comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litum uicroꝵ q impenim sustinere potuerunt. Sic cum suis fugi¬
entibus ꝑmeti quos non siluc montesq texerunt ab equltatu sut
uuerfecti. Hoc negocio confecto labienus reuertitu egediticum
ubi impediment᷑⁊ totius exercitus relicta erant: Inde cum omri¬
buis copiist ad ccsarem peruenit. defectione heduoꝵ cognica bellum
augtiur Legationes in omnes partes circũmittuntur. quas ratur
gratia au crotitare pecimia ualent ad sollicitandas ciuirares nitun¬
tur. Nacti obsides quos cesar apud eos deposuerat: hotum susplicio
dubitantes territant. fetunt a uercingentorge hedui urad se uenn¬
at rationesq belligerandi communicet. Re impetrata contendunt.
ut ipis sumina imperi traddatur. & rem in conrrouersiam deduci to¬
tius galliȩ consilium bibractȩ indicitur. Fodem conueniunt undi¬
q frẽquentes inultitudines. suffragiis res permittitur: ad unumi

Expanded text:
litum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugilitum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia, auctoritate, pecunia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et re in controversiam deducta totius Galliae concilium Bibracte indicitur. Eodem conveniunt undique frequentes. Multitudinis suffragiis res permittitur: ad unum
Abbreviated transcription (Latin):
arq ip̃m cesarem ciiius ductu sepenumero hostes supassent
presentem adessc existimarent dat signum prelui. Etigno oelui¬
cussi a dentro comu ubi septima legio constuerai hostes pellã¬
tur arq in fugam coniicumtur. A sinistro quem locuom ⁊dislet
ꝯio tenibat. cuim ptimi ordines hostium tranfixi telis concidussẽt¬
S iinen scertime peliqui resistebant nec dabat suspitiontm suge
quisqͣ spe dun hostium camulogenus suis aderat: atqi eois exhor¬
tabatum incerto nunc etiam exitu uicrorię cum a uiiͦ. legione
itibunus esse nuntiata quȩ in sinistro corugererentir postiteco¬
gum hostium legioneni ostendetunt. signaq intalerior. meriso
quidem tempore quisꝗ loco cessit. sed circumuenti omnes uuerse¬
diq sunt. Fandem fortimam tulit Camulogenus. At hi qui pre¬
sicdio corirra labienum erant relicti: cum prelium cominissumau¬
dissent subsidio suis icrunt. collemq ceperunt: neq nostroꝵ qui¬

Expanded text:
atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, praesentem adesse existimarent, dat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergum hostium legionem ostenderunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt. Eandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui praesidio contra castra Labieni erant relicti, cum proelium commissum audissent, subsidio suis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum mi
Abbreviated transcription (Latin):
tatis peditatusq equitibiis romanis administrantibus. quos ci
negocio prefecerat: celerirer transmittitur. Uo fere tempore sub
lumen hostibus nuntiatur in castris romanoꝵ preter cõsue¬
tudinem tumultuarium & magnum ire agmen in aduerso
fumine sonitum q remoꝵ in eadem parte exaudiri & paulo
infra limites nauibus transportari. Quibus rebus auditis qđ
existimabant tribus locis transire legiones: atq omnes ꝑturba¬
tos defectione heduoꝵ fugam parare: suas quoq copias in tres par¬
tes distribuerunt. Nam presidio regione castroꝵ relicto et parua
manu elesedum uersus missa: quȩ tantum pregrediebatur ꝗ̃¬
tum naues processissent:reliquas copias contra labienum du¬
xerunt. Prima luce & nostri erant transportati & hostium
acies cernebantur. Labienus milites cohortatus ut suȩ pristi¬
nȩ uirtutis & secundissimoꝵ preliorum retinerent memoriã:

Expanded text:
ercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei ercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei negotio praefecerat, celeriter transmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
perendum uidebat. Sub uesperum consilio conuocato cohor¬
tatus ut ea quȩ imperasser diligenter industrieq admmistra¬
reur. Naues quas a medone deduxerat. singulas equitibiis . ro.
attribuit: & prima confecta uigilia iuiꝰ passuum secundo flumi¬
ne silentio progredi ibiq se expectari iubet. Quinq cohortes quas
minime firinas ad dimicandum esse existimabat castris pre¬
sidio reliquit. Quinq eiusdem legionis reliquas de media no¬
cste cum omnibus impedimentis aduerso flumine magno tu¬
multu proficisci iuber. Conquirit etiam lintres. has magno re¬
rum sonitu incitatas in eandem partem mittit. Ip̃e post pau¬
lo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit
quo naues appelli iusserat. Eo cum esset uentum exploratores¬
q hostium omni fluminis parte essent disposita in opinantes.
qđ magna subito coorta tempestas a nostris opprimuntur: eꝗ¬

Expanded text:
petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohorpetendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet. Quinque cohortes, quas minime firmas ad dimicandum esse existimabat, castris praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis adverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum esset ventum, exploratores hostium, ut omni fluminis parte erant dispositi, inopinantes, quod magna subito erat coorta tempestas, ab nostris opprimuntur; ex
Abbreviated transcription (Latin):
diebatur. lam de heduoꝵ defectione & secundo galliş motu rumo¬
res afferebantir. galliq in colloquiis interdisum itiere & ligeri
cesarem inopia frumenti coactum in prouintiam contendisse cõ¬
firmabant. Bellouaci aũt defectione heduoꝵ cognita quia ante
erant perse infideles manus cogere atq aperte bellum parare
cȩperunt. cum labienus tanta retum comiutatione longe
aliud sibi capiendum consilium atq antta fecerit intelligebat.
Neq iam ut aliquid acquireret prelioq hostes lacesseret. sed ut
incolumem ex cititum egedicum reduceret cogitabat. tlamq cx
altera parte bellouaci. quȩ ciuitas ingallia maximam habet opi¬
nionem urtutis instabant. Alteram camulogenis peracto at¬
qr insirucro exercitu tenebat. Tum legiones a prcsidio atq im¬
pedimentis interclusas maximum flumen distinebat san¬
tis subito difficulratibus obiectis ab animi uirtute auxilium

Expanded text:
diebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumodiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant per se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
mo uincas agere cratibus atq aggere paludem explere. atq utes
mimire conabatur. fostq̃ id difficilius fieri animaduertit. silentio
e castris ui uigilia egressus: eodem quo uenerat itinere meledunũ
peruenit id est oppidum senonum in insula sequana positum. ut
paulo anre de lucctia diximus. Peprehensis nauibus circiter
L celeriterq coniuncris atq eo militibus inictiis. & rei nouita¬
te perterritis oppidanis: quoꝵ magna pats erat ad bellum euo¬
cara sine contentione ospido potitur. Refecto ponte quem su
piores hostes resciderant: exercitum traducit: et secundo Niũe
ad lucetiam iter facere cepit. Hostes re cognita ab his qui a camu¬
logeno fugerant luceriam incendi: pontesq eius oppidi rescindi iu¬
bent. Ip̃e prospecta palude ad ripas sequanas e regionc lucetie cõ¬
tra Labieni castra considunt. lam cęsar a gergouia discessisse au¬

Expanded text:
rimo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter rimo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, ut paulo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circiter celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse au
Abbreviated transcription (Latin):
posito equitaui qui uim fluminis refringeret atq hostibiis primo a¬
spectu perturbatis incolumem exercitum traduxit. frumentum q
in agris & copiam pecoris nactus replero his rebus exercitu
iter in senones facere instituit. Dum hȩc apud cȩsarem gerũ¬
rur. Labienus eo supplemento quod nuper ex italia uenerat relicto
agendici ut esset impedimentis presidio cum quatuor legioni¬
bus lucetiam proficiscitur. Ia est oppidum parisioꝵ. quod positũ
est in insula fluminis sequanȩ. Culus aduentu ab hostibus cogni¬
to magne exfinitimis ciuitatibus copiȩ conuenerunt. Summa
imperii traditur camulogeno aulerco qui ꝓpe confectusetate tñ
ꝓꝓ singularem scientiamꝰ tci militatis ad eum est honorem euo¬
catus. is cum animaduertisset ꝑpetuam esse paludem que in flue¬
ret in sequanam atq illum ornem locum magnopere impediret:
hic consedit: nostros q transitu prohibere instituit. Labienus ẜ¬

Expanded text:
posito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus aetate tamen propter singularem scientiam rei militaris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus p
Abbreviated transcription (Latin):
pia ex proiuntia expellere possent. Quam ad spem multum cos ad¬
iuuabat. qđ liger ex niuibus creuerat ut omnino uado non pos¬
se transiri uideretur. Quibus rebus cognitis cęsar maturandum
sibi censuit ne esset inperficiendis pontibus periditandum. ut
prius q̃ essent maiores eo copiȩ coactȩ dimicaret. Namut cominu¬
tato consilio iter in prouintiam conuerteret: id ne quidem neces¬
sario faciundum existimabat. cum infamia atq indignitas rci &
oppositus mons ceuernȩ uiarumq difficultas impediret: tum maxĩe
qđ adiuncto labieno atq iis legionibiis quas una miserat. uieheme¬
ter timebat. Itaq magnis diumis atq nocturis itineribus confe¬
ctis contra hominum opinionem. ad ligerim uenit. uadoq inuen
to equites traiccit. pro rei necessitate oportuno loco ut brachia mo¬
do arq humcri ad sustentanda arma liber ab aqua esse possent. dis¬

Expanded text:
pia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adpia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus creverat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum infamia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, dis
Abbreviated transcription (Latin):
satu ciiuitans cognouissent. Lit auicum bibracti ab heduis receptũ
quod est oppidum apud cos maxunç auctoritatis Conuictolitaue
maguam q partem senatus ad eum conuenisse. legatos ad uercin¬
gentorigem de pace & amicitia concilianda publice missos non pre¬
termitendum tantum commodum existimauerunt Itaq incerfe¬
ctis nouio duni custodibiis quiq eo negociandi causa conuenerant
pecuniam atq equos inter se partiti sunt obsides ciuitatum bibra¬
Ele ad magistritum deducendos curauerunt. oppidum quod a se te¬
neri uon posse iudicabant. ne quo esset usui romanis incenderuit.
Frumentum quod subito potuerunt nauibus aduxerunt reliquũ
flumine atq incendio corruperunt Ip̃e ex finitimis rebionibus
copias copere presidia custodiasq ad ripas ligeris disponere equi¬
tatumq omnibus locis iniiciendi timoris causa ostentare cȩpe¬
runt. si ab re frumentaria romanos excludere aut adductos ino¬

Expanded text:
statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos ino
Abbreviated transcription (Latin):
rum discessu admaturari defectionem ciuitatis existimabat: tamẽ
retinendos eos non constituit. ne aut inferre iniuriam uideretur
aut dare timoris aliquam suspitionem. Discedentibus his breuiter
sua inheduos merita exponit. quos & ꝗ̃ humiles accepisset & com¬
pulsos in oppida muletatos agris omnibus ereptis copiis imposito sti¬
pendio obsidibus summa cum contumclia extortis. & quam in fortunã
quamq in amplitudinem deduxisser: ut non solum in pristinum
statum redissent: sed omnium tp̃um dignitatem & gratiam ante¬
cessisse uiderentur Nis datis mandatis eõs a se dimisit. Nouiodunũ¬
erat oppidum heduoꝵ ad ripas ligeris oportumo loco positum huc
cietiar ounes obsides gallie frumentum pecuniam publicam suoꝵ
arm exercitus impedimentoꝵ magnam partem contulerat. hic ina¬
qnum numerum equoꝵ huius belui causa in italia atq hispania cõ¬
emptor miserat. Eo cum eporedorix uiridomatusq uenissent & de

Expanded text:
rum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos rum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunuerat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de
Abbreviated transcription (Latin):
oratione confirmatis militibus ne ob hanc causam anumo ꝑmo¬
uerentur. neu quod iniquitas loci attulisset. id uirtuti hostiũ
tribuerent. E adem de profectione cogitantis. quȩ an senserat le¬
giones ex castris eduxit. aciemq idoneo loco constituit. Cum uer¬
cingentorix nihilominus in equum locum descenderet. leui fa¬
to equestri prȩlio atq secundo in castra exercitum reduxi. Cũ
hoc idem postero dic fecisser satis ad gallicam ostentationem
minuendam militumq animos confirmandos factum exi¬
stimans in heduos castra mouit: ne tum quidem insecutis ho¬
stibus Tertio dic ad flumen elauer pontes reficit: eoq exercitum
traducit. ibi a Uitidomaro atq eporidorige heduis appellatus dis¬
cit cum omni equitatu Litauicum ad sollicitandos heduos profẽ¬
ctum. opus esse ipos antecedere ad confirmandam ciuitatem
Et si inultis iam rebus perfidiam heduoꝵ ꝑspectam habebat: atq ho¬

Expanded text:
orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoorationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque ho
Abbreviated transcription (Latin):
gnis constiterunt.Uercingentorix ab radicibus collis suos intra
munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulominus septingenti
desiderati. Postero die cęsar contione aduocata temeritatem cupi¬
ditatemq militum reprehendit: quod sibi ip̃i iudicauissent. quo
procedendum aut quid agendum uideretur. neq signo recpi¬
endidaro constitissent ne a tribunis militum legatisq retineri
ploratam uictoriam dimisisset ne paruum modo derrimentum
in contentione pp iniquitatem loci accideret quantopen eormes
anuni magnitudinem admiraretur qđ in castrorum imunitiones
non altitido montis non murus oppidi tardare potuisset. tancope
licentiam arrogantiam reprehendere qđ plus se ꝗ̃ impetatorem
de uictoria atqͦ exitu rerum sentire existimarent. nec minus se
in milire modestiam & continentiam q̃ uirtutem atq anuni
magnitudinem desiderare. Hac habita contione & ad extrem̃

Expanded text:
gnis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra gnis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri ploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam
Abbreviated transcription (Latin):
non possum: uestre quidem certe saluti prospiciam: quos cupidi¬
tate gloriȩ adductus in periculum deduxit. uos data facultate
uobis consulite. simul in medios hostes irrupit: duobus quoq in¬
terfectis reliquos a porta paulum submouir. Conantibus auxiliari
suis. frustra inquit meç iutȩ subuenire conamini: quem iam san¬
guis uiresqi deficiunt. proinde hinc abite dum est facultas. uos¬
q ad legionem recipite. Ita pugnans post paulum concidit: ac su¬
is saluti fuit. Nostri cum undiq premerentim. xlui. centurionib
amissis deiecti sunt loco. Sed intollerabilius gallos insequentes le¬
gio .x. tardauit: que pro subsidio paulo ȩquiore loco constiterat.
hanc rursus.xiii. legionis cohortes exceperunt: quȩ ex castris mino¬
ribus eductę cum .ł. sextio legato ceperant locum supiorem. Legi¬
ones ubi primum planiciem attigerunt: infestis contra hostes si¬

Expanded text:
non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupidinon possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes si
Abbreviated transcription (Latin):
quo minus hostem insequerentur terreret. spe paululum ex eo
loco eum legiont progressus ubi constiterat: euentum pugne ee¬
pectabat. Cum acerrime cominis pugnaretur: loco hostes et nu¬
mero nostri confiderent: subito sunt hedui uisi a latere nostris a¬
perto. quos cȩsar a dextra parte alio ascensu manus destinendę
causa miserat. his similitudine armoꝵ uehementer nostros per¬
terruerunt ac tam et si dextris humeris exertis animaduertebant:
ꝗd insigne pacatum esse consuerat: tamen iclip̾m sui fallendi cau¬
sa milites ab hostibus existimabant. Eodem tempore .l. fabius
centurio: quiq una murum ascenderant. circumuenti atq uiter¬
fecti muro precipitantur.M. fetronius eiusdem legionis centurio
cum portas excidere conatus esset a multitudine oppressus ac sui
desperans. multis iam uulneribis acceptis manipulatibus suis
qui eum sccuti erant. Quoniam inquit me una uobiscim seruare

Expanded text:
quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare
Abbreviated transcription (Latin):
primo exaudto clamore inde euam crebris nuntiis incitati op¬
pidum ab romanis teneri premissis equitibiis magno concursu
eo contenderunt. Eorum ut quisq primus uenerat sub muro cõ¬
sistebat: suoꝵq pugnantium numerum augebat. quoꝵ cum
magna multitudo conuenisset: matres familiȩ quȩ paulo an¬
te romanis de muro manus tendebant. suos obtestari & more
gallico passum capillum ostentare: liberosq in conspectum pro¬
ferre cȩperant.Erat romanis neq numero neq loco ȩquo conten¬
tio simul & cursu & spacio pugnȩ defatigati non facile recentes
atq integros sustinebant. Cȩsar cum iniquo loco pugnari hosti¬
umq augen copias uideret. premetuens suis ad .i. Sextum le¬
gatum quem minoribus castris presidio reliquerat: mittit ut
coliortes ex castris celeriter educeret: & sub infimo colle ⁊ dextro
latue hostium constitueret: ut si nostros depuilsos loco uidisset

Expanded text:
primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, opprimo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium lgatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset,
Abbreviated transcription (Latin):
oppidi porrisq appropinquarent. Tum uero ex omnibus urbis par¬
tibus orro clamore qui longius aberant repentino tumultu ꝑ ter¬
territi cum hostem intra portas esse existimiarent: sese ex oppido eie¬
ceriut. Matres familiȩ de muro uestem argentumq iactabant:¬
& pectore nudo promineures passis manibus obtestabantur ro¬
manos ut sibi parcerent: neu sicut auarici fecissent: ne a muli¬
cribus quidem atq infantibus abstinerent. Nonnullȩ de mu¬
ris per manus demissȩ sese militibus tradebant. Labienus centu¬
rio legionis octaue: quem inter suos eo die dixisse constabat: ex¬
citati se ab auaricensibus premiis: neq commnissurum ut prius
quisꝗͣ murum ascenderet tres suos nactus manipulares atꝙͣ
ab his leuatus murum ascendit. hos ip̃c rursus singulos expe¬
ctans in muros extulit. Interim hi qui ad alteram partem oppi¬
di ut supra demonstrauimus munitionis causa conuenerant

Expanded text:
oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis paroppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant,
Abbreviated transcription (Latin):
galli: atq inferiore omni spacio uacuo relicto supiorem partem
collis usq ad murum oppidi densissimis castris compleuerant. Mi¬
lites signo dato celeriter ad munitionem pueniunt. eamq trans¬
gressi rrinis castris potiuntur. Ac tanta fuit in castris capiendis
celeritas ut uoto Notomatus rex tutiobrogum subito in taberna¬
culo oppressus ubi meridie conquicuerat: superiore corporis par¬
te nudata uulnerato equo uix ex manibus predantium mili¬
tum eriperet. Consecutus id quod animo ꝓposuerat cęsar: rece¬
prui cani iussit. legioniq decimȩ qua cum erat contionatus si¬
gna constituit. At reliquarum milites legionum non exaudito
sono tubȩ quod satis magna uallis intercedebat: tamen a tribunis
inilitum legatisq ut erat a cęsare preceptum retinebantur. sed
preliis nihil arduum adeo sibi esse existimabant: quod non uirtu¬
it consequi possent. Neq prius finem sequendi fecerunt: ꝗͣ muro

Expanded text:
Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed  secundis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro
Abbreviated transcription (Latin):
racua castra hostium cęsar conspicatus tectis insignibus suoꝵ
occulratisq signis militaribus raros milites qui ex oppido anim¬
aduerterentur ex maioribus castris in minora traducit. legatis q
quos singulis legionibus prefecerat. quid fieri ueller ostendit. In
primis monet ut contineant milites ne studio pugnandi aut
spe predȩ longiui progrediantur. Quid iniquitas loci habeat incõ¬
modi ꝓponit. Hec una celeritate posse mutari: occasionis esse rem
non prelii. His rebus expositis signum dat et a dextra parte alio
ascensu eodem tempore ad heduos mittit. Oppidi murus a plani¬
tie atq initio ascensus recta regione. si nullus anfractus interce¬
derer. Mcc. passus aberat. Quicquid huic circuitus ad moliendu
cliuum accesserat: id spacium itineris augebat. A medio fere colle
in longitudine ut natura montis ferebat ex grandibus saxis sex
pedum murum: qui nostrum impetum tardaret produxerant

Expanded text:
Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant
Abbreviated transcription (Latin):
per ex ploratores cognouerat: dorsum esse eius iugi ppe equum
colle ab romanis occupato. si alterum amisissent: qn pene circũ¬
uallati atq omni exitu & pabulatione interclusi uiderentur.
Ad hunc muniendum a Uercingentorige euocatos. Hlacre co¬
gnita cęsar mittit complures equitum turmas: Eisdem media
nocte imperat ut paulo tumultuosius omnibus locis uagaren¬
tur. Prima luce magnum numerum impedimentoꝵ ex castis
collibus circumuehi iubet. his paucos addit equites qui latirs
ostentationis causa uagarentur. Longo circuitu easdem omnes
iubet petere regiones. Hȩc procul ex oppido uidebantur: ut erat ã
gergoiua despectus in casira: neq tanto spacio certi quid esset ex¬
plorari poterat. legionem unam eodem iugo mittit: & paulom
progressam inferiore loco constituit. siliusq occultat. iugetur
gallis suspitio atq omnes illo munitionum copiȩ traducunt

Expanded text:
per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequper exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequcolle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castrcollibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
de uello inire incipiunt. ciuitaresqi reliquas legationibus sollies¬
tane. Que tam ersi cȩsar intelligebat: tamen qͦ mitissimne gorest
legitos appellar. Nibil se ꝓpter inscitiam leuitateq uulengia¬
ius de ciuuitate iudicare neqi de sua in heduos beniuosentia
liminuere lp̃sc maiorem gallie uiotum expectans ne abomni¬
bur cuutatibus circumsisterctur. consilia inibat. quemadmodũ
i grgouia discederet: ⁊c rursus omnem cxercitum conpraberet.
ne profectio naca a timore defectionis similis fuge uiderctum
nec cogitant accidere uisa est faculras bene rei gerende lam
cum minora in castra operis ꝑficiendi causa uenisset animaduer¬
t collem qui ab hostibus renebatur nudatum hominibus. qui
supioribus diebuis uix pre multitudine cerni poterat. Admiradus
querit ex prosugis causam quoꝵ magnus adeum quotidie nu¬
ierus confluebat. Constabat inter omnes quod iam ipe cesas

Expanded text:
de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicide bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
in scruitutem abstrahunt. A diuuat rem prodinatam conuicto¬
litauis pleemq ad storem impellit: ut facmore admisso aelsa¬
nicatei reuciti pudeat.m. atistium tribunum malitum it. sde
maligionem facientem fide data ex oppido cauillono educuron tade
facere cogiunt eos qui negotiandi causa ibi constittanai hos continuo
in itinere adorti omnibiis impedimentis exuut repugna utes die
nocteniq obsident. Multis utrimq interfectis inaiorem mmulriu¬
duicm armatoꝵ concitant. Incerim nunuo allato gumes ebruur
imilites in potestate cesaris teueri concurrunt ad atistirm antolp
blico factum consilio demonstrant. Questionem de bonis dire pns
aecct uint. Latauici frattumq bona publicant. Legaros adexsare
suipurg in di grana mittunt. Nlec faciunt recuꝑandoꝵ suoꝵ caus.
Sed con̾tamiriati facinore & capti compendio ex direpcubonis
qd̃ eares aci multos pertincbar. timore penc exterriti consilid illam

Expanded text:
in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictoin servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam
Abbreviated transcription (Latin):
ponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant: cum cre¬
bro integri defessis succederent: uostros q assiduo labort defati¬
garent:quibus ꝑꝑ magnitudinem castrorum ꝑpetuo esset iis'¬
dem in uallo permanendum multitudine sagitrarum atq ois
generis telorum multos uulneratos: ad hȩc sustinenda magno
usui fuisse tormenta: fabium discessu corum duabus relictis por¬
tis obstruere cȩxeras pluteosq uallo addere & se in posterum diem
similemq casum expectare.His rebus cognitis cȩsar summo
studio militum ante ortum solis in castra peruenit. Dum hȩc
ad gergouiam gerutur: hedui primis nuntiis a litauico acce¬
ptis nullum sibi ad cognoscendum spaciunt relinquunt. Im¬
pellit alios auaritia alios iracundia & temeritas. quiem arb
uel hominum geneti ast uinata. ut leuem auditionem babemn
Qlo re comperta bona tomanoꝵ ciuium ditipiuna. cedeo fauiuno

Expanded text:
ponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum creponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tus milites nenecessario tempore itineris labore ꝑmoueantus
cupidissimis omnibus progressus milia passuum .xxu. agmen
heduoꝵ conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur
atq impedit: interdicitq omnibus ne quemꝗ̃ interficiant Epo¬
ridorigem & uiridomatum: quos illi interfectos existimabant
inter equites uersari. suosq appellare iubet. His cognitis & lita¬
uici fraude ꝑspecta hedui manum tendere deditionem significa¬
re & proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litauicus cũ
suis clientibus quibus more gallorum nefas est etiam in extre¬
ma fortuna deserere patronos gorgouiam ꝓfugit. Cȩsar nuntiis
ad ciuitatem heduoꝵ missis qui suo beneficio conseruatos do¬
cerent: quos iure belli interficcte potuisset: tribusq horis noctis ex¬
ercitui adquietem datis castra ad gergouiam mouit. Medio fe¬
re uincit equites a fabio missi: quanto res in periculo fuerit ex¬

Expanded text:
tus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, tus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
duuatico tradati ex humili Poco ad suminam dignutate a
paurerar & in equitun numero locauerat nomina dm aibi
eo ruocati. Nis erat inter se de principatu conteutio. & in illa
m agistratuum controuersia alter pro conuicrolitaui : abor
pro cott summis opibus pugnaucrat. Ex his epore dorer cogtri¬
poo ata ue consilio mnccłia fere nocte rem ad celarem d eseus
oratue patiatur ciuitatem prauis adolescentium consiles
ab amicitia ppliro deficere: quid scurum prouideat ne
si tot hominum milia se cum hostibus coniunxerint. quoꝵ ꝓ
Magna affectus sollicitudine hoc nuntio cȩsar: qd semper he¬
duoꝵ ciuitati precipue indulserat: nulla incomposita dubita¬
rione legiones expeditas quatuor equitatumq onmem ex ca¬
stris educit. nec spacium tali tempore ad contrahenda castra. qđ
nibus duabus castris presidio reliquit. fratres Litiuaci cum com¬
prehendi uississet: paulo ante repperit ad hostes fugisse. Adhorta¬

Expanded text:
oco ad summam dignitatem oco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quoum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhorta
Abbreviated transcription (Latin):
onuliniainer misitum occultasse. acor exmedia gei dens sidas
subncamant hedui & liuntum obsetrant ut sibi consudeat
Qua suero inquit ille consili sit res ac non necesse sit nobis gerco¬
uim contindere: & non aruernis nos met conuingere. abi
dubitamiis qn nefatio facinore admrisso romano lai mad nos
iubr furendo concutrant: Eroinde siquia in nobis animi est
persequamareo mortem qui indignissane interieriuor adp
hos iatomes intcificiamus. ostendit ciues .ro. qui eius ꝓcesidais
holuain una ciant. Magnum numerum frumenti comincatus¬
q aitipit: ip̃os cuiaditerꝰ exctuciatos inteficet tant co icum
eiuitabt neduoꝵ dimittit eodem mendatio de cede equiturt
a princi pum per mone. hortatu ut similiratione aui upsio
secri suasinisitias ꝓ sequantim. Eporedorie heduus summo
loco natuis adolescens & simimȩ domi potentiç or una uirido¬
maras par etar & grama sed genere dispari. quena esatm¬

Expanded text:
multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Ca
Abbreviated transcription (Latin):
iure & delegibus ad cesarem disceptaturi ꝗͣ romani ad heduos ue¬
uiant: Celeriter adolescentibus & oratione magistratus & pre¬
mio deductis: cum se uel principes eius consilii fore profiterentur
ratio perficiendi querebatur qđ ciuitatem tanere ad suscipien¬
dum bellum adduci posse non confidebant. placuit ut Litaui¬
cus decem illis milibus: que cęsari ad bellum initterentur prefice
accepto exerutii cum milia passuum cuuter tuginti quoꝑ¬
gonia adesier conuocatis subito militibus lactamaros qao ꝓ¬
tincimur in quit milites: omnis noster equitanis oran if¬
nostea nobilitas inretuit. Principes cuutaris exonri dodicietc
uerlao matus insimulati prodinonis ab romanis indlistrien
Namegofrattibis atqi omnibus mcis ꝓpinquis inuerfeet oo¬
Muntiauerat nuiltitudini exponirat aulros eq uios .i hedu¬
orimrtifettos: quod locuti cum arucrius dicereritin iep̃ds sites

Expanded text:
iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veiure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeaccepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causnam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis donuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter