comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uotiens de paruis criminibus id est unius serui fura
Aut sublati iumenti. aut modicae terrae seu domus
Inu isae uel certifurti id est d&enti cut per ueni
subcriminis nomine actio for tarse processerit
cadmedio cres iudices qui publicam disciplinam obsqr¬
uant id est cut deffensores aut adsertores pa
uindictam eius rei decernimus pertinere. Adrec¬
tores uero prouintice. illudnegotium criminade
perueniat ubi deꝑ sonarum inscriptione agio
uel maior causa . est quae non nisi tibor dinarionl¬
dicae recitata leges sententia debect termi¬
ngri quod praeceptumsifuerit pretermiss
officicdes qui ne gotia intromittunt. quin qr
libras ccuri senouerint essedamnandor¬

Expanded text:
uotiens de parvis criminibus, id est, unius servi fuga aut sublati iumenti aut modicae terrae seu domus invasae vel certi furti, id est detenti aut perventi, sub criminis nomine actio fortasse processerit, ad mediocres iudices, qui publicam disciplinam observant, id est aut defensores aut adsertores pacis, vindictam eius rei decernimus pertinere. Ad rectorem vero provinciae illud negotium criminale perveniat, ubi de personarum inscriptione agitur vel maior causa est, quae non nisi ab ordinario iudice recitata legis sententia debeat terminari. Quod praeceptum si fuerit praetermissum, officiales qui negotia intromittunt quinque libras auri se noverint esse damnando
Abbreviated transcription (Latin):
INI Vuis quis contempini prouintiae iudicae acdillos¬
qui cormati preessenoscuntur causconsuam
crediderit trans ferendam exilio sedeputandũ
esse cognoscat et eum quicaus cm illius suscipe¬
rit proponendam decim librascuri esse dam

Expanded text:
io. Quisquis contempto provinciae iudice ad illosqui armatis praeesse noscuntur, causam suam crediderit transferendam, exilio se deputandum esse cognoscat et eum, qui causam illius susceperit proponendam, decem libras auri esse dam
Abbreviated transcription (Latin):
AIudaeiomnes quia . romani es senoscuntur hoc
solum apud relegionis suce maiores agtnt quod
adrelegiones eorum pertinent disciplinam:
tcut interse quae sunt hebreis legibus statutt
ccsto dicent. Alia uerone gotia . quece nr̃is legi¬
bus contenentur et cđsorum respiciunt apud
iudicemn prouintiae eo quo omnes iure confligqa
cnie si copud iuores legir fucie consentienter
cubȩ pustes desolotamen ciuili nego tioccudire
uoluerint quod interueniente conpromins
prbitotduu dito terminatur tede sit quasex
precpto iudicir fuerit definitum. Idupa dco¬

Expanded text:
Iudaei omnes, qui Romani esse noscuntur, hoc solum apud religionis suae maiores agant, quod ad religionis eorum pertinet disciplinam, ita ut inter se, quae sunt Hebraeis legibus statuta, custodiant. Alia vero negotia, quae nostris legibus continentur et ad forum respiciunt, apud iudicem provinciae eo quo omnes iure confligant. Sane si apud maiores legis suae consentientes ambae partes, de solo tamen civili negotio audiri voluerint, quod interveniente conpromisso arbitrali iudicio terminatur, tale sit, quasi ex praecepto iudicis fuerit definitum. 398
Abbreviated transcription (Latin):
tremsuum custodes mittant quosdũ miserint pir¬
pelluntur agnoscere. Si prignantem semil¬
er es se non de nunciauerit uel custodes uentrisus¬
sos non amisserint liberũ. ẽ patriuelauonatum nos
ualere ceterum Neglegentiam matris quominiss
os patriheres sit obesse nondeb&. Sipos diuortu

Expanded text:
ue custodes mittant: quo omisso parguntur agnoscere. Si praegnantem se esse mulier non denuntiauerit uel custodes uentris missos non admiserit, liberum est patri uel auo natum non alere. Ceterum neglegentia matris, quo minus s patri heres sit, obesse non debet. Si mulier
Abbreviated transcription (Latin):
uoresuero incrucem tolluntur Aut bestus obici¬
damnitur. Consilium enim unius cuiusque nor
fecitum puniendum est Ideoq quicumuellit
occidere io casualiquid ꝑpeerure. non patuit
ut homicida punitur & his qui casui actut eli hominẽ
in prudenter occiderit absoluitur istait non indig&
stuprum occiderit puniri non placuit alius enim ui¬
tam alius pudorem publico facinore defenderunt

Expanded text:
liores uero in crucem tolluntur aut bestiis obiciliores uero in crucem tolluntur aut bestiis obicidamnatur: consilium enim uniuscuiusque, non factum puniendum est. Ideoque qui, cum uellet occidere, id casu aliquo perpetrare non potuit, ut homicida punitur: et is, qui casu iactu teli hominem imprudenter occidit, absoluitur. Quod si in stupro occiderit, puniri non placuit: alius enim uitam, alius pudorem publico facinore defenderunt
Abbreviated transcription (Latin):
uctores sediones & tumultus uel concitions
populi pro qualitate dignitatis aut incruẽtol¬
luntur aut bestus obiciuntur aut inin sulan
Iuiterminos effodiunt uel ex artent arbores ueter¬
minales euertunt siquidem itsserui sua sponte
fubdient in meaellum damnantur humiliores in oplis
publicum honestiores in insulam amis satercia pan¬
te bonorum relegtentur aut exilia recoguntur¬
Qiues romant quiseiudacei corite uel seruos suos cir¬
cuon cidipaciunturbonis cidoo in in sulam perpe¬
tuorelegantar medici capite puniuntaca no¬
udeceis alienae nationes comparatus seruos cirtum¬
ciderint caut deportantur aut capite puniuiitur¬
ex cornilia poenam de portationis infligit eis duq¬
hominem occideruit eiusue reicausa furti uel
faciendi cum telo fuerint & uenenum hamines ne¬
gandi causa habuerit uin diderit paste uerit fal¬
sum testimonium dxerit quoquis perierit mords¬
uecausces prestiterit obque omma facino morus
honoreso poena tapitis uindicari placuit humi¬

Expanded text:
uctores seditionis et tumultus uel concitatores populi pro qualitate dignitatis aut in crucem tolluntur aut bestiis obiciuntur aut in insulam terminos effodiunt uel exarant arboresue terminales euertunt, si quidem id serui sua sponte fecerint, in metallum damnantur: humiliores in opus publicum, honestiores in insulam amissa tertia parte bonorum relegantur aut exulare cogunturues Romani, qui se iudaico ritu uel seruos suos circumcidi patiuntur, bonis ademptis in insulam perpetuo relegantur: medici capite puniuntur. Iudaei si alienae nationis comparatos seruos circumciderint, aut deportantur aut capite puniuntures corhominem occiderit eiusue rei causa furtiue faciendi cum telo fuerit, et qui uenenum hominis necandi causa habuerit uendiderit parauerit, falsum testimonium dixerit, quo quis periret, mortisue causam praestiterit. Quae omnia facinora in honestiores poena capitis uindicari placuit, humi
Abbreviated transcription (Latin):
Mandatores. cedis pinde ut homiadae puniuntur¬
Vud ex quim caput fortunas quace homines płiniam
accepit in in solam bonis ademptis. depor tatur Istitñ inuis¬
Siputactur. ex arbore. cumrx mum deiecerit. non ꝓ¬
clcieuit ut uiteor&ur atque it a pr&eriens eius¬
dem ic tum perienit & sunle gem nonincurr&
Qui hominem inuitum libidinis aut promerci causci
castiixuit craestandum uecurauit. siue id seruus siue
liber sit capite puniuntur honestiores publicgas bonis
Quia borsionis aut amaetorium. poculum dant & sid
dolum Non faciant tamen mali exemplires est
humiliores in mełlum. honestiores in insulam
amissei parte bonoru m religantur quod si ex hos
mulier. aut homo perierit sum mosupplitioad si¬
Iuisacra impia noc turna ueut quem obcanta¬
renit defigerint ob legarent fecerint facen¬
dic uae furo uerint aut crucisuf figunus
t Qui hominem im mola uerit exue eius sanguine
litauerit. fanum templum ue polluerit bestiis
obiciuntur uelsi honestiores surit capite puni¬

Expanded text:
Mandatores caedis perinde ut homicidae puniunqui in caput fortunasque hominis pecuniam acceperit, in insulam bonis ademptis deportatur. Si putator, ex arbore cum ramum deiceret, non proclamauit, ut uitaretur, atque ita praeteriens eiusdem ictu perierit, etsi in legem non incurrit, Qui hominem inuitum libidinis aut promercii causa castrauit castrandumue curauit, siue is seruus siue liber sit, capite punietur, honestiores publicatis bonis abortionis aut amatorium poculum dant, etsi id dolo non faciant, tamen quia mali exempli res est, humiliores in metallum, honestiores in insulam amissa parte bonorum relegantur: quod si ex hoc mulier aut homo perierit, summo supplicio adfiui sacra impia nocturnaue, ut quem obcantarent defigerent obligarent, fecerint faciendaue curauerint, aut cruci suffiguntur Qui hominem immolauerint exue eius sanguine litauerint, fanum templumue, polluerint, bestiis obiciuntur, uel si honestiores sint, capite puni
Abbreviated transcription (Latin):
Side moribus uxorem maritus accus& hoc
est inmalefitio in adulter io similibus caluisque
cruminibur pmortuat uxor fuerit heredes
eius accusari nonpossunt. quia crimina cum.
auctore deficiunt : Tamen & simaritus mor¬
tous fuerit qui accurabat uorem abheredes
mtiriti mulier non pote st ac eu sari.
Pacet inter maritum & uxorem que dedo¬
temitu sunt & cum lege concordent haec
lex sicut reliquas pactiones ualere praecepi
Deretentationibus uero quia hoc lex ista non eus¬
ter oscendit in iure hocest in pauili sententus
titulo dedotibus requirendum aut certe in pua
responsis subtitu lodere uxoria

Expanded text:
Si de moribus uxorem maritus accuset, hoc est in maleficio, in adulterio similibus aliisque criminibus, si mortua uxor fuerit, heredes eius accusari non possunt, quia crimina cum auctore deficiunt: tamen et si maritus mortuus fuerit quia accusabat uxorem, ab herede mariti mulier nonPacta inter maritum et uxorem, quae de dote inita sunt et cum lege concordant, haec lex sicut reliquas pactiones valere praecipit. De retentationibus vero, quia hoc lex ista non evidenter ostendit, in iure, hoc est in Pauli sententiis sub titulo de dotibus requirendum aut certe in Pauli responsis sub titulo de re uxoria
Abbreviated transcription (Latin):
Sicantigerit ut maritus. uxore suprestito
m̃oriatur quecumque amuliere marito. indo
dacta fuerunt ad suum dominium femine
uocabunt nec heredes defuncti maritil
uindicare pricesumcnt. Namsimaritus din
ceduiuer& hoc ipsum quo da muliere indoti
percepenit. fortas se refuderint quia simi¬
litado donationis est refusio nullam obteneco
firmitatem Simortua fuerit mulier. nomps¬
tuerunt hoc eius heredes sibimet uindica
Sed mcrito &icm cum fructibus. hoc iub&ur
debere restitui.. Sa tmen ut sierunt filiino
sibi bocdum cdiuxerit. Pater eorum quaqi ex
bonis iaiternis uindicentur nec pacter aliqui
aliud. insiusum fructũ. ex inde habere debe¬
bit nectransferendi in aliam personam ho¬
bebit libertm potes tactem sed omnia postas
obitum ad communes filior reuertantur

Expanded text:
Si contigerit, ut maritus uxore superstite moriatur, quaecumque a muliere marito in dotem data fuerant, ad suum dominium feminae revocabunt, nec heredes defuncti mariti hoc vindicare praesumant: nam si maritus dum adviveret, hoc ipsum, quod a muliere in dote perceperat, fortasse refuderit, quia similitudo donationis est refusio, nullam obtinet firmitatem. Si mortua fuerit mulier, non poterunt hoc eius heredes sibimet vindicare, sed marito etiam cum fructibus hoc iubetur debere restitui: sic tamen, ut, si erunt filii, non sibi hoc, dum advixerit pater eorum, quasi ex bonis maternis vindicent, nec pater aliquid aliud nisi usumfructum exinde habere debebit, nec transferendi in aliam personam habebit liberam potestatem, sed omnia post eius obitum ad communes filios revertantur
Abbreviated transcription (Latin):
Vullus romanorum herbartem cuus libec
gentis uxorem habere pricesumat neque ber¬
barorum coniugus mulieris romane in matri¬
monium conuingantur quod si fecerint. noue¬
rint secapitali sententicte subice cere¬
U Depide Iussoribus dotuo¬

Expanded text:
ullus Romanorum barbaram cuiuslibet gentis uxorem habere praesumat, neque barbarorum coniugiis mulieres Romanae in matrimonio coniungantur. Quod si fecerint, noverint se capitali sententia subiacere FIDEIVSSORIBVS DOT
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti &ius porressionis seconparasse cognoscat quia
non lic& culli agrũ sine tributo uel solutione fiscaliaut
comparcre autuindere quodsi suppressafiscali solu
tione aliquis uindere ausus fuerit uel conpararepre¬
sumpserit nouerit interquostalis fuerit aseo r&a
insacione contractus quod & ille precium ꝑdat qui
Vmpubo Accersorit &uinditorporrersonẽ amittat
quia iub& ut uicini rei quȩ uinditur testeree debecent
et presentes in tantum ut &ic̃ demedio cribun
siquis inusumuinditor ostendit ui cinisplacam
onstantini imperctoris fueratlege praecepumin
minores a&acte femine simaritos haberercumis¬
rũ consensupor sint de faculactibus suis aliqua
dere : sed hoc precesend legere motũ est atq ida
serucindum erit in cnnisminorib: constituti su
uir seufemia siit a necessittes epgerit ut cli
uindere uellent qui conparcore uoluerint au¬
pitate iudicis aut consensucurice munia iu
cm aliter aminoribus factacuinditionos¬

Expanded text:
sicuti et jus possessionis se comparasse cognoscat, quia non licet ulli agrum sine tributo vel solutione fiscali aut comparare aut vendere. Quod si, suptione aliquis vendere ausus fuerit vel conparare praesumpserit, noverint inter quos talis fuerit secreta transactione contractus, quod et ille pretium perdat qui emptor accesserit et venditor possessionem amittat, quia iubetur, ut vicini rei quae venditur testes esse debeant et praesentes, in tantum, ut etiam de mediocribus rebus si quid in usum venditur, ostendi vicinis placeatonstantini imperatoris fuerat lege praeceptum, ut minores aetate feminae, si maritos habuerint, cum illorum consensu possint de facultatibus suis aliqua vendere. Sed hoc praesenti lege remotum est atque id observandum erit, ut in annis minoribus constituti seu vir seu femina si ita necessitas exegerit, ut aliquid vendere velint, qui conparare voluerit, auctoritate iudicis aut consensu curiae muniatur; nam aliter a minoribus facta vendicio no
Abbreviated transcription (Latin):
NT Cuminter ementem atq: uindendem fueritresde¬
finita pretio conparata quamuis plus ucdecct quã ad
presens uinditur hoc tantum modo requirendũ est
sinibil frccudis uel uiolentiae egit ille qui conparas¬
se probatur. & siuoluerit reuocarequiuindidit nul¬

Expanded text:
 Cum inter ementem atque vendentem fuerit res definito pretio comparata, quamvis plus valeat quam ad praesens venditur, hoc tantummodo requirendum est, si nihil fraudis vel violentiae egit ille qui comparasse probatur; et si voluerit revocare qui vendidit, nul
Abbreviated transcription (Latin):
onuenit cante omnia obseruari. ut nulliiuidao
seruũ xpĩanum habere liceat. Cestenulla tenus
cait xpĩcinũ si habuerit aadruao legemtranssemies
presumat quod si fecerit nouerit se sublatisseruis
poenam dignam tanto crimine subiturum Nam
antelegem dattũd suerat stututo uꝓxpiano

Expanded text:
onvenit ante omnia observari, ut nulli Iudaeo servum Christianum habere liceat, certe nullatenus t, ut Christianum si habuerit, ad suam legem transferre praesumat. Quod si fecerit, noverit se sublatis servis poenam dignam tanto crimine subiturum: nam ante legem datam id fuerat statutum, ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
regere potest siuillam domum uel quos lib& di
bita p̃tu difinitione uindiderit & forsitan postu
nere uellit quodminus p̃ti accsperit quamres
bat quia forte cgrum quȩ uindedit longe posu
ignorus se sedicat non ideo uinditio poteritre¬
cari. quic & cs ꝑfecta potuit scire quidcundes
Aut quo pra&iores uindenda uadere potuiss&¬

Expanded text:
re potest, si villam, domum vel quodlibet aliud habita pretii definitione vendiderit et forsitan postea opponere velit, quod minus pretii acceperit, quam res valebat, quia forte agrum, quem vendidit, longe positus ignorasse se dicat, non ideo venditio poterit revocari, quia aetas perfecta potuit scire quid venderet aut quo pretio res vendenda valere potuiss
Abbreviated transcription (Latin):
onscilatio intribulationis obietum saduce
acut commoda sentimus exacto propositi
institu eris. It & in commoda rentire Debemus & idõ
in cum quiseruum siue filium filiam uae familias
siue ancillam praeposuit negotio uel mercibus. &¬
ercendis eorum nomine insolidum conuenitur¬
iquis petuniue fenerande a groquecolendo con¬
dendis uindendis que frugibus prepositus q ex
conomine quod cum illo contractum est in solidum
fundi dominus obligatur netinter ẽ seruus an libers it

Expanded text:
ollatio intributionis ob iactum salua icut commoda sentimus ex actu praepositi institoris, ita et incommoda sentire debemus. Et ideo qui seruum siue filium filiamue familias siue ancillam praeposuit negotio uel mercibus exercendis, eorum nomine in solidum conuenitur pecuniae fenerandae agroque colendo, condendis uendendisque frugibus praepositus est, ex eo nomine quod cum illo contractum est in solidum fundi dominus obligatur: nec interest, seruus an liber sit
Abbreviated transcription (Latin):
riđi Verbera dicta quic cum agitantur ae¬
rem uerberant Hinc flagra et plage &fla¬
gella quiacum flactu et strepitu in corpore soxan
Vdplage quan flage Sedplage etflagrio
primae positiones iunt Flagella autemper
diminutionem dicta Anguilla est quac cober¬
centur in scolis pueri. Qucce uulgoscuti cadicitur
uster sunt quibus iuuenis procriminibus feriunir
A ppellati quod prefixi inforis stent quos padusrus¬
ticiuocant Vectes dicti quod manib: uec tentur
Irodeustec saxecque uelluntur Sed hiaedpocnar
legum non pertinent Virgerunt sumitates fron¬
dium cerborum q dictae quod uirides snt Vel quod
uir babecnt cerguendi Quodñ lenes fucrintir
peee suuur Sicerteꝰ Nodosac uelaculeate scurpio
pec issimo nomine quic cercuato uulnere in con¬
pus infigitur Ictus propriae flagellorum sunt
abccpitiendo uocati Vigulae dictee quo desfodat̃
Hatcetsudicule quicchistei in ctuleotor ꝗsumn¬

Expanded text:
i. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem dicta. Anguilla est qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes pro criminibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent; quos palos rustici vocant. Vectes dicti quod manibus vectentur, unde ostia saxaque velluntur; sed hi ad poenas legum non pertinent. Virgae sunt summitates frondium arborumque, dictae quod virides sint, vel quod vim habeant arguendi; quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. Ictus proprie flagellorum sunt, ab agitando vocati. Ungulae dictae quod effodiant. Haec et fidiculae, qui
Abbreviated transcription (Latin):
rimo gratdis superiorilinea continentur p
mater inferiorifilius filia quibus nullae aliapsi
nentur superiori linea auus etuia inferiorins
neptis transuerso fratersoror quae ꝓsenae duplia¬
tur auus enim et auict tamex patre quam& l
nepus neptis: Tam exfilio quam ex filia stces so
tam expatrequam ec matre accipiuatur¬
quaepersonae sequentibus quoq: gradibus similit
prosubstaentia ea rumq: in quo gradu consistiuit¬
ipsoor dine dupplicantur.
t stccepersonee secundo gredu ideo dupplices
ppellantur qui aduo aui et p̃cetor nis est & matꝰ¬
ternus item duo genera ne potum sunt siue exfilio
siue exfilia procrectifrater & soror extricus uerso
ueniunit idẽ aut frater pattriscut saternatris: qui
aut patruus. aut auonculus nominantar qui ecip¬
se hoc or dine duplicantur. testio graduueniunt supra¬
proauus proauia in fraproneptis proneptis exoblico
fratres sorores quae filius filicpietruus amita idẽ
patris fricter e soror auiinculus matertera ma

Expanded text:
rimo gradu superiori linea continentur pater mater, inferiori filius filia: quibus nullae aliae personae continentur superiori linea auus auia, inferiori nepos neptis, transuersa frater soror. Quae personae duplicantur: auus enim et auita tam ex patre quam ex matre, nepos neptis tam ex filio quam ex filia, frater soror tam ex patre quam ex matre accipiunturQuae personae sequentibus quoque gradibus similiter pro substantia earum, ipso ordine duplicantur. Istae personae in secundo gradu ideo duplices appellantur, quia duo avi sunt, et paternus et maternus. Item duo genera nepotum sunt sive ex filio, sive ex filia procreati. Frater et soror ex transverso veniunt, id est aut frater patris aut frater matris, qui aut patruus aut avunculus nominatur. Qui et ipsi hoc ordine duplicantur. Teproauus proauia: infra pronepos proneptis: ex obliquo fratris sororisque filius filia, patruus amita, id est patris frater et soror, auunculus matertera
Abbreviated transcription (Latin):
iquis eps uel quos lex ipsa conmemorat ccut
quilib& religiosi uel religiose intestati sine filiis pro¬
pinquis ueluxore decesserin qui tamen nec cunae
quicquã debuerint nec patrono quicquid relique¬
rint aad ecdesia uel monasteria quibus obsecuti fu¬
eriꝑt ꝑtinebit. qui se testari uoluerint habebun
hierapuli ruffino & eusebio consulibus.
AT Militis sisine legitimoherede intestati decesse¬
rint & proximos non habuerint eorũ bona qui in eodẽ
offitio militantuindicabunt. Depost Liminio¬

Expanded text:
iscopus vel quos lex ipsa commemorat aut quilibet religiosi vel religiosae intestati sine filiis, propinquis vel uxore decesserint, qui tamen nec curiae quicquam debuerint nec patrono, quidquid reliquerint, ad ecclesias vel monasteria, quibus obsecuti fuerint, pertinebit. Qui si testari voluerint, habebunHierapoli Rufino et Eusebio conss. Interpretatio. Milites si sine legitimo herede intestati decesserint et proximos non habuerint, eorum bona qui in eodem officio militant vindicabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tie Vectagidia sunt quecefisco uelo celor loo subuet¬
tione prtcestantur hoc ẽ aut in litore hislocis nauib
aut perdiuersa uehiculis mercis deportant euiusrei
conductelam apud strinuas personas triennio eẽ
pirecipit & continuohanc ex actionem aliis. iterum
permittendam qui maiorem sumiam prcestatio¬
nes obtulerit exqua conductione aut exactione
siquiplusquam pracecptum fuerit exigere temp¬
tauerint aut mercatorem uel prouinciclem subac
ex actione gnauare coeperint periculo capitis se
nouerint eẽ damnandos.

Expanded text:
TIO. Vectigalia sunt, quae fisco vehiculorum subvectione praestantur, hoc est aut in litoreis locis navibus aut per diversa vehiculis merces deportant, cujus rei conductelam apud strenuas personas triennio esse praecipit, et continuo hanc exactionem aliis iterum permittendam, qui majorem summam praestationis obtulerint. Ex qua conductione aut exactione, si quis plus quam praeceptum fuerit, exigere tentaverit, ita ut mercatorem vel provincialem sub hac exactione gravare coeperit, periculo capitis se noverit esse damnandum.
Abbreviated transcription (Latin):
nt. Quicum querem fiscalem perquin¬
quennium possedisse probatur
taut anullo exinde fuerit expulsus
&hanc ipsam rem aliquis sibi
petere a principe uoluentit pos¬
sed eNti intantum lege cont¬
sultum estut &iam tuitio¬
nem ferre possessorti iudi¬
cem iusse nit & con¬
petitioNes constitutio Nem
or dinauerit rtesciNidendam
itamen illae quiporsid& sine ullein qui& udono ꝑ
quinquenmum sedocuerit porude desqui eloa pe¬
tiotemporis abeoquisine ulla molestia porsidet
&icm fiscum suumius sit exludere
DEREIU dICXTA

Expanded text:
. Quicumque rem fiscalem per quinquennium possedisse probatur, ita ut a nullo exinde fuerit expulsus, et hanc ipsam rem aliquis sibi petere a principe voluerit, possidenti in tantum lege consultum est, ut etiam tuitionem ferre possessori iudicem iusserit et conpetitionis constitutionem ordinaverit rescindendam, si tamen ille qui possedit sine ulla inquietudine per quinquennium se docuerit possidere, quia hoc spatio temporis ab eo, qui sine molestia possedit, etiam fiscum suum iussit excludi. DE RE IVDICATA
Abbreviated transcription (Latin):
IT. Haec lexlic& in reliquis reb fuerit abrogata
propter hoc tamen ut penaretur oportuit. qui a
detricennio loquitur quod pupillis. quam diu sub
tutoribus agunt. non debeant inputari. sed ubi
ad eos annos ꝑuenerint. quibus curatores habere
possint . Id ẽ uir ad quintum decimum & puella
& testium decimum annum ex eo in causis eorum
tricennalis actio quemadmodum omnibus sup¬
poteturi ficut & nouella ualentiniani testatur
quaeuidetur hoc obscurios in terc&em posuis se
Quae tamen ita dicit excepto priuilegio pupilla¬
a ccctis quod diui memoriae patris nr̃i theodos
legem concessum ẽ intra eccdem tempora termi¬
nentur. Nam ethoclex ista euidenter exponit
ut sicut illa quaeperpetua erant adtricenniun
iussa sunt reuocari. Ita omnis causae quibus in¬
fra tricennium tempora constituta sunt suis
quibus que locis & temporibus obseruentur
hoc .ẽ. ut quaecumq seu deuicennii. seu dedecen
seu dequinquennio seudeannispatio posita sum

Expanded text:
io. Haec lex, licet in reliquis rebus fuerit abrogata, propter hoc tamen ut poneretur oportuit, quia de tricennio loquitur, quod pupillis, quamdiu sub tutoribus agunt, non debeat inputari, sed, ubi ad eos annos pervenerint, quibus curatores habere possint, id est vir ad quintum decimum et puella ad tertium decimum annum, ex eo in causis eorum tricennalis actio, quemadmodum omnibus, subputetur: sicut et novella Valentiniani testatur, quae videtur haec obscurius inter cetera posuisse, quae tamen ita dicit: "excepto priaetatis, quod divae memoriae patris nostri Theodosii lege concessum est, intra eadem tempora terminentur". Nam et hoc lex ista evidenter exponit, ut, sicut illa quae perpetua erant ad tricennium iussa sunt revocari, ita omnes causae, quibus infra tricennium tempora constituta sunt, suis quibusque locis et temporibus observentur, hoc est, ut, quaecumque seu de vicennio seu de decennio seu de quinquennio seu de anni spatio posita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
& heredes corum statum ingenuitatis obtinueri
pro illius personam qua e inlite mortua ẽ berede
suis eius compensatio. sicut & prouiscapul sana
denda ẽ. Siuero ille moriatur qui liberos conꝰ¬
bcctur addicere. & filios authereder dimao
si perse qui uoluerint causam qua mipater sario
tor inchoauenrt & uicti fuerint ad supre scrip

Expanded text:
et haeredes eorum statum ingenuitatis obtinuerint, et haeredes eorum statum ingenuitatis obtinuerint, pro illius persona, quae in lite mortua est, haeredibus suis ejus compensatio, sicut et pro vivis, a pulsante reddenda est. Si vero ille moriatur, qui liberos conabatur addicere, et filios aut haeredes dimittat, si persequi voluerint caussam, quam pater aut auctor inchoaverat, et victi fuerint, ad supra scrip
Abbreviated transcription (Latin):
Nt. Si aliquis in libertate positus ad seruitiũ con&¬
addicere iub& pulsatus ex ordinatione iudicis perpo¬
pulum et perpublicum duci uit defensorem suista¬
tus inueniant. Et inuentũ ad sertorem percastami
petant Aiudice. nesilentio ingenuitas obprirematd
Quod sicut ipse sibi adesse aut adsertorem non potus¬
rint inuenire tradatur domin ore petenti ad ser¬
uitium non cdpoenalem supplicium Itcuit no
perhanc traditionem ex integro spem libes tactis
amittant nisicum habuerint locum inuentum
ad sertorem libestactis succe statum ad serent
legibus audiendus. Quod si tediordine ro¬
nõtaclitac quipulsantur ingenuos se esse dout¬
rint tuncille a quo ingenuittas in iuste fuene
ad p&ita totmancipia. his quos ad seruituten
uo cabont eius c&atis & sexus dare cogectur
llis in condemnatione non adnumerorndus qu
dum causa trachitur in litem nati eẽ probanti
Quod si exhis quicd serui tutem uocand iocdin
pro adsertore requirendum autalia moucatu¬
sionem causam protrahitur aliqui moriuacui

Expanded text:
. Si aliquis in libertate positum ad servitium coneaddicere, jubet pulsatum ex ordinatione judicis per populos et per publicum duci, ut defensorem sui status inveniat et inventum assertorem per chartam petat a judice, ne silentio ingenuitas opprimatur. Quod si aut ipse sibi adesse aut assertorem non potuerit invenire, tradatur domino repetendi ad servitium, non ad poenale supplicium: ita ut non per hanc traditionem ex integro spem libertatis amittat, nisi cum habuerit locum, invento assertore libertatis suae statum asserat legibus audiendus. Quod si tali ordine reparata lite, qui pulsantur, ingenuos se esse docuerint, tunc ille a quo ingenuitas injuste fuerat appetita, tot mancipia his, quos ad servitutem vocabat, ejus aetatis et sexus dare cogatur, illis in condemnatione non annumerandis his, qui, dum caussa protrahitur, in lite nati esse probantur. Quod si ex his, qui ad servitutem vocantur, dum per assertorem requirendum aut alia occasione caussa protrahitur, aliqui moriantur,
Abbreviated transcription (Latin):
siminores prius quam tempona suppleantur dn¬
sam recipiant libertatem: Quicquid uero eis il
A quo emptuunt ul tradidit ueldorsratio ueloa¬
cumq exrcisuae administrationes rataorneo¬
sucit totum r&enendi acreuo candiba bieud au¬
fatemtugi uerohuius modi personis ali quid aqus¬
cumq alis. aut testamento aut doratione cõn¬
catu e id solum sibiiam liberiuin ducor
Nam quod derepatroni libertus uel emptorsiu
nuus dum seruir& proficit libestori resedans
lbur cuspatrono ingenuus emꝑtotiresisun
qui euerint in ea ad quam scientes sua uolass¬
tuncnatunt libus filiis uel mulieri dequana scuntur
tresuncias tantum non amplius nouerint quisqu
ille est seposse conferri¬

Expanded text:
asi minor is, priusquam tempora suppleantur, amisasi minor is, priusquam tempora suppleantur, amissam recipiat libertatem. Quicquid vero ille eis, a quo empti sunt, vel tradidit vel donavit vel quacumque ex rei suae administratione profecit, totum retinendi ac revocandi habeat potestatem. Si vero hujusmodi personis aliquid a quibuscumque aliis, aut testamento aut donatione collatum est, id solum sibi jam liberi vindicent: nam quod de re patroni libertus vel emptoris nuus, dum serviret, profecit, libertati redditus libertus patrono, ingenuus emptori restituat. os, si vendi adquieverint, in ea, ad quam scientes sua voltunc naturalibus filiis vel mulieri, de qua nascuntur, tres uncias tantum, non amplius noverit quisquis ille est se posse conferr
Abbreviated transcription (Latin):
tt enmor uinditus si postuiginti & quinque
doritis suac annos iam maior effectus si sur¬
uierit aut in rebus emptoris auctor aut cuius¬
lib &rei ordinator suerit constitutus cumdem
genuitato sua proclamauerit sine praciu ditio
sucuiti quiod gesserit audiatur nechoc eonte¬
uaditium generet . quodeuur a quo em oreisre
domum: aut utilitagis in anis aicribus
positus uisus ẽ ordinasse : hoc &iam deliber¬
tactis lex hacecpnrecepit custodiri. utqui intra
xiiiiannos fuerint manumissi. & actum inma
iorecc&ate positigesserint patronorum libestiti
eorum actus non praceiudic& seruitutis. Sed
cũ uoluerint suas aut deingenuitate aut delibe¬
tinitate in tratempora legibus constituta prosi¬
rant actiones. Sic&iam siquis ingenuus mina¬
a quolib& fuerit edocatus & liberum ẽẽ senes
ciens fuerit anutritore distractus &actum ue
utilitatem illius a quoemptus . ẽ. ut seruus gess¬
rit prius quam xxx annorum praeiuditio
neatur potestactem habeat redamandi & qu¬

Expanded text:
nor venditus, si post viginti et quinque aetatis suae annos, jam major effectus servierit aut in rebus emptoris actor aut cujuslibet rei ordinator fuerit constitutus, cum de ingenuitate sua proclamaverit, sine praejudicio servitii, quod gesserit, audiatur, nec hoc ei praejudicium generet, quod ejus, a quo emptus est, domum aut utilitates in annis majoribus positus visus est ordinasse. Hoc etiam de libertis lex haec praecepit custodiri, ut, qui intra quatuordecim annos fuerint manumissi iore aetate positi gesserint patronorum, libertati eorum actus non praeiudicet servitutis, sed cum voluerint, suas aut de ingenuitate aut de libertinitate intra tempora legibus constituta proferant actiones. Sic etiam, si quis minor ingenuus a quolibet fuerit educatusciens, fuerit a nutritore distractus et actum vel utilitatem illius, a quo emptus est, ut servus gesserit, priusquam, triginta annorum praejudicio teneatur, potestatem habeat reclamandi, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
postalia Dat̃ .x kł martias constantinopoli tauro &
felice consulibus.¬
Nt. Haeclex interpra&ationem non eg& quia ad
hoc solum intromissa ẽ. quia posterior .ẽ. omnib
& priorem quae aposteriore damnata fuerat con
firmauit.
inecclesiae gremio seruolis suis meritam concesse¬
rint libertatem eandem iured amnasse uideantur

Expanded text:
tate. Dat. X kal. Mart. Constantinopoli, Tauro et Felice conss. Haec lex interpretationem non eget, quia ad hoc solum intromissa est, quia posterior omnibus est et priorem, quae a posteriore damnata fuerat, confirmavit. in ecclesiae gremio servulis suis meritam concesserint libertatem, eandem eodem iure donasse videantur
Abbreviated transcription (Latin):
iro ł ex aliquando fuerat promulgata ut siquis xui
annos sinculla molestia nullo repente uelpulsante
uixissent: sed postet inseruitiononuenirent. sed hoc
illis prodesse non poterit. quos deingenuis patribus
& colonis muli eribus uelancillis constiterit procreatis
nisi fortepatreseorum profiliorum capitedominis
quorum ancillas in consortiohabent. autui caria
mancipia cum peculiis aut redemptionestatus eorũ
soluerint. Si uero patres hoc se persoluisse. non do¬
ceant non poterint conditionem matrum mutare.
aut mancipia dominis deperire. &iam side pro¬
priis dominis nascantur. nisi permanum missio¬
nem seruilem conditionem carere non possunt.

Expanded text:
IO. Lex aliquando fuerat promulgata, ut, si quis sedecim annos sine ulla molestia, nullo repetente vel pulsante, vixisset, et postea in servitium non veniret. Sed hoc illis prodesse non poterit, quos de ingenuis patribus et colonis mulieribus vel ancillis constiterit procreatos, nisi forte patres eorum pro filiorum capite dominis, quorum ancillas in consortio habent, aut vicaria mancipia cum peculiis aut redemptionem status eorum soluerint. Si vero patres hoc se persolvisse non doceant, non poterunt mataut mancipia dominis deperire, etiamsi de propriis dominis nascantur; nisi per manumissionem servilem condicionem carere non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ut. Qui xxannos non occultae sed publicae
inlibertate duncuerint. & aliquidoffitii uel
militiae praesente & tacente p&itore gesserint
n. Quaerendieos necessitas
non
anebit. sed ipsiperse siuolucriNT
itorem quod libertati
eorum conp&it exsequentur
circa alios uero quinescientibu sdo¬
minis latuerint prioris legis ordo
seruabitur¬
UIIII. DEHIS QUINONADOMINO MANU¬
MISSISUNT
Si aliquis mancipium manum mittere prresumo¬
rit alienum. & id sub praesentia principis uane
desicfecerit acpoena tenebitur. ut & manumis
adomino reuoc&ur. & alicduo mancipia &eus¬
demccelcctis aut sexus autcerte astificii quodi
ille quimanumissus dicitur repetentem domu
subacprrescriptione superauerit. ut ianfie¬
mitatem stcctus sui temporiͦs tuecctur. Tund
qui manumisit non ẽ constringendus ad pon
dumille qui rep&it. & prace iudicium domins
incurrerit Aut intaciturnitate nutrierit.
X. DELibeRtIs Et EoRuM Libepis.

Expanded text:
viginti annos non occulte, sed publice in libertate duraverint et aliquid officii vel militiae praesente et tacente petitore gesserint, torem quaerendi eos necessitas non manebit, sed ipsi per se, si voluerint, petitorem, quod libertati eorum conpetit, exequentur. Circa alios vero, qui nescientibus dominis latuerunt, prioris legis ordo servabitur. DE HIS, QVI NON A DOMINO MANVMISSI SVNTSi aliquis mancipium manumittere praesumpserit alienum et id sub praesentia principis vel in ecclesia fecerit, hac poena tenebitur, ut et manumissus a domino revocetur et alia duo mancipia eiusdem aetatis aut sexus aut certe artificii, quod ille, qui manumissus dicitur, repetentem dominum sub hac praescriptione superaverit, ut iam firmitatem status sui temporibus tueatur, tunc ille qui manumisit non est constringendus ad poenam, dum ille qui repetit praeiudicium dominii sui incurrerit aut taciturnitate nutrierit. DE LIBERTIS ET EORVM LIBERIS
Abbreviated transcription (Latin):
nnt̃. Quimanum mittendi in sacro scã ecclesia ha¬
buerit uoluntatem. tantum ẽ ut sub praesentia
sacerdotum seruos suos uellit absoluere nouerit᷑
eos suscepta libertate ciues eẽ romanos. Nam si
dericis suis mancipiis dare uoluerint libertatis
&iam siextracons pectum fecerint sacerdotum
uel sine scriptunt uerbis fuerint absoluti manebit
sicut &ciuibus romanis integra & plena libestas

Expanded text:
. Qui manumittendi in sacrosancta ecclesia habuerit voluntatem, tantum est, ut sub praesentia sacerdotum servos suos velit absolvere, noverit eos, suscepta libertate cives esse Romanos: nam si clerici suis mancipiis dare voluerint libertatem, etiamsi extra conspectum fecerint sacerdotum vel sine scriptura verbis fuerint absoluti, manebit, sicut civibus Romanis, integra et plena libertas.
Abbreviated transcription (Latin):
satis factionem tenendisunt. ut alictot mancipia
malepulsantes satis faciant. Si uero agerenolue¬
rint nec persequi eos temptauerint. sed &iam in
custodiam abauctore redactus absoluerint. erunt
Amultae condemnatione securi. Quia non in auc¬
toris suiuitium praestiterunt. Quod si forte mi¬
nores sint & tutor eorum uelcurator causas corũ
aduersus ingenuitatem prosequi uellit. & fuerit
superatus ipse depropria facultate ad satisfac¬
tionem tenendus .ẽ siuero post secundam repa¬
ntetionem adsertor inuentus periculo suo addicti
causam crediderit replicandam. ut siu incantur
peculium aut seruitia susceptorum uel ipso red¬
deredebeat. Similiter & ille quipulsat dato fi¬
de ussore promittat se prredictum nemerum
uel meritum mancipiorum uel quod ab his in
peculio reposcit satis faciat cum fuerit superatus

Expanded text:
satisfactionem tenendi sunt, ut alia tot mancipia male pulsatis satisfaciant. Si vero agere noluerint, nec persequi eos tentaverint, sed etiam in custodiam ab auctore redactos absolverint, erunt a mulctae condemnatione securi, quia non in auctoris sui vitio perstiterunt. Quod si forte minores sint, et tutor eorum vel curator caussas eorum adversus ingenuitatem prosequi velit, et fuerit superatus, ipse de propria facultate ad satisfactionem tenendus est. Si vero post secundam reparationem assertor inventus periculo suo addicti caussam crediderit replicandam, ut, si vincatur, peculium aut servitia susceptorum vel ipsos reddere debeat: similiter et ille, qui pulsat, dato fidejussore promittat se praedictum numerum vel meritum mancipiorum, vel quod ab his in peculio reposcit, satisfaciat, cum fuerit superatus
Abbreviated transcription (Latin):
ciseius aliquid percodicellum Nut perepistolam
crediderit relinquendum pietati santutdo pͥd
praccipit non ualere. Sed siquid tolimodouii¬
uatis fueriet derelictum & de talibus cantplis
uata fuerit fortasse contentio iniudicis discus¬
sion e consistat. utrum possit scriptura prolata
iure subsistere. C& erum principi uel eius pro¬
ximis quicquid testamento aut nuncupatione
dimittitur. hoc sibilegibus ualere ꝑmittit

Expanded text:
cis eius aliquid per codicillum aut per epistulam crediderit relinquendum, pietatis intuitu id praecipit non valere: sed si quid tali modo privatis fuerit derelictum et de talibus chartulis orta fuerit fortasse contentio, in iudicis discussione consistat, utrum possit scriptura prolata iure subsistere. Ceterum principi vel eius proximis quidquid testamento aut nuncupatione dimittitur, hoc sibi legibus valere permittit
Abbreviated transcription (Latin):
Nł Simoriens cumscribit autdictat castula testas
pre aermiserit forsitan ut uocabulum ponera
ciuilis idẽ quod quinq testium aut prr&oriu
quod septem testium erit subscriptione fronin ua
Vnde simaiorem uel minorem testiumnum eruna
testator in principio dixerit euo casse usq adqui
subscriptorum numerum &iamsi nonrelenu
testamentum ualere permissum est. Itaut su
minor numerus in pedit uoluntatẽ sic quicquios¬
prx fuerit non noceat testamentum. Quia o
ipsa constituit quod super flua uiri in pedire nos
beant hoc &iamobseruandum ut testator si q¬
dum testibus offerat testamentum. nec ideo habi¬
tur infirmum sialicui de subscriptoribus testato
aliquid legatinomine derelinquit. Iđ ãa afria
VT. Testamenta omnia uel reliquas scripturas apida
suales in urbium romam uoluit publicari. hocestut
in reliquis regionibus caput curiae uiros testamem
uel quaecumq scriptunre actis firmari solent ges¬
torum ad legationem muniantur. si uero moru¬

Expanded text:
 Si moriens, cum scribit aut dictat chartulam testamenti, praetermiserit forsitan, ut vocabulum poneret aut civilis, id est quod quinque testium, aut praetorii iuris, quod septem testium erit subscriptione firmandum; unde si maiorem vel minorem testium numerum se testator in principio dixerit evocasse, usque ad quinque subscriptorum numerum, etiamsi non relegant testamentum, valere permissum est, ita ut, sicut minor numerus inpedit voluntati, sic, quidquid supra fuerit, non noceat testamentum: quia et lex ipsa constituit, quod superflua iuri inpedire non debeant. Hoc etiam observandum, ut testator signandum testibus offerat testamentum, nec ideo habeatur infirmum, si alicui de subscriptoribus testator aliquid legati nomine derelinquit. 397 Sept. i. Testamenta ocensuales in urbem Romam voluit publicari, hoc est, ut in reliquis regionibus apud curiae viros testamenta vel quaecumque scripturae actis firmari solent, gestorum allegatione muniantur. Si vero mortu
Abbreviated transcription (Latin):
hu qui prius manumis si fuerint usqua ad name¬
rum superius constitutum liberi crurit. Qdiuero
poststatutum numerum manumissi fuerint
serui sine dubio ꝑmanebunt. Ninisun colomi
quoscum que diuers otem pore manimisit inter
cos quiper testtemento manumis sisunt nulla¬
tenus conputentur

Expanded text:
hi, qui prius manumissi fuerint, usque ad numehi, qui prius manumissi fuerint, usque ad numerum superius constitutum liberi erunt: qui uero post statutum numerum manumissi fuerint, serui sine dubio permanebunt. Nam si incolumis quoescunque diurso tempore manumisit, inter eos, qui per testamentum manumissi sunt, nullatenus computentur
Abbreviated transcription (Latin):
sa. Quiuero postea supraconsututum pums¬
rum manumis sileguadur. inseruita ecoscer¬
tum e permanera. Quods inon noti patim
serui uel ap cillacet intestamentomanum ictas¬
tur sed confusae omnes seruos suos uel ancilleo
his quite sumentum fecie libero s facero uolu¬
erit nulli poenitus. firma ee iubetur. hocor¬
dine da libertas. Sedomnes inseruili com¬
ditione qui hoo ordine manu missisunt ꝑ roa¬
nebunt Nam&si it aoiitesuuento seruonũ
manumifsio adscripta fuerit idẽ in circulo
aut qui priuus. qui pos terior nomin atussit
non possitagnoscipulli ex his libertatem uale¬
remupere manifestumẽ siugnoscinon pote
qui primus qui posterior. fuerit. manum is susi
nam sialiquis i negritudinẽ conscitutus infrau¬
dem huius. legis facere uoluerit testmentun
Sed episcolis aut quibus cumque aluis rebus seruis sus
pluribus quam ꝑtestamentum lic& conserre u¬
luerit libestates et sub tempore mortis hoc fecerit

Expanded text:
sa: qui uero postea supra constitutum numesa: qui uero postea supra constitutum numerum manumissi leguntur, in seruitute eos certum est permanere. Quod si non nominatim serui uel ancillae in testamento manumittantur, sed confuse omnes seruos suos uel ancillas is, qui testamentum facit, liberos facere uoluerit, nulli penitus firma esse iubetur hoc ordine data libertas; sed omnes in seruili conditione, qui hoc ordine manumissi sunt, permanebunt. Nam et si ita in testamento seruorum manumissio adscripta fuerit, id est in circulo, ut qui prior, qui posterior nominatus sit, non possit agnosci, nulli ex his libertatem ualere manifestum est, si agnosci non potest, qui prior, qui posterior fuerit manumissus. Nam si aliquis in aegritudine constitutus in fraudem huius legis facere uoluerit testamentum, sed epistolis aut quibuscumque aliis rebus seruis suis pluribus, quam per testamentum licet, conferre uoluerit libertates, et sub tempore mortis hoc fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
MANUMITTENDONUM
Ionstitutum ẽ quantum seruorum nu mero testa¬
mento dequanta familia lic& ma mumitti. hocor¬
dine ut siquis. duosseruos. haeb&am. bosmanumit¬
tere possit. Quiuero tresduos testamento manu¬
mictat quiquactuor siniliter duos maanumitat
Quisextres Quiocto iiii. quidecim quinque qui
xxx habuerit usque ad centum quartam denu¬
meo seruorum manumitere potest Quiue¬
poplures quam centum habuerit quintam pari¬
tuara numitere potest sed ec hocstatutiim ẽ ut
euam lib& gandifamilia nulli amplius quã
entum testamento manum ittereliceat Hal
stulex quiuo luerit autinec deriam autante
consuleta aut inter amicos autpes eors tolam mn¬
numittere potest: his manumissionibus omne
familiam. iugo seruuutis absoluere. Ncmr
aliquis tesaamanto plures manumittere uolue
ntue quam cantina iumerus supras criptis ordo
seruandus ẽt ut illis. tantum libertas naleat qui
prius manumas surat. us querdillum numeru
quim. explanatio contine superius conpreher¬

Expanded text:
manumittendorum Constitutum est, quantum seruorum numerum testamento de quanta familia liceat manumitti, hoc ordine: ut, si quis duos seruos habet, ambos manumittere possit; qui uero tres, duos testamento manumittat; qui quatuor, similiter duos; qui sex, tres; qui octo, quatuor: qui decem, quinque; quitriginta habuerit usque ad centum, quartam partem de numero seruorum manumittere potest: qui uero plures quam centum habuerit, quintam partem manumittere potest. Sed hoc statutum est, ut de quamlibet grandi familia nulli amplius quam centum, testamento manumittere liceat. Nam qui uoluerit aut in ecclesia, aut ante consulem, aut inter amicos, aut per epistolam manumittere, potest his manumissionibus omnem familiam iugo seruitutis absoluere. Nam si aliquis testamento plures manumittere uoluerit, quam quot continet numerus supra scriptus, ordo seruandus est, ut illis tantum libertas ualeat, qui prius manumissi sunt, usque ad illum numerum, quem explanatio continet superius comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
pri&atem recurritamittetur autem quinq: mo¬
dis capitis minutione rei permutatione non utemdi
uniure sueces sione domini conparatione Capitismia¬
nutione amitaitur sun in sulã fructuarius depor¬
tetur uel siex caus cc̃meiulli seruor poenae efficio¬
uor &si suctum ex ad rogationem uel ad opͣtionem

Expanded text:
prietatem recurrit. Amittitur autem quinque modis: capitis minutione, rei permutatione, non utendo, in iure cessione, dominii comparatione. Capitis minutione amittitur, si in insulam fructuarius deportetur, uel si ex causa metalli seruus poenae efficiatur, et si statum ex adrogatione uel adoptione
Abbreviated transcription (Latin):
Inadulterio extsirnẽc̃ mulierem nullus accu¬
s&r sed propinqui ad quorum notam pertina
hoc est fsater germanus fraeter patrahelis patruus
& consubrinus reliquittmeni ante inscriptione
si accuscita adquieuerit possunt persatis factionem
ueniam promereri reliqui ab aacusatione probi¬
bentur maritus saine &iam exsuspitione accus sare

Expanded text:
In adulterio extraneam mulierem nullus accuset, sed propinqui, ad quorum notam pertinet, hoc est frater germanus, frater patruelis, patruus et consobrinus, qui tamen ante inscriptionem, si accusata adquieverit, possunt per satisfactionem veniam promereri. Reliqui ab accusatione prohibentur. Maritis sane etiam ex suspicione accusare
Abbreviated transcription (Latin):
rientis Apollodorus theodorus uirspectabibs comitis
sa crinostri consistorii quidepignis uir spectabilis. comus
& magis ter memoriae quid procupius uirs pectabilis
comis ex magistro libellorũ iurae omnibus ueeribus con¬
parandi quod restut flaaenti parens carissime atque
amatissime in list & magnifica auctoritas tua
cui amicũ cui familiariae: ẽ placere principibus.
aedictis propos itis in omnium populorũ in omniu
prouintiarõ oticiã scitam maiestatis aug nrae faciat

Expanded text:
rantius Apollodorus Theodorus viri spectabiles, comites sacri nostri consistorii, quid epigenes vir spectabilis, comes et magister memoriae, quid procopius vir spectabilis, comes et magister libellorum, iure omnibus veteribus comparandi. Quod restat, Florenti parens karissime atque amantissime, inlustris et magnifica auctoritas tua, cui amicum, cui familiare est placere principibus, edictis propositis in omnium populorum, in omnium provinciarum notitiam scita maiestatis Augustae nostrae faciat
Abbreviated transcription (Latin):
illere motus is qui consiliarii uel domesticig
offidium triennium subedio iudicae de prouit
non discedect. Vt siquis accusctor fortapste
terit reddat accusctibus rationem &sisorte
facta iudicis usque quaque celare uoluerit subo¬
tur publice questioni¬
I Deiuris dictone etubiquis conuenire debect

Expanded text:
ille remotus, is qui consiliarii vel domestici gessit officium triennium sub alio iudice de provincia non discedat, ut, si quis accusator fortasse extiterit, reddat accusantibus rationem. Et si forte facta iudicis usquequaque celare voluerit, subdatur publicae quaestioniE IVRIS DICTIONE ET VBI QVI