comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ .r. accidissent. Iui si alicuiꝰ iniuriȩ sibi conscius fuisset. non
fiusse difficile cauere. S eo deceptum. qd̃ neq cõmissum a se
intelligeret quare timeret. neque sine causa timendũ putarele
Q d̾ si ueceris contumeliȩ obliuisei uellet. numerũ recentium in¬
iuriarũ. qd̾ eo inuito iter ꝑ ꝓuinciam ꝑuim temptassent qd̾ he¬
duos qd ambarros. qd allobrogas uexassent. memoriam deponere
posset quod sua uictoria tam in solenter gloriarentur qdq
dert dii se in pugne iniurias tulisse admirarentur eodem
pertincir. Consiesse enim deos ĩmortales q̃ grauius hõies etep¬
mitatione perũ uoleant. qͦs ꝓscelere eoꝵ uleisei uelint iss secũdiores in t̃¬
dum res ⁊ diuturniorem ĩpunitatẽ concede. Cum ea ica sint. tam̃
si obsides ab iis sibi dentur uti ea quȩ polliceant᷑ facturos intelliga
& si hedius deut uiriis quasipsis sociisq eorum intulerint. ⁊tem

Expanded text:
populi Romani accidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non populi Romani accidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriarum, quod eo invito iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item
Abbreviated transcription (Latin):
transirent. illũ uno die fecisse intelligerent. legatos adeũ mittunt.
Cinius legationis diuico princeps fuit. qui bello cassiano dux heluitio
fuerat. Is ita. eũ cesare egit. Legati ab eluiciis ad cesarem iniss
heluitiis faceret. in eam partem ituros. atq ibi futuros heluicios.
ubi eos cesar constituisset atq eẽ. uoluisset. Sin bello ꝑsequi ꝑse¬
transissent. sius auxilium ferre nõ possent. ne ob eam rem aut sue
magnopere iurtuti tribueret. aut ipsos despiceret. Serta a patri¬
b maioribq suis didicisse. ut magis uirtute qũa dolo contende¬
rent. aut insidiis niterent᷑. Quare. ne cõmitteret. ut is locus ubi
caperet. aut memoriam ꝓleret. His cesar. ita respondit. eo sibi
minus dubitationis dari. qd̾ eas res quas legati heluicii cõmemo¬
rassent memoria teneret atq es grauniis ferre quo minꝰ merito

Expanded text:
transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat.Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi persetransissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis virtute contenderent quam dolo aut insidiis niterentur. Quare ne committeret ut is locus ubi caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minus merito
Abbreviated transcription (Latin):
e castris ꝓfectus. ad eam partem ꝑuenit quȩ nondum flumen
transierat. Eos impeditos & in opiunantes ad gressus. magnam
partem eorum concidit. Reliquis eẽ firge mandarunt. atq in ꝓxi¬
mas siluias ab diderunt. Is pagus. appellauat᷑ tgurinus. Nam oĩs
cuittas heluicia. in quatuor pagos oiuisa ẽ. Hic pagus unꝰ cũ do¬
mo exisset patrũ nr̃oꝵ memoria.l. cassium consulem int̾fecerat.
⁊ ei exercitum sub urgum miserat. Ita siue casu. siue consilio deoꝵ. in¬
mortalium. quȩ pars ciui tatis heluitie insignem calamitatt. p̃.R.
intulerat. ea princeps penas ꝑsoluit. Qua inre cȩsar non solum
nem legatum. tigurim eodem p̃lio quo cassium int̾fecerant. Hoc p̃lio fac¬
to. reliquas copias heluicioꝵ ut consequi posset. pontentem marare fa¬
eiendum curat atq ica exercitum traducit. Hehucii repentino eiꝰ ad¬
uentum cõmoti cũ id qd̾ ipsis dieb xx egerrume confecerant. influm̃

Expanded text:
e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum nem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen
Abbreviated transcription (Latin):
anpilium.ita se oñii tẽꝑe de popło romãno meritos eẽ. ut pͥene in
conspec tu exercitus nr̃. agri uastari. liberi eoꝵ inseruitutẽ abaduc.
oppida expugnari non debuerint. Eodem temꝑe hȩdui. ambarri
necessari & consanguinei he duoꝵ cesarem cerciorem facunt. sese cũ¬
de porsatis agris non facile ab oppidis ium hostium ꝓhib̾e. Item
allobrogges qui trans rhodanũ uicos. possessionesq habebant fu¬
ga se ad cesarem recipiunt. & demonstrant sibi pret̾ agrisolum
nicħ eẽ reliqui. Qͥb reb adductus cȩsar. non exspectandũ sibista¬
tuit dum om̃ib fortunis sociorum consumptis insantonos heluitu
ꝑuenirent. Fĩ umen ẽ. arar. qd ꝑfines heduoꝵ & sequanoꝵ. IN
rhodanum influnt incredibisi lenitate. ita ut oculis in quam
tes copiarum hesuitios. id flumen traduxisse. quartam fere partẽ
ettra flumen ararim reliquam ee. de tercia uigilia cũ legionibꝰ trib.

Expanded text:
auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram tes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuinciȩ futurum. ut homines bellicosos popłi romani inimicos
locis patentib maximeq frumentariis finitimos haberet. Ob eas
causas . ei. municioni. quam fecerat tłabienum legatum p̃fecit.
ipse in ttaliam magniᷤᷤ itinerib contendit. duasq ibi legiones con¬
scribit & tres. quȩ circum aquiletͥam hiemebant. ex hibernis educit.
& qua ꝑximũ stermn ulteriorem galliam ꝑ alpes erat. cũ hiis qͥnq
legionib ire contendit. Ibi ceutrones & graio gli &x caturiges lociꝰ
suꝑiorib occupatis. itinere exercitum ꝓhibe conantur Cũplu¬
allobrogum fines. ab allobrogib insebusianos exercraim ducit.
Hi sunt extraꝑuinciã. trans rhodanum p̾m. Heluicii iam ꝑ an¬
gustias && fines sequanoꝵ suas copias traduxerant. &x in hȩ duoꝵ
fines ꝑuenerant. eoꝵ q agros populabant᷑. He dui cũ se. suaq
ab us defendẽ non possent. legatos ad cȩsarẽ mittunt. rogacum

Expanded text:
provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluo pervenit; inde in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum
Abbreviated transcription (Latin):
quanis inuitis. ꝓꝑter angustias ire non poterant. His cũ sua
sponte ꝑsuadere non poterant. legatos ad dumnoriginem hae¬
duum mittunt. ut eo. dep̃catore: a sequanis impetrarent. Dumno¬
rix gr̃a & largitione apud seq̃nos plurimũ poterat. ⁊ heluiciis erat
amicus. qd̾ ex ea ciuitate orgetorigis filiam in matrimoniũ duxerat.
& cupiditate regni ad ductus nauis reb stũdebat. ⁊ quam plurima
ciuitates suo beneficio hab̾e obstrictas uolebat. Itaq rem suscipit.¬
& a sequanis impetrat ut ꝑ fines suos heluitios ire. patiant᷑. obsi¬
desq uti int̾ se dent ꝑficit. Sequani ne ttinere heluicios ꝓhibe¬
ant. heluicii ut sine maleficio. & iniuria transeant. Cesari renun¬
ciatur. heluiciis e̾e̾ in animo. ꝑ agrum sequanoꝵ. & hȩ duoꝵ. iter in
santonii fines facere. qui non longe atolosatium finib absunt. quȩ
ciuitas ẽ. in ꝓuincia. Id si fieret intelligebat magno cũ pericuio

Expanded text:
quanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua quanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo
Abbreviated transcription (Latin):
iuncia conuenerant. a lacu. lemanno qͣuan flumen rhoda¬
num influit. ad mont̾ẽ iuram. qui fines sequanor. abeliu¬
ciis diuidit. milia passuum decem nouem murum in altitu¬
dinẽ pedum sexlecim fossamq ꝑducit. Eo opere ꝑfecto. p̃si¬
dia disponit. castella cõmunit. quo facilius si se inuito transire
conarent᷑ ꝓhibere possit. Ubi ea dies qua constituerat cũ lega¬
tis uenit. & legati ad eũ reuerter̾t negat se morẽ & exemplo. p̃ .r.
posse iter ulli ꝑ ꝓuĩciam dare. ⁊ suum facere conent᷑ prohibitu¬
rum ostendit. Heluicii ea spe. deiecti. nauib unctis. ratibq
complurib factis. alii ualis rhoclan qua minima altitudo flu¬
minis erat. nõ numqͣm inter diu sepius noctu si ꝑ rũpere possent
conati. opis municione. & militum concursu. & cęlis repulsi hoc
conatu destiterunt. Belinq̃batur una ꝑsequanos uia. qua se¬

Expanded text:
rovincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodarovincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Se
Abbreviated transcription (Latin):
di Ubi de eus aduentu heluicii cerciores facti sunt. legatos ad
eũ nuttunt nobilissimos ciuitatis. cuiꝰ legationis. nam meuis &
uerucletius. principum locum optinebant. qui dicerent sibi ẽẽ
in animo sine ullo maleficio. iter. ꝑ prouinciam facere. ꝓpt̃ea quod
aliud iter haberent nullum. rogar&e ut eius uoluntate id sibi fac̾e
liceat. Cȩsar qd̃ memoria tenebat. l. cassium consulem occisum
exercitiumq eius ab eluiciis pulsum. & sub iugum missum. conce¬
dendum non putabat. neque homines inuimico animo data facul¬
tate ꝑ ꝓuinciam itineris. faciendi: temꝑaturos ab iniuria & male¬
ficio existimabat. Tamen ut spatium int̃cedere posset. dum mili¬
tes quos impetrauerat conuenirent: legatis respondit. diem se
ad deliberandum sumpturum si quid uellent. ꝓd idꝰ apͥrł reu̾teret᷑.
Int̾ea ea legione quam secum habebat. militibq qui ex ꝓ¬

Expanded text:
di. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad di. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex p
Abbreviated transcription (Latin):
& allobrogum qui nuꝑ pacati erant rhodanus fluit. hisq non nullis
locis uado transitur. Extremũ oppidum allobrogum ẽ. ꝓximumq hel¬
uitiorum finib genua. ex eo oppido pons ad heluicios ꝑtinet. Allobro¬
gib sese uel ꝑsuasuros qd̾ nondum bono animo. inp̃.r̃. uderentur existi¬
mabant. uel uico acturos. ut ꝑ suos fines eos ire paterent᷑. Om̃ibus reb
ad ꝑfectionẽ comparatis. diem dicunt. qua die ad ripam rhodaui om̃s
conueniant. Is dies erat a .u. le̾ł aprił.l. pisone aulogabinio consulib
Cesari cum ꝓo nuntiatum ẽẽt. eos ꝑ ꝓiunciam nr̃amꝰ iter. facerȩ cona¬
maturat ab urbe ꝓficisci. & qͣm maximis potest. itinerib in galliam
ulteriorem contendit. & ad genuam ꝑuenit. Yuintiȩ toti. quam
maximum potest militum numerum imperat᷑. Frat omnino ĩ gal¬
lia ulteriore. legio una. Pontem qui erat ad genuam. uib& rescin¬

Expanded text:
et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod nondum bono animo in populum Romanum viderentur, existimabant vel vi coacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conamaturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescin
Abbreviated transcription (Latin):
ad quadringentos. reliqua pͥuata ȩdificia incendunt. frumentũ
ome. p̃ter q̃uam qd secum portaturi erant conburunt: ut domũ
reditionis spe sublata. paratiores ad om̃ia ꝑicula subeunda e̾e̾nt.
Trium mensum molita cibaria sibi quemq domo efferre iubent.
Persuadent rauracis & tulinguis ⁊ latouicis. finitimis sius. uti eoden
usi consilio. oppidis suis uicisq exustis. una cum his ꝑficiscantur.
bͥ oiosq qui trans rhenũ incoluerant. & magrũ noricũ transierant.
noreiamq oppugnarant. receptos ad se. socios sibi adsciscunt. Erant
om̃mo itinera duo. quib itinerib domo exire possent. Unum
ꝑsequanos angustum & difficile. inter montẽ iuram & flumeN
rhodanum uixqua singuli carriducerent᷑. mons autẽ altissimꝰ impẽ¬
debat. ut facile ꝑ pauci ꝓ hib̾e possent. Alterum iter ꝑ ꝓuinciam
nrãm multo facuuis atq expeditius. ꝓꝓterea qđ int̾ fines heluitioꝵ

Expanded text:
ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, multo facilius atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum
Abbreviated transcription (Latin):
popłos. tocius galliȩ sese potiri posse sperant. Ea res est heluiciis ꝑ
indicium enuntiata. Morib suis orgetorigem ex iunclis causam di¬
cere coegerunt. Damnatum penam sequi õportebat. ut igni cremaret᷑.
Die constĩtuta cause dic hionis. orgetorir ad uicium oninem factuliã¬
suam ad hominum milia decem undiq coegit̃. & om̃s clientes obera¬
tosq suos quoꝵ magna numerum habebat eodem condix̃. ꝑ eos.
ne causam diceret se eripuit. Cum ciuitas ob eam rem incitata
armis ius. suum exsequi conaret᷑. multitudinemq hominum ex
agris magistiatus cõgerent. orgetorix mortiuis ẽ. Nequeabẽ.
suspicio ut heluicii arbitrantur. quin ipse sibi mortem consciuerit.
Post eius mortem nichilominꝰ heluicii ia qd constituerant fac̾e̾
conant᷑. ut e finib siuis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos
ẽẽ. arbitrati sunt. oppida fua om̃ia numero ad duodecim. uicos

Expanded text:
populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos
Abbreviated transcription (Latin):
tionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas. orgetorix deli¬
git᷑. is sibi legationen ad ciuitates suscepit. Ii⁊ eo itinere ꝑsuadet
castico. catamanta loedis filio. sequano. cuiꝰ pater regnum inseqͣnis
multos annos optinuerat. & a senatu. p̃. R. amicus appellatꝰ erat.
ut regnum in ciuitate sua occupar&. qd pater Ante habuerat.
temq dumnorigi he duo fratri diuiciaci qui eo teꝑe principa¬
tum in ciuitate optinebat. ac maxime plebi acceptus erat. ut
idem conaretur ꝑsuadet. eiq filiam suam in matrimonium dat.
ꝑ facile fatii. ẽẽ. illis ꝓbat conata ꝑficere. ꝓptea quod ipse suȩ ciuita¬
tis imꝑium optenturus esset. non e̾e̾ du̾bium quin tocus galtiȩ
plurimum heluicii possent. se suis copiis. suoq exercitu illis regna
conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti int̾ se fidem o ius
iurandum dant. ⁊ regno occupato ꝑ tres potentissimos ac firmissimoᷤᷤ

Expanded text:
tionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix delitionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte monte uira altissimo. qui est uit̾ sequanos ⁊ heluitios. tercia
lacu lemanno. & flumine rhodano. qͥ prountiã nr̃am abheluiciis di¬
uidit. His reb fiebat: ut & nnus late uagarent᷑. & minꝰ facile finitinus
bellũ inferre possent. Qua exparte. homines bellandi cupidi magno
dolore. adficiebantur. Pro multitudine aũt hominum & ꝓ gła
belli atq fortitudinis. angustos se fines habere arbitrabantur.
qui in longitudinem mille passuum. cc.xl. in latitudinẽ. clx¬
xx patebant. His reb adducti & auctoritate orgetorigis ꝑmo¬
ti: constituert̃ ea. que ad ꝓficiscendum ꝑtinerent comparare. ui¬
mentoꝵ & carroꝵ. quam maximũ uumerum coemere. sementes
quam maximas fac̾e̾. ut initinere copia frumenti suppeteret. cũ pro¬
ximis ciuitatib pacem & amicitiam confirmare: Ad eas res confi¬
ciendas. biennium sibi. satis e̾e̾ duxerunt. In t̾cium annum ꝓfec¬

Expanded text:
ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profec
Abbreviated transcription (Latin):
git. etiã absequanis. & heluitiis flum̃ rhenũ uergit ad septẽ¬
triones. ħ elge ab extrenus galliȩ fuub oruuit᷑: ꝑtinẽt ad ĩ¬
feriorẽ partẽ fluminis rheni. spectant inseptẽtrionẽ & oriente
solem. Aquitania a garriua flumine ad pireneos montes
et eam partẽ oceani quȩ est adhispaniã ꝑtinent. spectat int̃
occasum solis & septemtriones:
Npud heluitios longe nobilissius fuit & ditissimus orgetorix.
Is .m. messala. & .p. m. pisone consulib. regni cupiditate induc tus
cõuirationẽ nobilitatis fecit. & ciuitati ꝑsuasit ut de finib suis
cũ om̃ib copiis exirent. ꝑ facile esse cum uirtute om̃ib p̃starent.
totiꝰ gallie imꝑio potiri. Id hoc faciliꝰ eis ꝑsuasit. qđ undiq loci
natura heluicũ cõtiuent᷑. Una exparte flumine rheno latissimo
atq altissimo. qui agrum heliitium agermanis diuidit. altera

Expanded text:
git etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septengit etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera
Abbreviated transcription (Latin):
allia est om̃is duusa in partes tres. Quarũ unã
incolunt belge : aliã aquitani. terciã qui ipsoꝵ¬
lingua celte. nra galli appellant᷑. Hi ouĩs. lin¬
gua iusticutis. legib int̾ se differunt. Gallos ab
aquitanis garunna flumen: a belgis matrona
et sequana diuidit. Horũ om̃iũ fortissimi sunt belgȩ: ꝓptẽa
qđ a cultu. atq humanitate ꝑuincie longissinie absunt.
muineq ad eos mercatores sepe cõmeant. atq ea que ad effe¬
minandos anuuos ꝑtinẽt important. Proximiq sunt germanis.
qui trans rhenũ incolunt. quib cũ continent̃ bellũ gerunt.
Qua de causa heluitii qͦ reliquos gallos uirtute p̃cedunt. qđ
fere cotidiaius p̃liis cũ germanis cõtendunt. cũ aut suis fiib
eos ꝓhibent. aut ipsi eorũ finib bellũ gerunt. Eorũ una pars
quã gallos optinere dictũ est. mitiũ capit a flumine rohdane.
continetur garunna flumune. oceanũ flumine belgarũ at tin¬

Expanded text:
allia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorlingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceano, finibus Belgarum, attin
Abbreviated transcription (Latin):
nus ꝑspectis regionib om̃ib qͣntum ei facultas dari potuit
quinaui egredi ac se barbaris cõmittere ñ auder&. quinto die
ad cesarem reu̾titur: quęq ibi ꝑspexissoe renuntiat. Dum ĩ
his locis cesar nauium parandãrum causa morat᷑. ex ma¬
gna parte morinoꝵ. ad eũ legati uener̾t qui se desupiori
temꝑis consilio exeusarent qd homines barbari & ñre con¬
suetudinis imꝑiti bellũ. p̃.r̃. fecissent. s quȩ eaq̃ imꝑassae¬

Expanded text:
nus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, nus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo
Abbreviated transcription (Latin):
mitot. Huic mandat ut exploratis om̃ib reb ad seqũa primũ
reu̾tatur. Iyse cum om̃ib copiis inmormos ꝓficiscitur. quod
inde erat breuissimꝰ inbritaniam traiec nis. Huc naues undiq
ex fuartimis regionib. & qm suꝑiore estate adueneacũ bellũ
effecerat. Cassem ub&e. comienire. Interim consilio cius cognito.
x ꝓmercatores ꝑlato adbrittanos a complurib insule cuuttatib
ao eũ legati ueniunt qui polliceantur obsides uare atq imꝑio
mea sententia ꝑmanerent eos demũ remittto. & cumus. uni
coirniũ qũe ipise atoebatib suꝑatis regem ibi constituerat. cui
& uirtutẽ & consilium ꝓbabat. ⁊ qu̾e sibi fidelem ẽẽ. arbitra¬
batur: cuiꝰq auctoritas in his regionib magni habebatur
mittit. Huic imꝑat quas possit ideat ciuitates: horteturq ut
.p̾ .r̃. fidem sequant᷑. s que cȩlerit̃ eouenturũ nuntiet. Uloluse¬

Expanded text:
aemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum aemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides dare atque imperin ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas possit adeat civitates horteturque ut populi Romani fidem sequantur seque celeriter eo venturum nuntiet. Voluse
Abbreviated transcription (Latin):
nib fere gallicis bellis hostib nr̃is inde subministrata auxi¬
lia intellegebat. Ꝙ si tempꝰ anni ad bellum gerendum de¬
ficer&. tam̃ magnos ibi usui fore harbitrabat᷑ si mͦ insulam
adiss&: o genũs hominũ ꝑspexisso loca portus aditꝰ cogno¬
uissoe. que om̃ia fere gallis erant incognita. Neq eñi te¬
iert p̃ter mercatores illo adiit quisqͣm. neq hus ipsis qͥcqͣmͣ
pret̃ oram maritimã atq eas regiones quȩ sunt cont᷑ gallias
notũ ẽ. Itaq uocatis ad se undiq mercatorib: neq quanta
eẽt infule magnitudo neque quȩ aut qͣnte nationes incolerẽt
nequem usum belh haberent aut quib institutis uterent᷑. neq
qui eẽnt ad maioꝵ. nauium multitudinẽ idonei portus rep¬
perut̾ poterat.. uohec cognoscenda priꝰ qmͣ periclum facerae
idoneum ẽe arbitratꝰ. gaium uolusenũ cũ naui longa p̃¬

Expanded text:
nibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxinibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa pr
Abbreviated transcription (Latin):
more suo concilio habito nuntios in om̃s parces dimisse uti de
oipidis demigrarent liberos uxores suaq om̃ia insiluis depo¬
nerent.: atq om̃s qͥ arma ferre possent: unũ in locũ conueniren
Hunc eẽ delectũ mediũ fere regionũ earum. qͣs sueus optinerẽt.
Hic romanoꝵ. aduentũ expectare. atq ibi decertare constituisse.
Q d̾ ubi cȩsar comperit. om̃ib reb his confec tis quarũ rerum
causa traduce̾ exercitum constituerat ut germanis metũ
inicero. ut sugambros uleisceret᷑. ut ubios obsidione libe¬
rarae. dieb om̃ino decẽ & octo trans rhenũ consũptis. satiꝰ
&e ad laudem ⁊ ad utilitatẽ ꝑfectum arbitratus se galliam
recepit pontemq rescidit. Exigua parte estatis reliqͣ cesar
& si inhis locis. qd̾ om̃is gallia ad seytẽtriones uergit matu
sunt Hiemes: tam̃ inbrittaniam ꝓficisci contendit. qd om¬

Expanded text:
more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus confectis, quarum rerum causa exercitum traducere constituerat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod om
Abbreviated transcription (Latin):
nueretur: neu ponti nocerent. Dieb decẽ quib materia
cepta erat conportari om̃i oꝑe effecto: exercituis traducit᷑.
Cȩsar adutramq partẽ pontis firmo p̃sidio relicto. infines
sigambroꝵ. contendit. Interim a complurib ciuitatib ad eũ
legati ueniunt: quib pacẽ atq amiticrã petentib lib̾alit̃
respondit: obsidesq ad se adduci iub&. Sigambri ex eo tͥr
quo pons institui cęptus ẽ: fuga cõparata hortantib hiis qͣs
ex teneteris usipetib apud se habebant finib suis excesserãt.
suaq om̃ia exportauerant. se que in solitudiñe ac siluas abdide¬
rant. Cesar paucos dies in eoꝵ finib moratꝰ om̃ib uicis edificii¬
q incensis frum̃tisq succensis. se in fines ubioꝵ. recepit. Atq
nis auxilium suũ pollicitꝰ si absuebis p̃merent᷑. Hec abħiisꝰ
cognouit. suebos postea qͣm ꝑ exploratores pontẽ fieri cõperissẽ

Expanded text:
nueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia nueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent,
Abbreviated transcription (Latin):
naturam fluminis ꝓcũberent: iis item contͣria dũo ad eũdem
modũ iuncta int̃ uallo pedũ quadragenum ab inferiore parte
contraium atq impetum fluminis conu̾sa statuebat. Hec utͣq:
insupbi pedal trabib inmissis qͣntum eoꝵ tignoꝵ. iunctura
distabat: binis utrimq fibulis ab extrema parte distine¬
bant᷑. Quibꝰ disclusis atq in contrarram partem reuine¬
tis tanta erat oꝑis firmitudo atq ea rerum nat᷑a in qͦ
maior. uis aque se incitauisset hoc artius inligata te¬
nerentur. Hec de recta materia iniecta contexebant᷑.
ac longuriis cratibq consternebant᷑. Hac nichilo setius.
sublice & ad inferiorem partẽ fluminis oblique agebant᷑.
que ꝓariete subiectȩ & cum om̃s oꝑe comuncte uimflu¬
minis exciperent. & aliȩ item supͣ pontẽ medioeri sꝑi¬
tio. ut si arboꝵ. trunci siue naues deiciendi opis eẽnt᷑

Expanded text:
naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nouissimo preliofacto etiã adultimas germanoꝵ. nati¬
ones uti oppinione & amiticia .p. R̃. tuti ẽẽ p̃ossint. Nauiũ
magnam copiã ad transportandũ exercitũ pollicebantur.
esar his de causis qͣs cõmemoraui rhenuĩ transire decreu̾at.
ẜ nauib transire neq satis titum ẽe. arbitrabat᷑: neq suȩ
neq p̾R dignitatis eẽ statuebat. Itaq & si summa difficul¬
tas faciendi pontis ꝓponebat᷑. ꝓp̃t latitudinẽ rapiditatẽ. al¬
titudinẽq fluminis: tam̃ id sbi contendendũ: aut aliter
nõ tradiscendũ exereitum existimabat. Rationẽ pontis hanc
instituit. Tignabina sesqui pedalia palũ abimo preacuta dim̃sa
ad altitudinem fluminis int̾ualo pedũ duoꝵ. int̾se iungebat. Hec
cũ machinationib inmissa influm̃ difixerat. fistucisq ad egerat.
non sublicȩ mͦ derectȩ ad ꝑpendiculũ. s prone ac fastigate. ut scd̃m

Expanded text:
hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum natihoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum nationes, uti opinione et amicitia populi Romani tuti esse possint. Navium magnam copiam ad transportandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque satis tutum esse arbitrabani dignitatis esse statuebat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ agros uexauerant: remanere se apud eũ uẽlle dixerunt
His cesar lib̾tatẽ concessit. Germanico bello confecto muttis de
causis cesar statuit sibi rhenũ ẽẽ transeundũ. Iuar̾ illa fuit
iustissima qd̾ cũ uider& germanos tam facile impelli ut ĩ galliã
pars eqͥtatus usupecum & tene theroꝵ. qmͣ supͣ memoraui
prȩdandi frumentandiq causa mosam transsisse. neque p̃lio in¬
derfuisse post fitgam suoꝵ. se trans rhenũ infines fugambrorum
receꝑat: se que cum iis conuuxerat. t quos cũ cesar nuntios
mississ qui postularent eos qui sibi galliȩq bellum intulissent
to germanos in galliam transire ñ equũ existimarꝙ: cursui
qͥcqm ẽe imꝑii aut potestatis transrheñ postular&e. Hubii aũt
qui uni extrans rhenanis ad cesarem legatos miserant amici¬
tiã fecerant. obsides dederant. magnoꝑe orabant ut sibi auxi¬
ẽẽ nom̃ ad que oppimonẽ eius exercitus ariouixto pulso &

Expanded text:
quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent to Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxiesse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et
Abbreviated transcription (Latin):
arma capere potuert̃: paulisꝑ nr̃is restitert atq inter carro
impedimentaq p̾lium cõmiser̾t. At reliqͣ multitudo pue¬
rorum mulierumq nam cũ om̃ib sius domo excesserant rhe¬
numq transierant. passim fug̾e cępit. Ad qͦs consec tandos cȩsar.
eqͥtatũ misit. Gerinani post tergũ clamore audito cũ suos int̃¬
fici uiderent. armis abiectis signisq militarib relictis se ex cas¬
tris eiecert̃. & cum ad confluentẽ mose & rheni ꝑuenissent. reli¬
qua fuga desꝑata. magno num̾o int̾fecto: reliqͥuise influmen
p̃cipitãuert: atq ibi timore lasistudine influminis oppressi pe¬
rieegt. Nr̃ ad unũ om̃s in columes ꝑ paucis uuln̾atis ex tanti
belli timore. cum hostium numerꝰ capitum cccc. xxx milium
fuisset: sc in castra recepert. Cesar his qͦs incastris retinuerat:
discedendi potestatẽ fec̃. Illi supplicia cruciatusq galloꝵ ueriti.

Expanded text:
arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti,
Abbreviated transcription (Latin):
atq eẽt dictũ & ipsi pecissent p̃lium pͥdie cõmississent. simus ut si qͥti
possent de induciis fallendo impetrarent. Quos sibi cesar oblatos
grauius illos retineri ussit: ipse om̃is copias castris eduxit. eqͥ¬
tatumq qd recenti p̃lio ꝑterritũ ẽẽ existimabat. agñ subsequi
uissit. Acie triplici instituta & celerit octo milium itinere
confecto: pͥus adhostium castra ꝑuenit: qmͣ qͥd ageret᷑ ger¬
mani sentire possent. Qui om̃ib reb subito ꝑterriti & celeri¬
tate aduentus nr̃i & dicessu suoꝵ: neq consilii habendi neq
arma capiendi spatio dato ꝑturbant᷑. copias ne adu̾sus hõstẽ
auc̃e an castra defencłe an fuga salutẽ pedere prȩstar&e. Quorum
timor. cũ fremitu & concursũ significaret᷑ milites ur̃i pristini
dici ꝑfidia incitati in castra in rupert. Iuo loco qui cȩleriter

Expanded text:
atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc facto p̾lio cȩsar neq iam sibi legatos audiendos. neq condi¬
tiones accipiendas arbitrabatur abhis qui ꝑ dolum atq insi¬
dias petita pace ultro bellum uitulissent. Ex spec tare uͦ dum
hostium copiȩ augerent᷑ equitatꝰq reu̾teretur. sũmȩ dem̃tiȩ eẽ
iudicabat. & cognita galloꝵ. infirmitate. quatũ iã apd̃ eos
hostes uno p̃lio auc torrtatis ẽẽnt consecuti sentiebat:. quib
ad consilia capienda nicħ spatii dandũ existimabat. His cons¬
titutis reb & consilio cum legatis & questore cõmunicato. neq
diem pugne p̃termitter&ꝵ: op portunissime res accidit qͦd poste¬
ri die eius diei mane eadem & ꝑfidia & simulatione usi ger¬
mani. frequentes om̃ib pͥncipib maioribq natu adhibitis ad
eum in castra uenert. simui ut dicebat᷑ sui purgandi causa qd̃ contͣ

Expanded text:
Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiHoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra
Abbreviated transcription (Latin):
serant. atq his dies uduciis erat ab his petitus: impetu fac to
celeriter nros ꝑturbauer̾t. Rursus resistentib. consuetudi¬
ne sua ad pedes desiluert᷑. Subfossis equis compluribq nr̃is
deiectis: reliquos infirgam coiecert. Atq ita ꝑterritos egert.
ut non prius fuga desisterent. qmͣ inconspectũ agminis ur̃i
uenissent. In eo prelio exequitu nr̃is int̾ficiunt᷑ quattuor &
lxx. In huis uir fortissimꝰ piso aquitanis amplissimo gen̾e uat̾
cuius auus in ciuitate sua regnũ optinuerat amicꝰ a senatu
nr̃o appellatꝰ. Hic cũfratr int̾cluso abhostib auxilium ferit
illum ex pericło eripuit. Ipse equo uulnato deiectuis quo ad
potuit fortissime restitit. Cum circumuentꝰ multis uulnerib
acceptis cecidiss& ad que id fr̃ qui iã prȩlio excesserat ꝓcula¬
nimadu̾tiss&: incitato equo se hostib optulit atq interfectꝰ:

Expanded text:
serant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto serant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est.