comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
passus ẽẽt. septimo die diffidens de num̾o dierũ cęsarem̃ fidem
seruaturum qd̃ longius ꝓ gressumm audiebat. neq ulla de redi¬
tu eiꝰ fama adferebãtur. simul eoꝵ. ꝑmotus uocib qͥ illiꝰ patien¬
tiam. pene obsessionẽ appellabant si quidẽ ex castris egredi non
licer& nullum eiꝰ modi casum expectans quo nouemi expositis
iegionib. maximoq equitatii disꝑsis ac pene deletis hostib in mi¬
lib passuum trib offendi poss&e: quinq cohortes frum̃tatum ĩ
ꝓximas segetes mittit. Quas interoe castra unꝰ om̃ino collis int̾eai
Complures erant ex legionib egrirelicti: ex quib quos adhuc s̃pa¬
tio dierum conualuerant cireiter trecenti subuexillo una mittũt.
Magna p̃terea misttitudo calonũ magna ius ium̃toꝵ. quȩ ĩ castris.
sub sederant fac ta potestate sequitur. Hoc ipso tpre & casi ge¬
mani ȩquites int̃ueniunt: ꝓtinusq eodem illo quo ue-¬

Expanded text:
passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo ve
Abbreviated transcription (Latin):
magno pecoris num̃o cuiussunt cupidissimi barbari po¬
diuntur. Inuitati p̃da longuis ꝓcedunt: Non hos pahꝰ
in bello latrociniisq natos: non silue morantur. Quib
in locis sit cesar ex captiuis quer̃t. ꝓfectũ longiꝰ reꝑumt.
omemq exercitum discessisse cognoscunt: Atq unus
ex captiuis. quid uos inquid miseram ac tenuem sectamin
p̃dam quib lic& iam eẽ fortunatissimos: Trib horis ad¬
uatucam uenire potestis. Huc om̃s suas fortunas exercit̾
romanoꝵ contulit. Prȩsidii tantũ ẽ ut numerꝰ quidem
curgi possit: ne quisquam egredi extra mimitiones audeat
Oblatas ꝑ germam: quam nacti erant p̃dam in occulto relin¬
quunt. ip̃si aduatucam contendunt. u̾si eodem duce. cuius
hȩc indicio cognouerant. Cicero qui om̃s suꝑiores dies p̃cep¬
tis cesaris cum̃ summa diligentia milites in castris contenu¬
isset: ac ne calonem quidem quẽqͣm extramunttionẽ egredi

Expanded text:
magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, pomagno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque unus ex captivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem sectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatucam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Romanorum contulit: praesidi tantum est, ut ne murus quidem cingi possit, neque quisquam egredi extra munitiones audeat." Oblata spe Germani quam nacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine circũfusa. ꝓ tali facinore strips. ac nom̃ ciuitatiᷤ
tollatur. Magnus undiq num̾us cȩlerit̃ conuenit. Hec ĩ om̃ib
eburonũ partib gerebant᷑: diesq adpetebat septimꝰ. quẽ ad diẽ
cesar ad impedimenta legionemq reu̾ti constituerat. Hic qͣntũ
in bello fortuna possit &x qnͣtos afferat casus cognosci potuit. Dissi¬
patis hac ꝑt̾ritis hostib ut demonstrauimꝰ. manũ erat nulla q̃
paruã mͦ causam timoris adferr&. Trans rhenũ ad g̾manos ꝑue¬
nit fama diripi eburdnes: atq ultro om̃s ad p̃dam euocari. Cogunt
equitum duo milia sugãbri qui sunt ꝓximi rheno Aquib receptoᷤ
ex fuga thentheros atq usipetes supͣ docuimꝰ transeunt rhenũ
nauib ratibq. triginta milib pasfuũ infra eũ locum
ubi pons erat ꝑfectus p̾sidiumq ab cęsare relictũ. Pͥmos
eburonũ fines adeunt: multos exfuga disꝑsos excipiunt

Expanded text:
multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gerebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bai: & siluȩ incertiᷤᷤ occuitisq itinerib confertos adhire ꝓhibebãt.
Si negocium conficistirpẽq hoĩum scełatoꝵ. int̾fici uellent: dimit¬
tende plures manꝰ diducendiq erant milites. Si contin̾e ad sig¬
na. manipłos uellent. ut instituta rõ & consuetudo exercitus
romani postulabat. iocꝰ ipse erat p̃sidio barbaris. neq ex occulto
insidiandi & disꝑsos circũueniendi singłis deerat audatia.
t ineiꝰ modi di̾ficuitatib qͣntum diligentia ꝓuideri poterat
ꝓuidebatur. ut potius in nocendo aliqͥd p̃termitteret᷑. & si om̃i¬
um animi adulciscendũ ardebant. qm cũ aliqͦ militũ decrim̃¬
to noceroe. Dimittit ad finitimas ciuitates nuntias cȩsar: om̃s
ad se uocat spe prede ad diripiendos eburones. ut pocius in siluis
galloꝵ iuta qͣm legionariꝰ miles ꝑiclitetur. Simul ut magna

Expanded text:
bat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. bat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna
Abbreviated transcription (Latin):
Quam ad diem: ei legioni quȩ inp̃sidio relinq̃batur deberi frum̃tum
sciebat. Labienũ trebonumq hortat᷑ si rei.p̾. r̃. quomͦ fac̾e possint
ad eum diem reu̾tantur: ut rursus cõmunicato consilio exploratisq
hostiũ rationib. aliud uncium uelh cape possent. Erat ut supͣ de¬
monstrauimꝰ manus certa nulla non oppidum ñ p̃dium qd se ar¬
mis defender&: s in om̃is partis disꝑsa multitudo. licũq aut
ualles abdita aut locꝰ siluestris. aut paut impedim̃ta. spem p̾sidii
aut salutis aliꝗͣm offerebat consederat. Hec loca uicinitatib erant
nota. magnãq res diligentiã reqͥrebat. nõ insũma exercitus tuen¬
da nullum enĩ poterat uniu̾sis ꝑterritis ac disꝑsis ꝑicłm accidẽ.
s in sirgłis militibꝰ conseruandis. Quȩ tam̃ ex parte res ad salutẽ
exercitus ꝑtinebat. Nam & p̃de cupiditas muitos longiꝰ euaca¬

Expanded text:
quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae commodo facere possint, ad eum diem revertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evoca
Abbreviated transcription (Latin):
atq aurunculeuis. hiemandi causa consederant. Hunc cum
reliquis reb locũ ꝓbarat tunc qd̃ suꝑioris anni munttiones
integre manebant: ut militũ laborem subleuarx. Presidio im¬
pedimenas legionem qͣrtam decimã reliqͥd: unam exhis tri¬
u quas ꝓrime conscriptas ex italia traduxerat. Si legioni ca¬
strisq. quintum tullium ciceronẽ p̃ficit: Aucentosq ẽquites
attribuit. Parcitoq exercitur.: titũ labienũ cũ legionib tribꝰ
adocceanum u̾sus i eas partes quȩ menapios ad tingunt. ꝓficis¬
ci uib&. G: trebonium cũ pari legionũ num̃o. ad eam regionem
que ad aduatucos adiac&x depopulandam mittit. Ipse cum reli¬
quis trib ad flumen scaldẽ qd̃ influit in mosam extremasq ardu¬
ennȩ partis ire constituit. quo cũ paucis equitib ꝓfec tũ ambiori¬
gem audiebat. Discedens: post diem septimũ sese reu̾surũ confirma

Expanded text:
atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat;
Abbreviated transcription (Latin):
etate iam confectus. cũ laborẽ belli aut fuge ferre ñ posset: om̃ĩb
prȩcib detestatus ambiorigem qui eius consilii auctor.
fuisset. taxo einus magna in gallia germaniaq copia ẽ
se examinauit. Segni condrusiq ex gente & num̾o germa¬
norum. qui sunt inter eburones treuerosq legatos ad ce¬
sarem misert oratum ne se in hostium numo ducerde. ne¬
ue om̃ium germanoꝵ qui ẽent citra rhenum unam eẽ
causam iudicar&. Nicħ se de bello cogitauisse: nulla
ambiortgi auxilia misisse. Cesar explorata re quȩstione
captiuoꝵ: si qui ad eos eburonẽs ex fuga conuenissent ad se
ut reducerentur imꝑauit. Si ita fecissent fines eoꝵ seino¬
laturum negauit. Tũ copiis intris partiᷤᷤ distributi.
impedimenta om̃ium legionũ ad uatucam contulit. Iocas¬
delli nom̃ ẽ. Hoc fere ẽ in mediis eburonũ finibꝰ ubi tĩturius

Expanded text:
aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius
Abbreviated transcription (Latin):
daestus causa plerumq siluarũ ac ftuminũ petunt ꝓpinqͥtace̾.
comites familiaresq eiꝰ angusto in loco paulisꝑ eqͥtum nr̃oꝵ
uim sustinuert̃. His pugnantib illum ĩ equum qͥdã exsuit
intulit: fugientẽ siluȩ texer̃t. Sic & ad subeundũ periculũ
& aduitandũ multũ fortuna ualuit. Ambiorix copias suaᷤ
iudicione ñ conduxerint qd̃ p̃lio dimicandũ nõ existimarit
An temꝑe exchusus & repentino equitũ aduentu ꝓhibitꝰ. cũ reli¬
quũ exercitũ subseqͥ creder&. dubiũ ẽ. Sed certe dimissis ꝑagros
nuntiis. sibi qũeq consulere iussit. Quoꝵ pars marduennam siluã.
pars incontinentes paludes ꝓfugit. Qͥ ꝓxumi oceano fuert̾. hi in¬
sulis iese occuitau̾unt. quas estus efficere consuer̾t. Multi ex suis
finib egressi. se suaq om̃ia alienissimis credidert. Catuũoleus rex
dimidĩȩ partis eburonũ qui una cũ ambiortge consiliũ imerat.

Expanded text:
di aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, di aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat,
Abbreviated transcription (Latin):
tunitate temꝑis ꝓficere poss&. Monoe ut ignes in castris fie¬
ri ꝓhibeat: ne qua eius aduentus ꝓcul significatio fiat: sese
confestim subsequi dicit. Basilius ut imꝑatum ẽ fac̃ cȩlerit̃.
contraq om̃ium opinionẽ confecto itinere. multos in agris
mopinantes dep̃hendit. Eorum indicio adipsum ambio¬
rigem condendit. qͦ in loco cũ paucis equitib eẽ dicebantur.
Multum cũ in om̃ib reb: tum inre militari potest fortuna.
Nã magno accid it casu: ut in ipsum incautum etiam atq in¬
paratum inciderde: primusq eiꝰ aduentꝰ ab om̃ib uideret᷑ qͣm
fama ac nuncius afferret᷑. Sic magnę fuit fortune om̃i mii¬
tari instrumĩto qd̃ circũ se habebat erepto rhedis eqͥsq cõpre¬
hensis. ipsũ effugere mortẽ. Sed hoc quoq factum ẽ. qd̾ edisi¬
cio cirrumdato s̃lua ut sunt ferȩ domicilia galloꝵ qui uitan¬

Expanded text:
tunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fietunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitan
Abbreviated transcription (Latin):
minime om̃s germani agriculture student: constituit ñ ꝓgre¬
di longius. Sed ne om̃ino metũ reditꝰ sui barbaris tollerde. atq
ut eoꝵ auxilia tarclar&. reducꝰto exercitu partẽ uitimã pontis
q ripas ubioꝵ contingebat in longitudinẽ pedũ aucentorum
rescindit. atq in extremo ponte turrim tabulatoꝵ quattuor
constiauit. p̃sidiumq cohortium uuodecim pontis stuendi cau¬
sa ponit. magnisq eũ locũ municionib firmat. Ciloco p̃sidio¬
q: gaium uulcatiũ tullũ adolescentẽ p̃fecit. Ipse cũ matu¬
rescere frum̃ta inciꝑent ad bellũ ambiorigis ꝓfectus. per
ardueniam siluuã quȩ ẽ tocius galliȩ maxima atq abripis
rheni finibq treueroꝵ. ad neruios ꝑtinet milibq amplius
quingentis in longitudinẽ pat& lucium minutium uasiliũ
cum om̃ia equitatu p̃mittit si qͥd cȩleritate itineris atq opor¬

Expanded text:
minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progreminime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque oppor
Abbreviated transcription (Latin):
infirmas arbores pondere affligunt᷑ atq una ipsȩ concidunt.
Tercium ẽ genus eoꝵ qui uria appellant᷑. Hi sunt magnitudine
paulo infra elefantos: specie & colore & figura tauri. Magna ui
coꝵ ẽ. & magna uelocitas. Neq homini neq fere qͣm conspexert
parcunt. Hos studiose foueis captos int̾ficiunt. Hos se labore qu¬
rant adolescentes: atq hoc genere uenationis exercent. & qui plu¬
rimos ex his int̾fecer̾t: relatis in publicũ cornib quȩ sint testimonio
magnam fer̾t laudem. Sed adsuescere ad hoĩes & mansuefieri ne
paruuli quidẽ excepti possunt. Amplitudo cornuũ & figupa et sy¬
cies: multum nr̃oꝵ. boum cornib differc. Hec studiose conqͥsita
ad labris argento circũcludunt: atq ĩ amplissimis epuł: ꝓ poculis
utuntur. Cesar postqͣm ꝑ ubi. os exploratores cõperit: seubos sese i
siluas recepisse. mopiam frum̃ti ueritꝰ qd̾ ut supͣ demonstrauimꝰ

Expanded text:
infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est et magna velocitas, neque homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus,
Abbreviated transcription (Latin):
te iit̃ aures unũ cornu existit extelsius magisq duxc tum his quȩ
nob nota st̾ cornib. Abeiꝰ sũmo sic̃ palmȩ ramiq late diffundunt᷑.
E addem ẽ femine marisq natura: eadẽ forma magnitudoq cor¬
num. Sunt᷑ item: que appellant᷑ attes. Harum ẽ consimit ea¬
pris tĩgara &e uarietas peluum s tnagnitudine paisso antecedunt
mnutiseq sunt cornib & crura sine nodis articsisq habent neq
quietis causa ꝓcumbunt. neq si quo ad flicte casu conci¬
der̃t. erigere sese aut subleuare possunt. His sunt arbores
ꝓcubilib. Ad eas se adplicant: atq ita paulum modo recli¬
natȩ quietẽ capiunt. Quarum ex uestigiis cũ ẽ animadu̾sum
ã uenatorib quo se reciꝑe consuerint̾: om̃s eo loco aut. ib raci¬
cib subruunt aut accidunt arbores. tantum ut sũma speties ea¬
rum stancium relinqͣtur. Huc cũ se consuetudine reclinauer̾.

Expanded text:
te inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directum his, quae te inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directum his, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent neque quietis causa procumbunt neque, si quo adflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
latim ad sue facti suꝑiori. multisq uicti p̾liis. nese quidẽ ipsi
cũ illis uͥtute comparant. Huiꝰ herciniȩ silueq supͣ demonstrata
ẽ. latitudo. nouem dierũ iter expedito patoe. Nõ eñi aliter
finiri potest. neq mñsuras itinerum nouert̾. Oritur ab helui¬
cioꝵ & nemetũ. & tauriacor finib. rectaq fluminis danu¬
bii regione ꝑtinoe ad fines dacoꝵ & anardium. Hinc seflectit
sinistrorsus diu̾sis ab flumine regionib multarumq gentiũ
fines ꝓpter magnitudinẽ attingit. Neq quisꝙͣm est huiꝰ ger¬
maniȩ: qui se aut audisse. aut adisse ad inicium eiꝰ silue dieat
cũ dierum iter.Ix. ꝓcesserint. aut quo ex loco oriatur acceꝑit
M ultaq in ea genera ferarum nasci constat: quȩ reliqͥs in iocis uisa
Ñ suit. E xquib q maxime aifferant ab ceteris. & memorie ꝓden¬
da uideantur. Hec s̃unt. Est bos ceruifigura: cuius a media ftori¬

Expanded text:
latim adsuefacti superari multisque victi proeliis ne se quidem ipsi latim adsuefacti superari multisque victi proeliis ne se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Huius Hercyniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet: non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum et Nemetum et Rauracorum finibus rectaque fluminis Danubi regione pertinet ad fines Dacorum et Anartium; hinc se flectit sinistrorsus diversis ab flumine regionibus multarumque gentium fines propter magnitudinem adtingit; neque quisquam est huius Germaniae, qui se aut adisse ad initium eius silvae dicat, cum dierum iter LX processerit, aut, quo ex loco oriatur, acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint; ex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fron
Abbreviated transcription (Latin):
mero cucuittur. ormũq his rerum postea fides derogtun
Hoierte uiolar fasn prtam: qui quaq decausa aaeos teeno
ab imuria ꝓbibent sanctos habent. isg ounũ domꝰ patent.
uictusq commnunicatur. Ac fuit antea tempꝰ. cum g̾manos
galli uͥtute suꝑarent. uitͦ bella inferrent ꝓpt̾ hõĩnum nici¬
titudinẽ agriq inopiam: trans rhenũ colonias mitterent.
taq eamq fertilissima germaniȩ st̃ loca circum herey nam
siluã qͣm eratos teni. & qͥb dã g̾cis fama notam eẽ uideo. ꝙͣm
illi oiri niã appeliant. uogo tec tos ages. occupauert᷑. atq ibi
conseder̃t. Quȩ gens adhoc tẽpꝰ. his sedib sese contin&. sũmã¬
q ht̃ iusticie. & bellicȩ laudis opinionem. Nẽ qd̾ ineadẽ in¬
opia egestate pacientia qͣ germani ꝑmanent: eodẽ uictu
& cultu corꝑis utunt᷑ Gallis autẽ ꝓuinciarũ ꝓpinqͥtas. & tri¬
marinarũ rerũ noticia multa ad copiam atq usus largit᷑. pau¬

Expanded text:
mero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent ctusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, egestate, patientia qua Germani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur, pau
Abbreviated transcription (Latin):
ra atq estus uitandos ȩdificent. neqͣ oriat᷑ pȩcuniȩ cupidta
qua ex re factiones aissensionesq nascuntur. Ut animi eqͥ¬
tate plebem contineant: tum suas quisq opes cũ potentissimᷤᷤ
equari inddeat. Ciuitatib maxima iaus ẽ. qmͣ latissime circum
se uastatis finib solitudines hab̾e. Hoc ꝓpriũ uirtutis ensti¬
mant. expuisos agͥs finitimos cede: neq qũ eꝙͣm ꝓpe audẽ con¬
sistere. Dimii hoc se fore tutiores arbitrantur. repentine ete¬
cursionis timore sublato. Cũ bellũ cuittas aut in latũ. defen¬
qͣit aut inferts magistratꝰ qui ei bello p̾sint ut uite necisq ha¬
ueant potestatẽ deliguntur. In pace nullis ẽ cõmunis magi¬
Wamiis s pͥncipes regionũ atq pagoꝵ int̾ suos uis drcio .it.
controuersias que minuunt. Latrociniam naiã habent inio¬
i. ainam que extra fines. cuiusq curtadis fiunt :atq ea iuuen¬

Expanded text:
ra atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, ra atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere: simul hoc se fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuven
Abbreviated transcription (Latin):
alurnss princ neq sacrificiis student. Deoꝵ num̾o eosioios li¬
cunt es cermint euo mapte opib iuuantir solem & in isca¬
nũ ce nuant. Pellos nefama quidem acceꝑunt yita om̃is inue¬
marione aoe fuos ferunt laudem. Hoc ali staturami. alis uties
lut pariuis chenor. tegi mentis intuntdu. maggni orꝑis ixne¬
¶ nuda.¬
2. A griculturȩ non student. Maiorq pars eoꝵ. uictꝰ inlacte
caseo carne consistit. Ne quisqͣm agri modũ certum aut
fines hab& ꝓpios: sed magistratus ac principes in Annos
singłos gentib cognationibq hominum qui cum una co¬
iert᷑ qͣntum ei quo loco uisum ẽ. agri attribuunt. atq an¬
no post alio transire cogunt. Eius rei multas adfert causas:
ne ad suas consuetudine capti studium belli gerendi. igri¬
cultura cõmitent. ne latos fines parare studeant. potentioreᷤ¬
q humiliores possessiones expeuant. neaccuratius ad frigo¬

Expanded text:
divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos dudivinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in veerunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires aut parvis renonum tegimentis utuntur magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte, caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum aut fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigo
Abbreviated transcription (Latin):
uite necisq habent potestatem. Et cũ pat̾ familiȩ inlus¬
triore loco conatꝰ decessit: eius ꝓpinqͥ conueniunt. & de
morte sires in suspitionẽ uenit de uxorib ĩseruilẽ mo¬
dum quȩstionem habent . Et si comꝑtum ẽ. igniatq om¬
uitrantior in igniem infert̾. etiã ammalia. Ac paulo sitpra
anc memoriam serui& clientes qͦs abhis duectos et̾ con¬
stabat: iustis fun̾ib confectis una cremabant᷑. Que ciuta¬
des cõmoelius suamn iem publicam ad ministrare existiman¬
tur. habent legib scm si quis qͥd dere .p. afinitimis runio¬
re aiit fama accepit. utti ad magistratũ deferat. neue cũ
quo allo cõmunic&. qd sepe homines temerarios atq ĩpedi¬
tos fanisrumorib terreri & ad facinꝰ impelli. & de furnis ir¬
bus consiliũ caꝑe cognitum ẽ. Magistratusq isa sunt oc
consuetuidine differunt. NLã neq druides habent qui rebus

Expanded text:
vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illusvitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque ombitrantur in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occconsuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus
Abbreviated transcription (Latin):
lere auder&. Grauissimumq ei rei supplicium cũ crucia¬
tu constitutum ẽ. Galli se om̃s abdite ꝑatre ꝓgnatos p̃di¬
cant: idq ab druidib ꝓditum dicunt. Ob eam causam: spa¬
tia om̃is temꝑis. ñ num̾o dierum s noctiũ fimunt. Dies
natales &m̃sium & Annoꝵ. iniciasic obseruent: ut noc tem
dies subseqͣtur. In reliqͥs uitȩ institutis hoc fere ab reliqͥs dif¬
ferunt: qđ suos lib̃os nisi cũ uoleuert̾ ut munꝰ militiȩ susti¬
nere possint: palã adse adire ñ patintur. filũq pue̾rila eaa¬
te inyublico in consyectu patͥs adsistere turpe ducunt. U̾ir
quantas peccunias ab uxorib dotis nomine acceꝑunt: tan¬
tas ex sus bonis estimatione facta cũ dotib cõmunicant.
Hiuus om̃is peccuniȩ coniuinctim ratio habet̃: fructq ser¬
uantur. Uter eoꝵ uita suꝑarit: ad eum pars utriꝰq cũ fructi¬
b suꝑiorum tempoꝵ. ꝑuenit. Uiri inuxores sicuti in lib̃os

Expanded text:
lere auderet, gravissimumque ei rei supplicium cum crucialere auderet, gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit: etiam adinnocentiũ supplicia descendunt. Dm̃ maxi¬
me mercuriũ colunt. Huius sunt plura simulachra. Hunc
om̃ium inuentorem ardium ferunt. Hunc uiarũ atq itine¬
rum ducẽ hunc ad questus peccumȩ mercaturasq habere
ium maximã arbitrant᷑. Post hunc apollinẽ & marcẽ. &.io¬
uem. & mineruam. De his eandẽ fere quã reliq gentes ha¬
bent oyinionẽ. Apollinẽ morbos depellere: mineruã oꝑũ
atq artificioꝵ iniciũ tradẽ. iouẽ imꝑtũ cȩlestiũ tenere.
martẽ bella regere. Huic cũ p̃lio dimicare constituer̃t: eaq̃
bello cepert̾nt plerumq deuouent. Quȩ suꝑauerint anima¬
lia capta ĩmolant: reliquasq res inunum loc̃ conferunt.
Multis inciuitatib harum rerum excructos tumulos. locis
consecratis conspicari lic&r. Neq sepe accidit ut neglecta qͥs¬
piam religione aut capta apud se occultare: aut posita toi¬

Expanded text:
fecit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxifecit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Huius sunt plurima simulacra: hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. De his eandem fere, quam reliquae gentes, habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere. Huic, cum proelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent: cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare aut posita tol
Abbreviated transcription (Latin):
cutum se amabactos clientesq har&e. Hanc unã gratiã poten¬
tiamq nouert̃. Natio ẽ om̃ium galloꝵ ad modũ dedita re¬
ligionib. atq ob eã causam qui sunt adfecti grauiorib mor.¬
bis quiq in p̃liis ꝑicłisq usantur: aut ꝓuictimis hoĩes ĩmolãt
aut se ĩmolaturos uouerꝰ ad ministrisq ad ea sacͥficia drui¬
dib utunt᷑. qd̾ ꝓuita hoĩs. ñ nisi hõis uita reddat᷑ nõ posse
deoꝵ. ĩmortalium numen placari arbitrant᷑. Publiceq eius¬
dẽ gn̾is habenti instituta sacrificia. Alii inmani magnitu¬
diñe simulachra habent: quoꝵ contexta ui minib mbra
uiuis hominib complent. Quib succensis: circũuentiflã¬
ma exanimantur homines. Supplicia eoꝵ qui infurto aut
in iatrocimo aut aliqua nexia sint comp̃hensi: gratiora
diis ĩ mortalib ẽẽ arbitrantur. Sed cum eiꝰ gn̾is copia de¬

Expanded text:
circum se ambactos clientesque habet. Hanc unam gratiam potencircum se ambactos clientesque habet. Hanc unam gratiam potentiamque noverunt. Natio est omnis Gallorum admodum dedita religionibus, atque ob eam causam, qui sunt adfecti gravioribus morbis quique in proeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant aut se immolaturos vovent administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod, pro vita hominis nisi hominis vita reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque eiusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent; quibus succensis circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxia sint comprehensi gratiora dis immortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia de
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ neq in uulgũ disciplinam efferri uelint: neq eos qui discunt
litteris confisos minꝰ memorie studere. qd̾ fere plerisq accidit.
ut p̃sidio litterarũ diligentiã in ꝑdiscendo ac memoriã remit¬
tant. Inpͥmis hoc uolunt ꝑsuadere ñ interire animas. s ab
aliis post mortẽ transire ad alios. Atq hoc maxime ad uirtutẽ
excitari putant: metu mortis neglecto. Multa p̃terea desiderib
atq eoꝵ. motu. de mundi ac t̾rarũ magnitudine. dererũ natura.
de deoꝵ. ĩmortaliũ uia ac potestate disputant: & uuentuti tradunt.
Alterũ genꝰ ẽ ȩquitũ. Hicũ e̾e̾t usus atq aliqd bellũ incidit. qd̾ fere ante
cesaris aduentum qd̃ annis occide solebat uti aut ipsi iniurias
inferrent: aut in latas ꝓpulsarent. om̃s in bello u̾sant᷑. atq
eorum ut quisq ẽ genere copiisq amplissimꝰ. ita plurimos

Expanded text:
quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod bellum incidit quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, uti aut ipsi iniurias inferrent aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur, atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ laco conseerato. Hii oñis undiq: qui controlisias habent comuenius¬
ta foꝵ eͥp escerecis udicisꝙ pirent. Disciplina inbrtitama reꝑta: atq
inde in galliam translata ẽẽ existimat᷑. & nunc qui diligentius
cum remꝰ cognosce uolunt. plerũq illos discendi causa ꝓficiscũ¬
tur. Oruides a uello ab eẽ consuer̾. neq tributa una cũ reliqͥs pen¬
dunt. Militiȩ uacationẽ. om̃iumq rerum habent ĩmunitatẽ.
Tantis excitati p̃miis & sua sponte multi in disciplinã conueniunt: et
a parentib ꝓpinquisq mittunt᷑. Magnũ ibi num̾um u̾siũ: ediscere
dicunt᷑. Itaq annos ñ nulli .xx. indisciplina ꝑmanent. Neq fas ẽẽ exis¬
timant ea litteris mandare: cũ inreliqͥs fere reb publicis priuatisq ra¬
tionib. grecis litu̾s utant᷑. Idmͥ duab decausis instituisse uident᷑.

Expanded text:
n loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunn loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt eorumque decretis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur, et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consuerunt neque tributa una cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis et sua sponte multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanent. Neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur,
Abbreviated transcription (Latin):
tuunt. & si qͥdẽ aomissũ facinꝰ si cedes facta si de hereditate.
de finib controu̾sia ẽ. idẽ discernunt. p̃mia penasq constitu¬
unt. Si qͥa aut pͥuatus aut popłi eoꝵ decretonũ stecit. sacͥficiis
int̃cdicunt. Hec pena apud eos ẽ. grauissima: quib ita ẽ int̾dic¬
tũ. Hi num̾o ĩpioꝵ ac sceleratoꝵ. habent᷑. His om̃s decedunt.
additũ sermonẽq defugiunt. ne quid excogitatione ĩ commodi
accipiant. neq his petentib ius readitur. neq onos ullus cõmu¬
nicatur. Hiis autẽ om̃ib drindib p̃est unus: qui sũmã int̾eo
habae auctoritatẽ. Hoc mortuo aut si qui ex reliqͥs excellit ang¬
intatesuccedit: aut si sunt plures pares. suffragio aruidũ non¬
nũꝙͣm etiam armis deprincipatu contendunt. Hi certo anni ꝙp̃ae
intĩub carnotums quȩ regio tocius galliȩ media habetar considentũ¬

Expanded text:
tuunt, et, si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de hereditate, tuunt, et, si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia est, idem decernunt, praemia poenasque constituunt; si qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druidum, nonnumquam etiam armis de principatu contendunt. hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt i
Abbreviated transcription (Latin):
entelam dicabant. Hos illi diligent̃ tuebant᷑. Ita & nouã & repẽ¬
te collectam auctoritatẽ tenebant. Cotũ statu reserant. ut lon¬
ge pͥncipes baberentur hedui: scdm loc̃ dignitatis remi opti¬
nerent. In om̃i gallia eoꝵ. hominũ qui aliqͦ st̃ num̾o atq ho¬
nore. genera st̃ duo. Nã plebes. pene seruoꝵ habet᷑ loco. Quȩ
nicħ aut & ꝑse nullo habet᷑ consilio. Pleriq cũ aut aere alieno
aut magnitudine tributoꝵ. aut iniuria potentioꝵ. p̃muntur
sese inseruitutẽ dicant. Nobilib in hos eadẽ om̃ia sunt iura.
quȩ dñis inseruos. Sed de his duob gen̾ib aiterũ ẽ druidũ: al¬
terũ eqͥtum. Illi reb diuinis int̾ft̃. Cacrificia publica ac pͥuata
ꝓcurant. religiones interp̃tant᷑. Adhos magnũ adolescentium
num̃us discipline causa concurrit: magnoq hist̾ apd̃ eos hono¬
re. Nã fere de om̃ib controuersiis pubucis priuatisq consti¬

Expanded text:
entelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repenentelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus disciplinae causa concurrit, magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque consti
Abbreviated transcription (Latin):
clientium ab hedus ad se traducerent obsicdesq abhis prin¬
cipum filios acciꝑent. & publicȩ iurare cogerent. nicħ secõ¬
tra sequanos consilii inituros. & partẽ finitum agriꝑium
occupatam possiderent. galliȩq tociꝰ pͥncipatũ obtinerent.
Qua necessitate aductus deuiciacus auxilii petendi causa ro¬
mã ad senatũ ꝓfectꝰ in ꝑfecta re redierat. Aduentu cȩsaris fac¬
ta cũmitatione rerum. obsidib Heduis redditis. ueterib cli¬
entelis restitutis. nouis ꝑ cȩsarẽ cõparatis qd̾ hi qui se ad eoꝵ
lnicitiã ad gregauerant meliore conditione atq ȩquiore ĩꝑio
seut uidebant᷑ reliqͥs reb eoꝵ gr̃i digintate quȩ amplificata¬
sequani principatum dimiserant in eoꝵ. locum remi successerant.
Qͦ s qd̾ adęquare apud cęsarem gr̃a intelligelut᷑. hi qui ꝓp̃t ueteres
immicitias nullo mͦ cũ hedius coniuirgi poterant. se remis incli¬

Expanded text:
clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis princlientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificataSequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur, ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in cli
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e existimantur: quoꝵ ad arbitrium iudiciũq sũmam
om̃ium rerum consilioꝵ.q redeat. Itaq eius rei cͥausa anti¬
quitꝰ institutum uidecur. ne qͥs ex plebe contͣ potentiorẽ au¬
xilii eger&. Suos: eñi quisq opprimi & circũ ueniri ñ patit᷑. Ne¬
q alitersi faciat ullã int̾ suos hab& auctoritatẽ. Hec eadẽ ratio
est: in sũma tocius gallie namq om̃s ciuitates in partes diuise st̃
duas. Cũ cȩsar in galliam uenit: alterius factionis pͥncipes erãt
hedui alteri hiis seqͣmini. Hii cũ ꝑseminꝰ ualerent qd sũma
auc toritas antiqͥtus erat in hedius magneq eoꝵ erant cli¬
entelȩ germanos atq ariouixtũ sibi adiunxerant: eosq ad
se magnis iacturis pollicitationibq ꝑduxerant. Preliis uero
cõplurib factis secundis. atq omni nobilitate ħeduoꝵ. in¬
terfecta. tantũ potentia antecesserant. ut magnã partem

Expanded text:
habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur, neque, aliter si faciat, ullam inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscant. lui ĩꝑata faciunt: & paucis dieb int̾minis referut
luebos om̃s postea qͣm cerciores nuncii de exercita romanoꝵ ⁊ene¬
rint cũ om̃ib sius socioꝵq copiis quas coegissent pem cus
ad extremos fines se recepisse. Siluam ẽẽ ibi infinita meagot¬
tucsine quȩ appellatur bacenis. ac longe inrtrorisis ꝑtinere et
ꝓnatiuis muro obiestam. cheruscõs ab suebis. suebosq ab
cherucis iniuriis incursionibq ꝓhib̾e. Ad eius inicium
silue suebos aduentum romanoꝵ. expectare constituisse.
m̃ adhunc locũ ꝑuentum ẽ. ñ alienũ eẽ uidet᷑ degallię ger¬
maniȩq morib & qͦ differant hȩ nationes int̾ sẽse ꝓpone.
Ingassia ñ solum in om̃ib ciuitatib atq ĩ õm̃ib pagis par¬
tĩ:q s pene etiã singut domib factiones sunt. Earumq
factionum pͥncipes sunt qui sũmã auctoritatẽ eoꝵ. udicio

Expanded text:
cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio