comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem. łz In omnib negotiis cõtͣ¬
hendis siue bone fid̾i sint sũ ñ sint
si error aliciuis int̾nenet. aut aliud
sentiat puta ꝙ emit. aut ꝙ cõducit
aliud qui cũ hus ccͣhit nicħ ualet ꝙ
actũ sit. et idem ĩ societate quoq cohe¬
unda. Rndũ est ut si dissentiant ali¬
nd ꝓ alio estimantes nicħ .u. ea so

Expanded text:
m. In omnibus negotiis contrahendis, siue bona fide sint siue non sint, si error aliquis interuenit, ut aliud sentiat puta qui emit aut qui conducit, aliud qui cum his contrahit, nihil ualet quod acti sit. et idem in societate quoque coeunda respondendum est, ut, si dissentiant aliud alio existimante, nihil ualet ea so
Abbreviated transcription (Latin):
fipulatõ nõ pot̃ ꝯfici.
nisi utroꝙ loq̃nte. ⁊ Iõ
n mutus. n surdus
N infans stipudatõnẽ¬
conttahere passunt. nec absens qd
qm̃ exaudire ĩuicẽ debẽt. Siquis gͥ
ex hus uulti stipłari ꝑ seruũ p̃sentẽ
stipuletur. et adquinto ei ex stipłatu
actionẽ. Itẽ siquis obligari uelit iu¬
beati ⁊ ent ꝙ iussu obligatus. ¶Q
p̃sens int̾rogauit s añcmͣ sibi sxn¬
d̾etur discessit ũtilem fecto stipłone̾

Expanded text:
ipulatio non potest confici nisi utroque loquente: et ideo neque mutus neque surdus neque infans stipulationecontrahere possunt: nec absens quidem, quoniam exaudire inuicem debent. si quis igitur ex his uult stipulari, per seruum praesentem stipuletur, et adquiret ei ex stipulatu actionem. item si quis obligari uelit, iubeat et erit quod iussu obligatus. Qui praesens interrogauit, si antequam sibi responderetur discessit, inutilem efficit stipulationem:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ scriptura q̃ ꝓponeretur int̃posita
sit obligatũ esse. ¶ Seia cũ salari¬
um constitu̾̃e uellet it̃a epłam emi¬
sit lucio ticõ seia salutẽ si in eodem
nõ. et eadem affectõne circa me es
qͥ semꝑ fuisti ex continenti accep¬
tis literis meis distracta re tua
ueniet hoc cibi qmͣ diu uiuã p̃sta¬
bo ãnuos .x. seio .ti. qr ualde bene¬
me ames qrro cũ ⁊ rẽ suam disttͣerit

Expanded text:
 scriptura quae proponeretur interposita sit, obligatum esse. Seia, cum salarium constituere uellet, ita epistulam emisit: 'Lucio Titio salutem. Si in eodem animo et eadem affectione circa me es, quo semper fuisti, ex continenti acceptis litteris meis distracta re tua uen‹i› hoc: tibi quamdiu uiuam praestabo annuos decem. scio enim quia ualde me bene ames'. quaero, cum et rem suam
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝯmissa nͥ ex stipłone us fu̾it
cõtestata ꝙ mag̃ est. Et ido nec
fid̃iussorib uidetur statum dies
cede̾ uͥ res ceꝑat non defendi. ꝓ¬
inde forte si us funta fu̾it ad ꝙͣ
defensio erat. necc̃ĩa. ꝑ solutõne
ł tnͣsactiore uł acceptilatõne.
ł quo alio modo ꝯsequentꝰ placuit
euanesce̾ ob rem non defensam
clausulam. ¶ Si fu̾o a fid̾iusso¬
re ꝓcuratore stipulatus. Iudica¬
tum solui. qĩ in rem accurus.
⁊ postea in ꝑsonã egero.ꝑ ana
actione acturus. aliam aũ dicta

Expanded text:
ione lis fuerit contestata? quod magis est: et ideo nec fideiussoribus uidetur statim dies cedere, ubi res coeperat non defendi. proinde si forte lis finita fuerit, ad quam defensio erat necessaria, uel solutione uel transactione uel acceptilatione uel quo alio modo, consequenter placuit euanescere ob rem non defensam clausulam.Si fuero a fideiussore procuratoris stipulatus iudicatum solui quasi in rem acturus et postea in personam egero, uel alia actione acturus, aliam autem dicta
Abbreviated transcription (Latin):
alio defendi pot̾it. nec tñ is que
soluerit repotet. stipło enĩ pro
parce eius ꝑompta est. ꝑinde
ac si acceptum ei fcm fuiss ¶ Q¬
cions ex stipłone iudicatũ solui
ob tem non defensam agit᷑ cum
fideissorib. ñ est miquũ caueri
dnm̃ pͥore iudicõ absolui. qr omis¬
sa cautione fideiussores mandati

Expanded text:
 defendi poterit. nec tamen is, qui soluerit, repetet: stipulatio enim pro parte eius perempta est, perinde ac si acceptum ei factum fuisset.Quotiens ex stipulatione iudicatum solui ob rem non defensam agitur cum fideiussoribus, non est iniquum caueri dominum priore iudicio absolui, quia omissa cautione fideiussor
Abbreviated transcription (Latin):
non defenditur simł atq defendi
ceꝑit. aut defendi deb̾e desierit
resoluitur.
er̃ .i. Ex iudicatũ solui stipło¬
aut inficiatõne ꝯpelli eũ qui sine
iudicio dare ꝑtẽ ꝑatus ẽ. qr ñ plꝰ
adu̾sariꝰ eiꝰ ꝑ iudicẽ ab eo ꝯsccu¬
turlis est.

Expanded text:
non defendatur', simul atque defendi coeperit aut defendi debere desierit, resoluitur.rum Ex iudicatum solvi stipulatioaut ad infitiationem compelli eum, qui sine iudice dare paratus est, quo non amplius adversarius eius per iudicem ab eo consecuturus est.
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾um stare quominꝰ ꝯdicio lib̾ta¬
tis existat si de peculio  ap̃ uendi¬
torẽ seruus. huit pectuniam cõdicõ¬
nis offerre non possit. ad alienum
eũ peculiũ uoluntas defuc̃ti por¬
rigi ñ pot̾it. Idem er̃ dicendũ et si
cũ petulio seruus uenierit. ⁊ uen¬
ditor fide rupta peculiũ retinuit
ꝙͣ qmͣ enĩ exempto sit accio tm̃ a¬
ꝓut emptorẽ peculiũ seruus nõ
habu̾it.
dem .ł. In tabuł scd̃is filium
seruũ data libertate substitutũ
iure statu liberi pndentes mum¬
tas cicra delactũ ordinis ad scd̃m
quoq uł t̾tiũ substitutũ prorecta

Expanded text:
libertatis existat, si de peculio, quod apud uenditorem seruus habuit, pecuniam condicionis offerre non possit: ad alienum enim peculium uoluntas defuncti porrigi non potuit. idem erit et si cum peculio seruus uenierit et uenditor fide rupta peculium retinuerit: quamquam enim ex empto sit actio, tamen apud emptorem peculium seruus non habuit.m In tabulis secundis filio servum data libertate substitutum iure statuliberi prudentes muntas citra dilectum ordinis ad secundum quoque vel tertium substitutum porrecta
Abbreviated transcription (Latin):
tnͣfferunt cõcurrere oꝑ effectꝰ ex
utraq parte contͣhentiũ. Niã siue
ꝙ consentit. ꝑduci ad effcm so cꝑ

Expanded text:
nsferunt, concurrat oportet affectus ex utraque parte contrahentium: nam siue que consentit, perduci ad effec
Abbreviated transcription (Latin):
& mobile ẽ multis modis possidẽ
desinimꝰ. Si aũ nolumꝰ aut ser¬
uũ puta manumͥtamꝰ. It̾ si quod
possidebam ĩ aliã spẽm tnͣslatũ
sit ueluti uestim̃tũ ex iana fcm̃.
¶Ꝙ ꝑ colonomĩ possides heres
meus nisi ip̃ẽ nattus sit possom. non
pot̾it possid̾e̾. Retin̾e .N. aiõ possõm
possumus. ad ipissci non possumus.
S quod ꝓ emprort possideo ꝑ co¬
lonũ ⁊̃ usu capiet ⁊̃ heres meus.¬
¶ Si ego tibi comodanõ. tu ticio
qͣłti puret tuũ ẽẽ. id nͥominus ego
possideo. ĩdem erit si colonꝰ m̃s fũ¬
dum locau̾it. aut is ap̃ quẽ deposu¬
exam ap̃ aliũ tursũ xeposu̾it. et
id ꝙ̃ libet ꝑ plurinũ ꝑͣ. fcm̃ obseruã

Expanded text:
 mobile est, multis modis desinimus possidere: si aut nolimus, aut seruum puta manumittamus, item si quod possidebam in aliam speciem translatum sit, ueluti uestimentum ex lana factum. Quod per colonum possideo, heres meus nisi ipse nactus possessionem non poterit possidere: retinere enim animo possessionem possumus, apisci non possed quod pro emptore possideo per colonum etiam, usucapiet etiam heres meus. Si ego tibi commodavero, tu Titio, qui putet tuum esse, nihilo minus ego id possidebo. et idem erit, si colonus meus fundum locaverit aut is, apud quem deposueram, apud alium rursus deposuerit. et id quamlibet p
Abbreviated transcription (Latin):
idq imperator antoniꝰ cũ diuo
patre suo rescripsit.¶Qui da¬
ta opera in ciuitate incendium
fecerint. s humstiore loco sint
bestus obici solent. si ii aliquo
gradu id fecerint capite pimi¬
untur: aut certe in insulam depor¬
tant᷑. De inuicus ⁊ famosis libellis.

Expanded text:
tor Antoninus cum diuo patre suo rescripsit.Qui data opera in ciuitate incendium fecerint, si humiliore loco sint, bestiis obici solent: si in aliquo gradu id fecerint, capite puntur aut certe in insulam deportantur. DE INIURIIS ET FAMOSIS LIBELLIS
Abbreviated transcription (Latin):
pulamur. x. aut hoĩẽ. Nam alt̾uis
solutõ totam obligatõnẽ int̾imit
nec alt̾m peti pot̾ utiq qmͣ diu u¬
figt lib̾atio hoĩe soluto ticio.¬
¶ Si ita stipulatus sim. si fundũ
si decderis .c. dare spondes. sola .c. ĩ stipu¬
latõne sũt in ex solõne fundꝰ. s si nauẽ

Expanded text:
pulamur decem aut hominem: nam alterius pulamur decem aut hominem: nam alterius solutio totam obligationem interemit nec alter peti potest, utique quamdiu ufiat liberatio homine soluto Titio. Si ita stipulatus sim: "si fundum non dederis, centum dare spondes?" sola centum in stipulatione sunt, in exsolutione fundus. Sed si nave
Abbreviated transcription (Latin):
aut enĩ dies inħis est aut ꝯdicõ aũ
modus aut accessio. ¶Cuta diem
duplex inspettio ẽ. namł uł ex̾ die in¬
ciꝑit obligatio aut confertur ĩ die̾.¬
¶ Ex die ueluti kłis marc̃. darespõ¬
des cuiꝰ natura hoc esd ut añ diem
non exigatur. ad liẽ aũ usq ad
kłas dare spondes. ¶Placet aũ
ad tempus obligatõnem cõstitui
ñ posse ñ mag̃ qmͣ legatũ. Nã quod
alicui deb̾i ceꝑint certis modis desi¬
n it deberi. plane post tempꝰ stipła¬
tor uł pacti cõuenti uł doli. i. ex¬
ceptõne sũmoueri pot̾it. sic ⁊ in
tradendo siqͥs dixerit se solũ snĩ
sr̃ficie tradere nicħ ꝓficit si qͦmi¬
nus ⁊ suꝑficies transeat q̃ naͣ solo
coheret. ¶ Condicõ uero efficax̃
est ã in constituenda obligõne ĩ¬
seriturꝰ. ñ q̃ post ꝑfcãm eam poni¬
tur.ueluti .o. dare spondes nisi
nauis ex asia uenerit. s ħ casu
existente condicõne locus erit
exceptions pacti ꝯuenti uł doli
.m.Modus obligõnis ẽ. cũ sti¬

Expanded text:
aut enim dies in iis est aut condicio aut modus aut accessio. Circa diem duplex inspectio est: nam vel ex die incipit obligatio aut confertur in diem. ex die veluti "kalendis Martiis dare spondes?" cuius natura haec est, ut ante diem non exigatur. ad diem autem "usque ad kalendas dare spondes?" placet autem ad tempus obligationem constitui non posse non magis quam legatum: nam quod alicui deberi coepit, certis modis desinit deberi. plane post tempus stipulator vel pacti conventi vel doli mali exceptione summoveri poterit. sic et in tradendo si quis dixerit se solum sine superficie tradere, nihil proficit, quo minus et superficies transeat, quae natura solo cohaeret. Condicio vero efficax est, quae in constituenda obligatione inseritur, non quae post perfectam eam ponitur, veluti "centum dare spondes, nisi navis ex Asia venerit?" sed hoc casu existente condicione locus erit exceptioni pacti conventi vel doli mali. Modus obligationis est, cum sti
Abbreviated transcription (Latin):
tue tua. pars aũ ꝓprior agro ui¬
cini eiꝰ ẽẽ intelligat᷑. intelligo ut
cum ex alt̾a ꝑt& insule alueus fl¬
uminis exargierit desisse ĩsulã
et. s quo facilius res intellige̾t᷑¬
ep agnĩ qui insula fuerat appel¬
lasti insulam.

Expanded text:
tuae tua, pars autem propior agro uituae tua, pars autem propior agro uicini eius esse intellegatur. intellego, ut et cum ex altera parte insulae alueus fluminis exaruerit, desisse insulam esse, sed quo facilius res intellegeretur, agrum, qui insul‹a› fuerat, insulam
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł Insula ẽ nata ĩ flumine
t᷑ tonte̾ agri mei. ita ut nicħ ex¬
cede̾t longitudo regionẽ p̃dii mei.
meo adiunctũ est. an eius iuris
in quo insulam ccͣ frontẽ agͥ tiui
nata eẽ scͥpsimꝰ. ita ut non exte¬
deret longitudine̾ agritui si aliu¬
fundo tuo fuit ꝙͣ eius qͥ tnͣsflum̃
hiit tota tua facta est. ⁊ ꝙ post¬
ea ei insule alluuione accessit id
tuũ ẽẽ. ⁊̃ si ita accessit ut ꝓced̾e̾t
insula ccͣ frontes uicinoꝵ suꝑio¬
ns atcꝵ inferioris uł ⁊̃ ut ꝓprior
q̃ro. si ꝓprior ripe mee nata ẽ insũ¬
n ⁊ postea totũ fluere flum̃ int̾¬
cam. ⁊ insulam ceꝑit relicco suo
alueo. qͦ maior ampnis flugerat. ñ¬
la flumen relicto alueo maiore
qui int̾ eam insulam fu̾at. ⁊ eũ
fundũ uicini qui transflumen e¬
rat fluere cepit int̾ insulã ⁊ fũ¬
dũ tuũ nicħominꝰ insula tua ma¬
net .s. alueus qui fuit int̾ eam
ĩsulã ⁊ fundũ uicini mediꝰ diui¬
di debet ita ut ꝑs ꝓpͥor isule

Expanded text:
m.Insula est enata in flumine contra frontem agri mei, ita ut nihil excederet longitudo regionem praedii mei: meo adiunctum est, an eius iuris in quo insulam contra frontem agri tui enatam esse scripsisti ita, ut non excederet longitudinem agri tui, si allufundo tuo fuit quam eius, qui trans flumen habebat, tota tua facta est, et quod postea ei insulae alluuione accessit, id tuum est, etiamsi ita accessit, ut procederet insula contra frontes uicinorum superioris atque inferioris, uel etiam ut propior ropior ripae meae enata est insula et postea totum flumen fluere inter me et insulam coepit relicto suo alueo, qu‹o› maior amnis fluerat, nula, flumen relicto alueo maiore, qui inter eam insulam fuerat et eum fundum uicini, qui trans flumen erat, fluere coepit inter eam insulam et fundum tuum, nihilo minus insula tua manet. set alueus, qui fuit inter eam insulam et fundum uicini, medius diuidi debet, ita ut pars propior insulae
Abbreviated transcription (Latin):
dem.ł. Siqͥs forte de suppli¬
cio afficiatur. dicat se hr̃e pru
cipi referat salutis ip̃ins cauta
timidr ut ⁊̃ post scũam de co dic¬
ram penam sustineant. nͨ qͥctpͣ
audiant. alii oĩo non pacuinturᷤ
qͥc qmͣ tale allegantes non nulli
dic̾e post sustinent ꝙ usdetur ha¬
bere modiam rõnẽ. cet̾m ut ĩ ea
nfert opinio ꝓrsus eos ñ debuisse
postea qmͣ semel dampnati sũt
audiri quictqͣ allegent. Quis
enĩ dubitat eludende pene cã
ad ħ eos decurtere. mag̃q esse
puniendos qui tam diu ꝯticue¬
runt ꝙ pro salute pͥncipis hr̃e
se dr̃e iactant. nec .ni. debeant
tam iagnã rem tam diu tece¬
rem ¶Siquos comitũ. ⁊ lega¬
ti sui reos ꝓ consul iuen̾it u¬
itum punire eos debeat. aut su¬
ccessori seruare queri potest
s multa extant exempla q̃nĩ
tantũ officialiũ suoꝵ nec sub se
agñitum. uerum quoꝙ seruos:
pena affecerunt ꝙ quidẽ faciẽ¬
dum est. ut exemplo deterta
minus delinqnͣt. ¶ Nũt gene¬

Expanded text:
.Si quis forte, ne supplicio adficiatur, dicat se habere quod principi referat salutis ipsius causa,timidi, ut etiam post sententiam de eo dictam poenam sustineant nec quicquam audiant: alii omnino non patiuntur quicquam tale allegantes: nonnulli aut non sustinent. quod uidetur habere mediam rationem. ceterum, ut mea fert opinio, prorsus eos non debuisse, posteaquam semel damnati sunt, audiri, quidquid allegent. quis enim dubitat eludendae poenae causa ad haec eos decurrere magisque esse puniendos, qui tamdiu conticuerunt, quod pro salute principis habere se dicere iactant? nec enim debebant tam magnam rem tam diu reticere.Si quos comitum uel legati sui reos proconsul inuenerit, utrum punire eos debeat an successori seruare, quaeri potest. sed multa exstant exempla, quae non tantum officialium suorum nec sub se agentium, uerum suos quoque seruos poen‹a› adfecerunt: quod quidem faciendum est, ut exemplo deterriti minus delinquant.Nunc gene
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ agendi ⁊ reficiendi uis nĩ hãt
qr in seruitute ꝯstituenda cautũ
sit ei. ne reficiendi ius sit. aut se
ut si uelit refic̾e̾ usc ad ftũ midũ
reficiendi iussit. ¶ Merito ergo
ad refectõnẽ se p̃tor retulit. ut
tibi inquid ius est reficias. uti uis
est. hoc ẽ reficias sicuti ꝑ serui¬
tutẽ impositam licet. Refic̾e sic
accipimus in pͥstinã formã it̃ et
accum reduc̾e hoc est nequis di¬
latet. aut ꝑducat aut depͥmat aũ
longe facere. ¶Ap̾. lab̾o q̃ritur
si spontẽ quis nouũ uelit facc

Expanded text:
i, reficiendi ius non habeat, quia in seruitute constituenda cautum sit, ne ei reficiendi ius sit, aut sic, ut, si uelit reficere, usque ad certum modum reficiendi ius sit: merito ergo ad refectionem se praetor rettulit: 'ut tibi', inquit, 'ius est, reficias'. 'uti ius est' hoc est sic uti per seruitutem impositam licet.Reficere sic accipimus ad pristinam formam iter et actum reducere, hoc est ne quis dilatet aut producat aut deprimat aut aliud facere.Apud Labeonem quaeritur, si pontem quis
Abbreviated transcription (Latin):
uł alt̾ius contractus. dicendũ est
huic int̾clicto locũ fore. ¶Ait
p̃tor. quo it mere actuq hoc ano
nõ ui ñ clam. ñ p̃cario ab alio
¶ Qui hoc int̾cluto uti uolet᷑. is
adu̾sario dampni infecti ꝙ ꝑ cuis
uicinũ datũ sio caueat. ¶utilies
sua sit. hoc quoq int̾elictũ ꝓpon̾e
Nam consequens etat eũ qui triñe
utitur int̾tlictũ ꝓpon̾e ut reficiit
itineretyactu cõmode qmͣ sĩ fect
Corrupto enĩ itin̾e minꝰ cõmode
frui. aut agi pot᷑. hoc aũ a suꝑio¬
re distat ꝙ illo qͥdem in t̾tlicro õs
uti possunt qui hoc annousi st̃
Noc autẽ int̾tlutõ eũ demũ uti
posse qui hoc anno usus ẽ. ⁊ ius
sibi ep̃refĩciendi oꝑteat. Ius aut̃
seruitutẽ ꝯpetẽ. tet̾m si desit alt̾u¬
trum deficit int̾clictũ. nec ĩme¬
rito. Qui enĩ uult ire ag̾e̾. tantis¬
ꝑ quo ad de seruitute ꝯstet. ñ deb.
de suo iure doc̾e Quid enĩ ꝑdit qͥ
erũ patitur hoc facere ꝙ hoc ãno

Expanded text:
icendum est hoc interdicto locum fore.Ait praetor: 'Qu‹o› itinere actuque hoc anno non ui non clam non precario ab alio  qui hoc interdicto uti uolet, is aduersario damni infecti, quod per eius uitium datum sit, caueat'.Utilitas suasit hoc quoque interdictum proponere: namque consequens erat eum qui itinere utitur interdictum proponere, ut refici ititinere uel actu commode, quam si refecerit? corrupto enim itinere minus commode frui aut agi potest.Hoc autem a superiori distat, quod illo quidem interdicto omnes uti possunt, qui hoc anno usi sunt: hoc autem interdicto eum demum uti posse, qui hoc anno usus est et ius sibi esse reficiendi oporteat. ius autemseruitutem competere: ceterum si des‹i›t alterutrum, deficit interdictum, nec immerito. qui enim uult ire agere, tantisper, quoad de seruitute constet, non de‹bet de› iure suo docere: quid enim perdit, qui eum patitur hoc facere, qui hoc anno
Abbreviated transcription (Latin):
aiꝙ .R. Het eni corrsĩpi aut ꝯ¬
mutari cꝑ recte trãsactũ est
suꝑuemiente delicto pot̾.
ris fundũ uendid̾o ꝑquẽ uteba¬
ris. Deinde emptor te ꝓhibu̾it
licet clam uidearis ab eo uti.
Nam qui ꝓhibitus utitur. clã
utitur. tñ int̾tlictũ tibi opetẽ
intra annũ. qr hoc anno ũ ui
ñ clam. non p̃cario usus est.¬
Itẽ sciendũ ẽ non tm̃ eũ clam
uia uti qmͣ ipẽ ꝓhibitus utitͦ
uerũ eũ quoq ꝑ quem qui id
ius retinebat. si eo ꝓhibito ꝑ
quẽ retinebat utebatur pla̾ne
si ignoraui ꝓhibitũ ⁊ ꝑseue¬
ro uti. pichil mͥ noce dicendũ

Expanded text:
ictum. nec enim corrumpi aut mutari, quod recte transactum est, superueniente delicto potestris, fundum uendidero, per quem utebaris, deinde emptor te prohibuit: licet clam uidearis a‹b› eo uti nam qui prohibitus utitur, clam utitur, tamen interdictum tibi competere intra annum, quia hoc anno non ui non clam non precario usus es.Item sciendum est non tantum eum clam uia uti, qui ipse prohibitus utitur, uerum eum quoque, per quem quis id ius retinebat, si eo prohibito, per quem retinebat, utatur. plane si ignoraui prohibitum et perseuero uti, nihil mihi nocere dic
Abbreviated transcription (Latin):
uł p̾cario posside̾. qr ab auctore meo
uiciose possedit. Nam ⁊ pedius scri¬
bit. si ui. aut cłam. aut p̃cario ab
co usus sit. ĩ cuiꝰ locum hereditate
uł emptione. alio ue quõ iure suc¬
cessi. idem eẽ dicendũ. cũ enĩ suctes¬
eum ñ nocuit ĩ cuiꝰ iocũ successimus.¬
¶In hoc int̾tlicto ẽstimat᷑ qnͣties
interẽet. uia non ꝓhiberi. siue iti¬
nere. ¶Uti uidemurꝰ seruituti¬
bus etiam̃ ꝑ seruos uł colonos. ꝑ
amicos. uł ⁊ hospites ⁊ fere per
eos om̃s qui nobis retinent ser¬
uitutes. S enĩ ꝑ fructuariũ no¬
bis quidem seruitus retinetur
ꝑ fructuariũ aũ int̾tdictũ ħ dnõ ñ
compet̾e. Iulianꝰ ait. ¶ Idẽ Iulian᷑
scribit. Si m̃s usus fructus ĩ fundo

Expanded text:
uel precario possidere, qui ab auctore meo uitiose possidet. nam et Pedius scribit, si ui aut clam aut precario ab eo sit usus, in cuius locum hereditate uel emptione alioue quo iure successi, idem esse dicendum: cum enim succeseum non nocuit, in cuius locum successimus.In hoc interdicto examinatur, quanti eius interesset uia non prohiberi siue itinere.Uti uidemur seruitutibus etiam per seruos uel colonos uel amicos uel etiam hospites et fere per eos omnes, qui nobis retinent seruitutes: sed enim per fructuarium quidem seruitus retinetur, per fructuarium autem interdictum hoc domino non competere Iulianus ait.Idem Iulianus scribit, si
Abbreviated transcription (Latin):
stipulati ee̾nt fũclum illũ si illi nõ de¬
deris mͥ dare spondes fidem dandi altĩ
fore quo ad iudiciũ acciꝑotur. ⁊ iõ oc¬
cupantis fore actionem
ĩ ytaliam ñ uen̾it .xͥ. dare spondes. nõ
aũ peti qͥcqmͣ possit qmͣ exploratum
sit añ eã diẽ ĩ italiã uenire ticiũ nõ
posse. n uenisse siue uiuo sui mor¬
tuo idaccid̾it.

Expanded text:
stipulati essent: 'fundum illum, si illi non dederis, mihi dare spondes?', finem dandi alteri fore, quoad iudicium acciperetur, et ideo occupantis fore actionem.in Italiam non uenerit, decem dare spondes?' non ante peti quicquam possit, quam exploratum sit ante eam diem in Italiam uenire Titium non posse neque uenisse, siue uiuo siue mortuo id acciderit.
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .L. Non solũ in actionibus
quas ꝓcurator intendit. uerũ et¬
in stipłatõnib qͣ qͣs int̾ponit de¬
siderat si misicem presentant
accõnũ cau̾e eũ de rato oꝑtet. qͣre
si duple stipłones ꝓcurator int̾ponait
de rato cauere debet. s ⁊̃ si dampni
infecti stipulatio ꝓcuratore in t̾po¬
noit̃ eius age̾tur qui cum se fecit¬
se procuratorẽ libello pͥncipr da¬
tos professus ẽ prodest. Q si indi

Expanded text:
. Non solum in actionibus, quas procurator intendit, uerum in stipulationibus quoque, quas interponi desiderat, si uice‹m› repraesenta‹n›t actionum, cauere eum de rato oportet. quare si duplae stipulationem procurator interponat, de rato cauere debet. sed et si damni infecti stipulatio a procuratore intnomine eius ageret, qui eum se fecisse procuratorem libello principi dato professus est, prode
Abbreviated transcription (Latin):
aduocat ꝙ dampnatus soluit sicut
in stipłone dampni infecti accideit
pot̾. ut is qui stipulatus sit. subind̾
agat .cauet enĩ si quid ibi ruet. scũ det
fodietur edificabitur. finge eñĩ eo
subinde dampnũ dari ñ erit dubiũ
qͥn ag̾e possit. Nam si toto dampuo
cõputato tũc agendũ ẽẽ ꝓpe mod̾
ñ añ aget qmͣ dies stipłonis p̾fier.¬

Expanded text:
aduocat, quod damnatus soluit, sicut in stipulatione damni infecti accidere potest, ut is qui stipulatus sit subinde agat: cauet enim 'si quid ibi ruet scindetur fodietur aedificabitur'. finge ergo subinde damnum dari: non erit dubium, quin agere possit: nam si toto damno computato tunc agendum est, propemodum non ante aget, quam dies stipulationis pr
Abbreviated transcription (Latin):
reus rea ue. et pr̃oni eoꝵ. ⁊ qui
crimen detułit int̾rogandiq
facultas detur pr̃onitDe
habuit magis est ut q̃o haberi
possit. licet enĩ seruus eiꝰ nõ fu̾t
in seruitude tñ fuisse ur᷑ nͨ tmͣ¬
seruiat reo. seriuuis alienꝰ admͣtit
qͥs int̾rogari eũ ꝑ q̃onẽ posse .s.
et si seruus sit cui fid̾i omissaria
debetur libertas. uł statuta spe¬
ratur torq̃ri eũ magis ẽ posse.
¶Iubet lex cos homines de qͥbꝰ q̃o
ita hĩta est publicos ẽc. ꝓuide
in coi ꝑtẽ publicanꝰ ĩ ꝓprio cu¬
us. mag̾ est ut p̾ceptio usus. s
ad publicũ incipiat ꝑtinere a¬
lignũ seruũ utiq ñ publicans.
¶ R̾o aut̃ publicandoꝵ seruoꝵ
ea ẽ ut sũ ullo metu uer dicãt
⁊ ne dũ timeant se ĩ reoꝵ pot̾a¬
te reg̾ssuros obdurent in qonẽ
uerint nicħominꝰ publcantur.
si negau̾it̃ spẽ mariti collocandi
Euis. naerui ne mentiant᷑ m̃i¬
to adnõ eiꝰ recedunt. exͣnei uero
non hñt cui gratificentur. ¶Si

Expanded text:
reus reave et patroni eorum et qui crimen detulerit, interrogandique facultas datur patronis. De habuit, magis est, ut quaestio haberi possit: licet enim servus eius non fuerit, in servitute tamen fuisse videtseruiat reo seruus alienus, admitt‹e›t quis interrogari eum per quaestionem posse. Sed et si seruus sit, cui fideicommissa libertas debetur uel statuta speratur, torqueri eum posse magis est. Iubet lex eos homines, de quibus quaestio ita habita est, publicos esse: proinde in communi partem publicamus: in proprio, cuus, magis est, ut perceptio usus fructus ad publicum incipiat pertinere: alienum seruum utique non publicabimus. ratio autem publicandorum seruorum ea est, ut sine ullo metu uerum dicant et ne, dum timeant se in reorum potestatem regressuros, obdurent in quaestuerint, nihilo minus publicantur: si negaueri‹n›t, spe meriti collocandi serui ne mentiantur, merito a dominio eius recedunt. extranei uero non habent cui gratificentur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
an ꝯdici ex ea cã possit ⁊ ait int̾essẽ.
qͣ mente sold fcã eẽt utrum ut sta¬
tim debitor libe̾t᷑. an uo cũ dñs ratũ
habuiss. pͥore. N. casu confestĩ posse
condici. procuratori ⁊ tũc demũ extĩ¬
gui condicõnẽ cũ dñs ratũ hũiss. post¬
teriorẽ tũc demũ nasci ꝯdicionẽ cum

Expanded text:
atum, an condici ex ea causa possit? et ait interesse, qua mente solutio facta esset, utrum ut statim debitor liberetur an uero cum dominus ratum habuisset: priore casu confestim posse condici procuratori et tunc demum extingui condictionem, cum dominus ratum habuisset, posterior
Abbreviated transcription (Latin):
Iiul. ł Qui recte soluiturꝰ. is ⁊̃
nouare pot̾ excepto eo si mͥ aũticõ
stipłatus sim. nam ticꝰ nouare nõ
potꝰ. licet ei recte soluatur.
lp̃. łDelegare est uice sua a¬
liũ reũ dare creditori. ł cui iussef¬
Iauł. L. Si quis delegau̾it debi¬
torem qui mali doli exceptione
tueri se posse sciebat. simił. uide¬
bitur ei qͥ donat. qm̃ reꝑmitt̃e
exceptõnẽ uidetur s si ꝑ ignoran¬
tiam rẽ ꝓmiserit creditori nulia

Expanded text:
inum.Cui recte soluitur, is etiam nouare potest, excepto eo, si mihi aut Titio stipulatus sim: nam Titius nouare non potest, licet recte ei soluitur..Delegare est uice sua alium reum dare creditori uel cui iusserum.Si quis delegauerit debitorem, qui doli mali exceptione tueri se posse sciebat, similis uidebitur ei qui donat, quoniam remittere exceptionem uidetur. sed si per ignorantiam promiserit c
Abbreviated transcription (Latin):
crat .ł. Non est facile tironi cꝰ¬
dodia credenda. umi nam ea ꝓdita.
is culpe reusqͥ ei eã cõmisit. Ñ uni s
duob custodia ꝯmittenda est qui si
negligentiã omisert̃ ꝓmõ culpe
ł castigantur. ł militiã mutant.
ꝙ si sonis ꝑ᷑ custodie fu̾int castigati
restituũtur. Nã et si miseratõne cus¬
todiã qͥs dimiserit militiam mutat.
fraudeulent̾ autẽ si fu̾it u̾satꝰ ĩ tus
ur in extremũ gͣclũ milicie dat᷑.
intõũ uenia ei datur. Nã cũ si custo¬
dia cũ altõ custode simuil fugisset
alt̾i uenia data est. S si custodia
int̾fecerit uł p̾cipitauerit militis
culpe ascribitur .i. castigabit᷑. ꝙ si
ip̃e custos custodiam int̾fecerit. p¬
ergo si casu custodia defũcta fu¬
isse dicat᷑. testõnib id ꝓbandũ ẽ
⁊ si uenia dabitur. ¶ Sol p̃t̾ea¬
si amissa culpa custodia E. pitñ
int̾sit eam app̾hendi. tẽpꝰ cã ꝯgni¬
ta militi dari ad eam in qͥrendam
aplicito ei alio milite. Q si fugiti

Expanded text:
.Non est facile tironi custodia credenda: nam ea prodita si culpae reus est, qui eam ei commisit.Nec uni, sed duobus custodia committenda est.Qui si neglegentia amiserint, pro modo culpae uel castigantur uel militiam mutant:  persona custodiae fuit, castigati restituuntur. nam si miseratione custodiam quis dimiserit, militiam mutat: fraudulenter autem si fuerit versatus uel in extremum gradum militiae datur. interdum uenia datur: nam cum custodia cum altero custode simul fugisset, alteri uenia data est.Sed si se custodia interfecerit uel praecipitauerit, militi culpae adscribitur, id est castigabitur.Quod si ipse custos custodiam interfecerErgo si casu custodia defuncta dicatur, testationibus id probandum est et sic uenia dabitur. Solet praeterea amissa culpa custodia, si tamen intersit eam adprehendi, tempus causa cognita militi dari ad eam requirendam, applicito ei alio milite. Quod si fugiti
Abbreviated transcription (Latin):
titur quo tenetur is cuiꝰ oꝑa dolo
.m. cõsiliĩ mitũ erit quo ob̾sides in¬
iussu pͥncipis int̾ciderst̃ qͣ armati
hoĩes cũ telis lapidib. ue ĩ urbe sł
ꝯueniantur. ue adu̾sus rem .p. lo¬
ca ue occupẽt᷑. ł templa q̃ue cetus
duentus ne fiat. hoĩes ue ad sedits¬
nẽ ꝯuocent᷑. cuiꝰ oꝑa cõsilio dolo.m.
cõciliũ uitũ eriti qnͣinis magr̃atus
ppͥ romani. qui uẽ imꝑiũ pot̾atẽ¬
ue hãt. occidat quo ue qͥs acͤ rem¬

Expanded text:
titur. quo tenetur is, cuius opera dolo malo consilium initum erit, quo obsides iniussu principis interciderent: quo armati homines cum telis lapidibusue in urbe sint conueniantue aduersus rem publicam, locaue occupentur uel templa, quoue coetus conuentusue fiat hominesue ad seditionem conuocentur: cuiusue opera consilio malo consilium initum erit, quo quis magistratus populi Romani quiue imperium potestatemue habet occidatur: quoue quis c
Abbreviated transcription (Latin):
mani nũciuĩ litt̾as ut miserit.
tau̾it cõcitau̾it ne quo sedicõ. ni¬
multus ue. adu̾sus rẽ.p. fiat.¬
dẽ .ł. Qui ue de ꝓuincia. cũ ei
surcessũ eẽt. ñ dicessit. aut qͥ ex̃ci¬
tũ deseruit. uł p̾ͥmatꝰ ad hostes
meratur.
eũ qui hostẽ concitaũit qui ne ẽ¬
upẽ hosti tradid̾it capite puniri.
qui in bellis cesserit. aut arem
cemũt. aut castra concesserit. e¬
adem lege tenetur. Et qͥ ĩius¬
su pͥncipis bellũ gesserit delatũ¬
cũ eiun ꝓuintia successũ eẽt ex̃citũ
successori. ñ tradidit qͥ ne imꝑiũ

Expanded text:
erit stauerit concitaueritue, quo seditio tumultusue aduersus rem publincia, cum ei successum esset, non discessit: aut qui exercitum deseruit uel priuatus ad hostes meratur.eum, qui hostem concitaverit quive civem hosti tradiderit, capite puniri. qui in bellis cesserit aut arcem tenuerit aut castra concesserit. eadem lege tenetur et qui iniussu principis bellum gesserit dilectumcum ei in provincia successum esset, exercitum succ
Abbreviated transcription (Latin):
declicõnis nullũ ẽ. s petuniarum
condempnationẽ sequiturꝰ. ⁊ Io
iudicati .x. agͥ. hiis enĩ solis cõ¬
dempnatur noxe dedicatõ in
solutione ÷ q̃ ex lege tribuiturꝰ.
¶Qui iudicati bona auccorita¬
te sua distraxit furti accõne. ⁊̃ ui¬
ti accio ppetua est. ⁊ ret ꝑ secu¬
tionẽ ꝯt̾im Item heredi ⁊ ĩ he¬
redem competit.
utam ⁊̃ uberare ꝓosse. hodie ñ
dubitatur. qr constitutor dierũ
spatiũ ꝓ iudicato ñ tcͣ iudicatũ

Expanded text:
uniariam condemnationem sequitur. et ideo iudicati decem agitur, his enim solis condemnatur: noxae deditio in solutione est, quae e lege tribuitur. Qui iudicati bona auctoritate sua distraxit, furti actione et uti actio perpetua est et rei persecutionem continet: item heredi et in heredem competit. catum liberari posse hodie non dubitatur, quia constitutorum dierum spatium pro iudicato, non contra iudicatu
Abbreviated transcription (Latin):
in rẽ patris usum sit. pof̃ agi cũ
prẽ. plane s emancipatꝰ solu̾it.
ntilis est accõ debebit cõpet̾e. In po¬
testate ⁊̃ manenti eadẽ accõ compe¬
tit si de peculio castrensi soluit pro
patre.¬

Expanded text:
in rem patris versum sit, potest agi cum patre. plane si emancipatus solverit, utilis ei actio debebit competere: in potestate etiam manenti eadem actio competit, si de peculio castrensi pro patre
Abbreviated transcription (Latin):
facilis est nois emptõ cũ nũatõ
tocꝰ debiti ñ sit ĩ eipedito ssta
demũ Int̾fideiussores diuidit᷑ actõ.
si ñ inficiẽt᷑.Nam inficiantibꝰ at¬
iliũ diuisionis non est indulgend̾.
¶Filiꝰ familias pro patre pot̾it fi¬
de iub̾e. nͨ erit sine effectu. hec
de ꝙ dũ in pot̾ate manet ꝯdẽꝑñ¬
ri pot᷑. S an pat̾ ex hcͣ actõne ã

Expanded text:
facilis est nominis emptio, cum numeratio totius debiti non sit in expedito. Ita demum inter fideiussores dividitur actio, si non infitientur: nam infitiantibus auxilium divisionis non est indulgendum. Filius familias pro patre poterit fideiubere nec erit sine effectu haec quod et, dum in potestate manet, condemnari potest. sed an pater ex hac causa
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. sx.si clam subtraxit. furtũ omis
nich oueniss uendidiss. aut ante
qmͣ dies uendicionis ueniret pe¬
fide duoꝵ aurcoꝵ emptã cũł pꝰsi¬
derem surripuit. m̾ tic̾iꝰ cũ quo ⁊
tori duplo. qnͣti eius int̾est esti¬
mari debet. dño aũ duplo qnͣti ea
mulier fu̾it. nͨ nos mou̾e debet ꝙ
duob pena furti p̃stabit᷑. quippe
cũ eiusdẽ rei noĩe p̃stetur empto

Expanded text:
 si clam subtraxit, furtum comminihil convenisset, vendidit, aut ante, quam dies venditionis veniret pefide duorum aureorum emptam cum possiderem, subripuit mihi Attius, cum quo et tori duplo, quanti eius interest, aestimari debet, domino autem duplo, quanti ea mulier fuerit. nec nos movere debet, quod duobus poena furti praestabitur, quippe, cum eiusdem rei nomine praestetur, empto
Abbreviated transcription (Latin):
Ieratiꝰ.ł. De int̾ticõ de aqͣ estiua
item cotidiana q̃rentes pͥmũ osti¬
tuendũ estimamus q̃ ess aqua¬
estiua de qua ꝓpͥum int̾clictum
ad pͥoris estatis tempꝰ relatũ reddi
sol. hoc ẽ estiua aqua utrũ ne ex
iure estiuo dũ taxat tp̃r utẽdi d¬
duce̾tur. an ex mente ꝓposito ꝙ du¬
centis ꝙ estate eam ducendi ꝯsili¬
um hrẽt. an ex natura ip̃ius aq̃
q̃ estate tm̃ duci pot̾. an ex utili¬
tte locoꝵ in q̃ duc̾e̾t᷑. placebat gͥ
aqm ob has duas res. r ob naturã
suam utilitatẽ q locoꝵ in q̃ ducit᷑¬
⁊̃ si i hyeme quo desid̾aretur sũ
omĩ temꝑe anni duci eam ip̃ius
natura ꝑmitt̾et. si utilitas locoꝵ
in q̃ ducitur estate dũtaxat uslĩ
euis exig̾et. ostiua recte ducẽtur
Iuił. Si de uia itinere actuaq̃
ductu agaturꝰ hiꝰ cautõ p̾̃standa
est qmͣ diu quis de iure suo doce¬
at. ñ se impediturũ agentẽ ⁊ acꝑͣ
ducentẽ. ⁊it̾ facientem. ꝙ si neg

Expanded text:
arum. De interdicto de aqua aestiua, item cottidiana quaerentes primum constituendum existimabamus, quae esset aqua aestiua, de qua proprium interdictum ad prioris ae‹s›tatis tempus relatum reddi solet, hoc est aestiua aqua utrumne ex iure aestiuo dumtaxat tempore utendi diceretur, an ex mente propositoque ducentis, quod aestate eam ducendi consilium haberet, an ex natura ipsius aquae, quod aestate tantum duci potest, an ex utilitate locorum, in quae duceretur. placebat igitur aquam ob has duas res, naturam suam utilitatemque locorum in quae deducitetiamsi hieme quoque desideraretur, sive omni tempore anni duci eam ipsius natura permitteret, si utilitas personis, in quam ducitur, aestate dumtaxat usum eius exigeret, aestiva um Si de via itinere actu aquae ductu agatur, huiusmodi cautio praestanda est, quamdiu quis de iure suo doceat, non se impediturum agentem et aquam ducentem et iter facientem. quod si neget
Abbreviated transcription (Latin):
di. pot̃ eodem tp̃r aliꝰ cotidianã. aliꝰ
estiuam aqmͣ duce̾ ita ut estate di¬
uidatur int̃ eos acħͣ. hyeme solus du¬
tat is qui cotidianane uis hũt.
Int̃ duos qui eodem rilo aqmͣ c̾tis
horis seꝑatim ducebant. cõuenit ut
ꝑmutatis int̾ se temꝑib aqͣ ut̾ent᷑.
uero cũ ampliꝰ tp̃r seruitutib p̃si¬
nito ita duxiss. ut neut̃ eoꝵ suo

Expanded text:
di, potest eodem tempore alius cottidianam, alius aestiuam aquam ducere, ita ut aestate diuidatur inter eos aqua, hieme solus ducat is qui cottidianae ius habeat. Inter duos, qui eodem riuo aquam certis horis separatim ducebant, conuenit, ut permutatis inter se temporibus aqua uterentur: quaero, cum amplius tempore seruitutibus praefinito ita d
Abbreviated transcription (Latin):
fiui̾t. idẽ Iuris erit ĩ hcͣ una cõceptõ¬
due stipułones conepte fuissent:
altera in ꝑsonã mei serui. altera
in ꝑsonam tui serui. n extimare
debemꝰ ꝑtẽ dimidiam tantũ michi
acquiri ꝑtẽ nulliꝰ e̾e mom̃ti. qr ꝑ᷑.
eo ꝙ alt̾ ex diĩs pot̾ adquirere.
alt᷑ ñ pot̃. ꝑiũ habeat᷑. ac si eius
solitꝰ eẽt. cui adqͥrendi facultatem
ht̃. ¶ Sr fructuartꝰ seriuis stipu¬
latus eẽt fructuario. uł ꝓpͥetario
sicdẽ ex re fructuarii stipulat᷑
eẽt inutilis est stipulo. Quiantͥq
ex re fructuarii. accõnẽ adqͥrere¬
non potisset. s si aliũ stipulatus
fuiss ꝓpͥetariũ pet̾e̾ posse. ⁊ si pro¬
missor fructuario soluiss libenit᷑.¬
¶ Cũ seruus cõis ticii ⁊ meniisti¬
pulatur in hũc modũ. decẽ ĩ ka¬
lendis ticõ dare spondes. si dẽcẽ
kalendis ticõ non debis. tũc me¬
nio uigrati dare spondas. due
stipułones c̾e uident᷑. S si kalen¬

Expanded text:
 idem iuris erit in hac una conceptioduae stipulationes conceptae fuissent, altera in personam mei serui, altera in personam tui serui: neque existimare debemus partem dimidiam tantum mihi adquiri, partem nullius esse momenti, quia eo, quod alter ex dominis potest adquirere, alter non potest, perinde habeatur, ac si eius solius esset, cui adquirendi facultatem habeat. Si fructuarius seruus stipulatus esset fructuario aut proprietario, si quidem ex re fructuarii stipulatus esset, inutilis est stipulatio, quia utrique ex re fructuarii actionem adquirere potuisset: sed si aliud stipulatus fuisset, proprietarium petere posse, et, si promissor fructuario soluisset, liberatur. Cum seruus communis Titii et Maeuii stipulatur in hunc modum: 'decem kalendis Titio dare spondes? si decem kalendis Titio non dederis, tunc Maeuio uiginti dare spondes?' duae stipulationes esse uidentur, sed si kalen
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Abigei cũ durissime puniũtur¬
ad glidiũ dumpnari solet̃. Punisi¬
⁊ in opus non nũqmͣ temꝑariũ dã¬
turꝰ. ¶biegei aũ ꝓpͥe hii hñtur
qui padra ex pascuis ⁊ ex arment
turꝰ. et abigendi studium q̃i aut̃
de gregib adducentes. Cetm̃ si
cuus bouẽ errantẽ. ł equos ĩ solitu¬
dine relictos abduxerit. ñ ẽ ambi¬
geus. s fur pocuiss. et qui porcũ
ui capram. uł berbicẽ abdux̾it᷑. ñ
tam grauit᷑. qmͣ ꝑ maiora anima¬
lia ambigut̃ plecti debent. ¶ Qmͣ
qmͣ adrianus metulli penã. Item
qui honestiorrie loco nati sunt non
debent ad hanc cãm uł penã ꝑtin̾e
s aut relegandi erunt. aut mouẽ¬
di ordine. Sane qͥ cũ gladro abi¬
gunt. non bestiis ambiciũtur ũꝙ¬
Qui peccora de quoꝵ ꝓpͥetate
faciebant ꝯtrou̾siã abegit ut sat᷑¬
ninꝰ guidẽ sc̃b̾. ad examinatõnẽ
ciuslẽ remittẽdus est. s hoc ł. de¬
mũ ꝓbandũ est. si non color abige¬
atus q̃situs est. s uẽ putauit sua

Expanded text:
‘Abigei cum durissime puniunturad gladium damnari solent. Puniunet in opus et nonnumquam temporarium datur'.Abigei autem proprie hi habentur, qui pecora ex pascuis uel ex armentis tur, et abigendi studium quasi artem de armentis abducentes. ceterum si quis bouem aberrantem uel equos in solitudine relictos abduxerit, non est abigeus, sed fur potius.Sed et qui porcam uel capram uel ueruicem abduxit, non tam grauiter quam qui maiora animalia abigunt, plecti debent.Quamquam autem Hadrianus metalli poenam, item qui honestiore loco nati sunt, non debent ad hanc poenam pertinere, sed aut relegandi erunt aut mouendi ordine. sane qui cum gladio abigunt, non inique bestiis obiciuntur.Qui pecora, de quorum proprietate faciebat controuersiam, abegit, ut Saturninus quidem scribit, ad examinationem ciuilem remittendus est. sed hoc ita demum probandum est, si non color abigeatus quaesitus est, sed uere putauit sua
Abbreviated transcription (Latin):
requirendũ est. Itẽ si seruꝰ bona
fide nob̾ seruiat. ⁊ id ꝙ nobis
adquirere pot̾it. noĩatĩ dño sti¬
pulatus fuerit ei adquiret s
q̃ actione id recuperare possumꝰ.
posse dño.

Expanded text:
 est. item si seruus bona fide nobis seruiat et id, quod nobis adquirere poterit, nominatim domino suo stipulatus fuerit, ei adquiret: sed qua actione id reciperare possumus,posse do
Abbreviated transcription (Latin):
trimonio decessiss infanti ⁊ decessẽ¬
rat constante mm̾o placebit ex sti¬
mur penã sic recte ꝯcipiemꝰ. si ita
tur earũ rr̃. qui diuisiones si recr¬
piuntur. ueluti uie itin̾is accus aq̃
⁊ siquis faciendũ aliꝙ stipulatus
sit ut puta fundũ tradi uł fossã
fod̾i. uł insulã fabricari uł oꝑas uł
quid hiis simile. hoꝵ enĩ diuisio cor
se ubi quid fieri stipulemur. si ñ
fuĩt fciñ pecuniã dari oꝑt̾e ideo
q ⁊̃ ĩ hoc gen̾e diuidi stipulatõnẽ¬
.s. que celsus ait posse dari iusta
estimationẽ fcĩ dandam ẽe peti¬
cionẽ. ¶Si quis ita scipulatus
ꝑ fc̃m̃ nonerit. tũc qnͣti id opris.¬
e erit tantã petuniã dari diem
ꝓmissionis ced. non ex quo loca
fulciri qͥs stipulatͦ sit. ñ ẽ expec¬
tandũ ut insula ruat. sic deinde
catipossit. s ubi ceꝑit mora facien¬
de insule fieri tunc agetur. diesq
obligõni cedat.

Expanded text:
trimonio decessisset, infanti et decesserat constante matrimonio. placebat ex stiemur poenam, sic recte concipiemus: 'si ita tur earum rerum, quae diuisionem non recipiunt, ueluti uiae itineris actus aquae uid stipulatus sit, ut puta fundum tradi vel fossam fodiri vel insulam fabricari, vel operas vel quid his simile: horum enim divisio corrse, ubi quid fieri stipulemur, si non fuerit factum, pecuniam dari oportere ideoque etiam in hoc genere dividi stipulatione quem Celsus ait posse dici iusta aestimatione facti dandam esse petitionem. Si quis ita stipulatus perfectum non erit, tum quanti id opus erit, tantam pecuniam dari?", diem promissionis cedere non ex quo locatfulciri" quis stipulatus sit, non est exspectandum, ut insula ruat, sic deinde icari possit: sed ubi iam coepit mora faciendae insulae fieri, tunc agetur diesque obligationi cedit.
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. N omo lib hereditatẽ
nobis adqͥrere ñ pot᷑ s qui bona
fide nobis seruit adquiret tm̃
si sponte sua sciens odicõnẽ su¬
am adierit. Namꝰ iussu nr̃o adie¬
rit. n sibi n nob̾ adqͥrit. Si non
huĩt animũ sibi adqͥrendi ꝙ si
eam mentẽ huit sibi ad quirit:¬
¶Itẽ ꝓmitrendo nob̾ ub hõ qui
uendendo uł locundo uł ꝯducen¬
do obligari ipd̃ iuire potꝰ. s ⁊ dã¬
pnũ dando. dampni mniurie tene¬
bitur ut tm̃ culꝑam in dampno dn¬
do exigẽ debeamꝰ grauiorẽ. nec tẽ
leuem qmͣ ab exͣneo. at si uissu atõ¬
ꝙͥ ĩ re nra gerant uł absentibue
nobis qĩ procuratores aliꝙͥ agat
danda erit in eos acto non sol
si eos emerimus. s ⁊̃ si donati
fiu̾nt nob̾ aũ ex dotis nolẽ. aut
ex legatis ꝑtin̾e ad nos ceꝑint
aut ex hereditate ide̾ p̃stabunt
nec solũ si nrõs putau̾imus. s et
si comunes aut fructuarios ut ttã
ꝙ acquisituri non eẽnt. Si rer̃a co¬
munes aut usuarii eẽnt id hodis

Expanded text:
Mucium.Homo liber hereditatem nobis adquirere non potest, qui bona fide nobis seruit: adquiret, si tamen sponte sua sciens condicionem suam adierit: nam si iussu nostro adierit, neque sibi neque nobis adquiret, si non habuerit animum sibi adquirendi: quod si eam mentem habuit, sibi adquirit.Item promittendo nobis liber homo, qui uendendo, uel locando uel conducendo, obligari ipso iure poterit. Sed damnum dando damni iniuriae tenebitur, ut tamen culpam in damno dando exigere debeamus grauiorem nec tamen leuem quam ab extraneo. At si iussu noquid in re nostra gerant uel absentibus nobis quasi procuratores aliquid agant, danda erit in eos actio.Non solum si eos emerimus, sed etiam si donati fuerint nobis aut ex dotis nomine aut ex legati pertinere ad nos coeperunt aut ex hereditate, idem praestabunt: nec solum si nostros putauerimus, sed et si communes aut fructuarios, ut tamen, quod adquisituri non essent, si re uera communes aut usuarii essent, id hodieque
Abbreviated transcription (Latin):
Tm̃ dec̾tũ p̾toris adhibendũ est
ut id face̾ uiceat. immo ⁊̃ manu
belli recipimꝰ.⁊ q̃ res hostues ap̃
nos sunt. ñ publice. s occupanti¬
um fiunt.

Expanded text:
 decretum praetoris adhibendum est, ut id facere liceat: immo etiam manu belli recipimus.Et quae res hostiles apud nos sunt, non publicae, sed occupantium fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ttrogatus heres cũ diu̾sitas r̾r̃ obs¬
tursi faciat legatũ prõnus sitacite
in fidẽ suam recipiat ut ex portiõe
sua prẽt cessare fraudẽ dr̃ qr de
suo largitur.

Expanded text:
t rogatus heres, cum diversitas rerum obscurum faciat legatum. Patronus si tacite in fidem suam recipiat, ut ex portione sua praestet, cessare fraudem dicitur, quia de suo largitur.
Abbreviated transcription (Latin):
quedam donatio ẽ. Int̃ hẽdita¬
rium enĩ seruũ ⁊ eũ & pro d̾e̾¬
licto habetur. plurimũ int̾est
nec pot̃ d̾elictas inderi. ꝙ uni¬
u̾so hereditatis iure ꝯtinetur
alt̾ uoluntate dñi delictus ñ
pot̾ uideri. adusũ eius ꝑtinere
a quo delictus est.

Expanded text:
quodam donatio est. inter hereditarium enim seruum et eum, qui pro derelicto habetur, plurimum interestnec potest relictus uideri qui uniuerso hereditatis iure continetur, alter uoluntate domini derelictus non potest uideri ad usum eius pertinere, a quo relictus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃.ł. Sacrilegii penã debebit
condicione. ⁊ temꝑis ⁊ etatis. et
⁊ scio multos ad bestias dampnas¬
se. sacrslegos ñ cuillos ⁊̃ uinos ex¬
utt̾cliu modicũ aliquid de templo
tulit pena metalli coħcendus
esd aut si honestiore loco natus
sit deportundus in insulã is est
non uidentur ad ult̾imam mo¬
netam exercuisse. S furtũ pu.
monete fecise ꝙ ad petilatas
crumnen accidit. ¶ Siqͥs ex metallis
cesatianis aurum argentũ ue fura¬
tus fuent ex edito diuipii exilio
uł metallo ꝓut dignitas ꝑͤ pati¬
tur puniturꝰ. Is autẽ qui furantĩ ̃ a  rͥ
citur. Qui autẽ aurũ ex maetallo
huit illicite. et conflauerit ĩ qͣdru
formam ue agroꝵ aut quid aliud
cauerit Iuł. lege peculatus tene¬
tur eadẽ lege tenetur qͥequid in
tabulis publicis deleuerit uł indux¬
erit
aui .i. Sacrile ͤ cͥapite punsun¬
tuir. Sut̃ autẽ sacuilegi qui .p. sa
cra ꝯpilauerunt. atqui pͥuata sa¬
an uł ediculas ĩ custod̾ias tempta¬

Expanded text:
is. Sacrilegii poenam debebit condicione et temporis et aetatis et s scio multos et ad bestias damnasse sacrilegos, nonnullos etiam uiuos exinterdiu modicum aliquid de templo tulit, poena metalli coercendus est, aut, si honestiore loco natus sit, deportandus in insulam est. 8 non uidentur adulterinam monetam exercuisse, sed furtum publicae monetae fecisse, quod ad peculatus crimen accedit. Si quis ex metallis Caesarianis aurum argentumue furatus fuerit, ex edicto diui Pii exilio uel metallo, prout dignitas personae, punitur. is autem, qui furanti sinum pracitur. qui autem aurum ex metallo habuerit illicite et conflauerit, in quadrformamue agrorum aut quid aliud tauerit, lege Iulia peculatus tenetur. Eadem lege tenetur, qui quid in tabulis publicis deleuerit uel induxeritpublicis. Sacrilegi capite puniuntur. Sunt autem sacrilegi, qui publica sacra compilauerunt. at qui priuata sacra uel aediculas incustoditas tempta
Abbreviated transcription (Latin):
uinitũ huĩt emerit sciens .d. in. qͥ¬
ue in ea re socius er̃ eiꝰ quocy pena
teneatur.
statuta .l. si. in usu ẽe desiit. nã
in hoc crimine decetti ꝓ delicti mͦ
cohercentur. et płmcy ⁊̃ metallũ
dampnant᷑ ad senatiẽ consuttum
ipilianũ. ⁊ de abolicionibus. cͥu¬
modis detegitur̾. et trib pens
lsubicitur. aut enĩ calũpniant᷑.
aut p̃uaricantur. aut tergi uẽt¬
santur. calumpniari ẽ falsa crimi¬
na intend̾e p̃uaricari uera cͥmiae
abscond̾e tergi u̾sari in uniu̾sũ
b non utiq qͥ nõ ꝓbat ꝙ intendit
it ꝓtinꝰ calũpmari uidetur. siam
cius rei inqͥsitio arbito ꝯgnoscentis
ꝯmittitur qui reo absoluto de accusa¬
toris incipit cõcilio q̃rere q mente
ductus ad accusationẽ ꝓcessit.⁊ siqͥ¬
uit eum. Si u̾o m̾uidenti calũna
eũ dep̃hend̾it legitimã penam err¬
rogat quoꝵ alterutrũ ip̃is u̾bis
ꝓmĩciationis manifestatur: slam

Expanded text:
uinctum habuerit emerit sciens dolo malo quiuinctum habuerit emerit sciens dolo malo quiue in ea re socius erit, eius poena teneatur. statuta lege Fabia in usu esse desiit: nam in hoc crimine detecti pro delicti modo coercentur et plerumque in metallum damnantur. AD SENATUS CONSULTUM TURPILLIANUM ET DE ABOLITIONIBUS Cmodis detegitur et tribus poenis subicitur: aut enim calumniantur aut praeuaricantur aut ‹t›ergiuersantur. Calumniari est falsa crimina intendere, praeuaricari uera crimina abscondere, tergiuersari in uniuersum Sed non utique qui non probat quod intendit protinus calumniari videtur. Nam ejus rei inquisitio arbitrio cognoscentis committitur, qui, reo absoluto, de accusatoris incipit consilio quaerere, qua mente ductus ad accusationem processerit, et si quvit eum: si vero in evidenti calumnia eum deprehendit, legitimam poenam ei irrogat. Quorum alterutrum ipsis verbis pronunciationis manifestatur. Nam