comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
credibile ꝙͣ subito classem regiã
opp̾ssit ac cepit ꝑiit hoc cõgressuche¬
odotꝰ tociꝰ mali artifex cõmenti. oẽs¬
q simul pompei interfectores ĩt̾¬
fecti photinus ⁊ ganimedes cua¬
sisse uidebant᷑̾. s infuga ip̃i ⁊̃ mis¬
a morte deleti sũt. Nec minus intͣ
bellum erat alexandrinor castra
celso loco posita expugnari sine ma¬
gno militũ ꝑicło nõ pot̾rant.soli¬
citus hac de re cesar adu̾tit sũmũ
castroꝵ locum uacuũ derelictum
co ꝙ suapte natura tutus uidere¬
tur. omẽsq uł pugne uł spectacłi
uoluptate ad infima descẽdisse.
ire illo aliquot cohortes iubet et
occulto ambitu ꝑueĩre p̃fecto hiᷤ
carfaleno uiro forti ⁊ bellandigro.
qd̾ cũ fcm eẽt locus pene nullis
defensorib ⁊ his ip̃is t̾ritis repẽ¬
te corripitur. ⁊ clamore sb̾lato ⁊ q
infra crant solito acrius pugnã¬
tibus totis castris sine delectu e¬
xitus fuga fit. ⁊ hinc quoq aliis

Expanded text:
credibiliter quam subito classem regiam credibiliter quam subito classem regiam oppressit, ac cepit. Periit hoc congressu Theodotus, totius mali artifex commenti, omnesque simul Pompeii interfectores interfecti. Photinus et Ganymedes evasisse videbantur, sed in fuga ipsi etiam misera morte deleti sunt. Nec minus in terra bellum erat. Alexandrinorum castra, celso loco posita, expugnari sine magno militum periculo non poterant. Sollicitus hac de re Cesar advertit summum castrorum locum vacuum derelictum, eo quod suapte natura tutus videretur, omnesque vel pugne vel spectaculi voluptate ad infima descendisse. Ire illo aliquot cohortes iubet et occulto ambitu pervenire, prefecto his Carfuleno, viro forti et bellandi gnaro. Quod quum factum esset, locus, pene nullis defensoribus et his ipsis territis, repente corripitur; et clamore sublato, et, qui infra erant, solito acrius pugnantibus, totis castris sine delectu exitus fuga fit, et hinc quoque, aliis
Abbreviated transcription (Latin):
mos ppłor deicit ꝙͣ sb̾iecta ocłis
sui supioris ineitia. Ceteꝵ ꝯͣ hũc
motũ cesar solita iurtute ꝯsurgẽs
cũ irruptõe hostium repẽtina ad
classem suam transiturus ĩ naui¬
culam ꝯscendisset utq in tali ꝑi¬
culo fieri solet multorũ acgestu
aut ĩpulsu aut alno obruta de¬
mersus impelagus ꝑ. cc. passus
enauit ad ꝓpinquã naiũ. sũt qui
paludam̃to in fluctib dimisso
enatasse illũ dicant idq seu for¬
tuito sen ꝯsulto ut hostes ĩ illud
sagittis ac lapidib in tẽtos facẽt.
sũt qui paludam̃tum mordicus
trabente ne hane quidẽ głiandi
mat̾iam hostibus reliquisse cõfir¬
ment. hec uulgatior ⁊ certiorib
testibus suffulta fiña ẽ. nã de eo
nulla ẽ dubietas eleuata illu si¬
nistra manu enauisse ne libellos
quos ea gestabat maris aq̃ ꝑfun¬
deret oux exceptus asius nilmo¬
ratus s familiarib illa sua cełita¬
te ac felirtate uersus in hostes in¬

Expanded text:
mos populorum deicit, quam subiecta oculis mos populorum deicit, quam subiecta oculis sui superioris inertia. Ceterum contra hunc motum Cesar solita virtute consurgens quum eruptione hostium repentina ad classem suam transiturus in naviculam conscendisset, utque in tali periculo fieri solet, multorum aggressu aut impulsus, aut alveo obruta, demersus in pelagus per ducentos passus enavit ad propinquam navim. Sunt qui, paludamento in fluctibus dimisso, enatasse illum dicant, idque, seu fortuito seu consulto, ut hostes in illud sagittis ac lapidibus intentos faceret: sunt qui, paludamentum mordaciter trahentem ne hanc quidem gloriandi materiam hostibus reliquisse confirment. Hec vulgarior et certioribus testibus suffulta sententia est. Nam de eo nulla est dubietas, elevata illum sinistra manu enavisse, ne libellos, quos ea gestabat, maris aqua perfunderet. Mox exceptus a suis nil moratus, sed familiaribus illa sua celeritate ac felicitate versus in hostes in
Abbreviated transcription (Latin):
uerti ⁊ mecũ esse pot̾is nũc uade
⁊ tuor desiderio satisfac teq hor¬
tor ⁊ admoneo ut amiticia roa¬
nam potiꝰ ꝙ̃ arma exꝑiri uelis sic
ad monitũ dimisit dimisit. Ille
uellut ferox belua uinclis emis¬
sa totis mox regni uiribus ꝯͣ ce¬
sarem cõspirauit. ut sat̃ ostẽderet
se primũ pregaudio lacrimatu
pene leti hoc euentu erant cesaĩs
amicitantã sͥ facilitatẽ atq cle¬
mentiã ẽẽ dãnosam ꝙ tã cito re¬
gem quẽ ĩptate hr̃et petentibus
remisiss. ue supflua bonitas ꝓba¬
ti ducis puerili uersutia plectere¬
tur. qͣi uͦ hoc cesaris bonitate sola
non altiore ꝯsilio gestũ essetiut
⁊ rex p̃sens incipet suis ẽẽ cõtẽp¬
tui. multa eĩ desiderant̾ ab sentia
que p̾sentia ꝯtẽnunt. et alexan¬
drini cognito nich̾ eis si regis
ad uentu accrcuisse nichilq di¬
gressu eius decreuisse romanis
iuire ꝯstemarent᷑.nil eĩ magis aĩ¬

Expanded text:
verti et mecum esse poteris. Nunc vade verti et mecum esse poteris. Nunc vade et tuorum desiderio satis fac. Teque hortor et admoneo, ut amicitiam romanam potius, quam arma, experiri velis. Sic admonitum dimisit. Ille, velut ferox bellua vinculis emissa, totis mox regni viribus contra Cesarem conspiravit, ut satis ostenderet se primum pre gaudio lacrimatum. Pene leti hoc eventu erant Cesaris amici, tantam sibi facilitatem atque clementiam esse damnosam, quod tam cito regem, quem in potestate haberet, petentibus remisisset, ut superflua bonitas probati ducis puerili versutia plecteretur. Quasi vero hoc Cesaris bonitate sola, non altiori consilio gestum esset, ut et rex presens inciperet suis esse contemptui multa enim desiderantur absentia, que presentia contemnuntur, et Alexandrini, cognito nichil eis sui regis adventu accrevisse, nichilque digressu eius decrevisse Romanis, iure consternarentur. Nil enim magis ani
Abbreviated transcription (Latin):
par tutũ sentiens ĩ prouisus pha¬
ron pene insulam occupauit ut
loco saltem tutior aliꝙͣtulũ quie¬
sceret. qd q ubi otii aliqd adess
int̾ bella ⁊ cupidissime factitaba
lectõi ac scͥpture oꝑam daret. ne¬
q tñ diuturna respirandi cõtig̾
facultas. Inimici eĩ p̃sentia celai
qĩ fulm̃ horrebãt. ⁊ qd multis acci¬
dit piculũ metuẽtes ꝑicłu mat̾i¬
bant semꝑ gͦ cõsilia semꝑ arma
semꝑ insidias agitabant. Inteñ
uͦ credo ego hostiũ suggestu lega¬
ti alexandrini ad cesarem uene¬
rũt regem suum reposcentes. q¬
bus ille se facilẽ prebuit cũ uero
dimittere eñ uellet ille u̾sutissizꝰ
ac fallacissimus puer ⁊ suor siłis
fictis cũ lacrimis cesarẽ p̃cabatur
ne id facẽt. neq eĩ regnum suu
sibi esse cesareo cariꝰ aspectu. Quod
cesar audiens in hibitis laciumiᷤ
solatus ẽ pueꝵ ⁊ si hũc inꝗt quẽ
p̃tendis aiu hẽs cito ad me re¬

Expanded text:
parum tutum sentiens improvisus Phaparum tutum sentiens improvisus Pharon pene insulam occupavit, ut loco saltem tutior aliquantulum quiesceret, quodque, ubi otii aliquid adesset, inter bella etiam cupidissime factitabat, lectioni ac scripture operam daret. Neque tamen diuturna respirandi contigit facultas. Inimici enim presentiam Cesaris quasi fulmen horrebant, et, quod multis accidit, periculum metuentes periculum maturabant. Semper ergo consilia, semper arma, semper insidias agitabant. Interim vero, credo ego hostium suggestu, legati Alexandrini ad Cesarem venerunt regem suum reposcentes. Quibus ille se facilem prebuit. Quum vero dimittere eum vellet, ille versutissimus ac fallacissimus puer et suorum similis fictis cum lacrimis Cesarem precabatur, ne id faceret; neque enim regnum suum sibi esse cesareo carius aspectu. Quod Cesar audiens, inhibitis lacrimis, solatus est puerum: Et si hunc, inquit, quem pretendis, animum habes, cito ad me re
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃to patris cautũ appareret
⁊ peticio iusta erat ⁊ insignis for¬
ma. accedebat ⁊ regis odiũ qui
pompeni morte insolent se roma¬
nis armis in miscuisse uidebat᷑
tot causis aduita iusticia cũ iussi¬
sset cesar ut regina soror in regnũ
restitueret. cõsiliarii aquib ĩdies
cesari occulte in sidie parabantur
audito eiꝰ impio ⁊ cleopatrã simł
tim̃tes ⁊ cesare nec iam more locũ
ẽẽ extimantes ad aꝑtam ui ꝯu̾si
nocte proxiã illũ intra regiã obse¬
derũt. fuitq tũc maxiẽ urtute opꝰ
eximia que tot hostiũ tota nocte
cũ paucis impetum toleraret in¬
cendioq propelleret iucinar edi¬
um.fama ẽ timuisse hostes ne u¬
na cũ cesare int̾ͥ tenebras oppͥme¬
rent suum regem/ quẽ saluũ cupi¬
ebant ut qui ꝑtate pueri ad omẽ
scelus abutebant̾ sicut no nulli
nr̃a faciũt etate. eãq cesari salutis
causa extitisse. ip̃e autẽ se in urbe

Expanded text:
testamento patris cautum appareret. testamento patris cautum appareret. Et petitio iusta erat, et insignis forma accendebat et regis odium, qui Pompeii morte insolenter se romanis armis immiscuisse videbatur. Tot causis adiuta iustitia, quum iussisset Cesar, ut regina soror in regnum restitueretur, consiliarii, a quibus in dies Cesari insidie occulte parabantur, audito eius imperio, et Cleopatram simul timentes et Cesarem, nec iam more locum esse estimantes, ad apertam vim conversi nocte proxima illum intra regiam obsederunt. Fuitque tunc maxime virtute opus eximia, que tot hostium tota nocte cum paucis impetum toleraret, incendioque propelleret vicinarum edium. Fama est timuisse hostes, ne una cum Cesare inter tenebras opprimerent suum regem, quem salvum cupiebant, ut qui potestate pueri ad omne scelus abutebantur, sicut nonnulli nostra faciunt etate, eamque Cesaris salutis causam fuisse. Ipse autem se in urbe
Abbreviated transcription (Latin):
rescerẽt e sy ria atq cilicia aduẽ¬
tare cesaris legiones solicitiores
solito egiptii instructa classe cõ¬
meatib insidiabant᷑. qd audiẽs
cesar eo classem dirigit in qua no¬
dius heufranor ut promisat pͥmꝰ
pugnã miit semꝑ uincere solitus
s fortuna eũ qd̃ de multis facit
nullo opem ferente sen qr untuti
eius adeo fiderẽt ut cre derẽt auxi¬
lio nõ egere seu qḋ potiꝰ reor me¬
tu illos detinẽte iuncendo atqr
insequendo depiit unus ⁊ bene
geste rei laudem adeptus ⁊ mor¬
tem. ¶rat apud cesarem ptholo
puer calliditate senex ac neqtia
erat autem forte sꝑans gr̃a cesa¬
ris pompeii morte promeruisse
hiuc bellu eo tp̃re cum cleopatͣ
sorore erat ⁊ cõuige quã quidã
fratris in carcere tunc fuisse ꝯfir¬
mant s ubicũq esset ꝯstat eam
ad cesarem penetrasse seq ad ip̃i
genua proiecisse orantẽ ut ꝑtez
regni restituere iuberet ut coĩs

Expanded text:
escerent e Syria atque Cilicia advenescerent e Syria atque Cilicia adventare Cesaris legiones, sollicitiores solito Egyptii, instructa classe commeatibus insidiabantur. Quod audiens Cesar eo classem dirigit, in qua Rhodius Euphranor, ut promiserat, primus pugnam iniit, semper vincere solitus. Sed fortuna eum, quod de multis facit, nullo opem ferente, seu quia virtuti eius adeo fiderent, ut crederent auxilio non egere, seu, quod potius reor, metu illos detinente, vincendo atque insequendo deperiit, et unus bene geste rei laudem adeptus et mortem. Erat apud Cesarem Ptolomepuer, calliditate senex ac nequitia; erat autem forte sperans gratiana Cesaris Pompeii morte promeruisse. Huic bellum eo tempore cum Cleopatra sorore erat et coniuge, quam quidam fratris in carcere tunc fuisse confirmant. Sed, ubicumque esset, constat eam ad Cesarem penetrasse, seque ad ipsius genua proiecisse orantem, ut ei partem regni restituere iuberet, ut communis
Abbreviated transcription (Latin):
pemeratihorum certaminũ inu¬
no cũ angusti eẽnt adit̾ unius
classis ad altam aliꝙͣ diu dilata
primũ trasiret detͥrior ꝯditio ꝙ
explicari ex cõmodo int̾ angu¬
stias nõ posse ⁊ õmo expeditior
ps alt̾a uideretur Erat classis ro¬
die p̾fectus heufranor ⁊ discipli¬
na rei bellice ⁊ uirtute aĩ romaõ
siłior ꝙͣ greco hic dillatõe uidẽs
⁊ cãm dilatõis in telligens sie
cesarem alloquit᷑. Sentire michi
u deor consiliũ tuũ cesar. dubi¬
tas ne si hec nada primi ingredi¬
mur añ cogam̃ ĩ preliu ꝙ̃ reliq
sequi possint atq ita miquo mar¬
te pugnemꝰ. s hanc mͥ curã cesar
luique. non te falla ego ĩ petum
hostiũ sustinebo dum coĩtes ꝯse¬
ꝙͣtur. hos egyptios ot nos ex eqͦ
stare ⁊ hoc głian posse doleo graui¬
ter ⁊ in dignor. delectatus cesar
uiri aĩo laudauit hortatusq est
cum nõ rumores nõdum ioma¬
nis noti in exercitu hostiũ crebe¬

Expanded text:
peremerat. Horum certaminum in uperemerat. Horum certaminum in uno, quum angusti essent aditus unius classis ad alteram, aliquamdiu dilata primum transiret, deterior conditio, quod explicari ex commodo inter angustias non posset, et omnino expeditior pars altera videretur. Erat classis rhodie prefectus Euphranor, et disciplina rei bellice et virtute animi Romano similior, quam Greco. Hic dilationem videns et causam dilationis intelligens sic Cesarem alloquitur: Sentire michi videor consilium tuum, Cesar: dubitas, ne, si hec vada primi ingredimur, ante cogamur in prelium, quam reliqui sequi possint, atque ita iniquo marte pugnemus? Sed hanc curam, Cesar, michi linque: non te fallam. Ego impetum hostium sustinebo, dum comites consequentur. Hos Egyptios contra nos ex equo stare et hos gloriari posse doleo graviter et indignor. Delectatus Cesar viri animo, laudavit hortatusque est. Quum vero rumores nondum Romanis noti in exercitu hostium creb
Abbreviated transcription (Latin):
tibus cõsc̾pẜat euocauit mille in¬
tͥea tumultus ⁊ insultus. iuxque
aliud tp̃s ꝑicłosiꝰ egit cesar. nusꝙͣ
usto pompen sanguine ebrii ia
cesaris sanguine sitiebat. ⁊ cołe
ex̾citũ dimttere nõ m̃o nõ pa¬
ruit. s palam rebellis aciẽ pugna¬
turus instruxit in quo qdẽ plio
eñ classis regia que tũc casu ĩ t̾raz
sub ducta erat exieret / flãma
ꝓximis tectis illapsa illa philade¬
phi bibliothecã famosissimã ab¬
sũpsit.ĩ qua erant libror miliaa
libi quadraginta alibi quadragi¬
ta repio ⁊ ẽ plane siłis silłar sonꝰ¬
numerus longe dissimilis. Ita
igͥs ad huc ambiguo bellor exitu
de lib̾s ĩmeritis triumphauit / n
medioere studiose postitatis in¬
cõmodũ tot nobiliũ in gemor
monuñta uno incendio cõfla¬
grasse. oulta ibi p̾t̾ea nũc t̾restria
nũc naualia fuere certamina.⁊
cuule bellum egiptus sibi absente
alt̾a ꝑte susceꝑat cuiꝰ ducem ip̃a

Expanded text:
tibus conscripserat, evocavit. Mille intibus conscripserat, evocavit. Mille interea tumultus et insultus, vixque aliud tempus periculosius egit Cesar: nusquausto Pompeii sanguine, ebrius, iam Cesaris sanguinem sitiebat, et, colexercitum dimittere non modo non paruit, sed palam rebellis aciem pugnaturus instruxit. In quo quidem prelio quum classis regia, que tunc casu in terram subductu erat, exureretur, flamma proximis tectis illapsa illam Philadelphi bibliothecam famosissimam absumpsit, in qua erant librorum millia, alibi quadraginta, alibi quadringenta reperio; et est plane similis syllabarum sonnumerus longe dissimilis. Ita ignis, adhuc ambiguo bellorum exitu, de libris immeritis triumphavit: non mediocre studiose posteritatis incommodum, tot nobilium ingeniorum monumenta uno incendio conflagrasse. Multa ibi preterea nunc terrestria nunc navalia fuere certamina, et civile bellum Egyptus sibi, absente altera parte, susceperat, cuius ducem ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
q cũ paucis ⁊̃ tutus eẽt. q̃ pene
eũ spes fefelit. pͥmo quidem ad¬
uentu de pempeii morte certior
scus aliq̃ntisp hesit in litore. du
int̾ea missum sibi arege ꝑ theo¬
dotum p̃ceptorẽ suũ qui cũ pho¬
tino eius cedis hortator fuerat
pompeii caput atq anulus offer¬
tur. ingemuit cesar. ⁊ lacrimas
fudit tanti uiri ⁊ tanta sibi olim
familiaritate ꝯiũcti casum miẜa¬
tus. simł illud intelligẽs cede illa
nõ sibi regem gratificari uoluisse
s fortune. in se idem si sors tuliss
ausuru de hinc in tͥram egressus
⁊ ingressus alexandriq exceptus
ẽ tumultu ⁊ clamore militũ gra¬
ui quos illi urbi rex p̾sidii gracia
dimiẜat querentiũ premi roma¬
nis fastib regiam maiestatem.
quo cõpresso quotidie motus alii
atq alii oriebantur quos ex ordi¬
ne prosequi otiosi sit. quibus Ce¬
sar in sua opĩone firmatus nõ sͥ
pompeiũ piisse s regi ad se stati
legiones quas expopeianis mili¬

Expanded text:
ique cum paucis etiam tutus esset; que pene eum spes fefellit. Primo quidem adventu de Pompeii morte certior factus aliquantisper hesit in litore, dum interea missum sibi a rege per Theodotum, preceptorem suum, qui cum Photino eius cedis hortator fuerat, Pompeii caput atque annulus offertur. Ingemuit Cesar et lacrimas fudit, tanti viri et tanta sibi olim familiaritate coniuncti casum miseratus, simul illud intelligens, cede illa non sibi regem gratificari voluisse, sed fortune; in se idem, si sors tulisset, ausurum. Dehinc in terram egressus et ingressus Alexandriam exceptus est tumultu et clamore militum gravi, quos illi urbi rex presidii gratia dimiserat, querentium premi romanis fascibus regiam maiestatem. Quo compresso, quotidie motus alii atque alii oriebantur, quos ex ordine prosequi otiosi sit, quibus Cesar in sua opinione firmatus, non sibi Pompeium periisse, sed regi, ad se statim legiones, quas ex pompeianis mili
Abbreviated transcription (Latin):
gatis.⁊ iam copiis eiꝰ ꝑ cãpos ef¬
fusis ac de iectis fugãq petẽtib
cesarce legiones insecute nich̃
laxam̃ti nullũq respirãdi spati¬
um dedere. Illi alia castra peten¬
tes ut ibi sereꝑatis aĩs tuerent
uͥ nullũ illic uł ducẽ uł p̃sidiu
uiderũtiam defensioĩs spe ami¬
sa arma magna exꝑte ꝓicint
ut expeditiores ad castra regis
euaderẽt quo cũ ueĩssẽt. ea qͦq
fugato rege acesarianis captas
spicĩt. tñ de posita spe salutis q̃¬
dam in locũ editũ se recipiunt.
atq inde salutatõe militarem
armor que superat motu facũt
qd petende miẜicordie signũ
erat. s nichil eis profuit / militibꝰ
uet̾anis ira ⁊ dolore ĩ flãmatis
ꝗ ucedem obstinatis ac rabidiᷤᷤ
nõ mͦ ꝑsuaderi ut hostib parce¬
rent nõ potuit. s aliquot q̃ illu¬
stres uiros de nuȯ suor ꝙ ꝓmu

Expanded text:
gatis; et iam copiis eius per campos efgatis; et iam copiis eius per campos effusis ac deiectis, fugamque petentibus, cesaree legiones insecute nichil laxamenti nullumque respirandi spatium dedere. Illi alia castra petentes, ut ibi se, reparatis animis, tuerentur, ubi nullum illic vel ducem vel presidium viderunt, iam defensionis spe amissa, arma magna ex parte proiiciunt, ut expeditiores ad castra regis evaderent. Quo quum venissent, ea quoque, fugato rege, a Cesarianis capta conspiciunt. Tum, deposita spe salutis, quemdam in locum editum se recipiunt, atque inde salutationem militarem armorum, que supererant, motu faciunt, quod petende misericordie signum erat. Sed nichil eis profuit. Militibus veteranis ira et dolore inflammatis et in cedem obstinatis ac rabidis non modo persuaderi, ut hostibus parcerent, non potuit, sed aliquot etiam illustres viros de numero suoru
Abbreviated transcription (Latin):
iamad bella cũtãtior. ⁊ aliqd de il¬
la sua nali celeritate remiẜat. non
fortuna tot ⁊ tantis uictoriis fa¬
tigata deẜeret/ dũ sic igit ĩpetu
frenat ac cõprimit repente qd̃ nł¬
lo unꝙͣ prelio auditũ erat conu
ab alto impatoris in iussu classi¬
cum insonut. quo uniu̾sus ex̾ci¬
tus arrectus signa madu̾sos fer¬
re cepat cẽturionib lĩgua ⁊ ma¬
nu neꝗcꝙͣ renitentib. Sẽsit Ce¬
sar pugne horã adueĩsse ⁊ accen¬
sos impugnã uerbis coercere fru¬
stra ẽẽ. ⁊ ip̃e gͥ frena laxauit dato¬
q signo felicitatis eqͦq calcarib
adacto pͥmus in hostiũ pͥncipes
ĩ uehit. Impet adextro cornũ in
elefantes asagittariis ⁊ fũdito¬
ribus factus beluas in exptas
⁊ tm̃ asilua ueĩentes auertit re¬
tro in suos. secuta ẽ fuga eꝗtum
mauidꝵ eodẽq impetu occupa¬
tum uallum scipionis ꝑ cesan¬
anos custodib in t̾fectis aut fu¬

Expanded text:
ab bella cunctantior et aliquid de ilab bella cunctantior et aliquid de illa sua naturali celeritate remiserat, nofortuna tot et tantis victoriis fatigata desereret, dum sic igitur impetum frenat ac comprimit, repente, quod nullo unquam prelio auditum erat, cornu ab altero imperatoris iniussu classicum insonuit, quo universus exercitus arrectus signa in adversos ferre ceperat, centurionibus lingua et manu nequicquam renitentibus. Sensit Cesar pugne horam advenisse et accensos in pugnam verbis coercere frustra esse: et ipse igitur frena laxavit, datoque signo felicitatis equoque calcaribus adacto, primus in hostium principes invehitur. Impetus a dextro cornu in elephantes a sagittariis et funditoribus factus belluas inexpertas et tantum a silva venientes avertit retro in suos. Secuta est fuga equitum Maurorum, eodemque impetu occupatum vallum Scipionis per Cesarianos, custodibus interfectis ac fu
Abbreviated transcription (Latin):
suã aciem ꝯfestim oĩ arte quaꝑ
sũmũ dueẽ instrui acies ulla põt
qn ⁊̃ ex equo descendẽs int ipos
pedites pedib ãbulabat. atq
oẽs ⁊ singłos uerbis pro tp̃r bre¬
iub s efficacissis hortabatur. oro
uos aiebat uet̾anoꝵ urtutem e¬
mulamini. ⁊ eoꝵ famã tot patã
uictoriis possidere rutimini. hec
uictoria głiosos uos faciet ac fa¬
mosos. hec ⁊ siłia loq̃ns ex̾citum
ambiendo ⁊ semꝑ occłos habės
ad castra hostiũ aduertit illos tre¬
pidare ⁊ more pauẽtiũ nũc egre¬
di nũc ĩgredi utrũq sine ordiẽ
hoc ip̃e primꝰ post alii atq alii ppẽ¬
derũt. itaq legati enocatiq qui
ĩ castris erant cesarẽ ad eũt. et da
in qũt imꝑator pugne signuz
ne dubita. uĩcimus hauddubie
si pugnamꝰ Resistente Cesare in¬
flãmatis desideriis militũ atque
aciem sustẽtante ac frem̃te ⁊ sub¬
uide exclamante nõ sibi placere
eruptd̃e pugnari. factus enĩ erat

Expanded text:
suam aciem confestim omni arte, qua per suam aciem confestim omni arte, qua per summum ducem instrui acies ulla potest. Quin etiam ex equo descendens inter ipsos pedites pedibus ambulabat, atque omnes et singulos verbis pro tempore brevibus, sed efficacissimis, hortabatur. Oro vos, aiebat, veteranorum virtutem emulamini, et eorum famam tot paratam victoriis possidere nitimini. Hec victoria gloriosos vos faciet ac famosos. Hec et similia loquens exercitum ambiendo, et semper oculos habens ad castra hostium advertit illos trepidare, et more paventium nunc egredi, nunc regredi, utrumque sine ordine. Hoc ipse primus, post alii atque alii perpenderunt. Itaque legati evocatique, qui in castris erant, Cesarem adeunt: Et da, inquiunt, imperator, pugne signum, nec dubita. Vincimus haud dubie, si pugnamus. Resistente Cesare inflammatis desideriis militum, atque aciem sustentante ac fremente, et subinde exclamante non sibi placere eruptione pugnari factus enim erat
Abbreviated transcription (Latin):
fraudib s uirtute bellantib cume¬
bat ne militũ suor quoꝵ uirtuti
sat̾ fidebat cucũspectio ꝯͣ insolitũ
genus hostis nõ sufficẽt. ideoq
bat ut discerent hostiũ mores nos¬
se ꝙ̃ diu̾si eẽnt abantiqs hostibꝰ
discerẽt semꝑ intẽtis aĩs eẽ omĩa
cireũspicere ⁊ cauere. has int̾ du¬
cis curas atq ex̾citia iã supreme
pugne tp̃s appinq̃bat. et primo
quidem cesar ex̾citum diligent
instructũ secus hostiu castrade¬
duxit ⁊ equo in loco ordinatis
acieb illos ad preliũ inuitabat.
expectabatq eos usq ad uespera.
ubi illos uidet ꝑtinacit̾ recusare
sb̾ noctẽ in castra reu̾tit. discedẽs
aũt insectante eũ labieno fuga¬
to tñnec insequi desistente ĩꝓ¬
bo ꝗdem tr̃asfuga ⁊ malo. hostes
iam inde digressos ⁊ fatis p̾mẽ¬
tibus ad tapson castra hñtes ĩ¬
ueĩt ad pugnã dispositos ⁊ aci¬
em instruentes. Instruit ⁊ ip̃e

Expanded text:
fraudibus, sed virtute bellantibus. Timefraudibus, sed virtute bellantibus. Timebat, ne militum suorum, quorum virtuti satis fidebat, circumspectio contra insolitum genus hostis non sufficeret, ideoqubat, ut discerent hostium mores nosse, quam diversi essent ab antiquis hostibus, discerent semper intentis animis esse, omnia circumspicere et cavere. Has inter ducis curas atque exercitia iam supreme pugne tempus appropinquabat. Et primo quidem Cesar exercitum diligenter instructum secus hostium castra deduxit, et, equo in loco ordinatis aciebus, illos ad prelium invitabat, expectabatque eos usque ad vesperam: ubi illos videt pertinaciter recusare, sub noctem in castra revertitur. Discedens autem, insectante eum Labieno, fugato tamen nec insequi desistente, improbo quidem transfuga et malo, hostes iam inde digressos, et, fatis prementibus, ad Tapson castra habentes invenit, ad pugnam dispositos et aciem instruentes. Instruit et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
os ⁊ rebus ĩ maxis cõprobatos
armor quor magr uere oĩu sũmꝰ
fuit. solicitabat eĩz eiꝰ aĩuz suoru
atq hostiũ ꝯditio. timebant enĩ
equites pugnã ꝑꝑ equor iactuã
quos hostes sagittis occidebant¬
⁊ pedites more romano armati
⁊ armor mole pgrauatileius ar¬
mature hostiũ nelocitate fatigab̾a᷑
equi horrebant. s huic ꝑti reme¬
diu ad hibuerat adducẽdo elef¬
fantes in castra ⁊ aliquos ĩ italiã
mttẽdo ad eruditoez nouor ex¬
cituũ ut ⁊ pedites discẽnt ubinã
armati q̃ uulnerari possent ⁊ eq
horrifice belue assuescerẽt ⁊ horrẽ
desinerẽt. atq ita effcm̃ ẽ ut fõmi¬
dabłe aĩal manib ꝑtractatũ int̾¬
q equos u̾satũ ꝑspecta sua tadita¬
te uilesceret. Illud quoq ꝓuidẽ¬
tissimi ducis augebat curã ꝙ ĩ
sidiosissima cũ gente rẽ gerebat
assuetus dunicare cũ gallis aꝑ¬
tis hoĩbus ⁊ in sidiaꝵ nesciis nec

Expanded text:
os et rebus in maximis comprobatos,os et rebus in maximis comprobatos,armorum, quorum magister vere omnium summus fuit. Sollicitabat enim eius animum suorum atque hostium conditio. Timebant enim equites pugnam propter equorum iacturam, quos hostes sagittis occidebant, et pedites more romano armati et armorum mole pregravati levis armature hostium velocitate fatigabantum insolitum equi horrebant. Sed huic parti remedium adhibuerat adducendo elephantes in castra, et aliquos in Italiam mittendo ad eruditionem novorum exercituum, ut et pedites discerent, ubinam armati etiam vulnerari possent, et equi horrifice bellue assuescerent, et horrere desinerent; atque ita effectum est, ut formidabile animal manibus pertractatum interque equos versatum, prospecta sua tarditate, vilesceret. Illud quoque providentissimi ducis augebat curam, quod insidiosissima cum gente rem gerebat, assuetus dimicare cum Gallis, apertis hominibus et insidiarum nesciis nec
Abbreviated transcription (Latin):
barbaro potiꝰ ꝙͣ imꝑatori roãni
ex̾citus paruisse. Mirũ nõ infici¬
or. s hauddubie ualde indies
ꝙͣtũ mͥ apparet scipio ⁊̃ int̾ suo
uilescebat. qd̾ ita eẽ seq̃ns qͦque
actus inditio est. Nẽpe iuba nõ
dore uenerabilẽ qui cũ añ regis
aduentũ ueste purpurea uteret
dixit ei iuba. uł dici fecit nõ  decẽ
illum eadem secũ ueste uti. ⁊ pa¬
ruit ignauissimo hoĩ l regi misr
ille ⁊ maiorib sius dissilłimꝰ qui
si ibi eẽnt iubam uere hoc mͥ uide¬
or dicturus haudq̃ꝙͣ pari aĩcitia
dignarent stultares ꝓrsus ⁊ in¬
epta cũ cesare illũ uelle ꝯtẽdere
qui parẽt iube. ¶Iam fortuã reli¬
quias põpeianar ꝑciũ cãpis expli¬
cuerat ut eas ultuna falce deme¬
teret. hoc tp̃re multi fuerũt ĩsultu
labieni ⁊ affranii nõ sine ꝑiculo.
multa cesaris iugilantia ingisq
solicitudo in docendo minutissiã
quoq militie ⁊ milites ⁊̃ uet̾an¬

Expanded text:
barbaro potius, quam imperatori romani barbaro potius, quam imperatori romani exercitus paruisse. Mirum, non inficior. Sed haud dubie valde in dies, quantum michi apparet, Scipio et inter suos vilescebat, quod ita esse sequens quoque actus indicio est. Nempe Iuba non dore venerabilem. Qui quum ante regis adventum veste purpurea uteretur, dixit ei Iuba vel dici fecit, non decere illum eadem veste secum uti. Et paruit ignavissimo homini, licet regi, miser ille et maioribus suis dissimillimus; qui, si ibi essent, Iubam, vere hoc michi videor dicturus, haudquaquam pari amicitia dignarentur. Stulta res prorsus et inepta, cum Cesare illum velle contendere, qui pareret Iube. Iam fortuna reliquias pompeianarum partium campis explicuerat, ut eas ultima falce demeteret. Hoc tempore multi fuerunt insultus Labieni et Afranii non sine periculo, multa Cesaris vigilantia iugisque sollicitudo in docendo minutissima quoque militie et milites etiam veteran
Abbreviated transcription (Latin):
Nẽpe regii equitatus nobiliores
filii eoꝵ qui uet̾ib marii bñficiiᷤᷤ
obstricti fuerãt. eoq ⁊ nom̃ ⁊ me¬
moriã uiri illius amãtes noctu
prima face mille uł circit̾ cũ eꝗs
ac ẜius sius ĩ cesaris castra meĩ¬
bus uicina trasfugere. quo taz
insigni tr̃asitu nec ĩ merito per¬
turbatus scipio. ⁊ qui secũ erãt
ceꝑant obẜuare ne id fieret dũ
int̾ea .M. aqniũ cũ .c. sasernax
colloq̃nte ad u̾terũt. misitq
ad eũ scipio nõ expedire eo tẽ¬
pore cũ hostib colloqui. Ille nũ¬
tiu paruipẽdẽs ꝯtumacit̾ res¬
pondit. Et stabo in qt ad huc ɨ
donec expleam ꝙ in cepi. Tũ
rex motus uiatorẽ suũ misit q
audiẽte colloc utore ei diceret
Rex colloquiũ istud damnat
ac prohib hoc audito paruit
atq ab scessit. Mirat ħ seriptor
historie uñ hoc ciui romano ei
p̃ẜtim qui honores appło ꝑcepi¬
sset ad huc stante re p. Iube regi

Expanded text:
Nempe regii equitatus nobiliores, Nempe regii equitatus nobiliores, filii eorum, qui veteribus Marii beneficiis obstricti fuerant, eoque et nomen et memoriam viri illius amantes, nocte prima mille vel circiter cum equis ac servis suis in Cesaris castra menibus vicina transfugere. Quo tam insigni transitu, nec immerito, perturbatus Scipio, et qui secum erant ceperant observare, ne id fieret, dum interea M. Aquinium cum C. Saserna colloquentem adverterunt; misitque ad eum Scipio, non expedire eo tempore cum hostibus colloqui. Ille nuntium parvipendens contumaciter respondit: Et stabo, inquit, adhuc, donec expleam, quod incepi. Tum rex motus viatorem suum misit, qui, audiente collocutore, ei diceret: Rex colloquium istud damnat ac prohibet. Hoc audito, paruit atque abscessit. Miratur huius scriptor historie, unde hoc civem romanum, et presertim qui honores a populo percepisset, adhuc stante republica, Iube regi
Abbreviated transcription (Latin):
tos ⁊ noĩatos seu seditiosos seu
rapaces seu in fidos seu alit̾ ĩ uti¬
les bello uiros notatos ĩ famia
a se suoq ex̾citu ab dicauit atq
abire cõfestim issit ex affrica
cẽturionib traditos qui eos ñ¬
b asportandos ĩponerẽt. dum
hec ĩ romanor excitib fierent
getul insiam patriã missi fa-¬
ma cesaris cunta cõpleuerant
siusq ꝑ suaẜant rebellare usque
adeo ut armis arceptis ꝯ̃ regẽ
absente agere p̾sumerẽt. quod
ille audiens necc̃e hiũt ꝑt̃e suor
auxilior que in cesarem cõpaue¬
rat pro regni defensione remit¬
tere. ¶obsidebat Cesar interea
utictĩ africe urbem que regio
getulico p̃sidio tenebat ⁊ ꝙͣtu
intelligi dat᷑ scipionis ac regus
castris iũcta erat eãq ⁊ aggerib
⁊ machinis ⁊ balistis astrinxeãt
In ea obsidione cepant in tr̃iseci
ut fit cũ extrinsecis colloqui id¬
q cesari nõ molestũ erat/ cogita¬
ti ꝗd boni ei colloqo ĩ esse posset.

Expanded text:
tos et nominatos seu seditiosos, seu tos et nominatos seu seditiosos, seu rapaces, seu infidos, seu aliter inutiles bello viros, seu notatos infamia ab se suoque exercitu abdicavit, atque abire confestim iussit ex Africa centurionibus traditos, qui eos nobus asportandos imponerent. Dum hec in Romanorum exercitibus fierent, Getuli in patriam suam missi fama Cesaris cuncta compleverant suisque persuaserant rebellare usque adeo, ut, armis arreptis, contra regem absentem agere presumerent; quod ille audiens necesse habuit partem suorum auxiliorum, que in Cesarem comparaverat, pro regni defensione remittere. Obsidebat interea Cesar Utzittam, Africe urbem, que regio Getulico presidio tenebatur, et, quantum intelligi datur, Scipionis ac regiis castris iuncta erat, eamque et aggeribus et machinis et balistis astrinxerat. In ea obsidione ceperant intrinseci, ut fit, cum extrinsecis colloqui, idque Cesari non molestum erat cogitanti, quid boni ei colloquio inesse posset.
Abbreviated transcription (Latin):
fecitq presentia qd̾ solita ẽ. aucto¬
ritate ⁊ famã regis ĩminuit ce¬
sar nõ ubi coactis unũ in locum
õibus hostĩ copiis intellexit ⁊¬
nullã bello amplius morã fore.
oĩ ope se ad bellu parat. cõtingit¬
q ut cesare cũ legionib ꝓgresso
Iuba ⁊ scipio simul ⁊ labienus
sũma ui equitatũ eius in uade¬
rent. qd̾ ille sentiens ex itinere
uersis retro copiis iam terga u̾ten¬
tib opem tulit. qua firmati resti¬
terunt ⁊ numidas inseq̃ntes
mutato statu p̃lii fuderũt mults¬
q eoꝵ cesis incastra ofugere cor¬
genint. ⁊ nisi nox supueniens
puliusq uento ualido in puls
pugnãtib obstitiss paꝵ ab fuit
qn iuba cũ labieno opp̃sso omĩ
eoꝵ equitatu ⁊ cõsũpta tota leni
armatura in cesaris manus in¬
ciderẽt multi tn in dies de ex̾ci¬
tu hostiũ ad cesaris castra tr̃asibã
sicut aũt hac uia eiꝰ ex̾citus auge¬
bat̾ sic alt̾a muniebat᷑ qm̃ mul¬

Expanded text:
fecitque presentia, quod solita est: auctofecitque presentia, quod solita est: auctoritatem et famam regis imminuit. Cesar vero, ubi, coactis in unum locum omnibus hostium copiis, intellexit nullam bello amplius moram fore, omni ope se ad bellum parat. Contigitque, ut, Cesare cum legionibus progresso Iuba et Scipio simul et Labienus summa vi equitatum eius invaderent. Quod ille sentiens, ex itinere versis retro copiis iam terga vertentibus, opem tulit, qua firmati restiterunt, et Numidas insequentes, mutato statu prelii, fuderunt, multisque eorum cesis, in castra confugere coegerunt; et nisi nox superveniens, pulvisque vento valido impulsus pugnantibus obstitisset, parum abfuit, quin Iuba cum Labieno, oppresso omni eorum equitatu, et consumpta tota levi armatura, in Cesaris manus inciderent. Multi tamen in dies de exercitu hostium ad Cesaris castra transibant. Sicut autem hac via eius exercitus augebatur, sic altera minuebatur, quoniam mul
Abbreviated transcription (Latin):
gionib iussit ascribi. Turbatus
hac re cesar cũ ĩ presens aliud ñ
posset in eos qui cum nauibus
longis ad maris custodiã depu¬
tati erant iram effudit. eoq gra
ꝙ eoꝵ segnitie nauis illa cũ mili¬
tibus suis ĩ ꝑfate hostiũ ueĩsse
uidebat᷑. his dieb portẽtur ad¬
mirabile in castris cesaris accidi
Nocturno tpre nĩbus lapideo ĩ¬
bre diffusus ẽ.simłq legionis
uniꝰ teloꝵ sũmitates a nẽmine
ĩmissus ignis xremauit. ¶Iu¬
ba rex qui dudũ optau̾at ĩꝑtẽ
belli uenire ⁊ copias suas cum
scipione ꝯiũgere s bellis ꝓpͥis
regniq laboribus reuocatus ce¬
ptis abstitat. uenit tande cum
ingenti hoiu multitudine ue¬
rum nõ in numero s ĩuirtute
militũ uictoria ⁊ belli głia sita
ẽ diu expectatus gͥ cũ fuiss ad¬
uentus magna cũ spe atq opi¬
nione romanor mox ut uenit¬
qui stupori fuerat cepit ẽẽ ꝯtẽptin

Expanded text:
gionibus iussit ascribi. Turbatus gionibus iussit ascribi. Turbatus hac de re Cesar, quum in presens aliud non posset, in eos, qui cum navibus longis ad maris custodiam deputati erant, iram effudit, eosque gr quod eorum segnitie navis illa cum militibus suis in potestatem hostium venisse videbatur. His diebus portentum admirabile in castris Cesaris accidit: nocturno tempore nimbus lapideo imbre diffusus, simulque legionis unius telorum summitates a nemine immissus ignis concremavit. Iuba rex, qui dudum optaverat in partem belli venire et copias suas cum Scipione coniungere, sed bellis propriis regnique laboribus revocatus ceptis abstiterat, venit tandem cum ingenti hominum multitudine. Verum non in numero, sed in virtute militum victoria et belli gloria sita est. Diu expectatus igitur quum fuisset adventus magna cum spe atque opinione Romanorum, mox ut venitqui stupori fuerat, cepit esse contemptui,
Abbreviated transcription (Latin):
go nũꝙͣ faciam neq tu si me ⁊¬
uelles audire istud faceres. Et
ualde te hortor ut desmnas. ⁊ in¬
cepto in utili pedem retrahas. nã
si nescis ꝯ̃ quẽ ducẽ oͣq quẽ exci¬
tum pugnes expiriiam nunc
potes. sume de tuis oĩb cohortẽ
unã quãcũq iudicas firmiorẽ.
ego de cõmilitonib meis nũc
captiuis tiusle. solos eligã. iube
nes ꝯfligere.tuq imparis p̃li
spectator ex euentu uidica qd
tibi de copiis tius õibus de que
belli exitu sit sꝑandũ. hec cũ cen¬
turio alit ꝙͣ sꝑabat ꝯstanti uul¬
tu atq aĩo ⁊ clara uoce dixiss ira¬
tus ⁊ ꝯtristatus scipio suis cen¬
turionibꝰ signũ dedit ut ĩ illu
irruerẽt quo occiso reliquos ue¬
t̾anos atyronib segͥgatos ⁊ supp¬
liciis multis affectos iussit intͥ¬
ficiinfando scelere maculatos
⁊ sanguine ciiũ impinguatoᷤᷤ
uocans. tyronib uelut ĩ nocen¬
tibus uitam liquit. eosq sius le¬

Expanded text:
go numquam faciam, neque tu, si me vgo numquam faciam, neque tu, si me velles audire, istud faceres, et valde te hortor, ut desinas et incepto inutili pedem retrahas. Nam si nescis contra quem ducem contraque quem exercitum pugnes, experiri iam nunc potes. Sume de tuis omnibus cohortem unam, quamcumque iudicas firmiorem: ego de commilitonibus meis, nunc captivis tuis, X solos eligam. Iube nos confligere, tuque imparis prelii spectator ex eventu iudica, quid tibi de copiis tuis omnibus deque belli exitu sit sperandum. Hec quum centurio aliter ac sperabat constanti vultu atque animo et clara voce dixisset, iratus et contristatus Scipio suis centurionibus signum dedit, ut in illum irruerent. Quo occiso, reliquos veteranos a tironibus segregatos et suppliciis multis affectos iussit interfici, infando scelere maculatos et sanguine civium impinguatos vocans; tironibus, velut innocentibus, vitam liquit, eosque suis le
Abbreviated transcription (Latin):
sent ille eos uerhis su aggredif
scio ego ait ues nõ nr̃a uolũtate
seu ꝯsilio s illius ur̃i nequissimi
tro facere deberetis orati facitis
ut dimisis scełatis atq rebellib
ciues bonos ⁊ rem p defendati
⁊ salua uobis uita erit ⁊ ꝑata pe¬
dicens minime dubitabat illos
sibi pro tanta oblatõe grãs esse
acturos. At centurio ille uir in¬
mobbił fiderdignusq qui pro
deo faceret d pro hoie faciebat
Ego inqt o scipio. neq eĩ te un¬
patorẽ uoco cũ unus mͥ sit ĩꝑa¬
tor Cesar ego ĩꝙ pro tanto bene¬
sicio tibi gr̃as ago qui mͥ ⁊ pecu¬
niam offeras quã dare nullo
iure tenearis ⁊ uita quã belli u¬
re possis erpere ⁊ fortassis hoc be¬
neficio tuo uterer ni flagitium
illi ingens ⁊ munere ip̃o mai
licis hororib honestatus sum
ꝯ̃q illu ex̾citum pro euiꝰ uictoi̾a
⁊ głia xxxui annos ⁊ eo ãplius
drceitauiarma portarẽ. Istud e¬

Expanded text:
sent, ille eos verbis sic aggreditur: sent, ille eos verbis sic aggreditur: Scio ego, ait, vos non vestra voluntate seu consilio, sed illius vestri nequissimi tro facere deberetis, orati facitis, ut, dimissis sceleratis atque rebellibus, cives bonos et rempublicam defendatis, et salva vobis vita erit et parata peimi. Hec dicens minime dubitabat illos sibi pro tanta oblatione gratias esse acturos. At centurio ille, vir immobilis fidei dignusque, qui pro Deo faceret, quod pro homine faciebat: Ego, inquit, o Scipio, neque enim te imperatorem voco, quum unus michi sit imperator Cesar, ego, inquam, pro tanto beneficio tibi gratias ago, qui michi et pecuniam offeras, quam dare nullo iure teneris, et vitam, quam iure belli possis eripere; et fortassis hoc beneficio tuo uterer, ni flagitium illi ingens et munere ipso maius licis honoribus decoratus sum, contraque illum exercitum, pro cuius victoria et gloria XXXVI annos et eo plus decertavi, arma portarem? Istud e
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. Sepe quidem imꝑator
getuli nõ nos solisz alii plures ꝗ
idu̾sis in castris militamꝰ clien¬
tes.. Marii.fere oẽs ciues roãm
ad te tr̃asire decreiumꝰ s custodi¬
is p̃pediti nequiuimꝰ.nũc ad tua
castra explorãdi gr̃a ueĩre uissi
pariumus nõ libent̾ mͦ s ardent̾.
eo eĩ mittebam̃ quo iam dudũ
ure cupiebamꝰ. Cesar ⁊ laude illos
⁊ stipendio ꝓsecutus ẽ. eoꝵ u̾bis
exitus fidem̃ fecit. die in sequẽti
multi eiꝰdem gentis ascipioẽ ad
cesarẽ tr̃asfugerũt. ¶Incidit in
hos dies euidẽtissimũ militaris
erga cesarem fidei argum̃tum
qd ne silentio obruat impetrat
e classe scilz allieni de qua sup̈ di¬
ximus dũ e sicilia in afric̃a traicit
naius una cũ a reliq̃ꝵ tramitte
deerrasset ad egiurũ insulã de¬
lata ĩ manꝰ hostiũ ueĩt ĩ qua ⁊ ue¬
t̾am ⁊ tyrones ⁊ centurio unus
erat qui sub fida custodia s sine
ĩiuna ed scipionẽ cũ ꝑducti es¬

Expanded text:
ti sunt: Sepe quidem, imperator, ti sunt: Sepe quidem, imperator, Getuli non nos soli, sed alii plures, qui adversis in castris militamus, clientes G. Marii, fere omnes cives romani, ad te transire decrevimus, sed custodiis prepediti nequivimus. Nunc ad tua castra explorandi gratia venire iussi paruimus non libenter modo, sed ardenter. Eo enim mittebamur, quo iamdudum ire cupiebamus. Cesar et laude illos et stipendio prosecutus est. Eorum verbis exitus fidem fecit: die inseguenti multi eiusdem gentis a Scipione ad Cesarem transfugerunt. Incidit in hos dies evidentissimum militaris erga Cesarem fidei argumentum, quod, ne silentio obruatur, impetrat. E classe scilicet Allieni, de qua supra diximus, dum e Sicilia in Africam traicit, navis una, quum a reliquarum tramite deerrasset, ad Egimurum insulam delata in manus hostium venit, in qua et veterani et tirones et centurio unus erat, qui sub fida custodia, sed sine iniuria, ad Scipionem quum perducti es
Abbreviated transcription (Latin):
ture .x.in naues ĩpositis classem
soluit alilibeo. cũq his copiis et
alto cõmeatu nauigatõe usus ꝓs¬
ꝑa iiii. die ĩportũ ad ruspinã ubi
cesar expectans castra hebat appli¬
cuit. legionũ simul ⁊ cõmeatirũ
gemina cura libat̾ꝰ cesar ac gemi¬
no gaudio ꝑfusus iubet eos qe¬
te alterna maritimũ expurgare
fastidiũ. seq gerẽdis reb corpo¬
rib atq aĩs p̃parare. Creu̾at autẽ
indies scipionis ac suoꝵ admi¬
ratio suꝑ dilatõe cesarea ꝗd ita la¬
cessere solitus lẽtesceret ut lacesse¬
retur expectans. Iãq suꝑior ille
ꝯtẽptus insolicitudinẽ ⁊ ĩ metũ
u̾terat itaq getulos duos exhi
qui secum erant quosq fidissiõs
extimabant multis ꝓmissis o¬
neratos in castra cesaris ire ⁊ ex¬
plorare ꝗd illic gerat impãt hi
cõp̃hensi ⁊ ad cesarẽ ꝑducti petie¬
rũt ut de se loquisine discrimine
sinerent. ꝑmissa licencia hec locu¬

Expanded text:
ture mille in naves impositis, classem ture mille in naves impositis, classem solvit a Lilybeo, cumque his copiis et altero commeatu, navigatione usus prospera, quarto die in portum ad Ruspinam, ubi Cesar expectans castra habebat, applicuit. Legionum simul et commeatuum gemina cura liberatus Cesar, ac gemino gaudio perfusus, iubet eos quiete alterna maritimum expurgare fastidium seque gerendis rebus corporibus atque animis preparare. Creverat autem in dies Scipionis ac suorum admiratio super dilatione cesarea, quid ita lacessere solitus lentesceret, ut lacesseretur expectans; iamque superior ille contemptus in sollicitudinem et in metum verterat. Itaque Getulos duos ex his, qui secum erant, quosque fidissimos estimabat, multis promissis oneratos in castra Cesaris ire et explorare, quid illic geratur, imperat. Hi comprehensi et ad Cesarem perducti petierunt, ut de se loqui sine discrimine sinerentur. Permissa licentia, hec locu
Abbreviated transcription (Latin):
ad preliũ fuerat cesarem spnens
ex̾citum in castra reduceret.ĩ pro
cõtione diffidentiã ac despatioẽ
cesaris p̃dicaret. uctoriãq certis¬
q polliceret. ¶Getuli int̾i scipi¬
onis scipendia deẜentes alii ĩ re¬
gnũ suum alii incesaris castra ꝑ¬
ueĩunt. eo maxiẽ p̃textu ꝙ ⁊ ip̃i
⁊ prẽs eor. G Marii bñficiis obstͥc¬
ti essent. cuiꝰ affinẽ cesarem opina¬
rent.Id ꝙͣius sḃ eo aliquotiens
militasset tam procul a uero tam̃
aberatut cũ cesar nobilissimus
romanor esset. Mariꝰ rusticane ⁊
ne romane quidẽ fuisset origĩs
ip̃e tñ ex his electos iuros ĩgetuli¬
ammittit. ut tociꝰ gẽtis aĩos sibi
xilient. Interĩ quoq ⁊ crispꝰ saln¬
stius p̃tor cõuehẽdis cõmeatib
cũ classe directus acesare/ ingẽtes
frum̃ti uiniq copiam tr̃asmisit
⁊ alienus procosul ut diximꝰ euo¬
catus acesare duab legionibus
⁊ decc. equitib gallis ⁊ leus q̃ma¬

Expanded text:
ad prelium fuerat, Cesarem spernens ad prelium fuerat, Cesarem spernens exercitum in castra reduceret, et pro concione diffidentiam ac desperationem Cesaris predicaret, que polliceretur. Getuli interim Scipionis stipendia deserentes alii in regnum suum, alii in Cesaris castra perveniunt, eo maxime pretextu, quod et ipsi et patres eorum G. Marii beneficiis obstricti essent, cuius affinem Cesarem opinarentur. Id, quamvis sub eo aliquoties militasset, tam procul a vero tamen aberat, ut, quum Cesar nobilissimus Romanorum esset, Marius rusticane et ne romane quidem fuisset originis. Ipse tamen ex his electos viros in Getuliam mittit, ut totius gentis animos sibi concilient. Interim quoque et Crispus Sallustius pretor convehendis commeatibus cum classe directus a Cesare, ingentem frumenti vinique copiam transmisit, et Allienus proconsul, ut diximus, evocatus a Cesare, duabus legionibus et DCCC equitibus gallis et levis arma
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ homicidia ⁊ oppidor eu̾siones
⁊ iullaꝵ incendia ⁊ rapine que
ꝑ totam proĩtiã suoꝵ hostiũ aua¬
ritia ⁊ cru delitate feruebãt quor
malis profũdissime tangebatur
⁊ miẜis opem ferre. atq illoꝵ in¬
demnitate nõ minus ꝙͣ suã uic¬
toriam exoptabat. Ip̃e se interim
castris ualidissis ꝯtinebat nõ ꝙ
de uictoria dubitaret. s p̾ tot res
gestas ⁊ toçiens fusos hostes de
reliꝗis belli cruentã uictoriã adi¬
pisci de decorosum sͥ seq ꝓrsus in¬
dignũ iudicabat. neq interim
ulsum diẽ int̾mittebat quo nõ
uł ꝑ alios ab sens uł sub oculis sus
ex̾citum ⁊ precipue tyrones mi¬
litarib institutis ĩbueret. ĩqua
arte nulli hoĩu scõs fuit. finge¬
bat se se pauidu p̃dea ⁊ pauore
sapĩam amplecti qisuus uiribus
diffidentẽ ⁊ hostes de hac diffidẽ¬
tia exultantes equo aĩo toleraba
donec mutãdi ꝯsilii tp̃s ess usq
adeo ut scipio qui aliꝙ̃ diu patꝰ

Expanded text:
oppidorum eversiones et villarum incendia et rapine, que per totam provinciam suorum hostium avaritia et crudelitate fervebant; quorum malis profundissime tangebatur, et miseris opem ferre, atque illorum indemnitatem non minus, quam suam victoriam exoptabat. Ipse se interim castris validissimis continebat, non quod de victoria dubitaret, sed, post tot res gestas et totiens fusos hostes, de reliquiis belli cruentam victoriam adipisci dedecorum sibi seque prorsus indignum iudicabat; neque interim ullum diem intermittebat, quo non vel per alios absens vel sub oculis suis exercitum et precipue tirones militaribus institutis imbueret, in qua arte nulli hominum secundus fuit. Fingebat se pavidum, preterea et pavore sapientiam amplecti, quasi suis viribus diffidentem, et hostes de hac diffidentia exultantes equo animo tolerabat, donec mutandi consilii tempus esset, usque adeo, ut Scipio, qui aliquandiu paratus
Abbreviated transcription (Latin):
misit. aduentũq suum oĩb no¬
tum fecit. quo audito stati młti
uiri nobiles sius ex urbib ꝓfu¬
gi incastra cesaris uenere sibiq
de hostiũ seuitia atq intolerãda
suꝑbia questi sũt. quor q̃rimoĩis
ac fletib motus cesar qd̃ facere ꝑ
se ip̃m in aĩo hẽbat mag̾ ac mag̾
accelerare disposuit łrasq ꝯfestĩ
in siciliam misit ad allienu cete¬
rosq qui ibi pro ꝑtib sus erant
ut excusatõe qualibet reiecta ad
se omẽs copias traicerent. affricã
eĩ si auxilui differat irreꝑabilit̾
uastari ut nullus p̾ea remedio
locus eẽt. Ip̃e aũt in hanc unam
rem pronus adeo totus erat atq
intentus ut pene trasformatus
inuirũ alter dies noctesq mari
a ꝓspectaret. qn ⁊ die ꝓximo ex
quo łras miẜat moran classez at¬

Expanded text:
misit, adventumque suum omnibus nomisit, adventumque suum omnibus notum fecit. Quo audito, statim multi viri nobiles suis ex urbibus profugi in castra Cesaris venere, sibique de hostium sevitia atque intoleranda superbia questi sunt. Quorum querimoniis ac fletibus motus Cesar, quod facere per se ipsum in animo habebat, magis ac magis accelerare disposuit, litterasque confestim in Siciliam misit ad Allienum ceterosque, qui ibi pro partibus suis erant, ut, excusatione qualibet reiecta, ad se omnes copias traicerent, Africam enim, si auxilium differatur, ita irreparabiliter vastari, ut nullis postea remediis locus esset. Ipse autem in hanc unam rem pronus adeo totus erat atque intentus, ut pene transformatus in virum alterum dies noctesque maria prospectaret. Quin et die proximo, ex quo litteras miserat, mora