comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& quites aũt legionum animo addito conuersis equis in nu¬
iidas cupide insequentes dispersosq impetum fecerunt.: at¬
q eos conuulneratos usq in castra regia repulerunt multos
uisq uento flatus omnium prospectum offeudisset. luba
cum labieno capri in porestatem cȩsaris uenissent.: equitanis¬
q cum leui armatura funditus ad interitionem deletus esset.
Iuterim incredibiliter ex legionibus . iiii. et .ui. scipionis milites
diffugere: partim in castra cęsaris: partim in quas quisq pore¬
rat regiones peruenire. Itaq equites curiani diffisi sipioni e¬
uisq copiis complutes se eodem conferebant. Dum hec circũ
ucittam ab utrisq ducibus administrantur legiones due
uiiii. & xͣ ex sicilia nauibis onerariis profectę cum iam non
longe a portu ruspinȩ abessent. conspicatȩ naues cesarianas
quȩ in statione apud tabsum stabant: ueriti ne in aduer¬

Expanded text:
equites autem adventu legionum animo addito conversis equis in Nuequites autem adventu legionum animo addito conversis equis in Numidas cupide insequentis dispersosque impetum fecerunt atque eos convulneratos usque in castra regia reppulerunt multosqvisque vento elatus omnium prospectui offecisset, Iuba cum Labieno capti in potestatem Caesaris venissent, equitatusque cum levi armatura funditus ad internecionem deletus esset. Interim incredibiliter ex legione IIII. et VI. Scipionis milites diffugere partim in castra Caesaris, partim in quas quisque poterat regiones pervenire; itemque equites Curioniani diffisi Scipioni eiusque copiis complures se eodem conferebant. § 53 Dum haec circum Uzittam ab utrisque ducibus administrantur, legiones duae, X. et VIIII., ex Sicilia navibus onerariis profectae, cum iam non longe a portu Ruspinae abessent, conspicati navis Caesarianas quae in statione apud Thapsum stabant, veriti ne in adver
Abbreviated transcription (Latin):
rat magno cum corun periculo: tum facile et sine periculo fie¬
ret. Uoliut etiam experiri cum ꝓpius hostem accessisset: habe¬
ret ue in animo dimicare. Accedebat etiam ad reliquas caus. as:
qđ is locus depressus erat: pureiq ibi non nulli complures fieri
poterant. Aquatione enim longa et angusta utebatur. Dunti
hec opera quȩ ante dixi fiebant a legionibus interim pars acici
unbructa ante opuis sub hoste stabat: equites barbari leiusq ar¬
maturȩ preliis minutis cominus dimicabant. Cesat ab coo¬
pere cumiam subuesperum copias in castra reduceret. magno
incursu cum omni equitatu leuiq armatura luba scipio la¬
bieuus in legionarios impetum fecerunt. Equites cesatiani ex¬
ui iiniuersẽ subitȩq hostium multitudinis pulsi parumper
cesserant. Que res aduersariis aliter accidit. Namq cesar ex
medio itinere copiis reductis equitibus suis auxilium tulit.

Expanded text:
bat magno cum eorum periculo, tum facile et sine periculo fiebat magno cum eorum periculo, tum facile et sine periculo fieret. Voluit etiam experiri, cum propius hostem accessisset, haberetne in animo dimicare. Accedebat etiam ad reliquas causas quod is locus depressus erat puteique ibi non nulli fieri poterant: aquatione enim longa et angusta utebatur. Dum haec opera quae ante dixi fiebant a legione, interim pars acie ante opus instructa sub hoste stabat; equites barbari levisque armatura proeliis minutis comminus dimicabant. § 52 Caesar ab eo opere cum iam sub vesperum copias in castra reduceret, magno incursu cum omni equitatu levique armatura Iuba, Scipio, Labienus in legionarios impetum fecerunt. Equites Caesariani vi universae subitaeque hostium multitudinis pulsi parumper cesserunt. Quae res aliter adversariis cecidit: namque Caesar ex medio itinere copiis reductis equitibus suis auxilium tulit;
Abbreviated transcription (Latin):
uiuis sunt potiti.Deinde protinus collem petere contendunt.
atq eum deciisso labieni presidio celeriter occupauerunt. La¬
bienus cum parte equitum uix fuga sibi peperit salurem. Hac
re per equites gesta:cęsar legionibus distribuit:atq in eo colle
quo erat potitus castra muniuit. Deinde a suis maximis castris
per medium campum c regione oppidi uçittȩ: quod inter sua
castra & scipionis in planicie positum erat: tenebaturq a scipi¬
one duo brachia instituit duci er ita erigere: ut ad angulum
dextrum sinistrum q eius oppidi conuenirent.Noc hac ra¬
tione opus instruebat: ut cum ꝓpius oppidum copias admo¬
uisset oppugnareq cȩpisset tora latera suis munitionibus
haberer: ne ab equitatus multitudine crccumuentus ab op¬
pugnatione deterreretur. prererea quo facilius colloquia¬
ficri possent: et si qui perfugere uellent id quod antea sepe accide¬

Expanded text:
vivorum sunt potiti; deinde protinus collem petere contenderunt vivorum sunt potiti; deinde protinus collem petere contenderunt atque eum decusso Labieni praesidio celeriter occupaverunt. Labienus cum parte equitum vix fuga sibi peperit salutem. § 51 Hac re per equites gesta Caesar legionibus opera distribuit atque in eo colle quo erat potitus castra munivit. Deinde ab suis maximis castris per medium campum e regione oppidi Uzittae, quod inter sua castra et Scipionis in planitie positum erat tenebaturque a Scipione, duo bracchia instituit ducere et ita dirigere ut ad angulum dextrum sinistrumque eius oppidi convenirent. Id hac ratione opus instruebat ut, cum propius oppidum copias admovisset oppugnareque coepisset, tecta latera suis munitionibus haberet, ne ab equitatus multitudine circumventus ab oppugnatione deterreretur, praeterea quo facilius colloquiafieri possent et, si qui perfugere vellent, id quod antea saepe accide
Abbreviated transcription (Latin):
Erat conuallis satis magna latirudine: altitudine prerupta.
Crebris locis spelunce in modum subrutis: quȩ transeunda
ultraq eam̃ conuallem osiuetum uetus crebris arboribis cõ¬
densum. hic cum Labienus animaduerteret cęsarem si uell&
cum locum occupare prius oportere conuallem obliuetum¬
q transgredi: eoꝵ locoꝵ peritus in insidiis cum parte equitat.
leuiq armatura consedit. Ur preterea post montem collesq sub¬
ito se cȩsari ostenderet: equites in occulto collocauerat: ut cum
ip̃e ex improuiso legionarios adortus esser: ex colle se equitatꝯ
ostenderet: ut reduplici occupatus cȩsar ciusq exercitus neq
sidiarum cum ad cum locum uenisset: abusi siue obliti pre¬
ceptoꝵ labieni siue ueriti ne in fossa ab equitibus opprimerẽ¬
tur: rari ac singuli de rupe prodire & summa petere collis.
Quos cęsaus equites consccuti partim interfecerunt partim

Expanded text:
§ 50 Erat convallis satis magna latitudine, altitudine praerupta, § 50 Erat convallis satis magna latitudine, altitudine praerupta, crebris locis speluncae in modum subrutis, quae erat transgultraque eam convallem olivetum vetus crebris arboribus condensum. Hic cum Labienus animadvertisset Caesarem, si vellet eum locum occupare, prius necesse esse convallem olivetumque transgredi, eorum locorum peritus in insidiis cum parte equitatus levique armatura consedit et praeterea post montem collesqutem collesque equites in occulto collocaverat ut, cum ipse ex improviso legionarios adortus esset, ex colle se equitatus ostenderet, ut re duplici perturbatus Caesar eiusque exercitus neque sidiarum cum ad eum locum venisset, abusi sive obliti praeceptorum Labieni sive veriti ne in fossa ab equitibus opprimerentur rari ac singuli de rupe prodire et summa petere collis. Quos Caesaris equites consecuti partim interfecerunt, partim
Abbreviated transcription (Latin):
aib sens habuerat auctoriratem eam ommem presens dimise¬
rar. Quo facto cuiuis facile fuit illatum scipioni additum¬
q animum fiduciamq regis aduentu. Nam postero lie
uniuersas suas regisq copias cum elephantis. Ix productas
in aciem q̃ speciosissime potuit instruxit. ac paulo longiuis
progressus a suis munitionibus haud ita diu commonatus
se recipit in castra. Cęsar postꝗ̃ animaduertit scipioni au¬
xilia fere quȩ expectasset omnia conuenisse: neq moram
pugnandi ullam fore per iugum summum curn copiis pro¬
gredi cepit: & brachia protinus deducere & casbella miire
ppiusqi scipionem capiendo loca excelia occupate contendit.
Aduers arii magnitudine copiarum confisi proximum col¬
lem occupauerunt:atq ita longius progrediendi eripuerunt
facultatem. Eiusdeni collis occupandi gratia Labienus consi¬
lium ceperat: & quo ꝓpiore loco fueratꝰ eo celerius occurrerat.

Expanded text:
absens habuerat auctoritatem, eam omnem praesens dimiseabsens habuerat auctoritatem, eam omnem praesens dimiserat. — Quo facto cuivis facile fuit intellectu Scipioni additum animum fiduciamque regis adventu. Nam postero die universas suas regisque copias cum elephantis LX productas in aciem quam speciosissime potuit instruxit ac paulo longius progressus ab suis munitionibus haud ita diu commoratus se recipit in castra. § 49 Caesar postquam animadvertit Scipioni auxilia fere quae exspectasset omnia convenisse neque moram pugnandi ullam fore, per iugum summum cum copiis progredi coepit et bracchia protinus ducere et castella munire propiusque Scipionem capiendo loca excelsa occupare contendit, ne adversarii magnitudine copiarum confisi proximum collem occuparent atque ita longius sibi progrediendi eriperent facultatem.7 Eiusdem collis occupandi Labienus consilium ceperat et quo propiore loco fuerat eo celerius occurrerat.
Abbreviated transcription (Latin):
Atis rebusq aduictum pertinentibus omnibus corruptus perca¬
ara passim uagabantur: scutisq capira contegebant. Eaddem
nocte qntȩ legionis pilorum cacumina sua sponte arserunt.
Rex interim luba de equestri prelio scipionis certior factus
citus sitio relicto ut secum ip̃e aliquid auctoriratis haberet
exercitus scipionis ac terrore cȩsaxis cum tribus legionibus q¬
tibusq frenatis dcce. numidis sine frenis peditibusq euas ar¬
mature grandi numero elephantis xxx. egressus e regno
aAd scipionem est profectus. Postꝗ̃ ad cum peruenat castris
regis scorsum positis cum eis copiis quas cominemorauni
haud ita longe a scipione consedit. Eratincastris scipi mos
superiore tempore magnus terror et expectatio copiarum regi¬
arum exercitus eius magis suspensione animi ante aduen
tum commouebatur. postq̃ uero castra castris contulit. de¬
spectis cius copiis omnem terrorem deponit. Ita quam antea

Expanded text:
ctis, rebus quae ad victum pertinent omnibus corruptis per cactis, rebus quae ad victum pertinent omnibus corruptis per castra passim vagabantur scutisque capita contegebant. Eadem nocte V. legionis pilorum cacumina sua sponte arserunt. § 48 Rex interim Iuba de equestri proelio Scipionis certior factus citus contra Sittium relicto, ut secum ipse aliquid auctoritatis adderet exercitui Scipionis ac terrorem Caesaris, cum tribus legionibus equitibusque frenatis DCCC, Numidis sine frenis peditibusque levis armaturae grandi numero, elephantis XXX egressus e regno ad Scipionem est profectus. Postquam ad eum pervenit, castris regiis seorsum positis cum eis copiis quas commemoravi, haud ita longe ab Scipione consedit. — Erat in castris Caesaris superiore tempore magnus terror, et exspectatione copiarum regiarum exercitus eius magis suspensiore animo ante adventum Iubae commovebatur; postquam vero castra castris contulit, despectis eius copiis omnem timorem deponit. Ita quam antea
Abbreviated transcription (Latin):
Aa hoc autem incomiodum accesserat qd cesar non inore
supioꝵ imperatoꝵ in hibemis exercuum continebat. Sed in ter¬
cio quarro ue dic procedendo ꝓpiusq hostem accedendo castra
communiebat: opereq faciendo milites se crrcunispiciendi nõ
habebant porestatem. freterea ita ex sicilia execcitum transpor¬
tauerat ut preter ipsum militem & arma nec uas nec mancipiũ
neq ullam rem quȩ usiu esse consueuit. in naues imponi patere¬
tur. in africa autem non modo sibi quicꝗ̃ non acquisierant
aut parauerant. sed etiam pꝓ annone caritatem ante peratꝰ
consumpserat. Quibus rehus atteniati oppido perq̃ parisci sb̃
pellibus acquiescamt: Reliqui ex uestimentis tentonolis facris
atq atumdinibus corisqi contextis permanebant. lrdq suibi¬
tonimbo grandineq consecura grauata pondere tenebrarom
aqua omnes subruti disicctiq nocte intempesta ignibus extin¬

Expanded text:
Ad hoc autem incommodum accesserat quod Caesar non more Ad hoc autem incommodum accesserat quod Caesar non more superiorum temporum in hibernis exercitum continebat, sed in tertio quartoque die procedendo propiusque hostem accedendo castra communibat opereque faciendo milites se circumspiciendi non habebant facultatem. Praeterea ita ex Sicilia exercitum transportabat ut praeter ipsum militem et arma nec vas nec mancipium neque ullam rem quae usui militi esse consuevit in navis imponi patertur. In Africa autem non modo sibi quicquam non adquisierant aut paraverant sed etiam propter annonae caritatem ante parta consumpserant. Quibus rebus attenuati oppido perquam pauci sub pellibus adquiescebant: reliqui ex vestimentis tentoriolis factis atque harundinibus scopisque contextis permanebant. Itaque subito imbre grandineque consecuta gravatis pondere tentoriis aquarumque vi subrutis disiectisque, nocte intempesta ignibus exstin
Abbreviated transcription (Latin):
rurio prestanti animo aduersus opinionem cius est locutus ira
perculsus scipio atq omni dolore incensus: annuit centurioni¬
bus quid fieri uellet atq ante pedes centurionem interficit. re¬
liquosq ueteranos a tyronibus iubet secerni. Abducite istos inqt
nefario scelere contaminatos & cede ciuium saginatos. Sic extra
uallum deducti sunt. & cruciabiliter interfectos. Tyrones aũt
iuber inter legiones dispertiri & Cominium cum Titida in cõ¬
spectum suum prohibet adduci. Qua ex re cesar cominotus eos
quos in stationibus cum longis nauibus apud tabsum custodie
essent: ob negligentiam ignominie causa dimittendas ab exer¬
citui: grauissimumq in eos edictum pponendum curauit. Per
id tempus fere cęsaris exercitui res accidit incredibilis auditu.
Namq uigiliarum signo confecto. circiter uigilia sccunda no¬
ctis nymbus cum saxorum grandine subito est exortus inges.

Expanded text:
turio praesenti animo adversus opinionem eius est locutus, ira turio praesenti animo adversus opinionem eius est locutus, ira percitus Scipio atque animi dolore incensus innuit suis centurionibus quid fieri vellet, atque ante pedes centurionem interfecit reliquosque veteranos a tironibus iubet secerni. 'Abducite istos,' inquit, 'nefario scelere contaminatos et caede civium saginatos.' Sic extra vallum deducti sunt et cruciabiliter interfecti. Tirones autem iubet inter legiones dispertiri et Cominium cum Ticida in conspectum suum prohibet adduci. Qua ex re Caesar commotus eos quos in stationibus cum longis navibus apud Thapsum custodiaessent, ob neglegentiam ignominiae causa dimittendos ab exercitu gravissimumque in eos edictum proponendum curavit. § 47 Per id tempus fere Caesaris exercitui res accidit incredibilis auditu. Namque vergiliarum signo confecto circiter vigilia secunda noctis nimbus cum saxea grandine subito est exortus ingens.
Abbreviated transcription (Latin):
iis dicendi fecit. Ex eis centurio legionis.xiiii. pro tuo inquit sum¬
mo bencficio scipio tibi gratias ago. non enim impatorem te aspello
qđ mihi uitam incolumi tantumq belli iure capto polliceris.
& forsitan isto uterer benesicio si nonei summum scelus adi¬
geretur. Ego ne contra cȩsarem imperatorem meum apud quẽ
ordinem duxi: ciusq exercitum: pro cuius dignitate iuctoria¬
q amplius.xxxui. annis depugnaui aduersus armatusq con¬
sistam: tieq ego istud facturus sum: & te magnopere ut de
negocio desistas adhortor. Contra cuius enim copias contendas
si minuis autea expertus expertus es: licet uunc cognoscas. Elige
ex tuis cohortem unam quam putas esse firmissimam et consti¬
tue contrame. Ego autem ex meis commilitonibus: quos nũc
in tua tenes potestate non amplius.x. sumam: Tunc ex uirture
nostra intelliges quid ex tuis copiis sperare debeas. Postq̃ hec cen¬

Expanded text:
eis dicendi fecit. Ex eis centurio legionis XIIII. 'Pro tuo,' inquit, 'sumeis dicendi fecit. Ex eis centurio legionis XIIII. 'Pro tuo,' inquit, 'summo beneficio, Scipio, tibi gratias ago — non enim imperatorem te appello — quod mihi vitam incolumitatemque belli iure capto polliceris, et forsan isto uterer beneficio, si non ei summum scelus adiungeretur. Egone contra Caesarem imperatorem meum, apud quem ordinem duxi, eiusque exercitum, pro cuius dignitate victoriaque amplius XXXVI annos depugnavi, adversus armatusque consistam? Neque ego istud facturus sum et te magnopere ut de negotio desistas adhortor. Contra cuius enim copias contendas, si minus antea expertus es, licet nunc cognoscas. Elige ex tuis cohortem unam quam putas esse firmissimam, et constitue contra me; ego autem ex meis commilitonibus quos nunc in tua tenes potestate non amplius X sumam. Tunc ex virtute nostra intelleges quid ex tuis copiis sperare debeas.' § 46 Postquam haec cen
Abbreviated transcription (Latin):
rabson. a uirg. scaphis nauiculisq actuariis excepta est & ad sci¬
pionem deducta. Irem altera nauis rriremis ex eadem classe erra¬
bunda ac rempestare ad enigurum delata a classe uari &. n ocra¬
uii est capta. in qua milites ucperani eum uno centurione. & no
nulli tyrones fuerunt. Quos uarus asseruatos sine contumelia
deducendos curauit ad scipionem. Qui postq̃ ad cum peruene¬
runt & ante suggestum eius constiterunt. Non uestra inquit
sponte uos certe scio. sed illius scelerati uestri impatoris impul¬
su& imperio coacros ciues & optimum quemq nefarie consecra¬
ri: quos quoniam fortunam in nostram detulit porestatem: su id
quod facere debetis remp. cum optimo quoq defeudetis. certũ
est uobis uitam & prouintiam donare. quippe quid sentiatis
proloquamini. Hac habita oratione: Scipio cum estimasset pro
suo beneficio sine dubio ab his gratias sibi actum iri. porestatem

Expanded text:
Thapson, a Vergilio scaphis naviculisque actuariis excepta est et adThapson, a Vergilio scaphis naviculisque actuariis excepta est et adducta. Item altera navis trieris ex eadem classe errabunda ac tempestate delata ad Aegimurum a classe Vari et M. Octavi est capta, in qua milites veterani cum uno centurione et non nulli tirones fuerunt; quos Varus asservatos sine contumelia deducendos curavit ad Scipionem. Qui postquam ad eum pervenerunt et ante suggestum eius constiterunt, 'Non vestra,' inquit, 'sponte vos certo scio, sed illius scelerati vestri imperatoris impulsu et imperio coactos civis et optimum quemque nefarie consectari. Quos quoniam fortuna in nostram detulit potestatem, si, id quod facere debetis, rem publicam cum optimo quoque defendetis, certum est vobis vitam et pecuniam donare. Quapropter quid sentiatis proloquimini.' § 45 Hac habita oratione Scipio cum existimasset pro suo beneficio sine dubio ab his gratias sibi actum iri, potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
Onare. & in acie et in cornu dextro ac sinistro ex iniquiorelo¬
co pugnare presertim cum milites a manc dici ieiuni stetessens
acicin instituit exporrigere munitiones. Interim Considies
qui acullam et octo cohortes stipendiatias numidis getulisq ob¬
sidebat ubi .x̃. messius qui cohortibus preerat. diumulturi q
expertus magnisq operibus sȩpe admotis iis ab oppidanis ince¬
sis cum proficeret nihil subito nuntio equestri prelio allato
commotus frumcnto cuius in castris copiam habuerat incenso
uino oleo cęterisq rebus que ad uictum parari solent corruptis
aculam quam obsidebat descruit: atq irinere per regnum lubs
facto copias cum scipione partitas. idrumentum serecepit. In¬
terea ex secundo comimeatu quem a sicilia mistrat Alliemus.
nauis una in qua fuerat.Q. cominius & .l. tinda eques roma¬
uus ab residua classe cum errauisset: delataq esser uento adi

Expanded text:
gnare et in acie cornu dextro ac sinistro ex iniquiore lognare et in acie cornu dextro ac sinistro ex iniquiore loco pugnare, praesertim cum milites a mane diei ieiuni sub armis saciem instituit exporrigere munitiones. § 43 Interim Considius, qui Acyllam VIII cohortibus et stipendiariis Numidis Gaetulisque obsidebat, ubi C. Messius cum III cohortibus praeerat,4 diu multumque expertus magnisque operibus saepe admotis et his ab oppidanis incensis cum proficeret nihil, subito nuntio de equestri proelio allato commotus, frumento cuius in castris copiam habuerat incenso, vino, oleo ceterisque rebus quae ad victum parari solent corruptis, Acyllam, quam obsidebat, deseruit atque itinere per regnum Iubae facto copias cum Scipione partitus Hadrumetum se recepit. § 44 Interea ex secundo commeatu, quem a Sicilia miserat Alienus, navis una, in qua fuerat Q. Cominius et L. Ticida, eques Romanus, ab residua classe cum erravisset delataque esset vento ad
Abbreviated transcription (Latin):
teret unde adaquati reliquisq rebus subleuari eius exercitus
consuerat: eductis omnibiis copiis quadruplice acie instructꝰ
ex instituto suo ptimi equestri turmatim directa elephantis¬
q turitis interpositis armatisq suppetias ite contendit. Quod
ubi eȩsar animaduertit arbitratus scipionem ad dimicandy
paratum ad se certo animo uenite in eo loco quod paulo ante
comiemoraui ante oppidum constitit suamq acien medi¬
am eo oppido terit: dextrum sinisttumq corni ubi. elepham¬
ti erant in conspectu patenti aduersatioꝵ constitiur. Cum
pionem progredi ꝓpius se anim aduertisset. locoq se magis de¬
fenciere si res coegisset: ꝗ̃ in camoo commus consisue ⁊ ndons
non est uis a ratio ꝓpius accedendi eodis ad oppidum. quoni¬
am ibi presidium numidarum grande esse cognouerarho
stes qi qui mediam aciem suam oppido texisse sibi q difficile
factu esse intellerit simul et oppidum uuo tempore oppri¬

Expanded text:
teret, unde aquari reliquisque rebus sublevari eius exercitus teret, unde aquari reliquisque rebus sublevari eius exercitus consuerat, eductis omnibus copiis quadruplici acie instructa ex instituto suo, prima equestri turmatim derecta elephantisque turritis interpositis armatisque, suppetias ire contendit — quod ubi Caesar animadvertit, arbitratus Scipionem ad dimicandum paratum ad se certo animo venire, in eo loco, quo paulo ante commemoravi, ante oppidum constitit — suamque aciem mediam eo oppido texit; dextrum sinistrumque cornu, ubi elephanti erant, in conspectu patenti adversariorum constituit.3 §pionem progredi propius se animadvertisset locoque se magis defendere, si res coegisset, quam in campo comminus consistere audere, non est visa ratio propius accedendi eo die ad oppidum, quonam ibi praesidium grande Numidarum esse cognoverat, hostisque mediam aciem suam oppido texisse et sibi difficile factu esse intellexit simul et oppidum uno tempore oppu
Abbreviated transcription (Latin):
tatum qr omnem intra suas munitiones recepisset: campo
purgato animaduertit mirifica corpora galloꝵ germanoꝵ q
qui partim euis auctoritatem erant ex gallia iꝰccuti partĩ
precio pollicitationibusq adducti ad eum se contulerant. nõ
nulli qui ex curionis prelio capti conseruatiq patem gratiam
in fide partienda prestare uoluerant. hoꝵ corpora mirifica spe¬
cie amplitudineq cęsa toto campo atq prostrata diuersa ia¬
cebant Nis rebus gestis postero die cęsar ex ornibus presidis
cohortes deduxit: atq omnes suas copias in campo instruxit.
Scipio suis male acceptis occisis conuulneratisq intra suas con¬
tincre se munitiones cepit. cęsar instructa acie sccundum
infunas iugi radices ꝓpius munitiones leniter accessis. lam¬
ꝙ minus mille passibus ab oppido uçitta quod scipio tene¬
bat aberant legiones iulianȩ: cum scipio ne oppidum amit¬

Expanded text:
tatumque omnem intra suas munitiones recepisset, campo tatumque omnem intra suas munitiones recepisset, campo purgato animadvertit mirifica corpora Gallorum Germanorumque; qui partim eius auctoritatem erant ex Gallia secuti, partim pretio pollicitationibusque adducti ad eum se contulerant, non nulli, qui ex Curionis proelio capti conservatique parem gratiam in fide pariter tuenda praestare voluerant. Horum corpora mirifica specie amplitudineque caesa toto campo ac prostrata diverse iacebant. § 41 His rebus gestis Caesar postero die ex omnibus praesidiis cohortis deduxit atque omnis suas copias in campo instruxit. Scipio suis male acceptis, occisis convulneratisque intra suas continere se munitiones coepit. Caesar instructa acie secundum infimas iugi radices propius munitiones leniter accessit. Iamque minus mille passus ab oppido Uzitta, quod Scipio tenebat, aberant legiones Iulianae, cum Scipio veritus ne oppidum amit
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ubi cȩsar conspexit: labienum a suis copus longius ab
scessisse: equitatus sui alam sinistram ad intercludendos ho¬
stes immisit. Frat in eo campo ubi ea res gerebatur uilla perma¬
gna quatuor turribus extructa que labieni prospectum impe¬
duebar: ne posset animaduertere ab equitatu cęsaris se interclu¬
di. Itaq non prius uidit turmas tulianas ꝗ̃ suos cedi a tergo
sentit. Ex qua te subito in tetrorem uerso ẽquitatu numidaꝵ
recta in castra fugere contendit. Galli germaniq restiterant
ex superiore loco et post tergum circumuenti fortiterq resistẽ¬
tes conciduntur uniuersi. Quod ubi legiones scipionis quȩ
pro castris erant instructȩ animaduerterunt: meti atq
terrore occecarȩ omnibus portis in sua castra fugere ceperunt
Postꝗ̃ scipione suisq copiis campo collibusq exturbatis at¬
q in castra compulsis cum receptui cęsar cani iussisset cqui¬

Expanded text:
Quod ubi Caesar conspexit Labienum ab suis copiis longius iam Quod ubi Caesar conspexit Labienum ab suis copiis longius iam abscessisse, equitatus sui alam sinistram ad intercludendos hostis immisit. § 40 Erat in eo campo ubi ea res gerebatur villa permagna turribus IIII exstructa; quae Labieni prospectum impediebat, ne posset animum advertere ab equitatu Caesaris se intercludi. Itaque non prius vidit turmas Iulianas quam suos caedi a tergo sentit. Ex qua re subito in terrorem converso equitatu Numidarum recta in castra fugere contendit. Galli Germanique, qui restiterant, ex superiore loco et post tergum circumventi fortiterque restantes conciduntur universi. Quod ubi legiones Scipionis, quae pro castris erant instructae, animum adverterunt, metu ac terrore occaecatae omnibus portis in sua castra fugere coeperunt. Postquam Scipione eiusque copiis campo collibusque exturbatis atque in castra compulsis cum receptui Caesar cani iussisset equi
Abbreviated transcription (Latin):
passus mille progrediuntur: pedesttemq copiam in secunda
acicminus passibus ccc. ã castais sius constitiuint. Cesat in
opere milites adhotrari neq adiecsatioꝵ copiis moueri. lam
cum non amplius passuum. cc inter hostium aciem suas q.
munitiones esse animad uertisset: intellexisserq ad impedi¬
endos milites suos & ab opere depellendos hostes ꝓius acce¬
dere necesseq haberer legiones amunitionibus deducere. Im¬
perat turmas hispanoꝵꝰ et ad proximum collem ꝓpere occur¬
rerent presidiumq inde deturbarent locumq caperent. eo¬
demq iubet leuis armaturȩ paucos consequi subsequi subsi¬
dio Qui missi celeriter numidas adorri partim uiuos capiunt.
nonnullos equites fugientes conuulerauerunt. locoq sunt
potiti. fostq̃ id labienus animaduertit quo celerius iis auxil¬
um ferret ex acie instructa equitatus sui ꝓpe totum dexirum
cornu aduertis: atq suis fugientibus suppetias rre contendit.

Expanded text:
passus mille progrediuntur pedestremque copiam in secunda passus mille progrediuntur pedestremque copiam in secunda acie minus passus CCCC a castris suis constituunt. § 39 Caesar in opere milites adhortari neque adversariorum copiis moveri. Iam cum non amplius passus MD inter hostium aciem suasque munitiones esse animadvertisset intellexissetque ad impediendos milites suos et ab opere depellendos hostem propius accedere necesseque haberet legiones a munitionibus deducere, imperat turmae Hispanorum ut ad proximum collem propere occurrerent praesidiumque inde deturbarent locumque caperent, eodemque iubet levis armaturae paucos consequi subsidio. Qui missi celeriter Numidas adorti partim vivos capiunt, non nullos equites fugientis convulneraverunt locumque sunt potiti. Postquam id Labienus animadvertit, quo celerius eis auxilium ferret, ex acie instructa equitatus sui prope totum dextrum cornu avertit atque suis fugientibus suppetias ire contendit.
Abbreviated transcription (Latin):
gens a mari ortum neq ita prealtum uelut theatri efficit speci¬
em. iu hoc iugo colles sunt excelsi pauci. in quibus singule tur¬
res speculȩq singule per uecrores erant collocate. Apud quos
ultmum presidium & statio fuit scipionis. Postꝗͣ cesar adiu¬
ꝯuim dde quo docui ascendit: atq in unumquẽq collem turres
cistellaq faccre cepit: arq cominus semihora fecit. & postꝗ nõ
it alonge ab ultimo colle turtiq fiut quȩ proxima fuit castris
aduersarioꝵ in qua docui essc presidium stationemq numi¬
Aum cesat paulisper commoratus petspectaq natura loci eqͥ¬
tatuin statione disposito legionibus opus attribuit. brachin¬
umq mnedio uigo ab eo locoad quem peruenerat usq ad cum
unde egressus erat iuber dirigi ac munirti. Quod postꝗ scipio
Labienuisq animaduerterunt equitatu omni ex castris edu¬
cto acieq equestri instructa a suis munitionibus ercires

Expanded text:
gens a mari ortum neque ita praealtum velut theatri efficit specigens a mari ortum neque ita praealtum velut theatri efficit speciem. In hoc iugo colles sunt excelsi pauci, in quibus singulae turres speculaeque singulae perveteres erant collocatae, quarum apud ultimam praesidium et statio fuit Scipionis. § 38 Postquam Caesar ad iugum de quo docui ascendit atque in unumquemque collem turremque, castella facere coepit atque ea minus semihora effecit; et postquam non ita longe ab ultimo colle turrique fuit, quae proxima fuit castris adversariorum, in qua docui esse praesidium stationemque Numidarum, Caesar paulisper commoratus perspectaque natura loci equitatu in statione disposito legionibus opus attribuit bracchiumque medio iugo ab eo loco ad quem pervenerat usque ad eum unde egressus erat iubet derigi ac muniri. Quod postquam Scipio Labienusque animadverterant, equitatu omni ex castris educto acieque equestri instructa a suis munitionibus circiter
Abbreviated transcription (Latin):
cohortatusq suos ciues iuber proficisci. Psitius interim cum
copiis numidiȩ fines ingressus casbello inmonte loco murnito
locato in quod luba belli gerendi gratia et frumentum & res ce¬
teras. quȩ ad bellum usui esse solent comportauerat: ui expugna¬
leuiq armatura copias suas ex secundo commeaiui auxerat. na¬
ues sex ouerarias statim iubet lilibeum ad reliquum exercitum
transportandum proficisci. Ipc.ui. Kł. februarias circiter uigilia
prima imperat speculatores apparitoresq omnes ut sibi pre¬
sbo essent. Itaq omnibus insciis neq suspicantibus uigilia ui.
iubet omnes legiones extra castra educi atq se consequi ad ospi¬
dum ruspinam uersus: in quo ipe presidium habuit. & quod
primum ad amicitiam eius accessit inde paruuilam decliuitatẽ
digressus sinistra parte campi pꝑ mare legiones educit. Hic cam¬
pus mirabili planicie patet mila passuum xu. quod iugum in¬

Expanded text:
cohortatusque ad suos civis iubet proficisci. P. Sittius interim cum cohortatusque ad suos civis iubet proficisci. P. Sittius interim cum copiis Numidiae finis ingressus castellum in montis loco munito locatum, in quod Iuba belli gerendi gratia et frumentum et res ceteras quae ad bellum usui solent esse comportaverat, vi expugnanlevique armatura copias suas ex secundo commeatu auxerat, navis exoneratas statim iubet Lilybaeum ad reliquum exercitum transportandum proficisci; ipse VI. Kal. Febr. circiter vigilia prima imperat speculatores apparitoresque omnes ut sibi praesto essent. Itaque omnibus insciis neque suspicantibus vigilia tertia iubet omnis legiones extra castra educi atque se consequi ad oppidum Ruspinam versus, in quo ipse praesidium habuit et quod primum ad amicitiam eius accessit. Inde parvulam proclivitatem degressus sinistra parte campi propter mare legiones ducit. Hic campus mirabili planitie patet milia passuum XII; quem iugum cin
Abbreviated transcription (Latin):
dati a cęsare stipendioq donati ad reliquos perfugas deducũ¬
tur. Quoꝵ orationem celeriter ueritas comprobauit. Namq
postero dit ex legionibus his quas getuli nominarunt milites
legionarii complures a scipione in castra cęsaris perfugerunt.
Dum hȩc ad ruspinam geruntur.M.cato qui uticę prcerat de¬
lectusq quotidic libertinoꝵ afrorum seruoꝵ deniq & cuiuscũ¬
q generis hominum: qui modo per etatem arma ferre poterat
habere sub inanu scipionis in castra summittere non intermit¬
tit. Legati interim exoppido tysdre in quod tritici modia mil¬
le trecenta comparata fuerant a negociatoribus italicis orato¬
res ad cȩsarem uenere quantaq cõpia frumenti apud se sit do¬
cent: simulq orant ut sibi presidium mittat: quo facilius et
frumentum & copiȩ sue conseruentur Quibus cęsar in presen¬
ria gratias agit: presidiumq brcui tempore se missurum dixit:

Expanded text:
dati a Caesare stipendioque donati ad reliquos perfuges deducundati a Caesare stipendioque donati ad reliquos perfuges deducuntur. Quorum orationem celeriter veritas comprobavit: namque postero die ex legionibus eis quas Gaetuli nominarunt milites legionarii complures ab Scipione in castra Caesaris perfugerunt. § 36 Dum haec ad Ruspinam geruntur, M. Cato, qui Uticae praeerat, dilectus cotidie libertinorum, Afrorum, servorum denique et cuiusquemodi generis hominum, qui modo per aetatem arma ferre poterant, habere atque sub manum Scipioni in castra summittere non intermittit. Legati interim ex oppido Thysdrae, in quod tritici modium milia CCC comportata fuerant a negotiatoribus Italicis aratoribusque, ad Caesarem venire, quantaque copia frumenti apud se sit docent simulque orant ut sibi praesidium mittat quo facilius et frumentum et copiae suae conserventur. Quibus Caesar in praesentia gratias egit praesidiumque brevi tempore se missurum dixit
Abbreviated transcription (Latin):
comitari & requirere .C. cęsarem qui ultro consuesset bellum
inferre. ac lacessere prelio subito commutatum illud non si¬
ne magno consilio suspicabantur.Itaq ex cius patientia in
magium timorem coniecti ex gerulis duos quos arbitra¬
bantur suis rebus amicissimos magnis premiis pollicitatio¬
nibusq ꝓpositis perfugas speculandi gratia in cęsaris castra
mittunt. Qui simul ad cum sunt deducri petierunt ut sibi
liccret sine periculo uerba proloqui. Potestate facta Sepenu¬
mero inquiuat Imperator complures getuli qui simul eli¬
iii & uii adte uoluimus intuaq presidia confugere. sed custo¬
diis equitum numidarum quo id sine periculo nunus faceremꝰ
impediebamur. nunc data facultate pro speculatoribus mis
fosse aut insidie elephantis ante castra portasq ualli factę
essent.Simulq consilia uestra contra casdem bestias comparatio¬
nemq pugne cognosceremus atq ei renuntiaremus.Qui collay¬

Expanded text:
mirari et requirere: C. Caesarem, qui ultro consuesset bellum mirari et requirere: C. Caesarem, qui ultro consuesset bellum inferre ac lacessere proelio, subito commutatum non sine magno consilio suspicabantur. Itaque ex eius patientia in magnum timorem coniecti ex Gaetulis duos quos arbitrabantur suis rebus amicissimos magnis praemiis pollicitationibusque propositis pro perfugis speculandi gratia in castra Caesaris mittunt. Qui simul ad eum sunt deducti, petierunt ut sibi liceret verba sine periculo proloqui. Potestate facta, 'Saepenumero,' inquiunt, 'imperator, complures Gaetuli, qui sumus cliIIII. et VI., ad te voluimus in tuaque praesidia confugere; sed custodiis equitum Numidarum quo id sine periculo minus faceremus impediebamur. Nunc data facultate ad te cupidissime venimfossae aut insidiae elephantis ante castra portasque valli factae essent, simulque consilia vestra contra easdem bestias comparationemque pugnae cognosceremus atque eis renuntiaremus.' Qui collau
Abbreviated transcription (Latin):
ac se fuge commendat. Salustius interim pretor a cernita¬
tibus receptus prȩtor magno numero frumenti inuento na¬
ues onerarias quarum ibiꝰ satis magna copia fuit complet: atꝙ
in castra ad cȩsarem mittit. Allienus interim proconsul ẽ li¬
libeo in naues onerarias imponit legiones. xuiꝰ et xiuiiͫ et eq¬
tes gallos decc. funditorum sagitariorumq .x. milia. ac se¬
cundum comineatum in africam mittit ad cȩsarem. Que na¬
ues uentum secundum nactȩ quarto die in portum ad ruspi¬
nam uibi cȩsar castra habuerat incolumes peruenerut. lta ce¬
sar duplici lȩtitia ac uoluptate uno tempore auctus frumẽto
auxilisq tandem suis exhilaratus animo atq leuata solici¬
tudine deponit legiones equitesq ex nauibus egressos iubet:
ex langore nauscaq reficere dimissos in castelia munitiones¬
q disponit: quibus rebus scipio quiq cum eo essent comites

Expanded text:
ac se fugae commendat. Sallustius interim praetor a Cercinitaac se fugae commendat. Sallustius interim praetor a Cercinitanis receptus magno numero frumenti invento navis onerarias, quarum ibi satis magna copia fuit, complet atque in castra ad Caesarem mittit. Alienus interim pro consule Lilybaeo in navis onerarias imponit legionem XIII. et XIIII. et equites Gallos DCCC, funditorum sagittariorumque mille ac secundum commeatum in Africam mittit ad Caesarem. Quae naves ventum secundum nactae quarto die in portum ad Ruspinam, ubi Caesar castra habuerat, incolumes pervenerunt. Ita Caesar duplici laetitia ac voluptate uno tempore auctus, frumento auxiliisque, tandem suis hilaritis annonaque levata sollicitudinem deponit, legions equitesque ex navibus egressos iubet ex languore nauseaque reficere, dimissos in castella munitionesque disponit. § 35 Quibus rebus Scipio quique cum eo essent comites
Abbreviated transcription (Latin):
functum potestate a cylla iubet proficisci. Quibus rebus cog¬
tis Considius longinus qui adrumenti cum duabus legioni¬
bus & equitibus septingentis preexar celeriter ibi parte presi¬
dii relicta cum octo cohortibus ad acillam contindit. Mes¬
sius celeriter itiuere confecto prior acillam cum cohortibus ꝑ¬
uenit. Considius interim cum ad urbem cum copiis accessis¬
sec et animaduertisset presidium cȩsaris ibi esse non ausus
periculo suo rem facere: nullare gesta pre multitdine homi¬
num rursus se adrumentum recepit. Deinde paucis post die¬
bus equestribus copiis a labieno adductis rurfus acillitanos
ca strispositis obsidere cepit. Per id tempus .c. Salustius crispus.
quem paucis ante diebus missum a cȩiare cum classe demon¬
strauimus cemninam peruenit. Cuius aduentu caius detimo
questorius uir qui ibi cum grandi familię sue presidio pree¬
rat comineatui pariuulum nauigium nactus conscendit.

Expanded text:
functum potestate, Acyllam iubet proficisci. Quibus rebus cognifunctum potestate, Acyllam iubet proficisci. Quibus rebus cognitis Considius Longus, qui Hadrumeti cum duabus legionibus et equitibus DCC praeerat, celeriter ibi parte praesidi relicta cum VIII cohortibus ad Acyllam ire contendit. Messius celerius itinere confecto prior Acyllam cum cohortibus pervenit. Considius interim cum ad urbem cum copiis accessisset et animadvertisset praesidium Caesaris ibi esse, non ausus periculum suorum facere nulla re gesta pro multitudine hominum rursus se Hadrumetum recepit; deinde, paucis post diebus equestribus copiis a Labieno adductis, rursus Acyllitanos castris positis obsidere coepit. § 34 Per id tempus C. Sallustius Crispus, quem paucis ante diebus missum a Caesare cum classe demonstravimus, Cercinam pervenit. Cuius adventu C. Decimius quaestorius, qui ibi cum grandi familiae suae praesidio praeerat commeatui, parvulum navigium nactus conscendit
Abbreviated transcription (Latin):
tyrones in labore defatigare non intermitrat.Interim numi¬
dȩ getuliq diffugercquotidie ex castris scipionis & partim in
regnum se conferre: partim qđ ipsi maioresq eoꝵ beneficio
CMarii usi fuissent: cęsaremq elus affinem esse audiebant:
in eius castra perfugere cateruatim non intermittant. Quoꝵ
ex numero elecros homines illustres getulos litteris ad suos
ciues datis cohortatus ut manufactase suosq defenderent.&
ne sius inimicis aduersariisq dicto audientes essent:mittit.
Dum hȩc ad ruspinam fiunt legati ex acilla ueniunt libere
& libenti animo facturos pollicentur. Tantum orare & petere
ab eo ut sibi presidium daret: quo tutius iter & sine periculo
facere possent: se & frumentum & quȩcunq res suppeteret
cõmunis salutis gratia subininistraturos. Quibus rebus fa¬
cile a cęsare impetratis presidioq dato.C. messium ȩdilicia

Expanded text:
tirones in labore defatigare non intermittit. Interim Numitirones in labore defatigare non intermittit. Interim Numidae Gaetulique diffugere cotidie ex castris Scipionis et partim in regnum se conferre, partim, quod ipsi maioresque eorum beneficio C. Mari usi fuissent Caesaremque eius adfinem esse audiebant, in eius castra perfugere catervatim non intermittunt. Quorum ex numero electis hominibus inlustrioribus et litteris ad suos civis datis cohortatus uti manu facta se suosque defenderent, ne suis inimicis adversariisque dicto audientes essent, mittit. § 33 Dum haec ad Ruspinam fiunt, legati ex Acylla, civitate liberimperasset et libenti animo facturos pollicentur; tantum orare et petere ab eo ut sibi praesidium daret, quo tutius id et sine periculo facere possent; se et frumentum et quaecumque res eis suppeteret communis salutis gratia sumministraturos. Quibus rebus facile a Caesare impetratis praesidioque dato, C. Messium, aedilicia
Abbreviated transcription (Latin):
commotus sapientem se timidumq hostium opinioni pre¬
bebat. Neq idcuto copias q̃ꝗͣ erant paucȩ tyronumq non du¬
cebat in aciem: qđ uictorię suoꝵ diffideret. sed referre arbitra¬
batur cuiusmodi uictoria esset futura. Turpe enim sibi existi¬
mabat tot rebus gestis tantisq exercitibus deuictis tam cda¬
ris uictoriis partis ab reliquis copiis aduersarioꝵ suoꝵ ex
suga collectis se cruentam adeptum existimari uictoriam.
ltaq constituerat gloriam exultationemq eoꝵ pati donec
sibi ueteranarum legionum pars aliqua in secundo cõme¬
atu occurrisset. Scipio interim paulisper ut ante dixi in eo
loco commoratus: ut quasi despexisse cęsarem uideretur pay¬
latim reducit suas copias in castra & contione aduocata de
terrore suo desperationeq exercitus cȩsaris facit uerba: & cohor
iubet milites rursus ad opus redire ut per causam munitionũ

Expanded text:
commotus patientem se timidumque hostium opinioni praecommotus patientem se timidumque hostium opinioni praebebat. Neque idcirco copias, quamquam erant paucae tironumque, non educebat in aciem qui victoriae suae diffideret, sed referre arbitrabatur, cuiusmodi victoria esset futura; turpe enim sibi existimabat tot rebus gestis tantisque exercitibus devictis, tot tam claris victoriis partis, ab reliquis copiis adversariorum suorum ex fuga collectis se cruentam adeptum existimari victoriam. Itaque constituerat gloriam exsultationemque eorum pati, donec sibi veteranarum legionum pars aliqua in secundo commeatu occurrisset. § 32 Scipio interim paulisper, ut antea dixi, in eo loco commoratus, ut quasi despexisse Caesarem videretur, paulatim reducit suas copias in castra et contione advocata de terrore suo desperationeque exercitus Caesaris facit verba et cohortiubet milites rursus ad opus redire et per causam munitionum
Abbreviated transcription (Latin):
perent. Alii quoq equitatu dicit un suo quisq loco paratus ar¬
matusq presto esset. Ad hȩc non ip̃e per se coram cum de ual¬
lo perspecularctur sed mirabili peritus scientia bellandi in p̃¬
torio sedens per speculatores & nuncios imperabat: quȩ fieri
uolebat. Animaduertebat enim q̃q̃ magnis essent copiis adũ¬
sarii frcti ramen sȩpe a se fugatis pulsis perterritisq & conces¬
sam uitam & ignota peccata. Qiubus rebus nunꝗͥ tanta
suppeteret ex ip̃oꝵ inertia conscientiaq animi uictoriȩ fiduca
ut castra sua adoriri audetent. freterea ip̃ius nomen auctori¬
tasq magna ex parte eoꝵ exercitus minuebat audatiam.
sum egregie mumitiones casteoꝵ atq ualli fossarumq altitu¬
do & extra uallum stili cęci mirabilem in modum consiti uel
sine defensoribus aditum aduersariis prohibebant. Scorpiomũ¬
& catapultarum cȩteroꝵq teloꝵ quȩ ad defendendum solent

Expanded text:
perent. Alii quoque equitatui edicit uti suo quisque loco paratus arperent. Alii quoque equitatui edicit uti suo quisque loco paratus armatusque praesto esset. At haec non ipse per se coram, cum de vallo prospecularetur, sed mirabili peritus scientia bellandi in praetorio sedens per speculatores et nuntios imperabat quae fieri volebat. Animadvertebat enim, quamquam magnis essent copiis adversarii freti, tamen saepe a se fugatis, pulsis perterritisque et concessam vitam et ignota peccata; quibus rebus numquam tanta suppeteret ex ipsorum inertia conscientiaque animi victoriae fiducia ut castra sua adoriri auderent. Praeterea ipsius nomen auctoritasque magna ex parte eorum exercitus minuebat audaciam. Tum egregiae munitiones castrorum atque valli fossarumque altitudo et extra vallum stili caeci mirabilem in modum consiti vel sine defensoribus aditum adversariis prohibebant: scorpionum, catapultarum ceterorumque telorum quae ad defendendum solent
Abbreviated transcription (Latin):
castris passus. ecc. instruere aciem ac inaiore parte diei consumpta
riresus in castra se recipere. Quod cum sepius fieret. neq ex cesa¬
ris castris quicq̃ prodiret. neq propius eius copias accederet de¬
specta cesaris patientia exercitusq cius iuba uniuersis copiis
productis elephantisq turritis. xxxꝰ. ante aciem instructis: ꝗͣ
latissime potuit porrecta equitum peditumq multitudine
uno tempore progressus haud ita longe a castris constitit ⁊
landi lignandiq aut etiam muniendi gratia uallem petie¬
rant: quiq ad eam rem opus erant: omnes intra munitio¬
nes minuratim modesteq sine tumultu aur terrore se reci¬
pere atq in opere consistere. Equitibus aur qui instatione fu¬
erant prccipit ut usq eo loco obtinerent in quo pabulo an¬
re constitissent donec ab hoste telum missum perueniret. Qđ
si ꝓpius accederetur ꝗ̃ honestissime se intra mumitiones reci¬

Expanded text:
castris passibus CCC instruere aciem ac maiore parte diei consumpta castris passibus CCC instruere aciem ac maiore parte diei consumpta rursus in castra se recipere. Quod cum saepius fieret neque ex Caesaris castris quisquam prodiret neque propius eius copias accederet, despecta Caesaris patientia exercitusque eius,13 universis copiis productis elephantisque turritis XXX ante aciem instructis, quam latissime potuit porrecta equitum peditumque multitudine uno tempore progressus haud ita longe a Caesaris castris conlandi lignandique aut etiam muniendi gratia quique vallum petierant quaeque ad eam rem opus erant,14 omnis intra munitiones minutatim modesteque sine tumultu aut terrore se recipere atque in opere consistere. Equitibus autem qui in statione fuerant praecipit ut usque eo locum obtinerent in quo paulo ante constitissent donec ab hoste telum missum ad se perveniret; quod si propius accederetur, quam honestissime se intra munitiones reci
Abbreviated transcription (Latin):
le impetrasse atq ita esse interfectos. Turinȩ interim equitu
quȩpro uallo instationibus esse solebant. ab utrisq ducibus qͦ¬
tidie minutis preliis inter se depugnare non intermittunt. No
nunq̃ etiam germani galliq labienani cum cȩsaris equitibus
fide data inter se colloquebantur. Labienus interim cum parte
equitatus leptim oppidum cui preerat sarsena cum cohorti¬
buis tribus oppugnare acui irrumpere conabatur quod eta de¬
fensoribus ꝓptrer egregiam munitionem oppidiet multitudinem
tormentoꝵ facileet sine periculo defendebatur. Quod ubi eius
scpius equitatus facere non intermittebat. & cum forte ante
portam turma densa adstitisset. scorpione accuratius misso
atq eoꝵ decurione perculso et ad terram defixo reliqui perter¬
riti fuga se in castra recipiunt. Quo facto postea sunt deterrin op¬
pidum temptare. Scipio iuttrim quotidie fere uon longe a suis

Expanded text:
le impetrasse atque ita esse interfectos. § 29 Turmae interim equitum, le impetrasse atque ita esse interfectos. § 29 Turmae interim equitum, quae pro vallo in stationibus esse solebant,12 cotidie minutis proeliis inter se depugnare non intermittunt; non numquam etiam Germani Gallique Labieniani cum Caesaris equitibus fide data inter se colloquebantur. Labienus interim cum parte equitatus Leptim oppidum, cui praeerat Saserna cum cohortibus VI, oppugnare ac vi irrumpere conabatur; quod ab defensoribus propter egregiam munitionem oppidi et multitudinem tormentorum facile et sine periculo defendebatur. Quod ubi saepius eius equitatus facere non intermittebat, et cum forte ante portam turma densa adstitisset, scorpione accuratius misso atque eorum decurione percusso et ad equum defixo reliqui perterriti fuga se in castra recipiunt. Quo facto postea sunt deterriti oppidum temptare. § 30 Scipio interim fere cotidie non longe a suis