comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum duobus qui me. qui rem cum defendere deberent seruare possent.
cũq ad consulare officium ipis insignib illius imperii ad meam salu¬
tem non solum auctoritate sed eciam precib ur̃is uocarentur. primo
reliquerunt. deinde prodiderunt. postremo obpugnauerũt. premiisq
nefarie factionis funditus una cum. R.P. obpressum extuictũq uolu¬
erunt. Qui quȩ suo ductu & imperio cruento illo atq funesto. suppli¬
cia neq a sociorum moenib prohibere neq hostium urbibus inferre po¬
tuerunt. excisionem. inflaminationẽ. euersionem. depopulationẽ. uasti¬
tatem. ea sua cum preda. meis om̃ib tectis atq agris intulerunt. Cũ
his furiis & facib. cum his inqmͣ exiciosis prodigiis. ac pene huiꝰ i¬
perii pestib. bellum mihi mexpiabile dico esse susceptum. Neq id ta¬
men ip̃m tantum qnͣtum meus ac meorũ. sed tantũ qnͣtum est erat¬

Expanded text:
esse professus sum duobus, qui me, qui rem publicam cum defendere deberent, servare possent, esse professus sum duobus, qui me, qui rem publicam cum defendere deberent, servare possent, cumque ad consulare officium ipsis insignibus illius imperi, ad meam salutem non solum auctoritate sed etiam precibus vestris vocarentur, primo reliquerunt, deinde prodiderunt, postremo oppugnarunt, praemiisque nefariae pactionis funditus una cum re publica oppressum exstinctumque voluerunt; qui quae suo ductu et imperio cruento illo atque funesto supplicia neque a sociorum moenibus prohibere neque hostium urbibus inferre potuerunt, excisionem, inflammationem, eversionem, depopulationem, vastitatem, ea sua cum praeda meis omnibus tectis atque agris intulerunt. cum his furiis et facibus, cum his, inquam, exitiosis prodigiis ac paene huius imperi pestibus bellum mihi inexpiabile dico esse susceptum, neque id tamen ipsum tantum quantum meus ac meorum, sed tantum quantum vester at
Abbreviated transcription (Latin):
surrectione om̃ium ur̃m & ex comitatu publicanorũ. Sed uecors. repente
siue suo uultu. sine colore. sine uoce constitit. Demde respexit & simul ad¬
¶. lentulum consulem aspexit. concidit in cirraie pene limine. re¬
cordatione credo gabimi sui. desiderioq pisomis. Cuius ego de effrenato
et precipiti furore quid dicam. Pocest grauiorib a me uerbis uuluerari.
qm est statim in facto ip̃o a grauissimo uiro . P. seruilio confectus ac
trucidatus: Cuius si iam ium & grauitatem illam singularem ac pe¬
ne diuinam assequi possem. tamen non dubito quin ea tela que con¬
iecerit municus. qͣm ea quȩ collega patris amisit leuiora atq hebecio¬
ra esse uideantur. Sed tamen mei facti rationem exponere illis uolo.
qui hesterno die dolori me elatum & iracundia longuis ꝓpe progressũ
arbitrabantur. qmͣ sapientis hominis cogitata racio postulasset. Nihul
feci iratus nihil ĩpotenti animo. nihil non diu consideratũ ac multo

Expanded text:
rs repente sine suo vultu, sine colore, sine voce constitit; deinde respexit et, simul atn. Lentulum consulem aspexit, concidit in curiae paene limine; recordatione, credo, Gabini sui desiderioque Pisonis. cuius ego de ecfrenato et praecipiti furore quid dicam? an potest gravioribus a me verbis vulnerari quam est statim in facto ipso a gravissimo viro, P. Servilio, confectus ac trucidatus? cuius si iam vim et gravitatem illam singularem ac paene divinam adsequi possem, tamen non dubito quin ea tela quae coniecerit inimicus quam ea quae conlega patris emisit leviora atque hebetiora esse videantur. sed tamen mei facti rationem exponere illis volo qui hesterno die dolore me elatum et iracundia longius prope progressum arbitrabantur quam sapientis hominis cogitata ratio postulasset. nihil feci iratus, nihil impotenti animo, nihil non diu consideratum ac multo
Abbreviated transcription (Latin):
est. Atq etiam in taberna eius nũmi nequaqm om̃s repiuntur. Constitui¬
tur questio de furto. Nlam quid quisqm suspicari aliud potest: An hoc
dicitis armario expilato. pecuna ablata. non omi recuꝑata. occisis hom̃ib
institutam eẽ questionem de morte oppianici. cui probatis quid est qd̾ minꝰ
uerisiłe proferre potiuistis. Deinde ut omittam cȩtera triemno post mortẽ

Expanded text:
constituitur quaestio de furto. nam quid quisquam suspicari aliud potest? an hoc dicitis, armario expilato, pecunia ablata, non omni reciperata, occisis hominibus institutam esse quaestionem de morte Oppianici? cui probatis? quid est quod minus veri simile proferre
Abbreviated transcription (Latin):
extremũ spacium nullũ tranquillum atq ociosum spiritũ duxerimꝰ
nobiscum simul moritura ommia arbitiemur. An statuas e ymagies¬
non ammoꝵ simulachra sed corporum studiose multi sũm homñes reli¬
querunt . consiliorum relinq̃re ac uirtutum nrãrum effigiem nonne
miulto malle debemus sũmis ingeniis exp̃ssam et politam. Ego uo̾ omĩa

Expanded text:
spatium nullum tranquillum atque otiosum spiritum duxerimus, nobiscum simul moritura omnia arbitremur? an statuas et imaginesmorum simulacra, sed corporum, studiose multi summi homines reliquerunt; consiliorum relinquere ac virtutum nostrarum effigiem nonne multo malle deb
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ ꝙͣ cõmunem impatoriã uoluit ẽẽ. Hostẽ qui feriet erit ĩquit mͥ
carthaginensis quisquis erit. ciuitatis si & id habent hoc leue & semꝑ ha¬
buerunt. Itaq & cuiis undiq fortis uiros adsciuerũt. & hominũ ignobiliũ

Expanded text:
tionem quam communem imperatoriam voluit esse: hostem qui feriet, erit, inquit, mihi tionem quam communem imperatoriam voluit esse: hostem qui feriet, erit, inquit, mihi Carthaginiensis, quisquis erit. cuius civitatis sit, id habent hodie leve et semper habuerunt, itaque et civis undique fortis viros adsc
Abbreviated transcription (Latin):
cia prestans. tũ uel mimũ partus in largienda ciuutate: Hic tu. GN. põ¬
pen beneficiũ uel pocius iudiciũ & factum infirmare conaris. qui fecit qd̾
C mariũ fecisse audierat. fecit qd̃. P. crassum. qd̾. L. sillam. qd̾. Q. metel
luui. qd̃ demq domesticũ auctorem prẽm suũ facere uiderat: Neq uo̾ id
n uno coruelio fecit. uam & gaditanos asdrubalem ex bello illo affricano
& mamertinos obuios & quosdã uticenes & saguntinos fabios ciuitate donauit
Et enĩ cũ ceteris prȩmiis digni sunt qui suo labore & periculo nr̃ãm . R.
P. defendunt. tum certe dignissimi sũt qui ciuitate ea donent᷑ pro qua ꝑicula
ac tela subierũt. Atq utinam qui ubiq sunt ꝓpugnatores huius iperii
possent in hanc ciuitatẽ uenire. & contra obpugnatores. R. P. de ciuitate
exterminari. Neq enĩ sũmus ille poeta nr̃ hambalis illã magis cohorta¬

Expanded text:
tia praestans, tum vel nimium parcus in largienda civitate? hic tu Cn. Pomtia praestans, tum vel nimium parcus in largienda civitate? hic tu Cn. Pompei beneficium vel potius iudicium et factum infirmare conaris, qui fecit quod C. Marium fecisse audierat, fecit quod P. Crassum, quod L. Sullam, quod Q. Metel domesticum auctorem patrem suum facere viderat? neque vero id in uno Cornelio fecit; nam et Gaditanum Hasdrubalem ex bello illo Africano et Mamertinos Ovios et quosdam Vticensis et Saguntinos Fabios civitate donavit. etenim cum ceteris praemiis digni sunt qui suo labore et periculo nostram rem publicam defendunt, tum certe dignissimi sunt qui civitate ea donentur pro qua pericula ac tela subierunt. atque utinam qui ubique sunt propugnatores huius imperi possent in hanc civitatem venire, et contra oppugnatores rei publicae de civitate exterminari! neque enim ille summus poeta noster Hannibalis illam magis cohorta
Abbreviated transcription (Latin):
tes triumphi. si presens ualuit aspectus:. ualeat auctoritas. ualeant res ge¬
stȩ. ualeat memoria. ualeat fortissimi & clarissim uiri nomen eternum.
Sit hoc discrimen int̾ graciosos ciuis atq fortis: ut illi uiui fruant᷑ opib
suis. Noꝵ ȩciam mortuoꝵ si quisqmͣ huius imꝑii defensor mori potest
uiuat auctoritas ĩmortalis. Quid. GN. pompenis pater reb italico bel¬
lo maxiiis gestis. P. cesiũ equitem. R. uirum bonũ qui uiuit rauennatẽ
federato ex populo nonne ciuitate donauit: Quid cohortis duas uniu̾sas
camertiũ. quid heracles mmalexam .P. crassus uir amplissimuis ex ea ciui¬
tate qua cum ꝓpe singulare fedus pyrri temꝑib. C. fabricio. Cons. ictum
putatur: Quid massiliensem aristonẽ silla. uid qm de gaditanis agi¬
mus idem heros nouẽ gaditanos: Quid uir sanctissimꝰ & sũma religi¬
auennensem federatum ciuitate donauit. homo cum grauitate & pruden¬

Expanded text:
tes triumphi, si praesens valuit aspectus, valeat auctoritas, valeant res getes triumphi, si praesens valuit aspectus, valeat auctoritas, valeant res gestae, valeat memoria, valeat fortissimi et clarissimi viri nomen aeternum. sit hoc discrimen inter gratiosos civis atque fortis, ut illi vivi fruantur opibus suis, horum etiam mortuorum, si quisquam huius imperi defensor mori potest, vivat auctoritas immortalis. quid? Cn. Pompeius pater rebus Italico bello maximis gestis P. Caesium, equitem Romanum, virum bonum, qui vivit, Ravennatem foederato ex populo nonne civitate donavit? quid? cohortis duas universas Camertium C. Marius? quid? Heracliensem Alexam P. Crassus, vir amplissimus, ex ea civitate quacum prope singulare foedus Pyrrhi temporibus C. Fabricio consule ictum putatur? quid? Massiliensem Aristonem L. Sulla? quid? quoniam de Gaditanis agimus, idem servos novem Gaditanos? quid? vir sanctissimus et summa religiAveniensem foederatum civitate donavit, homo cum gravitate et pruden
Abbreviated transcription (Latin):
loma latina in primis firma & illustri. Quem cum disertus homo. L.
Antistius accusaret. spoletimis dixit fundũ spoletinũ popłm non eẽ fac¬
tum. Uidebat enĩ popłos de suo iure non de nr̃o fundos fieri solere. S cũ
lege apuleia colomȩ nõ essent deductȩ. qua lege saturminꝰ. C. mario tu¬
lerat ut in singulas colomas ternos ciues .R. facere posset. negabat hoc
beneficium re ip̃a sublata ualere debere. Nihil habet similitudinis ista ac¬
cusatio. Sed tamen tanta auctoritas in. C. mario fuit. ut nõ ꝑ. L. crassũ
affinem suũ hominem ĩcredibili eloquentia. sed paucis ip̃e uerbis causã
illam grauitate sua defend̾it & probarit. Quis em̃ esset iudices. qͥs em̃¬
eẽt iudices qui imꝑatorib nr̃is in bello. in acie. in exercitu delectũ uirtutis.
Qd̾ si uultus. C. marii. si uox. si ille imꝑatoruiᷤ aitor oculorum. si reten¬

Expanded text:
lonia Latina in primis firma et inlustri. quem cum disertus homo L. lonia Latina in primis firma et inlustri. quem cum disertus homo L. Antistius accusaret, non dixit fundum Spoletinum populum non esse factum,—videbat enim populos de suo iure, non de nostro fundos fieri solere,—sed cum lege Apuleia coloniae non essent deductae, qua lege Saturninus C. Mario tulerat ut in singulas colonias ternos civis Romanos facere posset, negabat hoc beneficium re ipsa sublata valere debere. nihil habet similitudinis ista accusatio; sed tamen tanta auctoritas in C. Mario fuit ut non per L. Crassum, adfinem suum, hominem incredibili eloquentia, sed paucis ipse verbis causam illam gravitate sua defenderit et probarit. quis enim esset, iudices, qui imperatoribus nostris in bello, in acie, in exercitu dilectum virtutis, ipi vellet? quod si vultus C. Mari, si vox, si ille imperatorius ardor oculorum, si recen
Abbreviated transcription (Latin):
oculis non potestis. Dicat se non imperitũ federis. non rudem exẽplorũ.
non ignarũ belli fuisse. se.P. affricam discipulum ac militẽ se stipendiis.
se legationib bellicis eruditum. se si tanta bella egisset qnͣta gessit confe¬
cit. si tot consulib merusset quociens ip̃e consul fuisset: om̃ĩa iura belli
perdisce̾ ac nosse potuisse. sibi non fuisse dubiũ quin non nuillo fedẽ a. R
P bene gerenda impediret᷑. a se ex coniunctissima atq amicissima ciuitate
fortissimũ quẽq esse delectum: neq ignatiũ neq camerciũ federe eẽ ex¬
cum paucis annis post hanc ciuitatis donationem acerrima de ciutate
questio licima & mucia lege uenisset. nũ quis eoꝵ qui de federatis cuita¬
tib eẽt ciuitate donatus. in iudicium est uocatus: Nã spoletinis .T.ma¬
trimꝰ unus ex his quos. C. marius ciuitate tonasset. dixit causam ex co¬

Expanded text:
oculis non potestis; dicat se non imperitum foederis, non rudem exemplorum, oculis non potestis; dicat se non imperitum foederis, non rudem exemplorum, non ignarum belli fuisse; se P. Africani discipulum ac militem, se stipendiis, se legationibus bellicis eruditum, se, si tanta bella attigisset quanta gessit et confecit, si tot consulibus meruisset quotiens ipse consul fuit, omnia iura belli perdiscere ac nosse potuisse; sibi non fuisse dubium quin nullo foedere a re publica bene gerenda impediretur; a se ex coniunctissima atque amicissima civitate fortissimum quemque esse delectum; neque Iguvinatium neque Camertium foedere esse excum paucis annis post hanc civitatis donationem acerrima de civitate quaestio Licinia et Mucia lege venisset, num quis eorum, qui de foederatis civitatibus esset civitate donatus, in iudicium est vocatus? nam Spoletinus T. Matrinius, unus ex iis quos C. Marius civitate donasset, dixit causam ex co
Abbreviated transcription (Latin):
consuletur homo iuris peritissimus consultores suos nõ nũqͣm ad furium
& cascellum predicatores reiciebat. si nos de aqua nr̃a tusculana. A. tu¬
gionem pocus qm. E. aquiliũ consulebannis. qd̾ assidiuis usus uni rei
deditus. & ingeniũ & artem sepe uincit. Quis dubitet de federibus &
de toto iure pacis & iure om̃ibus uiris peritissimis imꝑatores mõs aute¬
ferre: Possumus ne igit᷑ tibi probare auctorẽ exempli atq facti illiꝰ qd̃
a te rep̾hendit᷑.C. mariũ: Queris aliquem grauiorẽ. constanciorẽ. pre¬
stanciorem uirtute. prudencia : Religionis gͥ equitate. Al. anniũ appium
terum scĩssimũ atq equissimũ sciret eẽ. Potest gͥ iudices . I. Coruelius
condemnari ut non .C. marii factũ condenmetur: Existat gͦ ille uir
parũꝑ cogitatione ur̃a qm̃ re nõ potest: ut conspiciatis eum mentib quẽ

Expanded text:
consuleretur, homo iuris peritissimus, consultores suos non numquam ad Furium consuleretur, homo iuris peritissimus, consultores suos non numquam ad Furium et Cascellium praediatores reiciebat, si nos de aqua nostra Tusculana M. Tugionem potius quam C. Aquilium consulebamus, quod adsiduus usus uni rei deditus et ingenium et artem saepe vincit, quis dubitet de foederibus et de toto iure pacis et belli omnibus iuris peritissimis imperatores nostros anteferre? possumusne igitur tibi probare auctorem exempli atque facti illius quod a te reprenditur, C. Marium? quaeris aliquem graviorem, constantiorem, praestantiorderum sanctissimum atque aequissimum sciret esse. potest igitur, iudices, L. Cornelius condemnari, ut non C. Mari factum condemnetur? exsistat ergo ille vir parumper cogitatione vestra, quoniam re non potest, ut conspiciatis eum mentibus, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
uitates. & defendunt & amore ut suum ciuem testimonio. ut nr̃m¬
officio et nobilissimo cui sanctissimũ hospitem. studio ut diligentissi¬
mum defensorem cõmodorum suorũ. Ac ne ip̃i gaditam arbitreutur
qmꝙͣ nullo incõmodo adficiantur. si liceat horum ciues uirtutis causa
m nr̃am cuutatem uenire. tũ hoc ip̃o inferius esse suum foedus qmͣ cete¬
rorum: consolabor ꝙ hos p̃sentis uiros obtimos. & illam fidelissimam atq
anucissimam nobis ciutatem. simul & uos non ignorantis iudices admo¬
nebo. qd̾ de uire hoc iudicium constitutũ sit de eo nũqm omĩno eẽ du¬
bitatum. Quos igitur prudentissimos interpretes federum. quos peri¬
tissimos bellici iuris. quos diligentissimos in exquirendis condicionibus
ciuitatum atq causis esse arbitramur: Eos profecto qui iam imꝑia ac
bella gesserunt. & em̃ si. Q. Sceuola ille augur cum de iure p̃diatorio

Expanded text:
vitatis et defendunt amore ut suum civem, testimonio ut nvitatis et defendunt amore ut suum civem, testimonio ut nofficio ut ex nobilissimo civi sanctissimum hospitem, studio ut diligentissimum defensorem commodorum suorum. ac ne ipsi Gaditani arbitrentur, quamquam nullo incommodo adficiantur, si liceat eorum civis virtutis causa in nostram civitatem venire, tamen hoc ipso inferius esse suum foedus quam ceterorum, consolabor et hos praesentis, viros optimos, et illam fidelissimam atque amicissimam nobis civitatem, simul et vos non ignorantis, iudices, admonebo, quo de iure hoc iudicium constitutum sit, de eo numquam omnino esse dubitatum. quos igitur prudentissimos interpretes foederum, quos peritissimos bellici iuris, quos diligentissimos in exquirendis condicionibus civitatum atque causis esse arbitramur? eos profecto qui iam imperia ac bella gesserunt. etenim si Q. Scaevola ille augur, cum de iure praediatorio
Abbreviated transcription (Latin):
cuus amplissimos leganit testis huius uiris. uite laudatores. ꝑiculi
deprecatores: E enim qui est tam demens qui senciat uis hoc gadita¬
iis esse retinendum. ne septum sit his iter ppetuũ ad hoc amplissimũ
prohemiũ ciuitatis: & magnopere his esse lȩtandum huius. L. Cor¬
nelii beniuolenciã erga suos. remanere gadibus grãm & facultatem
cõniendandi in hac ciuitate uersari: Quis est enim nr̃m cui non
illa ciuitas sit huius studio cura diligentior. cõmendacior: Quntto
qnͣtis ornamentis populũ istum. G. cesar cum eẽt in hispania p̃cor
adfecerit. controuersias sedarit. iura ip̃orum ꝑmissu statuerit. iue¬
teratam quondam barbariam ex gaditanoꝵ moribus disciplinaq de¬
lerit. suiniã in eam cuitatem huius rogatu studia & beneficia cõtu¬
lerit. Alulta pretereo quȩ cotidie labore huius & studio aut ommino
aut certe facilius consequantur. Itaq & adsunt principes. adsunt ci¬

Expanded text:
civis amplissimos legavit testis huius iuris, vitae laudatores, periculi civis amplissimos legavit testis huius iuris, vitae laudatores, periculi deprecatores? etenim quis est tam demens quin sentiat ius hoc Gaditanis esse retinendum, ne saeptum sit iis iter in perpetuum ad hoc amplissimum praemium civitatis, et magno opere iis esse laetandum huius L. Corneli benivolentiam erga suos remanere Gadibus, gratiam et facultatem commendandi in hac civitate versari? quis est enim nostrum cui non illa civitas sit huius studio, cura, diligentia commendatior? omitto quantis ornamentis populum istum C. Caesar, cum esset in Hispania praetor, adfecerit, controversias sedarit, iura ipsorum permissu statuerit, inveteratam quandam barbariam ex Gaditanorum moribus disciplinaque delerit, summa in eam civitatem huius rogatu studia et beneficia contulerit. multa praetereo quae cotidie labore huius et studio aut omnino aut certe facilius consequantur. itaque et adsunt principes ci
Abbreviated transcription (Latin):
me fingi orationem. sed me dicere quȩ gaditam iudicarint res ip̃a de¬
clarat. Hospiciũ multis annis aute hoc tempus cum. L Cornelio ga¬
ditanos fecisse publice dico. Proferam testes. ꝓferã legatos. excito lau¬
datores. Ad hoc iudicium sũmos homines ac nobilissimos dep̃catores
huius periculi missos uidetis re deniq multo ante gadibus maudita
fore. hinc ab illo periculum crearetur. grauissima autem i istum
ciuem suũ gaditam senatus conuicia fecerunt. Potuit magis fundꝰ
populus gaditanus fieri qũi hoc magnope delectare uerbo. si tum fit
fundus cum scita ac uissa nr̃a sua sentencia comprobat qm cum hospi¬
cium fecit: ut & ciutate illum mutatũ esse fateretur. & uis ciuitatis
honorem dignissimũ indicaret: Potuit certiuis interponere iudicium
uoliuitatis sue qm cum eciam accusatorem huius multa & poena
mulctauit: Potuit magis de re iudicare. qmͣ cum ad ur̃m iudicium

Expanded text:
me fingi orationem, sed me dicere quae Gaditani iudicarint res ipsa deme fingi orationem, sed me dicere quae Gaditani iudicarint res ipsa declarat. hospitium multis annis ante hoc tempus cum L. Cornelio Gaditanos fecisse publice dico. Proferam tesseram; legatos excito; laudatores ad hoc iudicium, summos homines ac nobilissimos, deprecatores huius periculi missos videtis; re denique multo ante Gadibus inaudita, fore ut huic ab illo periculum crearetur gravissima autem in istum civem suum Gaditani senatus consulta fecerunt. potuit magis fundus populus Gaditanus fieri, quoniam hoc magno opere delectare verbo, si tum fit fundus cum scita ac iussa nostra sua sententia comprobat, quam cum hospitium fecit, ut et civitate illum mutatum esse fateretur et huius civitatis honore dignissimum iudicaret? potuit certius interponere iudicium voluntatis suae quam cum etiam accusatorem huius multa et poena notavit? potuit magis de re iudicare quam cum ad vestrum iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
nros imperatores quorũ uiuit ĩmortalis memorie gloria. scipiones.
brutos. horatios. cassios. metellos. & hunc presentem. G Nͥ. pompeiũ
quem procul ab illorum moenibus acre atq magnũ bellum gerentẽ
cõmeatu pecumaq iuuerunt. & hoc tempore ip̃o.P. R. quem in cari¬
tate annonȩ ut sepe aute fecerant frumento subpeditato leuarunt. se
hoc ius esse uelle. ut sibi & liberis si qui eximia uirtute fuerĩt. sint ĩ
nostris castris. sint in imperatorũ pretoriis. sint deniq inter signa atq
in acie. locus sit his gradibus. ascensus eciam ad ciuitatem. Qd̃ si af¬
fris. si sardis. si hispams agris stipendioq mulctatis uirtute adipisci licet
ciuitatem. gaditanis autem officiis uetustate. fide. periculis. federe con¬
iinctis hoc item non licebit: Non fedus sibi nobiscum: sed iniquissi¬
mas leges impositas a nobis esse arbitrabũtur. Atq hanc iudices nõ a

Expanded text:
nostros imperatores, quorum vivit immortalis memoria et gloria, Scipiones, nostros imperatores, quorum vivit immortalis memoria et gloria, Scipiones, Brutos, Horatios, Cassios, Metellos, et hunc praesentem Cn. Pompeium, quem procul ab illorum moenibus acre et magnum bellum gerentem commeatu pecuniaque iuverunt, et hoc tempore ipsum populum Romanum, quem in caritate annonae, ut saepe ante fecerant, frumento suppeditato levarunt, se hoc ius esse velle, ut sibi et liberis, si qui eximia virtute fuerit, sit in nostris castris, sit in imperatorum praetoriis, sit denique inter signa atque in acie locus, sit his gradibus ascensus etiam ad civitatem. quod si Afris, si Sardis, si Hispanis agris stipendioque multatis virtute adipisci licet civitatem, Gaditanis autem officiis vetustate fide periculis foedere coniunctis hoc idem non licebit, non foedus sibi nobiscum ictum sed iniquissimas leges impositas a nobis esse arbitrabuntur. atque hanc, iudices, non a
Abbreviated transcription (Latin):
bus illorum ciibus uti in bellis nobis non liceret. aut premii tribu¬
endi potestatem nullã haberemus. Nunc u̾o̾ quid ego contra gadi¬
tanos loquar cum id quod defendo uoluntate eorũ. auctoritate. legati¬
one ip̃a comprobetur. Qui a principio sui generis. aut studio. R. P.
hi ab omni studio sensuq poenorũ mentes suas ad nrm imperiũ nom̃¬
q flexerunt. Qui cum maxima bella nobis ferrentur. moenib ex
cluserunt. classibus insecuti sunt. corporibus. opibus. copiis tepulerũt
Qui et ueterem illam speciem federis marciam semper oni sanctiorẽ¬
ĩ arte duxerunt. & hoc federe catuli senatusq auctoritate. se nobis¬
cum comunctissimos esse arbitrati sunt: Quorũ moenia. delubra. a¬
gros. ut hercules ip̃e itinerũ ac laborum suorũ. sic maiores nr̃i impe¬
rii ac nominis. P. R. terminos esse uoluerunt. Lestantur & mortuos

Expanded text:
bus illorum civibus uti in bellis nobis non liceret aut praemi tribubus illorum civibus uti in bellis nobis non liceret aut praemi tribuendi potestatem nullam haberemus. nunc vero quid ego contra Gaditanos loquar, cum id quod defendo voluntate eorum, auctoritate, legatione ipsa comprobetur? qui a principio sui generis aut studio rei publicae †ii ab omni studio sensuque Poenorum mentis suas ad nostrum imperium nomenque flexerunt; qui, cum maxima bella nobis inferrentur, moenibus hostem excluserunt, classibus insecuti sunt, corporibus opibus copiis depulerunt; qui et veterem illam speciem foederis Marciani semper omni sanctiorem arce duxerunt, et hoc foedere Catuli senatusque auctoritate se nobiscum coniunctissimos esse arbitrati sunt; quorum moenia, delubra, agros ut Hercules itinerum ac laborum suorum, sic maiores nostri imperi ac nominis populi Romani terminos esse voluerunt. testantur et mortuos
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt ut esse non posset. tamen de nr̃a maiestate inhil de illorũ caueret᷑.
Potest ne igitur urã maiestas gaditams benigne conseruari. si ad eam
retinendam gaditanos prȩmiis eligere non possumus: Fotest cẽ ulla
tis causa tribuendoꝵ potestatem imꝑatorib nr̃is deferanius: Sed
quid ego disputo. quę mihi tum si gadiatam contra me dicerent uere
posse dici uiderentur. Illis enim repetentib. L. Corneliũ responderẽ.
legem.P. R. iussisse de ciuitate tribuenda. huic generi legum fundos
populos fieri non solere. GN. pompeium de consilii sentencia ciuitatẽ
huic dedisse. nullum popłi nr̃i iussum gaditanos habere. Itaq inhil
esse sacrosanctũ quod lege exceptum uideretur. si eẽt tamen. in federe
nhil esse cautum preter pacem. additum ẽẽ ȩciam illud ut maiesta¬
tem illi ur̃am seruare deberent. quȩ certe minueretur. si aut adiutori¬

Expanded text:
esset, ut esse non potest, tamen de nostra maiestate, nihil de illorum caveretur. esset, ut esse non potest, tamen de nostra maiestate, nihil de illorum caveretur. potestne igitur nostra maiestas a Gaditanis benigne conservari, si ad eam retinendam Gaditanos praemiis elicere non possumus? potest esse ulla um virtutis causa tribuendorum potestatem imperatoribus nostris deferamus? sed quid ego disputo quae mihi tum, si Gaditani contra me dicerent, vere posse dici viderentur? illis enim repetentibus L. Cornelium responderem legem populum Romanum iussisse de civitate tribuenda; huic generi legum fundos populos fieri non solere; Cn. Pompeium de consili sententia civitatem huic dedisse, nullum populi nostri iussum Gaditanos habere; itaque nihil esse sacrosanctum quod lege exceptum videretur; si esset, tamen in foedere nihil esse cautum praeter pacem; additum esse etiam illud, ut maiestatem illi nostram conservare deberent, quae certe minueretur si aut adiutori
Abbreviated transcription (Latin):
R. connter conseruant. Id habet hanc uim ut sit ille in foedere inferi¬
or. Primũ uerbi genus hoc conseruandi. quo magis in legibus qmͣ in
foederibus uti solemus: imperãtis est uon precantis. Neinde cum al¬
terius populi maiestas conseruari iubetur de altero sileatur: certe ille
populus in superiore condicione causaq ponitur cuius maiestas foede¬
ris sanctione defenditur. In quo erat accusatoris interp̾tatio indigna
responsione. qui ita ditebat comiter esse cõmuniter. quasi uo̾ priscũ
aliquod aut insolitum uerbum int̾pretaretur. Comes. benigni faciles.
suaues homines esse dicuntur. qui erranti comiter monstrat uiam. be¬
nigne non grauate. Cõmuniter quidem certe non conuenit. & simul ab¬
surda res est caueri federe ut maiestatem. P. R. cõmuniter conseruent.
id est ut populus suam maiestatem esse saluam uelit. Qd̃ si iam ita

Expanded text:
li Romani comiter conservanto. id habet hanc vim, ut sit ille in foedere inferili Romani comiter conservanto. id habet hanc vim, ut sit ille in foedere inferior. primum verbi genus hoc conservanto, quo magis in legibus quam in foederibus uti solemus, imperantis est, non precantis. deinde cum alterius populi maiestas conservari iubetur, de altero siletur, certe ille populus in superiore condicione causaque ponitur cuius maiestas foederis sanctione defenditur. in quo erat accusatoris interpretatio indigna responsione, qui ita dicebat, comiter esse communiter, quasi vero priscum aliquod aut insolitum verbum interpretaretur. Comes benigni, faciles, suaves homines esse dicuntur; qui erranti comiter monstrat viam, benigne, non gravate; communiter quidem certe non convenit. et simul absurda res est caveri foedere ut maiestatem populi Romani communiter conservent, id est ut populus Romanus suam maiestatem esse salvam velit. quod si iam ita
Abbreviated transcription (Latin):
su suo nuillo pacto potest religione obligari. Ita gaditana ciuitas qd
beneficiis suis erga. R.ẜ. nr̃am consequi potuit quod imꝑatorũ testi¬
moniis. qd̾ uetustate. qd̾.. catuli sumim uiri auctoritate. qd̃ iudicio
senatus. qd foedere consecuta est. quod publica religione sanctiri po¬
tuit. id abest. Populus enim se nusqͣmͣ obligauit. neq ideo est gadita¬
norũ causa deterior. Grauissimis enim & plurĩs rebus est fulta. Sed ẽ¬
isti disputaciomi certe nihil est loci. Sacrosanctũ inhil potest esse nisi
quod ꝑ populũ plebẽ ue sãctũ est. Qd̃ si hoc foedus qd̃. populus.R.
auctore senatu commẽdatione & iudicio uetustatis uoluntate & senten¬
tiis suis comprobat. idem suffragiis comprobasset quid erat cur ex ip̃o
federe gaditanũ in ciuitatem nostrã recipi non liceret: Nihil est enĩ
aluid in federe nsi ut pia & eterna pax sit. Qd̃ id ad ciuitatẽ adiũc¬

Expanded text:
su suo nullo pacto potest religione obligari. ita Gaditana civitas, quod su suo nullo pacto potest religione obligari. ita Gaditana civitas, quod beneficiis suis erga rem publicam nostram consequi potuit, quod imperatorum testimoniis, quod vetustate, quod Q. Catuli, summi viri, auctoritate, quod iudicio senatus, quod foedere, consecuta est; quod publica religione sanciri potuit, id abest; populus enim se nusquam obligavit. neque ideo est Gaditanorum causa deterior; gravissimis enim et plurimis rebus est fulta. sed isti disputationi hic certe nihil est loci; sacrosanctum enim nihil potest esse nisi quod per populum plebemve sanctum est. quod si hoc foedus, quod populus Romanus auctore senatu, commendatione et iudicio vetustatis, voluntate et sententiis suis comprobat, idem suffragiis comprobasset, quid erat cur ex ipso foedere Gaditanum in civitatem nostram recipi non liceret? nihil est enim aliud in foedere nisi ut pia et aeterna pax sit. quid id ad civitatem? adiunc
Abbreviated transcription (Latin):
consecratione an obcestatione legis sacrosanctũ esse confirmas. Nihil omĩo
ne quem ciuem reciperemus: tamen id esset qd̾ postea popłs iussisset
sacrosanctũ fuisse: Nec uo̾ oratio mea ad infirmandũ foedus gaditano¬
rum iudices ꝑtinet. Nleq enim est meum contra ius obtime merite ci¬
uitatis contra opinionem uetustatis. contra auctoritatem senatus dicẽ̾.
carthago nixa duabus hispaniis huic imperio immneret. & cũ duo
fulmina nr̃i imperii subito in hispama. ¶. & . P. Scipiones extincti
occidissent. & maruis primipili centurio cumi gaditanis fedus fecisse
dicitur. Qd̃ cum magis fide illius populi iusticia nr̃ã uetustate dem¬
q ipã qmͣ aliquo publico uinculo religionis teneretur. sapientes homi¬
nes & publici uiris periti gaditam. Al. lepido. Qcatulo. Cons. a se¬
natu de foedere postulauerũt. Tum est cum gaditanis foedus uel reno¬

Expanded text:
consecratione an obtestatione legis sacrosanctum esse confirmas? nihil omnino consecratione an obtestatione legis sacrosanctum esse confirmas? nihil omnino ne quem civem reciperemus, tamen id esset quod postea populus iussisset sacrosanctum fuisse? nec vero oratio mea ad infirmandum foedus Gaditanorum, iudices, pertinet; neque enim est meum contra ius optime meritae civitatis, contra opinionem vetustatis, contra auctoritatem senatus dicere. terra marique Carthago nixa duabus Hispaniis huic imperio immineret, et cum duo fulmina nostri imperi subito in Hispania, Cn. et P. Scipiones, exstincti occidissent, L. Marcius, primi pili centurio, cum Gaditanis foedus fecisse dicitur. quod cum magis fide illius populi, iustitia nostra, vetustate denique ipsa quam aliquo publico vinculo religionis teneretur, sapientes homines et publici iuris periti, Gaditani, M. Lepido Q. Catulo consulibus a senatu de foedere postulaverunt. tum est cum Gaditanis foedus vel reno
Abbreviated transcription (Latin):
est. ne quis eorum a nobis ciuus recipiatur. Qd̃ si exceptio facit ne liceat
tanum recipiat ciuitate: Nusqͣm. Ac sicubi ẽẽt lex iudices agellia &
cornelia que definite est potestatem pompeio ciuitatem donandi dederat
sustulisset. Exceptum inquit est fedus. si quidem sacrosanctum ẽ. Ignosco
tibi si neq poenorum iura calles. reliqueras enim ciuitatem tuã. neq no¬
stras potuisti leges inspicere. Ipẽ enim te a cognitione sua iudicio publito
reppulerũt. Quid fuit in rogatione ea que de pompeio a gellio & a len¬
tulo. Cons. lata est. in qua aliqua aliquid sacrosanctũ exceptum uideret᷑.
Primum enĩ sacrosanctum eẽ nihil potest. nsi qd̃ populus plebes ue san¬
xisset. Pemde sanctiones sacrande sunt aut genere ip̃o aut obtestatione
& conseciatione legis aut poene cum caput eius qui contra fecit cõsecrat᷑.
Quid habes igitur dicere te gaditano foedere eiusmodi: utrum a capitis

Expanded text:
est ne quis eorum a nobis civis recipiatur. quod si exceptio facit ne liceat,est ne quis eorum a nobis civis recipiatur. quod si exceptio facit ne liceat,tanum recipiat civitate? nusquam. ac sicubi esset, lex id Gellia et Cornelia, quae definite potestatem Pompeio civitatem donandi dederat, sustulisset. exceptum, inquit, est foedus, Si qvid sacrosanctvm est. ignosco tibi, si neque Poenorum iura calles reliqueras enim civitatem tuam neque nostras potuisti leges inspicere; ipsae enim te a cognitione sua iudicio publico reppulerunt. quid fuit in rogatione ea quae de Pompeio a Gellio et a Lentulo consulibus lata est, in quo aliquid sacrosanctum exceptum videretur? primum enim sacrosanctum esse nihil potest nisi quod populus plebesve sanxit; deinde sanctiones sacrandae sunt aut genere ipso aut obtestatione et consecratione legis aut poenae, cum caput eius qui contra fecerit consecratur. quid habes igitur dicere de Gaditano foedere eius modi? utrum capitis
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis esse possit. dissimilitudo enim ciuitatũ uarietatem uiris habeat
necesse est. ne quis muitus ciuitate mutetur. ne ue in ciuitate maneat in¬
uitus. Hec sunt enm fundamenta firmissima nr̃e libertatis. sui quẽq
iuiris & retmendi & dimittendi eẽ dominũ. Illud uõ sine ulla dubitatione
ille creator huius urbis romulus foedere sabmo docuit eciam hostib recipi¬
endis augeri hanc ciuitatem oportere. Cuius auctoritate & exemplo nũꝙͣ
est interinissa a maiorib nr̃is largitio & cõmunicatio ciuitatis. Itaq & ex
latio multi ut tusculam & lauiui & ex cȩteris generibus gentes umũse ĩ
ciuitatem sũt receptȩ. ut sabinorum. uulscorũ. herncorum. quib ex ciui¬
tatibus nec coacti eẽnt ciuitate mutari si qui noluissent. nec si qui essent
dum. non nullorum item ex galliã barbarorũ: quoꝵ in federibus exceptũ

Expanded text:
civitatis esse possit,—dissimilitudo enim civitatum varietatem iuris habeat civitatis esse possit,—dissimilitudo enim civitatum varietatem iuris habeat necesse est,—ne quis invitus civitate mutetur neve in civitate maneat invitus! haec sunt enim fundamenta firmissima nostrae libertatis, sui quemque iuris et retinendi et dimittendi esse dominum. illud vero sine ulla dubitatione ille creator huius urbis, Romulus, foedere Sabino docuit etiam hostibus recipiendis augeri hanc civitatem oportere; cuius auctoritate et exemplo numquam est intermissa a maioribus nostris largitio et communicatio civitatis. itaque et ex Latio multi, ut Tusculani, ut Lanuvini, et ex ceteris generibus gentes universae in civitatem sunt receptae, ut Sabinorum, Volscorum, Hernicorum; quibus ex civitatibus nec coacti essent civitate mutari, si qui noluissent, nec, si qui essentm, Helvetiorum, Iapydum, non nullorum item ex Gallia barbarorum, quorum in foederibus exceptum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ nullos imꝑitos homines nr̃os cuus athenis in numero iudicum atq
ariopagitarum certa tribu. certo nunero cum iguorarent si ilam ciuui¬
tatem essent adepti. hanc se perdidisse insi postlimimo recupassent Peri¬
tus uero nr̃i moris ac uiris nemo uniqͣm qui hanc ciuitatem retinere
uellet. in aliam se ciuuitatem dicauit. Sed hic totus locus disputationis
atq ornationis meȩ iudices pertinet ad cõmune ius mutandarũ ciuitatũ
nhil habet quod sit ꝓprium religionis ac federum. Pefendo enim rem
uinuersam. nullam esse gentem ex omi regione t̾rarum. neq tam dissidẽ¬
tem a .P. R. odio quodam atq discidio. ueq tam fide bemuolentiaq con¬
unactam. ex qua uobis interdictum sit neq asciscere ciuem aut ciuitate
tonare possimus. O iuira preclara atq diuintus iam inde a principio
romani nominis a maioribus ur̃is comparata. ne quis nrm plusqͣm uniꝰ

Expanded text:
non nullos imperitos homines, nostros civis, Athenis in numero iudicum atque non nullos imperitos homines, nostros civis, Athenis in numero iudicum atque Areopagitarum, certa tribu, certo numero, cum ignorarent, si illam civitatem essent adepti, hanc se perdidisse nisi postliminio reciperassent. peritus vero nostri moris ac iuris nemo umquam, qui hanc civitatem retinere vellet, in aliam se civitatem dicavit. sed hic totus locus disputationis atque orationis meae, iudices, pertinet ad commune ius mutandarum civitatum: nihil habet quod sit proprium religionis ac foederum. defendo enim rem universam, nullam esse gentem ex omni regione terrarum, neque tam dissidentem a populo Romano odio quodam atque discidio, neque tam fide benivolentiaque coniunctam, ex qua nobis interdictum sit ne quem adsciscere civem aut civitate donare possimus. O iura praeclara atque divinitus iam inde a principio Romani nominis a maioribus nostris comparata, ne quis nostrum plus quam unius
Abbreviated transcription (Latin):
iam ad focdus ueniam qd̃ ad causam nihil pertinet. de ciuitatis enm
iure non de foederibus disceptamus. quid est quã ob rem ciui gaditano
in hanc cuutatem uenire non liceat: Equidem longe secus sencio. Nlã
cum ex omib ciuitatibus uia sit in nr̃am. cũq nr̃is cuub pateat ad cę¬
teras iter ciuitates. tum uõ ut queq nobiscum maxime societate ain¬
cicia. sponsione. pactione. foedere ẽ coniuncta. ita mihi maxime cõmu¬
monem beneficiorum p̃mioꝵ ciuitatis continere uidetur. Atqui cetere
ciuitates omnes non dubitarent nr̃os omnes recipere in suas ciuitates. si
idem nos uiris haberenuis quod cȩteri. Sed nos non possumis & huius
esse ciuitatis. & cuius preterea cȩteris concessum est. Itaq in grecis ciuita¬
tibus uidemus athenis rhodios. lacedemomos. ceteros undiq asscribi mul¬
tarumq ẽẽ costem homines ciuitatũ. Quo eriore ductos iudi egoniet

Expanded text:
iam ad foedus veniam, quod ad causam nihil pertinet: de civitatis enim iam ad foedus veniam, quod ad causam nihil pertinet: de civitatis enim iure, non de foederibus disceptamus,—quid est quam ob rem civi Gaditano in hanc civitatem venire non liceat? equidem longe secus sentio. nam cum ex omnibus civitatibus via sit in nostram, cumque nostris civibus pateat ad ceteras iter civitates, tum vero, ut quaeque nobiscum maxime societate amicitia sponsione pactione foedere est coniuncta, ita mihi maxime communione beneficiorum praemiorum civitatis contineri videtur. atqui ceterae civitates omnes non dubitarent nostros homines recipere in suas civitates, si idem nos iuris haberemus quod ceteri; sed nos non possumus et huius esse civitatis et cuiusvis praeterea, ceteris concessum est. itaque in Graecis civitatibus videmus Atheniensis, Rhodios, Lacedaemonios, ceteros undique adscribi multarumque esse eosdem homines civitatum. quo errore ductos vidi egomet
Abbreviated transcription (Latin):
tis. qui se alii ciuitati dicarit potest. Neq solum dicatione qd̾ in calami¬
tate clarissimis niris. Q. maximo.C. lenati. Q. philippo nucerie. C
Catom tarracone ¶.cepioni. P̾. rutulio zuurnę uidimus accidisse. ut earũ
ciuitatum fierent cuies hanc autemittere non potuissent. quã hoc solum
ciuitatis mnutatione uertissent. Sed ęciam postliminio potest ciuitatis
fieri mutacio. Neq enim sine causa de . ¶. publicio menandro lib̾tino
homine quem apud maiores legati nr̃i in gretiam proficiscentes int̾pre¬
tem secum habere uoluerunt ad populum latũ ut is publicius si domum
reuenisset & inde romam redisset ne minus cuus eẽt. A lulti ȩciam suꝑi¬
ore memoria ciues romami sua uoluntate indempnati & incolumes his
rebus relictis alias se in ciuitates contulerunt. Qd̾ si ciui. R. licet esse
gaditanum siue exilio siue postlimio siue racione huius ciuitatis ut

Expanded text:
tis qui se alii civitati dicarit potest. neque solum dicatione, quod in calamitis qui se alii civitati dicarit potest. neque solum dicatione, quod in calamitate clarissimis viris Q. Maximo, C. Laenati, Q. Philippo Nuceriae, C. Catoni Tarracone, Q. Caepioni, P. Rutilio Zmyrnae vidimus accidisse, ut earum civitatum fierent cives, cum hanc ante amittere non potuissent quam hoc solum civitatis mutatione vertissent, sed etiam postliminio potest civitatis fieri mutatio. neque enim sine causa de Cn. Publicio Menandro, libertino homine, quem apud maiores legati nostri in Graeciam proficiscentes interpretem secum habere voluerunt, ad populum latum est ut is Publicius, si domum revenisset et inde Romam redisset, ne minus civis esset. multi etiam superiore memoria cives Romani sua voluntate, indemnati et incolumes, his rebus relictis alias se in civitates contulerunt. quod si civi Romano licet esse Gaditanum sive exsilio sive postliminio sive reiectione huius civitatis,—ut
Abbreviated transcription (Latin):
cum ẽ illud ĩꝑitissime dictum de popłi fundis quod cõmune liberorũ est
populorum non propriũ foederatorum ex quo intelligi necesse est. aut ne¬
nunem ex sociis ciuiem fieri posse. aut eciam posse ex foederatis. tum uo̾
uis omne nr̃ iste magister mutande ciuitatis ignorat. qd̃ est iudices non
solum in legibus publicis positum. sed eciam in priuatorum uolũtate. In¬
re enim nrõ neq mutare ciuitatem quisqmͣ iuitus potest. neq si uelit
mutare non potest. Alodo asciscatur ab ea ciuitate cuius esse se cuutatis
uelit. Ut si gaditam sciuerint nominatim de aliquo ciuie. R. ut sit is ci¬
uis gaditanus. magna potestas sit nr̃o ciui mutande ciuitatis. nec foede
impediatur quo imnus ex ciue romano ciuis gaditanus possit ẽẽ. Duarũ
ciuitatum ciuis nr̃ esse. iire ciuili nemo potest. Non esse huius ciita¬

Expanded text:
cum est illud imperitissime dictum de populis fundis, quod commune liberorum est cum est illud imperitissime dictum de populis fundis, quod commune liberorum est populorum, non proprium foederatorum,—ex quo intellegi necesse est aut neminem ex sociis civem fieri posse aut etiam posse ex foederatis,— tum vero ius omne noster iste magister mutandae civitatis ignorat, quod est, iudices, non solum in legibus publicis positum, sed etiam in privatorum voluntate. iure enim nostro neque mutare civitatem quisquam invitus potest, neque si velit mutare non potest, modo adsciscatur ab ea civitate cuius esse se civitatis velit: ut, si Gaditani sciverint nominatim de aliquo cive Romano ut sit is civis Gaditanus, magna potestas sit nostro civi mutandae civitatis, nec foedere impediatur quo minus ex civi Romano civis Gaditanus possit esse. duarum civitatum civis noster esse iure civili nemo potest: non esse huius civita
Abbreviated transcription (Latin):
& untute precellens pro nr̃o imꝑio periculo suo dimicaret. grauiter id iure
ferremus minui auxilia .P. R. debilitari animos fortissimorũ uiporũ alie¬
ingenarum. nos hominũ studiis atq paterna uirtute priuari. At qui
inhil interest iudices utrum hec foederati iura constituant ut ne cui lice¬
at ex his ciuitatib ad nrõrum bellorum pericula accedere: an quȩ nos eoꝵ
ciuib uirtutis causa tribuerimus ea rata esse non possint. Nihil enĩ ma¬
gis uteremur his adiutorib. sublatis uirtutis premiis. qͣm si omĩno his
uersari in nr̃is bellis non liceret. & enim cum pro sua patria pauci post
genus hominũ uatum reꝑti sint. qui nullis pręmiis ꝓpositis uitã suam
hostium telis obiecerint. pro aliena.R. P. quẽqmͣ fore putasti qui se ob¬
ponat periculis non mͦ nullo ꝓposito prȩmio sed eciam interdicto: Sed

Expanded text:
et virtute praecellens pro nostro imperio periculo suo dimicaret, graviter id iure et virtute praecellens pro nostro imperio periculo suo dimicaret, graviter id iure ferremus, minui auxilia populi Romani, debilitari animos fortissimorum virorum, alienigenarum nos hominum studiis atque paterna virtute privari. atqui nihil interest, iudices, utrum haec foederati iura constituant, ut ne cui liceat ex iis civitatibus ad nostrorum bellorum pericula accedere, an, quae nos eorum civibus virtutis causa tribuerimus, ea rata esse non possint; nihil enim magis uteremur iis adiutoribus, sublatis virtutis praemiis, quam si omnino iis versari in nostris bellis non liceret. etenim cum pro sua patria pauci post genus hominum natum reperti sint qui nullis praemiis propositis vitam suam hostium telis obiecerint, pro aliena re publica quemquam fore putatis qui se opponat periculis non modo nullo proposito praemio, sed etiam interdicto? sed
Abbreviated transcription (Latin):
seruis. Nam stipendiarios ex affrica. sicilia. sardima. ceteris prouinciis
multos cuutate donacos uidemus: Et qui hostes ad nr̃os imperatores ꝑfu¬
gissent & magno usui. R.P. nr̃e fuissent. scimus ciuitate esse donatos. Ser¬
uos deniq quorũ ius. fortua. conditio infima est. bene de .R.P. meritos.
ꝑsepe libertate. id est ciuitate publice iudebamus. Hant tu igitur patrone
foederum ac foederatorum condicionem statuis gaditanis tus ciuib: ut qd̃
iis quos magnis adiutorib tuis armis subegimus. atq in dicionem nr̃am
redegimus. liceat si .P.R. perimserit. ut ab senatu eciam per imperatores
nrõs ciuitate donentur. id ne liceat ip̃is: Qui si suis decretis legib ue sanxis¬
miperio in periculum capitis atq in uite discrimen inferret. gaditanorũ
auxiliis cum uellemus uti nobis non liceret. priuatus uo̾ ne quis uir & aĩo

Expanded text:
servis. nam stipendiarios ex Africa, Sicilia, Sardinia, ceteris provinciis servis. nam stipendiarios ex Africa, Sicilia, Sardinia, ceteris provinciis multos civitate donatos videmus, et, qui hostes ad nostros imperatores perfugissent et magno usui rei publicae nostrae fuissent, scimus civitate esse donatos; servos denique, quorum ius, fortuna, condicio infima est, bene de re publica meritos persaepe libertate, id est civitate, publice donari videmus. hanc tu igitur, patrone foederum ac foederatorum, condicionem statuis Gaditanis, tuis civibus, ut, quod iis quos magnis adiutoribus tuis usi civibus armis subegimus atque in dicionem nostram redegimus liceat, si populus Romanus permiserit, ut ab senatu, etiam per imperatores nostros civitate donentur, id ne liceat ipsis? qui si suis decretis legibusve sanxisimperio in periculum capitis atque in vitae discrimen inferret, Gaditanorum auxiliis, cum vellemus, uti nobis ut liceret, privatus vero ne quis vir et animo
Abbreviated transcription (Latin):
crit. Sed ꝑ deos immortales quę est ista societas. quȩ amicicia. quod fȩ¬
dus. ut aut nrã ciuitas careat in suis periculis massiliensi ꝓpugnatore.
careat gaditano. careat saguntino. aut si quis ex his populis sit exortus
qui nr̃os duces auxilio laboris commeatus ꝑiculo suo iuuerit. qui cum
hoste nr̃o cõminus in acie sepe pugnarit. qui se sepe telis hostium. qui
dimicatiom capitis. qui morti obiecerit. nulla conditione huius ciuitatis
premiis adfici possit: E in popłm. R. graue est non posse uti sociis ex¬
cellenti uirtute preditis. qui uelint cum periculis nr̃is cõmunitare. In
socios uo̾ ipõs & in eos de quib aginus foederatos. iniuriosum & contume¬
liosum est his premiis & his honoribus exclusos esse fidelissimos & con¬
iunctos socios que pateant stipendiariis. pateant hostibus. pateant sepe

Expanded text:
erit. sed, per deos immortalis, quae est ista societas, quae amicitia, quod foeerit. sed, per deos immortalis, quae est ista societas, quae amicitia, quod foedus, ut aut nostra civitas careat in suis periculis Massiliensi propugnatore, careat Gaditano, careat Saguntino, aut, si quis ex his populis sit exortus qui nostros duces auxilio laboris, commeatus periculo suo iuverit, qui cum hoste nostro comminus in acie saepe pugnarit, qui se saepe telis hostium, qui dimicationi capitis, qui morti obiecerit, nulla condicione huius civitatis praemiis adfici possit? etenim in populum Romanum grave est non posse uti sociis excellenti virtute praeditis, qui velint cum periculis nostris sua communicare; in socios vero ipsos, et in eos de quibus agimus foederatos, iniuriosum et contumeliosum est iis praemiis et iis honoribus exclusos esse fidelissimos et coniunctissimos socios quae pateant stipendiariis, pateant hostibus, pateant saepe