comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
centib incrorsun nimie. unguib. cedente caris tenetaurdine cre
merpent sẽ uulu̾a quot digiti. Et nͥ msistenti acumins obieta ai
nenus restitissent: palmã totam ulcera int̾is iuniula t raoisto de¬
rent e uesꝰ dexteram ꝯp̃hensam dum attrectat sacerdos tictuise alei¬
busuate benelem pApprehesos ꝙ sigulatim digitos. ce entibi sienus
ĩ usum flexibil em reuocauit. Reddit᷑ ꝙ ministeno mnsanꝰ. qifererertti

Expanded text:
centibus introrsum nimie unguibus, cedente carnis teneritudine, tot inciperent esse vulnera quot digiti, et nisi insistenti acumini ossa obiecta aliquatenus restitissent, palmam totam ulcera ulterius inmersa transfoderent. Huius dexteram conprehensam dum adtrectat sacerdos, tactus salubritate benedixit adprehensosque singillatim digitos, cedentibus nervis, in usum flexibilem revocavit, redditurque ministerio manus, quae i
Abbreviated transcription (Latin):
anime medicinam. Inte̾a ex britanniis nunciat᷑ pelagianam
ꝑuersitatẽ it̾ato paucis auctorib dilatari. Rursus ꝙ ad beatis¬
obtinuerat tutaret᷑. Quoꝵ peticioni festinꝰ occurrit: dum ⁊ la¬
borib delectat᷑. ⁊ xp̃o se gratanter impendit. Cessit tandem
imiii inuidia iucta uͥtutib: nec temptare ausus ÷ quem cei
amicum eẽ iam senserat. Adiuncto itaq seuero ep̃o t̾cio sc̃ĩta¬

Expanded text:
mpore iterum et Britanniis nuntiatur Pelagianam perversitatem iterato paucis auctoribobtinuerat, tutaretur. Quorum petitione festinus occurrit, dum et laboribus delectatur et Christo se gratanter inpendit. Cessit tandem inimici invidia, victa virtutibus, nec temptare ausus est, quem Dei amicum esse iam senserat. Adiuncto itaque Severo episc
Abbreviated transcription (Latin):
tisent  paulo post enuinꝰ intuent᷑ peditem. pꝰse manu captũ ani¬
mal deducentẽ. Qbreui adiumngit : dum ille accelerat. hii mori¬
cur. &toatimqe uestigiis ꝓuolutus: crimẽ qͦd ꝯmiserat cõfitetura
So uea tociꝰ noctis spacio irretitũ se eẽ retulit. ut longtꝰ ꝓdite non
pesser. nꝰ euadendi uiam aliam reꝑisset. nͥ ut ab dugun anmnon
uere eciant p̃mium cum bñditione suscepit. Querebat intꝰ de

Expanded text:
tissent, paulo post eminus intuentur peditem, post se manu captum animal deducentem. Qui brevi adiungitur; dum ille accelerat, hi morantur, statimque vestigiis provolutus, crimen quod commiserat confitetur et ita totius noctis spatium inretitum esse se retulit, ut longius prodire non posset nec evadendi viam aliam repperisset, nisi ut abductum animal verum etiam praemium cum benedictione suscepit. 21. Quaerebat vir D
Abbreviated transcription (Latin):
est dicẽs. Exhonerate filii km̃i iaculis manꝰ : ⁊ arma ex hum̾is ur̃is reici¬
rinsecus posuerũt. Tunc b̾s amator uidens Gẽrmanum illustrissimũ
nichil hon̾is truculenti portantẽ: p̃cepit ostiariis fores eccłie ut claustͥs
arctarent. Ip̃e uero glomerata secum turba cłicoꝵ atq nobłium. iniciens¬
indiud ⁊ talib eum exhortans u̾bis atq confirmans. Satag̾e̾ te oportet
uen̾abilis frat̾. quo ĩcontaminatum atq ĩmaculatum custodias honorẽ

Expanded text:
est dicens: Exonerate, filii charissimi, jaculis manus, et arma ex humeris vestris rejiciTunc sanctus Amator videns Germanum illustrissimum nihil oneris truculenti portantem, praecepit ostiariis fores ecclesiae repagulis arctare, ipse vero glomerata secum turba clericorum atque nobilium viaxit, talibus eum exhortans verbis atque confirmans: Satagere te oportet, venerabilis frater, quo incontaminatum atque immaculatum custodias honorem
Abbreviated transcription (Latin):
tissimo deo qui dat salutẽ regib ꝑ int̾uentum beatissimi Ger¬
mani uoto supplici cõmittens: fidens animi ⁊ tanqͣm deuicto¬
qum largiente deo. ac ꝓtectore beato Germano feliciter
regnaturis:. Non multo sane dieꝵ int̾meante curriculo:
adolescens qͥdam qͦm poplitum debilis curuatura inualidũ¬
ꝑiter reddid̾at ⁊ deformem : templo b̾i pris adito sedulis ac de¬
genos sacr̃e qͣdragesimalis obseruantie dies media recognosti¬
tur. Cum ꝙ circa gallicinium nocturne laudis a frib Ageret᷑¬
le increm̃tum. Huic aliud eadem tempestate successit mua. sm
⁊ ip̃m qͦq publice multoꝵ sub oculis celebratũ. Qdam demq¬

Expanded text:
tissimo Deo, qui dat salutem regibus interventu Germani beatissimi, voto supplici se committens, fidens animi, et tanquam de victoquum, largitore Deo, ac protegente beato Germano, rerracula. Non multo dierum intermeante curriculo, adolescens quidam poplitum damno debilis pariter et deformis, templo beati Patris adito, sedulis pequae sacrae quadragesimalis observantiae dies mediare cognoscitur. Cumque circa gallicinium nocturnae functle incrementum. Huic aliud eadem tempestate successit miraculum, et ipsum quoque publice multorum sub oculis celebratum. Quidam loq
Abbreviated transcription (Latin):
num ĩ oportunũꝙ putat᷑. Qad ut fiat ꝓfiscuum. uno tm̃ e¬
odem q ñ incelebri declarabimꝰ exemplo. Recursus ex britã¬
mis. reliqͥas antiqͥssimi p̃ciosi ꝙ albani mͣris secum detulit:
atiẜ infra muros autisiodori basilicam eis conlendis edificars.
p̃fati mris nomini dedicauit. In qͣ fertur qͣmdlam religiofum¬
anxie deseruisse: qͥint̾ ceta ꝓbitatis studia id sͥ familiare effece
rat. ut signo basilice senioris insonante. corpꝰ electo cormpiẽs
Adeccłiam qͣm celerrime ꝓperaret. Dum ꝙ huiꝰmͦ erga diuinũ
seruiciũ instaret iugilanciam : una noctium cũ a ꝓp̃a egreide¬
Ctur
domo que supdicde basilice adherebat. angłicum audiuit cho¬
rum armonica ꝯtinentem cõsonancia alła cum psalmo.e

Expanded text:
mum inopportunumque putatur. Quod ut fiat perspicuum, uno tantum, emum inopportunumque putatur. Quod ut fiat perspicuum, uno tantum, eodemque non incelebri, nitemur exemplo. Reversus ex Britanniis, reliquias antiquissimi pretiosique Albani martyris secum detulit, atque infra muros Antissiodori basilicam eis condendis exaedificans, praefati martyris nomine dedicavit: in qua ferunt quemdam anxie religiosum deservisse rat, ut, signo basilicae senioris increpante, corpus e lecto corripiens, ad ecclesiam quam celerrime properaret; dumque ejusmodi erga divinum servitium instaret vigilantia, una noctium, cum a propria egrederetur domo, quae supradictae basilicae adhaerebat, angelicum audivit chorum, harmonica con
Abbreviated transcription (Latin):
teuocan. Quo ꝑdicto: Annuente. pontifice cã put trem depeosinit:
cunctis ꝙ mirantib in pace quieuit. fident̾ dixerim eum tunc
habuisse ĩ gẽrmano: qui qͦnlam qͣtriduanũ lazaꝵe clauso iam
uocanit etumulo. Hoc miracłm et tũc late patuit: ⁊ adhuc ce¬
leberrimum uoluit᷑ ꝑ ora multoꝵ. Nam et beato michomeri
ip̃o ĩ loco dem̃ceps oratorium. ẽ. constructũ: uͥ scĩ dĩ digne
uen̾antib ddnuna hodieq bñficia cumulant᷑. Illud sane ꝙ
apd̾ urbem aqͥlissimã sine ut usus freq̃ntior engolismam
cognom̃ĩat ꝑpetratum ferunt. eo robustiꝰ credit᷑: qͦeiꝰ iudicia
oculis subiecta monstrant᷑. Qͦ cum iti̾s esset cõtinuatione
delatus. digna et q̃ sane uirum decebat apłicum exceptõne
Ia quoq qͥđ ĩ eccłiis ab ip̃o dedicatis pociorẽ diuine uitartidra
euitentiam ĩ exhibendis muaculis nemo fere ambigit declara¬
m a salutarib meritoꝵ eiꝰ p̃coniis abiudicari. ĩhumanissi¬

Expanded text:
revocari. Quo praedicto annuente pontifice, caput iterum deposuit, cunctisque mirantibus, in pace quievit. Fidenter dixerim, eum tunc habitasse in Germano, qui quondam quatriduanum Lazarum clauso jam vocavit e tumulo. Hoc miraculum et tunc late patuit, et adhuc celeberrimum volvitur per ora cunctorum: nam et beato Michomeri ipso in loco deinceps oratorium est constructum, ubi sanctum Dei digne venerantibus divina hodieque beneficia cumulantur. 9. Illud sane, quod apud urbem Aquilisimam, sive, ut usus frequentior Egolismam cognominat, perpetratum ferunt, eo robustius creditur, quo ejus indicia oculis subjecta monstrantur. Quo cum itineris esset continuatione delatus, digna, et quae sane virum decebat apostolicum, exceptione Id quoque, quod in ecclesiis ab ipso dedicatis potiorem divinae virtutis evidentiam in exhibendis miraculis nemo fere ambigit declarari, a salutaribus meritorum ejus praeconiis abjudicari inhumanissi
Abbreviated transcription (Latin):
tabunalia p̾fecture: ꝓfessione aduocatiõnis ornauit. In qͦ actu dũ mł¬
tiplici laudis luce resplendẽt: sublimem gen̾e. diuiciis. morib. sortitꝰ
uxorem. Quẽ qͥdem toge p̃coniis p̃minentẽ ꝓtinꝰ respublica ad honoꝵ
p̾sumpsit ĩsignia: ducatꝰ culĩ ⁊ regimen ꝑ prouncias confẽndo. Er
co põtifici mox fut᷑o. ꝑabat᷑ eloquencia p̾dicationib: uiris doctrina
usticie. uixoris societas ad testimoniũ castitatis. Co namq t̃ꝑe territori¬

Expanded text:
bunalia praefecturae professione advocationis ornavit. In quo actu dum multiplici laudis luce resplendet, sublimem genere, divitiis, moribus sortitur uxorem. Quem quidem togae praeconiis praeminentem protinus res publica ad honorum praesumpsit insignia ducatus culmen et regimen per provincias conferendo. Ert apostolico pontifici mox futuro. Parabatur eloquentia praedicationibus, iuris doctrina iustitiae, uxoris societas ad testimonium castitatis. 2. Cum subito
Abbreviated transcription (Latin):
ĩeternum manebit iusticia: qͦd ⁊ scõ impleuit oꝑe. ⁊ głosissimo mͣrio
consetrauit: Hoc itaq dolore futor gentilis accensus : craticulã ꝯti¬
nuo parat ignitam: suꝑ qͣm cremandum dĩ mͣtem laurenciũ ꝑmenbͤ
discinderet: ut indignationis sue flãmas impiis ignib iuindicatet:. Aid
ꝓfecto totis uscerib for issimꝰ marir ⁊ urit᷑: s regnum celi pmissa ꝙ
dei fideli mente ꝑtractans: tefrigerio conscĩe uictricis exultat. Nec pe¬
nali flexus incendio ẽ: cuꝰ in pectore ĩsuꝑabilis flamnia sci sp̃c ferue¬
bat. Aut minqͥd i dere poterat momentanee cor ꝑis ustions ̃ cuins
fides eterium gchenne ex tinguebat ardorem: Supatis itag llã¬
marum miustus: om̃e mundane insame refrixit incendium. Et
ad hoc usq diabolica ꝓfecit intencio: uit ⁊ iur fidelis ad cłm suum gło¬
sus ascend̾e̾t : & crudelitas ꝑsequentiũ cum suis ignib confusa tor¬

Expanded text:
manebit justitia, quod et sancto complevit opere, et gloriosissimo martyrio consecravit? Hoc itaque dolore furor gentilis accensus craticulam continuo parat ignitam, super quam cremandum Laurentium per membra discinderet, ut indignationis suae flammas impiis ignibus vindicaret. 239 Ardet profecto totis visceribus fortissimus martyr, et uritur; sed regnum coeli promissaque Dei fideli mente pertractans refrigerio conscientiae victricis exsultat, nec poenali flexus incendio est, cujus in pectore insuperabilis S. Spiritus flamma fervebat. At nunquid cedere poterat momentaneae corporis adustioni, cujus fides aeternum gehennae 240 exstinguebat ardorem? Superatis itaque flammarum ministris, omne mundanae insaniae refrixit incendium; et ad hoc usque diabolica profecit intentio, ut et vir fidelis ad Deum suum gloriosus ascenderet, et crudelitas persequentium cum suis ignibus confusa tor
Abbreviated transcription (Latin):
dum: congregatis uiopum turbis: eccli̾asticum censum religiosasi¬
beralitate duulit. Qm ꝓfumndum spiritalis uiri ⁊ qͣm celeste consiliũ
ut egenis consuleret: ⁊ multitudine consumente q̃ dederat. ĩuemre
non posset qͦo raperet ꝑsequutor: illam nimirum sequiitꝰ sentenciã¬

Expanded text:
dum, congregatis inopum turbis ecclesiasticum censum religiosa lidum, congregatis inopum turbis ecclesiasticum censum religiosa liberalitate divisit. Quam profundum spiritalis viri, et quam coeleste consilium, et ut egenis consuleret, et multitudine consumente quae dederat, inveniri non posset, quod raperet persecutor; illam nimirum secutus sententi
Abbreviated transcription (Latin):
antistes. cum impietatẽ
scuientis mundi ꝑtorm̾enta suꝑaret: ⁊ regnis esset celestib iam uici¬
nus: cum uideret eũ paterna de morte tristissimũ: ita illum spũ ꝓphe
ris. Unde apparet frẽs kñi beatũ laurencium ñ de sacerdotif sui uicto¬
tia habuisse tristiciam: s doluisse qͥa ñ eciam ip̃e mundũ cum suo ꝑnt̾
sacerdote uincebat. Noli inqͥt fui mestug esse. post endium me seque¬
ris hoc est noli tristis esse uelut apud sculim derelictus: Nam ñ te
fides ura ꝑ tua: morte priuabit. Nulla te demor mes transitu. quo ego
gaudeo ꝑturbet anxietas: quia mox ⁊ tu habiturus es detua passio¬
ne letriciam. Nere b̾i lautencii gła singularis : qui tantũ cedeosuo ose¬
quutus est gt̃e. ut̃ ei maitir de m̃tirio ꝓphetaret: qͣm pro suoꝵ preto¬
gatiua mentoꝵ Ante uictoria letifica uit. qͣm pugua terreret. Er¬
gonit compit ore sacerdotis ⁊ martiris. se quoꝙ onĩimodis assumen¬

Expanded text:
antistes, cum impietatem saevientis mundi per tormenta superaret, et regnis esset coelestibus jam vicinus, videretque eum paterna de morte tristissimum, ita illum spiritu prris. Unde apparet, carissimi, beatum Laurentium non de sacerdotis summi victoria habuisse tristitiam, sed doluisse, quia non ipse mundum cum suo pariter sacerdote vincebat. Noli, inquit, fili, moestus esse, post triduum me sequeris: hoc est, noli tristis esse, velut apud saeculum derelictus; nam nec te fides, vitaque tua tali morte privabit; nulla te de meo transitu, quo ego gaudeo, perturbet anxietas; quia mox et tu habiturus es de tua passione laetitiam. Vere beati Laurentii gloria singularis, qui tantum de Deo suo consecutus est gratiae, ut ei martyr de martyrio prophetaret, quem pro suorum praerogativa meritorum ante victoria laetificavit, quam pugna terreret. Ergo, ut comperit, ore sacerdotis et martyris, se quoque omnimodis assumen
Abbreviated transcription (Latin):
illo milites tenuerunt beatum laurencium ÷ ⁊ duxerũt
&e tradiderunt eũ parthenio tribuno. Cadem hora parche¬
nius tribunꝰ nunciauit decio imꝑatori: qͦd laurenciꝰ qͥ habebat the
est ualde: ⁊ ferit sibi beatum laurenciũ p̃sentari. Qͤm ita aggredr᷑
decius cesar dicens. Ubi sunt thesauri eccłie. qͦs apud te cognoui¬
mus ẽẽ reconditos: Beatus laurenciꝰ ñ respondit ei ullum u̾bum.
Codem die tradidit eũ deriꝰ cesar ualeriano p̃fecto pretorii diceus.
hx quire thesauros diligent: & sacrificet diis. Qͦd si noluerit sacri¬
Uicario ĩ custodiam. nomĩe ypolito. Ille uͦ beatum laurenciũ reclu¬
sit ĩ carcere cum multis. Erat aũt ibi homo ĩ custodia multo temꝑe
gentilis. nomĩe lucillus: qͥ plorando amissis oculis cecus factꝰ fuiat.¬

Expanded text:
illo milites tenentes beatum| laurentium . duxerunt et tradiderunt eum partenio tribuno| Eadem hora partenius tribunus nunciauit decio imperato| ri . ello milites tenentes beatum| laurentium . duxerunt est ualde . et fecit sibi beatum| laurentium praesentari . quem ita adgreditur . decius cesar dicens; Vbi sunt thesauri| quos apud te cognouimus esse reconditos? Beatus laurentius non respondit ei ullum| Eadem die tradidit eum decius cesar ualeriano praefecto dicens; Exquire thesauros| diligenter et sacrificet diis; Quod si noluerit sacriuicario in custodiam nomine ypolito;| Ille uero beatum laurentium reclusit in carcerem . cum multis; Erat autem ibi homo| in custodia multo tempore gentilis . qui plorando amissis oculis . cecus fa
Abbreviated transcription (Latin):
penses: faciam que hortaris. Dicit ei beatus laurenciꝰ. Audi me. ⁊ que
& baptirauit eum. Et extersus aqͣ: cepit dic̾e̾ ypolitꝰ. Uideo animas
ĩnocencium letas gaudere. Et dixit ad beatum laurenciũ cum lacͥinis.
Tunc mandauit ad ypolitum ualei. anꝰ: ut adduce̾t ad palacium
sent ambo simul ante conspectũ ualeriani: ualerianus dixit ad
beatum laurenciũ. Iam depone ꝑtinaciam: ⁊ thesauros eccłi̾e qͦs
apud te cognouimꝰ esse reconditos manifesta. Bcatus laurencius
dens ualerianus: dixit ad ypolitum. In tua pollicitacione habeat
triduo inducias. Ab eodẽ die collegit cetos ⁊ elaudos ⁊ dediles ⁊ pau¬
declarare. Completis aũttrib¬

Expanded text:
penses .| faciam quod ortaris; Dicit ei beatus laurentius; Audi me et quę Et babtizauit eum; Et extersus ex aqua . coepit dicere ypolitus; Vidi ani| mas innocentium letas gaudere; Et dixit ad beatum laurentium .| cum lacrimis; Tunc mandauit ad ypolitum ualerianus| ut adduceret ad palaciumsent ambo simul ante| conspectu ualeriani . ualerianus dixit ad beatum laurentium| Iam depone pertinaciam . et thesauros aecclesię quos apud te cognouim| esse reconditos . manifesta; Beatus laurentiuspondit ualerianus| ad ypolitum; In tua pollicitacione abeat triduo inducias;| Ab eodem die collegit beatus laurentius declarare; Conpletis aut
Abbreviated transcription (Latin):
dare : & illunuĩabit te. Respondit lucillus: ⁊dixit. Ego semꝑ deside
taaqua dixit ad eum. Om̃ĩa ĩconfessione lauant᷑. Tu aũt annũ
est sub poncio pilato: At ille respondit. Crecdo. Ipm̃ qͥ mortuus est
⁊ sepultus: ⁊ post tercium diem resurrexit: At ille ꝑẽndit. Credo.¬
Et ascendit in celum : inde uenturus ÷ iudicare uiuos ⁊ mortuos ⁊¬

Expanded text:
are . et inluminabit te;| Respondit lucillus et dixit; Ego semper desiderta aqua . dixit ad eum; Omnia in confessione lauantur;| Tu est sub pontio pilato? At ille respondit;| Credo; Ipse qui mortuus est et sepultus . et post tercia die resur| rexit? At ille respondit; Credo; Ascendit ad celum inde uenturus| est iudicare uiuos et mortuos
Abbreviated transcription (Latin):
stum me p̾side ĩ iudea hebreoꝵ deus cum misisset ⁊ ⁊ uidissent eum ce¬
cos illuminare. lepsos mundasse. ꝑalititos curasse. demones ab ho¬
miuib fugasse. mortuos suscitassẽ. imꝑasse uentis. Ambulasse sicris¬
pedib suꝑ undas maris. ⁊ multa mirabilia alia fecisse: cum om̃is
populus iudorꝵ di filium eẽ dice̾t : inuidiam contͣ eum passi sũt pͥn¬
cipes sacerdotum ⁊ tenuerũt eum: & mͥ tradiderũt. Et alia pro aliis
didi ita eẽ: ⁊ flagellatum tradidi illũ in arbitrio eoꝵ. Iuiaũt crucifixerũt
eum: & sepulto custodes adhibuerunt. Ille uͦ militib meis custodientib:
die tercia resurrexit. In tantum aũt exarsit neqͥcia iudeoꝵ: ut darent pe¬
cuniam militib et dice̾nt. Dicite qͥa discipłi eiꝰ corpꝰ ip̃ius furati sunt. S
custodes cum accrepissent pecuniam: qͦd fcm̃ fu̾at tacere ñ potuert. Nlam
& illum surrexisse testati sunt se uidisse: et a iudeis pccuniam accepisse.

Expanded text:
taque me praeside in Judaeam Deus Hebraeorum cum misisset, et vidissent eum caecos illuminasse, leprosos mundasse, paralyticos curasse, daemones ab hominibus fugasse, mortuos pedibus super undas maris et multa alia mirabilia fecisse, cum omnis populus Iudeorum hunc dei filium diceret: invidiam contra eum passi sunt principes sacerdotum et tenuerunt eum et michi tradiderunt et alia pro alliisdidi ita esse, flagellatum tradidi illum arbitrio eorum. Illi autem crucifixerunt eum et sepulto custodes adhibuerunt. Ille autem, militibus meis custodientibus, die tercio resurrexit. In tantum autem exarsit invidia eorum, ut darent pecuniam eis, dicentibus: 'Dicite: discipuli eius corpus illius rapuerunt'. Sed cum accepissent pecuniam, quod factum fuerat tacere non potuerunt; nam et illum resurrexisse testati sunt se vidisse et a Iudeis pecuniam accepisse.
Abbreviated transcription (Latin):
fumus. Unde nobiscum sepissime colloquebam᷑. ⁊ dei tremenda iu¬
dicia pre õcul.s nr̃is posita considerabamꝰ dicentes. Iustus es dñe: et
rectũ uidicium tuũ. Piter ꝙ dolentes. gementes ⁊ flentes: orabamꝰ

Expanded text:
fuimus. Unde nobiscum saepissime colloquebamur, et Dei tremenda jufuimus. Unde nobiscum saepissime colloquebamur, et Dei tremenda judicia prae oculis nostris posita considerabamus, dicentes: Justus es, Domine, et rectu
Abbreviated transcription (Latin):
mano fulte presidio: licet post eiꝰ obitum urbs ypponiensis incolis de¬
stituta. ab hostibus fuerit concremata. Et si inter hec mala cuiusdam
sapientis sentencia consolabatur dicentis. non etit magnus magnu
putans qd̾ cadunt ligna ⁊ lapides ⁊ moriuntur mortales. H̃ gͦ omnia
ille ut erat alte sapiens cotidie ubertim plangebat ac creuit q mero¬
rib ⁊ lamentationib eius ut eciam adhuc ĩ suo statu cõsistentẽ ad eã¬
dem ypponiensium regionum cuutatem ab hisdem hostib ueniretur
obsidendam. Qm̃ in eius erat dunc defensionem constitutꝰ comes qͦn¬
dam bonefacius cum fede gochoꝵ federatoꝵ exercitu. Qmͣ urbem fer¬
me quatuordecim mensib conclusam obsecletunt. Nam ⁊ littus illi
marinum interclusione abstulerunt ⁊̃ qͦ eciam ipi nos de uicino cum
alus nris ep̃is confugeramus ÷ ĩ eademq om̃i eiꝰ obsidionis temꝑe

Expanded text:
mano fultae praesidio; licet post ejus obitum urbs Hipponensis incolis demano fultae praesidio; licet post ejus obitum urbs Hipponensis incolis destituta ab hostibus fuerit concremata. Et se inter haec mala cujusdam sapientis sententia consolabatur, dicentis: Non erit magnus magnum putans, quod cadunt ligna et lapides, et moriuntur mortales. Haec ergo omnia ille, ut erat alte sapiens, quotidie ubertim plangebat. Accrevitque moeroribus et lamentationibus ejus, ut etiam adhuc in suo statu consistentem ad eamdem Hipponensium-Regiorum civitatem ab iisdem hostibus veniretur obsidendam: quoniam in ejus tunc fuerat defensione constitutus comes quondam Bonifacius cum Gothorum foederatorum exercitu, quam urbem ferme quatuordecim mensibus conclusam obsederunt: nam et littus illi marinum interclusione abstulerunt. Quo etiam ipsi nos de vicino cum aliis nostris coepiscopis confugeramus, in eademque omni ejus obsidionis tempore
Abbreviated transcription (Latin):
re ⁊ duto hostib seruire: hymnos dei ⁊ laudes eccł̃iis deꝑisse. Edificia es¬
clesiaꝵ qͣmplurimis locis ignib concremata ⁊ sollempnia q̃ deo debent᷑
de propriis locis desisse ⁊ sacrificia: sacram̃ta diuina uel ñ queri. uel que¬
renti qui tradat. non facile repperiri. In ip̃is moncium siluis. caĩnis q¬
petratum ⁊ speluncisꝰ fugientes. uel aliquas ꝙ munitiones: aliosexpug¬
natos fuisse ⁊ interceptos : alios ita necessariis sustentaculis euolutos atꝙ
priuatos: ut fame comitabescerent. Ip̃os quoq eccłiaꝵ p̃positos ⁊ cle¬
ticos. qui forte dei beneficio uel eos ñ incutrerent. uel incurrentes euase¬
om̃ia quib fulciendi essent subuenire posse: uix tres suꝑstites ex innume¬
rabitib eccłias. hoc est cartaginensem. ypponiensem. ⁊ certensem. que
dei beneficio excise non sunt: ⁊ earum ꝑmanent cuutates : ⁊ diuino ⁊ hu¬

Expanded text:
re ac duro hostibus deservire; hymnos Dei et laudes de ecclesiis deperisse, aedificia ecre ac duro hostibus deservire; hymnos Dei et laudes de ecclesiis deperisse, aedificia ecclesiarum quam plurimis locis ignibus concremata, solemnia quae Deo debentur de propriis locis desiisse sacrificia, sacramenta divina vel non quaeri, vel quaerenti qui tradat non facile reperiri; in ipsas montium silvas et cavernas petrarum et speluncas confugientes, vel ad quasque munitiones, alios fuisse expugnatos et interfectos, alios ita necessariis sustentaculis evolutos atque privatos, ut fame contabescerent; ipsosque Ecclesiarum praepositos et clericos, qui forte Dei beneficio vel eos non incurrerant, vel incurrentes evaseomnia quibus fulciendi essent subveniri posse: vix tres superstites ex innumerabilibus Ecclesias, hoc est, Carthaginensem, Hipponensem, et Cirtensem, quae Dei beneficio excisae non sunt, et earum permanent civitates, et divino et hu
Abbreviated transcription (Latin):
nec ip̃is eccłiarum ornam̃tis. siue instrum̃tis. uel edificiis. Et hanc fero¬
cissimam hostium grassacionẽ ⁊ uastationem ille homo dei ⁊ factam
fuisse ⁊ ficri. non ut ceteri hominum senciebat ⁊ cogitabat⁊ s alcius
ac ꝓfundiꝰ ea considerans: &e ĩ hiis animarum p̃cipue uel ꝑicula uel
mortes ꝑuidens solito ampliꝰ. Qm̃ sicut scriptum est. qui apponit scien¬
ciam apponit dolorem: & cor intelligens heret ossib. Fuerunt ci lacͥme
panes die ac nocte. Amarissimam ꝙ ⁊ lugubrem pre cet̾is sue senectutis
iam pene extremam ducebat ac tolerabat uitã. Nidebeo enim illehomo
lios hostili nece extinctos÷ alios effugatos atꝙ dispsos: ecclias. sacer
sipatos. Et in hiis alios tormentis defecisse: alios gladio interemptos ẽẽ :¬
alios in captiuitate perclita anime ⁊ corꝑis integritate. ac fide. malo mo¬

Expanded text:
nec ipsis ecclesiarum ornamentis seu instrumentis vel aedificiis. Et hanc feronec ipsis ecclesiarum ornamentis seu instrumentis vel aedificiis. Et hanc ferocissimam hostium grassationem et vastationem, ille Dei homo, et factam fuisse et fieri, non ut caeteri hominum sentiebat et profundius ea considerans, et in his animarum praecipue vel pericula vel mortes praevidens, solito amplius quoniam, ut scriptum est, Qui apponit scientiam, apponit dolorem ; et, Cor intelligens, tinea ossibus  fuerunt ei lacrymae panes die ac nocte , amarissimamque et lugubrem prae caeteris suae senectutis jam pene extremam ducebat ac tolerabat vitam. Videbat enim ille homolios hostili nece exstinctos, alios effugatos atque dispersos; Ecclesias ssipatos; et in his alios tormentis defecisse, alios gladio interemptos esse, alios in captivitate, perdita animi et corporis integritate ac fidei, malo mo
Abbreviated transcription (Latin):
omnib uolens ⁊ ualentib multa libroꝵ suoꝵ legere÷ & ñ ualentib ex u¬
troq diuino testamento uet̾ĩ ⁊ nouo. p̾missa prefatione p̃cepta diuina
seu uetita ad uite regulam ꝑtinencia exterpsit: at exhus unũ codicẽ
fecit. Ut qui uellet legẽt ⁊ atq in eo uel qͣm obediens deo iobediens ꝙ
agnosceret: ⁊ hoc opus uoluit speculum appellare. Nenim breui conse¬
quente temꝑe. diuiua uoluntate ⁊ potestate ꝓuenit: ut magnꝰ ingens
nauib affrice influxisset ⁊ irruisset ⁊ uniuersa ꝙ loca mauritaniarum.
etiam ad alias nr̃as transiens ꝓuincias ⁊ regiones: om̃i seuiens attocita¬
te ⁊ crudelitate. cuncta q̃ potuit spoliatione. cedib. diuersis q tormen¬
tis. incendiis. aliis ꝙ ĩnumerabilib ⁊ infandis malis depopulata ÷.
li sexii. nulli ꝑcens etati : nec ip̃is dei sacerdotib uel minis

Expanded text:
omnibus volens, et valentibus multa librorum legere, et non valentibus, ex uomnibus volens, et valentibus multa librorum legere, et non valentibus, ex utroque divino Testamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praeceptgulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum appellari. Verum brevi consequenti tempore divina voluntate et potestate provenit, ut manus ingens navibus Africae influxisset et irruisset: universaque per loca Mauritaniarum etiam ad alias nostras transiens provincias et regiones, omni saeviens crudelitate et atrocitate, cuncta quae potuit, exspoliatione, caedibus, diversisque tormentis, incendiis, aliisque innumerabilibus et infandis malis depopulata est; nulli sexui, nulli parcens aetati, nec ipsis Dei sacerdotibus vel ministris,
Abbreviated transcription (Latin):
iam pene inorienti iuiuenis honore ⁊ maiestate uenerabilis ⁊ statu
celsus ⁊ clariis aspectu: ⁊ qͦm assistentem sibi uix posset humanus
aspectus oculis carnalib intueri ⁊ ñ qd̾ talem uidere poterat de seculo
recessurus. At ille ñ sine qͣdam animi ⁊ uocis indignatione: infre¬
muit ⁊ dixit. Pati timetis: exire non uultis: qͥd faciam uob̾: Ante¬
pus dictau̾at: ⁊ quecumq ĩ hiis recognouit aliter qͣm esse hab eccłia¬
stica regula a se fuisse dictata ⁊ scripta: cum adhuc eccl̃iasticum usum
minꝰ sciret. uiniꝰq sapuisset : a semet ip̃o rep̃hensa ⁊ correcta sũt. Unde
eciam duo cõscripsit uolumina: quoꝵ est titulus de recensione libroꝵ.
non nullis fratrib conquerebat᷑: licet eos post modum emendasset. Imꝑ¬
fecta etiam quedam libroꝵ suoꝵ preuentus morte dereliqͥt. Quiq ꝓdesse

Expanded text:
iam paene morienti iuuenis honore et maiestate uenerabilis, statu iam paene morienti iuuenis honore et maiestate uenerabilis, statu celsus et clarus aspectu et quem adsistentem sibi uix possit humanus aspectus oculis carnalibus intueri, nisi quod talem uidere iam poterat de saeculo recessurus. adque ille non sine quadam animi et uocis indignatione infremuit et dixit: pati timetis, exire non uultis, quid faciam uobpus dictaverat: et quaecumque in his recognovit aliter quam sese habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta, cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret, minusque sapuisset, a semetipso et reprehensa et correcta sunt. Unde etiam duo conscripsit volumina, quorum est titulus, De recensione libroruma nonnullis fratribus conquerebatur, licet eos postmodum emendasset. Imperfecta etiam quaedam suorum librorum praeventus morte dereliquit. Quique prodesse
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere. Hoc eñ dixerat: ad illud qͦs homines de homine nosse pote
Quiꝰdam quodã coep̃i ⁊ familiarissimi amici: in extremis uite de talib
freq̃ntissime referebat dictum. Ad quem cum ad iusitandũ iam morti
ꝓpinqͣntem uentitasset. ⁊ ille magnus gestu se deseculo exitutum signi¬
ficaret ⁊ atꝙ a se illi esset responsum. adhuc eum ccͣce necessarium ui¬
uere posseillum. ne putaret᷑ huiꝰ uite tenere cupiditatem: respondisse.
Si nuqͣm bene. si aliqͣndo. quare ñ modo: Et talem sentenciã mira¬
batur. ⁊ laudabat hominem ꝓtulisse. deum. quidem timentẽ t ue¬
rumptam̃ ĩ uilla natum ⁊ nutritum: s non multa lectionis erudi¬
tum sciencia. Contra illum scilic sensum egrotantis ep̃i de qͦ sc̃s in
quidam de collegis ⁊ sacerdotib nr̃is infirmitate depressus. ⁊ de appro
piuqͣnte morte sollicitus. cõmeatum sͥ precaret᷑: astitit dep̾canti ⁊

Expanded text:
vivere. Hoc enim dixerat ad illud quod homines de homine nosse potervivere. Hoc enim dixerat ad illud quod homines de homine nosse poterCujusdam quoque coepiscopi, et familiarissimi sui amici, in extremis vitae de talibus frequentissime referebat dictum: ad quem cum visitandum jam morti propinquantem ventitasset, et ille manus gestu se de saeculo exiturum significaret, atque a se illi esset responsum, adhuc eum Ecclesiae necessarium vivere posse; illum, ne putaretur hujus vitae teneri cupiditate, ei respondisse: Si nunquam, bene; si aliquando, quare non modo? Et talem sententiam mirabatur et laudabat hominem protulisse, Deum quidem timentem, verumtamen in villa natum et nutritum, sed non multa lectionis eruditum scientia: contra illum scilicet sensum aegrotantis episcopi, de quo saqpinquante morte sollicitus commeatum sibi precaretur, adstitit deprecanti et
Abbreviated transcription (Latin):
culpa suffragatori tribueret᷑: ⁊ ne ꝑfreq̃nciam imꝓbis ꝯuiuoꝵ insti
in ultimo uite constituti audisse sapientissimum ⁊ pussimũ respon¬
sum: ⁊ multum laudabat ac p̃dicabat. Nam cum ille uenerabilis
nltima iaceret egritudine. ⁊ a fidelib honoratis lecto eiꝰ astantib ⁊ u
dentib eum de seculo migraturum : ⁊ ab hoc merentib tanti ac talis
antistitis eccłiam posse priuare u̾bi ⁊ sacram̃ti ũbi dei dispensatione.¬
ae rogatet᷑ cum lacriis ut sibi a dño uite posceret cõmeatum: eũ illis
cdixisse. Non sic uixi ut me pudeat int̾ uos uiu̾e : s nec mori timeo: qr
bonum dnm̃ habemus. Et in hiis nr̃ augustinꝰ senex. elimata ac libe¬
rata admirabatur ⁊ laudabat uerba. Ideo enĩ eum dixisse intelligend̾
esse nec mori timeo: quia bonum dñm habemus: ne crederet᷑ p̃fidens
purgatissimis morib p̃misisse: non sic uixi. ut me pudeat inter uos

Expanded text:
culpa suffragatori tribueretur. Et ne per frequentiam in patriae conviculpa suffragatori tribueretur. Et ne per frequentiam in patriae conviin ultimo vitae constituti audisse sapientissimum et piissimum responsum, et multum laudabat ac praedicabat. Nam cum ille venerabilis ultima jaceret aegritudine, et a fidelibus honoratis lecto ejus astantibus, et videntibus eum de saeculo ad Deum migraturum, et ob hoc moerentibus tanti ac talis antistitis Ecclesiam posse privari verbi et sacramenti Dei dispensatione, rogaretur cum lacrymis, ut sibi a Domino vitae posceret commeatum, eum illis dixisse: Non sic vixi, ut me pudeat inter vos vivere; sed nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus. Et in his noster Augustinus senex elimata ac librata admirabatur et laudabat verba. Ideo enim eum dixisse intelligendum esse, Nec mori timeo, quia bonum Dominum habemus; ne crederetur praefidens de suis purgatissimis moribus praesumpsisse, Non sic vixi, ut me pudeat inter vos
Abbreviated transcription (Latin):
cationib uͦ modum tenebat ut ab apło definitum: ut ñ nisi uidu¬
as ⁊ pupillas ĩ tribulationib constitutas uisitaret. Et si forte ab
egrotantib ob peteret᷑ ut ꝓ eis ĩ presenti dnm rogaret. eis ꝙ manũ
impon̾et: sine mora ꝑgebat. feminarum aũt monastena ⁊ ñ¬
nͥ urgentib necessatib uisitauit. Seruandum qͦq ĩ uita ⁊ morib
hominis dei referebat qd̾ ĩ instituto scẽ memorie ambrosii cõpererat
ut inxorem cuiqͣm nũqͣm posceret. uͨ militare uolentẽ ad hoc cõmen¬
aaret: nͨ ĩ sua patria pecitum ire ad conuiuum. De singulis reb¬
p̾sentans causas. scil nec dum int̾ se coniugati iurgarent: ei maledi¬
cerent ꝑ quem cõiuncti essent: s plane ad hoc sibi iam cõsencientes
intesse debere sacerdotem: ut uel coꝵ iam pacta uel placita firmaren¬
tur. uel benedicerent᷑. Et ne milicie comendatus ac male agens eius

Expanded text:
ationibus vero modum tenebat ab apostole definitum, ut nonnisi pupillationibus vero modum tenebat ab apostole definitum, ut nonnisi pupillos et viduas in tribulationibus constitutas visitaret . Et si forte ab aegrotantibus ob hoc peteretur, ut pro eis in praesenti Dominum rogaret, eisque manus imponeret; sine mora pergebat. Feminarum autem monasteria nonnisi urgentibus necessitatibus visitabat. Servandum quoque in vita et moribus hominis Dei referebat, quod in instituto sanctae memoriae Ambrosii compererat, ut uxorem cuiquam nunquam posceret, neque militare volentem ad hoc commendaret, neque in sua patria petitus iret ad convivium. De singulis rebus reddens causas, scilicet ne dum inter se conjugati casu jurgarent, ei maledicerent per quem conjuncti essent: sed plane ad hoc sibi jam illis consentientibus petitum interesse debere sacerdotem, ut vel eorum jam pacta et placita firmarentur, vel benedicerentur. Et ne militiae commendatus ac male agens, ejus
Abbreviated transcription (Latin):
quas ꝑsonas scõꝵ ep̃oꝵ concilia ĩ exceptis posuerũt. Dicebat uͦ. quia si
Ade sorore ⁊ nepte secum cõmorantib nulla nasci possit suspitio mala: tñ
Et qd̾ ad ea se eciam illi a foris intrarent dehiis posse offendiculum Aut
scandalum infirmis nasci. Et illos qui cum ep̃o uel quoliq clerico forte
manerent ÷ ex illis omnib feminaꝵ ꝑsonis posse una cõmorantibus
aut aduentantib. aut temptationib ꝑire: Aut certe malis hominum
suspitõnib pessimne distamati. Ob hoc engo dicebat nunqͣm feminas
debere cum seruis dei cciam castissimas una manere domo. neer
dictum est Aliqͥd scandalum uel offendiculũ tali exemplo ponere¬
tur infirmis. Et si forte ab aliquib feminis ut iuderet᷑ uel salu¬
taret᷑ togabat᷑: nũqͣm sine clericis testib ad eas intrabat: uelso¬
lus cum solis nũqͣm est loquutus. nͨ secretoꝵ aliqͥd int̾esset. In uisi

Expanded text:
um episcoporum concilia in exceptis posuerunt. Dicebat vero, quia etsi um episcoporum concilia in exceptis posuerunt. Dicebat vero, quia etsi de sorore et neptibus secum commorantibus nulla nasci posset mala suspicio; tameet quod ad eas aliae etiam a foris intrarent, de his posse offendiculum aut scandalum infirmioribus nasci; et illos qui cum episcopo vel quolibet clerico forte manerent, ex illis omnibus feminarum personis posse una commorantibus vel adventantibus, aut tentationibus humanis perire, aut certe malis hominum suspicionibus pessime diffamari. Ob hoc ergo dicebat, nunquam debere feminas cum servis Dei, etiam castissimis, una manere domo, ne, ut dictum est, aliquod scandalum aut offendiculum tali exemplo poneretur infirmioribus: et si forte ab aliquibus feminis ut videretur vel salutaretur, rogabatur; nunquam sine clericis testibus ad eum intrabant, vel solus cum solis unquam est locutus, nec si secretorum aliquid interesset. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
i saciones in peccatis. Et ut dum quisꝙ offerret ininꝰ suum ad abarei
⁊ illic recõdatus fuent qͦs frat̾ suus habebat aliqͥd aduersus illum.
relui quendum esse minus ad altare: acꝙ eunidũ quo frĩ reconciliant᷑.
⁊ tunc ueniendũ ⁊ munꝰ ad altare offerendum. Siuͦ ip̃e aduensus fia¬
trem suum̃ aliqͥd haberet: corriꝑe eum debere ĩ parte. Et si cum Audis¬
set: lucratus esset suum. frem̃. Siminꝰ adhibendum esse unum dut
obediret: esset illi ut echnicus ⁊ publicanus. Et illud addens ut peccan¬
tti ⁊ ueniani petenti: nen solum sepcies. s septuagies septies delictum re¬
laxaretur : sicut quisq a dño cotidie sibi postulat relaxare. feminarũ
germana soror : que uidua deo seruiens multo temꝑe usq ĩ diem obitꝰ
sui: p̃posita ancillaꝵe dei uixit. S ne fr̃is sui filie que ꝑit̾ deo setuiebant:¬

Expanded text:
cusationes in peccatis , et dum quisque offerret munus suum ad altare, cusationes in peccatis , et dum quisque offerret munus suum ad altare, et illic recordundum quo fratri reconcilietur, et tunc veniendum, et munus ad altare offerendum . Si vero ipse adversus fratrem suum aliquid haberet, corripere eum debere in parte; et si eum audisset, lucratus esset suum fratrem: sin minus, adhibendum esse unum aut obediret, esset illi ut ethnicus et publicanus. Et illud addens, ut fratri peccanti et veniam petenti, non septies, sed septuagies septies delictum relaxetur , sicut quisque a Domino quotidie sibi postulat relaxari. CAPUT XXVIgermana soror, quae vidua Deo serviens multo tempore usque in diem obitus sui praeposita ancillarum Dei vixit. Sed nec patrui sui filiae, et frat
Abbreviated transcription (Latin):
ueũ abilis memorie ambrosiꝰ intalib necessitatib indubitant̃ esle fac en¬
aumib ⁊ł dixt r lerꝑpsit. Sed ⁊ de neglecto a fidelib oacofilatio ⁊ seoatatio amn
aura te nees alta uuferentur aliquando ⁊̃eccsia loquens admonebat: quodl
eciam beatissimum ambrolium se presente in eccł̃ia tractauisse nobis
sumptib ꝙ cõmunib: alebantur & uestiebant᷑. Et ne quis facili ui¬
ratione eriam ad ꝑiurum detidisset ÷ ⁊ ĩ eccłia populo predicauit ⁊
suis instituerat. nequis iuraret: nead mensam quidem. Ca si ꝓlap¬
sus fecisset: unam de statutis ꝑdebat pocionem. Numerus em̃ erat
sius secum cõmorantib ⁊ cõuiuantib  poculoꝵ prefixus. Indiscipli¬
uatis quoꝙ ⁊ tͣnsgresionis suorum̾ a regula recta ⁊ honesta ⁊ argue¬
bat ⁊ tolerabat qͣntum decebat ⁊ oportebat intalib. Precipue do¬
conas ne tiuꝰ qͣm cor declinaretut in ũba maligna: ad extusandas cdu¬

Expanded text:
lis memoriae Ambrosius in talibus necessitatibus indubitanter esse faciendum, et dixit, et scripsit . Sed et de neglecto a fidelibus gazophylacio et secretario, unde altari necessaria inferuntur, aliquando in ecclesia loquens admonebat: quod etiam beatissimum Ambrosium se praesente in ecclesia tractavisse, nobis sumptibusque communibus alebantur et vestiebantur. Et ne quisquam facili juratione etiam ad perjurium decidisset, et in ecclesia populo praedicabat, et suos instituerat, ne quis juraret, ne ad mensam quidem. Quod si prolapsus fuisset, unam de statutis perdebat potionem: numerus enim erat suis secum commorantibus et convivantibus poculorum praefixus. Indisciplinationes quoque et transgressiones suorum a regula recta et honestate, arguebat, et tolerabat quantum decebat et oportebat: in talibus praecipue docens, ne cujusquam cor declinaretur in verba maligna ad excusandas ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ut̾riq ferueant caritate: ⁊ utriꝙ placcant caritate. Que disceptacio
si alit̾ non potuerit terminari : quantum mͥ uidet᷑ qui maneant ⁊ qui
fugiant: sorte eligendi sunt. Q̾ enim dixerint se pociꝰ fug̾ẽ debete Aut
timidi iudebuntur: qr imminens malũ sustinere noluerunt. Ait stto¬
gantes quia se magis qui seruandi essent: necessanos eccłie iudicarũt.
Deinde fortassis hii qui meliores sunt eligant ꝓ frattib animas pone:
⁊ hi seruabunt᷑ fugiendo. quorim est minus utibis uita: q minor con¬
ulensi ⁊ gubnancr pericios. Pr oamen s pie sa pumre. cutiao iee¬

Expanded text:
utrique ferueant caritate et utrique placeant caritati. quae disceptatio utrique ferueant caritate et utrique placeant caritati. quae disceptatio si aliter non potuerit terminari, quantum mihi uidetur, qui maneant et qui fugiant, sorte legendi sunt. qui enim dixerint se potius fugere debere, aut timidi uidebuntur, quia imminens malum sustinere noluerunt, aut adrogantes, quia se magis, qui seruandi essent, necessarios ecclesiae iudicarunt. deinde fortassis hi, qui meliores sunt, eligant pro fratribus animas ponere et hi seruabuntur fugiendo, quorum est minus utilis uita, quia minor consulendi et gubernandi peritia; qui tamen, si pie sapiunt, co
Abbreviated transcription (Latin):
uate potenciã. S id̾o querimꝰ qͥd nos facere debeamꝰ ⁊ ne i hominior
expectando diuina miracula temptare d̾m uuidicemꝰ. Non qͥdem talis
cõmune periculũ est mercatoꝵ atꝙ nautarum. Uenim ab sit ut anti
pendenda sic hec nainis nr̃a. ut debeant eam naute ⁊ maxiie gubna¬
tor ꝑiclitantem deserere: & iam sibi scapham transiliendo uel eti am
natando possint confug̾e̾. Quib enim inetuimꝰ ne nr̃a desertione
pereant: non temꝑalem mortem q̃ qͣndoꝙ uentura. ẽ. s eternam.
que potest si non caueatur uenire.⁊ potest si caueatur eciam ueni
onmes laicos esse morituros: ut simul finiant hanc iu¬
tam cui sunt clerici necessarii: Aut cur ñ speremus
sicut aliqͦs laicos. sic etiam clericos remansuros. a quib eis necessanum
ministenim ualeat exhiberi: qͣmqͣm sunt̾ dei ministros inde sit dĩcep¬
tatio qui eoꝵ maneant ne fuga omniũ ⁊ qui eoꝵ fugiant ne morte¬
eoꝵ ominum deseratur ecͣca: Tale quippe certamen erit int̾ eos: ubi

Expanded text:
uare potentiam. sed ideo quaerimus, quid nos facere debeamus. ne in omnibus expectando diuina miracula temptare dominum iudicemur. non quidem talis commune periculum est mercatorum atque nautarum. uerum absit, ut tanti pendenda sit haec nauis nostra, ut debeant eam nautae et maxime gubernator periclitantem deserere, etiam si in scapham transiliendo uel etiam natando possit effugere. quibus enim metuimus, ne nostra desertione pereant, non temporalem mortem, quae quandoque uentura est, sed aeternam, quae potest, si non caueatur, uenire et potest, si caueatur, etiam non omnes laicos esse morituros, ut simul finiant hanc uitam, cui sunt clerici necessarii? aut cur non speremus sicut aliquos laicos sic etiam clericos remansuros, a quibus eis necessarium ministerium ualeat exhiberi? Quamquam o si inter dei ministros inde sit disceptatio, qui eorum maneant, ne fuga omnium, et qui eorum fugiant, ne morte omnium deseratur ecclesia! tale quippe certamen erit inter eos, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
tusserat n psalmos dauiticos qui sũc paucssimi de penia scribi i posꝙ
quaẽniones iacens ⁊ lecto cont᷑ pariecem põitos dieb sue infinutatis
intuebatuir ⁊ legebat : & ub̾tim ac iugiter. flebat. Et ne in cencio ẽ
a quo qiu impediet᷑: ance dies fenne decem qͣm exitet de unpr anobꝰ
postul auit p̃ sentib ne qͥs ad cum ingrec̃cur. il hus cantus aueso
medici ad inspicieudũ intrabant : uel cum ei tefetio infetit. et ita

Expanded text:
jusserat Psalmos Davidicos, qui sunt paucissimi de poenitentia, scribi, ipsosque quaterniones jacens in lecto contra parietem positos diebus suae infirmitatis intuebatur, et legebat, et jugiter ac ubertim flebat: et ne intentio ejus a quoquam impediretur, ante dies ferme decem quam exiret de corpore, a nobis postulavit praemedici ad inspiciendum intrarent, vel cum ei refectio inferretur. Et ita
Abbreviated transcription (Latin):
anam salutem indigebant nolunt subuenire: sine dubio suas animas
pro frattib ponunt. Unde illud qͦd ep̃m quendam audiuimꝰ. si dñs nobis¬
imꝑat fugam ĩ eis ꝑserutionib uͥ pocest esse fructus maitirii ⁊ qͣnto magis
deberemus fugere steriles passiones. qͣndo est barbaricus ⁊ hostilis ĩcursus:
Nerum est qͥdem ⁊ acceptabile: s hiis qͦs eccłiastici officii non tenent uin¬
cula. Nam qui clades hostiles ideo ñ fugit cum possit effugere. noͣn dese
ergo qd̾ in epła tua pͥore posuisti: Dicis enĩ. Si ĩ eccłiis ꝑsistendum ẽ. qd̾
sumꝰ nobis uel ppło profuturi ñ uideo: nͥ ut ante oculos nr̃os uiri cadant ÷
femine constuptent᷑ : incendant᷑ ecͣce : nos ip̃i tormentis deficiamꝰ: cum de
nob quenitur qͥd ñ habemus: Porens est qud em ĩeus aiundut p̃ces fa

Expanded text:
anam salutem indigebant, deserere noluerunt, sine dubio suas animas pro fratribus ponunt. Unde illud quod episcopum quemdam dixisse audiimperavit fugam in eis persecutionibus, ubi potest fructus esse martyrii; quanto magis debemus fugere steriles passiones, quando est barbaricus et hostilis incursus? verum est quidem et acceptabile, sed his quos ecclesiastici officii non tenent vincula. Nam qui clades hostiles ideo non fugit, cum possit effugere, ne deseratergo quod in epistola tua priore posuisti? dicis enim, Si in Ecclesiis persistendum est, quid simus nobis vel populo profuturi non video, nisi ut ante oculos nostros viri cadant, feminae constuprentur, incendantur ecclesiae, nos ipsi in tormentis deficiamus, cum de nobis quaeritur quod non habe
Abbreviated transcription (Latin):
qui eoꝵ sint qui ꝓ aliis paciant᷑ apparet. Illis scilic qͥ cum se possent ta¬
lib malis eriꝑe fugiendo. ne alioꝵ necessitatẽ desererent: manere malue¬
runt. Hinc maxime probat᷑ illa caritas: qͣm ioh̾es apłs ꝯmendans ait.¬

Expanded text:
qui eorum sint, qui pro aliis patiuntur, apparet, illi scilicet qui cum se possent taqui eorum sint, qui pro aliis patiuntur, apparet, illi scilicet qui cum se possent talibus malis eripere fugiendo, ne aliorum necessitatem desererent, manere maluerunt. hinc maxime probatur illa caritas, quam Iohannes apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc fecit ip̃e. qͣndo portantib ꝑentib ĩ egiptum puulus fugit : qͥ nidum
eccłias congregau̾at. quas ab eo deseitas fuisse dicamꝰ Nunqͥd q̃malo¬
apłi paulus e illum ꝯptehend̾et immicus. ꝑ fenestiam ⁊ sporta sutis¬
¶sus
est ⁊ effugit manus euis. deserta est q̃ ibi erat eccłia neressario ministe
rio ÷ ⁊ ñ ab aliis fr̃ib ibid̾ constitutis qͦd oportebat impletum est : Eis
alicer a ꝑsequutorib querit᷑: ut ab aliis qͥ ñ ita requirunt᷑. ñ deseratur
eccłia: sed prebeant cibaria cumseruis suis qͦs alit̾ uiuere non posse no
loca munita om̃s tͣnseant: aut qͥ habent remanendi necessitatẽ. ũ relin¬
quantur ab eis ꝑ qͦs illoꝵ est eccłie supplenda necce necessitas: Aut parit̾
uiuant. aut ꝑiter sufferant qͦs eos paterfamilias uolet ꝑpeti. Quod si cõ¬
tigerit ut siue alii maiiis. alii minus. siue omnes equalit̾ paciant᷑: appa

Expanded text:
hoc fecit ipse, quando portantibus parentibus in Aegyptum paruulus fugit, qui nondum hoc fecit ipse, quando portantibus parentibus in Aegyptum paruulus fugit, qui nondum ecclesias congregauerat, quas ab eo desertas fuisse dicamus? numquid, qua Paulus, ne illum comprehenderet inimicus, per fenestram in sporta submissus est et effugit manus eius, deserta est, quae ibi erat, ecclesia necessario ministerio et non ab aliis fratribus ibidem constitutis, quod oportebat, impletum est? eis qaliter a persecutoribus quaeritur, ut ab aliis, qui non ita requiruntur. non deseratur ecclesia, sed praebeant cibaria conseruis suis, quos aliter uiuere non posse nouloca munita omnes transeant aut, qui habent remanendi necessitatem, non relinquantur ab eis, per quos illorum est ecclesiastica supplenda necessitas, ut aut pariter uiuant aut pariter sufferant, quod eos pater familias uolet perpeti. Quod si contigerit, ut siue alii maius alii minus siue omnes aequaliter patiantur,
Abbreviated transcription (Latin):
possunt migrare mimita deserant ⁊ ⁊ ministerii nt̃i. uncula quibus
nos xp̃i caritas alligauit. desideramus eccłias quib nos senure debemꝰ:
non ec̃ rumpenda. Ista qͥppe u̾ba sunt: q̃ in illa epła posui. Restat gͦ
inqͣm ut nos quoꝵ ministeriũ qͣntelecumꝙ plebi dĩ sumꝰ manenti ĩꝙ
necessarium est aut fine s eam non oporteat remanere: dicamus domi¬
no. Esto nos in d̾m protectorem: ⁊ ĩ locum munitum. S hoc consilium
tͥ ꝓpt̾ea non sufficit ut scribis : ne contͣ dñi p̃ceptum uel exemplum facẽ
nitamur: uͥ fugiendum esse de ciuitate ĩ cinitatem monet. Retolimus
em̃ ũba dicentis: cum aũt ꝑsequent᷑ uos ĩ ciuitate ista: fugite in aliam.
Quis asĩt credat dñm ita hoc fieri uoluisse. ut necessario ministerio sine
quo uuere nequeunt deserentes greges. qͦs suo sanguine comꝑauit: Iuiqͥd

Expanded text:
possunt, munita migrare desiderant; et ministerii nostri vincula, quibus possunt, munita migrare desiderant; et ministerii nostri vincula, quibus nos Christi charitas alligavit, ne deseramus Ecclesias quibus servire debemus, non esse rumpenda. Ista quippe verba sunt quae in illa epistola posui: Restat ergo, inquam, ut nos, quorum ministerium quantulaecumque plebi dei, ubi sumus, manenti ita necessarium est, ut sine hoc eam non oporteat remanere, dicamus domino: Esto nobis in deum protectorem et in locum munitum\'. Sed hoc consilium tibi propterea non sufficit, ut scribis, ne contra domini praeceptum uel exemplum facere nitamur, ubi fugiendum esse de ciuitate in ciuitatem monet; recolimus enim uerba dicentis: Cum autem persequentur uos in ciuitate ista, fugite in aliam. quis autem credat ita hoc dominum fieri uoluisse, ut necessario ministerio, sine quo uiuere nequeunt, desererentur greges, quos suo sanguine comparauit? numquid