comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
redicabat autem paulinus u̾bũ
etiam ꝓuincie lindissi. que est pͥ¬
ma admeridianã umbre fluminis ri¬
pam: ꝑtingens usq ad mare. prefectũq
lindocoline ciuitatis. cui nom̃ erat blec¬
ca. primũ cũ domo suaꝰ uertit ad dñm.
Inqua uidelicet ciuitate eccłiam oꝑis
egregii de lapide fecit. cuiꝰ tecto uel lon¬
ga incuria. uł hostili manu deiecto.
parietes actenus stare uident᷑. et om¬
nib annis aliqua sanitatũ miracla
ineodem loco solent ad utilitatem
paulinus transeunte ad xp̃m iusto.
honorium ꝑeo consecrauit ep̃m: ut in
sequentib suo loco diceniꝰ. De huiꝰ fide
puintie narrauit mͥ presbit̾ et abb̃s
quidam uir ueracissimꝰ de monasterio
sibi quendam seniorem. baptizatum
se fuisse die media a paulino ep̃o. p̃sen¬
ce rege eduino. et multam ppłi curbã
influiuo treenta: uxta ciuitatem que
facie macilenta. naso adunco: ꝑtenui
uenerabilis simul et t̾ribilis aspectu.
habuit autẽ secũ inministĩo et iacobũ

Expanded text:
edicabat autem Paulinus verbum etiam provinciae Lindissi, quae est prima ad meridianam Humbrae fluminis ripam, pertingens usque ad mare, praefectumque Lindocolinae civitatis, cui nomen erat Blaecca, primum cum domo sua convertit ad Dominum. In qua videlicet civitate et ecclesiam operis egregii de lapide fecit: cujus tecto vel longa incuria, vel hostili manu dejecto, parietes hactenus stare videntur, et omnibus annis aliqua sanitatum miracula in eodem loco solent ad utilitatem Paulinus, transeunte ad Christum Justo, Honorium pro eo consecravit episcopum, ut in sequentibus suo loco dicemus. De hujus fide provinciae narravit mihi presbyter et abbas quidam vir veracissimus de monasterio sibi quendam seniorem baptizatum se fuisse die media a Paulino episcopo, praesente rege Aeduino, et multam populi turbam in fluvio Treenta juxta civitatem quae facie macilenta, naso adunco pertenui, venerabilis simul et terribilis aspectu. Habuit autem secum in ministerio et Jacobum
Abbreviated transcription (Latin):
tiliaꝵ nascentur glandes. Sabrinum
mare ꝑ septem hostia discurret: erflu¬
uius osce . ꝑ uii. menses feruebit. Hiͤ¬
ces illius calore morientur: et exeis ꝓ¬
creabuntur serpẽtes. Frigebunt bado¬
nis balnea: et salubres aq̃ eoꝵ mortẽ
generabunt. Londonia nece .xxͣ. miliũ¬

Expanded text:
. Sabrinum mare per septem ostia discurret et fluuius Osce per septem menses feruebit. Pisces illius calore morientur et ex eis procreabuntur serpentes. Frigebunt Badonis balnea et salubres aque eorum mortem generabunt. Londonia necem uiginti miliu
Abbreviated transcription (Latin):
eneum induet. ⁊ ꝑmulta tempora su¬
ꝑ eneũ equum portas londonie serua
bit. Suꝑueniet itaq ultio tonantis.
qr om̃s agricolonos decipient. Arripiet
mortalitas ppłm cunctasq naciones euacu¬
abit. Residui natale solum deserent.
et ert̾as culturas semmabũt. Rex benedie

Expanded text:
eneum VH. induet et per multa tempora super eneum equum portas Londonie seruabbit. Superueniet itaque ultio tonantis quia omnis ager colonos decipiet. Arripiet mortalitas populum cunctasque nationes euacuabit. Residui natale solum deserent 186v et exteras culturas s
Abbreviated transcription (Latin):
et capite leonis coronabitur. Princi¬
pium eiꝰ uago affectui subiacebit. s fi¬
nis ip̃iꝰ ad suꝑos comiolabit. Renoua¬
bit namq beatoꝵ sedes ꝑpatrias. et
pastores in congrius locis locabit.
Duas urbes duob palliis induet. et
uͥgine amunera uͥginib donabit.
Drom̾ebitur inde fauorẽ tonantis. et
int̃ beatos collocabit᷑. Egredietur luxͣ
ex eo. penetrans oĩa. q̃ ruine ꝓpͥe gen¬
tis imminebit. Pillam enĩ utramq
insulam amuttet neustria ⁊ prima
dignitate spolibr᷑. Dem̃ reu̾tentur
ciues in insulam. nã discidium alie

Expanded text:
et, capite leonis coronabitur, princiet, capite leonis coronabitur, principium ejus vago affectui succumbet; sed finis ipsius ad superos convolabit. Renovabit namque beatorum sedes per patrias, et pastores in congruis locis locabit. Duas urbes palliis induet, et virginea munera virginibus donabit. Promerebitur inde favorem Tonantis, et inter beatos coronabitur. Egredietur ex eo lues penetrans omnia, qua ruina propriae gentis imminebit. Per illam enim utramque insulam amittet Neustria, et pristina dignitate spoliabitur. Deinde revertentur cives in i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuocabuntur. Nitentur posteri tr̃as¬
uolare suꝑna. s fauor nouoꝵ subli¬
mabitur. Nocebit possidñti eximpiis
pietas. donec sese genitore induerit.
Apͥgͥ dñtib accinctus cacumina mõ¬
tium. ⁊umbram galeati transcendet.
Indignabit᷑ albania. ⁊ conuocatis col¬
lateralib sanguinẽ effund̃e uacabit.
Dabitur maxillis eiꝰ frenũ ꝙ in armo¬
rico sinu fabricabit᷑. Deaurabit illud
aquila rupti fecdis ⁊ tercia nidificatio¬
ne gaudebit. Euigilabunt regẽtis ca¬
tuli. ⁊ post positis nemorib. infra me¬
nia ciuitatum uenabuntur. Stragẽ
nõ minimã. exobstantib facient. et
linguas thauroꝵ abscident. Colla ru¬
gientium onerabunt cathenis. et aui¬
ta tempora renouabũt. Exhinc depri¬
mo inquartum. dequarto interciũ.
det̃cio in scd̃m. rotabitur pollex ino¬
leo. Sextus hyb̃nie tempora subu̾¬
tet. et nemora inplaniciem mutabit.
Diu̾sas porciones inunũ reducet.¬

Expanded text:
provocabuntur. Nitentur posteri transprovocabuntur. Nitentur posteri transvolare superna, sed favor novorum sublimabitur. Nocebit possidenti ex impiis pietas, donec sese genitorem induerit. Apri igitur dentibus accinctus, acumina montium et umbram galeati transcendet. Indignabitur Albania, et convocatis translateralibus sanguinem effundere vacabit. Dabitur maxillis ejus frenum, quod in Armorico sinu fabricabitur. Deaurabit illud aquila rupti foederis, et tertia nidificatione gaudebit. Evigilabunt regentis catuli, et postpositis nemoribus infra moenia civitatum venabuntur. Stragem non minimam ex obstantibus facient, et linguas taurorum abscident. Colla rugientium onerabunt catenis, et avita tempora renovabunt. Exinde de primo in quartum, de quarto in tertium, de tertio in secundum, rorabitur pollex in oleo. Sextus Hiberniae moenia subvertet, et nemora in planitiem mutabit. Diversas portiones in unum reduc
Abbreviated transcription (Latin):
pͥstinis mãsiones. ⁊ ruia alienigenaꝵ
patebit. Germ̃ albi draconis exortulis
nr̃is abradetur. ⁊ reliquie generationiᷤ
eiꝰ decimabũtur. Iugum ꝑpetue serui¬
tutis ferent. matremq ligonib ⁊ aratͥs
uuln̾abt̃. Succedẽt duo dracones. quoꝵ
alter inuidie spicło suffocabit᷑. Alter
uͦ subumbra nominis redibit. Succedet
leo iusticie. ad cuius rugitũ gallicane
turres ⁊ insulani dracones timebunt.
bitur. et argentum exingłis mugi¬
entium manabit. Calamistrati uaria
uellera uestib̃t. et exterior habitus in¬
teriora signabit. Pedes latrancium trũ¬
cabuntur. pacẽ habebunt fere. huma¬
nitas supplicium dolebit. findetur
erit. Peribit miluoꝵ rapatitas. et den¬
tes lupoꝵ hebetabuntur. Catuli leoniᷤ
inequoreos pices trans formabuntur.
et aquila eius suꝑ mõtem arauium
nidificabit. Uenedocia rudebit mat̃¬
no sanguine. et donnis cormei sex
fr̃s interficiet. Nocturnis lacrimis
madebit insula. unde om̃s ad oĩa

Expanded text:
incolis mansiones, et ruina alienigenarum patebit. Germen ipsius ex hortulis nostris abradetur, et reliquiae generationis ejus decimabuntur. Jugum perpetuae servitutis ferent, matremque suam ligonibus et aratris vulnerabunt. Succedent duo dracones, quorum alter invidiae spiculo suffocabitur, alter vero sub umbra nominis redibit. Succedet leo justitiae, ad cujus rugitum Gallicanae turres et insulani dracones tremebunt. bitur, et argentum ex ungulis mugientum manabit. Calamistrati varia vellera vestibunt, et exterior habitus interiora signabit. Pedes latrantium truncabuntur. Pacem habebunt ferae, humanitas supplicium dolebit. Findetur erit. Peribit milvorum rapacitas, et dentes luporum hebetabuntur. Catuli leonis in aequoreos pisces transformabuntur, et aquila ejus super montes Araunium nidificabit. Venedocia rubebit materno sanguine, et domus Corrinnei VI fratres interficiet. Nocturnis lacrymis madebit insula, unde omnes ad omnia
Abbreviated transcription (Latin):
flatu suo. t̃rium illi ramũ eripiet. Duo
iiͦ residu locum extirpati occupabt:
donec alt̾ altm̃ folioꝵ multitudine ad¬
nichilabit. Deinde locũ duoꝵ obtine¬
bit ip̃e: et uolueres extͤrarum regionũ
sustentabit. Patriis uolatilib noxius

Expanded text:
t. Reg. tercium illi ramum eripiet. P 28 Duo uero residui locum extirpati occupabunt, donec alter alterum foliorum multitudine adnichilabit. Deinde uero locum duorum optinebit ipse et uolucres exterarum regionum sustentabit. Patriis uola
Abbreviated transcription (Latin):
ambo cũ suo ppłõ xp̃iani fuere. Ce¬
terũ tota ꝓuncia australiũ saxo¬
nũ diuini nominis et fidei erat ig¬
nara. Erat autẽ ibi monachus
quidã de natione scotoꝵ uocabło
bicul. habens monasteriolũ ꝑmo
ham. silius et mari circũdatũ.
et in eo fr̃s quinq siue sex. in hu¬
mili et pauꝑe uita dño famulas¬
tes. S ꝓuincialiũ nullus eoꝵ
uel uitã e mulari: uel p̃dicatio¬
nem curabat audire. Euangłi zãs
autem genti ep̃c uulfridus. ñ so¬
lũ eam ab erumpna ꝑpetue dãp¬
nationis. uerũ et aclade infanda
temporal interitus. eripuit: siqͥ¬
dem trib annis ante aduentũ eiꝰ
inꝓunciã. nulla illis in locis plu¬
uia ceciderat᷑ Unde et fames acer¬
bissima plebem inuadens. impia
edia macerati ꝓcederent ad p̃cipi¬
cium aliquod. siue ripã maris:
et iunctis misere manib. parit̾
om̃s aut ruina perituri. aut fluc¬
tib absorbendi deciderent. uerũ
die ipsa qua baptisma fidei gens
prisca suꝑsticione. et exsufflata

Expanded text:
ambo cum suo populo Christiani fuere. Caeterum tota provincia Australium Saxonum divini nominis et fidei erat ignara. Erat autem ibi monachus quidam de natione Scottorum, vocabulo Dicul, habens monasteriolum  Alhamm, silvis et mari circumdatum, et in eo fratres quinque sive sex, in humili et paupere vita Domino famulantes. Sed provincialium nullus eorum vel vitam aemulari, vel praedicationem curabat audire. Evangelizans autem genti episcopus Uilfrid, non solum eam ab aerumna perpetuae damnationis, verum et a clade infanda  Al., nefanda temporalis interitus eripuit. Siquidem tribus annis ante adventum ejus in provinciam, nulla illis in locis pluvia ceciderat, unde et fames acerbissima plebem invadens impia nedia macerati procederent ad praecipitium aliquod sive ripam maris, et junctis misere manibus, pariter omnes aut ruina perituri, aut fluctibus absorbendi deciderent. Verum ipso die, quo baptisma fidei gens prisca superstitione, exsufflata
Abbreviated transcription (Latin):
quia reliquid successores magna con¬
tinentia ac diuino amore. regulariq¬
quam sibi partem de illo ligno uenabili
rediens afferret. credere se dicens.quia per
hoc donante dño salutẽ posset consequi. fẽ¬
cit ille ut rogatus ẽ: et reu̾sus ad uesꝑam
sedentib iam adm̃sam fr̃ib. obtulit et a¬
liquid de uet̾i musco. quo suꝑficies ligni
erat obsita. Qui cũ sedens admensam ñ
haberet ad manũ ubi oblatũ sibi munus
reponeret. misit hoc insinũ sibi. Et dũ
iret cubitũ. oblitus hoc alicubi deponere
ꝑmisit suo insinu ꝑmanere. At medio
noctis temꝑe cũ euigilaret. sensit nes¬
cio quid frigidi suo lat̾i ad iacere. admo
quam tanti languoris habuisset.ii.¬
m̃ta. neq aliquanto cardius. qd̃ petut¬
impetrauit. Accepit namq pontificem¬

Expanded text:
quia reliquit successores magna conquia reliquit successores magna continentia ac divino amore regulariqquam sibi partem de illo ligno venerabili rediens adferret, credere se dicens quia per hoc, donante Domino, salutem posset consequi. Fecit ille ut rogatus est, et reversus ad vesperam, sedentibus jam ad mensam fratribus, obtulit ei aliquid de veteri musco quo superficies ligni erat obsita. Qui cum sedens ad mensam non haberet ad manum ubi oblatum sibi munus reponeret, misit hoc in sinum sibi. Et dum iret cubitum, oblitus hoc alicubi deponere, permisit suo in sinu permanere. At medio noctis tempore, cum evigilaret, sensit nescio quid frigidi suo lateri adjacere, admotquam tanti languoris habuissetcepit, desiderans totam cui praeesse coepit gentem fidei Christianae gratia imbui, cujus ex
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i conuertit. Unde et p̃fatam insu¬
lam. ab eis inpossessionem monastĩi fa¬
ciendi accepit. Neq enim magna est
s quasi miliaria quinq iuxta estima¬
cionem angloꝵ. quã successores eius
usq hodie tenent. ubi et ipse sepultus
p̃dicaturus adut. Fẽcerat autem pͥus¬
quam brittanniam ueniret monaste¬
rium nobile inhibernia qd̾ acopia roboꝵ
de armach lingua scottoꝵ hoc ẽ campꝰ
roboꝵ cognominat᷑. Ex quo utroq mo¬
uasterio. plurima exinde monasteria.
ꝑ discipulos eius. et inbrittannia et
in hibernia ꝓpagata sunt. inquibus
omnib idem monasterium insulanũ
inquo ipse requiescit corꝑe. pͥncipatũ
sula rectorem semꝑ abbatem p̃sbiterũ.
cui om̃s uri et om̃is puintia et ipsi
etiam ep̃i ordine inusitato debeant
esse subiecti. Iuxta exemplũ pͥmi doc
non nulla adisciplis eius feruntur
scͥpta haberi. Uerum quałcũq fuerit.
ipsi nos hoc de illo certum tenemus

Expanded text:
Christi convertit: unde et praefatam insuChristi convertit: unde et praefatam insulam ab eis in possessionem monasterii faciendi accepit. Neque enim magna est, sed quasi familiarum quinque, juxta aestimationem Anglorum: quam successores ejus usque hodie tenent, ubi et ipse sepultus praedicaturus adiit. Fecerat autem, priusquam Brittaniam veniret, monasterium nobile in Hibernia, quod a copia roborum Dearmach lingua Scottorum, hoc est, Campus roborum, cognominatur. Ex quo utroque monasterio plurima  Al., perplurima exinde monasteria per discipulos ejus et in Brittania et in Hibernia propagata sunt: in quibus omnibus idem monasterium insulanum, in quo ipse requiescit corpore, principatsula rectorem semper abbatem presbyterum, cujus juri et omnis provincia, et ipsi etiam episcopi, ordine inusitato, debeant esse subjecti, juxta exemplum primi doctnonnulla a discipulis ejus feruntur scripta haberi. Verum qualiscumque fuerit ipse, nos hoc de illo certum tenemus,
Abbreviated transcription (Latin):
Enor accepit. uenit de hybernia p̃sbit̾
et abbas habitu et uita monachi in¬
signis. nomine columba brictanniam.
p̃dicaturus uerbum dei puntus sep¬
tentrionaliũ pictoꝵ. hoc ẽ eis que ar¬
dius atq orrentib montiũ ugis ab
australib eoꝵ sunt regionib sequestra¬
te. Damq ipsi australes picti. qui intra
eosdem montes habent sedes. multo
ante temꝑe ut phibent relicto erpore
idolatrie. fidem ueritatis acceperunt.
p̃dicante eis u̾bũ niunia ep̃o reuentis¬
simo et scĩssimo uiro de natione brit¬
fidem et misteria ueritatis
edoctus. Cuius a.  sedem episco¬
nomine: ipseo et eccłia insig¬
nem. ubi ipse etiam corꝑe una cum
gloꝵ gens obtinet. qui locus ad puin¬
tiam bernicioꝵ ꝑtinens. uulgo uocat᷑
ad candidam casam. eoquod ibi eccliam
de lapide impolito brictonib more fecit.
uenit autem brictanniam colũba. reg¬
nante pictis bridio filio meilochon rege
potentissimo. nono anno regni eius. gen¬
temq illam uerbo et exemplo adfidem

Expanded text:
nor accepit, venit de Hibernia presbyter et abbas habitu et vita monachi insignis, nomine Columba  Al.dicaturus verbum Dei provinciis Septentrionalium Pictorum, hoc est, eis quae arduis atque horrentibus montium jugis, ab Australibus eorum sunt regionibus sequestratae. Namque ipsi Australes Picti, qui intra eosdem montes habent sedes, multo ante tempore, ut perhibent, relicto errore idolatriae, fidem veritatis acceperant, praedicante eis verbum Nynia episcopo reverentissimo et sanctissimo viro, de natione Britria veritatis edoctus; cujus sedem episcocopi nomine et ecclesia insignem, ubi ipse etiam corpore una cum glorum gens obtinet. Qui locus ad provinciam Berniciorum pertinens, vulgo vocatur Ad candidam casam, eo quod ibi ecclesiam de lapide, insolito Brittonibus more fecerit. Venit autem Brittaniam Columba, regnante Pictis Bridio filio Meilochon, rege potentissimo, nono anno regni ejus, gentemque illam verbo et exemplo ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ci. ministrare. Construebant᷑ gͦ ecclie
ꝑ loca. confluebant ad audiendum
uerbũ ppli gaudentes. donabantur
munere regio possessiones et territo¬
ria ad instruenda monasteria. inbue¬
bantur p̃ceptorib scoctis pariuili an¬
gloꝵ. una cũ maiorib studus et ob¬
seruatione discipline regularis. Nã
monachi erant maxime. qui ad p̃dican¬
dũ uenerant. Monachus ipse ep̃s edan:
ut pote de insula que uocat᷑ . hii. desti
pene septentrionaliũ scottoꝵ. et om̃iũ
pictoꝵ monasterus ñ paruo temꝑe ar¬
cem tenebat: regendisq eoꝵ ppłis p̃erat.
Que uidelicet insula. ad ius quidẽ
brittannie ꝑtinet. ñ magno ab eafre
to discreta. s donatione pictoꝵ qui
illas britannie plagas incolunt. iã¬
dudũ monachis scoctoꝵ tradita: eoqd̃

Expanded text:
ti, ministrare. Construebantur ergo ecclesiae ti, ministrare. Construebantur ergo ecclesiae per loca, confluebant ad audiendum verbum populi gaudentes, donabantur munere regio possessiones, et territoria ad instituenda monasteria, imbuebantur praeceptoribus Scottis parvuli Anglorum, una cum majoribus studiis et observatione disciplinae regularis. Nam monachi erant, maxime qui ad praedicandum venerant. Monachus ipse episcopus Aedan, utpote de insula quae vocatur Hii, destinpene Septentrionalium Scottorum, et omnium Pictorum monasteriis non parvo tempore arcem tenebat, regendisque eorum populis praeerat: quae videlicet insula ad jus quidem Brittaniae pertinet, to discreta; sed donatione Pictorum, qui illas Britanniae plagas incolunt, monachis Scotorum tradita, eo
Abbreviated transcription (Latin):
a xiiii. luna usq ad xxͣ. obseruare so¬
lebat. hoc et enim ordine septemtriona¬
lis scoctoꝵ ꝓuintia. et omnis natio pic¬
toꝵ illo ad huc temꝑe pascha dñicum
celebrabat: estimans se inhac obseruatio¬
ne sc̃i ac laude digni patris anatolu scͥp
canonico ritu obseruare didicerant.
ipse petebat tribuit. Qui uidelicet lo¬
cus accedente ac recedente reumate.
bis cotidie instar insule. maris circum¬
luitur undis. bis renudato lictore con¬
tiguus terre reddit᷑. atq eius admo¬
nitionib humilit̾ ac libent̾ in om̃ib
auscultans. eccliam xp̃i in regno suo
multum diligent̾ edificare ac dilatare
curauit. Ubi pulcherrimo sepe spec¬
taculo contigit. ut euangeli zante an¬
tistite qui angloꝵ linguam ꝑfecte non
nouerat: ipse rex sius ducib ac minis¬
tris int̾pres u̾bi existeret celestis. Quia
nimirũ tam longo exilii sui tempore
linguã scottoꝵ iam plene didicerat.
grone uenire brictanniam. atq illis
quicũq sacerdotali erant gradri p̃di¬

Expanded text:
a luna usque ad vicesimam observare solebat. Hoc etenim ordine Septentrionalis Scottorum provincia, et omnis natio Pictorum illo adhuc tempore Pascha dominicum celebrabat, aestimans se in hac observatione sancti ac laude digni Patris Anatolii scricanonico ritu observare didicerunt .ipse petebat, tribuit. Qui videlicet locus accedente ac recedente reumate bis quotidie instar insulae maris circumluitur undis, bis renudato littore contiguus terrae redditur; atque ejus admonitionibus humiliter ac libenter in omnibus auscultans, Ecclesiam Christi in regno suo multum diligenter aedificare ac dilatare curavit. Ubi pulcherrimo saepe spectaculo contigit, ut evangelizante antistite qui Anglorum linguam perfecte non noverat, ipse rex suis ducibus ac ministris interpres verbi existeret caelestis: quia nimirum tam longo exilii sui tempore linguam Scottorum jam plene didicerat. gione venire Brittaniam atque illis quicumque sacerdotali erant gradu praedi
Abbreviated transcription (Latin):
poris. apud suꝑnam clem̃tiã sepius inter¬
uenire memineruit. et insuis quoq pro¬
uintiis. hanc michi sue remunerationis
uicem rependant. ut qui de singulis
prouintus siue locis sublimiorib que
memoratu digna atq incolis grata
credideram. diligent ad notare curaui.
apud omnes fructũ pie int̾cesfionis inue

Expanded text:
poris apud supernam clementiam saepius interporis apud supernam clementiam saepius intervenire meminerint; et in suis quique provinciis hanc mihi suae remunerationis vicem rependant, ut qui de singulis provinciis sive locis sublimioribus quae memoratu digna atque incolis grata credideram diligenter adnotare curavi, apud omnes fructum piae intercessionis inve
Abbreviated transcription (Latin):
qui hec scire uel meminisse poterant as¬
sertione cognoui. exceptis his his. que ꝑ
me ipsũ nosse poteram. Interque notandũ
quod ea que de scissimo patre et antistite
cubberto. uel in hoc uolumine uel in li¬
bello gestoꝵ ipsi uos conscͥpsi. p artun ex
eis que de illo prius a fãib eccłie lindis¬
farnensis scͥpta repperi assũpsi. simplicit᷑
fidem hystorie quã legebam accõmodãs.
partim uͦ ea que certissima fideliũ uiroꝵ
attestatione ꝑme ipsum cognoscere potui.
sollert̃ aclicere curaui. Lectorẽq supplicit᷑
obsecro. ut siqua in his que scͥpsimus.
alit̾ quã se ueritas habet. posita reppe¬
rerit. non hoc nobis impucet: qui quod
ma uulgante collegimus. ad instructio¬
nem posteritatis lit̾tis mandare studiu¬
mus. Preterea omnes ad quos eadem
hystoria ꝑuenire potuerit nr̃e nationis
legentes siue audientes. supplicit̾ precor:
ut ꝓ meis infirmitatib et mentis et cor¬

Expanded text:
qui haec scire vel meminisse poterant adqui haec scire vel meminisse poterant adsertione cognovi, exceptis his quae per meipsum nosse poteram. Inter quae notandum, quod ea quae de sanctissimo Patre et antistite Cudbercto vel in hoc volumine vel in libello Gestorum ipsius conscripsi, partim ex eis quae de illo prius a fratribus Ecclesiae Lindisfarnensis scripta reperi adsumpsi simpliciter fidem Historiae quam legebam accommodans, partim vero ea quae certissima fidelium virorum adtestatione per me ipse cognoscere potui sollerter adjicere curavi. Lectoremque suppliciter obsecro, ut si qua in his quae scripsimus aliter quam se veritas habet posita repererit, non hoc nobis imputet qui, quod iter ea quae fama vulgante collegimus ad instructionem posteritatis literis mandare studuimus. Praeterea omnes ad quos haec eadem Historia pervenire poterit nostrae nationis legentes sive audientes suppliciter precor, ut pro meis infirmitatibus et mentis et cor
Abbreviated transcription (Latin):
occidentaliũ saxonũ ep̃s. qui nunc ulq
suꝑ est. non nulla michi de hystoria eccłia¬
stica ꝓuintie ipsus simul et ꝓxima illi aus¬
tralium saxonũ nec non et uecte insule. lit¬
teris mandata declarauit. Qualit̾ uero
ꝑministeriũ ceddi et ceadda religioson xp̃i
sacerdotũ. uel ꝓuintia mercioꝵ adfidem
orientaliũ saxonũ fidẽ quã olumm exufflaue¬
rat recuꝑauerit. qualis etiã ipsoꝵ patrũ
uita uel obitus extiterit: diligent̾ afãib
monasterii quod ab ipsis conditũ lestinga¬
eu cognominat᷑. agnouimꝰ. Porro in ꝑuin¬
cia orientaliũ angloꝵ que fueriit gesta
eccliastica: partim exscͥptis uel traditione
prioꝵ. partim reuẽntissimi abbis esi rela
sunt gesta erga fidẽ xp̃i. que ue successio
sacerdotalis extitit. uel litt̾is reue̾ntis¬
sumi antistitis cymib̃ti uel alioꝵ fideliũ
uiroꝵ uiua uoce didicimꝰ. Que autẽ in
regiones in ecclia sint acta. non uno qͦli¬
bet auctore. s fideliũ innumeroꝵ testiũ

Expanded text:
xonum episcopus qui nunc usque superest, nonnulla mihi de Historia ecclesiastica provinciae ipsius simul et proxima illi Australium Saxonum nec non et Vectae insulae, literis mandata declaravit. Qualiter vero per ministerium Ceddi et Ceadda religiosorum Christi sacerdotum, vel provincia Merciorum ad fidem Orientalium Saxonum fidem quam olim exsufflaverat, recuperaverit, qualis etiam ipsorum Patrum vita vel obitus extiterit, diligenter a fratribus monasterii quod ab ipsis conditum Laestingaeu cognominatur, agnovimus. Porro in provincia Orientalium Anglorum quae fuerint gesta ecclesiastica, partim ex scriptis vel traditione priorum, partim reverentissimi abbatis Esi relatssi quae sint gesta erga fidem Christi, quaeve successio sacerdotalis extiterit, vel literis reverentissimi Antistitis Cynibercti, vel aliorum fidelium virorum viva voce didicimus. Quae autem in ns per diversas regiones in Ecclesia sint acta, non uno quolibet auctore, sed fideli innumerorum testium
Abbreviated transcription (Latin):
Ilt renascentib uirgultis pelagiane pestis . xxi.¬
germanus cũ seuero buictaũniã reu̾sus. prius
cl audo uiueni incessum. dͥeinde ⁊ ppło dei con¬
dempnatis siue emendatis hereticis. gressum
recuꝑarit fidei.
Ut brittones quiescentib ad tempꝰ exteris ciuilt¬
b se se bellis contriuerint simnuł et maioribus
flagitus subm̾seruit. xxiii.¬

Expanded text:
Ut renascentibus virgultis Pelagianae pestis Germanus cum Severo Brittaniam reversus, prius claudo juveni incessum, deinde et populo Dei, condemnatis sive emendatis haereticis, gressum recuperarit fidei. Ut Brittones, quiescentibus ad tempus exteris, civilibus sese bellis contriverint, simul et majoribus flagitiis submerserint. I
Abbreviated transcription (Latin):
ob geueralis curam salutis. latiuis
palari desidas. Ut autẽ in eis que
ue lectorib huus historie occasionẽ
ciubitandi subtraham. quib hec max¬
ime auctorib didicerim breuit̾ in¬
dimare curabo. Auctor ante om̃s atq
acluitor opuscli huius. albinus abb̃s re
memorie theodoro archiep̃o. et adria¬
no abbate uiris uenerabitib atq eru.¬
ditissimis. institutus diligenter omĩa
que in ipsa cantuarioꝵ ꝓuincia uel
re. uel monimentis litterarũ uel semoꝵ
traditione cognouerat. et ea michi de¬

Expanded text:
ob generalis curam salutis latius ob generalis curam salutis latius propalari desideras. Ut autem in his quae ve lectoribus hujus Historiae occasionem dubitandi subtraham, quibus haec maxime auctoribus didicerim breviter intimare curabo. Auctor ante omnes atque adjutor opusculi hujus Albinus abba revememoriae Theodoro archiepiscopo et Hadriano abbate viris venerabilibus atque eruditissimis institutus, diligenter omnia quae in ipsa Cantuariorum provincia vel re, vel monimentis literarum vel seniorum traditione cognoverat: et  Al.
Abbreviated transcription (Latin):
loriosissimo Regi ceoluulfo:
Beda famulus rp̃r et p̃sbiter.
Historiam gentis angloꝵ ecclesiasti¬
cam quamꝰ nuꝑ edideram. libentis¬
sue tibi desideranti rex. et prius
ad legendum ac ꝓbandum trausini¬
si: et nunc ad transcribendũ ac ple¬
mitto. Satisq studiũ tue sinceritatis
amplector. quo non solũ audiendis
scripture sc̃e uerbis. aurem sedulus
accomodas: uerum etiam noscendis
prioꝵ gestis siue dictis. et maxime
nostre gentis uiroꝵ illustriũ curam
ingilanter impendis. Siue enim his¬
toria dde bonis bona referat. actimitan¬
clũ bonũ audicer sollicitus instigat᷑.
seu mala cõmemoret de praius. di¬
chilominus religiosus ac pius au¬
ditor siuie lector deuitando qd noxi¬
um est. ac puersum: ipse sollertuis
id erequenda ea que bona ac deo dig¬
na esse cognouerit accenditur. Qđ
ipsũ su quoq iugilantissime de p̃¬
bendens: historiam memoratã in
noticiam tibi simul et eis quib te
regendis diuina p̃fecit auctoritas

Expanded text:
LORIOSISSIMO REGI CEOLULPHO BAEDA FAMULUS CHRISTI ET PRESBYTER. Historiam gentis Anglorum ecclesiasticam quam nuper edideram, libentissime tibi desideranti, rex, et prius ad legendum ac probandum transmisi, et nunc ad transcribendum ac plemitto; satisque studium tuae sinceritatis amplector, quo non solum audiendis Scripturae sanctae verbis aurem sedulus accommodas, verum etiam noscendis priorum gestis sive dictis et maxime nostrae gentis virorum illustrium, curam vigilanter impendis. Sive enim historia de bonis bona referat, ad imitandum bonum auditor sollicitus instigatur; seu mala commemoret de pravis, nihilominus religiosus ac pius auditor sive lector devitando quod noxium est ac perversum, ipse sollertius ad exsequenda ea quae bona ac Deo digna esse cognoverit accenditur. Quod ipsum tu quoque vigilantissime deprehendens, Historiam memoratam in notitiam tibi simulque eis quibus te regendis divina praefecit auctoritas,
Abbreviated transcription (Latin):
Ut idẽ filiam tribuni cecã illuminauit. ac
deinde ad sc̃m albanũ ꝑueniens. reliquias
ibidẽ et ipsius acceꝑit et beatoꝵ apłoꝵ si¬
Ut idẽ causa infirmitatis ibidem decentꝰ.
et incendia domoꝵ orando restrinxerit. ⁊
ipse ꝑuisionẽ asuo sit languore curatus.

Expanded text:
Ut idem filiam tribuni caecam inluminaverit, ac deinde ad sanctum Albanum perveniens, reliquias ibidem et ipsius acceperit, et beatorum aposUt iidem causa infirmitatis ibidem detentus, et incendia domorum orando restinxerit; et ipse per visionem a suo sit languore curatus.
Abbreviated transcription (Latin):
tyranni creati et mox prior in brittania scõs.
ingallia sunt interempti. . xii.
auxilia quesierint. qui scd̾o uenientes murũ
tnͣs insulã fecerint. s hoc confestim a p̃fatis
Ut regnante theodosio .xiii. si.¬
minore. cuiꝰ temꝑe palladiꝰ ad scotos in xp̃m
credentes missus ẽ. brittones ab actio consu¬
le auxiliũ flagitantes ñ impetraiuñt. xiiii.
Ut brittones fame famosa coacti. barbaros
sius ͤ finib reppulerint. nec mora frugum
copiã luxuria. luxuriã pestilentia. et ect̃¬
miniũ gentis secuta sĩt.¬

Expanded text:
nus in Brittania tyranni creati; et mox prior in Brittania, secundus in Gallia, sint interempti. Anno auxilia quaesierint, qui secundo venientes, murum trans insulam fecerint; sed hoc confestim a praefatis Ut, regnante Theodosio minore, cujus tempore Palladius ad Scottos in Christum credentes missus est, Brittones ab Aetio consule auxilium flagitantes non impetraverint.Ut Brittones fame famosa coacti Al., fame coacti, Barbaros suis e finibus pepulerint; nec mora, frugum copia, luxuria, pestilentia, et exterminium gentis secutum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
struxerat. quarũ uestigia sudiũ ibidẽ usq
hodie uisuntur. ⁊uidet᷑ inspectantib. qd
singule earũ ad modũ humani femoris
grosse et cutũfuse plũbo immobilit̾ erãt
romanis dep̃hensũ ac uitatũ ẽ: barba¬
ri legionũ impetũ ñ ferentes. siluis se se
abdidere. Unde crebris eruptionib ro¬
manos gͣuit̾ ac sepe lacerabant. Interea
trinouantũ firmissima ciuitas. cũ andro
dedit. Quod exemplũ secute urbes alie
complures. infedus romanoꝵ uener̃t.
Hisdẽ demonstrantib cesar oppidũ cassi¬
bellant inter duas palludes sitũ. obiec¬
q reb confertissimũ. tandẽ graui pug¬
na cepit. Exin cesar abrictannia reuer¬
suis ingalliam. postquã legiones in hy¬
berniam misit: repentinis belloꝵ tumul¬
tib undiq circũuentus ⁊ conflictatꝰ ẽ.

Expanded text:
struxerat: quarum vestigia sudium ibidem usque struxerat: quarum vestigia sudium ibidem usque hodie visuntur, et videtur inspectantibus quod singulae earum ad modum humani femoris grossae, et circumfusae plumbo immobiliter erant Romanis deprehensum ac vitatum est, barbari, legionum impetus non ferentes silvis sese abdidere, unde crebris eruptionibus Romanos graviter ac saepe lacerabant. Interea Trinovantum firmissima civitas cum Adrogordedit. Quod exemplum secutae urbes aliae complures, in foedus Romanorum venerunt, iisdemque demonstrantibus Caesar oppidum Cassobelauno, inter duas paludes situm, obtenue rebus confertissimum, tandem gravi pugna cepit. Exhinc Caesar, a Britannis reversus in Galliam, postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumventus et conflictatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
agesimo. functus gracdu consulatus cũ
luicio bibulo. dũ contra germanoꝵ gal
tur. bellũ gereret. uenit ad morinos.
unde in brictanniã proximus. ⁊ breuissi¬
pugna fatigatus. deuide adu̾sa tẽpesta¬
te correptus: plurimã classis partẽ et
non pariiũ numerũ milicũ. equitũ uͦ
pene omnẽ disꝑdidit. Regressus ingal¬
sexcentas naues utriusq commodi fieri
imꝑauit. Quib iterũ in brictanniam
primo uere tͣnͣsuectus. dũ ipse in hostẽ
ces tempestate correpte. uł collise int̾se.
uel arenis illise ac dissolute sunt. Ex
quib quadraginta perierunt: cetere
cũ magna difficultate reꝑate sunt.
Cesaris equitatꝰ. primo congressui a
brictannis uictus. ibiq labienus tribu¬
nus occisus est. scd̃o p̃lio cũ magno suoꝵ
discriine uictos brittannos infugã
bellano duce immensa hostiũ multitu¬
do consecłat. ripamq fluminis ac pene co¬
cũ sub aqua uadũ acutissimis sudib pre¬

Expanded text:
agesimo, functus gradu consulatus cum agesimo, functus gradu consulatus cum Lucio Bibulo, dum contra Germanorum Gatur, bellum gereret, venit ad Morinos, unde in Brittaniam proximus et brevissipugna fatigatus, deinde adversa tempestate correptus, plurimam classis partem, et non parvum numerum militum, equitum vero pene omnem disperdidit. Regressus in Galsexcentas naves utriusque commodi fieri imperavit: quibus iterum in Brittaniam primo vere transvectus, dum ipse in hostem tes, tempestate correptae, vel conlisae inter se, vel arenis inlisae ac dissolutae sunt: ex quibus quadraginta perierunt, caeterae cum magna difficultate reparatae sunt. Caesaris equitatus primo congressu a Brittanis victus, ibique Labienus tribunus occisus est: secundo praelio cum magno suorum discrimine victos Brittanos in fugam bellauno duce, immensa hostium multitudo consederat, ripamque fluminis ac pene totum sub aqua vadum acutissimis sudibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
potius oninia pene que de eadẽ insu last̾:
contra uenenũ ualent. Deniq uidimꝰ
aquib dã aserpente ꝑcussiᷤᷤ. rasa folia
codicũ qui de hybernia fuerant. et ipsã
rasuram aque iminissam ac potui datam
talib ꝓtinus totã uim ueneni grassantis
cotũ inflati corꝑis absũpsisse ac sedasse
tumorẽ. Diues lactis aomellis insula.
nec uinearũ expers: pisciũ uolucrũq s
et ceruoꝵ caprearũq uenatu in signis.
hec autẽ pproprie patria scottoꝵ ẽ. Ab hac
egressi ut dixius: terciã in brictanniã
brittonib ⁊ pictis gentẽ ad diderunt.
Est autẽ sinus maris ꝑ maximꝰ. qui an¬
tiquitus gentẽ brittannie apictis se
cernebat. Qui aboccicdente interras
longo spatio erũpit: ubi ẽ ciuitas bruto¬
septentrionalem scotti quos diximus
aduenientes. sibi locũ patrie fecerunt.
romanis usq ad gaiũ uliũ cesa¬
rem in accessa atq incognita fuit. Qͥ

Expanded text:
potius omnia pene quae de eadem insula sunt potius omnia pene quae de eadem insula sunt contra venenum valent. Denique vidimus, quibusdam a serpente percussis, rasa folia codicum qui de Hibernia fuerant, et ipsam rasuram aquae immissam ac potui datam, talibus protinus totam vim veneni grassantis, totum inflati corporis absumsisse ac sedasse tumorem. Dives lactis ac mellis insula, nec vinearum expers, piscium volucrumque, sed et cervorum caprearumque venatu insignis. Haec autem proprie patria Scottorum est: ab hac egressi, ut diximus, tertiam in Brittania Brittonibus et Pictis gentem addiderunt. Est autem sinus maris permaximus, qui antcernebat, qui ab occidente in terras longo spatio erumpit, ubi est civitas Britoseptenadvenientes, sibi locum patriae fecerunt.Romanis usque ad Gaium Julium Caesarem inaccessa atque incognita fuit: qui
Abbreviated transcription (Latin):
ti non habentes. peterent aͥscoctis. ea solũ
conditione dare consenserunt̾. ut ubi res
ueniret indubiũ. magis tle feminea regũ
ꝓsapia. quã de masculina regẽ sibi eli¬
gerent. quod usq hodie apud pictos
tertiã scoctoꝵ nationẽ. inpictoꝵ parte
recepit. Qui duce reuda de hybernia
ꝓgressi. uel amicicia uel ferro sibimet
int̾eos sedes quas actenus habent uendi¬
carunt. A quo udelicet duce. usq hodie
daalreudini uocant᷑. Nam lingua eoꝵ
daal partẽ significat. Hyb̾nia autẽ et
latitudine sui status. ⁊ salubritate ac
serenitate aerũ multũ brittannie pres¬
tat: ita ut raro ibi nix plusquã tridua¬
na remaneat. Nemo ꝓpt̾ hyemẽ. aut fe¬
ua secet estate. aut stabula fabricet ui¬
m̃tis. nullũ ibi reptile uideri soleat:
nullus uiuere serpens ualeat. Nã sepe
illo de brittannia allati serpentes: mox
ut ꝓrimante terris nauigio. odore aeris
illius ad tacti fuerint. intereunt. Quin

Expanded text:
ti non habentes peterent a Scottis, ea solum ti non habentes peterent a Scottis, ea solum conditione dare consenserunt, ut ubi res perveniret in dubium, magis de feminea regum prosapia, quam de masculina regem sibi eligerent: quod usque hodie apud Pictos tertiam Scottorum nationem in Pictorum parte recepit; qui duce Reuda de Hibernia progressi, vel amicitia vel ferro sibimet inter eos sedes quas hactenus habent, vindicarunt: a quo videlicet duce usque hodie Dalreudini vocantur, nam lingua eorum daal partem significat. Hibernia autem et latitudine sui status, et salubritate, ac serenitate aerum multum Brittaniae praestat, ita ut raro ibi nix plusquam triduana remaneat: nemo propter hiemem aut foena secet aestate, aut stabula fabricet jumentis: nullum ibi reptile videri soleat, nullus vivere serpens valeat: nam saepe illo de Brittania adlati serpentes, mox ut proximante terris navigio, odore aeris illius adtacti fuerint, intereunt: quin
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse. Est autẽ hybernia insula om̃iũ
post brittanniã maxtina. ad occidentem
quidẽ brittannie sita. s sicut contra aqͥ¬
lonẽ ẽ breuior. ita inmeridiem se trans
illius fines plurimũ protendens. usq
contra hyspanie septentrionalia. quãuis
magno equore int̾iacente ꝑuenit. Ad hãegͦ
usq ꝑuenientes nauigio picti ut diximꝰ.
petierunt in ea sibi quoq sedes et habi¬
tationẽ donari. Respondebant scocti.¬
itr quia non ambos eos caꝑet insula.
s possumꝰ inquiunt salubre uob̃ cdare
consiliũ: quid agere ualeatis. Nouimꝰ
insulã aliã esse ñ ꝓcul a nr̃a. contra or¬
cũ solis: quã sepe lucidiorib dieb cde
longe aspicere solemꝰ. Hanc adire si uul¬
tis. habitabilẽ uob̃ facere ualetis. uel
si qui restiterint. nobis auxiliarus uti¬
mini. Itaq petentes brittannã picti.
habitare ꝑ septentrionales insule par
tones occupauerant. Cũq uxores pic¬

Expanded text:
tuisse. Est autem Hibernia insula omnium tuisse. Est autem Hibernia insula omnium post Brittaniam maxima, ad Occidentem quidem Brittaniae sita; sed sicut contra Aquilonem ea brevior, ita in Meridiem se trans illius fines plurimum protendens, usque contra Hispaniae Septentrionalia, quamvis magno aequore interjacente pervenit. Ad hanc ergo usque pervenientes navigio Picti, ut diximus, petierunt in ea sibi quoque sedes et habitationem donari. Respondebant Scotti, quia non ambos eos caperet insula, sed possumus, inquiunt, salubre vobis dare consilium quid agere valeatis. Novimus insulam aliam esse non procul a nostra, contra ortum solis, quam saepe lucidioribus diebus de longe aspicere solemus. Hanc adire si vultis, habitabilem vobis facere valetis: vel si qui restiterit, nobis auxiliariis utimini. Itaque petentes Brittaniam Picti, habitare per Septentrionales insulae parrinas Brittones occupaverant. Cumque uxores Pic
Abbreviated transcription (Latin):
pleat horas. Hec inp̃senti iuxta numerũ
libroꝵ quib lex duuna scͥpta ẽ quinq
gentiũ lingius. unã eandemq summe¬
ueritatis et uere sublimitatis scientiã
scrutatur et conficetur. angloꝵ uidelicet
brictonũ. scotoꝵ. pictoꝵ. et latinoꝵ lingua.
que inmeditatione scripturarũ cetis oĩb ẽ
facta cominunis. In primis autẽ insula.
brictones solũ aquib nom̃ accepit incolas
habuit. qui decractu armoricano. ut fert᷑
brictanniã ad uecti. australes sibi partes
illiꝰ uendicarunt. Et cũ plurimã insule
partẽ incipientes ab austro possedissent.
contigit gentẽ pictoꝵ. de sichia ut ꝑhibẽt
longis nauib ñ multis. oceanũ ingressã.
circũ agente flatu uentoꝵ extra fines
om̃s brictannie. hyberniam peruenisse.
eiusq septemtͥonales horas intrasse: atq
inuenta ibi gente scottoꝵ sibi quoq in par¬
tib illius sedes petisse nec impetrare po¬

Expanded text:
pleat horas. Haec in praesenti, juxta numerum pleat horas. Haec in praesenti, juxta numerum librorum quibus lex divina scripta est, quinque gentium linguis, unam eamdemqveritatis et verae sublimitatis scientiam scrutatur et confitetur, Anglorum videlicet Britonum, Scotorum, Pictorum et Latinorum quae meditatione Scripturarum caeteris omnibus est facta communis. In primis autem haec insula Brittones solum a quibus nomen accepit, incolas habuit, qui de tractu Armoricano, ut fertur, Brittaniam advecti, Australes sibi partes illius vindicarunt. Et cum plurimam insulae partem, incipientes ab Austro, possedissent, contigit gentem Pictorum de Scythia, ut perhibent, longis navibus non multis Oceanum ingressam, circumagente flatu ventorum, extra fines omnes Brittaniae Hiberniam pervenisse, ejusque Septentrionales oras intrasse, atque inventa ibi gente Scottorum, sibi quoque in partibus illius sedes petisse, nec inpetrare po
Abbreviated transcription (Latin):
motus. In census serpentes fugat. adtritu
calefactus. ad plicita detinet eque ut sucinũ
Erat et ciuuitatib quondã uiginti et octo no¬
bilissimis insignita: p̃c castella in numera.
que et ipsa muris. turrib portis. ac seris
erant instructa firmissius. Et quia prope
sub ipso septentrionali u̾tice mundi iacet.
lucidas estate noctes habet. ita ut medio
sepe temꝑe noctis in questionẽ ueniat intu¬
entib utrũ crepusculũ ad huc ꝑmaneat
uesꝑtinũ. an iam aduenerit matutinũ.
ut pote nocturno sole. non longe sub t̾ris.
adouentem. boreales ꝑ plagas redeunte.
Unde etiam plurime longitudinis habet
dies estate: sicut et noctes contra inbruma.
sole nimirũ tunc libicas in partes seceden¬
te. id ẽ horarũ decẽ ⁊ octo. Plurime item
breuitatis noctes estate. et dies habet in
bruma. hoc ẽ sex solũm equinoctialuun
orarũ: cũ in armenia. macedonia. italia.
cet̾isq eiusdẽ linee regi onib longissima

Expanded text:
motus, incensus serpentes fugat, adtritu motus, incensus serpentes fugat, adtritu calefactus adplicita detinet aeque ut succinum. Erat et civitatibus quondam viginti et octo nobilissimis insignita, praeter castella innumera, quae et ipsa muris, turribus, portis, ac seris erant instructa firmissimis. Et quia prope sub ipso Septentrionali vertice mundi jacet, lucidas aestate noctes habet; ita ut medio saepe tempore noctis in quaestionem veniat intuentibus, utrum crepusculum adhuc permaneat vespertinum, an jam advenerit matutinum, utpote nocturno sole non longe sub terris ad Orientem Boreales per plagas redeunte: unde etiam plurimae longitudinis habet dies aestate, sicut et noctes contra in bruma, sole nimirum tunc Lybicas in partes secedente, id est, horarum decem et octo: plurimae item brevitatis noctes aestate et dies habet in bruma, hoc est, sex solummodo aequinoctialium horarum: cum in Armenia, Macedonia, Italia, caeterisque ejusdem lineae regionibus longissima
Abbreviated transcription (Latin):
lioꝵ. in quib sunt et muscule quib inclu¬
sam sepe margaritã. omĩs quidẽ coloris
optimã inueniunt. id ẽ et rubicundi. ⁊ pur¬
purei. ⁊ iacinctini. et prasini. s maxime
candidi. Sunt et coclee. satis suꝑq habun¬
dantes: quib tinctura coccinei coloris
conficitur. cuiꝰ rubor pulcherrimus. nullo
unquã solis ardore. nulla ualet pliuuia¬
rũ inuiria palescere. S quo uetustior eo solet
esse uenustior. Habet fontes salinarũ. ht.⁊
fontes calidos. et exeis fluuios balnearũ
calidarũ. om̃i etati ⁊ sexui ꝑ distincta lo¬
ca. iuxta suũ cuiq modũ accommodos. Aqͣ
enim ut sc̃s basilius dicit. feruidã quali¬
tatẽ recipit. cũ ꝑcepta quedã metalla tuͣs¬
currit. Et fit non solũ calida. s et ardens.
Que etiam uenis metalloꝵ eris. ferri.
et plũbi. et argenti fecunda. gignit et
lapidẽ gagantẽ plurimũ. optimũq. Est
aucem niger gemineus et arcdens. igni ad¬

Expanded text:
liorum; in quibus sunt et musculae, quibus incluliorum; in quibus sunt et musculae, quibus inclusam saepe margaritam, omnis quidem coloris optimam inveniunt, id est, et rubicundi, et purpurei, et jacintini et prasini, sed maxime candidi. Sunt et cochleae satis superque abundantes, quibus tinctura coccinei coloris conficitur, cujus rubor pulcherrimus nullo unquam solis ardore, nulla valet pluviarum injuria pallescere; sed quo vetustior est, eo solet esse venustior. Habet fontes salinarum, habet et fontes calidos, et ex eis fluvios balnearum calidarum omni aetati et sexui per distincta loca juxta suum cuique modum accommodos. Aqua enim ut sanctus Basilius dicit fervidam qualitatem recipit, quum per certa quaedam metalla transcurrit, et fit non solum calida, sed et ardens. Quae etiam venis metallorum, aeris, ferri, et plumbi et argenti faecunda, gignit et lapidem gagatem plurimum optimumque: est autem nigrogemmeus et ardens igni ad
Abbreviated transcription (Latin):
Rittannia occeani insula.
cui quondã albion nom̃
fuit. int̾ septentrionem
et occidentẽ locata ẽ: g̃¬
manie. gallie. hispanie.
maxime europe partib
multo int̾uallo adũsa.
que ꝑ iuilia p̾assuũ. dcccin boream lon¬
ga. latitudinis habet milia ducenta. Ex¬
ceptis dũitaxat prolixiorib diu̾soꝵ ꝓmũ
tus eius quadragies octies septuaginta
quinq milia compleat. Habet ameridie
galliam belgicam cuius ꝓrimũ litus tñ¬
meantib apparet ciuitas que dicitur. rut.¬
ubi portus agente angloꝵ nunc corrup
te cestir uocata ẽ: int̾posito mari agesso¬
riaco morinoꝵ gentis litore ꝓximo. traiec¬
tu miliũ quinquaginta. siue ut quidã scͥp¬
dis apta pecorib ac ium̃tis. Uineas etiam
quib dã in locis germinans. s et auiũ ferax.
t̾ra mariq generis diuersi. fluuus quoq
dat. ⁊ anguilla. Capuint᷑ autẽ se pissime
i uituli marini. ⁊ delfines. nec ⁊ non et
balene. exceptis uarioꝵ generib conchi¬

Expanded text:
Brittania Oceani insula, cui quondam Albion nomen fuit, inter Septentrionem et Occidentem locata est, Germaniae, Galliae, Hispaniae, maximis Europae partibus multo intervallo adversa. Quae per milia passuum octingenta in Boream longa, latitudinis habet milia ducenta, exceptis duntaxat prolixioribus diversorum ptus ejus quadragies octies septuaginta quinque milia compleat. Habet a Meridie Galliam Belgicam, cujus proximum litus transmeantibus aperit civitas quae dicitur Rutubi portus, a gente Anglorum nunc corrupte Reptacaestir vocata, interposito mari a Gessoriaco Morinorum gentis litore proximo, trajectu milium quinquaginta, sive, ut quidam scripdis apta pecoribus ac jumentis; vineas etiam quibusdam in locis germinans: sed et avium ferax terra marique generis diversi. Fluviis quoque dat et anguilla. Capiuntur autem saepissime et vituli marini et delphines, necnon et ballenae: exceptis variorum generibus conchy
Abbreviated transcription (Latin):
nõthelinũ. siue littis mandata. siue
ipsius nothelmi uiua uoce referen¬
la tñsmisit. Qui iudelicet nothel¬
mus. postea romam ueniens. non nul¬
las ibi beati gregorii pape sumul et
alioꝵ pontificum eplas perscrutato
eiusdem sc̃e eccłie romane scͥnio pea¬
missu eius qui nunc ipsi eccłie p̃est. gre¬
goru pontificis inuenit: Reuersusq nob̾
nr̃e hystorie. inserendas. cũ consilio pre¬
fati albini reuerentissimi patris actu¬
lic. Aprincipio itaq uoluminis huiꝰ usq
ad tempus quo gens angloꝵ fidẽ xp̃i ꝑ
cepit: exprion maxime scͥptis. hinc inde
inde autem usq ad temꝑa p̃sentia que
inecclia cantuarioꝵ ꝑ discipulos beati
pape gregorii sine successores eoꝵ. uel
sub quib regib gesta sint memorati
abbatis albini industria nothelmo ut
dixinus ꝑferente cognouimꝰ: qui etiã
piuncie orientaliũ simul et occidenta¬
liũ saxonũ. nec non et orientaliũ angloꝵ
atq nordanhimbroꝵ. aquib p̃sulib uł

Expanded text:
Nothelmum, sive literis mandata sive ipsius Nothelmi viva voce referenda, transmisit. Qui videlicet Nothelmus postea Romam veniens, nonnullas ibi beati Gregorii papae simul et aliorum pontificum epistolas, perscrutato ejusdem sanctae Ecclesiae Romanae scrinio permissu ejus qui nunc ipsi Ecclesiae praeest Gregorii pontificis, invenit, reversusque nobis nostrae Historiae inserendas, cum concilio praefati Albini reverentissimi Patris adtulit. A principio itaque voluminis hujus usque ad tempus quo gens Anglorum fidem Christi percepit, ex priorum maxime scriptis hinc inde inde autem usque ad tempora praesentia, quae in Ecclesia Cantuariorum per discipulos beati papae Gregorii sive successores eorum vel sub quibus regibus gesta sint, memorati abbatis Albini industria Nothelmo, ut diximus, perferente cognovimus. Qui etiam provinciae Orientalium simul et Occidentalium Saxonum nec non et Orientalium Anglorum atque Nordanhymbrorum, a quibus praesulibus vel
Abbreviated transcription (Latin):
Una de eo qd̾ aitysaias et clau¬
dent̾ ibi incarcere. et post dies mul¬
tos uisitabunt᷑.
De ratione bissexti pͥma.
De eqͥnoctio iuxta anacholiũ una.
tem de hystorus sc̃oꝵ librũ uite ⁊
passionis. sc̃i feliciꝰ confessoris. de

Expanded text:
unam de eo, quod ait Isaias: Et claudentur ibi in carcerem, et post dies multos visitabuntur . De ratione Bissexti unum, de Aequinoctio juxta Anatolium unum. Item de Historiis sanctorum librum vitae et passionis sancti Felic