comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lato cui bellui ciuitãs aue illatui defendit aut in¬
fert. Magistratus: ꝙ ei bello presint ut uite ne¬
cisq habeãt᷑ potestatem deligunt᷑. in pace nullus
est cõis magistrat sed principes regionu atq pa¬
gorx ine suos ius dicũe controuedias minuune
Latrocinia nullas he infamiar: ꝙ extea fines cu-¬
iusq ciuitatis fuit atq ea iuuẽtutis eycende ac
desidiȩ minuẽde cã fieti predicant. Atq ubi ꝗs
ex ptincipib in consilio dixit se ducefore qui se-
qui ueline profiteant᷑. Consurgũt hi qui & causas
& homine probant. suũq auxiliui pollicentut at¬
a multieudine collaudant᷑ qui exhis secuti nõ
sunt in deẜtoꝵ. ac proditoꝵ nuo ducuntur. Om¬
niũq his recu postea fides de rogatꝰ. hostem uio¬
lare fasnon pueant : qui quaq de cã ad eos uene¬
eũt ab inurtia prolubent. Sctoi kñt hisq om̃iu
domus patene: uictusq cõmunicat᷑. Ac fuie an¬

Expanded text:
lato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut inlato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducequi velint profiteantur; consurgunt hi qui et causam et hominem probant, suumque auxilium pollicentur, atque multitudine collaudantur. Qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant. Qui quaque de causa ad eos venerint ab injuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent, victusque communicatur. Ac fuit an
Abbreviated transcription (Latin):
modu certu aue fines habe proptios sed ma¬
gistratꝰ & principes in annos sigulos gentib con¬
et quo loco uisum est ag̾ci attabuũ̃t atq año
post alio transire cogũt. Eus rei multas affecũt¬
causas ne assidua cõsuetudine capti studiu bel¬
li gerendi agacultura cõnuit& ne latosfines
patate studeane: potencioresq humiliores possessi¬
onib expellãt ne accirratius ad frigora atq esẜ
uitã dos edificent nequa ociat᷑ pecunie cupidi¬
tas Qua exte factiones dissensionesq nascuntur
ut acumi eꝗtate plebe contineãt cu suas quisq
opes cui pocentissimis equati posse uideae: Cuuta¬
tib maxima laus est ꝙ latissimas ciccui se uasta¬
tis finib solieudines habere. hoc proptiu uirtuti
existimane expullos agcis finitimos cedere neq¬
prope: queꝙͣ audere consistere simul se hoc fore tu¬
tiores atbiecant̃. Repẽtine incucsionis timore sb¬

Expanded text:
modum certum, aut fines habet proprios. Sed mamodum certum, aut fines habet proprios. Sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus coet quo loco visum est agri attribuunt atque anno post alio transire cogunt. Eius rei multas adferuntcausas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem continopes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est, quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neqprope audere consistere: simul hoc se fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sub
Abbreviated transcription (Latin):
ex usũ iudicauerut multitudini pecdunt. De
re .p. nisi per conciluu loqui non concedit᷑. Hec¬
mani m̃łtu ab hac consueeudine diffecunt. Nas
neq dcuides habent qui rebr diuinis presint nes
sacrificiis scudene. Deoe nũo solos eos ducunt : qͥs
Uulcanu et lunam: Reliquos ne fama quidem
acceperunt. Uita õis inuenationib atq ĩ studi¬
is rei militatis consistie ab pacuulis labori ac
diricie student: qui diutissume impubes pec¬
mãsecunt maxima inter suor ferũt laudem
hoc Alii statueram. Alii uires necuosq confuma¬
ci putane. in eca añi uo uicesiniui feĩe notici¬
am habuisse in tutpissimis habet᷑ rebus cuius rei¬
nulla est occuleatio && petmiscuȩ in flumini-¬
bus pecluunt᷑ & pellib̃ aue pacius chenonũ te¬
gumẽtis utuntur magna parte corpotis nuda
Agciculture᷑ student maiorq pars eoꝵ uicb
in lacte & caseo et caxne consistit nec quilq ap

Expanded text:
ex usu iudicaverunt multitudini produnt. De ex usu iudicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse in tunulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur, et pellibus aut parvis rhenonum tegumentis utuntur, magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, majorque pars eorum victus in lacte, caseo carneque consistit. Neque quisquam agri
Abbreviated transcription (Latin):
familiȩ illus tuore loco natus decessit : eius pcopina
conueniũt & de morte sires in suspitõe uenit De
uxotib inẜuile mo questionem habent. Et comꝑ¬
atum est ignĩ atq omibus torm̃tis exceuciatas un¬
tecficiunt. funexra sunt pro cultu galloꝵ magnu¬
fica & sumpeuosa omnia. queq uiũs cordi fuusse
arbittãtut in igne infecunt ẽ iai aĩalia ac paulo
sup̃ hanc memotiam secui et clientes quos abhis di¬
lectos esse constabat: iustis funetibus confectis
una ccemabantut. quȩ ciuitates cõmodius sua
re .p. administrare existimabant᷑ hunc legib scm̃
squis quid de re .p. a finitimis rumore ac fama ac¬
cepie ue ad magistratiu deferat neue cui quo a¬
lio cõmunicee ꝙ sȩpe homines temetatios atq un¬
pecitos falsis rumotib terrea & ad facinus impel¬
li & de sumis reb consiliui capere cognitum est.
magistrae quȩ uisa sune occultãt. Queq esse

Expanded text:
familiae illustriore loco natus decessit, eius propinqui familiae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse
Abbreviated transcription (Latin):
apud se occultare: aut posita tollere auder&i geauis¬
somnũiq ei rei suppliciui est cu ceuciatu constitutum
dib proditu dicũt. Ob eam ea causa spacia om̃us te¬
pots non nuo dieꝵ sed noc̾tiu finuit. Dies nateles
& mensuu & ãnog initia sic obẜuant ut noctem
dies subsequatur In reliquis uite ĩstitueis hoc fece
ab reliquis disfecũt ꝙ suos libe cos nisi cui adoleuetint
ut manus militie substinere possint pala adse adice
nõ patiuntur: filiũq pucuili etate ĩ pũ in conspecũ
pattis adsistere tiepe ducũt. Uiti ꝙ̃tas pecunias ab
ur otib dotis nõie acceperint tantas ex suis bonis
existimatõe facta cu dotibo cõrcane. huius os
pecunie conuicti ratio habet᷑ fcuctusq secuat
Uter eoꝵ uita suꝑarit ad eu parsutciusq cui fui¬
Etib superioꝵ tempoꝵ ꝑueĩt. Urci ĩ uxores sicuti
in liberos uitȩ necisq habene potestate. Et cu pater¬

Expanded text:
apud se occultare, aut posita tollere auderet; gravisapud se occultare, aut posita tollere auderet; gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum dibus proditum dicunt. Ob hanc causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum pater
Abbreviated transcription (Latin):
prehẽsi gratiora diis imortalibus esse arbitrant᷑. Sed
cu eius gñis copia deficit ꝙ ad in ocentu supplicia de-¬
scendũt deu maxime mercuriu colũt. huius sut
plictima simulacca. Hlũc omnu ĩuentore artium
fecũe. hũc uiaꝵ atq itineꝵ. ducem: hũc ad questus
pecuniȩ mercatutasq habore ui maxima aebitran¬
tur post hũc apolline  martem & loue: & Minecuã
De his cande fece qua relique gentes habẽt opinio¬
nes Apolline morbos depellere Aineruã operu atq
artificioꝵ initia tradere. Ioue celeste imperiui tene¬
re. Marte bella getere. huic si prelio dimicare consti¬
cuecũt ea quȩ bello ceperĩt plecũq deuouẽt. que¬
suꝑauetĩt aĩalia capta ĩmolant reliquasq ces ĩ unuu
lipui tonfecunt multis in ciitatib har cees extcu¬
ctostumulos his locis consectis conspicati l atꝙ sȩpe
accidit ut neglecta quispia teligione aut capta

Expanded text:
mprehensi, gratiora diis immortalibus esse arbitrantur. Sed mprehensi, gratiora diis immortalibus esse arbitrantur. Sed cum ejus generis copia deficit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem, et Martem, et Jovem, et Minervam. De his eamdem fere quam reliquae gentes habent opinionem, Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella gerere. Huic, cum praelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent; quperaverint animalia capta immolant, reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet. Neque saepe accidit ut neglecta quispiam religione, aut capta
Abbreviated transcription (Latin):
fere ante cesaus aduentui quot tãnis accidere solebat
uti aue ipsi ĩurcias inferrent aut illatas propuls arẽ
Om̃s in bello uersant᷑: atq eoꝵ ue quisquis est gno co-¬
piisq amplissimis ita plucimos crccui se ambactos clie-
tio est omniu gallot admodu dedita teligionib:
atq obeam causa qui sunt affectigrauiorib mobis
quinq ĩ preliis peciculisq uecsant᷑ aut pro uictimis
homines ĩmolane aue se ĩmolaturos uouent atq m̃asts
ad ea sactificia dcuidib utuntur ꝙ pecuita homi¬
cus nuisi uita hominis reddatur nõ posse deoꝵ ĩmor¬
taliu numen placari arbierantut: publiceq eiude
gͣtus habẽt ĩstituta sacuficia: alii imani magnitudi¬
ne sinulacta habene : quoꝵ contexta uiminib mẽ¬
bra uiis hominib complent: quib succensis crccũ¬
uenei flãma ex animãtut homines. Supplicia eoꝵ ꝗ
sune infucto aut ilatrocinio: aut aliqua noxa sint co¬

Expanded text:
fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, ut aut ipsi injurias inferrent, aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur; atque, eorum ut quisque genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clienttio est omnium Gallorum admodum dedita religionibus, atque, ob eam causam, qui sunt affecti gravioribus morbis, quique in praeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant, aut se immolaturos vovent. Administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod pro vita hominis, nisi vita hominis reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque ejusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent. Quibus succensis, circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxa sunt co
Abbreviated transcription (Latin):
tãcis excitati premiis & sua sponte multi in discipli¬
na conueniũt & a parentib propinquisq mictũt᷑
MDagnus ibi numecu uet suui ediscere dicunt ut
fas esse existimane ea littis mandare cui reliquis fo-¬
re reb publicis priuatisq rationib littetisgretis uta
tut. Id mihi dicab de causis instieuisse uident᷑ ꝙ nep
ĩ uulgu disciplina efferri uelint neq eos qui discũt
licteus confisos minus memorie studere ꝙ fere ple¬
tisq accidit ut presidio litterar diligentia ĩ per¬
discendo ac memocia remittãt. in pcimis hoc uo¬
lunt pecsuadere non ũtecue aiãs. sed ab aliis post mor¬
te transire ad alios atq hoc marime ad uictutem
excieati putãt metu moreis neglecto. Multa pre¬
terea desiderib atq eoꝵ. motu de mũdi ac terraꝵ¬
potestate disputãt & uueeuti eradũt. Alteꝵ genus est
equitu. hi cu est usus atq aliquod bellui accidit quod

Expanded text:
Tantis excitati praemiis, et sua sponte multi in discipliTantis excitati praemiis, et sua sponte multi in disciplinam conveniunt, et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. nt, neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus publicis privatisque rationibus Graecis litteris utatur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eopotestate disputant, et juventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus, atque aliquod bellum incidit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Quib ita est ine̾dictu in nuo impioꝵ & sceleratoꝵ.
habenẽ in om̃s decedune aditui: sermonẽq defugũt
nequis exconeagione ĩ cõmodi accipiant neques tuis ꝑe-¬
tentib uuis redditur: neq honos ullus cõmunicat᷑. His
aũt omnib duidrib preest unus qui sũma ĩter eos ha¬
bet auctoritate. hoc mortuo aue siquis ex teliquis ex¬
cellit dignitate succedit aue si sunt plures pates suf
dut. hi eto anni tempore in finib catutu quȩ te¬
gio totius galliȩ media habetiet cõsidunt ĩ loco conse¬
ccato huc om̃s undiq qui controuedias hñt conue¬
niũt eoꝵq decretis iudiciis patent. Disciplina i bri¬
tania reperta aeq ĩ galliã translata esse existimat᷑
Et nũc qui diligentius eagre cognosce̾ uolunt plerũq¬
illo discẽdi cã proficiscunt. Druides a bello abesse con¬
sueuecũt neq tubuta una cu celiquis pendũt mi¬
licie uacationes omnĩq ret habent ĩmunitatẽ

Expanded text:
mpiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, sufdunt. hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt eorumque decretis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur, et nuillo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consueverunt, neque tributa una cum reliquis pendunt. Militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
gis profectus ꝑ arduena silua quȩ est totius gal¬
lie maxima atq ab cipis cheni finibusq treuiro
equitatu p̃mietie: Si quid celeritate itineris at
oporeunitate temporis proficere posset monet ut
ignes in castuis fieci ptohbeat ne qua eius aduẽ¬
tus procul significaio fiat sese confesti subsequi
ĩopinantes deprehẽdit eoꝵ iudicio ad ip̃m. Am¬
biotige contendit. quo ĩ loco cũ paucis equilib es¬
se dicebatut multi cũ omnib reb tui in te mi¬

Expanded text:
gis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galgis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treveroequitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatu
Abbreviated transcription (Latin):
sint testimonio magna fecunt laudem : sed ad¬
suescere ad hõies & masueti fieci ne patuuli ꝗ
exceper possune amplitudo cornuu & figura &
sp̃es muleui nosttoꝵ bõũ cornib diffect᷑. hec stu¬
diose conquisita ab labris argeneo crecũcdudũt
atq ĩ amplissimis epł pro pocuł ueunt᷑. Cȩlar postea¬
ꝙͣ peccubios exploratores comꝑie. Sueuos se se in
siluas recepisse in opia feumenti uecitꝰ ꝙ ut sup̃
demonstrauim mie om̃s geemani agciculture stu¬
dene: conscicuie non progiedi longius. Sed neo¬
nino metũ sui redieꝰ barbatis tollere atq ut eoꝵ
auxilia tardar& reducto execcitu paxte ultimã
tabulator. quatuor consticuit: presidiũq cohor¬
tius duodeci pontis tuẽdi cã ponit magnisq eui
locum municionib fremae. Eĩ loco presidĩoq cãiũ
uoloatiũ culliu adolescente prefẽcit. Ipse cuima¬
curescere fcumẽta inciꝑent ad belliu ambioti¬

Expanded text:
sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiori
Abbreviated transcription (Latin):
paulo ance cedũt ĩutileq st cõnĩb & ccura sine
nedis ateiculisq hñt: neq quietis c̃a procũbt̃ neq
si quo astlicte gasu conciderĩt etigere sese subleua¬
req possẽ his sune acbores procubiłib ad eas se ap¬
licaeꝰatq ita paułu modo reclinate quiete capi¬
une: quoꝵ ex uestigiis ut est aiaduenui a uenato¬
tib: quo se reciꝑe cosuerĩt õs eo loco aue abxadicab
subcuũe aue incidẽ arbores taneu ut sũma
spescaꝵ stãciu relĩquat᷑. huc eui se consuetudĩe
reclina uerane infirmas arbores pondere afflgũt
atq ima ipse concidunt. Ierciui est genus eõr
qui uci appellant᷑ hi sune magnitudine paulo
infea Elefanees spe & colore & figura tauri ma¬
gna uis eor & magna uelocitas neq hõi neq
fere quã conspexecune parcunt hos studiose fo¬
ueis captos ineficiut hoc se labore dicat adolescẽ¬
cesatq hoc g̃ne uenationis. Excent e qui pluti¬
mos ex his inefececunt relatis inpu cotnibi: quȩ

Expanded text:
t cornibus et crura sine nodis articulisque habent neque quietis causa procumbunt neque, si quo adflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est et magna velocitas, neque homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sic ut prope sũa muti aggerieq altitudine acer¬
ui armoꝵ adequãrent. & eñ circiter parte tercia ut
postea perspectu est celata aeq ĩoppido retenta pota¬
eis pacefaltio eodie pace sune usi. Subuesperiu porta
litib inuicia reciperent. Illi aut inito ut intellectus
est comsilio ꝙ dedicione facta nostros presidia de¬
duccures aut deniq ĩ diligentius setuatur credide¬
tant parer cu hu que recinueranta auecanta¬
mĩs parcuiscutu e coreice fastio autt uemuib q¬
tetu que subito ut cempori exiguitas postulabat
diuus ad n ostra miuitione ascensquiu deutiure ar¬
nibuo copi repente ex oppido esuptio nigelnere om

Expanded text:
sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acersic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesalitibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, duus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem
Abbreviated transcription (Latin):
conteraptui est.tanti honeris eurru in muroo sese col
locare confiderent. Ubi uõ moueti & apropinquare me¬
nib uiderunt noua atq inusitata sp̃e cõmoti ad cesa
rem legatos de pace misetũt. qui ad nũc modui locuti
non se estimare romanos sine e diuina bellus ge¬
rere qui tante altitudinis machinationes tanca
possent se suaq omnia cor potãti perutere dixeĩt
unu petere ac deprecati sifõte prõ sua dementia ac
mans uetudine qua ipsi ab aliꝑ audirent : statuisse
AQQuatuoo essẽ conseruando ne se atmis dispoliaret.
Sibi om̃e fere finitumco esse inimiere ac suȩ uirtu¬
ti dudere a quibus se defendere traditis armis non
terquos dominari consuessent. Ad hȩc cȩsar respondit
se magis consuetudine sua q mecito eoꝵ ciuitateqe
consetuatuo siptius q muriu anes actigisset se dedi¬
dessent Sed dedicõis nulla esse conditionẽ nisi ar¬
tut facere dixecunt. Armoꝵ magna multitudi¬
Ne de muro in fossa quȩ erat ante oppidu iacta

Expanded text:
contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non ter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi artur facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta,
Abbreviated transcription (Latin):
cuutates discedũt. Postero die Uercingentorix consilio
couocato id bellum nõ se suscepisse suaꝵ necessitatũ
sed cõis libertatis causa demõstrat. Et qm̃ fsit fortu¬
ne cedendũ ad utrãq rem se illis offere seu morte
sua romanis satisfacere seu uiuũ tradere uelint
Mittunt de hisad cesare legati. iubet arma tradi
principes produci ipse ĩ munitione procastus consedie:
eoduces producunẽ Uexcingentorx dedit arma proi¬
iciunt̃ reseruatis heduis atq axuernis si per eos ciui¬
tes recipere posset & reliqui captuuis toto exercitui ca-¬
pita singła predȩ nõie distubuit. his rebus confectis
ĩ heduos proficiscit᷑ Ciditate recipie. Eo legati ab ar¬
uernis missi quȩ imperar& se facturos pollicentur
imperat magnũ nuĩ obsidum legiones ĩ haberna mit¬
tit. Captiuor cicciẽ Lt milia hedius axuernisq
ceddit F. labienũ duab cũ legionibus & equitatu in-

Expanded text:
civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum necessitatium, sed communis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis captivis toto exercitui capita singula praedae nomine distribuit. His rebus confectis in Aeduos proficiscitur; civitatem recipit. Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum. Legiones in hiberna mittit. Captivorum circiter viginti milia Aeduis Arvernisque reddit. Titum Labienum duabus cum legionibus et equitatu i
Abbreviated transcription (Latin):
quas se sequi uisserat ue ex locis superioribus hecder¬
cluua ꝙ de uexa cernebant᷑. Hostes preliũ comutut
trinqi clamore sublato excipitur ririss ex uallo as
omnib munitionibe clamor. Nostu omissis pilis gladiss
cem gexũt repente preteigũ equitatus cernie. cohor¬
tes aliȩ appropinquabat. Hostes terga uertũt fugien¬
tibus equites occurune. Sit magna cedes. Assedulus
duꝵ s punceps remoꝵ occidit᷑. Uercasi uelanus auer¬
nus uiuus ĩ fuga de prehendit̃ signa militaxia I ⁊ uũ
ad Cesarem xefecunt᷑ pauci ex tãto nuo se ĩ columes
castra receperũt. Conspicati ex oppido cedem & fuga
suor desperata salute copias a munitionib reducũt
fit protinus hatre audita ex castrisigalloꝵ fuga q
nisi erebtis subsidiis ac tocius diei labore milites essene
nocte missus equitatus nouis simũ agmen consequitur
Magnus nus capit᷑ atq incerficit᷑. Reliqui ex fuga in

Expanded text:
quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec dequas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium committunt. Vtrimque clamore sublato excipit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt. Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; Vercassivellaunus Arvernus vivus in fugad Caesarem referuntur: pauci ex tanto numero se incolumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent nocte missus equitatus novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in
Abbreviated transcription (Latin):
precupta ex adscensu tentant. huc ea que parauerãt
confecũt multitudine teloꝵ & tuxribus propugnã¬
tes deturbant aggere & cratibus fossas explene falci¬
bus uallũ adoreiꝰ ia rescindũt. Mictit pͦ brutum
adolescente cũ cohortibus. Cesar post cũ aliis .e. fabiũ
legatum. Postremo ipie cum uehementius pugnaret᷑
integios subsidio adducit. Restituto prelio ac repul¬
sũ hostibus eo quo labienũ misecat contendit. Cohos¬
tes uii. ex proximo castello deducit equitũ partem se¬
qui partem circure e teuiore munitiones &a ter¬
go hostes adorixi iubet. labienus postq̃ neq aggeres
hortibus quas ex proximis presidiis deductas sors obtu¬
lit. Cesare per nũcios facit cerciorem quid facien¬
dũt existimet. Accelerat Cȩsariut prelio intersit e
aduentu ex colore uestitus cognito: qͥuo ĩsigni t̃ ꝑreliis
uti consueuerat : curemisq equita & cohortibus uisis

Expanded text:
praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, aggere et cratibus fossas explent, falcibus vallum ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteriores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres hortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis
Abbreviated transcription (Latin):
nitoes de omni salute desperãt. Romani si rem obti-¬
nueunt finem omni: laboꝵ expectant maxime
ad superiore munitões laborat᷑ : quou casi uellanum
mussum de mõsecauimus iniquu loci ad decliitatẽ
fastigium magnui ht̃ momentum. Alii tela conuiiciuĩt.
Alii testudine facta subeũe. defatigatis inuicem inte.¬
gxi succedũe. Aggex ab uniulersis ĩmunitõe coniectus
Sascensum dat gallis ꝙ ea que interra occultauerant
romani contegit. Nec ia arma nostris nec uires suppe¬
tunt. his rebus cognicis Cȩsar labienũ cohortibus sex
subsidio laborantib̃ mietie. imperat si substinere nõ pos¬
sit deductis cohortibus eiuptione pugnat&. Id nisi nec¬
cio non faciat ipse adie reliquas cohortatussne labori
suctumbãt omnuii supecioꝵ dinicationũ feuctu
in codie atq hora docet constere. In teuores desperatis
campestrib locis ꝑp magnitiidine munitionũ loca

Expanded text:
nitiones, de omni salute desperant; Romani, si rem obtinitiones, de omni salute desperant; Romani, si rem obtinuerint, finem laborum omnium exspectant. Maxime ad superiores munitiones laboratur, quo Vercassivellaunum missum demonstravimus. Iniquum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela coniciunt, alii testudine facta subeunt; defatigatis in vicem integri succedunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus sex subsidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca
Abbreviated transcription (Latin):
egressus prope confecto sub lucẽ itinere post montẽ
occultauit. Militesq ex nocturno labore sese refficẽ
uissit. Cui iã meridies appropinquare uideret᷑ ad ea
castra quȩ supra demonstrauimus contendit. Eodeq
tempore equitatus ad campestres munitiones acce-¬
dere & xeliquȩ copiȩ pro castris sese ostẽdere ceperũt.
Uercingetorix ex arce alexie suos conspicatus ex oppiolo
egredit᷑. Castuis longores mulsculos falces reliquaq que
destinettir. nec facile pliub locis occuruit multum
od terrẽdos nostros ualet clamor. qui post tergũ puga-¬
tibus extitie ꝙ suũ periculu ĩ aliena uiderie salute cõ¬¬
stare. Onm̃a N. precũq quȩ absũt uenemẽtius hõuũ
mentes pecturbãt. Cȩsar idoneũ locum nactus quid
quaq ex parte gerat᷑ cognoscit. Laborantibus submutit
utrisq ad aũii occurrit unũ esse illud tempus quoma¬
xime contendi conueniat. Galli nisi per frigerẽt mu-¬

Expanded text:
egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. Cum iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eodemque tempore equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt. Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; crates, longurios, musculos, falces reliquaque quae distinetur nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugnantibus exstitit, quod suum periculum in aliena vident salute constare: omnia enim plerumque quae absunt vehementius hominum mentes perturbant. Caesar idoneum locum nactus quid quaque ex parte geratur cognoscit; laborantibus summittit. Vtrisque ad animum occurrit unum esse illud tempus, quo maxime contendi conveniat: Galli, nisi perfregerint mu
Abbreviated transcription (Latin):
us suos discessisse cognouerũe ꝙ̃ munitionib appro¬
pinquarẽt. Itare infecta in oppidu reuerterũt. Bis
magnocũ detuimento repulsi galli quid agant consu¬
lunt: locoꝵ pecitos ad hibene ex his supeuioꝵ castror
situs munitionesq cognoscũe. Exrat a setentuionibus cal¬
lis quẽ ꝑꝑ magnitudinẽ crecuitus opere circũplecti nõ
potuerunt nõstri neccĩo pene iniquo loco & leuiter
decliui castra fececunt. hec .G. Antistitis reginuso
Lucius caninius reuillus: legati cu duabus legionibus
obtinebãt. Cognitis per exploratores legionibus duces hosti
um .lx ex omni nũo deligune eaꝵ cuuitatui quȩ ma¬
xima uictutis opinione habebat. Quid quoq pacto
agi placeat occulte ĩterse constitiu̾it ad eundi tempꝰ
definiũt cu meridies esse uidebat᷑. hi his copiis uerca¬
sillanum auernũ unum ex .iiii. ducibus propinquum
Ueccingentorigis preficiũt. Illi ex castris prima uigilia

Expanded text:
us suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus approus suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt. Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco et leniter declivi castra fecerunt. Haec Gaius Antistius Reginus et Gaius Caninius Rebilus legati cum duabus legionibus obtinebant. Cognitis per exploratores regionibus duces hostium LX milia ex omni numero deligunt earum civitatum quae maximam virtutis opinionem habebant; quid quoque pacto agi placeat occulte inter se constituunt; adeundi tempus definiunt, cum meridies esse videatur. His copiis Vercassivellaunum Arvernum, unum ex quattuor ducibus, propinquum Vercingetorigis, praeficiunt. Ille ex castris prima vigilia
Abbreviated transcription (Latin):
dis librilibus subdibusq: quas in opera disposuerans gallo
ta utunq uulnera accipiunt̃. Compla tormẽtis tela
coniciuncur. At M. Antonius & .G: Trebonius legati:
quibus partes ad defendendum obuenerãt: qua ex ꝑte
nostcos premi intellex erãc. his auxiliis exulteuoribus
castellis deductor submietebant. Dum longius a muni¬
tione aberãt galli pł multitudine teloꝵ proficiebãt
postea ꝙͣ propius successerat aue sestimulis inopinatos
induebãt aut in sccobes de laci trãsfodiebant᷑ aue & ual¬
los turrxibus traiecti pilis muxalibus interibãt. Mul¬
tis undiq uulneribus acceptis nulla munitõe perrupta
cui lux apparers ueriti ne ab latere aperto ex supeuo¬
ribus castus eruptõe circũ uenirent᷑ se ad suos rece¬
perut ac interiores: dũ ea quȩ alercingentorige ad
ecuptionẽ preparauerãt profuerũt. priores fossas ex-¬
plene Diutius in his rebus administrandis moratipͥ.¬

Expanded text:
dis librilibus sudibusque quas in opere disposuerant ac gladis librilibus sudibusque quas in opere disposuerant ac glalta utrimque vulnera accipiuntur. Complura tormentis tela coniciuntur. At Marcus Antonius et Gaius Trebonius legati, quibus hae partes ad defendendum obvenerant, qua ex parte nostros premi intellexerant, his auxilio ex ulterioribus castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. Multis undique vulneribus acceptis nulla munitione perrupta, cum lux appeteret, veriti ne ab latere aperto ex superioribus castris eruptione circumvenirentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Vercingetorige ad eruptionem praeparata erant proferunt, priores fossas explent, diutius in his rebus administrandis morati pri
Abbreviated transcription (Latin):
quibus in fugam coniectis sagitari circũuenti ine¬
fectiq sunt. Itẽ ex celiquis pactibus nostri cedenees usq
in castra insecuei sui facultate colligedi nõ dederunt
Ae hi qui ab alexia processerane mesti prope uictoria
desperata se ĩ oppidũ receperũt. Uno die inemisso galli
acꝙ hoc spacio magno eratiũ scolaꝵ axpagonũ nũo
esfecto media nocte silentio e castris egressi ad cam¬
pestes munitiones accedũc. Subico clamore sublato q̃
significatione : qui ĩ oppedo obsedebant᷑: de suo aduẽtu
cognoseere possenc. Erates proucere fundis sagictis la¬
pidibusq nostcos de uallo pecturbare: Reliqua queq ad o¬
pugnationẽ pertinẽt paxane administrare. Eodem tẽpũ
clamore ex auditodat tuba signũ suis uecaingentoũꝵ
atq ex oppido eoluc̃. Nostri ut supe uorib diebus ut cu¬
iq erat locus attubutus ad munitionẽ accedue. fun¬

Expanded text:
quibus in fugam coniectis sagittarii circumventi intequibus in fugam coniectis sagittarii circumventi interfectique sunt. Item ex reliquis partibus nostri cedentes usque ad castra insecuti sui colligendi facultatem non dederunt. At ei qui ab Alesia processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, ad munitiones accedunt; fun
Abbreviated transcription (Latin):
at & mauierit. equitatũ ex castris educi & prelium cõ¬
mtti uib& Erat ex omnib castris : quȩ sũmus undiq
uigum tenebãt despectus atq omnes milites intenti pu¬
gne prouentu expectabãt. Balli inter equites uaros sa¬
gitarios expeditos leuis axmatuoe in eiecerant qui sius
cedencibus auxilio succurrerẽt & nostroꝵ equitũ ĩ¬
petum substinerẽt. Ab his complures deimprouiso unl¬
nerati prelio excedebãt. Cu suos ig pugna superiore
esse galli confiderent : & nostcos multitudine premi
uiderẽt ex omnib partibus & hi qui munitionibus
continebantior & hiqui ad auxiliũ conuenecant cla¬
more ꝙ ululatu suoꝵ aĩos confirmabant ꝙ ĩ conspe¬
ctu oĩu res gerebat᷑ neq tegi ac curpieer celari ues¬
excitabãt. Cuza mendie prope ad solis occasum dubi¬
auictoria pugnaret᷑. Germani una ĩ parce confer¬
tis turmis in hõstes impetũ fecerũt eosq propulerunt

Expanded text:
at et noverit, equitatum ex castris educi et proelium comat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his complures de improviso vulnerati proelio excedebant. Cum suos pugna superiores esse Galli confiderent et nostros multitudine premi viderent, ex omnibus partibus et ei qui munitionibus continebantur et hi qui ad auxilium convenerant clamore et ululatu suorum animos confirmabant. Quod in conspectu omnium res gerebatur neque recte ac turpiter factuexcitabant. Cum a meridie prope ad solis occasum dubia victoria pugnaretur, Germani una in parte confertis turmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
dibus recipi prohibebat. interea cõmius reliquiq duce
quibus sum̃a imperii permissa erat cu ornibus copis
ad alexiã pecueniunt &colle exteuiore occupato non
longe mille passibus a nostuis munitionib considut.
Postero die equitatu excastris educto omnem eam pla-¬
niciẽ : quam ĩ longicudinẽ quatuor milia passuum
pccere demonstrauimꝰ. complẽt : pedestresq copias pa-¬
ulo ab eo loco auditas T locis supeuoribus constituunt
Erat ex oppido alexia conipectus ĩ campũ. Concureũt
his auxiliis uisis fit gratulatio inter eos atq omniui
aĩ ad leticiã excitant̃. eaq peoduc̃ tis copis anit̃
oppidu considũt & proximã fossam ciatib integrant
atq aggere explene: seq ad exuptionẽ atq om̃s casus
comperãt. Cȩlox om̃i exercitu ad utrãq partem muni¬
tionũ disposito ut si usus uerãt suũ quisq locũ tene¬

Expanded text:
dibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces dibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus ab nostris munitionibus considunt. Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum tene
Abbreviated transcription (Latin):
nobis reliquerũt. Romani uõ quĩd petũt aliud: aut
quid uolũt nisi inuidia adducti: quos fama nobiles po¬
eentesq bello cognouerut. Hoꝵ in agus ciuitatibuq cõ¬
sidece atq his ẽt̾nam iĩgere seruitute Neq .N. ulla
alia condicione bella gesserunt ꝙ si eaque ÷̃ longin-¬
quis nationib gecũtur ignoratis respicite finitimã
galliã : quȩ in prouincia redacta iire & legibus com-¬
mutatis secutib subiecta perpetua premĩt᷑ seruitu¬
te. Sentẽtiis dictis constituũe ut hi qui ualitudine
potius utendũ consilio si rescogat atq auxilia morent̃:
quȩ aut dedicionis aue pacis subeundã conditionem
Mandubii qui eos oppido receperãt cu liberis atq uxo¬
cibus ire coguneur. hi cũ ad munitões romanoꝵ ac¬
cessussent flentessomnibus precibus orãt: ut se ĩ seritu¬
tem receptos cibo iuuarẽ Ac cȩbr dispositis ĩ uallo custo¬

Expanded text:
nobis reliquerunt. Romani vero quid petunt aliud aut nobis reliquerunt. Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute." Sententiis dictis constituunt ut ei qui valetudine o tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custo
Abbreviated transcription (Latin):
cillitate omne galliã ꝓstnere & perpetuo seruituti
subiicere. An ꝙ ad diem non uenerũt de corꝵ fide cõ¬
stanciaq dubitatis: quid ergoromanoꝵ aiõs in illisul¬¬
teuoriorib munitionib sine da cotidie exerceri pu¬
tatis si illoꝵ nũciis confumari non potestis oi aditu
presepeo his utamini testibus appropinquare eoꝵ ad-¬
uentu: cuius reitimore exteruti diemgnoctemq
ĩ opere uersant᷑. Quid ergo mei consilii est facere ꝙnui
maiores nequaꝙ paxi belło Cimbroꝵ teutonũq fece¬
tut qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eo¬
cum corporibus qui etate ad bellũ inutiles iudebant̃
uitam tolerauerũt neq se hostibus eradidecũt: cuis
rei si exemplu non haberemus en libertatis cã institui
s posteris prodi pulcheceinũ uudicare. Nama ꝙilli si¬
mile bello fuit depopulata gallia cimbri. magnaq illa¬
ta calamitate: fitubus quede nostus ał̃ excesserunt
Aeq alias terras pecietũt. ura leges agcos libertatem

Expanded text:
ere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
legusianis amblu aretus aulereis brãno nocibus blẽno¬
niis milia .xxxu. paẽt nũ auernis adiũctis eleuotets
carduras balbalis Uellaniis qui sub imperio acuernoꝵ
esse consuecũt: Sequanis senonibus titirugibus santõib
tucenis carnutibus duodena milia bellouãcis ⁊ toti¬
dem lemonicib octona pictonib conturonis & pari¬
siis q heluetiis senonibus ambranis mediomatucis
petccoris necuis morinis nitiobeugibus: quina mi¬
lia aulertis cenonianis totidem attrebatib .iiii. belli-¬

Expanded text:
Segusiavis, Ambivaretis, Aulercis Brannovicibus, BlannoSegusiavis, Ambivaretis, Aulercis Brannovicibus, Blannoviis, milia XXXV; parem numerum Arvernis adiunctis Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis, Senonibus, Biturigibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellovacis X; totidem Lemovicibus; octona Pictonibus et Turonis et Parisiis et Helvetiis; Suessionibus, Ambianis, Mediomatricis, Petrocoriis, Nerviis, Morinis, Nitiobrigibus quina milia; Aulercis Cenomanis totidem; Atrebatibus IIII mili