comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quis tutor non sit  ¶Dem¬
Iptus. ab hostibr. s⁊ missus ade
cos q̃i legatus aut eciam sicuc¬
obses receptus ab eis aut trins¬
fugit. qr suns non efficitur.i
tutor manet. S int̾im a p̾sgoi¬

Expanded text:
quis tutor non sit captus ab hostibus, sed missus ad eos quasi legatus, aut etiam receptus ab eis, aut transfugerit, quia servus non efficitur, tutor manet, sed interim a praesidi
Abbreviated transcription (Latin):
puenunt. põt dici legita ab core
rit. nec huic ccͣrium est ut ro qd̃
cum exħroato pr̃ legatum ded̾it
nichomagis substitutus legatus
obligabitur. q eo cãu non ħ̾rdita¬
tis p̃r portio. s legatum at eum
puc̾it. dicet aliquis quid ergosi
pinterpositam ꝑsonam atauta ĩ¬
pub̾es decesẜint. sic quoz estiman¬
ous erit substitutus legita deb̾e.
oatus filius exsubstitutione frat̾
suo hr̃s existat. an alio modo uel
ex co apparet qd̃ alias ab co legare
pr̃i potuit. alias non potuit. ¶E
igitur rõm congruum. nc plus
iuris circa psonam substituti tes¬
tator hãt quam hũat in co cui eũ
substicũat. ¶Cohrs pupillo da¬
tus si pro prote sua legata hĩta le
tus exhaustus ẽẽt. ex integro le¬
gis. fal. rõ poneroi eritut contri¬
butis legitis que ab ip̃o ⁊ que a pu¬
pilo daca fu̾at. ut ꝑs quarta bõrũ
apird cum remancat. lz .n. pupil¬

Expanded text:
ueniant, potest dici legata ab eo rerit. nec huic contrarium est, quod, cum exheredato pater legatum dederit, nihilo magis substitutus legatis obligabiturtis paternae portio, sed legatum ad eum peruenit. dicet aliquis: quid ergo, si per interpositam personam atque ita impubes decesserit? sic quoque existimandus erit substitutus legata debere?exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio modo, uel ex eo apparet, quod alias ab eo legare pater potuit, alias non potuit. est igitur rationi congruens, ne plus iuris circa personam substituti testator habeat, quam habuerat in eo, cui eum substituebat.Coheres pupillo datus si pro parte sua legata, habita ltis exhaustus esset, ex integro legis Falcidiae ratio ponenda erit, ut contributis legatis, quae ab ipso et quae a pupillo data fuerant, pars quarta bonorum apud eum remaneat. l
Abbreviated transcription (Latin):
dari uolo sicuti est ad alteram ꝑ¬
tem itaut die mortis funit que¬
sicum est an exu̾bis suprasc̾o¬
tis agge̾s et prelegata iam in¬
posita pataq ut imitte̾ntur e¬
dificio. Item instrum̃tum iuba¬
num et rusticum cum manci¬
pus que fundi causa erunt ad
legatarium ꝑtincant. Rendi pos¬
sunt ħ u̾ba sicut est ad instruc¬
tum referri. fundum legaui ĩ
ħ u̾ba sempronio fr̃i mco ħ am¬
puus fundos meos ita ut ĩstru¬
cti sunt cassianum noĩarium
cum sius salictis et silius que¬
situm est cum silire et salieta ñ
ĩfundis supͣscriptis s ĩ adicctis
agellis et quos simul testator
comparut nec sine hus flrdi
col possint an legato cedant.

Expanded text:
dari uolo sic ut est, et alteram partem ita, ut in diem mortis fuerit': quaesitum est, an ex uerbis supra scriptis aggeres et praela iam posita parataque, ut immitt‹a›ntur aedificio, item instrumentum urbanum et rusticum cum mancipiis, quae fundi causa erant, ad legatarios pertineant. respouerba 'sic ut est' ad instructum referri. Fundos legauit in haec uerba: 'Sempronio fratri meo hoc amplius fundos meos ita, ut instructi sunt, Cassianum Nonianum cum suis salictis et siluis'. quaesitum est, cum siluae et salicta non in fundis supra scriptis, sed in adiectis agellis et quos simul testator comparauit nec sine his fundi coli possint, an legato cederent.
Abbreviated transcription (Latin):
ocb .c. ex ducentis que pupillꝰ
deb̾at .c. que ip̃e oare uissus estĩ¬
q ex utraq quantitate qͣrta ded¬
ucta hẽbit quinginti ĩpsona u̾o
si ci lex fal. non interucit cum ad
eum ex ħrditate pupilli ducen¬
ta ptincint ⁊ debãt legator noĩe
c. ex oucentis que pupillo relic¬
ta sunt ꝙ si pupillus soluat legi¬
ta debiit curare tutores pupili
ue caueant legataru. ¶Quedaz
legata ouusionem non recipiũt
ut ecce legatum uic ⁊ itin̾is actus
ad nullũ eĩ cares proꝑte pocest
ꝑtinc. s ⁊ si opus ĩmunicipibus
hrs facẽ iussus est ĩ diuidum ui¬
balncum aut ullum teatrũ aut
stadium fecisse intelligitur qui
ci ꝓpriam formã que ex cõsũma¬
tione contingit non deoit quo¬
rum õium legator noĩc et si płe̾ᷤ

Expanded text:
centum ex ducentis quae pupillus debebat, centum quae ipse dare iussus est: itaque ex utraque quantitate quarta deducta habebit quinquaginta. in persona vero Seii lex Falcidia non intervenit, cum ad eum ex hereditate pupilli ducenta pertineant et debeat legatorum nomine centum ex ducentis, quae a pupillo relicta sunt. quod si pupillus solvat legta, debent curare tutores pupilli, ut caueant legatarii.Quaedam legata diuisionem non recipiunt, ut ecce legatum uiae itineris actusue: ad nullum enim ea res pro parte potest pertinere. sed et si opus municipibus heres facere iussus est, individuum vibalineum aut ullum theatrum aut stadium fecisse intellegitur, qui ei propriam formam, quae ex consummatione contingit, non dederit: quorum omnium legatorum nomine, etsi p
Abbreviated transcription (Latin):
Iceterarum rͣr. ħrdes istituent
mules ueluti alium urbanor
pͥdiorum alium rusticorum
alium ceterrum rerum ualed̾
istitutio. pinoe. q hetur atq si

Expanded text:
certarum rerum heredes instituerit miles, ueluti alium urbanorum praediorum, alium rusticorum, alium ceterarum rerum, ualebit institutio perindeque habebitur, atque si
Abbreviated transcription (Latin):
siss quasi duorima. homi¬
num ouas sirditates ĩtelligi
ut eciam ĩ es alienum ꝙ in ci¬
stris ccͣtum ẽet solus is tenea¬
tur qui castrensium rerum he¬
res institutus ex eẽt ex̾ castͣ
contracto sere alienosis solus
ẜroi uel illi ip̃o uire deatur ꝙ̃
peuendum ẽẽ aut defendere
totam hrditatem aut totam
creditoribus solu̾e. ¶Si co¬
deinde ex hrdem sc̾pẜit ita dad¬
empta uidetur ħrditas cum
i paginaoꝵ testõ sola hr̃ditaᷤ
ex hrdationc xdimi ñ possit

Expanded text:
 quasi duorum hominum duas hereditates intellegi, ut etiam in aes alienum, quod in castris contractum esset, solus is teneatur, qui castrensium rerum heres institutus esset, extra castra contracto aere alieno is solus heredi uel illi ipso iure debeatur. pellendum esse aut defendere totam hereditatem aut totam creditoribus soluere.Si eodeinde exheredem scripserit, adempta uidetur hereditas, cum in paganorum testamento sola hereditas exheredatione adimi non possit
Abbreviated transcription (Latin):
ums uus utiq õibus dĩns
pͥsticuemus. ¶ Nit pretorsi
tempus ro telibaroum pe¬
tet dabo cum dicit tempus
us adiecit diem sinc dubio
ostendit ec ĩius dicentis po

Expanded text:
us sit, utique omnibus dominis praestituemus.Ait praetor: 'si tempus ad deliberandum petet, dabo'.Cum dicit tempus nec adicit diem, sine dubio ostendit esse in ius dicentis po
Abbreviated transcription (Latin):
tat uł ꝑ nuncium fĩ posse
us ꝑ epistolã. ¶ Sed utrum
gn̾aliter quecumq sibi ħroi¬
tas fuit dclata an spectaliteR
⁊ magis placet ut gaius cas¬
suis scribit sp̾aliter debe mã¬
darc. Sz an nominatĩ de iu
si rumor fuit lucium .t. dece¬
scisse pot̾it ei mandare. ut si
scripsit eum adeat. aut si cla¬
use adhuc tabule sint. ⁊ sic ĩ

Expanded text:
er internuntium fieri posse uel per epistulam.Sed utrum generaliter 'quaecumque tibi hereditas fuerit delata', an specialiter? et magis placet, ut Gaius Cassius scribit, specialiter debere mandare.An nominatim de uiui si rumor fuit Lucium Titium decessisse, poterit ei mandare, ut, si scripsit eum, adeat: aut si clusae adhuc tabulae sunt et sit i
Abbreviated transcription (Latin):
ullam petitonem suꝑ fuͣturam.
Sructus er fundo pure legato post
aditam brditatem a legatano p¬
ceptos ad ipm ꝑtine colomi gũt
cuhrde eycõducto h̾re accõmͣ.

Expanded text:
 petitionem superfuturam. Fructus ex fundo pure legato post aditam hereditatem a legatario perceptos ad ipsum pertinere, colonum autem cum herede ex conducto habere actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
Uia que nepocem sub conocõne
emancipatiõnis ꝓ ꝑtem. hrdem
institu̾at ec ita postea codicillis
scͥpsit. ħ amplius nepoti meo
quamqͣ hr̃dem eum ĩstitin le¬
go pͥdia illa condcõm emancip¬
atõis repetitam uideri placet.
quamuis auia nullam ĩ lega¬
tis ut hr̃litatem substitutiõe
feciss. nam et cum ẜuus pure
quro lib̾ ħrs aut sub condcõe¬
scͥptus est. si ħrs non extit̾itle¬
gatum accipe uissus est ĩ lega¬
co repetitam uidi ub̾tatem di¬
uus pius Rpsit. ¶bcrana
cautio locum nonh si ꝑ alia
conocom accõ legiti differri pͥ¬
cuniam erocm mulieri ticius
restitue rogatus est si mulier
nupẜit die legati cedente fioi¬
te fiue cutores dedit eosq si ma¬
ter eiꝰ ĩpub̾c filia constituta in¬
ta decessiss ad rem ge̾noam ac¬
ccõe iussit cum uxori mandat᷑
c̃et ut moriens filie cõmunde¬
cies .u. restitũct non sub condi¬
ctione tucores uidebuntur da¬
ti. nec si quro aliud interca pu¬
ella quesiiss cius administrati

Expanded text:
nepotem sub condicione emancipationis pro parte heredem instituerat, ita postea codicillis scribsit: 'hoc amplius nepoti meo, quam quod eum heredem institui, lego praedia illa'. condicionem emancipationis repetitam uideri placet, quamuis auia nullam in legatis, ut in hereditate, substitutionem fecisset. nam et cum seruus pure quidem liber, heres autem sub conds non exstiterit, legatum accipere iussus est, in legato repetitam uideri libertatem diuus Pius rescribsit. Muciana cautio locum non habet, si per aliam condicionem actio legati differri pocuniam eidem mulieri Titius restituere rogatus est. si nubserit mulier die legati cedente, fideitae filiae tutores dedit eosque, si mater eius, impubere filia constituta, uita decessisset, ad rem gerendam acc‹e›dere iussit, cum uxori mandatum esset, ut moriens filiae communi decies restitueret. non sub condicione tutores uidebuntur dati nec, si quid aliud interea puella quaesisset, eius administrati
Abbreviated transcription (Latin):
hn codicilli adueorem et fili¬
am. itaq rogo quicquid aut
ego reliq̃o aut uos ip̃e hatis.
comune uobis sit. ꝙ si nõ ego
rogarem nos pro nr̃a pictate
fic̾ctis filia intestati p̾ris bo¬
norum possõnem accepit q̃¬
sicum est in auqua ps hrdi

Expanded text:
hi codicilli ad uxorem et filiam. itaque rogo, quid quid aut ego reliquero aut uos ipsae habeatis, commune uobis sit: quod si non ego rogarem, uos pro uestra pietate faceretis'. filia intestati patris bonorum possessionem accepit: quaesitum est, an aliqua pars heredi
Abbreviated transcription (Latin):
si ab annis. u̾o.xxx. tot annorum
cõputationem in ire quot xoãnũ
scxagesimum. ocẽe uroentur nũꝙͣ
ergo amplius quam .xxx. annor
computatio mittitur. sic oeniq⁊
sic rei publice usuffructus legitur
suic simplicit᷑ suic ad ludos. rxxã

Expanded text:
 ab annis uero triginta tot annorum computationem inire, quot ad annum sexagesimum deesse uidentur. numquam ergo amplius quam triginta annorum computatio initur. sic denique et si rei publicae usus fructus legetur, siue simplici
Abbreviated transcription (Latin):
auũcłi magni mat̾tere mag¬
fr̃is pruelis consobrim cosob̾¬
ne amittim amittine nepos i¬
neptis. proprũ ꝓamitte pro a¬
uunculi promãterte fili: ¶Itẽ

Expanded text:
auunculi magni materterae magris patruelis, consobrini consobrinae, amitini amitinae nepos neptis: propatrui proamitae, proauunculi promaterterae filius fi
Abbreviated transcription (Latin):
ctorum. S et salui uiliam ami¬
ci nr̃i clarissimi uiri hanc sm̃ar
fiisse. itemq quesitum est si

Expanded text:
ctorum, sed et Salui Iuliani amici nostri clarissimi uiri hanc sententiam fuisse'.Item quaesitum est, si
Abbreviated transcription (Latin):
uincło suo resoluit ⁊ ĩħ solũ
redit iure post limnii ut ñ
it̾m eiꝰ seruus fiat cuius erit
antequam capetur ħ enimsa¬
tis ĩpium est. s ut pristino do¬
mino suam extimationem
oĩmodo offerat us mancit ci
obligatus donec p̾cium solu¬
at. quod lib̾tatis fauore ĩtro¬
ductum est. ¶Si quis hac le¬
ge emptus sit ut intra certũ
diem manumittatur et cum
ub̾cate ħrs institutꝰ sit an ci
succiurendum sit ut se absti¬
neat uidcamus magisq est
ut donee dies non extitit poꝰ¬
sit ei ncͣcius ħrs effici et nõ
possit se se abstinere. Sui añt
dies preteritus fuerit tunc
non nec̃cius. s uoluntarius
s̾rs efficitur et potest se absti¬
nere  Sedm exemplũ cius
cui fidicom missaria lib̾tas sb̃
condcone de bei̾tur. ¶Si quiᷤ
deo̾it nũmos dño ut manu

Expanded text:
uinculo suo resoluit. et in hoc solum redit iure postliminii, ut non iterum seruus eius fiat, cuius erat antequam caperetur hoc enim satis impium est, sed ut pristino domino suam aestimationem omnimodo offerat uel maneat ei obligatus, donec pretium soluat: quod libertatis fauore introductum est. Si quis hac lege emptus sit, ut intra certum diem manumittatur, et cum libertate heres institutus sit, an ei succurrendum sit, ut se abstineat, uideamus. magisque est, ut, donec dies non exstiterit, possit ei necessarius heres effici et non possit sese abstinere: sin autem dies praeteritus fuerit, tunc non necessarius, sed uoluntarius heres efficitur et potest se abstinere secundum exemplum eius, cui fideicommissaria libertas sub condicione debebatur. Si quis dederit nu
Abbreviated transcription (Latin):
 a oe h̾rde michi legatum sit
sub corrocõne tuq postquam
adieris hroitatem sacisdeois
legatorum et post mortem
tuam añ aditam hr̃ditatem
sabinus ait frociussores mͥ
tener. qr om̃imodo dari op

Expanded text:
 a te herede legatum mihi sit sub condicione tuque, postquam adieris hereditatem, satisdederis legatorum et post mortem tuam ante aditam tuam hereditatem Sabinus ait fideiussores mihi teneri, quia omnimodo d
Abbreviated transcription (Latin):
uin queritur instipuione quida¬
tum sit ambiguitis cc stipulat¬
parcat de quo manumittendo te¬
stator sensit nulli eorum fcoeicõ
cum c̃e quem testator legare ius¬
siss quod si no apparcat primu¬

Expanded text:
Cum quaeritur in stipulatione, quid acti sit, ambiguitas contra stipulatpareat, de quo manumittendo testator sensit, nulli eorum fideicommesse, quem testator legare sensisset. quod si non appareret, primu
Abbreviated transcription (Latin):
stichi uel hõies uel cartagini cũ
sint due cirtagines semp idubi¬
is ro agenoum est ut ꝙ tutissimo
loco res sit bona froc ccͣta nisi cum
apte concra leges scriptũc. ¶Abol
cum explorari non possit uter pri¬
or extinctus sic hummitus estc̃¬
Imulier cum filio impube nauf¬
giopit priorem filium uetatum
esse intelligitur. ¶ꝑArcelius.
ppera scriptum est benigne interpͥ
gitatum credendum est. ¶ Elsus¬

Expanded text:
Stichi, uel hominem, uel Carthagini, cum sint duae Carthagines.Semper in dubiis id agendum est, ut quam tutissimo loco res sit bona fide contracta, nisi cum aperte contra leges scriptum est. 22 cum explorari non possit, uter prior exstinctus sit, humanius est crmulier cum filio impubere naufragio periit, priorem filium necatum esse intellegitur. Marcellus liperperam scriptum est, benigne interpregitatum, credendum est. Celsus
Abbreviated transcription (Latin):
translitum uidctur. s siiam mor¬
tuo eo cui legatum erat dampns
casoem res transtulit sempronio
debetur. ¶Si quid ticio legauerit
sic ticio dato. auit si ticius ante de¬
cessit quam accipiat sempronio
promo et hrdi titii. si quidem mo¬
ra cicio ab ħrde fẽi est. ro hrdes eio
legati ex actio transmictitur sem¬
promo repeliendo. sin aũt nuila
mora intercesẜit tunc sempromꝰ
legatum accipit ⁊ non ticu ħroeᷤ
si si añ diem legati cedentem de¬
cessiss ticius soli sempromo debe¬
cur legitum. ioem dicendum ẽ
et fidĩcõmissaria ẜrditate puero
dica aut si ante restitutam occes¬
siss m̾ri cius relicta ut si pueri
ante diem legiti cedentem deces¬
siss mĩri debeatur. sipostea ad pu

Expanded text:
atum uidetur. sed et si iam mortuo eo, cui legatum erat, easdem res transtulerit, Sempronio debetur. Si quis Titio legauerit sic: 'Titio dato aut, si Titius ante decesserit quam accipiat, Sempronio pronio et heredi Titii. sed si quidem mora Titio ab herede facta est, ad heredes eius legati exactio transmittitur Sempronio repellendo: sin autem nulla mora intercesserit, tunc Sempronius legatum accipit, et non Titii heredes. sed si ante diem legati cedentem decesserit Titius, soli Sempronio debetur legatum. Idem dicendum est et fideicommissa hereditate puero data aut, si ante restitutam decessisset, matri eius relicta: ut, si puer ante diem legati cedentem decessisset, matri debeatur, si postea, ad pu
Abbreviated transcription (Latin):
quod cum seruis qui remanc¬
runt in ħ̾roitate credio̾it. ⁊ĩ rẽ
dñi u̾sum c̾et desisse in reliquis
cẽ. ¶ Tict que duos cutores ha¬
buerit iti cauit rõnem tutele
mee quam egit plublius me¬
nus cum lucio ticio reposci ab
co uolo quiretur an siqua pecu¬
na apiro eum ex tutela remã¬
sit peti ab eo possit .R. nichil pro¬
poni cur non pecuna que pup¬
ille et ẽet et apiro tucorem remi

Expanded text:
quod conservis, qui remanent in hereditate, crediderit et in rem domini versum esset, desisse in reliquis esse. Titia, quae duos tutores habuerat, ita cavit: "rationem tutelae meae, quam egit Publius Maevius cum Lucio Titio, reposci ab eo nolo": quaeritur, an, si qua pecunia apud eum ex tutela remansit, peti ab eo possit. respondit nihil proponi, cur pecunia, quae pupillae esset et apud tutorem re
Abbreviated transcription (Latin):
ui actu legato iter adi¬
mit nichil adiunt q ñ¬
quam actus sine itinc
cu s et fructus adimi põcut ꝓ
prictas relinquatur.⁊tem ꝑs fũ¬
di legati adimi potest. ULp̃.¬

Expanded text:
ui actu legato iter adimat, nihil adimit, quia numquam actus sine itinertur. Sed et fructus adimi potest, ut proprietas relinquatur. Item pars fundi legati adimi potest. Vlp
Abbreviated transcription (Latin):
tram fecit qui ne opas suas ut
cum bestiis pugnate locauit.¬
ne quis eorum opas dñis aui¬
iro ue quicquam lib̾tatis ca pa¬

Expanded text:
ram fecerit quiue operas suas ut cum bestiis pugnaret locaune quis eorum operas doni muiudue quicquam libertatis caus
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾cus prono ope que iam ceoe¬
cepint pcunt. s si lib̃ta qr opas
promisit ad eam oignitatem¬
pueniat ut inconueniens sit
p̾rare prono opas ip̃o iure hce¬

Expanded text:
libertus, patrono operae, quae iam cedeperunt, pereunt. sed si liberta, quae promisit, ad eam dignitateeniat, ut inconueniens sit tare patrono operas, ipso iure hae
Abbreviated transcription (Latin):
uł sub hac ip̃a condcõne si ĩtesti¬
tus mortuus eric fioeicomissi
oeticio que ex aueno iuditio de¬
cendit non ẽ pemyti. ¶ Que
autem suspectum tutorem no
fci diuidicire et estimare iuri

Expanded text:
si intestatus mortuus erit', fideicommissi petitio, quae ex alieno iudicio descendit, non est perempta.Quae autem suspectum tutorem nonfacta diiudicare et aestimare ui
Abbreviated transcription (Latin):
codicils datos filus ĩpubibus
non postulanit. oecto cofirma¬
risin autem yooncis datis tu¬
toribr pubus unus corumul
decessit ui tempaem excuia

Expanded text:
condicillis datos filiis impuberibus non postulauit decreto confirmari.Sin autem idoneis datis tutoribus pluribus unus eorum uel decessit uel temporalem ex
Abbreviated transcription (Latin):
On ficile autem ꝙ ad n̾rm ius at¬
tinet cum de naturali cognaciõe
queritur septimum gradum q̾s
tam consistẽ non patitur. cogna
ab co dici putintur ꝙ qd̃ una
una cõmuniter ue natiuł ab co¬
dem orci progeniti ue sint. ¶Co
et naturali ⁊ ciuili copulatrur co¬
gnacio. et quid̃ naturał. ꝑ se co
gmͣtio sinc ciuili cognatione ĩ¬
telligitu que ꝑ feminas descẽ
stit p̃ adopcionemꝰ utror u̾o cõ¬
sistit cognatio cum iustis nupcus
contractis copulatir. si natura¬
lis quro cognatio hoc ip̃o nom̃ie
applłatur. cuł aũt cognatio li¬
cet ip̃a quoz ꝑ se plenissime roc

Expanded text:
on facile autem, quod ad nostrum ius attinet, cum de naturali cognatione quaeritur, septimum gradum quis tam consistere non patitur. Cognati ab eo dici putantur, quod quasi una communiterue nati uel ab eodem orti progenitiue sint. Cognet naturali et ciuili copulatur cogn‹a›tio. et quidem naturalis cognatio per se sine ciuili cognatione intellegitur quae per feminas descendstit per adoptionem. utroque iure consistit cognatio, cum iustis nuptiis contractis copulatur. sed naturalis quidem cognatio hoc ipso nomine appellatur: ciuilis autem cognatio licet ipsa quoque per se plenissime hoc
Abbreviated transcription (Latin):
utor sũ curator nomina pi
que iuste putat non eẽ ydonca
ipriore tutore uł curatore susci¬
nis inducit pp̃ officium et pso¬
namagentis tutoris non difft
nam diuisio tutele que xon iur
s iuidcõnis est ecum modum
aministrõnis facit. et int̾ ip̃os
sibꝰ prout git insingulas res p̃
tempora uelut ex pluribus cat

Expanded text:
utor siue curator nomina, quae iuste putat non esse idonea, a priore tutore uel curatore susciionis inducit, propter officium et personam agentis tutoris non differtur: nam diuisio tutelae, quae non iuris, sed iurisdictionis est, modum administrationi facit et inter ipsos s, prout gerit, in singulas res per tempora uelut ex pluribus caus
Abbreviated transcription (Latin):
ciss et in eo cõmp̃hndiss
frõi ħrois cõmitt̾e ut prio¬
res tabiue ualent oĩmodo
prius test̾m ruptum c̃ quoͥ
rupto põt queri an uire co¬
dicillorum rouałe deb̾et ⁊
cum ħ u̾ba fu̾nt froicom¬
missi et sine du biamiusa
que ulis scripca sunt ĩ cau¬
sa froicõmissi erunt. non
solum iegata et froĩcõmis¬
sa s ⁊ lib̾tates et ħrois ĩst̾o.¬

Expanded text:
cisset et in eo comprehendisset fidei heredis committere, ut priores tabulae ualerent, omnimodo prius testamentum ruptum est: quo rupto potest quaeri, an uice codicillorum id ualere deberet. et cum haec uerba sint fideicommissi, et sine dubio uniuersa, quae illic scripta sunt, in causa fideicommiss‹i› erunt, non solum legata et fideicommissa, sed et libertates et heredis inst
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutem petisse non is i¬
octur qui ci qui in possom crat
oẜuitutis petentise in lib̾tatem
contra dixit.um is qui exliber¬
tate petit in ẜuitutem. S et siqͥ̾
non totum suũ. S ꝓ pte. uł u¬
sumfructum in eo suum dicat
ui quid aliro hr̃e non potest.
in co nisi ẜuus sit. an replłãtur
nuit mox cognita u̾itate passu
in ubtate morari non deb ci ob¬
c̃e maxime si hĩue instanciã er¬
ranoi. ¶Detisse inẜuitutem ñ
moctur qui ante litem contesta
destitiss. et si post litem conges

Expanded text:
seruitutem petisse non is uidetur, qui ei, qui in possessione erat seruitutis, petenti se in libertatem contradixit, uerum is, qui ex libertate petit in seruitutem. Sed et si quis non totum suum, sed pro parte uel usum fructum in eo suum dicat uel quid aliud, quod habere non potest in eo, nisi seruus sit, an repellatur nuerit, mox cognita ueritate passus sit in libertate morari, non debet ei obesse, maxime si habuit iustam causam errandi. Petisse in seruitutem non uidetur, qui ante litem contestatam destitit: sed et si
Abbreviated transcription (Latin):
ancat. ¶Emancipatus filius
controusam facit ĩpubi qui
sefilum ipotestate p̃ris fins¬
sc oicit. quero si bona su ci cm̃¬
cipatus confr̃e debrat. ¶ pant
notat puto ei confẽnoum c̃c̃
exacta cantionent: uictus sic̃
h̾eoitatem ita et que collata sũt
debent hus solum qui ĩpotesti¬
te pris fu̾int ħ quemaomod̾
expeoni oporteat. quen solet
nam sibona apre relicta et emã¬
cipatorum in meoium cõfe¬
rantur. et niriles ꝑtes sumã¬
tur eueniet ut emancipatis
quoꝙ collatio ab ip̃ius fc̃a ꝓ¬
sit. ¶ Urocamus ergo. nt com¬
modissimum sit c̃mancipato
quartim ꝑtem ex bonis parͥ¬
n is ferre ex suis t̾ciam ꝙ oico
Otemplo manifestius fiet. po
cipatos ex quib alcerum .c.

Expanded text:
aneat. Emancipatus filius controuersiam facit impuberi, qui se filium et in potestate patris fuisse dicit: quaero, si bona sua ei emancipatus conferre debeat. Paulus notat: puto conferendum esse exacta cautione, ut uictus sicut hereditatem, ita et quae collata sunt debent his solis, qui in potestate patris fuerint. hoc quemadmodum expediri oporteat, quaeri solet: nam si bona a patre relicta et emancipatorum in medium conferantur et ita viriles partes sumantur, eveniet, ut et emancipatis quoque collatio ab ipsis facta prosit. videamus ergo, ne commodissimum sit emancipatos quartam partem ex bonis paternis ferre, ex suis tertiam: quod dico, exemplo manifestius fiet. poncipatos, ex quibus alterum c
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua forma est cxysum uciu¬
ti que philipi sũt. itemq num¬
mismati et sisia ¶argento legito
non puto uentris noĩe cuisahĩ¬
ta scaphra contun que argentu
numo non hñtur. ¶ argentur
fc̃m recte quis ita diffim̾eris qd̾

Expanded text:
aliqua forma est expressum, ueluti quae filippi sunt itemque nomismata et similia. Argento legato non puto uentris causa habita scafia contineri, quia argenti numero non habentur. Argentum factum recte quis ita definierit quod
Abbreviated transcription (Latin):
usum parass an si cas mensas
argenteas et eius gu̾is argen
teras apparitiones solet et mi¬
gis placet quod uictus sui cru¬
ssa patum ẽ tantũ cõtin̾i. Nlor.
argento ne miccta sit si fc̃m ui¬
rum us argentum legctu. et
ro qd̾ nuectum est debetur utra
aũt utrius mat̾ic sit accessio ui¬
su atq usu rei consuctirois pa¬
trisfã. estimandum c̃. Panius.

Expanded text:
usum parasset an et si eas mensas argenteas et eius generis argeteras apparationes soleret. et magis placet, quod uictus sui causa paratum est, tantum contineri. 29 argentoue iniecta sit, si factum aurum uel argentum legetur, et id quod iniectum est debetur. Utra autem utrius materiae sit accessio, uisu atque usu rei, consuetudinis patris familias aestimandum est. 30 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
corroictione institutur po
stumus sipriusquam nas¬
catur conditio exstitit non
pationem ase fcam iteruir
arrogauit ex hrortionem
an̾a scriptam noc̾e dixi. Ñ
in oñu fece uire sit obseru¬
ari conuenit ut nim p̃ris

Expanded text:
condicione instituitur, si prius quam nascatur condicio exstiterit, nonpationem a se factam iterum adrogavit, exheredationem antea scriptam nocere dixi: nam in omni fere iure sic observari
Abbreviated transcription (Latin):
redditus inderetur. nec mł¬
cum uroetur referre ꝙ ad
ppositum actinet ꝙ loco il
lius nepotis fuium ex sir¬
datum p̾r arrogauit. ¶Siti¬
cius ħrs institutus loco ne¬
potis adoptetur defuncto
postea filio qui pr̃ uroebaturr
ne potis adoptun successioe
non rumpitur test̾m ab co
instituta si pendente conoi

Expanded text:
r: nec multum puto referre, quod ad propositum attinet, quod loco nepotis filium exheredatum pater adrogauit. Si Titius heres institutus loco nepotis adoptetur, defuncto postea filio qui pater uidebatur, nepotis successione non rumpitur testamentum ainstituta si pendente condi
Abbreviated transcription (Latin):
struos denaios .c a uestiaria oa¬
ri uolo ub̾ti ĩ obsequio fu̾nt qmͣ¬
oiu adolescens. ro miliciam pro¬
mou̾entur quo causa effectum
est. ut quib oam rome relictis
proficiscentur et castra defunct᷑
risunt. aut ꝑ eos non stecit quo
moraretur moraretur mortuo fi¬
uo testatore defecisse non uideri.
s si testator pp̃ fuu utilitatem hus
cum eo morati fuissent alimenti
gi petentes airoii non opportere

Expanded text:
rios centenos et uestiaria dari uolo.' liberti in obsequio fuerunt, quamdiu adulescens ad militiam promoueretur: qua causa effectum est, ut quibusdam Romae relictis proficisceretur, et sunt aut per eos non stetit, quo minus morarentur, mortuo filio testatoris defecisse non videri. sed si testator propter filii utilitatem his, qui cum eo morati fuissent, alimentam defuncti petentes audiri non oportere
Abbreviated transcription (Latin):
fecit aurelius clairoius natus:
exila muliere si filiũ meu̾se ce
paulus .R. filium de quo quere¬
retur non sub ea condẽone ĩstitu¬
tum urocri que in potestate eius

Expanded text:
fecit: "Aurelius Claudius natus ex illa muliere, si filium meum se esse Paulus respondit filium de quo quaereretur non sub ea condicione institutum videri, quae in potestate eius
Abbreviated transcription (Latin):
re deb. qr pro caꝑte non mortis cã
cape s hrditario uire cos hr̃e intelli¬
gitur. qua rõne placuit legita que
legitiri cipiunt cum apiro hr̃oes
sub seoco̾int hr̃ditario iurc apiro
cos reman̾c intelũ et io quadrãtu ĩ¬
puturoa nec quicꝙͣ int̾ẽe utrum

Expanded text:
r‹e› debet, quia pro ea parte non mortis causa capere, sed hereditario iure eos habere intellegitur.Qua ratione placuit legata, quae legatarii non capiunt, cum apud heredes subsederint, hereditario iure apud eos remanere intellegi et ideo quadranti imputanda, nec
Abbreviated transcription (Latin):
e si uaria legata sup̃ dodorantẽ
data sunt eorum prius rõnem
hñdam ħãdam que a fua reli¬
cta sunt non eĩ caret dolo pr̃qͥ
honore ꝓprio omisso põ cõpendi.¬
um alienam istitututionem i¬
maluit deniq si filic p̃r substit¬
colo facere uis existimat. qr ne¬
mo filie prem contra uotum

Expanded text:
ed si uaria legata supra dodrantem data sint, eorum prius rationem habendam, quae a filia relicta sunt. non enim caret dolo pater, qui honore proprio omisso propter compendium alienam institutionem maluit. Denique si filiae pater substitdolo facere Iulianus ex‹i›stimat, quia nemo filiae patrem
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃oni filius capitis accusau̾nt
lbtum. an ħ noceat lib̾is siuis
S procul qurõ inhac fuit op¬
pione notaui aspsam pr̃oni
filio lib̾is cius noce. iił aũt i

Expanded text:
roni filius capitis accusaverit libertum, an hoc noceat liberis ipsius. et Proculus quidem in hac fuit opinione notam adspersam patroni filio liberis eius nocere, Iuli
Abbreviated transcription (Latin):
dius fut legitt̾ie usure p̾stentu
Si igitur ꝯminatio int̾cesẜit iu¬
dex qui qn cognoscet dec̾tum
pͥtoris sequetur. ¶ Ioem solent
face pretores eciam cirei cos tu¬
tores qui negint sre ao aiendoᷤᷤ
pupillos penes se aliquid ut qͥc¬
quid constit̾it penes cos ẽe eiuus
grauissũ usuri pendatur. et hoc
pscqui oport̾e urdicem palam
est et cum aui pena adiectõne
residuarum aũt sũmarum pu¬
pulares usuxas pendi oportes.¬
Que aũc sunc pupillares usu¬
re urcendum est. ⁊ apparet hãc
o es si negau̾it. apiro se ẽe pecu¬
nam et pretor pronunciauit
contra cum simas solu̾e debebͭ
uł simoram depositiomi fecit ⁊
pͥtor nrrogau̾t ei u̾mas. ¶ Sͣ et
si dum negat aliquam quanti¬
tatem penes se c̃e pupul ad ho¬
na sua expedienda imposuerit
nc̃citatem mutuam pecuniam
łimis usuris accipiendi teneb¬
itur in limis. ¶ Ioem si adebito

Expanded text:
dius fiat, legitimae usurae praestentur: si igitur comminatio intercessit, iudex qui quandoque cognoscet decretum praetoris sequetur. Idem solent facere praetores etiam circa eos tutores, qui negant habere ad alendos pupillos penes se aliquid, ut quidquid constiterit penes eos esse, eius gravissima usura pendatur: et hoc persequi oportere iudicem palam est cum et alia poenae adiectResiduarum autem summarum pupillares usuras pendi oportet.Quae autem sunt pupillares usurae, uidendum est. et apparet hanc sed et si negauit apud se esse pecuniam et praetor pronuntiauit contra eum, legitimas soluere debebit, uel si moram depositioni fecit et praetor irrogauit ei legitimas. sed et si, dum negat aliquam quantitatem penes se esse, pupillis ad onera sua expedienda imposuit necessitatem mutuam pecuniam legitimis usuris accipiendi, tenebitur in legitimis. item si a debito
Abbreviated transcription (Latin):
a testi adhibi non potest. cũ
iuris ciuilis cõmunioncm
nõ hat ĩtotum. nec p̾toris qͥ¬
dem edicti / et ueteres puta¬
u̾nt cos qui pp̃ soliempma
testĩ adhibentur ourare de¬
b̾e donec supp̾ma contesto̾
amẜmonis exigimus. hoc
eĩ oiuus marcus didio iu

Expanded text:
a adhiberi non potest, cum iuris ciuilis communionem non habeat in totum, ne praetoris quidem edicti.Et ueteres putauerunt eos, qui propter sollemnia testamenti adhibentur, durare debere, donec suprema contestatio sermonis exigimus: hoc enim diuus Marcus Didio Iu
Abbreviated transcription (Latin):
magis dõ. est. ¶ Si quis ita fi¬
deicõmissum reliquerit ftoci
cue filii cõmitto. ut si sine alie¬
no hr̃oe moriaris restituas seio
ħroitatem urõi eum delib̾isi
sensisse diuus pius sepsit. ⁊ iõ
cum qurõ sine lib̃is deccoẽt a

Expanded text:
magis dicendum est. Si quis ita fideicommissum reliquerit: "fidei tuae, fili, committo, ut, si alieno herede moriaris, restituas Seio hereditatem", videri eum de liberis sensisse divus Pius rescripsit: et ideo, cum quidam sine liberis decederet, a
Abbreviated transcription (Latin):
sutor qui tutelam gerit quan¬
cum ad prouidenciam pupil
uocatus sollempinter canit.
sunt̾ moras puer ad pub̾citẽ
ueint non ẽ cogendus iudici¬
pubcitem pupilui negõr cius
aministrõne absticuit usuras
non di prire ex quo optunc
pecuniami quin eciam iustius
tit quominus conuencus re¬
stituit tucelam ad pr̃ationem
usurar non compciu. ulp̃no¬
tat non sufficit obtulisse nisi
cocꝑosint obsignatam ĩ tuco lo¬

Expanded text:
Tutor, qui tutelam gerit, quantum ad prouidentiam pupilluocatus sollemniter cauit: si inter moras puer ad pubertatem peruenit, non est cogendus accipepubertatem pupilli negotiorum eius admininon debet ex quo optulit pecuniam: quin etiam iustius tit, quo minus conuentus restitueret tutelam, ad praestationem usurarum non compelli.Ulpianus notat: non sufficit optulisse, nisi et deposuit obsignatam tuto
Abbreviated transcription (Latin):
mationem accipe deb. nã
apte prodigo uel cuiis.
bona uc̃ĩerunt. licet ob re¬
ptum fu̾it p̾tori qui dec̾to

Expanded text:
mationem accipere debet: nam aperte prodigo uel cuius bona uenierunt licet obreptum fuerit praetori, qui decreto
Abbreviated transcription (Latin):
uo tutores ꝑtiti sũt ¶De.¬
interse administrom tuce¬
le alter sine ħ̾rde decessit q̃si¬
tum est utrum ĩ magxatũ
qui non curass ut cau̾etur
an in alterum tutorem acti¬
opupillidari debet. snoi
cquis essam alterum tutorẽ
darquam ĩ migr̃atum de¬
buiss eĩ eum cum sciret pu

Expanded text:
uo tutores partiti sunt inter se administrationem tutelae: alter sine herede decessit: quaesitum est, in magistratum, qui non curasset ut caueretur, an in alterum tutorem actio pupillo dari deberet. respondi aequius esse in alterum tutorem dari quam in magistratum: debuisse enim eum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dem erit dõ. et si is qui filium
ncpotem h̾ebat nepoti lib̾tũ assi¬
gnau̾it aomittetur nepos ad le¬
gitt̃um hroitatem lic sit alt̾ius
p̾roni filius et ħ contingit ĩptu¬
iuita. ceterum si ille non ẽẽt ni¬
cħ ei prodẽc̃t assignatio adminu¬
enoum ius alt̾ius proni filii. poᷤ¬
se autem et nepoti assignari cer¬
tum est et p̾ferri filio nepotem
possic qi ouos hãt ĩ potestite er¬
uł senatus consulti uronce ĩ q̃
sp̃e complaceat eciã ci qui ĩ pote
tate recasurus est assignari qua¬
re non admittimus cum utrũ¬
q cc̃ in potestate negare nõ pos

Expanded text:
dem erit dicendum et si is, qui filium et nepotem habebat, nepoti libertum adsignauerit: admittetur nepos ad legitimam hereditatem, licet sit alterius patroni filius, et hoc contingit patrui uita: ceterum si ille non esset, nihil ei prodesset adsignatio ad deminuendum ius alterius patroni filii. Posse autem et nepoti adsignari certum est et praeferri filio nepotem possit, quasi duos habeat in potestate, ius senatus consulti inducere. in qua specie cum placeat etiam ei, qui in potstate‹m› recasurus est, adsignari quare non admittimus, cum utrumque esse in potestate negare non pos
Abbreviated transcription (Latin):
qõ int̾uenit admittente co qui
renq̃ bona accepit prouroc ticõ
accrescant. ac si ꝑtes eius oem
hroitatis accepiss u̾ius mͥ uide¬
tur intestati uire cefỹe contra
ria bona. ¶Ticius igicur hr̃s
non pot̾it. cuitare manumis¬
lib̾ti impubes qui subicctus
dicitur ex prima ꝑte tonor. poᷤ¬
accipe possit. quesitum est. et
sinc oubiumo qui sequentis
gradus sunt nõ aomittũtur
int̾im. cum .n. p̾cedit aua pos¬
sessio. qui sequitur accipe no
potest. planc si cc̃ cum qui sub¬
iectus dicitur fu̾it urdicitum
oata non intelligitilr.s ĩ pr̃o

Expanded text:
o interuenit, an omittente eo qui reliqua bona accepit perinde Titio adcrescant, ac si partes eiusdem hereditatis accepissent. uerius mihi uidetur intestati iure deferri bona cetera. Titius igitur heres non poterit inuitare manumisliberti impubes, qui subiectus dicitur, ex prima parte bonorum poaccipere possit, quaesitum est. et sine dubio qui sequentis gradus sunt, non admittuntur interim: cum enim praecedit alia possessio, qui sequitur accipere non potest. plane si contra eum qui subiectus dicitur fuerit iudicatum, data non intellegit
Abbreviated transcription (Latin):
lius uenire possit. Pap̃.¬
astrensium bonorũ cõmilitou̾
rorum alium ab intestato adi
ti est h̾roitas ticio magis uobis
placebat nondum p̾ronũ.bo.¬

Expanded text:
lius uenire possit.Papinianus.Castrensium bonorum rorum alium: adita est a Titio hereditas: magis nobis placebat nondum patronum po
Abbreviated transcription (Latin):
potest. acciones autem froĩcon¬
missario cõpetunt qͣs hũit hr̃s
co tempore. quo fidĩcõmissari¬
o restituebat. ¶ Marcellus s e¬
as quor actiones que sub con¬
dcone erant et qͣr dies cotp̃re

Expanded text:
potest. actiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat. Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et quarum dies eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
tuto pure legitum sit sub condc̃e
debeatur interuenit. ¶ Quibus
ex calisis datio legati inutilis est
cristem cansis eciam ademptio in¬
efficax ħ̾ctur ueluti si uiampro ꝑte
adimat aut pro ꝑte lib̾̃m c̾euecet¬
statore et alicnatus riirsus reodẽp¬
tus sit atestatore non debetur legita¬
rio opposita exceptione doli muilisi¬
ne si probet legitarius nouam uo¬
luntatem testatoris ñ sũmoneb¬

Expanded text:
 pure legatum si sub condicione debeatur, interuenit. Quibus ex causis datio legati inutilis est, ex isdem causis etiam ademptio inefficax habetur, ueluti si uiam pro parte adimas aut pro parte liberum essestatore et alienatus rursus redemptus sit a testatore, non debetur legatario opposita exceptione doli mali. sane si probet legatarius nouam uoluntatem testatoris, non submoueb
Abbreviated transcription (Latin):
Em legatam si testator uiius ali¬
cui donaiit om̃ino extinguitur
legatum nec distinguimtꝰ utru
ppͣ ncc̃itatem rei familiaris an ma
uoluntate donauit ut si de ncc̃iti¬
te donaiit legatum debertur si
urroa uoluntate non debeatur. ẜ
enim distinctio in donantis mu¬
nificenciam non crdit cum nenꝰ
in nc̃cititib lib̾alis existat. ¶ De

Expanded text:
em legatam si testator uiuus alii donauerit, omnimodo exstinguitur legatum. nec distinguimus, utrum propter necessitatem rei familiaris an mera uoluntate donauerit, ut, si necessitate donauerit, legatum de beatur, si nuda uoluntate, non debeatur: haec enim distinctio in donantis munificentia‹m› non cadit, cum nemo in necessitatibus liberalis exsistat. 19 Ide
Abbreviated transcription (Latin):
Iiuis seũus et antonin. sepsũt
cum testator postrema scriptura
quaqua rõne motus pessimum
ub̾tum a cẽ adicciss ea que priori
scriptura ei relicta fu̾int adempta

Expanded text:
iui Seuerus et Antoninus rescripserunt, cum testator postrema scriptura quaqua ratione motus pessimum libertum esse adiecisset, ea quae priore scriptura ei relicta fuerant adempta
Abbreviated transcription (Latin):
cenda morte oe functi cessaue¬
rant. tam cestõ quam ꝓhĩtes¬
stato auferuntur bona et q̃i
o uire admittatur. ¶arc̃

Expanded text:
cenda morte defuncti cessauerant, tam testamento quam ab intestato auferuntur bona: forte o iure admittantur.
Abbreviated transcription (Latin):
nichil preidicre filio si fiius
que senatus. con. oeb̾et natũ
cogitur oĩno alere. Eeterum ñ¬
recusare potit fuium. ¶ plane
si denuncunte muliere negaue¬
rit ex se esse pregnantem tñ et¬
si custotes non nusit non euua¬
bit quo minus queratur an cx
co mulier pregnans sit que c̃ã
sfũit acta apito iudicem ⁊ pro¬
nunciauit cumi de co hoc agere¬
tur qd ex copregnans fuit nec
ne in ea causa ẽe ut agnosci de¬
beat siue filius non fuerit. siue

Expanded text:
nihil praeiudicare filio, si filius quae ex senatus consulto debet, natum cogitur omnimodo alere, ceterum recusare poterit filium.Plane si denuntiante muliere negauerit ex se esse praegnatem, tametsi custodes non misserit, non euitabit, quo minus quaeratur, an ex eo mulier praegnas sit. quae causa si fuerit acta apud iudicem et pronuntiauerit, cum de hoc agetur quod ex eo praegnas fuerit nec ne, in ea causa esse, ut agnosci debeat: siue filius non fuit siue
Abbreviated transcription (Latin):
senatus ꝑmisit erꝰ bona cre¬
oitorib uent̾e non pmisit
quamius creditores post ro
bnficium bona uendere n¬
mallent. sicut eĩ integrare
potestas ip̃orum est utrum

Expanded text:
senatus permisit, eius bona creditoribus vendere non permisit, quamvis creditores post id beneficium bona vendere mallent: sicut enim integra re potestas ipsorum est utrum
Abbreviated transcription (Latin):
sit cumq infundum ĩ duxe¬
rit fruendi causa licet uire
ciuili morte et capitis dimi¬
nutione ex psona legataru
ris ocone sua ro agere debet
roem seructur ꝙ futurum
e̾et si ci eui ex froĩcomisso re¬
sstitutus cet legati iure aca¬
situs fuisset. Iabolen:.
ei ħrs pro sua ꝑte satis dedi¬
set quamuis reliqui sacis
non darent tñ pro ea ꝑteu¬
sumfr̾. fundi desin̾e hre mi¬
lierem ait labco. roem ficri
ctsi ꝑ mulcrem mora fu̾it
quominus satis acciꝑet.
Colono suo dñs usu̾fruc.
fundi quem is colebat legi¬
uerat aget colonus cum he¬
rede ita ut urdex cogit ẜroc̃¬
tecum cõmunẽ habebat/u¬
sumf. fundi uxori legiu̾at
post mortem ciꝰ tecum ħc
arbitrium cõmum diuroũ¬
do pecierit belesus ait treba¬
cium sendisse si arbit̃ ⁊̃c̾tis
regionib fundum diuisis¬
set eius ptis que tibi obti

Expanded text:
sit eumque in fundum induxerit fruendi causa: licet iure ciuili morte et capitis deminutione ex persona legatarii risdictione sua id agere debet, ut idem servetur, quod futurum esset, si ei, cui ex fideicommisso restitutus esset, legati iure adquisitus fuisset. Iavolenus ei heres pro sua parte satis dedisset, quamvis reliqui satis non darent, tamen pro ea parte usum fructum desinere habere mulierem ait Labeo: idem fieri et si per mulierem mora fieret, quo minus satis acciperet. Colono suo dominus usum fructum fundi, quem is colebat, legaverat: agat colonus cum herede ita, ut iudex cogat heredtecum communem habebat usum fructum fundi uxori legaverat: post mortem eius tecum heres arbitrum communi dividundo petierat. Blaesus ait Trebatium respondisse, si arbiter certis regionibus fundum divisisset, eius partis, quae tibi opti
Abbreviated transcription (Latin):
tirentur. si modo uoluntis pa¬
tris fa. manifestissĩe non ref¬
gitur. ¶ Siquis itascripẜit sti

Expanded text:
tirentur, si modo uoluntas patris familias manifestissime non refragatur.Si quis ita scripserit: 'Sti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcuratore cos non posse. dis¬
trahere. rem pupillorumł
adolescencium nulla dubi¬
tatio est. ¶S si curator sit fu¬
riosi ul cuius alt̾ius non
adolescentis uroendũ est.u¬
trum uire uet̾i ualet uẽ¬
ditio an hanc oroin aomit

Expanded text:
curatore, eos non posse distrahere res pupillorum vel adulescentium nulla dubitatio est. Sed si curator sit furiosi vel cuius alterius non adulescentis, videndum est, utrum iure veteri valebit venditio an hanc orationem admit
Abbreviated transcription (Latin):
stincat se bonis compellatur e
stinẽtẽ se ab ħroitate pr̃is. ergo
non tm̃i cos apiro maritum re¬
mancbit. s eciã ꝓmissa exiget᷑
eciam a fr̃ib et est alieni loco¬

Expanded text:
stineat se bonis, compellatur eastinentem se ab hereditate patris. ergo non tantum data apud maritum remanebit, sed et promissa exigetur etiam a fratribus et est aeris alieni loc
Abbreviated transcription (Latin):
conditoe. isb̃stituto legitu fu̾it
pinde oĩa seruabunt ac ii. i filio
legatũ fuisset cot. aũt si.a filio sõ
oclitõne aso̾stituto pure legatu
fũit ⁊ pupillus pendente condoe
decessit ersb̾stitutõne solalegat
ualebit. ¶Hus u̾bis lucio ⁊ ticio
corue cui fundu dolego utiliter
legatur. et siutriq uirint. ut̾q al¬

Expanded text:
fuerit, perinde omnia servabuntur ac si tantum a filio legatum fuisset: contra autem si a filio sub condicione, a substituto pure legatum fuerit et pupillus pendente condicione decesserit, ex substitutione sola legatum valebit. His verbis "Lucio et Titio eorumve cui fundum do lego" utiliter legatur et, si utrique vixerint, ut
Abbreviated transcription (Latin):
am quasi subripiens. uł ex¬
puans tener non prosrre ge¬
rit nam admisscu contrã¬
ria uoluntite declarat. ¶In¬
t̾dum aũt ãnimꝰ eñ soli s ob¬
stringet᷑ hroitati. ut puta si

Expanded text:
am quasi subripiens uel expilans tenet, non pro herede gerit: nam admissum contrariam uoluntatem declarat. Interdum autem animus solus eum obstringet hereditati, ut puta si
Abbreviated transcription (Latin):
quod perfecit. TRiph.
lib̾to probatum est meruat
capitis penam benignius ẽ¬
aut punitus libtus. ueluti
tm̃ legatus de calumpniatio¬
ne .n. senserit p̾tor. Nul

Expanded text:
 perfecit. Tryphonliberto probatum est, meruerat capitis poenam, benignius autem punitus est libertus, veluti tantum relegatus: de calumniatore enim sensit praetor. Vl
Abbreviated transcription (Latin):
non ignoscitur. ⁊ ꝙ ui uoce opor¬
ceat ẜuos dñis auxiliũ fr̃e oñdit.¬
¶ Siquis ĩuilla agens occisus sit
plusqmͣ iniqum est si forte diffu¬
sa late p̾oia hãc et de om̃ibus q̃
in ca regione fu̾int ẜuis et q̃onẽ
hri et supplicium sumi sufficit
ergo eos qui cum ipo qui occisus
dicitur fu̾nt et qui suspitione
fussent profugunt supplicium
q̃sum̃dum est.ꝙ si tñ dño nemo
funt cum occroc̾tur cessant igitꝰ¬
ista senatus cõsulta. ¶Impubes
suus uł ancilla iroum uin pote¬
tes non ĩ croem causa erit.etas:
cnm excusacõm m̾ctur. ¶ Imp¬
ub̾i auc utrum ĩ suppliciotm̃ ꝑ¬

Expanded text:
non ignoscit: et quod uel uoce oporteat seruos dominis auxilium ferre, ostendit. Si quis in uilla agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, de omnibus qui in ea regione fuerint seruis et quaestionem haberi et supplicium sumi: sufficit ergo eos, qui cum ipso qui occisus dicitur fuerunt et qui suspicione fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est. quod si cum domino nemo fuit cum occideretur, cessant ista senatus consulta. Impubes seruus uel ancilla nondum uiripotens non in eadem causa erunt: aetas enim excusationem meretur. Impub
Abbreviated transcription (Latin):
necc̃ium. qui enim eciam ĩ ui¬
to de functo pot̾it lib̾tatem ex¬
tor quere as lib eẽ iussus m̃
gnum uroctur bñficium a de¬
functo consequi.ammo nichil
cõmodi sensisse s magis debi¬
tam sibi accepisse libtatem.id
probandum erit et in illo se¬
uo qmͣ testator ca lege em̾at uͭ
manumitte̾t. si yrs fiuit ĩstitũ¬
tus nam et hic se posito bñfi¬
cio testatoris ꝓprio uire pot̾it
ro ubtatem puenire ex costitu¬
tione diui marci. zoci et ĩ cõ
qui ꝓpric sua data pecunia. eir¬
ptus est ab aliquo. nã hic po¬

Expanded text:
ium: qui enim etiam inuito defuncto poterat libertatem extorquere, is liber esse iussus non magnum uidetur beneficium a defuncto consequi, immo nihil commodi sensisse, sed magis debitam sibi accepisse libertatem. Idem probandum erit et in illo seruo, quem testator ea lege emerat, ut manumitteret, si heres fuerit institutus: nam et hic seposito beneficio testatoris proprio iure poterit ad libertatem peruenire ex constitutione diui Marci. Idem et in eo, qui propria sua data pecunia emptus est ab aliquo: nam
Abbreviated transcription (Latin):
bat .t. ita cunt ticius fratrer
mens ex asse michi brs esto. or¬
u̾ michi ticius yrs cẽ noluit
aut ꝙ ab hominor prius mo¬
rictur quam iad ħ̾roitatem
roierit aut filium filiam ne

Expanded text:
to ita cauit: 'Titius frater meus ex asse mihi heres esto: si mihi Titius heres esse noluerit aut quod abominor prius morietur quam meam hereditatem adierit aut filium filiamue