comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
murbe roma consticitus cũ matͤ
uidua et sorore que uirgintatem
fuerat iã ꝓfessa comite alia uirgi¬
ne curus uirgiis soror candida ⁊
ipsa est eiusdem ꝓfeffions. que nc̃
cartagine degit iã anus. cũ uide¬
ret sacerdotib adomestica sororis
uel matris manus oscula ipse
ludens offerebat dexterã dicens
et sibi id abeis fieri oportere. Siqͥ¬
dẽ episcopum se futurũ esse memo¬
rabat. Loquebatur enĩ m illo sp̃s
sc̃s. qui illum ad sacerdocium nutͥ¬
ebat. Illa uero ut adolescentem et
nescientem quid diceret respuebat.
Sed postqͣm edoctus est liberalibus
disciplims. exurbe egressus est. Profes¬
susꝙ madiutorio prefecture preto¬
rti ita splendsde causas ꝑ orariit ut
eligeretur auiro illustri probo tune
p̾fecto p̾torii ad consihum tribuen¬
dum. Nost quod consularitatis in¬
signia. ut regeret liguriam enrshã
ꝙ ꝓuincias uenitq mediolanum.
Ser die̾m tempus mortuo auxentio

Expanded text:
in urbe Roma constitutus cum matre in urbe Roma constitutus cum matre vidua et sorore, quae virginitatem jam fuerat professa, comite alia virgine, cujus virginis soror Candida, et ipsa ejusdem professionis, quae nunc Carthagine degit jam anus; cum videret sacerdotibus a domestica, sorore, vel matre manus osculari, ipse ludens offerebat dexteram, dicens et sibi id ab ea fieri oportere, siquidem episcopum se futurum esse memorabat; loquebatur enim in illo Spiritus Domini, qui illum ad sacerdotium nutriebat: illa vero ut adolescentem et nescientem quid diceret, respuebat. 5. Sed postquam edoctus liberalibus disciplinis, ex Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illustri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec consularitatis suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque Mediolanum. 6. Per idem tempus, mortuo Auxentio
Abbreviated transcription (Latin):
eius narrandi inicium sumam ut
grã uiri acunabulis que fuerit.
gitur posito inadimnstracione
prefecture galharũ patre ens
ambrosio. natus ambrosius est. Q
infans mnarea precori intunabulis
positus cũ dozmiret aꝑto ore. sub¬
to examen apũ adueniens. faciem
ancilla que curã mitriendi infan¬
tis fusce perat ꝓhibens. sollicita eñ
erat ne infanti nocerent. Expecta¬
bat tam̃ patrio affectu. quo fine
illud intraculum clauderet᷑. At ille
post aliqͣndni euolantes ĩ tantam
aeris altitudin̾e subleuate sunt
ut humanis oculis minime uide¬
rentur. Quo facto territus pater
ait. Si uixerit infantulus iste ali¬
quid magni erit. Oꝑabatur enim
iã tunc dñs in seruul sui infan¬
ca. ut implexetur qd̾ scriptũ est
fauus melli sermones boni. Illud
tnim exam̃ apũ scriptoꝵ ipstus no¬
bis geuerabat fauos. qui celestia do¬
na annunciarent. et mentes homi¬
mim de terrems adcelũ erigerent.
Nostea riero cũ adoleuisset et esset

Expanded text:
ejus narrandi initium sumam, ut ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri ab incunabulis quae fuerit, gitur posito in administratione praefecturae Galliarum patre ejus Ambrosio, natus est Ambrosius. Qui infans in area praetorii in cuna positus, cum dormiret aperto ore, subito examen apum adveniens, faciem ancilla, quae curam nutriendi infantis susceperat, prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent exspectabat patrio affectu, quo fine illud miraculum clauderetur. At illae post aliquamdiu evolantes, in tantam aeris altitudinem sublevatae sunt, ut humanis oculis minime viderentur. Quo facto territus pater ait: Si vixerit infantulus iste, aliquid magni erit. Operabatur enim jam tunc Dominus in servuli sui infantia, ut impleretur quod dictum est: Favi mellis sermones boni ; illud enim examen apum scriptorum ipsius nobis generabat favos, qui coelestia dona annuntiarent, et mentes hominum de terrenis ad coelum erigerent. 4. Postea vero cum adolevisset, et esset
Abbreviated transcription (Latin):
rit. lector tantarũ uirtittũ amittat
leras pompasq sermonũ qͣm uirtu¬
atores gratiorẽ. habere aqͣm breui
uena stillantem forte consiciunt.
qmͣ ꝓfluentis fontis riuos. quoꝵ
copiam. sitis tempore repperire ñ
possunt. Et ordeaceus panis dulcis
solet esse etiã his qui centenis uici¬
b ferculoꝵ cotidiam conuinui copi¬
as ructuare consueuerunt. Sed et
ortoꝵ amena mirantib herbe. agͦs¬
tes placere consueuert̃. Quã obrem
obsecro uos om̃s inquor manib liber
iste uersabitur. ut credatis uera esse
que scripsimus. Nec me quisqͣm¬
putet studio amoris aliquid qd̃ fide
careat posuisse quandoquidẽ meliꝰ
fit penitus nichil dicere qmͣ aliqͥd
falsi ꝓferre: cũ scamus nos omni¬
um sermonũ nroꝵ reddituros esse
rationem. Nec dubitẽ. et si ñ ab om¬
nib omnia. tam̃ adiuersis diuersa
sciri. et ea cognita. ñ nullis esse que
etiam ipse minus aut audire aut
uidere potui. Uisde a die natiuitatis

Expanded text:
rit, lector tantarum virtutum amittat rit, lector tantarum virtutum amittat leras, pompasque verborum, quam virtuatores gratiorem habere aquam brevi vena stillantem, forte cum sitiunt, quam profluentis fontis rivos, quorum copiam sitis tempore reperire non possunt. Et hordeaceus panis dulcis solet esse etiam his qui centenis vicibus ferculorum quotidiani convivii copias ructare consuerunt. Sed et hortorum amoena mirantibus herbae agrestes placere consueverunt. 2. Quamobrem obsecro vos omnes, in quorum manibus liber iste versabitur, ut credatis vera esse, quae scripsimus: nec putet me quisquam studio amoris aliquid quod fide careat, posuisse; quando quidem melius sit penitus nihil dicere, quam aliquid falsi proferre, cum sciamus nos omnium sermonum nostrorum reddituros esse rationem . Nec dubitem et si non ab omnibus omnia, tamen a diversis diversa sciri, et ea cognita nonnullis esse, quae etiam minus ipse aut audire aut videre potui. Unde a die nativitatis
Abbreviated transcription (Latin):
rtaris uenerabilis
pater augustine ut
ficut beati uiri atha¬
nasius ep̃c et ieroni¬
cuti funt uita scõꝵ
pauli et antonii in heremo positoꝵ.
sicut etiã martymi uenerabilis e¬
piscopi turonensis eccłie seuerus
Sed ego ut meritis tantoꝵ uiroꝵ
quimuri eccłarũ funt etͤ loquen¬
cie fontes. tta etiam sermone me
imparẽ noui. Tam̃ aũt quia abfurs
esse opino qd̃ p̃cipis dechnare ea
que apbatissimis uiris qui illian¬
te me astiterunt. et maxime asorore
eius uenerabil marcellina didici.
uel que ipse ludiqũ ill astare. uel
que ab his cognoui qui illũ indiuer¬
sis ꝓuinciis post obitũ ilhus se ui¬
disse narrauerunt. uel que ad illũ
scripta sunt cũ adhuc obisse nescire¬
tur. aduitus orationib tuis et meri¬
tis tanti uiri. Hcet inculto sermone.
breuiter strictimq describam ut
lectoris animũ et si sermo offendit.¬
tamen breuitas adlegendũ ꝓuocet.
Nec uerbor fucis ueritatẽ obducã
ne dũ scripto elegange pompã reqͥ¬

Expanded text:
rtaris, venerabilis pater Augustine, ut sicut beati viri Athanasius episcopus et Hieroncuti sunt vitas sanctorum Pauli et Antonii in eremo positorum, sicut etiam Martini venerabilis episcopi Turonensis Ecclesiae SeverSed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone me imparem novi. Tamen quia absurdum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi ante me astiterunt, et maxime ab sorore ipsius venerabili Marcellina didici, vel quae ipse vidi, cum illi astarem, vel quae ab iis cognovi, qui illum in diversis provinciis post obitum ipsius se vidisse narrarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis tanti viri, licet inculto sermone, breviter strictimque describam; ut lectoris animum etsi sermo offenderit, brevitas tamen ad legendum provocet: nec verborum fucis veritatem obducam, ne dum scriptor elegantiae pompam requi
Abbreviated transcription (Latin):
a domo discussit:. et ita incolumis re
ad celestia regna animam emifit ut
om̃s agnoscerent quauta illius esset
beatitudo incelis. cuius lectul domꝰ:
interris ardere ñ potuit. Iro cuius
meritoꝵ quoꝙ scitate huma ope¬
rante pietate cotidie. uel uetera nar¬
rantur miracula. uel noua uidentur.
felix eguidẽ atrabata cruitas. tam ex¬
cellenti munita patrono. et simuroꝵ
ruinis uilescat. illius tam̃ meritoꝵ
nobihitate clarescit: totusq ꝓeiꝰ sc̃ita¬
tis intercessione gaudeat ppls: omni¬
potentiq deo eternas referat laudes.
qui tam clarũ illis ꝑdonauit docto¬
rem cuiꝰ p̾dicatione uiam agnouit
ueritatis. Cuiꝰ p̾cibsi infidei firmita¬
te et uite sci̾tate consistit: ab omni ad¬
uersitate secura ꝑmanebit: et usq
ad ꝑfectam beatitudinis głam. per¬

Expanded text:
a domo discussit et ita incolumis rema domo discussit et ita incolumis remad caelestia regna animam emisit, ut omnes agnoscerent quanta illius esset beatitudo in caelis cuius lectuli domus in terris ardere non potuit. Pro cuius meritorum quoque sanctitate diuina operante pietate cotidie uel uetera narrantur miracula uel noua uidentur. Felix equidem Atrauata ciuitas tam excellenti munita patrono! Etsi murorum ruinis uilescat illius tamen meritorum nobilitate clarescit, totusque pro eius sanctitatis intercessione gaudeat populus omnipotentique Deo aeternas referat laudes qui tam clarum illis perdonauit doctorem. Cuius praedicatione uiam agnouit ueritatis, cuius precibus si in fidei firmitate et uitae sanctitate consistit, ab omni aduersitate secura permanserit et usque ad perfectam beatitudinis gloriam per
Abbreviated transcription (Latin):
quid de sua eũ testari sepultura me¬
moraret: timentes ne forte illis hoc
ideo accidisset. quia. intra inurum
etusdem ciriitatis illũ sepelire dispo¬
uebant. Quib ille respondit. Sepi¬
us eũ audiui dicentem. qd̃ nullus
esse uiuoꝵ ñ mortuoꝵ. Consilioq ab
eo. accepto ut foris ciuitatẽ inoratori¬
o qd̾ ipse sibi parauerat sepelirent
patrem inox facilhie leuantes fere¬
trum portabant sc̃m corpus cũ lumi¬
minib laudib et ymnis ad locũ fibi
placitum sepehentes eũ. cũ magno ho¬
nore ruxta altare eiusdẽ oratorii no¬
bile terre condentes thesaurũ. in
quo loco diuina prestante pietate
usq hodie solent iniracula fieri. que
magis cernentium ore narrantur.
qua dictantis stilo scribuntur. Su¬
per ueniente itaq tẽpore. domus
inqua dõ dilectus diem obuit flam¬
mis arrepta ardere cepit. Sed uiden¬
te quadã religiosa femina abita no¬
mine sc̃s adueniens uedastus. fłamas

Expanded text:
quid de sua eum testare sepultura mequid de sua eum testare sepultura memoraret, timentes ne forte illis hoc ideo accidisset quia intra murum eiusdem ciuitatis sepelire disponebant. Quibus ille respondit, saepius eum audire dicentem quod nullus esse uiuorum, non mortuorum. Consilioque ab eo accepto foras ciuitatem in oratorio quod sibi ipse parauerat sepelirent patrem. Qui mox facillime leuantes feretrum portabant sanctum corpus cum luminibus, laudibus et hymnis ad locum sibi placitum, sepelientes eum cum magno honore iuxta altare eiusdem oratorii, nobile terrae condentes thesaurum. In quo loco diuina praestante pietate usque hodie solent miracula fieri quae magis cernentium ore narrantur quam dictantis stilo scribantur. Superueniente itaque tempore domus in qua Deo dilectus diem obiit flammis arrepta ardere coepit sed uidente quadam religiosa femina Abita nomine sanctus adueniens Vedastus flammas
Abbreviated transcription (Latin):
guinis xp̃i confirmatus uiatico. in¬
ter manus lacrimancium emisit
sp̃m. Odies scõ lecissima sacerdoti:
sed cuncto mestissima ppło. qͣm tantꝰ
fubito corporali uita descruit pastoꝵ
Que tam̃ numqͣm spirital deserit
intercessione: si sacre ilhus admoni¬
tionis uerba et ꝓbatissime uite ue¬
stigia sequi ñ defistit. Conuenerunt
itaq adultimas uenerandi uiri exe¬
quias. derus et ppls copiosus. aliarũ¬
que eccħ̾arũ sacerdotes p̾sbiteri et di¬
aconi. Sed mirũ inter lacrimantĩt
uoces interra: psallentium ut fert᷑
aquibdam. religiosis ũiris. cetus
audiebantur incelo. Et dũ digno ho¬
noris officio feretrũ in quo iacebat
corpus paratum̃ staret in medio.
sed accedentes mouere illud ñ uale¬
bant. Quid uero agerent ambigebãt
quo se uertent nesciebant. Stiscita¬
bantur asc̃õ scobilione archipresbi¬
tero uiro equide religioso. qui secreta¬
rius fuerat sermonum sc̃ dei. si ali¬

Expanded text:
guinis Christi confirmatus uiatico inguinis Christi confirmatus uiatico inter manus lacrimantium spiritum emisit. O dies sancto laetissima sacerdoti sed cuncto maestissima populo quem tantus subito corporali uita deseruit pastor, quem tamen spiritali numquam deserit intercessione si sacrae illius admonitionis uerba et probatissimae uitae uestigia sequi non desistit. Conuenerunt itaque ad ultima uenerandi uiri exsequia clerus et populus copiosus aliarumque ecclesiarum sacerdotes, praesbiteri et diaconi. Sed mirum, inter lacrimantium uoces in terra psallentium ut fertur a quibusdam religiosis uiris coetus audiebantur in caelo. Et dum digno honoris officio feretrum in quo iacebat corpus paratum staret in medio sed accedentes mouere non ualebant, quid uero agerent ambigebant, quo se uerterent nesciebant, sciscitabantur a Scopilione archipraesbitero uiro equidem religioso qui secretarius fuerat sermonum sancti Dei si ali
Abbreviated transcription (Latin):
insc̾itate xp̃iane religionis letati
sunt. Nostqm uero pus predicator
et scĩs dei sacerdos meritis maturꝰ
et annis. p̾mia sui laboris deo dis¬
pensante acciꝑe debuit. in eadem
ciuitate attrabate ualide infirmi¬
tatis febre correptus est adiuina pre¬
usdente misccłia. ut ubi plurtinum
sudauit in dei seruicio. inde ad pal¬
mami eterne beatitudims ꝑueniret.
et inter carissimoꝵ manus filioꝵ
ammam suo redderet creatori. Ut
uero sui obitũ famuil ds designa¬
ret: uisa est nocte quadã clarissime
columna lucis. aculintue domus
inqua sc̃s lacebat sacerdos usq ad
suminum celi. horarũ ferme spaci¬
O duoꝵ stare fastigium. Quod cũ
uiro dei diceretur.: intellexit statim
hoc fignũ suũ demonstrare obitũ
Uocauit ad se filios. ut eoꝵ p̾cib su¬
am fidel conditori cõmendaret ani¬
mam. Et post dulces paterne pieta¬
tis admonitiones. et extrema cari¬
tatis uerba. sacro sc̃i corporis et san¬

Expanded text:
in sanctitate christianae religionis laetati in sanctitate christianae religionis laetati sunt. Postquam uero pius praedicator et sanctus Dei sacerdos meritis maturus et annis praemia sui laboris, Deo dispensante, accipere debuit, in eadem Atrabate ciuitate ualidae infirmitatis febre correptus est, diuina praeuidente misericordia, ut ubi plurimum in Dei sudauit seruitio, inde ad palmam aeternae beatitudinis perueniret et inter carissimorum manus filiorum animam suo redderet creatori. Vt uero sui obitum famuli Deus designaret, uisa est nocte quadam clarissimae columna lucis a culmine domus in qua sanctus iacebat sacerdos, usque ad summum caeli horarum ferme spatio duarum stare fastigium. Quod cum uiro Dei diceretur, intellexit statim hoc signum suum demonstrare obitum. Vocauit suos ad se filios ut eorum precibus suam fideli conditori commendaret animam. Et post dulces paternae pietatis admonitiones et extrema caritatis uerba sacrosancto corporis et san
Abbreviated transcription (Latin):
re signa: nichilꝙ contra eiꝰ sc̃itatem
antiqui serpentis ualere machinam̃¬
ta. Et qd̃ ille ad ꝑditionẽ parauerat
aliquoꝵ. hoc xp̃i gr̃a adredemptionẽ
conuertit plurimoꝵ De obitu scpul¬
exerat igitur prefatus dei sacer¬
dos eccham xp̃i diuina auxili
sub magno pietatis amore: ac ꝑ so
temporis multitudinem ppł cha¬
tholico dogiate ad xp̃iane fidei cõ¬
uertit sc̃itatem. Claruit ubiq diuine
cognicio legis. sc̃issimum xp̃i nomen
cunctor audiebatur more. Floruit.
inmoribus castissime uite honestas
Ardebat inpectorib singuloꝵ cele¬
stis patrie amor. Nopulus statutis
diebus adeccłiam concurrebat. festa
cum magno gaudio nr̃i saluatoris
oportunis celebrabant᷑ dieb. Elemo¬
sine circa domos uberrrme paupib
disꝑciebantur. uerbũ dei cotidie per
loca fingula populis predicabatur.
ymincas laudes deo horis canoni¬
cis clerus cantabat ineccłiis. beatũ
magnicione ueritatis gaudebant:

Expanded text:
re signa, nihil contra eius sanctitatem re signa, nihil contra eius sanctitatem antiqui serpentis ualere machinamenta. Et quod ille ad perditionem parauerat aliquorum, hoc Christi gratia ad redemptionem conuertit plurimorum. De infirmitaRexerat igitur praefatus Dei sacerdos ecclesiam Christi, diuina auxiliasub magno pietatis amore, ac per id temporis multitudinem populi catholico dogmate ad christianae fidei conuertit sanctitatem. Claruit ubique diuinae cognitio legis, sanctissimum Christi nomen cunctorum audiebatur in ore. Floruit in moribus castissimae uitae honestas, ardebat in pectoribus singulorum caelestis patriae amor. Populus statutis diebus ad ecclesiam concurrebat. Festa cum magno gaudio Nostri Saluatoris oportunis celebrabantur diebus. Elimosinae circa domos uberrime pauperibus dispertiebantur. Verbum Dei cotidie per loca singula populis praedicabatur; hymnicas laudes Deo horis canonicis clerus cantabat in ecclesiis. «Beaagnitione ueritatis gaudebant,
Abbreviated transcription (Latin):
xillo signauit. Quedã uero uascula
ibi ccruisa stabant impletã. sed male
gentil errore demoniacis in canta¬
tionib infecta. Que mox ob poten¬
ciam sce̾ crucis destructa crepuerunt:
et quicquid liquoris habuerunt. in
terrã effuderunt. Territus uero rex
et optimates illius huiꝰ uisione mi¬
raculi. sciscitabat᷑ pontificẽ. causam
repentim ꝓdigii. Cui sc̃s respondit ep̃c.
Ner quasdam maleficioꝵ incantatio¬
nes ad decipiendas comuiiuarũ am¬
mas diabolica inhis latuit liquori¬
bus potencia. sed uirtute crucis xp̃i
territa sic inuisibiler effugit de do¬
nio ista. sicut uisibiliter confiderasti s
lquorem effudi interrã. hec uero res
multis ꝓficiebat iusalutem. Nam
plurrim occultis diabolice fraudis
cat̾enis absoluti. augurioꝵ uanitate
spreta incantationum confuetudine
relicta. ad uere religionis conuolaue¬
runt puritatẽ intelligentes diuine
potencie efficaciã insuo famulo face¬

Expanded text:
xillo signauit. Quaedam uero uascula xillo signauit. Quaedam uero uascula ibi ceruisa stabant impleta, sed male gentili errore daemonicis incantationibus infecta. Quae mox ob potentiam sanctae crucis destructa crepuerunt et quicquid liquoris habuerunt in terram effuderunt. Territus uero rex et optimates illius huius uisione miraculi, sciscitabatur pontificem causam repentini prodigii. Cui sanctus respondit episcopus: «Per quasdam maleficiorum incantationes ad decipiendas conuiuarum animas diabolica in his latuit liquoribus potentia, sed uirtute crucis Christi territa, sic inuisibiliter de domo effugit ista, sicut uisibiliter considerastis liquorem effundi in terram». Haec uero res multis proficiebat in salutem. Nam plurimi occultis diabolicae fraudis catenis absoluti, auguriarum uanitate spreta, incantationum consuetudine relicta ad uerae religionis conuolauerunt puritatem, intellegentes diuinae potentiae efficaciam in suo famulo face
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑib largus. diuitib affabilis. quati¬
nus omnes uel largitate munerũ
uel locunditate uerboꝵ inuiam
deduceret ueritatis. Sciens nulla
tatem inclinari posse: nisi ꝑsuauis¬
simas pietatis ad monitione᷑. apłico
instructus exemplo. omnia omnib
factus ut om̃s lucri faceret. semiores
honorib p̾ueniens. iumores paterna
dilectione admonens.: ubiq pofficia
karitatis ñ sua querens sed que dĩ
sunt. Xp̃i secutus uestigia potenciũ
conuiuia ñ contẽpsit. ñ luxurie cau¬
sa sed predicationis obtentu. ut fa¬
miliaritate concordi facilius uerbũ
dei conuiuantium infunderet cordi¬
b. Igitur quidã nobilis francus po¬
tencia clarus. hoccinus nomine re¬
gemi lotharium predicti regis chlo¬
douei filium qui tunc tẽporis fran¬
cor regui nobiliter rexerat sceptra
uocauit ad prandiũ. qd magno ap
est sc̃s. adconuiuium uedastus. Qui
domum intrans. more sibi solito ex¬
tenta dextera omnia sc̃e crucis ue¬

Expanded text:
peribus largus, diuitibus affabilis, quateperibus largus, diuitibus affabilis, quatenus omnes uel largitate munerum uel iocunditate uerborum in uiam deduceret ueritatis, sciens itaquetatem inclinari posse nisi per suauissimas pietatis ammonitiones, apostolico instructus exemplo, omnia omnibus factus ut omnes lucri faceret, seniores honoribus praeueniens, iuniores paterna dilectione ammonens, ubique per officia caritatis non sua quaerens sed quae Dei sunt, Christi secutus uestigia, potentium conuiuia non contempsit, non luxuriae causa sed praedicationis obtentu, ut familiaritate concordiae facilius uerbum Dei conuiuantium infunderet cordibus. Igitur quidam nobilis Francus, potentiae clarus, Hocinus nomine, regem Hlotharium, praedicti regis Hlothuuii filium, qui tunc temporis Francorum regni nobiliter rexerat sceptra, uocauit ad prandium. Quod magno appest sanctus ad conuiuium Vedastus. Qui domum intrans, more sibi solito, dextera extenta, omnia sanctae crucis ue
Abbreviated transcription (Latin):
audacia: qui salutifere predicationis
uerba. a scĩs ꝓlata doctorib contẽp¬
nere ñ inctuunt. In rationabilis be¬
stia in obtẽꝑando scõꝵ p̃ceptis quodã¬
modo ratione utitur humana. ho¬
nio uero adimaginem dei conditus.
ratione preditus. honorẽ suũ ñ in¬
telligens comparatus iumentis in¬
sipientib et similis factus est illis
Quomodo incomuio apd sotti¬
rium regẽ uir dei signo sc̃e crucr
diabolica moliminina euanes&¬
um uero comperisset uir des
ecchas xp̃i desertas. co ppħ ido¬
latrie errozib infectũ ignorantie te¬
nebris obcecatum: gemino se pietatis¬
se subdidit labori. Nopłm sedula in
as adculmen sumim decoris erexit.
Iresbiteros et diaconos. sibi in aduito¬
rium ꝑ diuersa eccłiarũ disposuit lo¬
ca. Et ubi prius spelunce fuetant
latronũ. ibi orationũ domos constru¬
xerat. Magisq intendit eas chuim
oruare laudib. qm pompaticis se¬
cul diuiciis comere. fuit ergo pau¬

Expanded text:
audacia qui salutiferae praedicationis audacia qui salutiferae praedicationis uerba a sanctis prolata doctoribus contemnere non metuunt. Inrationabilis bestia in obtemperando sanctorum praeceptis quodammodo ratione utitur humana. Homo uero ad imaginem Dei conditus, ratione praeditus, honorem suum non intellegens, «comparatus est iumentis insipientibus et similis factus est illis». Quomodo in conuiuio apud Hlotharium regem uir Dei signo sancatae crucis diabolica molimina euanescum uero comperisset uir Dei ecclesias Christi desertas, cor populi idolatriae erroribus infectum, ignorantiae tenebris obcaecatum gemino se pietatis subdidit labori, populum sedula intrduxit, ecclesias ad culmen summi decoris erexit, praesbiteros et diaconos sibi in adiutorium per diuersa ecclesiarum disposuit loca. Et ubi prius speluncae fuerunt latronum, ibi orationum domos construxerat, magisque intendit eas diuinis ornare laudibus, quam pompaticis saeculi diuitiis comere. Fuit uero pau
Abbreviated transcription (Latin):
densitates. Ubi quondã psallentiũ
chori. ibi lustra et latibula ferarum
uisa sunt stercorib. et immundicus
omnia plena ita ut uix uestigium
aliquot remansisset muror. Hec cer¬
nens. intimo cordis dolore. ingemuit
dicens. O d̾ne. hec omnia uenerunt
suꝑ nos: quia peccauimus cũ patri¬
bus nrĩs. imuste egimus iniquita¬
tem fecimus. Sed tu d̾ne memor esto
miscłie tue: et nrĩs parce peccatis ͥ
ne obliuiscaris paupũ tuoꝵ infiuẽ.
Ditm hec itaq lacrimosis murmura¬
ret querelis. ecce subito exruinosis
speluncis ursus ꝓsiluit. Cui uir des
cum indignatione precepit.: ut inde¬
ferta se cederet loca. et sibi commo¬
da inter condensa siluarũ quereret
habitacula. nec ultra illius flumi¬
nis ripas transiret. Qui mox tah ter¬
ritus minatione. fugit nec umqͣm
postea illis uisus estꝰ inpartib. Omi¬
ra ommipotentis dei inscĩs suis po¬
tentia: quib bestie ferocissime obedi¬
re sciunt. Omiserabilis homnrum

Expanded text:
densitates; ubi quondam psallentium densitates; ubi quondam psallentium chori ibi lustra et latibula ferarum uisa sunt, stercoribus et inmunditiis omnia plena ita ut uix uestigium aliquod remansisset murorum. Haec cernens intimo cordis dolore ingemuit dicens: «O Domine, haec omnia uenerunt super nos quia peccauimus cum patribus nostris, iniuste egimus, iniquitatem fecimus. Sed tu, Domine, memor esto misericordiae tuae et nostris parce peccatis et ne obliuiscaris pauperum tuorum in finem». Dum haec itaque lacrimosis murmuraret quaerelis, ecce subito ex ruinosis speluncis ursus prosiluit. Cui uir Dei cum indignatione praecepit, ut in deserta secederet loca et sibi commoda inter condensa siluarum quaereret habitacula nec ultra illius fluminis ripas transiret. Qui mox tali territus minatione fugit nec umquam postea illis uisus est in partibus. O mira omnipotentis Dei in sanctis suis potentia quibus bestiae ferocissimae oboedire sciunt. O miserabilis hominum
Abbreviated transcription (Latin):
tũs singula ciuitatis loca ꝑ agran᷑.
quesiuit inter rumas cdificior. si
qd̃ libet eccłie signũ inuenire ua¬
luisset. Nam antiquis ferme tẽpo
rib sacre ĩn illis locis fidei floritis¬
se religionem agnouit. sed ꝓpter
est cum ceteris gallie uel gemanie
ciuitatib pagano et ꝑfido hunor
regi att ille urbs quoq illa de pre¬
danda. Qui ꝓpter nimiam ammi
sun seuiciam: nec sacerdotib dei ho¬
norẽ nec eccłis xp̃i reuerentiam im¬
pendere sciebat. sed omma quasi
tempestas immanissima ferro uasta¬
uit & igne. Tunc insimilitudine ie¬
rosolimitane uastationis que ab
impio babilome rege facta est ue¬
uerunt gentes ine reditatem dei:
et pollutis manib ꝓfanauerunt
sacraria. xp̃i effundentes sangui¬
nem seruoꝵ dei circa altaria altis¬
simi regis. Non hec paganoꝵ fec̃
runt peccata. Inuenit uero famu¬
lus xp̃i antiq rurnas eccłie. inter
muroꝵq fragmenta ueprũi crescere

Expanded text:
tus, singula ciuitatis loca peragrans, tus, singula ciuitatis loca peragrans, quaesiuit inter ruinas aedificiorum si quodlibet ecclesiae signum inuenire ualuisset. Naribus sacrae eo loci fidei floruisse religionem agnovit; sed propter est cum ceteris Galliae vel Germaniae civitatibus pagano et perfido Hunorum regi Attilae urbs quoque illa depredanda. Qui psui saeuitiam nec sacerdotibus Dei honorem nec ecclesiis Christi reuerentiam inpendere sciebat, sed omnia quasi tempestas inmanissima ferro uastauit et igne; tum in similitudine Hierusolimitanae uastationis quae ab impio Babiloniae rege facta est, uenerunt gentes in hereditatem Dei et pollutis manibus profanauerunt sacraria Christi, effundentes sanguinem seruorum Dei circa altaria altissimi regis. Non haec paganorum fecit omeruerunt peccata. Inuenit uero famulus Christi antiquae ruinas ecclesiae inter murorumque fragmenta ueprium crescere
Abbreviated transcription (Latin):
mecum: qd̾ autt habeo id est karita¬
tis officia et pietatem orationis ad
d̃m hoc uobis p̾stare ñ differo. Et in
hec uerba se uir dei ex intimo cor¬
dis affectu. ꝓ illoꝵ lacrimas fudit ii¬
seria. et cũ fidei puritate opẽ illis
Nec tam pie et tã necessarie p̃ces
inefficates esse potuerunt. sed ab il¬
lo qui ꝑ isaiam inquit ꝓphetã tẽꝑe
oportitno exaudiui te. et indie salu¬
tis adiuui te:. mox ambo inconspe¬
ctu multitudinis optatã cepunt
sanitatem. hic luminis claritate
letatus ille pedũ uelocitate ditatꝰ
Ambo suꝑne grãs agentes pietati.
maiora qͣm sꝑauerunt mimera po¬
tantes domum reuersi sunt. Sed.
hoc miraculum sanitatis in illis
uidentes celestem uirtutem uerba
consequi sacerdotis dei relictis idola¬
trie sordib in xp̃o credentes. iuo
sacri baptismatis fonte purgati st̃.
ibi eise conspitit. putnt¬
refati uero miracul testificati¬
one uir dei fauore ppłi fufful¬

Expanded text:
mecum. Quod autem habeo id est caritamecum. Quod autem habeo id est caritatis officia et pietatem orationis ad Deum hoc uobis praestare non differo». Et in haec uerba se uir Dei ex intimo cordis affectu pro illorum lacrimas fudit miseria et cum fidei puritate opem Nec tam piae et tam necessariae preces inefficaces esse potuerunt, sed ab illo, qui per Isaiam inquit Prophetam: Tempore opportuno exaudivi te, et in die salutis adjuvi te : mox ambo in conspectu multitudinis optatam receperunt sanitatem; hic luminis claritate ditatus, ille pedum velocitate laetatus. Ambo supernae gratias agentes pietati, majora quam speraverant munera reportantes, domum reversi sunt. Sed et hoc miraculum sanitatiVidentes caelestem uirtutem uerba consequi sacerdotis Dei, relictis idolatriae sordibus in Christum credentes, uiuo sacri baptismatis fonte purgati sunt.ibi esse conspexit 7. Praefati uero miraculi testificatione uir Dei fauore populi sufful
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotum consilio ordinauit. eũ
ep̃m: et ad predicandũ uerbũ uite
attrabate eũ direxerat urbi: qua¬
tinus ppłs duu mantiquis male con¬
suetudinis errorib iacens. deo auxi¬
liante ꝑ assiduam sacre predicatio¬
nis instãciam per illũ inuiã ueri¬
tatis et agnicionẽ filii dei duceret᷑.
Qui pontificatus gradu et predica¬
tionis officio suscepto. concttus iami¬
ad prefatã prexerat urbẽ. Sed in
auspicio future ꝓsꝑitatis et salutis
deus cuiusdam iniracul testifica¬
tione eius ciuib patefecit introitũ.
Igitur iu ipsa ciuitatis porta duo᷑
habuit sibi obuzam egenos et in¬
firmos: cecũ scilicet et claudũ mise¬
rabili aniro dĩ uoce stipendia po¬
stulantes. Mox sacerdos xp̃i illoꝵ
condolens miserie: secũ tractat qͥd
illis solatii prestare potuisset. Et dũ
apłicus predicator petuniam insac¬
culis se ñ habuisse sciret: indrui
emplo. ait. Argentum ex aurũ ñ est

Expanded text:
sacerdotum consilio ordinauit eum sacerdotum consilio ordinauit eum episcopum et ad praedicandum uerbum uitae Atrabate eum direxerat urbi quatenus populus diu in antiquis malae consuetudinis erroribus iacens, Deo auxiliante, per assiduam sacrae praedicationis instantiam per illum in uiam ueritatis et agnitionem filii Dei deduceretur; qui pontificatus gradu et praedicationis officio suscepto concitus ad praefatam iam perrexerat urbem sed in auspicium futurae prosperitatis et salutis Deus cuiusdam miraculi testificatione eius ciuibus patefecit introitum. Igitur in ipsa ciuitatis porta duos habuit obuiam sibi egenos et infirmos, caecum scilicet et claudum, miserabili a uiro Dei uoce stipendia postulantes. Mox sacerdos Christi illorum condolens miseriae, secum tractans quid illis solacii praestare potuisset. Et dum apostolicus praedicator pecuniam in sacculis se non habuisse sciret, in diuinemplo ait: «Aurum et argentum non est
Abbreviated transcription (Latin):
tione p̾cepit puero omirib iite sue
dieb hoc tacere miraculũ plus deo
sol cognitus esse cupiens qͣm homi¬
nib certissime sciens omniũ esse iuir¬
tittũ uera inhumilitate custodiam.
et hanc esse que karitatis gradib
altissima celi regna conscendat.ip¬
sa dicente ueritate. Omnis qui se
humiliat exaltabitur.t uir dei
asco remigio ep̃c ordiuatus est a at
tradabatis cinitati missus est uerbũ
dei predicaret et nnitroitu auita
t etũ et claudium curanit.
uinq uir dei
celeberrima uulgaretur fama.
et karitatis in eo munificentia. et
religio uite et uerbi dei. instancia
longe lateq ab omnib celebraretur:
uisum est abeatissimo pontifici re¬
nrigio tam preclaram xp̃i lucer¬
nam melius esse supra candelabrũ
pouere ut spledidissimo sue sc̃itatis
fulgore latius ad salutem luceret
plurimoꝵ. qmͣ sub unius loci late¬
bris ꝓpe modũ abscondita latuiss
diuina dispensatione et salubri

Expanded text:
tione praecepit puero omnibus uitae suae tione praecepit puero omnibus uitae suae diebus hoc tacere miraculum, plus Deo soli cognitus esse cupiens quam hominibus, certissime sciens omnium esse uirtutum ueram in humilitate custodiam et hanc esse qui caritatis gradibus altissima caeli regna conscendat. Ipsa dicente ueritate: «Omnis qui se humiliat exaltabitur». Ut uir Dei a sancto Remedio episcopus ordinatus est et Atrabate ciuitati missus est uerbum Dei praedicare et in introitu ciuitatis caecum et claudum curauit 6. Dumque uir Dei celeberrima uulgaretur fama et caritatis in eo munificentia et religio uitae et uerbi Dei instantia longe lateque ab omnibus celebraretur uisum est beatissimo pontifici Remedio tam praeclaram Christi lucernam melius esse supra candelabrum ponere ut splendidissimo suae sanctitatis fulgore latius ad salutem luceret multorum quam sub unius loci latebris propemodum abscondita latuisset. Diuina dispensatione et salubri
Abbreviated transcription (Latin):
confortatus domũ rediret. Sed ꝓpter
hospitũ frequentiã et uiri dei largã
hominib munificentiã. ñ arsdapa.¬
tris caritate aridũ inuenit uasculũ
in quo uinũ seruari solebat. Mox
trrstis tacito murmure: hoc ipsum
puer paternis intimauit auribus.
Qui uerecundie rubore ꝑfusus ca¬
ritatis tamen dulcedine abundans
corde. indiuino confifus suffragio:
tacitas paulisꝑ deo preces effudit.
nil de diuino dibitans auxilio ml
de suo peticionis hesitans effectu:
totus ineius clementiã qui de ari¬
da petra sicienti populo fontẽ aque
uiue ꝓduxit uel inchana galilee
tate. et qd̾ cũq rnueneris inuasculo¬
ñ tricare nobis afferre. Qui celer pa¬
terno obediens p̃cepto cucurrit. et ua
urno optimo suꝑ affluens inuenit.
Grãs agens deo alacri animo uen¬
enti et suis socuis ꝓpinauit amico. E
duplici roboratus caritate. remeauit
inꝓpria. Sed famulus xp̃i ne uanis
celebraret᷑ fauore sub magna attesta¬

Expanded text:
confortatus domum rediret. Sed propter confortatus domum rediret. Sed propter hospitum frequentiam et uiri Dei largam hominibus munificentiam non arida patris caritate aridum inuenit uasculum in quo uinum seruari solebat. Mox tristis tacito murmure hoc ipsum puer paternis intimauit auribus. Qui uerecundiae rubore perfusus caritatis tamen dulcedine habundans, corde in diuina confisus suffragia tacitas paulisper Deo preces effudit, nihil de diuino dubitans auxilio, nihil de suae petitionis hesitans effectu, totus in eius credens clementiam qui de arida petra sitienti populo fontem aquae uiuae produxit, uel in Cana Galileae tatem et quodcumque inueneris in uasculo non tricare nobis adferre». Qui celer paterno oboediens praecepto cucurrit et uas uino optimo superaffluens inuenit. Gratias Deo agens alacri animo uenienti et suis sociis propinauit amico; qui duplici roboratus caritate remeauit in propria. Sed famulus Christi ne uanis celebraretur fauore, sub magna attesta
Abbreviated transcription (Latin):
ob celeberrimam sc̃ĩtatis fa¬
mam nobilium uel plebialium
uirum dei uisitare solebant ut cõ¬
solarentur ꝑ grãm que habunda¬
bat inlabiis illius. Et quia et ha¬
bundantia cosdis os loquitur. et qͥa
fraterno amore om̃s diligebat. om¬
nib se affabilem prestabat. alioꝵ
salutẽ suũ reputans lucrũ. nec do¬
minice talentũ pecume pigricie
obruit humo. sed cotidiano fudore¬
caritatis multiplicare studebat. ne
uacuus reueniente dno suo incon¬
spectu appareret illius. Igit᷑ quidam
uir nobilis et religiosus inter ali¬
os famulum uenit uistare xp̃i. ut
ꝑ eum celestis doctrine reficeretur
melle. Et dũ sermo dulcissime allo¬
cutionis inlongũ traheretur: et sol
medium celi transiens centrũ crescen¬
tes duplicauit umbras: nolebat uit
dei hospitem sicũ absq caritatis di¬
mittere uiatico. Alandauit puero ut
siquid ill remansisset iim. caro po¬
culum portaret amico. quatinus u¬
trimq uel anima refectus uel corpore

Expanded text:
ob celeberrimam sanctitatis famam nobilium uel plebialium uirum Dei uisitare solebant ut consolarentur per gratiam quae habundabat in labiis illius. Et quia ex habundantia cordis os loquitur et quia fraterno amore omnes diligebat, omnibus se affabilem praestabat. Aliorum salutem suum reputans lucrum nec dominicae talentum pecuniae pigritiae obruit humo sed cotidiano caritatis sudore multiplicare studebat, ne uacuus, reueniente Domino suo, in conspectu appareret illius. Igitur quidam uir nobilis et religiosus inter alios famulum uenit uisitare Christi ut per eum caelestis doctrinae reficeretur melle. Et dum sermo dulcissimae allocutionis in longum traheretur et sol medium caeli transiens centrum, crescentes duplicauit umbras, nolebat uir Dei hospitem suum absque caritatis dimittere uiatico. Mandauit puero ut, si quid illi remansisset uini caro pocula portaret amico, quatenus utrumque uel anima refectus uel corpore
Abbreviated transcription (Latin):
nature. Intractabiles dudum sensus
direpta referunt: genib adherent. ue¬
niam facinoris petunt. Ignoscit mens
pietate ꝓmptissima: donato crimine
erant facib ꝙ intemerati durauerant:
flaminis redhti edomant᷑. Ireclaris

Expanded text:
naturae et intractabiles durique sensunaturae et intractabiles durique sensudirepta referunt, genibus adhaerent, veniam facinoris petunt. Ignoscit mens pietate promptissima, donat eis crimen a focis intemerata duraverant flammis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporis fluxerat: cũ p̾cepit duob sc̃e
eccłie famulis ut influmine qd̾ iux¬
ta urbem preter fluit paucos ꝓad
dienitntib pisces caꝑent. Haud mora
preceptis obediunt: pisces capiunt:
ligna legunt. adurbem. remeant. Qͥͦs
untes offendunt. hii hostiliritu sep¬
tatos flagris relinquunt exauimes.
Ad sacerdotẽ famuli redeunt. et que
his simul ablata illataq fuerant
testis luctus docuit hegtus tamen
testis luctus edocuit. Beatus tamen
pontifex amissis piscib. ñ doluit ex
contentu. afflictis congemuit exaffe¬
ctu. Illic constanciam. rigor tenuit. hic
lacrimas pietas. felix cũ uicit contẽp¬
tum: felicio cum uictus affectu ẽ. Do¬
mum interea milites repetunt: nitun¬
tur predam edomare flaminis. Sub¬
iecto et enim igne estuante latice no
uo repente miraculo perdit igm fła¬
ma desiliens. et estuans incassũ furi¬
bunda: miroq repente modo durasc̃t
magis flaminis pisces lege mutata

Expanded text:
temporis fluxerat, cum praecepit duobus sanctae temporis fluxerat, cum praecepit duobus sanctae ecclesiae famulis. ut in flumine quod iuxta urbem praeterfluit paucos pro advenientibus pisces caperent. Haud mora praeceptis obediunt, pisces capiunt, lina legunt. ad urbem remeant, quos untes offendunt. 27 Ii hostili ritu septatos flagris relinquunt exanimes. Ad sacerdotem famuli redeunt et quae iis simul ablata illataque fuerant testis luctus edocuit. 28 Beatus tamentestis luctus edocuit. 28 Beatus tamen pontifex de amissis non doluit ex contemptu, sed afflictis congemuit ex affectu. Illinc constantiam rigor tenuit, hinc lacrimas pietas fudit. Felix cum vicit contemptu, felicior cum victus affectu est. 29 Domum interea milites repetunt, nituntur praedam edomare flammis: subiecto etenim igne exundant latices, sed novo repente miraculo perdit vim flamma desiliens et aestuans in cassum furibunda miroque repente modo indurantur magis flammis pisces lege mutata
Abbreviated transcription (Latin):
fundebat. Post longa itaq suspiria
scm̃ eleuans caput. an quasi nubes
aliqua aboriente consurgeret qui ꝓpe
astiterat puerũ rogat. Nullã sibi ille
uideri respondit. Sursus beatus pon¬
tifex terre ꝓstratus ingemuit. Erecto¬
q iterũ aterra capite: ead̃e que prius
famulum sciscitatur uideri nullã ut
cui iniunctum idoꝑis fuerat nbẽ
ab oriẽte ꝑtenuẽ exiguam ꝙ uideri.
Illico credidit homo dĩ qd futurum
preuiderat: ab humo consurgit. et ce
lũ de quo nunqͣm mente defuerat in¬
tuetur. Igitur repente nubilus dies
mox diabolo exicium ferẽs terribili
sonitu fulmen increpuit: pariter¬
q infelix simulachrum ferit diui
um sacrilegoꝵ numen. Quodita di¬
uersa in parte ultricis ꝓcelle turbo
neat: ruuus partem ulterioris ha¬
beat ripa fluminis. Testimontum
uirtutis ꝑpetuo seruatur a parte. et
aburbe ꝓcul patens retentat campꝰ.
rẽ tanti miraculi uisib ingerens. ad¬
mirationem prebens. et memorie re¬
presentans. Aliquantulum post hec

Expanded text:
 Post longa itaque suspiria sanctum elevans caput, si nubes aliqua ab Oriente consurgeret, qui prope astabat puerum interrogabat. Nullam ille se videre respondit. Rursus beatus pontifex terrae prostratus ingemuit, erectoque iterum a terra capite. eadem quae prius famulum sciscitatur, videre se ut r cui iniunctum id operis fuerat nubem ab Oriente pertenuem exiguamque videri scilicet credidit quod futurum praevideralum de quo nunquam mente defuerat intuetur. Tegitur repente nubibus dies mox diabolo exitium ferens, terribili nanque sonitu fulmen increpuit pariterque infelix simulachrum ferit, divium sacrilegorum numen: quod ita diversam in partem ultricis procellae turbo neat rivus, partem Avariobeat ripa fluminis in testimonium virtutis perpetuo servatura. Partem quoque ab urbe procul patens retinet campus rem tanti miraculi usibus humanis ingerens, admirationem praebens, memoriam re26 Aliquantulum vero post haec
Abbreviated transcription (Latin):
cunditatem eni sui excitat ꝑ appetitũ:
sed ñ facit de sacietate fastidiũ. Igitur
beatissimus amancius hac ineritor.
luce fulgens terrena terris menbra
commendat. celestis sp̃s celsa concendit.
Illic interpellat ꝓfamulis uoce fu
plici: hic tuetur famulos uirtute
sublimi. Illic petit: hic prestat. Illic
uota fundit. hic uocis respondet. Il¬
lic nunc eterua circui septus micat
luce: uel meritoꝵ splendore clara. uel
illate crucis tozmentis rosea fulgo
ꝑsecutor extinguendo uicia extitit:
et martyr crucifigendo corpus emi¬
cuit. adeptusq est nouũ ñ morte

Expanded text:
cunditate enim sua excitat appetitum, cunditate enim sua excitat appetitum, sed non facit de satietate fastidium. 56 Igitur beatissimus Amantius hac meritorum luce fulgens terrena terris membra commendat, caelestis spiritus celsa conscendit. Iplici. hic tuetur famulos virtute sublimi, illic petit, hic praestat, illic vota fundit, hic votis respondet, illic nunc aeterna circumseptus emicat luce vel meritorum splendore clara vel illatae crucis tormentis roseo quasi persecutor extinguendo vitia extitit et martyr crucifigendo corpus emicuit adeptusque est novum non morte
Abbreviated transcription (Latin):
et conscientia criminis torqueret
lere. Tande uere crimrnosum alto
mentis stupore discussum ad antisti¬
tem fert᷑ ꝓperasse et retulisse furtũ.
scĩsq ꝓstratũ uestigiis ueniam faci¬
nozis postulasse: per facile supplican¬
ti indulsisse antistitẽ. naturãꝙ melli
non ituori recdlidisse miraculo qͣm
mutasse: itaq reo ꝓsupplicio ueniam.
munus domũ retulisse ꝓcrimine.
Dũ his uircutum fulget miracutis.
beatum głose consummationis tẽpꝰ
aduenit. Sed cum iam cũ fracta euo
meubra deficerent: afflictum emoꝵ¬
tirũq corpꝰ onus abstinencie robora
bat. Et qd uatura negauerat meritũ
conferebat. fuitq tantus fidei ineo
uiro feruor: ut insaciabili ardore qͣn
tum plus cozpori districtionis intu¬
lisset. et inferre plus cuꝑet. tanto erãt
augnienta meritoꝵ: incitam̃ta ꝓfectuũ
Amor qͥppe dĩ refic̾e animũ potest: saci¬
are desid̾iũ ñ potest: magis magisq
cum hauritur sitim inflaminat. Io¬

Expanded text:
et conscientia criminis torqueret et conscientia criminis torqueret  Tandem vero criminosum alto mentis stupore discussum ad antistitem properasse, retulisse furtum sanctisque prostratum vestigiis veniam facinoris postulasse, perfacile supplicanti indulsisse antistitem naturamque mellis non minori reddidisse miraculo quam mutasse, ita reum pro supplicio veniam munus domum retulisse pro crimine.Dumque his virtutum fulgeret ipse miraculis, beatum gloriosae ejus consummationis tempus advenit: sed cum fracta jam aevo membra deficerent, afflictum mortuumque corpus abstinentiae labore erat; et quod natura negaverat, meritum conferebat. Fuitque tantus in sancto viro fidei fervor, ut insatiabili ardore, quo plus corpori districtionis intulisset, inferre plus cuperet: et ita erant augmenta meritorum incitamenta profectuum. Amor quippe dei reficere animum potest, satiare desiderium non potest, sed magis magisque cum hauritur sitim inflammat, io
Abbreviated transcription (Latin):
Interea rosce lucis splendor mundum
irradiat. faciemq rebus reddens terris
lux redit. Igit᷑ beatꝰ senex incellulam
ubi spretis somnis estus noctis dulqi
meditatione et scõ labore ti nsierat:
imum efr̃ĩb uocat: mittensq in hor¬
tulum mandat ut qͦm inibi errore
lassatum suo et uelut quibdã arta¬
tum uinculis ita innexum crimine
trahit. adest. Ilico criminosum furtũ
in medio ꝓiecit. pedesꝙ complectitur
sacerdotis. Itaq uir pietate plenus
indulget crimen. donatq furtũ. mo¬
nens sepe ut usib necessaria suis po¬
cius petat qm rapiat. ut necessaria
sibi tribuentis munere ñ rapine
scelere conferantur. Sic ergo indul¬
genciam a sco uiro ꝓmeruit. discessit.
Quid memorẽ in eodem hortulo asi¬
mili scelesto quodã mella ab alueari¬
is nocturno dempta furco dilataꝙ
domum inpicis prorsus mutata ua¬
tirra stupuisseq reũ admiratione
uirtutis cũ criminis deesset causa.

Expanded text:
Interea roseae lucis splendor mundum Interea roseae lucis splendor mundum irradiat facieque rebus reddita terris lux redit. 50 Igitur beatus senex in cellula ubi spretis somnis inertibus noctem dulci meditatione et sancto labore transegerat unum e fratribus vocat mittensque in ortulum mandat, ut quem inibi errore lassatum suo et velut quibusdam artatum vinculis ita innexum crimine trahit. 51 Adest ilico criminosus, furtum in medio proicit, pedes complectitur sacerdotis. Itaque vir pietate plenus indulget crimen donatque furtum monens saepe, ut suis usibus necessaria potius petat quam rapiat et necessaria sibi tribuentis munere non rapinae scelere conferantur: sic ergo indulgentiam a sancto viro promeruit et discessit. 52 Quid memorem in eodem ortulo a simili scelesto quondam raella ab alvearibus nocturno dempta furto delataque domum in picis prorsus mutata naturam, stupuisse reum ammiratione virtutis, cum criminis non deesset causa
Abbreviated transcription (Latin):
ab solueret. qͣm meritis quasi uinculis
nexuisset. Haud mora sacerdos aduenit.
carpento deuoluit᷑ ꝓsecutor: adheret
sc̃ĩ genib. irrigat pedes lacrimis: pecca¬
tum fatetur peciit auxihum. Uix uer¬
ba compleuerat. et animaha que ut
dure cautes riguerant: cebitus recepta
mobilitate p̃ceptis obediunt. Igitur cri¬
guum. quidẽ spaciõ. letis tamen con¬
spicit uirentẽ holerib. Ampliabat siqͥ¬
dem loci angustias: amena iocunditas.
Statim ergo atroci mente furti facinꝰ
concepit. Itaq reddit᷑ terre occasus: diei
uoctis silentio. uix corda fidelium mor¬
talium alta qui es dulci sopore obtinu¬
erat. cum ille commodũ fraudi tempus
amplectens ꝓsilit audacia plenus et
scelere: leuiq inpulsu que obstabant
cedentib adiit hortulũ. holera diripit:
muro uallatus. exiguaq obstacula ue¬
lud omni constructa munimine cres¬
cere fugienti uident᷑ in molẽ. Noctis
ergo tocius iter spacium hortuli fuit.

Expanded text:
absolveret quem meritis quasi vinculis absolveret quem meritis quasi vinculis nexuisset, haud mora sacerdos advenit, carpento devolvitur, persecutor adhaeret sancti genibus, rigat pedes lacrimis, peccatum fatetur, petit auxilium. 37 Vix verba compleverat et animalia quae ut durae cautes riguerant caelitus recepta mobilitate praeceptis obediunt, dumque saguum quidem spatiis laetis tamen conspicit virentem holeribus, ampliabat si quidem loci angustias amoena iocunditas. Statim ergo atroci mente furti facinus concipit. 48 Itaque redditur terris occasu diei noctis silentium vixque corda mortalium alta quies dulci sopore laxaverat, cum ille accommodum fraudi tempus amplectens prosilit audacia plenus ad scelera levique impulsu quae obstabant cedentibus adit ortulum, holera diripit, muro vallatus, exigua nanque obstacula velut omni constructa munimine crescere fugienti videntur in molem. Noctis ergo totius iter spatium ortuli fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Erat inforo altiori base eminens simu¬
lachrũ. Quod uir beatissimus xelo di¬
uini amozis incensus:. deiecit. et tonfre¬
git. Inultione igitur numinis sui sa¬
crilege plebis multitudo consurgit.:
ac hmphatico furore succensa. presens
fas erat fortissimũ et presentẽ timere
mortem: qui iam ꝓ eternis presentiũ¬
q rerũ contẽptu eam calcauerat. Itaq
plebs misso inr̃e nuncio uiro quodam
differt. qui erat tunc temporis uata¬
hum splendore. honore. titulis. opib
auctozitate ceteris longe prestancior.
E contra hic seruoꝵ solatio sede in¬
uectus urbem. ꝓtinus petit. ẽt ꝑ in
mensum iter dira fremens. et extre¬
manituitans urbi aderat. In medio
tamen porte pͥdie beatissimus ponti¬
fex orationẽ ad dñm terre ꝓstratus
effuderat. Quo in loco miro stupore he¬
sere bnuges. et ut insensibilia riguere
signa. Nichil agunt stimuli. nil uer
signis miraculi nouitate ꝑculsus:
ad beatissimum uirũ unũ exnecessa¬
rtis mictens. rogat ut pia eũ ozatione

Expanded text:
ro in altiori baside eminens simulachrum, quod vir beatissimus zelo divini amoris accensus deiecit atque confregit. In ultionem igitur numinis sui sacrilegae plebis multitudo consurgit ac limphatico furore succensa praesensfas erat fortissimum bellatorem praesentem timere mortem, qui iam aeternam praesentium rerum contemptu calcaverat. Itaque plebs misso rem nuntio viro cuidam defert, qui erat illo tempore natalium splendore, honore, tytulis, opibus, auctoritate ceteris longe praestantior. 34 Contrahit hic servulorum solatia, sede invectus curuli urbem protinus petit. Et iam emensus iter, dira fremens et extrema minitans, urbi aderat. 35 In medio tamen portae pridie beatus pontifex orationem ad dominum terrae prostratus fuderat. Quo in loco miro stupore haesere biiuges et ut insensibilia riguere simulachra. Nil agunt stimuli, nil verbsignis miraculi novitate perculsus ad beatissimum virum unum ex necessariis mittens rogat, ut pia eum oratione