comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
retrahentes romains ꝓter nu¬
ꝑiciã locorũ inscqui nõ audẽ¬
nbz. Iam romam ex̾citus pars
maxima ad metandũ castra
p̾cessat Proxiã impedime̾ta
mediũ de more locũ occupa¬
bant dus legiones ad egiũ
custodiã sequebunt᷑. In hos uer¬
ii om̃s ut a ꝓditorib docti
erant p̾cipiti ĩ petu irouert
atqz inde p̾ter spem repulsi
Ĩta ut ce sar cura multiplici dis¬
tractus uariarũ rerũ cui p̾mis
occurrerz ni tanta temporis bre¬
nitate pene paridꝑ hesitau̾at
uii emĩ suuł lyet om̃a exequẽda
erãt Explicandũ ueuillũ sollep̃ne
apud romanos indiciũ inchoandi
qui petendi ualli causa longistu¬
le abussent euocandi ordinãdi
acies firmãdi orõne ducis ai
Quib nedũ om̃ib s nec singu¬
lis quidez huic tẽporis augustia
huic ostiũ instãcia spacium da¬
bat Sed experiẽtia nuilitũ rõno¬
rũ quib nom nichil accid̾e̾ po¬
terat per se ipãm sine cuiusꝙͣ

Expanded text:
retrahentes, Romanis propter imretrahentes, Romanis propter imperitiam locorum insequi non audentibus. Iam romani exercitus pars maxima ad metandum castra processerat; proxima impedimenta medium de more locum occupabant; due legiones ad eorum custodiam sequebantur. In hos Nervii omines, ut a proditoribus docti erant, precipiti impetu irruerunt, atque inde preter spem repulsi ita ut Cesar cura multiplici distractus variarum rerum, cui primum occurreret in tanta temporis brevitate, pene parumper hesitaverit. Uni enim simil hec omnia exequenda erant: explicandum vexillum, solemne apud Romanos indicium incohandi qui petendi valli causa longiuscule abiissent evocandi, ordinande acies, firmandi oratione ducis animi; quibus nedum omnibus, sed nec singulis quidem hinc temporis angustia, hinc hostium instantia spatium dabat. Sed experientia militum romanorum, quibus novi nichil accidere poterat, per se ipsam sine cuiusquam
Abbreviated transcription (Latin):
te de generãtes qui se cesari tam
facile tradidissent rroide̾ magis
et arguere ꝙͣ nuitari mes esẜ̾au
legatos nietẽ aut ullam condicõ¬
nẽ pacis uel sidmis aurib audi
hi quidem et cũ eis atrebates al
uero mandu traufflumẽ sabii
cõunctis copus resarẽ expectalur
aduatici quoq sic em̃ striptũ in¬
uenio sine ut reor aduaci ut
eis se coniũ gerẽt ꝓperabant cesl
exploratores ac deide centuriones
milicie ꝑitos ad locũ castris
ydoneũ occupandũ miserat
Erãt tamẽ in Romano ex̾citu
galli quidez ex dediciis qmi ꝯͣ
fidem sacramẽti mores et cõ¬
silia romanorũ Neruiis appe¬
uẽt et seu Rerũ ignorãtia seu
naturali cõsuetudine meluẽdi
addendiq semꝑ reb aliq̃d spẽ
fecerãt si fortit̾ incõpositos
aggrederẽtur facile romains
acies posse turbari et neruii
quidẽ niter siluarũ lacebras
se tenebat̃ nũc in aꝑtro erũpẽ¬
res nũc uicissim se in siluas

Expanded text:
te degenerantes, qui se Cesari tam te degenerantes, qui se Cesari tam facile tradidissent, irridere magis et arguere, quam imitari mens esset, aut legatos mittere aut ullam conditionem pacis vel summis auribus audire. Hi quidem et cum eis Atrebates ac Viromandui trans fluvium Sabin coniunctis copiis Cesarem expectabant. Aduatici quoque sic enim scriptum invenio sive, ut reor, Aduaci, ut eis se coniungerent, properabant. Cesar exploratores ac deinde centuriones militie peritos ad locum castris idoneum occupandum miserat. Erant tamen in romano exercitu Galli quidam ex dediticiis, qui contra fidem sacramenti mores et consilia Romanorum Nerviis aperirent, et, seu rerum ignorantia seu naturali consuetudine mentiendi addendique semper rebus aliquid, spem facerent, si fortiter incompositos aggrederentur, facile romanas acies posse turbari. Et Nervii quidem intra silvarum latebras se tenebant, nunc in apertum erumpentes, nunc vicissint se in silvam
Abbreviated transcription (Latin):
sse cũ ceteris et furori publico
resaris confugẽ et perfidos con¬
sultores recogitãtes quid mali
suis ciuib ĩ uexeruit meritum
suppliciũ metuẽtes in britania pro¬
fugisse Orare nõ eos mõ qui erra¬
uoiẽ ut eis indulgeat Id enĩ et ip̃is
cesaris et eduorũ ad gloriã ꝑtinẽ
si et eũ tam miti esse aĩõ et apud
eũ eduos tantũ esse posse ĩ uotue¬
rit Annuit cesar seqz et diuiciati
et eduorũ grã bellonates recipere
eosqz se iicolumes suaturũ bona
fide professus est traditis tamen
arnus oñib ac sexcẽtis obsidib
quorũ tni numerũ ut peteret urbi
suadebat ac pplĩ magnitudo Inde
ambiã fines eorũ ingresso cesar
statiz se suaq oniã dedidere
Erui stabant et ferox
gems et m̾̃catorib ad¬
uersum his p̾sertun qui delicias
aut uina quererẽt̾ opinione ĩsita
eneruati rebus mollib aiõs et a
belli stu diis elangue ac lentescere
uiri acres quib cetoͬs a prĩa uirtu¬

Expanded text:
sse cum ceteris et furori publico sse cum ceteris et furori publico ricordiam Cesaris confugere, et perfidos consultores recogitantes, quid mali suis civibus invexerint, meritum supplicium metuentes in Britanniam profugisse; orare non eos modo, qui erranomine, ut eis indulgeat; id enim et ipsius Cesaris et Eduorum ad gloriam pertinere, si et eum tam miti esse animo, et apud eum Eduos tantum posse innotuerit. Annuit Cesar, seque et Divitiaci et Eduorum gratia Bellovacos recipere, eosque se incolumes servaturum bona fide professus est, traditis tamen armis omnibus ac sexcentis obsidibus, quorum tantum numerum ut peteret, urbis suadebat ac populi magnitudo. Inde Ambiani fines eorum ingresso Cesari statim se suaque omnia dedidere. restabant, ferox genus et mercatoribus adversum, his presertim, qui delicias aut vina conveherent, opinione insita, enervari rebus mollibus animos et a belli studiis elanguere et lentescere viros acres. Quibus ceteros a patria virtu
Abbreviated transcription (Latin):
nũcios opidũ seq et sua̾ dẽtes
ad cesare tuͣsmiserũt ac datis
obsidib nobilissimis gẽtis it̃
quos duo filii regis erãt traditisq
armis om̃ib in romanã fidem
remorũ p̾teb suĩ precepti ¶ Hĩc
in bello natos itum est Qui tũ¬
in se in opidũ munitũ ac uali¬
dũ contulissent Cui Bratus¬
panitiu nomẽ erat ex̾citu ꝓpĩ¬
quã te om̃s pu ͨ ͦ de consilio
maiores natu obmã egressi
maib tensis ad cesarẽ alta
uoce se infidẽ euis ꝯuuictẽ neq
contͣ romanos arma monẽdi
opidũ ꝓpus accessiss Idem de
muris faciebat̾ clamabat̃ q
mulieres at pueri motũ cesarez spec¬
taculo diuiciatus ediuuis in hanc
suiãm allocutus est semper bello¬
natos seruasse fidem et amicuiã
eduorũ nũc falsis consilus agita¬
tos a suis p̾morib qui dicerent
eduos turpi siuicio oppressos a ce¬
sare digna et indigna pati exe¬
tratos paciẽtiã amicorũ rõmõ¬
q recusantes imperiũ cõsurcexi¬

Expanded text:
nuntios oppidum seque et sua dedentes ad Cesarem transmiserunt; ac datis obsidibus nobilissimis gentis, inter quos duo filii regis erant, traditisque armis omnibus, in romanam fidem Remorum precibus sunt recepti. Hinc in Bellovacos itum est. Qui quum se in oppidum munitum ac validum contulissent, cui Bratuspantium nomen erat, exercitu propinquante, omnes publico de consilio maiores natu obviam egressi manibus tensis ad Cesarem alta voce se in fidem eius committere, neque contra Romanos arma movendi oppidum propius accessisset, idem de muris faciebant clamabantque mulieres ac pueri. Motum Cesarem spectaculo Divitiacus Eduus in hanc sententiam allocutus est: Semper Bellovacos servasse fidem et amicitiam Eduorum; nunc falsis consiliis agitatos a suis primoribus, qui dicerent Eduos turpi servitio oppressos a Cesare digna et indigna pati, execratos patientiam amicorum romanumque recusantes imperium consurrexi
Abbreviated transcription (Latin):
Post ꝙͣ admoneri muras machi¬
nas aspexerũt insueto et nĩꝙͣ
alias uiso spectaculo stupefacti
legatos ad cesarem destiarũt
quorũ unꝰ in hanc suam uerba
fecit Credimꝰ O romam uos nõ
sine celesti auxilio preliari qui
lyec om̃b impossibilia tã mira¬
bili facilitate ꝑficitis quã obrẽ
resiste̾ nobis nõ est nrã ꝓpositi
S in ptãtem uram̃ nos et nrã
ꝯmictimꝰ unũ hoc expostimꝰ si
tanta est clemẽcia tua cesar quã¬
ta fama loquit᷑. si salutẽ nobis
taibius ut arma nõ auferas bi¬
cim enĩ nr̃a om̃s fere nos oderũt
nobisq in uident a quib nes
amissis armis proteg̾e neq̃amꝰ
Alioquĩ ꝯptabilius nobis est quie¬
qd libuerit a uobis talib uiris
pati ꝙͣ supplicus ad necem dedi
ab his quib imperare ꝯsuenimꝰ¬
¶ Ad hec cesar seruass inq̃t
uos libenciꝰ si uos dedissetis aute
ꝙͣ muris machinas ad mouerẽ
sed et nũc sinabo magis ꝙͣ in

Expanded text:
Postquam admoveri muris machiPostquam admoveri muris machinas conspexerunt, insueto et numquam alias viso spectaculo stupefacti legatos ad Cesarem destinarunt, quorum unus in hanc sententiam verba fecit: Credimus, o Romani, vos non sine celesti auxilio preliari, qui hec hominibus impossibilia tam mirabili facilitate perficitis. Quamobrem resistere vobis non est nostri propositi, sed in potestatem vestram nos et nostra committimus. Unum hoc exposcimus, si tanta est clementia tua, Cesar, quanta fama loquitur, si salutem nobis tribuis, ut arma non auferas. Vicini enim nostri omnes fere nos oderunt nobisque invident, a quibus nos, amissis armis, protegere nequeamus. Alioquin optabilius nobis est, quicquid libuerit, a vobis talibus viris pati, quam suppliciis ad necem dedi ab iis, quibus imperare consuevimus. Ad hec Cesar: Servassem, inquit, vos libentius, si vos dedissetis ante, quam muris machinas admoverem; sed et nunc servabo, ma
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ un u̾ tus felicitasq susti¬
mut Seues ac femnẽ puerrqz
quos cũ fortunis suis om̃ib ner¬
ini in p̾luũ exeñtes in paludib
procul abdiderãt audita suoꝵ
clade ut nichil usꝙͣ clausĩ bictis
sic uictorib nichil inꝑniũ opi¬
nantes cõmĩu oĩm suꝑstitũ con¬
silio per le gatos se se tesau dedi¬
deiũt et ut publice professione
miserie facilius uictoris miãm
memorabant Misertus est ce¬
sar fortissime gẽtis et ueliquias
liberas suis nti legibz sauxit p̃¬
cepit q finitunis ne quis eorũ
calamitatib insultaret ¶ Ad¬
nati qui ut Diximꝰ opt ueruiis
ferebant audito prelii hmꝰ p̾lu
enentu suã in patriã rediere
in opidũ abdidere Ibi eos cesar
obsidione conclusit qui mathinas
procul intuitu iruidebant que¬
rebantqz de mu̾o quib illas uiri¬
bus moturi quib manib laturi
essent Tamille p̾sertĩ hoĩẽs
st atuere Solent eni pre suorũ
molle corporũ gentes arthoe ro¬
manã spernere mediocatatem

Expanded text:
us felicitasque sustinuit. Senes ac femine puerique, quos cum fortunis suis omnibus Nervii in prelium exeuntes in paludibus procul abdiderant, audita suorum clade, ut nichil usquam clausum victis, sic victoribus nichil impervium opinantes, communi omnium superstitum consilio per legatos sese Cesari dediderunt, et ut publice professione miserie facilius victoris miserimemorabant. Misertus est Cesar fortissime gentis, et reliquias liberas suis uti legibus sanxit precepitque finitimis, ne quis eorum calamitatibus insultaret. Aduaci, qui, ut diximus, opem Nerviis ferebant, audito prelii huius eventu, suam in patriam rediere, in oppidum abdidere. Ibi eos Cesar obsidione conclusit. Qui machinas procul intuiti irridebant, querebantque de muro quibus illas viribus moturi, quibus manibus laturi essent, tantille presertim homines stature. Solent enim pre suorum mole corporum gentes arctoe romanam spernere mediocritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
se quidẽ se nõ sponte s coactũ ỹci¬
bz gallorũ Et noli inquit ocesar
opniari sine magna p̾miorũ sye
et promissis in gẽtib me ꝓpĩquos
et patriã Duisisse heo ego se¬
Des in gallia hẽo et obsides a tri¬
buta nichil hoꝵ ui. s gallorũ om̃a
uolũtate pret̾ tributa que nere

Expanded text:
se quidem se non sponte, sed coactum precibus Gallorum. Et noli, inquit, o Cesar, opinari sine magna premiorum spe et promissis ingentibus me propinquos et patriam dimisisse. Habeo ego sedes in Gallia, habeo et obsides et tributa. Nichil horum vi, sed Gallorum omnia voluntate, preter tributa, que iur
Abbreviated transcription (Latin):
lamitate ꝓfuerãt ꝙͣuis pride
senatus Decreniss ut quisq̾s
ꝑuo̾cia gallia obtineret qñtũ
poss amicos ppli romani no¬
nãtim eduos armoꝵ opere
protegeret Ceteꝵ nichilo me¬
lior sequanoꝵ post uictorĩ
qm̃ eduoꝵ post riunã condicio
fucta erat Si quidez arioiustus
cũ ingẽti manu fines eorũ ingre¬
Lamqsz obsides nobilitatis extorssat
et proleui qualibet causa i hua¬
nis illos supplicus acterebat Quib
ita se hentib iã tempus ĩ sta¬
tͣnseñtib galli om̃s aut cede̾nt
aut ꝑirẽt Hic in pñs galliaꝵ
status erat at in posterũ tune¬
ri potat ne gallus expugnatis
germam uictores in ꝓuĩcias ppłi
romam tra̾smisso rodam gurgi¬
te penetrarẽt et ꝓxnna quasz
uastantes ꝙ multis ante secu¬
lis fecerãt in ytaliã irrũperẽt¬
¶ Horũ tamẽ oĩm motuũ nul¬
lus ꝑiculo proxiior romeqz uul¬
gacior ꝙͣ hel ueciorũ apparatus et
Dies ad rodã trãsitũ publico pre¬
fixus edicto Idqz iuliũ cesarez

Expanded text:
pridem senatus decrevisset, ut, quisquis provinciam Galliam obtineret, quantum posset, amicos populi romani, nominatim Eduos, armorum ope protegeret. Ceterum nichilo melior Sequanorum post victoriam, quam Eduorum post ruinam conditio facta erat, siquidem Ariovistus cum ingenti manu fines eorum ingreIamque obsides nobilitatis extorserat, et pro levi qualibet causa inhumanis illos suppliciis atterebat. Quibus ita se habentibus, iam tempus instatranseuntibus, Galli omnes aut cederent aut perirent. Hic in presens Galliarum status erat; at in posterum timeri poterat, ne, Galliis expugnatis, Germani victores in provincias populi romani, transmisso Rhodani gurgite, penetrarent, et proxima queque vastantes, quod multis ante seculis fecerant, in Italiam irrumperent. Horum tamen omnium motuum nullus periculo proximior Romeque vulgatior, quam Helvetiorum apparatus et dies ad Rhodani transitum publico prefixus edicto. Idque Iulium Cesarem,
Abbreviated transcription (Latin):
pplõ romano amicitiã barbaritã
ꝯtraxiss Inciderat aut̾ mr̾ hoc
tempus int̾ ednos atq aliõnos
de sũma rep grane bellũ quo
gerendo pars utraq stipẽdarios
de more germanos adhibuit Et
p̾mo quide aduẽtu nõ supra
quĩdetĩ nilia g̃manoꝵ ĩ gal¬
lias p̾cio ꝯducta tũsierant̃ ĩt
mox capti suamoris celi et uberio¬
ris celi dulcedine quod olim in
ytalia fecerãt faciũtq cõtue
ultro alios atqz alios accersendo ĩ¬
genti multitudine cũcta cõplene¬
rant erãt̾q iã in gallus ad rẽ¬
tũ uiginti g̾manorũ nulia Qm̃¬
obrem qui illos euocauerãt Edu
auxiliorũ minietate ꝑt̾riti cũ
penitere ia cexisset incepti fiub¬
qz illos pellẽ tẽptassent multis
fractis prelus nobilitatẽ fere om¬
nẽ senatũq et equitatũ iisiã¬
dis ac uariis amissãt̾ casib ac
statu ueteri ĩnutato quo prosper¬
rimo usu olim sũma int᷑ om̃s
gallos marestaie floruerãt in

Expanded text:
populo romano amicitiam barbaricam populo romano amicitiam barbaricam contraxisset. Inciderat autem in hoc tempus inter Eduos atque Alvernos de summa rerum grave bellum, quo gerendo pars utraque stipendiarios de more Germanos adhibuit. Et primo quidem adventu non supra quindecim millia Germanorum in Gallias pretio conducta transierant; at mox capti suavioris celi et uberioris soli dulcedine, quod olim in Italia fecerant faciuntque continue, ultro alios atque alios arcessendo ingenti multitudine cuncta compleverant; erantque iam in Galliis ad centum viginti Germanorum millia. Quamobrem, qui illos evocaverant, Edui auxiliorum nimietate perterriti, quum penitere iam cepissent incepti finibusque illos expellere tentassent, multis fracti preliis nobilitatem fere omnem senatumque et equitatum miserandis ac variis amiserant casibus; ac statu veteri permutato, quo prosperrimo usi olim summa inter omnes Gallos maiestate floruerant, in
Abbreviated transcription (Latin):
ditira patrios fuies egredi paral
qͣiͣ nichil peuis prĩã inchil me¬
luis exĩlio Sane digressuris
iter duplex erat alterũ sub mõ¬
tem uiram in sequanos arctum
quidem ac difficile hic impendẽ¬
ciũ asꝑitate rupiu Illuic rapidi
uicinitate fliũs tanto suspectũ
ex̾citu Alterũ per pontẽ rodam
cuiꝰ supͣ mẽcionẽ feci quod ab
allobrogũ gente facile se uel bi
uel p̾tib ixetraturos ꝯfidebat̾
Inde longe lateqz quo tulissot
ĩpetus effusiri Altero igit᷑. itme̾
omisso die statunt quo armati
om̃s ad gebe̾nam ad suit qui dies
erat ad quĩto kaleñ aprilis l. pi¬
sone cesaris socero atqz aulo ga¬
bino ꝯsulib Et ħ quidez ad hel¬
necus maiore aio ꝙͣ consilio pa¬
rabant᷑ Imperitabat tũc̃ ger¬
manis Ariomstus quidã uir
bellicosus ac ferox magne quidẽ
potencie maioris qz suꝑbie qu
tamẽ añ paucos menses in ip¬
suis cesaris consulatu iex atqz
amncus a senatu appellatus cũ

Expanded text:
dituri patrios fines egredi parant, dituri patrios fines egredi parant, quasi nichil peius patria, nichil melius exilio. Sane digressuris iter erat duplex, alterum sub montem Iuram in Sequanos, arctum quidem ac difficile et hinc impendentium asperitate rupium, illinc rapidi vicinitate fluminis tanto suspectum exercitui; alterum per pontem Rhodani, cuius supra mentionem feci, quod ab Allobrogum gente facile se vel vi vel precibus impetraturos confidebant, inde se longe lateque, quo tulisset impetus, effusuri. Altero ergo itinere omisso, diem statuunt, quo armati omnes ad Gebennam adsint, qui dies erat ad V. kal. Aprilis, L. Pisone, Cesaris socero, atque Aulo Gabinio consulibus. Et hec quidem ab Helvetiis maiore animo, quam consilio parabantur. Imperitabat tunc Germanis Ariovistus quidam, vir bellicosus ac ferox, magne quidem potentie maiorisque superbie, qui tamen ante paucos menses in ipsius Cesaris consulatu rex atque amicus a senatu appellatus cum
Abbreviated transcription (Latin):
Iunc ad historie seuem
atqz allobroges redeo
hi quidem nõ multo aute cesa¬
ris ꝯsulatũ pactati et in fidem
ppli romam recepti Ex gallis
uero tũfrodanũ hĩtantib aliqui
federati romans erãt quidam
sine federe suis sibi legib une¬
bant heluecior gens uiriũ fi¬
ducia maximaꝵ suułq deside¬
rio exestimãs galliaꝵ oĩm i¬
perio pociendi Orgeto rige pͥmũ
mox ubi ille affectate tyrãndis
suspectus in carcẽ diẽ obit cepto
inichilonũꝰ insistentes per se ipõs
nullo duce arinis expeditis fui¬
mẽtoq qd̾ insu est itineri satis
eẽ qt quid reliqm erat tãta illos
nõ audacia s rabiles ĩ uasat buna
cũ edificiis suis uicis q et opidis
exurũt ut sꝑe reditus p̾repta
abstinatiores in omne ꝑgerẽt
fortimã Id q ipm face̾ finitinus
quibusdam ppłis ꝑsuasere Sic
in proximos face serpit amẽtia
Sic stuletorũ sut̃ ꝑiculosa collo¬
quia inc̃tis ergo copiis conspira¬
cõne aterrima atq ardenti noe¬

Expanded text:
unc ad historie seriem atque Allobroges redeo. Hi quidem non multo ante Cesaris consulatum pacati et in fidem populi romani recepti erant; ex Gallis vero trans Rhodanum habitantibus aliqui federati Romanis erant, quidam sine federe suis sibi legibus vivebant. Helvetiorum gens virium fiducia maximarum simulque desiderio exestuans Galliarum omnium imperio potiendi, Orgetorige primum duce, mox, ubi ille affectate tyrannidis suspectus in carcere diem obiit, cepto nichilominus insistentes per se ipsos, nullo duce, armis expeditis frumentoque, quantum visum est itineri satis esse, quicquid reliqui erat tanta illos non audacia, sed rabies invaserat una cum edificiis suis vicisque et oppidis exurunt, ut, spe reditus prerepta, obstinatiores in omnem pergerent fortunam; idque ipsum facerent, finitimis quibusdam populis persuasere. Sic in proximos facile serpit amentia; sic stultorum sunt periculosa colloquia. Iunctis ergo copiis, conspiratione acerrima atque ardenti irre
Abbreviated transcription (Latin):
ubi hostes et fuga euanuisse
cognoint Suessionũ fues re¬
nus proxuos ingressus Nlo¬
modiunũ oppidũ agg dit᷑. quod
in deffensũ fama uulganat
et sic erat Ez nocte suessiones
introgressi defensionẽ appa¬
rant at dum uemas adiuo¬
ueri muris ternerẽt turres
et machinas quales nõ uide¬
rant auidem unꝙͣ u audierãt¬

Expanded text:
Ubi hostes fuga evanuisse Ubi hostes fuga evanuisse cognovit, Suessionum fines Remis proximos ingressus Noviodunum oppidum aggreditur, quod indefensum fama vulgaverat. Et sic erat; sed nocte Suessones introgressi defensione apparant. At dum vineas admoveri muris cernerent, turres et machinas, quales nec viderant quidem unquam nec audiera
Abbreviated transcription (Latin):
bunt ꝙ procul domo c̃ roma¬
ins arma ꝯferre ¶ Abemites
nocte nullo ordine ac magnis
clamorib cesarẽ exciuerũt Ikãt
aut̃ non ut ire s ut fuge̾ uide¬
rent᷑. Ita ueritus insidias ut qͥ
uideret suos in castris nullo tenuir
tumultu ubidem̃ rem sic̾ erat ex¬
ploratorũ fides et lux suꝑuemt̃s
pate fecit equitatũ romanũ hosti¬
ũ uestigiis instare et nomissimos
retardare Imꝑat tresqz huie
tu pediũ et luciũ arũculeũ coc
et nocturna fuga fessos ac dis¬
ꝑses assecuti maximã ex his
stragẽ edidere duz resistunt
ultum cogẽte ꝑiculo Primm aũt
tumultu Enunus audito quasi
res ad se ninime ꝑtuieret fuga
sibi quisq cõsulerẽt his his urgẽ¬
tib Illis aũt uel uane resistẽtib
uel plane retedentibz sparsa q̃dẽ
Sed ꝙͣ longa dies tam longa
fuit etiã hoĩm cedes Sero autẽ
Romai in castra fessi ut augu¬
ror et ienm sui ducis imperio
rediere Taduũ illic egit cesar

Expanded text:
bant, quam procul domo cum Romabant, quam procul domo cum Romanis arma conferre. Abeuntes nocte nullo ordine magnisque clamoribus Cesarem exciverunt; ibant autem non ut ire, sed ut fugere viderentur; itaque veritus insidias, ut qui videret, suos in castris nullo tenuit tumultu. Ubi rem omnem, sicut erat, exploratorum fides et lux superveniens patefecit, equitatum romanum hostium vestigiis instare et novissimos retardare imperat, tresque hinc tum Pedium et Lucium Arunculeium Cotet nocturna fuga fessos ac dispersos assecuti, maximam ex his stragem edidere, dum resistunt ultimi cogente periculo, primi autem tumultu eminus audito, quasi res ad se minime pertiniret, fuga sibi quisque consuleret. Itaque his urgentibus, illis autem vel vane resistentibus vel plane recedentibus, sparsa quidem, sed, quam longa dies, tam longa fuit etiam hominum cedes: sero autem romani in castra fessi, ut auguror, et ieiuni sui ducis imperio rediere. Triduum illic egit Cesar.
Abbreviated transcription (Latin):
re flumẽ uadare insi fut̾ ut
romanis utilia eaqz parte uen¬
turos int̾ciperẽt cõmeatus Cer¬
cior de his cesar atiturio effectus
eqnitatus leuẽq armaturã ad
presidiũ loci duci Ibiq dirrissiõ
marte ꝯcursũ est dũ Roma in
cupatos e rixa deiren̾t cederẽt¬
per priorũ cadauli tͣseũtes
deusã missiliuz nube ꝯp̾merẽt
arcerentqz et si qui forte tũsi¬
ssenr in aꝑto ĩuentos ac p̃ue̾tos
occiderẽt Sic repulsi undiq et
frumẽti in suꝑ in opia laborãtes
coi consilio decreuerũt oꝑe pre¬
ciũz fore ut gens quelib in suã
patuã rediret et cui romam
pͥmũ arma intulissent e om̃s
acurrerẽt sibiq ĩiuicẽ opẽ feriẽt
et suis fuigibz alerẽtur et suis
insinib potissimũ dimicarent
Accessit ad alias Discendi cau¬
sas ꝙ diuiciatũ cui hoc cesarẽ
ĩperasse supͣ retuli bellonator
t̾ris ob equitate ꝑceperãt et fer¬
re suis auxiliũ ntilius exlua¬

Expanded text:
re, flumen vadere nisi sunt, ut, re, flumen vadere nisi sunt, ut, Romanis utilia, eaque parte venturos interciperent commeatus. Certior de eis Cesar a Titurio effectus equitatum levemque armaturam ad presidium loci ducit, ibique durissimo Marte concursum est, dum Romani cupatos e ripa deicerent cederentper priorum cadavera transeuntes densa missilium nube comprimerent arcerentque, et, si qui forte transissent, in aperto inventos ac preventos occiderent. Sic repulsi undique, et frumenti insuper inopia laborantes, communi consilio decreverunt opere pretium fore, ut gens quelibet patriam in suam rediret, et, cui Romani primum arma intulissent, eo omnes accurrerent sibique invicem opem ferrent, et suis frugibus alerentur, et suis in finibus potissimum dimicarent. Accessit ad alias discedendi causas, quod Divitiacum, cui hoc Cesarem imperasse supra retuli, Bellovacorum terris obequitare perceperant, et ferre suis auxilium utilius estima
Abbreviated transcription (Latin):
quid hostib uiriũ quid suis aĩoꝵ
esset experiri Postꝙͣ hunde esse
ꝑpendit statiuit fortunã prelii
lemptare ffossa tñ circũducta ne
forte ea ꝙͣͣ solam uerebat᷑. multi¬
tudine circuiri quiret nec nisi
in faciez pugnaret᷑. et duas qͥdez
legiones nnꝑrime scriptas ut de
quib nũdũ exꝑtis in acie forte
non fideret ad castrorũ posuit
tutelai ut tñ si res posteret auxi¬
uenirent᷑. Ipẽ cũ reliquis copiis
aute castra aciem instruxit Ide
erat hant ut hostes trãsireur
utraq ꝑciũ expectabat ut ꝓͥus
ingres ses miquis locis ĩuaderẽ
Sz quod utraqz pars sꝑabat
utraq differebat quo lemeritas
prius ab hostib maiperet dũ
tamẽ ic̃ta equites ĩ iuicem im¬
scerẽtur essqz illo in cõgressu
superior equitatus romanis
quẽ cesar in castra prelio pros¬
periore reducẽ̾ contentus fuit¬
¶ Hostes ubi intellexerũt fui¬
stra se paludis tnͣsitu expecta¬

Expanded text:
quid hostibus virium, quid suis animorum quid hostibus virium, quid suis animorum esset, experiri. Postquam abunde esse perpendit, statuit fortunam prelii tentare; fossa tamen circumducta, ne forte ea, quam solam verebatur, multitudine circumiri quiret, nec nisi in faciem pugnaretur. Et duas quidem legiones nuperrime scriptas, de quibus nondum expertis in acie forte non fideret, ad castrorum posuit tutelam, ut tamen, si res posceret, auxint: ipse cum reliquis copiis ante castra aciem instruxit. Ideerat. Hanc ut hostes transirent, utraque partium expectabat, ut prius ingressos iniquis locis invaderent. Sed, quod utraque pars sperabat, utraque differebat, quo temeritas prius ab hostibus inciperet. Dum tamen interea equites invicem miscerentur, essetque illo in congressu superior equitatus romanus, eum Cesar in castra prelio prosperiore reducere contentus fuit. Hostes, ubi intellexerunt frustra se paludis transitum expecta
Abbreviated transcription (Latin):
sustieri posse amplius insi cõfestĩ
laborãtib succurratur hec cũ iociꝰ
remorũ nobilissimꝰ et pplõ accepti¬
ssimꝰ unꝰ ex his duorũ qui legati¬
ad cesarẽ cũ dedicõ ne urbis adue¬
uerãt cũ uero opidi p̾fectus nocte
Denũtiass statum quia morã ne¬
cessitas ultima nõ ferebat per
medias tenebras his eisdez qui
a Iocio mssi erãt ducib nnimdas
cesar et creteuses sagietarios et
fundatores balearicos nnitͣ opidũ
destiuauit quorũ aduẽtus apida¬
nis spem de feusiomis actulit
Belgis expugnacõnis abstulie
Mane igitur agris circa apidũ
uastatis atq nicensis edificiis
oppugnacõne omussa in cesarem
tota belli mole uertĩtur Iamqz
ad duo milia passiũ iuxͣ e uant
Quorũ castra plusꝙͣ oͥcto nulia
occuxabat qñtũ e flamũs fu¬
moqz intelligere erat Itaqz ce¬
sar et mi̾o motus ut dixi et
iurtutis fama prudes sinul
ac magnanimꝰ et differre p̾lũ
decreut et assiduis ꝯgressib

Expanded text:
sustineri posse amplius, ni confestim sustineri posse amplius, ni confestim laborantibus succurratur. Hec quum Iocius, Remorum nobilissimus et populo acceptissimus, unus ex his duobus, qui ad Cesarem legati cum deditione urbis advenerant, tum vero oppidi prefectus, nocte denuntiasset, statim, quia moram necessitas ultima non ferebat, per medias tenebras his eisdem, qui a Iocio missi erant, ducibus Numidas Cesar et Cretenses sagittarios et funditores Balearicos intra oppidum destinavit; quorum adventus oppidanis spem defensionis attulit, Belgis expugnationis abstulit. Mane igitur agris circa oppidum vastatis atque incensis edificiis, oppugnatione omissa, in Cesarem tota belli mole vertuntur; iamque ad duo millia passuum iuncta erant; quorum castra plus quam octo millia occupabant, quantum e flammis fumoque intelligere erat. Itaque Cesar et numero motus, ut dixi, et virtutis fama, prudens simul ac magnanimus, et differre prelium decrevit, et assiduis congressibus,
Abbreviated transcription (Latin):
mis et a suis exploratoribz intelle¬
uit illico igitur a sonã aminẽ per¬
per Remorũ fines ultimos decurrẽ¬
tez tuͣsit ibiqz tuto et oportuno lo¬
co castra ꝯmunuit flumẽ unũ ca¬
strorũ latus ambiente tutũq iter
et remorũ et urbiũ nẽturis comea¬
tibz exhibente ¶ Castris oũn so¬
licitudine ingenoq firmatis et
p̾sidio ponti qui fliũs ripas quĩ¬
gebat iposito et trãspontez titu¬
rio sabino legato cũ sex cohortib
ad custodiã misso noua cesaris
aĩm ferit cura Ilẽpe bibratem¬
opidũ remorũ nõ nsi octo miłia pa¬
ssuũ semotũ a Rõmanis castris
uelgas tantis uirib oppugnare nũ¬
ciatum est ut pre multi tudine la¬
pides ac tela iactãcũ neq de fen¬
di opidũ nec ĩ muris cõsisti poss
Demqz iã in muꝵ dirruu iã portas
incendi nec dubiũ quin iã dudu
appugnacio cõsumata ess insi di¬
rep̾trix p̾liorũ nox int̾ueniss n ͨͤ

Expanded text:
mis et a suis exploratoribus intellemis et a suis exploratoribus intellexit. Illico igitur Axonam, amnem per Remorum fines ultimos decurrentem, transiit ibique tuto et opportuno loco castra communiit, flumine unum castrorum latus ambiente, tutumque iter et Remorum et urbium aliarum venturis commeatibus exhibente. Castris omni sollicitudine ingenioque firmatis et presidio ponti, qui fluminis ripas coniungebat, imposito et trans pontem Titurio Sabino legato cum sex cohortibus ad custodiam misso, nova Cesaris animum ferit cura. Nempe Bibracemoppidum Remorum nonnisi octo millibus passuum semotum a romanis castris, Belgas tantis viribus oppugnare nuntiatum est, ut pre multitudine lapides ac tela iactantium nec defendi oppidum, nec in muris consisti possit; denique iam murum dirui, iam portas incendi, nec dubium quin iamdudum oppugnatio consummata esset, nisi diremptrix preliorum nox intervenisset; nec
Abbreviated transcription (Latin):
electa sexagĩta nulia hõim arma¬
sse belliqz tocius p̾mas sibi ꝑtes
exposcere proximos esse suessio¬
nes amplissimos atq uberriios
agros incolere eos hẽre qͥnqua¬
napios septẽ milia. Calates
decẽ milia Catuanos detem¬
⁊ nonẽ milia Reliquos aliquot
iplos̃ qui germam essent cis ⁊henũ
quadragĩta milia Horũ qz oĩm et
tocius belli ducẽ cõsensu pu ͨ ͦ delec¬
tũ galbã quendã suesionũ regẽ
prudencia clarũ uriũ ac iusticia¬
¶ His comꝑtis cesar remos houo¬
rifica orõne cõplexus senatu eorũ
ad se uenire imꝑat et pͥncipũ fi¬
lios obsides adducẽ que ad destina¬
tũ dĩe obediẽtissime ad ĩpleta sũt
Numoro aũt motus diu̾iciatũ eduu
curiosius admouet qnͣtũ rei pu ͭ ͤ
salutiq onni expediat uires hostiũ
structũ oratũq illũ in patriã suã
mictit ¶ Ueterũ digresso illo belga¬
rũ copias cõtractas aꝓpinqre et a re¬

Expanded text:
electa sexaginta millia hominum, armaelecta sexaginta millia hominum, armasse bellique totius primas sibi partes exposcere; proximos esse Suessiones, amplissimos atque uberrimos agros incolere; eos habere quinquanapios septem millia, Calentes decem millia, Catuanos decemnovem millia, reliquos aliquot populos, qui Germani essent cis Rhenum, quadraginta millia; horumque omnium et totius belli ducem consensu publico delectum Galbam quemdam, Suessionum regem, prudentia clarum virum ac iustitia. His compertis, Cesar Remos honorifica oratione complexus senatum eorum ad se venire imperat, et principum filios obsides adducere; que ad destinatum diem obedientissime adimpleta sunt. Numero autem motus Divitiacum Eduum curiosius admonet, quantum reipublice salutique omnium expediat vires hostium structum oratumque illum in patriam suam mittit. Ceterum digresso illo, Belgarum copias contractas appropinquare et a Re
Abbreviated transcription (Latin):
insperato ad uẽtu moti reu leqaa
ad eũ principes ciuitatis duos mit¬
tũt euaisantes ĩnocẽtia nõ se nũ
celiquis quirasse ymo quidt̃ sues¬
siõnes fres̃ ac proximos suos a
p̃rrore pu ͨ ͦ retrahẽ uoluisse neq
alio ĩ geno potuisse tui eñ esse
ꝯuiracõius rapetũ ut freuarine¬
quent Cõiurasse aut̃ belgas om̃s
et cũ his germanos qui eis ⁊hemẽ
lutarẽt se a belli cõsilus alieuos
itaq dedicõe et obsides et opida
et frumẽtũ et ome genꝰ obsequii
ꝓmptis offerre aĩs Cũqz ex his
iã in fidem receptis quereret strupu¬
lose de uiribz hostuiz comꝑit eos
antiquã a g̾mame origiẽ ducere
ihenũqz olim trãsgressos ouinẽ se¬
pe galliaz uexasse populos qz suis
sedib eiecisse auctus demq ui¬
rib et cuubros et thentonos gen¬
tis autores suis fuub arcuisse
Dum uero de mi̾s deqz excellen¬
cia quereret dephendit ñ belgas
plumiũ posse belluatos eos cẽtũ

Expanded text:
Insperato adventu moti Remi legatos Insperato adventu moti Remi legatos ad eum principes civitatis duos mittunt, excusantes innocentiam: non se cum reliquis coniurasse, immo quidem Suessiones, fratres ac proximos suos, a furore publico retrahere voluisse, neque ullo ingenio potuisse; tantum enim esse coniurationis impetum, ut frenari nequeat; coniurasse autem Belgas omnes et cum his Germanos, qui cis Rhenum habitarent; se a belli consiliis alienos; itaque deditionem et obsides et oppida et frumentum et omne genus obsequii promptis offerre animis. Quumque ex his iam in fidem receptis quereret scrupulose de viribus hostium, comperit eos antiquitus a Germanis originem ducere Rhenumque olim transgressos omnem sepe Galliam vexasse populosque suis sedibus eiecisse, auctis denique viribus, et Cimbros et Teutones, gentis auctores, suis finibus arcuisse. Dum vero de numero deque excellentia quereret, deprehendit inter Belgas plurimum posse Bellovacos: eos centum
Abbreviated transcription (Latin):
egre tulerãt Sic ibidem ⁊omanos
hiberuare et ꝑpetuas sedes eligẽ
aiõ nichil equiore ferentib Alũs
causa erat sola uanitas et stulto¬
rũ aĩs nouandarũ reꝵ semꝑ ĩna¬
ta cupiditas Erant quib habunde
opes affiuerẽt ad conducendos hoĩco
et huc uĩa in ppłis p̾eminẽtiam
et qrͣ quedã sibi regna cõflarent
Que Romains ĩ ꝑautibz equatisq
reb omib se ut Ioliti erãt facere
posse diffiderẽt Saue his rumo¬
rib cesar motus duas nĩe eciã
legiones citeriore stribit in gallia
easq per quĩtũ pediũ legatu su
uiteriorẽ in galliã trã sinictit ipe
mox sequit᷑. et senonib ꝑxinuis¬
q uelgarũ curã inquirendi sta¬
tũ ꝑropositũq hostuiz imponit
quib haud dubie unanun ass¬
cione re ferentibz bellũ grane cõtra
cesarẽ parari ne ad eos et peui¬
culis se se obuinz ferre dispofit¬
¶ Confestĩ igitur motis castut
quĩtodeciõ die belgarũ fines actiqͥ

Expanded text:
egre tulerant, sic ibidem Romanos egre tulerant, sic ibidem Romanos hibernare et perpetuas sedes eligere animo nichil equiore ferentibus; aliis causa erat sola vanitas et stultorum animis novandarum rerum semper innata cupiditas; erant, quibus abunde opes affluerent ad conducendos homines, et hac via in populis preeminentiam et quasi quedam sibi regna conflarent, quod Romanis imperantibus equatisque rebus omnibus se, ut soliti erant, facere posse diffiderent. Sane his rumoribus Cesar motus duas nunc etiam legiones citeriore scribit in Gallia, easque per Quintum Pedium, legatum suum, ulteriorem in Galliam transmittit; ipse mox sequitur et Senonibus proximisque Belgarum curam inquirendi statum propositumque hostium imponit. Quibus haud dubie unanimi assertione referentibus bellum grave contra Cesarem parari, ire ad eos et periculis sese obvium ferre disposuit. Confestim igitur, motis castris, quintodecimo die Belgarum fines attigit.
Abbreviated transcription (Latin):
tus auxit gaudiũ ¶ Hac uictoria
diuulgata sueui qui ad ⁊henũ trã¬
situri uenerãt retrocessere effuse¬
qz domos suas ac trepide repetentes
a fiitiis magna strage de leti
sut̃ magnosq̃z in germama et in
gallia rep motus huiꝰ prelii euẽ¬
tus extiuerat Cesar aut estate una¬
cũ duab inclitus uictoriis in sequa¬
nes paulo añ ꝙͣ tempus exigera
in hiberna ꝑduxit ex̾citu quib
lauienũ p̾ficiens ip̃e citeriorem
galliam ꝓperaint¬
Esari ci salpina in gal¬
lia demoranti et fame
uocib et labie in literis nũciat᷑.
belgas quos gallorũ p̾cipuos oẽ
ppliñ romanũ et iuireirando et ob¬
sidib quiracõne firmata rei huis
causã esse multiplicẽ unã ꝙ tune¬
rent ne statu suꝑioris gallie cõpo¬
sito ad eos ex ordine ueniret᷑. Alie¬
ram ꝙ ad uellũ gallorũ reliquorũ
consilis urgerẽtur quib urgendi
quoqz cause erãt uarie quibusdã
ut in disitare ger manos in gallus

Expanded text:
tus auxit gaudium. Hac victoria tus auxit gaudium. Hac victoria divulgata, Suevi, qui ad Rhenum transituri convenerant, retrocessere, effuseque domos suas ac trepide repetentes a finitimis magna strage deleti sunt; magnosque in Germania et in Gallia rerum motus huius prelii eventus exciverat. Cesar autem estate una duabus inclitus victoriis, in Sequanos paulo ante, quam tempus exigeret, in hiberna perduxit exercitum, quibus Labienum preficiens ipse citeriorem in Galliam properavitCesari cisalpina in Galia demoranti, et fame vocibus et Labieni literis, nuntiatur Belgas, quos Gallorum precipuos esse populum romanum, et iureiurando et obsidibus coniuratione firmata. Rei huius causam esse multiplicem: unam, quod timerent, ne, statu superioris Gallie composito, ad eos ex ordine veniretur; alteram, quod ad bellum Gallorum reliquorum consiliis urgerentur. Quibus urgendi quoque cause erant varie; quibusdam, ut nidificare Germanos in Galliis
Abbreviated transcription (Latin):
romano equitatu fuge medio
periere In quib due arionisti
quiges altera sureua norica al¬
tera quã in primã domo Digre¬
dieus eduxerat Scdam̃ dũ in
galliis morã trahit duxerat
ffiliarũ quoq altera cesa fuit cap¬
ta altera G. ualerius qũe ab
arionisto captũ memorauimꝰ
in ip̃m cesarem hostem ĩsequẽte¬
Dum trib cathenis uictus trahe¬
retur incidit quo il lecuis in to¬
ta illa uictoria cesar uidit Sũma
sibi leticia ac uoluptas fuit uirĩe
talem tãꝙͣ ei familiarez caidelis¬
suuis hostiũ manib quib ip̃e euz
obiecerat ereptũ recepisse Neq
De sua prosperitate aliquid amici
missia dimimitũ Ille uero iã liber
flebile ridiculum reuarrabat corã
se fuisse de sua salute sortib inq̾¬
situ an scl statĩ ⁊ lanũs exurẽ¬
dus ess an ĩ tps aliud differẽdus
seq iactu sorciu Dilatũ benefi¬
cio cesaris saluũ esse collega qz eiꝰ
reiuentus metius et cesari pñta¬

Expanded text:
romano equitatu, fuge medio romano equitatu, fuge medio periere; in quibus due Ariovisti coniuges, altera Sueva, Norica altera, quarum primam domo digrediens educerat, secundam, dum in Galliis moram trahit, duxerat. Filiarum quoque altera cesa fuit, capta altera. G. Valerius, quem ab Ariovisto captum memoravimus, in ipsum Cesarem hostem insequentedum tribus catenis vinctus traheretur, incidit; quo nil letius in tota illa victoria Cesar vidit. Summa sibi letitia ac voluptas fuit virum talem tamque ei familiarem crudelissimis hostium manibus, quibus ipse eum obiecerat, ereptum recepisse, neque de sua prosperitate aliquid amici miseria diminutum. Ille vero iam liber flebile ridiculum renarrabat, coram se fuisse de sua salute sortibus inquisitum, an scilicet statim flammis exurendus esset, an in tempus aliud differendus; seque iactu sortium dilatum beneficio Cesaris salvum esse. Collega quoque eius reinventus Metius et Cesari presenta
Abbreviated transcription (Latin):
ge spes p̃sertĩ equitib suꝑesset
Anerũt et uiris int̾mixte facilo¬
que de quib dicimꝰ mulieres a¬
lieqz uiros secute fletibz altis o¬
rantes ne romains ad suicinz
traderẽtur Concuruerũt aũt̾ tã¬
to ĩpetu germani ut ꝯsup̃to mox
spacio ꝙ acies dirumebat iactãdi
pila nulla occasio suꝑesset aut
facultas Proiectis igitur missi¬
lib res gladiis acta est ouẽtu
aliꝙͣ dui dubio fracta tandem ꝑ¬
tinacia germanorũ om̃s t̾ga uer¬
terũt et diruptis obicib plau¬
stiorũ quib firmasse acĩe dux
sꝑabat usq ad urbem rupã fu¬
ga ꝑpetua fuit Cuiꝰ alneũ nau¬
Do quidaz aliis puis naigns
trãsierũt quo ex nu̾o fuit ixt̃
ariomstus qui deposita credo suꝑ¬
bie sue sarcina que tanta erat
ut nec eã germana caperet nec
gallia tolleraret Cimba uinca
casu ĩrixaciteri ore anius ĩ uen¬
ta solus in adũsam rippã se ꝓri¬
puit reliqui pene om̃s instãte

Expanded text:
ge spes presertim equitibus superesset. ge spes presertim equitibus superesset. Fuerunt et viris intermiste fatiloque, de quibus diximus, mulieres alieque viros secute, fletibus altis orantes, ne Romanis ad servitium traderentur. Concurrerunt autem tanto impetu Germani, ut, consumpto mox spatio, quod acies dirimebat, iactandi pila nulla occasio superesset aut facultas. Proiectis ergo missilibus, res gladiis acta est, eventu aliquandiu dubio. Fracta tandem pertinacia Germanorum, omnes terga verterunt, et, diruptis obicibus plaustrorum, quibus firmasse aciem dux sperabat, usque ad Rheni ripam fuga perpetua fuit, cuius alveum nando quidam, alii parvis navigiis transierunt; quo ex numero ipse fuit Ariovistus, qui, deposita, credo, superbie sue sarcina, que tanta erat, ut eum nec tota Germania caperet nec Gallia toleraret, cimba unica casu in ripa citeriore amnis inventa solus in adversam ripam se proripuit. Reliqui pene omnes, instante
Abbreviated transcription (Latin):
erat om̃s ad imperiũ cesaris exe¬
quẽdũ iam duo mt̾ romana casta
cohartatus hostis et multis insul¬
tib lassecitus lastris tamẽ parti¬
naciter se tenebat Qd̾ cũ cesar
admiras ex captuus inquireret
quid cause esset ꝙ germani bella¬
tissu hoĩes sic bella metuerẽt
depħendit eos sortib muliercla̾ꝵ
castra sequẽtiu absterritos / ne
au nouã liuã manũ cũ hoste
cõsererẽt eũiiz morẽ ger manorũ
ꝑuetustũ ẽẽ ut talib sortileguis
regerẽtur Cesar ergo cui nulla
uideret᷑. grauor iactura ꝙͣ tprĩs
uix ad huc triduo expectato firmãt
ꝙ ingenio nõ posset ui aꝑta ho¬
stes in p̾liũ elice̾ Itaq suis castrs
Duob dimisso gemino p̾sidio cũ
omib copiis castra hostiũ niuadit
Didens arionistus trahi amplius
rem nõ posse plurimis ex pplis
germanorũ ingẽtẽ acie instruxͭ
atq ita omnẽ excitũ redis et
ciroib circũtlusit ut nulla fu¬

Expanded text:
erant omnes ad imperium Cesaris exeerant omnes ad imperium Cesaris exequendum. Iam duo inter romana castra coartatus hostis, et multis insultibus lacessitus, castris tamen se pertinaciter tenebat. Quod quum Cesar admirans ex captivis inquireret, quid cause esset, quod Germani, bellacissimi homines, sic bella metuerent: deprehendit eos sortibus muliercularum castra sequentium absterritos, ne ante novam lunam manum cum hoste consererent, eumque morem Germanorum pervetustum esse, ut talibus sortilegiis regerentur. Cesar vero, cui nulla videretur grarior iactura, quam temporis, vix adhuc triduo expectato, firmavit, quod ingenio non posset, vi aperta hostes in prelium elicere. Itaque suis castris duobus dimisso gemino presidio, cum omnibus copiis castra hostium invadit. Videns Ariovistus trahi amplius rem non posse, plurimis ex populis Germanorum ingentem aciem instuxit, atque ita omnem exercitum rhedis et curribus circumclusit, ut nulla fu
Abbreviated transcription (Latin):
expromere loqui uetuit et in
unicula cõclusit Hoc facto sta¬
tun inde dicessit et sex nulia pas¬
suũ ꝓpe cesarẽ castramẽtatus
est Cũq ipm̃ locũ die proxiõ
mutass et dimissis a tergo ca¬
passuũ ab altera parte cõsedit
quo stilz cõmeatus inde nẽturos
ad cesarez ĩpediret Ce sar aut̾
cotidie instructã aciẽ castris
educẽs pugne copiã hostib
faciebat arionistus se castris
rent id uero cũ dieb quĩi
ꝯtimus actuz ess Cognito ce¬
sar hostiũ proposito nõ diuciꝰ
tulit se cõmeatib mi̾tludi /
Sed castra hostiũ trãstendẽs
ad sexẽtos nõ amplius pasfis
locũ nouis castris ydoneũ occupa¬
uit et presagiẽs barbarorũ obsti¬
turũ tres acies ordinauerat quarũ
due in hostem u̾se et in p̾liũ ĩtẽ¬
te eeñt tercia metandis castris
ncũberet Qd̃ arionistus intelli¬
gẽs magͣ parte pedestris ex̾citus
et omi equitatu ĩ msso turbare
rem uoluit nec ualiut Ita deuoti

Expanded text:
expromere loqui vetuit et in expromere loqui vetuit et in vincula conclusit. Hoc facto, statim inde discessit et sex millia passuum prope Cesarem castrametatus est, eumque ipsum locum die proximo mutavit, et, dimissis a tergo Rpassuum ab altera parte consedit, quo scilicet commeatus inde venturos ad Cesarem impediret. Cesar autem quotidie instructam aciem castris educens pugne copiam hostibus faciebat. Ariovistus se castris rent. Id vero quum diebus quinque continuis actum esset, cognito Cesar hostium proposito non diutius tulit se commeatibus intercludi, sed castra hostium transcendens ad sexcentos non amplius passus locum novis castris idoneum occupavit; et presagiens barbarum obstiturum tres acies ordinaverat, quarum due in hostem verse et in prelium intente essent, tertia metandis castris incumberet. Quod Ariovistus intelligens, magna parte pedestris exercitus et omni equitatu immisso, turbare rem voluit nec valuit: ita devoti
Abbreviated transcription (Latin):
cũ quib ut cũ sesare loqui posset
Non censuit cesar rẽ pacificã
furori iterũ barbarico cõmictẽ¬
daz ne quis forte subitus motꝰ
mẽ uerba cõsurge̾t uonde si a̾qua
conflari posset ĩ famia rur sus
et legatos micti piculosissinũ
indicabat fidesqz hoiẽs namqz
alios non misiss̾ barbaris obici
racione modestiaq carentib cõ¬
siliũ tandez cepit ut gaio uale¬
rio procilo gallice ꝯrigĩs s Ro¬
mane iurtutis adolescena et Ro¬
mano ciui legacõnis huiꝰ ce mu¬
nꝰ ĩponẽt et ppt̃ eximiã erga
ãperatorẽ fidem et ꝓpt̃ lingne gal
Addidit ei collegam.m. mecũ
arionisti ipiũs hospitẽ ꝙ in hor
duos et originis et hospicii nr̃e
mĩme senturus barbarus uide¬
retur S neqz illis hospiciũ neq
origo neq mogẽtiũ ualuit Illi¬
co eñ ut ad se uemiẽtes illos¬
uidit audiente ex̾citus qiͣ ra¬
an quid rei uobis est in castas
meis Parantes causã aduẽtꝰ

Expanded text:
cum quibus, ut cum Cesare, loqui posset. cum quibus, ut cum Cesare, loqui posset. Non censuit Cesar rem pacificam furori iterum barbarico committendam, ne quis forte subitus motus inter verba consurgeret, unde sibi aliqua conflari posset infamia. Rursus et legatos mitti periculosissimum iudicabat fidosque homines, namque alios non misisset, barbaris obici ratione modestiaque carentibus. Consilium tandem cepit, ut Gaio Valerio Procillo, gallice originis, sed romane virtutis adolescenti et romano civi, legationis huiusce munus imponeret, et propter eximiam erga imperatorem fidem, et propter lingue gallAddidit ei collegam Marcum Metium, Ariovisti ipsius hospitem, quod in hos duos et originis et hospitii iure minime seviturus barbarus videretur. Sed neque illis hospitium necque origo neque ius gentium valuit. Illico enim ut ad se venientes vidit, audiente exercitu, quasi raan quid rei est vobis in castris meis? Parantes causam sui adventus
Abbreviated transcription (Latin):
preliũ incohet᷑. Itaq cesar in ex¬
ꝑleto smone Digredit̾. et reu̾sus
ad suos imperat ne quid oĩno mis¬
siliĩ in aduersos iacerẽt Nam et¬
si legionis ꝙ presidio sibi de lege¬
rat aduersus pũlez hostiũ equi¬
tatũ tutũ satis esse certamt̃ in¬
tellegeret linit tñ ut erat faine
studiossissimnꝰ ut forte simo uulgaris
sepe culxam a nocẽtib ad inson¬
tes nertere solitus sibi apud gẽ¬
tes ĩpone̾t ꝙ hostẽ colloquio cir¬
cĩuenire noluiss Ceterũ ubi in
castra est reditũ cognitũq qua
suꝑbia arionistus galliaz quasi
suã Romano mĩ dicẽt quo ue
ĩpetu sui iactis in Romanos tellis
collognũ preũtissẽt̃ mirũ in mod̾
crene̾ aĩ cunctorũ ardorq pugnã¬
di Post biduũ mitãte iytũ intel¬
ligi Datur aiõ misit iterũ ariom¬
stus ad cesarẽ uelle se de reb agi
rextis nec ꝑfectis secũ si eis
placeat lacuis agere Alioqũ e
suis aliques ad se micti petut

Expanded text:
prelium incohetur. Itaque Cesar, inexprelium incohetur. Itaque Cesar, inexpleto sermone, digreditur, et reversus ad suos imperat, ne quid omnino missilium in adversos iactarent. Nam etsi legionis, quam presidio sibi delegerat, adversus presentem hostium equitatum tutum satis esse certamen intelligeret, timuit tamen, ut erat fame studiosissimus, ne forte sermo vulgaris, sepe culpam a nocentibus ad insontes vertere solitus, sibi apud gentes imponeret, quod, hostem colloquio circumvenire voluisset. Ceterum ubi in castra est reditum, cognitumque qua superbia Ariovistus Gallia quasi sua Romanis interdiceret, quove impetu sui iactis in Romanos telis colloquium pervertissent, mirum in modum crevere animi cunctorum ardorque pugnandi. Post biduum nutante, quantum intelligi datur, animo misit iterum Ariovistus ad Cesarem, velle se de rebus agi ceptis nec perfectis secum, si ei placeat, latius agere; alioquin ex suis aliquos ad se mitti petiit,