comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃oo pͥii intellerant. his aueilio
ex ulteriorib castollis deductis au¬
mittebant. Dum longius aibeuaut¬
iuoyinantes induebant. aut in
scros delapsi trãsfodiebantur. aut
ex uallo acturib traiecti pilis uui¬
mlib int̾iebant. Multis iuidiq
nulnerb acceptis nulla nuiuitioue
circuniuenrentur. se cd suos recepe¬
rurit. Et intiores dum ea q̃ auectin¬
getorige ad eruptionem p̃pomu̾ant
tius iu his reb amministra udis mo¬
rati. pͥus suos discessisse cognouerant.
qmͣ mumitionib appropinquarent.
Ita re infecta. in oppidum rentunt :
Sis iuagno cum detrimento repul¬
si galli. Quid agaut consulunt. locoꝵ
ꝑitos adhibent. ab his suꝑioꝵ castro¬
cum situs munitionesq coguos¬
cunt. Eiat a septentuonib collis q̃ui
p mnagnitudinem cucuitus opere
circumplecti non potant nr̃. necessa¬
roq pene inquo loco ⁊ leuiter de¬
cliui castin fecerant. Hec gauis au¬
tistius reginus. ⁊ gauis cam mus

Expanded text:
nostros premi intellexerant, his auxilio nostros premi intellexerant, his auxilio ex ulterioribus castellis deductos summittebant. Dum longius ab muinopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. Multis undique vulneribus acceptis nulla munitione circumvenirentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Vercingetorige ad eruptionem praeparata tius in his rebus administrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt. Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco et leniter declivi castra fecerunt. Haec Gaius Antistius Reginus et Gaius Caninius
Abbreviated transcription (Latin):
callesia processemnt. mesti ꝓpe uic¬
toria desꝑata. se in oppidum rece¬
perunt. Buo die intiuisso galli at¬
Q hoc spacio magno eratium. sc̃a¬
media uocte silentio e castris eg̾isi.
ad etuupestres inuiciones a ce¬
dirut. Subito clauiore subiato. q̃
sig uificutione qui u oppido obsid¬
bantur de cuo aduentu coguoscere
posseut. autes proicere. fundis cas¬
brtis. lapidib nr̃õs de uallo ꝑtur¬
bere: Reliqua q q̃ ad oppuiguatio¬
neui ꝑtineut parent amiunstr̾e.
Sod eui tempore clamore eraudito.
dat tuba signũ suis uertingetoro
atq ex oppido educit. Nũ ut supio¬
ribus dieb cuus ciuuoq locus eit¬
ettributus ad muuitiones acaedũt
Fundis. lidrilib. sudib quas in dpe
Des posuemut. ac glaudib galles ꝑ¬
terent. Prospotu teuebris adempto
multa uitiiq uulũa actͣiꝙiunte
complum cormenta tela coiiut᷑
At marcus antomꝰ ⁊ gaius acie¬
bonius legati quib hee ꝑtes ad de¬
feudendum obueu̾ant. qua ee ꝑte

Expanded text:
Alesia processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scamedia nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, ad munitiones accedunt; fundis librilibus sudibusque quas in opere disposuerant ac glandibus Gallos proterrent. Prospectu tenebris adempto multa utrimque vulnera accipiuntur. Complura tormentis tela coniciuntur. At Marcus Antonius et Gaius Trebonius legati, quibus hae partes ad defendendum obvenerant, qua ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
didit. Citum labienũ cum duab
legionib ⁊ equitatu. in sequauoo
ꝓficisai iubet. huic marcũ. semipro¬
niuni rutilium actribuit. gaium
tos. titũ sextiuui in bituuges. c.
caniuũ rebilum in rutenos cum
singulis legionib mittit. quintũ
tullium ciceronem ⁊ publiũ sulpi¬
tium. cauilloni ⁊ matiscone in
heduis ad ararim rei frum̃taue
causa colloccit. Ip̃e bibracte hie¬
mare constituit. His litłis cog

Expanded text:
ddit. Titum Labienum duabus cum legionibus et equitatu in Sequanos proficisci iubet: huic Marcum Sempronium Rutilum attribuit. Gaium tos, Titum Sextium in Bituriges, Gaium Caninium Rebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cog
Abbreviated transcription (Latin):
liis uisis fit gritulatio initer eos
atq oĩm cĩ ad leticiã excitant᷑.
Itcq ꝓductis copiis. aute oppidũ
considunt. ⁊ ꝓeimam fossam:
ciatib iutegunt. atq aggere ex¬
plent. seq ad eruptionem atq casus
comꝑant. Cesar ouñ excitu ad utiam¬
q ꝑteui munitionis disposito ut si

Expanded text:
liis visis; fit gratulatio inter eos, liis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, s
Abbreviated transcription (Latin):
redacta iure ⁊ legib coninuitatis.
securib subiecta ꝑpetua p̾mitur
ẜuitute. Sententiis dictis: consti¬
tuunt ut qui ualitudi aut etate
inutiles sint bello oppido excedant.
res cogat atqz cuxilia morentur.
quam aut pacis sub euudam cõ¬
ditionem. Maudubii qui eos op¬
ꝑido receꝑant. cum liberis citqz
uxorib exire cognutur. Hii ciu
cid munitiones romanoꝵ acces¬
sissent flences om̃ibz p̾cibz ora¬
bant. ut se in ẜuitutem recep¬
tos. ꝙbo iuuarent. At cesar dispo¬
sitis in uallo custodiis reciyi pro¬
hibebat. Int̾ea cõmius ⁊ reliqui
duces quib siimai imꝑii ꝑmis¬
saerat. cum omnb copiis ad ale¬
siam ꝑueniunt. Et colle ext̾iore
sidunt. Posto die equitatu ex ca¬
stris educto. omnem eam plam¬
tiem quam in longitudinẽ mil
complent. pedestresqz copias
paululum cib eo loco aibditas
in locis suꝑiorib constituunt.
Eut ex oppido cilesia despectus ĩ
campum. Concurrunt his auxi¬

Expanded text:
redacta iure et legibus commutatis redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute." Sententiis dictis constituunt ut ei qui valetudine aut aetate inutiles sunt bello oppido excedant, res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exterioresidunt. Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxi
Abbreviated transcription (Latin):
santur:: Quid gͦ : Mei consilii ẽ
facere qd nũ iuaiores nequaqmͣ
pau bello cimnbroꝵ. tentonumqz
fecerunt. qui in oppida compulsi
hac simili mopia subacti eoꝵ corꝑib
bantur. itã tolerauerunt. neq
hostib se trndiderunt. Cuiꝰ rei si
exemplum nõ hab̾emus. tamen
libertatis cã institui ⁊ post̾is ꝓdi
pulch̾rimum iudicarẽ. Nam quid
illi simile bello fuit cũ depoyula¬
ta gallia cimbri magnaq illata
cala nutate funbz quidem nrĩs
ciliqñ excessenuit. atq alias t̾iris
petiuerunt. iuia. leges. agros. li¬
b̾tatem nob̾ reliq̃uint. Roiaui u̾o
quid petunt aliud. aut quid uolunt.
nisi inuidia adducti quos fama
nobiles. potencesqz bello cognoue¬
runt. ħoꝵ in agris. ciutatibq cõ¬
sidere. atq his et̾ucm iniungere
Euitutẽ: Neq enĩ uniqmͣ alia cõ¬
ditione bella gesserunt. Qd̾ si ea
que in longinquis natiomibz ge¬
runtur ignoratis. respice finiti¬
mam galliam q̃ in prouintiam

Expanded text:
santur. quid ergo mei consili est? santur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus bantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam
Abbreviated transcription (Latin):
atq ego hanc sententiam ꝓbarẽ.
Naa apud me tantum dignitas
pocest. si nullam preter quam ni¬
te nr̃e icct᷑am fieri inderem. Sed
in consilio cayiendo omneni gal¬
liam respiciamꝰ: quam ad nri
auxilium concitauimus. Quid ĩ¬
hominum milib. Lxx̃x. io loco
interfectis: Qiuid ꝓpinquis con¬
sainguineisqz nr̃is aurmi fore ex¬
istimcitis. si pene in ip̃is cadau̾b
prelio decertore cogentur: Nolite
hoc nr̃o auxilio explorare eos. qui
nr̃e salutis causa suũ ꝑiculum ne¬
glexerunt. nec stulticia ac tem̾itate
galliam prosteruere. ⁊ ꝑpetue ẜui¬
tuci cidduc̾e̾ An qd̾ ad diem non ue¬
nerunt de eoꝵ fide cõstantiaqz du¬
bitatis. Quid gͦ: Romauoꝵ aĩos
in illis ult̾iorib munitionib sine
causa cocidie exerceri putatis: Si
illoꝵ nuncis confirman non po¬
testis omni aditu p̾repto: his
utimm testib approp inquare
eoꝵ aduentum. cuiꝰ rei tuuore
ext̾riti diem noctemq inoꝑe uer¬

Expanded text:
Atque ego hanc sententiam probarem Atque ego hanc sententiam probarem tantum apud me dignitas potest, si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem: sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere ver
Abbreviated transcription (Latin):
stieuelnutur. cõmuis sitrebas:
uiridomiarus. ⁊ eporedorige hodu.
uertingetorigis summa iuꝑu
trnditur. His delecti ex cuutati¬
bus attribuutur. quoꝵ cõauo
bellum adinustuaretur. One
alacres ⁊ fidutia ꝑleni ad alle¬
siam proficiscuntur. Nec euitͤ
omuiuum quisqmͣ. qui aspectũ tan¬
te multitudinis suctuer pocce
arbiccaretur. prestum ancipite
prelio cum ex oppido cruptione
pugnaretur. foris tante copie
equitatus peditatusq ceruerẽ¬
tur. At hn qui allesie obsidebãt
tauerant. consumpto omi fru¬
mento inscii. quid in hedius ge¬
peretur: concilio coacto de exitu
fortuuarum sucnũ cõsultabant.
quarm pars deditionẽ. pars duui
cuictoritatis. nichil inquit de cor
sententia dicturus sum. qui tur¬
pissimam ẜuitutẽ dedicionis no¬
nũc oppellant. neq hos habendoc
ciliuui censeo. cũ his ui res sit qui
ista mollicia. non uirtus. inopiam
paulisꝑ feure nõ posse. Qui se ultro
morti offerant facilius repperiunt᷑.
quam qui dolorem pacienter ferãt.

Expanded text:
uebantur. Commio Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam proficiscuntur, neque erat omnium quisquam qui aspectum modo tantae multitudinis sustineri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatus peditatusque cernerentur. At ei, qui Alesiae obsidebantur taverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. quarum pars deditionem, pars, dum auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos ibendos censeo. Cum his mihi res sit, qui ista mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant.
Abbreviated transcription (Latin):
imyedimentis ut consuen̾at misit.
Captis omnb quib dam cohortib
ut numerus legioniuun constare
uderetur. His qmͣ longissie pos¬
seut progredi uuissis. aun laui ex
tempore comecturam caꝑet in ca¬
stin ꝑuentum: isdem sublicis qua¬
ruu pars inferio integni remane¬
bat pontem irficere cepit. Celerit
effecto opere legionib q trductis
⁊ loco castris castris idoneo delec¬
to: reliquas copias reuocauit. ber¬
cingetorre re coguita ne contͣ suã
uoluntatem diiuicare cogeretur.
magius itiu̾ib autecessit. Cescr
ex eo loco quintis castus gergouiã
puenit. equestriq eo die prelio
leui facto. ꝑspecto urbis situ que
posita in altissimo moute om̃es
aditus difficiles habebat. de op¬
pugnatione desꝑcaiuit. De obsessio¬
ne nõ prius agendum constituit.
ut qmͣ reni frumentariã expediss.
at uercingetorix castris ꝓpe oppi¬
dum in monte positis mediocrib
circum se int̾uallis. separatim sin¬

Expanded text:
impedimentis, ut consueverat, misit, impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusque traductis et loco castris idoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim sin
Abbreviated transcription (Latin):
lia sibi celenter mitt̾ent. q̃ in pre¬
sidiis rei frumentarie causa dis¬
poneret: ex̾citum in duas ꝑtes
diuisit. Quatuor legiones in se¬
nones parisiosqz labieno ducen¬
dais dedit. sex ip̃e in arueruos ad op¬
pidum gergoniam scd̃m flumen
elauer duxit. Equi tatus ꝑtem
illi cittribuit. partem sibi reliquid.
Quare a uercingetorige. omuibz in¬
t̾ruptis eius flunuius pontib ab
pit. Cum ut̾q utriq eẽt exercitu
in conspectu. fere qz e regione casts
casti poneret. dispoĩtis explorato¬
ribus necubi effecto ponte roman
copias tinducent. Euit in maguis
cesari difficultatib res ne maiorẽ
estatis ꝑtem fluimue impediretur:
qd nõ fere aute autũ pnum elauer
uado tusiri solet. Itaq ne id acci¬
deiet. siluũ loco castris positis ere¬
gione uniꝰ eoꝵ pontiũ quos uercin¬
getorir rescindendos curauerat pꝰ¬
tudie cum ducib legionib ĩ occulto
resticit. reliquas copias cum om̃ib

Expanded text:
decem sibi celeriter mitterent, quae in praedecem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab pit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestri loco castris positis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ge arcesseret. Huic rei p̾u̾tendum
oxistimauit. ⁊ qd legib heduoꝵ
his qui sumuum magistratũ ob¬
tiuerent excedere ex finib non
duos proficisci statuit: senatum¬
Q omneui ⁊ quos inter se ꝯtrouer¬
sia ẽẽt ad se decetiam euocauit.
Cum ꝓpe om̃is ciuitas eo ꝯuenisset.
docereturq paucis clam cõuotis
alio loco. alio tempore atq opor¬
tuent frẽm a fintre renunciatum.
cum leges duo ex una fanulia
uiuo utroq nõ solum magr̃atus
creari uertarent. s etiaui in seua¬
tu eẽ ꝓhiberent. totum imꝑium
deponere coegit. conuicto litaĩ
qui ꝑ sacerdotes more ciuitatis
int̾missis magm̃tib ẽẽt creatus
potestatem obtinere iussit. Hoc
decreto int̾poĩto: cohortatus he¬
duos ut controu̾siarum ac dissen¬
sionum obliuisc̾e̾ntur. atq oĩb
omissis his reb huic bello seruirẽt
atq q̃ meruissent pͥmia a se de¬
uicta gallia expectarent. equita¬
tum qz omnem ⁊ peditum .x. m

Expanded text:
ge arcesseret, huic rei praevertendum ge arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non  in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia
Abbreviated transcription (Latin):
cum singuli magistratus eaitiqͥ¬
tus creari atq regiam potestatẽ
auimam optinere consuessent.
duo magũntum gerant. ⁊ se ut̾¬
q eoꝵ legib creatum ẽẽ dicat.
Horum ẽẽ alterum cõnicto litaiũ.
florentem ⁊ illustrem adolescentẽ
altum cotũ autiquillima tami¬
lia natum atq ip̃m hominem
summe potentie ⁊ magne cogna¬
tionis. quꝰ finter ualetiatus ꝓ¬
rimo amno eundem magratum
gesserit. ciuitatem omnem ẽẽ
suarnus. diuisum senatum.
diuisum ppłm suas cuiꝰq eorũ
sbentelas. ad si diutius alatͣ
controu̾sia: fore uti pars cum¬
parte ciuitatis conaigat. Io ne
accidat. pocitum in eius diligen¬
tia sitq auctoͣͦ. Cesar ⁊ si bello atq
hoite Discedeie detrimentocum ẽẽ
existiuaibat. tam̃ non ignoraus
quanta ex dissensionib in cõmo¬
da orir consuessent. ne tanta et
ornasset. ad uim atq arma descẽ¬
deret. atqz ea pars que minus sibi
confideret auxilia. auercingetori¬

Expanded text:
cum singuli magistratus antiquicum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cumparte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et sque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetori
Abbreviated transcription (Latin):
subdola. auit ancicia facillime ca¬
pi posset. Qui auauco expugnato
ie fugemut: armandos uostiendos¬
q curnit. Simul ut demunuite copie
rediute grarent᷑᷑ imꝑat certum
nunerum militũ ciuitatib q̃m
⁊ quam auce diem in castin ad¬
duci uelit. sagictariosq omuis
merus. conquiri ⁊ adse mitti iu¬
bet. His ieb celeriter id qd̾ aua¬
uci deꝑierat expletur. Interim
tento mocus allouiconis filius
⁊ quos ex aquitania conduxert
ad eum ꝑuenit. Cesar auarici cõ¬
pluris dies cõmoratus. sũmam¬
q ibi copiam frumenti ⁊ reliqui
cõmeatus nactus. ex̾citũ ex labore
citq inopia reficit. Iam ꝓpe hieme
confocta. cum ip̃o anni tempore ad
gereudiuu bellum uocaretur. et
ad hostem profici constituisset.
siue enui ee paludib siliusq eli¬
cere. siue obsidione p̾m̾e posset:
legnti ad eum pͥucipes heduorũ
uenerunt. oratum ut mexime
necessario tempore ciuitati subue¬
niat. suinmo ẽẽ in ꝑiculo rem. qd̾

Expanded text:
subdola aut amicitia facillime casubdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius,m numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod,
Abbreviated transcription (Latin):
habere. int̾ea equum ẽẽ ab hĩs
cõmunis salutis causa impetͣri.
ut castra munire instituerent
impetus sustinere possent. Fuit
hec or̃o non ingrata gallis. ma¬
xime. maxime qd̃ ip̃e auimo.
nõ defecerat tanto accepto in¬
cõmodo n in occultũ abdiderat
⁊ conspectum multicudinis fu¬
pꝰ deserendum censuerat. Itaq
ut reliquoꝵ imꝑatoꝵ res adu̾se
cuictorita tem muniunt. sic hꝰ
ex contrario dignitas incõmodo
accepto i. dies augebatur.
Simul in ipem ueniebant. eiꝰ
ad firmctionem De reliquis ad¬
iungendis ciuitatib. Pmum¬
q eo tpr̃e galli castir inuuiri
iustitueriuit: et sic sunt anĩo
consternati homines insueti
laboris. ut ouĩa q̃ imꝑaient᷑
sibi patienda. ⁊ ꝑferenda existi¬
muarent. Nec minus quam ẽ
pollicitus uercingetorir auimo
laborabat. ut reliquas ciur ͭ ͤ
douis pollicitationibqz allicie¬
beit. Huie rei idoneos homines
deligebat. quor quisq aut or̃oue

Expanded text:
habere. Interea aequum esse ab eis habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fupost deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione
Abbreviated transcription (Latin):
uia disposicis faniliarb sius
pͥncipib q ciuitatum desꝑan¬
dos deduceudosq ad suos curaret.
que cuiq ciuitati pars castroꝵ
ab initio obuenerat. Postero
die concilio conuocato: ꝯsolatꝰ
cohortatusq ẽ ne se ad modũ
aĩo dimittent. ne ue ꝑturbarẽt᷑
incõmodo. nõ uirtute ueq in
acie uicisse romauos. s sirtifi¬
cio quodam et scientia oppugna¬
tionis cuius rei fuerint ip̃i imꝑiti.
Euure si qui in bello õs̃ scdos reñ
prouentus expectent. sibi nũꝙͣ
placuisse auantiam defendi.
cuius rei testes ipos hr̃et: s fac¬
tum in prudentia biturigum
⁊ nimia obsequentia reliquoꝵ.
uti hoc in cõmodum accipetur
Id tam̃ se celeriter morib cõmo¬
dis sanaturũ. Nam q̃ ab reliqͥs
gallis ciuitates dissentirent
Has sua diligentia ad iuncturũ.
atq unum consilium totiꝰ gal¬
lie effecturum cuius consensui
ne orbis quidem t̾ruꝵ possit ob¬
sistere. idq se ꝓpe iam effectũ

Expanded text:
via dispositis familiaribus suis via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum
Abbreviated transcription (Latin):
partib euolauerunt. iuriuuq
celeriter compleuerunt. Hostes
re noua ꝑtriti. muro curribq de¬
iecti. in foro ac locis patentib
cunecitu. stiterunt. ħͥ animo.
ut siqua ex ꝑte obuiam contra
ueniretur acie instructa depug¬
narent. Ubi nemineui in equũ
locum sese dinuttere. s toto uudi¬
q murum circum fundi iuderũt:
beriti ne ouinino spes fuge tolle¬
retur: ariuis ab iectis. ultuas
oppidi ꝑtis continenti impetu pe¬
tuerunt. pars q ibi cũ angusto
exitu portarum se ip̃i pͥmerent
a militibz. pars iam egressa por¬
tis ab equitib ẽ interfecta. nec
fuit quisquam qui prede stud̾et.
sic ⁊ genabensi cede ⁊ labore ope¬
ris incitati. nou etate confectis.
non mulierib. nõ infantib pe¬
ꝑcerunt . Deuiqz ex omi eo nũo
qui fuit circiter . el. nul .iix. dccr.
qui pͥmo clamore audito. se ex
oppido eiecerant incolumes ad
uercingetorigem ꝑuenerunt.
Quos ille multa iam note si ex

Expanded text:
partibus evolaverunt murumque partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silen
Abbreviated transcription (Latin):
uunt. flentesq proiecte ad pedes
suoꝵ.om̃ib p̾cib petiuerunt ne
se et cominunes liberos hostib
ad supplicium ded̾ent. qͥs ad capi¬
endani fugam natẽ ⁊ uirium
infirmitas impediret. ubi eos ĩ
seutentici ꝑstare uideruit: qd
plerumq in summo ꝑiculo timor
significare de fuga romanis ce¬
ꝑunt. Quo timore ꝑt̾rti galli:
ne ab equitatu romanoꝵ uite
ꝓocuparent. consilio destiterunt.
Postero die cesar ꝓmota turu
ꝑfectisq oꝑibus q̃ facere insti¬
tueit magno cohorco imbre ñ
inutilem hanc capidim ⁊ sil iũ
tempestatem aarbituatus est qd̾
paulo incautius custodias in
ururo dispositas uidebat suos¬
ꝙͣ langiuidius in opere uersari
uissit. ⁊ quid fieu uellet ostendit.
legiones intri uineas expeditas¬
cohortatur. ut aliquando ꝓ tãtis
laboribus fructum uictorie pcipe¬
rent. his qui pͥmi murum ascẽ¬
dissent. pͥmia ꝓposuit. militib
signum dedit. Illi subito ex omĩb

Expanded text:
runt flentesque proiectae ad pedes runt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari ussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas icohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ne salutem uullo uestigio tprĩs
positum arbitrarentur. accidit
incpatantib nob̾ qd̾ dignum
memoria uisum pret̾eundum
nõ eristimauimus. Quidam añ
portaui oppidi gallus qui per
manus seui acpicis traditas
glebas na igueui eregione tur¬
ris proiciebat.scorpione ab late
dentro trrectus exaniuiatus q
concidit. Hunc ex ꝓrinus uuꝰ
iacentem tinnsgressus. eoden
illo muuere fungebatur. ecdem
intione ictu scorpionis exaĩato
ailt̾o successit t̾cius. et tcio quar¬
tus. uec pͥus ille ẽ aꝓpugnatori¬
bus ucicuus relictus locus. quiͣ
restiucto aggere atq onm ꝑte
sũmotis hostib fiuis ẽ pugñan¬
fecerunt ex oppido ꝓfugere hor¬
tante ⁊ iubente uertingetorige.
Id silentio noctis couati. ñ magͥ
iactã suoꝵ se effect᷑os ꝓutabant¬
ab oppido castra uertingetorix
debat romanos ad iusequend̃
tardabat. Iauiq hec fac̾e noctu
apparebant cum matres famlie
repente in publicum procurre¬

Expanded text:
liae salutem in illo vestigio temporis liae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnanceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabantab oppido castra Vercingetorigidebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurre
Abbreviated transcription (Latin):
stes succendeuant. Eodemq tpr̃e
toto muro clamore sublato. dua¬
bus portis ab utroq lactere tuii¬
uii eruptio fiebat. Alii fasces
atq audam mat̾iam de uiuro
in agg̃em eminus iaciebant.
picem reliquasq res quib ignis
excitiui potest fundebant. ut qͦ
pͥmum occurretur. aut cui rei
feretur auxiliũ uix ratio inire
posset. Tamen qd̃ iustituto cesa¬
tis due semꝑ legiones ꝓrocastͥs
excubabant. pluresq ꝑtitis tem¬
poribus erant in opere. celeriter
factum ẽ ut alii eruptionib resi¬
st̾ent. alii turres reduc̾ent agge¬
remq int̾ se scind̾ent: omĩs uero
ex castus multitudo ad restinguẽ¬
dum concurret. Cum in omnib
locis consumpta iam reliqua ꝑ¬
te noctis puguaretur. semper¬
q hoctib spes uictorie redintegͣ¬
retur. eo magis qd deustos plu¬
teos turiũ uidebant uec facile ad¬
ut aptos ad auxilianduni am̃ad¬
uitebunt.semper q ip̃i recentes
defessis succed̾e̾nt. ouineniq gal¬

Expanded text:
stes succenderant, eodemque tempore stes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Gal
Abbreviated transcription (Latin):
xis int̾iectis arte contineantur.
Sic deiceps om̃e opus cõteyitur.
dum iusta muri alcitudo comple¬
atur. Hoc cum in speciem narieta¬
temq opus deforme nou ẽ. altiꝰ
tinbibus cic sereis q̃ rectis lineis
suos ordines seruant tum cid uli¬
litatem ⁊ defensionem urbiũ sũ¬
mam ht̃ oportunitatẽ. qd̃ et ab
incendio lapis ⁊ cib ccciete iat̾ia
defendit. q̃ ꝑpetius trabib pedes
quadragenos plerumiq introrsꝰ
reuucta. neq ꝑrumpi. noq distia¬
hi potest. His tot reb impedita i¬
oppugnatione: milites cum toto
tempore luto fugore. ⁊ assiduis
imbribus tardarentur: tamen
continenti labore omĩa hec su¬
latum pedes. ccc . xxx. altum pedr
L.xxx. extruxerant. Cuiu his
murum hostium pene ꝯting̾et.
⁊ cesar ad opus consuetudine ex¬
cubaret. uulitesq hortaietur ne
qd omino temyus aib oꝑe int̾¬
nutteretur: paulo aute terciam
iugilicn est ammaduersum fu¬
mare agg̾em. q̃m cuniculo ho¬

Expanded text:
xis interiectis arte contineantur. xis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec sulatum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo ho
Abbreviated transcription (Latin):
genus cuuiculoꝵ nocum atq usi¬
tam ẽ. Cotum autem nurũ ex
omni parte turrib contabulane¬
rant. atqz has coriis intexerant.
Tum crebris diurnis nocturius¬
q eruptionibz aut agg̾e ignem
has cotidiano aggere expresse¬
unt comissis suarum turrium
nialis adequabant. et apertos
cumculos preusta ⁊ pacuta ma¬
t̾ia ⁊ pice ferue facta et marimi
ponderis saxis morabantur. me¬
nib q appropiuquare prohibebãt.
MMuris autẽ omĩb gallicis hec
fere fornici ẽ. Trabes directe ꝑpetue
in longitudinem parib int̾ucillis
distantes inter se contingant tra¬
bes biuos pedes in solo collocant᷑.
Hee renuctutur introrsus ⁊ mul¬
to aggͥe uestiuntur. Ea cuitem q̃
diximus inter ualla grandibus
infronte sarꝑis saxis effarciunt.
His collocatis ⁊ coagientis. aliꝰ
insuꝑ ordo cidditur. ut idem illud
inter uallum seruetur. ueq int̾
se contingant trabes. s parb int̾¬
misse spaciis singule singulis sa¬

Expanded text:
genus cuniculorum notum atque usigenus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem antum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequabant, et apertos cuniculos praeusta et praeacuta materia et pice fervefacta et maximi ponderis saxis morabantur moenibusque appropinquare prohibebant. Muri autem omnes Gallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis sa
Abbreviated transcription (Latin):
sine ur̃o sangͥue tantum excitum
uictorem fame pene consinuytũ
uidetis. quem turpiter se ex hac¬
fuga recipientem ne qua ciitas
sius finib recipicit a me prouisũ
est. Conclamat omĩs multitudo
⁊ suo more arnus concrepat. qd̃ fa¬
cere in eo consuerunt cuius or̃onẽ
cpprobant: sunuuam ẽẽ. uertin¬
getorigen ducem nec de eius fide
dubitandũ. nec maiore ratione
bellum ammistrari posse. Dta¬
tuunt ut .x. nuł. hominum delec¬
ta ex om̃ib copiis in oppidum sb̃¬
mittantur: uec solis biturigibus
cõmumem salutẽ cõmittendam
censent. qd penes eos si id oppidũ
retinuissent. summam uictorie
constare intelligebant. Singł̾ar
di galloꝵ occuri ebant. ut est sum¬
me genus sollertie ctq ad omĩa
iutanda atq efficienda qua ea
qͦ tradantur aptillinium. Nam
⁊ laqueis falces au̾tebant. quas
cuui destiuauerant torm̃tis intror¬
sus reducebant. ⁊ agg̾em cunicłis
subtrahebant. Eo scientiꝰ ꝙ apud

Expanded text:
sine vestro sanguine tantum exercitum sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singularidi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud
Abbreviated transcription (Latin):
ausi turpiter se in castin rece¬
ꝑuit. Imꝑium se a cesare ꝑ pro¬
ditionem nullum desidemre qd̃
hr̃e uictoria possit quͣ eẽt sibi atq
om̃ib gallis explorata. quin etiã
ipĩs remitteret. si sibi magis hono¬
rem tribuere quam abse salutem
accipere indeantur. Hec ut intel¬
ligatis inquit a me sincere pro¬
nuciari. audite romanos mi¬
lites. Producit seruos quos in
pabulatione paucis aute diebus
excepat. ⁊ fames nuclisq excru¬
ciciuerat. Hic iaui aute edocti
q̃ int̾rognti pronuunciarent mi¬
lices se ẽẽ legionauos dicunt. fu¬
me citq inopia ad dictos clam
ex castris exisse si quid frumenti
cuit pecoris in agris repperiri pos¬
sint simili omnem excitum in¬
opia preiii. nec icuu uires suffi¬
cere cuiusqmͣ. nec feire operis la¬
borem posse. Itaq statuisse imꝑa¬
toreu. si nichil moppugnatione
oppidi profecisset tuduo deducere
getorie beneficia habetis ꝙ̃ ꝓdi¬
tionis insimulaitis. cuius oꝑa

Expanded text:
ausi turpiter se in castra receausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod ere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum getorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera
Abbreviated transcription (Latin):
discessisset. qd sine imꝑio tãtas
copias reliquisset. qd̾ eius discec¬
su romani tanta oportimicate
i celeritate uenissent. non hec
omnia fortuito cuit sine ꝯsilio
accidere potuisse. regnum illum
gallie malle cesans concessu qͣ
ip̃oꝵ hr̃e beneficio. tali modo ac¬
cusatus ad hec rñdit. Qd castin
monisset factum mopia pabuli
etiam ipĩs hortantib qd ꝓpius¬
etiam romanos accessisse̾t per¬
sualum loci oportumtate qui
se ip̃m inuuitione defendet. eqͥ¬
tum uero oꝑoru in loco pa
quo sint profecti. si nmã imꝑii
se consulto nulli discedentem
tradidisse. ne his multitudiuis
studio ad dimicandum impelle¬
retur: cum rei pp̃ auitui moli¬
tiem studere omnes uideret qd
duitius laborem ferre nõ pos¬
seut rouiai si casu int̾ueneñt
fortune. si alicuius iudicio uo¬
cati huic habenda gr̃a. qd et
paucitatem eoꝵ ex loco suꝑiore
cognoscere. ⁊ uirtutẽ despicere
potuerut. ⁊ qui dinucare non

Expanded text:
discessisset, quod sine imperio tantas discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palquo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non
Abbreviated transcription (Latin):
inciuitates ouinia uada ac sal¬
tinebaut. sic cũo pauiti. ut si eã
paludem romani prorumpere
couarentur hesitantes p̾m̾ent
ex loco superiore. ut qui ꝓuiqui¬
tatem loci uidereut paratos ꝓpe
equo maite ad dimicandum ex¬
istiuarent. qui iniquitatem cõ¬
ditionis ꝑspiceret mani simula¬
tione sese ostentaie cogno sceret.
Indignatis nulitib cesar qd̾ cõ¬
spectum suũ hostes feur possent.
tenco spacio iutfecto. ⁊ signum p̾lii
ex poscentes edocet quanco deciũ¬
to. ⁊ qd uiroꝵ fortium morte necẽe
sit constare uictoriam. quos cum
sic pritos auinio iudeat ut iullum
ꝓsua laude ꝑiculum iecusent. sũ¬
me se iniquitatis condempnari
debere uisi eoꝵ uitaui salute suci¬
habeat cariorem. Sic milites cõ¬
sol atus eodem die reducit in cact᷑:
reliquaq q̃ ad oppugnationem
iustituit. uertingetorir cum ad
suos redisset proditioius insiniu¬
latus qd̃ casti ꝓpiꝰ romanos mo¬
uiecet. qd cum omni equitatu

Expanded text:
in civitates omnia vada ac salin civitates omnia vada ac salnebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
Nec eadem centurionib tribuus¬
q nilitum mandabant. ut per
eos ad cesarem deferrentur. Cũ
iam muro turris appropiquass
ex caytuus cesar coguouit uer¬
cingetorigem consumpto pabulo
castra mouisse ꝓpius auaricum.
atq ip̃m cum equitatu expeditis
q inter equites preliari consues
postero die pabulatum uencuros
arbitirretur. Quib reb cogͥtis.
media nocte silentio profectus cid
hoctium castra mane ꝑne ꝑueuit
Illi celeriter ꝑ exploratores aduẽ¬
tu cesaris coguito. ciros impedinĩ¬
taq sua in artiores siluas abdide¬
runt.copias os̃ in loco edito atq
apto iustiuxerunt. Qua re nũcia¬
ta cesar celenter sarcinas ⁊ferri.
armci expediri iussit. Collis erat
leuiter ab infnno accliuis. hũc ex
omnib fere ꝑtib palus difficilis
atq impedimentis cingebat nõ
latior pedib .l. hoc se colle int̾rup¬
tis pontib galli fidutia loci con¬
tiuebant: gen̾atiniq distributi

Expanded text:
Haec eadem centurionibus tribunisHaec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuesspostero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi
Abbreviated transcription (Latin):
frumentaria boios. atq heduos ad¬
hortari non desistit. quoꝵ alti qͥd
nullo studio agebant non multũ
adiuuabant. alt̾i nõ magnus facul¬
tatib qd cuitas erat exigua et
infirma celiter qd̃ habuerunt cõ¬
sumy serunt. Sima difficultate
rei frumentarie affecto exercitu.
tenuitatem boioꝵ. in diligentia
heduoꝵ incendiis edificioꝵ. usq
eo ut complures dies frumento
milites caruerint. ⁊ pecore elongĩ¬
quiorib uicis adacto. extremam
famem sustentaient: nulla tam̃
ex his nox ẽ audita ppłi romani
incuestate ⁊ suꝑiorib uictoris indi¬
gua. quin etiam cesar cum in
oꝑe singulas legiones appellaret.¬
⁊ si acerbius mopiam feirent et
dimicsurum oppugnationẽ dr̃et.
uniuersi ab eo ne id faceret pete¬
baut sic se compluris aunos illo
imꝑante m̾uisse. ⁊ uullam ignonii¬
cepta ie disced̾e̾nt. Hoc se ignonu¬
nie loco laturos si inceptam oppu¬
gnacionem reliquissent. P̾staret
rum interissent parentarent.

Expanded text:
frumentaria Boios atque Aeduos adfrumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audita populi Romani maiestate et superioribus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignomicta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare rum interissent, parentarent.