comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
telis romani grauiter attriti: tan¬
dem usq ad congressum hostium
ꝓruꝑunt .xl. milia gallogrecorum.
eo bello interfecta referuntur. Mar¬
cus consul adu̾sus ligures profectus
misit. Et nisi uictus celeriter reu¬
gisset incastra: eandem int̾nitu¬
nis cladem quam bebius dudum
ab his dem hostib acceꝑat ꝑtalsu

Expanded text:
telis Romani graviter contriti, tantelis Romani graviter contriti, tandem usque ad congressum hostiumraginta millia Gallograecorum eo praelio interfecta referuntur. Marcius cos. adversus Ligures profectus, misit, et nisi victus celeriter refugisset in castra, eamdem internecionis cladem, quam Bebius dudum ab iisdem hostibus accepera
Abbreviated transcription (Latin):
pio affricanus habens in auxilio eu¬
menen attali filium: adu̾sus hanni¬
balem qui tunc antiochi classi prȩ¬
erat. bellum nauale gessit. Antiochꝰ
uicto hannibale atq in fugam acto.
simulq omni exercitu amisso. pac̃e
rogauit: filiumq affricani quẽ utrũ
exploranteni an in prelio cepisset in¬
certum ẽ: ultro remisir
N hispania ulteriore lucius emilius
procansul a lusitanis cum uniuerso
exercitu cesus: interiit. Lucius bebuis
in hispaniam ꝓficiscens. a liguribus
circũuentus: cum uniuerso exercitu
occisus ẽ. Unde adeo ne nuntiũ qui¬
dem suꝑfuisse constat: ut int̾nicio¬
nem ipsam rome massilienses nuin¬
tiare curauerint. fuluius consulde
gretia in gallo greciam quȩ nunc̃e
galacia trans uectus. ad olimp̃u ma¬
tem ꝑuenit: ad quem uniu̾si gallo¬
greu cum connugib & liberis con¬
fugerant: ibiq acerbissimũ bel¬
lum gessit. Namq de suꝑiorib lo¬
cis sagitus grandib q saxis. cȩterisq

Expanded text:
pio Africanus, habens in auxilio Eupio Africanus, habens in auxilio Eumenem Attali filium, aduersus Hannibalem, qui tunc Antiochi classi praeerat, bellum nauale gessit; Antiochus uicto Hannibale atque in fugam acto simulque omni exercitu amisso pacem rogauit filiumque Africani, quem utrum explorantem an in proelio cepisset inoertum est, ultro remisit. in Hispania ulteriore L. Aemilius proconsule a Lusitanis cum uniuerso exercitu caesus interiit. L. Baebius in Hispaniam proficiscens, a Liguribus circumuentus cum uniuerso exercitu occisus est; unde adeo ne nuntium quidem superfuisse constat, ut internecionem ipsam Romae Massilienses nutiare curaverint. Fulvius cos. de Graecia in Gallograeciam, quae nunc est Galatia, transvectus, ad Olympum montem pervenit, ad quem universi Gallograeci cum conjugibus et liberis confugerant, ibique acerbissimum bellum gessit. Namque de superioribus locis, sagittis, grandibus saxis, caeterisque
Abbreviated transcription (Latin):
¶Martus fuluius prȩtor celtiberos cũ
proximis gentib uicit: regem eorum¬
cepit. Mimucius aligurib in extremũ
ꝑiculi ad ductus ẽ. & isidiis hostium
circũuentus. uix mimidarũ equitum
industria liberatus eScipio affricanꝰ
inter ceteros legatos ad antiochũ mis¬
sus: etiam cum hannibale colloquiũ
familiare habuit. S int̾fecto pacis
negotio: ab antiocho dnͣcesste. In utͣꝙ
hispania ꝑflaminium fuluumq pre¬
tores. bella multũ horrida cruentaq
irrmc ioptlis gesta sunt Publio cor¬
nelio scipione. marco acrio glabrione
consulib: antiochiis quanins termo¬
pilas occupasset ex quarũ munimi¬
ne tutior propt̾ anbios belli euentꝰ
fieret: tam̃ commisso bello a consule
glabrione suꝑatus. uix cum paucis
fugit eprelio: ephesumq ꝑuenit. Is
habuisse fertur armatorum .lx. milia
Alter consul scipio: cum boiorũ gen¬
te confixit. In quo prelio: xx. milia
hostium int̾fecit sSequenti anno sci¬

Expanded text:
M. Fulvius praetor Celtiberos cum M. Fulvius praetor Celtiberos cum proximis gentibus vicit, regemcepit. Minucius a Liguribus in extremum periculi adductus et insidiis hostium circumuentus uix Numidarum equitum industria liberatus est. Scipio Africanus inter ceteros legatos ad Antiochum missus, etiam cum Hannibale conloquium familiare habuit. sed infecto pacis negotio ab Antiocho discessit. in utraque Hispania per Flaminium Fuluiumque praetores bella multum horrida cruentaque utrisque populis gesta sunt. P. Cornelio Soipione M. Acilio Glabrione consulibus Antiochus quamuis Thermopylas occupasset, quarum munimine tutior propter dubios belli euentus fieret, tamen commisso bello a consule Glabrione superatus uix cum paucis fugit e proelio Ephesumque peruenit. is habuisse fertur armatorum LX milia, ealter consui Scipio cum Boiorum gente conflixit, in quo proelio xx milia hostium interfecit. Sequenti anno Sci
Abbreviated transcription (Latin):
igni ferroq uastantes. prope modũ
usq ad nichilũ deleuerunt. Lucio
ualerio flaco. marco proco catone coz.¬
sulib: antiochus rex sy rie bellum
contra popłm romanũ instruens:
in europam transiuit ex asiasTune
etiam hannibal p ropt̾ exercitandi
belli rumores. qui de eo apud roma¬
nos sȩrebantur: exhiberiromam a
senatu nissus. clam ex affrica pro¬
fectus ad antiochum inigrauit. Quẽ
cum apud ephesum inuenisset tunc¬
tantem: mox in bellum impulit.¬
Cunc etiam lex quȩ ab oppido tribu¬
no plebi lata fuerat: ne qua mulier
plusqͣm semiunciam auri haberet.
neue uersi colori uestim̃to. nec uehicło
ꝑ urbem uteretur. post .xx. annos
abrogata est/ Publio scipione affrica
no. iterum tito sempronio longo con¬
sulib: apud mediolanum .x. milia
gallorum cȩsassequenti autẽ prelio.xi.
milia gallorum Iromanorũ uero .u. mi¬
lia occisas Prodigius prȩtor in hispania
citeriore: pene omñe amisit exertitũ.

Expanded text:
igni ferroque uastantes propemodum igni ferroque uastantes propemodum usque ad nihilum deleuerunt. L. Valerio Flacco M. Porcio Catone consulibus Antiochus rex Syriae bellum contra populum Romanum struens in Europam transiit ex Asia. tunc etiam Hannibal propter excitandi belli rumores, qui de eo apud Romanos serebantur, exhiberi Romam a senatu iussus, clam ex Africa. profectus ad Antiochum migrauit: quem cum apud Ephesum inuenisset cunctantem, mox in bellum inpulittunc etiam lex, quae ab Oppio tribuno plebi lata fuerat, ne qua mulier plus quam semunciam auri haberet neue uersicolori uestimento nec uehiculo per Vrbem uteretur, post uiginti annos abrogata est. P. Soipione Afno iterum, T. Sempronio Longo coss. apud Mediolanum X millia Gallorum caesa sunt. Sequenti autem praelio XI millia Gallorum caesa: Romanorum vero quinque milius 272 Digitius praetor in Hispania citeriore, pene omnem amisit exercitum.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fecta cominemorat. Sed hȩc uarie¬
tas scriptorum: utiq fallacia ẽ. falla¬
ciȩ autem causa: profecto adulatio est.
dum uictoris laudes accumulare. uirtu¬
temq: patrie extollere: uł ꝑresentib uł
posteris student. Alioquin si infinitus.
ñ fuisset numerus. nec qualiscunq
fuisser expressus. Quod si gloriosum
ẽ. quci & patriȩ plurimos hostium
ꝑemisse. quanto magis letum patriȩ
& duci beatum potest uideri suorũ uł
nullos uł paucissimos ꝑdidisse: Ita
lucidissime patec: quia simili impu¬
dentia mentiendi qua occisorũ hostiũ
numero adicttur. sociorum quoq a¬
missorum damna minuuntur: uel
etiam om̃ino reticentur.
Atur sempronius tuditanꝰ in hispania
uteriore bello oppressus: cum om̃i exer-¬
citu romanorũ interfectus ẽ. Consul
marcellus in etruria abois oppressus:
magña partem exercitus ꝑdiãit. Cui
postea furius alter consul auxilio ac¬
cessit: atq ita uniu̾sam boiorũ gente

Expanded text:
interfecta commemorat. Sed haec uarieinterfecta commemorat. Sed haec uarietas scriptorum utique fallacia est; fallaciae autem causa profecto adulatio est, dum uictoris laudes accumulare uirtutemque patriae extollere uel praesentibus uel posteris student: alioquin, si inquisitus non fuisset numerus, nec qualiscumque fuisset expressus. quodsi gloriosum est duci et patriae plurimos hostium peremisse, quanto magis laetum patriae et duci beatum potest uideri suorum uel nullos uel paucissimos perdidisse. ita lucidissime patet, quia simili impudentia mentiendi, qua occisorum hostium numero adiicitur, sociorum quoque amissorum damna minuuntur uel etiam omnino reticentur. Igitur Sempronius Tuditanus in Hispania citeriore bello oppressus cum omni exercitu Romano interfectus est; consul Marcellus in Etruria a Bois oppressus magnam partem exercitus perdidit; cui postea Furius alter consul auxilio accessit: atque ita uniuersam Boiorum gentem
Abbreviated transcription (Latin):
nius consul fortitus. post multa &
grauissima prelia quib macedoneᷤᷤ
uitti sunt: pacem philippo dedit.
Nicto nauide duce ipsorimi: nobi¬
lissimos obsides. demetriuin phi¬
lippi filium & armidenꝰ nauiaus
filium: ante currũ duxit Roma¬
ni captiui qui sub hannibale per
greciam uenditi fuerant. unuiersi
recepti: capitib rasis ob aetersam
seruitutem. currũ triumphantis
secuti sunt.¶Codem tempore insu¬
bresboii atq coenomanni contrac¬
tis in unum uirib almicare peno
dute qui in italia remanserat: cre¬
monam placentiamq uastantes.
difficillimo bello a lucio fuluio pre-¬
iore suꝑati sunt ¶Postea flaminus
ꝓconsul philippum regem. & cum
eo trachas. macedonas. illiriõ. mul¬
tasq prȩt̾ea gentes quȩ in auxilio eiis
uenerant bello subegit. Nicti macedo¬
nes: castra amiserunt. Nouem milia ho¬
minum eo die cȩsa: sex milia capta. po¬
libius scripsit. Ualerius dicit .xl. milia
trucidata. Clauduis uͦ. xxͣx. auo milia

Expanded text:
nius consul sortitus, post multa et gravissima praelia, quibus Macedones victi sunt, pacem Philippo regi eos pugnavit, victo Nauide duce eorum, nobilissimos obsides, Demetrium Philippi filium et Armenen Nauidis filium ante currum duxit. Romani captiui, qui sub Hannibale per Graeciam uenditi fuerant, uniuersi recepti, capitibus rasis ob detersam seruitutem currum triumphantis secuti sunt. eodem tempore Insubres Boi atque Cenomanni contractis in unum uiribus Hamilcare Poeno duce, qui in Italia remanserat, Cremonam Placentiamque uastantes, difficillimo bello a L. Fuluio praetore superati sunt. postea Flamininus proconsule Philippum regem et cum eo Thracas Macedonas Illyrios multasque praeterea gentes, quae in auxilium ei uenerant, bello subegit. uicti Мacedones castra amiserunt, VIII milia hostium eo die caesa, v milia capta Polybius scribit; Valerius dicit XL milia trucidata; Claudius uero XXXII milia
Abbreviated transcription (Latin):
est flaminia: que inter appenni¬
nas alpes & mare ẽ. adriaticũ po¬
sita. in qua nobilissima urbium
Rauenna & quinq: alie ciuttates
consistunt: que greco uocabulo pen

Expanded text:
est Flamminia, quae inter Appenninas Alpes et mare est Hadriaticum posita. In qua nobilissima urbium Ravenna et quinque aliae civitates consistunt, quae Greco vocabulo Pen
Abbreviated transcription (Latin):
quȩd̾a patria uerba. Egressi itaq
langobardi de mauringa applicu¬
erunt in golanda. ubii aliquanto
tempore commorati dicunt᷑. Post
hȩc antab & bantub pari modo &

Expanded text:
quaedam patria verba. Egressi itaque Langobardi de Mauringa, applicuerunt in Golanda, ubi aliquanto tempore commorati dicuntur. Post haec Anthabet, Bathaib, pari modo
Abbreviated transcription (Latin):
paulisꝑ in castris exercere mͣiltem
opportere militiam: dolo id eũ age¬
re ratus contempsit. seseq in insi¬
dias marsorũ & uniu̾sum agmen
exercitus sui incautus iiecit. Hbi
& ipse consul octisis: & multi no¬
biles interfecti. & octo milia roma¬
norum militũ cesa sunt. Arma

Expanded text:
paulisper in castris exerceri militem oportere tironem, dolo id eum agere ratus contempsit seseque in insidias Marsorum et uniuersum agmen exercitus sui incautus iniecit, ubi et ipse consul occisus et multi nobiles interfecti et octo milia Romanorum militum caesa sunt. arma
Abbreviated transcription (Latin):
memoria: om̃ib indis dicentib
nichil aliud memorabile inueni¬
ri posse in his locis qͣm qͦd cognoui

Expanded text:
memoria, omnibus Indis dicentibus nihil aliud memorabile inveniri posse in his locis quam quod cognovi
Abbreviated transcription (Latin):
suos uestiatios ẽẽ. prȩcepit. ad mo¬
uens eum ut sibi eandem fidem
quam erga bertarit habuerat ser¬
uaret: multaq se ei cõmoda largi¬
turum ꝓmittensCumq rex in¬
quireret quid d̾e hunulfo factã
fuisset: nuntiatũ ẽ. ei qͦd inbeati
archangłi michaelis basilicam
confugium fecisset. Qui mox ad
eum misit. sponte ꝓmittens qͦd
nichil pateretur mali: tantum
msua fide ueniret. Hunulfus uͦ
talem regis ꝓmissionem audiens.
mox ad p̾alatium uenit: atq ad
regis uestigia ꝓuolutus. intterro

Expanded text:
suos vestiarios esse praecepit, ammosuos vestiarios esse praecepit, ammonens eum, ut sibi eandem fidem quam Perctarit habuerat servaret; multa se ei commoda largiturum promittens. Cumque rex requireret, quid de Unulfum factum fuisset, nuntiatum est ei, quod in beati archangeli Michahelis basilicam confugium fecisset. Qui mox ad eum misit, sponte promittens, quod nihil pateretur mali, tantum in sua fide veniret Unulfus vero talem regis promissionem audiens, mox ad palatium venit, atque ad regis vestigia provolutus, interro
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. ingressiq sunt. & bertart
in lectulo requirunt. Quẽ cumñ
inuenissent: ad requisita eũ na¬
ture residere suspicati sunt. Nuẽ
cũ ibi ñ inuenissent: uestiarium
illũ int̾rogan .c. quid de bertarte
factum fuisset. Quib ille tum fu¬
gisse respondit. Quẽ statim capil
lis app̃henderunt furentes. eumq
uerberantes ad palatiũ ꝑtrahuñ.
atq in regis p̃sentiam ꝑducentes
fugisse bertarit. hunc esse consei¬
um. ideoq morte dignissimũ dit̃
Quẽ rex aimiiti p̃cep̾it: eũq ꝑor¬
dinem qualiter bertarit effugis¬
set inquisiuit. Ille regium uersa
sicut acta fuerant retulit. Aur
rex acircunstantib requis uir
dicens. Quid uob uideturde ho¬
mine isto. qui talia ꝑpetranit.
Tunc om̃s una uoce responderi
esse eum dignũ multis supplie
extruciatũ interire. At rex. Pa
eum qui me nasci fecit inquis.
aignꝰ est homo iste bene haber.
qui se ꝓ fide añ sui morti trads̃
non recusauit. Cumq mox inter

Expanded text:
gunt, ingressique Bertaridum gunt, ingressique Bertaridum in lectulo requirunt. Quem cum non invenissent, ad requisita eum naturae residere suspicati sunt. Quem cum nec ibi reperissent, vestiarium illum interrogant, quid de Bertarido factum fuisset. Quibus ille fugisse eum respondit. Quem slis adprehensum, furentes eumque verberantes, ad palatium pertrahunt. Eumque in regis praesentiam perducentes, fugae Perctarit hunc esse conscium ideoque morte dignissimum dicunt. Quem rex dimitti praecepit eumque per ordinem, qualiter Perctarit effugisset, inquisivit. Ille regi universa sicut acta fuerant retulit. Tunc rex a circumstantibus requisivit dicens: 'Quid vobis de homine isto videtur, qui talia perpetravit'? Tunc omnes una voce responderunt, esse eum dignum multis suppliciis excruciatum interire. At rex: 'Per eum qui me nasci fecit', inquit, 'dignus est homo iste bene habere, qui se pro fide sui domini morti tradere non rccusavit'. Eumque mox inter
Abbreviated transcription (Latin):
dum berrarit in hospitio suo
quiescere putaret: ab eodem hos¬
picio usq ad palatium suũ acies
hominũ hinc & inde astare fecit.
ut ꝑ eorũ mediũ bertarit deduce¬
retur: quatinꝰ effugere minime
posset. Cumq a rege missi uenisess
qui bertarit ad paiatium euocareñ.
& ad ostium quo eum quiescerẽ
putabant pulsassent: nestiarius
ille qui introrsus erat rogabat eos
dicens. Miscd̃iam cum eõ facite.
eumq paululũ quiescere sinite:
quia adhuc de itinere lassus gra¬
uissimo somno deprimiturꝰ. Cui
cum illi ad quieuissent: hocipsi
regi nuniauert̃. quia adhiclis¬
tarit grauissimo somno quies
mox eum excitatum ad palatiũ dedu¬
cerent. Qui uenientes ad ianuan
cubiculi in quo bertarit sꝑabam
quiestere: ceꝑunt acrius pulsam.
Tunc uestiarius ille rursum eos
rogare cȩpit. ut quasi eunde berta¬
ritꝰ aliquantulũ dormire ꝑmita¬
rent. Qui irati uociferantes iamsi¬
tis ebriosum illũ quieuisse: mor
calcib idem cubiculi ostiũ confrin

Expanded text:
dum Perctarit in hospitio suo quiescere putaret, ab eodem hospitio usque ad palatium suum acies hominum hinc et inde adstare fecit, ut per eorum medio Perctarit deduceretur, quatenus effugere minime possit. Cumque a rege missi venissent, qui Perctarit ad palatium evocarent, et ad ostium, quo eum quiescere putabant, pulsassent, vestiarius ille qui introrsus erat rogabat eos dicens: "Misericordiam cum eo facite eumque paululum quiescere sinite, quia adhuc de itinere lassus gravissimo somno deprimitur". Quod cum illi adquievissent, hoc ipsum regi nuntiaverunt, quia adhuc Perctarit gravi somno quiesceret. mox eum excitatum ad palatium deducerent. Qui venientes ad ianuam cubiculi, in quo Perctarit sperabant quiescere, coeperunt acrius pulsare. Tunc vestiarius ille rursum eos rogare coepit, ut quasi eundem Perctarit aliquantulum adhuc dormire permitterent. Qui irati vociferantes, iam satis ebriosum illum quievisse, mox calcibus eodem cubiculi ostium co
Abbreviated transcription (Latin):
amingo alio duce ad subiciendam
dereliquerat. Qui buccellinꝰ cũ pe¬
ne totam ituliam direptionib uasta¬
ret. & theodeb̾to suo regi de p̃da tta¬
liȩ inunera copiosa conferret.cum
in campania hiemare disponeret:
tandem in loco cui nom̃ tannetũ ẽ.
gram bello a narsete suꝑatus extinc¬
tus ẽ. Amingꝰ uͦ dum Windi gothoꝵ
comiti contra uarsetem rebellanti

Expanded text:
Amingo alio duce ad subiciendam Italiam dereliquerat. Qui Buccellinus cum pene totam Italiam direptionibus vastaret et Theudeperto suo regi de praeda Italiae munera copiosa conferret, cum in Campania hiemare disponeret, tandem in loco cui Tannetum nomen est gravi bello a Narsete superatus, extinctus est. Amingus vero dum Widin Gothorum comiti contra Narsetem rebellanti
Abbreviated transcription (Latin):
sululfo qͦ regi tunc nascit᷑ fili
de theudelinda regina in mo¬
dicĩe palatio. qui adałoaldus ẽ. ap¬
pellatus. Sequenti temꝑe lango¬
bardi castrũ montis silicis inuase¬
runt. Peridem tempꝰ repulso apd̃
rauennã gallinico. rediit smnarag¬
dus: qͥpus fu̾at rauennȩ patricius
Ertur mauricꝰ augustus
postis̃m uno & .xxx. annis rexit
unꝑium. cum filiis theo dolio e
ty berio & constantino. a foca qfit¬
strator patricii pͣisci occiditr: si
autẽ utilis rei publicȩ. Nam sepcai¬
tra hostes dimicans. uictoriamos¬
tinuit. Huni qͦ qui ꝙ auares appri

Expanded text:
lulfo quoque regi tunc nascitur filius de Theudelinda regina, in Modiciae palatio, qui Adaloaldus est appellatus. Sequenti tempore, Langobardi castrum montis Silicis invaserunt. Per idem tempus repulso apud Ravennam Gallicino, rediit Smaragdus, qui prius fuerat Ravennae patriciustur Mauricius Augustus postquam uno et viginti annis rexit imperium cum filiis Theodosio et Tiberio, et Constantino a Foca, qstrator Prisci patricii, occiditur. Fuit autem utilis reipublicae. Denique contra hostes dimicans, saepe victoriam obtinuit. Huni quoque, qui et Avares app
Abbreviated transcription (Latin):
odricum ꝓcreauit.¶Mater qͦ eius
berethrada. in magno apud eum
honore consenuit. Colebat enm
eam cũ magna reuerentia. ita ut
nulla unqua inuicem sit exorta
discordia. prȩt̃ in diuortio filiȩ re¬
gis desiderii. quã illa suadente
acceꝑat.¶decessit tande pꝰt morte

Expanded text:
odericum procreavit. Mater quoque eius odericum procreavit. Mater quoque eius Berhtrada in magno apud eum honore consenuit. Colebat enim eam cum summa reverentia, ita ut nulla umquam invicem sit exorta discordia, praeter in divortio filiae Desiderii regis, quam illa suadente acceperat. Decessit tandem post morte
Abbreviated transcription (Latin):
cum fr̃e regnu partitus. tanta
batientia simultates & inuidiam
qꝰ tulit: ut om̃ib mirũ uideret᷑
qͦd ne ad rracundiam quid̃e ab eo
ꝓuocari potuisser. Deinde cũ ma¬
tris hortatu filiam desiderii regis
langobardorũ duxisset uxorem:
incertũ qua decausa p̾t annũ eam
repudiauit: & hildegardam de
gente suauorũ p̃cipue̾ nobilitatis
feminam in matrimoniũ accepit.
de qua tres filios. karolum uideli¬
cet. pipinũ & ludo uicũ. totidemq
filias. ruotrudem. & bertam &̾ gis¬
lam genuit. Habuit & alias tres
filias theodradam & hiltrudem.
& ruodadam. duas de fastrada ipxo¬
re que de orientalium francorũ
germanorũ indelicet gente erat:
terciam de concubina quad̃a tuiꝰ
nom̃ mͦ memorie ñ occurrit.¶ De¬
functa fastrada leodegardam ale-¬
manña duxit. de quã nichil li¬
berorum tulti¶Post cuiꝰ mortem
tres babuit concubinas: gersu
filia nomine adaltrudis nata ẽ
& regmã quȩ ei drogonẽ & hugũ
genuit. & adalindam exqua the¬

Expanded text:
cum fratre regnum partitus tanta patientia simultates et invidiam eius tulit, ut omnibus mirum videretur quod ne ad iracundiam quidem ab eo provocari potuisset. Deinde cum matris hortatu filiam Desiderii regis Langobardorum duxisset uxorem, incertum qua de causa post annum eam repudiavit et Hildigardam de gente Suaborum praecipuae nobilitatis feminam in matrimonium accepit; de qua tres filios, Karolum videlicet, et Pippinum et Hludowicum, totidemque filias, Hruodtrudem et Berhtam et Gislam, genuit. Habuit et alias tres filias, Theoderadam et Hiltrudem et Hruodhaidem, duas de Fastrada uxore, quae de Orientalium Francorum, Germanorum videlicet, gente erat, tertiam de concubina quadam, cuius nomen modo memoriae non occurrit. Defuncta Fastrada Liutgardam Alamannam duxit, de qua nihil liberorum tulit. Post cuius mortem tres habuit concubinas, Gersuifilia nomine Adaltrud nata est, et Reginam, quae ei Drogonem et Hugum genuit, et Adallindem, ex qua The
Abbreviated transcription (Latin):
primum solus. & pꝰt cum filio suo
regnũ tenuisset: ab hac luce sub¬
iractus ẽ. corpꝰq illius iuxta basi¬
licam dñi saluatoris quã ariꝑtus
eꝰ genitor construxerat sepultũ ẽ.

Expanded text:
primum solus et postcum filio, regnum tenuisset, ab hac luce subtractus est, corpusque illius iuxta basilicam domini Salvatoris, quam Aripert, eius genitor, construxerat, sepultum e
Abbreviated transcription (Latin):
tifici similia fatere si imꝑiale
gr̃am habere ueller mã daut
s pontifex hoc facerȩ contẽpit.
Om̃is qͦ rauennatiũ exercius
uł uenetiarũ talib ausis mo
ammo restiterunt. & nͥ eospos
sn se constituere fuissent aggressi.
conianũ. & montẽ belliũ. buxeta.
cim ẽsPeridem tempꝰ leo augustꝰ
id peiora ꝓ gressus ẽ: ita ut com¬
pelleret om̃s constanti nopolim
habitantes tam ui qͣm blandim̃¬
us ut deponerent ubicunq habe¬
rcitur imagines tam saluatoris
rum. eas qͦ: in medio ciuitatis in¬
tendio concremari fecit ¶ Et quia
pleriq epopło tale scelus fieri p̃¬
pediebant. aliquanti ex eis capi¬
te rruncati. alii parte corporis
multati suntt. Cuius errori germa¬
nus patriarcha ñ consentieus. a
mopria sede depulsus ẽ: & in eius

Expanded text:
tifici similia facere, si imperialem tifici similia facere, si imperialem gratiam habere vellet, mandavit, sed pontifex hoc facere contempsit. Omnis quoque Ravennae exercitus, vel Venetiarum, talibus jussis uno animo restiterunt, et nisi eos torem super se constituere fuissent aggressi. ronianum, et Montem Bellium, Buxeta t. Per idem tempus Leo Augustus ad pejora progressus est, ita ut compelleret omnes Constantinopoli habitantes, tam vi quam blanditiis, ut deponerent ubicunque haberentur imagines, tam Salvatoris rum, easque in medio civitatis incendio concremari fecit. Et quia plerique ex populo tale scelus fieri praepediebant, aliquanti ex eis capite truncati, alii corporis parte multati sunt. Cujus errori Germanus patriarcha non consentiens, a propria sede depulsus est et ejus
Abbreviated transcription (Latin):
mi etiam mersis siue contritis n¬
uib ꝑierunt. Intra constantino¬
polim uͦ. ccc. milla hominũ pst¬
lentia interierunt.
iutprandus uͦrex audiensq̃
sarracini depopulata sardinia
etiam loca iłla ubi ossa sc̃i augi¬
stimi ep̃i ꝓpt̃ uastationẽ barban
olim trans lata & honorifite fus¬
rant condita fedarent: misit e
to magno p̃cio accepit & transtisia
ea in urbem ticinensem. ibiq ĩ
debito tanto patri honore tecon¬
didit. his dieb nartira ciuitas
a langobardis ꝑuasa est. xb
oͦ tempore rex liutprandus
rauenna obsedit. classem in¬
ua sit ac destruxit. Tunc paululs
patricius ex rauenna misit qui¬
pontificẽ interimerent. s lango¬
bardis ꝓ defensione pontificis
pugnantib. spoletanis insalad¬
o ponte & ex aliis partib lango¬
bardis tuscis residentib. consili
rauennatiũ dissipatũ est. hacm̃¬
pestate leo imꝑator apud consii¬
tinopolim sc̃oꝵ imagines aq¬
sitas incendit romano qͦ pos¬

Expanded text:
mi etiam mersi sive contritis nmi etiam mersi sive contritis navibus perierunt. Intra Constantinopolim vero trecenta milia hominum pestilentia interierunt. 48. Liutprand quoque audiens, quod Sarraceni, depopulata Sardinia, etiam loca illa, ubi ossa sancti Augustini episcopi propter vastationem barbarorum olim translata et honorifice fuerant condita, foedarent, misit, et dato magno pretio, accepit et transtulit ea in urbem Ticinensem ibique cum debito tanto patri honore recondidit. His diebus Narnia civitas a Langobardis pervasa est. 49. Eoque tempore rex Liutprandus Ravennam obsedit, Classem invasit atque destruxit. Tunc Paulus patricius ex Rapontificem interimerent. Sed Langobardis pro defensione pontificis repugnantibus, Spoletanis in Salario ponte, et ex aliis partibus Langobardis Tuscis resistentibus, consilium Ravennatium dissipatum est. Hac tempestate Leo imperator apud Constantinopolim sanctorum imagines depositas incendit. Romano quoque pon
Abbreviated transcription (Latin):
norum iniloco qui septimus dr
ex affrica trans fretantes uniu̾sam
hispaniam inuaserunt. deinde pꝰt
decem annos cũ uxorib & paruu¬
lis uenientes. aquitaniam gallię
ꝓuintia quasi habitaturi ingres¬
si sumt Rarolus siquid̾e cũ eudone
aquitanie pͥncipe tunc discordĩa
habebat. Qui tam̃ in unũ se con¬
iungentes: contra eosde sarracens̃
patiꝰ consilio dimicart̃. Nam irru¬
lia sarracenoꝵ int̾emerunt.¶Ex
francorũ uͦ parte. mille & qͥngent
tantũ ibi ceciderĩ¶Cudo qͦ cum su
suꝑ eorũ castra irruens. pari modo
multos int̾ficiens omĩa deuastauit.
oc etiam tempore eadem xlui
nium obsedit. donec ciuib mul¬
ta instantia ad dñm clamantib
plurimi eorũ fame & frigore. bello.
pestilennaq ꝑirent: ac sic ꝑtes
obsidionis abscederent. Quibos
egressi: bulgarum gentẽ quoe
suꝑ danubiũ bello aggreani
& ab hac qͦ: uicti: ad suas naues
fugiunt. Quib cum altũ picen
irrͦuente subito tempestate plis¬

Expanded text:
norum in loco qui Septem dicitur ex Africa transfretantes, universam Spaniam invaserunt. Deinde post decem annos cum uxoribus et parvulis venientes, Aquitaniam Galliae provinciam quasi habitaturi ingressi sunt. Carolus siquidem cum Eudone Aquitaniae principe tunc discordiam habebat. Qui tamen in unum se coniungentes, contra eosdem Sarracenos pari consilio dimicarunt. Nam inrulia Sarracenorum interimerunt; ex Francorum vero parte mille et quingenti tantum ibi ceciderunt. Eudo quoque cum suis super eorum castra inruens, pari modo multos interficiens, omnia devastavit. 47. Hoc etiam tempore eadem Sarranium obsedit, donec, civibus multa instantia ad Deum clamantibus, plurimi eorum fame et frigore, bello pestilentiaque perirent, ac sic pertaesi obsidionis abscederent. Qui inde egressi, Vulgarum gentem, quae est super Danubium, bello adgrediuntur; et ab hac quoque victi, ad suas naves refugiunt. Quibus, cum altum peterent, inruente subita tempestate, pluri
Abbreviated transcription (Latin):
lmq post aliquod tempus
rex hunulsum inquireret.
utrum uellet ipsis dieb cum
bertarit ẽe: ille iure uirando ait
cum bertarit pͥus se uelle mori.
qͣm usqͣm alibi in sũmis deliciis
inuere.¶ Tunc rex etiam uestia¬
num illum requisuuit dicers.
utrũ melius ei esset secũt in pa-¬
latio manere. an cum bertarit
in ꝑegrinatione degere. Qui tum
ei similia sicut & hunulfus res¬
pondisset. rex eorũ uerba beni¬
gne suscipiens. eorũq fidem col-¬
laudans: p̃cepit hunulfo ut
quicqͥd uellet de domo sua tolle¬
ret. ꝓueros sulicet. & equos. &
di̾sam suppellectilem. & ad
bertarit illesus ꝓperaret. Pari
etiam modo & uestiarium illum
absoluit. Qui om̃ia sua scdm be¬
nignitatem regis sufficienter tol¬
lentes: cũ eiꝰdem regis ad iutorio in
francorum patriam ad suũ dilectũ
bertarit sunt profecti.

Expanded text:
Cumque post aliquod tempus rex Hunulfum inquireret, utrum vellet ipsis diebus cum Bertarido esse, ille jurejurando ait, cum Bertarido prius se velle mori quam usquam alibi in summis deliciis vivere. Tunc rex vestiarium illum requisivit, dicens, utrum melius ei esset secum in palatio manere, an cum Bertarido in peregrinatione degere. Qui cum ei similia, sicut et Hunulfus, respondisset, rex eorum verba benigne suscipiens, eorumque fidem collaudans, praecepit Hunulfo ut quidquid vellet de domo sua tolleret, pueros scilicet et equos, et diversam supellectilem, et ad Bertaridum illaesus properaret. Pari etiam modo et vestiarium illum absolvit. Qui omnia sua secundum benignitatem regis sufficienter tollentes, cum ejusdem regis adjutorio, Francorum in patriam ad suum dilectum Bertaridum sunt profecti.
Abbreviated transcription (Latin):
postremum uociferans super ur¬
bem : tandem in gressus domum
cunctos qui lacrimantes prose¬
quebantur: ultimo dimisit al¬
loquio. Ac deinde obseratis iami-¬
is exclusisq etiam filiis: gladio
dolorem uitamq finiuit. Hec da-¬
rii temporibus gesta sunt.
ost hec: hanno uir qui deo
cartagimensis priuatis opib.
rei publice utres superans : in ua¬
dende dominationis ausit cupi¬
ditatem. Cin rei consiltum utile
ratus est: ut simulatis. unice filie
nuptħs. omnes senatores quorum
dignitatem obstaturam in ceptis
sius arbitrabatur: inter poctila

Expanded text:
postremum uociferans per urpostremum uociferans per urbem, tandem ingressus domum, cunctos, qui lacrimantes prosequebantur, ultimo dimisit adloquio ac deinde obseratis ianuis exclusisque etiam filiis gladio dolorem uitamque finiuit. haec Darii temporibus gesta sunt. Post haec Hanno, uir quidam Carthaginiensis priuatis opibus reipublicae uires superans, inuadendae dominationis hausit cupiditatem. cui rei consilium utile ratus est, ut simulatis unicae filiae nuptiis omnes senatores, quorum dignitatem obstaturam inceptis suis arbitrabatur, inter pocula
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec uero himelcho rex car¬
thaginiensium cum in sicilia
bellum gereret: repente horribili
peste exercitum amisit. Nec mora
morbis populo cateruatim caden-¬
te: cito quisq correptus mox
mortuus. iam nec sepeliebatur.
Cuius mali mntius cum atoni¬
tam repentino luctu cartaginem
repleusset: non secus ac si capta
turbata ciuitas funit. omnia ullu¬
latibus per sonabant. Clause ubiq
ianue. cuncta priuata publicata¬
q officia damnata: unuersi ad
portum recurrunt. Egredientesq
denauibus paucos qui cladi
super fuerant de suis percunta-¬
bantur. Postquam de clade suoꝵ
tacentibus illis uel gementibus
miseri intelligunt: tunc toto li¬
tore plangentium uoces tunc in¬
felicium matrum ululatus et fle¬
biles querele audiebantur. Inter
hec procedit et ipse de naui sua
imperator. sordida seruiliq cumi¬
ca discintus. Ad cuius conspec
quoq manus ad celum tendens.
nunc suam nunc publicam in¬
felicitatem accusat: et deflet. Ad

Expanded text:
Post haec uero Himelcho rex CarPost haec uero Himelcho rex Carthaginiensium cum in Sicilia bellum gereret, repente horribili peste exercitum amisit. nec mora: morbis, populo cateruatim cadente, cito quisque correptus, mox mortuus, iam nec sepeliebatur: cuius mali nuntius cum attonitam repentino luctu Carthaginem repleuisset,. non secus ac si capta esset turbata ciuitas fuit. omnia nlulatibus personabant, clausae ubique ianuae, cuncta publica priuataque officia damnata, uniuersi ad portum decurrunt egredientesque de nauibus paucos, qui cladi superfuerant, de suis percontantur. postquam de clade suorum, tacentibus illis uel gementibus, miseri intellegunt, tunc toto litore plangentium uoces, tunc infelicium matrum ululatus et flebiles querellae audiebantur. inter haec procedit et ipse de nani saa imperator sordida seruilique tunica discinctus; ad cuius conspectquoque manus ad caelum tendens nunc suam nunc publicam infelicitatem accusat et deflet; ad
Abbreviated transcription (Latin):
occiderent. sanas enim atq in¬
corruptas offerri hostias mos
est ita ut illi non se darent mor¬
bos sed preuenirent.
ca que cartaginienses aduersis
diis propter istuismodi sacra.
sicut pompeius trogus et iusti¬
nus fatentur: sicut autem apud
nos constat. propter presumptio¬
nem impietatemq ipsorum irato
deo. cum in silicia dui infeliciter
dimicassent: translato in sardim
bello. iderum infelicius uicti sunt.
Propter quod ducem suum ma-¬
reum. et paucos qui super fue
milites: gulare iusserunt. Exu
les per legatos ueniam petentes
repulsi: patriam bello et obsidio¬
necixerunt. Ibicunc mareus dux
exulum. chartalonem filium
suum sacerdotem herculis. cur
sibi uelut in sultans purpuratus
occurreret. in ciicem sub oculis
patriȩ ita ut crat in purpuris
infulisq suspendit: postq pau¬
cos dies urbem ipsam cepit. Qui¬
cum interfectis plurimis senatoꝵ
cruente dommnaretur occisus est.
hec temporibus ciri regis persa
rume gesta sunte

Expanded text:
occiderent: sanas enim atque inocciderent: sanas enim atque incorruptas offerri hostias mos est, ita ut illi non sedarent morbos sed praeuenirent. Itaque Carthaginienses auersis dis propter istius modi sacra — sicut Pompeius Trogus et Iustinus fatentur, sicut autem apud nos constat, propter praesumptionem impietatemque ipsorum irato Deo — cum in Sicilia diu infeliciter dimicassent, translato in Sardiniam bello iterum infelicius uicti sunt. propter quod ducem suum Mazeum et paucos qui superfuerant milites exulare iusserunt. exules ueniam per legatos petentes repulsi patriam bello et obsidione cinxerunt. ibi tnnc Mazeus dux exulum Carthalonem filium suum, sacerdotem Herculis, cnr sibi uelut insultans purpuratus occurreret, in crucem sub oculis patriae ita ut erat cum purpuris infulisque suspendit. post pauoos dies urbem ipsam cepit; quicum, interfectis plnrimis senatorum, cruente dominaretur, occisus est. haec temporibus Cyri Persarum regis gesta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ut de cartagine que ante ur¬
bem romam duos et septuagn¬
ta annos abelisa condita inue.¬
nitur. enisq cladibus ac domesti¬
cis malis sicut ponpeius tro¬
gus et iustinus experimunt.
uel pauca referantur. Rartagi¬
nienses uelut uernaculum atq
in destinum semper inter se ma¬
ium habuere discordiam: qua
in feliciter exagitante. nulla ini¬
quam tempora uel foris prospe¬
ra uel dona quieta duxerunt. Sed
cum inter extra mala eciam pesti¬
ientia laborarent homicidiis ꝓ
remediis usi sunt. Eipꝑe hom̃mnes
ut uictimas immolabait. etateq
impiiberes. que res etian bostium
mnis ericordiam prouocaet: aris
amouebant. De quo sacprum mm¬
mo sacrilegiorum gentre quid
potissime discutiendun sit: non
inuemio. si enim hunsmodi ritꝰ
aliqui demones precipere ausi
sunt: ut mortib hominum occi¬
sione hominum satisfieret. intelli¬
gendum fuit se operirios atq
adtutores pestilentiȩ conduer: ut
ipsi quos illa non orripuisset

Expanded text:
ut de Carthagine, quae ante urut de Carthagine, quae ante urbem Romam duo et septuaginta annos ab Helissa condita inuenitur, eiusque cladibus ac domesticis malis, sicut Pompeius Trogus et Iustinus exprimunt, uel pauca referantur. Carthaginienses uernaculum atque intestinum semper inter se malum habuere discordiam, qua infeliciter exagitante nulla umquam tempora uel foris prospera uel domi quieta duxerunt. sed cum inter cetera mala etiam pestilentia laborarent, homicidiis pro remediis usi sunt: quippe homines ut uictimas inmolabant aetatemque inpuberem, quae etiam hostium misericordiam prouocaret, aris admouebant. De quo sacrorum immo sacrilegiorum genere quid potissime discutiendum sit non inuenio. si enim huiusmodi ritus aliqui daemones praecipere ausi sunt, ut mortibus hominum occisione hominum satisfieret, intellegendum fuit se operarios atque adiutores pestilentiae conduci, ut ipsi quos illa non corripuisset
Abbreviated transcription (Latin):
quasi tem pestare cauillationis
offendat: quod cum sibilla ira¬
dos deos dixerit. nos iram celesfe
dixisse uideamur: audiat et in¬
telligat. quia hec et si plerumq¬
per aerias potestates fuint. ta¬
men sine arbitrio omnipotentis
aei omnino non funt. Co tempe
cappa romania uirgo uestalis it¬
cesti ren: suspendio pegt ccerip¬
singulis plurimat inter quos
recte raro. aut pene nullo nichs
triste gestim ⁊ et hoo cumidem
scriptores proposito sibi magis lau¬
dandi negotio cauerent numemo¬
sitates miseriaruim: ne eosdem qͥ¬
bus hec et de quibus scribebantur
offenderent. auditoresq suos ex¬
emplum preteritorum terrere po¬
tiusquam instituere uidentur.
Porro autem nos in ultimo tem¬
porum positi. mala romanor
uere romanos. Ex quo intelli¬
gi datur. quanta illa fuerint
quȩ studio propter horrorem
reprehensa sunt: cum tanta i¬
ueniuntur. quȩ tenuitur inter
laudes emanare potuerunt.
t quam ex boc punica bella
succedunt: res ipsa exigit.

Expanded text:
quasi temptatio cauillationis quasi temptatio cauillationis offendat, quod, cum Sibylla iratos deos dixerit, nos iram caelestem dixisse uideamur, audiat et intellegat, quia haec, etsi plerumqper aerias potestates fiunt, tamen sine arbitrio omnipotentis Dei omnino non fiunt. Eodem tempore Caparronia virgo vestalis incesti rea suspendio periit; corrupsingulis plurima, inter quos certe rari aut paene nullo nihil triste gestum, et hoc, cum idem scriptores proposito sibi magis laudandi negotio canerent numerositates miseriarum, ne eosdem quibus haec et de quibus scribebantur offenderent auditoresque suos exemplis praeteritorum terrere potius quam instituere uiderentur. porro antem nos in ultimo temporum positi mala Romanoruuere Romanos. ex quo intellegi datur, quanta illa fuerint quae studio propter horrorem repressa sunt, cum tanta inueniuntur quae tenuiter inter laudes emanare potuerunt. Et quoniam ex hoc iam Punica bella succedunt, res ipsa exigit,
Abbreviated transcription (Latin):
tutis. uigo ambitu dominationis
arserunt. Et quos dominos subdi-¬
ti equanimiter dilexerunt: eos iam
liberi quos dominos fuisse memi¬
nerunt. execrati sunt. Itaq conspi-¬
rantes in facimis libertim. quoꝵ
tanta manus fuit ut sine contro¬
uersia ansu potirentur: correptam
urbem suo tantum generi uendi¬
dicant. Patrimonia coniugiaq
dominorum sibi perscelus usur-¬
pant : extorres dominos procul
abigunt. qui miseri exules egentesq
romam deferuntur. Ubi ostendata
miseriaq rugailaq deflecta: per
romanorum seueritatem ⁊ umdicati
sunt et restituti.
mio ah urbe condita. ccccͦ.¬
Lxꝓxͦ iͦ : pestilentia ingens.
apud romam conflagrauit. Cuius
atrocitatem significare contemtus
sum: quia uerbis implere non
possum. Si enrm spacium tem¬
poris quo mansit inquiritur
ultra biennium uastando por¬
recta est. Si de populationem
set inquireret: Si uiolentia que
fecerit: sibillim libri destes sunt
qui eam celesti ira impositam res¬
ponderunt. Sed ne quemquam

Expanded text:
tutis iugo, ambitu dominationis arserunt et quos dominos subditi aequanimiter dilexerunt, eos iam liberi, quod dominos fuisse meminerant, exsecrati sunt. itaque conspirantes in facinus libertini — quorum tanta manus fuit, ut sine controuersia auso potirentur — correptam urbem suo tantum generi uindicant, patrimonia coniugiaque dominorum sibi per scelus usurpant, extorres dominos procul abigunt, qui miseri, exules egentesque Romam deferuntur: ubi ostentata miseria querellaque defleta, per Romanorum seueritatem et uindicati sunt et restituti. Anno ab Vrbe condita CCCCLXXXI pestilentia ingens apud Romam conflagrauit, cuius atrocitatem significare contentus sum, quia uerbis inplere non possum. si enim spatium temporis quo mansit inquiritur, ultra biennium uastando porrecta est; si depopulatio set, inquireret; si uiolentia qua adfecerit, Sibyllini libri testes sunt, qui eam caelesti ira inpositam responderunt. sed, ne qaemquam
Abbreviated transcription (Latin):
Ritur deuastantib
lango bardis gallias: amatus patͥ¬
cius ꝓuintie qui guntranno regi
francorũ parebat. contra eos exer¬
eitum duxit. Commissoq b ello.
terga uertit: ibiq extinctus est.
Tantumq tunc stragem langobar¬
di de burgundionib fecerunt. ut
ñ possit colligi numerus occisorĩt.
Ditatiq mestimabili prȩda: ad
italiam reu̾tuntur.
Uib discedentib ennus qui&

Expanded text:
itur devastantibus Langobardis Gallias, Amatus patricius Provinciae, qui Gunthramno regi Francorum parebat, contra eos exercitum duxit, commissoque bello, terga vertit ibique extinctus est. Tantamque tunc stragem Langobardi de Burgundionibus fecerunt, ut non possit colligi numerus occisorum. Ditatique inaestimabili praeda ad Italiam revertuntur. 4. Quibus discedentibus, Eunius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uit conflixit. & multos de exerttui
eiꝰ ꝑemit. ipsumq rodanũ lancea
uulneratũ ad montiũ excelsa fu¬
gere compulit. Qui exinde cũ quin¬
geutis uiris qui ei remanserant ꝑ
deuia siluarũ ꝓrumpens. ad Za¬
ban qui tunc urbem ualenti am
obsidebat ꝑuenit. eiq omĩa quȩ
facta fuerant nuntiauit. Qui pa¬
riter dum ad ebredunensẽ urbẽ
omĩa dep̃dantes uenissent: ibi eis
mũmolus cũ innumero exercitu
occurrit. cõmissoq prelio eos d̾e
uicit. Tunc zaban & rodanꝰ italia
repetentes. setuisium deuenere.
ueniens literas ei directas a mũ¬
molo porrexit. eũq citius aduen¬
tare dixit. Quo comꝑto zaban
& rodanꝰ. exinde mox ad ꝓpria
discesser̃t. His auditis hamo
collecta om̃i preda traliam redi¬
turus ꝓ ficiscitur. S resistentib
nuib. p̃dam ex magna parte
relinquens. ure cũ suis alpm̃i

Expanded text:
bat, conflixit et multos de eius exercitu bat, conflixit et multos de eius exercitu peremit ipsumque Rodanum lancea vulneratum ad montium excelsa fugere conpulit. Qui exinde cum quingentis viris, qui ei remanserant, per devia silvarum prorumpens, ad Zaban, qui tunc urbem Valentiam obsidebat, pervenit, eique omnia quae acta fuerant nuntiavit. Qui pariter dum ad Ebredunensem urbem omnia depraedantes venissent, ibi eis Mummulus cum innumero exercitu occurrit; commissoque proelio, eosdem vicit. Tunc Zaban et Rodanus Italiam repetentes, Secusium devenere; dveniens, litteras ei directas a Mummulo porrexit eumque citius adventare dixit. Quo conperto, Zaban et Rodanus exinde mox ad propria discesserunt. His auditis, Amo, collecta omni praeda, Italia rediturus' proficiscitur; sed resistentibus nivibus, praedam ex magna parte relinquens, vix cum suis Alpi
Abbreviated transcription (Latin):
pugña aggredientes: uehem̃ter at¬
triti sunt. & sic abello quieuer̃t. uiii¬
ost hec tres langobardorũ duces
id ẽ. hamo. ⁊ aban ac rodanus.
Sallias irruꝑunt. Et hamo qͥdem
ebredimensem carpens uiam: usq:
machouillam quã mũmolus iu¬
nire regis meru erat accessit. ibiq
tentoria fixit ¶Taban uͦ ꝑ diensem
descendens urbem. usq ualentĩa
uentte¶Rodanꝰ aute. gratrano polm
ciuitatem aggressus ẽ. & hamo qͥ¬
dem arelatensem debellauit ꝓuin¬
tiam c̃ urbib quȩ aircũ site sunt. &
usꝙ ad ipsum lapideum campũ qͥ
adiacet urbi massiliensi accedens:
uniu̾sa quȩ reꝑire poterat depopu¬
latus ẽ. Aquinensib autẽ obsidio¬
nem parans: lrigunti duab libris
argenti acceptis. ab todem loco dis¬
cefsit. Rodanꝰ qͦ & z̾aban pari mͦ
incendiis & rapinis loca ad quȩ ac¬
tesserant demoliti sunt. Que cum
mũmulo patricio ꝑlata fuissent:
cũ ualida manu ueniens. pͥmũ cũ
rodano qui gratianopolim debella¬

Expanded text:
pugnam adgredientes, vehementer adtriti sunt, et sic a bello quieverunt. 8. Post haec tres Langobardorum duces, id est Amo , Zaban ac Rodanus, Gallias inruperunt. Et Amo quidem Ebredunensem carpens viam, usque Machoavilla, quam Mummulus munere regis meruerat, accessit ibique tentoria fixit; Zaban vero per Deinsem descendens urbem, usque Valentiam venit; Rodanus autem Gratianopolin civitatem adgressus est. Et Amo quidem Arelatensem debellavit provinciam cum urbibus qui circumsitae sunt; et usque ad ipsum Lapideum campum, qui adiacet urbi Massiliensi, accedens, universa quae repperire poterat depopulatus est; Aquinsibus autem obsidionem parans, viginti duabus libris argenti acceptis, ab eodem loco discessit. Rodanus quoque et Zaban pari modo incendiis et rapinis loca ad quae accesserant demoliti sunt. Quae cum Mummulo patricio perlata fuissent, cum valida manu veniens, primum cum Rodano, qui Gratianopolin debella
Abbreviated transcription (Latin):
inspectis penorum copiis atꝙ
in campum deductis: longe in
melius mutato apparati pugnam
com romanis conseruit. Ingens
&xx. milia romanorum. in illa con
gressiꝯne prostrata sunt. Regulus
ille clux nobilis. cum quinquagin¬
ta uiris captus est: et in catenas
comiectus. Uacro demum anno
gunici bellic nobilem trniꝰ un
carr iginiensibus prebart xanicup̃
tam audacis facti conscu um
instibilium mutationem cimens. ilt¬
C et affrica migranit in gretiam.
Gitur emilius paulus fuluias no¬
bilior consules: audita captinitate
reguli. et clade exercitus romani:
transire in affricam cum classe
trecentarum nauium ussi. clipeam
petunt. Eo confestim cartaginienses
cumpariclasse uenerunt. Nec disser¬
ri potuit: neuale certamen. Centum
et quattuor naues carthaginiensi¬
um de. nerse: EEx eum pugnato¬
Bomanorum actam nouan
posuerunt. Drid hannones impera¬
tores penorum: eo rursus cum
magno eercitu conuenerunt. Pre¬
lioq comiisso: uiiui. milia per¬
diderunt. Sed ut tunc apud roma¬

Expanded text:
inspectis Poenorum copiis, atque in campum deductis, longe in melius mutato apparatu, pugnam cum Romanis conseruit. Ingens militum Romanorum in illa tunc congressione prostrata sunt. Regulus ille dux nobilis cum quingentis uiris captus est et in catenas coniectus decimo demum anno Punici belli nobilem triumphum Carthaginiensibus praebuit. Xanthippus tam audacis facti conscius rerum instabilium mutationem timens ilico ex Africa migrauit in Graeciam. Igitur Aemilius Paulus et Fuluius Nobilior consules audita captiuitate Reguli et clade exercitus Romani transire in Africam cum classe trecentarum nauium iussi Clipeam petunt. eo confestim Carthaginienses cum pari classe uenerunt; nec differri potuit nauale certamen. centum et quattuor naues Carthaginiensium demersae, triginta cum pugnatoRomanorum autem nouem posuerunt. duo Hannones imperatores Poenorum eo rursus cum magno exercitu conuenerunt proelioque commisso nouem milia militum perdiderunt. sed — ut tunc apud Roma
Abbreviated transcription (Latin):
sui informantes: amnesticam uo¬
cauerunt. id ÷ abolitionem malor.
Sapientissima fuit atheniensrum
presertim post tanta miseriarum
documenta prouisio: si quo pacto
res humane manente consensu
hominum. ita ut ordinantuR ua¬
lerent. Sed adeo hoc idem placitũ
inter pia beneplaciti uerba corrup¬
tum ÷. ut uix intercedente biennio.
socrates ille darissimꝰ philosophoꝵ:
ad actus malis uenenti sibi apud
eos uitam extorserit. deinde iix.
.xł. annis interuementibus ut a¬
lia sileam. idem athenienses adẽpta
sibi pęnitus libertate: sub philip¬
po macedonum rege seriuerunt.
heruntamen sapientissimi omni¬
um athenienses : etiam suis mał
satis docti concordia minimas
res crescere. discordia maximas la
bi. cunctaq uel bona uel etiam ma-¬
la quȩ foris geruntur internis ẽẽ.
radicata et emissa: principes do¬
mi abstersere odia. et foris bella
presserunt. Beliqueruntq poste¬
ris suis de ruina sui exemplum.
dereparatione consilium: si tamen

Expanded text:
sui informantes amnestiam uosui informantes amnestiam uocauerunt, id est abolitionem malorum. sapientissima Atheniensium, praesertim post tanta miseriarum documenta, prouisio: si quo pacto res humanae manente consensu hominum ita ut ordinantur ualerent: sed adeo hoc idem placitum inter ipsa paene placiti uerba corruptum est, ut uix intercedente biennio Socrates ille clarissimus philosophorum adactus malis ueneno sibi apud eos uitam extorserit, deinde uix quadraginta annis interuenientibus, ut alia sileam, idem Athenienses adempta sibi penitus libertate sub Philippo Macedonum rege seruierint. uerumtamen sapientissimi omnium Athenienses etiam suis malis satis docti concordia minimas res crescere, discobefactari, cunctaque vel bona vel etiam mala quae foris geruntur internis esse radicata et emissa principiis, domi abstersere odia et foris bella presserunt, reliqueruntque posteris suis de ruina sui exemplam, de reparatione sui consilium: si tamen