comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta de hac re uaṅa iactare ⁊ q̃ stul¬
ti hoiẽs sibi fingere ꝯsueuere. p̾t
nõ multos eĩ dies affuit expien¬
di facultas ⁊ his oĩbus copiis
aꝑtissimos in cãpos explicitis⁊
dimicatũ ẽ ab hora diei uͣ. usq
ad cccasu solis uicitq ille in co¬
mitatus cesar ut solebat. ⁊ ille
diusis exgentib ꝯfertissime a¬
çies effugere. ¶Sub idem tp̃s
seu tẽpestatib aDusis seu metu
classiuz hostilĩ cũ esicilia cõme¬
atus ac sardinia tardarẽt tanta
in castris cesaris fuit ĩ opia ut
equites qui diu agendo oĩa et
patiendo extremis necessitatib
extrema remedia ad hibere di¬
dicissent algas litoreas dulcib
aꝗs ablutas ium̃tis apponerẽt.
eoq cibo deficientia sustentarẽt
erat ⁊ uulgaris opinio nõ cesa¬
rem ĩ africa ueĩsse s unũ aliquẽ
ex legatis sius cũ ꝑte copiar tñs¬
misisse. Ad quã tollendã litas nũ¬
tiosq ꝑ omes ꝓiũtie ciuitates

Expanded text:
lta de hac re vana iactare, et que sibi stullta de hac re vana iactare, et que sibi stulti homines fingere consuevere. Post non multos enim dies affuit experiendi facultas, et his omnibus copiis apertissimos in campos explicatis dimicatum est ab hora diei V usque ad occasum solis, vicitque ille incomitatus Cesar, ut solebat: ille diversis ex gentibus confertissime acies effugere. Sub idem tempus, seu tempestatibus adversis, seu metu classium hostilium, quum e Sicilia commeatus ac Sardinia tardarent, tanta in castris Cesaris fuit inopia, ut equites, qui diu agendo omnia et patiendo extremis necessitatibus extrema remedia adhibere didicissent, algas litoreas dulcibus aquis ablutas iumentis apponerent, eoque cibo deficientia sustentarent. Erat et vulgaris opinio non Cesarem in Africam venisse, sed unum aliquem ex legatis suis cum parte copiarum transmisisse; ad quam tollendam litteras nuntiosque per omnes provincie civitates
Abbreviated transcription (Latin):
rat uicit. ad u̾samq aciẽ uertit
infugam. ¶Ex his qui ħ p̃lio
capti erant tr̃asfugisq ꝙͣ płib
intellexit cesar hostes tantum
multitudini sue fidere. eaq spe
tãq ĩ proba ẽẽ iactãtia tã p̃tea
ꝯtẽpti de ip̃o sentire ut nichil
nͥ de cucũueiendo ⁊ capiendo
cesare cogitarẽt. hec ꝗdem iubaz
regem ui ꝯtione dixisse tanta
se bellatoꝵ multitudinẽ ad u̾sa¬
riis obiectuꝵ ut ⁊ si nulla defẽsi¬
one uterent sui cesariani occidẽ¬
do eos fatigandi essent atq uin¬
cendi. nouũ genus iuctorie. ⁊
stulta regis cogitatio. hr̃e tñse gẽ¬
tes ⁊ sibi fidas ⁊ bellis ex̾citatas
hr̃e auxilia germanor ⁊ gallor
hr̃e elephantos.c.xx. eqtatũ in¬
nuãbile. peditũ. ⁊ leuis armatu¬
re nĩ in mẽsa sagittarios fũdito¬
res ⁊ que sũt idgenus. Cesarem
uͦ pene ĩ comitatũ legiones ue¬
tanor q̃s de italia expectaret di¬
scordare nec uenturas ẽẽ. sic ex

Expanded text:
rat: vicit adversamque aciem vertit rat: vicit adversamque aciem vertit in fugam. Ex iis, qui hoc prelio capti erant, transfugisque quam plurimis intellexit Cesar hostes tantum multitudini sue fidere, eaque spe tamque improba esse iactantia, tam preterea contemptim de illo sentire, ut nichil nisi de circumveniendo et capiendo Cesarem cogitarent; hoc quidem Iubam regem in concione dixisse, tantam se bellatorum multitudinem adversariis obiecturum, ut, etsi nulla defensione uterentur sui, Cesariani occidendo eos fatigandi essent atque vincendi; novum genus victorie et stulta regis cogitatio; habere tamen se gentes et sibi fidas et bellis exercitatas, habere auxilia Germanorum et Gallorum, habere elephantes CXX, equitatum innumerabilem, peditum et levis armature vim immensam, sagittarios, funditores et que sunt id genus: Cesarem vero pene incomitatum, legiones veteranorum, quas de Italia expectaret, discordare nec venturas esse, sic ex
Abbreviated transcription (Latin):
cesaris cõpellaret.unũ int̾ alios
Quid tu uiebat o miles tã fero¬
culũ te ostentas. an ⁊ hic ẜmo¬
or stulticie que u̾bis illaq̃atos ⁊
credulos sic in mortẽ trahit. Cõt
hec nules. Non sum labiene in
quit tyro qui facile uerbis arcũ¬
ueniar. s de legione .xͨ. uet̾anus¬
ño uideo. ad hec miles. expecta
cõfestim me nͥ fallor agnosces
⁊ casside capiti dẽpta piloq in
labienu magna ui ꝯtorto labi¬
ene inqt. en deciꝰ miles suz
cũq his ubis equũ pectore tñs¬
fixit mallẽ herde equitẽ trãsfixi¬
sset. hoc p̃lio oẽs ⁊ preẜti tyroẽs
pauidi ⁊ si sb̾alio duce milita¬
rẽt ad fugam potiꝰ ꝙͣ ad pugnã
ꝑnisolu cesare spectabãt. in illa
spes oĩs ac fiducia diu nil aluid
agentes ꝙ̃ tela impetũq hosti¬
um sustinere nec cesar ip̃e sine
solicitudine erat. Recollecto ta¬
dem aĩo qui s̾ int̾ difficultates
tiũ infertur. fecitq qd̾ solitus e¬

Expanded text:
Cesaris compellabat, unum inter alios: Cesaris compellabat, unum inter alios: Quid tu, aiebat, o miles, tam feroculum te ostentas? An et hic sermoreor stultitie, que verbis illaqueatos et credulos sic in mortem trahit. Contra hec miles: Non sum, inqui facile verbis circumveniar, sed de legione decima veteranusnon video. Ad hec miles: Expecta; confestim me, ni fallor, agnosces. Et casside capiti dempta, piloque in Labienum magna vi contorto: Labiene, inquit, en decimus miles sum. Cumque his verbis equum pectore medio transfixit: Mallem hercle equitem transfixisset. Hoc prelio omnes et presertim tirones pavidi, et, si sub alio duce militarent, ad fugam potius, quam ad pugnam, proni solum Cesarem spectabant: in illo spes omnis ac fiducia; diu nil aliud agentes, quam tela impetumque hostium sustinere; nec Cesar ipse sine sollicitudine erat. Recollecto tandem animo, qui sibi inter difficultates tium infertur, fecitque quod solitus e
Abbreviated transcription (Latin):
insitum. ut quo longiꝰ apatria di¬
scedũt eo ꝓpiꝰ ad uirtutẽ bellicam
mirabili hic uicissent erat tñ ĩ ex¬
citu pauor ingens ac tristicia ꝙ
nec copie cesaris secũ essent. ⁊ se
paucos ac płosq tyrones ad u̾su¬
tissime gẽtis insidias ⁊ multitu¬
dinẽ hostũ infinitã qiͣ ꝯsulto ad
necẽ duci arbitrabant oĩs tñ et
pauoris ⁊ meroris ꝯsolatio nõ nͥ
in ipius uultu ac ẜmone erat ĩ¬
patoris. ciui tantus iugor tanta
merat alacritas tanta excelsi sig̾
ãi ⁊ inuctint eiꝰ ductu atq ꝯsili¬
ꝯ cũta eis tuta ac facilia uiderẽt᷑
ꝓcedenti nũtiat᷑. si mulq cõspicit
hostiũ excitus labieno duce cuiꝰ
ira incesarem leniri nullo modo
ab õĩ ꝑte pugnatũ est. Int̾ea labi¬
enus implacabili aĩo nec factis
hostilib ꝯtentus nͥ odiosa ĩsuper
u̾ba iactaret equo insidens ada¬
ꝑto capite ut acesare ⁊̃ posset agͦ¬
sciint hortandũ suos milites ipõs

Expanded text:
insitum, ut, quo longius a patria diinsitum, ut, quo longius a patria discedunt, eo propius ad virtutem bellicam mirabili hic vicisset, erat tamen in exercitu pavor ingens ac tristitia, quod nec copie Cesaris secum essent, et se paucos ac plerosque tirones ad versutissime gentis insidias et multitudinem hostium infinitam quasi consulto ad necem duci arbitrabantur. Omnis tamen et pavoris et meroris consolatio nonnisi in ipsius vultu ac sermone erat imperatoris, cui tantus vigor, tanta inerat alacritas, tanta excelsi signa animi et invicti, ut eius ductu atque consilio cuncta eis tuta ac facilia viderentur. Procedenti nuntiatur simulque conspicitur hostium exercitus, Labieno duce, cuius ira in Cesarem nullo modo ab omni parte pugnatum est. Interea Labienus implacabili animo, nec factis hostilibus contentus, nisi odiosa insuper verba iactaret, equo insidens adaperto capite, ut a Cesare posset agnosci, inter hortandum suos milites ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
exclamauit. atqui unꝰ ẽ inquit
sub łis sius uigulari imꝑat. li¬
t᷑asq ip̃as signo integro in tactaᷤᷤ
ad scipionẽ mittit. Respõso ꝑ diẽ
noctẽq neꝗcꝙͣ expectato Cẽsar
ꝙ ⁊ oppidum nã atq arte p̃ua¬
lidũ ⁊ sibi eo loci nõ sat copiar
ecce ⁊ ex oppido repentina erupti¬
o frã est. ⁊ forte ita accidit ut eodẽ
ip̃o tp̃ris mom̃to equitatus a ui¬
ba rege missus intueniret itaq
coĩcatis auxilus ⁊ relicta castra
occupant ⁊ abeũtium ultios ĩ ua¬
dunt. Sistit aciem cesir. ⁊ pauci
ꝯͣ multos eggie p̃liant. quo ꝯgre¬
ssu aliquot gallor eqtũ qui cesa¬
rem sequebant insigrus ⁊ credi¬
tu difficilis uirtus fuit si quidez
xxx.iił eo minus duo milia ma¬
uroꝵ equitũ campo pepulerunt
⁊ ĩ oppidũ cõpulerũt. qd hic aliu
dicam. nͥ ꝙ si sic sua omẽs ĩ patria
pugnassent romanũ uigum nõ
tam facile subussent. s ẽ hoc qb̾dã

Expanded text:
exclamavit: Atqui unus est, inquit,exclamavit: Atqui unus est, inquit,sub oculis suis iugulari imperat, litterasque ipsas signo integro intactas ad Scipionem mittit. Responso per diem noctemque nequicquam expectato, Cesar, quod et oppidum natura atque arte prevalidum, et sibi eo loci non sat copiarum ecce et ex oppido repentina eruptio facta est, et forte ita accidit, ut eodem ipso temporis momento equitatus a rege Iuba missus interveniret. Itaque, comitatis auxiliis, et relicta castra occupant, et abeuntium ultimos invadunt. Sistit aciem Cesar, et pauci contra multos egregie preliantur. Quo congressu aliquot Gallorum equitum, qui Cesarem sequebantur, insignis et creditu difficilis virtus fuit; siquidem triginta vel eo minus duo millia Maurorum equitum campo pepulerunt, et in oppidum compulerunt. Quid hic aliud dicam, nisi quod, si sic sua omnes in patria pugnassent, romanum iugum non tam facile subiissent? Sed est hoc quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
africam uentu est ut suꝑstitõu
opĩonũq uulgariũsic ⁊ oĩum
ꝯtẽptor maniu apparuit. si qdẽ
in descẽsu nauis accidit ut casu
quodã ad t̾ram laberet᷑ ⁊ reliquis
omine territis ip̃e nõ adu̾sus au
melius renouãs illud antiqum
scipionis africani ⁊ t̾ram protẽ¬
tis ulnis amplexus teneo te ĩqt
africa. Sane cũ adrum̃tũ ꝓuenis¬
set atq ibi castra hrẽt ⁊ si ai oĩu
solito etiam ardentiores essent
indignantes ꝙ post popeũ ⁊ bel¬
lum ⁊ belli duces supessent. plãcꝰ
tñ cesaris legatus qui sui ducis
infatigabile mãsuctudinẽ cogͥsce¬
bat seu pacis amorescu belli odio
inductus cesare adit. et uelles ne
in ꝗt impatorut cõ cõsidio qui
nũc oppidum hoc custodit olim
amicus mͥ rome fuit aliqd de pa¬
ce agerẽ siꝗs apd̃ eũ añ ꝙͣ cladiũ
plus accidat saniorib ꝯsiliis locꝰ
ess. nõ negante cesare captiuuz
q̃ndam cu lit̾ris in oppidũ mit
nesciꝰ et acesare inꝗt. hic eõsidi

Expanded text:
t superstitionum opinionumque vulgarium, sic omnium contemptor inanium apparuit. Siquidem in descensu navis accidit, ut casu quodam ad terram laberetur, et, reliquis omine territis, ipse non adversus augmelius, renovans illud antiquum Scipionis Africani, et terram protentis ulnis amplexus: Teneo, inquit, te, Africa. Sane quum Adrumentum pervenisset, atque ibi castra haberet, etsi animi omnium solito etiam ardentiores essent, indignantes, quod post Pompeium et bellum et belli duces superessent, Plancus tamen, Cesaris legatus, qui sui ducis infatigabilem mansuetudinem cognoscebat, seu pacis amore seu belli odio inductus, Cesarem adit: Et velles ne, inquit, imperator, ut cum Considio, qui nunc oppidum hoc custodit olim amicus michi Rome fuit aliquid de pace agerem, si quis apud eum, antequam cladium plus accidat, sanioribus consiliis locus esset? Non negante Cesare, captivum quemdam cum litteris in oppidum mittnescius: Et a Cesare, inquit. Hic Considius
Abbreviated transcription (Latin):
expedire quo maturius ad itali¬
am nauigaret. uenit gͥ ĩprouis
atq ĩ expectatus telam̾ ponti op¬
pidum. uenit aut qĩ fulm̃ ueĩen
feriensq simul atq abiens sic ut
unũ ab alio int̾nosci neq̃at Rex
sb̃ita re ꝑculsus cũ in aciem ueĩss
magno prelio uictus ẽ.Tũ cõpo¬
sitis põti reb ⁊ rege adea q̃ se fac¬
tur sponte promiẜat in coacto e
põto totaq asia discessit ⁊ hec oĩa
rapti adeo gesta sũt ut de hoc bello
cesar ip̃e dicẽt tria bec u̾ba dum¬
taxat:ceni uidi uici qͣi uictoriã
indicans nõ laborem. alii dicũt
dixisse eum ueni ⁊ an hostẽ ꝙͣ ui¬
derem uici. Et hec ꝗdem duo bel¬
ciuib gesta ciuilib tñ bellis in¬
ẜta sunt nũc ad uere atq ũdiq
ciuile bellum redeat stilus.

Expanded text:
expedire, quo maturius ad Italiexpedire, quo maturius ad Italiam navigaret. Venit igitur improvisus atque inexpectatus Telam, Ponti oppidum; venit autem quasi fulmen veniens feriensque simil atque abiens sic, ut unum ab alio internosci nequeat. Rex subita re perculsus, quum in aciem venisset, magno prelio victus est. Tum compositis Ponti rebus, et rege ad ea, que facturum se sponte promiserat, vi coacto, e Ponto totaqua Asia discessit. Et hec omnia raptim adeo gesta sunt, ut de hoc bello Cesar ipse diceret tria hec verba dumtaxat: Veni, vidi, vici; quasi victoriam indicans, non laborem. Alii dicunt dixisse eum: Veni et ante hostem, quam viderim, vici. Et hec quidem duo belcivibus gesta, civilibus tamen bellis inserta sunt. Nunc ad vere atque undique ci
Abbreviated transcription (Latin):
meas ut ignoscere posse supp
quiosus priuata gr̃a uublicis
cõmodis ut solita ẽ obstante
igit q̃s remitta priuatas offen¬
siones nullas hẽo qui ut dicitis
nichil egit adu̾sus me. publicaᷤᷤ
remitto illas tm̃ que irreꝑabiles
suꝑ oĩa ponto excedere statiz iube¬
o. si paruerit tũ demũ muna ab¬
eo michi trasmissa recipiã. alioq
spes xordie nulla ẽ. hoc responsu
cũ legati retulissẽt. phamaces ni¬
chil uerbo quidẽ. aio aũt oĩa recu¬
sauit. spans cesaris discessũ nõ pos¬
se differri quẽ iam publice notũ
eẽt multis ⁊ magnis ex caĩs re¬
dire in italiam oportere. Itaq t̾ͥgu¬
iersari simłare ĩ pe dum̃ta occupaci¬
ones fingere moras necẗe dilati¬
ones ⁊ noua pacta aucupari. Ce¬
sar fraudem nec difficile erat in¬
teligẽs nafalit̾ insite celitati q̃ se¬
pe ꝑuo tpris ĩspatio multa ⁊ ma¬
gna ꝯfecerat ꝯsilii calcar adiecit
ꝓperans que ĩ põto agenda eẽnt

Expanded text:
meas ut ignoscere possem supplmeas ut ignoscere possem supplquiosus, privata gratia publicis commodis, ut solita est, obstante.igitur quas remittam privatas offensiones nullas habeo, qui, ut dicitis, nichil egit adversus me: publicas remitto, illas tamen, que irreparabiles super omnia Ponto excedere statim iubeo. Si paruerit, tum demum munera michi ab eo transmissa recipiam: alioquin spes concordie nulla est. Hoc responsum quum legati retulissent, Pharnaces nichil verbo quidem, animo autem omnia recusavit, sperans Cesaris discessum non posse differri, quem iam publice notum esset multis et magnis ex causis redire in Italiam oportere. Itaque tergiversari, simulare, impedimenta, occupationes fingere, moras nectere, dilationes et nova pacta aucupari. Cesar fraudem nec difficile erat intelligens, naturaliter insite celeritati, qua sepe parvo temporis in spatio multa et magna confecerat, consilii calcar adiecit, properans, que in Ponto agenda essent,
Abbreviated transcription (Latin):
sari ponticos fines ingresso lega¬
tio pharnacis regis ob̾uiã uen̾it
orat ut pacatus aduentus eiꝰ sit.
regẽ eĩ ꝓp̃to aĩo sius imꝑiis pari¬
tuꝵ. neq indignũ eiꝰ gracia qui
nũꝙͣ põpeio cesarisq hostibus
fauisset quã fautor hosti̇ de io¬
thans inuenisset. Post hec illi co¬
ronam auieam asuo rege trãsmi¬
ssam ohtulerunt. Erat cesari nã
q mansuetudo ⁊ legatos ad se
missos mitissime alloqui ⁊ si us¬
piam errassent lenitͥ admonẽ
mos illi ꝑpetuũ. Itaq legatis au¬
ditis. Ego in quit pharnaci no
u̾bis pollicetur rebus ĩpleat. at¬
oz his deĩs leta fronte duo uba
suꝑ addidit que mͥ ex ip̃o mag̾¬
nimitatis gmio de prõpta uide¬
ant. ui dete autẽ in ot ne aut nͥ
deiothar ut in dignũ ueĩa od̃
sus me nõ stetisse ceu magnu
aliqd bñficiũ opponatio.nom
neq de iotharus tantã in iuriã
neq rex uester tantũ bñficim
le quide prestitit ⁊ offensas a¬

Expanded text:
sari Ponticos fines ingresso legasari Ponticos fines ingresso legatio Pharnacis regis obviam venit: orat, ut pacatus eius adventus sit; regem enim prompto animo suis imperiis pariturum, neque indignum eius gratia, qui numquam Pompeio Cesarisque hostibus favisset, quam fautor hostium Deiotarus invenisset. Post hec illi coronam auream a suo rege transmissam obtulerunt. Erat Cesari natuque mansuetudo, et legatos ad se missos mitissime alloqui, et, si uspiam errassent, leniter admonere mos illi perpetuus. Itaque, legatis auditis: Ego, inquit, Pharnaci non verbis pollicetur, rebus impleat. Atque his dictis, leta fronte duo verba superaddidit, que michi ex ipso magnanimitatis gremio deprompta videantur. Videte autem, inquit, ne aut michi Deiotarum ut indignum venia, quod ersus me non stetisse ceu magnum aliquod beneficium apponatis. Nam neque Deiotarus tantam iniuriam neque rex vester tantum beneficiule quidem prestitit, et offensas
Abbreviated transcription (Latin):
les hr̃et. Od ue int̾ tã dissiłia in¬
tess ignorare nõ potas ego tñ
hane culpã pͥoribꝰ br̃ficuis atq
obseꝯis tus ⁊ hospitio qd tͥ est
mecu ⁊ amicitie antiq̃ ⁊ dig̾ta¬
ti tue atq etati uolens dono. in¬
super ⁊ multor p̾cib hospitũ ami¬
coꝵ tuor qui prote sepiꝰ me roga¬
runt. de litigio aũt tetrarchie in
tp̃r qd̃ iustu iidebr̾ diffiniã te
intra ꝯfident mecũ agere ⁊ re¬
gio hĩtu uti uolo.his dcĩs legio¬
nẽ unã regis e subditis suis ro¬
mano more instructa ⁊ qͦtcũq
hr̃et equites secũ ad bellũ põticũ
mitti imꝑat. Cũq deiotharus ĩ
õibus paruisset ⁊ ad eiꝰ regiam ce¬
sar pristini more hospitii diu̾tiss.
cultusq sũma diligetia fuiss ĩuẽ¬
tus est qui de iothar corã cesare a¬
accusaret insidias illũ sibi noctur¬
nas tetendisse extat elegantissiã
ciconis regẽ defendẽtis or̃o ¶Ce¬

Expanded text:
les haberet? Quidve inter tam dissimilia inles haberet? Quidve inter tam dissimilia interesset, ignorare num poteras? Ego tamen hanc culpam prioribus beneficiis atque obsequiis tuis et hospitio, quod tibi est mecum, et amicitie antique et dignitati tue atque etati volens dono, insuper et multorum precibus hospitum amicorumque tuorum, qui pro te sepius me rogarunt. De litigio autem tetrarchie in tempore, quod iustum videbitur, diffiniam: te interea confidenter mecum agere et regio habitu uti volo. His dictis, legionem unam regis ex subditis suis romano more instructam, et quotcunque haberet equites secum, ad bellum Ponticum mitti imperat. Quumque Deiotarus in omnibus paruisset, et ad eius regiam Cesar pristini more hospitii divertisset, cultusque summa diligentia fuisset, inventus est, qui Deiotarum coram Cesare accusaret, insidias illum sibi nocturnas tetendisse. Extat elegantissima Ciceronis regem defendentis oratio. Ce
Abbreviated transcription (Latin):
nacẽ petit. appropĩquãti deiotha¬
rus galatie tetrarchal tuc de il¬
la litigans rex aũt minoris ar¬
menie asenatu ꝯstitutꝰ depoĩto
oĩ ornatu regio ⁊ nõ solũ pͥuati
s rei supplicisq hĩtu obuia ue¬
nit ⁊ cum audientia meruiss.
ego inꝗt ocesar nõ inficior me
põpeio fauisse. si erraui teq offẽ¬
di ueniam peto. eram cesar ut
fui semꝑ atq ero fidelis ppło.r.
eram in his t̾ris que nullis tuis
p̃sidiis tenebant̾ neq de romaĩs
dissensionib cognoscere meum
erat qd agerem iisi qd̾ auiuẽtu¬
te didicerã obedire presentibus.
Ad hec cesar multa inte ⁊ magna
bñficia mea qbus olim ꝯsulteq
tuumq regnũ honestaui mĩme
ꝗdem tibi excidisse debuerãt. ex¬
ensatio aũt erroris penitus nlła
tam prudenti tãq in dustrio
uiro. nosse eĩ pot̾as ⁊ debebas ꝗ
urbem romã atq italiã teneret
quis lentulũ ⁊ marcellu consu¬

Expanded text:
nacem petit. Appropinquanti Deiotanacem petit. Appropinquanti Deiotarus Galatie tetrarcha, licet tunc de illa litigans, rex autem minoris Armenie a senatu constitutus, deposito omni ornatu regio, et non solum privati, sed rei supplicisque habitu obviam venit, et, quum audientiam meruisset: Ego, inquit, o Cesar, non inficior me Pompeio favisse. Si erravi teque offendi, veniam peto. Eram, Cesar, ut fui semper, atque ero, fidelis populo romano. Eram in his terris, que nullis tuis presidiis tenebantur, neque de romanis dissensionibus cognoscere meum erat. Quid agerem, nisi quod a iuventute didiceram, obedire presentibus? Ad hec Cesar: Multa in te et magna beneficia mea, quibus olim consul te tuumque regnum honestavi, minime quidem tibi excidisse debuerant; excusatio autem erroris penitus nulla est tam prudenti tamque industrio viro. Nosse enim poteras et debebas, qui urbem Romam atque Italiam teneret, quis Lentulum et Marcellum consu
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliis ꝯtini. Et gestor ꝑ cesa¬
rem in egipto hec ni fallor sũma
in syriam uenit
uir ad laborem
natus nec cessare
sciens nec quies¬
scere euntẽ nũtii
ex italia assequunt᷑ łreq roma
ta ⁊ in urbe ⁊ in italia ꝑperã agi
qd̃ pene necc̃e absentib ꝯsulib
tentiose. multa in ex̾citu ambiti
tos legionũ ꝯtq disciplinã mili¬
tie amaiorib insticutã. ex quib
reb ⁊ si mito moueret primũ
tñ arbitrabat᷑ eas t̾ras uͥ tũc era
ordinare ut tranqllas ⁊ imꝑio
obseq̃ntes redeundo dimittẽt
ne diu̾sos actus ĩ culcando ne¬
utrũ ꝯsumaret. Id uõ se ĩ syria
ciciliaq ⁊ameũ minori celerrime
ꝑactur ꝯfidebat. ꝙ nulla ibi be¬
lli mat̾ia apparẽt. Inbithinia a¬
utem ac põto plustulũ negocii
supesse pharnace rege ad hunc
regiones illas obtinente Iussis
gͦ urbanis atq italis reb usq
ad ip̃ius ad uentũ ꝯquiescere a
ip̃e cepto festinus itinere phar¬

Expanded text:
auxiliis contineri. Hec gestorum per Cesaauxiliis contineri. Hec gestorum per Cesarem in Egypto, ni fallor, summain Syriam venit, vir ad laborem natus, nec cessare sciens, nec quiescere. Euntem nuntii ex Italia assequuntur litterequeta et in urbe et in Italia perperam agi, quod pene necesse, absentibus consulibus os plebis contentiose, multa in exercitu ambitiotos legionum contraque disciplinam militie a maioribus institutam; ex quibus rebus etsi merito moveretur, primum tamen arbitrabatur eas terras, ubi tunc erat, ordinare, ut tranquillas et imperio obsequentes redeundo dimitteret, ne diversos actus inculcando neutrum consummaret. Id vero se in Syria Ciliciaque et Asia minori celerrime peracturum confidebat, quod nulla ibi belli materia appareret; in Bithynia autem ac Ponto plusculum negotii superesse, Pharnace rege adhuc regiones illas obtinente. Iussis ergo urbanis atque Italis rebus usque ad ipsius adventum conquiescere, ipse cepto festinus itinere Phar
Abbreviated transcription (Latin):
mo imꝑatori fructũ uirtutis attu¬
lisse uideret. tũ de regno disposu¬
it. ueritusq illud im ꝓiũcie forͣ
redegisse. ne quãdo forte ꝑꝑ opu¬
lentia regionis p̃sens animosi¬
or eo missus nouandar reꝵ ma¬
tiam in ueiret cleopatre cuiꝰ blã¬
da ꝯsuetudine tenebat᷑ ⁊ cui iure
etiã debebat᷑ nec nõ ⁊ minori eiꝰ
fr̃ĩ sceptrũ dedit. qm̃ maior male
monitus eiꝰ audierat. minorem
filiam arsincen regno eduxit ne
forte reb ad ten̾is p̾textu illius
puelle qd̾ aliqͣndiu fecerat gani¬
medes noui motus ꝑ aliũ orire¬
tur. aliquot ibi p̃tͥea legiones li¬
ꝗt. idq alto ꝯsilio. ut quod statu¬
erat firmũ esset. qd nec antiqui¬
tas pueris nec cuuum amor ce¬
sarem amãtib p̃stare poterat.⁊
głiosum esset noĩ romanoꝵ re¬
ges ab eis fieri eorq p̃sidiis te¬
neri si in fide mãsissent alioqn
posse si rebellassent eisdem ip̃is
que ad eor custodiã data erant

Expanded text:
mo imperatori fructum virtutis attumo imperatori fructum virtutis attulisse videretur. Tum de regno disposuit, veritusque illud in provincie formam redegisse, ne quando forte propter opulentiam regionis preses animosior eo missus novandarum rerum materiam inveniret, Cleopatre, cuius blanda consuetudine tenebatur, et cui iure etiam debebatur, nec non et minori eius fratri sceptrum dedit, quoniam maior male monitus eius audierat. Minorem filiam Arsinoen regno eduxit, ne forte, rebus adhuc teneris, pretextu illius puelle, quod aliquandiu fecerat Ganymedes, novi motus per alium orirentur. Aliquot ibi preterea legiones liquit, idque alto consilio, ut, quod statuerat, firmum esset, quod nec antiquitas pueris nec civium amor Cesarem amantibus prestare poterat; et gloriosum esset nomini Romanorum reges ab eis fieri eorumque presidiis teneri, si in fide mansissent; alioquin posse, si rebellassent, eisdem ipsis, que ad eorum custodiam data erant,
Abbreviated transcription (Latin):
uictorib piere. Rex ip̃e castris e¬
ffugiens inscapham ꝯiectus ⁊
urgentib qui euadere sunul fe¬
stinabant in mare deiectus non
ad suos ut cesar s ad pisces ⁊ ad
fundu abiit. atq impulsum
fluctib cadauer in uentũ ĩnpa
⁊ lorice auree indicio cognitur
sic puerilis fraus in ip̃o nore ne¬
quitie extincta. sic ⁊ aliud agõs
cesar generi ultor effectus ⁊ illiꝰ
magni uiri manib nocẽtissiõꝵ
hõium sanguine parentatũ est.
¶Uost hec alexandriã Cesar iuic¬
tor ingredittanto oĩuz ciuiu
reuerẽtia tanto honore qi non
ad domandos s ad lib̾andos ad¬
uenisset. sic ab iectis armis ⁊ id
genus uestis induti qua placare
iratos dṅos ṗcariq uenia solebãs
⁊ ferentes sacra qi deo ciupiam
obiuã egressi seq ⁊ sua ubezque
ip̃am ei supplices dedidere. tanto
in sup suor gaudio ducẽ suũ e
tot insidus tantisq picłis cũ sa¬
lute ⁊ głia euasisse cernẽtiũ. ut ũ¬
diq cumulatũ dies ille p̾stãtissi¬

Expanded text:
ictoribus periere. Rex ipse e castris effugiens, in scapham coniectus, et, urgentibus, qui evadere simul festinabant, in mare deiectus non ad suos, ut Cesar, sed ad pisces et ad fundum abiit, atque impulsum flucibus cadaver inventum in ripa, et lorice auree indicio cognitum. Sic puerilis fraus in ipso flore nequitie extincta: sic aliud agens Cesar generi ultor effectus, et illius magni viri manibus nocentissimorum hominum sanguine parentatum est. Post hec Alexandriam Cesar victor ingreditur, tanta omnium civium reverentia, tanto honore, quasi non ad domandos, sed ad liberandos advenisset: sic, abiectis armis, et id genus vestis induti, qua placare iratos dominos precarique veniam solebant, et ferentes sacra, quasi deo cuipiam obviam egressi, seque et sua urbemque ipsam ei supplices dedidere; tanto insuper suorum gaudio ducem suum e tot insidiis tantisque periculis cum salute et gloria evasisse cernentium, ut undique cumulatum dies ille prestantissi
Abbreviated transcription (Latin):
te loci et suo errrore suaq demẽ¬
tia circũuentu p̃state mͥ semel
qd̃ imperatori nro tociens p̃stiti¬
stis. agite ut soletis. et ad esse il¬
lum credite et uidere que ger̃¬
sepe gessistis egregie. hec dicens
celsiore loco se poĩtis parip ĩ pe¬
dimẽtis appositisq p̃sidiis totã
aciẽ in hostes obuertit. et horen¬
do irruit clamore. Illi quos ut
profugos sequebant᷑ ad se tanta
redire ostantia admirantes et
attoniti uix primũ culere ĩpe¬
tum. seq effusa fuga proximis
silius occuluere / instant romaĩ
acriter et uictis pͥncipib cõm¬
ratoĩs multis in acie multis in
fuga cesis multis etiã captis ger¬
manis insuꝑ qui et si primu
negassẽt expugnati donis ac p̾¬
cibus tandem eis auxilio ueĩebẽt
ad rei famã reu̾sis ad ppria cuu¬
tater oĩ iam spe ac sub̃sidio desti¬
tura recipit et inditiomari ne¬
cessariis fuga elapsis cĩgetorigi
qui romanis fidus ab mitio ĩ

Expanded text:
te loci et suo errore suaque demente loci et suo errore suaque dementia circumventum. Prestate michi semel, quod imperatori nostro totiens prestitistis: agite ut soletis, et adesse illum credite et videre, que gerusepe gessistis egregie. Hec dicens, celsiore loco sepositis parumper impedimentis appositisque presidiis, totam aciem in hostes obvertit et horrendo irruit clamore. Illi, quos, ut profugos, sequebantur, ad se tanta redire constantia admirantes, attoniti vix primum tulere impetum, seque effusa fuga proximis silvis occuluere. Instant Romani acriter, et victis principibus coniurationis, multis in acie, multis in fuga cesis, multis etiam captis Germanis insuper, qui, etsi primum negassent, expugnati donis ac precibus tandem eis auxilio veniebant, ob rei famam reversis ad propria, civitatem omni iam spe ac subsidio destitutant recipiunt. Indiciomari necessariis fuga elapsis, Cingetorigi, qui Romanis fidus ab initio in
Abbreviated transcription (Latin):
aluid euentur arbitratus fuerat
neq aliũ ad effcm̃ uerba illa in
ꝯsilio dixerat. Mor ig̾ clam ac¬
citis tribunis militum et pͥmis
exercitus sui ꝯsilii rõnem pãdit
qd̃ ne in efficax sit simłari pauo¬
rem. et oĩa tumłtuosius fieri iu¬
bet paret fuint singła añ tp̃s
trepidatõe ac fremitu insolito
et ip̃e fragor abeuntiũ et explo¬
rator dca cõueniebãt romanos
fugere non abire conclamãt ho¬
stes. lentam ẽẽ germanor ex pec¬
tatoem nec pͥsce gallice uirtutis
tantis hoĩu armatorũ milibus
pauces romanos fugientes ĩ se¬
qui non audere. hec inter magno
impetu castris erũpunt flumen
transeunt et iniquo copias expo¬
nũt loco. labienus ut puiderat rẽ
succedere in telligens ꝑ inceptar
simulatoem lento tamen proce¬
debat gressu donec insequentes
quo destinauerat ꝑduxisset. Tũ
ꝯuersus oblata inquit o milites
facltate pugne prosperioris uti¬
mini. habetis hostem et mnaqta¬

Expanded text:
aliud eventurum arbitratus fuerat, aliud eventurum arbitratus fuerat, neque alium ad effectum verba illa in concilio dixerat. Mox igitur clam accitis tribunis militum et primis exercitus, sui consilii rationem pandit, quod ne inefficax sit simulari pavorem, et omnia tumultuosius fieri iubet. Paretur: fiunt singula ante tempus trepidatione ac metu et fremitu insolito; et ipse fragor abeuntium et exploratorum dicta conveniebant, Romanos fugere, non abire. Conclamant hostes lentam esse Germanorum expectationem, nec prisce gallice virtutis tantis hominum armatorum millibus paucos Romanos fugientes insequi non audere. Hec inter magno impetu castris erumpunt, flumen transeunt et iniquo copias exponunt loco. Labienus, ut previderat, rem succedere intelligens, per inceptam simulationem, lento tamen procedebat gressu, donec insequentes, quo destinaverat, produxisset. Tum, conversus: Oblata, inquit, o milites, facultate pugne prosperioris utimini. Habetis hostem et iniquita
Abbreviated transcription (Latin):
eñt uie medio duas legiones suꝑ¬
uenisse sentientes subsistere. et ex¬
pectare germanoꝵ auxilia decrene¬
re. labienus de temeritate hostiũ
sperans dimisso p̃sidio hibemis
illis obuiam procedit. et ppe eos
nulle passuũ spacio ꝯsedit flumẽ
erat in medio rapidum ripis extã¬
tibus. ꝙ nec sibi transire ꝓpoꝰ nͨ tr̃a
scebat interim indies auxilii fa¬
ma germanici. hinc nactus ecca¬
sione consiliũ ad uocat. et clara
uoce corã õib Audio inquit ĩgẽ¬
tes germanor copias aduẽtare.
non est aĩus meq et er̾citum in
discrimen mittere. Cras pͥma luce
castra mouere et hinc ab ue dispo¬
sui estote ig̾ ad officium parati
Erant galli in ex̾citu qui ꝙͣ ꝙͣ sub
romanis signis militarẽt natu¬
rali tñ patrie amore tenebantur
Neq certe aliter fieri poterat qn
ex tam multis aliqui sic affcĩ es¬
sent ut magis originus ꝙ̃ mili¬
tie meminisset ꝑ hos statim res
hostibus in notuit. Neq labiemi

Expanded text:
eunt, vie medio duas legiones supeunt, vie medio duas legiones supervenisse sentientes substitere, et expectare Germanorum auxilia decrevere. Labienus de temeritate hostium sperans, dimisso presidio hibernis, illis obvium procedit, et prope eos mille passuum spatio consedit. Flumen erat in medio rapidum ripis exstantibus, quod nec sibi transire propositum, nscebat interim in dies auxilii fama germanici, hinc nactus occasionem consilium advocat, et clara voce coram omnibus: Audio, inquit, ingentes Germanorum copias adventare. Non est animus meque et exercitum in discrimen mittere. Cras prima luce castra movere et hinc abire disposui: estote igitur ad officium parati. Erant Galli in exercitu, qui, quamquam sub romanis signis militarent, naturali tamen patrie amore tenebantur. Neque certe aliter fieri poterat, quin ex tam multis aliqui sic affecti essent, ut magis originis, quam militie, meminissent. Per hos statim res hostibus innotuit; neque Labienus
Abbreviated transcription (Latin):
origem se prelio cõmittere nõ au¬
sur pro cõꝑto hñs hos auxiliares
sibi preripere censebat utilius ꝙͣ
ip̃m illum bello aggredine sic cũ
infugam atq in latebras cogeret
qd̾ nolebat. duab gͥ legionibus
cum oĩbus impedimẽtis ex̾citus
misis ad labienum treueror tunc
infinib ut diximꝰ hibemantẽ ip̃e
cum reliquis erant aũt quĩq ex¬
peditissime legiones in menapiȯ
ꝑgit. atq illis pͥugnã de trectãtib
siluaꝵ obicib ac paludum omĩa
ppłatꝰ nichil ferro flauiisq liquit
in tactum doncc malis coacti da¬
tis obsidib pacem p̃cib in petra¬
rent hoc p̃cepto ne uł ambiorigẽ
uł eius nuntios intra suos fines
admitterẽt Alioqn pacem p̃stitã
nullam fore ¶Interra treueri qe¬
tem posi labienum in uadore de¬
creuerant magno equitũ ac pedi¬
tum apparatu turpe sibi pudendũ¬
qr censentes unicã legionẽ eis ĩ¬
uitis castra suis infinib hr̃e s dũ

Expanded text:
origem se prelio committere non auorigem se prelio committere non ausurum pro comperto habens hos auxiliares sibi preripere censebat utilius, quam ipsum illum bello aggredi, ne sic eum in fugam atque in latebras cogeret, quod nolebat. Duabus igitur legionibus cum omnibus impedimentis exercitus missis ad Labienum, Treverorum tunc in finibus, ut diximus, hibernantem, ipse cum reliquis erant autem quinque expeditissime legiones in Menapios pergit, atque, illis pugnam detrectantibus silvarum obicibus ac paludum, omnia populatus nichil ferro flammisque liquit intactum, donec malis coacti, datis obsidibus, pacem precibus impetrarent, hoc precepto, ne vel Ambiorigem vel eius nuntios intra suos fines admitterent: alioquin pacem prestitam nullam fore. Interea Treveri, quietem perosi, Labienum invadere decreverant magno equitum ac peditum apparatu, turpe sibi pudendumque ducentes unicam legionem, eis invitis, castra suis in finibus habere. Sed dum
Abbreviated transcription (Latin):
proximi sunt. Inde gͥ profcũs in
senones tam repente ut nec fuge
illis nec defensioĩs copiam daret
resipiscentes et ꝑ legatos ueniaz
postulantes heduor precib mo¬
tus ad misit centum datis obsi¬
dibus quos ẜuandos hedius de¬
dit secuti carmites deditõnis
exemplur et obsides mserunt
⁊ remorũ p̃cib ueniã meruerũt
Sic in aĩs tunc gallor odiũ me¬
tusq certabant ut primo pacer
ti ꝑpetius atq incertis motib
Auctuarẽt. ¶his ierdent ex ac¬
tis ad ꝯcilium cesar redit et fe¬
deratis cuutatib equitatu ĩ dc̃o
et parte gallie pacato toto aĩo ꝯ¬
u̾sus in treneros ꝑfidũq ambi¬
origem co proficisci instituit ⁊¬
cum senonum equitib cauari¬
num regem gentis secum dĩc
ne si cum domi relinqueret uł
ex odio ppłi in eũ uł ex ira eius ĩ
ppłmas in urbe motus oriretur
Erant sane menapi ꝯfines eburo¬
num ambiorigis hospites ami¬
ci etiam germanorũ. Cesar ambi¬

Expanded text:
proximi sunt. Inde igitur profectus in proximi sunt. Inde igitur profectus in Senones tam repente, ut nec fuge illis nec defensionis copiam daret, resipiscentes et per legatos veniam postulantes, Eduorum precibus motus, admisit, centum datis obsidibus, quos servandos Eduis dedit. Secuti Carnutes deditionis exemplum et obsides miserunt, et Remorum precibus veniam meruerunt. Sic in animis tunc Gallorum odium metusque certabant, ut primo pacem ti, perpetuis atque incertis motibus fluctuarent. His incidenter exactis, ad concilium Cesar redit, et federatis civitatibus equitatu indicto, et parte Gallie pacata, toto animo conversus in Treveros perfidumque Ambiorigem eo proficisci instituit, et cum Senonum equitibus Cavarinum regem gentis secum duxit, ne, si eum domi relinqueret, vel ex odio populi in eum vel ex ira eius in populum aliquis in urbe motus oriretur. Erant sane Menapii confines Eburonum, Ambiorigis hospites, amici etiam Germanorum. Cesar Ambi
Abbreviated transcription (Latin):
quidem morte galliaꝵ rebellio
nõ quieuit propinqui eiꝰ ut mi¬
periisic et ꝓpositi successores oẽs
quos poterant cõcitantes ambio¬
rigeniam romanis scelere suo
inuisum sibi sotiant. Sentiens
cesarsenones cũ carnutib ꝯuir¬
sse germanos in bellum atreueris
excitari multos iam populos esse
in armis et feruere cũta tumłtib
nichil differendũ existimãs ante
hyemis finem et añ oĩum opini¬
onez fines hostium improuisus
aggreditur. et nullum eis delibe¬
randi aut ꝯueniendi spatiũ relĩ¬
quẽs late oĩa populatur. et p̃da
militib ꝑmisa multos hostium
datis obsidibus in deditonẽ re¬
cipit tũ qi nichil egiss in hib̾na
reuertitur. ¶Inde ueris mtio ga¬
llie ꝯcilium incidit. Cõuenerũt
omẽs pret treueros et senones
et carntes. hor ille ꝯtumacia
quasi quãdam belli aram accipi¬
ens ne hanc rem negligere ui¬
deretur conciliũ ad luteciã pari¬
seor rursus indicit. hi senombr

Expanded text:
quidem morte Galliarum rebellio quidem morte Galliarum rebellio non quievit. Propinqui eius, ut imperii, sic et propositi successores, omnes, quos poterant, concitantes Ambiorigem iam Romanis scelere suo invisum sibi sociant. Sentiens Cesar Senones cum Carnutibus coniurasse, Germanos in bellum a Treveris excitari, multos iam populos esse in armis, et fervere cuncta tumultibus, nichil differendum existimans, ante hiemis finem et omnium opinionem, fines hostium improvisus aggreditur, et nullum eis deliberandi aut conveniendi spatium relinquens late omnia populatur, et, preda militibus permissa, multos hostium datis obsidibus in deditionem recipit; tum, quasi nichil egisset, in hiberna revertitur. Inde veris initio Gallie concilium indicit: convenerunt omnes, preter Treveros et Senones et Carnutes. Horum ille contumaciam quasi quamdam belli arrham accipiens, ne hanc rem negligere videretur, concilium ad Lucetiam Parisiorum rursus indicit. Hi Senonibus
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ft̾̃is sero reditũ in castra Re
ut erat in uulgus effusa eburo¬
nes populiq alii qui indicio¬
mari hortatu coierant et ĩ armi
erant territi dilabunt᷑. Et ex il¬
lo aliquandui pacatior gallia
romanis ducib fuit.
cesar et gallorum
rerum motus expectãs detͥmẽ¬
ta militum ꝑ eos dies accepta
reficere cogitabat. itaq et de lec¬
tus nouos ꝑ legatos habuit et
ope gnei pompeii magni ꝓ ꝯsu¬
lis cui ea tẽpestate potẽciã rome
ingens erat tũc qui dem gñi ⁊
Damici sui tanti mox futuri hostiᷤ
obtinuit ut tres sibi legiones
añ hyemis exitũ adderẽnt ⁊ co¬
hortes que cum titurio pierãt
duplicarent. dicens qd uerissi¬
mu erat nõ ĩ presens mõ s in
et gallie et mũdo tantas esse
uires italie ut nõ solũ dampna
bellis accepta subito restaurari
s copie etiã duplicani possent
qd̾ ip̃e tũc et breuitate tp̃ris et
magnitudine copiaꝵ liquido
not᷑um fecit. ¶ Et induciomaĩ

Expanded text:
interfectis, sero reditum in castra. Re, interfectis, sero reditum in castra. Re, ut erat, in vulgus effusa, Eburones populique alii, qui Indiciomari hortatu coierant et in armis erant, territi dilabuntur; et ex illo aliquandiu pacatior Gallia romanis ducibus fuit.Cesar, et Gallorum ndique rerum motus expectans, detrimenta militum per hos dies accepta reficere cogitabat. Itaque et dilectus novos per legatos habuit, et ope Gnei Pompeii Magni proconsulis, cuius ea tempestate potentia Rome ingens erat, tunc quidem generi et amici sui, tanti mox futuri hostis, obtinuit, ut tres sibi legiones ante hiemis exitum adderentur, et cohortes, que cum Titurio perierant, duplicarentur, dicens quod verissimum erat non in presens modo, sed in suasum esse, et Gallie et mundo tantas esse vires Italie, ut non solum damna bellis accepta subito restaurari, sed copie etiam duplicari possent; quod ipse tunc et brevitate temporis et magnitudine copiarum liquido notum fecit. Et Indiciomari
Abbreviated transcription (Latin):
et re sũmo studio suppressa ut
nec sciri nec ullis uidiciis pos¬
set in telligire uersa luce ip̃e et̃
inditiomarus ex more reu̾tit
et insultat castris intraq ual¬
lum tela iaciunt᷑ asus et ꝯtẽp¬
tissime romani milites altis
uocibus ad prelium euocant᷑
Obstinato illi silentio se se tenẽt
Galli loco multũ nichil hostib
tribuentes tandem ad uespa
ut solebant stando fessi sꝑsim
abeunt. Quos ubi late effusos
labienus uidit subito pateftĩs
castror portis erũpere equitatũ
iubet presagiensq qd accidit
Nemo inquit aliquẽ feriat do¬
nec in diciomoꝵ in feũs sit. ne
forte alios feri. ndo ille spatiũ
hẽat euadendi tũ p̾mia intͥfi¬
ttit auxilia ut iussi erãt faciũt
Inopina re ꝑculsis ac fugiẽtib
hostib ex aduerso aut in u̾nu
intentis oĩbus in medio fluĩs
alueo in ditiomarus cureũuẽtꝰ
occiditur caput truncu labieõ
reportatum est hinc inceteros
fc̃us est impetus. ac pliimis

Expanded text:
et re summo studio suppressa, ut et re summo studio suppressa, ut nec sciri nec ullis indiciis posset intelligi, reversa luce, ipse etiam Indiciomarus ex more revertitur et insultat castris, intraque vallum tela iaciuntur a suis, et contemptissime romani milites altis vocibus ad prelium evocantur. Obstinato illi silentio sese tenent. Galli loco multum damni, nichil hostibus tribuentes, tandem ad vesperam, ut solebant, stando fessi sparsim abeunt. Quos ubi late effusos Labienus vidit, subito patefactis castrorum portis, erumpere equitatum iubet, presagiensque quod accidit: Nemo, inquit, aliquem feriat, donec Indiciomarus interfectus sit, ne forte alios feriendo ille spatium habeat evadendi. Tum premia interfittit auxilia. Ut iussi erant, faciunt. Inopina re perculsis ac fugientibus hostibus, ex adverso autem in unum intentis omnibus, in medio fluminis alveo Indiciomarus circumventus occiditur; caput truncum Labieno reportatum est. Hinc in ceteros factus est impetus, ac, plurimis
Abbreviated transcription (Latin):
pulatur añ oĩa tam̃ oppugna¬
turũ castra labieni que uidina
eẽnt. et qd in his exequendis
fc̃o opus sit exponit. Sic ꝯcili¬
o celebrato et auxiliis hoium
atq equor afinitimis collectiᷤᷤ
gallieq oĩs exulib ac damna¬
tis ad se blanda p̃ce allectis et
spe uberi p̾mior ad in uadẽda
labieni castra progredit̾. Ille a¬
utem ut hor nichil ignorabat
sic nil penitus oĩu metuebat
et situ et muniuncꝰ loci fisus
querebat tam̃ ardentissimo⁊
hosti siqua nocendi se fferret
occasio. In hoc unũ intentus ⁊¬
cĩgetorigem ⁊ amicos alios
nũtiis solicitat ut ad certũ diẽ
sibi quãto ualeant equitatu ad¬
sint parẽ parant omnes. Int̾ea
indiciomarus nũc ĩ expugna¬
blem locisitum intuens nũc
nunas et nũc tela iacens ĩdies
ꝓpinquius castris obequitat
et labienus in castris se se ꝯtiniẽs
maiorẽ qͦtidie metũ firigitma¬
udatia donec in tromissis clan¬
culum equitib in tẽpesta nocte

Expanded text:
pulaturum, ante omnia tamen oppugnapulaturum, ante omnia tamen oppugnaturum castra Labieni, que vicina essent, et quid in eis exequendis facto opus sit exponit. Sic concilio celebrato et auxiliis hominum atque equorum a finitimis recollectis Gallieque omnis exulibus ac damnatis ad se blanda prece allectis et spe uberi premiorum, ad invadenda Labieni castra progreditur. Ille autem, ut horum nichil ignorabat, sic nil penitus omnium metuebat, et situ et munimine loci confisus; querebat tamen, ardentissimo hosti si qua nocendi se offerret occasio. In hoc unum intentus Cingetorigem et amicos alios nuntiis sollicitat, ut ad certum diem sibi, quanto valeant, equitatu adsint. Parere parant omnes. Interea Iudiciomarus nunc inexpugnabilem loci situm intuens, nunc minas, nunc tela iaciens in dies propinquius castris obequitat, et Labienus in castris sese continens maiorem quotidie metum fugit. Maudacia, donec intromissis clanculum equitibus intempesta nocte
Abbreviated transcription (Latin):
trans mhenum mittẽdo pecciũas
promittẽdo magnã ꝑtem roma¬
ni ex̾citus int̾fẽam. ⁊ suꝑstites
metu sennanimes asserendo.
Neq tñ aut indaciis aut ꝓmis¬
sis mouere aĩos potuer̃t meõ¬
res arioiusti ⁊ belloꝵ cũ romaĩs
infelicit ex ꝑtorũ. Destitutus in¬
diciomarus a germanis ad ga¬
llica se ꝯu̾tit auxilia. ⁊ tantum
ualuit audatia ut nomen atq
opinionẽ magnanimitatis ar¬
riperet atq iõ ad eum legati oĩu
gentiũ hinc inde ꝯcurrerẽt.⁊ ip̃e
fretus hac fidutia ꝯcilium indice¬
ret qḋ armatũ appellabãt ad qd̾
armati oẽs puberes ꝯuenirent
et uenisse nouissimu capitale
erat. In eo ꝯcilio inter multa q̃¬
getorigem ad u̾sariũ licet gene¬
stem publicu denũtiat. ꝙ cesa¬
rem sequeretur. hinc edicit itu¬
rum se ad senones et carmites
urbesq alias aquib expetitus
atq expectatus sit trãsituru
uero ꝑ remorũ fines eosqz po¬

Expanded text:
trans Rhenum mittendo, pecunias trans Rhenum mittendo, pecunias promittendo, magnam partem romani exercitus interfectam et superstites metu semianimes asserendo. Nec tamen aut mendaciis aut promissis movere animos potuerunt, memores Ariovisti et bellorum cum Romanis infeliciter expertorum. Destitutus Indiciomarus a Germanis ad gallica se convertit auxilia, et tantum valuit audacia, ut nomen atque opinionem magnanimitatis arriperet, atque ideo ad eum legati omnium gentium hinc inde concurrerent, et ipse fretus hac fiducia concilium indiceret, quod armatum appellabant, ad quod armati omnes puberes convenirent, et venisse novissimum capitale erat. In eo concilio inter multa Cingetorigem, adversarium, licet genestem publicum denuntiat, quod Cesarem sequeretur. Hinc edicit iturum se ad Senones et Carnutes urbesque alias, a quibus expetitus atque expectatus sit; transiturum vero per Remorum fines eosque po
Abbreviated transcription (Latin):
co de ꝯsensu cecidere uoluerũt
Cũq is fuge p̃sidio mortis ꝑicł¬
um euasisset ꝑsecuti sus eum
finib expulerunt. Cum autem
sup his excusatum legatos ad ce¬
sarem misissentiatq ip̃e senatũ
ciuitatis ad se neĩre p̃cepisset
minime paruerũt. tanta oĩbus
cupiditas nouandaꝵ rerũ erat
ut nichil eis ad rebellandum
preter ducem de fuisse uideretur
qui ubi affuit mox emersit ocł¬
tata rebellio. sic opinio ĩuetera¬
ta preualuerat qua in reb belli¬
cis galli omĩbr se gentib prefe¬
rebant. et preferẽdi ẽẽ ab alus
credebant̾ ut iomanoꝵ ĩ perio
subesse pudendu sibi ac miser
iudicarent. et omẽs penitꝰ aut
rebelles cesani fierent aut suspͦ¬
ti.preter remos dum taxat at¬
q heduos quos ille sũmo semꝑ
habuerat in honore. principes
rebellionũ multi erant. Inter
quos inditiomarus treueriq
magnũ sibi locum singulari qͣa
animositate p̃sũpserat. legatos

Expanded text:
co de consensu occidere voluerunt; co de consensu occidere voluerunt; quumque is fuge presidio mortis periculum evasisset, persecuti suis eum finibus expulerunt; quum autem super his excusatum legatos ad Cesarem misissent, atque ipse senatum civitatis ad se venire precepisset, minime paruerunt. Tanta omnibus cupiditas novandarum rerum erat, ut nichil eis ad rebellandum preter ducem defuisse videretur; qui ubi affuit, mox emersit occulta rebellio. Sic opinio inveterata prevaluerat, qua in rebus bellicis Galli omnibus se gentibus preferebant, et preferendi esse ab aliis credebantur, ut Romanorum imperio subesse pudendum sibi ac miserum iudicarent, et omnes penitus aut rebelles Cesari fierent aut suspecti, preter Remos dumtaxat atque Eduos, quos ille semper summo habuerat in honore. Principes rebellionum multi erant, inter quos Indiciomarus Treverique magnum sibi locum singulari quadam animositate presumpserant, legatos
Abbreviated transcription (Latin):
berna xessit nullum tamẽ ĩ eis
occiosum diem agens quim co¬
tidie ⁊ legatos et exploratores
undiq destinaretꝑ quos statu
ac ꝓpositũ ciuitatu nosceret tãti
et tam crebri motus galliaꝵ oĩũ
ferebans et clandestina sepe oci¬
lia et nocturna etiã insiluis hr̃e
colloquinet ad sũmã pacati pene
nichil audiebatur. Int̾cet̾a lutniᷤᷤ
roscius qui tercie decime perat le¬
gioni nũtiauit copias in gẽtes
gallor ad oppugnanda cĩ castra
uenientes accepta uictorie sue
fama subito fugientib similles
abiisse. Quibus cesar indiciis ⁊¬
unũ erga se aĩu galliaꝵ luce cla¬
rius in telligens non tam̃ desti¬
tit euocatis ad se pͥncipib hos
blandiciis et hos minis quãtũ
quit in obsequio retinere. idq
illi ꝯtinuu hiemale studiũ fuit.
¶Senones quorũ inter oẽs et
fama et auctoritas magna erx
cauarium quenda alibi cauari¬
num in uenio stirpis regie quẽ
cesar illis regem dederat publi¬

Expanded text:
berna concessit, nullum tamen in eis berna concessit, nullum tamen in eis otiosum diem agens, quin quotidie et legatos et exploratores undique destinaret, per quos statum ac propositum civitatum nosceret: tanti et tam crebri motus Galliarum omnium ferebantur, et clandestina sepe concilia, et nocturna etiam in silvis habere colloquia, et ad summam pacati pene nichil audiebatur. Inter cetera Lucius Roscius, qui tertiedecime preerat legioni, nuntiavit copias ingentes Gallorum ad oppugnanda eius castra venientes, accepta victorie sue fama, subito fugientibus similes abiisse. Quibus Cesar indiciis unum erga se animum Galliarum luce clarius intelligens non tamen destitit, evocatis ad se principibus, hos blanditiis et hos minis, quantum quivit, in obsequio retinere, idque illi continuum hiemale studium fuit. Senones, quorum inter omnes et fama et auctoritas magna erat, Cavarium quemdam, alibi Cavarinum invento, stirpis regie, quem Cesar illis regem dederat, publi