comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑatis. Induciomarũ ad se cũ.cc. obsidibus uenire
iussit. His adductis filio propinqͥsq eiꝰ oĩbus quos no¬
minatĩ euocauerat. Consolatus induciomarũ hortatꝰ¬
q est. ut in officio maneret. nihilo tñ secius pͥncipibꝰ
treueroꝵ ad se cõuocatis. hos singillatĩ cingentorigi.
cõciliauit. Qđ cũ merito eiꝰ a se fieri intelligebat: cũ
magni int̾esse arbitrabatur: eius auctoritatẽ int̾ suos
ꝗͣ plurimũ ualere: cuius tã egregiã uoluntatẽ inter¬
inducionarus suam gr̃am int̾ suos minui. E qui iã
añ inimico aĩo iu nos fuisset. młto gͣuiꝰ hoc dolore exarsit
His rebus constitutis. cesar ad portũ misiũ. cũ legionibꝰ
ꝑuenit. Ibi cognoscit . xl. naues qͦ in belgis facte erãt
tempestate reiectas cursum tenere nõ potuisse: atq
codem unde erant profecte reuertisse. reliqͣs paratas
ad nauigandũ atq oĩbus rebus instructas inuenit.

Expanded text:
comparatis, Indutiomarum ad se cum CC obsidibus venire comparatis, Indutiomarum ad se cum CC obsidibus venire iussit. His adductis, in eis filio propinquisque eius omnibus, quos nominatim evocaverat, consolatus Indutiomarum hortatusque est uti in officio maneret; nihilo tamen setius principibus Treverorum ad se convocatis hos singillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito eius a se fieri intellegebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem inter suos quam plurimum valere, cuius tam egregiam in se volIndutiomarus, suam gratiam inter suos minui, et, qui iam ante inimico in nos animo fuisset, multo gravius hoc dolore exarsit. His rebus constitutis Caesar ad portum Itium cum legionibus pervenit. Ibi cognoscit LX naves, quae in Meldis factae erant, tempestate reiectas cursum tenere non potuisse atque eodem unde erant profectae revertisse; reliquas paratas ad navigandum atque omnibus rebus instructas invenit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ etatem. in armis esse nõ poterãt. iii siluã arduẽnã
abdicis : que ingenti magnitudine ꝑ medios fines treue¬
rorũ flumine rheno adiniciũ rhemorũ pertinet. bellũ
parare instituit. Sed postea ꝗͣ nõnulli pͥncipes ex ea
ciuitate ꝙ auc toritate cingentorigis adducti. ⁊̃ ad¬
uentu nr̃i exercitus pert̾riti ad cesarẽ uenerũt. E de
ab suis discedere: ac ad cũ uenire noluisse : quo facilius
ciuitatẽ in officio cõtineret/ ne om̃s nobilitatis discessu
plebis ꝑꝑ inprudenciã liberetur. Etaq eͥc ciuitatẽ ĩ sua
potestate se se si cesar ꝑmitteret ad eũ in castrauẽtuꝵ¬
& suasq ciuitatis fortunas eiꝰ fidei permissurũ.
Cesar & si intelligebat qua de causa ea dicerent᷑. queq
eũ res ab iusticuto consilio det̾reret tñ ne estatem ĩtre¬
ueris cõsumere cogeretur. gibus ad brittanicũ bellũ rebꝰ

Expanded text:
qui per aetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam qui per aetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam abditis, quae ingenti magnitudine per medios fines Treverorum a flumine Rheno ad initium Remorum pertinet, bellum parare instituit. Et posteaquam nonnulli principes ex ea civitate, et auctoritate Cingetorigis adducti, et adventu Romani exercitus perterriti, ad Caesarem venerunt, et de idcirco discedere atque ad eum venire noluisse, quo facilius civitatem in officio contineret, ne omnis nobilitatiplebs propter imprudentiam laberetur: itaque esse civitatem in sua potestate, seseque, si Caesar permitteret, ad eum in castra venturum, suas civitatisque fortunas eius fidei permissurum. Caesar, etsi intellegebat qua de causa ea dicerentur quaeque eum res ab instituto consilio deterreret, tamen, ne aestatem in Treveris consumere cogeretur omnibus ad Britannicum bellum rebus
Abbreviated transcription (Latin):
prefuerant. quid fieri uelit ostendit. atq om̃s ad por¬
tũ micium. conuenire ubet. Quo ex portu cõmodis
XXX. trãsmissum acontinẽti. Huic rei qđ satis uisum
ẽ militũ reliquit. Ipse cũ legionibus expeditis qͣtuor
R. equitibus. decc. infines treuerorũ ꝓficiscitur. qd̾ hi
neq ad cõcilia ueniebant neq imperio parebant. g̾manos
transrhenanos sollicitare dicebantur. Hec ciuitas longe
plurimũ tocius gallie equitatu ualet/. magnasq habet
copias peditum. rhenũꝗ ut supͣ demõstrauimꝰ tͥangit. ⁊¬
Entea duitate duo deprincipatu int̾ se contendebant.
Induciomarus ꝙ Cingentorix. Ex quibus alter simul
atq de cesaris legionũq aduentũ cognitum ẽ. ad eũ ue¬
nit: se suosq om̃s in officio fueuros: neq ab amicicia. p.r.
defec turos cõfirmauit. Queq̃ intreueris geruntur ostẽ¬
dit. Atq induciomarꝰ eqͥtatum peditatũq cogere hisq

Expanded text:
praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad porpraefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad portum Itium convenire iubet, quo ex portu commodissXXX transmissum a continenti: huic rei quod satis esse visum est militum reliquit; ipse cum legionibus expeditis IIII et equitibus DCCC in fines Treverorum proficiscitur, quod hi neque ad concilia veniebant neque imperio parebant Germanosque Transrhenanos sollicitare dicebantur. Haec civitas longe plurimum totius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum Rhenumque, ut supra demonstravimus, tangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiomarus et Cingetorix; e quibus alter, simul atque de Caesaris legionumque adventu cognitum est, ad eum venit, se suosque omnes in officio futuros neque ab amicitia populi Romani defecturos confirmavit quaeque in Treveris gererentur ostendit. At Indutiomarus equitatum peditatumque cogere, eisque
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uenisset ciuitatibus milites imperat. certũq ĩ locũ¬
conuenire iubet. Qua re nũctiata piruste legatos ad eũ
mittunt: qui doceant nihil carũ rerũ factũ publico
satisfacere. Percepta orõne corũ. Cesar obsides imꝑat.
eosq ad certã diem. adduci iubet: uisi ita feceruit sese
bello ciuitatẽ persecuturũ demõstrat. His ad diem ad¬
ductis ut imperauerat arbitros int̾ ciuitates dat. qͥ
litem existiment: penamq cõstituant.
His confectis rebus/ conuentibusq ꝑactis in citeriorem
galliã reuertitur atq e in die ad exercitũ proficiscit᷑.
Eo cũ uenisset cirtuitis õibus hibernis: singli milicũ
studio ĩ sũma oĩm rerũ inopia / circit̾ sexcẽtas eiꝰ gnis
cuiꝰ supͣ demõstrauimꝰ. naues longas .xxuiii. inueuit
instruc tas. neq multũ abesse ab eo quĩ paucis diebus
dedua possec. Collaudatis militibus: atq his qͥ negocio

Expanded text:
cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locucum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locuconvenire iubet. Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico factum satisfacere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui negotio
Abbreviated transcription (Latin):
Ucio domicio. appio claudio cõsulibꝰ
discedens ab hiberius cesar ĩ ytaliã
ut quot annis facere cõsueuerat le¬
gatis imꝑat: quos legionibus p̃fece¬
rat uti ꝗͣ plurimas possent hiẽme naues edificandas.
ueteresq reficiendas curarẽt. carũ modũ formãq mõ¬
strauerat. ad celeritatẽ onerandi subductionesq paulo
facit humiliores ꝗͣ quibus in nr̃o mari uti cõsucurmus.
atq id eo magis ꝗ ꝓpt̾ crebras cõmutaciones estuũ nii¬
nus magnos ibi fluctus fieri cognou̾at. ad onora ad
multitudinẽ iumentoꝵ transportandã: paulo alciores
qͣ quibus inreliquis uti assucuerant maribus. has oẽs
actuarias imꝑat ficri . quã ad rẽ multũ humilitas
adiuuat. Ea que sunt usui ad armandas naues. ex his¬
paniã apporati iubet. Ip̃e cõuentibus aiterioris gallie¬
ꝑactis in illiricũ proficiscitur.ꝗ apirrustiis finitimam
partẽ prouincie incursionibus uastari audiebat. Co

Expanded text:
 Domitio Ap. Claudio consulibus, discedens ab hibernis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresque reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uti consuevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo
Abbreviated transcription (Latin):
Equitur ut ciuus artis eligendi uel penitus cespuendi sint milite
indagamus. Pistatores aucupes dulcarios lintrones omnesq qui aliquid
tractasse ideliuntur ad
tractasse rudeliuntur ad pertinens longe arbitror pellendos
a castris. Fabxos ferrarios carepentarios macellarios et ceruoru apru¬

Expanded text:
equitur ut cuius artis vel eligendi vel penitus repudiandi sint milites indagemus.Piscatores aucupes dulciarios linteones omnesque qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens longe arbitror pellendos a castris; fabros ferrarios carpentarios macellarios et cervorum apr
Abbreviated transcription (Latin):
moru est demonstranda doctrina. Sed hurus rei usu dissimulatio lone¬
De hystoricis ergo uel libris nobis antiqua consuetudo repetenda est. Sed illi
is et euentus tantu seripsere belloru ista qua nunc qui
tanꝗͣ nota linquentes. Lacedemorii quide et athenienses aluiq grecoru in
etulere complura quae tactica uocant. Sed nos discipł
lis regionibus et mundi ipsius fine distendit. Harc necessi
lit euolutis autoribus ea me in hoc opusculo fidelissime dicere quꝵ Cato ille
censorius de disciplina militari scrapsit qua Cornelius Cxlsuc quar fron¬
tinus pexstringenda disserunt qua Paternus diligentissimus uuris m ilihi:¬
ris assextoꝵ in libuo redegit. quar Augg. lraiani Hadrianiq constitritio.
auta sunt. Nihil eni mihi auctoritatis assumo sed horu
retuli quae dispersa sunt ueluti in ordine epithemata conscribo.

Expanded text:
morum est demonstranda doctrina. Sed huius rei usum dissimulatio lonmorum est demonstranda doctrina. Sed huius rei usum dissimulatio lonDe historiis ergo vel libris nobis antiqua consuetudo repetenda est. Sed illi res gestas et eventus tantum scripsere bellorum, ista quae nunc quaerimus tamquam nota linquentes. Lacedaemonii quidem et Athenienses aliique Graecorum in libros rettulere complura quae tactica vocant, sed nos disciplisolis regionibus et mundi ipsius fine distendit. Haec necessitas compulit evolutis auctoribus ea me in hoc opusculo fidelissime dicere quae Cato ille Censorius de disciplina militari scripsit, quae Cornelius Celsus, quae Frontinus perstringenda duxerunt, quae Paternus, diligentissimus iuris militaris assertor, in libros redegit, quae Augusti et Traiani Adrianique constitutionibus cauta sunt. Nihil enim mihi auctoritatis assumo sed horum quos supra rettuli quae dispersa sunt velut in ordinem epitomata conscribo.
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Uires regni romaniq nominis fundamentu in pri
examinatione consistunt. Nec leue hoc putetur officiu aut passi quibris¬
inq mandandu. quod apud ueteres inter ta uaria gi
petat et moribus debet excullere. Honestas eni idoneu milite reddit
ex erceatur ignauus si pluribus stipendiis moretu in cãstris. nunꝗͣ ex erci¬
Et quantu usu experimentisq cognorumues hinc tot ubiq ab hostibis illala
ciantiue armis quales domini habere fastidiunt. A magnis ergo iuris magni¬
q diligentia idoneos eligi conuenit iunioree.
Quando tyronee signandi sint. UiII.¬
d non statiz punctis signoru inscribendus est tyro de
ante exercitio pretemptandus ut utru uere tanto operi aptus sit possit
.Et uelocitas in illo requirenda iudetur et robur et
strenurissimi subrogandi sunt. In omni eni conflictu non ta prodest mul¬
titudo ꝗͣ uixtue. Signatis itaq tyronibus per quotidiana exercitia ar¬

Expanded text:
tur. Vires regni et Romani nominis fundamentum in prima dilectus examinatione consistunt. Nec leve hoc putetur officium aut passim quibuscumque mandandum; quod apud veteres inter tam varia gensi copia suppetat, et moribus debet excellere. Honestas enim idoneum militem redditexerceatur ignobilis, si pluribus stipendis moretur in castris? Nunquam exerciEt quantum usu experimentisque cognovimus, hinc tot ubique ab hostibus inlatae ntium tales sociantur armis quales domini habere fastidiunt. A magnis ergo viris magnaque diligentia idoneos eligi convenit iuniores. VIII QVANDO TIRONES SIGNANDI SINT Sed non statim punctis signorum inscribendus est tiro delectus verum ante exercitio pertemptandus, ut utrum vere tanto operi aptus sit possit agnosci. Et velocitas in illo requirenda videtur et robur, etstrenuissimi subrogandi sunt. In omni enim conflictu non tam prodest multitudo quam virtus. Signatis itaque tironibus per cotidiana exercitia ar
Abbreviated transcription (Latin):
aque potus ueneno similies pestilentia bibenti generat. Ia uo ut casu egri conbber na¬
les oppoxtunis cibis resiciantur ac medicoru arte curentur principorus trunanoxito¬
q et ipslus comitis qui ia maiore sustinet potestate iugis queritur diligerita apabeti
eni tu his agitur quibus necessitas incumbit et morbi et belli. Sed rei militaris pecot
plur quotidiana armoru exercitia ad sanitate militus prtauerunt prodesse a medicos
huata dificillimis semitis seq et equos suos assidue exertere iusserunt uut nihil hisin netes¬
tatu puelii accidere posset incognitu. Ex quo intelligitur qrrito studiosuis aremoeuem¬
tonucdu possit prestae uictoria. Si autũnali estiuoq tempore. diutuisui eudẽ
loc is mililib mpullitudotenistat et contagione aquaris et oitorio ipsuus suditate uitiatis
potest nisi frequenti mutatione castrorum

Expanded text:
aquae potus, veneno similis, pestilentiam bibentibus generat. Iam vero ut casu aegri contubernaaquae potus, veneno similis, pestilentiam bibentibus generat. Iam vero ut casu aegri contubernales oportunis cibis reficiantur ac medicorum arte curentur principiorum tribunorumque et ipsius comitis qui maiorem sustinet potestatem iugis quaeritur diligentia; male enim cum his agitur quibus necessitas et belli incumbit et morbi. Sed rei militaris periti plus cotidiana armorum exercitia ad sanitatem militum putaverunt prodesse quam medicos. hiatu difficillimis semitis seque et equos suos assidue exercere iusserunt, ut nihil his in necessitate proelii accidere posset incognitum. Ex quo intellegitur quanto studiosius armorum et in conflictu possit prestare victoriam. Si autem autumnali estivoque tlocis militum multitudo consistat, ex contagione aquarum et odoris ipsius foeditate vitiatis potest aliter nisi frequenti mutatione castrorum
Abbreviated transcription (Latin):
adexpeditio nulbus peditu it quatuor miubis equitus tanq̃ comie
susser tuntebanua nec ssitate cogente duo duces et duo mittebantur exercitus
cu huiusmodi precapto. Erouideant ne quid res.p detrimenti capiat consules ambo
alter uel alter amboue. Deniq cu in diuersis regionibus contra diuersos hostes a .p.R. an¬
ubus pugnaretur ideo sufficiebant militu copie quia utilius iudicabant non tam
oru auxilioruzue esset in castrieo ꝗͣ cuuum romanorum
no q uel maxime proudendu et quemadiodu sanitas custodio
du hoc est locis aqus tempore medicina exercitio. Locis ne in pesftlenti regione uixta
morbosas paludes ne aridis et sine opacitate arboru campis aut collibus ne sene tenłoxnto
estate milites commorentur ne egressi tardius et cilore solis et faligatione itinexis contra¬
Aũt minor illis uestiu suppetat copia. Nec sanitati eni nec expeditioni idoneus miseae
est qui algere compellitur. Nec perniciosis palustriburo aquie utatur exexitus. Ma prals

Expanded text:
cum viginti milibus peditum et quattuor milibus equitum tamquam comes lasset, tunc nimia necessitate cogente duo duces et duo mittebantur exercitus cum eiusmodi praecepto: "provideant ne quid res publica detrimenti capiat consules ambo alterve" vel "alter ambove". Denique, cum in diversis regionibus contra diversos hostes a populo Romano bus pugnaretur, ideo sufficiebant militum copiae quia utilius iudicabant non tam civium Romanorum. d vel maxime providendum est, quemadmodum sanitas custodiatur exercitus admonebo, hoc est locis aquis tempore medicina exercitio. Locis, ne in pestilenti regione iuxta morbosas paludes, ne aridis et sine opacitate arborum campis aut collibus, ne sine tentoriis aestate milites commorentur, ne egressi tardius et calore solis et fatigatione itineris contraaut minor illis vestium suppetat copia; nec sanitati enim nec expeditioni idoneus miles est qui algere compellitur. Nec perniciosis vel palustribus aquis utatur exercitus; nam malae
Abbreviated transcription (Latin):
RIMVS LBER TURONUM. DELECTUM. exexcitiu
deprompsit: sequens legionis institutione disciplinaq eda¬
Quit muitare. hoc tertiu classicu sonat. Ideo enis illa peemisa
sunt uthes in quibus peritia certaminu et uictoruru summ
consistit disciplina ordine custodito et intelligerentur cilexuu
et ampluis ⁊ duiuarent. Exexcitus dicitue tar legionus ꝗlet
auxiliru nec non equitu ad gerendus bellu multitudo collet
Nuius modus a maguistris queritur armonu Nas cue xersu
populor ex empla legantur euidenter uareet deprenocon¬

Expanded text:
rimus liber tironum dilectum exercitiumque deprompsit. Sequens legionis institutionem disciplinamque edocuit militarem. Hic tertius classicum sonat. Ideo enim illa praemissa sunt ut haec, in quibus peritia certaminum et victoriae summa consistit, disciplinae ordine custodito et intellegerentur celerius et amplius adiuvarent. Exercitus dicitur tam legionum quam etiam auxiliorum nec non etiam equitum ad gerendum bellum multitudo collecta. Huius modus a magistris quaeritur armorum. Nam cum Xerspopulos exempla releguntur, evidenter apparet nimium cop
Abbreviated transcription (Latin):
in compositos opprimeatent edleuis armatura cis sundito ribas sagitaxuicati
sugienpos stq utp rntix enimicos. Hac dispositione atꝙ tautela sine periculo legio uin

Expanded text:
incompositos opprimerent, sed levis armatura cum funditoribus sagittariis et incompositos opprimerent, sed levis armatura cum funditoribus sagittariis et equitibus fugientes sequebatur inimicos. Hac dispositione atque cautela sine periculo legio vin
Abbreviated transcription (Latin):
lumbatis et binis missilibus locabantur qui genu posito subsidi¬
piebant et galeas ad terrores hostiu ursinis pellibus tectis. Centuriones uõ¬
a. Omnes ante signani uel signiferi ꝗͣuis pedites loricao n
&qimila pugna graue armaturam stare pro minus hello pr¬
sud aute sciendu est et modis omnibus retinendu commisso bello prin
at sccunda acies stabat immota. tciarii ꝙͦ residebant feraentaru aũe a erintere¬
at scutatores sagitaru funditores hoc est leis armatura nduer sarios peouio¬
cabant nte acio precedentes si hostes fugare potiussent precedentee se que¬
bAui ITorus iutute ac multitudine premebantur reuer bebantau etan
suostit post eusstabant Excipiebant autes prelius grauis armature que tan-¬
q murus ut ita dica fenreus stabant et non solu misilibus sed etia gladitũra
tominus dimcabant et si hostes sugabant non sequeban ture graiis armatura
netu suarordinationeq tuubaret et ad dispersoseecur renittas dio eꝗtu

Expanded text:
plumbatis et binis missibilibus locabantur, qui genu posito subsidpiebant et galeas ad terrorem hostium ursinis pellibus tectas. DE MODO COa. Omnes antesignani vel signiferi, quamvis pedites, loricas mCOMMISSA PVGNA GRAVEM ARMATVRAM STARE PRO MVRO Illud autem sciendum est et modis omnibus retinendum: commisso bello prima ac secunda acies stabat immota, triarii quoque residebant; ferentarii autem armaturae exculcatores sagittarii funditores, hoc est levis armatura, adversarios provocabant ante aciem praecedentes. Si hostes fugare potuerant, sequebantur; si eorum virtute aut multitudine premebantur, revertebantur ad suos et post eos stabant. Excipiebat autem proelium gravis armatura et tamquam murus ut ita dicam ferreus stabat, et non solum missibilibus sed etiam gladiis comminus dimicabant. Et si hostes fugassent, non sequebatur gravis armatura, ne aciem suam ordinationemque turbaret et ad dispersos recurrentes hostes
Abbreviated transcription (Latin):
nutu iudeantur enatx. Cuntos imperator felicitate moderatio
pexpetuu uentura desidexat. Quibus rebus tantu uniuerso orbi prestitu gratulamur
uestre elementie quantu pro fuerit muroru elaboxata consteuctio roma documentu
est que sailutes cuuu capitoline arcis defensione sexuauit ut gloriosius postea totius cebis
possidexet imperus. Ad complementu igitur operis maiestatis uestee preceptione sustepti

Expanded text:
nutu videantur enatae. Cunctos imperatores felicitate moderationperpetuum ventura desiderat. Quibus rebus tantum universo orbi praestitum gratulamurestrae clementiae quantum profecerit murorum elaborata constructio Roma documentum est, quae salutem civium Capitolinae arcis defensione servavit ut gloriosius postea totius orbis possideret imperium. Ad complementum igitur operis maiestatis vestrae praeceptione suscepti
Abbreviated transcription (Latin):
GRESTEM. INCUITAM . OUE. HOMINUMA
initio sȩculi iuta a communione mutoru animaliu uel ferarum
urbiu constitutio prima discreuit. In his nomen rei .p. peperit com¬
munis utilitas. Ideo potentissime nationes aut principes consecrati
nulla maiore gloria putauerunt ꝗ̃ aut fundare nouas cuutates
aut ab aliis conditas in nomen suu sub quada amplificatione transfexri
In quo opere elementia serenitatis tuꝵ obtinet palma. Ab aliis en
uel pauce uel singule a pietate tua innumerabiles urbes ita iugi
labore perfecte sunt ut non tam humana manu condite ꝗ̃ diuino

Expanded text:
grestem incultamque hominum in initio saeculi vitam a communione mutorum animalium vel ferarum urbium constitutio prima discrevit. In his nomen rei publicae peperit communis utilitas. Ideo potentissimae nationes ac principes consecrati nullam maiorem gloriam putaverunt quam aut fundare novas civitates aut ab aliis conditas in nomen suum sub quadam amplificatione transferre. In quo opere clementia serenitatis tuae optinet palmam. Ab illis enim vel paucae vel singulae, a pietate tua innumerabiles urbes ita iugi labore perfectae sunt ut non tam humana manu conditae quam divino
Abbreviated transcription (Latin):
secu administrẽt. sui timore defugiãt: illis se oneri nõ tutur
de cõpositiõe neꝙ se reformidãe quod ĩ senatu Pompeuis paulo
añ dixisset. ad quos legati mitterẽt᷑ us auctoritate attribu: tin¬
suꝑare. Probat re senatus de mittẽdis legatis: sed ꝗ mitterẽt᷑
nõ reꝑiebãt᷑ maxĩeꝙ timoris cã. ꝓ se ꝗsq id munꝰ legatio¬
nis recusãbat. Pompeius eĩ discedẽs ab urbe ĩ senatũ dixenit
eode se habituꝵ loco qui romȩ remãsissent & ꝗ ĩ castris Cxsa¬
hat. reliquasq res quascũꝙp agere instituerit impedubat. Cuiꝰ
cognito cõsilio Casar frustra dieb aliquot consumptis: ne reliquũ
tempus omittat: infectis us quȩ age̾ destinauerat ab urbe ꝓfici¬
scitur: atꝙ ĩ ulteriore gallia ꝓuẽit. Quo cu uenisset cognoscit

Expanded text:
secum administrent. sin timore defugiant, illis se oneri non futurusecum administrent. sin timore defugiant, illis se oneri non futuru mitti oportere, neque se reformidare, quod in senatu Pompeius paulo ante dixisset, ad quos legati mitterentur, his auctoritatem attribui timsuperare. Probat rem senatus de mittendis legatis; sed qui mitterentur non reperiebantur, maximeque timoris causa pro se quisque id munus legationis recusabat. Pompeius enim discedens ab urbe in senatu dixerat eodem se habiturum loco, qui Romae remansissent, et qui in castris Caesahat, reliquasque res, quascumque agere instituerit, impediat. cuius cognito consilio Caesar frustra diebus aliquot consumptis, ne reliquum tempus amittat, infectis iis quae agere destinaverat, ab urbe proficiscitur atque in ulteriorem Galliam pervenit. Quo cum venisset, cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
riu: honore appetule. les expectato legitimo tpre cõsulat
eo fiuise cõtentu quod õib cuub pateret. latu ab .x. tr. pl¬
contradicẽtib inimicis: Catone uͦ acerrime repugnãte et pͥsti¬
na cõsurtudiẽ dicẽdi mora dies extrahẽte ut sui ratio absetis
hẽret. Ipso cons Rompeio ꝗ si imꝓbass& cur fiei̾ passus essẽt.
si ꝓbasset: cur suo uti populi bñticio ꝓhibrussẽt patiẽtia ꝓpõit
u̾a cu de ex̾citib dimittẽdis ultro postulauisiẽt/ i qu
dignitatis atꝙ honoris ipse facturus esset. acerbitate mimi¬
coꝵ docet. quicꝗd ab altero postularẽt. ĩ se recusarẽt: atq õĩa
ꝑmisceri mallẽt ꝗͣ imꝑiu ex̾citusq dimittere. Inuiria ĩ eripi¬
endis legiõib p̃dicat: crudelitate et insolẽtia ĩ circũscribẽdis
tr.pli cõditiões a se latas et expetita colloꝗia et denegata cõme

Expanded text:
rium honorem adpetisse, sed exspectato legitimo tempore consulatus rium honorem adpetisse, sed exspectato legitimo tempore consulatus eo fuisse contentum, quod omnibus civibus pateret. latum ab x tribunis plcontradicentibus inimicis, Catone vero acerrime repugnante et pristina consuetudine dicendi mora dies extrahente, ut sui ratio absentis haberetur, ipso consule Pompeio; qui si inprobasset, cur ferri passus esset? si probasset, ur se uti populi beneficio prohibuisset? cpatientiam proponit suam, cum de exercitibus dimittendis ultro postulavisset, in quo iacturam dignitatis atque honoris ipse facturus esset. acerbitatem inimicorum docet, qui quod ab altero postularent, in se recusarent, atque omnia permisceri mallent quam imperium exercitusque dimittere. iniuriam in eripiendis legionibus praedicat, crudelitatem et insolentiam in circumscribendis tribunis plebis; condiciones a se latas, expetita colloquia et denegata commem
Abbreviated transcription (Latin):
suscepiiset: & ab ie religiq ĩ senatu interogatus: oĩa sibi ẽẽ
ad bellu aacta ac parata cõfirmaiusset. Hȩe ĩ cõtiõe qstui
ex piũtia fugit. Nacti uacuai ꝓiutiai ab imꝑus. iarcdiniam
Ualeriui. curio sicilim: cũ excitib eo ꝑueniũt. Iubero cum
Ox fuga ĩ africa ꝑuenerat. atꝙ ea sus spõte uacua occũpaue̾ãt.
delectuq habito duas legiões estecerat: hõiũ & locoꝵ noti¬
tia & usu rius ꝓiũtię: naotus aditus ad ea coñãda ꝙ paucu
in annii ex p̃tura eam ꝓiũtia obtinuerat. hic ueniẽtem
utica nauib lubarone portu atꝙ oppido ꝓhibet neꝙ afte¬
atu ualitudĩe filu exponere ĩ terra patitur sed sublatis
anchoris excedere eo loco coegit. lis reb cõfectis Exsar
ut reliquũ tp̃us a labore intermitteret᷑ milites ĩ ꝓxĩa
municipia deducit: ipse ad urbe ꝓficiseit᷑. Coacto senatu
iniurias inimicoꝵꝵ cõmemorat. docet se nłłũ: extraoriina¬

Expanded text:
suscepisset et ab se reliquisque in senatu interrogatus omnia sibi esse ad bellum apta ac parata confirmavisset. haec in contione questus ex provincia fugit. Nacti vacuas ab imperiis Sardiniam Valerius, Curio Siciliam, cum exercitibus eo perveniunt. Tubero cum ex fuga in Africam pervenerat atque eam sua sponte vacuam occupaverat dilectuque habito duas legiones effecerat, hominum et locorum notitia et usu eius provinciae nactus aditus ad ea conanda, quod paucis ante annis ex praetura eam provinciam obtinuerat. hic venientem Uticam navibus Tuberonem portu atque oppido prohibet neque adfectum valetudine filium exponere in terra patitur, sed sublatis ancoris excedere eo loco cogit. His rebus confectis Caesar, ut reliquum tempus a labore intermitteretur, milites in proxima municipia deducit; ipse ad urbem proficiscitur. coacto senatu iniurias inimicorum commemorat. docet se nullum extraordina
Abbreviated transcription (Latin):
Constituũt cõmuni cõsilio bellu ad ilerda ꝑꝑ ipsius loci opor¬
tunitate gerere. Frãt ut suꝑ demostratu ẽ legiões afrani
trei. Petrui due. preterea scutate citeriorii ꝓiũtie: et ce¬
trate ulterioris hupanię ohertei circit᷑.Ixxx. eꝗtu utri¬
nõiatu ex oĩb ciuitatit nobiluiimo & tortiismo quoꝙ euo¬
cato. Hiue optimi gn̾is hõiu ex aꝗtanis mõtanuꝙ ꝗ gallia

Expanded text:
constituuntque communi consilio bellum ad Ilerdam propter ipsius loci opportunitatem gerere. Erant, ut supra demonstratum est, legiones Afrani iii, Petrei duae, praeterea scutatae citerioris provinciae et caetratae ulterioris Hispaniae cohortes circiter lxxx equitumqnominatim ex omnibus civitatibus nobilissimo et fortissimo quoque evocato; huc optim
Abbreviated transcription (Latin):
mittit᷑. Ldecidiui saxorcũ paucis ꝗ loci nã ꝑipiciãt. Uterꝙ ide
suis renũcaat.U. mil. passuũ ꝓxima int̾cidere itineris campes¬
tris inde excipere loca asꝑa & mõtuosa. qui pͥor has angustras
occupauerat: ab hoc hoste ꝓhiberi nihil ẽe negotii. Disputat᷑
ĩ cõsilio a Petreo & Atranio & tp̃us ꝓteetiõis grit᷑. Pleriꝙ cẽse¬
bãt ut noctu iter facerẽt. posse pͥus ad angustias ꝑueniri
ꝗͣ sentirẽt᷑. alii ꝙ pͥdie noctu cõclamatũ ẽẽt a castris Caesaris
argum̃ti sũmebãt: hinc nõ possẽ elam exiri: circũtundi noctu

Expanded text:
mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat. uterque idem mittitur L. Decidius Saxa cum paucis qui loci naturam perspiciat. uterque idem suis renuntiat: v milia passuum proxima intercedere itineris campestris, inde excipere loca aspera et montuosa; qui prior has angustias occupaverit, ab hoc hostem prohiberi nihil esse negotii. Disputatur in consilio a Petreio atque Afranio et tempus profectionis quaeritur. plerique censebant, ut noctu iter facerent; posse prius ad angustias veniri, quam sentiretur. alii, quod pridie noctu conclamatum esset Caesaris castris, argumenti sumebant loco non posse clam exiri. circumfundi noc
Abbreviated transcription (Latin):
castra ponũt. Suberãt eni mõtes atꝙ a milib passuũ .U. iti nera
difficilia atq angusta excipiebãt. hos mõtes intra se recipiebãt
itinere ꝓiiberẽt ip̃i sine ꝑicido ac timore hiber copias traducerẽt
q̃ed fuit illis conãdu atꝙ õi rõe efficiẽdu: & totiꝰ diei pugn̾a atq
iti aeris iabore defessi re ĩ postert die distulerũt Exsar quoq
ĩ ꝓxĩo colle castra ponit. media ciratꝰ nocte: i ꝗ adaquãdi
cã lõgius a castrii ꝓcarsierãt ab egtib corepti. Fit ab us certior
Coesar duces adusarioꝵ siletio coniai castris educ. Quo cognito si¬
udito clamore ueriti ne noctu impediti sub onere cõfligere
cogerẽt᷑ qutꝰ ab eꝗta. Cresaris angnustus tenerẽt᷑. iter suppͥmũt
copiasq ĩ cestris cõtinẽt. Tostera die letreuis cu pauers eꝗtib
occulte ad explorada loca ꝓticiscit᷑. hoc ide fit ex castris Cxlãris

Expanded text:
castra ponunt. suberant enim montes atque a milibus passuum v itinera difficilia atque angusta excipiebant. hos montes intrare cupiebant, utitinere prohiberent, ipsi sine periculo ac timore Hiberum copias traducerent. quod fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum; sed totius diei pugna atque itineris labore defessi rem in posterum diem distulerunt. Caesar quoque in proximo colle castra ponit. Media circiter nocte iis qui aquandi causa longius a castris processerant, ab equitibus correptis, fit ab his certior Caesar duces adversariorum silentio copias castris educere. quo cognito siudito clamore veriti ne noctu impediti sub onere confligere cogerentur aut ne ab equitatu Caesaris in angustiis tenerentur, iter supprimunt copiasque in castris continent. postero die Petreius cum paucis equitibus occulte ad exploranda loca proficiscitur. hoc idem fit ex castris Caesaris.
Abbreviated transcription (Latin):
Fe ꝑmãserũt aquę dies ꝗͣplures. conatꝰ ẽ crsar refite᷑ põtes
sed nec magnitudo fluminii ꝑmittebat neꝙ ad ripa disposit
cohortes adu̾iarioꝵ ꝑsici patiebãt quod illis ꝓhibere erat fãcile

Expanded text:
Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohib
Abbreviated transcription (Latin):
tes quȩ ad Ccesaris amicitia accesserãt trum̃ti supportare:
neꝙ ũ ꝗ pabulatu lõgius ꝓgressi er̃at int̾elusi diminitus
reuerti: neꝙ max̃i comitatus ꝗ ex italia galliaq ueniebãt
ĩ castra ꝑuenire poterãt. Tempus erat aũt difficillimu. quo
neꝙ trumẽta ĩ hibernis er̃ãt. neꝙ młtu a maturitate abẽrat
pabulandi aut frum̃tãdi cã ꝓgressi hos leius armature lusitanĩ
ꝑitiꝙ eaꝵ regiõu ceturiati citerioris hispanie cõsectabãt᷑ ꝗb erat
procliue tranare flumẽ. ꝙ cõsuetudo eoꝵ õiu ẽ ut sine utris
ad ex̾citu nõ eãt. At excitus atranu oĩu rerꝑ abundabat co¬
pia: młtu erat frumẽtu ꝓiusu et cõuectu suꝑiorib tem¬
porib młtu ex õi ꝓiũtia cõportabat᷑ magna copia pabuli sup¬
petebat. Haꝵ rert oũi facultates sine ullo ꝑiculo pons ilerie
p̃bebat & loca trãs flumĩe integra qͦ oĩo Cesar adire nõ pot̾at.

Expanded text:
ortare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Galliaque veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, pabulandi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen integra, quo omnino Caesar adire non poterat.
Abbreviated transcription (Latin):
pora iniueta ad onera portãda. Itaq magnꝰ eoꝵ qͦtidie numer
Cxsare ꝓfugiebat. In ui erat angustus res: sed ex ꝓpos¬
lus duob explicitu uidebãt᷑ ilerdã reu̾ti: quod ibi paulu frum̃te
reliq̃rãt: ibi se reliquã cõsiliu explicaturos cõsidebãt. Taraco
aberat lõguis: quo spatio plures re posse casus reciꝑe ĩtelligebãt.
hoc ꝓbato cõsilio ex castris ꝓfĩciscũt᷑. Cesar eꝗtatu p̃misso ꝗ noiuss uũ
agm̃ cãꝑet atꝙ impediret. ip̃e cũ legiõib subseꝗt᷑. Nullu int̾tede¬
bat tp̃ũs ꝗn extremi cũ eꝗtib p̃liarẽt᷑. Genꝰ erat hoc pugnę expe¬
dite cohortes nouissiũ agm̃ claudebãt: pluresq ĩ locis campestrib
subsistebãt. Si moni erat ascẽdẽdus facile ip̃aloci n᷑ã ꝑiculũ rape¬
llebat : ꝙ ex locis suꝑiorib ꝗ añcesserãt de suꝑ ascẽdẽtes ꝓtegebãt.
Cu uallis aut locus aecliuis suberat neꝙ u ꝗ ancesserãt morãtib

Expanded text:
pora insueta ad onera portanda. itaque magnus eorum cotidie numerus ad Caesarem perfugiebat. in his erat angustiis res. sed ex ps duobus explicitius videbatur Ilerdam reverti, quod ibi paulum frumenti reliquerant. ibi se reliquum consilium explicaturos confidebant. Tarraco aberat longius; quo spatio plures rem posse casus recipere intellegebant. hoc probato consilio ex castris proficiscuntur. Caesar equitatu praemisso, qui novissimum agmen carperet atque impediret, ipse cum legionibus subsequitur. nullum intercedebat tempus, quin extremi cum equitibus proeliarentur. Genus erat hoc pugnae. expeditae cohortes novissimum agmen claudebant pluresque in locis campestribus subsistebant. si mons erat ascendendus, facile ipsa loci natura periculum repellebat, quod ex locis superioribus, qui antecesserant, desuper ascendentis protegebant; cum vallis aut locus declivis suberat neque ii qui antecesserant morantibus
Abbreviated transcription (Latin):
necessarus et cõsangiuneis cẽtulerũt q̃rũt᷑. Iis ꝓuocati ser¬
mõib fide ab imꝑatore de Petreu atꝙ Afranu uita petũt ne
ĩ se scelus cõcepisse. neu suos ꝓdidisse iudẽat᷑. Q
cõfirmatis reb se stati signa trãslaturos cõfirmãt. legatosq de
pace pͥmoꝵ ordinũ cẽturioẽs ad Caesare mittũt. Interi ali
suos ĩ castra iniutandi cã adducũt alii ab suis abducũt᷑
adeo ut una castra ia facta ex binis iuderẽt᷑. Cõpłres tr mil¬
et cẽturiões ad Cesare uẽiũt. seꝙ ei cõmẽdãt. Ide hoc fit apͥ¬
cipib hispaniȩ quos illi euocauerãt. et secũ ĩ castris hẽbãt obsĩdũ
loco. li suos notos hospitesq q̃rebãt. ꝑ quẽ ꝗsq eoꝵ aditũ cõmẽ¬
ditiõis hr̃et ad Cesare. Afranu ẽt filius adolescẽs de sua ac¬

Expanded text:
necessariis et consanguineis contulerint, queruntur. his provocati sernecessariis et consanguineis contulerint, queruntur. his provocati sermonibus fidem ab imperatore de Petrei atque Afrani vita petunt, nequod in se scelus concepisse neu suos prodidisse videantur. quibus confirmatis rebus se statim signa translaturos confirmant legatosque de pace primorum ordinum centuriones ad Caesarem mittunt. interim alii suos in castra invitandi causa adducunt, alii ab suis abducuntur, adeo ut una castra iam facta ex binis viderentur; compluresque et centuriones ad Caesarem veniunt seque ei commendant. idem hoc fit a principibus Hispaniae, quos illi evocaverant et secum in castris habebant obsidum loco. hi suos notos hospitesque quaerebant, per quem quisque eorum aditum commendationis haberet ad Caesarem. Afrani etiam filius adulesce
Abbreviated transcription (Latin):
hiberi spe dimiserãt de reliquis reb cõsultabãt. Erat unũ iter iler¬
da: si reu̾ti uellẽt. alteꝵ si terracone peterẽt. hec cõsultãtib eis
nũuat᷑ aquatores ab eꝗtatu p̃mi nr̃o. Qua re cognita crebras sta¬
tiões disponũt. eꝗtu & cohortiũ alariaꝵ: legionariasꝙ int̾mittũt
cohortes. uallũꝙ ex castris ad aquã ducere incipiũt : ut intra
munitiõe sine timore & sine statiõib aqͣri possẽt. Io opus
interse Petreius atq infranius partũit. Ipsiq ꝑficiẽdi oꝑis
cã longius ꝓgrediũt᷑. Qoꝵ discessu libera nati milites
colloꝗoꝵ facultate uulgo ꝓcedũt. & quẽ ꝗsꝙ ĩ castris notum
aut municipe hẽbat cõgrit atꝙ uocat. Primũ igit᷑ agũt gra
ẽs oĩb ꝙ sibi ꝑterritis pͥdie peꝑcissent. eoꝵ se bñtu
uiuere. deinde imꝑatoris fide quȩrũt᷑ recte ne sint illi
cõmissuri et qđ nõ ab initio fecerũt arma ey qđ cũ hõib

Expanded text:
Hiberi spem imiserant, de reliquis rebus consultabant. derat unum iter, Ilerdam si reverti vellent, alterum, si Tarraconem peterent. haec consiliantibus eis nuntiantur aquatores ab equitatu premi nostro. qua re cognita crebras stationes disponunt equitum et cohortium alariarum legionariasque intericiunt cohortis vallumque ex castris ad aquam ducere incipiunt, ut intra munitionem et sine timore et sine stationibus aquari possent. id opus inter se Petreius atque Afranius partiuntur ipsique perficiendi operis causa longius progrediuntur. Quorum discessu liberam nacti milites colloquiorum facultatem volgo procedunt, et quem quisque in castris notum aut municipem habebat, conquirit atque evocat. primum agunt graod sibi perterritis pridie pepercissent; eorum se beneficio vivere. deinde imperatoris fidem quaerunt, rectene se illi sint commissuri, et quod non ab initio fecerint armaque quod cum hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗb saluis atꝙ incolumib rẽ obtine malebat. hoc cõsilui Ce¬
saru a plerisq nõ ꝓbabat. Milites uͦ pala int̾ se loq̃bãt᷑ qm̃
talis occasio uictorię dimitteret᷑ ẽt cũ uellet Casar sẽse nõ eẽ
pugnaturos. Ille ĩ sua sñũa ꝑseuerat: & paulu ex eoloco digre¬
dit᷑ ut timore adu̾sarus minuat. Petreuis atꝙtraniꝰ alata tacul¬
tate ĩ castris sẽse referũt. Caesar p̃sidus mõtib dispositis oĩa ad hi

Expanded text:
quibus salvis atque incolumibus rem optinere malebat. hoc consilium Caequibus salvis atque incolumibus rem optinere malebat. hoc consilium Caesaris plerisque non probabatur; milites vero palam inter se loquebantur, quoniam talis occasio victoriae dimitteretur, etiam cum vellet Caesar, sese non esse pugnaturos. ille in sua sententia perseverat et paulum ex eo loco digreditur, ut timorem adversariis minuat. Petreius atque Afranius oblata facultate in castra sese referunt. Caesar praesidiis in montibus dispositis omni a
Abbreviated transcription (Latin):
õiu esse militu paratissios aĩos. afranianos cõtra młtis reb sui
timoris signa misisse : ꝙ suis nõ subuenissent: ꝙ de colle nõ de¬
ederẽt. ꝙ uix suoꝵ eꝗtu incursus sustinerẽt callatisq¬
locũ signis cõtrecti neꝙ ordines neꝙ signa seruarẽt. Q si iniꝗtate
loci timeret datu ire tñ aliquo loco pugnãdi facultate⁊ ꝙ certe
ĩde decedẽdu ẽẽt afranio. nec sine aqua ꝑmanere posse. Cxsar
ĩ ea ipe uenerat. se sine pugna & sine uolnere suor rẽ cõti¬
cere posse . quo re frumẽtaria adu̾sarios int̾clucdiss& cur
ẽt secũdo p̃lio aliquos ex sius amitteret. cur uulnerari pate¬
ret᷑ oꝑtime meritos de se milites : cur deni fortũa picli¬
taret᷑ p̃serti cũ nõ minus ẽẽt imꝑatoris cõsilio suꝑart ꝗͣ
gladio. Mouebat᷑ ẽt̃ misericordia ciuiu quos int̾ficiẽdos uidebat:

Expanded text:
esse militum paratissimos animos. Afranianos contra multis rebus sui esse militum paratissimos animos. Afranianos contra multis rebus sui timoris signa misisse: quod suis non subvenissent, quod de colle non decederent, quod vix equitum incursus sustinerent collatisqlocum signis conferti neque ordines neque signa servarent. quodsi iniquitatem loci timeret, datum iri tamen aliquo loco pugnandi facultatem, quod certe inde decedendum esset Afranio nec sine aqua permanere posset. Caesar in eam spem venerat se sine pugna et sine volnere suorum rem conficere posse, quod re frumentaria adversarios interclusisset. cur etiam secundo proelio aliquos ex suis amitteret? cur volnerari pateretur optime meritos de se milites? cur denique fortunam periclitaretur? praesertim cum non minus esset imperatoris consilio superare quam gladio. movebatur etiam misericordia civium, quos interficiendos videbat;
Abbreviated transcription (Latin):
Atranius cũ ab eꝗtatu noiussimũ agm̃ p̃meret᷑ & añ se hoste iuder&
colle quẽ da nactus ibi cõstitit. ex eo loco.iiii. ceturiatoꝵ cohor
cõcitatos iubet occupare eo cõsilio uti ip̃e eode oĩb copus cõtẽde¬
ret. & mutato itinere iugis octogesa ꝑueniret. hũc cũ obliquo
tinere ceturiati peterẽt. cõspicatus eꝗtatus Caesaris ĩ co
impetu: facit. nec minima parte tpris eꝗtu u ceturiati su¬
stinere: potuerũt oẽsꝙ ab eis circũuẽti ĩ cõspectu utriusq ex¬
citus int̾siciũt᷑. Eratq occasio bene gerẽdȩ rei. neꝙ uͦ id Caesare
fugiebat. Tanta sub oculis accepto detrimẽto ꝑterritu ecitu
sustinẽ nõ posse: p̃serti cũ circũdatu undi eꝗtatu ĩ loco¬
equo atꝙ aꝑto cõfligerẽt: idꝙ ex õib ab eo flagitabat᷑. Cõcur

Expanded text:
Afranius, cum ab equitatu novissimum agmen premeretur et ante se hostem videret, Afranius, cum ab equitatu novissimum agmen premeretur et ante se hostem videret, collem quendam nactus ibi constitit. ex eo loco iiii caetratorum cohortconcitatos iubet occupare, eo consilio, uti ipse eodem omnibus copiis contenderet et mutato itinere iugis Otogesam perveniret. hunc cum obliquo itinere caetrati peterent, conspicatus equitatus Caesaris in cohortis impetum facit; nec minimam partem temporis equitum vim caetrati sustinere potuerunt omnesque ab eis circumventi in conspectu utriusque exercitus interficiuntur. Erat occasio bene gerendae rei. neque vero id Caesarem fugiebat tanto sub oculis accepto detrimento perterritum exercitum sustinere non posse, praesertim circumdatum undique eq
Abbreviated transcription (Latin):
iumẽtis impedimẽtisꝙ ad iter ꝓfietis iudebãt: ut ñõ posse
opĩa diutius sustinere cõtiderẽt. Sea ubi paulati
castris exeũdu atꝙ occurrẽ dui putaret. Cõclamat᷑ add arma:
atꝙ oẽs copis paucis p̃sidio relietis cohortib exẽũt: rectoq ad
hibeꝵ itinere cõtẽelũt. Erat ĩ celeritate oẽ pesiti certam̃: uts
pͥus angustias mõtesq occuparẽt. ses ex̾citu caelirii iart difticul¬
tates tardabãt. Afranu copiai eꝗtatꝰ cxsarii ĩsequẽs morabat. Res
tñ ab afranus huc erat necessario deducta: ut si pͥores mõtes quos
petebãt attigissent ipsi ꝑiculu uitarẽt: impedim̃ta totuis excitus
cohortesꝙ ĩ castris relictas seruare nõ possẽt. Quib inte lusis
excitu Caesaris auxilue ferri nłła rõe potẽat. Cõfecit por iter Exsar.
atꝙ ex magnis rupib nactus planitie ĩ hãc cõtra hoste aciẽ instruxit.

Expanded text:
tis impedimentisque ad iter profectos videbant, ut non posse inopiam diutius sustinere confiderent. sed ubi paulatim castris exeundum atque occurrendum putaret. conclamatur ad arma, atque omnes copiae paucis praesidio relictis cohortiitate omne positum certamen, utri prius angustias montesque occuparent. sed exercitum Caesaris viarum difficultates tardabant, Afrani copias equitatus Caesaris insequens morabatur. res tamen ab Afranianis huc erat necessario deducta, ut, si priores montis quos petebant attigissent, ipsi periculum vitarent, impedimenta totius exercitus cohortisque in castris relictas servare non possent; quibus interclusis exercitu Caesaris auxilium ferri nulla ratione poterat. confecit prior iter Caesar atque ex magnis rupibus nactus planitiem in hac contra hostem aciem instruit.
Abbreviated transcription (Latin):
rõe esse int̾dui ꝑrumpẽdu & si aliqͦ accepto detrim̃to tñ sũ¬
ma ex̾citꝰ salua locũ quẽ petãt capi posse. Hec uicit ĩ cõsilio siuã
& pͥma luce postridie cõstitiũt ꝓficisci. Casar exploratis legiõib
albẽte celo oẽs copias castris educit. magnoq circuitu nlło cẽto
ili nere ex̾citũ educit. Nãꝙ itinera q̃ adhibeꝵ atq octogesa
ꝑtinebãt tastris hostur oppositis tenebãt᷑. Ipsa er̃at trãscẽdẽda
ualles maxĩȩ et difficilima saxa młtis locis p̃rupta iter impedi¬
obãt ut arma ꝑ manus necestario traderẽt᷑: militesꝙ inermes
subleuatiꝙ alii ab alui magñã parte itineris cõsicerẽt. Sed hũc
labore recusabat nemo: ꝙ ẽi oĩu liboꝵ finẽ fare existimabãt:
si hoste hibero int̾eludere: & frum̃tu ꝓhibere potusiẽt. Ae

Expanded text:
one esse interdiu perrumpendum; etsi aliquo accepto detrimento, tamen summa exercitus salva locum quem petant capi posse. haec vincit in consilio sententia, et prima luce postridie constituunt proficisci. Caesar exploratis regionibus albente caelo omnes copias castris educit, maitinere exercitum ducit. nam quae itinera ad Hiberum atque Otogesam pertinebant, castris hostium oppositis tenebantur. ipsi erant transcendendae valles maximae ac difficillimae, saxa multis locis praerupta iter impediebant, ut arma per manus necessario traderentur militesque inermes sublevatique alii ab aliis magnam partem itineris conficerent. sed hunc laborem recusabat nemo, quod eum omnium laborum finem fore existimabant, si hostem Hibero intercludere et frumento prohibere potu
Abbreviated transcription (Latin):
hiber mil.u. passuũ a castris aberat xx. ad eu locũ fluminis
nauib uinetis ponte imꝑant fieri legiõesꝙ suas duas lumen
sicorp trasducũt: castraq munũit uallo pedu .xii. Qua re ꝑ
exploratores cognita sum̃o labore militu Casar cõtinuato die
ootẽq oꝑe ĩ flumĩe auertẽdo huc ia reduxerat re u
pedites uͦ tãtummodo humeris ac sumo pectore extare. ut tu
altitudine aqux tu ẽt rapiditate fluminis ad trãseũdu nõ impe¬
dirẽt᷑ sed tñ eode fere tp̃re. pons ĩ hibero ꝓpe esfeetus nũciabat᷑
ĩ sicori uadu reꝑiebat᷑. la uͦ eo magis illi maturãdi iter

Expanded text:
Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis Hiberum miliaque passuum a castris aberat xxx. ad eum locum fluminis navibus iunctis pontem imperant fieri legionesque duas flumen Sicorim transducunt castraque muniunt vallo pedum xii. Qua re per exploratores cognita summo labore militum Caesar continuato diem noctemque opere in flumine avertendo huc iam deduxerat rem, upedites vero tantummodo umeris ac summo pectore extarent et cum altitudine aquae tum etiam rapiditate fluminis ad transeundum impedirentur. sed tamen eodem fere tempore pons in Hibero prope effectus nuntiabatur et in Sico