comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
negabitur. Idemq in testam̃to coccei cassiani
clapissimi uiri qui rufinam ingenuam honore
pleno dilexerat optimi maximiq pͥncipẽ nr̃i
uidicauerunt. cuuis filiam quam alũpnã
testam̃to cassianus nepti cohr̃dem datam ap¬
pellau̾at uulgo. quesitum apparuit cum
hr̃dis nom̃ mutata uoluntate pat̾familias
incisis tabulis induxisset atq ideo fisco por¬
cionis emolum̃tum adiudicatum fuisset.
eã rem legatariis non obeẽ qui retinuerant
uoluntatem diuo marco placuit ⁊ ideo cũ
tamꝰ insuꝑ habuit fructus om̃s restituere cogñ¬
dũ existimaui. nec ꝓbe desid̾aturũ actionẽ
confusam restitui deceptum aũt ignoratio¬
ne facti bone fidĩ possessoris defensionẽ ha¬
biturum ante motã scilicet controũsiam si
ratio fructuum subducat᷑. nec ꝓbe confusã
actionem reddi postulaturum.
fraudem legis suscepit eos quoq fructus quos
emplo bonorum fisco uendicatoꝵ post morã
det tacito fidei cõmisso controũsiam ante p̃¬

Expanded text:
negabitur. idque in testamento Coccei Cassiani clarissimi uiri, qui Rufinam ingenuam honore pleno dilexerat, optimi maximique principes nostri iudicauerunt: cuius filiam quam alumnam testamento Cassianus nepti coheredem datam appellauerat, uulgo quaesit‹a›m apheredis nomen mutata voluntate pater familias incisis tabulis induxisset atque ideo fisco portionis emolumentum adiudicatum fuisset, eam rem legatariis non obesse, qui retinuerant voluntatem, divo Marco placuit, et ideo cutam insuper habuit, fructus omnes restituere cogendum existimavi nec probe desideraturum actionem confusam restitui: deceptum autem ignoratione facti bonae fidei possessoris defensionem habiturum ante motam scilicet controversiam, si ratio fructuum subducatur, nec improbe confusam actifraudem legis suscepit, eos quoque fructus, quos emplo bonorum fisco uindicatorum. post motam de tacito fideicommisso controuersiam ante pr
Abbreviated transcription (Latin):
i testam̃tum pat̾s uire factũ
filius negouit. qm̃ de iure disputauit non
uidiciũ impiignauit. aut accusauit retinet
defuncti uoluntatem.
taciti fidĩ cõmissi suspicionẽ solaratio pat̾ne
cui illicite legarũ relictũ erat. non fisco uen.
dicatur. sed apud eum a quo relictum est¬

Expanded text:
i testamentum patris iure factum filius negavit, quoniam de iure disputavit, non iudicium impugnavit aut accusavit, retinet defuncti voluntatem. taciti fideicommissi suspicionem sola ratio paterncui illicite legatum relictum erat, non fisco hoc uindicatur, sed apud eum a quo relictum es
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ti possessionẽ. ¶ Si quis qñ mala mente
parentis ex hr̃datus sit. s alia ex cã exhr̃¬
datio ip̃i ñ nocet. Ut pote pene fũroris
cã ex hr̃datũ eũ ł iõ qr ĩpubes erat hr̃dẽq
institutũ rogatũq ei restituere hr̃ditatem.
Si ꝗs cũ eẽt exhr̃datus ꝓnunciatus ł̃ ꝑpe¬
catis standũ est sdius patͦm ex hr̃datus in
eredatio.⁊ nocẽ arbitror qr testam̃tũ ualet.
a quo exhr̃datus ẽ. Ex testam̃to aũt ex quo
neq adita hr̃ditas ẽ. neq petita bõꝵ pos¬
sessio lib̾is exhr̃datio ñ noceat. Absurdũ ẽ
enĩ in hoc uale tantũ testam̃tũ ut exhr̃da-¬
tio uigeat cũ alias ñ ualeat. Si patͦm filius
pͥue gradu hr̃des scͥptus. scdo exhr̃datus.
huic ñ noceat exhr̃datio cũ uoluntate patͥs
ȩxtit̃t hr̃s ł exist̾e̾ potuit. Neq n debet uidi
pat̾ indignũ existimasse filiũb õĩs libtoꝵ quẽ

Expanded text:
i quis non mala mente parentis exheredatus sit, sed alia ex causa, exheredatio ipsi non nocet: ut puta pone furoris causa exheredatum eum vel ideo, quia impubes erat, heredemque institutum rogatum ei restituere hereditatem. Si quis, cum esset exheredatus, pronuntiatus catis standum est.Si filius patroni exheredatus in eredatio. et nocere arbitror, quia testamentum ualet, a quo exheredatus est.Ex testamento autem, ex quo neque adita hereditas est neque petita bonorum possessio, liberis exheredatio non nocet: absurdum est enim in hoc tantum ualere testamentum, ut exheredatio uigeat, cum alias non ualeat.Si patroni filius priore gradu sit heres scriptus, secundo exheredatus, huic non nocet exheredatio, cum uoluntate patris uel extiterit heres uel existere potuerit: neque enim debet uideri pater i
Abbreviated transcription (Latin):
Si ex patͦnis aliem sa¬
tis factũ ñerit. ita ut ali ampliꝰ sua porcione
ex hoĩs lib̾ti relinquat᷑ ei cui satis factũ ñ eĩt.
ita actio dabit᷑ ut eiꝰ porcio suppleat᷑ ex eo qđ
extͣnes hr̃di ⁊ qͥ pat̾no supra sua porcione relic¬
tũ ẽ. Eadratio ⁊ inplurib patͦnis libtoꝵ ser¬
uabit᷑. Iul̃ ait. eũ ꝗ abauo suo exhr̃datus abo¬
nis lib̃toꝵ eiꝰ sũmou̾i. apatͥs uͦ sui lib̾toꝵ hoĩs
ñ excludi. Id si apatre exhr̃datus sit ab auo¬

Expanded text:
i ex patronis alicui satisfactum non erit ita, ut alii amplius sua portione ex bonis liberti relinquatur: ei, cui satisfactum non erit, ita actio dabitur, ut eius portio suppleatur ex eo, quod extraneo heredi et quod patrono supra suam portionem relictum est. eadem ratio et in pluribus patronis seruabitur.Iulianus ait eum, qui ab auo suo exheredatus est, a bonis libertorum, eius summoueri, a patris uero sui libertorum bonis non excludi: quod si a patre
Abbreviated transcription (Latin):
Si u̾o ñ hũit effectũ peti¬
tio eiꝰ. dico ñ ĩpedirĩ quominꝰ adiuuet᷑. Qu in
immo ⁊ si cadit quãĩ exdebita porcionernsti¬
tutus. mox apparuit eũ minorẽ ꝑartẽ quam
sꝑauit accepisse. equissimũ ẽ adninti eũ ad
suũ auxiliũ. s n si testator cũ uenisset ⁊ hr̃
dem ut sibi legatũ solueret᷑. mox penituiss
puto eũ posse adiuuaĩ. Si patͦnuis legatũ
sibi relictũ agnoũt idq fuĩt eiuctũ. cõpetit
ei legitimũ auxiliũ qr id qͥ sꝑaĩt sehabitu¬

Expanded text:
Si vero non habuit effectum petitio eius, dico non impediri, quo minus adiuvetur. quin immo et si sic adit quasi ex debita portione institutus, mox apparuit eum minorem partem quam speravit accepisse, aequissimum est admitti eum ad suum auxilium. sed et si testadem, ut sibi legatum solueretur, mox paenituisset, puto eum posse adiuuari.Si patronus legatum sibi relictum adgnouerit idque fuerit euictum, competit ei legitimum auxilium, quia id, quod sperauit
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ in quo scͥpta erat. ⁊ appellatione int̾po¬
sita. ⁊ pendente diẽ suũ obisset. hr̃dib eius
diis marcus subueiit. ut id hr̃ent. qd hr̃et
patroni filia si uiuẽt. Si filiꝰ lib̾ti hr̃s ab eoĩ¬
sticutus astinũit. ꝗͣuis nõe sit hr̃s patͦmis ad¬

Expanded text:
t, in quo scripta erat, et appellatione interposita et pendente diem suum obisset: heredibus eius diuus Marcus subuenit, ut id haberent, quod haberet patroni filia, si uiueret.Si filius liberti heres ab eo institutus abstinuerit, quamuis nomine sit heres, patronus ad
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃ti agnou̾it. Cet̃m si ei uniꝰ libti donauit¬
⁊ ille accepit ñ ideirco erit repulsus a ceͣ ta
bulas bõꝵ possessione. qr pot̃ dicẽ sꝑasse. q̃ in
testam̃to qͦ: gratus circa eũ fieret. remittiq ei
debet ab eis disced̾e. ł ea copensare in porci¬
onẽ ꝓrata. Ir̃ dix̃cit᷑ i si ꝯditioĩs ĩplende cã

Expanded text:
liberti adgnouit. ceterum si ei uiuus libertus donauit, ille accepit, non idcirco erit repulsus a contra tabulas bonorum possessione, quia potest dicere sperasse quod in testamento quoque gratus circa eum fieret, remittique ei debet ab eis decedere uel ea compensare in portionem pro rata.Quare dicitur et si condicionis implen
Abbreviated transcription (Latin):
Qd si pat̃ eiꝰ sit ab auo ex hr̃datꝰ. ip̃e ñ sit posse
trẽ meũ. ⁊ pͥor auus decesserit. ab utrisq libtis
me repelli s si ante pat̾ decessisset postea auiuꝰ
dieñdũ ẽit. nicħmͥ nõe patͥs ex hr̃dationem
sit exhr̃datꝰ. ego neq ap̾atre m̃o. neq ab auo
martuo quidẽ patre. ⁊ adũsus auitos ⁊ adũsũ
pat̃nos uis habebo. Uiuente patre quãdiu

Expanded text:
quod si pater eius sit ab auo exheredatus, ipse non sit, posse trem meum et prior auus decesserit, ab utriusque libertis me repelli: sed si ante pater decessisset, postea auus, dicendum erit nihil mihi nocere patris exheredationem sit exheredatus, ego neque a patre meo neque ab auo, mortuo quidem patre et aduersus auitos et aduersus paternos
Abbreviated transcription (Latin):
patronũ patniq libos ht̃ si ꝑafnũ ex parte
aconta hrddẽ instiuit. lib̾os eiꝰ in eand porcionẽ
suibstituẽ debet. ut lcet patͦnus uiuo libtom¬
ortinis fũit satis factũ uideat᷑ libis eiꝰ. ¶Si pa¬
tronus filiũ emancipatũ. ⁊ nepotẽ ex eo qui in
ain familia remansit lib̾tus ht̃ filio. ñ tm̃ñ ĩ
nepoti satis fac̃ẽ debebit lib̃tus nec ad rem ꝑ¬
insticuti s̃ lib̾i lib̃ti bõꝵ possessionẽ ccͣtablas
patͦnis pet̾e ñ pot̾. Nã ⁊ marcellus . ł.uiiii.¬

Expanded text:
num ex parte debita heredem instituit, liberos eius in eandem portionem substituere debet, ut, licet patronus uiuo liberto mortuus fuerit, satisfactum uideatur liberis eius.Si patroni filium emancipatum et nepote‹m› ex eo, qui in aui familia remansit, libertus habeat, filio tantum, non etiam nepoti satisfacere debebit libertus: nec ad rem pinstituti sint liberi liberti, bonorum possessionem contra tabulas patronus petere non potest: nam et Marcellus li
Abbreviated transcription (Latin):
t. uui. dig.i lib̾tus alciuis alio agente
ingenuus ꝓnunciatus eẽ dicetur. sine
ulla exceptione tẽporis: patronus eius
cognitionẽ solet exercere.
se uenire ꝑ assus eẽt ⁊̃ maiorẽ scilicet: ut
de lib̾tate contende: diuus adrianus
ꝯstituit. S int̾dum ita contendendum
ꝑmisit: si p̃cium suum redlidisset. ¶Qđ
se ex lib̾tinitate ingenuitati asseuerant
non ultra quinq̃nnium qͣm manu¬
missi fuissent: audient᷑. Qui post ꝗn¬
q̃iuum reꝑisse instrum̃ta ingenuitatis
sue asseuerant: de ea re ip̃os pͥncipes ad¬
iri oportere cognituros.
intelligendũ ÷ sensisse senatũ: quã inge¬
nus. ¶ Uerbo aut reliquerunt. ĩ hoc in¬
telligendũ est ut quecũq ex re eius a quo¬

Expanded text:
torum Si libertus alterius alio agente ingenuus pronuntiatus esse dicetur, sine ulla exceptione temporis patronus eius cognitionem solet exercere.se venire passus esset maiorem, scilicet ut de libertate contendere divus Hadrianus constituit: sed interdum ita contendendum permisit, si pretium suum reddidisset. Qui se ex libertinitate ingenuitati adserant, non ultra quinquennium, quam manumissi fuissent, audientur. Qui post quinquennium repperisse instrumenta ingenuitatis suae adseverant, de ea re ipsos principes adire oportere cognituros. intellegendum est senatum sensisse quam ingenuis. Verbo autem "relinquerent" etiam hoc intellegendu
Abbreviated transcription (Latin):
apud ꝯsules ⁊ p̃sides ꝓuanciaꝵ post quin¬
q̃nnium a die manumissionis in ingenu¬
ꝗnq̃nnium sententię ꝓingenuitate dic¬
te: quo ignorante res uidicata ẽ: ñ eẽ
p̃scriptione temporis summouendũ &.¬
lp̃. ł .xxuiiii. uotiens de hoc con¬
tenditur. an quis lib̾tus sit. siue oꝑe pe
tant᷑. siue obsequm desidetur. siue ⁊̃
famose accõ intendatur. siue in uis

Expanded text:
apud consules aut praesides provinciarum post quinquennium a die manumissionis in ingenunquennium sententiae pro ingenuitate dictae, quo ignorante res iudicata est, non esse praescriptione temporis summovendum  edictum. Quotiens de hoc conteditur, an quis libertus sit, siue operae petantur siue obsequium desideretur siue etiam famosa actio intendatur siue in i
Abbreviated transcription (Latin):
S. I.ii. de om̃ib tribinalib. Sedsi forte.a¬
lius ꝓpͥetatẽ fundi habeat. alius usũ fuctum
magis ẽ ut cesset hȩc pars orationis que de di¬
uisione loquitur. nulla ẽ enĩ cominiinio.¬
uia p̃dia qui diũsos tutores habent. uideamꝰ
analienatio locũ hab̾e possit. ⁊ cũ ꝓuocatione¬
cessaria sit. puto alienationẽ impediri. Neut̃
enĩ poterit ꝓuocare s ambo ꝓuocationẽ ex¬
pectare. Item si eosdem tutores habeant. multo
magis quis impeditam alienationẽ dicit.
i pupillus dedit pignori ex ꝑmissu p̃torĩ
non nulla erit dubitatio an alienatio possit i¬
pediri. s dicendum ẽ posse creditorem uis aa
exequi. tutius tam̃ fecerit si pͥus p̃tors̃ adierit.
i pat̾ uł parens tutor sit alicui ex libic
an p̃tor adeundis sit. si obligare uelint: ma¬
gis ẽ ut debeat. ꝓnior tam̃ eẽ debet p̃toi ad
consentiendum patri.
i p̃toi tutorib ꝑmiserit uende illi obli¬
gauerit uł contra. an ualeat qđ actũ ẽ.i mea

Expanded text:
secundo de omnibus tribunalibus Sed si forte alius proprietatem fundi habeat, alius usum fructum, magis est, ut cesset haec pars orationis, quae de divisione loquitur: nulla enim communionia praedia qui diuersos tutores habent, uideamus, an alienatio locum habere possit. et cum prouocatio necessaria sit, puto alienationem impediri: neuter enim poterit prouocare, sed ambo prouocationem exspectare. item si eosdem tutores habeant, multo magis quis impeditam alienationem dicet. Si pupillus dedit pignori ex permissu praetoris, nonnulla erit dubitatio, an alienatio possit impediri. sed dicendum est posse creditorem ius suum exsequi: tutius tamen fecerit, si prius praetorem adierit. Si pater uel parens tutor sit alicui ex liberis, an praetor adeundus sit, si obligare uelit? ‹et› magis est ut debeat: pronior tamen esse debet praetor ad consentiendum patri. Si praetor tutoribus permiserit uendere, illi obligauerint uel contra, an ualeat quod actum est? et mea
Abbreviated transcription (Latin):
gis ẽ ne possit p̃tori enĩ non arbitum liberum
datum ẽ distrahendi res pupillares. S̃ ita de¬
mum si es alienum immineat. ꝓnide ⁊ si ꝑm¬
isenit ere alieno non allegato. consequent dice
ita demum si urgeat as alienum.
Aaneat acc̃o pupillo si postea poterit ꝓba
rem. au in ꝑsonam dabimus ei accusationẽ.
⁊ magis ẽ ut in rem decur. non tantur. in ꝑso¬
nam adũsus tutores uł cuiutores. Cõmum

Expanded text:
gis est, ne possit: praetori enim non liberum arbitrium gis est, ne possit: praetori enim non liberum arbitrium datum est distrahendi res pupillares, sed ita demum, si aes alienum immineat. proinde et si permiserit aere alieno non allegato, consequenter dicest, sed ita demum, si urgueat aes alienum. Manet actio pupillo, si postea poterit probrum in rem an in personam dabimus ei actionem. et magis est, ut in rem detur, non tantum in personam adversus tutores sive curatores. Commu
Abbreviated transcription (Latin):
nes uł obligari. uł parentes e libtos aliquos
fideles: uł quẽ alium qui noticiã rerum pupil¬
larum hab̾et. aut si nemo muematur aut
suspecti funt qui inueniuntur. iube debet
possit p̃toris religionem. an assentire uenditio¬
ni uł obligationi debeat.
llud queri potest si p̃tor additus ꝑmiserit. dis¬
trahi possessionem ꝓuincialem. an ualeat qđ̃
fecit. ⁊ pute uałe si modo tutela rome agebat᷑
tutores ⁊ hii eam quoq animuiftrationẽ subie¬
rant ne tantum titulo tenus tutores ere alieno¬
allegato pecuna abutant᷑ quã mutuam acce¬
punt. oporteb it p̃torem curare. ut pecunia ac¬
cepta creditorib soluatur. ⁊ de hoc cernere da¬
req uiatorem qui ei renuntiet pecuniã istam
ad hoc conũsam ꝓpter qđ desid̾ata ẽ alienatio
uł obligatio. Si ęs alienum non int̾ueni¬
at. tutores tamen allegent expedire hec p̃dia
uende. ⁊ uł alia cõparare ut certe istis carere.
uiaendum ẽ an p̃tor debeat eis ꝑmittere.⁊ ma¬

Expanded text:
s pupilli uel parentes uel libertos aliquos fideles uel quem alium, qui notitiam rerum pupillarium habet, aut, si nemo inueniatur aut suspecti sint qui inueniuntur, iubere debet possit praetoris religionem, an adsentire uenditioni uel obligationi debeat. Illud quaeri potest, si praetor aditus permiserit distrahi possessionem prouincialem, an ualeat quod fecit. et putem ualere: si modo tutela Romae agebatur et hi tutores eam quoque administrationem subierant. Ne tamallegato pecunia abutantur quam mutuam acceperunt, oportebit praetorem curare, ut pecunia accepta creditoribus solvatur et de hoc decernere dareque viatorem, qui ei renuntiet pecuniam istam ad hoc conversam, propter quod desiderata est alienatio vel obligatio. Si aes alienum non interveniat, tutores tamen allegent expedire haec praedia vendere et vel alia comparare vel certe istis carere, videndum est, an praetor eis debeat permittere. et ma
Abbreviated transcription (Latin):
auunculus cognatꝰ ÷ agnatꝰ ñ ẽ. qͣ dui sp̃es est
suũ hr̃dẽ aliꝗͣ defuucto exist̾e. tãdui ꝯsangui¬
neis locus ñ ÷ puta si defuncti uxor p̃gnans
sit. aut definicti filius apud hostes sit.
patͣs ł pꝰ captiuitatẽ sine deportationẽ. s ⁊ hi
qui tp̃e quo capitabat᷑ ł deportabat᷑ pat̾ in po

Expanded text:
auunculus, cognatus est, adgnatus non est. Quamdiu spes est suum heredem aliquem defuncto existere, tamdiu consanguineis locus non est: puta si defuncti uxor praegnas sit aut defuncpatris vel post captivitatem sive deportationem, sed et hi, qui tempore, quo capiebatur vel deportabatur pa
Abbreviated transcription (Latin):
habeo eum heres esto. si scͥptus non inue¬
matur. quod suta scͥpsero titus si eñ pͥcie
testam̃to ex semisse scͥptum hr̃dem habeo.
uł si eum codicillis ex semisse hr̃dem scrip¬
sero. ex semisse hr̃s esto. tunc accipiet bo¬
norum possessionem quasi sub conditione
heres ser i pt us.

Expanded text:
non inueniatur. quod si ita scripsero: 'Titius, si eum priore testamento ex semisse scriptum heredem habeo' uel 'si eum codicillis ex semisse heredem scripsero, ex semisse heres esto', tunc accipiet bonorum possessionem quasi sub condicione heres scriptus.
Abbreviated transcription (Latin):
Cerius lib̾tatem legataq dedat: i ꝯditionem
uerbis erdem reliqua ratio nunquam in legata
retinere possint. aut sires dnicas apud se habu¬
erint. aut siquidem eoꝵ coloni p̃dioꝵ fuerunt
pensiones: R̵. supra responsum est.¬

Expanded text:
Seruis libertates legataque dederat et condicionem isdem verbis reliqua rationum quasi legata retinere possint, aut si res dominicas apud se habuerint, aut, si qui eorum coloni praediorum fuerunt, pensiones. respondit supra responsum.
Abbreviated transcription (Latin):
exidẽ loculoꝵ mõꝵ ht̃. Rationes aũt hr̃dib mĩs
dari uolo. his oĩb quos hoc testam̃to manumisi.
pecuniã suã ꝯcedi uolo. Quesitũ ÷ anqd ampliꝰ roĩ
locͥoꝵ in diẽ mortis erogaũ stichus ex pecłio suo ab
hr̃dib reciꝑedebeat. cũ ex ꝯsuetudine domus ẽẽt.
ut ꝗcꝗͥ amplius eẽt ex suo in ratione loculoꝵ ero¬
gasset dũica roẽ ei deb̾et atq exolũet. R.ẜ. ea que

Expanded text:
e loculorum meorum habet: rationes autem heredibus meis dari uolo. his omnibus, quos hoc testamento manumisi, peculia sua concedi uolo'. quaesitum est, an, quod amplius rationi loculorum in diem mortis erogauit Stichus ex peculio suo, ab heredibus recipere debeat, cum ex consuetudine domus esset, ut quidquid amplius ex suo in ratione loculorum erogasset, dominica ratio ei deberet atque exsolueret. re
Abbreviated transcription (Latin):
hũnc dñs noxali uidicio defendit. ⁊ dãpnat᷑
litis estimatione soluit. dem̃ stichum destam̃¬
to manumisit. eiq pecłium legauit. Que¬
situm est anqđ pamphili noĩe p̃stitutum sit
ex peclio uł ipsius pãphili uł stichi deducen¬
dum sit . R. Pamphili quidẽ de peclio utiq
deducendũ: qͣntacũq ea sũma ẽẽt. Iđ ĩ si¬

Expanded text:
hunc dominus noxali iudicio defendit et damnatus litis aestimationem soluit: deinde Stichum testamento manumisit eique peculium legauit: quaesitum est, an quod Pamphili nomine praestitum sit, ex peculio uel ipsius Pamphili uel Stichi deducendum sit. respondit Pamphili quidem de peculio utique deducendum, quantacumque ea summa esse‹t›, id
Abbreviated transcription (Latin):
legonr. ueri simile ẽ om̃e augm̃tum ad ip¬
sum ꝑtinere uoluisse. cui patrimonium ma¬
numisso futurum est. Cum alii non sic tm
ut si ialt̾uis ꝑsona hoc eum sensisse appa-¬
cͥulio ẽ debetur. non deducitur. ex legato pe¬
culio quãius conseruus sit eius.
i conseriũ suum uulnerauit seruus.¬
iuuliorem fecit: marcellus non ẽẽ dubitan¬
dum deduci ex peculio qđ dño intẽet. Nũ
quid int̾est cũ seruũ uulneret an scindat
aliquid. ł frangat. aut surripiat. quo casu
sine dubio minuitur peculium. S ñ ultra
simplum. Sed si se uuln̾aũit. uł etiam oc¬
cidit. nichil ẽ deducendum hoc noĩe Alio¬
quin dicemꝰ. ⁊ si fugit. deducendum id qͣn¬
tum uilior sit factus ꝓpter fugam
s̃p̃ãliter ea que in peclio s̃ leganda sunt.
habet. potest pedium legari. Non enm
tm̃ p̃sens sed ⁊̃ futurum peclium legari
peculi sit ꝯseriuis uiuo testatore decedit.
cetum si mortis tp̃r seruus uix̃it pecu¬
lium legato cedet.

Expanded text:
legatur, uerisimile est eum omne augmentum ad ipsum pertinere uoluisse, cui patrimonium manumisso futurum est, cum alii, non: sic tamen, ut, si in alterius persona hoc eum sensisse appaculio est, debetur, non deducitur ex legato peculio, quamuis conseruus eius sit. Si conserviliorem fecerit, Marcellus non esse dubitandum deduci ex peculio, quod domino interesset nam quid interest, conservum vulneret an scindat aliquid vel frangat an subripiat? quo casu sine dubio minuitur peculium, sed non ultra simplum. Sed si se vulneravit vel etiam occidit, nihil est deducendum hoc nomine: alioquin dicemus et si fugerit, deducendum id, quanto vilior sit factus propter fugam.specialiter ea quae in peculio erunt leganda sunt. habet, potest peculium legari: non enim tantum praesens, sed etiam futurum peculium legaripeculii fit, cum seruus uiuo testatore decedit: ceterum si mortis tempore seruus uixerit, peculium legato cedet:
Abbreviated transcription (Latin):
eum .ł. Iiti filii emedio p̃cipito. su¬
mĩto. tibiq habẽto domũ illam. Item aureos .c.
alio deinde capite: pecłia filiis p̃legauit. Que¬
situm est an peculia p̃legata. ⁊ .c. aurei: iusure
eorum debentur cum rationib breuiarus in
&re alieno ⁊ sortem ⁊usuras intercetõs credito¬
res cõplexus sit .R. si id fenus noĩe filii exerciuiss:
iusuras. ita ut ꝓpoñentur filio ad scͥpsisset: id q
peculio legato deber
De penu legata .o.

Expanded text:
um. 'Titi fili, e medio praecipito sumito tibique habeto domum illam, item aureos centum': alio deinde capite peculia filiis praelegauit. quaesitum est, an peculio praelegato et centum aurei et usurae eorum debentur, cum rationibus breuiariis in aere alieno et sortem et usuras inter ceteros creditores complexus sit. respondit, si id faenus nomine filii exercuisset et usuras ita, ut proponeretur, filio adscripsisset, id quoque peculio legato deberi. DE PENU LEGATA
Abbreviated transcription (Latin):
i sticho manumisso pecłium¬
legatũ sit:⁊atio seruus peculiaris qͣntũ pecu¬
liari detͥctũ erit. ob id qd dño debetur. tm̃ ei
accede cui uicarius legatus ẽ iuł ait.¬
Sab. Oñs ẜuũ testõ manumiserat i ei
peculiũ legauit. Is seruus mille nũmos dño
debuerat. ⁊ eos hr̃di soluit. R om̃s eas res debi
ortino. si pecuniã orcinus ꝗͣ debuerat soluiss.
ñs serũu qui cũ eo uicariũ cõe habebat. te¬
stam̃to manumis erat. ⁊ pedium ei legaũat.
deiñ ipsũ uicariũ qui coĩs erat noĩatĩ ⁊ ipsi

Expanded text:
i Sticho manumisso peculegatum sit et Titio seruus peculiaris, quantum peculio detractum erit ob id quod domino debetur, tantum ei accedere, cui uicarius legatus est, Is seruum testamento manumiserat et ei peculium legauerat: is seruus mille nummos domino debuerat et eos heredi soluit. respondi omnes eas res deberi orcino, si pecuniam orcinus quam debuerat soluisset. Dominus seruum, qui cum eo uicarium communem habebat, testamento manumiserat et peculium ei legauerat, d
Abbreviated transcription (Latin):
ceum.ł ñs sticho seruo suo qui bona libti
elus gessit. cui ꝓparte dimidia testõ hr̃s extĩtat.
in quib negocis gestis: ⁊ balendaĩa fuer̃ destõsuo
lib̾tatẽ ded̾at. Sirõe reddisset. eiq pecliũ suum¬
ꝑfidĩ.c. dedit. Stichus sũmas quib reliqͣtus eãt
tam exbełdaĩo ꝗͣ ex iucariis causis reddidit. manẽ¬
tib debitorib ꝓ quib ipse peciiam hr̃dib pa¬
troni refudat. lib̃tatẽq adẽptus decesserit. Iuesi¬
tumẽ ahhr̃dib stichi adũsus om̃s debitoꝵ ꝓqꝑs¬
stichuis pecc̃a hr̃dib patroni intulit. hr̃des patͦni
ex cã fidĩ. c. cõpellendi s̃ accões prãre. cũ nicħ aliud

Expanded text:
minus Sticho seruo suo, qui bona liberti eius gessit, cui pro parte dimidia testamento heres exstiterat, in quibus negotiis gestis et kalendaria fuerunt, testamento suo libertatem dederat, si rissum dedit: Stichus summas, quibus reliquatus erat tam ex kalendario quam ex uariis causis, reddidit manentibus debitoribus, pro quibus ipse pecuniam heredibus patroni refuderat, libertatemque adeptus decessit. quaesitum est, an heredibus Stichi aduersus nomina debitoStichus pecuniam heredibus patroni intulit, heredes patroni ex causa fideicommissi compellendi sint actiones praestare, cum nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
i testam̃tum qđ resignau̾.¬
it testator itum signatũ fuerit. septem testium
signis non erit imꝑfectum. sed utroq uire ua¬
lebit. tam ciuili quam p̃torio.
Llorentimis . ł .xxii. institutionũ. num¬
num
testam̃tum plurib exemplis consignare quis
potest. idq int̾dum necessarium ẽ forte si naui¬
gaturus i secum ferre ⁊ relinquere iudiciorum
suorum testationem uelit.
i his qui testamentum
facere heredib pͥmis nuncupatis. pͥusquam
scđos expͥmeret heredes obmutuisset magis ce
pisse eum testam̃tum facere quam fecisse: uapꝰ
des ex eo testam̃to non futuros. labeotũ. Hoc ueꝵ
eẽ existimat: Si constaret uoluisse plures eum
qui testam̃tum fecisset heredes ꝓnunciare. ego
nec seruĩuputo aliud sensisse.
betur eẽ. eo ꝑtinet ne eius testimonium recipiat᷑.
⁊ eo amplius ut quidam pritant neue ipsi dica
so suo salutẽ. Quero an testium habendus nu¬
mero sit is qui cum rogatus ẽ ad testam̃tum
scribendum quoq idem cũ tabulas scripsis

Expanded text:
i testamentum, quod resignauerit testator, iterum signatum fuerit septem testium signis, non erit inperfectum, sed utroque iure ualebit tam ciuili quam praetorio. 24 Florentinus libro decimo institutionum.Unum testamentum pluribus exemplis consignare quis potest idque interdum necessarium est, forte si nauigaturus et secum ferre et reli‹n›quere iudiciorum suorum testationem uelit. Si is, qui testamentum faceret, heredibus primis nuncupatis, priusquam secundos exprimeret heredes, obmutuisset, magis cpisse eum testamentum facere quam fecisse Uarus des ex eo testamento non futuros.Labeo tum hoc uerum esse existimat, si constaret uoluisse plures eum, qui testamentum fecisset, heredes pronuntiare: ego nec Seruium puto aliud sensisse.betur esse, eo pertinet, ne eius testimonium recipiatur et eo amplius, ut quidam putant, neue ipsi dicatso suo salutem. Quaero, an testium numero scribendum, idem quoque cum tabulas scripsiss
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾et. errauerat in nomine uł in p̃nomine uł
cognomine cum incorpore non errasset. pot̾it.¬
ne postea declarare de quo senserit: ⁊ puto põ¬
se. nichil enim nunc dat. sed datum signifi¬
cat. Sed si ti notam postea addibit legato uel
sua uoce. uł litteris.ł. summã. ł nom̃ legata¬
rii quod non scripserat uł nũmoꝵ qualitatẽ
an recte fecerit: ⁊ puto qualitatẽ nummorum
posse postea addi. Nam ⁊  adiecta non fiuis
utiq placet comectionem fierienis quodre¬
liquit. ł ex uicinis scͥpturis. ł ex consuetudi¬
ne patris familias uł regionis.¬
N testam̃tis in quib testes rogati adẽẽ debens.
ut testam̃tum fiat alt̾ius rei causa forte roga¬
tos ad testandum non eẽ idoneos placet. qđ
sic accipiendum ẽ. ut licet ad aliam rem sint
rogati uł collecti. Si tam̃ ante testimonium ẽ¬
tionent᷑ ad testam̃tum se eẽ adhibitas. posse eos
testimonium recte ꝑhib̾e. i uno contexai a c̾ti¬
onis testari oportere. Est aũt uno contextu

Expanded text:
haberet: errauerat in nomine uel praenomine uel cognomine, cum in corpore non errasset: poteritne postea declarare, de quo senserit? et puto posse: nihil enim nunc dat, sed datum significat. sed et si notam postea adiecerit legato uel sua uoce uel litteris uel summam uel nomen legatarii quod non scripserat uel nummorum qualitatem, an recte fecerit? et puto etiam qualitatem nummorum posse postea addi: nam etsi adiecta non fuisset, utique placeret coniectionem fieri eius quod reliquit uel ex uicinis scripturis uel ex consuetudine patris familias uel regionis.In testamentis, in quibus testes rogati adesse debent, ut testamentum fiat, alterius rei causa forte rogatos ad testandum non esse idoneos placet. quod sic accipiendum est, ut, licet ad aliam rem sint rogati uel collecti, si tamen ante testimonium certiorentur ad testamentum se adhibitos, posse eos testimonium suum recte perhibere. Vno contextu actus testari oportet. est autem uno contextu
Abbreviated transcription (Latin):
ESTAENTU
est uoluntatis nr̃ae iusta sentñ¬
tiam de eo qđ quis potest mor¬
tem suam fieriuelit.
estam̃ti factio. non
pruiati sed publici uiris est.
testam̃tum: in pͥmis anmaduertere debemũ.
an is qui fecerit testam̃to habuit factionem te¬
stam̃ti. Deinde si habuerit requiremus. an scđ
regłas uirilis ciuilis testatus sit.
facere possunt: uideamus. Uerius ẽ in mascłi
quidem quartum decimũ annum intuendũ
excessisse debeat quis quartũ decimum an¬
num ut testam̃tum facere possit. an sufficiat
complesse: ꝓpone aliquem balendis ianua¬
riis natum ⁊ testam̃tum in ipsonatali suo fe
co uałe. Plus arbitror ⁊̃ si pͥdie balendarũ
fecerit post sextam horam noctis uałe testam̃¬
tum. iam enim complesse uidetur annum
quartum decimũ ut marciano uidetur.

Expanded text:
estamentum est uoluntatis nost‹rae› iusta sententia de eo, quod quis post mortem suam fieri uelit.estamenti factio non priuati, sed publici iuris est. testamentum, in primis animaduertere debemus, an is qui fecerit testamentum habuerit testamenti regulas iuris ciuilis testatus sit.facere possunt, uideamus. uerius est in masculis quidem quartum decimum annum spectandumexcessisse debeat quis quartum decimum annum, ut testamentum facere possit, an sufficit complesse? propone aliquem kalendis Ianuariis natum testamentum ipso natali suo fecco ualere. plus arbitror, etiamsi pridie kalendarum fecerit post sextam horam noctis, ualere testamentum: iam enim complesse uidetur annum quartum decimum, ut Marciano uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet. qr̃ seriuis hes scͥptum ab eo qui mosti¬
um potestate decesserit lib i heres erit seuue¬
lit seu nolit licet mutus ꝓprie necessarius i¬
heres dicatur. Nam ⁊i filius eius qui in hos¬
tium potestate decesserit inuitus hereditati
obligatur. quãuis suus hr̃s dici non possit ꝗ
in porestate morientis fuit¬
capti sunt. cum libi manent põssunt facere
cestim̃tum. Item quia apud extranceos legatio¬
ne funguntur: possunt facere testam̃tum.
ic quis in capitali crimine dampnatus
appellauerit.⁊ medio tp̃r pendente appellati

Expanded text:
tinet. quare seruus heres scriptus ab eo, qui in hostium potestate decesserit, liber et heres erit seu uelit se‹u› nolit, licet minus proprie necessarius heres dicatur: nam et filius eius, qui in hostium potestate decessit, inuitus hereditati obligatur, quamuis suus heres dici non possit, qui in potestate morientis capti sunt, cum liberi manent, possunt facere testamentum. Item qui apud externos legatione funguntur, possunt facere testamentum. Si quis in capitali crimine damnatus appellaverit et medio tempore pendente appella
Abbreviated transcription (Latin):
testate parentis ẽ uis testam̃ti faciendi non
habet. adeo ut quãuis pat̾ ei ꝑmiitat. ni¬
chilo magis uire testari possit. Sordus
mutusq testam̃tum facere non põssunt. s
siquis post testam̃tum factum ualitudine au̾
quolibet modo alio casu. mutus aut surdus
meẽ ceꝑit. ratum inchilominus ꝑmanet testa¬
facere a pͥncipe impetrauit. ualet testam̃tum.
quamuis redierit. Sicui aqua ⁊ igni int̃¬
dictum sit. eius nec illud testam̃tum ualec qͥ
ante fecit. nec id qđ postea fecerit.Bona quoq
que tunchabuit cũndempnaretur publica¬
buntur. aut si non uideantur lucrosa credi¬
torib conced antur. In insulam deportati in
eadem causa sunt. sed relegati innisnlã: ⁊ ꝙᷤ¬
aut ad bestias. aut in metallum dampmant᷑
libtatem ꝑdunt. bonaq eoꝵ publicanturũn
tionem incustodiam fuerit definctus. indẽp¬
natus testam̃tum eitis ualet.
Paulus. ł .iiii. sententiarum. Nor ma
ius amisit. testam̃tum facere pocesti qͣmuis

Expanded text:
testate parentis est, testamenti faciendi ius non habet, adeo ut, quamvis pater ei permittat, nihilo magis tamen iure testari possit. Surdus mutus testamentum facere non possunt: sed siquolibet alio casu mutus aut surdus esse coeperit, ratum nihilo minus facere, a principe impetrauerit, ualet testamentum.quamuis redierit.Si cui aqua et igni interdictum sit, eius nec illud testamentum ualet quod ante fecit nec id quod postea fecerit: bona quoque, quae tunc habuit cum damnaretur, publicabuntur aut, si non uideantur lucrosa, creditoribus concedentur.In insulam deportati in eadem causa sunt: Sed relegati in insulam aut ad bestias aut in metallum damnantur, libertatem perdunt bonaque eorum publicantur: untionem in custodia fuerit defunctus indemnatus, testamentum eius valebit. Paulus libro tertio sententiarum Qui ma manus amisit testamentum facere potest, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
sufficere. sed si detenti sunt in uiti ibi testes. pu
audĩ possĩt. nuncupandi sunt. Licebit ergo
si nuncuparet. palam debet. Quid ÷ palam :
Non utiq inpublicum. sed ut exaudiri pos¬
sit. exaudiri aũt non ab om̃ib sed a testibus
⁊ si plures fuerint testes adhibiti sufficit solẽ¬
pnem numerum exaudire.
i quid post factum testam̃tum mutari pla¬
cuit. om̃ia ex integro facienda sunt. quĩ dem
uero quis obscurius in testam̃to uł nuncu¬
pat. ł scribit. an post solempnia explanare
possit. Iueritur ut putastichum legauerat.
cum plures habet. nec declarauit de quo sñ¬
tiret. titio: legauit cũ multos ticios amicos

Expanded text:
sufficere, Sed si detenti sint inuiti ibi testes, putsufficere, Sed si detenti sint inuiti ibi testes, putaudiri possunt, nuncupandi sint: licebit ergo si nuncupat, palam debet. quid est palam? non utique in publicum, sed ut exaudiri possit: exaudiri autem non ab omnibus, sed a testibus: et si plures fuerint testes adhibiti, sufficit sollemnem numerum exaudire. Si quid post factum testamentum mutari placuit, omnia ex integro facienda sunt. quod vero quis obscurius in testamento vel nuncupat vel scribit, an post sollemnia explanare possit, quaeritcum plures haberet, nec declarauit de quo sentiret: Titio legauit, cum multos Titios amicos
Abbreviated transcription (Latin):
ec furiosus quidem testis adhibi potest.
cum compos m̃tis non sit. Sed si habet it¬
missiones eo tp̃r adhibi potest. testam̃tum qͦ
quod ante furorem consũmauit. ualebit.
& bonoꝵ possessio ex eo testam̃to competit¬
umi qui lege repetundarum dampnat᷑
est ad testam̃tum adhibi non posse existimo.
qm̃ in uidicio testis ẽẽ uetatur.
ulier testimonium dicere intestam̃to
quidẽ non poterit. alias aũt posse testem eẽ
mulierem. augm̃to est. Lex iula de adulteriiꝰ.
quȩ adulterii dampnatam testem ꝓduci. uł
merito ad solempnia adhibi nõn potest. cum
iuris euulis cõmunionem non habeat in totũ.
runt eos qui ꝓpt̾ solemniã destam̃tis adhibñ¬
tdui durare deb̾e. donec sũpina contestitio ꝑ a¬
gatur. non tantum intelligentiam sermoni
exigimus. hoc enim diuus marcus didio uili¬
ano in teste qui latine nonnouant. rescͥpsit.
Nã si ł sensu ꝑcipiat quis cui rei adhibitus sit

Expanded text:
Ne furiosus quidem testis adhiberi potest, Ne furiosus quidem testis adhiberi potest, cum compos mentis non sit: sed si habet intermissionem, eo tempore adhiberi potest: testamentum quoque, quod ante furorem consummauit, ualebit et bonorum possessio ex eo testamento competit.Eum qui lege repetundarum damnatus est ad testamentum adhiberi posse existimo, quoniam in iudicium testis esse vetatur. Mulier testimonium dicere in testamento quidem non poterit, alias autem posse testem esse mulierem argumento est lex Iulia de adulteriis, quae adulterii damnatam testem produci ve. Servus quoque merito ad sollemnia adhiberi non potest, cum iuris civilis communionem non habeat in totum, runt eos, qui propter sollemnia testamenti adhibentur, durare debere, donec suprema contestatio peragatur.Non tamen intellegentiam sermonis exigimus: hoc enim diuus Marcus Didio Iuliano in teste, qui Latine non nouerat, rescripsit: nam si uel sensu percipiat quis, cui rei adhibitus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
Iodus. ł .i. pandectarum. Si filius fam¬
lias aut pupillus. aut seruus tabulas testam̃ta
fecĩt. signanerit. scđm eas bonoꝵ poissessio dañ
non potest. licet filius fanuas sui uiris. aut
pupillus pubes. aut seruiis lib̾tus decesserit
quia mille sunt tabulȩ cestam̃ti quas is fec̾it
qui testam̃ti faciendi facultatẽ ñ habuerit.
tra habetir. hii enĩ testes possunt adhibi
si aliud eos nichil impediat. ut prita si impu¬
bes uł in potestate sit testatoris. Potestatis a¬
aut uerbum non solum adlibos qui sunt
inpotestate referendum ẽ u̾ii ad eum quẽ
redemit ab hostib quãuis placeat hunc ser¬
uum non eẽ. sed uindo quodam reaneri.
donec p̃cium soluat. ꝑ contrarium queri
potest an pat̾ eius qui de custrensi peculio pot̾
testari. adhibi ab eo ad testam̃tum testis possit.
que aut in testam̃to diximus suꝑ ꝑhibendis
testimoniis eorum qui in potestate sunt inom̃a¬
bus destimonis accipias. ubi aliquid nego cu
geritur ꝑ quod acquiratur.¬

Expanded text:
quinto pandectarum.Si filius familias aut pupillus aut seruus tabulas testamenti fecerit signaverit, secundum eas bonorum possessio dari non potest, licet filius familias sui iuris aut pupillus pubes aut servus liber factus decesserit, quia nullae sunt tabulae testamenti, quas is fecit, qui testamenti faciendi facultatem non habuerit.tra habetur: hi enim testes possunt adhiberi, si aliud eos nihil impediat, ut puta si impubes, si in potestate sit testatoris. Potestatis autem verbum non solum ad liberos qui sunt in potestate referendum est, verum etiam ad eum quem redemit ab hostibus, quamvis placeat hunc servum non esse, sed vinculo quodam retineri, donec pretium solvat. Per contrarium quaeri potest, an pater eius, qui de castrensi peculio potest testari, adhiberi ab eo ad testamentum testis possit. Quae autem in testamento diximus super p‹ro›hibendis testimoniis eorum qui in potestate sunt, in omnibus testimoniis accipias, ubi aliquid negotii geritur, per quod adquiratur.
Abbreviated transcription (Latin):
o introductum ẽ s solent hodre
p̃tores uł p̃sides ii talẽ hominem muenerĩt. ꝗ
neq tẽpus neq finem expensarum habet sed
bona sua dilacerando ⁊ dissipando ꝓfundit.
curatorem ei dare exemplo furiosi. ⁊ tamdiuã¬
bo erunt incuratione. quãdui ⁊furiosus sam¬
tatem uł ille sanos mores receꝑit. Iuod si eue¬
nerit ipso iure desinunt eẽ in potestate cura¬
torum: Uratio aũt eius cui bonis inter¬
dicit᷑. filio negabatur ꝑmittenda. Sed extat di¬
in pii rescriptum filio potius curationẽ ꝑmit¬
possunt. ł dari iubebit. nec dubitabit. filium
quoq patri curatorẽm dari.

Expanded text:
o introductum est. sed solent hodie praetores uel praesides, si talem hominem inuenerint, qui neque tempus neque finem expensarum habet, sed bona sua dilacerando et dissipando profudit, curatorem e‹i› dare exemplo furiosi: et tamdiu erunt ambo in curatione, quamdiu uel furiosus sanitatem uel ille sanos mores receperit: quod si euenerit, ipso iure desinunt esse in potestate curatorum.Curatio autem eius, cui bonis interdicitur, filio negabatur permittenda: sed extat diui Pii rescriptum filio potius curationem permitpossunt, uel dari iubebit, nec dubitabit filium quoque patri curatorem dari.
Abbreviated transcription (Latin):
gotio gestoꝵ agant. ⁊ his exceptione rei uidica¬
te int̾ se i curatorem remotũ utatur hr̃dib
replicatio danda erit au sus ꝗ egit satis dechit.s
an replicato curatori ꝓfut̾a eẽt uidex estonab. Nã si cunra¬
tor sequens pecuniam quam excondempnatio¬
ne consecutus fuerat inrem furiosi uerass.
doli triplicatio obstabit. ¶Quesitum ẽ an
altĩ excuratorib furiosi recte solueretur. ł animꝰ
rem furiosi recte alienare possit .ix. recte solui.
um quoq qui ab alt̾o curatorib fundum¬
forios legtimne mercaretur usu capturum quia
aboer consentre deniq si p̃sens sit nuet solui
netert uenire. ł tradi. neq debitor lbad felu

Expanded text:
gotiorum gestorum agant et is exceptione rei iudicagotiorum gestorum agant et is exceptione rei iudicatae inter se et curatorem utatur: heredibus replicatio danda erit: "aut si is qui egit satisdederat". sed an replicatio curatori profutura esset, iudex aestimabit: nam si curator sequens pecuniam, quam ex condemnatione consecutus fuerat, in rem furiosi vertisset, doli triplicatio obstabit. Quaesitum est, an alteri ex curatoribus furiosi recte solvetur vel an unus rem furiosi alienare possit. respondi recte solvi. eum quoqfuriosi legitime mercaretur, usucapturum, quia alter consentire: denique si praesens sit et uetet solui, uetet uenire uel tradi,
Abbreviated transcription (Latin):
Obseruare oportebit p̃torem necui temere
ciraa cause cognitionem plenissimã curatio¬
nem det. Qm̃ pleriq uł furorem uł dem̃tiam
fingunt. quomagis curatore accepto onera ci
tueri debet. non solum pat̾monium sed et
corpus ac salus furiosi. ¶Uratõ dementi
datus decreto int̾posito ut satis daret ñ cauit.
i tam̃ quasdam res debonis eius legitimo alie¬
nauit. Si heredes dem̃tis easdem res uendicent.
quas curator alienauit.⁊ exceptio opponeretur.
si non curator uendidit replicatio dayi debet.
aut si satisdatione int̃posita scđ̾m decretũ uen¬
didit. Quod si p̃cio accepto curator creditores
furiosi dimisit. triplicatio doli tutores possesso¬
res pr̃abit. um dem̃tis curatorem quia sa¬
tis non dedat . i res male amministrasset. et¬
ꝓconsul remouerit abonis. ⁊ alium loco eius
sustirũit curatorem.⁊ hio posterior cum nec ip¬
se satis dedisset egerit. cum remoto negotioꝵ
g. postea quȩ heredes dem̃tis cum eodem ne¬

Expanded text:
orem oportebit, ne cui temere citra causae cognitionem plenissimum curatorem det, quoniam plerique uel furorem uel dementiam fingunt, quo magis curatore accepto onera ciutueri debet non solum patrimonium, sed et corpus ac salus furiosi.Curator dementi datus decreto interposito, uti satisdaret, non cauit et tamen quasdam res de bonis eius legitimo modo alienauit. si heredes dementis easdem res uindicent, quas curator alienauit, et exceptio opponetur 'si non curator uendiderit', replicatio dari debet 'aut si satisdatione interposita secundum decretum uendiderit'. quod si pretio accepto curator creditores furiosi dimisit, triplicatio doli tutos possessores praestabit.Cum dementis curatorem, quia satis non dederat et res male administraret, proconsul remouerit a bonis aliumque loco eius substituerit curatorem, et hic posterior, cum nec ipse satisdedisset, egerit cum remoto negotiorum gestorum, posteaque heredes dementis cum eodem ne
Abbreviated transcription (Latin):
des instituti adire bonis ap̃tore curator dat
tio: ad filium ꝑtinet. Pietas enĩ parentib ⁊ si ine¬
qualis ẽ eoꝵ potestas equa debebitur.
uti senatoris uł uxoris eius in ea causa sit: ut
eius bona uenire debeant. Nam ut honestiꝰ
ex bonis eius quantũ potest creditorib solue¬
retur curator constituitur distrahendorum

Expanded text:
des instituti adire, bonis a praetore curator datutio ad filium pertinet: pietas enim parentibus, etsi inaequalis est eorum potestas, aequa debebitur. uti senatoris vel uxoris eius, in ea causa sit, ut eius bona venire debeant: nam ut honestius ex bonis eius quantum potest creditoribus solveretur, curator constituitur distrahendorum
Abbreviated transcription (Latin):
emancipato iamfilio nati fuissent. sub con¬
ditione eos hr̃des instituere ut emnancipa¬
rentur a patre ꝓdigo. s quod si nec ad hoc
consensurus eẽt ꝓdigus. sed ꝑ om̃ia uidiciũ
testatoris sequendum ẽ ne quẽ uero pater c̃¬
silio ꝓdigum credidit eũ magistratus ꝓpter
furiosi nullo modo lib̾tatem pr̃are potest:
qđ ea res ex amministratione non ẽ. Nam
intradendo ita res furiosi alienat. si id ad ã¬
ministrationẽ negotioꝵ. g. ꝑtineat. ⁊ idõ si
donandi causa alienet. neq traditio qͥc qͣm
ualebit. nisi ex magna utilitate furiosi hoc
cognitione iudicis faciat: dices corum¬

Expanded text:
emancipato iam filio nati fuissent, sub conemancipato iam filio nati fuissent, sub condicione eos heredes instituere, ut emanciparentur a patre prodigo.Sed quid si nec ad hoc consensurus esset prodigus? sed per omnia iudicium testatoris sequendum est, ne, quem pater uero consilio prodigum credidit, eum magistratus propter furiosi nullo modo libertatem praestare potest, quod ea res ex administratione non est: nam in tradendo ita res furiosi alienat, si id ad administrationem negotiorum pertineat: et id‹eo› si donandi causa alienet, neque traditio quicquam ualebit, nisi ex magna utilitate furiosi hoc cognitione iudicis faciat. LIBER U
Abbreviated transcription (Latin):
lege XII.t curatio furiosi aut ꝓdigi ꝑtin.
ał p̾̃tori amimimstrationẽ dat. scilicet eũ
se uiuit bonis intdici potest. In bonis en¬
ratoris pͥuilegium furiosi furioseue seruat᷑
ꝓdigis. ⁊ om̃s om̃ino ⁊̃ si medicto non fit eoꝵ¬
m̃tio in bonis curatoris decreto pͥuilegium
consequuntur.
secutus patris uoluntatẽ. Manet enim ea
datio curatoris apud p̃torem. ut rescͥpto di¬
ui marci continetur: ihis consequens ẽ ut
⁊ si ꝓdigo euratorem ded̾it pat̾ uoluntatẽ
euis sequi debeat p̃tor. eumq dare cura¬
torem. s utrũ om̃imodo antea si futurum
eẽt. ut nisi aliquid pater testam̃to cauisset.
p̃tor ei bonis int̾dicturus eẽt i maxime si
filios habeat iste ꝓdigus potuit tñ pater ei
alias ꝓuid̾e nepotib sius. si eosuisserit hr̃¬
des eẽ. ⁊ exheredasset filium eiq qđ suffice¬
ret alim̃torum nomine. ab eis certũ legas¬
set. addita causa necessitateq uidicii sui.
aut si non habuit in potestate nepotes. qm̃

Expanded text:
larum curatio furiosi aut prodigi pertinet, alii praetor administrationem dat, scilicet cum se uiuit, bonis interdici potest.In bonis curatoris priuilegium furiosi furiosaeue seruatur: prodigus et omnes omnino, etiamsi in edicto non fit eomentio, in bonis curatoris decreto priuilegium consequuntur. secutus patris uoluntatem: manet enim ea datio curatoris apud praetorem, ut rescripto diui Marci continetur.His consequens est, ut et si prodigo curatorem dederit pater, uoluntatem eius sequi debeat praetor eumque dare curatorem. sed utrum omnimodo, an ita, si futurum esset, ut, nisi pater aliquid testamento cauisset, praetor ei bonis interdicturus esset? et maxime si filios habeat iste prodigus?Potuit tamen pater et alias prouidere nepotibus suis, si eos iussisset heredes esse et exheredasset filium eique quod sufficeret alimentorum nomine ab eis certum legasset addita causa necessitateque iudicii sui: aut si non habuit in potestate nepotes, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
sam solent caꝑe. ut uidicato satisfiat.
hoc amplius. ⁊ si pupillaris pecuma in
archa reposita sit: ad p̃diorum comꝑa¬
tionem. icitra ꝑ missum p̃toris ab eo ꝗ
exequitur udicatum: solet capr.⁊ iN
cere possunt conueniuntur .i. non de¬
ducto ere alieno. ⁊ quidem sunt hii fe¬
re qui ꝓ socio conueniuntur: Socium
aut̃ ĩ om̃ium bonorum accipiendũ est
Item parens.
quod facere potest conuenitur.¬

Expanded text:
sam solent capere, ut iudicato satisfiat. sam solent capere, ut iudicato satisfiat. hoc amplius et si pupillaris pecunia in arcam reposita sit ad praediorum comparationem, et citra permissum praetoris ab eo, qui exsequitur iudicatum, solet capi et incere possunt conueniuntur, id est non deducto aere alieno. et quidem sunt hi fere. qui pro socio conueniuntur socium autem omnium bonorum accipiendum est: item parens: quod facere potest conuenitur
Abbreviated transcription (Latin):
ita ⁊ ei oui non donauit insolidum
condeninatur. S fundum quis do¬
naiit si non restituat: ut qui uis
possessor damnandus est. Si autem
fundum restituit: fructuum nomine
si non consumpsit eos in solidum con¬
demnandus est. Potuit enim non ꝑieli¬
tari: si statum restituisset. Si dolo desi¬
it possidere: in litem uirabitur ⁊ tan¬
ti sequitur condemnatio. ¶In solidum
condemnatus donator actione uidica

Expanded text:
ita et ei, cui non donauit, in solidum ita et ei, cui non donauit, in solidum condemnatur. Fundum quis donauit: si non restituat, ut quiuis possessor damnandus est: si autem fundum restituit, fructuum nomine, si non eos consumpsit, in solidum condemnandus est: potuit enim non periclitari, si statim restituisset: si dolo desiit possidere, in litem iurabitur et tanti sequetur condemnatio. In solidum condemnatus donato