comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat intermissum secunda uigilia silentio equitatum
emittit. frumentum omne ad se referri iub&. capius
poenam iis qui non paruerint constituit. Pecus cuus
magna erat copia ab manduuns compulsa uiritim distri¬
buit᷑. frumentum parce & paulatim metiri instituit. co¬
pias omnes quas pro oppido collo cauerat in oppidum
secoepit. His rationibus auxilia galliae expectare. & bel¬
lim parat amministrare. Quibus rebus cognitis ex per¬
sugis & captiuis Coesar haec generea munitionis instituit.
sossum pedum uiginti directis lateribus dux. ut eius fos¬
se solum tantundem pater&r quantum summae fossae
libra distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fos
ess& necessario spatio complexus nec facile totum corpus
militum corona cingeretur: ne de improso aut noctu ad
munitiones hostium multitudo aduolar&. aut interdiu
rela in nostros oꝑe destinatos conicere possent. Hoc inter¬
nisso spatio duas fossas.xu. pedes latas eadem altitudi¬

Expanded text:
erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum mittit. Frumentum omne ad se referri iubet; capitis poenam eis qui non paruerint constituit: pecus, cuius magna erat copia ab Mandubiis compulsa, viritim distribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; copias omnes quas pro oppido collocaverat in oppidum recepit. His rationibus auxilia Galliae exspectare et bellum parat administrare. Quibus rebus cognitis ex perfugis et captivis, Caesar haec genera munitionis instituit. Fossam pedum viginti directis lateribus duxit, ut eius fossae solum tantundem pateret quantum summae fossae labra distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fossesset necessario spatium complexus, nec facile totum corpus corona militum cingeretur, ne de improviso aut noctu ad munitiones hostium multitudo advolaret aut interdiu tela in nostros operi destinatos conicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim pedes latas, eadem altitudi
Abbreviated transcription (Latin):
re & materiam transcendere conantur. Paulum legio¬
nes Casar quas pro uallo constituerat promoueri uibae
Non minus qui intra munitiones erant ꝑturbantur
Galli uenire ad se confestim existimantes ad arma con¬
clamant. non nulli perterriti in oppidum irrum put
Uercingetorix iub& portas claudi ne castra nudentũ
multis interfectis cum pluribus equis captis germani
sese recipiunt. Uercingẽtorix prius ꝗͣ munitiones ab
romanis perficiantur consilium capit omnem a se eꝗ¬
tatum noctu dimittere. Discedentibus mandat. ut
suam quisq eorum ciuitatem adeat: omnesq qui per
etatem arma ferre possent ad bellum cogant. Sua in
illos merita proponit: obtestaturq ut sui salutis ra¬
tionem habeant: neu se optime de communi liberta¬
te meritum hostibus in cruciatum dedant. Quod si
indiligentiores fuerint milia hominum delecta. lxa
una secum interitura demonstrat. Ratione inita er
tolerari posse parcendo. His datis mandatis qua opus

Expanded text:
re et maceriam transcendere conantur. Paulum legiore et maceriam transcendere conantur. Paulum legiones Caesar quas pro vallo constituerat promoveri iubet. Non minus qui intra munitiones erant perturbantur Galli: veniri ad se confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum irrumpunt. Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. Multis interfectis, compluribus equis captis Germani sese recipiunt. Vercingetorix, priusquam munitiones ab Romanis perficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus mandat ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque qui per aetatem arma ferre possint ad bellum cogant. Sua in illos merita proponit obtestaturque ut suae salutis rationem habeant neu se optime de communi libertate meritum in cruciatum hostibus dedant. Quod si indiligentiores fuerint, milia hominum delecta octoginta una secum interitura demonstrat. Ratione inita se tolerari posse parcendo. His datis mandatis, qua opus
Abbreviated transcription (Latin):
& materiam sex in altitudinem pedum perduxerãt. Luiˢ
munitionis quae ab romanis instituebatur circuitus. xi.
passuum tenebat. Castra oportunis locis erant posita ibi¬
ꝗ castella .xxiii. facta: in quibus castellis interdiu statio¬
nes ponebantur. nequa subito eruptio fier&. haec eadem
noctu excubitoribus ac firmis presidiis tenebantur. Ope
istituto fit equestre proelium in ea planitiae quam inter¬
missam collibus. iii. passuum in longitudine patere sup̃
demonstrauimuis. Summa ui ab utrisq contenditur. la¬
brintibus nostris Caesar germanos summiatit. legioes¬
ꝗ pro castris constituit: nequa subito irruptõ ab hostium
peditatu fiat. presidio legionum addito nostris animus
augetur.Hostes in fugam coniecti seipsi multitudine
impediunt: atq angustioribus portis relictis coaceriua¬
tur.Tum germani acrius usq ad munitionem secũtur
fit magna caedes. non nulli relictis equis fossam transi¬

Expanded text:
et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. Eius et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab Romanis instituebatur circuitus XI milia passuum tenebat. Castra opportunis locis erant posita ibique castella viginti tria facta, quibus in castellis interdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque contenditur. Laborantibus nostris Caesar Germanos summittit legionese pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium peditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angustioribus portis relictis coacervantur. Germani acrius usque ad munitiones secuntur. Fit magna caedes: nonnulli relictis equis fossam transi
Abbreviated transcription (Latin):
dinenta ex castris educi. & se sequi ussit. Casar impedime¬
is in proximum collem deductis duabus legionibus presidio
rdictis secutus quantum diei tempus est passum circiter tri¬
hus milibus hominum ex nouissimo agmine interfectis al¬
rro die ad alexiam castra fecit. Perspecto uibis situ perter¬
ausꝗ hostibus quod equitatu quo maxima parte exercituᷤ
confidebat erat pulsi adhortatus ad laborem milites alexi¬
am circunuallare instituit. Ipsum erat oppidum in colle
summo admodum edito loco ut nisi obsidione expugua¬
n non posse uiderunt: cuius collis radices duo duabus ex
prtibus flumina subluebant. Ante id oppidum planiti¬
s arciter milia passuum.iii. in longitudinem patebat. re¬
uquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto
sptio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. sub
muro quae pars collis ad orientem spectabat solem. Hunc
omnen locum copiae gillorum compleuerant. fossamq

Expanded text:
dimenta ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimedimenta ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis in proximum collem deductis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, adhortatus ad laborem milites circumvallare instituit. Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo admodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo duabus ex partibus flumina subluebant. Ante id oppidum planities circiter milia passuum tria in longitudinem patebat: reliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. Sub muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. eo signa inferri caesar aciemq constitui uidebat
quae res & hostes ad insequendum tardabat. & nostross
auxilii confirmabat. tandem germani ex dextro latere
summum iugum nacti. hostes loco depellunt. fugientes
usqad flumem ubi uercingetorix cum pedestribus copi¬
is consederat. psequuntur. compluresq interficiunt. Sui
re animaduersa reliqui ne aircunirentur ueriti se fuge
mandant. omnibus locis fit cedes. Tres nobilissimi hedus
capti ad Casarem pducuntur. Cotis pefectus equitum qu
controuersiam cum coniuctolitabi proximis comitus ha¬
buerat: & cauarillus qui post defectionem litauici pede¬
stribus copiis prefuerat. & eporedorix quae duce ante ad¬
uentum casaris hedui cum sequanis bello contenderant.
fugato omni equitatu uercingetorix copias quas ut pro
astis collo cauerat reduxit. protinusq alexiam quod est op¬
pidum mandubiorum iter facere coepit. celeriterq impe¬

Expanded text:
bantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; bantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat et nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen, ubi Vercingetorix cum pedestribus copiis consederat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa reliqui ne circumirentur veriti se fugae mandant. Omnibus locis fit caedes. Tres nobilissimi Aedui capti ad Caesarem perducuntur: Cotus, praefectus equitum, qui controversiam cum Convictolitavi proximis comitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copias, ut pro castris collocaverat, reduxit protinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter facere coepit celeriterque impe
Abbreviated transcription (Latin):
quod magis futurum confidebat relictis impedimẽtis
sua saluti consulant. & usu rerum necessariarum &
dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium
quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat
ipsos quidem non debere dubitare. Id quod maiore facu
animo copias se omnes pro castris habiturum & terror
hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo ur¬
iurando confirmari oportere ne tecto recipiantur ne as
liberos ne ad parantes. ad uxorem aditum habeat q nos
his per hostium agmen perequitass&. Probata re atꝗ omi¬
bus uirciurando adactis. postera die in tres partes distrib¬
to equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt
Una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntut
Casar suum quoq equitatum tripartito diuisum conta
hostem ire iub&. Pugnatur una in omnibus partibus. a¬
sistit agmnen. impedimenta inter legiones recipiuntur
Si qua in parte nostri laborare. aut grauius premi uide¬

Expanded text:
quod magis futurum confidat, relictis impedimentis quod magis futurum confidat, relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore faciant animo, copias se omnes pro castris habiturum et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qui non bis per agmen hostium perequitasset. Probata re atque omnibus iureiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones recipiuntur. Si qua in parte nostri laborare aut gravius premi vide
Abbreviated transcription (Latin):
utebantur a tribunis militum reliquisq equitibus roma¬
nis atq euocatis equos sumit: germanisq distribuit. In¬
terea dum haec geruntur. hostium copiae ex aruernis e¬
quitesq qui toti galliae erant imꝑati conueniunt. Ma¬
gno eorum coacto numero cum casar in sequanos per
etremos lingonum fines iter facer& quo facilius sub¬
udium prouinciae ferri poss& circiter milia passtium
aecem ab romanis trinis castris uercingetorix conse¬
dit. conuocatis concilium prefectis equitum uenisse tẽ¬
pus uictoriae demonstrat: fugere in prouinciam roma¬
nos gilliaq excedere. id sibi ad presentem obtinẽdam
libertatem satis esse: ad reliqui temporis pacem atq oc¬
cum parum profici: maioribus enim coactis copus re¬
uersuros. neq finem bellandi facturos. proinde agmi¬
ne impeditos ad oriantur. si pedites suos auxilium
ferant atq in eo morentur iter facere non posse: si id

Expanded text:
utebantur, a tribunis militum reliquisque equitibus Romautebantur, a tribunis militum reliquisque equitibus Romanis atque evocatis equos sumit Germanisque distribuit. Interea, dum haec geruntur, hostium copiae ex Arvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convocatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis esse; ad reliqui temporis pacem atque otium parum profici: maioribus enim coactis copiis reversuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine impeditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant atque in eo morentur, iter facere non posse; si, id
Abbreviated transcription (Latin):
sedisse sꝑabat. Horum pͥncipibus pecunias. ciuitati au¬
tem imperium totius prouinciae pollicetur.Ad hos en¬
nes casus prouisa erant presidia cohortium duarum
& .xx. qua ex ipsa prouincia a.l. cas. legato ad omes
partes opponebantur. Helui sua sponte cum finitians
proelio congressi pelluntur. &.c. ualerio donino tauro
caburi filio principe ciuitatis compluribusq alis interfed̃
iatta oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris
Id mͥodanum dispositis presidiis magna cum cura dili¬
gentia suos fines tuentur. Casar quod hostes equitatu
supiores esse intelligebat. & interclusis omnibus itine¬
ibus nulla re ex prouincia atq italia subleuari potcat
taos rhenum in germaniam mutit ad eas ciuitates
quas supioribus annis pacauerat. equitesq ab his accer¬
sic & leuis armaturae pedites qui inter eos preliari con¬
sieuerant. Forum aduentu quod minus idoneis equis

Expanded text:
sedisse sperabat. Horum principibus pecunias, civitati ausedisse sperabat. Horum principibus pecunias, civitati autem imperium totius provinciae pollicetur. Ad hos omnes casus provisa erant praesidia cohortium duarum et viginti, quae ex ipsa provincia ab Lucio Caesare legato ad omnes partes opponebantur. Helvii sua sponte cum finitimis proelio congressi pelluntur et Gaio Valerio Donnotauro, Caburi filio, principe civitatis, compluribusque aliis interfectis intra oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesidiis magna cum cura et diligentia suos fines tuentur. Caesar, quod hostes equitatu superiores esse intellegebat et interclusis omnibus itineribus nulla re ex provincia atque Italia sublevari poterat, trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas superioribus annis pacaverat, equitesque ab his arcessit et levis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant. Eorum adventu, quod minus idoneis equis
Abbreviated transcription (Latin):
ti summae spei adolescentes eporedorix & ui ridomaris
uercingetorigi parent. ipse imperat reliquis ciuitatib
obsides. deniq ei rei constituunt diem. Huc omnes equi
tes.xͭu. numero celeriter conuenire iub&. peditatu quẽ
antea habuerat se fore contentum dicit. neq fortunam
temptaturum aut in acic dimicaturum: sed quoniam
abund& equitati perfacile esse factu frumentationib
pabulationibusq romanos prohibere. aquo modo ani¬
mo sua ipsi frumenta corrumpant. adificiaq incen¬
dant: qua rei familiaris iactura ꝑpetuum imperium l¬
bertatemꝗ consequi uideant. Nis constitutis rebus he¬
fratrem eporedorigis: bellumq inferri allobrogibus
iub&. Altera ex parte gaballos proximosq pagos ar¬
uernorum in heluios item rutenos cadurcosq ad fins
uolgarum ac remcorum depopulandos mittit. Nihilo
minus claudestinis nunntiis legationibusq allobroģis
solicitat: quorum mentes nondum a supiore bello re¬

Expanded text:
ti summae spei adulescentes Eporedorix et Viridomarus ti summae spei adulescentes Eporedorix et Viridomarus Vercingetorigi parent. Ipse imperat reliquis civitatibus obsides diemque ei rei constituit. Omnes equites, quindecim milia numero, celeriter convenire iubet; peditatu quem antea habuerit se fore contentum dicit, neque fortunam temptaturum aut in acie dimicaturum, sed, quoniam abundet equitatu, perfacile esse factu frumentationibus pabulationibusque Romanos prohibere, aequo modo animo sua ipsi frumenta corrumpant aedificiaque incendant, qua rei familiaris iactura perpetuum imperium libertatemque se consequi videant. His constitutis rebus Aefratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet. Altera ex parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item Rutenos Cadurcosque ad fines Volcarum Arecomicorum depopulandos mittit. Nihilo minus clandestinis nuntiis legationibusque Allobrogas sollicitat, quorum mentes nondum ab superiore bello re
Abbreviated transcription (Latin):
x nia. ualent ad solicitandas ciuitates nituntur. Nacti
ubsides quos cxsar apud eos depõsuerat. horum supplicio
dubitantes territant. Petunt a uercingetorige hedui ad se
ueniat. rationesq belligerandi communico&r. Re impetra¬
ta contendunt ut ipsis summa impii tradatur. & rem in
controuersiam deduai totius gallie conalium bibracte in¬
dicitur. Fodem conueniunt udiq frequentes multitudi¬
nes. suffragus res pmittitur. ad unum omnes uerangetori¬
gem probant imperatorem. Ab hoc concilio remi lingones
reuiri ab fuerunt. illi quod amicitiam romanorum se¬
quebantur. treuiri quod aberant longiuis. & a germaniᷤ
premebantur: quae fuit causa quare tanto abessent bello.
& neutris auxilia muterent. Magno dolore hedui fuerut
edeiestos principatu quaeruntur: fortune commutatioez
& Casaris indulgentiam in se requirunt. neq tam suscep¬
to bello suum consilium ab reliquis separare audent. Inui¬

Expanded text:
nia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti nia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et re in controversiam deducta totius Galliae concilium Bibracte indicitur. Eodem conveniunt undique frequentes. Multitudinis suffragiis res permittitur: ad unum omnes Vercingetorigem probant imperatorem. Ab hoc concilio Remi, Lingones, Treveri afuerunt: illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur; Treveri, quod aberant longius et ab Germanis premebantur, quae fuit causa quare toto abessent bello et neutris auxilia mitterent. Magno dolore Aedui ferunt se deiectos principatu, queruntur fortunae commutationem t Caesaris indulgentiam in se requirunt, neque tamen suscepto bello suum consilium ab reliquis separare audent. Invi
Abbreviated transcription (Latin):
dux hostium camulogenus suis aderat atq eos cohortiba¬
tur incercerto nunc etiam exitu uictorie cum a.uiilgpi
iibunis ess& nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur
post tergum hostium legionem ostenderunt. signa intule¬
cunt nec eo quidem tempore quisqͣ loco cessit: sed circun¬
uenti omnes interfecti sunt. Eandem fortunam tulit cam¬
alogenus. At hi qui presidio contra labienum erant relicti
um proclium cominissum audissent subsidio siuis ierunt:
collemq coeperunt. neꝗ nostrorum militum uictorum ꝙ¬
inpetum sustinere potuerunt. sic cum siuis fugientibus per¬
mixti quos non siluae montesq texerunt. ab equitatu sunt
nterfecti. Hoc negocio confesto labienus reuertitur ad ege¬
dincum ubi impedimenta totius exercitus relicta erant
ude cum omnibus copiis ad cxs. peruenit.: Defectione he¬
auorum cognita bellum augetur. legationes in omnes par¬
s tes circum miltuntur. quantum gratia autoritate. pecu¬

Expanded text:
dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabadux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergum hostium legionem ostenderunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt. Eandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui praesidio contra castra Labieni erant relicti, cum proelium commissum audissent, subsidio suis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum militum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia, auctoritate, pecu
Abbreviated transcription (Latin):
bant tribus locis transire legiones atq omnes perturhatos d¬
fectione heduorum fugam parare suas quoq copias in tres
partes distribuerunt. Nam presidio regione castrorum rd¬
to & parua manu & iosedum uersus missa quae tantum pro¬
grediatur quantum naues processissent reliquas copias conti
sabienum duxerunt. frima luce & nostri omnes erint tras¬
portati & hostium acies cernebantur. Labienus milites cohor¬
tatus ut suae pristinae uirtutis & secundissimoꝵ proeliorun
tenerent memoriam atq ipsum Cas. cuius ductu sepe nu¬
mero hostes superassent presentem esse existimarent. Dat si¬
gnum proelui. Primo concursii ab dextro cornii ubi septiad
legio constiterat hostes pelluntur atq in fugam coniciuntus
Ab sinistro quem locum .xu. legio tenebat. cum primi ord¬
nes hostium tranfixi telis concidissent. tamen acerrimer¬
liqui resistebant. nec dabat suspicionem fuga quisqͣ. Ipse

Expanded text:
bant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos dbant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, praesentem adesse existimarent, dat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
diligenter industrieq amministrarent naues quas¬
candum esse existimabat castris presidio reliquit. qui
ꝗeiusdem legionis reliquas de media nocte cum om¬
nibus impedimentis aduerso flumine magno tumul¬
tu proficisci imꝑat. conquirit etiam lintres. has ma
gno remorum incitatas in eandem partem mittit.
ipse post paulum silentio egressus cum tribus legionibis
cum locum petit quo naues apelli iusserat. Eo ess& uenti
exploratores hostium omni fluminis parte erant disposit
inoppinantes quod magna subito cohorta tempestas ab no¬
stris opprimuntur. exercitus equitatusq equitibus romanꝰ
amministrantibus quos ei negocio prefecerat celeriter tras¬
mittitur. Uno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatũ
in castris romanorum preter consuectudinem tumultuati
& magnum ire agmen aduerso flumine. sonitumq remo¬
rum in eadem parte exaudiri. & paulo infra milites na¬
uibus transportari. Quibus rebus auditis quod existim¬

Expanded text:
diligenter industrieque administrarent, naves, quasdiligenter industrieque administrarent, naves, quascandum esse existimabat, castris praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis adverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum esset ventum, exploratores hostium, ut omni fluminis parte erant dispositi, inopinantes, quod magna subito erat coorta tempestas, ab nostris opprimuntur; exercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei negotio praefecerat, celeriter transmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existima
Abbreviated transcription (Latin):
ferebantur. galliq in colloquiis inelusum itinere & li¬
geri Casarem in opia frumenti coastum in prouĩciam
contendisse confirmabant. Bellouaci autem defestiõ e
heduorum cognita quia ante erant per se in fideles
manus cogere atq aꝑte bellum parare coeꝑunt. Cum la¬
bienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi
capiendum consilium atq antea senserat intelligebat.
Neꝗ iam ut aliquid acquirer& proelioq hostes laces¬
ser& sed ut in columem exercitum egedincũ redu¬
cer&e cogitabat. Nam altera ex parte bellouaci qua
ciutas in gallia maximam hab& opinionem uitu¬
us instabat. alteram cam ulogenus parato atꝗ instru¬
to exercitu tenebat. Tum legiones a presidio atq im¬
yedimentis in terclusas maximum flumen distine¬
bit. tantis subito difficultatibus obiectis. ab animi
uirtute auxilium petendum uidebat. Sub uespum
consilio conuocato cohortatus ut ea quae imperass&

Expanded text:
ferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Liferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant per se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset
Abbreviated transcription (Latin):
impedir& hic consedit: nostrosq transitu prohiben
instituit. Labienus pͥmo uineas agere cratibus atq as¬
gere paludem explere atq iter munire conabatur.
Postqͣ id difficilius fieri animaduertit. silentio & ca¬
stris tertia uigilia egressus eodem quo ꝑuenerat iti¬
nere meledunum peruenit. Id est oppidum in insula
sequana positum ut paulo ante delutetia dixximus.
pidanis quorum magna pars erat ad bellum euoca¬
ta sine contentione oppido potitur. Refecto ponte que
supioribus diebus hostes resciderant exercitum tradi¬
cit: & secundo flumine ad lutetiam iter facere coe¬
pit . Hostes re cognita ab his qui a mellodone fuge¬
rant lutetiam incendi pontesq eius oppidi rescindi
iubent. Ipsi prospecta palude ad ripas sequana en
gione lutetiae contra labieni castra considunt. lam
caes. a gergouia discessissẽ audiebatur. iam de heds¬
otum defectione & secundo galliae motu rumores af¬

Expanded text:
impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, ut paulo ante de Lutetia diximus. Dpidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores ad
Abbreviated transcription (Latin):
tuno ut brachia modo atq humeri ad sustinenda arma
liberi ab aqua esse possent disposito equitatii qui uim
fluminis refringer&. atꝗ hostibus primo aspectu ptur¬
batis incolumem exerctum traduxit. Frumentumq
magris & copiam pecoris nactus repleto his rebus exer¬
citu iter in senones facere instituit. Dum hac apud sx¬
sirem geruntur labienuis eo supplemento quod nup ex¬
italia uenerat relicto agendici ut ess& impedimentis
presidio cum quatuor legionibus lutetiam proficiscit̃
Id est oppidum parisiorum quod positum est in insuli
fluminis sequanae. Cuius aduentu ab hostibus cognit
magna ex finitimis ciuitatibus copiae conuenerunt.
Summa imꝑu traditur camulogeno aulerco qui pro¬
pe confectus ctate. tamen propter singularem scientu
rei militaris ad eum est honorem euocatus. Is cum a¬
nimaduertiss& perpetuam esse paludem qua influ¬
er& in sequanam atq illum omnem locum magnop

Expanded text:
tuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma tuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nupeItalia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus aetate tamen propter singularem scientiam rei militaris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere
Abbreviated transcription (Latin):
bodiasq ad ripas ligeris disponere equitatiumq omnibo
locis iniciendi timoris causa ostentare cepunt. si ab re
srumentaria romanos excludere aut adductos in opia
& prouicia expellere possent. Quam ad spem multu
cos adiuuabat quod liger ex niuibus creuerat ut om¬
nino uado non posse transiri uideretur. Quibus rebus
ognitis Cas. maturandum sibi censuit si ess& in perfici¬
adis pontibus piclitandum ut prius qͣ essent maiores
eo copie coastae dimicar&. Nam ut commutato consilio
ter in prouinciam conuerter& ut ne metu quidem ne¬
cessario faciundum existimabat cum infamia atq indi¬
onitas rei. & oppositus mons ceuennae uiarumq difficul¬
tis impediebat. tum maxime quod aduicto labieno atͦ
his olegionibus quas una miserat uehementer timebat.
itaq admodum magnis diurnis atq nocturnis itinerib
confectis contra omnium opinionem ad ligerim perue¬
nit. uadoq per equites inuento pro rei necessitate opor¬

Expanded text:
stodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus stodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus creverat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum infamia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate oppor
Abbreviated transcription (Latin):
pedimentorum magnam partem contulerat: Huc magni
numerum equorum huius belli causa in italia atq hispa¬
nia coemptorum miserat. Eo cum eporedorix uiridoma¬
rusq uenissent & destatu ciuitatis cognouissent litauic¬
cum bibracti ab hedius recoeptum quod est oppidum apuid
cos maxime autoritatis coniuctolitaueni magistratum
magnamq partem senatus ad eum conuenisse legatos ad
ueraingetorigem de pace & amicitia concilianda publc
missos non pretermittendum tantum commodum exi¬
stimauerunt. Itaq interfectis nouiodum custodibus qui¬
q eo negociandi causa couenerant pecuniam atqequol
inter sẽ partiti sunt. obsides ciuitatum bibracte ad ma¬
gistratum deducendos curauerunt. Oppidum quod as
ieneri non posse iudicabant ne quo ess& usui romanis in¬
cenderunt. frumentum quod. subito potuerunt nauib
iduexerunt. reliquum flumine atq incendio corruput.
Ipi ex finitimis regionibis copias cogere. presidia cu¬

Expanded text:
pedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum pedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia cu
Abbreviated transcription (Latin):
heduos profectum: opus esse ipsos p̃cedere ad confir¬
maudam ciuitatem Et si multis iam rehus ꝓfidiam hedio¬
rum perspectam habebat atq horum discessu ad maturas
defectionem ciuitatis existimabat tamen retinendos eos
non constituit. ne aut inferre in iuriam uideretur aut di¬
re timoris aliquam suspicionem. Discedentibus breuiter¬
his sua in heduos merita exeponit. quos & q̃ humiles accor¬
piss& & compulsos in oppida multtatos agris omnibus erep¬
tis copiis imposito stipendio obsidibus summa cum contu¬
melia extortis & quam in fortunam quamq in amplitu¬
dinem deduxiss&. ut non solum in pristinum statum re¬
dissent. sed omnium temporum dignitatem & gratiam
antecessisse uiderentur. His datis mandatis eos ab se dini¬
sit. Nouidunum erat oppidum heduorum ad ripas lige¬
ris oportuno loco positum. Huc Eas. omnes obsides gillic
frumentum pecuniam publicam suorumq exercitus imn¬

Expanded text:
Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirAeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus im
Abbreviated transcription (Latin):
exitu rerum sentire existimarent. nec minus se ab mi¬
lite modestiam & continetiam ꝗͣ uirtutem atq animi
magnitudinem desiderare. Hac habita contione & ad
extremum oratione confirmatis militibus ne ob hanc
iausam animo ꝑmouerentur. neu quod iniquitas loci
attuliss& uirtuti hostium tribuerent. eadem de profe¬
tione cogitans qua̧ ante senserat legiones ex castris
eduae aciemq idoneo loco constituit. Cum uerangeto¬
rix nihilominus in aequum locum descender& leui fa¬
cto equestri prodio atq secundo in castra exercitum re¬
duxit. Cum hoc idem postero die feciss& satis ad galli¬
cam ostentationem minuendam militumq ani mos
confirmandos factum existimans in heduos castra¬
mouit ne tum quidem insecutis hostibus. Textio die
id flumen elauer pontes reficit atq exercitum tradu¬
at. ibi a uiridomaro atq eporodorige heduis appellatꝰ
discit cum omni equitatu li tauicum ad solicitandos

Expanded text:
exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab miexitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos
Abbreviated transcription (Latin):
sus.xiii. legionis cohortes excaeꝑunt: quae ex castris
periorem. Legiones ubi pͥmum planitiem attigeruit:
infestis contra hostes signis constiterunt. Uercinge¬
torix ab radicibus collis suos intra munitiones redu¬
xit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti de¬
siderati. Postero die Cxsar contione aduocata. teme¬
ritatem cupiditatemq militum reprehendit: quod
bi ipsi udicauissent quo procedendum aut ꝗd agell
uideretur neꝗ signo recipiendi dato constitissent neqa
iniquitas loci poss& quid ipse ad auaricum sensiss& cu
sine duce & sine equitatu deprehensis hostibus explorata
intoriam dimisiss&: ne paruum modo detrimentum in
contemptione propter iniquitatem loci accider& quanto
pere corum animi magnitudinem amiraretur qđ non
castrorum munitiones non altitudo montis non murꝰ
oppidi tardare potuiss&: tantope licentiam arrogantiam
reprehendere quod plus se qͣ imꝑatorem de uictoria atq

Expanded text:
sus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris sus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris periorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent nequeiniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque
Abbreviated transcription (Latin):
ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore .l. fi
bius centurio quiq una murum ascenderant circunueu
atq interfecti muro precipitantur. M. petronius eiusde
legionis centurio cum portas excidere conatus ess&
multitudine oppressus ac sui desperans multis iam uil¬
neribus accaeptis manipularibus suis qui illum secuti
erant. quoniam inquit me una uobiscum seruare no
possum uestre quidem certe salu ti prospiciam. quos
cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. uos
sum mouit. Conantibus auxiliari suis frustra inquit
meae uitae subuenire conamini quem iam sanguis uiresq
deficiunt. proinde hinc abite dum est facultas. uosq.
legionem rccipite. Ita pugnans post paulum concidit a
suis saluti fuit. nostri cum undiq premerentur xlii
centurionibus amissis diecti sunt loco. Sed intolerin¬
tius gallos insequentes legio detima tardauit. que
pro presidio paulo aequiore loco constiterat. Hancre¬

Expanded text:
ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rur
Abbreviated transcription (Latin):
sutio pugnae defatigati non facile recentes atq integros
sistinebant. Casar cum iniquo loco pugnari hostiumq au¬
ri copias uidiss& premetuens sius ad .t. sextium legi¬
um quem minoribus castris presidio reliquerat mittit
ut cohortes ex castris celeriter educer&. & sub infimo col¬
le ab dextro latere hostium constituer& ut si nostros de
pulsos loco uidiss& quominus libere hostes sequerentur
terrer&. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus u¬
bi constiterat euentum pugnae expectabat. Cum acerrime
cominus pugnaretur hostes loco & numero nostri uirtu¬
te confiderent subito sunt hedui uisi ab latere nostris a¬
perto quos Exsar ab dextera parte alio ascensu manus
distinendae causa miserat. Hi similitudine armorũ uehe¬
menter nostros perterruerunt. ac tam & si dextris hume¬
ns exertis animaduertebantur quod insignae pacatum
se consuerat tamen id ipsum sui fallendi causa milites¬

Expanded text:
spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milit
Abbreviated transcription (Latin):
nis octaua quaem inter suos eo dic dixisse constabat ex¬
citari se auaricensibus proemiis neq commissurum ut
prius quisqͣ murum ascender& tres suos nactos manipi¬
lares atq abhis subleuatus murum ascendit. Nosie rs
singulos expestans in murum extulit. Interim ii qui ad al¬
teraim partem. oppidi ut supra demonstrauimus munitio¬
nis causa conuenerant pͥmo exaudito clamore. inde &
crbris nuntus incitati Loppidum ab romanis tene¬
⁊ premissis equitibus magno concursu eo contenderunt.
forum ut quisq primus uenerat eo contendebat sub muro
consistebat. suorumq pugnantium numerum augebant.
quorum cum magna multitudo conueniss& matresfa¬
mili&e quae paulo ante romanis de muro manus tendebat
sios obtestari & more gallico passum capillum ostentare
liberosq in conspectum proferre coepunt. Erat romanis ne¬
ꝗ nuimero neq loco aequa contentio. simul & cursu &

Expanded text:
nis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat exnis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et
Abbreviated transcription (Latin):
natus signa constituit. At reliquarum milites legionun
non exaudito sono tubae quod satis magna uallis intere¬
debat. tam a tribunis militum legatisq ut erat a Cxsare pre¬
ceptum retinebantur. Sed elati spe celeris uictori&e. & hostu
fuga & superiorum temporum secundis proeliis nihila
duum adeo sibi esse existimauerunt quod non uirtute
consequi possent. Neq prius finem sequendi fecerunt q̃ͥ
muro oppidi portisq appropinquarunt. Tum uero ex om¬
nibus urbis partibus orto clamore qui longius aberant re¬
pentino tumulti perterriti cum hostem intra portas esse
existimarent sese ex oppido eiecerunt. Matres familie d
muro uestem argentumq iactabant. & pectore nudo pe¬
minentes passis manibus obtestabantur romanos ut sibi
parcerent neu sic auarici fecissent ne a mulieribus quide
atq infantibus abstinerent. Non nulle de muris ꝑ manis
dimissa sese militibus tradebant. fabius centurio legie¬

Expanded text:
nuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites nuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et superiorum temporum secundis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legio