comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ mnetello iã antea exꝑimẽtis iã ꝯgnitũ
at grnus nunidaꝵ infidũ nigcĩs mo¬
bili nouaz pħo amidũ eẽ Itaq legatos ali¬
Ñ ab ałio diu̾sos agg̃dit ac paulati tẽptã¬
do pap oportuõo sibi ꝯgnouit multa pol¬
sicendo ꝑsuadet uti ngurthã mabie bi¬
nũ s id parũ ꝓcedat necatũ sibi tradeut
letm palã que ex uolũtate forẽt regi nñ¬
ciu iubet. dem̃ ip̃e paneis diebꝰ intẽto
atꝓ infesto exeitu iminudia ꝓcedit ubi
q̃ belli faciẽ tuguria plena hoñ pecora
cultoresq in agris erat. ex opidis ⁊ ia¬
palibꝰ p̃fecti regis obuiã ꝓcedebãt pati
frumẽtũ dae̾ comeatũ portae̾ postremo

Expanded text:
am antea experimentis cognitum erat genus Numidarum infidum, ingenio mobili, novarum rerum auidum esse. Itaque legatos alium ab alio diuersos aggreditur ac paulatim temptando, postquam opportunos sibi cognovit, multa pollicendo persuadet, uti Iugurtham maxime viuum, sin id parum procedat, necatum sibi traderent. Ceterum palam quae ex voluntate forent regi nuntiari iubet. Deinde ipse paucis diebus intento atque infesto exercitu in Numidiam procedit, ubi contra belli faciem tuguria plena hominum, pecora cultoresque in agris erant. Ex oppidis et mapalibus praefecti regis obvii procedebant parati frumentum dare, commeatum
Abbreviated transcription (Latin):
nelegatꝰ ue coginta re laborantibꝰ
siuo auxilio foret aciẽ quã diffidẽs
uirtute militũ arte statueat quo host
tilu castra ꝓcedũt. Romani ex ĩꝑuiso
⁊ pmo rati humũ aridã uento agitai
postubi equabilẽ mane̾ ⁊ ficuti acies
momibat᷑ magis magsq appinquae
uident ꝯgiuta ie ꝓperaantes arma capi¬

Expanded text:
ne legatus cognita re laborantibus suis auxilio foret, aciem, quam diffidens virtuti militum arte statuerat, quo hosRutili castra procedit. Romani ex improuisEt primo rati humum aridam vento agitari, post ubi aequabilem manere et, sicuti acies movebatur, magis magisque appropinquare vident, cognita re properantes arma capi
Abbreviated transcription (Latin):
occupat peditũ qua metellꝰ descendat
ne forte cedentibꝰ adu̾san̾s r̾ceptin
ac pꝯmoninũto foret Dem̃ r̾pẽte
signo dato hostis ĩuadit inimnde alii
postremos cede̾ ꝓs sistra ac dexta tẽp¬

Expanded text:
occupat, qua Metellus descenderat, ne forte cedentibus aduersariis receptui ac post munimento foret. Dein repente signo dato hostis invadit. Numidae alii postremos caedere, pars a sinistra ac dextra temp
Abbreviated transcription (Latin):
ne uictorie aut sat̾ mõderatꝰ aĩmꝰ fint
ẜ bono uinci satiꝰ ẽ ꝙͣ malo more ñu¬
riã uince̾ Igit ea uictoria nobilitas ex
libidiẽ sua user mortales młtos forro aut
fuga ext̃ixit płꝙͣ in reliquũ sibi enuois
ꝙͣ potencie addidit q̃ res pleꝵꝙ mag¬
nas eĩtates pessũdedit dñ alti alteos

Expanded text:
ictoriae haud satis moderatus animus fuit. sed bono vinci satius est quam malo more iniuriam vincere. igitur ea victoria nobilitas ex lubidine sua usa multos mortalis ferro aut fuga extinxit plusque in reliquom sibi timoris quam potentiae addidit. quae res plerumque magnas civitatis pessum dedit, d
Abbreviated transcription (Latin):
eos impedicos ranus arborũ ita disree¬
tos c̾cũneniri uident fugã capiũt ac
pleriq̾ armis abiectis collis aut noc¬
tis q̃ iã adeat auxilio integri abeunt
elephanti e ͣ capti reliqͥ oñs mĩoxxx¬

Expanded text:
eos impeditos ramis arborum atque ita disiectos circumveniri vident, fugam faciunt, ac plerique abiectis armis collis aut noctis, quae iam aderat, auxilio integri abeunt. elephanti quattuor capti, reliqui omnes
Abbreviated transcription (Latin):
designati ꝓueias int se ꝑtiuerãt. me¬
tello q mͣumcdia euenerut acri uiro
tñ equabili ⁊ ĩmolata Is ubi pͫͫ
collega ratꝰ ad bellum qiode gestura
eat aĩm intendit Igit᷑ diffidens neu¬
uenti ereitin milites elige scribe̾ p̃sidia
undiq accer accerse arma tela equos
⁊ ceteã instrrͭ ͥ milicie parae̾ ad bet
cõmectũ assatim demq omia que
in bello uario ⁊ młtaꝵ reꝵ egenti usin
tẽ solent. Cetiũ ad ea ꝑatranda senata
auctoritate socu nomiẽq latim̃t ⁊ re¬
gis ultro auxilia mittendo. postre mo
dĩo st ciuitas sumo studio adnitebant

Expanded text:
rant, Metelloque Numidia evenerat, acri viro tamen aequabili et inviolata. Is ubi primum collega ratus, ad bellum, quod gesturus erat, animum intendit. Igitur diffidens ueteri exercitui milites scribere, praesidia undique arcessere, arma tela equos et cetera instrumenta militiae parare, ad hoc commeatum affatim, denique omnia, quae in bello vario et multarum rerum egenti usui esse solent. Ceterum ad ea patranda senatus auctoritate, socii nomenque Latinum et reges ultro auxilia mittendo, postremo omnis civitas summo studio annitebat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ sibi ꝓfugiũ eẽ neq ab hostibꝰ copiã
colł. sicuti ꝓceptũ fueat euadũt. auisfe
tutata sinia Iutea bonulcat quẽ esepha
tio ꝑti copiaꝵ pedestnũ p̃fectũ ab  iu¬
gurtha supdirinis ubi eũ rutiliq pͥt᷑¬
grestꝰ ẽ paulatĩ suos in equũ locũ Re¬
quoit a du legato ad flinũe qͥ p̃mis¬

Expanded text:
opiam colle, sicuti praeceptum fuerat, euadunt. Amisso tutata sunt. Interea Bomilcar, quem elephantis et parti copiarum pedestrium praefectum ab Iugurtha supra diximus, ubi eum Rutilius praetergressus est, paulatim suos in aequum locum deducit ac, dum legatus ad flu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpoe̾ ⁊ ĩopia aque ne siti ꝯfite̾t᷑ exciti
rutiliũ legatũ cũ expeditis cohortibꝰ
ex ꝑte equitũ p̃misit ad flumẽ uti locũ
castris añ caperet exist ião hostes cre¬
bro impecu ⁊ cñsu̾sis p̃łus iter suũ t̾¬
moraturꝰ ⁊ qm̃ arimis diffident lassi¬
tudinẽ ⁊ sit̃ĩ militũ tẽptaturos. Dem̃
ip̃e ꝓ re atq loco siciti mõte descede rãt

Expanded text:
et inopia aquae, ne siti conficeretur exercitus, Rutilium legatum cum expeditis cohortibus et parte equitum praemisit ad flumen, uti locum castris antecaperet, existimans hostis crebro impetu et transuersis proeliis iter suum remoraturos et, quoniam armis diffiderent, lassitudinem et sitim militum temptaturos. Deinde ipse pro re atque loco, sicuti monte descenderat,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. ad paꝙ rome cognitũ ẽ
res in senatu agitai cepit. Idẽ ili
nũstritegis int̾pellando ac sepe
ut ꝑ paucos factiosos nagutthe sce¬
lus ꝯdonaret᷑ ꝓfecto onĩs ĩuidia ꝑlatã¬
dis ꝯsultacõib ꝙ dilapsa foret. tãta dis gr̃e

Expanded text:
ficit. Quod postquam Romae cognitum est et res in senatu agitari coepta, idem illi ministri regis interpellando ac saepeut per paucos factiosos Iugurthae scelus condonaretur, profecto omnis invidia prolatandis consultationibus dilapsa foret: tanta vis gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ formdio laciꝰ cresce̾t du̾si agebãt
Eo tꝑe ingurtha ꝑ colles seqͥ tẽpus ant
locũ pugne quere̾ qua uenturũ hostẽ au¬
dierat paululũ aquiaꝵ fontes quap pe¬
nuria eat corrũpe̾. mõ se metello int̾dũ
mario ostende postremos in agnũe tẽp¬
tae ac statĩ in tolles egredi Rursus alus
pati. tũmo hostẽ ab incepto retine. Rio¬

Expanded text:
sceret, diuersi agebant. Eo tempore Iugurtha per collis sequi, tempus aut locum pugnae quaerere, qua venturum hostem audierat, pabulum et aquarum fontis, quorum penuria erat, corrumpere, modo se Metello interdum Mario ostendere, postremos in agmine temptare ac statim in collis regredi, rursus aliis, pati, tantummodo hostem ab incepto retinere. Ro
Abbreviated transcription (Latin):
belsũ rei ꝓub ͭ ͤ a delerant uendicae̾ plebẽ
in libertatẽ paucoꝵ scela patefate̾ cepe
nobilitas noria atq eo ꝑculsa mõ ꝑss
cios ac nomen latinũ intdu ꝑ equitee
romanos quos spes societat᷑ a plebe dnno¬
tiberiũ de in paucos ꝙꝰ annos eadẽ in¬

Expanded text:
 vindicare plebem in libertatem et paucorum scelera patefacere coepere, nobilitas noxia atque eo perculsa modo per socios ac nomen Latinum, interdum per equites Romanos, quos spes societatis a plebe dimoTiberium, dein paucos post annos eadem in
Abbreviated transcription (Latin):
restituit ⁊ cohortes legioncna quatuor
ad asũ peditio hostib collocat cop mag
naꝑs suꝑioribꝰ locis fesa ꝯcedeat. sił o
rare milites ne deficerẽt neu paterẽt᷑
hostes fugientes uince̾ neq illis castra
mis oĩa sita s. nec iugurcha quidẽ
uł se duo imꝑatores sũm uii c̾tabãt
ip̃i pares cetiñ opibꝰ disꝑaresibꝰ. nã
metello uirtꝰ militũ eãt locꝰ adu̾sus

Expanded text:
uor aduersum pedites hostium collocat. Eorum magna pars superioribus locis fessa consederat. Simul hortari milites, ne deficerent neu paterentur hostis fugientis vincere: neque illis castra mis omnia sita. Sed ne Iugurtha quidem inter se duo imperatores, summi viri, certabant, ipsi pares, ceterum opibus disparibus. Nam M
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑituli neq laboris paciẽs lingua
ꝙͣ manu epmptior p̃dator e socus =
ip̃e preda hostiũ sñ imꝑio ⁊ modes¬
tta hĩcus Ita imꝑatori nouo plus
ex malis moribꝰ sollicitudĩe ꝙͣ ex copia
militũ auxilu ac bone sper accedebat.
nõ pͥus bellũ attinge̾ ꝙͣ maioꝵ discipłia
milites laborae̾ cõegisset. nã albmn ꝙ
auli fr̃is excitꝰ ꝙ clade ꝑculsus papͣ de¬
creuerat nõ egredi ꝓuitia ꝙͫ ⁊ꝑis esti¬
noꝵ imꝑio fuit plerũq milites statuos
castris habebut inisi cũ odor aut pabuli
egestas locũ niutae̾ subegerat s neqrͣ
ꝑmixti cũ eqruitibꝰ die noctuq uagabã¬
tur ⁊ palantes agros uastae uillas
expugnae̾ pecoris ⁊ mãçipioꝵ p̃dis
ctantes age̾ eaq mutae cũ me̾rcatori¬
bꝰ ꝓ uino ⁊ uectitio ⁊ alno talibꝰ p̃teã

Expanded text:
 lingua quam manu promptior, praedator ex sociis et ipse praeda hostium, sine imperio et modestia habitus. Ita imperatori nouo plus ex malis moribus sollicitudinis quam ex copia militum auxili aut spei bonae accedebat. non prius bellum attingere, quam maiorum disciplina milites laborare coegisset. Nam Albinus, Auli fratris exercitusque clade perculsus, postquam decreverat non egredi prouincia, quantn imperio fuit, plerumque milites stativis castris habebat, nisi cum odor aut pabuli egestas locum mutare subegerat. Sed nequpermixti cum militibus diu noctuque vagabantur et palantes agros vastare, villas expugnare, pecoris et mancipiorum praedas certantes agere eaque mutare cum mercatoribus vino advecticio et aliis ta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrũciã uenit. ac cũ ⁊ si senati uerbis
girus mine nũciabant᷑ ꝙ ab oppug¬
tõe nõ de siste̾t multa tñ orõe ꝯsuĩp̾ta
dent ut sese ⁊ opidũ ngurthe tindut
tm̃ qi ab eo uitã pacistat᷑. de cetis seua¬
tii cure fore at illee si oĩa potsora¬
eosdem si adu̾saret᷑ cogendiꝙtãs erat
ita uti. censuetãt italici. deditõnẽ
fecis. Iugurtha in pͥmis ad herbalẽ
eb̾citũ eruciatũ necat. dem̃ om̃o pube¬
res minndas atq negotiatores ꝓmuis

Expanded text:
ti verbis graues minae nuntiabantur, quod ab oppugnatione non desisteret, multa tamen oratione consumpta dent, uti seque et oppidum Iugurthae tradat, tantum ab eo vitam paciscatur; de ceteris senatui curae fore. At ille, tametsi omnis potiora penes eosdem, si aduersaretur, cogendi potestas erat, ita, uti censuerant Italici, deditionem facit. Iugurtha in primis Adherbalem excruciatum necat, deinde omnis puberes Numidas at
Abbreviated transcription (Latin):
ceps postirino fugeꝰ an mae̾ tucio
for in ĩcto eat. sed ex eo nũo quos¬
paulo a corruptos diximꝰ cohors
una ligiaũ cũ dnobꝰ turinis trachũ
⁊ pancis g̃gatus militibꝰ tñsire ad
rege ⁊ centurio pͥmipili t̾eie legio¬
nis ꝑ nuitõ quã ut de fendet ac¬
ceꝑat locũ hostibꝰ introemidi dedic
eaq nimide cũcei irrupe̾. nĩ feda
rũ hostes quo mis uritoria uterẽt᷑
romoratũ sut. Eot̃ iugurth& pos¬

Expanded text:
ceps; postremo fugere an manere tutius ceps; postremo fugere an manere tutius foret, in incpaulo ante corruptos diximus, cohors una Ligurum cum duabus turmis Thracum et paucis gregariis militibus transiere ad regem, et centurio primi pili tenem, quam uti defenderet acceperat, locum hostibus introeundi dedit, eaque Numidae cuncti irrupere. Nostri foeda rum hostis, quo minus victoria uterentur, remorata sunt. Deinde Iugurtha pos
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ p. lucilł. ⁊ ⁊ ł ãmus tribum ple¬
bio resistentibꝰ collegis ꝯtinuae ma¬
gistratũ intebant que dissetio tociꝰãm
cõuicia impediebat. ea mora in spem
adductꝰ aulꝰ quẽ ꝑ p̃tore in castris
exeitꝰ ab rege peciũe capiẽde milites
mẽse iauuario ex hibnaculis iner¬
pedicionẽ euocat magnio ꝙ itineribꝰ
ob̾sidi potea̾t nã ocũ murũ sitũ in p̃rup¬
ti montis ex̃mo plancies limosa hre¬
malibꝰ aquis plaudẽ feceat᷑. cñ autsi¬
muland gr̃o quo regi formdinẽ addet̾
ꝑ saltuosa loca ⁊ ꝑ occultos tranictes
ex̾citũ ductae̾᷑. Deñ aulũ spe pactois
pepulit uti relito suthule in abditas
regiones sese quasi cedentẽ inseque̾t᷑
Ita delicra occultiora fue. Inceu̾ ꝑ ho¬
mines callidos diei noctuꝙ excitũ tẽp¬
tabat cen̾curiones duces q turmar
ꝑtĩ ut tũsfugent corrũpe̾. alii signo
saĩa instruit intẽpesta nocte de inꝓ¬
nisa multitudĩe numudaꝵ auli cas¬

Expanded text:
us tribuni plebis resistentibus collegis continuare magistratum nitebantur, quae dissensio totius anni comitia impediebat. ea mora in spem adductus Aulus, quem pro praetore in castris exercitus ab rege pecuniae capiundae milites mense Ianuario ex hibernis in expeditionem evocat, magnisque itineribus obsideri poterat — nam circum murum situm in praerupti montis extremo planities limosa hiemalibus aquis paludem fecerat —, tamen aut simulandi gratia, quo regi formidinem adderet, per saltuosa loca et tramites exercitum ductare. denique Aulum spe pactionis perpulit, uti relicto Suthule in abditas regiones sese veluti cedentem insequeretur: ita delicta occultiora fuere. interea per homines callidos diu noctuque exercitum temptabat, centuriones ducesque turmarum, partim uti transfugerent, corrumpere, alii signo uam ex sententia instruit, intempesta nocte de inproviso multitudine Numidarum Auli cas
Abbreviated transcription (Latin):
sũt ges ꝑ que media fuerat dilatorata
cetm nobilitus factõe ngꝭ pollebat ꝓ les
ius soluta atq dispsa in multitudine
miꝰpoteat pancoꝵ arbito belliq domi¬
ꝙ agitabat᷑ penes eosdẽ eor ꝓuĩcie ma¬
gistratꝰ głie tumphiq eiãt popul ꝯmi¬
licia atq inopra urgebat᷑ p̃das bellicas i¬
ꝑatores cũ paucis diripiebãt. Inta̾ ꝑn
cia auaricia sine modo modestiaq ma
Nã ubi pͥmũ ex nobilitate reꝑti qui uam¬

Expanded text:
ublica, quae media fuerat, dilacerata. Ceterum nobilitas factione magis pollebat, plebis vis soluta atque dispersa in multitudine minus poterat. Paucorum arbitrio belli domique agitabatur; penes eosdem aerarium prouinciae magistratus gloriae triumphique erant; populus militia atque inopia urgebatur; praedas bellicas imperatores cum paucis diripiebant: interea ptia auaritia sine modo modestiaque inNam ubi primum ex nobilitate reperti
Abbreviated transcription (Latin):
denĩ alias more causus face̾ pollice̾i
dedicionẽ ac de iñ metũ simulat ced̾e
instanti ⁊ paulo pꝰ ne sui diffiderẽt
instar̾ ita belli mõ mõ patis. mora
ꝯsulẽ lidificae̾ ac fue̾ qͥ tñ albinũ
aut ignarũ ꝯsilii regis existimarẽt
ne ꝑ tanta ꝓpãcia tã fatile tractũ
bellũ socordia igꝭ ꝙͣ dolo credent.

Expanded text:
e alias morae causas facere; polliceri deditionem ac deinde metum simulare; cedere instanti et paulo post, ne sui diffiderent, instare: ita belli modo, modo pacis mora consulem ludifficare. Ac fuere qui tum Albinum haud ignarum consili regis existimarent neque ex tanta properantia tam facile tractum bellum socordia magis quam dolo crederent.
Abbreviated transcription (Latin):
ex anncis ququagĩta uades dedeut tñ¬
no ingꝭ ꝙͣ uadibꝰ ꝯsulens ĩudia clã
ne reliquos populares mecꝰ ĩuad
parendi sibi si de illo suppliciũ sũp¬
tũ foret . Et ip̃e ꝑ antibꝰ diebꝰ eodi
ꝓfectis ẽ iussus a senatu ytalia discede̾
uenalẽ : mature ꝑiturã si ẽptorẽ
iienit. Interĩ albmꝰ renouato bel¬
lo. comeatũ. stipendiũ aliaq que mi¬
litibꝰ usui forẽt maturat in affricã
portae At statĩ ip̃e ꝓfeci ẽ uti añ¬

Expanded text:
ex amicis quinquaginta uades dederat, regno magis quam uadibus consulens clam ne relicuos popularis metus invaderet parendi sibi, si de illo supplicium sumptum foret. Et ipse paucis diebus eodem profectus est, iussus a senatu Italia decedere.venalem et mature perituram, si emptorem invenerit." Interim Albinus renovato bello commeatum, stipendium aliaque, quae militibus usui forent, maturat in Africam portare; ac statim ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dinicus cariꝰ erat. subueĩe ndũ ad hebali
⁊ hyomsał mortẽ seuere indicandã cẽse¬
bant. ẜ ex om̃ibꝰ maxĩe emilius scaurꝰ
nobilis hõ impig factiosꝰ auidus potẽcie
re solet ne polluta licẽcia ĩudiã accẽdẽt
aĩ a ꝯsueta libidĩe ꝯtimut. uicit tñ ĩ
senatu pars illa q̃ uiõ p̃ciũ aut grãm aũ¬
ferebat. Decretũ fit uti decẽ legati regͥ
qd mcipsa optinuerat int̾ ingurthã ad
herbalẽ auiderent ciuiꝰ legatoĩs pucepo
fuit ꝑ optiꝰ hõ clarꝰ tũ in senatu potẽs¬

Expanded text:
 erat, subueniendum Adherbali et Hiempsalis mortem seuere vindicandam censebant, sed ex omnibus maxime Aemilius Scaurus, homo nobilis impiger factiosus, auidus potentiaere solet, ne polluta licentia invidiam accenderet, animum a consueta libidine continuit. Vicit tamen in senatu pars illa, quae vero pretium aut gratiam anteferebat. Decretum fit, uti decem legati regnum, quod Micipsa obtinuerat, inter Iugurtham et Adherbalem dividerent. Cuius legationis princeps fuit L. Opimius, homo clarus et tum in senatu pote
Abbreviated transcription (Latin):
serĩt ducẽillis no añ mutatũ q̃ ab imi¬
ꝑatore decuerĩt oia suis ꝓuisa locũ sr̃ĩo¬
rẽ dt prudentes cũ imꝑitis ne pauciores
cũ płibꝰ aut rudes cũ bello mẽlioribus
manũ ꝯserent ꝓuide ꝑati intẽtiq eeñt

Expanded text:
serint; ducem illis, non animum mutatum; quae ab impserint; ducem illis, non animum mutatum; quae ab imperatore decuerint omnia suis prouisa, locum superiorem, ut prudentes cum imperitis, ne pauciores cum pluribus aut rudes cum belli melioribus manum consererent. Proinde parati intentique essent
Abbreviated transcription (Latin):
cũ factio ꝯposint ac se sus artibs feptai¬
ti  aĩadutit quippe eui uerbio pax
nũciabat᷑ cet̾mn rebellũ asꝑiniũ eat uibis
maxiã alienata ager hostibꝰ ꝯgintꝰ aĩ
tuit armis tẽptae ctae̾ Igit᷑ explorato
citũ metelli aũueĩt. Erat in ea ꝑte mi¬
mdĩe noĩe nuchul a qͦ abea̾t mons fel¬
lis oiebat᷑ ĩ ininẽsũ ꝑtingons uestity ol.¬
astro ac mirtet᷑ aliis q gembꝰ arlor q̃
humi arido atꝙ arenoso gignũt᷑. Media
eo colle quẽ tñsu̾so it me̾ porrectũ supͣ¬
dociumꝰ iugurcha extemiata suoꝵ acie
ꝯsedit elephantes ⁊ ꝑti copiar pedestri¬
um boluntarẽ p̃fecit eũq docet q̃ age̾t
Ip̃e ꝓpͥor morte cũ oñn equitatu ⁊ ped̾i¬
tibꝰ delectis suos collocat de iñ singulas
c̾ciuẽs mouet atq obtestat᷑ uti memores
pͥstine uirtutis  uictore sese r̾gnũ q sũ¬
um a romanoꝵ aua̾i̾cia defendãt cũ
hus c̾tamẽ fore quos antea sub iugũ mi¬

Expanded text:
artibus temptari animaduertit, quippe cui verbis pax nuntiabatur, ceterum re bellum asperrimum erat, urbs maxima alienata, ager hostibus cognitus, tuit armis certare. Igitur explorato ercitum Metelli anteuenit. Erat in ea parte die nomine Muthul, a quo aberat mons ferlis oriebatur, in immensum pertingens, uestitus oleastro ac murtetis aliisque generibus arborum, humi arido atque harenoso gignuntur. media eo colle, quem transuerso itinere porrectum docuimus, Iugurtha extenuata suorum acie consedit. Elephantis et parti copiarum pedestrium Bomilcarem praefecit eumque edocet quae ageret. Ipse propior montem cum omni equitatu et peditibus delectis suos collocat. Dein singulas ens monet atque obtestatur, uti memores pristinae virtutis et victoriae sese regnumque suum ab Romanorum auaritia defendant: cum iis certamen fore, quos antea victos sub iugum mi
Abbreviated transcription (Latin):
illi ꝙͣtũ importimitatis habẽt parũ
Tipune male fecisse. nͥ deñ facũdi
licencia eripit᷑ ⁊ uobis alt̾na sollicitudo
remanebit cũ intelligetis aut ꝓuidẽ¬
dũ eẽ aut ꝑ manꝰ libertatẽ retinẽdã. nã
fidei quidẽ aue cõcor die que spes ẽ. dña

Expanded text:
illis, quantum importunitatis habent, parum est impune male fecisse, nisi deinde faciendi licentia eripitur, et vobis aeterna sollicitudo remanebit, cum intellegetis aut seruiendum esse aut per manus libertatem retinendam. Nam fidei quidem aut c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuuis ⁊ nurias om̃is cure ẽẽ decet
nc̃ uo̾ exul prĩa domo solꝯ atq oñn ho¬
nestaꝵ roxͥ egens quo acceda aut qͣs
appellẽ natoeo ne an reges qͥ om̃s fa¬
milie nr̃e ob urãm aunciciã infesti fũt
aut quo quã adure licet ribi nõ maiors
meor monumẽta hostilia płia sit

Expanded text:
ius et iniurias omnis curae esse decet. Nunc vero exul patria domo, solus atque omnium honestarum rerum egens quo accedam aut quos appellem? Nationesne an reges, qui omnes familiae nostrae ob vestram amicitiam infesti sunt? An quoquam mihi adire licet, ubi non maiorum meo
Abbreviated transcription (Latin):
cos ꝓpinquos meos aliũ alia clades op¬
pressit. Capti ab ingurtha pars in crucẽ
acci pars bestus obiecti sũt pauci qͥb̃ꝰ
relicta ẽ aĩa clausi in tenebris cũ me¬
rõe ⁊ luctu morte gramorẽ uicã exigũa
Os oĩa que aue amissi aut ex netefsã¬
rus adusa facta funt ĩcolua manet¬

Expanded text:
os ceteros meos alium alia clades oppressit: capti ab Iugurtha pars in crucem acti, pars bestiis obiecti sunt, pauci, quibus relicta est anima, clausi in tenebris cum maerore et luctu morte grauiorem vitam exigunt. Si omnia, quae aut amisi aut ex necessariis aduersa facta sunt, incolumia mane
Abbreviated transcription (Latin):
fede ꝙͣq młti pierũt ur̃ĩ defensores ut
nobis aũnꝰ ab ignara atqs secordia cor¬
rupti sit qͥ ne nc̃ quidẽ obnoxii tiieis
exurgitis. atip ⁊ ñc timetis eot qͥbꝰ uos
ire factiomi potentie am̃iꝰ subigit. Cec te
in ur̃a manu sitũ ẽ quirites. Neq ego
uob̃ hor tor qd sepe maiores ur̃i fete uti
sione opus ẽ nccẽ ẽ suonis ip̃i more p̃ci¬
pites erãt Occiso tibi̾o grago quẽ reg ͫ
parae̾ agebãt in plebe n questiones hĩ

Expanded text:
e inulti perierint vestri defensores, ut vobis animus ab ignavia atque socordia corruptus sit, qui ne nunc quidem obnoxiis inimicis exurgitis atque etiam nunc timetis eos, quibus ire factionis potentiae animus subigit. certe in vostra manu situm est, Quirites. Neque ego vos hortor, quod saepe maiores vostri fecere, uti sione opus est; necesse est suomet ipsi more praecipites eant. occiso Ti. Graccho, quem regnum parare aiebant, in pleb
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsulibꝰ inrmdia atq italia decrete ꝯsules
declarat ꝑ scipio masita ł bestia calphur¬
nꝰ calphurio nuundia sesꝑiomi italia
cepto qͥppe cui tome om̃ia uenũ ire ĩ aĩo
hefat. filiũ cũ eo duos filiares ad sena¬
tũ legatos mittit. Isq uti illis quos hpẽ¬
sale int̾fecto musiãt xcepit ut om̃s mor¬
tales peciũa aggrediant᷑. at papͣ ronã
aduentabãt senatꝰ abestia ꝯsultii ẽ. plac¬
ne legotos nugurche recipi menbꝰ. hii¬
iussent uti in diebꝰ ꝓrius decẽ italla
descenderũt. Cõsul inniudis ex sanatꝰ
decreto nũtiari nib. Ita infectis rebꝰ
calphuruꝰ parnto eb̾eitu legat sibi
hoĩeo nobiles factiosos quoꝵ auctosta¬
te q̃ deliquisset nimita fore sꝑabat
In quibꝰ de natura fuit staurgciuq de

Expanded text:
sulibus Numidia atque Italia decretae; consules declarati P. Scipio Nasica, L. Bestia Calpurnius; Calpurnio Numidia, Scipioni Italia cepto, quippe cui Romae omnia venire in animo haeserat, filium et cum eo duos familiaris ad senatum legatos mittit iisque uti illis, quos Hiempsale interfecto miserat, praecipit, omnis mortalis pecunia aggrediantur. Qui postquam Romam adventabant, senatus a Bestia consultus est, placeretne legatos Iugurthae recipi moenibus, iiissent, uti in diebus proximis decem Italia decederent. Consul Numidis ex senatus decreto nuntiari iubet. Ita infectis rebus Calpurnius parato exercitu legat sibi homines nobilis factiosos, quorum auctoritate quae deliquisset munita fore sperabat. In quis fuit Scaurus, cuius de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑri ꝑs insolita rer bellicaꝵ tuue libta¬
ti. aulo oñis infesti ac marĩe qͥ bello
sepe p̃clari fuerãt parmatꝯ ⁊ decore po¬
ciꝰ ꝓͣ manu salutẽ quesiueat. ob ea ꝯsul
om̃ibꝰ meĩs festinae̾. Senatiita uti
par fuea̾t Aecerunt suo fie atq ppłi
nussu nullũ potuisse fedus fiei. cõ¬
sul impeditꝰ a tͥbums pleb ne quas
parauerat copias secũ portae̾. pautis
diebam affricã ꝓficiscit᷑ nã om̃is
ebcitꝰ ut ꝯueneat. numuidis deductꝰ

Expanded text:
rs insolita rerum bellicarum timere libertati; Aulo omnes infesti, ac maxime qui bello saepe praeclari fuerant, quod armatus dedecore potius quam manu salutem quaesiuerat. Ob ea consul omnibus modis festinare. Senatus ita, uti par fuerat, decernit suo atque populi iniussu nullum potuisse foedus fieri. Consul impeditus a tribunis plebis, ne quas parauerat copias secum portaret, paucis diebus in Africam proficiscitur; nam omnis exercitus, uti convenerat, Numidia deductus
Abbreviated transcription (Latin):
ingurthe adu̾sus fueat̾ dedita cyrtha
⁊ adherbale int̾recto ꝓfugus ex affri¬
ca abierat. huic spurius albinꝰ qͥ ꝓr¬
tio rufo ꝯsulatũ gerebat. ꝑsuadec qm̃
ex stirpe massinisse sit igurchãꝙ
ob stelea ĩuidia cũ metu q urgebat
regnũ inimidie ab senatu pẽtat. a¬
ud ꝯsul belli gerendi ꝙͣ seneste̾ omĩa
malebat. pp̃i ꝓuĩcia nimndia minu¬
tio macedoma euenerat. Que pꝰꝙͣ mas¬
sina agitae̾ cepit. neq ingurthe ĩ aĩ
micai ꝓximo ac in axĩo fido s imꝑat
p̃tio sicuti młta ꝯfeceat insidiatores
massine parãt ac maxĩe occulte. Ein
id paꝵ ꝓcedat quoiuis mõ nuuidam
iificiat bolmitar mature regis
mandaca exequitur ⁊ ꝑ hor̃es clis
negoci artifices itinea eg̃ss q eiꝰ pos¬
tremo loca atq tẽpora cuncta expłorat
erant paulo inꝯsultꝰ mass mã agg̃¬
dit᷑ illã obtrũcat. s ip̃e depħensus
multis hortantibꝰ in pͥms albinoq
sule in diciũ ꝓ fitet᷑ fit reus ingꝭ ex

Expanded text:
Iugurthae aduersus fuerat, dedita Cirta et Adherbale interfecto profugus ex patria abierat. Huic Sp. Albinus, qui prcio Rufo consulatum gerebat, persuadet, quoniam ex stirpe Masinissae sit Iugurthamque ob scelera invidia cum metu urgeat, regnum Numidiae ab senatu petat. Auidus consul belli gerendi movere quaprouincia Numidia, Minucio Macedonia evenerat. Quae postquam Massiua agitare coepit neque Iugurthae in amicimilcari, proximo ac maxime fido sibi, imperat, pretio, sicuti multa confecerat, insidiatores Massiuae paret ac maxime occulte, sin id parum procedat, quouis modo Numidam interficiat. Bomilcar mature regis mandata exequitur et per homines talis negoti artifices itinera egressusque eius, postremo loca atque tempora cuncta explorat. erant, paulo inconsultius Massiuam aggreditur. Illum obtruncat, sed ipse deprehensus multis hortantibus et in primis Albino consule indicium profitetur. Fit reus magis ex
Abbreviated transcription (Latin):
rãpiebat᷑ uicit tñ in auido ingenio puũ
ꝯsfiliũ Igit excitu ccũdato sũma ui cit¬
chã irrũpe uitit᷑ maxĩe sꝑaus diduc¬
ta manu hostiũ aut in aut dolis sese
casũ uictorie mẽturũ. Quod ubi cecꝯpte¬
dit neq qd̾ intẽderit effice̾ pt̃ uit pͣus ꝙͣ¬

Expanded text:
rapiebat. vicit tamen in auido ingenio prauum consilium. Igitur exercitu circumdato summa vi Cirtam irrumpere nititur, maxime sperans diducta manu hostium aut vi aut dolis sese casum victoriae inventurum. Quod ubi secus procedit neque quod intenderat efficere potest, ut, prius
Abbreviated transcription (Latin):
Es ab husdẽ illis regis fautoribꝰ sũma
ope insũ ẽ ne tle̾ decretũ fie̾t. Sta bo
pubͭ ͬ ut in plerisq negotus solet ꝙͥ¬
uata grã deuictũ. legant᷑ tñ in asfri¬
cã maigres natu nobiles amplis ho¬
noubꝰ dsi In huo fuit m scauriio
de quo supra memorauiniꝰ ꝯsularis
erat. sił ⁊ a numidis obsecrati criduo na¬
iñ ascenderũt. dim̃brem uticã appul¬
si lrãs ad iugurthã mictunt quẽ otis¬
sime ad ꝓuinciã accẽdat. ⁊ dicũt se ad
ip̃m a senatu missos. ille ubi accepit
hoĩes claros quoꝵ auttoritatẽ ponie
polle̾ audierat q̃ incepeũ suũ uenisse
pͥmo ꝯmotꝰ metu atq libiduẽ diu̾sus a

Expanded text:
Sed ab isdem illis regis fautoribus summa ope enisum, ne tale decretum fieret. Ita bonum publicum, uti in plerisque negotiis solet, privata gratia deuictum. legantur tamen in Africam maiores natu nobiles, amplis honoribus usi. In quis fuit M. Scaurus, de quo supra memorauimus, consularis erat, simul et ab Numidis obsecrati, triduo nauem ascendere. Dein brevi Vticam appulsi litteras ad Iugurtham mittunt: quam ocissime ad prouinciam accedat, seque ad eum ab senatu missos. Ille ubi accepit homines claros, quorum auctoritatem Romae pollere audiuerat, contra inceptum suum venisse, primo commotus metu atque libidine diuersu
Abbreviated transcription (Latin):
bella tahi nõ posse ex hus qͥ una c̾thain
ꝑfugerãt duos maxie impigros delega
diebꝰ nissa efficiũt. lr̃e adherbał ĩ senatu
mortales ĩ aĩo hẽat. sanguinẽ meũ
ꝙͣ oĩa malit. Itaq ꝑ qn̾tũ mẽsẽ socis¬
neor. neq mͥ micipse prĩs mei bñficia
neꝙ ur̃a decreta aupiliant᷑. ferro an fa¬
me accrius urgear inter
de iugurtha scribe̾ dehortat᷑. me fortuã
anea ⁊ iã antea exꝑtus sũ pap fides mi¬

Expanded text:
bellum trahi non posse, ex iis, qui una Cirtam profugerant, duos maxime impigros delegit; diebus iussa efficiunt. litterae Adherbalis in senatu mortalis in animo habeat, sanguinem meum quam omnia malit. itaque quintum iam mensem socineor; neque mihi Micipsae patris mei beneficia neque vestra decreta auxiliantur; ferro an fame acrius urgear, incerde Iugurtha scribere dehortatur me fortuna mea, et iam antea expertus sum parum fidei mi
Abbreviated transcription (Latin):
discessisse ratꝰ ẽ neq ꝑꝑ loci naͣ cirthã
armis erpugnae põ uallo atq fossã me¬
na c̾tudat turres extunt easq p̃sidus
finat p̃tea dies noctesq aut ꝑ uim aut
dolis tẽptae̾ defensoribꝰ meniũ p̃mia mõ
mõ forntomẽ ostencae suos hortando ad
uirtutẽ erige̾. pr sus intẽtiꝰ cũcta patae̾
Adherbal ubi intelligie om̃s fortuãs suas
ĩ exmo sicas. hostẽ infestũ auuilii spe nł¬

Expanded text:
am Cirtam armis expugnare potest, vallo atque fossa moenia circumdat, turris extruit easque praesidiis firmat; praeterea dies noctisque aut per vim aut dolis temptare; defensoribus moenium praemia modo, modo formidinem ostentare; suos hortando ad virtutem arrigere; prorsus intentus cuncta parare. Adherbal ubi intellegit omnis suas fortunas in ex
Abbreviated transcription (Latin):
orõe Rũdit sibi neq maiꝰ qͥtꝙͣ neq cariꝰ
auctoritate senat ab adolescencia ita se
placusse. ob easdẽ artes a micipsa nõ pe¬
nuria liberoꝵ in regnũ adoptatũrẽ. Ce¬
tmꝰ ꝙ plura bñ atq strenue feciss eo añi.
suũ m̃iriã miꝰ tollerar. Adherbalẽ dolis

Expanded text:
respondit sibi neque maius quicquam neque carius auctoritate senatus esse. Ab adulescentia ita se  viro, placuisse; ob easdem artis a Micipsa, non penuria liberorum in regnum adoptatum esse. Ceterum, quo plura bene atque strenue fecisset, eo animum suum iniuriam minus tolerare. Adherbalem dolis
Abbreviated transcription (Latin):
inceptũ s ubi pleꝵꝙ noctis ꝓcessit ob
no dato castra hostiũ ĩuadũt Semisõnos
parrti alios arma sumẽtes fugant.
fudũq adherbal cũ pautis equitibꝰ cors¬
que nuiuidas inse ꝙ̃tes menibꝰ ꝓhibrt
uno die mt duos reges ceptũ atq patra¬
sedit inneis turibꝰ e machinis expugͣre
agg̃dit᷑ iaxĩe festmãs tẽpus legatoꝵ
aũ cape̾ quos añ p̃liũ factũ t̾oma al er¬
balo missos audiueat. Ss p ayͣsenatꝰ de
bello eoꝵ accepit tres adolescentes iaffai¬
cã legant᷑ qͥ ambos reges adeãt. seuatꝰ
eo uig̃ ꝙ rome dũ ꝓficissi parat de p̃lio
ft̃o ⁊ oppugnatõe cirche audiebat᷑ Seris

Expanded text:
inceptum. Sed ubi plerumque noctis processit, obno dato castra hostium invadunt, semisomnos partim, alios arma sumentis fugant funduntque. Adherbal cum paucis equitibus Cirquae Numidas insequentis moenibus prohibuit, uno die inter duos reges coeptum atque patrasedit, vineis turribusque et machinis omnium geaggreditur, maxime festinans tempus legatorum antecapere, quos ante proelium factum ab Adherbale Romam missos audiuerat. Sed postquam senatus de bello eorum accepit, tres adulescentes in Africam legantur, qui ambos reges adeant, senatuseo magis quod Romae, dum proficisci parant, de proelio facto et oppugnatione Cirtae au
Abbreviated transcription (Latin):
decliue latitũdiẽ quẽ locũ cathaba¬
mon incole appellant mare seuũ mi¬
portuosum. ager frugũ fertilis bonꝰ
pectori arbor infecundũ celo t̾raq pe¬
nuria aquaꝵ. Genꝰ hom̃ salubri cor
gnͣs płima aĩalia. s qͥ mortales inũcio
affricã habuerat qͥq postea accesser̃t

Expanded text:
decliuem latitudinem, quem locum Catabadecliuem latitudinem, quem locum Catabathmon incolae appellant. mare saevum, importuosum; ager frugum fertilis, bonus pecori, arbori infecundus; caelo terraque penuria aquarum. genus hominum salubri corpgeneris plurima animalia. Sed qui mortales initio Africam habuerint quique postea accesserint
Abbreviated transcription (Latin):
earcueeat. Cũ ingurtha tã ⁊ s Rome
in amcis hũerat tñ accurafsimere¬
cepit dando ⁊ pollicendo młta ꝓfecit
uti fame fidẽ pꝯtremo om̃ibꝰ suns i
cõmodũ regis añferi. Reliquos legatos
eadẽ uia agg̃ssꝰ plerosq capit puutis
carioꝵ fidesꝙ ꝙ̃ peciũa fuit In diuisã
que pars ninitlie mautitamã acti
git agro uirisq opulẽtior iugurehet᷑¬
dicur. Illã alterã spẽ ꝙ̃ usu potionẽ q̃
potentior ⁊ edificus nig̃ exhornata eãt
ad herbal possedit eo postulat uidet᷑. af¬
frice sitũ paucis expone̾ ⁊ eas gentes
quibꝰcũ nob̾ bellũ aut aĩcitia fuit actĩ¬
ge s que loca ⁊ natoẽs ob calorẽant as¬
ꝑitatem itẽ solitudiẽs nũꝰ freꝙ̃tata
sũt de is aut facile ꝯptũ nartauerĩ.
Cet̾aq paucissĩs absoluã In disõẽ
orbis t̾re pleriq in ꝑte t̾cia affricã posu
in europã ea fines ht̃ ab occidente fre¬
trũ nr̃i maris occean. ab ortu solis

Expanded text:
cuerat. eum Iugurtha tametsi Romae in inimicis habuerat, tamen accuratissume recepit, dando et pollicendo multa perfecit, uti fama, fide, postremo omnibus suis rebus commodum regis anteferret. reliquos legatos eadem via aggressus plerosque capit, paucis carior fides quam pecunia fuit. in divisione, quae pars Numidiae Mautior, Iugurthae traditur; illam alteram specie quam usu potiorem, quae portuosior et aedificiis magis exornata erat, Adherbal possedit. Res postulare videtur Africae situm paucis exponere et eas gentis, quibuscum nobis bellum aut amicitia fuit, attingere. Sed quae loca et nationes ob calorem aut asperitatem, item solitudines minus frequentata sunt, de iis haud facile compertum narrauerim. Cetera quam paucissimis absoluam. In divisione orbis terrae plerique in parte tertia Africam posued Africam in Europa. Ea finis habet ab occidente fretum nostri maris et Oceani, ab ortu solis
Abbreviated transcription (Latin):
dicã Cetm̃ fides eꝯ r̾i penes auitoes e
ffricã iimero habue̾ getuli lybies
asꝑi incultiq Qui cibꝰ̃ erat caro
ferina atq humi pabulũ uti pecoribꝰ
hu neq moribꝰ neq lege aut iꝑio cuiꝰ¬
ꝙ̃ regebant uagi plantes quas nor co¬
ac pacim mlłtis sibĩ qͥsq imꝑiũ petẽtibꝰ
brem dilabit. Exeo ño mẽdi ꝑsec ar

Expanded text:
Ceterum fides eius rei penes auctores erit. Africam initio habuere Gaetuli et Libyes, asperi incultique, quis cibus erat caro ferina atque humi pabulum uti pecoribus. Ii neque moribus neque lege aut imperio cuiusquam regebantur: uagi palantes quas nox coeac passim multis sibi quisque imperium petentibus brevi dilabitur. Ex eo numero Medi, Per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsuetudĩe iã ꝙ ncho habentur hosti at̾rĩo
ꝓdita senat auctoritas ꝓditũ imꝑiũ dr̃u
Qd erit reliqͫͫ nͥ ut ilsis qui ea feci obe¬
dientes uiuatis. nã inpune quelib fe¬
çe idẽ ẽ regẽ eẽ. neq ego uos querites

Expanded text:
consuetudine iam pro nihilo habentur; hosti acerrimo prodita senatus auctoritas, proditum imperium vestrum quid erit relicuum, nisi ut illis qui ea fecere oboedientes vivamus? Nam impune quae libet facere, id est regem esse. Neque ego vos, Quirites,
Abbreviated transcription (Latin):
pubͭa xona ducet quo facilis inditio
sicuiti more imꝑatoris sin płima ⁊ fla¬
gicio sissa faciora fece fuere qui au¬
ro cor rupti ehephante ni gurche trade¬
rent alu ꝑ fugas uendenst parset
pacatis ꝑdas agebant Canta dis aua¬
ad iugurchã ꝓfiscit ei q timido es ꝯ
scĩa d iffidenti rebꝰ suis ꝑsuadet quo

Expanded text:
publica Romam duceret, quo facilius indicio secuti morem imperatoris sui pluruma et flagitiosissuma facinora fecere. fuere qui auro corrupti elephantos Iugurthae traderent, alii perfugas venderent, pars ex pacatis praedas agebant: tanta vis avaad Iugurtham proficiscitur eique timido et ex conscientia diffidenti rebus suis persuadet, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯgniti e neu ne uerba ĩnuici añ facta suo
ponerẽt. Deñ ut̾q curia eg̃dĩtur. Se¬
natꝰ statĩ ꝯsulit᷑ factores legatoꝵ p̃terea
senatꝰ magna ꝑs grã deprauata ad he¬
balis dicta ꝯtẽpne. Iugurthe uirtutẽ ex¬
tolle lauoibꝰ gra uoce demq om̃ibꝰ moĩs
ꝓ alieno scelẽ ⁊ flagicio sua q̃i ꝓ gła ni

Expanded text:
neu verba inimici ante facta sua ponerent. deinde utrique curia egrediuntur. senatus statim consulitur. fautores legatorum, praeterea senatus magna pars gratia depravata Adherbalis dicta contemnere, Iugurthae virtutem extollere laudibus; gratia, voce, denique omnibus modis pro alieno scelere et flagitio, sua quasi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ eñi regnũ tuũ s fugã exiliũ egestatẽ ⁊
ħas oñs que me pmũt erũpnas cũ aĩa
sł amisisti. et ego in tanta mala infelix¬
p̾cipitatꝰ ex patrio regno uephũanat
spectaculũ p̃beo nnctus quid agam. Tuas
nt̃ neq uiue neꝙ libet neq mori licet sñ

Expanded text:
gnum, sed fugam exilium egestatem et omnis has quae me premunt aerumnas cum anima simul amisisti. At ego infelix, in tanta mala praecipitatus ex patrio regno, rerum humanarum spectaculum praebeo, incertus quid agam tuasneNunc neque viuere libet neque mori licet sine
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ malos factio ẽ. ꝙ si tã ⁊ si uos liberta¬
cit curã habetis ꝙͣ illi ad dñac̃onẽ acten¬
si sunt ꝓfecto neq res ꝙ sicuti nũc uasta¬
ret᷑ ⁊ bñficia ur̃a penes optiõs nõ audacis¬
siõs forent. Maiores nr̃i parandi niris
⁊ maiestatis ꝯstituẽde gr̃a bis ꝑ secessionẽ
armati auentinũ montẽ occupae. ⁊os ꝓ
libertate quã ab illis accepistis nõne sũma
ope nitenũ acq eos uehemẽciꝰ quo maiꝰde¬
uisse. Dicet aliqͥs quidigit᷑ censes iudicã¬
qualis illa pax aut deditio sit ex quia ad
nigurchã sceleꝵ ampunitas ad paucos
tẽpora nigꝰ placent cũ regna ꝓĩcu le¬
ges iudicia nir bolla atq paces postre¬
no dĩua ⁊ hũana omña penes pancos

Expanded text:
inter malos factio est. Quod si tam vos libertainter malos factio est. Quod si tam vos libertatis curam haberetis, quam illi ad dominationem accensi sunt, profecto neque res publica sicuti nunc vastaretur et beneficia vestra penes optimos, non audacissimos forent. maiores vestri parandi iuris et maiestatis constituendae gratia bis per secessionem armati Auentinum occupauere; vos pro libertate, quam ab illis accepistis, nonne summa ope nitemini? Atque eo vehementiuisse. Dicet aliquis "quid igitur censes?" Vindicanqualis illa pax aut deditio sit, ex qua ad Iugurtham scelerum impunitas, ad paucos tempora magis placent, cum regna prouinciae leges iura iudicia bella atque paces, postremo divina et humana omnia penes paucos
Abbreviated transcription (Latin):
oranus młci mortales in carce̾ necati
sũt utrusq dadis nõ ler uni libido eoꝵ
finẽ fecit. s sane fuit regni r̾ꝑatio
plebi sua restitue̾ nira ꝙꝙͣ n sñ san¬
giũe cuiũ ulcisti ne quid nire factũ sit
Suꝑioribꝰ ãnis taciti indignabanĩ eriũ
expilari reges q populos libeõs pau¬
cis nobilibꝰ nectigal pende̾ penes eos¬
denie sũmã głam ⁊ maxiãs diuitias
esse tñ hec clia faciora ĩprine suste¬
pisse paꝵ habue Itaq postremo lege
marestas nr̃a dĩna ⁊ hũana om̃ia hos
tibꝰ tradita sũt. neq eos qui eos face̾
picdet aut peĩtet ꝙ incedũt ꝑ ora uĩa
magnifice saldocia ⁊ ꝯsulati pars tãĩ¬
pħos suos ostentantes ꝑinde qͣi ea ho
rites in imꝑio nati equo aĩo ẜritutẽ
quibꝰ fides decus pietas postremo hones¬
ta atꝙ inhonesta om̃ia questui sũt ꝑs
eoꝵ occidisse tbunos ꝓl alu questiones
iustas plerisq sedẽ in uos fetisse ꝓ
tue in unũ coegit. s hec int̾ bonos aĩcicia

Expanded text:
les in carcere necati sunt: utriusque cladis non lex, verum libido eorum finem fecit. Sed sane fuerit regni paratio plebi sua restituere; quicquid sine sanguine civium ulcisci nequitur, iure factum sit. Superioribus annis taciti indignabamini aerarium expilari, reges et populos liberos paucis nobilibus uectigal pendere, penes eosdem et summam gloriam et maximas divitias esse. Tamen haec talia facinora impune suscepisse parum habuere, itaque postremo leges, maiestas vestra, divina et humanaos qui ea fecere pudet aut paenitet, sed incedunt per ora vestra magnifici, sacerdotia et consulatus, pars triumphos suos ostentantes; proinde quasi ea honrites, in imperio nati aequo animo servitutem quibus fides decus pietas, postremo honesta atque inhonesta omnia quaestui sunt. Pars eorum occidisse tribunos plebis, alii quaestiones iniustas, plerique caedem in vos fecisse pro tuere in unum coegit. Sed haec inter bonos amicitia,
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑaueat qm̃ dedicõis mora inaucie
agicabant. Igit᷑. rex uti ꝯstitueat in cas¬
tra uenit ac pauca pñti ꝯsilio locut ꝰ
de ĩuidia facci sin atq uti indedicõ adci¬
ꝑetur. reliqua cũ bestia ⁊ stauro secre¬
ta tñsegis. Deñ postremo die qͣi ꝑ satirã¬
pecus atq equi młti eũ ꝑuo argenti po¬
de questori tradunt᷑. Calphurmꝰ romã
ad ingr̃atꝰ rogitudos ꝑficiscit᷑ In numi¬
dia ⁊ ex̾citu nr̃o pax agitabat᷑. postꝙͣ
res inaffricã gestas ꝙ̃ mõ acto forẽt
fama diulgaiit Rome ꝑ om̃s locos
plebẽ graius ĩndia. patres solliciti
erant ꝓberẽt ne tm̃ flagiciũ an deser¬
cũ ꝯsulis subuerterẽt. parũ ꝯstabat
bat at g inturiꝰ euiꝰ delibertate inge¬
ii ⁊ odio potencie nobiltatis supͣ dix¬
uuꝰ int̾ dubitatõnẽ ⁊ moras senatꝰ
scͥbe ac potissimũ eã dicã qriã in cõcio¬
ne pꝯredica bestie huiꝯcemõi uerbio
direrũt. Multa me dehortant᷑ a uab

Expanded text:
quoniam deditionis mora indutiae agitabantur. igitur rex, uti constituerat, in castra venit, ac pauca praesenti consilio locutus de invidia facti sui atque uti in deditionem acciperetur, reliqua cum Bestia et Scauro secreta transigit. dein postero die quasi per saturapecus atque equi multi cum paruo argenti pondere quaestori traduntur. Calpurnius Romam ad magistratus rogandos proficiscitur. In Numidia et exercitu nostro pax agitabatur. Postquam res in Africa gestas quoque modo actae forent fama diuulgauit, Romae per omnis locos plebem grauis invidia, patres solliciti erant: probarentne tantum flagitium an decretum consulis subuerterent, parum constabat.bat. At C. Memmius, cuius de libertate ingeni et odio potentiae nobilitatis supra diximus, inter dubitationem et moras senatusus perscribere, ac potissimum ea dicam, quae in contione post reditum bestiae huiusce modi verbis disseruit: "Multa me dehortantur a vob
Abbreviated transcription (Latin):
litatis ⁊ peciũa sua spẽ hrẽ taꝙ pau¬
cis diebꝰ cũ auro ⁊ argento mlto Ro¬
nã legatos mitcit Quis p̃copit uti¬
qͥnũ uete̾s amicos munbꝰ et płe¬
aut dem̃ nouos acquirãt postremo
quẽcũs possint largiendo parae̾ ne
cunctont᷑. S ubi romiã legati uene
ex p̃cõpto regis hospitibꝰ alus qr
quoꝵ ea tẽpestate in senatu auctor¬
cas pollebat magna muria misere
tanta ꝯniutacõ incessit ut ex maxĩa
ĩuidia in grãm ⁊ fauorẽ nobilitatꝭ
iugurcha uenirz quoꝵ par spe alu
p̃mio inducti singulos ex senatu ã¬
bieudo nicabant ne grauiꝰ in eũ
ꝯsule̾tur. Igit᷑ ubi legati satis ꝯfidũt
die ꝯstituto senatꝰ utrisq dat᷑ Tũt
ad herbalẽ hoc mõlocutũ accepiniꝰ

Expanded text:
spem habere. Itaque paucis diebus cum auro et argento multo Romam legatos mittit, quis praecipit, primum uti ueteres amicos muneribus expleant, deinde nouos aqquirant, postremo quaecumque possint largiendo parare ne cunctentur. Sed ubi Romam legati venere et ex praecepto regis hospitibus aliisque, quorum ea tempestate in senatu auctoritas pollebat, magna munera misere, tanta commutatio incessit, ut ex maxima invidia in gratiam et fauorem nobilitatis Iugurtha veniret. Quorum pars spe, alii praemio inducti singulos ex senatu ambiendo nitebantur, ne grauius in eum consuleretur. Igitur ubi legati satis confidunt, die constituto senatus utrisque datur. Tum Adherbalem hoc modo locutum accepimus:
Abbreviated transcription (Latin):
q etatis q̃ ecꝭ mediocres uiros spe p̃¬
de tñ sueros agit. ad hoc studia nu¬
nudaꝵ in iugurthã accensa. ex quibꝰ
tio aut bellum oriret᷑ auxiꝰerat.
hiis difficultatib̾ꝰ c̾cũuentꝰ ub̃i ui¬
det neq ꝑ uĩmi neq insidus oppͥm
posse. hoiem tã accoptũ papularib
q erat nigurtha manu põĩtꝰz appe¬
tens gła militaris statit eũ obiectae̾
ꝑiculis ⁊ eo m̃o fortimã tẽtae̾ Igͥ
bello miniatĩo ncipsa cũ populo
romano eqͥtũ atq peditũ aupilia
nutret. sperans uł ostentand̃o u¬
tutẽ uł hostiũ senicia facile eũ casu
ꝑ p̃fecit nuidis quos in hyspaniã
mttebat. s ea res louge alit̾ ar ratꝰ
erat euenit. Nã ingurtha ut erat¬
impͥgo atꝑ acri t̃ aĩs ĩgemo ubi nã
p. scipionis q̃ tñ romanq̃ imꝑator
erat ⁊ mor̃e hostiũ ꝯgnouit młto
labore młta q cura p̃teã modestis:
parendo ⁊ sepe obinam eundo ꝑiculis
in tantã claritudinẽ brem ꝑueneãt

Expanded text:
etatis, quae etiam mediocris viros spe praedae transversos agit, ad hoc studia Numidarum in Iugurtham accensa, ex quibustio aut bellum oriretur, anxius erat. His difficultatibus circumventus ubi videt neque per vim neque insidiis opprimi posse hominem tam acceptum popularibus, quod erat Iugurtha manu promptus et appetens gloriae militaris, statuit eum obiectare periculis et eo modo fortunam temptare. Igitur bello Numantino Micipsa, cum populo Romano equitum atque peditum auxilia mitteret, sperans vel ostentando virtutem vel hostium saevitia facile eum occasurum, praefecit Numidis, quos in Hispaniam mittebat. Sed ea res longe aliter, ac ratus erat, evenit. Nam Iinpigro atque acri ingenio, ubi naturam P. Scipionis, qui tunc Romanis imperator erat, et morem hostium cognovit, multo labore multaque cura, praeterea modestissime parendo et saepe obviam eundo periculis in tantam claritudinem brevi pervenerat,
Abbreviated transcription (Latin):
licies mĩme mͦ in hac tẽpestate cu¬
pienda uidẽtur. qm̃ neq dirtuti ho¬
nos datur neq illis quibaꝑ funcẽ
uis fiit utiq tuti aut eonits ho¬
nesti sunt. nã in quidẽ regł pria
gas tñ importunũ ẽ cũ p̃sertĩ os
reꝑ mutatões cedẽ fuga alia ꝙ
hostilia ꝑtendant. frrstra aũ ma
neꝙ aliud se fatigando nͣ dra qe
potentia pancoꝵ decꝰ atq liberea¬
tẽ suã gratificai. Cetm es ałtine¬

Expanded text:
licarum minime mihi hac tempestate culicarum minime mihi hac tempestate cupienda videntur, quoniam neque virtuti honor datur neque illi, quibus per fraudem iis fuit uti, tuti aut eo magis honesti sunt. Nam vi quidem regere patrgas, tamen importunum est, cum praesertim omnes rerum mutationes caedem, fugam aliaque hostilia portendant. Frustra autem niti neque aliud se fatigando nisi odiumpotentiae paucorum decus atque libertatem suam gratificari. Ceterum ex aliis ne
Abbreviated transcription (Latin):
pe̾ ẜ captus praruis cupiditatibsag̃
merciam ⁊ uoluptates corporis pes¬
sunaitꝰ est. ꝑuitiosa libidmie paulis¬
ꝓ usus ubi ꝑ secordians uirro tẽpus
tur suã quiq culpam actores. ad nẽ¬
tanta cura eẽt quanto studio aliena
ge rẽt casus.⁊ eo magnitusĩs ꝓcede¬
runt ubi ꝙ mortalibꝰ gła et̾in fieten
nr̃a corporisꝰ alia ałia añm natuta
fatinora sicuti ãia ĩmortalia sunt
postremo corpori ⁊ fortine bonor ut
muiciũ sie fuus est qa orta occidut
⁊ aucta senescp̃t. Aimꝰ incorruptꝰ
et̾nus rector hũam gñs agit atq
ht̃ cimita neq ip̃e habetur. Quo ma¬
gis prauitas eoꝵ admiranda est qui
dediti corpois gaudu ãtq luxũ ⁊ igna¬
mã etatem agrnt. ceteꝵ ingemã
quo neq meliꝰ neq ãpliꝰ alius̃ ĩ nã
mortaliũ ẽ in cultu atq secordia tor¬
pesce sciũt. cũ p̃sertĩ tam multe ua¬
tudo parat᷑. Ueꝵ ex hus magĩstata
⁊ imꝑia pꝯremo oñꝰ cura roꝵ pub¬

Expanded text:
 captus pravis cupidinibus ad inertiam et voluptates corporis pessum datus est, perniciosa libidine paulisper usus, ubi per socordiam vires tempus tur: suam quisque culpam auctores ad netanta cura esset, quanto studio aliena gerent casus et eo magnitudinis procederent, ubi pro mortalibus gloria aeterni fierent. nostra corporis alia, alia animi naturam facinora sicuti anima immortalia sunt. Postremo corporis et fortunae bonorum ut initium sic finis est, omniaque orta occidunt et aucta senescunt: animus incorruptus, aeternus, rector humani generis agit atque habet cuncta neque ipse habetur. Quo magis pravitas eorum admiranda est, qui, dediti corporis gaudiis, per luxum et ignaviam aetatem agunt, ceterum ingenium, quo neque melius neque amplius aliud in natura mortalium est, incultu atque socordia torpescere sinunt, cum praesertim tam multae vatudo paratur. Verum ex iis magistratus et imperia, postremo omnis cura rerum pub