comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Respõ. ¶ Stipulatio est
aut̃ scipulaͦ a scipula
ueteres eñ quãdo sibi ali¬
quid ꝓmictebat scipulã
reuẽtes frã gebãt quan
Iterũ in gentes spõsioes
suas agnostebãt scipu¬

Expanded text:
res stipulatores autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant si
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesie uenãbilis p̾ui¬
Legia cuiusꝙͣ fuerĩt uel
temeritate uiolata uel
dissimulatione neglecta
cõmissũ quĩq librarũ
auri sicut etiã pꝰ ꝯstitu¬
tũ est ꝯdep̃natõe plectat᷑¬
multa etiã hic̃ poui po¬
terãt que ab oĩb salub̾ter
comphendere plura Et
tes Religionẽ Autiq̃ etiã
et moderui Reges Nãtoꝵ
Immunitates ecclesys et
seruis dei facere ꝯsueuer̃t

Expanded text:
ecclesiae venerabilis privilegia cuiusquam fuerint vel temeritate violata vel dissimulatione neglecta, commissum quinque librarum auri, sicut etiam prius constitutum est, condemnatione plectatetiam hic poni poterant, quae ab omnibus salubriter comprehendere plura. Et tes religionem antiqui etiam et moderni reges Francorum, immunitates ecclesiis et ser
Abbreviated transcription (Latin):
nostrũ cõfugerĩt et a do¬
ninis uel aduocatꝭ eors/
Repleti fuerit siancor
fisti nostri intellegnt q
eos iuste nõ possit tene
eod̾ fisto et Recipiãt eos
domimi eoꝵ Et si eidẽ ac¬
cori uisũ fuerit y ad
nr̃um debeãt ꝑtine doĩ¬
num expellat eosq de
eod̃ fisto. et postꝙ̃ ab eisd
repetitorib fuerit Recep¬
ti habeat cũ eis lrmã
accionẽ et siç eos si po¬
tuerit ad nram euindi¬
cet possessionen
de uassis
duĩtis ad marcã custo

Expanded text:
strum confugerint, et a dominis vel advocatis eorum repetiti fuerint, si actor fisci nostri intellexerit, quod eos iuste non possit tenereodem fisco, et recipiant eos domini eorum. Et si eidem actori visum fuerit, quod ad nostrum debeant pertinere dominium, expellat eos de eodem fisco, et postquam ab eisdem repetitoribus fuerint recepti, habeat cum eis legitimam actionem; et sic eos, si poterit, ad nostram evindicet possessionem. 4. De vassis dominicis ad marcam custo
Abbreviated transcription (Latin):
sine uolũtate parẽtũ
consorẽt᷑ uel puelle ue¬
leut̾ modis omĩb Inhibi¬
tum est et qui hoc facere
ceptauerit mulctã q̃ In
capitulis legꝭ mũdaue
a nobis cõstitutꝭ ꝯtiuet᷑
ꝑsoluere cogat᷑ de fem̃¬
femiuis q̃ uiros auns¬
tut placet ne se sicut hac¬
Tenꝰ Iudistrete uelẽt sed
absens fuerit ꝯsiluõ alio¬
rũ Religiosoꝵ sacerdotũ
suoꝵ q parẽtũ atq ami¬
coꝵ Id quod elig̃e debent
eligat̃ et quia a sacro
cõuentu Rogati ut hi qui
publicã gerebãt penitẽ
nec deliberẽt quid agãt
pitula fieri et legꝭ mũ
uero et de Raptoribus
quid pati de beãt qui hoc
nephas deitexs facere
temptauerĩt quod tamẽ
suꝑ his sacri cauones
p̾cipiãt hic inserendũ
necessariũ duxunꝰ qtũs
onũb pateat ꝙͣtũ malũ
sit et nõ solũ humana
sed etiã diuina auctoritate
estricti ab hinc hoc malũ
de puel¬
⁊ lis Raxtꝭ necdũ despõsaꝵ

Expanded text:
sine voluntate parentum tonsorentur, vel puellae velentur, modis omnibus inhibitum est. Et qui hoc facere temptaverit, multam quae in capitulis legis mundanae a nobis constitutis continetur, persolvere cogatur. 96. De femifeminis quae viros amittunt, placet, ne se sicut actenus indiscrete velent, sed absens fuerit, consilio aliorum religiosorum sacerdotum suorumque parentum atque amicorum, id quod eligere debent eligant. Et quia a sacro conventu rogati, ut hi qui publicam gerebant poenitennec deliberent quid agant,pitula fieri et legis muns vero et de raptoribus quid pati debeant qui hoc nefas deinceps facere temptaverint, quid tamen super his sacri canones praecipiunt hic inserendum necessarium duximus; quatenus omnibus pateat quantum malum sit, et non solum humana, sed etiam divina auctoritate constricti ab hinc hoc malum De puellis raptis necdum desponsa
Abbreviated transcription (Latin):
tremã Imxedimẽtoꝵ par¬
tem et eos qui nouissimi
aginis Incedentes subsi¬
dio p̾cedentes tuebãt᷑ de¬
sux incursantes In sub¬
iectã uallẽ deiciũt Cõser¬
toq cũ eis plio usq ad
unũ om̃es Int̃ficiũt ac
directꝭ Impediuiẽtꝭ noct᷑¬

Expanded text:
tremam impedimentorum partremam impedimentorum partem, et eos, qui novissimi agminis incedentes, subsidio praecedentes tuebantur, desuper incursantes, in subiectam vallem deiciunt, consertoque cum eis proelio, usque ad unum omnes interficiunt, ac direptis impedi
Abbreviated transcription (Latin):
aut ulla in ꝑte ab eque
oxoso itamine cessatũ
est Nai Rex om̃m q̃ sua¬
etate gentib dominabãt᷑
et prudencia maximꝰ et
amii maguitudinẽ pre¬
scãtissumꝰ nnchil In his
q̃ uel suscipienda erãt
uel exequẽda aut ꝓpter
laboreni decretauit aut
Derũ unũ quodq sedñ
suã qualitatẽ et subire
et ferre doctꝰ nec in ad¬
uersis cedere nec in ꝓspe¬
ris falso blaudiendi for¬
tuue adsentiri solebat.
Cũ enĩ assidus ac pene
cotiuuo cũ saxomib bel¬
lo certaret disposite ꝑ
cogrua cõfimoꝵ loca
p̃sidiis hispaniam quã
mapiẽ poterat ẜelli ap¬
paratu aggredit᷑ saltuq
audierat oppidis atq
cascellis In dedictionẽ ac¬
ceptis sabno et incolomi
agine longo ut loci et
angustiaꝵ sius puucte¬
bar por rectus Irẽt excer¬
citꝰ uuascones In sũmi
mõtis ꝟtice positis Insi¬
diis Est eñ locus exiopa¬
citate siluan quar ubi
maxima est copia insidi¬
is pouẽdis oportunꝰ ex¬

Expanded text:
aut ulla in parte ab aeque aut ulla in parte ab aeque operoso certamine cessatum est. Nam rex, omnium qui sua aetate gentibus dominabantur et prudentia maximus et animi magnitudine praestantissimus, nihil in his quae vel suscipienda erant vel exsequenda aut propter laborem detractavit aut versuam qualitatem et subire et ferre doctus, nec in adversis cedere, nec in prosperis false blandienti fortunae adsentiri solebat. 9. Cum enim assiduo ac paene continuo cum Saxonibus bello certaretur, dispositis per congrua confiniorum loca praesidiis, Hispaniam quam maximo poterat belli apparatu adgreditur, saltuque adierat oppidis atque castellis in deditionem acceptis, salvo et incolomi agmine longo, ut loci et angustarium situs permittebat, porrectus iret exercitus, Wascones, in summi montis vertice positis insidiis--est enim locus ex opacitate silvarum, quarum ibi maxima est copia, insidiis ponendis oportunus--ex
Abbreviated transcription (Latin):
rpris spaciũ trahetur Ipẽ
nõ ampliꝰ cũ hoste quã
bisacie cõflixit Semel
iuxta mõten qui os neg¬
gi dicit᷑ In loco theot¬
melli noĩato et Iteruum
apud asam fluũ et h ͦ
positꝭ diebus his duob
uluis hostes ad eo ꝓfligati
ac deuicti sũt ut ulteriꝰ
Regeni neq ꝓnocare ueqz
ueniẽti resiste nisi aliqͣ
loci munitrone desensi
auderẽt plures tamẽ eo
bello rã ex. nobilitate
frãtore ꝙ̃ saxonũ et
functi sũmis honorib
uiri cõsup̃ti sũt tãdeĩ¬
q dno tricesimo tercio
funtũ est cid interim tot
ac tauta In dñis t̾raꝵ par¬
tibus uella cõtra frãtos et
exorta suit et solerca Re¬
gis admĩstrata ut aõto
Intuẽtib Indubiũ uer̃re
possit utrũ In eo aut labo¬
rũ pastienciã aut felici¬
tatem potius nurari cõ¬
ueniat Nã biẽnio aute
ytalicũ hoc bellũ sup̃sit
exordiuĩ et cũ siue inter¬
missione gereret᷑ nichil
rauiẽ ex ħis q̃ alii ubi
erãt gerenda dimissim

Expanded text:
temporis spatium traheretur, ipse temporis spatium traheretur, ipse non amplius cum hoste quam bis acie conflixit, semel iuxta montem qui Osneggi dicitur in loco Theotmelli nominato et iterum apud Hasa fluvium, et hoc rpositis diebus. His duobus proeliis hostes adeo profligati ac devicti sunt, ut ulterius regem neque provocare neque venienti resistere, nisi aliqua loci munitione defensi, auderent. Plures tamen eo bello tam ex nobilitate Francorum quam Saxonum et functi summis honoribus viri consumpti sunt. Tandemque anno tricesimo tertio finitum est, cum Interim tot ac tanta in diversis terrarum partibus bella contra Francos et exorta sint et sollertia regis administrata, ut merito intuentibus in dubium venire possit, utrum in eo aut laborum patientiam aut felicitatem potius mirari conveniat. Nam biennio ante Italicum hoc bellum sumpsit exordium, et cum sine intermissione gereretur, nihil tamen ex his quae aliubi erant gerenda dimissum
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑpetuata in aduers
quã in prosꝑis mẽtꝭ cõ¬
scãtia nulla eoꝵ muta¬
bilitatẽ uel uinci potat
uel ab his q̃ agere cepe¬
rat defanigari Nã nũꝙͣ
eos huuiscemodi qd ꝑpe¬
trãtes Impie ferre passo
est quiii aut ipẽ ꝑse dinto
ant ꝑ comit es suos mis¬
sy excercitu ꝑfidiã eor¬
ulcisceretͣ et dignã ab
eis penã exigeret usqr
dũ onũb qui Resistere
solebãt ꝓfligat᷑ et in suã
ꝑtãtemꝰ Redactꝭ decẽ mi¬
lia hoĩnũ ex his qui utͣsq
Rixpas albis fluminis In¬
colebat cũ uxorib et par¬
nulis sublaros trãstulit et
ut atqz illuc ⁊ galliã et ger¬
maniam multunoda diuisi¬
one discribuit e a cõdicione
a Rege ꝓposita et ab illis
suscepta tractũ ꝑ tet ãnos
uellũ cõstat esse fiitum
ut abiecto demonũ cultu
et Relictꝭ patriis ceriuio¬
ligiomis sacra ͭͣ susciperẽt
et frãcis adunatis uiis
cũ eis pplus̃ efficerẽtur.
Hoc bello licet ꝑ multũ

Expanded text:
ac perpetua tam in adversis ac perpetua tam in adversis quam in prosperis mentis constantia nulla eorum mutabilitate vel vinci poterat vel ab his quae agere coeperat defatigari. Nam numquam eos huiuscemodi aliquid perpetrantes inpune ferre passus est, quin aut ipse per se ducto aut per comites suos misso exercitu perfidiam ulcisceretur et dignam ab eis poenam exigeret, usque dum, omnibus qui resistere solebant profligatis et in suam potestatem redactis, decem milia hominum ex his qui utrasque ripas Albis fluminis incolebant cum uxoribus et parvulis sublatos transtulit et huc atque illuc per Galliam et Germaniam multimoda divisione distribuit. Eaque conditione a rege proposita et ab illis suscepta tractum per tot annos bellum constat esse finitum, ut, abiecto daemonum cultu et relictis patriis caerimonligionis sacramenta susciperent et Francis adunati unus cum eis populus efficerentur. 8. Hoc bello, licet per multum
Abbreviated transcription (Latin):
cissun fieri nõ cessabãt
Quib a deo frãti sunt
Irritati ut nõ Iã uicicis¬
iudinẽ Redd̾e sed axtũ
ꝯtra eos bellũ sustipere
dignũ Iudicarẽt Suscep¬
tũ est Igit᷑ adũsus eos
uellũ qd magna utrĩqꝵ
mõsitate tamẽ maiorẽ
nos gerebar᷑ Poterar̃ si¬
quid cicius fiiri sila¬
Difficile dictũ est qties¬
supati ac sumpouices Regtꝰ
se dediderũt. Imperata
facturos polliciti st̃ ob¬
sides qui Imxabãt᷑ absq
dilatione dediderũt le¬
gatos qui mictebantur
susteperũt aliqͦtiens Ita do¬
miti et emolliti ut etian
ciltũ de monũ dimictẽ et
xp̃iane Religioni se subde
uelle ꝓmuicterẽt Sed sicut
ad hes façienda aliqͥtieẽ
ꝓni sic ad ead̾ ꝑũtenda
semx fuere p̃cipites Nlõ
sit ut satꝭ estinare ad utrũ
hoꝵ faciliores ueriꝰ dici
possuit Quixpe cũ post
Inchoatũ cũ eis bellun
uixꝰ ullus ãmis exacta
sit quo nõ ab eis hũuif¬
cemodi facta sit pninta.
Sed magnanimitas Regꝭ

Expanded text:
cissim fieri non cessabant. cissim fieri non cessabant. Quibus adeo Franci sunt irritati, ut non iam vicissitudinem reddere, sed apertum contra eos bellum suscipere dignum iudicarent. Susceptum est igitur adversus eos bellum, quod magna utrimque animositate, tamen nos gerebatur. Poterat siquidem cicius finiri, si SaDifficile dicendum est, qsuperati ac supplices regi se dediderunt, imperata facturos polliciti sunt, obsides qui imperabantur absque dilatione dederunt, legatos qui mittebantur susceperunt, aliquoties ita domiti et emolliti ut etiam cultum daemonum dimittere et Christianae religioni se subdere velle promitterent: sed sicut ad haec facienda aliquoties proni, sic ad eadem pervertenda semper fuere praecipites, non sit ut satis aestimare, ad utrum horum faciliores verius dici possint; quippe cum post inchoatum cum eis bellum vix ullus annus exactus sit, quo non ab eis huiuscemodi facta sit permutatio. Sed magnanimitas regis
Abbreviated transcription (Latin):
mod̾ potine ꝙ̃ uellorũ
q̃ gessit enẽtus mẽoril
esset ꝓpõitũ fuus tamẽ
huiꝰ uelli fuit sub acta
ytalia Et Rex desideua
ꝑpetuo exilio deportatꝰ
et filiꝯ eis ad algisus
ytalia pulsus et Resa
longobardoꝵ Regibus
erepte adriano Roãne
eccliẽ rectori Restitute
Post cuiꝰ finẽ sa gonicũ
quod quasi intmissũ ui¬
debatur Rexetitũ est qd̾
nullũ neq ꝓlixiꝰ nequ
atrocius frãcoꝵ qr pp̃lo
laboriosius susceptũ est
qr sa pones sicnt om̃es
fere germamiã incolẽtes
nationes et natura fero¬
ces et cultui demonũ de¬
diti nostre qz Religioni
cõtrarii neq diuina neq
humana iura uel puln᷑e
uel trãsgredi Iuhonestũ
arbitrabant̃ Suberant
pacẽ cõturbare potuerãt
Termini uidel nri et
illoꝵ pene ubiq in pla¬
uo conigui prẽt pauca
loca in quibus uel sine
maiores uel mõtiũ In¬
ga inriecta utrorud̃q
agros certo luuite si¬
sterminãt In quib cedes
et Rapine et incẽdia ui¬

Expanded text:
modum potius quam bellorum modum potius quam bellorum quae gessit, eventus memoriae esset propositum. Finis tamen huius belli fuit subacta Italia et rex Desiderius perpetuo exilio deportatus et filius eius Adalgisus Italia pulsus et res a Langobardorum regibus ereptae Hadriano Romanae ecclesiae rectori restitutae. 7. Post cuius finem Saxonicum, quod quasi intermissum videbatur, repetitum est. Quo nullum neque prolixius neque atrocius Francorumque populo laboriosius susceptum est; quia Saxones, sicut omnes fere Germaniam incolentes nationes, et natura feroces et cultui daemonum dediti nostraeque religioni contrarii neque divina neque humana iura vel polluere vel transgredi inhonestum arbitrapacem conturbare poterant, termini videlicet nostri et illorum poene ubique in plano contigui, praeter pauca loca, in quibus vel silvae maiores vel montium iuga interiecta utrorumque agros certo limite disterminant, in quibus caedes et rapinae et incendia vi
Abbreviated transcription (Latin):
stat esse completũ pipi¬
nus siquid̃ haistulphũ
Regem pancoꝵ dieruin
obsidione apudticenũ
cõpulit et obsides dare
et erepta Romauis oppi¬
da atz castella Restitũe
atz ut Reddita nõ Repe¬
terent᷑ sacraᵗ ͦ fidẽ fat̾e
barolus uõ pꝰ Inchratũ
a se bellũ nõ pus desti
na q desideriũ Regẽ quẽ
longa obsidione fatiga¬
uerat in deductionem
sustiperet filiũ eiꝰ ad̾¬
algisũ in quẽ spes om̃m
Iuclinate uidebãt᷑ non
solũ Regno sed etiã ytalia
excedere cõpelleret oiã
Romauis erepta Rescitu¬
eret hruodgausũ foro Iu¬
liaui dicatꝰ pfectũ res
nouas mollentẽ opp̾me¬
⁊ et totã q ytaliã sue di¬
noni subiugaret sul acte¬
q filiũ suũ xipinũ regẽ
Imponeret Italiã Intrã¬
ti quã difficilis alpiũ trã¬
situs fuerit quãto q frã¬
cor labore in uia mõtiũ
iuga et emiuẽtes in celũ
scopuli atq spere cantes
superate suit loc loco
dest̾berẽ nisi uite Iblius

Expanded text:
stat esse conpletum. Pippistat esse conpletum. Pippinus siquidem Haistulfum regem paucorum dierum obsidione apud Ticenum conpulit et obsides dare et erepta Romanis oppida atque castella restituere atque, ut reddita non repeterentur, sacramento fidem facere; Karolus vero post inchoatum a se bellum non prius destiquam et Desiderium regem, quem longa obsidione fatigaverat, in deditionem susciperet, filium eius Adalgisum, in quem spes omnium inclinatae videbantur, non solum regno sed etiam Italia excedere compelleret, omnia Romanis erepta restitueret, Hruodgausum , Foroiuliani ducatus praefectum, res novas molientem obprimeret, totamque Italiam suae ditioni subiugaret, subactaeque filium suum Pippinum regem imponeret. Italiam intranti quam difficilis Alpium transitus fuerit, quantoque Francorum labore invia montium iuga et eminentes in coelum scopuli atque asperae cautes superatae sint, hoc loco describerem, nisi vitae illius
Abbreviated transcription (Latin):
na lupo uuastonũ duci
ꝑ legatos mãdat per¬
fugan Reddat qd Iufe¬
sciuato faciat bello se
eũ expostulaturũ Sed
lupus saniori usq ꝯsilio
nõ solũ unoldũ Reddidͭ
sed etiã sespm̃ cũ ꝑuĩtia
cui perat eiꝯ potestati
ꝑmisit Cõxosite in ac¬
quitama Rebus esq bel¬
lo fiuito Regui qͦ socio
Iam Rebus humanis ex¬
empto Rogatu et p̃cib
adriaui Rouiane urbis
epĩ exoratꝰ bellũ cotra
longobardos suscepit
Quod pus quid̃ et a
patre eius stephanr pa¬
pa supplicante cũ mag¬
na difficultate susceptũ
est quia quid e p̾morib
frãtoꝵ cũ quib cõsultare
sulebat adeo uolũtati eiꝯ
renisi sũt ut se Regeni
de sertuyos domũ q Re¬
dituxos libera uoce pro¬
clamarẽt Gusceptũ tñ
est tut ꝯtra haistulxhũ
Regeni et celeberrie
cõpletũ Sed licet sibe
et patri belli susti piẽdi
siliẽ ac potius ead̾
causa subesse uideretur
haud siuuli tamẽ et la¬
uorẽ certatũ et fine cõ¬

Expanded text:
na, Lupo Wasconum duci na, Lupo Wasconum duci per legatos mandat, ut perfugam reddat; quod ni festinato faciat, bello se eum expostulaturum. Sed Lupus saniori usus consilio non solum Hunoldum reddidit, sed etiam se ipsum cum provincia cui praeerat eius potestati permisit. 6. Conpositis in Aquitania rebus eoque bello finito, regni quoque socio iam rebus humanis exempto, rogatu et precibus Hadriani Romanae urbis episcopi exoratus bellum contra Langobardos suscepit. Quod prius quidem et a patre eius, Stephano papa supplicante, cum magna difficultate susceptum est; quia quidam e primoribus Francorum, cum quibus consultare solebat, adeo voluntati eius renisi sunt, ut se regem deserturos domumque redituros libera voce proclamarent. Susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem et celerrime conpletum. Sed licet sibi et patri belli suscipiendi similis ac potius eadem causa subesse videretur, haud simili tamen et labore certatum et fine con
Abbreviated transcription (Latin):
das ac demõstrandas
omissis Incognitꝭ trã¬
sire disposui Ita tñ ut
pmo Res gestas et domi
et foris deinde mores et
scudia eius cũ de Regni
admĩstracõe et fiue nar¬
rando nthil de his q co¬
guitu uel digna uel ne¬
cessaria sũt Ptermictã
Omm uellor q̃ gessit
pomo acq̃tauit̃ a patre
Iichoatũ sed nõdũ fini¬
mui quia cito pagi pos¬
se uidebatͬ fratre adhuc
uiuo etiã et auxiliui
ferre Rogato suscepit
Et licet eũ frãt ꝓmisso
frustrasset auxilio sus¬
ceptã expeditionẽ stre¬
mssime executꝰ nõ p̾ꝰ
Incepto desistere aut se¬
mel suscepto labori cede
uoluit ꝙ̃ hoc qd efficere
moliebat᷑ ꝑseuerenciã
quad ac ingitate ꝓfec¬
to sine cõcluderet Nã et
huuoldũ qui post unai¬
farn mortẽ acquitamã
occupare bellũ q Iani
pene pactũ Reparare tẽp¬
tauerat acquitamã Re¬
linqu̾e et uuastomiã pe¬
tere cregit Que taiuẽ
Ibi cõsiste̾ nõ sustines
trãsmissos amnegaron¬

Expanded text:
das ac demonstrandas, das ac demonstrandas, omissis incognitis, transire disposui; ita tamen ut, primo res gestas et domi et foris, deinde mores et studia eius, tum de regni administratione et fine narrando, nihil de his quae cognitu vel digna vel necessaria sunt praetermittam. Omnium bellorum quae gessit primo Aquitanicum, a patre inchoatum, sed nondum finitum, quia cito peragi posse videbatur, fratre adhuc vivo, etiam et auxilium ferre rogato, suscepit. Et licet eum frater promisso frustrasset auxilio, susceptam expeditionem strenuissime exsecutus non prius incepto desistere aut semel suscepto labori cedere voluit, quam hoc, quod efficere moliebatur, perseverantia quadam ac iugitate perfecto fine concluderet. Nam et Hunoldum, qui post Waifarii mortem Aquitaniam occupare bellumque iam poene peractum reparare temptaverat, Aquitaniam relinquere et Wasconiam petere coegit. Quem tamen ibi consistere non sustinens, transmisso amne Garon
Abbreviated transcription (Latin):
cũ suẽma difficultate cõ¬
cordia multꝭ ex parte
barlomãni societaten
separare moliẽtib a
deo ut quid cos etiam
bello cõmict̾e suit medi¬
tati Sed In hoc pul su¬
specti ꝙ̃ ꝑiculi fuisse
ipẽ Rerũ exitꝰ appro¬
bauit cũ deffũco kar¬
lomãno uxor eius et
filiicũ quibusd̃ qui ex
optimatũ eius nimiero
mo Reserãt ytaliã fu¬
ga peciit et nulla exi¬
stẽtib cansis spreto ma¬
riti fratre sub desiderii
Rege longobardoꝵ pa¬
trorimũ secũ liberis suis
cõtulit Et sarlomãnꝯ
quid̃ pꝰ adiistratũ cõmu
int̾ biẽnõ Regnũ morbo
decessit. karolus autẽ
fratre deffũcto ꝯsensu
om̃ii frãcoꝵ Rex ꝯstitui¬
tus de cuius natotate
atz infancia uel etiam
puericia quia neq sc̃ptꝭ
usꝙͣ aliquid declaratũ est
neq quisꝙͣ modo sux esse
iuuenit᷑ qui hoꝵ se dicat
habere nonciã scribere
Iueptũ Iudicãs ad actꝰ
et mores ceterasq uite
Ielius partes explican¬

Expanded text:
cum summa difficultate, concum summa difficultate, concordia, multis ex parte Karlomanni societatem separare molientibus, adeo ut quidam eos etiam bello committere sint meditati. Sed in hoc plus suspecti quam periculi fuisse ipse rerum exitus ad probavit, cum defuncto Karlomanno uxor eius et filii cum quibusdam, qui ex optimatum eius numero primores erant, Italiam fuga petiit et nullis existentibus causis, spreto mariti fratre, sub Desiderii regis Langobardorum patrocinium se cum liberis suis contulit. Et Karlomannus quidem post administratum communiter biennio regnum morbo decessit; Karolus autem fratre defuncto consensu omnium Francorum rex constituitur. De cuius nativitate atque infantia vel etiam pueritia quia neque scriptis usquam aliquid declaratum est, neque quisquam modo superesse invenitur qui horum se dicat habere notitiam, scribere ineptum iudicans ad actus et mores ceterasque vitae illius partes explican
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpor̃to efficere uidisset
Relicto mõte insamũ
pñĩciã ad monasterm̃
sancti biẽdict scitĩ In
castro casio se cessit
et Ibi qd Reliquũ erat
tpralis uite Religiose
couusando compleuit
pfecto palacii Rex cõ¬
scitutꝰ cũ ꝑ ãnos xo
aut eõ ampliq franti
solus Imxeraret fiuito
acq̃tanico bello qd ꝯtra
unaifariũ dũcẽ acq̃ta¬
me ab eo susteptũ per
cõtimos nouẽ duos
gerebat᷑ apud parisios
moibo atq Inrcutis
ris harolo et karlomã¬
no ad quos successio Re¬
Frãti si quidi facto solẽ¬
inter gñali cõuẽtu ai¬
uos sibi Reges cõscituũt
ea cõditione pmissa ut
totũ Regiu eoro pꝰ ex eqͦ
partirẽtur Et karolus
eã partẽ quã pãt eoꝵ
pixinꝰ tenuerat karlo¬
mãmis uero eã cni p̃a¬
truus eoꝵ karlomãmis
perat Regendi gracia su¬
sciperet suscepti suut
et pars enĩ Regni diui¬
si iuxta mod̾ sibi ꝓposi¬
mui au utroq Recepta
est mansit q Istã ꝙ̃uis

Expanded text:
proposito officere vidisset, proposito officere vidisset, relicto monte, in Samnium provintiam ad monasterium sancti Benedicti situm in castro Casino secessit, et ibi, quod reliquum erat temporalis vitae, religiose conversando complevit. fecto palatii rex constitutus, cum per annos XV aut eo amplius Francis solus imperaret, finito Aquitanico bello, quod contra Waifarium ducem Aquitaniae ab eo susceptum per continuos novem annos gerebatur, apud Parisios morbo aquae intercutis ris Karlo et Karlomanno, ad quos successio reFranci siquidem facto sollemniter generali conventu ambos sibi reges constituunt, ea conditione praemissa, ut totum regni corpus ex aequo partirentur, et Karolus eam partem, quam pater eorum Pippinus tenuerat, Karlomannus vero eam, cui patruus eorum Karlomannus praeerat, regendi gratia susciperet. Susceptae sunt et pars regni divisi iuxta modum sibi propositum ab utroque recepta est. Mansitque ista, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
missũ egregie adnũstria¬
ut Qii honor nẽ aliis
a ꝑpło dari cõsueuerat
quã his qui et claritate
generis et opũ ãplitu¬
dine ceteris enunebat
hũt cũ pipinꝰ pater
karoli Rege ab auo et
patre sib. et fratri kar¬
comãno Relictũ sũma
cũ eo cõcordia diuisum
aliquid ãnis uelut sub
rege memorato tenuis¬
set fiãt̾ eius karlom̃anꝰ
Incertũ quib de cauẜ
taiẽ uidet᷑ ꝙ amore cõ¬
uersatioĩs cõtemplatiẽ
succensus oposa tprãlis
Regni admũstratiõe Re¬
lictã Romiã se In ociũ
cõtulit Ibi q habitu ꝑ¬
mutato monactus factꝰ
in mõtes orate apud
eccliam ueati siluestri
cõstructo monasterio
cũ fratrib secũ ad hoc
optata quiete ꝓfrintir¬
zed cũ ex frãtia ñti
nobiliũ ob uota soluẽ¬
da Romã solẽm̃t cõme¬
arent et eñ uelut diñ
Ocñe qͤ maxime delec¬
tabatͥ crebia salutatõe
tare cõpellũt Nã huiꝰ¬
cemodi frequẽtiã cũ suo

Expanded text:
missum egregie administravmissum egregie administravit. Qui honor non aliis a populo dari consueverat quam his qui et claritate generis et opum amplitudine ceteris eminebant. Hunc cum Pippinus pater Karoli regis ab avo et patre sibi et fratri Karlomanno relictum, summa cum eo concordia divisum, aliquot annis velut sub rege memorato tenuisset, frater eius Karlomannus – incertum quibus de causis, tamen videtur, quod amore conversationis contemplativae succensus –, operosa temporalis regni administratione relicta, Romam se in otium contulit, ibique habitu permutato monachus factus in monte Soracte apud ecclesiam beati Silvestri constructo monasterio cum fratribus secum ad hoc optata quiete perfruitSed cum ex Francia multi nobilium ob vota solvenda Romam sollemniter commearent et eum velut dominum otium, quo maxime delectabatur, crebra salutatione tare conpellunt. Nam huiuscemodi frequentiam cum suo
Abbreviated transcription (Latin):
Itã et cõn̾sationem
et exꝑte nõ modica
Res gescas dñ et nutra¬
horis mei karoli excel¬
lentissuui et merito fa¬
mosissuni Regꝭ postꝙͣ
st bere animꝰ tulit ꝙ̃ta
potuit breuitate cõplexũ
operã Impendẽs ut de
his que ad mẽã noticiã
puenre potuerũt ni¬
chil omiterẽ neq ꝓli¬
Ditate narrandi noua
queq fastidienciũ arõs
offenderẽ Si taiẽ hoc
ullomodo uitau potest
ut uaua sc̾ptroue non
offendantus qui uetera
et a uiris doctissimis atz
disertissuis cyfecta iux¬
niiẽta fastidiũt Et
quãquã plures esse nõ
ambigã qui ocio ac lis¬
teris dediti statũ et in
pũti nõ arbitrẽt᷑ Ita
ne gligend̾ ut om̃na pe¬
intus que nõ fuit uelut
nulla memoria digna si¬
lencio atz oblimom tra¬
dant᷑ potius q uelint
amore dinturintat In¬
mũ ciuitatẽ alt̾o Iuxta
narbonã apud birrã llu¬
mũ Ita deuicit ut in his¬
pamiam eos Redire cõpel¬
leret end̃ magist atum
a patre pipino sibi di¬

Expanded text:
itam et conversationem et ex parte non modica res gestas domini et nutritoris mei Karoli, excellentissimi et merito famosissimi regis, postquam scribere animus tulit, quanta potui brevitate conplexus sum, operam inpendens, ut de his quae ad meam notitiam pervenire potuerunt nihil omitterem neque prolixitate narrandi nova quaeque fastidientium animos offenderem; si tamen hoc ullo modo vitari potest, ut nova scriptione non offendantur qui vetera et a viris doctissimis atque disertissimis confecta monumenta fastidiunt. Et quamquam plures esse non ambigam, qui otio ac litteris dediti statum aevi praesentis non arbitrentur ita neglegendum, ut omnia penitus quae nunc fiunt velut nulla memoria digna silentio atque oblivioni tradantur, potiusque velint amore diuturnitativium civitatem, altero iuxta Narbonam apud Birram fluvium, ita devicit, ut in Hispaniam eos redire conpelleret, eundem magistratum a patre Pippino sibi di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp̃t̃ susceptũ a se Imxatis
nomẽ et ob hoc quasi q̃
Imꝑiũ eis eripẽ ueller¬
et ualde suspectũ fedus
firmissuũ scatuit ut
stãdali Remanẽt occasis
Erat enĩ semx Roãuis
et grecf frãtor ⁊ suspec¬
ta potençia unde et Il¬
lud grecũ extat ꝓuer
biũ dest̾ptio atz diuisio
que facta est ac glorio¬
sissimo atr piissimo dõ¬
Regni eius in frãcia .xlͦ.¬
rercio et in ytalia xxxoiͦ
Imperii aut᷑ .xi. Indictioẽ
quarta quã pia et pru¬
denti ꝯsideracõe facere
decremit et a duõ ãnuãte
ꝓfecit de thesauris suis
atz pecunia que In Illa die
In camera eius Iuuẽta est

Expanded text:
propter susceptum a se imperatoris propter susceptum a se imperatoris nomen, et ob hoc, quasi qui imperium eis preripere vellet, valde susspectum, foedus firmissimum statuit, ut scandali remaneret occasio. Erat enim semper Romanis et Grecis Francorum susspecta potentia. Unde et illud Grecum exstat prI. Descriptio atque divisio, quae facta est a gloriosissimo atque piissimo dom regni eius in Francia XLoIIIo et in Italia XXX°VIo, imperii autem XIo, indictione IIII, quam pia et prudenti consideratione facere decrevit et Domino annuente perfecit de thesauris suis atque pecunia, quae in illa die in camera eius inventa est
Abbreviated transcription (Latin):
runi qui excepta iudia to¬
tum pene tenebat oriẽtẽ
calem habinit in amicitia
cõtordiã ut his gram eiꝰ
erãt Regũ ac principũ
auicitie p̃poneret. sclũ q
Illũ honore ac manifi¬
cencia sibi colend̃ Iudi¬
caret Ac ꝓfude cũ legati
eius qͦs cũm de nariis ad
sacratissiũ deũ ac salua¬
toris nri sepulchiũ lo¬
cun Resuryectioĩs mise¬
rat ad eũ uenissent et ei
dñi sui uolũtatẽ Iudica¬
ssent Nõ solũ q̃ petebãt᷑
fieri ꝑmisit sed etiã sa¬
crũ Illũ et salutare locũ
ut illiꝰ ptãti ascriberẽt᷑
cõcessit et Reuertẽtibus
legatos suos adiigens
Inp̃ uestes et aromata
et cetãs uriẽtaliũ traꝵ
opes ingẽcia illi doua
direxit Cũ ei aute pau¬
cos ãnos eũ quẽ tũt solũ
habebat Roganti mictẽt
elephantũ Imxatores
etiã ꝯstatiuopolitani
niciforins michael. et
leo ultra amiciciã et
societatẽ eius expetẽtes
cũ plures ad eũ miserẽ
legatos Cũ q̃b tamen

Expanded text:
rum, qui excepta India torum, qui excepta India totum pene tenebat Orientem, talem habuit in amicitia concordiam, ut his gratiam eius erant regum ac principum amicitiae praeponeret, solumque illum honore ac magnificentia sibi colendum judicaret. Ac proinde cum legati ejus, quos cum donariis ad sacratissimum Domini ac Salvatoris nostri sepulcrum locumque resurrectionis miserat, ad eum venissent, et ei domini sui voluntatem indicassent, non solum quae petebantur fieri permisit, sed etiam sacrum illum et salutarem locum, ut illius potestati adscriberetur, concessit; et revertentibus legatis suos adiungens inter vestes et aromata et ceteras orientalium terrarum opes ingentia illi dona direxit, cum ei ante paucos annos eum, quem tunc solum habebat, roganti mitteret elefantum. Imperatores etiam Constantinopolitani, Niciforus, Michahel et Leo, ultro amicitiam et societatem eius expetentes conplures ad eum miselegatos. Cum quibus tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
fedus cõscãtino politanũ
Imꝑatorẽ hr̃e ꝑmisit De¬
iude omes barbaras ac
feras natioues que Inter
Fhenũ ac insulã fluios
oceauũq ac danubiũ po¬
site lingne quid peue si¬
miles morib uero atqr
habitu ualde dissimiles g¬
maniam Incolut Ita xdorut¬
ut eas tributarias efficẽt
Int̾ quas fere p̃cipue sut
uuelata bisorabi abodriti
boemani eñ his nãq bello
marorẽ est nuimerus In dedi¬
cionẽ suscepit Auxit etiã
gliãm Regni sui quibusdã
Regib ac gentib ꝑ ami¬
citiãt sibi cõsiliare Adeo
nãq ac defonsũ galletie
atz astuirice Regẽ sibi so¬
çiate deuixit ut Is cumi
ad eñ uel las uel legatos
micteret nõ alit se axud
Illit ꝙͣ ꝯpũ suũ appellari
Iuberet Scottoꝵ qͦ Reges
sic habiut ad suã uoliõte
ꝑ mnificẽtiã Incliãtos
se q subditos et ẜuos eins¬
ꝓmiciarẽt Extãt epistole
ab eis ad Illũ misse quibus
Smoi affectꝰ eore erga Illũ

Expanded text:
fedus Constantinopolitanum fedus Constantinopolitanum imperatorem habere permisit; deinde omnes barbaras ac feras nationes, quae inter Rhenum ac Visulam fluvios oceanumque ac Danubium positae, lingua quidem pene similes, moribus vero atque habitu valde dissimiles, Germaniam incolunt, ita perut eas tributarias efficeret; inter quas fere praecipuae sunt Welatabi, Sorabi, Abodriti, Boemani – cum his namque bello maior est numerus, in deditionem suscepit. Auxit etiam gloriam regni sui quibusdam regibus ac gentibus per amicitiam sibi conciliatis. Adeo namque Hadefonsum Galleciae atque Asturicae regem sibi societate devinxit, ut is, cum ad eum vel litteras vel legatos mitteret, non aliter se apud illum quam proprium suum appellari iuberet. Scottorum quoque reges sic habuit ad suam voluntatem per munificentiam inclinatos, seque subditos et pronuntiarent. Extant epistolae ab eis ad illum missae, quibus huiusmodi affectus eorum erga illum
Abbreviated transcription (Latin):
Rhenũ qn ac salã fliuũ
qui churigo et sorabos
dundit posita a francis
qui oriẽtales dicũtur Iuco¬
litur et ꝓpt hec alamã¬
in atq baioarii ad Regni
acq̃tamiã et unasconiã
totũ q pyrinei montis
Ingũ et usq ad hyberii
aniuen qui apud nauar¬
⁊o sortus et fertilissimos
hyspanie a gros secans
sub dertisse ciuitatꝭ menib
baleari comari mistetuy
Deiude ytaliã totã que ab
auga ista pretoria usq In
calabriã inferiorẽ inqua
grecor ac bene uentauoꝵ
cõstat esse cõfinia decies
centũ et eo auxliꝰ passmm̃
nilib longitudine porri¬
gitur Tnt saxoniã que
quid̃ fax germaine pars
nõ modica est et euis q̃
a frãdis Incolit᷑ duplud
In lato habere putat Cũ
ei longitudine possit esse
cõsimilis pestꝙͣ utrãq
pãnouiã et appositã In
altã danubii Rixa daciã
hystoriã qͦ et liburuã
atz dalmaciã exceptᵃ ma¬
ritimis ciuitatib qͣs ob
amiciciã et Inuctũ cũ eo¬

Expanded text:
Rhenumque ac Salam fluvium, Rhenumque ac Salam fluvium, qui Thuringos et Sorabos dividit, posita a Francis qui Orientales dicuntur incolitur, et praeter haec Alamanni atque Baioarii, ad regni Aquitaniam et Wasconiam totumque Pyrinei montis iugum et usque ad Hiberum amnem, qui apud Navarros ortus et fertilissimos Hispaniae agros secans sub Dertosae civitatis moenia Balearico mari miscetur; deinde Italiam totam quae ab Augusta Praetoria usque in Calabriam Inferiorem, in qua Grecorum ac Beneventanorum constat esse confinia, decies centum et eo amplius passuum milibus longitudine porrigitur; tum Saxoniam, quae quidem Germaniae pars na Francis incolitur, duplum in lato habere putatur, cum ei longitudine possit esse consimilis, deinde utramque Pannoniam et appositam in altera Danubii ripa Daciam, Hystriam quoque et Liburnam atque Dalmatiam, exceptis maritimis civitatibus, quas ob amiciciam et iunctum
Abbreviated transcription (Latin):
haud alit at suas ꝑĩ¬
cias estumabat ianĩ ab¬
odritos uiciuos suos
in sua dictione Redegerat
iam eos sibi uetigales fe¬
cerat Iactabat etiã sebre¬
uia quas grani ubi Regꝭ
comutatꝰ erat cũ maxi¬
mis copiis aduenturiuii¬
nec dict eius quã uaiis¬
suuis omino fides omicte¬
bat᷑ quin potius pugare¬
tur tale aliquid Iuchxa¬
turus nisi festinata fu¬
isset morte puẽtꝰ Nam a
ꝓprio sacellite Intfectꝰ est
et sue uite et helli a se In¬
choati finẽ ageleramit h
sut uella q̃ Rex/. potẽtissi¬
mus ꝑ ãnos .xi uii. tot eñ
ãnis regnauerat In diũẜ¬
draꝵ partib sũma pru¬
dencia atq felicitate ges¬
sit quib Regnũ frãcoꝵ.
qd post prẽm pipiui ma¬
gnũ quid̃ et forte susteꝑat
Ita nobilĩt ampliauit ut
pene duplũ Illi adrecerit
Nã cũ pus nõ amplius
que pars galilee q̃ iuter
Rhenũ et ligeren oceanũ¬
q ac mare balearicũ Ia¬
cet. Et pars gmane q̃
Int᷑ saxoniã et dauubiũ

Expanded text:
haud aliter atque suas provinhaud aliter atque suas provincias aestimabat; iam Abodritos vicinos suos in suam ditionem redegerat, iam eos sibi vectigales fecerat; iactabat etiam se brevi Aquasgrani, ubi regis comitatus erat, cum maximis copiis adventuruNec dictis eius, quamvis vanissimis, omnino fides abnuebatur, quin potius putaretur tale aliquid inchoaturus, nisi festinata fuisset morte praeventus. Nam a proprio satellite interfectus et suae vitae et belli a se inchoati finem acceleravit. Haec sunt bella quae rex potentissimus per annos XLVII – tot enim annis regnaverat – in dirum partibus summa prudentia atque felicitate gessit, quibus regnum Francorum, quod post patrem Pipinum magnum quidem et forte susceperat, ita nobiliter ampliavit, ut pene duplum illi adjecerit. Nam cum prius non amplius quam ea pars Galliae quae inter Rhenum et Ligerem Oceanumque ac mare Balearicum iacet, et pars Germaniae quae inter Saxoniam et Danubium
Abbreviated transcription (Latin):
In liboirnia Iuxta tharsati¬
tam maritimã cuntatem
iusidiis oppidauor Inter¬
ceptũ et gerold̃ baioarice
pfectꝰ In xãnonia cũ ꝯtra
hunos płiaturꝰ aciem stru¬
eret Incertũ aquo cũ duo¬
bus tni qui eñ ob equitatẽ
a singulis hos tantũ comi¬
tabant᷑ Inf intfectꝰ est Ce¬
terũ Incruentũ pene frãcꝭ
hoc bellũ et prosperimũ
exitũ habuit tamet si di¬
utins sui magnitu dine
traheretur Postqd et sa¬
xonicũ sue plixitati cõ¬
uenientẽ finem accepit
Boemanicũ qͦ et limoni¬
cũ que postea exorta st
diu durare nõ potuert
quoꝵ utrũq ductu ka¬
⁊ oli iumoris celeri fine
cõpletũ est Ultimiũ ꝯtͣ
normãnos quidã uocãt᷑
piuo pyraticã excertẽ¬
tes de iude maiori clase
litora gallie at gmanie
uastãtes bellũ susceptũ est
Quois Rex godifridus
ad eo uauã spem flatus
erat ut sibi toçiꝯ gmanie
ꝓiicteret potestatẽ fri¬
siam qͣ atq saxomiam

Expanded text:
in Liburnia iuxta Tharsatiin Liburnia iuxta Tharsaticam maritimam civitatem insidiis oppidanorum interceptus, et Geroldus Baioariae praefectus in Pannonia, cum contra Hunos proeliaturus aciem strueret, incertum a quo, cum duobus tantum, qui eum obequitantem ac singulos hortantem comitabantur, interfectus estterum incruentum poene Francis hoc bellum fuit et prosperrimum exitum habuit, tametsi diutius sui magnitudine traheretur. Post quod et Saxonicum suae prolixitati convenientem finem accepit. Boemanicum quoque et Linonicum, quae postea exorta sunt, diu durare non potuerunt. Quorum utrumque ductu Karoli iunioris celeri fine conpletum est. Ultimum contra Nordmannos, qui Dani vocantur, primo pyraticam exercentes, deinde maiori classe litora Galliae atque Germaniae vastantes, bellum susceptum est. Quorum rex Godofridus adeo vana spe inflatus erat ut sibi totius Germaniae promitteret potestatem: Frisiam quoque atque Saxoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ria mea gestũ incolebat
expeditionẽ fecit Cetã filio
quod cũ ab his stre nussime
fuisset admĩstratũ Octauo
tãs ãno cõpletũ est Quod
plia In eo gesta ꝙ̃tũ sau¬
guiras effusũ sit testatur
uacua om habitatore pã¬
nonia et locus in qͦ regia
kagaui erat Ita deẜtus ut
ne uestigiũ quid̃ In eo hua¬
ne hĩtacois̃ appareat do¬
ta Iu hoc bello hunoꝵ no¬
bilitas perist tota gloria
decidit Qnũs pecuma et
rõgesti ex. loncho tpr̃e the¬
sauri disrepti sũt neqz ue¬
lũ bellũ ꝯtra frãtos exor¬
tũ huãuã pt̃ memoria Re¬
cordari qd Illi magꝭ dita¬
ti et opib acti suit quip¬
pecũ Iste usq In Id tpris
pene pauxes uiderentus
Tantũ auri et argẽti in Re¬
gia Rextũ fot spolia pre¬
ciosa in p̃liis sublata ut
merit credi possit hoc
frãtos unis Iuste eripu¬
isse qd̵ huni pus aliis
gentibz iniuste eripue¬
rũt Duo tñi ex ꝓcerib
fradcoꝵ es bello perierũt
Ericus dux fors uilanꝰ

Expanded text:
inciam ea gens tum incolebat inciam ea gens tum incolebat – expeditionem fecit, cetera filio Quod cum ab his strenuissime fuisset administratum, octavo tandem anno conpletum est. Quot proelia in eo gesta, quantum sanguinis effusum sit, testatur vacua omni habitatore Pannonia et locus in quo regia kagani erat, ita desertus ut ne vestigium quidem in eo humanae habitationis appareat. Tota in hoc bello Hunorum nobilitas periit, tota gloria decidit, omnis pecunia et congesti ex longo tempore thesauri direpti sunt. Neque ullum bellum contra Francos exortum humana potest memoria recordari, quo illi magis ditati et opibus aucti sint. Quippe cum usque in id temporis poene pauperes viderentur, tantum auri et argenti in regia repertum, tot spolia pretiosa in proeliis sublata, ut merito credi possit hoc Francos Hunis iuste eripuisse, quod Huni prius aliis gentibus iniuste eripuerunt. Duo tantum ex proceribus Francorum eo bello perierunt: Ericus dux Foroiulanus
Abbreviated transcription (Latin):
assidua intursione laces¬
cebãt nec iussiomibus
ceteri poterãt uiuus
quidã ab occidentali ocea¬
no orientẽ uersq̃ porrigi¬
tur lõgitudis quid̃ Incõ¬
pte latitudis uero q̃ mus¬
ꝓͣ centũ milia passuum
excedat Cũ in multꝭ lotꝭ
cõtractior Iuueniat᷑ hũt
multa ei crrciõsedẽt na¬
tiones dap̃m siquidem
ac sue ones quos normã¬
nos uocamus et septẽ¬
trionale lictꝰ et omes̃
in eo insulas tenẽt At
litus australe selaui eta¬
isti et alie duõse Incolũt
nationes Int̾ quos uel
p̃s. pui sũt quib tnt̃ a
rege bellũ Inferebat᷑ uue¬
latabi quõs Ille unatiñ
et quã ꝑse gesserat ex¬
peditione Ita cõtulit ac
domui ut ulterins Imꝑ¬
Indicarẽt a iaxiniũ om̃n
que ab illo gesta sũt bel¬
loꝵ ꝓpt̾ saxonicã huic
uello successit Illud uide¬
licet qd cõtra auares sie
hunos susceptũ est qd Ille
et anmosius ꝙͣ cetera
et lõge maiori apparatu
admuostrauit Uuã tñ ꝑe se

Expanded text:
adsidua incursione lacesadsidua incursione lacessebant nec iussionibus coerceri poterant. Sinus quidam ab occidentali Oceano orientem versus porrigitur, longitudinis quidem inconpertae, latitudinis vero quae nusquam centum milia passuum excedat, cum in multis locis contractior inveniatur. Hunc multae circumsedent nationes: Dani siquidem ac Sueones, quos Nordmannos vocamus, et septentrionale litus et omnes in eo insulas tenent; at litus australe Sclavi et Aisti et aliae diversae incolunt nationes, inter quos vel praecipui sunt quibus tunc a rege bellum inferebatur Welatabi. Quos ille una tantum et quam per se gesserat expeditione ita contudit ac domuit ut ulterius impiudicarent. Maximum omnium quae ab illo gesta sunt bellorum praeter Saxonicum huic bello successit, illud videlicet quod contra Avares sive Hunos susceptum est; quod ille et animosius quam cetera et longe maiori apparatu administravit. Unam tamen per se
Abbreviated transcription (Latin):
kactꝭ baioariã pesiturꝰ
Ip̃e ad lechũ amnẽ cũ ma¬
dio uenit extercicius
flumiꝰ baioauos ab ala
ducꝭ ꝑ legatos scatuit
experiri Sed nec ille ꝑ¬
niuacĩt agere uel sibi
uel genti utile Ratus sup¬
plex se Regi ꝓmisit ob¬
sides qui iuxabant᷑ de dit
Int quos et filiũ suũ teo¬
donẽ data Insux fide cum
iuramẽto qͥd ab Illiꝯ Po¬
testate ad deffectionẽ ne¬
miii suadenti adsentiyi
deberet et sic qr uello qd
debat᷑ celerrumꝰ est fiis
Impositus ⁊ assilo tamẽ
Pꝯmod ad Regem enoca¬
tus neqz Redire ꝓmissꝰ
neq ꝓuõcia quã tenebãt
Aterius duci sed comitib
ad Regendi cõmissa est hie
motibi Ita cõpositt scla¬
uis qui nrã ꝯsuetudine m̃ł¬
ti ꝓp̾e uero Id est sua locu¬
none uuelata bidicũtus
uellũ Iulatũ est In qͤͦ et
saxones uelut auxilia¬
cores Int̃ cetãs natio¬
nes que Regis signa Iu
minus de nota obediẽcia
militabat Cansa Gelli
erat qd abodritos q̃ tũ
frãcis olimi federati erãt

Expanded text:
tractis Baioariam petiturus ipse ad Lechum amnem cum magno venit exercitu. Is fluvius Baioarios ab Alamducis per legatos statuit experiri. Sed nec ille pertinaciter agere vel sibi vel genti utile ratus, supplex se regi permisit, obsides qui imperabantur dedit, inter quos et filium suum Theodonem, data insuper fide cum iuramento quod ab illius potestate ad defectionem nemini suadenti adsentire deberet. Sicque bello, quod debatur, celerrimus est finis inpositus. Tassilo tamen postmodum ad regem evocatus neque redire permissus, neque provincia quam tenebat ulterius duci, sed comitibus ad regendum commissa est. His motibus ita conpositis, Sclavis, qui nostra consuetudine Wilzi, proprie vero – id est sua locutione – Welatabi dicuntur, bellum inlatum est. In quo et Saxones velut auxiliares, inter ceteras nationes quae regis signa iusminus devota oboedientia militabant. Causa belli erat quod Abodritos, qui cum Francis olim foederati erant,
Abbreviated transcription (Latin):
grimoldũ cũ magna pe¬
cumia obuã Regi mictẽs
Rogat ut silios obsides
suscipiat se q cũ ingẽte
imxata factor pollicer᷑
prẽt hoc solũ si ipẽ ad cõ¬
spectũ uenire cogeretur
Rex utilitate gentꝭ magꝭ
ꝙ̃ aĩe eius obstinatõe con¬
iderata et oblatos sibi obsi¬
des suscepit eiq ut ad cõ¬
spectũ uenire nõ cog̾et᷑
ꝑ magno muere ꝯcessit
duo qn ex filiis q̃ mĩor
erat obsidata graçia recẽ¬
to maiorẽ patri Remisit
legate q ob sacramẽta
fidelitat a bene uẽtanis
exigenda atz susçipiẽda
cũ aragisso dimissis Ro¬
mã Reddit Cõsup̃tꝭ qu
ibi in stõr ueneracionẽ
lotoꝵ aliquid dieb In
galliam Reũtit Baioa¬
ri cũ de In bellũ et Repẽte
ortũ et celeri fine cont¬
pletũ est qd̃ suxbia sil
ac socordiatas silomis du¬
cis excitauit qui hortatu
uxoris q̃ filia desiderii
regr erat ac patri exi¬
liũ ꝑ maritũ ulcisti pos¬
se sutabat uineto Iucto

Expanded text:
Grimoldum cum magna peGrimoldum cum magna pecunia obviam regi mittens rogat, ut filios obsides suscipiat, seque cum gente imperata facturum pollicetur, praeter hoc solum, si ipse ad conspectum venire cogeretur. Rex, utilitate gentis magis quam animi eius obstinatione considerata, et oblatos sibi obsides suscepit eique, ut ad conspectum venire non cogeretur, pro magno munere concessit; unoque ex filiis, qui minor erat, obsidatus gratia retento, maiorem patri remisit; legatisque ob sacramenta fidelitatis a Beneventanis exigenda atque suscipienda cum Aragiso dimissis Romam redit, consumptisque ibi in sanctorum veneratione locorum aliquot diebus in Galliam revertitur. 11. Baioaricum deinde bellum et repente ortum et celeri fine conpletum est. Quod superbia simul ac socordia Tassilocis excitavit; qui ortatu uxoris, quae filia Desiderii regis erat ac patris exilium per maritum ulcisci posse putabat, iuncto
Abbreviated transcription (Latin):
nes et leuitas armors
et loci Iuiq̃tas quo Reges
gerebat᷑ situs et contra
frãtos et armor gtranitas
et loci iniq̃tas per omia
uuasconib reddidit Im¬
pares in quo p̃lio eggihard̃
Regis ac mẽse p̃positus¬
et auselmus comes pala¬
cii et hruod laud̃ britãni¬
ci liuutꝭ Ifectꝰ cũ aliis
ꝙ̃ plurib Intficiũt᷑ neq
hoc factũ ad põsens uĩdi¬
cari poterat qr hostis
re ꝑpetrata Ita disꝑsus
est ut ne faina quidem
Remaueret ubi nã gen¬
ciũ q̃ri potuisset Doniuit
et butones qui ad occidẽ¬
teni in extrema quadam
parte galilee supliciis
occeaui residentes dicto
audientes nõ erãt missa
In eos expeditione qua
et obsides dare et q̃ iui¬
perarẽtur se facturos pol¬
liceri coacti sũt Ip̃e pͦ¬
stea cũ exercitu y taliã
Ingressus ac ꝓ Romã
Iter agens capuã cãpi¬
nie uitẽ accessit Atq Ibi
positr cascris bellũ bene¬
uẽtanis Indederẽt᷑ cõ¬
minatꝰ est Preueñt hoc
dux gentie aragisus
filios suos Rumoldũ et

Expanded text:
nes et levitas armorum et loci, in quo res gerebatur, situs, econtra Francos et armorum gravitas et loci iniquitas per omnia Wasconibus reddidit impares. In quo proelio Eggihardus regiae mensae praepositus, Anshelmus comes palatii et Hruodlandus Brittannici limitis praefectus cum aliis conpluribus interficiuntur. Neque hoc factum ad praesens vindicari poterat, quia hostis re perpetrata ita dispersus est, ut ne fama quidem remaneret, ubinam gentium quaeri potuisset. 10. Domuit et Brittones, qui ad occidentem in extrema quadam parte Galliae super litus oceani residentes dicto audientes non erant, missa in eos expeditione, qua et obsides dare et quae imperarentur se facturos polliceri coacti sunt. Ipse postea cum exercitu Italiam ingressus ac per Romam iter agens Capuam Campaniae urbem accessit atque ibi positis castris bellum Beneventanis, ni dederentur, comminatus est. Praevenit hoc dux gentis Aragisus: filios suos Rumoldum et
Abbreviated transcription (Latin):
ead Re de nouis quid et
decimis unde et genitor nod¬
ster et nos frequẽter et iu
diũsis placitꝭ admonitio
mus ut de om̃i cõlaborato
et de uiuo et de fens fide¬
liter et pleniter ab omibr
noua et decima ꝑsoluat᷑
Se autrimine uero ꝑ de¬
cima sicut hactenꝰ ꝯsuetu¬
do fuit ab omib obẜruet᷑
qui argentũ ꝓhoc accipẽ
uelit in sua maueat Pa¬
testate iuxra qd ei et illi
uenerit de eo qui decimã
Saie neglexerit eccleste
uicũqu deciuiã abstra¬
hĩt de eccliã ad quã ꝑ In¬
sticiã debet dari et ea
ant amiciciã uel aliam
quãlibet toccasionẽ ad al¬
terã eccliam dederit a co¬
mite uel a misso nostro
distringat᷑ ut eiusd̾ de¬
cue ꝙ̃titate cũ sua lege
Restituat
modo ab eo Redimãtur ab
epĩs ꝓhibend̃ est ne fiat
luerit si noster homo fu¬
erit ad pũciã nostrani¬
ueiure cõpellãt Ceteri
uero discringãt᷑ ut Inuit
eccliẽ Restituat q̃ uolũta¬

Expanded text:
XLVI. De nonis quidem et decimis, unde et genitor noster et nos frequenter et in diversis placitis admonitionmus ut de omni collaboratu et de vino et feno fideliter et pleniter ab omnibus nona et decima persolvatur. De nutrimine vero pro decima, sicut hactenudo fuit, ab omnibus observetur. qui argentum pro hoc accipere velit, in sua maneat potestate, iuxta quod ei et illi nvenerit dare neglexerit ecclesiae Quicunque decimam abstrahit de ecclesia ad quam per justitiam debet dari, et eam aut amicitiam vel aliam quamlibet occasionem ad alteram ecclesiam dederit, a comite vel a misso nostro distringatur, ut ejusdem decimae quantitatem cum sua lege restituat.modo ab eo redimantur, ab episcopis prohibendum est ne fiat.ire velit, si noster homo fuerit, ad praesentiam nostravenire compellatur, caeteri vero distringantur, ut inviti ecclesiae restituant quo