comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
asuis & lugebat᷑. mens in eo sana nerat. sed soli oculi eiꝰ tenebant
asathana de qͥb: incurrerat infelix. cũ di martyras obsceno mͣtis
orantes atq psallentes. iussit eas expoliari ut nuda corpora eafi¬
aspiceret Cuq missȩ fuissent man̾ ut expoliarent᷑. ita fixc erant
uestes earu ad carñe. ut putarent᷑ ipsa uestim̃ta ee coria corpoꝵ
est. cũ domũ suã fuisset ingressus. Audiens aũt imꝑator uni¬
uersa quae acciderant ei. dedit comite sisinniũ qͥ eãs audiret
ui cu fuissent p̾sentatȩ: uocauit ad se una & dixei: Quod
t nom est. Quȩ respͥndit. Hyrena dicor Sisinnius dixe
onsensisti regali iussioni Hyrenadix. Non consentio. Su¬
eni &piana: & di om̃ptis ancilla. Tc̃ sisinnius iussit ea iN
carcere recipi. & adduci cyonia & agapem & dix eis. hy¬
rena qͣntu apparet iunior in uobis est & uro illa exemplo
& doctrina decepta. diuina iussa cont̾epnit. Ido t̾a distuli.
absconditi. unde nũqͣm poter auferri abhostib xp̃i. Si sinniu

Expanded text:
ad suis lugiba| tur . mens in eum sana erat . sed suli oculi tenebantur| a satana. De quibus incurrerat infilex cum dei mar| teras obsceno mentisorantes atque psallentis . iussit eas expoliare . ut nu| da corpora earaspiceret. Cumque missa fuisset| manus ut expoliarentur . ita fixe erant res earum| ad carnem . ut putarentur ipsa uestimenta esse coria| corporest . cum in sua domum fuis| sit introductus. Audiens autem imperatur uniuersa| quę acciderunt . dedit comitem . Sisinium . qui eas au| diret. Cui cum fuisset praesentate . uocauit ad se| unam . et dixit ei quod tibi nomen est. Quae respondit| erene dicor. Sisenius dixit . consenti . regale iussioncillam. Tunc sisinius . iussit ea in car| cire recipi . et ductis chyonia . et agapen . dixit eis.| Erene quantum apparet iunior uobis est . et uestrum| exemplo et doctrina decepta . diuina iussa contemp| nit . et ideo ea distuli absconditi. Vnde numquam poterunt proferri ab| hostebus christi. Sisynius
Abbreviated transcription (Latin):
conubia si intra septẽ generationes st̃. nec debent rep̃hendere nr̃a
quando cognati conĩmiguntꝰ cognatide alia cognatione qͦd nulla
ꝓhibet auctoritas uel ratio. aut impossibile ÷ ut dixi seruari quod
prȩcipiunt. ut scilicet tot cognationes exquirant᷑ ad uniꝰ cognationi
conubia: quot sunt in illa uiri & mulieres petentes coniugia.Quod
autem sine om̃i auctoritate et ratione fit contra rationem: absq
dubio rationabiliter repudiandum iudicatur:¬

Expanded text:
connubia, si intra septem generationes sunt; nec debent reprehendere nostra, connubia, si intra septem generationes sunt; nec debent reprehendere nostra, quando cognati conjunguntur cognatis de alia cognatione, quod nulla prohibet auctoritas vel ratio; aut impossibile est, ut dixi, servare quod praecipiunt; ut scilicet, tot cognationes exquirantur ad unius cognationis connubia, quot sunt in illa viri et mulieres petentes conjugia. Quod autem sine omni auctoritate et ratione fit contra rationem, absque dubio rationabiliter repudiandum judicatur
Abbreviated transcription (Latin):
crepatione ait. Et sacrificate de ferm̃tato laudẽ. Aut gͦ tanta ratio¬
ne partẽ suã fermentarii defendant. qͣnta suã roborant᷑ azimitę. Aut
reiciant suũ fermentũ & fiant azimit&. aut si nec illud ualent nec istud
uolunt: saltẽ non rep̃hendant atimitas. I In tercia questione sic̃
tis de alia cognatione copulantꝰ. Qͦd cur faciant: nullã uideo aucto¬
ritatẽ aut rationẽ. Nam si hoc in suis ꝓhibent fieri conubiu aut
non exxtendunt cognationes usq ad seꝑtimã generationẽ sicut nos.
aut impossibile uidetꝰ seruari qͦd pͣcipiunt. St̃ enĩ sepe in una co¬
gnatione plusquã centũ uiri & mulieres egentes coniuigio. Totidẽ
igitur cognationes inuenire necesse ẽ. de quibꝰ singulis singuli
eligant᷑ uiri & mulieres. quibus illi de una cognatione singuli sin¬
gũłis copulentꝰ: Aut itaq de testabilia sunt indubitanter illõrum

Expanded text:
crepatione ait: Et sacrificate de fermentato laudem. Aut ergo tanta ratiocrepatione ait: Et sacrificate de fermentato laudem. Aut ergo tanta ratione partem suam fermentarii defendant, quanta suam roborant azymitae: aut rejiciant suum fermentum, et fiant azymitae: aut si nec illud valent, nec istud volunt, saltem non reprehendunt azymitas. CAPUT VII. Connubia tis de alia cognatione copulantur. Quod cur faciant, nullam video auctoritatem aut rationem. Nam si hoc in suis prohibent fieri connubiis, aut non extendunt cognationes usque ad septimam generationem, sicut nos; aut impossibile videtur servari, quod praecipiunt. Sunt enim saepe in una cognatione plusquam centum viri et mulieres egentes conjugio. Totidem igitur cognationes invenire necesse est, de quibus singulis singuli eligantur viri et mulieres, quibus illi de una cognatione singuli singulis copulentur. Aut itaque detestabilia sunt indubitanter eorum
Abbreviated transcription (Latin):
aulẽ sp̃s dñĩ: ibi libertas Nlos uͦ om̃s reuclata facie głam añi sp̃e¬
culantes. in eandem imaginẽ transformam᷑ aclaritate in clari¬
tate d. tacꝗ adiĩ spiritu. Idõ habentes hanc ministrationẽ uix¬
ta qͦd miscliam consecuti sumꝰ: non deficimꝰ. De occisione littere
. liiuficatione sp̃s: supfluũ mͥ uidet᷑ suꝑ hȩc aliqͥs addere. Satisgͥ
paret qͥ nec greuis pdest nec nobis obest. qd de occidente litta obici¬
Sairo icate de fermentato laudẽ: intelligendum ẽ. esse dictim aut
anpbando tale sacrificiũ dut rxꝓbando. Sed si hoc p̃cipit ppm au
mer tao facrisicant. At si hoc exꝓbrando dictũ est ÷ qua fronte
sacctfrcait & ppoba in sacrifciũ execrat᷑. aut qua ratione hoc in
aucortacẽ sibi assimunt: Qͦd aũ hoc ꝓpha non iubendo sec̃
reprehendendo dixerit dubiũ non ẽ. cũ hoc impiȩ actioni associauerit
Dixerat enĩ. Uenite ad bethel & impie agite. O paulopꝰt continuata in¬

Expanded text:
facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini spiritu. Ideo habentes administrationem, juxta quam misericordiam consecuti sumus, non deficimus De occisione litterae, et vivificatione spiritus, superfluum mihi videtur super haec aliquid addere. Satis igitur patet quia nec Graecis prodest, nec nobis obest, quod de occidente littera objicisacrificate de fermentato laudem ; intelligendum est esse dictum aut approbando tale sacrificium, aut reprobando. Sed si hoc praecipit propheta, mentato sacrificant. At si hoc exprobrando dictum est, qua fronte sacrificant quod propheta in sacrificium exsecratur: aut qua ratione hoc in auctoritatem sibi assumunt? Quod autem hoc propheta non jubendo, sed reprehendendo dixerit, dubium non est; cum hoc impiae actioni associaverit. Dixerat enim: Venite ad Bethel, et impie agite. Et paulo post, continuata in
Abbreviated transcription (Latin):
filii defilii essentia sit & ꝓcedat: Ruto enĩ qͥa nemo intelliget simp¬
citer ubi dictũ ẽ. uerbo dñi caeli firmati st᷑ & spu oris eiꝰ om̃is ur cus
eorũ. uerba transitoria & sp̃m qui de hoc aere assũptꝰ ꝑos loquentis
emittitꝰ. Sed qͦmͦcunq hȩc aliqͥs exponere conetꝰ: sufficit qͦd in illa sti¬
sufflatione dnĩ in discipłos cuiꝰ feci mentionẽ. factũ ÷ ad significandũ
quia de eiꝰdẽ ꝑsonȩ secreto ꝓcedebat ille sp̃s quẽ dabat. de cuiꝰ occulto

Expanded text:
Filii, de Filii essentia sit et procedat? Puto enim quia nemo intelliget simpliciter, ubi dictum est: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritus oris ejus omnis virtus eorum : verba transitoria, et spiritum qui de hoc aere assumptus per loquentis os emittitur. Sed quomodocunque hoc aliquis exponere conetur, sufficit quod in illa insufflatione Domini in discipulos, cujus feci mentionem, factum est ad significandum quia de ejusdem personae secreto procedat ille Sp
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ pater non ẽ. magis ds̃ quã siliꝰ. qͥnius filius habeat ẽẽ. de pa
tre habeat ut de illo sit sp̃s sc̃s. In eo eñi in quo est unꝰ

Expanded text:
sicut Psicut Ptre habeat, ut de illo sit Spiritus sanctus. In eo enim in quo est unus
Abbreviated transcription (Latin):
maior aut minor nec magis aut miniꝰ ẽ. sp̃s sc̃s de patre quã de filio.
de dõ toto magis & minꝰ ꝑotest cẽ. de uno & sũme simplici dõ. Qasi¬
dicitꝰ quia sp̃s sc̃s pͥncipalit̃. ẽ. de patre. quasi magis sit de patre quã
de filio: ñ ita dicendũ ẽ. ut intelligat᷑ ulla pͣdictarũ uarietatum
sc̃s ÷ de filio: habere de patre de qͦ habet. ẽẽ. ñ inc̃uenient̃ asserit.
Am̃ tam̃ sic habet e̾e̾. de patre filiꝰ. ut om̃ino id ipsũ sit qͦd ꝑater. &¬
unꝰ idẽq ds̃ sic̃ solus & simplex ds̃ ñ potest eẽ. maior uł nuinor
se ipso. nec prior aut posterior. nec aliqͥd in se habet diuersum.
sic filiꝰ nec pͥor nec posterior. nec maior nec minor ẽ. patre. nec
habet aliqd in se diuersũ ab eo. sed sic̃ habet ab illo ꝑfecte eͦe: ita
habet ꝑ om̃ia ab eodẽ equalẽ illi &s similẽ ĩmo id ipsũ esse. Quaꝓpt̃

Expanded text:
major aut minor, nec magis aut minus est Spiritus sanctus de Patre, quam de Filio; major aut minor, nec magis aut minus est Spiritus sanctus de Patre, quam de Filio; de Deo toto, magis aut minuspotest esse de uno et summe simplici Deo. CAdicitur quia Spiritus sanctus principaliter est de Patre, quasi magis sit de Patre quam de Filio, non ita dicendum est ut intelligatur ulla praedictarum varietatum itus sanctus est de Filio, habere de Patre, de quo habet esse, non inconvenienter asseritur. Quoniam tamen sic habet esse de Patre Filius, ut omnino idunus idemque Deus: sicut solus et simplex Deus non potest esse major vel minor seipso, nec prior nec posterior, nec aliquid in se habet diversum; sic 60 Filius nec prior nec posterior, nec major nec minor est Patre, nec habet aliquid in se diversum ab eo; sed sicut habet ab illo perfecte esse, ita habet per omnia ab eodem aequalem illi et similem, imo idipsum esse. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
gnabili ratione sp̃m sc̃m. eẽ. de filio sicuti ẽ. de patre. nec tam̃ esso
quasi de duobꝰ diuersis. sed quasi de uno. Ex eo enĩ qd pat̾ &. filiꝰ unũ st̃
pat̾ non ẽ. pͥor aut posterior filio. aut maior aut nunor. nec alter
lio. nec defilio quã de patre. nec maior nec minor ẽ. existens de pate
quami existens defilio. nec magis nec minꝰ ẽ. de uno quã de de no
Nã si prius aut post. ut maior aut minor aut magis aut muiꝰ ade mio
det. quã de altero: ex necessitate sequeretꝰ ut aut sp̃s sc̃i non eẽtiede
hoc inqͦ inũ st̃ pater & filiꝰ. aut ipsũ unũ ñ. eet. ꝑfecte & simpliente
unũ. sed eẽt. ibi aliqͣ diuersitas de qͣ illa quã dixi in existendo de
de hoc inqͦ unũ st̃ pat᷑ &s filiꝰ alioqͥn non e̾ẽt. de dõ. nec credi debec
qͦd in ipso uno sit. sccđͣm qͥd ẽ. aliqͣ diu̾sitas. Quare nec pͥus nec pͦt nec

Expanded text:
gnabili ratione Spiritum sanctum esse de Filio, sicuti est de Patre; nec tamen esse gnabili ratione Spiritum sanctum esse de Filio, sicuti est de Patre; nec tamen esse quasi de duobus diversis, sed quasi de uno. Ex eo enim, quod Pater et Filius unumPater non est prior aut posterior Filio, aut major aut minor, nec alter lio; nec de Filio, quam de Patre; nec major nec minor est existens de Patre, quam existens de Filio; nec magis nec minus est de uno, quam de altero. Nam si prius aut post, vel major vel minor, aut magis aut minus de uno esset quam de altero, ex necessitate sequeretur ut aut Spiritus sanctus non esset de hoc, in quo unum sunt Pater et Filius; aut ipsum unum non esset perfecte et simpliciter unum, sed esset ibi aliqua diversitas, de qua illa, quam dixi, in existendo de de hoc, in quo unum sunt Pater et Filius; alioquin non esset de Deo. Nec credi debet quod in ipso uno sit, secundum quod est, aliqua diversitas. Quare nec prius nec post, nec
Abbreviated transcription (Latin):
dicta st̃ aduerset᷑. E qͣnius defendere possimꝰ hanc adiectionẽ. eẽ. ñ er¬
ruptionẽ : si qͥs tam̃ hoc contentiose uoluerit asserere. respondemꝰ nos illud
non corrupisse. s aliud nouũ edidisse. Illud enĩ scđm ꝓpͥetatẽ greci dic¬
taminis translatũ cũ illis integrũ seruamꝰ & ueneramꝰ: istud aut̃ quo fre¬
quentius in popłi audientia utimꝰ latino more dictatũ cũ additam̃¬
to supradicto edidimꝰ. Qͦd autẽ querit᷑ qͣre hoc ȩcesiae grecorũ con¬
sensu factũ non ẽ: respondemꝰ qͥa & nimis erat latinis difficile eoru
episcopos ad consulendũ de hac re colligere. nec erat necesse unde
constituere. qͦd inconuentu popłi utilit̾ legatur aut cantetur:
Quanto gͦ magis licuit latinis hoc c̃stanter ꝓferre. in qͦ om̃s gentes
& om̃ia regna quȩ latinis utuntꝰ litteris parit̾ concordantꝰ ¶Col¬
ligamus breuit̃ qͦd supͣ pluribꝰ rationibꝰ effectũ. ẽ. Constat mexpu¬

Expanded text:
. Et quamvis defendere possemus hanc adjectionem non esse corruptionem, si quis tamen hoc contentiose voluerit asserere, respondemus nos illud non corrupisse, sed aliud novum edidisse: illud enim secundum proprietatem Graeci dictaminis translatum, cum illis integrum servamus et veneramur; istud autem, quo frequentius in populi audientia utimur, Latino more dictatum cum addimento supradicto edidimus. Quod autem quaeritur, quare hoc Graecorum ecclesiae consensu factum non est. Respondemus quia et nimis erat difficile Latinis, eorum episcopos ad consulendum de hac re colligere; nec erat necesse unde constituere, quod in conventu populi utiliter legatur aut cantetur? Quanto ergo magis licuit Latinis hoc constanter proferre, in quo omnes gentes et omnia regna, quae Latinis utuntur litteris, pariter concordant. breviter quod supra pluribus rationibus effectum est. Constat inexpu
Abbreviated transcription (Latin):
ibi sp̃m filii eo sensu qͦ sp̃m patris: aut separabimiꝰ filiu
hoc sequat᷑ : Nã si dict᷑. cũ dr̃ sp̃s patris duobꝰ modis intelligit. est eui
sp̃s patris qͥa ẽ. de patre & qͥa dat᷑ apatre. filii uͦ sp̃s non ẽ. nͥ qͥa datur
a filio: hoc ÷ qͦd quero unde habeant. E si dict̃ qͦd ĩnulla autentica dictũ
ẽ. pagina. nec sequit᷑ ex eo qͦd ibi scriptũ sit: cur nos rep̃hendunt cũ dicimꝰ
dunt hoc ex necessitate c̃sequi intelligamus: Iudicent gͦ ipsi qͥd potuis
suscipiendũ sit qͣnius utrũq in sacra pagina taceatur. an hoc qͦd nos di

Expanded text:
iritum Filii eo sensu quo spiritum Patris, aut separabimus Filiumhoc sequatur? Nam si dicunt: Cum dicitur spiritus Patris, duobus modis intelligitur: Est enim spiritus Patris, quia est de Patre, et quia datur a Patre; Filii vero spiritus non est, nisi quia datur a Filio. Hoc est quod quaero, unde habeant. Et si dicunt quod in nulla authentica dictum est pagina; nec sequitur ex eo quod ibi scriptum sit: cur nos reprehendunt, cum dicimdunt, hoc ex necessitate sequi intelligamus? Judicent quoque ipsi quid potius suscipiendum sit, quamvis in sacra p
Abbreviated transcription (Latin):
Idõ cũ dixisset. sufficientia nr̃a exdõ est. qui & idoneos nos fecit mi¬
nistros noui cestamenti ñ littera s spũ : ait. Littera enĩ occidit. sp̃saũ
uiuificat. Acsi dicat. Fecit nos ds̃ ministros noui testam̃ti. qͦd non ẽ.
in littã occidente sic̃ uetꝰ. sed inspũ uiuificante. Ad utriq uͦ ad occisi¬
onem scilicet litterȩ & uiuificationẽ sp̃s ꝑtinet qͦd subumxit. Quod
si ministratio mortis litteris deformata in lapidibꝰ fuit ingłam. ita
ut ñ possent intendere filii isrł in faciẽ moisi ꝓpter głam uultꝰ eius

Expanded text:
et: Sufficientia nostra ex Deo est, qui et idoneos nos fecit ministros Novi Testamenti, non littera, sed spiritu , ait: littera enim occidit: spiritus autem vivificat . Ac si dicat: Fecit nos Deus ministros Novi Testamenti, quod non est in littera occidente, sicut Vetus; sed in spiritu vivificante. Ad utrumque vero, ad occisionem scilicet litterae et vivificationem spiritus, pertinet quod subjunxit: Quod si ministratio mortis, litteris deformata in lapidibus, fuit in gloria; ita ut non possent intendere filii
Abbreviated transcription (Latin):
peccato sigrasicant᷑. sed paganis potius fauere uident᷑: qui illũ sicut alios
hoĩes peuaito fermentatũ existimant. Siuͦ aiunt xp̃ianos ñ debere uti
siguris da ueera ansier̃ in quibus erant necessaris: negent ut alia tactã
bupiinim ẽ. figurã cuiꝰdã mortis es sepulturȩ contꝰ apłm dicente ma
Uonsepuuti sñ sumiꝰ cã illo pbaptismũ in mortẽ. dut si concedunt nos
uor siguris. sedñ ineisdẽ rebꝰ quib in figura lex uet utebat᷑ & ideoo
aorist ꝑ anoe a imũ assumendũ adullã figurã. qui ad hoc ineadtẽ loge
bptitare baptismo ichis qui baptiaut in aqua. Si g̃ iretphen¬
sibilier sigurate baptatam inaqua lic ilud baptimaritul eo
sut hui noru sigura naqua surt. quenã lsts garosiisa uensa

Expanded text:
peccato significant: sed potius paganis favere videntur, qui illum, sicut alios peccato significant: sed potius paganis favere videntur, qui illum, sicut alios homines, peccato fermentatum existimant. Si vero aiunt Christianos non debere uti figuris, quia vetera transierunt , in quibus erant necessariae: negent ut alia taceam baptismum esse figuram cujusdam mortis et sepulturae, contra Apostolum dicentem: Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem . Aut si concedunt nos uti figuris, sed non in eisdem rebus, quibus in figura lex vetus utebatur, et ideo non esse panem azymum assumendum ad ullam figuram, quia ad hoc in eadem lege baptizare baptismo Joannis, qui baptizavit in aqua. Si ergo irreprehensibiliter figurate baptizamus in aqua: licet illud baptisma vetus, quod fuit hujus novi figura, in aqua fuerit: quaenam est in ista Gra
Abbreviated transcription (Latin):
ualet cit nos greci anathematirandos. aut saltẽ rep̃headendos recte iudicent.
At si dic̃t os ñ hoc agere posse de azimo sine intellecu figurȩ. ꝑ qͦd iudaira
re eiuiss go nec illi similit̃ queunt ad hoc ipsũ uti ferm̃tato sine figgura:
puia & uetꝰ luiptura ꝑ fermentũ designat reccatũ. cum execrat᷑ in pasca
suo comedere fermentatũ. & noua dũ mone nos in pascha nr̃o epulari ñ
inferm̃to ueteri. naq infermento mali& & nequiciȩ. Dicimꝰ & iã quia
nos ñ iudaiamꝰ si figurã tenemꝰ in azino: q̃m non significamus xp̃m sine
peccati ferm̃to uerturũ tanꝗͣ iudei.se. monstramꝰ eũ talẽ uenisse sicut ap̃i¬
ani. & ꝑ hoc moiem᷑ cales nosmeti isos ex hib̾e quale pascha nr̃m ẽ. quod
manducamꝰ. Ili autẽ nec iuclos nec xp̃ianos in hoc se ꝓfitent᷑: qͥa dm̃
infermenti su figura nec uerturũ ut iudei. nec uenisse ut xp̃iani sine

Expanded text:
valet, cur nos Graeci anathematizandos, aut saltem reprehendendos recte judicent.valet, cur nos Graeci anathematizandos, aut saltem reprehendendos recte judicent.At si dicunt nos non hoc agere posse de azymo sine intellectu figurae; per quod judaizare probamur: ergo nec illi similiter queunt ad hoc ipsum uti fermentato sine figura; quia et vetus Scriptura per fermentum designat peccatum, cum exsecratur in Pascha suo comedere fermentatum ; et nova, dum monet nos in Pascha nostro epulari non in fermento veteri, neque in fermento malitiae et nequitiae . Dicimus etiam quia nos non judaizamus, si figureccati venturum, tanquam Judaei; sed monstramus eum talem venisse, sicut Christiani: et per hoc monemur tales nosmetipsos exhibere, quale Pascha nostrum est quod manducamus. Illi autem nec Judaeos, nec Christianos in hoc se profitentur, quia Deum in fermenti sui figura, nec venturum, ut Judaei; nec venisse, ut Christiani, sine
Abbreviated transcription (Latin):
quis ẽ. cuiꝰ intellectꝰ audet excipere qͦd ipse fecit. &. hoc ꝓhibere qͦd ipse n
solum nuillo sermone ꝓhibuit. sed & iam oꝑe prȩcepit: Quis inqͣm niisi
plus sapiens quã oportet sapere tantũ confidit in sapientia siulabut pesui¬
mat uł ꝑͥferre quia cũ dixit chñs hoc facite. sic̃ comꝑetent̃ subintelli¬
gimus quod ego. sic indubitant᷑ sit subaudiendũ s ñ dehoc unde ego
dem. Si diumna ꝑ ca quȩ digniora cognoscmꝰ exequi debemus: cũm
sacrĩficiui de quo agit᷑ de panis siue azimi siue fermentati substantia c̃stec
ẽ. celebrandũ. que panẽ digniorẽ estimamꝰ ad faciendã dñici corpͦis ueri¬
tatem. nisi illũ quẽ et uetꝰ lex elegit ad significandã. & euangłium ad
exhibndã eandẽ ueritatem: Si gͦ respondemꝰ grecis nos hoc de ari¬
mo ñ ꝓpter figurã s ꝓpter p̃dictas causas facere: nichil hic intelligi

Expanded text:
quis est cujus intellectus audet excipere quod ipse fecit, et hoc prohibere quod ipse non quis est cujus intellectus audet excipere quod ipse fecit, et hoc prohibere quod ipse non solum nullo sermone prohibuit, sed etiam opere praecepit? Quis, inquam, nisi plus sapiens quam oportet sapere, tantum confidat de sapientia sua, ut praesumat vel proferre, quia, cum dixit Dominus: Hoc facite, sicut competenter subintelligimus, quod ego: sic indubitanter sit subaudiendum, sed non de hoc, unde ego. Item si divina per ea, quae digniora cognoscimus, exsequi debemus; cum sacrificium, de quo agitur, de panis sive azymi, sive fermentati, substantia constet esse celebrandum, quem panem digniorem aestimamus ad faciendam Dominici corporis veritatem, nisi illum quem et vetus lex elegit ad significandam, et Evangelium ad exhibendam eamdem veritatem? Si ergo respondemus Graecis nos hoc de azymo, non propter figuram, sed propter praedictas causas facere, nihil hic intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
habet aliũ. siue qͥa magis illo delectatꝰ qua ferm̃tato. aut siqͥs. ꝓpter in¬
firmitatẽ prȩpuciũ circuncidere cogitꝰ. aut s boui suo quis gituranti
ne esuriat os ñ obturat: nullus nͥ insipiens hȩc agentẽ iudaitar iudica¬
bit. Cũ gͦ nos panẽ arimũ sacrificamꝰ. ñ ut ꝑ aximi figurã talm dñm
iłim xp̃m futurũ significemꝰ. sed ut ipsũ panẽ incorpus diuina uirtute
oꝑante sic̃ ipse fecit scĩficemus: nequaꝗͣ n hoc legis uetustatẽ seruamꝰ.
sed euangłii ueritatẽ celebramꝰ. Deniq qͥndo ideꝰ pse hoc fecit et ait di¬
scipulis suis. hoc facite in meã cõmemorationẽ: si noliisset ut nos quibꝰ hoc in
apłis precepit hoc de atimo faceremꝰ. p̃monuisset nos in eis & dixisset. ue
faciatis hoc de atimo. Quare cũ dicens hoc facite: azimũ non excepit.

Expanded text:
habet alium, sive quia illo magis delectatur quam fermentato; aut si quis propter inhabet alium, sive quia illo magis delectatur quam fermentato; aut si quis propter infirmitatem, praeputium circumcidere cogitur; aut si bovi suo quis trituranti, ne esuriat, os non obturat, nullus nisi insipiens haec agentem judaizare judicabit. Cum ergo nos panem azymum sacrificamus, non ut per azymi finum Jesum futurum significemus, sed ut ipsum panem in corpus ejus, divina virtute operante, sicut ipse fecit, sacrificemus: nequaquam in hoc Legis vetustatem servamus, sed Evangelii veritatem celebramus. Denique quando idem ipse hoc fecit, 136 et ait discipulis suis: Hoc facite in meam commemorationem ; si noluisset ut nos, quibus hoc in apostolis praecepit, hoc de azymo faceremus, praemonuisset nos in eis; et dixisset: Ne faciatis hoc de azymo. Quare cum dicens, Hoc facite, azymum non excepit,
Abbreviated transcription (Latin):
Unode ialud non ẽ. ticendũ. qa cũ grrei anad iematitant ar mintis. ic etũ
nos uocant : a nathematicant axp̃m. Si autẽ dict̃ quia iudaitam. dcant
simuilit̃ a p̃m iudazasse. E si audent asscrere xp̃m apter iudaisiũ ut
p̃ceptum de at imo datũ seruaret. de atimo corpus saũ fecisse: asur dissi¬
me errait. cũ ilum cã sincerã nouitatẽ infecisse ferm̃to uetusitis ear isti¬
ntant. Patet gͥ quia cũ isus ẽ. atimo ad illud opus: ñ hoc fec r eotũ
tas apꝓbaret. aut certe ut lisiã ferm̃tarii appbarent᷑: at mitas bpꝓbaret.¬
d autẽ aiunt nos iudaitare noiẽ. uerũ: ꝗa non sacrificamꝰ de azimo ut le¬
gem ueterem seruemꝰ. sed ut hoc siligentiꝰ fiat: & dñm qui hoc ñ iudauan¬
do fecit imitemꝰ. Cum enĩ facimꝰ aiꝗͥd quod iudei ut udaismũ seruarent
faciebant: non iudaizamꝰ. si ñ ꝓptes udaisinũ s. ꝓpt̾ aliã causam hoc
agimꝰ. Si enĩ in diebꝰ paschȩ az imũ parẽ aliqͥs comedit. siue qͥa non

Expanded text:
Unde illud non est tacendum quia, cum Graeci anathematizant azymitas sic enim nos vocant, anathematizant Christum. Si autem dicunt quia judaizamus; dicant similiter Christum judaizasse. Et si audent asserere Christum propter Judaismum, ut praeceptum de azymo datum servaret , de azymo corpus suum fecisse, absurdissime errant: cum illum tam sinceram novitatem infecisse fermento vetustatis existimant. Patet igitur quia, cum usus est azymo ad illud opus, non hoc fecit ut prtas approbaret; aut certe ut, si etiam fermentarii approbarentur, azymitas quoquesacrificamus de azymo, ut legem veterem servemus: sed ut hoc diligentius fiat, et Dominum, qui hoc non judaizando fecit, imitemur. Cum enim facimus aliquid, quod Judaei, ut Judaismum servarent, faciebant, non judaizamus, si non propter Judaismum, sed propter aliam causam, hoc agimus. Si enim in diebus Paschae azymum panem aliquis comedat, sive quia non
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ. an qͦd ipsi dict̃ sp̃m scm̃ alit̃ esse sp̃m patris alit̾ filii. qͦd nec aucto¬
ritate nec ratione nec ex his quȩ certa st̃ posst̃ ostendere. Utiq aut
debent cessare ab hac sua sententia. si tam̃ hoc dict̃ ut audio qͥa sp̃s sc̃s
aut saltẽ nos ñ rep̃hendere debent qͥ dicimꝰ sp̃m sc̃m ꝓcedere defilio.
qͣnuis his uerbis hoc ñ legamꝰ. qm̃ exhis quȩ parit̃ credimꝰ hoc c̃seqͥ
monstramꝰ. Sed si cessantꝰ ab hac sua assertione: credant parit̾ nob̾cũ
sp̃m sc̃m similit̾ eẽ. patris & filii sp̃m. & intelligant eũ afilio sicut
apatre ꝓcedere. & si nos rep̃hendere desinunt: fateantꝰ nobiscum
hoc unde cognoscunt nos rep̃hendi debere. ł Adhoc aut̃ qͦo nos
ad didisse sp̃m scm̃ de filio ꝓcedere. & quert̃ cur hoc factũ sit. et
quare priꝰ hoc eorũ ȩccłȩ monstratũ non ẽ. ut cõmunit̾ considaret᷑.

Expanded text:
dicunt, Spiritum sanctum aliter esse Spiritum Patris, aliter esse Filii: quod nec auctoritate, nec ratione, nec ex his quae certa sunt, possunt ostendere. Utique aut debent cessare ab hac sua sententia, si tamen hoc dicunt, ut audio, quod Spiritus edere de Filio; quamvis his verbis hoc non legamus, quoniam ex his, quae pariter credimus, hoc consequi monstramus. Sed si cessant ab hac sua assertione, credant pariter nobiscum Spiritum sanctum similiter esse Patris et Filii spiritum, et intelligant eum a Filio, sicut a Patre procedere. Et si nos reprehendere desinunt, fateantur nobiscum hoc, unde cognoscunt nos reprehendi non debere. CAPUT XXII  al. addidisse Spiritum sanctum a Filio procedere; et quaerunt cur hoc factum sit, et quare hoc prius eorum Ecclesiae monstratum
Abbreviated transcription (Latin):
dũ in reb creatis cũ aliqͥd asserimus. e̾ẽ. pͥncipalit̾. uo¬
precepto pascit familiã domꝰ : dñs principalit᷑ & magis
ea pascere recte dr᷑ ꝗͣ dispensator. Nã ñ oĩa que st̃ dñi
stͣ dispensatoris eqͣlit̾. sic̾ ea que st̃ patris filii quoq st̃ ñ
ineqͣlit᷑. Queret forsitan aliqͥs & mirabit᷑ dicens: Qmͦ¬

Expanded text:
dum in rebus creatis, dum aliquid asserimus esse principaliter, vopraecepto pascit familiam domus, dominus principaliter et magis eam pascere recte dicitur, quam dispensator. Nam non omnia quae sunt domini, sunt dispensatoris aequaliter; sicut ea quae sunt Patris, Filii quoque sunt non inaeq
Abbreviated transcription (Latin):
patre nͥ ego mittã tanqu̾ã si mittat pat̾. ut una eadẽq sit mis¬
sio mea &s patris: Cũ itaq filiꝰ tanta diligentia ostendat unam
ẽẽ. missionẽ patris & suã. ut nec pat̾ mittat nͥ cũ filiꝰ mitcit. nec
bile est ostendere quomͦ ñ ꝓcedat ab utroq Unde enĩ ÷ filio si¬

Expanded text:
Patre, nisi, Ego mittam tanquam si Pater mittat, ut una et eadem sit misPatre, nisi, Ego mittam tanquam si Pater mittat, ut una et eadem sit missio mea et Patris? Cum itaque Filius tanta diligentia ostendat unam esse missionem Patris et suam; ut nec Pater mittat, nisi cum Filius mittit; nec bile est, ostendere quomodo non procedat ab utroque. Unde enim est Filio si
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ autẽ uenerit paraclitꝰ quẽ ego mittã uob apatre. Ed̃ gͦ intel¬
ligendũ ÷ cũ dicit. quẽ mittet pat̾ in noĩe meo: Anquia sp̃s sc̃
Ded qͦd ait. quẽ ego mittã uob̾ apatre: ñ recipit hunc sensũ. quia
quoq mittet. sic̃ cũ dicit quẽ ego mittã aꝑatre. ñ ÷ aliud quam
ego mittã & pat̾: Filiꝰ nanq ẽ. nom̃ illiꝰ qui dicebati mittis pat̃
inꝰ noĩe meo. Nlon ẽ gͦ aliud mittet pat̾ in noĩe meo. nͥ mittec pat̃
in noĩe filii. Quid igitꝰ ÷ mittet pat̾ in noniine filii. nisi miret
pater tanꝗͣ simittat filiꝰ. ut ĩ missione patris missio intelligatur
filii: Quod uͦ ait. quẽ ego mittã apatre. quomͦ intelligendũ est:
Utiq a quo eũ mutit filiꝰ. ab eo mittit Alitait autẽ eũ apatre. Ergo
a patre mittit᷑. Sed ille mittit aqͦ mittit᷑. Pat̃ itaq mittereꝰ in¬
telligitur cũ filiꝰ dicit. ego mittã apatre. Qͥd gͦ est ego mittã a

Expanded text:
it Paraclitus, quem ego mittam vobis a Patre . Quid ergo intelligendum est, cum dicit: Quem mittet Pater in nomine meo? an quia SpiritusSed quod ait: Quem ego mittam vobis a Patre non recipit hunc sensum; quia quoque mittet? Sicut cum dicit: Quem ego mittam a Patre, non est aliud quam ego mittam et Pater. Filius namque est nomen illius qui dicebat: Mittet Pater in nomine meo 54 Non est ergo aliud: Mittet Pater in nomine meo nisi, mittet Pater in nomine Filii. Quid igitur est, mittet Pater in nomine Filii, nisi, mittet Pater, tanquam si mittat Filius, ut in missione Patris, missio intelligatur Filii? Quod vero ait: Quem ego mittam vobis a Patre, quomodo intelligendum est? Utique a quo eum mittit Filius, ab eo mittitur. Mittit autem eum a Patre: ergo a Patre mittitur. Sed ille mittit a quo mittitur: Pater itaque mittere intelligitur, cum Filius dicit: Ego mittam a Patre. Quid est ergo, Ego mittam a
Abbreviated transcription (Latin):
nes n ẽne quȩ facta se apatie ꝑuerbũ factast ab ipso ubs. Ipsũ nanq uerbũ diẽ
pruũ. Sed ibi nonẽ. ruus in fonte sed extͥ fontẽ sic̃ filiꝰ ẽ. in patre & ñ enxtra pa¬
ruo qͣuiis sit de fonte ꝑruũ. Qui enĩ negat lacũ &̃. de ruo. qm̃ prius ẽ. de
fonte riuus: dicat se ñ ce. de patre suo sed de adã. qm̃ ꝑpatrẽ suũ ÷ de adam.
Dicat ꝙiã filiũ uirginis uon eẽ. de maria nec de dauid nec de abrahã qm̃ isti priꝰ
suert̃ de adã. & dicat falsũ eẽ. qͦd dictũ ÷ abrahȩ insemine tuo benedicentur
om̃s gentes. & ad dauid. de fructu uentris cui ponã suꝑ sedẽ tuã. & ad mariã.
q̃m isti ab illo descendunt. Sed neq de adã est silius uirginis scđm h̃c sensũ.
sed de limo de quo factꝰ ẽ. adã. At inferent. Benedicimꝰ sp̃m sc̃m ñ procedẽ

Expanded text:
 Verbum, facta sunt ab ipso Verbo: ipsum namque Verbum dicit: per rivum. Sed ibi non est rivus in fonte, sed extra fontem sicut est Filius in Patre, et non extra Parivo quamvis sit de fonte per rivum. Qui enim negat lacum esse de rivo quoniam prius est de fonte rivus: dicat se non esse de Patre suo, sed de Adam, quoniam per Patrem suum est de Adam. Dicat etiam Filium virginis non esse de Maria, nec de David, nec de Abraham; quoniam isti prius fuerunt de Adam: et dicat falsum esse quod dictum est Abrahae: In semine tuo benedicenturs gentes . Et ad David: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam . Et ad Mariam: 57 sed Adae; quoniam isti ab illo descenderunt. Sed neque de Adam est Filius Virginis, secundum hunc sensum; sed de limo, de quo factus est Adam. At inferent: Bene dicimus Spiritum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
de uno qͦd ẽ. pat̾ &. filiꝰ. sic̃ ÷ de imo dõ qui ẽ. pat̾ & filiꝰ. si tam̃ dici de¬
bet ds̃ habere pͥncipiũ aut causã. Principiũ nãq uidetꝰ non nisi rei
effectus alicuiꝰ Qͦd enĩ incipit. ẽẽ. ꝓficit de ñ esse ad ẽẽ. & nomen
qm̃ aliter ꝓferri neqͥt dici ñ incongrue potest pat̾ quodã mͦ pͥncipiũ
filii. & pat̾ & filius pͥncipiũ sp̃s scĩ. slec tanĩ duo c̃fitemꝰ principia unũ

Expanded text:
qui est Pater et Filius; si tamen dici debet Deus habere principium aut causam. Principium namque videtur nonnisi rei effectus alicujus. Quod enim incipit esse, proficit de non esse ad esse: et nomen quoniam aliter proferri nequit, dici non incongrue potest Pater quodammodo principium Filii, et Pater et Filius principium Spiritus sancti. Nec tamen duo confitemur princip
Abbreviated transcription (Latin):
lacꝰ nonẽ. de hoc unde diu̾si st̃ ab inuicẽ fons & riuus. s de aqͦ in qua
unũ st̃: ita sp̃s sc̃s non ẽ. cde hoc unde alii st̃ ab inuicẽ pat̾ & filiꝰ. s de
diuina eentia inqua unũ st᷑. Sigͦ ñ magis. ẽ. pat̾ hoc unde sp̃s sc̃s. ẽ. quã
filius: intelligi neqͥt cur magis sit de p̾atre quã de filio. ł Qd si dic̃t¬
ñ eũ posse. ee. de duabꝰ causis siue de duobꝰ pͥncipiis: respondemꝰ qm̃
unũ st̃ : itañ dicimꝰ duo eiꝰ eẽ. pͥncipia s unũ principiũ. Quippe cũ di
pͥncipiũ non tria pͥncipia. sic̃ unũ creatorẽ non trescreatores. qͣnuis tres

Expanded text:
de hoc, unde diversi sunt ab invicem fons et rivus; sed de aqua in qua unum sunt; ita Spiritus sanctus non est de hoc, unde alii sunt ab invicem Pater et Filius; sed de divina essentia, in qua unum sunt. Si ergo non magis est Pater hoc unde Spiritus sanctus est quam Filius, intelligi nequit cur magis sit de Patre quam de Filio. CAPUT non eum esse posse de duabus causis, sive ex duobus principiis, respondemus: Quunum sunt, ita non dicimus duo esse ejus principia, sed unum principium.principium, non tria principia; sicut unum Creatorem, non tres creatores, quamvis tres
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ds̃ & filius ds̃. & sp̃s sc̃s ds̃. Quid itaq c̃sequentiꝰ si p̾dicta ꝑsonarũ
deos eẽ. ꝙ alios ab inuicẽ: Sed hoc nullatenꝰ admitait inuiolabilis sim¬
plicitas deitatis: quã unũ solũ dm̃ esse credimꝰ. Sic repellit unitas
essentiȩ di relatiuorũ consequentiã. Considerandũ quoq ẽ. quomodo
talitas obiuet unitatis c̃sequentiae. si priꝰ posuerimus

Expanded text:
et Spiritus sanctus est Deus. Quid itaque consequentius, si praedicta personarum deos esse, et alios ab invicem? Sed hoc nullatenus admittit inviolabilis simplicitas Deitatis, quam unum solum Deum esse credimus. Sic repellit unitas essentiae Dei, relativorum consequentiam. Considerandum quoque est quomodoalitas obviet unitatis consequentiae; si prius posuerimus
Abbreviated transcription (Latin):
quanius de eodẽ deo siue de eodẽ pͥncipio suo quisq mͦ sit alt̾ scilicet
nascendo alt̾ ꝓcedendo. si quodã singłari &. ineffabili m intelli¬
gitur ista ꝓcessio. Processio nãq modis multis dicit᷑. dequibꝰ iste
solitarius intelligitꝰ. sic̃ natiuitas filii singularis cognoscitur.
d ipsũ intelligitur si diciniꝰ patrẽ ẽe. causã filii. & patrẽ & filiũ
causã sp̃s scĩ. Hon enĩ duas possumꝰ dicere causas. aliã uidelicet
filii aliã sp̃s scĩ. sed unã quẽadinodũ ñ duo di st̃. sed unꝰ deqͦ¬

Expanded text:
quamvis de eodem Deo, sive de eodem principio suo quisque modo sit, alter scilicet nascendo, alter procedendo; si quodam singulari et ineffabili modo intelligitur ista processio. Processio namque multis modis dicitur, de quibus iste solitarius intelligitur, sicut nativitas Filii singularis cognoscitur. Idipsum intelligitur , si dicimus Patrem esse causam Filii, et Patrem et Filium causam Spiritus sancti. Non enim duas possumus dicere causas, aliam videlicet Filii, aliam Spiritus sancti, sed unam: quemadmodum non duo dii sunt, sed unus De
Abbreviated transcription (Latin):
simbolo in qͦ non ẽ ꝓlata ꝓcessio scĩ sp̃s de filio. inuenimꝰ nom̃ ꝑsone
uł trinitatis. Qm̃ tam̃ exhis quȩ legimꝰ hȩc aꝑtissime secunt᷑: con¬
stanter ea & corde credimꝰ & ore c̃fitemur. Quare non tantũ suscipe
cũ certitudine debemꝰ quȩ insacra scriptura leguntꝰ: sed & iã ea que
ex his nulla alia contͣdicente ratione rationabili necessitate secuntur

Expanded text:
 de Filio, invenimus nomen personae, vel Trinitatis. Quoniam tamen ex his quae legimus haec apertissime sequuntur, constanter ea et corde credimus, et ore confitemur. Quare non tantum suscipere cum certitudine debemus quae in sacra Scriptura leguntur, sed etiam ea quae ex his, nulla alia contradicente ratione, rationabili necessitate sequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃m scm̃ reuelare & nosse qd solꝰ filius facere r̃. & patrẽ et filiũ
docere qͦe solus sp̃s sc̃s doctũ ire ꝓmittitꝰ: quia quod de uno solo in
uno loco legit᷑. de aliis alibi aꝑte significatur. Cũ uͦ dicit sp̃m sc̃ieu
de patre ꝓcedere: ñ legimꝰ alicubi eũ de filio ꝓcedere. ꝑ qͦd monem
ñ nr̃o sensu quod nusqꝰ dictũ ẽ. asserere. Ad quod respondemꝰ quia
potiꝰ docemꝰ ꝑ hȩc quȩ sic dicta st̃ ea quȩ in similibꝰ dictis tacent᷑ simnilit̃
intelligere: p̃sertim cũ exiis quȩ dicunt᷑ꝰ nulla ratione contͣdicente. ea
quȩ ñ dicuntꝰ rationabili necessitate consequi aꝑtissime uiderimus.
Cum enĩ dic̃ dñs adpatrẽ. hȩc ẽ. autẽ uita ȩt̾na ut cognoscant. te

Expanded text:
sse, quod solus Filius facere dicitur; et Patrem et Filium docere, quod solus spiritus sanctus doctum ire promittitur, quia quod de uno solo in uno loco legitur, de aliis alibi aperte significatur. Cum vero dicit Spiritum sanctum de Patre procedere, non legimus alicubi cum de Filio procedere. Per quod monemur non nostro sensu, quod nusquam dictum est, asserere. Ad quod respondemus quia potius docemur per haec quae sic dicta sunt, ea, quae in similibus dictis tacentur, similiter intelligere; praesertim cum ex his quae dicuntur, nulla ratione contradicente, ea, quae non dicuntur, rationabili necessitate consequi apertissime viderimus. Cum enim dicit Dominus ad Patrem: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te
Abbreviated transcription (Latin):
crificemꝰ arimũ panem. siue sine om̃i figura: nullatenꝰ nos greci repre¬
hensibiles ualent ostendere. sed aut soli nos bene agimꝰ illi non bene.
aut nos meliꝰ & diligentius si illi bene. Nempe satis ostendunt se nullã
hab̾e rationẽ ad suã partẽ confirmandã & nr̃ãm infirmandã cũ hoc
laudẽ. Unde nituntꝰ ostendẽ qͥa littera quȩ uetꝰ pascha celebrari
iubet inazimis nos occidit cũ eam seruamꝰ arimũ sacrificando. ñ
bene apłi u̾ba intelligentes. Litterã enĩ tunc dic̃ occidere: quando
illa iubens apeccato declinare peccatũ ostendit. qm̃ nͥ adiuuet
grã ut fiat quod iubetꝰ᷑ : in oboedientẽ & p̃uaricatorẽ facit. Quod
inepła ad romanos idẽ aperte monstrat apłs dicens. Peccatum
non cognoui nͥ ꝑlegẽ. Nã concupiscentiã nesciebam nͥ lea diceret. ñ¬

Expanded text:
crificemus azymum panem, sive sine omni figura, nullatenus nos Graeci reprehensibiles valent ostendere; sed aut soli nos bene agimus, illi non bene; aut nos melius et diligentius, si illi bene. Nempe satis ostendunt se nullam habere rationem ad suam partem confirmandam, nostram infirmandam: cum hoc laudem . Unde nituntur ostendere quia littera, quae vetus Pascha celebrari jubet in azymis, nos occidit; cum eam servamus, azymum sacrificando, non bene Apostoli verba intelligentes. Littera enim tunc dicitur occidere, quando illa jubens a peccato declinare, peccatum ostendit: quoniam, nisi adjuvet gratia, ut fiat quod jubetur, inobedientem et praevaricatorem facit. Quod in Epistola ad Romanos idem aperte monstrat Apostolus, dicens: Peccatum non cognovi nisi per legem. Nam concupiscentiam nesciebam,
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc qͦmͦ supͣdicte oppositiones. obsistant c̃sequentiȩ p̃dictȩ uinita¬
erũ querere utrũ unusqͥsq sit ds̃ de quo ẽ. ds̃: non ẽ. aliud quam
considerare utrũ singulus quisq sit ds̃ de dõ. Non enĩ potest de deo
de spũ scõ. Inspiciamꝰ ͦ utrũ unusqͥsꝙ sit ds de dõ. s. patebit utũ
sit singulus quisq ds̃ deqͦ ẽ. deus. Scd pat
aut sp̃s sc̃s. aut duo exhis aut tressimul : non

Expanded text:
adhuc quomodo supradictae oppositiones obsistant consequentiae praedictae unitaerum quaerere utrum unusquisque sit Deus de quo est Deus, non est aliud quam considerare utrum singulus quisque sit Deus de Deo. Non enim potest de Deo de Spiritu sancto. Inspiciamus ergo utrum unusquisque sit Deus de Deo, et patebit utrum sit singulus quisque Deus de quo est Deus. Sed Patus sanctus, aut duo ex his, aut tres simul; non
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͦd reuelat pat̾ reuelet filiꝰ & sp̃s sc̃s. Itẽ cũ dicit. nemo nouit filiũ
nisi pat̃. neq patrẽ quis nouit nͥ filiꝰ & cui uoluerit filius reuelare.
quasi solus filiꝰ cognoscat & reuelet patrẽ & se. & solus pat̾ cognoscat
filiũ: intelligendũ ÷ ibi reuelare &. nosse tribꝰ ꝑsonis eẽ. cõmune. qm̃ ñ
per hoc qͦd alii st̃ ab inuicẽ. sed ꝑhoc qͦd unũ st̃ pater & filiꝰ & sp̃s sc̃s.

Expanded text:
em cum dicit: Nemo novit Filium, nisi Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare , quasi solus Filius cognoscat et revelet Patrem, et se; et solus Pater cognoscat Filium: intelligendum est ibi revelare et nosse, tribus personis esse commune; quoniam non per hoc, quod alii sunt ab
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiens habemꝰ. Nã si queritꝰ cur factũ sit: dicimꝰ qͥa necesse erat
ꝓpt̃ qsdã minꝰ iuntelligentes. qͥñ animaduertebant ⁊̃ ilis que unu̾sa
redie eccła contineri & Exhis sequi sp̃m scm de filio ꝓcedere. ne forte hoc
credere. dubitarent. Qͥad quãnecessariũ fuerit: ꝑ illos qͥ hoc negant qͥa in illo
bebait.q. uera fides hoc adinittebat: fiduçialit̾ asseruit latinitas qͦd creden¬
dum &. c̃fitendũ. eẽ. cogͥnoscelut. Scimꝰ enĩ qͦd ñ om̃ia quȩ credere & c̃fiteri
debemꝰ ibi dicta st̃. nec illi qui simbolũ illud dictauert̃ uoluer̃t fidẽ xp̃i

Expanded text:
at propter quosdam minus intelligentes, qui non animadvertebant in illis, quae universa credit Ecclesia, contineri, et ex his sequi Spiritum sanctum de Filio procedere; ne forte hoc credere dubitarent. Quod quam necessarium fuerit, per illos qui hoc negant, quia in illo hibebat, et vera fides hoc admittebat; fiducialiter asseruit Latinitas, quod credendum et confitendum esse cognoscebat. Scimus enim quod non omnia, quae credere et confiteri deb
Abbreviated transcription (Latin):
dore & calore solis: nec cũ illis nec contͣ nos ẽ. ESic̃ nob̃ dicit᷑ ne õmo separent¬
ꝓcedere. Sed hoc qͦmͦ intelligi possit ñ uidetꝰ. p̃sertim cũ nusquã legaNt
unde hoc aꝑte ꝓbare queant. Nã si hoc suffragari sibi existimant qͦd legimiꝰ
de dõ. quia ex ipso & ꝑ ipsũ ⁊ in ipso st̃ om̃ia. ut ex qͦ st̃ oĩa sit pater. & per
rere. Impossibile nanq ẽ. unã quãlibet de illis tribꝰ ꝑsonis int̾ illa oĩa in¬
cludere. & duas alias excludẽ. Qdsi pat̾ & filiꝰ & sp̃s sc̃s st̃ int̾ om̃ia qua

Expanded text:
dore et calore solis, nec cum illis nec contra nos est. CAPUT XV. Quodore et calore solis, nec cum illis nec contra nos est. CAPUT XV. Quoer Filium procedere. Sed hoc quomodo intelligi possit, non videtur; praesertim cum nusquam legant, unde hoc aperte probare queant. Nam, si hoc sibi suffragari existimant quod legimus de Deo: Quia ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia , ut ex quo sunt omnia sit Pater et per rere. Impossibile namque est unam quamlibet de illis tribus personis inter illa omnia includere, et duas alias excludere. Quod si Pater et Filius et Spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
ne minorẽ nec posteriorẽ eũ filio fatemꝰ. Nc̃ pe qͥnuis splendor &. calor desole ꝓce¬
dant. uec possiit eẽ. nͥ sit ille de quo st̃: nichil tam̃ ꝑriꝰ aut posterius in tribus
in sole scilicet &. splendore ⁊ calore intelligimiꝰ. Multo itaq muꝰ cũ hȩc in rebꝰ
cẽꝑꝰalibꝰ ita sint: in ȩt̃nitate quȩ tẽpore nꝰ claudit᷑: p̃dictae tresꝑsoni ĩ existen
calor simul ꝓcedt̃ de unosole. ut alt̾ non sit de altero: ñ recte hoc nob oꝑ
scm deũ eeᷤ. de patre dõ. & has tres ꝑsonas unũ solũ e̾eᷤ. dm̃. & id ipsũ esse
codẽipso. In sole uͦ ñ dicimꝰ solẽ cͥe. de sole cũ splendor aut cũ calor ẽ. de sole. nec
u: di calaretũ oet de toto sole qͥ id ipsũ eet. qͦd calor: aut calorẽ de splendore
cũ Nole haberet eẽ: qui ñ a splendoris differret c̾entia. Ponamꝰ tam̃
sic̃ st̃ splendor & calor de uno sole. Quare si hoc nob obiciunt qͦd dixi de splen¬

Expanded text:
nec minorem nec posteriorem eum Filio fatemur. Nempe quamvis splendor et calor de sole procedant, nec possint esse nisi sit ille de quo sunt; nihil tamen prius aut posterius in tribus, in sole scilicet, et splendore, et calore intelligimus: multo itaque minus, cum haec in rebus temporalibus ita sint, in aeternitate, quae tempore non claudiut splendor et calor simul procedunt de uno sole, ut alter non sit de altero: non recte hoc nobis m Deum esse de Patre Deo, et has tres personas unum solum Deum esse, et idipsum esse de eodem ipso. In sole vero non dicimus solem esse de sole, cum splendor aut calor est de sole; nec esse de calore, cum esset de toto sole, qui idipsum esset quod calor; aut calorem de splendore esse, cum de sole haberet esse, qui non a splendoris differret essentia. Ponamus tameo Patre, sicut sunt splendor et calor de uno sole. Quare, si hoc nobis objiciunt quod dixi de splen
Abbreviated transcription (Latin):
suorũ intficiet imptũ. Aut gͦ ostendant diuersitatẽ int̾ sp̃m oris et
sp̃m labiorũ qͦd fieri nequit. aut parit̾ concedant sp̃m scm̃ ꝓcedere
de illo cuiꝰ oris & de illo cuiꝰ labiorũ sp̃s designatur: At si dic̃t neͣ¬
ꝑsp̃m labiorũ ibi intelligi sp̃m sc̃m debere.s. uba pͣdicationis cius
quȩ eristo aereo spũ humano more formauit. qͥa uerbis suis intfici
impiũ sũ docendo ab homine au̾tit impietatẽ: non utiq hoc facua

Expanded text:
suorum interficiet impium . Aut ergo ostendant diversitatem inter spiritum oris et spiritum labiorum, quod fieri nequit; aut pariter concedant Spiritum sanctum procedere de illo cujus oris, et de illo cujus labiorum spiritus designatur. At si dicunt nem ibi intelligi Spiritum sanctum debere, sed verba praedicationis ejus quae ex isto aereo spiritu humano in ore formavit; quia verbis suis interficit impium, cum docendo ab homine avertit impietatem: Non utique hoc faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
uerus ds̃. ut cum nominamꝰ solũ patrẽ. ñ significet᷑ ille solus uerus
ds̃. neq qͣndo nominamꝰ solũ filiũ. sed tc̃ solũ mͦ intelligatꝰ iłłe solꝰ
uerꝰ ds̃. quando simul dicimꝰ patrẽ & filiũ : aut solus uerꝰ dĩ intelli¬
gitur cũ nominamꝰ solũ patrẽ aut solũ filiũ. At si solo patre nomi¬
nato aut solo filio ñ intelligitꝰ solus uerꝰ ds̃ sine adiectione nominis
alteriꝰ: non ẽ. patẽr ꝑfectꝰ ds̃. neq filius ꝑfectꝰ ds̃: sed ẽ. ds̃ compositꝰ
ex patre & filio. Sed credimnꝰ patrẽ e̾e. ꝑfectũ & solũ uerũ dm̃. & filiũ

Expanded text:
verus Deus, ut cum nominamus solum Patrem, non significetur ille solus verus Deus, neque quando nominamus solum Filium; sed tunc solummodo intelligatur iste solus verus Deus, quando simul dicimus Patrem et Filium. Aut solus verus Deus intelligitur, cum nominamus solum Patrem, aut solum Filium; at si solo Patre nominato, aut solo Filio, non intelligitur solus verus Deus sine abjectione nominis alterius, non est Pater perfectus Deus, neque Filius perfectus Deus; sed est Deus compositus ex Patre et Filio. Se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcelu de sua dͦx eũ ꝓcedẽ &t obloc sp̃m sc̃m de se ipso ꝓ cedẽ : ad hoc iã supra
me sufficient̃ memini respondisse. quia nulla psona er se ipsa ec̃. potest:
Nã̾sic̃ filius cũ ẽ. de patris essentia quanius ñ sit alia sec̃ eadẽ silii essent ia
outii patris. ñ tam̃ est de scipso sed de patre solo: ita sp̃i sẽs cũ est de essentia
petris & filii quȩ eadẽ : illi. ñ tamen ẽ. de scipso sed tantũm de patre et de filio.

Expanded text:
e eum procedere: et ob hoc Spiritum sanctum de seipso procedere. Ad hoc jam supra me sufficienter memini respondisse quia nulla persona ex seipsa esse potest: nam, sicut Filius, cum est de Patris essentia, quamvis non sit alia sed eadem Filii essentia quae est Patris, non tamen est de seipso, sed de Patre solo; ita Spiritus sanctus, cum est de essentia Patris et Filii, quae est eadem illi, non tamen est de seipso, sed tantummod
Abbreviated transcription (Latin):
benti: Aut enĩ ase habet: aut ab alio. Sed ab alio ñ potest habe.
non habenti. Hic ostendant cũ equales sint pat̾ & filiꝰ et sp̃s sc̃s
unꝰquisq sibi sit sufficiens: quȩ fuit causa uł quȩ indigentia filii. ut
pat̾ daret ei sp̃m suũ magis quã sp̃ui scõ filiũ suũ. Non negamꝰ hoc inͦ
hab̾e filiũ sp̃m sc̃m apatre quia aqͦ habet eẽ. ab eo habet ut dese sp̃m ex

Expanded text:
am a se non habenti? Aut enim habet a se aut ab alio. Sed ab alio non potest habere, nisi non habenti. Hic ostendant, cum aequales sint Pater et Filius et Spiritus sanctus, et unusquisque sibi sit sufficiens, quae fuit causa, vel quae indigentia Filii, ut Pater daret ei Spiritum suum, magis quam Spiritui sancto Filium suum. Non negamus hoc modo habere Filium Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
tia filii. Cũ uͦ dicitꝰ qͥa filiꝰ accipit apatre sp̃m scm̃ quẽ de se ñ habet sic̃
pater: uidetꝰ significari filiꝰ quasi aliqͥd minꝰ hab̾e quã habeat pater.
s uelut ad supplementũ ei dari sp̃m scm. Sed ñ apparet. cur ma¬
cẽ. spͣm sc̃m filio. ut cũ ipse qͦq cũ patre daret cundẽ sp̃m sc̃m par
illi cũ patre grã imputaretꝰ: t̾rena ẽ. hec opinio .&. longe ab intellectu
diuinitatis ex tranea. ut tanꝗͣ homo homini ds̃ deo indigenti subue

Expanded text:
tia Filii. Cum vero dicitur quia Filius accipit a Patre Spiritum sanctum, quem de se non habet sicut Pater, videtur significari Filius quasi minus aliquid habere quam habeat Pater; et velut ad supplementum ei dari Spiritum sanctum. Sed non apparet cur ma sanctum Filio, ut cum ipse quoque cum Patre daret eumdem Spiritum sanctum, pars illi cum Patre gratia imputaretur: terrena est haec opinio, et longe ab intellectu divinitatis extranea, ut tanquam homo homini, Deus Deo quasi indigenti subven