comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reducit ad mare. naues inuenit
refectas. His deductis qd̾ ⁊ cap¬
tiuorũ magnũ numoꝵ habebat
et non nulle tempestate de pie¬
rant naues. duob cõmeatib exͥ¬
citum deportare instituit. ac sic
accidit. uti ex tãto nauium nũo.
tot nauigationib. neq hoc neq
superiore anno nulla omiuno.
ncuuis q̃ milites portaret. desida̾¬
uetur. At ex his que manes ex cõ¬
tinenti ad eum remittent  ⁊ pͥo¬
ris cõmeatus expositis militibus
⁊ quas pꝰ ea labienus faciendas
cuitiu̾at mimero. le. ꝑ pauce locũ
caꝑent. reliq fere õs reicerentur
uł reficerentur. Quas cum aliqnͣ¬
diu cesar srustra ex pectasset: ne
cnm tempore nouigatione exclu¬
deretur: ⁊ qd eqͥnocerũ suberat: ne¬
cessario angustius milites collo¬
litate consecuta. scd̃a iuita cum
soluisset uigilia yͥma luce t̾ram
actigit. os̃ q incolumes naues
ꝑduxit. Subductis nauib conci¬
lioq galloꝵ samarobrine ꝑacto.

Expanded text:
reducit ad mare, naves invenit reducit ad mare, naves invenit refectas. His deductis, quod et captivorum magnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant naves, duobus commeatibus exercitum reportare instituit. Ac sic accidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, ne anni tempore a navigatione excluderetur, quod aequinoctium suberat, necessario angustius milites collolitate consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce terram attigit omnesque incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto,
Abbreviated transcription (Latin):
um hec in his locis gerũtꝰ
ccissi uellaunꝰ ad cantum
.quod ẽẽ ad mare supͣ demonstiam¬
mus. quib regionib .iiiͦiͬ. reges
precumt. cingetorir cariulius ta¬
xinigulus segonar. nũtios mittit.
atq his his imꝑat uti coactis
oninib copiis castra naualia de
improuiso adoriantur atq oppu¬
nũ eruptione facta. multis eoꝵ
interfectis. capto etiam nobili
duce cingetorige suos incolumes
reduxerunt. C assiuellaunꝰ hoc
prelio nunciato tot detrimentis
acceptis. uastatis finb mͦxime
etiam ꝑmotus defectione c̾iuita¬
tium. legatos ꝑ atrebatem cõ¬
nuũ dodeditione ad cesarem nuit¬
tit. Cesar cum statusset hiem̃
in continenti pp̃ repentinos gal¬
lie motꝰ agere. n multum estatis
supeẽt. ⁊tq id facile extrahi posse
intellig̾et: obsides imꝑat. ⁊ quid
n cumos singulos uectigalis .p.
r. brictanua penderet constituit.
Int̾dicit atq imꝑcit cassiuellauno.
ne mandubracio. uentri nonãtib
nocecit. obsidib acceptis ex̾citum

Expanded text:
um haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regionibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, Carvilius, Taximagulus, Segovax, nuntios mittit atque eis imperat uti coactis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppunostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos incolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem Commium de deditione ad Caesarem mittit. Caesar, cum constituisset hiemare in continenti propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis superesset, atque id facile extrahi posse intellegeret, obsides imperat et quid in annos singulos vectigalis populo Romano Britannia penderet constituit; interdicit atque imperat Cassivellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat. Obsidibus acceptis exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
prelio supeuores fuicsent. deipa¬
ta ie hostes ab oppuguatione.¬
suos reduxerunt. Cum cuo more
conolauauerunt. uti aliquis
er nũs ad colloqͥuin prodiete
hr̃e sese que de re conuini dicere
uellent. Quib reb controu̾sias
miuiu posse sꝑarent. Mictitur
adeos colloquendi cã geius cor¬
piueius eq̃s romanus familia¬
us quinti tituri. et quintus i¬
nius: ex hispania. qui iam añ¬

Expanded text:
elio superiores fuissent, desperata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris ad colloquium prodiret: habere sese, quae de re communi dicere vellent, quibus rebus controversias minui posse sperarent. Mittitur ad eos colloquendi causa Gaius Arpineius, eques Romanus, familiaris Quinti Tituri, et Quintus Iunius ex Hispania quidam
Abbreviated transcription (Latin):
eor motu de mundi ac t̾iurũ magͥ¬
tudine de rerũ natã. de deoꝵ unmor¬
talium in ac potestate disputant.
⁊ nuuentuti tradunt. alt̾um genus
ẽ equitum. Hii cũ ẽ usus atq cili¬
quot bellum incidit. qd̾ aute cesa¬
ris aduentũ fere qͦt aunis ciccide
solebat. nti auit ip̃i iniurias infer¬
rent. aut il latas ꝓpulsarent. Os
in bello u̾santur. atq eoꝵ ut quisq
ẽ genere. copiis amplissimus. ita
plurimos circuni se ambactos dien¬

Expanded text:
eorum motu, de mundi ac terrarum magneorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod bellum incidit quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, uti aut ipsi iniurias inferrent aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur, atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clien
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ existumcitur. ⁊ muic qui diligẽ¬
tius eam iem recognosceie uolunt
plerumq illo discendi causa profi¬
ciscuntur. Druides a bello abee̾ cõ¬
filerunt. u tributa umꝙͣ cum re¬
Nliquis pendunt. ilitie nacacio¬
mem oumiumq rerum hñt imi¬
munitatẽ. Taantis ercitati premuis
⁊ sua sꝑonte multi in disciplinam
conueniunt. ⁊ a parentib ꝓpiqͣs¬
q nuctinitur. Magnũ ibi uunu̾ũ
uersuum ediscere dicuntur. Itaq
cumos nõ nulli uicenos in discipli¬
ua ꝑmcuent. n fas ẽẽ existimuãt
eci litt̾is mandare. cum ĩ reliquis
ducib de causis instituisse uident᷑.
qd u in uulgum disciplinam ef¬
ferti ueluit. ueq eos qui discant
lict̾is confisos minus memorie
studeir. qd fere plerisq cictiditut
presidio litta̾rum diligentiam ĩ
ꝑdiscendo ac memoriam renuttãt.
In pͥmis hoc uolunt ꝑsuadere uou
int̾ire auiias s ab aliis pꝰ mortẽ
glecto. Multi p̾te̾ci desiderib atq

Expanded text:
esse existimatur, et nunc, qui diligenesse existimatur, et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consuerunt neque tributa una cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis et sua sponte multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem glecto. Multa praeterea de sideribus atque
Abbreviated transcription (Latin):
de om̃ib controu̾siis publicis pͥuatis
de finib controu̾sia ẽ. idem dec̾nuit.
pͥmna penasq constituunt. Si qui
aut pͥuciti. aut ppłus eoꝵ decceto ñ
stecit. sacrificiis int̾dicunt. Hec pe¬
ua apud eos est grauissima. quib
ita ẽ int̾dictum. Hii uiu̾o impioꝵ
ac scelera toꝵ hñtur. cb his omines
nem defugiunt: ne quid ex ꝯtagio¬
ne in cõmodi accꝙiant. u his pe¬
tentib ius redditur. ueq honos
ullus cõmunicatur. His autem
omnib driudib pͥest unus: qui
summam uiter eos ht̃ auctoritatẽ.
Lꝯoc m ortuo: si qui ⁊ reliquis excel¬
lit dignitate succedit. aut si sunt
pares plures suffragio driudum¬
armis de pͥucipatu contendũt. Hii
regio totius gallie media haletur.
considunt in loco consecito. Huc
os undiq qui controu̾sias habent
conueniunt. eoꝵ decretis iuditiis ꝙ
parent. Disciplina in brittã nia rẽ¬
ꝑta. atq inde ingallican tnͣllata

Expanded text:
de omnibus controversiis publicis privatisde omnibus controversiis publicis privatisde finibus controversia est, idem decernunt, praemia poenasque constituunt; si qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes nemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druarmis de principatu contendunt. hi regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt eorumque decretis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata
Abbreviated transcription (Latin):
intelligebant. Hii qui pp̃ ueteres
inimititias. nullo modo cũ heduis
coniungi poterant. se remis incliẽ¬
telam dicabant. Hos illi diligenter
tuebantur. ita ⁊ nouam ⁊ repente
collectam aucto ͬͤ tenebant. Eo tũ
statu res erat. ut longe pͥncipes ho¬
rei obtin̾ent. In omm galłia eoꝵ
honuuum qui in ciliquo sunt mĩs
atq honore. gena sunt duo. Nam
plebes pene seruoꝵ habetur locor
que ꝑse nichil audet. nuli adbibet᷑
concilio. pleriq cũ ere alieno aut
magnitudine tributoꝵ. aut iniuria
potentioꝵ pͥmuntur: in seruitutem¬
sese dicant nobilibris. in hos ecidẽ
omĩci sunt uun q̃ dominis ĩ seruoo.
S de his duob gen̾ib alt̾um ẽ druidũ
altum ẽ equitũ. Illi reb diuiius int̾¬
sunt. sacrificia publica ac pͥuata ꝓ¬
curaret. religiones int̾pretant᷑: ad
hos magnũ ai dolescentiũ munerus
discipliue cã concurrit. magnoq
hii sunt. apud eos honore. Nam fere

Expanded text:
intellegebatur, ei, qui propter veteres intellegebatur, ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes hRemi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus disciplinae causa concurrit, magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere
Abbreviated transcription (Latin):
tele germauos atq caiobixum sͥ
adiunxerant eosqz ad se magius
ĩacturis pollicitationib ꝑdux̾ant
Preliis uero compluib factis se¬
cundis. atq omui nobilitate he¬
duoꝵ interfectum tm̃ potentia cañ¬
cectenut. ut maguam ꝑtem cdiẽ¬
tium ab hodius ad se tuiduceient.
obsidesq ab his pͥncipnu filios
acciyent ⁊ p ͤ iurare cog̾ent. nichil
le contra sequanos consilii mituros.
aiptem fiuitum agni ꝑ uim occupe¬
tum possiderent: gallieq totius
pͥnciyaitum obtin̾ent. Qua ncc̃itate
adouatus diuiciacus. auxilii petẽ¬
di causa ronam ad seuatũ fagꝰ¬
ꝓfectus uꝑfectare redieuit. Ad¬
uentu cesaris facta cõmutatione
telis uetenb restitutis. nouio per
cesareu companitis. qd hii qui se
sd eoꝵ anucitiam ciggreganenuit
meliore conditione citqz equiore
impiose uti iuidebant. reliquis reb
eorr qm̃ dignierite amplificata se¬
quam pͥncipacum dimiserant. in
corum locum remi successerut.
Quoe quod adequaie apud celarẽ gr̃

Expanded text:
telae, Germanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione telis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia
Abbreviated transcription (Latin):
in fugam comecti proxuas sil¬
uas petieriunt. Quos lcibienꝰ equi¬
tatu consectatus. magno num̾o
interfocto compluribz captis pau¬
cis ꝓꝰ diebus ciuitatem recepit.
Nam germani qui currilio uenie¬
bant. ꝑcepta treuiroꝵ fuga se do¬
Cñ his ꝓpinqui indutioniari qui
defectionis auctores fuenanit. co¬
mitati eos ex ciutate excesserũt.
Cingetorigi ꝙ ab initio ꝑ mausisse.
in officio demonctruimus. pͥucipa¬
tus atq imꝑiũ est traditũ Cesar
postqmͣ ex mencipiis intreuiros
uenit. duab deccusis ihenũ tnͣs¬

Expanded text:
in fugam coniecti proximas silin fugam coniecti proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum fuga seCum his propinqui Indutiomari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duab
Abbreviated transcription (Latin):
cohortati inter se uesꝑatam p̾dã
ex manib dimitt̾ent. songum eẽ
ꝑt̾ricis roͣuis geruanoꝵ aueiliũ
expectare. ne suam paci diguitatẽ.
ut tantis copiis tam exiguau ma¬
num prescun fugientẽ atq impe¬
ditam adorin non audeant. Fluiẽ
timisire. ⁊ iniquo loco cõmitt̾e p̾liũ
nou dubitant. Que fore susyicatus
labienus ut omĩs citra flumen eli¬
ceret ecidem usus simulatione iti¬
ñis. placide ꝓgrediebatur. Tuiu
p̾missis paulum impedim̃tis at
in tumulo quodam collocatis: ha¬
betis inquit nulites qmͣ petistis
facultatem. hostem impedito atq
imquo loco tenetis. p̾state eandẽ
te. Sumul signa ad hostẽ conu̾ti¬
ad hostem aciemq dirigi iubet.¬
⁊ paucis turmis presidio ad impe¬
dimenta dimicsis reliquos eqͣtes
more sublaco pila in hostes im¬
mittunt. Illi ubi preter spem quos
fugere credebant in festis signus
cid se ire uidere. impetũ mõ feire
non potuerunt: ac pͥmo ꝯcursu

Expanded text:
cohortati inter se, ne speratam praedam cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem te." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites more sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu
Abbreviated transcription (Latin):
hyemcibat adorin panabant. iamiq
ab eo nõ longius uia btoui ciberuit.
cũ duais ueuisse legiones missu ce¬
scaris coguoscunt. Positis castris
a milib pascuum. xu. auxilia ger¬
manoꝵ expectare cõstituunt labie
presidio impedimentis relicto cũ.
stem difficili tumsitu flumen up¬
quare dicantur sese suas excitus¬
q fortunas in dubiũ nõ deuocatu¬
rum. ⁊ postero die pͥma luce castͣ
moturum. Celenter hec ad hostes
deferuntur: ⁊ ex magno gallorũ
equitatus nũo. nõ nullos gullicis
rebus fauere nat᷑a cogebat. Labie¬
nus noctu tribunis nulitum pri¬
nisq ordinib conuocctis. quid
sui consilii ꝓpouit. ⁊ quo facilius
hostib d̾et timoris suspitionẽ ma¬
consuetudo castra moneri iubet.
His rebus: fuge sinulem profec¬
tionem efficit. Hec q ꝑ explora¬
tores ante lucem in tanta ꝓpinqͥ¬
tate castroꝵ cid hostes deferuntur.
Uie agnien nouissimum extra
munitiones ꝓcesserat. cum galli

Expanded text:
hiemaverat, adoriri parabant. Iamque hiemaverat, adoriri parabant. Iamque ab eo non longius bidui cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum 15, auxilia Germanorum expectare constituunt. Labiehortibus praesidio impedimentis relicto, cum enum difficili transitu flumen riquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum et postero die prima luce castra moturum. Celeriter haec ad hostes deferuntur, ut ex magno Gallorum equitum numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus noctu tribunis militum primisque ordinibus convocatis, quid sui sit consili proponit et, quo facilius hostibus timoris det suspicionem, maconsuetudo castra moveri iubet. His rebus fugae similem profectionem effecit. Haec quoque per exploratores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli
Abbreviated transcription (Latin):
consilio. totius ex̾citus impedi¬
menta ad labiemim ĩ treuiros
mittit. duasq legiones ad eũ
ꝓficisci iubet. ip̃e cum legionib
expeditis quinq in mencipios ꝓ¬
ficiscitur. Illi nulla coacta mo¬
nu loci presidio freti in siluas
paludesq confugiunt. suaq
eodem conferunt. Cesar ꝑtitis
copiis cumi.c. fabio legato ⁊ .ci.
cirisso questore celeriter effectis¬
pontib cidit criꝑtito. edificia ui¬
cosq incendit. magno pecoris.
atq hoĩm nũo potitur. Quib¬
ex reb coacti mencipii. legatos
ad eum petende pacis cã mittũt.
Ille obsidib aicceptis hostumi¬
se in nu̾o hĩturum confirniat:
gatos finibz sius recepissent.
Hio confirmatis reb. cõmium¬
atrebatem cum equitatu custodis lo¬
co in menapiis relinquit ip̃e in tre¬
uiros ꝓficiscitur. Dũ hec a cesare ge¬
runtur: treniri magnis coactis pe¬
dicatus. equitusqz copiis labienũ
cum unai legione que in eoꝵ finib

Expanded text:
consilio totius exercitus impediconsilio totius exercitus impedimenta ad Labienum in Treveros mittit duasque legiones ad eum proficisci iubet; ipse cum legionibus expeditis quinque in Menapios proficiscitur. Illi nulla coacta manu loci praesidio freti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeriterpontibus adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus ase in numero eos habiturum confirmat, sgatos finibus suis accepissent. His confirmatis rebus CommiumAtrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus
Abbreviated transcription (Latin):
usi de precatorib ienus quoꝵ eint
inclientela eadem ferunt i espõia
Pagit conciliũ cesar. equitesq
impat ciuitatib. hac ꝑte gallie
pacata. totus ⁊ mente ⁊ animio in
bellũ treniroꝵ ⁊ ambiorigis ĩftitit.
sauarinum cum equitatu senonũ
secum proficisci iubet. ne quis
ex huius iracundia. aut ex eo qd̾
merierat odii ciuitatis motus ex¬
istat. His reb constitutis. qd ex¬
plorato habebat ambiorigẽ plio
non ẽẽ concertaturũ. ueliqua eiꝰ
consilici anno circumspicebat.
Pinut meuapii ꝓpinqui eburo¬
num finib. ꝑpetuis paludibus
silusq mimiti. qui uni ex gał¬
lia de pace ad cesarẽ legatos nũ¬
quam miserunt. Cũ his ẽẽ hospi¬
tium emubiorigi sciebat. item
ꝑ treuiros ueuisse germanus ĩ
amicitiam cognonerat. Hec pͥus
illi detirhenda auxilia existima¬
bcit. quͣ ipm̃ bello lacesseret. ne
desꝑata salute aut se in mena¬
piis cbderet cuit cũ trrausthena¬
nis ongredi coge̾tur. Noc ĩto

Expanded text:
usi deprecatoribus Remis, quorum erant usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito
Abbreviated transcription (Latin):
cum reliqui preter senoues. ⁊ car¬
notes. treuirosqz uenissent. iui¬
tium belli ad defectionis hoc esse
arbitratus. Ut omĩa poctponere
ideietur: concilium lucenam
parisioꝵ tercfert. Confines em̃t
Hñi senonib ciuitatẽq patrum
menoria cõiumxenant. s ab hoc
concilio eb fuisse existimalant.
ac ie ꝓ sug gestu proninciata.
eodem die cum legionib in seno¬
nes psiciscitur: magnis q itmib
eo pͥuenit. Cognito eius aduẽtu
acto qui puceps eius concilii fue¬
int. iubet in oppida multitudĩe
cõuenire. ⁊ conantib Pͥusꝙ id ef¬
fici posset adeẽ romanos nunat¬
citur. Necessario sententia desi¬
stiuo. legatosq de precandi cã¬
sid cesarem mittunt. adeunt ꝑ
Reduos. quoꝵ antiquitus euit ĩ
fide cluitas. libenter cesar pe¬
tentib hedius deit ueniani ex¬
cusationemiꝙ accepit. qd estuiũ
stod ieudos tandidit. Eacem car¬
notes legatos obsidesq mictiuit.

Expanded text:
cum reliqui praeter Senones, Carcum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum stodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt
Abbreviated transcription (Latin):
non nullis ciuitatib iureiurando
inter se confirmant. obsidibusq¬
⁊ de pecunia cauent: caubiorigeiu
sibi societate ⁊ fed̾e adiungunt.
Quib reb cognitis cesar. cum
undiqz bellum parauiz uidẽt. ner¬
uios ad tuacucos. menapios ad¬
iunctis cischeuanis omid germa¬
manis ẽẽ marinis. senones cd ĩ¬
ꝑatum nou uenire. ⁊ cũ carnotib
finitinusq ciuitatib consilia com¬
municare. ab trenius germanos
crebris follicigͣationib sollicitan.
maturius sibi de bello cogitand
putauit. Itaq nondum hieme
confecta. proximis .iiii. coactis
legionib de imꝓuiso in fines
ueruioꝵ contenͣdit ⁊ pͥusqmͣ illi
aut conuenire aut ꝓfugere pos¬
sent. magno pecoris atq homi
muuero copdatq ea preda mi¬
litib concessa. uastatisq agus.
indeditionem uenire atq obcides
sibi dare coegit. Eo celenter afec¬
to negotio rursus i hib̾na leqi¬
ones redurit. Concilio gallie pͥ¬
mo uere uti institueme. iudicto:

Expanded text:
nonnullis civitatibus iureiurando nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant obsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legionibus de improviso in fines Nerviorum contendit et, priusquam illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ marcũ.
gaium.
antistiũ reginũ titũ sexiũ legatos
dilectsi hr̃e iustituit. Simul cibgueo
ꝓompeio ꝓ consule petit. qm̃ iꝑse
adubem cũ imꝑio rei. p . causa re¬
manebat. quos ex eis alpina gal¬
lia consulis sacram̃to rogasset ad
sigua cõuenire. ⁊ ad se proficisci iu¬
beiet. magui int̾eẽ ⁊ etiam in reli¬
quum tempus ad opinionem gal¬
lie eristumans tantas uideri italu
facultates. ut si quid ẽẽt in bello
detrimenti acceptũ: nõ modo id bre¬
ni tempore resartiri: s etiam ma¬
ioribus ad augeri copiis posset.
tie tribuisset. celeriter confecto ꝑ
suos delectu trib ante exactam
hyemem ⁊ constitutis ⁊ adductis
legionib dupplicatoq earum co¬
hortium numero quas cũ quinto
titurio amisenit. ⁊ celeritate coyiis
ro ut docuimus. ad eius ꝓpinquos
a treuiris nuꝑium defertur. Illi
finitimos germanos sollicitare ⁊
pecuniam polliceri ñ desistunt.
Cum a ꝓximis impetrare nõ pos¬
sent. ut̾iores temptant: inuẽtis

Expanded text:
 Marcum Gaium Antistium Reginum, Titum Sextium legatos delectum habere instituit. Simul ab Gnaeo Pompeio proconsule petit, quoniam ipse ad urbem cum imperio rei publicae causa remaneret, quos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento rogavisset, ad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, sed etiam maioribus augeri copiis posset. et amicitiae tribuisset, celeriter confecto per suos dilectu tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis ro, ut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant. Inventis
Abbreviated transcription (Latin):
Diri in urores sicuti in liberos uite
necis q hũt potestates ⁊ tũ pate¬
scauilie in iustriore loco natus di¬
scessit. eius ꝓpiqui conueniunt.
⁊ de morte si res i deditiouem su¬
spitionem ueuit. de uxoribus m
serulemi modumi questionẽ hũt.
Et a comptum ẽ igne atq ouĩb
toruientis excruciatas int̾ticuuit.
Fuu̾a siuit pro cultu gallor iuagin¬
fica ⁊ sumꝑtuosa: omnaq uiius
cordi fuisse arbitiautur. in iquẽ
inferunt etiau ammalia. ac
paulo supͣ ꝰauc memioriami serui
⁊ clieutes quos ab his dilectos esse
constabait. istis fum̾ib confectis
nua cremaluitur. Que ciuitates
commodius suam rem publicã
amministrare existimadantur.
periuit uti ad magistintii defe¬
int. ne uecũ qͦ alio cõmuuicent.
ꝓ sepe. hoiiues temeiarios. atq
imꝑitos. falsis rumorid terreri.
⁊ ad faicinus impelli ⁊ de sumnus
rebus consilium caꝑe coguitum ẽ¬
agitrans q̃ uisa sunt atultant.
ꝓdunt. De re publica nisi ꝑ cõcilium
loqui non conceditur.

Expanded text:
Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem. Et cum paterfamilias illustriore loco natus decessit, ejus propinqui conveniunt, et de morte, si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent. Et si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa, et omnia quae vivis cordi fuisse arbitrantur, in ignem inferunt, etiam animalia; ac, paulo supra hanc memoriam, servi et clientes, quos ab his dilectos esse constabat, justis funeribus confectis, una cremabantur. Quae civitates commodius suam rempublicam administrare existimantur, perit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum esagistratus quae visa sunt occultant produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur.
Abbreviated transcription (Latin):
homiuis redoaitur. nõ posse aliter
cau arbicinutur: publiceq erdẽ
lachra. quoꝵ conterta iuminibuo
membra iuiuis hominib cõplent.
Auib succensis. circũuenti slam¬
ma exanimantur homines ddup¬
plicia eoꝵ qui in fuito. auit lacro¬
ciio. aut aliqua noxia sint cõ¬
prebensi gritiora diis immorco¬
libus oẽ cubitiuitur. s cũ eiuoge¬
n̾io copia deficit etiam id in nocẽ¬
tiuu supplicia descendunt. Deũ
marie mercuriũ colunt. Huis
sunt plurima simulcichra. hunc
onuium inuentoꝵ aartiũ ferut.
hunc iuarum atq itiuerũ ducẽ
huuic ad quetus pecunie. iuene¬
tinutur. Post hunc appollinem.
de his eaudem feit qmͣ reliq gen¬
tes bñt opinionem. appolinem
morbos depellere. miueruam ope¬
rum atq artificioꝵ inicia tidẽ.
ioueii sipium celestium tenere
mantem bella regere. huic cũ plio
copunt plerumqz deuouent. que
supauerint animalia capta an¬
molaut. reliquas res in unum
locum conferunt multis in cun¬
alecta quispiam ieligione. aut

Expanded text:
ita redderetur, non posse aliter cari arbitrabantur; publiceque ejus habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent. Quibus succensis, circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxa sunt comprehensi, gratiora diis immortalibus esse arbitrantur. Sed cum ejus generis copia deficit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium fernc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercatrabantur. Post hunc Apollinem et De hiis eandem quam reliquae gentes habebant opinionem, Apollinem morbos depellere, Minervam operam atque sacrificiorum inicia tradere, Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella regere. Huic, cum bello cepissent plerumque devovebant, quae superassent animalia capta immolabant, reliquas res in unum locum conferebant. Multis in civdit, ut neglecta quispiam religione, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ctior sueuos õs unũ in locũ copias
cog̾e. atq his nationibus que sb̃
eoꝵ sunt imꝑio denunciare. nti au¬
rilia peditatus equitatusq mu¬
tant. His cognitis reb rem fru¬
mentanam prouidet castris. ydone¬
um locũ deligit. ubi is imꝑat ut
pecora deducant. suaq omĩa ex
siguis in oppida conferant. speuns
barbaros citq imꝑitos homines ni¬
opia cibarioꝵ adductos mͣ aliquam ł¬
iquami pugnandi conditionem
pocse deduci. Mhandat ut crebros
exploratores in sueuos mutant.
q̃r apud eos geuintur cognoscant.
It impata faciunt: ⁊ paucis dieb
intiicsis referunt sueuos omnes
pea quͣ c̾tiores nuncii de ex̾citu ro¬
manoꝵ uenerint. cũ omĩb suis
socioꝵqz copis quas coegissent pe¬
uitus ad extiemos fines se recepis¬
tudine q̃ eppellatur bacinis. hauc
sueuo obiectã cheruscos asueuis
sueuos ꝙ ab cleruscis inuiriis incur¬
enum sueuos aduentũ romanor

Expanded text:
es in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisitudine, quae appellatur Bacenis; hanc muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incurilvae Suebos advent
Abbreviated transcription (Latin):
diciuit. ob eom spatiũ onũs tempis
in nu̾o diex s uoctiũ finiunt. nt¬
dies uatoles. ⁊ mensiũ ⁊ annorum
mitia sic obseruant. ut noctẽ dies
subsequatur. In reliquis uite iueti¬
tiotio hoc fere abreliquis differunt.
Qd suoo liberos nici cũ aidoleuerunt.
nt uniuus inilitie sutine poctuit.
palaui edce ue nõ patiuntur. a
liumq pueuli etate in publico ĩ
conspectu patrs assictere rurpe du¬
cirat. aus quantas pecunias ab
urorib docis nomune acceperiut.
tautus ex suis bonis existrnaicõe
omĩs pecunie cõiuncti racio hẽtur.
fiuctusq seruantur. ut uterꝰ egꝵ¬

Expanded text:
causam spatia omnis temporis non numero dierum, sed noctium finiunt. Dies natales, et mensium et annorum initia sic observant, ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere a reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverint ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non pailiumque puerili aetate in publico in conspectu patris assistere turpe ducebant. Virique quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine accepissent, tanta ex suis bonis, existimatione omnis pecuniae conjunctim ratio habebatur, fructusque serva
Abbreviated transcription (Latin):
plagis ꝓtibq: s pene etiam in
siugulis domib factiones st̃ ecor¬
ꝙ factionũ pͥncipes sunt. qui sum¬
maui auictoritatẽ eoꝵ iudicio hr̃e¬
exictimantur. Quoꝵ ad arbitriũ
iuditiumq summia oĩmu rerum cõ¬
siliumq redect. id enis iei causa
antiquitus iustitutũ iudetur. ne
quis ex plebe contra potentiorem
auxilii egeret Suos eñ quisq oppͥ¬
mi ⁊ circuniuenui non patitur. n
aliter si faciant. inter suos ullã¬

Expanded text:
partibus, sed pene etiam in singulis domibus factiones, eorumque factionum principes fuerunt, qui summam auctoritatem eorum judicio habexistimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur, neque, aliter si faciat
Abbreviated transcription (Latin):
paulo sͣ eum locum quo caite ex̾ci¬
tum tiausdur̾at facere pontem
iustituit. nota atq iustituta rõne
maguo nulitum studio opꝰ paucis
diebus efficitur. firmo in treuius¬
presidio ad ponteni relicto. ne quis
ab his subito motus oriretur: reli¬
quas copias equitatumq trnducit.
ubii hii qui auite obsides dedemuit.
atq in deditionem neu̾ant purgã¬
di sui cã ad eum legatos mittunt.
lesam. Petunt atqz orant ut sibi
parcat. ne cõnuni odio germanoꝵ
innocentes pro nocentib penas
pendant. Si amplius obsidiũ uelt
dari: pollicentur. Coginta cesar cã
reppent ab sueuis aueilia micsa eẽ.

Expanded text:
paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse;
Abbreviated transcription (Latin):
dedent. Qucru cohortim
iulites poct̾o die aaite oppidum
iuba conspicatus: suaui eẽ pre¬
dicaus predaui: magnam ꝑ¬
tem eornui int̾fici iussit paucos
electos in regnum remusit. Cum
uarus suam fidem ab eo ledi q̃¬
ieietur. n resistere auderet. ip̃e
equo in oppidum uectus proseq̃¬
nbus compluribus senatoribus
quo m numero enit. ẜeĩr. sulpi¬
nus. ⁊ licinius damasippus pau¬
tis diebus que sieri uellet utice
constituit. etq imꝑauit. Dieb
eque post paucis se in regnũ cũ
omnib copiis recepit. Explicit.

Expanded text:
dediderunt. quorum cohortes dediderunt. quorum cohortes militum postero die ante oppidum Iuba conspicatus, suam esse praedicans praedam, magnam partem eorum interfici iussit, paucos electos in regnum remisit, cum Varus suam fidem ab eo laedi uereretur neque resistere auderet. ipse equo in oppidum vectus prosequentibus compluribus senatoribus, quo in numero erat Ser. Sulpicius et Licinius Damasippus, paucis diebus quae fieri vellet, Uticae constituit atque imperavit, diebus aeque post paucis se in regnum cum omnibus copiis recepit. C.
Abbreviated transcription (Latin):
cilicau ucaub irportentur: Polli¬
cetur magũsq imꝑat nauium
ut pͥmo uesꝑe ouĩs scaphas ad li¬
tus appulsas habeant. S tantꝰ
fuit oniium tertor: ut alii a deẽ
copias uibe dicerent. alii cum le¬
giouib mstare uarum. iauiq
Se pulu̾em uementium ceru̾e
quaram uerum nichil omnino
actĩdent. alii classem hostium
celeuter ad uolaturam suspica¬
centur. Itaq pt̾citis omnib sibi
quisq consulebat. qui uiclasse
enut proficisc ꝓpembaut. Horũ
cuga nauium ouerariacum ma¬
gistios incitabat Pauci lenim¬
culi ad officiu imꝑium conue¬
mebeat. S tanta euit completis
lictoribus contentio. qui potissi¬
mum ex magno num̾o conscende¬
rent. ut multitudine atq onere
non nulli depͥmerentur. Reliqui
hoc tunore ꝓpius cidux tardareu¬
tur. Quib ciccidit. ut pauci mili
nare possent: recepti in siciliã
incolumes ꝑuenirent. Relique
copie uncsis ad uarũ noctu lega¬
torum nimero centurionib sese

Expanded text:
ciliam navibus reportentur. polliciliam navibus reportentur. pollicetur magistrisque imperat navium, ut primo vespere omnes scaphas ad litus adpulsas habeant. sed tantus fuit omnium terror, ut alii adesse copias Iubae dicerent, alii cum legionibus instare Varum iamque se pulverem venientium cernere, quarum rerum nihil omnino acciderat, alii classem hostium celeriter advolaturam suspicarentur. itaque perterritis omnibus sibi quisque consulebat. qui in classe erant, proficisci properabant. horum fuga navium onerariarum magistros incitabat; pauci lenunculi ad officium imperiumque conveniebant. sed tanta erat completis litoribus contentio, qui potissimum ex magno numero conscenderent, ut multitudine atque onere nonnulli deprimerentur, reliqui hoc timore propius adire tardarentur. Quibus rebus accidit, ut pauci militnare possent, recepti in Siciliam incolumes pervenirent. reliquae copiae missis ad Varum noctu legatorum numero centurionibus sese ei
Abbreviated transcription (Latin):
ut in misers reb spem reliqmͣ
salutis ẽẽ arbitratus: ꝓrimos
colles capere inuuersos. atqz eos¬
isua interi iubet. Hos qͦ p̾occupat.
missus asabiura equitatus Cũ
uero ad suumam desꝑacionem
nĩ ꝓueniunt. ⁊ pactemi fugientes
ab equitatu int̾ficiuutur. ꝑtem
nnitegri ꝓcunibunt. Hortatur cu
castu contendat. ⁊ se cib eo nou
Discelsurum pollicetur. at curio
iuriqmͣ se ausso ex̾citu quem
acesare fidei commnissum acceꝑit
in eius conspectum reu̾siuiu cõ¬
firuiat. atq ita preliaus int̾ti¬
citur. Equites ex prelio ꝑ pauci
se recipiunt. S hii quos ad no¬
iuslimum agien equoꝵ reficiẽ¬
dorum causa substitisse demon¬
stuntum ẽ luga totius ex̾citus
ꝓculanimum adu̾sa: sese inco¬
lumes in castoa conferunt mi¬
lices ad unium oũĩs int̾ficiunt᷑.
Hiis rebus coguicis martius iufꝰ¬
questor in castin relictus a cuuioue.
cohortatur suos ne cuiuuo deficiãt.
Illi oraut atq obseciut. ut in si¬

Expanded text:
ut in miseris rebus spem reliquam ut in miseris rebus spem reliquam salutis esse arbitratus proximos colles capere universos atque eo signa inferri iubet. hos quoque praeoccupat missus a Saburra equitatus. tum vero ad summam desperationem nostri perveniunt et partim fugientes ab equitatu interficiuntur, partim integri procumbunt. hortatur Curcastra contendat, et se ab eo non discessurum pollicetur. at Curio numquam se amisso exercitu, quem a Caesare fidei commissum acceperit, in eius conspectum reversurum confirmat atque ita proelians interficitur. equites ex proelio perpauci se recipiunt; sed ii quos ad novissimum agmen equorum reficiendorum causa substitisse demonstratum est, fuga totius exercitus procul animadversa sese incolumes in castra conferunt. milites ad unum omnes interficiuntur. His rebus cognitis Marcius Rufquaestor in castris relictus a Curione cohortatur suos, ne animo deficiant. illi orant atque obsecrant, ut in Si
Abbreviated transcription (Latin):
qquos iucitare poterant. at eqͥtat ꝯ
hostium ab utroq cormi cartuire
ciciem uĩam. ⁊ auersos ꝓterere
incipit. Cuui cohortes ex acie pro¬
currissent: inuuide integu celen¬
tate impetui uoctiorũ effugielũt
Rurlusq ad ordiues suoo se iraipi¬
entes circibant. ⁊ ab acie exclu¬
deluutur: sic u in loco mauere.
ordinesq seruare. Quo procurt̾r
⁊ casum subire tucum indebaut᷑.
Mostumi copie sũmissis ab reqͥt
auxiliis crebro augebant᷑. iĩs
uires lassitudine deficiebant.
Sinul hii qui uuluera sicceꝑant
n acie excedere n in locum tutũ
referri potenant. qd tota acies
equitatu hostium aircumdata
tenebat. Hii de sua salute Despe¬
rantes uit extremo uite tempore
homnes fcicere consuerunt. aut
suaui mortem iuiserabautur.
aut parentes suos comuũdabant.
si quos ex suo ꝑiculo fortuna ser¬
uare potiusset. Plena erant oĩa
tunoris ⁊ luctus. Curio ubi p̾u̾
neq p̾ces audiri intelligit. unã

Expanded text:
equos incitare poterant. at equitatus equos incitare poterant. at equitatus hostium ab utroque cornu circumire aciem nostram et aversos proterere incipit. cum cohortes ex acie procucurrissent, Numidae integri celeritate impetum nostrorum effugiebant, rursusque ad ordines suos se recipientes circumibant et ab acie excludebant. sic neque in loco manere ordinesque servare, neque procurrere et casum subire tutum videbatur. hostium copiae submissis ab rege auxiliis crebro augebantur; nostros vires lassitudine deficiebant, simul ii qui vulnera acceperant, neque acie excedere, neque in locum tutum referri poterant, quod tota acies equitatu hostium circumdata tenebatur. hi de sua salute desperantes, ut extremo vitae tempore homines facere consuerunt, aut suam mortem miserabantur aut parentes suos commendabant, siquos ex eo periculo fortuna servare potuisset. plena erant omnia timoris et luctus. Curio ubi perteneque preces audiri intellegit, unam
Abbreviated transcription (Latin):
ris paulatim cedant ac pedem re¬
feraut sese cum opus ẽẽt siquum
p̾lii daturum. ⁊ qd̾ rem postula¬
ie cognouisset imperaturum
Curio ad superiorem spem adita
presentis temporis opimone
hoctes fugere arbiticitus copias
ex locis superiorib in campum
ducit. Quib ex locis cum longiꝰ
oẽt ꝓgressus. confecto iam lalore
excitu .xui. uuł spatio constitir.
Dat suis siguu saburm: aciem
cousticuit. ⁊ circũure ordines acq
hortari incipit. S peditatum
dumi teceat procul ad spẽm utit᷑
oquites in aciem uuttie. Non de¬
est negotio curio: suosq hortat᷑
ut speui omĩem in mitute reponãt
Ne uulitib quidem ut defeclis
uoq equitib ut paucis labore cõ¬
fectis. studium ad pugnandum
uirtusq deerat. S hii euant nu¬
mero.cc. reliqui in itmere substi¬
terrnt .i. hii qmͣcumq in partẽ
impetum fecerant. hoctes loco
cedere cogebant. S u lougius
lugieutes. prosequi uehementiꝰ

Expanded text:
ris paulatim cedant ac pedem reris paulatim cedant ac pedem referant; sese, cum opus esset, signum proelii daturum et quod rem postulare cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem addita praesentis temporis opinione hostes fugere arbitratus copias ex locis superioribus in campum deducit. Quibus ex locis cum longius esset progressus, confecto iam labore exercitu xvi milium spatio constitit. dat suis signum Saburra, aciem constituit et circumire ordines atque hortari incipit. sed peditatu dumtaxat procul ad speciem utitur, equites in aciem immittit. non deest negotio Curio suosque hortatur, ut spem omnem in virtute reponant. ne militibus quidem, ut defessis, neque equitibus, ut paucis et labore confectis, studium ad pugnandum virtusque deerat; sed hi erant numero cc, reliqui in itinere substiterant. hi quamcumque in partem impetum fecerant, hostes loco cedere cogebant, sed neque longius fugientes prosequi, nec vehementius
Abbreviated transcription (Latin):
ipĩs inflatus commerabantur. ut
de sius honunes laudibz libenter
predicant. MMulta p̾te̾a spolia p̾¬
ferrbantur. capti homines equites¬
q producebantur. ut quicquid
int̾cederet temporis. hoc om̃e uicto¬
riam morari uteretuu. Ita spei
curionis nulitum studia non de¬
erant. Equites sequi iubet sese
iterq accelert. ut qui maxime
ex fuga ꝑt̾tos. adori posset. at
illi itiuere totius noctis confecti.
subsequi nou poterut: atq alii
alio loco resistebant: nec hec qui
dem curionem ad spem morabãt᷑
Iuba certior factus a saburu de
nocturno prelio .ii. mił hispanoꝵ
⁊ galloꝵ equitum quos sue custo¬
die causa circum se habere consu¬
erat. ⁊ peditum eam ꝑtem cui ma¬
eime confidebat saburre sumi¬
sit. ip̃e cuui reliquis copiis. eley¬
hantisq .lx. lentius subsequit᷑
Sulpicctis p̾nussis equitib ipm̃
cifore curionem sabirm copias
equitum peditumq iustruit. at
hiis imꝑat ut simulacione tuno¬

Expanded text:
ipsis inflatius commemorabantur, ut ipsis inflatius commemorabantur, ut de suis homines laudibus libenter praedicant. multa praeterea spolia praeferebantur, capti homines equitesque producebantur, ut quidquid intercederet temporis, hoc omne victoriam morari videretur. ita spei Curionis militum studia non deerant. equites sequi iubet sese iterque accelerat, ut quam maxime ex fuga perterritos adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non poterant atque alii alio loco resistebant. ne haec quidem res Curionem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Saburra de nocturno proelio ii milia Hispanorum et Gallorum equitum, quos suae custodiae causa circum se habere consuerat, et peditum eam partem, cui maxime confidebat, Saburrae summittit; ipse cum reliquis copiis elephantisque lx lentius subsequitur. suspicatus praemissis equitibus ipsum adfore Curionem Saburra copias equitum peditumque instruit atque his imperat, ut simulatione timo
Abbreviated transcription (Latin):
consederant. Hos oppressos sompuo
⁊ duꝑsos. adorti. maguum eoꝵ uu¬
merum int̾siciunt. multi p̃teruti
ꝓfuguint. Quo facto ad curionem
equites reu̾tinitur: captiuosq ad
eum reducunt. Curio cum om̃ib
copiis quarta uigilia exierat. co¬
hortibus .u. castus p̃sidio relictis
Pgressus uuł passus .ui. equites
couuenit: rem gestain coguouit.
Ecaptuus quent. quis caltris
ad baginidam presit. Respondent.
Scibutram. Reliqua ctudio itineus
conliciendi querere p̾t̾inittit. Pro¬
xinciq respiciens signa udetis¬
ne inquit milites captiuorum
orationem cum profugis conue¬
uire cibẽe regem. exiguas ẽẽ copias
missas que paucis dieb equitib
pares ẽẽ. non potuerunt: Pinde
ad predom. ad głiam ꝓperate. ut
iam de pͥmriis nr̃is. ⁊ de reserenda
gratia cogitare incipieanus. Eũt
ꝑse magna que gessenuit nulites.
preftim cum eoꝵ exignus numerꝰ
cum tanta multitudine nuunda¬
rum conferretur. Hec tamen ab

Expanded text:
consederant. hos oppressos somno consederant. hos oppressos somno dispersos adorti magnum eorum numerum interficiunt; multi perterriti profugiunt. quo facto ad Curionem equites revertuntur captivosque ad eum reducunt. Curio cum omnibus copiis quarta vigilia exierat cohortibus v castris praesidio relictis. progressus milia passuum vi equites convenit, rem gestam cognovit; ex captivis quaerit, quis castris ad Bagradam praesit; respondent Saburram. reliqua studio itineris conficiendi quaerere praetermittit proximaque respiciens signa, videtisne, inquit milites, captivorum orationem cum perfugis convenire? abesse regem, exiguas esse copias missas, quae paucis equitibus pares esse non potuerint? proinde ad praedam, ad gloriam properate, ut iam de praemiis vestris et de referenda gratia cogitare incipiamus. erant per se magna quae gesserant equites, praesertim cum eorum exiguus numerus cum tanta multitudine Numidarum conferretur. haec tamen ab