comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓot̃. ut nõ alifreddatur. quam si pͥor ille
quiaccepit dece sẜit: Sic quoꝙ pot̃ dõaĩ
mortis causaut nullo casu sit repeticio idẽ
nec si conualueĩt quidẽ doãtor ¶Siquissoci¬
etatem ꝑdoatiõm mortis cͦausa ineĩt. di¬
cenclum ẽ nullã societatẽ eẽ ¶ Si du̾ob
debitõib mortis causa doãrturus ẽditor.¬
uni acͤceptum tulit ⁊ conualuit. eligere
pot utͥ eoꝵ  conditat: ¶ Si qͦuismõtis causa
inannossingłos peccumã stipulatꝰ ẽ. nõ
ẽ similis ei cui manos singulos legatũ ẽ
Nã licet multa eeñt ległta stipłatio tm̃

Expanded text:
potest, ut non aliter reddatur, quam si prpotest, ut non aliter reddatur, quam si prqui accepit decesserit. sic quoque potest donari mortis causa, ut nullo casu sit repetitio, id est ne si convaluerit quidem donator. Si quis societatem per donationem mortis causa inierit, dicendum est nullam societatem esse. Si duobus debitouni acceptum tulit et conualuerit, eligere potest, utri eorum condicat.Sed qui mortis causa in annos singulos pecuniam stipulatus est, non est similis ei, cui in annos singulos legatum est: nam licet multa essent legata, stipulatio tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tis causa doãno. longe oiffert abilla uẽa
⁊ absoluta doãtione: quȩ ita ꝓficiscitur
ut nullo cͣasu reuocetur. ⁊ ibi his quido¬
nat illũ potius quã se had̾e mauult atis
qui mortis causa donat̾. recogitat ꝙ amo¬
re uite recepisse potiusq̃ dedisse mauult
te secognat negotiũ geit. scł ut cũ cõua¬
lueĩt redoatur sibi Nec dubitanerut̃
aut ita dant̾. ut aliqͥ facias. aut ut ego
aliquid faciam: aut lutus t̾itiis. aut uta:¬
liqnid obtingat. et mistis conditio sequit᷑¬
¶ Mortis causa doãno sit multismodis. aliã.
extrasuspiciomullius piculiasano:⁊ in
bonaualitudine poĩto. ⁊ cui ex huãna sorte
mortis cogitationẽ: alias exmetumortis.
aut ex p̃senti ꝑiculo: aut futõ: Siquid ẽ s¬
terranlãq tam inpace quã inbello tam
domi quãmilitie: multis gnĩb mortis
ꝑiculũ metui pot̃: Nam ⁊ sic põt dc̃ari: ut̾
om̃imõ ex eaualitudine doãtore mor
uoluntate restitui sibi uolult sic donari

Expanded text:
tis causa donatio longe differt ab illa uera et absoluta donatione, quae ita proficiscitur, ut nullo casu reuocetur. et ibi qui donat illum potius quam se habere mauult: at is, qui mortis causa donat, se cogitat atque amore uitae recepisse potius quam dedisse mauult:te se cogitat, negotium gerit, scilicet ut, cum conualuerit, reddatur sibi: nec dubitauerunt Cod ea quae dantur aut ita dantur, ut aliquid facias, aut ut ego aliquid faciam, aut ut Lucius Ti‹ti›us, aut ut aliquid optingat, et in istis condic‹t›io sequitur.Mortis causa donatio fit multis modis: alias extra suspicionem ullius periculi a sano et in bona ualetudine posito et cui ex humana sorte mortis cogitatio est: alias ex metu mortis aut ex praesenti periculo aut ex futuro, si quidem terra marique, tam in pace quam in bello et tam domi quam militiae multis generibus mortis periculum metui potest. nam et sic potest donari, ut omnimodo ex ea ualitudine donatore mortuoluntate restitui sibi uoluerit. et sic donari
Abbreviated transcription (Latin):
serint. ut indignisint. quolib̾tatẽ cõsequãt᷑.
ñ ⁊̃ ut talia offm̾a abhis exigant̃ ꝓ quib
libtatẽ mereri deb. arbitͥũ tam̃ eiꝰ ei̾t ꝗ
ut si uu. nõ manumisiset. ħes eiꝰ statim li¬
b̾tatẽ prẽ cogatur.

Expanded text:
serint, ut indigni sint, quo libertatem consequantur, non etiam ut talia officia ab his exigantur, pro quibus libertatem mereri debent. arbitrium tamen eius erit qui ut, si uiuus non manumississet, heres eius statim libertatem praestare cogatur.
Abbreviated transcription (Latin):
õatim udñtur libi eẽ: ussiqui ł
exartifitiouł offm̃auł quolibraliomͦ
eiudñter denotati eẽnt. ultͥidispñsa¬
torm̃s. celariusm̃s. socius m̃s. panphili
ẜuimei filius:¬
tũfuit: lib̾ cũ adita fuĩt. ħrditasquali¬

Expanded text:
atim uidentur liberi esse iussi, qui uel ex artificio uel officio uel quolibet alio modo euidenter denotati essent, ueluti 'dispensator meus' 'cellarius meus' 'cocus meus' 'Pamphili serui mei filiustum fit liber, cum adita fuerit hereditas quali
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sme clubio doãtor poũt rem umoi¬
cãre mortuo eotuncis cuidoatũ esdi
uõ sicutiam ic habe̾t. stredderet sicõ¬
ualuiss. ut dep̃lo. uł de pegre rediss.
pot̃ defendi inrẽ cõpete ooatori. sicio
hoꝵ coñtigisset. Intĩm aut̃ ei cuidoãtũ
nẽ. s⁊ simortẽ p̃uẽtussit. iscuidoãtũ ẽ.
adhuc qu̾is cdubitat inrem donatoris
tur: cũ p̃p mortem alicuiꝰ capiendi oc¬
casio obuẽnit. exceptis his capiendi:
siguris. que ꝓͥo noiẽ appellantur: Cer¬
te enĩ ⁊ quiħrlitiaĩo aut legati. aut fi¬
dĩ cõmisse iuire capit exmõte alt̾i̾usnã¬
ciscitur capiendi occasiom̃:. S quia pͥo
noiẽ hee spẽs capiendiappellant᷑. idõ ab
hacclisfimtione sepant᷑ ¶suliano plac.
licet soluñdo nõsit debitor ciaccepto
latum sit uidĩ eimõtis cansacłoatũ ẽ: ¶

Expanded text:
 sine dubio donator poterit rem uindicare: mortuo eo tunc is cui donatum est. si uero sic, ut iam nunc haberet, redderet, si conualuisset uel de proelio uel peregre redisset, potest defendi in rem competere donatori, si quid horum contigisset, interim autem ei cui donatum est. sed et si morte praeuentus sit is cui donatum est, adhuc quis dabit in rem donatori. tur, cum propter mortem alicuius capiendi occasio obuenit, exceptis his capiendi figuris quae proprio nomine appellantur. certe enim et qui hereditario aut legati aut fideicommissi iure capit, ex morte alterius nanciscitur capiendi occasionem, sed quia proprio nomine hae species capiendi appellantur, ideo ab hac definitione separantur.Iuliano placet, licet soluendo non sit debitor, cui acceptum latum
Abbreviated transcription (Latin):
nã mortiscausa capiintesligitur. ⁊ ꝙñ
cãd̾it inspẽm doãmo̾nis. Et enĩ cũtestam̃¬
accepisse me conuenit. Id̾ accioit meo
accipiendo ab eo qui ħes iostitutꝰ ẽ. codi¬
tionis explẽde escausa mortis causa capio
netur conditione in pretium ẜiiqm̃
cit pꝰse sibͣ i con̾dici siconualuit doãtor.

Expanded text:
dat, mortis causa capi intellegitur et quod non cadit i‹n› speciem donationis. etenim cum testameaccepisse me conuenit. idem accidit, quaccipiendo ab eo, qui heres institutus est, condicionis explendae eius causa, mortis causa capio.netur condictione in pretium serui, quoniam scit posse sibi condici, si conualuerit donator.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ius. nõtunt solũ cũ quis su̾e motiscã
nob̾ donet si ⁊ si ꝓpt̃ alt̾ius mõtẽ ideffitiat.
ułti siquis filio uł frẽ suo moriente donet
am. in quantũa acclito e meo lidatꝰ fueõ
Qd̾ siabeo dẽ egostipłatꝰ fuero. eatenus
cape existimãd̾ eõ. quatenꝰ debitor sol

Expanded text:
us non tunc solum, cum quis suae mortis causa nobis donat, sed et si propter alterius mortem id faciat: ueluti si quis filio uel fratre suo moriente donet am, quanta a creditore meo liberatus fuero. quod si ab eodem ego stipulatus fuero, eatenus capere existimandus ero, quatenus debitor sol
Abbreviated transcription (Latin):
uñdo fuĩt slam ⁊ si c̃ualuiss c̃ditor. idẽ¬
ꝙ: doc̃tor cõoitione aut infactũ accõe. de¬
bitois obligoem dũtaxat recipet. ¶t̾ma
cirographa oebitoꝵ suoꝵ septitu meui¬
decẽssiss ĩsł darꝵ. Si conualuiss. sibi reo¬
dẽt. Morte secuta meuia ticila filie ħes
extint. Egeria aut̃ ut rogata erat ciro

Expanded text:
ndo fuerit: nam et si conualuisset creditor idemque donator, condic‹t›ione aut in factum actione debitoris obligationem dumtaxat reciperet.Titia chirographa debitorum suorum Septicidecessisset, illis daret, si conualuisset, sibi redderet: morte secuta Maeuia Titiae filia heres extitit: Ageria autem, ut rogata erat, chiro
Abbreviated transcription (Latin):
gisẽ: quã mortiscausa doãtło.⁊ idõ piñ
hadi debet. atq alia queuis intuiuos
doãtio ualet Põꝙ intuiros ⁊ uxores
non ualet. ziclẽo nec falcidia locum
baebat. ita scͥpsit. tabuleuł cyrogphu

Expanded text:
mortis causa donatio: et ideo perinde haberi debet atque alia quaeuis inter uiuos donatio. ideoque inter uiros et uxores non ualet et ideo nec Falcidia locum bebat ita scripsit tabulae uel chirographu
Abbreviated transcription (Latin):
eũ commgit. habet̃ enĩratio cognatio
si educator. o pedagogus ip̃us. sinutrix.
idẽ qui portat lib̾os. uł simhoc manu¬
mittatur ut ꝓcua̾tor sit: oũ mͦ nõ mind̃
tit. Itẽ simatͥmonii causa uirgo. uł mu¬
ller manunttat᷑. ex acto pͥusiure u¬
łłndo ut intra.ui. m̃ses uxoẽm eã dn᷑¬
cioporteat. ita enĩsenatꝰ censuit¬

Expanded text:
eum contingit habetur enim ratio cognationsi educator, si paedagogus ipsius, si nutrix, id est qui portat libros, vel si in hoc manumittatur, ut procurator sit, dummodo non minor tit. item si matrimonii causa uirgo uel mulier manumittatur, exacto prius iureiurando, ut intra sex menses uxorem eam duci oporteat: ita enim senatus censuit
Abbreviated transcription (Latin):
Scõm ea que ꝓponerẽt̃ ꝑfec̃tã. ueꝵ cre¬
ditoem firmã pignoĩs obligoem habe¬
¶auia subnoẽ labeonis nepotiꝰ sui mu¬
tuã peccãm dedit. ⁊ usuras sempͥpͣcͣep̃.
⁊ instrum̃ta debitoꝵ alabeonẽ recep̃.
que inhrclitate ẽĩ mnuñta st̃. Quẽo an
doãtio ꝑfecta eẽuideatur. R. cũ debitor¬

Expanded text:
reditorem firmam pignoris obligationem habere.Auia sub nomine Labeonis nepotis sui mutuam pecuniam dedit, et usuras semper cepit et instrumenta debitorum a Labeone recepit, quae in hereditate eius inuenta sunt: quaero, an donatio perfecta esse uideatur. respondit
Abbreviated transcription (Latin):
hostib qͦ. uenũdari ut serrũ ⁊fruntũ. ⁊salẽ ñ
sim̃picło capitislic ẜ agͥ publici ꝗ ĩppetuũ loͣcat᷑
A acͨͣtõe sm̃ auctoĩtate p̾nc̾ip᷑ali reuocaĩ ñ pst̃.¶¬
Tñs nauis si illicite aliqͥd ĩ naue uł ipse. uel
uectores ĩposuerũt. nauis qͦ fiscouendicat᷑.¬

Expanded text:
hostibus quoque uenundari, ut ferrum et frumentum et sales, non sine periculo capitis licet.Agri publici, qui in perpetuum locantur, a curatore sine auctoritate principali reuocari non possunt.Dominus nauis si illicite aliquid in naue uel ipse uel uectores imposuerint, nauis q
Abbreviated transcription (Latin):
strat᷑ uniat adiudicẽ. ad exemplũ mter¬
dicti ꝙ fructuño ꝓpͣonit᷑ defẽcdñdus eit. Q¬
si loco poͣssẽsoĩs constinit̾is. quiusũ cena ł¬
culi accepit
relictã filie suriuris esfcͥat. doãũ cͥclitoib bclitalł¬

Expanded text:
stratus veniat ad iudicem, ad exemplum interdicti, quod fructuario proponitur, defendendus erit quasi loco possessoris constitutus, qui usum cenaculi accepitorelictam filiae sui iuris effectae donavit: creditoribus hereditar
Abbreviated transcription (Latin):
usus aduehencas mandatur sibi p̃sidẽ s.
Diuus adrianꝰ p̃sidib scͥpsit. ut quotiens¬
liͣ quis in usus. aut eoꝵ qui in ꝓuintiis ex̃¬
Icitib ue p̾sut. aut ꝓcuatõꝵ suoꝵ usus sui
causa mittet quẽdã ad ep̃tuꝵ. sigͣcͥet libel

Expanded text:
usus aduehendas sibi mandant praesides, diuus Hadrianus praesidibus scripsit, ut, quotiens quis in usus aut eorum, qui prouinciis exercitibusue praesunt, aut procuratorum suorum usus sui causa mittet quendam e
Abbreviated transcription (Latin):
stipłationi conp̃hensum. sup̃ parietẽ
diem stipłationis paries decidat p̾su¬
magẽ quia clãpnũ iam tuc̃ accepim
cũparies uttiosus facrꝰ sit necquicquã ob¬
stare quominus et̃ añt quã decidat agi
p̾sit ⁊ suta cõcussit pariesut nullaratioẽ
refici p̾sit. idõq d̾ ẽponedus ẽ nõminoĩs
litẽ extimãdã quãsidecidiss ¶ Siuitmas

Expanded text:
stipulationi comprehensum, supra parietem diem stipulationis paries decidat, possim agere, quia damnum iam tunc acceperim, cum paries uitiosus factus sit. nec quicquam obstare, quo minus etiam antequam decidat agi possit: et, si ita concussus sit paries, ut nulla ratione recipi possit ideoque deponendus est, non minoris litem
Abbreviated transcription (Latin):
des cui eloãre uolebam ⁊ tuignoãns.
me mortuũ hoc fecĩs. habebis adiis
hedes meos madati actiõm. Sisciens.
nõ habbis ¶Siquis ẜ uopeccam c̃dide¬
rit. dem̃ is lib fact̾ eom ex ꝓmiẜit. nõ¬

Expanded text:
des, cui donare uolebam, et tu ignorans me mortuum hoc feceris, habebis aduersus heredes meos mandati actionem: si sciens, non habebis.Si quis seruo pecuniam crediderit, deinde is liber factus eam expromi
Abbreviated transcription (Latin):
nocent. ique pluinȩ arcende cũ uicmo
agẽ pꝰse ꝙ. ueꝵ nõ ẽ: neque enĩ aque
callide aque pluuiẽ suissiuicmnꝰ ꝗ ortũ
solebat certo tpr annirigare: pratũ il¬
lic fecĩt. cepitq assiduairrigatioẽ uici¬
no nocẽ. ait offiliusneq dop̃m infec¬
ti: neq: aque pluuiȩ arcende acnone e¬
ũ teneri n̾locũ cõplanauit: eoq facto
citior aqͣua aduicinũ ꝑuenire ceꝑit¬
¶a q̃ pluuie arcende ñ nisi eũ tenĩqĩ
suo op̾ faciat receptũ ẽ. eoq uire uti¬
m̃. Quare si quis inpublico op̾ fecit. ħ
actio cessa̾t. sibiq inputare debet is
qui dapni infecti cautione sibi ñ ꝓspex̃.
Sitm̃ in pͥuato opꝰ factũ sit. ⁊ publicoũ
int̾ueniat. detoto agi psẽ aquȩ pluuis
arcende labeo ait Ineq fructuarius.
neq cũ eo aque pluuiȩ arcende agi pot

Expanded text:
rcendae cum uicino agere posse: quod uerum non est: neque enim aquae calidae aquae pluuiae sunt.Si uicinus, qui aruum solebat certo tempore anni rigare, pratum illic fecerit coeperitque adsidua irrigatione uicino nocere, ait Ofilius neque damni infecti neque aquae pluuiae arcendae actione eum teneri, nisi locum complanauit eoque facto citatior aqua ad uicinum peruenire coepit.Aquae pluuiae arcendae non nisi eum teneri, qui in suo opus faciat, receptum est eoque iure utimur. quare si quis in publico opus faciat, haec actio cessat, sibique imputare debet is, qui damni infecti cautione sibi non prospexit. si tamen in privato opus factum sit et publicum interveniat, de toto agi posse aquae pluviae arcendae Labeo ait. Neque fructuarius neque cum eo aquae pluviae arcendae agi pot
Abbreviated transcription (Latin):
spectetim. utrũ obcausã aliꝗ̃ iustã rei
publice ꝓmittat quisuł polliceat᷑ an
nõ ut siob hon̾ore aliquẽ ꝓmittat te¬
doãtiõnũ eẽ taliũ offõꝵ. mercedes. ut
putasi tͥ ad fueo. si satis ꝓte dedero si
qualib inre: oꝑa ł gr̃amea usus fuĩ&¬
¶Nõ põt libalitas nolenti ad qͣuiri. ¶¬
Si quis declit peccãm mutuã ticio. red¬
indã seio cͦui cloatũ uolebat: Dm̃ tinus
mõtuo doãtore seio dedisse ꝓponat̃
erit consequens dicẽ perũam seũ fi¬
eri. siũmortuũ sciui̾t. siũ ignoauerit
isquidabat quia pecuĩa fueit dañtis.¬

Expanded text:
spectetur, utrum ob causam aliquam iustam re‹i› publicae promittat quis uel p‹o›lliceatur an non, ut, si ob honorem aliquem promittat, tedonationum esse talium officiorum mercedes ut puta: si tibi adfuero, si satis pro te dedero, si qualibet in re opera uel gratia mea usus fueris.Non potest liberalitas nolenti adquiri.Si quis dederit pecuniam mutuam Titio reddendam Seio, cui donatum uolebat, deinde Titius mortuo donatore Seio dedisse proponatur, erit consequens dicere pecuniam Seii fieri, siue mortuu‹m› sciuit siue ignorauit is qui dabat, quia pecunia fuit dantis
Abbreviated transcription (Latin):
stipłanonẽ. ¶ Sipeccam mͥticius dedit.
absq ulla stipiatione. eatm̃ cõditione uit
tc̃ demũ inmea fieret. cũ seuis cõsulfac¬
tꝰ eẽt. siũ furente eo. siũ monio. seuiscõ¬
sulatũ ad ep̃t fuit: mea fiet. S siquis
doatur mpeccãm. dedit aliłus u̾t adme
ꝑferret: ⁊ant motuus eit ꝗ adme ꝑfeãt.

Expanded text:
stipulationem.Si pecuniam mihi Titius dederit absque ull‹a› stipulatione, ea tamen condicione, ut tunc demum mea fieret, cum Seius consul factus esset: siue furente eo siue mortuo Seius consulatum adeptus fuerit, mea fiet.Sed si quis donaturus mihi pecuniam dederit alicui, ut ad me perferret, et ante mortuus erit quam ad
Abbreviated transcription (Latin):
sit inspiciẽdũpõp ait Potĩt enĩ quenqñ¬
num nõ adħ eẽ põitũ. ut aliquid doẽt᷑.¬
dͣ aͣristo ait. sicdoãcionis causa m hoc tra¬
datur: ẜuus. ut pꝰ qnqñniũ manumita¬
tur. sit aut alienus pꝰ se dubitari. anusu¬
capiat᷑ qa liqd doationis mt᷑ueniret: et d¬
hoc genus qͣstioĩs mmortis causa ocãtio.¬
nib u̾sari. pop̃ ait. Et mag̃ pͥntat. ut si
ita d̾et᷑ ut p̾qnquẽnnũ manumittat᷑. pꝰ¬
sediciusu capiom seꝗ. ¶labo ait siquis
mrẽ alienã doa̾uit inq eam sũptus ma¬
gnos fatoͦ. ⁊ si ea euicat᷑. nullã mͥ actio.¬

Expanded text:
test enim quinquennium non ad hoc esse positum, ut aliquid donetur.Idem aristo ait, si donationis causa in hoc tradatur seruus, ut post quinquennium manumittatur, sit autem alienus, posse dubitari an usucapiatur, quia aliquid donationis interueniret. et hoc genus quaestionis in mortis causa donationibus uersari Pomponius ait et magis putat ut, si ita donetur, ut post quinquennium manumittatur, posse dici usucapionem sequi.Labeo ait, si quis mihi rem alienam donauerit inque eam sumptus magnos fecero et sic mihi euincatur, nullam mihi action
Abbreviated transcription (Latin):
chisesassiatur rianaxi locassio. Si nurna
galbone. laser. alche luscia sargo gilla.
õni : arabicus. cardamoniũ. xilo crmamo¬
ntiĩ. opꝰ buficũ pelles babianire uelles par¬
thicȩ. ebur ferrum indicum. carpassũ
lapis. umiu̾sũ margãtas. sardonixcerauni¬
laynus berillus chelimie. opia inditiue.
la ẜ tametaxi. uestisserica. uł subserica.
uł a drincta carbasa. ne mansericũ. spado¬
nes. indici leones. leene pãdi. leo pardi.¬

Expanded text:
chys: cassia turiana: xylocassia: smurna: ‹c›halbane: laser: alche: lucia: sargogalla: onyx Arabicus: cardamomum: xylocinnamomum: opus byssicum: pelles Baby‹l›onicae: pelles Parthicae: ebur: ferrum Indicum: carpasum: lapis uniuersus: margarita: sardonyx: ceraunilainus: beryllus: chelyniae: opia Indica uel adserta: metaxa: uestis serica uel subserica: uela tincta carbasea: nema sericum: spadones Indici: leones, leaenae: pardi: leopardi
Abbreviated transcription (Latin):
serut̃. resincõmissũ nõ cacle̾. cũ enĩ inꝗ¬
nt̃ ꝓfessiones recitant᷑ cõmissũ cessãt. ¶¬
cũ poret satisfieĩ fisco exbonis publicanoꝵ
sunt. siñ ẽ q̃stio mota uiuo eo quid̾ liquid.
Et ħsicut in cũs penis. ita ⁊muectigalib¬

Expanded text:
commissum non cadere: cum enim, inquiunt, professiones recitantur, commissum cessat, cum poterit satisfieri fisco ex bonis publicanorum ssunt, si non est quaestio mota uiuo eo qui deliquit: et hoc sicut in ceteris poenis, ita et in uectigalib
Abbreviated transcription (Latin):
hoc cõifrsso uindicaĩ dun fr̃s rescͥpserũt.¬
¶Duuius quoq pius resc̾psit. C ñ quidã int̃
legnmam etatẽ ẽẽ cdicebat᷑. ⁊ usus cau¬
samincipia ouxiset. ⁊ insola ꝓfessione
erͣrasst. ignoscendũ eẽ eͥ i. ¶duu quoq fr̃s
re scͥpserut. cũ quidã nõ ꝑfraudẽ s per
roͣrẽ in causã cõmissi incidissr̃. ut duplo
uectigali contenti publica ẜ ub̃ restitu¬
aͣnt . St magꝰ ant̃ rescͥpsit. sicolomis

Expanded text:
i fratres rescripserunt.Diuus quoque Pius rescripsit, cum quidam intra legitimam aetatem esse dicebat et usus causa mancipia duxisset et in sola profes‹s›ione errasset, ignoscendum esse ei.Diui quoque fratres rescripserunt, cum quidam non per fraudem, sed per errorem in causam commissi incidisset, ut duplo uectigali contenti publicani seruos restituant.Magnus Antonius rescripsit, si colonus
Abbreviated transcription (Latin):
.Donationes caplues sut̃:
dat aliquis eam̃te ut statm uelit
accipientis fieri. nec ullo casu ad serẽ¬
u̾ti. Et ꝓp̃nullã aliam cã̾usã fac̃. q̃ut
libalitatẽ ⁊ mimisicẽtiã exceat. ħ ꝓ e

Expanded text:
.Donationes complures sunt. dat aliquis ea mente, ut statim uelit accipientis fieri nec ullo casu ad se reuerti, et propter nullam aliam causam facit, quam ut liberalitatem et munificentiam exerceat: hae
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ egressisut᷑ Et ita pͥncipalib consti¬
tutionib cauetur. sicut duuis quoq piꝰ
sepissim e rescͥpsit. Nequidin potestate
ẜuõꝵ sit. inuitisuł igͦgantib dnĩs fuga
cẽ tradñdo potestate dnõꝵr. dñoꝵ sesub¬
trahereslicet. Qusseignoãns sedicat. nich¬
ominus eum inpeam uectigał incidẽ di¬
uus adͥamis consirt̾i̾at: ¶ diuiquoq marcꝰ
⁊ cõmodiis rescͥpserut̃. nõmputã publica

Expanded text:
libus constitutionibus cauetur, sicut diuus quoque Pius saepissime rescripsit, ne, inquit, in potestate seruorum sit inuitis uel ignorantibus dominis fugae se tradendo potestat‹i› dominorum se subtrahere.Licet quis se ignorasse dicat, nihilo minus eum in poenam uectigalis incidere diuus Hadrianus constituit.Diui quoque Marcus et Commodus
Abbreviated transcription (Latin):
uiro traditas uideri. Respondi. nec ma¬
trem ossensam peticione hre. ⁊ eas rec¬
te uendicare. ꝙ uir caniss ex tͣdotẽ usib
puelle sibitraditas. cũ ea sig̃ficatione nõ
modꝰ doationis declaret᷑ nec abusu ꝓͥetas
separet᷑ s pẽculmi adote puelle clistingui¬
tur:. Iudicem ⁊ m̃extimatũm simat̃ ue

Expanded text:
ec matrem offensam repetitionem habere uel eas recte uindicare, quod uir cauisset extra dotem usibus puellae sibi traditas, cum ea significatione non modus donationis declaretur nec ab usu proprietas separetur, sed peculium a dote puellae distingueretur. iudicem tamen aestimaturum, si mate
Abbreviated transcription (Latin):
R. nõ p̾se eũ facẽ. quominus agrũ uicmꝰ
qm̃ ad mõũuellet arraret. St si quos sulcoᷤᷤ
t̃nsu̾sos aquariosfaceret ꝑ quos meiꝰ agrũ
exquib aquaplunia nocẽ pͥs coge opbte
fosas eũ expłe. ⁊ nͥ facẽt condepnare. tã¬
⁊ si ant̃ quã qdiudicaet. aq̃ ꝑfossas nũquam
fluxiss ql ꝙͣtis enĩ aut creser aut decresce¬
rent. Nũquã ueꝙ. neq decessionẽ ineoui¬
aque pluue arcende agẽ pot̃. fundi sui
noẽ: qm̃d eteriore uia facta fundonocet᷑
auctõitatẽ uetustas daret. tã ⁊ siuisnõp¬
baret Depublicanis: uectigalib⁊ cõmisi¬

Expanded text:
 non posse eum facere, quo minus agrum uicinus quemadmodum uellet araret.Sed si quos sulcos transuersos aquarios faceret, per quos in eius agrum  cogere oportere fossas eum explere et, nisi faceret, condemnare, tametsi antequam adiudicaret, aqua per fossas nunquam fluxisset.Lacus cum aut crescerent aut decrescerent, numquam neque accessionem nequaquae pluuiae arcendae agere potest fundi sui nomine, quoniam deteriore uia facta fundo nocetuauctoritatem uetustas daret, tametsi ius non probaretur. DE PUBLICANIS ET UECTIGALIBUS ET COMMIS
Abbreviated transcription (Latin):
ab̾ ł .xiiii. excassio. Pidei sõĩ eiꝰ qui
sdoeionis causa pectiũa supmodũ legis
ꝓmisit. exceptio dari oebet ⁊̃ iuito
reo. nesi forte renssoluendo nõ fueit.
peccumam fideiꝰsor amit̾t᷑at:

Expanded text:
 qui donationis causa pecuniam supra modum legis misit, exceptio dari debet etiam inuito reo, ne, si forte reus soluendo non fuerit, pecuniam fideiussor amittat. 25
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗcꝗd pfalcidiã retine potãt uoluntatẽ
testatois secut̾. spopondit sedatim. S
mag̃ ẽ ut nõ p̾sit sue cõfessioni obuiare.
Quẽ admoũ enĩ sisoluiss fidẽ testatori
suo adimplesse uidebat᷑: ⁊ nulla ei repe¬
ticio concessa fint. ita ⁊ stipłatione ꝓce¬
dñte. cc̃ fidẽ testatols quã agn̾ouit.
uenienti eimeĩto occurret᷑.
factũ ualet. Ille enĩ suũ recep̃ t̃: sidebi¬
torẽmeũ tibi ocemonis nmodice causa
ꝓmitẽ uissi. ansum moueris doanois
ex ceptione. necne: tractabitur. ⁊ m̃s
quidẽ oebitor excepnone te agente
illa cͥcdicłis. Sedego siquidẽ peccũe adẽ¬
bitore meo nõ dũ solute sut ͥ abeo ad¬
u̾sus o ebitoẽm meũ rescissoĩaminid

Expanded text:
cidiam retinere poterat, uoluntatem testatoris secutus spopondit se daturum: sed magis est, ut non possit suae confessioni obuiare. quemadmodum enim, si soluisset, fidem testatori suo adimplesse uidebatur et nulla ei repetitio concessa fuerat, ita et stipulatione procedente contra fidem testatoris, quam adgnouit, uenienti ei merito occurretur.factum ualet, ille enim suum recepit.Sed si debitorem meum tibi donationis immodicae causa promittere iussi, an summoueris donationis exceptione necne, tractabitur. et meus quidem debitor exceptione te agentemillam ei credideris. sed ego, si quidem pecuniae a debitore meo nondum solutae sint, habeo aduersus debitorem meum rescissoriam in id,
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ dapnũ restituere debere qui auctor
opis finit sa p̃ferote ꝓculus ait. sicũ uno dñoꝵ
actũ sit qui opꝰ no fecĩt deb̾e eũ opꝰ restitu¬
id patiat᷑ quia ñagit cũ eo a quo opꝰ factũ
sit. ⁊ ẽmiquũ eũ qui ñ fecit idrestituẽ
enĩ fiet sisotiusn eiꝰ soluẽdo nõ fuit iofii¬
ciũ aut̃ uidicis int̃duos accepti quale fu¬
tuꝵ sit dubitare seiuł ait. si forẽte uni

Expanded text:
or operis fuit, apud Ferocem Proculus ait: si cum uno dominorum actum sit, qui opus non fecerit, debere eum opus restituid patiatur, qui non agit cum eo, a quo opus factum sit. et est iniquum eum, qui non fecit, id restituere enim fiet, si socius eius ‹s›oluendo non fuerit?Officium autem iudicis inter duos accepti quale futurum sit, dubitare se Iulianus ait, si forte unius
Abbreviated transcription (Latin):
te constituenda conp̃hensum sĩt. Nõ enĩ
consuetudinis ẽ ut qui aquã hat̃. ꝑ lapidẽ
stratũ oucat. Illa aut q̃ fere incõsuetudi¬
ne eẽ solent. ut ꝑfistulas a qua ducat᷑. ⁊̃ si
nichil sit cõp̃hensũ in ẜuitute constituẽ¬
doͣ fieri pꝰsunt: itatam̃ ut nullũ dãpnũ do¬

Expanded text:
te constituenda comprehensum sit: non enim consuetudinis est, ut qui aquam habeat per lapidem stratum ducat: illa autem, quae fere in consuetudine esse solent, ut per fistulas aqua ducatur, etiamsi nihil sit comprehensum in seruitute constituenda, fieri possunt, ita tamen, ut nullum damnu
Abbreviated transcription (Latin):
o pꝰ fecit. p̃om̃tiori uẽdidĩt p̃diũ quatenꝰ
desierit dñs eẽ agñdũ cũ eo ꝙ uiant
clam sꝙ siannus p̃terĩłrit dedolo
cende dẽfacto ꝙ nocet querit᷑ idoq si
ratio locipars aliqua subsedit quãuisꝑ
eã eiusã aqua plunia inferiori noceat.
nulla cõpetit acͥłiodẽ fortasse dr̃ sim
dinum sicut in dãpm infecti futũm daꝑ ̃¬
nũ u̾emt cũ reliquis fere omib nditus

Expanded text:
tiori uendiderit praedium, quatenus desierit dominus esse, agendum cum eo quod ui aut clam: quod si annus praeterierit, de dolo cendae, de facto quod nocet quaeritur: ideoque si uitio loci pars aliqua soli subsedit, quamuis per eam causam aqua pluuia inferiori noceat, nulla competit actio. idem fortasse dicitur, si in c iudicium, sicut in damni infecti, futurum damnum uenit, cum reliquis fere omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
at. ¶nc̃uideamꝰ quib ex causis fat ħnũ¬
tiatio ⁊ q̃ psonenumient: quib ꝙ munti
et. in quib locis nuriatio fiat. ⁊ quisesfectus
sit nunuationis. ¶untiatio fit ł uirisurĩ
consuãdi causa. uł dãpni depellendi. uł
publitiiuris tuendi grã: nũtiamꝰ aut̃: q̃rͦ¬
infecti caueat̾ nobis ab eoqui forte in
publico. uł in pͥuato ꝗd molitur. uł siquis
ce lege sedictaue pͥmipioi quẽ admo¬
dũ eclismco facta it fiet. uł insacro uł
in loco religioso. uł inpublico. ł ripa flu

Expanded text:
causis fiat nuntiatio et quae personae nuntient quibusque nuntietur et in quibus locis fiat nuntiatio et quis effectus sit nuntiationis.Nuntiatio fit aut iuris nostri conseruandi causa aut damni depellendi aut publici iuris tuendi gratia.Nuntiamus autem, qinfecti caueatur nobis ab eo, qui forte in publico uel in priuato quid molitur: aut si quid contra leges edictaue principum, quae ad modum aedificiorum facta sunt, fiet, uel in sacro uel in loco religioso, uel in publico rip
Abbreviated transcription (Latin):
male edificatũ erat corrup̃. Cadicit᷑m
hac stpłatiõne ⁊ heclũ nom̃ uł successoꝵ
eoꝵ ꝗ ad quos eares ꝑtinet successoresaũ
nõ solũ qui uniũs a bona succedunt. s ⁊̃ꝗ
hii quimrei tantũ dm̃ũ successerint hisub̾

Expanded text:
edificatum erat, corruit?Adicitur in hac stipulatione et heredum nomen uel successorum eorumque, ad quos ea res pertinet. successores autem non solum qui in uniuersa bona succedunt, sed et hi, qui in rei tantum dominium successerint, his uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
noͣe singuli stipulũ debent sine adiectioẽ
partis. quia desuo quisꝙ dãpno stipulat᷑
qͥnĩro parsaolecca p̾artis pgrtẽ fatiat
scͥb eũ qͥ dãpminfecti stipulatus ẽ. sipprie
tũ rume ea eoiitia quoꝵ noẽ sibicaliit.¬
le adicit. sicii hic exig̃ cassiusut suustꝰ.
si uisto meturume fulcire coetus ẽ

Expanded text:
domini singuli stipulari debent sine adiectione partis, quia de suo quisque damno stipulatur: quin immo pars adiecta partis partem faciet. scribit eum, qui damni infecti stipulatus est, si propter metum ruinae ea aedificia, quole adicit, sicuti hic exigit Cassius, ut si iussi ‹i›usto metu ruinae fulcire coactus es
Abbreviated transcription (Latin):
eũ existimasse refert. deniq refert a¬
ristonẽ putare: si ẜuũ tͥtͣclidõ adhocut
ut eumpt qnqnniũ manumittas nõ pꝰ¬
ditio aliqua meẽ uidet᷑ alit̾ atq inꝗd.
si obhoc t̾ tradidissem: ut continuo ma

Expanded text:
eum existimare refe‹r›t.Denique refert Aristonem putare, si seruum tibi tradidero ad hoc, ut eum post quinquennium manumittas, non poio aliqua inesse uidetur: aliter atque, inquit, si ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ficiscitur. qͥ libatatis grã aliquiddat.
ut cõ sestĩ faciat accipientis. nec umquã
tiis ñ secutꝰ spes aufeãt. pꝰse reppẽti.
nõ ceriũ pͥori dicimꝰ. s⁊ c̾cedimus int̃ easꝑ
sonas fieri clõanõm eã qͦuȩ sub condinioe¬

Expanded text:
ficiscitur, qui liberalitatis gratia aliquid dat, ut confestim faciat accipientis nec umquam utiis non secutis res auferatur, posse repeti, non contrarium priori dicimus, sed concedimus inter eas personas fieri donationem eam, quae sub condicio
Abbreviated transcription (Latin):
scende actioẽ eũteñ. labeo ait simanu
fact᷑ sit ager. ⁊̃ simemoĩa eiꝰ nõ extat: agi
p̾sentrepõnat᷑. Nlãhac actĩone neminẽ
cogi p̾se iguitino ꝓsit. sednenoceat:
aut int̃pllet facientẽ. ꝙ uire facẽ pꝰsit q̃¬
quã tm̃ defitiat aque pluuie arcende
actio. tm̃opmor utilẽ actionẽuł mt̃
equitas suggit.⁊ silirẽ d̾ efitiamꝰ apud
n amusã relatũ ẽ: siaqua fluensit᷑
agu ut signat purgari: hanc enĩ actio
ꝑsenat᷑a agrifuit mutata: eqͦammo
unũquẽq fere debẽ siue melior. siue
ne soli causa mutata sit neminẽ cogi
p̾seut sinat inp̾stinã loci cõditionẽ re¬
digigs nos ⁊̃ inhuc̃ casũ equitatẽ admi:¬
sim ¶dẽ labo ait simagro tuo aquaꝵ
concursus locũ excauauit. aq̃ pluuie
arcende actionẽ agi nõ p̃se tecũ aui¬
cmis plane si fosia uire facta ut cuis¬

Expanded text:
e eum teneri.Labeo autem, si manu factus sit agger, etiamsi memoria eius non exstat, agi posse ut reponatur: nam hac actione neminem cogi posse, ut uicino prosit, sed ne noceat aut interpellet facientem, quod iure facere possit. quamquam tamen deficiat aquae pluuiae arcendae actio, attamen opinor utilem actionemequitas suggerit, etsi iure deficiamur.Apud Namusam relatum est, si aqua fluens iter agi, ut sinat purgari: hanc enim actionper se natura agri fuerit mutata, aequo animo unumquemque ferre debere, siue melior siue ne soli causa mutata sit, neminem cogi posse, ut sinat in pristinam locum condicionem redigi. sed nos etiam in hunc casum aequitatem admisimus.Idem Labeo ait, si in agro tuo aquarum concursus locum excauauit, aquae pluuiae arcendae actione agi non posse tecum a uicinis: plane si fossam iure factam aut cui
Abbreviated transcription (Latin):
ansub sequat̃. q̃uia ⁊ posteriorẽ uoluntẽ
p̃tor tueri debe̾. Si flum̃ nauigabile
sit. nõ oportere p̃to̾r ẽ concecle̾ ductionẽ
exeo fieri labeo ait. qͣuia fium̃ minusna¬
ingabile efficiat.idẽq ẽ ⁊ si phaliud flu¬

Expanded text:
an subsequatur, quia et posteriorem uoluntatem praetor tueri debet.Si flumen nauigabile sit, non oportere praetorem concedere ductionem ex eo fieri Labeo ait, quae flumen minus nauigabile efficiat. idemque est et si per hoc al
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ uł singłos posse: sed dap̃m ꝙ pt̾
litẽ cotestatã datũ sit nõ amplius par¬
te sua consecutũm. Itẽ si op̃ restitutũ nõ
uãto agro inagrũ cõmumẽ aqua imit¬
tatur. ofilius ait sotium cũ eo agẽ pꝰsestre¬
tꝰ sit. aut glarea miecta. aut fossa umo
repleta tuc patientiã dũtaxat pran̾cdã¬

Expanded text:
quidem uel singulos posse: sed damni, quod post litem contestatam datum sit, non amplius parte sua consecuturum: item si opus restitutum non uato agro in agrum communem aqua immittatur, Ofilius ait socium cum eo agere posse: Tretus sit aut glarea iniecta aut fossa limo repleta, tunc patientiam dumtaxat praesta
Abbreviated transcription (Latin):
noceret dicit gͥ labeoaque pluuiȩ ar¬
cende cuminferiore agiposse. ut aut
fossa sit. neq p̃guariuicmꝰ patiatur eam
partẽ que tͥ accedat. possessoẽm mag̃ aq̃
pluie arcende lab̾o ait¶Cassius aut̃ scͥbit.
siqua oꝑa aquemittñde cã publica auc¬
toitat᷑ẽ facta sint inaque pluuie arcẽde
acionẽ nõ muenire ĩneadẽ eausa eẽ
ea quoꝵ memolã uetustas excẽdit sap̃a
teiũ uͦ relatũ ẽ eã fossã ex quamadĩferi

Expanded text:
noceret. dicit igitur Labeo aquae pluuiae arcendae cum inferiore agi posse, ut aut fossa sit neque purgari uicinus patiatur eam partem quae tibi accedat, posse te magis aquae pluuiae arcendae Labeo ait.Cassius autem scribit, si qua opera aquae mittendae causa publica auctoritate facta sint, in aquae pluuiae arcendae actionem non uenire in eademque causa esse ea, quorum memoriam uetustas excedit.Apud Ateium uero relatum est eam fossam, ex qua ad inferi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃m ranohab̾at᷑. ex quo inpossesioẽ uẽtũ¬
ẽ. auõ exquotpẽ p̃tor dec̃uit. ut eat᷑ m
possessionẽ ¶labo ex quodecretũ ẽ. ssab̾
ex quouentũ ẽ ipsessiõm. egoputo cansa
cogͥtamͦ haͣnc mõ illã sñtñtiã ꝓbandã. Neꝵ¬

Expanded text:
ionem uentuero ex quo praetor decreuit, ut eatur in possessionem.Labeo, ex quo decretum est: Sabinus, ex quo uentum est in possessionem: ego puto causa cognita modo hanc modo illam sententiam probandam. pler
Abbreviated transcription (Latin):
ditoẽm aũt ecdium pͥusquã p̃sessiõm tra¬
dat stipłari op̃tet. qui ħꝰ qͣꝙ reiculpã
pr̃at. s: quid fiet siuenditor srã cubpasti¬
płai nõpotuãt. ⁊ obhoc ep̃tor stipłat᷑ fu¬
er᷑it ñne dapnũ pat̾tur anħ dãpnum

Expanded text:
ditorem autem aedium prius, quam posses sionem tradat, stipulari oportet, quia huius quoque rei culpam praestat.Sed quid fiet, si uenditor sine culpa stipulari non potuerit et ob hoc emptor stipulatus fuerit? nonne damnum patitur? an hoc damnu
Abbreviated transcription (Latin):
tdis oemollitione eaquer oportet. satis
riꝙ dixerũt᷑. uttraꝵq ediũ honera quo
mͣ iuremponant̃ cõminis paries susti
sup̃ti ¶S ⁊ siquis redditus obdemolin¬
onẽ amissus ẽ consequent̃ restitui eũ sa

Expanded text:
unis demolitione ea quaeri oportet, satis rique dixerunt, ut utrarumque aedium onera, quae modo iure imponantur, communis paries sustinsumptu. sed et si qui reditus ob demolitionem a‹m›issus est, consequenter restitui eum Sa
Abbreviated transcription (Latin):
¶ daꝑm in fectinõe pͣsessigne missus p̾sidñ
do dnũ ceͣp̃it dem̃credit᷑or eas edes pi¬
gnoĩ sibi obligatas ꝑsequiu̾elit. ñ sine
ratioẽ dicetur. nͥ impensas quas in refec¬
tionẽ fecĩm mͥ pr̃are sit ꝑatꝰ. inhibñdã
adu̾susme psecunone. Curgͥ nõ eptoĩ qͦ¬

Expanded text:
t.Damni infecti nomine in possessionem missus possidendo dominium cepit, deinde creditor eas aedes pignori sibi obligatas persequi uu‹lt›. non sine ratione dicetur, nisi impensas, quas in refectionem fecerim, mihi praestare sit paratus, inhibendam aduersus me persecutionem. cur ergo non emptori q
Abbreviated transcription (Latin):
asunt. nͥ si quid agri colendi cansa fiat.
aitissoẽ ait. siaquanatalit̾ decurrat. aq̃
pliue arcenoe accionẽ cessare.q. si fac¬
to ope aqua aut insupiorẽ partẽ pellit.
autͥ inferiorẽ deriuat᷑. aq̃ pluiue arcẽ¬
r de actionẽ cõpetẽ.Iẽ aunt aquã plu

Expanded text:
aiunt, nisi si quid agri colendi causa fiat: ait.Idem aiunt, si aqua naturaliter decurrat, aquae pluuiae arcendae actionem cessare: quod si opere facto aqua aut in superiorem partem re pellitur aut in inferiorem deriuatur, aquae pluuiae arcendae actionem competere.Idem aiunt aq
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ aque ducende causa nõuire fiẽt. nec
iscuiit ł actꝰ debet᷑. pontẽ qua pꝰ sitire
agereͥuire extr̃uet sat si sp̃ecꝰ. nõ cuni¬
culũm subriuo agͣet. aqua cõrũp et̃ qr sub¬
fosso eo aqua manabit. ⁊ riuus ficcat̃⁊¬
cassius ait. siũ ex coĩ fũdo siũ excõĩ aq̃ no¬
t̾ẽat. uł unũ cũuno agẽ pꝰse ł unũ seꝑatĩ
cũ singlił. ł sepatĩ singłi cuo. ⁊ singłi¬

Expanded text:
cus aquae ducendae causa non iure fiet: nec is, cui iter actus debetur, pontem, qua possit ire agere, iure extruet. at si specus non cuniculum sub riuo aget, aqua corrumpetur, quia suffosso eo aqua manabit et riuus siccatur.Cassius ait, siue ex communi fundo siue communi aqua noceat, uel unum cum uno agere posse uel unum separatim cum singulis
Abbreviated transcription (Latin):
uł que pluuia crescit ñ noceat ñ nat̾alit̃.
si oꝑe facto nisi agricolendi causa io fac¬
¶Itẽ sciendũ hanc actionẽ nõ alias locũ ha¬
bẽ. quã siaquapluuia a grro noceat. cetm
siedisino ł opidonoceat. cessat actio ista.¬
aque quidẽ pluuie arcende actione
spalẽ ẽẽ pefluminib ⁊ stillicidiis gn̾alẽ.
tubiq agi ealicere. ĩtaq aqua que agrono¬
cẽt aque pluuie arcende actione coher¬
cebit᷑ur:. nec illud queramꝰ ubi oriat᷑ an
⁊ sipublico oriens uł ex loco ucro¬
uie arcende teneri eũ lab̃o artscassius
quoq scͥbit. si aqua ex edismourbanono¬
ceat. uł agro ł edificio rusticoagencu
deflumminib ⁊ stillicidiissapud labeonẽ
muenio relatũ. si exagro meo aqua fluẽs
naceat. loco qui ẽ inira cõtmetia ħ ẽ edisi¬
cio. nõ p̾se me aque pluuie arcendecõue¬
uenit: itapcont̾riũ q̃rit̃ anp̾s⁊ aque pluiue
arcende agi: siuicinus o p̾ fecĩt. ne aqua

Expanded text:
uel quae pluuia crescit noceat non naturaliter, sed opere facto, nisi si agri colendi causa id fac.Item sciendum est hanc actionem non alias locum habere, quam si aqua pluuia agro noceat: ceterum si aedificio uel oppido noceat, cessat actio istaaquae quidem pluuiae arcendae actionem specialem esse, de fluminibus et stillicidiis generalem et ubique agi ea licere. itaque aqua, quae agro nocet, per aquae pluuiae arcendae actionem coercebitur.Nec illud quaeramus, unde oriatur: nam et si publico oriens uel ex loco uiae arcendae teneri eum Labeo ait.Cassius quoque scribit, si aqua ex aedificio urbano noceat uel agro uel aedificio rustico, agendum de fluminibus et stillicidiis.Apud Labeonem autem inuenio relatum, si ex agro meo aqua fluens noceat loco qui est intra continentia, hoc est aedificio, non posse me aquae pluuiae ar‹c›endae conueuenit, ita per contrarium quaeritur, an posset aquae pluuiae arcendae agi, si uicinus opus fecerit, ne aqua,
Abbreviated transcription (Latin):
cet. nõ plubetur. nec quẽq̃ hocnoiẽ tene¬
ri Seniq marcellus subsce̾bit. cũ eoqui
in suo subfodiens uicimi fontẽ alit itꝰ¬
⁊ nichil posse aginec de dolo actione.
⁊ sane nõ debet hab̾e. siñ aiõ uicmo no¬
cenͣdi. seo suum agrũ meliorẽ faciẽdi
id fecit ¶tem siendũ ẽ hancactionẽ ł

Expanded text:
cet, non prohibetur nec quemquam hoc nomine teneri.Denique Marcellus scribit cum eo, qui in suo fodiens uicini fontem auertit, nihil posse agi, nec de dolo actionem: et sane non debet habere, si non animo uicino nocendi, sed suum agrum meliorem faciendi id f
Abbreviated transcription (Latin):
partes reliquã urtiosam partẽ traherẽtͦ.¬
a at inagris nõidẽ ẽ seodicendũ ẽ ut indo¬
mib quoꝙ ma̾iõrib int̾ctũ causa cogita
p̃tor statuere debeat incuius parte p̃
sessionẽ is cui nõ caueat̾ mitti debeat.¬
dedn̾cto qeteris pariens p̃tio siquidãm¬
plius sit extimari debet.⁊ siquid ex̾uet̃i
innouũ coniectũ sit deluci extim̃atione

Expanded text:
e reliquae a uitiosa parte traherentur, at in agris non idem est. sed dicendum est, ut in domibus quoque maioribus interdum causa cognita praetor statuere debeat, in cuius part‹i›s possessionem is, cui non caueatur, mitti debeat.Deducto ueteris parietis pretio, si quid amplius sit, aestimari debet, et si quid ex ueteri in nouum coniectu
Abbreviated transcription (Latin):
si tranfferat marmora. uł colũpnas licito
nũ clabit᷑. actione aque pluie arcende
auertet̃ aqua saquã psu̾uiã dicimꝰ q̃ dẽce¬
lo cadit. atꝙ mi̾bre excrescit. siũ pse ħ
aqͣua celestis noceatut tubeo ait: siue cũ
alia mixta sit ¶hęc aut̃ actio locũ bat in
aqua nocita ẽ sidẽ cũ quismanu fecit qͦ
aliter fluer quãnatã solet. si forte in¬
mutnclo eã ant malorẽ fecĩt aut cita¬
tibie. aut uehem̃tiorẽ aut sicõpͥmdo
reclundare effecit sꝙ sinata a qͥ nocẽt.
ea actioe nõ cormet᷑. ¶Neratiꝰ scͥbit: opꝰꝙ¬
quisfec̃ ut aquã excludet. q̃ ex undãte
palude magrũ eiꝰ refluere solet. si ea palꝰ ⁊.
aqua pluuia ampliat̃. eaq aquarepulsa
eo oꝑe agͦgit: siuicmo noceat. aq̃ pluuie
actione coget̾ tblte .De eoope ꝙ agriso¬
lendi cansa aratro factũ sit. qͥnt̃ mitis

Expanded text:
si transferat marmora uel columnas, licito num dabit, actione aquae pluuiae arcendae auertetur aqua. aquam pluuiam dicimus, quae de caelo cadit atque imbre excrescit, siue per se haec aqua caelestis noceat, ut Tubero ait, siue cum alia mixta sit.Haec autem actio locum habet iaqua nocitura est, id est cum quis manu fecerit, quo aliter flueret, quam natura soleret, si forte immittendo eam aut maiorem fecerit aut citatiorem aut uehementiorem aut si comprimendo redundare effecit. quod si natura aqua noceret, ea actione non continentur.Neratius scribit: opquis fecit, ut aquam excluderet, quae exundante palude in agrum eius refluere solet, si ea palus aqua pluuia ampliatur eaque aqua repulsa eo opere agris uicini noceat, aquae pluuiae actione cogetur tollere.De eo opere, quod agri colendi causa aratro f
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uehem̃tior aqua ꝓfluat. uł deriuet̃.
aque pluuie arcende actione agrpse. ⁊̃
labeo confietin ¶emq agit. condinoib
agroꝵ quas dãleg̾es eẽ dictas in quibꝰ agris
agro dicta a ͥ natãm eẽ s uandã. ⁊ sẽpi¬

Expanded text:
tum uehementior aqua profluat uel corriuetur, aquae pluuiae arcendae actione agi posse etiam Labeo confitetur.Denique ait condicionibus agrorum quasdam leges esse dictas, ut, quibus agris agro dicta, agri naturam esse seruandam e
Abbreviated transcription (Latin):
sedẽt adpartes ediũ ptmet sutium aut̃ e¬
diuͤm.⁊ loci eẽ labeo ait. ꝙ ałcidñs extrĩ¬
setus. infirmiores eas facit p̃teden̾iꝗne¬
mo dixit palustris locis u arenosi noẽ
quasi uitiosi cõmitti stipłatiom. quia na᷑¬
t̾ale uitiũ ẽ. ⁊icdo nec eastiplatio int᷑poit᷑¬

Expanded text:
etiam ad partem aedium pertinet. uitium autem aedium et loci esse Labeo ait, quod accidens extrinsecus infirmiores eas facit: denique nemo dixit palustris loci uel harenosi nomine quasi uitiosi committi stipulationem, quia naum est: et ideo nec ea stipulatio interpo
Abbreviated transcription (Latin):
aumĩssomp̃sessiõm ⁊ aliq̃diumoratonem
caueat. ẜ si forte chñsrei publice causa
habẽ. aut ex alia causa iusta. aut iea sit̾
eatate cui subuem̃ solet. ꝓbãdũ ẽ ñdebe̾
p̃toẽm festinare ad decernẽdũ ut iube¬

Expanded text:
morato nemo caveat. Si forte dominus rei publicae causa abest aut ex alia iusta causa aut in ea sit aetate cui subveniri solet, probandum est non debere praetorem festinare ad decernendum, ut iube
Abbreviated transcription (Latin):
consecutꝰ sit dmĩiũ usu capione ꝓmĩ¬
sor nõteneĩ cũ eo noẽ pop̃ ait. quia nec
locis nec opis uitio s publico iłle id̾
consecutus sit ¶ Ei cl ussus fructꝰ
uicnas edes hat caue debebodãpni
infecti ppeas edes. ¶ ei quimcõducco
solo suꝑfitiẽ inposuit dñs soli ꝙ ui¬
tio soli dãpnũ sutum sit s cauẽ nõde be¬
bit. nec soli dnõ sũꝑfinãius. qua mui¬
cem exconducto ⁊ locato hñt actione.
In quas tm̃ actioẽs. ultra cͦspãnichueñ
plus alͣt instiplatiõmuenit dap̃ni infec

Expanded text:
consecutus sit dominii capione promissor, non teneri eum eo nomine Pomponius ait, quia nec loci nec operis uitio, sed publico iure id consecutus sit.Ei, cuius usus fructusuicinas aedes habeat, cauere debebo damni infecti propter eas aedes.Ei, qui in conducto solo superficiem imposuit, dominus soli, quod uitio soli damnum futurum sit, cauere non debebit nec soli domino superficiarius, quia inuicem ex conducto et locato habent actiones: in quas tamen actiones ultra culpam nihil uenit. plus autem in stipulationem ueni
Abbreviated transcription (Latin):
datũ fuit ut pota suꝑfities tolleret̃. fra¬
udabit̾ enĩ chis solimꝑ ẽsione ꝑcipiẽda.¬
¶alieno noie stplari italicet ut ꝙ dap¬
debebit is qui sti p᷑ulabit̃ dñm ratãrẽ
babituꝵ exceptio q ꝓcuãtõia stipła¬
tiom inferenda erͣit. sicut instipłatione
legatoꝵ ꝙ si ei nõ cauebitur mittencdus ẽ
in p̾sessione ꝓcurator om̃imꝰ ut ea ex.¬
ceptio p eũ atoĩa nõnoceatsmextimãd oᷝ
nouo parietẽ rano habi debet eiꝰmpẽ I

Expanded text:
datum fuerit, ut t‹o›ta superficies tolleretur: fraudabitur enim dominus soli in pensione percipienda.Alieno nomine stipulari ita licet, ut quod damdebebit is qui stipulabitur dominum ratam rem habiturum exceptioque procuratoria stipulationi inserenda erit, sicut in stipulatione legatorum: quod si ei non cauebitur, mittendus est in possessionem procurator omnimodo, ut ei exceptio procuratoria non noceat.In aestimando nouo par
Abbreviated transcription (Latin):
pñdit. s⁊ ñ amplius. q̃ ꝙ boni uiri arbit᷑¬
tu factũ sit: idẽ ẽ ⁊ si alius usiłirogatu.
ue meoroꝵ quid sine dolomalo fecĩt.
lo malo: ¶ Siquis metuiruie decesfit d̾
pꝰ sessione siquidẽ cũ adiuuãe rẽ nõpꝰ̾s⁊
id fec̃. labeo scͥbit integrũ ius eũ hãe ꝑ
in de acsimpossesione ꝑseueãs set. ꝙ¬
ꝙ̃ sicũpꝰset succur̾e. maluit relinquere.
suct̾ri sibi uelit. audiendũ eũ cassius.

Expanded text:
non amplius, quam quod boni uiri arbitfactum sit: idem est et si alius iussu rogatuue meo eorum quid sine dolo malo fecerit et lo malo.Si quis metu ruinae decesserit possessione, si quidem, cum adiuuare rem non posset, id fecit, Labeo scribit integrum ius eum habere, perinde ac si in possessione perseuerasset: quod si, cum posset succurrere, maluit relinquere, succurri sibi uelit, audiendum eum.Cassius
Abbreviated transcription (Latin):
oblaniomi ⁊ ita labeo cet̃ mulłinquid¬
finisrei inueniet᷑. ⁊ ħ ẽ uerissimũ sepo¬
aninpossesionẽ ruine. uł aree mntẽdus.
sit. nicħ ominus cuica̾tũ s̃nonẽ. iudea¬
mꝰ.⁊ mag̃ ẽ ut mitti debeat: ⁊ ita labeo.
pͥossẽsiom mittñclũ tc̃ edes decid̾mt.
⁊ puto lab̾onis sñtñtiã ueam̃. Pm̃ ⁊ si
refecit aligind. eit ꝓbandũ n pͥeum dis¬

Expanded text:
oblationi: et ita Labeo: ceterum nufinis rei inuenietur: et est hoc uerissimum sepan in possessionem ruinae uel areae mittendus sit nihilo minus is, cui cautum non est, uideamus. et magis est, ut mitti debeat, et ita Labeo: possessionem mittendum, tunc aedes deciderint: et puto Labeonis sententiam ueram. proinde et si refecit aliquid, erit probandum non prius eum di
Abbreviated transcription (Latin):
operis mirat. ¶Hoc aut edicͣtũ nõ oĩa
oꝑa cõplectit᷑. s ea scła q̃ solo cõuncta s̃
quoꝵ edisicatio ł demolitio uidet᷑ opus
nouũ cõtinẽ. Idc̾co placuit siꝗs messẽ
faciat. arborẽue succidatꝰ uinea putet.
quãq̃ op̃ facrit. ĩn adhoc ediciu noͣ ptiꝰ¬

Expanded text:
mutat.Hoc autem edictum non omnia opera complectitur, sed ea sola, quae solo coniuncta sunt, quorum aedificatio uel demolitio uidetur opus nouum continere. idcirco placuit, si quis messem faciat, arborem succidat, uineam putet, quamquam opus faciat, tamen ad hoc edictum non perti
Abbreviated transcription (Latin):
ea stipulatione. uł ti siuistamea edifitia
habeas edisina. ea que niretuo altiustol¬
lassaut si inuicmo tuo agro cu nic̾uloł
fossa a quã meã auoces quãuis enĩ ⁊ hic aq̃
m̾ a̾ducas⁊ illuc luminib offitras. tm̃ exea

Expanded text:
ea stipulatione: ueluti si iuxta mea aedificia habeas aedificia aeque iure tuo altius tollas, aut si in uicino tuo agro cuniculo uel fossa aquam meam auoces: quamuis enim et hic aquam mihi abducas et illic luminibus officias, tamen ex ea
Abbreviated transcription (Latin):
calũpme causa id eũ cunisnoẽ cantũ po¬
stulo fuisse postulatũm.¶s⁊ si eiꝰ noẽ postu¬
lem. qui sup̃ postularet uirare nd̃ conpelle¬
ret᷑. isrti patromis. ł parens. dicendũ ẽlo
niconticit̃: cantio locũ ht̃ neq enĩmm

Expanded text:
calumniae causa id eum, cuius nomine cautum postulo, fuisse postulaturum.Sed si eius nomine postulem, qui, si ipse postularet, iurare non compelleretur, ueluti patronus uel parens, dicendum est lni contigerit, cautio locum habet: neque enim in
Abbreviated transcription (Latin):
Mictoe clapm in fecti ꝓmiatat q̃si nõde̾¬
fenꝰdat᷑ missio inpͥsẽnom locum habbit¬
¶ Si quis cdãpni infecti in p̾sẽsiom miss sci
fulgre eum ⁊ resicẽ insulam debẽ: sut̃ qͥ
pͥutont eũ ꝙ culpã prãre exem̃plo eiꝰqͥ
pͥgnoĩ acc̾ep̃. s alio useunm̃. cũ enĩ ob hoc
tantũ missus sit ut uice cautioĩs mp̃sesiõẽ

Expanded text:
ctore damni infecti promittat, quasi non defendatur, missio in possessionem locum habebit.Si quis damni infecti in possessionem missus sit, fulcire eum et reficere insulam debere sunt qui putent eamque culpam praestare exemplo eius, qui pignori accepit. sed alio iure utimur: cum enim ob hoc tantum missus sit, ut uice cautionis i