comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pars est. hic restat actus. in hoc elaborandũ est. ut. R.P̃. constituas.
eaq tu ĩprimis cum sũma tranquillitate et ocio ꝑfruare. tum te si
uoles. cum & patriȩ quod debes solueris. & naturam ipãm expleueris
sacietate uiuendi satis diu uixisse dicito. Quid est enim omĩo hoc
ip̃m diu in quo est aliquid extiemũ. qd̾ cum uenerit omĩs uoluptas
preterita pro nhilo est. quia postea nulla est futura. Qmͣꝙͣ iste tuꝰ
ammnꝰ numqͣm his angustiis quas natura nobis ad iuuendum dedit
contentus fuit. semꝑ ĩmortalitatis amore flagrauit. Nec uõ hec tua
uita dicenda est quę corpore et spiritu continetur. Illa inqͣm illa uita ẽ
tua quȩ uigebit memoria seculoꝵ om̃ium. qmͣ posteritas alet. quã ipsa
eternitas semꝑ tuebitur. Nuic tu inseruias. huic te ostentes oportet.
Quȩ quidem quȩ miretur iam pridem multa habet. nũc eciam q̃ laude

Expanded text:
pars est; hic restat actus, in hoc elaborandum est ut rem publicam constituas, pars est; hic restat actus, in hoc elaborandum est ut rem publicam constituas, eaque tu in primis summa tranquillitate et otio perfruare: tum te, si voles, cum et patriae quod debes solveris et naturam ipsam expleveris satietate vivendi, satis diu vixisse dicito. quid enim est omnino hoc ipsum diu in quo est aliquid extremum? quod cum venit, omnis voluptas praeterita pro nihilo est, quia postea nulla est futura. quamquam iste tuus animus numquam his angustiis quas natura nobis ad vivendum dedit contentus fuit, semper immortalitatis amore flagravit. nec vero haec tua vita ducenda est quae corpore et spiritu continetur: illa, inquam, illa vita est tua quae vigebit memoria saeculorum omnium, quam posteritas alet, quam ipsa aeternitas semper tuebitur. huic tu inservias, huic te ostentes oportet, quae quidem quae miretur iam pridem multa habet; nunc etiam quae laudet
Abbreviated transcription (Latin):
Noli nr̃o ꝑiculo esse sapiens. Sepe enim uenit ad meas aures te idẽ istui
minis crebro dicere tibi satis te uixisse. Credo. Sed cum id audirem si tͣ
maximoꝵ operum ut fundamenta nũdum quȩ cogitas ieteris. Hic
si istud ne glorie quidem tue satis est. cuius te ẽẽ auidissimũ qmͣuue sis
sapieus non negabis. Parum ne gͥ inquies głiam magnam relinquemꝰ
Iummo u̾o aliis ꝙͣnis multis satis tibi uni parum. Quicquid est enim
ꝙͣuis amplum sit. id certe est parum cũ cum est aliquid aliud ampluis.
Quod si rerum tuarũ immortaliũ. G. Cȩsar hic exitus futurus fuit.
ut deuictis aduersariis. R.P. in eo statu relinqueres in quo nunt ẽ uide
queso ne tua diuina untus admirationis plus sit habitura qmͣ glorie.
Si quidem gloria est illustris & ꝑuagata magnoꝵ uel in suos c̃iues uel in
patriam. uel in om̃e genus hominũ fama meritoꝵ. Hec gͥ tibi reliqua

Expanded text:
noli nostro periculo esse sapiens. saepe enim venit ad meas auris te idem istud noli nostro periculo esse sapiens. saepe enim venit ad meas auris te idem istud nimis crebro dicere, satis te tibi vixisse. credo, sed tum id audirem, si tibi maximorum operum ut fundamenta nondum quae cogitas ieceris. hic si istud ne gloriae quidem satis est? cuius te esse avidissimum, quamvis sis sapiens, non negabis. parumne, inquies, magna relinquemus? immo vero aliis quamvis multis satis, tibi uni parum. quicquid est enim, quamvis amplum sit, id est parum tum cum est aliquid amplius. quod si rerum tuarum immortalium, C. Caesar, hic exitus futurus fuit ut devictis adversariis rem publicam in eo statu relinqueres in quo nunc est, vide, quaeso, ne tua divina virtus admirationis plus sit habitura quam gloriae; si quidem gloria est inlustris et pervagata magnorum vel in suos civis vel in patriam vel in omne genus hominum fama meritorum. haec igitur tibi reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
insidiarũq consensio. quem deum eciam si cupiat posse opitulari. R. P
credamus: Omĩa sunt excitanda tibi. G. Cesar um quȩ iacere sentis
belli ip̃ius impetu. quod necesse fuit. pertulsa atq prostrata. Cõstitu¬
enda iudicia. Renocande leges. Comprimende libidines. Fropaganda so¬
boles. Omĩa que dilapsa iam diffluxerũt seueris legib uintienda sunt.
Non fuit recusandum in tanto cuuli bello tantoq aminoꝵ ardore et
cogatus fieri prohibuisset. Que quidẽ nunc tibi om̃a belli uuluera
sanãda sunt quib p̃ter te mederi nemo potest. Itaq illam tuam p̃cda¬
rissimam & sapientissimam uocem muitus audi. satis te dui uel na¬
ture iuxisse uel gloriȩ. Satis si ita ius fortasse nature. Addo eciami łi
placet glorie. At quod maximũ est patriȩ certe parum. Quare omit¬
te istam quęso doctorum hominũ in contempneda morte prudenciam.

Expanded text:
insidiarumque consensio, quem deum, si cupiat, posse opitulari rei publicae insidiarumque consensio, quem deum, si cupiat, posse opitulari rei publicae credimus? omnia sunt excitanda tibi, C. Caesar, uni quae iacere sentis belli ipsius impetu, quod necesse fuit, perculsa atque prostrata: constituenda iudicia, revocanda fides, comprimendae libidines, propaganda suboles, omnia quae dilapsa iam diffluxerunt severis legibus vincienda sunt. non fuit recusandum in tanto civili bello, tanto animorum ardore et togatus fieri prohibuisset. quae quidem tibi nunc omnia belli volnera sananda sunt, quibus praeter te mederi nemo potest. itaque illam tuam praeclarissimam et sapientissimam vocem invitus audivi: satis diu vel naturae vixi vel gloriae. satis, si ita vis, fortasse naturae, addam etiam, si placet, gloriae: at, quod maximum est, patriae certe parum. qua re omitte, quaeso, istam doctorum hominum in contemnenda morte prudentiam:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt: Non est credibilis tantus in ullo furor. ut quo duce sũma
om̃a sit adeptus. huius uitam non anteponat sue. At si ihil tui¬
cogitant sceleris. cauendum est ne quid mimici. Qui: Oñis eñ qui fue¬
runt. aut sua ꝑtinacia uitam amiserunt. aut tua misericordia retimierũt
ut aut nulli suꝑsint de muuicis. aut qui suꝑfuerũt sint amicissimi. Sed
tñ cumi in auimis homunũ tantę latebre sint. et tanti recessus. augea¬
inus sane suspicionem tuã. Simul enim augebimus diligentiam. Nam
nec de sua uec de cõi salute cogitans. qui non intelligat tua salute con¬
tineri suam. & ex uniꝰ tua uita pendere om̃ium. Equidem de te dies
noctesq ut debeo cogitans. casus dumtaxat humanos & incertos euen¬
tus ualitudinis et naturȩ cõmunis fragilitatem extimesco. Doleoq cum
ad humanos casus incertosq motus ualitudinis. sceleris &iam accedat

Expanded text:
fuerunt? non est credibilis tantus in ullo furor ut quo duce omnia fuerunt? non est credibilis tantus in ullo furor ut quo duce omnia summa sit adeptus, huius vitam non anteponat suae. an si nihil tucogitant sceleris, cavendum est ne quid inimici? qui? omnes enim qui fuerunt aut sua pertinacia vitam amiserunt aut tua misericordia retinuerunt, ut aut nulli supersint de inimicis aut qui fuerunt sint amicissimi. sed tamen cum in animis hominum tantae latebrae sint et tanti recessus, augeamus sane suspicionem tuam: simul enim augebimus diligentiam. nam umquam nec de sua nec de communi salute cogitans, qui non intellegat tua salute contineri suam et ex unius tua vita pendere omnium? equidem de te dies noctesque, ut debeo, cogitans casus dumtaxat humanos et incertos eventus valetudinis et naturae communis fragilitatem extimesco, doleoque, cuad humanos casus incertosque motus valetudinis sceleris etiam accedit
Abbreviated transcription (Latin):
suumne bona s minirum audebo uł sola dicere. Tantus em̃ in laude
uera splendor tanta in magnitudine animi & consilii dignitas/ ut
hec a iurtute douata çetera a fortuia cõmodata esse uideantur. Noli gͥ
in conseruandis uiris bonis defatigari. non cupiditate presertim aliquã.
aut prauitate lapsis sed opinione officii ftulta fortasse certe non imꝓba
s spͥe quadam .R. P. Non eni ulla tua culpa est si te aliqui ti¬
muerunt. contraq sũma laus quod minime timendum senserunt. Nũc
ueniam ad grauissimam querelam & atrocissimam suspicionẽ tuam q̃
non tibi ip̃i magis qm cum om̃ib ciuib. tum maxime nobis qui a te
extenuabo uerbis. Tua enim cautio nr̃a caucio est. ut si in alterutro pec¬
candum sit malim uderi nimis timidus ꝙ̃ parum prudens. Sed qͥs¬
nam est iste tam demens: De tuis ne : tam et si qui magis sunt tui ꝙͣ

Expanded text:
summa bona sed nimirum audebo vel sola dicere. tantus est enim splesumma bona sed nimirum audebo vel sola dicere. tantus est enim splendor in laude vera, tanta in magnitudine animi et consili dignitas ut haec a virtute donata, cetera a fortuna commodata esse videantur. noli igitur in conservandis viris bonis defetigari, non cupiditate praesertim aliqua aut pravitate lapsis, sed opinione offici stulta fortasse, certe non improba, et specie quadam rei publicae. non enim tua ulla culpa est, si te aliqui timuerunt, contraque summa laus, quod minime timendum fuisse senserunt. nunc venio ad gravissimam querelam et atrocissimam suspicionem tuam, quae non tibi ipsi magis quam cum omnibus civibus, tum maxime nobis qui a te extenuabo, tua enim cautio nostra cautio est. quod si in alterutro peccandum sit, malim videri nimis timidus quam parum prudens. sed quisnam est iste tam demens? de tuisne?—tametsi qui magis sunt tui qua
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s uerebamur ninis iracũdam futuram esse uictoriam. Quidã em̃
non modo armati sed int̾dum eciam ociosi minabãtur. Nlec quid qͥs¬
q sensisset. sed ubi fuisset cogitandum eẽ dicebant. ut mihi quidem
expetiuerunt. qui cuule bellum tantum & tam luctuosum extitaue¬
ruit. uel placati iam uel saciati. aliqnͣdo omnẽ spem salutis ad clemẽ¬
ciam uictoris & sapienciam contulisse. Quare gaude tuo isto tã ex¬
cellenti bono. & fruere cum fortuna et gloria. tum eciam natura &
morib tuis. Ex quo quidem maximꝰ est fructus iocunditasq sapiẽti.
Cetã cum tua recordabere et si ꝑsepe uirtuti tamen plerumq felici¬
tati tuę gratulabere. De nobis quos in.R.P. tecum simul ẽẽ uolui¬
sti qͦciens cogitabis. totiens de maximis tuis beneficiis. tociens de incre¬
dibili librialitate.totiens de singulari sapĩa tua cogitabis. quȩ non mͦ

Expanded text:
omnes verebamur, nimis iracundam futuram fuisse victoriam. quidam enim omnes verebamur, nimis iracundam futuram fuisse victoriam. quidam enim non modo armatis sed interdum etiam otiosis minabantur, nec quid quisque sensisset, sed ubi fuisset cogitandum esse dicebant; ut mihi quidem expetiverunt, qui civile bellum tantum et tam luctuosum excitaverunt, vel placati iam vel satiati aliquando omnem spem salutis ad clementiam victoris et sapientiam contulisse. qua re gaude tuo isto tam excellenti bono et fruere cum fortuna et gloria tum etiam natura et moribus tuis; ex quo quidem maximus est fructus iucunditasque sapienti. cetera cum tua recordabere, etsi persaepe virtuti, tamen plerumque felicitati tuae gratulabere: de nobis quos in re publica tecum simul esse voluisti quotiens cogitabis, totiens de maximis tuis beneficiis, totiens de incredibili liberalitate, totiens de singulari sapientia cogitabis: quae non modo
Abbreviated transcription (Latin):
ceps fortuna belli. Qui u̾o̾ uictor pacis auctores diligit. is profecto
declarat se maluisse non dimicare ꝙͣ uincere. Atq huiꝰ quidẽ rei
M. Maitello sum testis. Nrĩ enim sensus ut in pace semꝑ sic tum
eciam in bello congruebant. Quociens ego eum & qnͣto cum dolore
iudi cum iusolentĩam cȩteroꝵ hominũ. tum eciam ip̃ius uictoriȩ
ferocitatem extimescẽtem. Quo gratior tua liberalitas. G. cesar nob̾
qui illa iudimus debet esse. Non enim iam cause sunt inter se s uic¬
torie comꝑande. Uidimus tuam uictoriã preliorum exitu t̾minatam.
gladium uagina uacuũ in urbe nõ iudimus. Quos amisimus ciues
cos martis uis ꝑculit non ira uictorie. ut dubitare debeat nemo. quin
multos si fieri posset. G. Cesar ab inferis extitaret. qm̃ ex eadem acie
conseruat quos potest. Alterius uõ partis mhil ampliꝰ dicã qm id qd̃

Expanded text:
ceps fortuna belli: qui vero victor pacis auctores diligit, is profecto ceps fortuna belli: qui vero victor pacis auctores diligit, is profecto declarat maluisse se non dimicare quam vincere. atque huius quidem rei M. Marcello sum testis. nostri enim sensus ut in pace semper, sic tum etiam in bello congruebant. quotiens ego eum et quanto cum dolore vidi, cum insolentiam certorum hominum tum etiam ipsius victoriae ferocitatem extimescentem! quo gratior tua liberalitas, C. Caesar, nobis qui illa vidimus debet esse. non enim iam causae sunt inter se, sed victoriae comparandae. vidimus tuam victoriam proeliorum exitu terminatam: gladium vagina vacuum in urbe non vidimus. quos amisimus civis, eos vis Martis perculit, non ira victoriae, ut dubitare debeat nemo quin multos, si posset, C. Caesar ab inferis excitaret, quoniam ex eadem acie conservat quos potest. alterius vero partis nihil amplius dico quam id quod
Abbreviated transcription (Latin):
bello semper de pace audiendũq putaui. Semꝑq dolui uon mͦ pacem
sed orõnem ciuium pacem flagitantiũ repudrari. Neq emin ego
illa nec ulla unqͣm secutus arma cuuilia. Semꝑq mea consilia pa¬
cis & toge socia. non belli atq armorum fuerũt. Hoĩem simm secu¬
tus priuato officio non publico. Iantumq apud me grati anmi
fidelis memoria ualuit ut nulla non mͦ cupiditate sed ne spe quidẽ
prudens & sciens tanqͣm ad int̾itum ruerem uoluntariũ. Quod qͥ¬
dem meum consilium minime obscurũ fuit. Nam et in hoc ordĩe
integra re multa de pace dixi. et in ip̃o bello eadem eciam cũ capitis
mei ꝑiculo sensi. Ex quo uemo erit tam miustus rerum existima¬
tor qui dubitet quę cęsaris de bello uoluntas fuerit cuni pacis auc¬
tores conseruaudos statim censuerit. ceteris fuerit iracior. atq id
minus inirum ude̾tur fortasse tuui cũ esset incertus exitus et an¬

Expanded text:
bello semper de pace audiendum putavi semperque dolui non modo pacem bello semper de pace audiendum putavi semperque dolui non modo pacem sed etiam orationem civium pacem flagitantium repudiari. neque enim ego illa nec ulla umquam secutus sum arma civilia semperque mea consilia pacis et togae socia, non belli atque armorum fuerunt. hominem sum secutus privato officio, non publico, tantumque apud me grati animi fidelis memoria valuit ut nulla non modo cupiditate sed ne spe quidem prudens et sciens tamquam ad interitum ruerem voluntarium. quod quidem meum consilium minime obscurum fuit. nam et in hoc ordine integra re multa de pace dixi et in ipso bello eadem etiam cum capitis mei periculo sensi. ex quo nemo erit tam iniustus rerum existimator qui dubitet quae Caesaris de bello voluntas fuerit, cum pacis auctores conservandos statim censuerit, ceteris fuerit iratior. atque id minus mirum fortasse tum cum esset incertus exitus et an
Abbreviated transcription (Latin):
tans sentio. ipãm uictoriam uicisse uideris. cum ea quȩ illa erat adep¬
ta uictis remisisti. Nlam cum ip̃ius inctorie conditione iure om̃s uicti
occidissemus dementie tuc iudicio conseruati. o sumꝰ. Recte igit᷑
imus inuictus es. a quo eciam ip̃ius uictorie cõditio iisq deuicta est.
enimi qui ad illa arma fato nescio quo. R. P misero funestoq cõpulsi
& si aliqua culpa tenemur erroris humani ab scelere certe liberati su¬
mus. Nam cum. Al. Marcellum deprecantib nobis. R.P. couserua
uit. me et mihi. & item . R.P. uullo deprecante reliquos amplissiõs
iuros. & sibi ipõs & patrie reddidit. Quoꝵ & frequentiam & dignita¬
tem hoc ip̃o in consessu uidetis. Non ille induxit hostes in curiam
sed iudicauit a plerisq ignorancie pocuis & falso atq mami metu ꝙͣ
cupiditate aut crudelitate bellum eẽ susceptum. Quo quidem in

Expanded text:
tans sentio: ipsam victoriam vicisse videris, cum ea quae erant ademptans sentio: ipsam victoriam vicisse videris, cum ea quae erant adempta victis remisisti. nam cum ipsius victoriae iure omnes victi occidissemus, clementiae tuae iudicio conservati sumus. recte igitur unus invictus es a quo etiam ipsius victoriae condicio visque devicta est. enim qui ad illa arma fato sumus nescio quo rei publicae misero funestoque compulsi, etsi aliqua culpa tenemur erroris humani, ab scelere certe liberati sumus. nam cum M. Marcellum deprecantibus vobis rei publicae conservavit, me et mihi et item rei publicae, nullo deprecante, reliquos amplissimos viros et sibi ipsos et patriae reddidit, quorum et frequentiam et dignitatem hoc ipso in consessu videtis, non ille hostis induxit in curiam, sed iudicavit a plerisque ignoratione potius et falso atque inani metu quam cupiditate aut crudelitate bellum esse susceptum. quo quidem in
Abbreviated transcription (Latin):
uobilissimamq familiam iam ad pautos redactam pene ab interitu
iundicasti. Hunc tu igitur diem tuis maximis et ĩuumerabilib gra¬
tulationib uire autepones. Hec enim res uniꝰ est propͥa. G. Cesa¬
ris. Cȩtẽ duce te geste. magne illȩ quidem. sed tamen multo mag¬
noq comitatu. Huius autem rei tu idem et dux es. ꝙ comes. que qui¬
dem tanta est ut tropheis & monumẽtis tuis non allatura finem sit
etas. Nihil est emm opere & manufactum quod non aliqnͣdo cõficiat
et consinat uetustas. At uero hec tua iusticia et lenitas florescet coci¬
die magis ita ut qnͣtum oꝑib tius diuturnitas detrahet. tantum effe¬
rat laudibus. E cęteros quidem om̃s uictores bellorum ciuilium iã ante
equitate & musericordia uiceras. hodieruo autem die te ip̃m uicisti. Ue¬
reor ut hoc quod dicam ꝑuide intelligi possit auditu. atq egoip̃e cogi¬

Expanded text:
nobilissimamque familiam iam ad paucos redactam paene ab interitu nobilissimamque familiam iam ad paucos redactam paene ab interitu vindicasti. hunc tu diem tuis maximis et innumerabilibus gratulationibus iure anteponis. haec enim res unius est propria C. Caesaris; ceterae duce te gestae magnae illae quidem, sed tamen multo magnoque comitatu. huius autem rei tu idem dux es et comes: quae quidem tanta est ut tropaeis et monumentis tuis adlatura finem sit aetas—nihil est enim opere et manu factum quod non conficiat et consumat vetustas— at haec tua iustitia et lenitas florescet cotidie magis. ita quantum operibus tuis diuturnitas detrahet, tantum adferet laudibus. et ceteros quidem omnis victores bellorum civilium iam antea aequitate et misericordia viceras: hodierno vero die te ipse vicisti. vereor ut hoc quod dicam perinde intellegi possit auditu atque ipse cogi
Abbreviated transcription (Latin):
et tubarum sono. At uo̾ cum aliquid clementer. mansuete. iuste. mode¬
rate. sapienter factum in iracundia presertim quȩ est inunca consilio.
et in uictoria quȩ natura insolens et suꝑba est aut audimꝰ. aut legimꝰ
quo studio incendimur nõ modo in gestis reb sed eciam in fictis. ut
eos sepe quos nunqmͣ iudimus diligamꝰ : te uo̾ quem p̃sentem intue¬
nuir. cuuis mentẽ sensusq & os cerminꝰ. ut quicquid belli fortuna re
liquũ.R.P. fecerit. id esse saluũ uelis. quib laudib effẽremꝰ: quib stu¬
diis prosequenuit. qua benuolentia complectemur. Parietes mediꝰ fidiꝰ
ut mihi uidetur huius curie tibi gracias agere gestiunt. qd̾ brem tẽꝑe¬
illa futura sit auctoritas n his maiorum suorũ & suis sẽdib. Equidem
cum. G. marcelli uiri optimi & cõmemorabili pietate lacrimas mͦ uide
tu eciam mortiuis. Al. marcello conseruato dignitatem suam reddidisti.

Expanded text:
et tubarum sono. at vero cum aliquid clementer, mansuete, iuste, modeet tubarum sono. at vero cum aliquid clementer, mansuete, iuste, moderate, sapienter factum, in iracundia praesertim quae est inimica consilio, et in victoria quae natura insolens et superba est, audimus aut legimus, quo studio incendimur, non modo in gestis rebus sed etiam in fictis ut eos saepe quos numquam vidimus diligamus! te vero quem praesentem intuemur, cuius mentem sensusque et os cernimus, ut, quicquid belli fortuna reliquum rei publicae fecerit, id esse salvum velis, quibus laudibus efferemus, quibus studiis prosequemur, qua benevolentia complectemur? parietes, me dius fidius, ut mihi videtur, huius curiae tibi gratias agere gestiunt, quod brevi tempore futura sit illa auctoritas in his maiorum suorum et suis sedibus. equidem cum C. Marcelli, viri optimi et commemorabili pietate praediti lacrimastu etiam mortuis M. Marcello conservato dignitatem suam reddidisti
Abbreviated transcription (Latin):
narum domina fortuna in istius societatem gloriȩ se non offert. Tibi cedit.
tuam ẽẽ totam et ꝓpͥam fatetur. Nunqmͣ enini temeritas cum sapiẽtia
cõmuscetur. Nec ad consilium casus admittitur. Domiusti gentes ĩma¬
intate barbaras. multitudine ĩnumerabiles. locis infinitas. om̃i copiarũ
genere habundantes. ea tũ uicisti. quȩ et naturam & conditionem ut
unici possent habe in baut. Nulla est enim tanta uis. tanta copia q̃
stantem. non modo extollere iacentem. sed eciam amplificare eiꝰ pristi¬
uam dignitatem hec qui faciat nõ ego eum sũmis uiris comparo sed
simmilimum deo iudico. Itaq. G. cesar bellice tue laudes celebrabuntur. ille
quidem nõ solum nris sed pene om̃ium gentium lrĩs atq linguis. Nec
ulla unqͣm etas de tiuis laudibus conticescet. Sed tamen eiusmodi res
uescio quoinodo eciam cum legũtur obstrepi clamore militum uident᷑

Expanded text:
narum Dominia Fortuna, in istius se societarem gloriae non offert, tibi cedit, narum Dominia Fortuna, in istius se societarem gloriae non offert, tibi cedit, tuam esse totam et propriam fatetur. 22. Numquam enim temeritas cum sapientia commiscetur, nec ad consilium casus admittitur. 25. Domvisti gentes immanitate barbaras, multitudine innumerabiles, locis infinitas, omni copiarum genere abuntes; sed tamen ea vicisti, quae et naturam et eonditionem, ut vinci possent, habeant. 24. Nulla est enim tanta vis tantaque copia, quae stantem, non modo extollere iacentem, sed etiam amplificare eius pristinam dignitatem: haec qui faciat, non ego illum cum summis viris comparo, sed simiquidem non solum nostris sed paene omnium gentium litteris atque linguis, neque ulla umquam aetas de tuis laudibus conticescet; sed tamen eius modi res nescio quo modo, etiam cum leguntur, obstrepi clamore militum videntur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑagrari. qmͣ tus non dicam tursibus sed uuctoriis lustrate sunt. Quę
quidem ego uisi ita magna esse fatear ut ea uix cuiꝰ ꝙͣ mens aut co¬
gitatio capere possit. amens sim Sed tamen sunt alia maiora. Nam
bellicas laudes solent quidam extenuare uerbis. easq detrahere duci¬
bus. cõmunicare cum młtis. ne ꝓprie sint imꝑatorũ. E ceite in ar¬
mis militum uirtus. locoꝵ oportuntas. auxilia sociorum. classes. cõ¬
meatus multum uiuant. Alaximam uo partem quasi suo iure sibi
uendicat fortuna. & quicquid est prospere gestum id pene omẽ ducit
suum. At uõ̾ huius gloriȩ. G. Cesar quam es paulo ante adeptus so¬
cium hẽ neminem: Sotum hoc qnͣtumtũq est quod certe maximũ
est totum inquã est tuum. Nihil sibi ex ista laude centurio. ihil pre¬
fectus. nnihil cohors. inhil turma decerpit. Quin eciam illa ipa rerum hũa

Expanded text:
peragrari quam tuis non dicam cursibus, sed victoriis lustratae sunt. quae peragrari quam tuis non dicam cursibus, sed victoriis lustratae sunt. quae quidem ego nisi ita magna esse fatear ut ea vix cuiusquam mens aut cogitatio capere possit, amens sim; sed tamen sunt alia maiora. nam bellicas laudes solent quidam extenuare verbis easque detrahere ducibus, communicare cum multis, ne propriae sint imperatorum. et certe in armis militum virtus, locorum opportunitas, auxilia sociorum, classes, commeatus multum iuvant, maximam vero partem quasi suo iure Fortuna sibi vindicat et, quicquid est prospere gestum, id paene omne ducit suum. at vero huius gloriae, C. Caesar, quam es paulo ante adeptus socium habes neminem: totum hoc quantumcumque est, quod certe maximum est, totum est, inquam, tuum. nihil sibi ex ista laude centurio, nihil praefectus, nihil cohors, n
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quo profecto intelligis qnͣta in dato beneficio sit laus. cum in ac
pene ad omnes qmͣ ad illum uentur᷑a leticia ꝑuenerit. Qd̃ quidem e
merito atq optimo iure contigit. Quis emm est illo. aut nobilitate
aut probitate. aut optiniarum artiũ studio. aut ĩnocentia. aut ullo
laudis genere p̃stãtior. Nulluis tantũ flumen  ingenii. nulli dicen¬
di aut̃ scribendi tanta uis. tanta copia. que non dicam exornare sed
euarrare. G. Cesar res tuas gestas possit. Tamen hoc affirmo et hoc¬
pace dicam tua. nullam in his eẽ laudem ampliorem ꝙͣ eam quam
hodierno die consecutus es. Soleo sepe ante oculos ponere. idq libent᷑
tiuis. nec conten̾tionũ magnitudine. nec nuimero p̃liorum. nec narie¬
tate regionum. nec celeritate conficiendi. nec dissimilitudine bellorũ
posse conferri. nec uo̾ disĩctissimas t̾ras citius passib cuiꝰqͣm potuisse

Expanded text:
9. Ex quo profecto intelligis, quanta in dato beneficio fit laus, cum in acc9. Ex quo profecto intelligis, quanta in dato beneficio fit laus, cum in accpenc ad omnes, quam ad illum ventura sit, laetitia pervenerit. 11. Quod ei quidem merito atque optimo iure contigit. 12. Quis enim est illo, aut nobilitaut probitate aut optimarum artium studio aut innocentia aut ullo in laudis genere praestantior? nullius tantum flumen est ingeni, nulla dicendi aut scribendi tanta vis, tantaque copia quae non dicam exornare, sed enarrare, C. Caesar, res tuas gestas possit. tamen hoc adfirmo et pace dicam tua, nullam in his esse laudem ampliorem quam eam quam hodierno die consecutus es. soleo saepe ante oculos ponere idque libenter cum tuis nec contentionum magnitudine nec numero proeliorum nec varietate regionum nec celeritate conficiendi nec dissimilitudine bellorum posse conferri, nec vero disiunctissimas terras citius passibus cuiusquam potuisse
Abbreviated transcription (Latin):
puto. Dolebam enim .P.C. & uehementer angebar cum uiderẽ uirũ
taleni qui in eadem causa in qua ego fuisset. non in eadẽ eẽt fortima
Nlec mihi ꝑsuadere poteram. nec fas eẽ ducebam. uersari me in uetere
nr̃o curriculo emulo atq iitatore studiorum et laborũ meoꝵ quasi so
cio a me & comite distracto. Ergo & mhi et mee pristine uite consuetu¬
dinem . G. Ces. interdusam aꝑuisti. & his omĩb ad bene de ouũ. R P
sperandum quasi signũ aliquod sustulisti. Intellectum em̃ est mihi
quidem in multis. et maxime in meip̃o. s paulo aute i omib cũ. Al
marcellum senatui populoq romano &. R.ł. concessisti. cõmemora¬
tis presertin eciam offensionib te auctoritatem huius ordinis dign¬
tatemq rei .P. tius uel dolorib uel suspicionib anteferire. Ille quidem
fruitum om̃is ante acte uite hodierno die maximũ cepit cum sum¬
nio consensu senatus. tum preterea uidicio tuo grauissimo & maxĩo.

Expanded text:
derem virum talem, cum in eadem causa in qua ego fuisset, non in eadem esse fortuna, nec mihi persuadere poteram nec fas esse ducebam versari me in nostro vetere curriculo illo aemulo atque imitatore studiorum ac laborum meorum quasi quodam socio a me et comite distracto. ergo et mihi meae pristinae vitae consuetudinem, C. Caesar, interclusam aperuisti et his omnibus ad sperandum, quasi signum aliquod sustulisti. 7. Intellectum est enim mihi quidem in multis, et maxime in me ipso, sed paullo ante in omnibus, cum M. Marcellum Senatui populoque Rom et Reip. concessisti? commemoratis praesertim etiam offensionibus, te auctoritatem ordinis, dignitatemque Reip. tuis vel doloribus, vel suspicionibus anteferre. 8. Ille quidem fructum anteactae vitae hodierno die maximum coepit, cum summo consensu Senatus, tum praeteres iudicio tuo gravissimo et maximo.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt non hinc erumnosissimo uenenũ illud fuisset. sed multoꝵ medica¬
mentũ laborum. Postremo etiã fortassis mater ex sequias illius funeris
prosecuta mortem se filii lugere simulasset. Nunc uero qͥd erit ꝓfectũ
insi ut huiꝰ ex mediis mortis insidiis uita ad luctum cõseruata. mors se¬
pulchro prĩs p̾uata eẽ iideatur. Satis diu fuit in miseris iudices. Satis
multos aimos ex inuidia laborauit. Nemo huic tã inquo̾s p̃ter parentũ
fuit cuiꝰ auimũ iam expletum esse putemꝰ. Uos qui estis equi om̃ib qͥ
ut quisq crudelissimc oppugnat᷑ eũ lenissime subleuatis. conseruate. A
duentiũ. Restituite incolumẽ nuncipio. auncis uicins. hospitib. quoꝵ
studia uidetis reddite. Uobis in ꝑpetuũ liberisq urĩs obstringite. r̃m ẽ hoc
iudices. ur̃e dignitatis. ur̃e clemencie. Recte hoc repetitur a uobis ut uitũ

Expanded text:
esset, non huic aerumnosissimo venenum illud fuisset sed multorum medicaesset, non huic aerumnosissimo venenum illud fuisset sed multorum medicamentum maerorum; postremo etiam fortasse mater exsequias illius funeris prosecuta mortem se fili lugere simulasset. nunc vero quid erit profectum nisi ut huius ex mediis mortis insidiis vita ad luctum conservata, mors sepulcro patris privata esse videatur? satis diu fuit in miseriis, iudices, satis multos annos ex invidia laboravit. nemo huic tam iniquus praeter parentem fuit cuius animum non iam expletum putemus. vos qui aequi estis omnibus, qui ut quisque crudelissime oppugnatur eum lenissime sublevatis, conservate A.Aulum Cluentium, restituite incolumem municipio; amicis, vicinis, hospitibus quorum studia videtis reddite, vobis in perpetuum liberisque vestris obstringite. vestrum est hoc, iudices, vestrae dignitatis, vestrae clementiae; recte hoc repetitur a vobis ut virum
Abbreviated transcription (Latin):
autem id quod ur̃a natura postulat pudorem. bonitatem. urtutẽq dili¬
gitis. leuate hunc aliqnͣdo supplicem ur̃m iudices tot annos in falsa in¬
uidia ꝑiculisq uersatum. Qui nũc primũ post illam flãmam alioꝵ
facto et cupiditate extitatam spo ur̃e equitatis erigere animũ & paulũ
respirare a metu cepit. Cui posita sint in uobis omĩa. Quem sernatũ
esse plurimi cupuint seruare soli potestis. Orat uos habitus uidices
et flens obseciat ne se muidie que in iudiciis ualere non debet. ne ma¬
tri cuius uota & p̃ces a ur̃is mentib repudiare debetis. ne oppianico hoĩ
nefario condempnato iam & mortuo condonetis. Qd̃ si qua calamitas
hunc in hoc iudicio afflixerit innocentẽ ne iste miser si id qͣd difficile
factum est uitare manebis sepe et multum quereretur deprehẽsum
esse illud quondam fabricianũ uenenũ. Quod si tũ indicatũ non

Expanded text:
autem, id quod vestra natura postulat, pudorem bonitatem virtutemque diliautem, id quod vestra natura postulat, pudorem bonitatem virtutemque diligitis, levate hunc aliquando supplicem vestrum, iudices, tot annos in falsa invidia periculisque versatum, qui nunc primum post illam flammam aliorum facto et cupiditate excitatam spe vestrae aequitatis erigere animum et paulum respirare a metu coepit, cui posita sunt in vobis omnia, quem servatum esse plurimi cupiunt, servare soli vos potestis. orat vos habitus, iudices, et flens obsecrat ne se invidiae quae in iudiciis valere non debet, ne matri cuius vota et preces a vestris mentibus repudiare debetis, ne Oppianico, homini nefario, condemnato iam et mortuo condonetis. quod si qua calamitas hunc in hoc iudicio adflixerit innocentem, ne iste miser, si, id quod difficile factu est, in vita remanebit, saepe et multum queretur deprehensum esse illud quondam Fabricianum venenum. quod si tum indicatum non
Abbreviated transcription (Latin):
diligenciam. meumq una laborem qui totam hauc causam uetere
instituto solus poraui urãmq simul iudices ȩquitatem & mansuetu¬
dinem uua mater oppugnat. At quȩ mater : quam cecam crudeli¬
tatem et sceleri ferri uidetis. Cuius cupiditatẽ nulla unqmͣ turpitu¬
do retardauit. Quȩ uiciis animi in deterrimas partes iura hominũ
conuertit omĩa. Cuius ea stulticia est: ut eam nemo hoĩem. ea uis
ut ueno feminã. ea crudelitas. ut uemio matrem appellare possit.
Atq eciam nomĩa necessitudinũ non solum naturȩ nomen & iura
uiutauit. Uxor generi. nouerca filii. filie pelex. Eo iam demq adducta
est uti sibi preter formam nhil ad similitudinem homini reseruaret. Qre
iudices si scelus odistis prohibete aditum matris a filii sangume. Date pa¬
renti hunc incredibilem dolorem ex salute ex uctoria liberum. Patimim
matrem ne orbata filio letetur uictam potius urã ęquitate discede̾. Sin

Expanded text:
diligentiam meumque una laborem, qui totam hanc causam vetere diligentiam meumque una laborem, qui totam hanc causam vetere instituto solus peroravi, vestramque simul, iudices, aequitatem et mansuetudinem una mater oppugnat. at quae mater! quam caecam crudelitate et scelere ferri videtis, cuius cupiditatem nulla umquam turpitudo retardavit, quae vitiis animi in deterrimas partis iura hominum convertit omnia, cuius ea stultitia est ut eam nemo hominem, ea vis ut nemo feminam, ea crudelitas ut nemo matrem appellare possit. atque etiam nomina necessitudinum, non solum naturae nomen et iura mutavit, uxor generi, noverca fili, filiae paelex; eo iam denique adducta est uti sibi praeter formam nihil ad similitudinem hominis reservarit. qua re, iudices, si scelus odistis, prohibete aditum matris a fili sanguine, date parenti hunc incredibilem dolorem ex salute, ex victoria liberum, patimini matrem, ne orbata filio laetetur, victam potius vestra aequitate discedere. sin
Abbreviated transcription (Latin):
cia. qui res pecumarias habent honesti homines & sũmo splendore p̃diti.
difficile dictu est. qmͣ sint solliciti. qmͣ laborent. Non multi mihi ab uuo
sic diligi uidentur ut hic ab iis innuersis. Qnͣdo abesse ab huius iudicio.L
uolusienũ sumino splendore hominẽ ac uirtute preditũ uellem. p̃sentẽ
possem. P. heliudium rufum equitem. R. om̃ium ornatissimũ noĩare
qui cum huiꝰ causa dies noctesq uigilaret. & cum me hanc causam do¬
ceret in morbum grauem ꝑiculosumq incidit. in quo tamen nõ minꝰ
de capite huius qmͣ te sua uita laborat᷑. GN. Tudici senatoris uiri opti¬
nu et honestissum par studium et cestimonio & laudatione cognosce¬
tis. Eadem sꝑe sed maiore uerecũdia de te .P. Uolunim qm̃ iudex es in
.A. cduentium dicimꝰ. E ne longum sit. om̃ium uicinoꝵ sũmam esse
in hunc beniuolentiã confirmamꝰ. Horum om̃ium studium. curam.

Expanded text:
tia, qui res pecuarias habent, honesti homines et summo splendore praediti, tia, qui res pecuarias habent, honesti homines et summo splendore praediti, difficile dictu est quam sint solliciti, quam laborent. non multi mihi ab uno sic diligi videntur ut hic ab his universis. quam doleo abesse ab huius iudicio L.Lucium Volusenum, summo splendore hominem ac virtute praeditum! vellem praesentem possem P.Publium Helvidium Rufum, equitem Romanum omnium ornatissimum, nominare. qui cum huius causa dies noctesque vigilaret et cum me hanc causam doceret, in morbum gravem periculosumque incidit; in quo tamen non minus de capite huius quam de sua vita laborat. Cn. Tudici senatoris, viri optimi et honestissimi, par studium ex testimonio et laudatione cognoscetis. eadem spe sed maiore verecundia de te, P.Publi Volumni, quoniam iudex es in A.Aulum Cluentium, dicimus. et ne longum sit, omnium vicinorum summam esse in hunc benivolentiam confirmamus. Horum omnium studium, curam,
Abbreviated transcription (Latin):
litatem adsequatur. Ita quis eum uerbis publice laudant. ut non solum
testimonũ suũ iudicium qui significent. uerum eciã curam anumi ac
tolorem. Quȩ dum laudacio recitatur uos quęso qui iam detulistis ad¬
surgite. Ex lacrimis horum iudices existimare potestis omnes hec decu¬
riones decreuisse lacrimantes. Age uõ uicinoꝵ qnͣtum studiũ. qm incre¬
dibilis bemuolencia. qnͣta cura est. Non illi in libellis laudationũ decre¬
ta muiserunt. sed homines honestissimos quos nossemus. om̃s huc freꝙ̃¬
tes adesse. et hunc presentes laudare uoluerunt. Ad sunt frentram hoĩes
nobilissimi marrucinii. item pari diguitate teano apulo atq luceria
equites roͥ. Nomines honestissimos laudatores uidetis. Boiano totoq ex
anuio cum laudationes honestissime misse sunt. tum homines amplissi¬
mi nobilissimq uenerũt. Iam qui in agro larmacie predia. qui nego¬

Expanded text:
litatem adsequatur. itaque eis eum verbis publice laudant ut non solum litatem adsequatur. itaque eis eum verbis publice laudant ut non solum testimonium suum iudiciumque significent verum etiam curam animi ac dolorem. quae dum laudatio recitatur, vos, quaeso, qui eam detulistis adsurgite. ex lacrimis horum, iudices, existimare potestis omnis haec decuriones decrevisse lacrimantis. age vero, vicinorum quantum studium, quam incredibilis benivolentia, quanta cura est! non illi in libellis laudationem decretam miserunt, sed homines honestissimos, quos nossemus omnes, huc frequentis adesse et hunc praesentis laudare voluerunt. adsunt Ferentani, homines nobilissimi, Marrucini item pari dignitate; Teano Apulo atque Luceria equites Romanos, homines honestissimos, laudatores videtis; Boviano totoque ex Samnio cum laudationes honestissimae missae sunt, tum homines amplissimi nobilissimique venerunt. iam qui in agro Larinati praedia, qui nego
Abbreviated transcription (Latin):
incipiũ iudere possitis. Om̃s scitote iudices incredibile dictu est sed a
ine uerissime dicetur om̃s larmates qui ualuerunt uenisse romã. ut
hunc studio frequenciaq sua qnͣtum possit in tanto euis ꝑiculo sub¬
leuarent. Pueris illud hoc tempore et mulierib oppidum scitote esse
traditum. idq in presencia cõmumi italis pace in domesticis copiis esse
totum. Quos tanien ip̃os eque & cos quos presentes uidetis huiꝰ expec¬
tacio iudicii dies noctesq sollicitat. Nlon illi uos de unnus nimicipis
fortiuus arbitrantur sed de totius muncipii statu. dignitate. cõmodisq
omũb sententias esse laturos. Sũma est enim Iudices honũs ii cõmuise
muncipii rem diligencia. in singulos municipes bemgnitas. in om̃s hoĩes
iusticia et fides. Preterea nobilitatem illam inter suos locumq a maiorib
traditum sic tuetur ut maiorũ grauitatem. constanciam. gratiam. libera¬

Expanded text:
nicipium videre possitis. omnis scitote, iudices — incredibile dictu est, sed a nicipium videre possitis. omnis scitote, iudices — incredibile dictu est, sed a me verissime dicetur — omnis Larinatis qui valuerunt venisse Romam ut hunc studio frequentiaque sua quantum possent in tanto eius periculo sublevarent. pueris illud hoc tempore et mulieribus oppidum scitote esse traditum, idque in praesentia communi Italiae pace, non domesticis copiis esse tutum. quos tamen ipsos aeque et eos quos praesentis videtis huius exspectatio iudici dies noctesque sollicitat. non illi vos de unius municipis fortunis arbitrantur sed de totius municipi statu dignitate commodisque omnibus sententias esse laturos. summa est enim, iudices, hominis in communem municipi rem diligentia, in singulos municipes benignitas, in omnis homines iustitia et fides. praeterea nobilitatem illam inter suos locumque a maioribus traditum sic tuetur ut maiorum gravitatem, constantiam, gratiam, libera
Abbreviated transcription (Latin):
putat. Quos appellerit. quib pecuniam promiserit. quoꝵ fidem p̃cio
labectare conata sit tenemus. Qumeciam uocturna sacrificia que putet
occultiora esse sceleratasq eus pretes & nefaria uota cognouimiꝰ quib
illa eciam deos immortales de suo scelere testatur. Neq intellegit pie¬
tate et religione et iustis prerib deoꝵ mentes non contaminata supsti¬
cione. neq ad scelus ꝑficiendum cęsis hostiis posse placari. Cuius ego fu¬
iorem atq cudelitatem deos ĩmortales a suis aris atq templis aspnatos
esse confido. Los uidices quos huic. A. cluentio quosdam alios deoł ad oẽ
uite tempus fortuna esse uoluit huiꝰ importuntatẽ matris a filii capite
depellite. Multi sepe in iudicando peccata liberum parentũ mulericor¬
die concesserunt. uos ne huius honestissime actam itam matris crude¬
litati condonetis iogamus. Presertim cum ex altera parte totum nu¬

Expanded text:
putat? quos appellarit, quibus pecuniam promiserit, quorum fidem pretio putat? quos appellarit, quibus pecuniam promiserit, quorum fidem pretio labefactare conata sit tenemus. quin etiam nocturna sacrificia quae putat occultiora esse sceleratasque eius preces et nefaria vota cognovimus; quibus illa etiam deos immortalis de suo scelere testatur neque intellegit pietate et religione et iustis precibus deorum mentis, non contaminata superstitione neque ad scelus perficiendum caesis hostiis posse placari. cuius ego furorem atque crudelitatem deos immortalis a suis aris atque templis aspernatos esse confido. vos, iudices, quos huic A.Aulo Cluentio quosdam alios deos ad omne vitae tempus fortuna esse voluit, huius importunitatem matris a fili capite depellite. multi saepe in iudicando peccata liberum parentum misericordiae concesserunt; vos ne huius honestissime actam vitam matris crudelitati condonetis rogamus, praesertim cum ex altera parte totum mu
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris fuisse existimatis: quod ego propter uicinitatem aquinatiũ &
affraternoꝵ ex multis audiui & comperi. Quos concursus in his oppidis
Qnͣtos et uiroꝵ et mulieꝵ gemitus ẽẽ factos: Mulierem quãdam lari¬
no atq illam usq a mari supero iomam proficisci cum magno conita¬
tu et pecunia. quo facilius curũuenie iudicio capitis atq opprimere fi¬
lium posset. Nemo erat illoꝵ pene dicam quin expiandum illũ locum
esse arbitraretur quacũq illa iter fecisset. Nemo quiu t̾ram ipãm uio¬
lari que mater est om̃ium uestigiis conscelerate matris putaret. Itaq
nullo i oppido consistendi potestas ei fuit. Nemo ex tot hospitib in¬
uentus ẽ qͥ non contagionem aspectus fugeret. Nocti se pocus ac soli¬
tudini quam ulli aut turpi aut hospiti cõnittebat. Nunt no̾ quis
agat. quid moliatur. quid deuiq cotidie cogitet. quem ignorare morũ

Expanded text:
mulieris fuisse existimatis? quod ego propter vicinitatem Aquinatium et mulieris fuisse existimatis? quod ego propter vicinitatem Aquinatium et Fabraternorum ex multis audivi et comperi; quos concursus in his oppidis, quantos et virorum et mulierum gemitus esse factos? mulierem quandam Larino advolare, usque a mari supero Romam proficisci cum magno comitatu et pecunia quo facilius circumvenire iudicio capitis atque opprimere filium posset? nemo erat illorum, paene dicam, quin expiandum illum locum esse arbitraretur quacumque illa iter fecisset, nemo quin terram ipsam violari quae mater est omnium vestigiis consceleratae matris putaret. itaque nullo in oppido consistendi potestas ei fuit, nemo ex tot hospitibus inventus est qui non contagionem aspectus fugeret; nocti se potius ac solitudini quam ulli aut urbi aut hospiti committebat. nunc vero quid agat, quid moliatur, quid denique cotidie cogitet quem ignorare nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
Huic illȩ infinite crudelissinieq de morte oppianici questioues. quib finẽ
aliqñ non mulieris modus sed amicoꝵ autoritas fecit. Ab eodem scelere
ille triennio post habite larini questiones eiustem amenciȩ false cõscrip¬
ciones questionum. Ex eodem furore eciam illa conscelerata exectio lin¬
guȩ. Tocius deniq huius ab illa est & inuenta & adornata comparatio
crimuis. Atq his reb cũ ĩstructum accusatorem filio suo romam ipsa¬
misisset: paulisper conquirendoꝵ et conducendoꝵ testium causa larmi
est cõmorata. Postea autem cũ ad propinquare huiꝰ iudiciũ ei nuiciatũ
est. confestum huc aduolauit. ne aut cantorib diligencia aut pecuma te¬
stibus deesset. aut ne forte mater hoc sibi optatissimũ spectaculũ huiꝰ
sordium atq luctus & tanti squaloris amitteret. Iam uo̾ qd̾iter romã erꝰ

Expanded text:
hinc illae infinitae crudelissimaeque de morte Oppianici quaestiones, quibus finem hinc illae infinitae crudelissimaeque de morte Oppianici quaestiones, quibus finem aliquando non mulieris modus sed amicorum auctoritas fecit. ab eodem scelere illae triennio post habitae Larini quaestiones, eiusdem amentiae falsae conscriptiones quaestionum; ex eodem furore etiam illa conscelerata exsectio linguae; totius denique huius ab illa est et inventa et adornata comparatio criminis. atque his rebus cum instructum accusatorem filio suo Romam misisset, ipsa paulisper conquirendorum et conducendorum testium causa Larini est commorata; postea autem quam appropinquare huius iudicium ei nuntiatum est, confestim huc advolavit ne aut accusatoribus diligentia aut pecunia testibus deesset, aut ne forte mater hoc sibi optatissimum spectaculum huius sordium atque luctus et tanti squaloris amitteret. iam vero quod iter Romam eius
Abbreviated transcription (Latin):
quisset. Nlon modo id non fecit. sed ab illo temꝑe nullum locũ preter¬
misit in quo uon strueret insidias aliquas. Ac dies om̃s atq noctes tota
mente mater de ꝑuicie filii cogitaret. Que primũ ut illum confir¬
maret accusatorem filio suo donis muliebͥb collocatõne filie spe here¬
ditatis obstrinxit. Ita q apud cȩteros nouis inter ꝓpinquos susceptis ini¬
miciciis sepe fieri diuorcia atq affinitatũ discidia uidemus. hec mulier
satis firmũ accusatorem filio suo fore neminem putauit. nisi qui in mr̃i¬
momum sororem eius in antea duxisset. Cȩteri nouis affinitatib adducti.
ueteres mimicicias sepe deponunt. Illa sibi ad confirmandas ĩmicicias ad¬
fimtates coniũctiones pignori fore putauit. Neq in eo solum diligens
fuit ut accusatorem filio suo comꝑaret. sed eciam cogitauit quib eum
reb armaret. Hinc enim illȩ sollicitationes seruoꝵ et minis ꝙ ꝓmissis.

Expanded text:
quisset. non modo id non fecit sed ab illo tempore nullum locum praeterquisset. non modo id non fecit sed ab illo tempore nullum locum praetermisit in quo non strueret insidias aliquas ac dies omnis atque noctes tota mente mater de pernicie fili cogitaret. quae primum ut illum confirmaret accusatorem filio suo, donis, muneribus, conlocatione filiae, spe hereditatis obstrinxit. ita quod apud ceteros novis inter propinquos susceptis inimicitiis saepe fieri divortia atque adfinitatum discidia vidimus, haec mulier satis firmum accusatorem filio suo fore neminem putavit, nisi qui in matrimonium sororem eius ante duxisset. ceteri novis adfinitatibus adducti veteres inimicitias saepe deponunt; illa sibi ad confirmandas inimicitias adfinitatis coniunctionem pignori fore putavit. neque in eo solum diligens fuit ut accusatorem filio suo compararet sed etiam cogitavit quibus eum rebus armaret. hinc enim illae sollicitationes servorum et minis et promissis,
Abbreviated transcription (Latin):
filios ab eo mortuos accepisset. tum deiiq in familiȩ luctum atq ĩ priuig¬
norum fums ĩnupsit. Pretereo ꝙ aulum auriũ cuius illa qͦndam socr̃
paulo antea uxor fuisset cum oppianici ẽẽ oꝑa proscriptũ occisumq cog¬
noscet: eam sibi donium sedemq delegit. in qua cotidie suꝑioris uiri mor¬
tis iudicia s spolia fortunarũ iuderet. Illud pͥmũ queror de illo scelere
qd̃ nunc demq patefactum est fabriciam ueueni. qd̃ iam tum recens su¬
spiciosum cȩteris huicĩcredibile. nunc u̾o aptum iam om̃ib ac manife¬
stum udetur. Non est profecto de illo ueneno celata mater. Nlihil est
ab oppiauito sine consilio mulieris cogitatum. Qd̃ insi eẽt certe postea
deprehensa re.non illa ut ab improbo uiro discessisset. sed ut a crudelissi¬
no hoste fugisset. Nomũq illam in ꝑpetium scelere oĩa fluentem reli¬

Expanded text:
filios ab eo mortuos accepisset, tum denique in familiae luctum atque in privigfilios ab eo mortuos accepisset, tum denique in familiae luctum atque in privignorum funus nupsit. praetereo quod A.Aulum Aurium cuius illa quondam socrus, paulo ante uxor fuisset, cum Oppianici esse opera proscriptum occisumque cognosset, eam sibi domum sedemque delegit in qua cotidie superioris viri mortis indicia et spolia fortunarum videret. illud primum queror de illo scelere quod nunc denique patefactum est, Fabriciani veneni, quod iam tum recens suspiciosum ceteris, huic incredibile, nunc vero apertum iam omnibus ac manifestum videtur. non est profecto de illo veneno celata mater; nihil est ab Oppianico sine consilio mulieris cogitatum; quod si esset, certe postea deprehensa re non illa ut a viro improbo discessisset sed ut a crudelissimo hoste fugisset domumque illam in perpetuum scelere omni adfluentem reli