comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legatos et aqͥbꝰ musi sũt laudat iubetq illico
legatos ip̃e subsequit᷑ uulgata aũt fama ad¬
orat impetiat᷑q Cuq ĩgenti suppliciũ coitatu
erhibita latere nõ hoterat cquites ieg. oĩbꝯ
ex angłis caniã queiũt petẽtes ueniã ulłi.
niam gerit ꝯsidiꝰ ille cuiꝰ supͣ m̾tio ẽ hita ꝗ
nũciũ ferẽtẽ haͣs pacis ecciderat fortũa audies
suaꝵ ꝑtiuũ sibiq ymetues thisora cui tũt.
p̃erat deẜta cũ ĩgẽti pecunia gectulis comut¬
iantibꝰ ĩ regnũ ibat uibe se ꝯuinctire ¶ Sed
cũ eet iua agetulis qͦr se custodie fidelqi
crediderat cupiditate pecume ĩffecta arguniẽ¬
tu dedit ꝙ̃ptu Iecuuor sit pauyis uita ꝙͣ
diuitis qͣtũq solitariꝰ uator ꝙͣ coitatꝰ sepe¬

Expanded text:
legatos et a quibus missi sunt collaudat iubetque illico legatos et a quibus missi sunt collaudat iubetque illico legatos ipse subsequitur. Vulgata autem fama adorant impetrantque; cumque ingenti supplicum comitatu exibita latere non poterat, equites regni omnibus ex angulis Zamam conveniunt petentes veniam; nulli mam egit, Considius ille, cuius supra mentio est habita, qui nuntium ferentem litteras pacis occiderat, fortunam audiens suarum partium sibique permetuens, Tisdra, cui tunc preerat, deserta, cum ingenti pecunia, Getulis comitantibus, in regnum ibat Iube se coniuncturus. Sed quum esset in via, a Getulis, quorum se custodie fideique crediderat, cupiditate pecunie interfectus argumentum dedit, quanto securior sit pauperis vita, quam divitis, quantumque solitari
Abbreviated transcription (Latin):
corat¶Leq cĩ uniꝰ hoĩs despatio umi ma¬
gno ppło excidiu piblicũ afferre debueras
nec illa quidẽ sola ĩiqui asilii causa ciat
¶ed ĩ uidia q̃ ĩ pilso ⁊er ĩ manis nõ uic¬
tores mõ ꝯsuetis belli ỹmus s suos etiar
iuta spoliare decenerał qͣi eds pꝰt se uiuere
iuditaret i diguos qd nõ ditã de subditis libͥ is
suis oĩbꝰ ĩ uisꝯ erat et fortima sibi ĩ eibus
pessinus. conuttibꝰ cũ ad opidũ yue̾iss ut ad¬
mitteret  ad suos penates et suos liberos nuna¬
cit᷑ peteret pͥmũ post flebilit atq supplicite:
petens cũ neutrũ ualuss orare institit ut
uxores sibi suas saltẽ ac liberos aliqͦ terrarum
abducẽdos redderet ¶ Cnq ne id quidẽ sͥ puunt¬
teret  neq aliꝗd respoderet᷑ de spatõe ultĩa
digressꝯ surdis Aamenibꝰ cũ peticio qui oliui¬
aut fenet . aͭ. mitteret se us ad mortẽ fidẽ
illi obẜuaturos camã quoq sibi ẜuare¶ clar

Expanded text:
cerat. Neque enim unius hominis desperatio uni macerat. Neque enim unius hominis desperatio uni magno populo excidium publicum afferre debuerat. Nec illa quidem sola iniqui consilii causa erat, sed invidia, qua impulsus rex immanis non victores modo consuetis belli premiis, sed suos etiam vita spoliare decreverat, quasi eos post se vivere iudicaret indignos; quod non dicam de subditis, liberissuis omnibus invisus erat, et, fortuna sibi in omnibus pessimis comitibus quum ad oppidum pervenisset, ut admitteretur ad suos penates, et suos liberos, minaciter primum, post flebiliter atque suppliciter petens, quum neutrum valuisset, orare institit, ut uxores sibi saltem suas ac liberos suos aliquo terrarum abducendos redderent; quumque ne id quidem sibi permitteretur, neque ad aliquid responderetur, desperatione ultima digressaut ferret aut mitteret: se usque ad mortem fidem illi servaturos, Zamam quoque sibi servare. Cesar
Abbreviated transcription (Latin):
soluedi hadie ĩquuĩt nos dĩpuatos ĩ telligiõ
ut sil oĩa ꝑsoluauiꝰ ꝓroq tam nnti cas¬
tigatẽe ꝯcessa q yter spem uita tibi ĩpator
nuictissime gras agi ¶Dum hec ad
uticã Ce. agit Iuba ⁊ex modo ta suꝑbus
durius latebris nocturna fuga deuus sil¬
uesisq tramitibꝰ siui olim ad regnũ regni¬
q caput camam opidũ uen̾at ubi larem
precipuiũ uroresq et filios et thosdigũ helut
palatiũq ibi siiptuos issimũ creũa ¶Ibi nõ
honuo uanissimꝰ q magꝰ pͥncipia p̃cipitat᷑
amplexatet᷑ neq exitꝰ metiaet  ĩ np belli pͥ¬
cipio adũsꝯ. Ce. temierarie susceyti ĩ gentez
lignoꝵ pram media urbe agesẜat ut si.
bello siuctubuiss õs illis ciues ferio cesos
impone̾t atq ita sub missif ignibꝰ et acc̾si
pira se urores et filios oẽiq thesauꝵ sup¬
iacẽt ut sis oĩa cremaret ͤ neq de fortuis
et p̃stim . Ce. amãtibꝰ merito nõ placebat
eaq ies cuulibꝰ illũ suis odiosissinui effe¬

Expanded text:
telligimus, ut simul omnia persolvamus, proque tam miti castigatione concessaque preter spem vita, tibi, imperator invictissime, gratias agimus. Dum hec ad Uticam Cesar agit, Iuba rex, modo tam superbus, diurnis latebris, nocturna fuga, deviis silvosisque tramitibus suum olim ad regnum regnique caput Zamam oppidum pervenerat, ubi larem precipuum uxoresque et filios et thesaurum habebat, palatiumque ibi sumptuosissimum erexerat. Ibi vero homo vanissimus, qui magna principia precilexaretur neque exitum metiretur, in ipso belli principio adversus Cesarem temere suscepti, ingentem lignorum pyram media urbe congesserat, ut, si bello succubuisset, omnes illic cives ferro cesos imponeret; atque ita, submissis ignibus et accensa pyra, se et uxores et filios omnemque thesaurum superiaceret, ut sic omnia cremarentur, neque de fortunis et presertim Cesarem amantibus, merito non placebat, eaque res civibus illum suis odiosissimum effe
Abbreviated transcription (Latin):
nõ pesset seu metu impedic̃te seu lorica ẜuũ
suũ ut se occideret exorauit et obedics snus
ftm̃ ẽ mẽseq et dapes et pocula huuic
rõano sanguine hius regio maduerũt¬
¶Duit ẽ gͥ. petrei hic et iube regis exitꝰ
nec felitior saburta ẜfectꝰ regus uisi
ꝙ illi pugnado mori ꝯtigit qd̵ dñs suus
fiustra optaui ¶Cõgreho uemye cuz¬

Expanded text:
non posset, seu metu impediente seu lorica, servum non posset, seu metu impediente seu lorica, servum suum, ut se occideret, exoravit, et obediens servus factum est, menseque et dapes et pocula hinc romano sanguine, hinc regio maduerunt. Hic est ergo Petreii, hic est Iube regis exitus. Nec felicior Saburra, prefectus regius, nisi quod illi pugnando mori contigit, quod dominus suus frustra optavi
Abbreviated transcription (Latin):
alios q duces ytui ubiq fusõ Ce. uticam
caniam q urbesq alias oibꝰ uictori fauẽti¬
pꝰ possidere nicħ usꝙ̃ supesset p̾sidii nichil
spei sibi lib̾isq sus ꝯsulent̾ cum canuiꝰ ꝓ¬
consule aqͦ obsidebat᷑ uĩtã pepigit atq ita
qui Ce suauit seuocãti ne respõsũ quidem
dare dignatꝰ fuerat sic res hõĩ uoliũtur
se ip̃m suosq filios et sua oĩa ip̃m qr tap¬
son cui p̾erat legato. Ce ꝯcessit ¶¶ Dũ pau¬
latiun reliquie ꝑtiũ dilabũt subũ rẽr et
reguo et spe qualibet pͥuatꝰ cũtis exlusus
maruue exoptãs qd̾ õs marĩe metuñt fu¬
nusꝙͣ plia paret Ce. oĩa possidebat et uite.
gͥ. et mortis honestioris spe aussa ad illud
ultimũ ⁊emediũ qͦ tũs miłti utebãt  se ꝯũtit
egitor cũ peticio eẜmaꝵ coĩte fortunarum
ut ĩuiter fenio decertarei alt̾q alt̾u occidẽt
obtiũcato rex suystes quid iam ageret ĩ se
manũ uerti ¶ Sed cũ pectꝰ ferio trasuerberare

Expanded text:
aliosque duces partium ubique fusos, Cesarem Uticam, Zamam urbesque alias, omnibus victori faventibus, possidere, nichil usquam superesse presidii, nichil spei, sibi liberisque suis consulens cum Caninio proconsule, a quo obsidebatur, vitam pepigit; atque ita, qui Cesari suaviter se vocanti ne responsum quidem dare dignatus fuerat sic res hominum volvuntur se ipsum filiosque et sua omnia ipsumque Tapson, cui preerat, legato Cesaris concessit. Dum paulatim reliquie partium dilabuntur, Iuba rex et regno et spe qua libet privatus, cunctis exclusus nt funusquam prelia: pax et Cesar omnia possidebant. Et vite igitur et mortis honestioris spe amissa, ad illud ultimum remedium, quo tunc multi utebantur, se convertit egitque cum Petreio, extremarum comite fortunarum, ut invicem ferro decertarent, alterque alterum occideret. obtruncato, rex superstes quid iam ageret? in se manum vertit; sed quum pectus ferro transverberare
Abbreviated transcription (Latin):
offensaꝵ et pͥmio et pene aĩu applicuit
pene ĩ ꝙͣ petumarie ¶Tam pena sãgiu̾s
uarurali ab horrebat camẽsibꝰ ꝙ rege
excluserat liberalis fuit traibuta et ueti¬
galia moderatꝰ ẽ regno ĩ forniã ꝓuĩcie
redute ¶Saluiciu procõsule cũ ex̃citu
ỹfecit idem fecit uticẽsib ¶Ocrobiq:
bona eoꝵ ciuiu rõanoꝵ qͥ ꝯtra se arna
tullisset uedi fecit taplitanis leptitanis
tiducanie pecunie frumeti atq olei iuł¬
ta amiami imposuit bona cunu atq
ipͥas cuutates ab om̃i direptione et ni¬
uria saluas ac liberas ẽẽ iussit endem
more caradis tenuit qͦ. utica digaessus
tuduana nauigatõne ꝓuenerat Inde qͦ
discedes an .iiiͦ. kl. iulii atq aduersis
tepestatibꝰ ĩ peditꝰ octauo et . xx diebꝰ itiie¬
asuiptis arbe romani agigit¬
lm diuruitas belli pace labor¬
⁊equie tũphii uictorie flagita¬
due nõ cuules quide iste s hostiles ille

Expanded text:
pplicuit, pene, inquam, pecuniarie, nam penam sanguinis naturaliter abhorrebat. Zamensibus, quod regem excluserant, liberalis fuit: tributa et vectigalia moderatus est, regno in formam provincie redacto Sallustium proconsulem cum exercitu prefecit. Idem fecit Uticensibus. Utrobique bona eorum civium romanorum, qui contra se arma tulissent, vendi fecit. Tapsitanis, Leptitanis, Tisdritanis pecunie, frumenti atque olei multam annuam imposuit. Bona civium atque ipsas civitates ab omni direptione et iniuria salvas ac liberas esse iussit. Eumdem morem Caralis tenuit, quo Utica digressus tridui navigatione pervenerat. Inde quoque discedens ante III Kalendas Iulii, atque adversis tempestatibus impeditus, VIII et XX diebus in isumptis, urbem Romam attigitturnitas belli pacem, laborrequiem, triumphum victorie fagitabant, non civiles quidem iste, sed hostiles ille,
Abbreviated transcription (Latin):
hostibꝰ iix cũ pucis ymaritimam ret
ad.ce. faustꝰ forte et affraniꝰ cũ nulle
uiris ad yspanias ibãt cũq inuicon
nũ cil uxoribꝰ filusq ad Ce. yducturꝰ¬
uec młto pꝰ. discẽsioe̾ int̾ milites exorta
dũ sic duces põpcianaꝵ ytiũ undiq q̃
fondes ꝑ autinnũ auerẽt fortuneqi tui¬
buubꝰ agerentꝰ᷑ solꝰ qiͣ ia dux ducum
scipio rescabat ¶Llauibꝰ quide lougis.
credo ꝙ ibi i filios magn põpel ⁊e fanei
cuule bellii et recalescrie indebar ¶M
care uequiuss ad hipponem zegium
uentꝰ eũ et sua sors appulit ubi tunc
ipiꝰ U. situ classis erate ili pantioas

Expanded text:
am iret ad Cesarem, Faustus forte et Afranius cum mille viris ad Hispanias ibant; quumque invicem nium cum uxoribus filiisque ad Cesarec multo post, dissensione inter milites exorta,Dum sic duces pompeianarum partium undique quasi frondes per autumnum ruerent, fortuneque turbinibus agerentur, solus quasi iam dux s credo, quod ibi per filios magni Pompeii refoveri civile bellum et recalescere ferebatur. Quum care nequisset, ad Hipponem regium ventus eum et sua sors appulit, ubi tunc ipsius P. Sitii classis erat. Visi pauciores
Abbreviated transcription (Latin):
magui filii ispanias occuparet. Seqbatuor
at illos nõ quide ratris uiitꝰ. s hoĩũ fauor
pio uno duos substituerat fortuna põpeiqs̃
It geratq gneus maior natu cui ulus i¬
dustue iuerat atq asilii afugiedo ĩ fide̾

Expanded text:
atur autem illos non quidem patris virtus, sed hominum favor pro uno duos substituerat fortuna Pompeios. Egeratque Gneus, maior natu, cui plus industrie inerat atque consilii, confugiendo in fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Ce. tapso digaessa uticã petebat medioq ur¬
bes itinere obiuas̾ siue pͣlio occupat. ut¬
fumcti atq armoꝵ utice ꝓpi quãti .l.
Ce. occurit raptĩq ad genua ꝓuolutus
nil aliud petuit ꝙͣ uitã. hãs sibi . Ce. et ca¬
tonis filus qui secũ eiãt alisq conugilius
deuiẽtissime acessit et iaz luce anibigua
utica uenit atq exͣ̃ opidũ noctem egit

Expanded text:
Cesar Tapso digressus Uticam petebat. Medio urCesar Tapso digressus Uticam petebat. Medio urbes itinere obvias sine prelio occupat Utfrumenti atque armorum. Utice propinquanti L. Cesar occurrit, raptimque ad genua provolutus nil aliud petiit, quam vitam. Hanc sibi Cesar et Catonis filiis, qui secum erant, aliisque comitibus clementissime concessit, et iam luce ambigua Uticam venit, atque extra oppidum noctem egit.
Abbreviated transcription (Latin):
uere dicã uani aĩ fuisse¶ Tam ut ait ꝯda scͥptor
eg̾giꝰ cato uͣr causam q̃sisse moriẽdi nõ ta ut
sectabat᷑ suũq nomi giandi aliqͦ. facinore clarifi¬
caret cui quid mali poti̾it accid̾e̾ si uiueret nõ
ĩ uenio Bauis eĩ. Ce. ut erat clemẽs nichil.
aliud efficeie uolebat etia ĩ ip̃o belli cuulis ardo¬
re ꝙͣ ut bene mereri de re p. uideret ͤ duobꝰ optis
ciuibꝰ cicerone et catone ẜuatis hec ille et certe
eor alti clemẽtissimꝰ Ce. fuit alteri cdemeb eẽ.
nõ pocuit quia eu nõ iueit ¶ Constat ãt ꝙ audito
hoc casu cato iͥꝯt i udit głie mec et ego sue ĩ¬
ideo ¶eticeses at et si en studio ꝑtiũ odisset ꝑ¬
liuiaous exepto.l. Ce.ex hͦ. malo boui aliquid
pandãt᷑ imꝑatori se de illiꝰ clemiẽtia plic¬
muz ꝯfidere ac spare nõ fuit longo opo
cractatis ad id ip̃m ꝓni erãt aĩ põtis art.¬
nictũ fuisse p̾dirimꝰ uticã ueĩt ⁊ pagtice
Iusceptꝰ e̾s portas custodibꝰ occupaꝵ Inteũ

Expanded text:
vere dicam, vani animi fuisse. Nam, ut ait quidam scriptor egregius, Cato videtur causam quesisse moriendi non tam ut sectabatur, suumque nomen grandi aliquo facinore clarificaret. Cui quid mali potuerit accidere, si viveret, non invenio. Gaius enim Cesar, ut erat clemens, nichil aliud efficere volebat, etiam in ipso belli civilis ardore, quam, ut bene mereri de republica videretur, duobus optimis civibus Cicerone et Catone servatis. Hec ille. Et certe horum alteri clementissimus Cesar fuit, alteri clemens esse non potuit, quia eum non invenit. Constat autem quod, audito hoc casu: Cato, inquit, invidit glorie mee, et ego sue invideo. Uticenses autem, etsi eum studio partium odissehumanis exempto, L. Cesar ex hoc malo boni aliquid pandantur imperatori: se de illius clementia plurimum confidere ac sperare. Non fuit longo opus tractatu: ad id ipsum proni erant animi. Portis aniunctum fuisse prediximus, Uticam venit, et pacifice susceptus omnes portas custodibus occupat. Interea
Abbreviated transcription (Latin):
genii et eloquẽtiã et mores domestica
ie et ĩ unũ studiũ colligere dabit᷑ͤ nõ
quide oia uec opportet. s que uł utilia
coguitu uł delectabilia uidebũt᷑ ¶ Cor¬
pore quide altꝰ fuit candidais tereł et
maximaꝵ uiriu yitia rei mulitaris ee¬
nuia ĩ credibili patic̾tia laborii uulru
modice sub pleno ocuł nigas atq ii¬
uacibꝰ ualitudiue usq sub ertreni¬
litꝰ et yquietẽ uisit concuti H̃tor poris
cultu curiosior parũy ꝙͣ reqͥiere indet᷑
tanti aĩ magnitudo ¶ Caliũtui egre tu¬
lit reuocare capillũ auertice ĩ fiontem
ꝯsuetꝰ. et ecũctis honoribꝰ asenatu et
ppło sibi oblatis ulłm recepit auidiuis

Expanded text:
genium et eloquentiam et mores domesticamgenium et eloquentiam et mores domesticamre, et in unum studio colligere dabitur; non quidem omnia, nec oportet, sed que vel utilia cognitu vel delectabilia videbuntur. Corpore quidem altus fuit, candidus, teres, maximarum virium; peritia rei militaris eximia, incredibili patientia laborum; vultu modice subpleno, oculis nigris atque vivacibus, valetudine usque sub extrelitus, et per quietem visis concuti. In corporis cultu curiosior parumper, quam requirere videretur tanti animi magnitudo. Calvitium egre tulit, revocare capillum a vertice in frontem consuetus, et e cunctis honoribus a senatu et populo sibi oblatis nullum recepit avidiu
Abbreviated transcription (Latin):
cia ĩ ciues effundere nicħ ĩtãto nuꝑio:
suũ erat p̃ter głia et nuyn nudũ nouien
pecunas oĩ etate ꝯterẜat uoluptates ut sꝑ¬
neret ia sibi etas deuera prestabał negare
nõ possũ qn ĩ ie publica iuuenis paulo iui¬
petuosior et pͥncipatꝰ sẽy appetentior fu̾it
ꝙͣ sat e ne si hoc negẽ ip̃e mieis scͥptis argu¬
ai et hus auctoribꝰ unde illa decerpbuii.
¶Ecd ꝯs urtutes alias uri huiꝯ enum̾et
affricanꝰ iuuidie Ce. lñfitus obstiterat.
et ĩ dignã dicã delicatis aĩs bnficda¬
grauis erat et unui oĩa posse nitis
utile s molestũ õib ¶Huis inuidic ii¬
ceniẽta quid faceret raptori ĩpio qui
pati cleniẽtẽ yͥncipẽ et munificũ ne¬
qui uert ¶ onde hercle amore oĩuz me¬
rebat᷑ inde õĩu fernic hodia et pausor
ĩ sidias et ad ultimũ causã mortis i¬
uenit dequa ĩ extremo dicã eo ꝙ erte¬
nui hũanoꝵ actiui sit mori añtnͣ de
quibusds q̃ corporis hitũ formãq et ĩ¬

Expanded text:
fundere. Nichil de tanto imperio suum erat preter gloriam et imperii nudum nomen. Pecunias omni etate contempserat: voluptates ut sperneret, iam sibi etas devexa prestabat. Negare non possum, quin in republica iuvenis paulo imperiosior, et principatus semper appetentior fuerit, quam sat est, ne, si hoc negarem, ipse meis scriptis arguar et his auctoribus, unde illa decerpserim. Sed quis virtutes alias viri huius enumeret? Africanus invidie, Cesar beneficiis obstiterat: et indignam dicam delicatis anigravis erat, et unum omnia posse multis utile, sed molestum omnibus. Hinc invidie incrementa. Quid facerent raptori impio, qui pati clementem principem et munificum nequiverunt? Unde hercle amorem omnium merebatur, inde omnium ferme odia et paucorum insidias et ad ultimum causam mortis invenit. De qua in extremo dicam eo, quod extremus humanorurm actuum sit mori. Ante tamen de quibusdam, que ad corporis habitum formamque et in
Abbreviated transcription (Latin):
et ĩ ciues nuẜicordie admonẽtes quã uͥtutẽ
duci luo uorat ee gratissiuia ĩ flictie uulue¬
ribꝰ occiderũt ĩ quibꝰ fuit Iusliꝰ ruffus ques¬
toriꝰ quid amilite iatulo traiectꝰ uit̾ut uec
nõ et popeiꝰ ruffus brachiũ gͥladio ꝑtussus
occibebat᷑ nisi ad. Ce. afugtiss tantꝰ taniq
ĩ domitꝰ uulitũ ardor erat tãta ermemoria
gestaꝵ ⁊er ꝯfideçia as pectãdi ligẽcia tãta
ex odio resistetui cauoris sitis ut młti eye¬
plo trati senatores et roaui eꝗres campis
eycederet ne ĩ smule disciuien i cideret ai

Expanded text:
quam virtutem duci suo norant esse gratissimam, inflictis vulneribus occiderunt. In quibus fuit Iulius Rufus questorius, qui a milite iaculo traiectus interiit, nec non et Pompeius Rufus brachium gladio percussus occidebatur, nisi ad Cesarem confugisset. Tantus tamque indomitus militum ardor erat, tanta ex memoria gestarum rerum confidentia ac peccandi licentia, tanta ex odio resistentium cruoris sitis, ut multi exemplo territi senatores et romani equites campis excederent, ne in simile discrimen inciderent. Quin
Abbreviated transcription (Latin):
deret  qͥ telis ac uuicioniba ułt calte
ꝯpacta iuite cohereba̾t uueriq cuiꝰ¬
pia offmn niuistraba ¶ Ite nũc mibi
et ciuilibꝰ bellis incuiubite dũq aliis
iuidetis uos ip̃os opprimite  ccẽ
deuestus tadaueribꝰ suꝑstites oppugut
an aliud petitis an ꝯcꝙͣ firroribꝰ nc
etiã uus deest an uult aliud labiciꝰ
ta feruidus ĩsultator etiã alii ceades
tius iustigatibꝰ labiene et tu nuẜ cũ
alus cadaueribꝰ unitũ iates ꝙͣuis.
fuisse clenictie satisq auguror si lis
ẽ te ut obstiato eras aĩo et ĩ huati
abici maluss ¶ Uneus qde po̾pei et
humio et leuo cane santio ĩt medias
cedes pͣlio pulsꝰ excessit hũc ĩ legrica
ꝙ nec eqͦ nec uehiculo uti possi neno¬
iosa auia penetratẽ fuga huili et os¬
culta atq iuspeluncis lactitatel aeso¬
uius. Ce. legatꝰ resistẽte et ad huc in
he spei reliquias refouetẽ assecutꝰ ad
lau roue id e loco nom obtaũtat capt
ad se. refert᷑ taliba assuetũ nume

Expanded text:
ut calce compacta invicem coherebant, murique cuiuspiam officium ministrabant. Ite nunc, miseri, et civilibus bellis incumbite, dumque aliis invidetis, vos ipsos opprimite. Ecce de vestris cadaveribus superstites oppugnantur. An aliud petitis? An quicquam furoribus nunc etiam vestris deest? An vult aliud Labienus tam fervidus insultator? Et alii cecidere tuis instigatibus, Labiene, et tu, miser cum aliis cadaver unicum, iaces, quamvis efuisse clementie, satisque auguror, si sic est, te, obstinato ut eras animo, inhumatum abiici maluisse. Gneus quidem Pompeius et humero et levo crure saucio inter medias cedes prelio pulsus excessit. Hunc in lectica, quod nec equo nec vehiculo uti posset, nemorosa avia penetrantem fuga humili et occulta atque in speluncis latitantem Cesonius, Cesaris legatus, resistentem adhuc et misere spei reliquias refoventem assecutus ad Lauronem id est loco nomen obtruncat. Caput ad Cesarem refertur, talibus assuetum mune
Abbreviated transcription (Latin):
telligẽs q̃ erat pde intendeie nõ u̾tuti mira
portua auaritia aliqua ex ꝑte apescẽt
centena sert̾cia disysit ĩ single. ¶ de de sua
yecunia fecit et faustꝰ silla et qũ sic nec
r etiueri poterãt hic cũ eis iube ĩ regnu
iter arupuit¶ Oeuerũt post hos alii atq
alii ex plio fuciẽtes quos os ad tutelan
urbis ortatꝰ cũ paucis asiliũ placeret et
de hec ampliꝰ suꝑsedit ¶Sed̃ naues cis ad¬
ad fugiendũ quecũq libuiss pbuit tade̾
uoͣ rebꝰ oibꝰ quãto ꝗuit accuratius disro¬
sitis liberisq qui tũt ei questor erat ꝑ
fide anuticie cõmedatis ulła ciuiꝙ̃ͣ uellez
quide horredi propositi suspictõs data.
uultu et ẜuiõe solito ac srãquillo cubi¬
tu iuit segiq incubitulũ et platoĩs
libiam i mortalitatẽ aĩe ꝯtiuẽte simił
et gladiũ clani ĩ uey altu qͦ mori uellet

Expanded text:
 non virtuti mira, portunam avaritiam aliqua ex parte compesceret, centena sextertia dispersit in singulos. Idem de sua pecunia fecit et Faustus Sylla, et, quando nec sic retineri poterant, hic cum eis Iube in regnum iter arripuit. Venerunt post hos alii atque alii ex prelio fugientes, quos omnes ad tutelam urbis hortatus, quum paucis consilium placere et de hoc amplius supersedit, sed naves eis ad fugiendum, quocumque libuisset, prebuit. Tandem vero rebus omnibus quanto quivit accuratius dispositis, liberisque ei, qui tunc questor erat, per fidem amicitie commendatis, nulla cuiquam ne levi quidem horrendi propositi suspicione data, vultu et sermone solito ac tranquillo cubitum ivit, secumque in cubile et Platonis librum immortalitatem anime continentem, simul et gladium clam i
Abbreviated transcription (Latin):
i uehit᷑ ĩ petꝰ ĩ dextro coruu ĩ elephãtes
asagitarus et fudatoribꝰ ft̃s beluas ĩ exper¬
tas ĩ tãtũ asilua ueĩentes aũtit retio iu
suos secuta ẽ fuga eqͥtũ mauroꝵ eodeniq
ĩ petu occupatũ uallu scipionis ꝑcesaria¬
nos custodibꝰ ĩ t̾fc̃is a. fugatis et iã copus
eiꝰ per cãpos effusis ac deiectis fugãq
petentibꝰ cesarec legiones ĩ secute nicħ laxa¬
mẽti ułł q respirãdi sraciũ dedere illi cast
petẽtes ut ibi se reꝑatis aĩs cuerẽt᷑ ubi:
uullũ illit uł ducẽ uł ẜsidiũ uidert iã defe¬
tõnis spe amissa arma magna ex ꝑte pro¬
icuit ut expeditõres ad castra regis euade¬
ret qͦ. cũ ueisset ea qͦ fugato rege acesari¬
auis capta ꝯspiciut tu depoĩta spx salutꝭ̃.
queda ĩ locũ editũ se recipiũt atq ĩde sali¬
flamatis et ĩ cede obstinatis ac rabidis uõ
modo ꝑsuaderi ut hostibꝰ ꝑcerẽt nõ potuit
s aliqͦt ena illustres uiros de nũo suor ꝙ¬

Expanded text:
hantes a sagittariis et funditoribus factus belluas inexpertas et tantum a silva venientes avertit retro in suos. Secuta est fuga equitum Maurorum, eodemque impetu occupatum vallum Scipionis per Cesarianos, custodibus interfectis ac fugatis; et iam copiis eius per campos effusis ac deiectis, fugamque petentibus, cesaree legiones insecute nichil laxamenti nullumque respirandi spatium dedere. Illi alia castra petentes, ut ibi se, reparatis animis, tuerentur, ubi nullum illic vel ducem vel presidium viderunt, iam defensionis spe amissa, arma magna ex parte proiiciunt, ut expeditiores ad castra regis evaderent. Quo quum venissent, ea quoque, fugato rege, a Cesarianis capta conspiciunt. Tum, deposita spe salutis, quemdam in locum editum se recipiunt, atque inde saluflammatis et in cedem obstinatis ac rabidis non modo persuaderi, ut hostibus parcerent, non potuit, sed aliquot etiam illustres viros de numero suor
Abbreviated transcription (Latin):
s eos qͥ ĩ naubꝰ longis ad maris custodia de¬
putati eiat nã effudit eos qi graui uotatos
ĩfamia ex autorauit ꝙ eoꝵ segnitie nauis
illa cũ ultis suis ĩ potestate hostiũ ueisse iude¬
batꝰ. hiis diebꝰ portẽtũ ad mirable ĩ castus
Ce accidit noturno tỹre uibꝰ lapideo nubre
diftusa e siuilq legionis uniꝰ teloꝵ sumitateᷤᷤ
rex qui dudii optaberat ĩ ytẽ belli uenire
copias suas cũ scipione ꝯũgere se bell̃ ꝓpͥis
regniq laboribꝰ reuocatis ceptis abstiterat.
nũo s ĩ uͥtute militũ iuctoria et belli głia
sita ẽ diu exp̾tatꝰ gͥtũ fuisset aduẽtꝰ ma¬
gna cũ sꝑatq opione ⁊õanoꝵ iuox ut ueit
qui sturori fuerat cepit ẽẽ ꝯtẽptui fecitq
puçia quod solita e auctore fama regis ĩ¬

Expanded text:
in eos, qui cum navibus longis ad maris custodiam deputati erant, iram effudit, eosque gravi infamia notatos exautoravit, quod eorum segnitie navis illa cum militibus suis in potestatem hostiudiebus portentum admirabile in castris Cesaris accidit: nocturno tempore nimbus lapideo imbre diffusus, simulque legionis unius telorum summitates rex, qui dudum optaverat in partem belli venire et copias suas cum Scipione coniungere, sed bellis propriis regnique laboribus revocatus ceptis abstiterat, numero, sed in virtute militum victoria et belli gloria sita est. Diu expectatus igitur quum fuisset adventus magna cum spe atque opinione Romanorum, mox ut venit, qui stupori fuerat, cepit esse contemptui, fecitque presentia, quod solita est: auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
tez collocutore ei diceret/. Rey collo qua
istud dãpuat ac prohibet hoc audito pa¬
ruit acq abscessit¶ Miratur huiꝰ scͥpot
historie unde hͦ. ciue ⁊õauno ei p̃ẜti q
houores a pło. R̾. ꝑceuiss ad huc stãt

Expanded text:
te collocutore, ei diceret: Rex colloquium te collocutore, ei diceret: Rex colloquium istud damnat ac prohibet. Hoc audito, paruit atque abscessit. Miratur huius scriptor historie, unde hoc civem romanum, et presertim qui honores a populo percepisset, adhuc stante
Abbreviated transcription (Latin):
tenebat᷑ et ꝙͣtũ ĩ telligi datur scipionis ac re¬
gus castus iuucta erat eãq at et ag̾gibꝰ et
machinis et balistis asc̾uyerat Pnca obsidice
ceperãt ĩ trinseci ut fit cũ extͥusecis collequi:
¶dq Ce. nõ molestũ erat cogitãti quid heni ei¬
e colloquis ĩ eẽ poss nempe regii eꝯtatꝰ nobi¬
hiores filii eor qui ueteribꝰ marn benefitus
obstricti fuerat eq et nomien et memoria mri
illiꝰ amãtes noctu pͥma face tił mille uł arcit̃
cũ equis ac ẜuis sius ĩ Ce. castra menibꝰ uiciua
traffugere qͦ. tam ĩsigni trãsitu nec ĩ merito ꝑ¬
turbatꝰ scipio et qui secu erãt ceyat obẜauare
ne id fieret dũ ĩterea . M. aquiui cũ .e. saseuias
collo quete adũter ũt insitq ad eñ scipio
nõ expedire eo tp̃r cũ hostibꝰ colloqui ille
nũciũ piupendens ꝯtumacit̾ respodit &
stabo ĩꝗt ad huc dones cxplea ꝙ incep
tu rex motꝰ matorẽ suũ misit .q. andiẽ¬

Expanded text:
tenebatur, et, quantum intelligi datur, Scipionis ac regiis castris iuncta erat, eamque et aggeribus et machinis et balistis astrinxerat. In ea obsidione ceperant intrinseci, ut fit, cum extrinsecis colloqui, idque Cesari non molestum erat cogitanti, quid boni ei colloquio inesse posset. Nempe regii equitatus nobiliores, filii eorum, qui veteribus Marii beneficiis obstricti fuerant, eoque et nomen et memoriam viri illius amantes, nocte prima mille vel circiter cum equis ac servis suis in Cesaris castra menibus vicina transfugere. Quo tam insigni transitu, nec immerito, perturbatus Scipio, et qui secum erant ceperant observare, ne id fieret, dum interea M. Aquinium cum C. Saserna colloquentem adverterunt; misitque ad eum Scipio, non expedire eo tempore cum hostibus colloqui. Ille nuntium parvipendens contumaciter respondit: Et stabo, inquit, adhuc, donec expleam, quod incepi. Tum rex motus viatorem suum misit, qui, audien
Abbreviated transcription (Latin):
perpederũt. Ita q legati euocatiq qui ĩ castas
erit. Ce. adeũt ⁊ da ĩ quuit impator pugne
signu ue dubita uinciuiꝰ et haud dubie si pugͦ¬
niꝰ resistẽte. Ce. ĩ flaniatis desiderus militũ
atq atiẽ substẽtãte ac fremẽte et subuide ex¬
clamiãte uõ nõ sibi placere cruptõe pugnari
¶Factꝰ ci erat iar ad bella cũtatior et aliquid
de illa sua uãli celeritate renuẜat nõ ꝙ ai.¬

Expanded text:
perpenderunt. Itaque legati evocatique, qui in castris perpenderunt. Itaque legati evocatique, qui in castris erant, Cesarem adeunt: Et da, inquiunt, imperator, pugne signum, nec dubita. Vincimus haud dubie, si pugnamus. Resistente Cesare inflammatis desideriis militum, atque aciem sustentante ac fremente, et subinde exclamante non sibi placere eruptione pugnari factus enim erat ab bella cunctantior et aliquid de illa sua naturali celeritate remiserat, non
Abbreviated transcription (Latin):
useq ad uesꝑs ubi illos uider priuacait᷑ ⁊e su¬
sare sb̾ nocte ĩ casta reñtit᷑. discedes ãt ĩ
sectante cũ labieno fugato tii nec ĩsequi de¬
sistẽte ĩꝓbo quidẽ trasfuga et malo hostes iaz
iude digtessos et fatis p̃mentibꝰ ad tapson cast᷑
hures nuei̾t ad pugna dispoitos et atiez ius¬
truẽtes. Iustaut et iỹe suã atic̃ ꝯfestimi onũ
arte q̃. y sũmũ ducẽ instrui aties ulla põt qu
etia er equo descẽdes uit ip̃os pedites pediba
abulabat. atq õs et siugłos uerbis ꝓ tẽpore
breuibꝰ s efficacissimis hortabatꝰ. ¶ Dro uos.
niebat uetanoꝵ uetutẽ eiuulemiili et corũ
famia tot ꝑtam uictorus possidere uituuiui:
hec uitoria gliosos uos faciet et famosos. B.
et siulia loquẽs ep̃citũ anbiendo ⁊ sẽꝑ eculoᷤ
hũs ad castra hostui adũtit illos tepidare et
more pauẽtui mic egredi mũc regredi ueru¬
qr sine ordine hoc ip̾e pͥmꝰ post aln atq alii

Expanded text:
 ubi illos videt pertinaciter recusare, sub noctem in castra revertitur. Discedens autem, insectante eum Labieno, fugato tamen nec insequi desistente, improbo quidem transfuga et malo, hostes iam inde digressos, et, fatis prementibus, ad Tapson castra habentes invenit, ad pugnam dispositos et aciem instruentes. Instruit et ipse suam aciem confestim omni arte, qua per summum ducem instrui acies ulla potest. Quin etiam ex equo descendens inter ipsos pedites pedibus ambulabat, atque omnes et singulos verbis pro tempore brevibus, sed efficacissimis, hortabatur. Oro vos, aiebat, veteranorum virtutem emulamini, et eorum famam tot paratam victoriis possidere nitiHec victoria gloriosos vos faciet ac famosos. Hec et similia loquens exercitum ambiendo, et semper oculos habens ad castra hostium advertit illos trepidare, et more paventium nunc egredi, nunc regredi, utrumque sine ordine. Hoc ipse primus, post alii atque alii
Abbreviated transcription (Latin):
medio locꝰ eẽt. Iỹe at hãs ĩ una ⁊ ez ꝓuus
ad̾o totꝰ ciat atq ĩtentꝰ ut pene trafformͣ̃tꝰ
ĩ uiꝵ alterũ dies notes q maria ꝓsỹtaret
qu et die proxinio ex qͦ literas iniẜat mio¬
⁊ aui classem atq ex̾citũ quereret ᷑. sit etꝰ

Expanded text:
us adeo totus erat atque intentus, ut pene transformatus in virum alterum dies noctesque maria prospectaret. Quin et die proximo, ex quo litteras miserat, morari classem atque exercitum quereretur: sic eius
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾sirris Sat fidbat et reꝑandis aĩs:
syatio oyus eẽ neq yterea tã bostem
ꝙ̃ faucti ĩopia metueda eo loci mantꝰ¬
tibꝰ iudicabat Illuo g. sautior atq ago¬
tãtiũ cuia agrua suscepta noctuq impe¬
diuictis oĩbꝰ pͥmissis apoloniã ꝓfectꝰ el
quadrim enstali obsidione derelicta in¬

Expanded text:
randis animis spatio opus esse, neque preterea tam hostem, quam frumenti inopiam metuendam eo loci manentibus iudicabat.Illico igitur sauciorum atque egrotantium cura congrua suscepta, noctuque impedimentis omnibus premissis, Apolloniam profectus est, quadrimestri obsidione derelicta. Hin
Abbreviated transcription (Latin):
Cei cũ legiõibꝰ ꝓgressoq iuba et scipio siuł
et labienꝰ ĩ suuia ui eꝯtatũ esꝰ ĩ uaderet ꝙ
ille sentiẽs ex itiuere usis retro copus ian
tega ũtentibi opem tulit qua trauati res¬
tituerut et mumidas ĩ sequetes mutato sta¬
tu plii fudert mułtisq eoꝵ cełis ĩ cast̃ ꝯfu¬
gere coegeriit et nisi nox supueiens pul¬
uis q uẽto uallido ĩ pulsꝰ pugnãtibꝰ obs¬
titiss parũ abfuit qu iuba cũ labieno op¬
piesso oĩ eor eꝗtatu et ꝯsũpta tota leui ar¬
quatura ĩ Ce. mãꝯ ĩciderẽt młti tñ ĩ dies de
ex̃citu hostiũ ad Ce. castra tralibat sic aute
qui mltos et noĩatos seu sedisciosos seu ⁊ apas¬
ces seu ĩfidos seu alit̾ ĩuciles bello seu uiros
notatos ĩ fanua ase suoq excitu abdicauit
atq abire ꝯfestiui iussit ex affuca cẽtuuoibꝰ
ciaditos qui eos nõ uisi cũ singłis ẜuis seꝑatiz
ĩ uauibꝰ asportãdos ĩponerẽt dũ h. ⁊ õanoꝵ exci¬

Expanded text:
e cum legionibus progresso Iuba et Scipio simul et Labienus summa vi equitatum eius invaderent. Quod ille sentiens, ex itinere versis retro copiis iam terga vertentibus, opem tulit, qua firmati restiterunt, et Numidas insequentes, mutato statu prelii, fuderunt, multisque eorum cesis, in castra confugere coegerunt; et nisi nox superveniens, pulvisque vento valido impulsus pugnantibus obstitisset, parum abfuit, quin Iuba cum Labieno, oppresso omni eorum equitatu, et consumpta tota levi armatura, in Cesaris manus inciderent. Multi tamen in dies de exultos et nominatos seu seditiosos, seu rapaces, seu infidos, seu aliter inutiles bello viros, seu notatos infamia ab se suoque exercitu abdicavit, atque abire confestim iussit ex Africa centurionibus traditos, qui eos nonnisi cum singulis servis separatim in navibus asportandos imponerent. Dum hec in Romanorum exerci
Abbreviated transcription (Latin):
hec locutꝰ ẽ que scͥptoꝵ uitio afusa ur
ĩtelligi possi nũ illd̾ ĩtelligit᷑ ꝙ młtis
ultio citioq dictis tũc deditio nõ ꝓcessit
Crescebat ut fit ĩdies desidio nec põpesꝰ
expͨtata ope aut fer̾ebat aut muttebat
obsessis qu etia pro concione dixisse fere¬
batͫ ut qui eis auxilio adesse nõ poss ĩi
noctu et biifitio tenebraꝵ e ꝯspͤtu hostui
euaderet quod cũdixisset unũ ex astãtibꝰ

Expanded text:
 que scriptorum vitio confusa vix intelligi possint. Unum illud intelligitur, quod, multis ultro citroque dictis, tunc deditio non processit. Crescebat, ut fit, in dies obsidio, nec Pompeius expectatam opem aut ferebat aut mittebat obsessis, quin etiam pro concione dixisse ferebatur, ut, quoniam eis auxilio adesse non posset, ipsi noctu et beneficio tenebrarum e conspectu hostium evaderent, q
Abbreviated transcription (Latin):
ficilis iuitꝰ fuit ¶i quide . xxx. id eo munius
duo mllia mauror eꝯtũ campo pepulert et ĩ
opidũ ꝯpuleritt ¶Diud hic aliud dica inisi ꝙ
si sit sua õs ĩ pria pugnasset ⁊õanũ iugũ nõ
tam facle subuset Si c hoc quibusda ĩsitur
Ut qͦ legiꝰ apata discediit eo rcoyiꝰ ads
tutẽ bellica arted̾e uideant᷑ ¶ quaqͣ
uero euentu mirabili hic uicisset eiat
tyi excitu uauor ĩgẽs ac tasticia ꝙ uec
copie Cc. secũ eẽut et se paucõs ac plcẽsq
tirones ad u̾sutissime gentis ĩsidias et l¬
titudie hostiũ ĩ finitã quasi asulto adne
duci arbitrabat . om̃is tñ et pauoris et
uieroris a solatio nõ nisi in ip̃ia uultu a
suone erat uuꝑatoris cui tãtꝰ uigor taa
ĩ ciat alacritas tanta excelsi sigua alo
inuicti ut etꝰ ductu atq asilio cũcta els
tuta ac facilia iuderẽtur ꝓtedenti uuitius
snułq aspicit᷑ hostiũ ex̃titꝰ labieno dnci
cunꝰ ira ĩ Ce. leniri ull ᷤ. poterat dũ pare¬

Expanded text:
ficilis virtus fuit; siquidem triginta vel eo minus duo millia Maurorum equitum campo pepulerunt, et in oppidum compulerunt. Quid hic aliud dicam, nisi quod, si sic sua omnes in patria pugnassent, romanum iugum non tam facile subiissent? Sed est hoc quibusdam insitum, ut, quo longius a patria discedunt, eo propius ad virtutem bellicam accedere videantur. Quamquam vero eventu mirabili hic vicisset, erat tamen in exercitu pavor ingens ac tristitia, quod nec copie Cesaris secum essent, et se paucos ac plerosque tirones ad versutissime gentis insidias et multitudinem hostium infinitam quasi consulto ad necem duci arbitrabantur. Omnis tamen et pavoris et meroris consolatio nonnisi in ipsius vultu ac sermone erat imperatoris, cui tantus vigor, tanta inerat alacritas, tanta excelsi signa animi et invicti, ut eius ductu atque consilio cuncta eis tuta ac facilia viderentur. Procedenti nuntiatur simulque conspicitur hostium exercitus, Labieno duce, cuius ira in Cesare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuicatꝰ ac sardinia tardaret tanta ĩ castris
Ce fuit ĩ opia ut eꝯtes qui diu agẽdo om̃ĩa
et patiende extrenus necessitatibꝰ extrema ⁊e¬
media ad hibere didiscissẽt ¶llgas lictoreas
dulcibꝰ aqͥs ablutas iumuentis appoueret coꝙ
cibo deficiencia substẽtare̾t ciat et uulgaris
opinio nõ Ce. ĩ affata ueniss  unũ alique
ex legatis sius cũ ꝑte copiaꝵ hasiuisse ¶ad
qua collenda kas nũciosq yõs prouintie.¬
ciuitates misit aduetuq suii olbꝰ notũ fecit
quo audito statim mlti uiri nobiles suis er
urbibͦ profugi ĩ castra. Ce uenere sibiq de
hostiũ senitia atq ĩ tollerada suybia questi
sũt quor qͥrimoris ac fletibꝰ motꝰ. Ce. qd
facere yse ip̃m iaio helat magis ac magis
accellerare disposuit. lias q ꝯfestiui musit ĩ¬
silicia ad alienũ cetosq qui ibi ꝓ ꝑtibꝰ suis
crat ut extusatoe qualicũq reiecta ad se ob¬

Expanded text:
commeatus ac Sardinia tardarent, tanta in castris commeatus ac Sardinia tardarent, tanta in castris Cesaris fuit inopia, ut equites, qui diu agendo omnia et patiendo extremis necessitatibus extrema remedia adhibere didicissent, algas litoreas dulcibus aquis ablutas iumentis apponerent, eoque cibo deficientia sustentarent. Erat et vulgaris opinio non Cesarem in Africam venisse, sed unum aliquem ex legatis suis cum parte copiarum transmisisse; ad quam tollendacivitates misit, adventumque suum omnibus notum fecit. Quo audito, statim multi viri nobiles suis ex urbibus profugi in castra Cesaris venere, sibique de hostium sevitia atque intoleranda superbia questi sunt. Quorum querimoniis ac fletibus motus Cesar, quod facere per se ipsum in animo habebat, magis ac magis accelerare disposuit, litterasque confestim in Siciliam misit ad Allienum ceterosque, qui ibi pro partibus suis erant, ut, excusatione quali
Abbreviated transcription (Latin):
garet hoc quide iula regte nicociõem
aisse tanta se bellatoꝵ miłtitudie adiila¬
ue obiectoꝵ ut et si ulla defensiõe ute¬
tet᷑ sui cesariam ectidẽdo cos faticgadi
eset atq unntẽdi nonũ genus uicendi
ee stulta regi cogitatio hr̃e tii se getes et
sili fidas et bellis exitatas hr̃e auxilia.
iꝗtatũ ĩ nĩabile peditũ et leuis̃ armat̾e
nuz ii mesa sagitarios fundatores et que
hue id genꝰ Ce. uõ pene ĩ comuitatum
egiones ueteranoꝵ quas de ytalia expet¬
taret discordarer nec uenturos esse sit
cyõi ꝑte uictoriã prõptã fore ex młta de
hac re uana iactare et q̃ sculti hoĩes sibi¬
fugere ꝯsueuere¶Cust nõ iultos ci dies
affuit experiendi facultas et hiis oibus
corus aptisimes ĩ cãpos explicitis diuis¬
catũ ẽ ab hora diei quinta usq ad octa¬
lebat et ille diisis ee gentili ꝯfertissie ates
gfugere ¶Si idem̃ tỹs seu tẽpestatioͦ
adũsis sen netu cdassiii hostilũ cũ esicilia.

Expanded text:
n concione dixisse, tantam se bellatorum multitudinem adversariis obiecturum, ut, etsi nulla defensione uterentur sui, Cesariani occidendo eos fatigandi essent atque vincendi; novum genus victorie et stulta regis cogitatio; habere tamen se gentes et sibi fidas et bellis exercitatas, habere auxilia equitatum innumerabilem, peditum et levis armature vim immensam, sagittarios, funditores et que sunt id genus: Cesarem vero pene incomitatum, legiones veteranorum, quas de Italia expectaret, discordare nec venturas esse, sic ex omni parte victoriam promptam fore; et multa de hac re vana iactare, et que sibi stulti homines fingere consuevere. Post non multos enim dies affuit experiendi facultas, et his omnibus copiis apertissimos in campos explicatis dimicatum est ab hora diei V usque ad occas effugere. Sub idem tempus, seu tempestatibus adversis, seu metu classium hostilium, quum e Sicilia
Abbreviated transcription (Latin):
ritiuiũ expuguare fastidiũ. seq ge¬
⁊endis ⁊ebꝰ corporibꝰ atq aĩs p̾parare¬
¶ Cieuẽrat at ĩ dies scipionis ac luor
adiuiratio sup dilatoe cesarea quid it
lascescere solitꝰ latesçe̾t ut la cesçeres
expectãs. Ianiq suꝑior ille atẽptꝰ ĩ s

Expanded text:
ritimum expurgare fastidium seque gerendis rebus corporibus atque animis preparare. Creverat autem in dies Scipionis ac suorum admiratio super dilatione cesarea, quid ita lacessere solitus lentesceret, ut lacesseretur expectans; iamque superior ille contemptus in s
Abbreviated transcription (Latin):
si sul. alio duce militarer ad fugã
luid agẽtes ꝙͣ tela nupetũq hostium
abstnuere nec. Ce. iye sinc sollicitudine
rat¶ecollecto tande aĩo qui ẜ. int̾
afficiltates et ĩ adũsitate ciescebat tota
onoris atq ãĩ ĩ cõnisꝯ ĩ atiem hostiui
fertur fecit q ꝙ selitꝰ erat iuicit ad¬
qu hoc p̃lie capti erat trasfugisq ꝙͣ¬

Expanded text:
si sub alio duce militarent, ad fugaaliud agentes, quam tela impetumque hostium sustinere; nec Cesar ipse sine sollicitudine erat. Recollecto tandem animo, qui sibi inter difficultates et in adversitate crescebat, tota corporis atque animi vi conversus in aciem hostium infertur, fecitque quod solitus erat: vicit adqui hoc prelio capti erant, transfugisq
Abbreviated transcription (Latin):
posse differi ꝙ̃ ia pubute uotũ ec̃t ułe
et magnis ey causis redire ĩ italia oꝑei¬
teie ¶taq tergiu̾sari simłare ĩpediuia
occubatões tangere et moras nectere.
dilatoes et noua pacta aucupari ⁊ Co
fiaudẽ nec difficile erat ĩtelligẽs u̾abt̾
iusite celeritati qͣ sẽper puo trris spate
miłta et magna ꝯfeterat ꝯsiln caltar
adiecit ꝓpas q̃ ĩ põte agẽda eent cype¬

Expanded text:
posse differri, quem iam publice notum esset multis et magnis ex causis redire in Italiam oportere. Itaque tergiversari, simulare, impedimenta, occupationes fingere, moras nectere, dilationes et nova pacta aucupari. Cesar fraudem nec difficile erat intelligens, naturaliter insite celeritati, qua sepe parvo temporis in spatio multa et magna confecerat, consilii calcar adiecit, properans, que in Ponto agenda e
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sup̃dixĩꝰ dũ esicilia ĩ affricani.
traitit uauis una cũ a reliqͣꝵ tramse
de eriass ad egiuuꝵ ĩ sulã delata in
mauꝰ hostiũ ueit ĩ qua et uet̾am et
mones et cẽturio inius erat qui suli
lida custodia s siue ĩ iuiria ad scipione
cũ ꝓducti eẽnt ille eos u̾bis sic acgae¬
ubitiii. si quod u̾ltio fac̾e̾ delib̾atis orati
fatitis ut dimussis sceleratis atq rebelli¬
lꝰ aues bonos et iem.p. defendatie salua
uita uobis erit et parata pecunia dici¬
te gͦ. quid uoł e aĩ et hec dice̾s minĩe
dubita licit illos sibi ꝓtanta oblatõne.
Et fortassis hoc bnificie tue ucerer ui fla¬
gitiu alli ĩges et iunere ip̃o maius

Expanded text:
 dum e Sicilia in Africam traicit, navis una, quum a reliquarum tramite deerrasset, ad Egimurum insulam delata in manus hostium venit, in qua et veterani et tirones et centurio unus erat, qui sub fida custodia, sed sine iniuria, ad Scipionem quum perducti essent, ille eos verbis sic aggrearbitrii, si quod ultro facere deberetis, orati facitis, ut, dimissis sceleratis atque rebellibus, cives bonos et rempublicam defendatis, et salva vobis vita erit et parata pecunia. Dicite ergo, quid vobis est animi. Hec dicens minime dubitabat illos sibi pro tanta oblatione ripere; et fortassis hoc beneficio tuo uterer, ni flagitium illi ingens et munere ipso maius
Abbreviated transcription (Latin):
cĩa uer ti ẜ nc belles audire istud fa¬
teres et ualde te hortor. ut desmas et
de comulitenibꝰ meis nẽ captis tuis .x.
solos eligtam iube nos cõfligere tuq i¬
paris p̃li spectator ex euẽtu iudica quid tͥ.
de copiis tuis oĩbꝰ de q belli exitu sit spãdii
Hec cũ cẽturio alit̾ ac syabat astãti uultu
atq aĩo et claia uoce dixiss rratꝰ et atͥstatꝰ
scipio suis cẽturionibꝰ signũ dedit ut ĩ illum
riueret qͦ occiso reliqͦs uetanos atrionibus
segregatos et młtis supplitue affectes iussit
iutfici ĩfando scelere maculatos et sangiu̾e

Expanded text:
u, si me velles audire, istud faceres, et valde te hortor, ut desinas etde commilitonibus meis, nunc captivis tuis, X solos eligam. Iube nos confligere, tuque imparis prelii spectator ex eventu iudica, quid tibi de copiis tuis omnibus deque belli exitu sit sperandum. Hec quum centurio aliter ac sperabat constanti vultu atque animo et clara voce dixisset, iratus et contristatus Scipio suis centurionibus signum dedit, ut in illum irruerent. Quo occiso, reliquos veteranos a tironibus segregatos et suppliciis multis affectos iussit interfici, infando scelere maculat
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃as signo ĩ tegio ĩtactas ad scipione nuttit et
responso ꝑdie noctẽq ne quicꝙͣ exp̾tato. E q¬
et opidũ nat᷑a atq arte y̾ualidũ et sibi eo loti
ita accidit ut eode ip̃o tẽporis monicto eogtatꝰ
auxilus et relita casta octuyãt et abeuutiũ

Expanded text:
ipsas signo integro intactas ad Scipionem mittit. Responso per diem noctemque nequicquam expectato, et oppidum natura atque arte prevalidum, et sibi eo loci ita accidit, ut eodem ipso temporis momento equitatus auxiliis, et relicta cas
Abbreviated transcription (Latin):
poss agnosti int̾ hortadũ sues multee
ip̃os Ce. copellaret unũ ĩter alies quo
tu aicbat o mules tam feretilĩ te ola¬
tas an et hic ẜmonibꝰ ues etia fascua¬
atos et credulos sic ĩ mortem trahirat

Expanded text:
rtandum suos milites ipsos Cesaris compellabat, unum inter alios: Quid tu, aiebat, o miles, tam feroculum te ostentas? An et hic sermonibus vos etiam fascinaatos et credulos sic in mortem trahit
Abbreviated transcription (Latin):
zandi giã uene iussi pariumꝰ nõ
libent muodo s ardent̾ eo eĩ uuttebam
qͦ ia dudũ ne cupiebamꝰ. Ce. et laude
illos et scipendio ꝓsecutꝰ ẽ coꝵ ueibia
exitꝰ fide̾ fecit. Die ĩ sequẽti ilti el¬
dem gẽtis a scipione ad Ce. trasfuca

Expanded text:
ia venire iussi paruimus non libenter modo, sed ardenter. Eo enim mittebamur, quo iamdudum ire cupiebamus. Cesar et laude illos et stipendio prosecutus est. Eorum verbis exitus fidem fecit: die inseguenti multi eiusdem gentis a Scipione ad Cesa
Abbreviated transcription (Latin):
crat necubi cuulis deessec ĩsamia si ad indes
rgeret romano ut reor gladio xeundũ erat
corpꝰ ĩ undas abiectũ carut resuatiĩ pio ius¬
tori munus impui donũ donatorio ĩdignũ s
donate dignisiu Qlanis s̃ qͣ uyor erat et filiꝰ
fuga euasit aliqͦt alie carte cudelẽ q habite
captꝰ ⁊ lentulꝰ ac yductꝰ ad rege et ĩ custodia
enecatꝰ hic pomiei quidẽ si hiõ belli cuulis:
C sar u̾o pꝰ uictoria pompei uestignis̃ an

Expanded text:
una texuerat, necubi civilis deesset insania. Si ad Indos pergeret, romano, ut reor, gladio pereundum erat. Corpus in undas abiectum, caput reservatum pio victori munus impium, donum donatario indignum, sed donante dignissimum. Navis, in qua uxor erat et filius, fuga evasit; aliquot alie capte crudeliterque habite; captus et Lentulus ac perductus ad regem et in custodia enecatus. Hic Pompeii quidem, sed non belli civilis, Cesar vero post victori
Abbreviated transcription (Latin):
classis uo una s pluriuie ac diui̾se quibus
hostibꝰ igẽti fiducia aspirabat / qr cũ paucis
tñ aduenerat nõ siue aĩ labore augiuẽtũ
sui extitꝰ exptabat ¶iu dĩffisꝯ hac illas edc̃is
cotidie augelatͣ neq illd̾ int̾ ytenda posu¬
erim fama qͥde et opino uetꝰ ĩ ualuerat
nõ illa quide casu fortiuto s ngͣs ex causis
origine hiis ĩ uictũ ĩ affrica scipionũ nenẽ
ꝙ eo spectabat ut uulgari eugre iuitoria
gẽte comelia ab iectissimũ hoĩe qͥ ꝑ moꝵ¬

Expanded text:
assis non una, sed plurime ac diverse. Quibus hostibus ingenti fiducia aspirabat; et quia cum paucis tamen advenerat, non sine animi labore augmentum sui exercitus expectabat, qui diffusis hac illac edictis quotidie augebatur. Neque illud inter pretereunda posuerim: fama quidem et opinio vetus invaluerat, non illa quidem casu fortuito, sed magnis ex causis originem habens, invictum in Africa Scipionum nomen, quod eo spectabat, ut vulgari errore victoriam gente Cornelia abiectissimum hominem, qui