comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grãtus ⁊ milites stationarios dominoᷤᷤ
ad iuuaredebere. inĩquirendis fugra¬
uis. iut inuentos redderent ut hii a¬
pud quos delitescant puniantur. sicͥ¬
mine contingantur. ¶U nusquisq
eoꝵ qui fugiuium apphẽd̃ ĩpublic̃.
declucere deret. ⁊ merito admonenturz.
magistratus eos diligent̾ ir custodire
ne euaclant. ¶ fugitiuum accipe.⁊
siquis erro sit. fugitiui autem a płłõe
ex fugitiua natum non contineri.¬
abeo ł .ii. Inpublicum decluci intel¬
liguntur. qͥ magratibus municipalib
tͣcliti sunt. ł publicis ministeriis dilig¬
enti custodia re ĩ uincire ꝑmittit. tã¬
clui autemcusto diantur qͣm clui a¬
pud prefectũ uigilum uel apud pre¬
sidem declucantur. eorumq nomina.
⁊ note. ⁊cuius seruum quis ẽẽ clicat.
admagr̃atus deferantur. ut facilius
agnosci. ⁊ ꝑcipi fugitiui possunt:
Note autemu̾bo: ĩ cicatrices continẽt᷑
Idem iuris est si hoc ĩscͥptis publice uel
dominis reddendi sunt isi ꝓlibero se

Expanded text:
tes stationarios dominum adiuuare debere inquirendis fugitiuis, et ut inuentos redderent, et ut hi, apud quos delitescant, puniantur, si crimine contingantur. Unusquisque eorum, qui fugitiuum adpraehendit, in publicum deducere debet. Et merito monentur magistratus eos diligenter custodire, ne euadant. Fugitiuum accipe et si quis erro sit. fugitiui autem appellatione ex fugitiua natum non contineribit. In publicum deduci intelleguntur qui magistratibus municipalibus traditi sunt uel publicis ministeriis. Diligens custodia etiam uincire permittit. Tamdiu autem custodiuntur, quamdiu ad praefectum uigilum uel ad praesidem deducantur. Eorumque nomina et notae et cuius se quis esse dicat ad magistratus deferantur, ut facilius adgnosci et percipi fugitiui possint notae autem uerbo etiam cicatrices continentur: idem iuris est, si haec in scriptis publice uel dominis reddendi sunt: sed si pro libero se
Abbreviated transcription (Latin):
eum apudquem in alealusum ẽẽ dice¬
tur uł n̾berau̾it dampnum ue ei dede¬
ludende cã uim intulit utiꝙ que res
erit aĩadu̾tam. ¶ Si rapin ã fec̾int
inter se collusores iubonorumraptoꝵ
non denegabitur actio¶Susceptorem eͥ¬
cliunt axat ꝓhibuit uinclicari. non ⁊ col¬
lusoros cmins ⁊ hii incligni uideantur.
Item notandum ꝙ susceptorem ũberat̃¬

Expanded text:
eum, apud quem alea lusum esse diceeum, apud quem alea lusum esse dicetur, ‹uerber›auerit damnumue ei dedeludendae causa uim intulerit, uti quaeque res erit, animaduertam.' Si rapinas fecerint inter se collusores, ui bonorum raptorum non denegabitur actio: suscept‹o›rem enim dumtaxat prohibuit uindicari, non et collusores, quamuis et hi indigni uideantur. Item notandum, quod susceptorem uerberat
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Uiiuus pins. rescͥfit eumqui
fugitiuum uult reciꝑe: requirere. in
p̃duis alienis. posse adire presidem. li
aparitorem quo ut ei ꝑmittatur.
ingredi: ⁊ inciuirere ⁊ penameund̾ p̾¬
si dẽ ineum constrtuere. qui inqiuirẽt ñ¬
insenani recitauit. facultate m dedit
ing̾diendi. tamces aris qͣm senatoꝵ
⁊ paganoꝵ p̾cliauolentib fugitiuos
inquirere. scrutariq cubilia atq ue¬
stigi a ocultantium.
fugitiuos deprehensos. recte incustodia
ietinent. Nam magrãtus municipales
ad offitium p̾siclis ꝓuincie uł ꝓcon¬
suł comp̾heusoᷤ fugitiuos recte tnͣsmit
tunt.
seruus sedecłit. nͨe isto quidem ꝑiculo
discriminis uite quod sibi tm irrogat
potestatem dominieuitare. poterit.
Namtliuus pius rescpͥsit omnino eoᷤ
dominis suis reddere. siue aute pugnã
ad bestias. siue post pugnam. qm̃ au
aliquo. maiore malefitio ad fugien¬
dam incuusitionem. uł iusticiam ani¬
madu̾sionis iiharenam seclare uel¬
lent. reddi ergoeosoportet. de alcato

Expanded text:
lis. Diuus Pius rescripsit eum, qui fugitiuum uult requirere in praediis alienis, posse adire praesidem litit, apparitorem quoque, ut ei permittatur ingredi et inquirere, et poenam eundem praesidem in eum constin senatu recitavit, facultatem dedit ingrediendi tam Caesaris quam senatorum et paganorum praedia volentibus fugitivos inquirere scrutariqstigia occultantium. fugitiuos depraehensos recte in custodiam retinent. magistratus municipales ad officium praesidis prouinciae uel proconsulis conpraehensos fugitiuos recte transmittunt. seruus se dederit, ne isto quidem periculo, discriminis uitae tantum, sibi irrogato potestatem domini euitare poterit: nam diuus Pius rescripsit omnimodo eos dominis suis reddere siue ante pugnam ad bestias siue post pugnam, quoniamaliquo maiore maleficio ad fugiendam inquisitionem uel iustitiam animaduersionis in harenam se dare mallent. reddi ergo eos oportet. DE ALEATO
Abbreviated transcription (Latin):
Al
datur ei. qui intrap̾stnta tempora ꝙͣ.
receperat fugitiuos. inagrosuo domi¬
nouł magrãtib tradiderit. ¶ hoc aũ
senanis consultum adium ĩ declit
militiul pagano ad inuestigandum
fugituum in preclia senatoꝵ uel paga¬
norum cuirer i lex fauia. ꝓspexit.⁊ se¬
natus consultum modesto consule fa¬
dum ut fugitiuos inquirere uoientib
litt̾e ad magrãtus dentur. Multa ĩ.c.
ta siliteris acceptis niquirentes non ad¬
iuuant. S ⁊ in eni quiqueri apud se

Expanded text:
as datur ei, qui intra praestituta tempora, quam repperit fugitiuos in agro suo, domino uel magistratibus tradiderit. Hoc autem senatus consultum aditum etiam dedit militi uel pagano ad inuestigandum fugitiuum in praedia senatorum uel paganorum cui rei etiam lex Fabia prospexerat et senatus consultum Modesto consule factum, ut fugitiuos inquirere uolentibus litterae ad magistratus dentur, multa etiam centum ta, si litteris acceptis inquirentes non adiuuent. sed et in eum, qui quaeri apud se
Abbreviated transcription (Latin):
est nr̃a animum liberorum nr̃oꝵ non
corrumpi. ¶Si seruus cõis meus ituꝰ.
ꝓpͥum meu in ĩeruum corrupetit. sab̾ Rx
cõis exͣneum corruperit uidend̾ est utr̃
cũ cluob agidebeat. anit̃ singłls exeni¬
plo ceteraꝵ noxarum ⁊ magis est ut
urꝰqͥsꝙ insalid̃ teneatur. alto aũ soli¬
ente alterum liberari. Si is ĩqͦ usimi
fructũ hẽo seruum meum corruꝑit.
erit mͥ actõ cum domino ꝓͥpetatis.
Pignoridati serui nomine debitor
ht̃ hanc actõem. In hac actione non
exͣ serui remduplum ẽ. Id .xi. ꝙ damp¬
niclatumest duplicabr̃ ¶hiis con¬
seq̃uter u llud ꝓbat᷑ ut seruo meo ꝑ¬
suaseris ut ticio furtum faciat. nons
soium in idtenebis ꝙ det̾iorserius ef¬
turꝰ sũ. It ñ solumsimͥ dãpnũ cecłit¬

Expanded text:
stra animum liberorum nostrorum non corrumpi. Si seruus communis meus et tuus proprium meum seruum corruperit, Sabinus communis extraneum corruperit, uidendum est, utrum cum duobus agi debeat an et cum singulis exemplo ceterarum noxarum: et magis est, ut unusquisque in solidum teneatur, altero autem soluente alterum liberari. Si is, in quo usum fructum habeo, seruum meum corruperit, erit mihi actio cum domino proprietatis. Pignoris dati nomine debitor habet hanc actionem. In hac actione non extra rem duplum est: id enim quod damni datum est duplatur. His consequenter et illud probatur, ut, si seruo meo persuaseris, ut Titio furtum faciat, non solum in id teneris, quo deterior seruus efturus sim. Item non solum si
Abbreviated transcription (Latin):
datur actio. s fauore nuptiax iu sim¬
plum. de fugitnus. ẜuig.
est. ¶ Senatus censuit ne fugitiui ad¬
mutantur insaltu. n ꝓtegantur a
uillicis. uł ꝓruratorib possessoꝵ. ⁊ mło¬
tam statuit. hiis autem quiintra .xx.
dies fugitiuos uł dominis reddidissẽt
uł apud magistratus exhibuissent
ueniam in ant᷑ actum declit. S ideĩ¬
ceps eodem seuatus consulto ispumitaᷤ¬

Expanded text:
datur actio, sed fauore nuptiarum in simdatur actio, sed fauore nuptiarum in simplum. DE FUGITIUIS 1 Ulpiest. Senatus censuit, ne fugitiui admittantur in saltus neque protegantur a uilicis uel procuratoribus possessorum et multam statuit: his autem, qui intra uiginti dies fugitiuos uel dominis reddidissent uel apud magistratus exhibuissent, ueniam in ante actum dedit: sed et deinceps eodem senatus consulto impunita
Abbreviated transcription (Latin):
at taiem seruumhr̃e. Utrũ gͦ ⁊ p̾rium
cogitur dare sollicitator. ⁊ seruum dñs
Iucri faciet. Anuo̾ cogidebet dominꝰ
restituere. serinim ⁊ precium serui. acti¬
pere. ⁊ u̾us est electõnem dominodãi
Siseruum detinere cupit ⁊ dampnum
qͣnͣti det̾ior seruus foẽ est induplum
accipere. uł seruo restiticto sicopiam
huius reiht̃. p̾cium consequi. Ꝙ sinõ
ht̃ pretium quidem simili modo acciꝑx
Cecere autem sallicitatori ꝑicuio. eiꝰ d̾
de domino dommus serui actomibus¬
tunc locum ht̃ cum de homine uiuo
agatur. Q autem si de manumisso
eo agatur: non facile apudiudicem
aucliatur. clicendo ideo se mauinisisse
⁊ siꝑsuadet᷑ eͣuit dominũ contempñet¬
abco accep̃. ⁊ cum eius ñ dstaret cõ¬
ꝑit ap̃ qͣmdam imiliere m culam pecu¬
namernu consumpsisse. posset que¬
rebatur ne agere senii corruptitumea
muliere. cumis seruus iam liberest .R
ad eam detulisset.
U et tõstante m̾m̾o marito in raulierẽ

Expanded text:
at talem servum habere. utrum ergo et pretium cogitur dare sollicitator et servum dominus lucrifacit, an vero cogi debet dominus restituere servum et pretium servi accipere? et verius est electionem domino dari, sive servum detinere cupit et damnum, quanti deterior servus factus est, in duplum accipere, vel servo restituto, si copiam huius rei habeat, pretium consequi, quod si non habeat, pretium quidem simili modo accipere, cedere autem sollicitatori periculo eius de dominio serui actionibustunc locum habet, cum homine uiuo agitur. quid autem si manumisso eo agatur? non facile apud iudicem audietur dicendo ideo se manumississeet si persuadeatur ei, ut dominum contemneab eo accepit et cum eis non constaret, conperit apud quandam mulierculam pecuniam eum consumpsisse: quaerebatur, possetne agere serui corrupti cum ea muliere, cum is seruus iam liber esset.ad eam detulisset. 17  et constante matrimonio marito in mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
immparte t. que non soiet nisiex diuor¬
tio oriri. Qrͣ si actusare eam adultq ce
rinemoobitit. mag̃ est ut reptum
sit matrimonium ⁊ enim meminisse
oportet. ⁊ideo adhimi cum alio con
iunderi pot̾. uolentis nuptam dicend̾
estiam incipere iberte cumalo eẽ¬

Expanded text:
inportet, quae non solet nisi ex diuorinportet, quae non solet nisi ex diuortio oriri. quare si accusare eam adulterii ri nemo obicit, magis est, ut diremptum sit matrimonium: etenim meminisse oportet ideo adimi cum alio conuuideri potest nolentis nuptam, dicendum est iam incipere libertae cum alio e
Abbreviated transcription (Latin):
Modest. Datrono inuito liberta qmĩ
matrimonio hũit ab eo discedere:
non pot̃. uͥ ex cã fidei commissi: ma¬
numissa sit. tunc enim pot̃. licet eiꝰ
di pot̾as uiberte ciue nupta patronone
esto non effectum uidetur effecisie cli¬
uortium quod une ciuili solet soluere
matrimonium. Quare constare ma¬
trimonium dicere non postumus. cum
est. Nam quia intellexit legis lator fc̃o
liberte quasi direptum mat̾monium
diftraxit ei cum alio comibium. Qrͣ
tucumq nupserit: ꝓnonnupta ha¬
bebitur. Iilud quid̾ ampliis putat:¬
nec in concubinatum eani alterius:
tronus eam uxorem ẽẽ uolet ⁊uelle
auctoritas. Illud rectusnne placuit qͦ
li uoluntate intelligi possit. patronꝰ
animunhabere desisse. quasi inuxorẽ
finiri llgis huius beneficium. ꝓͥmde
cum uir iste rerum amotarum eum
liberta q̃ inuito ea diuterat. ueulet ex
ꝑiri ampr̃ nr̃ cum diuopr̃e suorescͥp¬
lit. intelligi eum hac ip̃onolle nuo¬
tamsͥ qui eamactionem uelaliam

Expanded text:
m.Patrono inuito liberta, quam in matrimonio habuit, ab eo discedere non potest, nisi ex causa fideicommissi manumissa sit: tunc enim potest, licet eidi potestas libertae, quae nupta est patrono, ne esto', non infectum uidetur effecisse diuortium, quod iure ciuili dissoluere solet matrimonium. quare constare matrimonium dicere non possumus, cum est. nam quia intellexit legis lator facto libertae quasi diremptum matrimonium, detraxit ei cum alio conubium. quare cuicumque nubserit, pro non nupta habebitur.Iulianus quidem amplinec in concubinatu eam alterius tronus eam uxorem esse volet". Et velle auctaliquali uoluntate intellegi possit patronus animum habere desisse quasi in uxorem, finiri legis huius beneficium. proinde cum patronus rerum amotarum cum liberta, quae ab inuito eo diuorterat, uellet exr noster cum diuo patre suo rescripsit intellegi eum hoc ipso nolle nuptam sibi, qui eam actionem uel aliam
Abbreviated transcription (Latin):
na tura potest hr̃e
clum taxat pupillorum ad rogõ
ꝑmittenda est. iͥs qui uł nͣli cõg¬
inͣtione uł sanctissima affectione
clucti adoptarent. ceterorum ꝓhibẽ¬
da est. ne eẽt inpotestate tutoꝵi
finire tutel am is ubstitutianem
a parente fcamextinguere: ipͥmũ
quid̾ excutiend̾erit. que facultates
pupillisint. ⁊ que cius qͥ adoptare eũ
uelit. ut extimetur ex comꝑatione
eaꝵx ani alubͥs adaptõ possit pupillo
audis cogitareeum: qm ex aliena
familia quemqͣm redigere in potes¬
tate sua. Ppreterra uidendumest
an non debeat ꝑmitti ei. qui nel u¬
num hẽbit uł plures liberos adop¬
tare alium ne aut illorum quos ex¬
minuatur. qͣm umus quisq liberoꝵ¬
obsequio pareat sibi. aut qui ad¬
optatus fu̾it minus ꝑcipiat. qm
dignum erit eum consequi. ¶In¬
terclum ⁊ ditiorẽ ꝑmittitur adoptãe
pauꝑiori. si uite eius sobrietas cla¬
ra sit. uel affectio honesta. nec incog̾¬
uita. ¶Satis datio anteminhiis ca¬

Expanded text:
natura potest haberdumtaxat pupillorum adrogatio permittenda est his, qui vel naturali cognatione vel sanctissima affectione ducti adoptarent, ceterorum prohibenda, ne esset in potestate tutorum et finire tutelam et substitutionem a parente factam extinguere. Et primum quidem excutiendum erit, quae facultates pupilli sint et quae eius, qui adoptare eum velit, ut aestimetur ex comparatione earum, an salubris adoptio possit pupillo eandis cogitare eum quam ex aliena familia quemquam redigere in potestatem suam. Praeterea videndum est, an non debeat permitti ei, qui vel unum habebit vel plures liberos, adoptare alium, ne aut illorum, quos nuatur spes quam unusquisque liberoobsequio paret sibi, aut qui adoptatus fuit minus percipiat quam dignum erit eum consequi.Interdum et ditiorem permittetur adoptare pauperiori, si uitae eius sobrietas clara sit uel affectio honesta nec incognita. Satisdatio autem in his ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmansiss et in suo statu
ab adrogatore prãridebet. ad quoᷤᷤ
ea resꝑtinet. ⁊ libertatib ꝓspectuͣm.
est. que scłis tabur date sunt mił¬
to magis substituto seruo. It̃ legata
riis uenodubitat. que satis datio
si omissa fu̾it utilis actio inaraga¬
torem datur

Expanded text:
mansisset in suo statu.ab adrogatore praestari debet "ad quos ea res pertinet" et libertatibus prospectum esse, quae secundis tabulis datae sunt, et multo magis substiriis, nemo dubitat.Quae satisdatio si omissa fuerit, utilis actio in adrogatorem datur
Abbreviated transcription (Latin):
Dauł. ł .xxx. Quiinadoptionem
clitur. hiic quib agnascitur. cog¬
natus sit quib uero non agnascit᷑
nec cagnatus fit. adoptio enim non
nationis affert. ⁊ ideo si filium a doꝑ¬
tau̾o uxor mea illi matris locononẽ.
Neꝙ enim agnascitur ei p̃p ꝙ nec
cognata eius sit sit. Itemnec mater

Expanded text:
.Qui in adoptionem datur, his quibus adgnascitur et cognatus fit, quibus uero non adgnascitur nec cognatus fit: adoptio enim non nationis adfert. et ideo si filium adoptauer‹o›, uxor mea illi matris loco non est, neque enim adgnascitur ei, propter quod nec cognata eius fit: item nec mater
Abbreviated transcription (Latin):
ta. an successori qiuoz eins dari debe¬
at. anuero qr iamdataẽ amplius
gis est ut i hic cã cognita daricebeãt
a mecdia nocte incipit ⁊ seqñtis noc¬
tis mecdia ꝑte finitur: Itaq quod ĩ¬

Expanded text:
s dari debeat, an uero, quia iam data est, amplius gis est, ut et hic causa cognita dari debeat.a media nocte incipit et sequentis noctis media parte finitur. itaque qui
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. ł .iii. Eretor ait. argentarie
mense exercitores rõnes q̃ ad se ꝑti¬
nent. edent: adiectodie ⁊ consule.¬
¶ Huius edictirõ equissimaẽ. Nam
cum singuloꝵ rõnes argentarii con
S ifilius famił. continetur hiis u̾b̾.
eo argentaria exercetir: s recte sab̾.
enim. Siqͥd̾ uoluntate dm̃ fecerit.
campelli dñm edere. ac ꝑm̃ in eũ dãd̾

Expanded text:
. Praetor ait: 'Argentariae mensae exercitores rationem, quae ad se pertinet, edent adiecto die et consule'. Huius edicti ratio aequissima est: nam cum singulorum rationes argentarii confSed et filius familias continetur his uerbis, eo argentaria exercetur: sed recte Sabinenim, si quidem uoluntate domini fecerit, compellendum dominum edere ac perinde in
Abbreviated transcription (Latin):
siue ecli delent. q̃m accepta ⁊ data
non auas poss apparere nisidies ⁊ cõ¬
sul fu̾it eclitus᷑. e cenda airẽ s amĩa
que quis ap̃iudicem ecliturui e . noͣ
t̃ñ ut instrum̃ta cluib quus usurꝰ¬
non est compellatur. edere. ¶Edere
non ut᷑ quistipulationem. tatam
necdidit. ¶ Eis qui ob etatẽ ueltꝰ¬
ticitatem uel obsexumn laꝑsi non ecli¬
deiunt. uel ex aua iusta ca sũbue¬
petat᷑ nonuibet p̾tor u testamti
edere. Ideo fart alle qͦ uia heredes soiẽt
habere exemplum teᷤs tait ͤ:¬

Expanded text:
sule edi debent, quoniam accepta et data non alias possunt apparere, nisi dies et consul fuerit editus. Edenda sunt omnia que quis apud iudicem editurus est, non tamen ita ut instrumenta quibus quis usurus est compellatur edere. Edere non videtur, qui stipulationem totam non edidit. Eis qui ob etatem vel rusticitatem vel ob sexum lapsi non ediderunt, ex alia iusta causa supetatur, non iubet praetor uerba testamenti edere: ideo fortasse, quia heredes solent habere exemplum testa
Abbreviated transcription (Latin):
expugnata rapuisse dñr. ⁊ siciue si¬
nulos sunt. Itẽ sires que temꝑe ꝑit᷑e
sunit aut actionis dies exiturus est.¬
¶ Libalia quoziudati a gmitp̃r fi¬
nunit᷑. It̃ ĩ eum qui qͥd nundmꝰ ar̃
noĩe adu̾sꝰ cãmũẽm uditatẽ acceꝑ¬

Expanded text:
expugnata rapuisse dicunmiles sunt. item si re‹s› tempore periturae sunt aut actionis dies exiturus est. Liberalia quoque iudicia omni tempore finiuntur. Item in eum, qui quid nundinarum nomine aduersus communem ut
Abbreviated transcription (Latin):
messium uindemia oͣmb cmm¬
q tp̃r adu̾sarium cogat᷑ immm¬
ad iudituun uenire: orõne nmnim
diui marti expͥmit᷑. qr occupasmim¬
ti circa rem rusticam in foro com̃imi¬
pellendi ñ sut. ¶ S si p̾tor aut ꝑm
ignorantiam uel sccordiã eoS euoca¬
sũtentiam dix̾it p̾sentib uł. isponte¬

Expanded text:
messium uindemiarumque tempore aduersarium cogat ad iudicium uenire, oratione diui Marci exprimitur, quia occupati circa rem rusticam in forum conpellendi non sunt. Sed si praetor aut per ignorantiam uel socordiam euocasententiam dixerit praesentibus i
Abbreviated transcription (Latin):
sit ꝑemptura. S ane quociens resur¬
get: cogendi qͥd̾ sumꝰ adp̾torem ue¬
nire. Uerum ad hoc tm̃cogiequum
ẽ. ut us ꝯtestet᷑. ut a ip̃is u̾b orõnis ex¬
pͥmrͣ. deniq aitlitro recusante pꝰ litẽ

Expanded text:
sit peremptura. Sane quotiens res urguet, cogendi quidem sumus ad praetorem uenire, uerum ad hoc tantum cogi aequum est ut lis contestetur, et ita ipsis uerbis orationis exprimitur: denique alterutro recusante post
Abbreviated transcription (Latin):
edered. Nam equissim̃ urͣ eũ qui
acturus est edereaaoenl ut ꝑinde sei¬
atrens utrum ced̾e ancontendere ii¬
tra debeat. Et si contendend̾ putat
ueniat iens instructus ad agendu.
uł inuuello complecti. ⁊ dare uel dit¬
tare. Eum qͦ ed̾e labeoait. qui pro¬
ducit adu̾sarium suum ad alium.
⁊ dem onͣstret. quid dicturus ẽ. ux id.
dicendo quonti uelit. ¶Editone
sine die.⁊ consule fieri debent. neqͥd
ex cogitet᷑ eclito ⁊ die⁊ consule. ⁊ ꝑͣ¬
latodie fiat. Diem autem ⁊ consulẽ
excip̃ p̾tor. quo instrum̃t᷑ conscpͥ¬

Expanded text:
debet. Nam equissimum videtur eum, qui acturus est, edere actionem ut proinde sciat reus utrum cedere an contendere ultra debeat. Et si contendendum putat, veniat instructus ad agendum, vel in libello complecti et dare vel dictare. Eum quoque edere, Labeo ait, qui producit adversarium suum ad alium et demonstrat quid dicturus est, vel id dicendo quo uti velit. Editiones sine die et consule fieri debent, ne quid excogitetur edito die, vel consule et prolato die fiat. Diem autem et consulem excipit pretor, quo instrumentum consc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊q auter adu̾s ea iudicatum erit.
neciuis iudicatum face̾ neue sol¬
uere debeat: Neue qͥs ad ꝙ de eare
inius aditus erit. iudicatum
facere cogat.
d̾ .ł .i. Oratõne qiuid̾ diui martiã¬
plius qmͣ semel ñ eẽ dandã instru¬
litatis litigantium gr̃acã cognita
tum em̾gat. ¶ lud udend̃ si defũct

Expanded text:
 aduersus ea iudicatum erit ne quis iudicatum facere neue soluere debeat, neue quis ad quem de ea re in ius aditum erit iudicatum facere cogat.ne quidem diui Marci amplius quam semel non esse dandam instrulitatis litigantium gratia causa cogtum emergat. illud uidendum, si defunctus
Abbreviated transcription (Latin):
iuditio tenebor. ut t̾ declucta ꝑte qͣm
mandaueram reliquas ꝑtes p̾stare.¬
uenit autem in hoc uicditio ꝓ soci

Expanded text:
iudicio tenebor, ut tibi deducta part‹e› quam mandaueram reliquas partes praestem.Uenit autem in hoc iudicium pro soci
Abbreviated transcription (Latin):
neminem dominorum iure facere
quicqͣm inuito altero posse. Unde
i anifestum est ꝓhibencliiuscẽ. Inre
enim pari potioremcẽ cãm ꝓhibentis
constat. S isi incominuni ꝓhiberi
socuis a socio ne quidfaciat potest.
ut tanten fc̃mopus tollat. ⁊ꝙ uiau¬
clam cogi non potest. sicum ꝓ hibere
duuidundo actionem dampnum sar¬
ciri pot̾it. Sin autem faciemiconsen¬
serit nec ꝓdampno ht̃ actionem. Ex
si quid absente sotio ad lesionemeiꝰ
facit. tunc ĩ totłe cogitur.
aur.ł .i. aiuis cum estimaret fũ¬
clum communem sͥ cum meuio esse
ei sufficere. hoc enim est siscia tẽ com

Expanded text:
neminem dominorum iure facere quicquam inuito altero posse. unde manifestum est prohibendi ius esse: in re enim pari potiorem causam esse prohibentis constat. sed etsi in communi prohiberi socius a socio ne quid faciat potest, ut tamen factum opus tollat, cogi non potest, si, cum prohibere diuidundo actionem damnum sarciri poterit. sin autem facienti consensit, nec pro damno habet actionem. quod si quid absente socio ad laesionem eius fecit, tunc etiam tollere cogitur.um. Si quis, cum existimauerit fundum communem sibi cum Maeuio esse,ei sufficere: hoc enim est, si sciam rem com
Abbreviated transcription (Latin):
apud alterumeẽt crus fregit in opere.
querebatur alter dominus qͣuid cum
copenes quem fuissit a geret.R̾. si qͥd
culpa uinis mag̃ qͣmcãures cominiũs
dampnicepisset. ꝑ arbiturum cõmĩ¬

Expanded text:
apud alterum esset, crus fregit in opere: quaerebatur, alter dominus quid cum eo, penes quem fuisset, ageret. respondi, si quid culpa illius magis quam casu res communis damni cepisset, per arbitrum com
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł. xii. Piex cã udicati pigno¬
ra: minoꝵis capta sunt. ⁊ distracta:
mox restitutus sit. adu̾sus s̃nĩam
p̾sidis uł ꝓcuratoris cesaris. uidẽ¬
cari debeant. Nam illud cͥtum est
pecuniam ex cã uidicati solutam:
ei restituendam. S si intest ip̃iuis
corpora potius hr̃e ⁊ puto int̾clum
ꝑ mittenduni .i. sigrande dampnũ
sit minoris. ¶Indotis quo modo
mulieri subuenit᷑. si ultra uires pr̃i¬
monii uł totrm pr̃imonium cirt̃¬
sepͥta indotem declit. ¶Nunc in¬
contractib captis: dunitaxat sub¬
ueniat᷑. an ĩ delinq̃ntib ut puta
sidolo aliquid minor fecit. in re de¬
põita ł comodata: uł auas inceͣctu
anei subueniat᷑. sinicħ ad cũ ꝑuen̾it.
⁊ placet indelictis miorib non sb̾¬
ueniri. nec ħ itaq subueniet᷑. Nam
⁊ si furtum fecit uł clampnum inin¬
riadedit non subuenit᷑ ei. S si cum nͥ sic.¬
exdampnodato confiti possitiue du

Expanded text:
.Si ex causa iudicati pignora minoris capta sint et distracta, mox restitutus sit aduersus sententiam praesidis uel procuratoris Caesaris, uidennt: nam illud certum est pecuniam ex causa iudicati solutam ei restituendam. sed interest ipsius corpora potius habere: et puto interdum permittendum, id est si grande damnum sit minoris. In dotis quoque modo mulieri subvenitur, si ultra vires patrimonii vel totum patrimonium circumscripta in dotem dedit. Nunc contractibus captis dumtaxat subueniatur, an etiam delinquentibus: ut puta dolo aliquid minor fecit in re deposita uel commodata uel alias in contractu, an ei subueniatur, si nihil ad eum peruenit? et placet in delictis minoribus non subueniri. nec hic itaque subuenietur. nam et si furtum fecit uel damnum iniuria dedit, non ei subuenietur. sed si, cum ex damno dato confiteri possit ne du
Abbreviated transcription (Latin):
iquidẽ in e exͣneo pupillolocam
fore ncco substirͣo. ⁊ quod ait liber̃
manere. tale est qͣ non ⁊ hr̃s ma¬
ncat cumpupillus impetrat resti¬
tutionem postea qmͣ abstentus est.
Cum enimpupillris hr̃s non fiat
s utiles actiones hẽat sñ dubio hr̃s
manebit qui semel extitit. ¶ It
sinon ꝓuocaint intradiem subue¬
nit᷑ ei: ut ꝓnocet. finge enim ħ
desiderare. ¶ It̃ ⁊i hĩmoditiis ei
subuenit᷑. ¶Constat aũ omnis
etatis hominib restaurationem
hrmoditii prãri. si se doceant ex
iusta cã abfuisse.

Expanded text:
quidem in extraneo pupillo locum fore necessario substituto. et quod ait liberum manere, tale est, quasi non et heres maneat, cum pupillus impetrat restitutionem posteaquam abstentus est: cum enim pupillus heres non fiat, sed utiles actiones habeat, sine dubio heres manebit, qui semel extitit.Item si non prouocauit intra diem, subuenitur ut prouocet: finge enim hoc desiderare.Item et in eremodiciis ei subuenitur. constat autem omnis aetatis hominibus restaurationem eremodicii praestari, si se doceant ex iusta causa afuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
eat qm repudiauit rursus restitui
pͭ. ut se abstineat: ⁊ hoc rescͥptum ẽ
aiti minori substitutum serium
ncc̃m: repudiante quid̾ hr̾ditatẽ
remanere. Si autem prius mi nor
adiit hĩtlitatem: moxabstentus
est. Substitutum pupillo seruũ
cum libertate: non posse hr̃dem
existere. n liberum eẽ. non ꝑ om̃ia
uerum est. Nam sinon est soluẽ¬
do hĩclitas alistinente se hr̃de. ⁊
diuus pus rescͥhsit ⁊mip̃r nost̾¬

Expanded text:
eat quam repudiauit, rursus restitui eat quam repudiauit, rursus restitui poterit, ut se abstineat: et hoc et rescriptum et ait minori substitutum servum necessarium repudiante quidem hereditatem remanere: si autem prius minor adiit hereditatem, mox abstentus est, substitutum pupillo servum cum libertate non posse heredem existere neque liberum esse: non per omnia verum est. nam si non est solvendo hereditas, abstinente se herede et divus Pius rescripsit et imperat
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃are sicuñd ex hr̃ditatẽ in remeiꝰ
ibecillitatem. ¶ Rodie certo uire
utimur. ut ⁊ insũcro minorib succur
diau̾it. uel in optõnis legato captus
sit dum eleg̾it det̾iore muł siduasres
ꝓmiserit. illam aut illam ptiosiorẽ
declit debere subueniri ⁊ sisbnemend̾
est. ¶ Quesitum est exeo qd̾ in
lucro quo minorib subuemiend̾
dicit᷑ sires euis uenierit iexistat qͥ
plus liceatur. an inm̾t᷑. ꝓp̃liͥcrũ¬
restituendum sit ⁊ cotidie p̾tores eos
restitinnt. ut rursus ad mittatrir
licitatio. Idem faciut iin hiis reb
que seruari eis deberent. quod circ̃¬
specte erit facrenilum. Ceterum
nemo ad accen̾it ad emptõnera rer̃
pupillarium nec si bona fide distra¬
hant᷑. Et clistricte ꝓbandum est.
ireli que fortuitis casib subirͨte
sunt noneẽ minori ad u̾sus empto¬
rem succurrendum. inisi aut sordes
aut euidens gr̃a tutorum siue cͤato¬
rum doceatur. ¶Restitutus aũ
cunise hr̃clitati misceat uł eam ad¬

Expanded text:
are, si quid ex hereditate in rem eius inbecillitatem. Hodie certo iure utimur, ut et in lucro minoribus succurdiaverit, vel in optionis legato captus sit dum elegit deteriorem, vel si duas res promiserit illam aut illam et pretiosiorem dederit, debere subveniri: et subveniendum est. Quaesitum est ex eo, quod in lucro quoque minoribus subveniendum dicitur, si res eius venierit et existat qui plus liceatur, an in integrure‹s›tituendus sit? et cottidie praetores eos restituunt, ut rursum admittatur licitatio. idem faciunt et in his rebus, quae seruari eis debent. quod circumspecte erit faciendum: ceterum nemo accedet ad emptionem rerum pupillarium, nec si bona fide distrahantur. et destricte probandum est in rebus, quae fortuitis casibus subiectae sunt, non esse minori aduersus emptorem succurrendum, nisi aut sordes aut euidens gratia tutorum siue curatorum doceatur.Restitutus autem cum se hereditati misceat uel eam ad
Abbreviated transcription (Latin):
auis .ł .ii. Etaqͦ si acce̾pto lata sit
tͥ petunia omnim cum hr̃detuo age̾
At si res tibi tradata sit. si quidẽ mor¬
tuote  eaie s extit̾it agetur cumihĩde
in hr̃dem ꝑpetuo dab̾r. q non debet
lucrari ex alie ͥ dampno. Cin conue¬
mens est ut ⁊ in ipsumqui dolum¬

Expanded text:
taque si accepto lata sit tibi pecunia, omnimodo cum herede tuo agetur. at si res tibi tradita sit, si quidem mortuo te ea res extitit, agetur cum herede in heredem perpetuo dabitur, quia non debet lucrari ex alieno damno. cui conueniens est, ut et in ipso, qui dol
Abbreviated transcription (Latin):
contendebat quominus p̾sente ad¬
u̾sario secundum libertatem ꝓnu¬
tietur. puto statim de dolo dandam
eam pecũiam seruo meo aut ꝓcura¬
tori soluisses eoq mͦ consetutus ut o¬
sentiente me absoluereris querenti
debeat. pͣlatuit᷑ de dolo actionem nõ
dari. quia alio mͦ succurri ꝓot̾. Nam
exintegroagere possum: ⁊ si obicia᷑
exceptio reiuidicate. replicatione¬

Expanded text:
contendebat, quo minus praesente aduersario secundum libertatem pronuntietur, puto statim de dolo dandam eam pecuniam seruo meo aut procuratori soluisses, eoque modo consecutus e‹s›, ut consentiente me absoluereris: quaerentdebeat, placuit de dolo actionem non dari, quia alio modo mihi succurri potest: nam ex integro agere possum et si obiciatur exceptio rei iudicatae, replication
Abbreviated transcription (Latin):
alterum exhiis iudicatum est queri
solet. utrum ꝑ inde ei hr̃ditatem resti¬
tui oꝑpteat. atq õporteret si adu̾sus
tur is cumquo actum est. q n possid
neq dolomalo fecerir quominus pos.¬
sideret quod iuditio euictus restitũit.
anquia possit isccłm alium iudicau
non aliter restituere debeat. qmͣsi cau¬
tum ei fu̾it quod adn̾sus alium eand̾
br̃ditatem defendat. S melius est of¬
fitõ uidicis cautõe uel satis datõne uic¬
to mederi cumet res salua sit eiqui in
executõne tardior ueniat ad u̾sus pri¬
orem uictorem.

Expanded text:
alterum ex his iudicatum est, quaeri solet, utrum perinde ei hereditatem restitui oporteat, atque oporteret, si aduersus tur is cum quo actum est, quia neque possideat neque dolo malo fecerit, quo minus possideret quod iudicio reuictus restituerit: an quia possit et secundum alium iudicari, non aliter restituere debeat quam si cautum ei fuerit, quod aduersus alium eandem hereditatem defendit. sed melius est officio iudicis cautione uel satisdatione uicto mederi, cum et res salua sit ei, qui in exsecutione tardior uenit aduersus priorem uictorem.
Abbreviated transcription (Latin):
se ncc̃e nccĩe inrem hr̃ditariam fc̃e st̃
apossessore. ł si mora res ꝑiture. de t̾tores
totam a fiscohrclita meiratus fu̾it nõ
est iniquum deuĩ actionem ꝑ qͣm um¬
u̾sa bona ꝑsequatur. quemad̾m eicui
ex trebellia enatus consulto hr̃ditas
restitata est. petitiohĩditatis clitur.¬
Hĩs debitoris idquod defiuitus pig¬
uori dec̾it. quin hr̃ditatem petendo cõ¬
seciui possit clubium non est cum predia
urbana ⁊ rustica neggligentia posses¬
sorum peiora sint fr̃a. neluti quod ui¬
nee. pomaria orti exͣ consuetudinem
pr̃is familias defuncti culta sint. litis
estimatõneni earum rerum qnͣto peio¬
res sunt fc̃e possessores patidelent.
non simplums duplum reaituet. lu¬

Expanded text:
sae necessariae in rem hereditariam factae sunt sae necessariae in rem hereditariam factae sunt a possessore, uel si mora periturae deterioresutotam a fisco mercatus fuerit, non est iniquum dari actionem, per quam uniuersa bona persequatur, quemadmodum ei, cui ex Trebelliano senatus consulto hereditas restituta est, petitio hereditatis datur.Heres debitoris id quod defunctus pignori dederat quin hereditatem petendo consequi possit, dubium non est.Cum praedia urbana et rustica neglegentia possessorum peiora sint facta, ueluti quia uineae pomaria horti extra consuetudinem patris familias defuncti culta sunt: litis aestimationem earum rerum, quanto peiores sint factae, possessores pati debent.non simplum, sed duplum restituet: lu
Abbreviated transcription (Latin):
corpore uiris intellectum ht̃. ¶ Si de fu¬
uctomonumentu canditionis implẽ¬
ittiq si probabilemmoclum faciendimo.
aut actione negõrum gõrum repetitu¬
rum. ueluti hr̃cditario negõ gõ. qmͣius
euimstricto iure nilla teneantur acti¬
one hr̃des ad monumentum: faciendũ.
tanren principahuł pontificali aucto¬
ritate compellentur. ad obsequium sup
qñtis gradus cagnato fructus medii
temporis quib ꝑfuratorem furiosus
locupletior factus uidetur. pr̃ab̾. excep¬
tis uidelicet impensis que cirra eandem
sułum tamnecessarie qͣm utiliter fc̃e
sunt. S ⁊ siqiuid circa furiosum nccie.
fu̾it unpensum ⁊ hoc excipiatur. iusi aᷤ
suffitiens suba ẽ furioso ex qͣ substen¬
taripotest. ¶ fructuũ post hĩlitatem
hr̃ditatis. illatam ꝑepti hr̃ditatem
auxerunt.
te in honestos hu̾it questus. hͦi restitu¬
ere cogetur. ne honesta int̾p̾tatõ non
honesto questui lucr̃ posiessori faciat.
nicr̃ia a lienatõpossessoriest. s ĩ si inpẽ¬

Expanded text:
corpore iuris intellectum habet.Si defuncto monumentum condicionis impleutique si probabilem modum faciendi monaut actione negotiorum gestorum repetiturum, ueluti hereditario negotio gesto: quamuis enim stricto iure nulla teneantur actione heredes ad monumentum faciendum, tamen principali uel pontificali auctoritate compelluntur ad obsequium suprquentis gradus cognato fructus medii temporis, quibus per curatorem furiosus locupletior factus uidetur, praestabit: exceptis uidelicet impensis, quae circa eandem substantiam tam necessarie quam utiliter factae sunt. sed et si quid circa furiosum necessarie fuerit expensum, et hoc ex‹ci›piatur, nisi alia sufficiens substantia est furioso, ex qua sustentari potest.Fructuum post hereditatem hereditatis illatam percepti hereditatem auxerunt. te inhonestos habuerit quaestus, hos etiam restituere cogetur, ne honesta interpretatio non honesto quaestui lucrum possessori faciat. ssaria alienatio possessori est, sed et si impen
Abbreviated transcription (Latin):
nupedem aut ampliut ꝓcumberet agi
oportet ius noneẽ illum ꝑietem ĩ ꝓitũ
in suumeẽ inuito se. ¶ Cum indomo
gaii seii locus quidam eclib aniii ita
seruret.⁊ ut in eo loco põĩtum
hr̃e ius seiononeẽt ⁊ seius eo siluã
seuisset. inqͣ labra ⁊ teneas cucum¬
ellas põitas hrẽtz annio conscilium
om̃s uiris ꝑiti dederunt ut cumeo a¬
gert. ius einoneẽ. in eołoco ea põita
hr̃e inuito se. ¶Sccłm cuiꝰ ꝑietem:
loco publico id fecisset. ꝑmtendliclum
cogiposse.S siinpriuato de seruitite
agere oportere. ut si dampm infcĩ sti¬
pulatus eẽt. possit ꝑ eamstipulatio¬
nem si quid ex ea re sibi dampnida

Expanded text:
mipedem aut amplius procumberet, agi oportet ius non esse illum parietem ita proiectum in suum esse inuito se.Cum in domo Gaii Sei locus quidam aedibus Anni ita seruiret, ut in eo loco positum habere ius Seio non esset, et Seius in eo siluam seuisset, in qua labra et tenes cucumellas positas haberet, Annio consilium omnes iuris periti dederunt, ut cum eo ageret ius ei non esse in eo loco ea posita habere inuito se.Secundum cuius parietem loco publico id fecisset, per interdictum cogi posse, sed si in privato, de servitute agere oportere: si damni infecti stipulatus esset, possit per eam stipulationem, si quid ex ea re sibi damn
Abbreviated transcription (Latin):
iiis preripit. si qiͣ solꝰ dominus ad suũ
arbitrium uti uire communi uelit.
turis non ĩmitendis cauendum est.
duco inuia pũblica hẽo. et heẽ ruꝑ¬
cum recte agere. iuis mͥ ñ eẽ. flumina
mittere tigna que antea habu̾is si
noua uelis in mittere. ꝓhiben ame
potes inmo ĩ agere tecum potero ut
ea que noua inmiseris toulas. ¶Si
ꝑies communis opere ate fcõ ul edes
meas se inclinau̾it potero tecum ag̾e
inpuberis cuius curator uł tutor erat of¬
fitiatur: efficit. qͣmuis hoc quo nom̃e
actione ip̃e hr̃desq teneantur. qr ꝙ
alium facientem pro hibere ex offõ noc̃e
hũit. id ip̃e cominitt̾e non debuit. tñ ⁊
adu̾sus possĩcentem easdemedoy danda÷
inpuberi uł minori actio. ut ꝙ noni᷑e
execlib meis inedes tuas stillicidium ĩ¬
mitt̾e ⁊ p̾ea te sciente ex cã emptõ ĩc ĩ¬
missum hẽam. ciuero anex hac cã actiõe

Expanded text:
quoque ius praeripit, si quasi solus dominus ad suum quoque ius praeripit, si quasi solus dominus ad suum arbitrium uti iure communi uelit. turis non immittendis cauendum est? duco, in uia publica habeo et hae rupcum recte agere ius mihi non esse flumina mittere tigna quae antea habueris: si noua uelis immittere, prohiberi a me potes: immo etiam agere tecum potero, ut ea, quae noua immiseris, tollas.Si paries communis opere abs te facto in aedes meas se inclinauerit, potero tecum agere iginti quinque uel impuberis, cuius curator uel tutor erat, officiatur, efficit: quamuis hoc quoque nomine actione ipse heredesque teneantur, quia quod alium facientem prohibere ex officio necesse habuit, id ipse committere non debuit, tamen et aduersus possidentem easdem aedes danda est impuberi uel minori actio, ut quod non ex aedibus meis in aedes tuas stillicidium immittere et postea te sciente ex causa emptionis immissum habeam, quaero, an ex hac causa actione
Abbreviated transcription (Latin):
longa cnͣ posseũione uis aque ducende¬
usussit nactus sit nonest eincc̃e do¬
cerede iure quo aqua constituta ẽ.
ueluti ex legato uł alio modo sedu¬
tuem ht̃ actõnem ut ostẽdat ꝑ anuoᷤᷤ
forte tot se non ui. nonclam non p̾¬
cario posseclisse. agi autemhac actõe
poterit non tantum cum eo incuiꝰ a¬
groaqͣ oritur. uł ꝑ ciuus fundum du¬
citur. uerum ĩ cum omnib agi pot̾¬
it. quicumq aqm nclucere uceli pscirt¬
unt exemplo ceterarum seruitutum.
igñaliter quicumq aqmͣducere ĩ¬
pedit. hac actione cumeo ex periri
potero.
mum loco inuitis ceteris iure eclifica
cum hiis ita expiriiussͥ eẽ edificare.
iansotii cum edi᷑ agere posuĩt. ius
sibi ꝓhibendi eẽ. uł illi ius eclificandi¬
noneẽ ⁊ si edifitatum iam sit. lii
possint cumeo ita ex ꝑiri. ius tͥ eoneͤ
itaeclificatimihĩẽ quenitur: ⁊ magis
dicipotest ꝓ hibeñdi potius qm faciẽ¬
di eẽ ius socio. qr magis ille qui fa¬
cere conatur quodam modo sibi alieñ

Expanded text:
longa quasi possessione ius aquae ducendae nactus sit, non est ei necesse docere de iure, quo aqua constituta est, veluti ex legato vel alio modo, sed utilem habet actionem, ut ostendat per annos forte tot usum se non vi non clam non precario possedisse. Agi autem hac actione poterit non tantum cum eo, in cuius agro aqua oritur vel per cuius fundum ducitur, verum etiam cum omnibus agi poterit, quicumque aquam non ducere impediunt, exemplo ceterarum servitutium. et generaliter quicumque aquam ducere impediat, hac actione cum eo experiri potero. muni loco invitis ceteris iure aedificarcum his ita experiri ius sibi esse aedificare, et an socii cum eo ita agere possint ius sibi prohibendi enon esse: et si aedificatum iam sit, non possit cum eo ita experiri ius tibi non esse ita aedificatum habere, quaeritur. et magis dici potest prohibendi potius quam faciendi esse ius socio, quia magis ille, qui facere conatur ut dixi, quodammodo sibi alienum
Abbreviated transcription (Latin):
cerelio uitali.1. non putare se ex
taberua cassiaria fumum insuꝑio¬
ra eclificia iure inmitti posse. nͥ eiꝰ rei
seruitutem ad maittit. Idemq ait. ⁊ ex
superiore ininferiora non aqm. nonꝙͥ
aliud immittilicet. In suoemi alii hac-¬
tenus facere licet. quatenus nicħin a¬
liemim inmiitat. fumi autem sicut
aque ẽẽ ĩmissionem poũe gͥ superorẽ
cum inferiore agere. uis illixioneẽ id
ita facere. alphenum deniq scriłe ait.
posse ita agi iuc illi non eẽ. idi fac̾e.¬
lapiden ced̾e. ut inmeum fimdum
fragrnenta cadant. dicit igitur a¬
risto eumqui tab̾nam cassiariam a
initurnensib conduxit. a suꝑiore
ꝓniberi posie fumumim mitere. d¬

Expanded text:
Cerellio Uitali respondit non putare se ex Cerellio Uitali respondit non putare se ex taberna casiaria fumum in superiora aedificia iure immitti posse, nisi ei rei seruitutem talem admittit. idemque ait: et ex superiore in inferiora non aquam, non quid aliud immitti licet: in suo enim alii hactenus facere licet, quatenus nihil in alienum immittat, fumi autem sicut aquae esse immissionem: posse igitur superiorem cum inferiore agere ius illi non esse id ita facere.Alfenum denique scribere ait posse ita agi ius illi non esse ilapidem caedere, ut in meum fundum fragmenta cadant. dicit igitur Aristo eum, qui tabernam casiariam a Minturnensibus conduxit, a superiore prohiberi posse fumum immittere,
Abbreviated transcription (Latin):
tem ut inꝑietem eiuis tigna mͥĩmitt̾e
liceat. supraq eatigna u̾bigrã porticũ
ambulatoriam fac̾e. suꝑq eum ꝑie¬
tem columpnas strictiles imponere q̃
tectum porticus ambulatorie sustine¬
ant. ¶Distant aũ hee actiones ĩter
se qd̾ srior quidem locum ht̃. ⁊ ad cõ¬
pellendum uicimi m reficere. ꝑieteme¬
um: ħuero locum ht̃. ad hoc solum ut
tigna suscipiat ꝙ non est contra gen̾¬
E ascruitutunss si queritur caus posses¬
soris quis petitoris partes sustinet. sci¬
enclum est possessoris ꝑtes sustiere.
si quidem tingna in missa sinit: eum
qui seruitutem sͥ deberi ait. Siueroñ
sint ãmissa eim qiui negat. Et siqͥ¬
dem is optinu̾it qui seruitutem sͥ de¬
fenderit: non d ei seruitus cedi. siueꝰ
recte ꝓnunti atum est: qr ht̃. siue ꝑ¬
peram q ꝑ sententiam non delet ser¬
urtus constitui. s que est declarari:
lo dominielium post litem contesta¬
tam. restitui ei oportet. quem ad̾m
placet in dominio edium. ¶Ansto

Expanded text:
tem, ut in parietem eius tigna inmittere mihi liceat supraque ea tigna uerbi gratia porticum ambulatoriam facere superque eum parietem columnas structiles imponere, quae tectum porticus ambulatoriae sustineant.Distant autem hae actiones inter se, quod superior quidem locum habet etiam ad compellendum uicinum reficere parietem meum, haec uero locum habet ad hoc solum, ut tigna suscipiat, quod non est contra genera seruitutium.Sed si quaeritur, quis possessoris, quis petitoris partes sustineat, sciendum est possessoris partes sustinere, si quidem tigna immissa sint, eum, qui seruitutem sibi deberi ait, si uero non sunt immissa, eum qui negat.Et si quidem is optinuerit, qui seruitutem sibi defendit, non debet ei seruitus cedi, siue recte pronuntiatum est, quia iam non debet seruitus constitui, sed quae est declarari. lo domini aedium post litem contestatam, restitui ei oportet, quemadmodum placet in domino aedium.Aristo
Abbreviated transcription (Latin):
micturnenses ei exconductotenĩ agi¬
q sic posse dicit cum eo quieum fum̃
ñmttit. ius ei non eẽ fumum inmitte
ꝙ up̃m uidetur aristo ꝓlare. s unt̾¬
clitum utͥ posudetis ꝑoterit locum
hr̃e. siquis ꝓhibeat᷑ qͣliter uelit suo
grauem puta ex foco insuo facere.
aut nõ licere. ⁊ ait magis non posse
agi. sicut aginonpoterit ius eẽ ĩ suo
ignem facere. aut se dere. aut laua¬
re. Idem intliu̾sumꝓbat. Nanri in
lulneͣis inquid uaporib cum quin¬
tilla cuniculum ꝑgenteminortis ui¬
cim instruxisset. placuit potusse
tales seruitutes imponi.
mͥdebetur tuedificau̾is possum intẽ¬
dereuis michiẽẽ ire agere.ꝙ. si ꝓba¬
uero: in hibebo opus tuum. Item iu¬
l. stͥpsit si uicinus in suo eclificando
effircer̃ ne stillitidium meum retiꝑet
tendi stillicidium sicut in uiadixi¬
mus. S si quidem nondum eclifica¬
uit siue usum fructum siue uiam
ht̃ ius sͥ eẽ ire uł agere uł frui intẽ

Expanded text:
Minturnenses ei ex conducto teneri: agique sic posse dicit cum eo, qui eum fumum immittat, ius ei non esse fumum immitteum uidetur Aristo probare. sed et interdictum uti possidetis poterit locum habere, si quis prohibeatur, qualiter uelit, suo grauem, puta ex foco, in suo facere aut non licere. et ait magis non posse agi, sicut agi non potest ius esse in suo ignem facere aut sedere aut lauare.Idem in diuersum probat: nam et in balineis, inquit, uaporibus cum Quintilla cuniculum pergentem in Ursi Iuli instruxisset, placuit potuisse tales seruitutes imponi.debetur, tu aedificaueris, possum intendere ius mihi esse ire agere: quod si probauero, inhibebo opus tuum. item Iulianus scripsit, si uicinus in suo aedificando effecerit, ‹ne› stillicidium meum reciperet, tendi stillicidium, sicut in uia diximus. sed si quidem nondum aedificauit, siue usum fructum siue uiam habet, ius sibi esse ire agere uel fru
Abbreviated transcription (Latin):
siue lum conueniat᷑ sit captus cͥ.¬
¶ S ĩ si ħrditatem munoradiit
mimus lucrosam succurritur ei.
ut se possit abstin̾e. Nami h captꝰ
est. Idem ⁊ inbonorum possessione
nł alia successione. ¶Nonsolum
ti. S isi aliquis sit ex nocũs minor
atis similim᷑ restitutõem impet᷑¬
bit. ueluti siseruus sit cum lib̾tate¬
hes institutu. dicend̾ emin erit
si se miscuit posse en subueniri. e¬
tatis benefitio. ut hẽat bonorum
suoꝵ seꝑatõnem. plane qui pꝰ
aditam hĩditatem restituit᷑ debec¬

Expanded text:
sive dum convenitur captus sit. Sed et si hereditatem minor adiit minus lucrosam, succurritur ei ut se possit abstinere: nam et hic captus est. idem et in bonorum possessione vel alia successione. non solum ti, sed et si aliquis sit ex necessariis minor annis, simili modo restitutionem impetrabit, ueluti si seruus sit cum libertate institutus: dicendum enim si se miscuit, posse ei subveniri aetatis beneficio, ut habeat bonorum suorum separationem. plane qui post aditam hereditatem restituitur, debe
Abbreviated transcription (Latin):
uatur pecunia. Ceteriumꝰ non ei cd̃¬
pellet᷑ soluere. S hodie sori pctuma
ne uel debitor ultra in usuras hone¬
tur. uł credito mmͣor ꝑdat pecĩn ã
aut curatorib soui sisunt. ¶ P̾m¬
ittit᷑ ⁊ĩ exconstitutõe pͥncipum debito¬
ricompellere a dolescentem ad peten
decernat soluendam pecuntam mni¬
nori sñcuratorib. i sou̾it an posũt
eẽ securus: dubitari pͭ. Puto autẽ
si allegans minoremeẽ compulsus
sit ad solutõem: nicħ ei imputand̾
insi forte qͣ adu̾sus iniuriam apel¬
landum. quis eiputet. S credo pto¬
uolentem: auditurum non eẽ. uii
de uissoros ꝓbandos constinitus:
eum ꝓbaunt. an ucro ip̃e adu̾sa.¬
rius . mͥ aũ semꝑ succurrend uidet᷑.¬

Expanded text:
uatur pecunia: ceterum non ei compelletur soluere. sed hodie solet pecunia o octauo scribit, ne uel debitor ultra usuris oneretur uel creditor minor perdat pecuniam, aut curatoribus solui, si sunt. permittitur etiam ex constitutione principum debitori compellere adulescentem ad petenddecernat soluendam pecuniam minori sine curatoribus et soluerit, an possit esse securus? dubitari potest: puto autem, si allegans minorem esse compulsus sit ad solutionem, nihil ei imputandum: nisi forte quasi aduersus iniuriam appellandum quis ei putet. sed credo puolentem auditurum non esse. Nondeiussores probandos constitutus eum probauit an uero ipse aduersarius? mihi autem semper succurrendu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ is qi quasi defensor in rem ac¬
tione conuenitur p̾ter solitain
satis dationem iudicatum salui.
ĩ deratodebet cau̾e. Quid enim
si inhoc iuditio rem meam ẽẽ pro¬
nuntietur. reu̾sꝰ ile cuiꝰ defensor
extit̾at. uelit fund̾ uendicare ñ¬
ne ratum noniudebitur hr̃e qd̾
uiclicatum est. ¶ Deniq si uerꝰ
ꝓcurator extitisset. uł ip̃ecãm su
rem meameẽ sumil iuclicatur uliꝰ
noneẽ. ¶Rati habitionis autẽ
satis datio aũlitem contestatam
aꝓcuratore egͣitur. Ceteꝵ semel¬
lite contestata non compellit᷑ ad
cantionem. ¶In hiis autem ꝑ sonis
inquib mandatũ non exignuꝰ:
dicend̾ est. si forte euidens sit cont᷑
uoluntatem eos exꝑitieoꝵ pro
quib interueniunt debere eos re¬
pelli. Ergo nou exigimꝰ au hẽant
uoluntatem uł mandatum. S ne
contraria uoluntas ꝓ betur. ꝗͣ uis
derato offerant cautiouem.
au̾etas impecliat. necq̃ ꝙͣ qui
agat hẽant.

Expanded text:
et is, qui quasi defensor in rem acet is, qui quasi defensor in rem actione convenitur, praeter solitam satisdationem iudicatum solvi etiam de rato debet cavere. quid enim si hoc iudicio rem meam esse pronuntietur, reversus ille, cuius defensor extiterat, velit fundum vindicare: nonne ratum non videbitur habere quod iudicatum est? denique si verus procurator extitisset vel ipse praesenrem meam esse, simul iudicatur illius non esse. Ratihabitionis autem satisdatio ante litis contestationem a procuratore exigitur: cetelite contestata non compelletur ad cautionem.In his autem personis, in quibus mandatum non exigimus, dicendum est, si forte euidens sit contra uoluntatem eos experiri eorum pro quibus interueniunt, debere eos repelli. ergo non exigimus ut habeant uoluntatem uel mandatum, sed ‹ne› contraria uoluntas probetur: quamuis de rato offerant cautionem. aut aetas impediat, nec quemquam qui agat habeant.