comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desiderat. s nauale çercamen iso nro
simut ꝑles airmoꝵ species. uͥm ⁊̃ machinas in
⁊tormenta flagitat tanꝙͣ ĩ muns dimicetur
⁊ tuuib. Quid enĩ cudesius ꝯgssione nauali
ubi. aquis om̃s homines ꝑimũtur ⁊ fla̾nns.
ur loricati galcati. ⁊ ⁊catis inuniti sint mili¬
tes. De oucr naini armoꝵ nemo pt̃ conquen
qui stans pugnat in nauib. Scuta quoq
ualidrora pp̃ iccuis lapidum ⁊ ampnora sim̃¬
tur ꝓp̃ calces ⁊ arpagones. aliaq naualia
geuera teloꝵ.S. agittis misuib. fidis fũ¬
dilulis plũbatis. o̾nagus balistis scorpioni¬
burnis miectib pontib in aduersarioꝵ tn¬
seunt naues ubiq gladiis manu ad ma
ut pancy de mimo ita de excelsiorib tabula¬
tis fatiius uluent ur ꝑimant municos
L Eo icendiario. scupꝑa. snsulphure ibini¬
mine obnolute ⁊ ardentes sagitte ꝑ bauidas
m rossicarum nauiũ alueos infigũtur une¬
tasq cera ⁊ ꝑice ⁊ resma tabula c tot comẽ¬

Expanded text:
desiderant, sed navale certamen non solum sumit plures armorum species, verum etiam machinas et tormenta flagitat, tamquam in muris dimicetur et turribus. Quid enim crudelius congressione navali, ubi aquis homines perimuntur et flammis: vel loricati, galeati etiam et ocreis muniti sunt milites. De onere namque armorum nemo potest conqueri, qui stans pugnat in navibus. Scuta quoque validiora, propter ictus lapidum et ampliora sumuntur, propter falces et harpagones, aliaque navalia genera telorum. Sagittis, missilibus, fundis, fundibulis, plumbatis, onagris, scorpioniiburnis, iniectis pontibus, in adversariorum transeunt naves ibique gladiis manu ad manut tamquam de muro, ita de excelsioribus tabulatis facilius vulnerent vel perimant inimicos. Oleo incendiario, stuppa, sulphure et bitumine obvolute ardentes sagitte, per balistas in hosticarum navium alveos infiguntur, unctasque cera et pice et resina tabulas, tot fomen
Abbreviated transcription (Latin):
urbi uentina possit opprim̾e. atilli obsitẽ¬
tis udeaturnifioꝵ Deradealiam de tabulis
intrisetur. turriulam tacuit ⁊ tũ mimc fue¬
ut machina siniata sb̾ito finib trocleie q
de medio turricula illa ꝓducitur. dequa e¬
gredientes anmuati qr alrior inueritur. statĩ
capiũt ciuitatem. Itum obsessi longissĩas
ferratas q trabes opponũt machina ueni¬
enti cam qr a mimi tiutate ꝓpellunt. S ⁊
cum odroꝵ cuitus oppugnaretur ab hos¬
tib ⁊ timis ambuiatoria supra muroꝵ
t̾ra canauit intũsetus ⁊ cum rocis suis
moles fuiss impulsa acq ad locũ qui sb̃¬
t canatus filat ꝑueniss tanto ponde so¬
lo cedente sb̃ledit n uĩgi muris aut mo¬
ii uitius potuit. De scalis ac ceteris ma¬
chinis quio minũaio cupitur. lxxui.

Expanded text:
a hec machina possit opprimere. At illi obsidena hec machina possit opprimere. At illi obsidentis videatur inferior. Deinde aliam de tabulis intrinsecus turriculam faciunt et cum muris fuerit machina sociata, subito funibus trocleisque, de medio turricula illa producitur, de qua egredientes armati, quia altior invenitur, statim capiunt civitatem. Iterum obsessi longissimas ferratasque trabes opponunt machine venienti, eamque a muri vicinitate propellunt. Sed et cum Hodrorum civitas oppugnaretur ab hostibus et turris ambulatoria murorum terra cavavit intrinsecus: et cum rotis suis moles hec fuisset impulsa, atque ad locum qui subter cavatus fuerat pervenisset, tanto pondere solo cedente subsedit, ut nec iungi muro, nec moveri ulterius potuit. DE SCALIS AC CETERIS MACHINIS QUIBUS AB INITIO CAPITUR LXXVI.
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝯfidencia uł mitus ẽ mlitars possit.
b puisis machmanĩtũ illud igens direp¬
tis corus ignis exurit. Ꝙ si oppidam exire nõ
audeant ad maioris bauste malleolo. ur fasa¬
noas cum incendio destruant ut promptis co¬
ius uł cenconisb intũsecus flamma con¬
daturmalleol uelut sagitte sunt ⁊ uͥ adhe¬
serũt qr aidences ueniunt uniu̾sa ꝯflagnͣt
falanca aut̃. ad mod̾ iaste ualido p̾figitur
fero int̾ tubum ⁊̃ hastile suiphure resma
bicumine stuppis q ĩuoluitur infusa oło
ꝙ incendiarium uocant. que bauite impetu
testinata ꝓrupto mnuiusie ardens figitur
ligno. tunitamiq machinamq frequent᷑
Incendit depoĩti quoq honũes finb cum
rostes doruunt mlatius portant luceras
⁊ incensus machinis iursum leuant̾ ĩ mu¬
iũ Dret̾ra ꝑtem uumi ad ꝙͣ in achina co¬
natur accedere cem̃to atq lapioib ur lu¬
to sũ latib postremo cabulatis extiuendo
faciũt alcorem ne defensores met̃ desuper

Expanded text:
confidentia vel virtus est militaribus pulsis, machinamentum illud ingens, direptis coriis ignis exurat. Quod si oppidani exire non audeant, tunc maioris baliste malleolos, vel phalaricas cum incendio destinant; ut perruptis coriis, vel centonibus, intrinsecus flamma condatur. Malleoli velut sagitte sunt et ubi adheserint, quia ardentes veniunt, universa conflagrant. Falcaria autem ad modum haste, valido prefigitur ferro, inter cubum etiam et hastile sulphur, resina bitumine stuppisque involvitur, infuso oleo, quod incendiarium vocant; que baliste impetu destinata perrupto munimine, ardens figitur in ligno, turritamque machinam frequenter incendit. Depositi quoque homines funibus, cum hostes dormiunt, in lanternis portant lucernas et incensis machinis, rursum levantur in murum. Preterea partem muri ad quam machina conatur accedere, cemento atque lapidibus, vel luto sive lateribus, postremo tabulatis, extruendo faciunt altiorem; ne defensores menium turrit
Abbreviated transcription (Latin):
penetrat ꝙ cumq pussit. Onag̾ aut̃ diri¬
git lapides. s ꝓ uenioꝵ crassitudine ⁊ in
magnitudine saroꝵ.pondera. Iaculantirr̃
Nam qñto. implior fu̾it tanto magͥ saxa
manu uilistas licrant. ĩo sic nũcupati ꝙ ꝑ
uis su̾tilib q spicutis inferant mortem. sus¬
tibalos antubalistas ⁊ finidas descibere suꝑ¬
fluũ puro. que p̃sens usus agnoscit Au

Expanded text:
penetrat quaecumque percusserit. Onager autem diripenetrat quaecumque percusserit. Onager autem dirigit lapides, sed pro nervorum crassitudine et magnitudine saxorum pondera iaculatur; nam quanto amplior fuerit, tanto maiora saxa manuballistas vocant, ideo sic nuncupati quod parvis subtilibusque spiculis inferant mortem. Fustibalos arcuballistas et fundas describere superfluum puto, quae praesens usus agnoscit.
Abbreviated transcription (Latin):
tollonone oblidentes murũ hostiũ penetrant
Samblica dr̃ ad simicudiem iychare. nam
muros ponũtur fimes sunt qui pontem de fuo¬
ri paite croctea maxant ut descendat admu¬
rũ. stacimq detini exeunt bellatores ⁊ ꝑ eã
tnͣsemite menia uirbis ĩuadunt. Exostra
dr̃ pons quem supius exposuimꝰ qui de tfi¬
ĩ iniuũ repente ꝓtrudr. tollenõ dr̃: quociẽs
una trabes in tam p̾atta defigitur qui in
sũmo uertice alia tilusa tuibes longior q̃¬
d̾. s medietate ip̃ius coneccitur eo hiorañto
ut si unũ capud dep̾ssis aliud engatur. In uno
ergo capite cratib sine cabulatis ꝯtexitur ma¬
thina in qua panai cosoxntur arati. tũc
ꝑfimes uno actincto dep̾sso alio capite de ba¬
eleuati i pouũtur in muiu. listis onagis¬
Dũsum hec obsessos defendere cetis eqͥb
maior fuit tanco spicula defenditur.¬
longuis mittit. Que si mxͣ artem lex uii¬
methanicam tempetur ⁊ ab ccctatatis roĩb
qui mensuram eius aute collegerũt digar᷑.

Expanded text:
tollenone, obsidentes murum hostium penetrant. Sambuca dicitur ad similitudinem cythare, nammuros ponuntur funes sunt, qui pontem de superiori parte coclea relaxant, ut descendat ad murum; statimque de turri exeunt bellatores et per eam transeuntes menia urbis invadunt. Exostra dicitur pons quem superius exposuimus, qui de turri in murum repente protruditur. Tollenon dicitur, quoties una trabes in terra prealta defigitur, cui in summo vertice alia transversa trabes longior quidem, sed medietate ipsius connectitur, eo libramento, ut si unum caput depresseris, aliud erigatur. In uno ergo capite, cratibus sive tabulatis contexitur machina, in qua pauci collocantur armati, tunc per funes uno attracto, depressoque alio capite, elevati imponuntur in muAdversum hec obsessos defendere consueveruntmaior fuerit, tanto spicula longius mittit; quae si iuxta artem mechanicam temperetur et ab exercitatis hominibus qui mensuram eius ante collegerint dirigatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Capistri a capite mmñtoꝵ cr̃. Sella a sedẽ¬
co dc̃a .q. sedda. antela .q. ante sellam scit
postela . q. post sciam. Ongulũ hominur
gens nentu c̃. Nam animauũ geu̾e fenũco
qr in talce hominis ligant᷑.i. in postĩori parte

Expanded text:
Capistri a capite iumentorum dicti. Sella a sedendo, quasi sedda. Antela quasi antesella, sicut et postela quasi postsella. Cingulum hominum generis neutri est; nam animalium genere fea in calce hominis ligantur, id est, in pe
Abbreviated transcription (Latin):
curo borcus a siistra curus siuemuturus. m̃idi¬
anĩ aut cudinem possid. nothus .i. iuster. huis
a dcxtra uĩgitur leuconochus. lꝰ ẽ. albus nochus
tulcm uero cardinem ten repinus .i. subuesp
tinus. huic a dextra uĩgitur. lios siue fauonius
⁊ sunstra argestes .i. crorus. Septentuonalem
uero carduicui sorcitus ẽ a paichias siue seꝑ¬
temptro. Cui adher a dortra cranas siue cutiꝰ
a simstro borias .i. aquuo. ¶I sepe singuu int̾¬
dum duo. magnis aut tempest.acio ⁊ tres parit̾
flare ꝯsticucnuit. toꝵ impetu mana que sua
sponte tnͣsquilla sut ⁊ auicta undis ex estuan
loroꝵ ur ꝓcelł scirnitas redditur t rursũ in pro¬
cellas screna mutantur. Nam scauido inspira¬
mine. obtatos dassis niueuit portus. aduerso
stare uł regredi. ance discamen sustine compelliꝰ
Et ib difficile naufragiũ ꝑtulit qui uentoꝵ ia¬
tioem diũt insperit᷑. De mensib aptis ad na

Expanded text:
us, a sinistra Eurus sive Vulturnus. Meridianum autem cardinem possidet Notus, id est Auster; huic a dextra iungitur Leuconotus, hoc est Albus Notus, talem vero cardinem tenet Zephyrus, id est tinus; huic a dextra iungitur lybs sive favonius, a sinistra argestes, id est corus. Septentrionalem vero cardinem sortitus est aparthias sive septentrio, cui adheret a dextra tracias sive cyrcius, a sinistra boreas, id est aquilo. Hi sepe singuli interdum duo, magnis autem tempestatibus et tres pariter flare consueverunt. Horum impetu maria, que sua sponte tranquilla sunt et quieta, undis exestuanprocellis serenitas redditur et rursum in procellas serena mutantur: nam secundo spiramine optatos classis invenit portus; adverso, stare vel regredi, aut discrimen sustinere compellitur. Et ideo difficile naufragium pertulit, qui ventorum rationem diligenter inspexit. DE MENSIBUS APTIS AD NA
Abbreviated transcription (Latin):
rat ant romanoꝵ mos ut triũp hantes qua¬
drigis uehentur exitio ꝙ soliti sunt prirao¬
ar priores duces ħ hit mure bella. Quicũ
autciu in ꝯflictu uitissent palma aurea cõ¬
ronabant. quia palma stimulos sit qui
uo sine ꝯffictu fugientes ꝓstrass iauira eõ
ꝙ ñ artor sinc sꝑims ẽ. Nama ⁊ purpura
ĩ paimata thoga criuphantes iduebant
⁊ scipionẽtum ceptro in maun gerebot ao
mutacõm nictore sciꝑionis. i iscipio br̃cul
sit quo homines ĩnitũtur sr̃ scipionem aũ
⁊quila sedebat oo iudiciũ ꝙ ꝑ uiccoriore
q. ad iuꝑnam uttoriam magniturdinem
accederent. duob gcmb delctuł excertitus
aut in t̾uicione aut disꝑsione. spolia rostũ
pda maunbie exinue partes. preda a preca¬
do uccaca ẽ manubie eo ꝙ iami derrabũt

Expanded text:
rat autem Romanorum mos, ut triumphantes quadrigis veherentur, ex illo quod soliti sunt priores duces hoc habitu inire bella. Quicumque autem in conflictu vicissent, palma aurea coronabantur, quia palma stimulos habet: qui vero sine conflictu fugientes prostrasset, laurea; eo quod hec arbor sine spinis est. Namque et purpurea et palmata toga triumphantes induebantur et Scipionem cum sceptro in manu gerebant, ad imitationem victorie Scipionis. Licet et Scipio baculus sit quo homines innituntur; super Scipionem autem aquila sedebat, ob indicium quod per victoriam, quasi ad supernam magnitudinem accederet. Duobus generibus deletur exercitus, aut internecione, aut dispersione. Spolia, hostium preda; manubie, partes. Preda a predando vocata est: manubie quod manu detrahunt
Abbreviated transcription (Latin):
cosus ⁊ ꝓuidus. quia simistra ꝑs difficiuor ẽ
iuclud manca in acie consistit. so crta se
bonos cquites supiucranos ⁊ uelocissios
pedites ħre d. De quib simidrũ cormi scmꝑ
cetendat necutimucniatur. ab hostib.clamor
mas tentantur. sinim teloꝵ iagu clamor
horror accrescent. scmꝑ autem studere debes
ut prior maiuas aciem R.ami sic ⁊ tius auger
forcores iudcitur qui ꝓugare non dubitãt¬

Expanded text:
cosus et providus, quia sinistra pars difficilior est cosus et providus, quia sinistra pars difficilior est et velut manca in acie consistit. Ideo circa se bonos equites supernumerarios et velocissimos pedites habere debet, de quibus sinistrum cornu semper extendat, ne circumveniatur ab hostibus. Clamor magis terreantur, si cum telorum iactu clamoris horror accesserit. Semper autem studere debes, ut prior instruas aciem, nam sic et tuis auges fortiores
Abbreviated transcription (Latin):
re breuiorem dum ⁊̃ mo miusb̾sidiis uelo¬
ces pluninos. Nam cura medias parces cã¬
pi expeditib bñ annatis debes ħ. e lectissĩos
de quib tinicũ facias ⁊ statim: ciem hosti¬
un rũpas. Contra cormia aũ deconcatis lori¬
catis qr equitib ad ħ itruatis ⁊ leui armatura
peditimꝰ. ax hostium cũtũuenire teconuenit.
ux qui precipuam sustin de stacõiu¬
p̃tatem int̾ etutes ⁊ pedites trum du¬
adpugnam possit hortau. hic decquitatib
suꝑmmerarus muti pedib cxpeditis aduer¬
debent ⁊ atergo semꝑ urgere. Secundꝰ dix ĩ
media acie ponitur peditum qui cam sustẽ¬
tet ⁊ furmet. hic fortissimos pedites ⁊ uñ ar¬
matos de ils suꝑfluuis secum hr̃e dr ex quibus
ant ip̃e cuneum faciat ⁊ hostiũ atiem ñꝑat
aut si aducisani cuncum fec̾iunt ip̃e sorficẽ
taciant ⁊ cmco iui possit grurere. In sinistͥ
parte ccertitus terus ẽẽ dux d satis belli¬

Expanded text:
re breviorem, dummodo in subsidiis collore breviorem, dummodo in subsidiis colloces plurimos; nam circa medias partes campi, ex peditibus bene armatis debes habere lectissimos, de quibus cuneum facias et statim aciem hostium rumpas. Contra cornua autem de contatis loricatisque equitibus ad hoc reservatis et levi armatura peditum, alas hostium circumvenire te convenit. ux qui precipuam sustinet potestatem inter equites et pedites,  pedites ad pugnam possit hortari. Hic de equitibus supernumerariis, mixtis peditibus expeditis, adverdebet et a tergo semper urgere. Secundus dux in media acie ponitur peditum qui eam sustentet et firmet. Hic fortissimos pedites et bene armatos de illis superfluis secum habere debet ex quibus aut ipse cuneum faciat et aciem hostium rumpat aut si adversarii cuneum fecerint ipse forficem faciat, ut cuneo illi possitparte exercitus, tertius esse dux debet, satis belli
Abbreviated transcription (Latin):
tes hostum nou̾int camen adũsum mixcum
agnũt. parti c̃ẽ nõ posstut. uñ hec remediũ
om̃s duces uet̾es inuem̃t. ut assuescere fa¬
cerent uiuenes cirentes egregie ⁊ int̾ binos
cquitos singulos ex hus pedites collecarent
cum leuiorib scuitis gladus acq missilib.
Se ⁊ optima racio ełt ⁊ adpiccoriam płimũ
post aciem p̾ꝑitos. alios cura corma. alios
ana medium. ut si cubi hostis uehementer ĩ¬
sistit. ut rumꝑaturaciec ꝓuolent sbito ⁊ suple
frangant. Item suꝑfhos hr̃e debebunt post
acicuiꝰ de quib cimeũ aut forficem faciat aͬ
saram. Nam si ce loco suo ordinatum militẽ
tũsferre cepis acies uniu̾sa turbabitur. Deui
siglobus bostium scꝑatur ancealam tuam:
aut ꝑtem aliquam iugere ceꝑit nͥ suꝑfluos
has. quos otta globum possis opponere siue
redites. siue equites deacie tuli dũ alanis
defendere alia pianosius demicab̾. Ꝙ si uelia¬
coꝵ tibi copia nõ hm̃ndat in elius ẽ aciem h̃e¬

Expanded text:
int, tamen adversum mixtum agmen pares esse non possunt. Unum hoc remedium omnes duces veteres invenerunt, ut assuescere facerent iuvenes currentes egregie et inter binos equites singulos ex his pedites collocarent, cum levioribus scutis, gladiis, atque missilibus. Sed optima ratio est et ad victoriam plurimum post aciem preparatos, alios circa cornua, alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistat, ne rumpatur acies, provolent subito et supplegant. Item superfluos habere debebunt post aciem, de quibus cuneum, aut fornicem facias, aut ferram, nam si de loco suo ordinatum militem transferre ceperis, acies universa turbabitur. Denique si globus hostium separatur, aut alam tuam, aut partem aliquam urgere ceperit, nisi superfluos habeas quos contra globum possis opponere sive pedites sive equites de acie tuleris, dum alia vis defendere, alia periculosius denudabis. Quod si bellatorum tibi copia non abundat, melius est aciem habe
Abbreviated transcription (Latin):
a fronte congestus oculos npl ⁊ ciandit. Ita
cigo ꝯstituũt ordines. ut hit post cripicuim
nm sint. ⁊ si pocelt fieu adu̾sanoꝵ impleant
aciem. acies dr̃ cxcetatus instructus. frdusq
adũsus hostem spectat. h̾ inpugna publica si
gnui aucez arati indirect̃ temos pedes inter
le occupare ꝯsueu̾nt. ñ ẽ in misle passib mille
sex centi sexagenca ser pedites ordinantur. ĩ
longum. ut nec acies intluceat ⁊spaciũ sit ar¬
ma traccandi. Int̾ ordĩem aut̃ ⁊ ordĩem a t̃¬
go in latum sex pedes distare uolunĩt. ut he¬
rẽt pugnantes spaciũ accedendi. atq recedẽ¬
di. behemencius enĩ cum saltu cursu q dela
mictũtur. Inhiis duob ordimib ⁊ etate ma¬
turi ⁊ usu ꝯfidentes ⁊ mnuiti eciã gramoribꝰ
annis collorant hii enĩ adinicem muri nͨ
turbent s uementes. adũsarios exciꝑe ⁊ stan¬
do pugnandoq repelse uł fug̾e cegant  t̾ciꝰ

Expanded text:
a fronte congestus, oculos implet et claudit. Ita a fronte congestus, oculos implet et claudit. Ita ergo constituantur ordines, ut hec post occipitium nostrum sint et si potest fieri, adversariorum impleant faciem. Acies dicitur exercitus instructus, frons adversus hostem spectat; hec in pugna publica si guli autem armati in directum ternos pedes inter se occupare consueverunt, hoc est in mille passibus mille sexcenti sexaginta sex pedites ordinantur in longum, ut nec acies interluceat et spatium sit arma tractandi. Inter ordinem autem et ordinem, a tergo in latum, sex pedes distare volverunt, ut haberent pugnantes spatium accedendi, atque recedendi: vehementius enim cum saltu cursuque tela mittuntur. In his duobus ordinibus et etate maturi et usu confidentes et muniti etiam gravioribus aturbent, sed venientes adversarios excipere et stando pugnandoque repellere, vel fugere cogant. Tertius
Abbreviated transcription (Latin):
cia uł formido cxuultu uerbis incessu mo¬
tib q cemitur. ne confidas satis si tỹro pre¬
liũ cupit In exꝑtisem̃ duicis est ꝑugna ⁊ no¬
ĩs ce oport̾e differce si excercitati bellacores
metuũt dumcare. monicis tamen ⁊ ad por
mꝰ precipue si inimicoꝵ ignauia uł error
oñds ur si ante a nob̃ suꝑati cõmemorati di¬
cenda eciam quib militum mentes modi¬
tes hostiũ ꝯfumdit aspectus. S ħ remedie
formido lemitur. si añꝙͣ dimices ficquent᷑
exrcititum tusi locais alciorib ordines. uñ
iuidere hostem ⁊ agnoscere ꝯsuescant. ad
uidicatur. quancosupior fu̾it occupatus
In sb̃iectos .n. uehemenciꝰ tela destendunt ⁊
maiorem impetum obintentes pars alcor
peslit qui adusomtinur clino dupre subitꝰ
cuui loro ⁊ hoste cerramen. De oromanda acie.
cere solem puuem. uentum. Nlm sol. asi
fuciem eripit iusũ uentus ꝯͣrius tela
inflectit ac depͥmit hostiũ adiuuat tela puiui

Expanded text:
cia vel formido, ex vultu, verbis, incessu, mocia vel formido, ex vultu, verbis, incessu, motibusque cernitur. Ne confidas satis, si tyro prelium cupit: inexpertis enim dulcis est pugna et noveris te oportere differre, si exercitati bellatores metus; precipue si inimicorum ignavia, vel error ostenditur, vel si ante a nobis superati commemorantur. Dicenda etiam quibus militum mentes in odiremedio formido leviatur, si antequam dimices, frequenter exercitum tuum locis vicinioribus ordines. Unde et videre hostem et agnoscere consuescant adveiudicatur, quanto superior fuerit occupatus. In subiectos enim vehementius tela descendunt et maiore impetu obnitentes pars altior pellit: qui adverso nititur clivo, duplex subit cum loco et hoste certamen. DE ORDINANDA ACIE cere: solem, pulverem, ventum. Sol ante faciem eripit visum; ventus contrarius tua inflectit ac deprimit, hostium adiuvat tela. Pulvis
Abbreviated transcription (Latin):
ergo tempore tanto magis duces debent c̃ẽ
solliciti qñ maior spatur dilũtib głia ⁊
mag̃ ꝑiculũ ꝯmittat᷑ Ignauos inquo mo¬
m̃to ꝑiie usus ꝓugnandi doctuna ꝯsiliũq
dominatur. uet̾ib leculis mos fuit parco ci¬
bo curatos milites ad certamẽ educent. auda¬
cõres sumpta esca redderet ⁊ longiore cõflic¬
tui nõ fatigarentur media. prec̾ca obfuã¬
dũ ẽ p̾sentib rostib. siuc ex castrs siue ex
auitate ꝓducas ad p̃liũ ne dum ꝑ augusta
portarum ꝑtiailatim padit excenitꝰ.a co¬
litis ⁊ paratis debilicetur ĩmicis. idc̃q ꝓmdo
ẽut ande om̃s muites eggrediantur portas
⁊ aciem ostruant añꝙͣ hostis aduemat. obf¬
uetur aut̃ ne longo spacio fatigatum min¬
tem ueue lassox post cursũ cquor ad pub
p̃liũ cegas. Inꝑar .n. ꝯdicio ẽ lassum cum
requieto currentem cũ eo qui steit subire ⁊¬
flictum Ip̃a die qua certacuri sũt milites
quid stuaant dingent explora. Nam fidu¬

Expanded text:
ergo tempore tanto magis duces debent esse soliciti, quanto maior speratur diligentibus gloria et maius periculum comitatur ignavos, in quo momento peritia, usus pugnandi, doctrina, consiliumque dominetur. Veteribus seculis mos fuit parco cibo curatos milites ad certamen educere, ut audaciores sumpta esca redderet et longiore conflictu non fatigarentur inedia. Preterea observandum est presentibus hostibus sive ex castris sive ex civitate producas ad prelium, ne dum per angusta portarum particulatim procedit exercitus, a collectis et paratis debilitetur inimicis. Ideoque proest, ut omnes milites egrediantur portas et aciem construant, antequam hostis adveniat. Observetur autem, ne longo spatio fatigatum militem, neve lassos post cursum equos, ad publicum prelium cogas. Impar enim conditio est, lassum cum requieto, currentem cum eo qui steterit subire conflictum. Ipsa die qua certaturi sunt milites, quid sentiant diligenter explora. Nam fidu
Abbreviated transcription (Latin):
lielirs aꝰ erant uiuenes leui annatura core
alaci qui ex cquis oꝑtime missilia dingebãt
lni equis p̾t̾ curentib ad laciores lancias
uł maiora spiculas de beluas cccdebant. S
crescente iudacia postra colłiti plures milite
part̾ pila ħ ẽ missilia in eleprantes congi¬
illud additum ẽ ut funditores cumi fustiba¬
ł ⁊ fuidis rotundis lapidib destinatis hoc ꝓ
quoc regebantur clepbanti cum ip̃is cutioͣ
affug̾ent atq maccarent quo nichil tuciut
pissent acian spacium mlites dabant que cũ
n aguien mediũ puenissent cucum fusus¬
a undiq anuatoꝵ globis cum magistus

Expanded text:
Velites autem erant iuvenes levi armatura, corpore Velites autem erant iuvenes levi armatura, corpore alacri; qui ex equis optime missilia dirigebant; hi equis pretercurrentibus, ad latiores lanceas, vel maiora spicula, bellvas tales occidebant. Sed crescente audacia, postea collecti plures milites, pariter pila, hoc est missilia in elephantes congeIllud additum est, ut funditores cum fundibulis et fundis, rotundis lapidibus destinatis, hos per quos regebantur elephanti, cum ipsis turribus affligerent, atque mactarent, quo nihil tutius si irrupissent aciem, spatium milites dabant, que cum in agmen medium pervenissent, circumfusis undique armatorum globis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
iepente toto campo romam cubuios. abiecerũt
manos currentes quadrige cum incroissent
delete sunt. tribulusaut est cx quatuor palis
confirum ꝓpugnaculum s quoquonio.ibiet¬
tum inb radus stat. Et erecto quarto de cle-¬
lephana in p̾liis magnitud̃ie. ixui¬
corpoꝵ barritus borrore forme ip̃ius no¬
Quitate romines quosq oturbant. adu̾sꝰ
quo diu̾sa resictendi cxcogitanunt gnia appa¬
tor. Cilrio in uuicania gładio mam ꝓmici¬
cem uocunt uni abcidit ibi cata fractati eqͥ
umgebuntur. id cunũ quib insidentes longis¬
simos concos incleptantes oigebant. Nam
nmuti fero. n c. ⁊ sagitatus quos uelxuant
telue ledclantur ⁊ caum impetim equoꝵ ccłi¬
tate icabant. ani ꝯͣ elepbantes carafuacta¬
tos milites inmiscrũt. ita ut in brachus coꝵr
ncntur efcrosne eleptas bellatorem contra
se uementem poss apprehendere. precipue tam̃
uelutes autiqui adulũ cleplantes ordĩau̾ũt

Expanded text:
repente toto campo Romani tribulos abiecerunt, repente toto campo Romani tribulos abiecerunt, in quos currentes quadrige cum incidissent, delete sunt. Tribulus autem est ex quatuor palis confixum propugnaculum, sed quoquo modo abiectum tribus radiis stat et erecto quarto lephanti in preliis magnitudine corporum, barritus horrore, forme ipsius novitate, homines quosque conturbant; adversus quos diversa resistendi excogitaverunt genera armatorum. Curio in Lucania gladio maem vocant uni abscidit et bini cataphractati equi iungebantur ad currum, quibus insidentes longissimos contos in elephantes dirigebant. Nam muniti ferro, nec a sagittariis quos vehebant bellve ledebantur et earum impetum equorum celeritate vitabant. Alii contra elephantes cataphractatos milites immiserunt, ita ut in brachiis eorunerentur e ferro, ne elephas bellatorem contra se venientem posset apprehendere; precipue tamen velites, antiqui adversum elephantes ordinaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine crtumded̾int ut additũ nõ in¬
nemant. abcedendi. S tlausis ex desꝑacione
dubiosat sec̃e moriturum a oͥq scipionis lau¬
danda ẽ suĩa qui dixit. mã hostib qua fuge¬
mo ⁊ Infirim uirib hoc ip̃o tu sunt hostib pa¬
ite qr despances sciunt auudsibi licere non
posse. s una salus uictis millam spare .lxu.
nes apud net̾es in aciem ꝓ faicatis.¬
ꝓuiuere u euco mas. absq caore diigere me¬
moratur. cetm preter nouitatem. si hccuti in¬
deatur iefficax bello ẽ. Iatafuictati equi
impedimentum ⁊ pondus annoꝵ capi cos
facile est. meluis tamen ẽ. ut antelegiones po¬
nostium sepe rumpunt Gdrigus fulcatas
in bello iex anthiochus mnitudates hũerunt
quent primo magnũ intulere terorem. Ita
postmnod̾ fucre deusui. Nam difficile crus
falcatus ꝑlanũ semꝑ nueuit camꝑnm ⁊ leu
Iiꝓcdi ento retinetur unoq afticto ant mil¬
nato equo decipitur. s mcoximie rac iomimnoꝵ
militum arte pierunt. uͥ. ad pugnam uent̃ est

Expanded text:
multitudine circumdederint ut aditum non inveniant abscedendi. Sed clausis ex desperationdubio scit se esse moriturum. Ideoque Scipionis laudata sententia est, qui dixit viam hostibus qua fugemero et infirmi viribus, hoc ipso tamen sunt hostibus pares, quia desperantes sciunt aliud sibi licere non posse, sed una salus est victis, nullam sperare nes apud veteres in aciem produxepulvere vento vias, absque errore dirigere memoratur: ceterum preter novitatem, si hoc uti videaris, inefficax bello est. Cataphractati equi impedimentum et pondus armorum, capi eos facile est. Melius est ramem ut ante legiones pohostium sepe rumpunt. Quadrigas falcatas in bello rex Antiochus et Mitridates habuerunt, qui ut primo magnum intulere terrorem, ita postmodum fuere derisui. Nam difficile currus falcatus planum semper invenit campum et levi impedimento retinetur, unoque afflicto, aut vulnerato equo, frustratur. Sed maxime hac Romanorum militum arte perierunt; ubi ad pugnam ventum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓst̾uit ac prut. Ip̃amq nauem seꝑuis ꝓ¬
forat farx autem dr̃. ⁊ ctissimũ femĩ cuiua¬
tum ad simlitudĩem falcis. ꝙ contis longi¬
orib urdicum collocatoros simes ueli quiu
ãttenna suspenor̃ repente. p̾tidit. collaps ie¬
qr uelis libiuam ꝑignorem ⁊ inutilem
reddit bipennuis ẽ seciłris hñs ex utraq ꝑ¬
tẽ latissimiũ ⁊ acutissiiũ feinim ꝓ has in

Expanded text:
ipsamque navem saepius perforat. Falx autem dicitur acutissimum ferrum curvatum ad similitudinem falcis, quod contis longioribus inditum calatorios funes quibus antemna suspenditur repente praecidit collapsisque velis liburnam pigriorem et inutilem reddit. Bipinnis est securis habens ex utraque parte latissimum et acutissimum ferrum. Per has in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ multitudiem hominũ de mino in ꝯbli¬
quũ trabunt ⁊ cum iꝑ̃is testudinb ⁊utunt
plure in modũ forficis dentatum fumb
illigant ferrum quem iapum uocant aꝑ
suspendunt ut impetum nõ heat fenendi.
Int̾dum bases columpne marmore librato
impetu iaculantur e nurĩ arieces De cum¬
q cunicubum uoant ale porib tur̃
qui cauemas su̾ tens fodiunt ioiq rxxu
condũtur. ad h̃ita ergo multitudine ad in¬
sp̃em metalloꝵ. in quib auri. agentiq uenͣs
bessoꝵ uiuatur indugna magno labore tm
defoditut tanatoq specu mexitum cunta¬
tis infenus quendir sua. Que fuaus dup¬
ꝑncio opatur isious. aut enĩ penetrant inbẽ¬

Expanded text:
 multitudinem hominum de muro in obliquum trahunt et cum ipsis testudinibus evertunt. Plures in modum forficis, dentatum funibus alligant ferrum quod lapum vocant quo suspendunt, ut impetum non habeat feriendi. Interdum bases columne marmoree vibrato impetu iaculantur e muris, arietesque cod cuniculum vocant a leporibus, qui cavernas sub terris fodiunt ibique conduntur. Adhibita ergo multitudine ad speciem metallorum, in quibus auri argentique venas Bessorum rimatur industria, magno labore terra defoditur cavatoque specu in exitium civitatis inferna quaeritur via. Quae fraus duplicibus operatur insi
Abbreviated transcription (Latin):
bile udebatur in specuł uigilantes singłos
ꝑmanere io in quatuor paites. id depłidra
sunt diuise nigilie. ut non amplius ꝙͣ tribui
tamen tri bum ⁊ ꝓbatissimos eligãt qui cur¬
cum eant iugilics ⁊ renũcient si qua emer¬
sit culꝑa. Equites cetrauallum noctunas
crubias facere debent ꝑdiem aũ sastris po¬
sitis alii mane auii post m̾idiem pp̃ fatigaci¬
õm homnũ equoꝵ qr angarias facisit. Inter
p̃cipua ꝯuerit ducem ꝓuid̾e ut ãnualum
pascua subuectio fruienti ceteraꝵ q sp̃or
aquatio lignacio. ꝑabulacio. secum ab hosti¬
um ueddatir inturłu. ioq ꝑlon ĩdonea qͨ¬
m̃oꝵ auubulat comineatus pͥresidia dispõn¬
tur. difficile .n. hostis ad ealcra audet accedete
in quibꝵ a fronte ⁊ atergo nouit. dũsanos
ꝯmoran. Qualr masigi possit utrũ isi
hibitis ex uniu̾lo exceritũ scic̃ . nix.¬
tib rella ⁊ scipientib uris de sius ⁊ rosdũ

Expanded text:
bile videbatur in speculis vigilantes singulos bile videbatur in speculis vigilantes singulos permanere, ideo in quattuor partes ad clepsydram sunt divisae vigiliae, ut non amplius quam tribus tamen tribuni et probatissimos eligunt, qui circumeant vigilias et renuncient si qua emerserit culpa. Equites extra vallum nocturnas excubias facere debent, per diem autem castris positis, alii mane, alii post meridiem, propter fatigationem hominum equorumque angurias faciunt. Inter precipua convenit ducem providere, ut animalium pascua, subvectio frumenti, ceterarumque specierum, aquatio, lignatio, pabulatio, secura ab hostium reddatur incursu. Ideoque per loca idonea, qm ambulat commeatus, presidia disponantur. Difficile enim hostis ad ea loca audet accedere, in quibus a fronte et tergo novit adversarios commorari. QUALITER INTELLIGI POSSIT, UTRUM INSIhibitis ex universo exercitu scientibus bella et sapientibus viris, de suis et hostium
Abbreviated transcription (Latin):
uenanss octupatus oi tincomod̾. cauenomia¬
queo ne ꝑ estaccmi ant morbosa m pemio aut sa¬
lubrius aqua sit longius hyeme ne papila¬
cio desit ance signum ne sbitis tempestatious
coupus in quo manendum ẽ loleat uucau
ne sit obruptus ic deuius acutum sedertibr.
Adusanis difficius pstetur egilus. ne eempi¬
orib locis missa ab hoctib nicu tela puci¬
ns addũtur. Ita. auteya ab agͥmensoribus
meusuram cołligi or ucad qũtitatem ꝯcdu¬
deutur eicerticus. Ram ꝓpugnatores angta
Statiua aut̃ castra estateur hreme uoste ii¬
tio moiore cina ac labore fumantur pͥuia
igicur loqs sius signa ut̾ castra pomitur
denido pretori ppatur iuc cribimꝰ tabͥna¬
cura collemin. tunc ꝓgradu legiombix
⁊ auxiliis eautio ⁊ peditib leca in quibe pa¬
piliones tcndant. deputanturim castrii acde
linguł centuis quatmi equites ⁊ quat̾m pe¬
dites cxcubias noctib faciunt. ⁊ qr iupossi¬

Expanded text:
s occupatus, apportet incommodum. Cavendum quoque, ne per estatem, aut morbosa in proximo, aut salubris aqua sit longius, hyeme ne pabulatio desit, aut lignum; ne subitis tempestatibus, campus in quo manendum est, soleat inundari, ne sit in abruptis ac deviis et circumsedentibus adversariis difficilis praestetur egressus, ne ex superioribus locis missa ab hostibus in eum tela perveninis adiiciatur. Ita autem ab agrimensoribus mensuram colligi oportet, ut ad quantitatem concludatur exercitus. Nam propugnatores angusta Strativa autem castra, estate vel hyeme, hoste vicino, maiore cura ac labore firmantur. Primo igitur locis suis signa intra castra ponuDeinde pretorium preparatur; hinc tribunis tabernacula collocantur, tunc pro gradu legionibus et auxiliis, equitibus et peditibus loca, in quibus papiliones tendant deputantur. In castris quoque de singulis centuriis quaterni equites et quaterni pedites excubitum noctibus faciunt. Et quia impossi
Abbreviated transcription (Latin):
dio corrigat. In expedicione spes ad prelia fa¬
ciũt meliores Magna dispõ ẽ hostem fame mo¬
gis urg̾e ꝙͣ feno equitatus usũ excercici curmoꝵ
ecene equoꝵ nobilitate profecert. de Id. inł¬
firimus ducitur. Natura autem stiuẽdis.¬
locoꝵ ẽdito uł abrupto aũ curum fuso mari
sine paludib uł flumiuib manu fossis. ac beuuii
muro. In illo naturan bñficio tutissimo elãti
consiui in plano q̃titur fundantis in dustra
¶mbitũ muri duxctũ ueteres duc̃e uolucĩt
ne ad dcus anetum ess dispositꝰ. s sinnosis
anfractib iactis fiuidam̃tis clausere urbes
trebriores q tinxs im ip̃is angur reddiderũt
ut siquis ad nunũ tau ordie ꝯstiuctum uel
scalas ur machinas uolu̾it ammoũe nõ so

Expanded text:
dibus corriget, in expeditione spes ad premia fadibus corriget, in expeditione spes ad premia faciet meliores. Magna dispositio est, hostem fame magis urgere, quam ferro. Equitatus, usu exercitii, armorum genere, equorum nobilitate profecit. DE MUNfirmius ducitur: natura aut locorum edito vel abrupto aut circumfuso mari sive paludibus vel fluminibus, manu fossis ac muro. muro. In illo naturali beneficio tutissimo, eligentis consilium; in plano queritur fundantis industria. Ambitum muri directum veteres ducere nolverunt, ne ad ictus arietum esset dispositus, sed sinuosis anfractibus, iactis fundamentis clausere urbes; crebrioresque turres in ipsis angulis reddiderunt, ut si quis ad murum tali ordine constructum, vel scalas, vel machinas vo
Abbreviated transcription (Latin):
p qmͣ lib̾tas reciuetur ⁊ dignitas ꝓpagatur
ꝓuĩcie consuantur am̃ꝙͣ miles in aciẽ produ¬
cendꝰ ẽ ciꝰ antea cepimenta non ceꝑis. po¬
tes mopia añ suꝑuenientib. ani terrore ietiꝰ
bostem domare ꝙͣ prelio. fsia consuia me¬
hora suit ꝙͣ illa que ignorau̾it adusanus
unteꝙͣ facias. Melius est post atien plua e
uruat iuitus qm̃ multitudo  amplius ꝓdest
ficit itid ꝯscnescit. Rumnꝙͣ ad certamen pub¬
re iucoriam. subita ꝯtortent hostes usitats
iulescunt. Qui dispsos suos n ⁊ suite sequit
qrͣ ip̃e accepat hosti liuit daare uictoriam. En¬
ceploracio hostium lacent̾ oberrat in castus om̃s
ad cencoria sua ꝑ diem redire u̾ibentur statim
dep̾hendr̃ explorator. Eonsiliũ tuũ tur ꝯgnou̾¬
is adu̾sarus ꝓditum dispõem mutare te ꝯuẽit
eaud fieri defrat tractato cum multis. Quid
scro fcũrus sis tum pauassimis ac fidelissimĩ
uł pocius ip̃e tecum. Milites tĩmor ⁊ pena inse¬

Expanded text:
per quam libertas retinetur et dignitas propagatur, provincie conservantur. Nunquam miles in acie producendus est, cuius antea experimenta non ceperis? Potes inopia, aut superventibus, aut terrore melius hostem domare, quam prelio? Nulla consilia meliora sunt, quam illa que ignoraverit adversarius antequam facias. Melius est post aciem plura siuvat virtus, quam multitudo. Amplius prodest ficit, otio consenescit. Numquam ad certamen pubre victoriam. Subita conterrent hostes, usitata vilescunt. Qui dispersis suis inconsulte sequitur quam ipse acceperat adversario vult dare victoriam. explorator hostium latenter oberrat in castris et omnes ad tentoria sua per diem redire iubentur, statim deprehenditur explorator. Consilium tuum cum cognoveris adversariis proditum, dispositionem mutare te convenit. Quid fieri debeat tractato cum multis; quid vero facturus sis, cum paucissimis ac fidelissimis, vel potius ipse tecum. Milites timor et pena in se
Abbreviated transcription (Latin):
re p̾saniant laccͣtu q testantur. Anstiei
quar nõ minore solsema noctuinos suꝑ¬
uentus cdomorib indicant. Nam ing̾ssi
cupicolonam aitem galli romanũ nom̃
cuietant nsi clamore. anfis excitutus mau¬
tiũ ꝯsuctudiem explorare duñt̾. Qub
toris adũsanus alaporis incencione discedat
quib reddatur marcior. Inceictum mediõ¬
ccmꝑe. quo simutur cib utrius partis mui¬
ces. ad iequiem añ ad curanda corꝑa disper¬
gũtur. Q in citate cum ceꝑ it fieri obsiden¬
tes estuse. ⁊ prelio suptrahunt ut adu̾sario¬
rum neglũtie luũam cribuant. Que ipsa
inpũtatem. cum cesut repente. ammo¬
tic machmis. ur appoĩtir scar occupant tuu¬

Expanded text:
Anseres quoque non minore solertia nocturnos superventus clamoribus indicant, nam ingressi capitolinam arcem Galli, Romanorum nomen ervissent, nisi clamore anseris excitatus Maltium consuetudinem explorare diligenter, quibus horis adversarius a laboris intentione discedat, quibus reddatur incautior. Interdum medioe quo sumitur cibus, cum utriusque partis milites ad requiem aut ad curanda corpora disperguntur. Quod in civitate cum coeperit fieri, obsidentes astu se a proelio subtrahunt et adversariorum neglegentiae licentiam tribuunt. Quae ipsa inpunitate cum creverit, repente admotis machinis vel appositis sca
Abbreviated transcription (Latin):
tur libiunt temoꝵ hũt singulos ordines par¬
lo maiores touos ydonee mensure t̾noguel q̃¬
tenios mĩdum quinos sorcutur remigio g
uo longe maiora referantur cuuisse nauigi¬
a sut senoꝵ ⁊ uł uitra ord̾iem fu̾uit. Scapte
tamen inaiorib libiuus crꝑioratorie sciã

Expanded text:
 Liburne remorum habent singulos ordines, paulo maiores binos; idonee mensure, ternos vel quaternos, interdum quinos sortiuntur remigio grdo atico prelio longe maiora referantur cucurrisse navigia, ut senorum etiam vel ultra ordinum fuerunt. Scaphe tamen maioribus lyburnis explorator
Abbreviated transcription (Latin):
tcenos pcies ꝑquadrum uto quadra genos
ur auiquagenos late sunt ꝓtentas autem
ip̃uũ tanta ẽfitut no solum muros. s t̃ tiures
iapideas altitudine suꝑent iiis plutes rocei
mecinnca arte sbiũgutur. Quaꝵ laplu uolu¬
bili magnitudo. tamampia molieatur. p̃sens
aut picuiũ tuutatis ẽ si. ad muũ fuit tus
auimota. pures .n. accepit stalas ⁊ diu̾so ge

Expanded text:
icenos pedes per quadrum interdum quadragenos vel quinquagenos latae sunt. Proceritas autem ipsarum tanta fit ut non solum muros sed etiam turres lapideas altitudine superent. His plures rotae mechanica arte subduntur, quarum lapsu volubili magnitudo tam ampla moveatur. Praesens autem periculum civitatis est si ad murum fuerit turris admota. Plures enim accipit scala
Abbreviated transcription (Latin):
io pauciora dicenta sunt. quia iam dudimi
pacnto mari. qum baibans nacionib agitur
cenestre certamen. Manticoꝵ gub̾natoꝵ qr
solleitia ẽ loca in quib nauigatur portusq
ognoscere ut infesta ꝓmientib. ni iacẽt or
secritas maior ẽ. quͣto mare alcior fuerit.

Expanded text:
ideo pauciora dicenda sunt, quia iam dudum pacato mari, cum barbaris nationibus agitur terrestre certamen. Nauticorum gubernatorumque solertia est, loca in quibus navigatur, portusque cognoscere, ut infesta, prominentibus vel latentibus securitas maior est, quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
nantib alus tardius incedentib int̾rumpant᷑
acies. Auc certe cenuentur. ꝯtiiuo .n. hostes int̾¬
porata puadant pponendi ergo sunt exitatissi¬
an campi doccora qui a lacriores rerardent ⁊
pigius incedentes accelare compelsant pret̾e.
nosse indemꝰ hostium aluetrornemitii ee
p̃cellant ⁊ ordinare q nob̾ utile ilł docetur ad¬
usum tractare quq ꝑdiem an ꝑ noctem it
cxpediat maoari quanca locoꝵ int̾u alla sint
ad que cupimꝰ ꝓperare. Ne estate aque renu¬
ria absit euutib ne hyeme difficiles aut̾ mẽ
occurrant paludes maiores q torrentes ⁊upe¬
dito itine aruuematur exceititus priustr ad
destmata ꝑuemat. de maiorib fluminbus

Expanded text:
nantibus, aliis tardius incedentibus, interrumpantur acies, aut certe tenuentur; continuo enim hostes interpolatam pervadunt. Preponendi ergo sunt exercitatissimi campi ductores, qui alacriores retardent et pigrius incedentes accelerare compellant. Preterea nosce debemus hostium consuetudinem et precellant et ordinare quod nobis utile, illis docetur adversum. Tractare quoque per diem an per noctem iter expediat inchoari: quanta locorum intervalla sint, ad que cupimus properare; ne estate aque penuria desit euntibus, ne hyeme difficiles aut invie occurrant paludes, maioresque torrentes et impedito itinere circumveniatur exercitus, priusquam ad destinata perveniat. DE MAIORIBUS FLUMINIBUS
Abbreviated transcription (Latin):
itia iactum celi fossam faciunt enmor
nut. ut erumpentib ex t̾iuitate possimt ob¬
destinata missiia siue pulpate ur lantee ueni¬
ca ui spicuia in sb̾ieccos uebemencius ca dunt
Sagute quoq artub misse ⁊ saxa manions
fiułdis sine fustibał dixecta qnͣto de decelsio¬
re les cxeunt tanto longus penetant. Da

Expanded text:
ultra iactum teli fossam faciunt, eamque unt, ut erumpentibus ex civitate possint obta missilia sive plumbate vel lancee, veruta vel spicula, in subiectos vehementius cadunt. Sagitte quoque arcubus misse et saxa manibus, fundis sive fundibulis directa, quanto de excelsiore loco exeu
Abbreviated transcription (Latin):
multuano oꝑe suspendũt saruicuta quaꝵ in¬
suꝑ infigunt. alia qr fomenta flammaꝵ.¬
timc Igne muso muno subico cormente Inup¬
cioni adictus p̾ꝑatur. ¶amim̾abilib cuit̾ de¬
clatur cremplis sepe ceibs adintuecõm lostes
qui puafant ciuitatem. E sine dubio eueĩt
si oppidam uiuror ac tunres reminerũt uł al¬
ciora ocuꝑauũt len. tunc .n. de fenestris ac
tectis om̃ir eccis. ac sceus Ittumpentes obru

Expanded text:
multuario opere suspendunt, sarmenta insuper iungunt aliaque fomenta flammatunc igne immisso, muro subito corrvente, irruptioni aditus preparatur. Innumerabilibus autem declaratur exemplis, sepe cesos ad interitionem hostes qui pervaserant civitatem. Quod sine dubio evenit, si oppidani muros ac turres retinuerint, vel altiora occupaverint loca; tunc enim de fenestris ac tectis, omnis etas ac sexus, irrumpentes obruit
Abbreviated transcription (Latin):
uentur more inrpenai quos obfidentes oppli¬
tant muris eoꝵ q inunicione ꝓtecti sagutie
siue fimdis. ux iisitib defensores om̃s de ꝓpũ¬
quaculis cuntatis exturbant. ut scar ascenden¬
di facilius p̃stetur occasio/ agger. iut̾ ex tera
bguisq extollitur ꝯ̃muũ. dequo tela iactant̾

Expanded text:
tur more carpenti; quos obsidentes applicant muris, eorumque munitione protecti sagittis sive fundis vel missibilibus defensores omnes de propugnaculis civitatis exturbant, ut scalis ascendendi facilior praestetur occasio. Agger autem ex terra lignisque extollitur contra murum, de quo tela iactantur
Abbreviated transcription (Latin):
ut nũqͣm possit elidi bac racione ꝑ ficitur int̾
fabricantur. Deinde terra que de fossis fuent
egesta int̾ illoc mittiitur nectib q deusatur.
Ita ut a nuno primus pies parte inferor. se¬
cundus longe nimor ducaturut de plano cimi¬
tatis ad similitudinem graduum qiͣ clion
molli usq ad ꝓpugnacula possit ascendi. qr
nc murus ullus p̃t. metib rumpi q̃m terra
confiruat ⁊ quonis caũ destructis lapidib
ea que int̾ꝑictes densata fu̾it ad mini ucem

Expanded text:
ut numquam possit elidi hac ratione perficitur. Intfabricantur. Deinde terra quae de fossis fuerit egesta inter illos mittitur vectibusque densatur, ita ut a muro primus paries pro rata inferior, secundus longe minor ducatur, ut de plano civitatis ad similitudinem graduum quasi clivo molli usque ad propugnacula possit ascendi, quia nec murus ullis potest arietibus rumpi quem terra confirmat et quovis casu destructis lapidibus ea quae inter parietes densata fuerat ad muri vicem
Abbreviated transcription (Latin):
Elignis lemorib machina colligatur
dior. xui. huiꝰ tectum numicione dupli ta¬
piuatis cratib q ꝯteritu. lata queq miie
sr puitur. nesaroꝵ teloꝵ q impetu penecrent᷑.
uio crudis ac recentib coriis. uł centorib op¬
itui. Iste cum pliues facce fu̾int frigntur nui
ordine. s quib obsidentes tuti ad e oneuda

Expanded text:
lignis levioribus machina colligatur, dibus sedecim. Huius tectum munitione duplici tabulatis cratibusque contexitur; latera quoque vimine saepiuntur ne saxorum telorumque impetu penetrentur; io, crudis ac recentibus coriis vel centonibus operitur. Istae, cum plures factae fuerint, iunguntur in ordinem, sub
Abbreviated transcription (Latin):
aludit. quo fio aciem nõ põt iumꝑere. Itẽ sei
oppõiturut turbata acies reparetur. Globus
autem dr̃ qui asua acie seꝑatus nago supuẽ¬
tu tamen ucnsat nimucos. O beuandum
quaꝵ ne sb̃tempore quo ⁊mitatur pugna
uelis ordines ꝯmutare aut de loris sus anqt
num̃os ad alia tñsferre. statim enm nascir
cumultus atq ofusio. ⁊ quos imipatos ꝯturbatos¬
q ĩuenit facilius hostis incumbit. ¶A cimeo
cecertitatissimos oromes uellatores. uictoria
cĩ ꝑ paucos ficii consueuit tm̃ c̃ ut cłcti adu¬

Expanded text:
li hostis aciem non potest rumpere. Item serra pponitur hostibus, ut turbata acies reparetur. Globus autem dicitur, qui a sua acie separatus, vago superventu tamen incursat inimicos. Observandum quoque, ne sub tempore quo committitur pugna, velis ordines commutare, aut de locis suis aliquos numeros ad alia transferre, statim enim nascitur tumultus atque confusio; et quos imparatos conturbatosque invenerit, facilius hostis incurrit. In cuneo exercitatissimos ordina bellatores victoria enim per paucos fieri consuevit t
Abbreviated transcription (Latin):
statim cansis crescit audacia ⁊ iam uso terore
tur. que necruratur incendit. coris uecilici
centonib quon uestitur. ħ manisecus actpit
des. aut certe caput ip̃ius nestitur fereo ⁊ appel¬
trotedat᷑ icum impetu uehementius fenat. te¬
tudo aut a similituonie uere testudis dr̃ qd

Expanded text:
clausis crescit audacia et iam non terrore, tur, que ne exuratur incendio, coriis vel ciliciis, centonibus quoque vestitur. Hec intrinsecus accipit des; aut certe caput ipsius vestitur ferro et appeltrocedat et cum impetu vehementius feriat. Testudo autem a similitudine vere testudinis dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ee mati sumptus ꝑ. auieos iuaꝙ panua desũ¬
ditiu qui acalore soł duranu insaiem. Qtd̃
a hostis. iomida ꝓlscat. nam ħ sepe accedit ba¬
renas quas catato nento mare suꝑfud̾it
sole siccitat᷑a inchomimꝰ mutatur. in salem.

Expanded text:
patula defunditur, qui a colore solis duratur in salem. Quod si hostis ab unda prohibeat nam hoc sepe accidit arenas, quas excitato vento mare superfudersole siccata, nihilominus mutantur in salem.
Abbreviated transcription (Latin):
tigatis mauiinũ tñsgͥssione dinisis in paui¬
dib cccuꝑati mingis monciũ laborantib
maimpis cxꝑansus atq scanis. in mansione
arum nissa sit copia. tũc iouensum psentes
scientes uidentes equa condicõne pugnrͣtur.
sus tuneum hostiu certis resistitur modis.
elmeus dr̃ muititudo peditum que cucca ẽ
acie. primo angustior. deinde lacior ꝓcedit
⁊ aduersanoꝵ ordines rumꝑit. cuua a ꝑli
pon̾itur qm̃ forficem uocant. Nam ex lecus¬
imus muitib in unũ ⁊fertis ordo comꝑoĩt

Expanded text:
num transgressione divisis, in paludibus occupatis, in iugis montium laborantibus, in campis expansis atque securis, in mansione arum nulla sit copia, tunc adversum presentes, scientes, videntes, equa conditione pugnatur; uditos. Adversum cuneum hostium certis resistitur modis. Cuneus dicitur multitudo peditum, que iuncta cum acie, primo angustior, deinde latior procedit et adversariorum ordines rumpit: quia tamen ponitur, quam forficem vocant. Nam ex lectissimis militibus in unum consertis ordo componit