comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uis armature pedites. quos ante legio¬
nes missos docui. turmisq nr̃oꝵ int̾¬
positi constanter preliantur. Pugna¬
tur aliqnͣdu pari contencione. Dem¬
de ut ratio postulabat prelii. qui susti¬
nuerant pͥmos impetꝰ insidiarum. hoc
ip̃o fiunt suꝑiores. qd̾ nullũ ab insidi¬
antib imprudentes acceꝑant detͥmil
Accedunt ꝓpiꝰ int̾rm legiones. crebri
afferuntur. imꝑatorem instructis co¬
gus adeẽ. Qua re cognita. presidio
ohortium confisi nr̃i acerrime preli¬
antur. ne si tardiꝰ rem gessissent. ue¬
torie głam cõmunicasse cum legionib
uidentur. Hostes concidunt animis.
atq in itin̾ib diu̾sis fugam querunt
nequicꝙͣ: nam quib difficultatib loco¬
rim romanos claude uoluerant. his
p̃i tenebantur. Uicti tam̃ ꝑculsiq ma¬
iore parte amissa. consternati ꝓfugi¬
unt. partim siluis petitis. partim flu¬
mine. Qͥ tam̃ in fuga a nr̃is acriter
inseqnͣtib conficiuntur. cum int̾im

Expanded text:
vis armaturae pedites, quos ante legiovis armaturae pedites, quos ante legiones missos docui, turmisque nostrorum interpositi constanter proeliantur. Pugnatur aliquamdiu pari contentione; deinde, ut ratio postulabat proeli, qui sustinuerant primos impetus insidiarum hoc ipso fiunt superiores, quod nullum ab insidiantibus imprudentes acceperant detrimentum. Accedunt propius interim adferuntur, imperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita praesidio cohortium confisi nostri acerrime proeliantur, ne, si tardius rem gessissent, victoriae gloriam communicasse cum legionibus viderentur; hostes concidunt animis atque itineribus diversis fugam quaerunt. Nequiquam: nam quibus difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur. Victi tamen perculsique maiore parte amissa consternati profugiunt partim silvis petitis, partim flumine qui tamen in fuga a nostris acriter insequentibus conficiuntur, cum interim
Abbreviated transcription (Latin):
hunc insidiis circumdederunt. Expb¬
rato hostium consilio. nr̃i ad preliand̃
animo atq armis parati. cum subse¬
qñtib legionib nullam dimicationẽ
recusarent: turmatim in eum locum
deuenerunt. Quoꝵ aduentu cũ sibi
chorreꝰ oblatam occasionẽ rei gerende
existimaret. se ꝑtinꝰ cum paucis osten¬
dit. atq in ꝓximas turmas impetumfe¬
cit. Nr̃i constant̾ incursum sustment
insidiatoꝵ. neq płes in unum locum
ꝯueniunt. qd plerumq equestrib pre¬
liis. cum ꝓpter aliquem timorem acci¬
dit. tum młtitudine ipsoꝵ detrim̃tum
accipitur. Cum dispositũ turmis im
cem rari preliarentur. neq ab lat̾ib en¬
cumueniri suos pat̾entur: erumpunt
cet̾i chorreo preliande ex siluis. fit ma¬
gna contencione diu̾sum prelium. Ad
cum diutiꝰ pari marte iniretur. paula¬
tim ex siluis instructa młtitudo pro¬
cedit peditum. que nr̃os coegit cedere
equides. Quib celerit̾ subueniunt le¬

Expanded text:
hunc insidiis circumdederunt. Explohunc insidiis circumdederunt. Explorato hostium consilio nostri ad proeliandum animo atque armis parati, cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem recusarent, turmatim in eum locum devenerunt. Quorum adventu cum sibi Correus oblatam occasionem rei gerendae existimaret, primum cum paucis se ostendit atque in proximas turmas impetum fecit. Nostri constanter incursum sustinent insidiatorum neque plures in unum locum conveniunt; quod plerumque equestribus proeliis cum propter aliquem timorem accidit, tum multitudine ipsorum detrimentum accipitur. Cum dispositis turmis in vicem rari proeliarentur neque ab lateribus circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex silvis. Fit magna contentione diversum proelium. Quod cum diutius pari Marte iniretur, paulatim ex silvis instructa multitudo procedit peditum, quae nostros coegit cedere equites. Quibus celeriter subveniunt le
Abbreviated transcription (Latin):
plena. sine ullo detrim̃to milia nõ
ampliꝰ x. ꝑgressi hostes. loco munitis¬
simo castra posuerunt. Inde cum sepe
in insiduis equites peditesq dispone¬
rent: magna detrim̃ta romanis in
pabulationib inferebant. Quod
cum crebriꝰ accid̾et. ex captiuo qͦdã
comꝑit cesar. chorreum bellouagoꝵ
ducem. fortissimoꝵ milia sex peditũ
delegisse. equitesq ex omni numero
ĩ. quos in insidiis eo loco collocarat.
quem in locum ꝓpt̾ copiam frum̃ti
ac pabuli romanos missuros suspica¬
retur. Quo consilio cognito. legioneᷤᷤ
płes quam solebat educit. equitatũq
qua consuetudine pabulatorib mitt̃e
presidio consuerat p̾mittit. Huic int̾¬
ponit auxilia leuis armature. ip̃e cũ
legionibꝰ qm potest maxime appropui¬
quat. Hostes ininsidiis dispositi. cum
sibi delegissent campum ad remgeren¬
dam. ñ ampliꝰ patentem in om̃s partes
passib.ĩ. silius undiq aut impeditissi¬
mo flumine munitũ: uelut indaginc

Expanded text:
plena sine ullo detrimento milia non plena sine ullo detrimento milia non amplius decem progressi hostes loco munitissimo castra posuerunt. Inde cum saepe in insidiis equites peditesque disponerent, magna detrimenta Romanis in pabulationibus inferebant. Quod cum crebrius accideret, ex captivo quodam comperit Caesar Correum, Bellovacorum ducem, fortissimorum milia sex peditum delegisse equitesque ex omni numero mille, quos in insidiis eo loco collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli Romanos missuros suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures quam solebat educit equitatumque, qua consuetudine pabulatoribus mittere praesidio consuerat, praemittit: huic interponit auxilia levis armaturae; ipse cum legionibus quam potest maxime appropinquat. Hostes in insidiis dispositi, cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passibus mille, silvis undique aut impeditissimo flumine munitum, velut indagine
Abbreviated transcription (Latin):
culo eod loco possent. tale consilium
sui recipiendi ceꝑunt. Fasces ut con¬
suerant. namq in acie sedere gallos
consuesse supiorib cesaris comm̃taris
se traditos ante aciem collocarunt.
extremoꝵ temꝑe diei signo ꝑnuncia¬
to uno temꝑe incenderunt. Ita con¬
tinens flãnia. copias omnes repente
a conspectu texit romanoꝵ. Qd ubi
accidit. barbari uehem̃tissimo cur¬
su refugerunt. Cesar & si discessum
hostium animadu̾tere ñ pot̾at in¬
cendiis oppositis. tam̃ id consiliũ cum
fuge causa initum suspicaretur. legi
insidias ne forte in eoð loco subsistere
hostis atq elicere nr̃os in locum cona¬
retur iniquum: tardiꝰ ꝓcedit. Equi¬
tes cum intrare sũmumꝰ iugum et
flãmam densissimam timerent. ac
siqui cupidiꝰ intrau̾ant. uix suoꝵ ip̃i
priores partes animadũt̾ent equoꝵ:
insidias ueriti. lib̃am facultatem
sui recipiendi bellouacis dederunt.
lta fuga timoris simł calliditatisq

Expanded text:
culo eodem loco possent, tale consilium culo eodem loco possent, tale consilium sui recipiendi ceperunt. Fasces, ubi consederant namque in acie sedere Gallos consuesse superioribus commentariis Caesaris se traditos ante aciem collocarunt extremoque tempore diei signo pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita continens flamma copias omnes repente a conspectu texit Romanorum. Quod ubi accidit, barbari vehementissimo cursu refugerunt. Caesar, etsi discessum hostium animadvertere non poterat incendiis oppositis, tamen id consilium cum fugae causa initum suspicaretur, legioum; ipse veritus insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque elicere nostros in locum conaretur iniquum, tardius procedit. Equites cum intrare fumum et flammam densissimam timerent ac, si qui cupidius intraverant, vix suorum ipsi priores partes animadverterent equorum, insidias veriti liberam facultatem sui recipiendi Bellovacis dederunt. Ita fuga timoris simul calliditatisque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtineret. mediocri ualle a castris eoꝵ
int̾cisum animũ adu̾teret: pontib
palude constrata legiones traducit.
celerit̾q in sũmam planiciem iugi
ꝑuenit. que decliui fastigio duob ab
lat̾ib muniebatur. Ibi legionib instru¬
c̾tis ad ultimũ iugum ꝑuenit. aciemq
eo loco constituit. unde torm̃to missa
tela in hostium cuneos conici possent.
Barbari confisi loci natura. cum dimi¬
care ñ recusarent. si forte romani subi¬
re collem conarentur. paulatim copiaᷤ
distributas dimict̾e ñ possent. ne dis¬
ꝑsi ꝑturbarentur in acie ꝑmanserunt.
Quoꝵ ꝑtinatia cognita cesar. .xx. co¬
hortib instructis. castrisq eo loco me¬
tatis. muniri iub castra. ac solucis
oꝑib. ꝓ uallo legiones instructas col¬
locat. equites frenatis equis instaciõe
disponit. Bellouaci cum romanos
ad inseqñdum paratos uid̾ent. neq ꝑ¬
noctare aut diutiꝰ ꝑmanere sine peri¬

Expanded text:
pertineret mediocri valle a castris eorum pertineret mediocri valle a castris eorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legiones traducit celeriterque in summam planitiem iugi pervenit, quae declivi fastigio duobus ab lateribus muniebatur. Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum pervenit aciemque eo loco constituit unde tormento missa tela in hostium cuneos conici possent. Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent, si forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non possent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt. Quorum pertinacia cognita Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis muniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine peri
Abbreviated transcription (Latin):
insũptis. cum ꝓpiꝰ accessisse legiones. &
s. treboniũ legatum cognoscent. duces
bellouagoꝵ ueriti similem obsessionẽ
alesie. noctu dimittunt eos quos aut
itate. aut uirib inferiores aut mner¬
mes habebant. unaꝙ reliqua impedi¬
menta. Quoꝵ ꝑturbatum & confusũ
dum explicant agm̃. consueuit enim
nstitudo carror etiani expedicos seqͥ
gallos: consecuta oppssi luce copias
arm̃toꝵ in suis instruunt castris. ne
priꝰ romani se ꝑsequi inciꝑent. quam
longiꝰ agm̃ impedim̃tor suoꝵ ꝓcessisset.
At cesar neq resistentes aggrediendoᷤᷤ
tante collis ascensu iudicabat᷑. neq nõ
usq eo legiones ãmonendas. ut disce¬
dere ex eo sine ꝑiculo barbari militib
instantib ñ possent. Ita cũ palude
impedita. a castris castra diuidet. que
transeundi difficultas celeritatẽ inse¬
quendi tardare poss. atq id iugum
qd tñs paludem pene ad hostium castͣ

Expanded text:
consumptis, cum propius accessisse legiones et consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti similem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum explicant agmen magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi Gallos consuevit, oppressi luce copias armatorum pro suis instruunt castris, ne prius Romani persequi se inciperent quam longius agmen impedimentorum suorum processisset. At Caesar neque resistentes adgrediendos tanto collis ascensu iudicabat, neque non usque eo legiones admovendas ut discedere ex eo loco sine periculo barbari militibus instantibus non possent. Ita, cum palude impedita a castris castra dividi videret, quae transeundi difficultas celeritatem insequendi tardare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hostium castra
Abbreviated transcription (Latin):
nentur. diligentiꝰ exploratis locis staci¬
ones disponere. ac moderatiꝰ cedentẽ
insequi hostem. ñ int̾micti. Int̾m co¬
tidiana prelia in conspectu utroꝵ ꝙ
dis. Qua contentione germani. quoᷤᷤ
ppt̾ra cesar transduxerat thenum. ut
equitib int̾positis preliarentur: cum
constantiꝰ uniu̾si paludem transissent.
paucisq in resistendo int̾fectis. ꝑtina¬
tius reliquam multitudinẽ eẽnt inse¬
cuti: ꝑt̾riti ñ solum hi qui aut cõminꝰ
apͥmebantur aut enunis uulnabant᷑.
s &ĩam qui longiꝰ subsidiari consueue¬
rant. turpit̾ refugerunt. nec prius
snem fuge fecerunt. sepe amissis suꝑi¬
cub locis. quamse aut in castra re
cipent. aut nullo pudore coacti lon¬
gius ꝑfug̾ent. Quoꝵ ꝑiculo sic omnes
ope sunt ꝑturbate: ut uix iudicari pꝰ¬
set. utrum scd̾is minimisq reb insolen¬
tores. an adu̾so mediocri casu timidio
nscẽnt. Compłib dieb in hisdem castriᷤᷤ

Expanded text:
nentur diligentius exploratis locis statinentur diligentius exploratis locis stationes disponere ac moderatius cedentem insequi hostem. Non intermittunt interim cotidiana proelia in conspectu utrorumqdis. Qua contentione Germani, quos propterea Caesar traduxerat Rhenum ut equitibus interpositi proeliarentur, cum constantius universi paludem transissent paucisque resistentibus interfectis pertinacius reliquam multitudinem essent insecuti, perterriti non solum ei qui aut comminus opprimebantur aut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longius subsidiari consuerant, turpiter refugerunt, nec prius finem fugae fecerunt saepe amissis superioribus locis quam se aut in castra suorum reciperent, aut nonnulli pudore coacti longius profugerent. Quorum periculo sic omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum secundis minimisque rebus insolentiores an adverso mediocri casu timidiores essent. Compluribus diebus isdem in castris
Abbreviated transcription (Latin):
xilia germanoꝵ accersenda docui. cun
equitib uenerat. qui tamet si numen
uentu barbari nitebant᷑. Cesar cum
animadu̾t̾et hostem compłes dies ca¬
stris palude & natura loci munitis set¬
nere. neq oppugnari castra eoꝵ. sinedi¬
micatione ꝑnitiosa. neq locũ munitio¬
rhemis. quib ille dies fungendi munis
obuenerat. Namq hi cum repente
hostium equites animadu̾tissent. eor¬
ꝙ num̾o fuꝑiores paucitatem contẽn¬
sissent. cupidiꝰ insecuti. peditib undit
sunt circumdati. Quo facto ꝑturbat.
celeriꝰ quam consuetudo fert equestie
prelii se receꝑunt. amisso uertisco pͥn¬
cipe ciuitatis prefecto equitum. qulia
are equo ꝑpt̾ etatem poss uti. tam̃
consuetudine galloꝵ neq etatis excusa¬
aone insuscipienda prefectura usus
aat. nec dimicari sine se uoluerat.
Iiflãmantur atꝙ incitantur hostiũ
mini. scd̃o preliõ. pͥncipe & p̾fectorhe¬
moꝵ int̾ fecto: nr̃iq detm̃to animo¬

Expanded text:
xilia Germanorum arcessenda docui, cum xilia Germanorum arcessenda docui, cum equitibus venerat; qui, tametsi numero rmanorum adventu barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitioRemis, quibus ille dies fungendi muneris obvenerat. Namque hi, cum repente hostium equites animadvertissent ac numero superiores paucitatem contempsissent, cupidius insecuti peditibus undique sunt circumdati. Quo facto perturbati celerius quam consuetudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe civitatis, praefecto equitum; qui cum vix equo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetatis excusatione in suscipienda praefectura usus erat neque dimicari sine se voluerat. Inflantur atque incitantur hostium animi secundo proelio, principe et praefecto Remorum interfecto, nostrique detrimento admo
Abbreviated transcription (Latin):
turres imposuit. Huiꝰ munitionis. du¬
plex erat consilium. Namq & opimn
magnitudinẽ & timorẽ suũ sꝑabat
fiduciam barbaris allaturũ. & cũ pi¬
bulatum frum̃tatũq longiꝰ eẽt ꝑficis¬
cendum. paruis ꝑpiꝰ castra munitionib
uidebat posse defendi. Int̾um crebro pu¬
cis utrimq ꝓcurrentib int̾ bina castra
palude int̾iecta contendebatur. quam
tam̃ paludem ñ nunqm aut nr̃a auxi¬
lia aut galloꝵ germanoꝵ q transibant
acriꝰq hostes in sequebantur. aut uicis¬
sim hostes eod tñsgressi. nr̃os longiꝰ sum¬
mouebant. Accidebat audẽ cotidiani
pabulationib id qd accið̾e erat necesse
cum raris disiectisq ex edificiis pabulũ
conquire ret᷑: ut impeditis locis dispsis¬
q pabulatoriis circũuenirentur. Que
res & si ñ mediocre detrim̃tũ ium̾tor
ac seruoꝵ nr̃is afferebat. tam̃ stultas
cogitationes incitabat barbaroꝵ. Ada
q magis. qd comiꝰ quem ꝑfectum ad au¬

Expanded text:
turres imposuit. Huius munitionis duturres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, parvis copiis castra munitione ipsa videbat posse defendi. Interim crebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentum iumentorum ac servorum nostris adferebat, tamen stultas cogitationes incitabat barbarorum, atque eo magis, quod Commius, quem profectum ad au
Abbreviated transcription (Latin):
plena fiducie consilia ꝑlata: siue cer¬
taminis ꝑiculo. siue subito aduentu.
seu expectatione nr̃i consilii. copiaᷤᷤ
instruunt ꝓ castris. nec loco suꝑiore
decedunt. Cȩsar ⁊ si dimicare opta¬
uerat: tam̃ ammiratꝰ tantã młtitudi¬
nem hostium: ualle int̾missa magis
in altitudinem dep̾ssa quam late pa¬
tente: castra castris hostium ꝯfert.
ac imꝑat uallo pedum .xii. muniri.
loriculam ꝓ hac ratione eiꝰ altitudiniᷤᷤ
edificari. fossam dupplicem pedũ denũ
ri crebras in altitudinem. triũ tabula¬
toꝵ pontib traiectis constratisq con¬
iungi. quoꝵ frontes uiminea loricula
munirent᷑. ut ab hostib duplici fossa
duplici ꝓpugnator ordine defend̾ent᷑
quoꝵ alt̾ ex pontib quo tucior alti¬
tudine ẽẽt. hoc audatiꝰ longiꝰq ꝑinit¬
teret tela. alt̾ quo ꝓpior hostem in
ip̃o uallo locatꝰ eẽt. ponte ab inciden¬
tib telis teg̾etur. P̾ortis fores altioresq

Expanded text:
plena fiduciae consilia perlata, sive cerplena fiduciae consilia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum ri crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque permitteret tela, alter, qui propior hostem in ipso vallo collocatus esset, ponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque
Abbreviated transcription (Latin):
reb inseruiendũ statuit. quo celeriꝰ
hostes contempta suoꝵ paucitate
ꝑdirent in aciem. Singularis enim
uirtutis ueterrimas legiones.uii.
UIII. UiIͦI. habebat. summe spei dele¬
cteq iuuentutis . xi. que octauo iam
stipendio. tam̃ in collatione relig̃rũ
ñ dum eand uetustatis ac uirtutis
ceꝑat opinionem. Itaq consilio aduo¬
cato. reb his que ad se eẽnt delate
omnib expositis: animos młtitudĩs
confirmat. si forte hostes triũ legio¬
num num̃o poss elicere ad dimican¬
dum. Agminis ordinem ita ꝯstituit.
iret impedim̃ta: deinde omniũ im¬
pedim̃toꝵ agm̃ qd tam̃ erat mediocre.
ut in expeditionib ẽẽ consueuit. cog̾et
xĩ. ne maiores młtitudinis sp̃es acced̾e
hostib possent. quam ip̃i depoposcis¬
sent. Hac ratione pene quadrato
agmine instructo: in conspectu hosti
Cum repente instructas uelut in a¬
cie certo gradu legiones accede galli
uiderunt. quoꝵ erant ad cesarem

Expanded text:
rebus inserviendum statuit, quo celerius rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua paucitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones VII, VIII, VIIII habebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis ordinem ita constituit, irent impedimenta, deinde omnium impedimentorum agmen, quod tamen erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quadrato agmine instructo in conspectum hostiuCum repente instructas velut in acie certo gradu legiones accedere Galli viderent, quorum erant ad Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
Aulercos. Caletos. ueliocasses. atre¬
batas. locum castris excelsum in sil¬
ua circumdata palude delegisse. im¬
pedim̃ta omnia in ult̾iores siluas con¬
tulisse: Compłes ẽẽ pͥncipes belli auc¬
tores. s młtitudinem maxime choireo
ex his castris atrebatẽ comiũ discessisse.
ad auxilia germannoꝵ adducenda.
quoꝵ & uicinitas ꝓpinqua. & mltitu¬
do eẽt infinita: constituisse autem
bellouagos omniũ pͥncipũ consensu.
sũma plebis cupiditate. si ut dicetur
cȩsar cum trib legionib ueniret. of¬
ferrent se ad dimcandum. ne mise¬
riore ac duriore pꝰea conditione cum
toto exercitu decertare cogerentur.
si maiores copias adduceret. & in eo
loco ꝑmaneret quem delegissent: pa¬
bulatione autẽ que ꝓpt̾ anni tempus
cum exigua tum disiecta eẽt. & fru¬
mentatione.⁊ reliquo cõmeatu ex
insidiis ꝑhibere romanos. Que cesar
prudente. longeq a temeritate bar¬
baroꝵ remota ẽe iudicaret: omnib

Expanded text:
Aulercos, Caletos, Veliocasses, AtreAulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores, sed multitudinem maxime Correo oex his castris Atrebatem Commium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quorum et vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Constituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, quae propter anni tempus cum exigua tum disiecta ementatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ex hyb̾nis euocat rursus. Xl. Litteras
autẽ ad .G. fabium mittit. ut in fineᷤᷤ
suessonum legiones duas quas habe¬
bat adduceret. alt̾amq ex duabus
ab t. labieno accersit. Ita qnͣtum hy¬
bernoꝵ oportunitas belliq ratio po¬
stulabat. ꝑpetuo suo labore inuicẽ
legionib expeditionũ onꝰ iniunge¬
batur. His copiis coactis. ad belloua¬
gos ꝑficiscitur. castrisq in eoꝵ finib
positis. equitum turmas demittit
ui om̃is partes. ad aliquos excipiendoᷤᷤ
ex quib hostium consilia cognoscet.
Equites officio functi. renuntiant
paucos in edificiis ẽẽ inuentos. atq
hos ñ qui agroꝵ colendoꝵ causa re¬
mansissent. namq ẽẽ undiq dili¬
genter enugratum. s qui speculan¬
di causa eẽnt remissi. Aquib cum
quereret cesar. quo loco młtitudo
eĩt bellouagoꝵ. qd ue eẽt consilium
coꝵ: inueniebat bellouagos omneᷤᷤ
qui arma ferre possent in unum
locum ꝯuenisse. itemq ambianos

Expanded text:
ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant paucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos,
Abbreviated transcription (Latin):
presidio tempestatib durissimis te¬
gi possent. disꝑsi magna parde amis¬
sa suoꝵ. dissipantur infinitimas ciui¬
tates. Cesar temꝑe anni difficillimo.
cum satis hab̾et conuenientes manꝰ
dissipare. ne qd initium belli nascet᷑.
qnͣtumq in ratione eẽt exploratum
haberet. sub tempꝰ estiuoꝵ nullum
sũmũ bellum posse conflari: G. trebo¬
anuim cum duab legionib quas secũ
habebat. in hybnis cenabi collocauit.
pe cum crebris legationib rhemoꝵ
certior fieret. bellouagos qui belli gła
gallos om̃s belgasq prestabant. finiti¬
masq his ciuitates. duce chorreo bello¬
pao & comio atrebate. exercitꝰ compa¬
iart. atq in unum locum cog̾e. ut õi
multitudine in fines suessonũ qui rhe¬
mis erant attributi fac̾ent impressi¬
onem. ꝑtin̾e autẽ ñ tantũ ad digni¬
tatem s etiã ad salutem suam iudica¬
ret. nullam calamitatem socios opti¬
me de .x .p. r̾nitos accipere: legionem

Expanded text:
praesidio tempestatibus durissimis tepraesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem
Abbreviated transcription (Latin):
monstratum ẽ. Ita cum duab legioni¬
bus ad ꝑsequendos carnotes ꝓficiscitꝰ
Cũ fania exercitꝰ ad hostes eẽt plata.
calamitate ceteroꝵ ducti carnotes.
desertis uicis opidisq que tolerande
hẏemis causa constitutis repente exi¬
guis ad necessitatem edificiis incolebãt
nuꝑ enĩ deuicti compła opida dimise¬
rant: disꝑsi ꝑfugiunt. Cesar erumpen¬
tes eo maxime temꝑe acerrimas tem¬
pestates cum subire milites nollet: in
opido carnotum cenabo castra ponit.
atq in decta partim galloꝵ. partimõ
coniectis celerit̾ stram̃tis tentoriorum
integendoꝵ gr̃a erant iedificata. m¬
lites contegit. Equites tam̃ & auxilia¬
rios pedites ui omnes partes mittit.
quascumq petisse dicebantur. Nec
frustra. nam plerumq magna p̾da
potiti nr̃i reu̾tuntur. Oppressi car¬
notes. hyemis difficultate. terrore pe¬
riculi. cum tectis expulsi nlło loco diu¬
tius consistere auderent. nec siluarii

Expanded text:
monstratum est: ita cum duabus legionimonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stramentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum
Abbreviated transcription (Latin):
deles amicos retinebat. & dubitan¬
tes terrore ad conditiones pacis addu¬
cebat. Tali conditione ꝓposita bytu¬
riges. cum sibi uid̾ent clem̃tia cesariᷤᷤ
reditum pat̾e in eiꝰ amiciciam. finiti¬
masq ciuitates sine ulla pena dedis¬
se obsides. atq in fidem receptas eẽ:
idem fecerunt. Cesar militib pro
tanto labore ac pacientia. qui bru¬
malib dieb. itinerib difficillimis.
frigorib intolerandis. studiosissime
ꝑmanserant in labore. duodenos se¬
stercios: centurionih tot milia nũ¬
mum prede nomine condonata pol¬
licetur. legionibq in hybna remissis.
ip̃e se recuipͥit die .xxx. bibracte. Ibi cũ
ius diceret: byturiges ad eũ legatos
mittunt. auxilium petitum contra
carnotes quos intulisse bellum fibi q̃¬
rebantur. Qua re cognita. cum dies ñ
giones .xiiii & uiͣ. ex hyb̃nis ab arare
ducit. quas ibi collatas explicande re
frum̃tarie causa. suꝑiore com̃tario de¬

Expanded text:
deles amicos retinebat et dubitandeles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies nongiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario de
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ legionis hybnis ñ potuerunt
contin̾i. quin bellum pararent. cõ¬
iurationesq facerent. Repentino ad¬
uentu cesaris accidit. qd in paratis
deiectisq accidere fuit necesse: ut
sine timore ullo rura colentes. priꝰ
ab equitatu opprim̾entur. quam
confug̾e in opida possent. Namq
etiã illud future incursionis hosti¬
um signum qd incendiis edificioꝵ
intelligi consueuit. cesaris erat int̾¬
dicto sublatum: ne aut copia pa¬
buli frum̃tiq si longiꝰ ꝓgredi uellet
defic̾e̾tur. aut hostes incendiis ter¬
rerentur. Multis. hominũ milib
captis. ꝑterriti bytariges. qui pͥmũ
aduentum potuerant effugere ro¬
manoꝵ. infinitimas ciuitates. aut
priuatis hospiciis confiscati societa¬
te consilioꝵ confug̾ant frustra. Nã
cesar magnis itinerib om̃ib locis oc¬
currit. nec dat ulli ciuitati spatiũ
de aliena potiꝰqmͣ de domestica sa¬
lute cogitandi. Qua celeritate & fi¬

Expanded text:
unius legionis hibernis non potuerint unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fi
Abbreviated transcription (Latin):
deuicta cesar cum asupi¬
ore estate nłłm bellandi
tempꝰ int̾misiss. milites¬
ꝙ hyberna quiete refice
a tantis laborib uellet: compłes eod
temꝑe ciuitates renouare belli consi¬
lia nuntiabantur. coniurationesq fa¬
cere. Cuiꝰ rei ueri simił causa affere¬
batur. qd̾ gallis omnib cognitum eẽt.
neq ulla młtitudine in unũ locum
coacta resisti posse romanis. nec si di¬
uersa bella compłes eod temꝑe intu¬
lissent ciuitates. satis auxilii aut spa¬
autẽ alicui ciuitati sortem incõmo¬
de recusandam: si tali mora relique
possent se uindicare in lib̾tatem. Qͤ
ne opinio galloꝵ confir maretur: ce
sarm. antonium questorem suis
ad legionem .xii. quã ñloge a finibꝰ
heduoꝵ collocau̾at infinib dituri¬
gum. eiq adiungit legionem.xi.
que ꝑxima fuerat binis cohortibus
ad impedim̃ta cuenda relictis. &e¬
liquum exercitum in copiosissimos
agros biturigum inducit. qui cum
latos fines & compła opida hab̾ent.

Expanded text:
devicta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spaautem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocaverat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida haberent,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes heduoꝵ ueniunt. oratũ ut ma
gularis magistratꝰ antiquitꝰ creari. att
regiam potestatem annũ obtinere con¬
suessent. duo magistratũ gerant. &
se ut̾q eorum legib creatum ẽẽ dicat:
Hoꝵ ẽẽ alt̾m connictolitauẽ florentẽ
& illustrem adolescentem. alt̾m coctũ
antiqͥssima familia natum. atq ip̃m
hominem sũme potencie & magne
cognationis. cuiꝰ frat̾ ualeciacꝰ ꝑximo
anno eund magistratũ gesserit. ciuita¬
tem ẽẽ ominem in armis. diuisũ sena¬
tum. diuisum ppłm. suas cuiꝰq eoꝵ cli¬
entelas: qd si diutiꝰ alatur controu̾sia
fore uti pars cum parte ciuitatis con¬
fligat. id ne accidat. positum in eius
diligentia atq auctoritate. Cesar &¬
si abello atꝙ hoste discedere detrim̃¬
tosum existimabat: tam̃ ñ ignorans
qnͣta dissensionib incõmoda or iri
consuescent. ne tanta. eta eoniun dm¬

Expanded text:
principes Aeduorum veniunt oratum ut maxprincipes Aeduorum veniunt oratum ut maxguli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniun
Abbreviated transcription (Latin):
aut amicitia facillime caꝑe posset.
Qui auarico expugnato refugerant.
armandos uestiendos ꝙ curat. simł
ut diminute copie redintegrarent᷑
imꝑat. certũ numerũ militum ciui¬
tatib quem & quam ante diem in
castra adduci uelit. sagittariosq om̃s
quoꝵ erat ꝑmagnꝰ numerꝰ ingallia ꝯ¬
quiri & ad se mitti iub. His reb celerit
id qd auarici deperierat expletur. In¬
terim Teutomatus ollouiconis filius
rex nitiobrogum. cuiꝰ pat̾ ab senatu ro¬
mano amic᷑ erat appellatꝰ: cum magno
equitum suoꝵ num̃o & quos ex aqui¬
tania conduxerat ad eum ꝑuenit.
Cesar auarico compłes dies cõmoratus.
sũmamq ibi copiam frum̃ti & reliquicõ¬
meatꝰ nac̾tꝰ. exercitum ex labore atq
inopia reficit. Iam ꝓpe hyeme confecta.
cum ip̃o anni temꝑe ad gerend bellum
uocaretur. & ad hostem ꝓficisci consti¬
tuiss. siue cum ex paludib siluisq elice
sine obsidione p̾mere poss: legati ad eũ

Expanded text:
aut amicitia facillime capere posset. aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
sustin̾ent. Fuit hec ratio ñ ingrata
gallis. & maxime qd ip̃e animo non
defecer tanto accepto incõmodo.
neq in occultum abdid̾at. & conspe¬
ctum młtitudinis fugerat: plusq
animo ꝓuid̾e ⁊ presentire existima¬
batur. qd re integra primo incenden¬
dum auaricum. pꝰ deserend censue¬
rat. Itaq ut reliquoꝵ imꝑatoꝵ res
adu̾se auctoritatem minuunt. sic
huiꝰ e contrario dignitas incõmodo
accepto in dies augebatur: Simul in
spe ueniebant eiꝰ affirmatione de re¬
liquis adiungendis ciuitatib. pͥmũ¬
q eo temꝑe galli castra munire in¬
stituerunt. & sic sunt animo const̃¬
nati homines insueti laboris. ut oĩa
quȩ imꝑarentur sibi patienda existi¬
marent. Nec minꝰ quam ẽ pollicitꝰ
uergingetorix animo laborabat. ut
reliquas ciuitates adiungeret. atq
eas bonis pollicitationib alliciebat.
Huic rei idoneos homines deligebat.
quoꝵ quisq aut oratione subdola

Expanded text:
sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola
Abbreviated transcription (Latin):
obuenerat. Postero die concilio con¬
uocato. consolatꝰ cohortatꝰq ẽ ne se ad¬
modũ animo demitt̾ent. ne ꝑturba¬
rentur incõmodo: ñ uirtute neq in
acie uicisse romanos. s artificio quodiã
& scientia oppugnationis. cuiꝰ rei fuerĩt
ip̃i imꝑiti. errare siqui in bello om̃is
scd̾os rerum ꝑuentꝰ expectent: sibi nũ¬
quam placuisse auaricum defendi.
cuiꝰ rei testes ip̃os hab̾et. s factũ im¬
prudentia byturigum. & nimia ob¬
sequentia reliquoꝵ. uti hoc incõmod
acciꝑetur. id tam̃ celerit̾ maiorib cõ¬
cmodis sanaturum: nam que ab re¬
liquis gallis ciuitates dissentirent.
has sua diligentia adiuncturum.
atꝙ unũ consilium tociꝰ gallie effectu¬
rum. cuiꝰ consensui ne orbis quid ter¬
rarum possit obsistere. idq se ꝓpe iã
effectum habere: int̾ea equũ esse ab
his cõmunis salutis causam impetra¬
ri. ut castra munire instituerent. qͦ
facilius repentinos hostium impetꝰ

Expanded text:
obvenerat. Postero die concilio conobvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi neminẽ in equũ locum sese dimit¬
tere. s toto undiq muro circũ fundi
uidert̾: ueritine omnino spes fuge
tolleretur. abiectis armis ultimas opi¬
di partes continenti impetu petiue¬
runt. parsꝙ ibi cum angusto exitu
portarum se ip̃i prem̾ent̾ a militib
pars iam egressa portis ab equitib ẽ int̾¬
secta. Nec fuit quisqmͣ qui prede stud̾et.
sic & genabi cede & labore oꝑis incitati.
ñ etate confectis. ñ mulierib. ñ infan¬
tib peꝑcerunt. Deniq ex omni num̾o
qui fuit circit̾ milium xl: uix dece.
qui pͥmo clamore audito se ex opido
eiecerunt. incolumes ad uergingeto¬
rigem ꝑuenerunt. Quos ille multa
iam nocte silentio ex fuga excepit. ue¬
ritꝰ nequa in castris ex eoꝵ concursu
& miscd̾ia uulgi seditio oriretur. ut
ꝓcul in uia dispositis familiarib suis
principib ꝙ ciuitatum. disparandos
deducendos ꝙ: ad suos curaret. que
cuiq ciuitati pars castroꝵ ab initio

Expanded text:
Vbi neminem in aequum locum sese demitVbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
gnificare de fuga romanis ceꝑunt. Qs
timore ꝑterriti galli. ne ab equitatu ro¬
manoꝵ uie preoccuparentur. consilio
destiterunt. Postero die cesar ꝑmota
turri. directisq oꝑib que face institu¬
erat. magno coorto ymbre. ñ inutilẽ
hanc ad capiendũ consilium tempe¬
statem arbitratꝰ ẽ. quo paulo incau¬
tius custodias in muro dispositas ui¬
debat: suosq languidiꝰ in oꝑe uersari
iussit. & quid fieri uellet ostendit. le¬
gionib ꝙ: extra uineas in occulto expe¬
ditis. cohortatꝰ ut aliqnͣdo protantis
laborib fructum uictorie ꝑciꝑent. his
qui primi murũ ascendissent p̾̃mia
ꝓposuit. milicib ꝙ signum dedit. Illi su¬
bito ex omnib partib euolauerunt.
murumq celerit̾ compleuerunt. Ho¬
stes re noua ꝑterriti. muro turribo
deiecti. in foro ac locis patenciorib cu¬
neatim constiterunt. hoc animo. ut¬
ut siqua ex parte obuiam cont̃ ueni¬
retur. acie instructa depugnarent.

Expanded text:
gnificare de fuga Romanis coeperunt. Quo gnificare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent.
Abbreviated transcription (Latin):
Nec priꝰ ille ẽ a pugnatorib uacuus
relictꝰ locꝰ. quam restincto aggere ato
omani ea parte sũmotis hostib. finis e
pugnandi fact᷑. Omnia exꝑti galli
qd res nulla successerat. postero die con¬
silium ceꝑunt ex opido ꝓfugere. hortan¬
te& iubente Uergingetorige. Id silen¬
tio noctis conati. ñ magna iactura suoꝵ
esfecturos sꝑabant: ꝓpt̾ea qd neq longe
ab opido castra uergingetorigis aberãt.
&e palus que ꝑpetua int̾cedebat. roma¬
nos ad insequendum tardabat. Iamq
hec facere noctu apparabant. cũ ma¬
tres familie repente inpublicũ ꝑcur¬
rerunt: flentes ꝙ ꝑiecte ad pede̾s suoꝵ
omnib precib petierunt. ne se & cõ¬
nines lib̾os hostib ad supplicium de¬
derent. quos ad capiendam fugã. na¬
ture & uiriũ infirmitas impediret.
Ubi eos in sentencia ꝑstare uiderunt.
qd plerumq in sũmo uel ꝑicło timor
mised̾iam ñ recipit: conclamare & si¬

Expanded text:
nec prius ille est a propugnatoribus vacuus nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et si
Abbreviated transcription (Latin):
saris semꝑ due legiones ꝑ castris excu¬
babant. płesꝙ partitis temꝑib erant
in oꝑe: celeriter factum ẽ. ut alii erup¬
tionib resist̾ent. alii turres reduc̾ent.
agg̃emq int̾scind̾ent. om̃is uͦ ex castri
multitudo ad restinguendũ ꝯcurrer
Cum in omnib locis consumpta iam
magis qͦd deustos pluteos turrium
uidebant. nec facile adire aꝑtos ad au¬
recentes defessis succed̾ent. omnemq
gallie salutem in illo uestigio temꝑis
positam arbitrarent᷑: accidit inspe¬
ctantib nobis. qd̾ dignũ memoria
uisum. pret̾eundũ ñ existimauimꝰ.
Quidam ante portam opidi gallus.
ꝑ manꝰ seui ac picis traditas glebas. in
ignem e regione turris ꝓiciebat. Scor¬
pione ab latere dextro traiectꝰ exani¬
matꝰq concidit. Hunc e ꝑximiᷤᷤ unus
iacentem trangressus. eoð illo munere
fungebatur. Ead ratione ictu scorpiois
exanimato alt̾i. successit t̾ciꝰ. & t̾cio qͣrtꝰ.

Expanded text:
saris semper duae legiones pro castris excusaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad aurque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus,