comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
taculum edebittur quod illis se le¬
brare nõlicit. Quero quid delegato
existimas: resporo  s umtestatorsp¬
ectaculum ediuoluent incuutate.
sectale quod ibi celebraninonlicimu
spetaculum oefunctus destoiauĩt lu¬
crohr̃dis cedere sigitur adhibitis hr̃di:¬
tib qͣpmorib ciuitatatio. dispicien uͦs¬

Expanded text:
taculum celebretur, quod illic celebrari non licet: quaero, quid de legato existimes. respondit, cum testator spectaculum edi voluerit in civitate, sed tale, quod ibi celebrari non licet, spectaculum defunctus destinaverit, lucro heredum cedere: igitur adhibitis heredibus et primoribus civitatis dispiciendu
Abbreviated transcription (Latin):
autatẽ
demdempnitate cẽt eicautum. uił soluta
pocuma cẽt. Namc̃um delucro hores scͥptꝰ
absit. quod forte legatum accepit. siheros
non exstuiss. R sum est. nõ sicẽ cogendũ
adire nisilegato pr̃to. ubiquidem potuit¬
s̃id̾. dici. necogendum ẽẽ heredem ad ire quodã

Expanded text:
putarem indemnitate esset ei cautum uel soluta pecunia esset: nam et cum de lucro heres scriptus a sit, quod forte legatum accepit, si heres non extitisset, responsum est non esse cogendum adire nisi legato praestito. ubi quidem potuit dici nec cogendum esse heredem adire quoda
Abbreviated transcription (Latin):
be imnꝓͣũtiã agẽtẽ. dius piꝰ rescͥpsit ꝯ¬
sulib subuenire ei oport̾e mortuo
rimus afilio postumoħes dũ mulier̃
pͥgnanisc̃ aut putatur c̃e adire heclita¬
ciꝑe ꝓximus auentre qui suũ hed̃e pa¬
riturus ẽ. Et ñsolum adtestatos ħu̾ba.
uerum ad intestatos quo ꝑtinenti eo
sanguincum pariturus est qm̃ mor¬
tis tꝑe quin mutero ẽ quantũ ad mo¬
sam faciẽdam inferiorib. ⁊ sibilocũ

Expanded text:
incia agentem, diuus Pius rescripsit consulibus subuenire ei oportere mortuo ur: 'proximus a filio postumo heres, dum mulier praegnas est aut putatur esse, adire hereditaaccipe proximus a uentre, qui suum heredem pariturus est. et non solum ad testatos haec uerba, uerum ad intestatos quoque pertinent.onsanguineum pariturus est, quoniam mortis tempore qui in utero est, quantum ad moram faciendam infe
Abbreviated transcription (Latin):
uit ut  patͥ adiret / siaut ⁊ in pub̾is su¬
bstitutus ñ susficit iussum : plane sisic
tur heditas ꝓõt defẽddi iussu adissc. nc¬
S si post ea quãuis sit penitẽtiã egit
priusquã adiret. nicħ agit ad eũdohtẽ
sise ad rogãdum ded̾it priusquã filis
adiret ñ ẽ acquisita ħeuitas.¬

Expanded text:
it, ut patris adiret, sit autem et impuberi substitutus, non sufficit iussum. Plane si sictur hereditas", potest defendi iussu adisse. Sed si posteaquam iussit, paenitentiam egit prius quam adiret, nihil agit adeundo. Item si se adrogandum dederit prius quam filius adiret, non est adquisita
Abbreviated transcription (Latin):
orp̃. ¶ iui ħes institutus ꝓhibeat᷑
abeo qui una institutus iã heditatẽ a¬
diit. tabulas. licteras. ratice̾s inspiceͣ
mortui un scire poss ansibi ad cumda
eẽt heditas ñ uitetur ꝓħede gercre

Expanded text:
.Qui heres institutus prohibeatur ab eo, qui una institutus iam hereditatem adiit, tabulas litteras rationes inspicere mortui, unde scire posset an sibi adeunda esset hereditas, non uidetur pro he
Abbreviated transcription (Latin):
dabit. t̾ciam ip̃e habebit. habebit. Necꝙͦ
nepotib conferturapatruo emancipato
ip̃i. patri conferẽt. hoc enim nondebonis
aui. s ꝓpt̾̃ boã postea eius accrescit. ¶E¬
neporem hãt. ⁊ duos ex alio. ꝓnepotẽs ⁊
itadiuidant. quinquaginta. ut nepos
bãnt. ⁊ ¶ Sisit filius inpotestate alius e¬
mancipatus. ex defuncto unus nepos in
potestate aliui emantipatus. elgantur
sceuola tractat. patruus emancipatus ꝙͣ¬
tum nepotib quantum frĩsuo conferat.
⁊ ait posse dici tres eum partes facẽ dełe.
sibiunam. frĩ unam. istisunam collatiᷤ.¬
rum. quamuis minus quam patruus
ex ħrlitate aui concurrente patre sint
habituri. que sententia u̾a ẽ. S ⁊ si sint
duo nepotes ex eod̃ filio. hi ꝙ emancipa¬
tisunt. ⁊ ex alt̾o eorum ꝓ nepos inpotesta¬
̃te defũcti partem habebit. nepos unus a
iͥ liam nepos cum filio filio suo. S ⁊ sine¬
pos exalionepotȩ de functo ouoꝓnepott¬

Expanded text:
dabit, tertiam ipse habebit: nec quod dabit, tertiam ipse habebit: nec quod nepotibus confertur a patruo emancipato, ipsi patri conferent: hoc eavi, sed propter bona postea eis accessit. Enepotem habeat et duos ex alio pronepotes, ita dividat quinquaginta, ut nepos habent. Si sit filius in potestate, alius emancipatus, ex defuncto unus nepos in potestate, alius nepos emancipatus, eleganter Scaevola tractat, patruus emancipatus quantum nepotibus, quantum fratri suo conferat. et ait posse dici tres eum partes facere, unam sibi, unam fratri, unam istis collaturum: quamvis hi minus quam patruus ex hereditate avi concurrente patre sint habituri: quae sententia vera est. Sed et si sint duo nepotes ex eodem filio hique emancipati sunt et ex altero eorum pronepos in potestate defuncti: partem habebit nepos unus, alia‹m› nepos cum filio suo. sed et si nepos et ex alio nepote defuncto duo pronepot
Abbreviated transcription (Latin):
potib siuis diuidant ita nt ip̃i quidem qua.¬
diante̾m ferant nepotes autem residuos
quadrantes. ⁊ si alt̾ duos filios. alt̾ tres
bãt. quadrans unus int̾ duos alios mt̃rs
tros duudatur. ¶ Siquisex nepotib suã
portionemomisit. eueniet ut nõ ad part
euis s mag̃ ad frẽmꝑtineat. s ⁊ siomĩs ne¬
potes omitant: patruo nicħ accrescet. s
soli patri. ꝙ ⁊ si ꝑat̾omiẜit. tunc patruo
accrescet. ¶e manc̃ipatus fuius siquidꝰ
nepotos in alii poteste nõ habeat frib sux
conferet. S si sint snepotes: uoluit eum
p̃tor filiis siuis qui sunt inpotestate solis
conferre. merito qr uenienlo ad bo. possõ¬
nem. illis solis miuriam facit. Nunc u¬
deamus quantumei conferat.⁊ quidem
semꝑcum fr̃ĩb emancipatus confert
uirilem sibi detrahit utrum ⁊ meo casu
sit filius. alius in potestate retentus. filiꝰ
emancipatus his duob nepotib. unam
tantum parcem conferet. ⁊ patruo eorũ
quiinpotestate mansit. unam partem

Expanded text:
potibus suis diuidant ita, ut ipsi quidem quadrantes ferant, nepotes autem residuos quadrantes: et si alter duos filios, alter tres habeant, quadrans unus inter duos, alius inter tres diuiditur. Si quis ex nepotibus portionem suam omiserit, eueniet, ut non ad patrem eius, sed magis ad fratrem pertineat. sed et si omnes nepotes omittant, patruo nihil adcrescet, sed soli patri: quod et si pater omiserit, tunc patruo adcrescet. Emancipatus filius si quidem nepotes in aui potestate non habeat, fratribus suis conferet: sed si sint nepotes, uoluit eum praetor filiis suis qui sunt in potestate solis conferre, merito, quia ueniendo ad bonorum possessionem illis solis iniuriam facit. Nunc uideamus, quantum eis conferat. et quidem semper, cum fratribus emancipatus confert, uirilem sibi detrahit: utrum et in eo casu sit filius, alius in potestate retentus, filius emancipatus his duobus nepotibus unam partem tantum conferet et patruo eorum qui in potestate mansit unam partem
Abbreviated transcription (Latin):
tate manentem siue emancipatum. ad
bona aui neq uocarineꝙ uocandum eẽ. sce¬
uola ait totiensemim nepoticonsulendum
ẽ. quouens inpotestate rerentusẽ. Patre
emancipato. ubos igiturm familia cẽ o¬
porret ut hiue edicto locussit. eius scilicet fã¬
miliecuius bonorum possõ peticur. s si po¬
stumus natus sit. ex emancipato an̾eman¬
cipationem conceptus. Idemerit dicendũ
libos autemnonoñs simul uocat p̃tor.
s gradatim. hoc ẽ eos qui suisunt. scilic¬
fĩoris gradus nec eos miscebimus: plane
sisit ex emancipato nepos. ⁊ ex nepote eiꝰ
alio ꝓneposdicendum erit utrumꝙ eium¬
gi. ambo enim in suorum loco successert̃.¬
¶ Sipost lummo nepos redierit. dicendumẽ.
eum patriemancipato comungi. ¶ Siĩ
pat̾ ex duob filiis quos in potestate huĩt.
alt̾m emaneipau̾it. ⁊ nepotem exeo inlo

Expanded text:
tate manentem siue emancipatum ad bona aui neque uocari neque uocandum esse Scaeuola ait: totiens enim nepoti consulendum est, quotiens in potestate retentus est patre emancipato. liberos igitur in familia esse oportet, ut huic edicto locus sit, eius scilicet familia, cuius bonorum possessio petitur. sed et si postumus natus sit ex emancipato ante emancipationem conceptus, idem erit dicendum. Liberos autem non omnes simul uocat praetor, sed gradatim, hoc est eos, qui sui sunt, scilicferioris gradus: nec eos miscebimus. plane si sint ex emancipato nepos et ex nepote eius alio pronepos, dicendum erit utrumque ei iungi: ambo enim in suorum loco successerunt. Si postliminio nepos redierit, dicendum est eum patri emancipato coniungi. Si pater ex duobus filiis, quos in potestate habuit, alterum emancipauerit et nepotem
Abbreviated transcription (Latin):
quimpotestate fuit. t̾ciam partem nepo
ilocum filii. ad optatus aliam t̾ciame¬
mancipatus filus cum nepote alt̾oretẽ
tompotestate parciantur: Nec enim mi¬
tus. Illud non int̾ est quota portio herecd¬
itatis ad nepotem ꝑtineat anꝑquã mo¬
dica: nam ⁊ simodica sit: attñ dacemu
locum eẽ huic partiedicti. ¶ Int̾ ip̃m
filium ⁊ lib̾os eius diuiditur ħrlitas sie
ipẽ dimidium: lib̾i dimidium hant ꝓ¬
inde pone solum eẽ filium emancipatũ
ẽẽ ⁊ nepotes in potestate duos neminem
pret̾ea ex lib̾is habebit. emancipatus di¬
midiam parcem hereditatis. ⁊ aliam dim¬
idiam nepotes. duo nepotos. ut quadran¬
tos ferant. S ⁊ si sit prec̾ea alius filiuseue¬
met. ut filius hãt dimidiam partem he-¬
reditatis ex quo ne potes nõ sunt alius se¬
drantem hereditatis ipẽ ferat. quatrans
muberos eius dimudiatur ¶ Si am̃bofi¬
lii sint emancipati ⁊ hãnt singui nepotes: e

Expanded text:
qui in potestate fuit, tertiam partem, nepos in locum filii adoptatus aliam tertiam emancipatus filius cum nepote altero retento in potestate partiatur: nec enim mitus. Illud non interest, quota portio hereditatis ad nepotem pertineat, an perquam modicam: nam et si modica sit, attamen dicemus locum esse huic parti edicti. Inter ipsum filium et liberos eius diuiditur hereditas ita, ut ipse dimidium, liberi dimidium habeant. proinde pone solum esse filium emancipatum, esse et nepotes in potestate duos, neminem praeterea ex liberis: habebit emancipatus dimidiam partem hereditatis et aliam dimidiam duo nepotes, ut quadrantes ferant. sed si sit praeterea alius filius, eueniet, ut filius habeat dimidiam partem hereditatis, ex quo nepotes non sunt, alius fiadrantem hereditatis ipse ferat, quadrans inter liberos eius diuidatur. sed si ambo filii sint emancipati et habeant singuli nepotes, e
Abbreviated transcription (Latin):
eilib̾i ulli eẽnt. cetis eius lib̾is qui manu¬
misit ꝑinde omĩa uira seruentur: ac sim
cħ de eo lib̾to eaue lib̾ta is parens signisi¬
cass. ¶Quamius singłari sermone se¬
natus consultum ẽ scriptum: tamenet
płib lib̾is. ⁊ płefe lib̾tos lib̾tas ue posse
assignari certum ẽ. Is quoꝙ lib̃ius qui
ap̃ hostes ẽ. assignaripot̾. ¶ Assignare
adimere assignationem etiam nuda uo
luntate pot̾it. s ⁊ nex heredato filio lib̾tum
quis assignau̾it. ualet assignatio. nec
nocet emnota ex heredationis quantum ad¬
ius patronatus. S s si post assignationẽ
suit ex heredatus. nõ semꝑ exheredatio adi¬
met assignationem. nisi hoc animo facta
sit. S siis cui assignatus ẽ repudiaũit pr¬
to uerius quod ⁊ marcellus stripsit pose
admitti fisͣ eius. ¶Si sit ex patrono
filus umis. ex altõduo. ⁊ uni eorumli¬
b̾tus assignatus ẽ. uidendum ẽ. quotꝰ.
partes fiant hereditatis lib̾̃ti. utrum
hic hãt. qui fr̃em excludit. quod uerum

Expanded text:
ent, ceteris eius liberis qui manumisit perinde omnia iura seruentur, ac si nihil de eo liberto eaue liberta is parens significasset'.Quamuis singulari sermone senatus consultum scriptum est, tamen et pluribus liberis et plures libertos libertasue posse adsignari certum est.Is quoque libertus, qui apud hostes est, adsignari potest.Adsignare .Adimere adsignatiluntate poterit. Sed et si exheredato filio libertum quis adsignaverit, valet adsignatio, nec nocet eius patronatus.Sed si post adsignationem fuerit exheredatus, non semper exheredatio adimet adsignationem, nisi hoc animo facta sit.Sed si is cui adsignatus est repudiauerit, puto verius, quod et Marcellus scripsit, posse admitti fratres eius. Si sit ex patrono filius unus, ex altero duo et uni eorum libertus adsignatus est, videndum, quot partes fiant hereditatis liberti, utrum hic habeat, qui fratrem excludit: quod verum
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Benatus consulto quod factũ
ẽ elaudianis temporib. ulleo rufo
et hostĩo scapula consulib de: assigñ¬
dis lib̾tis in hec ũbacauetur. si quiduos
cuius ex lib̃is suis eum lib̃tum. eamue
lib̾tam ẽẽ uellet. is eaue. quãndo if qui es̃
camue manumis it mñt̾uinos uł testam̃¬
to incutate ẽẽ desisset. solus ei patronus
solaue eẽt patrona: inde auy siabeo eaue

Expanded text:
.Senatus consulto, quod factum est Claudianis temporibus Uelleo Rufo et Osterio Scapula consulibus de adsignandis libertis in haec uerba cauetur: 'si, qui duocuius ex liberis suis eum libertum eamue libertam esse uellet, is eaue, quandoque is, qui eum eamue manumisit inter uiuos uel testamento, in ciuitate esse desisset, solus ei patronus s
Abbreviated transcription (Latin):
serraprs fundiꝑturi. quia a seuendica¬
re non põt a cohidde uero senussario
uluobus ertiancis. concurren nonan¬
pliu̾ tͥntiaparte. Extraneiꝰ autem ⁊ ab
ipso hrde. cuilegatum est semmissem.
labalio hrde trientem uendi cabunt.
¶allenus ẜuus ħrs institutus legari
ipse se. nectotus nec ꝓparte postet¬
dis ¶ Seruo hrditario recte legatur si hra
itas addita non sit qui ahrditas ꝑ sone
dꝯdefuncti qui eam reliquiduce fungitur.¬
estot ¶ Fundus legatus tał laridebi qualis¬
licet confusione dominii. Suitus ertin
taest pristinum ius restituendum est.
Unnsilegatarius imponiseruitutem pa¬
uatur. petemti eilegatum excepriodoli
maliopponetur: Siuero fundo legato ẜ¬
Nuitus non restitueretur accio extestam̃¬
uitib omne uali siuemndistributione
relinquetr siue moꝑib siue inalum̃¬
tisul ineruditione ꝓuerorum siuerno
xigo desidero. ut des. froei commissum
eouali s u̾ta uolo hrclita temmeam eẽ¬
rerationes reddere. non hoc consequĩ¬

Expanded text:
quia a se vindicare non potest, a coherede vero semissario duobus extraneis concurrentibus non amplius tertia parte: extranei autem et ab ipso herede cui legatum est semissem et ab alio herede trientem vindicabunt. Alienus servus heres institutus legari ipse a se nec totus nec pro parte potest. Servo hereditario recte legatur, licet ea adita non sit, quia hereditas personae defuncti, qui eam reliquit, vice fungitur. Fundus legatus talis dari debet, qualilicet confcta sit, pristinum ius restituendum est. et nisi legatarius imponi seruitutem patiatur, petenti ei legatum exceptio doli mali opponetur: si uero fundo legato seruitus non restituetur, actio ex testamenuitatibus, omne ualet, siue in distributionem relinquatur siue in opus siue in alimenta uel in eruditionem puerorum siue qui'exigo' 'desidero, uti des', fideicommissum ualet: sed et ita: 'uolo hereditatem meam re rationes reddere, non hoc consequi
Abbreviated transcription (Latin):
rec. dcͦinde infra conp̃herifum erat.
ne unus exħrdib eidaretQue¬
e ͣitur relinqui ꝓeredes utrum tota.c.
dare ture cleb andeducta unius illui.
Sententieꝰ uoluntas testa toris congru¬
at. ¶ Intesta orento sic erat scriptũ
lutotito sus hrdi meotabellas qui¬
dato. tinous deindeante quam tabel¬
las hrdi redderet d̾ccs sit quesitumẽ
an hrelieius legatum. debetur. cassia
nus q sitabule fuissent non debi qui¬
a non redditis his. dres legatinonces¬
sit. Iulius notat. sitestam̃ti faciendi tp̃e.
tabule nulle fuerunt ueraratione dici
tiam rem hostiumposse iegaris abit si
aliquo casu redimipossit. ¶ Siatitioi¬
ta legitum fuĩt quisquis michi hrs:¬

Expanded text:
 deinde infra conprehensum erat, ne unus ex heredibus ei daret: quaeritur, reliqui heredes utrum tota centum dare deberent an deducta unius illius sententiae et voluntas testatoris congruat. In testamento sic erat scriptum: "Lucio Titio, si is heredi meo tabellas, quidato": Titius deinde antequam tabellas heredi redderet, decesserat: quaesitum est, an heredi eius legatum deberetur. Cassius respondit, si tabulae fuissent, non deberi, quia non redditis his dies legati non cessit. Iulianus notat: si testamenti faciendi tempore tabulae nullae fuerunt, una ratione dici tiam rem hostium posse legari Sabinus ait, si aliquo casu emi possit. Si Attio ita legatum fuerit: "quisquis mihi h
Abbreviated transcription (Latin):
nio. erꝰdm̃ legatarũ. f. cõmiserat. et ut¬
utiodaret .s. queritur quid iuris sit ⁊ ait
marcellus. Eutiuo testator.c. exfructũ¬
bus quosuiuus legatarius ꝑceꝑerit. reli¬
querit.⁊ legatarius pꝰ tantum tenporisd̃¬
cesit ut ex fruc tib e. fierent. titium e. ali
cepturum legatum confestu dcessisslo
gar. nus titũ fidi commissum extimgi
qui a placet. non plus posse rogan lrestitue¬
requam quamtum eirlictum eẽt . shtti¬
i fidei commissum nonꝰ est intenpusm¬
ortis legatariicollatum ait marcellus cõ¬
festim fidi cominissum titiodandum s
cautione exacta quanto amplius ceperitꝰ
reddi. quam caurionennta committisis
ũs legatarius decessent. quam ex fructi
r errelditib uoluit antedare quam frue¬
tus legatarius perce piss ⁊ icerte erit legat¬
rius audiendus. siuelit totum fundump̃¬
eͥ. non multo plue est. quoiureutimur fate
am quamcumq probabilem c̃amħre
non potuit alius tamen hoc hab̾e potulit.¬
it quanti solet conꝑari tantamerstima ⁊̃¬

Expanded text:
em legatarii fidei commisserat, ut Titio daret centum: quaeritur quid iuris sit. et ait Marcellus, si Titio testator centum ex fructibus, quos uiuus legatarius perceperit, reliquerit et legatarius post tantum temporis decessisset, ut ex fructibus centum fierent, Titium centum ceptum legatum confestim decessisset legatarius, Titii fideicommissum extingui, quia placet non plus posse rogari quem restituere quam quantum ei relictum est. Sed si Titii fideicommissum non est in tempus mortis legatarii collatum, ait Marcellus confestim fideicommissum Titio dandum, sed cautione exacta quanto amplius ceperit reddi: quam cautionem ita committi, si prius legatarius decesserit, quam ex fructibex reditibus voluit ante dare, quam fructus legatarius percepisset: certe erit legatarius audiendus, si velit totum fundum praecentum vel non multo pluris est: quo iure utimur. am quamcumque probabilem causam habere non potuit, alius tamen hoc habere potuit: quanti solet comparari, tantam aestima
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ testam̃to uetant quid alienari nec¬
s cau̾ sam exprimerĩt ꝑꝑquaui idfie¬
riueluit uissinueniꝰtur ꝑsonacr
¶uis tespectui hoc a testatore disposi¬
tum est nullius eẽ momenti scͥpcu¬
ram quasimudum preceptũ relique¬
runt quiatalem legem intestamto
non possunt clicere. Quod itoura pre¬
cepti. si lib̾is aut posteris autlib̾tis aa
h̾rclibus aut alus quibdam ꝑsonis con
creditores bonauenierat᷑ fortunanic¬
nem. fid̾iconimissariiquoq seqũt
¶Cum pater filioħr de instituto ex que
iii. habuerat nepotes fid̾icomimis it
nefunouin alienaret.⁊ ut infamilian

Expanded text:
i testamento vetant quid alienari nec causam exprimunt, propter quam id fieri velint, nisi invenitur persona, cuius respectu hoc a testatore dispositum est, nullius esse momenti scripturam, quasi nudum praeceptum reliquerint, quia talem legem testamento non possunt dicere: quod si liberis aut posteris aut libertis aut hercreditores bona venierunt, fortunam communem fideicommissarii quoque sequuntur. Cum pater filio herede instituto, ex quo tres habuerat nepotes, fideicommisit, ne fundum ali
Abbreviated transcription (Latin):
restitui hrditatem maternanꝑuecesse
noueẽ sprestare hrelem posse uulga ꝙ¬
rem cautionem aut siprestare eãuon
sibi possederant᷑ ꝑũ Aliennandi us fi
utpignus hant ut filius ꝑpatrem⁊
fructus ꝯ sequatur ⁊ suus ꝑdomi

Expanded text:
restitui hereditatem maternam necesse non esse, sed praestare heredem posse volgarem cautionem aut, si praestare eam non minis possideant vel alienandi ius, sed ut pignus habeant, ut filius per patrem fructus consequatur
Abbreviated transcription (Latin):
s .i. Etiam hocmodo cupio uideso
itatis quatestatorexeo quod unĩfiersup
hrelis foret ⁊ alicui collatum uelit. ¶¬
di ascmet ipso legatum dari non potest
cohrde põt. Itaq si fundus legatus site

Expanded text:
 Etiam hoc modo: "cupio des" ditatis, qua testator ex eo, quod universum heredis foret, alicui quid collatum velit. Heredi a semet ipso legatum dari non potest, a coherede potest. itaque si fundus legatus
Abbreviated transcription (Latin):
dealus donationib ui cti cum sentire ait.
quam ohis queiure ualiture non sunt. a¬
uoquin ⁊ frusta legaturus sit. Uatq suta ex¬
primat. que uxorimee iurdonauero. uł
ti que uxori manumissionis causadona¬
suero ea ei lego. nam inutile legatum fir¬
turumest. ¶ Irs cuius fioeicom missũ
erat. ut michi furtoum aut .c. dari fun¬

Expanded text:
i eum sentire ait, quam de his quae iure ualiturae non sunt: alioquin et frustra legaturus sit atque si ita exprimat: 'quae uxori iure donauero' uel ita: 'quae uxori manumissionis causa donauero, ea ei lego': nam inutile legatum futurum est.Heres, cuius fidei commissum erat, ut mihi fundum aut c
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ł Si seruus legatu uiuo testatore
fuusse dicatur. ⁊impensa ꝑiculo eius cui
sit relicta. ¶Si id quod extestam̃tom̾
debeͣs quilib alius suomeodonauert.
manebit adhuc michi ertestam̃to acci¬
o. ⁊ maxime si ignorem meam. factam
eẽ. alioquin consequens erit ut ⁊̃situ
Nipse ẜuomeo eãdonaut. ¶De inuito lib̾¬
exĩs quod nullo modo recipiendu. nẽ¬

Expanded text:
.Si seruus legatus uiuo testatore fugisse dicatur, et impensa et periculo eius cui sit relicta.Si id quod ex testamento mihi debes quilibet alius seruo meo donauerit, manebit adhuc mihi ex testamento actio et maxime, si ignorem meam factam esse: alioquin consequens erit, ut etiam, si tu ipse seruo meo eam donaueris, inuito me libereris: quod nullo modo recipiendum e
Abbreviated transcription (Latin):
Sit qͣulod ind̾ ab scidit ꝑacione falcidie
sidno ħrs eruitero quinoneẽt solũndo.
cuius fundum tumichi iussus eẽs da¬
re manebit tua obligatio sicut man¬
seriptum erit amplius quamtitiole
adnut. gaui ħrs meus scixx. dato. dubitandũt¬

Expanded text:
sit, quod inde abscidit ratione Falcidiae, si domino heres exstitero, qui non esset solvendo, cuius fundum tu mihi dare iussus esses, manebit tua obligatio, sicut manscriptum erit: "amplius quam Titio legavi heres meus Seio decem dato", dubitandu
Abbreviated transcription (Latin):
Li testam̃to fieri quod contraius est. ut bon¬
na os mores. nonuali ueluti si quidem scrip¬
uta serit contralegem aliquid uł contraedic¬
ue tum pretoris uł ĩ turpe aliquiddiuise¬
uerus ⁊ ant̃. rescripsunt. iusiurandum
ccͣium legum ⁊ auctoritatem nũs ĩtesta
scriptumꝰ nullius eẽ mom̃ti.¬

Expanded text:
testamento fieri, quod contra ius est uel bonos mores, non ualet, ueluti si quis scripserit contra legem aliquid uel contra edictum praetoris uel etiam turpe aliquid.Diui Seuerus et Antoninus rescribserunt iusiurandum contra uim legum et auctoritatem iuris in testamento scriptum nullius e
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus cums uiĩ diefid̃i cominiri
cͦedente sui iuris constitutis ipsis deb̾e
restitui Iuł si aliquis exhisantedece ¶ẜit
nonominib i demprin cipes rescripsu¬
nt. filus anrediem fideico uenientẽ

Expanded text:
gentibus, cum possit die fideicommissi cedente sui iuris constitutis ipsis debere restitui vel, si aliquis ex his ante decesserit, non omnibus. Idem principes rescripserunt filiis ante diem fideicommissi venientem
Abbreviated transcription (Latin):
uał. ⁊ sisolum datum fuisset. ¶Qui
a legatum ⁊ stipulatio ualebit i tatam̃
ut iola quinq uł ecst ipulatiõ ualebit.i
uł ertestamentos bantur. utuero qͦua¬
em decrunt ertestim̃to petipossint uie¬

Expanded text:
valeret, et si solum datum fuisset. Qui t legatum et stipulatio ualebit, ita tamen, ut sola quinque uel ex stipulatione uel ex testamento debeantur. ut uero que deerunt ex testamento peti possint, ui
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Cum aliquid tibi legatum fid̾iue tue ꝯmis¬
le. ultr sum sit ut michi restituas. si quidero niͭꝰ¬
chil p̃terca extestõ. capias dolum malum¬
tͦ dumtaxat incrigendo eolegato: alio qum
ctiam te culpã pr̃are michi d̾bere eristi

Expanded text:
 Cum quid tibi legatum fideive tuae commissum sit, ut mihi restituas, si quidem nihil praeterea ex testamento capias, dolum malum dumtaxat in exigendo eo legato, alioquin etia
Abbreviated transcription (Latin):
e potestas sit qua accioneuelit utiioest:¬
ꝯ legatarii. ¶huius modi legatum
scendent unle erse ciuiden tiratione ꝓ
bari ait. quod constet usum f. legatut
Spulatio intercessit. utilegatum eẽ pla

Expanded text:
i potestas sit qua actione uti velit, id est legatarii. Huiusmodi legatumscenderit' utile esse euidenti argumento probari ait, quod constet usum fructum libpulatio intercessit, utile legatum esse pla
Abbreviated transcription (Latin):
uun causa non ꝓbata manũ miserit. ⁊¬
nsi postea legatum erd̾derit. is que alie¬
bencẽnatus aolibertatem ꝓfectus fuissi le¬
t̾ quꝰ gatum non caput nam ꝑiñ nullius ẽ¬
ot mom̃ti legatum ac sine lib̾tate datĩ

Expanded text:
vum causa non probata manumiserit et postea legatum ei dederit isque alienatus ad libertatem perductus fuisset, legatum non capit: nam perinde nullius est momenti
Abbreviated transcription (Latin):
topraͬs hrditatis alii legata fuis side E p¬
ductidoteeum debiturum eẽpartem ꝗ tͥ¬
Iro debita fuiss⁊ eadem cdeducta parte ꝗ fide¬
tirditatis daturus fuisfi.
re dampnas esto. nichil amplius ern
stoc legato quam acc̃ones suas hrs pr̃a¬
petere uelint. anabeo qui preciꝑtius
sussit Ita eum qui preciꝑe us susẽ
cauert oebe co hrdib indẽpies eos

Expanded text:
to pars hereditatis alii legata fuisset, deducta dote eum debiturum esse partem hsocero debita fuisset, ea deducta partem hereditatis daturus fuisset.re damnas esto". nihil amplius ex hoc legato quam actiones suas heres prapetere uelint an ab eo, qui praecipere sit iussus: itaque eum qui praecipere iussus est cauere debere coheredibus indemnes eos
Abbreviated transcription (Latin):
meram sub tilit᷑atem utrq obligatũ
uider heredem. ⁊dẽ ⁊ sem ꝓmo ⁊ heri¬
demcitis. S siꝗdem mora titit̃ abhere
facta est adheredẽ meiꝰ legati exactio trã¬
mittitur sem ꝓmo repellendosmaũt ra¬
la mora int̃ cessent tunc sem ꝓnuis lega¬
tum accipit ⁊ non titi heredes. Si si añ
ũ diem legati cedentem decesserit pitius se¬
li sem pmo debetur legatum: ¶teo
dicenclum est ⁊ fidei ꝯmissa hereditãte
pucro data aut si ante restͥitutam decefsis¬
is⁊ iami eius telicta ut si puer cumn cdiẽ lega¬
ti ceclentem decessiss matri debeatur si po-¬
stea ad pupilli heredes fid̾i. ẽ. trans muta¬
tur ut potere ipsa mora sub secuta. S ⁊ cũ
ꝗs ita legass: heres m̃s titiodato si nõ¬
e dedent semꝓuio dato. ita demum sem ꝓ¬
ro debetur ei dies eius inꝑsona titĩĩ nõ
cecriss  ¶Sĩqs ita legauerit heres ms̃
sundum dato ⁊ sititius eum fundum a¬
i lienauerit heres ms̃ eumdem fundum

Expanded text:
meram suptilitatem utrique obligatum uideri heredem, id est et Sempronio et heredi Titii. sed si quidem mora Titio ab herede facta est, ad heredes eius legati exactio transmittitur Sempronio repellendo: sin autem nulla mora intercesserit, tunc Sempronius legatum accipit, et non Titii heredes. sm decesserit Titius, soli Sempronio debetur legatum.Idem dicendum est et fidei commissa hereditate puero data aut, si ante restitutam decessisset, matri eius relicta: ut, si puer ante diem legati cedentem decessisset, matri debeatur, si postea, ad pupilli heredes fideicommissum transmittatur utpote re ipsa mora subsecuta.Sed et cum quis ita legasset: 'heres meus Titio dato: si non dederit, Sempronio dato', ita demum Sempronio debetur, si dies eius in persona Titii non cessisset.Si quis ita legauerit: 'heres meus Titio fundum dato et si Titius eum fundum alienauerit, here
Abbreviated transcription (Latin):
solui uoluisse. ¶ Eticho testam̃to ma łͥ¬
mi misso fundum in stiuctum ⁊ aliale¬
gauit. ⁊ denuo hec uba adiecit qua racionẽ
reddere ueto ꝙ instrumtum penes se ht̃.
Questium est an stichus reliqua que exa.¬
sministracione actus debuerat redđde debr
elaudũs em̃ nemo exẜuitutis actu post
lib̾tatem cenetur ⁊sultatio adius de¬
biti relata fuent. Retinen ergo reliqus
possunt cum pecculio aut exco deluci ꝙ
deposita habeo ap̃ ipsum esse uolo donec
filius m̃s ad annos .x. ꝑ uenciit eiusq
fectunie usuras exigi ueto quasitum ẽ
anex causa fida.c̃. apnianus ꝯseꝗ possit.¬

Expanded text:
o testamento manumisso fundum instructum et alia legauit et haec uerba adiecit: 'quem rationem reddere ueto, quia instrumenta penes se habet': quaesitum est, an Stichus reliqua, quae ex administratione actus debuerat, reddere debClaudius: nemo enim ex seruitutis actu post libertatem tenetur et consultatio ad ius debiti relata fuerat: retineri ergo reliqua possunt cum peculio aut ex eo deduci, onianum deposita habeo, apud ipsum esse uolo, donec filius meus ad annos uiginti peruenerit, eiusque pecuniae usuram exigi ueto.' quaesitum est, an ex causa fideicommi
Abbreviated transcription (Latin):
.c̃. tra ut inꝗb dam stari uͤll u̾bis testa¬
ititatem sũptuum dicat fidĩ .c. contineriq̃
diri eum scͥptura testam̃ti quo minis cẽ
quod sibi deberi ꝓbass petere poss. ¶Qui¬
dam italegauit. Sempnie uxorimee ri¬
h di iubeo abhr̃dib meis quinquaginta ea
que mutua acceꝑã cirographo particula¬
um in negocia mea quesitum ẽ ansiuere
uxoris debitor fuĩt fidei .c. constit̃t R̾ side

Expanded text:
ta, ut quibusdam stari uellet uerbis testantitatem sumptuum dicat fideicommisso contineri quam diri eum scriptura testamenti, quo minus omne, quod sibi deberi probasse‹t›, petere posset.Quidam ita legauit: 'Semproniae uxori meae reddi iubeo ab heredibus meis quinquaginta ea, quae mutua acceperam chirographo particulatim in negotia mea': quaesitum est, an, si uere uxoris debitor fuerit, fideicommissum constite
Abbreviated transcription (Latin):
utio mutuatus est. Qũo an hecqq̃ ⁊r
peccuma que post testam̃tum factõ
dum udendum legatum: ¶Titꝗ ÷
testo facto ⁊ fili is heredib urstimitis de ⁊¬
patre tutore suo quõdam facto ita locu¬
tus est. Seiuĩ patrem meum liberatũ
esse uolo ab actione tutele. Qũo hec
uba quatemis accipi debeant.i. anpec¬
cͣuitias quas ł exuendinonib reruo
factis an extiõib exactis in suos usuᷤ
ꝯu̾tit ł noĩe suo fenerauit filiis ⁊ ħe¬
d dib testatons mnepotib suis debeat

Expanded text:
Titio mutuatus est. quaero, an haec quoque Titio mutuatus est. quaero, an haec quoque pecunia, quae post testamentum factum dendum legatum.Titius testamento facto et filiis heredibus institutis de patre tutore suo quondam facto ita locutus est: 'Seium patrem meum liberatum esse uolo ab actione tutelae'. quaero, haec uerba quatenus accipi debent, id est an pecunias, quas uel ex uenditionibus rerum factis aut ex nominibus exactis in suos usus conuertit uel nomine suo faenerauit, filiis et heredibus testatoris nepotibus suis debeat
Abbreviated transcription (Latin):
afflixent auobis aut̃ heredes mei
peto neꝗd ex ranone turele abhis e¬
xigere rob hoc legatum eoꝵ retinẽ
uelitis quesitum est siheres eius ex
causa fide iussionis aliꝗd p̃stitẽnt ã
ab herede filioꝵ eius ꝓ quo fide iuis¬
ẜat repetere possit  u̾bis que ꝓpone¬
rentur idsolum uidã hrdum fidei
ꝯͣmissumi ne exigerent. ꝙ exritione
tutele quã ipse imphonis amini¬
strauerat ab aureliis sibi deberet᷑.¬
Iesto facto debitorib liberacionem
reliquerat post in cisolino ⁊ recogni
tͥo cesto aluid testam̃tum feat in quo
eo test̾o ꝙͦ incideram dedionsia rata eẽ
ta erat ꝯseꝗ possint ut etiam eius quã
titatis nomine quã ꝙ post prius testi¬
⁊ m̃tum debere ceperunt liberarent᷑ ⁊ si
li exceptione sũmouerentur .R. non
ita legauit. cdo. lego. seio denanos.x.¬
michi debear. Pretena gnãlit̃ dãpna¬
uit heredes fideiq coꝵ ꝯmisit uti dac¬
rent restituerent unicuiq ꝗoꝗ legass
postea seius aliam p̃terca pecumam a

Expanded text:
adflixerit. a uobis autem, heredes mei, peto, ne quid ex ratione tutelae ab his exigere uel ab hoc legato eorum retinere uelitis'. quaesitum est, si heres eius ex causa fideiussionis aliquid praestiterit, an herede filiorum eius, pro quo fideiusserat, repetere possit. respondrentur id solum uideri heredum fidei commissum, ne exigerent, quod ex ratione tutelae, quam ipse Symphorus administrauerat, ab Arelliis sibi deberetur.Testamento facto debitoribus liberationem reliquerat, post inciso lino et recognito testamento aliud testamentum fecit, in quo eo testamento quod incideram dedi, omnia rata esse tate an titatis nomine, quam post prius testamentum debere coeperant, liberarentur, et si li exceptione summoverentur. respondita legavit: "do lego Seio denariosmihi debebat'. praeterea generaliter damnauit heredes fideique eorum commisit, uti darent restituerent unicuique, quidquid ei legasset. postea Seius aliam praeterea pecuniam a
Abbreviated transcription (Latin):
Sititio funlus eidemq sub ꝯclictione le¬
gatus sit deinde postea sit ad ẽptus. sic titi
fundum quẽ sub ꝯdictione legaui heres
nr̃s ne cdato ex nulla dacione debetur nisi
spetialit̃ cuixit ꝑure eum legatum uelle
accipere.¶Conlicio legati an adimi
possit ł hereditatis: ł statu liberi uiden¬
dñ ⁊ uit scribit in statu libero degraetao
ꝯdicionem non rep̃sentare lib̾tatem pap
S meluis est sensum magis quã uba
amplecti ⁊ ꝯclictiones sicut ascribiita ⁊¬
s adimi posse. ¶Qum titio testo legas

Expanded text:
 eidemque sub condicione legatus sit, deinde postea ademptum sit sic: 'Titio fundum, quem sub condicione legaui, heres meus ne dato', ex nulla datione debetur, nisi specialiter dixerit pure eum legatum uelle accipere. Condicio legati an adimi possit uel hereditatis uel statuliberi, uidendum. et Iulianus scribit in statulibero detractam condicionem non repraesentare libertatem. Pased melius est sensum magis quam uerba amplecti et condiciones sicut adscribi, ita et adimi posse.Cum Titio centum tes
Abbreviated transcription (Latin):
r̃ in hereditate credident in remdo¬
mini u̾sum ess cdesisse inrelicꝑ eise.¬
Ottia que duos tutors habuerat
ita cauit. Rationem tutele mee ꝙ
egit publius incinus cumr lutio titio
reposci ab eo nolo queritur an siqua pec¬
cuma ap̃eum extutela remansit peti ab
eo possit. respondit nichui ꝓponi c̃ nõ
peccuma que pupille ess ⁊ ap̃tutorem
temaner legata uideretur. It queritur
ancum tutor liberatus uideretur. N. cõ¬
tutorem non liberari: ¶ Gaio seio op¬
tone mento hoc ampliuis lego. ꝯcediq
uolo. neq ab eo peti. neq ab heredib¬
ͥ eius qͥcꝗͥ michi. aut ciregraphis aut ra¬
e tionib slebitor est ł ꝗeꝗd ame mutuũ¬
⁊ accepit łfidem meam ꝓ eo obligaui.
Quero utrum idsolum ꝙ eo tp̃r quo te

Expanded text:
nt in hereditate, crediderit et in rem domini uersum esset, desisse in reliquis esse.Titia, quae duos tutores habuerat, ita cauit: 'rationem tutelae meae, quam egit Publius Maeuius cum Lucio Titio, reposci ab eo nolo': quaeritur, an, si qua pecunia apud eum ex tutela remansit, peti ab eo possit. respondit nihil proponi, ‹cur› pecunia, quae pupillae esset et apud tutorem remaneret, legata uideretur.Item quaeritur, an contutor liberatus uideretur. respondit contutorem non liberari. 'Gaio Seio optime merito hoc amplius lego concedique uolo neque ab eo peti neque ab heredibus eius, quidquid mihi aut chirographis aut rationibus debitor est uel quidquid a me mutuum accepit uel fidem meam pro eo obligaui.' quaero, utrum id solum
Abbreviated transcription (Latin):
posse. ¶ꝑ ilias heredes scripẜat quarũ
fid̾i ꝯm̃sit. in hec ur bane agaio seio ra¬
extram̃sam indie mͣtis mee gesta
exigatis eoq noĩe eumq lib̾etis q̃situmẽ
cumumtusas rões indie mortis iste a¬
m̃sam amministrabantur an adratioẽs
reddendas heredib teneatur: R lib̾ati.¬

Expanded text:
posse.Filias heredes scripserat, quarum fidei commisit in haec uerba: 'ne a Gaio Seio raextra mensam in diem mortis meae gesta est, exigatis eoque nomine eum liberetis'. quaesitum est, cum uniuersas rationes in diem mortis iste aextra administrabantur, an ad rationes reddendas heredibus teneatur. respondi
Abbreviated transcription (Latin):
na pupilloꝵ ⁊ decessit. ñ solundo quent an̾
pupillus res pꝰsituẽ dicare. sꝵ simanẽt. ⁊¬
reᷤ prpilli uẽdicari. abeopꝰ se. ¶ ꝓrefectus le¬
gioĩs itatestam̃to cauit . utsi ĩ arbit̾o tutoꝵ
filũ mei siuoluerĩt. huiꝰ sũme unuas in¬

Expanded text:
pillorum et decessit non soluendo: quaeritur, an pupillus res possit uindicare. respondi, si manent res pupilli, uindicari ab eo posse. Praefectus legionis ita testamento cauit: 'uolo, ut sit in arbitrio tutorum filii mei, si uoluerint, huius summae uncias in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfpt̾ea q̃ pꝰpubtatẽ. nulla necc̃itate. cogente
sͣ eruouitate suitutor ãministriut. fide̾¬
łꝰ sorẽ. qui saluã re fore cauit nõtene ritute.¬
exigẽ uł let pupillus. ⁊ pͣ re sut abhis apo¬
cetutoĩs. qsitũ ẽ. utr adu̾sus tutorẽ anad¬
u̾ sus debitores accio eicõpetit. pauł. ẜ. sitp̃r

Expanded text:
post pubertatem nulla necessitate cogente, sed ex uoluntate sua tutor administrauit, fideiussorem, qui saluam rem fore cauit, non teneri.Tutelexigere uellet pupillus, ‹prolatae› sunt ab his apochae tutoris: quaesitum est, utrum aduersus tutorem an aduersus debitores actio ei competat.Paulus r
Abbreviated transcription (Latin):
sit. pupillo nicb noce᷑ oportet.
Sap. Post mortẽ funosi nõdabrur ĩ cuã¬
torẽ ꝗ negonagessit. iuidicatiacc̃o ñ magis
quã ĩ tutoẽs simo nullã ex ꝯsensu post d̃ põi¬
tũ offitiũ nouatiõe ficta ⁊ ĩcuritorẽ. ł tuto¬
rẽ obligatioem eẽ tẽislatã ꝯstabit tutorꝙ pec
cumã solutuꝵ secauit. in quã pat pupilli
ꝯcẽpnatus fuerat. accoẽm posttatelĩ fenitã
recte recusat. nõ id ĩ eo placuit ꝗ suonõe mu

Expanded text:
serit, pupillo nihil nocere oportet.osi non dabitur in curatorem qui negotia gessit iudicati actio, non magis quam in tutores, si modo nullam ex consensu post depositum officium nouationem factam et in curatorem uel tutorem obligationem esse translatam constabit.Tutor, qui pecuniam se soluturum cauit, quam pater pupilli condemnatus fuerat, actionem post tutelam finitam re
Abbreviated transcription (Latin):
ap. Dolus tior̃ pueroneq nocẽ neq pdẽt
bebet. quod aũt uulgo dr. tutoris dolũ pupil¬
lo nõnocẽ. tũ ͭ ͤ ͥ ͤ cũ exillius fraude. locu¬
pleccior pupillus factusnõẽ. Quare merito
sabinin tributoria acciõe. pupillũ cõueniẽ.¬
dũ exdolotutoris existimauit.s. sipinͥ quãt

Expanded text:
.Dolus tutorum puero neque nocere neque prodesse debet: quod autem uulgo dicitur tutoris dolum pupillo non nocere, tunc uerum est, cum ex illius fraude locupletior pupillus factus non est. quare merito Sabinus tributoria actione pupillum conueniendum ex dolo tutoris existimauit, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
solos fideiꝰ soẽs alfuidex ttus ẽ. offõ cognoscẽti
ꝯueni et. situtões soluẽ dosint. ⁊ aminisira¬
tionõ dispar. s cõis fuit. portionũ uiriliñadm

Expanded text:
solos fideiussores alter iudex datus est. officio cognoscentis conueniet, si tutores soluendo sint et administratio non dispar, sed communis fuit, portionum uirilium adm
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓaaministratio uemiat ĩliditiũ ⁊ extat.suii
sententia exstimatitis. si post mortẽ tutous hr̃s
eiꝰ negotia pupilligẽre ꝑseueraiñt. aut ĩatras
tutõis pupilli peccuniã inuenĩt ⁊ cõsp̃¬
eit. ł eãpeccunũ quãtutor stipulatus fuãt exe

Expanded text:
administratio ueniat in iudicium. et exstat Seruii sententia existimantis, si post mortem tutoris heres eius negotia pupilli gerere perseuerauerit aut in arca tutoris pupilli pecuniam inuenerit et consumpserit uel eam pecuniam quam tutor
Abbreviated transcription (Latin):
potes neptesq ex conati quimpotestate
sunt. quod naturali equitate contigitifi¬
lius autem suus ħn eẽ desinit. si capitis
diminutione. uł magna uł minore exi¬
erit depotestate. Q uod si filius apd̃bostes
sit. quandiu iuuit: nepotes nõ fuocedũt
promde ⁊ si fuiͣt redemptus nõdum sue¬
ceclunt. ante luitionem. S si mt̾im dece¬
sit. cum płaceat eum statu redempto de¬
cessisse. nepotib obstabit. S siquis nõ
desut eẽ inpotestate. s numquam cepit᷑
ut puta si filius m̃s inuopatre meo ab:
hostib captus ẽ. mox ibi patre fa. facto¬
hdꝰ decessit. nepotes meuis locum surcedĩ.
non minus autem neptes quam ne¬
potes succedent inlocum parentum.
Interdum lic parens alicuius inpõte
eẽ non desterit. s nec ceꝑit tam̃ dñssuc¬
cedentes ei lib̃os suos existẽ ut puta amo¬
gaui eum euius filius ab hostib erat ca¬
ptus. nepos autem incuutate mortuo¬
filio arrogato mortuo ⁊ captiuo apud

Expanded text:
potes neptesque ex eo nati qui in potestate potes neptesque ex eo nati qui in potestate sunt: quod naturali aequitate contingit. filius autem suus heres esse desinit, si capitis deminutione uel magna uel minore exiit de potestate. quod si filius apud hostes sit, quamdiu uiuit nepotes non succedunt. proinde etsi fuerit redemptus, nondum succedunt ante luitionem: sed si interim decesserit, cum placeat eum statu recepto decessisse, nepotibus obstabit. Sed si quis non desiit esse in potestate, sed numquam coepit, ut puta si filius meus uiuo patre meo ab hostibus captus est, mox ibi me patre familias facto decesserit, nepotesNon minus autem neptes quam nepotes succedent in locum parentium. Interdum licet parens alicuius in potestate esse non desierit, sed nec coeperit, tamen dicimus succedentes ei liberos suos existere: ut puta adrogavi eum, cuius filius ab hostibus erat captus, nepos autem infilio adrogato, mortuo et captiuo apud
Abbreviated transcription (Latin):
infida commissaria lib̾tate moram
passa ẽ. conceptus. ⁊ natus sit. an suus
patri existat:⁊ cum placeat eum inge¬
nuum nasci. ut ẽ adiuo. oxaro ⁊ seu̾o mi
ptorẽ ño ⁊ antoñ. augusto. rescriptũ
curnonintotum ꝓmanumissa hec ha¬
beatur. ut urorducta suum pariat. nec u¬
mirum sit exs ua ingenuum nasci. cum
captiua rescriptum sit ingenuum nasci.
quare auilis simdr̃e ⁊ si pat̾ huus pue¬
n eiusdem sortis fuĩt cuius mat̾: morã
passa ẽ inlib̾tate fidei cõmissa. ip̃eq mo¬
ram passus ẽ. suum eum patrinasciexẽ¬
plo captiuorum parentum: cum oiubꝰ
rediit. Ergo siuie postea pat̾ eius postumor̃
manumittatur. recipiet eum inporesta¬
te. siue añ decefsit difimendumerit su¬
umexistẽ. ¶ Suos ħrdes acciꝑe debemꝰ
silios filias. suie naturales siue ad optui¬
os. Int̃clumetiam filius suus ħ̾rs exclu¬
ditim. fisco p̃lato. ut puta si ꝑ duellionis.
fuĩt dampnatus pat̾ post mortem pater¬
sut meiusdem partes succedunt om̃s ne¬

Expanded text:
fideicommissa libertate moram passa est, conceptus et natus sit, an suus patri existat. et cum placeat eum ingenuum nasci, ut est a diuis Marco et Uero et imperatore nostro Antonino Augusto rescriptum, cur non in totum pro manumissa haec habeatur, ut uxor ducta suum pariat? nec mirum sit, ex serua ingenuum nasci, cum et ex captiua rescriptum sit ingenuum nasci. quare ausim dicere, etsi pater huius pueri eiusdem sortis fuerit, cuius mater moram passa in libertate fideicommissa, ipseque moram passus est, suum eum patri nasci exemplo captiuorum parentium, cum quibus rediit. ergo siue postea pater eius post moram manumittatur, recipiet eum in potestate, siue ante decesserit, definiendum erit suum existere. Suos heredes accipere debemus filios filias siue naturales siue adoptiuos. Interdum etiam filius suus heres excluditur fisco praelato, ut puta si perduellionis fuerit damnatus pater post mortem e desiit, in eiusdem partem succedunt omnes ne
Abbreviated transcription (Latin):
̃q lib̾orum meorum dedi aut donaui. au
inusum concessi. aut sibi adꝗsiit aut
eiabaliquodatum. aut relictum est. id
si bi precipiat. sunrat habeat. filiinoĩe
halerrdanum fecerant. postea sententia.aͣ
dictaest. ⁊ placuit. ioquod sub nomine ip̃iꝰ
⁊ toquod exactum. inrationes suas paterͥ
conuertisfi. quero sud que cregisset. pat̾ s¬

Expanded text:
 liberorum meorum dedi aut donaui aut in usum concessi aut sibi adquisiit aut ei ab aliquo datum aut relictum est, id sibi praecipiat sumat habeat'. filii nomine kalendarium fecerat. postea sententia dicta est et placuit id, quod sub nomine ipsiusi, non etiam id, quod exactum in rationes suas pater conuertisset. quaero, si id, quod exegisset pat
Abbreviated transcription (Latin):
uolens pͥmo loco scrib̾e camħrdemtesta¬
m̃tum mutiret. nec optinuit: quero an
legati ꝑsecutionem saluam hab̾ret. Sed̾m¬
enꝰ que proponentur. saluam hab̃.¶tẽ
̃stat̃or. legita ante quinquennium uetu
eͦ sin te quinquennium soluit  quesituor
est. aneius quodan te diem existentem
solutum est. representationem in reliꝗͣ
solucioneni legati reputare possit qꝑ
liquid.anteche solutum sit.
¶lutius titius testam̃to ira cati. pred¬
olum meum danuolo libtis lib̾tabus¬
q meis ⁊ quogt᷑estamento manumisi
⁊ seicalumpnemee. itanede nomine fa¬
Aimidiam eius pre dioli uendicare po̾sit
omnes aduiriles partes uocantis. or
uolo queritur anex substitutioẽ inpub̾e¬
mortuo. dos quoq iterum debeatur Re
nonuiden declons legato du plicando ce

Expanded text:
olens primo loco scribere eam heredem testamentum mutaret, nec optinuit: quaero, an legati persecutionem salvam haberet. reea quae proponerentur saluam habere. Testator legata ante quinquennium uetuie ante quinquennium soluit: quaesitum est, an eius, quod ante diem exsistentem solutum est, repraesentationem in reliqua solutione legati reputare possit. reliquid ante diem sit solutum. Lucius Titius testamento ita cauit: praediolum meum 'dari uolo libque meis et quos hoc testamento manumisi ae alumnae meae, ita ne de nomine fadimidiam eius praedioli uindicare possit. omnes ad uiriles partes uocantis.Impuvolo". quaeritur, an ex substitutione, impubmortuo, dos quoque iterum debeatur. non videri de dotis legato duplicando te
Abbreviated transcription (Latin):
u̾.¶reditorem ciuires iurepignors ob¬
liga adebitore legata est. non phibi pecĩam᷑
crẽditã petere.siuoluntas testatoris ꝯ¬
no pensare uolentis eurdenter non ho stend̾e
aĩ seiꝰ ꝓnepos meusħrs michi esto exsemis¬
se meoꝵ bonorum exceptis domibus meg
is paternis in quibus habito. cum omnib
que ibi sunt. que omnia scias adportionẽ
hrditatis quam tibi dediñꝑtinere. quere
cum sit in his domibus argentum nomi¬
na debitorum. suppellex mancipia. anħ
om̃ia que il lic inueniũtur adalios hrdes ĩ¬
cumẽt. ¶ neł cum fris filio funoos i urba¬
napredia legaret inhis ⁊ fundũ scianum
egauit. quam ip̃e pater .f. quoadus¬
ueret unoquidem nomine uniui̾sum hult
si quo facillius ꝯductorem inuenerit. ꝑdiu̾¬
sas partes locabat itauꝓpqualitate loci su¬
ꝑiorem partem sciannum suꝑiorem in¬
d feriorem autem partem. seianum inferior̃¬
fuirdum seianum uno nomine pꝰsecht
partibus locauerat. uniu̾ssum eum excau¬

Expanded text:
um.Creditorem, cui res pignoris iure obligata a debitore legata esset, non prohiberi pecuniam creditam petere, si uoluntas testatoris compensare uolentis euidenter non ostendeaius Seius pronepos meus heres mihi esto ex semisse bonorum meorum excepta domu mea et paterna, in quibus habito, cum omnibus quae ibi sunt: quae omnia scias ad portionem hereditatis, quam tibi dedi, non pertinere". quaero, cum sit in his domibus argentum nomina debitorum supellex mancipia, an haec omnia, quae illic inveniuntur, ad alios heredes incum esse. Titius cum fratris filio fundos et urbana prlegauit, quem ipse pater familias quoad uiueret uno quidem nomine uniuersum habuit, sed quo facilius conductorem inueniret, per duas partes locabat, ita ut ex qualitate loci superiorem partem Seianum superiorem, inferiorem autem partem Seianum inferiorfundum Seianum uno nomine uniuersupartibus locauerat, uniuersum eum ex cau
Abbreviated transcription (Latin):
te. bonis. ue domini inei patris uestnõ
ad meꝑuenit mortis eius tẽmpore. ita
tamen ut omne honus eius dem ħrdi¬
tatis. taminpreteritum quaminfutu¬
rum necnon ĩ siquis era postmortemti¬

Expanded text:
te bonisve Titii domini mei, patris vestri ad me pervenit mortis eius tempore, ita tamen, ut omne onus eiusdem hereditatis tam in praeteritum quam in futurum, nec non etiam si quid post mortem