comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cius autoritate reliquas contineri: qua traducta locu
consistendi in gallia non fore. esse non nullo se Caesa¬
ris beneficio affectum. si tamen ut iustissimam apud
eum causam obtinuerit. sed plus communi libertat
tribuere. Cur enim potius hedui de suo iure & deli¬
gibus ad Cxsarem disceptaturi ꝗͣ romani ad heduos
ueniant : Celeriter ad olescentibus & oratione mag¬
stratus & proemio deductis. cum se uel pͥncipes eius
consilu fore profiterentur ratio prerficiendi quaere¬
batur: qd ciuitatem temere ad suscipiendum bellum
adduci posse non confidebant. Placuit ut litauicus
decem illis milibus quae Coesari ad bellum mitteretur
preficeretur:atq ea ducenda curar&. fratresq eius ad
Cocsarem precurrerent. reliqua qua ratione agi place¬
at constitiuint: Litauiccus accoepto exercitu cumm¬
lia passuum circiter.xxx. ab gergouia abess&l. conuo¬
catis subito militibus lacrimas quo procificiscimur

Expanded text:
eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur,"
Abbreviated transcription (Latin):
utus atq ex omni parte circuncisus. quem si tenerent
nostri & aquae magna parte & pabulatione libera pro¬
hibituri hostes uidebantur. Sedis locus presidio ab his
non nimis firmo tenebatur. Tamen silentio noctis Cxsar
ex castris egressus priusqͣ subsidio ex oppido ueniri pos¬
s& deiecto presidio potitus loco duas ibi legiones collo¬
cauit: fossamq duplicem duodenum pedum a maiori¬
bus castris ad maiora perduxit: ut tuto ad repentinu
hostium incursum etiam singuli comeare possent. Dum
hec ad gergouiam geruntur conuictolitauis heduus cui
magistratum adiudicatum a Caesare demonstrauimus
solicitatus ab aruernis pecunia cum quibusdam adole¬
scentibus colloquitur quorum erat princeps litauicus
atꝗ eius fratres amplissima familia nati adolescentes.
Cum his proemium communicat. hortaturq ut se libe¬
ros & imperio natos meminerint. Unam esse heduoꝵ
ciuitatem qua certissimam galliae uistoriam destinea

Expanded text:
itus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent itus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat;
Abbreviated transcription (Latin):
cognita ne contra suam uoluntatem dimicare coger¬
tur magnis itineribus antecessit. Coesar ex eo loco qi¬
cis castris gergouam peruenit. equestriq proelio co¬
dic leui facto. perspecto urbis situ quae posita in altissimo
non prius agendum constituit. ꝗͣrem frumentariam expe¬
diss&. At uercingetorix castris prope oppidum positis me¬
diocribus circum se interuallis separatim singulaꝵ ciui¬
atum copias collocauerat. atq omnibus eius iugi colli¬
bus occupatis qua despici poterat horribilem speciem pre¬
hebit. principesq earum ciuitatum quos sibi ad consilium
cipiendum delegerat. prima lucc ad se quotidie conuenir
ubebat. seu quid communicandum seu quid amministran¬
dum uideretur. Neq ullum fere diem intermittebat qn
equestri proelio interiectis sagictariis quid in quoquo es¬
s& animi ac uirtutis suorum perclitaretur. Erat e regi¬
one oppidi collis sub ipsis radicibus montis egregie muꝰ¬

Expanded text:
cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogerecognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie mun
Abbreviated transcription (Latin):
parte iter facere coepit.Cum uterq utriq exiss& exercitus
in conspectu fereꝗ e regione castra ponebant dispositis ex¬
ploratoribus necubi effecto ponte romani copias traduce¬
rent. Erat in magnis Exsaris difficultatibus res ne maion
estatis partem flumine impediretur. quod non fere anti
autumnum clauer uado transiri sol&. Itaq ne id accid¬
r& siluestri loco castris positis e regione unius corum pon¬
tium quos uerangetorix rescindendos curauerat poster
dic cum duabus legionibus in occulto restitit. reliquas
copias cum omnibus impedimentis ut consueuerat mi¬
sit demptis quibusdam cohortibus. uti numerus legioni¬
tempore coniestura: constare uideretur. His qͣ longis¬
sime possent egredi iussi s cum iam ex dici tempore con¬
iecturam coepat in castra peruentum usdem sublicis qua¬
rum pars inferior integra remanebat pontem reficere ca¬
neo delecto reliquas copias reuocauit. Uercingetorx n

Expanded text:
parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestri loco castris positis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re
Abbreviated transcription (Latin):
una familia uiuo utroq non solum magistratus creari
uetearent. sed etiam in senatu esse prohiberent. cotum
magistratum deponere cogit. coniucto litaue qui persa¬
cerdotes more ciuitatis intermissis magistratibus esso
creatus potestatem obtinere iussit. Hoc decreto uissit¬
interposito hortatur heduos ut controuersiarum ac dis¬
sensionis obliuiscerentur. atq omnibus omissis us reb
huc bello seruirent. ea quae meruissent premia ab se
diuicta gallia expestarent: equitatumq omnem & peditum
milia.x. sibi celeriter mitterent. quae in presidus rei fru¬
mentaria causa disponer&. Exercitum in duas partes di¬
uisit.iiii. legiones in senones parisiosq labieno ducendas
dedit.ui.ipse in aruernos ad oppidum gergouiam secun¬
dum flumen elauer dux. equitatus partem illi altribuit
partem sibi reliquit.Qua re cognita uertingetorix omni¬
bus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis

Expanded text:
una familia vivo utroque non solum magistratus creari una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis
Abbreviated transcription (Latin):
corum clientelas. quod si duitius alatur controuersia
fore uti pars cuutatis cum parte confligat. id ne accidat
positum in eius diligentia atq autoritate. Caesar & si
bello atꝗ hoste discedere detrimentosum esse existimabat
ramen non ignorans quanta ex dissensionibus in commo¬
aa oriri consuessent. tanta ne & tam coniuncta populo
. cuuitas quam ipse semper aluiss& omnibusq rebus or¬
nass& ad uim atq arma disceder& atq ea pars quae mi¬
nus confider& auxilia a uercingetorige accerser& huic
ra preuertendum existimauit: & qđ legibus heduoꝵ
is qui sumenum magistratum obtiner& finibis excedẽ
nir ipse in heduos proficisci statuit. senatumq omnem
a quos inter controuersia ess& etiam ad se euocauit.
sum prope omnis ciuitas eo conueniss&. docereturq
paucis clam uocatis alio loco alio tempore atq oportu¬
ent fratrem a fratre renuntiatum cum leges duos ex

Expanded text:
eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex ftur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex
Abbreviated transcription (Latin):
mamq ibi copiam frumenti & reliqui commeatus na¬
ctus exercitũs ex labore atq inopia refecit. Iam prope
hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum
bellum uocaretur. ad hostem proficisci constituit: siue
cum ex paludibus siluisq elicere. suic obsidione preme¬
re poss&. Legati ad ad eum principes heduorum ueni¬
unt oratum ut maxime necessaio tempore ciuitati sub¬
ueniat: summo esse in periculo rem: quod cum singi¬
li magistratus antiquitus creari atq regiam potestaten
annum obtinere consuessent: duo magistratum geris
& se uterq corum legibus creatum esse dicat. horum
esse alterum conuictolitauẽ florentem & illustrem
adolescentem: alterum totum antiquissima familia
natum. atq ipsum hominem summae potentiae & nis
cognationis: cuius frater ualetiacus proximo anno cun¬
dem magistratum gesserit. ciuitatem esse omnem in ar¬
nis diuisum senatum. diuisum populum. suas cuiusq

Expanded text:
mamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus namamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque
Abbreviated transcription (Latin):
nes insueti laboris ut omnia quae imperarentur sibi patieda
cessimarent. Nec minus qͣ est pollicitus ueraingetoria animo
laborabat ut reliquas ciuitates adunger&. atq cas bonis p¬
licitationibus alliciebat. Huic rei idoneos homines dilig¬
bat. quorum quisq aut oratione subdola aut amicitia fi¬
cillime poss&. Qui auarico expugnato refugerant armi¬
dos uestiendosq crat. simul ut diminutae copia redin¬
tegrarentur imꝑat certum numerum militum ciuitati¬
bus quem & quam ante diem in castra adduci uelit. sage¬
tariosq omnes quorum erat ꝑ magnus numerus in gali¬
a conquiri & ad se mitti iub&. Nis rebus celeriter quod
auaric deperierat expletur.Interu teutomatus ollo¬
uiconis filius rex nitiobrigum cuius pater ab senatu no¬
stro amicus erat appellatus cum magno equitum suorũ
numero & quos ex aquitania conduxerat ad eum per¬
uenit. Caesar auarico complures dies commoratus. sum¬

Expanded text:
nes insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda nes insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus sum
Abbreviated transcription (Latin):
unum consiluim totius galliae effecturum. cuius consensui
ne orbis ꝗd terrarum possit obsistere: idq se prope iam ef¬
festum habere Interea equum esse ab his communis salu¬
is causa impetrari ut castra munire instituerent. quo
sicilius. repentinos hostium impetus sustinerent. fuit haec
oratio non ingrata gallis: & maxime quod ipse anuno no
defecerat tanto accoepto in commodo neq iu occultum ab¬
diderat & conspectum multitudinis fugerat. plusq animo
preuidere & presentire uidebatur q̃ re integra pͥmo inceden¬
dum auaricum post deserendum censuerat. Itaq ut reliquo¬
tum impatorum res aduersae autoritatem minuunt sic hu¬
uis ex contrario dignitas in commodo acccepto in dies auge¬
batur. simul in spem ueniebant eius affirmatione de reliqs
adiungendis ciuitatibus. Primumq eo tempore galli castra
munire instituerunt: & sic sunt animo consternãti homi¬

Expanded text:
unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homi
Abbreviated transcription (Latin):
multa iam nocte silentio ex fuga eoccoep: ueritus neq̃
in castris ex eorum concursu & misericordia uulgi se¬
ditio oriretur. & procul in uia dispositis familiaribus
suis pͥncipibusq ciuitatum disparandos deducendosq
ad suos curar& quae cuiq ciuitati pars castrorum ab
nitio obuenerat. Postero dic concilio conuocato consolatus
ohoitatusq est: ne se admodum animo dimitterent. ne per¬
cubarentur in commodo: non uirtute neqacie uicisse roma¬
nos: sed artificio quodam & scientia oppugnationis cuius
ri fuerint ipsi impediti. errare si qui in bello omnes secun¬
dos rerum ꝑrouentus expestent sibi nunqͣ placuisse auari¬
cum defendi. ciuus rei testes ipsos haber&. sed factum in¬
prudentia biturigum & nimia obsequentia reliquorum
un hoc in commodum reciperetur sid tamen se celeriter ma¬
ioribus commodis sanaturum:nam quae ab reliquis gallis
cuitates dissentirent. has sua diligentia. adiuncturum. atq

Expanded text:
multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. illi subito ex omnibus partibus euolauerunt. mu¬
rumq celeriter complerunt. Hostes re noua pterriti mu¬
ro turribusq deiecti in foro ac locis patentioribus cunca¬
tim constiterunt. hoc animo ut si qua ex parte obuiam
contra ueniretur acie instructa depugnarent. Ubi nemi¬
nem in aquum locum sese dimittere. Sed toto undiꝗmu
ro circunfundi uiderunt ueriti ne omnino spes fuge
tolleretur abiectis armis ultimas oppidi partes cotinenti
impetu petiuerunt. parsqibi cum angusto exitu portar
se ipsi premerent a militibus pars iam egressa portis ab
equitibus est interfecta. Nec fuit quisqͣ qui predae stu¬
der&. Sic & genabi caede & labore opis incitati non eti¬
te confectis non mulicribus. non infantibus pepercerut.
Deniq ex omni numero qui fuit circiter milium. xl.uix
dece. qui primo clamore audito se ex oppido eiecerut
in columes ad uercingetorigem puenerunt. Quos ille

Expanded text:
dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt mudedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille
Abbreviated transcription (Latin):
iestae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt
ne se & communes liberos hostibus ad supplicium de¬
derent quas ad capiendam fugam natura & uiriu in¬
firmitas impedir&. Ubi eos ꝑstare in sententiam uide¬
runt quod plerunq in summo periculo timor miseri¬
cordiam non recipit conclamare & significare de fuga
romanis coeꝑunt.quo timore perterriti galli ne ab
equitatu romanoꝵ uiae preoccuparentur consilio de¬
titerunt. Postero die Caesar promota turri perfectusq
opibus qua facere instituerat. magno coborto imbre¬
non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestat
arbitratus est. quod paulo in cautius custodias in muro
dispositas uidebat suosq languidius in opere uersari uis¬
sit. & quid fieri uell& ostendit. legiones intra uineas in
occulto expeditas cohortatur ut aliquando pro tantis la¬
boribus fructum uictoriae perciperent. iis qui primi mu¬
rum ascendissent proemia proposuit. militibusq signum

Expanded text:
iectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, iectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbrenon inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum
Abbreviated transcription (Latin):
pas traditas glebas in ignem proiciebat. eregione turri
scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusq conci¬
dit. Huc ex proximis unus iacentem transgressus eo¬
dem illo munere fungebatur. Eadem ratione ictu scor¬
pionis exanimato alteroͥ successit tertius & tertio quar¬
tus. Nec prius ille est a propugnatoribus uacuus relic¬
ius locus ꝗͣ restincto aggere atq omni ea parte summotiᷤ
bostibus finis est pugnandi factus. Omnia exꝑti galli
qd res nulla successerat. postero die consilium coepunt
ex oppido profugere hortante & iubente uercingetorige.
la silentio noctis conati non  magna iactura suoꝵ
sese effecturos sperabant. propterea quod neq longe ab
appido castra uercingẽtorigis aberant: & palus quae ꝑ¬
yetua intercedebat romanos ad insequendum tarda¬
bit. lamq hoc facere noctu apparabant. cum matresfa¬
miliae repente in publicum procurrerunt.flentesq pro¬

Expanded text:
picis traditas glebas in ignem e regione turrispicis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque pro
Abbreviated transcription (Latin):
aggerem eminus iacͥebant picem reliquasq res quibus
ignis excitari potest fundebant. ut quo pͥmum currere¬
tur. aut cui rei ferretur auxilium uix ratio iniri poss&
Tamen qđ instituto Caesaris semper duae legiones pro
castris excubabant pluresq partitis temporibus in opere¬
erant. celeriterq factum est ut alii eruptionibus resist¬
rent alii turres reducerent: aggeremq interscinderent
omnis uͦ ex castris multitudo ad restinguendum con¬
currer&. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua
parte noctis pugnaretur semperq hostibus spes uistorie
redintegraretur eo magis quod deustos pluteos turriũ
uidebant nec facile adire apertos ad auxiliandum ani¬
maduertebant. semꝑq ipsi recentes defessis succeder&
omnesq galliae salutem in illo uestigio temporis positi
arbitrarentur. accidit inspectantibus nobis quod digna
memoria uisum pretercundum non existimauimus.
udam ante portam oppidi gallus permanus seui ac

Expanded text:
aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac
Abbreviated transcription (Latin):
bibus ac saxis quae rectis lineis suos ordines seruant: tũ¬
seruant ad utilitatem & defensionem urbium sum mam
hab& oportunitatem. quod & ab incendio lapis. & ab ari¬
at materia defendit. quae perpetuis trabibus pedes qua¬
dragenos plerunꝗ introrsus reuincta neq perrumpine¬
q distrahi potest: Nis tot rebus ipedita oppugnation
milites cum toto tempore frigore & assiduis imbribus
terrerentur tamen continenti labore omnia hac supi¬
uerunt. & diebus.xxu. aggerem latum pedes. ccc rri
altum pedes. Lxxx. extruserunt. Cum his murumho¬
stium pene contingeror Caesar ad opus consuetũne
excubar&. militesq hortaretur ne quod omnino tempiss
ab opere intermitteretur paulo ante tertiam uigilia
est animaduersum fumare aggerem quem cuniculoh¬
stes succenderant. Eodemq tempore toto muro clamor
sublato duabus portis ab utroq latere turrium eruptio
fiebat. Alii faces atq aridam materiam de muro in

Expanded text:
bibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tbibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in
Abbreviated transcription (Latin):
xerant. Tum crebris diurnis nocturnisq cruptionibus aut
aggeri ignem inferebant. aut milites occupatos in ope ado¬
nebantur: & nostrarum turrium altitudinem quantum
has quotidianus agger expresserat commissis suarum tũ¬
num malis ad aequabant. Muri autem omnes gillici hac
fere forma sunt. Trabes directę perpetuae in longitudine
paribus interuallis distantes inter se binos pedes in solo
collocantur. Hae reuinciuntur extrorsus & multo ag¬
gere uestiuntur. Fa aut quae diximus interualla grandi¬
bus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis & coagmi¬
natis & coaugmentatis alius insuper ordo adicitur. ut
idem illud interuallum seruetur. neq inter se contingit¬
rabes. sed paribus intermissae spatis singula singulis sa¬
xis interiectis apte contineantur. Sic deinceps omne opus
contexitur dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cu
in speciem uarictatemq opus deforme non est alternis tra¬

Expanded text:
xerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut xerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequafere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis tra
Abbreviated transcription (Latin):
armis concrepat quod facere in eo consuerunt cuius ora¬
tionem a probant sum mum esse uecingetorigem ducem ne
de eius fide dubitandum. nec maiori ratione bellum am¬
ministrare. Statuunt ut .x.milia hominum delecta ex om¬
nibus locis in oppidum mittantur. nec solis biturigibus
communem salutem committendam censent. quod penes
eos si id oppidum retinuissent summam uictorie costate
intelligebant. Singulari militum nostrorum uirtu. cos¬
la cuiusq modi gallorum occurrebant ut est summae ge¬
niis solertiae atq ad omnia imitanda & efficienda quae
ab quoquo traduntur aptissimum. Nam & laqueis falces
auertebant. quas cum destinauerant tormentis introrsuꝰ
reducebant. & aggerem cuniculis subtrahebant: eo scientiꝰ
qual apud eos magnae ferrariae atq omne genus cuniculo¬
cum notum atq usitatum est. Totum autem murum ex
omni parte turribus contabulauerant: atꝗ has corus inte¬

Expanded text:
armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius oraarmis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis inte
Abbreviated transcription (Latin):
quinetiam ipsis remitter& si sibi magis honorem tribi¬
ere ꝗͣ ab se salutem accipere uideantur: Haec ut intelli¬
gatis inquit sincere a me pronuntiari audite romanos
milites. producq seruos quos in pabulationc paucis ante
diebus excoepat. & fame uinculisq excruciauerat. Hu
iam ante edocti quae inter rogati pronuntiarent. militesse
esse legionarios dicunt fameꝰ & in opia adductos clamer
castris exisse. siquid frumenti aut pecoris in agros repi
possent. simili omnem exercitum inopia premi. nec iam
uires sufficere cuiusꝗͣ nec ferre opis laborem posse. itaq
statuisse imperatorem si nihil in oppugnatione oppidi
profecissent triduo exercitum deducere. Hac inqt ame
latis cunis opera sine uestro sanguine tantum exeratu
uictorem fame consumptum uidetis: quem turpiter se ex
fuga recipientem ne qua ciuitas suis finibus recipiat a me
prouisum est. Conclamat omnis multitudo & suo more

Expanded text:
quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuquin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquilatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more
Abbreviated transcription (Latin):
Sbere beneficio. Tali modo accusatus ad haec respon¬
dit. Quod castra mouiss& factum in opia pabuli etia
ipsis hortantibus. quod propius romanos accessiss&. per¬
suasum loci oportunitate. qui se ipsum munitione de¬
fender&. equitum uͦ oꝑam neq in loco palustri de¬
siderari debuisse. & illis fusse utile quo sint profec¬
ti.Summam imꝑii se consulto nulli discedentem
tradidisse. ne is multitudinis studio ad dimicãdum
impelleretur: cui rei propter animi mollitiem stude¬
re omnes uider& quod dutius laborem ferre non
possent. Romani si casu interuenirent fortunae. si
alicuius iudicio uocati. Nuic habendam gratiam qͦd
& paucitatem eorum ex loco supiore cognoscere. &
urtutem despicere potuerint. qui dimicare non ausi¬
turpiter se in castra recoepint. Imperium sea Casare:
proditionem nullum desiderare: quod habere uistora
poss& quae iam ess& sibi atq omnibus gallis explorati

Expanded text:
habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec responhabere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausiturpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata:
Abbreviated transcription (Latin):
dimicandum existimarent. qui iniquitatem conditi¬
onis perspicerent inani simulatione sese ostentare co¬
gnoscerent. Indignantes milites Cxsar quod conspeltũ
suum hostes perferre possent tantulo spatio interiesto
& signum proelii exposcentes edoc& quanto detrimẽto
a quot uirorum fortium morte necesse sit constare
ustoriam. quos cum sic animo paratos uider& ut nul¬
lum pro sua laude piculum recusarent summae se ini¬
quitates condemnare debere nisi eorum uitam sua sa¬
ute habeat cariorem. Sic milites consolatos eodem
die reducit in castra. reliqua quae ad oppugnationem¬
oppidi pertinebant amministrare instituit. Uercinge¬
torix cum ad suos rediss& proditionis insimulatus
quod castra propius romanos uidiss& mouiss&r quod
mani tanta oportunitate & celeritate uenissent. nõ haec
onnia fortuitu aut sine consilio accidere potuisse. re¬
onum illum galliae malle Cxsaris concessu ꝗͣ ipsoꝵ

Expanded text:
dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicidimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod mani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
insiarum causa eo profectum quo nostros postero die pa¬
bulatum uenturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis
media nocte silentio profectus ad hostium castra mane
peruenit. Illi celeriter per exploratores aduentu ca¬
saris cognito carros impedimentaq sua in artiores silual
abdiderunt. copias omnes in loco edito atq aperto instru¬
xert. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas confa¬
ri: arma expediri iussit. Collis erat breuiter ab infino
accliuis: hunc ex omnibus fere partibus palus diffia¬
lis atq impedita cingebat. non latior pedibus quinqui¬
ginta. hoc se colle interruptis pontibus galli fiducia la
continebant. generatimq distributis in ciuitates omia
uada ac saltus eius plaudis obtinebant sic animo pa¬
rati ut si eam paludem romani perrumꝑe conaretur
hesitantes premerent ex loco suꝑiore ut qui propin¬
quitatem loci uiderent paratos prope &quo marte ad

Expanded text:
insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die painsidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad
Abbreviated transcription (Latin):
to caruerunt & pecore eo longinquioribus uicis adasto
extremam famem sustentarent. nulla tamen uox est
indigna. Quinetiam Caesar cum in ope singulas legio¬
nes appellar& & si acerbius in opiam ferrent se dimis¬
surum oppugnationem dicer& uniuersi ab eo ne id fa¬
cer& petebant᷑. sic se complures annos illo imperante me¬
ruisse ut nullam ignominiam accipent. nusqͣ incaepta
e discederent. hoc se ignominie laturos loco si incepta¬
oppugnationem reliquissent. prestar& omnes perferre ua¬
bitates qͣ non ciuibus.r. qui genabi perfidia gallorum in¬
terissent parentarent. Haec eadem centurionibus tribi¬
nisq militum mandabant: ut per cos ad Caesarem defer¬
rentur. Cum iam muro appropinquassent turres ex cap¬
tiuis cecsar cognouit uercingetorigem consumpto pabu¬
lo castra mouisse proprius auaricum. atq ipsum cumc
quitatu expeditisq qui ĩter equites preliari consuessent

Expanded text:
tes caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto tes caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptaoppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent,
Abbreviated transcription (Latin):
pbulationes frumentationesq obseruabat: dispersosq
aum longius necessaĩo procederent adoriebatur: magno¬
ꝗ in commodo afficiebat. & si quantum ratione proui¬
deri poterat ab nostris occurrebatur. ut incertis tempo¬
ribus diuersisq itineribus iretur. Castris ad eam parte
oppidi positis Caesar quae intermissa a flumine & a palu¬
dibus aditum ut supra diximus angustum habebat ag¬
oetem apparare uineas agere. turres duas constituere coc¬
pit.nam circunuallre loci natura. prohibebat. de re fru¬
mentaria boios atq heduos adhortari non destitit. quoꝵ
alteri quod nullo studio agebant non multum adiuua¬
buut alteri non magnis facultatibus quod ciuitas erat
uigua & infirma ccleriter ꝗd habuerunt consumpse¬
runt. Summa cum difficultate rei frumentariae effecto
exercitu tenuitate boioꝵ indiligentia heduoꝵ. incen¬
dus edificioꝵ usq eo ut complures dies milites frumen¬

Expanded text:
pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento mili
Abbreviated transcription (Latin):
camen hoc sibi solatu proponebant. quod explorata ui¬
ctoria celeriter amissa recuperaturos confidebant. Di¬
cebatur de auarico in communi concilio incendi place¬
r& an defendi. procumbunt gallis omnibus ad pedes
bituriges ne pulcherrimam prope totius galliȩ urbem
qua presidio & ornamento sit ciuitati suis manibus
incendere cogerentur. facile se loci natura defensuros
dicunt: quod prope ex omnibus partibus flumine a
Paude circundata. unum habeat & per angustum adi¬
tum. Datur petentibus uenia dissuadente primo uer¬
cingetorige. post concedente & precibus ipsorum & m¬
sericordia uulgi. Defensores idonei oppido deliguntur.
Uercingetorix minoribus Casarem itineribus subseqt
& locum castris delegit plaudibus siliusq munitum
ab auarico longe milia passuum.xui. ibi per certos explo¬
ratores in singula dici opera quae ad auaricum ageretur
agnoscebat: & quid fieri uell& imperabat. Omnes nras

Expanded text:
tamen hoc sibi solati proponebant, quod se prope explorata vitamen hoc sibi solati proponebant, quod se prope explorata victoria celeriter amissa reciperaturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras
Abbreviated transcription (Latin):
quequouersus quo pabulandi causa adire posse uide¬
antur: harum ipsis rerum copiam suppetere. quod qͦ¬
tum in finibus bellum geratur eorum oppibus sub¬
leuentur. roma nos aut inopiam non laturos. aut mas
periculo longius ab castris processuros. neq interesse ips¬
ne interficiant. impedimentis ne exuant.quibus amisis
bellum geri non possit. preterea oppida incendi oporten
quae non munitione & loci natura ab omni sint peria¬
lo tuta. neu suis sint ad detractandam militiam receptis¬
cula: neu romanis proposita ad copiam commeatus pn¬
damq tollendam. Haec si grauia aut acerba uideantur
multo illa grauius extimãre liberos coniuges in seru¬
tutem abstrahi: ipsos interfici. quae sit necesse accidere
uictis. Omnium consensu hac sententia probata uno
die amplius .xx. urbes butirigum incenduntur. hocib
in reliquis ciuitatibus in omnibus partibus incendia co¬
spiciuntur. quae & si magno cum dolore omnes ferelus

Expanded text:
quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videquoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant,