comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subito p̃ter spem castroꝵ portis erumpitꝰ
tãtis aĩs ut stupẽtes barbari ferre ĩpetũ ñ
possẽt. ⁊dicto citiꝰ pugne statꝰ mutaret᷑. ut
qui medo ĩuadebãt ĩuaderent᷑. ⁊ qui inua¬
debant᷑ inuaderẽt. quiq ĩ castris clausi
oppugnatõe terribili ad captiuitate et
suppliciũ petebant᷑ ĩ medios hostes ui¬
uecti ferro obiua cũta ꝓst̾nerẽt. ita ut
ex trigĩta milib barbaroꝵ qui legionez
unã cutũstiterãt breui tpr̃is ĩ spatõ plus
ꝙͣ decẽ milia cesa eẽnt. Reliqͦs morti non
successib. his actis romani uictões sese
ĩ castra recipiũt. s Gallu memor se illis
ĩ locis a cesare dimissũ nõ ut bellũ gere¬
ret. s ut iter illo ex galliis ꝑ alpes ad ita¬
liã difficile ac incatõib onerosũ ⁊ pene
obstrusũ ꝑplexũq portoriis ꝑicłosũq la¬
trũculis patefac̾et suaq tutũ redderet

Expanded text:
subito preter spem castrorum portis erumpitur subito preter spem castrorum portis erumpitur tantis animis, ut stupentes barbari ferre impetum non possent, et dicto citius pugne status mutaretur, ut, qui modo invadebant, invaderentur, et, qui invadebantur, invaderent, quique in claustris clausi oppugnatione terribili ad captivitatem et supplicium petebantur et in medios hostes invecti ferro obvia cuncta prosternerent, ita ut ex triginta millibus barbarorum, qui legionem unam circumstiterant, brevi temporis in spatio plus quam decem millia csuccessibus. His actis, Romani victores sese in castra recipiunt. Sed Galba, memor se illis in locis a Cesare dimissum non ut bellum gereret, sed ut iter illud eco Galliis per Alpes ad Italiam difficile ac mercatoribus onerosum, et pene obstrusum perplexumque portoriis, periculosumque latrunculis patefaceret suaque tutum redderet
Abbreviated transcription (Latin):
turio pͥmipili quẽ ĩ cõgressu neruioꝵ
młtis afflictũ ułnerib memoraui si¬
młq Gaiꝰ uolusenꝰ tribunꝰ militũ cõsul¬
tissimi duo fortissimiq uiri preꝓpere
galbã adeũt.⁊ una ẽ inquiũt spes salu¬
tis. si cõsiliũ qd̾ pͥmũ sũpsimꝰ uł ulti¬
mũ exequam̃. Nã quid hic aguꝰ la¬
borantes. Lõge isti nos numero ãte¬
cedũt. Quin ĩ hos barbaros iuolenter
irrũpiꝰ.⁊ nul tale cogitãtes aggredimͣ. ade¬
rit pio forsitan fortuna conatui. Alioqu
nisi impetu uĩcimꝰ pugna uĩcemͣ ordina¬
ria. Acꝗeuit fidis galba cõsiliis. ⁊ erãt ꝗb
merito crederet᷑. Mox edoctis cẽturionib ac
tribiius quid facto opꝰ eẽt militib edicit᷑
ut respirẽt neq aliud ꝗcꝙͣ rei agãt ꝙͣ te¬
la hostiũ sustin̾e. Intẽtiq ĩterĩ signum e¬
ruptionis expettẽt. uix breui hora laboĩ¬
ose tradita quieti dato signo qd̾ cõuen̾at

Expanded text:
turio primi pili, quem in congressu Nerviorum turio primi pili, quem in congressu Nerviorum multis afflictum vulneribus memoravi, simulque Gaius Volusenus, tribunus militum, consultissimi duo fortissimique viri, prepropere Galbam adeunt: Et una est, inquiunt, spes salutis, si consilium, quod primum sumpsimus, vel ultimum exequantur. Nam quid hic agimus laborantes? Longe isti nos numero antecedunt. Quin in hos barbaros violenter irrumpimus, et nil tale cogitantes aggredimur? Aderit pio forsitan fortuna conatui. Alioquin, nisi impetu vincimus, pugna vincemur ordinaria. Acquievit fidis Galba consiliis, et erant, qui merito crederentur. Mox edoctis centurionibus ac tribunis, quid facto opus esset, militibus edicitur, ut respirent neque aliud quicquam rei agant, quam tela hostium sustinere, intentique interim signum eruptionis expectent. Vix brevi hora laboriose tradita quieti, dato signo, quod convenerat,
Abbreviated transcription (Latin):
tilitatis obtentu uere at dñandi libidĩe
illis ĩ regionibꝰ cõsedisse egro aĩo ferẽtiũ
coꝵ q paucitatẽ cõtemnẽtiũ ĩ speratis in¬
si diis circũuentus ado ĩ ãgusto fuit ut cõ¬
siliũ ip̃e suiq ões caperet erũpendi. seq fu¬
ge p̃sidio saluãdi. Quo tñ cõsilie ñ reiecto
s dilato elegerũt armis potiꝰ exꝑiri ꝙͣ fu¬
ga si quaeẽt ad salutẽ uia. Cũ uͦ hostes
castra ĩuasissẽt ⁊ młtitudĩe freti fessis
ĩ tegros submutendo qd apd̾ romano
ñ mͦ fessis s ne ułneratis ꝗdẽ fieri po¬
terat quib nedũ reꝗesc̾e s ne loco ar¬
repto uł parũꝑ cedere liceret usq adeo
eos attriuissẽt ut oppugnatõe sex cõtimu
is sine iit̾missione ꝓtracta res romana
iã ad desperatõe ultimã spectaret nec tã
ꝓ salute ampliꝰ ꝙͣ ꝓ ultione resisterẽt
ne inulti ꝑirẽt . P. sextiꝰ baculus cẽ¬

Expanded text:
tilitatis obtentu, vere autem dominandi libidine, tilitatis obtentu, vere autem dominandi libidine, illis in regionibus consedisse egro animo ferentium rumque paucitatem contemnentium insperatis insidiis circumventus adeo in angusto fuit, ut consilium ipse suique omnes caperent erumpendi, seque fuge presidio salvandi. Quo tamen consilio non reiecto, sed dilato, elegerunt armis potius experiri, quam fuga, si qua esset ad salutem via. Quum vero hostes castra invasissent multitudine fresi, fessis integros submittendo quod apud Romanos non modo fessis, sed ne vulneratis quidem fieri poterat, quibus nedum requiescere, sed nec loco arrepto vel parumper cedere liceret, usque adeo eos attrivissent, ut, oppugnatione sex continuis diebus sine intermissione protracta, res romana iam ad desperationem ultimam spectaret, nec tam pro salute amplius, quam pro ultione, resisterent, ne inulti perirent, Publius Sextius Baculus, cen
Abbreviated transcription (Latin):
pidũ cõpulsis sic oĩ penitꝰ spe abiecta
ut dic ꝓxuno frãgẽtib portas roma¬
nis ulłs obstitit. captũ oppidũ. uẽditiq
oẽs. qͦꝵ turbã quĩquagĩta triũ milium
numerũ ĩplesse cõꝑtũ fuit. ¶ꝓ eosdẽ
dies a legato cesaris .p. crasso quẽ ad
nisse. Iãq ad barbaros qui trãs rhenu
habitãt romane cesaretq uirtutis et
ctuios spopõderũt. Quos ad se redire ini¬
tio secuture estatis ĩꝑauit. cũ ip̃e scilicet
ex italia rediiss. qͦ deductis in carnutes
ac turones ĩ hib̾na legionib festinabat.
p̃missis romã literis de reb a se gestiᷤᷤ qͣꝵ
m̾ito quĩdecĩ dieꝵ supplicatio est indicta
gresso cesare ex galliis sergiꝰ Galba quẽ
legatũ ĩ sedunos aliasq urbes ꝓximaᷤ cũ
parte eꝗtatꝰ ⁊ duodecia legione dimiserat
sedunoꝵ alioꝵq dolentiũ filios suos ob¬
sidũ noĩe sibi enpi ⁊ romanos publice u¬

Expanded text:
pidum compulsis; sic omni penitus spe abiecta, pidum compulsis; sic omni penitus spe abiecta, ut die proximo, frangentibus portas Romanis, nullus obstiterit. Captum oppidum venditique omnes; quorum turbam quinquaginta trium millium numerum implesse compertum fuit. Per eosdem dies a legato Cesaris P. Crasso, quem modo ad nisse. Iamque ad barbaros, qui trans Rhenum habitant, romane cesareeque virtutis et cturos sponderent; quos ad se redire initio secuture estatis imperavit, quum ipse scilicet ex Italia rediisset, quo, deductis in Carnutes ac Turones in hiberna legionibus, festinabat, premissis Romam literis de rebus a se gestis, quarum merito quindecim dierum supplicatio est indicta,at. Caput 8 Digresso Cesare ex Galliis, Sergius Galba, quem legatum in Sedunos aliasque urbes proximas cum parte equitatus et duodecima legione dimiserat, Sedunorum aliorumque dolentium filios suos obsidum nomine sibi eripi et Romanos publice u
Abbreviated transcription (Latin):
Ita tñ ut sine armoꝵ traditõe deditẽ nõ ꝓ¬
cedat. Nã qdͥ de odio uicinoꝵ dicitis cu¬
randũ mͥ lĩquite. ego ĩdemnitati ur̃e ꝓ
uidebo ut neruioꝵ ꝓuidi. iubẽdo finiti¬
mis ne uos ledãt. iussu meo ꝙͣ uris ar¬
mis eritis tutiores. Hoc p̃cepto uis ar¬
moꝵ ĩgẽs tradita. s ⁊ magna pars re¬
tẽta atq abdita. ut ab his qui metu bel.¬
li nõ amore pacis agebant᷑. traditum
qͦq oppidũ. ⁊ ꝗetus ille dies fuit. no¬
cte ꝓxina cesar milites suos murig
egredi. claudiq portas iusserat. nẽ
quid iniurie cuies amilitib paterẽ¬
tur. S⁊ huic cesaree pietati hostiuiri
fraus ac furor obiectꝰ erat. Itaq bar¬
barica le uitate mutato repẽte consi¬
lio rebellarũt. neq uictoi̾ oppidum
abstulisse cõtenti castra ⁊̃ ĩuasere. tã¬
to impetu tãtoq audore ñ mͦ cõtra ro¬
coꝵ ut facile appareret desperãtes de
salute pugnare. Eo cõgressu ex illiᷤ ad
quaituor milia cetidere. cet̾is intra op¬

Expanded text:
ita tamen, ut sine armorum traditione deditio non procedat. Nam quod de odio vicinorum dicitis, curandum michi linquite: ego indemnitati vestre providebo, ut Nerviorum providi, iubendo finitimis, ne vos ledant. Iussu meo, quam vestris armis, eritis tutiores. Hoc precepto, vis armorum ingens tradita, sed et magna pars retenta atque abdita, ut ab iis, qui metu belli, non amore pacis agebantur; traditum quoque oppidum; et quietus ille dies fuit. Nocte proxima Cesar milites suos muris egredi claudique portas iusserat, ne quid iniurie cives a militibus paterentur. Sed huic cesaree pietati hostium fraus ac furor obiectus erat. Itaque barbarica levitate, mutato repente consilio, rebellarunt neque victori oppidum abstulisse contenti castra etiam invasere tanto impetu tantoque ardore non modo contra rocorum, ut facile appareret desperantes de salute pugnare. Eo congressu ex illis ad quatuor millia cecidere, ceteris intra op
Abbreviated transcription (Latin):
mano ꝓpͥo ab hostib int̾cepto opem
ferens illũ ꝗdẽ ꝑicło liberass uice
eiꝰ detentꝰ int̾ turbã acq equi ułnere
ad t̾ram datus/ aliqͣndiu pedes ani¬
mosissime se defendẽs uictꝰ tãdẽ cõci¬
dit. Id cũ frat̾ iã p̃lio digressus agno¬
sceret equo stimłis adacto medioe ĩ
hostes rediit. ibiq fortiter dimicans
occubuit. Ad hc̃ modũ duo simł fratreᷤᷤ
egregii mutua pietate ꝑiere. ¶ Cesar
circũuẽtũ dolis se se dolens nlłos iã le¬
gatos hostiũ audiendos nlłam cõditio¬
nẽ pacis admutendã neq uł modicũ
differendũ ratꝰ dũ copie hostiũ iuĩge¬
rent᷑ simł illd̾ intelligẽs apd̾ leueᷤ gal¬
loꝵ fragilesq aĩos hostilẽ fraudem
uirtutis opinionẽ ⁊ uirtutis nomen

Expanded text:
mano proprio ab hostibus intercepto opem mano proprio ab hostibus intercepto opem ferens illum quidem periculo liberasset, vice eius detentus inter turbam atque equi vulnere ad terram datus aliquandiu pedes animosissime se defendens, victus tandem concidit. Id quum frater, iam prelio digressus, agnosceret, equo stimulis adacto, medios in hostes rediit, ibique fortiter dimicans occubuit. Ad hunc modum duo simul fratres egregii mutua pietate periere. Cesar circumventum sese dolis dolens, nullos iam legatos hostium audiendos, nullam conditionem pacis admittendam neque vel modicum differendum ratus dum copie hostium iungerentur; simul illud intelligens, apud leves Gallorum fragilesque animos hostilem fraudem virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ eẽ. Intellexit cesar hãc qͦq petitõ¬
nẽ codẽ spectare qͦ pͥmã. Respõdit tñ
se die illo ñ ampliꝰ ꝙͣ quattuõ milia
passuũ ꝓgressurũ Illic die ꝓximo
adessent. cũ ꝗbo de illoꝵ petitõe dissere¬
ret. Eꝗtib nichilomuiꝰ iã p̃gressis mã¬
dauit ne hostes ĩuaderẽt. ꝙ si ab illis
ĩuaderent᷑ usq ad ip̃ius aduentũ im¬
petũ sustinerẽt. Eꝗtes iussu ducis accep¬
to ⁊ qui apd̾ eũ legatos hostiũ uidisser̃
tãꝙͣ ĩ pace securi ibãt ⁊ ĩcauti. fidei si¬
impetu inuecti quadi ĩgentos septua¬
gĩta ex eis occiderũt. Reliqͦs ĩ fugam
u̾ sos ĩ seꝗ ñ priꝰ desierũt ꝙͣ ad cõspectũ
cesaris est ꝑuẽtũ. Ihi demũ ꝑ secutõiꝰ
fugeq finis fuit: Memorabilis it̾
cesos casus extitit pisonis. qui uir
fortis ac nobilis ex aꝗtania a matoͬ
ppłi . R. ⁊ amic̾ dictꝰ a senatu cũ ger¬

Expanded text:
opus esse. Intellexit Cesar hanc quoque petitioopus esse. Intellexit Cesar hanc quoque petitionem eodem spectare, quo primam, respondit tamen se de die illo non amplius, quam quatuor millia passuum, progressurum; illic die proximo adessent, cum quibus de illorum petitione dissereret. Equitibus nichilominus iam pregressis mandavit, ne hostes invaderent; quod si ab illis invaderentur, usque ad ipsius adventum impetum sustinerent. Equites, iussu Cesaris accepto, et qui apud eum legatos hostium vidissent, tamquam in pace securi ibant et incauti: fidei siimpetu invecti quadringentos septuaginta ex eis occiderunt, reliquos in fugam versos insequi non prius desierunt, quam ad conspectum Cesaris est perventum: ibi demum persecutionis fugeque finis fuit. Memorabilis inter cesos casus extitit Pisonis, qui vir fortis ac nobilis ex Aquitania, amator populi romani et amicus dictus a senatu, quum ger
Abbreviated transcription (Latin):
tia cõq̃rerites. opẽq poscentes. posse
cos cũ ił hitare. donec utrisq cõsul¬
tũ sit. se sueuis ĩꝑaturũ ut ab eoꝵ
offensioib abstineãt. Legati se post
triduũ redituros respõsũq sue gẽtiᷤᷤ
relaturos cũ dixissẽt poposcerũt ne
castra int̾ini ꝓmou̾et. sensit fraudẽ
cesar. Eꝗtatꝰ eĩ partẽ magnã trãs mo¬
sam amnẽ frum̃tatuĩ ab his missa
senserat. quã hoc spatio tpr̃is expecta¬
bãt. Ituq qd peterẽt se facturũ nega¬
lia passuũ distaret a barharis/ legati
id ip̃ poscẽtes ĩ stantiꝰ occurrerũt. Idq
cũ iterũ negass petierũt ut ad suoꝰ
equites qui p̃ibãt mãdaret prelio
abstin̾e. donec ipi legatos ad eos qͦs ĩ
cadẽ cõditoe cũ sueuis cẽ dice̾t desti¬
narẽt. ut federe cũ eistẽ icto simł ce¬
saris cõsilio uterent᷑. Ad hec explorã¬
da ac firmanda cũ uibiiᷤᷤ triduo etiã

Expanded text:
tia conquerentes opemque poscentes: posse tia conquerentes opemque poscentes: posse eos cum illis habitare, donec utrisque consultum sit. Se Suevis imperaturum, ut ab eorum offensionibus abstineant. Legati se post triduum redituros responsumque sue gentis relaturos quum dixissent, poposcerunt, ne castra interim promoveret. Sensit fraudem Cesar; equitatus enim partem magnam trans Mosam amnem frumentatum ab iis missam senserat, quam hoc spatio temporis expectabant. Itaque, quod peterent, se facturum negallia passuum distaret a barbaris, legati id ipsum poscentes instantius occurrerunt, idque quum iterum negasset, petierunt, ut ad suos equites, qui preibant, mandaret prelio abstinere, donec ipsi legatos ad eos, quos in eadem conditione cum Suevis esse diceret, destinarent, ut, federe cum eisdem icto, simul Cesaris consilio uterentur. Ad hec exploranda ac firmanda cum Ubiis triduo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
lices pares sit. de reliqͦ mortales oẽs uĩ¬
cere posse cõfidimꝰ: unũ ñ ut humilior
s ut iustior cã nr̃a sit dicimꝰ. uenisse nõ
ĩ gallias ñ spõte s coactos/ ꝓfugos do¬
mo pulsos. aliqͦ ꝑgere necessarui fu¬
isse. Si romani uelĩt posse eis ainicoᷤ
eẽ ñ ĩutiles. Ad id sane duoꝵ altero
opꝰ eẽ. ut aut t̾ras eis qͣs ĩ habitẽt largi¬
ant᷑. aut possidere qͣs armis q̃sieruit
patiant᷑. Ad hec cesar int̾ młta respõ¬
dens Nullã illis posse secũ amicitia
eẽt ista rõ ut ꝗ sua defendere nõ uale¬
rẽt inuaterẽt aliena. qͣsi ad iniuriã ui¬
ferenda ꝙͣ ao defendendã iustitiam for¬
ciores. cũ fortib uiris uires addere so¬
leat aĩosq defensio suscepta iustitie
Neq uͦ eẽ agros ullos ĩ gallia ꝗ tãte
hoĩu młtitudini assignai possĩt. si¬
ne iniuria possessoꝵ. esse at̃ apd se
aliarũ gentiũ legatos. ĩ pͥmis ubio

Expanded text:
lites pares sint. De reliquo mortales omnes vinlites pares sint. De reliquo mortales omnes vincere posse confidimus. Unum non humile, sed ut iustior causa nostra sit, dicimus, venisse nos in Gallias non sponte, sed coactos; profugos, domo pulsos, aliquo pergere recesse fuisse. Si Romani velint, posse eis amicos esse non inutiles. Ad id sane duorum altero opus esse; ut aut terras eis, quas inhabitant, largiantur, aut possidere, quas armis quesierint, patiantur. Ad hec Cesar inter multa respondens nullam eis posse secum amicitiam esset ista ratio, ut, qui sua defendere non valerent, invaderent aliena, quasi ad iniuriam inferendam, quam ad defendendam iustitiam, fortiores, quum fortioribus viris vires addere soleat animosque defensio suscepta iustitie. Neque vero esse agros ullos in Gallia, qui tante hominum multitudini assignari possint sine iniuria possessorum. Esse autem apud se aliarum gentium legatos, inprimis Ubio
Abbreviated transcription (Latin):
ni uͥ substicerãt abscederẽt. seq infer¬
rẽt ĩ intima gallianĩ. nichil eis defuturũ
oĩu q̃ petissẽt. Motꝰ his cesar s dissimu¬
lãs/ galloꝵ pͥncipib ad colloꝗũ euoca¬
tis benignis orõib leniit furmauitq
aĩos. atq edixit eꝗtatũ quẽ ex debito
ten̾ent᷑ ut paratũ ĩ armis hr̃ent. esse
eĩ sibi. ⁊ĩuz ad liberandas gallias ab in¬
cursu g̾manico ꝓficisci. Quicꝗo ille p̃ce¬
perat ad ĩpletũ ẽ. ñ obedient mͦ s libẽtꝰ
ea ẽ facilitas aĩoꝵ. ¶Dũ ĩstructis gͦ
paratisq õib iter arripuss iãq ad
castra hostiũ paucoꝵ dierũ itin̾e ꝓpin¬
quaret legatos barbaroꝵ obuios ha¬
buit. qͦꝵ pͥmꝰ ĩ hãc sentẽtiã uerba fecit.
Neq germani ĩquit o cesar bellũ ĩ fe¬
rũt romanis. neq eis si romani bellũ
ĩferãt recusãt. Mos ẽ nr̃ a maioͬib ꝑ
manꝰ nob̾ traditꝰ bella mouẽtib obsta¬

Expanded text:
ni, ubi substiterant, abscederent seque inferni, ubi substiterant, abscederent seque inferrent in intima Galliarum; nichil eis defuturum omnium, que petissent. Motus his Cesar, sed dissimulans, Gallorum principibus ad colloquium evocatis, benignis orationibus leniit firmavitque animos, atque edixit equitatum ad quem ex debito tenerentur, ut paratum in armis haberent: esse enim sibi animum ad liberandas Gallias ab incursu germanico proficisci. Quicquid ille preceperat, adimpletum est non obedienter modo, sed libenter: ea est facilitas animorum. Dum instructis ergo paratisque omnibus iter arripuisset, iamque ad castra hostium paucorum dierum itinere propinquaret, legatos barbarorum obvios habuit, quorum primus in hanc sententiam verba fecit: Neque Germani, inquit, o Cesar, bellum inferunt Romanis neque, eis si Romani bellum inferant, recusant. Mos est noster a maioribus per manus nobis traditus bella moventibus obsta
Abbreviated transcription (Latin):
manitatis ĩpacientes oẽs finitimos ppłos
aut tributarios sibi effecerãt. aut ꝓrsus
expulerãt. Itaq ad unã partẽ finiĩ sue¬
uoꝵ fuisse tradit᷑ ingẽs atq ĩcredibilis
solitudo. Idq sibi tũc magne ascribebãt.
cis solicudines exꝑtus loqͦr ⁊ ambiguũ
iter est. hos gͥ germanoꝵ pplos a sueuis
pulsos cũ ĩ galliis cõsedisse cesar audi¬
ret. galloꝵ u̾itꝰ leuitatẽ qui more fron¬
diũ uẽto qͦlib agitant᷑. ⁊ incatões ⁊ cur¬
sores more patrio manu p̃hendũt deti¬
ferãt ꝑcõtant᷑ regut᷑q rumõib sepe etiã
falsis ⁊ sepe his moti ea deliberist qͦꝵ mox
peniteat. hec inꝙͣ uitus cesar ne fa¬
me cuipiã flatib mouerẽt᷑ ⁊a roma¬
na fide desciscerẽt estate ñ expectatu
ad ex̾citũ ueĩt.⁊ ĩuenit u̾a se timuis¬
se. Missos legatos a gallis ad germa¬
nos ĩuitãtes hortãtesq ut a leua rhe¬

Expanded text:
manitatis impatientes omnes finitimos populos manitatis impatientes omnes finitimos populos aut tributarios sibi effecerant aut prorsus expulerant. Itaque ad unam partem finium Suevorum fuisse traditur ingens atque incredibilis solitudo, idque sibi tunc magne glorie ascribebant. cis solitudines expertus loquor et ambiguum iter est. Hos igitur Germanorum populos a Suevis pulsos quum in Galliis consedisse Cesar audiret, Gallorum veritus levitatem, qui more frondium vento quolibet agitantur, et mercatores et cursores more patrio manu prehendunt detiercunctantur, regunturque rumoribus sepe etiam falsis, et sepe his moti ea deliberant, quorum mox peniteat: hec, inquam, veritus Cesar, ne fame cuiuspiam flatibus moverentur et a romana fide desisterent, estate non expectata, ad exercitum venit et invenit vera se timuisse: missos legatos a Gallis ad Germanos, invitantes hortantesque, ut a leva Rhe
Abbreviated transcription (Latin):
s⁊ iã hiems aterat. ⁊ ĩgẽtib ac ꝑpetuis
imbrib impedita res ẽ. uetitiq militeᷤᷤ
sub pellib ag̾e. uictor gͦ hõiu s natu¬
re cedens icensis ac uastatis finibo ho¬
stiũ cũ exercitu ĩ aulertios lexouiosq
ĩ hib̾na cõcessit.
Is tprib g̾manoꝵ turbe ĩgentes i henũ¬
metu pellente traieterãt. fesse bellis assi¬
dius. atq importunitatib ⁊ iniuriiᷤᷤ su¬
euoꝵ. q̃ gens maxima belloq potẽtissi¬
na oĩu g̾manoꝵ ⁊ olĩ fuisse legit᷑. ⁊ nc̃
ẽẽ dicit᷑. Quoꝵ de morib młta ꝗdem a
scͥptorib rerũ memorata p̃t̾e̾o. qm̃ apd
cos ⁊ apd̾ oẽs fere hoĩes mutati sũt mo¬
res: queq iacturarsi pessima ẽ ꝓpe sẽꝑ
in deteriꝰ. hoꝵ ut sileã reliqͦs illũ saltẽ
morẽ uideo mutatũ. nẽpe uinũ etate Iu¬
lii cesaris abhorrebãt. qd̾ ni fallor hodie
ñ abhorrẽt. Hi uicinitatis atq ad̾o hu¬

Expanded text:
Sed iam hiems aderat, et ingentibus ac perpetuis Sed iam hiems aderat, et ingentibus ac perpetuis imbribus impedita res est, vetitique milites sub pellibus agere. Victor ergo hominum, sed nature cedens, incensis ac vastatis finibus hostium, cum exercitu in Aulercios Lexoniosque in hiberna concessit.is temporibus Germanorum turbe ingentes Rhenumetu pellente, traiecerant, fesse bellis assiduis atque importunitatibus et iniuriis Suevorum, que gens maxima belloque potentissima omnium Germanorum et olim fuisse legitur et nunc esse dicitur. Quorum de moribus multa quidem a smores, queque iacturarum pessima est, prope semper in deterius. Horum, ut sileam reliquos, illum saltem morem video mutatum: nempe vinum etate Iulii Cesaris abhorrebant, quod, ni fallor, hodie non abhorrent. Hi vicinitatis atque adeo hu
Abbreviated transcription (Latin):
hõiu morinos. ut ait maro. ꝙ he due gẽ¬
tes nec legatos ad se miserãt. ⁊ in armis
erat. Et ꝙͣuis hiems aduetaret speraus
tñ modici tpr̃is opꝰ eẽ rẽ aggredit᷑. Erat
ac lõge alia ꝙ̃ crederet belli rõ. Audiẽtes
eĩ maximas atq creberrimas uictorias
romanoꝵ ñ armis s latebris decreuerãt
se tueri. Itaq se suaq oĩa ĩ paludib ac sil¬
ius abdiderãt. iux̃ qͣs dũ castra ex̾citus
romanꝰ attolleret illi subito qͣsi ab infe¬
ris emigẽtes effusos atq ĩ oꝑib ĩpeditoᷤᷤ
diu̾sis uiis dissonisq clamorib inua¬
dũt. Romani ĩpigre oꝑe int̾misso et ar¬
mis arreptis ĩ illos ĩpetũ fete. eosq ĩ sil¬
uas redeg̾e. paucis int̾ uepres perditis
mltis hostiũ int̾fectis. Ex tũc cesar sil¬
uestri mat̾ie cedende ⁊ ĩ morẽ ualli ad
tutelam suoꝵ circũducẽde oꝑa dabat.
ne clandestiuis eruptõib premerent᷑

Expanded text:
hominum Morinos, ut ait Maro, quod he due genhominum Morinos, ut ait Maro, quod he due gentes nec legatos ad se miserant et in armis erant. Et quamvis hiems adventaret, sperans tamen modici temporis opus esse, rem aggreditur. Erat autem longe alia, quam crederetur, belli ratio. Audientes enim maximas atque creberrimas victorias Romanorum non armis, sed latebris, decreverant se tueri. Itaque se suaque omnia in paludibus ac silvis abdiderant, iuxta quas dum castra exercitus romanus attolleret, illi subito quasi ab inferis emergentes, effusos atque in operibus impeditos diversis viis dissonisque clamoribus invadunt. Romani impigre, opere intermisso et armis arreptis, in illos impetum fecere eosque in silvas redegere, paucis inter vepres perditis, multis hostium interfectis. Ex tunc Cesar silvestri materie cedende, et in morena valli ad tutelam suorum circumducende, operam dabat, ne clandestinis eruptionibus premerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
nuebat. utrĩq tñ pugnabat᷑ asprune. dũ
etre eꝗtes quidã crasso nũtiãt castra hosti¬
um ad adu̾sa parte negligentiꝰ custodiri.
Is p̃fectos eꝗtũ eo mutit. Illi at̃ his cohorti¬
bo. q̃ castroꝵ p̃sidio subsederãt a ułnerib
⁊ labõe̾ ĩ tegris lõge a cõspectu hostiũ cutũ¬
ductis partẽ illã castroꝵ ĩpuisi adeũt. et
añ ꝙͣ sentirent᷑ uallodisiecto medii castriᷤᷤ
cũ cede clamor exorit᷑. Territi hostes repẽ¬
tinis malis omissa partis alteri defẽsicẽ
diffuguit. Romanꝰ illos eꝗtatꝰ locis campt᷑¬
strib assecutꝰ obtrũcat. ita ut ex qnqͣgica
milib aquitania cãtabriaq collectis uix
qͣrta pars p̃lio supess. Quo metu diffuso
pars maxima ppłoꝵ cͥcũstãtiũ ad deditoẽ
ueĩt. fecissẽtq idẽ oẽs nͥ ĩstãtis brume
spes negotiũ distuliss.¶Hec cesar ꝑ¬
ꝑ legatos suos agebat ĩ gallii. Ip̃e at̃ a ue¬
netis ĩ menapios ꝓcesserat. extremosq

Expanded text:
nuebat. Utrinque tamen pugnabatur asperrime, dum ecce equites quidam Crasso nuntiant castra hostium ab adversa parte negligentius custodiri. Is prefectos equitum eo mittit. Illi autem his cohortibus, que castrorum presidio subsederant, a vulneribus et labore integris, longe a conspectu hostium circumductis, partem illam castrorum improvisi adeunt, et ante quam sentirentur, vallo disiecto, mediis castris cum cede clamor exoritur. Territi hostes repentinis malis, omissa partis alterius defensione, diffugiunt. Romanus illos equitatus locis campestribus assecutus obtruncat, ita ut ex quinquaginta millibus Aquitania Cantabriaque collectis vix quarta pars prelio superesset. Quo metu diffuso, pars maxima populorum circumstantium ad deditionem venit, fecissentque idem omnes, nisi instantis brume spes negotium distulisset. Hec Cesar per legatos suos agebat in Galliis; ipse autem a Venetis in Menapios processerat extremosque
Abbreviated transcription (Latin):
ui ñ mͦ alios s se ip̃a saluã fac̾e nõ po¬
tuit. Tertiũ erat qm̃ ubii soliextrãs¬
rhenanis romanoꝵ ĩ amicitiam re¬
cepti affectuosissiẽ p̃cabant᷑ ut eiꝰ ro¬
manꝰ ĩꝑator adu̾sus sueuos aut mit¬
teret aut ferret auxiliũ. Nã si ip̃e for¬
sitã trãsire ñ poss rei .p. negotiis oc¬
cupatꝰ satis abũdeq illis eẽ p̃sidii ĩ so¬

Expanded text:
vi non modo alios, sed seipsam salvam facere non povi non modo alios, sed seipsam salvam facere non potuit. Tertium erat, quoniam Ubii, soli ex transrhenanis Romanorum in amicitiam recepti, affectuosissime deprecabantur, ut eis romanus imperator adversus Suevos aut mitteret, aut ferret auxilium. Nam si ipse forsitan transire non posset rei publice negotiis occupatus, satis abundeque illis e
Abbreviated transcription (Latin):
cõsuetudinẽ fecerãt suarũ metu re¬
rũ domi cõtinerent. uͥ adu̾terẽt ex̾¬
citũ ppłi . R. posse ⁊ audere rhenum
trãsnatare. neq semꝑ assuescerẽt
pars illa germanici eꝗtatus quã p̃¬
dandi cã traus mosã missã ꝓxuno
p̃lio ñ uit̾ fuisse memorauimꝰ trãs
rhenũ audita suoꝵ clade cõfugerat
seq sicãbris adiũxerut. Aꝗb cesar
cũ ꝑ nũtios postulass ut eos qui ro¬
manis simł ac gallis bellũ mouerũt
sibi recderẽt respõderũt ĩ ꝑiũ ppłi . R.
rheno t̾minari. si g̾manos ĩ galliam
trãsire ad iniuriã traheret cur minꝰ
iniuriosũ duc̾e̾t trans rheni metas
ĩꝑiĩ extendere. ꝙͣꝙͣ barbarica ista re¬
spõsio coloĩs fortasse aliꝗo s nil peni¬
tus rõis huerit. ñ eĩ trans rhenũ ĩꝑiu
petebat᷑ s ut cis rhenũ iniuriose ge¬
sta puurent᷑. nͥ forte illd sibi barba¬
ries insolẽs usurpabat ut ꝗad eam
cõfugissẽt ĩuiolabiles haberẽt᷑. q̃bre¬

Expanded text:
suetudinem fecerant, suarum metu rerum domi continerentur, ubi adverterent exercitum populi romani posse et audere Rhenum transnatare, neque semper assuescerent pars illa germanici equitatus, quam predandi causa trans Mosam missam proximo prelio non interfuisse memoravimus, trans Rhenum, audita suorum clade, confugerat seque Sicambris adiunxerat, a quibus Cesar quum per nuntios postulasset, ut eos, qui Romanis simul ac Gallis bellum moverant, sibi redderent, responderunt imperium populi romani Rheno terminari; si Germanos in Galliam transire ad iniuriam traheret, cur minus iniuriosum duceret trans Rheni metas imperium extendere? Quamquam barbarica, ista responsio coloris fortasse aliquid, sed nil penitus rationis habuerit; non enim trans Rhenum imperium petebatur, sed ut cis Rhenum iniuriose gesta punirentur; nisi forte illud sibi barbaries insolens usurpabat, ut, qui ad eam confugissent, inviolabiles haberentur, que bre
Abbreviated transcription (Latin):
sua ĩ castra reu̾sus cesar ĩcolumi exer¬
citu mirũ dictu. tãto ex bello. paucis
tm̃mꝰ ułneratis cũ legatos reliquosq
qͦs capi usserat ĩueniss ab solui fecit.
⁊ qͦ uellẽt abeũdi tribuit licentiã. Illi uͦ
entes apd̾ cesarẽ residere munis instar
Disposuir. mlte cũ ĩpellebãt cãe.tres ĩ¬
p̃mis.Nã ⁊ oꝑep̾ciũ extimabat ut g̾¬

Expanded text:
Sua in castra reversus Cesar incolumi exercitu mirum dictu tanto ex bello paucis tantummodo vulneratis, quum legatos reliquosque, quos capi iusserat, invenisset, absolvi fecit et, quo vellent, abeundi tribuit licentiam. Illi verentes apud Cesarem residere numinis instar disposuit. Multe eum impellebant cause, tres inprimis. Nam et opere pretium estimabat
Abbreviated transcription (Latin):
fenderẽt an salutẽ fuga q̃rerẽt ĩc̾ti stupi¬
diq herebãt. Cognita trepidatõe hostui
ex fluctuatõe hõiũ ac signoꝵ romani
milites ⁊ illoꝵ ꝑfidia ⁊ hortatu sin du¬
cis impulsi castra ꝑuadũt. pauciarma¬
anripuere. Immisso post eos eꝗtatu ma¬
gna hor ĩ itine strages fuit. Dehic agmi¬
ne ꝑpetuo ad cõfluentẽ i heni ac mose de¬
lati cũ se metu ĩ seq̃ntiũ ĩ oppositu am¬
nẽ iuecissẽt ⁊ lassitudine ⁊ pauõe ⁊im¬
petu aluei supante dem̾̃si sũt. Ita pene ces

Expanded text:
fenderent, an salutem fuga quererent, incerti stupifenderent, an salutem fuga quererent, incerti stupidique herebant. Cognita trepidatione hostium ex fluctuatione hominum ac signorum, romani milites et illorum perfidia et hortatu sui ducis impulsi castra pervadunt. Pauci armanes fugam arripuere. Immisso post eos equitatu, magna eorum in itinere strages fuit. Dehinc agmine perpetuo, ad confluentem Rheni ac Mose delati, quum se metu insequentium in oppositum amnem iniecissent, et lassitudine et pavore et impetu alvei sup
Abbreviated transcription (Latin):
tandi simłq ⁊ gallis falsã opiõne
cõfouendi spatiũ celeritate p̃riꝑe. Cõ¬
apit. ecce de trasu̾so legati hostium
quib ꝓspere fraus pͥma successerat
nec pͥores illi tm̃ s pͥncipes gentis ⁊
seniores cesq ĩ quib sũma erat apd̾
illos autoi̾tas ad cesarẽ ĩ castra ꝑue¬
niũt. uł excusaturi p̃t̾itas fraudes uł
nouas si liceat ĩnexuri. Quos uͥ cesar
aspexit nlła penitus de re auditos il¬
lico capi iussit. simłq ĩstructo iter ex¬
citu festinꝰ arripuit. in quo ordinan¬
do nuꝑ uictos eꝗtes ĩ extremo posuit. ne
⁊ ĩtrepidi afflarent᷑. Sic ad hoste̾ gnͣose ple¬
nꝰ ire ⁊ degen̾is memor inuirie ꝓperabat.
octo milia passuũ dicto citiꝰ em̃sus añ illis
apparuit ꝙͣ quid de legatis suis eẽt ꝗd ue
de hostib scire aliꝗd potuissẽt. subita ret᷑¬
bati neq arma neq cõsilia capiendi spatio
relicto. An hosti occurrerẽt/ an castra de¬

Expanded text:
lsam opinionem confovendi spatium celeritate preripere. Conaperit, ecce de transverso legati hostium, quibus prospere fraus prima successerat nec priores illi tantum, sed principes gentis et seniores omnesque, in quibus summa erat apud illos auctoritas, ad Cesarem in castra perveniunt, vel excusaturi preteritas fraudes, vel novas, si liceat, innexuri. Quos ubi Cesar aspexit, nulla penitus de re auditos illico capi iussit, simulque instructo iter exercitu festinus arripuit, in quo ordinando nuper victos equites in extremo posuit, ne ent, quibus etiam intrepidi afflarentur. Sic ad hostes generose plenus ire et degeneris memor iniurie properabat, et octo millia passuum dicto citiid de legatis suis esset, quidve de hostibus, scire aliquid potuissent: subita re turbati neque arma neque consilia capiendi spatio relicto, an hosti occurrerent, an castra de
Abbreviated transcription (Latin):
famiã recusabit. Romani hostiũ tar¬
ditatẽ ñ cõsilio ĩputãtes s⁊ pauori. et
hortãte duce ⁊ militib pugne signũ
una uoce poscẽtib signo dato castinag¬
grediũt᷑. Quo ĩ actu auxiliares ĩ quib
ad p̃liũ modicũ spei erat missilibus
suggerendis fossis ĩplẽdis atq aggiꝰ¬
b cõuectandis młtiplici oꝑe occupati
spẽm maiois ex̾citꝰ exhibelĩt. atdebat

Expanded text:
famiam recusabant. Romani hostium tarfamiam recusabant. Romani hostium tarditatem non consilio imputantes, sed pavori, et hortante duce et militibus pugne signum una voce poscentibus, signo dato, castra aggrediuntur. Quo in actu auxiliares, in quibus ad prelium modicum spei erat, missilibus suggerendis, fossis implendis atque aggeribus convectandis multiplici opere occupati speciem maioris exercitus exhibebant; addeba
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ ex his qui sub qͥnto sertoĩo re¬
belli ꝗdẽ s romano duce lẽgo usu
militaris scĩe magisteriũ adepti
bella gerere ꝓrsus romano more didi¬
cerãt. loca ydonea capiẽdo. castra com¬
muniendo. cõmeatꝰ hostiũ impediẽ¬
do. acies ĩstruedo. p̃sidia disponendo.
plio ac receptui canẽdo. oĩaq suis ho¬
ris ⁊ suis ordinib facsedo. Que cras¬
sus csita cõspiciẽs. cogitãsq qd erat se
ꝑꝑ suoꝵ pruatatẽ ñ posse duitiꝰ hostiũ cõ¬
siliis atq artib obstare pugne fortunã
ex periri statuit. Quã rẽ cũ ad cõsiliu
ꝓximo ĩ aciẽ eduxit. expectãs ut ĩ p̃¬
liũ hostes egrederent. Illi uͦ etsi de uicto¬
rian diffisi tutiꝰ tñ rati sũt sipͣlio uĩc̾e̾.
qd̾ ꝑ frum̃ti penuriã euẽturii sperabãt.
ꝑꝑ quã si romani loco cederẽt illoꝵ ter¬
gis ĩstare decreuerãt. hac spe castris se
tenebãt. neq ꝓ uictoĩa obsidionis in¬

Expanded text:
rentur ex iis, qui sub Quinto Sertorio, rerentur ex iis, qui sub Quinto Sertorio, rebelli quidem, sed romano duce, longo usu militaris scientie magisterium adepti bella gerere prorsus romano more didicerant, loca idonea capiendo, castra communiendo, commeatus hostium impediendo, acies instruendo, presidia disponendo, prelio ac receptui canendo, omniaque suis horis suisque ordinibus faciendo. Que Crassus cuncta conspiciens cogitansque, quod erat, seum paucitatem non posse diutius hostium consiliis atque artibus obstare, pugne fortunam experiri statuit. Quam rem quum ad consilium proximo in aciem eduxit, expectans ut in prelium hostes egrederentur. Illi vero, etsi de victoria non diffisi, tutius tamen rati sunt sine prelio vincere, quod per frumenti penuriam eventurum sperabant, propter quam si Romani loco cederent, illorum tergis instare decreverant. Hac spe castris se tenebant, neque pro victoria obsidionis in
Abbreviated transcription (Latin):
uitã ullã pati possẽt. ꝗu si mori ałr ñ da¬
ret᷑ mortẽ sibi ip̃i manu ꝓpͥa cõsciscerẽt.
mirũ genꝰ. mltũ his moderns amicitias
eo numero ĩuentꝰ a scłis ferebat᷑ ꝗ hoc
face renuisset. ułgo soldurios uocitabãt
ex his sibi sexcẽtos adiaterinꝰ pͥnceps
gentis bñficiis ⁊ fide parau̾at. Cũ quib
iit̾ ip̃a deditoe q̃ illi utiq ñ placebat e¬
ruptoẽ ĩ romanos fecit. ita ut ĩprouidos
repẽtina sp̃e pene turbau̾it. sic deuoti ões
morti ĩ p̃liũ ruebãt. Reu̾sis tñi ad se mi¬
litib romanis cũ aliqͣndui grauiter ꝓ
hostiũ paucitate pugnatũ cẽt suo cũ du¬
ce uicti orãtesq cũ ppło ĩ deditõe dux ac
soldurii sũt recepti. ¶Dehĩc crassus ĩ ul¬
teriora ꝓgrediẽs uicinarũ gẽtiũ cõspira¬
tõib magnis excipit᷑. ita ut ⁊̃ ab hispa¬
nis oris q̃ ꝓximiores bello erãt ꝑ le¬
gatos auxilia peterent᷑: ⁊ duces elige

Expanded text:
 si mori aliter non daretur, mortem sibi ipsi manu propria consciscerent: mirum genus multum his modernis, amicitias eo numero inventus a seculis ferebatur, qui hoc facere renuisset. Vulgo Soldurios vocitabant. Ex his sibi sexcentos Adiaterinus, princeps gentis, beneficiis et fide paraverat, cum quibus inter ipsam deditionem, que illi utique non placebat, eruptionem in Romanos fecit, ita ut improvidos repentina specie pene turbaverit: sic devoti omnes morti in prelium ruebant. Reversis tamen ad se militibus romanis, quum aliquandiu graviter pro hostium paucitate pugnatum esset, suo cum duce victi orantesque cum populo deditionem dux ac Soldurii sunt recepti. Dehinc Crassus in ulteriora progrediens vicinarum gentium conspirationibus magnis excipitur, ita ut etiam ab Hispanis oris, que proximiores bello erant, per legatos auxilia peteren
Abbreviated transcription (Latin):
ĩgredit᷑. Illi at ñ cõtẽti hostẽ expectasse pro¬
gressi obiuã ⁊ romanos hĩc eoꝵ paucita¬
tẽ hĩc ducis etatẽ cõtemnẽtes ĩ itin̾e sũt
aggressi. spe at̃ ĩ cõtrariũ u̾sa eꝗtatꝰ corũ
cui unice fidebat romano fũdit᷑ eꝗtatu. ce¬
sisq ꝙͣ płrimis eodẽ impetu crassus oppi¬
dũ hostiũ ĩuadit. mltãq post resistentia
datis ad extremũ armis ⁊ obsidib ꝑ
deditõe cepit. Erãt tũc in gallia qui nẽ
neq ibi neq alibi usꝙͣ sũt hoĩes tãte ĩ

Expanded text:
ingreditur. Illi autem non contenti hostem expectare, proingreditur. Illi autem non contenti hostem expectare, progressi obviam, et Romanos hinc eorum paucitatem, hinc ducis etatem contemnentes, in itinere sunt aggressi. Spe autem in contrarium versa, equitatus eorum, cui unice fidebant, romano funditur equitatu, cesisque quamplurimis, eodem impetu Crassus oppidum hostium invadit, multamque post resistentiam, datis ad extremum armis et obsidibus, per deditionem cepit. Erant tunc in Gallia, qui nunc neque ibi neque alibi usqu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uirtute atq exꝑiẽtia bellãdi ⁊ na¬
tura loci ⁊ lassitudine hostiũ adiuti
ĩtegri ip̃i uiriũ ⁊ ꝗete recreati fũdũt
illos facile ꝓst̾nũtq. Quo metu ñ mͦ
ꝗ euaserãt ex p̃lio s uiciui ⁊̃ se romãis
dedidere. sũt eĩ galli ineũdis belł ꝓmp¬
tiores ꝙͣ adu̾situtib tolerãdis. Et for¬
te ita accidit ut una eadẽq die ⁊ sabi¬
nꝰ cesaris ⁊ cesar sabini uictoriam au¬
diret. ¶ꝑ hos ip̃os dies publiꝰ crassus
ĩ aqui tuniã missus a cesare ꝙͣuis adole¬
scens senilib aĩu ex̾cebat curis. ⁊ setũ co¬
gitãs ĩ his t̾ris młta iłł ãnis adu̾sa roma¬
nis accidisse mł̾ta sibi utendũ ꝓuidẽtia
sentiebat. Assũpta gͥ pͥmũ solicitudĩe rei
frum̃tarie atq eꝗtatꝰ cõparandi ꝙ he
gentes płrimũ eo gnͣe uiriĩ pollere dice
tholosa ac narbona a micis urbib accer¬
sitis cũ iã uiriũ satis eẽt sontiatũ fines

Expanded text:
irtute atque experientia bellandi et natura loci et lassitudine hostium adiuti, integri ipsi virium et quiete recreati fundunt illos facile prosternuntque. Quo metu, non modo qui evaserant ex prelio, sed vicini etiam, se Romanis dedidere; sunt enim Galli ineundis bellis promptiores, quam adversitatibus tolerandis. Et forte ita accidit, ut una eademque die et Sabinus Cesaris et Cesar Sabini victoriam audiret. Per hos ipsos dies Publius Crassus in Aquitaniam missus a Cesare, quamvis adolescens, senilibus animum exercebat curis, et secum cogitans in his terris multa illis annis adversa Romanis accidisse multa sibi utendum prudentia sentiebat. Assumpta igitur primum sollicitudine rei frumentarie atque equitatus comparandi, quod ee gentes plurimum eo genere virium pollere dicebTholosa ac Narbona, amicis urbibus, accersitis, quum iam virium satis esset, Sontiatum fines
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑti atq iõ at oĩa trepidãtes gallos p̃¬
cipue m̾cateͬes de statu hostiũ assidue in¬
ꝗrebãt. auditaq mole corpoꝵ ac uirtute
⁊ exꝑiẽtia germanoꝵ qͦtiẽsq cum his
galloꝵ excit̾ cõcurrissẽt cõspectũ eoꝵ tole¬
rare ne quiuisse ĩgentẽ formidinẽ men¬
te cõceperãt. territiq alios terrebãt. Iãq
uelut cõtagione quadã totis castris ef¬
solus cõtinebat. s tristicia oris ⁊ ĩt̾du
laciinus metũ secordiãq testãtib. Et
iã ułgi trepidatio ab inertibo ad egregios
iuros serpẽs cẽturionũ qͦq ⁊ militũ for¬
tissimos aĩos attigerat. ⁊ qͦs fat̾i metu
u̾ecũdia ñ sinebat ñ se hostẽ formidare
s ãgustias siluestriũ locoꝵ ꝓplexuq
duins iter ⁊ difficłiatẽ cõmeatuũ dice¬
bãt. hec ad cesarẽ cũ relata ẽẽnt nõ ignarus

Expanded text:
experti; atque ideo ad omnia trepidantes Gallos prexperti; atque ideo ad omnia trepidantes Gallos precipue mercatores de statu hostium assidue inquirebant; auditaque mole corporum ac virtute et experientia Germanorum, quotiescumque cum his Gallorum exercitus concurrissent, conspectum eorum tolerare nequivisse, ingentem formidinem mente conceperant, territique alios terrebant. Iamque velut contagione quadam totis castris efsolus continebat, sed tristitia oris et interdum lacrimis metum socordiamque testantibus. Et iam vulgi trepidatio ab inertibus ad egregios viros serpens centurionum quoque et militum fortissimos animos attigerat, et quos fateri metum verecundia non sinebat, non se hostem formidare, sed angustias silvestrium locorum perplexumque dumis iter et difficultates commeatuum dicebant. Hec quum ad Cesarem relata
Abbreviated transcription (Latin):
nisse nũtiabãt. trãsitũq moliri. His
rumoribꝰ cesar exꝑrectus ne cõiũgẽ¬
di copias daret hostib spatiũ expeditissiẽ
dispoĩtis q̃ ĩ rẽ erãt festinãti agnune in
ario uistũ ꝓficiscit᷑. Iã tridui iter exeg̾at.
dũ egressũ illũ finib ad nobile seqͣuoꝵ
oppidũ uesũcionẽ occupandũ ĩgẽti cũ ex̾¬
citu ꝓperare cõꝑit. Qd̾ sũmo sibi studio ꝓ¬
hibendũ ratꝰ erat eĩ locꝰ ⁊ fluminis ãbitu
⁊ uͥ flum̃ eũ deserit mõtana arce ualidis¬
simꝰ ĩ suꝑ ⁊ rerũ copia bellis aptissimꝰ fle¬
ctit iter. ⁊ noctes dieb int̾ serẽs maxĩs
itinib uesũtionẽ añ regis aduetũ ꝑue¬
nit. oppidũq ĩtrogressus p̃sidiis epor¬
tunis firmat. ¶ Hic uͦ excitũ roma¬
nũ ĩcredibilis rumor tremorq ꝑuaserat.
initiũ trahens a quibꝯdã qui ut fit cesa¬
rẽ ñ nͥ amicitie uire ꝓsecuti belloꝵq in¬

Expanded text:
nisse nuntiabant, transitumque moliri. His nisse nuntiabant, transitumque moliri. His rumoribus Cesar experrectus, ne coniungendi copias daret hostibus spatium, expeditissime dispositis, que in rem erant, festinanti agmine in Ariovistum proficiscitur. Iam tridui iter exegerat, dum egressum illum finibus ad nobile Sequanorum oppidum Vesuncionem occupandum ingenti cum exercitu properare comperit. Quod summo sibi studio prohibendum ratus erat enim locus et fluminis ambitu, et, ubi flumen eum deserit, montana arce validissimus, insuper et rerum copia bellis aptissimus flectit iter, et noctes diebus interserens maximis itineribus Vesuncionem ante regis adventum pervenit, oppidumque introgressus presidiis opportunis firmat. Hic vero exercitum romanum incredibilis rumor tremorque pervaserat, initium trahens a quibusdam, qui, ut fit, Cesarem nonnisi amicitie iure prosecuti bellorumque in
Abbreviated transcription (Latin):
Iura hec ẽẽ belloꝵ equa gẽtib oĩb.
Qt̾ ad inuirias spectet ñ se bellum
edus sine cã hoc ẽ si ĩꝑio pareãt illa¬
turũ. obsides mĩme redditurũ. Sin ĩ¬
periũ detrectẽt re ip̃a ꝓbatuos quid
de tã lõgĩquo illis ꝓsit romaua frater¬
nitas. postremo cõminatoe cesarea
nicħ se mou̾i. nullã gentẽ ad cũ diẽ
secũ sine suo discrinune cõcurrisse.
facturũ se cesari ac romanis qͦtiens
uellẽt pugne copiã. ostẽsurũq ꝗd in¬
domiti germani uit arma geniti et
nutriti humi adimbiẽ ⁊ ad solẽ iac̾e
soliti qui iã młtis ãnis sub tecto nõ
fuerĩt cõtra oẽm gẽtẽ bello ualeant.
¶His intentũ cesarẽ eduoꝵ ac treue¬
roꝵ uno tpr̃e legatões exciuerũt. edui
fines suos uastari nouis ppłis e gma¬
nia nuꝑ ĩ gallias trãsuectis q̃rebant᷑.
Treu̾i ĩfinitũ młtitudinẽ sucuoꝵ ad
rhem ripas duoꝵ fratrũ imꝑio perue¬

Expanded text:
Iura hec esse bellorum equa gentibus omnibus. Iura hec esse bellorum equa gentibus omnibus. Quod ad iniurias spectet, non se bellum Eduis sine causa, hoc est, si imperio pareant, illaturum; obsides minime redditurum. Sin imperium detrectent, re ipsa probaturos, quid de tam longinquo illis prosit romana fraternitas. Postremo comminatione cesarea nichil se moveri. Nullam gentem ad eum diem secum sine suo discrimine concurrisse. Facturum se Cesari ac Romanis, quotiens vellent, pugne copiam ostensurumque, quid indomiti Germani, inter arma geniti et nutriti, humi ad imbrem et ad solem iacere soliti, qui iam multis annis sub tecto non fuerint, contra omnem gentem bello valeant. His intentum Cesarem Eduorum ac Treverorum uno tempore legationes excitaverunt. Edui fines suos vastari novis populis e Germania nuper in Gallias transvectis querebantur. Treveri infinitam multitudinem Suevorum ad Rheni ripas duorum fratrum imperio perve
Abbreviated transcription (Latin):
so accepto cesar legatos ad eũdẽ remittit
ꝗ hec referãt. Qñ ip̃e ⁊ pͥuatĩ cesaris ⁊ pu¬
blice senatꝰ ac ppłi. R bñficioꝵ ĩmemor
nichil sibi cũ illis iudicãs cõe cũ tñ ĩter
amicos cũta soleãt ee coĩa tã suꝑbe ro¬
mani unꝑatõis ⁊ amici sui colloquiũ re¬
cusarer. se q̃ sibi dicturꝰ fuei̾t hec mãda re
Ne scilicet ullã germanoꝵ nouã manũ
trãsferret ĩ gallias. eduis amicis ppłi R
posterũ atq iniuriis tẽperaret. Si hec fa¬
ceret posse amicitiã uit̾ cũ romauosq ꝯ¬
sistere. Alioqͥn qm̃ ita senatꝰ cõsulto cau¬
tũ eẽt ñ se posse sotioꝵ iniurias negli¬
gere. huic legationi nil placatiꝰ respõ¬
dens ariouistꝰ nũꝙͣ se romanis ĩꝑitan¬
di legẽ p̃scͥpsisse ait. ñ gͥ equũ ẽẽ sibi le¬
ges a romanis statui ⁊ suo uire suoq
illos arbitrio bellis parta moderari. ⁊
ip̃e cur ñ suo iure uti possit in uictos:

Expanded text:
so accepto, Cesar legatos ad eumdem remittit, so accepto, Cesar legatos ad eumdem remittit, qui hec referant: Quoniam ipse et privatim Cesaris et publice senatus ac populi romani beneficiorum immemor nichil sibi cum illis iudicans commune, quum tamen inter amicos cuncta soleant esse communia, tam superbe romani imperatoris et amici sui colloquium recusaret, se, que sibi dicturus fuerit, hec mandare: Ne scilicet ullam Germanorum novam manum transferret in Gallias, Eduis amicis populi posterum atque iniuriis temperaret; si hec faceret, posse amicitiam inter eum romanosque consistere; alioquin, quoniam ita senatus consulto cautum esset, non se posse sociorum iniurias negligere. Huic legationi nil placatius respondens Ariovistus numquam se Romanis imperitandi legem prescripsisse ait; non igitur equum esse sibi leges a Romanis statui; et suo iure suoque illos arbitrio bellis parta moderari, et ipse cur non suo iure uti possit in victos?
Abbreviated transcription (Latin):
cũ p̃serti ariouistus ⁊ natura supbo
suctessib tume̾s supͣq hoĩe elatꝰ
nichil ñ ausurꝰ appareret. Quib ex
caĩs uisũ ẽ factu optimũ legatos
at eũ mittere. ꝗ nũtiarẽt hr̃e secũ ce¬
saiẽ de rei .p. statu magnisq de reb col¬
loqui. loci ad id ac tpr̃is oportuni electõ¬
nẽ regis ẽẽ. Huic cã modeste legatoĩ i¬
solẽtissimũ ille respõsũ reddidit. Et ꝗs
ĩquit ẽ cesar: aut quid mͥ cõe cũ cesa¬
re. ego si cesaris egerẽ ad eũ uenirẽ.
ip̃e si mei eget ad me ueniat. Eꝗdẽ ĩ
possessionẽ cesaris neq sine excitu pe¬
dẽ positurus neq ex̾citũ eo facile ꝑdu¬
cturꝰ sim. ꝓ iñ fateor me mirari ꝗd ad
cesarẽ nĩa germania. nũꝗd eĩ ego reb
me romanis ĩnuisceo: aut q̃ cã ĩ fine̾ᷤ gal¬
liarũ quas mͥ belli iure q̃sitas scirent ce¬
sarẽ ⁊ romana signa ꝑtraxerit. hoc respõ¬

Expanded text:
quum presertim Ariovistus et natura superbus et quum presertim Ariovistus et natura superbus et successibus tumens supraque hominem elatus nichil non ausurus appareret. Quibus ex causis visum est factu optimum legatos ad eum mittere, qui nuntiarent habere secum Cesarem de rei publice statu magnisque de rebus colloqui: loci ad id ac temporis opportuni electionem regis esse. Huic tam modeste legationi insolentissimum ille responsum reddidit: Et quis, inquit, est Cesar, aut quid michi commune cum Cesare? ego si Cesaris egerem, ad eum venirem: ipse si mei eget, ad me veniat. Equidem in possessionem Cesaris neque sine exercitu pedem positurus neque exercitum eo facile perducturus sim. Proinde fateor me mirari, quid ad Cesarem nostra Germania numquid ego enim rebus me romanis immisceo?, aut que causa in fines Galliarum, quas michi belli iure quesitas scirent, Cesarem et romana signa pertraxerit. Hoc respon
Abbreviated transcription (Latin):
re gͥ uͥcũq sĩt cruẽtã tyrãni crudelis
ĩpendentẽ credere ob eãq nũc cãm cũ¬
tis lam̃tantib solos obinutuisse. Mise¬
rat̾ cesar miserias galliarsi stratoᷤᷤ ani¬
mos lenit̾ erigit. ꝓmittẽs se de illorũ
calamitatib curaturũ. ⁊ sperare ario¬
ustũ hĩc romani nõis maiestate hĩc
pͥuatis suis ĩ eũ m̾itis spõte tẽꝑaturũ
ab iniuriis. ¶ soluto cõcilio ⁊ legatiᷤᷤ
reu̾sis ad ꝓpͥa Cesarẽ suꝑ auditis atten¬
tiꝰ cogitantẽ młta ꝗdẽ ad suscipiendũ
miseroꝵ patrociniũ ĩpellebãt. s in pri¬
mis cõsideratõ eduoꝵ qͦs ñ anuicos mͦ
s cõsanguineos ⁊ fra tres a senatu to¬
tiens appellatos sub seruitio germanoꝵ
cernere ⁊ sibi ⁊ ppło. R. ignominiosis¬
simũ extumabat. Accedebat illa qͦq cegi¬
tatio ꝙ germanos passim ac teniere ĩ
gallias effundi ñ mͦ cũ galloꝵ ꝑnicie.
s ñ sinc ꝑicło iomani ĩperii uidebat᷑.

Expanded text:
r, ubicumque sint, cruentam tyranni crudelis impendentem credere, ob eamque nunc causam, cunctis lamentantibus, solos obmutuisse. Miseratus Cesar miserias Galliarum, stratos animos leniter erigit, promittens se de illorum calamitatibus curaturum, et sperare Ariovistum hinc romani nominis maiestate, hinc privatis suis in eum meritis sponte temperaturum ab iniuriis. Soluto concilio et legatis reversis ad propria, Cesarem super auditis attentius cogitantem multa quidem ad suscipiendum miserorum patrocinium impellebant, sed inprimis consideratio Eduorum, quos non amicos modo, sed consanguineos et fratres a senatu toties appellatos sub servitio Germanorum cernere et sibi et populo romano ignominiosissimum estimabat. Accedebat quoque illa cogitatio, quod Germanos passim ac temere in Gallias effundi non modo cum Gallorum pernicie, sed non sine periculo romani imperii videbatur,