comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duas acies ꝑ eꝗtãs cõmodiorẽ et tutiorẽ nr̃is receptum¬
est datũ. Ita uario certamĩe pugnatũ est. Nostrĩpͥmo
cõgressu circit̾. lxx. ceciderũt ex ꝗbꝰ.o. fulginiꝰ ex pͥmo
hastato legiõis.xiiii. ꝗ propt̾ eximiã u̾tutẽ ex ĩferiõibꝰ
ordinibꝰ in eũ locũ ꝑuenerat. uulnerãt᷑ ampliꝰ. de. Ex
affranus int̾ficiũt᷑ ⁊ ceciliꝰ pͥmi pilicẽturio. et preter
eũ cẽturiões .iiii. milite .s ampliꝰ. cc. Sed hec eiꝰ diei pͥfert̃
opinio: ut se utriq suꝑiores discessisse existĩarẽt.Affra¬
niani qͥ cũ eẽ oĩum iudicio inferiores uiderẽtur comi¬
nus tamẽ diu stetissẽt et nr̃orũ ĩpetũ sustinuissẽt: et i¬
initio locũ tumulũq tenuissẽt: q̃ cã pugnãdi fuerat:
et nr̃os pͥmo cõgressu terga u̾tẽ coegissẽt: nr̃i autem
ꝙ iniquo loco atq ĩpari cõgressi essẽt. ꝙ ꝗnq horis

Expanded text:
duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptumduas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. Sed haec eius diei praefertur opinio, ut se utrique superiores discessisse existimarent; Afraniani, quod cum esse omnium iudicio inferiores viderentur, comminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnandi fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis
Abbreviated transcription (Latin):
propt̾ angustias iniquo & q sub ip̃is radicibꝰ montis
cõstiterãt: ut nullũ frustra telũ in eos mutetur. tamen
u̾tute et patiẽtia nitebat: atq oĩa uuln̾a sustinebant,
Augebãtur illis copie atq ex castris cohortes ꝑoppidũ
crebro sũmutebãt᷑: ut ĩtegri defessis succedẽnt. Hoc ide
caes. facẽ cogebat᷑ ut sumissis in eũdẽ locũ suis cohortibꝰ
defessos reciꝑẽt. Hoc loco cũ esset modo pugnatũ cõtinẽ¬
ter horas ꝗnq nr̃iq grauiꝰ a multuudĩe pͥment᷑ cõsupiᷤ¬
faciũt: paucisq deiectis reliquos sese cõu̾tẽ cogũt.Sum¬
motis sub murũ cohortibꝰ ac nõ nulla ꝑte ꝓpt̾trorem
in oppidũ cõpulsis facilis est nr̃is receptꝰ datꝰ. eꝗtatus.
autẽ ñr ab utroq latẽ & si deiectis atq ĩferioribꝰ locis
cõstiterat. tamẽ in sũmũ iugũ u̾tute cõmutit̾. atq int̾

Expanded text:
propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submittebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur, ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset modo pugnatum continenter horis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibus ac nonnulla parte propter terrorem in oppidum compulsis facilis est nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis constiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter
Abbreviated transcription (Latin):
subsidio ducit. hostẽ in solẽte᷑ atq acrit̾ nr̃os insequẽ¬
tẽ suppͥmit. rursus terga u̾tere seq: ad oppidũ ilerdã
reciꝑe & sub muro cõsiste̾ cogit. Sed none legiõis mili¬
tes elati studio dũ sarcire acceptũ detrimẽtũ uolunt
temere insequuti fugiẽtes:& in locũ iniquũ progre¬
diũtur. et sub mõtẽ in quo erat oppidũ positũ ilerdã
succedũt. hinc sereciꝑe cũ uellẽt rursus illi ex loco⁊
suꝑiore nr̃os pͥmebãt. p̾ruptꝰ locus erat utraq expãte
directꝰ ac tãtũ in latitudinẽ patebat ut tres instructȩ
cohortes eũ locũ explerẽt ut neq subsidia a lateribus
sũmuti: neq eꝗtes laborãtibꝰ usui esse possẽt. Ab oppi¬
do autẽ editꝰ locus tenui fastigio u̾gebat in lõgitudi¬
nẽ passuũ circit̾. cccc. hac nr̃is erat receptꝰ qͦ ed ĩcitati
studio incõsultius processerãt. hoc pugnabat᷑ loco et'

Expanded text:
subsidio ducit; hostem insolenter atque acriter nostros insequensubsidio ducit; hostem insolenter atque acriter nostros insequentem supprimit rursusque terga vertere seque ad oppidum Ilerdam recipere et sub muro consistere cogit. sed nonae legionis milites elati studio, dum sarcire acceptum detrimentum volunt, temere insecuti longius fugientis in locum iniquum progrediuntur et sub montem, in quo erat oppidum positum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant. praeruptus locus erat utraque ex parte derectus, ac tantum in latitudinem patebat, ut tres instructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc. hac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur loco et
Abbreviated transcription (Latin):
celerit᷑ q̃ in statiõe pro castris erãt affranii cohortes ⁊
atq aliis sũmissis p̾sidus tẽga u̾tere: seq ad signa legio¬
nũ reciꝑe cogũtur.Qenus erat pugne militũ illorum
ut magno ĩpetu pͥmo procurrent: audact locũ caꝑẽt
ordiẽs suos nõ magnoꝑe seruarẽt:rari disꝑsiq pug¬
narẽt. si pͥmerẽt᷑ pedẽ referẽ & loco excedẽ nõ turpe
existĩarẽt. Cũ lusitanis reliꝗsq barbaris gene qͦdam
pugne assuefacti. ꝙ fere fit ꝗb ꝗsq in locis miles inueta¬
uerit: un multũ earũ regionũ cõsuetudĩe moueat̾. Hec
tum. ratio nr̃os ꝑturbat insuetos huiꝰ gnͣis pugne. circũ
enĩ se se ab aꝑto latẽ procurrẽtibꝰ singulis arbitrabãtur.
ipsi autẽ suos ordines seruare neq: ab signis discedere
neq sine graui cã eũ locũ quẽ ceꝑãt dimuti cẽsuerant
cõsuetudinẽq acciderat cohortatꝰ suos legionẽ nonã.

Expanded text:
celeriter, quae in statione pro castris erant Afrani cohortes, bceleriter, quae in statione pro castris erant Afrani cohortes, batque aliis submissis subsidiis terga vertere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus erat pugnae militum illorum, ut magno impetu primo procurrerent, audacter locum caperent, ordines suos non magno opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre et loco excedere non turpe existimarent, cum Lusitanis reliquisque barbaris genere quodam pugnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis miles inveteraverit, ut multum earum regionum consuetudine moveatur. haec tum ratio nostros perturbavit insuetos huius generis pugnae; circumiri enim sese ab aperto latere procurrentibus singulis arbitrabantur; ipsi autem suos ordines servare neque ab signis discedere neque sine gravi causa eum locum, quem ceperant, dimitti censuerant consuetudinemque acciderat, cohortatus suos legionem nonam
Abbreviated transcription (Latin):
terrẽdi cã atq oꝑis ĩpediẽdi copias suas adĩfimas
mõtis radices producũt: & pͥlio lacessũt. neq idcir¬
cocaes. opꝰ int̾mutit: cõfisus p̾sidio legionũ trium:
et mũitiõe fosse. illi nõ dui cõmorati. nec lõgiꝰ ab in¬
fimo colle progressi copias incastra reducũt. Tertio
die caes. uallo castra cõmũit. reliqͣs cohortes qͣs ĩ suꝑio¬
ribꝰ castris reliq̃rat: ĩpedimẽtaq ad se traduci iubet
Erat ĩoppido ilerda et proxĩo colle ubi castra petreui
et affranius hẽbãt plaĩties circit̾ passuũ.ccc. atq in
hoc fere medio spatio tumulus erat paulo editior
quẽ si occupasset cesar e cõmũisset. ab oppido & põte
et cõmeatu õi q̃ ioppidũ cõtulerat se interclusurum¬
aduisarios cõfidebat. Hoc sꝑãs legiões tres ex castris educit
acieq in locis idoneis cõstructa uniꝰ legiõis ante signãios

Expanded text:
terrendi causa atque operis impediendi copias suas ad infimas terrendi causa atque operis impediendi copias suas ad infimas montis radices producunt et proelio lacessunt. neque idcirco Caesar opus intermittit confisus praesidio legionum trium et munitione fossae. illi non diu commorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt. tertio die Caesar vallo castra communit, reliquas cohortes, quas in superioribus castris reliquerat, impedimentaque ad se traduci iubet. Erat inter oppidum Ilerdam et proximum collem, ubi castra Petreius atque Afranius habebant, planities circiter passuum ccc, atque in hoc fere medio spatio tumulus erat paulo editior; quem si occupavisset Caesar et communivisset, ab oppido et ponte et commeatu omni, quem in oppidum contulerant, se interclusurumadversarios confidebat. hoc sperans legiones iii ex castris educit acieque in locis idoneis structa unius legionis antesignanos
Abbreviated transcription (Latin):
copias educit: et ĩmedio colle sub castris cõstituit.C.e.
ubi cognouit affraniũ stare quominꝰ p̾lio dimicaret᷑
ab ĩfimis radicibꝰ mõtis int̾missis circit᷑ passibus. cece.
castra facere cõstituit. Et ne ĩoꝑe faciẽdo milites
necesse erat. sed a frõte castra cõtra hostẽ pedũxu.
fossã fieri uissit. Prima et secũda acies in armis ut
rẽtur ab affranio castra mũiri.Sub uesꝑũ caes. ĩtra
hãc fossã legiões deducit atq ibi sub armis ꝓxima
nocte cõꝗescit. Postero die õem ex̾citũ intra fossã cõ¬
tinet. & ꝙ longiꝰ erat agger petẽdus inpñtia similẽ
orationẽ oꝑis instituit. singulaq latera castrorum:
singulis attribuit legiõibꝰ mũienda. fossasq ad ean.¬
dẽ magnitudinẽ ꝑ fici iubet: reliqͣs legioẽs ĩ armiᷤᷤ
ex peditas cõtra hostẽ cõstituit. Affranius perreiꝰꝙ

Expanded text:
copias educit et in medio colle sub castris constituit. Caesar copias educit et in medio colle sub castris constituit. Caesar ubi cognovit per Afranium stare, quominus proelio dimicaretur, ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibus cccc castra facere constituit, et, ne in opere faciundo milites cul videri necesse erat, sed a fronte contra hostem pedum xv fossam fieri iussit. et prima et secunda acies in armis, ut retur ab Afranio castra muniri. sub vesperum Caesar intra hanc fossam legiones reducit atque ibi sub armis proxima nocte conquiescit. Postero die omnem exercitum intra fossam continet, et, quod longius erat agger petendus, in praesentia similem rationem operis instituit, singulaque latera castrorum singulis attribuit legionibus munienda, fossasque ad eandem magnitudinem perfici iubet; reliquas legiones in armis expeditas contra hostem constituit. Afranius Petreiusque
Abbreviated transcription (Latin):
Cõmisso ab eꝗtibꝰ pͥlio signa legionũ duarũ procul ab utͥs¬
q cõspiciũtur: quas fabiꝰ ult̾iore põte sub sidio nostriᷤ
miserat: suspicatꝰ fore id q accidit: ut duces adusario¬
rũ occasiõe & bñficio fortune ad nr̃os oppͥmẽdos ute¬
rẽtur. Quarũ aduẽtu pͥliũ dirimit᷑: ac suas uterq legiões
reducit incastra. Eo biduocaes.cũ eꝗtbꝰ. deccc. quos sibi
pͥsidio reliq̃rat ĩcastra ꝑueĩt. Pons ꝗ fuerat tẽpestate i¬
int̾ruptꝰ pene erat refectꝰ. hũc noctu ꝑfici iussit. Ipse co-¬
gnita locorũ natura: põti castrisq pͥsidio ex cohortibu
relinꝗt: atq: oĩa ĩpedimẽta: & postero die oĩbꝰ copiis
triplici ĩstructa acie ad ilerdã proficiscit᷑. & sub casts
affranii cõstitit: et ibi paulisꝑ sub armis moratꝰ facit
equo loco pugnãdi potestatẽ. potestate facta affraniꝰ

Expanded text:
commisso ab equitibus proelio signa legionum duarum procul ab utriscommisso ab equitibus proelio signa legionum duarum procul ab utrisque conspiciuntur, quas C. Fabius ulteriore ponte subsidio nostris miserat, suspicatus fore, id quod accidit, ut duces adversariorum occasione et beneficio fortunae ad nostros opprimendos uterentur. quarum adventu proelium dirimitur ac suas uterque legiones reducit in castra. Eo biduo Caesar cum equitibus dcccc, quos sibi praesidio reliquerat, in castra pervenit. pons, qui fuerat tempestate interruptus, paene erat refectus; hunc noctu perfici iussit. ipse cognita locorum natura ponti castrisque praesidio sex cohortes relinquit atque omnia impedimenta et postero die omnibus copiis triplici instructa acie ad Ilerdam proficiscitur et sub castris Afrani consistit et ibi paulisper sub armis moratus facit aequo loco pugnandi potestatem. potestate facta Afranius
Abbreviated transcription (Latin):
sedistãtibꝰ milia passuũ .iii. ipsis põtibꝰ pabulatum:
mutebat: q ea q̃ citra flumẽ fuerãt suꝑioribꝰ diebus
cõsũpserat. hoc idẽ fere atq eadẽ de cã põpeiani ex¬
citꝰ duces faciebãt: crebroq int̾se e q̃stribꝰ pͥliis cõtẽ¬
debãt. Huc cũ quondiana cõsuetudine congr esser
trasissẽt ĩpedimẽta et oĩs eꝗtatus seq̃ret. subito iumen¬¬
torũ et aqͣ multitudine põs est int̾ruptus. et reliqͣ mul¬
utudo eꝗtũ int̾clusa. Quo cognito a petreio & affraĩo
eꝗtatũq oẽm traiecit: duabꝰq fabiaĩs occurͣit legionibꝰ
Cuius aduẽtu nũtiato.l. plãcus ꝗ legiõ ibꝰ pͥerat: necessa¬
ria re coactus locũ capit suꝑiorẽ. diu̾sãq aciẽ ĩduas
ꝑtes cõstituit: ne ab eꝗtatu circũuẽiri posset. ita cõgres¬
sus ĩpari nuͣo magnos ĩpetꝰ legionũ eꝗtatusq sustinet

Expanded text:
tes inter se milia passuum iiii. his pontibus pabulatum tes inter se milia passuum iiii. his pontibus pabulatum mittebat, quod ea quae citra flumen fuerant superioribus diebus consumpserat. hoc idem fere atque eadem de causa Pompeiani exercitus duces faciebant, crebroque inter se equestribus proeliis contendebant. huc cum cotidiana consuetudine egressae transissent, impedimentaque et omnis equitatus sequeretur, subito vi ventorum et aquae magnitudine pons est interruptus et reliqua multitudo equitum interclusa. quo cognito a Petreio et Afranio equitatumque omnem traiecit duabusque Fabianis occurrit legionibus. cuius adventu nuntiato L. Plancus, qui legionibus praeerat, necessaria re coactus locum capit superiorem diversamque aciem in duas partes constituit, ne ab equitatu circumveniri posset. ita congressus impari numero magnos impetus legionum equitatusque sustinet.
Abbreviated transcription (Latin):
tones ad affraniũ ꝑueĩt. cõstituũt cõmũi cõsilio bellũ
ad ilerdã propt̾ ip̃ius loci oportunitatẽ gerẽ. Erant
ut supra demõstratũ est legiões affranii.iii.petrei due
pͥtea scutate citioris prouĩcie & cetrate ult̾ioris hispa¬
nie cohortes circit̾ laxx.eꝗtũ uiriusq prouĩcie cir¬
citer.ũ. Cae sar legiões in hispaniã pͥmiserat: ad.ui.aux.
et parẽ ex gallia nuerũ quẽ ipse paraueat nõiatim ex
õĩbꝰ ciuitatibꝰ nobilissimo et fortissimo qͦq euocato. Nuic
optimi gnis hoĩum ex aꝗtanis mõtanisq ꝗgalliã pro¬
uĩciã aitingũt Audierat põpeiũ ꝑmauritaniã cum¬
legiõibꝰ iter in hispaniã facẽ. cõfestĩq uẽturũ. Si mul
tui distribuit. Quo facto duas res cõsecutꝰ est. ꝙ pignẽ
aĩos cẽturionũ deuixit. et largitiõe redemit militũ
uolũtates. Fabiꝰ finitĩarũ ciuitatũ aĩos lr̃is nũnisque
tẽptabat. In sicore flumĩe põtes effecerat duos inter¬

Expanded text:
tones ad Afranium pervenit, constituuntque communi consilio bellum ad Ilerdam propter ipsius loci opportunitatem gerere. Erant, ut supra demonstratum est, legiones Afrani iii, Petrei duae, praeterea scutatae citerioris provinciae et caetratae ulterioris Hispaniae cohortes circiter lxxx equitumque utriusque provinciae circiter v milia. Caesar legiones in Hispaniam praemiserat VI; auxilet parem ex Gallia numerum, quam ipse pacaverat, nominatim ex omnibus civitatibus nobilissimo et fortissimo quoque evocato; huc optimi generis hominum ex Aquitanis montanisque, qui Galliam provinciam attingulegionibus iter in Hispaniam facere confestimque esse venturum. stui distribuit. quo facto duas res consecutus est, quod pignore animos centurionum devinxit, et largitione militum voluntates redemit. Fabius finitimarum civitatum animos litteris nuntiisque temptabat. in Sicori flumine pontes effecerat duos distan
Abbreviated transcription (Latin):
hortesq ex nouis gallie delectibꝰ xxii. eꝗtesq ab rege
norico circit.ccc. quo .n. aduẽtu altera castra ad alła¬
partẽ oppidi poĩt. his castris curionẽ p̾fecit. reliquis
diebꝰ oppidũ uallo castellisq circũuenire ĩstituit. cuuiˢ
oꝑis maxĩa parte effecta: eodẽ fere tẽpore missi adi
põ. reu̾tũtur. Luteris ꝑlectis domitiꝰ simulãs in cõsilio.
pronũtiat põpeiũ celerit᷑ subsidio uẽturũ hortaturꝙ
eos ne aĩo deficiãt: q̃q usui ad defendẽdũ oppidũ sint
parẽt. ip̃e arcane cũ paucis familiaribꝰ suis colloꝗtur
cõsiliũq fuge caꝑe cõstituit. Cũ uultꝰ domitii cũ orone

Expanded text:
hortesque ex novis Galliae dilectibus xxii equitesque ab rege hortesque ex novis Galliae dilectibus xxii equitesque ab rege Norico circiter ccc. quorum adventu altera castra ad alteram oppidi partem ponit; his castris Curionem praefecit. reliquis diebus oppidum vallo castellisque circumvenire instituit. cuius operis maxima parte effecta eodem fere tempore missi ad Pompeium revertuntur. Litteris perlectis Domitius dissimulans in consilio pronuntiat Pompeium celeriter subsidio venturum hortaturque eos ne animo deficiant, quaeque usui ad defendendum oppidum sint parent. ipse arcano cum paucis familiaribus suis colloquitur consiliumque fugae capere constituit. cum vultus Domiti cum oratione
Abbreviated transcription (Latin):
et pro rata parte cẽturiõibꝰ euocatisq. Interĩ caesari:
nũtiat᷑ sulmonẽses qͥ oppidũ a corfino.uii.miliũ inter¬
uallo ab est cuꝑe ea facẽ q̃ uellet. sed a.&.luctatio se¬
natore et actio peligno prohiberi: ꝗ id oppidũ.uii'
cohortiũ pͥsidio tenebãt. Mutit eo.M. antoniũ cum
legiõis.uiii. cohortibꝰ.u. Sulmonẽses simul atq signa
nr̃a uiderũt portas aꝑuerũt. uniu̾siq oppidaniob¬
uiã gratulãtes antoĩo exierũt. Luctatiꝰ et actius de
muro se deiecerũt. Actius ad antoniũ deductꝰ peut
ut ad caesarẽ mutẽtur. Antoniꝰ cũ cohortibꝰ et actior
eodẽ die quo profectꝰ erat reu̾tit᷑. Caesar eas cohorteᷤ
cũ ex̾citu suo cõiũxit: actiũ incolumẽ dimisit. Caes.
pͥmis diebꝰ castra magnis oꝑibꝰ mũire &e ex finitimis
mũcipiis frumẽtũ cõportare. reliquasq copias ex¬
pectare instituit. Eo triduo legio uiii.ad eũuenit. co¬

Expanded text:
et pro rata parte centurionibus evocatisque. Interim Caesari et pro rata parte centurionibus evocatisque. Interim Caesari nuntiatur Sulmonenses, quod oppidum a Corfinio vii milium intervallo abest, cupere ea facere quae vellet, sed a Q. Lucretio senatore et Attio Paeligno prohiberi, qui id oppidum vii cohortium praesidio tenebant. mittit eo M. Antonium cum legionis xiii cohortibus v. Sulmonenses simulatque signa nostra viderunt, portas aperuerunt universique, et oppidaniiam gratulantes Antonio exierunt. Lucretius et Attius de muro se deiecerunt. Attius ad Antonium deductus petit ut ad Caesarem mitteretur. Antonius cum cohortibus et Attio eodem die quo profectus erat revertitur. Caesar eas cohortes cum exercitu suo coniunxit Attiumque incolumem dimisit. Caesar primis diebus castra magnis operibus munire et ex finitimis municipiis frumentum comportare reliquasque copias exspectare instituit. eo triduo legio viii ad eum venit co
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ duabꝰ nũtiat. Domitius ꝑ se circit᷑.xx. cohortes alba
ex marsis ex pelignis finitimis ab regiõibꝰ coegerat i
Recepto firmo expulsoq lẽtulo caesar cõꝗri militesꝗ
ab eo discesserãt: delectũq ĩstitui iubet. ip̃e unũ diẽ ibi
flum̃is int̾rũpebãt. ꝗ erat ab oppido milia passuũ cir-¬
citer.iii.Ibi cũ antecur soribꝰ caesaris pͥlio cõmisso cele¬
rit̾ domitiaĩ a põte repulsi se inoppidũ receꝑũt.C. &.
legiõibꝰ traductis ad oppidũ cõstitit: iuxtaq murũ:
castra posuit. Re cognita domitiꝰ ad põpeiũ ĩ apuliã
pitos regionũ magno proposito pͥmio cũ lr̃is mitit.
ꝗ petãt atq orẽt ut sibi subueĩat. C& sarẽ duobꝰ exͥciti¬
b̾ et locorũ angustifacile int̾ludi posse. frumentoque
suos cohortatꝰ tormẽta ĩmuris dispoĩt. certasq cuiq
partes ad custodiã urbis aitribuit. militibꝰ incõtione:

Expanded text:
bus duabus nuntiat. Domitius per se circiter xx cohortes Alba, bus duabus nuntiat. Domitius per se circiter xx cohortes Alba, ex Marsis et Paelignis, finitimis ab regionibus coegerat. Recepto Firmo expulsoque Lentulo Caesar conquiri milites, qui ab eo discesserant, dilectumque institui iubet. ipse unum diem ibi fluminis interrumpebant, qui erat ab oppido milia passuum circiter iii. ibi cum antecursoribus Caesaris proelio commisso celeriter Domitiani a ponte repulsi se in oppidum receperunt. Caesar legionibus transductis ad oppidum constitit iuxtaque murum castra posuit. Re cognita Domitius ad Pompeium in Apuliam peritos regionum magno proposito praemio cum litteris mittit, qui petant atque orent, ut sibi subveniat; Caesarem duobus exercitibus et locorum angustiis facile intercludi posse frumentoque suos cohortatus tormenta in muris disponit certasque cuique partes ad custodiam urbis attribuit; militibus in contione
Abbreviated transcription (Latin):
cupidissime facturos pollicẽtur. milites ĩpat mitiuls
Interea legio .xii. cesarẽ cõseꝗtur. Cũ his duabꝰ asculũ
picenũ proficiscit᷑. id oppidũ lentulus spint̾ .x. cohor¬
tibꝰ tenebat. Qui caesaris aduẽtu cognito profugit i¬
ex oppido: cohortesq: secũ abducere conatꝰ magna ꝑte
militũ deserit᷑. Relictꝰ initine̾ cũ paucis incidit ĩiubul¬
liũ rufũ missũ a põpeio ĩagrũ picenũ cõfirmãdorũ
hoĩum cã. a quo factꝰ iubulliꝰ certior q̃res inpiceno:
gerent᷑. milites ab eo accipit: ipsũ dimutit. Itẽ ex fini¬
timis regiõibꝰ quas potest cõtrahit cohortes ex delec-¬
ubꝰ põpeaĩs. In his camerino fugiẽtẽ uallũ hirũ cum
sex cohortibꝰ quas ibi p̾sidio habuerat excipit. Quibuᷤᷤ
coactis.xiii. efficit. Cũ his ad domitiũ henobarbũ corfi¬
niũ magnis itineribꝰ ꝑueĩt. Cae sarẽq adesse cũ legiõi¬

Expanded text:
, se cupidissime facturos pollicentur. milites imperat; mittunt. , se cupidissime facturos pollicentur. milites imperat; mittunt. interea legio xii Caesarem consequitur. cum his duabus Asculum Picenum proficiscitur. id oppidum Lentulus Spinther x cohortibus tenebat; qui Caesaris adventu cognito profugit ex oppido cohortesque secum abducere conatus magna parte militum deseritur. relictus in itinere cum paucis incidit in Vibullium Rufum missum a Pompeio in agrum Picenum confirmandorum hominum causa. a quo factus Vibullius certior, quae res in Piceno gererentur, milites ab eo accipit, ipsum dimittit. item ex finitimis regionibus quas potest contrahit cohortes ex dilectibus Pompeianis; in his Camerino fugientem Lucilium Hirrum cum sex cohortibus, quas ibi in praesidio habuerat, excipit; quibus coactis xiii efficit. cum his ad Domitium Ahenobarbum Corfinium magnis itineribus pervenit Caesaremque adesse cum legioni
Abbreviated transcription (Latin):
p̾die eiꝰ diei ex urbe profectꝰ iter ad legiões hẽbat
quas a caesare acceptas in apulia hibernorũ causa'
disposuerat. Delectus intra urbẽ int̾mutũtur. nihil
citra capuã tutũ esse oĩbꝰ uidet̃. capue pͥmũ esse con-¬
firmãt et colligũt. delectũq colonorũ ꝗlege iuliai
capuã deducti erãt hẽre cõstituũt. gladiatõesq quos
ibi Gaesar in ludo hẽbat adforũ productos lẽtulus:
ubertati cõfirmat. atq: his equos auribuit. & se seꝗ
iussit. Quos postea monitꝰ a suis qͥ eares oĩum iudicio
reprehẽdebat᷑: circũ familiares cõuẽtꝰ cãpaiẽ custodie
cã distribuit. Auximo caesar progressus oẽm agrũ
picenũ ꝑcurrit. Cũcte earũ regionũ pͥfecture libẽ¬
tissimis aĩs eũ recipiũt: exͥcitũq eiꝰ oĩbꝰ rebꝰ iuuãt. Etiã¬
ex cingulo qͥ oppidũ labienꝰ cõstituerat: suaq pecunia

Expanded text:
pridie eius diei ex urbe profectus iter ad legiones habebat, pridie eius diei ex urbe profectus iter ad legiones habebat, quas a Caesare acceptas in Apulia hibernorum causa disposuerat. dilectus circa urbem intermittuntur; nihil citra Capuam tutum esse omnibus videtur. Capuae primum sese confirmant et colligunt dilectumque colonorum, qui lege Iulia Capuam deducti erant, habere instituunt; gladiatoresque quos ibi Caesar in ludo habebat, ad forum productos Lentulus libertatis spe confirmat atque iis equos attribuit et se sequi iussit; quos postea monitus ab suis, quod ea res omnium iudicio reprehendebatur, circum familias conventus Campaniae custodiae causa distribuit. Auximo Caesar progressus omnem agrum Picenum percurrit. cunctae earum regionum praefecturae libentissimis animis eum recipiunt exercitumque eius omnibus rebus iuvant. etiam Cingulo, quod oppidum Labienus constituerat suaque pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
uarus pͥ̾sidiũ q introdux eãt ex oppido educit: et ꝓ¬
fugit. Hũc ex pͥmo ordine pauci caesaris cõsecuti mi¬
lites cõsistẽ coegerũt. cõmissoq pͥlio deserit᷑ a suis ua¬
rus Nõnulla pars militũ domũ discedit. reliqui
ad cesarẽ ꝑueniũt. Atq una cũ his deprehẽsus.l. pu¬
pius pͥmipili cẽturio adducit᷑: ꝗ hũc eũdẽ ordinẽ:
in ex̾citu cn. põpeii antea duxerat. At caesar milires
aitianos collaudat. pupiũ dimiit. Auximatibus
agit grãs. seq eorũ facti mẽorẽ fore pollicet᷑. Ibuᷤ
rebꝰ romaĩs nũtiatis tãtus repẽte t̾ror ĩuasit: ut cũ
lẽtulus cõsul ad aꝑiẽdũ erariũ ueĩsset ad pecuĩam:
rario ex urbe profugent. Caesar.ii. aduẽtare iã iãq
adesse eiꝰ eꝗtes falso nũtiabãtur. Hũc. Marcellus col¬
lega et pleriq magistratꝰ cõsecuti sũt. CN. põpeius

Expanded text:
Varus praesidium, quod introduxerat, ex oppido educit ac pVarus praesidium, quod introduxerat, ex oppido educit ac profugit. hunc ex primo ordine pauci Caesaris consecuti milites consistere coegerunt. commisso proelio deseritur a suis Varus; nonnulla pars militum domum discedit; reliqui ad Caesarem perveniunt, atque una cum iis deprensus L. Pupius, primi pili centurio, adducitur, qui hunc eundem ordinem in exercitu Cn. Pompei antea duxerat. at Caesar milites Attianos collaudat, Pupium dimittit, Auximatibus agit gratias seque eorum facti memorem fore pollicetur. Quibus rebus Romam nuntiatis tantus repente terror invasit, ut cum Lentulus consul ad aperiendum aerarium venisset ad pecuniamquto sanctiore aerario ex urbe profugeret. Caesar enim adventare iam iamque et adesse eius equites falso nuntiabantur. hunc Marcellus collega et plerique magistratus consecuti sunt. Cn. Pompeius
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtatẽ: curionẽ cũ tribꝰ cohortibꝰ quas pisauri et
arimĩ hẽbat munt. Cuius aduẽtu cognito diffisus
mũicipii uolũtate termus cohortes ex urbe reducit
et profugit. milites in itine ab eo discedũt ac domũ
reu̾tũtur. Curio oĩum sũma uolũtate tiguiũ recipit
Quibꝰ rebꝰ cognitis cõfisus muipiorũ uolũtatibꝰ caesari
cohortes legiõĩs xiii. ex pͥsidus deducit. auximumq
proficistit᷑: ꝗ oppidũ actius cohortibꝰ introductis te¬
nebat: delectũq toto piceno circũmissis senatoribuᷤ
hẽbat. Aduẽtu caesaris cognito decurioes auximi ad
actiũ uarũ frequẽtes cõueniũt. docẽt sui iudicii rẽ
nõ esse. neq se neq reliquos mũicipes pati posse .C.
cesarẽ ĩꝑatorẽ bene dere p.meritũ tãtis rebꝰ gestis
oppido menibꝰq prohiberi. proĩde hẽat rationem
postitatis et ꝑiculi sui. Quorũ oratione ꝑ motꝰ.M.i

Expanded text:
voluntatem, Curionem cum tribus cohortibus, quas Pisauri et voluntatem, Curionem cum tribus cohortibus, quas Pisauri et Arimini habebat, mittit. cuius adventu cognito diffisus municipii voluntati Thermus cohortes ex urbe reducit et profugit. milites in itinere ab eo discedunt ac domum revertuntur. Curio summa omnium voluntate Iguium recipit. quibus rebus cognitis confisus municipiorum voluntatibus Caesar cohortes legionis xiii ex praesidiis deducit Auximumque proficiscitur; quod oppidum Attius cohortibus introductis tenebat dilectumque toto Piceno circummissis senatoribus habebat. Adventu Caesaris cognito decuriones Auximi ad Attium Varum frequentes conveniunt; docent sui iudicii rem non esse; neque se neque reliquos municipes pati posse C. Caesarem imperatorem, bene de re publica meritum, tantis rebus gestis oppido moenibusque prohiberi: proinde habeat rationem posteritatis et periculi sui. quorum oratione permotus
Abbreviated transcription (Latin):
ĩhispanias iurũ. luteras quo ad fides e̾er data cesarẽ
facturũ q̃ pollice̾tur & nõ int̾missuros cõsules põpeiũq
delectꝰ erat iniqͣ cõdito. postulare ut caesar arimio exce¬
deret atq ĩ prouĩciã reu̾teretur.ipsũ et prouĩcias et
legioẽs alienas tene. excitũ caesari uelle dimu. deledꝰ
habẽ polliceri se ĩ prouĩciã uurũ: neq ante quẽ diẽ
iturus sit diffinire. ut si pacto cesaris cõsulatu pom.
profectꝰ nõ esset nulla tamẽ mẽdaci religiõe obstrictꝰ
uideret᷑. tẽpus uo colloꝗo nõ dare. neq accessurũ pol¬
liceri magnã pacis desꝑationẽ afferebat.Itaq: ab ari¬
mino. M. antoniũ cũ cohortibꝰ.u. aritiũ mitit. Ip̃e ari¬
mini cũ duabꝰ legiõibꝰ substitit. ibiq delectũ her̃e ĩstituit
pisaurũ. faniũ. anconã singulis cohortibꝰ occupat. lit¬
oppidũ muĩre oĩumq ee tiguinorũ optimã erga se

Expanded text:
in Hispanias iturum. interea quoad fides esset data Caesarem in Hispanias iturum. interea quoad fides esset data Caesarem facturum, quae polliceretur, non intermissuros consules Pompeiumque dilectus. Erat iniqua condicio postulare, ut Caesar Arimino excederet atque in provinciam reverteretur, ipsum et provincias et legiones alienas tenere; exercitum Caesaris velle dimitti, dilectus habere; polliceri se in provinciam iturum neque, ante quem diem iturus sit, definire, ut, si peracto consulatu Caesaris non profectus esset, nulla tamen mendaci religione obstrictus videretur; tempus vero colloquio non dare neque accessurum polliceri magnam pacis desperationem adferebat. itaque ab Arimino M. Antonium cum cohortibus v Arretium mittit, ipse Arimini cum duabus subsistit ibique dilectum habere instituit; Pisaurum, Fanum, Anconam singulis cohortibus occupat. Inoppidum munire, omniumque esse Iguinorum optimam erga se
Abbreviated transcription (Latin):
ad senatũ miserit: ut oẽs ab ex̾citibꝰ discederẽt: ne id qͥẽ
ĩpetrauisse. Tota italia delectꝰ habei: retineri legioẽs
ii. q̃ abse simulatiõe parthici belli sint abducte:ciuita¬
tẽ ẽe in armis: quo nã hec oĩa nisi ad suã ꝑnitiẽ ꝑtinere
Sed tamẽ ad oĩa se descẽdere paratũ atq oĩa pati r.ꝑ.cã
discedãt initalia oẽs ab armis. metꝰ a ciuitate tollatur.
ciatur: aut ipse propiꝰ accedat. aut se patiatur accedẽ
fore un ꝑcolloꝗa oẽs cõtrou̾sie cõponãtur.Acceptis'
mãdatis roscius cũ .l. caesare capuã ꝑueĩt. ibiq cõsuleᷤᷤ
põpeĩq inueĩt. Postulata. caesaris renũtiãt. Illi deli¬
berata respõdẽt:scriptaq ad eũ mãdata ꝑeos remit¬
tũt: quorũ hec erat sũma. Gaesar ingallia rẽuertẽtur
arimino excedet. excitꝰ dimittet: q̃ si fecisset. põpeium

Expanded text:
ad senatum miserit, ut omnes ab exercitibus discederent, ne id quidem ad senatum miserit, ut omnes ab exercitibus discederent, ne id quidem impetravisse. tota Italia dilectus haberi, retineri legiones ii, quae ab se simulatione Parthici belli sint abductae, civitatem esse in armis. quonam haec omnia nisi ad suam perniciem pertinere? sed tamen ad omnia se descendere paratum atque omnia pati rei discedant in Italia omnes ab armis, metus e civitate tollatur, ciantur, aut ipse propius accedat aut se patiatur accedere; fore uti per colloquia omnes controversiae componantur. Acceptis mandatis Roscius cum Caesare Capuam pervenit ibique consules Pompeiumque invenit; postulata Caesaris renuntiat. illi deliberata re respondent scriptaque ad eum mandata per eosdem remittunt, quorum haec erat summa: Caesar in Galliam reverteretur, Arimino excederet, exercitus dimitteret; quae si fecisset, Pompeium
Abbreviated transcription (Latin):
fecto cuiꝰ rei cã uenerat hẽre se a põpeio ad eũ pͥuati
officii mãdata demõstrat. Uelle põpeiũ secaesari t
Cesarẽ quoq prosua dignitate debẽ et studiũ & iracun-¬
addiocũ tax cusatiõe põ. cõiũcta. Eadẽ fere atq eisdẽ
rebꝰptõn roscius agit cũ caesare: sibiq põpeiũ cõme¬
morasse demõstrat. Quȩ res et si nihil ad leuãdas in¬
urias ꝑtine̾ uidebãtur: tamẽ idoneos nactꝰ hoĩes per
quos ea q̃uellet adeũ ꝑferrẽtur. Petit abutroq quo¬
niã põpeii mãdata ad se detulerũt:ne grauẽt᷑ sua qͦq
ad eũ postulata defere̾:si paruo labore magnas cõtro¬
u̾sias tollere.atq: oẽm it aliã metu liberae possẽt.
Sibi semꝑr.p. pͥmã fuisse dignitate uitaq potiorem¬
tur: ereptoq semestri ĩꝑio ĩurbẽ retrahẽtur: Cuiꝰ absẽ¬
tis rationẽ habei̾ proxĩs comitiis populus iussisset: tñ

Expanded text:
fecto, cuius rei causa venerat, habere se a Pompeio ad eum privati fecto, cuius rei causa venerat, habere se a Pompeio ad eum privati officii mandata demonstrat: velle Pompeium se Caesari pCaesarem quoque pro sua dignitate debere et studium et iracunaddit cum excusatione Pompei coniuncta. eadem fere atque eisdem verbis praetor Roscius agit cum Caesare sibique Pompeium commemorasse demonstrat. Quae res etsi nihil ad levandas iniurias pertinere videbantur, tamen idoneos nactus homines, per quos ea quae vellet ad eum perferrentur, petit ab utroque, quoniam Pompei mandata ad se detulerint, ne graventur sua quoque ad eum postulata deferre, si parvo labore magnas controversias tollere atque omnem Italiam metu liberare possint. sibi semper primam fuisse dignitatem vitaque potioremtur ereptoque semenstri imperio in urbem retraheretur, cuius absentis rationem haberi proximis comitiis populus iussisset. tamen
Abbreviated transcription (Latin):
senatꝰ.cp .x. ad arma sit uocatꝰ. factũ in ꝑnitiosis
legibꝰ. ĩui tribũtia: ĩ secessione populi: tẽplis locisq
editioribꝰ occupatis atq hec suꝑioris etatis exẽpla
expiata saturnini: atq graccorũ casibꝰ docet. ꝓrũ
rerũ illo tẽpore nihil factũ nec cogitatũ ꝗẽ. nulla
lex promulgata nõ cũ populo agi ceptũ: nulla:
secessiõe facta. hortat᷑ cuiꝰ ĩꝑatoris ductu uiiii.ãnis
r.p. felicissime gesserĩt: pluriãq pͥlia secũda fecerĩt
oẽm galliã germaniãq pacauerĩt. ut eiꝰ ex istiãtionẽ
dignitatẽq ab inĩcis defendãt. Cõclamãt legionis
xiii. q̃ aderat milites. hãc .n. initio tu multꝰ euocaueat
reliq̃ nõdũ cõuenerãt: se se paratos e̾e̾ ĩꝑatoͬis sui t
tri.q pl. ĩurias defendẽ. Cognita militũ uolũtate
euocat et subseꝗ iubet. Eo.l.caesar adoloscẽs uẽit
cuiꝰ pater caesaris erat legatꝰ. Is reliquo sermõe cõ¬

Expanded text:
s ad arma sit vocatus, factum in perniciosis legibus, in vi tribunicia, in secessione populi, templis locisque editioribus occupatis; atque haec superioris aetatis exempla expiata Saturnini atque Gracchorum casibus docet. quarum rerum illo tempore nihil factum, ne cogitatum quidem nulla lex promulgata, non cum populo agi coeptum, nulla secessio facta. hortatur, cuius imperatoris ductu viiii annis rem publicam felicissime gesserint plurimaque proelia secunda fecerint, omnem Galliam Germaniamque pacaverint, ut eius existimationem dignitatemque ab inimicis defendant. conclamant legionis xiii, quae aderat, milites — hanc enim initio tumultus evocaverat, reliquae nondum convenerant — sese paratos esse imperatoris sui tis iniurias defendere. Cognita militum voluntate evocat et subsequi iubet. eo L. Caesar adulescens venit, cuius pater Caesaris erat legatus. is reliquo sermone con
Abbreviated transcription (Latin):
antiꝗtꝰ erãt. mõtesq supra massiliã incolebãt: ad se
uocauerãt. frumẽtũ ex finitimis regioĩbꝰ atq exi
õibꝰ castellis in urbẽ cõuexerãt. armorũ officinas ĩ
urbe ĩstituerãt. muros classẽ et portas reficiebãt
Euocat ad se ces. massilia .xu. et cũ his agit ne initiũ
inferẽdi belli a massiliẽ sibꝰ feriat̃. debere eos italie
touꝰ auctoritatẽ seꝗ potiꝰ ꝗͣ uniꝰ hoĩs uolũtati obtẽꝑae
reliquaq ad eorũ sanãdas mẽtes ꝑtinẽ arbitrabat᷑

Expanded text:
antiquitus erant montesque supra Massiliam incolebant, ad se antiquitus erant montesque supra Massiliam incolebant, ad se vocaverant; frumentum ex finitimis regionibus atque ex omnibus castellis in urburbe instituerant, muros portas classem reficiebant. Evocat ad se Caesar Massilia xv primos. cum his agit, ne initium inferendi belli a Massiliensibus oriatur; debere eos Italiae totius auctoritatem sequi potius quam unius hominis voluntati obtemperare. reliqua, quae ad eorum sanandas mentes
Abbreviated transcription (Latin):
id munꝰ legatiõis recusabat. Põpeius .ii. discedẽs ab urbe
ĩsenatu dixerat: eodẽ se hĩturũ loco ꝗrome remã sissẽt
er ꝗincastris caes. fuissẽt. Sic triduũ disputatiõibꝰ excu¬
tuerit ĩpediat. Cuiꝰ cognito cõsilio: caes. frustra diebus i¬
aliquot cõsũptis. ne reliquũ tẽpus omutat. infectis his
q̃ age destinauerat ab urbe proficiscut᷑. atq inulteriorẽ¬
galliã ꝑueĩt. Iuo cũ uenisset. cognoscit missũ a pom.
dimiserãt: profectũ itẽ domitiũ ad occupãdã massi¬
tis coactis seruis liberisq colonis suis cõpleuerat. Pre¬
missos &̃ legatos massiliẽ ses domũ nobiles adolescẽteᷤ
quos ab urbe discedẽs põpeiꝰ erat adhortatꝰ ne noua
ces. officia ueterũ suorũ bñficiorũ in eos mẽoriam
expellerẽt. Quibꝰ mãdatis acceptis massiliẽ ses portaᷤᷤ
caes. clauserãt. albicos barbaros hoĩes ꝗmeorũ fide

Expanded text:
id munus legationis recusabat. Pompeius enim discedens ab urbe id munus legationis recusabat. Pompeius enim discedens ab urbe in senatu dixerat eodem se habiturum loco, qui Romae remansissent, et qui in castris Caesaris fuissent. sic triduum disputationibus excutuerit, impediat. cuius cognito consilio Caesar frustra diebus aliquot consumptis, ne reliquum tempus amittat, infectis iis quae agere destinaverat, ab urbe proficiscitur atque in ulterioreGalliam pervenit. Quo cum venisset, cognoscit missum in Hispdimiserat; profectum item Domitium ad occupandam Massitis coactas servis libertis colonis suis compleverat; praemissos etiam legatos Massilienses domum, nobiles adulescentes, quos ab urbe discedens Pompeius erat adhortatus, ne nova Caesaris officia veterum suorum beneficiorum in eos memoriam expellerent. quibus mandatis acceptis Massilienses portas Caesari clauserant; Albicos, barbaros homines, qui in eorum fide
Abbreviated transcription (Latin):
populi beneficio prohibuisset. patiẽtiã propoi̾t suãi
cũ de excitibꝰ dimutẽdis ultro postulauisset: in quo iacturã
dignitatis atq honoris ip̃e facturꝰ eẽt. acerbitatẽ iñicoꝵ
docet: ꝗ q ab altero postularẽt inse recusarẽt: atq oĩa
ꝑmisceri mallẽt ꝗͣ ĩpiũ excitꝰq dimute. Inuiriã ineripiẽ¬
dis legiõi pͣdicat. crudelitatẽ et insolẽtiã incircũscri
negata cõmẽorat. pro ꝗbꝰ rebꝰ orat ac postulat: ut rẽ.p.
suscipiãt: atq una secũ admistrẽt: sui tĩore defugiant.
tare q insenatu põ. paulo ante dixisset:ad quos legati
muterẽtur his auctoritatẽ attribui: timorẽq: eorum
ꝗ mutent significari. tenuis atq infirmi hec aĩ uideri.
Seuero ut oꝑibꝰ ante studuerit: sic iustitia et eꝗtate uelle
suꝑare. Probat rẽ senatus de mutẽdis legatis: sed qui
mutẽntur nõ repiebant᷑. maxĩeq: timoris cã pro seꝗsq

Expanded text:
populi beneficio prohibuisset? cpatientiam proponit suam, populi beneficio prohibuisset? cpatientiam proponit suam, cum de exercitibus dimittendis ultro postulavisset, in quo iacturam dignitatis atque honoris ipse facturus esset. acerbitatem inimicorum docet, qui quod ab altero postularent, in se recusarent, atque omnia permisceri mallent quam imperium exercitusque dimittere. iniuriam in eripiendis legionibus praedicat, crudelitatem et insolentiam in circumscrinegata commemorat. pro quibus rebus hortatur ac postulat, ut rem publicam suscipiant atque una secum administrent. sin timore defugiant, are, quod in senatu Pompeius paulo ante dixisset, ad quos legati mitterentur, his auctoritatem attribui timoremque eorum qui mitterent significari. tenuis atque infirmi haec animi videri. se vero, ut operibus anteire studuerit, sic iustitia et aequitate velle superare. Probat rem senatus de mittendis legatis; sed qui mitterentur non reperiebantur, maximeque timoris causa pro se quisque
Abbreviated transcription (Latin):
atq eã sua spõte uacuã occupau̾at: delectuq hĩto.ii.
lcgiões effeceãt: hoĩum & locorũ notita et usu eius
prouĩcie nactꝰ aditꝰ ad ea conãda. q paucis ãte annis
ex p̾tura eã prouĩciã obtinuerat. hic ueniẽtẽ uticam
nauibꝰ tuberonẽ portu atq: oppido prohibet: neque
affectũ ualitudiẽ filiũ exponẽ int̾rã patit᷑: sed sublatiᷤᷤ
ancoris excedẽ eo loco cogit. His rebꝰ cõfectis caosarut
reliquũ tẽpus alabore int̾mutẽtur. milites in proaĩa
mũicipia deducit. ipse ad urbẽ proficiscit᷑. Coacto se¬
natu iniurias inĩcorũ cõmẽorat. docet se nullũ extra¬
ordinariũ honorẽ appetiuisse: sed expectato legitũõ
tẽpore cõsulatꝰ eo fuisse cõtẽtũ q oĩbꝰ ciuibꝰ patẽt. Lat̃
pugnãtẽ. et pͥtina cõsuetudĩe dicedi mota die orclet̃
ut sui ratio absentis hẽretur. Ipso cõsule põpeio: ꝗ si
ĩprobasset cur feri passus esset: si probasset:cur suo uti

Expanded text:
tque eam sua sponte vacuam occupaverat dilectuque habito duas legiones effecerat, hominum et locorum notitia et usu eius provinciae nactus aditus ad ea conanda, quod paucis ante annis ex praetura eam provinciam obtinuerat. hic venientem Uticam navibus Tuberonem portu atque oppido prohibet neque adfectum valetudine filium exponere in terra patitur, sed sublatis ancoris excedere eo loco cogit. His rebus confectis Caesar, ut reliquum tempus a labore intermitteretur, milites in proxima municipia deducit; ipse ad urbem proficiscitur. coacto senatu iniurias inimicorum commemorat. docet se nullum extraordinarium honorem adpetisse, sed exspectato legitimo tempore consulatus eo fuisse contentum, quod omnibus civibus pateret. latum pugnante et pristina consuetudine dicendi mora dies extrahente, ut sui ratio absentis haberetur, ipso consule Pompeio; qui si inprobasset, cur ferri passus esset? si probasset, ur se uti
Abbreviated transcription (Latin):
itineibꝰ ad ex̾citũ affranii cõtẽdit. Aduẽtu.l. iubili
rufi quẽ a põpeio missũ in hispania demõstratum
est: affraniꝰ et petreus & uarõ legati põpeii: quorũ
duab̾ legiõibꝰ. tertiꝰ ab ana bestonũ agrũ lusitaniã¬
q pari nũo legionũ obuinebat: officia ĩt se ꝑtiũtur
ut petreus ex lusitania ꝑuerones cũ õĩbꝰ copiis ad affrani-¬
ũ proficiscat᷑. Uarro cũ his qͣs hẽbat legiõibꝰ oẽm ult̾iorẽ
hispaniã tueat᷑. His rebꝰ cõstitutis eꝗtes auxiliaq totiꝰ lusi

Expanded text:
itineribus ad exercitum Afrani contendit. Adventu L. Vibulli itineribus ad exercitum Afrani contendit. Adventu L. Vibulli Rufi, quem a Pompeio missum in Hispaniam demonstratum est, Afranius et Petreius et Varro legati Pompei, quorum duabus legionibus, tertius ab Ana Vettonum agrum Lusitaniamque pari numero legionum obtinebat, officia inter se partiuntur, uti Petreius ex Lusitania per Vettones cum omnibus copiis ad Afranium proficiscatur, Varro cum iis quas habebat legionibus omnem ulteriorem Hispaniam tueatur. his re
Abbreviated transcription (Latin):
qͣs ubiq possũt dep̾hẽdũt atq inportũ deducũt. Paꝵ
clauis aut mat̾ia. aut armamẽtis instructis ad reliqͣs.
armãdas reficiẽdasq utũtur. Frumẽti q inuẽtũ est
inpublicũ cõferũt: reliqͣs merces cõmeatusq ad obdi¬
onẽ urbis si accidat reseruãt. Quibꝰ iniuriis ꝑ motus
ces. legiões.iii.massiliã adducit. turres uineasq ad
oppugnationẽ urbis age̾ naues lõgas arelate nũo
.xii. facẽ instituit. Iuibꝰ effectis armansq diebꝰ .xxx.
aqua die mareria cesa est adductisq massiliã his
deciũ brutũ p̾fecit .C. treboniũ legatũ ad oppugna¬
nonẽ massilie reliꝗt.Dũ hec parat atq administrat
c.sabiũ legatũ cũ legiõibꝰ tribꝰ quas narbone circũq
ea loca hiemãdi cã disposuerat in hispaniã pͥmutit
ab .l. affranio legato pͥsidiis tenebant᷑. reliqͣs legiões
q̃ lõgiꝰ hiemabãt sub seꝗ ubet. Fabius ut erat ĩꝑatũ
adhbita celerit̾ pͥsidiũ ex saltu deiecit. magnisque

Expanded text:
quas ubique possunt, deprehendunt atque in portum deducunt, parum clavis aut materia atque armamentis instructis ad reliquas armandas reficiendasque utuntur; frumenti quod inventum est, in publicum conferunt; reliquas merces commeatusque ad obsidionem urbis, si accidat, reservant. quibus iniuriis permotus Caesar legiones tres Massiliam adducit; turres vineasque ad oppugnationem urbis agere, naves longas Arelate numero xii facere instituit. quibus effectis armatisque diebus xxx, a qua die materia caesa est, adductisque Massiliam his D. Brutum praeficit, C. Trebonium legatum ad oppugnationem Massiliae relinquit. Dum haec parat atque administrat, C. Fabium legatum cum legionibus iii, quas Narbone circumque ea loca hiemandi causa disposuerat, in Hispaniam praemittit ab L. Afranio legato praesidiis tenebantur. reliquas legiones, quae longius hiemabant, subsequi iubet. Fabius, ut erat imperatum, adhibita celeritate praesidium ex saltu deiecit magnisque
Abbreviated transcription (Latin):
tes positis scalis muros ascẽdũt. sed moĩti abrũdusi¬
nis ut uallũ cecũ fossasq caueãt: subsistũt. & longo
uinẽ ab his circũducti ad portũ ꝑueniũt: duasq naues
cũ militibꝰ q̃ ad moles caesaris adheserãt scaphis lin-¬
tribꝰq dep̾hẽdũt. depͥhẽsas excipiũt.Caesar et si ad i¬
spẽ cõficiẽdi negocii maxĩe probabat coactis nauibꝰ
liis cõfirmaret: tamẽ rei eiꝰ morã tẽporisq lõgĩꝗtatẽ
timebat: q oĩbꝰ coactis nauibꝰ põpeiꝰ pñtẽ facultatem

Expanded text:
tes positis scalis muros ascendunt, sed moniti a Brundisites positis scalis muros ascendunt, sed moniti a Brundisinis, ut vallum caecum fossasque caveant, subsistunt et longo itinere ab his circumducti ad portum perveniunt duasque naves cum militibus, quae ad moles Caesaris adhaeserant, scaphis lintribusque reprehendunt, reprehensas excipiunt. Caesar etsi ad spem conficiendi negoti maxime probabat coactis navibusliis confirmaret, tamen eius rei moram temporisque longinquitatem timebat, quod omnibus coactis navibus Pompeius praesentem facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ad portũ ferebãt maxĩs defixis trabibꝰ atq eis.
pͥacutis p̾sepit. His paratis rebꝰ milites silẽtio naues
cõscẽdẽ iubet: expeditos autẽ & uocatis sagutaris fũ¬
ditoribꝰq raros inmuro turibꝰq dispõit. hos certo
signo reuocare cõstituit. Cũ oẽs milites naues coscẽ¬
dussẽt. his expedito loco actuaria nauigia reliꝗt. Ptũ¬
dusini põpeianorũ militũ iniuriis atq ip̃ius põpent
cõtumeliis caesaris rebꝰ fauebãt. Itaq cognita põ. pro¬
fectiõe: cõcur sãtibꝰ illis atq in eare occupatis uulgo
ex tectis significabãt. Per quos re cognita caesar. scalas
paraĩ militesq armari iubet: neꝗͣ rei gerẽ de facul¬
tatẽ dimutãt. Põpeius sub noctẽ naues soluit. qui
etãt ĩmuro custodie cã collocati eo signo q cõuerati
reuocãtur: notisq uineribꝰ ad naues decurrũt.mili¬

Expanded text:
rum ad portum ferebant, maximis defixis trabibus atque eis rum ad portum ferebant, maximis defixis trabibus atque eis praeacutis praesepit. his paratis rebus milites silentio naves conscendere iubet, expeditos autem ex evocatis, sagittariis funditoribusque raros in muro turribusque disponit. hos certo signo revocare constituit, cum omnes milites naves conscendissent, atque iis expedito loco actuaria navigia relinquit. Brundisini Pompeianorum militum iniuriis atque ipsius Pompei contumeliis permoti Caesaris rebus favebant. itaque cognita Pompei profectione concursantibus illis atque in ea re occupatis volgo ex tectis significabant. per quos re cognita Caesar scalas parari militesque armari iubet, nequam rei gerendae facultatem dimittat. Pompeius sub noctem naves solvit. qui erant in muro custodiae causa collocati, eo signo, quod convenerat, revocantur notisque itineribus ad naves decurrunt. mili