comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disposuit. Pascha apud sem richariũ celebriuit.
indeq iterũ ꝑlitus oceani ad roto magũ ciuitatẽ
ꝑuenit. ibiq sequana amne transmisso. turonis
ad sem martinũ orationis causa ꝓuectus ẽ. Ibi
ta ẽ. Obiit aut̃ pridie nonas uinu. Inde ꝑ aureli¬
nianis ac parisiũ regressus. aquis palatiũ uenit.
Codẽ anno prid noñ iuł contra morẽ et naturã.
aspera et gelu ẽcreta fuit pruina. et uii iđ iulu
similit. sed tam̃ nullã in cõmoditatẽ fructib at¬
tulit. Mense augusto mogontia placitũ tenuit.
Et inde mouens. cũ exertitii rauonnã uenit. Ubi
iiii dies moratus. romã gressũ direxit. filiũ suũ
pippinũ cũ exercitu in beneuentũ misit. Itaq cũ
romã uenisset. occurrit ei leo papa pridie. et
senatus romanorũ apud nomentũ. duodecimo
ab urbe lapide. et suma eũ humilitate. sumoq
honore suscepit. prandens cũ eo in eodẽ loco¬

Expanded text:
disposuit. Pascha apud sanctum Richarium celebravit; disposuit. Pascha apud sanctum Richarium celebravit; indeque iterum per litus oceani ad Rotomagum civitatem pervenit ibique Sequana amne transmisso Turonis ad sanctum Martinum orationis causa profectus est. Ita est. Obiit autem pridie Non. Iunii. Inde per Aurelianis ac Parisius regressus Aquis palatium venit. Eodem anno pridie Non. Iul. contra morem et naturam aspera et gelu concreta fuit pruina et VII. Id. Iul. similiter, sed tamen nullam incommodidatem fructibus attulit. Mense Augusto Mogontia placitum tenuit et inde movens cum exercitu Ravennam venit; ubi VII dies moratus Romam gressum direxit, filium suum Pippinum eum exercitu in Beneventum misso. Itaque cum Romam venisset, occurrit ei pridie Leo papa et senatus Romanorum apud Nomentum, duodecimo ab Urbe lapide, et summa eum humilitate summoque honore suscepit, prandens cum eo in eodem loco
Abbreviated transcription (Latin):
a francis auxilio. ap̃donũ intursione defin¬
sate sunt. Signa quoq maurorũ in pugna
sublata. regi p̃sentata s. Nuido comes qͥ mar¬
cã contra brittones tenebat: cũ sociis brittannũ
ingressus. totãq ꝑlustrans. inditionẽ recepit.
et rege de saxonia reuertenti. arma ducũ qui
se tradiderant. inscriptis singulorũ nominib
p̾sentauit. Iota itaq brittannia. qđ nũquã antea
fuit. francis subiugata ẽ. Codẽ anno. monachus
quidã de hiero solimis ueniens. reliquias multas
attulit regi ex parte patriarthę hiero solimi¬
tani. Axan p̃fectus ciuitatis quȩ dicit̾ ascacla¬
uis. regi munera misit. Celebrauit rex natale
limitano monacho. misit cũ eo hachariam
pbrm de palatio suo. et ꝑ illũ multã pecunia
misit ꝑ illa scã loca ubi dñs conuersatus ẽ cor¬
poralit̃. Ipse medio martio de aquis egressus.
litus oceani gallici ꝑ lustrauit. et in ipso mari qđ
tunc a piratis infestabat᷑. classẽ instituit. p̃sidia

Expanded text:
a Francis auxilio a predonum incursione defensati sunt; signa quoque Maurorum in pugna sublata regi presentata sunt. Wido comes, qui marcam contra Brittones tenebat, cum sociis Brittanniam ingressus totamque perlustrans in deditionem recepit et rege de Saxonia revertenti arma ducum, qui se tradiderant, inscriptis singulorum nominibus presentavit. Tota itaque Brittannia, quod nunquam antea fuit, Francis subiugata est. Eodem anno monachus quidam de Hierosolimis veniens reliquias multas attulit regi ex parte patriarchae Hierosolimitani Azan prefectus civitatis, quae dicitur Osca clavis, regi munera misit. Celebravit rex natalemlimitanum monachum, misit cum eo Zachariam presbiterum de palatio suo et per illum multam pecuniam misit per illa sancta loca, ubi Dominus conversatus est corporaliter. Ipse medio Martio de Aquis egressus litus oceani Gallici perlustratus est et in ipso mari, quod tunc a piratis infestabatur, classem instituit, presidia
Abbreviated transcription (Latin):
ecreueramus quidẽ circa uuald radã moe¬
chã. et ꝑtinacit̾ in inpoenitentia ꝑmanentẽ.
uindictȩ modũ minus districte tẽperare.
et iuxta qđ merebat᷑. ñ ita ꝓtanto scelere
sententiã in eã ꝓferre iustę punitionis. nisi
obstinato animo in moechiȩ uolutabro ꝑen¬
nit᷑ ꝑ manere ꝓposuisset. Igit᷑ quia monita
nr̃a et crebras exhortationes ẽtẽpsit. quia cul¬
pã suã necdũ cognouit nec c̃fessa ẽ. nec missa¬
a nob̵ legatione qui causã ipsius exequendã sus¬
cepimus ueniã postulauit. Postremo cũ recto
itinere nos illi fuerat ad eundũ. et beati petri
apłi suffragia requirenda. retro ẽ conuersa p̾
satanan. necñ et a thietbirgȩ reginȩ cepta me¬

Expanded text:
quidem circa Waldradam moecham et pertinaciter in impęnitentia permanentem vindictae modum minus districte temperare et, iuxta quod merebatur, non ita pro tanto scelere sententiam in eam iustae punitionis proferre, nisi obstinato animo in moechiae volutabro perenniter permanere proposuisset. Igitur, quia monita nostra et crebras exhortationes contempsit, quia culpam suam nec dum cognovit nec confessa est nec missa nobis legatione, qui causam ipsius exequendam suscepimus, veniam postulavit, postremo, cum recto itinere nos illi fuerat adeundum et beati Petri apostoli suffragia requirenda, retro est conversa post Satanan, necnon a Thietbirgae reginae cępta
Abbreviated transcription (Latin):
enna uenationib operã dedit. Et misso in
saxoniã exercitu. trans albia nos saxones
uastauit. Grimaldus beneuentanorũ dux
in luceria uuinigisũ comitẽ spoleti qͥ p̾sidio
p̃erit aduersa ualitudine fatigatũ obsedit.
et indeditionẽ accepit. captũq cũ magno ho¬
nore tenuit. Imperatos aquis nat᷑ dñi celob.
palatio factus ẽ. et mortalitas subsecuta ẽ.
uinigisus a grimaldo redditꝰ ẽ. Missi impe¬
ratoris a c̃stantino poli regressis. et uener
cũ eis legati nichofori imperatoris. qͥ tunc
rem publicã regebat. quorũ hȩc s̃ nomina.
Nichahel ep̃s. petrus abbas. talistus et candi¬
datus. Qui uener adimperatorẽ in germa¬
nia suꝑ fluuiũ sala. in loco qͥ dicit᷑ salx. et
pactũ faciende pacis in xp̃o susceper̃. Inde
dimissicũ epła imperatoris romã uenerum
nde constantinopoli regressi s̃. Imperator
aut̃ baioariã ꝓfectus. dispositis pannoniorx¬

Expanded text:
enna venationibus operam dedit et misso in enna venationibus operam dedit et misso in Saxoniam exercitu transalbianos Saxones vastavit. Grimaldus Beneventanorum dux in Luceria Winigisum comitem Spoleti, qui presidio preerat, adversa valitudine fatigatum obsedit et in deditionem accepit captumque cum magno honore tenuit. Imperator Aquis natalem Domini cepalatio factus est et mortalitas subsecuta est. Winigisus a Grimaldo redditus est. Missi imperatoris a Constantinopoli regressi sunt, et venerunt cum eis legati Nichofori imperatoris, qui tunc rem publicam regebat; quorum haec sunt nomina: Michahel episcopus, Petrus abbas, Calistus et Candidatus. Qui venerunt ad imperatorem in Germania super fluvium Sala in loco, qui dicitur Salz, et pactum faciendae pacis in Christo susceperunt; inde dimissi cum epistola imperatoris Romam venerunt, inde Constantinopolim regressi sunt. Imperator autem Baioariam profectus
Abbreviated transcription (Latin):
flamis exusta ẽ. eiꝰq p̃fectus rotselmus eõ¬
phensus. Castella que ad illã ciuitatẽ aspici¬
ebant. indeditionẽ recepta s. hatun et rotfel¬
mus exilio dãnati s. Mense octobri isaac iu¬
deus de affrica cũ elefante regressus. portũ
ueneris intrauit. et quia ꝓpt niues alpes
transire ñ potuit. in uercellis hiemauit. Im
trix de c̃stantinopoli misit legatũ nomine
leonẽ ad imperatorẽ de pace cfirmanda
int̾ francos et grecos. Et imperator c̃stanti¬
nopolĩ misit iesse ep̃m ambianensẽ. et elin¬
gaudũ comitẽ. ut pacẽ cũ ea statuerent. Pas¬
cha celebratũ ẽ in eodẽ palatio. Codẽ anno
xiiii Rł aug̃. uenit asaac cirele fante et er¬
teris munerib a rege ꝑsarũ missis. in p̃sentia
imperatoris. Nom elefantis erat. ambulabat.
Ostona ciuitas in italia. in deditionẽ recepta e.
uceria quoq frequenti obsidione fatigata.
et ipsa in deditionẽ uenit. p̃sidiũq francoru
in ea positũ ẽ. Imperator estatis tẽpore in ardu¬

Expanded text:
ctus Rotselmus coest. Castella, quae ad illam civitatem aspiciebant, in deditionem recepta sunt. Zatun et Rotselmus exilio dampnati sunt. Mense Octobrio Isaac Iudeus de Africa cum elefanto regressus portum Veneris intravit et, quia propter nives Alpes transire non potuit, Vercellis hiemavit. Imptrix de Constantinopoli misit legatum nomine Leonem ad imperatorem de pace confirmanda inter Francos et Grecos, et imperator Constantinopolim misit Iesse episcopum Ambianensem et Helmgaudum comitem, ut pacem cum ea statuerent. Pasca celebratum est in eodem palatio. Eodem anno XIII. Kal. Aug. venit Isaac cum elefanto et ceteris muneribus a rege Persarum missis in presentiam imperatoris; nomen elefantis erat Ambulabat. Ostona civitas in Italia in deditionem recepta est. Luceria quoque frequenti obsidione fatigata et ipsa in deditionem venit, presidiumque Francorum in ea positum est. Imperator aestatis tempore in Ardu
Abbreviated transcription (Latin):
Unus tam̃ ex francis ademarus nomine. comes
ciuitatis genuue. cũ imprudent pugnaret.
occisus ẽ a mauris. In spana uͦ nauari et pam¬
pilonenses. qui superiob annis ad sarrateno
transierant. in fidẽ recepti sunt. Classis ani¬
chophoro imperatore. cui geta patricius pre¬
erat ad retipiendã dalmatiã mittit᷑ . et lega¬
ti qui fere ante quatuor annos ad regẽ ꝑsarũ

Expanded text:
demarus nomine, comes civitatis Genuvae, cum imprudenter pugnaret, occisus est a Mauris. In Spania vero Navari et Pampilonenses, qui superioribus annis ad Sarracenos transierant, in fidem recepti sunt. Classis a Nicophoro imperatore, cui Geta patricius preerat, ad recipiendam Dalmatiam mittitur; et legati, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ros regi ꝑlegatos froiã et basilicũ hiemis tempore
misit. Et celebrauit rex natale dñi in eodẽ loco. et
pascha similiter. CAPIT NLUM
papã letania maiort captũ excecauerunt. ac lin¬
guã eiꝰ radicitus abscider̃. Qui in custodiã missus
noctu ꝑ murũ euasit. et adlegatos regis. qui tune
apud basilicã sc̃ĩ petri erant. uui rundũ scilicet
abbatẽ. et uuinigisũ spolitanorũ ducẽ ueniens
spoletũ ductus est. Rex saxoniã ingressus. apud
paderbrunna castris positis consedit. et inde di¬
uiso exercitu. ca rolũ filiũ suũ cũ medietate ad
colloquiũ sclauorũ. et ad recipiendos saxones.
qui exnorliudis uenerunt in bardengauui dire¬
xit. In eodẽ loco leonẽ papã cũ sũmo honore fus¬
cepit ibiq reditũ caroli filii sui expectins. lconẽ
pontificẽ simili quo fusceptis ẽ honore dimi¬
sit. Qui statĩ romã ꝓfectus ẽ. Recepto eũ ꝓspes¬

Expanded text:
ros regi per legatos, Frojam et Basilicum, hyemis tempore ros regi per legatos, Frojam et Basilicum, hyemis tempore misit, et celebravit natalem Domini in eodem loco, et pascha similiter. Anno Dominipapam letania majore captum excaecaverunt, ac linguam ejus radicitus absciderunt; qui in custodia missus noctu per murum evasit, et ad legatos regis, qui tunc apud basilicam sancti Petri erant, Wirundum scilicet abbatem, et Winigisum Spolitanorum ducem veniens, Spoletum ductus est. Rex Saxoniam ingressus, apud Paderbrunna castris positis consedit, et inde diviso exercitu, Carolum filium suum cum medietate ad colloquium Sclavorum, et ad recipiendos Saxones qui ex Nortliudis venerunt, in Bardengavi direxit. In eodem loco Leonem papam summo cum honore suscepit, ibique reditum Caroli filii sui expectans, Leonem pontificem simili quo susceptus erat honore dimisit, qui statim Romam profectus est. Recepto cum prosper
Abbreviated transcription (Latin):
populando ꝑagrauit. Nordłudi ẽtra transacho¬
nẽ ducẽ abrothidorũ. et hebruinũ legatũ regis
cõmisso ꝓelio uicti s̃. Cesa s̃ exeis in eo pelio qua¬
tuor milia. cȩteri qui fuger̃. de pacis c̃ditione
tractare coeper̃. Rex acceptis obsidib a saxonib
in franciã reuersus ẽ. Et aquis ꝑueniens. legationẽ
grecorũ a constantinopolĩ missã suscepit. Erant
enĩ legati michael patricius quondã frigię. et
tes. Nam filius eius constantinus imperator. a
suis cõp̃hensus et excecatus ẽ. Hȩc tam̃ legatio tan¬
tũ de pace fuit. Quos cũ absoluisset. absoluit
etiã cũ eis et sisinniũ fratrẽ tharasii c̃stantino po¬
litani ep̃i. iam dudũ in italia captũ ꝓelio. Hoc
anno sidus martis in toto cęlo ñ cõparuit. In sulę
baleares a mauris et sarracenis dep̃date s̃. Adefon
rex gallitiȩ et austriȩ̨ p̃data olisipona ultima
hispanie ciuitate loricas multas captiuosq mau¬

Expanded text:
populando peragravit. Nortliudi contra Transachopopulando peragravit. Nortliudi contra Transachonem, ducem Abrothidorum, et Hebruinum, legatum regis, commisso praelio victi sunt. Caesa sunt ex eis in eo praelio quatuor milia; caeteri qui fugerunt, de pacis conditione tractare coeperunt. Rex, acceptis obsidibus a Saxonibus, in Franciam reversus est, et Aquis perveniens legationem Graecorum Constantinopoli missam suscepit. Erant enim legati Michahel patritius quondam Phrygiae, et Ttes. Nam filius ejus Constantinus imperator a suis comprehensus et excaecatus est. Haec tamen legatio tantum de pace fuit; quos cum absolvisset, absolvit etiam cum eis et Sisinnium fratrem Tharasii, Constantinopolitani episcopi, jam dudum in Italia praelio captum. Hoc anno sidus Martis in toto coelo non comparuit. Insulae Baleares a Mauris et Sarracenis depraedatae sunt. Aldefonsus, rex Galliciae et Asturiae, praedata Olisipona ultima Hispaniae civitate, loricas, mulos captivosque Mau
Abbreviated transcription (Latin):
trauit. Positisq castris uuisarã fluuiũ. locũ castro¬
rũ heristelliũ uocari iussit. Illuc legati gentis au¬
rorũ cũ munerib magnis uener̃. De eo dẽ loco ab¬
dellã sarracenũ cũ filio suo ludouuico in hispa¬
nias ire iussit. et filiũ suũ pippinũ in italiã re¬
misit. ipse ad disponendã saxoniã totũ hiemis
tẽpus impendens. ibi natale dñi. ibi pascha celebraũ.
uenit ad regẽ legats haddifonsi regis gallitiȩ. et
austriȩ nomine frola papilionẽ mirȩ magnitu¬
dinis presentans. Et in ipso pascha tẽpore nort¬
ludi trans albiã sedentes. seditione cõmota. lega¬
tos regios qͥ tunc ad iustitias faciendas apud eos
cuersabant᷑ cõprehender̃. quosdã ex eis trucidan¬
tes. cȩteros ad redimendũ reseruauer̃. Rex itaq
collecto exercitu. de heristellio ad locũ qͥ minda
dr̃ ꝑrexit. et facto c̃silio. in desertores corripuit¬
arma. et totã int̾ albiã et uuisarã saxoniã de¬

Expanded text:
travit, positisque castris juxta Wisaram fluvium, locum castrorum Heristellium vocari jussit. Illuc legati gentis Avarorum cum muneribus magnis venerunt. De eodem loco Abdellam Sarracenum cum filio suo Ludowico in Hispaniam ire jussit, et filium suum Pippinum in Italiam remisit, ipse ad disponendum Saxoniam totum hyemis tempus impendens, ibi natalem Domini, ibi pascha celebravit. venit ad regem legatus Haldifonsi, regis Galliciae et Asturiae, nomine Frola, papilionem mirae magnitudinis praesentans. Et in ipso paschae tempore, Nordliudi trans Albiam sedentes, seditione commota legatos regios qui tunc ad justitias faciendas apud eos conversabantur, comprehenderunt, quosdam ex eis trucidaverunt, caeteros ad redimendum servaverunt. Rex itaque collecto exercitu, de Heristelli ad locum qui Minda dicitur perrexit, et facto consilio, in desertores arma corripuit, et totam inter Albiam et Wisaram Saxoniam de
Abbreviated transcription (Latin):
subdider̃ se sub potestate sup̃dicti regis. et red¬
dider̃ sediciosos. qͥ illã rebellionẽ maxime
termina uer̃ ad occidendũ. quatuor milia. quin¬
gentos uiros. Uuidichindus uͦ partib nortmanniȩ
aufugit. Int̃fectis itaq sediciosis. exiltoq dã¬
natis. rex infranciã reuersus ẽ. Et celebrauit
natale dnĩ. in theodonis uilla. et pascha similit̃.¬

Expanded text:
subdiderunt se sub potestate supradicti regis, et redsubdiderunt se sub potestate supradicti regis, et reddiderunt seditiosos, qui illam rebellionem maxime terminaverunt, ad occidendum quatuor millia quingentos viros. Widichindus vero partibus Nortmanniae aufugit. Interfectis itaque seditionis exilioque damnatis rex in Franciam reversus est, et celebravit natale
Abbreviated transcription (Latin):
ner̃ legati godefridi regis nordmannorũ altde¬
ni et hosmundus. necñ etiã legati auarorũ missi
a cacano et ugorro. Peracto placito. reuersus est
rex in franciã. Saxon es iterũ fidẽ uiolant. arma
corripiunt suadente uuidichindo. Rex aut̃ ea tẽ¬
pestate miserat nuntios suos ad algisũ et geilonẽ.
atq cõradũ uiros potentes. ut ducerent exerci¬
tũ francorũ et saxonũ suꝑsclauos paucosqui ad¬
huc rebelles erant. Sup̃dicti uͦ principes cũ iam
in itinere ẽẽnt. audientes qđ saxones rebellassent.
supeos arma uerter̃. et cõmisso ꝓelio. multo sex
eis int̾fecer̃. Inqua pugna. duo duces ceciderunt.
uidelicet adalgisus et geilo. in monte qͥ dicit᷑
suntdal. Hoc audiens imperator. cũ francis
quos sub celeritate c̃gregare potuit illuc ꝑ¬
rexit. et ꝑuenit usq ad locũ ubi alara c̃fluit
in uuisarã. Iunc om̃s saxones iterũ c̃uenientes.

Expanded text:
nerunt legati Godefridi regis Nortmannorum, Altdenerunt legati Godefridi regis Nortmannorum, Altdeni et Hosmundus, nec non etiam legati Avarorum a Cacano et Jugorro. Peracto placito, reversus est rex in Franciam. Saxones iterum fidem violant, arma corripiunt, suadente Widichindo. Rex autem ea tempestate miserat nuncios suos Adalgisum et Geilonem atque Conradum viros potentes, ut ducerent exercitum Francorum et Saxonum super Sclavos paucos, qui adhuc rebelles erant. Supradicti vero principes, cum jam in itinere essent audientes quod Saxones rebellassent, super eos arma verterunt, et commisso praelio multos ex eis interfecerunt, in qua pugna duo duces ceciderunt, videlicet Adalgisus et Geilo, in monte qui dicitur Suntdal. Hoc audiens imperator, cum Francis quos sub celeritate congregare potuit illuc perrexit, et pervenit usque ad locum ubi Alara confluit in Wisara. Tunc omnes Saxones iterum convenientes
Abbreviated transcription (Latin):
baptihata ẽ filia eiꝰ gisla ab archiep̃o thoma. qui
et ipse eã a sacro fonte leuauit. His ita ꝑactis.
reuersus ẽ in franciã. ꝑidẽ tempus legati apłici.
formosus et damasus ep̃i cũ missis regis siculfo
capellano. et euuardo magistro pincernarum.
directi s̃ ad tassilonẽ ducẽ. cõmonentes et c̃tes¬
tantes ex auctoritate aplica. ut recordaret᷑ pri¬
orũ saopamentorũ. et ñ alit̾ faceret. nisi sicut
iureiurando iam dudũ ꝓmiserat pippino regi
et filiis eius. Nlis admonitionib c̃sensit tassilo et
sumptis obsidib arege. uenit uuormatiã. ubire¬
nouauit sacram̃ta. et dedit xii. obsides. Sed non
diu p̃fatus tassilo ꝓmissa c̃seruauit. Celebrauit
aut̃ rex nata le dnĩ in carisiaco. et pascha similq̃¬
larolus coloniã ueniens. renũ transut. et sinodũ
tenuit ubi lippa c̃surgit. ubi om̃s saxones c̃uene¬
runt. excepto rebelli uiuidichindo. Alluc etiã ue¬

Expanded text:
baptizata est filia eius Gisla ab archiepiscopo Thoma, qui baptizata est filia eius Gisla ab archiepiscopo Thoma, qui et ipse eam a sacro fonte levavit. His ita peractis reversus est in Franciam. Per idem tempus legati apostolici Formosus et Damasus episcopi cum missis regis Siculfo capellano et Euuardo magistro pincernarum directi sunt ad Tassilonem ducem, commonentes et contestantes ex auctoritate apostolica, ut recordaretur priorum sacramentorum et non aliter faceret, nisi sicut iureiurando iam dudum promiserat Pippino regi et filiis eius. His admonitionibus consensit Tassilo et sumptis obsidibus a rege venit Wormatiam, ubi renovavit sacramenta et dedit duodecim obsides; sed non diu prefatus Tassilo promissa conservavit. Celebravit autem rex natalem Domini in Carisiaco et pascha similCarolus Coloniam veniens Rhenum transiit et sinodum tenuit, ubi Lippa consurgit; ubi omnes Saxones convenerunt. excepto rebellis Widichindus. Illic etiam ve
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta a saxonbi qui ab eo defecerant. et reuer¬
susẽ in franoiã. Et celebrauit natale dñi inuitor¬
ingressus. ad heresburgh uenit et inde ad locũ
ubi lippa c̃surgit. et ibi si nodũ genuit . Inde
ꝓgressus. ad aluiã fluurũ uenit. et in ipso iti ne¬
ro bardonganen ses. et multi de nordiudibaptiha
ns in loco qͥ dicit᷑ horherm ultra obacrũ fluuium
et ꝑuenit usq ad locũ. ubi ioraiõ fluit in albiã.
tpositis itaq tam saxonib quã selauis. infranouã
reuersus ẽ. Inito aut̃ c̃silio ut romã ꝑgeret
orationis causa. una cũ c̃iuge hildigarda.
cedebrauit natale dnĩ inpapia ciuitate.
et ibi baptibatus ẽ filius eiꝰ pippinꝰ ab adriano
papa. qͥ et ipse eũ de sacro fonte suscepit. et
duo filii eius a supradicto pontifice inunctis in
reges. idẽ pippinus suꝑ italiã. ludouuicus super
aquitaniã. Inde reuersus. uenit mediolanũ. ibi

Expanded text:
sacramenta a Saxonibus, qui ab eo defecerant, et reversacramenta a Saxonibus, qui ab eo defecerant, et reversus est in Franciam. Et celebravit natalem Domini in Woringressus ad Heresburgh venit et inde ad locum, ubi Lippa consurgit, et ibi sinodum tenuit. Inde progressus ad Alviam fluvium venit; et in ipso itinere Bardongavenses et multi de Nortliudis baptizati sunt in loco, qui dicitur Horheim, ultra Obacrum fluvium et pervenit usque ad locum, ubi Iora confluit in Albia. Dispositis itaque tam Saxonibus quam Sclavis in Franciam reversus est. Inito autem consilio, ut Romam pergeret orationis causa una cum coniuge Hildegarda, celebravit natalem Domini in Papia civitate. Et ibi baptizatus est filius eius rippinus ab Adriano papa, qui et ipse eum de sacro fonte suscepit; et duo filii eius a supradicto pontifice inuncti sunt in regem, idem Pippinus super Italiam, Ludowicus super Aquitaniam. Inde reversus venit Mediolanum; ubi
Abbreviated transcription (Latin):
que eorũ uiolentię resisteret. Saxones audien¬
tes in colomitatẽ regis. et aduentũ francorũ. in
fugã c̃uersi s. Quos franci euestigio sequentes. rep¬
perer̃ eos suꝑ fluuiũ cuius uocabulũ ẽ adarna. in
loco qui dicit̾ lihesi. Uibi pugna coepta. et finita
franci auxiliante dõ uictores extiter̃. et multitu¬
do saxonũ ibi occisa ẽ. Et celebrauit rex natale
dñi. in heristellio. et pascha similit̃. ERPII.
in uillã que dicit̾ cõpendiũ. ubi se obtulit hilde¬
brandus spolitanorũ dux cũ multis munerib
eiusq dominationi se subdidit. Codẽ annosino¬
dũ tenuit induria. et post hec saxoniã ingres¬
sus. usq ad lippã uenit. Conatis̃ aut̃ saxones re¬
sistert. in loco qͥ dicit̾ buochol. ẜ nihil p̃ualues
Apta aut̃ uia. uiuiest faluos. subiugauer. et om̃ssux¬
ones qui ultra uiuis ard cõmorabant᷑ Nenien sautẽ
rex in locũ qͥ uocat᷑ medo fulli. accepit obsides et

Expanded text:
quae eorum violentiae resisteret. Saxones audienquae eorum violentiae resisteret. Saxones audientes incolomitatem regis et adventum Francorum in fugam conversi sunt; quos Franci e vestigio sequentes repererunt eos super fluvium, cuius vocabulum est Adarna, in loco, qui dicitur Lihesi. Ubi pugna cępta et finita Franci auxiliante Deo victores extiterunt; et multitudo Saxonum ibi occisa est. Et celebravit rex natalem Domini in Hein villam, quae dicitur Compendium, ubi se obtulit Hildebrandus Spoletanorum dux cum muneribus, ejusque dominationi se subdidit. Eodem anno synodum tenuit in Duria, et post haec Saxoniam ingressus usque ad Lippam venit. Conati sunt autem Saxones resistere in loco qui dicitur Buochol, sed nihil praevaluerunt. Aperta autem via Westfalwos subiugaverunt et omnes Saxones, qui ultra Wisaram commorabantur. Veniens autem rex in loco, qui vocatur Medofulli, accepit obsides et
Abbreviated transcription (Latin):
nia. in uilla quȩ dicit᷑ casinogilo. CA ΡIT̃.
prexit. ubi innumerabilis multitudo de par¬
tib burgundiȩ et austrasiȩ. ł baioa riȩ. siue
puincie. et septimaniȩ. pars etiã lango bardorx
in auxiliũ francorũ uener̃. Obsidione itaq cinc¬
ta ciuitate. territi sarraceni. obsides dederunt.
et inm̃sũ pondus auri. Ciectis itaq sarraceni
de pãpilone. murisq eiusdẽ ciuitatis dirutis.
uuas conibq subiugatis. infranciã reuertitur.
Interea saxones audientes qđ carolus cũ francis
tã longo terrarũ spacio ab eis eẽt separatus.
suadente uuidichindo. scđm c̃suetudinẽ iterũ
rebellare coeper̃. et adduciã castrũ qđ colonie
ciuitati ẽtiguũ ẽ usq ꝑuener̃. cedib rapinis. et
in cendiis omnia deuastantes. Qđ cũ nuntiatũ eẽt
regi reuertenti. etiã cõmoranti autissisoro ciuita¬
te. misit idẽ princeps scarã unã ex electis uiris.

Expanded text:
nia in villa, quae dicitur Casinogilo. Anno dominia in villa, quae dicitur Casinogilo. Anno domiperrexit. Ubi innumerabilis multitudo de partibus Burgundiaeet Austrasiae vel Boioariae seu Provinciae et Septimaniae, pars etiam Langobardorum in auxilium Francorum convenerunt. Obsidione itaque cincta civitate territi Sarraceni obsides dederunt et immensum pondus auri. Eiectis itaque Sarracenis de Pampilona murisque eiusdem civitatis dirutis Wasconibusque subiugatis in Franciam revertitur. Interea Saxones audientes, quod Carolus cum Francis tam longa terrarum spacia ab eis esset separatus, suadente Widichindo secundum consuetudinem iterum rebellati sunt et ad Duciam castrum, quod Coloniae civitati contiguum est, usque venerunt, cedibus, rapinis et incendiis omnia devastantes. Quod cum nuntiatum esset regi revertenti et iam commoranti Autissiodoro civitati, misit idem princeps scaram unam ex electis viris,
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ in nomine scȩ trinitatis. Post hȩc obsides quantos
rex expetut deder̃. Reformatis aut̃ castellis. custo¬
dusq dispositis. carolus in frantiã reuertit᷑. Et cele¬
brauit natale dñi in heristellio. et pascha in nuimagi
sus. placitũ tenuit in loco qͥ dicit᷑ padresbrunna.
ubi om̃s saxones c̃uener̃. excepto uuidichindis qͥ
cũ paucis saxonib in partib nordmanniȩ c̃fugut.
In eodẽ etiã loco uener sarraceni de partib hispamiȩ
quorũ hec s̃nomina. Ibina. iarabi. et filius delabes
qui ante io seph nominabat᷑. et gener eiꝰ. bi mul¬
titudo etiã saxonũ baptiħati s̃. et sacram̃ta scđm
c̃suetudinẽ deder̃. ut ꝑderent in genuitatẽ. et om¬
nẽ hereditatẽ. nisi c̃seruarent susceptã xp̃ianita¬
tẽ. et ꝓmissã fidelitatẽ regis et filiorũ eiꝰ. nec non
etiã et francorũ. Carolus infranciã reuersus. cele¬
brauit natale dni induciaco. et pascha in aquita¬

Expanded text:
sunt in nomine sanctae Trinitatis. Post haec obsides, quantos sunt in nomine sanctae Trinitatis. Post haec obsides, quantos rex expetiit, dederunt. Reformatis autem castellis custodiisque dispositis Carolus in Franciam revertitur et celebravit natalem Domini in Heristellio et pascha in Niumaga.iam ingressus placitum tenuit in loco, qui dicitur Padresbrunna; ubi omnes Saxones convenerunt excepto Widichindis, qui cum paucis Saxonibus in partibus Nortmanniae confugit. In eodem etiam loco venerunt Sarraceni de partibus Hispaniae, quorum haec sunt nomina: Ibin al Arabi et filius Deiuzefi, qui Lammeioseph nominabatur, et gener eius. Ubi etiam multitudo Saxonum baptizati sunt et sacramenta secundum consuetudinem dederunt, ut perderent ingenuitatem et omnem hereditatem, nisi conservarent susceptam christianitatem et promissam fidelitatem regis et filiorum eius nec non etiam et Francorum. Carolus in Franciam reversus celebravit natalem Domini in Duciaco et pascha in Aquita
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iani c̃fortati omnipotentẽ dm̃ laudabant
qui saluos facit sperantes inse. Ex p̃dicto igitꝰ
loco cũ tanta c̃fusione discedentes. uener̃ ad ali¬
ud castrũ qđ appellat᷑ desuburgh. ubi uoluer̃
similit̾ facere. sed dõ auxiliante. francisq eis
uirilit̃ repugnantib nihil p̃ualuer̃. Oppidani
uero ꝑsecutis eos usq ad flum̃ qđ lippa dicitꝰ et
multosex eis interfecer̃. Itaq uiubrmatiã rex ue¬
niens. sinodũ placitũq publicũ ibi tenuit. et c̃ci¬
lio soluto. mox saxonũ fines penetauit. et uelut
ingens tẽpestas omnia ꝓsternit. munitiones irru¬
pit. Saxones ꝑterriti. ad locũ ibi lippa orit᷑ uene¬
runt ibi se. suãq patriã regi tradider̃. et spopon¬
der̃ se xp̃ianos eẽ debere. Iunc rex una cũ fran¬
cis restaurauit heresburgh pastrũ. et aliud castũ
suꝑlippã. ubi uenientes saxones unã cũ uxorib
et paruulis innumerabilis multitudo. baptihati

Expanded text:
Christiani confortati omnipotentem Dominum laudabant, Christiani confortati omnipotentem Dominum laudabant, qui salvos facit sperantes in se. Ex praedicto igitur loco cum tanta confusione discedentes, venerunt ad aliud castrum quod appellatur Desuburgh, ubi voluerunt similiter facere, sed, Deo auxiliante Francisque eis viriliter repugnantibus nihil prevaluerunt. Opidani vero persecuti sunt eos usque ad flumen, quod Lippa dicitur, et multos ex eis interfecerunt. Itaque rex Wormatiam veniens sinodum placitumque publicum ibi tenuit et concilio soluto mox Saxonum fines penetravit et, velut ingens tempestas omnia prosternit, munitiones irrumpit. Saxones perterriti ad locum, ubi Lippa oritur, venerunt, ibi se suamque patriam regi tradiderunt et spoponderunt se christianos esse debere. Tunc rex una cum Francis restauravit Heresburgh castrum et aliud castrum super Lippam; ubi venientes Saxones una cum uxoribus et parvulis innumerabilis multitudo baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tis. in unũ c̃globati hereburgh castrum
aggrediunt᷑. fraudulent francis suadent. ut de¬
castro exeant. et cũ pace in patriã ꝑgant. Sed
cũ illi fallacib monitis minime assensũ p̾berent.
machinas p̃parant. munitionẽ obsidione cingunt.
et sũmis uirib certant. sed nihil ꝓficiunt. Qua¬
dã itaq die cũ iterũ rediuiuo ceptamine bellũ
parassent. apparuit gła dĩ man feste supra
domũ ȩxcłȩ. quȩ erat infra ipsũ castrũ. uidem¬
tib multis tã xp̃ianis. quã paganis. Nã duo
scuta apparuer̃ supra p̃fatã basilicã sanguine¬
o colore flãmantia. et uelut in p̃lio quibusdam
motib agitantia. Itaq pagani hoc signũ aspici¬
uentes timore et formidine. repleti. mox in fũ¬
gã c̃uersi s. et in tantã amentiã deuener̃. ut stric¬
tis gladus. mutuis se armis c̃foderent. Quanto
uͦ illi plus pauore ꝑterriti fuger. tanto magis.

Expanded text:
sacramentis in unum conglobati Heresburgh castrum sacramentis in unum conglobati Heresburgh castrum adgrediuntur,fraudulentcastro exeant, et cum pace in patriam pergant. Sed cum illi fallacibus monitis minime assensum praeberent, machinas praeparant, munitionem obsidione cingunt, et summis viribus certant, sed nihil proficiunt. Quadam itaque die cum iterum redivivo certamine bellum parassent, apparuit gloria Dei manifeste supra domum ecclesiae, quae erat infra ipsum castrum, videntibus multis, tam Christianis quam paganis. Nam duo scuta apparuerunt supra praefatam basilicam sanguineo colore flammantia, et velut in praelio quibusdam motibus agitantia. Itaque pagani hoc signum aspicientes, timore et formidine repleti mox in fugam conversi sunt, et in tantam amentiam devenerunt, ut, strictis gladiis, mutuis se armis confoderent. Quanto vero illi plus pavore perterriti fugerunt, tanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
seruntut dõ larguente. franci uicstorta potitis.
t plares ex saxonib interfecsti f:Hec aulłiens
ribe. iterũ suꝑ saxones cũ exercitu i rruens.
multã stragẽ fecit. et p̃dã copiosã coepit suꝑ¬
uiũ est faluoset coacti obsides deder̃. Obsidib
ttaqr rereptis. et p̃da multa capta. rex inffan¬
ciã reuersusẽ. Ubi ci nuntiatũ ẽ qđ rotgauđ
langobardus. postponens fidẽ et sac ram̃ta.
aduersus eũ rebella res disponeret. Statĩ illis
in pantib it̃ arripuit. et celebrauit natale dm̃
inuillaqul dicit᷑ selehistat in elisatio. CAP.
italiã ingressus. forouilanorũ partes petut.
rotgaudũ rebellẽ captũ decollare iussit. ad
taruisiũ ciuitatẽ uenit. ibiq pascha celebraũ.
Et ordinatis reb. derelictisq custo dib ex fran¬
ois in ciuitatib quȩ aduersus eũ fenserant. in
franciã cũ ꝓsperitate reuersus ẽ. Interea sax¬
oneficognita absentia regis. more solito ruptis

Expanded text:
serunt; et Deo largiente Franci victoria potiti sunt serunt; et Deo largiente Franci victoria potiti sunt et plures ex Saxonibus interfecti sunt. Haec audiens rex, iterum super Saxones cum exercitu irruens multam stragem fecit et predam copiosam cępit super Westfaluos; et coacti obsides dederunt. Obsidibus itaque receptis et preda multa capta rex in Franciam reversus. Ubi ei nuntiatum es t, quod Rotgaudus Langobardus postponens fidem et sacramenta adversus eum rebellare disponeret: statim illis in partibus iter arripuit et celebravit natalem Domini in villa, quae dicitur Sclezistat in Elisatio. Anno Italiam ingressus Foroiulanorum partes petivit, Rotgaudum rebellem captum decollare iussit, ad Tarvisium civitatem venit ibique pasch a celebravit; et ordinatis rebus derelictisque custodibus ex Francis in civitatibus, quae adversus eum senserant, in Franciam cum prosperitate reversus est. Interea Saxones cognita absentia regis more solito ruptis
Abbreviated transcription (Latin):
ra ñ habuit pugnã. sed capta magna p̃da. re
dũ in uilla quę dicit᷑ duria. et inde in saxoniã
ꝑgens. sigiburgh castrũ coepit. heresburgh re¬
edificauit. suꝑ uuisarã fluuiũ uenit. in locũ
qui dicit᷑ brunis bergh. ubi occurrer̃ ei saxoneᷤ
uolentes ripã supradicti fluuii defendere. Au¬
xiliante dño. et francis decertantib. fugatis sax¬
onib. franci ambas ripas occupauer̃. et mul¬
tisaxones occisi s̃. Iunc rex diuidens exercitũ.
sumpsit secũ partẽ. ꝑrexitq usq ad obacrũ
fluuiũ. ubi om̃s orientales saxones uenientes cũ
hassinon duce eorũ. deder̃ obsides iuxta qđ pla¬
cuit regi. et iurauer̃ sacram̃ta. Similit̾ eo re¬
uertente uener̃ angrarii in pago qͥ dicit᷑ buebi.
una cũ brunone duce eorũ. et fecer̃ sic̃ orienta¬
les saxones fecerant. In terea cũ francis qͥ suꝑ flu¬
uiũ uui sarã remanserant saxones pugnã cõmi¬

Expanded text:
ra non habuit pugnam, sed capta magna preda revra non habuit pugnam, sed capta magna preda revdum in villa, quae dicitur Duria, et inde Saxoniam pergens Sigiburgh castrum cępit, Heresburgh reaedificavit. Super Wisaram fluvium venit in loco, qui dicitur Brunisbergh, ubi occurrerunt ei Saxones volentes ripam supradicti fluminis defendere: auxiliante Domino et Francis decertantibus, fugatis Saxonibus Franci ambas ripas occupaverunt et multi Saxones occisi sunt Tunc rex dividens exercitum sumpsit secum partem perrexitque usque ad Obaccrum fluvium, ubi omnes orientales Saxones venientes cum Hassinon duce eorum dederunt obsides, iuxta quod placuit regi, et iuraverunt sacramenta. Similiter eo revertente venerunt Angrarii in pago, qui dicitur Bucki, una cum Brunone duce eorum et fecerunt, sicut orientales Saxones fecerant. Interea cum Francis, qui super fluvium Wisaram remanserant, Saxones pugnam commi
Abbreviated transcription (Latin):
te. biuentus aut̃ ẽ postea unus ex eisdẽ saxonib
mortuus iuxta ipsã basilicã flexis genib acclinis
supra pedes. habens ignẽ et ligna in manib. et
uelut ore flaret. ipsã basilicã crematurus. Dum
hȩc aguntꝰ. carolus a roma reuersus. papiã ue¬
nit. ipsãq ciuitatẽ armis coepit. In suꝑ deside¬
riũ regẽ cũ uxore sua et filia. omnẽq thesau¬
rũ palatii. Ibiq uenientes om̃s langobardi de
cunctis ciuitatib italiȩ. eiꝰ se subdider̃ domi¬
nationi. Ad algisus uͦ filius desiderii regis fu¬
ga lapsus. mare introut. et c̃stantino polĩ ꝑre¬
xit. Carolus subiugata italia et ordinata. cus¬
todia francorũ in papia dimittens. cũ magno
triumpho in franciã reuersus ẽ. Et cũ uenisse
in locũ qͥ dicit᷑ hingilinheim. misit quatuor sci¬
ras in saxoniã. Ires pugnã cũ saxonib inierun
et dõ auxiliante uictores extiter̃. Quarta uͦ sca¬

Expanded text:
te. Inventus autem est postea unus ex eisdem Saxonibus te. Inventus autem est postea unus ex eisdem Saxonibus mortuus iuxta ipsam basilicam, flexis genibus adclinis supra pedes, habens ignem et ligna in manibus et velut ore flaret ipsam basilicam crematurus. Dum haec aguntur, Carolus a Roma reversus Papiam venit ipsam que civitatem armis cępit, in super Desiderium regem cum uxore sua et filia omnemque thesaurum palatii; ibique venientes omnes Langobardi de cunctis civitatibus Italiae eius se subdiderunt dominationi. Adalgisus vero filius Desiderii regis fuga lapsus mare introiit et Constantinopolim perrexit. Carolus subiugata Italia et ordinata custodiam Francorum in Papia dimittens cum magno triumpho in Franciam reversus est; et cum venisset in locum, qui dicitur Hengilinheim, misit quatuor scaras in Saxoniam: tres pugnam cum Saxonibus inierunt et Deo auxiliante victores extiterunt, quarta vero sca
Abbreviated transcription (Latin):
trũ qđ nominat᷑ buriaburghuener. Quorũ ad¬
uentũ in cole loci ꝑsentientes. in iam dicta muni¬
tione se receper̃. Igit cũ p̾fata gens sȩuiens coe¬
pisset forinsecus uillarũ edificia ceremare. ue¬
ner̃ ad quandã basilicã. in loco qui dicit᷑ fridis¬
lar. quã sc̃ȩ memorie bonifacius martyr c̃secra
uit. atq ꝓphetiȩ sp̃u p̃dixit. qđ nũquã incendio
cremat᷑. Coeper̃ aut̃ p̃fati faxones omni intenti¬
one certare aduersus eandẽ basilicã. quẽ ad mo¬
dũ eã ꝑ qđ libet ingeniũ igne cremare potuis¬
sent. Et dũ hec agerent. apparuer quibdã xp̃i¬
anis qui erant in castello. similit̃ quibusdam
paganis qui in eodẽ erant exercitu duo uuenes
in albis uestib qui ipsã basilicã ab igne ꝓtegebant
et ꝓpterea ñ potuer̃ neq interius neq exterius ig¬
nẽ accendere. Interea nutu diuinȩ maiestatis
pauore ꝑterriti. infugã c̃uersi s̃. nemine ꝑsequen¬

Expanded text:
trum, quod nominatur Buriaburgh, venerunt; quorum adtrum, quod nominatur Buriaburgh, venerunt; quorum adventum incolae loci presentientes in iam dicta munitione se receperunt. Igitur cum prefata gens seviens coepisset forinsecus villarum aedificia concremare, venerunt ad quandam basilicam in loco, quiP dicitur Fricdislar, quam s prophetiae spiritum predixit, quod numquam incendio cremaretur. Cęperunt autem prefati Saxones omni intentione certare adversus eandem basilicam, quemadmodum eam per quodlibet ingenium igne cremare potuissent. Et dum haec agerent, apparuerunt quibusdam christianis, qui erant in castello, similiter quibusdam paganis, qui in eodem erant exercitu, duo iuvenes in albis vestimentis, qui ipsam basilicam ab igne protegebant: et propterea non potuerunt neque interius neque exterius ignem accendere. Interea nutu divinae maiestatis pavore perterriti in fugam conversi sunt, nemine persequen
Abbreviated transcription (Latin):
diuisit induas partes. Ipse cũ una parte ꝑ mon¬
tẽ cinisiũ ꝑrexit. et misit bernardũ liuuntulũ
suũ cũ reliquas parte ꝑ montẽ iouis. Coniunxes
aut̃ se ut̃q exercitꝰ ad clusas. Qđicũ cognouisset
desiderius. regiet francis cũ apmatis occurrit.¬
unc rex castra posuit ad casdẽ clusas. et misit oc¬
culte unã scarã de electis uiris ꝑ montana. Noc
sentiens desiderius. statĩ clusas reliquit. et qua
citius potuit. papiã ingressus ẽ. Rex aut̃ cũ om¬
nib auxiliante dño. et intercedente beato petro.
sine lesione italiã ingressus ẽ. Cũ ad papiã ꝑue¬
nisset. desideriũ intrinsecus latitantẽ obsedit.
ibiq in suis castris celebrauit natale dñĩ. et pas¬
cha rome. EA PITNL.¬
partib ꝓhuiuscemodi negocio morã faceret.
saxones occasione accepta. post positis sacram̃¬
tis. infinib francorũ impetũ fecer̃. et usq ad cas¬

Expanded text:
divisit in duas partes. Ipse cum una parte per mondivisit in duas partes. Ipse cum una parte per montem Cinisium perrexit et misit Bernardum avunculum suum cum reliqua parte per montem Iovis; coniunxerunt autem se uterque exercitus ad clusas. Quod cum cognovisset Desiderius, regi et Francis cum armatis occurrit. Tunc rex castra posuit ad easdem clusas et misit occulte unam scaram de electis viris per montana. Hoc sentiens Desiderius statim clusas reliquit et, quam citius potuit, Papiam ingressus est. Rex autem cum omnibus auxiliante Domino et intercedente beato Petro sine lesione Italiam ingressus est et, cum ad Papiam pervenisset, Desiderium intrinsecus latitantem obsedit; ibique in sua castra celebravit natalem Domini et pascha partibus pro huiuscemodi negotio moram faceret, Saxones occasione accepta, postpositis sacramentis, in finibus Francorum impetum fecerunt et usque ad cas
Abbreviated transcription (Latin):
is in quodã torrente aquȩ effusȩ s̃ largissime.
ita ut omnis exercitus sufficient̃ haberet. Des¬
tructo fano. rex suꝑuuiserã fluuiũ uenit. et
ibi cũ saxonib placitũ habuit. et accepit .xii.
obsides et reuersus ẽ in franciã. It celebrauit
natale dñi in heristellio et pascha similiter.¬
prerxit ad hitmandũ in theodonis uilla. ubi eũ
adut missus ad riani pape nomine petrus in ui¬
tans euuna cũ frantis. ut ꝓdĩ amore. seu ꝓiusti¬
tia scĩ petri acquirenda suꝑ desideriũ et longo¬
bardos ueniret. Nenit p̃fatus legatus ꝑ marens
usq massiliã. inde ꝑ terrã usq ad regẽs. Etudeo
ꝑmare uenit. quia snȩ clause fuer̃ia langolus
dis romanis. Iune rex fidebes c̃suluiti. utrũ pe¬
titionib apłicis assensũ p̃beret. om̃nib hoc col¬
luudantib. illis in partib ꝓfectus ẽ. Exeneuãq
ciuitatẽ ueniens. si nodũ tenuit. et ibi exercitũ

Expanded text:
is in quodam torrente aquae effusae largissimae, is in quodam torrente aquae effusae largissimae, ita, ut omnis exercitus sufficienter haberet. Destructo fano rex super Wiseram fluvium venit et ibi cum Saxonibus placitum habuit et accepit XII obsides et reversus est in Franciam. Et celebravit natalem Domini in Heristellio et pascha similiter.enit ad hyemandum in Theodonis villa, ubi eum adiit missus Adriani papae nomine Petrus, invitans eum una cum Francis, ut pro Dei amore, seu pro justitia sancti Petri acquirenda super Desyderium et Langobardos veniret. Venit praefatus legatus per mare usque in Massiliam, inde per terram usque ad regem, et ideo per mare venit, quia viae clausae fuerdis Romanis. Tunc rex fideles consuluit, utrum petitionibus apostolici assensum preberet: omnibus hoc conlaudantibus, illis in partibus profectus est Genevamque civitatem veniens sinodum tenuit et ibi exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
Et rore celebrauit natale dñi in mogontia. et
habuit ad ualentianas. et eodẽ anno carlomanꝰs
defunctus ẽ inuilla salmonoiaco. ueñ pecẽẽ. Uenit
raut̃ carolus ad uillã corbaniacũ. ubi uener̃ ad eũ
folcarius et folradus capellan cũ aliis ep̃is et sacer¬
dotib. uuerinus et ad alardus comitescũ aliis pri¬
matib: qui fuer̃ carlomanni. Vxor uͦ carloman¬
ni cũ ꝑpaucis francis ad partes italię prexit. Et cele¬
brauit rex natale dñi in attiniaco. et pascha inheris.
prexit partib saxonie. et primo impetu heres¬
burgh castrũ coepit et ad hermensulusq ꝑuenit
et ipsũ fanũ destruxit. et aurũ ł argentũ qđ ibi rep¬
perit abstulit. Erat aut̃ tunc siccitas magna.ita ut
a qua deficeret insupradicto loco. Et dũ uellet ibi
rex duos utitres dies manere. ut p̃dictũ fanũ fum¬
ditus destruere posset. et aqua exercitui de¬
ẽtt. subito diuina largiente gr̃a. omnib insei¬

Expanded text:
Et rex celebravit natalem Domini in Mogontia et pEt rex celebravit natalem Domini in Mogontia et p habuit ad Valentianas; et eodem anno Carlomannus rex defunctus est in villa Salmontiaco II. Non. Decembr. Venit autem Carolus ad villam Corbaniacum, ubi venerunt ad eum Folcarius et Folradus capellani cum aliis episcopis et sacerdotibus, Werinus et Adalhardus comites cum aliis primatibus, qui fuerunt Carlomanni; uxor vero Carlomanni cum perpaucis Francis partibus Italiae perrexit. Et celebravit rex natalem Domini in Adtiniaco et pascha in Heristeperrexit partibus Saxoniae et primo impetu Heresburgh castrum cepit et ad Hermensul usque pervenit et ipsum fanum destruxit et aurum et argentum, quod ibi repperit, abstulit. Erat autem tunc siccitas magna, ita ut aqua deficeret in supra dicto loco; et dum vellet ibi rex duos aut tres dies manere, ut predictum fanum funditus destruere posset, et aqua exercitui deesset, subito divina largiente gratia omnibus insci
Abbreviated transcription (Latin):
dñi in aquis. pascha in rodomo ciuitate. ERp̃.¬
taniã cũ exereitu intrauit. eo qđ hunaldus dis¬
posuisset rebellare. et totã aquitaniã et dilas¬
coniã auxili ante dõ inditionẽ recepit . et hunal¬
diiniqua c̃silia dissi pauit. inde digressus. ud
ecolensinã ciuitatẽ uenit. et inde sumpsit pla¬
res franeos cũ armis et omnib utensilib eorum.
et abut suꝑ flum̃ dornoniã. et ȩdificauit ibi
casitrũ qđ dicit᷑ fronciacus. et in p̃dicto p̃sidio
franeos collocauit. Deinde missos direxit ad
lupũ uuasconẽ mandans ut sibi hunaldũ cũ
uxore rep̃sentaret. qui ad eũ c̃fugerant. Ad¬
ductus c̃ p̃dictus hunaldus cũ uxore ad no¬
minatũ castrũ. Quẽ cũ recepisset. infranciam
reuersus ẽ. et eelebrauit natale dñi induria.
et pascha in leodio uito publico. CAΡITUE
sinodũ in uuormatia ciuitate. et berta regina
ꝑrexit in baioariã. et inde italiã in gressa est.

Expanded text:
Domini in Aquis, pascha in Rodomo civitate. ADomini in Aquis, pascha in Rodomo civitate. Aitaniam cum exercitu intravit, eo quod Hunaldus disposuisset rebellare, et totam Aquitaniam et Vasconiam, auxiliante Deo, in deditionem recepit, et Hunaldi iniqua consilia dissipavit. Inde digressus ad Coloniensem civitatem venit, et inde sumpsit plures Francorum cum armis et omnibus utensilibus eorum, et abiit super flumen Dorhdoniam et aedificavit ibi castrum, quod dicitur Frontiacus, et in predicto presidio Francos collocavit. Deinde missos direxit ad Lupum Wasconem, mandans, ut sibi Hunaldum cum uxore representaret, qui ad eum confugerant. Adductus est predictus Hunaldus cum uxore adnominatum castrum; quem cum recepisset, in Franciam reversus est. Et celebravit natalem Domini in Duria et pascha in Leodio vico publico. Anno domsinodum in Wormatia civitate; et Berta regina perrexit in Baioariam et inde Italiam ingressa est.
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ usq ꝑuenit. et ibi coepit matrẽ uuai¬
farii. et sorores eiꝰ. et neptes eiꝰ. Inde prexit in
locũ qͥ dicit᷑ montes. ibi heuiuiricus uenit ad eũ.
qͥ habebat aliã sorort̃ uua ifarii. et inde reuer¬
sus. pascha celebrauit in castro qđ dicit̾ sels. Post
hȩç assumens secũ bertradã reginã. ad sanctonas
ciuitatẽ ꝑuenit. ibiq reginã cũ famulis dimisit.
et petrogorico ꝑrexit. et int̾empto uuai fario.
cũ triumpho uictoriȩ ad sanctones reuersusẽ.
ibiq morã faciens. post aliquot dies ȩgrota¬
re coepit. Et inde ꝓfectus. turonis uenit. et ad
orationẽ ad scm̃ martinũ ꝑrexit. Inde egres¬
sus parisius ad scm dionisiũ uix ꝑuenit. ibiq
diẽ clausit extremũ. UIII Rł oetb. et domnus
carolus et carlomannus eleuati sunt in regnũ.
Carolus in noui omociuitate. carlomannꝰ insues¬
sionis. uii rõ oec. Et celebrauit carolus natale

Expanded text:
civitatem usque pervenit et ibi cępit matrem Waicivitatem usque pervenit et ibi cępit matrem Waifarii et sororem eius et neptas eius. Inde perrexit in loco, qui dicitur Montes; ibi Heriwicus venit ad eum, qui habebat aliam sororem Waifarii; et inde reversus pascha celebravit in castro, quod dicitur Sels. Post haec adsumens secum Bertradam reginam ad Sanctonas civitatem pervenit ibique reginam cum famulis dimisit et Petrogorico perrexit et interempto Waifario cum triumpho victoriae ad Sanctones reversus est. Ibique moram faciens post aliquot dies aegrotare coepit et inde profectus Turonis venit et ad orationem ad sanctum Martinum perrexit. Inde egressus Parisius ad sanctum Dionisium vix pervenit ibique diem clausit extremum VIII. Kal. Octobr. Et domnus Carolus et Carlomannus elevati sunt in regnum, Carolus in Noviomo civitate, Carlomannus in Suessionis VII. Id. Octobr.; et celebravit Carolus natalem
Abbreviated transcription (Latin):
NIo dor̃ IN EΛT̃ OCCLXV. Rex placitũ suuꝰ
habuit apud attiniacũ. et et eodẽ annosic̃ et
superiori. nusquã ꝓfectus ẽ. Celebrauit aut̃ na¬
tale dñi in aquis uilla. et pascha similit̃. CAp̃¬
NNO DOM INCΑT̃ DCCLXVΙ Rex pippinꝰ ꝑrext¬
in aquitaniã. et placitũ suũ habuit in aurelia¬
nis ciuitate. et restaurauit argentomũ castrum
qđ antea uua ifarius destruxerat. ibiq francos
dimisit ad c̃tinendã aquitaniã. similit̃ et inbi¬
turicas fecit. Et celebrauit natale dñi in salmo¬
ta uilla habuit magnã sinodũ int̾ romanoset
grecos de scã trinitate. ł de sc̃orũ imaginib et
post hȩc aqͥtaniã ingressus ẽ usq bituricas. ibiq¬
sinodũ tenuit. et inde ꝓfectus. usq ad garonnã
uenit. multas rupes et speluncas coepit. nec ñ eud
castra. scoraliã. torinna. et petrociã. et reuersus
ẽ bituricas. Ubi nuntiatũ ẽ ei de obitu pauli pa
iter faciens. remi stagnũ coepit. ad cantones

Expanded text:
ionis DCCLXV. rex placitum suum habuit apud Attiniacum et eodem anno, sicut et superiori, nusquam profectus est. Celebravit autem natalem Domini in Aquis villa et pascha similiter. Anno dominin Aquitaniam, et placitum suum habuit in Aurelianis civitate, et restauravit Argentonium castrum, quod antea Waifarius destruxerat, ibique Francos dimisit ad continendam Aquitaniam; similitturicas fecit et celebravit natalem Domini in Salmota villa sinodum magnam habuit inter Romanos et Grecos de sancta trinitate vel de sanctorum imaginibus. Et post haec Aquitaniam ingressus est per Narbsinodum tenuit et inde profectus usque ad Garonnam venit, multas rupes et speluncas cępit nec non etiam castra Scoraliam, Torinnam et Petrociam et reversus est Bituricas. Ubi nuntiatum est ei de obitu Pauli pappinus iter faciens Remistagnum cepit, ad Cantones