comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lan atqꝰ sub uertit. Quadirata ⁊ ceters nuini¬
cipiis uastatis ⁊ incensis. ad osec̃ usq ꝓcessit.
uius agros segetibꝰ ꝓlenos manꝰ militari̾ seci
uaistauit insecuit sendit iquecũq extra eiuita¬
te sunt reꝑta incendio depascente sut cõsũpta.
in eadẽ tra hiematus se subsequeret᷑. Qđ ipse
agere festinans ad neustria uenit. hrenũ ibidem
transiit patri cõcusrere accelerat. S anteꝗ̃ adeũ
ueniret. nuntiũ ueniret oluiciuit pat̾nũ in loco
cui uoctibulũ ẽ. ost faloa portuno castra metra¬
Cui cũ filius occuspisser multo eũ amplexatu de¬
oscłans. plarima illum gr̃arum actigne ⁊ laude
extulit. unlitatẽq obsequele illiꝰ sepe urerando.
felicẽ se tali filio p̃dicauit. Finito tandẽ diuti
atq eruentissimo saxonico bello.q̃d ut feriu
t̃ius. quie seens bellis. cepit circiure locci regni
sui mari cõtigua. Qđ dum ludouicꝰ rex cõꝑis¬
set. iorpmagum misso legato ademary peti it

Expanded text:
lam atque subvertit. Qua diruta et ceteris municipiis vastatis et incensis, ad Hoscam usque processit. Cuius agros segetibus plenos manus militaris secuit, vastavit, incendit, et quecumque extra civitatem sunt reperta, incendio depascente sunt consumpta.in eadem terra hiematurus se subsequeretur. Quod ipse agere festinans ad Neusciam venit, Hrenum ibidem transiit et patri concurrere accelerabat. Sed antequam ad eum veniret, nuntium obviavit paternum in loco, cuius vocabulum est OstfaloaCui cum filius occurrisset, multo eum amplexatu deosculans, plurima illum gratiarum actione et laude extulit utilitatemque obsequele illius sepe iterando, felicem se tali filio praedicavit. Finito tamen diutino atque cruentissimo Saxonico bello, quod, ut ferternis quiescens bellis, coepit circuire loca regni sui mari contigua. Quod dum Hludouuicus rex comperisset, Rotomagum misso legato Hademaro, petiit e
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ librũ ꝑom̃s ciuitatẽ ⁊ monasteria oanonici
ordinis sui misit imꝑii. ꝑncinꝰ missoꝵ p̾rudẽtiũ
qui illũ inoĩbꝰ sup̃ dictis facerẽt tran scribi locis
debitaq atq eõ scripta exigerẽt stipendia minis¬
trari. Quȩ res magnꝰ eccliȩ fecit tripudiũ. ⁊ pi¬

Expanded text:
uem librum per omnes civitates et monasteria canonici ordinis sui misit imperii per manus missorum prudentium, qui illum in omnibus supradictis facerent transcribi locis, debitaque atque conscripta exigerent stipendia ministrari. Que res magnum ecclesię contribuit
Abbreviated transcription (Latin):
cõuẽtũ generale tenuit. In quo quatu feruoris
cirea d̾uinũ cultũ rioris gestaret marea. toto
declcrauit ad nisu. Cõgregatis eñi ep̃is nobilissi¬
moq seẽ ecclie clero. fecit cõpomi ordinariq li¬
brum ccinonice utte normã gestantẽ. in quo to¬
cius illiꝰ ordinis ꝑfectio cõtinet᷑. In quo & iiseri¬

Expanded text:
conventum Aquisgrani, in quo, quantum fervoris circa divinum cultum pectoris gestaret in arca, toto declaravit adnisu. Congregatis enim episcopis nobilissimoque sanctę ecclesię clero, fecit componi ordinarique librum canonicę vitae normam gestantem, in quo totius illius ordinis perfectio continetur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ accinetus. Cuius capus ac balteus aureus
erat aliquoties. ⁊ gr̃mato utebat᷑. Quo tam̃ nõ nͥ
inp̃cipuis festiuitatibꝰ ẽ usus. ł si quãdo exterarũ
gentiũ legati uenissẽt. Peregͥnci uͦ in dum̃ta qͣuis
pulcheirima respuebat. nec uinquã eis indu pa
rogante. ⁊ iterum leone successore eiꝰ supplicante
longa tunica. ⁊ damide indutꝰ. calceis quoq ro¬
mano more formatis amiciebat᷑. In festatibꝰ ueste
auro texta ⁊ calciam̃tis. geminatis.⁊ fibulai aurea
sagum ad stringente. Diademate quoq ex augo ⁊ gẽ¬
mis ornatus incedebat. Ali is aũt diebꝰ habitus ei
parum ad cõmum ac plebeio ab hostebat. Cibo ⁊ po¬
tu temꝑans. s in potu temꝑantior. Nuippe cũ ebriȩ¬
tatiłm inqua licumq homine. nedum inde ac suis
urimũ ab hominabatuꝵ. Cibo eñi nõ ado absi¬
nere poterat. ut sepe querebatur. Epulabatꝰ raris¬

Expanded text:
semper accinctus, cuius capulus ac balteus aut aureus aut argenteus semper accinctus, cuius capulus ac balteus aut aureus aut argenteus erat; aliquoties et gemmato ense utebatur, quod tamen nonnisi in praecipuis festivitatibus vel si quando exterarum gentium legati venissent. Peregrina vero indumenta quamvis pulcherrima respuebat, nec umquam eis indui patontifice petente et iterum Leone successore eius supplicante longa tunica et clamide amictus, calceis quoque Romano more formatis induebatur. In festivitatibus veste auro texta et calciamentis gemmatis et fibula aurea sagum adstringente, diademate quoque ex auro et gemmis ornatus incedebat. Aliis autem diebus habitus eius parum a communi ac plebeio abhorrebat. In cibo et potu temperans, sed in potu temperantior, quippe qui ebrietatem in qualicumque homine, nedum in se ac suis, plurimum abhominabatur. Cibo enim non adeo abstinere poterat, ut saepe quereretur noxia cor
Abbreviated transcription (Latin):
rat dimittere ⁊ elixis assuescere suadebam. As¬
nitur que in hac arte francis possit equari. de¬
lectabatur & uciporibꝰ aquarũ naturalit canen¬
tium. frequenti natatu corpus exescens. Cuius
ado peritus fuit ut nullus fisit iuste ualeat an¬
ferri. ob hoc etiã aquis grani regiam ex struxit.I¬
biq ex tremis uite anus usq ad hobitum ꝑpetum
abitauit.⁊ nõ solum filios ad balneum ueru
optimates.⁊ amicos. aliquãdo ętiam satellitum
⁊ custodũ corporis t̾bam inuitauit. ut nõ numq̃
centum ł ampliꝰ homines unci lauarem: Uestitu
patrio idẽ frcincisco utebat᷑. ad corpꝰ ccimisiã lineã
⁊ feminalibꝰ. lineis induebat᷑. deide tumcam quȩ
limbo ferico ambiebat᷑. ⁊ tibialici. tum fabiolis
crura ⁊ pedes calcicim̃tis constrĩgebat.⁊ expellib
lutrinis. ⁊ mur inistorace cõ fecto. humores ac pect
hieme muniebat. Saga ueneto amietꝰ.⁊ gladio

Expanded text:
rat, dimittere et elixis adsuescere suadebant. Erat, dimittere et elixis adsuescere suadebant. Einvenitur, quae in hac arte Francis possit aequari. Delectabatur etiam vaporibus aquarum naturaliter calentium, frequenti natatu corpus exercens; cuius adeo peritus fuit, ut nullus ei iuste valeat anteferri. Ob hoc etiam Aquisgrani regiam exstruxit ibique extremis vitae annis usque ad obitum perpetim habitavit. Et non solum filios ad balneum, verum optimates et amicos, aliquando etiam satellitum et custodum corporis turbam invitavit, ita ut nonnumquam centum vel eo amplius homines una lavarentupatrio, id est francisco , utebatur. Ad corpus camisam lineam et feminalibus lineis induebatur; deinde tunicam quae limbo serico ambiebatur, et tibialia; tum fasciolis crura, et pedes caltiamentis constringebat, et ex pellibus lutrinis vel murinis thorace confecto umeros ac pectus hieme muniebat; sago veneto amictus et gladio
Abbreviated transcription (Latin):
obiecta. Amabat ꝑegrinos ineis suscipiendos mag¬
solum palatio uerum etiam regno nõ in merito
uidetur onersa. Ipse tñ p̃ magnitudiñ animi huiꝰ¬
cemodi ponde minime grauabat᷑. cũ etiã ingenia
cõmoda laude lib̾alitis ac bone fame mercede cõ¬
pensciret. Corpore fuit amplo atq robusto. statu¬
ra enunenti quȩ tam̃ iustam nõ excederet. Ncun
septem suorum pedum ꝓceritatẽ eiꝰ constat abuis¬
se iñsuram. apice capitis potundo ocłis p̃grandi.
bac uegetis. Naso paululũ mediocͥtatem exce¬
denti. Caniciȩ pulchra facie lȩta ⁊ hilari. Unde
forme auetoritas ac dignitas tam stantieai sedẽ¬
t pluruna ad quirebatur. Suciquã ceruix obe¬
corporis habitudine uirilis. Uoce claratquidem.
crebro febribꝰ coiripiebat᷑. Ad extremũ dia uno
pede claudicauit. Et tũc quidem plura suo ar¬
buratu quã medicoꝵ cõ silio faciebat quos peñ
exosos habebat. q ei cibos assos quibꝰ assuetus e¬

Expanded text:
obiecta. 21. Amabat peregrinos, et in eis suscipiendis magobiecta. 21. Amabat peregrinos, et in eis suscipiendis magultitudo non solum palatio, verum etiam regno non inmerito videretur onerosa. Ipse tamen prae magnitudine animi huiuscemodi pondere minime gravabatur, cum etiam ingentia incommoda laude liberalitatis ac bonae famae mercede compensaret. 22 Corpore fuit amplo atque robusto, statura eminenti, quae tamen iustam non excederet--nam septem suorum pedum proceritatem eius constat habuisse mensuram--apice capitis rotundo, oculis praegrandibus ac vegetis, naso paululum mediocritatem excedenti, canitie pulchra, facie laeta et hilari. Unde formae auctoritas ac dignitas tam stanti quam sedenti plurima adquirebatur, quamquam cervix obecorporis habitudine virili; voce clara quidem, crebro febribus corripiebatur, ad extremum etiam uno pede claudicaret. Et tunc quidem plura suo arbitratu quam medicorum consilio faciebat, quos poene exosos habebat, quod ei in cibis assa, quibus assuetus e
Abbreviated transcription (Latin):
cõ uirauit. Quẽ pꝰ frcuidem detectam ⁊ cõuiratoꝵ
damnatioem detonsum.⁊ incȩnobio proma religi¬
ose uite icunq uolentem uocare ꝑmisit. Facta ẽ¬
aũt ⁊ alia prius cõtra eum ingermania ualida
cõiuratio. euiꝰ auetores. partim luminibꝰ orbati
partim membris incolumes. om̃s tam̃ exilio de¬
portati sunt. Neq ullus ex eis ẽ. int̾fectus nisi
trestantũ. Sui cum se necõp̃hendent᷑ strietis gla¬
dii defendent. aliquos etiam occidissent. qr alit̃
coherceri nõ poterant int̾empti scĩt. Harum tñ
cõiurationũ fastradȩ regine crudelitas cciusa i¬
piratum ẽ. qr uxoris erudelitati cõsentiens. a suȩ
nature benignitate ac solita mansuetudine in ma¬
nit̾ exorbitas ee uidebat᷑. Ceterum ꝑom̃e iuite sue
tempꝰ ita cum sũmo om̃ium amore. atq fauore
⁊ domi ⁊ foris eõuersatus ẽ. ut nũquã ei ł mini¬
ma iniusta crudelitatis nota a quo quã fuissed

Expanded text:
coniuravit. Quem post fraudem detectam et damnationeconiuravit. Quem post fraudem detectam et damnationem coniuratorum detonsum in coenobio Prumia religiosae vitae iamque volentem vacare permisit. Pacta est et alia prius contra eum in Germania valida coniuratio. Cuius auctores partim luminibus orbati, partim membris incolomes, omnes tamen exilio deportati sunt; neque ullus ex eis est interfectus nisi tres tantum; qui cum se, ne conprehenderentur, strictis gladiis defenderent, aliquos etiam occidissent, quia aliter coerceri non poterant, interempti sunt. Harum tamen coniurationum Fastradae reginpiratum est, quia uxoris crudelitati consentiens, a suae naturae benignitate ac solita mansuetudine immaniter exorbitasse videbatur. Ceterum per omne vitae suae tempus ita cum summo omnium amore atque favore et domi et foris conversatus est, ut nunquam ei vel minima iniustae crudelitatis nota a quoquam fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
do curam habuit. ut numquã domi positus siñ
osis cenciret. numꝗͣ iter sine iłl faceret. Adeqi¬
tabant ei fili i. filie uero sequebant᷑. Oiuarum
agm̃ extremũ ex satellitum numero ad hoc ordi¬
nati tuebant᷑. Quȩ cum pulcheirime ẽẽnt ⁊ ab
eo plurimũ diligerent᷑. mirũ dictu qͥ nullam ea¬
rum cuiquã aut suoꝵ aut exterorũ nuptũ da¬
re uoluit. s om̃s secum usq ad obitũ suum indo¬
mo suci retinuit. dicens se earum cõtubino ccire¬
re nõ posse. Ac ꝓpt̾ hoc licet alias frẽ aduerse
mulcunt ac si de eis nulla umqua alieuiꝰ ꝓbri
suspitio exorta uł fana disꝑsa fuiss. E rat eni¬
nomine pipinus excõcubinai editus. cuiꝰ int̾cetos
mendonem facere distulit. facie quidem pulcher
sedgilbo de formis.Iscum pat̾ bello cum hunis
suscepto inbauoaria hiemciret. egͥtudine simu¬
lata cum quibꝰ dam epͥmoribꝰ francoꝵ qui eum
uana regni ꝓmissioe inlexerant. ad uersus patrẽ

Expanded text:
do curam habuit, ut nunquam domi positus sine do curam habuit, ut nunquam domi positus sine ipsis caenaret numquam iter sine illis ageret: adequitabant ei filii, filiae vero pene sequebantur, quarum agmen extremum ex satellitum numero ad hoc ordinati tuebantur. Quae cum pulcherrimae essent et ab eo plurimum diligerentur, mirum dictu, quod nullam earum cuiquam aut suorum aut exterorum nuptum dare voluit; sed omnes secum usque ad obitum suum in domo sua retinuit, dicens, se earum contubernio carere non posse. Ac propter hoc, licet alias felix, adversmulavit, ac si de eis nulla umquam alicuius probri suspicio exorta, vel fama dispersa fuisset . 20. Eranomine Pippinus ex concubina editus, cuius inter ceteros mentionem facere distuli, facie quidem pulcher, sed gibbo deformis. Is, cum pater bello contra Hunos suscepto in Baioaria hiemaret, aegritudine simulata, cum quibusdam e primoribus Francorum, qui eum vana regni promissione inlexerant, adversus patrem
Abbreviated transcription (Latin):
rudiri iussit. Ex his om̃ibꝰ duos tantũ filios ⁊u
nam filiam prius ꝗͣ moreret᷑ amisit. Carolũ qui
inaior erat natu ⁊ pipinũ quẽ regẽ ytalię p̃fec̃at.
⁊ rotrudem quȩ filiarũ eiꝰ pͥmogenita ⁊ cõstantino
grecoꝵ impr̃e despõsata erat. Quoꝵ pipinꝰ erat u¬
num filium suum bernardũ. filias aũt quinq
adalaidem.atolam. gundradã. btaidam ac theo¬
dadã suꝑ stites reliqͥd. In quibꝰ rex pietatis suȩ p̃¬
cipuum docum̃tum ostendit. cũ filio defuneto ne¬
potem patri succedere. ⁊ neptes ut filicis sucs e¬
ducciri fecisset. Mortes filioꝵ ⁊ filiȩ ꝓmagna nimi
uci excellebat. nimis pacient̃ tulit. pietatẽ ui¬
lic q̃ nõ minus in signis erat cõ pulsus ẽ ad lacͥmas.
Nunciato etiam sibi adricini pontificis obitu quȩ
colebatq scissime. quoscũq hac affinitate sibi cõ¬
iunxerat. Filioꝵ ac filitirum tantam ineducã¬

Expanded text:
rudiri iussit. Ex his omnibus duos tantum filios et rudiri iussit. Ex his omnibus duos tantum filios et unam filiam, priusquam moreretur, amisit, Karolum, qui natu maior erat, et Pippinum, quem regem Italiae praefecerat, et HruodtrudemGraecorum imperatore, desponsata erat. Quorum Pippinus unum filium suum Bernhardum, filias autem quinque, Adalhaidem, Atulam, Guntradam, Berthaidem, ac Theoderadam, superstites reliquit. In quibus rex pietatis suae praecipuum documentum ostendit, cum, filio defuncto, nepotem patri succedere, et neptes inter filias suas educari fecisset. Mortes filiorum ac filiae, pro magnanimitate qua excellebat, nimis patienter tulit, pietate videlicet, qua non minus insignis erat, compulsus ad lacrimas. Nuntiato etiam sibi Adriani Romani pontificis obitu, quem colebatque sanctissime quoscumque hac adfinitate sibi coniunxerat. Filiorum ac filiarum tantam in educan
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut nulla uinquam inuicẽ sit exorta discordici p̃t̃
indiuorcio filiȩ regis desidii quã sucĩdente acce¬
ꝑat. Decesfit tn pꝰ mortẽ aldearde cũ ic tres ne¬
potes suos totidemq neptes infili ĩ domo uidiss.
quã ille ineadem basilica qua pat̾ sitꝰ ẽ apd scm̃
dionisium magno cũ honore fec̃ humari. Erat ei
unica soror nomine gisla. apuellaribꝰ annis reli¬
giosȩ cõuersatioĩ mancipata. quã similit̾ ut ma¬
tiem magna coluit pietate. Iuę etiã paucis an
obitum illiꝰ annis in eo quo cõuersata ẽ monasterio
decessit. Liberos suos ita censuit instituẽdos. ũ tam
fili i quã filiȩ. pͥmo lib̾alibꝰ studi is qͥbꝰ ipse oꝑã dabat.
erudirent᷑. Tum filios cũ primum etat patiebat᷑ more
francoꝵ eqͥtare. armis ac uenatibꝰ exercere.⁊ fecit. Filias
uen laneficio assuestere.coloq ac fuso ne pocium tor¬
perẽt oꝑam impende. atq ad om̃em honestatem e¬

Expanded text:
ita ut nulla unquam invicem sit exorta discordia, nisi ita ut nulla unquam invicem sit exorta discordia, nisi in divortio filiae regis Desiderii, quam illa suadente acceperat. Decessit tandem post mortem Hiltigardae, cum jam tres nepotes suos totidemque neptes in filii domo vidisset. Quam ille in eadem basylica qua pater situs est, apud Sanctum Dionisium magno cum honore fecit humari .--Erat ei unica soror nomine Gisla, a puellaribgiosae conversationi mancipata, quam similiter ut matrem magna coluit pietate. Quae etiam paucis ante obitum illius annis in eo, quo conversata est, monasterio decessit. 19. Liberos suos ita censuit instituendos, ut tam filii quam filiae primo liberalibus studiis, quibus et ipse operam dabat, erudirentur. Tum filios, cum primum aetas patiebatur, more Francorum equitare, armis ac venatibus exerceri fecit, filias vero lanificio adsuescere coloque ac fuso, ne per otium torperent, operam impendere atque ad omnem honestatem e
Abbreviated transcription (Latin):
diciam quidẽ ab eo ꝓuocari potuiss. Deinde cũ
matͥs hortatu filici desidii regis langobardoꝵ du¬
xisset uxorẽ. incertum qua decausa post annũ
eam repudicauit.⁊ aldeardem degente sueuoꝵ
p̃cipue nobilitatis feminã inmatrimoniũ sũpsit.
Dequa tres filios carolũ uidelie ⁊ pipinum ⁊ lu-¬
douicũ.totidẽ fili̾s rotrudem. ⁊ bertam ⁊gis-¬
deorientaliũ francoꝵ germanoꝵ uidelie genie
erat. Terciã decõcubina qͣdam euiꝰ nom̃ modo
memorie nõ occuirit. de functa fastrada letgar¬
dam alamannã dix̃. dequa nillib̾oꝵ tulit. Post
cuiꝰ mortẽ tres habuit cõ cubinas. Gersuundam
saxonici generis dequa ei filia nomine adaltru¬
dis nata ẽ.⁊ reginam quȩ ei drygonem ⁊ ugonẽ
genuit. ⁊ a aclindam ex qua theodicum ꝓcreauit.
Oat̾ quoq eiꝰ bertarda. in magno apđ eum hono¬
re cõ senuit. Colebat enĩ eam cũ magna reuerentia¬

Expanded text:
diam quidem ab eo provocari potuisset. Deinde cum diam quidem ab eo provocari potuisset. Deinde cum matris hortatu filiam Desiderii regis Langobardorum duxisset uxorem, incertum qua de causa post annum eam repudiavit et Hildigardam de gente Suaborum praecipuae nobilitatis feminam in matrimonium accepit; de qua tres filios, Karolum videlicet, et Pippinum et Hludowicum, totidemque filias, Hruodtrudem et Berhtam et Gisde Orientalium Francorum, Germanorum videlicet, gente erat, tertiam de concubina quadam, cuius nomen modo memoriae non occurrit. Defuncta Fastrada Liutgardam Alamannam duxit, de qua nihil liberorum tulit. Post cuius mortem tres habuit concubinas, Gersuindam scilicet Saxonici generis, de qua ei filia nomine Adaltrud nata est, et Reginam, quae ei Drogonem et Hugum genuit, et Adallindem, ex qua Theodericum procreavit. Mater quoque eius Berhtrada in magno apud eum honore co
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ostia fluminũ qua naues recipi posse uidebant᷑. sta¬
tionibꝰ ⁊ excubi is dispositis. nequa hostis exire po¬
tiuss tali munitioẽ ꝓhibuit.Fec̃ idem apatre meri¬
diana in litore ꝓuntie narbonensis ae septimanie
ratieã ex erc̃e ad gressos. ac ꝑ ħ nullo grauidãno uł
aiciuris italia ł gallia atq germania. a nortinã¬
nis diebꝰ suis affecta ẽ. Pret̃ q̃d centum celle ciuitas
etrurie ꝑ ꝓditionẽ amauris capta atq uastata est
⁊ in fresia quedã. in sulȩ germanico litori cõtigue a
nort mannus de p̃date sunt.⁊ alem eũ intuendo am¬
uerso euentu mirari liceat constantia. cetera qui
ad interiorẽ. ⁊ domestica autam ꝑtinentia. ici
ab hinc dic̃ẽ exordiar. Post mortẽ patͥs cũ frẽ reg¬
nũ partitꝰ. tanta pacientia simulationẽ ⁊ in ui¬
dicam eiꝰ tulit in om̃ibꝰ mirũ uidẽt᷑. q ne ad tracũ¬

Expanded text:
et ostia fluminum, qua naves recipi posse videbantur, staet ostia fluminum, qua naves recipi posse videbantur, stationibus et excubiis dispositis, ne qua hostis exire potuisset tali munitione prohibuit. Fecit idem a parte meridiana in litore provinciae Narbonensis ac Septimaniae, raticam exercere adgressos; ac per hoc nullo gravi dampno vel Italia a Mauris vel Gallia atque Germania a Nortmannis diebus suis affecta est, praeter quod Centumcellae, civitas Etruriae, per proditionem a Mauris capta atque vastata est, et in Frisia quaedam insulae Germanico littori contiguae a Nortmannis depraedatae sunt. 18. Talem eum in tuendo et amet adverso, eventu mirari liceat constantiam. Ceteraque ad interiorem atque domesticam vitam pertinentia iam ab hinc dicere exordiar. Post mortem patris cum fratre regnum partitus, tanta patientia simultates et invidiam eius tulit, ut omnib
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe mirabili cõstructa.⁊ pons ap̃d mogotiacũ in
hreno quingentoꝵ passuũ longitudinis. nã tanta
ẽ ibi fluminis latitudo. Qui tam̃ uno anteꝗ̃ dece¬
deretanno incendio cõflagrauit. Nec refici potuit
ꝓpt̾ festinatum illiꝰ decessum. quãquã inea medi¬
tatioẽ eẽt ut ꝓligneo lapideum iestitueret. Incho¬
auit ⁊ palatia oꝑis egregii unum haud longe a
mogontiaco ciuitate uixta uillã. cui uocabulũ ẽ
ingelehem alterum nouiomagi suꝑ uahalem flu¬
uium. qui batauoꝵ insulã aparte meridicina p̃t̃¬
fluit. Precipue tñ ȩdes sacras ubicũq intoto reg¬
no suo uetustare cõ lapsas cõperit. pontificibus
cerent. Molitus ẽ ⁊ dasse ꝯtra bellum nortmanni¬
cum. edificatis ad hoc nauibꝰ iuxta flumina. quȩ
⁊ degallici ⁊ degermania septentrionalem influũt
oceanum. Et qr nort mcinni gallicũ litꝰ atq germani¬
cum assifluci infestinatioẽ uastabant. ꝑ om̃s portꝰ

Expanded text:
opere mirabili constructa et pons apud Mogontiacum in opere mirabili constructa et pons apud Mogontiacum in Rheno quingentorum passuum longitudinis nam tanta est ibi fluminis latitudo; qui tamen uno antequam decederet anno incendio conflagravit, nec refici potuit propter festinatum illius decessum, quamquam in ea meditatione esset ut pro ligneo lapideum restitueret. Inchoavit et palatia operis egregii, unum haud longe a Mogontiaco civitate, iuxta villam cui vocabulum est Ingilenheim, alterum Noviomagi super Vahalem fluvium, qui Batavorum insulam a parte meridiana praeterfluit. Praecipue tamen aedes sacras ubicumque in toto regno suo vetustate conlapsas conperit, pontificibus cerent. Molitus est et classem contra bellum Nordmannicum, aedificatis ad hoc navibus iuxta flumina quae et de Gallia et de Germania septentrionalem influunt Oceanum. Et quia Nordmanni Gallicum litus atque Germanicum assidua infestatione vastabant, per omnes portus
Abbreviated transcription (Latin):
Et reuertentibꝰ legatis suos ad iungens. int̾ uestes ⁊ a¬
romata ⁊ ceteras orientaliũ trarum opes ingentia
illi dona direx̃. cũ ei ante paucos tinnos eũ quẽ tũc
solum habebat roganti nutteret elefantem. l mpres¬
⁊ sotietatẽ eiꝰ ex petentes cõ plures ad eũ nusere le¬
gatos. Cum quibꝰ tñ ꝓpt̾ susceptum a se impris no
de suspectum fedus firmessimũ statuit ut uulla
int̾ partes cuiis libet scandali reicineret. occasio.
rat eni semꝑ romanis ⁊ grecis. frcicoꝵ si ispecta po¬
tentia. Uñ ⁊ illud grecum extat ꝓũbium. dyati
strenuus inampliando regno ⁊ subigendis exteris
nationibꝰ ex isteret.⁊ in eiꝰ modi occupatiõibꝰ assi¬
duȩ uersaret᷑. oꝑa tam̃ plurima ad regna decorẽ
⁊ cõmoditatẽ ꝑtinentia diuersis in locis inchoaũ.
quedã &̃ cõsumauit. Int̾ quȩ p̃cipua nõ in merite
uid̾i possũt basilica  scẽ dĩ geniticis aqͥs grani

Expanded text:
et revertentibus legatis suos adiungens inter vestes et aet revertentibus legatis suos adiungens inter vestes et aromata et ceteras orientalium terrarum opes ingentia illi dona direxit, cum ei ante paucos annos eum, quem tunc solum habebat, roganti mitteret elefantum. Impeet societatem eius expetentes conplures ad eum misere legatos. Cum quibus tamen propter susceptum a se imperatoride suspectum foedus firmissimum statuit, ut nulla inter partes cuiuslibet scandali remaneret occasio. Erat enim semper Romanis et Grecis Francorum suspecta potentia. Unde et illud Grecum extat proverbium: ΤΟΝ tantus in ampliando regno et subigendis exteris nationibus existeret et in eiusmodi occupationibus assidue versaretur, opera tamen plurima ad regni decorem et commoditatem pertinentia diversis in locis inchoavit, quaedam etiam consummavit. Inter quae praecipua ferepossunt basilica sanctae Dei genitricis Aquisgrani
Abbreviated transcription (Latin):
q adefonsũ gallitiȩ atq asturie regẽ sibi societate
beret. Scotoꝵ quoq reges hic habuit ad sucim uo¬
luntatẽ ꝑmunificentiam inclinatos. ut eũ nũꝗͣ a
lit nisi dñm. seq subditos ⁊ seruos eiꝰ ꝓnuntiarẽt.
X tãt epłe ab eis ad illum misse. quib huiusmodi
affectus eoꝵ erga illum indicatur. Cum aaot
rege ꝑsarum qui excepta indici totũ pene tenebar
orientẽ. talem habuit in amicitiã cõcordiã ut ls
grãm eiꝰ omiũ qui intoto orbe t̾rarũ erant regũ
ac pͥncipũ amiticiȩ p̃ponẽt. solũq illũ honore acmu¬
nificentia s̃ colendũ iudicaret. Ac ꝓinde eu legati
eiꝰ quoseũ donari is ad sacratissimũ dm̃i ac salua¬
toris mudi sepulchrũ locũq resurectioĩs miserat
ad eũ uenissent.⁊ ei din sui uolũtatẽ indiccissẽt
⁊ salutarẽ locũ ut illiꝰ potestati ad scrib̾et᷑ ꝯcessit.

Expanded text:
que Hadefonsum Galleciae atque Asturicae regem sibi societate que Hadefonsum Galleciae atque Asturicae regem sibi societate beret. Scottorum quoque reges sic habuit ad suam voluntatem per munificentiam inclinatos, ut eum numquam aliter nisi dominum seque subditos et servos eius pronuntiarent. Extant epistolae ab eis ad illum missae, quibus huiusmodi affectus eorum erga illum indicatur. Cum Aaron rege Persarum, qui excepta India totum poene tenebat Orientem, talem habuit in amicitia concordiam, ut is gratiam eius omnium qui in toto orbe terrarum erant regum ac principum amicitiae praeponeret, solumque illum honore ac munificentia sibi colendum iudicaret. Ac proinde, cum legati eius, quos cum donariis ad sacratissimum Domini ac Salvatoris nostri sepulchrum locumque resurrectionis miserat, ad eum venissent et ei domini sui voluntatem indicassent, et salutarem locum, ut illius potestati adscriberetur, concessit;
Abbreviated transcription (Latin):
libꝰ longitudi porrigitur. Tum saxoniam quȩ qͥ¬
dem germanie pars nõ modicci ẽ.⁊ eiꝰ quȩ afrcĩ¬
cis incolit᷑ duplũ in lato hab̾e putat᷑ eũ er longi¬
tudine possit eẽ cõsimił. Postꝗͣ uitrãq pannoniã
⁊ appositam inalta danubi i ripci datiã histriã
quoq ⁊ liburniã atq dalmatiã exceptis mari¬
timis ciuitatibꝰ quas ab amicitiasn ⁊ uinetum
cum eo foedus constantinopoli natum imꝑatorẽ
numq ac danubium posite linguti quidẽ pene
similes. moribꝰ uͦ atq habitu ualde dissimiles ger¬
maniam incolunt ita ꝑ domuit. ut eas tͥbutari¬
cis efficeret. Int quas fere p̾sipue sũt uueralabi.
sorcibi. abodriti. boemam. Cum his namq bello
cõ flixit. Ceteras quarum multo maior ẽ numerꝰ
indeditione suscep̃. Auxit etiã głam regni sui
qͥbꝰdc̃ regibꝰ ⁊ gẽtibꝰ ꝑ amitiam sibi cõ siliatis. Ađo nã¬

Expanded text:
libus longitudine porrigitur; tum Saxoniam, quae qulibus longitudine porrigitur; tum Saxoniam, quae quidem Germaniae pars non modica est et eius quae a Francis incolitur duplum in lato habere putatur, cum ei longitudine possit esse consimilis; post quam utramque Pannoniam et adpositam in altera Danubii ripa Daciam, Histriam quoque et Liburniam atque Dalmaciam, exceptis maritimis civitatibus, quas ob amicitiam et iunctum cum eo foedus Constantinopolitanum imperatorem numque ac Danubium positae, lingua quidem poene similes, moribus vero atque habitu valde dissimiles, Germaniam incolunt, ita perdomuit ut eas tributarias efficeret; inter quas fere praecipuae sunt Welatabi, Sorabi, Abodriti, Boemani – cum his namque bello conflixit –; ceteras, quarum multo maior est numerus, in deditionem suscepit. Auxit etiam gloriam regni sui quibusdam regibus ac gentibus per amicitiam sibi conciliatis. Adeo nam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ annis regnauerat indiusis t̾rarũ partibꝰ sũ¬
ma prudentiai ac felicitate gessit. Quibꝰ regnũ
ancoꝵ q̃d pꝰ patrem pipinum magnũ quide
⁊ forte susceꝑat. ita nobilit̾ ampliciuit. ut pene¬
ea pars galliȩ quȩ it̃ hrenũ ⁊ ligerẽ oceañq ac
mare balearicũ icicet. ⁊ pars germaniȩ quȩ int̾ sa¬
xonicm ⁊ danubiũ hrenũq ⁊ salã fluuium. qui
toringos ⁊ sorabos diuidit. post ea afrcincis qui
orientales dicunt᷑ incolit᷑. Et ꝓpt̾ hec alamanni
atq. baioari i ad regni frcincor potestatem ꝑ¬
tinerent. ⁊ ipse ꝑbella memorata pͥmo aquitania¬
⁊ uucisconiã totumq pirinei montis iugum ⁊ usq
ad hiberũ amnem. qui ap̃d nauaiios ortus ⁊ fertis¬
simos his pame agros secans subtortose ciuita¬
tis mȩnia balearieo mari miscet᷑. Deinde italiã
totam quȩ ab augusta p̃toria usq inecilabriã in¬
feriore. inqua grrcoꝵ ac beneuentanor constat
eẽ cõfinici. decies centum ⁊ eo amplius pcissuũ mi¬

Expanded text:
 annis regnavit in diversis terrarum partibus summa prudentia atque felicitate gessit, quibus regnum Francorum, quod post patrem Pipinum magnum quidem et forte susceilla pars Galliae quae intra Rhenum ac Ligerim oceanumque ac mare Balearicum jacet, et pars Germaniae quae intra Saxoniam et Danubium Rhenumque ac Salam fluvium, qui Toringos ac Sorabos dividit, et Francis qui orientales dicuntur incolitur, et praeter haec Alamanni atque Bajoarii ad regni Francorum potestatem pertinerent, ipse per bella memorata primo Aquitaniam et Wasconiam totumque Pyrenei montis jugum usque ad Hiberum amnem, qui apud Nacarios oritur et fertilissimos Hispaniae agros secans sub Tortosae civitatis menia Balearico mari miscetur, et Italiam totam, quae ab Augusta Pretoria usque in Calabriam inferiorem, in qua Grecorum ac Beneventanorum constat esse confinia, decies centum et eo amplius passuum mi
Abbreviated transcription (Latin):
recepit.⁊ ita recessit. A state u sub sequente. uis¬
su patris ludouicꝰ rex uuarmatiã simplicit no
expeditionalit uenit. ⁊ cũ eo inibis ꝑstitit. ubi
itim dictꝰ a alaricꝰ ante reges eciusam dicere uissus
auditꝰ purgare obiecta uolens seo no ualens. ꝓ¬
scriptꝰ atq in reuocabili ẽ exilio deportatꝰ. Cor¬
soni poiro ad ducatum toloscinũ ob ciuꝰ incuria

Expanded text:
recepit et ita recessit. Aestate vero subsequente iusrecepit et ita recessit. Aestate vero subsequente iussupatris Hludouuicus rex Uuarmatiam simpliciter, non expeditionaliter, venit et cum eo in hibernis perstitit. Ubi iam dictus Adelericus ante reges causam dicere iussus atque auditus, purgare obiecta volens, sed non valens, proscriptus atque inrevocabili est exilio deportatus. Chorsone porro a ducatu
Abbreviated transcription (Latin):
entes. om̃s si forte ingruerent hostium arcent¬
incursus. Cui filius ludouicꝰ ꝓscipe ⁊ posse obe
seilie potundo. maniciscamis e diffilis crura¬
libꝰ distentis. calccribꝰ caligulis insertis. missi¬
le manu ferens. Hȩc eni delectatio uolunrasq
ordinciũat pat̾̃nci. Misit gͥ cũ patre indeus q:
ad heris burg cũ eo uadens usq quo sol ab alro
uasconibꝰ a alirici nomine circũ uentꝰ ẽ. ⁊ sac̾¬
m̃toꝵ iuncłis obstrietꝰ. sicq demũ. ab eo abso¬
lutus. S huiꝰ neui ulcis cẽdi gr̃a rex ludouicus
⁊ ꝓceres. quoꝵ eõfilio res ꝓubliea ad miniseo¬
batur. cõuentũ generalẽ cõstituer in loco septi¬
manie cuiꝰ uocaibulũ ẽ mors gothoꝵ. Acertusit
aut̃ idẽ uuasco cõscuis facti sui uenire distulit.
donec obsidum uit positione sietue tandem oe¬
cuirit. Sed eorũdem obsidum ꝑicło nichil pas¬
sus in suꝑ muneribꝰ doitatus. nip̃s redlidit suos

Expanded text:
entes, omentes, omincursus. Cui filius Ludovicus, pro sapere et posse obedscilicet rotundo, manicis camisiae diffusis, cruralibus distentis, calcaribus caligulis insertis, missile manu ferens: haec enim delectatio voluntasque ordinaverat paterna. Mansit ergo cum patre inde usque ad Herisburg cum eo vadens, usquequo sol ab alto Vasconis, Adelerici nomine, circumventus est, et sacramentorum vinculis obstrictus, sicque demum ab eo absolutus. Sed hujus naevi ulciscendi gratia, rex Ludovicus et proceres, quorum consilio respublica Aqui conventum generalem constituerunt in loco Septimaniae, cuius vocabulum est Mors–Gothorum. Accitus autem isdem Uuasco conscius facti sui venire distulit, donec obsidum interpositione fretus tandem occurrit. Sed eorundem obsidum periculo nichil passus, insuper muneribus donatus nostros reddidit, suos
Abbreviated transcription (Latin):
demq ludouicꝰ filius eiꝰ cunarum ad huc u¬
tens gestatorio. benedictiõe regnat᷑o cõgruai ⁊
cifice franciã repeti it filiumq suũ ludouicũ
regẽ regnatum in aqͥtanã misit p̃ponẽs illi
bauilũ arnaldum. aliosq munistros ordinabili¬
t̃ decenrq cõstituens. tutelȩ cõgruos puerili.
Q ui usq aupelicinam urbe cunali ẽ uentus ges¬
tamine. E ibi cõgruentibꝰ eiꝰ euo armis accine¬
as. equo impositꝰ.⁊ iaquitaniã ẽ do ann¬
ente trãspositus. Quo dum nõ mubtis moratꝰ
annis id ẽ.iiiͣi.głosꝰ rex beapoł assiduos durosq
saxonibꝰ in ferebar referebatq cõ flictꝰ. Interq
abscessum insolesceret. aut filius intenerioribꝰ
annis ꝑegrinoꝵ aliqͥd disceret moꝵ quibꝰ diffi¬
cult̃ ex pedit᷑ etas semel imbuta misit ⁊ accer¬
sium filium iam bene eqͥtantẽ cũ om̃ai ppło mi¬
litari relictis t̃m maychiõibꝰ qui fines regni tu¬

Expanded text:
demque Hludouuicus eius filius, cunarum adhuc udemque Hludouuicus eius filius, cunarum adhuc utens gestatorio, benedictione regnaturo congrua et cifice Frantiam repetiit filiumque suum Hludouuicum regem regnaturum in Aquitaniam misit, praeponens illi baiulum Arnoldum aliosque ministros ordinabiliter decenterque constituens tutele, congruos puerili. Qui usque Aurelianam urbem cunali est vectus gestamine, sed ibi congruentibus eius ęvo armis accinctus, equo impositus et in Aquitaniam est Deo annuente transpositus. Quo dum non multis moratur annis, id est IIII, gloriosus rex Karolus assiduos durosque Saxonibus inferebat referebatque conflictus. Inter quae s longum abscessum insolesceret aut filius in tenerioribus annis peregrinorum aliquid disceret morum, quibus difficulter expeditur aetas semel imbuta, misit et accersivit filium iam bene equitantem cum populo omni militari, relictis tantum marchionibus, qui fines regni tu
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiȩ ⁊ fortitudini. nulli calliditate nul¬
li uu obiuare fuerit tutum. eisq eo misit
curã regni ꝓut utile iudicauit. ⁊inium tn
uillarũq regicirũ. ruralem ꝓuisionẽ. Et bi¬
turicȩ ciuitati pͥmo unbtum paiulo post stu¬
rinium p̃fec̃ conutẽ. Porip pictauis abonem
petragoricis uutbodum. Sed ⁊ aruernis ite¬
rium. nec nõ uallagię bullum. ⁊̃ otao se corso¬
ligerim cũ reliquis transmeauit copi ⁊ lu¬
tecicis que alio nomine parisius uocat᷑ sese re¬
cepit. Post nõ multũ sanȩ tempꝰ incidit ei de¬
siderium dominci quõdã orbis uide romam
liminci. seq suciq plem eis cõm̃dare ut talibꝰ¬
attributa ẽ. ipse quoq subiectis cõsulere. ꝑduol¬
lionum etiã si emersissent ꝓpt̾ uiam ꝓterere pos¬
set. Ratꝰ etiã nõ medioere ibi subsidium cõ¬
feiri. siauiecirio eoꝵ eu benedictioẽ sacerdo¬
tali tam ⁊ ipse quã fili i eiꝰ regalia sumerent

Expanded text:
prudentiae et fortitudini nulli calliditate, nulprudentiae et fortitudini nulli calliditate, nulli vi obviare fuerit tutum, eisque commisit curam regni, prout utile iudicavit, finium tutamen villarumque regiarum ruralem provisionem. Et Biturige civitati primo Umbertum, paulo post Sturbium praefecit comitem, porro Pictauis Abbonem, Petragoricis autem Uuidbodum, sed et Aruernis Iterium, necnon Uallagiae Bullum, sed et Tolose, ChorsoLigerim cum reliquis transmeavit copiis et Lutecias, que alio nomine Parisius vocatur, sese recepit. Post non multum sane tempus incidit ei desiderium dominam quondam orbis videre Romalimina seque suamque prolem eis commendare, ut talibattributa est, ipse quoque subiectis consulere, perduellionum etiam, si emersissent, proterviam proterere posset; ratus etiam non mediocre sibi subsidium conferri, si a vicario eorum cum benedictione sacerdotali tam ipse quam et filii eius regalia sumerent
Abbreviated transcription (Latin):
dici fas ẽ. fedauit in fidus incertusq fortunȩ ac
uer tibi sis successus. Dum eñi quȩ agi potuerũt
infortunio obiuiante. extremi quidam in eodem mo¬
te regi i cesi sunt agminibꝰ Quorũ qr uulgata s̃
nomina dicẽ suꝑ sedi. Rediens gͣ rex repꝑit cõui¬
gem aldeardem binam edidisse ꝓlem mascłam.
Iuoꝵ unus in mat᷑ai morte p̃ reptꝰ ante pene mori
quã subluce uiuere cepit. Alt̾ ꝓsꝑo euentu mat̾no
fusꝰ ut̃o. infantilibꝰ nutriebat᷑ impendi is. quẽ lu
nascendo dicciuerat cõtradidit. Seiens poiro rer
sapientissimꝰ atq ꝑspicacissimꝰ kearolus regnu eẽ
ueluti corpꝰ q̃odam. ⁊ nẽ isto nũc illo incomodo
icictari. nisi cõsilio ⁊ fortitudine uelut quibꝰ dã
medicis sanitas accepta tutet᷑. epõs quidem in
quo oportuit sibi deuuix̃. Ordinciuit aut̃ ꝑtotã
aqͥtamam comites abbatesq nec nõ alios plurimo
quos uassos uulgo uocant. exgente francoꝵ quoꝵ¬

Expanded text:
dici fas est, foedavit infidus incertusque fortunae ac dici fas est, foedavit infidus incertusque fortunae ac vertibilis successus. Dum enim quae agi potuerunt um esset, infortunio obviante, extremi quidam in eodem monte regii caesi sunt agminis. Quorum quia vulgata sunt nomina, dicere supersedi. Rediens ergo rex, reperit conjugem Hildegardam binam edidisse prolem masculam. Quorum unus, immatura morte praereptus, ante pene mori quam sub luce vivere coepit. Alter, prospero eventu materno fusus utero, infantilibus nutriebatur impendiis. Nati sunascendo dicaverat, contradidit. Sciens porro rex sapientissimus atque perspicacissimus Karolus, regnum esse veluti corpus quoddam et nunc isto, nunc illo incommodo iactari, nisi consilio et fortitudine velut quibusdam medicis sanitas accepta tutetur, episcopos quidem modo quo oportuit sibi devinxit. Ordinavit autem per totam Aquitaniam comites abbatesque necnon alios plurimos, quos vassos vulgo vocant, ex gente Francorum, quor
Abbreviated transcription (Latin):
tam publicis quãq priuatis ꝓ oportunitate dispo¬
sits reliqͥd aldeardẽ nobilissimam piissimãq re¬
ginam inuilla regia cui uocabulũ ẽ cassinogilus
emina grauidam ꝓle ⁊ transit garonna fluuiui
aquitanoꝵ. ⁊ uuasconũ ꝯterminũ quã regionem
icm dudũ uideditionẽ susceꝑat. lupo pͥncipe se ⁊
suci eiꝰ nutu dedente. Ibidem & ia quȩ oportututas
utilitasq dictauit explicitis. statuit pirinei mon¬
tis suꝑata difficultate ad his paniam pergẽ labo¬
rantiq eccliȩ sub satracenoꝵ acerbissimo iugo. xͦ
autore suffragari. Sui mons cũ altitudine ee
pene cõtingat. asꝑitate cautium hotreat. opaci¬
tate silucirũ tenebrescat. auguste uiȩ uł potuisse¬
mite cõmeatum nõ modo tantum exercitui. sed
bilitante generosissimus impar põpeio. ul segnior
eẽ curabat annibale. qui cũ magna sui suoꝵq fa¬
tigatione ⁊ ꝑditione. inquitatẽ huiꝰ loci olim eiũ¬
cere curauerũt.S. hanc facilitatem transitus si

Expanded text:
tam publicis quamque privatis pro oportunitate dispositis, rex reliquit Hildegardam nobilissimam piissimamque reginam in villa regia, cuius vocabulum est Cassinogilus, gemina gravidam prole, et transiit Garonnam fluvium Aquitanorum et Uuasconum conterminum, quam regionem iamdudum in deditionem susceperat, Lupo principe se et sua eius nutui dedente. Ibidem etiam que oportunitas utilitasque dictavit explicitis, statuit Pyrinei montis superata difficultate ad Hispaniam pergere laborantique ecclesiae sub Sarracenorum acerbissimo iugo Christo fautore suffragari. Qui mons cum altitudine caelum penecontingat, asperitate cautium horreat, opacitate silvarum tenebrescat, angustia viae vel potius semite commeatum non modo tanto exercitui, sed bilitante generosissimus vel impar Pompeio vel segnior esse curabat Hannibale, qui cum magna sui suorumque fatigatione et perditione iniquitatem huius loci olim evincere curarunt. Sed hanc felicitatem tr
Abbreviated transcription (Latin):
mitigari posse. S accedente ad febrẽ luteris do¬
⁊łoee qriẽ greci pleuix sin dicunt. illoq ad huc me¬
dicc setinente. neq corpꝰ aliter quam rapissimo
potusus tentante. septinio pꝰquam debuit die
sciera cõmuniõe ꝑcepta decessit. anno etatis
sue septutigesimo scđo ⁊ ex quo regnare ceꝑat.
more sollempni lotum ⁊ curatum ⁊ maximo ro¬
cius ppłi luctu. eccłiȩ uilatum atq humatum ẽ.
Dubitatum ẽ pͥmo ubi reponi deberet eo q̃d ipse
uiuus nichil de hoc p̃cepisset. t̃ andẽ omiũ animis
sedit. nusquam eum honestius tumulari posse
quam inea basiliea quam ipse ꝓpt̾ amorem d

Expanded text:
mitigari. Sed accedente ad febrem lateris domitigari. Sed accedente ad febrem lateris dolore, quem Greci pleurisin dicunt, illoque adhuc inediam retinente neque corpus apotu sustentante, septimo postquam decubuit die, sacra communione percepta, decessit, anno aetatis suae septuagesimo secundo, et ex quo regnare coeperamore sollempni lotum et curatum, et maximo totius populi luctu aecclesiae inlatum atque humatum est. Dubitatum est primo, ubi reponi deberet, eo quod ipse vivus de hoc nihil praecepisset; tandem omnium animis sedit, nusquam eum honestius tumulari posse, quam in ea basilica, quam ipse propter amorem D
Abbreviated transcription (Latin):
lonem. nordostioni. Uulturnũ. ost nordroni. De tre
rum aldeardis reginę suꝑ erat cõgregatis sollẽpni¬
ter deroto regno francoꝵ primoribꝰ. euẽtoꝵ eõ si¬
lio cõsortem sibi tocius regni ⁊ imꝑalis nominis
heredem cõstituit. Impositoq capiti eiꝰ diademate
imprem. ⁊ augustum. iussit appellari. Susceptũ
ẽ hoc eiꝰ cõsilium ab om̃ibꝰ qui aderant. cũ incig¬
no fauore. Aam diuinitꝰ ei ꝓpt̾ regni utilitatem
uidebatur in spiratum. Auxitq maiestatem eius
hoc factum.⁊ exteris nationibꝰ nõ minimũ t̃roris
incussit.dimisso deinde inaqͥtaniã filio. ipse
nore solur quam uis senectute cõfretꝰ. nõ lon
a regia aquensi uenatum ꝓficiscitur. De actoq.
in huicemodi negrtio qd reliquum erat autũm. cir
eci bel noubr aquis gͣni ieuertit᷑. Cumq hiemaret¬
I ibi. mense icinĩo febre ualida cosieptꝰ decubuit.¬
N statim ut infebribꝰ solebat sibi cibi abstinentiã

Expanded text:
lonem nordostroni, vulturnum ostnordroni.--Relonem nordostroni, vulturnum ostnordroni.--Rerum Hildegardae supererat, congregatis sollempniter de toto regno Francorum primoribus, cunctorum consilio consortem sibi totius regni et imperialis nominis heredem constituit, impositoque capiti eius diademate, Imperatorem et Augustum iussit appellari. Susceptum est hoc eius consilium ab omnibus qui aderant magno cum favore; nam divinitus ei propter regni utilitatem videbatur inspiratum; auxitque maiestatem eius hoc factum, et exteris nationibus non minimum terroris incussit. Dimisso deinde in Aquitaniam filio, ipse more solito, quamvis senectute confectus, non longe a regia Aquensi venatum proficiscitur, exactoque in huiuscemodi negotio quod reliquum erat autumni, cir hiemaret, mense Januario febre valida correptus, decubuit, statimque, ut in febribus solebat, cibi abstinentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fecta legibꝰ adlidit. Omnium tn natium quȩ
scribi ac litteris mandari frẽ. Item barbara ⁊ an¬
tiquissima carmina quibꝰ ueterum regũ acuusi
bella ccinebant᷑ scͥpsit. memorieq mandauit. In cho¬
auit ⁊ grãmaticã ꝓprii sermonis. Mensibꝰ etiã iuxta
ꝓpͥam linguam uocabula imposuit. qui añ id tem¬
poris apud frcincos. partim latinis partim barba¬
nominibꝰ in signiuit. cũ priꝰ nõ ampliꝰ quã uix qͣ¬
tuor uentoꝵ uocabula possent inueniri. Et de
m̃ sibꝰ quidem ianuariũ uiuntarmanoth. ł ebr.
ornung. Martium lentimanoth. apr osauim.
erbist mainoth. decbrẽ ei lagmanoth appellauit.
Uentis uͦ hocm̃ nomina imposuit ut solanum sub¬
uocciret atroni uiunth. Eurũ ost sundroni. Eui¬
austrum. sundostroni. Austrui. sundioni. Austrã
africum sunuuestroni. Africũ. uuest sundioni.
Dephirum. uuestroni. Chorũ. uuest nordponi. Cir¬
cum. nord uuestroni. Septentrionẽ. nordioni. Aqͥ¬

Expanded text:
perfecta legibus addidit. Omnium tamen nationum, quae perfecta legibus addidit. Omnium tamen nationum, quae scribi ac litteris mandari fecit; item barbara et antiquissima carmina, quibus veterum regum actus et bella canebantur, scripsit et memoriae mandavit. Inchoavit et grammaticam patrii sermonis; mensibus etiam juxta propriam linguam vocabula imposuit, qui ante id temporis apud Francos partim Latinis, partim barbaonibus insignivit, cum prius non amplius quam vix quattuor ventorum vocabula possent inveniri. Et de mensibus quidem Ianuarium Wintarmanoth, Februarium Hornung, Martium Lentzinmanoth, Aprilem Herbistmanoth, Decembrem Heilagmanoth appellavit. Ventis vero hoc modo nomina inposuit, ut subsolanum vocaret ostroniwint, eurum ostsundroni, euroauafricum sundwestroni, africum westsundroni, zephirum westroni, chorum westnordroni, circium nordwestroni, septentrionem nordroni, aqui
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ utrumq ductu caroli iunioris celeri fine
cõpletum ẽ. Ultimũ cõtͣ nort mannos qui dani uo¬
cant᷑ pͥmo piraticã exercentes. deinde maiori elas¬
haud alit̾ atq suas ꝓuintias estimabat. Iam abo¬
iam eos sibi uectigales fecerat. Iactabat etiã
se breui aqͥs grani ubi regis comitatꝰ erat. cum¬
maximis copi is aduenturũ. Nec dictis eius q̃¬
uis ucinissimis om̃ino fides abnuebat᷑. quin poti
putaret᷑ tale aliqͥd inchoat̾rus. nͥ festinata morte
⁊ sua uite ⁊ belli ase inchoate finem accelerauit.

Expanded text:
Quorum utrumque ductu Karoli iunioris celeri fine Quorum utrumque ductu Karoli iunioris celeri fine conpletum est. Ultimum contra Nordmannos, qui Dani vocantur, primo pyraticam exercentes, deinde maiori clashaud aliter atque suas provincias aestimabat. Iam Aboiam eos sibi vectigales fecerat. Iactabat etiam se brevi Aquasgrani, ubi regis comitatmaximis copiis adventurum, nec dictis ejus quam vanissimis omnino fides abnuebatur: quin potius putaretur tale aliquid inchoaturus, nisi festinata morte et suae vitae et belli a se inchoati finem acceleravit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑes uidelpantur.Tantũ auri ⁊ argenti in regia re¬
ꝑtũ. tot spolici inp̃li is p̃ciosa sublata. ut meri¬
to credi posset. hoc francos hunis iuste eripuis¬
se qd humprius ali is gentibꝰ iniuste eripuerũt.
Duo tantum exꝓceribꝰ francoꝵ eo bello ꝑierũt.
herico dux foro uili i. in liburnia iuxra arsati¬
ccim maritimã eiuitatẽ insidiis oppidanoꝵ in¬
t̃ceptus. Et gerald baioarie ꝑfectus.dũ inpan¬
nonia cõtra hunos p̃liaturꝰ aciem strueret. incer¬
tum aquo cũ duobꝰ tantũ qui eũ ob equirãtẽ ac
singulos hortantem comitabat᷑. int̾fectꝰ ẽ. Ceterũ
ineruentũ pene fraincis hoc bellum fuit. ⁊ ꝓsꝑpi¬
mum exitũ habuit. ta ⁊ si dutius suȩ magni¬
tudine t̃heret᷑. Post ⁊ saxonicũ suci plixitate ꝯ¬
uenientẽ fieiem accepit. Boemanicũ qͦq i liloni¬
cũ quȩ pꝰea ex orta sunt. diu durare nõ potuer.

Expanded text:
peres viderentur, tantum auri et argenti in regia reperes viderentur, tantum auri et argenti in regia repertum, tot spolia pretiosa in proeliis sublata, ut merito credi possit hoc Francos Hunis iuste eripuisse, quod Huni prius aliis gentibus iniuste eripuerunt. Duo tantum ex proceribus Francorum eo bello perierunt: Ericus dux Foroiulanus in Liburnia iuxta Tharsaticam maritimam civitatem insidiis oppidanorum interceptus; et Geroldus Baioariae praefectus in Pannonia, cum contra Hunos proeliaturus aciem strueret, incertum a quo, cum duobus tantum qui eum obequitantem ac singulos hortantem comitabantur interfectus est. Ceterum incruentum poene Francis hoc bellum fuit et prosperrimum exitum habuit, tametsi diutius sui magnitudine traheretur. Post quod et Saxonicum suae prolixitati convenientem finem accepit. Boemanicum quoque et Linonicum, quae postea exorta sunt, diu durare non potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
i anunosius quã cetera.⁊ longe nituori appara¬
tum ẽ ad ministrauit. Unam tñ ꝑse inpannoniã¬
nam hanc ꝓuintiã ea gestũ incolebat expeditio¬
nem fec̃. Cetera ⁊ filio suo pipino ac p̃fectis ꝓuĩ¬
tiarum comitibꝰ ȩtiã atq legatis ꝑficienda cõ¬
misit. Qđ cũ ab his strenuissime fuiss ad mous¬
tratum. octauo tandẽ anno cõpletum ẽ. Iuot
p̃lici meo gesta. quantũ sanguinis effusum sit
testatur ucicua om̃i habitatore pannonia. ⁊ locꝰ
in quo regia cagani erat ita desertus ut neuesti¬
gium quidẽ ineo humainȩ habitationis appare¬
at. T ota in hoc bello hunorũ nobilitas periit
tota gła decidit. Om̃is pecunia ⁊ cõiecta longo
tempore thesciuri dirxpti sũt. Neq ullum bel¬
lum cõtra francos. exortum humana potest
memoria recordari. quo illi magis ditati ⁊ opi¬
bꝰ acti sint. quippe cũ usq in idtẽporis pene pau¬

Expanded text:
et animosius quam cetera et longe majori apparaet animosius quam cetera et longe majori apparatu amministravit. Unam tamen per se in Pannoniam– nam hanc provinciam ea gens tum incolebat – expeditionem fecit, cetera filio suo Pippino ac praefectis provinciarum, comitibus etiam atque legatis perficienda commisit. Quod cum ab his strenuissime fuisset administratum, octavo tandem anno conpletum est. Quot proelia in eo gesta, quantum sanguinis effusum sit, testatur vacua omni habitatore Pannonia et locus in quo regia kagani erat, ita desertus ut ne vestigium quidem in eo humanae habitationis appareat. Tota in hoc bello Hunorum nobilitas periit, tota gloria decidit, omnis pecunia et congesti ex longo tempore thesauri direpti sunt. Neque ullum bellum contra Francos exortum humana potest memoria recordari, quo illi magis ditati et opibus aucti sint, quippe cum usque in id temporis poene pau