comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uaturabħice. uł eo nomine caueaturẽ
cau̾ioporteat. ¶Inpossõnem om̃iũ
bonoꝵ que ex ea hereditate sunt legata¬
rium suie fidei comissarium p̃tor legat᷑o¬
rum ẜuandoꝵ c̃a mittit.
lia. neptis. uł ꝓneptis uxor ue eẽt nec nup¬
ta sit. nec suum quicquam hãt.¬
ros minus res incã hereditaria maneãt
Non pot̾it in possõnem earum legata¬
rius mutti. uelun silocum religiosum
fecĩt. aut quid publice ꝯsecrau̾it. ꝑmi¬
su scilicet imꝑatoꝵ. ita ĩsialiquem nõ
infraudem creditoris manuiiserit.

Expanded text:
vatur ab herede vel eo nomine caveatur, cum caveri oporteat, in possessionem omnium bonorum, quae ex ea hereditate sunt, legatarium sive fideicommissarium praetor legatorum servandorum causa mittit. lia neptis proneptis uxorue esset nec nupta sit nec suum qui‹c›quam hauo minus res in causa hereditaria maneant, non poterit in possessionem earum legatarius mitti, veluti si locum religiosum fecerit aut quid publice consecraverit permissu scilicet imperatoris aut aliquem non in fraudem creditoris manumiserit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ideo heredi instito: ⁊añ aꝑtas tabulaᷤ
dies cedit .R. Satisẽ enĩ scre mortudeẽ
seq ꝓximũ cognatum fuisse. copiamꝙ
eorum quos consuleret habuissesman
enĩ nõ hane accipique uiris prudentibꝰ
sit. s eamꝗͣ. quis aut ꝑ sehãt. aut ꝯsulẽ¬
doprudentioros assequi pot̃.¬

Expanded text:
et ideo heredi instituto et ante apertas tabulas dies cedit. satis est enim scire mortuum esse seque proximum cognatum fuisse copiamque eorum quos consuleret habuisse: scientiam enim non hanc accipi, quae iuris prudentibus sit, sed eam, quam quis aut per se habeat aut consulendo prud
Abbreviated transcription (Latin):
stichum suum hereditarium testõ suoli¬
bum ẽẽ uissit. heredos filii p̃tium euis ẜui
sororide functi pr̃are debẽt. libertate fauo¬
re sui suata. hoc ampluis ⁊ sugnorass¬
si filius codicilbos apatre facros nicħominꝰ
heredes euis p̃tium pr̃are debebunt. nefa
amq hereditatem postea quamex testõ
frĩs adlibertatem ꝑueñat adierit. heredita¬
tisquoꝙ estimationem heredes frĩs sorori
eus pr̃are debent. qr simanumissus nõ
ẽẽt. iussumulieris adire eam potuss Si
u̾o uiuente filio senpnius deceffiss hrli¬
itas incã fidei cõmissi nõ deduc̃etur quip¬
peab ip̃ofilio ad ie iussus hereditatemci

Expanded text:
tarium testamento suo liberum esse iussit: heredes filii pretium eius serui sorori defuncti praestare debent libertate fauore sui seruata. hoc amplius et si ignorasset filius codicillos a patre factos, nihilo minus heredes eius pretium praestare debebunt, ne faamque hereditatem, posteaquam ex testamento fratris ad libertatem peruenerat, adierit, hereditatis quoque aestimationem heredes fratris sorori eius praestare debent, qu‹i›a, si manumissus non esset, iussu mulieris adire eam potuisset. si uero uiuente filio Sempronius decesserit, hereditas in causa fideicommissi non deduceretur: quippe ab ipso filio adire iu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑio ppłi romani sirit. restitui debe.⁊ pos¬
se hereditatem fideicomissam: aꝓmanũ
senatus consulum uibet. S ⁊ accõnes
meas placuit extrebeluiano insferri. Sec
municipes adeas admittuntur
uł .l. .Ita tñ ut hi quib restitueretur
hereditas actoremeligant. ⁊ adagendũ.
et ad excipiendas accõnes. ¶Sistruum
horditarium heres qui coacius adieriti
iussiss adire herecditatem ab alio heredẽ
euo relictam. ⁊ tunc hereditatem quã
suspectam sibi ẽẽ dix̃at restituuĩt. a neti
am eam hereditatem. que ꝑsiu ac¬
quisita eẽnt restuuere debent. quesitũ
ẽ. dixi non magis hãc hereditatem mre
rius postaditam hereditatem scipulatͤ :
fuiss. at aut ꝑtraditionẽ accepiss: aũ
fructus qui ex reb hereditariis ꝑcepti
fuissent. utiq sinulla mora fideicõmiᷤ¬
sso factã suiss. S siquidañ aditam be

Expanded text:
t, restitui debere et posse hereditatem fideicommissam Apronianum senatus consultum iubet. sed et actiones in eas placuit ex Trebelliano transferri: sed municipes ad eas admittunturum. ita tamen, ut h‹i› quibus restituetur hereditas actorem eligant et ad agendum et ad excipiendas actiones. Si seruum hereditarium heres, qui coactus adierit, iussisset adire hereditatem ab alio eidem seruo relictam et tunc hereditatem, quam suspectam sibi esse dixerat, restituerit, am eam hereditatem, quae per servum adquisita esset, restituere deberet, quaesitum est. dixi non magis hanc hereditatem in rrius post aditam hereditatem stipulatus fuisset aut per traditionem accepisset aut fructus, qui ex rebus hereditariis percepti fuissent, utique si nulla mora fideicommisso facta fuisset. sed si quid ante adi
Abbreviated transcription (Latin):
habiturus nonẽẽt. si heres instuutuᷤ
non fuisset. aut non adiss. ⁊ ideo sipup¬
illo substuuius fui̾t itaquisquis mͥ i fi
heros erit. idem filio meo heres esto. here.

Expanded text:
habiturus non esset, si heres institutus non fuisset aut non adisset. et ideo si pupillo substitutus fuerit itaque: "quisquis mihi heres erit, idem filio meo heres esto", here
Abbreviated transcription (Latin):
deminutusẽ. itaut lib̾tatem ⁊ciuitatem
et alium adoptau̾o. nõ eẽ eos fr̃s. Sifilioꝰ
natiuxorem nurum mͥ eẽ. ⁊ gen̾i ⁊ nurus
appellatione. sponsus quoq ⁊ sponsacon¬
tinetur. Item soci ⁊ socrus appłatõne. spot¬
go conceptus ex ea natus ẽ que postea mͥ
nupsitẽque ⁊ is quicum inconcubmatue¬
tat mat᷑ eiis natus ẽ. exea. eac postea alii

Expanded text:
deminutus est ita, ut libertatem et civitatem deminutus est ita, ut libertatem et civitatem et alium adoptavero, non esse eos fratres: si filio nati uxorem nurum mihi esse. Generi et nurus appellatione sponsus quoque et sponsa continetur: item socri et socrus appellatione spongo conceptus ex ea natus est quae postea mihi nupsit, aeque et is qui, cum in concubinatu erat mater eius, natus ex ea est eaque postea alii
Abbreviated transcription (Latin):
nusus. ⁊ auia mea socius magna ẽ.⁊ uror me¬
a illi ꝓnurus ẽ. Priugnus aũt ẽ uroris me¬
e filus: ex alio iuro natus egoiłunis uictri:¬
cus⁊ incontrarium uxormea lib̃is quos¬
i exalia ipeore habeo: nou̾ca dr̃ lib̃i mei pn¬
g̃cos dapphon appellatur. utẽ ap̃omerũ
relatum. Sic emĩelena ad hectoremdicit. ui
fratrum uxores. iamttices dnr. apd̃ grecos
ei natrapes. quod uno u̾suidem homerus
mocopłari nefasẽ. ¶Sciendum ẽ neꝙ co¬
gnationem neq affintatem eẽ posse. nͦsi
nuptie int̾dicte sint: ex quib affinitas cõ¬
iungiur. ¶ Ub̃tini lib̃tineq int̾ se affine
eẽ possunt. Inadoptionem datus aut emã¬
cipatus quascumq cognationes affinita¬
tos ꝙ habuit retinet. sagnatioĩ uira recliꝰ¬
bebit. S in eam familiam ad quam ꝑ ad¬
optionem uenit: nemo ẽ. illicognatus p̃t̾
patrem eosue quib agñascitur ãffinis ãt
eiomĩnomea famiba nemoẽ. ¶Is cuugͥ¬
⁊ aqua int̾dictumẽ. aut aliquo mo capite

Expanded text:
meae› socrus magna est et uxor mea ill‹i› pronurus est. priuignus est uxoris meae filius ex alio uiro natus, ego ill‹i s›um uitricus: et in contrarium uxor mea liberis, quos ex alia uxore habeo, nouerca dicitur, liberi mei ilGraecos δαήρ appellatur, ut est apud Homerum relatum: sic enim Helena ad Hectorem dicit: δᾶfratrum uxores ianitrices dicuntur, apud Graecos εἰνάτερες . quod uno versu idem Homerus copulari nefas. est.Sciendum est neque cognationem neque adfinitatem esse posse, nisi nuptiae non interdictae sint, ex quibus adfinitas coniungitur.Libertini libertinaeque inter se adfines esse possunt.In adoptionem datus aut emancipatus quascumque cognationes adfinitatesque habuit, retinet, adgnationis iura perdit. sed in eam familiam, ad quam per adoptionem uenit, nemo est illi cognatus praeter patrem eosue, quibus adgnascitur: adfinis autem ei omnino in ea familia nemo est.Is cu igni interdictum est aut aliquo modo capite
Abbreviated transcription (Latin):
mansisset. qiͣ nepos. siue emancipatus est
puto emĩe mancipato patrem nẽpotem qͦ
cumpatre suo ex dicto amuti filiu h̾abu¬
it. ⁊ ex eonepotem filus emancipatus uel
mpotestare manens deportatusẽ. Q ueritur.
zan nepotinoceat uerius ẽ mutroq casune
nepotem ad mittendum. deporratõs enim:
mortuorum loco habendos. S ⁊ si pat̾ ⁊ flliuiᷤᷤ
deportati sunt.⁊ ambo restituti dicemus ad
ronoꝵ possõnemadmnti filium. S ⁊ si
filius in metallum dampnatusẽ. uł alia
penaque seruum efficit restitutussit. ni¬
chilominus admuter¬

Expanded text:
mansisset quasi nepos siue emancipatus est: mansisset quasi nepos siue emancipatus est: puto enim et emancipato patre nepotem quoque cum patre suo ex edicto admitti.Filium habuit et ex eo nepotem: filius emancipatus uel in potestate manens deportatus est: quaeritur, an nepoti noceat. et uerius est in utroque casu nepotem admittendum: deportatos enim mortuorum loco habendos.Si et pater et filius deportati sint et ambo restituti, dicemus ad bonorum possessionem admitti filium. sed et si filius in metallum damnatus uel alia poena, quae seruum efficit, restitutus sit, nihilo minus admit
Abbreviated transcription (Latin):
h̃o .i. Mutus. surdus. cecus. bonorum
possessioncad mut̾e possunt: siq agatur:
intesligant. de bonorum possõne contra
adoptiuos. si nec instituti. neq ex hereda¬
tati sunt. ¶Uocantur autem adcontͣ
tabulas bonorum possõnem liberieoiure.
eoq ordine. quo uocanturad succ̃onem
ex iurocuuli. Hec autem clausula etiamad
cẽ tabulas bonorum possonem eos admit¬
ti. ¶ Siextrib filiisunus ab hostib cap¬
tussit. duob qui sunt inciuitate. bessis bo¬
norum possõ competit.idem. ⁊ postinnus.
Namꝰ du postumus sꝑatur: meacã estũ
inbonorum possõnem p̃tor. Siue ergo
emancipati sunt siue aliasexiernt: depa¬
tris pͥotestate. admituntur adbonorum
possõnem. S ⁊ adoptiui patris nõ pot̾. ut
enimadinuti possit exlibis eẽ eumopore⁊.
¶ Qui haberat filium habebat ineporemex
eo filiumemancipauit. ⁊ ad optauit in lo¬
cum nepotis. deinde emancipauit. qrãne
ũ poti obscet ⁊ mͥmagisuidetur. hune nepo¬
tem nõ exeludi. Siue pat̾ eius i ad optioe

Expanded text:
.Mutus surdus caecus bonorum possessionem admittere possunt, si quod agatur intellegant. DE BONORUM POSSESSIONE CONTRAdoptiuos, si neque instituti neque exheredati sunt. Uocantur autem ad contra tabulas bonorum possessionem liberi eo iure eoque ordine, quo uocantur ad successionem ex iure ciuili. Haec autem clausula etiam adcontra tabulas bonorum possessionem eos admitti. Si ex tribus filiis unus ab hostibus captus sit, duobus, qui sunt in ciuitate, bessis bonorum possessio competit. Idem et in postumo: nam quamdiu postumus speratur, in ea causa est, ut in bonorum possessionem praetor  sive igitur emancipati sunt sive alias exierunt de patris potestate, admittuntur ad bonorum possessionem: sed adoptivi patris non potest: ut enim admitti possit, ex liberis esse eum opoQui habebat filium, habebat et nepotem ex eo, filium emancipauit et adoptauit in locum nepotis, deinde emancipauit: quaeritur an nepoti obstet. et mihi magis uidetur hunc nepotem non excludi, siue pater eius in adoptione
Abbreviated transcription (Latin):
d: Si ẜuus legatus est ⁊ei aliqdsi
alienato eo adimatin ꝙͦ ei legatum est
ni misso silegatum adimatur nulliꝰn
momĩnest adẽptio igitur legatum ꝙ
ipsi clanim capri. llam ⁊si rursus in ẜł¬
ꝯ iututem ecident non tñ legatum euiᷤ
inde eãdem rem tibi fidei ꝯmisero. nec
rogauero te ut ali i eam pr̃ares querũ
an intua potestate sit excausa fidei.c̃.
eligere ut fidei ꝯmissum non prẽs ⁊
c̃ magis posteniorem scripturam testan¬
legatu accepat nngratus postea ead̾
scriptura atestatore appellatus est ꝯ¬
mutata uoluntate accionem extesta.¬
gauedat quedam exhis abstulit que¬
dam ut prãrentur ab herede suo petiit
libras. ⁊adiecit fideiq tue  ꝯmnto ut inp¬

Expanded text:
 Seruus legatus est et ei aliquid. si alienato eo adimatur quod ei legatum est,inter uiuos manumisso si legatum adimatur, nullius momenti ademptio est: igitur legatum, quod ipsi datum est capiet. nam etsi rursus in seruitutem ceciderit, non tamen legatum eius inde eandem rem tibi fideicommisero nec rogauero te, ut alii eam praestares, quaeritur, an in tua potestate sit ex causa fideicommissi eligere, ut fideicommissum non praeste‹s›. et magis posteriorem scripturam testalegatum acceperat et ingratus postea eadem scriptura a testatore appellatus est, commutata uoluntate actionem ex testagaverat: quaedam ex his abstulit, quaedam ut praestarentur, ab herede suo petit, libras" et adiecit: "fideique tuae, Atti
Abbreviated transcription (Latin):
patrimonis u̾sum est cum aut filiõdi¬
sguso patrimonio res indnusas adõs co¬
heredes ꝑtinere uoluiss ita possessiõe
dx cõmodis ꝯpãtam diuidiplacuit ut
in eam suꝑfiluus p̃tiĩ. filia portioneor
hereditanim accipiat hoc enĩ euem in
bonis pecuma relicta.Is iiiia hutco iou¬

Expanded text:
ios diuiso patrimonio res indiuisas ad omnes coheredes pertinere uoluisset, ita possessionem ex commodis comparatam diuidi placuit, ut in eam superflui pretii filia portionem hereditariam accipi‹a›t: hoc enim eueniret in bonis pecunia relicta. 24 Idem libro o
Abbreviated transcription (Latin):
ogatanium easdem .xX.auri libras
transtulit ifidei eius comisit. in hec
uerba .xx. libras aueri quas testõ sẽ¬
ꝓnie alũpne mee reliqui eas dariuo¬
lo meiuo cantionib mt̃ positis ut ex
ea sũma eidem semꝓne quãdui ad¬
urxent prr̃ m̃struos denarios ꝗnꝙ ꝯu

Expanded text:
gatarium easdem uiginti libras auri transtulit et fidei eius commisit in haec uerba: 'uiginti libras auri, quas testamento Semproniae alumnae meae reliqui, eas dari uolo Maeuio cautionibus interpositis, ut ex ea summa eidem Semproniae, quamdiu aduixerit, praestet menstruos denarios qu
Abbreviated transcription (Latin):
spiciendum ut cautio pr̃etur. ¶Missam
aũ ex carbomanom possõnem student p̃to¬
res possessorem constituere ꝙ siceꝑit. aut
herecditatem pet̾e quasi bonorum possefsor
carbomianus aut singulis. res rectissime
eum submouendum. contentus enim ẽẽ
debr. hac prergatiua: ꝗ possessorem eump̃¬
b tor tantis ꝑ constituit. Sugitur uult here¬
ditatem. aut singulas res pet̾e petat. inquit
direrta acc̃one quasi ħes ut ea peticione ui¬
dicari possit. anqĩex liberĩs heres sit: ne p̃¬
sumtio carbonane bonorum possossionis
miuriam adu̾sariis afferat. que sña habr
rationem et equitatem. ¶ hec aũ possõm
tra annum datur. sicutiordinariequoq
queliberis datur intra annumdantur.S
oporrebit hunc qui se filium dicit non so
etiam ordinariam agnoscere currunt aũ
tempora ad utramꝙ bonorum pofsõnem
separatim ordinarie. quidem ex quo pa¬
trem suum decessisse sciret facultatem bo¬

Expanded text:
rospiciendum, ut cautio praestetur. Missum rospiciendum, ut cautio praestetur. Missum autem ex Carboniano in possessionem student praetores possessorem constituere. quod si coeperit aut hereditatem petere quasi bonorum possessor Carbonianus aut singulas res, rectissime eum summouendum: contentus enim esse debet hac praerogatiua, quod possessorem eum praetor tantisper constituit. si igitur uult hereditatem aut singulas res petere, petat, inquit, directa actione quasi heres, ut ea petitione iudicari possit, an quasi ex liberis heres sit, ne praesumptio Carbonianae bonorum possessionis iniuriam aduersariis afferat: quae sententia habet rationem et aequitatem. Haec autem possessio intra annum datur, sicuti ordinariae quoque, quae liberis dantur, intra annum dantur. Sed oportebit hunc, qui se filium dicit, non soletiam ordinariam agnoscere. Currunt autem tempora ad utramque bonorum possessionem separatim, ordinariae quidem, ex quo patrem suum decessisse scit et facultatem bo
Abbreviated transcription (Latin):
o pumꝰ pꝰ mortẽam iuo adhuc filio. id̾ꝑ
ualescet ruptum. Siuo militante adhui
li nͣ. pͥmꝰ hr̃s adgnascit᷑. ita tñ ut nũqͣm
aꝑ. Eius militis qui doloris inpacien¬
tiã uł tedio uite moi̾ malui̾t testm uałe
ut intestati boã ab his ꝗ lege ue̾cant᷑. ũndi¬
cari. duꝰ adrianꝰ. R sit. ¶Milicia missus
intͣ anñ test̾m facere cepit. neq ꝑficere po¬
tuit. põt dici solutũ ita eẽ test̾m qd inmili¬
militẽ ead adhibebit̃ clistĩctio. ñamq qͦc̃q
modo test̾m fecĩt nouissima uolũtate rescĩde

Expanded text:
ostumus post mortem aui uiuo adhuc filio, id esualescet ruptum: si uero militante adhuc li nunc primum heres adgnascitur: ita tamen, ut numquam  Eius militis, qui doloris inpatientia vel taedio vitae mori maluit, testame intestati bona ab his qui lege vocantur vindicari divus Hadrianus rescripsit. Militia missus intra annum testamentum facere coepit neque perficere potuit: potest dici solutum ita esse testamentum quod in milimilitem eadem adhibebitur distinctio: nam quocumque modo testamentum fecerit, novissima voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
si pꝰult᷑ q̃ legata solida ꝯputata dep̃henden¬
tur qd remanẽt ap̃ h̾rdem ñ tm̃ sufficies
sid̾iħrdis ꝯmitt̃e ͥ pͥores tabule ualerent
quid uiris eẽt. dicebam militi lic pła te¬
stam̃ta facere. ⁊ siue simul fecĩt. siue se¬
ꝑatim. utiq ualebũt. si hoc spãlit̃ exp̃ffu̾¬
dẽ instituere pꝰsit. hoc ẽ exparte cestato
ex parte intestato deced̾e. ꝗnĩmo ⁊ sico-¬
ficere directam institutioẽm q̃ erat p̃ca

Expanded text:
egata solida computata deprehenderetur, quod remaneat apud heredem, non tamen sufficiens i heredis committere, ut priores tabulae ualerent, quid iuris esset. dicebam: militi licet plura testamenta facere, sed siue sim‹u›l fecerit siue separatim, utique ualebunt, si hoc specialiter expredem instituere possit, hoc est ex parte testato, ex parte intestato decedere. quin immo et si coficere directam institutionem, quae erat pr
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ cetaꝵ reꝵ ualebit institutio. ꝑiñ¬
ꝙ habebit᷑ atq sine partib hrdes eos insti¬
ĩfuiss tresq omes suas ꝑp̃ceꝑti oẽm cu¬
iq legando clistribuiss. ¶Iuł ⁊̃ ait si
scͥpsiss qiͣ duoꝵ hominũ duas hidita¬
tes intłłigi. ut ⁊̃ inesalienũ qd̾ in ca¬
stris ccͣtum eẽt. solus is teneat qui castẽ¬
sium reꝵ hr̃s institutꝰ eẽt. extra castra
ccͣto here alieno is solus obligetur ꝗ ce¬
ens uidetur respondisse. ut exqͣoq causa
deb̾atur militi. ut hiuicħidi. uł illi
ip̃o uire deb̾atur ꝙ si ali̾utm pars bõꝵ
ere alieno quod ex ea cau sa pendebit ñ
sufficiatꝰ ꝑꝑ hoc isqui ex eaparte hr̃s insti¬
tutus ẽ ñ adient. alt̾m qui adiss ꝯpellẽ¬

Expanded text:
alium ceterarum rerum, valebit institutio perindeque habebitur, atque si sine partibus heredes eos instituisset resque omnes suas per praeceptionem cuique legando distribuisset. Iulianus scripsisset, quasi duorum hominum duas hereditates intellegi, ut etiam in aes alienum, quod in castris contractum esset, solus is teneatur, qui castrensium rerum heres institutus esset, extra castra contracto aere alieno is solus obligetur, qui ceens uidetur respondisse, ut ex quaqua causa debeatur militi, uel huic heredi uel illi ipso iure debeatur. quod si alterutra pars bonorum aer‹i› alieno, quod ex ea causa pendebit, non sufficiat et propter hoc is qui ex ea parte heres institutus est non adierit, alterum qui adisset compelle
Abbreviated transcription (Latin):
culo rescp sit. eumcuis uorplegata sit e¬
lectio. ties posse eligere. sat uierdisaro
dlibro iuccsimo ad sabinuiisq uoties
ẜui electio ił optiodatur. legatarius
optabit quamuelit. Sed ⁊ homine
gencraliter legato arbitrurmeligen¬
di quem ac riꝑet adlegatariũꝑtinet
data igitur optione siquiᷤ oprauerit
alienun suum uł homincm lib̾um. ⁊¬
uidendum est ancõsũpsit ꝯꝑtionem
xputond consummi. ¶ Eucui .c. ã
phorarum ellectiodata. Tit acetũeli¬
gci ł  nonconsumcreoptionem. sud
ã acctũ cligerit quoduini micropat̃
familias nõ habũt.¬
dł: Ecilicet siant᷑ ochibitionciħ est o
ñ omnib soephis ex hibitis legatarius
cligiffi. integram cioptioncin manẽ
placet hsiexhis oũ taxat eligere uolu t¬
onponusrͤ. Mantipioꝵpeloctiolega¬
legatario iter pͥeletur. decciere debet p̃¬
tor. inisi intra tempus ab ipso ꝑfinitũ

Expanded text:
roculo rescripsit eum, cui seruorum legata sit electio, tres posse eligere. 2 Idem libro uicesimo ad Sabinum. Quotiens serui electio uel optio datur, legatarius optabit quem uelit: Sed et homine generaliter legato arbitrium eligendi quem acciperet ad legatarium pertinet. Data igitur optione si quis optauerit alienum seruum uel hominem liberum, uidendum est, an consumpserit optionem: et puto non consumi.amphorarum electio data sit, acetum eligentem non consumere optionem, si id acetum elegerit, quod uini numero pater familias non habuit scilicet si ante exhibitionem, hoc est non omnibus scyphis exhibitis legatarius elegisset, integram ei optionem manere placet nisi ex his dumtaxat eligere voluSabinum Mancipiorum electio legalegatario, interpelletur, decernere debet praetor, nisi intra tempus ab ipso praefinit
Abbreviated transcription (Latin):
gooptasem sinõ mut᷑assem uolunta ꝙ io¬
uum futurũ . quod si ante occessis.¬
⁊ sccna furiosusn factus cẽm. nõ fu¬
iturũ comunem. quianõ uideo rcõ¬
qͥsentire qui sentux non possĩhumati¬
iilas aũt erit. et utͥ h ea su qͣlisrit semel l¬
electionc facta fiat cõmunis.
¶Sirerum depositarũ elocci omicħ relic¬
ta sit et adexhibñdum cum eo apud xe
posire sint agere poͣpo ⁊cum hĩde. u̾tris¬

Expanded text:
optassem, si non mutassem uoluntarvum futurum: quod si ante decessissem vel furiosus factus essem, non futurum communem, quia non videor consentire, qui sentire non possim: humanius autem erit, ut et in hoc casu quasi semel electione facta fiat communis. Si rerum depositarum electio mihi relicta sit, et ad exhibendum cum eo, apud quem depositae sint, agere potero et cum here
Abbreviated transcription (Latin):
rata ⁊ cxtimatis reb acccꝑat. uxonitalegaũ
scie ucorimet siomnes res que tabulgsdotali¬
lib contuicantur hr̃cli mco exhibuerit ⁊ tͣ¬
ccndenarios. Q uesitum est. cum res intote
datẽ pͣures. su finite ceñt. necmoriente
marito fucrant. anquasi subinposibili
conditione legatum oatũr cebcaturs pe¬
spondi uiteri cortołtioni parqͥtum. siꝙ¬

Expanded text:
rata et aestimatis rebus acceperat, uxori ita legauit: 'Seiae uxori meae, si omnes res, quae tabulis dotalibus contineantur, heredi meo exhibuerit et tros decem'. quaesitum est, cum res in dotem datae plures ipso usu finitae essent nec moriente marito fuerant, an quasi sub impossibili condicione legatum datum debeatur. respondi uideri condicioni par
Abbreviated transcription (Latin):
uanns aũt amarito puelle uurratus cescho¬
sit uoluisict partem cantdm quantita¬
⁊ temindotem accipe ctiam minorem fili¬
am quam maioracccpisset. s nero ancad
summa dotũ nõe cobrdes ertrapatem
hrcitas ⁊̃ anori filie pr̃are de baatis reipo

Expanded text:
anus a marito puellae iuratus scripsit uoluisse patrem eandem quantitatem in dotem accipere etiam minorem filiam, quam maior accepisset. quaero, an eandem summam dotis nomine coheredes extra partem hereditatis minori filiae praestare debeant. r
Abbreviated transcription (Latin):
monio. Sç sipͥus quam legato filio¬
tem suam recũꝑ auit: srusta filius delerẽ¬
gato agit. Sccsiler falcroia locuminle¬
gato dotis aduersus filiũ exhrdatũ ha¬
buer̾it ⁊ mulicr soltionemratam fecĩt
ꝓpter cam quantitatem quã prs ictin

Expanded text:
monio. Sed si, priusquam legatum filiotem suam reciperauit, frustra filius de legato aget. Sed si lex Falcidia locum in legato dotis aduersus filium exheredatum habuerit et mulier solutionem ratam fecerit, propter eam quantitatem, quam heres retin
Abbreviated transcription (Latin):
⁊factas solutionem diferre. uł obrupensaᷤ
alias quãq̃ ipso iure docem minuant.
aliud ẽ snim minorem ec̃ factamdo¬
tem quoo ꝑnecessaras inpensastaf acq̃d¬
dit. aliud pignorᷤᷤ noͣmine retincticate
ꝯbeaque mulierem inuicem p̃stare equ

Expanded text:
factas solutionem differre uel ob impensas alias, quam quae ipso iure dotem minuunt: aliud est enim minorem esse factam dotem, quod per necessarias impensas accidit, aliud pignoris nomine retineri dotem ob ea, quae mulierem inuicem praestare aequ
Abbreviated transcription (Latin):
iminuunt. anplius dicipõt sitañta
quãntitas dotiꝰ quã maritus accepit ei
p̃legataẽ oportere cdici etiam quã¬
tc̃tatem posse froci comissum crrogare¬
ud᷑ que ipso iure ootem minuunt. cẽ enuor
nuilierem legat᷑ariã nemoest quioubi¬
łtet. Sydaisino dos̃. seqͥꝓoote aliquid
uxon fuerit legatũ. adhuc dosqua¬
sidos p̃legata accipitur: hoc ampli¬
us iulianus scripsit mõ fucrit ad¬
iec tũ ꝓdote eẽ legatum. hoc tam̃ ani¬
mo relictum adhuc eius eẽ cõdĩtioniᷤ
tue̾. sicoget᷑ n eaten qͣtenꝰ diximiꝰ restitue.⁊¬
iõ ħis mstituta rogataq qͣntitatẽ ħrditatiᷤ resti¬
tue̾. iddemũtestitur. ꝙ qͣntitatẽ dotiᷤ excedit.
idq ꝙ ex rep̃sentatõis cõmõsentit. Nã ⁊ siꝗs õ
animisuadotẽ accepiss. filiũ suũ ħrd̾ ĩ stitũi

Expanded text:
dici potest, si tanta quantitas dotis, quam maritus accepit, ei relegata est, oportere dici etiam eam quantitatem posse fideicommissum erogare, quae ipso iure dotem minuit: esse enim mulierem legatariam nemo est qui dubitet. sed et si non dos, sed pro dote aliquid uxori fuerit legatum, adhuc quasi dos relegata accipitur. hoc amplius Iulianus scribsit, etsi non fuerit adiectum pro dote esse legatum, hoc tamen animo relictum, adhuc eius esse condicionis. tuere, non cogetur nisi eatenus, quatenus diximus, restitue instituta rogataque quantitatem hereditatis restituere id demum restituet, quod quantitatem dotis excedit idque quod ex repraesentationis commodo sentit. nam et si quis, cum a nuru dotem accepisset, filium suum heredem insti
Abbreviated transcription (Latin):
possõnemetiam si nõ fuĩt adira hereditas
ascripto pr̃at legata ea parte restam̃tidata
cͣc quambonorum possõ accepta ẽ ent ergo
melior ħ casuconditio familia relicti filii
quamforet si heredatus noneẽt.
tem mpotestate habebat. filium in adoptio¬
tionemdedit. nepote retento i potestate.⁊
filius emancipatus apatre adoptiuo deces¬
sit. ex traneis heredib instituts filus huiꝰ
quimpotestate ani remansit cc̃ tabulas pa¬
tris sui bonorum posionem pẽtẽ pot̾it. qm̃¬
ius. numquam in potestate huius fui̾t. ⁊ do̾̃
nec debussempotestate eẽ iudetur. namsi
ant̃ obẜuatur: nec siemancipatus filius
suĩt: neposexeo quim potestate auiremã¬
sit. bonorum posid̃m contra tabulas pet̾e
pot̾it: Idemꝙ uins ẽ siem ancipato filionepos

Expanded text:
t adita hereditas a scripto, praestat legata ea parte testamenti data, contra quam bonorum possessio accepta est. erit ergo melior hoc casu condicio in familia relicti filii, quam foret, si exheredatus non esset. tem in potestatem habebat, filium in adoptionem dedit nepote retento in potestate, postea filius emancipatus a patre adoptiuo decessit extraneis heredibus institutis: filius huius, qui in potestate aui remansit, contra tabulas patris sui bonorum possessionem petere poterit, quamuis numquam in potestate huius fuerit. ideo nec debuisse in potestate esse uidetur. nam, si aliter obseruatur, nec si emancipatus filius fuerit, nepos ex eo, qui in potestate aui remansit, bonorum possessionem contra tabulas petere poterit. Idemque iuris est, si emancipato
Abbreviated transcription (Latin):
habebit bonorum possõnem. S cumexħi¬
datio nõ ad ita bereditate ex testamento
nultius sit momenti. idẽꝙ nõ obstare eam
amentum pomĩa irritum ad notamex¬
hereclationis solam ꝓficisse uideatur. redi¬
it res ad inrestatiexitum ut ad ñsus fili¬
um suum exasse heredem intestato patre
emancipatum p̃torin partemdimidiam¬
iucatur. E rt ergouenale beneficium sc̃p¬
tiheredis ex traneiut cum ip̃ẽ uire heredi¬
tatis nehil sit consccuturus ad eundo re¬
pellat silium in potestate relictum prẽt¬
ꝙ asse memancipato filio iure cc̃ tabulas
bonorum possõnii ¶S i autemomis it he¬
animeffectum ad mittet uire factum so¬
lum suum heredem. S quemadmodum
pretoremancipatum tuetur si adita nõ fu¬
erit hereditas. ita nec filius quimpotesta¬
reremansit adiuone ad hibita. inrotum
expellenduserit. s ad hereditatis petitionẽ
ad mutendus ẽ. ¶ Ex cã mofficiosique¬
rele cc̃ emancipatum mouende iũdeamus
tñ mistocasu quouirꝙ ad bona patris ue¬

Expanded text:
habebit bonorum possessionem. sed cum exheredatio non adita hereditate ex testamento nullius sit momenti ideoque non obstare eam amentum per omnia irritum ad notam exheredationis solam profecisse uideatur, redit res ad intestati exitum, ut aduersus filium suum ex asse heredem ab intestato patr‹i› emancipatum ptueatur. erit ergo venale beneficium scripti heredis extranei, ut, cum ipse iure hereditatis nihil sit consecuturus, adeundo repellat filium in potestate relictum praestetque assem emancipato filio iure contra tabulas bonorum possessionis: si autem omiserit heatum effect‹u› admittet, iure factum solum suum heredem. sed quemadmodum praetor emancipatum tueatur, si adita non fuerit hereditas, ita nec filius qui in potestate remansit aditione adhibita in totum expellendus erit, sed ad hereditatis petitionem admittendus est ex causa inofficiosi querellae contra emancipatum mouendae. Uideamus tamen isto casu, quo utrique ad bona patris ue
Abbreviated transcription (Latin):
c ecapatre ex heredatus ap̃tore ad bonorumᷤ
possonem õc tabulas non uocatur docasi¬
one omisse hereditatis ascripto herede nicħ¬
to habituro ꝓpt̃ delatam emancipato ap̃tore
ẽc̃ tabułas bonorum possõne nom̃ sui heredi
ad eptus ẽiegatum tamenex parte suaiste
emancipacipatus liberis ⁊ parentib prãre
cogetur:. nõ solida s diminuta idimidiũ
ꝗ relinquitur manentim potestate.S nec
adũsus eum constituende accõnis legatos
ratione qui mero uire intestatoħrs exstit̾

Expanded text:
 patre exheredatus, a praetore ad bonorum possessionem contra tabulas non uocatus occasione omissae hereditatis a scripto herede nihil habituro propter delatam emancipato a praetore contra tabulas bonorum possessionem nomen sui heredis adeptus est. Legata tamemancipatus liberis et parentibus praestare cogetur non solida, sed deminuta in dimidium, quod relinquitur manenti in potestate. sed nec adversus eum constituendae actionis legatorum ratio est, qui mero iure intestato heres exs
Abbreviated transcription (Latin):
hetutatẽ eiꝰ exea lege ad substitutos ꝑteneͣ
Si u̾o uiuo patre filiꝰ ĩ hostiũ potestate
ꝑuenerit. ñ existimo legi cornelie locũ
cẽ. q nõ efficitur ꝑeã. Ut hisqui nuls¬
laboã ĩciuitate relĩquid. ħedes habeat.
Quare tͣ ĩa si pubes filius uiuo patre
captus fuerit. deĩ̾n mortuo inciucta¬
te. patre ip̃e ĩ hostiũ potestalł deces¬
serit. patͥs ħeclitas. exlege .xii. tabu¬
laꝵ ñ filii exlege cornelia adagnatũ
ꝓximũ ꝑtinet᷑.

Expanded text:
editatem eius ex ea lege ad substitutos pertinere: si uero uiuo patre filius in hostium potestatem peruenerit, non existimo legi Corneliae locum esse, quia non efficitur per eam, ut is, qui nulla bona in ciuitate reliquit, heredes habeat. quare etiam si pubes filius uiuo patre captus fuerit, deinde mortuo in ciuitate patre in hostium potestate decesserit, patris hereditas ex lege duodecim tabularum, non filii ex lege Cornelia ad adgnatum proximum pertinet.
Abbreviated transcription (Latin):
ui einsgausa con paraui. cõ feci. idomẽ
uxor usasit. ei debea. Respondit siei
usus causa habita eẽt iebi Idem que siit
anexealem clausula uestis quã ancilligꝰ
uł lec licariis eiuis dem uxoris sue conparã¬
fucrat uł fecerat. p̃starida eẽt. Reipõdit

Expanded text:
vi eius causa comparavi confeci, id omne uxor usa sit, ei debeatur. respondit, si eius usus causa habita esset, deberi. idem quan ex eadem clausula uestis, quam ancillis uel lecticariis eiusdem uxoris suae comparauerat uel fecerat, praestanda esset. respondit
Abbreviated transcription (Latin):
putoficei cõmissarium cauere debe here¬
di sicut cum heros multa an̾quam resti¬
tueret admmist̾iut. Namqũoo dr̃ reti¬
nere eumoporte nonẽ ꝓpetuum. Quid
enmsi nichilẽ quod retineat ueluticũ
ta ẽ om̃ia ꝑseqr̃.⁊ tamen heres iuditiis ꝗ¬
b conuentus ẽ. aut stipulationib quibꝰ
neceẽ habuit ꝓmitt̾e obstrictus maneb̾.
ergonon alias noncogetur restuuere

Expanded text:
puto fideicommissarium cauere debere heredi, sicut cum heres multa antequam restitueret administrauit. nam quod dicitur retinere eum oportere, non est perpetuum. quid enim si nihil est, quod retineat? ueluti cuta est omnia persequitur et tamen heres iudiciis quibus conuentus est aut stipulationibus quibus necesse habuit pr‹omittere›, obstrictus manebit. ergo non
Abbreviated transcription (Latin):
erat᷑ Oꝑarum edicionem pend̾e existi¬
matione edentis. namdignitate faculta¬
tib consuetudim artificio eus conueni¬
entes edendas. non solum aurem lib̾tũ
s ĩ alium quemlibroꝑas edentem alen
auł .ł. Iterdumoꝑarum mam pecõ
etiam siuis patroni nõ sit ut euenit in
fr̃ib. eius cui assignatus ẽ libtus. aut
nepote alt̾uis patromi exstante alt̾uis ꝑ¬
tromi filio. debonis libertorum. R nin.¬

Expanded text:
erarum editionem pendere ‹ex› existimatione edentis: nam dignitati facultatibus consuetudini artificio eius conuenientes edendas. Non solum autem libertum, sed etiam alium quemlibet operas edentem alendum. Interdum operarum manet petitio, etiamsi ius patroni non sit: ut euenit in fratribus eius, cui adsignatus est libertus, aut nepote alterius patroni extante alterius patroni filio. DE BONIS LIBERTORUM 1
Abbreviated transcription (Latin):
eam facere ut nerua cassio. qui asocietas
uite qͣ modo dominam eam faceret. aliis
ut sabino. ⁊pdo furtum quidemeam fa¬
cere sicuti filia patri facit. set fu̾rti nones¬
se accionem constitutoiure. inquasentẽ¬
cia ⁊ iuli usẽ rectissim̃e

Expanded text:
eam facere, ut Nerua Cassio, quia societas uitae quodammodo dominam eam faceret: aliis, ut Sabino et Proculo, furto quidem eam facere, sicuti filia patri faciat, sed furti non esse actionem constituto iure, in qua sententia et Iulianus rectissime
Abbreviated transcription (Latin):
struptum iea ꝯtrahi non placuit q̃si
non pͥatnũ ꝯcubinam esse patitur eui
ꝯꝯcubinam habuent ꝙ test̾o relictĩ
est actio non denegabitur. Idq intest̾o
cocrei casriam olarissimm u̾inꝰ qui rufi¬
nam ingenuam honore pleno dilexe¬
rat optuni maximiq principes mi
nã testõ ensianus nepti cohendem da
duxiss atq ideo fisco portionis emolu¬
m̃tum ad iuclicatum fuiss cam rem
legatanis non obesse qui retinuerãt
uolintatem diuo marco placuit ⁊ ido̾
cum suo honere fiscum succedẽ.
stituere cogendum existimaui. nec ꝓbe
desideraturum accionem ꝯfusam resti¬
tui deceptum aut̃ ignorãcione facti
bone fidei possessori defensionem habi¬
turum ante motam scł ꝯtrou̾siam si
rõ fructuum subdueatur/ nec in ꝓbe
ꝯfusam accionẽ reddi postulaturum.

Expanded text:
stuprum in ea contrahi non placuit, quae se non patroni concubinam esse patitur, eius, qui concubinam habuit, quod testamento relictum est, actio non denegabitur. idque in testamento Coccei Cassiani clarissimi viri, qui Rufinam ingenuam honore pleno dilexerat, optimi maximique principes nostri nam testamento Cassianus nepti cohereduxisset atque ideo fisco portionis emolumentum adiudicatum fuisset, eam rem legatariis non obesse, qui retinuerant uoluntatem, diuo Marco placuit, et ideo cum suo onere fiscum succedere.stituere cogendum existimaui nec probe desideraturum actionem confusam restitui: deceptum autem ignoratione facti bonae fidei possessoris defensionem habiturum ante motam scilicet controuersiam, si ratio fructuum subducatur, nec improbe confusam actionem reddi postulaturum.
Abbreviated transcription (Latin):
b̃tum patris pupilli suo nomine capitĩ
accus auent. non repelli abonoꝵ possessio¬
ne ꝯtra tabulas quia officsi necessitas
⁊ titons fides excusata esse deb nec qsꝗͣ
uidicum calũpnia notabit cutorem
qui non sius simultatib accusacionẽ.
sub nomrme pupilli insituit. s cogẽ¬
te forre matre pupiili libus patris urstã¬
tib ⁊si tutor reum aliquẽ postulaue¬
rit pupilli nomine ⁊ ideo non sit execu¬
tus ꝙ intĩm ad pub̾tatem pupillus ꝑ¬
uencrit non oport dici intpiliamio
senatus ꝯsultum euͣm incidisse. dis¬
screta sunt enĩ iura quãius plura me
andem ꝑsonam deuemint alud tutoris
alii legatarii ⁊ cum non sue ꝑsone ui

Expanded text:
bertum patris pupilli sui nomine capitis bertum patris pupilli sui nomine capitis accusaverit, non repelli a bonorum possessione contra tabulas, quia officii necessitas et tutoris fides excusata esse debet. nec quisquam iudicum calumnia notabit tutorem, qui non suis simultatibus accusationem sub nomine pupilli instituit, sed cogente forte matre pupilli vel libertis patris instantibus. et si tutor reum aliquem postulaverit pupilli nomine et ideo non sit exsecutus, quod interim ad pubertatem pupillus pervenerit, non oportet dici in Turpillianum eum senatus consultum incidisse. discreta sunt enim iura, quamvis plura in eandem personam devenerint, aliud tutoris, aliud legatarii: et cum non suae personae i
Abbreviated transcription (Latin):
ĩusũ hũit. eoꝵ p̃na tantum restitui satis
erit. Sliuus seũ bonoꝵ tacite relie¬
toꝵ cura distiotionem tpĩs fructus
aum taxat deberi non etiam usuras co¬
ꝵ benigne decrenit quo unr utimur
¶Bomis ii̾isis excausa taciti fidei¬
c̃. fisco restimus heredem homis eris
aliem non spectar ꝯueñ nec aliud ẜui¬
tur morte non defensa ¶Sqd
tñ obaditam hereditatem accionb
ant ẜuitutib ꝯfusis ãmiserit auxili¬
sius parte non ꝯstiuss. Ideoꝙ portiõt
istam ꝓ herede possider tñ ei preduum
integnim esse relinquendum .R. nec
ditas ablata est ꝙ testator aluid testoi¬
tum mutata uoluntate facere uolu.¬
it ⁊ inpeclitus ab ipsis est abumuso
uiditio priorem recessisse eum uiden.
dit ut indigno dos aufertur.
ceclentium non defenderunt om̃s enĩ
hereoc sue leos qui loco heredis sunt of
mine falsum ł in offitiosum testam̃tũ
dixit non ꝑdeie sua logata si non obt̾i¬
nuent obtama ratione defenditur.⁊ sili¬

Expanded text:
usu habuit, eorum pretia tantum restitui satis erit. sed divus Severus bonorum tacite relictorum citra distinctionem temporis fructus dumtaxat deberi, non etiam usuras eorum benigne decrevit: quo iure utimur. Bonis universis ex causa taciti fideicommissi fisco restitutis heredem onus aeris alieni non spectare convenit: nec aliud servatur morte non defensa. si quid tamen ob aditam hereditatem actionibus aut servitutibus confusis amiserit, auxilisius parte non con‹sti›tisset ideoque portionem istam pro herede possideret, tamen ei praedium integrum esse relinquendum respondiditas ablata est, quod testator aliud testamentum mutata uoluntate facere uoluit et impeditus ab ipsis est, ab uniuerso iudicio priore recessisse eum uideri.dit, ut indigno dos aufertur. cedenheredes vel eos qui loco heredis sunt offmine falsum vel inofficiosum testamentum dixit, non perdere sua legata, si non optinuerit, optima ratione defenditur et, si li
Abbreviated transcription (Latin):
iure militan cestari non possint. stm ho¬
stiulocode p̃hendãti. ⁊ illicidecedant quo¬
modouelint. ⁊ quo mõ possint testabũt.
Sine debos p̃ses quis sit ꝓuintie. siue le¬
gatus siuequis alius qui iure militarite¬
starinõ pot̾. It̃. nauarchos ⁊ trierarchosi
dassium uire militariposse testari nul¬
ladubitatio ẽ. Inclassib om̃s remiges
⁊ naute milites sunt. It̾. uigilos sunt mili¬
bitatio ẽ. Siquis militum ex alio numero
translatus sit.in alium quamuis ⁊ hinc ex
cmptus. ⁊ illo nondum ꝑuenit: tñ pot̾it
iure militari testari. est enĩ miles qmur¬

Expanded text:
 testari non possint, si in hosticolo deprehendantur et illic decedant, quomodo uelint et quomodo possint, testabuntur, siue praeses quis sit prouinciae siue legatus siue quis alius, qui iure militari testari non potest. Item nauarchos et trierarchos classium iure militari posse testari nulla dubitatio est. in classibus omnes remiges et nautae milites sunt. item uigiles milibitatio est. Si quis militum ex alio numero translatus sit in alium, quamvis et hinc sit exemptus et illo nondum pervenerit, tamen poterit iure militari testari: est enim miles, q
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃ .i.. Patronorum querelas adu̾sus
libertos p̃sides audire.⁊ non translatuie
exequi debent. cum si ingratus lib̾tus sit.
nõ impune ferre eumoporteat: ¶S et si
quidem mofficiosus patrono patrone ueli¬
b̾is ue eorum sit tantummõ castigari cum
sub cõminatione aliqua seu̾itatis nõ de fu¬
ture. si rur susc̃am querele p̃bũit. ⁊ dimitti
oportet. enimu̾o si contumeliam fecit aut
comuetum eis dixit. ⁊̃ mexilium temꝑa
aliquameis instruxit ł delatorẽ sub ordi¬
nauit.x ꝙͣ c̾am adu̾sus eos temptauit.

Expanded text:
is. Patronorum querellas aduersus libertos praesides audire et non translaticie exsequi debent, cum, si ingratus libertus sit, non impune ferre eum oporteat. sed si quidem inofficiosus patrono patronae liberisue eorum sit, tantummodo castigari eum sub comminatione aliqua seueritatis non defuturae, si rursum causa‹m› queroportet. enimvero si contumeliam fecit aut convicium eis dixit, etiam in exilium temporaliquam eis instruxit uel delatorem subornauit uel quam causam aduersus eos temptauit.
Abbreviated transcription (Latin):
eo patrem suum ⁊ extraneum heredem insti¬
tuit. ⁊ patulegatum detlit filius cẽ cabłas bos¬
norum possd̃nem petit: quero si aut ut̃q
hereditatem adisset aut alt̾ exhis aut neut̃.
an ⁊quantum legatorum nomine patri
debeatur. R. Sepe animadũti hanc partem
edicti quã emancipatus accepta c̃e tabulas
bonorum possone lb̾is ⁊ parentib legata p̃¬
stare iubetur hrẽ non nullas rep̃hensiõnes.
Namsidodrans legatus sit. plus habiturus¬
ẽ. is cuilegatum erit quam emancipatus.
deceto itaq ista temꝑari debebunt. ut here¬
ditatis partememancipatus pr̃et. ita nescͥp¬
tus beros amplius hat quam emãcipatus .
legatorum modus temꝑetur. ut nicb plus
exlegans ad aliquam ꝑueniat qm apude¬
ripħ .l. Nam scad constitutionem duupũ
adtuscium fuscanum numidielegatum :¬
placuit parentos libos heredes quoq insti¬
tutos tuen usꝙ ad partem iurilem exom¬
plolegatorum ne neplus hrẽnt ex insti¬
tutione tales ꝑsc̃ẽ quamad eum ꝑuentũ¬

Expanded text:
patrem suum et extraneum heredem instituit et patri legatum dedit: filius contra tabulas bonorum possessionem petit: quaero, si aut uterque hereditatem adisset aut alter ex his aut neuter, an et quantum legatorum nomine patri debeatur. respondit: saepe animaduerti hanc partem edicti, qua emancipatus accepta contra tabulas bonorum possessione liberis et parentibus legata praestare iubetur, habere nonnullas reprehensiones: nam si dodrans legatus est cui legatum erit quam emancipatus. decreto itaque ista temperari debebunt, ut et hereditatis partem emancipatus praestet ita, ne scriptus heres amplius habeat quam emancipatus, et legatorum modus temperaretur, ut nihil plus ex legatis ad aliquem perueniat, quam apud constitutionem diui Pii ad Tuscium Fuscianum Numidiae legatum placuit parentes et liberos heredes quoque institutos tueri usque ad partem uirilem exemplo legatorum, ne plus haberent ex institutione tales personae, quam ad eum peruentu
Abbreviated transcription (Latin):
ucet exdelicto nascatur tñ re perseeuci p̃ si¬
onem continet. ⁊ iõ ñ anno finitursine ifi
re. ⁊lis exstimata sit. an accõ ei dantdasit
si amiserit possessionemsmouet meꝗado¬
lo aquisiuit possessionem. R quilitis ex¬
stim acionem sufret.: ep̃toris loco bndus ẽ
ococ si mulier cum qua reꝵ amotaꝵ actũ
ẽ extimatiõem. litis p̃stit̾it ad ũsus uendi¬
cantem. maritum uł hr̃dem mariti excep¬
tionem ht̃. Et si amiẜ int possessionem aĩ
rem actio ei danda ẽ. ¶ Simulier morti
cã res amoui̾t. oeĩn mortuus ẽ maritus n¬
ereditatis petitioẽ. uł actiõẽ. ad exhibendĩ

Expanded text:
licet ex delicto nascatur, tamen rei persecutionem continet et ideo non anno finitur, sicut ere et lis aestimata sit, an actio ei danda sit, si amiserit possessionem? mouet me, quia dolo adquisiit possessionem. respondi: qui litis aestimationem suffert, emptoris loco habendus est. ideo si mulier, cum qua rerum amotarum actum est, aestimationem litis praestiterit, aduersus uindicantem maritum uel heredem mariti exceptionem habet et, si amiserit possessionem, in rem actio ei danda est.Si mulier mortis causa res amouerit, deinde mortuus esset maritus, hereditatis petitione uel ac
Abbreviated transcription (Latin):
officio pieratis sue dabat in uitos coginõ
oportere nisi in sũmamegestatem pat̾ de¬
auetus ẽ. ¶ Solent iudices congnostere
⁊ int̃ pat̾nos. ⁊libertos. side al. enis bisaga¬
tur. Itaq si negent se pat̃nos eẽ libertos
congnoscere cos oportebit: ꝙ silibercosc̃e
constiterit tunc demum decernere ura
ꝗlant nec tñ aum̃toꝵ decretum touet ub¬
potoꝰ facuitatem cominus prȩ indicio certa¬
re possit. siubertum sencgͣet. Alim̃taã
ꝙꝓ mõ facultatum erũt prebẽda egentib¬
¶s. patronis. Em si sit uñ se exhibeant ces¬
sabunt partes iudicis Utrum aũt tñpa¬
troni alendisũt an etiam patronoꝵ libi
tractanpot᷑. ⁊ puto cã cognita udices ⁊ lib̃¬
ͥros quoq patronoꝵ alendos decernere. Nõ

Expanded text:
officio pietatis suae dabit, inuitos cogi non officio pietatis suae dabit, inuitos cogi non oportere, nisi in summam egestatem pater deductus est.Solent iudices cognoscere et inter patronos et libertos, si alendis his agatur: itaque si negent se esse libertos, cognoscere eos oportebit: quod si libertos constiterit, tunc demum decernere, ut alant: nec tamen alimentorum decretum tollet liberto facultatem, quo minus praeiudicio certare possit, si libertum se neget.Alimenta autem pro modo facultatium er‹u›nt praebenda, egentib patronis: ceterum si sit unde se exhibeant, cessabunt partes iudicis.Utrum autem tantum patroni alendi sint an etiam patronorum liberi, tractari potest. et puto causa cognita iudices et liberos quoque patronorum alendo
Abbreviated transcription (Latin):
bocꝓnumtia t̃ filium cẽ. ẜ ali debere i
itadiuus marcus rescripsis Si quis ex his
alere detractet ꝓ mõ facuitatum alim̃ta
constituent᷑. Od si non prestentur pig¬
gnorib captis ⁊ distractis cogetur sententi¬
e satis facere᷑. Id̾ uidex exstimare debet nũ:
rescriptumẽ mĩto patrem eum nolleal
sit emantipatus. patrem in opem ale cog̃¬
tur. Iniquissimum enĩmĩto quis dixe¬
rit patremegere. cũ filius sit infacultati¬
u Si mat̾ alim̃ta que fecit in filioapatre.
repetat. cũ moeam audiendam. itadiuu
marcus rescripsit antonie mõtane m ħ
qͣuib necessario filiam tuam exhibunstia
patre eiꝰ praĩ oportert. iudices ex stimabũt
affectu. infiliam tuam errogat᷑am eẽs etiã¬
si apatre suoecucaretur. ¶Amilite quo¬
q filio qui infacultatib sit. exlibenoᷤᷤ
parentes eẽ pietatis existimat. rõ. ¶ Par¬
ens quamuis ali afilio rõe naturali debe¬
at. tam̃ es alienum eiꝰ noneẽ cogendumer¬

Expanded text:
onuntiatur filium esse, sed ali debere: et ita diuus Marcus rescripsit. Si quis ex his alere detrectet, pro modo facultatium alimenta constituentur: quod si non praestentur, pignoribus captis et distractis cogetur sententiae satisfacere. Idem iudex aestimare debet, num rescriptum est merito patrem eum nolle alilius emancipatus, patrem inopem alere cogetur: iniquissimum enim quis rit patrem egere, cum filius sit in facultatibus. Si mater alimenta, quae fecit in filium, a patre repetat, cum modo eam audiendam. ita divus Marcus rescripsit Antoniae montanae inquibus necessario filiam tuam exhibuisti, a patre eius praestari oporteat, iudices aestimabuntaffectu in filiam tuam erogatura esse‹s›, etiamsi a patre suo educ‹a›retur'.A milite quoque filio, qui in facultatibus sit, exhibendos parentes esse pietatis exi‹gi›t ratio.Parens quamuis ali a filio ratione naturali debeat, tamen aes alienum eius non esse cogendum ex
Abbreviated transcription (Latin):
niulum om̃ino ius patroni libi ue paͣͣt¬
tronoꝵ ħut nisisitam ẽẽ se infirmos ta gat¬
ꝙ pauperes p̃sidib ꝓbauerint ut mĩom̃¬
struis alim̃tis auibertis suis ad iuuarideao¬
beant : Ito ius plimis principium gonã  lꝯꝰ¬
stitutionib manifestat᷑
de inspiciendo iratre custodiendo ᷤ pͥarto.

Expanded text:
nullum omnino ius patroni liberiue patronorum habent, nisi si tam esse infirmos tamque pauperes praesidibus probauerint, ut merito menstruis alimentis a libertis suis adiuuari debeant. idque ius ita plurimis principum constitutionibus manifestatur. DE INSPICIENDO UENTRE CU
Abbreviated transcription (Latin):
trimonium ut ineaque tutorisuop
nupsit. ł contra mandata conuenit. esi¬
cubi. alibi cessat matrimonium cessare
rerum amotarum acgonẽ quia conpetit
diuorcii causa ¶Res amotas dicim
non solum eas quas muueramouit. c̃
diuorcu con cilium inisset. s eciam eaᷤᷤ
quas nũpta amouerit. si cum disscede
eas cclauerit. ¶Non solum cas res
que gesta extãt in rerum a motarumĩ¬
rerum iudicium uenire. auł ait. uerũ
etiam cas que inrerum natura cẽ desi¬
erunt. Si mili modo ĩ cas codieicerti p̾se
lp̃. Set si diuortii tõe fures indomum
mariti. induxc̾it.⁊ ꝑ eos res amoũit. ita.
ut ip̃a non contratauerit. rerum amota¬
rum iudicio. tenchiitur. u̾crum ẽ ita ꝙ.¬

Expanded text:
m, ut puta in ea, quae tutori suo nubsit uel contra mandata conuenit uel sicubi alibi cessat matrimo nium, cessare rerum amotarum actionem, quia competit ‹furti›. Diuortii causa res amotas dicimus non solum eas, quas mulier amouit, cum diuortii consilium inisset, sed etiam eas quas nupta amouerit, si, cum discederet, eas celauerit. Non solum eas res, quae exstant, in rerum amotarum iudicium uenire Iulianus ait, uerum etiam eas, quae in rerum natura esse desierunt: similiSed et si diuortii tempore fures in domum mariti induxerit et per eos res amouerit, ita ut ipsa non contrectauerit, rerum amotarum iudicio tenebitur. uerum est ita