comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenuncianclum est. aut ꝑsem̃t
ip̃m. aut ꝑ alium emdem tem
mandator exequtur. nam insi
ita remiticiatur. nt rategra cau¬
sa madatori reẜnaretin. cande
rem erplicandi. nicħo mandã¬
ti acto ocum nti nisi ułsta causa
int̾cesserit. au̾t nõn remincian¬
di.aut intempestiue rem̃ician¬
cu Dandatum ⁊ indiem
lifferri. ⁊ subꝯditce fieri potest
¶Insima sciendum est man¬
datui nisigratintum sit ĩalia

Expanded text:
renuntiandum est, ut aut per semet renuntiandum est, ut aut per semet ipsum aut per alium eandem rem mandator exsequatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reservetur eandem rem explicandi, nihilo minus mandati actio locum habet, nisi si iusta causa intercessit aut non renuntiandi aut intempestive renuntiandi. Mandatum et in diem differri et sub condicione fieri potest. In summa sciendum est mandatum, nisi gratuitum sit, in alia
Abbreviated transcription (Latin):
uł ut pro tito sponderes. neq p¬
iuris emerederes. neq mampli¬
orem pecuniam fidei nibere. alio
es recte usq ad centum aineos actu¬
rum existimant. Que sentencia
sane bengnor est. et quod simino¬
ris pͥcu emeris rebis. scilicet cumco
actonem qm qui mandat᷑ tibiut
sibi centum. aurcosrum fundus:
emeretur. i sutiq mandasse intssi¬
gitur ut ramoris siposset emietur
¶ecte quo mandati dnactu
.si dumadhuc integrares sit ren¬
ocatum fint euan̾escit. ¶ Item
si ad huc integro mandato mors
andatum. Set utilitatis causa re¬
ceptumest si mortuo eo qui tibi
mandai̾nt.tingnorans eũ dece¬
cisse erecutus fins mandatum
posse te agere mandatiactone
Moqum iusta et probabilis
ignorancia. dampmiꝰ tibi affert
ql hunc simile est quod placuit
si debitores mamimisso cdispensa
stricta uiris rone non possent. ꝓ¬
soluere debuerunt. ¶Man¬
datum non sucipe cuilib liber¬
um est. Sueeptuau̾t aut cõ¬
sumandum. aut quam primu

Expanded text:
vel ut pro Titio sponderes, neque pvel ut pro Titio sponderes, neque pluris emere debes neque in ampliorem pecuniam fideiubere; alioquies recte te usque ad centum aureos acturum existimant: quae sententia sane benignior est. quod si minoris emeris, habebis scilicet cum eo actionem, quoniam qui mandat, ut sibi centum aureorum fundus emeretur, is utique mandasse intellegitur, ut minoris, si possit, emeretur. Recte quoque mandatum contractum, si, dum adhuc integra res sit, revocatum fusi adhuc integro mandato mors andatum; sed utilitatis causa recepmandaverit, tu ignorans eum decessisse exsecutus fueras mandatum, posse te agere mandati actione: alioquin iusta et probabilis ignorantia damnum tibi afferat. et huic simile est quod placuit, si debitores manumisso dispensatstricta iuris ratione non possent solvere debuerint. Mandatum non suscipere liberum est: susceptum autem consummandum aut quam primum
Abbreviated transcription (Latin):
nempredioꝵ collcces. quã feneres
indatum magis consilium est
ꝙͣ mandatum ⁊ obid non est obli¬
gatornim quia nemo exconsio
mandati obligatur. ⁊ smnõerpe¬
diat ei cunmandabitur. cum lib̾¬
um ciq sit. apud sc erplorare
anexpediat conciliisibi. ¶ Itax
siociosea pecinnam comi te ha¬
bentem portatus fint aliquis. ut
remaliquam emeres. uł cam cre¬
deres ꝙͣuisnon expediat tibi ea
emisse. uł credidisse. non tn tibi
mandatitenctur. etadeo hec itͣ
sunt. ut quesitum sit anmand¬
atitencatur. quiꝰ mandauit tibi
ut ticio pecumam fenerares. set
tibi mandatucet. ¶Iunoquo
mandatum nõ est obligatorni
quod contra bonos mores est ut¬
uti siticius definrto. aut dampno
faciendo. aut de inuria faciend
tibi mandet. ucet enĩ penam isti
fti nomine pͥstite̾rs. non ta ullã
hates a diessus ticum actõnem
Is quicrequitin mandanimge
non debet eredere fines mandatiꝰ
hit ecce siquis usq adcentũ aurt̾
mandam̾t tibiut fim diemes

Expanded text:
feneres,ndatum magis consilium est quam mandatum et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio mandati obligatur, etiamsi non expediat ei cui dabitur, cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, ut rem aliquam emeres vel eum crederes, quamvis non expedierit tibi eam emisse vel credidisse, non tamen tibi mandati tenetur. et adeo haec ita sunt, ut quaesitum sit, an mandati teneatur qui mandavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed tibi mandatum esset. Illud quoque mandatum non est obligatorium, quod contra bonos mores est, veluti si Titius de furto aut damno faciendo aut de iniuria facienda tibi mandet. licet enim poenam istius facti nomine praestiteris, non tamen ullam habes adversus Titium actionem. Is qui exsequitur mandatum non debet excedere fines mandati. ut ecce si quis usque ad centum aureos mandaverit tibi, ut fundum emeres
Abbreviated transcription (Latin):
finrtũ fecit. ꝙͣ diumeo olmeto
aut murneto deprenssus sit. fur¬
est  ĩmo ult̾ius furtu manfest̃
extendendum est. ꝙͣ dui eã rem
fur tenens insus ur dephenssus
fint.siue in publicõ. sme mpririᷤ¬
ꝑuẽiret. quop ferre acdeponere¬
.ii. remdestimasset.¶ Set si ptulit qd
destinait. tnci si depbendatur
i cum re fuitiua. non est maifesto
fin Nec maniftestu fintu. quod
sit erhus que cliximus intellig¬
Litur. Nam quod manffestum
nõ est. id scilicet nec maiffestũ
est ¶ Conceptum fintum dicoͥ¬
itur. cum apudanque testibus
p̾sentibus furtia res quresita. ⁊
inuenta sit. Namineum ꝓpͥa
acto constituta est ꝙms fur nõ¬

Expanded text:
oliveto aut in vineto fur deprehensus sit: immo ulterius furtum manifestum extendendum est, quamdiu eam rem fur tenens visus vel deprehensus fuerit sive in publico sive in privpervenerit quo perferre ac deponere rem destinasset, sed si pertulit quo destinavit, tametsi depcum re furtiva, non est manifestus fur. nec manifestum furtum quid sit, ex his quae diximus intellegitur: nam quod manifestum non est, id scilicet nec manifestum est. Conceptum furtum dicitur, cum apud aliquem testibus praesentibus furtiva res quaesita et inventa sit: nam in eum propria actio constituta est
Abbreviated transcription (Latin):
de eoqui maciem eqnu ꝑcluxi¬
sset ¶ꝑlacint tn eos. quireb
comodatis aliter uterentin.ꝙ
utendas acceꝑunt. ita fintum
to clño facere eñq siitellexisf.
non ꝑinissuꝵ. ac siꝑmissinimis¬

Expanded text:
de eo, qui in aciem perduxisset. Placuit tamen eos, qui rebus commodatis aliter uterentur, quam utendas accepissent, ita furtum ito domino facere eumque, si intellexisset, non permissu
Abbreviated transcription (Latin):
unt ut findum tulculaniieptu
serus heret. p̾ciocentum aurcoru
deinde reno secuta. icẽ neq prec̾io
soluto. neq fundo tradito placiit
int̾ eos ut disciderctur ab ea oꝑtẽe¬
⁊ uenchitone muicem lib̾antur.
Icem est ⁊ inconductonecũlccat¬
sensu decenchuint. sicut iã dcm est.

Expanded text:
unt ut fundum Tusculanum emptum Seius haberet centum aureorum, deinde re nondum secuta, id est neque pretio soluto neque fundo tradito, placuerit inter eos ut discederetur ab emptione et venditione, invicem liberantur. idem est et in conductione et locatsensu descendunt, sicut iam dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
mand̾ato quisq alienis negori¬
is gerendis se optulerit exqua cͥa
utilitatiscau̾sa receptimm est
ne absencium qui subita festi¬
natͥone.cohacti milli demanda¬
to negocioꝵ suoꝵ adiastra¬
tone pegre ꝓfecti ẽent deseran¬
tur negocia. que sane nemocu¬
raturusẽet.si ce eo quodquis
inpendisset millamꝰ habiturus
ẽet acronemisicut au̾t is ꝯmu
stilitergesserit negocia. ht obł¬

Expanded text:
mandato quisque alienis negotiis gerendis se obtulerit: ex qua cautilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotiorum suorum administratione, peregre profecti essent, deserentur negotia: quae sane nemo curaturus esset, si de eo quod quis impendisset nullam habiturus esset actionem. sicut autem is qui utiliter gesserit negotia, hab
Abbreviated transcription (Latin):
drus ¶Item exdinersso mimis
negichus interrogat. aulũ. au¬
gernum quicꝗd tibi hodiernam
diem ꝑaglianam stiplatonem
spopondi id ome bes neacceptum
respondit. nilus augerio. heo acce¬
ptum quod tuli ¶Preterea nou̾
at̾one tollitur obligo ułutisi id ꝙ
tipi seius debebat atito daristipła¬
tissis. Namint̾uentu none ꝑ¬
sone noua nascitur obligato et
prima tollitur trãslata in postĩo¬
rem adeout int̾dum. licet post̾i¬
toris auctoritate stipulatus fi̾nt
quo ca̾u resamittitur. Namet pͥ¬
ordebitor lib̾atur. ⁊ post̾ior obligo
ulsa estt Non ĩdem niris est.si aẜuo
quis stipłatur̃ fu̾it namtunc pͥ¬
or pinde obligatus manet. ac si
post ea nullus stipsato fuisset ¶
sicadem psona sit aqua eadem¬
postea stipuleris ita demũ nona¬
tofit. siquis inpost̾iore stipła¬
tione.quidnon̾i sit sorte sicon¬
dito. aut dies. aut ficdlenissor ad¬
hiciatur. aut detrahatini ꝙ aut
diximus si condito adiciatur no¬
nat̾onem fieri sic intłłigi oport

Expanded text:
dius. ’ item e diverso Numerius Negidius interrogavit Aulum Agerium: ‘ quidquid tibi hodierno die per Aquilianam stipulationem spopondi, si omne habesne acceptum? ’ respondit Aulus Agerius: ‘ habeo acceptumque tuli. ’ Pratione tollitur obligatio ueluti si quod tu mihi debeas, a Titio dari stipulatus sim; nam interuentu nouae personae noua nascitur obligatio et prima tollitur trarem, adeo ut interdum, licet posteritutoris auctoritate stipulatus fuerit, quo casu res amittitur: nam et prior debitor liberatur et posterior obligatio nulla est. non idem iuris est, si a servo quis stipulatus fuerit: nam tunc prior proinde obligatus manet ac si postea nullus stipulatus fuisset. sed si eadem persona sit a qua postea stipuleris, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stiptione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si condicio adiciatur novationem fieri, sic intellegi oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
enssas fecerit. non intelligitur ꝓ¬
prie excontiactu obligatus ẽe. ꝙ¬
ꝓpe nicħ̾inter se contracrerunt
Set quia non ex maleficio tenetur
qͣi exotractu reneri indetur ¶ Io̾
niris est ce eo qui coheredi su o fa¬
miliherciscumde ndicio exmisg
Uisobligatus est. ¶ Hrcesq
iegatoꝵ noie non propris excon¬
tractu obligatus intlłigitim neq
enĩcum u̾rde. neq cum deffucto
ullum negotum legataroo gessi¬
sse proprie dicipot̾. Et tn quia ex
malefficio nõ est obligarus heres

Expanded text:
ensas fecerit: non intellegitur pensas fecerit: non intellegitur proprie ex contractu obligatus esse, quippe nihil inter se contraxerunt: sed quia non ex maleficio tenetur, quasi ex contractu teneri videtur. Idem iuris est de eo, qui coheredi suo familiae erciscundae iudicio ex his causis obligatus est. Heres quoque legatorum nomine non proprie ex contractu obligatus intellegitur neque enim cum herede neque cum defuncto ullum negotium legatarius gessisse proprie dici potest: et tamen, quia ex maleficio non est obligatus heres
Abbreviated transcription (Latin):
tum drim negocioꝵ gestaita et
contia. iste quor tenetur. utadmi¬
nistratõis tat̾onem reddat quo i¬
ca̾uusq ad nactuliam quisq
diligenciam comelltur redcere
ronem nec sufficit talem dilig̾n¬
rebus adiitere solet. si modo alo
diligencior. commoduis. admis¬
traturus e̾et negocia. ¶Gutores
quo quitutele iudit̾o tenentur
non proprie excontractu obliga¬
ti intelliguntur. Hullum enim
negotium inter tutorem erpupi¬
llum contrahitur Set quia sane ñ
exmaleficio tenentin qi excentra¬
ctu teneriindentur. Et rocant cau
pupillus cũtutore ñt tutele act̾ce
set excontrario tutor cupupilloh̾t
enderit aliquid inrem pupilli. uł
prcco fi̾nt obligͣat. aut remsuar
creditori cuisobliganent. ¶Itẽ
si inter aliquos comimis sit res
sine sccietate ułuti qui piter eis
legata conata ue eet. ⁊ alter cor
alt̾i ideo tencatin. Comin dund¬
undo rudito quia imussolus fru¬
ctusexea re ꝑcepit/ aut ꝙ sccdus en¬
Solus meam rem nece ssarias inp¬

Expanded text:
tum dominum negotiorum, ita et contra iste quoque tenetur, ut administrationis rationem reddat. quo casu ad exactissimam quisque diligentiam compellitur reddere rationem: nec sufficit talem diligenrebus adhibere soleret, si modo alius diligentior commodius administraturus esset negotia. Tutores quoque, qui tutelae iudicio tenentur, non proprie ex contractu obligati intelleguntur nullum enim negotiam inter tutorem et pupillum contrahitur: sed quia sane non ex maleficio tenentur, quasi ex contractu teneri videntur. et hoc autem casu pupillus cum tutore habet tutelae actionem, sed et ex contrario tutor cum pupillo habet enderit aliquid in rem pupilli vel pro eo fuerit obligatus aut rem suam creditori eius obligaverit. Item si inter aliquos communis sit res sine societate, veluti quod pariter eis legata donatave esset, et alter eorum alteri ideo teneatur communi dividundo iudicio, quod solus fructus ex ea re perceperit, aut quod socius eius in eam rem necessarias imp
Abbreviated transcription (Latin):
quaꝵcu̾q reꝵ michi recũ Ac̃tio
uł aduersus te ꝑsecut̾o est erit
neꝙyq tumecum bẽs.tenes pos¬
sides.possiceres ue. set tolomalo
n̾am dari stipłato es. auilus. aug¬
erius. spopondit mimerus negi

Expanded text:
mihi tecum actio el adversus te persecutio est erit quodque tu meum habes tenes possides possideresve dolove malo niam dari stipulatus est Aulus Agerius, spopondit Numerius Negi
Abbreviated transcription (Latin):
mouente sccłm nouelle nr̃e cõs¬
titudis dĩonem. ¶ Ite pliłos
hoies ⁊ alienos ẜuos quos tona
fide possidetis ad qutur nob. set
quirant pcum quor seruuim
quo usumfructum. ułusim
habetis. smulit erdnꝗb istig
cansis ub̾ adqritur. ¶ Comn¬
adarere certũest erepto eo qͥd
iiiii soĩatim strpulanto. aut
ꝑtrachitom accipiendo illi soli
tux. tit̾o chio meo dare spond
erit stipłatus. ucet ante dubita¬
batur. tnpost nr̃am decisionẽ
resexpedita est. ur illi tm adꝗxꝰ¬
at qui hec ei facere nissit. ut su¬

Expanded text:
ente secundum novellae nostrae constitutionis divisionem. Item per liberos homines et alienos servos, quos bona fide possidetis, adquiritur vobis, sed quirant. Per eum quoque servum, in quo usum fructum vel usum habetis, similiter ex duabus istis causis vobis adquiritur. Comadquirere certum est, excepto eo, quod uni nominatim stipulando aut per traditionem accipiendo illi soli tur: ‘ Titio domino meo dare spondeerit stipulatus, licet antea dubitabatur, tamen post nostram decisionem res expedita est, ut illi tantum adquirat, qui hoc ei facere iussit, ut su
Abbreviated transcription (Latin):
clum ullt ticium in rpͥo delicto
furti. an ẜin corrupti nicht̾o. te¬
neatur tich.an neutro. ¶Et
cum nob̾ suꝑ hac clubitatone su¬
i.ggestum est. ⁊ antiquoꝵ priitẽ¬
trum suꝑret altercatones prosp¬
ni ẜui corrupͥti actonem p̾stanti¬
bus ꝗbodam furti tm modo.Nos
ninus calliditati obinam eutes
minime factus Sit. ⁊ i̾o non cu¬
rant no regle que fin corrupti
actonem introdncerent. t̾n con¬
cilium corruptoris adꝑinciem
probitatis ẜm. introduct̾ est
ut sit ei perialis act̾o imposita. tã¬
ꝙͣ re ipa finss Einis corruptus
neerhunis modi inpumtate. ⁊
in anu̾ ẜunum qui possit corrupi
tale facimꝰ aqboda ppetiaretur

Expanded text:
dum vult Titium in ipso delicto furti an servi corrupti iudicio teneatur Titius, an neutro? et cum nobis super hac dubitatione suggestum est et antiquorum prudentium super hoc altercationes perspneque servi corrupti actionem praestantibus, quibusdam furti tantummodo: nos huiusmodi calliditati obviam euntes, minime factus est, et ideo non concurrant regulae quae servi corrupti actionem introducerent, tamen consilium corruptoris ad perniciem probitatis servi introductum est, ut sit ei poenalis actio imposita, tamquam re ipsa fuisset servus corruptus, ne ex huiusmodi impunitate et in alium servum, qui possit corrumpi, tale facinus a quibusdam pertentetur
Abbreviated transcription (Latin):
¶tem pacceptilat̾onem tollitu
obligͣto estan̾t acceptilatͥo imia¬
gmaria soluto. quod .n.erubor
obligat᷑onetito debetu. idsiuelit
titius rennit̾e. poterit sic fieriut
paciatur hec uerba cebitorẽ dice
quod ego tibi promisi. habes nea¬
ceptimi⁊ titrus respondeat heo
set et grece pot̾ acceptilato fieri
cdum modo sic fiat ut latinis u̾¬

Expanded text:
llitur obligatio. est autem acceptilatio imaginaria solutio. quod enim ex verborum obligatione Titio debetur, id si velit Titius remittere, poterit sic fieri, ut patiatur haec verba debitorem dicere: ‘ quod ego tibi promisi habesne acceptum? ’ et Titius respondeat ‘ habeo ’: sed et Graece potest acceptum fieri, dummodo sic fiat, ut Latinis
Abbreviated transcription (Latin):
ntroͥbi sioant duplicia uocantur
quia paͣt ituq litigatoris mhis
ꝯcit̾o est. nec quisqua precipuere
tam rei quam actoris ꝑtem susti
net. ¶ Deorome et uet̾i extu ĩ¬
terticoꝵ supuacuum est. hodiedi¬
cere. nam quociens extra ordiem
iusdicitur qualia funt. hodie. oĩa
iuiditia nõ est. nc̃te redcli ĩterdi¬
ct᷑u. set ꝑinde iudicatur sine in

Expanded text:
TRVBI. ideo autem 'duplicia' uocantur, quod par utriusque litigatoris in his condicio est, nec quisquam praecipue tam rei quam actoris partes snet. De ordine et veteri exitu interdictorum supervacuum est hodie dicere: nam quotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt hodie omnia iudicia, non est necesse reddi interdictum, sed perinde iudicatur sine i
Abbreviated transcription (Latin):
tis que exfilio ⁊ deinceps ceri libi ꝗ¬
modo inpõtestate morientis fuei̾t
S ut nepos neptisue sin heretes sit
non susficit euniẽam ue ĩpotesta¬
te aui mortis tempore fuisse. S opo
suis bes ee aurmorte mitepto. aui

Expanded text:
tisque ex filio et deinceps ceteri libmodo in potestate morientis fuerunt. sed uti nepos neptisue suus heres sit, non sufficit eum in potestate aui mortis tempore fuisse, sed opusuus heres esse aut morte interceptus aut
Abbreviated transcription (Latin):
tom. ⁊ certa queda nerba ciiq
generi legatoꝵ asignata erant
ꝑ quem singula genera legato¬
rũ significabantur. S exostitũ¬
tõibo diuoꝵ pͥncipum sollẽpui¬
tas hinꝯmodi u̾boꝵ pẽito sbla¬
ta est ¶Nostra aut ostituto ꝗͣ
cum magna fecund lugubrati¬
one defuctoꝵ uoluntates uadi¬
ores ee cupientes⁊⁊ nouerbis s
uoliintatib eoꝵ fauentes disp¬
osiumm. ut moib legatis una sit
denctum sit. liceat iegatariis id
ꝑseꝗ. nosolum pactones ꝑson¬

Expanded text:
t certa quaedam verba cuique generi legatorum adsignata erant, per quae singula genera legatorum significabantur. sed ex constitutionibus divorum principum sollemnitas huiusmodi verborum penitus sublata est. nostra autem constitutio, quam cum magna fecimus lucubratione, defunctorum voluntates validiores esse cupientes, et non verbis sed voluntatibus eorum faventes, disposuit, ut omnibus legatis una sit liquid derelictum sit, liceat legatariis id persequi non solum per actiones person
Abbreviated transcription (French):
ditatis siueextianeꝰ cuideadeim¬
da hrditate deͥ bare liceradierit po¬
ea relinꝗuae h̾rditatis facultate
me dampnosam brditate suce ꝑ¬
ir p̾tor sucturit ¶ciendũ tn est

Expanded text:
ive extraneus, cui de adeunda hereditate deliberare licet, adierit, postea relinquendae hereditatis facultatem mere damnosam hereditatem susceperint, praetor succurrit. Sciendum tamen est
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥdem excusa emptdis. ex resti a ͦ
ccone p̾cium ꝯsequi potest. Siuero
excausa lucratina. nluti exdonati¬
one uł exalia simili causa. agere
non potꝰ. Nanittaditu est ouas l¬
crariuas causas ineundem hoiern
⁊meantem rem. concurrere nõ
posse ¶Hacparone. si exo opus
testamentis eatem̾res eidem rebe¬
atux.in t̾ est utrũ rem testatoris.

Expanded text:
idem ex causa emptionis, ex testamento actione pretium consequi potest: si vero ex causa lucrativa, veluti ex donatione vel ex alia simili causa, agere non potest. nam traditum est, duas lucrativas causas in eundem hominem et in eandem rem concurrere non posse. hac ratione si ex duobus testamentis eadem res eidem debeatur, interest utrum rem
Abbreviated transcription (Latin):
eis adire hiditate ⁊ intantum
ten̾i inãntum uale bona hrdi¬
tatis conting̾it ut exhac causa
n delib̾atois auxiliũ eis fiat ne¬
dessarii. nisi omissa obsua tone
nreꝯstiturdis. ⁊ deliband̾ eristĩa¬
uerint ⁊ sese uet̾ grauamin
iditonis subpone maluerint
Item exͣtranes hrs intest̾o ĩstitu¬
D. aut ab ĩtestato adlegitima: hr¬
ce lirditatis hres fieri ¶Prohrte
cendo reshrditanas. ulp̃dia cole¬
co. locando ue ⁊ quoquo mͦ si uo¬
luntate suam declaret ułrẽ nt
ũ̾bis ceadeumda hrditate dum¬
mosciar eum incindbonis ꝓhr
gͣerere est. ꝓdno gerere. ueres. n᷑¬

Expanded text:
eis adire hereditatem et in tantum teneri in quantum valere bona hereditatis contingit, ut ex hac causa neque deliberationis auxilium eis fiat necessarium, nisi omissa observationenstitutionis et deliberandum existimaverint et sese veteri gravamini aditionis supponere maluerint. Item extraneus heres testamento institutus aut ab intestato ad legitimam herdae hereditatis heres fieri. pro heredendo res hereditarias aut praedia colendo locandove et quoquo modo, si voluntatem suam declaret vel re vel verbis de adeunda hereditate, dummodo sciat, eum in cuius bonis pro gerere est pro domino gerere: veteres
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ut siu̾i uoluit tam abintestato. qͣm
mittit uolentib sc̃ ibstine. ab hrdi¬
tate ut pctiꝰ pentis quam iporum
rona siłr acreditorib posideatur
¶Ecti qui testatoris nirisbiecti nõ
sunt. extranci hrdes appllantur
extranei hrdes uidenturqua deca
⁊ qui hrdes amatre ĩstitirintur
eod nuo sunt quia feĩ mnpotestͤꝵ¬
te libos nonħnt Ceruus quoq¬

Expanded text:
ato quam ermittit volentibus abstinere se ab hereditate, ut potius parentis quam ipsorum bona similiter a creditoribus possideantur. Ceteri, qui testatoris iuri subiecti non sunt, extranei heredes appellantur.extranei heredes videntur. qua de causa et qui heredes a matre instituuntur eodem numero sunt, quia feminae in potestate liberos non habent. servus quoq
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ antiꝗtare in ue̾irm legata
ꝯtem stricte xludente. fidei com¬
issis aut q̃ exuolinitate mãgis ces¬
cendebant defu̾ctoꝵ pinginorẽ
naturam ĩdulgente. necessari¬
rec repleatur ex natura fiteicomi¬
ssoꝵ et siquid amplio est inlega¬
tis ꝑroc crescat fidei comissi uaru¬
ra.¶Eerneꝗdem inprimis le¬
cgum cunablis. ꝓmixte dehus ex¬
ponendo studiosis adolescentib
quanda introducum disficul¬

Expanded text:
itatem invenimus legata quidem stricte concludentem, fideicommissis autem, quae ex voluntate magis descendebant defunctorum, pinguiorem naturam indulgentem, necessarihoc repleatur ex natura fideicommissorum, et si quid amplius est in legatis per hoc crescat fideicommissi natura. sed ne in primis legum cunabulis permixte de his exponendo studiosis adulescentibus quandam introducamus difficul
Abbreviated transcription (Latin):
uerum ⁊ parentip liboꝵ Sor¬
or aut et fraterturpib ꝑsoms
scriptis re̾dib ex sacrisꝯstituto.¬
nib platisunt. Nonergocia
ora̾s redes agete possunt ultra
fres igitur otsorores et cognati
nullo moco.aut age possũt. qi

Expanded text:
m parentibus liberorum. soror autem et frater turpibus personis scriptis heredibus ex sacris constitutionibus praelati sunt: non ergo contra omnes heredes agere possunt. ultra fratres et sorores cognati nullo modo aut agere possunt aut
Abbreviated transcription (Latin):
utrnisq niris cognita facilepossint
ꝑmixtione eoꝵ eruͣdi sbtilioribuis
aurib acciꝑx ¶Nonsolum autem
testatoris ul hrdisres. setres alien̾as
legaripot.ita ut rescogatur redim¬
ere cam ⁊ prstare ulsi nõ pot̾ redĩm¬
sere estimatd̾em endare. Set si talis
res sit cui non est comergium ul¬
deretur. sicutisi campum martĩ
ul basilicas uł templa. uł que pu¬
blicousin destinata sũt legauerit
nam nulli momenti legatũ est
¶Quodau̾t dirum auenam rem
orabat forssitan enĩ si scisset alienã¬
rem ẽe nonlegass ⁊ ira diuus pro
rescripsit ¶ Et uer est ip̾m qui
agͥit idem legatarium ꝓbare oꝑt̾e
scisse alienam rem legasse defunct
non hrdem ꝓbare optere ignorasse
cessiras ꝓbandi incumbit illi qui
agit ¶ Set et sirem obligatam cie¬
ditori aliquis ieganerit necesse h̾t
lacet quod in realiena ut ita dem
luere necesse hat heres si sciebat ce¬
funcoo rem obligatam ẽe. etita di¬
ui seuerus ⁊ antonino R. Sitnͥ de

Expanded text:
utriusque iuris cognita, facile possint permixtionem eorum eruditi suptilioribus auribus accipere. Non solum autem testatoris vel heredis res, sed et aliena legari potest: ita ut heres cogatur redimere eam et praestare vel, si non potest redimere, aestimationem eius dare. sed si talis res sit, cuius non est commercium,debetur, sicuti si campum Martium vel basilicam vel templa vel quae publico usui destinata sunt, legaverit: nam nullius momenti legatum est. quod autem diximus, alienam rem orabat; forsitan enim si scisset alienam non legasset: et ita divus Pius rescripsit. et verius est ipsum qui agit, id est legatarium, probare oportere, scisse alienam rem legare defunctum, non heredem probare oportere, ignorasse necessitas probandi incumbit illi qui agit. Sed et si rem obligatam creditori aliquis legaverit, necesse habet placet quod in re aliena, ut ita demum luere necesse habeat heres, si sciebat defunctus rem obligatam esse: et ita divi Severus et Antoninus re
Abbreviated transcription (Latin):
anticilio placuisse. paub sins lb̾is
quos tam ad manfiũ sabinum
nudam ꝓpͥetatem testator litialio
usum fructum h̾nte. ¶stantẽ
crsus inquo neccum libtatentilit̾¬

Expanded text:
Atilicino placuisse Paulus suis libris quos tam ad Masurium Sabinum nudam proprietatem testator habet, alio usum fructum habente. est autem casus in quo nec cum libertate utilit
Abbreviated transcription (Latin):
ta est uire n. honoririo ulła ema¬
tipat̾o desidabatur s uii. testium
signa sufficiebant. ⁊̃ iuire quili sig¬
na testiũ non erat nccia ¶et cum
paulatim tãerusu homũ quã ex

Expanded text:
ta est: iure enim honorario nulla emancipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum iure civili signa testium non erant necessaria. Sed cum paulatim tam ex usu hominum quam ex
Abbreviated transcription (Latin):
exp̾ssit nonadmissur se redita¬
temen quilitis cau̾sa: ncipem
redum reliquerit. neq tabulas
nꝯ̃ legitime fc̃as in quib ip̃e
obcisa eam hys instituto erat
redis nomen admissurũ neq
ulla scriptura cuinir sauctorit¬
as desit aliquid adepturũ. sm
hec diui quor seuem et antorꝰ
sepissime rescripsserunt. lic. enĩ
inquint legib soluti sumus
at tñ legibus uiuimus Dem

Expanded text:
expressit, non admissurum se hereditatem eius qui litis causa principem heredem reliquerit, neque tabulas non legitime factas in quibus ipse ob eam causam heres institutus erat heredis nomen admissurum, neque ex ulla scriptura cui iuris auctoritas desit aliquid adepturum. secundum haec divi quoque Severus et Antoninus saepissime rescripserunt: ‘ licet enim, ’ inquiunt, ‘ legibus soluti sumus, attamen legibus vivimus. ’
Abbreviated transcription (Latin):
est. anertit̾it aliquis hes exeoan non
cxtit̾it boc .ii. solũ spetratur analiquo
casu existeͬre pot̾it. iorsiquis añt no¬
lu̾it be̾s ẽe. aut uuo testatore.ant pr
mortem e pante quam reditatem
adierit decesẜit. aut ꝯditt̃e sb̃̾qua

Expanded text:
est, an extiterit aliquis heres ex eo, an non extiterit: hoc enim solum spectatur, an aliquo casu existere potuerit. ideoque si quis aut noluerit heres esse, aut vivo testatore aut post mortem eius, antequam hereditatem a
Abbreviated transcription (Latin):
que alieno niri sbiectum ẽe tes¬
tator sciͣt sic accipuuntur. sineq
ip̃e reserit. neq aliũ Redem esfece¬
rit. ¶ In eouo quemprem fami¬
lias ẽẽ arbitiatur illud significat
si beditatem sibi ei uetd iuri pde
subiectus ẽe ceꝑit non aqnisisie

Expanded text:
quem alieno iuri subiectum esse testator scit, sic accipiuntur: si neque ipse heres erit neque alium heredem effecerit: in eo vero quem patremfamilias esse arbitratur, illud significant: si hereditatem sibi eive cuius iuri postea subiectus esse coeperit non adquisie
Abbreviated transcription (Latin):
bes. ¶ Sulo ertitit heres fili. ⁊ añ
xub̾tatem decesserit. ip̃iꝰ filio sit
tes sbstitut. Nam amaioriboꝯsti¬
tutum est ut cũ ep etatis sint filii
pentes ep faciant ¶Quã rarone
codice. qua ꝑpectũ est. ut siquis m̃¬
et si pubes sint aderempłu pupill¬
aris sbstois certas ꝑsonas substitue
expͥlu pmpillaris sostitois quepoꝙͣ¬

Expanded text:
o extiterit heres filius et ante pubertatem decesserit, ipsi filio fit heres substitutus. nam moribus institutum est, ut, cum eius aetatis sunt in parentes eis faciant. Qua ratione codice, qua prospectum est, ut, si menetsi puberes sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas personas substituere: exemplum pupillaris substitutio
Abbreviated transcription (Latin):
uas suꝑ hus erposim collige̾da
sunt ¶Sciendum est tn quoo
si plenissime sunr donatones tn
si ingrati eristant hoies in quos
bnficium collatum est coatorib¬

Expanded text:
uas super his posuimus, colligenda sunt. sciendum tamen est, quod, etsi plenissimae sint donationes, tamen si ingrati existant homines in quos beneficium collatum est, donatorib
Abbreviated transcription (Latin):
de c̃e harebit ¶ Item̾q erit. si dis¬
pondioꝯpleo sit. qne oms ꝑtesad
assem pdea reu̾erantur.qua̾nis
sint plium unciarims Heres
et pure ⁊ sub conditone istiturr
otest. exccͣrto tempore.autadcͣtu

Expanded text:
deest habebit: idemque erit si dipondius expletus sit. quae omnes partes ad assem postea revocantur, quamvis sint plurium unciarum. Heres et pure et sub condicione institui potest. ex certo tempore aut ad certum
Abbreviated transcription (Latin):
atestamentarris testimonnie repdsa¬
ellebant. ¶MHerediet hus qui
ꝯuictiei ꝓpotestatem fuant xedebã
testimonia intestam̃ pr̃are lic
hii ꝗ id ꝑmitebant hociure min¬
nos eand̾ ofuatonem corigenteᷤ
et qui abillis sua sum est in legis
nẽtitarem tranfferentes adimita¬
tonem pͥstim stato familie eptoris
uaito nec hedi qui ymagie uetust¬

Expanded text:
tamentariis testimoniis repellebant, heredi et his qui coniuncti ei per potestatem fuerant concedebant testimonia in testamentis praestare, licet hi qui id permittebant hoc iure minnos, eandem observationem corrigentes et quod ab illis suasum est in legis necessitatem transferentes, ad imitationem pristini familiae emptoris merito nec heredi, qui imaginem vetust
Abbreviated transcription (Latin):
ttmet interlibos noiantur. ¶Qiͣ
roneactidit ut eroniciso quodadri¬
aturalez premattinet quam duiꝗ¬
dem sunt adoptiua familia. exnieo¬
runc incipiant meaca ee. inqua fu¬
tinieent si abipon aturali preema¬
cipati fuissent.s hec quidem etust¬
asintroducebant. ¶Euostra
uo ꝯsto cħ inter masclos et feias m¬

Expanded text:
rtinet, inter liberos numerantur. Qua ratione accidit, ut ex diuerso, quod ad naturalem parentem pertinet, quamdiu quidem sint in adoptiua familia, extraneotunc incipiunt in ea causa esse in qua futuri essent si ab ipso naturali patre emancipati fuissent. Sed haec vetustas introducebat. nostra vero constitutio inter masculos et feminas
Abbreviated transcription (Latin):
Impossiblis ꝯcto in institutombo
et legatis. nec nõ e ficei comissis.⁊
nb̾tatib pro non scupto hetur
¶Si plures ꝯdiones in instoib ac¬
scripte fu̾int.si quid̃ ꝯuicri ut pũ¬
aur illud fc̾m erit. ciuuil optemꝑa¬
nũquam iudit hedes institinpo

Expanded text:
Impossibilis condicio in institutionibus et legatis nec non in fideicommissis et libertatibus pro non scripto habetur. Si plures condiciones institutioni adscriptae sunt, si quidem coniunctim, ut puaut illud factum erit ’, cui libet obtemperanumqua
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ quam grex cõis e̾e intlligit ᷑
sipectori ticii tins pectorib mixtal
fuerint. s et siabalterutro ur̃um
id torum frument retineaturan.
rem cͥract̾o piomom frumenti cũ¬

Expanded text:
mentum quam grex communis esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterutro vestrum id totum frumentum retineatur, in rem quidem actio pro modo frumenti cui
Abbreviated transcription (Latin):
s est. ¶ QI Aaterul auis mater
nncee nõ hnt libo̾s suosaut hedes
institu̾e. auterhẽdare s pont eosom¬
itere ¶Namsilencium ma
ascendentiu tir facit quant erheoꝗs̾¬
t̾o patris n .n. matͥ filium filiar ue
Nz auo mat̾no ne potẽ neptem ue

Expanded text:
m est. Mater vel avus maternus necesse non habent liberos suos aut heredes instituere aut exheredare, sed possunt eos omittere. nam silentium matascendentium tantum facit quantum exheredatio patris. neque enim matri filium filiamve neque avo materno nepotem ne
Abbreviated transcription (Latin):
nr̾a ꝯst̾ito adrecundiãnature.
int̾oduxit suio quantacum
ꝑsheditatis ułres certa eis fu̾it
relicra de mosto querela q escen¬
te id quod de est us ad quarta
legitim ꝑtis itpleatur licet non
fu̾it adiectũ boniuiri arbitratu
debe eam replei ¶Situtor nõie
pupilli cinꝯ tutela gerebat ex
testo prissui legatum acceꝑit a
cũ nicħ erat ip̃i rutori relictum

Expanded text:
nstitutio ad verecundiam naturae introduxit. sin vero quantacumque pars hereditatis vel res eis fuerit relicta, de inofficioso querela quiescente, id quod eis deest, usque ad quartam legitimae partis repletur, licet non fuerit adiectum, boni viri arbitratu debere eam repleri. Si tutor nomine pupilli, cuius tutelam gerebat, ex testamento patris sui legatum acceperit, cum nihil erat ipsi tutori relictum
Abbreviated transcription (Latin):
cumeo tp̃re quotest̾m signarer᷑¬
oiumꝯsusuͣ mc testis li boꝵ loco¬
fu̾it nec ꝗsquam e̾e̾t quiei stat¬
questionem mou̾et¶Pater
e.is. qui. infiꝑ

Expanded text:
cum eo tempore quo testamentum signareonsensu hic testis liberorum locoquisquam esset qui ei statquaestionem moveat. Pater nec non is qui in
Abbreviated transcription (Latin):
et diuuis seueto ⁊ autoi nscripsert
Alomssime sciondest remtalez ẽe
deb̾ent insenõ hat uiciũnt abona si¬
de emptoreusucapipossit ułquiex
alia causa iustapossidet ¶Error

Expanded text:
et divi Severus et Antoninus rescripserunt. Novissime sciendum est, rem talem esse debere, ut in se non habeat vitium, ut a bona fide emptore usucapi possit vel qui ex alia iusta causa possidet. Error
Abbreviated transcription (Latin):
mamimiss fuit suo arbitͥo adire
heditatem pot. quia non fit nece¬
Sari heres. cum utruͤ mq ex om̃
testo non ꝯseqtur. ¶ Quod si a¬
lienato fi̾it. nisu nomi dniadire
heditatem debeͣt. ⁊ ea ite ꝑeunfit

Expanded text:
manumissus fuerit, suo arbitrio adire hereditatem potest, quia non fit necessarius, cum utrumque ex domini testamento non consequitur. quodsi alienatus fuerit, iussu novi domini adire hereditatem debet et ea rat
Abbreviated transcription (Latin):
siterum mento facta nõ eet. Sẽt
sibidatis. aut suppleta quarta exle¬
ge falsidia. r̾editatem restituat hi¬
is qui inpͥore test̾o scriptisi ant ꝓ¬
rt̾ incerta uerba scco rest̾t. ⁊uib¬

Expanded text:
si rerum mentio facta non esset, sed sibi datis, aut suppleta quarta ex lege Falcidia, hereditatem restituat his qui in priore testamento scripti fuerant, propter inserta verba secundo test
Abbreviated transcription (Latin):
siguacła testamentis ĩ ponerentu
ut ħ ius triꝑtitũ ẽe indeaturur tes¬
tesꝗdem er eoꝵ p̾sencia unoꝯtextũ
test̾i celebrandi gr̾a aunre ciuili de¬
stendant. ¶Subscriptonet ãt et
teitatoris et testium. exsacrariur
¶ Signacla au̾t. ⁊ uus testium eredi¬

Expanded text:
entis imponerentur: ut hoc ius tripertitum esse videatur, ut testes quidem et eorum praesentia uno contextu testamenti celebrandi gratia a iure civili descendant, subscriptiones autem testatoris et testium ex sacrarum c signacula autem et numerus testium ex edi
Abbreviated transcription (Latin):
b̾tate accep̾mo fruanturb̾nficio.
lib̾tate cũ eft̾i procetentecump fa¬
uore ⁊ antiquos legis latores mł¬
ta ⁊ otia cões regłas statiisse nãif¬
estissimũ est et eo qui lib̾ratem
ĩposint suelibtatis stabilitarega¬

Expanded text:
bertatem accepit nostro fruantur beneficio, libertate cum effectu procedente cuius favore et antiquos legislatores multa et contra communes regulas statuisse manifestissimum est et eo qui eam imposuit suae liberali
Abbreviated transcription (Latin):
tum sinĩ c̃ crerens uentidit ai
onau̾it. fintumno comictit Itu¬
ictat .i. taposessore usucapiatur
aut negligencim dn̾i. aut quia si¬
ne successore decessent si nenmasci¬
scarin. qinquamins mala fice ip̃ep¬
ossicet quia mtlłigit sealienũ fund

Expanded text:
um esse credens uendiderit aut donauerit, furtum non committit; fuiciat ut a possessore usucapiatur.aut neglegentiam domini, aut quia sine successore decesserit, sine vi nanciscatur. qui quamvis ipse mala fide possidet, quia intellegit, se alienum fundum
Abbreviated transcription (Latin):
otest aũt quis in atutione¬
rẽst̾o suo ples grado redum
facere. ut puta sulle Res non erit
ille he̾s esto et de inceps inqͣntum
uelit testator substitue por ¶Et

Expanded text:
otest autem quis in testamento suo plures gradus heredum facere, ut puta ‘ si ille heres non erit, ille heres esto ’; et deinceps, in quantum velit, testator substituere potest et
Abbreviated transcription (Latin):
ocio utebantur. ꝙ calatis ꝯmitiis
dessit te inde tertium gem restam
damuenditõm agebatur .u̾. testibꝰ
et ubripͥno ciurib romanis pubĩ¬
lie dacebatur ¶Set illa ꝗdem pͥo¬
ora duogn̾a testoꝵ exuet̾ib tprib ꝑa¬

Expanded text:
otio utebantur, quod calatis comitiis cessit deinde tertium genus testadam venditionem agebatur, quinque testibus et libripende, civibus Romanis pubertor dicebatur. sed illa quidem priora duo genera testament
Abbreviated transcription (Latin):
exiliada sibi fil familias aqquisi¬
uit. housum fru̾ct quids̃ priacqͥ¬
rat dniumaut apudeum rema¬
neat ne quod ei suis labonboaut
ueniens luctuosũ ei piccedat. ¶¬
ciem ubi patens emancipandoli
siuolu̾it. lic̾nciam exant̾ionbut¬
ꝯstõib rebat. quasi ꝓp̾cio quodam¬
modo emancipato̾is et ĩhuanĩ
ꝗdemaccedebat. ut filoõrerũ suaꝵ
exhacemancipatc̃e dnio ꝓparted̾¬
frandaretur.⁊ quod honoris ei exh
ꝓpud filiũ iemanebint et pater

Expanded text:
a sibi filiusfamilias adquisivit, huius usum fructum quidem patri adquirat, dominium autem apud eum remaneat, ne, quod ei suis laboribus vveniens luctuosum ei procedat. Hecie ubi parens, emancipando lisi voluerat, licentiam ex anterioribus habebat, quasi pro pretio quodammodo emancipationis, et inhumanum quiddam accidebat, ut filius rerum suarum ex hac emancipatione dominio pro parte defraudetur, et, quod honoris ei ex eapud filium remanebunt et pater
Abbreviated transcription (Latin):
inicias ẽ̾e oportet. namtot uncie assẽ
efficiunt. quot testator uoliit ⁊ sum̃
tas intestando spectatur. ¶ Et ꝯt᷑ri¬
Ario pot quis in quastascumq uoluu̾t
plimas uncias sua he̾ditatẽ dunde
Gipͣles hedes instituantur.ita demum
ꝑcium distributo uctia est sinolit
Testator eos exequis ꝑtib ee redessa
alius sineꝑte noiato erit. ⁊ siples. sis¬
quidemalia ꝑsassis deerit exea ꝑte
oms ieãdem ꝑt̾em xcurrunt. ¶Sil
uo totoas ꝯpleto sit inptͣem dimidis¬
amuocantur. ⁊ille uł illi om̃s mal¬
tam dimudiam. nec int̾est pͥmian
uto sit. quid uiris sit neluti si tres
ex quartis ꝑtib redes scriptisimt ⁊
ꝯstat uacantem ꝑtem singulis taci

Expanded text:
ncias esse oportet. nam tot unciae assem efficiunt quot testator voluerit, et sntas in testando spectatur. et e contrario potest quis in quantascumque voluerit plurimas uncias suam hereditatem dividere. Si plures instituantur, ita demum partium distributio necessaria est si nolit testator eos ex aequis partibus heredes esse: alius sine parte nominatus erit, si quidem aliqua pars assi deerit, ex ea parte omnes in eadem parte concurrent. si vero totus as completus sit, in partem dimidiam vocantur, et ille vel illi omnes in alteram dimidiam. nec interest, primus an utus sit, quid iuris sit? veluti si tres ex quartis partibus heredes scripti sunt. et constat, vacantem partem singulis tacit
Abbreviated transcription (Latin):
tuit ¶ Item finturusꝰ fiucto sido¬
imno ꝓpͥetatis abisu fructuario ce¬
datur namer̾neo cedendo nichag¬
itur ¶Oł econtrario. si fructuam
ꝓͥetare: rei aquisierit. que resconso¬
motu. aut uicio suo corruerrat errĩ

Expanded text:
tutio. item finitur usus fructus, si domino proprietatis ab usufructuario cedatur nam extraneo cedendo nibil agitur: vel ex contrario si fructuarius proprietatem rei adquisierit, quae res consomotu aut vitio suo corruerint, extin
Abbreviated transcription (Latin):
deret ¶tes niios quos quismsoͬ
ralezequitatem secut. ei concessit
qui inuen̾itiid̾o statuit. siquism
sacroaut religioso leco fortͤsuto in
loco no data adħ oꝑa set cortuitu

Expanded text:
quos quis in suo ralem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu loco non data ad hoc opera sed fortuitu
Abbreviated transcription (Latin):
de ea reagere prop̾ter lege .xii. ta¬
bularum. qua cauetur neqins tignꝰ
aliemi edib sins innictũ erimere
cogatur s duplu pro eo prestet ꝑ
iopinsum est ne cdificia retid
necte fit sec si exanqua cã dirutũ

Expanded text:
e ea re agere propter legem duodecim tabularum, qua cavetur, ne quis tignum alienum aedibus suis iniunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestat per ideo provisum est, ne aedificia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum
Abbreviated transcription (Latin):
cesarienses aduocatos exsugyestĩde
tͥbm̃ani uuri eminẽtisimi q̾storis
ꝓminciau̾it ean et debitor soluerit
setatur hin modi soscem plenissia
securitate. ¶Sinau̾t aliter quam
diposiniꝰ solu̾tio fc̃a fint petiña
au̾t saluam bat pupilh. ut exea lo¬
cupletior sit. ⁊ adhũc candem sum¬
mã pectine petat.pereptõm doti
mali o submom̾ potit ¶Quor
au̾t simale dsupẜit aut furto amit̃¬
tem̾e sine tutoris auit̾. ⁊ pon ẜ nia

Expanded text:
Caesarienses advocatos ex suggestione Triboniani, viri eminentissimi, quaestoris pronuntiaverit et debitor solverit, sequatur huiusmodi solutionem plenissima securitas. sin autem aliter quam disposuimus solutio facta fuerit et pecuniam salvam habeat pupillus aut ex ea locupletior sit et adhuc eandem summam pecuniae petat, per exceptionem doli mali summoveri poterit: quodsi aut male consumpserit aut furto amisetemere sine tutoris auctoritate et non
Abbreviated transcription (Latin):
ex hris negotus re nedid̾it. ⁊ tradi¬
d̾it. facit eamaccipientis ¶ Int̾du̾
⁊ sine traditoe mida uolutasdo¬
mini sufficit ad rem trausfe̾nda
dauitant lccaiit aut ap̾dte cepo¬
acquiritiir tibi ꝓpͥetas pindeac
si eonõie tradita fuiss ¶Etersi
quis mertes inhoreo cepoitas uẽ¬
did̾it. simłator clanes tibi. Horci
traclidit emptoritransft ꝓͥetate

Expanded text:
et is ex negotiis rem uendiderit et tradiderit, facit eam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda uoluntas domini sufficit ad rem transferendam, daui aut locaui tibi aut apud te depoadquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves horrei tr
Abbreviated transcription (Latin):
sena. spemaliquamfec̾it quisꝗͣ i. luri
ex suo uino ⁊ alieno melle. mulssu.
au̾t exsuis ⁊aliẽnis medicaminibs.
emplaustrum aut collirium. aut
ex sua etaliena laua uestimentum
fererit dubitand̾no est ħ casu cum
ẽe cominũ qui fecerit cuinnosolũ
matenie preftauit ¶Si enalien un
purpaaram quiesuouestimento

Expanded text:
ena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua et aliena lana vestimentum fecerit, dubitandum non est, hoc casu eum esse dominum qui fecerit: cum non solum materiae praestavit. Si tamen alienam purpuram quis int
Abbreviated transcription (Latin):
inusu estͥ quam ĩusu fructu slaz̃
aquis. ponus. florib. feno. strañi¬
s uignisadusi cotidiamũ utat᷑
ieoq fundo hactemeimorari lic
ut n dno fundi molesto fit. necs
hiis ꝑ quos oꝑa eusticafirnt. nri¬
pedimento fit. nec ullialiims¬

Expanded text:
in usu est quam in usu fructu. namque ibus, pomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii
Abbreviated transcription (Latin):
quia uõlimtate enãtienata intłłi¬
gitur utiq si nõ ignorabat se
ĩ aneno solo edifare ⁊ ideolicet
diruta sit domus uẽdicare dñs¬
materiã ñ pt̃ Certe illud dstat
si m possone cõstituto edifuatore
soli dñs petat donin suã cẽ. nec
soluat preciũ m et mercedes fa¬
bror posse eñ per exeptionen.
don man repelli. utizsirone fidei
posessor fuerit qui edificasset nã
Cienti abienu ẽe solum potculpã
oditi qnod temere edit̾icam̾t u¬

Expanded text:
quia voluntate eius alienata intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat pretium materiae et mercedes fabrorum, posse eum per exceptionem doli mali repelli, utique si bonae fidei possessor fuit qui aedificasset: nam scienti, alienum esse solum, potest culpa obici, quod temere aedificaver
Abbreviated transcription (Latin):
da si morreretu aut caput mimi¬
un legataout ep fiant s estima¬
tis hiis satudetur. ut si morietur
aut capite dimimieturtanta pet¬
curria restituatur quanti hee fuerit
estimate ¶Ergo senat nõ fecit q¬
tem car̾rrusum fruct̃ nec .n. potat¬

Expanded text:
rietur aut capite mitur legatario ut eius fiant: sed aestimatis his satisdatur, ut, si morietur aut capite minuetur, tanta pecunia restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fecit quidem earum rerum usum fructum nec enim pot
Abbreviated transcription (Latin):
cumbardonatori. ¶Et cum re¬
tropͥncip ũ dispões insimlarieas
actis int̾uementib uolebant
si maiores ducentoꝵ fuerant
auit quamstare ⁊sũ insinuatte
statint ⁊ quasda donationes
inue̾it. que pẽĩt insimiato̾em

Expanded text:
cumbat donatori. et cum retro principum dispositiones insinuari eas actis intervenientibus volebant, si maiores ducentorum fueranavit, quam stare et sine insinuatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem
Abbreviated transcription (Latin):
oior tc̃esunt q̃m edificia oĩ
inbania pͥdia appllamꝰ ⁊ siminl
ia edificata sunt. ¶¶tẽ pͥdiorur
banor̃ ẜuitutes sunt. heeut inciro
hona uicini sustineat ur inꝑete
ep liceat incmo tignũ mmitere
ut stillicidiũ uł flum̾ recipiat ꝗs¬
ream. ul no recipiat i ne alco quis

Expanded text:
niam aedificia omnia urbana praedia appellantur, etsi in villa aedificata sunt. item praediorum urbanorum servitutes sunt hae: ut vicinus onera vicini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium vel flumen recipiat quaream, vel non recipiat: et ne altius
Abbreviated transcription (Latin):
cogitur restitue. ¶Is ueroad quem
us fructꝰ fundi ꝑrinet non alit fru¬
cus cor efficirur quam si eos ip̃e pͣte
esti sicutilac ⁊pili ⁊ lani. Itacragni
timnaturali muic dm sunt fiuctua¬

Expanded text:
cogitur restituere. Is ad quem usus fructus fundi pertinet non aliter fructuum dominus efficitur, quam si eos ipse perceest, sicuti lac et pilus et lana: itaque agni tim naturali iure dominii sunt fructua
Abbreviated transcription (Latin):
Namertinte resliquendicarino
possintodici tna furib ⁊ quibusda
cea ius possesoriu possint ¶ Si dͣuoͥ¬
rum inatetie exuoluntate dũo ꝑd
fuse snt totũ id corp qd erconfu¬
sicut forte ex uno et eymelle mul¬
sum aut exauro et argento eletͤtru
id̾iliris est uam et et easucõem esse
spemnon dubitam ¶Quod sifo¬

Expanded text:
nam extinctae res licet vindicari non possint, condici tamen a furibus et a quibusdam aliis possessoribus possunt. Si duorum materiae ex voluntate dominorum confusae sint, totum id corpus quod ex confu, forte ex vino et melle mulsum aut ex auro et argento electrum, idem iuris est: nam et eo casu communem esse speciem non dubitatur. quodsi fo
Abbreviated transcription (Latin):
qui coierunt necurnecuxor nec
nuptie nec matrimoium nec dosĩ¬
telligitur itaq hiiex eo ꝗ coitunas¬
cuntur pot atepr̃is non sunt sta¬
les sunt quantum ad pũ am pot¬
estatem ꝑtiet. quales suut hii qͦs

Expanded text:
qui coierint, nec vir nec uxor nec nuptiae nec matrimonium nec dos intellegitur. itaque ii qui ex eo coitu nascuntur in potestate patris non sunt, sed tales sunt, quantum ad patriam potestatem pertinet, quales sunt ii quos