comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
riq sensus tanti nouitate miraculi molliuntur.
nterea milites ad sacerdotẽ concurrunt. direpta
referunt. genib ad herent. ueniã facinoris petuq̃
gnoset mens pietate ꝓmptissima. donat his erimꝰ
cum piscib moxq direpta focis. intemerati du¬
rauerant. flammis reddit. edomant᷑: preclaris¬
inforc altiori basi eminens simulachrũ. quod
uir beatissimus ⁊̃ elo duuni amoris incensus.
deiecit. & confregit. Inultionẽ gͥ numinis sui sa¬
crilege plebis multitudo consurgit. ac lẏmfacico
Neq enĩ fas erat fortissimum belatorem p̃sentem
timere mortem. qui iã aeternã p̃sentiũ rerũ
contemptu calcauerat. Itaq plebs in rem misso¬
nuio uro eudã defert qui erat in illo tem¬
pore natalũ splendore. honore. titulis opib
auctonite. ceteris longe p̃stantior. Contraht
minttans. urbi aderat. In medio tam̃ portȩ
pindie beanissimus ponisfet orationẽ addnm̃

Expanded text:
rique sensus tanti novitate miraculi molliuntur. 30 rique sensus tanti novitate miraculi molliuntur. 30 Interea milites ad sacerdotem concurrunt, direpta referunt, genibus adhaerent, veniam facinoris petunt. Ignoscit mens pietate promptissima, donat eis crimen cum piscibus: mox quae direpta focis intemerata duraverant flammis reddita edomanturin altiori baside eminens simulachrum, quod vir beatissimus zelo divini amoris accensus deiecit atque confregit. In ultionem igitur numinis sui sacrilegae plebis multitudo consurgit ac limphatico Neque enim fas erat fortissimum bellatorem praesentem timere mortem, qui iam aeternam praesentium rerum contemptu calcaverat. Itaque plebs misso rem nuntio viro cuidam defert, qui erat illo tempore natalium splendore, honore, tytulis, opibus, auctoritate ceteris longe praestantior. 34 Contrahit minitans, urbi aderat. In medio tamen portae pridie beatus pontifex orationem ad Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃terfluit paucos ꝓaduenientib pisces caperent.
Haud mora p̃ceptis obȩdiunt. pisces capiunt. lina
legunt. adurbẽ remeant. Quos milites qui in p̃¬
sidio ad erant ciuitatis. reddeuntes offendunt.
Hi hoftili riu septi piscib potiuntur. eosq male
multatos flagris relinquunt. E x animes ad sacer¬
dotem famuli redeunt. et quȩ his simul ablata
illetaq fuerant testis luctus denuntiat. B eatus
tamen pomifeae amissis nondoluit: ex contemptu
affuctis congemuit. ex affectu ilico constantiam
rigor tenuit. hic lacrimas pietas fudit. Felie
cumuicit contemptum. felicior cũ uictus affectu
Ẽ. Somum interea milites repetunt. nituntur
predã edomari ignib Subiecto et enĩ igne ex¬
ultant latices. Nouo repente miraculo perdit
uim flamma desiliens. et estuans in cassum fułibun¬
U Miroq repente modo durantur magis flam¬
mis pisces lege mutata naturȩ & intractabiles di¬

Expanded text:
praeterfluit paucos pro advenientibus pisces caperent. praeterfluit paucos pro advenientibus pisces caperent. Haud mora praeceptis obediunt, pisces capiunt, lina legunt. ad urbem remeant, quos milites qui in praesidio erant civitatis redeuntes offendunt. 27 Ii hostili ritu septi potiuntur piscibus eosque male multatos flagris relinquunt exanimes. Ad sacerdotem famuli redeunt et quae iis simul ablata illataque fuerant testis luctus edocuit. 28 Beatus tamen pontifex de amissis non doluit ex contemptu, sed afflictis congemuit ex affectu. Illinc constantiam rigor tenuit, hinc lacrimas pietas fudit. Felix cum vicit contemptu, felicior cum victus affectu est. 29 Domum interea milites repetunt, nituntur praedam edomare flammis: subiecto etenim igne exundant latices, sed novo repente miraculo perdit vim flamma desiliens et aestuans in cassum furibunda miroque repente modo indurantur magis flammis pisces lege mutata naturae et intractabiles du
Abbreviated transcription (Latin):
aterra caput. eademq prius famulũ sciscitat᷑.
Uideri ut prius famulus negat. Cumq ternio sc̃i
terrȩ membra ꝓsterneret. ait cui iniunctuim io
operis fuerat. nubẽ aboriem ꝑtenuẽ exiguãq
uideri. scilicet credidit q Engurum preuiderat.
Ab humo gͦ homo dĩ consurgit. et celũ de quo
numquam mente defuerat intuetur. Tegitur
repente nubib dies. mox diabolum exitium
ferens. Terribili sonitu fulmen increpuit. pa¬
riterq infelix simulachrũ qđ fuerat diuidi
dis ꝑgitur. ferturq ꝑ aera lapidũ sacrilege
numen. Quod ita diuersa in parte ultrias prꝰ¬
celle turbo deiecit. ut partẽ nunc eiꝰ lauterio
riuus. partẽ auaritionis habeat ripa fluminis
testimoniũ uirtuns ꝑ petuo seruatur a fart.
A burbe ꝓcul patens retentat campus rẽ tam
miraculi uisib ingerens. ammiratiote p̃bens
hoc temporis fiuxerat. cumprecepit duob sc̃ȩ
ȩccłȩ famulis. ut influmine quod iuata urbẽ

Expanded text:
a terra capite. eadem quae prius famulum sciscitatur, a terra capite. eadem quae prius famulum sciscitatur, videre se ut prius famulus negat. Cunque tertio sancta terrae membra prosterneret, puer cui iniunctum id operis fuerat nubem ab Oriente pertenuem exiguamque videri scilicet credidit quod futurum praeviderat. 18 Ab humo homo dei consurgit et caelum de quo nunquam mente defuerat intuetur. Tegitur repente nubibus dies mox diabolo exitium ferens, terribili nanque sonitu fulmen increpuit pariterque infelix simulachrum ferit, dividit dispergitque. 19 Fertur per aera lapideum sacrilegorum numen: quod ita diversam in partem ultricis procellae turbo deiecit, ut partem nunc eius Lauterna teneat rivus, partem Avarionis habeat ripa fluminis in testimonium virtutis perpetuo servatura. Partem ab urbe procul patens retinet campus rem tanti miraculi visibus ingerens, ammirationem praebens, haec temporis fluxerat, cum praecepit duobus sanctae ecclesiae famulis. ut in flumine quod iuxta urbem
Abbreviated transcription (Latin):
mortib litant. dumq referti poculis. uino pleni
cantu ꝑstrepunt. beatissimus sacerdos aduenit.
uidensq exultare infelicẽ plebẽ omni luctu
grauiori lȩtitia. trahens abimo pectore longa
suspiria. a sacrilegii impio scelere pio hortamine
uari consilio mauult. immo dum unlitatis an
mȩ. modo uoluptatis examinat. blandaq in
nodcia ꝓrectis ac necessariis habet. totis ergo
furoris stimulis ininiuriã scĩ uiri sediciosum
uulgus exarsit. Mox ille pia aduersus seuien¬
tes arma corripiens. repetit cellulam. terre
ꝓsternitur. fudit uberes ꝓ hostib fletꝰ geminat
ꝓinimicis alta suspiria. petiuit ut sine nece
impii. pia apud dnm̃ miscđię regem uota
fundebat. Post longa itaq sus piria scm̃ ele¬
uans caput. si nubes aliqua aboriente con¬
surgeret qui ꝓpe asstiterat puerum rogat.
Nullã ille uidere respondit. Rursus beatus
pontifex terrę ꝓstratus ingemuit. erectumq

Expanded text:
moribus litant dumque referti epulis vino pleni moribus litant dumque referti epulis vino pleni cantu perstrepunt, beatissimus sacerdos advenit, vidensque exultare infelicem plebem omni luctu graviori laetitia, trahens ab imo pectore longa suspiria, eos a sacrilegii impio scelere pio hortamine vari consilio mavult et modum utilium ad modum voluptatis examinat, blanda et noxia pro rectis ac necessariis habet. 15 Totis ergo furoris stimulis in iniuriam sancti viri seditiosum vulgus exarsit, cum pia ille adversus saevientes arma corripiens repetit cellulam, terrae prosternitur. fundit uberes pro hostibus fletus, ingeminat pro inimicis alta suspiria. petit ut sine nece impii pia apud misericordem regem vota fundebat. vans caput, si nubes aliqua ab Oriente consurgeret, qui prope astabat puerum interrogabat. Nullam ille se videre respondit. Rursus beatus pontifex terrae prostratus ingemuit, erectoque iterum
Abbreviated transcription (Latin):
poena ꝑcellnur. Nam cath drȩ cui alnius insederat.
miris repente modis affigitur. deserit calor ossa
uitalis. & soluta neruis rigentib membra. offitiũ qͦ¬
animȩ famulabatur amutit. ad cellulã beatissi¬
mi uiri concurritur. ab oratione consurgit. ad
forũ ꝓgreditur. sensit aduentũ uiri p̃ses mag¬
na iã sui parte p̃mortuus. Amissi itaq red¬
duntur sensus & famulantia usib suis aduigo¬
rẽ pristinum redeunt membra. P edditur gͦ
salus p̃. uita dampnato. Et quicquid uel
ammatendo ille uł hic ñ dimittendo contra¬
xerat. pia domini miseratione conceditur.
Deniq donata ẽ reo uita cũ crimine. preses
meruit ueniã cum salute. Non longo post
tempore sequit᷑. longe clarior uirtus & tanto
par merito. Erat namq haud longe ab
urbe altori eminens baside si mulachrũ. quo
in loco mira gentiliũ multitudo confluxerat.
taq dum dȩmoniis pecudum uł suis pocius

Expanded text:
poena percellit; nam in cathedra, cui altior insederat, poena percellit; nam in cathedra, cui altior insederat, miris repente modis affligitur, deserit ossa vitalis calor, et soluta nervis rigentibanimae famulabantur amittunt. 10 Ad cellulam beatissimi viri concurritur, ab oratione consurgit, ad forum progreditur. Sensit adventum viri praeses magna iam sui parte praemortuus. Amissi itaque redduntur sensus et famulantia usibus suis ad vigorem pristinum redeunt membra. 11 Redditur ergo salus praesidi, vita dampnato, et quicquid vel admittendo ille vel hic non dimittendo contraxerat pia domini miseratione conceditur. Denique condonata est reo vita cum crimine, praeses meruit veniam cum salute. 12 Non longo post tempore sequitur longe clarior virtus et tanto par merito. Erat nanque haud longe ab urbe in altiori baside eminens simulachrum, quo in loco mira gentilium multitudo confluxerat. 13 Itaque cum daemoniis pecudum carnes suis
Abbreviated transcription (Latin):
ruthene quondã fuit urbis ortus. uita
pastor. nunc felici patronus excessu est.
Qui in primeuo ȩtatis flore abruptis scłi laqueis.
milina cp̃i ꝑseuerantiȩ definitione suscepit.
& uitia quib pulsatur humana fragilitas paci¬
entiȩ urtute calcauit. Qui beato feruens pro¬
posito et feliciũ meritoꝵ splendore conspicuus.
sacerdotii culmen & sublimis cathedrȩ sedem
emeruit. gessitq mentẽ fastigio honoris sui
ꝑstringam in signia p̃stante dño oratione beati
antistitis. dicendi uires qui diuitias bonitatis suȩ
sine ullo defectu scit effundere. et nescit cum
effuderit uacuari. Ignur cum inp̃dictȩ urbis
forũ consedisl& p̃ses. altior et cȩteris sede subli¬
mior. et ne farii facinoris reum ultimo crucis
supplicio & extrema patibuli pena dampnass&.
ꝓperat beatꝰ antistes adforũ petit apreside uitã
fudit p̃ces. suspiria geminat. tundit crebro
uerbere scm̃ pectus. peut dnm̃ quod a preside
obtinere nequiuerat. Digna ilico p̃ses inmitis

Expanded text:
rbis quondam fuit civis ortu, vita pastor, nunc felici patronus excessu est: qui in primaevo aetatis flore abruptis saeculi laqueis militiam Christi perseverantiae definitione suscepit et vitia quibus pulsatur humana fragilitas patientiae virtute calcaposito, et felicium meritorum splendore conspicuus, sacerdotii culmen et sublimis cathedrae sedem promeruit. Gessit mentem fastigio honoris sui perstringam insignia, praestante domino oratione beati antsine ullo defectu scit effundere, et nescit, cum effuderit, variari. 2. Igitur cum in praedictae urbis foro consedisset praeses altiori caeteris sede sublimior, et nefarii facinoris reum ultimo crucis supplicio et extrema poena patibuli damnasset, properat B. antistes ad forum, petit a praeside vitam fundit preces, suspiria gemina emittit, tundit crebro verbere sanctum pectus; petit a Domino quod a praeside obtinere nequiverat. Digna illico praesidem immitem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ olim quidem in habitatorib habitꝰ canoniei
floruit. sed ꝑ excessum temporis uetustate nimia
collapsa .&. deficientib habitatorib pene fuerat
annullata. Hec gͦ se materiã quandã obtulit
eius munificentiȩ. inqua liberalitatis suȩ laxans
habenis quã uacuus tenacitatis eẽt non inanibus
uerbis. sed exequutione ostendit operis. Namq hane
tum composuit. edificiis honestis nobilitauit. ex
suo deficerent. ut dictum ẽ strenue preuidit.&
nobiliter ordinauit. Egit namq ut quȩ uite
quȩ diuinę forent grata uoluntati ꝑ agerent.
& quantũ sibi posse diuinitatis conferret. ne¬
quaqua ab ea declinarent. Adducts namq
regularis uite optimis p̃ceptoꝵ monastice ordi¬
nẽ uitę eos edocuit. et bonoꝵ operũ exercitiis
oꝑam dare tam uoce ꝓpria quã & lectione di¬
uina suasit. Unde & actum ẽ ut eius studium
non inani labore cessa ret᷑. sed suꝑ optimam

Expanded text:
quae olim quidem inhabitatoribus habitus canonici quae olim quidem inhabitatoribus habitus canonici floruit; sed per excessum temporis vetustate nimia collapsa, et deficientibus habitatoribus pene fuerat annullata. Haec ergo se materiam quamdam obtulit ejus munificentiae, in qua liberalitatis suae laxatis habenis quam vacuus tenacitatis esset non inanibus verbis, sed exsecutione ostendit operis. Namque hanc tum composuit, aedificiis honestis nobilitavit, et sancto deficerent, ut dictum est, strenue praevidit, et nobiliter ordinavit. Egit namque ut sicut quae uae divinae forent grata voluntati, peragerent; et quantum sibi posse Divinitas conferret, nequaquam ab ea declinarent. Adductis namque regularis vitae optimis praeceptoribus monasticae ordinem vitae eos edocuit, et bonorum operum exercitiis operam dare tam voce propria quam et rectione divina suasit. Unde et actum est ut ejus studium non inani labore cassaretur, sed super optimam
Abbreviated transcription (Latin):
monasticus ordo quietam diligeret. orationi
instaret. Et qui se scłi actib remouisset. eisdẽ
iterum nec uoluntate nec necessitate semet sub¬
dere. Episcopalis aut̃ ordo ut his omnib suꝑ¬
intenderet. scilicet ut siqui ab his aut uoluntate
aut necessitate deuiarent. eoꝵ redirent. In¬
quib ut re uera decet. cũ multi imitatione
dignissima talib eius monitis p̾berent obtem¬
perantiã. pars horũ non extiat UUalcaudus
ep̃s. His enĩ partĩ diuinitatis instinctu. et
mercedis intuitu. partim uͦ huus sacratissimi
principis talib monitionib incitatus. studebat
magopere plebẽ sibi adnõ traditam bonoꝵ
operũ exercitus nobilitare. & de bonis ad me¬
liora semꝑ euehere ac siquid in ep̃o suo rese¬
disset emendatione dignum. totis nisib in melio¬
rẽ statũ recuperare. Unde int̾ cȩtera quȩ emen¬
dationẽ postulabant. obtulit se munificentiȩ
cella quędã antiquo nomine uocata andagiũ.

Expanded text:
monasticus ordo quietem diligeret, orationi monasticus ordo quietem diligeret, orationi vacaret; et qui se saeculi actibus secrevisset, eisdem iterum nec voluntate, nec necessitate semet subderet. Episcopalis autem ordo ut his omnibus superintenderet, scilicet ut si qui ab iis aut voluntate, aut necessitate deviarent, eorum solerti quibus, ut revera decet, cum multi imitatione dignissimam talibus ejus monitis praeberent obtemperantiam, pars horum non minima exspus. Is enim partim Divinitatis instinctu et mercedis intuitu, partim vero hujus sacratissimi principis talibus monitionibus incitatus, studebat magnopere plebem sibi a Domino traditam bonorum operum exercitiis nobilitare, et de bonis ad meliora semper evehere: ac si quid in episcopio suo resedisset emendatione dignum, totis nisibus in meliorem statum recuperare. Unde inter caetera quae emendationem postulabant, obtulit se ejus munificentiae cella quaedam, antiquo nomine vocata Andagium,
Abbreviated transcription (Latin):
nno siquidem octingentesimo tercio decimo fe
reb humanis famosissimo imperatore Karolo
uic̃toriosissimo puissimo augusto qui regni francoꝵ
fundis tenebris. lucis claritate conspicuas red¬
didit. h lodouuicus gloriosus filius eius seeptra
imperialia sibi dedita atq adõ tradita post eũ
feliciter suscepit. Decebat namq xp̃m talem
ac tantum imperio suo p̃ficere principem. in
quo non modo autti specimen eluceret imperii.
sed & qui meritis nobilitate insignis. prudentia
singularis. moribq in nocius. cunctis sibi subiec¬
cis fieret tot uirtutũ excellentia imitabilis. Hic
gͦ imperii sui pͥmordia talib tanisq dedica¬
re auspiciis instituit. ut in correcta corrige¬
rentur bona collapsa erigerentur. et stantia
solidarentur. Et quisq ordo in regno sibi tra¬
dito non passim leuitate iactatus. a ꝓpria re¬
gula exorbitaret. sed laicus ordo iustitię de ser¬
uiret. atq armis pacẽ scę a eccłȩ defenderet.

Expanded text:
nno siquidem octingentesimo tertio decimo felrebus humanis famosissimo imperatore Carolo victoriosissimo piissimo Augusto, qui regni Francorum fundis tenebris lucis claritate conspicuas reddidit; Ludovicus gloriosus filius ejus sceptra imperialia sibi debita atque a Deo tradita post eum feliciter rexit. Decebat quippe Christum talem ac tantum imperio suo praeficere principem, in quo non modo aviti specimen eluceret imperii, sed et qui mentis nobilitate insignis, prudentia singularis, moribusque innocuus, cunctis sibi subjectis fieret tot virtutum excellentia imitabilis. Hic ergo imperii sui primordia talibus tantisque dedicare instituit auspiciis, ut incorrecta corrigerentur, bona collapsa erigerentur, et stantia solidarentur. Et quisque ordo in regno sibi tradito non passim levitate jactatus a propria regula exorbitaret, sed laicus ordo justitiae deserviret, atque armis pacem sanctae Ecclesiae defenderet;
Abbreviated transcription (Latin):
huius modi uiuit solatio. & de eodẽ labore
assiduas popło benedictiones exhibuit. Et
dũ quodã tempore retia sua mitteret in
pelagus insilentio noctis. auduit demonẽ
magno uocis strepitu de uertice montis ꝓaci¬
mi uocantẽ quendã alterũ nominatim qͣsi
impelago cõmorantẽ. Cũq & his qͥuocabat᷑
p̃sto se eẽ quasi delaci respender&. consur¬
ge inquit ille in adiutoriũ michi. ut ꝑ egri¬
nos istos eiciamus de his sedib: qͥa ipsi de
longe uenientes me de templo meo exxpu¬
lerunt. simula chra mea contriuerunt &
ꝓpłm qui me sequebat post se auerterunt.
Comoueat te in iurio. quã patior & hostes

Expanded text:
huiusmodi iuvit solatio et de eodem labore huiusmodi iuvit solatio et de eodem labore assiduas populo benedictiones exhibuit. 7. Et dum quodam tempore retia sua mitteret in pelagus, in silentio noctis audivit daemonem magno vocis strepitu de vertice montis proximi vocantem quendam alterum nominatim, quasi in pelago commorantem. Cumque et is qui vocabatur praesto se esse quasi de lacu responderet: 'Consurge', inquit ille, 'in adiutorium mihi, ut peregrinos istos eiciamus de his sedibus; quia ipsi de longe venientes, me de templo meo expulerunt, simulacra mea contriverunt et populum qui me sequebatur post se averterunt. Commoveat te iniuria quam patior, et hostes
Abbreviated transcription (Latin):
aripiens simulachra &e lapidib infrusta
eõ muniens puecit in lacũ. His uisis ñ nulli
conuersi st addm̃. & confitentes pecata
sua laudes dño ꝓsua illuminatione dederunt.
alii ꝓpt̾ imaginũ cõminutionẽ ira & furore
cõmoti. graui indignationis rabiȩ turbidi
recesserunt. Beatus aut̃ columbanus uissit
aquã afferri. & benedicens illã asꝑsit ea tem¬
plum. & dũ circuirent psallentes dedicauit
aeccłam. deinde inuocato nomine dñi unxit
altare & beatȩ aureliȩ reliquias in eo eol¬
locauit. uestitoq altare missas legnime
compleuerunt. Omnib itaq rite ꝑ actis.
reuersus ẽ popłs insua cum gaudio magno.
Post hȩc remansit ibi beat columbanus eũ
cõmilitonib suis trib annis & edificata in¬
ibi cellula. alii ortum laborauerunt. alii
gallus tecebat retia & misdia dĩ cooꝑante.
tantã piscium copiã cepit. ut numquã fr̃ib
defuissent. quin etiã aduentantes ꝑ egrinos

Expanded text:
arripiens simulacra et lapidibus in frusta arripiens simulacra et lapidibus in frusta comminuens, proiecit in lacum. His visis, nonnulli conversi sunt ad Dominum, et confitentes peccata sua, laudes Domino pro sua inluminatione dederunt; alii propter imaginum comminutionem ira et furore commoti, gravi indirecesserunt. Beatus autem Columbanus jussit aquam afferri, et benedicens illam aspersit ea templum, et dum circuirent psallentes, dedicavit ecclesiam. Deinde invocato nomine Domini, unxit altare, et beatae Aureliae reliquias in eo collocavit, vestitoque altari, missas legitime compleverunt. Omnibus itaque rite peractis, reversus est populus in sua cum gaudio magno. Post haec permansit ibi beatus Columbanus cum commilitonibus suis tribus annis, et aedificata inibi cellula, alii hortum laboraverunt, alii Gallus texebat retia, et misericordia Dei cooperante, tantam piscium copiam coepit, ut numquam fratribus defuissent; quin etiam adventantes peregrinos
Abbreviated transcription (Latin):
dicere consueuit. Isti st̃ dii ueteres & antiqͥ
huius loci tutores. quoꝵ solatio et nos &
nrã ꝑ durant usq inp̃sens. Columbanus
itaq beato gallo id iniunxit offitii. ut po¬
pulũ aberrore ydolatriȩ ad cultum dei
exhortatione salutari reuocaret. quia
ipse hanc adnõ grãm meruit. ut non solũ
latine sed &iã barbaricȩ loquutionis cog¬
nicionẽ non paruã haberet. Cumq etꝰ de
templi sollempnitas ageret᷑: uenit multitu¬
do non minima ꝓmiscui sexiis ȩtatis ñ tantũ
ꝓpt̾ festiuitatis honorẽ. uerũ etiã aduiden¬
dos ꝑ egrinos quos agnouerant aduenisse.
Ergo dũ ad oram orationis concurrerent. uissu
uenerandi abbatis gallus coepit uiã uerita¬
tis offendere popło & ut addnm̃ conuerte¬
rent᷑ ammonere ut quȩ uanis abiectis: ad¬
orarent dñ patrẽ ereatorẽ omniuĩ rerũ.
eẽ sinegenitũ filiũ eiꝰ inquo ẽ salus. uita et
resuirreetio mortuoꝵ Et in conspectu om̃iũ

Expanded text:
dicere consuevit: 'Isti sunt dii veteres et antiqui dicere consuevit: 'Isti sunt dii veteres et antiqui huius loci tutores, quorum solatio et nos et nostra perdurant usque in praesens'. Columbanus itaque beato Gallo id iniunxit officii, ut populum ab errore idolatriae ad cultum Dei exhortatione salutari revocaret, quia ipse hanc a Domino gratiam meruit, ut non solum Latinae, sed etiam barbaricae locutionis cognitionem non parvam haberet. Cumque eiusdem templi sollemnitas ageretur, venit multitudo non minima promiscui sexus et aetatis non tantum propter festivitatis honorem, verum etiam ad videndos peregrinos, quos agnoverant advenisse. Ergo dum ad horam orationis concurrerent, iussu venerandi abbatis Gallus coepit viam veritatis ostendere populo, et ut ad Dominum converterentur, admonere, utque, vanis abiectis, adorarent Deum patrem creatorein omnium rerum et unigenitum eius filium, in quo est salus, vita et resurrectio mortuorum. Et in conspectu omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ns int̃ ruinas
uestigia. ubi terra pinguis & fructuarus ꝓ¬
uentib apta. montes ꝑgirum excelsi. heremꝰ
uasta & imminens oppido. planicies copiosa.
uictũ querentib fructũ laboris ñnegat.
Et cum loci ipsius situm ꝑmulta laudasset.
indicauit nomen eius brigantium. Illis g
illuc ire cupientib parauit prbt nauiculã
& imposuit remiges. Uenerabilis aut̃ abba
comitib gallo & quodã diacono nauẽ enn¬
scendens. inuocato nomine dnĩ. ad locum
desideratũ uia recta ꝑuenit. Egressi de
nauicula. oratorium in honorẽ scẽ aureliȩ
ẽstructũ adierunt. qđ post modũ beatus
columbanus in priscum renouauit honorẽ
Post orationẽ cum ꝑgirũ oculis cuncta lus¬
trassent. placuit illis qualitas & situs locoꝵ
Deinde oratione p̃missa. circa oratorium
mansi unculas sibi fecerunt. Reppererunt
aut̃ intemplo tres imagines cȩreas de au¬
ratas parien affiacas. quas populus dimissosa¬
eri altaris cultu ad orabat. & oblatis sacrisiiis

Expanded text:
ns inter ruinas vestigia, ubi terra pinguis et fructuariis proventibus apta, montes per girum excelsi, heremus vasta et imminens oppido, planities copiosa victum quaerentibus fructum laboris non negat'. Et cum loci ipsius situm per multa laudasset, indicavit nomen eius Brigantium. 6. Illis igitur illuc ire cupientibus paravit presbyter naviculam et imposuit remiges. Venerabilis autem abba comitibus Gallo et quodam diacono navem conscendens, invocato nomine Domini, ad locum desideratum via recta pervenit. Egressi de navicula, oratorium in honore sanctae Aureliae constructum adierunt, quod postmodum beatus Columbanus in priscum renovavit honorem. Post orationem cum per girum oculis cuncta lustrassent, placuit illis qualitas et situs locorum. Deinde, oratione praemissa, circa oratorium mansiunculas sibi fecerunt. Repererunt autem in templo tres imagines aereas deauratas, parieti affixas, quas populus, dimisso altaris sacri cultu, adorabat, et oblatis sacrificiis,
Abbreviated transcription (Latin):
Me tua uis saliat. tua me ꝓmissa gub̾nent.
luceat indictis lux tua queso meis.
Tu pro me sacras funde preces dno.
Ut ueniam noxis. dictis moderamina p̾stet.
Q yod nocet eufllate.
Q uol iouat amplificet.
UUM Preclara scĩssion
uiri Coluorbani qui et colum¬
ba conuersatio. per omnco
Hyberniam celebris haberet᷑.
et ueluti splendidu ignei solis uibar. singulari
decore omĩum in se ꝓuocaret amorłm. sicuti de
eo priusquã nasceret᷑ prouisum esse liber gesto¬
rum euis pleniter indicat. multi uidentes euis¬

Expanded text:
Me tua iussa ligant, tua me promissa gubernent; Me tua iussa ligant, tua me promissa gubernent; Luceat in dictis lux tua, quaeso, meis. Tu pro me sacras funde praeces Domino, Ut veniam noxis, dictis moderamina praestet, Quod nocet, evellat, quod iuvat, amplificet. um praeclara sanctissimi viri Columbani, qui et Columba, conversatio per omnem Hiberniam celebris haberetur, et veluti splendidum ignei solis iubar singulari decore omnium in se provocaret amorem, sicuti de eo, priusquam nasceretur, provisum esse liber gestorum ipsius pleniter indicat, inter
Abbreviated transcription (Latin):
solis ortu indis uel ethiopibus usq ad occasũ
brittannis uel scottis. iam laudabile ẽ nom̃
dni. excelsus enum est super om̃s gentes d̾ns.
et super celos gła eus. Obsecro itaq te
Gorberte karissime abba monasteri beati
Galli cunctosꝙ frẽs qui sub te militie deser¬
uiunt spiritali. ut me orationibus uestris¬
adiuuetis. quatimis & hoc opus et alia deincep
digne dõ merear explicare. Nam si gratan¬
ter recte a nobis posita susceperitis. clement̃
uero titubartia correxeritis. & si dns permi¬
serit huius operis agreste pulmentum. post¬
modum aliquibus metrorũ condimentis in¬
fundam. Dignum quippe est. ut nr̃is laudib
per orbem celebretur. quẽ de extremis orbis
finibus ad nrãm salutem dns destinayit.
Bene ualentem et nr̃i memorem paternitatẽ
uestram. meternũ scã trinitas conseruare
Opater. o parris proles. o Sp̃s alme.
Unde & trine ds̃. nos miserate rege.

Expanded text:
solis ortu, Indis vel Aethiopibus, usque ad occasum, solis ortu, Indis vel Aethiopibus, usque ad occasum, Brittannis vel Scottis, iam laudabile est nomen Domini. Excelsus enim est super omnes gentes Dominus, et super caelos gloria eius. Obsecro itaque te, Gozberte carissime, abba monasterii Sancti Galli, cunctosque fratres, qui sub te militiae deserviunt spiritali, ut me orationibus adiuvetis, quatenus et hoc opus et alia deinceps digne Deo merear explicare. Nam si gratanter recte a nobis posita susceperitis, clementer vero titubantia correxeritis, et si Dominus permiserit, huius operis agreste pulmentum postmodum aliquibus metrorum condimentis infundam. Dignum quippe est, ut nostris laudibus per orbem celebretur, quem de extremis orbis finibus ad nostram salutem Dominus destinavit. Bene valentem et nostri memorem paternitatem vestram in aeternum sancta Trinitas conservare pater, o patris proles, o spiritus alme, Une et trine Deus, nos miserate rege.
Abbreviated transcription (Latin):
posite gentes. que latinum habent sermonẽ.
Sequeti usus nos nuncupat barbaroruon.
Scimus similiter francos partes germanie
uel gallie. non solum potestati sed etiam suo no¬
mini subiugasse. Et quia prouinciarũ descrip¬
tiones attigimus. liceat paucis hybernie insule
de qua nobis tantum decus emicuit. uxta
eosdem auctores situm cõmeniore. Hybernia
insula ut scribit orosus. inter brittanniã
& hyspaniam sita. longiore ab affrico in bo¬
ream spacio porrigitur. Hec proprior brit¬
tanme spacio terrarũ angustior. sed celi so¬
lis temperie magis utilis. & ut supradictꝰ
Solinus testatur. ita pabulosa ut pecua ibi
uisi iiterdum estate a pastibus arceantur. in
periculum agat saries. Illic nulla anguis.
rara aius. quam horrenda uero uelut alii
de moribus incolarũ eius testentur. fide xpͥ̃i
iam lncente suꝑsedenduo est. quia ubi habun¬
dauit peccatum suꝑhabundauit gr̃a. et a

Expanded text:
positae gentes, quae Latinum habent sermonem; positae gentes, quae Latinum habent sermonem; sequenti usus nos nuncupat barbarorum. Scimus similiter Francos partes Germaniae vel Galliae non solum potestati, sed etiam suo nomini subiugasse. Et quia provinciarum descriptiones attigimus, liceat paucis Hiberniae insulae, de qua nobis tantum decus emicuit, iuxta eosdem auctores situm commemorare. Hibernia insula, ut scribit Orosius, inter Brittanniam et Hispaniam sita, longiore ab africo in boream spatio porrigitur. Haec propior Brittanniae, spatio terrarum angustior, sed caeli solisque temperie magis utilis, et ut supradictus Solinus testatur, ita pabulosa, ut pecua ibi, nisi interdum aestate a pastibus arceantur, in periculum agat saties. Illic nullus anguis, avis rara. Quam horrenda vero ipse vel alii de moribus incolarum eius testentur, fide Christi iam lucente, supersedendum est: quia ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia; et a
Abbreviated transcription (Latin):
bonus frugibus bricantino lacu nobilis.
Inde Norieus frigidus partius fructuosus.
qua subditur a iygis alpium admodu letus.
Dehine pannonie uiro forte solo plano uber¬
toq drauo sanoꝙ inclitis amnibus cireũ¬
flue. si rhetia solunmodo infra alpes est.
ut multi uolunt. que consequentia ut No¬
rioum a gallia pergentes asperitatẽ alpiuo
transcendamꝰ. et non potius per maioreos
rhetiam recto itinere Noricum us ꝙ ten¬
damus. In qua etiam rhetia seđm suptadic¬
dedit. qui alio nonune iuxta grecam ethy¬
mog̾iam potamicus appellatur. Igitur quia
mixti alemannis sueui. partem germanie
ultra danubiym. partem rhetie inter alpes
et hystruo. partemq gallie circa ararior
obsederunt. antiquoꝵ uocabulorũ ueritate
seruata. ab incolis nomen patrie deruiemꝰ.
& alemanniam uel sueuam nominemnus Nã
cum duo sint uocabula unam gentem signi¬
ficantia. priori nomine nos appellant circũ¬

Expanded text:
bonus frugibus, Brigantino lacu nobilis, bonus frugibus, Brigantino lacu nobilis, inde Noricus frigidus, partius fructuosus, qua subducitur a iugis Alpium, admodum laetus. Dehinc Pannoniae viro fortes, solo plano ubertoque, Dravo Savoque inclytis amnibus circumfluae. Si Rhetia solummodo infra Alpes est, ut multi volunt, quae consequentia est, ut Noricum a Gallia pergentes, asperitatem Alpium transcendamus et non potius per maiorem Rhetiam recto itinere Noricum usque tendamus? In qua etiam Rhetia secundum supradicdedit, qui alio nomine iuxta Grecam ethimologiam Potamicus appellatur. Igitur quia mixti Alamannis Suevi partem Germaniae ultra Danubium, partem Rhetiae inter Alpes et Histrum partemque Galliae circa Ararim obsederunt, antiquorum vocabulorum veritate servata, ab incolis nomen patriae dirivemus et Alamanniam vel Sueviam nominemus. Nam cum duo sint vocabula, unam gentem significantia, priori nomine nos appellant circum
Abbreviated transcription (Latin):
alemanne uel sueue inter alpes penninas
et meridianũ litus danubi sita rhena dicit᷑
Porro quod est a septemtrionalem plagam Iustri
germanie deputatur. Et ut non nostra dicere
existimemur. aliquos ipsius rei testes adsci¬
scimus. Paulus orosius cuius dictis fides
om̃ium concordat. de situ terre seribens. hec
inter cetera ponit. Pannoma. Noricus et
rhetia habent ab oriente nortiam. a meri¬
die hystriam. ab affricano alpes appenninas.
ab occasu galliam belgicam. a cirtio danu¬
bii fontem. a septemtrione danubium et ger¬
maniam. Cui Noricus regio sit baioarioꝵ
et eius septemtrionalis terminus danubi¬
us &s germania. necesse est rhetiam que
semul ponitur. eisdem finibus aquilonem
uersus terminari. Solinus quoꝙ in poli¬
hystorie ubi gallie facit mentionem. has
prouincias uno terrarũ tractu positas.
his uerbis designat. Ex isto sinu uidelicet
gallie. quia qua parte orbis uelis exeas. Si
trhatia sit petenda. excipit ager rheticus

Expanded text:
Alamanniae vel Sueviae inter Alpes Penninas Alamanniae vel Sueviae inter Alpes Penninas et meridianum litus Danubii sita Rhetia dicitur; porro quod est ad septentrionalem plagam Histri, Germaniae deputatur. Et ut non nostra dicere existimemur, aliquos ipsius rei testes assciscimus. Paulus Orosius, in cuius dictis fides omnium concordat, de situ terrae scribens, haec inter cetera ponit: Pannonia, Noricus et Rhetia habent ab oriente Moesiam, a meridie Histriam, ab africo Alpes Penninas, ab occasu Galliam Belgicam, a circio Danubii fontem, a septentrione Danubium et Germaniam. Cum Noricus regio sit Baioariorum et eius septentrionalis terminus Danubius et Germania, necesse est Rhetiam, quae simul ponitur, eisdem finibus aquilonem versus terminari. Solinus quoque in Polyhistore, ubi Galliae facit mentionem, has provincias uno terrarum tractu positas his verbis designat: Ex isto sinu, videlicet Galliae, quaqua parte orbis velis exeas: si Tracia sit petenda, excipit ager Rheticus,
Abbreviated transcription (Latin):
amore grande onus humeris aptaui debilibus.
postremo quod alienis insisto uestigiis. ueritatiꝰꝙ
tenende lineam nouis tantũ modo cogor passib
dimetiri. Uitam igitur scĩ confessoris xp̃i
Galli patroni nostri cinus corporis thesaurum
fidelib seruatis excubis. sensu nobilem seripto
degenerem. uultis a me lumine recte locutio¬
nis ornari. & seriem confusam capituloꝵ distin¬
gui limitibus. Ego autem me non possum ab
hoc excusare negotio. eligo potius ꝓignauia
lacerari. quam pro inobedientia condẽpnari.
Porro duni pridem ipsum opus ꝑlegerem. in¬
ueni ab auctore eiusde conscriptionis terrã
quam nos alemanni uel sueui incolimꝰ. altiman¬
nam sepius nominari. Sed ipsius nomunis
originem querens. apud nullum seriptorum
querũ adhuc notitia nos respersit. eius repe¬
ni mentionẽ. nisi fallor enim ab alto situ pro¬
uincie idem uocabulum a modernis confictũ
est Ham uixta scriptores authenticos. pars

Expanded text:
amore grande onus humeris aptavi debilibus; amore grande onus humeris aptavi debilibus; postremo quod alienis insisto vestigiis veritatisque tenendae lineam novis tantummodo cogor passibus dimetiri. Vitam igitur sancti confessoris Christi Galli, patroni nostri, cuius corporis thesaurum fidelibus servatis excubiis, sensu nobilem, scripto degenerem vultis a me lumine rectae locutionis ornari et seriem confusam capitulorum distingui limitibus. Ego cum me non possim ab hoc excusare negotio, eligo potius pro ignavia lacerari, quam pro inoboedientia condemnari. Porro dum pridem ipsum opus perlegerem, inveni ab auctore eiusdem conscriptionis terram, quam nos Alamanni vel Suevi incolimus, Altimaniam sepius nominari; sed ipsius nominis originem quaerens, apud nullum scriptorum, quorum adhuc notitia nos respersit, eius repperi mentionem: nisi fallor enim, ab alto situ provinciae idem vocabulum a modernis confictum est. Nam iuxta scriptores authenticos pars
Abbreviated transcription (Latin):
osc̃ĩsim patres
apollogie huius modi opponerem Si propheta
antequã formaretur in utero a dno electus
est. et priusquã exiret de uentre scĩficatus
est. d̾i eum dns spũ sc̃o illustrans uerbi of¬
iniquitate conceptus. & in delicto profusus. ꝓpter
sordes uite incircũcisus sum corde & aurib
quia nec scienda digne percipio. nec audita
deuote conseruo. quomodo iustitias dni enas¬
rabo: & assumam testamentũ eus per osmeũ.
cuius etatẽ nec tempus adhuc impleuit. nec
scientia cõmendauit. cuius dicta nec doctrina
corroborat. nec uita confirmat. presertim cũ
ea scribere iubeatis et ordinare quorũ dignita¬
tem animo torpente uix conicio: Tres tamen
ob causas audiendi talia uiam inuenio. scilicet
quod credo me a dno subleuandu ob cunius iussa
pariter & promissa. quod uirium consideratio¬
ne exhorrui. obediendi cupiditate suscepi. deinde
quod me confido beati Galli int̾cessione uris ꝙ
precibus adiuari. pro quorũ ueneratione et

Expanded text:
anctissimi patres, apologiae huiusmodi genus opponerem: Si propheta, qui antequam formaretur in utero a Domino electus est, et priusquam exiret de ventre, sanctificatus est, dum eum Dominus spiritu suo inlustrans, verbi ofiniquitate conceptus et in delicto profusus, propter sordes vitae incircumcisus sum corde et auribus, quia videlicet nec scienda digne percipio nec audita devote conservo? Quomodo iustitias Domini enarrabo et assumam testamentum eius per os meum, cuius aetatem nec tempus adhuc implevit nec scientia commendavit, cuius dicta nec doctrina corroborat nec vita confirmat? Praesertim cum ea scribere iubeatis et ordinare, quorum dignitatem vix animo torpente conicio. Tres tamen ob causas audendi talia viam invenio: scilicet quod credo me a Domino sublevandum, ob cuius iussa pariter et promissa, quod virium consideratione exhorrui, oboediendi cupiditate suscepi; deinde quod me confido beati Galli intercessione vestrisque praecibus adiuvari, pro quorum veneratione et
Abbreviated transcription (Latin):
dextera eiꝰ. duxit eum in oratoriũ & postquã
parit̃ orauerunt. introduxxit eos hospiciũ.
Qui pacẽ domui inp̃cantes. deposuerunt sar¬
cinulas suas. Postquã uͦ recubuerunt. uissio¬
ne abbans gallus diuina recitauit eloquia
ꝓfunda reserans ueritatis. Int̾ scã doetrine
salutaris conuuia. prudentiã uiri sacerdos
miratus a fletu se continere non potuit. Toto
aut̃ septẽ dierum circulo cum summo ho¬
nore & diligentia illis ministrauit. et quos
carnalibꝰ fouit deliciis. ab ipsis cotidie pastꝰ
ẽ dapib scripturarũ. Inter saerę igitur
edificationis colloquia columbanꝰ abba
prb̃m interrogauit. sisciret aliquẽ insoli¬
tudine locũ in quo cellula fieri potuiss &
custodiis aliquantulũ regularib oportis¬
na. Hospes scoꝵ huic inquisitioni respon¬
dit. In hac solitudine locus quidã est.
antiquȩ strueturȩ seruans int̃ runas

Expanded text:
dextera eius, duxit eum in oratorium, et postquam pariter oraverunt, introduxit eos hospitium. Qui pacem domui imprecantes, deposuerunt sarcinulas suas. Postquam vero recubuerunt, iussione abbatis Gallus divina recitavit eloquia, profunda reserans veritatis. Inter sancta doctrinae salutaris convivia prudentiam viri sacerdos miratus a fletu se continere non potuit. Toto autem septem dierum circulo cum summo honore et diligentia illis ministravit, et quos carnalibus fovit delitiis, ab ipsis cottidie pastus est dapibus scripturarum. Inter sacrae igitur aedificationis colloquia, Columbanus abba presbyterum interrogavit, si sciret aliquem in solitudine locum, in quo cellula fieri potuisset custodiis aliquantulum regularibus oportuna. Hospes sanctorum huic inquisitioni respondit: 'In hac solitudine locus quidam est antiquae structurae, servans inter ruinas
Abbreviated transcription (Latin):
sequutionis ꝑterritus sed amore spiritalis
lucri ꝑsuasus contumatiũ fterilẽ turbam
reliquit neinanit̃ arida corda diutius irri¬
garet. qui beniuolis mentib quã plurimũ
ꝓdesse interim potuisset. Pergens gͦ inde
cũ suis. ꝑ uenit in castrum quod arbona uo¬
catur. et inuenit ibi prb̃m bonitate conspicuũ
nomine uillimarum. Qui cum intuitus eũ
fuiss&. dixxit. Benedictus qui uenit in nomine

Expanded text:
secutionis perterritus, sed amore spiritalis secutionis perterritus, sed amore spiritalis lucri persuasus, contumacium sterilem turbam reliquit, ne inaniter arida corda diutius irrigaret, qui benivolis mentibus quam plurimum prodesse interim potuisset. Pergens ergo inde cum suis, pervenit in castrum quod Arbona vocatur et invenit ibi presbyterum bonitate conspicuum nomine Willimarum. Qui cum intuitus eum fuisset, dixit: 'Benedictus, qui venit in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ uiri discipulus. Telo pietatis armatus.
fana inquib doemoniis sacrificabant igni
suecendit. et quę cumq inuenit oblata di¬
mersit in lacum. Qua causa ꝑmoti ira &
inuidia scõs in sectabantur. & cõmuni con¬
silio gallũ ꝑĩmere uoluerunt. columbanũ
uero flagellis cesũ & contumeliis affectum.
de suis finib ꝓturbare. Beatus pat̃ cõgnito
consilio eoꝵ. Telo iustitiȩ imp̃catus ẽ eis talia
dicens. Ds̃ cuius ꝓuidentia mundus subsistit
& cuneta reguntur. fac suꝑ caput generatio¬
nis huius reuerti contumelias. quas famulis
tius parauerunt. Nati eoꝵ facile pereant. &
ante quã seneseant p̃subitaneo stupore delirar
cogantur. psiq cum t̾ra quã incolunt dura
potentiũ dominatione p̃m̃amt᷑. ut cunctis
ignominia eoꝵ pateat ineternum. & sicut
scriptum ẽ conuertatur dolor eoꝵ incaput¬
ipsoꝵ & inuerticẽ illoꝵ iniquitas ab ipsis pa¬
trata descendat. Post hȩc non timore per¬

Expanded text:
sancti viri discipulus, zelo pietatis armatus, sancti viri discipulus, zelo pietatis armatus, fana in quibus daemoniis sacrificabant, igni succendit, et quaecunque invenit oblata, demersit in lacum. Qua causa permoti, ira et individia sanctos insectabantur, et communi consilio Gallum perimere voluerunt: Columbanum vero flagellis caesum et contumeliis affectum de suis finibus proturbare. Beatus Pater, cognito consilio eorum, zelo justitiae imprecatus est eis talia dicens: Deus, cujus providentia mundus subsistit et cuncta reguntur, fac super caput generationis hujus reverti contumelias quas famulis tuis paraverunt. Nati eorum facile pereant, et antequam senescant, prae subitaneo stupore delirare cogantur: ipsique cum terra quam incolunt, dura potentium dominatione premantur, ut cunctis ignominia eorum pateat in aeternum, et sicut scriptum est: Convertatur dolor eoipsorum et in verticem illorum iniquitas ab ipsis patrata descendat'. 5. Post haec non timore per
Abbreviated transcription (Latin):
sitas nationes oportuna. Uir dĩ semen uerbi
in cordib gentium plantare desiderans ali¬
quantisꝑ moraturum se ꝓmisit. si regia au¬
etoritas factis dicta firmaret. In diebꝰ illis¬
cepta eligendi locũ ubi cumq uoluissent
dum loca plurima ꝑ lustrassent. uenerunt
infra partes alamanniȩ ad fluuiũ qͥ lindimacꝰ
uocatur. uixta quẽ ad superiora tendentes.
ꝑuenerunt ad lacum turicinũ. Cumq
ꝑlitus ambulantes uenissent ad caput lacus
ipsius in locũ qui tuccona dicitur. placuit
illis loci qualitas ad inhabitandũ. Porro
homines ibidẽ cõmanentes. crudeles. erant
et impii. simulacra colentes. ydola saerifitus
uenerantes. obseruantes auguria & diuina¬
tiones. & multa quȩ contraria sunt cultui
diuino suꝑstitiosa sectantes. Scĩ gͥ homines
cum coepissent inter illos habitare. docebant
eos adorare patrẽ & filiũ et sp̃m scm̃. et
custodire fidei ueriatẽ. Beatꝰ qͦq gallus

Expanded text:
sitas nationes opportuna. Vir Dei semen verbi sitas nationes opportuna. Vir Dei semen verbi in cordibus gentium plantare desiderans, aliquantisper moraturum se promisit, si regia auctoritas factis dicta firmaret. CAPUT Icentia eligendi locum ubicunque voluissent, dum loca plurima perlustrassent, venerunt infra partes Alamanniae ad fluvium, qui Lindimacus vocatur. Juxta quem ad superiora tendentes, pervenerunt ad lacum Turicinum. Cumque per littus ambulantes, venissent ad caput lacus ipsius in locum qui Tucconia dicitur, placuit illis loci qualitas ad inhabitandum. Porro homines ibidem commanentes, crudeles erant et impii, simulacra colentes, idola sacrificiis venerantes, observantes auguria et divinationes, et multa quae contraria sunt cultui divino superstitiosa sectantes. Sancti igitur homines cum coepissent inter illos habitare, docebant eos adorare Patrem et Filium et Spiritum sanctum, et custodire fidei veritatem. Beatus quoque Gallus
Abbreviated transcription (Latin):
tracto uilesceret. Quo timorȩ laborans. in¬
mdlit̃ conira uirũ dĩ coepit habere & post
multas inurias quas illi machinata ẽ ut serip¬
tura scẽ conuersationis ciꝰ testat᷑ ẽfilio eum
rege inito ut eũ regno suo de turbaret mi¬
nuntians ei nedeurceps in illo regno consiste¬
ret. Ille iezabelis insidias uitans. iter cũ suis
agͥgressus ad lothariũ regẽ ꝑuenit. apud quẽ
cum aliquanto tempore moraret᷑. rogauit ut
illius solatio ad theodebertũ regẽ austrasioꝵ.
nẽ uoluntatis suȩ uenerabiliter missus esset.
susceptus e ab eo cum omni honore et gau¬
dio magno. Mansit itaq apud illũ aliquot
dieb sacras scripturas aperiens & insinuans
ei ueritatẽ. Cumq & ipsum rogaret ut ad
alolfum regẽ langobardoꝵ eius iussu per
alamanniam duceret᷑. moleste ferens rex
regni sui se reperturũ loca uetusta. quȩ
famulis dĩ & ad incolendũ essent cõmoda
& ad instruendas uerbo ueritatis circũpo¬

Expanded text:
tracto vilesceret. Quo timore laborans, intracto vilesceret. Quo timore laborans, invidiam contra virum Dei coepit habere; et post multas injurias quas illi machinata est ut scriptura sanctae conversationis ejus testatur, consilio cum rege inito ut eum regno suo deturbaret, mivirum, denuntians ei ne deinceps in regno ille consisteret. Ille Jezabelis insidias vitans, iter cum suis aggressus, ad Lotarium regem pervenit. Apud quem cum aliquanto tempore moraretur, rogavit ut illius solatio ad Theodebertum, Austrasiorum regenem voluntatis suae venerabiliter missus esset, susceptus est ab eo cum omni honore et gaudio magno. Mansit itaque apud illum aliquot diebus, sacras Scripturas aperiens, et insinuans ei veritatem. Cumque et ipsum rogaret ut ad Agilolfum regem Langobardorum ejus jussu per Alamanniam duceretur, moleste ferens rex regni sui se reperturum loca venusta quae famulis Dei et ad incolendum essent commoda, et ad instruendas verbo veritatis circumpo
Abbreviated transcription (Latin):
taria pauꝑtate susciperent. Cumq hec tam
felix cõmanentiũ semꝑ inmelius ꝓficeret discipli¬
na. singularis beati columbani sc̃itas miraculis
frequentib cõꝓbata. ꝑ totas coepit galliȩ uel
germanie diffamari ꝓuintias. Laudabat᷑ ab
omnib colebat᷑ acunctis. ad eo ut theodericus
rex filius hildiberti nepos sigibern qui eo
tempore burgundionib regnabat ad eũ sepo
uenir&. & precũ eiꝰ suffragia summa cũ deuoti¬
one deposceret. Quẽ cũ pat̾ sc̃s̃ increparet
eirr coneubinarũ polluert᷑ amplexib & non
potius legitimȩ coniugis conubio frueretuur
monins eius obtemperans. cuncta huiꝰ modi¬
illicita uitaturũ ꝓmisit. seđ brunichildis
uia regis uidens eũ uiridĩ consilus obȩdire.
stimulo malmȩ concitata mentẽ serpenino
furoris armauit ueneno. Uerebatur enim
ne si abiectis concubinis. regina in consortiũ
regni assumeretur. dignitas sua honore sub¬

Expanded text:
taria paupertate susciperent. 3. Cumque haec tam taria paupertate susciperent. 3. Cumque haec tam felix commanentium semper in melius proficeret disciplina, singularis beati Columbani sanctitas miraculis frequentibus comprobata per totas coepit Galliae vel Germaniae diffamari provincias. Laudabatur ab omnibus, colebatur a cunctis, adeo ut Theodericus rex, filius Hildiberti, nepos Sigiberti, qui eo tempore Burgundionibus regnabat, ad eum sepe veniret et praecum eius suffragia summa cum devotione deposceret. Quem cum pater sanctus increparet, cur concubinarum pollueretur amplexibus et non potius legitimae coniugis conubio frueretur, monitis eius obtemperans, cuncta huiillicita se vitaturum promisit. Sed Brunichildis, avia regis, videns eum viri Dei consiliis obedire, stimulo malitiae concitata, mentem serpentino furoris armavit veneno. Verebatur enim ne si abjectis concubinis regina in consortium regni assumeretur, dignitas sua honore sub
Abbreviated transcription (Latin):
tollere et xpm̃ sequi desideras. uaste heremi
sectare qnietem. tantũ ne solo nr̃ȩ ditionis re¬
licto. aduicinas transeas nationes. Poteris enĩ hoc
consilio & tua p̾mia cumulare. et nr̃ȩ saluti
ꝓspicere. Itaq regis ꝑ suasioni consensit. et ac¬
cepta optione heremũ quȩ uosagas dicit᷑ cum
suis intrauit. Inuenerunt aut̃ locũ. muris
antiquitꝰ septum. calidis aquis irriguũ. sediã
uetustate collapsũ. qui uulgo luxcouiũ noca¬
bat᷑. Ibi oratoriũ in honorẽ beati petri apłi
construentes mansiunculas in quib cõmanereis
fecerunt. Iilisq ibi comiersantib & ipsũ locũ
ex colentib multi non solũ degtnere burgun¬
dionũ sed etiã degenere francoꝵ amore utte
laudabilis adipsos confluxerunt & monitis
spiritalibꝰ instituti. tantã cõpunctionis grãm
ede uerbis eoꝵ adepti sunt. ut omnia sua ad
ipsũ locũ non nulli contraderent. & coma
capitis deposita. monasticȩ uitȩ habitũ uolun¬

Expanded text:
tollere et Christum sequi desideras, vastae heremi sectare quietem, tantum ne, solo nostrae ditionis relicto, ad vicinas transeas nationes. Poteris enim hoc consilio et tu a praemia cumulare et nostrae saluti prospicere'. Itaque regis persuasioni consensit, et accepta optione, heremum quae Vosegus dicitur cum suis intravit. Invenerunt autem locum muris antiquitus septum, calidis aquis irriguum, sed iam vetustate collapsum, qui vulgo Luxovium vocabatur. Ibi oratorium in honorem beati Petri apostoli construentes, mansiunculas, in quibus commanerent, fecerunt. Illisque ibi conversantibus et ipsum locum excolentibus, multi non solum de genere Burgundionum, sed etiam Francorum amore vitae laudabilis ad ipsos confluxerunt, et monitis spiritalibus instituti, tantam compunctionis gratiam ex verbis eorum adepti sunt, ut omnia sua ad ipsum locum nonnulli contraderent, et coma capitis deposita, monasticae vitae habitum volun