comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pedũ longe ferreis hamis infixe tote in tecrã in fodiebã¬
tur medi occibusq intermissis spatiis omnib locis disse¬
rebane᷑ quos stimulos nominabãt. Nis rebus perfectis
regiones secutus ꝙ potuit aquissiãs pro loci nã .xuii.
nitiones diuersas ab his ꝯ exteuorẽ hostem peifecit ut
ne magna ꝗđm multitudiẽ siita acciderit per eius¬
discessu murutionõ presidia circũ fundi possent: aut
cũ periculo ex castris egredi cogat᷑ dieꝵ tugĩta pabu¬
lũ fcumentumq habere omnes conuectũ ubet dũ
hec apud alexiam gerũtur: galli concilio principum
indicto non om̃s hos qui arma ferre possẽt ut cen-¬
suit Uerãgentorix conuocãdos statuũt sed cectũ ñũ
cuiq exciuitatib imperãdum ne tanta multitudĩe
confusa nec moderau nec decenere suos ne fumẽtati
one habere possene. Imperãt hediuis atq eoꝵ clientib

Expanded text:
pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebanpedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur; quos stimulos nominabant. His rebus perfectis regiones secutus quam potuit aequissimas pro loci natura quatnitiones, diversas ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna quidem multitudine, si ita accidat, munitionum praesidia circumfundi possent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogatur, dierum triginta pabulum frumentumque habere omnes convectum iubet. Dum haec apud Alesiam geruntur, Galli concilio principum indicto non omnes eos qui arma ferre possent, ut censuit Vercingetorix, convocandos statuunt, sed certum numerum cuique ex civitate imperandum, ne tanta multitudine confusa nec moderari nec discernere suos nec frumentandi rationem habere possent. Imperant Aeduis atque eorum clientibus,
Abbreviated transcription (Latin):
preacutis cacuminibus perpetuȩ fosse. quinos pedes al¬¬
te ducebant̃. Huc illi stipites demissi & ab infimo reuĩ¬
cti ne reuelli possent. abramis eminebãt quini ordies
coniuoti interse atq implicati quo qui ĩtrauorant
se ipsc̃ acutissimis uallis induebãt. hos cipos appellabãt:
quos ab xeliquis ordinibus inquĩcuncem dispositis : Ioco¬
bes tres in altieudinẽ pedes fodiebant᷑: paulatim angu-¬
stiore ad infimũ fastigio huc irectes scipites fema
crassitudine ab sumo preacuti & preusti dimittebant᷑
ita ut nõ amplius digitis uii. ex terra eminerẽt simul
confirmandi e stabiliandi cã singuli ab infimo iolo pe-¬
des in teera exculcabant̃. Reliquã pares sc̃bis ad occultã¬
das insidias in uiminibus ac uĩculis impediebatur. Nuiꝰ
g̃nis octoni ordines uĩcti ternos interse pedes distabãt
exsimilitudĩe floris liliũ appellabãt. Ante hec talee

Expanded text:
praeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altpraeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. Hos cippos appellabant. Ante quos obliquis ordinibus in quincuncem dispositis scrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur paulatim angustiore ad infimum fastigio. Huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur, reliqua pars scrobis ad occultadas insidias viminibus ac virgultis integebatur. Huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. Id ex similitudine floris lilium appellabant. Ante haec taleae
Abbreviated transcription (Latin):
cet aue inteediu tela ĩ nostros operi destinatos coniicere
possent. Hoc inemusso spatio duas fossas.Xu. pededes latas ea¬
dem alti tudine pecduxit. Quaꝵ inteuorẽ campestu¬
bus ac demussis locis aqua a flũe deciuata compleuit.
Post eas aggerẽ acuallũ xi. pedum ex teexit. huic lo¬
ricam pennas adiecit grandibus ceuus eminentibus ad
cõmissicas pluteoꝵ atq aggeres qui ascensu hostiu
tardarẽt: & tirores toto opere crccũdedit : que pedes Ixxx
tantas munitiones fieri necesse diminutis nosbrs co-¬
piis quȩ longius a castuis progcediebant᷑: acnõnũꝙͣ oꝑa
nostra galli tentare atq ecũptionẽ exoppido plirub
portis sumaui facere conabant᷑. Qx ad hec ruxsus oꝑa
adolendũ cesax putauit: quo minore nuõ militum
munitiones defendi posfent. Itaq trũcis arboꝵ aut
ad modũ fuemis carnis abscisis aeq hoꝵ dolobratis atq

Expanded text:
ret aut interdiu tela in nostros operi destinatos conicere ret aut interdiu tela in nostros operi destinatos conicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim pedes latas, eadem altitudine perduxit, quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivata complevit. Post eas aggerem ac vallum duodecim pedum exstruxit. Huic loricam pinnasque adiecit grandibus cervis eminentibus ad commissuras pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis quae longius ab castris progrediebantur: ac non numquam opera nostra Galli temptare atque eruptionem ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus opera addendum Caesar putavit, quo minore numero militum munitiones defendi possent. Itaque truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac
Abbreviated transcription (Latin):
tum sed paulo &longius toleraxi posse ꝑcẽdo. his datis
mãdacis : qua erat cpus inemuussum secunda uigilia
sulentio equitatũ mittit scumẽtum ad se omnẽ cõ¬
ferri iubet penam capitis his. qui non potueuĩt cõ¬
stieuit. Fecus cuius magna erat copia a mandunii :
compulsa uir distribiue. frumẽtum ꝑce & paulatim
mẽtiri constituit copias omnes quas pro oppido col¬
locauerat ĩ oppidũ recipit his rationib auxilia gal¬
liȩ expectare & bellũ parat administrare. quibus re¬
bus cognicis expecfugis & captiuis : Cesar hec gña mu¬
nitionis instituit fossam pedũ x duectis lateubus
duxit ut eius fosse soł tanttunde pateret : ꝙ̃tum su¬
mȩ fossȩ labra distarẽt. Reliquas om̃s munitiones ab
ea fossa pedes quadũgentos reduxit. Ie eo consilio. qm̃¬
eancũ esset nectio spacio complex ne facile totũ copusto¬
aue noctu admunitiones hostiũ multitudo aduola¬

Expanded text:
tum, sed paulo etiam longius tolerari posse parcendo. His datis tum, sed paulo etiam longius tolerari posse parcendo. His datis mandatis, qua opus erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum mittit. Frumentum omne ad se referri iubet; capitis poenam eis qui non paruerint constituit: pecus, cuius magna erat copia ab Mandubiis compulsa, viritim distribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; copias omnes quas pro oppido collocaverat in oppidum recepit. His rationibus auxilia Galliae exspectare et bellum parat administrare. Quibus rebus cognitis ex perfugis et captivis, Caesar haec genera munitionis instituit. Fossam pedum viginti directis lateribus duxit, ut eius fossae solum tantundem pateret quantum summae fossae labra distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fossa pedes quadringentos reduxit, id hoc consilio, qspatium complexus, nec facile totum corpusaut noctu ad munitiones hostium multitudo advola
Abbreviated transcription (Latin):
gustioribus portis xelictis coacuant᷑. Tui germani a¬
Seius usq ad munitiones sequũt᷑ fit cedes magna
non nulli relictis equis fossam trãsire & matecia tra¬
scendere conane paulũ legiones cȩsar: quas pro ual¬
lo constituerat promoueri iubet non minus qui ĩ¬
tra munitiones erãt percurbant᷑. Galli uenire ad se
confestii existimantes ad arma conclamãt. No nulli
perterriti ĩ oppidũ errumpũt. Uercingentoriꝵ uibs
portas claudi ne castra nudentur multis interfectis
compluribus equis captis germani se se recipuĩt. Uer¬
cingentorix prius ꝙ munitiones abromanis pecficĩa¬
cux consiliũ capit omnẽ se equitatũ noctu dimutẽ
discedẽtibus mandat ut suã quisq ciuitate adeat : om¬
nes qui per etatem arma ferre possent ad bellũ cogant
sua T illo merita proponie obtestaturq ue seiȩ salutis
milia hominũ delecta lxxx. una secu interitura de

Expanded text:
gustioribus portis relictis coacervantur. Germani agustioribus portis relictis coacervantur. Germani acrius usque ad munitiones secuntur. Fit magna nonnulli relictis equis fossam transire et maceriam transcendere conantur. Paulum legiones Caesar quas pro vallo constituerat promoveri iubet. Non minus qui intra munitiones erant perturbantur Galli: veniri ad se confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum irrumpunt. Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. Multis interfectis, compluribus equis captis Germani sese recipiunt. Vercingetorix, priusquam munitiones ab Romanis perficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus mandat ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque qui per aetatem arma ferre possint ad bellum cogant. Sua in illos merita proponit obtestaturque ut suae salutis milia hominum delecta octoginta una secum interitura dem
Abbreviated transcription (Latin):
duabus expartibus fluia subluebãt. Ante oppidũ id¬
planicies crccie milia passuũ .ui. in longitudinem pa-¬
cebat: celiquis ex omnibus partibus colles medioci int¬
iecto spacio pari altitudinis fastigio oppidũ cingebat¬
hũc omne locũ copie galloꝵ compleuerãt fossamq
& materiam sex in alti tudinem pedũ perduxerat epꝰq
munitionis quȩ ab romanis instituebat᷑ ciccuitus
.XI. passciũ tenebat. Castra cportunis locis exãt posita
ibi q castella . xoxiii. ft̃a: quibus in castellis intecdiu
liũ in ea planitie quã intermissam collibus tria mi¬
lia passuum ĩ longitudine patece demonstrauimus.
Suma ui abuerisq contendit᷑ laborancibus nosbrs
Cȩsar germanos submitis. legionesq pro castris insti¬
tuit nequa subito r̃cuptio ab hostiũ pedieatufiat p̃¬
sidio legionũ addito. Nostris aĩ augent᷑ hostes in fu¬
gam coniecti se ipsi multitudine impeduĩt atq an¬

Expanded text:
duabus ex partibus flumina subluebant. Ante id oppidum duabus ex partibus flumina subluebant. Ante id oppidum planities circiter milia passuum tria in longitudinem patebat: reliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebahunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab Romanis instituebatur circuitus XI milia passuum tenebat. Castra opportunis locis erant posita ibique castella viginti tria facta, quibus in castellis interdiu roelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque contenditur. Laborantibus nostris Caesar Germanos summittit legionesque pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium peditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque an
Abbreviated transcription (Latin):
mitais habuerat. Et cauarillus qui post defectionem
lictauioi pedestubus copiis prefuerat. Et eporedorix
quo duce an aduẽtu Cȩsaris hedui cũ sequanis bello cõ¬
tenderãt. Fugato omni equitatu uercingeatorix copi¬
reduxit. Frotinus alexiã quod est oppidũ mandubiorui
iter facere cepit. Celeuieeq impedimẽta ex castris edu
ci & subiequi uissit. Cȩsax impedimẽtis in proximũ col¬
lem deductis legionib presidio relictus secutus q̃tui
dici tempus est passu cucie tubus milibius hostĩ &
nouissimo agmine incecfectis. Alterodie ad alexiam
castia fecit prospecto urbis situ perterritis hostibus
quod equitatus quo magima parte execcitus confi¬
debat: erãt pulsi adhoreatus ad laborem milites. Ale¬
xiam curcũualare instituit. Ipsum erat oppidũ a¬
lexia ĩ colle sũmo admo adito loco ut nisi obsidiõe
expugnari non posse uideret᷑. Cuius collis radices duo

Expanded text:
mitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem mitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copireduxit proticoepit celeriterque impedimenta ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis in proximum collem deductis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, adhortatus ad laborem milites circumvallare instituit. Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo admodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo
Abbreviated transcription (Latin):
res paxtes distributo equitatu due se acies aduob
latecibus ostendũt. Vna postagmine itec impedire ce¬
pit. Qua renũciata cȩsar suũ ꝙ equitatũ tripartito
diuisã contra hostem ue uibet Pugnatur una om̃ã¬
bus in pactibus. consticit agn impedimẽta itec legio¬
nes uecipunt̃. Si qua ĩ parte nostri laborate aut gia¬
uius premi uidebãtur eõ signa ĩfecri Cesar a ciemq co¬
sticui iubebat quȩ res hostes ad in sequẽdum tarda¬
bat & nostcos sꝑe auxilii confrrmabat. Fandem gecma¬
ni a latere dextio sũmu iugum nacti hostes loco de¬
pellũt fugiẽtes usq ad flumea ubi rercingetori cũ pe¬
destcibus copis consederat pecsequũt̃ compluresq inter¬
ficiũt. Quace aĩ aduersa reliqui ne cuccurient uerĩ¬
ti sẽ fuge mandane: Omnibus locis fitcedes Ires nobilis¬
simi hedui capti ad cesarem perducũtur. Cotus prefec¬
tus equitũ qui conccouecsiã cõuictolitabi proximis co-¬

Expanded text:
tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones recipiuntur. Si qua in parte nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat et nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen, ubi Vercingetorix cum pedestribus copiis consederat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa reliqui ne circumirentur veriti se fugae mandant. Omnibus locis fit caedes. Tres nobilissimi Aedui capti ad Caesarem perducuntur: Cotus, praefectus equitum, qui controversiam cum Convictolitavi proximis co
Abbreviated transcription (Latin):
cedere id sibi ad pnte obtinẽdam libertatem satis
esse Ad reliqui tp̃us pacem atq ociũ parũ profici
Aaiouib ti coactis copiis reuersuros nec finembel¬
landi factucos proinde agmne impeditos adoriat
si pedites sius auxiliũ ferant atq ĩ eo morentuter
facere nõ posse si id quod magis futur confidebat¬
relictis impedimẽtis suȩ saluti consulãt & usu reef
neceslauiaꝵ & dignitate spoliatũ ieĩ. Nam de equiti¬
bus hostiũ : quin nemo eoꝵ progredi mo extra agm̃
audeat. Et ipso quidem nõ debere dubitare id quod ma¬
iore faciãt aĩo copias se omnes pro castuis habiturum
& terrori holtibus futuꝵ. Conclamãt equites sanctis¬
simo uireiurãdo confumari oportere ne tecto recipi¬
ant ne ad libecos ne ad parentes ad uxorẽ aditũ ha¬
bect. qui nõ bis peragmen hostiũ pec equitasset. Proba¬
tare atq omnibus uĩceurado adactu᷑. postero die in

Expanded text:
cedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis cedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis esse; ad reliqui temporis pacem atque otium parum profici: maioribus enim coactis copiis reversuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine impeditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant atque in eo morentur, iter facere non posse; si, id quod magis futurum confidatrelictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore faciant animo, copias se omnes pro castris habiturum et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qui non bis per agmen hostium perequitasset. Probata re atque omnibus iureiurando adactis postero die in
Abbreviated transcription (Latin):
tatu superiores esse intelligebat & interdusis omnibus
itineribus re nulla ex prouĩtia atq italia subuenue
poterat. Frans chenũ ĩ germaniã mutit ad eas cuuĩ¬
tates quas supeuoribus annis pacauerat. equitesq ab
his accersie ꝙ leuis armature pedites qui inter eos p̃.¬
liaci consuerãt. Eoꝵ aduetu ꝙ minus idoneis equis u¬
tebant̃ a cribunis militu reliquisq equitibus romanis
atq euocatis equos sumit geemanis distubuit. hee¬
rim dũ hec gerunt hostui copiȩ ex auenis equiteb
qui toti galliȩ erãt imperati conueniũt.Magno hori
coacto niso cũ sȩsar ui sequanos per extremos lingo¬
nũ fines utex faceret : quo facilius subsidiũ prouĩcis
fieri posset circiter milia passuũ ⁊ ab romanis tei¬
nis castris uercingentoriꝵ consedit. Conuocatisq ad
conalũ ꝑcefectis equitũ uenisse tempus uictouȩ
demonserat fugece ĩ prouinciã tomanes galliaq ex¬

Expanded text:
tatu superiores esse intellegebat et interclusis omnibus tatu superiores esse intellegebat et interclusis omnibus itineribus nulla re ex provincia atque Italia sublevari poterat, trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas superioribus annis pacaverat, equitesque ab his arcessit et levis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant. Eorum adventu, quod minus idoneis equis utebantur, a tribunis militum reliquisque equitibus Romanis atque evocatis equos sumit Germanisque distribuit. Interea, dum haec geruntur, hostium copiae ex Arvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convocatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque ex
Abbreviated transcription (Latin):
q qui sunt finitimi prouĩciȩ decem milia pedicum
imperat. huc addit equites octingentos his preficit
fcatrẽ Eporodorigis bellũq infecrĩ Allobrogibus iubet
Altera ex parte gaballos proximosq pagos auernor
heliuos It rutenos cardurcosq t̃finei uolgaꝵ ac r̾e¬
micoꝵ depopulã dos mutit: Nuulominus clandestũs
nũciis legationibusq allobroges solicitat. quoꝵ mẽ-¬
tes nõdu ã superiore bello resedisse sperabat hoꝵ pͥnci¬
pibus pecunias Cuutati aut imperiũ totuis proũciȩ
pollicetur. Ad hos om̃es casus prouisa erãt presidia co-
legatos ad omnes partes opponebant. heluetii sua spõte
cũ finitimis prelio congresse pellunt̃: E .G. ualerio dori¬
no tauro cauurrci filio prinape ciuitatis complurib
alqs infectis intra oppida ac mucos compelłũt᷑. Allobro¬
ges orebris ad codanũ dispositis presidiis magna cũ tu-¬
ra ꝙ diligetia suos fines tuent. Cȩ sarꝙ hostes equi¬

Expanded text:
que, qui sunt finitimi provinciae, decem milia peditum que, qui sunt finitimi provinciae, decem milia peditum imperat; huc addit equites octingentos. His praeficit fratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet. Altera ex parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item Rutenos Cadurcosque ad fines Volcarum Arecomicorum depopulandos mittit. Nihilo minus clandestinis nuntiis legationibusque Allobrogas sollicitat, quorum mentes nondum ab superiore bello resedisse sperabat. Horum principibus pecunias, civitati autem imperium totius provinciae pollicetur. Ad hos omnes casus provisa erant praesidia coholegato ad omnes partes opponebantur. Helvii sua sponte cum finitimis proelio congressi pelluntur et Gaio Valerio Donnotauro, Caburi filio, principe civitatis, compluribusque aliis interfectis intra oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesidiis magna cum cura et diligentia suos fines tuentur. Caesar, quod hostes equi
Abbreviated transcription (Latin):
Illi ꝙ amicitiã comanoꝵ sequebant᷑: Ireiuxi quod aberãt
longius & a germanis premebantur : que fuit cã quao
tãto abessene bello & neutris auxiliũ mutece. Magno
dolore hedui fuecũt sese deiectas puncipatu querut:
fortunȩ cõmutationem E Cefaxis indulgentiã in se
requerũt nec t̃ suscepto bello suũ conciliũ abxeliquis
sepecare audene. Inuicti sumȩ spei adolescentes Ope¬
doriꝵ & Uiridomorus rerangentori parẽt. Ipse imperat
reliquis ciuitatibus obsides deniq ei rei constituit die
ditatu quẽ ante habuerat se fore contentũ dicit neq
fortunã tentaꝵ aut acie dimicatire sed qm̃ habũ¬
det equitatu perfacde esse factu frumẽtationibus po¬
bulationibusq romanos prohabere. Equo modo aĩo sua
ipsi fcumẽta corumpãt edificiaq incendãt quarei
familiaris iactura perpetuũ impeciũ libertatemq cõ-¬
sequi uideant̃ his consticutis rebus hedius : segusianis¬

Expanded text:
illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur; Treveri, quod aberant illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur; Treveri, quod aberant longius et ab Germanis premebantur, quae fuit causa quare toto abessent bello et neutris auxilia mitterent. Magno dolore Aedui ferunt se deiectos principatu, queruntur fortunae commutationem et Caesaris indulgentiam in se requirunt, neque tamen suscepto bello suum consilium ab reliquis separare audent. Inviti summae spei adulescentes Eporedorix et Viridomarus Vercingetorigi parent. Ipse imperat reliquis civitatibus obsides diemque ei rei constituit. Omnditatu quem antea habuerit se fore contentum dicit, neque fortunam temptaturum aut in acie dimicaturum, sed, quoniam abundet equitatu, perfacile esse factu frumentationibus pabulationibusque Romanos prohibere, aequo modo animo sua ipsi frumenta corrumpant aedificiaque incendant, qua rei familiaris iactura perpetuum imperium libertatemque se consequi videant. His constitutis rebus Aeduis Segusiavis
Abbreviated transcription (Latin):
litũ uictoꝵq impetũ substinere potuerũt. Sic cum
sius fugientibus permisti: quos nõ siluȩ montesq tere¬
rũt ab equitatu sunt ĩtersecti. hoc negocio confecto
labienus reuertit᷑ agedinũ ubi impedimẽta totius
exercitus relicta er̃at. Inde cum omnib copiis ad ce¬
sarem peruenit defectione heduoꝵ cognita bellui
augctur. Legationes in om̃s partes circũmitt̃ut ꝙͣ
tum gr̃a auctoritare pecunia ualẽt ad solicitandas
cuutates nitũtur nacti obsides quos cesar apud eos
deposuerat: horꝵ supplicio dubitantes terxitãt. Pet̃t
a uercingentorige hediui ut ad se ueniãt rationesp¬
delli gerendi cõmunicet. Re impetrata contendũt ut
iplis suma imperii tradat᷑ ꝙue ĩ controuersiã deducit᷑
totius galliȩ conciliũ bibractȩ indicit᷑. Eodem conue¬
nuĩt undiq frequẽtes multitudines suffraguis res per¬
mietit̃ ad unũ omnes uercingentorigẽ prabãt impeca¬
torẽ. Ad hoc concilio rhemi lingones t̃reuri abfuerũt.

Expanded text:
tum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia, auctoritate, pecunia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesbelli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et re in controversiam deducta totius Galliae concilium Bibracte indicitur. Eodem conveniunt undique frequentes. Multitudinis suffragiis res permittitur: ad unum omnes Vercingetorigem probant imperatorem. Ab hoc concilio Remi, Lingones, Treveri afuerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
retur magnis itineribus añcessit. Cesar ex eo loco ꝗ¬
nis castris gorrgoruã peruenit. Equesbriq eo die predio¬
leui facto per specto uibis situ: que posita ĩ altissimo mõ¬
te omnes aditus difficiles habebat: De expugnatione nõ
At Uercingentoriꝵ castus prope oppidũ positis mediocui¬
bus ceccũ se in euallis seperati singulaꝵ ciuitatũ co¬
pias collocauerat atq omnib euus uigi collibus occu¬
patis qua despici poterat: horribile sp̃ẽm prebebat: pͥn¬
cipesq eaꝵ ciuitacũ : quos sibi ad consiliũ capiendu
delegerat pͥ luce cotidie ad se uenire iubebat: seu quid̃
cõicandum: seu quid adminis trãdu uideret᷑: neq ullũ
fere diem inemittebat: quin equestu prelio ineiectis sa¬
gietariis quid ĩ quoq̾ esset aĩ ac untutis suoꝵ preridita¬
cetur. Exae e regione oppidi collis sub ipsis radicibus mõ

Expanded text:
retur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco qretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die prolevi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione despAt Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibu
Abbreviated transcription (Latin):
citus in conspectu fereq eregione castr castra pone¬
bãt dispositis exploratorib: necubi effecto ponte roma-¬
ni copias trã ducerẽt. Exat ĩ magnis Cesauis difficul¬
tatib xessne maioris estatis partem fluĩe impedixe¬
tur ꝙ non fere ante auctunum elaũ uadortransru
solet. Itaq ne id accidec& siluestu loco castas positis e
ugere unũ eoꝵ pontiũ : quos ueccingentoriꝵ resc̃i¬
dendos curauerat. Postero die cũ duabus legionibus¬
ĩ oculeo resticit. reliquas copias in omnibus upedim¬
tis ut consueu̾at misit. Demptis quibusdaꝵ cohortib
uei nus legionum constare uidecet᷑. his ꝙͣ possenlõ
gissime egredi uissis : cũ iai ex diei tempore coniectu¬
tam ceperat ĩ castra pecuentu hisdem sblicis: quaꝵ
pars inferior incegra uemanebat. pontem reficere ce¬
doneo delecto reliquas copias reuocauit. Uerõigento¬
rix re cogniea ne ꝯ̃ suam uolũtate dimicarẽ coge¬

Expanded text:
citus, in conspectu fereque e regione castris castra ponecitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestri loco castris positis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curatitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coedoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare coge
Abbreviated transcription (Latin):
Tin senatu esse proluberẽt. Cotũ impeciũ deponẽ
coegeret. conuctoditanẽ: qui per sacerdotes more a-¬
uitatis ineromussis magistratibus esset ereatus: pote¬
statẽ obtinere uissit. Hoc decceto in tecposito cohortas¬
lȩduos ut contiouesiaꝵ ac dissensionis obliuisceretur
atq omnibus omissis his rebus huic bello seruicẽt. Ca
que meuussent premia abse deuicta gallia expec¬
tarẽt: equitatũq omnem a peditũ milia .x. sibi ce¬
leciter mitterent: qui ĩ presidii rei fcumẽ tauȩ cã
disponeret. Exercicũ induas partes diuisit .iii. legio¬
nes in senones parisiosq labieno ducendas dedit Sex
ipse in axunus ad oppidũ gergoniam secũdum flumen
clauerduxit. Equieatus partem illi tubuit. partem
sibi reliquit Quare cognita uercingentoriꝵ omnib
intecruptis flũis eius põtibus. ab altera parte fluma¬
nis uter facere cepie. Cũ ueerq utuinq exisset exer-¬

Expanded text:
etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatAeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exer
Abbreviated transcription (Latin):
gesserat. Cuutatem omnẽ esse ĩ armis diuisũ sena¬
cu: diuisũ populũ: suas ciuusq cor clientelas ꝙ diu¬
tius a la tux controuersia fore uti pars cũ parte ciui¬
tatis confligae. Id ne accidat positũ in et diligentia
atq auctoritate. Cesar &si abello atq hoste discedẽ
aeq ea pars quȩ minus confidec& augcilia a ueccĩ¬
gentorige accesere. huic rei preutendũ existima
uit. Et ꝙ legibus heduoꝵ his qui sũmu magistratũ
obtinere excedere finib nõ licer& ne quid de uire
aue de legibus eoꝵ. dĩminuisse udecet᷑. Ipse ĩ hedues
proficisci statiue senatumq omnem & quos inter cõ-¬
ecouersia esset ad se ẽ euocauit. Cum prope om̃ĩs
ciuitas eõ conuenisset docereturq paucis dam conuo¬
catis alio loco alio tempore: ato oporeuecit fratrẽ a
fcatre cenũciatum . Cũ leges duos ex una familia ui¬
uo utroq non solum magistrat creari uetarẽt sed

Expanded text:
gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senagesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedereatque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, hulegibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed
Abbreviated transcription (Latin):
duxerat ad eum peruenit. Cesar compluces dies aua-¬
cico cõmoratus sũmamq copiam fuimẽti &xeliqui
cõmeatus nactus exerccitum ex labore atq inopia xe¬
fecit iam prcpe hieme confecta cum ipso anni tem¬
pore ad gerendum bellũ uocaret᷑ & ad hostem profi¬
cisci constituisset. Siue cũ expalludibus siliusq eli-¬
cere: siue obsidione premere posset legati ad eum pͥn¬
cipes heduor uenuĩt oratũ ut maxime necciotẽ¬
pore ciuitati subueniat sumo esse ĩ peciculo xem: ꝙ
cũ singuli magiatꝰ aneiquitꝰ creati atq regiã potestatẽ
annũ õbeinece consuessent : duo magestiatum gecãt &
se ueerq eoꝵ legibus creacũ esse dicãt. hoꝵ esse alteꝵ
coniũcto litanẽ floreneem & illustiem adolescentẽ
Alteꝵ Cotũ aneiquissima familia natũ atq ipsum ho¬
irunẽ summȩ potentiȩ & magnȩ cognationis ciuus
frater ualeciatus proximo annõ eundem magistratũ

Expanded text:
duxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies duxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum
Abbreviated transcription (Latin):
galli castra munĩui instituerũt. Et sic sunt aĩo cõ¬
steenati hõies in sueti laboris: ut omnia quȩ impeca¬
uent sibi pacienda existimarẽt mec minus ꝙ et pol¬
licitus xcingentorix aĩo laborabat ue reliquas caui¬
tates adiũgeret. atq eas ꝑonis pollicitationib alli¬
ciebat. Hiuc cei idoneos hõies deligebar. quor ꝗsq
aue oracione subdola aut amicitiã facillime pos
set qui auarico expugnato resfugerũt ainãdos uesti¬
endosq circat : simul ut deminute copiȩ ueintegia¬
cent᷑ Imperat ctum nũ militum ciitatibus quẽ
ꝗ quam ante diem in castra adduci uelit Sa¬
guta uosq õm̃s quoꝵ erat permagnus nũs ingal¬
sia conquru &ad ad ad semitti uib& his rebus
celeriter id quod auarici deperierat expletur. in¬
teci teumatus oloniconis filius reꝵ niciobrogũ
cuius par a senatu ño amicus erat appellatus cũ
magno equitũ suor nũo & quos ex aquitania con¬

Expanded text:
Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo coGalli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania con
Abbreviated transcription (Latin):
gum onimia obseꝙtia reliquoꝵuti hoc ĩcommo-¬
dum recipeict᷑. Id tñ se celeriter maioribus cõmo¬
dis sanatur. Nam quȩ ab reliquis gallis ciuitates dis-¬
sentirene : has sua diligentia adiũctuꝵatq unũ
consilĩ tocius galliȩ effectur cuius consensu ne or¬
bis quide terraꝵꝵ possit obsistere idq se prope ia esfe¬
ctũ habere. Interea equũ esse ab has cõmunis salutis
cã impetrati ut castra munire ĩstituerent quo faci¬
lius repentinos hostiũ impetus substinerent. Fuit hec
fecerat: tanto accepto ĩ commodo neq ĩ occultum se¬
abdliderat & conspectu multitudinis fugerat plus
aĩo prouidere & presentire existimabatur &te in¬
tegca pꝰ incẽdendũ auaucũ post deserendũ consuecat
Itaq ue reliquoꝵ imꝑator tes adueise auctoritatem
dies auxgebat simul ĩ spem ueniebãt eius affirmatõe
de reliquis adiũgendis ciuitatib pumũq eo temp̃e

Expanded text:
gum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommogum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec fecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, tegra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
incitati non etate confectis non uulneribus non infã¬
tibus pepercerũt. Deruq ex omni numero: qui fuit a¬
cretec miluũ .xl. uix octingenti qui primo clamor
audito se ex oppido erececunt ĩcolumes ad uercingẽ¬
torigem peruenerũt. Quos ille multa ia nocte sile¬
tio ex fuga ecepit ueuitus nequa ĩ castris ex eoꝵ cõ
dispositis familiaxibus suis principibusq ciuitatum dis-¬
persandos deducendosq ad suos curar&: que cuiq ci¬
uitati pars castroꝵ ab initio obuenerat. Postero die cõ¬
cilio conuocato consolatus cohortatusq est me se aĩo
admõ dimnieterent ne pecturbarene in commodo nõ
uixtute neq ĩ acie uiasse romanosi sed artificio quo¬
dam & sñia oppugnationis cuius rei fuerũt ipsi im¬
periei. Exare si qui ĩ bello om̃s scđos rer prouentus
expectene sibi nũꝙ̃ placuisse auaricũ defendi: cuius
rei testes ipsos hr̃et. Sed factum ĩprudentia bituri-¬

Expanded text:
incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infanincitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum codispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Bituri
Abbreviated transcription (Latin):
in opere uersari ussit & quid fieci uellet ostendit le¬
giones extra castra in occulto expeditas cohortat᷑. ut
ab̃i per tantis laborib feuctũ uictorie pecciperẽt hi
qui primi mur asendissent premia proposuie. mili¬
tibusq signũ dedie. Illo subito ex omnibus partibus e¬
uolauerũt murq celeriter compleuerũt. Hostesre
noua perteriei muro turribusq deiecti ĩ foro ac locis
patentioribus ameati constiteuũt: hoc animo ut siqͣ
ex parte obiuã conueniret᷑ acie instructa depugna¬
rent. Ubi neminẽ in equũ locu se dimittere sed to-¬
to undiq muro circũfundi uidecũe ueriti ne oĩo spe
fugȩ tolleretur abiectis armis ultimas oppidi partes ꝯ¬
tinenti impetu petiuerũt parsq ibi cũ angusto exi-¬
tu portaꝵ se ipsi premerent amilitibus pars ia egces¬
sa portis ab equitib es ł interfecta. Nec fuit quiłq¬
qui predȩ studerẽt sic & genabi cede & labore opecis

Expanded text:
in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Lein opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisqqui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis
Abbreviated transcription (Latin):
ge ab oppido castia uercingentorigis abexãt & palus quȩ
pecpetua inteccedebat romanos ad insequendum tã¬
dabat. Iam hoc facere nocte apparabant cũ matres
familie repente ĩpublicũ procuererũt flentesq pro¬
iecte ad pedes suoꝵ omnibus precib petiecũt ine se
comunes liberos hostibus ad suppliciũ dederent quos
ad capiendam fugam nͣa & uiuũ in furmitas impe¬
dicet. Ubi eos in sñtia pecstare uidecunt ꝙ plecũq
i sũmo periculo timor mĩa non recipit cõclamare
& significare romanis de fuga ceperũt quo timore
perterriti galli ne ab equitatu romanoꝵ uie pretr¬
cuparentur consilio destiterũt. Posttio die Cȩsar por¬
mota tuxxi erectisq operibus quȩ facere ĩstituerat
magno coorto imbri non inutilem hanc adcapiendũ
consiliũ tempestatem arbitratus est ꝙ paulo ĩ cautuas
custodias in muro dispositas uidebat. suosq langiudi

Expanded text:
neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi recentes defessis succedeuẽt. omnemq galliȩ salu¬
tem ĩ illo uestigio temporis positam abitrarẽtur Ac¬
cidie ĩ spectantibus nobis ꝙ dignũ memoua uisum
prececeũ dur non existimauimus. Quidam ante
portam oppidi gallus per manus seui acpicis tradi¬
tas glebas in ignem eregione turocis proiiciebat. Scor¬
pioe ab latere dextro traiectꝰ exaniraat q concidit.
Hunc ex proximis unus iacentem transgcessus eodẽ
illo munere fungebat᷑ Cadem rationẽ ictu scor-¬
pionis exanimato lateri successit tertius & tecciog
tus nec prius ille est a pugnationibus uacuus reli¬
tus locus ꝙ restincto aggẽce atq omni ea partesb¬
motis hostibus finis est pugnãdi factus. Omnia ex-¬
perti galli ꝙres nulla suc cesserat. postero die consi¬
lium cepecũt. ex ꝙpido profugere hortãte & iubẽte
Ueccingentorige. ła silentio noctis conati non mag

Expanded text:
ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae saluipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna
Abbreviated transcription (Latin):
rem quem cuniculo hostes succenderant. Codẽq
pre toto muro sublato clamore duabus portis ab u¬
troq latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atq au¬
dam mateuem de muxo ĩ aggerem eminus iaciebãt
picem ueliquas ies: quibus ignis excitari p̃õt funde¬
bant: ut quo puimũ ciorerẽt᷑ aut cuui rei fecretut
auxilium: uiꝵ to inixi posset tñ quod instituto
sacis semꝑ duȩ legiones pro oastus excubabãt. pluccesq
partitis temporibus erant ĩ opere celeut factum et
ut alii ecuptionibus resisterent. Alii tirotes reducerẽ
aggeremq intecscindecẽt. Dĩs uõ ex castus multitu¬
do ad restinquedum concuer cum ĩ omnibus lo-¬
cis consumpta ia reliqua parte noctis pugnauetur
semperq hostibus spes uictorie ueinteg cauẽt᷑ ieo ma¬
gis ꝙ deustros pluteos tireriũ uidebãt nec fecile a¬
dere apectos ad auxiliandum aĩ aduertebãt. semꝑꝙp

Expanded text:
rem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque rem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque
Abbreviated transcription (Latin):
ubus in emissȩ spaciis singule singulis saxis inteciec¬
cis aptȩ contineantur sic deinceps omne opus intexit᷑
dum iuxta muxi altitudo expleat᷑. hec tũ spẽm ue¬
ritatemq opus deforme nõ est altemnis trabibus acsa¬
xis que cectis lineis suos ordines seruãt. Iũ ad utili¬
tatem & defensionẽ ubium sũma habet oportunita¬
tatem ꝙ & ab incendio lapis & ab auete materia de¬
fendie : quȩ perpetius trabibus pedes quadiagenos ple
his tot rebus impedim̃ta eppugnatõe milites cum
toto t̃p̃re frigore Gassidius imbribus terrecentur t̃ñ
continenei labore oĩa hec superauerũt & diebus xxu
aggerem latũ pedes cccrꝵ: altũ pedes lxxX extexe¬
cunt cũ his mucum hostiũ pene contingeret. Cȩ
sar cum ad opus consuetũ excubarene militesq hor¬
taretur ne ꝙ oĩo temꝑus ab opere int̾mitteret᷑: paulo
ante terciã uigiliam᷑ animadũsum fumare agge¬

Expanded text:
ribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiecribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos pler potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare agge