afranianis militibus equitibusq obsiderentur: nec pontes per¬
fici possent: imperat militibus cęsar ut naues faciant: cuius
generis cum suꝑioribus annis usus britanniȩ docuerat. Carine
ac primum stramine & leui materia fiebant. reliquum corpus

Expanded text:
pia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimitpia, pecus imperabat; calones ad longinquiores civitates dimittebat; ipse praesentem inopiam, quibus poterat subsidiis, tutabatur. Haec Afranius Petreiusque et eorum amici pleniora etiam atque uberiora Romam ad suos perscribebant. multa rumores adfingebant, ut paene bellum confectum videretur. quibus litteris nuntiisque Romam perlatis magni domum concursus ad Afranium magnaeque gratulationes fiebant; multi ex Italia ad Cn. Pompeium proficiscebantur, alii, ut principes talem nuntium attulisse, alii, ne eventum belli exspectasse aut ex omnibus novissimi venisse viderentur. Cum in his angustiis res esset atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusque obsiderentur nec pontes perfici possent, imperat militibus Caesar ut naves faciant, cuius generis eum superioribus annis usus Britanniae docuerat. carinae ac prima statumina ex levi materia fiebant; reliquum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
q committint. Nidum pari certamine res geri potuit. magnũ
hostium numerum pauci sustinuere. sedubi signa legionum
aspropinquare cȩperunt: paucis amissis sese in montes onoxi¬
mos conferunt. Noc pugne tempus magnum attulit nosoris
ad salutem momentum. Nacti enĩ spacium se in loca supiora
receperant. Desiderati sunt eo die sagitatii circiter.cc. equins
pauti:calonum atq impedimentorum non magnus eiumeno
Nis tamen ommnibus annona creuit. Que fete res non solum ino¬
pia presentis sed enam futuri temporis timore ingrauescere cori
militum uires inopia frumenti diminuerat. atq incormo¬
da in dies augebantur: & tam paucis dicbus magna erat rerum
facta commutatio ac se fortuna indinaueratur nr̃i magna
inopia necessariarum rerum conflictarentur. Illi omnibus
abundarent rebus. superioresq haberentim. Cesar iis ciuitatib
que ad eius amicitiam accesserant. quo minor erat frumenti co¬

Expanded text:
mque committunt. ii dum pari certamine res geri potuit, magnum mque committunt. ii dum pari certamine res geri potuit, magnum hostium numerum pauci sustinuere; sed ubi signa legionum adpropinquare coeperunt, paucis amissis sese in proximos montes conferunt. hoc pugnae tempus magnum attulit nostris ad salutem momentum; nacti enim spatium se in loca superiora receperunt. desiderati sunt eo die sagittarii circiter cc, equites pauci, calonum atque impedimentorum non magnus numerus. His tamen omnibus annona crevit. quae fere res non solum inopia praesenti, sed etiam futuri temporis timore ingravescere consumilitum vires inopia frumenti deminuerat, atque incommoda in dies augebantur; et tam paucis diebus magna erat rerum facta commutatio ac se fortuna inclinaverat, ut nostri magna inopia necessariarum rerum conflictarentur, illi omnibus abundarent rebus superioresque haberentur. Caesar iis civitatibus, quae ad eius amicitiam accesserant, quod minor erat frumenti co
Abbreviated transcription (Latin):
arqi erat difficile codem timpore rapidissimo aumine oꝑa per¬
ficere & tlo uirate. Nuntiatur aftanio magnos comitatus q
ue habebant ad eȩsarem ad flumen constitisse. Uenerani co sa¬
gutari ex ruthenis equites ex gallia cum multis cartis maquis¬
q impedimentis ut fere galliȩ consuetudo. Erat grererea euuisꝙ
generis hominum milia circiter sex cum seruis liberis qrisedi
nulluis orao nullum impium certum. cum suo quisq consilio
uteretm. atq omnes sine timore iret facerent usi supiorepum
atꝙ itinerum licentia. Frant complures honestiadolesceares re¬
natorum filii &e ordinis equestris. Erant legationes ciuira tumo.
erant legati cȩsaris hos omnes flumina continebant. Ad hos ne¬
puimendos cum orini equitatu tribusq legionibus afranius
die noctuq prosiciscitur. imprudentes antemissis equitibus
adgreditim. celriter tamen galli scse equites expediunt: prelin¬

Expanded text:
atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera peratque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites ex Gallia cum multis carris magnisque impedimentis, ut fert Gallica consuetudo. erant praeterea cuiusque generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis equestris; erant legationes civitatum, erant legati Caesaris. hos omnis flumina continebant. ad hos opprimendos cum omni equitatu tribusque legionibus Afranius de nocte proficiscitur inprudentisque ante missis equitibus adgreditur. celeriter sese tamen Galli equites expediunt proeliu
Abbreviated transcription (Latin):
pabulandi aut frumentandi causa progressi hos leuis armatu¬
rȩ lusirani peritiq illarum regionum cetrati citerioris hispaniȩ
consectabantur: quibus erat procliue tranare flumen: qđ consue¬
tudo eoꝵ omnium est ut sine uirisq ad exercitum moueant.
At exercitus a franii omnium rerum abundabat copia. Multum
erat frumnentum prouisum et conuectum suꝑioribus tempori¬
bus. Miultum ex corum prouintia comportabatur. magna copia
pabuli supperebat. Natum omnium retum fatalraces sine uil¬
iopeticulo pons hylerae prebebat: & loca trans fumeen i regue
quoq omnino celal addire non poterat he perman serumni aque
dios ⁊ plures conatusq est cesat reficete pontes sed nec mogns¬
nudo fuminis ꝓmittebar. neq ad ripam disposite cohortes
aauersation ꝑfici patiebantur. quod illis prolibede erarsaridea
tam ipius fuminis nanira atq aque magnitudine tpm qd
exrons tipis in unum arq angustum locum tela iaciebantur

Expanded text:
pabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armatupabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipsius fluminis natura atque aquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur;
Abbreviated transcription (Latin):
no die interrupit. Quȩ res magnas difficulrates exercitui cesaris
attulit. Castra enĩ ut supra demonstratum est cuni essent int̃
flumina duo sicorimi & cingam spacio nuilium.xxx. neutrum
hoꝵ trausiri poterat: necessarioq omnes his angustiis contine¬
bautur: neq ciuitares quȩ ad cesaris amicitiam accesseraut. fru¬
mentum supportare: neq hi qui pabulatum longius gressi erãt
interclusi fluminibus reuerti neq maximi comitatus qui ex ita¬
lia galliaq uenlebant in castra peruenire poterant. Tempus erat
autem difficillimum: quo neq frumeuta in luberuis erant. ne¬
q multum a maturitate aberant. ac ciuitates exinanite qͣ
afranius pene omne frumeutum ante cesaris aduentum hy¬
lerdam conuexerat. Reliqui si quid fuerat cesar suꝑioribus dieb
consumpserat. pecora quod secundum poterat esse in opere subsi¬
dium pꝑ bellum fiuitime ciuirates longius remouerant. Qui erãt

Expanded text:
no die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris no die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quod secundum poterat esse inope re subsidium, propter bellum finitimae civitates longius removerant. qui erant
Abbreviated transcription (Latin):
preter eum centuriones iui. inilites ampluis. &. Sed hec aue d¬
ei prestitir opinio ut sc uitiq supiores discessisse existimarent.
Afraniani qđ cum esse omnium iudicio inferiores uiderentur
cominus tamen diu stenssent.: & uostroꝵ impetum sustinuissẽt:¬
& initio locum tumulumq tenuissent: quȩ causa pugnandi fue¬
rat: & nostros primo congressu terga uertere cocgissent. Nostri au¬
reui qđ iniquo loco atq impari congressi essent. qđ ꝗnq horis p̃¬
lium constituissent. qđ montem gladiis districtis ascendissent qͥ
compulissent. Illi eum tumulum pro qͦuo pugnatum est: magnis
opibus inuniuerunt: presidium ibi posuerunt. Accidit etiam re¬
pentinum incommodum biduo quo hȩc gesta sunt. Tanta eĩ
tempestas exoritur ut nunq̃ illis locis maiores aquas fuisse con¬
staret: Tum aũt ex omnibus montibus uix proluit. ac simimas
ripas fliinis supauit: pontesq ambos quos. C. fabius fecerat u¬

Expanded text:
et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius det praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores viderentur, comminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnandi fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destrictis ascendissent, qucompulissent. illi eum tumulum, pro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, u
Abbreviated transcription (Latin):
do pugnatum continenter horis qnq utrimq grauius d ruuilo¬
tudint premerennar. consumptis onmib telis gladiis districei
aduersus montem in cohortes impenim faciunt. paucisqi deie¬
Etis reliquos sese conuertere cogunt. Submotis sub murum co¬
hortibus ac non nulla parte ppͦ terrorem in oppidum compiills
eacilis es nostris receptus datiis. E quitatus autem nostri abut̾¬
q latere & si deiectis atq inferioribus locis consuterat: tamene
suminum iniugum uirture cornititur. atq interduas acies per¬
equitans commodiorem ac tutiorem nostris receptium dar: dta
uario certamine pugnatum esset. Nostri in primo congressu
circiter lxx. conciderant: ex quibus &. fulginius ex prinio ha¬
stato legionis xiiii. qui pꝑ eximiam uirtutem ex inferioribud
oradinibus in cum locum peruenerat. uulnerantur amplius. de
ex afranianis interficiutur. ⁊. cecilius ptimipili centurio

Expanded text:
do pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multido pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multitudine premerentur, consumptis omnibus telis gladiis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio,
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc serccipere cum uellent rirsus illi ex loco supiore noistros
premebant. frcruptus locus erat urraq ox parte directus.ac bã¬
tum in altitudinem patebat. ut re instructa cohortes eupo lo¬
cum ex plerent & neq subsidia a lateribus submitti neq equt¬
tes laborantibus usui esse possent. ab oppido aũt editus lorus te¬
nui fastigio uergebat in longitudinem passuum arciter. eres
Hac nostriserat receptus qd eo incirati studio inconsultius Mo¬
cesserant. Noc pugnabatuar loco et ꝑꝓ angustias iniquo. de qai sub
ipis cadicibus montis constiterant. ut nullum frustra telimin
eos mitteretr. tamen uirtute & patientia nitebantirr. atq. omła
uulner a sustinebant. Angebantur illic copiȩ atq ex castris cohor¬
tes per oppidum crebro submittebantur. ut integri defessis suce¬
derent. Hoc idem cȩsat facere cogebatur. ut summissis in eunde
locum suis cohortibus defessos reciperet. hoc loco cum esset mot¬

Expanded text:
hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant. praeruptus locus erat utraque ex parte derectus, ac tantum in latitudinem patebat, ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submittebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur, ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset mo