comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et in imperiis õiuis sine scdm deum siue scd̾m scłm prouidus
sit et consideratus. ceteraq a beato benedc̃o deprompta pro pos¬
sibilitatis humane sollicitetur affectare cõuenientia. Ad que
utcumq affectanda. nullũ hoc tempore aptiorẽ inuenire potu¬
imus quã domnũ herigerum. uerum deo teste nõ scd̃m suam
sed scd̃m nrãm estimationem ante annos multos et nobiscũ
socialiter ut fratrem conuersatũ. multisq emolumentis no¬
bis proficuum. pluribꝰ uero nr̃orum magistri et educato¬
ris strenue adimplentem officium. Cui licet desit sua attes¬
tatione catalogus uirtutum a beato benedicto in abbatẽ de¬
floratus: tamen ad hec aspiranda bone intentionis semper
affuit intuitus. scd̃m illud euangelicum. si oculus tiuis fue¬
rit simplex. totum corpus tuum luadum erit. id ẽquodlibet
sit opus in publico. bona tamen intentio maneat in occulto.

Expanded text:
et in imperiis suis, sive secundum Deum sive secundum seculum, providus et in imperiis suis, sive secundum Deum sive secundum seculum, providus sit et consideratus, ceteraque a beato Benedicto deprompta pro possibilitatis humanae sollicitetur affectare convenientia. Ad quae utcumque affectanda nullum hoc tempore aptiorem invenire potuimus, quam domnum Herigerum, virum, Deo teste, non secundum suam sed secundum nostram estimationem, ante annos multos et nobiscum socialiter ut fratrem conversatum, multisque emolumentis nobis proficuum, pluribus vero nostrorum magistri et educatoris strenuae adimplentem officium. Cui licet desit sua attestatione catalogus virtutum a beato Benedicto in abbatem defloratus, tamen ad haec aspiranda bonae intentionis semper affuit intuitus, secundum illud evangelicum: « Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit ; » id est quodlibet sit opus in publico, bona tamen intentio maneat in occulto.
Abbreviated transcription (Latin):
nothardo et notkero. humilis lobiensium caterua. deuotissi¬
ma fidelium or̃onum munia. Iam dudum pastore uiduati.
diutissime uero rectoris solliciti diligentia desticuti. urãm con¬
uenim ⁊ pr̃nitatem submissi. qũĩquidem alterũ urm anima¬
bus alterum deus uoluit suꝑintendere corporibe. ut eum no-¬
bis prouideatis abbatem. quid hoc sit quod dicatur. id ẽ ut et
corporibus pr̃no affectu necessanam curam impendat. et aĩa¬
rum salutem pastoris uigilantia nõ regligat. sitq interiorũ
curam in exterioꝵ occupatione nõ minuẽs ⁊ exterioꝵ proui¬
dentiam in interioꝵ sollicitudine nõ relinquens. ne aut exte¬
norib deditus ab intimis corruat. aut solis interioribus oc¬
cupatus que foris debet proximis nõ impendat. Cnius ius¬
sio uel doctrina uetut fermentũ diuine insticie in discipuloꝵ
mentibus consꝑgatur. qui et studeat plus amari qmͣ timeri.

Expanded text:
Rothardo et Notkero, humilis Lobiensium caterva devotissiRothardo et Notkero, humilis Lobiensium caterva devotissima fidelium orationum munia. Jamdudum pastore viduati, diutissime vero rectoris solliciti diligentia destituti, vestram convenimus paternitatem submissi, quoniam quidem alterum vestrum animabus, alterum Deus voluit subintendere corporibus, ut eum nobis provideatis abbatem, qui hoc sit quod dicatur, id est, ut et corporibus paterno affectu necessariam curam impendat, et animarum salutem pastoris vigilantia non neglegat; sitque interiorum curam in exteriorum occupatione non minuens, et exteriorum providentiam in interiorum sollicitudine non relinquens, ne aut exterioribus deditus ab intimis corruat, aut solis interioribus occupatus, quae foris debet, proximis non impendat; cujus jussio vel doctrina velut fermentum divinae justitiae in discipulorum mentibus conspergatur; qui et studeat plus amari quam timeri,
Abbreviated transcription (Latin):
aggredit᷑. et intantum eius grãm molli prece merrat᷑. ut pͣ¬
us urbe leꝯdecensium capta. priusq aliquantis principum
lothariensium subiugatis. ipse quoq postiodũ absq diff̃¬
cultate subiceretur. Pace itaq imperata. spe tamẽ suspensa.
interim quienit. dum dño adiuuante puerũ captũ impera¬
toris filium sui principes de maniu tenentis cũ uirtute ex¬
torserint. et in iure pr̃no locauerint. Hic postea tam uirtute
qm̃ etate proficiens a deo uiguit. ut ei rex lotharius urbẽ uir¬
dimensium captã. et godefridum comitẽ reddideritꝰ Episto¬
la quam laubienses monachi miserunt ep̃is rothardo camec̃
rere. quod laubienses monachi iam dudum pastore
uduati. domnũ rothardum ep̃m. et nocherum leodecensium
qpłanter aggressi. subrogari sibi abbatem herigerum scupto
huiusmodi petierunt. Nominis et pr̃ĩbus epĩs uenerabilibꝰ.

Expanded text:
aggreditur, et in tantum ejus gratiam molli prece mercatur, ut praggreditur, et in tantum ejus gratiam molli prece mercatur, ut prius urbe Leodecensium capta, priusque aliquantis principum Lothariensium subjugatis, ipse quoque postmodum absque difficultate subjiceretur. Pace itaque impetrata, spe tamen suspensa, interim quievit, dum Domino adjuvante puerum captum imperatoris filium sui principes de manu tenentis cum virtute extorserint et in jure paterno locaverint. Hic postea, tam virtute quam aetate proficiens, adeo viguit ut ei rex Lotharius urbem Virdunensium captam et Godefridum comitem reddiderit  an. 985. 106. Epistola quam Laubienses monachi miserunt episcopis Rothardo Cameracere quod Laubienses monachi, jam dudum pastore viduati, domnum Rothardum episcopum et Nocherum Leodecensium epistolariter aggressi , subrogari sibi abbatem Herigerum scripto hujusmodi petierunt: « Dominis et patribus episcopis venerabilibus
Abbreviated transcription (Latin):
mina labes mali regno exoritur. Nam ut sehabet in¬
quietudo morum. inmo aut secularis ambitio: locharius
rex. henricus quoq dux baioanoꝵ in prisca odia recrudesc̃t.
pacem quidẽ bello mutantes. et quod patre uiuo nõ poterant.
modo suꝑstiti libero equiuo co regni prerogatiuã ecipere nitẽ¬
tes. ad usurpandi imperii potentiam intendere estimarunt.
Huic enim proximitas loci. illi uero necessitudo generis as¬
pirabat. Dux nimirũ heinricus regium puerũ factiose rap¬
tum tenebat in custodiam. eiq ceteris principibꝰ inuitis
atq dolentibus impetialem gratiam adimebat. Interea
mortuo uiufrido urdunensium epõ: multis profecto episco¬
palium militũ resistentibꝰ. aliquot uero consentientibꝰ ur¬
bem cũ presumpta uendicatione locharius ingreditur. de in
quoq episcopatum cameracensium se occupaturũ esse mi-¬
natur. Qua in re rothardus pontifex haud mediocu terro¬
re cõmotus. sapientissimo tamẽ consilio usus. regẽ humilit̾

Expanded text:
mina labes mali regno exoritur. Nam ut se habet inquietudo morum, immo aut saecularis ambitio, Lotharius rex, Henricus quoque dux Bajoariorum in prisca odia recrudescunt, pacem quidem bello mutantes, et quod patre vivo non poterant, modo superstiti libero aequivoco regni praerogativam eripere nitentes, ad usurpandi imperii potentiam intendere estimarunt. Huic enim proximitas loci, illi vero necessitudo generis aspirabat. Dux nimirum Heinricus regium puerum factiose raptum tenebat in custodiam, eique, ceteris principibus invitis atque dolentibus, imperialem gratiam adimebat. Interea mortuo Wifrido Virdunensium episcopo , multis profecto episcopalium militum resistentibus, aliquot vero consentientibus, urbem cum presumpta vendicatione Lotharius ingreditur . Dein quoque episcopatum Cameracensium se occupaturum esse minatur. Qua in re Rothardus pontifex haud mediocri terrore commotus, sapientissimo tamen consilio usus, regem humiliter
Abbreviated transcription (Latin):
imperatore illuc etiam ad imperii culmen sublimando. erlu-¬
inus profectus ẽ. a papa ordinandus. Sed paulo ancequã
ibi ꝑuenirent: iohanne papa defuncto. gregorius qui poste.
a brnno appellatus ẽ. ad sedem aplicam assensu romanorum
promonetur. Ab hoc igitur consecratus imperator sumpsit
diadema imperii: erlumus uero culmen pontificalꝰ sac̾dotii.
xin uero inibi habita synodo coram imperatore papa
residente cum epĩs. abbatibus presbiteris. cum de neces¬
sariis eccłie negociis satis tractaretur: erluinus epũs surgẽs
populacores sue parrachie cum grauitate querimonie indi-¬
cauit. Sed et quod nuꝑ opes sui antecessoris ut premisimus
a uualtero et ab aliis deuastatas reppererit. in medio procla¬
mationem extulit. Unde papa confirmante. immo epĩs. ab¬
batibꝰ. cunctis quoq qui ibi residebant assentientibus. carax¬
aturam fieri obtinuit huiusmodi.¬
Nouum castellum regia auctoritate firmauit.

Expanded text:
imperatore illuc etiam ad imperii culmen sublimando Erluimperatore illuc etiam ad imperii culmen sublimando Erluinus profectus est a papa ordinandus . Sed paulo antequam ibi pervenirent, Johanne papa defuncto , Bruno, qui postea Gregorius appellatus est, ad sedem apostolicam, assensu Romanorum, promovetur . Ab hoc igitur consecratus imperator sumpsit diadema imperii, Erluinus vero culmen pontificalis sacerdotii. 111. Exin vero inibi habita sinodo coram imperatore, papa residente cum episcopis, abbatibus presbiteris, cum de necessariis aecclesiae negotiis satis tractaretur: Erluinus episcopus surgens populatores suae parrochiae cum gravitate querimoniae indicavit, sed et quod nuper opes sui antecessoris, ut premisimus, a Waltero et ab aliis devastatas reppererit, in medio proclamationem extulit. Unde papa confirmante, immo episcopis, abbatibus, cunctis quoque qui ibi residebant assentientibus, caraxaturam fieri obtinuit hujusmodiNovum castellum regia auctoritate firmavit .
Abbreviated transcription (Latin):
parte imperator pulsatur. sed tamen deo disponente magis al¬
terius rogationi inflectitur. Nam sorore sophia nesciente ma¬
thildi amite consenserat. atq erluino in die solemni sc̃ĩ dyo¬
nisii regimen pastorale cõmiserat. Qui tanto munere suscep¬
to urbem cõmissam petiit. sed bona antecessoris sui it thardi
a unaltero et ab aliis qui milites ecclie esse deberent. uastata
reperiens ingenuit. Per idem uero tempus armilfus remen¬
sium archiep̃s pro multis sceleribus et maxime pro infideli¬
tate sui senioris ab episcopali gradu depositus erat. in cui ꝰ uice
gerbertus. quo li tteratior postea nemo extitit. subrogatus se-¬
debat. Hoc autẽ uentilantibus tamẽ quibusdã epĩs inuẽtum
ẽ. qdꝰ quia absq scientia et auctoritate pape romane sedis eãt
degradatus. ad candem sedẽ reuersus legitime preualeret. Unde
quia inter eos diuturna contentio habebatur. romã cũ dño

Expanded text:
parte imperator pulsatur, sed tamen, Deo disponente, magis alparte imperator pulsatur, sed tamen, Deo disponente, magis alterius rogationi inflectitur. Nam sorore Sophia nesciente Mathildi amitae consenserat, atque Erluino in die solemni sancti Dionisii regimen pastorale commiserat. Qui tanto munere suscepto, urbem commissam petiit; sed bona antecessoris sui Rothardi a Waltero et ab aliis, qui milites aecclesiae esse deberent, vastata repperiens, ingemuit. Per idem vero tempus 991 Arnulfus Remensium archiepiscopus pro multis sceleribus, et maxime pro infidelitate sui senioris, ab episcopali gradu depositus erat; in cujus vice Gerbertus, quo litteratior postea nemo extitit, subrogatus sedebat. Hoc autem, ventilantibus tamen quibusdam episcopis, inventum est quod, quia absque scientia et auctoritate papae Romanae sedis erat degradatus, ad eamdem sedem recursus legitime patere valeret. Unde, quia inter eos diuturna contentio habebatur, Romam cum domino
Abbreviated transcription (Latin):
uoratus migrauit a sculo sepultusq ẽ iuxta monasterium
seẽ mane ad australẽ portem. Suꝑ cuius fumulũ quidã suus
lariliaus preposicus cui nomeñ god elinuis edificauit orato¬
rium apłorum symonis et iude et sci seuerini; Erluinus succe¬
dit. et rome ordinatur:
ost hunc substituitur erluius. qui eccł̃ie leodecensium
archidiaconus. tã et eccl̃iasticis qmͣ secularibus negociis
eruditus. qui sepe terendo limina principum longe lateq emi-¬
cuit clarus. Hunc nocherus bone memorie epũs ad mathildẽ
cui ipse erluinus familiars erat. filiam uidelicet ottonis senis
imperatoris. abbatissam eccł̃ie quitinaborch. monuit ire festi-¬
nanter: ut suo suffragio ad episcopii dignitatem attingeret. Qͥ¬
dam quoq azelinus nomine detrumcinis milla. baldumi flan-¬
drensium comitis de concubina filius. postea tamen parisiorum
ep̃s: sophiam sororem inuenis imperatoris pecunia adorsus ẽ
ut eius obtentu pontificii cłmen sortiretur. Ab utraq igitur

Expanded text:
 juxta monasterium sanctae Mariae ad australem partem. Super cujus tumulum quidam suus familiaris praepositus, cui nomen Godelinus, aedificavit oratrium apostolorum Simonis et Judae et sancti Severini. 110. Erluinus succedit et Romae ordinatur. Post hunc substituitur Erluinus , qui, aecclesiae Leodecensium archidiaconus, tam et aecclesiasticis quam secularibus negotiis eruditus, qui saepe terendo limina principum, longe lateque emicuit clarus. Hunc Nocherus bonae memoriae episcopus ad Mathildem, cui ipse Erluinus familiaris erat, filiam videlicet Ottonis senis imperatoris, abbatissam aecclesiae Quitinaborch, monuit ire festinanter, ut suo suffragio ad episcopii dignitatem adtingeret. Quidam quoque Azelinus nomine, de Truncinis villa, Balduini Flandrensium comitis de concubina filius, postea tamen Parisiorum episcopus, Sophiam sororem juvenis imperatoris pecunia adorsus est, ut ejus obtentu pontificii culmen sortiretur. Ab utraque igitur
Abbreviated transcription (Latin):
imperatori tuler̃t. unaq etiam uelocissimũ caballũ adduxe.¬
runt. Mautis uero ad conuecta munera intendentibꝰ impera¬
tor extra nauiculã uiuaciter exilit. equoq ascenso ita deluisis
hostib:ꝰ preter spem credo aduiuante dño illesus euasit. Uerũ¬
tamen interim morte p̃uentus. paulopost interuallo occubu¬
it. rome quidem in porticu sc̃ĩ petii sepultus: Lotharius rex
kaclensium. et einricus dux baioanoꝵ quisq prosetendunt
ad imperium lothariensium. puerq regius ab einrico rapitur

Expanded text:
imperatori tulerunt, unaque etiam velocissimum caballum adduxeimperatori tulerunt, unaque etiam velocissimum caballum adduxerunt; nautis vero ad convecta munera intendentibus, imperator extra naviculam vivaciter exilit, equoque ascenso, ita delusis hostibus, preter spem, credo, adjuvante Domino illesus evasit. Uamen interim morte preventus, paulo post intervallo occubuit , Romae quidem in porticu sancti Petri sepultus. 105. Lotharius rex Karlensium et Einricus dux Bajoariorum quisque pro se tendunt ad imperium Lothariensium, puerque regius ab Einrico rapitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Ile uero tandem eoꝵ barbara collocutione aduertens se hosti¬
bus incaute oblatum. mox pre formidine fallere doctus utpo
cunter hostes uite nauftagus quoquo modo potuit. euasioni
opem quesinit. finxit enim se quendã fore hominẽ ex ipsa baĩ
maritima urre multis opibꝰ affluentẽ. Berum errore uie iuci¬
disle naufragium. Illos tamẽ ditatum in pro compendio si il¬
lesum producerent. Quo remiges empti. cũ ad uotum cesans
p̃dicte ciuitati admouissent nauiculã: statim letus imperator
teoderico metensium ep̃o ceterisq suis principibꝰ qui in ip̃ius
uebis tuitione recepti. regis ꝑiculuim condolentes. ipm quidẽ
captum putabant. totius rei seriem ꝑ interiuncios tandẽ in¬
culcanit. et ut quasi ad remunerantos nautas sibi p̃mia affer¬
rent. callide admonuit. Qui mltum inopinata mandata gau¬
dent᷑ amplexi. scrima ceteramq suppellectilẽ regiam ad naũ

Expanded text:
Ille vero tandem eorum barbara collocutione advertens se hostiIlle vero tandem eorum barbara collocutione advertens se hostibus incaute oblatum, mox prae formidine fallere doctus, utpote inter hostes vitae naufragus, quoquo modo potuit evasionis opem quaesivit. Finxit enim se quendam fore hominem ex ipsa Bar maritima urbe multis opibus affluentem, verum errore viae incidisse naufragium. Illos tamen ditatum iri pro conpendio, si illaesum perducerent. Quo remiges empti cum ad votum caesaris predictae civitati admovissent naviculam, statim laetus imperator Teoderico Mettensium episcopo caeterisque suis principibus, qui in ipsius urbis tuitione recepti, regis periculum condolentes, ipsum quidem captum putabant, totius rei seriem per internuntios tacite inculcavit, et ut quasi ad remunerandos nautas sibi praemia afferrent callide ammonuit. Qui mox, inopina mandata gaudenter amplexi, scrinia ceteramque supellectilem regiam ad navim
Abbreviated transcription (Latin):
exestuat. moras p̃cipitat. Qui nec mora. nõ multis quos
presentes habebat. fultus. facto itinere illuc ꝑtransiit. nec pas¬
sus se expectare suos ꝑ int̾ualla itinerum sequturos. mox cõ¬
tra hostem prelium incõsulte cõmisit. Armabat enĩ consue¬
tudo uincendi. et ignorantia cedendi. Siquidem congressu ha-¬
bito licet numero longe inferior. multã ladem hostium edidit.
sed tamẽ gloriam uictorie superatus amisit. Nam sine consi¬
lio fortitudo. in tementate conuertit᷑. Qui transfugio sibi cẽ¬
silere estimans. quia terra euadere nõ posset. uelociter se misit
imari. uisamq nauiculã inimicorum quã preter ullã sus¬
picionẽ forte non procula litore conspexerat. alaca sed et diffi¬
allimo natatu ascendit. Hunc enim iam pene lapsabundum
miserati remiges admoto nauigio susceperunt. longeq dissi-¬
milẽ et ignotum arbitrantes. causas infortuni rogauerunt.

Expanded text:
exaestuat, moras precipitat . Qui nec mora, non multis quos exaestuat, moras precipitat . Qui nec mora, non multis quos presentes habebat fultus, facto itinere illuc pertransiit; nec passus se expectare suos per intervalla itinerum sequuturos, mox contra hostem prelium inconsulte commisit. Armabat enim consuetudo vincendi et ignorantia cedendi. Siquidem congressu habito , licet numero longe inferior, multam cladem hostium edidit, sed tamen gloriam victoriae superatus amisit. Nam sine consilio fortitudo in temeritate convertitur. Qui transfugio sibi consulere aestimans, quia terra evadere non posset, velociter se misit in mari, visamque naviculam inimicorum, quam preter ullam suspitionem forte non procul a litore conspexerat, alacri sed et difficillimo natatu ascendit. Hunc enim jam paene lapsabundum miserati remiges, admoto navigio susceperunt, longeque dissimilem et ignotum arbitrantes, causas infortunii rogaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uenerabilis monasterium sc̃e marie ꝑfecit. quodut diximus
angrannus ep̃c cepit. sed eisdem p̃notatis seditionibus p̃pedi¬
tus. ac statim morte preuentus. imꝑfectum reliquit. Aram
scẽ dei genitricis marie aurea tabulã ex lapidibꝰ preciosis in-¬
signita uestiuit. Calicẽ etiam maiorem cũ patena purissimo
fecit ex auro. Geminas quoq campanas magnas atqz sa¬
tis sonoras. que ad huc in turri quan struxit dependent. ex ꝓ¬
priis sumptibus fabricauit. Uillã uero que dicitur uillaris.
altari scĩ iohannis inusibꝰ fratrum eiuscem ecłie sc̃ẽ marie
deputauit Imperator contra sarracenos bellum iniens uĩ
spaciis. octo imperator et rex lotharius inter se federa¬
ti pacantur. et utrumq regnum facta tranquillitate quieuit.
Interea otto romani ꝓfectus. sarracenos ꝑ terras apulie de¬
senire audierat. et sicuti iuueĩs audax. manu ualidus. anĩo

Expanded text:
venerabilis monasterium sanctae Mariae perfecit, quod, ut diximus , venerabilis monasterium sanctae Mariae perfecit, quod, ut diximus , Engrannus episcopus coepit, sed eisdem prenotatis seditionibus prepeditus ac statim morte preventus, inperfectum reliquit. Aram sanctae Dei genitricis Mariae aurea tabula ex lapidibus preciosis insignita vestivit; calicem etiam majorem cum patena purissimo fecit ex auro. Geminas quoque campanas magnas atque satis sonoras, quae adhuc in turri quam struxit dependent, ex propriis sumptibus fabricavit. Villam vero quae dicitur Villaris, altari sancti Johannis in usibus fratrum ejusdem aecclesiae sanctae Mariae deputavit. 104. Imperator contra Sarracenos bellum iniens vincspaciis, Otto imperator et rex Lotharius inter se federati pacantur, et utrumque regnum facta tranquillitate quievit . Interea Otto Romam profectus Sarracenos per terras Apuliae desevire audierat; et sicuti juvenis audax, manu validus, animo
Abbreviated transcription (Latin):
opus sibi inimicum uenire festinarent. Qui caute absq cõ-¬
ꝑendinatione sumptis cuneis nocte ad epm̃ ueniunt. eiq
auxilium nimis copiosum atq armis munitissimũ ferunt.
Mane itaq facto. ep̃s tãta ꝯpe susdẽtatus. ciuibꝰ quoq suis at¬
q rusticis comitatus. locũ munitionis inuasit. castrumq
turritum. etiã pene ꝑfectum deo adinuante demolito aggere
coequauit arenis. Hoc ei maximã uirtutis gliam peperit.
Deiñ uero tyrannũ modo uiribus terrificans. modo mune¬
ribus lactans. nouissime omnimodo deuictũ sibi pacauit. si¬
q pacem et quietẽ publicam reformans. pene om̃ium in se
beniuolentiam preter uualterũ sinm castellanũ conuertit.
Porro iste multas molestias aduersus ep̃m excitauit. mul¬
tas inquietudines urogauit. quãuis ei ep̃s multa donasset.
multisq beneficiis suas possessiones auxisset. Postea pontifex

Expanded text:
opus sibi inimicum venire festinarent. Qui caute absque compopus sibi inimicum venire festinarent. Qui caute absque comperendinatione sumptis cuneis nocte ad episcopum veniunt, eique auxilium nimis copiosum atque armis munitissimum ferunt. Mane itaque facto, episcopus tanta ope sustentatus, civibus quoque suis atque rusticis comitatus, locum munitionis invasit, castrumque turritum et jam pene perfectum, Deo adjuvante, demolito aggere coaequavit arenis. Hoc ei maximam virtutis gloriam peperit. Dein vero tyrannum modo viribus terrificans, modo muneribus lactans, novissime omnimodo devictum sibi pacavit; sicque pacem et quietem publicam reformans, pene omnium in se benivolentiam, preter Walterum suum castellanum, convertit. Porro iste multas molestias adversus episcopum excitavit, multas inquietudines irrogavit, quamvis ei episcopus multa donasset multisque beneficiis suas possessiones auxisset. Postea pontifex
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ idem ep̃us castellum uinciacum diruit:
uscipiens itaq uir uenerabilis summã regiminis. cõ¬
tumeliarum exacerbationes multas et in explicabiles repperit.
Norbs etenim tota diuerso modo nõ tantum exteris sed etiã
domesticis incussionibus ut supradictũ est laborabat. nulla
pax interueniebat. S̾ed ut reliqua taceam: nichil grauius ꝙͣ
contra ottonẽ p̃fatum gorgiensis castri ferebat. qui tanta et
tam crebra incursione urgebat. ut omnes agricolas uillaꝵ
sed et totius urbis homines fecisset sibi tributarios. Quin
etiã ut grauiori infestatione premeret: iuxta uiculũ cui no-¬
men uinciacus. distat autẽ ab urbe hac quatuor milibus. ca¬
strum̃ munire festinabat. Et fecisset quidem. ni ep̃s tempr
resciuisset. Illo namq id muniente. et diuersa operositate ꝑ¬
tinaciter moliente: sinistro nuincio pontifex excitatus. nec
mora. p̃fatis comitibꝰ godefrido atq arnulfo cum aliis lotha¬
uiensibus legationẽ misit. ut coacto milite ad destruendum

Expanded text:
d idem episcopus castellum Vinciacum diruit. Suscipiens itaque vir venerabilis summam regiminis, contumeliarum exacerbationes multas et inexplicabiles repperit. Urbs etenim tota diverso modo non tantum exteris, sed etiam domesticis incussionibus, ut supra dictum est , laborabat; nulla pax interveniebat. Sed, ut reliqua taceam, nihil gravius, quam contra Ottonem prefatum Gogicensis castri, ferebat, qui tanta et tam crebra incursione urgebat, ut omnes agricolas villarum, sed et totius urbis homines fecisset sibi tributarios. Quin etiam ut graviori infestatione premeret, juxta viculum, qui nomen Vinciacus--distat autem ab urbe hac quattuor milibus--castrum munire festinabat; et fecisset quidem, ni episcopus tempore rescivisset. Illo namque id muniente et diversa operositate pertinaciter moliente, sinistro nuncio pontifex excitatus, nec mora, praefatis comitibus Godefrido atque Arnulfo cum aliis Lothariensibus legationem misit, ut, coacto milite, ad destruendum
Abbreviated transcription (Latin):
ti. nisi cum licentia p̃fati ep̃i rothardi ciuisq successorum ue¬
nari p̃sumat: sed ipse aiusq successores ex nc̃o regio dono uena¬
tionis parestatine teneant. et quibuscumq placeat: ueuandi
licentiam concedant. Et ut hoc nr̃e donationis munus fir¬
mum cõlistat. hoc p̃ceptum in de conscriptum sigilli nc̃ im¬
pressione signare uslimus. manuq propria ut nifra uidetur

Expanded text:
ti nisi cum licentia prefati episcopi Ruothardi eiusque successorum veti nisi cum licentia prefati episcopi Ruothardi eiusque successorum venari presumat, sed ipse eiusque successores ex nostro regio dono venationem potestative teneant et quibuscumque placeat venandi licentiam conce dant. Et ut hoc nostrae donationis munus firmum consistat, hoc preceptum inde conscriptum sigilli nostri impressione signare iussimus manuque propria
Abbreviated transcription (Latin):
dccct. xci. Indictione .iiii. anno autẽ terrii ottonis regnãtis
octano. Actum nommago felc amenꝰ
gͥ nomine sc̃e et indiuidue trinitatis otto diuina fauente
clementia rex. Si nos piis fidelium precibus facile p̃bemus
exorabiles. ccedendum ẽ in principatu stabiles. et eterna bea-¬
titudine mansuros fore ꝑdurabiles. Quapropter om̃ium
liter nos notger. ẽ necnion et hildeboldi. ceterorũq fidelium
petitionẽ adimplentes. dedimus unũ fors stim rothario ep̃õ ca-¬
meracensis eccdesie ad eccł̃iam sc̃e marie. ob remedium aĩe nõe
nr̃orumq parentum. tendens in longitudine a sauulonir mõ¬
te usq in illum locũ ubi due elpre cadunt in sanibrã. In latitu¬
dine autẽ a uilla que dicitur basius. et loco qui uacatur gurgũ¬
ces. ita ut sambra deciurrit. et due elpre usq ad ulterioxẽ ripam.
ulterioris elpre/ nr̃oqz banno firmauimꝰ ea uideucet rõne ut
nulla maiorum minorumq ꝑsona. inbiangio p̃oicti foras¬

Expanded text:
is 8. Actum Novimago feliciter. Amen. « In nomine sanctae et individuae Trinitatis, Otto divina favente clementia rex. Si nos piis fidelium precibus facile prebemus exorabiles, credendum est in principatu stabiles et aeterna beatitudine mansuros fore perdurabiles. Quapropter omnium liter nos Notgeri episcopi necnon et Hildeboldi ceterorumque fidelium petitionem adimplentes, dedimus unum forastum Rothardo episcopo Camaracensis ęclesiae ad ecclesiam sanctae Marię ob remedium animae nostrae nostrorumque parentum, tendens in longitudine a Sauulonir monte usque in illum locum ubi duę Elprę cadunt in Sambram, in latitudine autem a villa quę dicitur Basius et loco qui vocatur Grur gunces, ita ut Sambra decurrit et duae Elprę usque ad ulteriorem ripam ulterioris Elprv, nostroque banno firmavimus, ea videlicet ratione ut nulla maiorum minorumve persona in bivangio predicti foras
Abbreviated transcription (Latin):
ut tribus diebus me in hac cinitate cũ suis satellitibꝰ ar¬
matus obsideret. et ne quis meoꝵ hinc exire auderet. Q
de causa heihãpus ad me uenit. ubi comitem herimannũ
mecum habui. et ut hec ei ꝑdonarẽ petiuit. Ego eiꝰ peritio¬
ni suorumqz amicoꝵ annuens: hec omĩa ei dimisi. Et de
huis que emendauit: omnes leges ꝑdonaui. et ut restaura¬
ret pauꝑibus quod iniuste eis abstulit iussi. quod ãnuit.
sed nõ adimpleuit. At ille iterũ ut prius domino meo et mͥ

Expanded text:
ut tribus diebus me in hac civitate cum suis satellitibus arut tribus diebus me in hac civitate cum suis satellitibus armatus obsideret, et ne quis meorum hinc exire auderet. Qua de causa Heihampus ad me venit, ubi comitem Herimannum mecum habui, et ut haec ei perdonarem petivit. Ego ejus petitioni suorumque amicorum annuens, haec omnia ei dimisi, et de hiis quae emendavit, omnes leges perdonavi, et ut restauraret pauperibus quod injuste eis abstulit, jussi; quod annuit, sed non adimplevit. At ille iterum, ut prius, domino meo et m
Abbreviated transcription (Latin):
conuentionẽ ex utraq parte seruabimꝰ ꝑfectam fidem
sine malo ingenio.
i iste filius nualteri tunc obses nr̃ mortuꝰ fuiꝰt. alte.¬
tum pro eo nobis dabit. talem ꝑ quẽ nos securos
de sua fidelitate reddet. et quicquid iniuste suꝑ nos inuasit
dũ ammonitus a nobis fuerit. scd̾m iudicium fidelium
nr̃orum determinabit᷑. Si uualterus mortuus fuerit. et
adhuc filius eius in potestate nr̃a fuerit. reddemꝰ illum
mino nr̃o imperatore et me de fidelitate sua redditis se.¬
curis. Et si ego Gerardus uocatus ep̃s antequã reddarꝰ
filius mortuus fuero. reddetur pr̃i. seruatis tamẽ comen¬
tionibus supradictis. et si regi lothariensi talem securita¬
tem fecerit: unde securus esse possit
on diu in supradictis promissis ꝑmansit: sed de
malo in peius ruens. eccl̃iam michi cõmissam in di¬
reptionẽ et conculcationẽ habuit. et ita contra me se erexit:

Expanded text:
conventionem ex utraque parte servabimus per rectam fidem conventionem ex utraque parte servabimus per rectam fidem sine malo ingenio. 43. « Si iste filius Walteri, nunc obses noster, mortuus fuerit, alterum pro eo nobis dabit, talem per quem nos securos de sua fidelitate reddet; et quicquid injuste super nos invasit, dum ammonitus a nobis fuerit, secundum judicium fidelium nostrorum determinabitur. Si Walterus mortuus fuerit, et adhuc filius ejus in potestate nostra fuerit, reddemus illum mino nostro imperatore et me de fidelitate sua redditis securis. Et si ego Gerardus vocatus episcopus, antequam reddatur filius, mortuus fuero, reddetur patri, servatis tamen conventionibus supradictis, et si regi Lothariensi talem securitatem fecerit, unde securus esse possit. 44. « Non diu in supradictis promissis permansit, sed de malo in pejus ruens, aecclesiam mihi commissam in direptionem et conculcationem habuit, et ita contra me se erexit,
Abbreviated transcription (Latin):
necnon et ottonis. Rotberti. et aliorum amicorũ suorum
qui hoc placitũ fecerunt. quatinus melius prioribus has
alteras promissiones cõseruet. Nobis erit ita obsequens ĩ
om̃ibꝰ. sicut in primo promisit. Clerics et laicis nr̃e eccłie
si aliquid suꝑ illum clamauerint. aut scd̾m legem aut secũ¬
dum concordiam iuratione et iudicio erit. et insuꝑ de quibꝰ
iusticiam facere potuerimꝰ illi: iusticiam quoq faciet per
nos si clamauerint illis om̃ibus. De ciuitate nr̃a nullam
uuerrã faciet. que ad dãpnum ueniet nobis et episcopatiũ
nr̃o insi licentia nr̃a. Si hanc promissionẽ infregerit. et ad¬
monitus de iusticia fuerit. sicut iã dictũ est. infra duas qua¬
dragesimas emendationẽ faciat: ubi duo ułt̾re fit amici¬
qui hoc placitum fecerunt. et sisonia eos tenuerit: probetͤ
ipsa. et infra aliã .xl. ͫ ͣ placitum expectabimus. Hanc

Expanded text:
et comitis Odonis, nec non et Ottonis, Rotberti, et aliorum amicorum suorum, et comitis Odonis, nec non et Ottonis, Rotberti, et aliorum amicorum suorum, qui hoc placitum fecerunt, quatinus melius prioribus has alteras promissiones conservet. Nobis erit ita obsequens in omnibus, sicut in primo promisit. Clericis et laicis nostrae aecclesiae, si aliquid super illum clamaverint, aut secundum legem aut secundum concordiam in ratione et judicio erit; et insuper de quibus justiciam facere potuerimus illi, justiciam quoque faciet per nos, si clamaverint, illis omnibus. De civitate nostra nullam guerram faciet, quae ad dampnum veniet nobis et episcopatui nostro, nisi licentia nostra. Si hanc promissionem infregerit et admonitus de justicia fuerit, sicut jam dictum est, infra duas quadragesimas emendationem faciat, ubi duo vel tres sint amiqui hoc placitum fecerunt; et si sonia eos tenuerit, probetur ipsa, et infra aliam quadragesimam placitum expectabimus. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
odo. sdtbectus. anselius. lantbertus. petente uual¬
tero inrauerũt. Ab sac hora in antea nõ erimus tibiĩ damp¬
no de uita de mẽbris de cameracensi episcopio de teruis de cas¬
tellis neqz de ceteris bonis que hodie tenes. et ꝑ nrm con¬
siliũ ĩ am̃aacquisieris salua fidelitate dñorum nr̃orum quo ᷤ
hodie habem. ⁊ et pro hoc pacto destruendo dnm non faciemꝰ
neq militẽ acquirem:. Et si uualterus contra te peccauerit.
et ni infra duas quadragesimas emendauerit. ex parte
nũ contrataad intopium nõ habebit. Et si monueris ꝑ
o Dubũ eltem nr̃o. Sicut etiam dudũ culpas maudi¬
tas qu outranos cõmisit. pro dei amore amicoꝵqz suo¬
rui cuplifinul. e uidelicet pacto: ut sic ꝑmansisset deĩcepꝰ
npfidelite nr̃a. sicut tunc ipse et sui amiai irauerũt. quã¬
quã hant promissionẽ horribiliter et in audite infregisset.
ita iterĩ es tenoꝵe ei indulgem: et pro dei amore et petitio¬
ne regis rotberti. et ep̃i harduini. atq comitis balduii.

Expanded text:
Odo, Rotbertus, Anselmus, Lantbertus, petente Waltero juraverunt: « Ab hac hora inantea non erimus tibi in damno, de vita, de membris, de Cameracensi episcopio, de terris, de castellis, neque de ceteris bonis, quae hodie tenes et per nostrum consilium inantea adquisieris, salva fidelitate dominorum nostrorum, quos hodie habemus. Et pro hoc pacto destruendo dominum non faciemus, neque militem adquiremus. Et si Walterus contra te peccaverit, et ni infra duas quadragesimas emendaverit, ex parte nostri contra te adjutorium non habebit. Et si monueris, p cum Waltero nostro; sicut etiam dudum culpas inauditas, quas contra nos commisit, pro Dei amore amicorumque suorum dimisimus, eo videlicet pacto, ut sic permansisset deinceps in fidelitate nostra, sicut tunc ipse et sui amici juraverunt. Quamquam hanc promissionem horribiliter et inaudite infregisset, ita iterum eo tenore ei indulgemus, et pro Dei amore et petitione regis Rotberti et episcopi Harduini atque comitis Balduini
Abbreviated transcription (Latin):
et ep̃s leoõicensis. nullã nobis iusticiã fecit. sed fraude sua
omnibus manifestata. ĩ malicia ꝑseuerauit. Sed ut tandẽ
cogente necessitate oportunitatem inuenit: hoc placitũ ĩ
presentia hugonis ep̃i. comitis quoq balduin et filii ei᷑
necõ ottonis. et eustachii. nobiscum firmauit.

Expanded text:
et episcopus Leodicensis, nullam nobis justitiam fecit, sed fraude sua et episcopus Leodicensis, nullam nobis justitiam fecit, sed fraude sua omnibus manifestata, in malicia perseveravit. Sed ut tandem cogente necessitate oportunitatem invenit, hoc placitum in presentia Hugonis episcopi, comitis quoque Balduini et filii ejus, necnon Ottonis et Eustachii, nobiscum firmavit.
Abbreviated transcription (Latin):
sermone huiusmodi domnus ep̃s promulgauit. Hic siqui¬
dẽ quia eumpro culpis innumerabilibꝰ excõĩcauim ⁊ in tã¬
ta dementia aduersum nos insurrexit. ut quosdã nr̃orum q
partibus eius nõ fauebant quereret interficere. militesq su¬
os qui secũ erant excoĩcati maiorem eccłiam scẽ marie alias¬
q eclias uiolenter compelleret introire. Et ideo magna ne-¬
cessitas nobis incubuit. ut eccłias a diuino officio facerem⁊
cessare. multa quoqz mala nobis et nr̃s fecit. que longum
ẽ enarrare. Candẽ non ualens eius insaniam diutius fer¬
re. nichil de suo auferentes. expulimus eũ a nr̃a ciuitate. Er¬
pulsus autẽ oquit aduersum nos amplius seuire. ullas¬
q nras cum eccłiis quas potuit depredari atq igni con¬
cremare. Postea nussu nr̃i semoris a comite baldumo et fi¬
lio eius tornacum cõductus. ubi interfuerũt dux gorelo.

Expanded text:
sermone hujusmodi domnus episcopus promulgavit: « Hic siquisermone hujusmodi domnus episcopus promulgavit: « Hic siquidem, quia eum pro culpis innumerabilibus excommunicavimus, in tanta dementia adversum nos insurrexit, ut quosdam nostrorum, quia partibus ejus non favebant, quaereret interficere, militesque suos, qui secum erant exeommunicati, majorem aecclesiam sanctae Mariae, aliasque aecclesias violenter conpelleret introire. Et ideo magna necessitas nobis incubuit, ut aecclesias a divino officio faceremus cessare. Multa quoque mala nobis et nostris fecit, quae longum est enarrare. Tandem non valens ejus insaniam diutius ferre, nihil de suo auferentes, expulimus eum a nostra civitate. Expulsus autem cepit adversum nos amplius sevire, villasque nostras cum ecclesiis quas potuit depraedari atque igni concremare. Postea jussu nostri senioris a comite Balduino et filio ejus Tornacum conductus, ubi interfuerunt dux Gozelo
Abbreviated transcription (Latin):
uo iuiraint qdꝰ comes otto suo consilio nõ dum̾tteret
quĩ sacramentũ supradictũ attenderet. et si exire
uellet: ꝑ rectam fidem sequi faceret si posset. et si in culpam
caderet quam emendare nollet aut non posset. consilium si¬
ue auxilium sine receptaculũ ei nõ prestaret. qd̾ esset ad
dampnũ ep̃õ Gerardo ecclieq sibi cõmisse. et qd hoc ꝑ rectã
hecsunt nomina: qui iurauerunt qd̾ nõ dimittert
corum consilio ipse uualterus. quĩ hanc fidelitatẽ attẽderet
et siin culpã caderet quã emendare nollet aut nõ posser: ptͤ¬
quã ammoniti essent infra octo dies ad iusticiam ducerent si
possent. Quod in facerent infca alios octo dies ad epm̃ cum
beneficiis eorũ si ammoniti essẽt per rectã fidem uenirent:
et nũquã ei consilium siue auxilium darent. quod ad damp
per rectam fidem.
er ẽ quoq conuentio. nouissime apud chelmas oppi¬
dum facta. Quã ut cunctis innotesceret. semilatiõ

Expanded text:
o juravit, quod comes Otto suo consilio non dimitteret, quin sacramentum supradictum attenderet, et, si exire vellet, per rectam fidem sequi faceret si posset; et si in culpam caderet, quam emendare nollet aut non posset, consilium sive auxilium, sive receptaculum ei non praestaret, quod esset ad dampnum episcopo Gerardo aecclesiaeque sibi commissae; et quod hoc per rectam haec sunt nomina . . . . qui juraverunt, quod non dimitteret eorum consilio ipse Walterus, quin hanc fidelitatem attenderet; et si in culpam caderet, quam emendare nollet aut non posset, postquam ammoniti essent, infra octo dies ad justitiam ducerent si possent. Quod ni faceret, infra alios octo dies ad episcopum cum beneficiis eorum, si ammoniti essent, per rectam fidem venirent, et numquam ei consilium sive auxilium darent, quod ad dampnper rectam fidem. Haec est quoque conventio novissime apud Schelmas oppidum facta, quam, ut cunctis innotesceret, semilatino
Abbreviated transcription (Latin):
Quam prestante deo monui contempnere semper.
Illecebras mundi. gaudia uera sequi.
Nunc autẽ facto carnis q animeq diremptu.
Septima post sexta sabbata ꝑficio.
Donec in aduentu xp̃i sua membra resumat
Spũs octaua iam radiante die.
Qui legis hunc titulum frater subsiste parumꝑ

Expanded text:
Quam prestante Deo monui contempnere semper Quam prestante Deo monui contempnere semper Illecebras mundi, gaudia vera sequi. Nunc autem facto carnisque animaeque diremptu, Septima post sexta sabbata perficio, Donec in adventu Christi sua membra resumat Spiritus, octava jam radiante die. Qui legis hunc titulum, frater, subsiste parum
Abbreviated transcription (Latin):
prout potui sepe et eo usqz inde cõmonuisse. donet regiis suis
litteris michi respondit. hilduinũ ad urãm auctoritatem suũ
legatũ misisse. et nichil aliter de prefata eccłia nisi ut egerar
disponere debuisse. donec a uobis inde responsum acciperet
Hilduinus expellitur. sanctus iohannes subrogatur.
taq supradicta contentio inter imperatorem et archiep̃m̃
tamidiu processit. donec imperatore lothario mortuo. hildu¬
ino expulso. anno dominice incarnationis. dccc. lxui. io.¬
hannes scẽ memorie ep̃s a lothario minore filio lothanii im¬
pratoris p̃ordinante diuina gratia substituitur. His autẽ¬
Hic autẽ regia in aula nutritus cantoris officio fungebat᷑.
Huius enim̾ in suꝑficie sepulture tale scriptum constat mar¬
mori caraxatum. Regum magnifica fuerã nutritus ĩ aula.
In qua cantoris nomine functus eram.
Non propriis meritis sola pietate tonantis.
Antistes ista factus in urbe fui.

Expanded text:
prout potui, saepe et eousque inde commonuisse, donec regiis suis prout potui, saepe et eousque inde commonuisse, donec regiis suis litteris mihi respondit: Hilduinum ad vestram auctoritatem suum legatum misisse, et nihil aliter de prefata ecclesia, nisi ut egerat, disponere debuisse, donec a vobis inde responsum acciperet. »  51. Hilduinus expellitur, sanctus Johannes subrogatur. Itaque supradicta contentio inter imperatorem et archiepiscopum tamdiu processit, donec imperatore Lothario mortuo, Hilduino expulso, anno dominicae Incarnationis 866, Johannes sanctae memoriae episcopus a Lothario minore, filio Lotharii imperatoris, praeordinante divina gratia, substituitur. Hic autem regia in aula nutritus, cantoris officio fungebatur. Hujus enim in superficie sepulturae tale scriptum constat marmori caraxatum . Regum magnifica fueram nutritus in aula, In qua cantoris nomine functus eram. Non propriis meritis, sola pietate Tonantis, Antistes ista factus in urbe fui;
Abbreviated transcription (Latin):
tituta labefactabatur. Unde nicholaus papa grauiter motus
sepe lotharium. inmo quoq hincinanũ quasi suꝑ id negocui
negligentẽ et incuriosũ directis epistolis succensebat. Hu̾nc
itaq litteras huiusmodi ad nicholaum papã direxisse reperimꝰ.
Domino unice singulariter suscipiendo patrũ patri et sũma
ueneratione honorando reuerentissimo pape nicholao. hinc¬
marus nomine nõ merito remoꝵ ep̃s. ac plebis dei famulus.
pro p̃iudicio cameracensis eccłie directa relegi urãm auctorita.¬
tem sciscitaturã. cuius neglectum eadẽ ecclesia ultra dacimũ mẽ¬
sem pastore uacaret. Unde nt nõ negligens a ur̃o apłatu succẽ.¬
sear. indico auctoritati ur̃e post directas lothario et epĩs reg¬
ni eius atq hildumo qui candem eccliam irregulariter occu-¬
pauit. ita ut anteqm ipsas mitteretis epłas hactenus p̃indi-¬
cium ꝑmanere. Meq lotharium regem et legatis et literis

Expanded text:
tituta labefactabatur. Unde Nicholaus papa graviter motus, tituta labefactabatur. Unde Nicholaus papa graviter motus, sepe Lotharium, immo quoque Hincmarum, quasi super id negotii negligentem et incuriosum, directis epistolis succensebat. Hunc itaque litteras hujusmodi ad Nicolaum papam direxisse reperimus,  « Domino unice singulariterque suscipiendo, patrum patri et summa veneratione honorando, reverentissimo papae Nicholao, Hincmarus nomine, non merito, Remorum episcopus ac plebis Dei famulus. pro prejudicio Cameracensis aecclesiae directa, relegi vestram auctoritatem sciscitaturam cujus neglectu eadem aecclesia ultra decimum mensem pastore vacaret? Unde ut non negligens a vestro apostolatu succensear, judico, auctoritati vestrae post directas Hlothario et episcopis regni ejus atque Hilduino, qui eandem ecclesiam inregulariter occupavit, ita ut ante quam ipsas mitteretis epistolas, hactenus prejudicium permanere; ineque Lotharium regem, et legatis et litteris,
Abbreviated transcription (Latin):
torali regimine ꝑ tres cutiter annos uacauit. hac
scilicet contentione habita inter hincinarũ archiep̃m. et ĩ¬
perãtorẽ lotharium. Siquidem imperator cuidam derico
guntberto episcopii contulit dignitatẽ. sed archiepiscop
cum suis coepĩs hoc fieri contra sacros canones aduertens
cũ om̃i auctoritate refragatus ẽ. cunctisq ip̃ius eccłie cleri-¬
cis ac militib sub anathemate interdixit. ne quis eorũ
cũ adultero pastore ullum assensũ aut familiaritatẽ ha¬
bere putasset. usum fructũ uero terre qd̃ imperatoris erat
tantummõ cõmodarent. Quare nõ diu moratus mutus
abscessit. Dehinc uero imperator tetboldum quendã clericui
intromisit. sed similiter ea contentione frustratus exiuit.
Tercio quoq hilduinũ suũ cognatũ sed et suũ capellanũ
pp̃i eccłie preficere estimauit. sed quia contra legẽ canonicã
erat. hincmarus quoq benedictionẽ cum omni uirtute nega¬
uit. Hiis ergo ita contendentib. ecclesia pastorali regimine des¬

Expanded text:
citer annos vacavit, hac scilicet contentione habita inter Hincmarum archiepiscopum et imperatorem Lotharium. Siquidem imperator cuidam clerico Guntberto episcopii contulit dignitatem; sed archiepiscopus cum suis coepiscopis, hoc fieri contra sacros canones advertens, cum omni auctoritate refragatus est, cunctisque ipsius aecclesiae clericis ac militibus sub anathemate interdixit, ne quis eorum cum adultero pastore ullum assensum aut familiaritatem habere putasset; usumfructum vero terrae, quod imperatoris erat, tantummodo commodarent. Quare non diu moratus, invitus abscessit. Dehinc vero imperator Tetboldum quendam clericum intromisit; sed similiter ea contentione frustratus, exivit. Tertio quoque Hilduinum, suum cognatum sed et suum capellanum, ipsi aecclesiae preficere estimavit; sed quia contra legem canonicam erat, Hincmarus quoque benedictionem cum omni virtute negavit. His ergo ita contendentibus, aecclesia pastorali regimine des
Abbreviated transcription (Latin):
i .i. u. Prudẽtia .uii
i.i.ui. Tẽperãtia .uiii.
i.ii.ii. fortitudo .u.
i.ii.iii. Pax. ui.
i.ii.iiii. Castitas .uii.
i.ii.ui. Obedientia .ix.
i.iii.ui. Timor .uii.
i.iii.iiii. Suidẽtia .uiii.
i.iii .u. Biscretio. .ix.
i. iii.ui. Perseuerantia .x.
i.iiii.iiii. Bonitas.
ui.ii. iii. Gaudium.
ii .ii.iiii. Sobrietas.
ii.iu.iii. Astutia.
Cleros eolice: latinalitꝰ sors
dicit᷑. hinc deronomia heredi

Expanded text:
I. I. V. Prudentia, VII. I. I VI. Temperantia, VIII. I. II. II. Fortitudo, V. I. II. III. Pax, VI. I. II. IIII. Castitas, VII. I. II. VI. Obedientia, VIIII. I. III. III. Timor, VII. I. III. IIII. Providentia, VIII. I. III V. Discretio, IX. I. III. VI. Perseverantia, X. I. IIII. IIII. Bonitas, II. II. III. Gaudium, VII. II II. IIII. Sobrietas, II. III. III. Astutia Cleros eolice, latialiter sors dicitur; hinc cleronomia heredi
Abbreviated transcription (Latin):
pessimus compositis fraudulenter calumniis hominẽ cepit.
nexisq post tergum manibus. et fune asceslis supposito torquẽ¬
dum durius abducebat. Quẽ mox celitus emancipatũ respici-¬
ens equo desiliit. illumq per se fore solutum quo quo modo exis¬
timans. male uerberatum iterum aitius uinculauit. Equoq
ascenso. repente quoq laxatum intuitus cum furore ꝑcomam
arripuit. uerberibusq affectũ tercio per genitalia obligauit.
Ner longum uero dissolutum respexit. sicq tandem deuictus
diuine potentie cedendum estimauit. Hoc autẽ meritis sancti
uedasti a deo concessum nemo qui dubitet.

Expanded text:
pessimus compositis fraudulenter calumniis hominem cepit, nexisque post tergum manibus et fune ascellis supposito, torquendum durius abducebat. Quem mox caelitus emancipatum respiciens, equo desiliit, illumque per se fore solutum quoquo modo existimans, male verberatum iterum artius vinculavit. Equoque ascenso, repente quoque laxatum intuitus, cum furore etiam per comam arripuit, verberibusque affectum, tertio per genitalia obligavit. Nec longum vero, dissolutum respexit, sicque tandem devictus, divinae potentiae caedendum estimavit. Hoc autem meritis sancti Vedasti a Deo concessum nemo qui dubitet.
Abbreviated transcription (Latin):
Recipiente domino nr̃o ep̃o Gerardo ĩ.
quantũ uere indagari potuimꝰ: de ar¬
tiquitate nr̃arum urbium cameraci
indelicet atq acrebati. sed et de earum
quoqz pastoribus memorie cõmendaui¬
mus. nõ quidẽ ingenio freti. sed moni-
diutius tot temporum ordinẽ. tot gestorum seriem conciceri.
Qui qmlibet rustico sermone edita: satis tamen apparẽt li¬
quida. Nec tamen eo lector temere moueatur. qd̾ tam antiqͣ
moderius reddidimꝰ. qͥa nichil dubium. nichil fictum positũ
est. nichil etiam reuera preter quod aut in annalibus atq
hystoriis patrum. seu etiam in gestis regum. sed et in cartis

Expanded text:
recipiente domino nostro episcopo Gerardo, in quantum vere indagari potuimus, de antiquitate nostrarum urbium, Cameraci videlicet atque Atrebati, sed et de earum quoque pastoribus memoriae commendavimus; non quidem ingenio freti, sed monitodiutius tot temporum ordinem, tot gestorum seriem conticeri. Quae quamlibet rustico sermone edita, satis tamen apparent liquida. Nec tamen eo lector temere moveatur, quod tam antiqua modernis reddidimus; quia nihil dubium, nihil fictum positum est, nihil etiam revera preter quod aut in annalibus atque historiis Patrum, seu et in gestis regum, sed et in kartis
Abbreviated transcription (Latin):
equitiar iuuboldus nouiomensis eccl̃ie archedpaes¬
nus. uir uidelicet tam secularib qm eccliasticis dis¬
cipłinis satis unbutus. Iste siquidem cdencus alec amacoris
regularem ludũ artificiose composuit. quo uidelicet in scolas
seexertentes. cantate nicia iuincere assuesceren. secularẽq et
uigiosam aleam refugerẽt. Eanẽ ludum hoc modo s̃cepit.¬

Expanded text:
Sequitur Wiboldus, Noviomensis aecclesiae archidiacoSequitur Wiboldus, Noviomensis aecclesiae archidiaconus, vir videlicet tam secularibus quam aecclesiasticis disciplinis satis inbutus. Iste siquidem clericis aleae amatoribus regularem ludum artificiose conposuit, quo videlicet in scolis se exercentes, karitate vitia vincere assuescerent, saecularemque et jurgiosam aleam refugerent. Quem ludum hoc modo incepit.