comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bi pp̃minorem contingens re¬
sarcire. ¶ non semꝑ autem ea
que cum minorib geruntur.
rescindenda sunt s ad bonum
⁊ equum iedigenda sunt. ne
magno ĩ cominodo huius eta

Expanded text:
propter minorem contingens resarcire. Non semper autem ea, quae cum minoribus geruntur, rescindenda sunt, sed ad bonum et aequum redigenda sunt, ne magno incommodo huius aeta
Abbreviated transcription (Latin):
paratam peciuuam laboribus
substituti ueniat. repellendus ẽ:
smnulcoq partius ex hac cã: here¬
tem minoris restituẽdum eẽ.¬
¶ Siseruus uł filius famiłas
dominusueꝙ ad eum ꝑuen̾it.
restuere iubendus ẽ qd̾ ñ pue
int̾uen̾it. aut u̾b̾ib castigãdꝰ.
aut noxe det enddus erit s ⁊ si
filius familias ħ fecit obdolu
suum condem᷑pnabͣitur. ¶rest¬
tnͣtio autem ita facienda ẽut

Expanded text:
paratam pecuniam laboribus substituti ueniat, repellendus est: multoque parcius ex hac causa heredem minoris restituendum esse. Si seruus uel filius familias dominusue quod ad eum peruenerit restituere iubendus est, quod non interuenerit, aut uerberibus castigandus aut noxae dedendus erit. sed et si filius familias hoc fecit, ob dolum suum condemnabitur. Restitutio autem ita facienda est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtie sequantur quianec alia cã
contrabendi fu̾it res igitur repeti
debet non pretium.
cre partum eorum aput ce labõ
ait. quia et mancipiatua peric
decuran chominus maritus de
dote obligatur.
aulus Tulianus scribit ualẽ
talem stipusonem cimi morieris
docis nomimetor. dam inquia
et pacisci soleant ne auiua excipi¬
antur. quod ñ eẽ simile accepi abi
ud enim differre ex acccem alid
ab initio ĩ id tempus spularip̃

Expanded text:
tiae sequantur, quia nec alia causa contrahendi fuerit, res igitur repeti debeat, non pretium. ere partum eorum apud te Labeo ait, quia et mancipia tuo pericdetur, nihilo minus maritus de dote obligatur. um. Iulianus scribit ualere talem stipulationem: 'cum morieris, dotis nomine tot dari?' quia et pacisci soleant, ne a uiua exhibeatur. quod non esse simile accepi: aliud est enim differre exactionem, aliud ab initio in id tempus
Abbreviated transcription (Latin):
nicipes quam ꝑlegem falcicli¬
stipulatisunt. ne ea suñmna in
alios usus conut̾entur a sciẽtes
prudentesq passi sunt eam pe¬
cuniaminopus aqueductus ĩ¬
debitoded̾int cumsit utrumq ñ¬
quum pecumam que adopus
aqueductus data er̃epetr. nẽ.p̃.¬
ex corpore patrimoniisui imꝑẽ
dere. iiidopus quod totum alt¬
ene lib̾tatis gloriã rep̾sentet ¶ꝙ
si ideo repetitionem eius pecunie
hr̃e credunt quod impͣtitia lapt¬
si legis falcidie bũficiousi non
sumit. sciant ignorantiam facti
non iuris prodeẽ nec stultis so¬
lere succurri. s errantibs: et licet

Expanded text:
quam per legem Falcistipulati sunt, ne ea summa in alios usus converteretur et scientes prudentesque passi sunt eam pecuniam in opus aquae ductus imdebito dederint, cum sit utrumque iniquum pecuniam, quae ad opus aquae ductus data est, repedere in id opus, quod totum alienae liberalitatis gloriam repraesentet. quod si ideo repetitionem eius pecuniae habere credunt, quod imperitia lapsi legis Falcidiae beneficio usi non sunt, sciant ignorantiam facti, non iuris prodesse nec stultis solere succurri, sed errantibus". Et licet
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ quib spẽb loci mhr̃e possit añ
premisso quodminorib .xx.u.¬
annis ius ignorare ꝑ missumẽ
non nocet sinõ ei sumina neglige¬
tia obiciaturs quid enim si omnes

Expanded text:
in quibus speciebus locum habere possit, raemisso quod minoribuannis ius ignorare permissum non nocet, si non ei summa neglegentia obiciatur: quid enim si omnes
Abbreviated transcription (Latin):
regressum emptorĩuenditorẽ
s cum pars eiuncitur. si quid̃
ꝓ ĩdiuiso euicatuꝵ pegressũ
halit ꝓquantitate euicte par¬
tis. quod si certus lorus sit euic¬
tus non ꝓ indiuiso portio fũdi:
siꝓbonitate lori erit irgressus
quio enin si quod fuit ĩ agro

Expanded text:
egressum emptor in uenditorem. sed cum pars euincatur, si quidem pro indiuiso euincatur, regressum habet pro quantitate euictae partis: quod si certus locus sit euictus, non pro indiuiso portio fundi, pro bonitate loci erit regressus. quid enim, si quod fuit in agro
Abbreviated transcription (Latin):
pretorem restituendus sum ut ͫ¬
abstinendi michi potestas cri¬
buatur. ¶ Si coactus br̃ditatemi
tor succurrit aut utiles accões qͣ¬
sihr̃di dauto. aut accõem metus
sit ut ei aliquid ex torqueret. qui¬
quid ob hanc causam factumẽ
ucinuiuuocare ⁊ ad ire aliquem
potestate preditum quiutiq uim
cum pati prohibiuiss s huiusinõi
ꝓ̃sumptõni tebet aꝑtissimas ꝑro¬
bationes uiolentie oppon̾e. ¶ Si
iusto metu pt̾itus cognitõne ad

Expanded text:
praetorem restituendus sum, ut abstinendi mihi potestas tribuatur. Si coactus hereditatem tor asi heredi dando aut actionem metus sit, ut aliquid ei extorqueret, quidquid ob hanc causam factum eslicum inuocare et adire aliquem potestate praeditum, qui utique uim eum pati prohibuisset: sed huiusmodi praesumptioni debet apertissimas probationes uiolentiae opponere.Si iusto metu perterritus cognitionem, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a mrefert. ¶ quod metus cã ᷤ ᷤ¬
gestimmi erit mullo cempore p̃cor÷¬
dfatum habebit. ¶ qui possõnem¬
ñ sui fundi t̾radidit ñ quanti fũ ꝑꝰ¬
dcuplumur simplumcũ fruc¬
tib consequitur extimaturn.¬
quiod restitui oporter: quod abi¬
sessio cum sius fructib quodaͣ¬
romponiue. ¶sidos metu proao  restitini

Expanded text:
ipsa infert. Quod metus cagestum erit, nullo tempore prratum habebit. Qui possesn sui fundi tradidit, non quanti funduuplum uel simplum cum fructibus consequetur: aestimaturquod restitui oportet, id esessio cum suis fructibus. quodPomponius. Si dos metu promis‹s›a si
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Qui mittuntur ut milites
ducent aut reduce̾nt aut legendi
cͦurrarent: rei publice cã ab suit.
ẜũ quoq qui missi sunt ad gratu¬
landum principiitem ꝓcãtor ces¬
saris. non solum cuirerum ꝓuin¬
tie ciuusq procãtõ mandata er¬
at. s ⁊ is cuirerum quannus nõ
omniuinitaq plures ibi ꝓcãtores
cdiu̾sarum rerum: rei publice cã
ab eẽ intelliguntur prefectus qͦ¬
q egrpti rei publice cã ab ẽ quiue
aliam obcãm rei publice gr̃a extͣ
urbem abierit. s ⁊ ĩurbanitiãis ꝯ¬
militib id̃ diuus pius cõstituit.

Expanded text:
am. Qui mittuntur, ut milites ducerent aut reducerent aut legendi curarent, rei publicae causa absunt. Hi quoque, qui missi sunt ad gratulandum principi. Item procurator Caesaris, non solum cui rerum prouinciae cuiusque procuratio mandata erit, sed et is, cui rerum quamuis non omnium. itaque plures ibi procuratores diuersarum ‹rerum› rei publicae causa abesse intelleguntur. Praefectus quoque Aegypti rei publicae causa abest, quiue aliam ob causam rei publicae gratia extra urbem aberit. Sed et in urbanicianis militibus idem diuus Pius constituit.
Abbreviated transcription (Latin):
pescendos malos homines missus
ẽ. an reipublice cã ab eẽt. a placuit¬
eum rei publice causa ab eẽsĩtem
paganum qui in expedictione cõ¬
sularis iussutransierat ibiq in
Sactie cecid̾at. hr̃di enm cius suc¬
currendumẽ. ¶qui rei publice
cdã romam profectus ẽ. ab eeͣ iripu¬
blice cã udetur. s ⁊ si extra prĩam
suam iri publice cã ꝓfectus sit. qͣ¬
si ꝑurbem ei it̾ competit. rei publi¬
ut primium aut domo sua ꝓfect᷑.¬
ĩt ẽ. aut cumĩ ead̃ ꝓuintia degit rei
publice cã ministrande. simul agẽ¬

Expanded text:
escendos malos homines missus est, an rei publicae causa abesset: et placuit rei publicae causa eum abesse. Item paganum, qui in expeditione consularis iussu transierat ibique in acie ceciderat: heredi enim eius succurrendum est. Qui rei publicae causa Romam profectus est, abesse rei publicae causa videtur. sed et si extra patriam suam rei publicae causa profectus sit,  urbem ei iter competit, rei publiut primum aut domo sua profectus est aut, cum in eadem provincia degit rei publicae administrandae causa, simul age
Abbreviated transcription (Latin):
igitur.ais qui aburbe profecͣtus ẽ. t
licet nonlũ ꝓ uintia in excessĩt
d ls ⁊ is qui ẽxcessit donec ĩ urbem
rcu̾tatur ⁊ ħ ad pro cosules legatis¬
q eorum ⁊ ad eos qui ꝓuintiis. p̾¬
eesunt. procãtõnes ue principumq¬

Expanded text:
egitur et is, qui ab urbe profectus est, licet nondum prouinciam excesserit: sed ‹et› is qui excessit, donec in urbem reuertatur. et hoc ad proconsules legatosque eorum et ad eos, qui prouinciis praesunt
Abbreviated transcription (Latin):
possĩonem nacto uendicentur.
¶inacrõne rescissoria queadũ¬
sus militem competit. equissimũ
c̃ẽ pomponius aic eius quoq ten¬
poris. quo ab sens de fensus nonẽ
fiuctus eumͣprare. sergo a militi
publicum uł dampno uł con ⁊¬
niluis. ¶ mnmiles qui usũ capi¬
ebat decessit. ⁊ hrs impleu̾it usu¬
capionem equum est rescindi
quod postea cͣaptumẽ ut ead̃ in hẽ¬
dib. qui ĩnsucapionem succed̃t
scruanda sint. quia possĩo desũctiꝰ
quasi ꝯiunctin desceudit ad here¬
dem a plerumq nondum br̃dita¬
te adita completur. ¶ Siis qui ̃¬
reicã publice ab fuit usucepit ⁊pꝰͤ
nsucapionem alienau̾it rem: re ẜ̃¬
stitutio facienda erit alicet sine do᷑¬
lo aͥffu̾it. ⁊ usu ceperit. iucro eius ct̃¬
curn oportẽt᷑. ¶ item ex reliquis ⁊ do

Expanded text:
sessionem nancto uindicentur. In actione rescissoria, quae aduersus militem competit, aequissimum esse Pomponius ait eius quoque temporis, quo absens defensus non est, fructus eum praestare: ergo et militi publicum uel damno uel comdictum. Cum miles qui usucapiebat decesserit et heres impleuerit usucapionem, aequum est rescindi quod postea usucaptum est, ut eadem in heredibus, qui in usucapionem succedunt, seruanda sint: quia possessio defuncti quasi iniuncta descendit ad heredem et plerumque nondum hereditate adita completur. Si is, qui rei publicae causa afuit, usucepit et post usucapionem alienauerit rem, restitutio facienda erit et licet sine dolo afuerit et usuceperit, lucro eius occu
Abbreviated transcription (Latin):
.xxu. negiriu aliquod geren¬
dum minori mandasse a ulu
cuifidei commissaria lib̾ tas
debebatur. psers ⁊ fuit cͥaptus.
amniiremi mora eit potit dici
pretorem ei succurere oportere

Expanded text:
ue negotium aliquod gerendum minori mandasse et illum cui fideicommissaria libertas debebatur praesens, et fuit captus, cum re mora ei fit, poterit dici praetore
Abbreviated transcription (Latin):
neur debitorultraͣ inuris hone¬
retur. uł credicor minor ꝑdat
petimiam aut curatorib sõlui
sisunt ꝑmittitur etiam excõ¬
stitutione principum debito¬
ri compsse ad olescentes ad pe¬
tendos sibicuratores ꝙ tamẽ ⁊
si pretor decernat soluendam
pecunuam minori sine curato¬
rib ⁊ solu̾it. anpossit eẽ securus:
dubitari pot̾ꝰ. puto autem si alle¬
ganͣs minorem eẽ compulsus ꝙ

Expanded text:
ne uel debitor ultra usuris oneretur uel creditor minor perdat pecuniam, aut curatoribus solui, si sunt. permittitur etiam ex constitutione principum debitori compellere adulescentem ad petendos sibi curatores. quid tamen: si praetor decernat soluendam pecuniam minori sine curatoribus et soluerit, an possit esse securus? dubitari potest: puto autem, si allegans minorem esse compu
Abbreviated transcription (Latin):
rib ierumsuarum ad uistra¬
tionem extraordinem ĩ lisert
ci eorum iure utimur. ¶ Si quis
cumminore contraxit ⁊̃ contrac¬
tus incid̾it ĩ tempus qͣuo maioꝵ
efficitim utrim̃itium spectamꝰ.
anfinem: ⁊ placet ut ẽ cõstitutu
siquis maior factus comꝓbau̾it
qd̾ ininor gessat iestitutionemt gus ẽ siue

Expanded text:
administrationem extra ordinem indulserunt: et eodem iure utimur. Si quis cum minore contraxerit et contractus inciderit in tempus quo maior efficitur: utrum initium spectamus an finem? et placet, ut est et constitutum, si quis maior factus conprobaverit, quod minor gesserat, restitutionem cessare
Abbreviated transcription (Latin):
fcastituentem ¶ Si quit inmorifuꝵ
r erit filio familias lẽgatum posi¬
spemiegati quedei post mortẽ
prĩs competitss ⁊siei iegatũ sit᷑.
aliquid qd̾ ꝑsone eius ꝙ heret pͥ.¬
uta ius̃ mlitie. dicendumiẽ posꝰ¬
secum restituii incegrusinter¬
fuit ⁊ enim eius ñ capi cumhanc.
sit emancipatus: mox pr̃em debu¬
erit ctiorai . nec fecit cum possei.
quieum emancipass si cognoui

Expanded text:
se restituentem. Si quid minori fuerit filio familias legatum posspem legati, quod ei post mortem patris competit. sed et si ei legatum sit aliquid quod personae eius cohaeret, puta ius militiae, dicendum est posse eum restitui in integrum: interfuit enim eius non capi, cum hancsit emancipatus: mox patrem debuerit certiorare nec fecerit cum posset: qui eum ema
Abbreviated transcription (Latin):
simiełꝰ ad eum ꝑuenit. a placet
ĩ tͥelictis mmorib ñ subueniri
nec hic itaq subuemetur namõ
⁊si furtum fecit uł dampnum
ĩuiria tedit. non subuenitur eirͣ. s
ssicum ex dampno dato confini
possit ne dupli teneatur. inaluit᷑.
negare inħ solum restituẽtlus⁊¬
sit ut pro confesso l abeatunser¬
go. ⁊ si potuit pro fuie᷑ dampnũ
decite magis quam accionẽ du¬
pliuł quadrupli pati ei subuene¬
tur ¶Simulier cumciapa.
uł si maritus. putoͣ  ͤ restitutiõe
non hñdam ẽ cnim delictum ño
modicum namsi aduit̾ium mi¬
nor commnisit. ei ñ subũemetur
¶papimanus ait si muuoͦr anis

Expanded text:
ihil ad eum peruenit? et placet in delictis minoribus non subueniri. nec hic itaque subuenietur. nam et si furtum fecit uel damnum iniuria dedit, non ei subuenietur. sed si, cum ex damno dato confiteri possit ne dupli teneatur, maluit negare: in hoc solum restituesit, ut pro confesso habeatur. ergo et si potuit pro fure damnum decidere magis quam actionem dupli vel quadrupli pati, ei subvenietur. Si mulier, cum culpa vel si maritus, puto restitutionem non habendam: est enim delictum non modicum. nam et si adulterium minor commisit, ei non subvenitur. Papinianus ait, si maior annis
Abbreviated transcription (Latin):
ub̃ .ii. dig̾ scribit ⁊ si forte lib̾a
peculii aniministratõ minori
seruo sit concessa. maior do¬
domini grie intelligendus est.
ĩ magis ħ apparebit si aut de pa¬
istitutoria accõne queratur:

Expanded text:
um scribit. et si forte libera peculii administratio minori seruo sit ‹con›cessa, maior dodomini gerere intellegendus est. et magis hoc apparebit, si aut de institoria actione
Abbreviated transcription (Latin):
nec capit restitutionem: cumsta¬
tum mutat. ¶ Siĩ commissum
ĩ cidisse uectigalis dicatur erit
nb̃tatem quaꝵ inmori ap̾tore ss¬
ueniri ĩ possibile est.¬

Expanded text:
nec capit restitutionem cum statum mutat. Si in commissum incidisse uectigalis dicatur, eritlibertatem quoque minori a praetore subueniri impossibile est
Abbreviated transcription (Latin):
paret inmorb amiͥs .xxu. eliim iore eo facto libaretur neq em̃¬
em ex tremo ĩ quro uidicũ die uidi¬
⁊ẽ S cur solum deceptus hic inmor¬
ꝑu s totum ħ instiuctum: ut maio᷑¬
ice ste ie eo factolibaretiu id̾ camen
cõnfitetur. si leuior uc suspitio ad¬
d uͥsarii quasi dolose u̾satr. ñ debereᷤ
lud aliquando incidisse minor
Eu  reditati maiorq factus exeg̾ãt
laliqͣuid ͤ a debitorib prins moxͣ¬
i ndesid̾abat restitui m̃m̃ quo ma¬
¶ egis abstine pr̃na hr̃ditate contra¬
dicebatur. ei quasi maior factus
comprobass quod minori sibi
placiut putauimus camar re¬
stituendum m̃m̃ initio ĩ specto.
an horam inqua natus ẽ. ut si cap¬
tͣus sit restituaturi cumñdum
coͣmpleuit. ita erit dicendum
ut a moͣmiento ĩ momentum tẽ¬
¶pus spectetursꝓinde. iͣ bi sexto na̾¬
tus ẽ siue priore siue post̾iore diez
celsus scripsit nicħ̾ referre. nan c¬
sibi brdiuum ꝓuno die habeturꝰ
i pot̾ior dies Ralendarum int̾

Expanded text:
rii id actum, ut maiore eo facto liberaretur: neque enim extremo, inquit, iudicii die videtur solum deceptus hic minor, sed totum hoc structum, ut maiore eo facto liberaretur. idem tamen confitetur, si levior sit suspicio adversarii quasi dolose versati, non debere lud aliquando incidisse. minorhereditati maiorque factus exegerat aliquid a debitoribus paternis, mox desiderabat restitui in integrum, quo magis abstineret paterna hereditate: contradicebatur ei, quasi maior factus comprobasset, quod minori sibi placuit: putauimus tamen restituendum in integrum initio inspecto. ante horam qua natus est, ut si captus sit restituatur? et cum nondum compleuerit, ita erit dicendum, ut a momento in momentum tempus spectetur. proinde et si bissexto natus est, siue priore siue posteriore die Celsus scripsit nihil referre: nam id biduum pro uno die habetur et posterior dies ka
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ prem quast hrdem nomine fi¬
isccĩ li post obitum eius impetrare¬
⁊ i. dogmitioneni ł autem filius fa¬
e milias sit quicastrense peculuiz
ca ⁊ hãt. proculdubio ex hiis q̃ castrẽ¬
ctens se nõ

Expanded text:
trem quasi heredem nomine filii post obitum eius impetrare cognitionem. Si autem filius familias sit, qui castrense peculium habeat, procul dubio ex his, quae ad castrente
Abbreviated transcription (Latin):
pus compleri uirilem uigorẽ
constat a ideo holie in hanc us
etatem ad olescentes curatori
auxilio reguntur. uec ante reisu
amininistratio eis committi
debebit quanuius bene reinsuã ꝗ¬
d̃ Dec ꝑlibi̾s suos: rem suam mꝰ¬
atirrius acuratorib recipiantẽ
quod enim legib cauetur. ut siꝰ¬
guli anni ꝑ singulos libẽs remit¬
cantur: ad honores ꝑtin̾e diuus ⁊¬
seu̾us ait: non ad remsuã recipix¬

Expanded text:
pus compleri uirilem uigorem constat. Et ideo hodie in hanc usque aetatem adulescentes curatorum auxilio reguntur, nec ante rei suae administratio eis committi debebit, quamuis bene rem suam ec per liberos suos rem suam maturius a curatoribus recipiat. quod enim legibus cavetur, ut singuli anni per singulos liberos remittantur, ad honores pertinere divus Severus ait, non ad rem suam recipi
Abbreviated transcription (Latin):
teminpotestate manens ⁊ iam
inuito prẽ ex condempnatione¬
uemͣiri: auxilium impetrare dere̾¬
bit sn p̃e conueniatur s an ħ au¬
xilium pr̃i quoq prõsit. ut solet ĩ¬
tlum titriussori eius prodẽe
uideamus ⁊ ñ puto ꝓfuturum¬
sugitur filius comueniatur postu¬
let aurilim Er prcm conueniat¬

Expanded text:
in potestate manens etiam invito patre ex condemnationeveniri: auxilium impetrare debesi ipse conveniatur. sed an hoc auxilium patri quoque prosit, ut solet interdum fideiussori eius prodesse, videamus: et non puto profuturumigitur filius conveniatur, postulet auxilium: si p
Abbreviated transcription (Latin):
tionem et conductionẽ eẽ s mag̃
operam bñsiti ltro prebĩ aid quod¬
daturei: ad remim̾andum dari¬
et inde honorarium appliari si aũt¬
ex locato et conclucto fu̾it accum
dicendumerit nec ten̾e ĩ tentio¬
nem ¶ẜ actio dolum malum¬

Expanded text:
tionem et conductionem esse, operam beneficii loco praeberi et id quoddatur ei, ad remunerandum daret inde honorarium appellari: si autex locato conducto fuerit actum, dicendum erit nec tenere intentionem
Abbreviated transcription (Latin):
bus relictis: non pot inꝑtes iu¬
ditium scindis aut omnes he¬
redes accipere id debent: aut da¬
re unum ꝓcuratorem ĩ quem
omnium nomine uiditiu¬

Expanded text:
bus relictis, non potesdicium scindi, sed aut omnes heredes accipere id debent aut dare unum procuratorem, in quem omnium nomine iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
cumeẽs mensor mandau̾im¬
ut mensuramagri ageres ⁊ tu
iontio delegen̾is et ille do lo ma
lihomini cedidisti.

Expanded text:
cum esses mensor, mandauut mensuram agri ageres et tu itio delegaueris et ille dolo maloli homini credidisti.
Abbreviated transcription (Latin):
uelit agere uł uendicars uel con¬
dicere ⁊ ẽ relatum aput et pomp̃
solummodopenalẽ accc̃em denega¬
dam quod non putou̾um: pretor
enim simplicit᷑ait. si quid sb̾ trac¬
tumerit uiditium ñ dabo. ¶ in
euminquit qui alee ludende cã
nimintusit utiq que res erit aĩa;¬
u̾tam ł clausula ꝑtinet ad aĩaͣu̾¬
sionem eius qui compulit ludẽ¬

Expanded text:
elit agere uel uindicare uel condicere. et est relatum apud Pomponium solummodo poenalem actionem denegatam, quod non puto uerum: praetor enim simpliciter ait 'si quid subtractum erit, iudicium non dabo.' 'In eum', inquit, 'qui aleae ludendae causa uim intulerit, uti quaeque res erit, animaduertam.' haec clausula pertinet ad animaduersionem eius
Abbreviated transcription (Latin):
comp̾hensu n cet᷑ ut si ad diem
effectum non eẽt. relcrare roli¬
ceret.nĩ alias prior conluctor
ex locato tenebitur. quamsi eab̃
lege re locatum eẽ nec ante ie
siñ alius proeo ĩ priore conduc̃¬
tione res obligauerat huius
enim nouus consensus erit nez¬
cessarius ⁊eas̃ causa erit. ⁊ si rri. ta¬
autem diximus taciturntate ⁊¬
utriusq ꝑtis colonum ircond¬
irxisse urdi. ita accipiendũ ẽ. ut
ĩip̃o anno quo facuer uiteant.
eamd̾ locatoẽm renouasse ñ ⁊ͣ
ĩ sequẽtib amnis: et silũstru
forte ab utio fũat conductõi
p̃stitum. S et si secũdo q̃q ãno
post finitum lustriminicb̾ fũit
contrarium actum eamd̾ iud̃i¬
locationẽ iuillo amio ꝑ mans¬
isse  xt enim ip̃o quo cacuerũt
consenssisse indentur et ħ dein¬
dum esĩ urbanis autem p̾diis
alioiure utimur ut ꝓut quis¬
q hitaũit.ita et obligeti: nisi
ĩ scriptis c̾tum tempus cõduca¬
tionis compbensum ẽ.¬

Expanded text:
comprehensum esset, ut, si ad diem effectum non esset, relocare id liceret, non alias prior conductor ex locato tenebitur, quam si eadem lege relocatum esset: nec ante renon alius pro eo in priore conductione res obligauerat: huius enim nouus consensus erit necessarius. eadem causa erit et si rei autem dix‹im›us taciturnitate utriusque partis colonum reconduxisse uideri, ita accipiendum est, ut in ipso anno, quo tacuerunt, uideantur eandem locationem renouasse, non in sequentibus annis, etsi lustrum forte ab initio fuerat conductioni praestitu tum. sed et si secundo quoque anno post finitum lustrum nihil fuerit contrarium actum, eandem uilocationem in illo anno permansisse: hoc enim ipso, quo tacuerunt, consensisse uidentur. et hoc deindum est. in urbanis autem praediis alio iure utimur, ut, prout quisque habitauerit, ita et obligetur, nisi in scriptis certum tempus conductioni comprehensum e
Abbreviated transcription (Latin):
ulianus. Inͣquo ierit etiam
l quod ex conductione finidi
lucrum facere potuit.
ex condueto tenear ĩto qd̾ pu¬
⁊ꝓilli int̾fuit. ¶ Si quis doua
uitiosa ignarus locau̾it de inte
uimum efflux̾it. tenebitur ĩid
qͦd̾ intess nec ignorantia eiusͦ
erit excusata. et ita cassius scri¬
psit alit̾ atq si saitum pascuũ
licasti ĩ quo herba mala nasceb¬
atiu. hic enim si pecora uł de ũ¬
mortua sint. uł etiam detĩora
fcã: quod int̾ ẽ prãbitur si scistr:
sugnorasti: pensionem non petes
et ita scruio labcõi sabino placiui.¬
illudnos udendume. siquis
funcłumͣ iccau̾it que solent in¬
strumenti nomine concluctoris
catotenetur et ẽ epła neratii ad
aristonem missa: toliautiq co¬
lono eẽ prãnda: et p̾liũ et trapeta

Expanded text:
um. in quo inerit etiam, hoc, quod ex conductione fundi lucrum facere potuit. ex conducto tenear in id quod pupilli interfuit. Si quis dolia uitiosa ignarus locauerit, deinde uinum effluxerit, tenebitur in id quod interest nec ignoraerit excusata: et ita Cassius scripsit. aliter atque si saltum pascuum locasti, in quo herba mala nascebatur: hic enim si pecora uel demortua sunt uel etiam deteriora facta, quod interest praestabitur, si sci‹s›ti, si ‹i›gnorasti, pensionem non petes, et ita Seruio Labeoni Sabino placuit.Illud nobis uidendum est, si quis fundum locauerit, quae soleat instrumenti nomine conductori cato tenetur. et est epistula Neratii ad Aristonem dolia utique colono esse praestanda et praelum et trap
Abbreviated transcription (Latin):
sententia uera e. s et si trmum¬
tiare ñ potuit. ñ puto eitem.
¶ Si quis mensuras concluxerit
casq magistratus frangiius¬
serit. si quid̃ ĩqͣi se fsunt sabi¬
nus distinguit. utrum scit cõ¬
ductor annor scit. eẽ ex lecato
actionem si nimus a quͣd si
eque sunt ita demũ eum ten̾s
siculꝑa cius ro feciss eilis et
ita labeo ⁊ mela scribunt. ¶ duo
rei locationis ĩ solidum ẽẽ pos¬
sunt. ¶ Su lege operis locandi

Expanded text:
sententia uera est. sed et si denunsententia uera est. sed et si denuntiare non potuit, non puto ‹e›um teneri. Si quis mensura‹s› conduxerit easque magistratus frangi iusserit, si quidem iniquae fuerunt, Sabinus distinguit, utrum scit conductor an non: si scit, esse ex locato actionem, si minus, non. quod si aequae sunt, ita demum eum teneri, si culpa eius id fecit aedilis. et ita Labeo et Mela scribunt. Duo rei locationis in solidum esse possunt. Si lege operis locandi
Abbreviated transcription (Latin):
cenuisse s et de aquilia ut supra
diximus⁊ ĩiuriarum aũt actio¬
nem competẽ uilianus negat.
quia ñ iniurie faciente causa hoc
fecit. s p̾cipiendi. ¶ Si gemiia iu &̃¬
clitenda auͣt ĩscillpenda data
sit. eaq fractasit. si quid̃ uitio ma¬
terie factum sit. ñ erit ex locato ac¬
tio si imperitia facientis erit et
huic sententie ad dendũme. insi
piculum quoq ĩ se artifex recepe¬
rit cunc enm et siuitio mat̾ie a
id euenit. erit exlocato acc̃o ¶ Si
fullo uestimenta pouenda ac¬
ceperit. eaq mures roserint: exlo¬
cato tenetur quia de buit ea ab ĩ¬
hac ir cauere. et si pallium fullo
ꝑmutau̾it et alii altĩus cͣeterit:
ex locato actione tenebitur etiã¬
si ignarus fecit. ¶ exercitu ue¬
qiente migrauit conductoꝵ ue¬
inde ab hospitio milites fenestrã
ec cetã susturunt. si domino ñ den¬
untiaui. et inigrau̾it ex locato te¬
nebitur. labeo aũt ait si resistere
potuit. et ñ restitĩt. teneri ait. que

Expanded text:
tenuisse: sed et de Aquilia supra diximus. iniuriarum autem actionem competere Iulianus negat, quia non iniuriae faciendae causa hoc fecerit, sed praecipiendi. Si gemma includenda aut insculpenda data sit eaque fracta sit, si quidem vitio materiae fractum sit, non erit ex locato actio, si imperitia facientis, erit. huic sententiae addendum est, nisi periculum quoque in se artifex receperat: tunc enim etsi uitio materiae id euenit, erit ex locato actio. Si fullo uestimenta polienda acceperit eaque mures roserint, ex locato tenetur, quia debuit ab hac re cauere. et si pallium fullo permutauerit et alii alterius dederit, ex locato actione tenebitur, etiamsi ignarus fecerit. Exercitu ueniente migrauit conductor, dein de hospitio milites fenestras et cetera sustulerunt. si domino non denuntiauit et migrauit, ex locato tenebitur: Labeo autem, si resistere potuit et non resistit, teneri ait, quae
Abbreviated transcription (Latin):
s  ida exustateneretur icrator conl¬
uctori ¶S an exloratoteneatur cõ¬
ii io ĩ spductor ut ꝓrata temporis quo frui¬
r ue tus ẽ pensionempr̃et marcellus
lanl. staret si fructuari serui operas cõ¬
duxiss uł hĩtatione. ⁊ magis ad¬
iittit ceneri eum: et ẽ equissim¬
ͣ tum ses querit si sumptus fecte ĩ uͥ¬
fupdum quasi quinq̃nnio fruitu¬
sus anͣrecipiat. et ait ñreceptunꝰ
quia h eueĩre posse prospice debu¬
dit / quid tam̃ siũ quasi fructuari᷑¬
iutͣelicet tͣcnebitur decepit emm¬
conductoꝵẽ. nta imꝑator anton.
ninus cum liuo seuero iescripsit.
¶ĩ exustis quoq edib eius tempo¬
ris quo edifitium eius sterit. mer¬
tetem prãndam rescripsit. ͭ.I. liꝯt̾¬

Expanded text:
sula exusta teneretur locator conductori. sed an ex locato teneatur conductor, ut pro rata temporis quo fruitus est pensionem praestet, Marcellus raestaret, si fructuarii serui operas conduxisset uel habitationem? et magis admittit teneri eum: et est aequissimum. idem quaerit, si sumptus fecit in fundum quasi quinquennio fruiturus, an recipiat? et ait non recepturum, quia hoc euenire posse prosp‹i›cere debuit. quid tamen si idelicet tenebitur: decepit econductorem: et ita imperator ninus cum divo Severo rescripsit. in exustis quoque aedibus eius temporis, quo aedificium stetit, mercedem praestandam rescripserunt. Iuli
Abbreviated transcription (Latin):
ulianus. Ut putaticio fundũ
locaui: isq pupillo hr̃de ĩstituto:
decessit. et cum tutor constituiss
abstin̾e pupilium hr̃ditate ego
fundum pluris locaur. deide pu¬
pillus restitutus ẽ inbona pater¬
nar ex conductoniel ampliuser
eeuimͣ consecuturunt quam ut
Iocatione libetur michi autem

Expanded text:
it. ut puta Titio fundum locaui isque pupillo herede instituto decessit et, cum tutor constituisset abstinere pupillum hereditate, ego fundum pluris locaui: deinde pupillus restitutus est in bona paterna. ex conducto nihil amplius eum consecuturum, quam ut locatione liberetur: mihi enim
Abbreviated transcription (Latin):
legata ur donatant nonteneri:ͦ
m̃etibi ex locato obpensiome. ¶ Sꝑ¬
de tempore p̾ti̾to uiteamus si ꝗd¬
ante legati diem pensiõis debem:¬
Puto soluẽplum

Expanded text:
legata uel donata sit, non teneri me tibi ex locato ob pensionem: sde tempore praeterito uideamus, si ante legati diem pensionis debeputo soluendum:
Abbreviated transcription (Latin):
accipien dumẽ stipulatio istaerit
int̾ponenda a quidam auunt ñ
ante hanc int̾pom st pulationẽ
quam data su̾it pecun. a Iego puto
autem siue ãntea s. ue postea pecu¬
na data sit tenere stipulat onẽ.
dem Si ane alicunegatus sit
usus fri ctius uł odorumur aro¬
matum: nullus usus fructus qẽ
iuderiraũstisure constitutus s
at seratus cõsurtum erit descẽden¬
aum quod de cautione eoꝵ loquitur
licta titioita ut post mortẽ lega.¬
tarii ad meuium rediret. quã¬
quam ad scriptum sit ut usum.
eius l uis hareret pprietatẽ tñ
eilegatam. et̃ usus mentr̃e facta
quia erit restitũenda ab eo petu

Expanded text:
accipiendum est, stipulatio ista erit interponenda. et quidam aiunt non ante hanc interponi stipulationem, quam data fuerit pecunia: ego autem puto, siue antea siue post‹ea› pecunia data sit, tenere stipulationem. Si lanae alicui legatus sit usus fructus uel odorum uel aromatum, nullus uidetur usus fructus in istis iure constitutus, sed ad senatus consultum erit descendendum, quod de cautione eorum loquitulicta Titio ita, ut post mortem legatarii ad Maeuium rediret, quamquam adscriptum sit, ut usum eius Titius haberet, proprietatem tamen ei legatam et usus mentionem factam, quia erat restituenda ab eo pecu
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. sine quibz aut se tueri aut ser¬
uos pat̾nos ex hib̾r non poss dan¬
dam deuirem uerso utulemut ac¬
tionem seruus ab sentis iri pub¬
lice causa pupun sernuo ircuã
credidit. subscritente tutore. sti¬
pulatione ĩ ꝑsonam cutoris trãs¬
iãt᷑a. quͣesitinnẽ. and̾ adũsus pu¬
pillum competat actio. respondi
sicuminrem pupilli daretum. it
ĩ remeius uersumẽ. ⁊ quo mag̾
actus seruorum consirmaretur

Expanded text:
ine quibus aut se tueri aut seruos paternos exhibere non posset, dandam de in rem uerso utilem actionem.Seruus absentis rei publicae causa pupilli seruis pecuniam credidit subscribente tutore stipulatione in personam tutoris translata: quaesitum est, an aduersus pupillum competat actio. respondi, si, cum in rem pupilli daretur, id in rem eius uersum est et, quo magis actu‹s› seruorum confirmaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
somirm dari debeat. atquinonlibe¬
rauit pr̃em: nam qui constiuit.
se quid obligatprem uero ñ liber¬
at. plane si soluit post constitutu
licet pro se uiteatur soluisse ħ est
obid quod constituit. ĩ rentu̾tisse
prĩs: merito dicetur
dim serno suo locauit. et boues
ei dederat. cum hii toues ñ eẽnt ũ¬
ydoneiussãt eos uenire. qi hiis in¬
mis qui receptiessent. alios reꝑari:
sernus boues nendid̃at. anos redem̾¬
at. mimimos uenditori non solu̾at.
postea conturbau̾at quiboues uẽ¬
diderat. numinos a domino pete¬
bat. actione de peculio. aut quod
inrem dñi u̾sumcẽt. eũ bones pro

Expanded text:
actio dari debeat. atquin non liberauit patrem: nam qui constituit, se quidem obligat, patrem uero non liberat. plane si soluat post constitutum, licet pro se uideatur soluisse, hoc est ob id quod constituit, in rem tamen uertisse patris merito dicetur.dum seruo suo locauit et boues ei dederat: cum hi boues non essent idonei, iusserat eos uenire et his nummis qui recepti essent alios reparari: seruus boues uendiderat, alios redemerat, nummos uenditori non soluerat, postea conturbauerat: qui boues uendiderat nummos a domino petebat actione de peculio aut quod in rem domini uersum esset, cum boues pro
Abbreviated transcription (Latin):
T Liliam faminas dirxit uxorẽ
prẽ totem promittente. ⁊ cõueĩt
int̾ omnes ꝑ sonas uti eam pr̃.
aut ip̃a se tucretur. maritus ei
mutuos ninmos dedit. cũiuste
putart. prẽmeius ministratur̃
tantaum salarium quantum
dare filie sue institueret. oos nũmo
illa inusus nectessarios sibi et in
seruos quos secum balebat con¬
sumꝑsit aliquantĩ et cũ ei res fa¬
miliaris crecłita eẽs. ex pecunia in
easd̃ cãs marisiconuertit. deinde
prius quampr̃ saiarlum expieret¬

Expanded text:
iliam familias duxit uxorem patre dotem promittente et conuenit inter omnes personas, uti eam pater aut ipsa se tueretur: maritus ei mutuos nummos dedit, cum iuste putaret patrem eius ministraturum tantum salarium, quantum dare filiae suae instituerat: eos nummos illa in usus necessarios sibi et in seruos quos secum habebat consumpsit, aliquantum et cum ei res familiares creditae essent ex pecunia mariti in easdem causas conuertit: deinde priusquam pater salarium exp
Abbreviated transcription (Latin):
emit seruus: uł filius familias:
ut siue minoris sit quam ẽ emptͦ
tantum uideatur ĩ remuersum
quann dignus sit. siue pluris sit.
non plus uideatur ĩ rem uersum
quam emptus ẽ.
uersum sit. utrum is solus cuius¬
ĩ remuersumẽ. an et sccius possit
conueniri: queritur ⁊ uilianus
scribit eum solum conueĩri: in
cuius rem u̾sumẽ sicuti cũ solus
iussit. quã sñiam puto ueram.
scrii uersumẽ de in remũso cum
altõ agi pot᷑. qui conuentus a sccio
petere potest. idĩ quod amnatus
fũit. quid enim dicemus si petuli¬
um seruo ab altõ ad emptum fu¬
erit. paulus ergo ħ questio ita pro¬
cedit. si de pecuuo agi non pot᷑.¬

Expanded text:
emit seruus uel filius familias, ut, siue minoris sit, quam est emptus, tantum uideatur in rem uersum quanti dignus sit, siue pluris sit, non plus uideatur in rem uersum quam emptus est.uersum sit, utrum is solus in cuius rem uersum est an et socius possit conueniri, quaeritur. et Iulianus scribit eum solum conueniri in cuius rem uersum est, sicuti cum solus iussit: quam sententiam puto ueram. socii uersum est de in rem uerso cum altero agi potest, qui conuentus a socio petere potest id in quo damnatus fuerit. quid enim dicemus, si peculium seruo ab altero ademptum fuerit?Paulus: ergo haec quaestio ita procedit, si de peculio agi non pot
Abbreviated transcription (Latin):
eratius. Quamiuis ĩ eam rem
pro seruo mẽo fideuissĩs que ita
contracta ẽ ut inxmmeã uer¬
saretur. ueliti sicum seruus fr¬
innentum emiss quo familia
aleretur uenditori frum̃ti fi¬
deuissĩs: ꝓprius ẽ tamen ut de pe¬
culio eo nomine ñ de ĩ remuerso
agere possis ut unius dum taxat
cum quo contractumẽ deinrem
uerso sit acc̃o: qui io ip̃m cedidit.
mit mortuo deinde eo. prignorãs
⁊putans suam cẽ. dedicauit cam
ĩ actione autem de poculio quod
ĩ reruminatura non eẽt. unomo¬
doestimari debẽ. si doio malo eĩs
ñquo agatur factueẽt atquin
si filio pr̃ toͤtamemerc debuit. ĩ
remprĩs res uersac̃. nontũc quo
simerabatu s quo tempore ñ¬
ennt sumus enim fuii es alienũ
prĩs ẽ. q ħ neratius quoꝵ diuĩrẽ
qui de ĩ remuerso pr̃emteneni
putanit. ostendit negitium s
id ẽ sepulturam et simus filii
ẽ ergo deb̾itor petuiii. quamiuisꝰ
res non exret. ut q̃ de petuno poss
comiciri. ĩ quam accc̃emueĩt.

Expanded text:
rum.Quamuis in eam rem pro seruo meo fideiusseris, quae ita contracta est, ut in rem meam uersaretur ueluti si, cum seruus frumentum emisset quo familia aleretur, uenditori frumenti fideiusseris, propius est tamen, ut de peculio eo nomine, non de in rem uerso agere possis, ut unius dumtaxat in quoquo contractu de in rem uerso sit actio, qui id ipsum credidit qmit: mortuo deinde eo pater ignorans et putans suam esse dedicauit eam ne autem de peculio quod in rerum natura non esset uno modo aestimari debere, si dolo malo eius quocum agatur factum esse‹t›. atquin si filio pater togam emere debuit, in rem patris res uersa est non nunc quo funerabitur, sed quo tempore emit funus enim filii aes alienum patris est: et hoc Neratius quoque, qui de in rem uerso patrem teneri putauit, ostendit negotium hoc, id est sepulturam et funus filii est ergo debitor peculii, quamuis res non exstet, ut etiam de peculio possit conueniri, in quam actionem uenit
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Qui duo preclia habeba
ĩ unius uenditione a qͣuama.
que infuͣnco nascebatur et
circa eam aquam late dece
pedes exceperat quesitumẽ
utrum dominumlcri ad eu
ꝑtineant anut ꝑ eum locum

Expanded text:
rum.Qui duo praedia habebat, in unius uenditione aquam, quae in fundo nascebatur, et circa eam aquam late decem pedes exceperat: quaesitum est, utrum dominium loci ad eum pertineat an ut per eum locum
Abbreviated transcription (Latin):
aut ex agris inͣcͣum confluat
aut aque fõns secudum ri¬
uumut meo ip̃o ĩuentus post¬
ea fu̾it. ¶ si fundo seiano con¬
finis fons fu̾it ex quo fonte ꝑ
fundum seianum aquam u¬
re ducebam: meo facto funto se¬
iauo manet seruitus sauriendi
ius ñ homius s predii est.
aulus Si michi concessss itr
ꝑfundumtumnnon destinata
tuus seriuet
tunc cum ea fieret cessio: elifi¬
cus arborib uineis uacua fue¬
rint. ea sola eo nomine seruient.
camen eam latitudinem hãt
infundotuo ẽ naiigandi quoͣ¬
non uia ¶ Si lacũs ppetuns ina
fundo tuo ẽ: nanigandi quoq ẜ.¬
uitus ut ꝑueniatur ad fimdũm
iucuiam impom potest. ¶ Si fut¬
dus seruiens ul is cui seruitus
debetur. p̾ubuicaretur. utra ca¬
su durant seruitutes quia cũ¬
ii  suaconditione quisq fundus
uitus finido debetur. omnib
reius ꝑtib debetur. udeo quam¬
hiiã et ꝓuis particulatimuenierit. õs
ꝑtes seruituo sequitur. aita ut
singuli recte agant us sibi eẽ¬

Expanded text:
aut ex agris in eum confluat aut aquae fons secundum riuum uel in eo ipso inuentus postea fuerit.Si fundo Seiano confinis fons fuerit, ex quo fonte per fundum Seianum aquam iure ducebam, meo facto fundo Seiano manet seruitus.Hauriendi ius non ‹h›ominis, sed praedii est.um.Si mihi concesseris iter tuum non destinata tuus seruiet:tunc, cum ea fieret cessio, aedificiis arboribus uineis uacua fuerint, ea sola eo nomine seruient. tamen eam latitudinem habeat, in fundo tuo est, nauigandi quos in fundo tuo est, nauigandi quoque seruitus, ut perueniatur ad fundum uicinum, imponi potest.Si fundus seruiens uel is cui seruitus debetur publicaretur, utroque casu durant seruitutes, quia cum sua condicione quisque fundusuitus fundo debetur, omnibus eius partibus debetur: et ideo quamuis particulatim uenierit, omnes partes seruitus sequitur et ita, ut singuli recte agant ius sibi ess
Abbreviated transcription (Latin):
ut hii qui non proximas ꝑteᷤ
seruienti fudo habebunt:
transitum ꝑ reliquas ꝑtes
suncli diuisi iure hãnt ut si
proxim patiantur. trãseãt
labeo scribit᷑ cuiilib posse mo
uicino meo dareꝓculus con¬
tra ut nec ĩ meam ꝑtem fũdi
aliam: quam ad quam serui¬
seruitus ad quisita sit. uti ea.
tamꝰ uendeidero: aqueductũ
Lius etiam si alt̾ius ꝑtis causa
plerͣmq ducatur: te quoq se¬
quitur. neq ibi aut bonitatis
agri aut usus eius aque rõ
habend aᷤ i ta ut eam solam ꝑ¬
tem fundi que preciossima
sit. aut maxime usum eius
aque desideret ius eius ducẽ¬
de sequatur. s ꝓ modo agri de¬
aq ductus legetur simplicit᷑
ꝑ findum: facultas ẽ hr̃di
ꝑ quam ꝑtem fundi uelit cõ¬
stituere seruitutem simodo
nilla captio legatario in ser
extinguitur. quia par utrins¬
q dominiius ĩ utroq fudo eẽ
incipitsat si ꝓprio meo fundo
aꝓprio tuo idem sermat. ma¬

Expanded text:
ut hi, qui non proximas partes seruienti fundo habebunt, transitum per reliquas partes fundi diuisi iure habeant aut, si proximi patiantur, transeant.Labeo scribit cuilibet posse me uicino commodare: Proculus contra, ut ne in meam partem fundi aliam, quam ad quam seruitus adquisita sit, uti ea ptibi uendidero, aquae ductus ius, etiamsi alterius partis causa plerumque ducatur, te quoque sequetur: neque ibi aut bonitatis agri aut usus eius aquae ratio ‹ha›benda est ita, ut eam solam partem fundi, quae pretiosissima sit aut maxime usum eius aquae desideret, ius eius ducendae sequatur, sed pro modo agri deaquae ductus legetur simpliciter per fundum, facultas est heredi, per quam partem fundi uelit, constituere seruitutem, si modo nulla captio legatario in seruextinguitur, quia par utriusque domini ius in utroque fundo esse incipit. at si proprio meo ‹fundo› et proprio tuo idem seruiat, ma
Abbreviated transcription (Latin):
ts imponatur cumima ser¬
uitus sit deniq queritur an
siꝑinum fundum iero ꝑ ali¬
um non ꝑ tantum cempus q¬
nanto seruitus amimititur
au retineam seruitutem ⁊ ma¬
gis ẽ ut aut tota ammttati
aut tota retineatum ideoq si
nullo usus sum tota anuit¬
titur siͣł ino cota seruatur.
puletur iter ad cõmuem
fudum̃ ĩ utilis ẽ stipulatio¬
quianes dari potest sec sioẽs¬
stipulentur sue cominunis¬
seruus singuli ex sociis sibida
noportẽ petere possunt quiai¬
tadarieis potest ac ne si stipuia¬
tor uie plures hr̃des reliquerit¬
inutilis stipulatõfiat. Aͥ¬

Expanded text:
os imponatur, cum una seruitus sit. denique quaeritur, an, unum fundum iero, per alium non per tantum tempus, quanto seruitus amittitur, an retineam seruitutem? et magis est, ut aut tota amittatur aut tota retineatur: ideoque si nullo usus sum, tota amittitur, si uel uno, tota seruatur. puletur iter ad communem fundum, inutilis est stipulatioquia nec dari ei potest: sed si omstipulentur siue communisseruus, singuli ex sociis sibi dari oportere petere possunt, quiata dari eis potest: ne, si stipulator uiae plures heredes reliqueritinutilis stipulatio fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
rius qui leges regias ĩunum cõ¬
culit ab ħ apius clandius unus
ex decem uiris cuius maximum
consilium ĩ xii. tabuls scribẽdis
fuit post hunc apius claudius
ciusd̃ gn̾is maximam scĩam
habiut hiccentimanus applla¬
tus ẽ ⁊ appiamuam strauit a a¬
qm claudiamiu duxita de pͣyr¬
rio inurbem non recipiẽdo sentẽ¬
ciam culit hunc ⁊ iam accõnẽ
scripsisse traditum ẽ primum
de usurpatõib qui lib̾ ñ extat. id̃
apius claudius qui udetur ab
b̾ processisse .r. litt̾am ĩ ueuit ut ꝓ¬

Expanded text:
rius, qui leges regias in unum conrius, qui leges regias in unum contulit. ab hoc Appius Claudius unus ex decemuiris, cuius maximum consilium in duodecim tabulis scribendis fuit. post hunc Appius Claudius eiusdem generis maximam scientiam habuit: hic Centemmanus appellatus est, Appiam uiam strauit et aquam Claudiam induxit et de Pyrrho in urbe non recipiendo sententiam tulit: hunc etiam actiones scripsisse traditum est primum de usurpationibus, qui liber non exstat: idem Appius Claudius, qui uidetur ab hoc processisse, R litteram inuenit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
urbis qui p̃fectus olim constitu¬
cbatur. posteã tere latiarimi fe¬
riarum causa intrccluctus ẽ. et
quot annus obseruaturinam
ꝑ̃fectus amone ⁊ ugilium ñ
sunt magistratuss extra ord¬
inem utilitatis causa constituti
sũt atanten. hu quos cis tib̾im
dicimus postea ediles senatus
consulco c̾abantur. ergo er biis
omnib .x. cribuni plebis cõsules
duceecim a uni. pretores sex edi¬
les ĩ cuitate uira reddeb̾ãn Iur¬
is cuulis scientiam plurni et
marimi iiri professi sunt. s qui
corum maxime dignatõis ap̾d
ppłm romanum sunt coꝵ ĩ pre.¬
sentia mentio hñida ͤ ut appare¬
at a quib uł qualib ħ iura or¬
ta ⁊ traditasunt.¶ quidem ex or¬
innib qui scĩam nacti sunt añͦ
tib̾ium cornuicanium publice
professum neminem traditur.
gtĩ aucem ad huc uł ĩ latenti
ius cuule retin̾e cogitabant. so¬
lumq cõsultatorib ua car poti¬
us qͣm cliscẽ uolentib se p̃stabãt.¬
¶ sui aucem ĩ primis ꝑitus papi

Expanded text:
urbi. qui praefectus olim constituebatur: postea fere Latinarum feriarum causa introductus est et quotannis observatur. nam praefectus annonae et vigilum non sunt magistratus, sed extra ordinem utilitatis causa constituti sunt. et tamen hi, quos Cistiberes diximus, postea aediles senatus consulto creabantur. Ergo ex his omnibus decem tribuni plebis, consules duo, decem et octo praetores, sex aediles in civitate iura reddebant. Iuris civilis scientiam plurimi et maximi viri professi sunt: sed qui eorum maximae dignationis apud populum Romanum fuerunt, eorum in praesentia mentio habenda est, ut appareat, a quibus et qualibus haec iura orta et tradita sunt. et quidem ex omnibus, qui scientiam nancti sunt, ante Tiberium Coruncanium publice professum neminem traditur: ceteri autem ad hunc vel in latenti ius civile retinere cogitabant solumque consultatoribus vacare potius quam discere volentibus se praestabant. Fuit autem in primis peritu
Abbreviated transcription (Latin):
pignore. et oblata ab eo summa
primo ordine credita: usurarum¬
q eius: post ponatur primus cre¬
ditorĩ summnam quam postea
eid̃ debitori cedidit priꝰ  ꝑͣ. põ¬
qua ex tutela ei condempnatus
erat. obligauit pignori omnia
bonasua que habebat. que habi¬
turus eẽt postea mutuatus a fi¬
sco peciniam: pignori eines suã
omnes obligauit. et in fuunt seie
partem debiti et reliquam sum¬
mam nouatione facta eid̃ ꝓmi¬
sit. ĩ qua obligatione simiut᷑ ut
supra de pignore conueiit que¬
situme̾ ansria prefẽnda sit fiscor
quulus reb quas titius temꝑe
prioris obligatõis habuit. item
ĩ biis rebr quas post priorem ob¬
ligationem ad quisiuit. donecur
umiu̾sum debitum suumconse¬
fenda. ¶ negͣcriatori marmoril
creditor sub pignore lapidumr
quorum p̾tiauenditorss ex pecu¬
nia creditoris acceꝑant. numer¬
auit idem debitor conluctoꝵ hor¬
ieorum cesaris fu̾it. ob quorum
pensiones: aliqͦt annis ñ solutas
prccurator ex acto i p̃poĩtus ad la¬

Expanded text:
pignore, et oblata ab eo summa primo ordine credita usurarumque eius postponatur primus creditor in summam, quam postea eidem, debitori credidit. 21 Scqua ex tutela ei condemnatus erat, obligauit pignori omnia bona sua quae habebat quaeque habiturus esset: postea mutuatus a fisco pecuniam pignori ei res suas omnes obligauit: et intulit Seiae partem debiti et reliquam summam nouatione facta eidem promisit, in qua obligatione similiter ut supra de pignore conuenit. quaesitum est, an Seia praeferenda sit fisco et in illis rebus, quas Titius tempore prioris obligationis habuit, item in his rebus, quas post priorem obligationem adquisiit, donec uniuersum debitum suum conseaeferenda. Negotiatori marmorum creditur sub pignore lapidum, quorum pretia venditores ex pecunia creditoris acceperant: idem debitor conductor horreorum Caesaris fuit, ob quorum pensiones aliquot annis non solutas procurator exactioni praepositus ad la
Abbreviated transcription (Latin):
bum qd spetialia complectaᷤ¬
tur que sententiaueraẽ. ¶ ru¬
pisse cum utiq acripiennus
loris. uł pugnis cecid̾it ł telo
ur quo alio. ut scind̾e̾t uel cu
scet̾um si millo seruum pretio
uiliorem detĩorem ue fecerit
aquilia cessat. ĩ iuriarũq erit

Expanded text:
rbum, quo specialia complectarbum, quo specialia complectatur: quae sententia vera est. Rupisse eum utique accipiemus, loris vel pugnis cecidit, vel telo vel quo alio, ut scinderet alicui ceterum si nullo servum pretio viliorem deterioremve fecerit, Aquilia cessat iniuriarumque erit
Abbreviated transcription (Latin):
aquilie actionem compete
celsus ait. ¶ inquit lex rupe ͣ¬
rit rupisse u̾bum fere om̃s
ueteres sic uitellex̾unt corru¬
perit. a ideo celsus querit. ¶ Si
iolilm aut aueͣnam in sege¬
tem alicnam ĩetis quo ea
tu inquinares: nonsolum
quod ui aut clamdominu
posse agere uł sileratus fim¬
dus ꝯ colomi s et infaccũ
agendimi s asi colonus ẽa
exert̾unit. cauere cum debere
amplius non agi scilicet ne
dominus amplius in quieret
Snam alia quedam speties
damni ẽ ip̃m quid corrum¬
pere ꝯmutare ut lex aquilia
lecumhat. alia nulla ipsius
mutatione applicare aliud:
cuius molesta separati ͭ ¶ cũ
eo plane quiuiminspurca¬
uerit uł effudit uł acetum
fecit. uł auomodo uiciauit.
agi posse aquilia celsus ait qr
etiamesfusum ⁊ accetum facꝰ¬
tum corrur ꝑti appellatione
continetur. ⁊ ñ negant frac¬
tumet ustum contim̾ corrup¬
ti oppellatione s ñ ẽ nouum
ut lex speciałr. quibdam en¬
umeratis: gn̾ale subitiat u̾¬

Expanded text:
Aquiliae actionem competere Celsus ait. Inquit lex "ruperit". rupisse verbum fere omnes veteres sic intellexerunt "corruperit". Et ideo Celsus quaerit, si lolium aut avenam in segetem alienam inieceris, quo eam tu inquinares, non solum quod vi aut clam dominum posse agere vel, si locatus fundus sit, colonum, sed et in factum agendum, et si colonus eam exercuit, cavere eum debere amplius non agi, scilicet ne dominus amplius inquietet: nam alia quaedam species damni est ipsum quid corrumpere et mutare, ut lex Aquilia locum habeat, alia nulla ipsius mutatione applicare aliud, cuius molesta separatio sit. Cum eo plane, qui vinum spurcavit vel effudit vel acetum fecit vel alio modo vitiavit, agi posse Aquilia Celsus ait, quia etiam effusum et acetum factum corrupti appellatione continentur. Et non negat fractum et ustum contineri corrupti appellatione, sed non esse novum, ut lex specialiter quibusdam enumeratis generale subiciat ve