comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aergone ĩquit captus sũ: eet comes ad eũ. sequaqͣm ait
dñe per scm̃ lazarũ. Sic enĩ consuerat isdẽ comes iurare. Rie¬
tedentib itaq comitib et regrediẽtib ad regẽ: dixit archi¬
ẽs. Riecedo et ego nã hora p̃teriit ⁊ et eleuata cruce quã ma¬
nu tenebat: cepit abire. Cũq aulã ingressus fisset: mul¬
titudo militũ et diu̾si generis hoĩm que ibi cõuenerat: ce¬
ꝑit unso eo clamare ⁊ ĩ properiosis atq cõtueliosis uocib
ei insultare garrula et ĩuiriosa ꝓcacitate pociferãtes. Cũ
qz no paululũ surda aure ꝓcessisser. et ad ligna que ad p̃¬
paracõez ignis forte ĩ medio iacebant pedẽ offendẽs ꝑau¬
lulũ nutasser ⁊ uox insultanciũ uehemẽtius extollit᷑ que
eciã a procul positis posset audiri. Occurrens quoq uiro
da quidã randulfus de broco:. ut ꝓditor ĩquit recedis. Quẽ

Expanded text:
« Ergone, inquit, captus sum? » Et comes ad eum: « Nequaquam, ait, « Ergone, inquit, captus sum? » Et comes ad eum: « Nequaquam, ait, domine, per sanctum Lazarum; » sic enim consueverat idem comes jurare. Recedentibus itaque comitibus et regredientibus ad regem, dixit archiepiscopus: « Recedo et ego, nam hora praeterit; » et, elevata cruce, quam manu tenebat, coepit abire. Cumque aulam ingressus fuisset, multitudo militum et diversi generis hominum, quae ibi convenerant, coepit viso eo clamare et improperiosis atque contumeliosis vocibus ei insultare, garrula et injuriosa procacitate vociferantes. Cum vero paululum surda aure processisset, et ad ligna quae ad praeparationem ignis forte in medio jacebant pedem offendens paululum nutasset: vox insultantium vehementius extollitur, quae etiam a procul positis posset audiri: occurrens quoque viro Dei quidam Randulfus de Broco: « Ut proditor, inquit, recedis. » Quem
Abbreviated transcription (Latin):
iatione: sicut eciã ip̃e rex in sius priuilegiis delarauit
et confirmauit. Qua ꝓpt̾ auctoritate et paternitate qͣ
nos uobis diuina ordinacio lege xp̃ianitatis prretulit
et prefecit ĩterdicimꝰ : ne de me iuidiciũ faciatis: uł fac¬
tũ retractetis. Rñdit comes robertꝰ. Absit a me ut tãte
auctoritatis ĩperiũ contra aĩam meã transgrediar ⁊
sed pocius silenciũ michi indicens amodo taceo: te q
qͣntũ ad me libeꝵ relĩquo. Et cõuersus ad tomitẽ rai¬
naldũ dixit. Andis frchiep̃ali ỹmo diuina auctoritate
silenciũ michi ĩpositũ amodo tu que restant proseq̃¬
re. et que a rege diffinita st̾ edicito. Et ille. Qd̾ michi
ut ĩuictũ nõ est: nõ presumã. Tu ãt si qua dicere uolu¬
eris⁊ dicito: q̃a in hac causa ego tibi p̾enitus deficio.
Dixit ergo iteꝵ archiep̃o comes robertus. Obsetro dñe
ut expectes: donec rñsio tua renũciet᷑. Et archiep̃s adeũ

Expanded text:
jectione, sicut etiam ipse rex in suis privilegiis declaravit et confirmavit. Quapropter auctoritate et paternitate qua nos vobis divina ordinatio lege Christianitatis praetulit et praefecit, interdicimus, ne de mejudicium faciatis, vel factum retractetis. » Respondit comes Robertus: « Absit a me ut tantae auctoritatis imperium contra animam meam transgrediar, sed potius silentium mihi indicens amodo taceo, teque quantum ad me liberum relinquo. » Et conversus ad comitem Rainaldum, dixit: « Audis archiepiscopali imo divina auctoritate silentium mihi impositum; amodo tu quae restant prosequere, et quae a rege definita sunt edicito. » Et ille: « Quod mihi, ait, injunctum non est non praesumam. Tu autem si qua dicere volueris, dicito; quia in hac causa ego tibi penitus deficio. » Dixit ergo iterum archiepiscopo comes Robertus: « Obsecro, domine, ut exspectes donec responsio tua renuntietur. » Et archiepiscopus ad eum:
Abbreviated transcription (Latin):
deflectere: cõtinuo es̃ irrisioni et confusiomi habendũ
Sed et ip̃e intelligens guillelmũ sibi ex directo obui¬
ti. aliquociens eũ reciproco sermonis excursu ita suis
intricauit et illaqueauit obiectionib ut õib ma¬
nifestũ fieret. qd̾ nõ solũ ꝓpriis uteret᷑ fce uirib et
eloquẽtie. Cumq tã in exposicione cause sue qͣm
in cõtencione cũ aduersariis pars magna diei cõ¬
sũpta fuisset ÷ erãt enĩ sedecĩ capła consuetudinũ illaꝵ
aid que stando responderat: ãmirãs tandẽ dñs papa eius
magnificẽtiã atq prestãciã uocauit eũ ad se. uibensq eũ¬
aclesiã dei tã ꝑiculosis tẽporib cõtra tyrãnoꝵ assultus tueri
presũpsisser. Ipse quoq penerã dus antistes cũ debita hũilita.¬

Expanded text:
deflectere, continuo eum ludibrio et confusioni habendum. deflectere, continuo eum ludibrio et confusioni habendum. Sed et ipse sanctus intelligens Guillelmum sibi ex directo obniti, aliquoties eum reciproco sermonis excursu ita suis intricavit et illaqueavit objectionibus, ut omnibus manifestum fieret, quod non solum propriis uteretur viribus et et eloquentiae. Cumque tam in expositione causae suae quam in contentione cum adversariis pars magna diei consumpta fuisset, erant enim sexdecim capitula consuetudinum illarum, ad quae stando responderat, admirans tandem dominus papa ejus magnificentiam atque praestantiam, vocavit eum ad se, jubensqclesiam Dei tam periculosis temporibus contra tyrannorum assultus tueri praesumpsisset, ipse quoque venerandus antistes cum debito h
Abbreviated transcription (Latin):
et qnͣtis qd pronũciatũ fuerat. scõꝵ pr̃m canonib ob¬
uiaret. qnͣtũcũq discrimẽ eccłie dei ĩmineret sirex qd̃
ĩtendebat obtineret. Siłiter fecit ad singula capittula dñs
ꝑapa eũ libẽter audiẽte: et assertiones eiꝰ diligẽter ꝑ sin-¬
guia notãte. Cardinales tñ qui accepta a rege petunia
partes eius fouebant⁊ multã pexacionẽ bt̃o uiro in sua
causa prestiterũt. pretipue guillelmꝰ papiensis: qͥ pre
ceteris regi erat amicicior et familiarior. Hic eñi btm̃
pirũ modis oĩb ĩꝑedire satagens. ad singula ĩsur¬
gebat ⁊ seq el obiciebat multa ꝓponẽs. et mul̾ta ĩqͥrẽs
que pir penerabilis uelut fila araneaꝵ sine difficul¬
tate et hesitacione uel soluebat uł cõũcebat. Putabat
enũ istẽ guillelmꝰ qd̃ archiep̃s oracione uteret᷑ a liena
et nõ ꝓpria ÷ et qͥa si posset eũ a tramite sui sermonis

Expanded text:
ntis, quod pronuntiatum fuerat, sanctorum Patrum canonibus obntis, quod pronuntiatum fuerat, sanctorum Patrum canonibus obviaret: quantumque discrimen Ecclesiae immineret, si rex quod intendebat, obtineret. Similiter fecit ad singula capitula, domino papa eum libenter audiente, et assertiones ejus diligenter per singula notante. Cardinales tamen, qui, accepta a rege pecunia, partem ejus fovebant, multam vexationem beato viro in sua causa praestiterunt, praecipue Guillelmus Papiensis, qui prae caeteris regi erat amicior et familiarior. Hic enim beatum virum modis omnibus impedire satagens, ad singula insurgebat, seque ei objiciebat: multa ei proponens, multa inquirens, quae vir venerabilis ut fila aranearum sine difficultate et haesitatione vel solvebat, vel convincebat. Putabat enim idem Guillelmus, quod archiepiscopus oratione uteretur aliena, et non propria; et quia, si posset eum a tramite sui sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
tduerse. pio quib exiliũ sustinete cogimur. It aas sc̃e p̃¬
nitatitue ostenderemꝰ: et consiliũ suꝑ hiis habererus .
aduenimꝰ. Iubeat igit᷑ si placet sãtas tua cas letr ⁊ aiude¬
el enisquis enĩ ista audierit muꝵ est. si nõ fimant ãbe
Aures euis audiens axp̃ianis cõtra legrẽ xp̃ianitatisa¬
q et dãpniatis scõꝵ pr̃m penerãdis institutis nouas
et ĩ auditas neterũ tyrãnoꝵ presũptas abusiones ẽet¬
desiã tei ĩtrodusi. Het cũ genib fleris dixisset :⁊ iubente
apłico surrexit: stetitq in medio aircũstante eũ turba clerico¬
rũ suoꝵ. Cũq ad peceptũ dñi pape consuetudines ille lege¬
rẽt᷑. et qui legebat pumũ ꝓnũciasset capittulũ⁊ cepit ue¬
nerãdus antistes contra ꝓpositũ capittidũ mirabiliter
disserere: et regis in hoc ĩtencionẽ pleniꝰ elucidare et de¬
tegere⁊ ostendens et cõuincens ex decretis et legibz in qͥb¬

Expanded text:
mur; ut eas sanctae paternitati tuae ostenderemus et consilium super eis haberemus, advenimus: Jubeat igitur, si placet, sanctitas tua eas legi et audiri. Quisquis enim ista audierit, mirum est si non tinniant ambae aures ejus, audiens a Christianis contra legem Christianitatis agi et damnatet inauditas veterum tyrannorum praesumptas abusiones in Ecclesiam introduci. » Haec cum, flexis genibus, dixisset, jubente papa, surrexit, stetitque in medio circumstante eum turba clericorum suorum. Cumque ad praeceptum domini papae consuetudines illae legerentur, et qui legebat primum pronuntiasset capitulum, coepit venerandus antistes contra propositum capitulum mirabiliter disserere, et regis intentionem plenius elucidare ac detegere: ostendens et convincens et decretis et legibus, in q
Abbreviated transcription (Latin):
cũ festinacione de hospiciis sius expulerũt. Ipse u̾o archi¬
ep̃s ĩmonasterio sũ andree apud moͣchos hospitatus ẽ
Facto mane uenit ad curiã ⁊ capellãq ĩgressus ubi rex
missã auditurꝰ aduenerat: eũ cũ debito honore saluta¬
uit. Sedensq uixta regẽ hũiliter et reuerẽter ei suggessit
qͣtinꝰ ad dñm papã exturrẽdi sibi licẽciã cõcederet: habẽ¬
ti multa de ꝯsilio aĩe sue ei ĩtimãda. Abnuit illico rex
spossibile fore dicẽs: ut uł ip̃e uel aliꝰ transfretandi li-¬
thiep̃m rñdere de eo qd̾ ab eo uocatus ad diẽ nõ uenis¬
set. siñdit archiep̃s egritudine detentũ se fuisse: extu-¬

Expanded text:
cum festinatione de hospitiis suis expulerunt. Ipse vero archicum festinatione de hospitiis suis expulerunt. Ipse vero archiepiscopus in monasterio Sancti Andreae apud monachos hospitatus est. Facto mane, venit ad curiam; capellamque ingressus ubi rex missam auditurus advenerat, eum cum debito honore salutavit. Sedensque juxta regem humiliter et reverenter ei suggessit quatenus ad dominum papam excurrendi sibi licentiam concederet: habenti multa de consilio animae suae ei intimanda. Abnuit illico rex, impossibile fore dicens ut vel ipse vel alius transfretandi lirchiepiscopum respondere de eo quod ab eo vocatus ad diem non venisset. Respondit archiepiscopus aegritudine detentum se fuisse, excu
Abbreviated transcription (Latin):
re curauit. Ri ex ãt qui octasiones malignãdi aduersuᷤ
eũ querebat: nullã excusacionẽ qn adesset se recipe res-¬
pondit. Ad herens igit᷑ huic occasioni rex adicto publico
cõuocauit ep̃os et abbates ⁊ comites eriã et proceres ⁊ oẽs
officiales suos÷ õesq oĩno qui alicuiꝰ essent auctorita¬
tis uel nois: die designato apud normãtonã Manda¬
uit eciã ut archiep̃s occasione remota adesset. Dir igit᷑
dñi die prefixa instante cũ ad locũ prenoĩatũ appĩquas¬
set ⁊ seruiẽtes sui qui eũ illuc preuenerãt obuiã ei fuer̃t
dicẽtes: regios m̃istros oĩa hospicia illiꝰ occupasse. Siqͥdẽ
et hocip̃m rex fieri p̃ceꝑat: ĩ cõtũeliã eiꝰ. Substitit igitur
uenerãdus antistes : mandauitq regi se ultra nõ ꝓgres¬
suz: quousq hospicia sua uatuari iussisset. Nec mora ur¬
bẽte rege suꝑuenerũt seruiẽtes archiep̃i: regiãq familiã

Expanded text:
re curavit. Rex autem, qui occasiones malignandi adversus re curavit. Rex autem, qui occasiones malignandi adversus eum quaerebat, nullam excusationem quin adesset se recipere respondit. « Adhaerens igitur huic occasioni rex edicto publico convocavit episcopos et abbates, comites etiam et proceres, et omnes officiales suos, omnesque omnino qui alicujus essent auctoritatis vel nominis: die designato apud Northantonam. Mandavit etiam ut archiepiscopus occasione remota adesset. Vir igitur Domini, die praefixa instante, cum ad locum praenominatum appropinquasset, servientes sui qui eum illuc praevenerant obviam ei fuerunt dicentes regios ministros omnia hospitia illius occupasse. Siquidem et hoc ipsum rex fieri praeceperat in contumeliam ejus. Substitit igitur venerandus antistes, mandavitque regi se ultra non progressurum, quo usque hospitia sua vacuari jussisset. Nec mora jubente rege supervenerunt servientes archiepiscopi, regiamque familiam
Abbreviated transcription (Latin):
Contigit ãt ut quidã ex procerib terre noĩe iħoes ma¬
rescallus causã habens in curia dñi sui archiep̃i huiꝰ
nouelle constitucõis auctaritate sacramẽto dato indiciũ
declinasset: et a curia recessisset. Sacramentũ tñ nõ scdm
morẽ suptextũ euãgelioꝵ uel scõꝵ reliquias pestiterat:
sed suꝑ libellũ quẽ tropariũ uocant: quẽ ipse sibi exĩaus¬
tria erhiberi fecerat. Hic itaq iohãnes sciens oẽm occa-¬
sionẽ aduersus archiep̃m regi fore gratissimã: accessit
ad eũ asserẽs archiep̃m sibi ĩ iusticia defuisse: et ideo ĩ q̃t
qa fidelis oĩ sũ. Rex igit᷑ accepta occasione archiep̃m uoca¬
ri iussit: mandans ut responsurus occurreret: de eo qd̾ ꝓce¬
ri suo iusticiã in curia sua denegasser S ed archiep̃s cũ for¬
te es tp̃e infirmaret᷑: et ad diẽ nulla tenꝰ occurrere posset
racionabilẽ ĩpossibilitatis sue excusatiõe: regi mãda¬

Expanded text:
Contigit autem ut quidam ex proceribus terrae nomine Joannes MaContigit autem ut quidam ex proceribus terrae nomine Joannes Marescallus causam habens in curia domini sui archiepiscopi, hujus novellae constitutionis auctoritate sacramento dato judicium declinasset; et a curia recessisset, sacramentum tamen non secundum morem super textum evangeliorum vel sanctorum reliquias praestiterat, sed super libellum quem troparium vocant, quem ipse sibi ex industria exhiberi fecerat. Hic itaque Joannes, sciens omnem occasionem adversus archiepiscopum regi fore gratissimam, accessit ad eum asserens archiepiscopum sibi in justitia defuisse: « Et ideo, inquit, quia fidelis vester sum; » rex igitur accepta occasione archiepiscopum vocari jussit, mandans ut responsurus occurreret de eo quod proceri suo justitiam in curia sua denegasset, sed archiepiscopus cum forte eo tempore infirmaretur et ad diem nullatenus ocurrere posset, rationabilem impossibilitatis suae excusationem regi manda
Abbreviated transcription (Latin):
uenit sermo ad regẽ qd̾ archiep̃s mare ĩgressus fuisset et pe¬
ne transfretasset. rehemẽter anxiatus ẽ: timebat nãq ne
forte si ad dñm papã posset attingere. ip̃m anathemati
et regnũ eius ĩterdicto supponeret. Qua ꝓpter ne siłi dece¬
tero casui subiaceret ⁊ edicto publico prohibuit: ne qͥs si¬
ne lraꝵ suaꝵ testimonio transfretaret. Fecerat quoq rex no-¬
uã constitucionẽ sius ut sibi uidebatur utilitatib ꝓfutu¬
uã: unde unu̾isi proceres regni ualde grauati submurmu¬
rando ĩgemiscebant. Erat ãt huiꝰ modi qd̃ cõstitutũ fue-¬
rat. Siqs in curia cuiuslibet dñi sui causã habens. usde¬
ret post p̃mã uel scd̾am placiti diẽ nõ sibi ĩnegocio ꝓs¬
ꝑe. nec pro uoto succedere. licebat ei inde recedere⁊ et ad
superions dñi curiã cõuolare: prius tamẽ tercia manu
prestito sacramẽto. qd̾ ĩuiste a causa dilatus fuisset.

Expanded text:
ervenit sermo ad regem quod archiepiscopus mare ingressus fuisset et peervenit sermo ad regem quod archiepiscopus mare ingressus fuisset et pene transfretasset, vehementer anxiatus est, timebat namque ne forte, si ad dominum papam posset attingere, ipsum anathemati et regnum ejus interdicto supponeret. Quapropter ne simili de caetero casui subjaceret, edicto publico prohibuit, ne quis sine litterarum suarum testimonio transfretaret. Fecerat quoque rex novam constitutionem suis ut sibi videbatur utilitatibus profuturam: unde universi proceres regni valde gravati submurmurando ingemiscebant. Erat autem hujusmodi quod constitutum fuerat: « Si quis in curia cujuslibet domini sui causam habens, videret post primam vel secundam placiti diem non sibi in negotio prospere nec pro voto succedere, licebat ei inde recedere et ad superioris domini curiam convolare, prius tamen tertia manu praestito sacramento: quod injuste a causa dilatus fuisset. »
Abbreviated transcription (Latin):
nec esset iã spes ulla q̃ etis et pacis: necessariũ estima¬
uit uenerabilis pontifex dõ nũ papã qui tũc tꝑis ĩ
frãcia morabat᷑ suꝑ hiis cõsulere. Et ꝑata paucis sciẽ¬
tib profetione et nauigio: apud romenellũ mare ĩ¬
gressus ẽ. Et cũ iã magnũ maris spaciũ emẽsus fuis¬
set: locuti st̃ ad ĩuicẽ seorsũ naute dicẽtes. Ed ẽ qd̾ agi¬
mus: Inimitũ regis quẽ usq ad mortẽ odit et ꝑsequit᷑:
de manibz illius educimꝰ ÷ et putamꝰ hoc regẽ posse latẽ¬
re: Nequaqͣm. Quappter certũ est nos cõtra aĩas nr̃as
agere. Accesserũt itaq ad archiep̃m dicẽtes difficilẽ ni-¬
mis esse nauigacionẽ nentũqz cõtrariũ; nec posse se sine
discrimine uite terrã quã petebant attingere. Archiep̃s uero
audiens ĩ minẽre ꝑiculũ⁊ et nõ intelligens dolũ. iussit se
reponi ad litus unde exierat. Net multo post tpe ut ꝑ¬

Expanded text:
nec esset jam spes ulla quietis et pacis, necessarium aestimanec esset jam spes ulla quietis et pacis, necessarium aestimavit venerabilis pontifex dominum papam, qui tunc temporis in Francia morabatur, super his consulere. Et parata paucis scientibus profectione et navigio, apud Romenellum mare ingressus est. Et cum jam magnum maris spatium emensus fuisset, locuti sunt ad invicem seorsum nautae, dicentes: Quid est quod agimus? Inimicum regis, quem usque ad mortem odit et persequitur, de manibus illius educimus, et putamus hoc regem posse latere? Nequaquam; quapropter certum est nos contra animas nostras agere. Accesserunt itaque ad archiepiscopum, dicentes difficilem nimis esse navigationem ventumque contrarium, nec posse se sine discrimine vitae terram quam petebant attingere; archiepiscopus vero, audiens imminere periculum, et non intelligens dolum, jussit se reponi ad littus unde exierat. Nec multo post tempore, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
Tandẽ necessitate racionis cõpulsus rex cõsensit ut red-¬
derẽt᷑ quidẽ archiẽpo: ita tñ ut et ip̃e eos meritis exigẽtib
ex ordinatos sins nũstris cõdẽpnandos traderet. At pero
archiep̃s duplici mõ nõ eos esse puniẽdos dicebat: sed
sufficere eis ad penã si exordinarẽtur. Si ãt posteaĩ sce¬
lerib deprehenderẽtur: tũt ad se nõ ꝑtinerere quo eos
uidicio ꝯdẽpnare. Diu du̾sisq modis ꝓtracta ẽ hec cõ¬
tẽtio: sed breuitatis causa plura narrare uitamꝰ. Cãdẽ
sũ rex et archiep̃s cũ multitudine ep̃oꝵ et proceꝵ de ip̃aq̃¬
rela cognituri cõuenissent :⁊ ĩtelligens rex btm uirũ de
iure ecclesiastico flecti oĩo nõ posse: iratus minari ei ce¬
pit dicens. Ego te huĩliabo: et restituã te in loco ubi
te ĩueni. Cũq in dies singulos uexaciones et gra-¬
uamina ĩtosserabilia circa ecclesiã dei multiplicarẽt᷑

Expanded text:
Tandem necessitate rationis compulsus rex consentit ut redTandem necessitate rationis compulsus rex consentit ut redderentur quidem archiepiscopo, ita tamen ut et ipse eos meritis exigentibus exordinatos suis ministris condemnandos traderet. At vero archiepiscopus duplici modo non eos esse puniendos dicebat, sed sufficere eis ad poenam si exordinarentur. Si autem postea in sceleribus deprehenderentur, tunc ad se non pertinere quo eos judicio condemnaret. Diu diversisque modis pertracta est haec contentio, sed brevitatis causa plura narrare vitamus. Tandem cum rex et archiepiscopus cum multitudine episcoporum et procerum de ipsa querela cognituri convenissent, intelligens rex beatum virum de jure ecclesiastico flecti omnino non posse, iratus minari ei coepit, dicens: « Ego te humiliabo, et restituam te in loco ubi te inveni. » Dumque in dies singulos vexationes et gravamina intolerabilia circa Ecclesiam Dei multiplicarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
et ecclesiasticos piros solito acrius ĩfestãte⁊ et archiẽp̃o
nichilominꝰ cõstãter resistẽte: ĩtentor mali dyabolus
q̃relã grauẽ adu̾sus eccłiã suscitauit. Officialib nãq
regis cũcta infatigabilit̾ ꝑuagãtib et sollicicius ĩues¬
tigãtib ⁊ reꝑti st̃ quidã de clero diuersoꝵ criminũ rei: qͦs
tenẽtes minculis et carcerib mãcipauerũt. Erãt ãt qͥdã
ex ais sacerdotes: alii p̾o dyaconi⁊ et diu̾soꝵ ordinũ cde¬
rici: quos cõstabat in furtis et homicidiis asse scelera¬
tissimos. Sed nec tales layce iusticie deserendos uenerã¬
dus antistes arbitratus ẽ: qn ỹmo eos a roge cõ stã ter
requirebat. sub anathemate interdicens. ne qͣs eos extra
turiã eccłie iudicare presumeret. Se ãt ꝑatũ ut eos adius¬
ticiã exhibeat: et de eis scd̃m canones et decreta iudicet.

Expanded text:
et ecclesiasticos viros solito acrius infestante, et archiepiscopo et ecclesiasticos viros solito acrius infestante, et archiepiscopo nihilominus constanter resistente intentor mali diabolus querelam gravem adversus Ecclesiam suscitavit, officialibus namque regis cuncta infatigabiliter pugnantibus et sollicitius investigantibus, reperti sunt quidam de clero diversorum criminum rei, quos tenentes vinculis et carceribus mancipaverunt. Erant autem quidam ex eis sacerdotes; alii vero diaconi et diversorum ordinum clerici, quos constabat in furtis et homicidiis esse sceleratissimos. Sed nec tales laicae justitiae deferendos venerandus antistes arbitratus est, quinimo eos a rege constanter requirebat sub anathemate interdicens, ne quis eos extra curiam ecclesiae judicare praesumeret. Se autem paratum ut eos ad justitiam exhibeat, et de eis secundum canones et decreta judicet.
Abbreviated transcription (Latin):
na fretus calliditate flexis ante paipã genib uirauit qd̾
nisi rex in reditu eoꝵ de peticione sua gauderet: archiep̃m
tãq nimis habens regis maliciã necessaria usus ꝓ tꝑe
dispẽsacione. legacionẽ ip̃i regi cõtulit: ita tñ qd̾ nec
eboracẽsi eñ assignare: nec aliquẽ legacionis auctori¬
tate posset grauare. Litteras nãq alias secreto direxit ĩ
aingliã: que mox regẽ legacione spoliarẽt si potestat e
legacionis pti uel quẽqͣm grauare tẽptasset. Rex ãt lit¬
teras q̃b ei legacio cõferebat᷑ accipiẽs. huiusmodi lega¬
cionẽ nõ multipendit ⁊ litteras tamẽ ip̃as multis ostẽ¬
dit. seq legatũ ĩnotuit: ut archiep̃m de sua legatione
terreret. Tandẽ no cũ aliqmͣdiu lrãs illas ĩntilit̾ detinu¬
isset⁊ missis nũciis legacioẽ dño pape cũ r̃oignacione
reddidit: et litteras ip̃as ei remisit. Post hec rege ecc̃iam

Expanded text:
na fretus calliditate, flexis ante papam genibus, juravit quod na fretus calliditate, flexis ante papam genibus, juravit quod nisi rex in reditu eorum de petitione sua gauderet, archiepisctamque nimis habens regis malitiam, necessaria usus pro tempore dispensatione, legationem ipsi regi contulit, ita tamen quod nec Eboracensi eam assignare, nec aliquem legationis auctoritate posset gravare. Litteras namque alias secreto direxit in Angliam: quae mox regem legatione spoliarent, si potestate legationis uti vel quemquam gravare tentasset. Rex autem litteras, quibus ei legatio conferebatur, accipiens, hujusmodi legationem non multipendit; litteras tamen ipsas multis ostendit, seque legatum innotuit, ut archiepiscopum de sua legatione terreret. Tandem vero cum aliquandiu litteras illas inutiliter detinuisset, missis nuntiis legationem domino papae cum indignatione reddidit, et litteras ipsas ei remisit. Post haec rege Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
bra tũ siuis agebat cõsilia q̃d sibi agendũ esset. Uisũ ẽ ei
tandẽ. qd̃ si legacionẽ anglie rogerio eboracẽi archiep̃o
btĩ uiri emulo a dño papa obtinere posset: facile archi¬
ep̃m posse subiugari et cõsuetudines suas firmiꝰ stabi¬
liri. Duos igit᷑ ex clericis suis. Ioħ̾em scilicz de oxenefor¬
dia. et gaufridũ cognomẽto ridellũ pro obtinẽta lega¬
sione ad dñm papã direxit: quos dñs papa nec audi
rii quo procurãte gens angloꝵ fidẽ xp̃i suscepit nuscͣ
legit᷑ uel recolit᷑ usq ad piesens cãtuariensẽ ecclesiã e¬
boracensi fusse subiectã÷ et idcirco a nobis m̃ime fi¬
eri debet: qd̾ predetessores nr̃os necdũ fetisse cognostimꝰ.
Constat nãq cãtuariensẽ ecłiam dignitate et pͥmacia
ceteras regni illiꝰ eccłias ñtecellere: uistũq nõ esse. ut que
pͥma ẽ secũ daria efficiat᷑. Iohãnes ãt de oxenefordia nng̃¬

Expanded text:
bra cum suis agebat consilia, quid sibi agendum esset: visum est ei bra cum suis agebat consilia, quid sibi agendum esset: visum est ei tandem, quod si legationem Angliae Rogerio Eboracensi archiepiscopo beati viri aemulo a domino papa obtinere posset, facile archiepiscopum posse subjugari et consuetudines suas firmius stabiliri. Duos igitur ex clericis suis, Joannem scilicet de Oxenefordia, et Gaufridum, cognomento Ridellum, pro obtinenda legatione ad dominum papam direxit, quos dominus papa nec auditrii, quo procurante gens Anglorum fidem Christi suscepit, nusquam legitur vel recolitur usque ad praesens Cantuariensem ecclesiam Eboracensi fuisse subjectam; et idcirco a nobis minime fieri debet, quod praedecessores nostros necdum fecisse cognoscimus. Constat namque Cantuariensem Ecclesiam dignitate et primatia caeteras regni illius ecclesias antecellere; justumque non esse ut quae prima est secundaria efficiatur; Joannes autem de Oxenefordia, mag
Abbreviated transcription (Latin):
rotroldus ebroicensis ep̃s: cupiens ĩter regẽ et archiẽp̃m
pacẽ et cõcordiã reformare. Rex ãt uno modo tantũ possi¬
bile esse rñdit ⁊ si uidelicet tã ip̃e qͣm archiep̃s ĩpetrare pos¬
sent: qͣtinꝰ dñs papa bulla ꝓpria cõsuetudines suas robo¬
ep̃m rogans instãter et cõsulens qͣtinꝰ dño pape suꝑ hoc
negocio scriberet. Archiep̃s uõ cauẽs ne aliquã iustã ma-¬
lignãdi ocrasionẽ daret regi: sciensq c̾tissime preces suaᷤ
qnͣtũ ad effectũ nichil ꝓfuturas regi: scripsit et rogauit
apłicũ suꝑ cõfirmatione cõsuetudinũ iuxta regis et ep̃i uo¬
lũtatẽ. Dñs uo papa ĩtelligẽs peticionẽ illã nõ de uolũta¬
te sed de necessitate ꝓcessisse ⁊ ab nuit illico: et legatos
qui ad hoc missi fuerant ab spe ĩpetrãdi reppulit. ed̾
ubi regi ĩnotuit: uehemẽtiori idignacione accensus cre¬

Expanded text:
Rotroldus Ebroicensis episcopus, cupiens inter regem et archiepiscopum Rotroldus Ebroicensis episcopus, cupiens inter regem et archiepiscopum pacem et concordiam reformare. Rex autem, uno modo tantum possibile esse respondit, si videlicet tam ipse quam archiepiscopus impetrare possent quatenus dominus papa bulla propria consuetudines suas roboarchiepiscopum rogans instanter et consulens quatenus domino papae super hoc negotio scriberet. Archiepiscopus vero, cavens ne aliquam justam malignandi occasionem daret regi, sciensque certissime preces suas quantum ad effectum nihil profuturas regi, scripsit et rogavit apostolicum super confirmatione consuetudinum juxta regis et episcopi voluntatem. Dominus vero papa, intelligens petitionem illam non de voluntate sed de necessitate processisse, abnuit illico, et legatos qui ad hoc missi fuerant ab spe impetrandi repulit. Quod ubi regi innotuit, vehementiori indignatione accensus, cre
Abbreviated transcription (Latin):
Et archiep̃s. Accipio qͥdẽ inq̃t. nõ tamẽ uel cõsenciẽs
uł approbans: sed ad cautelã et defensionẽ ectlesie: ut
uidelicet hoc uidicio cognoscamꝰ cõtra que nob̾ agẽdũ
sit. Cognitis nãq laqueis et muscipulis que nobis obtẽ.¬
Dũt: caucioies deo ãnuẽte erimꝰ. Hiis dictis iratus surrex¬
it et abcessit. Et qmͣuis ad liberacõem deri qui cõuenerat
ita fieri necessariũ fui̾t÷ sirchiep̃s tamẽ de excessu suo quo
quidẽ deceptus deliquerat. cõsolacionẽ nõ recipiens: gra¬
uissimã sibimetip̃i penitẽtiã indixit: seq ab officio al¬
taris suspendit: donec missis ad paꝑã alexandiũ nũ¬
tiis qui ei rei geste ordinẽ et modũ ĩtimarẽt. ab eo ablo¬
lucionẽ meteret: Admirat᷑ mã dñs papa ⁊ elũ illius et cõ¬
stanciã: litteras cõsolatorias honoris et dilectionis plena ͤ¬
a transmisit. Post hec uenit ad regẽ apud porcestriã

Expanded text:
Et archiepiscopus: « Accipio quidem, inquit, non tamen vel consentiens Et archiepiscopus: « Accipio quidem, inquit, non tamen vel consentiens vel approbans, sed ad cautelam et defensionem Ecclesiae, ut videlicet hoc indicio cognoscamus, contra quae nobis agendum sit. Cognitis namque laqueis et muscipulis quae nobis obtenduntur, cautiores Deo annuente erimus. » His dictis, iratus surrexit et abscessit. Et quamvis ad liberationem cleri qui convenerat, ita fieri necessarium fuit; archiepiscopus tamen de excessu suo, quo quidem deceptus deliquerat, consolationem non recipiens, gravissimam sibimetipsi poenitentiam indixit; seque ab officio altaris suspendit, donec missis ad papam Alexandrum nuntiis qui ei rei gestae ordinem et modum intimarent, ab eo absolutionem mereretur. Admiratus etiam dominus papa zelum illius et constantiam, litteras consolatorias honoris et dilectionis plenas ei transmisit. Post haec venit ad regem apud Porcestriam
Abbreviated transcription (Latin):
uel tõtradictio⁊ surgãt prudẽtiores et ãtiquiores ꝓ cerũ.
et foras cũ clericis meis egressi recordẽt᷑ legũ et cõsuetudi¬
nũ aui mei regis henrici: easq diligẽter cõscriptas mi¬
chi tũ oĩ celeritate affecãt. Net mora factũ ẽ ut ĩpturit.
cõsuetudinesq descriptas et ĩ mediũ allatas iussit rex le¬
gi. uib lectis: dixit iteꝵ rex. Ecte hec st̾ que michi cõces¬
sa st̾. Qua ꝓpt᷑ ne dẽiceps suꝑ hñs questio ouat᷑ uel noua
forte emergãt placita: uolumꝰ ut archiep̃s hiis sigil¬
lũ suil appendat. Ad het arthiep̃s. Per deũ inqͥt sĩpotẽ¬
tẽ nũqͣm me uiuẽte sigillũ meũ hiis apponet᷑. Tũc ad
aliud cõmentũ se derii et officiales regis cõuertũt Cy¬
togcaphũ rege iubente celeriter cõficiũt. Qd̃ ꝑ mediũ
uixta morẽ scidẽtes: ꝑtẽ unã archiep̃o porrigunt.

Expanded text:
vel contradictio; surgant prudentiores et antiquiores procerum vel contradictio; surgant prudentiores et antiquiores procerum et foras cum clericis meis egressi recordentur legum et consuetudinum avi mei regis Henrici, easque diligenter conscriptas mihi cum omni celeritate afferant. » Nec mora factum est ut imperavit, consuetudinesque descriptas et in medium allatas jussit rex legi. Quibus lectis, dixit iterum rex: « Ecce haec sunt quae mihi concessa sunt. Quapropter ne deinceps super his quaestio oriatur, vel nova forte emergant placita, volumus ut archiepiscopus his sigillum suum appendat. » Ad haec archiepiscopus. « Per Deum, inquit, omnipotentem nunquam, me vivente, sigillum meum his apponetur. » Tunc ad aliud commentum se clerici et officiales regis convertunt. Chirographum, rege jubente celeriter conficiunt: quod per medium juxta morem scindentes: partem unam archiepiscopo porrigunt.
Abbreviated transcription (Latin):
serit: restat nũc ut ep̃i ip̃o ĩperãte idẽ faciant. Uolo ait
archiẽps: ut sicut egoita ⁊ ip̃i honor ur̃o satisfaciãt.
Tũt surgẽtes ep̃i ãnuerũt. Solus iocelinus saresberiẽ¬
sis ep̃s coĩter cũ aliis nõ assensit: sed residentib aliis
quesiuit ab archiep̃o utrũ id ip̃m face̾ deberet. Dicente
ũo arthiepõ sic oportere: assensit. Nouens ãt rex ta-¬
put ĩproperauit saresberiensi: qui sẽp cõtrarius sibi
tẽplariis audierat cõtrou̾siã terminatã estĩaret: ad¬
huc tamẽ trepidus et uelud ĩ pendulo cõstitutus:
rei exitũ prestolabat᷑ incertus. Ait igit᷑ rex. Ad om̃ cre¬
do ꝑuenisse audiẽtiã. tõcessũ michi esse ab archiep̃o et ep̃is
ut leges et cõsuetudines regni mei de cetero firmit teneã¬
tur et obseruẽt: Ne igit᷑ teinceps ĩter nos iteret cõtẽtio

Expanded text:
serit, restat nunc ut episcopi, ipso imperante, idem faciant. » -- « Volo, ait serit, restat nunc ut episcopi, ipso imperante, idem faciant. » -- « Volo, ait archiepiscopus, ut sicut ego ita et ipsi honori vestro satisfaciant. » Tunc surgentes episcopi annuerunt. Solus Jocelinus Salesberiensis episcopus communiter cum aliis non assensit, sed residentibus aliis, quaesivit ab archiepiscopo utrum idipsum facere deberet, dicente vero archiepiscopo sic oportere, assensit. Movens autem rex caput, improperavit Salesberiensi, qui semper contrarius sibi d a memoratis templariis audierat controversiam terminatam aestimaret, adhuc tamen trepidus et velut in pendulo constitutus, rei exitum praestolabatur incertus. Ait igitur rex: « Ad omnium credo pervenisse audientiam, concessum mihi esse ab archiepiscopo et episcopis, ut leges et consuetudines regni mei de caetero firmiter teneantur et observentur. Ne igitur deinceps inter nos iteretur contentio
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ hiis que audierat: una cũ ip̃is ad regẽ aiccessit uta ei
locutus ẽ. Si de iure ꝓprio dñe mi rex ĩter nos cõtrouerfia
u̾teret᷑: statĩ absq ulla cõtradutione dicto cicius me ur̃e
nolũtati cessisse noueritis. Nũc n̾o cũ de ecclesiasticis nego¬
tiis nobis ĩterĩ deo actore cõmissis sermo q̃dẽ grauis et ꝑi¬
tulosus mutuo uentilet᷑: nõ debet extellẽcie tue mirũ uł
indignũ inderi: si in dei causa aliqnͣtulũ scrupulosior
fuerĩ ⁊ sciens qd̃ redditurus sĩ ei racionẽ uillicatiomiͤ
mee: qui nõ ꝑcit delĩquẽti. Iam u̾o de prudẽtia et mãsue¬
tudine tua spem habens meliorẽ libẽs t̃ ad postula ra
cõsencio: cõsuetudinesq regni bona fide me seruatuꝵ
dico. Iix uerbũ de ore põtificis exierat. et rex alta uoc e
rñdit. Audistis uniu̾si que michi archiep̃s su gr̃a cõces¬

Expanded text:
super his quae audierat: una cum ipsis ad regem accessit et ita ei super his quae audierat: una cum ipsis ad regem accessit et ita ei locutus est: « Si de jure proprio, domine mi rex, inter nos controversia verteretur, statim absque ulla contradictione dicto citius me vestrae voluntati cessisse noveritis; nunc vero cum de ecclesiasticis negotiis nobis interim, Deo auctore, commissis sermo quidem gravis et periculosus mutuo ventiletur, non debet excellentiae tuae mirum vel indignum videri si in Dei causa aliquantulum scrupulosior fuerim, sciens quod redditurus sim ei rationem villicationis meae, qui non parcit delinquenti. Jam vero de prudentia et mansuetudine tua spem habens meliorem libenter ad postulata consentio consuetudinesque regni bona fide me servaturum dico. » Vix verbum de ore pontificis exierat et rex alta voce respondit: « Audistis universi, quae mihi archiepiscopus sui gratia conces
Abbreviated transcription (Latin):
pisus fui̾t a te suꝑari Qua ꝓpt̾ modis oĩb roganius. ⁊
bona fide monemꝰ et cõsulimꝰ ut regi u̾botenꝰ satisfaci¬
as ⁊ nũqͣm mẽcionẽ auditurꝰ deccteto de consuetudinib
illis quas qͣnͣtope refugis et detestaris: sed mox ut regẽ ĩ
cõi audiẽcia p̾bo tantũ honoraueris: oĩs ĩdignatio et ĩ¬
imicicis oblitterabit᷑: et plena pax et dilectio ĩter te at ip̃m
reformabit᷑. Hec tibi ĩ p̾bo ueritatis fidelit̾ ꝓmiltimꝰ et
de hac re nosmetipsos fideiussores et obsides damꝰ ⁊ aĩas¬
q nc̃as eterne dapmacioni obnoxias obtestans: si rex a
te deĩceps cõtra uolũtatẽ tuã uel ordinẽ tuũ aliquid re¬
quisierit. Notus itaq archiep̃s eoꝵ fletib u̾bisq cũ tã¬
ta protestacione ꝓlatis. uidens eciã regẽ cũ sius ad sce-¬
leris cedisq patracionẽ ꝑ atũ: collocutus prius cũ ep̃iᷤ

Expanded text:
visus fuit a te superari; quapropter modis omnibus rogamus, et visus fuit a te superari; quapropter modis omnibus rogamus, et bona fide monemus et consulimus ut regi verbo tenus satisfacias: nunquam mentionem auditurus de caetero de consuetudinibus illis, quas quantopere refugis et detestaris, sed mox ut regem in communi audientia verbo tantum honoraveris, omnis indignatio et inimicitia obliterabitur; et plena pax et dilectio inter te et ipsum reformabitur. Haec tibi in verbo veritatis fideliter promittimus et de hac re nosmetipsos fidejussores et obsides damus: animasque nostras aeternae damnationi obnoxias obtestamur, si rex a te deinceps contra voluntatem tuam vel ordinem tuum aliquid requisierit. » Motus itaque archiepiscopus eorum fletibus verbisque cum tanta protestatione prolatis, videns etiam regem cum suis ad sceleris caedisque patrationem paratum; collocutus prius cum episcopis
Abbreviated transcription (Latin):
manib necessitate ĩ euitabili explere nos cõuenit. Et ar
ticis sanctionib nos occũbere contigat: cũ hoc nos.
snumera scõꝵ turba et u̾bo docuerit et exẽplo. dñi tãtũ
polũtas fiat. Hiis itaq repulsis et recedentib accesserũt
aid eũ duo tẽplarii qui et ipsi scd̃m suũ modũ magni erãt
noĩs et opinionis : quoꝵ unꝰ dicebat᷑ richardus de hastĩ-¬
ges magister tẽplarioꝵ tocius regni: alter u̾o uocabatur
Hostes. nichilominꝰ et ip̃e ĩ curia noĩatissimꝰ. Isti duo ã
te archiep̃m steterũt: et ita cũ singultib et lacrimis eũ
allocuti st̃. Quare dñe ita ĩexorabilis es in causa scẽ er¬
desie que hodie proculdubio graue et hactenꝰ ĩauditũ ẽ
passura discrimẽ: nsi regis uolũtas fuerit adĩplet a:
Certissime em̃ scimꝰ qd̾ rex nec artẽ nec dolũ erga te cogi¬
tat⁊ sed graue nimis et ĩtollerabile ei iidet᷑: si ĩ hoc u̾bo

Expanded text:
manibus necessitate inevitabili explere nos convenit. » Et amanibus necessitate inevitabili explere nos convenit. » Et aticis sanctionibus nos occumbere contingat, cum hoc nos innumera sanctorum turba et verbo docuerit et exemplo: Domini tantum voluntas fiat. » His itaque repulsis et recedentibms, accesserunt ad eum duo templarii qui et ipsi secundum modum suum magni erant nominis et opinionis, quorum unus dicebatur Richardus de Hastinges magister Templariorum totius regni, alter vero vocabatur Hostes nihilominus et ipse in curia nominatissimus. Ite archiepiscopum steterunt: et ita cum singultibus et lacrymis eum allocuti sunt: « Quare, domine, ita inexorabilis es in causa sanctae Ecclesiae, quae hodie procul dubio grave et hactenus inauditum est passura discrimen, nisi voluntas regis fuerit adimpleta? Certissime enim scimus quod rex nec artem nec dolum erga te cogitat, sed grave nimis et intolerabile ei videtur, si in hoc verbo
Abbreviated transcription (Latin):
poce flebrli ut eoꝵ misereret᷑ rogare ceperunt dicẽtes. qd̾ ni-¬
si p̃a die plenã cũ rege pacẽ faceret ⁊ eciã si forte aliis par¬
ceret᷑: sibi mĩme ꝑcendũ qͣn occiderẽt. Archiẽp̃s u̾o timidi-¬
tati et pusillammitati eoꝵ blanda cõsolacione occurr̃e ᷤ.
in sentẽtia ꝑmansit ĩmobilis. In ipsa hora accesserũt ad
eũ duo comites de maioribz et de nobiliorib regni guil-¬
lelmus uidelicet leicestrensis et remaidus comubiensis
auũculus regis÷ monẽtes et rogãtes obuixe quatinus
siipsius et eoꝵ qui cũ ipso aduenerant miseret᷑. dicẽte
regẽ uehemẽtissime iratũ et cõmotũ: atq ad ulcionẽ sui
cõtẽptus iã execto gladio ꝑatũ. Nr̃i etiã ĩquiũt qui amĩ¬
ti et fideles tui sumꝰ ut miserearis obsaramꝰ ⁊ qͥa nisi ho¬
dierna die regi plenarie satisfeceris: scelus ĩauditũ ꝓpii

Expanded text:
voce flebili ut eorum misereretur rogare coeperunt dicentes quod nivoce flebili ut eorum misereretur rogare coeperunt dicentes quod nisi ipsa die plenam cum rege pacem faceret, etiam si forte aliis parceret, sibi minime parcendum quin occiderentur. Archiepiscopus vero timiditati et pusillanimitati eorum blanda consolatione occurrens in sententia permansit immobilis. In ipsa hora accesserunt ad eum duo comites de majoribus et de nobilioribus regni, Willelmus videlicet Leicestrensis et Reinaldus Cornubiensis avunculus regis, monentes et rogantes obnixe quatenus sui ipsius et eorum qui cum ipso advenerant misereretur dicentes regem vehementissime iratum et commotum atque ad ultionem sui contemptus jam exerto gladio paratum. « Dum etiam, inquiunt, qui amici et fideles tui sumus ut miserearis obsecramus, quia nisi hodierna die regi plenarie satisfeceris, scelus inauditum propriis
Abbreviated transcription (Latin):
na. Nec mirũ. Ira enĩ regis sicut rugitus leonis Stãt
unterĩ sacerdotes dñi quasi grex patus ad uictimã.
pauidi nimis et tristes: solus archiẽp̃s ꝑsistẽs pultu
hilari et iocũdo eos cõsolabat᷑: dicẽs talia decẽre ne-¬
ros acł̃ie sacerdotes. Qui ãt in clero qui cõuenerant
obscurioris erant fame et noĩs huc illucq diffugũt:
subducẽtes se piculo qd̃ iã iamq ĩminere timebat᷑. Erãt
fuitẽ inter ep̃os duo ep̃i iosceluꝰ scilicet saresbriensis et ro¬
gerius norwicẽsis: quos rex diu̾sis de causis exosos habe¬
bat. Norwicẽsis eĩ qui regẽ consãgũtatis ꝓpinquitate cõ¬
tĩgebat. licet etate esset iuuenis. religiosus tamẽ et eccłiasti-¬
te libertatis emulator erat: regẽq de excessibz sius liberius
ĩcrepando eius irã ĩcurrerat: saresbriensis nõ aliis de causis
eũ sibi infensũ reddiderat. ł ii duo ad archiep̃m accedente ᷤ

Expanded text:
na. Nec mirum; ira enim regis sicut rugitus leonis. Stant na. Nec mirum; ira enim regis sicut rugitus leonis. Stant interim sacerdotes Domini, quasi grex paratus ad victimam, pavidi nimis et tristes: solus archiepiscopus persistens vultu hilari et jucundo eos consolabatur, dicens talia decere veros Ecclesiae sacerdotes; qui autem in clero qui convenerant obscurioris erant famae et nominis, huc illucque diffugiunt subducentes se periculo quod jam jamque imminere timebant. Erant autem inter episcopos duo episcopi Joscelinus scilicet Salesberiensis et Rogerus Norwicensis, quos rex diversis de causis exosos habebat. Norwicensis enim qui regem consanguinitatis propinquitate contingebat, licet aetate esset juvenis, religiosus tamen et ecclesiasticae libertatis aemulator erat, regemque de excessibus suis liberius increpando ejus iram incurrerat; Salesberiensis vero aliis de causis eum sibi infensum reddiderat. Hi duo ad archiepiscopum accedentes
Abbreviated transcription (Latin):
bate de elimosina acceꝑat⁊ regẽq a prauo ꝓposito ĩnlło
mitigatũ sed magis stabiliendis et cõfirmãdis cõsue¬
tudinib illis execrandis toto ão ĩsistere. elegit pocius
de se solo regi occasionẽ calũpnie daire: qͣm eccłie causã
penitus in discrimẽ mittere. Dissiłauit itaq et au̾tib
se qͥntũ potuit:. ne aliqͣm ibi recognicionẽ seu cõcessi¬
onẽ faceret. Qd̃ postqͣm regi ĩnotuit⁊ amens et furi¬
bũdus effectus nõ iã cõsilio sed glandio utẽdũ decreuit:
alteꝵ saulẽ se sacerdotib dñi mox futuꝵ cõminans.
nisi uolũtas sua stafi sine mora ĩpleret. Nec mora
fit nota regis indignacio: turbant᷑ mox oĩa: tumul¬
tuãt᷑ uniuersi: discurrũt regii cliẽtes : pretẽtentes
facies solito truculẽtiores: se seq iã ad facinꝰ quasi
preparãtes. Fiũt illico oĩa horroris et formidinis ꝑle-¬

Expanded text:
bate de Eleemosyna acceperat: regemque a pravo proposito in nullo bate de Eleemosyna acceperat: regemque a pravo proposito in nullo mitigatum, sed magis stabiliendis et confirmandis consuetudinibus illis exsecrandis toto animo insistere, elegit potius de se solo regi occasionem calumniae dare, quam ecclesiae causam penitus in discrimen mittere. Dissimulavit itaque et avertit se quantum potuit, ne aliquam ibi recognitionem seu concessionem faceret. Quod postquam regi innotuit, amens et furibundus effectus, non jam consilio sed gladio utendum decrevit, alterum Saulem se sacerdotibus Domini mox futurum comminans, nisi voluntas sua statim sine mora impleretur. Nec mora, fit nota regis indignatio: turbantur mox omnia: tumultuantur universi, discurrunt regii clientes; praetendentes facies solito truculentiores: seseque jam ad facinus quasi praeparantes. Fiunt illico omnia horroris et formidinis ple
Abbreviated transcription (Latin):
seruabo: tibiq de cetero ut decet et iustũ est ꝑ oĩa in bono
ohtẽperans em. Tunc rex ad eũ. Oĩb ĩ quit notũ ẽ. qͣm
ꝑtinacit᷑ te in hoc pͥbo exhibueris. et qnͣtũ honorẽ me¬
ũ in tua cõtradictione leseris: qua ꝓpter sint decet me
honorare decreuisti corã om̃ib emẽdari et reognosa ne¬
cesse essi qd̾ honori mes in hac parte detractũ ab õĩbus
scit. Mitte igit᷑ et cõuoca ep̃os et abbates et ceteros oẽs
qui ĩ etcłiasticis honorib st̾ eminẽciores:⁊ et ego ex ꝑt e
mea cõuocabo nuiu̾sos maiores regni: qͣtuiꝰ in pncia
et audiẽtia oĩm ad honorẽ ineũ sermo iste reco gnosca¬
tur. Cũ igit᷑ iꝑe statuto uniu̾si apud darendonã cõue¬
nissent. cepit rex instãter exigere: ut sermo predictus
de obseruacõe cõsuetudinũ ab archiep̃o recapitulara
Senciens ãt arthiep̃s rẽ longe distare ab eo qd̵ abab¬

Expanded text:
servabo, tibique de caetero, ut decet et justum est, per omnia in bono servabo, tibique de caetero, ut decet et justum est, per omnia in bono obtemperans ero. » Tunc rex ad eum: « Omnibus, inquit, notum est quam pertinaciter te in hoc verbo exhibueris, et quantum honorem meum in tua contradictione laeseris; quapropter, si ut decet me honorare decrevisti, coram omnibus emendari et recognosci necesse est, quod honori meo in hac parte detractum ab omnibus scitur. Mitte igitur et convoca episcopos et abbates et caeteros omnes qui in ecclesiasticis honoribus sunt eminentiores; et ego ex parte mea convocabo universos majores regni, quatenus in praesentia et audientia omnium ad honorem meum sermo iste recognoscatur. » Cum igitur tempore statuto universi apud Clarendonam convenissent, coepit rex instanter exigere ut sermo praedictus de observatione consuetudinum ab archiepiscopo recapitularetur. Sentiens autem archiepiscopus rem longe distare ab eo quod ab ab
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtroducta: penitus in ꝑpetuũ aboleretur. Erat ãt isdẽ
abbas de elemosina tãte opinionis et fame cui facile fi-
nerant u̾bis inductus et ꝓmissionibz credulus: una
cũ eis ad regẽ profectus est. Inuentũ ãt regẽ apud
rodestoche uenerabilis pontifex cũ multa mãsuctu-¬
dine allocutus est: ꝓponens ei in exẽplũ scõs regni il-¬
lius reges: quos nõ solũ fides et pietas deo fecit accep¬
tos: uerũ eciã plures ex eis martirii corona reddidit
gloriosos: exhortans et suppliciter rogans. ut et ip̃e
eoꝵ exc̃plis et uesligiis inhereret: tyrãnoꝵq deletis et ĩppe¬
tuũ dãpnatis abusionib. scõꝵq regũ meritis e collegio
sociari satageret. Et ne qd̃ ait archiep̃s offendiculũ bone
polũtati tue si eã tibi dñs inspirare dignatus fuit ꝑme
opponi uideat᷑ scias qd̃ consuetudines regni bona fue

Expanded text:
introducta, penitus in perpetuum aboleretur. Erat autem idem introducta, penitus in perpetuum aboleretur. Erat autem idem abbas de Eleemosyna tantae opinionis et famae, cui facile fidenerant verbis inductus et promissionibus credulus, una cum eis ad regem profectus est. Inventum autem regem apud Wodestoche venerabilis pontifex cum multa mansuetudine allocutus est, proponens ei in exemplum sanctos regni illius reges, quos non solum fides et pietas Deo feeit acceptos verum etiam plures ex eis martyrii corona reddidit gloriosos: exhortans et suppliciter rogans, ut et ipse eorum exemplis et vestigiis inhaereret, tyrannorumque deletis et in perpetuum damnatis abusionibus sanctorum regum meritis et collegio sociari satageret. « Et ne quid, ait archiepiscopus, offendiculum bonae voluntati tuae, si eam tibi Dominus inspirare dignatus fuit, per me opponi videatur, scias quod consuetudines regni bona fide
Abbreviated transcription (Latin):
dissiłanda: nõnulla eciã pro tꝑe essent toleranda. Mul¬
ta in hũc modũ cõtinebãtur in lr̃is illis q̃b ep̃s et abba
una cũ comite socio uiua noce addiderũt qd̃ rex eos in u̾bo
ueritatis cectificasset se nũqͣm ab archiep̃o qͣcqͣm requi¬
situꝵ qd̃ ordini eius uel uolũtati cõtrariũ foret. Regẽ
uo̾ hac ĩtencõe tã ꝑtinacit̾ egisse: eo qd̵ turpe ei uideret᷑
ab archiep̃o uinci. nec posse ab eo extorquere: ut saltẽ
uerbotenꝰ eñ honorare dignaret᷑. Riogabant igit᷑ et sua¬
debant mr̃orati uiri. modisq om̃ib instabant: quati¬
nus ua tũ eis archiẽps ad regẽ ueniret: et simplici tã¬
tũ u̾bo eius uolũtati faueret: omisso u̾bo illo scilicet
saluo ordine nr̃o: quo facto plenã apud regẽ pacẽ ⁊
graciã tam ipse qm uniu̾sa eclesia anglicana cõse¬
queret᷑ et mẽtio que de consuetudinibz fuerat regni

Expanded text:
dissimulanda, nonnulla etiam pro tempore essent toleranda. Muldissimulanda, nonnulla etiam pro tempore essent toleranda. Multa in hunc modum continebantur in litteris illis quibus episcopus et abbas una cum comite socio viva voce addiderunt, quod rex eos in verbo veritatis certificasset se nunquam ab archiepiscopo quidquam requisiturum quod ordini ejus vel voluntati contrarium foret. Regem vero hac intentione tam pertinaciter egisse, eo quod turpe ei videretur ab archiepiscopo vinci, nec posse ab eo extorquere, ut saltem verbotenus eum honorare dignaretur. Rogabant igitur et suadebant memorati viri modisque omnibus instabant, quatenus una cum eis archiepiscopus ad regem veniret, et simplici tantum verbo ejus voluntati faveret, omisso verbo illo, scilicet salvo ordine nostro; quo facto, plenam apud regem pacem et gratiam tam ipse quam universa Ecclesia Anglicana consequeretur, et mentio quae de consuetudinibus fuerat regni