comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
git ac singulas naues cesarianas consectari cepit. & cum plures
adortus esset pulsus fugatusq inde discessisset: nec tamen desi¬
steret periclitari forte incidit in nauem in qua erant duo tyti
hispani adolescentes tribuni legionis quintȩ. quoꝵ patrem
cesar in senatum legerat: & cum iis titus salienus centurio
legionis eiusdem: qui.M.messalam legatum obsederat messa¬
ne. & sediosissima oratione apud eum est usus: idemq pecu¬
niam et ornamenta triumphi cȩsaris retinenda et custodie¬
da curauerat: & ob has causas sibi timebat: hic pꝑ conscientiam
peccatorum suoꝵ persuasit adolescentibus: ne repugnarent: se¬
seq Uirgilio traderent. Itaq deducti a uirgilio ad scipionem
custodibus traditi & post diem tertium sunt interfecti. Qui
cum ducerentur ad necem petisse dicitur maior titus a centu¬
rionibus ut se priorem ꝗ̃ fratrem interficerent. idq ab eis faci¬

Expanded text:
git ac singulas navis Caesarianas consectari coepit. Et cum pluris git ac singulas navis Caesarianas consectari coepit. Et cum pluris adortus esset pulsus fugatusque inde discessisset nec tamen desisteret periclitari, forte incidit in navem, in qua erant due Titii, Hispani adulescentes, tribuni legionis V., quorum patrem Caesar in senatum legerat, et cum his T. Salienus, centurio legionis eiusdem, qui M. Messallam legatum obsederat Messanae seditiosissima oratione apud eum usus idemque pecuniam et ornamenta triumphi Caesaris retinenda et custodienda curarat et ob has causas sibi timebat. Hic propter conscientiam peccatorum suorum persuasit adulescentibus ne repugnarent seseque Vergilio traderent. Itaque deducti a Vergilio ad Scipionem custodibus traditi et post diem tertium sunt interfecti. Qui cum ducerentur ad necem, petisse dicitur maior Titius a centurionibus uti se priorem quam facerem interficerent, idque ab eis faci
Abbreviated transcription (Latin):
castella sacere molesq iacere in mare non intermittere. Scipio
interim elephantos hoc modo conducere instuuit. Duas instruxit
acies. unam funditoꝵ contra elephantos: quȩ quasi aduersmoꝵ
locinn obtineret: & contra eoꝵ frontem aduersam lapillos minutos
sariis lapides mitti cępissent. et elephanti perterriti sead suos con¬
uertissent: rursus a sua acie lapidibus missis eos conuerterent ad¬
uersus hostem. Quod ȩgre tardeq fiebat. Audere enim elephanti
multoꝵ annor doctrina usuq uetusto uix edocti tamen omni
periculo in aciem prodicuntur. Dum hec ad ruspinam ab uts¬
q ducibus administrantur .C. Uirgilius pretonius qui thapso
oppido maritimo prcerat cum auimaduercisset naues singulas
cum exercitu cesaris incertas locoꝵ arq castrorum suoꝵ uagari
occasionem nactus nauem quam ibi habuit actuariam com¬
plet militibus & sagittariis et cidem scaphas de nauibus adiun¬

Expanded text:
castella facere molesque iacere in mare non intermittere. § 27 Scipio castella facere molesque iacere in mare non intermittere. § 27 Scipio interim elephantos hoc modo condocefacere instituit. Duas instruxit acies, unam funditorum contra elephantos, quae quasi adversariorum locum obtineret et contra eorum frontem adversam lapillos minutos sariis lapides mitti coepissent et elephanti perterriti se ad suos convertissent, rursus ab sua acie lapidibus missis eos converterent adversus hostem. Quod aegre tardeque fiebat; rudes enim elephanti multorum annorum doctrina usuque vetusto vix edocti tamen communi periculo in aciem producuntur. § 28 Dum haec ad Ruspinam ab utrisque ducibus administrantur, C. Vergilius praetorius, qui Thapsi oppido maritimo praeerat, cum animum advertisset navis singulas cum exercitu Caesaris incertas locorum atque castrorum suorum vagari, occasionem nactus navem quam ibi habuit actuariam complet militibus et sagittariis et eidem scaphas de navibus adiun
Abbreviated transcription (Latin):
ercitus sibi transportaretur africam prouinciam perire fundi¬
tusq euerti a suis inimicis. Qđ nisi celeriter sociis foret subuento
africam terram nihil ne tectum quidem quose reciperent ab il¬
loꝵ scelere: insidiisq reliquum futurum. atq ip̃e erat in tanta
festinatione & expectatione ut postero die q̃ misisset luteras nũ¬
ciumq in siciliam classem exercitumq morari diceret. Dies no¬
ctes q oculos mentemq ad mare dispositos directosq haberei.
Nec mirum. Animaduertebat enim uillas exuri. agros uastari.
pecus diripi trucidari oppida castellaq dirui descriq principes
ciuitatum aut interfici aut in catenis teneri. liberos eoꝵ obsidũ
nomine in seruitutem arripi. his se inmiseriis suamq fidem im¬
plorantibus auxilia ꝑꝑ copiarum paucitatem se cise non posse
Milires interim in opere exercere atq castra munire turres et

Expanded text:
ercitus sibi transportaretur: Africam provinciam perire fundiercitus sibi transportaretur: Africam provinciam perire funditusque everti ab suis inimicis; quod nisi celeriter sociis foret subventum, praeter ipsam Africam terram nihil, ne tectum quidem quo se reciperent, ab eorum scelere insidiisque reliquum futurum. Atque ipse erat in tanta festinatione et exspectatione ut postero die quam misisset litteras nuntiumque in Siciliam classem exercitumque morari diceret, dies noctesque oculos mentemque ad mare dispositos directosque haberet. Nec mirum: animadvertebat enim villas exuri, agros vastari, pecus diripi, trucidari, oppida castellaque dirui deserique, principes civitatum aut interfici aut in catenis teneri, liberos eorum obsidum nomine in servitutem abripi; eis se miseris suamque fidem implorantibus auxilio propter copiarum paucitatem esse non posse. Milites interim in opere exercere atque castra munire, turris,
Abbreviated transcription (Latin):
rebus timens elephantis triginta relictis suis finibus oppidisq sup¬
petias profectus est. Cȩsar interim cum de suo aduentu dubita¬
tio in prouintia esset neq quisq̃ crederet ip̃m sed aliquem lega¬
tum in africam cum copiis uenisse conscriptis litteris cicum
prouinciam omnes ciuitates fecit de suo aduentu certiores. Inte¬
rim nobiles homines ex sius oppidis profugere et in castra cesaris
deuenire & de aduersariorum eius crudelitate acerbitateq com¬
memorare cȩperunt: quoꝵ lacrimis querelisq cesar commotus
cum antea stare constitusser in statiuis castris estate iuita cun¬
ctis copuis auxiliisq coactis bellum cum suis aducrsariis gere
re iustituit. litterisq celeriter in siciliam ad allienum & Rͦ abi¬
rium p̃stumium conscriptis & per catascopum nussis ut suic
mora atq ulla excusatione hiemis uentorumq q̃ celerrime ex¬

Expanded text:
rebus timens elephantisque XXX relictis suis finibus oppidisque suprebus timens elephantisque XXX relictis suis finibus oppidisque suppetias profectus est. § 26 Caesar interim, cum de suo adventu dubitatio in provincia esset neque quisquam crederet ipsum sed aliquem legatum in Africam cum copiis venisse, conscriptis litteris circum provinciam omnis civitates facit de suo adventu certiores. Interim nobiles homines ex suis oppidis profugere et in castra Caesaris devenire et de adversariorum eius crudelitate acerbitateque commemorare coeperunt. Quorum lacrimis querelisque Caesar commotus, cum antea constituisset e stativis castris aestate inita cunctis copiis auxiliisque accitis bellum cum suis adversariis gerere, hieme gerere instituit, litteris celeriter in Siciliam ad Alienum et Rabirium Postumum conscriptis et per catascopum missis, ut sine mora ac nulla excusatione hiemis ventorumque quam celerrime ex
Abbreviated transcription (Latin):
conualescendi augendiq eius opes. Itaq comparatis equitum
magnis peditumq subsidio suis egressus e regno ire contendit.
Psitius interim & rex hocchus coniunctis suis copiis & cognito
regis iubȩ egressu ꝓpius eius regnum copias suas admouereꝰ. Cyr¬
thamq oppidum opulentissimum eius regni adorti paucis dic¬
bus pugnando capiunt. & preterea duo oppida getuloꝵ.Quib
cum conditionem ferrent. ut oppido excederent. idq sibi uacuũ
traderent: conditionemq repudiassent: postea ab cis capti inter¬
fectiq sunt omnes. Inde progressi agros oppidaq uexare non
desistunt. Quibus rebus cognitis iuba cum iam non longe a
scipione atq eius ducibus abesset: capit consilium satius esse sibi
suoq regno subsidiofore: ꝗ̃ dum alios adiuturus proficisceretur
ipe suo regno expulsus forsitanutraq re expelleretus. Itaq rur¬
sus se recepit: atq auxilia etiam a scipione abduxit. sibi suis ꝙ

Expanded text:
convalescendi augendarumque eius opum: itaque comparatis equitum convalescendi augendarumque eius opum: itaque comparatis equitum magnis peditumque copiis subsidio suis egressus e regno ire contendit. P. Sittius interim et rex Bochus coniunctis suis copiis cognito regis Iubae egressu propius eius regnum copias suas admovere, Cirtamque, oppidum opulentissimum eius regni, adortus paucis diebus pugnando capit et praeterea duo oppida Gaetulorum. Quibus cum condicionem ferret, ut oppido excederent idque sibi vacuum traderent, condicionemque repudiassent, postea ab eo capti interfectique sunt omnes. Inde progressus agros oppidaque vexare non destitit. Quibus rebus cognitis Iuba cum iam non longe ab Scipione atque eius ducibus abesset, capit consilium satius esse sibi suoque regno subsidio ire quam, dum alios adiuturus proficisciretur, ipse suo regno expulsus forsitan utraque re expelleretur. Itaque rursus recipere atque auxilia etiam ab Scipione abduxit sibi suisque
Abbreviated transcription (Latin):
lia passium longe considunt᷑. Equitatum interim eoꝵ circum
cȩsaris munitiones uagari atq eos qui pabulandi aut aquan¬
digratia extra uallum progressi essent excipere ita omnes ad¬
uersarios intra munitiones conimere. Qua re cȩsariani graui
ac noua sunt conflictati: ideo qđ nondum neq a sicilia neq
a sardinia comineatus supportatus erat. neq per anni tempꝰ
in mari classes sine periculo uagari poterant. nec amplius mi¬
lia passuum ui. terrȩ africȩ quoquo uersus tenebant pabuliq
inopia premebantur. Qua necessitate coacti ueterani milites
equitesq qui multa terra mariq bella confecissent & pericu¬
lis inopiaq tali sepe essent conflicrati alga e littore collecta
& aqua dulci elata iumentis esurientibus data uitam eoꝵ pro¬
ducebant. Dum hȩc ita fierent rex tuba cognitis cȩsaris difficlꝰ¬
ratibus copiarumq paucitate non est uisum dari spacium

Expanded text:
lia passuum longe considunt. Equitatus interim eorum circum lia passuum longe considunt. Equitatus interim eorum circum Caesaris munitiones vagari atque eos qui pabulandi aut aquandi gratia extra vallum progressi essent excipere: ita omnis adversarios intra munitiones continere. Qua re Caesariani gravi annona sunt conflictati, ideo quod nondum neque ab Sicilia neque ab Sardinia commeatus supportatus erat neque per anni tempus in mari classes sine periculo vagari poterant; neque amplius milia passuum VI terrae Africae quoquo versus tenebant pabulique inopia premebantur. Qua necessitate coacti veterani milites equitesque, qui multa terra marique bella confecissent et periculis inopiaque tali saepe essent conflictati, alga e litore collecta et aqua dulci eluta et ita iumentis esurientibus data vitam eorum producebant. § 25 Dum haec ita fierent, rex Iuba cognitis Caesaris difficultatibus copiarumque paucitate — non est visum dari spatium
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq efflagitaturus: Nis uerbis hominis grauissimi incitatus
adolescentulus cum nauiculis cuiusq modi generis xxxꝰ inibi
paucis rostratis profectus ip̃e ab utica in mauitaniam regnum¬
etat: ad oppidum ascurum accedere cȩpit: in quo oppido fuit pre¬
sidium regium. Pompeio aduenienit oppidani usq eo passi ꝓpi¬
us eum accedere donec ad ip̃as portas ac murum appinquaret.
subito eruptione facta prostratos perterritosq pompeianos in
marc naues q passim compulerunt. Irare male gesta .ctil. pom¬
pcius filius naues inde auertit: neq postea littus attĩgit.: elas¬
semq ad insulas baleares uersus conuertit. Scipio interim eĩ
his copiis quas paulo ante demonstrauimus uticȩ grandi presi¬
dio relicto prostitus primum adrumenti castra ponit. Deinde
ibi paucos dies commoratus noctu itinere facto cum Labie¬
ni & fecreii se copiis coniungit. Atq binis castris factis.ui. mi¬

Expanded text:
cuique efflagitatum?' § 23 His verbis hominis gravissimi incitatus cuique efflagitatum?' § 23 His verbis hominis gravissimi incitatus adulescentulus cum naviculis cuiusquemodi generis XXX, inibi paucis rostratis, profectus ab Utica in Mauretaniam regnumatam, ad oppidum Ascurum accedere coepit; in quo oppido praesidium fuit regnum. Pompeio adveniente oppidani, usque eo passi propius accedere donec ad ipsas portas ac murum appropinquaret, subito eruptione facta prostratos perterritosque Pompeianos in mare navisque passim compulerunt. Ita re male gesta Cn. Pompeius filius navis inde avertit neque postea litus attigit classemque ad insulas Balearis versus convertit. § 24 Scipio interim cum eis copiis quas paulo ante demonstravimus Uticae grandi praesidio relicto profectus primum Hadrumeti castra ponit, deinde ibi paucos dies commoratus noctu itinere facto cum Labieni et Petrei copiis coniungit, atque unis castris factis III mi
Abbreviated transcription (Latin):
tisq ciuibus oppressam: bonosq aut interfectos aut mul¬
ctaros exilio parria ciuirate qi parere. gloria & animi magni¬
tudine elatiis priuatus atq adolescentulus paterni exeritus
reliquiis collectis pene oppressam fimditus & deleram italiam ur¬
bemq romanam inlibertatem uindicauit. Idemq siciliam
africam numidiam mauriraniamq mitabili celeritate armis
recepit. Quibus ex rebus sibi eam digniratem que est pergentes
clarissima notissimaq conciliauit. Adolescentulusq atq eque
romanus criumphauit. atq non ita amplius rebus ille patriis
gestis neq cam excellenti dignitate maioꝵ parta: neq tantis
clientelis nominis q claxitate preditus in repii. est ingressus. su
contra & parris nobilitate & dignitate & per te satis animi ma¬
gnitudine diligentiaq preditus nonne eniteris & proficisceris
ad paternas clientelas: & auxilium tibi reiq publicȩ atq optimo

Expanded text:
atisque civibus oppressam bonosque aut interfectos aut exatisque civibus oppressam bonosque aut interfectos aut exsilio multatos patria civitateque carere, gloria et animi magnitudine elatus privatus atque adulescentulus paterni exercitus reliquiis collectis paene oppressam funditus et deletam Italiam urbemque Romanam in libertatem vindicavit, idemque Siciliam, Africam, Numidiam, Mauretaniamque mirabili celeritate armis recepit. Quibus ex rebus sibi eam dignitatem quae est per gentis clarissima notissimaque conciliavit adulescentulusque atque eques Romanus triumphavit. Atque ille non ita amplis rebus patris tus Labienus cum equitibus Gallis Germanisque MDC, Numclientelis nominisque claritate praeditus in rem publicam est ingressus. Tu contra et patris nobilitate et dignitate et per te ipse satis animi magnitudine diligentiaque praeditus nonne eniteris et proficisceris ad paternas clientelas auxilium tibi reique publicae atque optimo
Abbreviated transcription (Latin):
agros desertos & uastatos esse. Hac necessitare cȩsar coactus
priuatos obeundo & blande appellando aliquantum nume¬
rum frumenti in sua presidia congesserat: & eo parce utebatur.
Opera interim ipe circuire quotidie & alteras cohortes in sta.¬
tione habere pꝑ hostium multitudinem. Labienus saucios su¬
os quoꝵ marimus numetus fuit: iubet in plausttis adrumen
tum deportari. Naues interim cęsaris onerariȩ errabunde ma¬
le uagabantur. incerte locoꝵ arq castroꝵ suoꝵ. Quassingulas
scaphȩ aduersarioꝵ complures adortȩ incendebant atq expiu¬
ꝯnabant. Hac renunciata cęsati clasies crrcum insulas portus¬
q disposuit:. quo tutius commeatis comportari posser . ca¬
to interim qui uticȩ preerat .cn. pompei filium multis uer¬
bis assidueq obiuirgare non desistebat. Tius inquit pater istius
etatis cum essec & animaduertisserrem pu. ab ardius sceler¬

Expanded text:
agros desertos ac vastatos esse. § 21 Hac necessitate Caesar coactus agros desertos ac vastatos esse. § 21 Hac necessitate Caesar coactus privatos ambiendo et blande appellando aliquantum numerum frumenti in sua praesidia congesserat et eo parce utebatur. Opera interim ipse cotidie circuire et alteras cohortis in statione habere propter hostium multitudinem. Labienus saucios suos, quorum numerus maximus fuit, iubet in plaustris deligatos Hadrumetum deportari. Naves interim Caesaris onerariae errabundae male vagabantur incertae locorum atque castrorum suorum; quas singulas scaphae adversariorum complures adortae incendebant atque expugnabant. Hac re nuntiata Caesar classis circum insulas portusque disposuit, quo tutius commeatus supportari posset. § 22 M. Cato interim, qui Uticae praeerat, Cn. Pompeium filium multis verbis assidueque obiurgare non desistebat. 'Tuus,' inquit, 'pater istuc aetatis cum esset et animadvertisset rem publicam ab nefariis sceler
Abbreviated transcription (Latin):
re copias suas cum labieno et perreio coniungere. Cuius copiȩ
legionum ocro & equitum quatuor milia esse nunciabantin.
officinas ferrarias instruere. sagitte telaq ut fierent complu¬
racurare. glandes fundere. sudes comparare. Litreras in sicili¬
am nunciosq mittere ut sibi erates materiemq congererent
ad arieres: cuius in opia in africa esset. preterea fecrum plumbr̃¬
q nutterctur. Et iam animaduerrebat frumento se in africa
nisi importato uti non posse. Priore anno enim pꝑ aduersari¬
oꝵ delectus. qđ stipendiarii aratores nulites facti essent messẽ
non esse factam. Freterea ex omni africa frumentum aduer¬
sarios in pauca oppida & bene munita comportasse. omnẽ¬
qr regionem africę exinanisse frumento. oppida prererea pau¬
ca que ip̃i suis presidiis tueri poterant: reliqua dilui auq deseri:
& omnium incolas inter sua presidia coegisse & cominigrare

Expanded text:
re, copias suas cum Labieno et Petreio coniungere; cuius copiae re, copias suas cum Labieno et Petreio coniungere; cuius copiae re firmatis rursusque renovatis animis legionarios conversis officinas ferrarias instruere, sagittas telaque ut fierent complura curare, glandis fundere, sudis comparare, litteras in Sicilisigna converti et medio campo redintegrari proelium. Cum ab ad arietes, cuius inopia in Africa esset, praeterea ferrum, plumbum mitteretur. Etiam animum advertebat frumento se in Africa nisi importaticio uti non posse: priore anno enim propter adversariorum dilectus, quod stipendiarii aratores milites essent facti, messem non esse factam; praeterea ex omni Africa frumentum adversarios in pauca oppida et bene munita comportasse omnemque regionem Africae exinanisse frumento, oppida praeter ea pauca quae ipsi suis praesidiis tueri poterant reliqua dirui ac deseri, et eorum incolas intra sua praesidia coegisse commigrare,
Abbreviated transcription (Latin):
purissimisq ab hora dici quinta usq ad solis occasum est decer¬
tatum. In eo prelio ferreius grauiter ictus ex acie recessit. Cȩsar¬
enim interim castra munire diligentius presidiaq firmare co¬
piis maioribus uallumq ab oppido ruspina usq ad mare dedu¬
cere: & a castris alterum eodem quo tutius ultro citroq commo¬
ratus auxiliaq sine periculo sibi succurrere possent: tela tormen¬
taq ex nauibus in castra comportare reinigum partem ex clas¬
segalloꝵ rhodioꝵ epybatarumq armare et in castra euocare
uti si posset eadem rauonc qua aduersarii leuis armatura inter¬
iecra inter equites suos interponeretur. sagitrariisq ex omnib
nauibus itireis sciris & cuiusq generis ductus in castra complu¬
ribus frequentabat suas copias. Audiebat enim scipionem post
diem tertium eius dici quo prȩlium factum erat: appropiqua¬

Expanded text:
purissimisque ab hora diei quinta usque ad solis occasum est decerpurissimisque ab hora diei quinta usque ad solis occasum est decertatum. In eo proelio Petreius graviter ictus ex acie recessit. § 20 Caesar interim castra munire diligentius, praesidia firmare copiis maioribus vallumque ab oppido Ruspina usque ad mare ducere et a castris alterum eodem, quo tutius ultro citroque commeare auxiliaque sine periculo sibi succurrere possent, tela tormentaque ex navibus in castra comportare, remigum partem ex classe, Gallorum, Rhodiorum epibatarumque armare et in castra evocare uti, si posset, eadem ratione qua adversarii levis armatura interiecta inter equites suos interponeretur, sagittariisque ex omnibus navibus Ityreis, Syris et cuiusque generis ductis in castra compluribus frequentabat suas copias — audiebat enim Scipionem post diem tertium eius diei quo proelium factum erat appropinqua
Abbreviated transcription (Latin):
equites aũt hostium pilum cursu facile uirabant edicit
perordines ne quis miles a signis quatuor pedes longius pro¬
cederer. Equitatus interim labieni suoꝵ multitudine confi¬
sus cȩsaris paucitatem circumire conatur. Et equites iuliani
pauet multitudine hostium defessi equis uulneratis pau¬
latim cedere. hostes magis magisq instare. Ita puncto iem¬
poris omnibus legionariis ab hostium equitatu circũuen¬
tis cesarisq copiis in orbem compulsis intra cancellos omẽs
coniecti pugnare cogebantur. Labienus in equo capite nu¬
do uersari in prima acie simuilsuos cohortari non nunq̃ legi¬
onarios cȩsaris ita appellare: quid tu inquit miles tyro ram
feroculus es : uos quoq iste uerbis infatuauit. in magnum me¬
hercule uos periculum impulit. misereor uesiri: Tum miles nõ
sum inquit tyro labiene: sed de legione decima ueteranus.
arq leuis armature quater tantis. Sagittariis atq funditoribus

Expanded text:
equites autem hostium pilum militis cursu facile vitabant — edicit equites autem hostium pilum militis cursu facile vitabant — edicit per ordines ne quis miles ab signis IIII pedes longius procederet. Equitatus interim Labieni suorum multitudine confisus Caesaris paucitatem circuire conatur: equites Iuliani pauci multitudine hostium defessi equis convulneratis paulatim cedere; hostes magis magisque instare. Ita puncto temporis omnibus legionariis ab hostium equitatum circumventis Caesarisque copiis in orbem compulsis intra cancellos omnes coniecti pugnare cogebantur. § 16 Labienus in equo capite nudo versari in prima acie; simul suos cohortari, non numquam legionarios Caesaris ita appellare: 'Quid tu,' inquit, 'miles tiro? Tam feroculus es? Vos quoque iste verbis infatuavit? In magnum mehercule vos periculum impulit. Misereor vestri.' Tum miles, 'Non sum,' inquit, 'tiro, Labiene, sed de legione X. veteranuque ita pilum viribus contortum, dum in Labienum mittere
Abbreviated transcription (Latin):
car se remioueret & cum suoꝵ paucitate contra magnam uĩ
hostium artificiose magis ꝗͣ uiribus decernendum uidcret.
subito aduersarioꝵ equitatus sese extendere & in latitudinẽ
promouere collesq complecti & cęsaris equitatus extenuati
simulq ad circumcundum comparare se cęperat. Cesariani
equites eorum multitudinem egre sustinebant. Acies interĩ
medie concurrere conarentim subito ex condensis turmis
pedites numidȩ leuis atmature cum equitibiis procutrunt.
& inter legionarios pedites iacula coniiciunt. hic tum cȩsaria¬
nien cos impetura fecissent. illoꝵ equites refugiebant: pedi¬
res interim resistibant. Dum equites riresus cursu renouato
peditibus suis succurrerent: cȩsar nouo genere pugnȩ obla¬
to cum animaduerter& ordines suoꝵ in procurtendo tur¬
bari pedires enim dum equites longius a signis persecunt᷑
latere nudato a proximis numidis iaculis uulnerabantur.

Expanded text:
sar sese moveret et cum suorum paucitate contra magnam vim sar sese moveret et cum suorum paucitate contra magnam vim hostium artificio magis quam viribus decernendum videret, subito adversariorum equitatus sese extendere et in latitudinem promovere collisque complecti et Caesaris equitatum extenuare simulque ad circumeundum comparare se coeperant. Caesariani equites eorum multitudinem aegre sustinebant. Acies interim mediae cum concurrere conarentur, subito ex condensis turmis pedites Numidae levis armaturae cum equitibus procurrunt et inter legionarios pedites iacula coiciunt. Hic cum Caesariani in eos impetum fecissent, illorum equites refugiebant; pedites interim resistebant, dum equites rursus cursu renovato peditibus suis succurrerent. § 15 Caesar novo genere pugnae oblato cum animum adverteret ordines suorum in procurrendo turbari — pedites enim, dum equites longius a signis persequuntur, latere nudato a proximis Numidis iaculis vulnerabantur;
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e antecedere cum paucis atmatis. laniq cum procul hostis
conspici posset. milites in campo iubet galeari & ad pugnam
patati. Quoꝵ oumino numerus suit. xxx cohortiumꝰ cum
equitibus cece &r sagittariis. Et hostes interim quoꝵ dux trat
ibienus & duo patidiuis aciem dirigunt: mirabili mulutu¬
dinc non peditum sed equitum conferttum & inter eos le¬
uis armature numidas & sagitrarios pedites interposuerant.
&ita condensauerant. ut ꝓpeꝰ cesarias pedestres copias arbitra¬
reurur. & dextrum ac sinistrum cornu magnis equitum co¬
piis confirmauerunt. Interim cęsar aciem dirigit simplicẽ
ut poterat ꝑꝑ paucitatem. Sagittarios ante aciem constituit.
equires dextro si nistroq cornu componit: & ita precipit ut
preuiderent ne multitudine equitatus hostium circumueni¬
rentur. Existimabat enim se acie instructa cum pedestribus
copiis dimicaturum. Cum utrimq expectatio fieret: neq cȩ¬

Expanded text:
ipse antecedere cum paucis armatis. Iamque cum procul hostis ipse antecedere cum paucis armatis. Iamque cum procul hostis conspici posset, milites in campo iubet galeari et ad pugnam parari; quorum omnino numerus fuit XXX cohortium cum equitibus CCCC, sagittariis CL. § 13 Hostes interim, quorum dux erat Labienus et duo Pacidei, aciem derigunt mirabili longitudine non peditum sed equitum confertam, et inter eos levis armatura Numidas et sagittarios pedites interposuerant et ita condensaverant ut procul Caesariani pedestris copias arbitrarentur; dextrum ac sinistrum cornu magnis equitum copiis firmaverant. Interim Caesar aciem derigit simplicem, ut poterat propter paucitatem; sagittarios ante aciem constituit, equites dextro sinistroque cornu opponit et ita praecipit ut providerent ne multitudine equitatus hostium circumvenirentur: existimabat enim se acie instructa cum pedestribus copiis dimicaturum. § 14 Cum utrimque exspectatio fieret neque Cae
Abbreviated transcription (Latin):
receptis & aduectis militum equitum copiis rursus ad oppidum
ruspinam rediit. Atq ibi castris constitutis ip̃e cum cohortib
triginta frumentatum est prosectus. Ex eo cognitum est regis
consilium illum cum classe nauibus onerariis quȩ deerrasseĩ
subsidio ire clam hostibus uoluisse dicitur. ne casu impruden¬
tes suie naues in classem aduersarioꝵ inciderent:neq eamrẽ
eos uoluisse scirc. qui in presidiis relici sui milites fuissent. ne
rent. Interim cum iam cęsar progressus esset a castris circiter
milia passuum tria per speculatores & antecessores equites nũ¬
ciatur ei copias hostium haud ab se uisas: & herle cum co nun¬
cio puluis ingens conspici cȩptus est. Hac re cognita cesar celeri¬
rer iubet cquitatum uniuersum cuius copiam habuit in pre¬
sentia non magnam & sagitarios quoꝵ paruus numerus ex
castris exierat accersiri atq ordinatim signa se leniter consequi

Expanded text:
receptis et advectis militum equitumque copiis rursus ad oppidum receptis et advectis militum equitumque copiis rursus ad oppidum Ruspinam redit atque ibi castris constitutis ipse cum cohortibus expeditis XXX frumentatum est profectus. Ex eo est cognitum Caesaris consilium, illum cum classe navibus onerariis quae deerrassent subsidio ire clam hostibus voluisse, ne casu imprudentes suae naves in classem adversariorum inciderent, neque eam rem eos voluisse scire qui in praesidiis relicti sui milites fuissent, ne rent. § 12 Interim cum iam Caesar progressus esset a castris circiter milia passuum III, per speculatores et antecessores equites nuntiatur ei copias hostium haud longe ab sese visas. Et hercule cum eo nuntio pulvis ingens conspici coeptus est. Hac re cognita Caesar celeriter iubet equitatum universum, cuius copiam habuit in praesentia non magnum, et sagittarios, quorum parvus numerus, ex castris arcessi atque ordinatim signa se leniter consequi;
Abbreviated transcription (Latin):
nibus in exercitu insciis et requirentibus imperaroris consiliũ
magno metu ac tristimonia sollicitabatur. Parua enim co
pia & ea tyronum neq ea exposita in africa contra magnas co¬
pias & insidiosȩ nationis equitatumq innumer.abilem se ex¬
posiros uidebant. Neq quicꝗ̃ solatii in presentia neq auxiliũ
in suoꝵ consilio animaduertebant. nisi in ip̃ius impatoris
uultu uigore mirabiliq hilaritate. Animum euim altum &
erectum pre se gerebat. huic acquiescebant homines ut in eius
scientia & consilio omnia sibi prodiua omnes forc sperabant.
Cesar una nocte in nauibus consumpra iam celo albescente
cum proficisci conarctur subito nauium pars de qua timebat
ex errore codem conferebatur. Hac re cognira cesar celeriter de
nauibus imperat omnes egredi atq in littore armatos reliqͦs
uenientes expectare. Itaq sinc mora nauibus eis in portum

Expanded text:
nibus in exercitu insciis et requirentibus imperatoris consilium, nibus in exercitu insciis et requirentibus imperatoris consilium, magno metu ac tristimonia sollicitabantur. Parva enim cum copia et ea tironum, neque omni exposita, in Africa contra magnas copias et insidiosae nationis equitatum innumerabilem se expositos videbant neque quicquam solati in praesentia neque auxili in suorum consilio animum advertebant, nisi in ipsius imperatoris vultu, vigore mirabilique hilaritate; animum enim altum et erectum prae se gerebat. Huic adquiescebant homines et in eius scientia et consilio omnia sibi proclivia omnes fore sperabant. § 11 Caesar una nocte in navibus consumpta iam caelo albente cum proficisci conaretur, subito navium pars de qua timebat ex errore eodem conferebatur. Hac re cognita Caesar celeriter de navibus imperat omnis egredi atque in litore armatos reliquos advenientis milites exspectare. Itaque sine mora navibus eis in portum
Abbreviated transcription (Latin):
cohortium presidio cum sarsena relicto. Ip̃e rursus unde pri¬
dic uenerat: ruspinam cum reliquis copiis conuertit.Ibiq
sarciuis exercitus relictis ip̃e cum expedita manu proficisci¬
tur circum uillas frumentatum: oppidanisq imperat ut play¬
stra iumentaq omnia sequantur. Itaq magno numero inuẽ¬
to frumenti ruspinam rediit. Noc eum idurco existimo fecis¬
se ut maritima oppida post se ne uacua relinquerer presidio
firinata ad classis receptacula muniret. Itaq ibi relicto.P. Sa¬
sena fratre eius quem lepti proximo ospido reliquerat cum
legione iuber comportari ligna in oppidum q̃ plurima. lpe cũ¬
cohortibus septem quȩ ex ucteranis legionibus in classem cum
Sulpicio & uatinio rem gesserant. ex oppido ruspina egressus
proficiscitur ad portum qui abest ab oppido milia passuum
duo: ibiq classem sub uesperum cum ea copia conscendit. om¬

Expanded text:
cohortium praesidio cum Saserna relicto ipse rursus unde pricohortium praesidio cum Saserna relicto ipse rursus unde pridie venerat Ruspinam cum reliquis copiis convertit ibique sarcinis exercitus relictis ipse cum expedita manu proficiscitur circum villas frumentatum oppidanisque imperat ut plaustra iumentaque omnia sequantur. Itaque magno numero frumenti invento Ruspinam redit. Huc eum idcirco existimo recepisse, ut maritima oppida post se ne vacua relinqueret praesidioque firmata ad classim receptacula muniret. § 10 Itaque ibi relicto P. Saserna, fratre eius quem Lepti in proximo oppido reliquerat, cum legione, iubet comportari ligna in oppidum quam plurima; ipse cucohortibus VII, quae ex veteranis legionibus in classe cum Sulpicio et Vatinio rem gesserant, ex oppido Ruspina egressus proficiscitur ad portum, qui abest ab oppido milia passuum duo, ibique classem sub vesperum cum ea copia conscendit. Om
Abbreviated transcription (Latin):
neratisq partim naubus longis Rabirium postumiũ in sici¬
liam ad secundum comincatum arcessendum mutit. Incexĩ
cum decem naubis longis ad reliquas uaues onerarias con¬
quircudas quȩ decrrauissent et simul mare tuendum ab ho¬
stibus iubet proficisci. Interim .C. salustium crispum pretorẽ
ad celerinam insulam uersus quam aduersarii tenebant cum
parte nauium ire iubet: qd ibi magnum iumerum frumenti
esse audiebat. Hecita imperabat unicuiq precipiebatq. ut¬
si fieri posser ne locum excusatio nullum haberet: nec morã
tergiuersatio. Ip̃e interea ex perfugis et incolis cognitis condi¬
tionibus scipionis: & qui cum eobellum contra se gerebant
miscrari regium eius equitatum scipio in prouincia afriea
alebat. tanta hominum erat dementia ut malint regis esse
uecrigales ꝗ̃ cum ciubiis in patria in suis fortunis esse inco¬
lumes. Cesar adiii. nonas ianuarias castra mouer. leptiq sex

Expanded text:
neratisque partim navibus longis Rabirium Postumum in Sicineratisque partim navibus longis Rabirium Postumum in Siciliam ad secundum commeatum arcessendum mittit. Vatinium cum X navibus longis ad reliquas navis onerarias conquirendas quae deerrassent et simul mare tuendum ab hostibus iubet proficisci. Item C. Sallustium Crispum praetorem ad Cercinam insulam versus, quam adversarii tenebant, cum parte navium ire iubet, quod ibi magnum numerum frumenti esse audiebat. Haec ita imperabat unicuique, ita praecipiebat uti fieri posset necne locum excusatio nullum haberet nec moram tergiversatio. Ipse interea ex perfugis et incolis cognitis condicionibus Scipionis et qui cum eo bellum contra se gerebant, miserari — regium enim equitatum Scipio ex provincia Africa alebat — tanta homines esse dementia ut malint regis esse vectigales quam cum civibus in patria in suis fortunis esse incolumes. § 9 Caesar a. d. IIII4 Non. Ian. castra movet; Lepti sex
Abbreviated transcription (Latin):
in oppidum introiret aut iniuriam faceret ciupiam incolȩ.
non longe ab oppido secundum littus facit castra. Eodem q
naues onerarie & longȩ nonnullȩ casuaduenerunt. reliquȩ
qrut est ci nunciatum incerte locoꝵ uticam uersus petere
uisȩ sunit. Interim cȩsar a mari non digredi neq mediterra¬
nca perere pꝑp nauium exrorem equitatum q in nauibus om¬
nem continere ut arbiror ne agri uastarentur: aquamqi in
naues iubet comportari. Remiges interim qui aquatum ẽ
nauibus exierant subito equites mauri non opinantibus
cȩsatianis adorti multos iaculis coniuilnerarunt. non nul¬
los interfecerunt. Latent enim in insidiis cum cquis inter cõ¬
ualles & subito exeunt non ut in campo cominus depugnẽt.
Cȩsar interim in sardiniam nuncios cum litteris & in reliquas
prouncias finitimas dimisit. ut sibi auxilia commeatum fru¬
mentum simul atq litteras legissent mittenda curarent. exo¬

Expanded text:
in oppidum introiret aut iniuriam faceret cuipiam incolae, in oppidum introiret aut iniuriam faceret cuipiam incolae, non longe ab oppido secundum litus facit castra. Eodemque naves onerariae et longae non nullae casu advenerunt; reliquae, ut est ei nuntiatum, incertae locorum Uticam versus petere visa sunt. Interim Caesar a mari non digredi neque mediterranea petere propter navium errorem equitatumque in navibus omnem continere, ut arbitror, ne agri vastarentur; aquam in navis iubet comportari. Remiges interim, qui aquatum e navibus exierant, subito equites Mauri neque opinantibus Caesarianis adorti multos iaculis convulnerarunt, non nullos interfecerunt. Latent enim in insidiis cum equis inter convallis ut subito exsistant,2 non ut in campo comminus depugnent. § 8 Caesar interim in Sardiniam nuntios cum litteris et in reliquas provincias finitimas dimisit, ut sibi auxilia, commeatus, frumentum, simul atque litteras legissent, mittenda curarent, exo
Abbreviated transcription (Latin):
pellerent: refugarentq in oppidum. Postꝗͣ repulsi & conie¬
ai erant intra munitiones cęsar iter constitutum ire cõ¬
tendit. Quod cum sepius facerent & modo insequerentur
modo rutsus ab equitibus in oppidum repellerentur co¬
hortibus paucis ex uettranis quas secum habebat in exire¬
mo agmine collocatis & parte equitatus iter leniter cum
reliquis facere cȩpit. Itaq quanto longiuis ab oppido disce¬
debatur tanto tardiores ad inscquendum erant numidȩ
inretim in itinerc ex oppidis & castellis legationes uenire
polliceri frumentum paratosq esse: quȩ impasset facere.
itaq eo die castra posuit adoppidum usurpinam . kł. lanua¬
riis. inde mouit & peruenit ad oppidum leptim liberam ci¬
uitatem & immunem. Legati ex oppido obiuam ueniunt.
libenter sconinia facturos quȩ uellet pollicentur. Itaq centr¬
rionibus ad portas oppidi & custodiis impositis nequis miles

Expanded text:
pellerent fugarentque in oppidum. Postquam repulsi et coniepellerent fugarentque in oppidum. Postquam repulsi et coniecti erant intra munitiones, Caesar iter constitutum ire contendit. Quod cum saepius facerent et modo insequerentur, modo rursus ab equitibus in oppidum repellerentur, cohortibus paucis ex veteranis quas secum habebat in extremo agmine collocatis et parte equitatus iter leniter cum reliquis facere coepit. Ita quanto longius ab oppido discedebatur, tanto tardiores ad insequendum erant Numidae. Interim in itinere ex oppidis et castellis legationes venire, polliceri frumentum paratosque esse quae imperasset facere. Itaque eo die castra posuit ad oppidum Ruspinam. § 7 Kal. Ianuariis inde movit et pervenit ad oppidum Leptim, liberam civitatem et immunem. Legati ex oppido obviam veniunt, libenter se omnia facturos quae vellet pollicentur. Itaque centurionibus ad portas oppidi et custodiis impositis, ne quis miles
Abbreviated transcription (Latin):
neq primo aduentu coniuilnerari exercitum uolebat. & op¬
pidi egregia munitio & difficilis ad oppugnandum erat as¬
census. & nunciabantur aitrilia magna cquitatusq oppida¬
nis suppetias uenire: non est uisa ratio ad oppugnandum
oppidum commorandi nedum in eare esset cę̧sar occupatꝰ
circumuentus a tergo ab equitatu hostium laboraret. Itaq
castra cum mouere uellet subito ex oppido erupit multitu¬
do atq equitatus subsidio uno tempore eis casu succurrit:
qui erat missus ab luba ad stipendium accipieudum castra¬
qr unde cęsar egressus iter facere cȩperat occupant: & eius
agmen extremum insequi cȩperunt. Que res cum anim¬
aduersa esser subito legionarii consistunt. & equites q̃qͣ
erant pauci tamen contra tantam multitudinem au¬
dacissime concurrunt. Accidit res incredibilis ut equites
minus triginta galli: mauroꝵ equitum duo milia loco

Expanded text:
neque primo adventu convulnerari exercitum volebat, et opneque primo adventu convulnerari exercitum volebat, et oppidi egregia munitio et difficilis ad oppugnandum erat ascensus et nuntiabatur auxilia magna equitatus oppidanis suppetias venire, non est visa ratio ad oppugnandum oppidum commorandi, ne, dum in ea re est Caesar occupatus, circumventus a tergo ab equitatu hostium laboraret. § 6 Itaque castra cum movere vellet, subito ex oppido erupit multitudo atque equitatus subsidio uno tempore eis casu succurrit, qui erat missus a Iuba ad stipendium accipiendum, castraque, unde Caesar egressus iter facere coeperat, occupant et eius agmen extremum insequi coeperunt. Quae res eum animadversa esset, subito legionarii consistunt et equites, quamquam erant pauci, tamen contra tantam multitudinem audacissime concurrunt. Accidit res incredibilis, ut equites minus XXX Galli Maurorum equitum II milia loco
Abbreviated transcription (Latin):
cabatur. sed fortuitu oblatam occasionem egressus aucupaba¬
tur. L. plancus interim legatus petit a cęsare ut sibi daret
potestatem cum presidio agendi si posser aliqua ratione perdu¬
ci ad sanitatem. Itaq data hac facultate litteras conscribit: &
eas captiuo dat perferendas in oppidum ad considium. Quo si¬
mulatq captiuus peruenisser: litterasq uterat mandatum cõ¬
sidio porrigere cȩpisset: priusꝗͣ acciperet ille. Unde inquit is¬
tas : tum captiuus uenio a cęsare: Tum considius unus est
suo statim captiuum interfici iubet. litteras q nondum per¬
lectas sicur erant signatȩ dat homini certo ad scipionem
ꝑferendas. fostq̃ una nocte & die ad ospidum consumpta ne¬
qr responsum ullum a considio dabatur: neq ei reliquȩ co¬
piȩ succurrebant: neq cquitatus abundabat: & ad oppidum
oppugnandum non satis copiarum habebat & eas tyronũ

Expanded text:
cabatur, sed fortuito oblatam occasionem egressus aucupabacabatur, sed fortuito oblatam occasionem egressus aucupabatur. § 4 L. Plancus interim legatus petit a Caesare uti sibi daret potestatem cum Considio agendi, si posset aliqua ratione perduci ad sanitatem. Itaque data facultate litteras conscribit et eas captivo dat perferendas in oppidum ad Considium. Quo simul atque captivus cum pervenisset litterasque, ut erat mandatum, Considio porrigere coepisset, prius quam acciperet ille, 'Unde,' inquit, 'istas?' 'Tum captivus: 'Imperatore a Caesare.' Tum Considius, 'Unus est,' suo statim captivum interfici iubet litterasque nondum perlectas, sicut erant signatae, dat homini certo ad Scipionem perferendas. § 5 Postquam una nocte et die ad oppidum consumpta neque responsum ullum a Considio dabatur, neque ei reliquae copiae succurrebant neque equitatu abundabat et ad oppidum oppugnandum non satis copiarum habebat et eas tironum
Abbreviated transcription (Latin):
tribus milibus apparuit. Ibi paulisper cęsar ance portum
commoratus: dum reliquȩ naues conuenirent exponit exer¬
citum cuius nuimeriis in presentia fuit peditum. ũi. equites
.a. Castrisq ante opidum positis sine iniuria cuiusꝗ̃ conse¬
dit. cohibentur omnes a preda. oppidani interim muros ar¬
matis complent. ante portam frequentes consident ad sese
defcndendum: Quoꝵ numerus duarum legionum intus eãt.
Cesar circum oppidum uectus natura loci perspecta redit in
castra Non nemo culpe eius imprudentiȩq assignabat. quod
nec circum loca guberuatoris prefectisq quid peterent prece¬
perat. neq ut more ip̃ius consuetudo suꝑioribis temporibus
fuerat. tabellas signatas dederat: ut in tempore iis proiectis. lo¬
cum certum peterent uniuersi. Quod minime cęsarem fe¬
fellerat. Namq nullum portum terrȩ africȩ quo dasses de¬
currerent pro cerro nudum ab hostium presidio fore suspi¬

Expanded text:
tribus milibus apparuit, ibi paulisper Caesar ante portum tribus milibus apparuit, ibi paulisper Caesar ante portum commoratus, dum reliquae naves convenirent, exponit exercitum, cuius numerus in praesentia fuit peditum III milia, equites CL, castrisque ante oppidum positis sine iniuria cuiusquam consedit cohibetque omnis a praeda. Oppidani interim muros armatis complent, ante portam frequentes considunt ad sese defendendum; quorum numerus duarum legionum instar erat. Caesar circum oppidum vectus natura loci perspecta rediit in castra. Non nemo culpae eius imprudentiaeque assignabat, quod neque circum loca gubernatoribus praefectisque quid peterent praeceperat neque, ut more ipsius consuetudo superioribus temporibus fuerat, tabellas signatas dediderat, ut in tempore his perlectis locum certum peterent universi. quod minime Caesarem fefellerat; nam neque ullum portum terrae Africae quo classes decurrerent pro certo tutum ab hostium praesidio fore suspi
Abbreviated transcription (Latin):
milia legionibus collectis sex & cquitum duobus milibus ut
queq prima legio uenerat in naues longas imponebatur. cqui¬
tes autem in onerarias. Ita maiorem partem nauium ante¬
cedere iussit & insulam petere aponianam quȩ non ab est a li
de Allieno prȩxori. qui siciliam obtinebat. de omnibus rebꝯ p¬
cepit. & de reliquo exercitu celeriter imponendo datis man
est consecutus. Ita uento certo celeriq nauigio uectus post di¬
em quartum cum longis paucis nauibus in conspectum afri¬
ce celeriter uenit. Namq onerarie reliquȩ preter paucas uen¬
to dispersȩ atq errabundȩ diuersa loca petierunt. Clupeam
classe preteruehitur deinde neapolim. Complura preterea
castella & oppida non longe a mari reliquit. Fostq̃ adrumen¬
tum accessit ubi presidium erat aduersarioꝵ. cui preerat .C. cõ¬
sidius. & a clupea secundum oram maritimam cum eꝗͥ¬
tatu adrumentum considius piso cum mauris. celeriter

Expanded text:
milia. § 2 Legionibus collectis VI et equitum II milibus, ut milia. § 2 Legionibus collectis VI et equitum II milibus, ut quaeque prima legio venerat in navis longas imponebatur, equites autem in onerarias. Ita maiorem partem navium antecedere iussit et insulam petere Aponianam, quae abest a Lilybaede Alieno praetori, qui Siciliam obtinebat, de omnibus rebus praecipit et de reliquo exercitu celeriter imponendo. Datis manest consecutus. Ita vento certo celerique navigio vectus post diem quartum cum longis paucis navibus in conspectum Africae venit; namque onerariae reliquae praeter paucas vento dispersae atque errabundae diversa loca petierunt. Clupeam classe praetervehitur, dein Neapolim; complura praeterea castella et oppida non longe a mari reliquit. § 3 Postquam Hadrumetum accessit, ubi praesidium erat adversariorum cui praeerat C. Cosidius, et a Clupeis secundam oram maritimam cum equitatu Hadrumetum petens Cn. Piso cum Maurorum circiter
Abbreviated transcription (Latin):
Esar itineribus iustis confectis nullo die
intermisso ad xiiii. kł. lanuarias lilibeum
peruenit: statimq ostendit scie naues uelle
conscendere. cum non amplius legionem
tyronum haberet unam. equitum uix de.
Tabernaculum secundum littus ip̃m constitu¬
it: ut ꝓpe fluctus uerberaret. Noc eo consilio fe¬
cu ne quid sibi more quicꝗ fore sperart. Et onines in dies horas¬
q parati essent. Incidit per id tempus ut iempestates ad nauii¬
gandum idoncas non haberet: nihilominus in nauib temiges
milites qi continere & nullam preterinittere occasionem profe¬
Etionis cum presertim ab incolis eius prouinciȩ nunciaretur
aduersatioꝵ copie equitatus infinitis legiones regiȩ quatuor
leuis armature magnauis. Scipionis legiones x elephanti
.cxx. Classes q esse complures: Tamen neq deterrebatur. animo
q& spe confidebat. Interim in dies & naues longe adaugtri
& onerarie complures eodem concurrere. & legiones tyronum
conuenire. In his ueterana legio v coniuncta equitatus ad duo

Expanded text:
esar itineribus iustis confectis nullo die intermisso a. d. XIIII Kal. Ian. Lilybaeum pervenit statimque ostendit sese navis velle conscendere, cum non amplius legionem tironum haberet unam, equites vix DC. Tabernaculum secundum litus ipsum constituit, ut prope fluctus verberaret. Hoc eo consilio fecit ne quis sibi morae quicquam fore speraret et ut omnes in dies horasque parati essent. Incidit per id tempus ut tempestates ad navigandum idoneas non haberet; nihilo tamen minus in navibus remiges militesque continere et nullam praetermittere occasionem profectionis, cum praesertim ab incolis eius provinciae nuntiarentur adversariorum copiae equitatus infinitus, legiones regiae IIII, levis armaturae magna vis, Scipionis legiones X, elephanti CXX classesque esse complures; tamen non deterrebatur animoque et spe confidebat. Interim in dies et naves longae adaugeri et onerariae complures eodem concurrere et legiones tironum convenire IIII,1 veterana legio quinta, equitum ad II
Abbreviated transcription (Latin):
n aurcam His responsis datis legatos reimisit. At pharnaces¬
oamia liberaliter pollicitus. cum festinantem ac precurrentem
ccsrem speraret sibentius etam crediturum sius promissis qͥ
res pareretur. quo celerius honestiusqi ad res magis necessarias
proficisceretusꝰ Nemini enim erat ignotum plutimis decausis
id ubem cẽsarem reuocari. lentius agere decedendi cho
postulare longiorem. pactiones intecponere & in sumina fru¬
accaei epit. C csar cognita calliditate hominis quod alos dan¬
porbus uatiura aueie consucuerat tune necesitat ficis addu¬
ctus. ut celerius omnium opinione manum conferret.:zela
est oppidum in ponto positum ipm ut inplano loco satis riu¬
nitum. sumulus enim naturalis uelut manufactus excelsio¬
ri undiq fastigio sustinet rauitim. Circumpositi sunt huic op¬

Expanded text:
nam auream. His responsis datis legatos remisit. § 71 At Pharnacesnam auream. His responsis datis legatos remisit. § 71 At Pharnaces liberaliter omnia pollicitus, cum festinantem ac praecurrentem Caesarem speraret libentius etiam crediturum suis promissis quam res pateretur, quo celerius honestiusque ad res magis necessarias proficisceretur — nemini etiam erat ignotum plurimis de causis ad urbem Caesarem revocari —, lentius agere, decedendi diem postulare longiorem, pactiones interponere, in summa frustrari coepit. Caesar cognita calliditate hominis, quod aliis temporibus natura facere consueverat tunc necessitate fecit adductus, ut celerius omnium opinione manum consereret. § 72 Zela est oppidum in Ponto positum, ipsum ut in plano loco satis munitum: tumulus enim naturalis, velut manu factus, excelsiore undique fastigio sustinet murum. Circumpositi sunt huic op