comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo trium prouinciarum tributum una ccena fieret. Omiserabiles quorũ
palatum nisi ad praeciosos cibos non excitatur. Preciosos autem non exigimus. sa¬
por autem aliqua faucium dulcedo: sed raritas & difficultas parandi facit. Ali¬
oquin si ad sanam illi mentem placeat reuerti:quid opus est tot artibus uen¬
ti seruicntibus: quid mereatur his: quid uastatione siluarum: quid profunc
scrutatione: passim iacentalimenta:quae rerum natura omnibus locis disposuit.
sed hic uelut caeci transeunt: et ommes regiones peruagantur: maria traiiciunt:&
cum famem exiguo cibo possint sedare:magno irritani
lbet dicere quid deducitis naues:quid manus:& aduersus feras &
homines armatis:quid tanto tumultu discurritis:quid opes opib:
aggeritis: Non uultis cogitare qͣ parua uobis corpora sint nonne
furor et uitimus mentium error est:cum tam exiguum capias cupere multum

Expanded text:
quomodo trium provinciarum tributum una cena fieret. O miserabiles, quorum quomodo trium provinciarum tributum una cena fieret. O miserabiles, quorum palatum nisi ad pretiosos cibos non excitatur ! Pretiosos autem non eximius sapor aut aliqua faucium dulcedo sed raritas et difficultas parandi facit. Alioqui, si ad sanam illis mentem placeat reverti, quid opus est tot artibus ventri servientibus ? Quid mercaturis ? Quid vastatione silvarum ? Quid profundi perscrutatione ? Passim iacent alimenta, quae rerum natura omnibus locis disposuit, sed haec velut caeci transeunt et omnes regiones pervagantur, maria traiciunt et, cum famem exiguo possint sedare, magno irritant. Libet dicere : " Quid deducitis naves ? Quid manus et adversus feras et homines armatis ? Quid tanto tumultu discurritis ? Quid opes opibus adgeritis ? Non vultis cogitare, quam parva vobis corpora sint ? Nonne furor et ultimus mentium error est, eum tam exiguum capias, cupere multum
Abbreviated transcription (Latin):
lis ex ignoto littore eruere.Diistos deniq perdant: quorum luxuria tam
iuidiosi impern fines transcendit. ultra phasim capere uolunt: ꝗ ambitio¬
sam popinam instruat. nec piget a partis a quibus nondum penas repeti¬
mus: aues petere. Undiq conuebunt omnia uota fastidienti gule. Quod
dissolutus delitiis stomachus uix admittat: ab ultimo portatur oceano:uo¬
munt ut edant: edunt ut uomant. epulas quas toto orbe conquirunt nec cõ¬
quoquere dignantur. Ista siquis despicit: quid illa paupertas nocet: siquis
oncupiscit illi paupertas etiam quid prodest: inuitus enim sanatur: et si
media ne quidem coactus recepit:interim certe dum non potest illa nolenti
similis est .C. Cesar augustus: quem mihi uidetur rerum natura aedidisse. ut
ostenderet quid summa uitia in summa fortuna possent:centies sestertio
cenauit uno die. et in hoc ominum adiutus ingenio: uix tamen interuenit

Expanded text:
ris ex ignoto litore eruere ; dii istos deaeque perdant, quorum luxuria tam ris ex ignoto litore eruere ; dii istos deaeque perdant, quorum luxuria tam invidiosi imperii fines transcendit ! Ultra Phasin capi volunt, quod ambitiosam popinam instruat, nec piget a Parthis, a quibus nondum poenas repetimus, aves petere. Undique convehunt omnia, nota ignota, fastidienti gulae ; quod dissolutus deliciis stomachus vix admittat, ab ultimo portatur oceano ; vomunt ut edant, edunt ut vomant, et epulas, quas toto orbe conquirunt, nec concoquere dignantur. Ista si quis despicit, quid illi paupertas nocet ? Si quis concupiscit, illi paupertas etiam prodest ; invitus enim sanatur et, si remedia ne coactus quidem recipit, interim certe, dum non potest, illa nolenti similis est. C. Caesar, quem mihi videtur rerum natura edidisse, ut ostenderet, quid summa vitia in summa fortuna possent, centiens sestertio cenavit uno die ; et in hoc omnium adiutus ingenio vix tamen invenit,
Abbreviated transcription (Latin):
bis qui ad occasionem concussi imperii intentus est:cui primum rei occurret
cui parti se opponeret.Aget illum per omnes terras uictoria sua Illum susci'¬
iat et colant gentes.tu uiue Bruto miratore contentus.Bene ergo exiliu
tulit. Marcellus: nec quicꝗͣ in animo eius mutauit loci commutatio:qͣuis
eum paupertas sequeretur: in qua se nihil mali esse quisquis modo nondũ
peruenit in insaniam: omnia subuertentis auaritiae atq luxurie intelligit:
quantulum est enim q in tutellam hominis necessarium sit: et cui deesse hoc
porest: ullomodo uirtutem habenti. Quod ad me quidem pertinet intelligo
ne non opes sed occupationes perdidisse corporis exigua desideria sunt:fi
submouere uult: alimentis famem ac sitim extinguere: quicquid extra con¬
cupiscitur: uitus non usibus laboratur. non est necesse omne perscrutari pro¬
fundum: nec strage animalium uenirem onerare: nec conchylia ultimi ma¬

Expanded text:
bis, qui ad occasionem concussi imperii intentus est. Cui primum rei occurret bis, qui ad occasionem concussi imperii intentus est. Cui primum rei occurret ? Cui parti se opponet ? Aget illum per omnes terras victoria sua. Illum suspiciant et colant gentes ; tu vive Bruto miratore contentus ! " Bene ergo exilium tulit Marcellus nec quicquam in animo eius mutavit loci mutatio, quamvis eam paupertas sequeretur. In qua nihil mali esse, quisquis modo nondum pervenit in insaniam omnia subvertentis avaritiae atque luxuriae, intellegit. Quantulum enim est, quod in tutelam hominis necessarium sit ! Et cui deesse hoc potest ullam modo virtutem habenti ? Quod ad me quidem pertinet, intellego me non opes sed occupationes perdidisse. Corporis exigua desideria sunt. Frigus summoveri vult, alimentis famem ac sitim extinguere; quidquid extra concupiscitur, vitiis, non usibus laboratur. Non est necesse omne perscrutari profundum nec strage animalium ventrem onerare nec conchylia ultimi ma
Abbreviated transcription (Latin):
stus: ut omnes isto die Bruti habere animum uiderentur. et non pro Marcel¬
lo sed pro se deprecari: ne exules essent si sine illo fuissent: sed plus multo
consecutus est: quo die illum exulem Brutus relinquere non potuit: nec¬
Cesar uidere. Contingit enim illi testimonium utriusq. Brutus sine Mar¬
cello reuerti se doluit: Cesar erubiit. Non dubitas quin semper ille Marcellꝰ
tantus uir sic actolerandum aequo animo exilium sepe adornatus sit:ꝙ patria
carere non est miserum. Ita te disciplinis imbiusti ut scires omnem locum sa¬
pienti uiro patriam esse:porro hic qui te expulit non ipse per annos decem cõ¬
ios patria caruit: propagandi sine dubio imperii causa sed nempe caruit
nunc ecce trabit illum astutia resurgentis belli nimis plena.trahit Hispania
que faractas & afflictas partes refouet. trabit aegyptus infida totus deniq: or'¬

Expanded text:
stus, ut omnes illo die Bruti habere animum viderentur et non pro Marcelstus, ut omnes illo die Bruti habere animum viderentur et non pro Marcello sed pro se deprecari, ne exules essent, si sine illo fuissent ; sed plus multo consecutus est, quo die illum exulem Brutus relinquere non potuit. Caesar videre. Contigit enim illi testimonium utriusque : Brutus sine Marcello reverti se doluit, Caesar erubuit. Num dubitas, quin se ille Marcellus tantus vir sic ad tolerandum aequo animo exilium saepe adhortatus sit : " Quod patria cares, non est miserum. Ita te disciplinis imbuisti, ut scires omnem locum sapienti viro patriam esse. Quid porro ? Hic, qui te expulit, non ipse per annos decem continuos patria caruit ? Propagandi sine dubio imperii causa ; sed nempe caruit. Nunc ecce trahit illum ad se Africa resurgentis belli minis plena, trahit Hispania, quae fractas et adflictas partes refovet, trahit Aegyptus infida, totus denique or
Abbreviated transcription (Latin):
specta fuerit: cum prudentia: pietas omnium officiorum recte dispensan¬
dorum: ratio humanorum:diuinorum scientia.Nullus angustus est lo¬
cus: qui hanc tam magnarum uirtutum turbam capit. nullum exiliũ gra¬
ue est in quo licet cum hoc ire comitatu. Brutus in eo libro quem de uirtute
composuit: ait se uidisse Marcellum Mitylenis exulentem: et quantum modo
um cupidiorem quem illo tempore. Itaq adncit uisum sibi se magis in exiliũ
ire: qui sine illo rediturus esset:ꝗͣ illum in exilium relinqui. O fortunatiorẽ
arcellum eo tempore quo exilium suum Brutus approbauit:quem quo.
deretur quo ab exule recederat. Quantus uir ille fuerit: qui in admirationẽ
sui abduxit hominem etiam Catoni suo mirandus. Idem Brutus ait.C. Ce¬
sarem mitylenas derelictum: quia non sustineret uidere de fortunatii uirum
illi quidem reditum imperauit senatus publicis precibus tam solicitus ac me¬

Expanded text:
specta fuerit, cum continentia, cum prudentia, pietas, omnium officiorum recte dispensanspecta fuerit, cum continentia, cum prudentia, pietas, omnium officiorum recte dispensandorum ratio, humanorum divinorumque scientia. Nullus angustus est locus, qui hanc tam magnarum virtutium turbam capit ; nullum exilium grave est, in quod licet eum hoc ire comitatu." Brutus in eo libro, quem de virtute composuit, ait se Marcellum vidisse Mytilenis exulantem et, quantum modo bonarum artium quam illo tempore. Itaque adicit visum sibi se magis in exilium ire, qui sine illo rediturus esset, quam illum in exilio relinqui. O fortunatiorem Marcellum eo tempore, quo exilium suum Bruto adprobavit, quam quo rderetur, quod ab exule recederet ! Quantus vir fuit, qui in admirationem sui adduxit hominem etiam Catoni suo mirandum ! Idem Brutus ait C. Caesarem Mytilenas praetervectum, quia non sustineret videre deformatum virum. Illi quidem reditum impetravit senatus publicis precibus tam sollicitus ac mae
Abbreviated transcription (Latin):
minum alueis irrigatur.Nihil gignit. quod alie gentes petant. Uix ad tutela
incolentium fertilis. Non preciosus hic lapis ceditur.Non auri argentique
uene eximuntur. Angustus animus est: quem terrena delectant. Ad illa
adducendus est que ubique aque apparent: ubiq aeque splendent. et ho
gitandum: ista uenis honis per falsa et praue credita obstare: quo longiores
porticus expedierit: quo altius turres sustulerint: quo latius uicus correp¬
serint. quo depressius estiuos specus fodierit: quo maiori mole fastigia
cognationum subduxerit. hoc plus erit quod illis celum abscondat. In
eam te regionem casus ciecit: in qua latissimum receptaculum casa ẽ. Ne
et tu pusisli animi es & sordide se consolantis si non id fortiter poteri
Romuli casam nosti.Dic illud potius. Istud humile tugurium nẽpe uir¬
tutes recipit. Iam omnibus templis formosius erit: cum illic iusticia con¬

Expanded text:
minum alveis irrigatur ; nihil gignit, quod aliae gentes petant, vix ad tutelam minum alveis irrigatur ; nihil gignit, quod aliae gentes petant, vix ad tutelam incolentium fertilis ; non pretiosus hic lapis caeditur, non auri argentique venae eruuntur." Angustus animus est, quem terrena delectant ; ad illa abducendus est, quae ubique aeque apparent, ubique aeque splendent. Et hoc cogitandum est, ista veris bonis per falsa et prave credita obstare. Quo longiores porticus expedierint, quo altius turres sustulerint, quo latius vicos porrexerint, quo depressius aestivos specus foderint, quo maiori mole fastigia cenationum subduxerint, hoc plus erit, quod illis caelum abscondat. In eam te regionem casus eiecit, in qua lautissimum receptaculum casa est ; ne tu pusilli animi es et sordide se consolantis, si ideo id fortiter pateris, quia Romuli casam nosti. Dic illud potius : " Istud humile tugurium nempe virtutes recipit ? Iam omnibus templis formosius erit, cum illic iustitia con
Abbreviated transcription (Latin):
mundum est alienum homini est.Undecunq: ex aquo ad celũ
erigitur acies: paribus interuallis omnia diuina ab omnibus humanis di¬
tant. Proinde dum oculi mei ab illo spectaculo eius insatiabiles sunt:
obducantur. dum mihi lunam solemq intueri liceat dum caeteris inherere
syderibus: dumortus eorum:occasus interuallaq: et causas inuestigare ue¬
locius meandi uel diu spectare tot per noctem stellas micantesq: et alias im¬
mobiles: alias non in magnum spatium exeuntes: sed intra se circumagen¬
tes suum uestigium: quasdam subito erunpentes:quasdam igne fuso per¬
stringentes aciem quasi decidant uel longo tractu cum luce multa preter¬
uolantes. Dum cum his sum: & celestibus quem homini fas est immiscear
dum animum ad cognitarum rerum conspectum tandentem in sublimi'
semper habeam. quantum refert mea quid calcem. Aiq non est hec terra
frugiferarum aut letarum arborum ferax. Non magnis & nauigabilibus flu¬

Expanded text:
mundum est, alienum homini est. Undecumque ex aequo ad caelum erigitur acies, paribus intervallis omnia divina ab omnibus humanis distant. Proinde, dum oculi mei ab illo spectaculo, cuius insatiabiles sunt, non abducantur, dum mihi solem lunamque intueri liceat, dum ceteris inhaerere sideribus, dum ortus eorum occasusque et intervalla et causas investigare vel ocius meandi vel tardius, spectare tot per noctem stellas micantis et alias immobiles, alias non in magnum spatium exeuntis sed intra suum se circumagentis vestigium, quasdam subito erumpentis, quasdam igne fuso praestringentes aciem, quasi decidant, vel longo tractu eum luce multa praetervolantes, dum eum his sim et caelestibus, qua homini fas est, immiscear, dum animum ad cognatarum rerum conspectum tendentem in sublimi semper habeam—quantum refert mea, quid calcem ? "At non est haec terra frugiferarum aut laetarum arborum ferax ; non magnis nec navigabilibus flu
Abbreviated transcription (Latin):
in primas et secundas admissiones digeruntur. Consuetudo ista uetus est Regibus:
Regesq simulantibus populum amicorum describere. Et proprium superbie magno ex¬
timare introitum: ac tactum sui liminis pro honore dare: ut hostio suo proprius as¬
t: ut gradum prior intra domum ponas:ut qua deinceps multa suni hostia
que receptos quoq excludunt.

Expanded text:
in primas et secundas admissiones digeruntur. Consuetudo ista vetus est regibus in primas et secundas admissiones digeruntur. Consuetudo ista vetus est regibus regesque simulantibus populum amicorum discribere, et proprium superbiae magno aestimare introitum ac tactum sui liminis et pro honore dare, ut ostio suo propius adsideas, ut gradum prior intra domum ponas, in qua deinceps multa sunt ostia, quae receptos quoque excludant.
Abbreviated transcription (Latin):
lunt audire: sed quod audisse semper nolunt. Plenas aures adulatio¬
nibus opum positis uera uox intret.Da consilium utile.Queris quid foelicip̃star̃
possis: Effice ne foelicitati sue credat: ut sciat illam multis & fidis manibus continẽ¬
dam. Parum in illum contuleris si illi sed uel stultam fiduciam pmansure sem
tae exeusseris: docuerisq mobilia esse que dedit casus:& maiore cursu fugere ꝗ ueni¬
unt. nec his portionibus quibus ad summam peruentum est retroiri. sed sepe in¬
ter fortunam maximam & ultimam nihil interesse. Nescis quantum sit precium
amicitiae:si non intelligis multum te ei daturum:& cui te dederis amicum.Rem
n domibus tantum: sed seculis raram: quae non alicui magis deest:ꝗͣ ubi er¬
tur abundare. Quid istos tu libros quos uix nomen datorum cõplectitur aut memoria
aut manus amicorum existimas esse.Non sunt qui agmine magno ianue pulsant: ꝗ

Expanded text:
lunt audire, sed quod audisse semper volent ; plenas aures adulatiolunt audire, sed quod audisse semper volent ; plenas aures adulationibus aliquando vera vox intret ; da consilium utile. Quaeris, quid felici praestare possis ? Effice, ne felicitati suae credat, ut sciat illam multis et fidis manibus continendam. Parum in illum contuleris, si illi stultam fiduciam permansurae semper potentiae excusseris docuerisque mobilia esse, quae dedit casus, et maiore cursu fugere, quam veniunt, nec iis portionibus, quibus ad summa perventum est, retro iri, sed saepe inter maximam fortunam et ultimam nihil interesse ? Nescis, quantum sit pretium amicitiae, si non intellegis multum te ei daturum, cui dederis amicum, rem non domibus tantum, sed saeculis raram, quae non aliubi magis deest, quam ubi creditur abundare. Quid ? Istos tu libros, quos vix nomenclatorum complectitur aut memoria aut manus, amicorum existimas esse ? Non sunt isti amici, qui agmine magno ianuam pulsant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mauit. Horum mmihi nihil accidisset:si aut Agrippa:aut Mecoenas uixissent. Ad¬
eo tot habenti milia hominum duos reparare difficile est.Cesar suni legiones: &
protinus scripte. Fracta classis:& intra paucos dies narrauit noua. Sauitum
opera publica ignibus surrexerunt meliora consumptis.Tota uita Agrippe et Me¬
coenatis uocauit locus. Quid putem defusse similes qui assumerentur:an ipsius
utium fuisse: quia maluit quaeri ꝗͣ querere. Non estq extimemus. Agrippam et
Moecenatem solitos illi natura dicere: quisi sibi dixissent: inter dissimulantes fuis¬
sent. Regalis ingenii mos est in poscentium contumeliam amissa laudare:& his
rtutem dare natura dicendi:aquibus iam audiendi periculum non est.Nͤ¬
Ed ut me ad propositum reducam:uides ꝗͣ facile sit gratiam referre scli¬
cibus: & in summo humanarum opum positis: dic illis non quod uo¬

Expanded text:
mavit : " Horum mihi nihil accidisset, si aut Agrippa aut Maecenas vixisset ! " Admavit : " Horum mihi nihil accidisset, si aut Agrippa aut Maecenas vixisset ! " Adeo tot habenti milia hominum duos reparare difficile est. Caesae sunt legiones et protinus scriptae ; fracta classis et intra paucos dies natavit nova ; saevitum est in opera publica ignibus, surrexerunt meliora consumptis. Tota vita Agrippae et Maecenatis vacavit locus. Quid ? Putem defuisse similes, qui adsumerentur, an ipsius vitium fuisse, quia maluit queri quam quaerere ? Non est, quod existimemus Agrippam et Maecenatem solitos illi vera dicere ; qui si vixissent, inter dissimulantes fuissent. Regalis ingenii mos est in praesentium contumeliam amissa laudare et his virtutem dare vera dicendi, a quibus iam audiendi periculum non est. Sed ut me ad propositum reducam, vides, quam facile sit gratiam referre felicibus et in summo humanarum opum positis. Dic illis, non quod vo
Abbreviated transcription (Latin):
Sed q̃ miserabilis gẽs in ꝗ̃ nemo fuit ꝗ uerum diceret regi nisi qui dicebat sibi. E D¬
luus Augustus filiam intra pudicitiae maledictum impudicam relega¬
uit. & flagina principali domus in publicum emisii.Admissos grega¬
tim adulteros perratam noclurnis commessationibus ciuitatem fos:
ipsum ac rostra quibus pater legem de adulteriis tulerat:filiae in stupra placuisse.
Quotidianum ad martiam concursum: cum ex alultera in questuariam uersa:ius
omnis licentie sub ignoto adultero peteret.Hec tam uindicanda principi:q̃ tacen'¬
da quia quarũdam rerum turpitudo. etiam uindicantem redit. parum potens ire.
publicauerat. Deinde cum interposito tempore in locum resubiisset uerecundia: ge¬
mens ꝙ non illa silentio pressisset: que tandiu nescietat: donec turpe esset sepe excla¬

Expanded text:
 peteret ; sed quam miserabilis gens, in qua nemo fuit, qui verum diceret regi, nisi qui non dicebat sibi ! D peteret ; sed quam miserabilis gens, in qua nemo fuit, qui verum diceret regi, nisi qui non dicebat sibi ! Divus Augustus filiam ultra impudicitiae maledictum impudicam relegavit et flagitia principalis domus in publicum emisit : admissos gregatim adulteros, pererratam nocturnis comissationibus civitatem, forum ipsum ac rostra, ex quibus pater legem de adulteriis tulerat, filiae in stupra placuisse, cotidianum ad Marsyam concursum, cum ex adultera in quaestuariam versa ius omnis licentiae sub ignoto adultero peteret. Haec tam vindicanda principi quam tacenda, quia quarundam rerum turpitudo etiam ad vindicantem redit, parum potens irae publicaverat. Deinde, cum interposito tempore in locum irae subisset verecundia, gemens, quod non illa silentio pressisset, quae tam diu nescierat, donec loqui turpe esset, saepe excla
Abbreviated transcription (Latin):
poteris: nec fulcire ac firmare labentia: multo ante uinceris ꝗͣ uictum esse te sentias
Ceterum non estq exercitum tuum ob hoc sustineri putes non posse:quia nume¬
rus eius duci quoq ignotus est. Nihil tam magnum est quod perire non possit:s
i nascitur inperniciem:ut alia acquiescant ex ipsa magnitudinis sue causa.
ciderunt qua Demaratus predixerat diuina atq humana impellentem:& mutantem
quicquid obstierat trecenti stare iusserunt. Sitatusq per totam greciam passim. Xer¬
xes intellexit quantum ab exercitu turba distaret.Itaq Xerxes pudore ꝗͣ damno
miserior. Demarato gratias egit:ꝗ solus sibi uerum dixisser:& permisit petere qđ
uellet: petiit ille ut sardis maximam asie ciuitatem curru uectus intraret: rectam
uite tiaram gerens. Id solis datum regibus.Dignus fuerat premio anteq̃ pei

Expanded text:
poteris nec fulcire ac firmare labentia ; multo ante vincens, quam victum esse te sentias. poteris nec fulcire ac firmare labentia ; multo ante vincens, quam victum esse te sentias. Ceterum non est, quod exercitum tuum ob hoc sustineri non putes posse, quia numerus eius duci quoque ignotus est ; nihil tam magnum est, quod perire non possit, cui nascitur in perniciem, ut alia quiescant, ex ipsa magnitudine sua causa." Acciderunt, quae Demaratus praedixerat. Divina atque humana impellentem et mutantem, quidquid obstiterat, trecenti stare iusserunt, stratusque passim per totam Graeciam Perses intellexit, quantum ab exercitu turba distaret. Itaque Xerxes pudore quam damno miserior Demarato gratias egit, quod solus sibi verum dixisset, et permisit petere, quod vellet. Petit ille, ut Sardis, maximam Asiae civitatem, curru vectus intraret rectam capite tiaram gerens ; id solis datum regibus. Dignus fuerat praemio, ante quam
Abbreviated transcription (Latin):
et emissas sibi angustias tuebuntur & corporibus obstruent. Tota illos asia non mo¬
uebit loco. Tantas minas belli et pene totius generis humani ruentis impetum Ø¬
ucissimi sustinet. Cum te mutatis legibus suis natura transmiserit: in semita
rebis. & extimabis futura damna: cum computaueris quanti tibi thẽmophilarum
angusta constiterunt Scies te fugari posse: cum scieris posse retineri. Cedent quidem
tibi pluribus locis uelut torrentis modo ablati:cuius cum magno terrore prima
uis defluit. Deinde hinc atq illinc idest simul nascentur quo orientur: & tuis &
uiribus praement. Uerum est quod dicitur: maiorem belli apparatum esse: qui recipi
ab his regionibus possit:quas oppugnare constituis. Sed hec res contra nos est. Ob
hoc ipsum te grecia uincet: quia non capit. Uti toto te non potest.Preterea quae una
rebus salus est: occurrere ad primos rerum impetus: & inclinatis opem ferre non

Expanded text:
et commissas sibi angustias armis tuebuntur, corporibus obstruent ; tota illos Asia non moet commissas sibi angustias armis tuebuntur, corporibus obstruent ; tota illos Asia non movebit loco ; tantas minas belli et paene totius generis humani ruentis impetum paucissimi sistent. Cum te mutatis legibus suis natura transmiserit, in semita haerebis et aestimans futura damna, cum computaveris, quanti Thermopylarum angusta constiterint ; scies te fugari posse, cum sciens posse retineri. Cedent quidem tibi pluribus locis velut torrentis modo ablati, cuius cum magno terrore prima vis defluit ; deinde hinc atque illinc coorientur et tuis te viribus prement. Verum est, quod dicitur, maiorem belli apparatum esse, quam qui recipi ab his regionibus possit, quas oppugnare constituis, sed haec res contra nos est. Ob hoc ipsum te Graecia vincet, quia non capit ; uti toto te non potes. Praeterea, quae una rebus salus est, occurrere ad primos rerum impetus et inclinatis opem ferre non
Abbreviated transcription (Latin):
lubii quin illa mole non uinci solum grecia: sed obrui posse: magis uerendũ ne
uacuas desertasq urbes inuenirent. & profugis hostibus uaste solitudines relique¬
rentur: non habituris: ubi tantas uires exercere possent. Alius illi uix rerum na'¬
turam sufficere. Angusta esse classibus maria: multi castra explicandis equestribus
copiis campestria: uix patere celum sagiitis ad emittenda omnia manu tela. Cũ
hunc modum multa undiq iactarentur:quae hominem nimia extimatior
sui furentem concitarent.Demaratus Lacedemonius solus dixit ipsam illa qua
sibi placeret multitudine indigestam: & graue metuenda esse ducenti. Non enim
uires. sed pondus habere. Ui modica nunquam regi posse nec diudurare ꝗe ꝗd¬
stare non potest. In primo inquit statim monte lacones obiecti: dabunt sibi sui ex¬
perimentum. Tot ista gentium milia trecenti morabuntur: herebunt in uestigio fixi

Expanded text:
esse dubii, quin illa mole non vinci solum Graecia, sed obrui posset ; magis verendum, ne esse dubii, quin illa mole non vinci solum Graecia, sed obrui posset ; magis verendum, ne vacuas desertasque urbes invenirent et profugis hostibus vastae solitudines relinquerentur non habituris, ubi tantas vires exercere possent ; alius vix illi rerum naturam sufficere, angusta esse classibus maria, militi castra, explicandis equestribus copiis campestria, vix patere caelum satis ad emittenda omni manu tela. Cum in hunc modum multa undique iactarentur, quae hominem nimia aestimatione sui furentem concitarent, Demaratus Lacedaemonius solus dixit ipsam illam, qua sibi placeret, multitudinem indigestam et gravem metuendam esse ducenti; non enim vires habere, sed pondus ; immodica numquam regi posse, nec diu durare, quidquid regi non potest. " "In primo," inquit, " statim monte Lacones obiecti dabunt sui experimentum. Tot ista gentium milia trecenti morabuntur ; haerebunt in vestigio fixi
Abbreviated transcription (Latin):
blandissime fallat. Ignorauere uires suas: & dum se tam magnos ꝗͣ audiunt credũt
attraxere superuacua: & in discrimen rerum omnium peruentura bella. Utlem et
necessariam rupere concordiam: secuti iram quam nemo reuocabit. multorum sangui¬
nem hauserunt. fusuri nouissime suum. dum haec sepe uidisti iudicant in explorata
pro certis. flectiq non minus extimant turpe ꝗͣ uinci & perpetua credunt que in su¬
mu perducta maxime mutant.Ingentia super se ac sua regna fregerunt. nec intelle¬
xerunt in illa seua & uanis et cito diffluentibus bonis refulgente: ex eo tpe ipsos
nihil non aduersi expectare debuisse: ex quo mhil ueri audire potuerunt.
Um bellum grecie indiceret Aerres. animum tumentem oblitumq ꝗͣ
cadiicis consideret: nemo non impulit. Alius aiebat. non laturos nun¬
Lcios belli: & ad primam aduentus famam.terga uersuros. Alius nhil

Expanded text:
blandissime fallat, ignoravere vires suas, et, dum se tam magnos, quam audiunt, credunt, blandissime fallat, ignoravere vires suas, et, dum se tam magnos, quam audiunt, credunt, attraxere supervacua et in discrimen rerum omnium perventura bella, utilem et necessariam rupere concordiam, secuti iram, quam nemo revocabat, multorum sanguinem hauserunt fusuri novissime suum ; dum vindicant inexplorata pro certis flectique non minus existimant turpe quam vinci et perpetua credunt, quae in summum perducta maxime nutant, ingentia super se ac suos regna fregerunt ; nec intellexerunt in illa scena vanis et cito diffluentibus bonis refulgente ex eo tempore ipsos nihil non adversi expectare debuisse, ex quo nihil veri audire potuerunt. Cum bellum Graeciae indiceret Xerxes, animum tumentem oblitumque, caducis confideret, nemo non impulit. Alius aiebat non laturos nuntium belli et ad primam adventus famam terga versuros ; alius nihil
Abbreviated transcription (Latin):
occasiones tui uoti. siquis tecum coniraxit per ista dimittitur. Gum potius cũm
potentem esse uelis: cui plurimum debes et beatum. Quid enim ut dixi uetat te
referre: etiam summa fcelicitate preditis gratiam: cuius plena tibi occurret & uaria
materia: Ouid tui nescis debitum etiam socupletibus solui: nec te inutũ distinguã
na sane excluserat opulenta foelicitas: monstrabo tibi re inopiam: laborant ma¬
gna fastigia. Quid omnia possidentibus desit: Si hicet ille qui uerum dicat. etho¬
minem inter mentientes stupentem: ipsaq consuetudine pro rectis blanda audi¬
endi ad ignorantiam ueri perductum: uindicet a consensu contemptuq falsorum
Non uides quemadmodum illos in preceps agat extincta libertas. & fides in ob'¬
sequium seruile submissa: dum nemo ex ammi sui alia sniã suadet. dissuadetq
sed adulanti certa est: & unum amicorum omium officium: una contentio: quis

Expanded text:
occasiones voti tui. Si quis tecum contraxit, per ista dimittitur! Quin potius eum occasiones voti tui. Si quis tecum contraxit, per ista dimittitur! Quin potius eum potentem esse vis, cui plurimum debes, et1 beatum ? Quid enim, ut dixi, vetat te referre etiam summa felicitate praeditis gratiam ? Cuius plena tibi occurret et varia materia. Quid ? tu nescis debitum etiam locupletibus solvi ? Nec te invitum distringam. Omnia sane excluserit opulenta felicitas, monstrabo tibi, cuius rei inopia laborent magna fastigia, quid omnia possidentibus desit : scilicet ille, qui verum dicat et hominem inter mentientes stupentem ipsaque consuetudine pro rectis blanda audiendi ad ignorantiam veri perductum vindicet a consensu concentuque falsorum. Non vides, quemadmodum illos in praeceps agat extincta libertas et fides in obsequium servile submissa ? Dum nemo ex animi sui sententia suadet dissuadetque, sed adulandi certamen est et unum amicorum omnium officium, una contentio, quis
Abbreviated transcription (Latin):
equali in eum fortuna indulgentia perseueret: ut nemo in illum possit ẽẽ nisi
conscientia gratus. Quanto haec iustiora uota sunt que nullam occasionem dif¬
ferunt: sed gratum statum faciunt. Quid enim prohibet referre gratiam prosperis
rebus: Quamulia sunt per que quicquid debemus reddere etiam foelicibus possumꝰ
Fidele consilium assidua conuersatio sermo cõis. et sine adulatione uicundus: aut¬
res si deliberare uelit diligentes: tu te sic credere cõuictus familiaritas. Neminem
n alte secunda posuerunt: ut non illi eo magis amicus desit.quia nihil absit¬
ꝑsa tam tristis est: et omniuoto submouenda occasio: ac procul repel¬
lenda: ut gratus esse possis iratis dus opus est. Nec ex hoc quidẽ pec¬
care te intelligis: quod melius cum eo agitur cui ingratus es propo¬
ne in ammo tuo carcerem: uincula sordes. seruitutem bellum egestatẽ Ne sunt

Expanded text:
equali in eum fortuna indulgentia perseveret, ut nemo in illum possit esse nisi equali in eum fortuna indulgentia perseveret, ut nemo in illum possit esse nisi conscientia gratus." Quanto haec iustiora vota sunt, quae te in nullam occasionem differunt, sed gratum statim faciunt! Quid enim prohibet referre gratiam prosperis rebus ? Quam multa sunt, per quae, quidquid debemus, reddere etiam felicibus possumus ! Fidele consilium, adsidua conversatio, sermo comis et sine adulatione iucundus, aures, si deliberari velit, diligentes, tutae, si credere, convictus familiaritas. Neminem tam alte secunda posuerunt, ut non illi eo magis amicus desit, quia nihil absitIsta tristis et omni voto submovenda occasio ac procul repellenda. Ut gratus esse possis, iratis dis opus est ? Ne ex hoc quidem peccare te intellegis, quod melius cum eo agitur, cui ingratus es ? Propone animo tuo carcerem, vincula, sordes, servitutem, bellum, egestatem ; haec sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Tuota inquit ualuissent: & in hoc ualuissent ut tutus esses. primum
certum nihil optas: periculum sub incerto auxilio.Deinde utrunq
certum puta. Quod nocet prius est. Preterea tu conditionem uoti tui
tormentum etiam si accepero eguisse: etiam si seruatus fuero trepidasse:etiam si ab'¬
solutus fuero causam dixisse. Nullius moetus tam gratus est finis: ut non gratior
sit solida & inconcusa securitas: Opta ut reddere mihi beneficium possis: cũ opus
erit non opus sit si esset in tua potestate quod optas: ipse fecisses. E¬
Uanto hoc honestius uotum est:opto in eostatu sit quo semperbenefi¬
cia distribuat nunꝗ̃ desideret.Sequatur illum materia:qua tam he
tatem:clementiam irritet:ac prouocet turba gratorum.Sed quod illi et habere cõ¬
tingat: nec experiri necesse est. Ipse nulli implicabilis sit: ipsi nemo placandus:tã¬

Expanded text:
" Si vota," inquit, " valuissent, et in hoc valuissent, ut tutus esses." Primum " Si vota," inquit, " valuissent, et in hoc valuissent, ut tutus esses." Primum certum mihi optas periculum sub incerto auxilio. Deinde utrumqucertum puta : quod nocet, prius est. Praeterea tu condicionem voti tuitimas, etiam si accepero, eguisse ? Etiam si servatus fuero, trepidasse ? Etiam si absolutus fuero, causam dixisse ? Nullius metus tam gratus est finis, ut non gratior sit solida et inconcussa securitas. Opta, ut reddere mihi beneficium possis, cum opus erit, non, ut opus sit. Si esset in tua potestate, quod optas, ipse fecisses. uanto hoc honestius votum est : " Opto, in eo statu sit, quo semper beneficia distribuat, numquam desideret ; sequatur illum materia, qua tam betatem, clementiam irritet ac provocet turba gratorum, quos illi et habere contingat nec experiri necesse sit ; ipse nulli implacabilis sit, ipsi nemo placandus ; tam a
Abbreviated transcription (Latin):
capere quasdam urbes ut seruarent: & uincere quosdam ut ignoscerent.Nec ideo
non hostilia uota in quibus quod mitissimum est: post crudelitatem uenit. De¬
succedere. Pessime cum eo agis cui uis adiis noceri:ate succurri. Imque cũ ipis
diis. illis enim durissimas partes imponis:tibi humanas. Ut tu prosis.dii noce¬
bunt. Si accusatorem submittens. quem deinde remoueres. si aliqua illum lire
implicares quam subinde subinde discuteres. nemo de tuo scelere dubitarei Quid
interest utrum istud fraude tentatur:an uoto:Nisi quod potentiores illi aduersa¬
rios queris. Non est quod dicas: quomodo enim illi iniuriam facio: Uotum tuii
it superuacuum est:aut iniuriosum:immo iniuriosum etiam si irritum.Ui
quid non per uotum tuum efficis: dei munus est. Iniuria uero quicquid optas
sat est tibi. non aliter debemus irasci:quem si profeceris.

Expanded text:
capere quasdam urbes, ut servarent, et vincere quosdam, ut ignoscerent, nec ideo capere quasdam urbes, ut servarent, et vincere quosdam, ut ignoscerent, nec ideo non hostilia vota, in quibus, quod mitissimum est, post crudelitatem venit. Deo fiunt, succedere ? Pessime cum eo agis, cui vis a dis noceri, a te succurri, inique cum ipsis dis ; illis enim durissimas partes imponis, tibi humanas ; ut tu prosis, di nocebunt. Si accusatorem submitteres, quem deinde removeres, si aliqua illum lite implicares, quam subinde discuteres, nemo de tuo scelere dubitaret. Quid interest, utrum istuc fraude temptetur an voto, nisi quod potentiores illi adversarios quaeris ? Non est, quod dicas : " Quam enim illi iniuriam facio ? " Votum tuum aut supervacuum est aut iniuriosum, immo iniuriosum, etiam si irritum. Quidquid non efficis, dei munus est, iniuria vero, quidquid optas. Sat est ; tibi non aliter debemus irasci, quam si profeceris.
Abbreviated transcription (Latin):
moetum: & maius aliquod in peccatis malum optas:ut ope indigeat. Hoc cõira
illum est. Optas tua indigeat ope.Hoc pro te est. non succurrere ius illi:sed sol¬
uere. Qui sic praeparat solui: uult non soluere. Ita quod unum in uoto tuo hone¬
tum uideri poterat: illud turpe & ingratum est nolle debere. Optas enim no
facultatem habeas referende gratie: sed ut ille necessitatem rei implorande superio¬
rem te facis: & quod fas est benemeritum ad pedes tuos mittis. Quanto satius est
acceperis minus peccares. Nihil enim nisi quod dederat amitteret.Nũc uis
illum subiici tibi iactura rerum suarum & status mutatione id deuocare:ut
infra beneficia sua iaceat. Gratum te reputabo coram eo qui prodesse uis. Opta.
Uotum tu istud uocas: quod inter gratum & inimicum põt diuidi: quod nõ du¬
bites aduersarium hostem fecisse: si extrema tacentur.hostes quoq optauerunt

Expanded text:
metum et maius aliquod imprecaris malum. Optas, ut ope indigeat : hoc contra metum et maius aliquod imprecaris malum. Optas, ut ope indigeat : hoc contra illum est ; optas, ut ope tua indigeat : hoc pro te est. Non succurrere vis illi, sed solvere : qui sic properat, solvi vult, non solvere. Ita, quod unum in voto tuo honestum videri poterat, ipsum turpe et ingratum est, nolle debere; optas enim, non ut tu facultatem habeas referendae gratiae, sed ut ille necessitatem implorandae. Superiorem te facis et, quod nefas est, bene meritum ad pedes tuos mittis. Quanto satius est acceperas, minus peccares ; nihil enim, nisi quod dederat, amitteret. Nunc vis illum subici tibi, iactura rerum suarum et status mutatione in id devocari, ut infra beneficia sua iaceat. Gratum te putabo ? Coram eo, cui prodesse vis, opta! Votum tu istud vocas, quod inter gratum et inimicum potest dividi, quod non dubites adversarium et hostem fecisse, si extrema taceantur ? Hostes quoque optaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
uersa grati animi natura est. contra eum optare: cui honeste deesse nom possis I I
dium. Hoc dicis non nihil te peccare: sed minus ꝗ sine remedio pericu¬
lum optares. Nequitia est ut extrahas emergere: euertere ut suscites:
ut emittas includere. Non est beneficium iniurie finis: nec unquam id detraxis¬
se meritum est:quod ipse qui detraxit intulerat.Non uulneres me malo:q̃ sanes.
Potes inire gratiam:si quia uulneratus sum sanas: non si uulneras ut sanandus
sim. Nunq̃ cicatrix nisi collocata uulneri placuit:quod ita coisse gaudemus: ut
non fuisse mallemus.Si hoc ei optares cuius nullum beneficium haberes ⁊̃hua¬
num erat uotum:quantum inhumanius ei optes: cui beneficium debes N os¬
Imul inquit ut possem ferre illi opem precor.Primum ut te in me'¬
dia parte uoti tui occupem.lam ingratus es.Nondum audio inꝗt
illi uelis prestare:scio inquit illum uelis pati. Solicitudinem illi &

Expanded text:
verse grati animi natura est contra eum optare, cui honeste deesse non possis. " Nverse grati animi natura est contra eum optare, cui honeste deesse non possis. " Ndium." Hoc dicis non nihil te peccare sed minus, quam si sine remedio periculum optares. Nequitia est ut extrahas mergere, evertere ut suscites, ut emittas includere. Non est beneficium iniuriae finis, nec umquam id detraxisse meritum est, quod ipse, qui detraxit, intulerat. Non vulneres me malo quam sanes. Potes inire gratiam, si, quia vulneratus sum, sanas, non, si vulneras, ut sanandus sim. Numquam cicatrix nisi conlata vulneri placuit, quod ita coisse gaudemus, ut non fuisse mallemus. Si hoc ei optares, cuius nullum beneficium haberes, inhumanum erat votum ; quanto inhumanius ei optas, cui beneficium debes ! Simul," inquit, " ut possim ferre illi opem, precor." Primum, ut te in media parte voti tui occupem, iam ingratus es ; nondum audio, quid illi velis praestare, scio, quid illum velis pati. Sollicitudinem illi et
Abbreviated transcription (Latin):
exilium: ut desertam fugientemq conitentur. Optant inopiam ut magis deside¬
ranti donent. Oprant morbum ut assideant.Et quicquid inimicus optaret a¬¬
mantes fouent. Fere idem itaq exitus est odii & amoris insani.Tale quidd
his accidit qui amicis incommoda optant quae detrahat:& ad beneficium iniuria
ueniunt. Cum sanctius sit uel cessare: ꝗ per scelus officio locum querere.Quod sigu¬
bernator adiis tempestates infestissimas: & procellas petat:ut gratior ars sua pericu¬
lo fiat. Quid si imperator deos orer:ut magna uis hostium circũ fusa castris fossas
subito impetu compleat:& uallum trepidante exercitu conuellat:& in ipsis por
infesta constituat: quo maiore cum gloria rebus lapsis profligatisq succu
Omnes isti beneficia sua destabili uia ducunt: qui deos contra eum aduocanto
cui ipsi affururi sunt. & ante illos sierni quem erigi nolunt. Inhumana ista & ꝑ¬

Expanded text:
exilium, ut desertam fugientemque comitentur, optant inopiam, ut magis desideexilium, ut desertam fugientemque comitentur, optant inopiam, ut magis desiderant donent, optant morbum, ut adsideant, et, quidquid inimicus optaret, amantes vovent. Fere idem itaque exitus est odii et amoris insani. Tale quiddam et his accidit, qui amicis incommoda optant, quae detrahant, et ad beneficium iniuria veniunt, cum satius sit vel cessare, quam per scelus officio locum quaerere. Quid, si gubernator a dis tempestates infestissimas et procellas petat, ut gratior ars sua periculo fiat ? Quid, si imperator deos oret, ut magna vis hostium circumfusa castris fossas subito impetu compleat et vallum trepidante exercitu vellat et in ipsis portis infesta signa constituat, quo maiore cum gloria rebus lassis profligatisque succurrat ? Omnes isti beneficia sua detestabili via ducunt, qui deos contra eum advocant, cui ipsi adfuturi sunt, et ante illos sterni quam erigi volunt. Inhumana ista
Abbreviated transcription (Latin):
On uides quemadmodum teneram liberorum infantiam: parentes¬
ad salubrium rerum patientiam cogant. Tlentium corpora ac repug¬
nantium diligenti cura fouent: & ne membra libertas immatura detorqueat:in re¬
ctum exitura constringunt: & mo liberalia studia inculcant: adhibito timore no¬
lentibus. ad ultimum audacem iuuentam frugalitati pudori. moribus bon
rum sequitur: coaptant:applicant. Adolescentibus quoq ac iam potentibus sui.si
remedia metu ac intemperantia reiiciunt:ius adhibetur ac seruitus.Itaq beneficios.
maxima sunt quae aparentibus accepimus:dum aut nescimus:aut nolimus Ud¬
ls ingratis & repudiantibus beneficia: non quia uolunt:sed ne debeat
similes sunt ex diuerso mmis grati:qui aliquid incommodi p̃cari¬
solent:his quibus obligati sunt aliquid aduersi in quo affectu me¬
morem accepti beneficii approbent an hoc recte faciant: & pia uoluntate queritur
quorum animus simillimus est prauo amore flagrantibus: qui amice sue optãt

Expanded text:
on vides, quemadmodum teneram liberorum infantiam parentesad salubrium rerum patientiam cogant ? Flentium corpora ac repugnandum diligens cura fovent et, ne membra libertas immatura detorqueat, in rectum exitura constringunt et mox liberalia studia inculcant adhibito timore nolentibus ; ad ultimum audacem iuventam frugalitati, pudori, moribus bonis, si parum sequitur, coactam applicant. Adulescentibus quoque ac iam potentibus sui, si remedia metu aut intemperantia reiciunt, vis adhibetur ac severitas. Itaque beneficiorum maxima sunt, quae a parentibus accepimus, dum aut nescimus aut nolumus. His ingratis et repudiantibus beneficia, non quia nolunt, sed ne debeant, similes sunt ex diverso nimis grati, qui aliquid incommodi precarisolent iis, quibus obligati sunt, aliquid adversi, in quo adfectum memorem accepti beneficii approbent. An hoc recte faciant et pia voluntate, quaeritur ; quorum animus simillimus est pravo amore flagrantibus, qui amicae suae optant
Abbreviated transcription (Latin):
nus spiritus per omnia maxima ac minima aequali intentione diffusus: siue
itum et mutabilis causarum inter se coherentium series. Id inquam acti
est: ut in alienum arbitrium nisi uilissima queq non caderent. Quicquid
optimum homini est:id extra humanam potentiam iacet: nec dari nec eripi
potest. Mundus hic quo nihil neq maius neq magnum ornatius rerum
natura genuit. Animus contemplator:admiratorq: mundi pars eius ma¬
gnificentissima propria nobis:et perpetua tandiu nobiscum mansura quã
iu ipsi manebimus. Alacres itaque & erecti quocunque res tulerit
trepido gradu properemus.¬

Expanded text:
nus spiritus per omnia maxima ac minima aequali intentione diffusus, sive nus spiritus per omnia maxima ac minima aequali intentione diffusus, sive fatum et immutabilis causarum inter se cohaerentium series—id, inquam, actum est, ut in alienum arbitrium nisi vilissima quaeque non caderent. Quidquid optimum homini est, id extra humanam potentiam iacet, nec dari nec eripi potest. Mundus hic, quo nihil neque maius neque ornatius rerum natura genuit, et animus contemplator admiratorque mundi, pars eius magnificentissime propria nobis et perpetua et tam diu nobiscum mansura sunt, quam diu ipsi manebimus. Alacres itaque et erecti, quocumque res tulerit, intrepido gradu properemus
Abbreviated transcription (Latin):
stituta sunt. Alius alii successit. Hic concupiuir: quod alio fastidio fuit Ile
unde expulerat eiectus est. Ita fato placuit nullius rei eodem semper loco sta¬
re fortunam. Aduersus ipsam mutationem locorum detractis certis in como¬
dis que exilio ad herent: satis hoc remedii putat. Uarro doctissimus roma no¬
rum inquit: quocunq uenimus eadem rerum natura utendum est.M.Brutus
satis hoc putat:quot licet in exilium euntibus uirtutes suas ad locum ferri¬
secum ad quem migraturi sunt.Hec etiam siquis singula parum iudieat effi¬
a ad consulendum exulem.Utraq in unum collata satebitur plurimu:
posse: quantulum enim est quod perdidimus. Duoq pulcherrima sunt. Quo¬
cunq nos mouerimus:sequetur natura cõmunis et propria uirtus. Id actum
est mihi crede ab illo. Quisquis fortunatior uniuersi fuit: siue ille deus est
potens omnium: siue incorporalis ratio ingentium operum artifex: siue diui¬

Expanded text:
siticia sunt. Alius alii successit ; hic concupivit, quod illi fastidio fuit; ille siticia sunt. Alius alii successit ; hic concupivit, quod illi fastidio fuit; ille unde expulerat, eiectus est. Ita fato placuit, nullius rei eodem semper loco stare fortunam. Adversus ipsam commutationem locorum de- tractis ceteris incommodis, quae exilio adhaerent, satis hoc remedii putat Varro, doctissimus Romanorum, quod, quocumque venimus, eadem rerum natura utendum est. M. Brutus satis hoc putat, quod licet in exilium euntibus virtutes suas secum ferre. Haec etiam si quis singula parum iudicat efficacia ad consolandum exulem, utraque in unum conlata fatebitur plurimum posse. Quantulum enim est, quod perdidimus ! Duo quae pulcherrima sunt, quocumque nos moverimus, sequentur: natura communis et propria virtus. Id actum est, mihi crede, ab illo, quisquis formator universi fuit, sive ille deus est potens omnium, sive incorporalis ratio ingentium operum artifex, sive divi
Abbreviated transcription (Latin):
ingerit. Hec ipsa insula sepeiam colonos mutauit.l
Tantiquiora quae uenustas obduxit transcam.horrore relicta.
Grii qui nunc Marsiliam colunt:prius in hac insula consederũt¬
Ex qua quid eos fugauerit incertum est.Utrum celi grauitas:
an prepotentis Italia conspectus:an natura importuosi maris.Nam in ẽa nõ
fuisse feritatem accolarum eo apparet. quot maximum tunc trucibus et
ditis Gallie populis se interposuerunt.Transierunt deinde ligures in eam trã¬
sierunt hispani: quod ex similitudine ritus apparer. Eadem enim tegumenta
capitum idemq genus calciamenti quod cantabris est. et uerba quedam Nã
totus sermo conuersatione grecorum lygurumq primo desciuit. Deducte
einde sunt due ciuium Romanorum colonie. Altera a Mario: altera as¬
la. Totiens huius aridi et spinosi saxi mutatus est populus. iux denique in¬
uenies ullam terram: quam etiam nunc indigne colant. Permixta omma &i in¬

Expanded text:
ingerit. Haec ipsa insula saepe iam cultores mutavit. Ut antiquiora, quae vetustas obduxit, transeam, Phocide relicta Graii, qui nunc Massiliam incolunt, prius in hac insula consederuntex qua quid eos fugaverit, incertum est, utrum caeli gravitas an praepotentis Italiae conspectus an natura importuosi maris; nam in causa non fuisse feritatem accolarum eo apparet, quod maxime tunc trucibus et inconditis Galliae populis se inter- posuerunt. Transierunt deinde Ligures in eam, transierunt et Hispani, quod ex similitudine ritus apparet; eadem enim tegmenta capitum idemque genus calciamenti quod Cantabris est, et verba quaedam ; nam totus sermo conversatione Graecorum Ligurumque a patrio descivit. Deductae deinde sunt duae civium Romanorum coloniae, altera a Mario, altera a Sulla ; totiens huius aridi et spinosi saxi mutatus est populus ! Vix denique invenies ullam terram, quam etiamnunc indigenae colant; permixta omnia et in
Abbreviated transcription (Latin):
qui beneficia sua amabilia uult esse. excogitat quomodo multi obligentur et ta¬
nen singuli habent aliquod quo se ceteris preferant. Ego uero beneficus
obnciam moras: que quo plura maioraq fuerint: plus afferent laudis. Ad sit ta¬
men iudicium. Neq enim cordi esse cuiquam possunt sorte ac temere data Qua¬
re siquis aestimat nos: cum ista pecipimus: benignitatis fines introrsus referre:
et illi minus lapsum limitem aperire: ne perperam moninones nostras exaudiat
Quam enim uirtutem magis ueneramur: Cui magis stimulos addimus:
bus non tam conuenit hec adhortatio: quem nobis societatem humani gene¬
ris sancientibus.

Expanded text:
qui beneficia sua amabilia esse vult, excogitet, quomodo et multi obligentur et taqui beneficia sua amabilia esse vult, excogitet, quomodo et multi obligentur et tamen singuli habeant aliquid, quo se ceteris praeferant. Ego vero beneficiis non obicio moras ; quo plura maioraque fuerint, plus adferent laudis. At sit iudicium ; neque enim cordi esse cuiquam possunt forte ac temere data. Quare si quis existimat nos, cum ista praecipimus, benignitatis fines introrsus referre et illi minus laxum limitem aperire, ne perperam monitiones nostras exaudivit. Quam enim virtutem magis veneramur ? Cui magis stimulos addimus ? Quibusve tam convenit haec adhortatio quam nobis societatem generis humani sancientibus