comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominib copiis eos sequi cȩpit. heluetii omniuraresx
inopia addusti legatos dedictione ad eum misexunt.
qui cum eum initinere conuenissent seq ad pedes
ad pedes proiecissent suppliciterq locuti flentes pacẽ¬
q petissent: atq eos in eo loco quotum eẽnt suum ad-¬
uenctum expectare iusisset paruerunt. Eo postꝙͣ cȩ.¬
sar peruenit obsides arma seruos quiadeos profũ.¬
gissent poposcit. dumq ea conquirunt᷑ et conferũ¬
tur nocte intermissa cieciter hominum milia sex d eiꝰ
pagi qui uerbigenus appellatur sue timore pertẽ¬
uiti ne armis traditis supplicio afficerenture suie
itmabant prima nocte ex castris heluetioe egressi
adrhenum finemq germanoꝵ contenderunt. qđ
ubi cȩsar resciuit quoꝵ perfines ierant his uti conꝗ¬
rerent & xeduce̾nt si sibi purgati ẽẽ uellent impe¬
rauit reductos in hostium numero huit reliquosx
omnes obsiclib armis p̃fugis traditis ĩuenditionẽ

Expanded text:
omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive stimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem
Abbreviated transcription (Latin):
possent alteri se ut cęperant ĩmontem receperũt
alteri adimpedim enta et caͬros suos se contulexunt
etiam adimpedimenta pugnatum ẽ propterea ꝙ pro
uallo carros obiecerat et eo loco superiore innostros x¬
uenientes tela coniciebant: Q nõ nulli inter carros
totasq mazaras ac tragulas subiciebat. nr̃osq uul¬
nerabant. Diu cum ẽetꝰ pugnatum impedimentis x¬
castrisq nostei potiti sunt. Ibi orgientorigis filie mari.¬
tus atq unus efiliis captus ẽ. Ex eo pręlio cixciter
hominum milia .c.xxx. super fuerunt ea quȩ tota
nocte continent᷑ ierũt nulla ꝑte noctis itinere inter¬
misso infines ligonum die quarto peruenerunt cu
et uulnera militum et per sepulturam occisoeꝵ nr̃i
treiduum remorati. eos sequi non potuissent. Cȩsar ad
lingones lrãs ꝗ nuntiosꝙ misit: neue eos feumento
neue alia re iuuarent qui si uiuissent se eodem loco x¬
quo heluetios habitue. ip̃e triduo intermisso cum

Expanded text:
possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum
Abbreviated transcription (Latin):
xunt ea disiesta gladiis districtis in eos impetum fe¬
cerunt. Gallis magno adpugnam erat impedimen-
to ꝙ plurib eorumꝰ scutis uno ictu pilorum transfi¬
xit ⁊ colligatis cum ferxum inflexisset neq euel¬
lere. neq insinistra impedita satis comode pugna¬
re poterant: multi ut du iactato bracchio ꝑ optaret᷑
scutum manu emictere & nudo corpore pugnare
tandem uulnerib defessi et pedem referre et᷑ ꝙ x
mons sub erat circiter mille passuum eo se recipere
ceperunt. Capto monte et succedentib nostris Boi
&e tulingi qui hominũ milibus cieciter .xu. agmen
hostia csaudebant e nouissimis presidio erant ex
itinere nr̃os latere apeeto agressi circũ uenire et iđ
conspicati heluetii qui inmontem sese receperant
rursus instare e prelium reintegrare ceperunt.
Ro. conuersa signa tripartito execcit intulerunt
prima &e secunda acie ut iustis ac sumotis resiste
ẽ. diucius eum substinere nostroꝵ impetum nõ

Expanded text:
runt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum ferunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisterest. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non
Abbreviated transcription (Latin):
posse concduderetur. Comutato consilio atq itinere
conuerso nostros a nouissimo agmine insequi atꝗ
lacessere cȩperunt. Postꝙͣ animaduẽtit copras suas
cesar inproximum collem subdidit equitatũq qui
substineret hostium impetum misit. Ip̃e interim
incolle medio triplicem aciem instruxit. Legionũ
duas legiones quas ingallia citeriore proxnie conseri¬
pserat: et omnia auxilia collocari et totum montem
conferri et eum abhis qui insuperiore acie proxime¬
constiterant munixi iussit. Heluetii cum hominibus
carris secuti impedimenta ĩ unum locum contulerut.
ip̃i cum fortissima acię nostro reiecto equitatu falange
facta subpͥmam nr̃am aciem subcesserunt. Caesar
pͥmum suo deinde omnium econspectu remotĩs
equis et equato hominũ periculo spem fuge tollẽt
cohortatus suos prelium cõmisit. Milites eloco supe¬
riore pilis missis facile hostiuim falangem peefregie¬

Expanded text:
posse confiderent, commutato consilio atque itinere posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia conlocavit, ita ut supra sconferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfrege
Abbreviated transcription (Latin):
occupato nostros expectabat. prelioq abstinebat. Nul¬
to deniq die per exploratores cȩrar cognouit et mon¬
tem asuis teneri et heluetios castea mouisset et con¬
sidium timore p̃teritum ꝙ nõ uidisset repentinroꝓ
uiso sib renuntiasse. Eodie qͦ consederat ex interual¬
lo hostes sequitur. et milia passuum tria ab eoe castͥs
castra ponit. Postridie eius diei quo omnino bidinium
superat cum exercitui frumentum diuidi opoete¬
ret et qđ abibratte oppido heduoeꝵ longe maximno
et copiosissimo non amplius milibus paisuum decem¬
et otto ab erat adrem feumentariam proficiscendum
et iter abheluetiis auertit ac bibratte ire contendĩt
eares perfugitiuos. L emilii decurionis eꝗtum gallo¬
rum hostib nuntiatur heluetii seu qđ timore perte¬
ritos .ro ad sediscedere existimarent eo magis qđ
pridie superiorib littexis locis occupatis prelium nõ
cõmississent siue eo qđ refrumentaria intecdudix

Expanded text:
occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Muloccupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendume iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi
Abbreviated transcription (Latin):
sui consilii sit ostendit ip̃e dequarta uigilia eodem itine
quo hostes ierant adeos contendit equitatum q om ne
ante se mittit. Considius qui rei militaris peritissim
habebatur. et in exercitu.L scille et postea ẽt . M eras¬
si fuerat cum exploratoribus premittit᷑ peima luce
cum summus mons a.L. labieno teneretur ip̃e abho¬
stium casteis non longius mille et quingentis passib
abesset nẽq postea ut excaptiuis comperit aut ip̃ius
aduentus aut labieni cognitus ẽẽt. Considius equo ad¬
misso adeum concurrit cicit montem quem alabieno
occupare uoluerit ab hostibus teneri id se exgallicis ar¬
mis atq in signibus cognouisse. Cȩsar suas copias in
proximum collem subducit aciem insteuit labienꝰ
ut erat eĩ preceptum acȩsare ne pręlium cõmittẽt
nisi ipĩus cõpie prope hostium castra uise eẽnt ut un¬
diq uno tempore in hostes impetus fieret monte

Expanded text:
sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte
Abbreviated transcription (Latin):
rib uerbis flens a cęsare peteret. Cȩsar eius dextram pre¬
hendit consolatus finem orandi faciat. tanta euis apud
se grãm ẽẽ oñdit uti et rey.pu. inuixiam et suum dolo¬
rem eius uoluntati ac precibus condonet. Donõrigem
adse uocare fratrem iubet quȩ in eo reprehendat ondit
q ip̃e intelligat quȩ ciuitas querẽtux proponit monet
ut inxeliquum tempus omnes suspitiones uitet Prete¬
rea se diuiciaco fratri condonare dicit donorigi custo¬
des ponit ut quȩ agat quibuscũq loquatur scire pos¬
sit. Eodem die ab exploratorib certior factus ẽ hostes
submonte consedisse milia passuum abipius casteis
octo qualis ẽẽt natura montis et qualis increcuitu x¬
ascensus qui cognoscerent misit. renũctiatum ẽ facile
esse detertia uigilia .T. La bienum legatum propreto¬
re cunt duab legionib et his ducibus qui iter cogno¬
uerant sũmum iugum montis ascendere uibet quid

Expanded text:
ribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid
Abbreviated transcription (Latin):
familiarem suum cui sum̃am omnium rerum fidem
habebat cum eo colloquitur simul cõmonefacit quȩ
ip̃o pñte inconsilio galloꝵ dedonõrige sint dicta &
ostendit quȩ sȩperatim quisq de eo apud se dixerit. pe¬
titatq hortatur ut sine eius offensione animi uł ĩpe
de eo causa cognita statuat uł cĩuitatem flatuere ui¬
beat. Diuinacus cum multis lacrimis cȩsarem com¬
plexus obsecrare cȩpit nequid gxauius infratrem sta¬
in reliqua gallia ille minumũ p̃ter adolescentiam pos¬
set perse crꝰeuisset quib opib acnexuis nõ solum admi¬
nuendam gxam̃ sed pene ad ꝑnitiem suam uteretur
sese tñ et amore fraterno et existimatione uulgi como¬
ueri. Q siquid eei a cęsare grauius accidisset cum ĩpe
eum locum amicitis apud eum teneret neminẽ existi-¬
matur nõ sua uoluntate fastum qua exre futuxum¬
hoc ut totius galliȩ animi ase aduerterent᷑. Hȩc cum plu¬

Expanded text:
familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem stain reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum plu
Abbreviated transcription (Latin):
fuge pręlii equestris ad uersi paucis ante diebus
adoño rige atq eiũs ȩquitib factum eẽt nam equita-¬
ni quem auxilio cesari hedui miserant doñorix pre-¬
erat eoꝵ q fuga reliquum ẽẽ equitatum p̃teritum.
quib reb cognitis cum adhas suspitiones certissime
res accederent: ꝙ per fines sequanoꝵ heluetios teadu¬
xisset ꝙ obsides intra eos dandos eurasset ꝙ ea omnia
non modo iussu suo et cĩuitatis sed ẽt inscientib ĩpis
fecissetq amagistratu heduoꝵ accusaretur satis esse
cause arbitrabatur quare ineum aut ipe animaduẽ¬
teret aut ciuitatem animaduertere iuberet. His om¬
nib rebus unum repugnabat ꝙ diuitiaci frĩs sum¬
ne eius supplicio diuiciaci aium offenderet uerebat᷑.
Itaq pruisꝙͣ quicꝙͣ conaretur diuiciacum ad se uocari
iubet et quotidĩanis interpretib remotis per. C.
ualerium croancillum principem gallie prouinciȩ

Expanded text:
quod proelium equestre adversum paucis ante diebusquod proelium equestre adversum paucis ante diebusmnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Diviciaci fratris sumne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae,
Abbreviated transcription (Latin):
heduoꝵ uestigalia paruo pretio redempta habere
rebus ae suam rem familiarem ausisse et facultates
ad largiendum magnas comparasse magnum nũm
equitatus suo sumptũ semꝑ alere et circum hse habere
neq solum domi sed eniam infinitimas ciuitates lax.¬
giri posse atq in huius potentie causa matrem inui-¬
turigib homni illic nobilissimo ac potentissimo collo¬
casse. Ipm̃ ex beluetiis uxorem hr̃e sororem et exina¬
tre et propinquas suas nuptum inalias ciuitates col¬¬
locasse fauere et cupere heluetiis ꝑꝑ eam affinitatem.
Odisse etiam suo nomine cęsarem et romanos ꝙ eoeꝵ
aduentu potentia eius diminueẽtur et diuiciacus
frater inantiquum locum gratie atq honoris sit re¬
stitutus si quid accidas romanis sũmam in spem per
heluetios regni obtinendi uenire imperio ppłi .ro. nõ
modo de regno sed etiam de ea quam hẽat gr̃a despe¬
rare. Reperiebat etiam inquirendo cȩsar ꝙ initium¬

Expanded text:
Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere,Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere,rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar,
Abbreviated transcription (Latin):
tum galliş obtinere non possunt gallorum q̃ romanor
impexium perferre neq dubitare debeant quin si hel.¬
uetios superauerint romani Unacum reliqua gallia
libertatem heduis sint eresturi. Abhisdem nostea
consilia queq in castris gerantur hostib enuntiari
Hos a se coherceri non posse cum ẽt necessariam rem co-¬
actus sit ei nuntiare intelligere sese ꝗͣnto id cum pericu¬
lo fecerit et obeam causamꝰ ꝙͣ dũi pͥotuerit tacuisse.
Cȩsar hac oratione lisci danorigen diuitici fẽem designa¬¬
ri sentiebat. Sed qđ plorib presentib eas res iactarix
nolebat celeriter con silium dimittit. Liscum retinet
querit exsolo eaquę inconuente dixerat. dicit ub̾ius
atq audacius eadem secreto ab aliis querit. repperit
eẽ uera ipm̃ esse doñorigem summa audacia. ma¬
gna apud plebem ꝑꝑ liberalitatem grã cupidum re¬
rum nouar complures anõs portoria reliquaq oĩa

Expanded text:
tum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum tum Galliae obtinere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia
Abbreviated transcription (Latin):
duci intellexit et diem instare quo frumentum mili-
tib opporteret metixi. Conuocatis eorum principus
quo e magnam ꝑtem in casteis hẽbat inhis duitiaco
et lisco. qui summo magistratui pre erant quem u̾go.¬
boretum appellant hedui qui creatur annuus ⁊ uitae
necisq in suos habet potestatem grauiter eos accusat
ꝙ cum neq enii neq exagris summi posset tam neces.¬
sario tempore tam ꝓpinquis hostibus abhis non suble¬¬
uet᷑ presertim cum magna exparte eoex precib ad du¬
ctus bellum susceperit multo multo etiam grauius ꝙ
sit destitutus quexitur. Tum demum liscus oratione
cȩsaris adductus ꝙ anna tacuerat proponit eẽ nõ nul¬
los quoꝵ auctoritas apud plebem plurium ualet qui
priuati possent plusꝗͣ ipĩ magistratus. hlos seditiosa at¬
q: imꝓba oratione multitudinem deterrere ne feumẽ¬
tum conferant ꝗd prȩstare debeant. Siiam principa¬

Expanded text:
duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant quod debeant: praestare, si iam principa
Abbreviated transcription (Latin):
lium cõmittum. & pauci denostris cadunt: Quo prelio
sublati heluetii ꝙ quingentis equitib tantam multitu¬
dinem propulerant. audacius subsistere nõ nunꝙͣ & no¬
uissimo agmine prelio nr̃os lacessere cȩperunt. Cȩsar suos
a prelio continebat. ac satis habebat inpñtia hostem xa-¬
decim iter fecerunt uti intex nouissimum hostium ag¬
men et nr̃m primum non amplius quinis aut senis
militib passuum intexesset. Int̾im quotidie cȩsar ab¬¬
heduis frumentũ qd eẽnt publice polliciti flagitare
nam ꝑꝑ frigora q gallia sub septenteionib ut ante dictũ
ẽ posita ẽ non modo feumenta inagris matura non eẽat
sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat:
Eo aũt frumento qđ flumine arare nauibus subtraxera
proptea uti minus poterat ꝙ iterabarare heluetii auerte.¬
rant a quib discedere nolebat. Diem exdie educere
bedui conferri somportari adeẽ dicebant ubi se diutiꝰ

Expanded text:
lium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio lium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem raXV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝙ tam diuse inpune iniuxias tulisse ad mirant᷑ eodem
pertineret. Con suesse tñ deos ĩmortales quo gxauius ho¬
mines excõmutatione rexum doleant quos proscelere
ulcisci uelint. His secundiores interdum res et duitur¬
niorem impunitatem concedere: Cum ea ita sint tamẽ
si obsides abhis sibi dentur uti eaque polliceantur fa¬
cturos intelligat. Et si heduis de inuiriis quas ip̃is soci-¬
is q eorum intulerunt. Item si allobrogib satisfaciant
sesecum his pacem ẽe facturum. Diuico xespondit ita
heluetios amaiorib suis institutos eͣe uti obsides accipere
non dare consueuerint euĩs rei ppłm suum eẽ testem.
Hoc responsodato discessit. Postera die castra ex eo loco mo¬
uent. idem fecit cȩsar. eꝗtatumq omnem ad num qua-¬
tuormilium quem exonini prouincia exheduis atq eo¬
rum sociis cohactum hẽbat. p̾mittit. qui uideant quas
in partes hostes itex faciant. Qui cupidius nouissimũ
agmen insecuti alieno loco cum equitatu heluetioꝵ pre¬

Expanded text:
ue tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proe
Abbreviated transcription (Latin):
tem ignobilem atq humilem heburonum sua sponit
pp .r. bellum facere ausa uix erat credendum. I ta.¬
q ad consilium rem deferunt magnaq inter eos ix.¬
ticit. cont̃tou̾sia.L. a runculeius compluresq tri mi
litum et primoꝵ ordinum centuriones nihiltemat
agendum neq exhibernis inussu cȩsaris disceden

Expanded text:
tem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem deferunt magnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
alter paulo amplius abhis absit. illud se polliceri et
uire urando confixmare tutum iter ꝑsines datur
qd cum faciat et ciuitati sese consulere ꝙ hibernis li.¬
uetur et cȩsari pro eius meritis grãm referre. hac or¬
tione hĩta discedit ambiorix carpin eus et uinus qͣ
audieeunt adlegatos deferunt. Illi repentina re pei

Expanded text:
er paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentin
Abbreviated transcription (Latin):
rio ꝑ iuaderet sinon cera re ambiorigem adeiusx¬
modum cõsilium descendisse suam snĩam ĩutranq
partem ẽe tutam sinihil eẽt durius nullo cum peri¬
culo adꝓximam legionem ꝑ uenturos si gallia omnis
cũ germanis consentiret Unam ẽe ĩceleritate poĩtam
salutem cottȩ quidem atq eorum qui dissentiunt
consilium quem hr̃et exitum in quo si pñs ꝑiculum

Expanded text:
a re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium qu
Abbreviated transcription (Latin):
amissis reliqui neq quo se reciperent neq quẽ ad.
modum defenderent hẽbant. Itaq se suaq omnia
cȩsari dedidecunt inquos eo grauius cesar uidicandũ
statuit quo diligentius inreliquum tempus ab arba¬
ris uis legatorum conseruaret᷑. Itaq omni senatune.¬
cato reliquos subcorona tradidit uendiditꝙ. Dum
hec inuenetis geruntur. OTiturius sabinus cum
his copiis quas acȩsare acciperant infines Unello e
ꝑuenit. his pre erat uiridonix cum ac sũmam in¬
perii tenebat eorum omnũi ciuitatum q̃ defecerãt
ex quib execcitum magnasꝙ copias cohegerat atq
his paucis dieb tilunci eburonices lexonii ꝙ senatu
suo interfecto qđ austores belli ẽẽ nolebant portas cda¬
userunt seq in uiridonice conuinxerunt.Magnaq
preterea multitudo undiq exgallia ꝑditoꝵ hominũ
latronumq conuenerat quos sp̃es predandi studium¬
q bellandi abagricultura et cotidiano labore reuoca¬

Expanded text:
amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revoca
Abbreviated transcription (Latin):
ab exercitu tenebantur. Disiectis ut diximus antenĩs
cum singulas bine ac terne naues circum stetetant
dere inhostium naues contendebant quid postꝗͣ
cum ei rei nullum reperixet᷑ auxiluim fuga salute
petere contender̃t ac iam conuersis ĩ ea part̾e nauib
quo uentus ferebat tanta subito malitia ac teanꝗllas
extitit ut exse loco mouere nõ posset quȩ quid res
ad negocium conficiendum maxime fuit oportuna
Nam singulas nostri consectati ita expugnauerunt ut
perpauce exomni nuo noctis interuentu ad terram
ꝑuenerint. cum abhora fere quarta usq ad solis occa.¬
sum pugnaretur quo prelio bellum Uenetoe totiꝰ¬
q hore maritimȩ confectum ẽ. Nam cũ omnis x¬
uiuentus omnes ẽt grauioris ȩtatis inquib aliꝗd
consilii aut dignitatis fuit eo conuenerãt tum naui.¬
um qđ ubiq fu̾erat inunum locum coegerant quib

Expanded text:
 in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis,  in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, dere in hostium naves contendebant. Quod postquam s navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus
Abbreviated transcription (Latin):
insiferent. Roitro eim nocere non posse cogno¬
uerant. Turrib aũt excitatis tam̃ hãs altitudo pup¬
pum ex barbaris nauibus supexabat ut neq Eꝵ
inferiore loco satis comodo tela a dici possent et mis¬
sas agallis graui acciperent. Una erat magno usui
res preparata a nostris. Falces preatute inferte af¬
fixeq longuris non asimili forma muxalium fal¬
cũm. His cum funes qui antenas admalos deti¬
nebant comprehensi adductiq erant nauigio rȩ¬
mis incitato prerumpebantur. Quibabscrsis an-¬
tenẽ necessario concidebant ut cum omnis gallicis
nauib spes in uelis armamentisq consisteret. his
Reliquum erat certamen propoĩta in uirtute quã
nostri milites facile suꝑabant. Atq eo magis ꝙ in
conspectu cȩsaris atq omnis exercitus agebatur ut nul¬
lum paulo fortius factum latere posset. Omnes enim
colles adloca superiora unde erat ꝓpinquus despectꝰ

Expanded text:
insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoinsisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus
Abbreviated transcription (Latin):
Reliqua proloci nͣa pro ui tempestatum illis eẽñt
aptiora et ad comodatiora. Neq enim his nostre
rostro nocere poterant tanta inhis erat fixmitudo
neq propter altitudinem facile telum adiciebant
et eadem decausa minus comode scopulis contine¬
bantur. Accedebat ut cum seuire uentus cȩpisset
et se uento dedissent et tempestatem feerent faci¬
lius et inuadis consifterent tutuis et abestu de¬
relicte nihil saxa et cautes timerent quaea reꝵx
omniũ nostris nauib casus erat extimescẽdus
Complurib expugnatis oppidis cȩsar ubi intellexi
frustea tantum laborem. neq hostium fugam cap¬¬
tis oppidis reprimi neq his noceri posset.statuit
expectandam classent. Que ubi conuenitac pri-¬
mum abhostib uisa ẽ circiter ccxx. naues eoꝵ
to qui classi pre erat uł tribunis militUm centu-¬
rionibq squib singule naues erant attribute
constabait quid agerent aut qua ratione pugne

Expanded text:
reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorumto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae
Abbreviated transcription (Latin):
cultas nauigandi. Namq ip̃oꝵ naues adhunc modum
facte arinateq erant. Carine aliquanto planiores ꝙͣ no¬
strarum nauium quo facilius uada ad decessum ȩstus
excipere possent. Prore ad modum ereste atq ip̃e pup¬
pes ad magnitudinem fluctuum tempestatum ad como¬
date. Nauesq tote fastȩ robore adquãuis uim et con.¬
tumeliam ꝑferendam. Transtra pedalib ĩ altitudinẽ
trabib confixa clauis ferreis digiti pollicis crassitudiẽ
ancore profimib ferreis catenis reuincte pelles pro
uelis aluteq tenuiter confecte. Hȩc faciebant siue ꝑꝑ¬
linũ inopiam atq eius usus inscientiam suie eo ꝙ ẽ
magis uerisimile qđ tante tempestates occeani tãtos¬
q impetus uentoꝵ substinere ac tanta honera
nauium regit uł satis cõmode posse arbiteabant᷑.
Cum bis nauib nostre classi euis modi congressus
erat ut una celexitate et pulsu rȩmoꝵ pͦrestaret

Expanded text:
cultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum cultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret,
Abbreviated transcription (Latin):
sci iubet ip̃e eo pedestrib copiis contendit. E rant eiꝰ.
modi fere situs oppidoe ut posita in extremis lingulis
promontoriis q neq pedib aditum hr̃ent cum exalto
se estus incita uissent qđ bis accidit semper horarum
xii. spatio neq nauib qđ rursus minuẽte estu naues
inuadis afflictarentur ita utraq re oppidoeꝵ oppugna¬
nio impediebatur ac siqñ magnitudine operis forte
superati extruso mari lactis aggere ac molibus atq
his oppidi menib adequatis suis fortunis despera¬
re ceperant magno nũo nauium appulso cuius reix
sũmam facultatem hẽbant sua omnit deportabant
seq inproxima oppida recipiebant ibi se rursus isde
opportunitatib loci defendebant. Hec eo facilius ia¬
gna parte ȩstatis faciebant que nostre naues tempe¬
statibus detinebantꝰ᷑. Sumaꝙ erat uasto atq apexto
mari magno estib raris ac prope nullis portib di ffi.¬

Expanded text:
sci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius sci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus diffi
Abbreviated transcription (Latin):
conditionem seruitutis odisse prius q plures ciuita¬
tes conspirarent partiendum sibi ac latuis distribu.¬
endum exercitum putauit. Itaq .T. labienum lega.¬
tum intreueros qui proximi flumini rheno sunt cũ
equitatu mittit huic mandat remos reliquosq bel-¬
gas adeat atq inofficio contineat. germanosq qui
auxilio abelgis arcessiti dicebantur si ꝑ uim nauib
flumen transire conentur ꝓhibeat . R. crassum cum
cohortib legionariis xii. et magno nũo equitatus in
aquitaniam proficisci iubet nec exhis nationib auxilia
ĩgalliam mutant᷑ ac tante nationes conuingantur.O.
titurium sabinum legatum cum legionib trib ĩ unel¬
los coriosolites lexobios ꝙ mittit qui eam manum
detinendam curet. Decium Brutum adolescẽtem
ꝗclassis gallicisq nauib quas expictonibus et santo¬
nis reliquis q pacatis regionibus conueniae uisẜat
prefecit et cum primum posset inuenetos profici¬

Expanded text:
condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitacondicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos profici
Abbreviated transcription (Latin):
ullam facultatem hr̃e nauium neq eoͬrum locorum
ubi bellum gesturi essent uada portus insulasꝙ no-¬
uisse. Ac longe aliam eͥe nauigationem inconcluso x¬
mari atq inuastissimo et apertissimo occeano perspi¬¬
ciebant. His mitis con siliis oppidam uniunt frumẽ¬
ta exagris in oppida comportant. naues ĩ uenetiam
ubi cesarem primum ẽe bellum̃ gesturum constabat
ꝙͣ plurimas possunt cogunt soto s̾ibi adid bellum ossis.¬
mos lexobios/ nãnetes ambiliatos morinos diablĩtres
rendi quas supra oñdimus. Tamen multa cȩsarem
adid bellum incitabant iniuriȩ retentorum equi¬
tum romanoꝵ rebellio facta post deditionem datis¬
obsidib tot ciuitatum conuiatio. inprimis ne hac
parte neglecta reliquȩ nationes sibi idem licere arbi¬
trentur. Itaq cum intelligeret om nes fere gallos ꝑ¬
nouis reb studere a et adbellum mobiliter celeriterꝙ
excitari omnes aũt homines nã libertati studere et

Expanded text:
ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, rendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, dobsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et
Abbreviated transcription (Latin):
ri qđ influit inocceanum remiges exprouincia in¬
stitui nautas gubernatores qui operari uissit. His
reb celeriter administratis ip̃e cum primum ꝑ anni
tempus potuigt adexercitum contendit. Ueneti reliq̃¬
q item ciuitates cognito ad uentu cęsaris certiores fa¬
cti simul qđ ꝙͣtum in se facinus admisissent intellige¬
bant legatos qđ nomen ad omnes sanctum iniuola.¬
tumq semper fuisset retentos ase inuincula cõ iestos
promagnitudine periculi bellum parare et maxie
ea quȩ adusum nauium ꝑtinent prouidere iustitu¬
unt hoc maiore spe ꝙ multum natura loci confidebãt
Pedestria ẽe itnera concisa ex tuariis nauigationem im¬¬
peditam propter inscientiam locorum paucitatemꝙ
portuum sciebant neq nostros exertitus propter feu.¬
menti inopiam diutius apud se morari posse confide¬
bant ac iam ut omnia contra oppinionem accidissẽt
tantum se plurimam manibus posseꝙ̃ romanos neq

Expanded text:
ri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia inri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebant, neque nostros exercitus propter inopiam frumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque
Abbreviated transcription (Latin):
ante cedunt in magno impetu maris atq a perto
paucis portib interiectis quos tenet ipii omnes fere ꝗ
eo mari uti consueuerunt hent uestigales abhis fu̾it
initium retnendi silii atq uellanii ꝙͦ pereos suos
se obsides quos crasso dedissent recuperaturos eristi¬
mabant horum auctoritate finitimi adducti ut st
gallorum subita & repentina consilia eademde
causa Irebium terrasidiumq reunent. & celeritꝰ
missis legatis per suos principes in ter se coniurãt
omnia sibi comuni consilio acturos eundemq omnis
fortune exitum ẽẽ laturos reliquasq eiuitatesx
sollicitant ut in ea libertate quam amaiorib accepe¬
rant per manere ꝗͣ romanoꝵ seruitutem ꝑferre
mallent omni hora maritima celeriter adsuam sen¬
tentiam ꝑducta cõmunem legationem ad ꝑcrassum
mictunt si uelit suos recipere obsides sibi remictat.
Quib dereb cȩsar acrasso certios fastus ꝙ ip̃e aberat
longius naues int̾im longas edificari in flumine lige¬

Expanded text:
antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sGallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Lige
Abbreviated transcription (Latin):
qł cum faciat et ciuitati sese consulere ꝙ hibernis li¬
uetur et cȩsari pro eius meritis grãm refeere. hac ora.¬
tione hĩta discedit ambiorix carpin eius et uinuis q̃
audierunt adlegatos deferunt. Illi repentina re per.¬
turbati ꝗ si abhoste ea dicebantur tam̃ non negligen.¬
da extimabant maximeq hac re ꝑmouebant᷑ ꝙ cuita.¬
tem ignobilem atq humilem heburonum sua sponit

Expanded text:
bernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atq
Abbreviated transcription (Latin):
uius ferret. quo minus merito ppłi .x. accidissent. qui si a¬
licuius inuiriȩ sibi conscius fuisset non fuisse difficile
cauere: Sed eo deceptum qđ neq cõmissum ase in tellige̾t
quare timeret: Neq sine causa timendum putaret. ꝙ si
ueteris con tumeliȩ obliuĩsci uellet: num ẽt recentium ĩ¬
uiriarum qđ eo inuito iter ꝑprorunciam ꝑ iuim tentassẽt.
ꝙ heduos. ꝙ ambarros. ꝙ allo broges uessassent memoriã¬

Expanded text:
vius ferre quo minus merito populi Romani accidissent; qui si avius ferre quo minus merito populi Romani accidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriarum, quod eo invito iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas ve