comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nium sibi iussisse militem propagari.
emq comugemi habeus et filiam ita plenitudine domun uencrabi¬
lis anmos eccłiastice reoule tradidit informandos. ut adhuc in lai¬
cali proposito constitutus: diuino nutu pontificis graciam possideret. Ita se
ipsum propria disciplina coercebat intentus. quasi futuram speciem indicãs
ut inireprchensibilis in templo xp̃i prepararetur sacerdos. Nam quod inter
retici cibo suspendat. adco uir scĩssimus hostes catholice religionis abhorruit
ut non solum dicam conuuuum. sed neq salutacio fuerit ei cum his pre¬
tereuntib cõmunis. uitabat hec dauitico fultus exemplo. ne cum here¬
ticis mensam participando ficret illi in scandalum Leccio mͣ¬
quam perfictissimũ laicum. cuius imitatores ipsi etiam des
rant isse sacerdotes. Eui non fuit aliud uiuere insi xp̃m cum
iliccione timere: et cum timore diligere. Cuius sequaces currunt ad
oloriam. diuertentes ad penam. Eredenti succedunt premia. recusanti

Expanded text:
ium sibi iussisse militem propagari. 8 Denique coniugem habens et filiam ita plenitudine domini venerabiles animos ecclesiasticae regulae tradidit informandos, ut adhuc in laicali proposito constitutus divino nutu pontificis gratiam possideret: ita se ipsum propria disciplina cohercebat inteut in se priceps belli in templo Christi preparetur sacerdos. Nam quod inter cabosus pendat, adeo viri sanctissimi hostis catholice religionis aborruit, ut non dicam convivium, sed neque salutatorio fuerit cum his pretereunte vitabam communis. Hec David suffultus exemplo ne cum hereticis mensam participando fiquam perfectissimum laicum, cuius imitatdesiderant sacerdotes; cui non fuit aliud vivere, nisi Christum cum dilectione timere, et cum timore diligere, cujus sequaces currunt ad gloriam, divertentes ad poenam; credenti succedunt praemia, recusanti
Abbreviated transcription (Latin):
sterent ab hiis ne celesti ira consumerentur. Sed nequaꝙͣ
us predicacio a cruda rusticitate recipiebatur. Tunc in spi¬
rante diuinitate sacerdos dei basilicam in honore beati hilarii
putauensis eminus ab ore stagni edificauit. in qua reliquias
eius locauit. dicens populo. Nolite filioli. nolite peccare ante
deum. nulla enim religio in stagnum. Nolite maculare
ammas uestras. in his ritib uanis. sed pocius cognoscite¬
um. et amicis eius ueneracionem impendite. Adorate autẽ
sanctum hilarium dei antistitem. cuius hic reliquie sunt cõ¬
dite. Ipse enim potest pro uobis apud domini misericordi¬
am intercessor assistere. Tunc homines compuncti corde.
conuersi sunt. et relinquentes lacum. omnia que ibide
proicere erant soliti ad sanctam basilicam conferebant. et
sic ab errore quo uincti fuerant relaxati sunt. Sed et tem¬
pestas deinceps a loco illo prohibita est: nec ultra in hac

Expanded text:
sterent ab his, ne coelesti ira consumerentur: sed nequaquam sterent ab his, ne coelesti ira consumerentur: sed nequaquam ejus praedicatio a cruda rusticitate recipiebatur. Tunc inspirante Divinitate, sacerdos Dei basilicam in honore beati Hilarii Pictaviensis eminus ab ora stagni aedificavit, in qua reliquias ejus locavit, dicens populo: Nolite, filioli, nolite peccare ante Dominum; nulla est enim religio in stagno. Nolite maculare animas vestras in his ritibus vanis, sed potius cognoscite Deum, et amicis ejus venerationem impendite: adorate autem sanctum Hilarium Dei antistitem, cujus hic reliquiae sunt conditae; ipse enim potest pro vobis apud Dei misericordiam intercessor assistere. Tunc homines compuncti corde, conversi sunt: et relinquentes lacum, omnia quae ibidem projicere erant soliti, ad sanctam basilicam proferebant; et sic ab errore quo vincti fuerant relaxati sunt. Sed et tempestas deinceps a loco illo prohibita est; nec ultra in hac
Abbreviated transcription (Latin):
litano territurio cognomento helarum. laciun habens mag¬
num ad quem certo tempore multitudo rusticorum quasi li¬
banuna laciu illi exibens luiteamina proiciebant. ac pãnos
qui ad usum uirilis uestimenti prebentur. nomuilli lane uelle¬
ra. plurum etiam formas casei. ac cere uel panis. diuersas q
species unusquisq iuxta uires suas que denumerare per longũ
puto. ueniebant autem cum plaustris potum cibum q deffe¬
entes. mattantes animalia. et per triduum epulantes.
Quarta autem die cum discedere deberent anticipabat cos
tempestas cum tomtruo et choruscacione ualida. et intantũ
ymber ingens cum lapidib uiolencram descendebat. ut uix
si quisq corum putaret euadere. Sic fiebat per singulos
nuos. et inuoluebatur insipiens populus in errore. Post
multa uero tempora quidam sacerdos ex urbe ipsa episcopa¬
tu assumpto accessit ad locum predicauitq turbis. ut absi¬

Expanded text:
litano territorio, cognomento Helanus, lacum habens maglitano territorio, cognomento Helanus, lacum habens magnum: ad quem certo tempore multitudo rusticorum, quasi libamina lacui illi exhibens, linteamina projiciebat, ac pannos qui ad usum vestimenti virilis praebentur; nonnulli lanae vellera; plurimi etiam formas casei ac cerae, vel panis, diversasque species, unusquisque juxta vires suas, quae dinumerare perlongum puto. Veniebant autem cum plaustris potum cibumque deferentes, mactantes animalia, et per triduum epulantes. Quarta 895 autem die, cum discedere deberent, anticipabat eos tempestas cum tonitruo et coruscatione valida; et in tantum imber ingens cum lapidum violentia descendebat, ut vix se quisquam eorum putaret evadere. Sic fiebat per singulos annos, et involvebatur insipiens populus in errore. Post multa vero tempora, quidam sacerdos ex urbe ipsa episcopatu assumpto accessit ad locum, praedicavitque turbis ut absi
Abbreviated transcription (Latin):
rum lumen accendit: aut cum alterius cadaueris sepulturã
oculorum ione reitegrat. qͣm facile credinus de sepulchro
proprio. ut flaminas expellat. Uellem adhuc insaciatus sa¬
cratissum uiri miracula quasi peculiariter decantare. sed
uereor ne unde meam cupio deuocionem ostendere: auditoris a¬
nunum fastidio nascente uidear obdurare. Da michi pie uemiã
de textus huius paruitate. da casui culpami. ne dum cupio ho
minis uitare fastidia uidear incurrere confessoris offensam. de
uo exiouo dicerem si libros implerem. Sed presuno pluri
de te minus dicere. ut de te legere populum breuitas plus inui¬
quarto exilii anno ad urbem propriam regressus est
impletoq bom operis cursu miorauit ad dñ.
Ad ciuus beãtum sepulchrum multe quidem uirtutes often
narrantur. quas liber uite eius continet. Sed tamen du
Ieprosi in eodem loco inundati sunt. fons enim erat in gaba¬

Expanded text:
rum lumen accendit? Aut cum ad alterius cadaveris sepulturam rum lumen accendit? Aut cum ad alterius cadaveris sepulturam oculorum ignem redintegrat, quam facile credimus de sepulcro proprio ut flammas expellat? 13. Vellem adhuc insatiatus sacratissimi viri miracula quasi peculiariter decantare; sed vereor ne unde meam cupio devotionem ostendere, auditoris animum fastidio nascente videar obturare. Da mihi, pie, veniam de textus hujus parvitate, de casui culpam, ne dum hominis cupio vitare fastidia, videar incurrere confessoris offensam, de quo exigua dicerem, si libros implerem. Sed praesumo plurima de te minus dicere, ut de te legere populum brevitas plus inviquarto exsilii anno ad urbem propriam est regressus, impletoque operis boni cursu, migravit ad Dominum . Ad cujus beatum sepulcrum multae quidem virtutes ostensae narrantur, quas liber vitae ejus continet. Sed tamen duo leprosi in eodem loco mundati sunt. Mons enim erat in Gaba
Abbreviated transcription (Latin):
tem cum uieta consuctudinem. quadam nocte cereus
ibi illuminatus fuisset: casu super sepulchrum eiꝰ
qui intercessione sua uuificat ardens corruit ita super mafo¬
rem quo cecidit sine lesione aliqua perarderet. Nam inquã¬
tum fuit cerei lonoitudo cera uacens inuenta est papiro con¬
sumpto. tanquam si confinium cera ipsa fecisset inter ignem
et pallium. ut ab ipsa inueniretur defendi: per quam potuissit exu¬
ri. Actendite beneficium. ut obediretur confessoris precepto:
quam semper scit subdere. hic ceram iguis expauit. Et quam
in ardendi auxilium sumpserat: ipsa iuisa est ei repugnare
ded inter hec illud ammonet pocius ut dicatur in uirtu
confessoris quas didicerat cera flaminas extinguit. et con¬
uerso ordine illud a quo uorari potuit prefocauit. Diuerse
species suam uise sunt naturam nuuitasse. et ne quid incendia
lederent. passium pro marmore. cera fuit pro flumine. Sed
quautum est apud illum cerei lumen extinguere. qui cec¬

Expanded text:
tem cum juxta consuetudinem quadam nocte cereus ibi illuminatus fuisset, casu super sepulcrum ejus, qui intercessione sua mortuos vivificat, ardens corruit, ita ut super mafortem quo cecidit, sine laesione aliqua perarderet. Nam in quantum fuit cerei longitudo, cera jacens inventa est, papyro consumpto, tanquam si confinium cera ipsa fecisset inter ignem et pallium, ut ab ipsa inveniretur defendi, per quam potuisset exuri. Attendite beneficium. Ut obediretur confessoris praecepto, quam semper scit subdere, hic ceram ignis expavit, et quam in ardendi auxilium sumpserat, ipsa ei visa est repugnare. Sed inter haec illud admonet potius ut dicatur, in virtute confessoris, quas deducit cera flammas exstinxisse, et converso ordine illud a quo vorari potuit praefocasse. Diversae species suam visae sunt naturam mutasse, et ne quid incendia laederent, pallium pro marmore, cera fuit pro flumine. Sed quantum est apud illum cerei lumen exstinguere, qui caeco
Abbreviated transcription (Latin):
exilio relegatus:. duodecim aduersus arrianos confecit libros.¬
episcopos scribit. In psalnis commentarios primo u̾idelicet
et secundo. Et a quinquagesimo prinio: usq ad sexagesimu
secundum. Et a centelimo octauo. usq ad extremumꝰ. Inque
desie doctorem. nonnulla etiam de suo addidit. Est eius ad con
mieusis et selucensis sinodi continentem. uolumen quoq¬
ad prefectum salusti. siue contra dioscorum et librum ym¬
norum et nnisteriorum. et commentarium in matheum.
et tractatum in iob. que de greco origens ad sensum tran¬
stulit. Alios quoq clegantes libellos contra auxencium
Setant quoq nonulle ad diuersos epistole. Auint quidam scrip¬
sisse in canticis canticoriun illum conmientarium: sed a nobis

Expanded text:
iam relegatus, duodecim adversus Arianos confecit librosepiscopos scripsit, et in psalmos commentarios, primum videlicet, et secundum, et a quinquagesimo primo usque ad sexagesimum secundum, et a centesimo decimo octavo usque ad extremum, in quo nonnulla etiam de suo addidit. Est ejus et ad Cminensis et Seleuciensis synodi continens: et ad praefectum Sallustium, sive contra Dioscorum: et liber hymnorum, et mysteriorum alius: et commentarii in Matthaeum; et Tractatus in Job, quos de graeco Origenis ad sensum transtulit: et alius elegans libellus contra Auxentium: et nonnullae ad diversos epistolae. Aiunt quidam scripsisse eum in Cantica canticorum insigne volumen: sed a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
portuno tempore inter sauctos uiros celesti relioione et doctrina¬
claros. ut eorum neminem ommino errorum tenebre inuoluerẽt
ui ueritatis lumen uidere uoluissent. Que autem sunt
dam infidelitatis calioniem dominus noster indulsit: Primum
atriarchas.deinde prophetas. postea apostolos. postreniun¬
mum ecclesiarum sacerdotes: nnter quas pricipuam ac preclaram
lucernam sancte recordacionis beatissimum pontificem hilarium.¬
ca ad que perueuit meritorum luce perfudit. Cuius dum recoli¬
ius perseuerabilem in operibus fidem. mirabilem in con¬
tu mundi rigorem. singularem in misericordia caritatem. inex¬

Expanded text:
nte per sanctos uiros caelesti religione atque doctrina neminem omnino errorum tenebrae inuoluerent, qui ueritatis lumen uidere uoluisset. quae autem istae sunt dam infidelitatis caliginem dominus noster indulsit? primum patriarchas, deinde prophetas, postea apostolos, postremo omnes ecclesiarum omnium sacerdotes, inter quos praeclaram ac praecipuam lucernam sanctae recordationis ne peruenit, meritorum suorum lucem perfudit. cuius dum recolimus inexpugnabilem in operibus fidem, mirabilem in contemptu mundi rigorem, singularem in misericordia caritatem, in
Abbreviated transcription (Latin):
hilarius inquit cpiscopus. romanorum lucifer ecclesiarũ
q lucernã. et preciosus lapis. ad quem mortalia ux ascendunt.
pulchro sermone. aureoq ore uniuersa loquitur. Si emi
secus uiam cecidisse potuissent. tamen ab eo in scripturis messis¬
saultus inquit hilarius gallicano cocturno actollitur. et cum
oricie floribus adornctur. longis interdum periodis inuoluitur
et a leccione simpliciorum fratrum procul est. Item sanctus¬

Expanded text:
Hilarius episcopus Romanorum, Lucifer lucernaque Ecclesiarum, et pretiosus lapis ad quem mortalia vix ascendunt, pulchro sermone aureoque ore universa loquitur. Etsi enim aliqua secus viam cecidisse potuissent, tamen ab eo in Scripturis messissanctus Hilarius Gallicano coturno adtollitur et, cum Graeciae floribus adornetur, longis interdum periodis inuoluitur et a lectione simpliciorum fratrum procul est. tac
Abbreviated transcription (Latin):
ratione loci uel de santtissim translacione corporis sancti hilarii.
hoc totum audiens intenta mente rex. et ommino huius sancti
uiri locucionem. celesti sale illitam intelligeus. necnon epĩ bona
uoluntate in hoc precoginita. reddebat ab iitunis deo gracias pre¬
cordiis. insuper promittens. quatinus sibi spontanea uoluntate
concederet. quicquid mauro uel argento. seu preciosis rebus aliis
ad hoc perageudum desideraret. Huius modi autem licencia di¬
uino nutu preordinante letificatus. nimieq donariis peccumẽ.
ad preditam rem perficiendam. ab codem rege. suisq fidelibus
honeste ditatus: repedauit simul cum pontifice. illam maxime
curam gerens: ut perficiendum opus peragere quanitocius deo
ultra uires auxiliante. necnon et ceteris in eadem urbe manen¬
tibus. ut ipsius restauracio ecclesie. una cum sanctissimi corpo¬

Expanded text:
ratione loci vel de sanctissimi translatione corporis sancti Hylarii. ratione loci vel de sanctissimi translatione corporis sancti Hylarii. Hoc totum audiens intenta mente rex et omnino huius sancti viri locutionem celesti sale illitam intelligens, nec non episcopi bona voluntate in hoc percognita, reddebat ab intimis Deo gratias prccordiis, insuper promittens, quatinus sibi spontanea voluntate concederet, quicquid in auro vel argento seu preciosis rebus aliis ad hoc peragendum desideraret. Huiusmodi autem licentia, divino nutu preordinante, letificatus, nimie donariis peccunie ad predictam rem perficiendam ab eodem rege suisque fidelibus honeste ditatus, repedavit simul cum pontifice, illam maxime curam gestens, ut prefinitum opus perageret, quantocius, Deoultra vires auxiliante nec non et ceteris in eadem urbe manentibus, ipsius restauratio ecclesie una cum sanctissim
Abbreviated transcription (Latin):
itinere arrepto peruenerunt ad prefatum regem clodoueum.
episcopus ut decuit equester: abbas autem u̾t mos fuit pede¬
ster. quod statun nunciatum est reoi. uidelicet eundem episcopũ
una cum predicto abbate illuc uenisse
unc de pontificis aduentu letus minisqz letior inde¬
effectus est. quia talis uiri faciem. cuius sanctitas in
uus presencia tam sepe diuulgabatur promeruit uidere. Ipse
ius ab imperiali surgens throno. cum ei obiuam minia fi¬
patus multitudine cursum acceleraret: amplexu uelut conueuit
honorabili. dionoq simul cum episcopo. receptus est honore.
diei. oblacionesq missarum rege astante celebrassent: petebat
idem abbas regem. ut sibi una cum episcopo locus familiariter
cum loquendi nou denegaretur. Hoc postquam a rege
piout petebat concessum est: per totum indicauit ei quomodo.
scu qualiter sibi diuinitus reuclatum est. siue de predicti restau¬

Expanded text:
itinere arrepto, pervenerunt ad prefatum regem Clodoveum; itinere arrepto, pervenerunt ad prefatum regem Clodoveum; episcopus, ut decuit, equester, abbas autem, ut eius mos fuit, pedester. Quod et statim nuntiatum est regi, videlicet eundem presulem una cum predicto abbate illuc venisse. unc rex de pontificis adventu letus nimisque lecior effectus est, quia talis viri faciem, cuius sanctitas in eius presentia tam sepe divulgabatur, promeruit videre. Ipse autem cicius ab imperiali surgens throno, cum ei obviam, nimia stipatus multitudine, cursum acceleraret, amplexu convenit honorabili, dignoque simul cum episcopo receptus est honore; diei oblationesque missarum, rege astante, celebrassent, petebat idem abbas regem, ut sibi una cum episcopo locus familiariter secum loquendi non denegaretur. Hoc postquam a rege sibi, prout petebat, concessum est, per totum indicavit ei, quomodo seu qualiter divinitus sibi revelatum est sive de predicti restau
Abbreviated transcription (Latin):
cens. frater et domine. onima que tibi per diuinam reuelacionẽ
iniuncta. iussaq sunt agenda seu in restaurando ecclesiam. siuie
in traufferendo sacrum patroui nostri corpusculum differre. seu
ardare ducius noli. Nam me. totam q meam si placet p¬
onem promptus tibi sum in aduitorium dare.Interea dum
idem sanctus uir potestatem illum locum regendi. dutissue
eluctaretur accipere: multisq excusacionib quod lonou
mis est euarrare se temptaret inde subtrahere. atq hoc illi: nul¬
lomodo concederetur: rogauit pontificem ut cum io pariter
regis clemenciam imploraret ne talis res absq suo iuchoaret:
aucilio. In hoc autem ut conleulerat episcopus saucte sue
peticiomi deposuit baculum peregrinacionis accipiens licet
coactus uirgam correccionis non ad sui tantum honoris auo¬
mentum. sed multonagis ad aliorum deo concedente melio¬
rationem. Tunc uero pariter episcopus et abbas condicto

Expanded text:
cens: 'Frater et domine, omnia, que tibi per divinam revelationem cens: 'Frater et domine, omnia, que tibi per divinam revelationem iniuncta iussaque sint agenda, seu in restaurando ecclesiam sive in transferendo sacrum nostri patroni corpusculum, differre seu tardare diutius noli; nam me totamque meam, si placet, possessionem promptus tibi sum in adiutorium dare'. 12. Interea dum idem sanctus vir potestatem illum locum regendi diutissime reluctaretur accipere multisque excusationibus, quod tongum nimis est enarrare, se temptaret inde subtrahere, atque hoc illi nullo modo concederetur, rogavit pontificem, ut cum eo pariter regis clementiam adiret, ne talis res absque suo inchoaretur auxilio. In hoc autem ut consenserat episcopus sancte sue peticioni, deposuit baculum peregrinationis, accipiens, licet coactus, virgam correctionis, non ad sui tantum honoris augmentationem, sed multo magis ad aliorum, Deo concedente, meliorationem. Tunc vero pariter episcopus et abbas, condicto
Abbreviated transcription (Latin):
perageret. Iluc uero ubi peruentum est. ipse episcopus
totusq cderus cum dione receptum. ita ut fratrem iurũ¬
q sauctum sponte meritoq diligebant. Nam ab eodem
pontifice. ceterisqz pictauensium urbis habitatoribus in
tantum sua sancta amabatur oratio: ut eundem locum
scilicet monasterium sancti hilarii in quo morabatur pro
sue predicacionis amore non cellarent trequentare.
ec igitur que paulo superius habentur scripta. cum a
predicto uiro. ceteris q siuis familiaribus amicis epõ in¬
tumarentur. eiq compertum esset. qualiter per reuelacionem huic
dei electo contioisset: coadunatis de tocius cleri ordine maioribus
uatu semoribq quamplurimis in eadem urbe degentibus
bat adillum locum ubi sanctus hilarius corporaliter requiescebat
ibiq saucto eidem uiro ab omnibus in abbatem electo. cunita que
ad illum locum pertinere uidebantur. commnendabat huiusmodi di¬

Expanded text:
perageret. Illuc vero ubi perventum est, ipse episcopus perageret. Illuc vero ubi perventum est, ipse episcopus totusque clerus eum digne receptum ita ut fratrem virumque sanctum sponte meritoque diligebant; nam ab eodem pontifice ceterisque Pictavensium urbis habitatoribus in tantum sua sancta amabatur oratio, ut eundem locum, scilicet monasterium sancti Hylarii, in quo morabatur, pro sue predicationis amore non cessarent frequentare. ec igitur, que paulo superius habentur scripta, cum a predicto viro ceterisque suis familiaribus amicis episcopo intimarentur, eique compertum esset, qualiter per revelationem huic Dei electo contigisset, coadunatis de tocius cleri ordine maioribus natu senioribusque quam plurimis, in eadem urbe degentibus, pergebat ad illum predictum locum, ubi sanctus Hylarius corporaliter requiescebat, ibique sancto eidem viro, ab omnibus in abbatem electo, cuncta que ad illum locum pertinere videbantur commendabat, huiusmodi di
Abbreviated transcription (Latin):
llis caute siscitantib talia. dum nec uellet nec etiã
posset rem predictam celare. indicauit eis per omĩa
quidibi desiderauerit. quidq inde ei celitus acciderit. Illi
uero nullomiodo sius resistentes precibus minimeq remten¬
tes quod diuinitus ei promissum et concessum est. inquire¬
baut quomodo seu quando hoc fieri post dei nutum deberet.
e ccontra respondens. dixit se nichil seu de restauracione
cecdesie. suic de sacratissimi trauslacione corporis facturum.
absq consultu. licenciaq pontificis. atq regis adiutorio sci¬
licet clodouei: qui tunc temporis lonoc lateq imperialem
obtinebat potestatem. Inde post paululum occasione ad
episcopum cundi recepta: conoregauit in unum suos in
mium familiarissimos. sibi qz amantissimos: ut una cũ
unaniii eorum consilio illuc pergeret. ibiq quod ei loquẽ¬
duni aut consiliandum esset communiter cum eis hoc totũ

Expanded text:
Illis caute sciscitantibus talia, dum nec vellet nec etiam Illis caute sciscitantibus talia, dum nec vellet nec etiam posset rem predictam celare, indicavit eis per omnia, quid ibi desideraverit, quidque inde celitus ei acciderit. Illi vero nullo modo suis resistentes precibus minimeque renitentes, quod divinitus ei promissum et concessum est, inquirebant, quomodo seu quando hoc fieri post Dei nutum deberet. Ille econtra respondens, dixit, se nichil seu de restauratione ecclesie sive de sacratissimi translatione corporis facturum absque consultu licentiaque pontificis atque regis adiutorio, scilicet Clodovei, qui tunc temporis longe lateque imperialem obtinebat potestatem. 11. Inde post paululum, occasione ad episcopatum eundi recepta, congregavit suos in unum familiarissimos sibique amantissimos, ut una cum eorum unanimi consilio illuc pergeret, ibique quod ei loquendum aut consiliandum esset, communiter cum eis hoc totum
Abbreviated transcription (Latin):
salubriter adulci sompno eiugilans niniumq
natulabiuidus de lectuli stramine surgens ecclesiam in¬
trabat. et graciarum actiones. ut dionum fuit deo sancto¬
q hilario non destitit die nocteq per lonoum tempus a¬
gere. Nam quod antea diu per indefessam precaminũ
leiunorumq instanciam supplex curauit postulare. tuc̃
idipsum celitus sibi a deo concessum ꝯauisus est impetras¬
se. non hoc suis deputaus meritis. led dei gracie oĩpotentis.
Eroo cum huiusmodi laudibus. ut dictum est non paruun per
spacium ad deum contemplatiua tantum uacacione plus
solito intentus immiueret: ac per affliccionem incredibi¬
lis abstinencie carnem ultra mensuram macerando consu¬
ieret. quidam ciusdem loci fratres boni qualitatis uiri. sur¬
q nume dileccionis amore fraternitatem uenerantes: interro¬
gauerunt cum quid cause hoc esset. quod ultra qm humana
sustinere possit natura se affligendo mortificaret.

Expanded text:
salubriter a dulci sompno evigilans nimiumque salubriter a dulci sompno evigilans nimiumque gratulabundus de lectuli stramine surgens, ecclesiam intrabat et gratiarum actiones, ut dignum fuit, Deo sanctoque Hylario non destitit die noctuque per longum tempus agere. Nam quod antea diu per indefessam precaminum ieiuniorumque instantiam supplex curavit postulare, tunc id ipsum celitus sibi a Deo concessum gavisus est impetrasse, non hoc suis deputans meritis, sed Dei gratie omnipotentis. 10. Ergo cum huiusmodi laudibus, ut dictum est, non parvum per spacium ad Deum contemplativa tantummodo vacatione plus solito intentus immineret ac per afflictionem incredibilis abstinentie carnem ultra mensuram macerando consumeret, quidam autem eiusdem loci fratres, bone qualitatis viri, suamque nimie dilectionis amore fraternitatem venerantes, interrogaverunt eum, quid cause hoc esset, quod ultra, quam humana sustinere posset natura, se affligendo mortificaret.
Abbreviated transcription (Latin):
dei semma spargendo illustraret. accidit eum inter alia loca
pictauensium urbem aogressum esse. ibiq per longum tẽp
in castris sancti hilarii demoratum fuisse: non ob aliam cau¬
sam. insi ut deo concedente. ipsius q saucti hilarii suffra-¬
in sua sancta oratione una cum casta parsimonia
uacaret. ut hoc quod tam desiderabat sibi a domino conce¬
deretur: reuelatum est ei quadam nocte per uisionem quasi
ipse sanctus hilarius sibi iusibiliter apparet dicens. frater
exaudita est oratio tua: et ego inquantum michi facultas
suppetit. per merita atq suffragia sancte marie dei geniti¬
cis semperq uiroinis. omniumq sauctorum interuencio¬
nem tuam in conspectu diuine maiestatis orationem ad¬
iuuare non desisto: quia ipse deus eleoit te. ut suum in
hoc loco restaures seruicium. et mei corpusculi artus in
huius ecclesiole secreciori parte collocare non tardes. Hoc
enim tibi ad magnum adeo scruatum est premium.
ũnc uero huius felicitate reuelationis consolatus

Expanded text:
dencium cordibus plantaverat, accidit, eum inter alia loca, Pictavensium urbem aggressum esse, ibique per longum tempus in castris sancti Hylarii demoratum fuisse, non ob aliam causam, nisi ut, Deo concedente, ipsiusque sancti Hylarii suffrain sua sancta oratione una cum casta parsimonia vacaret, ut hoc quod ardenter desiderabat sibi a Deo concederetur, revelatum est ei quadam nocte per visionem, quasi ipse sanctus Hylarius sibi visibiliter appareret, dicens: 'Frater, exaudita est oratio tua, et ego, in quantum michi facultas suppetit, per merita atque suffragia sancte Marie Dei genitricis semper virginis omniumque sanctorum interventione tuam in conspectu divine maiestatis orationem adiuvare non desisto, quia ipse Deus elegit te, ut suum in hoc loco restaurares servicium et mei corpusculi artus in huius ecclesiole secretiori parte collocare non tardaros; hoc enim tibi ad magnum servatum est a Deo premium'. unc vero huius felicitate revelationis consolatus,
Abbreviated transcription (Latin):
annis cȩca mulier adducta ẽ adbeatũ
hilarionem: oblataq ei afrĩb lam
enim multi cũ eo monachi erant. Om¬
in medicis ꝑdidisti dedisses pauꝑibus:
curasset te uerus medicꝰ iħs. Claman¬
te autẽ illa et miscđam dep̃cante:
expuit in oculos eius. Statimq sal¬
uatoris exemplũ : uirtꝰ eadem secuta
gazensis incurrui ꝑcussus adę¬
mone. totꝰ obriguit: ita ut nec manũ
agitare nec ceruicem posset reflec̃¬
tere. Delatus ergo in lectulo. cũ solã
lingam moueret ad p̃ces: audiuit
ñ prius se posse sanari. ꝗͣ credet in
iħm. et sponderet arti pristine re¬
nunciaturũ. Credidit. spopondit
sanatus ẽ. Magisq de animae
quam de corporis salute exultauit. UIII.

Expanded text:
annis caeca mulier adducta est ad beatum Hilarionem: oblataque ei a fratribus jam enim multi cum eo Monachi erant omin medicis perdidisti, dedisses pauperibus, curasset te verus medicus Jesus. Clamante autem illa, et misericordiam deprecante, exspuit in oculos ejus: statimque Salvatoris exemplum virtus eadem prosecutaGazensis in curru percussus a daemone, totus obriguit; ita ut nec manum agitare, nec cervicem posset  Al. possit reflectere. Delatus ergo in lecto, cum solam linguam moveret ad preces, audit non prius posse sanari, quam crederet in Jesum, et se sponderet arti pristinae renuntiaturum. Credidit, spopondit, sanatus est: magisque de animae, quam de corporis salute exsultavit. 17.
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem. ut ñ modo ciuitatẽ nec uillã
quidem ingred̾etur: ꝓstrauit se humi.
crebro clamitans. Hilarion serue xp̃i.
redde michi lib̾os meos quos anto¬
nius tenuit in ȩgipto: atẽ saluent᷑
insiria. Flebant cuncti qͥ ad erant.
sed et ipse negans flebat. Qͥd multa:
non prius mulier recessit: quam
ille pollicitus ẽ se post solis occafi
gaza ingressurum. Quo pꝰquã uenlt
singulorum lectulos et ardentia m̃bra
considerans. in uocauit iħm. Omira
uirtus. Et quasi de tribus fontibus.
sudor pariter erupit. Eadem hora
acoꝑunt cibos. lugentemq matrem
cognoscentes benedicunt scĩ manus.¬
Qđ pꝰquã auditum ẽ et longe lateq
ꝑcrebuit. certatim ad eum desiria
et de egipto confluunt: ita ut multi
rentur. Necdũ enĩ tunc monasteria
erant in palestina: nec quicꝗͣ monachoᷤ
ante sc̃m hilarionem nouerat insiria.

Expanded text:
tudinem, ut non modo civitatem, sed ne villulam tudinem, ut non modo civitatem, sed ne villulam quidem ingrederetur, prostravit se humi crebro clamitans: Hilarion, serve Christi, redde mihi liberos meos. Quos Antonius tenuit in Aegypto, a te serventur in Syria. Flebant cuncti qui aderant, sed et ipse negans flevit. Quid multa? non prius mulier recessit, quam ille pollicitus est se post solis occasum Gazam introiturum. Quo postquam venit, singulorum lectulos et ardentia membra consignans, invocavit Jesum. Et, o mira virtus! quasi de tribus fontibus sudor pariter erupit: eadem hora acceperunt cibos, lugentemque matrem cognoscentes, et benedicentes Deupostquam auditum est, et longe lateque percrebuit, certatim ad eum de Syria et Aegypto confluebant: ita ut multi rentur. Necdum enim tunc monasteria erant in Palaestina, nec quisquam monachum 20 ante sanctum Hilarionem in Syria noverat.
Abbreviated transcription (Latin):
T andem substitit: et pꝰtantum tempo¬
ris uisa muliere. in terrogauit cau¬
sas aduentus eius ac fletũũ. Et post¬
fidere iussit. Euntemq lacrimis
prosecutus: ex acto anno
uenit cumfilio. Hoc sig
norum eius: principium¬
Aristenẽte helpidii qui p̾cea
p̃fectus p̃torii fuit uxor ualde nobilis
inter suos. et inter xp̃ianos nobilior.
reuertens cum marito et trib libis
ruptum aerem. siue ut postea claruit
ꝓpt̾ głam hilarionis serui dĩ. emitrĩteo
pariter arrepti om̃s: a medicis desꝑa¬
ti sunt. Iacebat ululans mat̾: et qͦsi
discurrens. quẽ primũ plangeret nesci¬
ebat. Agnito autẽ qđ eẽt quidam
monachus inuicina solitudine: oblito
motronali pompa. tantum se matrẽ
noiterat. Uadit comitata ancilluliᷤᷤ
tres filios. glorificeturq in urbe
gentilium nomen dñi saluatoris.
ñ grediatur seruus eiꝰ gazam. et mas.
nas corruat. renuentẽ et dicente nũꝗͣ
se egressurum acella. nec hab̾e consue.¬

Expanded text:
Tandem substitit, et post tantum tempoTandem substitit, et post tantum temporis visa muliere, interrogavit causam adventus ejus ac fletuum. Et postfidere jussit: euntemque lacrymis prosecutus, exacto anno vidit cum filio. norum ejus principiumAristaenete 19 Elpidii, qui postea praefectus praetorio fuit, uxor, valde nobilis inter suos, et inter Christianos nobilior, revertens cum marito et tribus liberis ruptum aerem, sive ut postea claruit propter gloriam Hilarionis servi Dei, hemitritaeo pariter arrepti, omnes a medicis desperati sunt. Jacebat ululans mater, et quasi ns cadavera, quem prius plangeret, nesciebat. Cognito autem quod esset quidam Monachus in vicina solitudine, oblita matronalis pompae tantum se matrem noverat vadit comitata ancillulis, tres filios; et glorificetur in urbe Gentilium nomen Domini Salvatoris, et ingrediatur servus ejus Gazam, et idolum Marnas corruat. Renuente illo, et dicente, numquam se eggressum de cella, nec habere consue
Abbreviated transcription (Latin):
luce reꝑto puero quasi ꝑ iocum. quid
inquiunt faceres. si latrones ad te ue.¬
nirent: Quibus ille respondit. Nud̃
latrones ñ timet. Et illi. Certe aiunt:
occidi potes. Possum inqͥt possũ.: et ideo
non timeo quia mori paratussum. Tunc
admirati constaintiam sius et fidem:
confessi sunt noctis errorẽ cȩcatosq oc¬
culos suos : correctionẽ deinceps uitae
litudine habebat annos. fama tantũ
om̃ibus notus. et ꝑ totas palestinae
uulgatus urbes.U.¬
um interim mulier quȩdam¬
eleuteropolitana. cernens
despectam se haberi a uiro obsterili¬
tatem. iam enim ꝑ annos quindecim.
nullos conuigii fructꝰ dederat. prima
irrumꝑe ausaẽ adbentum hylarionem.
Et nichil tale suspicantis repente genib
ad uoluta. ignosce inquit audatiae.
ignoscȩ infirmitati meae. Qͥd auertiᷤ
oculos. quid rogantẽ fugis : noli muli¬
erem aspicere sed miseram. Hic sexus:
genuit saluatorem. Non habent sani
opus medicũ: sed qui male habent.

Expanded text:
luce reperto puero, quasi per jocum: Quid, luce reperto puero, quasi per jocum: Quid, inquiunt, faceres, si latrones ad te venirent? Quibus ille respondit: Nudus latrones non timet. Et illi: Certe, aiunt, occidi potes. Possum, inquit, possum: et ideo latrones non timeo, quia mori paratus sum. Tunc admirati constantiam ejus et fidem, confessi sunt noctis errorem, caecatosque oculos, correctiorem deinceps vitam litudine habebat annos, fama tantum notus omnibus, et per totas Palaestinae vulgatus urbes,um interim mulier quaedamEleutheropolitana cernens despectui se haberi a viro ob sterilitatem jam enim per annos quindecim nullos conjugii fructus dederat, prima irrumpere ausa est ad beatum Hilarionem; et nihil tale suspicanti, repente genibus ejus advoluta: Ignosce, inquit, audaciae: ignosce necessitati meae. Quid avertis oculos? quid rogantem fugis? Noli mulierem aspicere, sed miseram. Hic sexus genuit Salvatorem. Non habent sani opus medico; sed qui male habent .
Abbreviated transcription (Latin):
gine et pumice. atq scabridine con¬
t̾rahi. ad suꝑiorẽ uictũ ad iecit oleũ.
et usq ad sexagesimũ ętatis suȩ an¬
num hoc continentiȩ cucurrit gradu.
nichil extrinsccus anpomorũ anle¬
guminum an cuiꝰ libet ꝑgustans. In.¬
de cũ se uideret corpore defatigatũ
et ꝓpinquã putaret imminere mor¬
tem: a sexagesimo quarto anno usq
ad octogesimũ pane abstinuit. in¬
cȩteri solent remissius uiuere. Fiebat
autẽ et defarina et cõminuto holere
sorbitiuncula: cibo et potu uix.u
quinq uncias appendentib Sicq
complens ordinem uitȩ: numquã
ante solis occasum. nec indieb festis.
decem et octo. latrones ad eum
noctu uenere: uel estimantes hab̾e
aliquid quod tollerent. uel incon¬
temptu sui reputantes fieri. si so
litarius puer eorum impetꝰ
non ꝑtimesceret. Itaq
inter mare et paludem
a uesꝑe asq ad solis ortãl
discurrentes: numquam locum cubilis
eius inuenire potuerunt. Porro clara

Expanded text:
gine et pumicea quadam scabredine congine et pumicea quadam scabredine contrahi, ad superiorem victum adjecit oleum: et usque ad sexagesimum tertium vitae suae annum hoc continentiae cucurrit gradum, nihil extrinsecus aut pomorum, aut leguminis, aut cujuslibet rei gustans. Inde cum se videret corpore defatigatum, et propinquam putaret imminere mortem, a sexagesimo quarto anno usque ad octogesimum 18 pane abstinuit, incaeteri solent remissius vivere. Fiebat autem ei de farina et comminuto olere sorbitiuncula, cibo et potu vix quinque uncias appendentibus: sicque complens ordinem vitae, numquam ante solis occasum, nec in diebus festis, decem et octo, latrones ad eum nocte venerunt, vel aestimantes habere aliquid quod tollerent, vel in contemptum sui reputantes fieri, si puer solitarius eorum impetus non pertimesceret. Itaque inter mare et paludem a vespere usque ad solis ortum discurrentes, numquam locum cubilis ejus invenire potuerunt. Porro clara
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰculum patiebatur : ut sepulchrũ
lum semel in anno: paschȩ die toton¬
dit. Suꝑ nudam humum. stratũq
iuncũ: usq ad mortẽ cubitauit.
Saccũ quo semel fuerat indutꝰ nũꝗͣ
laucns : et suꝑ fluum ẽẽ dicens
mundicias incilicio quęrere. N ec
mutauit alteram tunicã: nisi cum
prior pęnitus fuisset scissa. Scrip¬
turas quoqi scãs memorit̃ tenens:
pꝰ oratione psalmos quasi dõ presen¬
te recitabat. Et quia longum est
ris oculos uitam eiꝰ parit̾ exponam.
et de inceps ad narrandi ordinem
mum̃ sextũ tribus annis dimidium
lentis sextarium madefactũ aqua
frigida comedit: et aliis tribus
panẽ aridum cũ fale et aqua. Porro
l uicesimo septimo usq ad tricesimũ.
herbis agrestib et uirgultorũ quo¬
rundam radicibus crudis sustentatus ẽ.
Atricesimo autt̃ primo usq ad tricesimum
quintum. sex uncias hordeacei panis.
et coctum modice holus absq oleo.
incibo habuit. Sentiens autẽ occłos¬

Expanded text:
corpusculum patiebatur, ut sepulcrum corpusculum patiebatur, ut sepulcrum lum semel in anno die Paschae totondit: super nudam humum stratumque junceum usque ad mortem cubitavit. Saccum quo semel fuerat indutus, numquam lavans: et SUPERFLUUM ESSE dicens munditias in cilicio quaerere. Nec mutavit alteram tunicam, nisi cum prior penitus scissa esset. Scripturas quoque sanctas memoriter tenens, post orationes et psalmos quasi Deo praesente recitabat. Et quia longum est ris oculos, Vitam ejus pariter exponens; et deinceps ad narrandi ordinem mum septimum, tribus annis dimidium lentis sextarium madefactum aqua frigida comedit, et aliis tribus panem aridum cum sale et aqua. Porro a vigesimo septimo usque ad tricesimum, herbis agrestibus, et virgultorum quorumdam radicibus crudis sustentatus est. A tricesimo autem primo usque ad tricesimum quintum, sex uncias hordeacei panis, et coctum modice olus absque oleo in cibo habuit. Sentiens autem calig
Abbreviated transcription (Latin):
temptationes eiꝰ. et die noctuq
uariae demonum insidiȩ. Quas si
om̃s narrare uelim: modũ excedam
uoluminis. Q uotiens nudę mulieres
cubanti: quoties esurienti largissimȩ
apparuere dapes. Interdũ lupus
ululans. et uulpecula cachinniens:¬
orantẽ ꝑtransiliuit. Psallentiq gla¬
diatorum pugnas spectaculũ p̃buir.
et unus mansit int̾fectus. Et ante pe
des eius corruens: sepulturã rogabat̾
sem defixo in terra capite. Et ut
natura fert hominum. ab ductum
ab oratione: mens nescio quid aliud
cogitabat. In siluit dorso eius festinꝰ¬
uicem flagello uerberans: ea inqͥt
quare dormitas: chachinnainsque
a sexto decimo. usq aduicesimum
ȩtatis suȩ annum: estus et pluuias
breui tuguriunculo declinauit.
qđ iunco et caricę texuerat. Iti¬
structa deinceps breui cellula
quȩ usq hodie ꝑmanet: latitudine
pedum quattuor. altitudine pedum
quinq : hoc ẽ statura sua humiliorẽ.
Porro longitudinẽ ampliorẽ quã eius

Expanded text:
tentationes ejus, et die noctuque variae daemonum insidiae: quas si omnes narrare velim, modum excedam voluminis. Quoties illi nudae mulieres cubanti, quoties esurienti largissimae apparuere dapes? Interdum orantem lupus ululans, et vulpecula ganniens transilivit, psallentique gladiatorum pugna spectaculum praebuit: et unus quasi interfectus, et ante pedes eius corruens sepulturam rogauit. Orabat semel fixo in terram capite et, ut natura fert hominum, abducta ab oratione mens nescio quid aliud cogitabat: insiliit dorso eius festinvicem flagello verberans: Eia, inquit, cur dormitas? cachinnansque a sexto decimo usque ad vicesimum suae aetatis annum, aestus et pluvias brevi tuguriunculo declinavit, quod junco et carice texerat. Structa deinceps brevi cellula, quae usque hodie permanet, latitudine pedum quatuor, altitudiquinque, hoc est statura sua humiliore, porro longitudine paulo ampliore, quam ejus
Abbreviated transcription (Latin):
caligine eurarũ ñ uidet. Qdiodille
tantumdem efficere ualet quis esse
de exteriorib scłi curis abstrahit:
et totũ scripturarũ meditatione de¬
figat. Quidã habent intelligentiae
ingenium. sed neglegunt lectionis
studiũ. et qđ legendo. scire potuerins
negligendo. con tempnunt. Quidã
uero amnorem̃: sciendi habent. sed¬
i tarditate. sensus p̃pediuntur. Qui
tanĩ assidua lectione sapiunt: qđ in¬
ganiosi ꝑdesidiam ñ nouerunt. In.
genio ttandus et si ñ ꝑnaturã: ꝑ assi¬
dutatẽ tam̃ lectionis augm̃tatur.
Nã quã uis sensus ȩbitudosit. frequers
tam̃ lectio intelligentiã adhibet.
Sic̃ quitardus ẽ ad capiendũ pinten.¬
tione tam̃ boni studii p̃miũ ꝑcipit
ita qͥ p̃stito sibi ex dõ ingeniũ intel¬
ligentiȩ negligit condẽpnationis reu̾
existit: quia donũ qđ accepit despicit
et ꝑdesidiã derdinqͥd. Quidã dĩ uidi¬
cio donũ. scientię qđ neggligunt ac¬

Expanded text:
caligine curarum non videt. Quod ille caligine curarum non videt. Quod ille tantumdem efficere valet, qui sese de exterioribus saeculi curis abstrahit, et totum sese in Scripturarum meditatione defigit. 5. Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire potuerunt, negligendo contemnunt. Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus praepediuntur; qui tamen assidua lectione sapiunt, quod ingeniosi per desidiam non noverunt. 6. Ingenium tardius etsi non per naturam, per assiduitatem tamen lectionis augmentatur. Nam quamvis sensus hebetudo sit, frequens tamen lectio intelligentiam auget. 7. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii praemium percipit, ita qui praestitum sibi ex Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnationis reus existit, quia donum quod accepit despicit, et per desidiam delinquit. 8. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt ac
Abbreviated transcription (Latin):
icut scriptũ est. Ama illam. et exal¬
tabit te. Glorificaberis ab ea. cũ eã
fueris excltaitꝰ. Quanto quisq ma.¬
gis insacris eloquiis assiduus fuerit.
tanto ex eis uberiorẽ intelligentiã
capit: sicut terra quȩ quanto ampliꝰ
excolitur. tanto ub̃nis fructificat
quanto ampliꝰ ad qualibet artẽ homo
conscendit : tanto magis ad hominem
ars ipsã descendit. sicut inlege scribi¬
tur moyses ascendit inmontẽ et dñs
descendit᷑. Uerum ẽ de otio spãli
qđ ille tantum secreta diuinorum
scrutabittr mandatorum : qui ab
actione terrenẽ curȩ. auocauerit.
animum et sedula familiceritate scrip¬
turis scĩs in heserit. Nã sic̃ cecꝰ et ui¬
dens potest quidem uterq ambu¬
lare sed ñ consimili lib̾taite : dum
cetꝰ ꝑgens qͦ ñ uidet offenat. Ui¬
dens uero offendicula caueat. et qͦ
sit ꝑgendũ agnosccit: sic. et qͥnubilo
terrenȩ curȩ fuscatur. si tẽptet dĩ
ꝑscrutari mysteria ñ ualet quia

Expanded text:
sicut est scriptum: Ama illam, et exalsicut est scriptum: Ama illam, et exaltabit te; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus . 2. Quanto quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quae quanto amplius excolitur, tanto uberius fructificat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit, sicut in Lege scribitur: Moyses ascendit in montem, et Dominus descendit . 4. Verum est de otio spirituali, quod ille tantum secreta divinorum scrutabitur mandatorum, qui ab actione terrenae curae a vocaverit animum, et sedula familiaritate Scripturis sanctis inhaeserit. Nam sicut caecus et videns potest quidem uterque ambulare, sed non consimili libertate, dum caecus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit pergendum 291 agnoscat; sic et qui nubilo terrenae curae fuscatur, si tentet Dei perscrutari mysteria, non valet, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quã adsciendũ erit ꝓmptissimꝰ. Mi¬
nos enĩ pęna ẽ nescire. quid appetaᷤᷤ :¬
quã ea quȩ noueris ñ implere. Sic̃
enĩ legendo scire concupiscimꝰ: sic sc̃i¬
endo quȩ didicimꝰ recta implere de¬
bemus. Lex dĩ et p̃mium habet: et
pęnã legentibus eam. Prȩmiũ in eis
qui eam bene uiuendo custodiunt.
pęnã uͦ qui eã male uiuendo contẽp¬
nunt. Om̃is qui ap̾ceptis dĩ discedit
opere oꝑe : quotiens eadem di p̃cepta
legere uel audire potuerit corde suo
reprehensus confunditur : quia id
qđ ñ agit memoratur. et teste consci¬
entia interiꝰ accusatur Unde et dd
ꝓpħa dep̃cat᷑ dicens. Tunc ñ confun-¬
dar cũ respicio in omĩa mandata tua.
rauit̃ namq unꝰquisq confunditur:
quando mandata di uel legendo uel
audiendo respicit. quȩ uiuendo con¬
tẽpnit. Corde enim rep̃henditur.:
dum mandatorum meditatione do
cognoscere nisi legendi familiaritate.

Expanded text:
quam ad sciendum promptissimus esto. Miquam ad sciendum promptissimus esto. Minor enim poena est nescire quid appetas, quam ea quae noveris non implere. Sicut enim legendo scire concupiscimendo recta quae didicimus implere debemus. 7. Lex Dei et praemium habet, et poenam legentibus eam. Praemium his qui eam bene vivendo custodiunt; poenam vero eis qui eam male vivendo contemnunt. 8. Omnis qui a praeceptis Dei discedit opere, quoties eadem Dei praecepta legere vel audire potuerit, corde suo reprehensus confunditur, quia id quod non agit memoratur, et teste conscientia interius accusatur. Unde et David propheta deprecatur dicens: Tunc non confundar, dum respicio in omnia mandata tua . Graviter namque unusquisque confunditur quando mandata Dei vel legendo, vel audiendo respicit, quae vivendo contemnit. Corde enim reprehenditur, dum mandatorum meditatione doccognoscere, nisi legendi familiaritate,
Abbreviated transcription (Latin):
quenter et legere. Nam cũ oramus
ipsi cũ dõ loquimur. Cũ uero legimꝰ:
ds̃ nob̾cũ loquitur. Omis ꝓfectꝰ exlecᷤ¬
tione et meditatione ꝓcedit. Quae
enim nescimus. lectione discimus.
quȩ autẽ didicimꝰ : meditationibus
conseruamus. Geminũ confert donũ
lectio scãrum scripturarũ: siue quia
intellectũ m̃tis erudit. seu qđ amun-¬
di uanitaitib abstractũ hominẽ ad
amorem di ꝑducit. Excitati enĩ sẽpe
illius sermone. subtrahim. ad esiderio
uitȩ mundanȩ : atq accensi in amore
sapientiȩ tanto uana spesmortalitati
huiꝰ nob̵ uilescit: quanto ampliꝰ legen¬
do spes ȩterna claruerit. Geminum
est lectionis studiũ. Primũ quomͦ
stripturȩ intellegantur: scđm qua
utilittite uel dignittite dicant᷑. Erit
enim antea quisq ꝓpitꝰ ad intellegen¬
dum quȩ legit: sequent᷑ idoneus ad
ꝓferendũ quȩdidicit. Lectorstre.
nuus. potius ad implendo quȩ legit

Expanded text:
quenter et legere. Nam cum oramus, quenter et legere. Nam cum oramus, ipsi cum Deo loquimur: cum vero legimus, Deus nobiscum loquitur. Omnis profectus, ex lectione et meditatione procedit. Quae enim nescimus, lectiquae autem didicimus, meditationibus conservamus. 4. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum: sive quia intellectum mentis erudit, seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem ad amorem Dei perducit. Excitati enim saepe illius sermone, subtrahimur a desiderio vitae mundanae; atque accensi in amorem sapientiae, tanto vana spes mortalitatis hujus nobis vilescit, quanto amplius legendo spes aeterna claruerit. 5. Geminum est lectionis studium: primum, quomodo Scripturae intelligantur; secundum, qua utilitate vel dignitate dicantur. 289 Erit enim antea quisque promptus ad intelligendum quae legit, sequenter idoneus ad proferendum quae didicnuus potius ad implendum quae legit,
Abbreviated transcription (Latin):
animũ eorũ inflectit. Dum xp̃ianũ
ñ uocis modulatio sed tantũ uerba di¬
uina quȩ ibi dicunt᷑ debeant cõmoue¬
re: nescio quo tam̃ pacto modulatio¬
ne canentis: maior nascitur cõpun¬
ctio cordis. Multi enĩ repꝑiuntur
qui cantus suauitate cõmoti. sua cri¬
mina plangunt: atq ex ea parte¬
magis flectuntur ad lacrimas. ex
quo psallentist¬
sonuerit dulcedo suauissima. Oratio
inp̃senti tantũ uita ꝓremedio pec¬
catorum effunditur: psalmorũ autẽ
decantatio ꝑ petuã dĩ laudẽ de¬
monstrat ingłam sempiternã. Sicut
scriptum ẽ. Betiti qui habitant indo.¬
mo tua : in scła scłorum laudabunt te.
Cuius oꝑisministeriũ quicũq fidelit̾
intentaq mente exequitur: quodã¬
modo angłis sociatur. de lectione:
RAT IoNIBUs mundamur
lectionib instruimur. utrũq
bonum si liceat. Si ñliceat: melius¬
ẽ orare quã legere. Qui uult cum
dõ semꝑ eẽ frequent̃ debet orare fre.¬

Expanded text:
animum eorum inflectit. 32. Dum Christianum animum eorum inflectit. 32. Dum Christianum non vocis modulatio, sed tantum verba divina, quae ibi dicuntur, debeant commovere, nescio quo tamen pacto modulatione canentis major nascitur compunctio cordis. Multi enim reperiuntur qui, cantus suavitate commoti, sua crimina plangunt, atqmagis flectuntur ad lacrymas, ex qua psallendi insonuerit dulcedo suavissima. Oratio in praesenti tantum pro remedio peccatorum effunditur, psalmorum autem decantatio perpetuam Dei laudem demonstrat in gloriam sempiternam, sicut scriptum est: Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te . Cujus operis ministerium quicunque fideliter intentaque mente exsequitur, quodammodo Angelis sociatur. Unde Orationibus mundamur, lectionibus instruimur. Utrumque bonum, si liceat: si non liceat, melius orare quam legere. Qui vult cum Deo semper esse, frequenter debet orare, fre