comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
op. Sepelegatum plẽnius restituit᷑
fidei. missario quam eẽt relictum. ueluti
Nut insula inmari ł influminib nata: nasa¬
op̃. Eiuire testamto fcõ fideio missum
tibi rengro deinde p̾aaliuo fetero ñuire in
quo fideis missum relinquam tibi lalurt
quamꝙ pͥore testam̃to ł omĩo ñsit relictũ
uidenctum est. anmens mea ł fuit faciẽdis
postea testam̃tum ut noli ratu fsbisit pͥore
testam̃to relictum ꝙr mudauoluntate le¬
bmissa infirmarentur.ẜ. uix optinẽ põt
fortassis iteo ꝙ itacemũ apͥore testamto
receliuelim siposterius ualitum sit. ⁊ nũc
exposteriore testam̃to fidei missum ei nõ
tedetur. ⁊̃ sudem heredes utroq testam̃to ĩ¬
as herectifacium qt̃ desunctus uoluit. ner¬
tdam tibi legata ł ꝑfideicõmissum relictasit
bigenctum ñ est si alteri sit soluta alterũ¬
quitem nullum uis inipãrebr̃e. S acticẽ

Expanded text:
.Saepe legatum plenius restitu‹e›tur fideicommissario quam esset relictum, ueluti ut insula uel in mare uel in fluminibus enata: Se iure testamento facto fideicommissum tibi reliquero, deinde postea aliud fecero non iure, in quo fideicommissum relictum tibi vel aliud quam quod priore testamento vel omnino non sit relictum, videndum est, mens mea haec fuerit facientis postea testamentum, ut nolim ratum tibi sit priore testammissa infirmarentur. sed uix id optinere potest, fortassis ideo, quod ita demum a priore testamento uelim recedi, si posterius ualiturum sit et nunc ex posteriore testamento fideicommissum ei non debetur, etiamsi idem heredes utroque testamento inas heredi futurum, quod defunctus uoluit, Nerdem tibi legata uel per fideicommissum relicta sit bigendum non est, si alteri sit soluta, alterum null
Abbreviated transcription (Latin):
tis. qͣtestator exeoꝙ uniũsum heredis foret.
Uicuiquid collatumuelit. ¶Yrdi ascme
tipso legatum duri ñpõt. acoherede pot̃.
¶tãq fifundus legatus sitei qui exparte
ducdia heces instititus ẽ. exduobus
currentib ñ amplius ĩtiaꝑte ex traneiãt.
⁊ ab ip̃o herede. cui legatum est semissem̃. ⁊
aliuo hr̃de trientem unclicabunt. ¶ Al¬
enus suus heres institut᷑. legarup̃e ase nec
tonis neq ꝓparte põt. ¶ Suo herectita¬
uice fungitur. ¶ fundus legatus talis
dari deb qualis est relictus. Itaq siue ip̃e
sunco heretis suitutem debuit suĩcifũt̾
rerelis. lic confusione dominu ẜuitus ex¬
tinctasit. pͥstinũ ns restituendũ ẽ ⁊ insi
legatari imponi fuitutem potiatur. pe¬
tenti ei legarum exceptio dolimali dppo

Expanded text:
tis, qua testator ex eo, quod uniuersum heredis foret, alicui quid collatum uelit. Heredi a semeipso legatum dari non potest, a coherede potest. itaque si fundus legatus sit ei qui ex parte dimidia heres institutus est et duobus currentibus non amplius tertia parte: extranei autem et ab ipso herede cui legatum est semissem et ab alio herede trientem uindicabunt. Alienus seruus heres institutus legari ipse atotus nec pro parte potest. Servo hereditaliquit, vice fungitur. Fundus legatus talis dari debet, qualis relictus est. itaque sive ipse fundo heredis servitutem debuit sive ei fundus heredis, licet confusione dominii servitus exstincta sit, pristinum ius restituendum est. et nisi legatarius imponi servitutem patiatur, petenti ei legatum exceptio
Abbreviated transcription (Latin):
ditor debitorisuo extititteres Si plane
aucdienctũs erit. coreres si phare possit he¬
res eam̃te testatorẽ. heredem instituisse.
frattem suum ut contentus instrutioẽ
ullamora ei. redeleres ipero antacitũ fidei¬
seiuis accõmodass ncilei ꝓcleẽ põt. Sihisũ¬

Expanded text:
titit heres. sed plane audiendus erit coheres, si probare possit ea mente testatorem heredem instituisse fratrem suum, ut contentus institutione ulla mora ei redderes ipse'. quaero, an tacitum fideiSeius accommodasset, nihil ei prodesse potest, si his ue
Abbreviated transcription (Latin):
artianus. Riquid relictunsit. crui¬
tanb cẽnalet. siue inclistributione relĩ¬
quatur. siũmopus. siũ malim̃ta. ł ĩ erudi¬
none puerorum. siueriquit aliutꝰ.
cratuus. Et eͦmodo resictim cegos
sidero utites ficdeis missum ualet F:⁊ĩta
dolo hereditatem meã titu eẽ scio herecli¬
tatem meam ressituturum te titio.
re intiones redlere. ñ hoc consequitur. ũ
necꝙ ud apud cumsit reddat. ⁊ lucͥ faciat.

Expanded text:
tutionum. Si quid relictum sit ciuitatibus, omne ualet, siue in distributionem relinquatur siue in opus siue in alimenta uel in eruditionem puerorum siue quid aliud.rum. Et eo modo relictum: 'exigo' 'desidero, uti des', fideicommissum ualet: sed et ita: 'uolo hereditatem meam Titii esse' 'scio hereditatem meam restituturum te Titio'.re rationes reddere, non hoc consequitur, ut ne quod apud eum sit reddat et lucri faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
n Siquis legnui̾t titio c̃meiũ
meuio. ⁊ sine altero. alter adlegarũ ad¬
mittatur. Namrcumdicit p̃tor uñrreon
cumlibis inpossessionem ẽẽ iubeo. etsiñ
forum theatrum stacliũ legatũ fuerit ũd
honoremputa qd̾ admuñ eclãctũ uenatiꝰ¬
onem ue ludos scenicos ludos arcenses re¬
lictum fint. autꝙ adiuisiones singulo¬
rum ciuium ł epulum relictum fucritn
amplius qd̃ malim̃ta infirme etatis pũ
tasemorib. l pueris puellisq relictum fu¬
erit adhonorem ciuitatis respondẽ ꝑtinẽ¬
lutius titius. ⁊ gauis seius publio meuio
x. dãnnas sumpto. gauis scĩ heres ñ extitit.¬
Sabinus ait trtium solum leganm deditu¬
rum. Nam scũi pñscripto. habenctũ eẽs hec
sententia uera est. hoc ẽ titius tota .x. dare
est. ñ est legatarius cogendus fideiꝯmissũ
ase relictum p̃stare. gm̃nichil extestam̃¬
to uidenur capere. quitanium erogat qͣ¬

Expanded text:
 Si quis legauerit Titio cum aeuio, et sine altero alter ad legatum admittitur. nam et cum dicit praetor: 'uentrem liberis in possessionem esse iubeo', etsi forum theatrum stadium legatum fuerit: honorem puta quod ad munus edendum uenatonemue ludos scenicos ludos Circenses rlictum fuerit aut quod ad diuisionem singulrum ciuium uel epulum relictum fuerit. hoc amplius quod in alimenta infirmae aetatis, senioribus uel pueris puellisque, relictum fuerit ad honorem ciuitatis pertinere respo'Lucius Titius et Gaius Seius Publio Maeuio re damnas sunto': Gaius Seius heres non exstitit.Sabinus ait Titium solum legatum debiturum: nam Seium pro non scripto habendum esse. sententia uera est, hoc est Titius tota decem debnon est legatarius cogendus fideicommissum a se relictum praestare, quoniam nihil ex testamto uidetur capere, qui tantum erogat, q
Abbreviated transcription (Latin):
a regione fuctunt fuis ⁊ qstionem haberi
⁊ supplicium sumi. Sufficit ergo eos qui
cumip̃o quioccisus dicitur fuerunt. ⁊ ꝗ
suspͣlitiasiem cedis aut conscientia ad¬
tngi undebuntur. derns q̃stionem huberi¬
¶ Cum domins initinẽ ẽẽt. octisus debis.
qui una cumeo fuerunt. cumeccideretur.
cum una fuissent. ꝓfugerunt suppliciũ
sum̃dum ẽ. qt̃ sicum domino nemo fuit.
cum eccideretur. cessant istaseãt ꝯsulta.
Inpudes suus lancilla ñclimurri potẽs.
non inendemcausa erunt. etas em̃ excu¬
sationem meretur. impubi aũt uirũ

Expanded text:
ea regione fuerint seruis et quaestionem haberi ea regione fuerint seruis et quaestionem haberi et supplicium sumi: sufficit ergo eos, qui cum ipso qui occisus dicitur fuerunt et qui suspicione caedis aut conscientia attingi uidebuntur, de his quaestionem haberi. Cum dominus in itinere esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt cum occideretur uel, cum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est. quod si cum domino nemo fuit cum occideretur, cessant ista senatus consulta. Impubes seruus uel ancilla nondum uiripotens non in eadem causa erunt: aetas enim excusationem
Abbreviated transcription (Latin):
Fait sextus sic ec̃ sepe udicarum utqui¬
cumqi eoloco fucrurt. ĩide uocem exaudi¬
re potuerunt. huipuniantur qĩ subeod̾
tecto fuerint licet aliiualidioris uocis
alii exignioris sunt. nec om̃s udiꝙ exni¬
diri possunt Grtaboc tamndetur. ⁊ duui
adnanus rescripsisse in hec uerlu suiquo¬
tiens tominus suis auxilium ferrepossũt
ndeb̃ saluti corułm suam añponẽ ¶ po¬
misse amẽ ancillam q̃meodẽ conclaui ẽ
tomina sua fuerat auxilum ei ferre si
lie corpore fuo autem certe uoce ploran¬
tem uthiiqui indomo fuerant aut uiti¬
ni auditent  hoc ipsum manifestum ẽ
quod dixit ꝑcussorem sibi minatimisi d¬
periculo dominorum sibi quẽq consule̾
debere. ¶hoc rescriptum multa ꝯtnz
In amei non partit que ineodẽ ꝯclaui fuit
⁊eiquitimuit mori nõ ignoscetur ꝑ quod
ul uõct oporteat fuos dñis aucilium
ferre ostendit. ¶ Siquis mnuilla agẽs.
occisus sit plusquam unquũ ẽ siforte
diffusa late p̃dia hubeat. deom̃ib q̃ me

Expanded text:
ait Sextus sic esse saepe iudicatum, ut quicumque eo loci fuerunt, unde vocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii validioris vocis, alii exiguioris sunt nec omnes undique exaudiri possunt. Iuxta hoc tamen videtur et divus Hadrianus rescripsisse in haec verba: "servi quotinon debent saluti eorum suam anteponere: potuisse autem ancillam, quae in eodem conclaui cum domina sua fuerat, auxilium rei ferre, si non corpore suo, at certe uoce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant aut uicini audirent, hoc ips‹o› manifestum est, quod dixit percussorem sibi mortem periculo dominorum sibi quemque consulere debere'. Hoc rescriptum multa continet: nam ei non parcit, qui eodem conclaui fuit: et ei, qui timuit mori, non ignoscit: et quod uel uoce oporteat seruos dominis auxilium ferre, ostendit. Si quis in uilla agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, de omnibus qui in
Abbreviated transcription (Latin):
buenientu̾s eiẽ. ¶ Siquis moriens tpei¬
sir afuo uim mortis illatam ẽẽ sibi ditẽ¬
dum ẽ non eẽ credendum dño simori¬
ens hec tꝑxit insipotuenit ⁊ pturi. ¶ Si
man̾etus uxorem mnitatubiculum noc¬
tu secum cubantem necauit ꝓ ipeor ma
S fi exairdissent. ⁊ opem ñtulissent. plec
s etiam sumariti ssitam̃ maritus in
adulterio tep̃bensam occitat ꝗa ignõ¬
scitur ei clicendum est ñtantum mari¬
ti s etiam uxoris suos liberandos sim
stum dolorem exeqñti domino ũrestĩ¬
terunt. ¶Sicum om̃s dm̃i agoͥsurã¬

Expanded text:
bueniendum est ei.Si quis moriens dixibueniendum est ei.Si quis moriens dixisset a seruo uim mortis allatam esse sibi, dicendum est non esse credendum domino, si moriens hoc dixit, nisi potuerit et probari.Si maritus uxorem noctu intra cubiculum secum cubantem necauerit uel uxor sed si exaudissent et opem non tulissent, plectsed etiam si mariti.Si tamen maritus in adulterio deprehensam occidat, quia ignoscitur ei, dicendum est non tantum mariti, sed etiam uxoris seruos liberandos, si iustum dolorem exsequenti domino non restiterunt.Si cum omnes domi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sidomitius. interfectus est ueluti siqͥs
clamanit. nt augalium conuenirent
aut tertuit aggͥssores atqi siqnis tũtã
conuonuit aut sicorpus suum obiecit
lalias corpore suo auxlium tunt nõ
tam̃semꝑ quiclamore usus ẽ aieslium
tulisse indetur. quid enimsitum possenr
manu depellere a dño ꝑiculũ ille clamo¬
quod siuuinerati sunt sui cumꝓtegerẽt
dominum dicenclum ẽ partiei debere nisi
aut ip̃isibi uulnera ista fecerunt tata
oꝑa nepunirentur. aut talia uulner
isti acceperunt. inpossent nichlommꝰ
opem ferte siuoluissent. ¶ Srons mor¬
nfereuulneranis suꝑuͥxetit. nec tͥquoq̃
suorum suoꝵ conq̃stus sit. ⁊ si subeꝯ  tec¬
soni rescriplit in ħũba cum consiiterit.
aput tepiso karissime iuliũ toĩtump̃¬
gerat inuillam suam uulneratum eẽ
mox testam̃to facto prgasse officium
fuorum suorum nec pͥetas ꝓseruis nec
sollicitudo heredis optine̾ debr. ut ad pe¬
nant necentur quos absoluit domimip̃e

Expanded text:
est: ueluti si quis clamauit, ut ad auxilium conueniretur, aut terruit adgressores atque si quis turbam conuocauit aut si corpus suum obiecit uel alias corpore suo auxilium tulit.Non tamen semper qui clamore usus est, auxilium tulisse uidetur: quid enim, si, cum posset manu depellere a domino periculum, ille clamo.Quid si uulnerati sint serui, cum protegerent dominum? dicendum est parci eis debere, nisi si aut ipsi sibi uulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut ‹t›alia uulnera isti acceperunt, ut possent nihilo minus opem ferre, si uoluissent.Si dominus mortifere uulneratus superuixerit nec de quoquam seruorum suorum conquestus sit, etiamsi sub eodem tecsoni rescripsit in haec uerba: 'Cum constiterit apud te, Piso carissime, Iulium Donatum, pogerat uillam suam, uulneratum esse, mox testamento facto purgasse officium seruorum suorum, nec pietas pro seruis nec sollicitudo heredis optinere debet, ut ad poenam uocentur, quos absoluit dominus ip
Abbreviated transcription (Latin):
tere uetitum. fiafideuissore petat. reo cx
testam̃to tenĩ celsus putat scem cessus
crt nullã clubitationẽ hr̃e. qũiterede pe¬
tere adebitore uetito nec heres heredis pe¬
tere possit.

Expanded text:
tere uetitum, si a fideiussore petat, reo ex testamento teneri Celsus putat. Idem Celsus ait nullam dubitationem habere, quin herede petere a debitore uetito nec heres heredis petere possit.
Abbreviated transcription (Latin):
argentum balneare q̃situm ẽ añt id ar¬
gentum qd cdieb festis inbalneo utiꝯfu¬
cuit legato cedat ꝑtui õẽ legatũuideri.¬
¶ Mulier decedens ornam̃ta legauãt itase¬
ie amice mee ornam̃ta uniusa duriuolo
eodẽ testõ itascripserat funexari me ar
duas ex margaritis. ⁊ uiciola seexmara¬
gdis. S neq heredes. neq maritus cũbu¬
mi corpus darent ea hornamta q̃ corpo¬
ri uissus erat. adicideclerunt qsitum est.
utrum adeam cui hornam̃ta unnuisareli¬
q̃rat. ꝑtineant. an adhereclem redi nõ
adherẽdes. d adlegatariam ꝑtinerẽ.¬
debuorib eaq̃ debent recte legant. acet
dm̃ ẽoꝵ fint Iulianus scripsit. Sires pig¬
noridata legerir debitori a crechitore ualẽ¬
re legatum hr̃eq eũmꝰ actionẽ. utpigniꝰ
retipiat pͥusquat petuniam soluat.
Sic aũt loquitur uil qiͣ debitum ndebe¬
at lucrati. S sialia testam̃tis fuĩt no
liitas ⁊ ad hoc ꝑueniet᷑ exc̃plolumĩ oĩs.

Expanded text:
argentum balneare": quaesitum est, an etiam id argentum, quo diebus festis in balineo uti consuevit, legato cedat. respondit omne legatum videri. Mulier decedens ornamenta legaverat ita: "Seiae amicae meae ornamenta universa dari volo". eodem testamento ita scripserat: "funerari me arbduas ex margaritis et viriolas ex smaragdis": sed neque heredes neque maritus, cum humi corpus daret, ea ornamenta, quae corpori iussus erat adici, dederunt: quaesitum est, utrum ad eam, cui ornamenta universa reliquerat, pertineant an ad heredes. respondit non ad heredes, sed ad legatariam pertinerequae debent recte legantur, licet domini eorum sint. Iulianus scripsit, si res pignori data legetur debitori a creditore, ualere legatum habereque eum actionem, ut pignus recipiat, priusquam pecuniam soluat. sic autem loquitur Iulianus, quasi debitum non debeat lucrari: sed si alia testantis uoluntas fuit, et ad hoc peruenietur exemplo luitionis.
Abbreviated transcription (Latin):
unre heres sit obiligatus Uerum scienclum
simiee alienauerit testator inlibramad
teminuere uell. exlegato uroris suete
mutata uoluntas defuntti locum facit
lisumouẽatur S: siexcessitate aliqua ꝯ¬
puisus testator ñꝙ uell. dminuere ⁊ele¬
gato. ⁊ unc mulieri ip̃o urre .U. libre. cruri
debebuntur. nec doli.m. exceptio nocebit ad¬
ũfus petentem᷑ ¶ Quos nitalegasset
ireori aurum ꝙ eiꝰ cã paratũ erit. texertis¬
sime scribit quitus mutus ixtħ uba scͥp¬
tãmbabeat ise ⁊ demõstrationẽ lega¬
ti. ⁊ argum̃tum sIdo ip̃o ure alienatil
libra anri amplius quatuor pondono
remanebunt. inobligatiõnem. nec erit
utenclum clistintione qua excã alienaũ¬
rit. testator.

Expanded text:
iure heres sit obligatus. uerum sciendum, si in hoc alienauerit testator inde libram, quod deminuere uellet ex legato uxoris suae, tunc mutata uoluntas defuncti locum facietli submoueatur. sed si ex necessitate aliqua ompulsus testator, non quod vellet deminuere ex legato, tunc mulieri ipso iure quinque librae auri debebuntur nec doli mali exceptio nocebit adversus petentem. Quod si ita legasset uxori "aurum quod eius causa paratum erit", tunc rectissime scribit Quintus Mucius, ut haec scriptura habeat in se et demonstrationem legati et argumentum: ideoque ipso iure alienata libra auri amplius quattuor pondo non remanebunt in obligatione, nec erit utendum distinctione, qua ex causa alienaverit testator.
Abbreviated transcription (Latin):
tum eẽt argentum qd domomeqeĩt cũ
moriar õfilius. ꝙ necꝙ depõĩtum ẽ a se.
nec cõmodatum̃ reliquiss argentũ lega¬
tum uideri Rdit: Ide casseltius decõmoda¬
to labeo ꝙ depoĩtumẽet. ita deberi sipsũtis
rus depoitus eẽt. itaq illau̾ba qd domo me¬
intusculano fundo cumoretur hũiss lega¬

Expanded text:
tum esset: "argentum, quod domo mea erit cum moriar", Ofilius nec quod depositum a se nec quod commodatum reliquisset argentum legatum videri respondit. idem Cascellius de commodato. Labeo, quod depositum esset, ita deberi, si praesentis ro depositum esset, quia illa verba "quod domo mein Tusculano fundo cum moreretur habuisset, lega
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃ uestem uirilem ⁊ uestim̃ta
uurilia nicħil int̃ est. E clifficultateo
facit mens legantis. siz ip̃e solitus fuit
utiquadamueste q̃ ⁊̃ mulierib ꝯuemiẽs
est. Itaq ante omĩa clicendum ẽ eã lega¬
tius ait scire sequenda senatorem mulie¬
brib senatorns utisolitum ꝗ silgaret
muliebremuestem ñuideretur deeã sensis¬
se quaipẽqĩ uirili utebatur.
ꝙ aurifici faciencdum decliss autq eidebe¬
tur siabaurifice ei rẽpsensum ñ eẽt mulier
ñ deberetur pop hoc exparte uetũ ⁊ exparte¬
falsum/ Namdeeo qd̾ deberetur siñdubio
it puta siauri libras stipulatus fuĩt hoc
aurum ꝙ eidebetur. exstipulatu ñꝑtinet
aduxorem cum illius factum adhuc nõ

Expanded text:
nter uestem uirilem et uestimenta uirilia nihil interest: sed difficultatem facit mens legantis, si et ipse solitus fuerit uti quadam ueste, quae etiam mulieribus conueniens est. itaque ante omnia dicendum est eam legatius ait scire se quendabribus cenatoriis uti solitum, qui si legaret muliebrem uestem, non uideretur de ea sensisse, qua ipse quasi uirili utebatur. quod aurifici faciundum dedisset aut quod ei deberetur, si ab aurifice ei repensum non esset, mulieri non debetur. Pomponius. hoc ex parte uerum falsum. nam de eo, quod debetur, sine dubio: ut puta si auri libras stipulatus fuerit, hoc aurum quod ei deberetur ex stipulatu, non pertinet ad uxorem, cum illius factum adhuc no
Abbreviated transcription (Latin):
prẽt legauit naurifice faisum ẽ fia¬
urum declerint. i taut exeo auro aliquid
sibi fageret inãtũc lic ap̃ aurificẽ sit au
dit. ⁊ tñũr m̃cerlem p̃statur ꝓ oꝑa aurifi¬
ci ꝑ quod eo ꝑducimur. ut nichilominus
upẽori debecitur Qd̾ siaurum dedit aurifi¬
ti utñtmexeo auro fieret sibi aliqd corpu¬
scisium. S exalio. tc̃ q̃tenus tñũ rrasut
enis auri adaurificem quiꝑꝑe ꝙ̃ ꝑmutati¬
onẽ fecisse udeatur. ⁊ hoc aurum ntrãsi¬
bit. aduxorem. temicribit qͥntus
mutus simaritus urori cũ haberet .u. por¬

Expanded text:
ret, legavit. in aurifice falsum est, si aurum dederit ita, ut ex eo auro aliquid sibi faceret: nam tunc, licet apud aurificem sit autur mercedem praestaturus pro opera aurifici: per quod eo perducimur, ut nihilo minus uxori debeatur. quod si aurum dedit aurifici, ut non tamen ex eo auro fieret sibi aliquod corpusculum, sed ex alio, tunc, quatenus dominium transit eius auri ad aurificem quippe quasi permutationem fecisse videatur, et hoc aurum non transibit ad uxorem. Item scribit Quintus Mucius, si
Abbreviated transcription (Latin):
eas ceclere q̃muente eẽnt: deceteris cauen
tunicas rres cumpamoris q̃ elegetit dari
tunitas singulas ⁊ palliolas semꝑnia eli
nͣłee eeñt bereciẽ ł tunitas ⁊ palliolas exsi¬
thesi p̃staturũm ł ueram estimationẽmea
tes exlibris centum in illasacra ese. ⁊ inpat¬
astatui subscriptionẽ nõis meĩ. õ sitũ est.
cũmeo templo ñnisi aut area. aut arge
teatmsint dona. recedes seie iitum exarse¬
to. anexauco signũ ponere cõpellen tusunt
an eteum. R .oi. scd̃o q̃ ꝓponerentur argetũ
auto fusst̃. ait enĩ int̃ptantib sũmam
fore captionẽ sinasculariꝰ aut faber. argẽ¬
tarius uxori italegasset. ¶Cũitalega

Expanded text:
eas cedere, quae inuentae essent: de ceteris cauendtunicas tres cum palliolis quae elegerit dari tunicas singulas et palliola Sempronia elignon est, heredem vel tunicas et palliola set ex synthesi praestaturum vel veram aestimationem eadei ex libris centum in illa sacra aede et in patria statui subscriptione nominis mei'. quaesitum est: cum in eo templo non nisi aut aerea aut argentea tantum sint dona, heredes Seiae utrum ex argento an ex auro signum ponere compellendi sunt an aereum? viro fuissent: aliter enim interpretantibus summam fore captionem, si vascularius aut faber argentarius uxori ita legasset. Cum ita lega
Abbreviated transcription (Latin):
pictas Nela autẽ cilitia insrrum̃tiẽe cassui
ait. q̃ideo ꝑantur neclificiauento xplu¬
uia laborent licetum quoq qd̾ extinguen¬
di incendii cõꝑatur Itẽcentones sxpteet
ꝑticequoq ⁊ scale ⁊ fortiores ⁊ spongias ⁊ ã¬
mas ⁊ scoꝑis contim̃ płiq ⁊ pegasus auĩt.
tegulas ant ⁊ lignum eius reicausaꝑatũ
necessatia etiam ea insirimĩta dom ꝯti¬
scribit magis suꝑpellectili ad numerãta
⁊ itasabinum ⁊ cassiura putant. Canales
aũt ⁊ arpagones. ⁊ arnas instrum̃to ꝯti¬
neri constat. Itẽmꝑticequib amãee dete¬
gantur Itemspongiequib colupne pani¬
m̃ta poria exrgantur. ¶Scaleq̃ adla¬
curruari comoueantur instrum̃tisunt
qr mũdiorem domũ reddunt pãp ait.⁊qͦ.¬

Expanded text:
pictas. Uela autem Cilicia instrumenti esse Cassius, quae ideo parantur, ne aedificia uento uel pluuia laborent. Acetum quoque, quod exstinguendi incendii causa paratur, item centones sifones, perticae quoque et scalae, et formiones et spongias et amas et scopas contineri plerique et Pegasus aiunt. Tegulam autem et tignum eius rei causa paratum necessaria, etiam ea instrumento domus contiscribit magis suppellectili adnumeranda et ita Sabinum et Cassium putare. autem et harpagones et amas instrumento contineri constat. Item perticae, quibus araneae detergantur, item spongiae, quibus columnae pavimenta podia extergantur, scalae, quae ad lacunaria admoveantur, instrumenti sunt, quia mundiorem domum reddunt. Papi
Abbreviated transcription (Latin):
to. lego bis u̾bis ẜuius rꝑoit. ⁊ cubllos
qui inpistrinis eeñt. ⁊ pistores ⁊ incanpona
instͥores ⁊ focariam mercesq q̃ nihis tab̾¬
nis eeñt legatas uideri. ¶ Dom̃o m̃¬
structa ꝑ sum ẽ suppellettilem legatã
telligi nõpõt. ¶ Mulier uille custos
ꝑpetua infundo qͥuitum insrrum̃to le¬
gatus eẽt. art insiructo ꝯtinebitur
ũcuti saltuarius sꝑar em̃ratio ẽ. Nam
desiderãt. tamuille quam agri custotia
illic nequrt uicini aut agri. aut fruc¬
tuum occupent. hic nequid ceterarum
sine ulla dubitatione pars funta habet᷑.¬

Expanded text:
o lego', his uerbis Seruius respondit et caballos, qui in pistrinis essent, et pistores, et in cauponio institores et focariam, mercesque, quae in his tabernis essent, legatas uideri. Domo instructa responsum est suppellectilem legatam,tellegi non potest. Mulier uillae custos perpetua fundo qui cum instrumento legatus esset aut instructo continebitursicuti saltuarius: par enim ratio est: nam desiderant tam villae quam agri custodiam, illic, ne quid vicini aut agri aut fructuum occupent, hic, ne quid ceterarum sine ulla dubitatione pars fundi habet
Abbreviated transcription (Latin):
stturãto quoq suos. annuãtoseẽ ¶ Sa¬
binus cuifuntus q̃q ibisint. legata sũt.
eifuntus. ⁊ omĩa q̃ meo solitasunt. eẽ q̃¬
q ibimaiore parte anni morari ⁊ huꝗ
meum manent cã recipere se consuene¬
runt legatauidentur¶ atsiqua ꝯ sulto
infundo ꝯgesta ꝯtractaue sunt qͣuole¬
garum cumularetur eañutentur le¬
gata ẽe. ¶ Ordam eũitalegass uillao
ineã itaut᷑ ego possedi cuisuppellectili
m̃sis mancipiis queibideputat antur

Expanded text:
strumento quoque seruos adnumeratos esse. Sastrumento quoque seruos adnumeratos esse. Sabinus. Cui fundus quaeque ibi sint legata sunt, ei fundus et omnia, quae in eo solita sunt esse quaeque ibi maiore parte anni morari et hi, qui in eum manendi causa recipere se consueuerunt, legati uidentur: at si qua consulto in fundo congesta contr‹a›ctaue sunt, quo legatum cumularetur, ea non uidentur legata esse. Quidam cum ita legasset: 'uillam meam ita ut ipse possedi cum suppellectile mensis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝵ signifitationẽ scrutari ¶S inpͥmisq¬
uid. testator demonstrare uoluit deinde
inquap̃sumptione sũt quimn qͣtumq re¬
Idem consultus demeta molendinaria
prdit. sicusticis eius finidi oꝑariis mole¬
retur eamquoq deberisest autem metaĩ¬
feriorpars mole caullius suꝑior ¶ de
di aratorios pasceret. q̃rerenir deberise
tarium ꝑtinere. ¶ Itẽcum furdusita
legatus esset. menio fundum seianum
itautoptimus maximusq ẽ cũ om̃i ĩftru¬
m̃to rustico. Turbano. ⁊ mancipiis q̃ibi
reposito admantipiorum exibitionem
In instrum̃to metsiti ẽẽ colliria. ⁊ empla¬
stra. ⁊ cetera eiꝰgenĩs cassius scribit. ¶ cuĩ.
fundm instructum legauerat nomĩna¬
tim mancipia legauit q̃litum. anreliq̃
mancipia que nõ noĩasset. instrum̃toc̾¬
derẽt. passius ait. ꝑrsum ẽẽ. tãrsimanti¬
pia instructi furdi sunt. tam̃uideri eos
iolos legatos ẽẽ qui nominati eẽnt. qd̃ap¬
paret. nõ intellexisse parrẽ familias in¬

Expanded text:
 significationem scrutari, sed in primis quid testator demonstrare uoluerit, deinde in qua praesumptione sunt qui in quaque reIdem consultus de meta molendaria respondit, si rusticis eius fundi operariis moleretur, eam quoque deberi. Est autem meta inferior pars molae, catillus superior. De di aratores pasceret, quaereretur, deberi. De tarium pertinere. Item cum fundus ita legatus esset: 'Maeuio fundum Seianum, ita ut optimus maximusque est, cum omni instrumento rustico et urbano et mancipiis quae ibi reposito ad mancipiorum ex hibitionem. In instrumento medici esse collyria et emplastra et cetera eius generis Cassius scribit. Cui fundum instructum legauerat, nominatim mancipia legauit: quaesitum est, an reliqua mancipia, quae non nominasset, instrumento cederent. Cassius ait responsum esse, tametsi mancipia instructi fundi sint, tamen uideri eos solos legatos esse, qui nominati essent, quod appareret non intellexisse patrem familias in
Abbreviated transcription (Latin):
cornelium uꝑdisse aiebat palos ꝑtita s
rastros ligones insttum̃to uinee ẽẽ ad̾
uerius est. ¶ Odamuxori sue findũ
uti instructis eẽt. in quo ip̃e habitalut.
leganit: ꝯfultus demmilieribi lanificis an
dubitari nõ oportere. quin ⁊ ancille. ⁊ ce¬
tere res quib pat̃ f. ineo funto eẽt infit

Expanded text:
Cornelium respondisse aiebat palos perticas rastros ligones instrumenti vineae esse: quod verius est. Quidam uxori fundum, uti instructus esset, in quo ipse habitabat, legavit. consultus de mulieribus lanificis an dubitari non oportere, quin et ancillae et ceterae res, quibus pater
Abbreviated transcription (Latin):
tineri constat.¶S siquasi apotheca libroꝵ
utebantur. cc̃ erit dicendum. ¶ Nerati
tructo fundo. ⁊ suppellectilem ⁊iuna⁊ mã¬
cipaa ñsolum adcultum custocliam ueuil
rio ibi eent legato cetlere. ¶ Umagi¬
nesquoq hee solelegate uitentiur. q̃ inali¬
quo ornatuuille fuerunt. ¶ pãpquo
tineriquetemporis cãillic fuerunt. atñ
eo animo rranstulit pat familias ut aũ
funti aut suũmstrum̃tum faceret.

Expanded text:
tineri constat. sed si quasi apotheca librorum tineri constat. sed si quasi apotheca librorum utebatur, contra erit dicendum. Neratius tructo fundo et suppellectilem et vina et mancipia non solum ad cultum custodiamve villario ibi essent, legato cedere. Imagines quoque hae solae legatae videntur, quae in aliquo ornatu villae fuerunt. Papinianus tineri, quae temporis causa illic fuerunt ac non eo animo transtulit pater familias, ut aut fundi aut suum instrumentum faceret.
Abbreviated transcription (Latin):
habuit. ut instructior eẽt. hoc ergo lega
to ñ agri instrum̃tum s ꝓpͥum suũ ist¬
rum̃tum reliquisse ur̃ sꝑinde ⁊ sifundussit
q̃ illic fuit nsus ipius gratias. uestis. ⁊ ñso¬
lumstragula s ⁊ quaibi urtisolebat. ¶M¬
sequoq eboree. ł sique alie itẽ uitree. ⁊ an¬
rum.⁊ argentunsum aquoq siqua ibi fue¬
rint usus ip̃ius cansa continebũt᷑.⁊ siquit
aluit utẽ silium ss ⁊ siqua eo ꝯgesserat.
uinũ ⁊ qd̾ inapotetis est noncedet ⁊ hoc
uire utimur ut q̃illic pãt familias q̃ in
quemfundi conuerteretur. instructo fun¬
do non contineri. ¶Idemcelsus ait etã.¬
suppellecticarios. ⁊ ceteros hiꝯ generis suos
ꝯtineri. Idest ministeria quib instructus
pĩt. ⁊ qui rure morari solebant. ¶Sun
ftrictum fundum legasset eapedagogia q̃
ibi habebat. ut tum ibiuenisset. p̃sto eeñt
to contineri uerumẽ. ¶ Instructo at̃
fundo ⁊ bibliothecam qͤuilibros. qui illic
erant. ut quotiens uenisset uteretur con¬

Expanded text:
habuit, ut instructior esset. hoc ergo legato non agri instrumentum, sed proprium suum instrumentum reliquisse uidetur. Proinde si fundus si quae illic fuit usus ipsius gratia, et uestis non solum stragula, sed et qua ibi uti solebat: mensae quoque eboreae uel si quae aliae, item uitrea et aurum et argentum: uina quoque, si qua ibi fuerint usus ipsius causa, continentur, et si quid aliud utensilium. Sed si qua eo congesserat uae in apothecis sunt, non cedent: et hoc iure utimur, ut quae ibi pater familias quasi in quam fundi conuerterentur, instructo fundo non contineri. Idem Celsus esuppellecticarios et ceteros hoc genus servos contineri, id est ministeria, quibus instructus ceperunt, et qui rure morari solebant. Si structum fundum legasset, ea paedagogia, quae ibi habebat, ut, cum ibi uenisset, praesto essent do contineri uerum est. Instructo autem fundo et bibliothecam et libros, qui illic erant, ut quotiens uenisset uteretur, con
Abbreviated transcription (Latin):
naancellas q̃ piscium cã capientoꝵ cã tõ¬
parate sut. s ⁊ pisscatotes ꝯnneriueriꝰẽ.
Infrrumto iulneatorio legato. dictum
est. balneatorem sic instrurãto cõtineri bal¬
neatorio quom̃o instrum̃to funcli fructame¬
Etuarios ⁊ torpiatorios ⁊ instrum̃to capͥo¬

Expanded text:
naucellas, quae piscium capiendorum causa comparatae sunt: sed et piscatores contineri verius est. Instrumento balneatorio legato dictum est balneatorem sic instrumento contineri balneario, quomodo instrumento fundi saltuarium et topiarios, et instrum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt secessum ibi depõitam infiructo fundo
familiam. Ite artificesquoꝵ oꝑe ceteris
quoq p̃chis exibetantur legato notinĩ
hostiarii aũt inquid l ropiaru dietarui
aquarii tomui tt̃i desuentes ꝯ nnebuntũ.
tubuntur. ¶ Id̾ Rr domo instructa lega¬
ta m̃sas eboreas. ⁊ libros ñ ꝯtineri.S. ⁊ hoc
falsum ẽ. Nã õẽ quicꝗ indomo ẽ. ut in¬
structior ẽẽt pat. f. continebitur. Suppel¬

Expanded text:
 vestem propter secessum ibi depositam instructo fundo familiam, item artifices, quorum operae ceteris quoque praediis exhibebantur, legato non contineri: ostiarii autem, inquit, vel topiarii diaetarii aquarii domui tantum deservientes continebuntur. dabantur. Idem respondit domo instructa legata mensas eboreas et libros non contineri: sed et hoc falsum est: nam omne, quidquid in domo fuit, quo instructior ibi esset pater
Abbreviated transcription (Latin):
rim. contentus eẽ debes. fundo semꝓnia¬
no. cumsuis inhabitantib .i. familia ⁊
gentum cẽ. ⁊ suppellectilem quotrumq
habeo tibi to o ⁊ quicquid inp̃dio semꝑ¬
functe ꝓpprobaretur. ẜuos exhisdẽ fũdis
alios tntos demĩnuisse filii legatum de
argento. ⁊ suppellectili q̃ alibi cẽt eumciiꝰ
notio est exstimaturum. ut id optineat
ꝙ testatori placuisse alegatoris aꝓbabit¬
p̃liaquidamreliquid reliquitẽ adiectis
his ũbis uti amepossessasunt. ⁊ q̃cumq sbi
erunt cũmoriar q̃ situm ẽ demancipusq̃
inhis p̃dus merata fuerunt. ł operis rut¬
sticicã. ł alterius offitii ceterisq reb q̃ ibi
fuerunt indie mortis. anadlegatarium
cõpainianum genesie. alũpne mee ascͥ
cetãuõ uideri ilł ũbis itantiẽ data.¬
illud fortasse q̃niturus sit aliquis ẽ argẽ¬
ti appellatione ẽt̃ factum argentũ com¬
p̃benditur cũsimarmor legatũ eẽt. ni¬
chil pt̃rudẽ materiam demõstratum ui

Expanded text:
rim, contentus esse debes fundo Semproniano cum suis inhabitantibus, id est familia, et gentum omne et supellectilem, quodcumque habeo, tibi dono et quidquid in praedio Semprofunctae adprobaretur. seruos ex isdem fundis aliis datos deminuisse filii legatum. de argento et suppellectili quae alibi esset eum cuius notio est aestimaturum, ut id optineat, quod testatori placuisse a legatario adprobabitur.Praedia quidam reliquit adiectis uerbis: 'uti a me possessa sunt et quaecumque ibi es morata fuerunt uel operis rustici causa uel alterius officii, ceterisque rebus, quae ibi fuerunt in diem mortis, an ad legatariuCampanianum Genesiae alumnae meae adsccetera uero uideri illis uerbis 'ita uti est' data.Illud fortasse quaesiturus sit aliquis, cur argenti appellatione etiam factum argentum comprehendetur, cum, si marmor legatum esset, nihil praeter rudem materiam demonstratum ui
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. Siquis itnegauit tũuxor mea
retineret habendi secum libõs deberi eum
legatum trelutius. : labeo aiuit qr ñoẽ
mom̃tum exigenctumsit. uttũlibis sit st
sicãm̃tem ⁊ it ꝓpoĩtum hbeat. nefilium
asemet cdimitat. ncueꝑeam stet qminus
uxori legat debis ñsensisse quos iãtũc uxõ
lubuerit cũtestaretur maritus.

Expanded text:
. Si quis ita legauerit: 'dum uxor mea tamen consilium retineret habendi secum liberos, deberi ei legatum Trebatius et Labeo aiunt, quia non omne momentum exigendum sit ut cum liberis sit, sed si eam mentem et id propositum habeat, ne filium a semet dimittat neue per eam stet, quo minus uxori legat, de his non sensisse, quos iam tunc uxor habuit, cum testaretur maritus.
Abbreviated transcription (Latin):
aulusꝑ Iiãfactasint q̃ ꝯditionis locopo¬
nuntut. ⁊ sciat testator. q̃iterumfi. possũt
cepectentur. ut fiant. s uiõ nesciat. psñtid̾¬
beantur. ¶Itascienduẽ ꝓmiscuas cõ¬
tmiones postmortem iꝑpleri oportet sũ hoc
fiant ut testam̃to parea tur uelutificapito¬
lium ascendi̾t. ⁊ simili a ñꝓmiscuas ⁊̃ uino
restatore existere posse łutisititius ꝯ sul fẽc
fuerit.¬

Expanded text:
Si iam facta sint quae condicionis loco ponuntur et sciat testator, quae iterum fieri possunt exspectentur ut fiant: si uero nesciat, praesenti debeantur. Item sciendum est promiscuas condiciones post mortem impleri oportere, si in hoc fiant, ut testamento pareatur, ueluti 'si Capitolium ascenderit' et similia, non promiscuas etiam uiuo testatore existere posse, ueluti 'si Titius consul factus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
dubitaripõt. ⁊ fitestaror tepͥmo nupnali
i uigo senserit. puto defetam ꝯditione beni¬
gnetam̃dicendũ ẽ. ñclum inpletam ⁊chiti¬
onem defectam. ¶Sisic legatum sit sma
uis exasia uenerit. ⁊ ignorante testatore
nauis uenerit tp̃r factitestam̃ti dicẽtium¬

Expanded text:
dubitari potest: et si testator de primo nuptiali iugo sensit, puto defectam condicione: benigne tamen dicendum est nondum impletam condicionem defectam. Si sic legatum sit 'si nauis ex Asia uenerit' et ignorante testatore nauis uenerit testamenti facti
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit furtum furticum ea agere possumus.¬
S et cum uxore furti agere possibile ẽ si ei
cui heredes s umus furtum fecit. l nobis
antequam nuberet. tam̃ ꝓpt̃ reuerentiao
ꝑcãrum inutroq casu furtiuam tm con¬
ditionem conpetere. nõ ⁊̃ furti actionẽ dm̃s t̾¬
ũ derit. dõauerit. qualib ratione ꝯsũꝑsexit
rerum amotarum uiditio contimꝰ ¶ Sitĩ¬
li a familias res ãmouerit mela fulcinuiꝰ
aunt. depetulio dandam actioẽm q displi¬
cuit eam furti obligari uł ĩipãm obresamo¬
tas tari actionem.¶S sipater adiuncta filia
sifiliam rerum amotarum uidicio insolidi
⁊ cumsatisdatione defendat.¶S mortua fili¬
a inparrem rerum amotaꝵ acticẽm turi opo

Expanded text:
furtum fecerit, furti cum ea agere possumus.Sed et cum uxore furti agere possibile est, si ei cui heredes simus furtum fecit, uel nobis antequam nuberet: tamen propter reuerentiam personarum in utroque casu furtiuam tancompetere, non etiam furti actionem dderit donauerit qualibet ratione consumpserit, rerum amotarum iudicio contineri.Si filia familias res amouerit, Mela Fulcinius aiunt de peculio dandam actionem, quia displicuit eam furti obligari: uel in ipsam ob res amotas dari actionem. sed si pater adiuncta filia m, quam si filiam rerum amotarum iudicio in solidum et cum satisdatione defendat. sed mortua filia in patrem rerum amotarum actionem
Abbreviated transcription (Latin):
npense necessarie sunt quibinon
factistos inmĩnuit uelutiꝰ ꝯgens facere
flumina aũtere eclificia uetã fulcire.
itemq reficere arbores in locum demortuo¬
rum reponere. ¶Utiles sũt ueluti pecora
p̃clus inponere. idẽ stẽcorare. ¶ uolup¬
tuose sunt blnea exstruere.
tales necessario facte sunt. dotem diminu¬
ere. ita int̃p̃tandum est. ut siquit exͣ tute¬
lam necessariam in res totales. inpensut sit:
ro ñ meaͣsit nãtueni res dotales iuir suo
lium refectio.⁊ agrorum quo cultura torẽ
minueret̃. omĩa enim ħ inspetie netessari¬
oꝵ inpensarum sunt. s ip̃e res ita pr̃are in¬
otelliguntur ut non tam inpendas mẽas.
quam declucto eo. exhic ꝑcepisse minus ui¬
tearis Que aũt inpendia scõm eam distĩcti¬
onem. exlote decluci debeant᷑. ñ tamt̾aitile ĩ u
uniũsum definiri. quamꝑsingłasgenẽ. ete
camagnitutine inpendiorum extimarip̃s̃.¬
stem .l.Et ante omia quecumq inpense
q̃rentorum fructuum causa facte erunt. quã¬

Expanded text:
pensae necessariae sunt, quibus non factis dos imminuitur, ueluti aggeres facere, flumina auertere, aedificia uetera fulcire itemque reficere, arbores in locum morturum reponere. Utiles sunt ueluti pecora praediis imponere, id est stercorare. Uoluptuosae sunt balinea exstruere. tales necessario factae sunt, dotem deminuere, ita interpretandum est, ut, si quid exlam necessariam in res dotales impensum est, id in ea causa sit: nam tueri res dotales vir suo lium refectio et agrorum quoque cultura dotem minuent: omnia enim haec in specie necessariarum inpensarum sunt. Sed ipsae res ita praestare intelleguntur, ut non tam inpendas in eas, quam deducto eo minus ex his percepisse videaris. Quae autem impendia secundum eam distinctiouniuersum definiri, quam per singula ex genere et magnitudine inpendiorum aestimari posm.Et ante omnia quaecumque inpensae quaerendorum fructuum causa factae erunt, quam
Abbreviated transcription (Latin):
toris ił lege dimiseᷤ um̃i distracti tiit
ũ dicu id dicti in ueditoris.
solum pcia eorum quibus lib̾tas data est
et corum qui supplicio sunt affeiti s ⁊ ciꝰ
que i p̾tor ꝓp̃ uidicium prodite mortis

Expanded text:
toris, sub lege commissoria distracti, item ad diem addicti in uenditoris. solum pretia eorum quibus libertas data est et eorum qui supplicio sunt adfecti, sed et eius quem praetor propter indicium proditae mortis
Abbreviated transcription (Latin):
siconditio herelitati. seĩr lega to. adiecta
titionẽ scriptus heres quamsenatus aut
autpͥncepꝰ inpbãnt. testam̃tum ĩfir̃¬
mat. parris. ac̾ conditio noneẽt ĩeiꝰpote¬
statesnamq fticta lechunt. pietatem exi
nos posse ceclenctum est.

Expanded text:
si condicio hereditati sive legato adiecta dicione scriptus heres, quam senatus aut princeps improbant, testamentum infirmet patris, ac si condicio non esset in eius potestate: nam quae facta laedunt pietatem exisnos posse credendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
hrmog̃. Ei qui mortẽ uxoris nõ
defenit ut indigno tos aufertur
dicantur ꝗmortem liberoꝵ suspectode¬
cetintium ñ defendert̃. oĩ enĩ heredes. uł
eos. quiloco heredis sunt officioseagere
faisum ⁊ moffitiosum testm̃ dixit ñ
ꝑdere sualegata. siñ obtinuit. optma
ratione defenduitur. ⁊ silib̾tum patris
pupillisuo nõe capitis. accusauit᷑. ñ
i necesfitas. ⁊ iutoris fides. excusata eẽ te¬
br. nec quisquã iudicium calupnia
notauit tutorem qr ñsius simultati¬
b accusationem subnoĩe pupilli ĩstitu¬
it. Si cogente forte marre puꝑilli. Llis¬
tis patris instantib ⁊ situtor reũ ali¬
ꝗ̃ postulauĩt pupillinoĩe. ⁊ iõ ñsit ex¬
etutus ꝙ interim adpubtatem puipsi¬
lus ꝑuemit nõportet dici int̃pilianũ
eumsenaitus cõsultumcidisse. discrreta
eñi sunt iuraquãuis plura ĩeandẽ
ꝑscãm aduenerint. aliuro tutoris au¬

Expanded text:
m.Ei, qui mortem uxoris non defendit, ut indigno dos aufertur.dicantur, qui mortem libertorum suspecto decedentium non defenderunt: omnes enim heredes uel eos qui loco heredis sunt officiose agerefalsum uel inofficiosum testamentum dixit, non perdere sua legata, si non optinuerit, optima ratione defenditur et, si libertum patris pupilli su‹i› nomine capitis accusauerit, non es excusata esse debet. nec quisquam iudicum calumnia notabit tutorem, qui non suis simultatibus accusationem sub nomine pupilli instituit, sed cogente forte matre pupilli uel libertis patris instantibus. et si tutor reum aliquem postulauerit pupilli nomine et ideo non sit exsecutus, quod interim ad pubertatem pupillus peruenerit, non oportet dici in T‹ur›pillianum eum senatus consultum incidisse. discreta sunt enim iura, quamuis plura in eandem personam deuenerint, aliud tutoris, al
Abbreviated transcription (Latin):
thoc tiberius cesar cͥonstmut in
oscu parhtemi qufiamquam ingenuus hẽs
scriptus adierit herectitatem. cumcẽt tesañs
suus. Namcdiuisa hr̃clitas ẽ. int̃ tiberium
⁊ eumquipartemo substitutus erat u̾refert.
iusserat altõ. ant aꝑtas tabulas testam̃ti.
mortuo. nõ melegantex tefendi potent eũ
qui suꝑ erit libm. ⁊ solum netessarium hr̃¬
temfore qd suit̃q uiuit. instrtutionẽ nul¬

Expanded text:
hoc Tiberius Caesar constituit in persona Parthenii, qui tamquam ing‹en›uus heres scriptus adier‹a›t hereditatem, cum esset Caesaris seruus: nam diuisa hereditas est inter Tiberium et eum qui Parthenio substitutus erat, ut refertiusser‹a›t. altero ante apertas tabulas testamenti mortuo non ineleganter defendi poterit eum qui supererit liberum et solum necessarium heredem fore. quod si u
Abbreviated transcription (Latin):
fulle amicus aut adire nollet. aut aditã¬
nollet restituere hr̃litatem. anfidei ꝯmis¬
sum abeo petiposset. aut aliqua actio adu̾¬
sus eum eẽt. ⁊ utrumpatri anfilio conpetert.
¶R⁊ simanifestumsit scriptum hereclem fidẽ
heo petiposse quam ⁊ si ip̃o testatorem fide
eius secutũm ẽẽ ꝓbaretur. SSitũ cumafilio¬
no
famil. rogaretur amitus. ⁊ aditũ se herectita¬
nõ absinde dicipoñt: mandati actionem
futuram.s. eam actionem patri inutilem fõ¬
re. qr anonsit. exbõifide restitui ideiꝙ testa¬
tor adeum ꝑuenire noluerit. ¶S nec filio
uulgare
lugarem competiturã uri ulems sicuti

Expanded text:
lle amicus aut adire nollet aut aditanollet restituere hereditatem, an fideicommissum ab eo peti possit aut aliqua actio aduesset et utrum patri an filio competeret. etiamsi manifestum sit scriptum heredem fidem peti posse quam si et ipsum testatorem fidem eius secutum esse probaretur. si tamen, cum a filio familias rogaretur, amicus et aditurum se hereditanon absurde dici possit mandati actionem futuram: et eam actionem patri inutilem fore, quia non sit ex bona fide id ei restitui, quod testtor ad eum peruenire noluerit: sed nec filio uulgarelgarem competituram, verum utilem, sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
esto heres. Siquis michi liberoꝵ me uiuo¬
suic mortuo nasceretur. tunc. si uirił se¬
xuis unus pluresue nascerentur expartedi¬
miclia ⁊ quarta q. sifemininisexus. una¬
plures ue nate erunt. exparte quarta mͥ ne
res sit. s Postumus ematussit. Consulebat᷑.
quota exparte postumus heres eẽt R eam
herechtatem. in .uii. partes. distribuenclã¬
exbis filiam .iiii. postumus .iii. habituros¬
qr filie totus as. postumo dodrans diuusẽ
ut qr tãportionẽ amplius filia qͣ postumus¬
ferre debeat siõ sipostuma quo ei nata ẽst¬
tm̃demsolafilia qm̃tumut̃q postumoꝵ¬
habiturus est. itaq cum inppoĩto as filiẽ.¬
doctrms postumo sit. datus xxi. purtem fi

Expanded text:
sto: si quid mihi liberorum me uiuo mortuoue nascetur, tunc qui uirilisxus unus pluresue nascentur, ex parte dimidia et quarta, qui feminini sexus unpluresue natae erunt, ex parte quarta mihi res sit': postumus ei natus est: consulebatur, quota ex parte postumus heresin septem partes distribuendahis filiam quattuor, postumum tres habiturosia filiae totus as, postumo dodrans datus est, ut quarta portione amplius filia quam postumferre debeat. ideo si postuma quoque nata estundem sola filia, quantum uterque postumohabituri essent. itaque in proposito cum as filidodrans postum
Abbreviated transcription (Latin):
testanto itaͥscriptum ẽ luus utius exclo¬
ab untus. ganis atutius. exꝑte una. me¬
p̃tationem acciꝑeposse. nt lutius titius du¬
as untias ha̾t. Ceteri autem. qnineparti¬
b instituti exreliquo sectant᷑e hr̃des sint.¬
Quemsext̾am tem ita diuidi oportet. ut scĩ¬

Expanded text:
stamento ita scriptum est: 'Lucius Titius ex duabus unciis, Gaius Attius ex parte una, Maretationem accipere posse, ut Lucius Titius duas uncias habeat, ceteri autem quasi sine partis instituti ex reliquo dextante heredes sintquem dextantem ita diuidi oportet, ut Seiu
Abbreviated transcription (Latin):
nuitemem̃cos sibi obstare.
rat indieb certis deigte ita scripserat. ꝙ
ẽoꝵ ñita fecerit om̃i heredes sumptos alt̃
heres hereclitatem p̃t̾miserat. reliquus hr¬
res consulebat. cum ip̃e monum̃tũ exiru¬
xisset. numquro minus hr̃s eẽt. obeam
rem. qd̾ cohis eius herelitatem ñ adisset.
ꝑ neminem exalterius facte neꝙ hr̃di¬
tati alligari. neꝙ exhr̃claris posse. S utiqs¬
qui conditionem inplesset. quamuis ne¬
mo ͣ aͣdiss᷑. p̃terea tamen eum hereclẽm eẽ.¬
d. Euneuia mat̾mea. ⁊ fulma filia mea
lnucnt. tymichi lunus utius heres esto.
filio exposuit. filius cum parris offensam
tuẽretur petit atestatore nesubconditioẽ.¬
siaparre emancipatus eẽt. heretlem eum ĩ¬
sittueret. ⁊ inperiunt abeo. ut amicũ hr̃
tem institueret. atq ittitestam̃ t̾um amic̾
fili ignotus restatori heres instianus est:¬
t necquitoua acco pentumest .¶ Querelut᷑

Expanded text:
nuicem enim eos sibi obstare. rat in diebus certis: deinde ita scripserat: 'qui eorum non ita fecerit, omnes exheredes sunto': alter heres hereditatem praetermiserat, reliquus heres consulebat, cum ipse monumentum exstruxisset, numquid minus heres esset ob eam rem, quod coheres eius hereditatem non adisset. respondit neminem ex alterius facto hereditati neque alligari neque exheredari posse, sed uti quisque condicionem implesset, quamuis nemo adisset praeterea, tamen eum heredem e Maevia mater mea et Fulvia filia mea vivent, tum mihi Lucius Titius heres esto".em suam exposuit filio: filius cum patris offensam uereretur, petit a testatore, ne sub condicione 'si a patre emancipatus esset' heredem eum institueret et impetrauit ab eo, ut amicum suum heredem institueret: atque ita testamento amicus filii ignotus testatori heres institutus est
Abbreviated transcription (Latin):
neri putet. quiopus nõ faceret s materi¬
amp̃buit ẜuio notandi ut textoꝵ ⁊ texiri¬
legato noncedere ciburia eoꝵ E ieaũt
frum̃tum siuequid leguminis incella
penuri a habuit penore legator ꝯtinebi¬
tur S et ordeum siue familie siũ urm̃¬

Expanded text:
neri putet, qui opus non facerent: sed materiam praebuit Seruio notandi, ut textorum et textrilegato non cedere cibaria eorum. Siue autem frumentum siue quid leguminis in cella penuaria habuit, penori legato continebitur, sed et hordeum siue familiae siue ium
Abbreviated transcription (Latin):
tat inp̃statione tumtaxat eẽ penum
quantitatem uero petiposse habebit igͥ
heres oblationem tam chiuquãduiliscũ
eocdeprcuniꝰ ontestetur I nisi forte aliut
tempus. ł m̃te. ł uerbis. testator p̃strait.
Tuod su annos singulos penus legata
sit.ꝑfingulos annos penus codhue porĩt pͤ¬
p̃stari S iminus summe ꝑsinginos ãnos ꝑ¬
peteretur sQuit ergo siuna sũmã legata
fit.⁊ pmo penus nõsit p̃stita utrum tora
nsuma debeatur. qͣitoto penoris legato
irinfuso. anuero quãtitas pͥmi anni ex¬
stimatiẽis sit sola transiata dubitarip.
ꝑuto tamsic uoluntatem seq̃ndam testa¬
toris. ut totamsũmama illico posteaqua
cessauit. hcres dare penum uxori p̃stenir
heretis indeuotione corercenda.
⁊ ꝯ sumpta nec uasa qd̾ cedunt legato x

Expanded text:
tat, in praestatione esse dumtaxat penum, quantitatem uero et peti posse. habebit igitur heres oblationem tamdiu, quamdiu lis cum eo de pecunia contestetur, nisi forte aliud tempus uel mente uel uerbis testator praestituit. quod si in annos singulos penus legata sit, per singulos annos penus adhuc poterit praestari, si minus, summae per singulos annos petentur. quid ergo, si una summa legata sit et primo penus non sit praestita? utrum tota summa debeatur, quasi toto penoris legato transfuso, an uero quantitas primi anni aestimationis sola sit translata, dubitari potest. puto tamen sic uoluntatem sequendam testatoris, ut tota summa ilico, postquam cessauerit heres dare penum uxori, praestetur, heredis indeuotione coercenda. 2et consumpta ne uasa quidem cedunt legato ex