comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cepta oratione eorum. Cȩsir. obsides imꝑit eosq ad certam diem ad duci uibet.
nisi ita fecerint se se bello ciuitatem ꝑsecuturum demostrat. his ad diem aci¬
ductis ut imperauerit arbitros inter ciuitates dat qui litem extiment penã¬
q constituant. Nis confec̾tis rebus conuentibusq ꝑactis ĩ citeriorem galiam re¬
uertitur atq inde ad exercitum proficiscitur. Eo cum uenisset cireuitis omĩb
ibernis singulari militum studio ĩ summa rerum omnium in opia cireiter sex¬
cents cus generis cuius supra demostrauimus nauesa longas . xxxiii. ĩuenit
ĩstructas neq multum abesse ab co quin paucis diebus deduci possint. Collau¬
datis militibus atq his qui negotio prefuerant quid fieri uelit ostendit aique
omnes adͥ portum Itium conuenire iubet quo ex portu cõmodissimum ĩ bri¬
taniam traiectum esse cognouerat circiter milia passium .xxx. transimissum

Expanded text:
cepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; cepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui negotio praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad portum Itium convenire iubet, quo ex portu commodissimum in Britanniam traiectum esse cognoverat, circiter milium passuum XXX transmissum
Abbreviated transcription (Latin):
Conerandi subciuctionesq paulo facit humiliores ꝗͣ quibus ĩ nostro mari uticõ¬
sueuimus. Atq ideo magis q̃ propter erebras commutationes estium minus
magnos ibi fluctus fieri cognouerat ad onera ad multitudinem iumentorum
transportandam paulo latiores ꝗͣ quibus ĩ reliquis utimur maribus. Has om̃s
actuanias imperat fieri quam ad rem multum humilitas adiuuat. Ea quȩ
sunt usu ad armandas naues ex hispania aportari iubet. Ip̃e conuentibus
galliȩ citerioris ꝑactis ĩ ylliricum proficiscitur. đ a pirustis finitimam ꝑtem
prouincie incursionibus uastari audebat. Co cum uenisset ciuitatibus mili¬
tes imperat. certumq in locum conuenire ubet. Qua re numptiata prũste¬
adeum legatos mitunt qui doceant nihil earum rerum publico factum con-¬
silio st seq paratos esse demostrant omnibus rationibus de muris satifacere. ꝑ¬

Expanded text:
onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uti cononerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uti consuevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locum convenire iubet. Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico factum consilio, seseque paratos esse demonstrant omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. Ac
Abbreviated transcription (Latin):
tes paludum: quo se reciperent non haberent quo superiori anno fuerint usi
omnes fere in potestatem labieni peruenerunt. atq liturius a Lutiuis Cocta
legati qui ĩ Menapioꝵ fines legiones duxerant omnibus eorum agris uasta¬
tis frumentis succisis edifitis incensis qͥ menapii se omnes in densissimas siluas ad¬
diderant se ad cȩsarem receperunt. Cȩsar in belgis omnes legiones constituit.
Eodue omnino ciuitates ex britania obsides mniserunt reliquȩ neglexerunt.
Nis rebus gestis ex luteris cesari dierum.x. a senatu supplicatio deereta est.¬
Omitio appio claudio consule discedens ab ibernis .c. in
italiam ut quot annis facere consueuerat legaitis imꝑat
quos legionibus prefecerat uti ꝗͣ plurimum possent ie¬
me naues ȩdificandas ueteresq reficiendas curarent. Ca¬
rum modum formamq demostrat ad celeritatem

Expanded text:
tes paludum quo se reciperent non haberent, quo perfugio superiore anno erant usi, tes paludum quo se reciperent non haberent, quo perfugio superiore anno erant usi, omnes fere in potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Caesaris dierum XX supplicatio omitio Ap. Claudio consulibus, discedens ab hibernis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresque reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem
Abbreviated transcription (Latin):
milites circiter. ccc̃. atq ĩ castra contenderent morini quos cęsar ĩ britaniã
proficiscens pacatos reliquerat spe predȩ ad ducti primo non ita magno suoꝵ
numero circunsteterunt. ac si se interfici nollent arma ponere iusserunt. Cum
ili orbe facto se se defenderent celeriter ad clamorem hominum circiter milia
.XI. conuenerunt. Qua re numptiata. C. omnem equitatum ex castris suis
auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium substinuerunt atq
amplius horis. iiii. fortissime pugnauerunt a paucis uuleribus acceptis compli¬
res ex his ceciderunt. Postea uero ꝗͣ equitatus noster ĩ conspectum uenit ho¬
stes abiectis armis terga uerterunt magnusq numerus eoꝵ est occisus. Cesar po¬
stero die Titum labienum legatum cum his legionibus quas ex britania re¬
duxerat in morinos qui rebellionem fecerant misit. qui cum propter siccita¬

Expanded text:
milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccita
Abbreviated transcription (Latin):
ter .xxx. quos comius atrebus de quo ante dictum est secum transportaue¬
rat. legiones in acie pro castris constituit. Commisso prelio dutius nostroꝵ
milicum impetum hostes ferre non pocuerunt ac tergi uerterunt. Q uostãto
spatio secuti quantum cursua uribus ficere potuerunt complires exbis
occiderunt. de inde omnibus longe lateq edifitis incensis se in castrare¬
ceperunt. Codem die legati ab hostibus missi ad cȩsarem de pace uenerunt.
tlis cȩsar numerum obsidum quem antt imꝑauerat duplicauit eosq ĩ continẽ¬
tem adduci uissit. & propinqua die equinoti infirinis nauibusiemis nauiga¬
tionem subeundam non extimabat. ip̃e ydoneam tempestatem nactus paulo
post mediam noctem naues soluit. quȩ omnes ĩcolumes ad continentem per¬
uenerunt. Sed ex his onerarie duȩ: eosdem quos reliquȩ portus capere nõ po¬
tuerunt. a paulo infra delatȩ sunt. Quibus ex nauibus cum essent expositi

Expanded text:
ter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaveter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi
Abbreviated transcription (Latin):
receperunt. Quo facto ad lacessendum: & ad commatendum prelium alienũ
esse tempus arbitratus. suos ẽ loco continuit & breui tempore intermisso le
giones in castra reduxit. Dum hȩc geruntur nostris omnibus occupatis qui
erant ĩ agris reliqui discesserunt. Secutȩ sunt continios complures dies tempe¬
states quȩ a nostros ĩ castris continerent a hostem a pugna prohiberent. In¬
terim barbari numptios ĩ omnes partes dimiserunt. paucitatemq nostrorum
militum suis predicauerunt & quanta predȩ faciendȩ atq inꝑpetuum sui sib¬
liberandi facultas daretur. si romanos castris expulissent demostrauerunt. his
rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusq coacta ad castra ut¬
nerunt. Cȩsar & sudem qͣ superioribus diebus acciderat fore uidebat &e sies¬
sent hostes pulsi celeritate periculum effugerent. tamen nactus equites crai¬

Expanded text:
receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est essedis pugne: primo ꝑ omnes ꝑtes ꝑequitant & tela conciunt atq
ip̃o terrore equoꝵ & strepitu rocaꝵ ordines plerunq ꝑturbant. & cum sem
ter equitum turmas in sinuauerint ex essedis desiliunt & pedibus preliantur.
Aurige interim paulatim ex prelio excedunt atq ita currus collocant ut
si ulli a multitudine hostium premantur expeditum ad suos receptum ha-¬
brant. Ita mobilitatem equitum stabilitatem peditum ĩ prelis prestant ac
tantum usu q̃otidiano & exercitatione efficiunt uti ĩ decliui ac precipitilo¬
co incitatos equos substinere & breui moderari ac flectere es ꝑ temonem ꝑ¬
currere & in iugo insistere & se in currus inde aptissime recipere consuerint.
Quibus rebus ꝑturbatis nostris nouitate pugnȩ tempore oportunissimo Cesar
auxilium tulit. Namq eius aduentu hostes constiterunt. nostri se ex cimore

Expanded text:
hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore
Abbreviated transcription (Latin):
in statione erant. Cȩsari nuntiauerunt puluerem maiorem ꝗͣ consuetum fo-¬
ret in ea ꝑte uideri quam in partem legio iter fecisset. Cȩsar id quod erat¬
suspicatus aliquid noui abarbaris initum consilii. cohortesquȩ in stationibus
erant secum ĩ eam ꝑtem proficisci. ex reliquis duas ĩstationem cohortes sub¬
cedere. reliquas armari a confestim se se subsequi iussit. Cum paulo lon¬
gius a castris processisset suos ab hostibus premi atq egre substinere a cõ¬
ftã legione ex omnibus ptibus tela cõici animaduerat tlam qđ ominbus¬
ex reliquis partibus demesso frumento parsuna erat reliqua suspicati ho¬
stes nostros huc esse uenturos noctu ĩ siluis delituerant. Tunc dispersos deposi¬
tis armis ĩmetendo occupatos subito adorti paucis interfedtis reliquos incer¬
tis ordinibus ꝑturbauerunt. simul equitatu atq essedis circũ dederant. Crenus

Expanded text:
in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferin statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus
Abbreviated transcription (Latin):
scedere: aut suos clam ex agris deducere cȩperunt. At cęsar a si non dum co-¬
rum consilium cognouerat tamen ex euentu nauium suarum & ex eo
qđ obsides dare ĩtermiserant: fore id quod accidit suspicabatur. Itaq ad om̃s
casus subsidia comꝑabat. Nam & frumentum ex agris qotidiẽ in castra cõ¬
ferebat & quȩ grauissime afflictȩ erantnaues earum materiã atq ere ad
reliquas reficiendas utebatur. & quȩ ad easreserant usui ex continenti com¬
portari iubebat. Itaq cum summo studio a militibus ad ministrarentur. xii.
nauibus amissis. reliquis ut nauigari cõmode posset effecit. Dum ea gerun-¬
tur legione una ex consuetudine frumentatum missa quȩ appeilabatur sep-¬
tima. neq ulla ad id tempus belli suspicatione interposita: cum pars hominũ ĩ¬
ex agris remanerent pars etiam ĩ castra uentitaret qui pro portis castrorum

Expanded text:
scedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eoscedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum
Abbreviated transcription (Latin):
exercitus perturbatio facta est. Neq enim naues erant alię quibus re¬
portari possent. & omnia deerant quȩ ad reficiendas naues erant usui & qđ
omnibus constabat iͥemare ĩgallia oportere. frumentumĩ his locis in yemẽ
prouisum nonerat. Quibus rebus cognicis principes britane qui post preliũ
ad: C. conuenerant inter se cõlo̾cuti cum equites & naues & frumentum ro-¬
manis deesse intelligerent & paucitatem militum ex castroꝵ exiguitate
cognoscerent quȩ hoc erant etiam angustiora qđ sine impedimentis legiones¬
.c. transportauerie optimum factum esse dixerunt rebellione facta frumẽto
cõmeatuq nostros prohibere: & rem in hiemem producere qđ his suꝑatis aut
reditu ĩterclusis neminem postea belli inferendi causa ĩbrittniam transi¬
turum confidebant. Itaq rursus coniuratione facta paulatim ex castris di¬

Expanded text:
exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reexercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris di
Abbreviated transcription (Latin):
nere posset. sed aliȩ unde eõdem erant profictȩ referrentur. ali̧ ad inferiorẽ
partem in sulȩ quȩ est propius solis occasum magno cum periculo deicerẽtũ
Quȩ tamen anchoris iactis cum fluctibus complerentur necessario aduersa nocte
⁊ altum prouectȩ continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna
plena qui dies maritimos estus maximos ĩ oeceano efficere consueuit nostris¬
q id erat ĩcognitum. Ita uno tempore & longtas naues quibus cesar exercitũ
transportandum curauerat: quasq ĩ arridumꝰ subduxerat extus compleue¬
rat R onerarias quȩ ad anchoras erant deligatȩ tempestas affuctabat neq
nostris nulla facultas aut auxiliandi aut administrandi dabatur. complurib
naubus fuctis reliquȩ cum essent funibus anchoris reliqusq armamentis it¬
amissis ad nauigandum inutiles magis id quod necesse erat accidere totius

Expanded text:
nere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem nere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius
Abbreviated transcription (Latin):
deferret comprehenderant atq ĩ uincula coniecerant. Tum prelio facto remi¬
ignorantiam ut ignosceretur petiuerunt. Cȩsar questus đ eum ultro ĩ cõ¬
tinentem legatis missis pacem a se petissent bellum sine causa intulissent
ignoscere imprudentiȩ dixit. obsides imperauit. Quorum illi partem dede¬
runt partem ex longin quioribus locis accersitam paucis diebus sẽ se datu¬
ros dixerunt. Interea suos remigrare ĩ agros iusserunt: principesq undiq
conuenire a se ciuitatesq suas cęsari commendare ceperunt. His rebus pa¬
ce confirmata post diem quartum quã est ĩ britania uentum : nauesxeu
de quibus supra demostratum est quȩ equites substulerant ex superiore
portu leui uento solutrunt quȩ cum appropinquarene britaniȩ & ex casts
uiderentur tanta tempestas subito cohorta est ut nulla earum cursum te¬

Expanded text:
deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remideferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remi propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum te
Abbreviated transcription (Latin):
riebantur plures. paucos cirtũ sistebant alii alatere aꝑto ĩ uniuersos telaco¬
niciebant. Qđ cum animaduertisset Cesar scafas longarum nauium. Item
speculatoria nauigia militibus compleri uissit & quos laborantescõspexenit¬
his subsidia submittebat. Nostri simul ĩ arrido constiterunt suis omnibus con-¬
sequutis ĩ hostes impetum fecerunt atq eos in fugam dederunt. neq longius
ꝑsequi potuerunt T equites cursum tenere atq insulam capere non potuerunt
hoc unum ad pristinam fortunam .c. defuit. Nostes prȩlio suꝑati simulatq
se ex fuga receperunt. statim ad cȩsarem legatos de pace miserunt obsi
desdaturos quȩq imperasset facturos esse polliciti sunt. Una cum his legatis
Comius a trebas uenit quem supra demostrauimus a cȩsare ĩ britaniam pre¬
missum. hunc illi egressum de naui cum ad cos oratoris modo.c. mãdata

Expanded text:
riebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerathis subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata
Abbreviated transcription (Latin):
decimȩ legionis aquilam ferebat contestatus deos ut ea res legiomi felicitẽ
eueniret. Desilite inquit milites nisi uultis aquilam hostibus prodere. Ego
certe meum.r.p. atq imperatori offitium prestitero. Hoc cum uoce mag
dixisset se ex naui prorecit, atq in hostes aquilam ferre cępit. Tum nostri
cohortati interse ne tantum dedecus ad mitteretur Uniuersi ex nauide¬
silierunt. Hositem ex proximis primis nauibus cum conspexissent subsecuti
hostibus appropinquarunt. pugnatum est ab utrisq acriter Nostri tamẽ
q neq ordines seruare neq firmiter insistere. neq signa subsequi poterant
atq alius alia ex naui quibuscũq signis occurrerant se aggregabat. magͦ¬
pere ꝑcurbabantur. hostes uero notis omnibus uadis ubi ex lit̾ore aliquos
singulares ex nauibus egredientes conspexerant incitatis equis impeditos ado¬

Expanded text:
qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos ado
Abbreviated transcription (Latin):
confistendum & cum hostibus erat pugnandum cum illi aut ex arido aut
paululum ĩ aquam progressi omnibus membris expediti nocissimis locis auda¬
cter tela conicerent. & equos ĩsuefactos incitarent. Quibus rebus nostri ꝑ¬
territi atq huius omnino generis pugnȩ impediti: non eadem alacritate
ac studio quo ĩ pedestribus uti preliis consueuerant utebantur. Quod ubi ce¬
sar animaduertit naues longas quarum & speties barbaris inusitatior &
motus ad usum expeditior erat paululum remoueri ab oneraris nauibus
& remis incitari & ad latus aꝑtum hostium constitui atq inde fundis. sagip.¬
tis tormentis hostes propelli acsubmoueri iussit. quȩ resmagno usui nostris
fuit. Ham & nauium figura & remoꝵ motu & inusitato genere tormen¬
torum permoti barbari constiterunt ac paululum modo pedem retulerunt:
At nostris militibus cunctantibus maxime propter altitudinem nauis ꝗ

Expanded text:
consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris,
Abbreviated transcription (Latin):
catis & quȩ ex Noluseno cognouisset. &i quę fieri uellet ostendit. monuitq
ut rei militaris esset ratio maxime ut maritimȩ respostularent ut ꝗͣ celerẽ
atq ĩstabilem motum haberent. ad nutum a ad tempus omnes res ab his
ministrarentur. His dimissis a uentum & extum uno tempore nactus secũ¬
dum. dato signo & sublatis ancoris circiter milia passium. U. ab eoloco pro¬
gressus ac plano litore naues consticuit. At barbari consilio romanoꝵ cognito
premisso equitatu & essedaris quo plerũq genere ĩ prelis uti consucuerunt.¬
reliquis copis sibsecuti nostros e nauibus egredi prohibebant. Erat obhas
causas summa difficultas q naues propter magnitudinem nisi in alto consti-¬
tui non poterant. militibus autem ignotis locis impeditis manibus magno &
graui onere armoꝵ oppressis simul & de naiubus exiliendum & ĩ fluctib

Expanded text:
catis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, catis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunreliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus
Abbreviated transcription (Latin):
pagos morinoꝵ a quibus legati ad eum non uenerant ducendum dedit pu-¬
blium sulpitium rufum. legatum cum eo prȩsidio qđ satis esse arbitrabat᷑
portum tenere iussit. His consticutis rebus nactus idoneam ad nauigancium
tempestatem t̾erta fere uigilia soluit equites ĩ ulteriorem portum progredi &
naues conscendere & se sequi uissic. A quibus cum paulo tardius esset admini¬
stratum ip̃e hora circiter diei quarta cum primis nauibus britãniam atti¬
git atq ibi in omnibus collibus expositis hostium copias armatas conspexit.
Cuius loci hȩc enit natura atq ita montibus angustis mare continebatur uti ex
locis superioribus in litustelum adigi posset. Hunc ad egrediendum ne quaꝗͣ
idoneum locum arbitratus dum reliquȩ naues eo conuenirent ad horam
nonam in ancoris expectauit. Interim legatis tribunisq militum exͦuo¬

Expanded text:
pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum deditpagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convo
Abbreviated transcription (Latin):
p.r. fecissent. seq ea quȩ imꝑasset facturos pollicentur. Hoc sibi cesar satis
oportune accidisse arbitratus. ꝗ neq post tergum hostem relinquere uole:¬
bat neq belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat. neq hastã¬
tarum rerum occupationes britãniȩ anteponendas iudicabat magnum his
numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos infidem recepit Nauibus
circiter octingentis. lXXX. onerariis coactis contractisq qđ satis esse ad duas
transportandas legiones ex istimabat q prȩterea nauium longarum habebat
questori legatis prefectisq distribuit. Huc accedebant. xxiii. onerariȩ naues
quȩ ex eoloco a milibus passuum .xiii.uento tenebantur. quo minus in eũ¬
dem portum uenire possent. has equitibus distribuit. Reliquum exercitũ
Quinto sicurio sabino. & lutio arunculeo cotte legatis ĩ menapios atq in eos

Expanded text:
opulo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis opulo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. Navibus circiter LXXX onerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos
Abbreviated transcription (Latin):
licitus hortatusq ut in ea sententia ꝑmanerent eosdomum remittit: & cũ
ipis una comium quem ip̃e a trebatibus suꝑatis regem ibi constituerat. cu¬
ius & urtutem & consilium probabat a quem sibi fidelem esse arbitraba-¬
cur cuiusq auctoritas ĩ his regionibus magni habebatur mittit. Huic im¬
perat quas possit adeat ciuitates. horteturq .p.r. fidem sequantur seq cele¬
riter eo uenturum numptiet. Uolusenus perspectis regionibus omnibus quã¬
tum & facultas dari potuit qui naui egredi ac sebarbaris committere nõ
auderet quinto die ad cȩsirem reuertitur queq ibi prospexiset renump-¬
tiat. Dum in his locis nauium parandarum causa. Cȩsarmoratur ex mag
parte mormnoꝵ ad eum legati uenerunt qui st de superioris tempors cõsilo
excusarent ꝙ homines barbari & nostre consuetudinis imperiti bellum

Expanded text:
licitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum licitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas possit adeat civitates horteturque ut populi Romani fidem sequantur seque celeriter eo venturum nuntiet. Volusenus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum p
Abbreviated transcription (Latin):
tudo neq quȩ aut quantȩ nationes incolerent. neq quem usum belli ha¬
berent. aut quibus institutis uterentur neq qui essent ad maiorum nauiũ
multitudinem ydonei portus reperire poterat. Ad hȩc cognostenda priusꝗͣ
periculum faceret idoneum esse arbitratus Caium Uolusenum cum naui
longa premittit. huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se ꝗ̃ primũ
reuertatur. Ip̃e cum omnibus copiss ĩ mormos proficiscitur: ꝗͣ inde eratbre¬
uissimus ĩ britaniam traiectus huc naues undiq ex finitimis regionibus
& quas superiore estate ad ueneticum bellum effecerat dassem iubet con¬
uenire: Interim consilio euis cognito & ꝑ mercatores ꝑ lato ad britãnos
a compluribus insulȩ ciuitatibus: ad eum legati ueniunt: qui polliceantur
obsides dare atq imperio .p.r. obtemperare. Quibus auditis liberaliter pol¬

Expanded text:
tudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli hatudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides dare atque imperio populi Romani obtemperare. Quibus auditis, liberaliter pol
Abbreviated transcription (Latin):
bus ommino.xuiii. transrenum consumptis satis & ad laudem & ad urilita¬
tom prosteum arbitratis se in galiãm recipit ponemq rescidit. Exigua
parte estatis relicta.c. & si ĩ his locis qđ omnis gallia ad septentrionem
uergit maturȩ sunt hiemes tamen ĩ britaniam proficisti contendit qõ
nibus fere gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia ĩtel¬
ligebat. Et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret tamen ma¬
gno sibi usui fore arbitrabatur si modo insulam adisset & genus hominũ
ꝑspexisset: loca. portusacditus cognouisset. quȩ fere omnia gallis erant ĩcogta.
Neq enim temere preter mercatores illo adit quisꝗͣ. neq his ip̃is quicquam
prȩter oram maritimam atq eas regiones quȩ sunt contra gallias notũ
est. itaq uocatis ad se undiq mercatoribus neq quanta esset insulȩ magni¬

Expanded text:
bus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitabus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magni
Abbreviated transcription (Latin):
ris atq usipetibus apud se habehant finbus suis excesserant suaq omnia ex¬
portauerant seq ĩ solitudinem atq siluas abdiderant. Cesar paucos dies ĩ eoꝵ
recepit acq his auxilium suum pollicitus si a Sueuis premerentur. hȩc ab
his cognouit. Sueuos posteaꝗͣ ꝑ exploratores pontem fieri comꝑissent more
suo consilio habito: numptios ÷̃ omnes partes missse uti de omnibus oppidis
emigrirent. Liberos uxores suaq omnia ĩ siluis deponerent. atq omnes qui
arma ferre possent unum ĩ locum conuenirent. Nt unc esse deletum medium
fere regionum earum quas sueui obtinerent. Hic romanoꝵ aduentum ex¬
pectareꝰ acq ibi decertare constituisse. Ꝙ ubi cȩsar comꝑit omnibus rebus
hisconstc̾tis qua   reꝵ causa traiducere exercitum constituerit ut germanis
metum imceret ut Sigambros ulcisceretur ut bios obsidcem liberaret die¬

Expanded text:
ris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus confectis, quarum rerum causa exercitum traducere constituerat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, die
Abbreviated transcription (Latin):
directa materia iniecta contex ebantur. ac longuriis cratibusq consternebantũ.
ac nihilo segnus sublice & ad instriorem partem flummis oblique agebantũ
quȩ pro ariete subiecte a cum omni opere coniuncte uim fluminis excipẽt.
& aliȩ item supra pontem mediocri spatio ut si arborum trunci siue naues
deiciendi operis essent a barbaris missȩ his defensoribus earum rerum uis
minueretur ne ponti nocerent. Diebus.x. quibus materia cepta erat compõ¬
tari omni opere ꝑfecto exercitus traducitur. Cesar ad utranq ꝑtem pontis
firmo presidio relicto in fines Sigambroꝵ contendit. Interim a complurib
ciuitaitibus ad eum legati ueniunt. Quibus pacem atq amicitiam petentib
liberaliter respondit obsidesq ad sededuci iubet. Sigambri ex eo tempore
quo pons institui ceptus est fuga comꝑata hortantibus his quos ex tenoche¬

Expanded text:
derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencte
Abbreviated transcription (Latin):
existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sex giupeda lia
paululum ab imo prȩacuta dimensa ad altitudinem fluminis interuallo pe¬
dum duorum inter se uingebat. Nȩc cum machinationibus ĩ missa ĩ flumẽ
defixerat fistucisq adegerat non sublice modo directe ad ꝑpendiculum sedꝓ
ne ac fastigiate ut secundum naturam fluminis procumberent. his item cõtra¬
ria duo ad eundem modum uncta interualo pedum quadnigenum ab
in feriore ꝑte contra um atq impetum fluminis conuersa statuebat. Nȩc utra¬
q in super bipedalibus trabibus ĩ missis quantum eorum tignoꝵ. iunctura di¬
stabat binis utrinq fibulis ab extrema ꝑre detinebantur: Quibus disclusis ac¬
q ĩ contrariam partem reiunctis tanta erat operis firmitudo atq ea rerum
natura ut quo maior uis aquȩ se incitauisset h artius alligata tenerentur ħ

Expanded text:
existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ret cur sui quicꝗͣ esse imperii aut potestatis transrenum postularet. Ubii aũt
qui uni ex transtenariis legtitos ad cȩsarem miserant amicitiam fecerant ob-¬
sides dederant magnoꝑe oribant ut sibi auxilium ferret ꝗͣ grauiter a Sue-¬
tus premerentur. uel si id facere occupationibus .p.r. prohiberetur exercitum
modo renum transportaret id sibi auxilium spemq reliqui temporis satis fu-¬
turum tantum esse nomen: atq oppinionem eius exercitus Arioiusto pulso &
hoc nocussimo prelio facto etiam adultimas germanoꝵ nationes uti oppino
tandum exercitum pollicebantur. Cȩsar his de causis quas commemoraui re¬
num transire decreuerat sed nauibus transire neq satistutum esse arbitraba
faciendi pontis proponebatur propter latitudinem rapiditatem altitudinemq
fluminis tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitũ

Expanded text:
ret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, ret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter ab Suebis premerentur; vel, si id facere occupationibus rei publicae prohiberetur, exercitum modo Rhenum transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum nationes, uti opiniotandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque satis tutum esse arbitrabatfaciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
stris retmierat disetdenrdi porestatom facit. Ili supplcia craciatis q galbrũ
ueriti quorum a grosuexauerant remanere se apud eum uelle dixerunt.
His cȩsar libertatem concessit. Germanico bello confecto multisde causis cȩsar
statuit sibi renum esse transeundum. quarum illa fuit iustissima q cũ uideret.
germanos tam facile impelli ut ĩgalliam uenirent suis quoq rebus eos timere
Iccessit etiam qͣ illa parsequitatus Usipetum & tenocheroꝵ quam supra me¬
mortiui prȩdandi frumentandiq causa mosam transisse neq prelio ĩterfuisse
post fugam suorum se transrenum ĩ fines sigambrorum receperant seq cũ
his conunxerant. Ad quoscum cȩsar numptios misiset qui postularent eos qui
sibi galliȩq bellum ĩ tulissent sibi dederent. Responderunt. p.r. imperium
renum finire. Si se inuito germanos ĩ galliam transire non equum existima¬

Expanded text:
stris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum stris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere m transire. Accessit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi dederent, responderunt: populi Romani imperium Rhenum finire; si se invito Germanos in Galliam transire non aequum existima
Abbreviated transcription (Latin):
incitati in castra rrrupunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerint pa¬
ulisper nostris restiterunt atq inter carros ĩpedimentaq prelium cõmiserũt
at reliqua multitudo pueroꝵ mulierumq inam cum omnibus sius domo
ex cesserant renumq transerant passim fugere cepit. Ad quos consectandos
cesar equitatum misit. germani post tergumꝰ clamore audito cum suosinter¬
fici uiderent armis abiectis signisq militaribus relictis se ẽ castris eiecerunt. E
cum ad confluentem mosȩ & reni ꝑuenissent reliqua fuga desꝑata magno
numero intetfecto reliqui se in flumen precipitauerunt atq ibi timore lassi¬
tudine a ui fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes in colimes
paucis uumeratis extanti belti timore cum hostium numerus capitum quachrĩ¬
gentoꝵ .xxx. milium fuisset se in castra receperunt. Cesar bis quos in ca¬

Expanded text:
incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paincitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in ca