comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rioris scripturae fidem interioreseruare aliter tabule
uiuitestamentũ aperuerit recitauerit resignaaent poe¬
na legis corneliae ten&ur. & plerumq cut humiliores
in m& allum danturcut honertiorer in insulum depor¬
tantur
Dẽ instrumenta uti litatis soue a ꝓcuratore uel cogni¬
Otore ud uersario ꝓditaeẽ conuicenttã ꝓcurator quã
cognitor si humiliores s̃ in mallũ dantur si honertiores
cdem ptã dimidia paste bonorũ inperp&uũ religantur:¬
ui fadsis in strumentis acirepistolis rescriptis sciens.
dolo malo usus fuerit poena falsi coherc&ur. Ideoq
humiliores inm& allum dampnantur. honestiores in insulã
ostru menti poenesse deposita quicumq ulteri altero
ad sente red diderit uel aduersanũ ꝓdiderit ꝓꝑso ne eiꝰ¬
uisibi fali ugnomen in posuerit. in genuos parentes ue.
finxerit. quo quid alicnum int̃ ceperit caper& possederix:
poenalegis corneliue de fadsisco hercotur: Quiin signib al¬

Expanded text:
riori scripturae fidem interior seruet. Aliter tabulae riori scripturae fidem interior seruet. Aliter tabulae uiui testamentum aperuerit recitauerit resignauerit, poena legis Corneliae tenetur: et plerumque aut humiliores in metallum dantur aut honestiores in insulam deportantur. s instrumenta litis suae a procuratore uel cognitore aduersario prodita esse conuicerit, tam procurator quam cognitor, si humiliores sunt, in metallum damnantur, si honestiores adempta dimidia parte bonorum in perpetuum releganturui falsis instrumentis actis epistulis rescriptis sciens dolo malo usus fuerit, poena falsi coercetur: ideoque humiliores in metallum damnantur, honestiores in insulam trumenta penes se deposita quicumque alteri altero absente reddiderit uel aduersario prodiderit: prout persibi falsum nomen imposuerit, genus parentesue finxerit, quo quid alienum interciperet caperet possideret, poena legis Corneliae de falsis coercetur. Qui insignibus al
Abbreviated transcription (Latin):
auiobsedsum testimonium ꝓhibendũ uel uerum non phiben¬
dum pecuniã acceperit. dederitiudicẽ ue ut sonrtent uu
feria uel non fera. corruperit corrumpendõ uecur uierit :
loumiliores capite puniuntur. bon est orerpabliaitir bonis
umipso iudicue in insulã de potantur.
uicumq iudex oblatassibi iniudicio legeuel
iuris spetier audire noluent. & contriae as iudicauerit :
ex bacre conuistus in insulũ aleportatur : Qui rationer
astar libell salum ꝓpositũ costationes cautioner
ciro graafus episto laussciens dolomalo in fricuden
edicuius deleuerit. muta cuerit subiecerit subscripse¬
rit quiue ues in aurauent. argenta uerit quiue cum
argento aurum ponero stagnum uesubi ecent falsi
poena coherc&ur.
mplissimus ordo de creuerit eas tabulasq publiciuel
priuati contractus serpturt̃s contin& adhibios ter¬
tib: ita signariut insum mamarginis admediam par¬
tem perforantẽ triplicilino constringatur. atq in¬
positum supra linum caere signa in p̃mantur. ut exte¬

Expanded text:
ui ob falsum testimonium perhibendum uel uerum non perhibendum pecuniam acceperit dederit iudicemue, ut sententiam ferat uel non ferat, corruperit corrumpendumue curauerit, humiliores capite puniuntur, honestiores publicatis bonis cum ipso iudice in insulam deportantur.uicumque iu lex oblatas sibi in iudicio leges vel iuris species audire noluerit et contra eas iudicaverit,  pronuntiat, in insulam deportatur. Qui rationes acta libellos album propositum testationes cautiones chirographa epistulas sciens dolo malo in fraudem alicuius deleuerit mutauerit subiecerit subscripserit, quiue aes inaurauerit argentauerit, quiue, cum argentum aurum poneret, aes stannumue subiecerit, falsi poena coercetur.mplissimus ordo decreuit eas tabulas, quae publici uel priuati contractus scripturam continent, adhibitis testibus ita signari, ut in summa marginis ad mediam partem perforatae triplici lino constringantur atque impositae supra linum cerae signa imprimantur, ut exte
Abbreviated transcription (Latin):
to suã sicut alii fratres consequitur portionem. si uero
testamento extranei herodes scripti fuerint stante testa¬
mento filia medi &atem hereditatis adquirit. nam si
facto testamento ex quo mas culus filius p̃termissur ẽ
euenerit ut uiuente ad huc patre filius qui p̃t̃ mis sus ẽ
moriatur. sic quoquue quã lib& filius illue. mortuus
fuerit testumentũ quod factum ẽ non ualebit: postum¬
rum duo genera sunt. quiap umi appellantur:
testamentum fuctum nas cuntur. &ideo nisi is quiter¬
tam entum fucit. impso testamento conp̃hender& qui¬
cumq fibus cuit fili amihi natus. nuta ue. fuerit heres
mihi sit autceste dicat exheres sit. ualere eiꝰ ñ potest. testa¬
m̃tum
quia sicut superius lam dictum ẽ legiami concepti.
ꝓnatis habentur nisi quod melior conditioẽ prtumi
qua nate quia nata sip̃ t̃missa fuerit. non rum pittestam̃¬
tum. post um auero sicut masculustestamentum rumpit
sĩquis p: fuctum testamentum adoptauerit apud pupil¬

Expanded text:
to, suam, sicut alii fratres, consequitur portionem; si uero testamento extranei heredes scripti fuerint, stante testamento, filia medietatem hereditatis adquirit. Nam si facto testamento, in quo filius masculus praetermissus est, euenerit, ut, uiuente adhuc patre, filius, qui praetermissus est, moriatur, sic quoque, quamlibet filius ille mortuus fuerit, testamentum, quod factum est, non ualebit. Posthumorum duo genera sunt: quia posthumi appellantur htestamentum factum nascuntur. Et ideo, nisi is, qui testamentum facit, in ipso testamento comprehenderit quicumque filius aut filia mihi natus natave fuerit, heres mihi sit, aut certe dicat, exheres sit, ualere non potest eius testamentum: quia, sicut superius iam dictum est, legitime concepti pro natis habentur, nisi quod melior est condicio posthumae quam natae, quia nata, si praetermissa fuerit, non rumpit testamentum, posthuma uero, sicut mascules, testamentum rumpit. Si quis post factum testamentum adoptauerit apud popu
Abbreviated transcription (Latin):
non potest. si seruum quemm anumittere iussur ẽ criminueo biecto
uin clare digerit : som munem seruum unus ex sotiis uincẽdo fute¬
rue libestatis non nocebit. Int̃ pares oim sententias dementior
seueri prefestur. &ceste humane rationis ẽ faere miseriorib

Expanded text:
non mutatur, si seruum, quem manumittere iussus est, uinxerit. Communem seruum unus ex sociis uinciendo futurae libertati non nocebit: inter pares enim sententia clementior seueriori praefertur: et certe humanae rationis est fauere miseriorib
Abbreviated transcription (Latin):
uarto gradu ueniunt supre abauus ab auia imfra.
ab nepos abneptis. ox oblico ft̃r. & sororis nepos neptis
patruelissoror patruelis id est patrui filius filice con¬
subrinus con subrina idẽ auunculsimatestere filius filiu
amittinus amittina
idestamitae filius filia ltemq consubrini quiȩx duobus
sororib: nascuntur quib ad crescit patruus magnus
a miter magnccidẽ cun paterni fraeter disoror auun¬
culus magnus matestera magna id est auia scium puat̃¬
nam quam maternae fractes & soror hic plus ex poni

Expanded text:
uarto gradu ueniunt supra abauus abauia: infra abnepos abneptis: ex obliquo fratris et sororis nepos neptis, frater patruelis soror patruelis, id est patrui filius filia, consobrinus consobrina, id est auunculi et materterae filius filia, amitinus amitina, id est amitae filius filia: itemque consobrini, qui ex duabus sororibus nascuntur. Quibus adcrescit patruus magnus amita magna, id est aui paterni frater et soror: auunculus magnus matertera magna, id est auiae tam paternae quam maternae frater et soror. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
romo gradu su periorilinea coninentur. puter
materꝰ inferiorifilius filic quib nullue diue¬
ecundo gradu continentur superiorilinea auus
auia in feriori nepos neptis trans ueria fratersoror
que perpersonae duplicantur. cuus Gnm &auia tũ
ex patre quam ex matre : accipiunt. que persone se¬
quentib quoq graedibus similiter prosubstantia ea¬
rumq in cogradu consistunt ipso ordine duplicantur.
Stue personae in secundo gradu ideo duplices
appellantur quicduo aui & pat̃ nus ẽ & maternus
tem duo generane potum sunt. siue ex filio siue exfi¬
lia. precreati frater & soror ex trans uersoueni¬
unt. idestaut frater patris ct fratermatris. qui
cut patruus cut acuunculus nominantur. qui & ipsi
Nestio graduueniunt
suꝑpra proauus procua iinfia proneptos pronep¬
tis exoblico filio frarisq:: sororir quae aliur filiae
patruus amite. dest patris frater &soror cauun¬
culus matertera matris. frater & soror

Expanded text:
Primo gradu, superiori linea, continentur pater et mater. Inferiori, filius et filia. Quibus quoque nullecundo gradu continentur in superiori linea avus et avia. In inferiori, nepos et neptis. In transversa, frater et soror, quae personae duplicantur. Avus enim et avia tam ex patre, quam ex matre accipiuntur. Quae personae subsequentibus quoque gradibus similiter pro substantia earum quae in quo gradu subsistunt in ipso ordine duplicantur. Istae personae in secundo gradu ideo duplices appellantur, quia duo sunt avi, et paternus, et maternus. Item duo genera nepotum sunt, sive ex filio sive ex filia procreati. Frater et soror ex transverso veniunt, id est aut frater patris, aut frater matris, qui aut patruus aut avunculus nominantur; qui et ipsi Tertio gradu veniunt supra, proavus proavia: infra pronepos, proneptis: ex obliquo, fratris, sororisque filius, vel filia. Patruus, amita, id est, patris frater, et soror. Avunculus, matertera, matris frater, et soror
Abbreviated transcription (Latin):
uinta gredu ueniunt su precquidem t auus tat auuae
imfra adnepos uodneptis ex oblico fr̃s &sorores ꝓnepos
ꝓnepdi fĩt̃ patruelis sorores patruelis amitini. amitinae
consubrimi consubrinae. filius filia proprus subrinus
subrina idest patriu magni amitue mugnue auunculi
magnae matesterȩ magnae filius filia his ad crescunt
propatruus ꝓcimitu. Iisunt qroaui paterni frater&
soror ꝓccuunculus ꝓ matestera hisunt ꝓr auiae mut nuc
quue fri &soror produi quae maternue. huecspeciu¬
les nec alur gradibus quam serptuẽ necalus uo cubu¬
lis declarari potest.
trinae pitrineptis exoblico fr̃r &sorors abnepos
cibneptis fntres paruelis sororis patruelis emiti¬
nus amitine consubrim consubrinae patrui mag¬
ni. ami tucinagnue. auunculi magni.mater
terȩ magnue ne pos neptis proprioos subrine
Q iubur en latere ealegosconte pioo atrũ proamituas ꝓ caiunce¬

Expanded text:
Quinto gradu veniunt supra, atavus atavia, infra adnepos adneptis. Ex obliquo fratris et sororis, pronepos proneptis fratres patrueles, sorores patruelis, amitini, amitinae, consobrini consobrinae, filius vel filia. Propius consobrinus consobrina, id est patrui magni amitae magnae. Avunculi magni, materterae magnae filius vel filia. Quivis accrescit propatruus et proamita. Hi sunt proavi materni frater et soror, proavunculus, promatertet soror, proavique materni. Haec species, nec aliis gradibus quam scripta est, nec aliis vocabulis declarari potest. trinepos, trineptis: ex obliquo fratris et sororis, abnepos abneptis, fratres patruelis, sorores patruelis. Amitini amitinae, consobrini consobrinae. Patrui magni, amitae magnae, avunculi magni, terae magnae. Nepos neptis proprioris consobrQuibus ex latere accrescunt propatrui, proamitae: proavuncu
Abbreviated transcription (Latin):
ioq qua quastum quã ex fidei commisso senatus consult¬
dtm adfus hiabbis subslitutum si de in offitioso dixerit ae cobti¬
en dolahoerit non id adfiscum sed ad substitutum ꝑtinebit
De cu ce si ma.
abu lue testamenti aperiuntur hocmodo ut testes uel
naximapars eorũ ad hibeantur quisignauerint: testic¬
moitum ltc ut ugnitis signis rupto lino aperiatur &
tetiur cdq itadis cribendis exemplifiat potestas
de indesigno publico obsignatũ in artium rediguntur
ts quando exemplum eius intcederit sit undep&iposat¬
stamcita in municipus colonia opidis p̃ fecturam
uico cestello concilicui lo fasto in foro uelbasi licap̃¬
sentib testib uel honestis uiris int̾ horam secundam &
decimam diei recitari: quaȩ debebunt: ex onploꝰque sub¬
lato abeis demrursus magistractib ob signari quorũ
psentia constat uꝑtumI I S̃ it diS¬

Expanded text:
tus consulttus habens substitutum si de inofficioso dixerit nec obtinuerit, non id ad fiscum, sed ad substitutum pertinebit. De uicesima Tabulae testamenti aperiuntur hoc modo, ut testes uel maxima pars eorum adhibeatur, qui signauerint testamentum: ita ut agnitis signis rupto lino aperiatur et recitetur atque ita describendi exempli fiat potestas ac deinde signo publico obsignatum in archiuum redigatur, ut, si quando exemplum eius interciderit, sit, unde petstamenta in municipiis coloniis oppidis praefectura uico castello conciliabulo facta in foro uel basilica praesentibus testibus uel honestis uiris inter horam secundam et decimam diei aperiri recitarique debebunt, exemploque sublato ab isdem rursus magistratibus obsignari, quorum praesentia constat apertum. Qui al
Abbreviated transcription (Latin):
T estcamentũ sab p̃mi quisaens prusi deno qucabulr
tes tiuel com in sicuidem heredum uel legetienorum
Sod premere tabulas uid&ur quicu bebort epferci
possit eus pro ferrenon curtie dt¬
odi celli quoq si lateant nec proferantur sub p̃miunde¬

Expanded text:
Testamentum supprimit, qui sciens prudensque tabulas testamenti in fraudem heredum uel legatariorum Supprimere tabulas uidetur, qui cum habeat et proferre possit, eas proferre non curodicilli quoque si lateant nec proferantur, supprimi uide
Abbreviated transcription (Latin):
eptimo mense nati usmatri ꝓrodest mmedo eumpodagorde
numeri hocuides ur admaterȩ. Iticutr eptimo ꝑleno carede¬
ic borsus & ebãturuent᷑ pastum efficere nonuidisus
bestinec ut iur liberorũ consiqui possit quater eũ pepe¬
risse ut ingenuã suffici&.

Expanded text:
eptimo mense natus matri prodest: ratio enim Pythagoraei numeri hoc uidetur admittere, ut aut septimo pleno aut deAborsus et abactus uenter partum efficere non uidetur. Libertina ut ius liberorum consequi possit, quater eam peperisse ut ingenuam sufficit.
Abbreviated transcription (Latin):
bi poterit uindicare: Ab hostib captus. neq suineque le¬
giti miheredes ius samit᷑cit:
ostliminiũ reuersus quod & circaeos qui inin sulam deportan¬
tur uel serui poene effecti sunt placuit obseruari ꝑ omnia
in integrum indulgentia principali restituantur.¬
roberede genere ẽ distinatione futuri domini cliquid
e bortditesue pebus adet sdit &id eo proherede genoreui¬
duet ponsan dorum here ditiriooioo coltures rioner¬
que dir gone o quiserur he rediturin iumentio nebues uol
aliis utitur.

Expanded text:
i defertur. Ab hostibus captus neque sui neque legitimi heredis ius amittit postliminio reuersus. Quod et circa eos, qui in insulam deportantur uel serui poenae effecti sunt, placuit obseruari, si per omnia in integrum indulgentia principali restituantur.rede gerere est destinatione futuri dominii aliquid ereditariis rebus usurpare: et ideo pro herede gerere uidetur, qui fundorum hereditariorum culturas rationesque disponit, et qui seruis hereditariis, iumentis rebusue aliis utitur.
Abbreviated transcription (Latin):
nten ugnatos & cognatos hoc intẽ quodin agna
cognati continentur. Inter¬
Sognectosuero cegnati non comp̃henduntur & ideo pac¬
truus & egnaturẽ ecognatos auimculus ccut cognat᷑
tantum modo.
ncei aut̃ qui perfemineum. &id eo patrui uel patruorum filu¬
Sagnati sunt & cognati. auunculiuero & cuunculorum
filiiꝰ cognati sunt non agnati: S snt frr de functi & frr̃ filu¬

Expanded text:
Inter agnatos et cognatos hoc interest, quod in agnatis etiam cognati continentur, intertos uero agnati non comprehenduntur. Et ideo patruus et agnatus est et cognatus, auunculus autem cognatus tantummodo. nati autem, qui per femineum. Et ideo patrui et agnati sunt et cognati. Avunculi vero et avunculorum filii cognati sunt, non agnati. De falsa moneta. XX. De fal
Abbreviated transcription (Latin):
Mulier sinonstruo saadiquid cattꝓdigioso ouxusit
nibul pio ficit non sunt oiim liberi quicoñ formam¬
bumani generis conuersomore procioantur : pstũ¬
quemem brorũ buma norum o fficicadupliccuit quia
hucnatione ad quatenus ond&u effesto pcastũ matrꝓ

Expanded text:
Mulier si monstruosum aliquid aut prodigiosum nihil proficit: non sunt enim liberi, qui contra formamhumani generis conuerso more procreantur. Partumembrorum humanorum officia duplicauit, quia hoc ratione aliquatenus uidetur effectum, matri
Abbreviated transcription (Latin):
fueritde pͦutratf. Itautsi poster fuerit iudexille remo¬
tus is qui consiluaru ueldo mestici gessit officium trien¬
nium subalio iudice de prouintia non discedat: utsi

Expanded text:
fuerit deputatus, ita ut, si postea fuerit iudex ille remotus, is qui consiliarii vel domestici gessit officium triennium sub alio iudice de provincia non discedat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tħ
patronis uel patroni filii uelne poter qui tamen. peruirilem line¬
um dercendunt &mancipati non fuerint. sibim& uindicabunt
pecsi filios quos ciuer romanos generauent fortasse demiserit.
ali quid de eius hereditate p̃sumant. quia nonque rendum ẽ
inquali bestate nati fuerint sed inqua pat eorũ positus con¬
ditione defecent xxiii. derei. tun diͣti one.¬

Expanded text:
t, patronus vel patroni filii vel nepotes, qui tamen per virilem lineam descendunt et emancipati non fuerint, sibimet vindicabunt. Nec si filios, quos civis Romanus generavit, fortasse dimiserit, aliquid de eius hereditate praesumant, quia non quaerendum est, in qua libertate nati fuerint, sed in qua pater eorum positus condicione defecerit. DE REI VINDICATIONE
Abbreviated transcription (Latin):
qua & amen omnes donationes superius conp̃henst&. si mo¬
dum excesserint lege conscrptũ unde possint cestue ꝑ sonȩ
doin modica donatione proponere. hocẽ s quastã sibi

Expanded text:
Quae tamen omnes donationes superius conprehensae si modum excesserint lege conscriptum, unde possint certae personae de inmodica donatione proponere, hoc est si quartam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tionis honorem pos sit aacedere. equedefensoris officiũ
ullaratione sus cipere neq carceris eẽ custodes neforsi¬
tan subs petiue cuius lib& officu xp̃i anos uel&iã sacer¬
dotes sub quocumq oc easione iniurus audeant fatiga¬
re nesu prascripti qui lnimi cilegis nraẽ sunt legibus
nris edi quos cait condempnare cuitadiudicarepsu¬
mant. nulla denuo cude ant construere sin aego gã.
damsi fecerit nouerint hanc fabricã ecdesiue catho

Expanded text:
tionis honorem possit accedere neque defensoris officium nulla ratione suscipere neque carceris esse custodes, ne forsitan sub specie cuiuslibet officii Christianos vel etiam sacerdotes sub quacumque occasione iniuriis audeant fatigare, ne supra scripti qui inimici legis nostrae sunt legibus nostris aliquos aut condemnare aut iudicare praesumant. Nullam denuo audeant construere synagogam. Nam si fecerint, noverint hanc fabricam ecclesiae catho
Abbreviated transcription (Latin):
si quicumq rem quȩ einreue nut quam¬
nonemit uendat adsolutionem aurriat minim &e
necctur si uero emendi uendendi questudio probabi¬
tur huo illuc que descurrere diã similitans ẽ ad solu¬
tionem teneactur crariã.

Expanded text:
Si quicumque rem, quae ei natanon emit, vendat, ad solutionem aurariam minime neatur. Si vero emendi vendendique studio probabitur huc illucque discurrere, etiamsi militans est, ad solutionem teneatur aurariam.
Abbreviated transcription (Latin):
municipadia ges¬
ta non alit̃ fieri
uolumꝰ quam.
triũ curicdium
p̃sentia excepto
magistratum &
exceptore publi¬
cosẽꝑq hic nume¬
rus in eadẽ acto¬
rũ testificatione
seru&lur sic enim
cansio & ueritati
maior crescit au¬
toritas:¬

Expanded text:
Municipalia gesta non aliter fieri volumus quam trium curialium praesentia, excepto magistratu et exceptore publico, semperque hic numerus in eadem actorum testificatione servetur. Sic enim occasio et veritati maior crescit auctoritas
Abbreviated transcription (Latin):
obseruare conuenitq statutaẽ deagntetione tadium ꝑsonarũ:
fuic& in omnibus causis gene raliter ꝓ futurã anomine teme¬
uri possȩ credamus.tamennequos sacrilegatemeritas ad

Expanded text:
observari convenit, quae statuta est de agnatione talium personarum. Et licet rem omnibus causis generaliter profuturam a nemine temeri posse credamus, tamen, ne quos sacrilega temeritas ad
Abbreviated transcription (Latin):
uel patronomiseri cordiae aa cura collegerit in eiur. domino
permanebit. si tamen contestatione de collectione eius

Expanded text:
el patrono, misericordiae causa, collegerit, in ejus dominio permanebit; si tamen contestationi de collectione ejus
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ probauerit eum degradusuo prilorum pracuitate
deiecerit uelsi iosedericus suuu oluntate professio¬
nere quirit cleri catus continuo aiudicȩ curialibus
ud iungatur ut si ita innatalibus & fucultatibus

Expanded text:
sse probaverit et eum de gradu suo pro morum pravitate deiecerit, vel si ipse clericus sua voluntate professionem reliquerit clericatus, continuo a iudice curialibus adiungatur, ut, si ita et natalibus et facultatibus
Abbreviated transcription (Latin):
Interclericos fuerit natu contentio idspeciuditer obser¬
u&ur ut conuocatis ab ep̃o diocisi anis pr̃bir his qui
in contentio neuenerint iudicio termineintur. saneu
si quid ob ponitur criminale adnotitiã iudicis in ciuitu¬
te qu a agitur deducatur. ut ipsius sententia uindi¬
c&ur quod probatur crimilaliter fuisse cõmissum: &¬

Expanded text:
inter clericos fuerit nata contentio, id specialiter observetur, ut convocatis ab episcopo dioecesanis presbyteris, quae in contentionem venerint, iudicio terminentur. Sane si quid opponitur criminale, ad notitiam iudicis in civitate, qua agitur, deducatur, ut ipsius sententia vindicetur, quod probatur criminaliter fuisse commissum.
Abbreviated transcription (Latin):
namq piamente prestando uiam huic alterius p̃buit
quae beneficiaeius latius panderentur: precipimus
igitur propt̃ quorum dam prauas. inter p̃tationer qui¬
b sanctio memorata non sufficit dumini nutiar uiris
& cuptios a uerba sectantur ut quae specialiter iussa s̃

Expanded text:
namque pia mente praestando viam huic alteri praebuit, qua beneficia eius latius panderentur. Praecipimus igitur propter quorundam pravas interpretationes sanctio memorata non sufficit, dum minutias iuris et captiosa verba sectantur, ut quae specialiter iussa s
Abbreviated transcription (Latin):
Si đmissamatre patresuꝑ stite unus ueluna defilus
si uemancipatis seu nonemancipatis sanesine filiis moriaus
patermortuo filio in totã illius portionem iuires uecedit.
quod sicliã uxorem duxerit haec quae demat̃nis bonis
mortuus filius dereliquid pater usu fructuario tantum¬
ordine porn debit postcuius obitum ad fit mortui ex eodẽ¬
mutrimonionatos quod illȩ demat̃ nisbonis babuitreuer

Expanded text:
Si amissa matre, patre superstite unus vel una de filiis sive emancipatus sive non emancipatus sine filiis moriatur, pater mortuo filio in totam illius portionem iure succedit. Quod si aliam uxorem duxerit, haec, quae de maternis mortuus filius derelinquit, pater usufructuario tantumordine possidebit; post cuius obitum ad fratres mortui ex eodeimonio natos quod ille de maternis bonis habuit, rever
Abbreviated transcription (Latin):
condem pnatione securi quia in actor ir sui uitium prestier¬
Quodsi forte minores sint & tutoreorum uel carator cauras eoru
aduersus ingenuitiaom perse qui uelit & fuerit superatus

Expanded text:
condemnatione securi, quia non in auctoris sui vitium perstiQuod si forte minores sint et tutor eorum vel curator causas eorum adversus ingenuitatem prosequi velit et fuerit superatus
Abbreviated transcription (Latin):
detem careat & donactionem refundut: neq alteri
uiri nubendi habeat potestatẽ siuero pteam ari¬
tum dimittens alulteriosi fortemis cuerit maritus
&iam p repudium haber at licentiã ꝑ sequendi
quod simulier quae disceditiniuirum grauia crimina
& cest probauerit & dotem reuocauit: & quod uic
maritus insponscilitiã largitatẽ contulerit uindica

Expanded text:
dotem careat et donationem refundat neque alteri viro nubendi habeat potestatem. Si vero postea maritum dimittens adulterio se forte miscuerit, maritus etiam post repudium habeat licentiam persequendi. Quod si mulier quae discedit in virum gravia crimina et certa probaverit, et dotem revocabit et quod ei maritus in sponsalicia lar
Abbreviated transcription (Latin):
ei sciluo pinecipali negotio quue male admiseraat re¬
formentur: nam & qui serenitati nraẽ prouintiam uesu¬
tis crediderunt subplicandum. hoc ribi nonuerint
esse concessum utsine p̃iudicium indulgentiaae nrãe
quod in sequente lege conp̃hensumẽ usq ad consti
tutum superius tempus liberum habeat. in rerum quas
male iescerit propri&ate restitui. quod n forsitan mi¬
nor anni illius here ditate successerit. qui cipse In an

Expanded text:
ei salvo principali negotio quae male amiserat, reformentur. Nam et qui serenitati nostrae pro venia aetatis crediderit supplicandum, hoc sibi noverit esse concessum, ut sine praeiudicio indulgentiae nostrae, quod in sequenti lege conprehensum est, usque ad constutum superius tempus liberum habeat in rerum quas male gesserat, proprietatem restitui. Quod si forsitan minor annis in illius haereditate successerit, qui et ipse in an
Abbreviated transcription (Latin):
lox istu hoc contina ut per pro uintias relaxate
bene ficio principis tributorum reli qui non que¬
rantur tamen quod exactumẽ siapud exactores.
rese disse constiterit id p̃cepitut publicis debeatuti¬
litctib non perire sed quod ex actum ẽ ar& entato¬
rib thesiuris inferaatur & ad prouinti alib uel
a pors essorib quod solutum non fuerit neq ratur.

Expanded text:
Lex ista hoc continet, ut per provincias relaxatae beneficio principis tributorum reliquiae non qurantur, tamen quod exactum est, si apud exactores resedisse constiterit, id praecipit, ut publicis debeat utilitatibus non perire, sed quod exactum est a retentatoribus thesauris inferatur et a provincialibus vel a possessoribus quod solutum non fuerit non quaeratur.
Abbreviated transcription (Latin):
personis commutatio non negesur. Ptautuȩ caria manci¬
pia. tam procolonam quam ꝓportionan siliorum dare
coloni dominus mox procur&. quod &iam si conuenenit¬
& pro colono ha cuius colonaẽ piri constitutione debe

Expanded text:
personis commutatio non negetur, ita ut vicaria mancipia tam pro colona quam pro portione filiorum dare coloni dominus mox procuret: quod etiam, si convenert pro colono is, cuius colona est, pari constitutione debe
Abbreviated transcription (Latin):
suumuindic&. quisi intraxax annos inuentus fuert a domi¬
nocum filus secundum legem sibi debitis comni peculiore¬
repermansent a priore domino non requiratur. sitamen in¬
tra axannos inuenta fuerit & dealieno colonofilios
susceperit. cum agnationis paste testia reuoc & ur. quia
colonoduce paster agnatione secuntur. sanese paratio
coniugifiat illum cuius colonus ẽ uicariam mulierẽ
& protestia agnationemulieris. domino conpensare p̃¬
cipimus si uero mulieriuris alieni ingenuum maritum

Expanded text:
suum vindicet. Qui si intra triginta annos inventus fuerit, a domino cum filiis secundum legem sibi debitis et omni peculio rere permanserit, a priore domino non quaeratur; si tamen intra viginti annos inventa fuerit et de alieno colono filios susceperit, cum agnationis parte tertia revocetur, quia colonum duae partes agnationis sequuntur. Sane ne separatio coniugii fiat, illum, cuius colonus est, vicariam mulierem et pro tertia agnatione mulieris domino conpensare praecipimus. Si vero mulier iuris alieni ingenuum maritum
Abbreviated transcription (Latin):
singulae quecumqresperfidei commissum dimitti pos¬
uint hocẽ cait fundus uut domos cut mancipia uut
unquergentum abi pso fidei commissario alteri fidei cominis¬
ninsum dimita potest & ad legatario li c& legatum dimitti
er testamentum parum dimis sumẽ plurahi perfidei

Expanded text:
ae quaecumque res per fideicommissum dimitti possunt, hoc est, aut fundus aut domus aut mancipium aut argentum. Ab ipso fideicommissario alteri fideicommissum dimitti potest. Et a legatario, licet legatum dimitti per testamentum parum dimissum est, plus alii per fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ficiens quis non fecerittestamentum nom potestqui cumqpro
pͥ fectoumiqđ inperfeccum reredet necad mittit hanedesti mor¬
tionem principirs dementia si forte dicitaliquis: audiuimor

Expanded text:
ficiens quis non perfecerit testamentum, non potest quicumque pro perfecto uti quod inperfectum resedit. Nec admittit hanc testificationem principis clementia, si forte dicat aliquis: audivi mor
Abbreviated transcription (Latin):
ut siin diuersis prouincus istiurofficu homines sunt
id est tutores uel procurtores. quiminorum causas tue¬
antur qui in eadem prgiuntiae fuerit. ubiintentio nata

Expanded text:
ut si in diversis provinciis istius officii homines sunt, id est, curatores vel tutores, qui minorum causas tueantur, qui in eadem provincia fuerint, ubi intentio nata
Abbreviated transcription (Latin):
sibi nuptiis iun exerit. huic poena subiaceat utdsali
consortios eparantur atq &iam si filios habuerint non
habeantur hereder legitimi: sed in famiae sintnotati utra¬
q personae Ita ut posidere tantum proprias faculater
principir beneficio uideantus. eerum nullumsibi p̃sumat

Expanded text:
sibi nubtiis iunxerit, huic poenae subiaceat, ut de tali consortio separetur atque etiam si filios habuerint, non habeantur heredes legitimi nec heredes, sed infamia sint notatae utraeque personae, ita ut possidere tantum proprias facultates principis beneficio videantur, ceterum nullum praesuma
Abbreviated transcription (Latin):
rem testium numerus & testator in principio dicerit euocas¬
se usq ad .u. subscriptorum numerum. &iam sin on rele

Expanded text:
rem testium numerum se testator in principio dixerit evocasse, usque ad quinque subscriptorum numerum, etiamsi non rele
Abbreviated transcription (Latin):
quos fecerint testes eis uccus ator ex soluat.m am si testes
ex hibiti ab accusatore poene sub iucuerit : & iamsi con¬
sentiant pastes abolitio ciudice deneg&us. sed uut in

Expanded text:
quos fecerunt testes, eis accusator exsolvat. Nam, si testes exhibiti ab accusatore poenae subjacuerint, etiamsi consentiant partes, abolitio a judicibus denegetur; sed aut in
Abbreviated transcription (Latin):
tacta quinq tuntum annos su per tricennii
causue uellites quue antequum aduicesimum & quin¬
tum annũ peruenerint contestate fuisse ꝓbiiuir

Expanded text:
ta, quinque tantum annos super tricennium causae vel lites, quae, antequam ad vicesimum et quintum annum perveniant, contestatae fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
possid&ur sed dominus fusti actioneeius nomine nonte¬
n&ur quia in potestate eum non habebit.
deoperis Libestoruto
Egentem patronum libestus oblegetione doni
muneris & oporarum solutus aderecolendus ẽ promodo

Expanded text:
possidetur, sed dominus furti actione eius nomine non tenetur, quia in potestate eum non habet. De operis libertorum Egentem patronum libertus obligatione doni muneris et operarum solutus alere cogendus est pro modo
Abbreviated transcription (Latin):
isub posit̃ personam creditor pignur sutim¬
inuito debitori conpara ueri temptio nonui d&ur. &ideo
quantocumq: plus potestex hoc enim causa pignoris
uelfiduciae finire non potest:
sibiuendere non liceat non soluente debitore credi¬
tordenuntianse eis ollem niter potest & distrahere.
necenim intali conuentione fiduciae actio nasci
potest

Expanded text:
suppositam personam creditor pignus suuminuito debitore comparauerit, emptio non uidetur et ideo quandoque lui potest: ex hoc enim causa pignoris uel fiduciae finiri non potest. sibi uendere non liceat, non soluente debitore creditor denuntiare ei sollemniter potest et distrahere: nec enim in tali conuentione fiduciae actio nasci potest
Abbreviated transcription (Latin):
usurae quȩ centesimã excedunt pererrorem so¬
lute rep&ipossunt.¬
Quipignora debitoris citra auctoritatẽ iudi cantis
ubduxerit uio lentiae cmmen admitat. expł nindis
ideo non con locauit. quodi don ea nomina non hia¬
beut cui pecunia conlo centur cuius rei contetatio
apud p̃sidem prouintiae deponendu ẽ¬

Expanded text:
Vsurae, quae centesimam excedunt, per errorem solutae repeti possunt.pignora debitoris citra auctoritatem iudicantis abduxerit, uiolentiae crimen admittit. ideo non collocauit, quod idonea nomina non habebat, cui pecunia collecetur: cuius rei contestatio apud praesidem prouinciae deponenda e
Abbreviated transcription (Latin):
expł Quifilio familias contra intradictã legũ
institutio pater pecuniã com modauit eam nec ui¬
uente nec mor tuo patre¬
X. desenatos con sulto uel eoianumn.¬
sed I n omni genere negotiorũ & obligationum
tam ꝓ uiris quam ꝓ feminis int cederemulieres
prohibentur:
nitatem ꝓmisit abeneficium senatus consulti
non pestin&.¬

Expanded text:
 Qui filiofamilias contra interdicta legum inscio parte pecuniam commodavit, eam nec vivente nec mortuo p senatus consultum Velleianum In omni genere negotiorum et obligationum tam pro uiris quam pro feminis intercedere mulieres prohibentur. sit, ad beneficium senatus consulti non pertin
Abbreviated transcription (Latin):
delece Coom omis sariamm.
Screditor rem si duciue datã uni exheredibus.
uel ex traneo legeerit aduersuf omner here des
actio fiducie conp&it.¬
Si creditor rem fiduciarium feceritmeliortm
abea recuperanda quod inpendit iudicium fidu¬
cice. debitorem. habebit obnoxium.

Expanded text:
De lege commissoria. creditor rem fiduciae datam uni ex heredibus uel extraneo legauerit, aduersus omnes heredes actio fiduciae competit.Si creditor rem fiduciariam fecerit meliorem, ob ea recuperanda quae impendit iudicio fiduciae debitorem habebit obnoxium.
Abbreviated transcription (Latin):
degenatus. con sulto macedonuanio.
. uifilio fumilius contra interdictũ am pli¬
simi ordinis pecuniã mutuã credideritpimortem
patris. ex eo quod uiuo patri crodiderit cum eo
agere non potest

Expanded text:
De senatus consulto Macedoniano Qui filio familias contra interdictum amplissimi ordinis pecuniam mutuam crediderit, post mortem patris ex eo quod uiuo patre credidit cum eo agere non potest
Abbreviated transcription (Latin):
tum sollempnit̃ rebus & truditis upudsehabere. de norci¬
turads ponsa dominum quã acciperenoluit. sine dilatio¬
neuli qua trcins feratur: reliquum legis istius opusnon

Expanded text:
tam sollemniter rebus et traditis apud se habere dinoscitur, ad sponsae dominium, quam accipere noluit, sine dilatione aliqua transferatur. Reliquum legis istius opus non
Abbreviated transcription (Latin):
propriidomini utilitas potusr& illi&diam quirem aliencm
scientes usur pare p̃sumpserit adie in uisi loci urqueadeon

Expanded text:
proprii domini utilitas potuisset. Ille etiam, qui rem alienam scienter usurpare praesumpserit, a die invasi loci usque ad con
Abbreviated transcription (Latin):
quiuxoxirsi nogociuem fuerit prosecutus quã uis mari¬
tum sitnihil aliud agat nisi quod eiagendum per¬
man atum illa commiserit.
Nullan lotione feminae am plius quã sucas cau¬
sũs agendi habeant potestatem.

Expanded text:
Qui uxoris suae negotium fuerit prosecutus, quamvis matus sit, nihil aliud agat, nisi quod ei agendum permandatum illa conmiserit.Nulla ratione feminae amplius quam suas caus agendi habeant potestatem:
Abbreviated transcription (Latin):
bile non ferendum inducere nomine & titulum sc̃ tatis
habere criminibus. quis quisigitur ex hocnumero se¬
pulcrhorum uio lator extiterit illi co dericinomen a¬
mittut & stilo ꝑ scriptionis addictus ꝑ p&ua deportutio¬
nis plectutur: quod ita seruanoporte censemus ut neo¬
in in istris nec antestibus sꝑerereligionis intaliciura
statuamus eẽ parendum: facenc̃ant que relenullius

Expanded text:
bile, non ferendum induere nomen et titulum sanctitatis bile, non ferendum induere nomen et titulum sanctitatis et abundare criminibus. Quisquis igitur ex hoc numero sepulcrorum violator extiterit, ilico clerici nomen amittat et stilo proscriptionis addictus perpetua deportatione plectatur. Quod ita servari oportere censemus, ut nenistris nec antistitibus sacrae religionis in tali causa statuamus esse parcendum. Facessant querellae: nullius
Abbreviated transcription (Latin):
quemuitam elior ex orła commissorũ talium fiditate nediuti¬
us tempora nrã maculentur. Ioaec edictilege damnamus.
quis quis igitur sepulcrba ꝓfunde uiolatur quio ir & locis ipsi¬
us hostis effoderint quis quis ex his quelib& marmora uel
saxa sustullerit poenemex habea tar obnexiis. seruus colo¬
nis qui in hoc facinore dep̃hensus duci ꝓtonus ad tormen¬
tu conuenit side sua fuerint tantum temeritate confessi
luant commissa sanguine suo si dominus inter sub plicia
nullo in terrogante n exuerint purit̃ puniantur: In genui
quoq: quos similis p̃sumptio eosfecent si fortasse plo¬
bei exnullarum fuerint facultatum poenus morte
persol uant splendidiores autem uel dignitatibus no¬
t bon orum medi&ate multati. ꝑ p&uunotentur in famia:
clericos uero quortam diri operis conseiterit austores
dignos credimus maiore subplitias uehementius enim
cohercendus est quem peccasse memor scelus omne graui¬
us fucit daritudo ꝑsonae intollerandumnimis exsecra¬

Expanded text:
quem vita melior exorat. Commissorum talium foeditatem, ne diutius tempora nostra maculentur, hac edictali lege damnamus. Quisquis igitur sepulcra profundae violator quietis et lucis ipsius hostis effoderit, quisquis ex his quaelibet marmora vel saxa sustulerit, poenae mox habeatur obnoxius. Servos colonosque in hoc facinore deprehensos duci protinus ad tormenta conveniet. Si de sua tantum fuerint temeritate confessi, luant commissa sanguine suo; si dominos inter supplicia nullo interrogante nexuerint, pariter puniantur. Ingenui quoque, quos similis praesumptio reos fecerit, si fortasse plebei et nullarum fuerint facultatum poenas morte persolvant; splendidiores autem vel dignitatibus noti bonorum suorum medietate multati perpetua notentur infamia. Clericos vero, quos tam diri operis constiterit auctores, dignos credimus maiore supplicio: vehementius enim coercendus est quem peccasse mireris, scelus omne gravius facit claritudo personae. Intolerandum, nimis execra
Abbreviated transcription (Latin):
nuben di poenitus lecentia denegatur nam extali coniugio
procrati filii legitimi non babentur.¬
Eop: prioris legis. scotentiã quaed ecdibus ꝑsonis dituẽ
hic p̃cepit obseruari ut districtione legis supplitio & p̃scriptio¬
ne liberi quisq illi autsororir cut fratris filiã cucceste.
gracdus. consubrinam. aut ceste frãs uxorem scelertis

Expanded text:
habendi penitus licentia denegatur; nam ex tali coniugio procreati filii legitimi non habentur.ost prioris legis sententiam, quae de talibus personis lata est, id praecipit observari, ut districtione legis, supplicio et proscriptione liberi, quisque ille aut sororis aut fratris filiam aut tertii gradus consobrinam aut certe fratris uxorem sceler
Abbreviated transcription (Latin):
quos
usq reiueritas peruenitur. frequenter interrogario portie
nealiquid praermissum fortas sere maneat. quiasi. si pud

Expanded text:
Quo usque rei veritas invenitur, frequenter interrogari oportet, ne aliquid praetermissum fortasse remaneat: quia si apud
Abbreviated transcription (Latin):
Asiquis cuit priuatus cutmilitans p: quã s ponderit¬
& cum patre tutore uel curatore puellae uelꝓpinquiede pu¬
ellue coniunctione definierit deb&p. dofinitionem in¬
trabi ennium nuptias. celebrare quod si tarditate cut ne
trabi ennium nuptias. celebrare
quod siturditate cuit ne¬
glegentia sponsibi ennii tempus. ex¬
puella coniunexerit absolutuerit
cccidumnia uel ipsa
uol quicumq suorũ eatradiderit.
quiaculpuẽ illius.

Expanded text:
Si quis aut privatus aut militans, postquam sponderit, cum patre, tutore vel curatore puellae vel propinquis de puellae coniunctione definierit, debet post definitionem intra biennium nubtias celebrare. Quod si tarditate aut netra biennium nubtias celebrare. Quod si tarditate aut neglegentia sponsi biennii tempus expuella coniunxerit, absoluta erit a calumnia vel ipsa vel quicumque suorum eam tradiderit, quia culpa est illius
Abbreviated transcription (Latin):
sexur filios uel propinquos habuerit quib tantum¬
porsonis curiue necessitas ut obseru& inpomtur.
diferat medi & atem sibiadusum fructũ rineat¬
quod sicuit filios propinquos uiridum txat sexus
hubuerit sed filiur hubobit quas lex anecessitu¬
tepublica fucitalienas. tunc eis sex untias bon orũ
suorum tradat si tamen curiades mantos acciperint
perquos a neces situs publica possit implere & ex
uib naticurialos merito appellantur quo
curialib non fuerint copulatue curiales praedic¬
te patrimoniũ adciuitatis suue ordinem pestinebit.
si qui uero de his quos superiur diximus sine excusa¬
tionem honoris deberead suum ordinem uelorigi¬
non reuocuri deecdesiue septi confugerit arce

Expanded text:
sexus filios vel propinquos habuerit, quibus tantumsexus filios vel propinquos habuerit, quibus tantumrsonis curiae necessitas ut observari possit idifferat, medietatem sibi ad usumfructum retineatQuod si aut filios aut propinquos virilis dumtaxat sexus habuerit, sed filias habebit, quas lex a necessitate publica facit alienas, tunc eis sex uncias bonorum suorum tradat, si tamen curiales maritos acceperint, per quos et necessitas publica possit inpleri et ex quibus nati curiales merito appellentur. Quod si curialibus non fuerint copulatae, curialis praedicti patrimonium ad civitatis suae ordinem pertinebit. Si quis vero de his, quos superius diximus sine excusatione honoris debere ad suum ordinem vel originem revocari, ad ecclesiae saepta confugerit, arc
Abbreviated transcription (Latin):
rentib cunalibus inhereditate succensura redda¬
tur quia ꝑ eam si seculari iun exerit ordo pote¬
ritreparare. ille uero cuiur contubermo curialis
filia fuerit. maculata sicolonus ẽ collegio depu¬
t&ur. ẜ ueroseruus fuerit in tormenuedoe fci &¬
alicuero curialis si ciuitatis suaecuriulem uccipe¬
ron olu erit mantum & suã deserere adaliam:
secontulerit ciuitatẽ quastã portionis ordinem curiae
quem dis pexit de facultatibus suis cogatur inferre cad
illam ciuiactem sinodubio inquase tranetulitcuri alis
iuut curides uelcorporatos nolentes ẽẽ ut nati sunt derici
eẽ uoluerint & in cocumq offitio antedia conitũ fuerit u
constituti ad originesui officium sine dilatione aliqua
reuocentur si uero diaconus aut prbt uut ceste ep̃s fuerri
ordinutus sibi munia sua soluerit siue non soluerit de
patrimonio nihi lalienare p̃sumat. quisimas cuilini

Expanded text:
rentibus curialibus in hereditatem successura reddarentibus curialibus in hereditatem successura reddatur, quia per eam, si se curiali iunxerit, ordo poterit reparari. Ille vero, cuius contubernio curialis filia fuerit maculata, si colonus est, collegio deputetur, si vero servus fuerit, inter tormenta defiilia vero curialis, si civitatis suae curialem accipere noluerit maritum et suam deserens ad aliam se contulerit civitatem, quartam portionis ordini curiae suae, quem despexit, de facultatibus suis cogatur inferre, ad illam civitatem sine dubio, in quam se transtulit curialis Si autem curialis vel corporatus, nolentes esse quod nati sunt, clerici esse voluerint et in quocumque officio ante diaconatum fuerint constituti, ad originis suae officium sine dilatione aliqua revocentur. Si vero iam diaconus aut presbyter aut certe episcopus fuerit ordinatus, sive munia sua solverit sive non solverit, de patrimonio suo nihil alienare praesumat. Qui si masculini
Abbreviated transcription (Latin):
Hueclex maioriani decurialibus quae custo dien¬
dasunt euidenti obseruatione constituit ut in axex
tantum modo annos si cut lex de omnibus dudum la¬
ta testatur adordinen suum quem deseruerint airiu¬
ler debeant reuo carinam colligatir illa s pecialiter
custo dire confirmat. que lex intheodosiani codicer
cumq possessio nis actor dominones ciente sus ce¬
perit & non trans acto anno ciuitatem curie ui debi¬
tur fecerit reuocari ẜ ingenuus fuerit is ipse astor
in collegio de put&ur. siseruus fustib uerber&ur
namsi ciit conscientiadni cunalem ultra anni spaciũ
teneri p̃sumpserit & non ordinesuo si cut dictum est
p.annum sisine mora red diderit nouerit ipsum
p̃dium in quo inuentus fuerit curialissedominus
p̃dii ꝑ diturum filicuero cuticlissi cutseruo aut
austori ut procuratori sise coniunexent at domi¬
nus agri iunstam eẽ ꝑ miserit & non p anni spatiũ
curiue fuerit restitutae illam quidim continuo pa¬

Expanded text:
haec Maioriani de curialibus quae custodienda sint evidenti observatione constituit, ut infra triginta tantummodo annos, sicut lex de omnibus dudum lata testatur, ad ordinem suum, quem deseruerint, curiales debeant revocari. Nam de collegiatis illa specialiter custodiri confirmat, quae lex in Theodosiani codicis cumque possessionis actor domino nesciente susceperit et non transacto anno ad civitatem curiae, cui debetur, fecerit revocari, si ingenuus fuerit is ipse actor, in collegio deputetur, si servus, fustibus verberetur. Nam si cum conscientia domini curialem ultra anni spatium tenere praesumpserit et non ordini suo, sicut dictum est, post annum sine mora reddiderit, noverit ipsum praedium , in quo inventus fuerit curialis, se dominus praedii perditurum. Filia vero curialis, si aut servo aut actori aut procuratori se coniunxerit aut dominus agri iunctam esse permiserit et non post anni spatium curiae fuerit restituta, illa quidem continuo pa
Abbreviated transcription (Latin):
non habeat sed aut patrem cuit matrem dimittat dis¬
pansadicia donationem quã feutmedi&atem sibi
uxoruindica & medidatem patri & matri defuncti
mariti qui suꝑ stitis eorum fuent sine difficultate rer¬
tituat. quod &iam siuxori tlis casus euenerit dedo

Expanded text:
non habeat, sed aut patrem aut matrem dimittat, de sponsalicia donatione, quam fecit, medietatem sibi uxor vindicet, medietatem patri aut matri defuncti mariti, qui superstes eorum fuerit, sine difficultate restituat. Quod etiamsi uxori talis casus evenerit, de do
Abbreviated transcription (Latin):
E defalso potestcriminalit̃. & ciuiliter agere. ciuiliter
cum aliquis in quib: lib& scripturis. non fadsi crimen obiece¬
rit sed ueritatem. scripturam querereuellȩ sedicit. Nam¬
& sia diudicemuenerit accusator & fudsi crime imenderio¬
iudextribuat. accusatoris patium. ut deliber& ut rumcri¬
minalit̃ cagere anciuiliter uell&. quisi reuersur adiudicẽ¬
in obiecto fulsitatis crimine ꝑseuer&. In potestateiudicisent
utrum inscriptionem cuelebrare uell& añ obi estum crimen
sine inscriptione discutere quod cum iudex deobiectione¬
fadsitatis audierit seu inscriptione habita seu õ missi aut
in acusatum si fadsitus ad probatur. autin accuratorẽ si falso
obiecerit proferaatur exleges ententiu.¬
÷ uictum ciuilirer asepe criminaliter posse.¬

Expanded text:
e falso potest et criminaliter et civiliter agi. Civiliter, cum aliquis quibuslibet scripturis non falsi crimen obiecerit, sed veritatem scripturae quaerere velle se dicit. Nam si ad iudicem venerit accusator et falsi crimen intenderiiudex tribuat accusatori spatium, ut deliberet, utrumminaliter agere an civiliter velit. Qui si reversus ad iudicein obiecto falsitatis crimine perseveret, in potestate iudicis erit, utrum inscriptionem celebrari velit an obiectum crimen sine inscriptione discutere. Quod cum iudex de obiectionefalsitatis audierit, seu inscriptione habita seu omissa aut ccusatum, si falsitas adprobatur, aut in accusatorem, si falso obiecerit, proferatur, ex lege sententia. VICTVM CIVILITER AGERE CRIMINALITER POSSE
Abbreviated transcription (Latin):
lex istareuocat. & fier poenitur ꝓhib&. Itaut nq̃ creditor
rem debitoris subtadi occasione uisus suerit conparare non

Expanded text:
lex ista revocat et fieri penitus prohibet, ita ut, si rem debitoris sub tali occasione visus fuerit conparare, non
Abbreviated transcription (Latin):
dabernae domina¬
nahocẽ uxortabernarii sunuenta
fuerit in adulterio ac cusarpotest. si
siuero eius ancilla¬
uelquaeministerium tabernae p̃buit in adulterium fuerit
dep̃hensa prouilit te dimiet xur sedanipi
sedenipra taberna.¬
ru uxor. tam uilis ministerio officium egerit in adulteri

Expanded text:
abernae domina, hoc est uxor tabernarii, si inventa fuerit in adulterio, accusari potest: si vero ejus ancilquae ministerium tabernae praebuit, in adulterio fuerit deprehensa, pro vilitate dimittetur. Sed et ipsa tabernarii uxor si tam vilis minis
Abbreviated transcription (Latin):
lex aliquando fueraat promulgati utsiquis xuii annos
sinceulla molestia nullo repeente uelpulsante uxis r&colorił seruidbent esse ꝓsic

Expanded text:
Lex aliquando fuerat promulgata, ut, si quis sedecim annos sine ulla molestia, nullo repetente vel pulsante, vixisset, et postea i
Abbreviated transcription (Latin):
constitutione confirmat dicens illud tuntum.
ex eudem lege r&inentes quodu&erum legum ao¬
firmat. cuctoritas ltq ut p uiri obitum relic¬
tauxorusum fructum tantum sponsalitiue dona

Expanded text:
constitutione confirmat dicens 'illud tantum ex eadem lege retinentes, quod veterum legum confirmat auctoritas': itaque ut post viri obitum relicta uxor usumfructum tantum sponsaliciae dona