comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum se ignibus prius oleoq fouissent: horri¬
bile dictu homines a meridie et sole ueniẽres
nr̃a nos hyeme uicerunt.Trasimenus lacus
tertium fulmen annibalis. impatore flami¬
nio. Ibi quoq ars noua punicȩ fraudis. quip¬
pe nebula lacus. palustribusq uirgultis tectus
eques terga subito pugnantium inuasit. Nec
de diis possumus queri. imminentem teme¬
rario duci cladem p̃dixerant insidentia sigͥs
examina. et aquile prodire nolentes. et comis¬
sam aciem secutus ingens terrae tremor nisi il¬
lum horrorem soli equitum uiroꝵq discursꝰ
et mota uehementius arma fecerunt. Quar¬
tum.i. pene ultimum uulnus impii cannȩ igͥ¬
bilis apuliȩ uicus. sed magnitudĩne cladis emꝰ¬
sit. et xl. milium cȩde parta nobilitas. Ibi
in exitium infelicis exercitus. dux terra. cȩlũ
dies tota rerum natura consensit. Si quidẽ
non contentus simulatis transfugis annibal
qui mox pugnantium terga cȩciderant in¬

Expanded text:
cum se ignibus prius oleoque fouissent — horricum se ignibus prius oleoque fouissent — horribile dictu — homines a meridie et sole uenientes nostra nos hieme uicerunt. Trasymennus lacus tertium fulmen Hannibalis imperatore Flaminio. Ibi quoque ars noua Punicae fraudis: quippe nebula lacus palustribusque uirgultis tectus eques terga subito pugnantium inuasit. Nec de dis possumus queri. Inminentem temerario duci cladem praedixerant insidentia signis examina et aquilae prodire nolentes et commissam aciem secutus ingens terrae tremor: nisi illum horrorem soli equitum uirorumque discursus et mota uehementius arma fecerunt. Quartum id est paene ultimum uolnus imperii Cannae, ignobilis Apuliae uicus; sed magnitudine cladis emersit et sexaginta milium caede parta nobilitas. Ibi in excidium infelicis exercitus dux, terra, caelum, dies, tota rerum natura consensit. Si quidem non contentus simulatis transfugis Hannibal, qui mox terga pugnantium ceciderunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
q mandassent: ita manib eorum uastatione
italię. captiuitate africȩ ducum et regum qui
gessere bellum exitio parentatum ẽ. Igitur ubi
semel se inhispania mouit illa grauis et luctu¬
osa punici belli uis atq tempestas destinatu¬
q romanis iam diu fulmen saguntino igne cõ¬
fauit: statim quodam impetu rapta medias
ꝑfregit alpes et in italiam ab illis fabulose alui¬
tudinis niuib uelut celo missa descendit. Ac
pͥmi quidem impetus turbo inter padum et
ticinum ualido statim fragore detonuit. Tuc̃
Scipione duce fusus exercitus. saucius etiam
ip̃e uenisset in hostium manus impator msi ꝓ¬
tectum patrem p̃textatus admõm filius ab ip̃a
morte rapuisset. Hic erat Scipio qui in exitium
africȩ nomen ex malis eius hĩturus erat Tici¬
no trebia succedit. hic secunda belli punici ꝓ¬
cella deseuit sempronio consule. Tunc callidis¬
simi hostes frigidum et niualem nacti diem

Expanded text:
que mandassent, ita manibus eorum uastatione que mandassent, ita manibus eorum uastatione Italiae, captiuitate Africae, ducum et regum qui id gessere bellum exitio parentatum est. Igitur ubi semel se in Hispania mouit illa grauis et luctuosa Punici belli uis atque tempestas destinatumque Romanis iam diu fulmen Saguntino igne conflauit, statim quodam impetu rapta medias perfregit Alpes et in Italiam ab illis fabulosae altitudinis niuibus uelut caelo missa descendit. Ac primi quidem impetus turbo inter Padum atque Ticinum ualido statim fragore detonuit. Tum Scipione duce fusus exercitus; saucius etiam ipse uenisset in hostium manus imperator, nisi protectum patrem praetextatus admodum filius ab ipsa morte rapuisset. Hic erit Scipio, qui in exitium Africae crescit, nomen ex malis eius habiturus. Ticino Trebia succedit. Hic secunda Punici belli procella desaeuit Sempronio consule. Tum callidissimi hostes, frigidum et niualem nancti diem,
Abbreviated transcription (Latin):
manib euertit. ut italiam sibi rupto focdere
apiret. Summa foederum romanis religio ẽ
ltaq ad auditum socię ciuitatis obsidium me¬
mores icti cum poenis qͦ: foederis non statim ad
arma procurrunt dum prius more legitimo
queri malunt. Interim iam nouem mensib
fessi fame. machinis. ferro et igne uersa den¬
q in rabiem fide: ĩmanem in foro excitant ro¬
gum: tum desuper se suosq cum omnib opibꝰ
suis ferro et igni corrumpunt. Huius tantȩ
cladis annibal poscitur auctor. tergiuersantib¬
poenis: dux legationis quȩ inquit mora est fabiꝰ:
in hoc enim sinu pacem bellumq porto: utrũ
eligitis: Succlamantibus bellum. bellum igit᷑
inquit accipite. et excusso in media curia toge
gremio non sine horrore quasi plane sinu bel¬
lum ferret effudit. Similis exitus belli initio
fuit. Nam quasi has inferias sibi saguntinorum
ultimae dirae in illo publico paricidio incendio¬

Expanded text:
manibus evertit, ut Italiam sibi rupto foedere manibus evertit, ut Italiam sibi rupto foedere aperiret. Summa foederum Romanis religio est; itaque ad auditum sociae civitatis obsidium, memores icti cum Poenis quoque foederis, non statim ad arma pro-currunt, dum prius more legitimo queri malunt. Saguntini interim iam novem mensibus fessi fame machinis ferro, versa denique in rabiem fide inmanem in foro excitant rogum, tum desuper se suosque cum omnibus opibus suis ferro et igne corrumpunt. Huius tantae cladis auctor Annibal poscitur. TergiversantibPoenis, dux legationis «quae», inquit, «mora est?» Fabius «in hoc ego sinu bellum pacemque porto; utrum eligitis?» subclamantibus «bellum», «bellum igitur», inquit, «accipite». Et excusso in media curia togae gremio non sine horrore, quasi plane sinu bellum ferret, effudit. Similis exitus belli initiis fuit. Nam quasi has inferias sibi Saguntinorum ultimae dirae in illo publico parricidio incendio
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃os ob ea quȩ deliquerant iure agentes. nec
gladio quidem: sed ut uictimas securi pcutiũt.
piefectos nauium igne comburrunt. Idq qđ
indignius foret mulier impabat. Itaq gneo
fuluio centimalo duce late domant᷑. Strictȩ
in pͥncipum colla secures legatorum manib
Ost primum punicum bellum uix
quadriennii requies. ecce alterum
bellum minus quidem spacio. nec
atrocitate terribilius. ut siquis conferat dã¬
na utriusq ppłi similior uicto sit ppłs qui ui
cit. Pudebat nobilem ppłm ablatum mare
raptȩ insulȩ dare tributa: quȩ iubere consue¬
uerat. Hinc in ultionem puer Annibal ad¬
aram patri iurauerat: nec re morabat᷑. Igitur cã
belli Saguntus delecta est uctus hispaniȩ ciui¬
tas. et opulenta. sideiq erga romanos magnu:
quidem sed triste monumentum. Quam in li¬
bertate cõmuni foedere exceptam Annibal cãs
nouorum motuum quaerens et suis et ip̃orum

Expanded text:
nostros, ob ea quae deliquerant iure agentes, ne nostros, ob ea quae deliquerant iure agentes, ne gladio quidem, sed ut victimas securi percutiunt, praefectos navium igne comburunt; idque, quo indignius foret, mulier imperavit. Itaque Gnaeo Fulvio Centimalo duce late domantur. Strictae secures in principum colla legatorum manibusM. Post primum Punicum bellum vix quadriennii requies: ecce alterum bellum, minus quidem spatio —nec eo cladium atrocitate terribilius, ut si quis conferat damna utriusque populi, similior victo sit populus ille qui vicit. Urebat nobilem populum mare ablatum, raptae insulae, dare tributa, quae iubere consueverat. Hinc ultionem puer Annibal adaram patri iuraverat, nec morabatur. Igitur in causam belli Saguntos electa est, vetus Hispaniae civitas et opulenta fideique erga Romanos magnum quidem sed triste monimentum, quam in libertatem communi foedere exceptam Annibal, causas novorum motuum quaerens, et suis et ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
Alpina corpora humenti cȩlo educata h̃ñt ꝗo¬
dam simile niuibus suis quȩ mox ut caluere
pugna statim in sudorem eunt. et leui motu
quasi sole laxantur. Hi sȩpe et alias. s Bri¬
tomaro duce non prius soluturos se baltea.
q̃ capitolium ascendissent iurauerant. factu
est. Uictos enim Emilius in capitolio discin¬
xit. Mor Arioiusto duce uouere. de nr̃oru
militum praeda marti suotorquem. Int̾cepit
lupiter uotum. nam de torquib eorum au¬
reum tropheum loui flaminius erexit. Uiri¬
domaro rege romana arma uulcano promise¬
rant: aliorsum uota ceciderunt. Occiso eni
rege. Marcellus tertia post Romulum patrem
feretrio ioui arma suspendit: Debello Illytico.
llyrii seu liburni sub extremis alpi¬
um radicibus agunt inter Arsiam
ticinumq flumen longissime per
totum adriani maris latus effusi. Hi regnante
Theutana muliere. populationib non contẽti
licentiȩ scelus addiderunt. Legatos quippe

Expanded text:
— Alpina corpora umenti caelo educata habent quid— Alpina corpora umenti caelo educata habent quiddam simile niuibus suis: quae mox ut caluere pugna, statim in sudorem eunt et leui motu quasi sole laxantur. Hi saepe et alias et Brittomaro duce non prius posituros se baltea quam Capitolium ascendissent iurauerant. Factum est: uictos enim Aemilius in Capitolio discinxit. Mox Ariouisto duce uouere de nostrorum militum praeda Marti suo torquem. Intercepit Iuppiter uotum; nam de torquibus eorum aureum tropaeum Ioui Flaminius erexit. domaro rege Romana arma Volcano promiserant. Aliorsum vota ceciderunt; occiso enim rege Marcellus tertia post Romulum patrem Feretrio Iovi opima suspendit. BELLUM ILLYRICUM ILLYRII seu Liburni sub extremis Alpium radicibus agunt inter Arsiam Titiumque flumen, longissime per totum Hadriani maris litus effusi. Hi regnante Teutana muliere populationibus non contenti licentiae scelus addiderunt. Legatos quippe
Abbreviated transcription (Latin):
de sub ip̃is italię faucibus gentes deo quodam as¬
sidue incitante ne rubiginem ac situm uel ama
sentirent. Deniq utriq quotidiani et quasi do¬
mestici hostes tyrocinia militum imbuebant. Nec
suȩ uirtutis acuebat. Ligures imis alpium iugis
adherentes inter Uarum et Macram flumen ĩ¬
plicitosq dumis siluestribus maior aliquanto la¬
hor erat inuenire ꝗ uincere. Tuti locis ac fuga
durum atq uelox genus. ex occasione magis la
trocima ꝗͣ bella faciebant. Itaq cum diu multũ
cognitas tandem fuluius latebras eorum ignib
sepsit. Sebius in plana deduxit. Postumius ita
ex armauit: ut uix reliquerit ferrum quo t̾ra co¬
leretur:¬
De bello gallico
Allis insubribus. et his accolis alpiu¬
animi ferarum corpora plus ꝗͣ hũã¬
na erant.sed exꝑimento dephensu
est. quippe sicut pͥmus impetus eis maior. ꝗͣ
uirorum est: ita sequens. minor ꝗ foeminaꝵ.

Expanded text:
est sub ipsis Italiae faucibus gentes, deo quodam inest sub ipsis Italiae faucibus gentes, deo quodam incitante adsidue, ne rubiginem ac situm scilicet arma sentirent. Denique utrique cotidiani et quasi domestici hostes tirocinia militum inbuebant, nec suae virtutis acuebat. Liguras, imis Alpium iugis adhaerentis inter Varum et Magram flumen inplicitosque dumis silvestribus, maior aliquanto labor erat invenire quam vincere. Tuti locis et fuga, durum atque velox genus, ex occasione latrocinia magis quam bella faciebant. Itaque cum diu multumqIngauni, tandem Fulvius latebras eorum igni saepsit, Baebius in plana deduxit, Postumius ita exarmavit, ut vix reliquerit ferrum quo terra coleretur. BELLUM GALLICUM GALLIS Insubribus, et his accolis Alpiuanimi ferarum, corpora plus quam humana erant, sed — experimento deprehensum est, quippe sicut primus impetus eis maior quam uirorum est, ita sequens minor quam feminarum
Abbreviated transcription (Latin):
finis impositus apud insulas quibus nomen ega¬
tes. nec maior alias in mari pugna. quippe cõme¬
atibus exercitu. propugnaculis armis grauis ho¬
stium classis et in ea quasi tota carthago quod
ip̃m exitio suit. Romana classis prompta leuis
expedita et quodam gne castrensis ad similitu¬
dinem pugna equestris sic remis quasi habenis
agehatur. et in hos uel in illos mobilia rostra spe¬
tic uiuentium proferebant. Itaq momento
temporis laceratę hostium rates totum inter Si¬
ciliam Sardiniamq pellagus naufragio suo ope¬
rucrunt. Tanta deniq fuit illa uictoria ut de ex¬
cidendis hostium moenib non quaereretur. Sup¬
uacuum uisum est in arcem murosq sęuire cum
iam in mari cẽt deleta carthago.
Eracto punico bello secuta est breuis
sane et quasi ad recipiendum spiritũ
requies argumentumq pacis. et bcã
tuit. quippe iam Ligures. iam in subres galli nͨ¬
non et illyrii Lacessebant. Sic de subalpibus .i.

Expanded text:
finis inpositus apud insulas, quibus nomen Aegafinis inpositus apud insulas, quibus nomen Aegatae, nec maior alias in mari pugna. Aderat quippe commeatibus, exercitu, propugnaculis, armis grauis hostium classis et in ea quasi tota Carthago; quod ipsum exitio fuit. Romana classis prompta, leuis, expedita et quodam genere castrensis ad similitudinem pugnae equestris sic remis quasi habenis agebatur et in hos uel in illos ictus mobilia rostra speciem uiuentium praeferebant. Itaque momento temporis laceratae hostium rates totum inter Siciliam Sardiniamque pelagus naufragio suo operuerunt. Tanta denique fuit illa uictoria, ut de excidendis hostium moenibus non quaereretur. Superuacuum uisum est in arcem murosque saeuire, cum iam in mari esset deleta Carthago. Peracto Punico bello secuta est breuis sane quasi ad recuperandum spiritum requies, argumentumque pacis et bona tuit. Quippe iam Ligures, iam Insubres Galli, nnon et Illyrici lacessebant, sitae sub Alpibus, id
Abbreviated transcription (Latin):
cȩcidit.: ut nec amplius ipam insulam concita¬
rent. Argumentum ingentis uictoriȩ. Centũ
curciter elephantoꝵ captiuitas. sic quoq magͥ
praeda si gregem illum non bello sed uenatio¬
ne cepisset. E Claudio consule non ab hostib
sed ab diis ip̃is suꝑatus est quorum auspicia cõ¬
tempserat. Ibi statim classe demersa ubi ille p̃¬
cipitari pullos iusserat. ꝙ pugnare ab iis ueta¬
retur.. Fabio butrone consule classem hostium
in africo mari apud Egimurum iam in italiam ul¬
tro naiigantem cȩcidit. Ouantus o tunc trium¬
phus tempestate intercidit. cum opulenta p̃da
classis aduersis acta uentis naufragio suo africam
et Syrtes omnium impia gentium insulaꝵ lutoã
impleuit. Magna clades. sed non sine aliqua
pͥncipis ppłi dignitate interceptam tempestate
uictoriam et triumphum pisse naufragio et tñ
cum punice p̃dȩ omnib promontoriis insulis¬
phauit. Luctatio Catulo consule bello tandem

Expanded text:
cecidit, ut nec amplius eam insulam cogitacecidit, ut nec amplius eam insulam cogitarent. Argumentum ingentis uictoriae centum circiter elephantorum captiuitas, sic quoque magna praeda, si gregem illum non bello, sed uenatione cepisset. Appio Claudio consule non ab hostibus, sed a dis ipsis superatus est, quorum auspicia contempserat, ibi statim classe demersa, ubi ille praecipitari pullos iusserat, quod pugnare ab iis uetaretur. Marco Fabio Buteone consule classem hostium iam in Africo mari apud Aegimurum in Italiam ultro nauigantem cecidit. Quantus, o, tum triumphus tempestate intercidit, cum opulenta praeda classis aduersis acta uentis naufragio suo Africam et Syrtis et omnium interiacentium insularum litora inpleuit! Magna clades, sed non sine aliqua principis populi dignitate, interceptam tempestate uictoriam et triumphum perisse naufragio. Et tamen, cum Punicae praedae omnibus promunturiis in sulisphauit. Lutatio Catulo consule tandem bello
Abbreviated transcription (Latin):
tibus approbatur. Nam conuersis ad exter¬
na auxilia hostibus cum Xantippum illis du¬
cem lacedȩmon misisset a uiro miliciȩ peritis¬
simo uincimur. Tum foeda clades romanisq¬
usu incognita uiuus in manus hostium uenit
fortissimus imꝑator. Sed ille quidem partantȩ
calamitatis fuit. Nam nec punico carcere infra¬
ctus est. et legatione suscepta quippe diuersa qͣ
hostes mandauerant censuit ne pax fieret ne cõ¬
mutatione captiuorum recipetur. Sed nec illo
uoluntario ad hostes suos reditu: nec ultimo
siue carcere. siue crucis supplicio deformata ma¬
iestas: immo his omnib admirabilior. quid ali¬
ud ꝗͣ uictus de uictonb atq etiam quia cartha¬
go non cesserat de fortuna triumphauit.Popu¬
lus autem roꝰ. multo acrior infestiorq pro ulti¬
one reguli qͣ pro uictoria fuit. Marcello igi¬
tur consule spirantibus altius pennis. et reuerso
in siciliam bello apud panormum sic hostes

Expanded text:
tibus adprobatur. Nam conuersis ad extertibus adprobatur. Nam conuersis ad externa auxilia hostibus, cum Xanthippum illis ducem Lacedaemon misisset, a uiro militiae peritissimo uincimur — foeda clades Romanisquusu incognita —: uiuus in manus hostium uenit fortissimus imperator. Sed ille quidem par tantae calamitati fuit; nam nec Punico carcere infractus est nec legatione suscepta. Quippe diuersa quam hostis mandauerat censuit, ne pax fieret nec commutatio captiuorum reciperetur. Sed nec illo uoluntario ad hostis suos reditu nec ultimo siue carceris seu crucis supplicio deformata maiestas, immo his omnibus admirabilior. Quid aliud quam uictor de uictoribus atque etiam, quia Carthago non cesserat, de fortuna triumphauit? Populus autem Romanus multo acrior intentiorque pro unione Reguli quam pro uictoria fuit. Metello igitur consule spirantibus altius Poenis et reuerso in Siciliam bello, apud Panhormum sic hostes
Abbreviated transcription (Latin):
tis. nauigandi fecit audaciam. mox uentis. rẽis¬
q properatum est. tantusq terror hostici aduẽ¬
tus poenis fuit: ut aptis pene portis Carthago ca¬
peretur. Belli pͥma p̃mium fuit ciuitas olipea
pͥma enim a punico littore. quasi arx et specła
procurrit et haec et ccc amplius castella uasta¬
ta sunt. Nec cum hominib sed cum monsts
quoq dimicatum est. cum quasi in uindictam
africȩ nata mire magnitudinis serpens posita
apud bagradam castra uexaret. Sed omniu
uictor regulus cum terrorem nominis sui la¬
te circuntulisset. cumq magnam uim iuuentu¬
tis ducesq ip̃os aut cepisset aut hẽret in uin-¬
culis classemq ingenti prȩda onustam. et tri¬
umpho grauem in urbem p̃misisset etiam ipa
caput belli carthaginem urgebat obsidio ip̃i¬
q portis in herebat. Hic paulum circumacta
fortuna est. tantum ut plura ẽẽtit romanȩ uir¬
tutis insignia cuius fere magnitudo calamita¬

Expanded text:
tis nauigandi fecit audaciam. Mox deinde uentis remistis nauigandi fecit audaciam. Mox deinde uentis remisque properatum est, tantusque terror hostici aduentus Poenis fuit, ut apertis paene portis Carthago caperetur. Prooemium belli fuit ciuitas Clipea; prima enim a Punico litore quasi arx et specula procurrit. Et haec et trecenta amplius castella uastata sunt. Nec cum hominibus, sed cum monstris quoque dimicatum est, cum quasi in uindictam Africae nata mirae magnitudinis serpens posita apud Bagradam castra uexauerit. Sed omnium uictor Regulus cum terrorem nominis sui late circumtulisset cumque magnam uim iuuentutis ducesque ipsos aut cecidisset aut haberet in uinculis, classemque ingenti praeda onustam et triumpho grauem in urbem praemisisset, iam ipsam, caput belli, Carthaginem urguebat obsidio ipsisque portis inhaerebat. Hic paululum circumacta fortuna est, tantum ut plura essent Romanae uirtutis insignia, cuius fere magnitudo calamita
Abbreviated transcription (Latin):
omnia p̃sidia poenoꝵ agrigento drepanis pa¬
normo erice lilibȩo detraxit. Trepidatum est
semel circa Metinensium saltum. sed eximia uir¬
tute Calphurnii flamine tribuni militum euasi¬
mus. qui lecta trecentoꝵ manu infestum ab ho¬
stibus tumulum occupauit. Adeoq moratus ho¬
stes dum exercitus omnis euaderet. ac sic pul¬
cherrimo exitu thermophilarum et leomdae fa¬
mam ad aquauit. Hoc illustrior nr̃ q expedi¬
pserit sanguine. L. Cornelio scipione cum iã
Sicilia suburbana eẽt ppłi ro. prouincia serpẽ¬
te latius bello Sardiniam: annexamq ei Cor¬
sicam transit ubi et hic ualerię urbis incendio
incolas terruit: adeoq omnes terra mariq poc¬
nos expugnauit: ut iam uictoriȩ nihil nisi afri¬
ca ip̃a restaret. Marco Atilio regulo duce iam
in Africam nauigabat bellum. nec deerant qui
ip̃o punici maris nomine ac terrore deficerẽt.
nisi paruisset securi districta impator metu moͣ¬

Expanded text:
omnia praesidia Poenorum Agrigento, Drepanis, Paomnia praesidia Poenorum Agrigento, Drepanis, Panhormo, Eryce Lilybaeoque detraxit. Trepidatum est semel circa Camerinensium saltum, sed eximia uirtute Calpurni Flammae tribuni militum euasimus. Qui lecta trecentorum manu insessum ab hostibus tumulum occupauit adeoque moratus est hostes, dum exercitus omnis euaderet. Ac sic pulcherrimo exitu Thermopylarum et Leonidae famam adaequauit, hoc inlustrior noster, quod expedipserit sanguine. Lucio Cornelio Scipione consule, cum iam Sicilia suburbana esset populi Romani prouincia, serpente latius bello Sardiniam adnexamque Corsicam transit. Olbiae hic, ibi Aleriae urbis excidio incolas terruit, adeoque omni terra et mari Poenos repurgauit, ut iam uictoriae nihil nisi Africa ipsa restaret. Marco Atilio Regulo duce iam in Africam nauigabat bellum. Nec defuerant qui ipso Punici maris nomine ac terrore deficerent, nisi paruisset, securi destricta imperator metu mo
Abbreviated transcription (Latin):
factȩ: sed quodam mumere deorum conuersȩ
in naues. atq mutatȩ arbores uiderent. p̃lii uͦ
fama mirabilis. cum illas celeres. uolucresq ho¬
stium naues: hȩ graues tardȩq comp̃hendent
longe illis nauticȩ artes detorquere remos et
ludificari fuga rostra Iniectȩ enim ferreȩ manꝰ
machinaq aliȩ ante certamen multum ab ho¬
ste derisae: coatiq hostes quasi in solido decer¬
nere. Uictor ergo apud li paras mersa et fugata
hostium cdasse pͥmum illum maritimum egit
triumphum. Cuius quod gaudium fuit: cum
duillius impator non contentus unius diei tͥ¬
umpho. per uitam omnem ubi a coena rediret
p̾lucere funalia p̃cinere sibi tibicinas iussit. qͣ¬
si quotidie trium pharet. pro tanta huius uicto¬
ria leue huius plii damnum fuit Alter con¬
sulum interceptus Asina Cornelius. qui simu¬
lato colloquio euocatus atq opp̃ssus. fuit ꝑfidię
punicȩ documentum. Calatino dictatore fere

Expanded text:
factae, sed quodam munere deorum conuersae factae, sed quodam munere deorum conuersae in naues atque mutatae arbores uiderentur. Proelii uero forma mirabilis, cum illas celeris uolucresque hostium naues hae graues tardaeque comprehenderent. Longe illis nauticae artes, detorquere remos et ludificari fuga rostra. Iniectae enim ferreae manus machinaeque ualidae, ante certamen multum ab hoste derisae, coactique hostes quasi in solido decernere. Victor ergo apud Liparas mersa aut fugata hostium classe primum illum maritimum egit triumphum. Cuius quod gaudium fuit, cum Duilius imperator, non contentus unius diei triumpho, per uitam omnem, ubi a cena rediret, praelucere funalia et praecinere sibi tibias iussit, quasi cotidie triumpharet. Prae tanta huius uictoria leue huius proelii damnum fuit alter consulum interceptus Asina Cornelius; qui simulato conloquio euocatus atque ita oppressus, fuit perfidiae Punicae documentum. Calatino dictatore fere
Abbreviated transcription (Latin):
sana quereret᷑ Affectabat autem ut romanus
ita poenus Siciliam et eodem tempore parib
uterq uotis ac uiribus impium orbis agitabat
igitur spẽ quidem socios iuuandi: re autem
sollicitante praeda: quanꝗͣ territaret nouitas
rei: tanta tamen in uirtute fiducia est. ille ru¬
dis. ille pastorius ppłs uereq trester ostendit
nihil intereẽ uirtutis equis an nauib terra an
mari dimicaret᷑. Appio el audio consule pͥmũ
fretum ingressus est fabulosis infame mõstris
aestuq uiolentum. sed adeo non est exterritus.
ut ip̃am illam ruentis aestus uiolentiam pro mu
nem syracusanum regem tanta celeritate uicit.
ut ip̃e ille se prius uictum ꝗͣ hostem uideret fa¬
teretur. Duillio Cornelioq consulibus etiam
mari congredi ausus est.cum quidem ip̃a ue¬
locitas classis comparatȩ auspicium fuit. Intra
enim sexagesimum diem. qͣ cȩsa silua fuerat. che
nauium classis in anchoris stetit: ut non arte

Expanded text:
sana quereretur. Adfectabat autem, ut Romanus, sana quereretur. Adfectabat autem, ut Romanus, ita Poenus Siciliam et eodem tempore paribus uterque uotis ac uiribus imperium orbis agitabat. Igitur specie quidem socios iuuandi, re autem sollicitante praeda, quamquam territaret nouitas rei, tamen — tanta in uirtute fiducia est — ille rudis, ille pastorius populus uereque terrester ostendit nihil interesse uirtutis, equis an nauibus, terra an mari dimicaretur. Appio Claudio consule primum fretum ingressus est fabulosis infame monstris aestuque uiolentum, sed adeo non est exterritus, ut illam ipsam ruentis aestus uiolentiam pro munnem Syracusanum tanta celeritate deuicit, ut ille ipse se prius uictum quam hostem uideret fateretur. Duilio Cornelioque consulibus etiam mari congredi ausus est. Tum quidem ipsa uelocitas classis comparatae uictoriae auspicium fuit. Intra enim sexagensimum diem quam caesa silua fuerat centum sexaginta nauium classis in anchoris stetit, ut non arte
Abbreviated transcription (Latin):
omita subactaq italia ppłs
Ro. prope quingentesimum
annum agens. cum bona frõ
adoleuisset. si quod est robui:
si qua iuuenta: tum ille ue
robustus et iuuenis et par orbi terrarum eẽ
coepit. Ita mirum et incredibile dictu qui
prope quingentis annis domi luctatus est
adeo difficile fuerat. dare italiȩ caput his
ducentis annis qui secunt. Africam. furopã
asiam totum deniq orbem terrarum bellis
uictoriisq pagrauit Igitur uictor itali&
re ignis. qui obuias populatus incendio sil¬
uas: interueniente. fumine abrumpit: paulisꝑ
substitit. mox cum uideret opulentissimam in
proximo praedam italiȩ suȩ abscisam et quasi
reuulsam.: adeo cupiditate eius exarsit: ut qua¬
tenus nec mare iungi pontib posset armis bel¬
loq iungenda et ad continentem suum reuo¬
canda uideretur. S ecce se ultro ip̃is uiam pã¬
dentib fatis nec occasio defuit. Cum de poe-¬
norum potentia foederata Si ciliȩ ciuitas mes¬

Expanded text:
omita subactaque Italia populus Romanus prope quingentensimum annum agens cum bona fide adoleuisset, si quod est robur, si qua iuuentas, tum ille uere robustus et iuuenis et par orbi terrarum esse coepit. Ita — mirum et incredibile dictu — qui prope quingentis annis domi luctatus est — adeo difficile fuerat dare Italiae caput — his ducentis annis qui secuntur Africam, Europam, Asiam, totum denique orbem terrarum bellis uictoriisque peragrauit. Igitur uictor Italiaere ignis, qui obuiaspopulatus incendio siluas interueniente flumine abrumpitur, paulisper substitit. Mox cum uideret opulentissimam in proximo praedam quodam modo Italiae suae abscisam et quasi reuolsam, adeo cupiditate eius exarsit ut, quatenus nec mole iungi nec pontibus posset, armis belloque iungenda et ad continentem suam reuocanda bello uideretur. Sed ecce, ultro ipsos uiam pandentibus fatis, nec occasio defuit, cum de Poenorum inpotentia foederata Siciliae ciuitas Mes
Abbreviated transcription (Latin):
Eruius Tullus. deinceps gubernacła
inuadit urbis. nec obscuritas inhibuit: qͣuis ma¬
tre serua creatum. Nam eximiam indolem uxo
tarquini Tanaquil liberaliter educarat et da¬
rum fore uisa circa caput flama promiserat.
Ergo inter tarquini mortem annitente regĩa
substitutus in locum regis quasi ad tempus re¬
gnum dolo partum sic egit industria ut iure
adeptus uideretur. Ab hoc ppls romanus in cẽ
sum digestus in dasses curiis atq collegiis dis¬
tributis. summaq regis sollertia ita est ordĩa¬
ta res. p. ut omnia patrimonii. dignitatis. e¬
tatis. artium officiorumq discrimina in tabu¬
lis referrent᷑. ac si maxima ciuitas minimȩ ddomꝰ
diligentia ꝯtineret᷑.¬

Expanded text:
eruius Tullius deinceps gubernacula urbis inuadit, nec obscuritas inhibuit quamuis matre serua creatum. Nam eximiam indolem uxor Tarquini Tanaquil liberaliter educauerat, et clarum fore uisa circa caput flamma promiserat. Ergo inter Tarquini mortem adnitente regina substitutus in locum regis quasi in tempus, regnum dolo partum sic egit industrie, ut iure adeptus uideretur. Ab hoc populus Romanus relatus in censum, digestus in classes, decuriis atque collegiis distributus, summaque regis soilertia ita est ordinata res publica, ut omnia patrimonii, dignitatis, aetatis, artium officiorumque discrimina in tabulas referrentur, ac sic maxima ciuitas minimae domus diligentia contineret
Abbreviated transcription (Latin):
tigris quod cufrates Coriolus quoq proho pu¬
dor uictus adeo gliȩ fuit: ut captum oppidum
gneus Martius coriolanus quasi numantiam:
aut africam nomini induceret. Extant et pa¬
ta de Antio spolia: quȩ mẽmius in suggestu fo¬
ri capta hostium classe suffixit. Si tamen illa
classis. nam sex fuere rostrate. sed hic numer
illis initiis nauale bellum suit. Pernicacissimi
tamen latinorum equi et uolsci fuere et quoti¬
diam ut sic dixerim hostes. Sed hos p̾cipue
Titus quintius domuit. ille dictator ab aratro
qui obsessa et pene iam capta Martii Man lii
consulis castra egregia uirtute seruauit. Me¬
dium erat tempus forte sementis. cum pat̾¬
cium innixum aratro suo lictor in ip̃o opere
dep̾hendit. Inde in aciem profectus ne quida
rustici operis imitatione cessaret. uictos more pe¬
cudum sub iugum misit. Sic expeditione fim¬
ta redit ad boues. Rursus triumphalis agrico¬
stinasse dictator ad relictum opus uideretur

Expanded text:
Tiberis quod Euphrates. Coriolos quoque — pro puTiberis quod Euphrates. Coriolos quoque — pro pudor! — uictos adeo gloriae fuisse, ut captum oppidum Gnaeus Marcius Coriolanus quasi Numantiam aut Africam nomini indueret. Exstant et parta de Antio spolia, quae Maenius in suggestu fori capta hostium classe suffixit — si tamen illa classis, nam sex fuere rostratae. Sed hic numerillis initiis navale bellum fuit. Pervicacissimi tamen Latinorum Equi et Vulsci fuere et cotidiani, ut sic dixerim, hostes. Et hos praecipue Titus Quintius domuit, ille dictator ab aratro, qui obsessa et pene iam capta Manlii consulis castra egregia victoria recuperavit. Medium erat tempus forte sementis, cum patrvirum innixum aratro suo lictor in ipso opere depraehendit. Inde in aciem profectus, ne quid a rustici operis imitatione cessaret, pecodum more sub iugum misit expeditioneque finita rediit ad bobes rursus triumphalis agricostinasse dictator ad relictum opus videretur
Abbreviated transcription (Latin):
Apud regillum lacum dimicat᷑. diu marte ua¬
rio donec Postumius ip̃e dictator signum in
hostes iaculatus est nouum et insigne cõmen¬
tum uti peterent᷑ cursu. Cossus equitum magr
exuere fraenos impauit. et hoc nouum. quo acri
incurrerent. Ea deniq atrocitas fuit p̃lii ut in¬
terfuisse spectaculo deos fama tradiderit duos
dubitauit. Itaq et imꝑator ueneratus est pactꝰ¬
q uictoriam templa promisit et reddidit pla
nc quasi cõmilitonibus diis. Hactenus pro lib¬
tate mox de finibus. cum eisdem latinis assidue
et sinc intermissione pugnatum est. Sora quis cre¬
dat et algidum terrori fuerunt. Satricum atq
corniculum prouinciȩ de uerulis et houilis pu¬
det. sed triumphauimus. Tibur nunc suburba¬
num et aestiuae p̾neste delitiȩ nuncupatis in ca¬
pitolio uotis petebantur. Idem tunc fesulȩ. qd̾
capraeȩ nuꝑ. Idem nemus arretinum quod he¬
ricinius saltus. fregellȩ quod gersoriacum. qđ¬

Expanded text:
Apud Regilli lacum dimicatur diu Marte uaApud Regilli lacum dimicatur diu Marte uario, donec Postumius ipse dictator signum in hostis iaculatus est —nouum et insigne commentum — ut inde peteretur. Cossus equitum magister exuere frenos imperauit — et hoc nouum — quo acrius incurrerent. Ea denique atrocitas proelii fuit, ut interfuisse spectaculo deos fama tradiderit. Duo dubitauit. Itaque et imperator ipse ueneratus est pactusque uictoriam templa promisit et reddidit, plane quasi stipendium commilitonibus diis. Hactenus pro libertate, mox de finibus cum isdem Latinis adsidue et sine intermissione pugnatum est. Cora — quis credat? — et Alsium terrori fuerunt, Satricum atque Corniculum prouinciae. De Verulis et Bouillis pudet, sed triumphauimus. Tibur, nunc suburbanum, et aestiuae Praeneste deliciae nuncupatis in Capitolio uotis petebantur. Idem tunc Faesulae quod Carrhae nuper, idem nemus Aricinum quod Hercynius saltus, Fregellae quod Gesoriacum,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi frustrato circa purpuratum eius ictu te¬
netur ardentib focis imicit manum t̾rorẽ¬
q geminat dolo. scias inquit. quem uiru
effugeris . idem ccc. iurauimus. cum int̾m ĩ¬
mane dictu hic interritus. ille trepidaret tã¬
qͣ manus regis arderet. Sic quidem uiri.S
ne quis sexus a laude cessaret. ecce et uirgi¬
num uirtus una ex obsidibus regi data ela¬
psa custodiam coclia per patrium Nlumen
equitabat. Et rex quidem tot tantisq uirtu¬
tum territus monimentis ualere liberosq ẽẽ
iussit. Tarquinii tam diu dimicauerunt. do
nec Aruntem filium regis manu sua brutus oc¬
cidit suꝑq ip̃m mutuo uulnere expirauit. pla¬
ne quasi adulteꝵ ad inferos usq insequeretur:
Belium latinum
Atini quoq Tarquinios asserebant.
aemulatione et inuidia pulsos: ut
ppłs qui foris dominabat saltem do¬
mi seruiret. Igitur omne latium Manlio tuscu¬
lano duce quasi in regis ultionem tollit animos

Expanded text:
ditur, sed ubi frustrato circa purpuratum eius ictu teditur, sed ubi frustrato circa purpuratum eius ictu tenetur, ardentibus focis inicit manum terroremque geminat dolo. «En, ut scias» inquit, «quem uirum effugeris; idem trecenti iurauimus»; cum interim — inmane dictu — hic interritus, ille trepidaret, tamquam manus regis arderet. Sic quidem uiri; sed ne qui sexus a laude cessaret, ecce et uirginum uirtus: una ex opsidibus regi datis elapsa custodiam, Cloelia, per patrium flumen equitabat. Et rex quidem tot tantisque uirtutum territus monstris ualere liberosque esse iussit. Tarquinii tamen tam diu dimicauernec Arruntem filium regis manu sua Brutus occidit superque ipsum mutuo volnere expiravit, plane quasi adulterum ad inferos usque sequeretur. BELLUM LATINUM Latini quoque Tarquinios adserebant aemulatpopulus qui foris dominabatur saltim domi seruiret. Igitur omne Latium Mamilio Tusculano duce quasi in regis ultionem tollit animos.
Abbreviated transcription (Latin):
sidue usq quaq finitimis. Ouippe cum pa¬
trii soli gleba nulla sit. sed statim hostile po¬
merium. mediusq inter latium. atq tus¬
cos: quasi in quodam biuio collocatus õib
portis in hostem in hostem incurreret: doec
quasi contagione quadam per singulos uũ
est: et proximis quibusq correptis totam
italiam sub se redegerunt.
tate arma corripuit. Nam Por¬
sena rex ethrusconim ingentibus copiis ade¬
rat. et Tarquinios manu reducebat. Hunc ta¬
men quamuis et armis. et fame urgeret: occu¬
patoq ianiculo ip̃ius urbis faucibus incuba¬
ret. sustinuit. repulit. nouissime etiam tanta
admiratione ꝑculit: ut supior ultro cum pe
ne uictis amiciciȩ foedera feriret. Tunc illa
Mutius. Coclia. Qui nisi in annalib forent:
hodie fabulae uiderent. Ouippe horatius
codes postꝗͣ hostes undiq instantes. solus sb̾¬
mouere non poterat ponte reciso transnatat
tyberim nec arma dimittit. Mucius scȩuo¬

Expanded text:
sidue usque quaque finitimis: quippe cum pasidue usque quaque finitimis: quippe cum patrii soli gliba nulla sit, sed statim hostile pomerium mediusque inter Latium adque Etruscos quasi in quodam bivio conlocatus omnibus portis in hostem incurreret, doquasi contagio quodam per singulos itum est et proximis quibusque correptis totam Italiam sub se redegerunt. tate arma corripuit. Nam Porsenna rex Etruscorum ingentibus copiis aderat et Tarquinios manu reducebat. Hunc tamen, quamvis et armis et fame urgueret occupatoque Ianiculo in ipsis urbis faucibus incubaret, sustinuit, reppulit, novissime etiam tanta admiratione perculit, ut supne uictis amicitiae foedera feriret. Tunc illa Mucius, Cloelia, qui nisi in annalibus forent, hodie fabulae uiderentur. Quippe Horatius Cocles postquam hostes undique instantes solus submouere non poterat, ponte rescisso transnatat Tiberim nec arma dimittit. Mucius Scaeuo
Abbreviated transcription (Latin):
peretur. Consulesq appellauit pro regibus ut
q libertatis nouę gaudium incesẜat: ut uix¬
mutati status sidem capent. Alterumq ex cõ
scibus abrogatis urbe dimitterent. Itaq sub¬
stitutus horatius publicola ex summo studio
annixus est ad augendam liberi ppli maiesta¬
tem. Nam et fasces ei pro contione submisit.
et ius prouocationis aduersus ip̃os dedit: et ne
spetie arcis offenderet eminentes aedes suas ĩ
plana summisit. Brutus uero fauori ciuiũ
etiam domus suȩ dade et parricidio uellifi¬
catus est. Quippe cum studere reuocandis ĩ
urbem regibus liberos suos compisset pro¬
traxit in forum et contione media uirgis ce¬
cidit et securi ꝑcussit: ut plane publicus pa¬
rens in locum liberorum adoptasse sibi po¬
pulum uideretur. Liber iam hinc ppłs roma
nus prima aduersus exteros arma pro liber¬
tate corripuit: mox pro finib dcinde pro
sociis tum gloria et imꝑio. Lacessentib as¬

Expanded text:
peretur, consulesque appellavit pro regibus, utperetur, consulesque appellavit pro regibus, utque libertatis novae gaudium incesmutati status fidem caperent alterumque ex consscibus abrogates urbe dimitterent. Itaque substitutus Horatius Publicola ex summo studio adnixus est ad augendam liberi populi maiestatem. Nam et fasces ei pro contione submisit, et ius prouocationis aduersus ipsos dedit, et ne specie arcis offenderet, eminentis aedis suas in plana submisit. Brutus uero fauori ciuium etiam domus suae clade et parricidio uelificatus est. Quippe cum studere reuocandis in urbem regibus liberos suos comperisset, protraxit in forum et contione media uirgis cecidit securique percussit, ut plane publicus parens in locum liberorum adoptasse sibi populum uiderenus prima adversus exteros arma pro libertate corripuit, mox pro finibus, deinde pro sociis, tum gloria et imperio, lacessentibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
res poposcit ut ferox populus deorum metu mi¬
tigaretur. Quid ille militiȩ artifex tullus: bella¬
toribus uiris tam necessarius ut acueret ratione
uirtutem. Quid ȩdificator Ancus: ut urbem
colonia extenderet. ponte iungeret: muro tuere¬
quantam pͥncipi ppło addiderunt ex ip̃o hĩtu
dignitatem. Actus a Seruio census quid effecit
dominatio nonnihil immo uel plurimum pro¬
fuit. Sic enim effectum est ut agitatus iniuriis
ppłs cupiditate libertatis incenderetur:
Gitur bruto Collatinoq du¬
cibus et auctoribus quibus
ultionem sui moriens matro¬
na mandauerat ppls romanꝰ
ad uindicandum libertatis
ac pudiciciciȩ decus quodam quasi instinctu
deorum concitatus regem repente destituit. bo¬
na diripit. Agrum Marti suo consecrat. Impi¬
um incosdem libertatis suȩ uindices transfert
mutato tamen et iudice et nomine. Quippe
ex ppetuo annuum placuit. ex singulari du¬
plex: ne potestas solitudine uel mora corrum¬

Expanded text:
res poposcit, ut ferox populus deorum metu mires poposcit, ut ferox populus deorum metu mitigaretur. Quid? ille militiae artifex Tullus bellatoribus viris quam necessarius, ut acueret ratione virtutem. Quid? aedificator Ancus, ut urbem colonia extenderet, ponte iungeret, muro tuerequantam principi populo addiderunt ex ipso habitu dignitatem. Actus a Servio census quid effecit,us inportuna dominatio non nihil, immo vel plurimum profuit. Sic enim effectum est, ut agitatus iniuriis populus cupiditate libertatis incenderetur. gitur Bruto Collatinoque ducibus et auctoribus, quibus ultionem sui moriens matrona mandaverat, populus Romanus ad vindicandum libertatis ac pudicitiae decus quodam quasi instinctu deorum concitatus regem repente destituit, bona diripit, agrum Marti suo consecrat, imperium in eosdem libertatis suae vindices transfert, mutato tamen et iure et nomine. Quippe ex perpetuo annuum placuit, ex singulari duplex, ne potestas solitudine vel mora corrum
Abbreviated transcription (Latin):
tur cedentibus cęteris diis mira res dictu resti¬
tere iuuenta. et t̾minus. Placuit uatibus con¬
tumacia numinum.siquidem firma omnia et
aeterna pollicebantur. S illud horrendum ꝙ
molientibus aedem in fundamentis humanum
reptum est caput. Nec dubitauere cuncti mon¬
strum pulcherrimum imꝑii sedem caputq t̾¬
rarum ꝑmittere. Tam diu suꝑbiam regis ppłs ro¬
manus ꝑpessus est donec aberat libido. hanc
ex liberis eius importuntatem tolerare non potu¬
it. Ouorum cum alter ornatissimae foeminȩ Iu¬
cretię stuprum intulisset: matrona dedecus fero
expiauit. Impium tamen regibus abrogatum:
nacephalcosis de septem regibus
Ec est pͥma ȩtas ppli ro. et quasi infantia¬
quam hũit sub regibus septem. qua¬
dam fatorum industria tam uariis
ingenio: ut rei. p. ratio et utilitas postulabat.
Nam quiol romulo ardentius tali opus fuit ut
inuaderet regnum. Quid Numa religiosius: ita

Expanded text:
tur, cedentibus ceteris diis — mira res dictu — restitur, cedentibus ceteris diis — mira res dictu — restitere Iuuentas et Terminus. Placuit uatibus contumacia numinum, si quidem firma omnia et aeterna pollicebantur. Sed illud horrentius, quod molientibus aedem in fundamentis humanum repertum est caput, nec dubitauere cuncti monstrum pulcherrimum imrrarum promit- tere. Tam diu superbiam regis populus Romanus perpessus est, donec aberat libido; hanc ex liberis eius inportunitatem tolerare non potuit. Quorum cum alter ornatissimae feminae Lucretiae stuprum intulisset, matrona dedecus ferro expiavit, imperium regibus abrogatum. ANACEFALAEOSIS DE SEPTEM REGIBUS Haec est prima aetas populi Romani et quasi infantiaquam habuit sub regibus septem, quadam fatorum industria tam variis ingenio, ut rei publicae ratio et utilitas postulabat. Nam quid Romulo ardentius? tali opus fuit, ut invaderet regnum. Quid Numa religiosius? Ita
Abbreviated transcription (Latin):
Ostremus omnium fuit regum Tar¬
quimis cui cognomen supho ex mo¬
ribus datum. Hic regnum auitum
quod a Seruio tenebat᷑ raꝑe maluit ꝗͣ expe¬
ctare. ĩmissisq in eum ꝑcussoribus scelere par¬
tam potestatem non melius egit ꝗ acquisie¬
rat. Nec abhorrebat morib uxor tullia: quȩ
ut uirum regem salutaret. supra cruentum
patrem uecta carpento consternatos equos egit.
saeuitiam iam domi fatigasset. tandem in hostes
conuersus est. Sic ualida oppida in latio capta
sunt. Ardea. Otriculum. gabii. Suessa. Pome¬
tia. Tum quoq cruentus in suos. Neq enim fili¬
um uerberare dubitauit. ut simulanti transfu¬
gam apud hostes hinc fides eẽt. Cui a gabiis
ut uoluerat recepto et per nuntios consulẽti
quid fieri uellet eminentia forte papauerum
capita uirgula excutiens cum per hoc int̾ficien¬
dos eẽ principes intelligi uellet. quȩ suꝑbia sit
respondit. Tamen de manubiis captarum ur¬
bium templum erexit. quod cum in augurare¬

Expanded text:
ostremus fuit omnium regum Tarquinius, cui cognomen Superbo ex moribus datum. Hic regnum auitum, quod a Seruio tenebatur, rapere maluit quam exspectare, inmissisque in eum percussoribus scelere partam potestatem non melius egit quam adquisiuerat. Nec abhorrebat moribus uxor Tullia, quae ut uirum regem salutaret, supra cruentum patrem uecta carpento consternatos equos exegit. saeuitiam domi fatigasset, tandem in hostes conuersus est. Sic ualida oppida in Latio capta sunt, Ardea, Ocricolum, Gabi, Suessa Pometia. Tum quoque cruentus in suos. Neque enim filium uerberare dubitauit, ut simulanti transfugam apud hostis hinc fides esset. Cui Gabiis, ut uoluerat, recepto et per nuntios consulenti quid fieri uellet, eminentia forte papauerum capita uirgula excutiens, cum per hoc interficiendos esse principes uellet intellegi — qua superbia! — sic respondit tamen. De manubiis captarum urbium templum erexit. Quod cum inaugurare
Abbreviated transcription (Latin):
urbi tyberinum ponte cõmisit.Hostiamq in ip̃o
maris. fuminisq confinio coloniam posuit.ia
tum uidelicet p̃sagiens animo futurum: ut to¬
tuis mundi opes et commeatus illo ueluti ma¬
ritimo urbis hospitio recipentur:¬
Arquinus postea priscus quis trasma¬
rinȩ originis regnum ultro petens
accepit. o̾b industriam atq eleganti¬
am. Oiuppe qui oriundus Corintho graecum
ingenium italicis artibus miscuisset. hic et senatꝰ
maiestatem numero amphauit. et centuriis tri¬
bus auxit. quatenus Actius Neuius numerum
augeri prohihebat: sumus augurio: quem rex
in expimentum rogauit fieri ne posset: quod
ip̃e mente conceꝑat. Ille rem exptus. augurio
posse respondit. Atqui hoc inquit agitabam
an cotem illam secare nauacula possem. Augui
potes ergo in quit et secuit. et inde romanis sa¬
cer auguratus. Neq pace Tarquinius ꝗͣ bello
promptior. Duodecim nanq tusciȩ ppłos fre¬
quentibus armis subegit. Inde fasces trabeȩ. cu

Expanded text:
urbi Tiberinum ponte commisit, Ostiamque in ipso maris fluminisque confinio coloniam posuit; iam tum videlicet praesagiens animo futurum ut totius mundi opes et commeatus illo velut maritimo urbis hospitio reciperarquinius postea Priscus, quamvis transmarinae originis, regnum ultro petens accepit ob industriam atque elegantiam; quippe qui oriundus Corintho Graecum ingenium Italicis artibus miscuisset. Hic et senatus maiestatem numero ampliavit, et centuriis tribus auxit equites quatenus Attius Naevius numerum augeri prohibebat, vir summus augurio. Quem rex in experimentum rogavit, fierine posset, quod ipse mente conceperat. Ille rem expertus augurio, posse respondit. Atqui hoc inquit agitaram, an cotem illam secare novacula possem; et augur "potes ergo," inquit, et secuit. Inde Romanis sacer auguratus. Neque pace Tarquinius quam bello promptior; duodecim namque Tusciae populos frequentibus armis subegit. Inde fasces, trabe
Abbreviated transcription (Latin):
mentia tua p̃cepit. tarebo
libens p̃ceptis. quippe cum desit facultas la¬
tius eloquendi.e morem secutuis calculato¬
rum. qui ingentes summas aere breuiori ex¬
p̾munt. res gestas signabo: non eloquar.
Accipe ergo breuiter dicta ut breuius com¬
putentur: ut annosam uetustatem rei.p.
ac p̾teriti facta temporis. non tam legere
Burbe igitur condita. in ortum perẽ¬
nitatis tuȩ qui ꝓsperius factum impe¬
nium romanum sortitus es anni numerant᷑¬

Expanded text:
mentia tua praecepit. Parebo libens praecepto, quippe cui desit facultas latius eloquendi; ac morem secutus calculonum, qui ingentes summas aeris breuioribus exprimunt, res gestas signabo, non eloquar. Accipe ergo quod breuiter dictis breuius conputetur: ut annos et aetatem rei publicae ac praeteriti facta temporis non tam legere Ab urbe condita in ortum perennitatis uestrae, quo prosperius fratrum imperium Roma sortita est, anni numerant
Abbreviated transcription (Latin):
ultus est ferro. Citauere leges nefas. s ab¬
stulit uirtus parricidam. et facinus intra glĩam
fuit. Nec diu in fide mansit Albanus. Nam fi¬
denate bello missi in auxilium ex foedere medii
inter duos expectauere fortunam. S rex calli¬
dus ubi inclinare socios ad hostem uidet tollit
animos: quasi ip̃e mandasset. spes inde nr̃is
metus hostibus. sic fraus proditorum irrita fu¬
it. Itaq hoste uicto ruptorem foederis Metiũ
suffecium religatum inter duos currus pincib
equibus distrahit. Albamq: ip̃am, quamuis pa¬
rentem cmulam tamen diruit. prius cum ões
opes urbis. ip̃mq ppłm romam transtulisset: ꝓr¬
sus ut consanguinea ciuitas non perisse: sed
in suum corpus redisse rursus uideretur.

Expanded text:
ultus est ferro. Citauere leges nefas, sed abultus est ferro. Citauere leges nefas, sed abstulit uirtus parricidam et facinus infra gloriam fuit. Nec diu in fide Albanus. Nam Fidenate bello missi in auxilium ex foedere medii inter duos exspectauere fortunam. Sed rex callidus ubi inclinare socios ad hostem uidet, tollit animos, quasi ipse mandasset: spes inde nostris, metus hostibus. Sic fraus proditorum inrita fuit. Itaque hoste uicto ruptorem foederis Mettum Fufetium religatum inter duos currus pernicibus equis distrahit, Albamque ipsam quamuis parentem, aemulam tamen diruit, cum prius omnes opes urbis ipsumque populum Romam transtulisset; prorsus ut consanguinea ciuitas non perisse, sed in suum corpus redisse rursus uideretur.