comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
NT Destilsa potes tate.criminiliter. &ciuiliter
non falsicrimen obiecerit sedueritatem scrip¬
tunre querere. uelle sedicit. Ncm sia diudicẽ
Nuenerit accu scctur. & folsi crimen in¬
tenderit iud extribuat accuscctori spatium
utdeliber& uumoriminaliter agere autci¬
uiliter. uellit quis reuersus adiudicem inobifito
falsitactis orimen perseuer& in potes tte
iudicis erit utrum inscriptionem celebrare
uellit. aninobiectum. crimensine inscriptione
discutere quod cũ iudex deobiationem fodsi tactis
audierit seu incriptione. habita seu omis sa
Aut in accusictum si falsitas ad probatur
Aut in accu satorem si falsa obiecerit
proferatur exlege sententiaa
E CRIMIPALITER
PosSe

Expanded text:
 De falso potest et criminaliter et civiliter non falsi crimen obiecerit, sed veritatem scripturae quaerere velle se dicit. Nam si ad iudicem venerit accusator et falsi crimen intenderit, iudex tribuat accusatori spatium, ut deliberet, utrum criminaliter agere an civiliter velit. Qui si reversus ad iudicem in obiecto falsitatis crimine perseveret, in potestate iudicis erit, utrum inscriptionem celebrari velit an obiectum crimen sine inscriptione discutere. Quod cum iudex de obiectione falsitatis audierit, seu inscriptione habita seu omissa aut in accusatum, si falsitas adprobatur, aut in accusatorem, si falso obiecerit, proferatur, ex lege sententia. E CRIMINALITER POSSE
Abbreviated transcription (Latin):
Siquiscuricdis uoluntatem morientis aut quod¬
lib& publicum. documentum scribserit
etdestilsitate accusatore seposita. primitus
dignitate sineces se fuerit subdatur examine
qui scconuincitur acuria non expellitur sed cun
dignitate priuabitur idẽ uthonoratus esse non
possit tabellio uero qui emanuensis nundicitur
&icm sicidcuricceperuenerit dignitatem¬
& si de folsitate accusectus fuerit aut conuictus
subdatur. examini utperipsum perquem con¬
fectaẽ. scriptunre ueritas ad probetur

Expanded text:
Si quis curialis voluntatem morientis aut quodlibet publicum documentum scripserit, et de falsitate accusatur, seposita primitus dignitate, si necesse fuerit, subdatur examini: qui si convincitur, a curia non expellitur, sed curiae dignitate privabitur, id est ut honoratus esse non possit. Tabellio vero, qui amanuensis nunc dicitur, etiamsi ad curiae pervenerit dignitatem, si de falsitate accusatus fuerit aut convictus, subdatur examini, ut per ipsum, per quem confecta est, scripturae veritas adprobetur
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt cauise per mixte ciuilis &iam pecriter
ct crimincdis et possunt haec cause itediuidi
ut prius ciuilis deinde criminalẽs agcetur
si uoluerit accusctor itccutsiquis deresuic
fuerit uiolenter expulsus &rom ablatam
ciuili prius malluerit accũsitione repetere
momento sibi restitui petct & sidecius
proprictctehis quiex pulsus ẽ. ciuiliter fuerit
superctur criminadi post modum action e
seruata recepto. primitus momento potest
post modum in petere uiolentum. Detes toc¬
mento eticm siquis cammendactum atestco¬
tore testomentun i stacude heredes fortasse
subpres serint ec idheres scriptus in iuditio
restitui petet et perites tacmento periuditio
momenti benefidio restidito potest post¬
modum desub pressotestamento criminalẽ
proponere actionem et reliquis similibus
causis similis actio tribuetur
DEPALSAMOnetA

Expanded text:
Sunt causae permixtae civiles pariter et criminales, et possunt hae causae ita dividi, ut prius civiles, deinde criminales agantur, si voluerit accusator: ita ut si quis de re sua fuerit violenter expulsus, et rem ablatam civili primitus maluerit actione repetere, momentum sibi restitui petat, et si de eius proprietate is qui expulsus est civiliter fuerit superatus, criminali postmodum actione servata recepto primitus momento potest postmodum inpetere violentum. De testamento etiam, si quis commendatum a testatore testamentum in fraudem heredis fortasse subpresserit, et id heres scriptus iudicio restitui petit, testamento per iudicium momenti beneficio restituto, potest postmodum de subpresso testamento criminalem proponere actionem. Et reliquis similibus causis similis actio tribuetur. DE FALSA MONETA
Abbreviated transcription (Latin):
Lex ista hoc pracecepit ut siquisuid &ur iniuste incausa
succictus reparatis ante tertium mensem tem poribus
que appellationiuidentur fuisse concessa Statim hoc
ipsccm in aduersccriisui noticiam deducere procurent
& intratemporae quace appellatiomi constituta suñt de
hoc ipso negocio his quiaeppellauit ut sbiaredit conpe¬
tere a gerenon mor&ur quodsfacere neglexerit
sententiam quae aduersas eam lata fuerat ꝑscuer&
datccexsecutione in omnibus conpleatur

Expanded text:
Lex ista hoc praecipit, ut, si quis videtur iniuste in causa sua victus, reparatis ante tertium mensem temporibus, quae appellationi videntur fuisse concessa, statim hoc ipsum in adversarii sui notitiam deducere procuret et intra tempora, quae appellationi constituta sunt, de hoc ipso negotio is qui appellavit, ut sibi credit conpetere, agere non moretur. Quod si facere neglexerit, sententia, quae adversus eum lata fuerat, perseveret et data exsecutione in omnibus conpleatur
Abbreviated transcription (Latin):
Nullus curialiũ infiscaliuel in priuato agno comeluo¬
cor acceit nec pro aliquo conductonei fidoren co cer su¬
tat quod siqui scurialem inagrosuosusceperie condiuc¬
torem aut proalio conductore fideius seem ac ceperit
curialem actionem suã nouerit inomnibus uacuar
Ia cicger ipse quia posses sori curiali conductusẽ¬
ut fisciuiribus uindic&ur. Necuriales uero prosupra
scriptis conditionibus &iã sicautione memiseritnon
teneatur

Expanded text:
Nullus curialium in fiscali vel in privato agro conductor accedat nec pro aliquo conductore fideiussor existat. Quod si quis curialem in agro suo susceperit conductorem aut pro alio conductore fideiussorem acceperit curialem, actionem suam noverit in omnibus vacuari. Nam et ager ipse, qui a possessore curiali conductus est, fisci viribus vindicetur. Curialis vero pro supra scriptis condicionibus, etiamsi cautionem emiserit, non teneatur
Abbreviated transcription (Latin):
uons Hacelexs petuliter ub& it ullus uidat is cenul¬
norempossit a cuedere nequedesensorerosfita olif re¬
tiner uiciperon eque carcoris essecus codes neforsita
fabis uiiae cuius libe offitu critianus uda uon sacerdo¬
tĩ sub quacumq: occasione inuiriis aud eant fatigare No
supra scripti quimimicilegis nrae sunt legibus nr̃is¬
nt̃ aliquo saut condem nare autui dicare pracsir¬
mart Nullcẽ denuo aude ant conducre srnago¬
gamno namsifecerint nouerints abricã cedesac
cadio licae profuturã & quinquaginta pondo auri
auctoris stbricae essemultandos. Sedhocribi sciant er¬
re concessum ut ruinas sinagogarũ suarum debeanł
reparare hoc &iam specialiter in haclege comprehen¬
sum est ut nullus iudeus feruũ aut ingenuum cristias¬
num audeat que cumque ꝑruasione in sualegete ansi¬
serre quod sifecerit amissis facultactibus capite puni¬
utur de reliquo uero haec lexdamnatas ectas que non¬
natim in haclege continentur inserte Ni e

Expanded text:
c lex specialiter iubet, ut nullus Iudaeus, nulnorem possit accedere neque defensoris officium nulla ratione suscipere neque carceris esse custodes, ne forsitan sub specie cuiuslibet officii Christianos vel etiam sacerdotes sub quacumque occasione iniuriis audeant fatigare, ne supra scripti qui inimici legis nostrae sunt legibus nostris aliquos aut condemnare aut iudicare praesumant. Nullam denuo audeant construere synagogam. Nam si fecerint, noverint hanc fabricam ecclesiae catholicae profuturam et quinquaginta pondo auri auctores fabricae esse multandos. Sed hoc sibi sciant esse concessum, ut ruinas synagogarum suarum debeant reparare. Hoc etiam specialiter in hac lege conprehensum est, ut nullus Iudaeus servum aut ingenuum Christianum audeat quacumque persuasione in suam legem transferre. Quod si fecerit, amissis facultatibus capite puniatur. De reliquo vero haec lex damnat sectas, quae nonatim in hac lege continentur insertae
Abbreviated transcription (Latin):
simacclexista hoc praccepit non debercappel¬
lantem cutcarceris custodice autcus lib&sin¬
uirie ad fliccionetons tringi exceptis toemen
criminalibus causis in qubussimilis accusantem &
accuscctum condiciopoena custodiequat constrin¬
git & corũ appellationis dicit debererecipi seditaut
quace appella uerit incustodiec teneatur quo usq: ad
aliumiudicem crimina obiecta peruenicnt ut discus¬
sis ad int egrum omnibus ccut de absolutione ccut
de damnatione accipicent s ententiam fintiuccm¬

Expanded text:
sta lex hoc praecipit, non debere appellantem aut carceris custodia aut cujuslibet injuriae afflictione constringi, exceptis tamen criminalibus caussis in quibus similis accusantem et accusatum conditio poenae custodiaeque constringit: et eorum appellationes dicit debere recipi, sed ita, ut qui appellaverit, in custodia teneatur, quo usque ad alium judicem crimina objecta perveniant, ut discussis ad integrum omnibus, aut de absolutione aut de damnatione accipiat sententiam finitivam
Abbreviated transcription (Latin):
ciVT Longe cutem temporis p̃scriptiointer
pracesentes continui decennii spaciũ inter abser
tum initiũ possessio nis habuit. nec medictem por
interpellatus est actio tamen quanticius im¬
est ad uersus reipublice dactur. quia no
deferre neglexerunt.

Expanded text:
 Longi autem temporis praescriptio inter praesentes continui decennii spatio, inter absentiustum initium possessionis habuit nec medio tempore interpellatus est. Actio tamen quanti eius interest aduersus eos rei publicae datur, qui ea negotia defendere neglexerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
neglegentam factum incendium conꝓbeur
damnum quad cui cumqinlatum fuerit resque
dio perierunt duplisatis factione sarcitur
DEIN IURus
nuricomꝰ pectimur aut incorpus. Aut extracs¬
pus incorpus uerberibus. & in latione stupriq
tix corpus Conuitus & famosis libellis quode
a fectu unius cuiusque patientis & facienis a¬
adfectu doli& captu contumi bicce careNt Iociros
iumarum agicum bis non potest ⁊sta inenn di¬

Expanded text:
neglegentiam factum incendium conprobatur, neglegentiam factum incendium conprobatur, damnum quod cuicumque inlatum fuerit, res quae ndio perierit, dupli satisfactione sarciaturDe iniuriis Iniuriam patimur aut in corpus aut extra corpus: in corpus uerberibus et illatione stupri, extra corpus conuiciis et famosis libellis, quod ex adfectu uniuscuiusque patientis et facientis aadfectu doli et captu contumeliae carent: idcirco iniuriarum agi cum his non potest. Si li
Abbreviated transcription (Latin):
quid exincendio ruina nau fragio nauique expug¬
et raptum sus ceptum suppraessum ueerit eo
anno in qua druplum eius reiquam quissuprues¬
serit caelauerit rapuerit conuenitur. postece
T Hnqui aedes aliquas uillas quace expilauer
& fregerint & expugnauerint siquidem id turba
cum telis cede co acta fecerint capite pumentur
Telorum cutem. appellatio ne omnia ex quibus. sa¬
ea dempoena  adficiuntur quiaipsi lactronis sub¬
latis enim susceptorib cras scatium cupido conqui es
cit panterp̃ nõ indiq̃ fiures uelraptores balnearum ple¬
rumq: inmetallu aut inopus publicum dic̃nantur. non
num qua ꝓfrequentam ad missorum iudicantes. sen¬
tentia temperatur Istaint̾nonindõ Incendiari qui consus¬
to incendiũ inferunt summo supplitio adficiuntur qđ
suncuriceorũ ignis euaserit duplo compendio dam¬
num eius modi sarciriplacuit Si aliquis malitiaestu¬
dio incendium miserit de hoc enimine conuictus
poenis grauis simus iubetur interfici quo dsi per

Expanded text:
quid ex incendio ruina naufragio nauique expugnata raptum susceptum suppressumue erit, eo anno in quadruplum eius rei, quam quis suppresserit celauerit rapuerit, conuenitur, postea  qui aedes aliquas villasve expoliaverint, effregerint, expugnaverint, siquidem id turba cum telis coacta fecerint, capite puniantur. Telorum autem appellatione omnia, ex quibus saeadem poena afficiuntur, qua ipsi latrones: sublatis enim susceptoribus crassantium cupido conquiescit. Fures uel raptores balnearum plerumque in metallum aut in opus publicum damnantur: nam nonnumquam pro frequentia admissorum iudicantis sententia temperatur. Incendiarii, qui consulto incendium inferunt, summo supplicio adficiuntur. Quod si per incuriam ignis euaserit, dupli compendio damnum eiusmodi sarciri placuit. dio incendium miserit, de hoc crimine convictus poenis gravissimis iubetur interfici. Quod si per
Abbreviated transcription (Latin):
De usu CApioNo
Dossessionem. ad quirimus. et animo & corpo¬
re Animo utique nostro corpore uelnr̃o uel
alieno. Sed nudo animo adipisci quidem. posser¬
sionem non possumus r&anere tamennudo
animo possumus sicut in saltibus hibernis
destiuis que contigit.

Expanded text:
De usucapione Possessionem adquirimus et animo et corpore: animo utique nostro, corpore uel nostro uel alieno. Sed nudo animo adipisci quidem possessionem non possumus, retinere tamen nudo animo possumus, sicut in saltibus hibernis aestiuisque contingit.
Abbreviated transcription (Latin):
T hii quiheredes testamento scripti sunt heredi¬
tariorum a grorum honus idest tributum cogentur
agnoscere quod si hereditatem sibidam noscem cre¬
dunt cedant his omnibus rebus quaceis de eat ipsa
hereditate poterant ꝓueni re

Expanded text:
. Ii, qui heredes testamento scripti sunt, hereditariorum agrorum onus, id est tributum cogentur agnoscere. Quod si hereditatem sibi damnosam credunt, cedant his omnibus rebus, quae eis de hac ipsa hereditate poterant provenire
Abbreviated transcription (Latin):
dominium transire noscuntur. huius autem
Si post muititam in tra tempora que stiorn
res ad nouum dominiũ emptione transierit ab
is peruiginti annos fuerit. qui&atus. a uelli epi
delis que pepturbam piuite
In eosquiꝑturbã seditionẽ quedam nũ alicuideli¬
rint damnum ue curauerint. siquidem resptin¬
riaẽ uestimatione duplis arcitur quođ siex hoc co
licuius uitue m̃bris uenocectur extraordinẽ oinadis¬

Expanded text:
e Si post motam intra tempora quaestionem res ad nouum dominum emptione transierit, nec is per uiginti annos fuerit inquietatus, auelli ei his quae per turbam fiunt In eos, qui per turbam seditionemue damnum alicui dederint dandumue curauerint, si quidem res pecuniaria est, aestimatione dupli sarcitur: quod si ex hoc corpori alicuius, uitae membrisue noceatur, extra ordinem uindi
Abbreviated transcription (Latin):
LIBERALI CAUSA
extreme necessitatis
aut aelimentorum. gratia filios suos uindiderim
status ingenuitatis eorum. non prace iudicat ho¬
mo enim liber nullum praetio ciestimatur i
nec pignori abbis. Aut fidutice daripossunt
ex quo facto. sciens creditor deportatur. o per
Ieritati. & origini Ingenu itatis. mnanumissio
quocum que modo. facta non prueiudicat.
Discripto ingenuorum ex offitio fisci inter fis¬
calem familiam factam ingenuitatem noupro¬
Iuim &ũ &in pruesione alicuius terroris
apuo acta prtesidis seruum se esse mentitus
est postea. sita cum sumdefendenti ingenu¬
Post scisceptum. libertoli iudicium sicodsertol
causeem deseruir& inclium ad sertorem
omne iudicium trans ferriplacuit . in prio¬
rem uero. quod prodendoce libertatis gra¬
tiam factum est.  &tra ordinem uirdicatur
Nonernuim oport& susceptum stactus caus

Expanded text:
liberali causa e necessitatis aut alimentorum gratia filios suos uendiderint, statui ingenuitatis eorum non praeiudicant: homo enim liber nullo pretio aestimatur. Idem nec pignori ab his aut fiduciae dari possunt: ex quo facto sciens creditor deportatur. Operae Veritati et origini ingenuitatis manumissio quocumque modo facta non praeiudicat. iptio ingenuorum ex officio fisci inter fiscalem familiam facta ingenuitati non prau et impressione alicuius terroris apud acta praesidis seruum se esse mentitus est, postea statum suum defendenti Post susceptum liberale iudicium si adsertor causam deseruerit, in alium adsertorem omne iudicium transferri placuit: in priorem uero, quod prodendae libertatis gratia factum est, extra ordinem uindicatur: non enim oportet susceptam status cau
Abbreviated transcription (Latin):
Per liberts personaas qua emn potestate
nostrta sunt ad quiri nobis nihil potest. sed
procurcitorem cadquiri nobis pos sessionem
posse utilitatis. causa receptum est Abscrite
catem domino conpanata. non aliter ci quict
sirita sit queritur

Expanded text:
Per liberas personas, quae in potestate nostra non sunt, adquiri nobis nihil potest. Sed per procuratorem adquiri nobis possessionem posse utilitatis causa receptum est. Absente autem domino comparata non aliter ei, quam si rata sit, quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
tuuitae ad bonos mores reuersus &testumendi
facere potest &cadtes tamenti solem nia deben¬
tamentum adhib&ur siqui sint quilatinene¬
ciant uel non in tellegaent sitamen senciag
uius reunter sint adhnbitinonundiair testango¬
ondicionum duo sunt
ene ra duttenin porribilis est aut in por sibileoposr¬
ule est queperrerum piatura aomitq potestim¬
ossibilis que non potest quarum exeuentu altera
epet tatur altera in possibilis submou&ur

Expanded text:
tate ad bonos mores reuersus et testamentum facere potest et ad testamenti sollemnia adhibetamentum adhibentur, si qui sint qui Latine nesciant uel non intellegant, si tamen sentiant, cui rei intersint, adhibiti non uitiant testaondicionum duo sunt genera: aut enim possibilis est, aut impossibilis: possibilis, quae per rerum naturam admitti potest, impossibilis, quae non potest: quarum ex euentu altera expectatur, altera impossibilis submouetur
Abbreviated transcription (Latin):
afros Intantum humani generis inimicos
caequitate ꝑ sequimur ut dilatores pro¬
nunciatis puniri gladio iurserimus. Datu prđ
noñ febr mediolano uedentini cno & ucdene a ã cons haec lexinł non ege

Expanded text:
Afros. In tantum humani generis inimicos arbitra aequitate persequimur, ut delatores pronuntiatos puniri gladio iusserimus. Dat. prid. non. Feb. Mediolano Valentiniano et Valente AA. conss. Haec lex inte
Abbreviated transcription (Latin):
iheris quiinpotes tate sunt aut uxorifiat in in
nra inter est uindicare. Ideo que pernos actin
ripotest simodo bis qui fecit in iuriam nostram bi¬
quis pulsactur. cuique stuprum infertur udes¬
prointer pellatur quȩres extriac or dinem. uindiaa
itcutpulsatio pudoris poena capitis uindi c&u
ollicitatoris aliencrum nuptiarũ itemq ma trimenoi
interpellatores &ssi effectu sca eleris potirinon pssinrt
propteruoli ntatem pernitiosaẽ libidinis extrardi

Expanded text:
iberis qui in potestate sunt aut uxori fiat iniuria, nostra interest uindicare: ideoque per nos actio inferri potest. Si modo is qui fecit in iniuriam nostram iquis pulsatur cuiue stuprum infertur aut de stupro interpellatur. Quae res extra ordinem uindicatur, ita ut pulsatio pudoris poena capitis uindicetur. ollicitatores alienarum nuptiarum itemque matrimoniorum interpellatores et si effectu sceleris potiri non possunt, propter uoluntatem perniciosae libidinis extra ordi
Abbreviated transcription (Latin):
uotiens possessor appell& fructus medutẽ po¬
ris deponiconuenit Quod sip&itor prouoc& fruc¬
tos in causa depositi. eẽ non pos sune nacrecte
eorum nomini sacrttatio posto latur
uoiens post. auditã causã iudicipos sessor ap¬
pellat fructus possessionis dequa agitur dũ
secunde. audientiae euentus in dubium ẽ me¬
rito sequestrantur. Namsip&itor appella¬
uerit hoc abeo non potest postulari Quia
non potest sequestrari quod non hab&
i propter predia urbana uel mancipia ar¬
pellatur pensiones eoruro uel mertedes iictuse

Expanded text:
uotiens possessor appellat, fructus medii temporis deponi conuenit. Quod si petitor prouocet, fructus in causa depositi esse non possunt nec recte eorum nomine satisdatio postulaturuoties post auditam causam judicii possessor appellat, fructus possessionis de qua agitur, dum secundae audientiae eventus dubius est, merito sequestrantur. Nam, si petitor appellaverit, hoc ab eo non potest postulari, quia non potest sequestrari quod non habet. Si propter praedia urbana, vel mancipia appellatur, pensiones eorum, vel mercedes vecturar
Abbreviated transcription (Latin):
Ex rebus uipossessis sicdique res arserint
uel serui decesserint lic& idñne dolo eius quideie¬
cit factum sit Aestimatione tamen condemp¬
nandus ẽ quia itauoluit adepisciremiuris
cuit arserint uel serui uiolenter occupati mor¬
tei fuerint quaem lib& ẜcude illius qui occupa¬
uit id quod peri& factum non uideaturtFa¬
men ab ipso quecumque perierunt reddendac sunt
quirem iuris alieni uio lenter uisus ẽ. occupasse :¬

Expanded text:
Ex rebus ui possessis si aliquae res arserint uel serui decesserint, licet id sine dolo eius qui deiecit factum sit, aestimatione tamen condemnandus est, qui ita uoluit adipisci rem iuris aut arserint, vel servi violenter occupati mortui fuerint, quamlibet fraude illius, qui occupavit id quod perit, factum non videatur, tamen ab ipso quaecumque perierint reddenda sunt, qui rem iuris alieni violenter visus est occupasse
Abbreviated transcription (Latin):
facultat es ab uxore dimis ses. prousu fructum
in succhabecit potes tatem Iticut cumunus quis
filiorum aduicesimum cetatis sue annum ꝑ¬
uenerint medi&atem portionis succe sine
dilectione percipict. & medietatem pecter

Expanded text:
facultates ab uxore dimissas pro usufructu facultates ab uxore dimissas pro usufructu in sua habeat potestate: ita ut, cum unusquisque filiorum ad vicesimum aetatis suae annum pervenerit, medietatem portionis suae sine dilatione per
Abbreviated transcription (Latin):
cilias causcos nisi actos tantum. ecclesiasticos agant
&ut publicaloca proecclesicrum repanitione
nondistruant desuccessione: quoque hocs pecialit
credidit inserendum ut siuir ixore uiucmori¬
cetur & filios non habeat sed aut patrem eut
matrem demitiat. Desponsaditiace danctione u
fecit medi&atem: Sibiuxor uindicet & medictua
patricut mactri de functi meriti qui super stias
eorum fuerint sinedifficultare restituat Quad
&icm siuxori talis casus euenerit dedoten
quam abuxorem maritus accepit Simili
ractione: id est medi &citem parentibus
Aut siunus eorum suprestitis fuerit senoue¬
rit redditurum Quod si nec parentes supersti
fuerint nec filii personae coniugis quae cibaltero
superuoerit & dotem & donationẽ sibiuraeperp&¬
ouindicauit Itccut faciendi deid quic quid uolus¬
rit habeat liberam potestatem Mulieruero
que filios derelinquid simarito suprestite in testco¬
ta defecerit Maritus eius hoc est patereorum

Expanded text:
alias causas nisi actus tantum ecclesiasticos agant alias causas nisi actus tantum ecclesiasticos agant et ut publica loca pro ecclesiarum reparatione non destruant. De successione quoque hoc specialiter credidit inserendum, ut, si vir uxore viva moriatur et filios non habeat, sed aut patrem aut matrem dimittat, de sponsalicia donatione, quam fecit, medietatem sibi uxor vindicet, medietatem patri aut matri defuncti mariti, qui superstes eorum fuerit, sine difficultate restituat. Quod etiamsi uxori talis casus evenerit, de dote, quam ab uxore maritus accepit, simili ratione, id est medietatem, parentibus aut si unus eorum superstes fuerit se noverit redditurum. Quod si nec parentes superstites fuerint nec filii, persona coniugis, quae alteri supervixit et dotem et donationem sibi iure perpetuo vindicabit, ita ut faciendi de eis quidquid voluerit habeat liberam potestatem. Mulier vero, quae filios derelinquit, si marito superstite intestata defecerit, maritus eius, hoc est pater eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
rit adplicandas & secd seruitium ciuitatis in
suo corpore reuocandum Nam & proiudicem &
officium eius prouintiae si eos. non reuocauerint
grauisicut ipsalex loquitur dic& perna ferien¬
dos. Dici con qui excurialibus uel ex quolib&. corpo¬
no publico facti sunt p̃cepit ut prose ad cgenda
quac eutilitate publice debecntur. suffectus deoro
debecent. Quos si non dederint ipsiccd coniunctionẽ
debitam reuocentur. Namepis coposatq presbi¬
teros noniubahanc lege constringiNisi tantum ut
depeitrimonus. suisque sunt maioriani. lege consti¬
tuta euidenter obseruent. Origu arios uero ual
seruos. quicd honorem ecclesiasticum. edspira¬
uerint debere infratriginta annos ad omninis
reuocari Itata menutdia conus proseuetarium
s babueritreodat. &omne peculium suum do¬
minus eius usurp& quod siui carium non habue¬
rit undereddat. ipse a conditionem. propriam
ro uoceur. Namomnes clericos. iub& ut nullas.

Expanded text:
rat, adplicandas et se ad servitium civitatis in rat, adplicandas et se ad servitium civitatis in suo corpore revocandum. Nam et iudicem et officium eius provinciae, si eos non revocaverint, gravi, sicut ipsa lex loquitur, poena feriendos. Diacones, qui ex curialibus vel ex quolibet corpore publico facti sunt, praecipit, ut pro se ad agenda, quae utilitati publicae debentur, suffectos dare debeant. Quod si non dederint, ipsi ad condicionem debitam revocentur. Nam episcopos atque presbyteros non iubet hac lege constringi nisi tantum, ut de patrimoniis suis quae sunt Maioriani lege constituta evidenter observent. Originarios vero vel servos, qui ad honorem ecclesiasticum adspiraverint, debere intra triginta annos a dominis revocari: ita tamen, ut diaconus pro se vicarium, si habuerit, reddat et omne peculium suum dominus eius usurpet. Quod si vicarium non habuerit unde reddat, ipse ad condicionem propriam revocetur. Nam omnes clericos iubet, ut nullas
Abbreviated transcription (Latin):
adiuditium prouocat cdiatur. Sitamen pul¬
scitus non cidquieuerit ad epĩs uel presbiteris.
uenire iuditium quodsi aliud fecerit illã e ou
pulscit defenso rescauscie ipsius taliter not ura
prcecepit ut ab omni offitio & prosequutione
causgrum habeantur extri nei. Nullum &iu
origincrium inquilinum seruum. siue colo¬
num adclericatus offitium. iub& accedere
Neq: in monas teris recipi neq: perhancoccasiȩ¬
nem debitam. conditionem possit euaderet
Nam nec corporatus. ciuitates ealicuius. qui̧
publicum. seruitium deb&. nec curialis
uel collegatos. clericos. esse pracsumat. Clericas
quoque praecepit. ut negotiationesnullcctenus
exercere pracesumant Quodsifecerint uelud aln
ne goticatores. c iudicibus. emendentur. de corpo¬
ralibus namq: publicis. Nullum fieri defensorẽ
uecclenae. lexista constituit Quodsiquis excuric
ao quieuerit ut ficit defensor ecclesiae. noueritres
sucis. omnẽs eurice. autilli corpore. Vnde discesse¬

Expanded text:
ad iudicium provocat, audiatur, si tamen pulad iudicium provocat, audiatur, si tamen pulsatus non adquieverit ad episcopi vel presbyteri venire iudicium. Quod si aliud fecerit ille qui pulsat, defensores causae ipsius taliter notari praecipit, ut ab omni officio et prosecutione causarum habeantur extranei. Nullum etiam originarium inquilinum servum sive colonum ad clericatus officium iubet accedere neque in monasteriis recipi, ne per hanc occasionem debitam condicionem possit evadere. Nam nec corporatus civitatis alicuius, qui publicum servitium debet, nec curialis ollegiatus clericus esse praesumat. Clericos quoque praecipit, ut negotiationes nullatenus exercere praesumant: quod si fecerint, velut alii negotiatores a iudicibus emendentur. De corporibus namque publicis nullum fieri defensorem ecclesiae lex ista constituit. Quod si quis ex curia adquieverit, ut fiat defensor ecclesiae, noverit res suas omnes curiae aut illi corpori, unde discesse
Abbreviated transcription (Latin):
Ug il er istr dediuersis rebus multa constituit
set in primis declericis quod dictum est ut insi
per conpromissis uinculo iudicium epis copase
nona deant posteriori legemaioricne ibro¬
qnitumest Dereliquis prececepit ut siquis
licum. clericum seu in ciuilis seu incriminali¬
negotio perauetoritatem iudicis edpublicum
orouo cauerit pulsactus sine dilactione respondea
episcopi &icm seu peruasione rei cdicuius seu
proquibus cumque grauibus in iurus aduidici¬
um fuerint prouocati Lic & in crimina libus cau¬
sis peralium nulliliceat respondere Episcopie
tamen & pres biteris haclege pres tectur ut intc¬
libus causis missoprocuratore res pondecnt sine
dubio ut adeos redecit sententia iudicati In reli¬
quis uero criminibus causis ubi descelere perso¬
na conuincenda est suaminiuditio. pruesen¬
tentiaamec hibere procurent Quod si tertio con¬
uentiex sequutorem adiuditium uenire nolue¬
rint sententiam excipicant contume cis. Oleri¬
cus sicdiquem lite pulseauerit inforo illius quem

Expanded text:
Lex ista de diversis rebus multa constituit: sed inprimis de clericis quod dictum est, ut nisi per conpromissi vinculum iudicium episcopale non adeant, posteriore lege Maioriani abrogatum est. De reliquis praecipit, ut, si quis laicus clericum seu in civili seu in criminalinegotio per auctoritatem iudicis ad publicum provocaverit, pulsatus sine dilatione respondeat: episcopi etiam, seu pro pervasione rei alicuius seu pro quibuscumque gravibus iniuriis ad iudicium fuerint provocati. Licet in criminalibus causis per alium nulli liceat respondere, episcopis tamen et presbyteris hac lege praestatur, ut in talibus causis misso procuratore respondeant, sine dubio ut ad eos redeat sententia iudicati. In reliquis vero criminalibus causis, ubi de scelere persona convincenda est, suam in iudicio praesentiam exbibere procurent. Quod si tertio conventi per executorem ad iudicium venire noluerint, sententiam excipiant contumacis. Clericus si aliquem lite pulsaverit, in foro illius, quem
Abbreviated transcription (Latin):
uinditus aut donatus aut demis sus agerfuerit
meo cum statum possedeat in quo ab actore con¬
dremota eembigui date hac lege consato pro¬
ceptum ut secundum legem quae appellcetum
datu est. Decolonꝰ & decolona interduos dami
diuidectur agnactio Id ẽ int coloni dominusduad
parces filiorum & tertiam colonae doniius
sibi debetit uindicare Eaque uenatctiones ꝓpas¬
ciefuerint & cadericennium reuotate sunt. plal¬
it adnecti id esthereditatis p&itio siramen
ab auetore quu competebat fuerit inchocta
fincdis actio homicidi furti eutolue gestice
De fugitiuis deturia libus ud decolligiats r euoano
emp̾ti uinditi. locati & conducti ne gotiorum gi¬
torum mandati prosequutio

Expanded text:
venditus aut donatus aut dimissus ager fuerit, venditus aut donatus aut dimissus ager fuerit, in eo eum statu possideat, in quo ab auctore conid remota ambiguitate hac lege constat esse praeceptum, ut secundum legem, quae ad Palladium data est de colono et colona, inter duos dominos dividatur agnatio, id est ut coloni dominus duas partes filiorum et tertiam colonae dominus sibi debeat vindicare. Quae vero actiones perpetuae fuerunt et ad tricennium revocatae sunt placuit adnecti, id est hereditatis petitio, si tamen ab auctore, cui conpetebat, fuerit inchoata finalis actio, homicidii, furti, tutelae gestae, de fugitivis, de curialibus vel de collegiatis revocandis, empti venditi, locati et conducti, negotiorum gestorum, mandati, pro socio
Abbreviated transcription (Latin):
proquantitate pecunie. unde pulsictor docre¬
debebit sidehoc debito uoluerie parare con¬
flictum Tunc tamen fideiussor eibeo requi¬
rinon dec& quando pulscitus in his locis inqui¬
bus cuidientia est Nonminoris debiti insius
possessionis habere probatur. Siquis iudicem
proquibus cumque causis aduersum sibi sense¬
rit aut hacbuerit fortae suspec tum uocem
appellactionis exhibecit Vt cum eis successum
fuerit integro ne gotio apudedium iudicem
a motis dilactionibus possit audiri. In ect uero
causit udi caricte potestatis idest inlus triap¬
pellecri non deb& In quecusque. adcentum sol
fuerit iudicatum Siquis dominus duorum fue¬
rit pracediorũ edeuna possessione. ad alium
quae suiiuris e mancipic originaria uel colo¬
naria transtullerit Et ad diuersos dominos
fundus uterq: peruenerit Nihilcontra ordina¬
tionem domini prioris aliunde trans latis man¬
cipus s epatre auc pulsare presumat. Sed cuiaut

Expanded text:
pro quantitate pecuniae, unde pulsatur, darepro quantitate pecuniae, unde pulsatur, daredebebit, si de hoc debito voluerit parare condictum; tunc tamen fideiussor ab eo requiri non debet, quando pulsatus in his locis, in quibus audientia est, non minores debiti ipsius possessiones habere probatur. Si quis iudicem pro quibuscumque causis adversum sibi senserit aut habuerit forte suspectum, vocem appellationis exhibeat, ut, cum ei successum fuerit, integro negotio apud alium iudicem amotis dilationibus possit audiri. In ea vero causa iudiciariae potestati, id est inlustri, appellari non debet, in qua usque ad centum solidos fuerit iudicatum. Si quis dominus duorum fuerit praediorum et de una possessione ad aliam, quae iuris sui est mancipia originaria vel coloniaria transtulerit et ad diversos dominos fundus uterque pervenerit, nihil contra ordinationem domini prioris aliunde translatis mancipiis repetere aut pulsare praesumat, sed cui aut
Abbreviated transcription (Latin):
disomnibus consumantur. Dep&itoribus uero
constitutũ est quod sip&itor. aduerscoriũ suum
pulscctumin iuditio deferre uoluerit quemaut
sub fide iussione aut coritionefecit ad duc& non fes¬
tin& Intretquattuor menses. in quib: tartor iude
cadaudiendaas reliques causas. uacaredinos citurꝰ
utationem quamproposuit debecint expedire
Illcce quem compulit audienticm obserutire sum¬
tos & expenscs lites a p&itore recipiat & liber abse¬
dat Salua tamen in tegritate negotii illius
petitoris quiad p̃sens protarditatem sump¬
tuum uel expensarum damna sustinuit Nam
siquis pulsatus iniuditio. adesse noluerit p̾teri¬
am conuentionẽ sciat se contumacis sententiã
subiturum id est ut quicquid sicd fuisse in iud¬
toteddicendus erat petentiliti gectori queqi
uictus ex solucit Quicumque ettem. seude agr¬
ue de domo fuerit pulsatus sinefide ius ione ali¬
cuius cãuecit se d futurum es se uditium
Ntmsi pecuniam. quis abeo repeccet. fideius sorẽ

Expanded text:
dis omnibus consumantur. De petitoribus vero dis omnibus consumantur. De petitoribus vero constitutum est, ut, si petitor adversarium suum pulsatum in iudicio deferre voluerit, quem aut sub fideiussione aut cautione fecit adduci, et non festinet intra quattuor menses, in quibus tamen iudex ad audiendas reliquas causas vacare dinoscitur, actionem, quam proposuit, debeat expedire, ille, quem conpulit ad audientiam observare, sumptus et expensas litis a petitore recipiat et liber abscedat, salva tamen integritate negotii illius petitoris, qui ad praesens pro tarditate sumptuum vel expensarum damna sustinuit. Nam si quis pulsatus in iudicio adesse noluerit, post tertiam conventionem sciat se contumacis sententiam subiturum, id est ut quidquid, si adfuisset in iudicio, addicendus erat, petenti litigatori quasi victus exsolvat. Quicumque autem si de agro vel domo fuerit pulsatus, sine fideiussione alicuius caveat se adfuturum esse in iudicio. Nam si pecuniam quis ab eo repetat, fideiussorem
Abbreviated transcription (Latin):
reliqua quece infrec triginta cannos suis quilius¬
quae locis euidenter ius se sunt obserueri in om¬
nibus preecepit custodira Nam &iam silis in¬
fracricennium. inchocta fuerits it habeaitur¬
extigtec excepto pupillacris causte quibus pro
ete&citis fragilitate sicut lexdiuit heo dosi contin&
cnnis tect esse consultum ut ea tempora intri¬
cenno noninputentur . In quibus minores subras¬
num iubentur potestate consistere a quibus tama
sipoostuicesimum &. quintum annum exeoquocome¬
re actio coeperit lex fuerit contestate quinq: tus¬
tum annos super tricennium pupillis iub& at¬
ne ituut conpletis triginta & quinque annis sicut
reliquorum causae infratriginta cannos it cc&eorus
infra triginta & quin: annorum spatia condu¬
dantur. Pupillorum uero causce uellites quce
antequam aduicesimum & quintum annum per¬
uenerint contestata fuisse probantur. Intra
tricennium sine adiectione quinquenni mo¬

Expanded text:
reliqua, quae infra triginta annos suis quibusreliqua, quae infra triginta annos suis quibusque locis evidenter iussa sunt observari, in omnibus praecipit custodiri. Nam etiamsi lis intra tricennium inchoata fuerit etextincta: exceptae pupillares causae, quibus pro aetatis fragilitate, sicut lex divi Theodosii continet, constat esse consultum, ut ea tempora in tricennio non inputentur, in quibus minores sub tutorum iubentur potestate consistere. A quibus tamen si post vicesimum et quintum annum ex eo, quo conpetere actio coeperat, lis fuerit contestata, quinque tantum annos super tricennium pupillis iubet augeri: ita ut conpletis triginta et quinque annis, sicut reliquorum causae intra triginta annos, ita et eorum intra triginta et quinque annorum spatia concludantur. Pupillorum vero causae vel lites, quae, antequam ad vicesimum et quintum annum perveniant, contestatae fuisse probantur, intra tricennium sine adiectione quinquennii mo
Abbreviated transcription (Latin):
uncesi mo tenno medi&otem pardionis sucde
da renoluerint fructus eis medioatequce
daturuis erct postmont pettnis filibi depater¬
na bereditate a succes soribus eius babita aesti¬
matione secipicit Quos patris exigere prosuco
potes tate non ualuit Dediuortus uero intercom¬
iugus sublatat nouella legequesunt adiuocons¬
tantio ordintta praecipit obseruari Tricen¬
nclem uero legemi n omnibus negatus iteui¬
b& euidentius custori Vt omnia tem poraque
in infinitum negotia extendebant quitdiuer¬
si inquadra gintet annos diuersi iuris consulto¬
res deccliquibus rebus perp&uam seceruent ac¬
tionem speciliter censuit ut omnit de omnib
causis infractrigintet annorum curriculco
concludantur. Praeter sicut depost liminiũ
dictum ẽ ut illi aonniscluo tricennio captiuus in pu¬
ttri non debeant Inquibus hostium. dominacti¬
one deenti sunt Quce tamen lextricennclis
sicut illat tempora  triginta annos reuocant
quece amplius lites fecerant propeegari Ita

Expanded text:
s suae dare noluerit, fructus eius medietatis, quam daturus erat, post mortem patris filius de paterna hereditate a successoribus eius habita aestimatione recipiat, quos patri exigere pro sua potestate non valuit. De divortiis vero inter coniuges sublata novella lege quae sunt a divo Constantio ordinata praecipit observari. Tricennalem vero legem in omnibus negotiis ita iubet evidentius custodiri, ut omnia tempora, quae in infinitum negotia extendebant, quia diversi in quadraginta annos, diversi iurisconsultores de aliquibus rebus perpetuam fecerant actionem, specialiter censuit, ut omnia de omnibus causis intra triginta annorum curricula concludantur: praeter, sicut de postliminio dictum est, ut illi anni salvo tricennio captivis inputari non debeant, in quibus hostium dominatione detenti sunt. Quae tamen lex tricennalis, sicut illa tempora ad triginta annos revocat, quae amplius lites fecerant propagari, ita
Abbreviated transcription (Latin):
dicata Occisus uid&ur nontantum quĩ ꝑuim aut ꝑ
cedem interfectus est ueliugulatus precipitatus sed
& his qui uene none gatus dicitur. Honescati enim
heredes conuenit qualen cũque mortem testatoris
nultam non preermittere ssta int̃ ñ indige¬

Expanded text:
ri. Occisus uidetur non tantum qui per uim aut per caedem interfectus est, uelut iugulatus praecipitatus, sed et is qui ueneno necatus dicitur: honestati enim heredis conuenit qualemcumque mortem testatoris inultam non praetermittere. Domino occi
Abbreviated transcription (Latin):
uotiens destatuingenuitatis uelde patrimoniistaura
uert&ur sinetes saria negotii in irtns marinis par¬
tiburditie utores habere sedixerint. nouem moni su¬
Numspacium in dubitanter accipict DefERns
DE FERIS

Expanded text:
uotiens de statu ingenuitatis vel de patrimoniis causa vertitur, si necessaria negotii in transmarinis partibus litigatores habere se dixerint, novem mensuum spatium indubitanter accipiant. DE FERI
Abbreviated transcription (Latin):
dum modo Adprestandas inducics ius aaratio con¬
noscatur
rescriptum adexeraor dinarium Data pridie non¬
uando abaliquo principe preceptio fuerit sperati
ut ad cdium iudicem quame dommis sus estaduer¬
sccrium suumpertrahat audiendum sicuit illee
qui p&itor est inducias si p&ierit acciper hondo
bebit Itcc illi qui cediuditium adducitur dilatiode¬
biti Nonneg&ur ut facilius cauit perseriptu ac
Aut pertestes probare ualeatillum a quopdl¬
sctus est stdro supplicatione meruis ro quodp&a¬

Expanded text:
dummodo ad praestandas indutias iusta ratio cogdummodo ad praestandas indutias iusta ratio cognoscatur.rescriptum ad extraordinarium iudicem reporuando ab aliquo principe praeceptio fuerit sperata, ut ad alium judicem, quam cui commissus est, adversarium suum pertrahat audiendum, sicut ille qui petitor est, inducias si petierit, accipere non debet, ita illi, qui ad judicium adducitur, dilatio petita non negetur, ut facilius aut per scripturam aut per testes probare valeat, illum a quo pulsatus est, falsa supplicatione meruisse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dieus non exdie quacille defunctus est sed ex
quo hereditatem acciperit actiones tempora
quae auctori adlitem constituta fuerant
renouentur Ita tamen ut frics tempori exquo
res est possessa nonfiat sed scat serem tenere
ques p&itur quod si heris in annis sit minoribus
constittus tutori uel cratori ex eotempora
subpdcentur ex quo prominore firm amperso¬
ncomdesfensiones accipit et rem tenuit
et fisco si priuatus actionem intendat quat¬
tuor mensuum tempora cus todienda sunt
tionem sex men suum curricula seruentur utri¬
us que parte petende dilactionis per deffen¬
sores suos copiam nonnegunda si hoc commo¬
ilitutip uadio postulauerit Data indus eprł aqui¬
eia cequindino et proculo consulibus
uando interfiscum & priuatum posressorẽ
derepettionem aliqua fuerit osta contentiosipri¬
uatus fiscurep&ut quattuor menses ad repon¬
cendu acid fircabs habebit induciaes. Siucro fis¬
cus cdiquid apossessore crediderit repetende
exmensiuũ adresponde Ndũ dilctionon neg& ur

Expanded text:
di eius non ex die, qua ille defunctus est, sed ex quo hereditatem acceperit, actionis tempora, quae auctori ad litem constituta fuerant, renoventur: ita tamen, ut fraus tempori, ex quo res est possessa, non fiat, sed sciat se rem tenere, qui petitur. Quod si heres sit in annis minoribus constitutus, tutori vel curatori ex eo tempora subputentur, ex quo pro minore firmam personam defensionis accepit et rem tenuit.et fiscum, si privatus actionem intendat, quattuor mensuum tempora custodienda sunt: tionem, sex mensuum curricula serventur, utrique parti petendae dilationis per defensores suos copia non neganda, si hoc commoditatis ratio postulaverit. Dat. V id. April. Aquileiae Acindyno et Proculo conssuando inter fiscum et privatum possessorem de repetitione aliqua fuerit orta contentio, si privatus fiscum repetat, quattuor menses ad respondendum actor fiscalis habebit indutias: si vero fiscus aliquid a possessore crediderit repetendum, sex mensuum ad respondendum dilatio non negetur,
Abbreviated transcription (Latin):
irep&entem iudex perneglegentiam usque a
distulerit ut causam sucmꝰ trcons actis legi¬
mis temporibus perdat omniaquecumq in
illius iuditio iuste sibi potuit uindicare ei deiu¬
dicis ipsius facultatibus habita ccestimation

Expanded text:
repetentem iudex per neglegentiam usque eo distulerit, ut causam suam transactis legitimis temporibus perdat, omnia, quaecumque in illius iudicio iuste sibi potuit vindicare, ei de iudicis ipsius facultatibus habita aestimation
Abbreviated transcription (Latin):
I Licet quat tuor mensibus conretiatem norpae anobus
id est quattuor menses nomporsit exqidere prestano
conuenit Siuerottdis p&antur inducie qua ce mopi
lent conscitutu excidant p&itoribus deb& dilamoos
neiteri quiscire debuitactione sua consatirestt
pore finiendum quodrulles patium quiresor¬
dit fortas sep&ierit dari sine in pedimet tobe quo¬
ris quod paentibus datum est omnino debebte qui
scire Non potuit quando ab caduer sariop ouas¬
r&ur ad caustam. Et ideoquandopos sesser spacos¬

Expanded text:
 Licet quatuor mensibus constitutum, ut petentibus id est, quod quatuor menses non possit excedere, praestari convenit. Si vero tales petantur iuddciae, quae tempus lege constitutum excedant, petitori debet dilatio denegari, qui scire debuit actionem suam constituto tempore finiendam. Quod si ille spatium, qui rem possidet, fortasse petierit, dari sine inpedimento temporis, quod petentibus datum est, omnino debebit: quia scire non potuit, quando ab adversario provocaretur ad causam, et quando possessor spa
Abbreviated transcription (Latin):
Remotis obiectionibus quibus seconsortes ad res¬
pondendum inuicem excus abcnit. ut si non in
unam prouintiam uel sub uno iudice omnes essen
dum presenticm suam nonsimul esse causcantip
rep&entes uidebantur. In ludere unde dilatio¬
nemhanc remouentes quam patruus noster
consantinus consortibus in ac parte presti¬
terut : Iubemus ut secundum antiquis iuris ordinẽ¬
quicumque pulsctus fuerit prosua paste udpo¬
sona respondect necdiutius sub ac occasione res¬
tentem defertit ille qui possidet. DETEM po
CURSUETREPARATIONIB DE NUXCIUU¬

Expanded text:
Remotis obiectionibus, quibus se consortes ad respondendum invicem excusabant, ut, si non in una provincia vel sub uno iudice omnes essent, dum praesentiam suam non simul esse causantur, repetentes videbantur inludere: unde dilationem hanc removentes, quam patruus noster Constantinus consortibus in hac parte praestiterat, iubemus secundum antiqui iuris ordinequicumque pulsatus fuerit, pro sua parte vel persona respondeat nec diutius sub hac occasione repetentem differat ille qui possidet. DE TEMPORVM CVRSV ET REPARATIONIBVS DENVNTI
Abbreviated transcription (Latin):
uando cliqua causa necessitate intercidente
uel casu promis sum tempus excesserit et prin¬
cipadibenefitio ecmcum litigator meruerit
reparare non amplius caddiffiniendum negotiũ
iudices quam quat tuor menses litigatoribus pres¬
tent quibus ex actis &i amsicliud dominorum
benȩfitio obtinuerint nullatenus ccudiatur

Expanded text:
uando aliqua causa, necessitate intercedente vel casu, promissum tempus excesserit, et principali beneficio eam litigator meruerit reparare, non amplius ad definiendum negotium iudices quam quattuor menses litigatoribus praestent. Quibus exactis, etiamsi aliud dominorum beneficio obtinuerit, nullatenus audiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
doptio naturae. similituda ẽ utcdiquis filium ha¬
berepossit quem non generauit &ipsa adoptio
duob modis fit. Vnaque ad rogatio dicitur. alia
que adoptio ad rogatio ẽ. quando aliquis patrem.
non habens adoptatur &cipse semn potes tate adop¬
cunpatris dat Etideo adrogatio dicitur quico
& illae qui adoptat in terrogaturo Vtrum illũ
quem adoptat filium habereuellit: tillae quicad¬
optectur. interrogatur. ut rum idfieri uellit:
Illauero alic adoptatio estubiquis patrem ha¬
bens ab alio patre adopactur Et iacillae qui
adoptatur decerte patris. potes taatem discedit
et inde in adoptiui patras. esse incipit potes tatem
Vam& feminae ad optari possunt. Vt loco filiarti
ad ortins patriles habeantur Nemine uero
habient. Spadon eslutem quigenerdrenen pa
sdoptare possunt. Edicafilio genereno nor
noms olum ipsce in patrisadoptiui potestate¬
digitur sed & silueius sitamen auum paternũn
hebuerint in adoptiui patras transsetinot poter¬
&i tate tamquam nepotes

Expanded text:
doptio naturae similitudo est, ut aliquis filium habere possit, quem non generauerit. Et ipsa adoptio duobus modis fit: una, quae arrogatio dicitur, alia quae adoptio. Arrogatio est, quando aliquis patrem non habens adoptatur, et ipse se in potestatem adoptiui patris dat. Et ideo arrogatio dicitur, quia et ille qui adoptat interrogatur, utrum illum, quem adoptat, filium habere uelit: et ille qui adoptatur, interrogatur utrum id fieri uelit. Illa uero alia adoptio est, ubi quis patrem habens, ab alio patre adoptatur: et ita ille, qui adoptatur, de certi patris potestate discedit, et in adoptiui patris incipit esse potestate. Nam et feminae adoptari possunt, ut loco filiarum adoptiuis patribus habeantur: feminae uero habent. Spadones autem, qui generare non possunt, adoptare possunt: et licet filios generare non non solum ipse in patris adoptiui potestatem redigitur, sed et filii eius; si tamen auum paternum non habuerint, in adoptiui patris transeunt potestatem, tamquam nepotes