comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tati et castitati curam impendere.
humilitati. continentie. lectioni
operam dare. Oppida. rura. casas.
uicos. castella. quippe euangłiras¬
do. non equitando. s aploꝵ more
pedib incedendo ꝑagrare. Erat autẽ
de discipulis aidani: etusdemq acti¬
b ac morib uixta exemplũ eius ac
frĩs sui ceddi. suos insticuere cura¬
uit auditores. ueniens quoq brittan¬
niam uulfridus iam ep̃s factus.
et ipse ꝑ plura catholice obserua¬
tionis moderamina eccłiis angloꝵ
sua doctrina contulit. Unde factũ
est. ut crescente ꝑ dies institutione
catholica. scocti om̃s qui int̾ an¬
glos morabant᷑. aut his manus da¬
rent. aut suam redirent ad patriã.
angloꝵ nobilissimi osuui pun¬
cie nordanhymbroꝵ. echgberechtus
cancuarioꝵ. habito int̾ se consilio.
quid de statu eccli̾e angloꝵ ess agen¬
dũ. incellexerat enim ueracit᷑ osu¬
ui. quãius educatu s a scotis. qr
roma eẽt catholica et apłica eccłia

Expanded text:
tati et castitati curam impendere; tati et castitati curam impendere; humilitati, continentiae, lectioni operam dare; oppida, rura, casas, vicos, castella propter evangelizandum, non equitando, sed apostolorum more pedibus ince discipulus Aidani, eisdemque actibus ac moribus juxta exemplum ejus, ac fratris sui Ceddi, suos instituere curavit auditores. Veniens quoque Brittaniam Uilfrid jam episcopus factus, et ipse perplura catholicae observationis moderamina Ecclesiis Anglorum sua doctrina contulit. Unde factum est, ut, crescente per dies institutione catholica, Scotti omnes qui inter Anglos morabantur, aut his manus darent, aut suam redirent ad patriam.Anglorum nobilissimi, Osuiu provinciae Nordanhymbrorum, et Ecgberct Cantuariorum, habito inter se consilio, quid de statu Ecclesiae Anglorum esset agendum, intellexerat enim veraciter Osuiu, quamvis educatus a Scottis, quia Romana esset catholica et apostolica Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
sollert̾ exequentem: qui eburacen¬
sis eccłie ordinaret᷑ ep̃s. Erat aũt
prb̃i uocabulo ceadda. fr̃ reueren¬
tissumni antistitis ceddi. cuiꝰ sepus
meminimꝰ: et abbs monasteri illius
qd̃ uocat᷑ lentisgaer. Misicq cũ eo
qui postea regnante agfrido. hris¬
pensis eccłie p̃sul factus ẽ. uerũ
illi cantiam ꝑueniences. inuene¬
runt archiep̃m deus dedit iammi¬
grasse de seculo: et necdũ alium
peo constitutũ fuisse pontificem.
Unde deuerterunt ad ꝓiuintiam
orientaliũ saxonũ. ubi erat iuni
ep̃s. et ab illo ẽ uir p̃fatus conse¬
cratus antistes. assũptis insocie¬
tatem ordinationis duob: de brit¬
conũ gente ep̃is. qui dñicũ pas¬
che diem. ut sepius dictũ ẽ. haut
secus morem canonicũ. aquarta de¬
cuna usq ad xͣxͣ lunã celebrant.
Non erat tunc ullus excepto illo
uine intota brittannia. canonice
ordinatus ep̃s. Consecratꝰ gͦ iep̃m¬
ceada. maximã mox cep̃ eccliastice ueri¬

Expanded text:
sollerter exequentem, qui Eboracensollerter exequentem, qui Eboracensis Ecclesiae ordinaretur episcopus. Erat autem presbyter vocabulo Ceadda, frater reverentissimi antistitis Ceddi, cujus saepius meminimus , et abbas monasterii illius quod vocatur Laestingaeu. Misitque qui postea regnante Ecgfrido, Hrypensis Ecclesiae praesul factus est. Verum illi Cantiam pervenientes, invenerunt archiepiscopum Deusdedit jam migrasse de saeculo, et necdum alium pro eo constitutum fuisse pontificem. Unde diverterunt ad provinciam Occidentalium Saxonum, ubi erat Uini episcopus: et ab illo est vir praefatus consecratus antistes, adsumtis in societatem ordinationis duobus de Brittonum gente episcopis, qui Dominicum Paschae diem, ut saepius dictum est, secus morem canonicum a quarta decima usque ad vicesimam lunam celebrant. Non enim erat tunc ullus, excepto illo Uine, in tota Brittania canonice ordinatus episcopus. Consecratus ergo in episcopum Ceadda, mox coepit ecclesiasticae veri
Abbreviated transcription (Latin):
sue et illis inquib exulabat natio
coritate corripiendi. et pietatate
bargiendi de his que adiuitibus
acceꝑat. multũ ꝑfuit. Ad lidit aũt
uotis que diximus. ut semꝑ in
quadragesima ñ plusquã semel
indie reficeret. non aliud quã pa¬
nem ac lacte nouissimũ et hoc cũ
mensura gustaret. Quod uideli¬
cet lac pridie nouũ infiala ponere
solebat: et post noctem ablata sr̃¬
ficie crassiori. ipse residuũ cũ mo¬
dico ut diximꝰ pane bibebat. Cuiꝰ
modũ continentie etiam quadra
sune semꝑ obseruare curabat.
Nterea rex aluchfridus misit uul¬
fridũ prb̃m ad regem galliarũ.
qui eum sibi suisq consecrari fa
nandum ad agilberechtũ de quo
supra diximus. qui relicta brittan¬
nia parisiace ciuitatis factus
erat ep̃s. Et consecratus ẽ mag¬
no cũ honore ab ipso. conuenienti¬
b plurimis ep̃is. inuico regio qͥ
uocat᷑ in compendio. Quo ad huc in
demorante. imitatus industriam

Expanded text:
suae, et illis in quibus exulabat nationsuae, et illis in quibus exulabat nationtoritate corripiendi, et pietate largiendi de his quae a divitibus acceperat, multum profuit. Addidit autem votis quae diximus, ut semper in Quadragesima non plus quam semel in die reficeret, non aliud quam panem ac lac tenuissimum, et hoc cum mensura gustaret: quod videlicet lac pridie novum in  Al. om. in phiala ponere solebat, et  Al., ut post noctem ablata superficie crassiore, ipse residuum cum modico, ut diximus, pane bibebat. Cujus modum continentiae etiam quadragsimae, semper observare curabat. nterea rex Alchfrid misit Uilfridum presbyterum ad regem Galliarum, qui eum sibi suisque consecrari facnandum ad Agilberctum, de quo supra diximus, qui, relicta Brittania, Parisiacae civitatis factus erat episcopus; et consecratus est magno cum honore ab ipso, convenientibus plurimis episcopis in vico regio qui vocatur in Compendio. Quo adhuc in tost ordinationem demorante, imitatus industriam
Abbreviated transcription (Latin):
sollempnem canonici tempis psal¬
modiam si ñ ualitudo corpis obsis¬
teret. cotidie psalteriũ tocũ in me¬
quia in omni septiana id ẽ diem
cũ nocte ieuinus tnͣsiret. Cũq fi¬
nitis lacrimis p̃cib et uotis. do¬
mum rediret. inuenit sodalem dor¬
muientem. Et ipse lectulũ conscen¬
dens: cepit inquietem menbra lax¬
are. Et cũ paululũ quiesceret: ex¬
ꝑgefactus sodalis respexit eum
et ait. O frat̾ egheberechte. o quid
fecisti: Sꝑabã quia parit̾ aduitã
eternam intraremus. uerũtamen
scito: quia que postulasti accipi¬
es. Didicerat enim ꝑ uisionẽ et
quid ille petisset. et quia petita
impetͣsset. Quid multa: Ipse edil¬
hun pxima nocte defunctus ẽ. Ad
uerõ echberechtꝰ de cussa molestia
egricudinis conualuit. Ac mul
ut ipse desiderabat. nuꝑ id ẽ anno
na celestia. Duxit autem uitam
inmagna humilitatis. mansuecu¬
dinis. continentie. simplicitatis
et iusticie ꝑfectione. Unde et genti

Expanded text:
sollemnem canonici temporis psalsollemnem canonici temporis psalmodiam, si non valetudo corporis obsisteret, quotidie Psalterium totum in mequod in omni septimana diem cum nocte jejunus transiret. Cumque finitis lacrymis, precibus et votis, domum rediret, invenit sodalem dormientem: et ipse quoque lectulum conscendens, coepit in quietem membra laxare. Et cum paululum quiesceret, expergefactus sodalis respexit eum, et ait: « O frater Ecgbercte, o quid fecisti? Sperabam quia pariter ad vitam aeternam intraremus. Verumtamen scito quia quae postulasti, accipies. Didicerat enim per visionem, et quid petiisset, et quia petita inpetrasset. Quid multa? Ipse Aedilhun proxima nocte defunctus est: at vero Ecgberct decussa molestia aegritudinis convaluit, ac multut ipse desiderabat, nuper, id est aad regna caelestia. Duxit autem vitam in magna humilitatis, mansuetudinis, continentiae, simplicitatis et justitiae perfectione. Unde et genti
Abbreviated transcription (Latin):
eccliam temꝑe nobilissime rexit. hii
ergo cũ eẽnt inmonasterio qd̾ lingua
scotoꝵ rathselsigia appellat᷑. et om̃s
socii ipsoꝵ. uel mortalitate de scło
rapti. uel ꝑ alia eẽnt loca dispersi:
correpti sunt ambo morbo morbo eĩ¬
dem mortalitatis. et grauissune af¬
flicti. Equib aberech sicut michi
referebat quidã ueracissimus et ue¬
nerande caniciei prbr. qui se hec ab
ipso audisse ꝑhibebat. cũ se estima¬
ret esse moriturũ. egressus est tem¬
pore matutino de cubicło. inquo in¬
firmi quiescebant. et residens solꝰ
in loco oportuno. cepit sedulus co¬
gitare de actib suis. et compunctꝰ
memoria peccatoꝵ suoꝵ faciem la¬
crunis abluebat. atq intuno corde
deũ p̃cabatur. ne ad huc mori deb̾et.
priuisquã uł p̃teritas negligentias
bonis se operib habundantius ex¬
erceret. uouens etiam uotum ꝙ
adeo ꝑegrinus iuuere uellet. ut
nunquã insulam inqua nacus est
idẽ inbrutanniam rediret. quia ppt̃

Expanded text:
Ecclesiam tempore nobilissime rexit. Hi Ecclesiam tempore nobilissime rexit. Hi ergo cum essent in monasterio quod lingua Scottorum Rathmelsigi appellatur, et omnes socii ipsorum vel mortalitate de saeculo rapti, vel per arta essent loca dispersi, correpti sunt ambo morbo ejusdem mortalitatis, et gravissime adflicti; e quibus Ecgbert, sicut mihi referebat quidam veracissimus et venerandae canitiei presbyter qui se haec ab ipso audisse perhibebat, cum se aestimasset esse moriturum, egressus est tempore matutino de cubiculo quo infirmi quiescebant, et residens solus in loco opportuno, coepit sedulus cogitare de actibus suis, et conpunctus memoria peccatorum suorum faciem lacrymis abluebat, atque intimo ex corde Deum precabatur, ne adhuc mori deberet, priusquam vel praeteritas neglegentias bonis se operibus abundantius exerceret. Vovit etiam votum, quia adeo peregrinus vivere vellet, ut nunquam in insulam in qua natus est, id est, Brittaniam, rediret; quia praeter
Abbreviated transcription (Latin):
nã multitudinẽ hominũ strauit.
Qua plaga p̃fatus dñi sacerdos
tuda raptus ẽ de mundo: et in
monasterio quod uocat᷑ pegnalech bono¬
rifice sepultus. hec autem plaga hi¬
berniam quoq insulam pariclade
p̃mebat. Erant ibidem eo tempe
multi nobiliũ simul et mediociũ
de gente angloꝵ. qui tempore fi¬
niant uł colmanni ep̃oꝵ relicta in
rant. Et quidã quidem mox se mo¬
nastice conu̾sationi fidelit̾ manci¬
pauerunt. alii magis circũeundo
ꝑcellas magistroꝵ. lectioni opam
dare gaudebant. Quos omnes sco¬
ti libentissime suscipientes. uictũ
eis cotidianũ sine p̃cio. libros quoq
ad legendũ. et magisteriũ gracuitũ
p̃bere curabant. Erant int̾ hos duo
iuuenes magne indolis. de nobilib
angloꝵ edilhun et agberechtus. Qo¬
rũ prioe fr̃ fuit edilumi uiri eque
dei dilecti. qui et ipse euo sequenti
hyberniam gr̃a legendi adut. et be¬
ne instructus patriam redut. atq

Expanded text:
hominum multitudinem stravit. hominum multitudinem stravit. Qua plaga praefatus Domini sacerdos Tuda raptus est de mundo, et in monasterio quod dicitur Paegnalaech, honorifice sepultus. Haec autem plaga Hiberniam quoque insulam pari clade premebat. Erant ibidem eo tempore multi nobilium simul et mediocrium de gente Anglorum, qui tempore Finani et Colmani episcoporum, relicta insrant. Et quidam quidem mox se monasticae conversationi fideliter mancipaverunt, alii magis circumeundo per cellas magistrorum, lectioni operam dare gaudebant: quos omnes Scotti libentissime suscipientes victum eis quotidianum sine pretio, libros quoque ad legendum, et magisterium gratuitum praebere curabant. Erant inter hos duo juvenes magnae indolis, de nobilibus Anglorum, Aedilhun et Ecgberct, quorum prior frater fuit Aediluini, viri aeque Deo dilecti, qui et ipse aevo sequente Hiberniam gratia legendi adiit, et bene instructus patriam rediit, atqu
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis quoq hoꝵ ex hortatoriis dili¬
gent̾ audicũ p̃bebant. S et diebus
dominicis ad eccliam siue ad mo¬
nasteria certatim. ñ reficiendi cor¬
poris. s audiendi uerbi dei gr̃a con¬
fluebant. Et siquis sacerdotã in
uicũ forte deueniret. mox congrega¬
ti inunũ uicani. uerbũ uite abillo
expetere curabant. Nam neq alca
ipsis sacerdotib aut clericis uicos
adcundi. quã p̃dicandi. baptizan¬
di. infirmos uisitandi. et ut breuit
dicam. animas curandi causa fu¬
it. Qui intantũ erant ab omni
auaricie peste castigati: ut nemo
territoria ac possessiones ad constro¬
hec temꝑe in eccliis nordamhym¬
broꝵ seruata ẽ. S de his satis
odem anno dñice incarnatio¬
nis sexcencesimo sexageguno
decima diei. Quo etiam anno su¬
bito pestilentie lues de populatis
prius. australib britannie pla¬
gis. nordamhymbroꝵ quoq piun¬
tiam corripiens. atq hac clade di¬
utius longe lateq deseuiens: mag

Expanded text:
verbis quoque horum exhortatoriis diliverbis quoque horum exhortatoriis diligenter auditum praebebant. Sed et diebus Dominicis ad ecclesiam, sive ad monasteria certatim, non reficiendi corporis, sed audiendi sermonis Dei gratia confluebant: et si quis sacerdotum in vicum forte deveniret, mox congregati in unum vicani, verbum vitae ab illo expectere curabant. Nam neque alia ipsis sacerdotibus aut clericis vicos adeundi, quam praedicandi, baptizandi, infirmos visitandi, et, ut breviter dicam, animas curandi causa fuit: qui in tantum erant ab omni avaritiae peste castigati, ut nemo territoria ac possessiones ad construhaec tempore in Ecclesiis Nordanhymbrorum servata est. Sed de his satis odem anno Dominicae Incarnationis sexcentesimo sexagesimo decima diei: quo etiam anno subita pestilentiae lues, depopulatis prius Australibus Brittaniae plagis, Nordanhymbrorum quoque provinciam corripiens, atque acerba clade diutius longe lateque desaeviens, magnam
Abbreviated transcription (Latin):
excepta eccłia paucissime domus re¬
perte sunt: hoc ẽ ille solũmodo sine
quib conuersatio esse cui uis nul¬
latenus poterat. Nichil pecuniarũ
absq pecorib habebant. Siquid enĩ
pecunie adiuitib accipiebant: mox
pauperib dabant. Nam neq ad sus¬
ceptionem potentiũ scli uel pecuni
nisi orationis tantũ uel audiendi
cũ oportunitas exegiss. cũ quinq
et expleta ineccłia oratione discede¬
bat. Quod si forte eos ibi refici con¬
tingeret. simplici tantũ et cotidiano
fr̃m cibo contenti. nil ultra querebãt.
Tota enum fuit tunc sollicitudo doc¬
torib illis deo seruiendi ñ scło. tota
cura cordis excolendi. ñ uentris. Un¬
de et inmagna erat ueneratione tem¬
pore illo religionis habitus. ita ut
ubicũq clericus aliquis aut mo¬
nachus adueniret. gaudent̾ ab oĩb
tanquã dei famulus exciꝑet᷑. Etiã
bant. et flexa ceruice uel manu signa¬
ri. uel ore illiꝰ se benedici gaudebant.

Expanded text:
excepta ecclesia, paucissimae domus reexcepta ecclesia, paucissimae domus repertae sunt, hoc est, illae solummodo, sine quibus conversatio civilis esse nullatenus poterat. Nil pecuniarum absque pecoribus habebant. Si quid enim pecuniae a divitibus accipiebant, mox pauperibus dabant. Nam neque ad susceptionem potentium saeculi, vel pecunianisi orationis tantum, et audiendi cum opportunitas exegisset, cum quinque et expleta in ecclesia oratione discedebat. Quod si forte eos ibi refici contingeret, simplici tantum et quotidiano fratrum cibo contenti, nil ultra quaerebant. Tota enim fuit tunc solicitudo doctoribus illis, Deo serviendi, non saeculo; tota cura cordis excolendi, non ventris. Unde et in magna erat veneratione tempore illo religionis habitus; ita ut ubicumque clericus aliquis aut monachus adveniret, gaudenter ab omnibus tanquam Dei famulus exciperetur. Etibant, et flexa cervice vel manu signari, vel ore illius se benedici gaudebant;
Abbreviated transcription (Latin):
morem ꝓuincie illius coronam ton¬
sure eccłiastice. et catholicam tem¬
poris paschalis regulam obseruans.
huc pontificatũ colmanno: et di¬
ligent̾ ea que ad fidem ac ueritatẽ
ꝑtinent. et uerbo cunctos docebat et
oꝑe. Porro fr̃ib qui in lindisfarnensi
eccłia scotis abeuntib remanere
maluerunt. p̃positus est abbatis iu¬
re uir reuerentissimꝰ ac mansuetis¬
simus eata. qui erat abb̃s inmonas
petrasse a rege osuui: eoqd̃ eẽt idem
eata unus de duodecim pueris aidan
quos pͥmo ep̃atus sui temꝑe de natio¬
ne angloꝵ erudiendos inxp̃o accepit.
Multũ nãq eundem ep̃m colmannũ.
rex ꝓinsita illi prudentia diligebat.
Ipse est eata qui ñ multo post eidem
ecclĩe lindisfarnensi e p̃c factus est.
Abiens autẽ domũ colman. assũpsit
secũ partem o̾sium reuerentissimi
patris aidan: partem uero in eccłia
cui p̃erat reliquit. et insecretario eiꝰ
condi p̃cepit. Quante autem parsimo

Expanded text:
morem provinciae illius coronam tonmorem provinciae illius coronam tonsurae ecclesiasticae, et catholicam temporis paschalis regulam observans: huc pontificatum Colmano, et diligenter ea quae ad fidem et veritatem pertinent, et verbo cunctos docebat et opere. Porro fratribus, qui in Lindisfarnensi Ecclesia, Scottis abeuntibus, remanere maluerunt, praepositus est abbatis jure vir reverentissimus ac mansuetissimus Eata, qui erat abbas in monaspetrasse a rege Osuiu, eo quod esset idem Eata unus de duodecim pueris Aidani, quos primo episcopatus sui tempore de natione Anglorum erudiendos in Christo accepit. Multum namque eumdem episcopum Colmanum rex pro insita illi prudentia diligebat. Ipse est Eata, qui non multo post eidem Ecclesiae Lindisfarnensi episcopus factus est. Abiens autem domum Colman adsumpsit secum partem ossium reverentissimi Patris Aidani; partem vero in ecclesia cui praeerat, reliquit, et in secretario ejus condi praecepit. Quantae autem parsimon
Abbreviated transcription (Latin):
me adueniente ad fores regni celoꝵ.
claues tenere ꝓbat᷑. hec dicente rege.¬
fauerunt assidentes quiq adstantes
maiores una cũ mediocrib. Et abdi¬
cata minus ꝑfecta institucione: ad
ea que meliora cognouerant. se se
tnͣsferre festinabant.xx¬
Sinitoq conflictu ac soluta coi¬
tentione: agilberechtꝰ domũ
rediit.Colmannus
uidens spretam suam doctrinam
sectamq eẽ despectam: assũptis
his qui se sequi uoluerunt. idẽ qui
pascha cacholicũ et consuram corone.
nam et de hoc questio ñ minuna erat.
reciꝑe nolebant: scotiã regressus est.
tccaturus cũ sius quid de his facere
deberet. S postea relictis scotoꝵ ues¬
tigiis. ad suam sedem rediit. uit pote
agnita obseruatione catholice pas¬
che. Facta est autem questio anno dñi
annus osuui regis.xiii.
runt inꝓuintia angloꝵ. annus
no. suscepit ꝓ illo pontificatũ nor
qui erat apud scotos austrinos eru¬
dit atq ordinatus ep̃s. habens uixta

Expanded text:
me adveniente ad fores regni caelorum, me adveniente ad fores regni caelorum, claves tenere probatur. » Haec dicente regefaverunt adsidentes quique sive adstantes, majores una cum mediocribus; et abdicata minus perfecta institutione, ad ea quae meliora cognoverant, sese transferre festinabant.Finitoque conflictu, ac soluta concione, Agilberctus domum rediit. Colman videns spretam suam doctrinam, sectamque esse despectam, adsumptis his qui se sequi voluerunt, id est, qui Pascha catholicum, et tonsuram coronae, nam et de hoc quaestio non minima erat, recipere nolebant, in Scottiam regressus est, tractaturus cum suis quid de his facere deberet. Cedd, relictis Scottorum vestigiis, ad suam sedem rediit, utpote agnita observatione catholici Paschae. Facta est autem haec quaestio anno dominannus Osuiu regis vicesirunt in provincia Anglorum, annus no, suscepit pro illo pontificatum  Alqui erat apud Scottos Austrinos eruditus atque ordinatus episcopus, habens juxta
Abbreviated transcription (Latin):
audita decreta sedis apłice immo
uniu̾salis eccłie. et hec litteris
sacris confirmata. sequi contẽp¬
catis. Et si enim patres tui scĩ
fuerunt. nunquid uniu̾sali que
tas uno de angulo extreme insule
p̃ferenda: Et si sc̃s erat ac potens
acissimo apłoꝵ principi cui dñs ait.
tues petrus et suꝑ hanc petͣm edifi¬
cabo eccłiam meam. et porte inferi
non p̃ualebunt adu̾sus eã. et tibi
dabo claues regni celoꝵ : hec per¬
orante uulfrido: dixit rex. uerene
colmanne. hec illi petro dicta sunt
a dño: Qui ait. Uere rex. At ille.
habetis inquit uos ꝓferre aliquid
tante potestatis ur̃o columbe datũ:
utriq ur̃m inquit in hoc sine ulla
celoꝵ sint date a dño: Responder̃t.
Etiã utriq. At ille ita conclusit.
Et ego uob̾ dico quia hic ẽ hostiariꝰ
ille cui ego contradicere nolo. s in
quantum noui uel ualeo. huiꝰ cupio
inomnib obedire statutis. ne forte

Expanded text:
audita decreta sedis apostolicae, immo audita decreta sedis apostolicae, immo universalis Ecclesiae, et haec literis sacris confirmata sequi contemcatis. Etsi enim patres tui sancti fuerunt, numquid universali quae tas uno de angulo extremae insulae praeferenda? Et si sanctus erat ac potens atissimo apostolorum principi, cui Dominus ait: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, et tibi dabo claves regni caelorum? » Haec perorante Uilfrido, dixit rex: « Verene, Col. mane, haec illi Petro dicta sunt a Domino? » Qui ait; « Vere, rex. » At ille: « Habetis, inquit, vos proferre aliquid tantae potestatis vestro Columbae datum? utrique vestrum, inquit, in hoc sine ulla caelorum sint datae a Domino? Responderunt: Etiam, utique. » At ille ita conclusit: « Et ego vobis dico, quia hic est ostiarius ille cui ego contradicere nolo; sed in quantum novi vel valeo, hujus cupio in omnibus obedire statutis; ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
regulam distinctionis uos ignoras¬
manifestissi me ante pleni lunium
id est inquartadecima luna facitis.
De patre autem ur̃o colũba et seqͣ¬
cib eius quoꝵ sc̃itatẽ uos imitari
et regłam ac p̃cepta celestil signis
confirmata sequi ꝑhibetis. possum
ꝓphauerint. et demonia eiecerint.et
urtutes multas fecerint. respon¬
surus sit dñs. quia nonquã cos no¬
uerit. S absit ut hoc de patrib
ur̃is dicam: quia iustius multo
ẽ de incognitis bonũ credere quã
malũ. Unde et illos dei famulos
ac deo dilectos ẽẽ nõnego. qui nos¬
simplicitate rustica s intentione
pia deũ dilexerunt. Deq illis mł¬
tũ ob ẽẽ reor talem pasche obser¬
uantiam: quãdui nullus adue¬
nerat qui eis instituti ꝑfectioris
decreta que sequerentur osten¬
deret. Quos utiq credo siquis
tunc ad eos catholicus calculator
adueniret. sic eiꝰ monita fuisse se¬
cuturos quomͦ ea que nouerant.
ac didicerant. dei mandata fuisse
secuti. Tu autẽ et socii cui. si

Expanded text:
eret. Cujus regulam distinctionis vos ignorasmanifestissime ante plenilunium, id est, in tertia decima luna facitis. De Patre autem vestro Columba et sequacibus ejus, quorum sanctitatem vos imitari, et regulam ac praecepta caelestibus signis confirmata sequi perhibetis, possem prophetaverint, et daemonia ejecerint, et virtutes multas fecerint, responsurus sit Dominus quia nunquam eos noverit. Sed absit ut de patribus vestris hoc dicam: quia justius multo est de incognitis bonum credere, quam malum. Unde et illos Dei famulos, ac Deo dilectos esse non nego, qui simplicitate rustica, sed intentione pia Deum dilexerunt. Neque illis multum obesse reor talem Paschae observantiam, quandiu nullus advenerat, qui eis instituti perfectioris decreta quae sequerentur, ostenderet: quos utique credo, si qui tunc ad eos catholicus calculator adveniret, sic ejus monita fuisse secuturos, quomodo ea quae noverant ac didicerant, Dei mandata probantur fuisse secuti. Tu autem et socii tui, si
Abbreviated transcription (Latin):
cerunt.duunis paginis contraria
sapuisse uł legisse credendũ ẽ. cum
plurimi fuerint ineis quoꝵ scitati
celestia signa. et uͥtutũ que fecerũt
miracłã. testimonia p̃buerunt. Qs
ipse sc̃os esse non dubitans: semꝑ
eoꝵ uitã mores et disciplinã sequi
non desisto. At uulfridꝰ. Constat in¬
quit anatholiũ uirũ scĩssimũ. doc¬
tissimũ. ac laude esse dignissimũ.
S quid uob̃ cũ illo. cũ nec eius de¬
creca seruetis: Ille enum in pascha
agnitũ et a tota xp̃i eccłia custodi¬
tum ꝓ nichilo contempnitis. Ille
so die more egyptioꝵ.xuͫ. lunam

Expanded text:
cerunt, divinis paginis contraria cerunt, divinis paginis contraria sapuisse, vel egisse credendum est? cum plurimi fuerint in eis, quorum sanctitati caelestia signa, et virtutum quae fecerunt miracula, testimonium praebuerunt: quos ipse sanctos esse non dubitans, semper eorum vitam, mores et disciplinam sequi non desisto. » At Uilfridus: « Constat, inquit, Anatolium virum sanctissimum, doctissimum, ac laude esse dignissimum; sed quid vobis cum illo, cum nec ejus decreta servetis? Ille enim in Pascha agnitum et a tota Christi Ecclesia custoditum, pro nihilo contemnitis. Ille sa die more Aegyptiorum quintam
Abbreviated transcription (Latin):
celebrabat. quod uos ñ facitis. q
a quarta decima usq ad iucesi¬
mam lunã diem dñicũ pasche
obseruatis. ita ut terciadecuna
luna aduesperum sepius pascha
incipiatis. cuius neq lex ullam
fecit mentionem. neq auctor ac
dator euangłii dñs in ea. s inquar¬
ta decima et uetus pascha mandu¬
cauit aduesꝑam. et noui testa¬
m̃ti sacramenta. incominemora¬
tionem sue passionis eccłie celebratida
mam quam lex maxime celebran¬
dã consueuit. acelebratione ur̃i
pasche funditus eliminatis.sicq
ut dixi incelebratione sũme festi¬
uitatis. neq iob̃i neq petro. neq
legi. neq euanglio concordatis. his
contra colmannus. Nunquid ana
toria eccłiastica multũ laudatꝰ. legi. uł
euuãgłio contͣria sapuit. qui a
quartadecima usq adiucesi mam
pascha celebrandũ scͥpsit: Nunqͥd
reuerentissimũ patrem nr̃m colũ¬
bam. et successores eius iuros deo
dilectos qui eodem modo pascha fe¬

Expanded text:
celebrabat; quod vos non facitis, qui celebrabat; quod vos non facitis, qui a quarta decima usque ad vicesimam lunam diem Dominicum Paschae observatis; ita ut tertia decima luna ad vesperam saepius pascha incipiatis, cujus neque lex ullam fecit mentionem, neque auctor ac dator Evangelii Dominus in ea, sed in quarta decima vel vetus Pascha manducavit ad vesperam, vel novi testamenti sacramenta in commemorationem suae passionis, Ecclesiae celebranda m vicesimam primam, quam lex maxime celebrandam commendavit, a celebratione vestri Paschae funditus eliminatis: sicque, ut dixi, in celebratione summae festivitatis, neque Johanni, neque Petro, neque Legi, neque Evangelio concordatis. » His contra Colmanus: « Numquid, ait, toria ecclesiastica multum laudatus, legi vel Evangelio contraria sapuit, qui a quarta decima usque ad vicesimam Pascha celebrandum scripsit? Numquid reverentissimum Patrem nban, et successores ejus viros Deo dilectos, qui eodem modo Pascha fe
Abbreviated transcription (Latin):
potius ad implet. Inqua obseruan¬
dũ pascha aquarta decima luna p̾¬
mi mensis ad uesꝑam. usq ad uicesi¬
mam primam lunã eiusdẽ mensis. ad
uesperã p̃ceptũ ẽ. Inquã obseruantiã
imitandam om̃s beati iohannis suc¬
cessores in asia post obitũ eius. et
omnis ꝑorbem ecclĩa conuersa est.
Et hoc ẽẽ uerũ pascha. hoc solũ fide¬
lib celebrandũ niceno concilio ñ
statutũ nouit̾. s confirmatũ ẽ: ut
eccłiastica docet hystoria. Inde constat
uos colmanne neq: iohannis ut au¬
tumatis exempla sectari. neq pe¬
tri cuius tradicioni scientes con¬
tradicitis: neq legi. neq euangłio
inobseruatione ur̃i pasche congrue¬
re. Ioh̃es enun ad legis mosayce de¬
creta tempus paschale custodiens.
nil de pͥma sabbati curabat. Quod
uos non facitis: qui ñ nisi prima
sabbati pascha celebratis. Petrus
a quinta decima luna. usq adiu¬
cesimã primã diem pasche dñicũ

Expanded text:
potius adimplet, in qua observanpotius adimplet, in qua observandum Pascha a quarta decima luna primi mensis ad vesperam, usque ad vicesimam primam lunam ejusdem mensis ad vesperam praeceptum est: in quam observantiam imitandam, omnes beati Johannis successores in Asia post obitum ejus, et omnis per orbem Ecclesia conversa est. Et hoc esse verum Pascha, hoc solum fidelibus celebrandum, Nicaeno concilio non statutum noviter, sed confirmatum est, ut ecclesiastica docet Historia. Unde constat vos, Colmane, neque Johannis, ut autumatis, exempla sectari, neque Petri, cujus traditioni scientes contradicitis, neque legi, neque Evangelio in observatione vestri Paschae congruere. Johannes enim ad legis Mosaicae decreta tempus paschale custodiens, nil de prima Sabbati curabat; quod vos non facitis, qui nonnisi prima Sabbati Pascha celebratis. Petrus a quinta decima luna usque ad vicesimam primam diem Paschae Dominicum
Abbreviated transcription (Latin):
feria ꝓueniret. At uero petrus cũ
rome p̃dicaret memor quia dñs pͥ¬
ma sabbati surrexit amortus. ac
mundo spem resurrectionis contulit.
ita pascha faciendũ intellexit. ut
secundũ consuetudinem ac p̃cepta
legis quartã decimam lunã primi
mensis eque sicut iohs orientem
ad uesperam semꝑ expoctaret. Et hac
exorta. si dñica dies que etiam pͥma
sabbati uocabat᷑ erat mane uentu¬
ra. in ipsa uesꝑa pascha dñicũ cele¬
brare incipiebat. quomodo et nos
omnes hodie facere solemus. Sin
autem dñica non ꝓximo mane post
lunam quartã decimam. s sexta
decima. aut septima decuna uel
alia quelibet luna. usq adiuce¬
simam primam eẽt uentura. ex¬
pectabat eam. et p̃cedente sabbo
uesꝑe. sacrosca pascha sollempnia
inchoabat. Sicq fiebat. ut dñica
pasche dies non nisi aquinta de¬
cuna luna usq aduicesimam pͥmã
seruaret᷑. Neq enim euangłica et
apłica traditio legem soluit. set

Expanded text:
feria proveniret. At vero Petrus cum feria proveniret. At vero Petrus cum Romae praedicaret, memor quia Dominus prima Sabbati resurrexit a mortuis, ac mundo spem resurrectionis contulit, ita Pascha faciendum intellexit, ut secundum consuetudinem ac praecepta legis, quartam decimam lunam primi mensis, aeque sicut Johannes Orientem ad vesperam semper exspectaret: et hac exorta, si Dominica dies, quae tunc prima Sabbati vocabatur, erat mane ventura, in ipsa vespera Pascha Dominicum celebrare incipiebat, quomodo et nos  Al., nos omnes hodie facere solemus. Sin autem Dominica non proximo mane post lunam quartam decimam, sed sexta decima, aut septima decima, aut alia qualibet luna, usque ad vicesimam primam esset ventura, exspectabat eum, et praecedente Sabbato, vespere, sacrosancta Paschae sollemnia inchoabat; sicque fiebat, ut Dominica Paschae dies nonnisi a quinta decima luna usque ad vicesimam primam servaretur. Neque haec evangelica et apostolica traditio legem solvit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tib aplis omnẽ legis obseruanti¬
am que a deo insticuta ẽ abdicare.
quomodo simulachra que a demo¬
nib inuenta sunt repudiare õs
qui ad fidem uenuint necesse est.
uidelicet ne scandalum facerẽt
eis qui inter gentes erant uideis.
hinc est enim qd̵ paulus chimoche¬
um circũcidit. quod hostias intẽ¬
plo unmolauit. qd cũ aquila et
priscilla caput corinthi tocondit.
ad nichil udelicet utile: nisi ad
scandalũ uitandũ uideoꝵ. hinc ẽ¬
qd̃ eidem paulo iacob ait. uides fr̃
quod milia sunt in uideis qui credi¬
derunt. et omnes hii emulatores st̃
legis. Nec tamen hodie clarescente
ꝑ mundũ euangelio: necesse est. un¬
mo nec licitũ fidelib uel circũcidi
uel hostias deo uictimarũ offerre
carnaliũ. Itaq iohs scd̃m legis consue¬
tudmẽ quartadecima die mensis pͥ¬
mi aduesperam. incipiebat celebra¬
tionem festi paschalis. nichil curans
utrũ hec sabbato an alia qualibet

Expanded text:
tibus apostolis omnem legis observantitibus apostolis omnem legis observantiam quae a Deo instituta est, abdicare. Quomodo simulacra quae a daemonibus inventa sunt, repudiare omnes qui ad fidem veniunt, necesse est: videlicet ne scandalum facerent eis qui inter gentes erant Judaeis. Hinc est enim quod Paulus Timotheum circumcidit, quod hostias in templo immolavit, quod cum Aquila et Priscilla caput Corinthi totondit: ad nihil videlicet utile, nisi ad scandalum vitandum Judaeorum. Hinc quod eidem Paulo Jacobus ait: Vides, frater, quot millia sunt in Judaeis qui crediderunt? et omnes hi aemulatores sunt legis. Nec tamen hodie clarescente per mundum Evangelio necesse est, immo nec licitum fidelibus vel circumcidi, vel hostias Deo victimarum offerre carnalium. Itaque Johannes secundum legis consuetudinem quarta decima die mensis primi ad vesperam, incipiebat celebrationem festi Paschalis, nil curans haec Sabbato, an alia qualibet
Abbreviated transcription (Latin):
et paulus uxere. docuere. passi st̃
et sepulti. ab omnib celebrari. hoc
initalia. hoc in gallia. quas discen¬
di uel orandi studio ꝑtnͣsiuimus.
ab omnib agi conspeximꝰ. hoc affri¬
cam. asiam. egyptũ. greciam. et om¬
nem orbem quacũq xp̃i ecclia dif¬
fusa est ꝑ diuersas nationes et ling¬
uam. uno ac ñ diu̾so temꝑis ordi
et obstinationis eoꝵ. complices. pic¬
tos dico et brictones. cũ quib de
duab ultimi occeani insulis. uirib
cotis. contra totũ orbem stulto la¬
bore repugnant. Cui hec dicenti.
respondit colmanus. Mirũ quare
stultũ appellare uelitis laborem
nr̃m. inquo tanti apłi qui supra
pectus dñi recumbere dignus fuit
exempla sectamur. dũ ipsũ sapien¬
tissime uixisse omnis mundus no¬
uerit. At uulfridus. Absit inquit
ut ioh̃m stulticie rep̃hendamus.
cũ scita legis mosaice uixta lit¬
teram seruaret. uidaizante adhuc
inmultis eccłia. nec subito ualen¬

Expanded text:
et Paulus vixere, docuere, passi sunt et Paulus vixere, docuere, passi sunt et sepulti, ab omnibus celebrari: hoc in Italia, hoc in Gallia, quas discendi vel orandi studio pertransivimus, ab omnibus agi conspeximus: hoc Africam, Asiam, Aegyptum, Graeciam, et omnem orbem, quacumque Christi Ecclesia diffusa est, per diversas nationes et linguas, uno ac non diverso temporis ordinet obstinationis eorum complices, Pictos dico et Brittones, cum quibus de duabus ultimis Oceani insulis, et his non totis, contra totum orbem stulto labore pugnant. » Cui haec dicenti respondit Colmanus: « Mirum quare stultum appellare velitis laborem nostrum, in quo tanti apostoli qui super pectus Domini recumbere dignus fuit, exempla sectamur; cum ipsum sapientissime vixisse omnis mundus noverit. » At Uilfridus: « Absit, inquit, ut Johannem stultitiae reprehendamus, cum scita legis Mosaicae juxta literam servaret, judaizante adhuc in multis Ecclesia, nec subito valen
Abbreviated transcription (Latin):
agere soleo amaiorib meis accepi
qui me hunc ep̃m miserunt. qd̃
omnes patres nr̃i. uiri deo dilecti
eodem modo celebrasse noscuntur.
Quodne cui contempnendũ et re¬
ꝓbandũ ẽẽ iudeatur. ipsum est qd̃
beatus euanglista ioħs discipulꝰ
specialit̾ dũo dilectus. cũ omnib
quib p̃erat eccłiis celebrasse legit᷑.
Quo hec et his similia dicente. ius¬
sit rexͤ agilberechtũ ꝓferre iumediũ
morem sue obseruationis. unde in¬
iciũ haberet. uel qua hunc aucto¬
ritate sequeretur. Respondit agil¬
berechtus. Loquatur obsecro uice
mea discipulus meus ulfridus prbr.
quia unũ ambo sapimꝰ. cũ cet̾is qͥ¬
hic assident eccłiastice traditionis
cultorib. Et ipse melius ac mani
festius ipsa lingua angloꝵ quam
ego ꝑunterp̃tem. potest explanare
que sentimus. Tum uulfridus
iubente rege. ut diceret. ica ex¬
exorsus est. Pascha ut facuus inqͥt
uidimus rome ubi beati apłi petrus

Expanded text:
agere soleo, a majoribus meis accepi, agere soleo, a majoribus meis accepi, qui me huc episcopum miserunt, quod omnes Patres nostri, viri Deo dilecti, eodem modo celebrasse noscuntur  Al., cognoscuntur. Quod ne cui contemnendum et reprobandum esse videatur, ipsum est quod beatus evangelista Johannes discipulus specialiter Domino dilectus, cum omnibus quibus praeerat Ecclesiis, celebrasse legitur. » Quo haec et his similia dicente, jussit rex et Agilberctum proferre in medium morem suae observationis, unde initium haberet, vel qua hunc auctoritate sequeretur. Respondit Agilberctus: « Loquatur, obsecro, vice mea discipulus meus Uilfrid presbyter, quia unum ambo sapimus cum caeteris qhic assident ecclesiasticae traditionis cultoribus; et ille melius ac manifestius ipsa lingua Anglorum, quam ego per interpretem, potest explanare quae sentimus. » Tunc Uilfrid, jubente rege ut diceret, ita exorsus est: « Pascha quod facimus, inquit, vidimus Romae ubi beati apostoli Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
dus fieri. et hec questio terminari
deberet. ueneruntq illo reges
ambo: pat̾ scilicet et filius. Ep̃i.
colmanus cũ clericis siuis de scotia.
agilberechtus cum agachone. et uul¬
frido presbiteris. Iacob et romanus
ĩ hoꝵ parte erant. ilda abbatissa cũ
sius inpartes scocoꝵ. Inqua erat
etiam uenabilis e p̃s ceda. lam du¬
dum ordinatus ascotis. ut supra
dociumus: qui et int̾pres in eo con¬
cilio uigilantissimus utriusq
partis exsticit. Primusq rex osu¬
ui p̃missa p̃fatio ne quod oporteret
eos qui uni deo serurent. unam
uiuendi regulam cenere. nec discre¬
pare incelebratione sacram̃toꝵ celesti¬
um. qui unũ omnes incelis regnũ
expectarẽt. inquirendũ potius que
eẽt uerior traditio. et hanc ab om̃ib
communit̃ esse sequendã ussit. ac¬
primo dicere ep̃m suũ colmannũ.
qui eẽt ritus et unde originem du¬
cens ille quem ipse scqueret᷑. Tunc
colmanus. Pascha inquit hoc quod

Expanded text:
dus fieri et haec quaestio terminari dus fieri et haec quaestio terminari deberet. Veneruntque illo reges ambo, pater scilicet et filius; episcopi, Colman cum clericis suis de Scottia, Agilberctus cum Agathone et Uilfrido presbyteris. Jacobus et Romanus in horum parte erant: Hild abbatissa cum suis in part Scottorum, in qua erat etiam venerabilis episcopus Cedd, jamdudum ordinatus a Scottis, ut supra docuimus, qui et interpres in eo concilio vigilantissimus utriusque partis exstitit. Primusque rex Osuiu praemissa praefatione, quod oporteret eos qui una Deo servirent, unam vivendi regulam tenere, nec discrepare in celebratione Sacramentorum caelestium, qui unum omnes in caelis regnum exspectarent; inquirendum potius quae esset verior traditio, et hanc ab omnibus communiter esse sequendam: jussit primo dicere episcopum suum Colmanum, qui esset ritus, et unde originem ducens ille quem ipse sequeretur. Tunc Colmanus: « Pascha, inquit, hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
scotoꝵ traditionib iure p̃ferendã scie¬
bat. Unde ei etiam donauerat mo¬
nasteriũ quadraginta familiarum.
in loco qui d̾r inriperũ: quem uide¬
licet locũ paulo aute eis qui scotos
loquebãt᷑. inpossessionẽ monast̾i dedãt.
s quia illi postmodũ data sibi op¬
tione. magis loco cedere quã suam
mutare consuetudinẽ uolebant. de¬
dit eũ illi qui dignã loco et doctriuã
haberet et uitam. uenerat eotemꝑe
a gilberechtus occidentaliũ saxonũ
ep̃c. cuius supra meminimus. amicꝰ
aluchfridi regis. et uulfridi abbatis
ad ꝓuintiam nordamhymbroꝵ. et a¬
pud eos aliquãdiu demorabat᷑. Qͥ
etiam uulfridũ rogatu aluchfridi
inp̃fato suo monasterio prb̃m fecit.
habebat autẽ secũ ipse prb̃m noĩe
agatonem. Mota ergo ibi questione
de pascha. uel consura. uel aliis re¬
b eccliasticis. dispositũ ẽ. qd̃ in mo¬
nasterio qd̃ d̾r strenisblach qd̃ int̾¬
p̃tat᷑ sinusfari. cui cunc hilda abba¬
tissa deo deuota femina p̃fuit.syno¬

Expanded text:
Scottorum traditionibus jure praeferendam sciebat: unde ei etiam donaverat monasterium quadraginta familiarum in loco qui dicitur Inhrypum; quem videlicet locum paulo ante eis qui Scottos sequebantur in possessionem monasterii dederat. Sed quia illi postmodum data sibi optione, magis loco cedere quam suam mutare consuetudinem volebant, dedit eum illi qui dignam loco et doctrinam haberet, et vitam. Venerat eo tempore Agilberctus, Occidentalium Saxonum episcopus, cujus supra meminimus, amicus Alchfridi regis, et Uilfridi abbatis, ad provinciam Nordanhymbrorum, et apud eos aliquandiu demorabatur; qui etiam Uilfridum, rogatu Alchfridi, in praefato suo monasterio presbyterum fecit. Habebat autem secum ipse presbyterum nomine Agathonem. Mota ergo ibi quaestione de Pascha, vel tonsura , vel aliis rebus ecclesiasticis, dispositum est ut in monasterio quod dicitur Strenaeshalch, quod interpretatur Sinus fari, cui tunc Hild abbatissa Deo devota femina praefuit, syno
Abbreviated transcription (Latin):
illuminantia mundũ. sic doctri¬
na coꝵ corda hominũ cotidie il¬
lustrat credentiũ. Et post multa
quib de celebrando ꝑ totũ orbem
uno uero pascha loquit᷑. hominẽ
nunc repperire ꝑ longinquitatẽ
icineris. ꝓfecto aũt dũ huiusmͦi
apta reꝑtaq ꝑsona fuerit. eũ
instructũ ad uram dirigimus pa¬
triã. ut ipse et uiua uoce. et ꝑ
diuina oracła omnẽ inimici z¬
raniam ex omni ur̃a insula cũ
duuno nutu eradicet. Mumus
agimus: ac ꝓ eius in columitate
iuigiter eũ dep̃cam᷑. cũ xp̃i cle¬
ro. Itaq qui hec optulit muña
mus contristati: cur hic eẽt defũc¬
tus. Ueruntamen gerulis harũ
ur̃arũ litterarũ. uris missis et
coꝵ apłoꝵ petri et pauli. et scõꝵ
martyrũ laurentus. ioħ̃is et pauli
et gregorii atq pancratis eis fe¬
cimus dari: ur̃e excellentie ꝓfec¬
to om̃s contradendas. Nam et con
auream habentẽ. de sacratissimis
centes. tantũ cuncta sedes apłi¬

Expanded text:
illuminant mundum, sic doctriilluminant mundum, sic doctrina eorum corda hominum quotidie illustrat credentium. Et post nonnulla, quibus de celebrando per orbem totum uno vero Pascha loquitur: Hominem nunc reperire, pro longinquitate itineris. Profecto enim dum hujusmodi apta reperta persona fuerit, cum instructum ad vestram dirigemus patriam, ut ipse et viva voce, et per divina oracula, omnem inimici zizaniam ex omni vestra insula cum divino nutu eradicet. Munuscagimus, ac pro ejus incolumitate jugiter Deum deprecamur cum Christi clero. Itaque qui haec obtulit munera mus contristati, cum hic esset defunctus. Verumtamen gerulis harum nostrarum litterarum vestris missis, et orum Petri et Pauli, et sanctorum martyrum Laurentii, Joannis et Pauli, et Gregorii, atque Pancratii eis fecimus dari, vestrae excellentiae profecto omnes contradendas. Nam et conjauream habentem de sacratissimis centes, tantum cuncta sedes apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
lucem gentiũ: ut sis salus mea
usq ad extremũ terre. Et rursũ.
Reges uidebunt et consurgent pͥn¬
cipes: et adorabunt. Et post pusil¬
lũ. Dedi te infedus ppłi: ut susci¬
tares terram. et possideres heredi¬
tates dissipatas. et diceres his qui
iuncti sunt exite: et his qui inte¬
nebris sunt reuelamini. Et rursũ.
Ego dñs uocaui te iniusticia. et
apprebendimanũ tuã et seruaui¬
te. et dedi te in lucẽ gentiũ infedꝰ
et educeres de conclusione uinctũ.
de domo carceris sedentes intenebͣs.
Ecce excellentissime fili quã luce
clarius ẽ. non solũ de uobis. s etiã
de omnib ꝓph̃acũ gentib. quod sint
crediture in xp̃o omniũ conditore.
tam oportet ur̃am celsitudinem
ut pote menbrũ existens xp̃i. inom̃i¬
bus piam regulam sequi ꝑhennit
pͥncipis apłoꝵ. siue in pascha cele¬
brandum. siue inomnib que tra¬
diderunt sci apłi petrus et paulꝰ.
qui uelut duo luminaria celi

Expanded text:
um, ut sis salus mea um, ut sis salus mea usque ad extremum terrae. Et rursum: Reges videbunt, et consurgent principes, et adorabunt. Et post pusillum: Dedi te in foedus populi, ut suscitares terram. et possideres haereditates dissipatas, et diceres his qui vincti sunt: Exite; et his qui in tenebris: Revelamini. Et rursum: Ego dominus vocavi te in justitia, et apprehendi manum tuam, et servavi, et dedi te in lucem gentium, et in et educeres de conclusione vinctum de domo carceris sedentem in tenebris. Ecce, excellentissime fili, quam luce clarius est, non solum de vobis, sed etiam de omnibus prophetarum gentibus, quod sint crediturae in Christum omnium conditorem. Quamobrem oportet vestram celsitudinem, utpote membrum existens Christi, in omnibus piam regulata sequi perenniter principis apostolorum, sive in pascha celebrando, sive in omnibus quae tradiderunt sancti apostoli Petrus et Paulus, quia ut duo luminaria coeli
Abbreviated transcription (Latin):
regi osuui brittanniam remisse st̃.
ño excellentissumo
filio osuui regi saxonũ: uita
punus. quas relegentes cognouimꝰ¬
in eis puissimam deuotionem. fer¬
uentissimũq amorem quem babet
ꝓpt̾ beatã uitam. Et quia dextera
fidem sit conu̾sus. sperans ut sicut
insua gente regnat. ita et cũ xp̃o
se futuro conregnare. Benedicta
igit᷑ gens que talem sapientissimũ
et dei cultorem ꝓ meruit habere
regem. quia nonsolũ ipse dei cul
suos meditat᷑ die ac nocte ad fidẽ
catholicã atq apłicã ꝓ sue anime
redemptione conuerti. Quis enĩ
audiens hec suauia non lecetur.
quis non exulcet et gaudeat in
his piis operib: Quia et gens
ur̃a xp̃o omnipotenti deo credidit
scͥptũ ẽ in ysa̾ia. In die illa radix
iesse qui stat in signũ ppłoꝵ. ipsũ
gentes dep̃cabuntur. Et iterum.
Audite insule: et attendite ppli
delonge. et post paululũ. Parum¬
michi inquit ẽ ut sis mͥ seruus.
ad suscitandas trib iacob. et fe¬
ces isrł conuertendas. Dedi te in

Expanded text:
u Brittaniam remissae sunt: « Domino excellenti  Filio Osuio regi Saxonum, Vitalpimus: quas relegentes, cognovimus ejus piissimam devotionem, ferventissimumque amorem, quem habet propter beatam vitam; et quia dextera fidem sit conversus, sperans ut sicut in sua gente regnat, ita et cum  Al., in Christo in futuro conregnare. Benedicta igitur gens, quae talem sapientissimum, et Dei cultorem promeruit habere regem: quia non solum ipse Dei cultsuos meditatur die ac nocte ad fidem catholicam atque apostolicam pro suae animae redemptione converti. Quis enim audiens haec suavia, non laetetur? Quis non exultet et gaudeat in his piis operibus? Quia et gens vestra Christo omnipotenti Deo credidit,scriptum est in Isaia: In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur. Et iterum: Audite insulae, et adtendite populi de longe. Et post paululum: Parum, inquit, est ut mihi sis servus ad suscitandas tribus Jacob, et faeces Israel conve
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ inmonasterio biricinensi ubi corꝑa sc̃ĩ¬
monialiũ feminarũ poni debent celesti sit
luce monstracũ . uIII.¬
Qd̾ in eodem monast̾io puerulus moriens uirgi¬
congregationis illius e mundo tnsiret. x.¬

Expanded text:
Ut in monasterio Bericinensi, ubi corpora sanctimonialium feminarum poni deberent, coelesti sit luce monstratum. Ut in eodem monasterio puerulus moriens, virgicongregationis illius e mundo transiret. C
Abbreviated transcription (Latin):
uallũ uero quo ad repellancdam uu
hostiũ castra muniuntur. fit de cẽpitib
quib circũcisis et̾ra uelut murus ex¬
struitur altus suꝑͣ t̾ram. ita ut iante
sit fossa de qua leuati sunt ita cespites.
supra quã s des de lignis fortissimis
prefiguntur. Itaq seuerus magnã fos¬
sam firmissimũq uallũ crebris insuꝑ
turrib communitũ a mari usq ad ma¬
filios bassianũ et getam quoꝵ geta
hostis publicus iudicat is interut:
bassianus antonuni cognomine ad sũp

Expanded text:
vallum vero quo ad repellendam vim vallum vero quo ad repellendam vim hostium castra muniuntur fit de cespitibus, quibus circumcisis, e terra velut murus extruitur altus supra terram, ita ut in ante sit fossa, de qua levati sunt cespites, supra quam sudes de lignis fortissimis praefiguntur. Itaque Severus magnam fossam firmissimumque vallum crebris insuper turribus communitum, a mari ad mafilios, Bassianum hostis publicus judicatus interiit. Bassianus Antonini cognomine assump
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃e suscepit. Quoꝵ temꝑib cũ eleu.¬
ther uir sc̃s pontificatui romane ec¬
clesie p̃eẽt: misit ad eũ lutiꝰ brictannoꝵ
rex eplãm. obsecrans ut ꝑ eius man¬
datũ xp̃ianus efficeret᷑. Et mox effec¬
tum pie postulationis consecutꝰ ẽ. sus¬
ceptãq fidẽ b̾tanni usq intemꝑa dio¬
cletiani pͥncipis inuiolatã integrãq in
nno ab incarnatione dñi centesi¬
mo octogesimo nono. seuerus ge¬
nere afertripolitanꝰ ab oppido lepti.
septimus decimus ab augusto imꝑiũ
adeptus. decem et septẽ annis tenuit.
hic natura seuus multis semꝑ bell as
lacessitus. fortissime quidẽ rem pub¬
licam s laboriosissime rexit. Uictor gͦ
cuuiliũ belloꝵ que ei grauissima occur¬
rerant: in brittannias defectu pene õiũ
sotioꝵ trahit᷑. Ubi magnis grauib q
p̃lus sepe gestis receptã partẽ insule a
cet̾is indomitis gentib. ñ muro ut
quidã estimant. s uallo distinguendã
putauit. Murus et enim de lapidib.

Expanded text:
esserunt. Quorum temporibus, cum Eleutherius pontificatui Romanae Ecclesiae praeesset, misit ad eum Lucius Britanniarum rex epistolam, obsecrans ut per ejus mandatum Christianus efficeretur. Et mox effectum piae postulationis consecutus est, susceptamque fidem Britanni usque in tempora Diocletiani principis inviAnno ab Incarnatione Domini centesimo octogesimo nono, Severus genere Afer Tripolitanus, ab oppido Lepti, decimus septimus ab Augusto imperium adeptus, decem et septem  Al., octo annis tenuit. Hic natura saevus, multis semper bellis lacessitus, fortissime quidem rempublicam, sed laboriosissime rexit. Victor ergo civilium bellorum quae ei gravissima occurrerant, in Brittanias defectu pene omnium sociorum trahitur, ubi magnis gravibusque praeliis saepe gestis, receptam partem insulae a caeteris indomitis gentibus, non muro, ut quidam aestimant, sed vallo distinguendam putavit. Murus etenim de lapidibus,
Abbreviated transcription (Latin):
partib mari sex miliũ. in occidentalib
triũ. ameridiano britannie litore distans.
Succedens autẽ claudio ininpiũ neront
chilom̃ino uire militari ausus est. Uñ
inter alia romani regni detruñta innu¬
mera brutauniã pene amisit: nã duo
sub eo nobilissima oppida. illic capta
atq subuersa sunt. IIII.¬

Expanded text:
partibus mari sex milium, in Occidentalibus partibus mari sex milium, in Occidentalibus trium a meridiano Brittaniae litore distans. Succedens autem Claudio in imperium Nero, nihil omnino in re militari ausus est. Unde inter alia Romani regni detrimenta innumera Brittaniam pene amisit; nam duo sub eo nobilissima oppida illic capta atque subversa sunt.