comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acto. totaq hispania ineternam pacđ
cum quadam respiratione lassitudi¬
nis. reclinata acreposita. cȩsar romã
rediit: quib etiam dieb multa ꝑse
multaq ꝑduces & legatos bella ges¬
sit. Nam inter ceteros ce̾ piso aduer¬
sum uendelicos missus ẽ: quib suls¬
actis uictor. ad cęsarem lugdunun
uenit. Pannonios nouo motu int¬
mescentes tiberius pͥuignus cȩsaris
cruentissima cede deleuit. Idemꝙ
continuo germanos bello arripu¬
it. ex quib quadraginta milia cas¬
tiuorum uictor. abdilxit. Quod re¬
uera bellum maximum ce formi¬
dolosissimum quindecim legionib
ꝑ triennium gestum ẽ: nec fere bel¬
lum ullum mauis sicut suetonius
atestatur punicum bellum fuit.¬
ub eodem uero tempore
quintillius uarus cum trib
legionib a germanis rebelle¬
tib mira suꝑbia atq auaritia ii
iectos agens funditus deletus ẽ: quoꝰ
rei publicȩ cladem cę̧sar augustus
deo grauiter tulit. ut sepe ꝑ iumd¬

Expanded text:
acto totaque Hispania in aeternam pacem acto totaque Hispania in aeternam pacem cum quadam respiratione lassitudinis reclinata ac reposita, Caesar Romam rediit. Quibus etiam diebus multa per se multaque per duces et legatos bella gessit. nam inter ceteros et Piso aduersum\' Vindelicos missus est; quibus subactis uictor ad Caesarem Lugdunum uenit. Pannonios nouo motu intumescentes Tiberius priuignus Caesaris cruentissima caede deleuit. idemque continuo Germanos bello arripuit, e quibus quadraginta milia captiuorum uictor abduxit. quod reuera bellum maximum et formidulosissimum quindecim legionib triennium gestum est; nec fere ullum majus bellum, sicut Suetonius attestatur, post Punicum fuit. Eodem vero tempore, Quintillius Varus cum tribus legionibus a Germanis rebellantibus, mira superbia atque avaritia in subjectos agens, funditus deletus est. Quam reipublicae cladem Caesar Augustus adeo graviter tulit, ut saepe per vim do
Abbreviated transcription (Latin):
quoq eorum. si quando p̾uentu ro¬
manorum inter claustra sua conclu¬
debantur. deficientib telis uel quali¬
bet re qua uelut telo uti possit fiiror:
paruulos filios collisos humi in hosti¬
um hora iaciebant: insingulis filioꝵ
necib bis parricidȩ. Tunc etiam in af¬
frica musulanos & getulos latius ua¬
gantes. cossus oux cȩsaris artatis fini¬
b cohercuit: atq a romanis limitib
abstinere metu compulit. Interea cȩ¬
sarem apud terraconem citerioris his¬
panie urbem legati indorum &e sci¬
tharum toto orbe transinisso. tandẽ
ibi inuenerunt: ultra quod iam que¬
rere ũ possent. R efuderuntq inçesa¬
rem alexandri magni głam. quẽ
sicut hispanorum gallorumq legadio
inmedio oriente apud babiloniam
contemplatione pacis adiit: ita hũc
apud hispaniam in occidentis ulti¬
mo: supplex cum gentuicio muner
eous. indus &e scitha boreus orauit.
Cantabrico bello ꝑquinque annos

Expanded text:
quoque eorum, siquando praeuentu Roquoque eorum, siquando praeuentu Romanorum inter plaustra sua concludebantur, deficientibus telis uel qualibet re, qua uelut telo uti furor possit, paruos filios conlisos humi in hostium ora iaciebant, in singulis filiorum necibus bis parricidae. Tnnc etiam in Africa. Musolanos et Gaetulos latins uagantes COSSUS dux Caesaris artatis finibus cohercuit atque a Romanis limitibus abstinere metu conpulit. Interea Caesarem apnd Tarraconem citerioris Hispaniae urbem legati Indorum et Scytharum toto Orbe transmisso tandem ibi inuenerunt, ultra quod iam quaerere non possent, refuderuntque in Caesarem Alexandri Magni gloriam: quem cient Hispanorum Gallorumque legatio in medio Oriente apud Babylonam contemplatione pacis adiit, ita hunc apud Hispaniam in Occidentis ultimo supplex cum gentilicio munere eous Indus et Scytha boreus orauit. Cantabrico bello per quinque annos
Abbreviated transcription (Latin):
drusus pͥuignus cȩsaris galliã
gretiamq sortitus: maximas
fortissimasq gentes.germaniȩ armis
subegit. Nam tunc ueluti ad consti¬
tutum pacis diem festinarent. ita
omnes adexperientiam belli. deces¬
sionemue federis undatim gentes cõ¬
mouebantur: aut suscepture condi¬
tionem pacis si uincerentur. aut usu¬
re quieta libertate si uincerent. Itaq¬
morici illirici. pannonii. dalmate.
moesi. thraces. & daci. sarmate. plu¬
rimiq & maxcimi germaniȩ pꝰpłi:
ꝑ diuersos duces. uel suꝑati. uł rep̃s¬
bensi. uel etiam obiectu maximorũ
fluminum them. danubiiq seclusi
sunt. Drusus ingermania pͥmo su¬
sipites. deinde tentheros ce cathos ꝑ¬
domuit. marcomã nos penȩ ad int̾¬
nitionem cicidit: postea fortissimas
nationes &e quib natura uires. con¬
suetudo exꝑientiam uiriũ dabat.
cheruscos. sueuos. & sicambros.pari¬
ter uno bello. s etiam suiᷤ asperosu¬
ꝑauit. Quorum ex eo considerari uir¬
tus ac feritas potest. quod mulieres

Expanded text:
Drusus, priuignus Caesaris, Galliam Raetiamque sortitus maximas fortissimasque gentes Germaniae armis subegit. nam tunc, neluti ad constitutum pacis diem festinarent, ita omnes ad experientiam belli decisionemue foederis undatim gentes commouebantur aut suscepturae condiciones pacis, si uincerentur, aut usurae quieta libertate, si uincerent. Norici Illyrii Pannonii Dalmatas Moesi Thraces et Daci Sarmatae plurimique et maximi Germaniae populi per diuersos duces uel superati uel repressi uel etiam obiectu maximorum fluminum, Rheni Danuuiique, seclusi sunt. Drusus in Germania primum Vsipetes, deinde Tencteros et Cattos perdomuit. Marcomannos paene ad internecionem cecidit. postea fortissimas nationes et quibus natura uires, consuetudo experientiam uirium dabat, Cheruscos Suebos et Sygambros pariter uno bello sed etiam suis aspero superauit. quorum ex eo considerari uirtus ac feritas potest, quod mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
nis petentib ptholomeum reddidit.
monitum ut magis amititiam rom¬
nam quam arma experiri studeret
Qui tamen ilico ut liber fuit bellũ¬
eȩsari intulit: s continuo cum omĩ
exercitu suo & ipse deletus ẽ. Nam
uiginti milia hominum in eo bello
cesa referuntur: duodecim milia cũ
septuaginta longis nauib dedita:
quingenti ex uictorib cecidisse dicũ¬
tur. R ex ipse adolescens scapha exci¬
tus ut fugeret: multis insilientib m̃¬
sus necatusq ẽ. Corpus eius adlitus dei¬
uolutum: inditio lorice auree cogni¬
tum fuit. Qua cęsar alexandriam
p̾missa. alexandrinos omnes addedi¬
tionem desꝑationemq compulit.
patrȩ dedit. Inde siriam ꝑuagatus
pharnacem in ponto uicit.
ostea uͦ quam romam uenti
dictator & consul creatus ina¬
fricam transiit: & apud tapls
cum uiba &e scipione pugnauit:n
num int̾fecit. castra utriusq direpta
sunt: seccaginta elephanti capti. st
sese apud uticam occidit. uiba ꝑcuss
iugulum p̾ciodato p̾buit. petreuis

Expanded text:
nis petentibus regem reddidit, monitum, ut magis amicitiam Romanam, quam arma experiri studeret. Qui tamen illico ut liber fuit, bellum intulit, sed continuo cum toto exercitu suo et ipse deletus est. Nam viginti millia hominum in eo bello caesa referuntur, duodecim millia cum septuaginta longis navibus dedita, quingenti ex victoribus cecidisse dicuntur. Rex ipse adolescens scapha exceptus ut fugeret, multis insilientibus mersus, necatusque est. Corpus ejus ad littus devolutum, indicio loricae aureae cognitum fuit. Qua Caesar Alexandriam praemissa, Alexandrinos omnes ad deditionem desperatione compulit, patrae dedit. Inde Syriam pervagatus, Pharnacem in Ponto vicit. Postea vero quam Romam venit, dictator et consul creatus, in Africam transiit, et apud Thapsum cum Juba et Scipione pugnavit, mdinem interfecit. Castra utriusque direpta sunt, sexaginta elephanti capti. Cato sese apud Uticam occidit. Juba percussori jugulum pretio dato, praebuit. 424 Petreius
Abbreviated transcription (Latin):
tduam. quia nullatenus comparo ei
intellectum meum: s desido aliqua¬
denus intelligere ueritatem tuam
quam credit & amat cor meum:
Neq enim quero intelligere ut
credam: s credo ut intelligam. Nã
& hoc credo: quia nisi credidero non
intelligam: capitulum .ii.

Expanded text:
tuam, quia nullatenus comparo illi tuam, quia nullatenus comparo illi intellectum meum; sed desidero aliquatenus intelligere veritatem tuam, quam credit et amat cor meum. Neque enim quaero intelligere ut credam, sed credo ut intelligam. Nam et hoc credo: quia " nisi credidero, non intelligam ". Capitulum II.
Abbreviated transcription (Latin):
miser ad misericordem: ne redeam ua¬
cuus & contemptus. Et si antequã co¬
medam suspiro: da uł post suspiria
qd̾ comedam. Dñe incuruatus non
possum nisi deorsum aspicere: erige
me ut possim sursum intendere. Ini¬
quitates mee suꝑgressȩ caput meu̾
obuoluunt me: & sicut onus gra¬
ue grauant me. Euolue me.exone¬
ra me: ne urgeat puteus earum os
suum suꝑ me. Liceat mͥ suspicere
lucem tuam: uł delonge. uł de pro¬
fundo doce me querere te: & ostende
te querenti. quia nec querere te pos¬
sum nisitu doceas. nec inuenire nͥ
te ostendas. Queram te desiderando:
desiderem querendo. Inueniam aman¬
do: amem inueniendo. Fateor. dñe.
& gr̃as ago: qr creasti in me hanc ima¬
ginem tuam: ut tui memor. te cogitẽ
& amem. S sic ẽ abolita attricione
uicioꝵ. sic ẽ obfuscata fumo peccatoꝵ:
ut non possit facere ad qđ facta est.
nisitu renoues & reformes eam. N
tempto dñe penetrare altitudinem

Expanded text:
miser ad misericordem; ne redeam vamiser ad misericordem; ne redeam vacuus et contemptus. Et si " antequam comedam suspiro ", da vel post suspiria quod comedam. Domine, incurvatus non possum nisi deorsum aspicere, erige me ut possim sursum intendere. " Iniquitates meae supergressae caput meum " obvolvunt me, " et sicut onus grave " gravant me. Evolve me, exonera me, ne " urgeat puteus " earum " os suum super me ". Liceat mihi suspicere lucem tuam, vel de longe, vel de profundo. Doce me quaerere te, et ostende te quaerenti; quia nec quaerere te possum nisi tu doceas, nec invenire nisi te ostendas. Quaeram te desiderando, desiderem quaerendo. Inveniam amando, amem inveniendo. Fateor, domine, et gratias ago, quia creasti in me hanc imaginem tuam, ut tui memor te cogitem, te amem. Sed sic est abolita attritione vitiorum, sic est offuscata fumo peccatorum, ut non possit facere ad quod facta est, nisi tu renoves et reformes eam. Non tento, domine, penetrare altitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
& ecce turbatio. Tendebam in dm:
et offendi in meipsum. Requiem
querebam in secreto meo: & tribu¬
lationem & dolorem inuenz in inti¬
mismeis. Uolebam ridere a gaudio
mentis meȩ: & cogor rugire agemi¬
tu cordis mei. Sꝑabatur leticia: et
ecce unde densentur suspiria. Et
faciem tuam anobis: Quando res¬
picies & exaudies nos: Quando il¬
luminabis ocłes nr̃os: &. ostendes
nob̾ faciem tuam: Quando resti¬
tues te nob: Respice dñe: exaudi
illumina nos: ostende nob te ipsũ
Restitue te nob̾. ut bene sit nobis.
sine quo tam male ẽ nob. Misera¬
re labores & conatus nr̃os ad te: q
nichil ualemus sine te. Inuitas nͦ
aduiua nos. Obsecro dñe ne despet
suspirando: s respirem sꝑando. Obse¬
cro dnẽ. amaricatum ẽ cor meum.
sua desolatione: indulca illud tua
consolatione. Obsecro dñe. esuriens
incepi querere te: ne desinam ieiunꝰ
de te. Famelicus accessi: ne recedam
impastus. Pauꝑ ueni ad diuitem:

Expanded text:
et ecce turbatio "! Tendebam in deum, et ecce turbatio "! Tendebam in deum, et offendi in me ipsum. Requiem quaerebam in secreto meo, et " tribulationem et dolorem inveni " in intimis meis. Volebam ridere a gaudio mentis meae, et cogor rugire " a gemitu cordis mei ". Sperabatur laetitia, et ecce unde densentur suspiria! Et faciem tuam " a nobis? Quando respicies et exaudies nos? Quando illuminabis oculos nostros, et ostendes nobis " faciem tuam "? Quando restitues te nobis? Respice, domine, exaudi, illumina nos, ostende nobis teipsum. Restitue te nobis, ut bene sit nobis, sine quo tam male est nobis. Miserare labores et conatus nostros ad te, qui nihil valemus sine te. Invitas nos, " adiuva nos ". Obsecro, domine, ne desperem suspirando, sed respirem sperando. Obsecro, domine, amaricatum est cor meum sua desolatione, indulca illud tua consolatione. Obsecro, domine, esuriens incepi quaerere te, ne desinam ieiunus de te. Famelicus accessi, ne recedam impastus. Pauper veni ad divitem,
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebat. Heu publicus luctus ho¬
minum: uniu̾salis planctus filio¬
rum ade. Ille ructabat saturitate:
nos suspiramus esurie. Ille habũ¬
dabat: nos mendicamus. Ille feli¬
citer tenebat & misere deseruit: nõ
infelicit̾ egemus. & mirabiliter de¬
sideramus: & heu uacui remane¬
mus. Cur non nob̾ custodiuit
cum facile posset. quo tam graui¬
ter caremus: Quare sic nobis
obserauit lucem: & obdixit nos
tenebris: Ut quid nobis abstulit
uitam:. & inflixit mortem: Erũp¬
nosi unde sumus expulsi: quo su¬
mus impulsi: Unde precipitati.
quo obrut: A patria in exilium:
a uisione dei in cecitatem nr̃am. A
iocunditate immortalitatis: in ama¬
ritudinem & horrorem mortis: M¬
sera mutatio. De quanto bono in qͣn¬
tum malum. Graue dampnum:
grauis dolor: graue totum. S heu
me miserum. unum de aliis mise¬
reris filiis eue elongatis adeo: qͥd
incepi. quid effeci: Quo tendebã:
quo deueni: ad quid aspirabam:
in quib suspiro: Quesiui bona:

Expanded text:
nesciebat. Heu publicus luctus honesciebat. Heu publicus luctus hominum, universalis planctus filiorum Adae! Ille ructabat saturitate, nos suspiramus esurie. Ille abundabat, nos mendicamus. Ille feliciter tenebat et misere deseruit, nos infeliciter egemus et miserabiliter desideramus, et heu, vacui remanemus. Cur non nobis custodivit cum facile posset, quo tam graviter careremus? Quare sic nobis obseravit lucem, et obduxit nos tenebris? Ut quid nobis abstulit vitam, et inflixit mortem? Aerumnosi, unde sumus expulsi, quo sumus impulsi! Unde praecipitati, quo obruti! A patria in exsilium, a visione dei in caecitatem nostram. A iucunditate immortalitatis in amaritudinem et horrorem mortis. Misera mutatio! De quanto bono in quantum malum! Grave damnum, gravis dolor, grave totum. Sed heu me miserum, unum de aliis miseris filiis Evae elongatis a deo, quid incepi, quid effeci? Quo tendebam, quo deveni? Ad quid aspirabam, in quibus suspiro? " Quaesivi bona ", "
Abbreviated transcription (Latin):
longinquus exul: Quid faciet ser¬
uus tuus anxius amore tui: ⁊ lon¬
ge ꝓiectus a facie tua: Anbelat ui¬
derete: & nimis abest illi facies tua.
Accedere ad te desid̾at: & in accessi¬
bilis ẽ habitatio tua. Inuenirete cu¬
pit: & nescit locum tuũ. Querere te
affectat: ⁊ ignorat uultum tuum:
Dñe deusmeus es. et dñs meus es:
& nunquam te uidi. Iu fecisti et
refecisti: & om̃ia mea bona tum con¬
tulisti: et ñdum noui te. Deniq
ad te uidendum factus sum: & non¬
dum feci ꝓpt̾ qđ factus sum. Omi¬
serasors hominis: cum hoc ꝑdidit ad
qđ factus ẽ. Odurus & dirus casus
ille. Heu quid ꝑdidit & quid inuenit:
quid abscesfit. & quid remaneit. ꝑ¬
didit beatitudinem ad quam factꝰ
ẽ: & inuenit miseriam ꝓpt̾ quam
factus ñ ẽ. Abscessit sin̾e quo nicħ
felix ẽ: & remansit qđ ꝑ se ñ nisi mi¬
serum ẽ. Manducabat tunc homo
panem angłoꝵ. quẽ nc̃ esurit: mã¬
ducat nc̃ panem doloꝵ. quẽ tunc

Expanded text:
longinquus exsul? Quid faciet serlonginquus exsul? Quid faciet servus tuus anxius amore tui et longe proiectus " a facie tua "? Anhelat videre te, et nimis abest illi facies tua. Accedere ad te desiderat, et inaccessibilis est habitatio tua. Invenire te cupit, et nescit locum tuum. Quaerere te affectat, et ignorat vultum tuum. Domine, deus meus es, et dominus meus es, et numquam te vidi. Tu me fecisti et refecisti, et omnia mea bona tu mihi contulisti, et nondum novi te. Denique ad te videndum factus sum, et nondum feci propter quod factus sum. O misera sors hominis, cum hoc perdidit ad quod factus est. O durus et dirus casus ille! Heu, quid perdidit et quid invenit, quid abscessit et quid remansit! Perdidit beatitudinem ad quam factus est, et invenit miseriam propter quam factus non est. Abscessit sine quo nihil felix est, et remansit quod per se nonnisi miserum est. " Manducabat " tunc " homo panem angelorum " quem nunc esurit, manducat nunc " panem dolorum ", quem tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ia nunc homuncio fu¬
ge paululũ occupatioes
tuas: absconde te modi¬
cum atumultuosis cogi¬
tationib tius. Abice ñc onerosas
curas: &. postpone laboriosas disten¬
siones tuas. Uaca aliquantulum
deo: & requiesce aliquantulum in eo.
Intra in cubiculum mentis tue: ex¬
clude omĩa pret̾ dm . & quete ui¬
uent ad querendum eum: & clauso
ostio quere eum. Dic nunc totum
cor meum: dic nc̃ dõ. Quero uultũ
tuum: uultum tuũ dñe requiro.
Eia nc̃ ergo tu dñe ds m̃s doce cor me¬
um. ubi & quomͦ te querat: ubi et
quom te inueniat. Dñe si hic ñ es. uͥ
te queram absentem: Si aut̃ ubiq
es. cur ñ uideo presentem: S certe
habitas lucem in accessibilem. Et uͥ
ẽ lux inaccessibilis: Aut quomͦ acce¬
dam ad lucem in accessibilem: aut
quis me ducet ⁊ inducet in illam:
ut uideam te in illa: Deinde quib
signis. qua facie te queram: Nun¬
quam te uidi dñe deus meus: non
noui faciem tuam. Quid faciet
altissime dñe: quid faciet iste tuus

Expanded text:
ia nunc, homuncio, fuge paululum occupationes tuas, absconde te modicum a tumultuosis cogitationibus tuis. Abice nunc onerosas curas, et postpone laboriosas distentiones tuas. Vaca aliquantulum deo, et requiesce aliquantulum in eo. " Intra in cubiculum " mentis tuae, exclude omnia praeter deum et quee te invent ad quaerendum eum, et " clauso ostio " quaere eum. Dic nunc, totum " cor meum ", dic nunc deo: " Quaero vultum tuum; vultum tuum, domine, requiro ". Eia nunc ergo tu, domine deus meus, doce cor meum ubi et quomodo te quaerat, ubi et quomodo te inveniat. Domine, si hic non es, ubi te quaeram absentem? Si autem ubique es, cur non video praesentem? Sed certe habitas " lucem inaccessibilem ". Et ubi est lux inaccessibilis? Aut quomodo accedam ad lucem inaccessibilem? Aut quis me ducet et inducet in illam, ut videam te in illa? Deinde quibus signis, qua facie te quaeram? Numquam te vidi, domine deus meus, non novi faciem tuam. Quid faciet, altissime domine, quid faciet iste tuus
Abbreviated transcription (Latin):
intellectum diceretur. S cũ iam
aplurib cumhis titulis utrũq tͦus¬
scriptum ẽẽt: coegerunt me plures
&e maxime reuerendus archi ep̃e lus
dunensis. hugo nomine. fungens inꝰ
gallia legatione apłica. qͥ mͥ hoc er a¬
płica p̃cepit auctoritate. ut nomen
meum illis p̃scriberem. Qđ ut aptiꝰ
fieret. ilud quidem monologion idi
soliloquium: istud uͦ ꝓslogion id est
alloquium nominaui. Explicit pro¬
Eaxcitatio mentis ad contẽplandũ dm

Expanded text:
intellectum diceretur. Sed cum iam intellectum diceretur. Sed cum iam a pluribus cum his titulis utrumque transcriptum esset, coegerunt me plures et maxime reverendus archiepiscopus Lugdunensis, HUGO nomine, fungens in Gallia legatione Apostolica, qui mihi hoc ex Apostolica praecepit auctoritate, ut nomen meum illis praescriberem. Quod ut aptius fieret, illud quidem Monologion , id est soliloquium, istud vero Proslogion , id est alloquium, nominavi. CapituExcitatio mentis ad contemplandum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ magis ac magis nolenti & defen¬
denti se cepit cumꝰ importunitate qͣ¬
dam ingerere. Cum igitur quadã die
uehem̃ter eius ĩportunitati resistendo
fatigarer: in ipso cogitationum con¬
flictu sic se obtulit᷑ qđ desꝑaueram.
ut studiose cogitationem amplecte¬
rer. quam sollicitus repellebam. Esti¬
mans igitur qđ me gaudebam in¬
uenisse. si scͥptum eẽt alicui legen¬
ti placiturum. de hoc ipso & de qͦuibꝰ¬
dam aliis sub ꝑsona conantis erig̃e
mentẽ suam. ad contemplandum
deum. & querentis intelligere qd̵
credit: subditum scripsi opͦusculũ.
& qm̃ nec istud nec illud cuius su¬
pra memini. dignum libri nomine
aut cuius auctoris p̃poneret᷑ nom̃
iudicabam. nec tamen eadem sine
aliquo titulo quo aliquem incuiꝰ
manus uenirent quodammͦ ad se
legendum inuitarent. dimittenda
putabam: unicuiq suũ dedi titulũ
ut prius exemplũ meditandi. de ra¬
cione fidei. & sequens. fides querens

Expanded text:
tunc magis ac magis nolenti et defentunc magis ac magis nolenti et defendenti se coepit cum importunitate quadam ingerere. Cum igitur quadam die vehementer eius importunitati resistendo fatigarer, in ipso cogitationum conflictu sic se obtulit quod desperaveram, ut studiose cogitationem amplecterer, quam sollicitus repellebam. Aestimans igitur quod me gaudebam invenisse, si scriptum esset, alicui legenti placiturum: de hoc ipso et de quibusdam aliis sub persona conantis erigere mentem suam ad contemplandum deum et quaerentis intelligere quod credit, subditum scripsi opusculum. Et quoniam nec istud nec illud cuius supra memini dignum libri nomine aut cui auctoris praeponeretur nomen iudicabam, nec tamen eadem sine aliquo titulo, quo aliquem in cuius manus venirent quodam modo ad se legendum invitarent, dimittenda putabam: unicuique suum dedi titulum, ut prius Exemplum meditandi de ratione fidei, et sequens Fides quaerens
Abbreviated transcription (Latin):
ostquã opusculũ qđdam ue¬
lut exemplum meditandi de
racione fidei cogentib me
p̃cib quorumda fr̃m. in ꝑ¬
sona alicuius tacite secum racioci¬
nando que nesciat inuestigantis e¬
didi: considans illud ẽẽ multorum
concathenatiõe contextum argum̃¬
toꝵ. cepi mecum querere. si forte pos¬
set inueniri unũ argum̃tum qđđ
nullo alio ad se ꝓbandum. qũa se
solo indigeret. & solum ad astruen¬
dũ quia ds uere ẽ. & quia ẽ sũmũ
bonum nullo alio indigens. & qͦ
omnia indigent ut sint᷑. & ut bñ
sint. & quecũq de diuina credimꝰ
substantia sufficeret. Ad qđ cum
sepe studioseq cogitationem conuer¬
terem. atq aliquando mͥ uideretur
iamposse capi qđ querebam. aliq̃n
m̃itis aciem omnino fugeret. tandẽ
desꝑans uolui cessare. uelut ab in¬
quisitione rei quã inueniri eẽt un¬
possibile. S cum ilã cogitationem
ne m̃tem meã frustra occupando
ab aliis in quib ꝓficere possem impe¬
diret. penitus ame uellem exclude:

Expanded text:
ostquam opusculum quoddam velut exemplum meditandi de ratione fidei cogentibus me precibus quorundam fratrum in persona alicuius tacite secum ratiocinando quae nesciat investigantis edidi: considerans illud esse multorum concatenatione contextum argumentorum, coepi mecum quaerere, si forte posset inveniri unum argumentum, quod nullo alio ad se probandum quam se solo indigeret, et solum ad astruendum quia deus vere est, et quia est summum bonum nullo alio indigens, et quo omnia indigent ut sint et ut bene sint, et quaecumque de divina credimus substantia, sufficeret. Ad quod cum saepe studioseque cogitationem converterem, atque aliquando mihi videretur iam posse capi quod quaerebam, aliquando mentis aciem omnino fugeret: tandem desperans volui cessare velut ab inquisitione rei quam inveniri esset impossibile. Sed cum illam cogitationem, ne mentem meam frustra occupando ab aliis in quibus proficere possem impediret, penitus a me vellem excludere:
Abbreviated transcription (Latin):
rum seatus ab arsace. uicto de¬
metrio prefecto: babiloniam
urbem finesq eius uinuersos uictor
inuasit. Om̃s p̃terea gentes que inter
idaspem fluuium & indum iacent
subegit: ad indiam quoq cruentum
extendit imperium. demetrium ip¬
sum secundo sibi bello occurrentem
uicit & cȩpit. Quo capto diodorus qui¬
dem cum alexandro filio regnum eius¬
& nomen regium usurpauit: qui pꝰea
ipsum alexandrum filium. quem
participem periculi inꝑuadendo reg¬
no habuerat. ne in optiuendo consor.

Expanded text:
rum, sextus ab Arsace, victo Demetrii praefecto, Babyloniam urbem finesque ejus universos victor invasit. Omnes praeterea gentes, quae inter Hydaspem fluvium et Indum jacent, subegit: ad Indiam quoque cruentum extendit imperium. Demetrium ipsum secundo sibi bello occurrentem vicit et cepit. Quo capto, Deodatus quidam cum Alexandro filio regnum ejus et regium nomen usurpavit. Qui postea ipsum Alexandrum filium, quem participem periculi in pervadendo regno habuerat, ne in obtinendo consor
Abbreviated transcription (Latin):
citu obsessus ẽ. Nam minutiũ con¬
sulem congressum p̾lio equi uulci¬
q suꝑarunt: & fugientẽ in alcido.
fame ferroq cinxer̃t. Actumq in¬
feliciter foret: nisi qͥntius cincin¬
natus p̃cipuus ille dictator artatã
obsidionẽ opp̃sso hoste soluisset. Qͥ
reꝑtus inrure ab aratro accersitus
ad fasces. sũpto honore instructoq
exereitu mer uictor effectus. iugũ
boum equis imposuit: uictoriamq
quasi stuiam tenens. hostes subiu

Expanded text:
consul obsessus est. Nam Minucium conconsul obsessus est. Nam Minucium consulem, congressum praelio, Aequi Volscique superarunt; et fugientem, in Algido fame ferroque cinxerunt: actumque infeliciter 120 foret, ni Quinctius Cincinnatus, praecipuus ille dictator, arctam obsidionem oppresso hoste soluisset. qui repertus in rare, ab aratro arcessitus ad fasces, sumpto honore instructoque exercitu, mox uictor effectus, iugum boum Aequis inposuit uictoriamque quasi stiuam tenens subiu
Abbreviated transcription (Latin):
tam anno. cͦcxc. suspenso
ad mõdicũ bello grauis pestilentia
que semꝑ ibi raras indutias aut
factas intercepit. aut ut fierent
coegit. ꝑuniuersam ciuitatẽ uio¬
lenter incanduit: ut m̾ito prece¬
dente ꝓligio celũ ardere uisum
sit. qͣndo caput gentiũ tanto mor¬
boꝵ igne flagrauit. Nam eo anno
ebutium & seruilium ambos cõ¬
sules pestilentia consũpsit. milita¬
res copias plurima exparte con¬
fecit. multos nobiles p̃cipueq ple¬
bem fedatabe deleuit: quãuis iã¬
etiam suꝑiore quarto anno obor
ta lues eundemq popłm de popu¬
lata sit. Proximo de hinc anno
ciues exules seruiq fugitiui. du¬
ce orbonio uiro sabino. inuaser̃t.
incend̾untq capitoliũ: ubi for¬
tissime quidem ualerio consule
& imꝑatore obstitere iuuenioreᷤ.
S a dõ atrox & graue discrimen
prelii fuit: ut ipse quoq consul
ualerius ibi fuerit occisus. & in dig¬
nam de seruis uictoriam. insuper
etiam sua morte fedauerit. Seqͥt᷑
annus in quo consul conuicto exer

Expanded text:
tam anno CCXC suspenso ad modicum bello, gravis pestilentia, quae semper ibi raras inducias aut factas intercepit, aut ut fierent coegit, per universam civitatem violenter incanduit, ut merito praecedente prodigio coelum ardere visum sit, quando caput gentium tanto morborum igne flagravit. Nam eo anno Aebutium et Servilium, ambos consules, pestilentia consumpsit, militares copias plurima ex parte confecit; multos nobiles, praecipueque plebem foeda tabe delevit: quamvis etiam superiore quarto anno oborta jam lues, eumdem populum depopulata sit. Proximo dehinc anno cives exsules, servique fugitivi, duce Herdonio, viro Sabino, invaserunt, incenderuntque Capitolium: ubi fortissime quidem, Valerio consule et imperatore, obstitere juniores: sed adeo atrox et grave discrimen praelii fuit, ut ipse quoque consul Valerius ibi fuerit occisus, et indignam de servis victoriam insuper etiam sua morte foedaverit. Sequitur annus, in quo cum victo exercitu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe gestis: suorum fraude haud longe
a circisso suꝑ eufratem interfectus ẽ.
nno ab urbe condita¬
timo philippus uicesimus quar¬
tus ab augusto imꝑator creatus philip¬
pum filium suum consortem regni fecit.
mansitq in eo annis septem. Hic pͥmꝰ
ac postremo tercio imꝑii euis anno.
millesimus a conditione romȩ annus
impletus ẽ. Ita magnificis laudibꝰ au¬
gustissimus omnium p̾teritorum:
hic nathalis annus a xpĩano imꝑato¬
re est celebratus. Nec dubium ẽ qͥn
philippus huius tante deuotionis gra¬
tiam &e honorem ad xp̃m ce eccłiam
reportarit: quando uel ascensum fuis¬
se incapitollum in molatasq ex more
hostias nullus auctor ostendit. Am¬
bo tamen quamiuis diuersis locis: tu¬
multu militari & decii fraude inter¬
fecti sunt.

Expanded text:
e gestis suorum fraude haud longe a Circesso super Euphraten interfectus est. Anno ab Vrbe conditaXLVU Philippus uicensimus quartus ab Augusto imperator creatus Philippum filium suum consortem regni fecit mansitque in eo annis septem. hic primuac post tertium imperii eius annum millesimus a conditione Romae annus impletus est. ita magnificis ludis augustissimus omnium praeteritorum hic natalis annus a Christiano imperatore celebratos est. nec dubium est, quin Philippus huius tantae deuotionis gratiam et honorem ad Christum et Ecclesiam reportarit, quando uel ascensum fuisse in Capitolium immolatasque ex more hostias nullus auctor ostendit. ambo tamen quamuis diuersis locis tumultu militari et Decii fraude interfecti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
carthaginem uenit. Deinde colloqͥ¬
um scipionis petit: ubi cum se diu
attoniti admiratione mutua duo
clarissimi duces suspexissent. infec¬
to pacis negocio prelium consertum
ẽ. Quod dui magnis ducum artib
dispositum. magnis coplarum mo¬
lib gestum. magnis uirib militum
cousummatum: romanis uictoriã
contulit. Octoginta ibi elefanti: uł
capti uł occisi sunt: carchaginensiũ
interfecti sunt uiginti milia quin¬
genti. Hamnibal omnia & ante pͣli¬
um & in p̃lio exꝑtus. cum paucis
hoc ẽ uiax quatuor. equitib inter tu¬
multum elapsus: ad rumetum con¬
fugit. ẜ oftea carthaginem post sea
& triginta annos quam inde paruus
cum patre exxierat uenit: consultan¬
tiq senatui nullam ẽẽ residuam sp̃e
nͥ inpetenda pace ꝑsuasit. Gaio cor¬
nelio. lentulo. preliopeto consulib
tamen plusquam quingentȩ in
altum producte: inconspectu ciuita¬
tis incense sunt. Scipio iam tunc cog¬
nomento affricanus: triumphans

Expanded text:
Carthaginem uenit, deinde conloquCarthaginem uenit, deinde conloquium Scipionis petiit. ubi cum se diu attoniti admiratclarissimi duces suspexissent, infecto pacis negotio praelium consertum est: quod diu magnis ducum artibus dispositum, magnis copiarum molibus gestum, magnis militum viribus consummatum, Romanis victoriam contulit. Octoginta ibi elephanti vel capti vel occisi sunt, Carthaginiensium interfecta sunt viginti millia quingenti, Annibal omnia et ante praelium et in praelio expertus, cum paucis, hoc est, vix quatuor equitibus, inter tumultum elapsus, Adrumetum confugit. Postea Carthaginem post sex et triginta annos, quam inde parvus cum patre exierat, venit: consultantique senatui, nullam esse residuam spem, nisi in petenda pace, persuasit. Cn. Cornelio Lentulo, P. Aelio Paeto consulibustamen plus quam quingentae in altum productae, in conspectu civitatis incensae sunt. Scipio jam tunc cognomento Africanus, triumphans
Abbreviated transcription (Latin):
Hasdrubal imperator: carthaginẽ
profugus uenit. Itaq sifax & hasdru¬
bal mox plurunum reparauere exer¬
citum. atq iterum cum scipione con¬
gressi sunt: uictiq fugerunt. Sifa¬
cem fugientem leluis & masinissa
ceperunt. cetera multitudo cirtham
confugit: quam massinissa oppug¬
natam in deditionem. recepit: sifacẽ
ad scipionem cathenis uictum dedu¬
xit. Quem scipio cum ingentib spo¬
liis plurimisq captiuis: ꝑducendũ¬
rome lelio tradidit.
amnibal redire in affricam
ussus: ut fessis carthaginien
sib ueniret: flens reliquit itallam.
omnib italici generis militib qui se¬
qui nollent interfectis. Cui ad affri¬
canum litus propinquanti uissuis
quidam ẽ nauticis ascendere in ar¬
borem nauis atq inde speculari quã
regionem teneret: sepulchrum diru¬
tum se prospexcisse respondit. Abho¬
minatus dictum hamnibal deflexo
cursu ad lepũ oppidũ copias exposuit.
qui continuo refecta multitudine

Expanded text:
Hasdrubal imperator Carthaginem Hasdrubal imperator Carthaginem profugus uenit; itaque Syphax et Hasdrubal mox plurimum reparauere exercitum atque iterum cum Scipione congressi sunt, motique fugerunt. Syphacem fugientem Laelius et Masinissa ceperunt, cetera multitudo Cirtam confugit, quam Masinissa oppugnatam in deditionem recepit, Syphacem ad Scipionem catenis uinctum deduxit; quem Scipio cum ingentibus spoliis plurimisque captiuis perducendum Laelio tradidit. Hannibal redire in Africam iussus, ut fessis Carthaginiensibus subueniret, flens reliquit italiam omnibus Italici generis militibus qui sequi nollent interfectis. cui ad Africanum litus propinquanti iussus quidam e nauticis ascendere in arborem nauis atque inde speculari, quam regionem teneret, sepulchrum dirutum se prospexisse respondit; abominatus dictum Hannibal deflexo cursu ad Leptim oppidum copias exposuit. qui continuo refecta multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
quies a tumultu bellorum in¬
tercessisse uisa ẽ: quia inquietudo
morborum in castris erat. & grauissi¬
ma pestilentia utriq exercitus age¬
bantur. Interea scipio unuiersa hispa¬
nia a pireneo usq ad occeanum inpro¬
uintiam redacta: romam uenit.
onsul cum licinio crasso
creatus inaffricam transiit.
hamnonem amilcaris filiũ
ducem penorum interfecit. exerci¬
tum eius partu cede partim cap¬
duitate disꝑdidit. Nam .xi. milla
penorum: eo p̃lio interfecit. Simpro¬
nius consul cum hamnibale cong̾s¬
sus. & uictus: romam refugit. Sci¬
pio in affricam eg̾ssus hib̾na penoꝵ
atq alia numidarum que utraq haud
procul abutica erant: nocte contigua
fecit ucendi. Peni trepidi cum casu ac¬
cidisse putarent inermes ad extinguẽ¬
dum cucurrerunt: quare facile ab
armatis oppressi sunt. In utrisq ca¬
stris q̃druigenta milia hominum
igne ferroq consumpta sunt: cap¬
ta quinque milia. duces ipsi mise¬
rabiliter ambusti egre effugerunt.

Expanded text:
quies a tumultu bellorum inquies a tumultu bellorum intercessisse uisa est, quia inquietudo morborum in castris erat et grauissima pestilentia utrique exercitus agebautur. interea Scipio uniuersa Hispania a Pyrenaeo usque ad Oceanum in prouinciam redacta Romam uenit, consul cum Licinio Crasso creatus in AfricaHannonem Hamilcaris filium ducem Poenorum interfecit, exercitum ejus partim caede, partim captivitate disperdidit. Nam 11,000 Poenorum eo praelio occidit. Sempronius consul cum Hannibale congressus et victus refugit, Scipio in Aphrica aggressus hyberna Poenorum atque alia Numidarum, quae utraque haud procul ab Utica erant, nocte concubia fecit incendi. Poeni trepidi cum casu acignem putarent, inermes ad extinguendum concurrerunt: quare facile ab armatis oppressi sunt. in utrisque castris quadraginta milia hominum igni ferroque consumpta sunt, oapta quinque milia, duces ipsi miserabiliter ambusti aegre effugerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
& continuo pedites ipsi ex aua parce
equitib ꝑ quos adducti fuerant disi¬
cantib hostem ꝑturbarent: ab his s̾
uelitib elefanti retroacti cum regiꝰ
a siiis ñ possent. fabrili scalpro. uls¬
aures adacto necabantur. I genul
occidende cum opus ẽẽt uelue. idels
dux hasdrubal primꝰ inuenerat s̃¬
it hoc prelium penes metaurum flu¬
men ubi hasdrubal uictus ẽ: quasi
trasimennꝰ lacus. & cesanapiceni cun¬
tas: ut uicus ille cannensis. Nam qͥn¬
quaguita & octo milia de exxercitu has¬
arubalis ibi occisa sunt: capta sunt qͥn¬
que milia quadringenti. Q uatuor
milia autem ciuium romanorum in¬
ter eos reperta atq reuocata sunt: qͦd
uictorib consulib solacio fuit. Nam
& ab exercitu eorum octo milia ceci
hasdrubalis ante castra proiectum ẽ
Quo uiso & simul clade penorum
cognita: anuo tercio decimo quam in
italiam uenit: refugit inbrutios.
ost hȩc anno continuo
inter hamnibalem & romanos

Expanded text:
et continuo pedites ipsi, ex alia parte et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus per quos aduecti fuerant dimicantibus, hostem proturbarent — ab his ergo uelitibus elephanti retroacti cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro aures adacto, necabantur. Id genus occidendae, cum opus esset, belluae, idem dux Asdrubal primus invenerat. Fit hoc praelio Poenis Metaurus flumen, ubi Asdrubal est victus, quasi Trasimenus lacus: et Sena Piceni civitas, ut vicus ille Cannensis: nam quinquaginta et octo millia de exercitu Asdrubalis ibi occisa sunt, capta sunt quinque millia quadriautem millia civium Romanorum inter eos reperta, atque revocata sunt, quod victoribus consulibus solatio fuit. Nam, et de exercitu eorum octo millia ceciAsdrubalis ante castra projectum est. Quo viso, et simul clade Poenorum cognita, anno tertiodecimo, quam in Italiam venerat, refugit in Brutios. Post haec anno continuo inter Annibalem et Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
ginta ciuitates. aut deditione. auc
bello inpotestatem redegit. Affris sun
corona uenditis: sine precio dimisit¬
in hispanos. Hamnibal utrumq con¬
sulem marcellum & crispinum insi¬
diis circumuentos interfecit.
laudio nerone & marco liuuio
salmatore consulib. cum has¬
arubal hamnibalis frater ab
hispaniis ꝑ gallias aditaliam ueniret
ussusq a carthaginiensib ut fri cũ
copiis iungeretur. magna secum au¬
xilia hispanoꝵ gallorumq deducert
cum maturato aduentu descendisser
iam ex alpib & consulib proditus fu¬
isset. ab exxercitu romano ignorante
hamnibale p̃uentus. cum omĩ exer¬
citu suo interfectus ẽ.
iu quidem euentus belli ince¬
tus fuit. elefantis maxime r¬
manam infestantib aciem:qͥ
a militib romanis quos auolitanos
uelites uocant. quod genus milicie
paulo ante reꝑtum fuerat. ut elecdi
agilitate iuuenes cum armis suis pͥ
terga equitum sedent: & mox cum
ad hostem uentum eẽt equis desilirs

Expanded text:
LXXX ciuitates aut deditione ant LXXX ciuitates aut deditione ant bello in potestatem redegit; Afris sub corona uenditis, sine pretio dimisit Hispanos. Hannibal utrumque consulem Marcellum et Crispinum insidiis circumuentos interfecit.- Claudio Nerone et M. Liuio Salinatore consulibus cum Hasdrubal Hannibalis frater ab Hispaniis per Gallias ad Italiam ueniret iussusque a Carthaginiensibus, ut fratri cum copiis iungeretur, magna secum auxilia Hispanorum Gallorumque deduceret, cum maturato aduentu descendisse iam ex Alpibus consulibus proditus fuisset, ab exercitu Romano ignorante Hannibale praeuentus cum omni exercitu suo interfectus est. din quidem incertas belli euentus fuit elephantis maxime Romanam infestantibus aciem: qui a militibus Romanis, quos a uolitando nelites uocant — quod genus militiae paulo ante repertum fuerat, ut lecti agilitate iuuenes cum armis suis post terga equitum sederent et mox, cum ad hostem uentum esset, equis desilirent
Abbreviated transcription (Latin):
rediens agrigentum urbem sicilie ex¬
pugnauit: ibiq hamnonem affroꝵ
ducem cepit. quadringentas ciuita¬
tes indeditionem accepit.xx. & sere
ex pugnauit. Hamnibal initalia gne¬
um fuluium proconsulem. uide¬
cim preterea tribunos. & decem &¬
septem milia militum interfecit.
Marcellus consul cum hamnibale
triduum continuum dimicauit. Pri
mo die pari pugna discessum ẽ. seqͥn¬
ti uictus consui. tercio uictor octo mi¬
lia hostium interfecit: ipsum ham¬
nibalem cum reliquis fugere incastra
compulit. Fabus consul maccimꝰ ta¬
rentum que a romanis disciuerat.
iterum expugnauit & cepit: ibiq
ingentes copias hamnibalis cũ ipso
duce eius cathalone deleuit. xxd.
milia hominum captiuorum uen¬
didit. p̃cia infiscum retulit. Sequen¬
ti anno inithalia claudius marcel¬
lus consul: ab hamnibale cum excer¬
citu suo occisus ẽ. Scipio in hispania
penorum ducem hasdrubaiem ui¬
cit. & castris ecuit. P reterea octo:¬

Expanded text:
rediens Agrigentum urbem Siciliae exrediens Agrigentum urbem Siciliae expugnauit ibique Hannonem Afrorum ducem cepit, quadraginta ciuitates in deditionem accepit, uiginti et sex expugnauit. Hannibal in Italia Cn. Fnluium proconsulem, XI praeterea tribunos et XVII milia militum interfecit. Marcellus consul cum Hannibale triduum cmo die pari pugna discessum est, sequenti victus consul, tertio victor octo millia hostium interfecit, ipsumque Annibalem cum reliquis fugere in castra compulit. Fabius Maximrentum, quae a Romanis desciuerat, iterum expugnauit et cepit ibique ingentes copias Hannibalis cum ipso duce ejus Carthalone deleuit, xxx milia hominum captiuorum uendidit, pretia in fiscum rettulit. Sequenti anno in Italia. Claudius Marcellus consul ab Hannibale cum exercitu occisus est. Soipio in Hispania Poenorum ducem Нasdrubalem uicit et castris exuit; praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
pue etiam prohibente senatu roma¬
no. fuluius sulpicius necauit. Inter¬
fectis in hispania scipionib cum om¬
nib incusso pauore cunctantib scipiose
admodum adolescens ultro optulis¬
set. & pudenda penuria eẽt erarii.
claudio. marcello. & ualerio leuino¬
consulib auctorib qui tunc consu¬
les erant. aurum argentumq signa¬
tum. ad questores palam om̃s sena¬
tores in publicum contulerunt: ita
ut nichil nͥ anulos singulos bullasq
sibi ac filiis. & deiude ꝑfilias uxoresq
suas. singulas tantum auri untias.
& argenti ñ amplius quam singłas
libras relinquerent.
lare sortitus. ultionem p̃cipuȩ parris
& parui animo intendens: pireneum¬
montem transgressus: pͥmo impetu
carthagiuem nouam cepit. uͥ stipen¬
dia magna. presidia ualida. copie au¬
ri. argentiq magne penorum habe¬
bantur. Ibi etiam magonem frẽm hã¬
nibalis captum cum ceteris: romam
misit. L euinus consulermacedonia

Expanded text:
puae etiam prohibente senatu Romapuae etiam prohibente senatu Romano Fuluius suppliciis necauit. interfectis in Hispania Scipionibus cum, omnibus incusso pauore cunctantibus, Scipio se admodum adulescens ultro obtulisset et pudenda penuria esset aerarii, Claudio Marcello et Valerio Laeuino auctoribus qui tunc consules erant aurum argentumque signatum ad quaestores palam omnes senatores in publicum contulerunt, ita ut nihil praeter anulos singulos bullasque sibi ac filiis et deinde per filias uxoresque suas singulas tantum auri uncias et argenti non amplius quam singulas libras relinquerent. lare sortitus, ultionem praecipue patris et patrui animo intendens, Pyrenaeum transgressus primo impetu Carthaginem Nonam cepit, ubi stipendia maxima, praesidia ualida, copiae auri argeutique magnae Poenorum habebantur; ibi etiam Magonem fratrem Hannibalis captum cum ceteris Romam misit. Laeuinus consul ex Macedonia
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco hamnibali a capessenda sub¬
ruendaq roma. utrum romana ob¬
stiterit fortitudo. an diuina misera¬
tio: Aut forsitan conseruati isti de¬
dignantur fateri. quod hamnibal
& uictor extimuit. & cedens proba¬
uit: At si istam diuinam tutelam
tum ẽ: ipsam autem pluuiam opor
etiam abhuiusinodi satis certo sci¬
ri nec negari posse existimo maxi¬
me nunc cum ad docum̃tum poten¬
de euis cum siccitate turbante plu¬
uiam poscere assidue contingit.
S alternis uocib nunc gentiles.
nunc xpiani rogant. nunquam etiã
ipsis testib factum ẽ. ut optati imbreᷤᷤ
& xp̃ianis rogare ꝑmittitur: procul
effabilis uidicii sui. & tunc ad future
fidei credulitatem seruatam romam¬
fuisse. & nunc ꝓparte su incredula
castigatam.
T uero in hispania ambo scipio¬
nes a fr̃e hasdrubalis interfec¬
ti sunt: incampania capua cap¬
ta ẽ a quinto fuluio proconsule. pͥn¬
cipes campanoꝵ ueneno mortem si¬
bi consciuerunt: senatum omne ca¬

Expanded text:
hoc loco: Hannibalem a capessenda subhoc loco: Hannibalem a capessenda subruendaque Roma utrum Romana abstinuit fortitudo an diuina miseratio? aut forsitan conseruati isti dedignantur fateri, quod Hannibal et uictor extimuit et cedens probauit ac — si istam diuinam tutelam tum est, ipsam autem pluuiam oppor— etiam ab huiusmodi satis certo sciri nec negari posse existimo: maxime nunc — quando ad documentum potentiae eius, cum siccitate turbante pluuiam poscere adsidue contingit, et alternis uicibus nunc gentiles nunc Christiani rogant nec umquam etiam ipsis testibus factum est, ut optati imbres stum et Christianis rogare permittitur — procul effabilis iudicii sui, et tunc ad futurae fidei credulitatem seruatam fuisse et nunc pro parte sui incredula castigatam. At uero in Hispania ambo Scipiones a fratre Hasdrubalis interfecti sunt. in Campania Capua capta est a Q. Fuluio proconsule ; principes Campanorum ueneno mortem sibi consciuerunt; senatum omnem Ca
Abbreviated transcription (Latin):
sedit: incredibili tocius ciuitatis
metu. cum senatu popłoq diuersil
cursis trepido. matrone quoq am̃¬
tes p̃pauore. ꝑ propugnacula eur¬
rerent: & uehere in muros saxa
primeq ꝓmuris pugnare geftiri
Ipse autẽ hamnibal cum expedits
equitib usq ad portam colliuam
infestus accessit: demde om̃s copi¬
as in aciem direocit. S & consules
fuluiꝰq procunsul: ñ detractauere
pugnam. At ubi exposite utrimq
acies constiterunt inconspectu ro¬
me. premium uictoris future: tan¬
tus se subito imber e nubib cum
grandine mixtus effudit. ut tur¬
bata agmina uix armis trecentis ĩ
suis se castris colligerent. Deinde cũ
serenitate reddita. in campum copie
atq in aciem redissent: rursus uio¬
lentia fusa tempestas maiore timo¬
re mortalium audaciam choercuit
refugere intentoria coegit. Tunc con
ciende mͦ sibi rome uoluntatem ñ
dari modo inpotestatem. R esponde¬
ant mͥ nunc obtrectatores ueri dei.

Expanded text:
sedit incredibili totius cinitatis sedit incredibili totius cinitatis metu, cum senatu populoque diuersis caris trepido matronae quoque amentes pauore per propugnacula currerent et conuehere in muros saxa primaeque pro muris pugnare gestirent. ipse. autem cum expeditis equitibus usque ad portam Collinam infestus accessit, deinde omnes copias in aciem direxit. sed et consules Fuluiusque proconsule non detrectauere pugnam. at ubi expositae utrimque acies constiterunt, in conspectu Romae praemium uictoris futurae tantus se subito imber e nubibus grandine mixtus effudit, ut turbata agmina uix armis retentis in sua se castra colligerent. deinde cum serenitate reddita in campum copiae atque in aciem redissent, rursum uiolentior fusa tempestas maiore metu mortalium audaciam cohercuit refugere in tentoria coegit. tunc conutiundae sibi Romae modo uoluntatem non dari, modo potestatem. Respondeant nunc mihi obtrectatores ueri Dei
Abbreviated transcription (Latin):
inhispania contra hasdrubalem ham¬
nibalis frẽm. tercium insardinia con¬
tra sarddos. & alterum hasdrubalem
carthaginensium ducem. exetra hoc
quartum hamnibalis quo initalia
premebantur: & tamen fortis in alte¬
rutrum desperatio: in meliora profe¬
cit. Nam in his omnib desperando
pugnarunt: pugnando uicerunt.
Ex quo cuidenter ostenditur. ñ temꝑai
fuisse tranquillior a ociis: s homines
miseriis fortiores.
nno ab urbe condita. quin¬
cio. clauduis. marcellus. sira¬
cusas opulentissimam urbem sici¬
lie scda opugnatione uix cepit. Qu̾i
cum tam pridem obsedisset: archi¬
medis siracusani ciuis admirabili.
ingenio prediti. machinis repulsus
expugnare ñ poturt.
ecimo anno pꝰquam hainni¬
bai inntaliam uenerat. gneo.
fuluio. & sulpicio. consulib
hamnibal de campania mouit ex¬
ercitum. & cum ingenti clade omiu
ꝑsedecinum suessanumq agrum
uia latina profectus. ad amenem
fluuium trib milib ab urbe con¬

Expanded text:
in Hispania contra Hasdrubalem Hanin Hispania contra Hasdrubalem Hannibalis fratrem, tertium in Sardinia contra Sardos et alterum Hasdrubalem Carthaginiensium ducem; extra hoc quartum Hannibalis, quo in Italia premebantur. et tamen fortis in alterutrum desperatio in meliora profecit, nam in his omnibus desperando pugnarunt, pugnando uicerunt. ex quo euidenter ostenditur non tempora tunc fuisse tranquilliora otiis, sed homines miseriis fortiores. Anno ab Vrbe condita Claudius Maroellus Syracusas opulentissimam urbem Siciliae secunda oppugnatione uix cepit, quam cum iam pridem obsedisset, Archimedis Syracusani ciuis admirabili ingenio praediti machinis repulsus expugnare non potuit. decimo anno post quam Hannibal in Italiam uenerat, Cn. Fuluio P. Sulpicio consulibus Hannibal de Campania mouit exercitum et cum ingenti clade omnium per Sedicinum Suessanumque agrum uia Latina profectus ad Anienem, fluuium tribus milibus ab Vrbe con
Abbreviated transcription (Latin):
Simpronius graccus proconsul abhospi¬
te suo lucano quodam ininsidias in¬
ductus occisus ẽ. Centenuis penula cen¬
turio decerm sibi ultro bellum aduer¬
occisus ẽ. Post hunc gneus fuluius p̾tor.
ab hamnibale uictus amisso exerci¬
tu uix euasit. Pudet recordationis.
Quid enĩ dicam: in probitatem magis
an miseriam romanorum: Immo ue¬
rius uł improbam miseriam: uł mi¬
seram improbitatem. Quis credat eo
tempore quo erarium popłi romani
egenam stipem pͥuata collatione pos¬
cebat. miles in castris ñ nͥ puer. aut ser¬
uus: aut sceleratus. aut debitor. et nec
sic quidem numero idoneus erat. senatꝰ
incuria. omĩs pene nouitius uidebat᷑:
postremo cum ita inminutis omnib¬
fractisq desperabatur: ut consilium de
relinquenda italia subiretur. eo temꝑe
cum unum domesticum ut diximus
bellum ferri nullomodo solet. posset.
tria insuꝑ trans marina bella suscepta
unum in macedonia contra philip¬
pum potentissimum regem. alterum

Expanded text:
Sempronius Gracchus. proconsule ab hospiSempronius Gracchus. proconsule ab hospite suo Lucano quodam in insidias inductus occisus est. Centenius Penula centurio decerni sibi ultro bellum aduercaesus est. post hunc Cn. Fuluius praetor ab Hannibale uictus amisso exercitu uix euasit. Pudet recordationis. quid enim dicam improbitatem magis an miseriam Romanorum ? immo uerius uel improbam miseriam uel miseram improbitatem. quis credat eo tempore, quo aerarium populi Romani egenam stipem priuata conlatione poscebat, miles in castris non nisi aut puer aut seruus aut sceleratus aut debitor et ne sic quidem numero idoneus erat, senatus in curia omnis paene nouicius uidebatur, postremo cum ita inminutis fractisque omnibus desperabatur, ut consilium de relinquenda Italia subiretur: — eo tempore, cum unum domesticum, ut diximus, bellum ferri nullo modo posset, tria insuper transmarina bella fuisse suscepta? unum in Macedonia contra Philippum potentissimum Macedoniae regem, alterum