comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
septemq noctes ardens ciuitas. regios
pauit aspectus: horrea qua drostructa
lapide. magnaeq ille ueterum in sulȩ
quas discurrens adire. flama non po¬
terat. magnis machinis quondam ad
ex ternẽ bella prȩparatis labȩ facta¬
tȩ atq in flatęsunt. ad monumentoꝵ
bustorũq diuersoria in felici plebe
compulsa: quod ille ipse exaltissima
illa maecenati ana turre prospectans.
lȩtusq flammȩ ut aiebat pulchritudine
tragico habitu hili adam decantabat.
auaritiȩ autem tam prȩruptȩ extitit.
ut post hoc incendium urbis. quã se
augustus ex latericia marmoream red¬
di disse iactauerat: neminẽ ad reliquias
rerum suarum adire ꝑmiserit. Cunc¬
ta quȩ flamme quo quomodo suꝑ fue¬
rant: ipse abstulit. Centiens centena
milia sestertium. annua ad expensa
senatũ com ferri sibi imperauit: pluri¬
mos senatoꝵ nulla extante causa.
bonis priuauit. N egotiatoꝵ om̃iũ.
subuna die tormentis quoq ad hibi¬

Expanded text:
septemque noctes ardens ciuitas regios septemque noctes ardens ciuitas regios pauit aspectus; horrea quadro structa lapide magnaeque illae ueterum insulae, quas discurrens adire flamma non poterat, magnis machinis quondam ad externa bella praeparatis labefactatae atque inflammatae sunt, ad monumentorum bustorumque deuersoria infelici plebe conpulsa. quod ipse ex altissima illa Maecenatiana turre prospectans laetusque flammae ut aiebat pulchritudine tragico habitu Iliadam decantabat. auaritiae autem tam praeruptae exstitit, ut post hoc incendium Vrbis, quam se Augustus ex latericia marmoream reddidisse iactauerat, neminem ad reliquias rerum suarum adire permiserit; cuncta, quae flammae quoquo modo superfuerant, ipse abstulit; centies centena milia sestertium annua ad expensas a senatu conferri sibi imperauit; plurimos senatorum nulla exstante causa bonis priuauit; negotiatorum omnium sub una die, tormentis quoque adhibi
Abbreviated transcription (Latin):
IERO CAE SAR ABAUGusto
quintus. principatum adeptus est.
mansitq in eo annis non plenis
quattuor decim. gaigaligulȩ auunculisui
erga omã uitia ac scelera sectator. immo¬
trans gressor. petulantiam libi dinẽ.
luxuriem. Auaritiã crudelitatem.
nullo non scelere exercuit. Si quidẽ
petulantia percitus. om̃a penȩ italiȩ
grȩciȩ theatra perlustrans. ad sumto
etiam uarii uestitus dedecore. cericas
cithariscas. trago edos. et aurigas. sȩpe
sibi superasse uisusest: libi dinibus por¬
ro tantis exagitatus est: ut ne amatre
quidem. uel sorore. ullaue consangui¬
nitatis reuerentia abstinuisse refe¬
ratur. uirum inuxorem dux erit. ip¬
se auiro ut uxor acceptus. st: luxuriae
uero tam effrenatȩ fuit: ut retibus au¬
reis piscaretur. quȩ purpureis finibus
extrahebantur. Frigidis et calidis laua¬
ret unguentis. qui etiã nũquam minus
mille carrucis confecisse iter traditur
Deniq urbis romȩ incendium uolup¬
tatissuȩ spectaculum fecit: ꝑ sex dies

Expanded text:
ero Caesar ab Augusto quintus principatum adeptus est mansitque in eo annis non plenis quattuordecim. Gai Caligulae auunculi sui erga omnia uitia ac scelera sectator immotransgressor, petulantiam libidinem luxuriam auaritiam crudelitatem nullo non scelere exercuit; siquidem petulantia percitus omnia paene Italiae ac Graeciae theatra perlustrans, adsumpto etiam uarii uestitus dedecore cerycas citharistas tragoedos et aurigas saepe sibi superasse uisus est. libidinibus porro tantis exagitatus est, ut ne a matre quidem uel sorore ullaue consanguinitatis reuerentia abstinuisse referatur, uirum in uxorem duxerit, ipse a uiro ut uxor acceptus sit. luxuriae uero tam effrenatae fuit, ut retibus aureis piscaretur, quae purpureis funibus extrahebantur, frigidis et calidis lauaret unguentis. qui etiam numquam minus mille carrucis confecisse iter traditur. denique urbis Romae incendium uoluptatis suae spectaculum fecit; per sex dies
Abbreviated transcription (Latin):
dixi claudius pellere macedoniae fi¬
nibus bello ad temptauit. Magnisq
semaloꝵ molibus obiecit: unde cũ ani¬
mo aeger et curis circum septus. morbo
insuꝑ correptus esset interiits huius suc¬
cessor scribonius. attemtatarum supe¬
riore loco gentiũ uim declinans. in dar¬
daniã arma conuertit . eamq supera¬
uit. Ip̃ublius uero seruilius ex consule
ciliciã. et pamphiliam crudelissime
adortus . dum subdere studet: pęne de¬
leuit. Lyciam et urbes eius obsessas.
opprȩssasq cepit. Prȩterea olympũ
montẽ ꝑuagatus. fasidem euertit. co¬
rycum diruit. tauri quoq montis
latera in ciliciam uergentia ꝑscrutatꝰ.
isauros bello fractos indicionẽ redegit:

Expanded text:
dixi, Claudius pellere Macedoniae fidixi, Claudius pellere Macedoniae finibus bello adtemptauit magnisque se malorum molibus obiecit: unde cum animo aeger et curis circumsaeptus, morbo insuper correptus esset, interiit. huius successor Scribonius adtemptatarum superiore bello gentium uim declinans, in Dardaniam arma conuertit eamque superauit. Publius uero Seruilius exconsule Ciliciam et Pamphyliam crudelissime adortus dum subdere studet, paene deleuit. Lyciam et urbes eius obsessas oppressasque cepit. praeterea Olympum montem peruagatus Phasidem euertit, Corycum diruit, Tauri quoque montis latera in Ciliciam uergentia perscrutatus Isauros bello fractos in dicionem redegit
Abbreviated transcription (Latin):
nis esse duxerunt. Quippe qui meminis¬
sent antea uiriati ꝑ cussoribus denegatũ.
Et quamuis nullo tunc prȩmio patraue¬
rint romanam securitatem. tamen for¬
tis fide acuiribus semꝑ hispania cũ opti¬
mos inuictissimos reges rei publicȩ de¬
derit. nullum um quã tẏrannoꝵ abini¬
tio usq inodiernũ diem uel dese editũ
misit. uel in se extrinsecus in currentẽ
uiuum potentẽ uedimisit: Interea ma¬
cedonicũ bellum claudius sortitus. uari¬
as gentes qua erhodo peis montib circũ¬
fusȩ sunt. ac tunc macedoniã crudelis¬
sime populabantur Inam intercȩtera
dictu audituq horrida quȩ incapti¬
uos agebant. raptis cũ poculo opus esset-
humanoꝵ capitum ossibus cruentis
capillatisq adhuc acper interiores cauer¬
nas male effosso cerebro oblitis auide
acsine horrore tam quã ueris poculis
utebantur: quarũ cruentissimi atq in¬
manissimis cordiscierant shas itaq ut

Expanded text:
nis esse duxerunt, quippe qui meminisnis esse duxerunt, quippe qui meminissent antea Viriati percussoribus denegatum. Et quamnis nullo tunc praemio patrauerint Romanam securitatem, tamen fortis fide ac uiribus semper Hispania cum optimos inuictissimos reges reipublicae dederit, nullum umquam tyrannorum ab initio usque in hodiernum diem uel de se editum misit uel in se extrinsecus incurrentem uiuum potentemue dimisit. Interea Macedonicum bellum Claudius sortitus uarias gentes, quae Rhodopaeis montibus circumfusae sunt ac tunc Macedoniam crudelissime populabantur — nam inter cetera dictu audituque horrida quae in captiuos agebant, raptis, cum poculo opus esset, humanorum capitum ossibus cruentis capillatisque adhuc ac per interiores cauernas male effosso cerebro oblitis auide ac sine horrore tamquam ueris poculis utebantur: quarum cruentissimi atque immanissimi Scordisci erant — has itaque, ut
Abbreviated transcription (Latin):
milia militum eius inter fecit exalio
cornum uincente pompeio. tantũdem
paene ipse ꝑdidit. Multa inter eos prȩ
terea proelia gesta sunt Memmius ques¬
tor pompeii idẽq uir sororis eius occisus
est hirtulei fratres interfecti : perpenna
qui se sertorio iunxerat. cõminutus est.:
postremo ipse sertorius decimo demũ anno
belli inchoati. hisdem quibus et uiriatus
suorum dolis interfectus. finem bello fecit.
romanisq uictoriam. sine gła dedit::
quãuis perpennã postea pars exercitus
eiussecutasit. quia pompeio uictus. cum
uniuerso exercitu suo inter fectus est
Ciuitatibus uero cunctis ultro acsine mora
ꝑdeditionem receptis. duae tantũ restiter̃
hocest. uxama & calagurris. quarũ uxa¬
mam pompeius euertit. cala gurrim
a franius iugiobsidione confectã atq ad in¬
fames escas miseranda in opia co actam.
ultima caede incendioq deleuit sꝑcussores
sertorii prȩmiũ nepetendũ quidem aroma¬

Expanded text:
millia militum ejus interfecit; ex alio millia militum ejus interfecit; ex alio cornu, vincente Pompeio, tantumdem pene ipse perdidit. Multa praeterea inter eos praelia gesta sunt. Memmius, quaestor Pompeii, idemque vir sororis ejus, occisus est. Hirtulegii fratres interfecti. Perpenna, qui se Sertorio junxerat, comminutus est. Postremo ipse Sertorius decimo demum anno belli inchoati, iisdem, quibus et Viriatus, suorum dolis interfectus, finem bello fecit, Romanisque victoriam sine gloria dedit: quamvis Perpennam postea pars exercieius secuta sit: qui a Pompeio uictus cum uniuerso exercitu suo interfectus est. ciuitatibus nero cunctis ultro ac sine mora per deditionem receptis, duae tantum restiterunt, hoc est Vxama et Calagurris: quarum Vxamam Pompeius euertit, Calagurrim Afranius iugi obsidione confectam atque. ad infames escas miseranda inopia coactam ultima caede incendioque deleuit. percussores Sertorii praemium ne petendum quidem a Roma
Abbreviated transcription (Latin):
contracto apud palantiã exercitu. lauro¬
nem ciuitatem quam tunc sertorius op¬
pugnabat frustra conatus defendere iuietͥ¬
aufugit sertorius superato fugatoq põ¬
peio lauronẽ captã cruentissime depo¬
pulatus est. Relicuragmen lauronensium
quod cedibus suꝑ fuerat. miserabili in lusi¬
taniam captiuitate trans dux. pompe¬
ium autem hoc est illum romanorũ du¬
cem a se uictum fuisse: glortatus est.
Quẽ magna prȩditũ fiducia. ad hoc bellũ
non proconsule. sed pro consulibus roma
misisset: fuisse tunc pompeio triginta
milia peditũ. mille equites galba scripsit.
sertoriũ autẽ . sexaginta milia peditum.
octo milia equitũ habuisse cõmemorat.
Costea uõ hirtuleius cũ metello congress
apud italicam beticae urbem. uiginti mi¬
lia militum ꝑdidit uictusq inlusitani ã
cum paucis refugit Pompeius belgidam
nobilem celthiberie urbem cepit serto¬
rius deinde cũ pompeio congressus. decẽ

Expanded text:
contracto apud Palantiam exercitu, Laurocontracto apud Palantiam exercitu, Lauronem civitatem, quam tunc Sertorius oppugnabat, frustra conatus defendere, victaufugit. Sertorius, superato fugatoque Pompeio, Lauronem civitatem cruentissime depopulatus est: reliquum agmen Lauronensium, quod caedibus superfuerat, miserabili in Lusitaniam captivitate transduxit. Pompeium autem, hoc est, illum Romanorum ducem, a se victum fuisse gloriatus est: quem magna praeditum fiducia, ad hoc bellum non pro consule, sed pro consulibus Roma misisset. Fuisse tunc Pompeio triginta millia peditum, mille equites, Galba scribit; Sertorium autem sexaginta millia peditum, octo millia equitum habuisse commemorat. Postea vero Hirtulegius, cum Metello congressus, apud Italicam Beticae urbem, viginti millia militum perdidit, victusque in Lusitaniam cum paucis refugit. Pompeius Belgidam, nobilem Celtiberiae urbem, cepit. Sertorius deinde cum Pompeio congressus decem
Abbreviated transcription (Latin):
C ONANTIBUS UNDIq BELLORŨ
fragoribus. quoꝵ unũ in his pania erat:
aliudimpamphylia: inmacedonia t̃tiũ:
quartũ indalmatia ex anguis adhuc atq
exhausta intestina pernitie. tam quam
febribus romanares publica propulsare.
armis occidentis septentrionisq: fortissi¬
mas g̃s cogẽbatur Sertorius siquidem uir
dolo atq audacia potens cũ partiũ maria¬
narum fuisset: syllam fugiens exafrica
dilapsus in hispanias. bellico sissimas g̃s
in arma excitauit Aduersus hunc ut
breuiter definiam: duo duces missi. me¬
tellus et domitius. quorum domitius.
ab hirtuleio sertori ĩ duce. cum exercitu
opprȩssus est.Manlius proconsule gal¬
liae . in hispaniam cum trĩbus legionib:
et mille quingentis equitibus transgres
sus. iniquam cum hirtoleio pugnam
conseruit. Aquo castris copisq nudat̾.
in oppidum hilerdam poene solus refugit.
Metellus multis praeliis fatigatus. ꝑ deuia
oberrans. hostem mora fatigabat. donec
pompei castris consociaretur. Pompeius

Expanded text:
onantibus undique bellorum fragoribus, quorum unum in Hispania erat, aliud in Pamphylia, in Macedonia tertium, quartum in Delmatia, exsanguis adhuc atque exhausta intestina pernicie tamquam febribus Romana respublica propulsare armis Occidentis Septentrionisque fortissimas gentes cogebatur. Sertorius aiquidem, uir dolo atque audacia potens, cum partium Marianarum fuisset, Sullam fugiens ex Africa dilapsus in Hispanias,, bellicosissimas gentes in arma excitauit. aduorsus hanc, ut breuiter definiam, duo duces missi Metellus et Domitius: quorum Domitius ab Hirtuleio Sertorii duce cum exercitu oppressus est. Manlius, proconsule Galliae in Hispaniam cum tribus legionibus et mille quingentis equitibus transgresus, iniquam cum Hirtulegio pugnam conseruit. A quo castris copiisque nudatus, in oppidum Hilerdam pene solus refugit. Metellus, multis praeliis fatigatus, per devia oberrans, hostem mora fatigabat, donec Pompeii castris consociaretur. Pompeius,
Abbreviated transcription (Latin):
cleo patra post quam se adtrium phum
seruari intellexit. Uoluntariãmortẽ
petens. serpentis ut putatur morsu in
sinistro tactabracchio ex animis inuen¬
taest. frustra caesare etiam psillosam¬
mouente qui uenena serpentũ euulne¬
ribus hominum haustu reuocare atq
ex sugere solent. Caesar alexandria
urbe om̃ium longe opulentissima. et
madima uictor potitus est. Nam et ro¬
ma intantũ opibus eius aucta est. ut ꝓpt̃
habundantiam pecuniarum duplicia
quã usq ad id fuerunt possessionũ alia¬
rumq rerũ uenaliũ prȩtia statuerent᷑.
Occisisunt iussu caesaris maior antonii
filius. et publius canidius infestissimus
quidem semꝑ caesari. sed et antonio infidus
et cassius palmensis. ultima uiolati patris
caesaris uictima et quintu souinius obeã
maxime notam quo dobscenissime lani¬
ficio tex trinoq reginȩ senator ppłi roma¬
ni prȩ esse nonȩ rubuerat. Dehine cesar
pedes tribus copiis insyriam uenit. de in¬

Expanded text:
Cleopatra postquam se ad triumphum Cleopatra postquam se ad triumphum seruari intellexit, uoluntariam mortem petens, serpentis, ut putatur, morsu in sinistro tacta bracehio exanimis inuenta est, frustra Caesare etiam Psyllos admouente. qui uenena serpentum e uulneribus hominum haustu reuocare atque exsugere solent. Caesar Alexandria, urbe omnium longe opulentissima et maxima, uictor potitus est. nam et Roma in tantum opibus eius aucta est, ut propter abundantiam pecuniarum duplicia quam usque ad id fuerant possessionum aliarumque rerum uenalium pretia statuerentur. occisi sunt iussu Caesaris maior Antonii filius et P. Canidius, infestissimus quidem semper Caesari sed et Antonio infidus, et Cassius Palmensis, ultima uiolati patris Caesaris uictima, et Q. Ouinius ob eam maxime notam, quod obscenissime lanificio textrinoque reginae senator populi Romani praeesse non erubuerat. dehinc Caesar pedestribus copiis in Syriam uenit, dein
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. ibi orbis terrarum prȩsidia diuisis
legionibus composuit. Inde insrriam pro¬
fectus mox pelusiũ adiit. ubi abantonianis
prȩsidiis ultro susceptus est. Interea corne¬
lius gallus prȩmissus acaesare quat tuor
legiones quas antonius apud cirrenas prȩ¬
sidii loco constituerat suscepit infidem.
atq inde parathoniũ primã aegyptia libiȩ
partȩ ciuitatem uicto cepit antonio ipsũ¬
q continuo apud pharum uicit. antoni¬
us equestre ad uersus caesarem bellum iniit.
in eo quoq miserabiliter uictus aufugit. Ka¬
lendis sextilibus prima luce antonius cum
ad instruendam classem inportũ descen¬
deret. subito uniuersȩ naues ad caesarem
transierunt. cũq: unico praesidio spolia¬
tus esset. trepidus se cum paucis recspit
in regiã. Deinde imminente caesare
turbataq ciuitate idem antonius sese
ferro trans uerberauit ac semianimis ad
cleo patram in monumentũ in quod se
illamori certa condiderat perlatus est :

Expanded text:
uenit; ibi orbis terrarum praesidia diuisis uenit; ibi orbis terrarum praesidia diuisis legionibus conposuit; inde in Syriam profectus, mox Pelusium adiit, ubi ab Antonianis praesidiis ultro susceptus est. interea Cornelius Gallus praemissus a Caesare quattuor legiones, quas Antonius apud Cyrenas praesidii loco constituerat, suscepit in fidem atque inde Parethonium, primam Aegypti a Libyae parte ciuitatem, uicto cepit Antonio -ipsumque continuo apud Pharum uicit. nonna equestre aduersus Caesarem bellum iniit; in eo quoque miserabiliter uictus aufugit. kalendis Sextilibus prima luce Antonius cum ad instruendam classem in portum descenderet, subito uniuersae naues ad Caesarem transierunt; cumque unico praesidio spoliatus esset, trepidus se cum paucis recepit in regiam. deinde inminente Caesare turbataque ciuitate idem Antonius sese ferro transuerberauit ac semianimis ad Cleopatram in monumentum, in quod se illa mori certa condiderat, perlatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
decẽ pedum altitudine a mari aberant: famo¬
sum et magnum hoc bellum apud actium
fuit: abhora quinta usq in horã septimam
incerta uincendispe grauissime utrimq
caedes actȩ reliquum diei cũ sequente nocte
inuictoriam caesaris declinauit. Prior re¬
gina cleo patra cum sexaginta uelocissimis
nauibus fugit. antonius quoq detracto
in signi prȩtoriȩ nauis fugientẽ secutus
ux orem est. In lucescente iam die. uictoriã
caesar consum mauit: ex uictis duodecim
milia cecidisse referuntur. sexmilia uul¬
nerata sunt. E quibus mille intercurãdum
defecerunt. Antonius et cleo patra cõ mu¬
nes liberos cum parte regiae galae adru-¬
brum mare prȩmitten do scen suerunt.:
ipsi p̃sidiis circa duo aegrpti cornua pȩlu¬
sium parethoniumq dispositis. classem et
copias instaurando bello parauer̃. Cae sar
sexto imperator appellatus. et quartũ ipse
cũ marcolicinio crasso consulbrundisium

Expanded text:
decem pedum altitudine a mari aberant. Famodecem pedum altitudine a mari aberant. Famosum et magnum hoc bellum apud Actium fuit. Ab hora quinta usque in horam septimam, incerta vincendi spe, gravissimae utrimque caedes actae: reliquum diei cum subsequente nocte in victoriam Caesaris declinavit. Prior regina Cleopatra cum sexaginta velocissimis navibus fugit; Ainsigni praetoriae nauis fugientem secutus uxorem est. inlucescente iam die uictoriam Cmillia cecidisse referuntur, sex millia vulnerata sunt, e quibus mille inter curandum defecerunt. Antonius quoque, et Cleopatra communes liberos cum parte regiae gazae ad Rubrum mare praemittendos censuerunt: ipsi praesidiis circa duo Aegsium Parethoniumque, dispositis classem et copias instaurando bello parauerunt. Caesar sexto imperator appellatus et quartum ipse cum M. Licinio Crasso consul Brundisium
Abbreviated transcription (Latin):
onerarias naues frumento atq armis gra¬
ues ab aegrptosiria. asiaq ad subsidium
antonio uenientes cepit. ꝑ agratoq: pelo¬
ponnensiũ sinu. mothonam urbem uali¬
dissimo antoniano praesidio munitam
expugnauit. Inde coricam cepit fugien¬
tes nauali proelio ꝑsecutus ꝓfligauit mul¬
tisq rebus cruentissi me gestis ad cȩsarem
uenit: antonius defectu et fame militum
suoꝵ ꝑ motus. bellum maturare in stiͣit.¬
ac repente instructis copiis ad caesaris castra
ꝓcessit et uictus est: tertio post pugnã die an¬
tonius castra ad actium transtulit. nauali p̾¬
lio decernere paratus: ducentae et triginta ros¬
trata& fuere caesaris naues. et triginta sine
ros tristriremes uelocitate libur nicis pares-
et octo legiones classi suꝑ positȩ absq cohor¬
tibus quinq prȩtoriis. classis antonii centũ
septuaginta nauium fuit quantũ numero
cedens. tantũ magnitudine prȩcellens: nam

Expanded text:
onerarias naues frumento atque armis graonerarias naues frumento atque armis graues ab Aegypto Syria Asiaque ad subsidium Antonio uenientes cepit peragratoque Peloponnensium sinu Mothonam urbem ualidissimo Antoniano praesidio munitam expugnauit. inde Corcyram cepit; fugientes nauali proelio persecutus profligauit multisque rebus cruentissime gestis ad Caesarem uenit. Antonius defectu et fame militum suorum permotus bellum maturare instiac repente instructis copiis, ad Caesaris castra processit, et victus est. Tertio post pugnam die, Antonius castra ad Actium transtulit, navali praelio decernere paratus. Ducentae et triginta rostratae fuere Caesaris naves, et triginta sine rostris, triremes velocitate Liburnicis pares, et octo legiones classi superpositae, absque cohortibus quinque praetoriis. Classis Antonii centum septuaginta navium fuit, quantum numero cedens, tantum magnitudine praecellens. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
no antonianis ducibus sȩpe terrestrina¬
ualiq bello uictus et captus. acpost paulu¬
lum inter fectus est. Caesar illiricũ pan¬
noniã partemq italiae bellis subegit &
domuit: antonius artabane narmeniȩ
regem proditione & dolo cepit quẽ ar¬
gentea ca tena uinctũ ad confessionem
thens aurorum regiorũ coegit. expugna¬
toq oppido inquo conditos eẽ prodiderat
magnã uim auri argentiq abstulit. qua
elatus pecunia denuntiari bellum caesan.
atq octauiae sorori cae sans uxorisuae
repudium indici iussit. et cleo patrã sibi
exalexandria occurrere imperauit. Ipse
actium ubi classem constituerat pro fect᷑.
cũ prope tertiam partem remigum fame
ab sumtã offendisset. nihil motus remi in¬
quit modo salui sint. nam remiges non de¬
erunt quo ad grecia homines habuerit.
Caesar triginta et ducentis rostratis naui¬
bus abrundisio inepirum profectus est:
agrippa uero prȩmissus acaesare multas

Expanded text:
nio Antonianis ducibus saepe terrestri nanio Antonianis ducibus saepe terrestri naualique bello uictus et captus ac post paululum interfectus est. Caesar Illyricum Pannoniam partemque Italiae bellis subegit ac domuit; Antonius Artabanen Armeniae- regem proditione et dolo cepit: quem argentea catena uiactum ad confessionem thesaurorum regiorum. coegit, expugnatoque oppido, in quo conditos esse prodiderat, magnam uim auri argentique abstulit. qua elatus pecunia denuntiari bellum Caesari atque Octauiae, sorori Caesaris , uxori suae, repudium indici iussit et Cleopatram sibi ex Alexandria occurrere imperauit. ipse Actium ubi classem constituerat profectus, cum prope tertiam partem remigum fame absumptam offendisset, nihil motus remi, inquit, modo salui sint; nam remiges non deerunt, quoad Graecia homines habuerit. Caesar ducentis triginta rostratis nauibus a Brundisio. in Epirum profectus est. Agrippa nero praemissus a Caesare, multas
Abbreviated transcription (Latin):
Sed caesar animo ingens uiginti milia mi¬
litũ ex auctorauit. triginta milia seruoꝵ
dominis restituit. sex milia quoꝵ dñi ñ
dotuin extabant in crucẽ egit. Ouans urbem¬
hostos ingressus. ut inperpetuũ tribuniciae po¬
testatis esset: asenatu decretũ ẽ: his dieb
trans tiberĩ et aberna meritoria fonsolei
terra exundauit. ac pertotum diem lar¬
gissimoriuo fluxit. Antonius uõ postquã
araxim trans misit. om̃ib undiq malis
circum uentus. uix tandem antio chiam
cuim paucis redii: nam cũ multitudine
equitum. et sagittarum ab omnibus p̾lus
quȩ plura temptauit uictus semꝑ effugerit
tm prȩterea incertis et ignotis regionis
locis impeditus. grauissima fame ad nefan¬
dos cibos coactus est: ꝓlurimi militũ sese
hostibus dediderunt. Inde grȩciã transut:
ussitq pompeium quiuictus acȩsare exer¬
citum bellumq reparabat. cum paucis ad
se uenire: pompeius fugiens atitio et fur¬

Expanded text:
sed Caesar, animo ingens, uiginti milia mised Caesar, animo ingens, uiginti milia militum exauctorauit, triginta milia seruorum dominis restituit, sex milia, quorum domini non exstabant, in crucem egit. ouans Vrbem ingressus ut in perpetuum tribunioiae potestatis esset, a senatu decretum est. his diebus trans Tiberim e taberna meritoria fons olei terra exundauit ac per totum diem largissimo riuo fluxit. Antonius uero postquam Araxim transmisit, omnibus undique malis circumuentus, uix tandem Antiochiam cum paucis rediit. nam cum multitudine equitum et sagittarum ab omnibus proeliis, quae plura temptauit, uictus semper effugerit tum praeterea incertis et ignotis regionis locis impeditus grauissima fame ad nefandos cibos coactus est; plurimi militum sese hostibus dediderunt. inde in Graeciam transiit iussitque Pompeium, qui uictus a Caesare exercitum bellumque reparabat, cum paucis ad se uenire. Pompeius fugiens a Titio et Fur
Abbreviated transcription (Latin):
ius cum decem et septem nauibus uix elap¬
sus euasit: lepidus magna legionũ uiginti
insolentia tumens. cũ messanam militi¬
bus ꝑmissam diripuisset. ipsum cȩsarem
ad se uenientẽ semelatq iterum spreuit.
ac potius telis appetiiussit. Quae ille
collecta in lȩuum bracchiũ. lacernare¬
pellendo uitauit. Mox immisso equo
ad suos reuersus instructo exercitu ad¬
uersus lepidum ueniens. plurimas legi¬
ones lepidi paucis interfectis transire
in suã partem compulit: lepidus tandem.
intellegens quo uanitas sua tenderet.
deposito palud am̃to assumptaq ueste¬
pulla. supplex caesari factus. uitã et bona
impetrauit ꝑpetuo quidem aemendatꝰ
exilio: taurus caesaris prȩfectus totam
paene siciliã ferro ꝑtẽptatã conterri tãq
in fidem recepit.: quadraginta et quat tuor
legiones sub unius imperio caesaris erant:
milites multitudine ferociores. quosdã
ꝓ accipiendis agris tumultus excitauer̃.

Expanded text:
ius cum decem et septem nauibus uix elapius cum decem et septem nauibus uix elapsus euasit. Lepidus magna uiginti legionum insolentia tumens cum Messanam militibus permissam diripuisset, ipsum Caesarem ad se uenientem semel atque iterum spreuit ac potius telis adpeti iussit. quae ille collecta in laeeuum bracchium lacerna repellendo uitauit; mox inmisso equo ad suos reuersus, instructo exercitu aduersus Lepidum ueniens, plurimas legiones Lepidi paucis interfectis transire in suam partem conpulit. Lepidus tandem intellegens, quo uanitas sua tenderet, deposito paludamento assumptaque ueste pulla, supplex Caesari factus uitam et bona impetrauit, perpetuo quidem amendatus exilio. Taurus, Caesaris praefectus, totam paene Siciliam ferro pertemptatam conterritamque in fidem recepit. quadraginta et quattuor legiones sub unius tunc imperio Caesaris erant; milites, multitudine ferociores, quosdam pro accipiendis agris tumultus excitauerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ab agrippanauali proelio circum uentus. cum
sextriremibus ad caesarem transiit. sed
hunc caesar tertio tranfugam indultatan¬
tum uita segnem reliquit: deinde agrippa in¬
ter milas et lypparas aduersus democham
et pompeium nauale proelium gessit acuicit.
ibiq tunc naues triginta. aut demersit aut
cepit. reliquis laceratis: pompeius messanã
confugit: cęsar interea tauro meniũ traiece¬
rat. quem repentino impetu pompeius
afflixit. un de multis dimersis nauibus
suis. ac magnã multitudine suoꝵ militũ
ꝑdita in italiam caesar aufugit. Nec int̃¬
uenientem ora insiciliam rediit: ibiq le¬
pidum exafrica aduentantem obuium
habuit. sum massibi partes terrore minis
ac suꝑbia uendicantem. Post dies paucos
agrippa iussu caesaris alitore cum acie
instructa prospectantis. atrocissimo na¬
uali proelio aduersus pompeium confli¬
xit et uicit. Nam centum sexaginta &
tres naues. aut demersit aut cepit: pompe¬

Expanded text:
ab Agrippa nauali proelio circumuentus cum ab Agrippa nauali proelio circumuentus cum sex triremibus ad Caesarem transiit. sed hunc Caesar tertio transfugam, indulta tantum uita, segnem reliquit. deinde Agrippa inter Mylas et Liparas aduersus Democham et Pompeium nauale proelium gessit ac uicit ibique tunc naues triginta aut demersit aut cepit reliquis laceratis. Pompeius Messanam confugit. Caesar interea Tauromenium traiecerat: quem repentino impetn Pompeius adflixit: unde multis demersis nauibus suis ac magna. multitudine suorum militum perdita, in Italiam Caesar aufugit; nec interueniente mora in Siciliam rediit; ibique Lepidum ex Africa aduentantem obuium habuit, summas sibi partes terrore minis ac superbia uindicantem. post dies pauoos Agrippa iussu Caesaris a litore cum acie instructa prospectantis atrocissimo nauali proelio aduersus Pompeium conflixit et uicit. nam centum sexaginta et tres naues aut demersit aut cepit.\' Pompe
Abbreviated transcription (Latin):
nauale bellum gessit: deinde ipse cȩsar aduer¬
sus eosdem pompeianos cruentissimũ bellum
nauale confecit: sed continuo uictric̃ẽ clas¬
sem pęnȩ uniuersam apud scillacium nau¬
fragio amisit: uentidius persas. et parthos.
insiriam in rumpentes. tribus bellis maxi¬
mis fudit. regemq eorum pacorum inacie
interfecit. ea scilic& die qua crassus a parthis
fuerat occisus: antonius uno uix castello ex¬
pugnato. pacem cum anthio cho fecit. ut ip¬
se tantũ rem consum masse uideretur: uen¬
ditium syriae prȩfecit. iussitq ut antigono
bellum inferret. qui iudȩos tum forte debel¬
lauerat. captisq hierosolimis templum spo¬
lia uerat.: regnũq herodi dederat. quẽ con¬
tinuo uictum in deditionem recepit: mena
libertus cum sex nauibus ad pompeium
rediit a quo clementer receptus. cęsaris clas¬
sem incendit. quãuis nuꝑ cȩsar alteram scđo
naufragio perdidisset. Idemq mena postea

Expanded text:
nauale bellum gessit. deinde ipse Caesar aduernauale bellum gessit. deinde ipse Caesar aduersus eosdem Pompeianos cruentissimum bellum nauale confecit; sed continuo uictricem classem paene uniuersam apud Scylaceum naufragio amisit. Ventidius Persas et Parthos in Syriam inrumpentes tribus bellis maximis fudit regemque eorum Pacorum in acie interfecit, ea scilicet die, qua Crassus a Parthis fuerat ocoisus. Antonius, uix uno castello expugnato, pacem cum Antiocho fecit, ut ipse tantam rem consummasse uideretur. Ventidium Syriae praefeoit iussitque ut Antigono bellum inferret, qui Iudaeos tum forte debellauerat captisque Hierosolymis templum spoliauerat regnumque Herodi dederat: quem continuo uictum in deditionem recepit. Mena libertus cum sex nauibus ad Pompeium rediit, a quo clementer receptus Caesaris classem incendit, quamuis nuper Caesar alteram secundo naufragio perdidisset. idemque Mena postea
Abbreviated transcription (Latin):
in hac mutatione consularis regiiq fasti¬
gii: utrum deficientis potentiȩ ultima. an
incipientis prima numeranda. Certe etiã
in eos in solens per quos ut in solesceret
agebatur: nam et caesarẽ reuersũ apud
brundisiũ. contumeliis factionib insidiis¬
q petit: a quo propulsata. ad antoniũ
concessit in graeciã: Sextus pompeius
post quam se in proscriptoꝵ numerum re¬
Letum cõperit. conuersus in latrocinia.
omnẽ oram italiȩ caedibus rapinisq uas¬
tabit. Sicilia prȩrepta commeatibusq
impeditis. romam fame affecit. Mox cũ eo
pacem trium uiri ut nondicam tyranni idẽ
lepidus. caesar anñoniusq fecerunt. Sed conti¬
nuo cum contra pactũ pompeius fugitiuos al¬
legeret. ut hostis habitus est. mena libertus
pompei cum sexaginta nauiũ classe ad cȩ¬
sarẽ defecit. eidemq classi ipse iussu caesaris
prefuit. Ĩdemq continuo cumstatilio tauro
aduersus mene cratũ pompeianum ducem

Expanded text:
in hac mutatione consularis regiique fastiin hac mutatione consularis regiique fastigii utrum deficientis potentiae ultima an incipientis prima numeranda, certe etiam in eos insolens, per quos ut insolesceret agebatur. nam et Caesarem reuersum apud Brundisium contumeliis factionibus insidiisque petiit. a quo propulsata ad Antonium concessit in Graeciam. Sex. Pompeius postquam se in proscriptorum numerum relatum conperit, conuersus in latrocinia omnem oram Italiae caedibus rapinisque uastauit. Sicilia praerepta commeatibusque inpeditis Romam fame adfecit. mox cum eo pacem triumuiri, ut non dicam tyranni, id est Lepidus Caesar Antoniusque fecerunt. sed continuo cum contra pactum Pompeius fugitiuos allegeret, ut hostis habitus est. Mena libertus Pompei cum sexaginta nauium classe ad Caesarem defecit eidemque classi ipse iussu Caesaris praefuit. idemque continuo cum Statilio Tauro aduersus Menecraten Pompeianum ducem
Abbreviated transcription (Latin):
addeditionẽ coegit. quibus prȩter uitam
nihil reliquit. Igitur caesar & antonius.
eosdem in macȩdoniam magnis bellorũ
apparatibus ꝑ secuti ad mortẽ cõpulerunt.
Quãuis manifestissime illatunc pugna
non uirtute partis antonii. sed caesaris
felicitate confectasit. Caesar enĩ tc̃ eger. cũ
se in castris capiendȩ quietis causa tenere
statuisset : hortatu et praecibus medici
sui Qui ꝑ somniũ ammonitũ sese fateba¬
tur: ut eadie castris caesarẽ salutis ipsius
causa educeret incãpum. aegre int̾ copi¬
asegressus est. ac mox castra eius ab hos¬
tibus capta sunt: sed rursus caesariani mili¬
tes cassu castra cȩperunt: quare ad despe¬
rationẽ ad acti brutus et cassius. immatu¬
ram sibi mortem ante belli terminum
co egerunt: nã inuitatis ꝑ cussoribus: cas¬
sius caput: brutus latus praebuit. At
romȩ fuluia uxor antonii soerus caesans.
dominatũ ut mulier agitabat. Incertum

Expanded text:
ad deditionem coegit, quibus praeter uitam ad deditionem coegit, quibus praeter uitam nihil reliquit. igitur Caesar et Antonius eosdem in Macedoniam magnis bellorum apparatibus persecuti, ad mortem conpulerunt; quamuis manifestissime illa tunc pugna non uirtute partis , Antoni, sed Caesaris felicitate confecta sit. Caesar enim tnnc aeger, cum se in castris capiendae quietis causa tenere statuisset, hortatu et precibus medici sui, qui per somnium admonitum sese fatebatur, ut ea die castris Caesarem salutis ipsius causa educeret, in campum aegre inter copias egressus est ac mox castra eius ab hostibus capta sunt. sed rursus Caesariani milites Cassi castra ceperunt. quare ad desperationem adacti Brutus et Cassius immaturam sibi mortem ante belli terminum consciuerunt. nam inuitatis percussoribus Cassius caput, Brutus latus praebuit. at Romae Fuluia, uxor Antoni, socrus Caesaris, dominatum ut mulier agitabat, incertum
Abbreviated transcription (Latin):
incursumilitũ domisue inter fectus
est. aliiq complures trucidatisunt Ita¬
q nelatius atq effrenatius in circũ scrip¬
ta caedes ageretur: Centũ triginta et
duo senatorum nomina in tabula ꝓpo¬
sita sunt. Pnmũ lepidi prȩcepto & no¬
mine. deinde antonii tertio caesaris.
Ibiantonius tullium ciceronẽ inimicũ
suum. ibilucium caesarem auunculum
suũ. et quod exaggerando sceleri acces¬
sit. uiua matre ꝓscripserat. Ibi lepidus
lucium paulum fratrem suum in eun¬
dem ꝓscriptorum gregem coniecerat.
Adiecti sunt postea ad numerũ ꝓscriptorũ
triginta equites romani: multaediu et ua¬
riae caedes actȩ. domus ꝓscriptoꝵ direp¬
tis om̃ib dirutȩ sunt. At dolabella in srria
multa cũ cassio bella gessit. a quo uictus
ipse se inter fecit. Brutus et cassius magnis
exercitib comparatis : apud athenas con¬
uenerunt. totãq grȩciam depopulatisunt:
rhodicis cassius terra mariq oppugnatos.

Expanded text:
incursu militum domi suae interfectus incursu militum domi suae interfectus est aliique conplures trucidati sunt. itaque, ne latius atque effrenatius incircumscripta caedes ageretur, centum triginta et duum senatorum nomina in tabula proposita sunt, primum Lepidi praecepto et nomine, deinde Antonii, tertio Caesaris. ibi Antonius Tullium Ciceronem inimicam suam, ibi L. Caesarem auunculum suum et — quod exaggerando sceleri accessit — uiua matre proscripserat ; ibi Lepidus L. Paulum fratrem suum in eundem proscriptorum gregem coniecerat. adiecti sunt postea ad numerum prosoriptorum triginta equites Romani. multae diu et uariae caedes actae, domus proscriptorum direptis omnibus dirutae sunt. at Dolabella in Syria multa cum Cassio bella gessit, a qao uictus ipse se interfecit Brutus et Cassius magnis exercitibus conparatis apud Athenas conuenerunt totamque Graeciam depopulati sunt. Rhodios Cassius terra marique oppugnatos
Abbreviated transcription (Latin):
gae ferens. magnas antonii copias ua¬
sta strage deleuit: cȩsar eatenus castra
custodiit. scđa aduersus antoniũ pug¬
na magnȩ utrimq strages actȩ sunt :
nãq tunc ibi hirtius consul. occisus
est. Uictus fugit antonius: caesar
uictoria potitus est: cui decius brut᷑
decon iuratione occisi iulii caesaris
confessus. praeces paenitentiȩ dedit
Dola bella. trebonium unũ ex in¬
terfectoribus caesaris smyrnȩ int̃¬
fecit : dolabellam senatus hostem pro¬
nuntiauit: consulum occisorũ uter¬
q exercitus cȩsari paruit. Postea de¬
cius brutus in gallia asequanis capt̾.
et occisus est: uasillus autem aequeunꝰ
necatus est. Lepido satis agente: caesar
antoniũ recepit in gr̃ãm. atq obfidẽ
reconciliate gratiȩ. filiã eius matis¬
monio sortitus est. Inde cũ adurbem
successissent: acrumor de futura ꝓ¬
scriptione ortus esset. gaiusthora¬
nius uir praetorius nihil talemetuens.

Expanded text:
gae ferens magnas Antonii copias uagae ferens magnas Antonii copias uasta strage deleuit. Caesar catenus castra custodiit. secunda aduersus Antonium pugna magnae utrimque strages actae sunt. namque tunc ibi Hirtius consul occisus est, uictus fugit Avictoria potitus est: cui Decius Brutus de conjuratione occisi Julii Caesaris confessus, preces poenitentiae fudit. Dolabella Trebonium, unum ex interfectoribus Caesaris, Smyrnae interfecit. Dolabellam senatus hostem pronuntiavit. Consulum occisorum uterque exercitus Caesari paruit. Postea Decius Brutus in Gallia a Sequanis captus et occisus est. Vasillus eques  Al., aenecatus est. Lepido satis agente, Caesar Antonium recepit in gratiam, atque ob fidem reconciliatae gratiae filiam ejus matrimonio sortituaccessissent ac rumor de futura proscriptione ortus esset, C. Thoranius uir praetorius nihil tale metuens
Abbreviated transcription (Latin):
IN TER FECTOIULIO CAESARE
octauianus qui testam̃to iulii caesaris
auunculi. & hȩreditatẽ & nom̃ assũp¬
tau serat. idemq qui postea rerum potitꝰ
augustus est dictus. simul ut romam
adulescens ad modũ uenit indolem
suam bellis ciuilibus uouit. Nam ut
breuiter coaceruationẽ malorũ expli¬
cem: bella ciuilia quinq gessit. muti¬
nense. philippense. perusinũ. siculũ.
actiacũ. E quibus duo. hoc est primum
ac nouissimum. aduersus marcũ antoni¬
um. scđm aduersus brutum et cassium.
tertium aduersus luciũ antoniũ. quar
tum aduersus sextũ pompeium gnei
pompei filium confecit: antonius ase¬
natu hostis pronuntiatus. decium bru¬
tum apud mutinã obsidione conclu¬
serat. consules hirtius. et pansa. & cũ
his caesar adliberandum brutũ. expus¬
nandumq antoniũ missi pansa pͥmo
ueniens exceptus in sidiis. inter suoꝵ
clades ipse quoq pilo grauiter uulne¬
ratus. ab eodem uulnere int̃ positis di¬
eb ẽ. morituus. Hirtius auxiliũ colle¬

Expanded text:
interfecto Iulio Caesare Octauianus, qui testamento Iuli Caesaris auunculi et hereditatem et nomen adsumpserat idemque, qui postea rerum potitus Augustus est dictus, simul ut Romam adulescens admodum uenit, indolem suam bellis ciuilibus uouit. nam, ut breuiter coaceruationem malorum explicem, bella ciuilia quinqnense, Philippense, Perusium, Siculum, Actiacum. E quibus duo, hoc est primum ac novissimum, adversus Marcum Antonium; secundum, adversus Brutum et Cassium; tertium, adversus Lucium Antonium; tum aduersus Sex. Pompeium, Cn. Pompei filium, confecit. Antonius a senatu hostis pronuntiatus D. Brutum apud Mutinam obsidione concluserat. consules Hirtius et Pansa et cum his Caesar ad liberandum Brutum expugnandumque Antonium missi. Pansa primo ueniens exceptus insidiis, inter suorum clades ipse quoque pilo graruiter uulneratus ab eodem uulnere interpositis diebus est mortuus. Hirtius auxilium colle
Abbreviated transcription (Latin):
simi duces suspexissent: infecto pacis
negotio proelium conseruatum est.:
quoddiu magnis ducũ artibus dispositũ.
magnis copiarum molibus gestum. ma¬
gnis militũ uiribus consum matũ . roma¬
nis uictoriam contulit. Octoginta ibi
elephanti. uel capti uel occisi sunt: car¬
thaginiensium interfecta sunt: uiginti
milia quingenti. Hannibal. omĩa &
ante proelium et in proelio. expertus.
cum paucis hocest uix quattuor equi¬
tibus inter tumultum elapsus. hadrũ¬
metũ confugit. Postea carthaginem
post sex et t̾riginta annos quam inde
paruus cum patre exierat : uenit. con¬
sul tantiq senatui nullam esse residu¬
am spem nisi inpetenda pace ꝑ suasit
G. cornelio. lentulo paelio paeto con¬
sulibus: carthaginiensibus pax per
scipionem uoluntate senatus. populi¬
q concessa est. Naues tamen plus quã
quingentȩ in altum productȩ. in con¬
spectu ciuitatis incensȩ sunt. Scipio
iam tunc cognomento africanus: tri¬

Expanded text:
simi duces suspexissent, infecto pacis simi duces suspexissent, infecto pacis negotio praelium consertum est: quod diu magnis ducum artibus dispositum, magnis copiarum molibus gestum, magnis militum viribus consummatum, Romanis victoriam contulit. Octoginta ibi elephanti vel capti vel occisi sunt, Carthaginiensium interfecta sunt viginti millia quingenti, Annibal omnia et ante praelium et in praelio expertus, cum paucis, hoc est, vix quatuor equitibus, inter tumultum elapsus, Adrumetum confugit. Postea Carthaginem post sex et triginta annos, quam inde parvus cum patre exierat, venit: consultantique senatui, nullam esse residuam spem, nisi in petenda pace, persuasit. Cn. Cornelio Lentulo, P. Aelio Paeto consulibus, Carthaginiensibus pax per Scipionem voluntate senatus populique concessa est. Naves tamen plus quam quingentae in altum productae, in conspectu civitatis incensae sunt. Scipio jam tunc cognomento Africanus, tri
Abbreviated transcription (Latin):
exercitum. adque iterum cũ scipione
congressisunt. uictiq fugerunt. Syfacẽ
fugientem: lȩlius et masinissa ceperunt.
cetera multitudo: cirtham confugit.
quã masinissa oppugnatam: indeditio¬
nẽ recepit syfacem: ad scipionẽ catenis
uinctum dedux̃. Quem scipio cum in¬
gentibus spoliis plurimisq captiuis: ꝑ¬
ducendum laelio tradidit. Hannibal
redire in africam iussus: ut fessis cartha¬
giniensibus sub ueniret: Flens italiam¬
reliquit. om̃ib italici generis militibus
qui sequi nollent: imter fectis. Ad africa¬
num litus propinquanti. iussus quidã
enauticis ascendere in arborem nauis.
atq inde speculari. quam regionẽ tenen&.
Sepulchrum dirutum seprospexisse
respondit. abominatus dictum hanni¬
bal deflexo cursu adleptim oppidum
copia sex posuit.: qui continuo referta mul
titudine carthaginem uenit: deinde con¬
loquium scipionis petit. uibise cum diu
attonitiã miratione dia mutua claris¬

Expanded text:
exercitum atque iterum cum Scipione exercitum atque iterum cum Scipione congressi sunt, motique fugerunt. Syphacem fugientem Laelius et Masinissa ceperunt, cetera multitudo Cirtam confugit, quam Masinissa oppugnatam in deditionem recepit, Syphacem ad Scipionem catenis uinctum deduxit; quem Scipio cum ingentibus spoliis plurimisque captiuis perducendum Laelio tradidit. Hannibal redire in Africam iussus, ut fessis Carthaginiensibus subueniret, flens reliquit italiam omnibus Italici generis militibus qui sequi nollent interfectis. cui ad Africanum litus propinquanti iussus quidam e nauticis ascendere in arborem nauis atque inde speculari, quam regionem teneret, sepulchrum dirutum se prospexisse respondit; abominatus dictum Hannibal deflexo cursu ad Leptim oppidum copias exposuit. qui cotitudine, Carthaginem venit, deinde colloquium Scipionis petiit. Ubi cum se diu attoniti admiratione mutua duo claris
Abbreviated transcription (Latin):
in citus agebantur. Interea scipio unisa his¬
pania aprreneo usq ad oceanum in
ꝓuinciam redacta: romã uenit: con¬
sul cum licinio crasso creatus. in africam
transiit. hannonem hamilcaris filium
ducem poenoꝵ: interfecit. Exercitum
eius. partim cȩde. partim captiuitate.
disꝑdidit. Nam un decim milia poenorũ
eo proelio occidit. Sem pronius consul
cum hannibale congressus et uictus romã
refugit. Scipio in africa agressus hiberna
poenorum atq alia numidarum. quȩ
utraq haud proculabutica erant. nocte con¬
cubia fecit incendi: poeni trepidi cũ casu
accidisse ignem putarent: inermes ad
ex tinguendum concurrerunt: qua re
facile abarmatos oppressi sunt. Inutris¬
q castris. quadraginta milia hominũ
igni ferroq consumpta sunt. captaquinq
milia. Duces ipsi miserabiliter ambusti.
aegre effugerunt. Has drubal imperator
carthaginem ꝓfugus uenit. Itaq sy fax
ethas drubal. mox plurimum reparauere

Expanded text:
citus agebautur. interea Scipio uniuersa Hiscitus agebautur. interea Scipio uniuersa Hispania a Pyrenaeo usque ad Oceanum in prouinciam redacta Romam uenit, consul cum Licinio Crasso creatus in Africam transiit, Hannonem Hamilcaris filium, ducem Poenorum, interfecit, exeroitum eius partim caede partim captiuitate disperdidit: nam undecim milia Poenorum eo proelio occidit. Sempronius consul cum Hannibale congressus et uictus Romam refugit. Scipio in Africa adgressus hiberna Poenorum atque alia Numidarum, quae utraque haud procul ab Vtica erant, nocte concubia fecit incendi. Poeni trepidi cum casu accidisse ignem putarent, inermes ad extinguendum concurrerunt: quare facile ab armatis oppressi sunt. in utrisque castris quadraginta milia hominum igni ferroque consumpta sunt, oapta quinque milia, duces ipsi miserabiliter ambusti aegre effugerunt. Hasdrubal imperator Carthaginem profugus uenit; itaque Syphax et Hasdrubal mox plurimum reparauere
Abbreviated transcription (Latin):
regiiam a suis non possent: fabrili scalpro
inter aures ad acto necabantur. Idgenus
occidendȩ cum opus esset beluȩ: idem dux
has drubal primus inuenerat. Fuit hoc
proelidͫ poenes metaurum flumen. ubi
hasdrubal uictus est. quasi trasumen nus
lacus. et cesena piceni ciuitas ut uicus ille
cannensis. Nam quin quaginta & octo
milia de exercitu has drubalis ibi oc¬
cisa sunt. capta sunt quinq milia: ccͣcc
eos repperta atq reuocata sunt. quod
uictorib consulibus solacio fuit. Nam
et abexercitu eorum octo milia cecide
runt: hannibali caput fratris sui hasdru¬
balis. ante castra pro iectum est. Quo ui¬
so: et simulchade poenoꝵ cognita: anno
tertio decimo quã initaliam uenerat.
refugit inbrut tios. Post hȩc anno con¬
tinuo inter hannibalem et romanos qui¬
es atu multu belloꝵ intercessisse uisa est.
quia in quietudo morborum in castris
erat. & grauissima pestilentia utriq exer¬

Expanded text:
regi iam a suis non regi iam a suis non inter aures adacto, necabantur. Id genus occidendae, cum opus esset, belluae, idem dux Asdrubal primus invenerat. Fuit hoc praelio Poenis Metaurus flumen, ubi Asdrubal est victus, quasi Trasimenus lacus: et Sena Piceni civitas, ut vicus ille Cannensis: nam quinquaginta et octo millia de exercitu Asdrubalis ibi occisa sunt, capta sunt quinque millia quadreos reperta atque revocata sunt, quod victoribus consulibus solatio fuit. Nam 266 et ab exercitu eorum octo millia cecrunt. Hannibali caput fratris sni Hasdrubalis ante castra projectum est. quo uiso et simul clade Poenorum cognita, anno tertio decimo quam in Italiam uenerat refugit in Bruttios. post haec anno continuo inter Hannibalem et Romanos quies a tumultu bellorum intercessisse uisa est, quia inquietudo morborum in castris erat et grauissima pestilentia utrique exer
Abbreviated transcription (Latin):
panos: hannibal consulem marcellum
et crispinũ insidiis circum uentos inter¬
fecit. Claudio nerone. Et maroo liuio
salinatore consulib cum has drubal han¬
nibalis frater abhis panis ꝑgallias adita¬
liam ueniret. iussusq a carthaginien¬
sibus.. ut frati cum copiis iungeretur.
magna secum auxilia hispanoꝵ galloꝵ¬
q deduceret: Cum maturato aduentu
descendissetiam exalp̃ibus. consulib pro¬
ditus fuisset. ab exercitu romano. ignorante
hannibale prę̧uentus. cum om̃i exerci¬
tu suo inter fectus est. Diu quidem in¬
certus belli euentus fuit. elephantis
maximẽ romanam in festantibus aci¬
paulo ante reppertum fuerat. ut lecti
agilitate iuuenes cum armissuis post
terga equitum sederent. et mox cum
adhostem uentum esset equis desilfren.
& continuo pedites ipsi exalia parte.
equitibus ꝑ quos aduecti fuerant dimi¬
cantibus. hostem proturbarent. Ab his
ergo uelitbus elephanti retro acti cũ

Expanded text:
panos. Hannibal utrumque consulem Marcellum panos. Hannibal utrumque consulem Marcellum et Crispinum insidiis circumuentos interfecit.- Claudio Nerone et M. Liuio Salinatore consulibus cum Hasdrubal Hannibalis frater ab Hispaniis per Gallias ad Italiam ueniret iussusque a Carthaginiensibus, ut fratri cum copiis iumagna secum auxilia Hispanorum Gallorumque deduceret, cum maturato adventu descendisse jam ex Alpibus consulibus proditus fuisset, ab exercitu Romano, ignorante Annibale, praeventus, 265 cum omni exercitu suo interfectus est. Diu quidem incertus belli eventus fuit, elephantis maxime Romanam infestantibus acipaulo ante repertum fuerat, ut lecti agilitatterga equitum sederent et mox, cum ad hostem uentum esset, equis desilirent et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus per quos aduecti fuerant dimicantibus, hostem proturbarent — ab his ergo uelitibus elephanti retroacti cum