comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
actõ. aut simãuinissus fu̾it directo
ip̃e tenet᷑. ⁊ extingint᷑ noxe dediticio.
¶Exdiu̾so quo directa aclo̾ noyialis eẽ
incipit. nam si lib̾ hx̃ noxiam ꝯmise¬
nt. i. is serius tuius eẽ ceꝑit. qo̾ casi¬
u qͥd dã essici pͥmo lidro nadidimꝰ inai

Expanded text:
 aut si manumissus fuerit, directo ipse tenetur et extinguitur noxae deditio. ex diverso quoque directa actio noxalis esse incipit: nam si liber homo noxiam commiserit, et is servus tuus esse coeperit quod casibus quibusdam effici primo libro tradi
Abbreviated transcription (Latin):
solu̾e deberet. mimis so¬
lu̾e intell igitur eadem
ratõe qui p̾ma ture pe¬
rit. plus pet̾e uidetur.
¶loco. plus petiturułim
ꝯsiquis id qd̾ certo
loco sibi stipulatus est.
si is qui ita strpulatus
fuit ephesi airre. spon¬
at dari sibi oport̾e. Ideo
aũt plus petere intei¬
am habuir ꝓmissce
siephesi solueret adim¬
utit ei pura intentõe
tenti arbutiria actõ ꝓpo¬

Expanded text:
solvere deberet minus solvere intellegitur, eadem ratione qui praemature petit plus petere videtur. 33c. Loco plus petitur, veluti cum quis id quod certo loco sibi stipulatus est asi is qui ita stipulatus fuerit ‘ Ephesi dare sponat dari sibi oportere. ideo autem plus petere intelquam habuit promissor, si Ephesi solveret, adimit ei pura intentionetenti arbitraria actio p
Abbreviated transcription (Latin):
ad modun actorisatis.¬
fieri tereat. ¶ Enrare
añt debit uidex nt om̃i¬
modo qͣnͣtum possibile
actum est. ¶ Si quis qg¬
ens intentione sua plus
ꝯplexus fu̾it. qm ad enm
batur. si lapsus iuuen¬
tute fu̾at na in hac cã
succurri solidum erit.
sane sitam magnacã i
usti ertdris interuenie¬
bat. ut ⁊̃ ꝯstantissimus
qu̾sa labi possit ⁊̃ ma¬

Expanded text:
madmodum actori satisfieri oporteat. Curare autem debet iudex, ut omnimodo, quantum possibile actum est. Si quis agens in intentione sua plus complexas fuerit, quam ad eum batur si lapsus iuventute fuerat, ita et in hac causa succurri solitum erat. sane si tam magna causa iusti erroris interveniebat ut etiam constantissimus quisque labi posset, etiam ma
Abbreviated transcription (Latin):
codicilli quib aũt ꝑs le¬
gata adepta sit. aut qui¬
bdam auis legata data
sint. que efficierant ut
plus petisse indeatur pe¬
titor qm dodrantem atq
ideo lege falcitia legata
re. tempore. loco causa.
re ułuti siauis ꝓ x. aure

Expanded text:
codicilli, quibus aut pars legati adempta sit aut quibusdam aliis legata data sint, quae efficiebant ut plus petisse videretur petitor quam dodrantem, ad quem ideo lege Falcidia legata re, tempore, loco, causa: re veluti si qui
Abbreviated transcription (Latin):
acquirant. ¶Per eiundem qͦq
seruum inquo usum fructum
uł usum harctis. similiter exdii¬
ab istis ciusis uobis acquintur.
Emunem seruium ꝓdiñca por¬
tione oñis ꝯcciuirere certum est
excepto eo qdꝰ uͥni noĩatim scipiuã¬
moaut ꝑ traditõrrem accipiente
ini soli acqiirit. ułuti si itascip

Expanded text:
adquirant. Per eum quoque servum, in quo usum fructum vel usum habetis, similiter ex duabus istis causis vobis adquiritur. Communem servum pro dominica parte dominis adquirere certum est, excepto eo, quod uni nominatim stipulando aut per traditionem accipiendo illi soli adquirit, veluti cum ita
Abbreviated transcription (Latin):
auogenere ut iximus tm̃yre ob¬
ugatõnes soinuntur. que exũbi¬
eum. enim uisum est uris fact¬
am obligatt̾nem. posse alus u̾uis
dissolui. s ⁊ alia id qt̾ cralia cansa debe¬
tur. poteit instipulatõnem dedu
cut au̾t qd̾ deretur ꝓ ꝑte recte so
iuitur ita in ꝑrepꝰ oebiti accepti¬
ianio fieri potesi.ꝓditi scipulato.
aue uuigo aquiina apellarur.
ꝑ qmͣ snpulatõnem ꝯtingit. ut
om̃ium rerum obligatõ instip¬
lanonem scol latur. stipulatio .N.
aquilina nouat om̃s obugation¬
es ⁊ agillo aquilło̾ ita ꝯposita est qͥs

Expanded text:
uo genere ut diximus tantum eae obligationes solvuntur, quae ex verbieum enim visum est, verbis factam obligationem posse aliis verbis dissolvi. sed id quod ex alia causa debetur potest in stipulationem deduci cut autem quod debetur pro parte recte soebiti acceptilatio fieri potest. Est prodita stipulatio, quae vulgo Aquiliana appellatur, per quam stipulationem contingit ut omnium rerum obligatio in stiplationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes et a Gallo Aquilio ita composita est: ‘
Abbreviated transcription (Latin):
harum rerum res erit tantam pe¬
caniam dari scipulatus est aul¬
us agerius. spopondit. numerius
so numeruis negiouis int̾ogauit
aulum augerium qͥcquit tibi ho
nem spopondi. id õe hares neacce¬
ptumi. respondit aulus augeriu
nouatione. tollitur obugatio. uł¬
ti si io qd̾ tir sero debeas anło da

Expanded text:
ti quaeque earum rerum res erit, tantam pecuniam dari stipulatus est Aulus Agerius, spopondit Numerius rso Numerius Negidius interrogavit Aulum Agerium: ‘ quidquid tibi honem spopondi, si omne habesne acceptum? ’ respondit Aulus Agerius: novatione tollitur obligatio. veluti si id quod tu Seio debeas, a
Abbreviated transcription (Latin):
tñ eyeo modo in his legitis ⁊ ficer¬
ꝯmissis. qie sacit scĩs eclesiis cen̾s¬
q uenera bilib locis q religosis uł
pietatis intuitu honorificantur.
dereucta sũt que si indebitt sol¬
antur. ñ repetiuitur. per quas

Expanded text:
gatis et fideicommissis quae sacrosanctis ecclesiis, ceterisque venerabilibus locis quae religionis vel pietatis intuitu honorificantur, derelicta sunt, quae si indebita solvantur non repetuntur. TIT.
Abbreviated transcription (Latin):
ente. si ue sciente cebitore siu̾ igno¬
rante. uł inuito solutõ fiat. Item
enerunt. uir̾antur. idem cꝯͣtratio
rio. ¶ Esr au̾t acceptilatio inma¬
ginaria solutõ. qd .n. ex ũboꝵ oblis¬
atiene ncio cebenr iosi uent
ticius rermnt pot̾it si ͤfier ut paria¬
tur. rec u̾ba deritorem dic̾e. qd̾ ego

Expanded text:
ente, sive sciente debitore sive ignorante vel invito solutio fiat. item rvenerunt liberantur. idem ex contrario tio. est autem acceptilatio imaginaria solutio. quod enim ex verborum obligatione Titio debetur, id si velit Titius remittere, poterit sic fieri, ut patiatur
Abbreviated transcription (Latin):
pxtumiam cat ĩ ħ dare̾uidetur ut ꝰ¬
istraat pocus negocium qm ꝯrra¬
yat. ¶set tñ ꝓ inde ⁊ his accipit
ꝑerrorem ñcebitum solutam sit¬
sic namo disfinienint uet̾es ex
quibram causis inficiando us cr¬
escit exis causis ñ tebitum solu¬
tũ repeti ñ posde. udinti ex lege aqui
uerũt. que certa ꝯstituti ꝑ dĩpna¬
tõnen. cuiq fu̾int legata. nr̃ia¬

Expanded text:
iam dat, in hoc dare videtur, ut distrahat potius negotium quam contrahat. sed tamen proinde is qui accepit per errorem non debitum solutum sit. namque definiverunt veteres, ex quibus causis infitiando lis crescit, ex his causis non debitum solutum repeti non posse, veluti ex lege Aquiluerunt quae certa constituta per damnationem cuicumque fuerant legata: n
Abbreviated transcription (Latin):
generait᷑ dixerimus quib causio si¬
ne mettere succeptio officiͥmandati.
aut de positi ꝯtrahatur ne sdm
nis ca sib ĩntuesente mercede. lo¬
catio ⁊ uendicio. ⁊ ꝯducio ꝯtrahi in¬
teniguntur. ⁊ ideo si fulloni ponien¬
ca curanda ue uestim̃ta quis ded̾it.
nit sarcinatori sircienda nulla incede
etiam de his opligatonib que nõ ꝓ¬
pue quidem ey ꝯtrictu nasai intelli¬
tur. actõnes. que appellantur. nego¬
cioꝵ gestoꝵ. ¶Set oño quidem rei
geste ad u̾sus eum qui gessit directa
ꝯpetit actõ negotioꝵ au̾t gestori ⁊ tri¬
ria ciuasex nuno ꝯ tractu ꝓpͥie nasci
manifertum est. ¶ Quipe itanas¬
cuntur actõnec siꝰ sine mandato cniꝰ¬
q auenis megaciis gerendis se ou tu¬
Lerit ex qua cnisa ini quoꝵ nego¬
tia gecti fu̾int. ⁊ ignorites oblis¬
antur. ioq utuitatis causa receptũ
est ñe absentium qui subita festina¬
cõne coacti nulli oemancata negoti¬
oꝵ suoꝵ adminigtratõne ꝑ egre

Expanded text:
generaliter dixerimus: quibus casibus, sine mercede suscepto officio, mandati aut depositi contrahitur negotium, his casibus, interveniente mercede, locatio et conductio contrahi intellegitur. et ideo si fulloni polienda curandave vestimenta dederis aut sarcinatori sarcienda, nulla mercede etiam de his obligationibus, quae non proprie quidem ex contractu nasci intelletiones, quae appellantur negotiorum gestorum: sed domino quidem rei gestae adversus eum qui gessit directa competit actio, negotiorum autem gestori contraria. quas ex nullo contractu proprie nasci manifestum est: quippe ita nascuntur istae actiones, si sine mandato quisque alienis negotiis gerendis se obtulerit: ex qua causa ii quorum negotia gesta fuerint etiam ignorantes obligantur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotiorum suorum administratione, peregre
Abbreviated transcription (Latin):
usc ad centum᷑ acturum exictima¬
uit. que sñia sane beniginor est
mandauisse intelligitur. ut mino
escit. ¶Item si ad uuc inte gͦro in¬
andato mois ait᷑ utriusq inceruen¬
iat .i. uł erius qui mandau̾it. uł a
lius qui mandatum susceꝑit solu¬
itur mandatum. s utilitans ciusa
receptum est. ut si mortuo eo qui
tibi mandau̾it᷑ ignorans cum de¬
cessisse eretutus fueris mandatum
posse re agere manam actõne. alo
quumm iusta ꝓbabilis ignorantia tibi¬
nle est qd̾ piacuit si debitores eman¬
umisio dispencardre. ticii ꝑignoran¬
tiam lib̾io soluerint̃ iscari eos ꝯal
isqͥn sricta iuris ratõne. no possũt
f up̃ari qui aui soluissdit. qm cui
soiu̾e ceberent. ¶Mandatum

Expanded text:
ue ad centum aureos acturum existimant: quae sententia sane benignior est. mandasse intellegitur, ut minorescit. Item si adhuc integro mandato mors alterutriusiat, id est uel eius, qui mandarit, uel eius, qui mandatum susceperit, soluitur mandatum; sed utilitatis causa receptum est, ut, si mortuo eo, qui mihi mandauerit, ignorans eum decessisse exsecutus fuero mandatum, posse me agere mandati actionequin iusta et probabilis ignorantia damnle est quod placuit, si debitores manumisso dispensatore Titii per ignorantiam liberto solverint, liberari eos: cum alioquin stricta iuris ratione non possent liberari, quia alii solvissent, quam cui solvere debuerint. Mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑalium camdem snandator eyera¬
atur. nam si ita n̾o recusatur ut
in tegni causa mandatori seruetur
ennoem rem explicandi nichilom¬
inus mandari actõ locum haret.
nisi iucta ansa int̾cesserit aut
non renunciandi. aut intempe¬
stiue renuntiandi. ¶Mandatũ

Expanded text:
alium eandem rem mandator exsequatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reservetur eandem rem explicandi, nihilo minus mandati actio locum habet, nisi si iusta causa intercessit aut non renuntiandi aut intempestive renuntiandi. Mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
Marias expensas fecerit. n in tenigitꝰ
ꝓpͥe ex ꝯtractu obligatus ẽe. quipe ni¬
chii int̾ ᷤ trixerint. s qr ñ emaleficio
tenẽtur. qͣi ex ꝯtractu teneri itẽtur
idem iiris ceð qui coherendi suo ta¬
iisie ercudde indicio ex his cpasicot¬
nigituc est. ¶ Heres auoq legator
noĩe ñ ꝓpͥe exꝯtractu obuiga tus
funio u̾lium negotium i cg ititius
tu cere intenigitur ¶ Item ħis cui

Expanded text:
erit: non intellegitur proprie ex contractu obligatus esse, quippe nihil inter se contraxerunt: sed quia non ex maleficio tenetur, quasi ex contractu teneri videtur. Idem iuris est de eo, qui coheredi suo familiae erciscundae iudicio ex his causis obligatus est. Heres quoque legatorum nomine non proprie ex contractu obligatus functo ullum negotium legatarius tu debere intellegitur. Item is, cui
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem p̾toria induxit. iundictõ. a no¬
uis tñ nͥ incuriosum p̾ttrinissũ est.
tabulas. qͥdem ⁊ scõm tabulas bonoꝵ
p̾sessioe. ⁊misiru᷑. ut pote necessarris
ꝯstituto̾es. nͨ nõ. ibintestato. unde libĩ
⁊ ũde i egntum. bonoꝵ p̾sessic̃em. que
aũt inp̃toris edicto qͥnio loco poĩtaf¬

Expanded text:
uidem praetoria induxit iurisdictio. nobis tamen nihil incuriosum praetermissum est, tabulas quidem et secundum tabulas bonorum possessiones admisimus utpote necessarias constitutas, nec non ab intestato unde liberi et unde legitimi bonorum possessiones. Quae autem in praetoris edicto quinto loco posita f
Abbreviated transcription (Latin):
turi hominum gritia ꝯpͣuent.
Sr si grogis usum fructum quis
h̾abeat in iocum mortuoꝵ capit¬
ui ex fetu fructuarius surmi¬
rere deret. ux ⁊ iuliano uisum
est. ¶ Et inuineirum mortua¬
stiͨtiere. recte enm colere deret ⁊

Expanded text:
tura hominum gratia comparavit. Sed si gregis usum fructum quis habeat, in locum demortuorum capitum ex fetu fructuarius summittere debet, ut et Iuliano visum est, et in vinearum demortuast
Abbreviated transcription (Latin):
ut siqͥs hoĩem tũ qͥ hodie dautꝰ a
eo anno in reg̾ aũ p̾ciosus fu̾it. ñ ra¬
nti teneatꝰ qͣnti is ixdie erit. s ꝙͣ¬
tim ed anno płimi fu̾it. ceua rõe
creditũ ẽ penasem ẽẽ niꝰ legis actõem.

Expanded text:
ut si quis hominem tuum qui hodie claudus, eo anno integer aut pretiosus fuerit non tanti teneatur quanti hic hodie erat, sed quanti in eo anno plurimi fuerit; qua ratione creditum est poenalem esse hujus legis
Abbreviated transcription (Latin):
añ oleñ io ĩmiau̾it qͦ natalis beni¬
tas uini ł olei corrũꝑet᷑ ex hac ꝑte legi
cũ reneri. ¶ Ilut paiãe. sic̃ expͥmo
capite. ita demũ qͥsa tenetꝰ. si dolo añ
cuipa eiꝰ h an cidrupes octisus octi¬
sa ue fu̾it. ita ex hoc capite exdolõ ⁊¬
ut culpa decet̾o tãpno quẽq ten̾i.
¶n tñcipite ñ tantiqͣnti ĩ eo anno. s¬

Expanded text:
it quo naturalis bonitas vini vel olei corrumperetur, ex hac parte legis eum teneri. Illud palam est, sicut ex primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cetero damno quemque teneri. hoc tamen capite non quanti in eo anno, se
Abbreviated transcription (Latin):
is hedib degunt. minime ad uen¬
dicandũ tale pͥuilegiũ adiuĩat᷑¬
ix. ¶ S testatid̾dẽ ⁊ si filii fam¬
ilias sũt . p̃pmilicias ocetunt᷑ iu¬
testam̃tis ad hibenta qm ⁊ in tciti¬
m̃tis pagnoꝵ ꝓxime expesuim¬
dius traianꝰ statilio seu̾o ita res¬
cͥpxit. ¶ Id pͥuilegiũ qd̾ milita¬
mnͦ ft̃a aliis testam̃tat᷑a sũt. sic in¬
telligi deb. ut utiq pͥus ꝯstareo
aput te q̃ritꝰ. si ꝯuocatis ad ħ hõi¬
b ut uoluntatẽ suã testarẽt᷑. ua
locus ẽ. ut decdaret qũe uenet sͥ
ẽẽ hr̃dem. ⁊ cui lib̾tatẽ tͥbuere. po¬
lũtas eiꝰ rata habenda ẽ. ¶ Odt̾m sic̃
plerũq ficrisermonib selet dixit
alicui ego tehrdem facio ut tibi

Expanded text:
is sedibus degunt, minime ad vindicandum tale privilegium adiuvantur: sed testari quidem, et si filiifamilias sunt, propter militiam conceduntur, iutestamentis adhibenda quam et in testamentis paganorum proxime exposuimdivus Traianus Statilio Severo ita rescripsit : ‘ Id privilegium quod militamodo facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constare apud te quaeritur, si convocatis ad hoc hominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut esse heredem et cui libertatem tribuere, poluntas eius rata habenda est. ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit alicui : ‘ ego te heredem facio ’ aut ‘ tibi
Abbreviated transcription (Latin):
es iubent imꝓbũ intestabilemq
ẽẽ. possũt ĩ num̾ũ testiũ adhrbrri
s ꝯaliqͥs extestib testam̃ti qͥd̾ facieri¬
di tp̃r liber existimabatꝰ pꝰca u̾o ser¬
nus apparuit. tamdiuus adrianꝰ ca¬
ninꝰ rescripsert. sub uenire se ex sua
lib̾tate testam̃to. ut sic hadet᷑. ata

Expanded text:
emque esse, possunt in numero testium adhiberi. Sed cum aliquis ex testibus testamenti quidem faciendi tempore liber existimabatur, postea vero servus apparuit, tam divus Hadrienus Caninus rescripserunt, subvenire se ex sua liberalitate testamento, ut sic habeatur atque
Abbreviated transcription (Latin):
filie loco sũt. que scilie ita accrpio
eb. si fuit nurus aut pͥnigna. tua.¬
uam si ad huc mirus ẽ .i. si ad huc
nupti est. filio fuo aua iatõe uxcre:
ea duc̾e. non postes. qr eatem duc¬
bus nupta non potest. ¶Iremsia

Expanded text:
filiae loco sunt. quod scilicet ita accipi debet, si fuit nurus aut privigna: nam si adhuc nurus est, id est si adhuc nupta est filio tuo, alia ratione uxorem eam ducere non poteris, quia eadem duobus nupta esse non potest: ite
Abbreviated transcription (Latin):
atrezad opnuu rransit nec in potesta¬
re eius est. uicz ab intestato iura susce¬
Monis a nobis tributisũt ¶ Siuop¬
ater naturius nõ extrmes si auo filii
sui mat̾no. uł si ip̃e pater naturilis ẜ¬
uerit emancipatus. ⁊ auo pat̾no. uii ꝓ¬
auo. simili modo pat̾no uł mat̾no. fili¬
u suu dederit in ad optione. in hoc
cisu qr inuna ꝑsona ꝯcurunt.⁊ na¬
turaua ⁊ ad optionis iuira manet stab¬
ue ius intris ad optiui. ⁊ naturali uin¬
culo copulatu. ⁊ legitimo ad optiõis
modo ꝯtrictuut ⁊ infamina ⁊ pote¬

Expanded text:
atrem adoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. si vero pater naturalis non extraneo, sed avo filii sui materno, vel, si ipse pater naturalis fuerit emancipatus, etiam paterno, vel proavo simili modo paterno vel materno, filium suum dederit in adoptionem: in hoc casu quia in unam personam concurrunt et naturalia et adoptionis iura, manet stabile ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum et legitimo adoptionis modo constrictum, ut et in familia e
Abbreviated transcription (Latin):
habEt iam adopratu. uł qͣiͣ ab illo
quẽ naturale in sua potestate hab¬
Et. ineo cisu ⁊ fils ꝯsenͣtire debeit.
ne ei inuito suus hr̾s aditodinir.
Set exꝯfͣriosia nus ⁊ fiuio nepote
dat inadoptionez non est necesse si¬
liu ꝯsentire. ¶Inpsimis aũt cãis
adsimulatur. is qui adeptatus .ł.
ad rogatus est ei qui ex legitunc matͥ¬
monio nanis. idõ si quis ꝑ imꝑator¬

Expanded text:
habet iam adoptatum, vel quasi ex illo habet iam adoptatum, vel quasi ex illo quem naturalem in sua potestate habet: in eo casu et filius consentire debet, ne ei invito suus heres adgnascatur. sed ex contrario si avus ex filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse filium consentire. In plurimis autem causis adsimilatur is, qui adoptatus vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si quis per imperator
Abbreviated transcription (Latin):
tez decesserit pupillus. restituruz se¬
n bona illis. quisi adoptio fcĩ nõ eẽt.
ad suscessione eius uenturi eẽtꝰ.
Item nd auas emancipare eos potest
ad rogator nisi causa cognita digni
emancipatõne sueri̾t e func bon
a sua eis recdat. ¶s et si de te dens
pater euz exhr̃dau̾it uel nipus sine iꝰ¬
ta causa eu emancipau̾it. iuret᷑ ei ca¬
rtam partem suoꝵ bonoꝵ relincnere.
uidelicet pͥ t̾ bona que ad patrem ad¬
optiuu transtulit. et quoꝵ comedũ
ei aquisuit postea. ¶ Minorem na¬
tuz nõ posse maiore ad optare plac.
adeptic eni natura inmitatur et pro
monstro est. ut maior sit fuliꝰ qm pat̾.
Debet itaq is qui spoi per ad rogatio¬
ne ładoptõne filiu facit. plena p¬
uuertite .i. decem ⁊ octo annis p̾ced̾e.
qui ñ hab. ⁊ tam filiu alienu quis
iniocu noponis petest adoptare qͣm
nepore in locur fiur. ¶ Set siquis n¬
epotis loco adopfat ui qͣi exeo filio q̃e

Expanded text:
 decesserit, restituturum se bona illis qui, si adoptio facta non esset, ad successionem eius venturi essent. item non alias emancipare eos potest adrogator, nisi causa cognita digni emancipatione fuerint et tunc sua bona eis reddat. sed et si decedens pater eum exheredaverit vel vivus sine insta causa eum emancipaverit, iubetur quartam partem ei suorum bonoram relinquere, videlicet praeter bona quae ad patrem adoptivum transtulit et quorum commodum ei adquisivit postea. Minorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per adrogationem vel adoptionem filium facit, plena pubertate, id est decem et octo annis praecederquis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. Sed si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex eo filio, quem
Abbreviated transcription (Latin):
potestate nr̃a sũt. ueru ⁊ hii quo¬
sad optimꝰ. ¶ ad optio aũt duob
modis fit. ut pͥncipai rescripto.
aut inꝑio magistratus. ¶ Iiꝑ¬
eos eas ue. qui que ue. sui iuns st
quespecies ad optõis dicitur ad reg¬
atio. ¶ Imꝑio magistratus ado¬

Expanded text:
potestate nostra sunt, verum etiam ii quos adoptamus. Adoptio autem duobus modis fit, aut principali rescripto aut imperio magistratus. imperos easve, qui quaeve sui iuris sunt. quae species adoptionis dicitur adrogatio. imperio magistratus ado
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵi ẽ. nulli eniz sũt alii hoĩes qui tilez
inlib̾os habeat potestitez qͣlemno
intua potestate est. ¶Item qͥ ex fil¬
is tuo ⁊ uxore euis nascit᷑. id est nep¬
os tuus ⁊ noptis eque intua sunt.
potestate. ⁊ ꝓ nepes. ⁊ ꝓ neptis et de¬
inceps ceteri qͥ tñ exfilia tua nascit᷑.
intna potestate nõ est sed in patr¬
ustas aũt nupcias int̾ se ciues roma¬
ni ꝯtrahunt. qui scdͤm p̃cepta legum
choeunt. masci qͥdem puberes fem¬
ine aũt uiri potentes. sine patres fa¬
milias sint. sui filii familias du: tñsi
filii familias sinit. ⁊ ꝯsensu habeãt
ꝑentu quoꝵ in potestate sñt. nan
hoc fieri deb̾e ⁊ciuił et naturalis rõ su¬
adet intãtu ut uisus ꝑentis p᷑ed̾e
debeat. ¶Unde q̃situ est anfuriosi
filia mibe̾. anfuriosi filius uxore du¬
cere possit. ¶Cuzq suꝑ filio uarie¬
batur nĩa ꝓcessit. decisis qͣ ꝑmissñ
est at exemplũ filie furiosi. filiuz que¬
q finiosi posse ⁊ siñ patris int̾nentu.

Expanded text:
orum: nulli enim alii sunt homines qui talem in liberos habeant potestatem qualem noin tua potestate est: item qui ex filio tuo et uxore eius nascitur, id est nepos tuus et neptis, aeque in tua sunt potestate, et pronepos et proneptis et deinceps ceteri. qui tamen ex filia tua nascitur, in tua potestate non est, sed in patrustas autem nuptias inter se cives Romani contrahunt, qui secundum praecepta legum coeunt, masculi quidem puberes, feminae autem viripotentes, sive patresfamilias sint sive filiifamilias, dum tamen filiifamilias et consensum habeant parentum, quorum in potestate sunt. nam hoc fieri debere et civilis et naturalis ratio suadet in tantum ut iussum parentis praecedere debeat. unde quaesitum est, an furiosi filia nubere aut furiosi filius uxorem ducere possit? cumque super filio variabatur, nostra processit decisio, qua permissum est ad exemplum filiae furiosi filium quoque posse et sine patris interventu
Abbreviated transcription (Latin):
aqͥ croierint. nec uir. nec uxorn̾
nascuntur. in potestate patris ũs
sũt. ser tales sũr. qͣnͣtu: ac patria
hii patem hab̾e intelliguntur. ꝯ
is ⁊̃ incertus est. unde soient filui
purii appellari. uł agreda uoce. ꝯce¬

Expanded text:
 coierint, nec vir, nec uxor, nnascuntur, in potestate patris non sunt, sed tales sunt, quantum ad patriam hi patrem habere intelleguntur, cum his etiam incertus est: unde solent filii spurii appellari, vel a Graeca voce
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃us addicitut. qd̃ sĩuis flum̃is
ꝑtem aliam ex tuo p̾dio detraxer
longiore tpre fundo uiani heseãt
arbores quas secũ transit inerm
s̾undum radices egerint. exeo tẽ¬
pore uiaentur fundo ui cini ã qui¬
ari nariest. qd raro accidit xcup¬
antis sit nullius enim ẽe crecit᷑.¬
auatiin flumine ad frequent ⁊
ccidit si quidem mediam ꝑtem
fluminis teneat ꝯmunis este¬
oꝵ qui abutriq ꝑte fluminis

Expanded text:
s adiciatur. Quod si uis fluminis partem aliquam ex tuo praedio detraxerilongiore tempore fundo meo haeserit arboresque, quas secum traxerit, in meum fundum radices egerint, ex eo tempore uidetur meo fundo adquisita essari nascitur quod raro accidit occupantis fit: nullius enim esse creditur. in flumine nata quod frequenter accidit, si quidem mediam partem fluminis tenet, communis est eorum, qui ab utraque parte fluminis
Abbreviated transcription (Latin):
tabuns nauem. ui armarium.
uł subsellium fabricau̾it. ⁊ pꝰt
mnuitas fabinianoꝵ ⁊ ꝓculia¬
noꝵ ambiguitates placuit. me¬
dia sententia existimantium.
Si eas speties ad mati ami reduci
possit eum uideri dñm ẽẽ qui
mat̾ĩe dñs fu̾at. siño possit re¬
duci eum pocius intelligi dñ¬
in qui feãt ut ecce. uas ꝯflatũ
potest ad rudem massam eris.
uł argentiuł auri reduci uin¬
um aũt aut oieum. aut fru¬
m̃tum. aut uuas. aut oliuas
⁊ spicas reu̾ti reuti n̾o potest.n
ac ne minsum quidem ad uin¬
isum aut cxsuis ⁊ auenic me¬
dicm̃tis emplaustrum. aut co¬
niriumm. aut ex sua ⁊ auena lan¬
a uestim̃tum fecit. dubi tantũ
nõ solum oꝑam suam ded̾it.
s ⁊ ꝑtem eiusdem inti̾e prestit¬
it. ¶ Si tñauenam purpur¬
am quis intexi̾t suo uenim̃to
ucet p̾ciosior est purpura acce
ssĩnis uice cedit uestim̾it᷑ qͥ
q isirroure nabet furti acci¬
ciuilis. namextincte res licet
uendicari nõ possunt. ꝯdia tñ

Expanded text:
tabulis navem vel armarium vel subsellium fabricaverit. et post multas Sabinianorum et Proculianorum ambiguitates placuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci possit, eum videri dominum esse qui materiae dominus fuerat; si non possit reduci, eum potius intellegi dominum qui fecerit: ut ecce vas conflatum potest ad rudem massam aeris vel argenti vel auri reduci, vinum autem aut oleum aut frumentum ad uvas et olivas et spicas reverti non potest, ac ne mulsum quidem ad vinlsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua et aliena lana vestimnon solum operam suam dedit, sed et partem eiusdem materiae praestavit. Si tamen alienam purpuram quis intexuit suo vestimento, licet pretiosior est purpura, accessionis vice cedit vestimento: etqui subripuit habet furti actiius. nam extinctae res licet vindicari non possint, condici tamen
Abbreviated transcription (Latin):
necniis tignum alienum sui¬
s etibus miuctum exhimere co¬
gatur. s duplum ꝓeo p̃stcet ꝑ
est ne edificia retĩdi necesse sit. s si
&x auaua causa dirutum sit eti¬
ficium potit mat̾ie dñs si ñ fu̾it
duplum iam ꝑsecutus tunc cã
naueno selo ex sua mat̾ia domũ

Expanded text:
ne quis tignum alienum aedibus suis iniunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestat per est, ne aedificia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae dominus, si non fuerit duplum iam consecutus, tunc eam alieno solo sua materia d
Abbreviated transcription (Latin):
tñ inloco sunt tin tue ne c̃ẽ intẽ¬
niguntur. ⁊ au incranti aĩo
intelgitur. ¶Item ea que ex
hostib capimus uire gentium st¬
atim nostra fiunt. ad eo quidem
nrur. qui tñ si euascrint nr̃a pot¬
um statum recipiunt. ¶Item¬
iapilli ⁊giume ⁊ cetera auie iut¬
ore inriniuntur iure naturalis¬
atim inuẽtoris fiunt. ¶ Item
ea ciue & aĩalib onĩo tuo subie¬
ctisuascuntur. codem iure tibia¬
auiuio increm̃tum latens. ꝑ alu¬
uionem aũt it uidenir addici ꝙ
in paniarn acciatur. ut intei¬

Expanded text:
loco sint, tui tuaeve esse intelleguntur: et qui lucrandi animo intellegitur. Item ea quae ex hostibus capimus iure gentium statim nostra fiunt: adeo quidem, ntur. Qui tamen si evaserint nostram potum statum recipiunt. Lapilli et gemme et cetera que inveniuntur, iure naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nata sunt eodem iure tibi aalluvio incrementum latens. per alluvionem autem id videtur adici, quod ita paulatim adicitur ut inte
Abbreviated transcription (Latin):
upã p̾dia possident. ¶Auaso
ne ei enisa est. si cuins totus a¬
ger inundatus fu̾it. neq enim
inundario speciem fudi ͣmi ditͣ¬
itat. ⁊ ebit si recesserit aqua pa¬
iam est cum fundum eius man¬
erͣe aunus effui̾t. ¶ Eum ex an¬
ꝗia mar̾ia species anqua ftã sit

Expanded text:
us praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eum fundum eius manere cuius et fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit
Abbreviated transcription (Latin):
xtum fu̾it. ui si tiaus ad misc¬
erit sine uoluntate rua no ui¬
denir omune eẽ. ad̃ singula
corꝑa in sua sustantia durant
non magis istis casroz ꝯmune
fit frum̃tum. qmͣ grex ꝯmim¬
is eẽ intelligitur. Si ꝑe coranci¬
i tuis pecorib inmixta fu̾int
frum̃tũ retineitur. inii q
em aectio. ꝓ modo frim̃i cuiꝰ¬
ꝯtinetur ut his ex ictiniet. qu¬
in suo solo auauis ex auenam¬
us intelligitur edificii. qr om̃e ꝙ soli
iedificatur solo cerit. nec tñ¬

Expanded text:
it, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumentum quam grex communis esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: frumentum retineatur, in rem quidem actio pro modo frumenti cuiucontinetur, ut is aestimet, quin suo solo aliquis aliena mnus intellegitur aedificii, quia omne quod inaedificatur solo cedit. nec tam
Abbreviated transcription (Latin):
uoͣ aliter purauerunt tuam ẽe qͣ
siceꝑis. s postiorem senrentiamn¬
os ꝯfirmamus.qr inulta accio̾r s¬
olent. ut eam nõ capias. ¶ Mꝑa¬
marbore tua egederunt aunt qm
incres que marbore tua nidum¬
faciunt. ⁊dõ si alius eis inluser¬
it. his earũ oñs erit. fanos q uo si
au̾s feci̾nt quilib eym̾e postest.
Siane integra re si ꝓuid̃is. i qͣrcͤ¬
dientem infundum tuum põt
ram̃ qd̃ ex alueo tuo euoiau̾it eo
fera natura est. nec ad tem ꝑrin
qd̃ exosuetudine euoiare ⁊ reuoia¬
re solent. nam ⁊ apes hoc faciũt.
quarum ꝯstat feram ẽt naturam
habent ut insuuas ire ⁊ redires

Expanded text:
on aliter putaverunt tuam esse quam si ceperis. Sed posteriorem sententiam nos confirmamus, quia multa accidere solent ut eam non capias. Apin arbore tua consederint, antequam lucres quae in arbore tua nidificant. Ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet eximere potest. Plane integra re si provideris ingredientem in fundum tuum, potes Examen, quod ex alueo nostro euolauerit, eo fera natura est nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine auolare et reuolare solent: nam et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam: habent, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ti siauis uina sua ꝯfud̾it aut
massa argenti. uł auri ꝯfiau̾it. ¶
si diu̾se mat̾ie sint. ⁊ obid ꝓpͥa
spetiet factasit forte exumo ⁊
melle muisũ. aut ex auro ⁊ arg¬
eid electrum idem iurit est.n
am eo casu ꝯniuñe ẽẽ speciem
ñdubitatur. ¶ or uod si fort¬

Expanded text:
vina sua confuderint aut massas argenti vel auri conflaverint. sed si diversae materiae sint et ob id propria species facta sit, forte ex vino et melle mulsum aut ex auro et argento electrum, idem iuris est: nam et eo casu communem esse speciem non dubitatur. quodsi fort
Abbreviated transcription (Latin):
adire ¶ Et ꝯ suꝑ hoc tam ley furia
qͣmͣ lex uocania lare sũt. qͣ nent
sufficiens ad rei ꝯsumatdẽm uide¬
bat᷑. nouissime lata est lex fallicidi
tata sint. aut supͣ modũ hon̾ata.
asdio u̾o. aut nulla relicta legata¬
sint. aut q ꝑtem eiꝰ dũtixat. in
qͥqͣrtam ꝑtẽ tociꝰ hr̃ditatis. aut. aĩ¬
plꝰ ht̃. ticio nͥ ex legatis q ad eo ordi¬
nara sũt retin̾e ei lic̾et ꝓlacipit n
ut qͣrtã ꝑtem sue ꝑtis salua hñt.¬
⁊ placuit posse retin̾e.⁊ .n. in sin¬
głis hĩdib rõ legis fallicidie pon¬
enda ẽ. ¶ Quantitas aũt patino¬
nii ad ꝙͣ rõ legis fallicidie redigit᷑.

Expanded text:
adire. et cum super hoc tam lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: novissime lata est lex Falcidia, data sunt, aut supra modum onerata, a Seio vero aut nulla relicta sintxat in is quartam partem totius hereditatis aut amplius habet, Titio nihil ex legatis quae ab eo relicta sunt retinere liceret: placuit, ut quartam partem suae partis salvam habeat, posse retinere: etenim in singulis heredibus ratio legis Falcidiae ponenda est. Quantitas autem patrimonii, ad
Abbreviated transcription (Latin):
añ adirã ħreditatẽ ꝑseruos hr̃dita¬
rios. aut ex ꝑtu antillaꝵ hr̃ditan᷑ũ.
aũ ex fectu pͤccoꝵ rantũ accesserit.
hiditati ut .c. aureis legatoꝵ ñẽ
errogaris. hr̃s qͣrtã ꝑtem hr̃ditatis
habit᷑us sit. s necesse ẽ ut nͥo qͣrta¬

Expanded text:
ante aditam hereditatem, per servos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum, tantum accesserit hereditati ut, centum aureis legatorum nomine erogatis, heres quartam partem hereditatis habiturus sit, sed necesse est ut n
Abbreviated transcription (Latin):
nioco ĩnhis qui intraũso lȩatere ueni¬
unt. seruando pene .ii. ꝯsonantia uira
ingemurtatis ⁊ lib̾tatis in sucessiõib
feminis. ẜ hec de his lib̾tins hodie di
tũ ip̃o ultimo sp̃n simł aĩam atꝙ
lib̾tatẽ admmirtebãt. ⁊ qͣi senuoꝵ ⁊ ta
bona coꝵ. nire qͣdã mͦ spectulii. ex le¬
ssio. pꝰea u̾o senatꝰ ꝯsulto largiano cap¬
ũnoĩatim exhr̃dati ft̃i xtraneis hr̃¬
ctũ. qd̾ unde hoĩem. siinuito ł ign¬
orante patͦno ad cuutarẽ neuire ex
uñficio pͥncipis festinaũ. facieuit u¬

Expanded text:
in his qui ex transverso latere veniunt servando. paene enim consonantia iura ingenuitatis et libertinitatis in successionibus fecimus. Sed haec de his libertinis hodie dictamen ipso ultimo spiritu simul animam atque libertatem amittebant, et quasi servorum ita bona eorum iure quodammodo peculii ex lebant. postea vero senatus consulto Largiano caunon nominatim exheredati facti, extraneis herectum, quod eundem hominem, si invito vel ignorante patrono ad civitatem venire ex beneficio principis festinavit, faciebat v
Abbreviated transcription (Latin):
no ne poti ne. s ⁊̃ filie neptiue. desis¬
nare ꝑmittit᷑ dat᷑ aũt hec assignã¬
di facultas er qͥ duos plures ue lib̾os
inporestatẽ hibebit. ut eis qͦs in po¬
restare yt̃ assignareei. liu̾tũ lib̾tãue
uceat. uñ querebat᷑ si cũ cinassign¬
⁊it asigitõ. s placuit euanesc̾e. qd̾ ⁊

Expanded text:
o nepotive, sed etiam filiae neptive adsignare permittitur. Datur autem haec adsignandi facultas ei, qui duos pluresve liberos in potestate habebit, ut eis, quos in potestate habet, adsignare ei libertum libertamve liceat. unde quaerebatur, si eum cui adsigncat adsig
Abbreviated transcription (Latin):
existente ꝯditõne urs eiusag̾e pot̾.i
oem est et ꝓꝓmissoris ꝑte. ¶ Qui hoc
stipuleris uł homine ñ pot̾is ꝯtimi¬
ro eo qui ꝓmitit solent aiii obligari
qui fideiuxores applłantꝰ ques hõies
acciꝑe solent duz curant ut diligen

Expanded text:
existente condicione heres eius agere potest. idem est et a promissoris parte. Qui hoc stipuleris vel hominem, non poteris continuro eo qui promittit solent alii obligari, qui fideiussores appellantur, quos homines pere solent dum curant ut diligen
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ debitor ꝓ quo obugãtur ¶ ñ¬
am ⁊ coꝵ obligatõ accessio est pͥnci¬
pans obugatõis nec plus in access¬
ione eẽ põt. qm inpͥnçipaure. ¶a¬
t exdluerso. ut minus eb ¶ Eiri poss¬
unt. itaq si reus .x. au̾reos ꝓmisent.
ficeiussor recte in .u. obligatur. ꝯtͣ¬

Expanded text:
m debet is pro quo obligantur: nam eorum obligatio accessio est principalis obligationis nec plus in accessione esse potest quam in principali re. at ex diverso, ut minus debeant, obligari possunt. itaque si reus decem aureos promiserit, fideiussor in quinque recta obligatur:
Abbreviated transcription (Latin):
eris tot aureos dape lonterS
scipulatõ inres habebit et sicredite:¬
ri suo qd̾ sua int̾ est ne forte us pena
cõmittatur. us p̃ora disthantur que
pignori data erant. uaiet stipulatõ.
ue̾sa uice qui aliu facturm ꝓmisit
iudet᷑ in ei ẽẽ cansa ut ũ teneaturn
isi pena in se ꝓmiserit. ¶ Item rez
asit utirt᷑ stipulatur. ¶ Side alia
restipulater sensenit. de aua ꝓmundi
ꝑĩ mina ꝯ̾bitur obugato. ac si ͦnt̃¬
rogatu responsu ñ eẽt. uluti si hõi¬
uem stichu ate qͥs stipulatꝰ fueritt¬
u de pamphile senserit. que sticu.
nocari cred̾is. ¶ Ed̾ turpi excãm
issu eit ułuti si qͥs hmmitidiu ułsa¬

Expanded text:
eris, tot aureos dare spondes? stipulatio vires habebit. et si creditori suo, quod sua interest, ne forte vel poena committatur, vel praedia distrahantur quae pignori data erant, valet stipulatio. 2 Versa vice qui alium facturum promisit, videtur in ea esse causa, ut non teneatur, nisi poenam ipse promiserit. Item nemo a fit utiliter stipulatur. Si de alia re stipulator senserit, de alia promiitur obligatio ac si ad interrogatum responsum non esset, veluti si hominem Stichum a te stipulatus quis fuerit, tu de Pamphilo senseris, quem Stichum vocari credideris. Quod turpi ex causa promissum est veluti si quis homicidium ve
Abbreviated transcription (Latin):
una ur queda uidentur esse ꝑfe¬
cte. singulas .ii. res stipulari et at
singulas respout̾e debemꝰ ̃ti stip¬
ulari ut supͣ dictur est ne m̃o potet.
Inuente sũt huiꝰ modi oblignd̾es ⁊¬
d hoc ut unus quisqr sibi ad qu̾rit
nichn inter ẽ. stipuasis puuesi

Expanded text:
una vel quaedam videntur esse perfectae: singulas enim res stipulari et ad singulas respondere debemus. Alteri stipulari, ut supra dictum est, nemo potest: inventae sunt enim huiusmodi obligationes ad hoc, ut unusquisque sibi adquirat nihil interest stipulatoris. plane si
Abbreviated transcription (Latin):
¶ꝑtei debitor si pactus fu̾it ꝯreditore ne
dissoluũt᷑. ¶ Qua de cã efficax est adũ.¬
suc eũ acto ꝙͣ actor intendit. si apparet
cũ dare oport̾e. s qr iniquũi est ꝯͣ pactõ¬
nera d̃pnari. ꝑ exciprõem pacti ꝯũe
ti ei nceditor ⁊esse tente depitore. iura
u̾it meꝰ łare oport̾e adhuc obligitꝰ ꝑ¬
man. s qr inicuiũ est de ꝑiurio q̃ri de¬
ffenditur. tñ ꝑ eeceptãemius iurandi.
¶In his qͦ actõib quib in rem ꝯgͥi que
necessarie sũt exceptões ułuti si ꝑetiite
defenit p̾sessor iurau̾it eam reni peti

Expanded text:
Praeterea debitor si pactus fuerit cum creditore, nedissolvuntur: qua de causa efficax est adversus eum actio qua actor intendit ‘ si paret eum dare oportere ’. sed quia iniquum est, contra si debitor deferente creditore iuraverit nihil se dare oportere, adhuc obligatus permanet, sed quia iniquum est de periurio quaeri, defenditur per exceptionem iurisiurandi. in his quoque actionibus quibus in rem agitur aeque necessariae sunt exceptiones: veluti si petitore deferente possessor
Abbreviated transcription (Latin):
rem admiiteuut. ¶Hodie aũt nõ
añ tp̃s pactõis uł obligatõis. lirem in¬
ferre ad sus est. ⁊ enoniant õstitutõi
sũt excepiões qͣles sũt ꝓcuratorie. ułu¬
ti si ꝑ militem aut mulierẽ. gg̾e quis
nͨ uxore. nͨ ex sacro rescripto ꝓcumtorion¬
oĩe exꝑiri ꝯceditur suis uo̾ negaus suꝑ¬
ẽẽ siñ offensa displicine pꝰsũt. ¶ Eas uo

Expanded text:
t. hodie autem non ante tempus pactionis vel obligationis litem inferre ausus est Zenonianae constitutioni sunt exceptiones: quales sunt procuratoriae, veluti si per militem aut mulierem agere quis vel uxore nec, ex sacro rescripto, procuratorio nomine experiri conceditur: suis vero negotiis superesse sine offensa disciplinae possunt. eas vero
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝙ̃aut ip̃o iure ꝯpetunt. aut ꝰ pͣtore
dantur. ⁊ in hr̃dem eiue ꝯpetunt. aũ
dari solenent: est .n. c̾etissima iuris re¬
gła exmaleficiu pͥenales actões inhr̃¬
rũ. iniuiraꝵ dampni inuirie. S hr̃¬

Expanded text:
aliquem aut ipso iure competunt aut a praetore dantur, et in heredem aeque competunt aut dari solent. est enim certissima iuris regula, ex maleficiis poenales actiones in hererum, iniuriarum, dam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsulto siũ ex sacris ꝯstitutõib ꝓficisꝯ¬
tur. ꝑperuo solede antiqͥtus ꝯpet̾s. don¬
c̃t sacte ostitutdes tam in rem ꝙͣ in ꝑso¬
ieoit inati. actõib tertos fines dederunt.
p̃toris intra annũ erat. imꝑiumali

Expanded text:
ulto sive ex sacris constitutionibus proficiscuntur, perpetuo solere antiquitus competere, donec sacrae constitutiones tam in rem quam personalibus actionibus certos fines dederunt: praetoris intra annum erat imperi
Abbreviated transcription (Latin):
are iubebat᷑. rem ratam dñu hauitu¬
dem re exꝑuitur. ¶Ttores ⁊ curato¬
ies codem mͦ quo ⁊ ꝓcuratores satisdare
der̾e̾ u̾ba edicti faciebant. s alicm̃ his
agentib sarisdatõ rennttebatur hec
naerant. si in rem agelut᷑. ¶ Si u̾o in
ꝑsoãm abactoris qͥdem ꝑte eadem ob
io defensor malienare. sine satisda¬
tõe ydoneus ẽẽ creditꝰ id sĩ ꝓpͥo noĩe a

Expanded text:
abitudem re experiatur. tutores et curatores eodem modo quo et procuratores satisdare debere, verba edicti faciebant. sed aliquando his agentibus satisdatio remittebatur. Haec ita erant, si in rem agebatur. sin vero in personam, ab actoris quidem parte eadem obtmo defensor in aliena re sine satisdatione
Abbreviated transcription (Latin):
zalius uelit. effectũ defensiois sb̾ire nu¬
lla diffe̾ntia int̾ actões in rem ł ꝑsonales
introducenda põt ħ fac̾e ita tm̃ ur san¬
iditões iudicatũ solui ꝓlitis pr̃et. esti¬
matõe ¶ Nemo .ni. sed̾m uet̾m regũ¬
lam ut ia dc̃m est auene rei siñ satisda¬
tõe defensor ydoneus intengit᷑ ¶ Que
om̃ia aꝑtius ⁊ ꝑfectusime ac cotidiano
iudtioꝵ usu in ip̃is rerũ docum̃tis app¬
arent. qu̾a formã ñ solum in hac regia

Expanded text:
alius velit defensionem subire, nulla differentia inter actiones in rem vel personales introducenda, potest hoc facere, ita tamen ut satisdationem iudicatum solvi pro litis praestet aestimatione. nemo enim secundum veterem regulam, ut iam dictum est, alienae rei sine satisdatione defensor idoneus intellegitur. Quae omnia apertius et perfectissime a cottidiano iudiciorum usu in ipsis rerum documentis apparent. Quam formam non solum in hac regia
Abbreviated transcription (Latin):
ea fc̃s aͤut furiosus p̃ ea ꝯpos m̃tis fa¬
ctꝰ fuit ⁊ decesserit ¶furiosus si ꝑ
id tp̃s fecerint testam̃tũ qͦ furor oꝵ
intmisius uire testati ẽẽ uit̾i. certe
eo ꝙ añ furorẽ fec̾int restam̃to ualẽ¬
te. nã n testam̃ta recte fc̃a. n aliud

Expanded text:
es factus aut furiosus postea compos mentis factus fuerit et decesserit. furiosi autem si per id tempus fecerint testamentum quo furor eorum intermissus est iure testati esse videntur, certe eo quod ante furorem fecerint testamento valente: nam neque testamenta recte facta neque aliu
Abbreviated transcription (Latin):
s fu̾at anticͥitati obẜuatũ ¶ s si
ñ fu̾ant hłdes scrͥpti. scripte ue. ł ex¬
infirmabatꝰ. uisau̾̃t ad crescendicis
ad certam portõcm p̃stabat᷑. ¶ Sẽt nͦ
noĩatim eas ꝑsonas ex hr̃dare ꝑẽti¬
b necesse erat. s licebat int̾ cet̾os

Expanded text:
ati observatum: sed si non fuerant heredes scripti scriptaeve vel exinfirmabatur, ius autem adcrescendi eis ad certam portionem praestabatur. sed nec nominatim eas personas exheredare parentibus necesse erat, sed licebat et int
Abbreviated transcription (Latin):
uus ad iiber. qmͣ si p̾stit̾it ⁊ aban¬
quo casu rem amiserit. de ressitue¬
nta ea nõ renebitur. ¶ Mortuo ꝯ¬
ntore inter tempra ꝯoitõnis hrͣs
eius codem iure in ꝯdreti succedit.

Expanded text:
us adhibet. quam si praestiterit et aliquo casu rem amiserit, de restituenda ea non tenebitur. Mortuo conductore intra tempora conductionis heres eius eodem iure in conductionem succedit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes ⁊ dmpni ⁊ iucri ꝑtinent ⁊
aliũ t̾cia. ¶De ula sane ꝯuentõne
quesi tũ est. siticuis ⁊ seius int̾ se pa¬
cti sunt ut ad ticium uicͥ due ꝑtes
ꝑtineant campui t̾ciaat serum si¬
anrata debeꝰt haberi ꝯuentõ. qͥntus
nuntius ꝯtra nanim̃ societatis ta

Expanded text:
lucri pertineant, ad aliam tertia. De illa sane conventione quaesitum est, si Titius et Seius inter se pacti sunt, ut ad Titium lucri duae partes pertineant, damni tertia, ad Seium an rata debet haberi conventio? Quintus Mucius contra naturam societatis tal
Abbreviated transcription (Latin):
menore ꝯditone in socieratem am¬
iti. nam ⁊ ita conire societatem ñ
sit. quia sepe oꝑa aucuiꝰ ꝓpecun¬
ia ualet Eat eo ꝯtra qdͥnti nunti¬
i. sentennã obrinuit. ut illud qͦ
ꝑtem feratꝰ. dampno nõ teneat᷑.

Expanded text:
ndicione in societatem admitti: nam et ita coiri posse societatem non sit, quia saepe opera alicuius pro pecunia valet. et adeo contra Quinti Mucii sententiam obtinuit, ut illud quoque partem ferat, damno non teneatur,
Abbreviated transcription (Latin):
duc̾e emĩdatõne. ut siũ pꝰ morte: si
pͥdie qͣm moriet ᷑ stipulator siũ ꝓmis¬
sor stipiuatõ ꝯcepta est. ualct stipid¬
acio. ¶Itez siq̾s ita stipulatus eritꝰ
si nauis exasia uen̾it. hodie dare spõ
nis indotib eandez stipulatõnez. q̃
reiciendaz extimauit nobis placuit
et huit ꝑfectu robur acomodare

Expanded text:
ducere emendationem, ut, sive post mortem sive pridie quam morietur stipulator sive promissor, stipulatio concepta est, valeat stipulatio. Item si quis ita stipulatus erat: ‘ si navis ex Asia venerit, hodie dare spondnis in dotibus eandem stipulationem, quae reiciendam existimavit, nobis placuit et huic perfectum robur accommodare,
Abbreviated transcription (Latin):
bau̾it imp̃o soro die quo ꝯficieratur
instrĩtu sese uł ad u̾sariuz sumz
in aliis locis ee. ¶ Post mortez sui
darisibi nemostipulari pot̾it nͣ ma¬
gis ꝙͣ post mortem eiꝰ a quo stipula bu¬
tur. at nehis qͥ alicuiꝰ potestate pꝰ
mortez eiꝰ stipulari poterat qr patris ꝑ
dñt uoce loqui uidetur. ¶ Sẽt et siq¬

Expanded text:
o toto die quo conficiebatur instrumentum sese vel adversarium suum in aliis locis esse. Post mortem suam dari sibi nemo stipulari poterat, non magis quam post eius mortem a quo stipulabatur. ac ne is qui in alicuius potestate est post mortem eius stipulari poterat, quia patris vel domini voce loqui
Abbreviated transcription (Latin):
ba stipiantis. andire deb. uñ apa¬
ret ñde eo loqͥ qͥ taidius exandit. s
de eo qͥ õĩno ñ exaudit Furiosus muill¬
iun ncg̃i eere põt quia ñ intelli¬
git qd̾ agat. ¶ pnpillus om̃e ne¬
gotiu recte gerit. ut tam̃ sic ubi tu¬
toris auctoritas necessaria sit adhi
lis utiqr de bis neruz est qͥ ia aliꝙ̃
intelectur habent. nam sii fns
et ꝯifanti proximꝰ est ñ młtu afli¬
rioso distct .q. hi e tatis pupilli nlł¬
u intenectu hñt. set inpximis
infanti ꝓpt̃ ntutite eoꝵ benĩgͣn¬
ior iuris iꝑt̾ptatd̃ fcã est. ut ideziu¬
tis hͣnt qͥ pubertati ꝓximi su̾t. set
qͥ inparentis posteste est in pubes
nefactore qͥde patre obligatur. ¶ Set
ciat᷑ nichil ualet stipulatẽ. in pessibi¬
lis aũt otitt̃ habet᷑ cui nat᷑a in pedi
spondes: pure fcã obligatõ inteuigi¬
uit. ided statim pet̾e põt. ¶ Iemu
boꝵ obligatõ int̾ aib sentes ꝯcepta in¬
utilis est. ¶ Set ꝯroc materiantĩ¬

Expanded text:
rba stipulantis audire debet. unde apparet, non de eo nos loqui qui tardius exaudit, sed de eo qui omnino non exaudit. Furiosus nullum negotium gerere potest, quia non intellegit quid agit. Pupillus omne negotium recte gerit: ut tamen, sicubi tutoris auctoritas necessaria sit, adhilis, utique de his verum est, qui iam aliquem intellectum habent: nam infans et qui infanti proximus est non multum a furioso distant, quia huius aetatis pupilli nullum intellectum habent: sed in proximis infanti propter utilitatem eorum benignior iuris interpretatio facta est, ut idem iuris habeant, quod pubertati proximi. sed qui in parentis potestate est impubes nec auctore quidem patre obligatur. Si ciatur, nihil valet stipulatio. impossibilis spondes? ’ pure facta obligatio intellegitur ideoque statim petere potest. Item verborum obligatio inter absentes concepta inutilis est. sed cum hoc materiam lit
Abbreviated transcription (Latin):
soluento om̃ium ꝑiiniobligatõ¬
uem ⁊ om̃s liberat. ¶Eiduobe
reis ꝓmitendi alius pure alius
igari pot. nec inpedim̃to erit dies.
inplerisor ꝑ sone de añti uicem su¬
stinet. Ideo crd̃ seruus hrditarius
aũ aditani hr̾citatem stipulatur

Expanded text:
solvendo omnium perimit obligationem et omnes liberat. Ex duobus reis promittendi alius pure, alius igari potest: nec impedimento erit dies in plerisque personae defuncti vicem sustinet: ideoque quod servus hereditarius ante aditam hereditatem stipulatur
Abbreviated transcription (Latin):
stõ x. misidris ⁊euen̾it extĩcitꝰ strp¬
ulario. ¶acͣ ne statim abinito stili¬
sstipuatõ imebit. iuciũ tiaiũ ꝯsu
us erit dare spondes. ⁊ similia que
intura sui. om̃o nostro exẽpta mo

Expanded text:
to promissoris devenerit, extinguitur stipulatio. ac ne statim ab initio talis stipulatio valebit ‘ Lucium Titium cum servus erit dare spondes? ’ et similia: quia natura sui dominio nostro exempta in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmito breniter uidenris meamde di¬
em ad ꝯditt̾em spopentisse nec .ni. ne¬
cesse ẽ in respontento eade: oĩa repeti q̃
stipulator exp̃sit. ¶ Item inutilis
ẽ stipulatõ si abeo stipuleris qͥ iun tuo
subiectus ẽ. łsi his ate stipuletꝰ s ser¬
uus quide ñ solu oño suo obligari ñ¬

Expanded text:
in eandem diem aut condicionem spopondisse: nec enim necesse est in respondendo eadem omnia repeti quae stipulator expresserit. Item inutilis est stipulatio, si ab eo stipuleris, qui iuri tuo subiectus est, vel si is a te stipuletur. sed servus quidem non solum domino suo obligari n
Abbreviated transcription (Latin):
.x. aureos stipulatꝰ est uaiebit qͥdez
scipulatõ. s utru totu debctur. ꝙ in
stryulatõe deductu est. añ u̾o ꝑs di¬
sicitti ⁊ filii noxtinꝙͣ tua intelligi¬
tur. in his reu quȩ pibiꝯequiri u¬
ossũt. ¶Preta imutiis ẽ stipula¬

Expanded text:
ulatus est, valebit quidem stipulatio: sed utrum totum debetur quod in stipulationem deductum est, an vero pars disicuti filii vox tamquam tua intellegitur in his rebus quae tibi adquiri possunt. Praeterea inutilis e