comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
retͣ librarii scriberẽt. cõplutes
simul astantes diuersis ĩter se
partibus quot quisq̃ uẽba & qͦ
tiro citeronis libertus notas pre
quim digesto & aucto numc̃o
Note aũit dicte st̾ eo ꝙ uerba

Expanded text:
retur, librarii scriberent conplures simul astantes, divisis inter se partibus, quot quisque verba et quo Tiro Ciceronis libertus commentus omnium digestoque et aucto numero, No
Abbreviated transcription (Latin):
PROSAIUTECO¬
LONIAE ETOR
DINIS DECURIO¬
LERATISSIMII. SER¬
UI. PUBLACI. INFAN
DO .L.ATROCINIO
TIS. ORDINIS DECU¬
RIONUM NOMINA
IT.AC UIN DI CAUIT

Expanded text:
PRO SALVTE COLONIAE ET OR- DINIS DECVRIOLERA- TISSIMI SERVI PVBLICI INFAN- DO LATROCINIO NTIS ORDINIS DECVRIONVM NOMINA VIT AC VINDICAVIT
Abbreviated transcription (Latin):
.D M.
COLAT IN US
TAR DULCISSI
MAE. MEAE. CON¬
IUGI.ET. IN COM¬
DARABILI LUCRE¬
CIAE DUDICICIAE
DECORI. ET. MULI
ERUM. GLORIAE
OUAE UIXIT. ANN¬
IS. XXII.MENSIB

Expanded text:
.D. .M. COLATINVS TAR. DVLCISSI- MAE MEAE CONIVGI ET IN- COMPARABILI LVCRETIAE. PVDICICIAE DECORI ET MVLI- ERVM GLORIAE. QVAE VIXIT ANNIS. XXII. MENSIB
Abbreviated transcription (Latin):
RTRT ADES SE MIHI
ET FAUETE EDICTOO
ET. OBSICNATR.SIQUS
SIBI UESICAMONUS¬
TAM SENSERIT. DOMT̃
SUAM .ONUS NOCRE¬
PORTET IN CIOACA¬

Expanded text:
rbi: Adeste mihi et favete, edictoque et obsignate. Si quis sibi vesicam onustam senserit, Domum suam onus hoc reportet in cloaca
Abbreviated transcription (Latin):
M HORATIUS CO¬
NSUL EX IEGETE¬
MDIUM IOUIS. OP¬
TIMI. MAXIMI. DE¬
DICAUIT. AN NO. PO¬
ST. REGRS EXACTOS
A CONSULIBUS POS¬
TEA AD DICTAT O¬
RES. QUIA MAIUS
TMPFRIUM. ERAT
SOIENNE CLAUI
FIGENDI. TRANS¬
LATUM. EST.

Expanded text:
M. Horatius consul †ex lege templum† Iouis optimi maximi dedicauit anno post reges exactos; a consulibus postea ad dictatores, quia maius imperium erat, sollemne claui figendi translatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
IPSIS. LUDORUM. ME¬
ORUA DIEBUS. SI¬
DUS. CRINITUX
PER. SEBTEM DIES
IN.REGION E CAE¬
LISUB.SEPTEM¬
TRIONIBUS.ESI
CONSPECTUMI

Expanded text:
Ipsis ludorum meorum diebus sidus crinitum per septem dies in regione caeli sub septemtrionibus est conspectum.
Abbreviated transcription (Latin):
RONA UETUS. UETERES DUM
TE REXERE QUIRITES.
NECBONUS. IMMUNIS NEC
MAIUS ULLUS. RRAT
NEFUNCTIS PATRIBUS SUC¬
CESSIT. PRAUA IUUENTUS
OUORUM. CONSILIO PRAE¬

Expanded text:
Roma vetus, veteres dum te rexere Quirites, Nec bonus inmunis, nec malus ullus erat. Defunctis patribus successit prava iuventus, Quorum consilio pre
Abbreviated transcription (Latin):
TMD. CAES.S. CUA¬
TERIO DIOCIETI¬
ANO .RT. AURELIO
TALERIANO. MA¬
RIM IANO . PIIS. TE¬
LICIBUS. SEMPER
RIO CONSTANTIO
GALERIO .UAL
MAXI MIANO. NO¬

Expanded text:
IMPP. CAESS. VALERIO. DIOCLETIANO. ET AURELIO. VALERIO MAXIMIANO PIIS. FELICIB. SEMPER RIO CONSTANTIO GALERIO VAL. MAXIMIANO
Abbreviated transcription (Latin):
Sancte Marie ĩ monticellis.¬
LIAE MERE CAR¬
ISSI MAE. UIRG¬
N AENIMIAM
OB.DIETATEM
PROPIIS MEIS MA
NIBUS. INTEREN¬
PTAE. PRON. DO¬
LOR QUANT UNI
EUIT. RARISSI¬
MA. IN. ANN. XUI
IUUENTUTIS .RIUS.

Expanded text:
S. Mariam in monticellisLIAE MEAE KARIS- SIMAE VIRGINIAE NIMIAM OB PIETATEM PROPRIIS MEIS MA- NIBVS INTEREMPTAE. PROH DOLOR. QVANTVM FVIT CARIS- SIMA IN ANNO. XVI. IVVENTVTIS EIVS.
Abbreviated transcription (French):
M AURELIUS RO¬
MANUS.ET. ANTIS¬
TIA CRESIMAEU
XOR RIUS EECER¬
UNT. SIBI. ET.LIB¬
ERTISSUIS. POS¬
TERIS.QUE EOR¬
NU MENTUMI. CUN

Expanded text:
. AVRELIVS ROMANVS ET AN- TISTIA CHRESIME VXOR EIVS FECERVNT SIBI ET LIBERTIS SVIS POSTERISQ. EORNVMENTVM
Abbreviated transcription (Latin):
IVS. PECORA. UEN¬
DERE. QUAM. DIGI¬
TIS. COUUDENT¬
IBUS TRADERE.
UT ADPENSO P¬
ECORE. CAPITE. PE
DIBUS .ET. SEUO
LATENTE ET. SUB¬
GULARI LANIO. CA¬
EDENTIBUS REL¬
QUA CARO CUM
PEUE ET INTERA¬
NEIS PROFICIAT
UEN DITORI. SUB
CONSPECTU PU¬
BLICO FIDE PON¬
DERIS COMPROB¬
ATA UT. QUANT

Expanded text:
IVS PECORA VENDERE QVAM DIGITIS CON- LVDENTIBVS TRADERE. VT AD- PENSO PECORE CAPITE ET PE- DIBVS ET SEVO LACTANTE ET SVBGVLARI LANIO CAEDENTI- BVS RELIQVA CARO CVM PELLE ET INTERANEIS PROFICIAT VEN- DITORI SVB CONSPECTV PVBLI- CO FIDE PONDERIS COMPROBA- TA. VT QVANT
Abbreviated transcription (Latin):
LIS. FECIT. SIBI¬
ET. POSTERIS. SU¬
IS LIB LIBERTA¬
NOM INA I .S. RO¬
STERISQEORŨ
MERCURIALI
HILARO CINNA¬
MO. SATURNINO
ERESCENTI. SER
REST IT UTAET
EORTUNATI. EES
TE. COETORIDI
AN CILIAE

Expanded text:
LIS FEC. SIBI POSTERISQ. SVIS. LIB. LIBERNOMINA. H. S. POSTERISQ. EORVM. MERCVRI- ALI. HILARO. CINNAMO. SATVR- NINO. CRESCENTI. SER. RES- TITVTAE. FORTVNATAE. FES- TAE. CETONIDI. ANTILIAE
Abbreviated transcription (Latin):
SECUNDUS. DIXIT MEN¬
SES .IX. DIES . XXUI. PE¬
TRONIANOC SOROR
RIUS. LIXIT. ANNUM
MENSES TRES. DIES.
XII HIC SEPUITI SUN

Expanded text:
SECVNDVS ╛IXIT. MEN. IX. DIES XXVI. PETRONIA NOE SOROR EIVS ╛IXIT ANNVM. MENS. III DIES. XII. HIC SEPVLTI SVN
Abbreviated transcription (Latin):
NIUS COROCOCTA ROR¬
CEIIUS UIXIT. ANNOS
M UI. QUOD SI. SEMIS
UIUISSET MIIEAN¬
NOS IMPLEUISSET
OPTIMI. AMATORES
MEI .UEI CONSUIES.
UITAR ROGO. UOS .UL
CUM CORPORE MEO
BENEEACIATIS BENE
CONDIATIS .DE BONIS
CONDIMENTIS NUC¬
LEI PIPERIS ET. MEL¬
LIS UT. NOMEN . MEUI
IN. SEMPITRRNUM
NOMINETUS MEIDO¬
MINI ET CONSOBRINI
TAMENTO INTEREU¬
ISTIS IUBETE. SIGNA¬
RI LARDIO SIGNA
TEGIUUS. SIGINAUIT

Expanded text:
nius Corocotta pornius Corocotta porcellus vixit annis , quod si semis vixisset, mille annos implesset”. Optimi amatores mei vel consules vitae, rogo vos, ut cum corpore meo bene faciatis, bene condiatis de bonis condimentis nuclei, piperis et mellis, ut nomen meum in sempiternum nominetur. Mei domini vel consobrini tamento meo interfuistis, iubete signari’. Lardio signavialicus signavit
Abbreviated transcription (Latin):
NINIS.UBI. ABUNO¬
ANT CIMAE CUIBANA¬
IO ET. DIPERATO CON¬
SULIBUS. EI.UT.UI.¬
DIE SE MORITURUII
ESSE NORAE SPATIXM
PETIIT. ET. COGUUM
ROGAUIT.UT. TESTA¬
MENTUM EACERE
POSSET. CLAMAXIT
AD SE DUOS PAREN¬
TES UT. DE. CIBARI¬
ISSUIS. ALIQUID
DIMICTERRT.EIS
OUI AIT. PATRIMEO
UERRINO LARDINO
DELEGO DARI. GLAN¬
DIS. MODIOS .XXX. ET
MATRI MEAR UERRI
MODIOS XI.ET. SORO¬
RI MRAE UERRINAE
IN .CUIUS UOTUM. IN¬
TFRESSE NON. DOLUI
DEIEGO DARI. ORDEI
MODIOS .XXX.ET. DE .UI.
SCERIBUS MTIS DABOSU¬
TORIBUS. SETAS. ReS¬
SORIBUS. CAPITINAS.
SURDIS ARICUIAS
CAUSIDICIS ET. UER¬
BOSIS LINGUAMBU¬
BULARIIS. INTES TINA
FXITIARILS FEMORA
MUUIERIBUS. LUM¬
BOS PUERIS. UESI¬
CAM PUEILIS CAU¬
DAM CINEDIS MUS¬
CULOS CURSORIBUS
ET. UENATORIBUS.
TALOS LATRONI¬
BUS. UNGULAS ETNEC
NOMINANDO COCO
LEGATO DIMICTORO¬
PINA ET PISTUI XM
OUEM MRCUM ATLULE¬
RAM DE TNEBESTE US¬
OUE AD TRRRESRE UT
LIGRT. SIBI. COLLUM
DERESTE RT. UOLO
MINI FIRRI MONU¬
MENTUM RXIITTE¬
RIS AURRIS. IN SCRIP¬
TUM MARCUS GRUM¬

Expanded text:
 abundant cymae, Clibanato et Piperato consulibus. Et ut vidit se moriturum esse, horae spatium petiit et cocum rogavit, ut testamentum facere posset. Clamavit ad se suos parentes, ut de cibariis suis aliquid dimitteret eis. Qui ait: ‘Patri meo Verrino Lardino do lego dari glandis modios XXX, et matri meae Veturimodios XL, et sorori meae Quirinae, in cuius votum interesse non potui, do lego dari hordei modios XXX. Et de meis visceribus dabo donabo sutoribus saetas, rixoribus capitinas, surdis auriculas, causidicis et verbosis linguam, bubulariis intestina, esiciariis femora, mulieribus lumbulos, pueris vesicam, puellis caudam, cinaedis musculos, cursoribus et venatoribus talos, latronibus ungulas. Et nec nominando coco legato dimitto popiam et pistillum, quae mecum attuleram de Thebeste usque ad Tergeste; liget sibi collum de reste. Et volo mihi fieri monumentum ex litteris aureis scriptum: “Marcus Grun
Abbreviated transcription (Latin):
OTPMDI. UERTEXEXQUA
PARTE EST. ARDUINIS PI¬
DINEM HABET AD SUB
TE CTUM EX AMUSIN
TEORA STADIAETUIT
NUM PIETHIO MINUS
APOLLO ET DANO

Expanded text:
OLYMPI VERTEX EX QVA PARTE EST APOLLINIS PYDINEM HABET AD SVB- IECTVM EXAMVSIM TEGRA STADIA ET VN- VM PLETHIO MINVS APOLLO. ET D
Abbreviated transcription (Latin):
ERAUET ORITATE
TURCI APRONI¬
ANI .U .C. PRAEEE¬
CTI URBIS RATIO
DOCUIT. UTIUITA¬
TE SUADENTE. CO¬
NSUETUDINE MI¬
CANDI SUMMOTA
SUB ERAGIO. POT

Expanded text:
AVTORITATE TVRCI APRONIANI. V. C. PRAE- FECTI VRBIS. RATIO DOCVIT VTILITATE SVADENTE CONSV- ETVDINE MICANDI SVBMOTA SVB EXAGIO POT
Abbreviated transcription (Latin):
in nono Uolsci pontiani insulam sitam in conspectu lutoris sui incoluerant d
uicerunt: ut casmum deduceretur colonia sicut factum est. Traditq elini¬
Lutio crasso longmo consulib casini pueum factum ex uirgme sub parentibr
uissuq aruspicumꝰ deportatum in insulam desetam et liuius libro :xxniᵒͦ i
perat duci: ut se in agrum casmatem dutat: edostua a peritis repiom̃s. si eum¬
saltum occupass&: exitum romano ad opem ferendam sotiis interclusurum. Li¬
sub casinum biduo statiua habita. & passim populationes actȩ: mae pręter inter¬
amniam aquinumq in fregellanum agrum ad lirim fluuium. Interammam uero¬

Expanded text:
 «Volsci Pontiam, insulam sitam in conspectu littoris sui, incoluerant et vicerunt, ut Casinum deduceretur: ac sic colonia factum est». Ite Cassio Longino consulibus, Casini puerum factum ex virgine sub parentibus iussuque haruspicum deportatum in insulam desertam. Licinius Mucianus perat duci ut se in agrum Casinatem ducat, edoctus a peritis regionum, si eumsaltum occupasset, exitum Romano ad opem ferendam sociis interclusurum; ssub Casino biduo statiua habita et passim populationes factae. inde praeter Interamnam Aquinumque in Fregellanum agrum ad Lirim fluuium uentum, u
Abbreviated transcription (Latin):
ut illa curiana in sabinis me cito esse natum. quare id est nescio quid quod later
in animo ae sensu ineo quo me plus hic loqutus forrasse delectde. Succedit or¬
se diximus: cadens in lirim de apud montis casim radices labens. eui fluuio

Expanded text:
ut illa Curiana in Sabinis, me ut illa Curiana in Sabinis, me in animo ac sensu meo, quo me plus hic locus fortasse delectet». His Cicerse, li
Abbreviated transcription (Latin):
uentum in insulam et hac uero nihil est amoenius Ut enim hoc quasi rostro
finditur fibremis. & diuisus equaliter in dias partis latera hȩc adluit. rapideq
dilapsus. cito in unũ confluit. & tantum complectitur quod satis sit modice
palestre loci: quo effecto tanꝗͣ ibi habuerit operis ac muneris: ut banc nobis et¬
fecerit sedem ad dispucandum statim pręcipitat in lirim. & quasi in patritiam
familiam uenerit amittit nomen obseurius liruꝙ multo gelidiorem facit: nec em̃
ullum hoc frigidius flumen aitigi: quom ad multa accesserim. ut uix pede ten¬
i uerum dicimus hȩc est mea & in huius fratris mei pesmana
enim orti stirpe antiquissima sumus hic sacra hne genus. hic maigrum multa
uestigia. Quid plura: tanc uides uillam. & mine quidem ese lautius golifica¬
tam patris nostri studio. qui quom infirma ualetudine. hic fee ȩtatem egit in
luteris. Sed hoc ipso in loco quom auus uiuer&. & antiquo more parua ess& uilla

Expanded text:
entum in insulam est. Hac vero nihil est amoenius. Etenim hoc quasi rostro finditur Fibrenus, et divisus aequaliter in duas partes latera haec adluit, rapideque dilapsus cito in unum confluit, et tantum conplectitur quod satis sit modicae palaestrae loci. Quo effecto, tamquam id habuerit operis ac muneris, ut hanc nobis efficeret sedem ad disputandum, statim praecipitat in Lirem, et quasi in familiam patriciam venerit, amittit nomen obscurius, Liremque multo gelidiorem facit. Nec eullum hoc frigidius flumen attigi, cum ad multa accesserim, ut vix pede ten verum dicimus, haec est mea et huius fratris mei germani enim orti stirpe antiquissima sumus, hic sacra, hic genus, hic maiorum multa vestigia. Quid plura? Hanc vides villam, ut nunc quidem est, lautius aedificatam patris nostri studio, qui cum esset infirma valetudine, hic fere aetatem egit in litteris. Sed hoc ipso in loco, cum avos viveret et antiquo more parva esset villa,
Abbreviated transcription (Latin):
ad soram. & ex samnio apuliaq traducte legiones. Sora ad samnites defece¬
rat interfectie colonis romanorum. quo quom prior romanus exercitus ad
ulciscendum cuuum necem recuperandamq coloniam magnis itmeribus per¬
ueniss& sparsi per uias speculatores sequi legiones samnitium nec iam pcil
abesse. alii super alios nunciant. obuiam itum hosti atq ad lausulas anci¬

Expanded text:
ad Soram ex Samnio Apuliaque traductae legiones. Sora ad Samnites defecerat interfectis colonis Romanorum. quo cum prior Romanus exercitus ad ulciscendam civium necem reciperandamque coloniam magnis itineribus pervenisset et sparsi per vias speculatores sequi legiones Samnitium nec iam procul abesse alii super alios nuntiarent, obviam itum hosti atque ad Lautulas anci
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. Est autem in latere campanię & apulię iuixta uenusium: ubi mpinĩ sũt¬
& habet aquas sulphureas ideo grauiores: qina ambitur siluir Ideo ibi dicitur
ꝯunc locum non imolentur: sea odore perirde ad aquam appli
in italia sunt eiusmodii unde donatur dicit Lucaniȩ esse qui describitur locꝰ¬
a poeta fliuiuni qui calor uocatur: quod ideo non procedit: quia cum italię
medio sub montibur altis. hoc nisi ad totam italiam referas: non procedit. Et si¬
non est in ualle italię montuosa. Nam in hoc loco montes penitue non sunt.Ser¬

Expanded text:
cunt. est autem in latere Campaniae et Apuliae, ubi Hirpini sunt, et habet aquas sulphureas, ideo graviores, quia ambitur silvis. ideo autem ibi ahunc locum non immolarentur, sed odore perirent ad aquam adpliin Italia sint huius modi: unde etiam Donatus dicit Lucaniae esse qui describitur locus, circa fluvium qui Calor vocatur: quod ideo non procedit, quia ait 'Italiae medio'. sub montibus altis hoc nisi ad totam Italiam referas, non procedit: ut sit, est in vallibus Italiae montuosae: nam in hoc loco montes penitus non sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ter fulina consulente bellum cęsari octauio intulit. & recȩptis in partes suas
ercitu prȩerat fuso hostiliter in urbem rerupit. Libro autem cxxui Liuius¬
sic sequitur Cȩsar annorum xxii. obsessum in oppido Rerusia.L Antoniũ
conatum aliquando erumpere. & repulsum fame coegit in deditionem uenire
ipsiq & omnib militib ignouit. Perusiam dreruit. Baldus patrum nostroꝵ¬

Expanded text:
eadem Fuluia consiliante bellum Caesari intulit. Receptis in partes suas ercitu praeerat, fuso hostiliter in urbem inrupit. Ex libro CXXVI Caesar cum esset annorum XXIII, obsessum in oppido Perusia L. Antonium conatumque aliquotiens erumpere et repulsum fame coegit in deditionem uenire ipsique et omnibus militibus eius ignouit, Perusiam diruit, redactisque in po
Abbreviated transcription (Latin):
uma domo ornant perseuierat. Intus est mirandula. & interius corrigia op¬
pidum nobilis corrigiorum familię patria. Post est carpum opulentissimum¬
& solus padum ulabitur sicla: cui ad sinistram imminde numolaria uicus¬
turris aqualonga saxolum & ubi terrente dollo augetur. saclinium: & ad
dollum sub apenino fraxanorium & ut apenino peregrinum. qua arduus¬

Expanded text:
 dignum. 11 Intus est Mirandula et interius Corrigia oppidum, nobilis Corrigiorum familiae patria. Est et Carpa oppidum opulentissimu in Padum Sicla fluvius, cui ad sinistram imminent Nuvolaria, Aqualonga, Saxolum et, ubi augetur Dollo flumine, Salcinium et ad ipsum Dollum sub Apenino Fraxanorium; in Apenino autem Peregrinum, qua arduus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlĩnius sic dicit. Mirum est q̃ de hac re tradere hominum notitid̾ possumus¬
I h eophrastus. qui primus externoꝵ aliqua de romanis diligentius scupsit Nã
theopompus ante quemneno mentionẽ habuit: uabem tantumodo a gallis captam
dixit. auargue ab eo proximus legationem tantum ad Alexandrum missam hic
eo uoluminẽ. quod seribit nichodoro Atheniensium magistratui. qui fuit urbis
milia passuam ambitꝰ. Annexum insulȩ post eum annum accessit italiȩ. Alind
fuisse Mutianus ter cos prodidit: deuide flumen aufentum : supra quod lec¬
racina oppidum uolscorum lingua anxurdictum: ubi fuere amuicide a serpe

Expanded text:
lanitie. mirum est quod hac de re tradere hominum notitiae possumus. Theophrastus, qui primus externorum aliqua de Romanis diligentius scripsit — nam Theopompus, ante quem nemo mentionem habuit, urbem dumtaxat a Gallis captam dixit, Clitarchus, ab eo proximus, legationem tantum ad Alexandrum missam — 5eo volumine, quod scripsit Nicodoro Atheniensium magistratu, qui fuit urbis X p. ambitus adnexum insulae, post eum annum accessit Italiae. 59 afuisse Mucianus ter consul prodidit. dein flumen Aufentum, supra quod Tarracina oppidum, lingua Volscorum Anxur dictum, et ubi fuere Amyclae sive
Abbreviated transcription (Latin):
alii rome alii internai mortuum de sepultum ferumt curobiq monumenta
ostenduntur & statuę. Nam & Initerni monumentum. monumentoq sta¬
tua superimposita fuit: quam tempestate disiectam nuper uidimus ipsi. &
romȩ extra portam capenam ini Scipionum monumento tres statue sunt:
duẽ publii & lutii scipionum dicuntur esse: totia poetę &. Ennii. Et
n ipsa Scipionis uilla iacens hȩe tibi scribd: adoratis manib eius & ara
quam sepulchrum esse tanti uiri suspicor: linterno cume ad quintum

Expanded text:
alii Romae, alii Literni et mortuum et sepultum. utrobique monumenta ostenduntur et statuae: nam et Literni monumentum monumentoque statua superimposita fuit, quam tempestate disiectam nuper vidimus ipsi, et Romae extra portam Capenam in Scipionum monumento tres statuae sunt, quarum duae P. et L. Scipionum dicuntur esse, tertia poetae Q. Ennii . n ipsa Scipionis Africani villa iacens haec tibi scribo adoratis manibus eius et ara, quam sepulchrum esse tanti viri suspicor. Animum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
herennii filium habuerunt: exercitu educto circa candium ꝗͣ potest ocultissie
ducit. Inde aid callatiam. ubi & iam consules romanos castraq esse audie¬
bat milites decem pastorum habitu mittit: per oraq diuersos alium alibi haua
procul romanis pascere iub&: prȩcipiens ut ubi inciderunt in prȩdatores idem
omnibus sermo consta. Legiones somnitiũ in apulia esse. Luceriam omnib
copiis circumsedere nec procul abesse. quin ui capiant. saltus duo alti au
gristi filiusiq montibus circa perpetius inter se iuncti latde inter eos satia patẽc
clausus in medio campus herbidus aquosueq per quem medium ite est
Sed anteꝗ̃ moenia ad eum uemas intrandę primo angustię sunt : ut aut
eadem qua te insimieris retro uia repetenda: aut si ne porro pergas per ali
saltum altiorem impeditioremꝙ euadendum T. uectunus caliunis spuri
Marcellus a nola quam pręsidio opimebat crebras excursiones in agrum hir¬

Expanded text:
Herenni filium habuerunt, cultissime locat. inde ad Calatiam, ubi iam consules Romanos castraque esse audiebat, milites decem pastorum habitu mittit pecoraque diuersos alium alibi haud procul Romanis pascere iubet praesidiis; ubi inciderint in praedatores, ut idem omnibus sermo constet legiones Samnitium in Apulia esse, Luceriam omnibus copiis circumsedere, nec procul abesse quin ui capiangusti siluosique sunt montibus circa perpetuis inter se iuncti. iacet inter eos satis patens clausus in medio campus herbidus aquosusque, per quem medium iter est; sed antequam uenias ad eum, intrandae primae angustiae sunt et aut eadem qua te insinuaueris retro uia repetenda aut, si ire porro pergas, per alium saltum artiorem impeditioremque euadendum. in eum campum uiMarcellus ab Nola, quam praesidio obtinebat, crebras excursiones in agrum Hir
Abbreviated transcription (Latin):
tandiu extraxisse reliqum estatis: ut o hannibal destitutis ab se summa
i certaminis iam hibernis locum circumspettarde: quia ea
yresentia erat copię non perpenie: arbusta umeȩd de consita omnido ma¬
ad casilinum obsessus cum capua & Sammum. & tantum a tergo diitum
tioru romanis commeatum subueheretur. penis tunc intra¬
nas saxa ac linterni arenas stagna perhorrida sicu hibernaturus ess&. Itaq

Expanded text:
aestatis reliquum extraxit, ut Hannibal destitutus ab spe summa ope petiti certaminis iam hibernis locum circumspectaret, quia ea regio praesentis erat copiae, non perpetuae, arbusta uineaeque et consita omnia maad Casilinum obsessa, cum Capua et Samnium et tantum ab tergo diuitum sociorum Romanis commeatus subueheret, Poenus inter Formiana saxa ac Literni harenas stagnaque et per horridas siluas hibernaturus esset; nec H
Abbreviated transcription (Latin):
ter&. mouerunt: ipse imperat duci: ut se in agrum casinatem ducat: edoctus a
s regionum si eum saltum occupass& ecitum populo romano ac¬
rendam sotiis interclusurum: sed penum abhorrens ab latinorum prolatione
nomen casalinum pro casmo ducem accipere fecit: auersusq ab itmere per ali¬
um calatinumq & calenum agrum in compum stellatem usq¬
descendit. Ubi cum montibus fluminibuiq clausam regionein circumspexissa
dimisit usq ad aquas simessanas ea populatio peruenit. Ut uero ad uultu¬
num amnem castra sunt posita exurebatur amonissimua italię ager. uillęq passi
incendiis fumabant per iuga massici montis fabio ducente. ut uero in extrema
iuga massici montis uentum est: hostes sub oculu erant falerm agri colonorumq

Expanded text:
e dimisit. ipse imperat duci ut se in agrum Casinatem ducat, edoctus a peritis regionum, si eum saltum occupasset, exitum Romano ad opem ferendam sociis interclusurum; sed Punicum abhorrens ab Latinorum nominum <locutione os, Casilinum> pro Casino dux ut acciperet, fecit, auersusque ab suo itinere per Allifanum Caiatinumque et Calenum agrum in campum Stellatem descendit. ubi cum montibus fluminibusque clausam regionem circumspexisset, dimisit. usque ad aquas Sinuessanas populatio ea peruenit. ingentem clrnum flumen castra sunt posita, exurebatur amoenissimus Italiae ager uillaeque passim incendiis fumabant, per iuga Massici montis Fabio ducente, iuga Massici montis uentum est <et> hostes sub oculis erant Falerni agri colonorumque
Abbreviated transcription (Latin):
tusti in eam romanorum odii & bine desolationis execrabili infamia
i nomimosum periculosumq dutentes id declararunt panium nomer &¬
sese leborims pro campanis dixere. ffecitq obstinata eorum. & sese le¬
quicꝗ urbium & locorum in campama censeri solebat: de terra leboris
diceretur sed corruptum nunc laboris uerbum in eam partem ab ignoran

Expanded text:
veteris in eam Romanorum odii et binae desolationis execrabili fama ppellari ignominiosum periculosumque ducentes declinaverunt id patrium nomen seque Leborinos pro Campanis dixere. Effecit autem eorum quicquid urbium atque locorum in Campania erat, Terrae esse Leboris diceretur. Sed corruptum Leboris verbum in eam partem nunc a
Abbreviated transcription (Latin):
effusi. castra repetunt. sed equires Romani prȩuecti per obliqua campi/ quom
se fugientib obtulissẽ: in Siluam ciminam penetratũ est. Romanus multis mi¬
⁊truscorum cęsis. quadraginta signis militarib captis/ castris
ꝗ̃ nupei fueie germanci saltus nullus ad eam diem nec meicator quidem abdi¬
ta ea intrare. aut feire quicꝗͣ prȩter ducem ipsum audebat: tum ex hir qui aderant¬

Expanded text:
effusa castra repetunt; sed equites Romani praeuecti per obliqua campi cum se fugientibus obtulisseEtruscorum caesis, duodequadraginta signis militaribus captis, castris quam nuper fuere Germanici saltus, nulli ad eam diem ne mercatorum quidem adita. eam intrare haud fere quisquam praeter ducem ipsum audebat; aliis omni
Abbreviated transcription (Latin):
eo iuectum classem subire flumine aduerso uissit graues summas nauium
non pecculit alutus fluminis in minora nauigia transpressa multitudo arma¬
torum ad frequenres apros tribus maritimi patauinorum uicis colentibus
eam oram peruenit. Ibi exressi. presidio leui nauibus raicto uicos ecpugnãt
inflammant tecta hominum pecudumꝗ prędas apunt. & dulcedine predan¬
di longius usq a nauibus procedunt. hȩc ubi patauium sunt nunciata¬
Semper autem eos in armis accole galli habebant.: in duas partes uiuen¬
tutem diuidunt: alteram in regionem qua effusa populatio uidebatur
altera ne cui prędonm obuia fier& altero itmere ad stationem nauium¬
Milia autem quartuordecim ab oppido aberant ducta in naues paruas custodi¬
S interemptia impetus factus: territiq nautȩ̨. coguntur naues
ripam amnis traiicere Et interea prosperum eq in palatos proditores proe¬

Expanded text:
eo inuectam classem subire flumine aduerso iussit. grauissimas nauium eo inuectam classem subire flumine aduerso iussit. grauissimas nauium non pertulit alueus fluminis; in leuiora nauigia transgressa multitudo armatorum ad frequentes agros tribus maritimis Patauinorum uicis colentibus eam oram peruenit. ibi egressi praesidio leui nauibus relicto uicos expugnant, inflammant tecta, hominum pecudumque praedas agunt, et dulcedine praedandi longius usque a nauibus procedunt. haec ubi Patauium sunt nuntiata—semper autem eos in armis accolae Galli habebant—in duas partes iuuentutem diuidunt. altera in regionem qua effusa populatio nuntiabatur, altera, ne cui praedonum obuia fieret, altero itinere ad stationem nauiummilia autem quattuordecim ab oppido aberat—ducta. in naues ignaris custodibus interemptis impein alteram ripam amnis traicere. et in terra prosperum aeque in palatos praedatores proe
Abbreviated transcription (Latin):
Codem anno classis gręcorum Cleomino duce lacedemonio ad italiȩ̨ littora
appulsa turiorum urbem m Salentinis coepit aduersus hunc hostem cos. Emilius
is proelio uno fugatum compulit in naues. Turiẽ reddite u
salentinoq agro pax parta iunium bubulcum dictatorem missum in Salenti¬
nos in quibusdam annalibus inuenio. & cleominum priusꝗͣ confligendum ess&
cum romanis italia decessisse: circumuedus inde brandusii promontorium
medir sinu adriatico uentis latus. quom leua importuosa utalię litora. dextra
illirici liburmq & histri pentes fere. & magna ex parte latrociniss mariti¬
mis infames terrerde penitus ad littora uenetorum peruenit Ibi expositis
ꝗ prȩtergressis stagna a tergo sunt irrigua ostiis maritimis agros haue ꝓcul
proximos campestris cernit ulteriora collis uideri esse ostium fluminis prę¬
alti quo circuagi naues in stationem tutam uidiss& meduacus amnis erat:

Expanded text:
odem anno classis Graecorum Cleonymo duce Lacedaemonio ad Italiae litora adpulsa Thurias urbem in Sallentinis cepit. aduersus hunc hostem consul Aemilius missus proelio uno fugatum compulit in naues; Thuriae redditae ueteri cultori Sallentinoque agro pax parta.—Iunium Bubulcum dictatorem missum in Sallentinos in quibusdam annalibus inuenio et Cleonymum, priusquam confligendum esset cum Romanis, Italia excessisse—. circumuectus inde Brundisii promunturium medioque sinu Hadriatico uentis latus, cum laeua importuosa Italiae litora, dextra Illyrii Liburnique et Histri, gentes ferae et magna ex parte latrociniis maritimis infames, terrerent, penitus ad litora Uenetorum peruenit. expositis  esse, quod transgressis stagna ab tergo sint inrigua aestibus maritimis, agros haud procul proximos campestres cerni, ulteriora colles uideri; esse ostium fluminis praealti quo circumagi naues in stationem tutam <possint> uidisse,— Meduacus amnis erat—,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓaduam morientur ad ipsam et laxas scomoris sepe dabunt tunicas. Item alio loco¬
annale uolusi cacata charta: uotum soluite pro mea puella nam sancte ueneri
cupidimq uouit si sibi restitunis essem dedissemq truces iubrare lambos elet¬
tissima pessimi poetę scripta tradi pedi deo daturam in foelicib ustilanda lignis
et hȩc pessima se puella uidit iocose lepide uouere diuis. Nunc o ceruleo
harundinosam colis. Quȩq ametunta. quȩq altos quęq dirrachium adrie ta¬
bernam acceptum face cedditumq uotum. Si non illepidum neq: inuemistum

Expanded text:
aduam morientur ad ipsam et laxas scombris saepe dabunt tunicas. parva Annales Volusi, cacata charta, votum solvite pro mea puella: nam sanctae Veneri Cupidinique vovit, si sibi restitutus essem desissemque truces vibrare iambos, electissima pessimi poetae scripta tardipedi deo daturam infelicibus ustilanda lignis. et hoc pessima se puella vidit iocose lepide vovere divis. nunc, o caeruleo na Cnidumque harundinosam colis, quaeque Amathunta, quaeque Golgos, quaeque Durrachium Hadriae tabernam, acceptum face redditumque votum, si non inlepidum neque invenustum
Abbreviated transcription (Latin):
timorum. Prosperio platesiorum. Uenantio galleria peretulo :
apeninum habuere primariam boiorum postea caput fuisse. d pro fel
sma credatur primum boronia post bononia est dicta.. Eam Liuius
xxuii. dicit colomam a romanis deductam agrumq eum fuisse captum
de bois pallis: qui ager prius fuerat etrcuscorum quam & augusti & alique¬

Expanded text:
bertinorum, Prosperium Platesinorum, Venantium, Galleria, Peretulum,Apeninum habuere primariam, Boiorum postea fuisse caput, ut credamus primum Boioniam, postea Bononiam esse dictam. Et Titus Livius XXXVII libro coloniam eam a Romanis deductam agrumque eum fuisse captum de Bois Gallis, qui ager prius fuerat Hetruscorum. Felsina antiqu
Abbreviated transcription (Latin):
arma omnem spem in armis habentibus erat. nec deerat unꝗͣ. cum iis uel materia
belli. uel causa: quia proprer domesticam iopiam uicinos agros incursabant. nũq
tamen in discrimen summe recum pugnabant. Nannibal post inflictam comanis tri¬

Expanded text:
 arma et viros omnem spem in armis habentes erat. nec deerat umquam cum iis vel materia  arma et viros omnem spem in armis habentes erat. nec deerat umquam cum iis vel materia belli vel causa, quia propter domesticam inopiam vicinos agros incursabant, nec tamen in discrimen summae rerum pugnabatur. C. Flaminius cons
Abbreviated transcription (Latin):
sic habent. Peracto punico bello primo: nec quantulum respiato sequitur ligusticũ
Ligures imis alpium iugis acherentes inter uarum macramq amnes impliciti ou¬
mis siluestribus uctitabant: quos pene maius fuit inuenire ꝙͣ uincese : luri siquiđ
locis & fuga durum atq uelox genus: ex occasione locorum latrocinia magisꝗͣ
bella factitabant. Itaꝙ quom dĩu multumq eludera salturi: deciates: eubii &¬
huriates: ingauni: tandem fuluius latebras toꝵioni sepsit. Bebius ueco in plana
deduxit: postumi ita exarmauit: ut uix linquerd feirum. quo terra coleretur
gecehant bellum. Is hostię uelut ad continendam per interualla bellor romanis
disciplinam militarem erat : nec alia prouintia militem magia ad uirtutem accue¬
repentinus: qͥui nullum unꝗͣ tempus mullum locum quietum aut secutũ romanis
sinerd.. oppugnatio autem munitorum castellorum laboriosa li simul periculosaq
non lixa sequebatur non iumentorum longus ordo agmen implebat nihil piȩtei

Expanded text:
si quidem Punico et nec dum quantulum respirato sequitur Liguricum. nam Ligures hi imis Alpium iugis adhaerentes inter Varum Magramque amnem implicitos dumis silvestribus victitabant, quos pene maius fuit invenire quam vincere. tuti si quidem locis et fuga durum atque velox genus ex occasione latrocinia magis quam bella faciebant. itaque cum diu multumque eluderent saltu viis Decilates Oxuvii Buriates Ingauni, tandem Fulvius latebras eorum igni sepsit, Bebius vero in plana deduxit, Postumius ita exarmavit, ut vix reliquerit ferrum, quo terra coleretur. gerebant bellum. is hostis velut natus ad continendam per magnorum intervalla bellorum Romanis militarem disciplinam erat, nec alia provincia militem magis ad virtutem acuerepentinus, qui nullum usquam tempus, nullum locum quietum aut securum esse sineret, obpugnatio necessaria munitorum castellorum, laboriosa simul periculosaquenon lixa sequebatur, non iumentorum longus ordo agmen extendebat; nihil praeter
Abbreviated transcription (Latin):
coloma capua deducti lege uilia coloni ad extruendas uillas uetustissimu
epulchra disieterunt: idꝗ eo scudiosius facerẽ: quod ali
antiqui sorutantes reperiebant tabula enea in monumento in quo dicebatur
capis conditor capue̾ sepultus inuenta est. landem uero capuam urbem¬

Expanded text:
colonia Capua deducti lege Iulia coloni ad extruendas uillas uetustissima colonia Capua deducti lege Iulia coloni ad extruendas uillas uetustissima sepulcra dissicerent idque eo studiosius facerent, quod aliquantum uasculorum operis antiqui scrutantes reperiebant, tabula aenea in monimento, in quo dicebatur Capys conditor Capuae sepultus, inuenta est conscripta litter
Abbreviated transcription (Latin):
iolunt illam urbemchic urbi rursus opponere oui locua pr
tem agrorum abundantiamq. rerum omnium superbiam de crudelitatem gemũs¬
se udetur maiores nostri capua magistratus. sematum consilium commune om¬
tur urbem ipsam imperio domieiium prȩbere posse Et in oratione item in
rullum secunda. At enim ager campanus duuidit᷑ orbis terre pulcherrimus. &
apuam colonia deducitur urbem amplissimam atꝙ ornatissin
cis ornamentum sibsidiuim belli fundamencum uectigalium horreum le¬
gromim: solatium annone disperire paciemini. At uero hoe. agri camia¬
inuetigal quom eiusmodi situt domisit. & ommibus prgsidiis opͤpidorum
tegatur: neq bellis sit infestum nec fructib uarium. nee cęlo d looo cala
mitosum. Et infra campani semper superbi bonitate agrorum de fructuum
maonitudm̃e urbis salubritate ac pulchritudine. Ex hae copia & ommũ
rerum asstuentiã primum illas nata est arrogantia. quȩ a maioribus no¬
stris alterum consulem postulauit: demde ea luxuries quȩ ipsum hannibalem

Expanded text:
volunt, illam urbem huic urbi rursus opponere. Qui locus propter ubertatem agrorum abundantiamque rerum omnium superbiam et crudelitatem genuisse videtur. 139 Maiores nostri e Capua magistratus, senatum, consilium omne,tur, urbem ipsam imperio domicilium prebere posse». Et in altera in eundem Rullum Oratione ita ait: «At enim ager Campanus dividitur orbis terre pulcherrimus et Capuam coloniam deducitur, urbem amplissimam atque ornatissicis ornamentum, subsidium belli, fundamentum vectigalium, ornamentum legionum, solatium annone disperire patiemini? At vero hoc agri Campani vectigal cum eiusmodi sit, ut domi et omnibus presidiis opidorum tegatur, neque bellis sit infestum nec fructibus varium nec celo et loco calamitosum». 141 Et infra ait: «Campani semper superbi bonitate agrorum et fructuum magnitudine, urbis salubritate atque pulchritudine. Ex hac copia et omnium rerum affluentia primum illa nata est arrogantia, que a maioribus nostris alterum
Abbreviated transcription (Latin):
&e nomine sic habe Liuius in quarto. Peregrma res sed memoria digña tra¬
ditur eo anno facta uultutrmum etruscorum urbem quȩ̨ nune capua est ab
samnitibus captam. capuamq ab duce eorum capuo uel quod propius est uõ
a campestri agro appellatam. Coepere autem prius bello fatigatis etruscis in
societatem urbis acceptis: deinde festo die graui somno epulisq in colas ueteres
noui colom nocturna cede adorti. notissima uero sunt a relatu longiuscula¬

Expanded text:
Atratinus Q. Fabius Uibulanus . peregrina res, sed memoria digna traditur eo anno facta, Uolturnum, Etruscorum urbem, quae nunc Capua est, ab Samnitibus captam, Capuamque ab duce eorum Capye uel, quod propius uero est, a campestri agro appellatam. cepere autem, prius bello fatigatis Etruscis, in societatem urbis agrorumque accepti, deinde festo die graues somno epulisque incolas ueteres noui coloni nocturna caede adorti. his rebus actis, consul
Abbreviated transcription (Latin):
dicit hannibalem quom descendiss& ad mare inferum oppugnaturus neapolim flex¬
isse iter in capuam luxuriantem longa foelicitate ac indulgentia fortune ȩamq¬
quam munitam. Cȩterum pręsens uicit utilitas. Nam propter agrum quem
corpus nullum ciuitatis nec plebis consilium nec sanatus esse sine consilio pu
icta. ceterum habitari tantum urbem capuam frequentariq. pla

Expanded text:
ius, Hannibal ad mare Inferum oppugnaturus Neapolim, flexit iter in Capuam eamque recepit luxuriantem longa felicitate et indulgentia fortunae. Qquam inimicam. ceterum praesens utilitas uicit; nam propter agrum, quemcorpus nullum ciuitatis nec senatum nec plebis concilium nec magistratus esse: sine consilio pucta. ceterum habitari tantum tamquam urbem Capuam frequentarique pla
Abbreviated transcription (Latin):
fontem sic laudat o fons blandusie splendidior uitio. Dulci digne meto non
sine floribus eras donaberis hedo. Et infra: le flagrantis atroꝵ hora canicu¬
le Nescit tangere. Tu frigue amabile fessis uomere tanris prębe: & pecori ua
fies nobilium tu quoq fontium Me dicente cauis impositam.
tibi pollicitus me rure futurũ. Sextilem totum mendaꝵ deside sequit

Expanded text:
e aprum. O fons Bandusiae splendidior vitro, dulci digne mero non sine floribus, cras donaberis haedo, cui frons lae nescit tangere, tu frigus amabile fessis vomere tauris praebes et pecori vago. fies nobilium tu quoque fontium me dicente cavis inpositam itibi pollicitus me rure futurum, Sextilem totum mendax desideror. at
Abbreviated transcription (Latin):
Scribetur tibi forma loquaciter & situs agri Continui montes ni dissonent᷑ oꝑa¬
ca ualle: sed ut uemes dextrum latus aspicide sol lȩuum discedens curui fugien-¬
te napor&: Temperieni landes: quid si iubicunda benigni. Corna uepies & pri-¬
ma feiant. A quercus & Ilex. Multa feuge pecus multa dominũ uiu& umbra
sepe lucratilem Mutat lites faunus. & igneam defendit astatem capelli. usꝙ meii

Expanded text:
scribetur tibi forma loquaciter et situs agri. Continui montes, ni dissocientur opaca valle, sed ut veniens dextrum latus aspiciat sol, laevum discedens curru fugiente vaporet. temperiem laudes, quid si rubicunda benigni corna vepres et pruna ferant? si quercus et ilex multa fruge pecus, multa dominum iuvet umbrasaepe Lucretilem mutat Lycaeo Faunus et igneam defendit aestatem capellis usque meis
Abbreviated transcription (Latin):
casium: in apenino granarionum arx altissima. Inter Samogiam torrentem &¬
scultennam amnem sunt oppida & castella creualtorium. Perficetum francum
cos. male aduersus Antonum pugnass& M hirtius consul cum execcitii superue¬
mens i fusis Marci Antonii copiis. fortunam utriusq partis equauit Uictus
denide a brutio d çęsare Antonius in galliam confrgit. At hirtius qui post
Baranum mons uelius agri bononiensis castella. Est & in bononiensi agro m¬

Expanded text:
Casium. In Apenino vero Graraionum arx altissima. Inter Samogiam et Scultennam fluvios sunt oppida et castella Crevalcorium, Persicetum et Francumconsul male adversus Antonium pugnasset, A. Hirtius consul cum exercitu superventiens fusis M. Antonii copiis fortunam utriusque partis aequavit. victus deinde ab Hirtio et Caesare Antonius in Galliam confugit et Bazanum, Mons Velius Bononiensis agri castella. Est et agro Bononiensi, qui v
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ditatur ad similituamem. quid moneatur ad prohibitionem. Ita eig̃o
& hic data est quedam similitudo de marso: qui incantat ut educat aspiđe
de tenebrosa cantina unꝙ in lucem unlt educere. Illa antem amando te¬
nebras suas. quibus se inuolutam occultat dicit ꝗ quom ȩcire noluerit. recusas
tamen audire illas uoces: quibus se cogi sentit allidit unam aurem teirȩ: a de
ida obturat altecam. atq ita uooes illas quantum potest euitans

Expanded text:
ibi dicatur ad similitudinem, quid moneatur ad prohibitionem. Ita ergo et hic data est quaedam similitudo de Marso, qui incantat ut educat aspidem de tenebrosa caverna: utique in lucem vult educere; illa autem amando tenebras suas quibus se involutans occultat, dicitur quod cum exire noluerit, recusans tamen audire illas voces quibus se cogi sentit, allidit unam aurem terrae, et de cauda obturat alteram, atque ita voces illas quantum potest evitans
Abbreviated transcription (Latin):
mopia quȩ per hostium agros euntes. misꝙ̃ pręparatis commeatib maior
excipiebat ad clastidium uicum quo magnum fcumenti m
congesserant romam mittit Ibi quom um pararde. spec facta proditiõn
nec sane magno pretio nimis aureis quadringentis datis .E. Burundusmo
profecto presidis corrupto traditur hannibali clastidium. Id. Id hor-
fuit penis sedentib & trebiam. Illuel autem oppidum d¬

Expanded text:
opia quae per hostium agros euntem, nusquam praeparatis commeatibus, maior in dies excipiebat, ad Clastidium uicum, quo magnum frumenti numerum congesserant Romani, mittit. ibi cum uim pararent, spes facta proditionis; nec sane magno pretio, nummis aureis quadringentis, Dasio Brundisino praefecto praesidii corrupto traditur Hannibali Clastidium. id horreum fuit Poenis sedentibus ad Trebiam. in captiuos
Abbreviated transcription (Latin):
ducit. Inde aid callatiam. ubi & iam consules romanos castraq esse audie¬
bat milites decem pastorum habitu mittit: per oraq diuersos alium alibi haua
procul romanis pascere iub&: prȩcipiens ut ubi inciderunt in prȩdatores idem
omnibus sermo consta. Legiones somnitiũ in apulia esse. Luceriam omnib
copiis circumsedere nec procul abesse. quin ui capiant. saltus duo alti au
gristi filiusiq montibus circa perpetius inter se iuncti latde inter eos satia patẽc
clausus in medio campus herbidus aquosueq per quem medium ite est
Sed anteꝗ̃ moenia ad eum uemas intrandę primo angustię sunt : ut aut
eadem qua te insimieris retro uia repetenda: aut si ne porro pergas per ali
saltum altiorem impeditioremꝙ euadendum T. uectunus caliunis spuri
Marcellus a nola quam pręsidio opimebat crebras excursiones in agrum hir¬

Expanded text:
cultissime locat. inde ad Calatiam, ubi iam consules Romanos castraque esse audiebat, milites decem pastorum habitu mittit pecoraque diuersos alium alibi haud procul Romanis pascere iubet praesidiis; ubi inciderint in praedatores, ut idem omnibus sermo constet legiones Samnitium in Apulia esse, Luceriam omnibus copiis circumsedere, nec procul abesse quin ui capiangusti siluosique sunt montibus circa perpetuis inter se iuncti. iacet inter eos satis patens clausus in medio campus herbidus aquosusque, per quem medium iter est; sed antequam uenias ad eum, intrandae primae angustiae sunt et aut eadem qua te insinuaueris retro uia repetenda aut, si ire porro pergas, per alium saltum artiorem impeditioremque euadendum. in eum campum uiMarcellus ab Nola, quam praesidio obtinebat, crebras excursiones in agrum Hir
Abbreviated transcription (Latin):
in samnium transit Beneuentanum depopulatur agrum. Et libro xxmi
hanno ex brutiis: cum magna peditũ manu. Altera gracchus a luceria
accessit: qui prins oppidum intrauit. Inde in hannonem ad amnem ca¬
ndi fecerunt decem & septem milia peditum erant: m
parte erutii & lucani equites triamilia ducenti pugnatum est quat

Expanded text:
in Samnium transit, Beneuentanum depopulatur agrum, Telesiomposito parte altera Hanno ex Bruttiis cum magna peditum equitumque manu, altera Ti. Gracchus ab Luceria accessit. qui primo oppidum intrauit, deinde, ut Hannonem tria ndi fecerunt. decem septem milia peditum erant, maxima ex parte Bruttii ac Lucani, equites mille ducenti, inter quos
Abbreviated transcription (Latin):
tum aliquot expeditio una populos aut ui subegisse. aut conditionibus in so¬
cietatem accępisse. & infra in elinatis semel in apuli rebus. Reatini quoqi¬
foedus petitum uenerunt pacis pe omnem apuliam prestandę po .ro. auctoes
d audacter spondendo impecrauere: ut foedus daretur neq ut ȩquo tamen
foedere. sed ut in dictione po ro. essa. sicq apulia est perdomita. Libro
autem decimo magniis motus secuilis eo anno in appulia fuit. Tarentum
prouintiam .L postumius prȩror habebat. Is de pastorum coniuratione. ꝗ
uias latrotiis pascuaq publica infesta habuerant quȩstionem seuere exerciuĩt
ad septem milia hominum condamnauit. multi inde fugierunt: de multis

Expanded text:
m aliquot expeditione una populos aut ui subegit aut condicionibus in societatem accepit. Papirio , foedus petitum uenerunt, pacis per omnem Apuliam praestandae populo Romano auctores. id audacter spondendo impetrauere ut foedus daretur neque ut aequo tamen foedere sed ut in dicione populi Romani essent. Apulia perdomita—nam Foaturum. magnus motus servilis eo anno in Apulia fuit. Tarentum provinciam L. Postumius praetor habebat. is de pastorum coniuratione, qui vias latrociniis pascuaque publica infesta habuerant, quaestionem severe exercuit. ad septem milia hominum condemnavit; multi inde fugerunt, de multis
Abbreviated transcription (Latin):
descendit. Sacco deinde perpetrato ad quod uenerat: & dum ibi moratus per
igro cumano usq ad misenum promontorium puteolos repente
conuertit ad opprimendum pcesidium romanum. & infra .R. cornelius scipio africanꝰ¬
ta regebant & portoria naualium capuę puteolisq instituerunt. & infra cor
sul Attimus tulit: ut quinq. colomę in oram maritimam deducerentur: quarũ

Expanded text:
etiturum. sacro inde perpetrato ad quod uenerat et, dum ibi moratur, peruastato agro Cumano usque ad Miseni promunturium Puteolos repente agmen conuertit ad opprimendum praesidium Romanum. sex milia hominum eranta legerunt et portoria venalicium Capuae Puteolisque, item Castrum por Atinius tulit ut quinque coloniae in oram maritimam deducerentur», quarum
Abbreviated transcription (Latin):
tum. & sotios suos ni aues esse conuersos: non fabuloso poeticoq men¬
a diomedica non longe a monte gargano. & hoc templum
pergant. & eo se grȩci uenerint. aut gręcorum stirpe progeniti. non
solum quietas esse: uerum & insupes aduolare. Si autem aliengenas ui¬
derint subuolare ad capita cum grauibus ictibus. ut & perhibeant uul¬
nerare. Nam duris & grandibus rostris satis ad hec proelia perhi¬

Expanded text:
ue socios in volucres fuisse conversos, non fabuloso poeticoque menula Diomedea, non longe a monte Gargano, qui est in Apupergant; et eo si Graeci uenerint uel Graecorum stirpe prognati, non solum quietas esse, uerum et insuper adulare; si autem alienigenas uiderint, subuolare ad capita tamque grauibus ictibus, ut etiam perimant, uulnerare. Nam duris et grandibus rostris satis ad haec proelia perhi
Abbreviated transcription (Latin):
uibus & ordine duplici ad ancoras collocatis. superiecto aggere terreno ac
dirrecto in appię uię formam per hunc pontem ultro citroq commeauit bi¬
io continenti primo die falerato equo insignis quoq ciuica co¬
tum tenens de gladio aureoq cdamide. postridie quadrigario habitu cur¬
amiseno ad aueonum lacum contractam porcicibiis quasi conclusam: quo
quicquid totis baias calidarum aquarum ess& conuerteretur: fossam ab

Expanded text:
uibus et ordine duplici ad anchoras conlocatis superiectoque terreno ac uibus et ordine duplici ad anchoras conlocatis superiectoque terreno ac derecto in Appiae uiae formam. per hunc pontem ultro citro commeauit biduo continenti, primo die phalerato equo insignisque quercea corona et caetra et gladio aureaque chlamyde, postridie quadrigario habitu cura Miseno ad Auernum lacum contectam porticibusque conclusam, quo quidquid totis Bais calidarum aquarum esset conuerteretur; fossam ab
Abbreviated transcription (Latin):
sic habd in baiano sinu campamę contra puceolanam euutatem lacus sũt
duo. Auernus de Lucrinus: qui olim proptes copiam piscium uectigalia
magna prȩstabunt. Sed quom maris impetus plerumq perrumpens: ex m̃de
pisces excluderde: & redemptores grauia dumna paterentur: supplicauerunt
senatiũ & profectus cęsar ductis brachiis exclusit̾ partem maris quȩ ante in¬
festa esse consueuerat: reliquitq breue spatium pͥer auernum: quo & copi
piscium poss& intrare. & fluctus non ess& molesti: quod opus ulium dictũ
densitate sic ambiebantur: ut exalans inde per angustias aquȩ sulphureȩ
odor grauissimus superuolantes aues necarde. Unde de auernus dictus:. quã
rem cęsar audiens. deiectis siluis amoena reddidit loca. Et infra in uirgilia
num uersum acheconte refuso. Acheron fluuius dicitur infernorum ised con¬
stat locum esse haud procul a bais undiq montibus septum adeo: ut nec
ostindit Baianum medium interuallum & puteolanas moles teium milium

Expanded text:
stra. ln Baiano sinu Campaniae contra Puteolanam ciuitatem lacus duo sunt, Auernus et Lucrinus, qui olim propter magna praestabant. Sed cum maris impetus plerumque inrumpens exinde pisces excluderet et redemptores gravia damna paterentur, supplicaverunt senatui, et profectus C. Iulius Caesar ductis brachiis exclusit partem maris, quae antea infesta esse consueverat, reliquitque breve spatium per Avernum, qua et piscium copia posset intrare et fluctus non essent molesti, quod opus Iulium dictum densitate sic ambiebantur ut exalans inde per angustias aquae sulphureae odor gravissimus supervolantes aves necaret, unde et Avernus est dictus. Quam rem Caesar audiens deiectis silvis loca illa reddidit amoena». 67 «Ca alta. acheronte refuso Acheron fluvius dicitur inferorum, quasi sine gaudio. sed constat locum esse haud longe a Bais undique montibus saeptum, adeo ut nec t. nam Baiarum medium interuallum †Puteolanas moles, trium milium