comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quas dinumeratas et specialiter ex pressas copulari matrimoniis senatorut
lex p̃dicta non passaest : H ocest ancillã : Ancillȩ filiam : Lib̵tam : Libertefiliam
Ciuem romanam uł latinam factam : Scenicã uł scenicȩ filia : Tabern arie¬

Expanded text:
quas enumeratas et specialiter expressas copulari matrimoniis senatorum quas enumeratas et specialiter expressas copulari matrimoniis senatorum lex praedicta non passa est: hoc est ancillam ancillae filiam, libertam libertae filiam, sive Romanam vel Latinam factam, scaenicam
Abbreviated transcription (Latin):
trimonii senatoꝵ duxit indignas: quas aut nascendide color macula
uita probrosis questib: dedita sordentib: nutis polluit ec uł aut originis
pitudine uł obscenitate professionis infecit : Id eoque omnẽ dubitation
quaȩ quorundãmentib: iniecta fuerat auferentes : manentib: et solidissu
in ꝑpetuum firmitate durantib: cunctis hisquȩ suꝑmatrimoniis senat
sanxit constitutio diue memoriẽ. constantini : humilem uł abiectã fem¬
nã minime eam iudicamꝰ intellegi quae lica pauꝑ ab in genuis tamen pas¬
tib: nata sit : Sed liceres tatumꝰ senatorib: et quib: cumq amplissimis dig¬
tatib: preditis ex ingenuis natas quamuis pauperes : in matrimonio sibi
scire nullamque inter in genuas exdiuitiis et opulentiore fortina eẽdis¬
tiã : Humiles uero abiectas que ꝑ sonas eas tantum modo mulieres eẽcensemus

Expanded text:
matrimoniis senatorum duxit indiguas, quas aut nascendi decolor macula matrimoniis senatorum duxit indiguas, quas aut nascendi decolor macula aut vita probrosis quaestibus dedita sordentibus notis polluit et vel per originis turpitudinem vel obscaenitate professionis infecit. Ideoque omnem dubitationem, quae quorundam mentibus iniecta fuerat, auferentes, manentibus et solidissima in perpetuum firmitate durantibus cunctis his, quae super matrimoniis senatorum sanxit constitutio divae memoriae Constantini, humilem vel abiectam feminam minime eam iudicamus intellegi, quae, licet pauper, ab ingenuis tamen parentibus nata sit. Sed licere statuimus senatoribus et quibuscumque amplissimis dignitatibus praeditis ex ingenuis natas, quamvis pauperes, in matrimonium sibi adscire nullamque inter ingenuas ex divitiis et opulentiore fortuna esse distantiam. Humiles vero abiectasque personas eas tantummodo mulieres esse censemus,
Abbreviated transcription (Latin):
filiã aut eaquȩ mercimomii publicȩ p̃fuit uecitis int̃dictisq ꝑsoni
iecit : etiam humilem abiectamq: ꝑ sonã exmatrimonio magnam dub¬
tationem inudiciis nascitua adseruit celsitudo utrũ nehaec nomin
etiã ad pauperes ingenuas feminas referridebeat eas que amagim¬
nio senatorum p̃scriptum legis excludat. ab sit ut hocne fas illis tempor
b ut credaturcuiquã dedẽcoridataeẽ pauꝑtas . cum sepeplurimis
multũ parauerint głae opus modicȩ et continentiȩ fuerit testimoniu
sensus angustior : Quis arbitret᷑ inditȩre cordationis constantinun
cũ genialis senatoriitoros contaminari pollutarũ mulierũ facere pre¬
hiber& fortunȩ : munerabonis naturalib: p̃tulisse et diuitus quas ui¬
tas casuũ tã potest adimere quã tribuere potest potuis se in genuitatn
qua auferri non potest semel nata sit : Ille uero honeste amãtissimus
morũ sanctis simꝰ censor eas humiles abiectasque iudicauit eẽ ꝑsonas e

Expanded text:
filiam aut eam, quae mercimoniis publicis praefuit, vetitis interdictisque personis adiecit etiam humilem abiectamque personam. Exinde de matrimonio magnam dubitationem in iudiciis nasci tua adseruit celsitudo, utrumne haec nomina etiam ad pauperes ingenuas feminas referri debeant easque a matrimonio senatorum praescriptum legis excludat. Absit hoc nefas illis penitus temporibus, ut credatur cuiquam dedecori data esse paupertas, cum saepe plurimis multum paraverint gloriae opes modicae et continentiae fuerit testimonium census angustior. Quis arbitretur inclitae recordationis Constantinum, cum geniales senatorios toros contaminari pollutarum mulierum faece prohiberet, fortunae munera bonis naturalibus praetulisse et divitiis, quas varietas casuum tam potest adimere quam tribuere, postposuisse ingenuitatem, quae auferri non potest, si semel nata sit? Ille vero honesti amantissimus et morum sanctissimus censor eas humiles abiectasque iudicavit esse personas et
Abbreviated transcription (Latin):
lentinꝰ aug̃ aug̃. Ad albinum p̃po .II. et patricium : Cum iurisa¬
tas omnib: dominis in commune ꝑmiserit fructum libertatis eip
fortunã mut areseruorum necmanumissoris posteros his grauis
conueniat quos meliore uiditio tantimuneris auctor euexerit
Duras nimis bene meritis credimus sanctiones : quae sicobprimis
sub ingrati actione libertos aut abheredibus defunctorum p̃a¬
nullã nisi abrogandȩ libertatis poena sufficiat : Huius ergo su
uigorem benignius corrigentes mansura iugiter legedecernimꝰ
quis exfamilia suacuiꝰ lib& sexus homines libertati donauerit:
heredes siue extranei. siuefilii. seu filiae. seu nepotes neptesq fi
uł propinqui cuiꝰ cumq: cognationis et nominis manumissos
teneant ad obsequiorũ necessitatem : nullam que contra ingn
habeant actionem: Q uod minimeremur si contum eliam forta
tulerint: ad cohercendos inuri arum reos ut antur iure toms
Nemno sibi nostrȩlegis obstaculo credat perire uindictam: lato

Expanded text:
lentin. AA. Albino II pp. et Patricio. Cum iuris aequitas omnibus dominis in commune permiserit fructu libertatis et praemio fortunam mutare servorum nec manumissoris posteros his graves esse conveniat, quos meliore iudicio tanti muneris auctor evexerit, duras nimis benemeritis credimus sanctiones, quae sic opprimunt sub ingrati actione libertos, ut ab heredibus defunctorum prarbiae reos nulla nisi abrogandae libertatis poena sufficiat. Huius ergo statuti vigorem benignius corrigentes mansura iugiter lege decernimus, ut, si quis ex familia sua cuiuslibet sexus homines libertate donaverit, eius heredes, sive extranei sive filii seu filiae seu nepotes neptesque fuerint vel propinqui cuiuscumque cognationis et nominis, manumissos non teneant ad obsequiorum necessitatem nullamque contra ingratos habeant actionem, sed, quod minime remur, si contumeliam fortasse pertulerint, ad cohercendos iniuriarum reos utantur iure communi. Nemo sibi nostrae legis obstaculo credat perire vindictam: late
Abbreviated transcription (Latin):
tum nimio pretiosã montium metalla transferri: Operos as quem¬
les censulaborante componi: Quod prudentium certe intellegent
recus ar&: sinihil crederit eẽ post mortem : Nimis barbara estecuiss
crudelitas munus extremum luce carentib: inuidere : et diruptis pn
pi abile crimen sepulchris monstrare cȩlo corporũ reliquias humaton
Huius nef andisceleris. int̃ceteros reos uehementior clericos querelli
sequatur. quos portentis talib: immorantes frequenter aspexitdis on
dentis cinerũ contagione pollutas sacris altarib: manus inferues
tum in profundã caliginem conscientiaes uaescupore demersi u
uerendis aude ant int̃ cẽmisterus. et post excidia funerum credo
posseplacari quem nocentes p̃cantur in cassum. quem uitami
exorat: Cõmissorũ talium feditatem ned iutius temporanram¬

Expanded text:
mptu nimio pretiosa montium metalla transferri operosasque momptu nimio pretiosa montium metalla transferri operosasque moles censu laborante conponi. Quod prudentium certe intellegentia recusaret, si nihil crederet esse post mortem. Nimis barbara est et vesana crudelitas munus extremum luce carentibus invidere et dirutis per inexpiabile crimen sepulcris monstrare caelo corporum reliquias humatorum. Huius nefandi sceleris inter ceteros reos vehementior clericos querella persequitur, quos portentis talibus inmorantes frequenter aspexit dies tdentis cinerum contagione pollutas sacris altaribus manus inferunt, tanto in profundam caliginem conscientiae suae stupore demersi, ut reverendis audeant interesse mysteriis et post excidia funerum credant deum posse placari, quem nocentes precantur incassum, quem vita melior exorat. Commissorum talium foeditatem, ne diutius tempora
Abbreviated transcription (Latin):
tioie inser̃s ceposte fatamertalib cerim quisepulam uolenrs¬
semꝑ capita ꝑsequenda : Sed qm̃ noxia mentis cecosemꝑ in facma
furorerapiuntur et se ad poenas dudum statutas existim ant no
teneri necesse est seuerita tem nouare quam uidemus ac tenus in¬
pune contempta: Quis enim nescit quiecos sollicitar funestis au
manens et orribilem uiolentiam defunctorum cnerib: inferrie lu¬
cepalã sepulchraceduntur : et quicquid religio uetat: in usumlicon¬
tiae traxit sacrilega presumptio : finis malorum iam nec mortuis
tur : quorum supplicia conscruccio miserande sedis eripitur : Scimꝰ
enim nec uanafides et solutas membris animas habere sensum : etn
originẽ suã sp̃m redire caelestem : Hoc libris ueteris sapientiȩ ha
ligionis quã ueneramur et colimꝰ declaratur archanis: Et lic& ocus
necessitatem mens diuina non sentiat : amant tamen anima sedẽ cor¬
rum relictoꝵ: Et nescioqua sorterationis occultes epulchri honorela¬

Expanded text:
ta mortalibus, eorum qui sepulcra violassent capita persequendo. Sed quoniam noxiae mentes caeco semper in facinus furore rapiuntur et se ad poenas dudum statutas existimant non teneri, necesse est severitatem novare, quam videmus hactenus inpune contemptam. Quis enim nescit quietos sollicitari funestis ausibus manes et horribilem violentiam defunctorum cineribus inferri? Luce palam sepulcra caeduntur et quidquid religio vetat in usum licentiae traxit sacrilega praesumptio. Finis malorum iam nec mortuis datur, in quorum supplicia constructio miserandae sedis eripitur. Scimus enim - nec vana fides est - solutas membris animas habere sensum et in originem suam spiritum redire caelestem. Hoc libris veteris sapientiae, hoc religionis, quam veneramur et colimus, declaratur arcanis. Et licet occasus necessitatem mens divina non sentiat, amant tamen animae sedem corporum relictorum et nescio qua sorte rationis occultae sepulcri honore la
Abbreviated transcription (Latin):
nefaria uoluntate crassatos: aliorum uecapit alium criminum
reos: necꝑ ad notationes nrãs licebit ab solui : Virspettabilis me¬
qutersi rinu quunterdita s upplicantib: responsa prebuerit quĩ¬

Expanded text:
nefaria voluntate grassatos aliorumve capitalium criminum nefaria voluntate grassatos aliorumve capitalium criminum reos nec per adnotationes nostras licebit absolvi. Vir spectabilis magister scrinii, qui interdicta supplicantibus responsa praebuerit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
o .II. Criminosos quidem aduers amur om̃s. et p̃a¬
puehum anocru orepollutos quorum crescitaudatiacum inpua
ignorantiã facinora defensione uallamꝰ : sed quantum est quodoc¬
cu pationib: nr̃is astucia plectendes ubreptionis inludit cum rescrip¬
ta hui modi etiã uiro illustre questorenesciente procedent : quem
custodem statuimꝰ eẽ iusticiae. qua nullum careredeb& oraculum
Merito ergo maleu surpata prohibentes: hac edictalileges anconꝰ
ut homicidii quod tamen casib: input auerit confessio supplicanis
non aliter indulgentia. nisi nr̃i nominis ad notatione prescetur
Qm̃ rarioraerunt facinora sub nr̃m uentura iuditium : necullaniss
discussis reb: uenia contigit : Post quã tamen ad cuius cum que cos¬
nitoris tribunal ad notatio nostra ꝑ uenerit : ex amin ari fidem prȩa
daciis: ilico poena ꝑcellat: Hisenim tantum uolumꝰ ignosci: inqua
lapsib: sola potest fortuna culpari : Homicidas aũt in hominũ cae

Expanded text:
atricio. Criminosos quidem aversamur omnes et praecipue humano cruore pollutos, quorum crescit audacia, cum inpignorantiam facinora defensione vallamus! Sed quantum est, quod occupationibus nostris astutia plectendae subreptionis inludit, cum rescripta huiusmodi etiam viro inlustri quaestore nesciente procedant, quem custodem statuimus esse iustitiae qua nullum carere debet oraculum. Merito ergo male usurpata prohibentes hac edictali lege sancimus, ut homicidii, quod tamen casibus inputaverit confessio supplicantis, non aliter indulgentia nisi nostri numinis adnotatione praestetur, quoniam rariora erunt facinora sub nostrum ventura iudicium nec ulla nisi discussis rebus venia continget. Postquam tamen ad cuiuscumque cognitoris tribunal adnotatio nostra pervenerit, examinari fidem precum daciis ilico poena percellat. His enim tantum volumus ignosci, in quorum lapsibus sola potest fortuna culpari. Homicidas autem in hominum caedem
Abbreviated transcription (Latin):
conuenit inspiit uoluntatem cuimultum roboris erit siuel sq
uł quinquȩ testib: munatur: et uirum spectabilem lconiũ p̃aer
sidutiam praecum primũ cum uxore communium uoluntas quo que
alia et s ab scrptionib: testium munitadefendit apud eundem sclida
successione io cundȩ coniugis suae iugiter ꝑ manente: quisquis m alue¬
rie deluta nob supplicatione testari: habeat libera facultatem cuiheres¬
et ex edicto diui arriani hereditaria corpora consequitur : nebonorum
pos ses sionis petendes ustinbit necessitatem quam genera liter omnib:
relax apus nec tamen hoctestamenti gemꝰplusi uste munis se creda n :
amnantis simẽ id creo illus tris et praecelsa magnificentiatua sa luberri

Expanded text:
convenit inspici voluntatem, cui multum roboris erit si vel septem convenit inspici voluntatem, cui multum roboris erit si vel septem vel quinque testibus muniatur, et virum spectabilem Leonium praeter fiduciam precum pridem cum uxore communium voluntas quoque alia et subscriptionibus testium munita defendit, apud eundem solida successione Iucundae coniugis suae iugiter permanente, quisquis maluerit delata nobis supplicatione testari habeat liberam facultatem. Cuius heres ex edicto divi Hadriani hereditaria corpora consequitur nec bonorum possessionis petendae sustinebit necessitatem, quam generaliter omnibus relaxamus. Ne tamen hoc testamenti genus plus iusto munisse credamur, samantissime. Idcirco inlustris et praecelsa magnificentia tua saluberr
Abbreviated transcription (Latin):
sortis humane suꝑstitem coniugem p̃carentur heredem : licet suꝑ¬
fluo illudi addentes ut intestate successionis iushac licentiã sortrei¬
tur : cum hoc ipsud quod serenitatinrae preces pariter obtuleras
sitestamenti ordo precipuus. preterea sicut supplicationis connera
monstrarunt quamius in unius cartȩ uolumine sup premumuoes
paribus condidere iuditium septem testium subscrintionib: roben¬
tum : Cumos aeternã tribui firmitatem legis huꝰ definitione cens¬
mus qm̃ neccaptatorum decipipotest. cumduorum fuerit siml
affectus et simplex religio testamenta condentũ : cunctis quei aml¬
ceat quo quomodo et quibꝰcumq: uerbis ultimũ dictare iuditum
sicut eorum printipum statuta declarant qui remouerunt sano¬
onib: suis meliori prudentia uecusciiuris ambages : Id circo quia
minutis priscȩ consuetudinis et obscuritate submota solã de functo

Expanded text:
sortis humanae superstitem coniugem precarentur heredem: licet supsortis humanae superstitem coniugem precarentur heredem: licet superfluo illud addentes, ut intestatae successionis ius ac licentiam sortirentur, cum hoc ipsum, quod serenitati nostrae preces pariter obtulerunt, sit testamenti ordo praecipuus. Praeterea, sicut supplicationi conexa monstrarunt, quamvis in unius chartae volumine supremum votis paribus condidere iudicium septem testium subscriptionibus roboratum. Cui nos aeternam tribui firmitatem legis huius definitione censemus, quoniam nec captatorium dici potest, cum duorum fuerit similis adfectus et simplex religio testamenta condentum cunctisque iam liceat quoquomodo et quibuscumque verbis ultimum dictare iudicium, sicut eorum principum statuta declarant, qui removerunt sanctionibus suis meliore prudentia vetusti iuris ambages. Idcirco, quia minutiis priscae consuetudinis et obscuritate submota solam defunctorum
Abbreviated transcription (Latin):
uno .ii pore posico et patricio : am dudũ quidem diuis auuncu
noster destamentoꝵ compendia generalilege conplenius Auuncu
onduris antiqui et in anẽ uerborum conquisi tioner nonne corniã
necensentes ut siue interse coniugium seuquorum cumq: consen¬
sus oblatis serenitati nr̃ae p̃cib: obta uerit mortem preuentus. here¬
dem suꝑstitem fieri oppostere ꝑsonam: hoc itaratum firmum¬
queꝑ maneat ut nihil robustius estimetur. et in augustam notitũ
ꝑ uenis sesufficiat : et iã sinullum processerit exhacparte responsũ
N ancumlice at cunctis iure ciuili adque p̃torioliceat ꝑ nuncupauo¬
nemliceat mumcipalibus gestis iudicia suppremat componere pro¬
culdubiomanebit firmior haec uoluntas quȩ testimonio printipise
subscriptione condetur sitamen nullum defuncti posterius ex tabus
bitrium : Leonius uero et iocunda uxoreiꝰ tanta uicissim caritatecon¬
runt : ut fusissimul precib ius poscerint liberorum: et ꝓp̃t incercun

Expanded text:
no II pp. et Patricio. Iam dudum quidem divus avunculus noster testamentorum conpendia generali lege conplexus formulam iuris antiqui et inanem verborum conquisitionem non necessariamne censentes, ut, sive inter se coniugum seu quorumcumque consensus oblatis serenitati nostrae precibus optaverit morte praeventi heredem superstitem fieri oportere personam, hoc ita ratum firmumque permaneat, ut nihil robustius aestimetur, et in augustam notitiam pervenisse sufficiat, etiamsi nullum processerit ex hac parte responsum. Nam cum liceat cunctis iure civili atque praetorio, liceat per nuncupationem, liceat municipalibus gestis iudicia suprema conponere, procul dubio manebit firmior haec voluntas, quae testimonio principis et subscriptione condetur, si tamen nullum defuncti posterius extabit arbitrium. Leonius vero et Iucunda uxor eius tanta vicissim caritate certarunt, ut fusis simul precibus ius poscerent liberorum et propter incertum
Abbreviated transcription (Latin):
iesquis sue adhac in potestatepesetre si uepri u at propter omisari
poenam uiolatoris sepulchri uoluerit accusatorem mergere : h abca
beram facultatem : Nec delatoris formid et inuidiam : cum premio
magis dignus sit quis econstanter in probos odisso monstrauer
Albine pꝰarens Karissime atque amantissime in lustris. et preclo
magnificentiatu a legem quam pietatis et religionis amore cona¬
mus prouintus prouintiarumq: rectorib: celeriter in notescer
propriis ubebit edictis ut criminosis poena red datur : in noceni¬
q: uiuentib gratulatio paxsepultis : Data .VI. iđ mart̃ Rom

Expanded text:
isquis, sive adhuc in potestate positi sive privati, propter omissam poenam violatoris sepulcri voluerit accusator emergere, habeat liberam facultatem. Nec delatoris formidet invidiam, cum praemio magis dignus sit, qui se constanter inprobos odisse monstraverit, Albine parens karissime atque amantissime. Inlustris et praecelsa magnificentia tua legem, quam pietatis et religionis amore concepimus, provinciis provinciarumque rectoribus celeriter innotescere propositis iubebit edictis, ut criminosis poena reddatur, innocenter viventibus gratulatio, pax sepultis. Dat. III id. Mart. Rom
Abbreviated transcription (Latin):
defuneti heredis suꝑ hac repetione redituum aestim & litepulsans
Hacenim conditione et uxores teneri uolumꝰ et maritos : Siuetian
int̃cesserit dosseu oblata non fuerit : omne iurgium huius cemodi
repetitionis et ratiocinii conticessat: Hanc autẽ legemutilitatiec
concordie hum ano generi profuturã edictis ꝑ prouincias propos¬
tis amplitud o tua inomnium noticiam faciat ꝑ uenire : Data .iII.

Expanded text:
defuncti heredes super hac repetitione redituum aestimet lite pulsandos. defuncti heredes super hac repetitione redituum aestimet lite pulsandos. Hac enim condicione et uxores teneri volumus et maritos. Sive enim intercesserit dos seu oblata non fuerit, omne iurgium huiusce repetitionis et ratiocinii conticescat. Hanc autem legem utilitati et concordiae humani generis profuturam edictis per provincias propositis amplitudo tua in omnium not
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ amplissimũ senatũ gracanter agnouimus : cuius consiliumins¬
bis rebussemꝑ occurrit : Hic est quod nuꝑ inlustrib: hac subli mins
uiris quos uocari ad s acratissimũ cõmitatũ utilitas publice necessita¬
ts exigi nob suggerendam andauit : ne ab orrenda usurpatio abom̃
honesta conuersatione uires diutius obtiner& : Comperimꝰ enim quasdi
postm aritorum obitum filios suos indecora actione nud asse cũ ab his
patrimonii sui fructus quererent quos utiquein tantem atrimonio
in illa aequalitate uiuendi in cõmune consumptus conuenit. aesenor
Q uorũq ratiociniũ ꝑplexũ ad que confusũ ad ueritatis fidem dsa¬
tipos senon credimꝰ : Cum queillud frequentius nouerimus acceden
ut maiores expensas flagit& matronalis ornatus. e cumnum quamui¬
ripost uxorum obitum huius modi aliquid ered ant cõmunib: filis ob¬
ponendum : durum est muliebri tantũ licentiã ꝑmitti: Ideoq albme
talisciat nos leges anxisse ned e coniugii copula eorum alter sigss

Expanded text:
rem amplissimum senatum gratanter agnovimus, cuius consilium inprobis rebus semper occurrit. Hinc est quod nuper inlustribus ac sublimibus viris, quos evocari ad sacratissimum comitatum utilitas publicae necessitatis exegit, nobis suggerenda mandavit, ne abhorrenda usurpatio ab omni honesta conversatione vires diutius obtineret. Conperimus enim quasdam post maritorum obitum filios suos proposita indecora actione nudasse, cum ab his patrimonii sui fructus quaererent, quos utique stante matrimonio in illa aequalitate vivendi in commune consumptos convenit aestimari quorumque ratiocinium perplexum atque confusum ad veritatis fidem discuti posse non credimus. Cumque illud frequentius noverimus accidere, ut maiores expensas flagitet matronalis ornatus, et cum numquam viri post uxorum obitum huiusmodi aliquid credant communibus filiis obponendum, durum est muliebri tantum licentiae ista permitti. Ideoque, Albitali sciat nos lege sanxisse, ne de coniugii copula eorum alter superstes
Abbreviated transcription (Latin):
screre : etiam sine testib: fidẽ reram dum modo reliqua congrueros
aoseo porogarã seripture uerita t̃mietat᷑ cumta mentestium psentiã
stons ebe ereeo legitimũ num erũ semꝑ oport& ad hibenio⁊ fecert¬

Expanded text:
adserere etiam sine testibus fidem rerum, dummodo reliqua congruere adserere etiam sine testibus fidem rerum, dummodo reliqua congruere sionem probata scripturae veritate mittatur. Cum tamen testium praesentiam testator elegerit, legitimum numerum semper oportebit adhiberi. Necess
Abbreviated transcription (Latin):
gemꝰ humano : mansura iugiter legede cernimꝰ : ut quisquis ꝑ olos¬
phã scripturã supremũ maluerit ordin areiuditiũ habeat liberam
facultatem: Multis enim casib: sepecontigit ut morientib: testiumnu¬
merus et copia deneget᷑ : quib: erit delegib: nr̃is interips auitȩ ds¬
cientis pericola causatio : si pro priȩ manus litteris scribere quou
luerint non sinant᷑ heredes aliis testis iti nerum necessitas : alii soli¬
citudo uillarum : aliis nauigatio. seruis tantũ cõmitib expedita sib¬
ducit: aliorum testatus eẽ prohibent uoluntates: hii qui uelud obsis
cõdauib: suis solent custodire languentes : Nr̃ȩ posthac beneficiosan¬
tionis intestatus ne momorietur cui fuerit sollicitudo tescandi: Latr
suppremis a perimꝰ arbitrus olographãmanutestamenta condantus
tes tes neces sarios non putamꝰ : Si scripto enim talit̃ sufficiit heredi

Expanded text:
gemus humano, mansura iugiter lege decernimus, ut quisquis per hologgemus humano, mansura iugiter lege decernimus, ut quisquis per holografam scripturam supremum maluerit ordinare iudicium habeat liberam facultatem. Multis enim casibus saepe contingit, ut morientibus testium numerus et copia denegetur. Quibus erit de legibus nostris inter ipsa vitae deficientis pericula causatio, si propriae manus litteris scribere quos voluerint non sinantur heredes. Aliis testes itinerum necessitas, aliis solitudo villarum, aliis navigatio servis tantum comitibus expedita subducit. Aliorum testatas esse prohibent voluntates hi, qui velut obsessos conclavibus suis solent custodire languentes. Nostrae posthac beneficio sanctionis intestatus nemo morietur, cui fuerit sollicitudo testandi. Late viam supremis aperimus arbitriis: si holografa manu testamenta condantur, testes necessarios non putamus. Scripto enim taliter sufficiet heredi
Abbreviated transcription (Latin):
ra conmisit : quẽn atalium decus et propinquitatis religio fidõco¬
rint seruaredefunctȩ : N ec sane electionis suaecura contestatrie
fefellit desiderus amitae cesarius. obsecutus cartham fidei suaecro¬
ditam iuris et conscientiae memor eadem qua sumpserat simpli¬
citate uulgauit: Sed illus tris heres ab ambitucupidiatis aliena
nihil de successione presumpsit : nihilde corporib: hereditaris uin¬
dicauit : intrahos modestiae terminos manens subdito p̃cib: ultime
uoluntatis arbitrio : non prius seputara heredẽ nisinos causȩ ius¬
titiã ꝓbaremus : Recensitis igitur om̃ib: de functȩ iuditiũ robori¬
mꝰ: cui p̃terfiliũ fracris et litteras suas testes h aberen onlicuit : luu¬
co illustris femina pelagia : ꝓ eaparte quaheres scripta est. defuno¬
tȩ potietur arbitrio : Nec tamen huiꝰ statutis a lubritatem generi ne¬

Expanded text:
ura commisit, quem natalium decus et propinquitatis religio fidem coura commisit, quem natalium decus et propinquitatis religio fidem cogerent servare defunctae. Nec sane electionis suae cura testatricem fefellit. Desideriis amitae Caesarius obsecutus chartam fidei suae creditam iuris et conscientiae memor eadem qua sumpserat simplicitate vulgavit. Sed inlustris heres ab ambitu cupiditatis aliena nihil de successione praesumpsit, nihil de corporibus hereditariis vindicavit intra hos modestiae terminos manens, ut subdito precibus ultimae voluntatis arbitrio non prius se putaret heredem, nisi nos causae iustitiam probaremus. Recensitis igitur omnibus defunctae iudicium roboramus, cui praeter filium fratris et litteras suas testes habere non licuit. Idcirco inlustris femina Pelagia pro ea parte, qua heres scripta est, defunctae potietur arbitrio. Ne tamen huius statuti salubritatem generi ne
Abbreviated transcription (Latin):
consulib: INTERPRETATO H aeclexde alus titulis testamentoꝵ
umplius hab& ut in coniugio positi si filios non habeant seumaricus
itori seu uxor maritũ si uoluerit relinquã heredem : Quodius di¬
itur liberorum quietiam si inuna carta sua condere uoluerit uolunta¬
t̃ut inuicem seheredes scribant: qui alter suꝑstis extiterit dimirram
imiuxta legis buius ordinem uindicabit: Itatamen ut his ꝑsonis qui
or coneedit si fuerit demoffitiosi querella : actiore seruetur: PAẼR¬
suaꝰ et diui prinipes et dementiã nr̃am condendarũ legumꝰ fo¬
rte. frequenter inuenis sedep̃cib: iubet ex facto quod nupeuenitꝰ
unc̃tis profutura sancire illus trisfemina Pelagia cum̃miccȩ illus¬
or feninã dictare uellit heredem: sed testium copiã non haberet ꝑ
ografiam scripturã uotum circap̃dicta subpraemeꝓdidit uolunta¬
is Nam quod solum potuit secretius liceremorienti in dicẽ iuditusui
paginam. Cesario uiro spectabili tribuno et nocario fris suifilio seq¬

Expanded text:
tricii. INTERPRETATIOHaec lex de aliis titulis testamentorum id amplius habet, ut, in coniugio positi si filios non habeant, seu maritus uxorem seu uxor maritum voluerit, relinquat heredem, quod ius dicitur liberorum. Qui etiamsi in una charta suam condere maluerint voluntatem, ut invicem se heredes scribant, qui alteri superstes extiterit dimissam rem iuxta legis huius ordinem vindicabit, ita tamen, ut his personis quibus lex concedit, si fuerit de inofficiosi querella, actio reservetur. sciamus et divos principes et clementiam nostram condendarum legum fomitem frequenter invenisse de precibus, iuvat ex facto, quod nuper evenit, cunctis profutura sancire. Inlustrem feminam Pelagiam cum Micce inlustris femina dictare vellet heredem, sed testium copiam non haberet, per holografam scripturam votum circa praedictam supremae prodidit voluntatis. Nam, quod solum potuit secretius licere morienti, indicem iudicii sui paginam Caesario viro spectabili tribuno et notario fratris sui filio sec
Abbreviated transcription (Latin):
pronepotiue uł filiȩ nepti proneptule nequidem resnupta sins
rialib : neptos postrema uoluntate uł interuiuos etia dona
quicquã desuis opib: largiatur : Memoracȩdes cripuonis cesso
ditio aequediuerso ut si postremum ad maioris prȩdicta sibia
sanguinitate deuinctus prefatistitulis suas conferant faculta
nulluis ac cersione grauaminis huius mundi liberalitas hoo
It aenim necessariissibi conuinccisq: ꝑsonis subliberalitats appel¬
tione debitum naturale ꝑ soluiuire oudus a uecoritatem iurspa
ualeres ancimus: et si ab intestatos ucced ant prefati sibigen
ordine sociati : Ex hisenim successionib: maxi me debiti potius su
quãmuneris oblatio conprobetur : quȩ non largientib etia lo¬
nis ipsa propinquitatis seriae defferuntur : Ceteri uero lic& qu
interse cognatione cungantur : num quã tamen cunale pra

Expanded text:
pronepotive vel filiae nepti proneptive - nec interest nuptae sint pronepotive vel filiae nepti proneptive - nec interest nuptae sint curialibus nec ne postrema voluntate vel inter vivos etiam donatione quicquam de suis opibus largiatur, memoratae descriptionis cesset indictio: eque diverso ut, si posteriores ad maiores praedicta sibi consanguinitate devinctos prnullius accessione gravaminis huiusmodi liberalitas oneretur. Ita enim necessariis sibi coniunctisque personis sub liberalitatis appellatione debitum naturale persolvitur. Cuius auctoritatem iuris pariter valere sancimus, et si ab intestato succedant praefati sibi generis ordine sociati. Ex his enim successionibus maxime debiti potius solutio quam muneris oblatio conprobatur, quae non largientibus etiam dominis ipsa propinquitatis serie deferuntur. Ceteri vero, licet quadam inter se cognatione iungantur, numquam tamen curiale pra
Abbreviated transcription (Latin):
quos decurionacus sortipaterna sententi ad edicauit. fili a quo que
naturalis inmacrimonim curi alis ad scita: sit a mennulla p atre
sub petat legitima sobolis: id quep aterna uisum fuerit uoluntat
et om̃s res patrias donationis citulo consequatur : etheredes scribam
ex integro i ta camen etut parentum quib: quartap ars patrimo¬
nii relinquenda est et locorum undelegitur printipalis ad forna
nuꝑ emissa constitutionis ratio consequitur: Quid eniminterest
utrum ꝑfilios anꝑ generos cuitantũ comoditatib consolatur et
utrum nouos lex faciat curiales anfoueat quos inuenit ÷ aliã qu
denegotio curialis caliginem sug gestione tuiculminis motirecenis
t̃ p̃tationediscutimꝰ : et in primis descriptionis honorẽ siliquarũ
tuor quas lucratiuis iugationib: tantũ non humanis uł animaliun
censib neque mobilib reb iubemus induci Et sicuri ales nonsintn
ioreshac posteriores liberamꝰ ut sipat auus uł pro auus filioneps

Expanded text:
quos decurionatus sorti paterna sententia dedicavit, filia quoque naturalis in matrimonium curialis adscita, si tamen nulla patri eius subpetat legitima suboles idque paternae visum fuerit voluntati, et omnes res patrias donationis titulo consequatur et heres scribatur ex integro: ita tamen, ut et parentum, quibus quarta pars patrimonii relinquenda est, et locorum, unde gener eligitur principalis, ad formam nuper emissae constitutionis ratio conservetur. Quid enim interest utrum per filios an per generos civitatum commoditatibus consulatur et utrum novos lex faciat curiales an foveat quos invenit? Aliam quoque de negotio curiali caliginem suggestione tuae celsitudinis moti recenti interpretatione discutimus. Et inprimis discriptionis onere siliquarum quattuor, quas lucrativis iugationibus tantum, non humanis vel animalium censibus neque mobilibus rebus iubemus indici, etsi curiales non sint, maiores ac posteros liberamus, ut, si pater avus vel proavus filio nepoti
Abbreviated transcription (Latin):
iuir uxore suꝑsticemoriatur. quos tante coniugio constat exper¬
*sos nullam postea a communib: filiis seu abheredib materreqeaẽ¬
dihabeat facultatem: Quod et siuxor uiuomarito discesserit ma¬
ritus p̃cipit. eadem lege constringi ut et ipse a filus uł ab heredib
uxoris deips is fructb quincomune expendis unt penitus ninl requi

Expanded text:
ite moriatur, fructus, quos stante coniugio constat expensos, nullam postea a communibus filiis seu ab heredibus mater repetendi habeat facultatem. Quod et si uxor vivo marito decesserit, maritum praecipit eadem lege constringi, ut et ipse a filiis vel heredibus uxoris de ipsis fructibus, qui in commune expensi sunt, penitus nihil requi
Abbreviated transcription (Latin):
lieres ingenuas p̃cipit detineri : aquib: coniunctio ad petita est et editus
uorũ seu colonoꝵ : ut his abire non liceat: Fili earum si denunciatonor
processit in eorum iure etdominio apud quos creatisut uł creant cdor¬
rionomine ꝑ seuereN: Post denunciationem uero edictos scđm sciad
ualia seruo scẽ censemꝰ: Vt illos nexus sicut dictum est colonarius teneas
obnoxios : hos conditio seruitutis: Firminȩ parens Karissime atqso
tissimȩ in lustris et precels a magnitudo tuahuiꝰ generali consticutionss¬

Expanded text:
mulieres ingenuas iubeo detineri, a quibus coniunctio adpetita est et electa mulieres ingenuas iubeo detineri, a quibus coniunctio adpetita est et electa servorum seu colonorum, ut his abire non liceat. Filii earum, si denuntiatio non praecessit, in eorum iure et dominio, apud quos creati sunt vel creantur, colonario nomine perseverent; post denuntiationem vero editos secundum scita divalia servos esse censemus, ut illos nexus, sicut dictum est, colonarius teneat semper obnoxios, hos condicio servitutis, Firmine parens karissime atque amantissime. Inlustris et praecelsa magnitudo tua huius generalis constitution
Abbreviated transcription (Latin):
sessio ex austa ꝑueniat: Aduene plerumq: tenues abiectaq fortunȩqs¬
rum se obsequus iungunt : ut simulata laboris et obsequiorum pacin¬
tia accepto sumptu acuestitu in luuiae etsqualore aegestatis euadun us
de angustus cladis suahumanitate et miseratione colligentes fuerint ll¬
rati iamrepleti i amnihildemiseria cogitantes eligunt feminas ad pan¬
familias ꝑtinentes sollertia forma utilicate meliores cum sotias secap¬
rint derelinquuñ. non statupriore ꝑpendunt: Itaq sinulli quolibam
do ob noxius ciuitati ad prediũ sese cuiꝰcumq rusticũ urbanumq coll¬
rit: et mulieri obnoxia sotiari uoluerit gestis mancipalib ꝓfiteat᷑ hib¬
tandi ubielegerit uoluntatem : ut hoc uinculo p̃cedente nechabitaculum
quod placuit deserat. nec consortiũ mulieris ab rumpat: Qua professio
de prompta s aluaingenuitate licentiã non habeat recedendi: Parilgo

Expanded text:
sessio exhausta perveniat. Advenae plerumque tenues abiectaeque fortunae qusessio exhausta perveniat. Advenae plerumque tenues abiectaeque fortunae quorundam se obsequiis iungunt, ut, simulata laboris et obsequiorum patientia, accepto sumptu ac vestitu inluviem et squalorem egestatis evadant. Ubi de angustiis cladis suae humanitate et miseratione colligentis fuerint liberati, iam repleti, iam nihil de miseria cogitantes eligunt feminas ad patremfamilias pertinentes, sollertia forma utilitate meliores; cum satias ceperit, derelinquunt, non statu priore perpenso, modo obnoxius civitati ad praedium se cuiuscumque rusticum urbanumque collegerit et mulieri obnoxiae sociari voluerit, gestis municipalibus profiteatur habitandi ubi elegerit voluntatem, ut hoc vinculo praecedente nec habitaculum quod placuit deserat nec consortium mulieris abrumpat: qua professione deprompta salva ingenuitate licentiam non habeat discedendi. Pari lege
Abbreviated transcription (Latin):
unine fugȩ triginta annorum posteriora tempora conduduerꝗi
lesbare lucro erelat cumquomaximã tricennii parte uagus et infi
ominolaeoden ega tuori si quẽ partum antedesign at̃ tempꝰ ediditprror
omino competi nom perire: Aequum est adeum sobores redidit per sor¬
rt̃ tine temporis cum ad hucmulier conpetebat : Vtdam pnum amis
matris quod proces su contigit annoꝵ prolis siltimiundicatio conso¬
nur. es pemea sum ub enꝰ uicari orũ compensatione fimri: Ne quoq
stecent prouxore eius dẽ meriti uicariã reddac quatenꝰ prauaforsi
dominorũ obstinatio ad faciendũ diuortiũ conquies cat: Quiaet
nuius modiꝑsonis saluaet in conuulsad eb& coniunctionis affec
opm anere: Sanes icut colonas conmutari posse priorastatutauis¬
tunt itaenim deiuris licentia sit: Igitur comimutationes factas
loxnra confirmat: hacsi alia cessio sine ꝑsonarum commatatione p̃cento
uł deinceps facta fuerit nonualebit. nec ad alterum coloni ad aliũ pos¬

Expanded text:
e fugae triginta annorum posteriora tempora concluduntur; alias huic lucro cedat, cum quo maximam tricennii partem vagus et infidcurricula denegatur, si quem partum ante designatum tempus edidit, priori domino eum convenit non perire: aequum est ad eum suboles redeat suscepta tunc temporis, cum adhuc mulier conpetebat, ut damnum amissae matris, quod processu contigit annorum, prolis saltem vindicatio consoletur. Quem casum iubemus vicariorum conpensatione finiri, ne, quod stiterit, pro uxore eiusdem meriti vicariam reddat, quatenus prava forsitan dominorum obstinatio a faciendo divortio conquiescat, quia et in eiusmodi personis salva et inconvulsa debet coniunctionis adfectio permanere. Sane sicut colonas commutari posse priora statuta iusserunt, ita etiam de viris licentia sit. Igitur commutationes factas lex nostra confirmat. At si aliqua cessio sine personarum commutatione praecessit vel deinceps facta fuerit, non valeat, ne ad alterum coloni, ad alium pos
Abbreviated transcription (Latin):
condempnati. om̃ib: etiã modum in ponimus qui legibi designantur
ideoq: sancimus utiud ex uł in condem pnationib: ex primendis uel in
corporalib: in iuriis ultralicitum contracurialem ex arserit : ipse
quidem duripondo quinq: offitium uero cius detem fisco inferat
Data .xiii. Rł iunii. curebio et epatio consulib IN TER PRITAT
ncorrectione curialium certapacientiã iudices debeant retinere ut
incorpore uł in sanguine curialium non facile dude ant deseuire:
Nam quic ontra hoc fecerit ips equidem iudex quinque libras auri¬
et preter offitium eius decem aurilibras fisco inferre cogatur:¬
MΡFRΑT Iulianus aug̃o leontio coñs palestinae ui pater
st tredecim liberorum non modo dutcuriam non uocetur  uerum
uuã si sit decurio honoratissima qui eta donetur : Data kł mar̃c antio¬

Expanded text:
condemnationibus etiam modum imposuimus, qui legibus designatur. condemnationibus etiam modum imposuimus, qui legibus designatur. Ideoque sancimus, ut, si iudex vel in condemnationibus exprimendis vel in corporalibus iniuriis ultra licitum contra curialem exarserit, ipse quidem auri pondo quinque, officium vero eius decem fisco inferat. Dat. XVIII kal. Iul. Eusebio et Hypatio conss. Interpretatio. In correctione curialium certam patientiam iudices debent retinere, ut in corpore vel in sanguine curialium non facile audeant desaevire. Nam si qui contra hoc fecerit, ipse quidem iudex quinque libras auri et officium eius decem auri libras fisco inferre cogantur Idem A. Leontio consulari Palaestinae. Qui pater sit tredecim liberorum, non modo ad curiam non vocetur, verum etiam, si sit decurio, honoratissima quiete donetur. Dat. k
Abbreviated transcription (Latin):
idurir nta contige ut cum illipeum a quo fugit nechuc ad queuent pos¬
i ddquiri, A ansionum ꝑmutatione desinatẽe quod natus est : libee¬
uaenuan ascndo non habuit fugesibi ad siduitatedefenderis : Nulliam
nerpusi colono fugitiuo cul pasua premum fuit : Eacausa incipitine¬
or esfiei qerapoenam eretur quod tamensuffiat hucus quelicus se
iua prior dominus obice legis excluditur: illicum iubemꝰ ad quiri
muque eosdẽ anmosscatuti temporis ꝓbatur in plusse & uodsapropt

Expanded text:
it: ita contingit, ut, cum illi pereat a quo fugit nec huic ad quem venit possit adquiri, mansionum permutatione desinat esse quod natus est, libertatem, quam nascendo non habuit, fugae sibi adsiduitate defendens. Nulli umquam nisi colono fugitivo culpa sua praemium fuit: ea causa incipit melior effici, qua poenam meretur. Quod tamen sufficit hucusque licuisse. Nam cum prior dominus obice legis excluditur, illi eum iubemus adquiri, apud quem eosdem annos statuti temporis probatur inplesse. Quod si propt
Abbreviated transcription (Latin):
ei bereditatẽ uocant᷑ : Coenĩ casulic& in ꝑfecta uideatur scripu
depositione sufficient : quo non facto ualebit primumtes tamentũ
insc uieo striptiuideantur ex tranci: Illudeti amhuiclei precipimꝰ
inserendum : ut qm̃ grecȩ iamtestari concessum est. legato quoq
ma edirectas libertaces tutores eciam grecis uorbis liceut intestamen¬
us relinquere: Ut ita uellegata relicta uł libertates directȩ tutores¬
suid iti uuide antur hac silegitimis uerbis cacestatordarifieri obseruari¬

Expanded text:
eius hereditatem vocantur. Eo enim casu, licet inperfecta videatur scriptura eius hereditatem vocantur. Eo enim casu, licet inperfecta videatur scriptura depositiones sufficient. Quo non facto valebit primum testamentum, licet in eo scripti videantur extranei. Illud etiam huic legi perspicimus inserendum, ut, quoniam Graece iam testari concessum est, legata quoque ac directas libertates, tutores etiam Graecis verbis liceat in testamentis relinquere, ut ita vel legata relicta vel libertates directae tutoresve dati videantur, ac si legitimis verbis ea
Abbreviated transcription (Latin):
uolumus : Pernuncupationem quoq: hocest sine scriptura testan¬
canon alias ualeres ancimus : nisi septẽ testes ut supra dictum esis
mul uno eodem que temp̃r collecti testatoris uoluntatem auttesa¬
mentum sine scriptura facientis audierint: Non ut suum ut aba
fuerinarrantes arbitrium: hoc est ut manifeste testarise subisd
testib si nescriptura eo ipsotem p̃rdicat non futurum sue uoluncaa
ꝓmictat arbitrium: Siquis autem testamento iure ꝑfecco postead
uenerit testamentum : non alias quod ante factum est in firmaro
cernimus. quã id quod scđo facere testator instituit iure fuerico¬
sumpmatum : Nisi forte in prioretescamento scriptis his qui ab
tato ad testatores hereditatem suc cessione uenire nom poteras
in scđa uoluntate testator eoscribere inscituit. quia ab intestan

Expanded text:
eatur, non volumus. Per nuncupationem quoque, hoc est sine scriptura, testameneatur, non volumus. Per nuncupationem quoque, hoc est sine scriptura, testamenta non alias valere sancimus, nisi septem testes, ut supra dictum est, simul uno eodemque tempore collecti testatoris voluntatem ut testamentum sine scriptura facientis audierint, non ut suum, ut adsolet fieri, narrantis arbitrium, hoc est ut manifeste testari se sub isdem testibus sine scriptura eo ipso tempore dicat, non futurum suae voluntatis promittat arbitrium. Si quis autem testamento iure perfecto postea ad aliud pervenerit testamentum, non alias quod ante factum est infirmari decernimus, quam id quod secundum facere testator instituit iure fuerit consummatum, nisi forte, in priore testamento scriptis his, qui ab intestato ad testatoris hereditatem successionemve venire non poterant, in secunda voluntate testator eos scribere instituit, qui ab intestato ad
Abbreviated transcription (Latin):
quod testes nesciant quacineo scripta sunt testamento: quod silit¬
ras testator ignoret uł subscriberenequeat: octauo subscriptorep
eo adhibito eadem seruari decernimus : In omnib: autem test ameni
quȩuł absentib uł presentib testib: diccantur suꝑ fluum est uno eodo¬
que tempr̃ exige retest atorem. et testes ad hibere et dictare suuma¬
bitrium et finire testamentum : Sed lic& alio temp̃r dictatum scrpd¬
ue ꝓferatur cestamentum suffici iduno eodem quedie nullo actunt¬
ueniente testes om̃s uidelic& simul nec diuersis temporib: signart
tamentum : Finẽ aut̃ testamenti : subscriptiones et signaculatesu
essed ecernimus : Non subscriptum namque a testib: ad que signo
testamentum : pro in ꝑfectũ h aberi conuenit: Ex in ꝑfecto e
testamento uoluntatem tenere de functi nisi ntersolos liberosumn

Expanded text:
quod testes nesciant quae in eo scripta sunt testamento. Quod si littequod testes nesciant quae in eo scripta sunt testamento. Quod si litteras testator ignoret vel subscribere nequeat, octavo subscriptore pro eo adhibito eadem servari decernimus. In omnibus autem testamentis, quae vel absentibus vel praesentibus testibus dictantur, superfluum est uno eodemque tempore exigere testatorem et testes adhibere et dictare suum arbitrium et finire testamentum. Sed licet alio tempore dictatum scriptumve proferatur testamentum, sufficiet uno eodemque die nullo actu interveniente testes omnes, videlicet simul nec diversis temporibus, subscribere signareve testamentum. Finem autem testamenti subscriptiones et signacula testium esse decernimus. Non subscriptum namque a testibus atque signatum testamentum pro inperfecto haberi convenit. Ex inperfecto autem testamento voluntatem tenere defuncti, nisi inter solos liberos hab
Abbreviated transcription (Latin):
qusque nonnumquã iudiciapuplicare formidat : dum testibus
siamenti sua non aud& secreta committere : nesuis facultatibus in¬
untes offendat intestatus mor : quã suȩ mentis archanapericulo
quatur ex primere : H acigitur consultis simalege sancimꝰ licereꝑ
sipuram conficientib: testamentum. sinullã scireuolunt quȩ in eo
na sunt signatam uł ligata uł tantum clusam in uolutam uepro¬
nescripturã uł ipsius testatoris uł cuius lib& altorius manucons¬
pam : eam que rogatis testib: septem nu merociuib: romanis pube¬
iom̃ib: simul offerre signandam et subscribendã dum tamentes
psentib: testatoa suũ eẽ testamentum dixerit quod offertur :¬
ique ipsecoram testib: suamanu in reliqua parte testamentis ub¬
pserit : Quo facto et testib: uno eodem quedie hactem pr̃ subscri¬
uus et signantib: ualeretestamentum : necideo in firmari

Expanded text:
quisque nonnumquam iudicia publicare formidat, dum testibus quisque nonnumquam iudicia publicare formidat, dum testibus testamenti sua non audet secreta committere, ne suis facultatibus inhiantes offendat, intestatus mori quam suae mentis arcana periculose patiatur exprimere. Hac itaque consultissima lege sancimus licere per scripturam conficientibus testamentum, si nullum scire volunt quae in eo scripta sunt, signatam vel ligatam vel tantum clausam involutamve proferre scripturam vel ipsius testatoris vel cuiuslibet alterius manu conscriptam eamque rogatis testibus septem numero civibus Romanis puberibus omnibus simul offerre signandam et subscribendam, dum tamen testibus praesentibus testator suum esse testamentum dixerit quod offertur eique ipse coram testibus sua manu in reliqua parte testamenti subscripserit: quo facto et testibus uno eodemque die ac tempore subscribentibus et signantibus valere testamentum nec ideo in firmari,
Abbreviated transcription (Latin):
legum regulis componantur : Ideo diuinis sensib: die noctuqueres huma¬
ngeneris ꝑtract antes gradum duximus : deficientium quoq: uolunta¬
h subuenire ut prosuo quisque testetur arbitrio : Vt in potestatesua
amhabeat uoluntatem. ut inuitus nemo nec taceat necloquatur:
llud quippe est proprietestamento quod testantes meram contino¬
in uoluntatem : Natura leest hominum : ut quosdamdiligant alios
pneant: Quibusdam sint officiosȩ gr̃ȩ debitores : Alios sus picentur
quorundam fidem intellegant eligendam : Alus nichil credendum exis¬
nent : nectamen audeant desingulis que sentiunt confiteri : Ideo uete
cesta menta scripta testib: offerebant: ablatarumquecis tabularũ
dere testimonium postulabant: Seddum iuris antiquicautelan
itim mutat posteritatis in perita prȩsumptio : et testis exiguntom¬
indo quȩ testa mento continentur agnoscere eores processit ut dum

Expanded text:
legum regulis conponantur. Ideo divinis sensibus die noctuque res humalegum regulis conponantur. Ideo divinis sensibus die noctuque res humani generis pertractantes gratum duximus deficientium quoque voluntatibus subvenire, ut pro suo quisque testetur arbitrio, ut in potestate sua suam habeat voluntatem, ut invitus nemo nec taceat nec loquatur. Illud quippe est proprie testamentum, quod testantis meram continet voluntatem. Natura talis est hominum, ut quosdam diligant, alios timeant, quibusdam sint officiosae gratiae debitores, alios suspicentur, quorundam fidem intellegant eligendam, aliis nihil credendum existiment nec tamen audeant de singulis quae sentiunt confiteri. Ideo veteres testamenta scripta testibus offerebant oblatarumque eis tabularum perhiberi testimonium postulabant. Sed dum iuris antiqui cautelam paulatim mutat posteritatis inperita praesumptio et testes exigunt omnimodo quae testamento continentur agnoscere, eo res processit, ut, dum sua