comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de pace & amicitia concilianda publice missos ñ pretmtitendũ
tantũ cõmodum existimauert̃. Itaq int̾fectis nomiodum custo¬
dib quiq eo negociandi causa conuenerant: pecuniã atq eqͦi
int̾ se parciti sunt. Obsides ciuitatũ bibracte ad magistratum
deducendos curau̾unt. Oppidũ qd̾ ase teneri ñ posse iudica¬
bant ne cui essoe usui romanis incendert̃. fr̃uonenti qd̾ subito
potuert̃ nauib auexerunt. Reliquũ. fumine atq incẽdio
corruperunt. Ipsi ex finitimis regionib copias cogere: pre¬
sidia custodias que ad ripas ligeris dispon̾e equitatũq om¬
nib locis iniciendi timoris causa ostentare cȩpert. si abre
fruinentaria romanos exclude: aut adduccos inopia exꝑ
ciuntia expelse possent. Quam ad spem multum eos aduiua¬
bat qd̾ liger ex niuib ciruerat ut om̃ino: uado ñ posse tran¬
sim iuderetur. Quib reb cognitis cesar maturandũ sibi

Expanded text:
de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus creverat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
toss agris om̃ib ereptis copiis. inposico stipendiorobsidib
sũma cũ contumelia extortis & quãm infortunam qͣmͣq
ĩamplitudinẽ deduxissoe ut non solum ĩ pristinũ statum
redissent. s om̃ium tẽpoꝵ. dignantẽ & gr̃am antecessissẽ ui¬
derentur. His datis mandatis eos ab se disit. Nouiodu¬
num erat oppidum heduoꝵ. ad ripas ligeris oportuno loco
positum. Ut cesar om̃s opsides gallie frum̃tum. pecunam
publicã suoꝵ atq exercitus inpediñttoꝵ. magnã partẽ con¬
tulerat. Huc magnũ num̾um equoꝵ. huiꝰ benli causa inita¬
lia atq hispania cęptum miserat. Eo cũ eporedorix uirido¬
marus que uenissent & de statu ciuitatis cognouissent. lita¬
uiccũ bibracti ab heduis receptũ qd ẽ oppidum ayud eos ma¬
xime auctoritatis conuictoli tabim magistratũ magnamq
partẽ senatus ad eũ conuenisse. legatos ad uercin. gecorigem

Expanded text:
tos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus tos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem
Abbreviated transcription (Latin):
getorix nicħ hominꝰ in equũ locũ descender&. leui facto
ęquestri prȩlio atq secundo: in castra exercitũ reduxit.
Cum hoc idem postero die fecisset satis ad gallicã ostentacio¬
nẽ minuendam militumq animos confirmandos. factum
existimans. in hȩduos mouit castra. Ne tum qͥdem in secu¬
traduxit. Ibi auiridomario atq eporidige hȩduis appellatus dis¬
c̃ cum om̃i equitatu litauiccũ ad soccitandos hȩduos ꝓfectum:
opus c̃e ipsos antecedere ad confirmandam ciuitatẽ. & si mul-¬
tis iam reb ꝑfidiam heduoꝵ ꝑspectam habebat atͥq horum
discessu ad maturari defectionẽ ciuitatis existimabat: ta¬
meneos retinendos non consticuit ne aut inferre miuriam
uideretur aut dare timoris aliquam suspicionẽ. Disce¬
dentib his breuit sua inheduos merita exposuit : quos &
quani humiles accepiss& & conpulsos in oppida multa¬

Expanded text:
getorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto getorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecuitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sine duce & sine eqͥtatu dep̃hensis hostib exploratã uic¬
toriam dimisiss&&. ne parũ modo detrim̃tum incontentiõe
ꝓpt̃ iniquitat̃e loci accider&. Quanto oꝑe eoꝵ animi magni¬
tudinẽ admiraret᷑ qd̾ ñ castroꝵ. munitiones: ñ altitudõ mõ¬
tis. ñ murꝰ oppidi tardare potuiss&e: tanto oꝑe licentiã ad¬
rogantiã que rep̃hendẽ qd̃ plus se qͣm imꝑatorẽ de uic toria
atq̃ exitu rerũ sentire existimarent. Nec minꝰ se ab milite
modestiam. ⁊ continentiã: qͣm uirtutẽ atq animi magnitu¬
dinẽ desidare. Hac habita concione & ad extremã orationẽ
confirmatis militib ne ob hanc causam animo ꝑmouerent᷑:
neu qd̃ iniquitas loci attuliss&ꝵ id uircuti hostium tribuerent.
cadem de ꝓfectione cogitans quȩ ante senserat legiones
ex castra eduxit. aciemq indoneo loco constituit. Cũuercin¬

Expanded text:
cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam viccum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercin
Abbreviated transcription (Latin):
p̃merentur.xl.ui. centurionib amissis: deiecti sunt loco. S into¬
ieranti Elos insequertes legio decima tardauit. que ꝓsubsidio
paulo ȩquiore loco constiterat. Hane rursus .xiii. legionis co¬
hortes exceꝑunt: quȩ ex castris minorib educte cũ tito sextio
legato ceꝑunt locum suꝑiorem. Legiones ubi pͥmũ planici¬
em attingert̃ infestis contra hostes signis constiter̾t. Uercinge¬
torix. abradicib collis suos intra inunitiones redux̃. Eo diẽ
milites sunt paulum minꝰ septingenti desid̾ati. Postero die ce¬
sar contione aduõcata tem̾itatẽ cupiditatemq militũ repre¬
hendit: qd̃ sibi ipsi iudicauissent quo ꝓcedendũ aut qͥd agen¬
dum uideretur neq signo recipiendi dado constitissent: neq
ab tribunis militum legatisq retineri potuissent. Exposuit
quid iniquitas loci posset: quid ipse ad auari comsensiss&:

Expanded text:
premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intopremerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset,
Abbreviated transcription (Latin):
suerat: tam̃ id ipsum su fallendi causa milites ab hostib fac¬
tũ existimabant. Eodẽ tꝑ̃r luciꝰ sabinꝰ centurio quiq una mu¬
rli aicenderant circũuenti atq int̾fecti: muro p̃cipitabantur.
arcus. petromꝰ eiusdẽ legionis centurio cũportas excide conatus
e̾e̾t i multitudine oppressus hac sui desperans muitis ĩa uulnibus
acceptis: manipularib sius qui illũ secuti erant qm̃ inqͥt me ima
uob̃cum seruare non possum: ur̃ȩ quidẽ certe uite ꝓspiciam
qͥs cupiditate głe adductꝰ inꝑiculũ deduxri. Nos data faculta
uoł consulite. Simui inmedio hostes inrupit: duobq int̾foc
reliqͦs aporta paulũ sũmouit. Conantib auxilari suis tru¬
stra inqͥt meȩ uitȩ subuenire conamini. qũe ramsangiuis uiresq
deficiunt.  inde abite dum ẽ facuitas. uosq ad legionẽ recipite.
It. pugnans post paulũ concidit: ac sins saluti fuit. Nr̃i cũ undiq¬

Expanded text:
suerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus facsuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniaservare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undiq
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃osq in conspec tũ ꝓferre cęꝑunt. Er̃at romanis nec loco nec
num̾o ęqua contentio. Simul & cursu & spatio pugne fatigati.
ñ facile recentes atq in tegros sustinebant. Cȩsar cũ iniqͦ loco
pugnari hostium que augeri copias uider& : p̃metuens suis. ad
titum sextium lȩgatum quẽ monorib castris p̃sidio reliq̃rat mi¬
sit ut cohortes ex castris cȩlerit̃ educer&: & sub infimo colle ab
dextro hostium constituer&. Ut si nr̃os loco depulsos iudiss&
quominꝰ libere hostes insequerent᷑ terrer&. Ipse paulũ ex eolo¬
co cũ legione ꝓgressus ubi constiterat euentum pugne expec¬
confiderent subito sunt hedui uisi ab latere nr̃is aꝑto: quos cȩsar
ro dextra parte alio ascensu manꝰ destinende causa miserat. Hi
similitudine armoꝵ. uehement᷑ nr̃os ꝑterruer̾t. Actam & si dex¬
tris hum̾is exertis animadũtebantur qd̾ in signe pacatũ eẽ cõ¬

Expanded text:
liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspec, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse con
Abbreviated transcription (Latin):
a mulerib quidem atq infantib abstinerent. Non nulle de
muris ꝑmanus dimisse sese militib tradebant. Labius cen¬
turio legionis. uiii. quẽ int̾ suos eo die dixisse constabat ex¬
citari sẽ auari censib p̃miis neq cõmissurũ ut pͥus quisqmͣ
murũ ascend&ꝵ: tres suos nactus manipulares atq ab hiis sub¬
leuatus nurũ ascendit. Hos ipse rursus singłos exceptans ĩ
murũ extulit. Interim hi qui ad alteram partem oppidi ut supͣ
demonstrauimꝰ municionis causa conuenerant primo exau¬
ditꝰ. Clamore inde etiam crebris nunciis incitati oppidum Aro¬
manis teneri: p̃missis equitib magno conu̾su eo contenderunt.
Torum ut quisq pͥmus uen̾at sub muro consistebat suoꝵ q pug¬
nantiũ num̾um augebat. Quoꝵ. cũ magna multitudo conuenis¬
set matres familiȩ que paulo ante romanos demuro manus tende¬
bant suos obtestari & more gallico passum capillum ostentare

Expanded text:
a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare
Abbreviated transcription (Latin):
Consecutꝰ id qd̃ animo ꝓposuerat cęsar. receptui cani uissit
legioniq decime qͣcum erat concionatꝰ signa constituit. Ac re¬
iiquarũ legionum milites non exaudito sono tubȩ qd satis ma¬
gna uelles int̾edebat. tam̃ abtribunis militũ legatisq uterat
a cesare p̃ceptum retinebant᷑. S elati spe cełis uictoriȩ & hostiũ
fuga & suꝑioꝵ. tẽpoꝵ. scđis p̃liis: nicħ a deo ardium sibi e̾e̾
existimauunt qd̾ non uͥtute consequi possent. Neq finẽ priꝰ
sequendi fecert qm muro oppidi portisq ad ꝓpinqͣrunt. Tũ uero
ex om̃ib urbis partib orto clamore qui longiꝰ ab erant repenti¬
no tumultu ꝑ territi cũ hostẽ intͣ portas ẽẽ existimarent sese
ex oppido eiecer̾t. Matres famillȩ de muro uestem argentumq
iactabant: & pectore nudo ꝓminentes. passis manib obtesta¬
bantur romanos ut sibi parcerent: neu sic̃ auarici fecissent ne

Expanded text:
Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et superiorum temporum secundis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Hoc una cęleritate pͥosse mutari: occasionis eẽ rem non
prȩlii. His rebus exposttis signũ dat & ab dextra parte alio¬
b. ascensu eodem tꝑre heduos mittit ad oppidi muros at plani¬
cie atq inicio ascensus recta regione si nullꝰ anfractus inter¬
ceder& mił ce passiis aberat quicqͥd huic circuitꝰ ad molien¬
dum cluum accesserat id spatium itineris augebat. Amedio
fere colle in longitudine ut natura montis ferebat ex grandi¬
u saxis sex pedum murum qui nr̃m impetũ tardarde prx¬
oppidi denĩssimis castris compleuerant. Milites dato sig¬
no cȩlerit᷑ ad monitionẽ ꝑueniunt eamq transgessi tri
trinis castris pociunt᷑. Ac tanta fuit in castris capiendis ce¬
leritas: ut uotomatꝰ rex nitiobrogum subito intab̃nacło op¬
pressus ut meridie conqͥeuerat suꝑiore corꝑis parte nudata
uulnerato equo uix se ex manib p̃dantium militũ eriꝑet̃

Expanded text:
nit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non nit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeoppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet.
Abbreviated transcription (Latin):
mulatione collib circuiuehi iub&. His paucos ad dit equites
qui latius ostentatius causa uagarentur. Longo cireuitu e¬
asdem om̃s iub& petere regiones. Hec ꝓcuꝰ ex oppido uide¬
bantur ut erat a gergobia despectiis in castra: neq tanto
spatio certi quid ee̾t explorari poterat. Legionẽ unã eodem
iugo mittit & pauls ꝓgressam inferiore constituit loco:
silius quȩ occultat. Augetur gallis suspicia. atq om̃s illo mu
nitionum copiȩ traducunt᷑. Uacua castra hostium cesar con¬
sꝑicatui tectis insignib suoꝵ. occultatis que signis milita¬
rib raros nulites qui oppido ammaduerterentur ex maiori¬
biis castris. ĩ minora traducit. legatisq quos singłis legionib
p̃fecerat quid fieri uelit ostendit. In primis mon& ut conti¬
neant milites nestudio pugn andi aut sye prȩde longius
ꝓgrediantur: quid iniquitas loci habeat incommnodi ꝓpo¬

Expanded text:
mulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites mulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi propo
Abbreviated transcription (Latin):
cũ inminora castra oꝑis ꝑspiciendi causa ueniss&: animadu̾tit
collem qui ab hostib tenebatur nudatum hominib: qui suꝑiori¬
b dieb uix p̃multitudine cerni poterat. Admiratꝰ quęrit ex ꝑ¬
fugi causam: quoꝵ magnus adeũ cotidie num̾us confluebat:
Constabat int̾ om̃s qd̃ iam ipse cȩsar ꝑ exploratores cognou̾at dor.¬
sum eẽ eius utgi ꝓpe ęquum s hunc siluestrem & angustũ: qua
nec iã aliter sentire uno colle ab romanis occupato si alterũ amisis¬
sent quin pene circumuallati atq om̃i exitu & pabulatione inter¬
dusi uiderentur : ad hunc muniendum om̃s auercintorige euo¬
catos. Hac recognita cesar: mitat complures equitum turmas.:
eisdem media nocte imꝑat ut paulo tumuituosius om̃ib lo¬
cis uagarentur. pͥma lũce magnũ num̃um impedim̃ dorũ
excastris detrahi mulionesq cũ cassidib equitum specie ad si

Expanded text:
cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua e nec iam aliter sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris
Abbreviated transcription (Latin):
quȩstionem de bonis direptis decernunt. lictauicci fratrumq
bona publicant legatos ad cȩsarem sui purgandi gr̃a mittunt.
Hec faciunt reciperandoꝵ suoꝵ. causa. S cõtaminati facinore
& capti compendio exdireptis bonis qđ ea res ad multos ꝑcinebat
timore pęne exterriti: consilia clam de bello inre incipiunt: ci¬
uitates quȩ reliquas legationib sollicitant. Quȩ tam & si cęsar ĩ¬
tellegebat tam̃ qm mitissime potest legatos appellat. nicħ se ꝓp̾
inscientiam leuitatẽq uulgi grauiꝰ de ciuitate iudicare: neque
de sua in heduos beniuolentia deminucre. Ipse maiorem galliȩ
motum expectans: ne ab om̃ib ciuitatib circumsisteret᷑ consilia
inibat qũeadmodũ abgergouia discederet: ac rursus om̃em exer¬
citum cont᷑here neꝓfectionata ab timore defectionis simił fuge ui¬
deretur. Hec cogitanti accidẽ uisa ẽ facuitas bene rei gerene. Nã

Expanded text:
quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
primis numciis alitauicto acceptis. nullum sibi ad cognoscen¬
dum sƿatium relinquunt. Impellit alios auaricia. alios iracũ¬
aia. & temeritas quȩ maxime illi hominũ generi ẽ innata ut
leuem auditionẽ habeant pro re comꝑta. Gõna ciuiũ romano¬
rum diripiunt cedes faciunt in feruitutẽ abstraunt. Aduuat
rem ꝓclinatam coniuctolitauis plebem quȩ ad furorem impellit.
ut facinore admisso ad sanitatem reu̾ti pudeat. Marcũ aristiũ
tribunũ militum iter ad legionem facientẽ. fide data ex oppi¬
do cauillono educunt. Idem fac̾e cogunt eos qui negociandi cau¬
sa ibi constiterant. Hos continuo itinere ad orti om̃ib ĩpedim̃tis
exuunt repugnantes diem noc temq obsident. Muitis utrimq
int̾fectis: maiorem multitudinẽ armatoꝵ. concitant. Interim
nuncio ablato om̃s eoꝵ. milites in potestate cȩsaris teneri: con¬
currunt ad aristium nicħ publico factum consilio demonstrant.

Expanded text:
primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscenprimis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant;
Abbreviated transcription (Latin):
ad ciuitatẽ hȩduoꝵ. missis qui suo b̾nficio conseruatos doce¬
rent quos iure belli int̾ficere potuissoe. Tribq oris noctis
exercitui ad quiesc̾e datis: castra ad gergouiam mouit. Me¬
dio fere itinere equites a fabio missĩ qͣnto res imꝑicło fuerit
exponunt: sũmis copiis castra oppugnata demonstrant cũ
crebro integri defessis succederent nr̃osq adsiduo labore
defatigarent: quib ꝓp̃t magnitudinẽ castroꝵ. ꝑpetuo
esset iscdem in uallo ꝑmanendum. Multitudine fagitta¬
rum atq om̃is gñis teloꝵ. multos uuln̾atos. Adhec susti¬
uenda magno usui fuisse tormenta. fabium discessu eoꝵ
duab relictis porti obstruere cȩteras: pluteosq ualo adde
& se inposterum diem similemq casum apparare. Hiis re¬
bus cognitis cesar: sũmostudio militũ ante ortum solis
in cast̾ra ꝑuenit. Dum hec ad gergoniam gerunt᷑. hȩdui

Expanded text:
ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docead civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui
Abbreviated transcription (Latin):
ec fuit spatium tali tꝑr ad contrahenda castra: qd̃ res posita
in cȩleritate uidebatur. Fabium legatum cũ legionib diab ca¬
stris p̃sidio relinquit fr̃atres litau̾icci cũ comp̃hendi iussissẽt:
paulo ante repperit adhostes fugisse. Aohortatus milites necessario
t̃ꝑ̃re itiñis labore ꝑmoueantur. cupidissimis om̃ib ꝓgressus . mͥ.
p̃. xxp. Agm̃ heduoꝵ conspicatus: in misso equitatu int̾ eorum
moratur atq impedit: int̾dic̃q om̃ib ne qũeꝗͣm int̾ficiant.
Eporidori gemi & uiridoiarũ qͦs illi int̾fectos existimabant.
int̾ ȩquites uersari suosq appellare iub&ꝵ. His cognitis & lict.¬
uicci fraude ꝑspecta hȩcdui manus tende. deditionẽ signifi¬
care. & ꝓiectis armis mortem dep̃cari incipiunt. Litauĩ ceus
cum suis clientib quib more galloꝵ. nefas ẽ. etiam in extrema
fortuna deserere patronos: gergouiam ꝓfugit. Cesar nunciis

Expanded text:
nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis
Abbreviated transcription (Latin):
sed gere dispari. quẽ cesar ab diuitiaco sibi traditun ex humili loce
ad suminã dignitatẽ ꝑcluxerat inęquitum numero conuenerant:
nominatim ab eo euocati. His erat intersede pͥncipatu contentio:
& in illa magistra tuum controuersia: alter pro conuncto litaui
alter pro cotto sũmis opib pugnauerant. Ex his eporedorix co¬
gnito ittauicci consilio media fere noc te rem. ad cesarem defert
orat ne patiatur ciuitatẽ prauis adulescentium consiliis ab ani¬
citia. p̾r̾. deficere: quod futurum ꝓuiderat sise hominũ mi¬
lia cum hostib conuinexerut quoꝵ. salutem neq ꝓpinqui ne¬
glegere. neq ciuitas leui momento estimare possoȩ. Magna ad¬
fectis sollicitudine hoc nuncio gesar qd̃ semꝑ hȩduoꝵ. qiuitati
p̃cipue indulxerat: nulla interposita dubitatione legiones
expeditas quattuor. equitatum quȩ om̃em ex castris educit.

Expanded text:
sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit;
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos se inter muititudinẽ militum occultasse: atq ex media cede
fugisse. Conclamant hedui & lic tauiccũ obsecrant ut sibi consulai
Quasi uͦ inquit ille consilii sit res: ac non necesse sit nob̃ gergouiam
contendẽ & cum aruernis nosin& coniungere. An dubitamus quin
ne fario facinore admisso romani iam ad nos int̾ficiendos concur¬
rant: ꝓ inde siquid in nob̃ animi ẽ ꝑsequam᷑ eoꝵ mortem qui indi¬
gnissime interiert̾. atq hos latrones interficiamis. Ostendit ciues ro¬
manos qui eiꝰ p̃sidii fiducia una erant magnum numerum: frum̾ti
cõmeatusq deripit: ipso crudelit̾ excruciatos int̾ficit: nuncios dota
ciuitate heduoꝵ dimittit eodem mendatio decede ȩquitum &
principum ꝑmon& hortatur ut simili ratione atq ipse fȩcerit suas
iniurias ꝑsequantur. Eporedorix eduus summo loco natus adulescẽs
& summȩ domi potentiȩ & una. Uiriclomarus paria etate & gr̃a

Expanded text:
ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cȩsant adi bellum miecerentur p̃ficeret᷑. atq ea ducenda cu¬
rardei fratresq enꝰ ud &esarem prȩcurrerent. sieliqͣ qua ratione
agi placeat constitinint. Latauieeus accepto ȩxercitu cũ milia
passinm eisciter xiixali gergonia abee̾t. conuocatis subito mi¬
litib lacͥmans. quo ꝓficiscim᷑ inqͥt milites: om̃is nr̃ eqͥtatus om̃is¬
ĩ nobilitaf interit. srincipes euntatis eparedorir & uiridomar
insumulatuꝓdiciõnis: ab̃ romanis indicta causa int̾fecti sunt.
Iec ab ip̃sis: cognoscite qͥra ex ipsa cȩde fugert̃. Nam ego fr̃ib at¬
qr om̃ilꝵ meñs ꝓpinqͥs int̾fectis. dolore ꝓhibeor. quȩ gesta sunt ꝓ¬
nuntiart: Producunt᷑ ii quos ine edocuerat ꝗ̃ dici uellae. atq en¬
dem quȩ lictauicꝰsꝓnimtau̾at. multitudini oxponunt: Multos
equites heduor int̾fec tos qd conlocuti cũ aruernis dicerentur:

Expanded text:
quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda cuquae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur;
Abbreviated transcription (Latin):
peccuima: cumqͥb dam adulescentib conloquit᷑. Quoꝵ erat
pͥnceps litauictuf atq eins fratres amplissima fammilia nati
adulescentes. Eum his p̃mium cõmumicat: hortaturq ut se
lib̾os & imꝑio natos meminerint. Unam ẽẽ. heduoꝵ. cuu¬
tatemq certissimã galliȩ uictoriã destineat: eius auctorita¬
te reliquas contineri. Qua traducta: locũ consistendi roma¬
inis ingallie nõn fore:. Esse ñ nullo se cesaris bñficio affec tum
sie. tam̾en ut iustissimã apud. eũ causam obtinuerit: sed plus
cõmunt libeatis tribuere: Curem̃ pocius hedii. de suo uire &
de legili ad cefareus: disceptatorem iqm romani ad heduos ue¬
ductiss cum set uel p̾ncipes eiꝰ consilii forte ꝓfiterent᷑. ratio ꝑfi¬
ctenqͥr. queralutiu ed̃ciutatẽ temere ad suscipiendum belłiun
adduei posse ñ considebantt. ptacuit ut litauiceus decẽ ał milibꝰ

Expanded text:
pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos vectis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie ad se conuenire iubebat: seu quid cõmunicandũ seu
quid administrandum uideret᷑. Neq ullum fere diem inter¬
miicebat: quin equestri p̃lio int̾iectis sagiitariis qͥd in quoq
eẽt animi. ac uircutis suoꝵ. ꝑspiceretur. Erat eregione oppi¬
di cellis sub ipsis radicib montis egregie munitus atq ex om̃i
parte circuncisus: qũe si tenerent nrͣi & aquȩ magna parte
& pabulatione lib̃a ꝓhibituri hostes uidebantur. Sedis loeua
p̃sidio abhis ñ
firmo tenebatur. Tamen silentio noctis
cesar ex castris egressus priusqͣm subsidio ex oppido ueniri
posset deiecti p̾sidio potitus soco: duas sibi legiones collocauit.
fossamq duplicem duodenum pedum amaiorib castris
ad minora ꝑduxit: ut tuto ab repentino hostium incur¬
su etiam singuli cõmeare possent. Dum hec. ad gergouã
geruntur conuicto litauis hȩduus cui magistratum adiu¬
dicatum a cęsare demonstratumꝰ sollicitatus. aaruernis

Expanded text:
cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis
Abbreviated transcription (Latin):
perit incastra ꝑuentum: hisdem sublicis quarum pars in¬
ferior. integra remanebat pontem reficere cepit. Celeriter
effecto opere legionib que & loco castris idoneo delecto reli¬
quas copias reuocauit. Uercingetorir re cognita ne contra
suam uoluntatẽ dimicare cogeretur. magñis itinerib ande¬
cessit. Cȩsar ex eo loco quintis castris gergõuiã ꝑuenit: eqͦstri¬
que eo die prȩlio leuifacto: ꝑspecto urbis situ quȩ posita ĩ attis¬
simo monte om̃s aditus difficiles habebat: de expugnatione
non prius agendum constituit qm rem frum̃tariam expeddis¬
set. At uercingetorix castris ꝓpe oppidum positis: mediocrib
cutum se int̾uallis separatim singuiarum ciuitatum copias
collocau̾at. Atq om̃ib eius uigi collib occupatis qua despici
poterat. Horribilem spetiem p̾rebebat. Principesq earũ ciui¬
tatum qͦs sibi ad consilium capiendum delegerat pͥma luce

Expanded text:
perat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusque traductis et loco castris idoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce
Abbreviated transcription (Latin):
se inaruernos ad oppidum gergouiam scd̃m flum̃ elauerdĩ. Eqͥtatꝰ
partẽ illi adtribuit. part̾e sibi reliqͥt. Quare cognita uercingetorir
om̃ib int̾ruptis eiꝰ fluminis pontib. ab altera fluminis parte iter
facere cȩpit. Cũ ut̃q utrimq exissoe exercitꝰ in conspec tu fereq ere¬
gione castris castra ponebant. dispositis exploratorib nec ubi effec¬
to ponte romani. copias traducerent. Erat ĩ magnis cȩsaris diffi¬
cuitatib res ne maiorem estatis partẽ flumine impediret᷑: qd̃ ñ
fere ante autumnũ elauer uado transiri sol&e. Itaq ne id
uercingetorix rescindendos curau̾at. Postero die cũ duab
legionib inocculto restitit. reliquas copias cum om̃ib impe¬
dĩmentis ut consueuerat misit captis quib dam cohortib.
ut ĩnum̾us legionũ constare uideretur. Hic qͣm longissime
possent egreai uissis. cum tam ex dici tꝑ̃re comecturam oe¬

Expanded text:
se in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus se in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpe om̃is ciuitas eo conuenisse doceretur: ꝑ paucis clam conuo¬
catis alio loco alio tꝑ̃re atq oportuerit fratrem a fratre renuntiatũ
cum leges duo. ex una familia uiuo utroq non solũ magistratus
creari uetarent s etiam insenatu eẽ ꝓhib̾ent: cotũ imꝑium de¬
ponere coegit: conuictolitauem qui ꝑ sac̾dotes more euntatis
int̾missis magistratib eẽt creatus: potestatẽ optin̾e iussit. Hoc de¬
creto int̾posito. cohortatus heduos ut controu̾siarum ac dissensi¬
onis obliuiscerent᷑. atq om̃ib omissis his reb huic bello. seruirent
eaq meruissent p̾mia ab se deuicta gallia expectarent. eqͥtatũ¬
q omnẽ & peditũ milla .x. sibi cȩleriter mitterent que in p̃sidiis
rei frum̃tarie causa disponer&: exercitum in duas partes diuisit.
Q uattuor. legiones insenones parisiosq labieno ducendas dedit: sex ip¬

Expanded text:
prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convoprope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ip
Abbreviated transcription (Latin):
duusum senatum diuisum popłm suas cuiusq eoꝵ clientelas
Qd̾ si dutius alatur controuersia: fore uti pars. cũ parte ciui¬
tatis confligat. Hone accidat: positum in cius diltgentia atq
auctoritate. Cesar & si ab ello atq hoste discedere detrimento¬
sum ẽẽ existimabat: tamen non ignorans quanta ex dissensio¬
nib incominoda oriri consuessent. ne tanta & tam comuncta
p̃.r. ciuitas qͣm ipse semꝑ aluiss&x om̃ibq reb ornass&e adium
atq arma discedera. atq ea pars quȩ minꝰ considero auxilia
auercintorige arcesserae: huic rei preu̾tendum existimauit.
& qd̃ legib hȩ duoꝵ. his qui summũ magiscratũ optinerent ex¬
cidere ex finib ñ licer&e. He quid de iure aut de legib eoꝵ demi¬
nuisse uideretur : ipse in hac duos ꝓficisci statuit: senatum que
om̃em & quos inter controu̾sia esset ad se decox iam euocauit. Cũ

Expanded text:
divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
ibi copiam frumenti & reliqui cõmeatus nantus: exerci¬
tum ex labore atq inopia reficit. Lamꝓpe hieme confecta
cũ ipso anni tꝑr ad gerendum bellum uocaretur & ad hos¬
tem ꝓficisci instituiss& suie eum ex paludib siluisq elicere
siue obsidione p̃mere poss&e: legati ad eum principes he¬
duoꝵ ueniunt. Oratum ut maxime necessario t̃ꝑre ci¬
uitati subueniat. sũmo e̾ẽ inꝑiculo. rem qd eũ singuli
magistratꝰ antiquitꝰ creari atq regiam potestatẽ annum
optinere consuessent duo magistratum gerant & se ut̃q
eoꝵ. legib creatum eẽ dicat. Horum ee̾ alterum ẽ uicto li¬
tauen florentẽ. & inlustrem adulescentẽ: alterũ cotum an¬
tiquissima familia natum. atq ipsũ hominẽ. sũme poten¬
tie & magnȩ cognationis. cunis frat ualeciatꝰ ꝓximo an¬
no eunden magistratũ gesserit. Ciuitateni ẽẽ om̃em in armi ᷤ.

Expanded text:
ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exerciibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis;