comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uolebat neq belli gerendi ꝓpt̾ anni
tempꝰ facultatem habebat᷑. nec has
cantularũ rerũ occupationes sibibri¬
tannie anteponendas iudicabat:
magnum his numerũ obsidũ imꝑat.
quib adductis eos in fidem recipit.
Nauib circit᷑ dccc lxxx. onerariis
contractis coactisꝙ. qd satis ẽẽ ad duaᷤᷤ¬
legiones transportandas existimabat:
quicqͥd pret̾ea nauium longarum
habebat. id questorib legatis. p̾fectis¬
ꝙ distribuit. Huc accedebant xu̾iii.
onerarie naues. que ex eoloco ad mił
pass Uiiiͦ. uento tenebantur. quo minꝰ
in eund portum uenire possent. Has
equitib tribuit. reliquum exercitũ
siturio sabino & aurunculeio cotte le¬
gatis. in menapios atq in eos pagos
Morinoꝵ a quib ad eum legati non
uenerant deducend dedit: Sulpiciũ
rufum legatũ cum eo presidio quod
satis ẽẽ arbitrabatur. portum tenere
iussit. His consticutis reb: nactꝰ ido¬
neam ad nauigand tempestatem
uii fere uigilia naues soluit. equices¬

Expanded text:
endi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. Navibus circiter LXXX onerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equites
Abbreviated transcription (Latin):
brytaniam traiectꝰ. Huc naues undiq
ex finitimis regionib. & quam suꝑiore
estate adueneticũ bellum fecerat clas¬
sem iubet conuenire. Int̾im consilio eius
cognito & ꝑ mercatores ꝑlato ad brytan¬
nos: a compłib eiꝰ insule cirutatib ad
eum legati ueniunt. qui polliceantur
rare. Quib auditis liberalit̾ pollicitꝰ.
hortatꝰq ut in ea sentencia ꝑmanent.
eos domũ remittit. ⁊ cum his una co¬
miũ quem ip̃e atrebatib suꝑatis regẽ
ibi constituerat. cuiꝰ & uirtutem ⁊ cõ¬
silium ꝑbabat. & quem sibi fidelem cẽ
arbitrabatur. cuiusq auctoritas inhiᷤᷤ
regionib magni habebat᷑ mittit. Hu¬
ic imꝑat. quał possit adeat ciuitates.
ꝑspectis regionib qͣnͣtum ei facultatis
dari potuit. qui ex naue egredi ac se
barbaris cõmitt̾e ñ auderet: quinto
die ad cesarem reuertitur. queq ibi
ꝑspexisset renuntiat. Dum in hil lo¬
cis cesar nauium parandarum causa

Expanded text:
Britanniam traiectus. Huc naves undique Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur rare. Quibus auditis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas possit adeat civitates hperspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa
Abbreviated transcription (Latin):
Exigua parte estatis reliqua: cesar &¬
si inhis locis qd omnis gallia ad septẽ
gebat. & si tempꝰ anni ad bellum geren¬
dum defecerat. tam̃ magno usui sibi
fore arbitrabatur. si mͦ insulam adiss
genꝰ hominum ꝑspexiss. loca. portus.
aditꝰ cognouiss. que omnia fere gallis
erant incognita: neq enĩ tem̃e pret̾
mercatores adit illos quisqm. neq his
ip̃is quicqͣm pret̾ oram maritiniam
atq eas regiones que sunt contͣ galliã
notum ẽ. Itaq euocatis ad se undiꝙ
mercatorib: neq qnͣta eẽt insule ma¬
gnitudo. neq que aut quante natio¬
ut̾entur. neq qui eent ad maioꝵ na¬
uiũ młtitudinem idonei portꝰ repꝑire
pot̾at. Ad hec cognoscenda priꝰquã
ꝑicłm faceret idoneuni ẽẽ arbitratꝰ.
mittit: huic mandat uti exploratis
omnib reb ad se qm̃ primum reuerta¬
tur. Ip̃e cum omnib copis in morinos
ꝑficiscitur. qd inde erat breuissimus in

Expanded text:
Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etExigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentgebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae natiouterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus mittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in
Abbreviated transcription (Latin):
censis. frum̃tisq succisis. se in fines ubi¬
orum recepit. atq his auxilium suũ
pollicitꝰ si a sueuis p̾mentur. hec abhiᷤᷤ
cognouit. Sueuos pꝰea quam ꝑ explo¬
ratores pontem fieri comꝑissent. more
suo concilio habito nuntios in omĩs
partes dimisisse. ut hi de opidis demi¬
grarent. liberos. uxores. suaq omni a
insiluis depon̾ent. atq om̃s qui arma
ferre possent unum in locum conue¬
nirent. hunc ẽẽ delectum mediũ fere
regionum earũ quas sueui optin̾ent.
hic romanoꝵ aduentũ expectare. atq
ibi decertare constituisse. Qd̃ ubi cesar
comꝑit. omnib reb his confectis quarũ
rerum causa exercitum traduc̾e con¬
stituerat. ut germanis metũ iniceret.
ut sycambros ulcisc̾e̾tur. ut ubios ob¬
sidione liberaret. dieb omnino xuͦiii.
tnͣs rhenum consũptis. satis & ad laude
& ad utilitatem ꝑfectum arbitratus.
se in galliam recepit. pontemq rescidit

Expanded text:
censis frumentisque succisis, se in fines Ubicensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus confectis, quarum rerum causa exercitum traducere constituerat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit.
Abbreviated transcription (Latin):
ariete subiecte. & cum omni temꝑe
coniuncte. uim fluminis excipent.
& alie item supra pontem mediocri
spacio. ut si arboꝵ trunci siue naues de¬
iciendi oꝑis causa eẽnt a barbaris mis¬
se. his defensorib earum rerum uis
minueretur. ne ponti nocerent. Diebꝰ
x. quib mat̾ia cepta erat cõportari.
omni ponte effecto exercitꝰ traducit᷑.
Cesar ad utramq partem pontis fir¬
mo presidio relicto. in fines sicambroꝵ
intendit. Int̾im a compłib ciuitatibꝰ
ad eum legati ueniunt. quibꝰ pacem
atq amicitiam petentib liberaliter
respondet. obsidesq ad se adduci iu¬
bet. Sicambri ex eo temꝑe quo pons
institui ceptꝰ est. fuga comparata. hor¬
tantibq his quos ex tenctheris & usi¬
petib apud se habebant. finib suis
excesserant. suaq omnia exportaue¬
rant. seq in solitudinem ac siluas abdi¬
derant. Cesar paucos dies in eoꝵ finibꝰ¬
cõmoratꝰ. omnib uicis edificiisq in¬

Expanded text:
ariete subiectae et cum omni opere ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque in
Abbreviated transcription (Latin):
ab uno preacuta. dim̾sa ad altitu¬
dinem fluminis. int̾uallo pedum
duoꝵ int̾ se iungebantur. Hec cum
machinationib ĩmissa in flumine
defixerat. fistucisꝙ adegerat. non
sublice modo directe ad ꝑpendicłm.
s prone ac fatigate ut scd̃m naturam
fluminis ꝑcumbent. His itẽ contͣria
duo ad eund mod deiuncta. int̾ual
lo quadragenũ. ab inferiore parte
contra uim atq impetum flumi¬
nis conu̾sa statuebat. Hec utrac
insuꝑ biped alib trabib immissis
qnͣtum eoꝵ tignoꝵ uinctura dista¬
bat. binis utrimq fibuł ab extre¬
ma parte distinebantur. quib dis¬
clusis atq incontͣriam partem re¬
uinctis. tanta erat oꝑis formitudo.
atq ea rerum natura. ut qͦ maior
uis aque se incitauiss. hoc artiꝰ liga¬
ta tenerent᷑. Hec de recta materia
iniecta contexebantur. & longuris
cratib ꝙ consternebantur. ac nichilo
setiꝰ sublice & ad inferiorem partem
fluminis oblique agebantur. quȩ ꝓ

Expanded text:
ab imo praeacuta dimensa ad altituab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro
Abbreviated transcription (Latin):
sent. sibi dederent. respondert̃ p .r.
manos in galliam transire ñ equum
existimaret. cur sibi quicqm eẽ impe¬
rii aut potestatis tnͣsrhenum postu¬
laret: Ubii autẽ qui uni ex tranrhe
fecerant. obsides ded̾ant: magnoꝑe
orabant ut sibi auxilium ferret.
qd grauit̾ a sueuis p̾merent᷑. Uel si
tur. ex̾citum mͦ rhenum transpor¬
taret. id sibi auxilium spemq reliqui
temꝑis satis futurũ: tantum ẽẽ nom̃
uisto pulso. & hoc nouissimo prelio fa¬
cto. etiã ad ultimas germanoꝵ natio
piam. ad tñspoitand exercitũ polli¬
cebantur. Cesar his decausis quas cõ¬
memoraui rhenum transire decreue¬
rat: s nauib transire neq satis tutũ
ma difficultas faciundi pontis pro¬
ponebatur. ꝓpt̾ latitudinem. rapi¬
ditatem altitudinemq fluminis.
tam̃ id sibi contendendũ. aut alit
ñ traducendum exercitum existima¬
bat. Rationem pontis hanc iustitu¬
it. Tigna bina sesquipedalia paulũ

Expanded text:
sent sibi dederent, responderunt: popusent sibi dederent, responderunt: popumanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenfecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter ab Suebis premerentur; vel, si tur, exercitum modo Rhenum transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen visto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum natipiam ad transportandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque satis tutum ma difficultas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum
Abbreviated transcription (Latin):
stium numerꝰ capitum cccc xxx. mi¬
lium fuiss. se in castra receꝑunt. Ce¬
sar his quos in castris retinuerat. disce¬
dendi potestatem fecit. Illi supplicia
cruciatꝰq galloꝵ ueriti quoꝵ agros
uexauerant. remanere se apud eum
uelle dixerunt. his cesar libertatem
concessit. Germanico bello confecto:
młtis de causis cesar statuit sibi rhenũ
ẽẽ transeundũ. Quarũ illa fuit iustis¬
sima. qd cum uid̾et germanos tam
facile impelli ut ingalliam uenirẽt.
sius quoq reb eos timere uoluit. cũ
intelligerent & posse & audere p .r.¬
excitum rhenũ transire. Accessit eti¬
am qd illa pars equitatꝰ usipetum
& tenctheroꝵ quam supra cõmemo¬
raui predandi frum̃tandiq causa
mosam tnͣsisse neq prelio int̾fuisse.
post fugam suoꝵ se transrhenum
in fines sicambroꝵ receꝑat. seq cũ
his coniunxerat. Ad quos cum cesar
nuntios misisset qui postularent.
eos qui sibi gallieq bellum intulis¬

Expanded text:
stium numerus capitum CCCCXXX mistium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et posse et audere percitum Rhenum transire. Accessit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulis
Abbreviated transcription (Latin):
educere. an castra defende. an fuga
salutem petere pr̃aret. Quoꝵ timor
cum fremitu & concursu significaret᷑:
milites nr̃i pristini diei ꝑfidia incitati.
in castra irruperunt. Quoꝵ qui cele¬
riter arma caꝑe potuerunt paulisper
nr̃is restiterunt. atq int̾ carros impe¬
dim̾taq prelium cõmiserunt. At re¬
liqua młtitudo pueroꝵ mulierumq
namq cum ominib suis domo excesse¬
rant. rhenumq transierant: passim
fugere cepit. ad quos consectandos ce¬
sar equitatum misit. Germani pꝰter¬
ga clamore audito. cum suos int̾fici
uid̾ent. armis abiectis signisq milita¬
rib relictis. se e castris eiecerunt: &¬
cum ad confluentem mose ⁊ rheni
ꝑuenissent. reliqua fuga desꝑata. ma¬
gno numn̾o int̾fecto. reliqui se in flu¬
men precipitauerunt. atq ibi timnore
lassitudine. ui fluminis oppressi periert᷑.
Nr̾i ad unũ omnes incolumes. ꝑpauciᷤ
uuln̾atis. ex tanti belli timore. cum ho¬

Expanded text:
ducere an castra defendere an fuga ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum ho
Abbreviated transcription (Latin):
silia capienda nicħ spacii dand̃ existi¬
mabat. His constitutis reb ⁊ consilio
cum legãtis & questore cõmunicato ne
quem diem pugne p̾t̾mitt̾et: opor¬
tunissima res accidit. qd postridie
ad eum in castra uenerunt. simł ut
dicebatur purgandi sui causa. qd contͣ
atq eẽt dictum ⁊ ip̃i petissent. preliũ
pridie cõmisissent: simulut siqͥd pos¬
sent de induciis fallendo impetrarent.
Quos sibi cesar oblatos gauisus. illos
retineri iussit: ip̾e om̃is copias castris
eduxit. equitatumq qd recenti prelio
ꝑt̾ritum ẽẽ existinabat. agm̃ subsequi
iussit. Acie triplici instituta. ⁊ celeriter
UIIͦI. miliũ itinere coufecto: priꝰ ad hosti¬
um castra ꝑuenit. quam quid ageret᷑
germani possent sentire. Qui omnibꝰ
reb subito ꝑterriti. & celeritate aduen¬
tus nr̃i. & discessu suoꝵ: neq consilii ha¬
bendi neq arma capiendi spacio dato
ꝑturbantur. copias ne adu̾sus hostẽ

Expanded text:
silia capienda nihil spatii dandum existisilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lxx. In his uir fortissimꝰ piso aqui¬
tanus amplissimo gn̾e natꝰ. cuiꝰ auus
in ciuitate sua regnum obtinuerat.
amicꝰ a senatu nr̃o appellatꝰ. Hic cũ
fratri int̾cluso ab hostib auxilium
ferret. illũ ꝑiculo eripuit. ip̃e equo
uudn̾ato deiectꝰ. quo ad potuit fortis¬
sime restitit: cum circũuentꝰ multis
uuln̾ib acceptis decidiss. atq id frat̾
qui iam prelio excesserat ꝑcul animũ¬
adu̾tiss. incitato equo se hostib ob¬
tulit. atq ẽ int̾fectꝰ. Hoc facto prelio
cesar. neq iam sibi legatos audiendoᷤ
neq conditiones accipiendas arbi¬
trabatur. ab his qui ꝑ dolum atq in¬
sidias petita pace ultro bellum intu¬
lissent. Expectare uͦ dum hostrũ co¬
pie augentur. equitatꝰq reu̾teretur.
sũme dem̃tie ẽẽ iudicabat: ⁊ cognita
galloꝵ infirmitate. qnͣtũ iam apud
eos hostes uno prelio auctoritatis es¬
sent consecuti sentiebat. quib ad cõ¬

Expanded text:
et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquiet LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad con
Abbreviated transcription (Latin):
uenirent. ut de eoꝵ postulatis cog¬
nosceret. Int̾im ad prefectos qui cũ
omini equitatu antecesserant mit¬
tit. qui nuntiarent ne hostes plio
lacesserent. & si ip̃i lacesserent susti¬
nerent. quo ad ip̃e cum exercitu ꝓ¬
pius accessiss. At hostes ubi pͥmũ
nr̃os equites conspexerunt quoꝵ
erant. U. numerꝰ. cum ipsi non¬
ampliꝰ dccc. equites hab̾ent. qd hiqͥ
frum̃tandi causa erant transmosã
ꝑfecti ñdum redierant. nicħ tim̃tibꝰ
nr̃is qd legati eoꝵ pauloante a cesare
discesserant. atq is dies induciis erat
ab his petitꝰ. impetu facto celeriter
nrõs ꝑturbauerunt. rursus his re¬
sistentib. sua consuetudine ad pedes
desiluerunt. suffossis ꝙ equis compłibꝰ
nr̃is deiectis reliquos infugam conie¬
cerunt. atq ita ꝑt̾ritos egerunt. ut
ñ priꝰ fuga desist̾e̾nt. quã in conspe¬
ctu agminis nr̃i uenissent. In eopre¬
lio ex equitib nr̃is int̾ficiuntur iiii.

Expanded text:
venirent, ut de eorum postulatis cogvenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum ipsi nonamplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa ierant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII
Abbreviated transcription (Latin):
nib incolitur. ex quib sunt qui piscibꝰ
atꝙ ouis auium uiuere existimant᷑.
młtisꝙ capitib in oceanum influit.
Cesar cum ab hoste ñ ampliꝰ passuũ
xII. milib abeẽt: ut erat constitutũ
ad eum legati reuertuntur. qui in iti¬
nere congressi magnoꝑe ne longiꝰ pro¬
cederetur orabant. Cum id ñ impetras¬
sent. petebant uti ad eos equites qui
agm̃ antecessissent premitt̾et. eõ q¬
pugna ꝑhiberet. sibiq uti potestatẽ
faceret in ubios legatos mittendi.
Quoꝵ si pͥncipes ac senatꝰ sibi iure iu¬
rando fidem feciss ea conditione que
a cesare ferretur se usuros ostende¬
bant. ad has res conficiendas sibi cri¬
dui spacium daret. Hec omnia cesar
eod illo ꝑtinere arbitrabatur. ut cri¬
dui mora int̾ posita equites eoꝵ qui
abeẽnt reu̾t̾entur. tam̃ sese ñ lon¬
gius milib passuum .iiii. aquatio¬
nis causa ꝑcessurum eo die dixit.
huc postero die qm freqñtissimi con¬

Expanded text:
nibus incolitur, ex quibus sunt qui piscibus nibus incolitur, ex quibus sunt qui piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrassent, petebant uti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi con
Abbreviated transcription (Latin):
liberata. pꝰ diem t̾cium ad cesarem re¬
uersuros: Int̾ea ne ꝓpiꝰ se castra moue¬
ret petiuerunt. Ne id quid cesar a se
impetrari posse dixit. Cognouerat
enĩ magnam partem equitatꝰ ab his
aliquot dieb ante predandi frumen¬
tandiq causa ad ambiu artios trans
mosam missam. hos expectari equites.
atq eiꝰ rei causa moram int̾poni arbi¬
trabatur. Mosa profluit ex monte
uosego qui ẽ in finib lingonum. &
parte quadam ex rheno recepta que
appellatur uachalus. insulam que¬
efficit batauoꝵ: in occeanum influit.
neq longiꝰ ab oce ano mił passuum
lxiͣx in rhenum confluic. Renus
aute oritur ex lepontiis qui alpes in¬
colunt. & longo spacio ꝑfines Nan¬
tuatium heluitioꝵ. Sequanoꝵ. Me¬
diomatricoꝵ. Tribucoꝵ. Treuiroꝵ.
citatꝰ fertur: & ubi oceanũ appro¬
pinquat. in płes diffluit partes. mł¬
tis ingentib ꝙ insuł effectis. quarũ
pars magna a feris barbarisq natio¬

Expanded text:
liberata post diem tertium ad Caesarem reliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulam efficit Batavorum, in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treverorum citatus fertur et, ubi Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes multis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris natio
Abbreviated transcription (Latin):
cumq bellum inferant resistere neꝙ
de precari. Hec tam̃ dicere uenisse in¬
uitos. eiectos domo. si suam gr̾am roma¬
ni uelint. posse eis utiles eẽ amicos: Uel
sibi agros attribuant. uel patiantur te
nere eos quos armis possederint. sese
unis sueuis concedere. quib ne dii qd
ĩmortales pares eẽ possint. reliquum
quid interris eẽ neminem quem non
suꝑare possint. Adhec cesar qd̾ uisũe
respondit. s exitꝰ fuit orationis sibi nul¬
lam cum his amicitiam ẽẽ posse. si in
gallia remanerent: neq uer̃ ẽẽ. qui
suos fines tueri ñ potuerint. alienos
occupare: Neq ullos in gallia uacare
agros. qui dari tante presertim multi¬
tudini sine inuria possint. s licere si ue¬
lint in ubior finib considere. quorũ
sint legati apud se. & de sreuoꝵ iniu¬
riis querantur. & a se auxilium petant.
hoc se ab ubiis imꝑaturum. Legatiħ
se ad suos relaturos dixerunt: ⁊ re de¬

Expanded text:
cumque bellum inferant, resistere neque cumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminem quem non superare possint. Ad haec Caesar quae visum est respondit; sed exitus fuit orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re de
Abbreviated transcription (Latin):
ercitum ꝓficiscitur. Eo cum ueniss.
ea que fore suspicatꝰ erat. facta cogno¬
uit: missas legat̾ones a ñ nullis ciuita¬
tib ad germanos. inuitatosq eos uti
ab rheno disced̾ent. omĩa queq postu¬
lassent abse fore parata. Quaspe adduc¬
ti germani latiꝰ iam uagabantur. & in
finib eburonum & condrusonũ quist̃
treuiror clientes ꝑuenerant. Princi¬
pib gallie euocatis cesar. ea que cogno¬
uerat dissimulanda sibi existimauit.
eoꝵq animis ꝑmulsis & confirmatis
equitatuq imꝑato. bellum cũ gerere
germanis constituit. Re frum̃taria cõ¬
parata. equitibq delectis: iter in ea
loca facere ceꝑit. quib in locis germa¬
nos ẽẽ audiebat. A quib cum paucoꝵ
dierum iter abeẽt: legati ab his uene¬
runt. quoꝵ hec fuit oratio: Germanoᷤ
tam̃ recusare si lacessantur qͥn armis
contendant. qd germanoꝵ consue¬
tudo hec sit a maiorib tradita. qui¬

Expanded text:
ercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos tamen recusare, si lacessantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ea pars menapioꝵ que circarhenũ
flum̾ transierunt. atq omnib eoꝵ
edificiis occupatis. reliqmͣ partem hy¬
emis se eoꝵ copiis aluerunt. His de
reb cesar certior factꝰ. & infirmitatẽ
gallor ueritꝰ. qd sunt in consiliis ca¬
piendis mobiles. & nouis plerumꝙ
reb student: nicħ his cõmittendũ
existimauit. Est enĩ hoc gallice con
suetudinis. ut ⁊ uiatores &iã inuitoᷤ
consistere cogant. ⁊ qd quisq eoꝵ de
quaq re audierit aut cognouerit q̃¬
rant. & mercatores in opidis uulgus
circumsistat. quibq ex regionib ue¬
niant. quasq ibi res cognouerint pro¬
nunciare cogat & his rumorib atq au¬
ditionib ꝑmoti. de sũmis reb spe con¬
silia meunt. Quoꝵ eos in uestigio pe¬
nitere necesse ẽ. cum incertis rumoribꝰ
seruiant. & pleriq ad uoluntatẽ eoꝵ
ficta respondeant. Quia consuetudĩe
cognita cesar. ne grauiori bello occur¬
reret. maturiꝰ quam consuerat ad ex¬

Expanded text:
ea pars Menapiorum quae ea pars Menapiorum quae flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicsuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant, et quid quisque eorum de quacunque re audierit aut cognoverit quaerant: et mercatores in oppidis vulgus circumsistat, quibusque ex regionibus veniant, quasque ibi res cognoverint pronuntiare cogant. His rebus atque auditionibus permoti de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos in vestigio paenitere necesse est, cum incertis rumoribus serviant et pleri ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
annos syeuoꝵ uim sustinuerunt:
ad extremũ tam̃ agris expulsi. & mł¬
tis locis germanie triennium uaga¬
ti. ad rhenum ꝑuenerunt. quas re¬
giones menapii incolebant. Hi⁊ ad
utramq ripam fluminis. agros e¬
dificia. uicosꝙ habebant: s tante
młtitudinis adicu ꝑterriti. ex his
edificiis que tnͣsflum̃ habuerant
demigrauerant. & cis rhenum dis¬
positis presidiis germanos transire
ꝑhibebant. Illi omnia exꝑti. cũ neq
ui contendere ꝓpt̾ inopiam nauiũ.
neꝙ clam transire ꝑpt̾ custodias me¬
napioꝵ possent: reuerti se in suas se¬
des regiones ꝙ sim ulauerunt. & tri¬
dui uiam ꝓgressi rursus reu̾terunt.
atq omni hoc itinere una nocte eqͥ¬
tatu confecto inscios mopinantes ꝙ¬
menapios opp̾sserunt. qui de ger¬
manoꝵ discessu ꝑ exploratores certio¬
res facti. sine metu transrhenum in
suos uicos remigrauerant. His inter¬
fectis nauibꝙ eoꝵ occupatis: priꝰqmͣ

Expanded text:
annos Sueborum vim sustinuerunt, annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam
Abbreviated transcription (Latin):
merum epphypinoꝵ. equitatum qmͣ¬
uis pauci adire audent. Uinũ omĩo
ad se importari ñ patiunt᷑. qͦd ea re
ad laborem ferendum remolescere
homines atq effeminari arbitran¬
tur. Publice maximam putant ẽẽ
laudem. quam latissime a siuis finib
uacare agros: hac re significari mag¬
nũ numerum ciuitatum suam uim
sustinere ñ potuisse. Itaq una ex par¬
te a suis circit᷑ nulia passũs .c. agri ua¬
care dicuntur: ⁊ ad alt̾am partem
succedunt ubii. quoꝵ fuit ciuitas am¬
teris humaniores. ꝓpt̾ea qd̃ rhenũ
attingunt. młtiq ad eos mercatores
uentitant. & ip̃i ꝓpt̾ ꝓpinquitatem
qd gallicis funt morib assuefacti.
Hos cum sueui mulcis sepe bellis ex¬
ꝑti. ꝓpt̾ amplitudinem grauitatẽq
ciuitatis finib expellere ñ potuissẽt.
tam̃ uectigales sibi fecerunt. ac młto
humiliores infirmioresq redegerũt.
In cad causa fuerunt usipetes & Ten¬
ctheri quos supradiximꝰ. qui comples

Expanded text:
merum ephippiatorum equitum quamerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas amteris humaniores, propterea quod Rhenum attingunt multum ad eos mercatores ventitant et ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures
Abbreviated transcription (Latin):
uite. qd a pueris nullo officio aut di¬
sciplina assue facti nicħ omnino contͣ
uoluntatem faciant. ⁊ uires alit. ⁊ im¬
mani corꝑm magnitudine homines
efficit. Atq in eam se consuetudinem
adduxerunt. ut locis frigidissimis
aꝑta: ⁊ lauantur influminib. Mer¬
catorib ẽ aditꝰ: eo magis ut que bello
ceꝑunt quib uendant habeant. qͣm
quo ullam rem ad se importari desi¬
derent. Quin etiã ium̃tis quib ma¬
xime gallia delectatur. queq impen¬
so parant precio. germani inportans
ñ utuntur. s que sunt apud eos na¬
ta parua atꝙ deformia. hec cotidia¬
na exercitatione sũmi ut sint labo¬
ris efficiunt. Equestrib preliis sepe
ex equis desiliunt. ac pedib preliant᷑:
equosq eoꝵ remanere uestigio assue¬
faciunt. ad quos se celerit̾ cum usus
poscit recipiunt. Neq eoꝵ morib
turpiꝰ quicqm aut mertiꝰ habetur. qm
epphyphiis uti. Itaq ad quem uis nu¬

Expanded text:
vitae, quod a pueris nullo officio aut divitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis nu
Abbreviated transcription (Latin):
secuta ẽ yeme qui fuit an¬
nꝰ GN. pompeio & m. crasso
consulib: Usipetes serma¬
ni. item senctheri. magna cũ młtitu¬
dine hominum flum rhenũ transiert.
longe a mari cui rhenꝰ influit. Causa
transeundi fuit. qd a sueuis complu¬
ris annos exagitati bello premebantur.
& agri cultura ꝓhibebantur. Syeuoꝵ.
gens ẽ longe maxima. & bellicosissima
germanoꝵ omnium. Hi centum pa¬
gos habere dicuntur. ex quib quot¬
annis singula milia armatoꝵ bellandi
causa suis ex finib educunt: reliqui qͥ
domi remanserint. se atq illos alunt.
Hirursus inuicem anno pꝰ in armis
sunt. illi domi remanent. Sic nec agri
cultura. nec ratio atq usus belli int̾mit¬
titur. S priuati ac seꝑati agri apud eoᷤ
nicħ ẽ. neꝙ longiꝰ anno remanere uno
in loco colendi causalicet: neꝙ multũ
frum̃to. s maximam partem lacte
atq pecore uiuunt. Multum ꝙ st̃
in uenationib: que res ⁊ cibi gn̾e. ⁊
cotidiana exercitatione. & libertate

Expanded text:
secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate
Abbreviated transcription (Latin):
minor ut existimatur quã brytan¬
nia. s pari spacio transmissus atq
e gallia ẽ inbrytanniam. In hoc me¬
dio cursu ẽ insula que appellatur
mona: compłes pret̾ea minores ob¬
iecte insule existimantur. de quib
insuł ñ nulli scripserunt. dies con¬
tinuos .xxx. subbruma ẽe noctem
Nos nichil de eo ꝑcunctationibus
repperiebamꝰ. nisi certis ex aqua
mensuris breuiores ẽẽ noctes quam
cui parti nulla ẽ obiecta terra. S
eiꝰ angulꝰ lat̾is maxime germaniã

Expanded text:
minor, ut aestimatur, quam Britanminor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona: complures praeterea minores subiectae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime ad Germaniam
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatiũ appellantur. quib orti ex
ciuitatib eo ꝑuenerunt. & bello illa¬
co ibi remanserunt. atq agros cole¬
re ceperunt. Hominũ ẽ infinita
młtitudo creberrimaq edificia. fere
gallicis consimilia pecoris magnꝰ nu¬
merꝰ. Utuntur aut exe. aut nũmo
ereo. aut aliis ferreis ad certũ pondꝰ
album in mediterraneis regionibus:
in maritimis ferrum. s exigua est
copia. Ere utuntur importato. Ma¬
teria cuiꝰq gn̾is ut ingallia ẽ pret̾
fagum & abietem. Lepͥorem & galli¬
nam & anserem gustare fas ñ putãt.
hec tam̃ alunt amii uoluptatisq
causa. Loca sunt temꝑaciora quã
in gallia. remissiorib frigorib. Insu¬
la natura triquadra. cuiꝰ unum la¬
tus ẽ contͣ galliam. Huiꝰ lateris
alt̾ angulꝰ qui ẽ ad chantiũ. quo
fere omnes ex gallia naues appellũ¬
tur. ad orientem solem. inferior ad
hyspaniam atq occidentem solem
qua ex parde est hybernia dimidio

Expanded text:
civitatum appellantur, quibus orti ex civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondusalbum in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad um vergit ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio
Abbreviated transcription (Latin):
one coniungi. In his reb circit dies
x. consumit. nec nocturnis quid̃
temꝑib ad laborẽ militum int̾mis¬
sis. Subdutis nauib castrisq egregie
munitis. easdem copias que ante p̾¬
sidio nauib fuerant relinquit:
ip̾e eod unde redierat ꝓficiscitur.
Eo cum ueniss. maiores undiq in
eũ locum copie brytannoꝵ conue¬
nerant: Sũma imꝑii belliq ammi¬
nistrandi. cõmuni consilio ꝑmissa
Cassi uellauno. cuiꝰ fines a mariti¬
mis ciuitatib flum̃ diuidit quod
appellatͣ thamesis. a mari circiter
mił pass lxͣx. Huic suꝑiore tẽꝑe
cum reliquis ciuitatib continen¬
tia bella int̾cesserant. s nr̃o aduen¬
tu ꝑmoti brytanni hunc toti bello
imꝑioq p̾fecerant. E ytannie parͤ
inferior ab his incolitur. quos natos
in insula ip̃i memoria ꝓdicũ dicũt.
Maritima pars ab his qui prede ac
belli inferendi causa ex belgio tran¬
sierunt. qui om̃s fere his nominib

Expanded text:
one coniungi. In his rebus circiter dies one coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis navibus castrisque egregie munitis easdem copias, quas ante, praesidio navibus reliquit: ipse eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bellique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic superiore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti Britanni hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, qui praedae ac belli inferendi causa ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequerentur. His aliqnͣtum itineris
ꝑgressis. cũ iam extremi eẽnt incon¬
spectu: equites ab atrio ad cesarem
uenerunt. qui nuntiarent suꝑiore
nocte maxima cohorta tempestade
ꝑpe om̃s naues afflictas atq in litus eie¬
ctas eẽ. qd neq anchore funesq subsi¬
st̾ent. neq naute gub̾natoresq uim
tempestatis pati possent: Itaq ex con¬
cursu nauium. in agnũ ẽẽ incõmod̾
acceptum. His reb cognitis cesar. legi¬
ones equitatumꝙ reuocari. atq iti¬
nere desistere iubet. Ip̃e ad naues reu̾¬
titur. ead fere que ex nuntiis lict̾is
cognouerat coram ꝑspicit: sic ut amiᷤ
magno negotio uidentur. Itaq ex le¬
gionib fabros deligi. & ex continẽti
alios accersi iubet. Labieno scribit ut
quam płimas possit his legionib que
sunt apud eum nauis instituat. Ip̾e
& si res erat multe oꝑe ac laboris tn
cõmodissimũ ẽẽ statuit omnis nauis
subduci. & cum castris una muniti¬

Expanded text:
persequerentur. His aliquantum itineris persequerentur. His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent in prospectu, equites a Quinto Atrio ad Caesarem venerunt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope omnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae gubernatoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex eo concursu navium magnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Caesar legiones equitatumque revocari atque in itinere resistere iubet, ipse ad naves revertitur; eadem fere quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissmagno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una muniti
Abbreviated transcription (Latin):
presidio nauib eẽnt. tercia uigilia ad
hostes contendit. eo minꝰ ueritꝰ na¬
uib qͦd in littore molli atq aꝑto de¬
stium copias conspicatꝰ ẽ. Illi equitatu
atq essedis ad flum̃ progressi. ex loco
suꝑiore nr̃os ꝓhibere & prelium com¬
mitt̾e ceꝑunt: repulsi ab equitatu.
se insiluas abdiderunt. locum nac̾ti
egregie & natura & oꝑe munitum
arborib succisis. om̃s introitꝰ erant
preclusi: ipsi ex silius rari ꝓpugnabãt.
nr̃osq intra munitiones ingredi ꝓ¬
hibebant. At milites legionis uii.¬
cestitudine facta. aggere ad muniti¬
ones adiecto. locum ce ꝑunt. eosq ex
siluis expulerunt. paucis uuln̾ib ac¬
ceptis. S eos fugientes. longius cesar ꝓ¬
sequi uetuit: & qd loci naturam ig¬
norabat. & qd magna parte diei con¬
sumpta. munitioni castroꝵ tempꝰ
relinqui uolebat. Postridie eiꝰ diei.
mane triꝑtito milites equitesq in
expeditionẽ misit. ut eos qui fug̾ant

Expanded text:
praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus navibus, quod in litore molli atque aperto destium copias conspicatus est. Illi equitatu atque essedis ad flumen progressi ex loco superiore nostros prohibere et proelium committere coeperunt. Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, arboribus succisis omnes introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis rari propugnabant nostrosque intra munitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta et aggere ad munitiones adiecto, locum ceperunt eosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fugientes longius Caesar prosequi vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum tempus relinqui volebat. Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in expeditionem misit, ut eos qui fugerant