comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuit qr furrum ex affectu con¬
sistit. ita demũ obligari eo cri¬
mine ĩ puberem si ꝓximus ⁊¬
pubertati sit et ob̾ id patelli¬
gat se delinquere ¶Furti ac

Expanded text:
uia furtum ex adfectu consistit, ita demum obligari eo crimine impuberem, si proximus pubertati sit et ob id intellegat se delinquere. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
iure tenent᷑. Ac pͥ dĩspiciams
de hus ꝗ in tutela sũt ¶Est at̾ tu¬
testas incapite libo ad tuendum:
ẽum qͥ ꝓp etatem se deffendere
nequid. iure ciuili data ac pmis¬
ac potestatem hñt. ex qua xe ip̃i
nomen acceperũt. Itaq appellãt᷑
tutores. qĩ tuitores. atz defensoreᷤᷤ
sic editmi dicuntur. ꝗ edes tuent᷑.
¶Dermissum est itaq pentibus
liberis impubib quos inpotesta¬
te hñt testamento tuberes dare.
nepotib inde neptibq ita demũ¬
parentes possunt testamento tu¬
tores dare si põt mortem eorum
in prĩs sui potestatẽ recasuri nõ
sunt. Itaq si filis tuus mortis tu
e tꝑr inpotestate tua sit. nepotes
ex eo non poterunt testamento¬
au̾t in ꝯplurib alus causis post¬
humi ꝓiam natis hũtͣͣ ⁊ in hac
ca̾ placuit non minꝯ post humiᷤ
quam iam natis testamento. tu¬
tores dari posse. simͦ in ea cã sint
ut si unus ꝑentib nascerent᷑ sui
heredes in potestate corũ fierẽt.

Expanded text:
e tenentur. ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt. Est autem tutestas in capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permisac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. itaque appellantur tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur. Permissum est itaque parentibus liberis impuberibus, quos in potestate habent, testamento tutores dare. Nepotibus autem neptibusque ita demum possumus testamento tutores dare, si post mortem nostram in patris sui potestatem iure recasuri non sint. Itaque si filius meus mortis meae tempore in potestate mea sit, nepotes ex eo non poterunt eautem in compluribus aliis causis postumi pro iam natis habentur, et in hac causa placuit non minus postumis quam iam natis testamento tutores dari posse, si modo in ea causa sint, ut, si vivis parentibus nascerentur, sui et in potest
Abbreviated transcription (Latin):
alia ꝯstitutõe ꝑeiusdem questo¬
ris suggestionem correximꝰ q̃ ĩt̾
imꝑiales radiat sanctiones. Et
om̃s libertos nullo etatis manur¬
mussi. nec diũ manumissioris
nec in manumissionis moto. diͤ¬
crimiẽ hĩto sicut antea obẜua¬
batur. cuutate romana donaui¬
mus. Odultis additis mod̾ per
quos possit lib̾tas ẜuis in cunta¬
te romana que sola inp̾senti est.
On tamen cuicumq uolẽ¬
ti mamimitt̾e licz. Nam
hus ꝗ nifraudem creditoꝵ
manumittit. nichil agit. qr lex
redem instituere ut fiat liber.
heresq ei solus ⁊ necesssarius.
si nemo ei alius ex eo restam̃to
h̾es extiterit. aut qr nemo heres
scriptus sit. aut qr hus qui scͥp¬
tus lest qualz ex cã heres non
extiterit. Idq eatem lege elias
centia ꝓuisum est.  recte/ Ual¬
de enim ꝓspiciend̾ erat. ut egẽteᷤ
homines qb alis heres exstitu

Expanded text:
alia constitutione per eiusdem quaestoalia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicuti antea observabatur, civitate Romana donavimus: multis additis modis, per quos possit libertas servis cum civitate Romana, quae sola in praesenti est, on tamen cuicunque volenti manumittere licet. nam is qui in fraudem creditorum manumittit nihil agit, quia lex redem instituere, ut fiat liber heresque ei solus et necessarius, si modo nemo alius ex eo testamento heres extiterit, aut quia nemo heres scriptus sit, aut quia is qui scriptus est qualibet ex causa heres non extiterit. idque eadem lege Aelia Sentia provisum est, et recte: valde enim prospiciendum erat, ut egentes homines,
Abbreviated transcription (Latin):
solent. a deo ut uł intransitut
manumittant᷑. ueluti cũ p̾tor.
um uel teatrũ erat. ¶Libertiõ¬
rum aũt status triꝑtitus aña
fuerat. ⁊lam ꝯ manimittebã¬
tur: modo maiorẽ ⁊ iustam lib̾¬
ratem ꝯsequebant᷑. ⁊ fiebant
cuues romani. modo minorem
⁊ latini ex legenunia ⁊ norbanͣ
fiebant. modo inferiorem fiebãt
ian ex multis tp̃rib in desuetu¬
dinem abut S larinorũ no̾
nomẽ frequentabatur. Ideoq
nr̃a pietas omĩa auge̾ ⁊ in me¬
liorem statum reduce̾ desidem
dauit. ⁊ inpristinum statum
ꝑdux̃. qr aprimis urbis rom̃ne
cunabulis una atq simplex li¬
bertas ꝯpetebat .i. eadem quam
hẽbat manumissor. nisi .s. qued
libertino sit qui manumittitur.
lic mamumissor igeniis sit.:¬
¶ Et dedititios ꝗdẽ expulimus
iums int̾ nrãs detisiones. ꝑ quaᷤ
sugg̾ente nob̾ tribuniano uiro
excelso questore: antiqui uiris
alt̾catoẽs placauimio. ¶Larĩos
aũt uimanos ⁊ om̃s que circa:
eos fuerant obẜuantias iam

Expanded text:
solent, adeo ut uel in transitu manumittantur, ueluti cum praetor um uel in theatrum eat. Praeterum autem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo minorem et Latini ex lege Iunia Norbana fiebant, modo inferiorem et fiebaiam ex multis temporibus in desuetudinem abiit, Latinorum vero nomen non frequentabatur: ideoque nostra pietas, omnia augere et in meliorem statum reducere desiderans, davit et in pristinuia et a primis urbis Romae cunabulis una atque simplex libertas competebat, id est eadem quam habebat manumissor, nisi quod scilicet libertinus sit qui manumittitur, licet manumissor ingenuus sit. et dediticios quidem per us inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem quae circa eos fuerat observantiam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ um ẜuo libertatem dare non
suos in ultinia uoluntate dispo¬
possit prãre ¶S cum libertas
in estimabilis res e̾ ⁊ ꝑꝑ ħ aute
hibebat. ideo nos mediam quo¬
damnoto uiam eligentes. nõ
alit̾ minori .xx. annis libertatẽ
nisi septimum. ⁊ decimum aͥnũ
gerit. Cum enim antiꝗtas huiꝰ

Expanded text:
, uni servo libertatem dare non , uni servo libertatem dare non suos in ultima voluntate dispopossit praestare. sed cum libertas inaestimabilis est et propter hoc ante hibebat: ideo nos, mediam quodammodo viam eligentes, non aliter minori viginti annis libertatem in nisi septimum et decimum annum gerit. cum enim antiquitas hui
Abbreviated transcription (Latin):
ris annis .xx. non aliter manu¬
mittere ꝑmitteret᷑. quam si uĩ¬
dicta ap̾ ꝯsilium iusta ca̾ man¬
umissionis aꝓpbata fuerit man¬
umissi Iuste autem cae manu¬
missionis hec sunt. ueluti siquis
patrem aut matrem. aut filiũ.
filiam ue. aut frẽs sorores ue. naͣ
les. aut pedagogum aut mitri¬
cem. edutatorem ue. aut alump¬
num. alumpnam ue. aut collac¬
tancum manumittat. Aut ẜũ
procuratoris h̃ndi grã. aut an¬
cillam matrimonii cã dum tñ
intra.ui. menses uxor oucatur
nisi iusta ca impediat. et ꝗ ma
tatur. Semł aũt ca̾ aꝓpbata sũ
uera siue falsa sit non retractat᷑.
¶Cum gͦ certus modus enanu
mittendi minorib .xx. annis
dnĩs ꝑ legem eliascentiam ꝯsti¬
tutus sit. euemebat. ut .q.xiiii.
ꝯstituere. legntaq relinquere poᷤ¬
sit. tamẽ si adhuc minor sit an¬
nis .xx. lib̾tatem ẜuo dare non
poterat. qd̾ non erat ferendun
si hus cui totorum bonorim. ĩ
testamento dispositio data erat¬

Expanded text:
ri annis viginti non aliter manuri annis viginti non aliter manumittere permittitur, quam si vindicta apud consilium iusta causa manumissionis adprobata fuerit manumissi. Iustae autem manumissionis causae sunt, veluti si quis patrem aut matrem aut filium filiamve aut urales aut paedagogum, nutricem, educatorem aut alumnum alumnamve aut collactaneum manumittat, aut servum procuratoris habendi gratia, aut ancillam matrimonii causa, dum tamen intra sex menses uxor ductatur, nisi iusta causa impediat, et qui mtatur. Semel autem causa adprobata, sive vera sive falsa sit, non retractatur. Cum ergo certus modus manmittendi minoribus XX annorum dominis per legem Aeliam Sentiam constitutus sit, euenit, ut qui XIIII i instituere legataque relinquere possit, tamen, si adhuc minor sit annis viginti, libertatem servo dare non poterat. quod non erat ferendum, si is, cui totorum bonorum in testamento dispositio data erat
Abbreviated transcription (Latin):
heredem habeant. ꝗ satisfacturo
eẽt creditorib. aut eo ħ nõ fa¬
ciente creditores res heredita¬
rias ẜui nõie uendant.no in ui¬
ria defunct afficiat᷑.¶Idemq iu¬
ris est. ⁊ sine libertare ẜmis le¬
res institutus est. qd̾ nr̃a ꝯstitu¬
rio non solura in duo ꝗ soluen
ꝯpetere uideatur. cum nõ est ue¬
ri sinule eum quem sibi heredez
elegit. si pretermiserit liberratis
donationem ẜuum man̾e uolius¬
se. et neminem sibi heredem fore¬
¶ Infiaudem aũt creditorũ ma¬
numuttere uidetur. q uł iam co
tpr quo manumittit soluendo ñ
est. uł ꝗ dans lib̾tatib desituro
est soluendo eẽ. Preualuisse ta¬
men uiderur isi animum qͦz
fraudandi manumissor habuer̃
non impediri libertates quam
est sperant homines. Itaq in
telligund tunc impediri lib̾tatẽ
cum utroq modo fraudantur
creditores .i. ex ꝯsilio manumit¬
tentis ⁊ ip̃a re eo qd̃ non bonasu¬
ffectura sunt creditorib. ¶ Ca¬
dem lege eliascencia dno mino¬

Expanded text:
heredem habeant, qui satisfacturus esset creditoribus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, nec iniuria defunctus afficiatur. Idemque iuris est et si sine libertate servus heres institutus est. quod nostra constitutio non solum in domino qui solvendcompetere videatur, cum non est verisimile, eum quem heredem sibi elegit, si praetermiserit libertatis dationem, servum remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo non est, vel qui datis libertatibus desiturus est solvendo esse. praevaluisse tamen videtur, nisi animum quoque fraudandi manumissor habuit, non impediri libertatem, quamhis est sperant homines. itaque tunc intellegimus impediri libertatem, cum utroque modo fraudantur creditores, id est et consilio manumittentis et ipsa re, eo quod bona non suffectura sunt creditoribus. Eadem lege Aelia Sentia domino mino
Abbreviated transcription (Latin):
Ibertini sunt ꝗ ex iusta ẜui¬
tute manumissi sũt. Manu¬
iuissio aũt ẽ datio lib̾ratis.
namqua dui ꝗs inẜuitute ẽ ma¬
nui ⁊ potestati suppõĩtus ẽ ⁊ man¬
umissꝰ est liberatus a potestate. R
res auire gentiũ originem sump¬
sit. ut pote cum uire naͣli om̃s lib̾i
nascerentur. nec eẽt nota manu¬
missio cũ ẜuitus eẽt incognita.
S postqua uirc gentium semitꝰ¬
beneficium manumissioĩs et
pellarent᷑. iure gentiũ tria gnͣa
rii ẜui ⁊ t̾ciũ genꝯ liberti᷑ qͥ desie¬
rant ẽe ẜui.Multis ãt modis
manumissio ꝓcedit. Aut enĩ ex
sacris ꝯstitutionib in sacro scĩs
eccũs. aut uindicta. aut int̾ a¬
micos. aut ꝑepłam. aut ꝑtes

Expanded text:
ibertini sunt qui ex iusta servitute manumissi sunt Manumissio autem est datio libertatis. Nam quamdiu quis in servitute enui et potestati suppositus est, manumissus liberatur potestate. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium sebeneficium manumissionis. et pellaremur, iure gentium tria genera rvi et tertium genus libertini, qui desierant esse servi. Multis autem modis manumissio procedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanctis ecclesiis aut vindicta aut inter amicos aut per epistulam aut per
Abbreviated transcription (Latin):
hus legatis et fidei ꝯmis¬
sis que sacro scĩs eccũs ce¬
terisq uen̾tibilib locisq re¬
ligionis uel ꝓpͥetatis intuitu
houorificantur derelictas
que si indebita soluantur
non repetuntur. ꝑ qͣs ꝑ¬

Expanded text:
is et fideicommissis quae sacrosanctis ecclesiis, ceterisque venerabilibus locis quae religionis vel pietatis intuitu honorificantur, derelicta sunt, quae si indebita solvantur non repetuntur. TIT. 2
Abbreviated transcription (Latin):
Ege fusia canina certus mo¬
dus constitutus erat in ser¬
Quis testamento manumit¬
tendis qmͣ quasi libertatẽ ⁊ im
in humanũ iuuos ꝗdem licẽtiã
hrẽ tatam familiam suam liber¬
tati dare. nisi alia cã impediat
libertatem. morientib autem
hio licentiam adimere dehus a

Expanded text:
ege Fufia Caninia certus modus constitutus erat in servis testamento manumittendis. quem quasi libertatibus impinhumanum, vivos quidem licentiam habere totam suam familiam libertate donare, nisi alia causa impediat libertati, morientibus autem huiusmodi licentiam adimere.
Abbreviated transcription (Latin):
obligatõnes in emptõ¬
nib: uenditõnibus.
societatibus mandatis. Itto
autem istis modis ꝯsensu dici̾
tura. n p̾sentia omnimodo
sufficit eos qui negociu̾ gert
ꝯsentire. Unde inter absẽtes
quoq talia negocia ꝯtrahũ¬
tur. ueluri ꝑ epłam. aũ per

Expanded text:
obligationes in emptionibus et uenditionibus, societatibus, mandatis. Ideo autem istis modis consensu dicimus tura neque praesentia omnimodo sufficit eos qui negotium gerunt consentire. Unde inter absentes quoque talia negotia contrahuntur, veluti per epistulam aut per
Abbreviated transcription (Latin):
Castrati aũt adoptari non posse
Femine quoq adoptare non pos¬
sunt. qr nec naͣles liberos habent. Es¬
in potestate sua s ex indulgenti¬
sacrum oraculum fit. qd̾ is qui
liberos in potestate ht̃ si seradar¬
regandũ dederit non solum ipe̾¬
in porestate arrogatoris subicit᷑.
S. ⁊ liberi en in enisdem fuĩt po¬
testate tanꝙͣ nepotes. Sic enim
diuz augustus non ante tiberiũ
adcptanit quam is germanicũ
adoptaret. ut ꝓtino adoptione
fcã incipiat g̾manicus augꝰti
nepos eẽ ¶⁊pd̾ catonem bñ
rescriptũ refert antiꝗtas. ẜui
si a dṅo adoptati sunt ex ħ ipõ
posse liberari. Uñ ⁊ nos euidi¬
ti in nrã dstitutione ⁊̃ eum ser¬
uum qm̃ dñs actis interuemẽ¬
tib filium suum nominau̾it

Expanded text:
castrati autem non possunt. Feminae quoque adoptare non possunt, quia nec naturales liberos in potestate sua habent: sed ex indulgentinis, quae per sacrum oraculum fit, quod is qui liberos in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed etiam liberi eius in eiusdem fiunt potestate tamquam nepotes. sic enim et divus Augustus non ante Tiberium adoptavit, quam is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos eruditi in nostra constitutione etiam eum servum quem dominus actis intervenientibus filium suum nom
Abbreviated transcription (Latin):
diuẽ ab but que nn parte
ĩ uenimo sec prohis intro¬
iꝰ iuraitõ et ut unprobus.
litigator et dampnũ. et i¬
penscis litis nni ferre adu̾sario
accõmbus. ¶ Item prosocio q̃
.ibutraq ꝑte directn ẽ et ob
¶ Set furti quidem accrr̃ nuc¬
ĩ bouoꝵ iaptoꝵ aut ĩ uiriax
aut tetolo nõ solum dãpna¬
ti uotantur iguonñ̾a si q̃ pcͣ
deinius uocando utiq enĩ pͥ
us. ad u̾sarius ĩius uocandꝰ
c̃.i. adeum. uocandus et qͥ iꝰ.
doturus sit q̃ ꝑte pretor parẽ
tibus et patio nis. ¶tẽ libi̾̃s

Expanded text:
inem abiit, quia in partem invenimus: sed pro his introiusiurandum et ut improbus litigator etiam damnum et impensas litis inferre adversario actionibus, item pro socio, quae ab utraque parte directa est, et ob . sed furti quidem aut vi bonorum raptorum aut iniuriarum aut de dolo non solum damnati notantur utrum ex delicto aliquis an ex contractu debitor sit. Omnium autem actionum instituendarum principium ab ea parte edicti proficiscitur qua praetor edic
Abbreviated transcription (Latin):
nã reus nõ aliter sins alle¬
gõibus utitur nisi priusiu¬
rai̾t ꝙ purans se bona ius¬
canta uti ad ꝯͣdicend̾ per ue¬
nit. Item ad u̾sus in fidẽ¬
tem ex quibustam causis
durli accõ constituitur. ue¬
luti si dampin ĩ iuirie aut ĩe¬
gatorum iccis uencrabłib
ueluti furti manfesti qͣdru¬
pli. noc mamfesti dupli. sã
ex his causis et aliis quibusdã
sũ quis neget sinc ꝯfiteat
pturis ꝙͣ sim̾plici ẽ accõ. Ite
accoris. quoq calumpina.
cchcetur nam et̃ actor pro
calumpnia uirare cogͥ ex

Expanded text:
nam reus non aliter suis allegationibus utitur, nisi prius iuraverit, quod putans se bona instantia uti ad contradicendum pervenit. at adversus infitiantes ex quibusdam causis dupli actio constituitur, veluti si damni iniuriae aut legatorum locis venerabilibus veluti furti manifesti quadrupli, nec manifesti dupli: nam ex his causis et aliis quibusdam, sive quis neget sive fateatur, pluris quam simpli est actio. Item actoris quoque calumnia coercetur: nam etiam actor pro calumnia iurare cogitur ex
Abbreviated transcription (Latin):
egisse eos qͥ iura sustinetãt
ue fatile homĩes ad lictigan¬
dũ prcceterent. ꝙ ex uobis
um q̃ coium cũ quib a¬
ge̾t mõ pecinaria pena mõ
iuris iurandi relignone mͦ
metu in fame cob̾ce̾rar. Ecce¬

Expanded text:
egisse eos qui iura sustinebant, ne facile homines ad litigandum procederent: quod et nobis um quam eorum cum quibus agitur, modo pecuniaria poena, modo iurisiurandi religione, modo metu infamiae coer
Abbreviated transcription (Latin):
accoẽs in personã per ques
uitenoit adu̾satiu ei tare¬
aut face̾ oportere et alus qui¬
bus mod̾ aut cum eo agit
qui nlło unr ei obligatus e
mouet tamẽ alicui de aliqͣs
re controu̾siã quo caũ prodi¬
ueluti si rem corporalem pꝰ¬
sideat quidqͣm tituis sua esse
affirniet et possessor dum:¬
eius se ẽẽ dicat. ¶ Nam si
titius suam eẽ interrõ in
rem accõ est. ¶ Eque si ag̾
ius sibi cẽ defundo forte uł
dem gn̾s ẽ accõ deiure pre¬
dccõr urbanoꝵ neluti si agͣr
ius sibi ec̃ altius edes suas
tollendi prospitierror ue uł

Expanded text:
actiones in personam sunt, per quas intendit adversarium ei dare facere oportere, et aliis quibusdam modis: aut cum eo agit qui nullo iure ei obligatus est, movet tamen alicui de aliqua re controversiam. quo casu prodiveluti si rem corporalem possideat quis, quam Titius suam esse affirmet, et possessor dominum se esse dicat: nam si Titius suam esse intendat, in rem actio est. Aeque si agat ius sibi esse fundo forte vel dem generis est actio de iure praediorum urbanorum, veluti si agat, ius sibi esse altius aedes suas tollendi prospiciendive
Abbreviated transcription (Latin):
iure arrogator non tenetur: ser
noĩe filii ꝯuenietur. ¶Et su p̃e
nolu̾int eum defendere ꝑmititur
creditorib ꝑ ꝯpetentes urõs ma¬
gistratus bona que en cum inu¬
su ftuctu futum fuissent. si se alie¬
no iuri nõ subieciss possidere. et
legutumo modo ea disponea¬

Expanded text:
iure adrogator non tenetur, sed nomine filii convenietur et, si noluerit eum defendere, permittitur creditoribus per competentes nostros magistratus bona, quae eius cum usu fructu futura fuissent, si se alieno iuri non subiecisset, possidere et legitimo modo ea dispone
Abbreviated transcription (Latin):
ex male ficio non est obligat᷑
hr̃s qi ex ꝯtractu debere intẽt
ci obligatus dẽ. Nam qui
soluendi cũo pecuniã dat¬
in hoc dare indet᷑ ut distrahat
s tñ pinde is qui accepit ob¬
ligatur ac si mutuum illi da¬
retux ⁊ ideo ꝯdictione tenet᷑
¶Ex quibusdam tũ causis re¬
peti si põt quod ꝑ errorem
non debitum solutum sit.¬
Sit namq diffimer uetes ex
quib causis inficiando lis ẽs¬
cit ex hus causis non debi¬
rum solutũ repeti non posse
ueluti ex lege aquilia. Itm̃
ex legato ꝙ ueteres quidem
sis locum hr̃e uoluerũt q̃ c̾¬
ta ꝯstituta per dampnatõ¬

Expanded text:
ex maleficio non est obligatus heres, quasi ex contractu debere intelleci obligatus esse: nam qui solvendi animo pecuniam datin hoc dare videtur, ut distrahat sed tamen proinde is qui accepit obligatur, ac si mutuum illi daretur, et ideo condictione tenetur. Ex quibusdam tamen causis repeti non potest, quod per errorem non debitum solutum sit. namque definiverunt veteres, ex quibus causis infitiando lis crescit, ex his causis non debitum solutum repeti non posse, veluti ex lege Aquilia, item ex legato. quod veteres quidem locum habere voluerunt quae certa constituta per damnatio
Abbreviated transcription (Latin):
bere suis reb adhib̾e solet.
si modo alius diligentior ad
ꝓprie ex cͣtu obligari intel¬
liguntur nullum eĩ negociũ
ꝯtrahitur. s qr sane non ex
maleficio tenentur qͣi exxͣ
riam tutele simul inpende¬
rent aliquid in rem credite
si inter aliquos ꝯmunis reᷤ
sit. sine societate ueluti ꝙ ꝑ
iter eis legata donata ue sit
et alt̾ eorum ideo alt̾i tene¬
atur dinum dundundo iu¬
ditio ꝙ solus fi uctus exca

Expanded text:
bere, qualem suis rebus adhibere soleret, bere, qualem suis rebus adhibere soleret, si modo alius diligentior comproprie ex contractu obligati intelleguntur nullum enim negotiam contrahitur: sed quia sane non ex maleficio tenentur, quasi exriam tutelae, si vel impenderit aliquid in rem pupilli si inter aliquos communis sit res sine societate, veluti quod pariter eis legata donatave esset, et alter eorum alteri ideo teneatur communi dividundo iudicio, quod solus fructus ex ea
Abbreviated transcription (Latin):
ta dispiciamo de his
cum quis ex litt̾is uegã ges¬
serit ultro citroq inter eos
nascuntur actoẽs que appellã¬
tur negocioꝵ gestoꝵ s domi¬
no ꝙ rei geste aduersus eũ
quod gessit directa ꝯpetitac¬
ex nullo ꝯc̾tu ꝓprie uasci mͣ¬
infestum est. Quippe ista
nascuntur iste actiones si
sine mandato quis aliemi
negocus gerendis se obruł¬
it ex qua cã hu quoꝵ ne¬
gocia gesta fuerit. ⁊ igno¬
rantes obligant᷑. Idq uti¬
utas causa receptum est ue
absentum qui subita festinͣ¬
tione coacti nulli de mandata
nego̾ꝵ suoꝵ administratd̃e
ꝑegre ꝓfecti eeñt deserentur¬
que negocia sane nemo cura¬
tiuus eẽt si de eo ꝙ quis im¬
pendiss nulla hĩturus eet
accionem. ¶ Siqcut aũt is
qui utiłr gesserit negocia h̃t
obligatum oñm uegocioru
ista et ccͣ iste quoq tenerur
ut administrationis rõne
reddat quo cau ad exactissi¬
mam quis diligentiam pelli¬
tur reddere rõnem. Noq suf¬
ficit talem diligentiam adhi¬

Expanded text:
ta dispiciamus etiam de his cum quis absentis negotia gesserit, ultro citroque inter eos nascuntur actiones, quae appellantur negotiorum gestorum: sed domino quidem rei gestae adversus eum qui gessit directa competit acex nullo contractu proprie nasci manifestum est: quippe ita nascuntur istae actiones, si sine mandato quisque alienis negotiis gerendis se obtulerit: ex qua causa ii quorum negotia gesta fuerint etiam ignorantes obligantur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotiorum suorum administratione, peregre profecti essent, deserentur negotia: quae sane nemo curaturus esset, si de eo quod quis impendisset nullam habiturus esset actionem. sicut autem is qui utiliter gesserit negotia, habet obligatum dominum negotiorum, ita et contra iste quoque tenetur, ut administrationis rationem reddat. quo casu ad exactissimam quisque diligentiam compellitur reddere rationem: nec sufficit talem diligentiam adhi
Abbreviated transcription (Latin):
quis hãt. uel quid aliud iꝰ
ut intersit ei non rapidi¬
cendum ẽ ꝯpet̾e. et hanc ac¬
tionem ut non duium acci¬
piat. s illum solum qd̾ ex
bonis ei qui rapinam pas¬
sus est .i. ꝙ ex substancia eiꝰ
ablatum ee ꝓponatur. ¶Et
generaliter dicendum ex
quib causis furti actõ cõ¬
petir in re clam frã eꝑhus¬
dem cansis omnes habe
hanc actõm. sequitur de

Expanded text:
quis habeat, vel quod aliud ius ut intersit eius non rapi: dicendum est, competere ei hanc actionem, ut non dominium accipiat, sed illud solum quod ex bonis eius qui rapinam passus est, id est quod ex substantia eius, ablatum esse proponatur. et generaliter dicendum est, ex quibus causis furti actio competit in re clam facta, ex iisdem causis omnes habere hanc actionem. TIT. 3 DE
Abbreviated transcription (Latin):
si quol sortuito enuq accepit
amiẜit. ueluri incendio. riui¬
na. naufragio.aii. latronuz.
hostium. ue incursu: mnchoᷤ
obligatus ꝑman. ¶At isꝗ
utendum accepit Sane qõ
exaciam oiligentiam cus¬
todiende rei p̾stare iubetur.
noc sufficit ei tantam diligẽ¬
uciam adhibuisse. quantam¬
in suis reb adhib̾e̾ solitus
est.¶Si modo alius diligẽtior
potũit eam rem custodire.
S pp̃ maiorem ium maioreᷤ

Expanded text:
si quolibet fortuito casu quod accepit amiserit, veluti incendio, ruina, naufragio aut latronum hostiumve incursu, nihilo minus obligatus permanet. at is qui utendum accepit sane quidem exactam diligentiam custodiendae rei praestare iubetur, nec sufficit ei tantam diligentiam adhibuisse quantam suis rebus adhibere solitus est, si modo alius diligentior poterit eam rem custodire: sed propter maiorem vim maiore
Abbreviated transcription (Latin):
citur actõ que uocatur ꝯdito.
¶As quoͬ qui indebitum ac¬
cepit ab eo qui ꝑerrorem sol¬
uit: re obligatur. daturq a
ab eo ꝯdici pt si appcret eum
dare oportere: ac si mutuum
accepiss.EOnde pupill si ei s
sme turoris auctoritate in de¬
bitum ꝑerrorem datum est ñ
tenetur indebiti ꝯditoe nõ ma¬
gis: quam mutui ditde. S.
ħ spes obligatois no uidetur
excontractu ꝯsiste̾. cuni is qͥ
soluendi aio dat magis distͣ¬
ldere uoluit negocium quã

Expanded text:
citur actio quae vocatur condictio. Is quoque, qui non debitum accepit ab eo qui per errorem solvit, re obligatur: daturque aei condici potest ‘ si paret eum dare oportere ’ ac si mutuum accepisset. unde pupillus, si ei sine tutoris auctoritate non debitum per errorem datum est, non tenetur indebiti condictione, non magis quam mutui datione. sed haec species obligationis non videtur ex contractu consistere, cum is qui solvendi animo dat magis distrahere voluit negotium quam
Abbreviated transcription (Latin):
id effici. s si is quendidit fidem
emptoris secutus est. dicendũ
est statim rem emptoris fi. Si
chil aũt int̾est utrum ipe dns
tradat alicui rem an uolũtate
tõ a dn̾o ꝑmissa fuerit. is ex huᷤ
negotus rem uendiderit ⁊ tra¬
diderit fatist eam accipientis.⁊
Interdum ⁊ sñ traditoe nuda
uoluntas sufficit dñi. ad rem
transferendam. ueluti si rem ꝙͣ
ribi aliꝗs ꝯmodanit aut loca¬
uit. aũ ap̃ te deposuerit uendi¬
derit tͥ aut donauerit quãuis
cam ex ea cã tͥ non tradiderit.
eo tñ ip̃o ꝙ parit᷑ iuam e̾e. statĩ
acꝗritur tibi ꝓprietas ꝑiude ac
si eo nõie tradita fuiss. ¶Ir̾m
siꝗs in horreo merces depõĩtas
atq claues horrei tradiderit tñs¬

Expanded text:
id effici. sed et si is qui vendidit fidem id effici. sed et si is qui vendidit fidem emptoris secutus fuerit, dicendum est, statim rem emptoris fieri. Nihil autem interest, utrum ipse dominus tradat alicui rem, an voluntate tio a domino permissa fuerit isque ex his negotiis rem vendiderit et tradiderit, facit eam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda voluntas sufficit domini ad rem transferendam, veluti si rem, quam tibi aliquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donaverit. quamvis enim ex ea causa tibi eam non tradiderit, eo tamen ipso, quod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item s in horreo repositas atque claues horrei tradiderit
Abbreviated transcription (Latin):
lie res innumerabiles. Incor¬
porales aut sunt que tangi nõ
possunt. qualia sunt ea que ĩ iu¬
re ꝯsistunt. sic̃ hereditas. usus
Nam ⁊ fructus ꝗ ex fundo ꝑtipi¬
untur corꝑalos sunt. ⁊ id qd ex
aliq̃ obligatoe nobis debetur
płmq corꝑale est. ueluti homo¬
endi. ⁊ ipm ius obligatõis. in¬
corꝑale est. Eodem nu̾o sunt

Expanded text:
erabiles. Incorporales autem sunt quae tangi non possunt. qualia sunt ea quae in iure consistunt: sicut hereditas, usus nam et fructus qui ex fundo percipiuntur corporales sunt, et id quod ex aliqua obligatione nobis debetur plerumque corporale est, veluti endi et ipsum ius obligationis incorporale est. eodem numero sun
Abbreviated transcription (Latin):
ci ꝙ temete edificau̾it in eo solo.
ꝙ intellexerat alienum ẽẽ. ¶Si
titio in suo solo alienam plantã
posuerit. ipi eirit. Ex diuerso
sititio suam plantam in memii
solo posuit menii planta erit. si
mo utroq caũ radices egerit au̾¬
aut quam radices egerit. eius
ꝑmanet cui ⁊ fu̾at. Ad eoaut
ex quo radices egerit planta ꝓ¬
prieras eius ꝯnuitatur. ut si ui¬
cini arbor ita terram titi pͥsseri
ut in ei fundi radices egert. ri¬
ni effici arborem ditums. Ratio
dum iadices egisset. Et ĩo ꝓpe
finniun arbor po̾ita. Si ⁊ in uici¬
in fundum indices egerit ꝯmu¬
nis sir. Qua toe aut̃ plante que

Expanded text:
 temere aedificaverit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in Maevii solo posuerit, Maevii planta erit, si modo utroque casu radices egerit, antequam autem radices egerit, eius permanet cuius et fuerat. adeo autem ex eo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborem ita terra Titii presserit ut in eius fundum radices ageret, Titii effici arborem dicamus: ratiodum radices egisset. et ideo prope confinium arbor posita si etiam in vicini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plan
Abbreviated transcription (Latin):
Bamplio int̾dũ ⁊ mincertam
tazit in nulgus ignorãt ꝗs e
orum quis ex accepturus sit.
it ei ẽẽ.stati eũ dnm effituit.
rem ꝓderelicto an dño hĩtani
occupau̾it quis. statĩ eñ dnin
effiti. Pro derelicto at he̾tur
eas habere non uelit. s quo ma¬
gis cum iꝑa naue piculum ma¬
ris effugiast. Qua de cã si quis
eas fluctib expulsas uł ⁊ in ipo
mari nactus lucrandi animo
abstulerit. furtũ ꝯmittit. ñ lon¬
ge reced̾e uidentur ab hous. que
dereda currente non intelligẽ¬

Expanded text:
 incertam tat in vulgus, ignorat enim, quid eorum quisque excepturus sit, erit eius esse, statim eum dominum efficit. rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro derelicto autem habeeas habere non vult, sed quo magis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas vel etiam in ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe discedere videntur ab his quae de rheda currente, non intellegen
Abbreviated transcription (Latin):
põt ꝑ exceptionem dolimali ẜm
ea que dixuns. Ita exeiustem ex¬
ceptois auxilio turus ẽe poteris
quim alienum fundum sua in¬
pensa bona fide ꝯseuir. ¶Lutere
quoq lz auree sint. ꝑinde cartis
membrauisq cedunt ac si solo
cedere solent ea que medificant᷑
aut inseruntur. Ioq si incartis
membranisq tius carmen uel
historiam uł oronem titio sc̃pẜit
hiud ru corꝑis non titis s rudo¬
mins ẽe uideris. s si atitio petas
tuos libros niaᷤ ue membranas
fide eaꝵ tartarũ membranaꝵ ue
possõnem nactus est.¶Siꝗs ina¬
liena tabula pmxerit. ꝗdã pu¬
tant tabulam pieture ẽẽ alus
uidetur picturam qualiscumq
sit tabule ect̾e. s nobis uidetur
melid ẽe tabulam picture ecce.
Ridiculũ ei est picturã appelł

Expanded text:
exceptionem doli mali, secundum ea quae diximus: ita eiusdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit. Litterae quoque, licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt acsi solo cedere solent ea quae inaedificantur aut inseruntur: ideoque si in chartis membranisve tuis carmen vel historiam vel orationem Titius scripserit, huius corporis non Titius, sed tu dominus esse videberis. sed si a Titio petas, tuos libros tuasve membranas fide earum chartarum membranarumve possessionem nanctus est. Si quis in aliena tabula pinxerit, quidam putant tabulam picturae cedere: aliis videtur pictura, qualiscumque sit, tabulae cedere. sed nobis videtur melius esse, tabulam picturae cedere: ridiculum est
Abbreviated transcription (Latin):
testamenta que abũtio iure fca
ꝑꝑ capitis diminutom irrita fca
si testium .un. signis signata
sunt. põt scriptus hr̃s ẜm ta¬
bulas testamenti bonoꝵ possõ¬
num agnoscere si modo defu¬
nctus ⁊ cuus romauus ⁊ sue
porestatis mortis temꝑe. fu̾it
Nam si io irritum fcm̃ sit tes¬
tamentum ꝙ ciuitatem ueł
⁊ libertatem testator amisit.
aut qr in ad optõm se dedit ⁊
mortis ip̃ in adoptin prĩs
po̾t infirmari testamentum:
qd̾ postea testator noluit id ua¬
lere usz adeo. ut siꝗs nopost
tum est. ne alias tabule pͥores
iure fc̃e irrite fiant. nisi sequẽ¬
tes iure ordinare ⁊ prefecte fũ¬
int. nam in ꝑfc̃m testamentũ
sñ dubio nullum est. ¶ Inea
dem orone expressit. non admi¬
ssum in se brditatem ei qui li¬
tis ca principem h̾rdem reliq̾rit.
n tabulas non legittime fcas
in ꝗb ipe̾ ob eam cam hrs insti¬
tutus erat probaturum n exn¬
uda uoce hrdis nomen admis¬
surum n ulla scriptura cui iu¬

Expanded text:
tio iure facta propter capitis deminutionem irrita facta  testium signis signata sunt, potest scriptus heres secundum tabulas testamenti bonorum possessionem agnoscere, si modi defunctus et civis Romanus et suae potestatis mortis tempore fuerit: nam si ideo irritum factum sit testamentum, quod civitatem vel etiam libertatem testator amisit, aut quia in adoptionem se dedit et mortis tempore in adoptivi patris potest infirmari testamentum quod postea testator id noluit valere: plusque adeo, etsi quis tum est, ne alias tabulae priores iure factae irritae fiant, nisi sequentes iure ordinatae et perfectae fuerint. nam imperfectum testamentum sine dubio nullum est. 8 7. Eadem oratione expressit, non admissurum se hereditatem eius qui litis causa principem heredem reliquerit, neque tabulas non legitime factas in quibus ipse ob eam causam heres institutus erat probaturum, neque ex nuda voce heredis nomen admissurum, neque ex ulla scriptura cui iu
Abbreviated transcription (Latin):
nec alium heredem effec̾it. In co
Et ruprum ꝗdemi testamentũ
lmodo efficitur ¶ Auo aut m̾o
testamenta iuire facta infirmãt᷑.
ułi cum is qui fecerit testamtũ
capite diminutus sit. ꝙ ꝗb mo¬
dis accidit. primo libro tradidi¬
mus ¶ Noc au̾t ca̾u inita fĩ tes¬
tamenta dicinitur. cum alioq¬
um ⁊ que rumpuntur irrita
ꝑꝑ capitis diminutom irrita
fiunt possums nicħo ruptadi¬
cere. s qr sans comodis erat si¬
gulas causas singłis applłatoi¬
b distingui. ideo quedam non

Expanded text:
neque alium heredem effecerit: in eo neque alium heredem effecerit: in eo et ruptum quidem testamentum hoc modo efficitur. Alio quoque modo testamenta iure facta infirmantur, veluti cum is qui fecerit testamentum capite deminutus sit. quod quibus modis accidit, primo libro rettulimus. Hoc autem casu irrita fieri testamenta dicuntur, cum alioquin et quae rumpantur, irrier capitis deminutionem inrita fiunt, possunt nihilo minus rupta dici. sed quia sane commodius erat singulas causas singulis appellationibus distingui, ideo quaedam non
Abbreviated transcription (Latin):
sus exdiu̾so siquno cum rci
cessor rei publice eĩ ab cẽ de¬
sicrit tunc intra ãmim res¬
cissa usucapione eam peteͣ¬
usu nõ cepisset et ob id suã
rẽ ec̃. ¶ Quod genus accio¬
unli equitare motus p̾tor
accouiodanit sicut ex latio¬
ribus digestorum seu pan¬
dectas uolũbris intelli¬
gere licet. ¶Item siquis ĩ
torib ex sententia presiois
possessis ꝑ rartitur ip̃is cre¬
ditorib restissa traditõe eam
rem petere .i. dic̾e eam ic̃ tra¬
ditã nõ ẽc̃ et ob it in boins
debidons mansisse. ¶Atem

Expanded text:
rei sessor rei publicae causa abesse desierit, tunc intra annum, rescissa usucapione, eam petesuam esse rem. quod genus actiomili aequitate motus, praetor accommodat, sicut ex latiore digestorum seu pandectarum volumine intellegere licet. Item si quis in toribus ex sententia praesidis possessis, permittitur ipsis creditoribus, rescissa traditione, eam rem petere, id est dicere eam rem traditam non esse et ob id in bonis debitoris mansisse. Item
Abbreviated transcription (Latin):
gibus. ¶Item pretor propo¬
filiorum qr samilias ex qͣ q̃
ał num plures de pecina aut
constitura cum omĩbus ag̾e
quitunq uel prose uel pro
¶Nam alioquin si exstroula¬
tõe promiẜit iure ciunli tenẽt᷑¬
int pretor quia licet ex conti¬
tu filioꝵ suorumiq ipo urt ñ
teuea̾tur equan tamẽ cẽ petu¬
lio tenus quia ueluti parra¬
moniũ ẽ filior filiaꝵ qr Item
ẜuorum contepnani eos. It
siquis postulante adilsano ⁊¬

Expanded text:
or propofiliorumque familias, et ex qua alias complures. De pecunia autem constituta cum omnibus agitur, quicumque vel pro se vel pro nam alioquin si stipulanti promiserint, iure civili tenenturavit praetor, quia licet ex contractu filiorum servorumve ipso iure non teneantur, aequum tamen esset peculio tenus, quod veluti patrimoniam est filiorum filiarumque, item servorum, condemnari eos. Item si quis postulante ad
Abbreviated transcription (Latin):
tõnũ q̃ inpersonã sunt he¬
e quidem que excontras¬
tu nascuntur fere om̃srei
tur uelui quibus mutuã
pectiu̾am uł instipulatu.
dedutam petit accor It̾q ꝯ¬
modati dispoĩti mandati ꝓ
socio crempto uendito loca¬
to conducco. ¶plane si
de poĩti agetur eo nonñe ꝙ
ufingu causti depoi̾tum sit
ĩduplũ acicẽm pretor reodit
si moto cũ ip̃o ap̃nt quem
deponum sit aut cum here¬
dibus eius et dolo ip̃ius age¬
tur quo eñi mixta ẽ accio:
¶Ex maleficns uero sunt¬
prodite acccẽs alie t̾m penc
ꝑ seqnde cauia comparate
sunt alic tam pene qmͣ rei

Expanded text:
tionum quae in personam sunt, hae quidem quae ex contractu nascuntur fere omnes rei tur: veluti quibus mutuam pecuniam vel in stipulatum deductam petit actor, item commodati, depositi, mandati, pro socio, ex empto vendito, locato conducto. plane si depositi agetur, eo nomine quod ufragii causa depositum sit, in duplum actionem praetor reddit, si modo cum ipso apud quem depositum sit aut cum herede eius ex dolo ipsius agitur: quo casu mixta est actio. Ex maleficiis vero proditae actiones aliae tantum poenae persequendae causa comparatae sunt, aliae tam poenae quam rei
Abbreviated transcription (Latin):
cmanore. ¶Quadrupi¬
infesti. It̃ de coꝙ metus
a que in hoc data sit ut
is cui datur calumpine
cãc negm̃ alicm faceret
uł nõ faceret. Item exle¬
ge condicacia que anra
constc̃e oritur ĩ quaoru¬
plum condempna tõem
inponeno his execuron¬
bns litum qui contra i¬
surn quidem nec mam¬
festi accio et ẜm corrupti
acens dequibus simiul
locun sumius eo differt
m munie. ex. lege acqui¬
lia et detolo interdum.
depon̾ti infitiatõe ditplicã¬
tur in ꝯfitentẽ autem.
ĩ simplũ datur. ¶Get illa
que de his competit q̃ relic¬
ta uenerabłib locis sunt
uõ solum ex infiriator du¬
plicanur set u̾distulit te¬
licti solutd̾em usqͦ iussu i

Expanded text:
anare. Quadrupnifesti, item de eo quod metus a quae in hoc data sit ut is cui datur calumniae causa negotium alicui faceret vel non faceret: item ex lege condicticia a nostra constitutione oritur, in quadruplum condemnationem imponens his exsecutoribus litium qui contra nfurti quidem nec manifesti actio et servi corrupti a ceteris, de quibus simul locuti sumus, eo differt, iniuriae ex lege Aquilia et interdum depositi, infitiatione duplicantur, in confitentem autem in simplum dantur: sed illa quae de his competit quae relicta venerabilibus locis sunt non solum infitiatione duplicatur, sed et si distulerit relicti solutionem usque quo i
Abbreviated transcription (Latin):
cum plenorem ec̃ exscipu¬
latu atiõem ĩ uementeso
ome uis q añ res uroria
tẽbat cum multis durisio¬
mbus exstipulatu actoem
q̃ de dotibus crigendis pro¬
pointur mrinstulumis et me¬
rito rei urorir accione sb̃lata
it ut bone sid̾i sit et tacitar
ferti autem alus creditorib
i ypottecis tuc seusunuus

Expanded text:
cum, pleniorem esse ex stipulatu actionem invenientes, omne ius quod res uxoria ante habebat cum multis divisionibus in ex stipulatu actionem, quae de dotibus exigendis proponitur, transtulimus, merito rei uxoriae actione sublata, it ut bonae fidei sit. sed et tacitam ei ferri autem aliis creditoribus in hypothecis tunc cens
Abbreviated transcription (Latin):
fimũ regundoꝵ ã ĩter eos a¬
gitur qui cum sines agros ha¬
bent in quibus tubus uiditus
ꝑ mutitur urditi rem alicui ex
litrigatorib ex bono et equo ad¬
uidicare et il unus pars p̾gra¬
nare utebitur eũ in ince̾m
cta pecinĩa alã condempnate
¶ Oñs autem acccẽs ueli
simplũ concepte fint uel indu¬
plum uł iniriplum uel ĩqͣdru¬
plũ ult̾nis aut uusla accõ extẽ¬
ditur ĩ simplum agitur ue¬
luti exstipulatoe et mirin da¬
toc exempto uendito locato cõ¬
ducta ioudato et deniq ex ali¬
is ꝯpłibus causis. ¶Iuduplu
agumus ueluti furti nec mam¬
festi dampm u̾uria dati exle¬
ge acquilia deposi ex quibusdã
caĩs Item ẜui corrupni que com¬
petit ĩcum cuius ortruu ꝯsilio¬
ne ẜuus aliemis fungi̾t auti¬
est aut lireuriose uiu̾e ceꝑit
aut deinq quol modo decerior
conuentõms inseruit ut ex
hac causa matores et titiũ
executores ampliorẽ sũmã

Expanded text:
finium regundorum, quae inter eos agitur qui confines agros habent. in quibus tribus iudiciis permittitur iudici rem alicui ex litigatoribus ex bono et aequo adiudicare et, si unius pars praegravari videbitur, eum invicem certa pecunia alteri condemnare. 2 Omnes autem actiones vel in simplum conceptae sunt vel in duplum vel in triplum vel in quadruplum: ulterius autem nulla actio extenditur. In simplum agitur veluti ex stipulatione, ex mutui datione, ex empto, vendito, locato, conducto, mandato et denique ex aliis compluribus causis. In duplum agimus veluti furti nec manifesti, damni iniuriae ex lege Aquilia, depositi ex quibusdam casibus: item servi corrupti, quae competit in eum cuius hortatu consiliove servus alienus fuest aut luxuriose vivere cepit, aut denique quolibet modo deterior conventionis inserunt, ut ex hac causa viatores, litium scilicet executores, ampliorem summam
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ płibus accõnib teneã¬
tur effc̃m ẽ ut extra penam
dupli aũqͣ diupli rei recipiẽde
nomĩe sirres et̾ hac accoẽ. to¬
neantur si apparet eos dare
lamus autẽ in rem quitẽ
nam u̾o accões quibus darei
face̾ oportere inteironurꝰ accĩ¬

Expanded text:
magis pluribus actionibus teneantur, effectum est, ut extra poenam dupli aut quadrupli, rei recipiendae nomine fures etiam hac actione teneantur ‘ si paret eos dare lamus autem in rem quidem nam vero actiones, quibus dare facere oportere inten
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iiti uidetur iudin erto¬
no et equo extimandi qnͣ¬
tum auctori restitin debeat
ĩ qͦ et illud continetur ut si
ꝙ ĩ intem accorem pͥstaie o¬
porteat eo compensato nireli¬
quum is eius quo accũ est
tis ĩ urditnis exrescripto diui
nuͣti oppoĩta doli mali crcep¬
tõe compenlatõ iducebatur
Set nr̃a constituno compẽ¬
tur latius introourit ut ac
ti accoc cui aliquit compensa¬
cõms nomĩe opponi satis ĩ¬
pium ec̃ credidumus ne sb̃ p¬
rexni compensatõnis depoĩta¬
rum rerum quis ex accõc
de fraudet. ¶Preterea qͣs¬
dam accões arbitanas .i. ex
crbitrio uditis pententes ap¬
pllamus niquibus insi cir¬

Expanded text:
itti videtur iudici ex bono et aequo aestimandi, quantum actori restitui debeat. in quo et illud continetur, ut, si quid invicem actorem praestare oporteat, eo compensato, in reliquum is cum quo actum est tis iudiciis ex rescripto divi rci opposita doli mali exceptione compensatio inducebatur. sed nostra constitutio eas compentur latius introduxit, ut acti actione, cui aliquid compensationis nomine opponi satis impium esse credidimus, ne sub praetextu compensationis depositarum rerum quis exactione defraudetur. 3 Praeterea quasdam actiones arbitrarias id est ex arbitrio iudicis pendentes appellamus
Abbreviated transcription (Latin):
uec mamfesti dupli tesolape¬
ua agitur. ¶Ram ip̃am rẽ
ꝓpria accc̃ẽ prosequitin. quis
.i. suam eẽ peteus suie furi
ip̃ẽ eam rem possideat siue a¬
lus quilib eo amplius aoũ¬
sus furem et̃ coirdictõ est rei
¶Ui autem bonor raptor
acd̾ inixta ẽ quia ĩ q̃drupło
iei per socutio tenetur pena ãt
tupli est. ¶ Set et legis acqͥlie
mixta ẽ nõ solum si crou̾sus
ifitientem induplũ agatur set
uit̾dum et ũ insimplũ qͥsq
agit uelun si quis homĩem⁊
clandum aut luscum occrdit
qui i eo anno integer ẽ ma¬
gri ptu fuit tanti cm̃̃ damp¬
natur qnͣti is homo ĩ eo anno
scõm iam traditam duusio¬
nem. ¶ tem mirta ẽ accio. ⁊ͣ
cos qui recca sacio scĩs ecc̃us
uł aliis uen embłibus locis le¬
gata uel frd̃i comissa dare distu¬
lerint donec adeo ut etiam iu
ditio uocarentur tunc et enĩi
ip̃am itm uel peciniam q̃ tebic¬
ca est dare explliuitur et ad
plum oius fit contẽpnatõ.

Expanded text:
sola poena agitur: nam ipsam rem propria actione persequitur quis, id est suam esse petens, sive fur ipse eam rem possideat, sive alius quilibet: eo amplius adversus furem etiam condictio est rei. Vi autem bonorum raptorum actio mixta est, quia in quadruplo rei persecutio continetur, poena autem tripli est. sed et legis Aquiliae mixta est, non solum si adversus infitiantem in duplum agatur, sed interdum et si in simplum quisque agit. veluti si quis hominem claudum aut luscum occiderit, qui in eo anno integer et magni pretii fuerit; tanti enim damnatur, quanti is homo in eo anno undum iam traditam divisionem. item mixta est actio contra eos qui relicta sacrosanctis ecclesiis vel aliis venerabilibus locis legati vel fideicommissi nomine dare distulerint usque adeo ut etiam in iudicium vocarentur: tunc etenim et ipsam rem vel pecuniam quae relicta est dare compelluntur, et aliud plum
Abbreviated transcription (Latin):
urdutoe᷑. introduxit i cluti
corrupissẽt et meum qui pr̃o¬
nimi uł parẽtẽ ĩius uocasset
cum ro nõ pͣarasser. ¶Item
gouersus eum qui ierem̃t
eũ qui ĩ ins uocaretur cuius ue¬
dolo alius exermͣt et alias ĩ¬
les accoẽs i rem ẽẽ stiroent
qͥles sunt per q̃s quentur

Expanded text:
it: veluti corrupisset: et in eum qui patronum vel parentem in ius vocasset, cum id non impetrasset: item adversus eum qui vi exemerit eum qui in ius vocaretur, cuiusvedolo alius exemerit: et alias inles actiones in rem esse videntur, quales sunt, per quas quaeritur,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ ẜuana. autem ex ꝑicur
quis derebus colom quei
pignoris iure prom̾ce dib
sudi ei tenentur. q̃i ẜui¬
ana aut. qͣ creditores pigno¬
ra ypoghocas. ue ꝑ secumiur¬
¶ Int̾ prginis autem eti
ypothecã qnͣtum ad accoẽm
¶ Nam deq̃ ro int̾ credirorẽ
et debitorem conuem̾t ut sit
pro debito obligata utraq
hac applłoe contmetur set ĩ
aliio differenna est: ¶Nara

Expanded text:
ana autem experitur quis de rebus coloni, quae pignoris iure pro mercedibus fundi ei tenentur; quasi Serviana autem qua creditores pignora hypothecasve persequuntur. inter pignus autem et hypothecam quantum ad actionem : nam de qua re inter creditorem et debitorem convenerit ut sit pro debito obligata, utraque hac appellatione continetur. sed in aliis differentia est: nam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuirilem sexum ꝑsomis. non so¬
ium natis s ⁊ posthunus iniro¬
duxit. ut omes sũ sui siue eman¬
ditatem auferendam que filu su
iuł emantipati lont. sũ iam na¬
ti sint. sũ ad huc in utero ꝯstitu¬
ti ⁊ postea nati sunr ¶Circa ad¬
optiuos filios aut cerram indu¬
ximid diuisionem que ꝯstitutõ
ne nra quam suꝑ adoptin⁊ tu¬
uin ꝯtinetur. ¶ S si in expedi¬
tione occupatus miles testam̃¬
tum faciat ⁊ liberos suos iam
natos uł posthumos noiatim ñ
ex hrdauerit. s silentio prereri¬
erit. non ignorans anl̾eat li¬
beros. silentiũ en ꝓ ex hrdanoe
nominatim fc̃a. uałe ꝯstitutio¬
nib principum. cautum est. i¬
¶Mater uel auus mat̾nus noce
non hñt liberos suos aut heredeᷤ
instiniere. au̾ exhordare s posst̾
cos preterire. Nam silentium
matris et am matern cetͥorũq
ꝑmatrẽ ascendentem. tm̃ facit
quantũ exb̾edatõ patris. neq eͥ̃
materni filium filiam ue neca
uo materno nepotem neptem¬

Expanded text:
per virilem sexum personis non solum natis sed etiam postumis introduxit, ut omnes, sive sui sive emanditatem auferendam quem filii sui vel emancipati habent, sive iam nati sunt sive adhuc in utero constituti postea nati sunt. circa adoptivos autem certam induximus divisionem, quae constitutione nostra, quam super adoptivis tulimus, continetur. Sed si in expeditione occupatus miles testamentum faciat et liberos suos iam natos vel postumos nominatim non exheredaverit, sed silentio praeterierit, non ignorans an habeat liberos, silentium eius pro exheredatione nominatim facta valere constitutionibus principum cautum est. Mater vel avus maternus necesse non habent liberos suos aut heredes instituere aut exheredare, sed possunt eos omittere. nam silentium matris aut avi materni ceterorumque per matrem ascendentium tantum facit quantum exheredatio patris. neque enim matri filium filiamve neque avo materno nepotem neptem
Abbreviated transcription (Latin):
Uetoritas aũt tutoris
inqbodam causis ucciͣa pu¬
pilł est. in ꝗbusdam non ẽ
nociͣa ut ecte siꝗd dari sibi scipu¬
lentur. non est necia tutoris
auctoritas. qd̾ si alus pupilli ꝓ¬
tas. Namq placuit meliorẽ¬

Expanded text:
uctoritas autem tutoris in quibusdam causis necessaria pupillis est, in quibusdam non est necessaria. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non est necessaria tutoris auctoritas: quod si aliis pupilli pest: namque placuit, meliore