comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pea ꝯfirmatũ. qd̾ gemine ꝯstitucoẽs nr̃e
q̃ añ posite sut̃ ostendunt. Pꝰ ea uͦ cum
siones fecimꝰ quã alias adcomodñ ꝓpositi
ordinis ꝑtinentes płimas ꝯstitucões ꝓmul¬
gauimꝰ. quib maximꝰ antiquaꝵ rerum
articłus em̃datas ⁊ coartatꝰ ẽ: oẽ q an¬
tiqua suꝑuacua ꝓlixitate libum atꝙ eni¬
deatum iꝰ nr̃is ꝯstitucionib ⁊̃ aigestis
reddidimꝰ cum nouelle nr̃e tamđ
cisiones quã ꝯstitucões que prẽt nr̃i co¬
dicis ꝯfectionem late. extra corpꝰ eusđ
codicis deuagabantur ⁊ nr̃am ꝓuidẽciã
nr̃mq ꝯfilium exig̾e uidebantur. qͥppe
c̃ eaꝵ q̃dam exem̾sis pꝰ ca factis aliquam
nistrum. nec ñ uirũ magnificũ q̃storiũ
i berttilesum doctorem. dorotheũ. menã
tissimos togatos fori amplissime sedis eas¬
dẽ ꝯstituoões nrãs dig̾ere ⁊ insingła dis¬
cretas capitula. ad ꝑfectaꝵ ꝯstitutionum
soliditatẽ ꝯpetentib supon̾e titulis. ⁊ pͥ¬

Expanded text:
firmatum: quod geminae constitutiones nostrae quae ante positae sunt ostendunt. . Postea vero, cum siones fecimus quam alias ad commodum propositi operis pertinentes plurimas constitutiones promulgavimus, quibus maximus antiquarum rerum articulus emendatus et coartatus est omneque ius antiquum supervacua prolixitate liberum atque enucleatum in nostris institutionibus et digestis reddidimus. Sed cum novellae nostrae tam decisiones quam constitutiones, quae post nostri codicis confectionem latae sunt, extra corpus eiusdem codicis divagabantur et nostram providentiam nostrumque consilium exigere videbantur, quippe cum earum quaedam ex emersis postea factis aliquam nistrum, nec non virum magnificium quaestorium et Beryti legum doctorem Dorotheum, Menam tissimos togatos fori amplissimae sedis easdem constitutiones nostras decerpere et in singula discretas capitula ad perfectarum constitutionum soliditatem competentibus supponere titulis et pr
Abbreviated transcription (Latin):
lis facte ĩ: tẽ ten̾e cum nulli nr̃i codi¬
cis adu̾santur ꝯstitucõi p̃cipimꝰ.S ⁊ siqͣ.
res gesta intuitu culminis tudicio ł malii
rei comoditas exigit. firma eẽ censemꝰ. Ill¬
ustris gͥ ⁊ magnifica auctoritas tua ꝓĩna
das studio ad omĩum ppłoꝵ noticiã eund̾
codicẽ edictis exmore ꝓpositis ꝑuenire fa¬
ciat. ip̃o ⁊̃ textu codicis insingłas ꝓuici¬
notacõe mitendo. ut eo mͦ ad om̃iũ noti¬
cram eiꝰ d̾ nr̃i codicis ꝯstitucões ualeant
ꝑuenire. ⁊ extantib festis dieb pascalib ⁊¬

Expanded text:
lis factae sunt, tunc tenere, cum nulli nostri codicis adversantur constitutioni, praecipimus. sed et si qua regesta in tui culminis iudicio vel irei commoditas exigit, firma esse censemus. Illustris igitur et magnifica auctoritas tua pro indas studio ad omnium populorum notitiam eundem codicem edictis ex more propositis pervenire faciat, ipso etiam textu codicis in singulas provincinotatione mittendo, ut eo modo ad omnium notitiam eiusdem nostri codicis constitutiones valeant pervenire, ut extantibus festis dieb
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nr̃o ꝯueniss imꝑio. Hunc gͥ ineternũ
ualiturũ : uidicio tuiꝰ culminis intimare
ꝑfpeximꝰ. ut sciant om̃s tã litgatores ꝗͣ
disertissimi aduocati. nullatenꝰ cis lic̾e de
cet̾o. ꝯstitucões exuetib trib codicibus qͦ x¬

Expanded text:
 convenisset imperio. . Hunc igitur in aeternum valiturum iudicio tui culminis intimare prospeximus, ut sciant omnes tam litigatores quam disertissimi advocati nullatenus eis licere de cetero constitutiones ex veteribus tribus codicibus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃us u̾bis. qd uꝑm p̃fatis excellentissimis
toris sentñciã ꝯmẽndare. ut tunc teneł
cũ minimẽ adu̾setur exd̾ nr̃i codicis ꝯsti¬
tutionib. Siq̃ uͦ pͣgmatice scĩones que
minime ĩ cod̾ nr̃o codice recepte s̃: Cuita¬

Expanded text:
s, quod et ipsum praefatis excellentissimis toris sententiam commendare, ut tunc teneat, cum minime adversetur eiusdem nostri codicis constitutionibus. Si quae vero pragmaticae sanctiones, quae minime i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsule thomas immo ⁊ uir magnificus
magistia dignitate int̾ agentes dcoratꝰ
tribumanꝰ uir illustris comes largitionũ
⁊ sacraꝵ cognitionũ ꝯstantinꝰ ⁊ uir illustͥs
exing̃r ⁊ uris doctor ĩ hac alma urbe theo¬
philꝰ uiri ⁊̃ disertissimi togati amplissim
fori tue sublimitatis. dioscorꝰ atq p̾senti¬
nus. om̃ia q̃ eis mandauimꝰ cũ sedula ⁊ ꝑ¬
iugili industria mod̾ataq digestione cũ¬

Expanded text:
consule Thomas, immo et vir magnificus magisteria dignitate inter agentes decoratus Tribonianus virque illustris comes largitionum t sacrarum cognitionum Constantinus et vir illustris ex magistro et iuris doctor in hac alma urbe Theophilus, viri etiam disertissimi togati amplissimi fori tuae sublimitatis Dioscorus atque Praesentinus omnia, quae eis mandavimus, cum sedula et pervigili industria moderataque digestione cu
Abbreviated transcription (Latin):
has que ead̾ pene sc̃iendo. diuisionem uitis.
ali quã fac̾e noscunt. exqua duderido uet¬
era: nouũ aliqͣ nasci uidetur. Młtis insuꝑali¬
is adrectam hꝰ moĩ codicis ꝯposicionem ꝑti¬
nentib. hisd̾ prudentissimis uiris a nr̃o nu
to suũ p̃sidium d̾s omp̾ns anunt. adistũ
enĩ laborem ⁊ tanti oꝑis ꝯsumacõem elec̃ti
uir excellentissimꝰ exqͣstor nr̃i palacii ꝯsula

Expanded text:
sionem iuris aliquam facere noscuntur, ex qua dividendo vetera novum aliquid nasci videtur, multis insuper aliis ad rectam huiusmodi codicis compositionem pertinentibus isdem prudentissimis viris a nostro numto suum praesidium deus omnipotens adnuit ad istum enim laborem et tanti operis consummationem electi vir excellentiss
Abbreviated transcription (Latin):
xmarei .p. tuitio đ stirpe duaꝵ rerũ
armoꝵ atq legum uenicus iumq
suam exinde muniẽs. felix romanoꝵ ge¬
nus om̃ib añ poni nationib. dom̃inari.
tã p̃teritis effecit tꝑrib. quam do ꝓpicio
met̾num efficiit. Istoꝵ ⁊ it. alterum al¬
teriꝰ auxilio semꝑ uiguit. Et tam res mi
leges armoꝵ p̾sidio ẜ nate s. ꝯ ito gͦ ad¬

Expanded text:
ae tuitio de stirpe duarum rerum, armorum atque legum veniens vomque suam exinde muniens felix Romanorum genus omnibus anteponi nationibus omnibusque dominari tam praeteritis effecit temporibus quam deo propitio in aeternum efficiet istorum etenim alterum alterius euxilio semper viguit, et tam militarleges armorum praesidio servatae sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i palacii ⁊ exꝯsulẽ. tbimianũ uirũ mag¬
nificũ. magist̾ia dignitate int̾ agentes d¬
coratum. ꝗstantinĩ irũ illustrissimũ eom¬
item largitionũ int̾ agentes. ⁊ ingr̃m seri¬
tii lbelleꝵ syraꝵq cognitionum tħophilũ
uirũ clarissimũ comitẽ sacͥ nr̃i osistorii ⁊ in¬
ris inhac alma urbe doctorẽ. dioscoꝵ. ⁊ p̃¬
sentinũ disertissimos togatos fori amplissi
tam suꝑnicuis quantũ ad logum soliditatẽ
si uiris aliqͣ dm̾isione adiuent᷑. In̾is ⁊̃ qĩ¬

Expanded text:
anum virum magnificum magisteria dignitate inter agentes decoratum, Constantinum virum illustrem comitem largitionum inter agentes et magistrum scrinii libellorum sacrarumque cognitionum, Theophilum virum clarissimum comitem sacri nostri consistorii et iuris in hac alma urbe doctorem, Dioscorum et Praesentinum disertissimos togatos fori amplissimtam supervacuis, quantum ad legum soliditatem si iuris zdqua divisione adiuventur, illis eti
Abbreviated transcription (Latin):
ħ gͥ adurãm noticiam feire ꝓꝑauimꝰ ut
sciatis qͣnta nos diurna fr̃ rerum comuni¬
um utilitate cura sollicitat. studentes cer¬
tas ⁊ mdubitatas ⁊ iimũ codicẽ collectas
.felici nñe nũcupando codice. recitacio ꝯs¬
titutionũ inom̃ib ad ticiores litiũ diuis¬

Expanded text:
 vestram notitiam ferre properavimus, ut sciatis, quanta nos diurna super rerum communium utilitate cura sollicitat, studentes certas et indubitatas et in unum codicem collectas felici nomine nuncupando codice recitatio constitutionum in omnibus ad citiores litium decis
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tam suã manumissori. si nõ
bentur. duc̾e non ÷ interdictũ.
⁊ eo matͥmonio iustos patrifdi¬
os nasci certissimum ẽ.
d̃. aã ⁊ cc̃ Rodoni. Patrem qͥ
filiam exposuit. ad nẽn adultã
sumptib ⁊ labore tuo faccã. matͥ¬
monio ꝯiuingi filio desiderantis

Expanded text:
libertam suam manumissori, si non bentur, ducere non est interdictum, et ex eo matrimonio iustos patri filios nasci certissimum est. Idem AA. et CC. Rhodoni. Patrem, qui filiam exposuit, at nunc adultam sumptibus et labore tuo factam matrimonio coniungi filio desiderantis
Abbreviated transcription (Latin):
ũ te ñ exsenatore¬
E patre ꝓcreatã. obmatͥ¬
monium cum senatore ꝯtractũ
clarissim̃ femine nñ adeptũ dicas.
clartitis q̃ unficio mariti ł para¬
ta ÷. st scdi ordmis uirum postea
t̃pellatus rector ꝓuincie amicus
nr̃. exibita mlicre uoluntaotem
ci lecutus. Desiderio tuo medebi
nuptiis instrum̃ta facta matri¬
monii ad ꝓbationem s idonea di¬
u̾sum i̾u̾tate ꝯtineue neq non
int̃positis iñstruneut. uincon¬
cum om issa qq̃ scriptura cet̾anu

Expanded text:
Cum te non ex senatore patre procreatam ob matrimonium cum senatore contractum clarissimae feminae nomen adeptam dicas, claritas, quae beneficio mariti tibi parata est, si secundi ordinis virum postea interpellatus rector provinciae amicus noster exhibita muliere voluntatem eius secutus desiderio tuo medebitnuptiis instrumenta facta matrimonii ad probationem sunt idonea diversum veritate continente, neque non interpositis instrumentis iure concum omissa quoque scriptura cetera nu
Abbreviated transcription (Latin):
as utantur ĩ canusis. queniendos
años locoꝵ eẽ aut si forte defu¬
erint. actores eoꝵ adisinandas
sentencias ꝓcuratoresq eẽ que¬
rendos. ne iñ inuiriarum tiasca¬
tur occasio: uñ uira nascuntut:
Q si p̃cepta nr̃a impłe neglere¬
rit. oĩ neg̾o d quo uirgare ceꝑ¬
ant pͥuabunt᷑. ¶ Sin ant̃ habito
płrumq colludio. curatores.łtu¬
tores minoꝵ his rẽ d̃ntam ea ooc¬
asione ꝑuadat̃. ut pupillis la dul¬
tis uirgandi copia ⁊ fruct: ꝑ una¬
tur. his eatenꝰ subueniamꝰ ut
cosd̾ nõ atterat dampno culpa
temeritatis aliene:. s ilico ꝗđ eis
possessio a quib ⁊ ablata regdat᷑.
cuntores ã ł tutores. et̃na o̾amp

Expanded text:
s utantur in causis, conveniendos dominos locorum esse aut, si forte defuerint, actores eorum ad insinuandas sententias procuratoresque quaerendos, ne inde iniuriarum nascatur occasio, unde iura nascuntur. Quod si praecepta nostra implere neglexerint, omni negotio, de quo iurgare coeperant, privabuntur. Sin autem habito plerumque colludio curatores vel tutores minorum his rem debitam ea occasione pervadant, ut pupillis vel adultis iurgandi copia et fructus adimatur, his eatenus subvenimus, ut eosdem non atterat damno culpa temeritatis alienae, sed ilico quidem possessio ei a quo est ablata reddatur, curatores autem vel tutores aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ .p. molestare ꝯcedat᷑. Inmul¬
tis ⁊ i ꝯtractib ⁊ max̃ infen̾atici¬
is caucionib solitum ÷ ascribi.
stiplacões ꝑ cercos ẜuos celbra¬
ri .s ꝗdam induotione tenti ex
hoc mat̾iam alĩcacoĩs acceꝑunt

Expanded text:
 molestare concedatur. in multis etenim contractibus et maxime in feneraticiis cautionibus solitum est adscribi, stipulationes per certos servos celebrari. sed quidam indevotione tenti ex hoc materiam altercationis acceperunt:
Abbreviated transcription (Latin):
sentes eẽ ꝑsonas ascribi. forte ꝑꝑ
ꝑsonas dignitate excelsas. łmł
ieres quas naturat pudor ñ oĩ¬
b ꝑperam sese manifestare ꝯce¬
dit s cĩmus tales scripturas
omĩfariã eẽ credendas. ⁊ siue
¶ Et si int̾ p̃sentes parce res acta
mead̾ cuutate utraq ꝑsona ĩeo
die ꝯman. inqͦ huiꝰ moĩ iustru¬
sese. ⁊ adu̾sariũ abeẽ liꝗ dis ac
exceptione maiores. ostendit¬
N sese ł adu̾sariũ suũ eo die aci¬
turas ꝓpt̃ utilitatẽ ꝯtrahen ciuĩ¬

Expanded text:
sentes esse personas adscribi, forte propter personas dignitate excelsas vel mulieres, quas naturalis pudor non omnibus perperam sese manifestare concedit, sancimus tales scripturas omnifariam esse credendas et, sive : Et si inter praesentes partes res acta in eadem civitate utraque persona in eo die commanet, in quo huiusmodi instrusese vel adversarium abesse, liquidis ac exceptione maiores ostenderit sese vel adversarium suum eo die cituras propter utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
donec ad effectũ ꝑducat᷑. Nemo
n ita stut inuenitur. ut taliaĩ
hore extolte. ł eũ ꝗ moritur ta¬
lem hr̃e seusũ ꝗͥ iꝑe sufficiz ad
itaq si ꝗd tale euen̾it ħdes tẽ.¬

Expanded text:
donec ad effectum perducatur. nemo enim ita stultus invenitur, ut tali anihorae extollere, vel eum qui moritur talem habere sensum, quod ipse sufficiet ad itaque, si quid tale evenerit, heredes te
Abbreviated transcription (Latin):
Ades factum possint adimpłe. Illi
subtili ⁊ sirꝑuacua scrupulositate
explosa. ꝑ quã putabant ñ eẽ
postibit factum ab aliꝰ ꝯpłi ꝗd
alii impositum ÷. E t qr̃ cũ peñ

Expanded text:
edes factum possint adimplere: illa subtili et supervacua scrupulositate explosa, per quam putabant non esse possibile factum ab alio compleri, quod alii impositum est. Et quare, cum paene
Abbreviated transcription (Latin):
minim̃ n ꝑfecta fui̾nt. certã ꝑe¬
nam sabit. sciat miime posse
adeuitandã penã adic̃e. ꝗo nulsꝰ
eũ ammonuit. S ⁊̃ citra ullam
stipła cõis fiet obnoxiꝰ. eũ ea q̃
ꝓmisit ip̃e inmemoria sua ẜuae.
non posci abaliis sib maifestai¬

Expanded text:
nt, certam poenam dabit, sciat minime posse ad evitandam poenam adicere, quod nullus eum admonuit: sed etiam citra ullam stipulationis fiet obnoxius, cum ea quae promisit ipse in memoria sua servare, non ab aliis sibi manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
exceptione si tutor ñ ÷ submouea¬
tur. Upupilli educdit᷑.¬
catio pupilloꝵ tuoꝵ. nulli mag̃
ꝗͣ matri coꝵ.si non iutricum cis
eam ⁊ cognatos ⁊ tutorem sr̃ ħ¬

Expanded text:
exceptione " si tutor non est" submovetur. catio pupillorum tutorum nulli magis quam matri eorum, si non vitricum eis eam et co
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ad ꝯꝑationem possessionis fue¬
rat ãposita. p̃dium sib ꝯparauit.
elige utrum malis iemptom
legitimas usuras abeo acciꝑe.ẜ
partem religionis implebit.
paternis scd̃m esicti formar
abstentus : hiditariis accioib¬

Expanded text:
arationem possessionis fuerat deposita, praedium sibi comparavit, elige, utrum malis in emptilegitimas usuras ab eo acciperepartem religionis implebit. paternis secundum edicti formam abstentus est, hereditariis actionib
Abbreviated transcription (Latin):
fui̾t. asꝑici.⁊ si palam tutoris
dolo. ł manifesta negli gẽtia ces¬
satum⁊. tutele uidicõ damnũ
q. excessacione. accidiss pupillo.
pr̃ndum eẽ statuere curabit

Expanded text:
dispiciet: et si palam dolo tutoris vel manifesta neglegentia cessatur, tutelae iudicio damnum, quod ex cessatione accidisset, pupillo praestandum esse statuere curabit
Abbreviated transcription (Latin):
trum nepos tuus. exfilia ap̃d
te. an patruum suum mo¬
rari c̃eat. ⁊ ex singłoꝵ affeccõe
⁊ qui mag̃ ad suspicionẽ exspe
successionis ꝓpͥor sit estimab̾r.¬
lus siei alimenta atutore suo ñ
pr̃intur p̃sidem ꝓuinciae adeat.
bonis eiꝰ ꝯtrou̾sia pendeat.
alim̃ta ꝓmͦ facultatum pupillis
aliena negocia ger̃. ne ap̃ uidicẽ
ꝯtrou̾sia hant . faciõt. Cecerum sibo¬
mis uit et innocẽs tutor athi
monii ⁊ sus pectum es alienum.
ꝙ melius ⁊ interim caiocri. q̃m ẽ

Expanded text:
trum nepos tuus ex filia apud te an patruum suum morari debeat, ex singulorum adfectione et qui magis ad suspicionem ex spe successionis propior sit, aestimablus, si ei alimenta a tutore suo non praestantur, praesidem provinciae adeat, bonis eius controversia pendeat. alimenta pro modo facultatum pupillis na negotia gerunt, ne apud iudicem controversiam habeant, faciunt. Ceterum si bonus vir et innocens tutor arbitmonii et suspectum aes alienum, quod melius est interim taceri quam,
Abbreviated transcription (Latin):
curator es u nonꝰ ꝯslte ab stentꝰ
sit a cͣclo eiͣ ꝯpetat. Hicħ appe in
eaͣ que crofficio gesta sut. uł ge¬
ri c̃ebunt ueni. E⁊ culpa solũ¬
mõ. quantiꝙ interfuit euis n
fuusse austentum estimabr̃. Cui

Expanded text:
curatores , si non consulte abstentus sit, actio competat: nihil quippe in ea quae ex officio gesta sunt vel geri debebunt veniet, sed culpa solum quantique interfuit eius non fuisse abstentum aestimatur. Cui
Abbreviated transcription (Latin):
dm̾ bonoꝵ querit̾ ultro ꝓferri. ⁊ ap̃
acta uis dicentis cẽ utilitatẽ pu¬
pilloꝵ signari. ñ dubio accepto
ferre debebunt. ea q̃ uir bonus
arbitrabitar digne ac mito ad
exibicionem educationis. ministe¬
na.studiaꝙ erogata eẽ. Nec ferẽ¬
dus ⁊ iuuenis qui c̃ p̃sens eẽt. stu¬
nullo libi hom̃is studio pmmbiu

Expanded text:
do bonorum quaeritur, ultro proferri et apud acta ius dicentis contra utilitatem pupillorum signari, non dubio accepto ferre debebunt ea, quae vir bonus arbitrabitur merito ad exhibitionem educationis ministeria studiaque erogata esse. Nec ferendus est iuvenis, qui, cum praesens esset stunullo liberi hominis studio imbui
Abbreviated transcription (Latin):
cͥminał qõ agitetur. molentꝰ pe¬
ne  nõ mmerito astin̾at: in tociꝰ
litis t̾minum differat᷑. ut agi¬
tato nẽgocio pricipisi. si cẽ eũ
fu̾it indicacum iuinsulã d̾por¬
tetur. bonis om̃ib abrogatis.

Expanded text:
io agitetur, violentus poenae non immerito destinatus in totius litis terminum differatur, ut agitato negotio principali, si contra eum fuerit iudicatum, in insulam deportetur bonis omnibus abrogatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Ei urgis aut loris ẜuũ dñs af¬
minis metũ mortuo ẜ io sustiue¬
at. Nec uͦ in mod̾ate suo uire uta¬
tur. S tẽ reus omicidii sit. si uo¬
luntate cũ ictu fustis aut lapidis
occid̾it. ł certe telo us letał nulnꝰ
inflixit. aut suspendi la q̃o p̃ceꝑit¬
ł uissione terttra p̃cipitandũ eẽ
mandau̾it. aut uenem uirꝰ in fu¬
d̾it. ł dilaniau̾it penis publicis
corp. feraꝵ unguib lat̾a ꝑseꝗͣ¬
do. łexurendo oblatis ig̃nib mẽ¬
bra. aut tabescentes artꝰ atro
sanguine ꝑmixta sanie dfluen.¬
tes ꝓpe mipsis adeg̃it᷑ cruciatib
uitam reluiq̃re. seuitia inimam¬

Expanded text:
Si virgis aut loris servum dominus afminis metum mortuo servo sustineat. Nec vero immoderate suo jure utatur, sed tunc reus homicidii sit, si voluntate eum vel ictu fustis aut lapidis occiderit, vel certe, telo usus, lethale vulnus inflixerit, aut suspendi laqueo praeiussione taetra praecipitandum esse mandaverit aut veneni virus infuderit vel dilaniaverit poenis publicis corpus, ferarum unguibus latera persecando vel exurendo oblatis ignibus membra, aut tabescentes artus atro sanguine permixta sanie defluentes prope in ipsis adegerit cruciatibus vitam relinquere saevitia imman
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾senatũ. Incoirigendis mino¬
rib ꝓqualitate  licti senioribus
ꝓpinꝗs tribuimꝰ potestatẽ. ut qͦs
aduite lcora domestice laudis ex¬
empla ñ ꝓuocat̃. salt correp¬
tionis m̃dicina ꝯpellat. neq inpu¬
niendis minoꝵ uiciis potestatẽ¬
re pat̾o auctoritas coirigat ꝓpm¬
qͥ uuenis ciratũ ⁊ pͥuata animao¬
uersioẽ ꝯpescat. Ꝙ si atrocitas fac¬
ti uis domestice em̃dacõis excedit:
plac⁊ enormis d licti reos đ di
uidicum notioni. d̾ ficcaris ad

Expanded text:
alens . In corrigendis minoribus pro qualitate delicti senioribus propinquis tribuimus potestatem, ut, quos ad vitae decora domesticae laudis exempla non provocant, saltem correctionis medicina compellat. Neque nos in puniendis morum vitiis potestateure patrio auctoritas corrigat propinqui iuvenis erratum et privata animadversione compescat. Quod si atrocitas facti ius domesticae emendationis excedit, placet enormis delicti reos dedi iudicum notioni. D. prid
Abbreviated transcription (Latin):
iꝗs adse fundum ł ꝗd cumq¬
D aliud asserit ꝑtiñe. acrestitu¬
cioẽm s̃ ꝯpet̾e possessionis putat
ciuiliter suꝑ possidendo agat¬
aut impleta sollẽpnitate ĩuris.
bͥmen uolencie opponat. ñ iguarꝰ
eã se sentenciã subituꝵ. si cmẽ
obiectum ñ poterit ꝯꝓbare. quã¬

Expanded text:
is ad se fundum vel quodcumque aliud adserit pertinere ac restitutionem sibi competere possessionis putat, civiliter super possidendo agaut impleta sollemnitate iuris crimen violentiae opponat, non ignarus eam se sententiam subiturum, si crimen obiectum n
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. ađ. crispino. Excusacionis ꝗ
tue. si ingenuus lib̃tino tutor ai¬
tũis es certa causa ⁊ s cum te pre¬
ses ꝓuincie auoiendum non put¬
auerit ꝓpter prescriptionem q̃ si
taroius adires neo adec̾to ꝓuoca¬
ueris intelligis parendum eẽ sen

Expanded text:
dem AA. Crispino. Excusationis quidem tuae, si ingenuus libertino tutor datus es, certa causa est. sed cum te praeses provinciae audiendum non putaverit propter praescriptionem, quasi tardius adires, nec a decreto provocaveris, intellegis parendum esse sen
Abbreviated transcription (Latin):
euerit preses ꝓuincie exeque¬
tur. si animadu̾terint aiim¬
culum tuũ ꝓpt̾ea nñari tutorẽ
ut metu hinusmõi creacoĩs ama¬
⁊̃ si aliqua ei excusacio ꝯpetit.⁊
ñ alia causa nominatus ÷ quam
ut lite fatigetur. ꝗd mea re ab¬
sũptum fuit his qui eum nña¬
uit. iurta formnam ꝯstitucion

Expanded text:
everiter praeses provinciae exsequetur, si animadverterit avunculum tuum propterea nominari tutorem, ut metu eiusmodi creationis a maetiam si aliqua ei excusatio competit et non alia causa nominatus est, quam ut lite fatigetur, quod in eam rem absumptum fuerit, is qui eum niuxta formam constitution
Abbreviated transcription (Latin):
aã. amole. Si curatores dati
udicem ut uos apuinciali ami¬
nistracõe lib. Qd̾ si factum fu¬
erit. petent s inpuncia curato¬
res a dolescentes.

Expanded text:
 . Si curatores dati iudicem, ut vos a provinciali administratione liberet. Quod si factum fuerit, petent sibi in provincia curatores adulescentes
Abbreviated transcription (Latin):
coram obfuacionem in examinã¬
oa maꝵ pub̾tate resecantes. iub̾¬
mus quem admodũ finẽ pꝰ imple¬
tos .xii. aunos om̃imõ pubescere
uidicantur. ĩta ⁊ mares pꝰ exces

Expanded text:
coram observationem in examinanda marum pubertate resecantes iubemus: quemadmodum feminae post impletos duodecim annos omnimodo pubescere iudicantur, ita et mares
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ.⁊ unc ⁊ ii siue testamẽtarii
siue ꝑinꝗsicõem dati. siue legiti¬
mi. siue simpłr creati st̃. neceẽ
÷ om̃s suam auctoritatẽ pr̃are ũ
ꝓbetur. Q om̃ia simili m ⁊ incu¬
res tutorib aduncti sunt. pub¬
tate pupilli tam tutoꝵ ꝗͣ cura
tores eẽ dandos manifestissimũ ÷.¬

Expanded text:
sive testamentarii sive per inquisitionem dati sive legitimi sive simpliciter creati sunt, necesse est omnes suam auctoritatem praestare,omprobetur. Quae omnia simili modo et in cures tutoribus adiuncti sunt, pubertate pupilli tam tutorum quam ctores esse dandos manifestissimum
Abbreviated transcription (Latin):
minus curatores ⁊̃ uiuiti patrom
seu patrone libis dentur. ꝙ eoꝵ¬
dem tutelam administrauer̃.¬
alsa suasione crea is te ꝓpten
ꝙ spado sis ĩmunitatem atu¬
telis habere.
es qui prefiniti sunt ad ꝓfeso¬
nem excusacionis . his qui tutoses
suie curatores dati sunt. exeo die
ced̾e. ex quo dcretum p̃toris aut
testamentũ parentis notum factũ
erit ip̃a que hoc induxit ꝯstitucõ
abeo eniꝰ dea re notio fuit. inui¬
riam passꝰ non ꝓuoeauit. adꝗ¬
neq aciera iõ quis excusatur ꝗ
ereditor siue ꝙitor eiꝰ ⁊. cui tu¬

Expanded text:
minus curatores etiam inviti patroni seu patronae liberis dentur, quod eorundem tutelam administraverualsa suasione credis te propterea, quod spado sis, immunitatem a tutelis habere.ies, qui praefiniti sunt ad professionem excusationis his qui tutores seu curatores dati sunt, ex eo die cedere, ex quo decretum praetoris aut testamentum parentis notum factum erit ei quab eo cuius de ea re notio fuit iniuriam passus non provocavit, adquineque a cura ideo quis excusatur, quod creditor sive debitor eius est, cui tu
Abbreviated transcription (Latin):
laꝵ posteritati facientes. scĩmꝰ
Comnimõ cbere ⁊ agentib ⁊ pu¬
isatis incriminalib caĩs minorib¬
pillos accusari ꝯcedunt. cũ cauciꝰ
⁊ moliuis ⁊ cum suasione ꝑfectissi¬
maᷤᷤ. ⁊ responsa. fac̾e minores. ⁊ litẽ
infent. ne exsua imꝑicia. ł iuiue¬
nili calore aliꝗd ł dicant. łtace¬
ant: Q̾o si fuiss ꝓlatum. ł non
exp̃ssum: ꝓdcẽ eis poterat. ⁊ adteri¬
ore casculo eoł criꝑe.
tutoris ⁊ unius auctoritas sufficie¬
bat. licꝰ płres fuerant. ñ t̾n diu̾¬
sis regionib destinati. Legitimi
ã ł simplicit̃ dati ᷤ om̃s ꝯsentire
ꝯpellebantur. ¶ Sc̃im si ples tu¬
tores fuerint ordinati siue intes¬
tam̃to pat̾no. siue exlege uocati
siue auidice. ł exinquisicõe. łsim¬
plicit̃ datiainiꝰ tutoris auctorita

Expanded text:
rum posteritati facientes sancimus omnimodo debere et agentibus et pulsatis in criminalibus causis minoribpillos leges accusari concedunt, cum cautius et melius est cum suasione perfectissima et responsa facere minores et litem inferre, ne ex sua imperitia vel iuvenali calore aliquid vel dicant vel taceant, quod, si fuisset prolatum vel non expressum, prodesse eis poterat et a deteriore calctutoris et unius auctoritas sufficiebat, licet plures fuerant, non tamen diversis regionibus destinati, legitimi autem vel simpliciter dati omnes consentire compellebantur, sancimus, si plures tutores fuerint ordinati, sive in testamento paterno sive ex lege vocati sive a iudice vel ex inquisitione vel simpliciter d
Abbreviated transcription (Latin):
Alig̾e c̾es utrum cum ipsis
ligauerint agere d̃ieos. ł si ita
insolidum ⁊ cum reo.⁊ cum fide¬
iiiiiorib agi iure non potest.
iuris electo reo ⁊ soluente. fidei¬
uissorem libari. Et ideo si sim¬
pliciterꝰ acc̃eptus ÷ fide ussor. in
id ꝗͥ tutor seu curator d̃iturus
ẽẽt. cuni ꝓponas tutorẽ seu cura¬
torem ꝯdempnatũ soluisse quio
dubium: lib̾atum eẽ fideiissorẽ
plane si stipłacio rem saluam fo¬
re int̃posita ⁊. ł cautum : ini so¬
ꝙ atutore seu curatore ẜ uari ñ
pot̃. Man⁊ fide uissor oblignt ꝯ
ad suplendam tib indempnitatẽ.

Expanded text:
Eligere debes, utrum cum ipsis ligaverunt, agere debeas vel, si ita in solidum et cum reo et cum fideiussoribus agi iure non potest. iuris electo reo et solvente fideiussorem liberari. Et ideo si simpliciter acceptus est fideiussor in id, quod tutor seu curator debiturus esset, cum proponas tutorem seu curatorem condemnatum solvisse, quid dubium est liberatum esse fideiussorem? Plane si stipulatio rem salvam fore interposita est vel cautum est in id, quod a tutore seu curatore servari non potest, manet fideiussor obligatus ad supplendam tibi indemnitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
i non exꝓͥa culꝑa solus pu¬
pille ꝯdempnatus es s ab¬
sens. ⁊ indfensus ad ꝗeiusti. cumex
cã iudicati satis facere ceꝑis. accõ¬
nes adu̾sus ꝯtutores tuos manda¬
ri tͥ apuꝑilla dsiderabis: ł utili

Expanded text:
i non ex propria culpa solus pupillae condemnatus es, sed absens et indefensus adquievisti, cum ex causa iudicati satisfacere coeperis, actionem adversus contutores tuos mandari tibi a pupilla desiderabis vel utili
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. aã .uale. Testam̃to tutor
dat ⁊ ut abonis his excuseris q̃
pupilli tui in alia ꝓuincia quam
iñ es. ubiq moraris possident
inter quinquagesimum diem pꝰ¬
tulare ꝓiusti. Qd si facere cessa¬
sti excusacio ꝗͥ tꝑris prescriptione
submouetur. S ꝑꝑ late diffu¬
sum patrimonium. an tͥ adiũ¬
g̾e aliquos curatores oꝑteat pre¬
ses ꝓuincie si te insufficientem
deprehendit estimabit.

Expanded text:
der Severus . Testamento tutor datus, ut a bonis his excuseris, quae pupilli tui in alia provincia quam unde es ubique moraris possident, intra quinquagesimum diem postulare debuisti. Quod si facere cessasti, excusatio quidem temporis praescriptione submovetur, sed propter late diffusum patrimonium an tibi adiungi aliquos curatores oporteat, praeses provinciae, si te insufficientem deprehenderit, aestimabit.
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ pͥuigni sui tutelam admin¬
istrasse ꝓponis. testam̃to recte fac
ꝯfusione ꝯst ⁊ extingui. ꝓresidua parte
se dicis. admissa ꝯpensacione: reliqͥ.
siquid ampliꝰ dp̃etur. faci ⁊ ꝯdẽp¬
natioẽm. Qd̃ si sciens amplius s
rein suam rrogatum age̾¬
cum ꝓpt̾ea tͥutele non piitturt
eum ꝯtrario iudicio ꝯuenire po¬

Expanded text:
quem et privigni sui tutelam administrasse proponis, testamento recte factconfusione constet extingui, pro residua parte se dicis, admissa compensatione, reliqui  si quid amplius debetur faciet condemnationem. Quod si sciens amplius in rem suam erogatum agendum propterea tutelae non putaverit, eum contrario iudicio convenire po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd fidei uissionis honeie pregrauã¬
tur. ⁊ subsidiarie accõis adminicł¬
um sꝑatur. ¶S ħ om̃ia ita accipi¬
enda sunt si non res q̃ agitur solu¬
cionem faciat. ipsiꝰ tutele. ut pu¬
ta si płpillꝰ manogacõem se dare
dsioerat. ⁊ it absurdum ⁊ solui
tutelani nec ꝯsenciente s forsitã¬

Expanded text:
d fideiussionis onere praegravantur et subsidiariae actionis adminiculum speratur. Sed haec omnia ita accipienda sunt, si non res quae agitur solutionem faciat ipsius tutelae, ut puta si pupillus in adrogationem se dare desiderat. Etenim absurdum est solvi tutelam nec consentiente, sed forsita
Abbreviated transcription (Latin):
m. neq finium regundoꝵ neq ꝓ
socio. neq furti. neq ui bonoꝵ rap¬
accionis uitam longiorem ẽẽ .air.
tis fabulis sepe recreata quẽ ad¬
modum infurci dicebatur. pꝰme
moratũ tp̃s fuuri. exceptis om̃bꝰ
accionib lic⁊ ꝑ sonales sint que
iii iudicium deducte sunt. ⁊ cog¬
intionalia acceꝑunt certamina¬
sim̃um litigatores tacuer̃. nrã
ta sanctio un deat᷑. cum minater¬
ptionum cinrere drtpositum erat.

Expanded text:
regundorum neque pro socio neque furti neque vi bonorum rapactionis vitam longiorem esse triginta tis fabulis saepe recreata, quemadmodum in furti dicebatur, post memoratum tempus finiri. Exceptis omnibus actionibus, licet personales sint, quae in iudicium deductae sunt et cognitionalia acceperunt certaminasimum litigatores tacuerunt, nostra ta sanctio videatur, cum in materptionum currere dispositum erat,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuenciois ꝯposuerit. ensani tumeti
non exp̃sserit. ap̃ ueteris agnabat᷑
an uideatur om̃s cãs inuidiciũ de¬
duxisse. an necustissimĩ eaꝵ. aut n¬
chil fecisse. cũ eiꝰ sens incert. Ee

Expanded text:
ionis composuerit, causam tamen non expresserit, apud veteres agitabatur, an videatur omnes causas in iudicium deduxisse aut vetustissimam earum aut nihil fecisse, cum eius sensus incertus e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsulam: ⁊ nemini ab sencia. ł potẽ¬
cia. ł infancia penit: adu̾sarii sui
noceat : s sit aliqͣ int̾ dsides ⁊ui¬
fuit his qͥ res alienas. ł creditori
obnoxias dtm⁊. ⁊ d sid̾at dñs rei.
ł creditor suã intenciõem ꝓpone⁊¬

Expanded text:
consulamus et nemini absentia vel potentia vel infantia penitus adversarii sui noceat, sed sit aliqua inter desides et vifuerit is qui res alienas vel creditori obnoxias detinet, et desideret dominus rei vel creditor suam intentionem proponer
Abbreviated transcription (Latin):
p̾scriptiones sufficiant. huiꝰ modi dif¬
ficultatib illigari nr̃o subiectos un¬
ꝑio: minime patim̃. Iõꝙ memo¬
ratui annali exceptioñ penit: qͥ escẽ¬
re: alie quõs legitime exceptioẽs

Expanded text:
scriptiones sufficiant, huiusmodi difficultatibus illigari nostro subiectos imperio minime patimur. ideoque memorata annali exceptione penitus quiescente aliae omnes legitimae exceptiones
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝗͣ dubitacoẽm acceꝑumt clariori
b ⁊ ꝯpendiosis sanctionib renona¬
ri. Iubem om̃s ꝑ sonales accoẽs qͣs
u̾bosa quoꝵ dam int̾pretacio iꝰacta¬
re extra metas rriginta annoꝵco

Expanded text:
aliquam dubitationem acceperunt, clarioribus et compendiosis sanctionibus renovare, iubemus omnes personales actiones, quas verbosa quorundam interpretatio iactare extra metas triginta annorum
Abbreviated transcription (Latin):
religionis rõ non ꝑmittit. ut adu̾¬
sus sororem. ł filios sororis. accio¬
mini necalta rem. tutele occasiõe
suscipias cum ⁊ eiꝰ ipsius ⁊̃ pupil¬
li cui tutor datus es. aliuo exig̾e
uideatur utilitaf. scił ut eum
tutorem pocius hat. qui ad defẽ¬
sionem eius nõ inibeatur affectu
Iuxta formam gͥ quã ꝯsulti ddimꝰ

Expanded text:
religionis ratio non permittit, ut adversus sororem vel filios sororis actionum necessitates tutelae occasione suscipias, cum ipsius etiam pupilli, cui tutor datus es, aliud exigere videatur utilitas, scilicet ut eum tutorem potius habeat, qui ad defensionem eius non inhibeatur adfectu. Iuxta formam igitur, quam consulti dedim
Abbreviated transcription (Latin):
Philoreno. Si gñaliter bonafñt
obligata. ⁊ pꝰ ea res alii sꝑałr pig¬
nori dentur. quĩ ergen̾ali obliga¬
tione pocior habetur creditor ꝗ
añ ꝯtraxit. si ab illo pͥore ⁊ ꝑr ꝯpa¬
rasti. ñ oport. te abeo ꝗ pͦca credi¬
dit inquietari.

Expanded text:
Philoxeno. Si generaliter bona sint obligata et postea res alii specialiter pignori dentur, quoniam ex generali obligatione potior habetur creditor qui ante contraxit, si ab illo tu comparasti, non oportet te ab eo qui postea credidit inquietari.
Abbreviated transcription (Latin):
oem qͥad̾ pecc̃a ꝯdẽpnacõĩs soluta fui¬
ss. a pendẽoi ũsuris iegum oiise
pͣfitearis noni e iris formam sen
pecc̃e quantitas sentencia curatoris
rei .p. nõ ꝯtineatur. sentẽcia tamen.e
eiꝰ rata ÷. qm̃ indempnitatem rei
.p. prestari iussit.

Expanded text:
em, quoad pecunia condemnationis soluta fuisset, pendendis usuris legem dixisse profitearis, non contra iuris formam sentpecuniae quantitas sententia curei publicae non continetur, sententia tamen eius rata est, quoniam indemnitatem rei publicae praestari iussit.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ iudicati auctoritate ñ nititur.
Cũ gͥ his ꝗ postea udicabat ec̃ te
certam sententiã ꝓtulit. ñoq astatu

Expanded text:
e, iudicati auctoritate non nititur. Cum igitur is qui postea iudicabat contra te certam sententiam protulit neque ab statu
Abbreviated transcription (Latin):
spencin uidicum. sic int̃ locutionem
ꝓferri: ut non liceat partib añ dif¬
finituã sentenciã ad appellacoĩs uł
recusacionis uenire auxilium. ꝗ̃ dã
nec uidicem recusare. quẽ admodũ
nec abeo appellare. Cum i. simul
utr̃ uocabulum ponitur tã appel¬
litẽ ꝯtestatam non pot̾ poirigi. pu¬
tabant ꝗd nec recusare ꝗd iudicem
cuidã ꝯceda̾t᷑ añ litem ꝯtestatã qd̾
minime uetitũ ÷. Caueant itaq ui

Expanded text:
ntentiis iudicum sic interlocutionem proferri, ut non liceat partibus ante definitivam sententiam ad appellationis vel recusationis venire auxilium, quidam nec iudicem recusare, quemadmodum nec ab eo appellare. Cum enim simul utrumque vocabulum ponitur tam appellitem contestatam non potest porrigi, putabant, quod nec recusare quidem iudicem cuidam conceditur ante litem contestatam. Quod minime vetitum est. Caveant ita
Abbreviated transcription (Latin):
uissꝰ fuerit res ħditarias. quẽ¬
admodum actionũ translacio ce¬
lebretur. Intrib istis casib ap̃
uet̾es dubitabatur. ⁊ domitiꝰ ul¬
pian: ꝯstituendum eẽ suꝑ his
putauit. Seĩm itaq ut siue ꝑ¬
ꝯtumaciã ab fui̾t. his cii restitu¬
tio imposita ÷. siue morte pre¬
uent: nullo relieto ei successo¬
re fuit. siue aprimo fidei comi¬
sario in .ẜ. trans lacio celebrari
tuissa ⁊. iꝑo ure utiles acciones

Expanded text:
iussus fuerit res hereditarias: quemiussus fuerit res hereditarias: quemadmodum actionum translatio celebretur in tribus istis casibus, apud veteres dubitabatur: et Domitius Ulpianus constituendum esse super his putavit. Sit is, cui restitutio imposita est, sive morte praeventus nullo relicto successore fuerit, sive a primo fideicommissario in secundum translatio celebrari iussa est, ipso iure utiles actiones
Abbreviated transcription (Latin):
licenciam eẽ. ⁊̃ solis titorib rec.
te fid̾icomissi freri nomine uniu̾¬
sitatis restituoẽ ⁊ nupillo relictũ¬
⁊ i sine hon̾e fideuussionis. ubi tu
pupillꝰ fari non possit ł ab eẽ nos¬
citur ne dum niia subtilitate
cuta res utim̾ pupillares. iꝑa sub¬
tilitas ad ꝑniciẽ eoꝵ reu̾tatur. id̾¬
comissaria t̾atur ħ ditts ut res¬
titucio curatori eiꝰ soli noĩe scił
furiosi celebretur. Qs it sens.
que uox certa. furioso eẽ intelli¬
git᷑ : Cum uitroq casu restitu¬
entes plenissimas sequant᷑ ernũ
lege securitatẽ. hoc eod obẜuau
ne grauatiiunt. ¶Cum fntem
aliquis hoitatem restituere uiss
÷⁊ dolo malo. ł post litem ꝯtes
tatam ł antea sese ꝯtamaciter
celau̾it. ł si suposit: fidei comis¬
sarie restituciom ante ꝗͣ restitu¬
er⁊ ħditatem ab hac luce sub¬
straetꝯ ÷. nullo ħde ł successore¬
ei existente. ł fidei comissarius
cui restituta ÷ extrabelliano ħdi¬
tas. alii ꝑfid̾icomissum restitu̾e

Expanded text:
licentiam esse etiam soli tutori recte fieri fideicommissi nomine universitatis restitutionem, quod pupillo relictu sine onere fideiussionis, ubi tamen pupillus fari non possit vel abesse noscitur, ne, dum nimia subtilitate circa res utimur pupillares, ipsa subtilitas ad perniciem eorum revertatur. Idecommissaria debeatur hereditas, ut restitutio curatori eius soli, nomine scilicet furiosi, celebretur. quis enim sensus, quae vox certa furioso esse intellegitur, cum in utroque casu restituentes plenissimam consequantur ex nostra lege securitatem? Hoc eodem obserne gravati sunt. Cum autem aliquis hereditatem restituere iussus est et dolo malo vel post litem contesantea sese contumaciter celaverit, vel si suppositus fideicommissariae restitutioni, antequam restitueret hereditatem, ab hac luce subtractus est nullo herede vel successore existente, vel si fideicommissarius, cui restituta est ex Trebelliano hereditas, alii per fideicommissum restituere
Abbreviated transcription (Latin):
s. a. Iohi. pp̃. Quidam testamẽto
ꝯdito iussit ħroem̃ om̃ẽ ħditatem
quã ei dreliquit alii restituere. Spe¬
tiat ã fideicomissum alteri ascripst̃.
ei drelictum ⁊ a quo ꝯsequi d̃eat.
utr̃ne ab ħde ut pꝰ refencioẽm eiꝰ
ilias res unu̾sitatis fidei comissariꝰ
accipiat an una cũ aliis reb opor¬
teat. ⁊ ħ g̾n̾ali fid̾i comissario aggre¬
gari. ut iꝑe sp̃ali fid̾icomissario ħ
tradat. siue inreb siue ĩ peccuniis
sit fid̾i conussum. Scim itaq tota

Expanded text:
 A. Iohanni pp. Quidam testamento condito iussit heredem omnem hereditatem quam ei dereliquit alii restituere, speciale autem fideicommissum alteri adscripsit. ei derelictum est a quo consequi debeat, utrumne ab herede, ut post retentionem eius alias res universitatis fideicommissarius accipiat, an una cum aliis rebus oporteat et hoc generali fideicommissario adgregari, ut ipse speciali fideicommissario hoc tradat, sive in rebus sive in pecuniis sit fideicommissum. Sancimus itaque tota
Abbreviated transcription (Latin):
tis dare uolu̾it. ł cum sedis se
pat̃ łmat̃ matrimoniis uincxe¬
rit̃ necẽẽ ⁊ ut ead̾ satisdacio ꝓ
legum ordine p̃beatur.¶Sin ã
his qui fidei comissaria restitucõ¬
ne grauat: ÷ uno filio su ꝑsti¬
te ⁊ nepote exfilio seu exfiliana¬
to. ł ꝓnepote ł postumo reluct᷑
dcesserit ñ uidetur extitisse ꝯdicõ
⁊ iõ dficit fid̾icomissi petitio. Illd̾
⁊̃ ammnonem: ea q̃ d falcidie por¬
tarias retinenda.⁊ d̾satis dacione
sid̾icomissoꝵ sicut supͣ̃dictũ ÷ ꝯcͥe¬
denda dixim. nõ ulteriꝰ quã in

Expanded text:
isdari voluerit vel cum secundis se pater vel mater matrimoniis iunxerint, necesse est, ut eadem satisdatio pro legum ordine praebeatur. Sin autem is, qui fideicommissaria restitutione gravatus est, uno filio superstite vel nepote ex filio seu ex filia nato, vel pronepote vel postumo relicto decesserit, non videtur extitisse condicio et ideo deficit fideicommissi petitio. Illud etiam admonemus ea, quae de Falcidiae portarias retinenda et de satisdatione fideicommissorum sicut supra dictum est concedenda diximus, non ulterius quam in
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ ẜ uͥũ sig̾cas exiudicio d functiq̃
dicis fidicomissariam lib̾tatẽ ei resiͥ¬
quisse aliqͥs ꝯsecuta ⁊ adrestituẽsã

Expanded text:
tuum servum significas, ex iudicio defuncti, quem dicis fideicommissariam libertatem ei reliquisse, aliquid consecuta est, ad restituenda
Abbreviated transcription (Latin):
&.ã. aurelio. Iiritũ ꝗd ꝓpterea
co aduci op̃r. insuꝑq inresiduo le¬
ͣgis falcidie beneficium uẽdicabis.
facti quarte exfidei comissi cã non
retente repeticoe nõ impedit. Isã
qui sciens se posse retin̾e. unu̾isũ
restituit. ꝯdictionem ñ ht̃. quin ⁊¬
si uis ignorau̾it cesfat repiticio.
d̾.ã. diogenio. Quamꝗͣ pater
eos diem suũ functo. idꝙ. bñficio
legis falcidie hr̃e. potuit ad fuc¬
cessorem intestati ꝑtin̾e. Iõq nõ
umerito sororem tuam que siuł
tecum ab intestato ei successit
emolum̃ti ꝗ retin̾i potuit portio¬
nẽ s uendicare manifestum ÷¬
d̾.ã. maxime. Si ut allegas
pat̃ tuus cam̃ porcionẽ erquate
focit ħdem fr̃ib tuis restituere
ciore ⁊ imploras ap̃ suum iudice
nõ ꝓhib̾is flagitare.
tionib inter uirum ⁊ uxorẽ fac¬
tis legemi falcidiam hr̃e locum
qno fid̾icomssi partib fungunt᷑
non mnliis uiris placitis ꝯprchẽ¬

Expanded text:
A. Aurelio. Irritum quidem propterea co deduci oportet insuperque in residuo legis Falcidiae beneficium vindicabis. facti quartae ex causa fideicommissi non retentae repetitionem non impedit. is autem, qui sciens se posse retinere universum restituit, condictionem non habet: quin etiam, si ius ignoraverit, cessat repetitio.r eodem diem suum functo id, quod beneficio legis Falcidiae habere potuit, ad successorem intestati pertinere ideoque non immerito sororem tuam, quae simul tecum ab intestato ei successit, emolumenti quod retineri potuit portionem sibi vindicare manifestum A. Maximae. Si, ut adlegas, pater tuus eam portionem, ex qua te fecit heredem, fratribus tuis restituere cidiae, quod imploras, apud suum iudicem non prohiberis flagitare. tionibus inter virum et uxorem factis legem Falcidiam habere locum, quando fideicommissi partibus funguntur, nonnullis iuris placitis comprehe
Abbreviated transcription (Latin):
t̾uere ħditatem. Insupradicus ã R
casib fidicomissoꝵ ẜ uandoꝵ sanꝰ¬
dacionẽ cessare iubem:. si non spe¬
cialiter eand̾ satis dacionẽ testa¬
tor exigi disposuerit. ⁊ cũ pat̃
ł mat᷑ scdis existimat̃ npriis
nõ abstinendũ. In his ⁊̃ .ii. ca¬

Expanded text:
tuere hereditatem. In supra dictis autem casibus fideicommissorum servandorum satisdationem cessare iubemus, si non specialiter eandem satisdationem testator exigi disposuerit et cum pater vel mater secundis existimant nuptiis non abstinendum: in his etenim
Abbreviated transcription (Latin):
libis acesferit porcionẽ ħ oitatis
sue suꝑstiti scusuꝑstitib restitu̾eꝰ
ut modis om̃ib retenta .iiii. ꝓ
auctoritate trebelliani senat: 9¬
sulti ñ ꝑ imputacõẽ redituũ lic
hoc testator rogau̾it luisserit. s ĩ
ipsis reb ħditariis dodrans resti¬
tuat᷑. Id̾ꝙ inretinenda legui fał¬
⁊ si pat̃ ł mat̾ filio seu filie filii

Expanded text:
erit, portionem hereditatis suae superstiti seu superstitibus restituere, ut modis omnibus retenta quarta pro auctoritate Trebelliani senatus consulti, non per imputationem redituum, licet hoc testator rogaverit vel iusserit, sed in ipsis rebus hereditariis, dodrans restituatur. Idemque in retinenda legis Faet si pater vel mater filio seu fil
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. aaͣ. U erissimo. Et sine sept̾a
ꝯstituta. dsignauit uelle successi¬
onẽ optin̾e. usq ad dodrantẽ eus
uoluntatẽ ratam ẜuari ꝯuenit.
cũ intestato ei succedentes dresti¬
tuendo fid̾i comisso ꝯuentos ultra
iiiII. here alieno aducto quãtum
penes cos sẽtencia senatꝰ ꝯsultire¬
linqui p̃cepittͥm᷑ optinere posse

Expanded text:
et CC. Verissimo. Et sine scriptuconstituta designavit velle successionem obtinere, usque ad dodrantem eius voluntatem ratam servari convenit, cum intestato ei succedentes de restituendo fideicommisso conventos ultra quartam aere alieno deducto, quam penes eos sententia senatus consulti relinqui praecepit, tantum obtinere posse
Abbreviated transcription (Latin):
ri ⁊̃ asubstitutis fidei ꝯmissum
ꝯtemplacione iidieii testatoris
quaisi iacite ceb iis repecitiimiã
audum placuerit. Neq it qͣr¬
te retencionẽ quã illa q̃ repudi¬
auerit ħditatem adire coacta uͥ¬
suspecta retin̾e ñ potuit. timere

Expanded text:
a substitutis fideicommissum contemplatione iudicii testatoris quasi tacite ab his repetitum iam dudum placuerit. neque enim quartae retentionem, quam illa quae repudiaverit hereditatem, adire coacta suspectam retinere non potuit, timere
Abbreviated transcription (Latin):
on iustam te gerere sollicitu¬
oinẽ ꝑ fideicomissum relic¬
te porcionis ħditatis ꝑspicim:
uerentẽ ue fructus amitas re¬
licti fidei comissi. q̃m ama testato¬
ris ex parte scripta ħrs. ⁊ t rog¬
ata restituere. calliditate ac frau¬
de repudiauit. ut ad alium nẽ su
non fuerat fidei comissum dpe¬
aͣdire pruuquam ꝓ hoe gerer¬

Expanded text:
gerere sollicitudinem per fideicommissum relictae portionis hereditatis perspicimus verentem, ne fructum amittas relicti fideicommissi, quoniam avia testatoris ex parte scripta heres et tibi rogata restituere calliditate ac fraude repudiavit, ut ad alium nepotemnon fuerat fideicommissum readire, priusquam pro here
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ ꝗͣ si id ꝙ fac̾e testator institut᷑
iure fuit ꝯsumatũ. nͥ forte inpͥore
testam̃to scriptis his qͥ ab intestato
a dtestatoris ħrditatem ł successiõe
uenire ñ poterant. in scd̾a uolunt᷑¬
te testator eos scrib̾e instituit qui
ab intestato adeiꝰ ħrditatẽ uocãt᷑.
Co i. casu lic inꝑfecta uideatur
scͥptura pꝰterior. infirmato pͥore tes¬
testium uiratoꝵ dposicoẽs susficiõs.
q̃ ñ facto ualebit primum pestam̃¬
tum lic ineo scripti iideant᷑ ex¬
tranei. Illud ⁊̃ huic legi ꝓspeximꝰ
inserendũ. ut ⁊̃ g̾ce om̃ib licent

Expanded text:
id quod secundum facere testator instituit iure fuerit consummatum, nisi forte, in priore testamento scriptis his, qui ab intestato ad testatoris hereditatem successionemve venire non poterant, in secunda voluntate testator eos scribere instituit, qui ab intestato ad eius hereditatem vocantur. Eo enim casu, licet inperfecta videatur scriptura posterior, infirmato priore testestium iuratorum depositiones sufficient: quo non facto valebit primum testamentum, licet in eo scripti videantur extranei. Illud etiam huic legi perspeximus inserendum, ut etiam graece omnibus liceat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta quã nͥ censꝰ magr̃o ꝯpetł.
Absurdum ÷ nãq si ꝓmiscuis ac ⁊¬
tib reꝵ turbentur officia. ⁊ alii
creditum aliꝰ subtrahat. ⁊ p̃cipue
cłicis quib ob ꝓbriũ ÷. si ꝑitos se
ułuit disceptacionum esse foren¬

Expanded text:
praecepta quam census magistro competit. Absurdum est namque, si promiscuis actibus rerum turbentur officia et alii creditum alius subtrahat, ac praecipue clericis, quibus opprobrium est, si peritos se velint discepta
Abbreviated transcription (Latin):
¶s up̃is testam̃toꝵ ꝯditorib sic gra¬
uissima caducoꝵ obsuacõ uisa ÷ ut
⁊ substitucoẽs introducerẽt ne fiat̃
caduca. ⁊ si facta sint: ap certas ꝑ¬
sonas reciurere disponerent. mas
recludentes qͣs lx papra posuit in
caducis ꝗ mos fieri ꝯcedim: ⁊ cũ¬
lex papia uis antiquũ. qͥ añ eaniĩ¬
inacionib ⁊ angustiis cireuincludẽs
isoł parentib ⁊ lib̾is testatoris usq̃¬

Expanded text:
itoribus sic gravissima caducorum observatio visa est, ut et substitutiones introducerent, ne fiant caduca et, si facta sint, apud certas personas recurrere disponerent, vias recludentes, quas lex Papia posuit in caducis: quod et nos fieri concedimux Papia ius antiquum, quod aninationibus et angustiis circumcludens solis parentibus et liberis testatoris usq
Abbreviated transcription (Latin):
sarium ouxim: patres ꝯseripti in
pacificis nr̃i imꝑii tꝑrib ab orbe
romano recludere. nt ꝙ belli ca¬
lamitas introdur. ħ pacis lenita
sopir. Et quẽ ad modũ iultis
capituł lex papia ab anteriorib
principib emendata fuit. ⁊ ꝑdsue¬
tudinẽ abolita. ita i anb cirm cadu¬
coꝵ obẜuationẽ inidiosum suum¬

Expanded text:
sarium duximus, patres conscripti, in pacificis nostri imperii temporibus ab orbe Romano recludere, ut, quod belli calamitas introduxit, hoc pacis lenitas sopiret. Et quemadmodum in multis capitulis lex papia ab anterioribus principibus emendata fuit et per desuetudinem abolita, ita et a nobis circa caducorum observationem invidiosum suum
Abbreviated transcription (Latin):
relictum fuerat a ficiente. quas
net̾es appellabant mcã caduci. ł
mortuo iam testatore.ł ꝗ relic¬
tum ÷ deficiebat. ꝗ aꝑta uoce
caducum nuncupabatur. ¶In pͥ¬
mo itaꝙ ordine nͥ ꝓnõ scriptis
eficiebantur. ea q̃ ꝑ sonis iam añ
testam̃tum mortins testator do¬
nass ⁊. statutumi fu̾at. ut ea oĩa¬
bona maneant ap̃ eos a quib
fuerãt qrelicta msi uacuatisł
substititas sutposit:. ł ꝯuinet:
fuerat aggregat: ⁊ unc it. non

Expanded text:
relictum erat, deficiente, quod relictum erat, deficiente, quod veteres appellabant in causa caduci: vel mortuo iam testatore hoc quod relictum est deficiebat, quod aperta voce caducum nuncupabatur. In primo itaque ordine, ubi pro non scriptis efficiebantur ea, quae personis iam ante testamentum mortuis testator donasset, statutum fuerat, ut ea omnia maneant apud eos, a quibus fuerant derelicta, nisi vacuatis vel substitutus suppositus vel coniunctus fuerat adgregatu