comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tempore faccese consue uerat  erat quippe moris
eo tempose populis anglorum: utueniente inuillã
clerico uel presbstero cunct adeius imperium im¬
perium uerbum audituri confluerent: libenter
ac quae dicerentur cudirent : libentius quae dudire
&intellegese poterant : operando sequerentur :
Porro cudberet tanta dicendi erat peritia tantus
angelici lumen : ut nullus presentium latebr cs
ei sui cordis cuelare p̃sumer &: Omnes palam quae
gesserant : confitendo proferrent: Quod quia ni¬
mirum hȩc eadem illum latese nullo modo puta
in cardius cosperisque montibus proculpositi. aliis
horrori erant aduis endum : & paupertate paep¬
riter ccrusticitatesua. doctorum corcebant
ac cessum : Quos tunc illepio libenter mancipatus labo
ritantum doctrinae solertis ex colebat in dustria: ut
demonasterio egressus saepe ebdo muda integra. aliquãn¬
do ducibus uel tribus. nonnumquam &iam menstpleno.¬

Expanded text:
tempore facere consueverat. Erat quippe moris tempore facere consueverat. Erat quippe moris eo tempore populis Anglorum, ut veniente in villam clerico vel presbytero, cuncti ad ejus imperium verbum audituri confluerent; libenter ea quae dicerentur, audirent; libentius ea quae audire et intelligere poterant, operando sequerentur. Porro Cudbercto tanta erat dicendi peritia, tantus angelici lumen, ut nullus praesentium latebras ei sui cordis celare praesumeret; omnes palam quae gesserant, confitendo proferrent, quia nimirum haec eadem illum latere nullo modo putabin arduis asperisque montibus procul positi, aliis horrori erant ad visendum, et paupertate pariter ac rusticitate sua doctorum arcebant accessum. Quos tamen ille pio libenter mancipatus labori tanta  Al., tantum doctrinae sollertis excolebat industria, ut de monasterio egressus saepe ebdomade  Al., hebdomada integra, aliquando duabus vel tribus, nonnunquam etiam mense plen
Abbreviated transcription (Latin):
densis si uel indis far nensis ecclesie factus est
ut suprae memo rauimus : Cur tempore illo proq¬
situs boisil magnarum uirtutum & ꝓ ph&io
spro sacer dos fuit : Huius discipulatui cũd bero
humiliter subditus: & scientiam ab eo scriptu
Qui postquam migracute ad dnm : cud bereta
liron insticuebat ad ui tam : Necsolum ipsimo
nas terio regularis uitȩ monita. simul &exer¬
pla prebebat s ed & uulegus circum p osituns
longe lateque ÷ auta sutꝰ cile cusurtidi¬
s ad caelestium gaudiorum con uertere cur¬
bat amorem : Nam &m ulti fidem quã ha
bebant iniqus profnabant operibus a aliqui
&iam tempore mortalitatis: neg lectis fidei
sacraments quibus ertert inbuti: ad erroctica
latriae medi camina concursebant: Qusmissam
adõ conditore plagam pe incantationes. uel fylac
dum errorem crebro ipsedemonasterio egressus.
circumpositas ueniebat aduillas: &uiam ueritatis
predicabat errantibus : quod ipsum &i cmboisil suo

Expanded text:
densis, sive Lindisfarnensis Ecclesiae factus est, densis, sive Lindisfarnensis Ecclesiae factus est, ut supra memoravimus: cui tempore illo praepositus Boisil magnarum virtutum et prophetici spiritus sacerdos fuit. Hujus discipulatui Cudberct humiliter subditus, et scientiam ab eo  Al. adQui postquam migravit ad Dominum Cudberct larem instituebat ad vitam. Necnasterio regularis vitae monita, simul et exempla praeferebat, sed et vulgus circumpositum longe lateque a vita stultae consuetudis ad coelestium gaudiorum convertere curabat amorem. Nam et multi fidem quam habebant, iniquis profanabant operibus: et aliqui etiam tempore mortalitatis, neglectis fidei sacramentis quibus erant imbuti, ad erratica latriae medicamina concurrebant; quasi missam a Deo conditore plagam, per incantationes, vel fylactdum errorem crebro ipse de monasterio egressus, circumpositas veniebat ad villas, et viam veritatis praedicabat errantibus; quod ipsum etiam Boisil suo
Abbreviated transcription (Latin):
australium fax quos contraeum edric filius egber¬
ti ad gregarat &inter medendum defunctus: Ac
post eum idem edric anno uno acdimidio regna¬
uit: Quo de functo: regnum illud aliquod tempo¬
ris spatium reges dubũ uel& teni disperdi derunt :
donec legitimus rex uictre didest filius egbra¬
bercti confortatus in regno: rele gione simul
& in dustria gentem suam ab extranea in uasio¬
ne libera r& XXU¬
pso duam anno. quo finem uitae accepit rex
egfrid episcopum ut diximus fecerat ordina¬
nerabilem cud berctum: Qui in insula per¬
modica quae appel latur farne &abecdẽ
Ec̃da nouem ferme milibus pass in oceano
procul ab est uitam solitariam per an nos
plurer in magna corporis & mentis continentia dixa¬
rat : Quiquidem a prima aetate puerit ẽ studiore¬
ligiofe uitae semper ardebat: sed ab in eunte a¬
alecentia: monachicum & nomen ad sumsit . &
abbas &acuir omnium mansuetis simus aesim¬
plicis simus regebat : Qui postea epĩs ħ agustal¬

Expanded text:
Australium Saxonum, quos contra eum Edric filius Ecgbercti adgregarat, et inter medendum defunctus. Ac post eum idem Edric anno uno ac dimidio regnavit: quo defuncto regnum illud per aliquod temporis spatium reges dubii vel externi disperdiderunt; donec legitimus rex Uictred, id est, filius Ecgbercti, confortatus in regno, religione simul et industria gentem suam ab extranea invasione liberarpso etiam anno quo finem vitae accepit rex Ecgfrid, episcopum, ut diximus, fecerat ordina et venerabilem Cudberctum qui in insula permodica quae appellatur Farne, et ab eadem ecclesia novem ferme millibus passuum in Oceano procul abest, vitam solitariam per annos plures in magna corporis et mentis continentia duxerat. Qui quidem a prima aetate pueritiae, studio religiosae vitae semper ardebat; sed ab ineunte adolescentia monachicum et nomen adsumpsit et abbas Eata, vir omnium mansuetissimus ac simplicissimus regebat: qui postea episcopus Hagustal
Abbreviated transcription (Latin):
eccm cabenedicere illam dignattur : quiꝰ creder& eã
adbene dictionem uel tactum illius. mox melius
habituram: Interrogans cutemille quando flẽbotoͦ¬
matuest puella: &ut cognouit quia in luna quarta
dixit multum hisipienter & indocte fecistis : in lunci
.iiͦii. flecotomando: Meminienim bectue memoriae
theodorũ corchi epis copõ dicere quia periculosasit
sictis illius temiporis flebotomia quando &lumer
luncce & reuma occeani hcremento est: & quido
gopassum puellae. simorituraest fucere At illa
instantius obsecrris profilia. quenr oppido
diligebat: Nam& ehbatissam eam prose fucere

Expanded text:
c benedicere illam dignaretur, quia crederet eam ad benedictionem vel tactum illius mox melius habituram. Interrogans autem ille quando phlebotomata esset puella, et ut cognovit quia in luna quarta, dixit: Multum insipienter et indocte fecistis in luna quarta phlebotomando. Memini enim beatae memoriae Theodorum archiepiscopum dicere, quia periculosa sit satis illius temporis phlebotomia, quando et lumen lunae, et rheuma Oceani in cremento est. Et quid ego possum puellae, si moritura est, facere? At illa instantius obsecrans pro filia quam oppido diligebat, nam et abbatissam eam pro se facere
Abbreviated transcription (Latin):
uestigia sudium ibidem usq hodie ui suft& ui
d&ur Ins pectantibus quod singula ecrum
ad modum humani femoris grossue & circũ¬
fusce plumbo in mobiliter erant in pro fun¬
imp&um non ferentes. siluis sese abdidere÷
UNde crebris eruptonibus romanos grauiter
ac suepe lacerabant: INterea trino uantum
firmissima ciuitas. cum androgio duce: da
exemplum sequutȩ urbes alice conplures:
in foedus romanorum uenerunt. Ns dem
de monstrantibus cuesari oppidum cusso¬
bellicum interducs paludes situm: obtentu

Expanded text:
vestigia sudium ibidem usque hodie visuntur, et vestigia sudium ibidem usque hodie visuntur, et videtur inspectantibus quod singulae earum ad modum humani femoris grossae, et circumfusae plumbo immobiliter erant in profunimpetum non ferentes, silvis sese obdidere  Al., abdidere, unde crebris irruptionibus Romanos graviter ac saepe lacerabant. Interea Trinovantum firmissima civitas cum Androgio duce datiexemplum secutae urbes aliae complures in foedus Romanorum venerunt. Iisdem demonstrantibus, Caesar oppidum Cassobellauni inter duas paludes situm, obtentu
Abbreviated transcription (Latin):
LXX p̃paratis : inbrittaniã trns uehitur. Vbi
a cerba primũm pugna fa tigatus ⁊ De inde
ad uersa tem pestate correptus: Plurimam
dussis pastem. & Non paruum numerum.
militum. equi tum uero paenae omnem dis ꝑ¬
didit: Regressus ingallicm. legiones in hiber¬
na dimisit: Ac sexcentas Naues utriusq com¬
modi fieri imperauit: Quibus iterum inbrit¬
tuniã primo uere tans uectus. ⁊dum ipse in
hostem cum exercitu pergit. Naues in ancho¬
ris stantes tempestate cor reptae. uel colslis&
inter se. uel arenis inlisue: ac dissolutae sunt:
ex quibus perierunt c&erae cum magna
difficultate reparatae sunt: caesaris aequitatus. Pri¬
mo congressu abrittanis uictur . Ibiq lcauenus tri
bunus occisus est : secundo p̃lio cum magno suorũ
discrimine: uictos brittanos. in fugum uertit ⁊
ulteriore ripa. casso bella uno duce in mensa
hostium multitudo consederat : ripamq: flu¬
minis. ac puenae totum sub cqua uadum.
acutissimis sudibus praestruxerat: Quarum

Expanded text:
paratis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum, equitum uero paene omnem disperdidit. regressus in Galliam legiones in hiberna dimisit ac sescentas naues utriusque commodi fieri imperauit. quibus iterum in Britanniam primo uere transuectus dum ipse in hostem cum exercitu pergit, naues in anchoris stantes tempestate correptae uel conlisae inter se uel harenis inlisae ac dissolutae sunt: ex quibus quadraginta perierunt, ceterae cum magna difficultate reparatae sunt. Caesaris equitatus primo cbunus occisus est: secundo praelio cum magno suorum discrimine victos Brittanos in fugam vertit: ulteriore ripa Cassobellauno duce, immensa hostium multitudo consederat, ripamque fluminis ac pene totum sub aqua vadum acutissimis sudibus praestruxerat: quarum
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis: palpate & uidete quia sp̃s carnem & ossa ñ hab&
sicut meuidetis habere : In cuius adsertione fidei uenerabilis pa¬
ter gregorius. in tantum contranascentem hesim nouã labor are conten¬
dit tanta hanc instantia iuuante &iam pussimo imp̃er trberio cons¬
tantino conminuit. ut nullus e indesit inuentus qui eius resuscitator
exis ter&: Aliũ quoque conposuit librũ egregiũ qui uocatur pastora

Expanded text:
discipulis: Palpate et videte quia spiritus carnem et ossa non habet, discipulis: Palpate et videte quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere . In cujus adsertione fidei venerabilis Pater Gregorius in tantum contra nascentem haeresim novam laborare contendit, tanta hanc instantia, juvante etiam piissimo imperatore Tiberio Constantino, comminuit, ut nullus exinde sit inventus qui ejus resuscitator existeret. Alium quoque librum composuit egregium, qui vocatur Pastora
Abbreviated transcription (Latin):
ta littaerã intellegendus. qualiter & ad xp̃i ecclesiȩ sac ram̃ta
referendus : quo sensu unicuique fidelium sit aptandus . ꝑxxx .&V
libros expositionis mirandaratione ꝑdocuit : Quod ui delic& opus
in regia quidẽ urbe a pocrisiarius inchoauit : Romeaũt iã ponti¬
ibi nouã beresimdestatu nr̃aeresur rectionis. cũ ipso & quo hortaẽ
initio iuuantȩ segratia catho liceueritatis ad triuit: Siquidem
Seutitius eius dem urbis ep̃s dogmatizabat corpus nr̃m in illa resur¬
rectionis gloria in palpabileuentis a eri que subtilius esse fu¬
turum : Quo dille audiens. & ratione ueritatis exemplo dominice
resur rectionis probauit. hoc dogma ortodoxefidei omnimodis
es se contrarium: Catholica & enĩ fides hab& qđ corpus nr̃m
spirilis potentiae sed pal pabile ꝑ ueritatem nature : Iuxta &¬
emplũ dominicicorporis. de quo a mortuis sus citato dicit ipse

Expanded text:
ta litteram intelligendus, qualiter ad Christi et Ecclesiae sacramenta ta litteram intelligendus, qualiter ad Christi et Ecclesiae sacramenta referendus, quo sensu unicuique fidelium sit aptandus, per triginta et quinque libros expositionis miranda ratione perdocuit. Quod videlicet opus in regia quidem urbe apocrisiarius inchoavit, Romae autem jam pontiibi novam haeresim de statu nostrae resurrectionis, cum ipso ex quo orta est, initio, juvante se gratia catholicae veritatis, attrivit. Siquidem Eutychius, ejusdem urbis episcopus dogmatizabat corpus nostrum in illa resurrectionis gloria impalpabile, ventis aereque subtilius esse futurum: quod ille audiens, et ratione veritatis, et exemplo dominicae resurrectionis probavit hoc dogma orthodoxae fidei omnimodis esse contrarium. Catholica etenim fides habet, quod corpus nspiritalis potentiae, sed palpabile per veritatem naturae: juxta exemplum dominici corporis, de quo a mortuis suscitato, dicit ipse
Abbreviated transcription (Latin):
satus palatio: ꝓpositũ uite cȩlestis int̃misit : Nam quosdã fr̃s & mo¬
nas terio suo qui eũ gratia germanecaritatis. ad regiã urbẽ secutis
in tutam̃ tũ cepit obseriantiaȩ regularis habere : Videlic& ut eorum
semper ex emplo sicut ipsescribit. ad orationis placidũ litus. quasi an¬
chore funȩres tringeretur : Cũ incessabili causarum sȩcularium
inpulsu fluctuar& : concussam que seculi actibus m̃tẽ int̃ eos cotidie
ꝑstu dio sȩlectionis roborar& alloquium: Horũ ergo consortio non
solũ a t̃renis est munitus incursibus. uerũ &iam ad celestis uitȩ ex¬
er citiamagis magisque suc census : Namortatisunt  ut librum bea¬
ti iob magnis in uolutum obscuritatibus: mistica inter p̃tatione dis¬
cuter&: Heque negare potuit opus. qđ sibi fraternus a mar
multis uti lefuturum in ponebat ÷ sed eundem librum quodo iux¬

Expanded text:
satus palatio propositum vitae caelestis intermisit. Nam quosdam fratrum ex mosatus palatio propositum vitae caelestis intermisit. Nam quosdam fratrum ex monasterio suo, qui eum gratia germanae caritatis ad regiam urbem secuti sunt, in tutamentum coepit observantiae regularis habere; videlicet ut eorum semper exemplo, sicut ipse scribit, ad orationis placidum litus, quasi anchorae fune restringeretur, cum incessabili causarum saecularium impulsu fluctuaret, concussamque saeculi actibus mentem inter eos quotidie per studiosae lectionis roboraret alloquium. Horum ergo consortio non solum a terrenis est munitus incursibus, verum etiam ad caelestis vitae exercitia magis magisque succensus. Nam hortati sunt eum, ut librum beati Job magnis involutum obscuritatibus, mystica interpretatione discuteret: neque negare potuit opus quod sibi fraternus amor multis utile futurum imponebat. Sed eumdem librum, quomodo jux
Abbreviated transcription (Latin):
tam pulcrã quietis suȩ speciem. terrem actuspuluere fedatur
Cũ que seꝓͦ des censi onemultorũ ad &x terioras parserit. &iã cũ interiora appo¬
tit. ad hec ꝓcul dubio iminor redit : Perpendo itaque quidtolere ꝑpen¬
do qđ a misi: Dũ quein tueor illud qđ ꝑdidi. fit hoc grauius qđ porto:
hec quidẽ sc̃s uir ꝓ magne humilitatis intentionedicebat. sed nos
credere dec&. nihil eũ monachicȩ ꝑfectionis ꝑdidisse. oc casio necu¬
rȩpastoralis : Immopatiorẽ tunc sumsis sȩꝓfectũ delabore conuer¬
sionis multorum quã deꝓpriȩ quondã qui &e conuersationis
habuerrat : Maxi me quia & pontificali functus officio domũ su
ammonas teriã facere curauit : Etdũ primo demonas terio abstrac¬
tus ad minis teriũ altaris or dinatus at que constanti nopolim a po
sicriarius ab a postolica sede directus est : Ntam̃ interrenoconũ¬

Expanded text:
tam pulchram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. tam pulchram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Cumque pro condescensione multorum se ad exteriora sparserit, etiam cum interiora appetit, ad haec proculdubio minor redit. Perpendo itaque quid tolero, perpendo quid amisi; dumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. » Haec quidem sanctus vir ex magnae humilitatis intentione dicebat, sed nos credere decet nihil eum monachicae perfectionis perdidisse, occasione curae pastoralis; imo potiorem tunc sumpsisse profectum de labore conversionis multorum, quam de propriae quondam quiete conversionis habuerat, maxime quod et pontificali functus officio, domum am monasterium facere curavit; et dum primo de monasterio abstractus, ad ministerium altaris ordinatus, atque Constantinopolim apocrisiarius  Al., apocrisarius ab apostolica sede directus est, non tamen in terreno conver
Abbreviated transcription (Latin):
tes a cognatiuir tute deuotionis xeraut : Nobilitatem uero illã quã ad scłm
uidebatur habere tartã ad nancis cendã suꝑnȩgloriã dignitatis. diui nagra¬
tia largiente conuertit: Nã muta torepente habitu seculari monas teri¬
ũ petit : In quotanta ꝑfectionis gratia coepit conuersari. ut si cut ipsepos¬
tea flendo solebat ad testari. animo illius labentia cuncta subtessent :
ut rebus omnibus que uoluuntur eminer&. ut nulla nisi celestia cogi¬
tem platione transir&. ut moatem quo que pene cunctis pena est.
ui delic& ut ingres sum uitȩ & liboris sui p̃miũ amar&: Hec aũt
ipsedese non ꝓfectum iactan do uirtutũ. sed deflendo potius defectum
quẽ sibi ꝑcurã pasto ralem incurris seuidebatur. referre consuerat:
Deni que tem pore quodã secreto cũ diaco nosuopetro conloquensie mume¬
ratis animisui uirtutibus priscis. mox dolendo subiunxit: At nunc
x occasione cure pastoralis seculariũ hominũ negotia patitur. & post

Expanded text:
s et cognati virtute devotionis exercuit. Nobilitatem vero illam quam ad saeculum videbatur habere, totam ad nanciscendam supernae gloriam dignitatis divina gratia largiente convertit. Nam mutans repente habitu saeculari, monasterium petiit, in quo tanta perfectionis gratia coepit conversari, ut, sicut ipse postea flendo solebat adtestari, animo illius labentia cuncta subter-essent, ut rebus omnibus quae voltemplatione transibat, quod mortem quoque, que pene cuntis pena est, videlicet ut ingressum vitae, et laboris sui praemium amaret. Haec autem ipse de se, non profectum jactando virtutum, sed deflendo potius defectum, quem sibi per curam pastoralem incurrisse videbatur, referre consueverat. Denique tempore quodam secreto cum diacono suo Petro colloquens, enumeratis animi sui virtutibus priscis, mox dolendo subjunxit: « At nunc ex occasione curae pastoralis saecularium hominum negotia patitur, et post
Abbreviated transcription (Latin):
ciferantem. & pupillũ cui ñ ess& adiutor: benedicti operituri suꝑ
meueniebat. & crui duȩ consolatus sum: Iustitia indutussum. & ues¬
tiur me sicut uestimento & diademate iudiciomeo: Oculus fuiceco
& pes claudo : pat̃ eram pauperum . & causam quam nes ciebam.

Expanded text:
ciferantem et pupillum, cui non esset adiutor. benedictio perituri super ciferantem et pupillum, cui non esset adiutor. benedictio perituri super me ueniebat, et cor uiduae consolatus sum. iustitia indutus sum et uestiui me sicut uestimento et diademate iudicio meo. oculus fui caeco et pes claudo
Abbreviated transcription (Latin):
& familiaribus ad quos dã litteris : quod eo magis mirũ est : tot ac tan¬
ta condere uolumina potuisse. qđ omnipene iuuentutis suaeẽ¬
poreut uerbis ipsius loquar. crebris uiscerũ doloribus cruciabatur:
horis momentis que omnibus fracta stomahi uirtute lases cebat:
hecdum sollicitus pensaret quiaseripture teste omnis filius quire
cipitur flagellatur . quo malis p̃sentibus durius de primebatur.
eo de acernacertius prȩ sumptioneres pirabat : Haec quidem dem¬
mortalieius sint dicta in genio. qđ nec tanto corporis potuit do loreres
lu cra uacabat : Quicquid pecuniȩ habuerat sedulus hoc disꝑgere
ac darepauperibuscurabat: ut iustitia eius maner& in seculum
scłi & corniieius e altaretur ingloria : Itauit illud beatiiob ue¬
raciter dicerepos set: auris audiens be aaficabat me. & oculus ui¬
dens testimonium reddebat mihi : quod lilerassempauperem uo

Expanded text:
et familiaribus ad quosdam literis. Quod eo magis mirum est, tot eum ac tanet familiaribus ad quosdam literis. Quod eo magis mirum est, tot eum ac tanta condere volumina potuisse, quod omni pene juventutis suae tempore, ut verbis ipsius loquar, crebris viscerum doloribus cruciabatur, horis momentisque omnibus fracta stomachi virtute lassescebat, erum inter haec, dum sollicitus pensaret quia Scriptura teste: Omnis filius qui cipitur, flagellatur; quo malis praesentibus durius deprimebatur, eo de aeterna certius praesumptione respirabat. Haec quidem de immortali ejus sint dicta ingenio, quod nec tanto corporis potuit dolore restlucra vacabat. Quidquid pecuniae habuerat, sedulus hoc dispergere ac dare pauperibus curabat, ut justitia ejus maneret in saeculum saeculi, et cornu ejus exaltaretur in gloria; ita ut illud beati Job veraciter dicere posset: Auris audiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat mihi, quod libe
Abbreviated transcription (Latin):
lis in quomanifesta lucepatefecit qualis ad ec desi ȩregim utsuu
qualit̃ ipsi rectores uiuere qua dis cretione singulas quas que au¬
dientiũ instruere personas : & quanta consideratione ꝓpriã cotidie
debeant fragilitatẽ pensare : Sed & omelias euange liimimero
&icm dialogorum .iiII. fecit. in quibus rogatu petridia consui uirtu¬
tes cõrũ quos initalia clariores nos seuel audirepoterat . ad eem¬
plũ uiuendi posteris collegit : Vt sicut in libris e positionum suarũ
quibus sit uirtutibus insudandũ edocuit : it a&iã descripturis scõ¬
rũ mira culis. quȩ uir tutũ earundem sit claritas osten der& : primã
quoque & ultimã inie zehi elis ꝓphȩtȩpartẽ quȩ ui debantur
mons trauit. excepto libelo responsionũ. quẽ ad interrogationẽ
sc̃i augustim primi anglorũ gentis ep̃i scripsit. & ut supra docui¬
mus totũ ipsum libellũ his inserentes historiis. libello quo quesi no

Expanded text:
lis, in quo manifesta luce patefecit, quales ad Ecclesiae regimen adsumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discretione singulas quasque audientium instruere personas, et quanta consideratione propriam quotidie debeant fragilitatem pensare. Sed et omelias  Al., homilias etiam Dialogorum quatuor fecit, in quibus rogatu Petri diaconi sui, virtutes sanctorum quos in Italia clariores nosse vel audire poterat, ad exemplum vivendi posteris collegit: ut sicut in libris Expositionum suarum quibus sit virtutibus insudandum, edocuit, ita etiam descriptis sanctorum miraculis, quae virtutum earumdem sit claritas ostenderet. Primam quoque et ultimam Ezechielis prophetae partem, quae videbantur monstravit. Excepto libello Responsionum quem ad interrogationes S. Augustini, primi Anglorum episcopi, scripsit, ut supra docuimus, totum ipsum libellum his inferentes historiis; libello quoque synodi
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsũ gregoriũ int̃ alios aduenisse. acuidis se intalia pueros uenales
positos candidiem poris acuenusi uultus : capillorũ quo que forma
egregia : Quos cũ aspuera. int̃rogauit ut aiunt. dequa regione
in colecolis essent aspectus : Rursus in terro gauit. utrũ idem
insulani xp̃iani an paganis ad huc erroribus essent in plicati. Dic¬
tũ que est qđ essent pagani: Atilleimimo e corde logatra henssus pi¬
ria : heu ꝓdolor inquiđd. qđ tãlucidiuultus homines tenebrarum

Expanded text:
et ipsum Gregorium inter alios advenisse, ac vidisse inter alia pueros venales et ipsum Gregorium inter alios advenisse, ac vidisse inter alia pueros venales positos, candidi corporis, ac venusti vultus, capillorum quoque forma egregia. Quos cum aspiceret, interrogavit, ut aiunt, de qua regione a insula, cujus incolae talis essent aspectus Rursus interrogavit utrum iidem insulani, Christiani, an paganis adhuc erroribus essent implicati. Dictumque est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria: « Heu, proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
mi hoc claudunt᷑ mẽbra sepulcro : qui in numeris semꝑ inuit ubi¬
quebonis: F surtem dapibus superauit frigoraueste. At queani¬
masmonitis texit ab hoste saccris : Implebat que actu quit quid ser¬
mone docebat : Ess& ut exemplũ mistica uerba lo quens : Adxp̃manglos
conuertit pieta temagistra : Ad quirens fidei agmina gente noua : hu
labo hocstudiũ hectibicura hoc pastor agebas : Vt dño ofserres. plurima
lucra gregis : his quedĩ consulfactus. lȩtare trium phis: Nam mercedem
operum iamsi nefine tenes : Nec silentio p̃tereunda opiio. quȩ debea¬
to gregorio traditione maiorum ad nosus que por lata est: quaui delic& e
causa ad monitus. tam sedulã ergasa lutẽ nos tręgentis curã gesserit :
Dicunt quia die quadam cũ aduenientibus nuꝑ mertatoribus. multa
uenalia inforum fuissent conlata : Multi adem̃dum confluxissent.

Expanded text:
mi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui innumeris semper vivit ubimi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui innumeris semper vivit ubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora veste, Atque animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu, quidquid sermone docebat, Esset ut exemplum, mystica verba loquens. Ad Christum Anglos convertit pietate magistra, Adquirens fidei agmina gente nova. Hic labor, hoc studium, haec tibi cura, hoc pastor agebas, Ut Domino offerres plurima lucra gregis. Hisque Dei consul factus laetare triumphis: Nam mercedem operum jam sine fine tenes. Nec silentio praetereunda opinio quae de beato Gregorio, traditione majorum ad nos usque perlata est: qua videlicet ex causa admonitus, tam sedulam erga salutem nostrae gentis curam gesserit. Dicunt, quia die quadam cum advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum fuissent conlata, multique ad emendum confluxissent,
Abbreviated transcription (Latin):
ne signary. gentẽ anglorũ ad agnitionẽ ueritatis perducebant: Fecit
int̃ali abeat̃ papa gregorius. ut in ec clesiis sc̃orũ apłorũ petri& pauli
suꝑcorpora etrũ missecelebrarentus : Sed in ipsamissurum çlebratio¬
ne tria uerba inaximeꝑ fectionis plena suꝑ adiecit : Dies quenr̃os intua
pacedisponas. at que abȩtena dampnatione uãs eripi & melectorũ
ens ex ac uita mi grauit adueram quȩ in caelis est uitã: Sepultus
uero ẽ corporre in ec clesia bea petri apłi ante secre tarium. diequarto
idu ũ maiarũ. quandoque in ipso cũ teteris scẽ ecclesie pastoribus.
resur recturus ingloriam: Scriptũ que ẽ in tumba ipsius epita¬
phium huius modi: Suscipetra tuo corpus decor pore sumptum:
Red dereqđ ualeas . uiui ficantedõ: Sp̃s astrapetit. lȩtinl iira no¬
cebunt : Cuiuite alterius mors magis ipsaui a est: pontificis sum¬

Expanded text:
ne signorum gentem Anglorum ad agnitionem veritatis perducebant. Fecit ne signorum gentem Anglorum ad agnitionem veritatis perducebant. Fecit inter alia beatus papa Gregorius, ut in ecclesiis apostolorum beatorum Petri et Pauli super corpora eorum missae celebrarentur. Sed et in ipsa missarum celebratione tria verba maximae perfectionis plena superadjecit: Diesque nostros in tua pace diens ex hac vita migravit ad veram quae in caelis est vitam. Sepultus vero est corpore in ecclesia beati Petri apostoli, ante secretarium, die quarto Iduum Martiarum, quandoque in ipso cum caeteris sanctae Ecclesiae pastoribus resurrecturus in gloria: scriptumque in tumba ipsius epitaphium hujusmodi: Suscipe, terra, tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas vivificante Deo. Spiritus astra petit, leti nil jura nocebunt, Cui vitae alterius mors magis ipsa via est. Pontificis sum
Abbreviated transcription (Latin):
cellam meam solus. & ñ comedit pupillus ꝙ ea quia ab infantia
mea creuit mecũ miseratio . & deutero matris meae egressaẽ mecũ:
Adiuius pi&atis & uistitiae opus pertin& &iam hoc qđ nr̃am gentem
ꝑ pdicatires quos huc direcit dedentibus antiquiostis eripiens. &er¬
nȩ libertatis fecit eẽ participem: Cuius fidei & saluti congaudens.
quã que digna laude cõmendans ipse dicit in epositioneb eati iob
Ecce linguabrittãmae qugnihil aliud nouerat quab arbarum fren¬
dere ua dudũin diuinis ludibus hebreũ cepit alleluia sonare : Eccȩ gͥondã tumi¬
dus iã substratus scorũ pedibus seruit oceanus eius que bar baros motus quos
terreni principesedomareferro nequiuerant. hos ꝓdiuina formidine scicer¬
dotũ ora simplicibus uerbis ligant: Et qui cateruas purnantium in fidelis
nitionis infunditur eius dẽ diuinitatis terrore refrenatur : Vt praua
cat: Quibus uerbis beatus gregorius hoc quo que declarat : Qđ ses augus

Expanded text:
am meam solus, et non comedit pupillus ex ea. Quia ab infantia mea crevit mecum miseratio, et de utero matris meae egressa est mecum . Ad cujus pietatis et justitiae opus pertinet etiam hoc, quod nostram gentem per praedicatores quos huc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participem: cujus fidei et saluti congaudens, quamque digna laude commendans, ipse dixit in Expositione beati Job: « Ecce lingua Brittaniae, quae nil aliud noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus Hebraeum coepit Alleluia sonare  Al., resonare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos pro divina formidine sacerdotum ora simplicibus verbis ligant, et qui catervas pugnantium infidelis nitionis infunditur, ejusdem divinitatis terrore refraenatur, ut prave cat. Quibus verbis beatus Gregorius hoc quoque declarat, quia sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
quo nos conuenit. qui a nr̃am id ẽ. anglorũ gentem de potestate sutinȩ ad fidem
xp̃isua induscria conuertit. latiorem in nra histouia eoclesiastica faceresermonem:
querecto nr̃m apellarepossumus & debemus apłm quia cũ primũ into orbepor¬
tificatũ gerera & conuersis iã dudũ adfidẽ uoritatis ess& p̃latus ec olesus.
nostram gentem etconus idolis mancipatã. xp̃i fecit eeclesiã itaut a postolicũ
a patregordia nogenus uelgenitus. aꝓauis n solũ nobile sed & religio sumdu

Expanded text:
quo nos convenit, quia nostram, id est, Anglorum gentem de potestate Satanae ad fidem Christi sua industria convertit, latiorem in nostra Historia ecclesiastica facere sermonem, quem recte nostrum appellare possumus et debemus apostolum. Quia cum primum in toto orbe pontificatum gereret, et conversis jam dudum ad fidem veritatis esset praelatus Ecclesiis, nostram gentem eatenus idolis mancipatam, Christi fecit Ecclesiam, ita ut apostolicum a patre Gordiano, genus a proavis non solum nobile, sed et religiosum du
Abbreviated transcription (Latin):
pas intulerit. Una cũ eo residentes subtꝑli. cuncta inuestigatione ꝑquiri¬
te. Et itauos in ea quȩ dm̃ offendunt & ad iracundiã prouocant distrio¬
tos acsollicitos ehibete ut ad aliorũ em̃ dationẽ & uindicta culpabi lem
feriat. &in nocentẽ falsa oppinio ñ ad fligat. ds̃te in colomemcustidiat
Reuerentis sime frater. DATADI E DECIMO RLDIM

Expanded text:
pas intulerit, una cum eo residentes subtili cuncta investigatione perquiripas intulerit, una cum eo residentes subtili cuncta investigatione perquirite. Et ita vos in ea quae Deum offendunt, et ad iracundiam provocant, districtos ac sollicitos exhibete, ut ad aliorum emendationem, et vindicta culpabilem feriat, et innocentem falsa opinio non affligat. Deus te incolumem custodiat, reverendissime frater. Data die X Kalend.
Abbreviated transcription (Latin):
itidixerim captiuus a liber. Liber eiustitia quãdiligit captiuus ede¬
lectatione quã portat in uitus. XXUIII
nes beatipapȩ gregorii ad consulta reuerentis simi antestitis augus¬
tim epłam uero quã se arelates ep̃ofecis sc cõmemorat aduergiliũ
qQr heri suc cessori dederat cuius hec forma est: Reutrentissimo & sc̃s¬
simo fratriuirgilio co ep̃o. gregorius. seruus seruorumdĩ. Quantus sit
ex eo quod plerumque solent caritatis. causa inuitari cognoscitur. & ideosicom¬
munem fratrem augustinũ ep̃m ad uos uenire contigerit. ita illũ dilectio ur̃a
si cut dec& a fectuo se dulcit̃ que suscipiat. Vt & ipsũ consolationissuae
bonore foueat & alios qualit̃ frater nacaritas colenda sit doceat & qm̃
sepius euenit ut hi qui lon ges unt positi prius ab aliis que sunt ÷ em̃ denda
cognoscant siquas fortas sefrat̃nitatiues tresacordotum uel aliorũ cul¬

Expanded text:
ita dixerim, captivus et liber; liber ex justitia quam diligit, captivus eita dixerim, captivus et liber; liber ex justitia quam diligit, captivus ectatione quam portat invitus. CAPUT nes beati papae Gregorii ad consulta reverentissimi antistitis Augustini. Epistolam vero quam se Arelatensi episcopo fecisse commemorat, ad Virgilium Etherii successorem dederat DCI: cujus haec forma est: « Reverentissimo et sanctissimo fratri Virgilio coepiscopo, Gregorius servus servorum Dei. Quantus sit ex eo quod plerumque solent charitatis causa invitari, cognoscitur. Et ideo si communem fratrem Augustinum episcopum ad vos venire contigerit, ita illum dilectio vestra, sicut decet, affectuose dulciterque suscipiat, ut et ipsum consolationis suae bono refoveat, et alios qualiter fraterna charitas colenda sit doceat. Et quoniam saepius evenit ut hi qui longe sunt positi prius ab aliis quae sunt emendanda cognoscant, si quas fortasse fraternitati vestrae sacerdotum vel aliorum cul
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝑfici. In suggestione igit peccati simens est in delcetauo ne fit
nutrimtũ in consensuper fectio. Et sepecontigit ut hoc qđ maligno
sps seminat in cogicatione. caro in delectationẽ traat nec tam̃ anima
edẽ delectationi cimsentiat. Et cĩ caro delectaresine animanequeat¬
ipsocam̃ amm carnis uoluptatibus reluctans. indelectatione carnali
aliquomodo ligatur inuitus. Vt e gratione contradicat. nec sintut
& tam̃ delectatione liguius sit. sedligatum seuehementer in gemes ut
unde & ille colestis eercitus prȩcipuus miles gemebat dicens. Video
aliam legẽ in mnenbris meis repungnantẽ legẽmentis meae. & capti¬
uum meducentem in lege peccati que est in menbris meis. Siatem cap¬
tiuus erat minimepugnabat Sed & pugnabat quo ꝓpt̃ & capti¬
pugnabat si aũc pugnabat captiuus ñ erat. Eore itaque homo ẽ ut

Expanded text:
tur perfici. In suggestione igitur peccati initium est, in delectatione fit tur perfici. In suggestione igitur peccati initium est, in delectatione fit nutrimentum, in consensu perfectio. Et saepe contingit ut hoc quod malignus spiritus seminat in cogitatione, caro in delectationem trahat: nec tamen anima eidem delectationi consentiat. Et cum caro delectare  Aipse tamen animus carnis voluptatibus reluctans in delectatione carnali aliquomodo ligatur invitus, ut ei ex ratione contradicat nec consentiat; et tamen delectatione ligatus sit, sed ligatum se vehementer ingemiscat. Unde et ille coelestis exercitus praecipuus miles gemebat dicens: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis . Si autem captivus erat, minime pugnabat; sed et pugnabat: quapropter et captipugnabat. Si autem pugnabat, captivus non erat. Ecce itaque homo est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quia qđ eogitut scms oc ꝑtulit nesciens Sed pensandũest ipsa cogitatio
uerũ suggscione andelectatione uel qđ ma uis est percati con sen suace udera
lribas e modis implet omnepeccitũ Uidelicae sugestione. delacticione
on sensu Sug gestio quippe. fit ꝑdi abolum delectasio ꝑcua uen cen¬
sensus per spet d Quia oe primã culpã serpens sugges sit. eua uelut caro
delectataest adã uero uel ut sp̃s consensit. & neces saria est magia
discretio ut int̃ suggestionẽ at que delectationẽ int̃ delecta ciomẽ
& consensum iud ex sui arimus praesideat. Cũenĩ malignus sp̃s peccacũ
suggerit in m̃te. sinullapeccati delectatiose quatur pec catũ omnimodo
ꝑ petra cũn est. Cũ uero delectare caro coeperit. tunc peccatum inei¬
pit nasci Si aũt etiã ex deliberatione consentit tune pec catum cognosci¬

Expanded text:
quia quod cogitavit sciens, hoc pertulit nesciens. Sed pensandum est, ipsa cogitatio quia quod cogitavit sciens, hoc pertulit nesciens. Sed pensandum est, ipsa cogitatio utrum suggestione, an delectatione, vel, quod majus est, peccati consensu acciderit. Tribus enim modis impletur omne peccatum; videlicet suggestione, delectatione, consensu. Suggestio quippe fit per diabolum, delectatio per carnem, consensus per spiritum: quia et primam culpam serpens suggessit, Eva velut caro delectata est, Adam vero velut spiritus consensit: et necessaria est magna discretio, ut inter suggestionem atque delectationem, inter delectationem et consensum, judex sui animus praesideat. Cum enim malignus spiritus peccatum suggerit in mente, si nulla peccati delectatio sequatur, peccatum omnimodo perpetratum non est; cum vero delectari caro coeperit, tunc peccatum incipit nasci: si autem etiam ex deliberatione consentit, tunc peccatum cognosci
Abbreviated transcription (Latin):
aliquẽreatũ ñ tam̃us que ad pibitionem ꝑcipiendi scĩ misteru uł mis
sarũ solemnia cȩlebrandi cũ fortasse aut festus dies e igit. aut
xiheriminis teriũ ꝓeo qđ sacer dos alius in loco de est ipsa necessit is
compellit. Nã si ad sunt alii quiimplereminis teriũ ualeant
n lusi oncrinula facta. a ꝑceptionesa crimis terii
ondeba sed hab immolatione sacrimis terii. abstinereut arbitrai
humilit̃ deb& Sitam̃ dormientis m̃tẽturpi imaginatione ñ cocus
in sõno corporis positus turnis imaginationibus ñ fedet̃. Qua
in re unũ ihi ostenditur iisa mens rea ñ tam̃ uels uoiuditiolibera
cũ sa& sidormienti crapat enihil meminit uidisse tam̃ inuigilas
arpeuis meminit in ingliiuiem caecidisse Sin uero eturpico¬
gi tatione uigilantis citur iulusi odor mientis pate amimore a¬
tus suus. Vid& enĩ aquaradice in quinatio illa processerit

Expanded text:
aliquem reatum, non tamen usque ad prohibitionem percipiendi sancti mysterii, vel misaliquem reatum, non tamen usque ad prohibitionem percipiendi sancti mysterii, vel missarum solemnia celebrandi, cum fortasse aut festus dies exigit, aut exhiberi mysterium pro eo quod sacerdos alius in loco deest, ipsa necessitas compellit. Nam si adsunt alii qui implere ministeriumvaleant, illusio per crapulam facta a perceptione sacri mysteriion debet; sed ab immolatione sacri mysterii abstinere, ut arbitror, humiliter debet: si tamen dormientis mentem turpi imaginatione  Al., suin somno corporis positus, turpibus imaginationibus non foedetur. Qua in re unum ibi ostenditur, ipsa mens rea, non tamen vel suo judicio libera, cum se, etsi dormienti corpore, nihil meminit vidisse, tamen in vigiliis corporis, meminit in ingluviem cecidisse. Sin vero ex turpi cogitatione vigilantis oritur inlusio dormientis, patet animo reatus suus: videt enim a qua radice inquinatio illa processerit,
Abbreviated transcription (Latin):
celebrare. Responsio gregorii hunc quidẽ testam̃tum ueteris legis
sicut insu periori capituloiã diximus pollutũ dicit & nisilatũ aqua
ei usque adues perum intraec clesiã non concedit quod tam̃ alit̃
populus sp̃italis intellegens. subeodem intellectu accipia quopre¬
fatisumus. Quia queisi ꝑ somniũ in luaidetur qui temptat᷑ in mundicia
ueris imaginibus in cogitatione inquinatur. sed lauandus est aqua
ut culpas cogitationis lacrimis abluat. Et nisi prius ignis tẽptatiomsre¬
cederit reũ sequasiusque aduesperũ cognoscit. Sedẽ in eadẽmlusio¬
ne ual denecessaria discretio quȩ subtilit̃ pensari debeat & quare
accidat m̃tidormientis. Aliquando enĩ e crapula aliquan do e na¬
ture suꝑ fluitate uel in firmitatee uenerit omnimodo haec in lusio¬
at que id circohumorũ receptacula grauantur. hab& ex inde animꝰ

Expanded text:
cecesicut in superiori capitulo jam diximus, pollutum dicit, nisi lotum aqua. Ei usque ad vesperum intrare ecclesiam non conceditur: quod tamen aliter populus spiritualis intelligens, sub eodem intellectu accipiet quo praefati sumus, quia quasi per somnium illuditur qui, tentatus immunditia, veris imaginibus in cogitatione inquinatur. Sed lavandus est aqua, ut culpas cogitationis lacrymis abluat. Et 1162 nisi prius ignis tentationis recesserit, reum se quasi usque ad vesperam cognoscat. Sed est in eadem illusione valde necessaria discretio, quia valde subtiliter pensari debet ex qua re accidat menti dormientis. Aliquando enim ex crapula, aliquando ex naturae superfluitate vel infirmitate, atque idcirco humorum receptacula gravantur, habet exinde animus
Abbreviated transcription (Latin):
ad populũ locuiturus prius eundem populũ abstinere amulieribus p̃cepit
Et si illic ubi dñs ꝑcreaturã subditã hominibus loquebatur tanta ꝓui¬
sione est munditia corporis requisita ut qui uerbadĩ ꝑciperent mulieribus
mixtiñ essent Quanto magis mulieres quȩ corpus dñi omni potentis
accipiunt custo dire in se munditiam carnis debent ne ipsa in estimabi
sacer dotẽ dicitur ut si a mulieribus mundi essent panes propositionis
acciperent: Quos omnino non acciperent nisi prius mundos eosđđ
amulieribus fateretur. tunc aut̃ uir qui post amixtionẽ coniugis lotus
a qua fuerit &iam sacrȩcõ munronis misteriũ ual& accipere. cũ ei
p̃finitã sententiã eti amec clesiam licuerit intrare.
Inter rogatio augustini. Si post inlusionẽ quȩꝑ somniũ sol& accedere uel
corpus dñiquis lib& accipere ualeat uel sisacerdos sit sacrimisteria

Expanded text:
ad populum locuturus, prius eumdem populum abstinere a mulieribus praecepit. ad populum locuturus, prius eumdem populum abstinere a mulieribus praecepit. Et si illuc ubi Dominus per creaturam subditam hominibus loquebatur, tanta provisione est munditia corporis requisita, ut qui verba Dei perciperent mulieribus mixti non essent; quanto magis mulieres, quae corpus Domini omnipotentis accipiunt, custodire in se munditiam carnis debent, ne ipsa inaestimabisacerdotem dicitur, ut si a mulieribus mundi essent, panes propositionis acciperent, quos omnino non acciperent, nisi prius mundos eos David a mulieribus fateretur? Tunc autem vir qui post admixtionem conjugis lotus aqua fuerit, etiam sacrae communionis mysterium valet accipere, cum ei juxta praefinitam sententiam, etiam ecclesiam licuerit intrare. Interrogatio Augustini. Si post inlusionem quae per somnium solet accidere, vel corpus Domini quilibet accipere valeat; vel, si sacerdos sit, sacra mysteria
Abbreviated transcription (Latin):
in iniquitatibus c̃ccept sum & c&era Qui enĩ in iniquitatibus conceptũ
Sicut sepeiras cendo culpas in sequimur & tranquillitataẽ in nobis animi
perturbatu Contra uitia quippe de linquentis iratus fuerat quidicebat
iurbatꝰ ẽ preira oculus ms quia enĩ ñ ual& nisi tranquillamens in contẽ
maleacta de or sum in sequitur Confundiat que turbari a sũ morũ con
tem platione cogebatur & laudabilis ergo ẽ. Ira contrauitiũ & tam̃
nis commixtio creandorum liberorũ sit gratia. ñ satis factio uitiorũ.
niciccaporis. sanguinis que misterio suo ẽ iudiciorelinquendus. Quia a nobis
ꝓhiberi ñ deb& accipere. qui in gnepositus nescit ardȩre. Cũ uero ñ amor or¬
tandi sobolis. sed uoluptas dominatur inopere cõmixtionis habent & iam
aut̃ dicosecundũ indulgentiã ñ secundũ imperiũ. Non enĩ indulget᷑
quodlic& quiaiustũ est. Quod igitur indulgeredixit culpã essede¬
mons trauit. Vigi lanti uero m̃tepensandũ est. quod insinamonte dñs

Expanded text:
in peccatis concepit me mater mea . Qui enim in iniquitatibus conceptum sicut saepe irascendo culpas insequimur, et tranquillitatem in nobis animi perturbatur. Contra vitia quippe delinquentium iratus fuerat, qui dicebat: « Turbatus est prae ira oculus meus ; » quia enim, nisi tranquilla mens non valetmala acta deorsum insequitutemplatione cogebatur. Et laudabilis ergo est ira contra vitium, et tamen nis commixtio, creandorum liberorum sit gratia, non satisfactio vitiorum. nici corporis sanguinisque mysterio, suo est judicio relinquendus; quia a nobis prohiberi non debet accipere, qui in igne positus nescit ardere. Cum vero non amor ortandi autem dico secundum indulgentiam, non secundum imperium . Non eniquod licet, quia justum est. Quod igitur indulgere dixit, culpam esse demonstravit. Vigilanti vero mente pensandum est, quod in Sina monte Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Haec nuncgloui o sȩfili pałis locutus sum ut cũ xp̃iana fides in regno uro eȩ̃ dre¬
uerit Nr̃a quoque apuduos locutio latior eocrescat. Et tanto plus loqui
libeat quanto semmente nra gaudia. degentis uno ꝑfecta aonuersa none
multiplicant. parua aut̃ genia trans misi quȩ uobis parua ñ erlint u
cũ a uobis e beatipetria płi fuerint benedictione sus cepta. omp̃s ithued s̃
congregatione recipiat. in colomem custodiat excellentiã ur̃am grati¬
a suꝑ nacus todiat dñe fili.

Expanded text:
Haec nunc, gloHaec nunc, gloverit, nostra quoque apud vos locutio latior excrescat, et tanto plus loqui libeat, quanto se in mente nostra gaudia de gentis vestrae perfecta conversione multiplicant. « Parva autem exenia transmisi, quae vobis parva non erunt, cum a vobis ex beati Petri apostoli fuerint benedictione suscepta. Omnipotens itaque Deus congregatione recipiat. Incolumen excellentiam vestram gratia superna custodiat, domine fili.
Abbreviated transcription (Latin):
propterea scire urãm gloriam uolumus quiasicut inscriptura sacra ge uer¬
bis dñ om̃ni potentis agnos cimꝰ p̃sentis mundi iãtermitius uuxta est &¬
sc̃o rũ regnum uenturũ est qđ nullo ũ quã poterit fine termi nari
Ad pro piriqua nte aut code munditer mino mul ta imminent que i
tras pũnion fuerunt Videlic& in mutationes ueris. t̃rdues que decelo
a contra or dinationẽ temparũ tempes tates bella fames pestilenti aen
terng motus ꝑloca. quae tam̃ ñ omnia noscris diebus uentinrta sunt sed post
nr̃os dies om̃ia subsequentur . Uos ita que si qua qłis euenire interra ura
cognos citis inullo modo ur̃m animum ꝑtur betis. Quta id cir co hec signa
define scł premi tuntur: ut de ammabus nr̃is debeamus essesolli citi de
mertis hala sus pecti & uenturo iudici inboms acibus inuenlamur es sep̃parati

Expanded text:
Praeterea scire vestram gloriam volumus, quia sicut in Scriptura sacra ex verPraeterea scire vestram gloriam volumus, quia sicut in Scriptura sacra ex verbis Domini omnipotentis agnoscimus, praesentis mundi jam terminus est juxta, et ssanctorum regnum venturum est, quod nullo unquam poterit fine terminari. Appropinquante autem eodem mundi termino, multa imminent quae ante non fuerunt, videlicet immutationes aeris, terroresque de coelo, et contra ordinem temporum tempestates, bella, fames, pestilentiae, terraemotus per loca. Quae tamen non omnia nostris diebus ventura sunt, sed post nostros dies omnia subsequentur. Vos itaque si qua ex his evenire in terra vestra cognoscitis, nullo modo vestrum animum perturbetis, quia idcirco haec signa de fine saeculi praemittuntur, ut de animabus nostris debeamus esse solliciti, de mortis hora suspecti, et venturo judici in bonis actibus inveniamur esse praeparati.
Abbreviated transcription (Latin):
cer&. & tanta inopinione p̃ces scres suos. quanta & in bono opere supe¬
rar&. & nunc ita que ur̃a gloria cognitionẽ unius dĩ patris & filii.
et sp̃s sc̃i regibus acpopulis sibi m& subiectis fostinet in fundere &
antiquos gentis suae reges laudibus acmeritis transeat. Et quanta
subiectis suis &iam aliena peccata deterserit tanto etiã depeccatis
ꝓpriis ante omp̃is dĩ terribile & am̃ securior fiat. Reuerentissimus
Quia siuos eum meo qđ ꝓom̃ini potente dũo loquitur auditis. Ic de ans ls¬
iune quobis  erantem caclerius exaudit. Piem̃ qđ ab situe srbaseius postpo¬
hits quda ñ dot ũ omips ds̃ poterit aude repuolis quemues neglegitis duidi¬
reprodõ  Totaigitur mente cũ eouos inftruere fidei feringite nat qae adnse
llius uirtute quã uobis diuinitas tribuit aduuate ut reginisui uos ipsefaciat
es separ ticipos cui uos fidem in regnoues tro recipifaciatis & custo diti

Expanded text:
ceret, et tanto in opinione praecessores suos, quanto et in bono opere supeceret, et tanto in opinione praecessores suos, quanto et in bono opere superaret. Et nunc itaque vestra gloria cognitionem unius Dei, Patris, et Filii, et Spiritus sancti, regibus ac populis sibimet subjectis festinet infundere, et antiquos gentis suae reges laudibus ac meritis transeat, et quanto in subjectis suis etiam aliena peccata deterserit, tanto etiam de peccatis propriis ante omnipotentis Dei terribile examen securior fiat. « Reverentissimuquia si vos eum in eo quod pro omnipotente Domino loquitur, auditis, isdem rba ejus postponitis, quomodo eum omnipotens Deus poterit audire pro vobis, quem vos negligitis audire pro Deo? Tota igitur mente cum eo vos in fervore fidei stringite, atque adnisum illius virtute quam vobis Divinitas tribuit adjuvate, ut regni sui vos ipse faciat esse participes, cujus vos fidem in regno vestro recipi facitis et custodiri.