comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trium rerũ aliqua consequim᷑. Na
aut magna quedã ꝓponemꝰ aut ne-¬
cessaria. aut coniuncta. cum ipsis
apud quos res agetur. Sit aut̃ hoc oẽ
in p̃ceptis. ut siquã tempus ipsum.
aut res aut locus. aut int̾uentus
alicui. aut int̃pellatio. ab adusario
dictum aliqd̃ & maxime in ꝑoran¬
do dedit occasionem nobis. ut dica¬
mus aliqͥd ad tempus apte ne relĩ¬
quamꝰ:⁊ quȩ suo loco de amplifica¬
tione dicemꝰ. multa exhis poterũt
ad pͥncipioꝵ p̃cepta tranfferri .c.
Quid in narratione que tandem
conseruanda st̃: m. Qm̃ narratio
ẽ rerũ explicatio. ⁊ quedã quasi se¬
des & fundam̃ tum constituendȩ
fidĩ. ea sunt mea seruanda maxi¬
me. que cẽ in reliquis fere dicendi
partib partĩ sunt necessaria par¬
tim sumpta ad ornandũ. Namut
dilucide ꝓbabilit̾q narremꝰ neces¬
sarium ẽ .s. assumimꝰ cẽ suauita¬
tem. Ergo ad dilucide ornandum
eadẽ illa suꝑiora explanandr⁊ il¬
lustrandi p̃cepta repetemꝰ. In qͥb

Expanded text:
trium rerum aliqua consequemur; nam aut magna quaedam proponemus aut necessaria aut coniuncta cum ipsis apud quos res agetur. Sit autem hoc etiam in praeceptis, ut, si quando tempus ipsum aut res aut locus aut interventus alicuius aut interpellatio aut ab adversario dictum aliquod et maxime in perorando dederit occasionem nobis, ut dicamus aliquid ad tempus apte, ne relinquamus; et, quae suo loco de amplificatione dicemus, multa ex eis poterunt ad principiorum praecepta transferri. C. Quid, in narratione quae tandem observanda sunt? P. Quoniam narratio est rerum explicatio et quaedam quasi sedes et fundamentum constituendae fidei, ea sunt in ea servanda maxime, quae etiam in reliquis fere dicendi partibus; quae partim sunt necessaria, partim adsumpta ad ornandum. Nam ut dilucide probabiliterque narremus necessarium est, sed adsumimus etiam suavitatem. ergo ad dilucide narrandum eadem illa superiora explanandi et inlustrandi praecepta repetemus, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotũ. aruspicũ. coniectoꝵ.
humanui qã expectat᷑ ex aueto¬
ritate. & uoluntate. & ex oratione.
ta .c. Quȩ st̃ que dicis insita:m.
quȩ infixa ft̃ reb ipsis. tum ex toto.
tum ex partib tũ ex notatione. tũ
ex his reb quȩ quodã mͦ affectȩ st̃
ad id de quo querit᷑. & ad id totũ¬

Expanded text:
sacerdotum haruspicum coniectorum; sacerdotum haruspicum coniectorum; humanum, quod spectatur ex auctoritate, ex voluntate, ex oratione ta. C. Quae sunt quae dicis insita? P. Quae iura infixa sunt rebus ipsis, tum ex partibus, tum ex nota, tum ex his rebus quae quodammodo affectae sunt ad id de quo quaeritur." Ipsa qu
Abbreviated transcription (Latin):
orationis. qͦt st̃ partes :m. quatuor.
quarũ due ualent adrem docendã.
narratio. ⁊ confirmatio. ad impel¬
lendos animos duȩ pͥncipiũ ⁊ ꝑora¬
tio .c. qͥd questio: auasnã ht partes:
infinitã. quã consultationẽ appel¬
lo ⁊definitam quã controuersiã
nomino.
uoniamgͥ inuenire pͥmũ
ẽ oratoris. quidqueret. ora¬
tor ut inueniat.m. Quẽad
modum fidẽ faciat. ex quib uolet
ꝑsuade. ⁊ queadmod̾ motũ eoꝵ ani¬
mis efferat .o. cͥ. quib reb fides fit:
m.Argum̃tis que ducunt᷑ ex locis
aut re ipsa insitis aut assumptis.
G. quos uocas locos: m. meos in qͥb
latent argum̃ta. c. quid ẽ argum¬
tum:m. ꝓbabile iauentũ ad.faci¬
diuidis.m. que sine arte putant᷑
ea remota appello ut testimonia.¬
c. quid infita.m. quȩ inherent in
ipsa re .c. & testimonioꝵ quȩ sunt
genera:m. Diuinũ ⁊ humanum.
diuinumẽ ut oracła. ut auspicia.
ut uaticinationes. ut responsa.

Expanded text:
orationis quot sunt partes? P. Quattuor. orationis quot sunt partes? P. Quattuor. Earum duae valent ad rem docendam, narratio et confirmatio; ad impellendos animos duae, principium et peroratio. C. Quid ? Quaestio quasnam habet partis? P. Infinitam, quam consultationem appello, et definitam, quam causam nomino. C. Quoniam igitur invenire primum est oratoris, quid quaeret? P. Vt inveniat, quem ad modum fidem faciat eis quibus velit persuadere, et quem ad modum motum eorum animis adferat. C. Quibus rebus fides fit ? P. Argumentis, quae ducuntur ex locis aut in re ipsa insitis aut adsumptis. C. Quos vocas locos? P. In quibus latent argumenta. C. Quid est argumentum? P. Probabile inventum ad facidividis? P. Quae sine arte putantur, ea remota appello, ut testimonia; insita, quae inhaerent in ipsa re. C. Testimoniorum quae genera sunt? P. Divinum et humanum; divinum est ut oracula auspicia, ut vaticinationes et responsa
Abbreviated transcription (Latin):
simͦ ẽ tͥ otiũ. ⁊ siuis. Mas̃. An ẽ mͥ
cicero qđ̃ ego malim ꝗͣ te quã do¬
ctissimũ eẽ: Ocium aut̃ primũẽ.
fummũ qm̃ aliqͣndo roma exeii¬
di potestas dataẽ. deinde ista tura
studia uł maximis occupatiõib
meis anteferrem libent̃. Cicero.
Uis ne gͥ ut tu me gr soles ordine
introgare. sic ego uicissim eisdẽ
de reb latine int̾rogem: m. Sane
si placet. Sic eni & ego te meminiᷤ¬
se intelligam que accepisti ⁊ tu
ordine audies quȩ requiris.C.
Quot in partes distribuenda est
omis doctrina dicendi .M. tres.
c. cedo quas: M. Primũ in ipsã
uim orationis. deinde moratio¬
nem. tum in questionẽ.C. In quo
ẽ ipsa uis.ꝰ. In reb & in uerbis .S
⁊ res & uerba inuenienda st̃ & col¬
locanda. Proprie aut̃ in reb in¬
uenire: in uerbis eloqui dicitur.
Collocare aut̃ & siẽ commune:
tam̃ ad inueniendũ refertur. uox.
motus. uultus. atq om̃is actio:
eloquendi comes ẽ. earu omium
rerum custos ẽ memoria.C. Quid:

Expanded text:
. An est, mi Cicero, quod ego malim quam te quam doctissimum esse? Otium autem primum est summum, quoniam aliquando Roma exeundi potestas data est; deinde ista tua studia vel maximis occupationibus meis anteferrem libenter. C. Visne igitur, ut tu me Graece soles ordine interrogare, sic ego te vicissim isdem de rebus Latine interrogem? P. Sane, si placet. Sic enim et ego te meminisse intellegam quae accepisti, et tu ordine audies quae requires. C. Quot in partis tribuenda est omnis doctrina dicendi? P. Tris. C. Cedo quas? P. Primum in ipsam vim oratoris, deinde in orationem, tum in quaestionem. C. In quo est ipsa vis? P. In rebus et in verbis. Sed et res et verba invenienda sunt et conlocanda. Proprie autem in rebus invenire, in verbis eloqui dicitur. Conlocare autem, etsi est commune, tamen ad inveniendum refertur. Vox motus vultus atque omnis actio eloquendi comes est; earum rerum omnium custos memoria. C. Quid?
Abbreviated transcription (Latin):
nestatib inciuili ratione & cõmo¬
dis añponendũ. Cum aut̃ queret᷑.
quid fieri possit. uidendũ &̃ est qͣ
facile possit. Nam que ꝑdifficilia s̃.
ꝑinde habenda sepe st̃ & si effici ñ
possint. Et cum de necessitate attẽ¬
demus. etiã sialiqͥd ñ necessariũ
uidebitur uidendum tam̃ erit ꝗͣ
sit ia magnũ. Qd enĩ ꝑmagnimt̃¬
est ꝓ necessario sepe habet᷑. Itaq c̃
constet genus hoc causarũ ex sua¬
sione & dissuasione. suasori ꝓpom¬
tur simplex ratio. sic utile ẽ.⁊ fie¬
ri pot̾ fiat. dissuasori duplex una
si ñ titile ẽ. ne fiat. alt̾a si fieri ñ pot̃
ñ suscipiat᷑. Sic suasori utrumq
nis malisq uersatur. Bonoꝵ aut̃
partim necessaria st̃. ut uita. pu¬
dicicia. libtas. ut lib̃i. coniuges.
germani. parentes. partim ñ ne¬
cessaria. Quoꝵ alia ꝑse st expeten¬
da. ut ea quȩ sita st̃ mofficiis atq
untutib alia qđ̃ aliqͥd cõmodi ef¬
ficiunt. ut opes: ⁊ copie. Coꝵ aut̃

Expanded text:
civili ratione et commodis anteponendum. cum autem quaeritur quid fieri possit, videndum etiam est quam facile possit. Nam quae perdifficilia sunt, perinde habenda saepe sunt ac si effici non possint. Et cum de necessitate attendemus, etiam si non necessarium aliquid videbitur, videndum tamen erit quam sit id magnum. Quod enim permagni interest pro necessario saepe habetur. itaque cum constet genus hoc causarum ex suasione et dissuasione, suasori proponitur simplex ratio: si et utile est et fieri potest, fiat; dissuasori duplex: una, si non utile est, ne fiat; altera, si fieri non potest, ne suscipiatur. Sic suasori utrumquenis malisque versatur. Bonorum autem partim necessaria sunt ut vita pudicitia libertas, ut liberi coniuges germani parentes, partim non necessaria; quorum alia sunt per se expetenda, ut ea quae sita sunt in officiis atque virtutibus, alia, quod aliquid commodi efficiunt, ut opes et copiae . eorum autem,
Abbreviated transcription (Latin):
ciscendi gr̃a doloris. aut pietatis.
aut pudicicie. aut religionis. aut
pari ẽ nomine. aut demq ex neces¬
sitate. inscicia. casu. Nam quȩ mo¬
tuammi ⁊ ꝑturbatione facta sine
ratione sunt. defensionẽ contra
hoc ingenere inquo quale sit qr̃
ex controuersia uire & recte ne a¬
c̾tum sit. queri solet. Quoꝵ disce¬
ras orationis fidem. idictũ de alt̾o
ẽ. expone nunc de rep̃hendendo.
Aut totumẽ negandũ qđ margu¬
m̃tatione aduersari sumpserit.
si fictum aut falsum ẽẽ possis dice
aut redarguendũ eque que ꝓue¬
risimilib sumpta sunt. Primum
dubia sumpta eẽ ꝓcertis. deinde &ẽ
mꝑspicue falsis eadem posse dici.
tum ex his que sumpserit ñeffici
qd̃ uelit. accede aut̃ oportet ad singła.
sic uniu̾sa frangent᷑ cõmemoran¬
da sunt &ẽ exempla quib simili dis¬
putatione ereditũ ñ sit conqͣrenda
conditio cõmunis. ꝑiculi. si ingenus
hominũ criminosoꝵ sit exposita

Expanded text:
ciscendi doloris gratia aut pietatis ciscendi doloris gratia aut pietatis aut pudicitiae aut religionis aut patriae nomine aut denique necessitate inscitia casu. nam quae motu animi et perturbatione facta sine ratione sunt, ea defensiones contra Hoc in genere, in quo quale sit quaeritur, ex controversia, iure necne actum sit quaeri solet; quorum dispuras orationis fidem et dictum de altero est, expone nunc de reprehendendo. P. Aut totum est negandum quod in argumentatione adversarius sumpserit, si fictum aut falsum esse possis docere, aut redarguenda ea quae pro veri similibus sumpta sunt: primum dubia sumpta esse pro certis; deinde etiam in perspicue falsis eadem posse dici; tum ex eis quae sumpserit non effici quod velit. Accidere autem oportet: ut singula, sic universa frangentur. Commemoranda sunt etiam exempla quibus in simili disputatione creditum non est; conquerenda condicio communis periculi, si ingeniis hominum criminosorum sit exposita
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmunꝗͣ etiam certe rrũ. ⁊ ꝓpͥe note
Maximã aut̃ facit fic̾m ad simili¬
tudinem ueri primi exemplũ.
deinde introducta resimilitudo.
f abula etiam ñnunqã ⁊ siẽ incre¬
dibilis: tam̃ hominesõmouet .c
Quid diffinitionis. qe ratio ẽ &e qͥ
uia ẽ:m. ñ dubrum id quidẽ qͥn
diffinitio genere deciret᷑ & ꝓpri¬
etate quadam aut etim cõmuni¬
um frequentia. ex qub ꝓprrũqͥd
sit eluceat S quomͦ cͥ ꝓpriis orit᷑
plerumq magna disensio. diffi¬
mendum sepe ẽ e conrariis. sepe
etiam ex dissimilib spe ex parib.
Quamobrem descripiones quoq
sunt. in hoc genere sere apte. ⁊ enu¬
meratio consequentum inprimis¬
que commouet explatio uocabu¬
li ac nominis. Ita t ixposita iã
fere ea quȩ de facto quq de facti
appellatione queruit.C fa nẽpe
gͥ restant que tum & actum con¬
stant & nom̃. quale it uocant in
dubium m. est ita it dicis.C.
Que sunt gͥ meo genere partes:m.
Aut uire factũ depelletur. aut ul¬

Expanded text:
 etiam certae rerum et propriae notae. Maximam autem fidem facit ad similitudinem veri primum exemplum, deinde introducta rei similitudo; fabula etiam non numquam, etsi sit incredibilis, tamen homines commovet. C. Quid, definitionis quae ratio est et quae via? P. Non dubium est id quidem quin definitio genere declaretur et proprietate quadam aut etiam communium frequentia, ex quibus proprium quid sit eluceat. Sed quoniam de propriis oritur plerumque magna dissensio, definiendum saepe est ex contrariis, saepe etiam ex dissimilibus, saepe ex paribus. Quam ob rem descriptiones quoque sunt in hoc genere saepe aptae et enumeratio consequentium, in primisque commovet explicatio vocabuli ac nominis. C. Sunt exposita iam fere ea quae de facto quaeque de facti appellatione quaeruntur. Nempeant quae, cum et factum constat et nomen, qualia sint vocatur in dubium? P. Est ita ut dicis. C. Quae sunt igitur in eo genere partes? P. Aut iure factum depellendi aut ul
Abbreviated transcription (Latin):
ma postulet. Om̃inoq genꝰ hoc uolup¬
tatũ optabile eẽ si ñ obsit ꝓdẽẽ numꝙ
totũq hoc de uoluptate. sic ille p̃cipit
ut uoluptatẽ ipsã ꝑse qr uoluptas sit
semꝑ optandã expetendã putet eadẽ¬
q ratione dolorẽ obid ipsũ qr dolor sit
semꝑẽẽ fugiendũ. Itaq hac usurũ cõ¬
pensatione sapientẽ ut uoluptatẽ fu¬
giat si ea maiorẽ dolorẽ effectura sit &
dolorẽ suscipiat maiorẽ efficientẽ uo¬
luptatẽ. Om̃ĩaq ucunda quanꝙ̃ sen¬

Expanded text:
ma postulet, omninoque genus hoc volupma postulet, omninoque genus hoc voluptatum optabile esse, si non obsit, prodesse numquam. Totumque hoc de voluptate sic ille praecipit, ut voluptatem ipsam per se, quia voluptas sit, semper optandam et expetendam putet, eademque ratione dolorem ob id ipsum, quia dolor sit, semper esse fugiendum; itaque hac usurum compensatione sapientem, ut et voluptatem fugiat, si ea maiorem dolorem effectura sit, et dolorem suscipiat maiorem efficientem voluptatem; omniaque iucunda, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptates ñ desiderare quib nũꝙ
satiari ille posset. Suaseum conscqͥ.
nullom̾ posse. uides credo ut epicurꝰ
cupiditatũ genera diuiscrit. ñ nimĩ
fortasse subtilit utilit̃ tam̃. Partim
eẽ naturales &e necessarias partim
naturales & ñ necessarias partĩ neutrũ.
necessarias satiari pene posse nichilo. di
censet nec uͦ ad carendũ. Tertias qͦd eẽnt
plane inanes neq necessitatẽ mͦ s ne
nat᷑am quidẽ attingerẽt funditꝰ ciciẽ¬
das putauit. Hoc loco multa abepicu¬
reis disputant᷑. E a eque uoluptates sĩ¬
gillatim extenuant᷑ quarũ genera ñ
cõtemnunt quer̃ tam̃ copiã. Nam &
obscenas uoluptates de quib multa
abillis habetur oratio facilis cõmunis
in medio sitas eẽ dicunt casq si natura
reqͥrat ñ genere aut loco aut ordine s
forma ȩtate figura metiendas putant.
Abs his que abstinere minime ẽẽ diffi¬
cile. si aut ualetudo aut officiũ aut fa¬

Expanded text:
voluptates non desiderare, quibus numquam voluptates non desiderare, quibus numquam satiari ille posset, suas eum consequi nullo modo posse. Vides, credo, ut Epicurus cupiditatum genera diviserit, non nimis fortasse subtiliter, utiliter tamen: partim esse naturales et necessarias, partim naturales et non necessarias, partim neutrum; necessarias satiari posse paene nihilo; divcenset nec vero ad carendum; tertias, quod essent plane inanes neque necessitatem modo, sed ne naturam quidem attingerent, funditus eiciendas putavit. hoc loco multa ab Epicureis disputantur, eaeque voluptates singillatim extenuantur, quarum genera non contemnunt, non quaerunt tamen copiam. nam et obscenas voluptates, de quibus multa ab illis habetur oratio, facilis communis in medio sitas esse dicunt, easque si natura requirat, non genere aut loco aut ordine, sed forma aetate figura metiendas putant, ab isque abstinere minime esse difficile, si aut valetudo aut officium aut fa
Abbreviated transcription (Latin):
cipliarũ nͥ quos arecta ratione nat᷑a
uitiosa detorsisset eode hoc animo esse
posuer̃. Socrates in pompa cũ magna
uis auri argentiq ferret᷑. quãmulta.
ñ desid̾o inqͥt. xenoerates cũ legatiab
alexandro qͥnquaginta ci talenta at¬
tulissent que erat pecunia tẽꝑib illis
athenis p̃sertim maxima. abduxit
legatos ad cenã inachademiã. his ap¬
posuit tantũ qͦd satis eẽt nullo appr¬
ratu. Cũ postridie rogarent eum ctii
munerari uiberet. Quid uos hesterna
inqͥt cenula ñ intellexistis me pecu¬
ma ñ egere. quos cũ tristioris uidissee
xx.x. minas accepit ne asꝑnari regis
lib̾alitatẽ uideret᷑. At uͦ diogenes li¬
berĩ ut cinicꝰ alexandro roganti ut
diceret siqͥd opus eẽt. Nunc quidẽ
paululũ inquit a sole offecerat. uide¬
licet apricanti. Et hic quidẽ dispu¬
tare solebat quanto regẽ ꝑsarum
uita fortuna que suꝑaret. sibi nichil
deeẽ. illi nichil satis unquã fore. se qꝰ

Expanded text:
ciplinarum, nisi quos a recta ratione natura ciplinarum, nisi quos a recta ratione natura vitiosa detorsisset, eodem hoc animo esse potuerunt. Socrates, in pompa cum magna vis auri argentique ferretur, quam multa non desidero! inquit. Xenocrates, cum legati ab Alexandro quinquaginta ei talenta attulissent, quae erat pecunia temporibus illis, Athenis praesertim, maxuma, abduxit legatos ad cenam in Academiam; is apposuit tantum, quod satis esset, nullo apparatu. cum postridie rogarent eum, cui numerari iuberet, quid? vos hesterna inquit cenula non intellexistis me pecunia non egere? quos cum tristioris vidisset, triginta minas accepit, ne aspernari regis liberalitatem videretur. at vero Diogenes liberius, ut Cynicus, Alexandro roganti, ut diceret, si quid opus esset, nunc quidem paululum inquit a sole. offecerat videlicet apricanti. et hic quidem disputare solebat, quanto regem Persarum vita fortunaque superaret; sibi nihil deesse, illi nihil satis umquam fore; se eius
Abbreviated transcription (Latin):
epicurꝰ an ad cȩxera que mala putan¬
tur ñ ce epicurꝰ &e reliqͥ philosophi sa¬
tis ꝑati uident᷑. quis ñ pauꝑtatẽ ex¬
timescit. neq tam̃ quisꝗ philosopho¬
rũ hic uͦ ipse quã paruo ẽ contentus.
lemo de tenui uictu plura dix̃. Ete¬
nĩ que res pecuniȩ cupiditatẽ affer̃
ut amori ut ambitiomi ut cotidianis
sũptib copie fuppetant. Cũ ꝓcul ab
his om̃ib reb absit cur pecumã ma¬
gnope desideret uł potiꝰ cur curet om¬
nino. An scytes anacharsis potuit ꝓ
nichilo pecuniã ducere nr̃ates philo¬
sophi facere ñ potuer̃ illiꝰ epła fertur
his uerbis. A nacharsis hannoni salt.
mͥ amictui ẽ scyticũ tegim̃. calciam̃¬
tum. solorũ callum. cubiculȩ terra.
pulpam̃tum fames. lacte caseo carne
uescor. Quart ut ad quietũ me licet
uenias munera aut̃ ista quib es de¬
licat᷑ uł ciuib tuis uł diis imortalib̾¬
dona. Dm̃s fere philosophi om̃iũ dis¬

Expanded text:
Epicurus? An ad cetera, quae mala putanEpicurus? An ad cetera, quae mala putantur, non et Epicurus et reliqui philosophi satis parati videntur? quis non paupertatem extimescit? neque tamen quisquam philosophorum. hic vero ipse quam parvo est contentus! nemo de tenui victu plura dixit. etenim, quae res pecuniae cupiditatem adferunt, ut amori, ut ambitioni, ut cotidianis sumptibus copiae suppetant, cum procul ab his omnibus rebus absit, cur pecuniam magnopere desideret vel potius cur curet omnino? an Scythes Anacharsis potuit pro nihilo pecuniam ducere, nostrates philosophi facere non poterunt? illius epistula fertur his verbis: Anacharsis Hannoni salutem. Mihi amictui est Scythicum tegimen, calciamentum solorum callum, cubile terra, pulpamentum fames, lacte caseo carne vescor. quare ut ad quietum me licet venias. munera autem ista, quibus es delectatus, vel civibus tuis vel diis inmortalibdona. omnes fere philosophi omnium dis
Abbreviated transcription (Latin):
animũ putet eẽ iudicẽ eumq condo¬
ce faciat ut ea que bona malaue ui¬
deant᷑ possit contemnere. Nam qͦd tͥ
epicurꝰ uidet᷑ cadem erit ieronui
&e carneadis causa: ⁊ hercule om̃ium
reliquoꝵ. Quis em̃ parum ẽ contra
mortẽ aut dolorẽ parat᷑ ordiam᷑ ab eo
si placet quẽ mollẽ quẽ uoluptari¬
um dicimꝰ. Quid is tͥ mortẽ ne uidet᷑
andolorẽ timere qui eũ diem qͦ morit᷑
beatũ appellat. Maximisq dolorib
affectus eos ipsos inuentoꝵ suoꝵ me¬
moria ce recordatione cõfutat. nec hec
sic agit ut ex tempe quasi effutire uide¬
atur:. De morte enĩ ista sentit ut dissolu¬
to animãte sensũ extinctũ putet. qͦd
aut̃ sensu careat nichil adnos id uidi¬
cet ꝑtinere. Itẽ dolore certa ht̃ que seqͣ¬
tur quoꝵ magnitudinẽ b̾uitate con¬
solat᷑ longinqͥtatẽ lenitate. Qui tan¬
dẽ isti grandiloqͥ contra hȩc duo quȩ
maxime angunt meliꝰ sc habent ꝙ

Expanded text:
animum putet esse iudicem eumque condoanimum putet esse iudicem eumque condocefaciat, ut ea, quae bona malave videantur, possit contemnere. nam quae tibi Epicuri videtur, eadem erit Hieronymi et Carneadis causa et hercule omnium reliquorum. quis enim parum est contra mortem aut dolorem paratus? Ordiamur ab eo, si placet, quem mollem, quem voluptarium dicimus. quid? is tibi mortemne videtur aut dolorem timere, qui eum diem, quo moritur, beatum appellat maxumisque doloribus adfectus eos ipsos inventorum suorum memoria et recordatione confutat? nec haec sic agit, ut ex tempore quasi effuttire videatur. de morte enim ita sentit, ut dissoluto animante sensum extinctum putet, quod autem sensu careat, nihil ad nos id iudicet pertinere. item in dolore certa habet quae sequatur, cuius magnitudinem brevitate consolatur, longinquitatem levitate. qui tandem isti grandiloqui contra haec duo, quae maxime angunt, melius se habent quam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sint in quib dã malis tam̃ hoc no¬
m̃ beati longe & late patet. Nã ut
questꝰ a mercatura fructuosa ratio
dicit᷑ ñ si altera semꝑ om̃i dampno
altera om̃is tempestatis. Calamitate
semꝑ uacat. s si multomaiora ex
parte ex stat mutraq felicitas. sic
uita ñ solũ si undiq referta bonis c̃.
s: si multo maiore &e gͣuiore ex parte
bona ꝓpendent beata recte dici pot.
Sequet᷑ gͥ bonoꝵ ratione uł ad suppli¬
tium beata uita uirtutẽ cũq ea des¬
cendet in taurũ aristotele. xenocrate
peusipo polemone auctorib nec eam
minimis blandim̃tis corrupta dese¬
ret eadẽ calliphontis erit diodorisq
sententia. Quoꝵ ut̃q honestatẽ sic cõ¬
plectit᷑ ut om̃ia que fine ea sint lon¬
ge & retro ponenda censeat. Reliqͥ qͥ
habere se uident᷑. angustiis enatant
tam̃ epicurꝰ ieronimꝰ ⁊ siqui st̃ qui
disertũ illũ carneadẽ curent defen¬
dere.Nemo ẽ enim qui eoꝵ bonorũ

Expanded text:
enim sint in quibusdam malis, tamen hoc noenim sint in quibusdam malis, tamen hoc nomen beati longe et late patet. nam ut quaestuosa mercatura, fructuosa aratio dicitur, non si altera semper omni damno, altera omni tempestatis calamitate semper vacat, sed si multo maiore ex parte exstat in utraque felicitas, sic vita non solum si undique referta bonis est, sed si multo maiore et graviore ex parte bona propendent, beata recte dici potest. sequetur igitur horum ratione vel ad supplicium beata vita virtutem cumque ea descendet in taurum Aristotele Xenocrate Speusippo Polemone auctoribus nec eam minis blandimentisve corrupta deseret. Eadem Calliphontis erit Diodorique sententia, quorum uterque honestatem sic complectitur, ut omnia, quae sine ea sint, longe et retro ponenda censeat. Reliqui habere se videntur angustius, enatant tamen, Epicurus Hieronymus et si qui sunt qui desertum illum Carneadeum finem curent defendere; nemo est enim eorum quin bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
nat̾cia ut ꝑipatetici nec multo uetes
achademici secus uoluptatẽ cũ honc¬
state dionomachus callipho copula¬
uit. indolentiam aut̃ honestati ꝑipa¬
teticus diodorus adiunxit. he sunt
sententie que stabilitatis aliqͥd habe¬
ant. Nam aristonis pyrroni ferilli
ñnulloꝵq alioꝵ cuanuer. hi qͥd pos¬
sint optinere uideamꝰ. Omissis stoi¬
cis quoꝵ satis uideor defendisse sentẽ¬
tiam ⁊ ꝑipateticoꝵ quidẽ explicata
causa ẽ ꝑ teophrastũ & siqui illũ sccu¬
ti inbeciliꝰ horrent dolorẽ ⁊ reformi¬
dant reliqͥs quidẽ licet facere id qđ
fere faciunt ut grauitatẽ dignitatẽ¬
q uirt̾utis exaggerent. Quã cũ ad ce¬
lum extulerint qͥd facere eloquentes
homines copiose solent reliqua ex
collatione facile ẽ conterere atq cõ¬
temnere. Nec enĩ licet his qui laudẽ
cũ dolore petendã ẽẽ dicant negare
eos et̃ beatos qui illã adepti ft̃. quãqͣ

Expanded text:
rna tertia, ut Peripatetici nec multo veteres rna tertia, ut Peripatetici nec multo veteres Academici secus; voluptatem cum honestate Dinomachus et Callipho copulavit, indolentiam autem honestati Peripateticus Diodorus adiunxit. haec sunt sententiae, quae stabilitatis aliquid habeant; nam Aristonis Pyrrhonis Erilli non nullorumque aliorum evanuerunt. hi quid possint optinere, videamus omissis Stoicis, quorum satis videor defendisse sententiam. Et Peripateticorum quidem explicata causa est praeter Theophrastum et si qui illum secuti imbecillius horrent dolorem et reformidant; reliquis quidem licet facere id quod fere faciunt, ut gravitatem dignitatemque virtutis exaggerent. quam cum ad caelum extulerunt, quod facere eloquentes homines copiose solent, reliqua ex conlatione facile est conterere atque contemnere. nec enim licet is, qui laudem cum dolore petendam esse dicant, negare eos esse beatos, qui illam adepti sunt. quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
sit ita ꝑsesc nullius auctoritate adiũ¬
satis habeat aduitam beatam p̃sidii
quod quidem carneadem disputare
solitum accepimꝰ. S is contra stoieos
quod studiosissime semꝑ refellebat
& contra quorum disciplinam inge¬
nium eius exarserat nos illius quidẽ
cum pace agemus. Si enĩ stoici finibꝰ
bonoꝵ recte posuerunt. confecta res
est. necesse est semper beatum eẽ sapi¬
entem. S queramus unamquanq
reliquorum sententiam si fieri pot̾
ut hoc p̃clarum quasi decretum be¬
atȩ uite possit om̃ium sententiis &
disciplinis conuenire. Sunt autem
hec de finib ut opinor retente defen¬
seq sententię primũ simplices qͦ¬
tuor. Nichil bonum nisi honestum
ut stoici. Nichil bonum nisi uolu¬
ptatem ut epicurus. Nichil bonũ
aut om̃ib aut maximis frui. ut car¬
neades contra stoncos disserebat. hec
simplicia illa mixta tria genera bo¬
norũ maxima. animi scđa. corꝑis ext̃¬

Expanded text:
sit ipsa per sese nullius auctoritate adiunsit ipsa per sese nullius auctoritate adiunsatis habeat ad vitam beatam praesidii, quod quidem Carneadem disputare solitum accepimus; sed is ut contra Stoicos, quos studiosissime semper refellebat et contra quorum disciplinam ingenium eius exarserat; nos illud quidem cum pace agemus—si enim Stoici finis bonorum recte posiverunt, confecta res est: necesse est semper bea- tum esse sapientem—, sed quaeramus unam quamque reliquorum sententiam, si fieri potest, ut hoc praeclarum quasi decretum beatae vitae possit omnium sententiis et disciplinis convenire. Sunt autem haec de finibus, ut opinor, retentae defensaeque sententiae: primum simplices quattuor, nihil bonum nisi honestum, ut Stoici, nihil bonum nisi voluptatem, ut Epicurus, nihil bonum naut omnibus aut maxumis frui, ut Carneades contra Stoicos disserebat. haec igitur simplicia, illa mixta: tria genera bonorum, maxuma animi, secunda corporis, exte
Abbreviated transcription (Latin):
ñ officio solum uerumetiã potesta¬
te. sequatur necesse ẽ ut cuius in po¬
testate summũ bonum in eiusdẽ
uita beata sit. Ita fit semꝑbeata ui¬
ta sapientis. Habesq fortissime
de beata uita dici putem ⁊ quomͦ
nunc est nisi quid tu melius attu¬
leris etiam uerissime. Melius equi¬
dem afferre nichil possum. S ate
impetrarim libent̃ ut nisi moles¬
tum sit qm̃ te nulla uincła impe¬
diunt illius certe discipline libas¬
que ex om̃ib quodcunq te maxi¬
me spetie ueritatis mouet quod
pauloante ꝑipateticos ucteremq
achademiam hortari indebare ut
sine retractatione libere dicere au¬
derent sapientis eẽ sempbeatissimo
id uelimaudire quemadmodum
id putes consentaneum eẽ his di¬
cere. Multa enĩ ate contra istam sẽ¬
tentiam dicta sunt & stoicoꝵ ra¬
tione condusa. Utamur gͥ lib̾tate
qua nobis solis inphilosophia licet uti.
quorum orationichil ipsa uidicat. s
habetur in om̃is partis ut ab aliis pos¬

Expanded text:
non officio solum, verum etiam potestanon officio solum, verum etiam potestate, sequatur necesse est, ut, cuius in potestate summum bonum, in eiusdem vita beata sit. ita fit semper vita beata sapientis. Habes, quae fortissime de beata vita dici putem et, quo modo nunc est, nisi quid tu melius attuleris, etiam verissime. Melius equidem adferre nihil possum, sed a te impetrarim lubenter, ut, nisi molestum sit, quoniam te nulla vincula impediunt ullius certae disciplinae libasque ex omnibus, quodcumque te maxime specie veritatis movet,—quod paulo ante Peripateticos veteremque Academiam hortari videbare, ut sine retractatione libere dicere auderent sapientis esse semper beatissimos, id velim audire, quem ad modum his putes consentaneum esse id dicere. multa enim a te contra istam sententiam dicta sunt et Stoicorum ratione conclusa. Utamur igitur libertate, qua nobis solis in philosophia licet uti, quorum oratio nihil ipsa iudicat, sed habetur in omnis partis, ut ab aliis pos
Abbreviated transcription (Latin):
terrore ad cruciatum ꝓfectis resistet
extra fores ut antedixi limenq car¬
ceris. Quid enim ea fedius quid de¬
formuis sola relicta comitatu pul¬
cherrimo segregata quod tam̃ fie¬
ri nullo pacto podest.Nec enĩ uir¬
tutes sine beata uita coherere pos¬
sunt. Nec illa sine uirtutib. Itaq
eam tergiuersari non sinent se cũ¬
q rapient ad quencunq ipse dolo¬
rem cruciatumq ducerent. Sapi¬
entis est enim ꝓprium nichil quod
penitere possit facere nichil iui¬
tum splendide constant̃ grauit̃
honeste omĩa nichil ita expectare
quasi certo futurum nichil cum
acciderit ãmirari ut inopmatũ
ac nouum accidisse uideat᷑. Om̃ia
ad suum arbitrium referre suis stare
iudiciis quo quid sit beatius michi
certe mĩntem uenire ñ potest. Stoi¬
corum quidem facilis conclusio ẽ qui
cum finem bonoꝵ eẽ senserint con¬
gruere nature. Cumq ea conuenient̃
uiuere cum id sit insapiente situm

Expanded text:
terrore ad cruciatum profectis resistet terrore ad cruciatum profectis resistet extra fores, ut ante dixi, limenque carceris. quid enim ea foedius, quid deformius sola relicta, a comitatu pulcherrimo segregata? quod tamen fieri nullo pacto potest; nec enim virtutes sine beata vita cohaerere possunt nec illa sine virtutibus. itaque eam tergiversari non sinent secumque rapient, ad quemcumque ipsae dolorem cruciatumque ducentur. sapientis est enim proprium nihil quod paenitere possit facere, nihil invitum, splendide constanter graviter honeste omnia, nihil ita expectare quasi certo futurum, nihil, cum acciderit, admirari, ut inopinatum ac novum accidisse videatur, omnia ad suum arbitrium referre, suis stare iudiciis. quo quid sit beatius, mihi certe in mentem venire non potest. Stoicorum quidem facilis conclusio est; qui cum finem bonorum esse senserint congruere naturae cumque ea convenienter vivere, cum id sit in sapientis situm
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ muicta. s nos umbris deliciis otio
languore desidia animum infecimꝰ.
Opinionibq maloq more deuictũ
molliuius. Egiptiorum more quis
ignorat quorum imbutȩ m̃tes pra¬
uitatis errorib quanuis carnifici¬
nam prius subierint quam ibim
aut aspidem aut felum aut canem
aut corcodrillum uiolent quorum
etiam si imprudentes quippiam fe¬
cerint penam nullam recusent.De
hominib: loquor. Quid bestie non
frigus non famem non montiuagos
atq siluestris cursus lustrationesq
patiuntur ñ ꝓsuo portu ita pug¬
nant ut uulnera excipiant nullos
impetus nullos ictos reformident. O¬
mittoq ꝑferant queq patiantur am¬
bitiosihonoris causa laudis. Sstudio¬
si glorie gratia amore incensi cupidi¬
tatis plena uita exemplorum ẽ. s
adhibeat oratio modum & redeat
illuc unde deflexit. dabit inquã
se in torm̃ta uita beata. Nec iustici¬
ta cum tortorib os uiderit consistet
uirtutibq om̃ib sine ullo aniii

Expanded text:
per invicta; sed nos umbris deliciis otio per invicta; sed nos umbris deliciis otio languore desidia animum infecimus, opinionibus maloque more delenitum mollivimus. Aegyptiorum morem quis ignorat? quorum inbutae mentes pravitatis erroribus quamvis carnificinam prius subierint quam ibim aut aspidem aut faelem aut canem aut corcodillum violent, quorum etiamsi inprudentes quippiam fecerint, poenam nullam recusent. de hominibus loquor; quid? bestiae non frigus, non famem, non montivagos atque silvestris cursus lustrationesque patiuntur? non pro suo partu ita propugnant, ut vulnera excipiant, nullos impetus nullos ictus reformident? omitto, quae perferant quaeque patiantur ambitiosi honoris causa, laudis studiosi gloriae gratia, amore incensi cupiditatis. plena vita exemplorum est. Sed adhibeat oratio modum et redeat illuc, unde deflexit. dabit, inquam, se in tormenta vita beata nec iustitita, cum tortoris os viderit, consistet virtutibusque omnibus sine ullo animi
Abbreviated transcription (Latin):
tiam se debilitaturũ minat᷑. Huic
igitur succumbet uirtꝰ. Huic be¬
ata sapientis &e constantis uiri uita
cedet: quam turpe õdii boni. pue¬
ris partiate ñ ingemiscunt dolore
dolore laniati adulescentiũ greges
lacedemone uidimus ipsi incredi¬
bili contentione certantis pugnis
calcib unguib morsu deniq cũ
exanimarent᷑ priusquã uictos se
faterentur. que barbaria india
uastior aut agrestior in ea tam̃ gente
primum ei qui sapientes habentur
nudi ȩtatem agunt & caucasi niues
hiemalemq uim ꝑferunt sine dolo¬
re.Cumq ad flaminam se applicauerĩt
sine gemitu aduruntur. Mulieres uero
in india cum est cuius earum uir mor¬
tuus incertam̃ uditiumq ueniunt
quam plurimum ille dilexerit. plu¬
res enim singłis solent eẽ nupte que
est uictrix ea leta ꝓsequentib suis
una cum uiro in rogum imponitur
illa uicta mesta discedit. nunquam
naturam mos uinceret. est emĩ ea sem¬

Expanded text:
tiam se debilitaturum minatur. huic tiam se debilitaturum minatur. huic igitur succumbet virtus, huic beata sapientis et constantis viri vita cedet? quam turpe, o dii boni! pueri Spartiatae non ingemescunt verberum dolore laniati. adulescentium greges Lacedaemone vidimus ipsi incredibili contentione certantis pugnis calcibus unguibus morsu denique, cum exanimarentur prius quam victos se faterentur. quae barbaria India vastior aut agrestior? in ea tamen gente primum ei, qui sapientes habentur, nudi aetatem agunt et Caucasi nives hiemalemque vim perferunt sine dolore, cumque ad flammam se adplicaverunt, sine gemitu aduruntur. mulieres vero in India, cum est cuius earum vir mortuus, in certamen iudiciumque veniunt, quam plurumum ille dilexerit— plures enim singulis solent esse nuptae—; quae est victrix, ea laeta prosequentibus suis una cum viro in rogum imponitur, illa victa maesta discedit. numquam naturam mos vinceret; est enim ea sem
Abbreviated transcription (Latin):
auctore etiam ꝑipatetici ueteresq
achademici balbutire aliquando
desinant. Aꝑteq &e clara uoce au¬
deant dicere. beatam uitã in pha¬
laridis taurum decessurã. Sint enĩ
tria generabonoꝵ ut iam alaque¬
is stoicoꝵ quib usum me plurib
quam soleo intellego recedamus.
Sint sane illa genera bonorum dum
corꝑis excerna iaccant humi & tantũ
modo quia sum̃da sint appellantur
bona. Alia aut̃ illa diuina longe
lateq se pandant celumq contin¬
gat. Ut ea qui adeptus sit cur eum
beatum modo & non beatissimum
etiam dixerim: Dolorem uͦ sapiens
extimescet is enim huic maximȩ
sententiȩ repugnat. Nam contra
mortem nrãm atq nr̃orum contra¬
q egritudinem & reliquias anmi
ꝑturbationes satis cẽ uidemur su¬
ꝑiorum nrõrum disputationib ar-¬
mati &e pati dolor eẽ uidetur acer¬
rimus uirtuti aduersarius. Is ar-¬
dentis faces intentat. is fortitudi¬
nem magnitudinẽ anumi patien¬

Expanded text:
auctore etiam Peripatetici veteresque auctore etiam Peripatetici veteresque Academici balbuttire aliquando desinant aperteque et clara voce audeant dicere beatam vitam in Phalaridis taurum descensuram. sint enim tria genera bonorum, ut iam a laqueis Stoicorum, quibus usum me pluribus quam soleo intellego, recedamus, sint sane illa genera bonorum, dum corporis et externa iaceant humi et tantum modo, quia sumenda sint, appellentur bona, animi autem illa divina longe lateque se pandant caelumque contingant; ut, ea qui adeptus sit, cur eum beatum modo et non beatissimum etiam dixerim? Dolorem vero sapiens extimescet? is enim huic maxime sententiae repugnat. nam contra mortem nostram atque nostrorum contraque aegritudinem et reliquas animi perturbationes satis esse videmur superiorum dierum disputationibus armati et parati; dolor esse videtur acerrumus virtutis adversarius; is ardentis faces intentat, is fortitudinem, magnitudinem animi, patien
Abbreviated transcription (Latin):
rarum obliuisci licebit. Et tum for¬
tunam contempnere cũ sit om̃e &e
bonũ eius & malũ in potestate for¬
tune. tum dicere se beatum in sum¬
mo cruciati atq torm̃tis cum consti¬
tuerit non modo summũ malũ eẽ
dolorem. s etiam illa. Nec uero illa
sibi remedia comꝑauit ad toleran¬
dum dolorem. Firmitatem animi
timrpitudinis uerecundiã exertationẽ
consuetudinemq patiendi p̃cepta
fortitudinis duritiam urilem. S
una se dicit recordatione acquiescere
pͣteritarum uoluptatum. Vt siquis
estuans cum iuim caloris ñ facile pa¬
tiatur recordari uelit eẽ aliquando
in arpinati nr̃o glidis fluminib
circunfusum fuisse. Nonenim ui¬
deo quomͦ sedare possint mala p̃¬
sentia p̃terite uoluptates. S cũis
dicat scmꝑ beatum eẽ sapientem
cui dicere hoc si sibi constare uelloe
non liceret quidnam faciendum ẽ
his qui nichil expetendũ nichil ĩ
bonis ducendum quod honestate
careat existumant: Me quidem

Expanded text:
rarum oblivisci licebit sui et tum forrarum oblivisci licebit sui et tum fortunam contemnere, cum sit omne et bonum eius et malum in potestate fortunae, tum dicere se beatum in summo cruciatu atque tormentis, cum constituerit non modo summum malum esse dolorem, sed etiam solum? nec vero illa sibi remedia comparavit ad tolerandum dolorem, firmitatem animi, turpitudinis verecundiam, exercitationem consuetudinemque patiendi, praecepta fortitudinis, duritiam virilem, sed una se dicit recordatione adquiescere praeteritarum voluptatium, ut si quis aestuans, cum vim caloris non facile patiatur, recordari velit sese aliquando in Arpinati nostro gelidis fluminibus circumfusum fuisse. non enim video, quo modo sedare possint mala praesentia praeteritae voluptates—sed cum is dicat semper beatum esse sapientem, cui dicere hoc, si sibi constare vellet, non liceret, quidnam faciendum est is qui nihil expetendum, nihil in bonis ducendum, quod honestate careat, existumant? Me quidem
Abbreviated transcription (Latin):
desiderat quo sit beatior. Cui rei refer¬
te tot tantisq gaudiis fortuna ipsa
cedat necesse est. Quod si gaudere ta¬
lib bonis animi id est uirtutib bea¬
tum est om̃sq sapientes his gaudiis
ꝑfruuntur om̃is eos beatos eẽ confi¬
teri necesse ẽ. etiam ne in cruciatu
atq tormentis: Antu me ininola
putabas aut in rosa dicere: Anepi¬
curo quia tantummodo induit ꝑso¬
nam philosophi. Et sibi ipse hoc no¬
men inscripsit dicere licebit. quod
quidem ut habet se res me tamen
plaudente dicit. Nullum sapienti
ec̃ẽ tempus etiam si uratur torqueat᷑
secetur quin possit exclamare quã ꝓ
nichilo puto cum p̃sertim omne
malum dolore definiat. bonum uo¬
luptate. Hec nr̃a honestatur pia ir¬
rideat dicat nos in uocib occupatos
inanis sonos fundere neq quicquã
ad nos ꝑtinere nisi qͦd aut leue aut
asꝑum in corꝑe sentiat᷑. Huic gͦ ut
dixi ñ multum differentia uiditio fe¬

Expanded text:
desiderat, quo sit beatior? cui referdesiderat, quo sit beatior? cui refertae tot tantisque gaudiis Fortuna ipsa cedat necesse est. quodsi gaudere talibus bonis animi, id est virtutibus, beatum est omnesque sapientes is gaudiis perfruuntur, omnis eos beatos esse confiteri necesse est. Etiamne in cruciatu atque tormentis? An tu me in viola putabas aut in rosa dicere? an Epicuro, qui tantum modo induit personam philosophi et sibi ipse hoc nomen inscripsit, dicere licebit, quod quidem, ut habet se res, me tamen plaudente dicit, nullum sapienti esse tempus, etiamsi uratur torqueatur secetur, quin possit exclamare: quam pro nihilo puto! cum praesertim omne malum dolore definiat bonum voluptate, haec nostra honesta turpia inrideat dicatque nos in vocibus occupatos inanis sonos fundere, neque quicquam ad nos pertinere nisi quod aut leve aut asperum in corpore sentiatur: huic ergo, ut dixi, non multum differenti a iudicio fe
Abbreviated transcription (Latin):
cia que degende etatis ratio diligenda
quib & talib rebus exquisitis hoc uł
maxime efficitur. quod hac disputa¬
tione agimus ut uirtus adbeate ui¬
uendum sit se ipsa contenta. Sequi¬
tur tertia que ꝑ om̃is partis sapien¬
tiȩ manat & funditur que rem defi¬
nit genera disꝑtit sequentia adiun¬
git. ꝑfecta concludit uera ⁊ falsa di¬
iudicat. disserendi ratio & scientia ex
qua cum summa utilitas existit. ad
res ponderandas. Tum maxime in¬
genua delectatio: ⁊ digna sapientia.
s hec otii. Transeat idem iste sapi¬
ens ad rem publicam tuendam qͥd
eo possit eẽ prestantius cum conti¬
neri prudentia utilitatem cuuũ
cernat iusticia. Nichil in suam do¬
mum inde deruiet. Reliquis utat᷑
tot tam uariisq uirtutib adiunge
fructum amiciciarũ in quo doctis
positum ẽ cum consilium om̃is uite
consentiens & pene conspirans tum
summa uicunditas ẽ cotidiano cultu
atq uicturus quid hȩc tandem uita

Expanded text:
cia, quae degendae aetatis ratio deligenda. cia, quae degendae aetatis ratio deligenda. quibus et talibus rebus exquisitis hoc vel maxime efficitur, quod hac disputatione agimus, ut virtus ad beate vivendum sit se ipsa contenta. Sequitur tertia, quae per omnis partis sapientiae manat et funditur, quae rem definit, genera dispertit, sequentia adiungit, perfecta concludit, vera et falsa diiudicat, disserendi ratio et scientia. ex qua cum summa utilitas existit ad res ponderandas, tum maxume ingenua delectatio et digna sapientia. Sed haec otii. transeat idem iste sapiens ad rem publicam tuendam. quid eo possit esse praestantius, cum †contineri prudentia utilitatem civium cernat, iustitia nihil in suam domum inde derivet, reliquis utatur tot tam variisque virtutibus? adiunge fructum amicitiarum, in quo doctis positum est cum consilium omnis vitae consentiens et paene conspirans, tum summa iucunditas e cotidiano cultu atque victu. Quid haec tandem vita
Abbreviated transcription (Latin):
ma delata grauitate medium mun¬
di locum semꝑ expectant. Qui ẽ idẽ
infimus in rotundo. Hec trantanti
ammo ⁊ noctes &e dies cogitanti exi¬
stit illa dea delphis p̃cepta cogntio.
Ut ipsa se mens agnoscat coniunctã¬
& cum diuina m̃te se sentiat exquo
insatiabili gaudio compleatur. Ipsa
enim cogitatio de ui & natura deoꝵ
studium incendit illius ȩt̃nitatis i¬
mitandi. Neq se inbreuitate uite
collocata putat. cum rerum causas
alias ex aliis aptas:⁊ necessitate ne¬
xas uidet. Quib ab ȩt̃no temꝑe flu¬
entib in et̃num ratio tam̃ mensq
moderatur. Hec ille intuens atq
suspitiens uel potius om̃i spartis orasq
circumspitiens quanta rursus animi
tranquillitate humana ⁊ citeriora con¬
siderat. Hinc illa cognitio uirtutis exi¬
stit efflorescunt genera partesq uirtu¬
tum. inuenitur quid sit quod natura
spectet extremũ mbonis quid in ma¬
lis ultimum. Quo referenda sint offi¬

Expanded text:
nia delata gravitate medium munnia delata gravitate medium mundi locum semper expetant, qui est idem infimus in rutundo. haec tractanti animo et noctes et dies cogitanti existit illa a deo Delphis praecepta cognitio, ut ipsa se mens agnoscat coniunctamque cum divina mente se sentiat, ex quo insatiabili gaudio compleatur. ipsa enim cogitatio de vi et natura deorum studium incendit illius aeternitatem imitandi, neque se in brevitate vitae conlocatam putat, cum rerum causas alias ex aliis aptas et necessitate nexas videt, quibus ab aeterno tempore fluentibus in aeternum ratio tamen mensque moderatur. Haec ille intuens atque suspiciens vel potius omnis partis orasque circumspiciens quanta rursus animi tranquillitate humana et citeriora considerat! hinc illa cognitio virtutis existit, efflorescunt genera partesque virtutum, invenitur, quid sit quod natura spectet extremum in bonis, quid in malis ultumum, quo referenda sint offi
Abbreviated transcription (Latin):
quid repugnans in quo inest omnis
subtilitas disserendi tum ueritas ui¬
dicandi. Quo tandem gͥ gaudio affici
necesse ẽẽt sapientis animum. cũ his
habitantem ꝑnoctantemq curis. ut
cum totius mundi motus conuersi¬
onesq pspexerit. sideraq uiderit in¬
numerabilia celo inherentia. cum eiꝰ
ipsius motu congruere certis infixa
sedibus septem alia suos queq tenere
cursus. Multum int̾ se aut altitudi¬
ne aut humilitate distantia quorum
uagi motus rata tam̃ &e certa sui curs
spatia defmiant. Horum nmirum
aspectus impulit illos ueteres & am¬
monuit ut plura quererent. Inde ẽ
indagatio nata initiorum & tanquã
seminum unde ẽent omnia orta ge¬
nerata concreta queq cuiusq generis
uł inanimi uł manimantis uł mu¬
ti uel loquentis origo. Que iita qui
interitus queq ex alio inaliud uicis¬
situdo atq mutatio. Unde terra oe
quib librata ponderib quib cauer¬
nis maria sustineantur. Inqua om¬

Expanded text:
quid repugnans, in quo inest omnis cum quid repugnans, in quo inest omnis cum subtilitas disserendi, tum veritas iudicandi. quo tandem igitur gaudio adfici necesse est sapientis animum cum his habitantem pernoctantemque curis! ut, cum totius mundi motus conversionesque perspexerit sideraque viderit innumerabilia caelo inhaerentia cum eius ipsius motu congruere certis infixa sedibus, septem alia suos quaeque tenere cursus multum inter se aut altitudine aut humilitate distantia, quorum vagi motus rata tamen et certa sui cursus spatia definiant—horum nimirum aspectus impulit illos veteres et admonuit, ut plura quaererent; inde est indagatio nata initiorum et tamquam seminum, unde essent omnia orta generata concreta, quaeque cuiusque generis vel inanimi vel animantis vel muti vel loquentis origo, quae vita, qui interitus quaeque ex alio in aliud vicissitudo atque mutatio, unde terra et quibus librata ponderibus, quibus cavernis maria sustineantur, qua om
Abbreviated transcription (Latin):
lumus. Bonum autem m̃tis ẽ uirt᷑.
Ergo hac beatam uitam contineri ne¬
cesse est. hinc om̃ia que pulera hone¬
sta p̃clara sunt ut supradixi. S dicẽ¬
dum idem illud panlo uberius uidet᷑
plena gaudioꝵ sunt. ex ppetuis aut̃
plemsq gaudiis cum pspicuum sit ui-¬
tam beatam ex istere. sequitur ut ea ex-¬
istat ex honestate. S ne uerbis solũ at¬
tingamus ea que uolumus ostendere
ꝓponendo quedam quasi mouentia s̃
que ñ magis ad cognitionẽ intelligen¬
tiamq conuertant. Sumatur enĩ no¬
bis quidam p̃stans uir optumus ar-¬
tib isq animo parumꝑ & cogitatiõe
fingatur. Primum ingenio eximio
sit necesse ẽ. tardis enim m̃tib uirt᷑
ñ facile committatur. Deinde ad in¬
uestigandam ueritatẽ studio incita¬
to ex quo triplex ille animi fetus exis¬
tet. unus incognitione rerum positꝰ.
& in explicatione nature. Alter indes¬
criptione expetendarũ fugiendarũ
dicando quid cuiq rei sit conscquens

Expanded text:
lumus; bonum autem mentis est virtus; lumus; bonum autem mentis est virtus; ergo hac beatam vitam contineri necesse est. hinc omnia, quae pulchra honesta praeclara sunt, ut supra dixi, sed dicendum idem illud paulo uberius videtur, plena gaudiorum sunt. ex perpetuis autem plenisque gaudiis cum perspicuum sit vitam beatam existere, sequitur ut ea existat ex honestate. Sed ne verbis solum attingamus ea quae volumus ostendere, proponenda quaedam quasi moventia sunt, quae nos magis ad cognitionem intellegentiamque convertant. sumatur enim nobis quidam praestans vir optumis artibus, isque animo parumper et cogitatione fingatur. primum ingenio eximio sit necesse est; tardis enim mentibus virtus non facile comitatur; deinde ad investigandam veritatem studio incitato. ex quo triplex ille animi fetus existet, unus in cognitione rerum positus et in explicatione naturae, alter in discriptione expetendarum fugiendarumqdicando, quid cuique rei sit consequens
Abbreviated transcription (Latin):
uersiculorũ dimidiatis fere. Ita nobi¬
lissima grecie ciuitas quondam u̾o e¬
tiam doctissima sui ciuis unius acu¬
tissimi monum̃tum ignorasset nͥ ab
homine arpinate didicisset. Sed re¬
deat unde aberrauit erͦratio. quis ẽ
om̃ium qui modo cum musis. id est
cumhumanitate & cum doctrina ha¬
beat aliquod comercium qui se non
hunc mathematicũ malit quã ullũ
tirannum. Si uitȩ modum actionẽq
querimus. alterius mens rationib
agitandis ex quirendisq alebatur
cum oblectatione sollertiȩ qui ẽ unꝰ
suauissimus partus ammorũ. Alte¬
rius incede & miuriis cum & diur¬
no metu &e nocturno. Age confer de¬
mocritum pytagoram anaxagoram
que regna quas opes studiis eorum &e
delectationib antepones: E tenim
que pars optuma ẽ in homine mea
situm eẽ necesse est illud quod queris
optumum. Quid ẽ autem in homine
sagaci hac bonam̃te melius cius bo¬
no fruendum ẽ. Igitur si beati ẽẽ uo¬

Expanded text:
versiculorum dimidiatum fere. ita nobiversiculorum dimidiatum fere. ita nobilissima Graeciae civitas, quondam vero etiam doctissima, sui civis unius acutissimi monumentum ignorasset, nisi ab homine Arpinate didicisset. sed redeat, unde aberravit oratio: quis est omnium, qui modo cum Musis, id est cum humanitate et cum doctrina, habeat aliquod commercium, qui se non hunc mathematicum malit quam illum tyrannum? si vitae modum actionemque quaerimus, alterius mens rationibus agitandis exquirendisque alebatur cum oblectatione sollertiae, qui est unus suavissimus pastus animorum, alterius in caede et iniuriis cum et diurno et nocturno metu. age confer Democritum Pythagoram, Anaxagoram: quae regna, quas opes studiis eorum et delectationibus antepones? Etenim, quae pars optuma est in homine, in ea situm esse necesse est illud, quod quaeris, optumum. quid est autem in homine sagaci ac bona mente melius? eius bono fruendum est igitur, si beati esse vo