comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nupserit .c. ⁊ eũ infamilia nupserit. his ub insuꝑ
arbitratꝰ semꝑnie mat̾s eius mancipia .x. que
ꝯfestim post aditam hr̃ditatẽ ineã a semꝑnia u¬
xore mã elegi uolo que mancipia cũ infamilia
nupserit dari nolo.⁊ si anteꝗͣ nupserit aliq ex
mancipiis decesserit. tunc in locũ eius arbitra¬
tu sempnie matris eiꝰ dari uolo. dũ ad eũ plenꝰ
num̃us ꝑueniat. qđ si sempnia mat̾ eius ñ
designatas. ad puellã s. nuñum decem man
lae enixe sunt. ad filiã non ꝑtinere.
.d̾ quesut añ adnuptias eoꝵdem mancipioꝵ
fructus ⁊ usus an ad semꝑniã matrẽ ꝑtineatur¬

Expanded text:
um et, cum in familia nupserit, his uerbis: 'insuper arbitratu Semproniae matris eius mancipia decem, quae confestim post aditam hereditatem meam a Sempronia uxore mea eligi uolo: quae mancipia, cum in familiam nupserit, ‹dari uolo. et si antequam nupserit›, aliquod ex mancipiis decesserit, tunc in locum eius arbitratu Semproniae matris eius dari uolo, dum ad eam plenus numerus perueniat. quod si Sempronia mater eius non adgnata sunt, ad puellam supra numerum decem manclae enixae sunt ad filiam non pertinere. idem quaesiit, ante nuptias eorundem mancipiorum fructus et usus an ad Semproniam matrem pertinea
Abbreviated transcription (Latin):
agam.iex cetis nicħominꝰ optabo. In eodẽ cafu
quesitũ ÷ seioptione . s uoꝵ data anteꝗͣ optarẽ ꝯdi¬
tio statute lib̃tatis defecisset. anstichũ optare pos¬
sit. puto muciane sent̾ñtie assentiendũ q̃ placet
ipsa lib̾tate legatũ ꝑimi ñ datione statute libta-¬
tis. Quare siue uuo testatore siue pꝰmortẽ eiꝰ ⁊ ante
aditã hr̃ditatẽ ꝯditio statute lib̃tatis defec̃it lega¬
tũ eĩt uule. Nã sic̃ pura lib̾tas ita statuta lib̾tas

Expanded text:
agam et ex ceteris nihilo minus optabo.In eodem casu quaesitum est, si optione seruorum data, antequam optarem, condicio statutae libertatis defecisset, an Stichum optare possim. puto Mucianae sententiae adsentiendum, qua placet ipsa libertate legatum peremi, non datione statutae libertatis: quare siue uiuo testatore siue post mortem eius et ante aditam hereditatem condicio statutae libertatis defecerit, legatum erit utile: nam sic
Abbreviated transcription (Latin):
rescͥptũ : cũ ita legatũ ẽ uestim̃ta que uolet tri¬
clinaria summitto sq habeto. si is dixisset que
uellet deiñ añꝗͣ ea sum̃ et alia se uelle dixisset.
mutare uoluntatẽ eũ ñ posse ut alia sum̃et qr
om̃e ius legati pͥma testatione qua sumere se
dixiset ꝯ sũpsit. qm̃ res ꝯtinuo eius sit simił hac
si dixerit eam sumere.

Expanded text:
est, cum ita legatum est: 'uestimenta quae uolet triclinaria sumito sibique habeto', si is dixisset quae uellet, deinde, antequam ea sumeret, alia se uelle dixisset, mutare uoluntatem eum non posse, ut alia sumeret, quia omne ius legati prima testatione, qua sumere se dixisset, consumpsit, quoniam res continuo eius fit, simul ac si dixerit eam sumere.
Abbreviated transcription (Latin):
Daulus .⁊. Si optio seruidata mͥ fu̾it.
⁊isticho alid cestator sine lib̾tate legasset. tunc
sequens legatũ ꝯsistit cũ tota familia ad imum
id ÷ stichũ recidit. ut quat᷑ pure legato utilit̃ sitde¬
gatũ. nec adũsatur cataniana: si uoluntarius
hr̃s institutus sit qm̃ potest ante aditã hr̃ditatem
ĩ si statim decesserit familia minui qd si necessariꝰ
hr̃s institutus sit sequens legatũ ꝓp̃catonianã¬
Iinutile est.
uidendũ eẽ anp̃tor ut id faciat cog̃e debeat lega¬
taĩum. queãdmodũ si hr̃s institutus ia postula¬

Expanded text:
autium.Si optio serui data mihi fuerit et Sticho aliquid testator sine libertate legasset, tunc sequens legatum consistit, cum tota familia ad unum, id est Stichum recciderit, ut quasi pure legato utiliter sit legatum. nec aduersatur Catoniana, si uoluntarius heres institutus sit, quia potest ante aditam hereditatem, etiamsi statim decesserit, familia minui: quod si necessarius heres institutus sit, sequens legatum proinutile est.Puidendum esse, an praetor ut id faciat cogere debeat legatarium, quemadmodum si heres institutus id postula
Abbreviated transcription (Latin):
i filius qui mansit in potestate¬
patris. Item filia hr̃dis instituti p̃t̃ito frẽ eman¬
cipato qui contͣ tabulas acciꝑe bonoꝵ possessio¬
nẽ potuit. uͭ ĩtestati pats pꝰsessionẽ aceeꝑint. legata oĩb pr̃abt̃.
nec filia dotẽ suã frĩ ꝯferet. cum ut scripta indeatim
hr̃ditatem habere.
causam testam̃ti. i segitimam hr̃ditatem possideat.
danda ẽ legatoꝵ accufatio inptipillum: sed eate¬
nus quatenus hr̃ditas ei acquisita ẽ. Iuid enĩ
si cũ alio possideat hr̃ditatem: sed hoc ⁊ in eo qui
pubes ẽ pleriq putant obseruandum. ut ꝓ qua
parte possideat teneatur. quãuis p̃tor in eũ ꝑinde
det aceusationem. atq si adisset hr̃ditatem.

Expanded text:
i filius qui mansit in patris potestate, item filia heredes instituti praeterito fratre emancipato, qui contra tabulas accipere possessionem potuit, ut intestati patris possessionem acceperint, legata omnibus praestabunt nec filia dotem suam fratri conferet, cum ut scripta uideatur hereditatem habere. causam testamenti et legitimam hereditatem possideat, danda est legatorum actio in pupillum, sed eatenus, quatenus hereditas ei adquisita est. quid enim, si cum alio possideat hereditatem?Sed hoc et in eo qui pubes est plerique putant obseruandum, ut pro qua parte possideat, teneatur, quamuis praetor perinde in eum det actionem, atque si adisset hereditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Uo hr̃des instituti ambo omissa
causa testam̃ti ab intestato possideant hr̃e¬
ditatem. tunc quia uterq p̃torio uire ꝑiñ
habetur atq si ex testam̃to hr̃ditatẽ adiss
ꝓ partib in singłos competit accusatio

Expanded text:
uo heredes instituti ambo omissa causa testamenti ab intestato possideant hereditatem, tunc, quia uterque praetorio iure perinde habetur atque si ex testamento hereditatem adisset, pro partibus in singulos competit a
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝓentore ut ꝓdonato. siue alio quolibet titulo:
exceptis ꝓ hr̃de ⁊ ꝓpossessione possideat hr̃ditate:
alegatarizs. uł fidĩ cõmissarizs non conuenitur.
De senatus consulto sillamano et elaudia¬
no quorum testamenta ne aꝑeriantm.

Expanded text:
te uel pro donato siue alio quolibet titulo, exceptis pro herede et pro possessore, possideat hereditatem, a legatariis et fideicommissariis non conuenitur. DE SENATUS CONSULTO SILANIANO ET CLAUDIANO: QUORUM TESTAMENTA NE APERIANT
Abbreviated transcription (Latin):
filium suum substitutum inpub̃i testam̃to fr̃is ñ
emancipauit. sed ab intestato ꝑeum bona possi¬
de cepit. In eum qui testam̃to scͥptus hr̃s non
fuit. si fraudis consilio cum hr̃dib scͥptis partici¬
pato legitimam hr̃ditatem solus possideat. acc̃o
legatoꝵ ex sentñtia p̃toris dabitur.
serui hr̃ditatis quaq extimationem consequit᷑.¬
istitutus hr̃s rogatus restituere hr̃ditatem. si om̃
tas quam fidĩ cõmissarias. sed si alienos seruos ro¬
gatus sit manumittere. utiq redimere eos debet
eam aũt decessionem patiuntur iscui hr̃ditas
testam̃ti abintestato possidet hr̃ditatem. seruos
ad lib̾tatem ꝑducere debet ne eius factum noceat
eis qui extestam̃to adire noluit. sic tm̃ ut hẽat lib̾tõ¬

Expanded text:
ilium suum substitutum impuberi testamento fratris non emancipauit, sed ab intestato per eum possidere coepit.In eum, qui testamento scriptus heres non fuit, si fraudis consilio cum heredibus scriptis participato legitimam hereditatem solus possideat, actio legatorum ex sententia praetoris dabitur. serui hereditatis quoque aestimationem consequatur.Institutus heres et rogatus restituere hereditatem si omissque tam directas quam fideicommissarias. sed si alienos seruos rogatus sit manumittere, utique redimere eos debebit. eam autem decessionem patietur is cui menti ab intestato possidet hereditatem, seruos ad libertatem perducere debet, ne eis factum noceat eius qui ex testamento adire noluit: sic tamen, ut habeat liberto
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e p̃tor non debet. sua enĩ culpa testator
sub hao conditione hr̃ditatis partem dedit.
quã potuit pure dare. quia ⁊ si ita scͥptum
fuisset. titius hũs esto. quisquis mͥ ex supͣ sẽp¬
tis hr̃s erit. sticus lib̃ ⁊ hr̃s esto:⁊ titius omiᷤ¬
so testam̃to hr̃ditatem possideat. lib̾tatem
p̃tor stichi tueri non debet. nec hr̃ditatis pe¬
titionem ei dare. Si quis hoc modo testa¬
m̃tum scͥpserit. atius hr̃s esto.si titius hr̃s non
erit meuius hr̃s esto. quisquis michi ex supͣ
scͥptis hr̃s erit metuo si mͥ hr̃s non erit c̃tum
dato. deinde titius omisso testam̃to. legitimam
hr̃ditatem possideat. an meuio cuius in potes¬
tate fuit. ut ex fubistitutione adeundo tantam
hr̃ditatem hr̃et. legatoꝵ accusatio dari debeat.
queritur et placet dari. quia nichil ꝓhibet
meuium iustam causam habuisse. ꝓpter quam
nollet negotis hr̃ditariis implicari.

Expanded text:
habere praetor non debet: sua enim culpa testator habere praetor non debet: sua enim culpa testator sub hac condicione hereditatis partem dedit, quam potuit pure dar‹e›.Quare et si ita scriptum fuisset: 'Titius heres esto: quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, Stichus liber heresque esto' et Titius omisso testamento hereditatem possideat, libertatem praetor Stichi tueri non debet nec hereditatis petitionem ei dare.Si quis hoc modo testamentum scripserit: 'Titius heres esto: si Titius heres non erit, Maeuius heres esto: quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, Maeuio, si mihi heres non erit, centum dato', deinde Titius omisso testamento legitimam hereditatem possideat, an Maeuio, cuius in potestate fuit, ut ex substitutione adeundo totam hereditatem haberet, legatorum actio dari debeat, quaeritur. et placet dari, quia nihil prohibet Maeuium iustam causam habuisse, propter quam nollet negotiis hereditariis implicari.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ .i.d̾. Pretea patrono quoq qui exasse
hr̃s institutus ẽ. si ab intestato possideat
hr̃ditatem. commodum partis debite quod
habiturus foret. si ex testam̃to adisset hr̃dita¬
tem. saluum ei debet ẽẽ.
testato :⁊ substituto fuerit relicta. non uterq s
fuerit. ⁊ ego testam̃ti causa omissa. bonorum
possessionem eiusdem nomine fili petiero.
accufatio legatoꝵ in me dari debebit. non secu̾
ac si ipse hr̃s scͥptus omissa causa testam̃tibo¬
noꝵ possessionem ab intestato accepissem
i in testam̃to ita scͥptũ fuerit.
titius hr̃s esto i si titius hr̃s erit meuiꝰ hr̃s
esto ꝯititius omissa causa testam̃ti hr̃ditatem
legitimam possedit. meuio aduersus eũpeti¬
tio hr̃ditatis dari non debet. ꝓparte quã
habiturus ẽẽt si destam̃ti causa omissa non
fuisset. Cum enim omisso testam̃to hr̃ditã
possidetur. legntoꝵ quidem ⁊ lib̾tatum ratio
habendaẽ. quia alit̃ quam ab hr̃de darinor
potuerunt. hr̃ditatis uero que ita data ẽ rõẽ

Expanded text:
iale.Praeterea patrono quoque qui ex asse heres institutus est si ab intestato possederit hereditatem, commodum partis debitae, quod habiturus foret, si ex testamento adisset hereditatem, saluum ei debet esse. stituto et substituto fuerit relicta, non uterque, sed fuerit et ego testamenti causa omissa bonorum possessionem eiusdem filii nomine petiero, actio legatorum in me dari debebit non secus ac si ipse heres scriptus omissa causa testamenti bonorum possessionem ab intestato accepissemi in testamento ita scriptum fuerit: 'Titius heres esto: si Titius heres erit, Maeuius heres esto' et Titius omissa causa testamenti hereditatem legitimam possederit, Maeuio aduersus eum petitio hereditatis dari non debet pro parte, quam habiturus esset, si testamenti causa omissa non fuisset. cum enim omisso testamentodetur, legatorum quidem et libertatium ratio habenda est, quia aliter quam ab herede dari non potuerunt: hereditatis uero quae ita data est rationem
Abbreviated transcription (Latin):
qui unam aliquã rem hr̃ditario nomine possi.¬
deat. dubitari non oportet quinuerum sit di¬
excluduntur legatarii. Nam lib̾um cuiq eẽ
debet etiam lucrosam hr̃ditatem omittere
licet eomodo legata lib̾tatesq int̃cidunt. S
infidei cõmissariis hr̃ditatib id ꝓuisum ẽ ut
si scͥptus hr̃s nollet adire hr̃ditatem uissu p̃

Expanded text:
qui unam aliquam rem hereditario nomine possideat, dubitari non oportet, quin uerum sit quexcluduntur legatarii: nam liberum cuique esse debet etiam lucrosam hereditatem omittere, licet eo modo legata libertatesque intercidunt. sed in fideicommissariis hereditatibus id prouisum est, ut, si scriptus heres nollet ad
Abbreviated transcription (Latin):
tuto seruus legatus sit. ⁊ post mortẽ eiꝰ ñ liber
eẽ uissus sit. siue adierit hr̃ditatẽtitiꝰ. siue ñ
adierit. post cuiꝰ mortẽ lib̃tas ei data ẽ defim
conditione legauit. hr̃s aũt eiꝰ eundem sub
ead conditione mͥ legauit. uerendũ eẽ uił
ait. nec existente conditione parseadẽ ex
utroq testam̃to mͥ debeat᷑ uoluntatis tam̃
q̃stio erit. Nam ieredibile uidet᷑ id egisse
hr̃dem. ut ead porcio his eid̃ debeat᷑. s u̾i¬
simile ẽ de alt̾a parte eũ cogitasse. Sane con

Expanded text:
tuto seruus legatus sit et post mortem eius liber esse iussus sit, siue adierit hereditatem Titius siue non adierit post cuius mortem libertas ei data est, defucondicione legauit, heres autem eadem condicione mihi legavit. verendum esse Iulianus ait, ne existente condicione pars eadem ex utroque testamento mihi debeatur. voluntatis tamen quaestio erit: nam incredibile videtur id egisse heredem, ut eadem portio bis eidem debeatur, sed verisimile est de altera par
Abbreviated transcription (Latin):
Inr̃s insticutus seruus ⁊ nondum adita hr̃dita.¬
te a cohrde euis lib ⁊ hr̃s sit necessarius. quia
non acohr̃de. sed a semecipso accipit libtatem.
nisi ita institutus fuerit. cum mͥ quis hr̃s erit.
stichus lib ⁊ hr̃s esto. Qui patri hr̃s exatit¬
lnr̃ditatem eius p̃mittere. Quiod sic recipiendũ ÷
ĩ si uiuo pupillo mortuus erit: deinde pupill
inpubes decesserit. Nam is qui hr̃s extit̾it :¬
pupillo quoq hr̃s necessaruis erit. Nam si
ipsum iuitum obligat coniungi eã patͣnae
hr̃ditati. i accrescendi uire acquiri. cuicũq
dem instituit.⁊ si is hr̃s non eẽt. seruum libũ
i hr̃dem ẽẽ iusserat. Filius canquam pater de¬
mens fuisset. bonoꝵ eius pater ab intestato pe¬
tit. uta hr̃ditatem possedit. Labeo ait. Si
ꝓbaretur sana m̃te pater testam̃tum fecisse.
filium ex testam̃to patris hr̃dem eẽ. hoc falsũ

Expanded text:
heres institutus servus et nondum adita hereditate a coherede eius liber et heres fit necessarius, quia non a coherede, sed a semet ipso accipit libertatem: nisi ita institutus fuerit: "cum mihi quis heres erit, Stichus liber et heres esto". Neratius libhereditatem eius praetermittere: quod sic recipiendum est etiam si vivo pupillo mortuus erit, deinde pupillus impubes decesserit. nam is qui heres exstiterit pupillo quoque heres necessario erit: nam si ipsum invitum obligat, coniungi eam paternae hereditati et adcrescendi iure adquiri cuicumque dem instituit et, si is heres non esset, servum liberum et heredem esse iusserat: filius, tamquam pater demens fuisset, bonorum possessionem ab intestato petit et ita hereditatem possedit. Labeo ait, si probaretur sana mente pater testamentum fecisse, filium ex testamento patri heredem esse. hoc falsu
Abbreviated transcription (Latin):
inuigilabis hr̃ditati delate tibi luci titii. Puto
uissu patris adisse. Quod simandauit si ex¬
pedit adire. adito si putas expedire adito: epit
uissu aditum. Si coram titio uissit adire. si ar¬
bitrio lucii atii recte puto nississe. sed si manda¬
uit quasi exasse instituto: ⁊ iueniatur ex par¬
te. non puto exuissu adisse. quod si ex parte
uissit: potest exasse adire. aliter atq si mauda¬
uerit quasi abintestato ⁊ ex testam̃to adiit.
Nam non puto quicquã egisse. at si ex testa¬
m̃to mandauit. poterit ⁊ ab intestato. qm̃
non fecit detiorem conditionem patris. Iđq
est. ⁊ si quasi instituto p̃cepit. ⁊ inueniatur su¬
bstitutus. ł contra. sed simandauit ut patris
adiret. sit aũt uimpubi substitutus. non suffi-¬
cit iussũ. Plane si sic mandauit quasi ex testam̃¬
to lucii titii deferatur hr̃ditas : potest defen
di iuissu adisse. Sed si postea quam uissus fit

Expanded text:
inuigilabis hereditati delatae tibi Lucii Titii'. puto inuigilabis hereditati delatae tibi Lucii Titii'. puto iussu patris adisse. Quid si mandauit: 'si expedit adire, adito'? 'si putas expedire adire, adito'? erit iussu aditum. Si 'coram Titio' iussit adire, si 'arbitrio Lucii Titii', recte puto iussisse. Sed si mandauit quasi ex asse instituto et inueniatur ex parte, non puto ex iussu adisse. quod si ex parte iussit, potest ex asse adire. aliter atque si mandauit quasi ab intestato et ex testamento adiit: nam non puto quicquam egisse. at si ex testamento mandauit, poterit et ab intestato, quoniam non fecit deteriorem condicionem patris. idemque et si quasi instituto praecepit et inueniatur substitutus, uel contra. Sed si mandauit, ut patris adiret, sit autem et impuberi substitutus, non sufficit iussum. Plane si sic mandauit 'si qua ex testamento Ludi iussu adisse. Sed si posteaquam iussit,
Abbreviated transcription (Latin):
que int̾ponitur ꝑfecto negotio. sed p̃cedere
sit. ⁊ puta uł ꝑ int̾̃nuncium fieri posse. uł ꝑ
epłam. sed utrum genãliter quecumq tibi
hr̃ditas fuerit delata. aut sp̃aliter: ⁊ magis
placet ut gaius cassus scribit sp̃aliter tlebere
mandare. an nominatun de uiui hr̃cditate man¬
dari possit queritur. Sed ego non puto recipien¬
dum. ut de uiui hr̃ditate mandetur. Plane si pu¬
mor fuit lucium titium decessisse. poterit ei
mandare. ut si seripsit eum adeat. aut si clause
adhuc tabule sunt. ⁊ sit incertum. an filus
scͥptus sit hr̃s. Sed quidem si mandauit. ut
hr̃ditatem colligat. anuideatur mandasse.¬
ut adeat. Quid si ut petat bonoꝵ post. aut ut
hr̃ditatem.: uł quid si ꝓhr̃de gerere manda¬
uit. filius adiit hr̃ditatem: anuissu indeatur
adisse: dubitari potest. immo uris ẽ ex his
om̃ib aclitionem eẽ introducendam. Pat̃¬
filioita scripsit. Sci ofili quod ꝓtua prudentia

Expanded text:
quae interponitur perfecto negotio, sed praecedere quae interponitur perfecto negotio, sed praecedere bit: et putat uel per internuntium fieri posse uel per epistulam. Sed utrum generaliter 'quaecumque tibi hereditas fuerit delata', an specialiter? et magis placet, ut Gaius Cassius scribit, specialiter debere mandare. An nominatim de uiui hereditate mandari possit, quaeritur: sed ego non puto recipiendum, ut de uiui hereditate mandetur. plane si rumor fuit Lucium Titium decessisse, poterit ei mandare, ut, si scripsit eum, adeat: aut si clusae adhuc tabulae sunt et sit incertum, an filius scriptus sit heres. Sed quid si mandauit, ut hereditatem colligat, an uideut adeat? quid si ut petat bonorum possessionehereditatem? vel quid si pro herede gerere mandavit, filius adiit hereditatem? an iussu videatur adisse, dubitari potest. immo verius est ex his omnibus aditionem esse introducendam. Patfilio ita scripsit: 'scio, fili, quod pro tua prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
Sipupillus pat̾na hr̃ditate se abstinuisset. deiñ
aliquis ei hr̃s extitisset. non eẽ compellendũ
creditorib pat̾nis responde. nisi substicutus ei
fuisset. In clinat enim in hoc ut putet substitti¬
tum ⁊̃ patris hoña subiturum. que sententia.
a marcello recte notata ẽ Impugnat enim

Expanded text:
si pupillus paterna hereditate se abstinuisset, deinde ei aliquis heres exstitisset, non esse eum compellendum creditoribus paternis respondere, nisi substitutus ei fuit: inclinat enim in hoc, ut putet substitutum etiam patris onera subiturum. quae sententia a Marcello recte notata est: impugnat enim
Abbreviated transcription (Latin):
Um hr̃ditate patris necessarius
hr̃s se abstineat: conditio coħdi siue suo siue
extraneo defertur. ut aut totam agnoscat.
aut a toto recedat. ⁊ ita se abstinere potest.
ꝓpt̃ alium. qui ꝑsuam ꝑsonam non poterat.
Si tam̃ creditores dicant se contentos eẽ eius
porcione. quia non potest exonerari nisi defe¬
ratur conditio. ⁊ alt̾us parte abstinere se credi¬
tores debent: ut euis accusationes ei qui con¬
uenitur dentu.
hr̃ditati decessisset. Deinde alt̾ se abstinet: ead̃
conditio deferenda ẽ hr̃di eius. quȩ ⁊ ipsi. Quod¬

Expanded text:
um hereditate patris necessarius heres se abstineat, condicio coheredi siue suo siue extraneo defertur, ut aut totam adgnoscat aut a toto recedat, et ita se abstinere potest propter alium, qui per suam personam non poterat. si tamen creditores dicant se contentos esse eius portione, quia non potest exonerari, nisi deferatur condicio, et alterius parte abstinere se creditores debent, ut eius actiones ei qui conuenitur dentur.hereditati decessisset, deinde alter se abstinet, eadem condicio deferenda est heredi eius quae et ipsi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatem pupilli. qui ipse saltem potest habe
successorem. Metuit enim onerum patris ti¬
midius quis ĩ in pub̾is hr̃ditatem adiberet.
alioqum inquit. ⁊ si suꝑfuit omissa causa
testam̃ti ab intestato possidebit hr̃ditatem.
⁊quidem impune. Nec enĩ uidetr uoluisse
scripsit. ita credo intelligendum. sinon in pub¬
is fr̃ fuit: sed testatoris. Cet̾um utiq si fr̃ a pa-¬
tre fris substitutus in pub̃i sit. sine dubio ne¬
cessarius hr̃s existet. Si in societatem
quam uiuo patre inchoauerat filius posł
mortem patris ꝑseuerauerit. uilius recte dis¬
tingit int̾eẽ utrum rem ceptam subpatre ꝑfe¬
cit. an nouam inchoauit. nam si quidem in¬
nouam in societatẽ inchoauerit. non uideri
immiscuisse hr̃ditati patris scripsit. Si
seyuum pat̾num filius manumiserit: ⁊ sine
dubio miscuisse se pat̾ne hr̃ditati uidebitur.
oł ponebatur filius de castrensi peculio seruoᷤ
comꝑasse. eosq apatre manumittere rogatꝰ.¬

Expanded text:
utilitatem pupilli, qui ipse saltem potest habere successorem: metu enim onerum patris timidius quis etiam impuberis hereditatem adibit. alioquin, inquit, et si frater fuit, omissa causa testamenti ab intestato possidebit hereditatem et quidem impune: nec enim videtur voluisse scripsit, credo ita intellegendum, si non impuberis frater fuit, sed testatoris: ceterum utique si frater a patre fratri substitutus impuberi sit, sine dubio necessarius heres existet. Si in societate, quam vivo patre inchoaverat, filius post mortem patris perseveraverit, Iulianus recte distinguit interesse, utrum rem coeptam sub patre perficit an nouam inchoauit: nam si quid nouum in societat‹e› inchoauit, non uideri miscuisse hereditati patris scripsit. Si seruum paternum filius manumiserit, sine dubio miscuisse se paternae hereditati uidebitur. Proponebatur filius a patre de castrensi peculio seruos comparasse eosq
Abbreviated transcription (Latin):
tito relique partes que postumo date sunt si
testatorem uiuere. quãuis iam defunctus sit :
adire hr̃ditatem non potest. Sedet si scit se
hr̃dem institutum. sedutrum pure an subco¬
ditione ignoret. non pot̃it adire hr̃ditatẽ
licet pure hr̃s institutus sit. ⁊ sub conditione
licet paruerit conditioni. sed et si de conditi¬
one testacaris incertus sit pat̃ familias. anfiliꝰ
familias sit. non poterit adire hr̃ditatem. ⁊ si
eius conditionis sit. ut inueritate testari po

Expanded text:
rescunt, quae postumo datae sunt, si testatorem uiuere, quamuis iam defunctus sit, adire hereditatem non potest. Sed et si scit se heredem institutum, sed utrum pure an sub condicione ignoret, non poterit adire hereditatem, licet pure heres institutus sit, et sub condicione licet paruerit condicioni. Sed et si de condicione testatoris incertus sit, pater familias an filius familias sit, non poterit adire hereditatem, etsi eius condicionis sit in ueritate, ut testari po
Abbreviated transcription (Latin):
dem mulierem que non ẽ p̃gnans. quod si
unũ in utero habeat. an ex parte dimidia
sit hr̃s. siue institutum postumum ꝓponã
siue intestatum patrem decessisse. qđ sextũ
põp destinatum opinatum tertullianus .ł.
iii.q̃stionum refert. Pritasse ⁊ enim sicuti cũ
uacuo utero suus exasse hr̃s est. ita i cum
unum gerit. nec ꝑnaturam humane con¬
ditionis alium partum formare porest. Iđ
quidem post certum tp̃s conceptionis eueni¬
et ex parte dimidia ⁊ ignorantem fore hr̃dem
non ex quarta ut uił putat. Scientia antẽ
uł opinio ẽ. si filius familias uł seruus insti¬
tuti sunt utrũ ipsoꝵ uł dñi anpatris accipien¬
da sit. finge patrem putasse p̃gnantem eẽ
filium certum eẽ finge. ⁊ sic adire. an acqui¬
rat hr̃ditatem puto adquirere. Sed ccͣ non
ad quirere si certus sum non ẽẽ falsũ testam̃tũ
uł irritum. uł ruptum. licet dicatur ẽẽ possum
adire hr̃ditatem.

Expanded text:
tem mulierem, quae non est praegnas. quid si tem mulierem, quae non est praegnas. quid si unum in utero habeat, an ex parte dimidia sit heres, siue institutum postumum proponas siue intestatum patrem decessisse? quod et Sextum P‹om›ponium opinatum Tertullianus libro quarto quaestionum refert: putasse enim, sicuti cum uacuo utero suus ex asse heres est, ita et cum unum gerit nec per naturam humanae condicionis alium partum formare potest quod quidem post certum tempus conceptionis eueniet, ex parte dimidia et ignorantem fore heredem, non ex quarta, ut Iulianus putat. Scientia autem uel opinio, si filius familias uel seruus instituti sunt, utrum ipsorum an domini uel patris accipienda sit? finge patrem putasse praegnatem, filium certum esse fingere et sic adire, an adquirat hereditatem? puto adquirere: sed contra non adquirere. Si certus sum non esse falsum testamentum uel irritum uel ruptum, licet dicatur esse, possum adire hereditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
q uentrem mitut in possessionem. Siue igit᷑
putem p̃gnantem suie sit reuera p̃gnans. que
eum paritura ẽ qui suus ẽ hr̃s futurus adire hr̃¬
ditatem non possum ꝑqm̃ in eo est ut rumpat᷑
testam̃tum. nisi ꝓponas uentrem insiitutum. uel
exhr̃dutum. Quod dr̃ si putetur eẽ p̃gnans. sic
accipiendum ẽ si dicat se p̃gnantem. Quid
ergo siipsa nondicat sed neget. ali dicant p̃¬
gnantem: adhuc adiri hr̃ditas p̃otest non. fin
ge obstetrices dicere. quid si ipse putet solris
si iustaratione ductus non potest adire. Si
p̃gnantem:⁊ adiit. mox ab ortum factum ẽ.
ꝓculdubio nichil egit. Totiens gͥ ei sua pre¬
sũptio ꝓficit. quotiens concurrit cũ ueritate.
Sed ⁊ si ipsa mulier hr̃s instituta sit. quȩ se
p̃gnantem fingit. adeundo acquiret hr̃¬
ditatem. ꝑ ccͣium non acquiret si se putet
p̃gnantem: cumnon sit. Suum hr̃dem cer¬
tum ẽ exasse hr̃dem eẽ. ⁊ si putat eẽ p̃gnan¬

Expanded text:
 uentrem mittit in possessionem.Siue igitur  uentrem mittit in possessionem.Siue igitur putem praegnatem siue sit re uera praegnas, quae eum paritura est qui suus heres futurus est, adire hereditatem non possum, quoniam in eo est, ut rumpatur testamentum, nisi si proponas uentrem institutum uel exheredatum.Quod dicitur 'si putetur esse praegnas', sic accipiendum est, si dicat se praegnatem. quid ergo, si ipsa non dicat, sed neget, alii dicant praegnatem esse? adhuc adiri hereditas non ge obstetrices dicere. quid si ipse putat solus? si iusta ratione ductus, non potest adire: si praegnatem et adiit, mox abortum factum est? procul dubio nihil egerit. totiens igitur ei sua praesumptio proficit, quotiens concurrit cum veritate. Sed et si ipsa mulier heres instituta sit, quae se praegnatem fingit, adeundo adquiret hereditatem: per contrarium non adquiret, si se putet praegnatem, cum non sit. Suum heredem certum est ex asse heredem esse, etsi putat esse praegna
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ .ł. ad s̾. Aristo estimat p̃torem aditum fa
eo petere. penes quẽ deposite sunt. delib̾anti
ab eo qui una institutus. iam hr̃ditatem adiit.
tabulas litteras rationes inspicere mortui. uñ
scire posset an sibi adeunda eẽt hr̃ditas. non
causa absens. filium hr̃dem institutum non
potiusset ub̾e adire in ꝓiuncia agentẽ. diuũ
pus rescͥpsit consulib subuenire ei oportere
mortuo filio eo quod rei publice causa aberat.
ui dr̃ ꝓximus afilio postumo hr̃s dũ mulier
¶p̃gnans ẽ. aut putatur. eẽ adire hr̃ ditatem nos
potest. Sed si scit non eẽ p̃gnantem: potest
acciꝑe ꝓximus auentre qui suum hr̃dem parit᷑u¬
rus ẽ. Q̾ non solum ad testatos hec uerba: uerũ
ad testatos quoq ꝑtinent. ⁊ in eo uentre idem
accipias: qui legitimum uł consangumeum pa¬
riter cõmune. Im̃ mortis tp̃r qui in utero ẽ qͣn¬
tum ad moram faciendam inferioribus. i sibi
locum faciendum si fuerit editus ꝓiam nato
habeatur. Idemq et ꝓ bonoꝵ post talem deni

Expanded text:
uo ad Sabinum.Aristo existimat praetorem aditum faceo petere, penes quem depositae sunt, deliberanti ab eo, qui una institutus iam hereditatem adiit, tabulas litteras rationes inspicere mortui, unde scire posset an sibi adeunda esset hereditas, non causa absens filium heredem institutum non potuisset iubere adire in prouincia agentem, diuus Pius rescripsit consulibus subuenire ei oportere mortuo filio, eo quod rei publicae causa aberat.Quod dicitur: 'proximus a filio postumo heres, dum mulier praegnas est aut putatur esse, adire hereditatem non potest: sed si scit non esse praegnatem, potest' accipe proximus a uentre, qui suum heredem pariturus est. et non solum ad testatos haec uerba, uerum ad intestatos quoque pertinent. et in eo uentre idem accipias, qui legitimum uel consanguineum pariturus est, quoniam mortis tempore qui in utero est, quantum ad moram faciendam inferioribus et sibi locum faciendum si fuerit editus, pro iam nato habetur. idemque et per bonorum possessionem edi
Abbreviated transcription (Latin):
filius familias uł seruus uissu dñi ut patris
adierit hr̃ditatem. mox emancipatus uel
manumissus. ex causa substitutionis adeat:
Erit namq hr̃s. Sunt eiũ appendices prece¬
dentis institutionis. si ex clusus ꝑconditionẽ
sibi datam pat̃ filium iussit adire: dicendum
nonerit eum non quesisse suam porcionem.
Sed si ex duob filiis unum uisserit. debeb̾
et alium filium iube adire.
uł seriuis cohr̃des adeant.

Expanded text:
filius familias uel seruus iussu domini uel patris filius familias uel seruus iussu domini uel patris adierint hereditatem, mox emancipatus uel manumissus ex causa substitutionis adeant: erunt namque heredes: sunt enim appendices praecedentis institutionis.Si exclusus per condicionem sibi datam pater filium iussit adire, dicendum erit eum non quaesisse suam portionem. Sed si ex duobus filiis unum iusserit, debebit et alium filium iubere adireel servus coheredes adeant.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuorum alter se abstinuit. alter postquam p̾or
abstinuit immiscuit se dicendum ẽ hunc noi
posse recusare. quominus tota hoña hereditã¬
ria subeat. Iui enĩ scit aut scire potuit illo ab¬
stinente se hoñibus fore implicitum. ea condi
tione adire uidetur.
iri hr̃ditas: ab intestato non defertur.
pat̾ne hr̃ditatis nichił atingat. aliquid tantum¬
ꝓpter patris uoluntatem habeat uł faciat. an
si impubi fuerit substitatus. In qua specie. uił.
inimiscuerit impubis hr̃ditati. Nam qui ui¬
dicium parentis obpugnauerit. non debet ex
eadem hr̃ditate quicquã consequi. Sed marcel¬
lus elegant̃ distingit multum intẽe utrum ex
potuerit sine metu remota patris successione in¬
pubis hr̃ditatem amplecti.
ex hr̾dati frĩs hr̃ditati se unmiscuit .⁊ ꝓ hr̃de ge̾¬
serit: poterit ex substitutione hr̃ditatẽ obtinere.¬

Expanded text:
quorum alter se abstinuit, alter posteaquam prior abstinuit immiscuit se, dicendum est hunc non posse recusare, quo minus tota onera hereditaria subeat: qui enim scit aut scire potuit illo abstinente se oneribus fore implicitum, ea condicione adire uidetur. iri hereditas, ab intestato non defertur. paternae hereditatis nihil attingat, aliquid tamen propter patris uoluntatem habeat uel faciat, ansi impuberi fuerit substitutus. in qua specie Iulianimmiscuerit impuberis hereditati: nam qui iudicium parentis oppugnauerit, non debet ex eadem hereditate quicquam consequi. sed Marcellus eleganter distinguit multum interesse, utrum ex potuerit sine metu remota patris successione impuberis hereditatem amplecti. exheredati fratris hereditati se immiscuerit et pro herede gesserit, poterit ex substitutione hereditatem o
Abbreviated transcription (Latin):
sum non fecisse. recte adhibethr̃ditatem. Sĩ
non potest adire quasi diu dubitet uerum
esse destam̃tum.
institutum adire uisserat pͥusquam ille adi¬
ret furiosus ẽ factus. negauit seruum ẽẽ rec¬
te a diturum. qm̃ non nisi uoluntate dñi a¬
dquiri hr̃ditas potest. furiosi aũt uolun
ut si existimauerit petere sibi bonoꝵ post.¬
⁊ postquam ille petiit furere ceꝑit. nicħ¬
ominus acquisita ẽ ei bonoꝵ possessio.
quod si antequã ille petat is qui manda¬
uit petendum furere ceꝑit. dicendum est
non statim ei adquisitam bonoꝵ possessio¬
nem. Igͥ bonoꝵ possessionis petitio. rati abi¬
tione debet confirmari.
etiam tutore auctore qui tutelam non ge¬
rit. hr̃ditatem ad eundo obligari ait.
re uisserit. si post sub scͥptam epłam tutor
moriatur. anteꝗͣ ex epła seruus adiret. ne-¬
mo dicturus ẽ obligari ꝑ osteapupillum hr̃¬
qui duobus testam̃tis eiusdem testatoris hr̃s

Expanded text:
sum non fecisse, recte adibit hereditatem: sin sum non fecisse, recte adibit hereditatem: sin non potest adire, quasi dubitet uerum esse testamentum. institutum adire iusserat, priusquam ille adiret, furiosus est factus. negavit recte servum aditurum, quoniam non nisi voluntate domini adquiri herediut, si aestimauerit, peteret sibi bonorum pos postquam ille petit, furere coeperit, nihilo minus adquisita est ei bonorum possessio. quod si antequam ille petat, is qui mandauit petendum furere coeperit, dicendum est non statim ei adquisitam bonorum possessionem: igitur bonorum possessionis petitio ratihabitione debet confirmari. etiam eo tutore auctore, qui tutelam non gerat, hereditatem adeundo obligari ait. re iusserit, si post subscriptam epistulam tutor moriatur, antequam ex epistula seruus adiret, nemo dicturus est obligari postea pupillum hqui duobus testamentis eiusdem testatoris heres
Abbreviated transcription (Latin):
tibat. has hr̃s extraneus petere non potue¬
rat: hic tantũ petendo consequi. nͨͣ constat
ꝓ hr̃de eum non gessisse. cum pecitio earum
ĩ ereditorib competat. ⁊ maxime futurarum.
Sed ⁊ qui in sepulchrum hr̃ditarium mor¬
tuum intułit. obligari pat̾nis creditaribus
sebonis pat̾ĩus abstinuit. uulgo putare quos¬
dam si astatu lib̾o pecuniam accepit acredi
toribus conueniendum. siue nũmi peculiareᷤᷤ
fuerint. siue non fuerint. quia ex defuncti
uoluntate accipitur. qđ conditionis implen¬
dae causa datur. Iuł ã et si non abstinuit. iđ
existimauit. Ita demum ꝓhr̃de gessisse ait
põp. sit solus hr̃s sit. Cet̾um si cohr̃dem
habeat. ⁊ cohũs adiit: non ẽ cogendus inqͥt¬
is qui accepit astatu lib̾o acẽones creditoꝵ
susciꝑe nam cum se filius abstinet idemdebe¬
bit consequi iure p̃torio. qđ emancipatus con¬
sequitur. qui hr̃ditatem repudiauit. Q uo¬

Expanded text:
tit: has heres extraneus petere non potutit: has heres extraneus petere non potuit, hic tamen petendo consequi potest. et constat pro herede eum non gessisse, cum petitio earum etiam creditoribus competat et maxime futurarum. Sed et qui in sepulchrum hereditarium mortuum intulit, obligari paternis creditoribus se bonis paternis abstinuit volgo putare quosdam, si a statulibero pecuniam toribus conueniendum, siue nummi peculiares fuerint siue non fuerint, quia ex defuncti uoluntate accipitur, quod condicionis implendae causa datur.Iulianus autem et si non abstinuit, idem existimauit. ita demum autem pro herede gessisse ait Papinianus, si solus heres sit: ceterum si coheredem habeat et coheres adiit, non eis qui accepit a statulibero actiones creditorum suscipere: nam cum se filius abstinet, idem debebit consequi iure praetorio, quod emancipatus consequitur qui hereditatem repudiavit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
orem fecerat. uidi sibi soluendo ẽẽ hrditatem.
Pat̃ rescͥpserat sibi parum idoneam renunciari.
Itaq deb̾e eum diligentius explorare: uta ad¬
ire si idoneam comꝑisset.ilius acceptis
luteris patris hr̃ditatem adiit. dubitatum est:
an recte adisset. Sed ꝓbabilius diceretur. quã¬
diu ꝑsuasum ei non sit soluendum ẽẽ hr̃dita¬
tem. patrem non obligasset. Sed ⁊ si quis ita di
xerit. si soluendo non hr̃ditas ẽ. adõ hr̃ditatẽ
nulla aditio est.
tutus erat filius: ⁊ habebat patrẽ suum furiosum
in cuius erat potestate. int̾ponere se suam beni¬
uolentiam. diuuis pius rescͥpsit ut filius adieĩt.

Expanded text:
orem fecerat uideri sibi soluendo esse hereditatem: pater rescripserat sibi parum idoneam renuntiari itaque debere eum diligentius explorare et ire, si idoneam comperisset: filius acceptis litteris patris adiit hereditatem: dubitatum est, an recte adisset. probabilius diceretur, quamdiu persuasum ei non sit solvendo esse hereditatem, patrem non obligasse. Sed et si quis itxerit: 'si soluendo hereditas est, adeo hereditatem', nulla aditio est. es institutus erat filius et habebat patrem furiosum, in cuius erat potestate, interponere se suam beniuolentiam diuus Pius re‹s›cripsit, u
Abbreviated transcription (Latin):
Si is ad quẽ legitima
Ahr̃ditas ꝑtinet putauerit defunctũ sepuum
suum eẽ.⁊ quasi peculiũ eius nactus sit pla¬
cet non obligari eum hr̃ditati. Idem gͦ dice¬
mus. ut ait pompeuis. Si quasi lib̾tini sincũ
his in genuus eẽtbona eius occupauit. Nam
ut qiuis ꝓhr̃de gerendo obstringat se hr̃dita¬
ti. scire debet qua ex causa hr̃ditas ad eum
ꝑtineat. ułuti agnatus ꝓximus uisto testa¬
m̃to scͥptus lnr̃s. antequã tabule ꝓferant᷑

Expanded text:
Si is, ad quem legitima hereditas pertinet, putauerit defunctum seruum suum esse et quasi peculium eius nactus sit, placet non obligari eum hereditati. idem ergo dicemus, ut ait Pomponius, si quasi libertini sui, cum i‹n›genuus esset, bona eius occupauit. nam ut quis pro herede gerendo obstringat se hereditati, scire debet, qua ex causa hereditas ad eum pertineat: ueluti adgnatus proximus iusto testamento scriptus heres, antequam tabulae pr
Abbreviated transcription (Latin):
ominꝰ eũ ꝗ dedit. reciꝑe deb̾e si ułit ab ẽp̃tiõe
discede. ¶Si mutuã pecumã lib̾tus in fraude
patͦni accepit. an fauiaña locũ hãt uideamꝰ
⁊ qͥ remediũ in ħ ẽ accep̃ mutuã pecuniam
si qd accepit donaũ. ꝯuenit eũ patͦnus cui doã¬
uit lib̾tus s accepit ⁊ ꝓdeg̃ ñ debet ꝑderequi
mutuũ dedit. nocei ĩputaĩ curdedit. plane si nõ
accep̃.⁊ spopondit stipłanti eĩt fauiana locus.
¶Si fidĩ uissit apd̾ me lib̾tus. ł rẽ suã ꝓ alio pigno¬
ri dedit innecẽ patͦm. anfauiana locũ hãt ui¬
Plane si deficiatmandati actione ꝗ adonationis
cã int̾uenit eĩt fauianelocus. S ⁊ si mandator
extitit ꝓaliquo lib̾tus id erit ꝓbandũ. Quaĩus
inpartẽ aũt fauianã cõpetat tñ in his que
diuidi ñ posst̃ in solidũ cõpeat ut puta in ẜ.

Expanded text:
dedit recipere debere, si uelit ab emptione discedere. Si mutuam pecuniam libertus in fraudem patroni acceperit, an Fauiana locum habeat, uideamus. et quod remedium in hoc est? accepit mutuam: si quod accepit donauit, conuenit eum patronus cui donauit libertus: sed accepit et prodegit: non debet perdere qui mutuum dedit, nec ei imputari, cur dedit. Plane si non accepit et spopondit stipulanti, erit Fauianae locus. Si fideiussit apud me libertus uel rem suam pro alio pignori dedit in necem patroni, an Fauiana locum habeat, uiplane si deficiat mandati actio, quia donationis causa interuenit, erit Fauianae locus. Sed et si mandator extitit pro aliquo libertus, idem erit probandum. Quamuis autem in partem Fauiana competat, attamen in his quae diuidi
Abbreviated transcription (Latin):
arbitũ uidicis uideamꝰ.⁊ in re ꝗ̃ distracta de¬
ferri ꝯditio debet emptori. utrũ malitrem
ẽp̃tam haẽ uisto p̃cio. an uͦ are discede precio
recepto neq oñsꝰi rescinde debemꝰ uenditionẽ
quaĩ libtus uis uendñdi ñ huĩt nefraudemꝰ
peio ep̃torẽ maxime cũ dedolo eiꝰ ñ disputet᷑¬
s de dolo lib̾ti. si siemĩt infraudẽ pat̾m libtus
eq̃ dicñdũ eit si magno ennt. p̃cio reuelandum
pat̾nũ. ⁊ ditionẽ ñ ip̃idelata. anułit ab eptione
discede. ẜ uenditoĩ utrũ malit de p̃cioremiisẽ.
anpotuis rẽ ꝙͣ uendidit reciꝑe ꝑsoluto p̃cio ⁊ ĩ
pmutatione :im locatione. ⁊ ꝯductione similit̃
id obẜuabimꝰ. S si rẽ ꝗͥ bõa fide uendidit. i siñ¬

Expanded text:
arbitrium iudicis, videamus. et in re quidem distracta deferri condicio debet emptori, utrum malit rem emptam habere iusto pretio an vero a re discedere pretio recepto: neque omnimodo rescindere debemus venditionem, quasi libertus ius vendendi non habuerit, nec fraudemus pretio emptoremt in fraudem patroni libertus, aeque dicendum, si magno emit, in pretio releuandum patronum, condicione non ipsi delata, an uelit ab emptione discedere, sed uenditori, utrum malit de pretio remittere an potius rem quam uendidit recipere persoluto pretio. et in permutatione et in locatione et conductione similiter idem obseruabimus. Sed si rem
Abbreviated transcription (Latin):
ueꝵ. Quãus i legatũ retronr̃isit. nͥ re¬
pudiet᷑. atim̃ cũ repudiat᷑ retro nr̃m noa
fuisse palã ẽ. Incet̃is qͦ lib̾alitatib quas
ñ admisit is lib̾tus cui quisdonatũ uoluit.
id̾ erit ꝓbandũ. fauianã cessãẽ. Sussic̃ ii pa¬
tũ eẽt. id egit ne ꝯditio exist̾et. ł si sub ꝯditioẽ
stipłatus fiñt malint defic̃e ꝯditionẽ dicen¬
dũ÷ fauianã cessaẽ qđ si mlit̾ uici uoluit. si
cõpecet hic uidñdũ ⁊ puto hc̃ deminuisse
de pat̾monio. actonẽ ⁊i deboĩs deminuit
quẽ ad modũ si passus eẽt actioĩs diẽ abire.
s si puta q̃relã in officiosi ꝗͣ potuit. ł qͣ aliam
forte miuriaꝵ ł simile insticũe noluit. ñ pot̃
pat᷑nus obeã rem fauana exꝑiri atsi crans¬
eg̾it in fraude patͦni. pot̾it pat̾nus fauiana
uti. s si lib̾tus filiã dotauit hoc ip̃o q̃ dotaũ.
ñ uidet᷑ fraudae patnũ. qr pietas patͥs nonẽ
rep̃hendñda. SSi plurib infraude libtus

Expanded text:
uerum. quamuis enim legatum retro nostrum sit, nisi repudietur, attamen cum repudiatur, retro nostrum non fuisse palam est. in ceteris quoque liberalitatibus, quas non admisit is libertus cui quis donatum uoluit, idem erit probandum Fabianam cessare: sufficit enim patum esset, id egit, ne condicio existeret, uel, si sub condicione stipulatus fuerit, maluit deficere condicionem, dicendum est Fauianapeteret, hic uidendum. et puto hunc deminuisse de patrimonio: actionem enim de bonis deminuit, quemadmodum si passus esset actionis diem abire. Sed si puta querellam inofficiosi, quam potuit, uel forte iniuriarum uel similem instituere noluit, non potest patronus ob eam rem Fauiana experiri.At si transegit in fraudem patroni, poterit patronus Fauiana uti.Sed si libertus filiam dotauit, hoc ipso, quod dotauit, non uidetur fraudare patronum, quia pietas patris non est reprehendenda.Si pluribus in fraudem l
Abbreviated transcription (Latin):
cabos argenteos habebat. ułmiliarium argen¬
teum.uł sartaginem. uł aliud uas ad coquen¬
dum dubitari pot̾it: an escario contineatur.
et hoc magis concinatori istrum̃ti sunt.¬
Serueniamus:⁊ ad geminas inclus as argñ¬
to auroq.⁊ ait sab̃ auro argñto. ueceđ̾e. Cin
cedit cuiꝰ maior est spẽs. Quod recte exp̃ssum¬
est. Semꝑ ti cũ querimus quid cui cedat. illũ¬
illum spectamus quid cuiꝰ rei ornand causa
adhibetur. ut accessio cedat pͥncipali cedent.
gͥ gem̃e si al ullantib incluse auro argentoue.¬
Sed et in cotonis m̃sarum. gũme. coronis cedent.
et em̃sis in margarius quoq et auro idem est.
Nam si margarite auri ornandi gr̃a ad hibite st̃.
auro cedunt. Si contͣ aurum margaritis cedet.¬
Idem. ⁊ngẽmis anuł inclusis. Gemie aũt sunt
ꝑlucid̾ mat̾ie. quas ut refert sab̃ libris ad uitelli¬
um: ẜ uiꝰ alapilł eo distinguebat. quod gemine

Expanded text:
cabos argenteos habebat uel miliarium argencabos argenteos habebat uel miliarium argenteum uel sartaginem uel aliud uas ad coquendum, dubitari poterit, an escario contineatur. et haec magis cocinatorii instrumenti sunt.Perueniamus et ad gemmas inclusas argento auroque. et ait Sabinus auro argentoue cedere: ei enim cedit, cuius maior est species. quod recte expressi‹t›: semper enim cum quaerimus, quid cui cedat, illud spectamus, quid cuius rei ornandae causa adhibetur, ut accessio cedat principali. cedent igitur gemmae, fialis uel lancibus inclusae, auro argentoue.Sed et in coronis men sarum gemmae coronis cedent et hae mensis.In margaritis quoque et auro idem est: nam si margaritae auri ornandi gratia adhibitae sunt, auro cedunt, si contra, aurum margaritis cedet.Idem et in gemmis anulis inclusis.Gemmae autem sunt perlucidae, materiae, quas, ut refert Sabinus libris ad Uitellium, Seruius a lapillis eo distinguebat, quod gemmae
Abbreviated transcription (Latin):
que suppellectił sunt. Sed cui uasa sunt lega¬
ta non solum ea continentur que aliquid
in se recipiant. edendi bibendiq causa pa¬
ratum. sed et que aliquid in se sustineat. et
epositoria quoq continebuntur: Nã ua¬
sorum appellatio genalis ẽ. dicimꝰ uasa uina¬
ria ⁊ naualia. Infecti aut̃ argenti appellatio
rudis mat̾ia continet.i. non factam. Quidgͦ
si acceptum sit argentũ fabricari nondũ ꝑ¬
fectum utrũ facti uł infecti appellatione cor¬
tineatur: dubitari potest. Sed puto magis
facti. Certe si iam erit factum sed celebrat᷑
facti appellatione continebit᷑. an ⁊ celati coi¬
tinebit᷑ quod celari cepit. ⁊ puto contini. si
cui forte celatum argentũ legatum sit.  an¬
icui escarium argñtum le¬
gatum sit. id solum debebitur. qđ ad epulan¬
dum inministĩo hũit. id ÷ ad esum ⁊ potum.
Unide de aquiminaria dubitatum ẽ.⁊ puto ꝯ-¬
tim̃. Nam ⁊ hoc ꝓpt̾ escam ꝑatur. certe si cac¬

Expanded text:
quae supellectilis sunt. Sed cui vasa sint legaquae supellectilis sunt. Sed cui vasa sint legata, non solum ea continentur, quae aliquid in se recipiant edendi bibendique causa paratum, sed et quae aliquid sustineant: et repositoria quoque continebuntur: nam uasorum appellatio generalis est, dicimus uasa uinaria et naualia.Infecti autem argenti appellatio rudem materiam continet, id est non factam. quid ergo si coeptum sit argentum fabricari? nondum perfectum utrum facti an infecti appellatione contineatur, dubitari potest: sed puto magis facti. certe si iam erat factum, sed caelabatur, facti appellatione continebitur. an et caelati continebitur, quod caelari coepit? et puto contineri, si cui forte caelatum sit argentum legatum.Si scarium argentum legatum sit, id solum debebitur, quod ad epulandum in ministerio habuit, id est ad esum et potum. unde de aquiminario dubitatum est: et puto contineri, nam et hoc propter escam paratur. certe si cac
Abbreviated transcription (Latin):
tum factum. Si pondus non contiñi.Si ar¬
gentum factum contim̃. qm̃ argento cedit.
qđ ad spẽm argenti uinctum ẽ. quẽad mo¬
suti. tñ ueste legata contiñi. Idem celsus.ł.
sunt non deb̾i: nec aurea emblemata. qua
in abscidib argenteis sint eẽnt. an aut auri
appellatione a nuli aurei contineantur. qr̃
lectum plane argenteum: uł siqua alia suppel¬
lex argentea fuit. argenti appellatione noncor¬
tinetur. Sin uero argenti habita non ẽ. ut it
uinctam argentea. scio me dixisse quod non
in argentario pat̾.F. reponebat. Sed nec cat¬
delabra. nec lucerne argentee uł sigilla que
in domoreposita sunt. uł imagines argentea
argenti appellatione continebuntur: nec spe¬
culum. uł parieti affixum. uł etiã qđ mulier
mundi causa huĩt. si mõ non in argenti nu¬
mero habita sunt.
Rgento facto legato quintus.m. ait uasa
argentea contieri. ułuti ꝑ apsides accepta¬
bula trullas. pelues.: ⁊ his sunilia. non tam̃

Expanded text:
tum factum: si pondus, non contineri, si artum factum: si pondus, non contineri, si argentum factum, contineri, quoniam argento cedit, quod ad speciem argenti iunctum est, quemadmosuti, tamen ueste legata contineri.Idem Celsus libsunt, non deberi, nec aurea emblemata, quae in absidibus argenteis sint.An autem auri appellatione anuli aurei contineantur, quaeritur: Lectum plane argenteum vel si qua alia supellex argentea fuit, argenti appellatione non continetur, si numero argenti habita non est, ut in iunctura argentea scio me dixisse, quod non in argentario pater familias reponebat. sed nec candelabra nec lucernae argenteae vel sigilla, quae in domo reposita sunt, vel imagines argenteae argenti appellatione continebuntur, nec speculum vel parieti adfixum vel etiam quod mulier mundi causa habuit, si modo non in argenti numero habita sunt. Argento facto legato Quintus Mucius ait vasa argentea contineri, veluti parapsidas acetabula trullas pelves et his similia, non tamen