comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi nam eẽt habitator. Casu contigua
cũ panib quinq palmicias sportella pẽ¬
debat. Ex his unum p̃sumit et deuorat.
De in ꝑpetrato scelere discedit. Regres¬
sus heremita uidit sportellam dissolutã
non constante panum numero dampnũ
rei familiaris intelligit. ac ꝓpe limen pa¬
nis assumpti fragmenta cognoscit. Sed
non erat certa suspicio: que furtũ ꝑsona
fecisset. Ergo consequentib dieb scłm cõ¬
suetudinem bestia non uenisset. nimirũ
audacis facti conscia ad eum uentre dis¬
simulans. cui feciss miuriam. Egre pa¬
solatio. Postremo illius oratione reuoca¬
ta. septimũ post diem affuit. ut solebat
ante cenanti. S ut facile cerneres ue¬
recundiam penitentis non ausa ꝓpius
accedere. deiectis in terram ꝓfundo pu¬
dore luminib qd̃ palam licebat intelli¬
gi quandam ueniam p̃cabatur. Quam
illius confusionem heremita miseratus
iubet eam ꝓpius accedere. ac manu blan¬

Expanded text:
ubinam esset habitator. Casu contigua ubinam esset habitator. Casu contigua cum panibus quinque palmicia sportella pedebat. ex his unum praesumens deuorat, dein perpetrato scelere discedit. regressus eremita uidet sportulam dissolutam, non constantem panum numerum: damnum rei familiaris intellegit ac prope limen panis absumpti fragmenta cognoscit. sed non erat incerta suspicio, quae furtum persona fecisset. ergo cum sequentibus diebus secundum consuetudinem bestia non ueniret nimirum audacis facti conscia ad eum uenire dissimulans, cui fecisset iniuriam —, aegre patitutum. postremo illius oratione reuocata septimum post diem adfuit, ut solebat ante, cenanti. sed, ut facile cerneres uerecundiam paenitentis, non ausa propius accedere, deiectis in terram profundo pudore luminibus, quod palam licebat intellegi, quandam ueniam precabatur: quam illius confusionem eremita miseratus iubet eam propius accedere ac manu blan
Abbreviated transcription (Latin):
tam libere quã nullum animal dome¬
situm. Et cum comedisset: abscessit.
Los hec intuentes et adhuc trementes
facile potuinus expendere quanta in
ils fidei uirtus. et quanta in nobis eẽt
infirmitas. Alium eque singularem
uirum uidimus. paruũ tugurio in quo
nõ nisi unũ retipi posse habitantẽ. De
hoc uld̾ ferebatur. qd̃ ei lupa solita erat
astare cenanti. Nec facile unquam bes¬
ria falleretur quin illi ad legitimã ho¬
ram refeionis occurreret. et tam cdiu
ꝓforib expataret. donec ile panem qui
cenule suꝑ fuisset offerret. Illam manũ
eius lambere solitam atq ita quasi imple¬
to offitio et prestita consolatione discede¬
re. S forte accidit ut sc̃s ille dum fra¬
trem qui ad eum uenerat deducit. abeũ¬
tem dutius abeẽt. et non nisi sub nocte
remearet. Interim bestia ad consuetudi¬
narum illd̃ cene tempus occurrit. uacu¬
a cellula cum familiarem patronum
abeẽ sentiret. ingressa curiosius explorãs

Expanded text:
tam libere quam nullum animal dometam libere quam nullum animal domesticum, et cum comedisset, abscessit. nos haec intuentes et adhuc trementes facile potuimus expendere, quanta in illo fidei uirtus et quanta in nobis esset infirmitas. Alium aeque singularem uirum uidimus, paruo tugurio, in quo non nisi unus recipi posset, habitantem. de hoc illud ferebatur, quod ei lupa solita esset adstare cenanti, nec facile umquam bestia falleretur, quin illi ad legitimam horam refectionis occurreret et tam diu pro foribus expectaret, donec ille panem, qui cenulae superfuisset, offejus lambere solitam: atque ita quasi impleto officio et praestita consolatione discedere. Sed forte accidit, ut sanctus ille, dum fratrem qui ad eum venerat deducit abeuntem, diutius abesset, et non nisi sub nocte remearet. Interim bestia ad consuetudinarium illud coenae tempus occurrit. Vacuam cellulam, cum familiarem patronum abesse sentiret, ingressa, curiosius explorans,
Abbreviated transcription (Latin):
in ad galloꝵ pulmenta sufficiat. Post
tnam autem iam inclinante uespera.
miutat nos ad arborem palmã. cuius
interdum pomis uti solebat quȩ fere
auob milib aberat. Nam he tantum
in heremo arbores licet raro habentur.
Tamen qd̃ utrum sollers antiquitas
pturauerat. an solis natura gignat ig¬
noro. Nisi ds̃ p̾scius habitandum qͣndo¬
q a scĩs heremũ hec seruis suis para¬
uerit. Ex maiore enim parte qui intra
illa secreta consistunt. cum alia ibi ger¬
mina nulla succedunt istarũ arborũ
pomis aluntur. Ergo ubi ad illam ad
quam nos humanitas nr̃i hospitis du¬
cebat arborem ꝑuenimus. leonem ibi of¬
fendimus. Quo uiso ego et ille dux m̃s
intremuimus. Sc̃s uero ille incunctan¬
ter accessit. Nos licet trepidi secuti su¬
mus. Ferã paululum cerneres imꝑatã
ado medesta discessit. et constitit dum
Ae adtigua ramis humiliorib poma
discerperet. Cũq plenam palmulis ma¬
num obtulisset. oceurrit bestia. accepit

Expanded text:
am ad Gallorum pulmenta sufficiat. post am ad Gallorum pulmenta sufficiat. post cenam autem iam inclinante uespera inuitat nos ad arborem palmam, cuius interdum pomis uti solebat, quae fere duobus milibus aberat. nam hae tantum in eremo arbores, licet raro, habentur tamen. quod utrum sollers antiquitas procurauerit, an soli natura gignat, ignoro, nisi Deus praescius habitandam quandoque a sanctis eremum haec seruis suis parauerit. ex maiore enim parte, qui intra illa secreta consistunt, cum alia ibi germina nulla succedant, istarum arborum pomis aluntur. ergo ubi ad illam, ad quam nos humanitas nostri hospitis ducebat, arborem peruenimus, leonem ibi offendimus: quo uiso ego et ille dux meus intremuimus, sanctus uero ille incunctanter accessit: nos licet trepidi secuti sumus. fera paululum — cerneres imperatam a Deo — modesta secessit et constitit, dum ille attigua ramis humilioribus poma decerperet. cumque plenam palmulis manum obtulisset, adcurrit bestia accepitque
Abbreviated transcription (Latin):
do ut cepas defaderiis ur̃is satisfaca
Ualde enim nos delect̾at tur erti
cipientis agnouistis uirtutem. res
adhuc uobis pauca de plurid. Er
chum fub radice montis habitantt
ubi qd̃ in illis locis rarisfituũ est. pind
crat bouem unum habebat. Cuius ue
erat totus labor irapulsa rotali machi¬
na aquam ꝓducere. nam fere mlle
amplius pedum ꝓfundum pute fͥ¬
rebatur. Ortus illic erat mulds hol¬
rib copiosus. id quidem contta fuati¬
rara hercini. ubi om̃ia arcutia eĩ
solis erdorib. nullius unquem se¬
nis uel criguam radicem deꝑisse
Utrum hoc scõ illi labor cum ptel
communis et ꝓpria prestabet mls¬
a. Frequens tiim irrigatio aquas i
tantam pinguedinem arenis ale
horti illius holcra uideremus. E
igitur una cũ dũo bos ille masi
Nobis quoq ex ta cipiã ccaan l
dit. Ibi uidi qd uos galli f
qsis. ollam cum holerib que nobis in
eia p̃parabatur sine igne feruere. Lan
uis solis est ut quiblibet coquis eti¬

Expanded text:
do, ut coeperas, desideriis nostris satisfacias: valde enim nos tua delectat oratio. incipientis agnovistis virtutem, referam adhuc vobis pauca de plurimis. XIem monachum sub radice montis habitantem. Ibi, quod in illis locis rarissimum est, puteus erat. Bovem unum habebat, cujus hic erat totus labor, impulsa rotali machina aquam producere: nam fere mille aut amplius pedum rebatur. hortus illic erat multis Tioleribus copiosus, id quidem contra naturam eremi, ubi omnia arentia, exusta solis ardoribus, nullius umquam seminis uel exiguam radicem ferunt. uerum hoc sancto illi labor cum pecore communis et propria praestabat industria: frequens enim inrigatio aquarum tantam pinguedinem harenis dabhorti illius holera uiderimus. ex iis igitur una cum domino bos ille uiuebat: nobis quoque ex ea copia cenam sanctus dedit. ibi uidi, quod uos Galli fonon creditis, ollam cum holeribus, quae nobis in cenam praeparabantur, sine igne feruere: tanta uis solis est, ut quibuslibet coquis eti
Abbreviated transcription (Latin):
satis comꝑtum habuimꝰ diem ip̃m fuisse
conuentus. et ea ibi ab ep̃is fuisse decreta
maxime gallus nec dum explicitis que
studuerat referre loqueretur. puer fami¬
liaris ingressus est: nuntians refrigeriũ
prb̾rm stare ꝓforib dubitare cepimꝰ.
utrũ gallum adhuc eẽt melius audire.
an ex optatissimo nobis uro qui officii
causa ad nos ueniebat occurrere. Tum
gallus. Etiam si non ob aduentũ scĩssi¬
mi sacerdotis relinquenda no bis
hec eẽt oratio nox ip̃a cogebat hũc usq
ꝓtractum finire sermonẽ. Uerũ quia
de martini uircutib nequaquã explica¬
ri uniuersa potuerunt. H ec uos hodie
audisse sufficiat: cras reliqua dicemus.
Ita pariter accepta galli sponsione sur¬

Expanded text:
satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta maxime Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac Galli sponsione sur
Abbreviated transcription (Latin):
maxime patiebatur infestum. Iouem
brutũ atq hebetem ẽẽ licebat. H ec
plerisq etiam in eodem monasterio cõ¬
stitutis: incredibilia uidebantur. Ne¬
dum ergo confidam om̃s qui hec audi¬
int eredituros. Nam nisi in estimabi¬
in uitam atq uirtutem marcinus
gisset. nequaquã apd̾ nos tanta gła
painuis laberetur. quãquam minime
mirũ si i oꝑib martini infirmitas
humana dubitauerit. cum multos
uodie q iudeamus nec euuangeliis qͥ¬
dem credidisse.  martino autẽ sepe
inglos usos familiarit̾ et sensimus et
exꝑti sumus. Rem minimã dicturus sũ.
s tamen dicam. A pud nemausũ epis¬
copoꝵ synodus habebatur. ad quã quidẽ
ire noluerat. S qd̃ gestum eẽt scire cupie¬
bat. Casu cum eo iste sulpitius nauigabat.
s ꝓcul ut semꝑ a ceteris in remota nauis
parte residebat: ibi ei angłs quid gestum
eẽt in sy nodo nuntiauit. Nos postea tem¬
pus habiti concilii sollicite requirentes

Expanded text:
maxime patiebatur infestum, Iouem maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui haec audient, credituros. nam nisi inaestimabilem uitam adque uirtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur. quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmitas humana dubitauit, cum multos s hodieque uideamus nec Euangeliis credidisse. a Martino autem saepe angelos uexperti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes,
Abbreviated transcription (Latin):
e qtanfundimur ac obstupentes nec
is porumꝰ. nescio quid fuisse diui¬
li. sost duas fere boras: ad nos marti¬
as ytliu. Actum eũ iste sulpicius. si¬
E apud tum nemo familiarius loq̃ba
D apit orare. ut ꝑquirentib indicaret.
Qno illud diumi fuisset horroris qd̃ fa¬
itamur nos ambo sensisse. uel cũ quib
sissi incellula collocutus. tenuem enĩ
as sicet et uix intellectũ sermocinãtiũ¬
imn sonum ꝓforib audisset. Tum ille
lu multũq cunctatus s nichil erat
ẜ ei sulpitius non extorqueret. inuito
ntredibiliora forte dicturus sum. S
pp̃ teste non mentior. nisi quisquam
uos nulli queso dicatis. Agnes. tecla.
it maria. metũ fuerunt. Referebat
autem nobis uultum atq habitum.
singularũ. Nec uero tantũ illo die s
frequenter se ab eis confessus est uisita¬
ri. Petrum etiã et paulum apłos uide
nase: sepius non negauit. Iam uero
demones ꝓut ad eũ quisq uenisset su¬
is nominib increpabat. Merturium

Expanded text:
e quodam circumfundimur ac stupore; nec e quodam circumfundimur ac stupore; nec ignorare potuimus nescio quid fuisse divinum. Post duas fere nus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret inuito: incredibiliora forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior, nisi quisquam uos nulli quaeso dicatis: Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium
Abbreviated transcription (Latin):
sidere uoluerint etam bonis clandost
Eerre adi se impbis sit liber detsit :
uiri conspectu puella non uenit qui¬
dere salus uidentium fuit. Quis uedt
hoc alius preter martinũ sacerdeis io
ad suam iniuriam retulisset. quas aduti¬
sus scãm uirginem motus quantasꝙ rtes
mente concepisset. hereticam iud̾itasset
et anathematizandani ẽẽ decreuisset.
Quam uero illi beate anime illas iug¬
nes p̃tulisset. que crebris occursib
sũptuosa disponunt. que una pante
accũbunt. S quo me ducit oratio pan¬
lulum iste liberior sermo reprimendus
est: ne in aliquoꝵ forsitan incuriat esti¬
sam. Etenim infidelib oburgationis
ba nõ ꝓderunt. fidelib autẽ satisfauit
emplum. Uerũ ego ita uirtute huus
uirginis predicabo. ut tamen nichil ls
que ad martinũ uidendũ ex longur
regionib sepe uenerunt arbitra di
gandum. Siquidem hoc bratuĩ uris
frequenter affectu etiam angl̃i fiaus
ste recte ꝑhibeo. Quodam dis el
bernaculum mandatas exenduil e

Expanded text:
stere uolunt, etiam bonis claudant, et, ne ad se inprobis sit liber accessus,uiri conspectum puella non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc praeter Martinum sacerdos non ad suam iniuriam rettulisset? quos aduersum sanctam uirginem motus quantasque iras mente concepisset ? haereticam iudicasset et anathemandam esse decreuisset. quam uero illi beatae animae illas uirgines praetulisset, quae crebris occursibussumptuosa disponunt, quae una pariter discumbunt! sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihil illis, quae ad Martinum uidendum ei longinquis regionibus saepe ugandum; siquidem hoc beatum virum frequenter affectu etiam angeli frequeteste recte perhibeo. Quodam die egotabernaculum mandatas excubias du
Abbreviated transcription (Latin):
Nos consequentes gauisuram illam uir¬
ginem putabamus siquidem hoc ĩ testimo¬
nium uirtutis sue ẽẽ habiturã. ad quam
tanti nominis sacerdos deposito ꝓpositi rigore
uenisset. Uerũ illa fortissimi uincła ꝓpo¬
siti ne martini quidẽ contẽplatione laxauit.
Ita uir beatus accepta ꝑ aliam feminã exeu¬
satione laudabili ab illius forib que uiden¬
dam se salutandamq nõ dederat letuꝰ ab¬
scessit. Ouirginem gloriosam que ne amar¬
tino quidem passa est se uideri. O beatũ
martinũ qui illam repulsam non ad con¬
tumeliam suã duxit sed magnificans illi¬
us cũ exultatione uirtutẽ inusitatũ in
his dumtaxat regionib gaudebat exem¬
plum. Ergo cum haut longe ab illa uil¬
lula nos manere nox imminens coegisset
xenium beato uiro eadem illa uirgo trãs¬
misit. fecitq martinus qd̃ antea nõ fece¬
rat. nullius enĩ ille nunquã xeniũ nul¬
lius munus accepit. Nichil exbis que

Expanded text:
nos consequentes gauisuram illam uirnos consequentes gauisuram illam uirginem putabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Martini quidem contemplatione laxauit. ita uir beatus accepta per aliam feminam excusatione laudabili ab illius foribus, quae se uidendam salutandamque non dederat, laetus abscessit. o uirginem gloriosam, quae ne a Martino quidem passa est se uideri! o Martinum beatum, qui illam repulsam non ad contumeliam suam duxit, sed magnificans illius cum exultatione uirtutem inusitato in his\' dumtaxat regionibus gaudebat exemplo! ergo cum haut longe ab illa uillula nos manere nox inminens coegisset, xenium beato uiro eadem illa uirgo transmisit : fecitque Martinus, quod ante non fecerat — nullius enim ille umquam xenium, nullius munus accepit —: nihil ex his, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cum frequens fratrũ turba uallauerat.
Mulier inquit uiroꝵ castra nõ adeat
acies militũ seꝑata consistat. ꝓcul fe¬
mina in suo degens tabernatulo sit re¬
mota. E ontẽptibilem enim reddit exer¬
citum si uiroꝵ cohortib turba feminea
misceatur. Miles in acie miles pugnet in
campo. Mulier se intra muroꝵ munim̃ta
contineat. Habet et illa głam suã si pu¬
diticiam uiro absente seruauerit. cuius hec
prima uirtus et consũmata uictoria est
non uideri. Illd̾ uero sulpici meminisse te
credo quo affectu nobiscum et tu coram ad¬
esses. illam uirginẽ predicaret que ita se pe¬
nitus ab om̃ium uroꝵ oculis remouisset.
ut ne ip̃m quidem ad se martinũ cum il
le eam officii causa uisitare uellet admi¬
serit. Nam cum p̃ter as ellum illius p̃¬
teriret in quo se iam ante cũ plures annos
pudica cohibebat audita fide illius atq
uirtute diuertit. ut tam illustris meriti
puellam religioso officio ep̃c honoraret.

Expanded text:
eum frequens fratrum turba uallauerat, eum frequens fratrum turba uallauerat, mulier, inquit, uirorum castra non adeat, acies militum separata consistat: procul femina in suo degens tabernaculo sit remota. contemptibilem enim reddit exercitum, si uirorum cohortibus turba feminea misceatur. miles in acie, miles pugnet in campo: mulier se intra murorum munimenta contineat. habet et illa gloriam suam, si pudicitiam uiro absente seruauerit : cuius haec prima uirtus et consummata uictoria est, non uideri. Illud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius praeteriret, in quo se ante conplures annos pudica cohibuerat, audita fide illius adque uirtute deuertit, ut tam inlustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret.
Abbreviated transcription (Latin):
cum miles instaret affirmans nichil hoc
ꝓposito eẽ nociturũ se solo coniuigis uti
uelle solatio. Porro ne rursus se in sua
reuoluerent non ẽẽ metuendũ seeẽ mi¬
litem xp̃i. Illam quoq in eadem eiusdẽ¬
milicie sacram̃ta urasse. pateretur ep̃c
st̃s et sexum suũ fidei merito nescientes
pariter militare. Tum martinus uerba
quam in bello fuisti si in acie constitisti.
At ille respondens. Frequenter inquit ĩ
acie steci et bellofrequenter interfui.
Ad hec martinus. Dic mͥ ergo. Nũquid
in illa acie que armata in p̃lio parabat᷑
aut iam aduersus hostilem exercitum
collocato cõminus pede districto ense pug¬
nabas. ullam feminã stare aut pugna¬
re uidisti: Tum demũ miles confusus
erubuit grãs agens errori suo se non fu¬
isse ꝑmissum. Nec aspera increpatione
uerboꝵ. s uera et rationabili sođm ꝑso¬
nam militis comꝑatione correctũ. Mar¬
tinus autem conuersus ad nos. sicut

Expanded text:
cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem Christi, illam quoque in eadem militiae sacramenta iurasse: pateretur episcopus sanctos et sexum suum fidei merito nescientes pariter militare. tum Martinus — uerba inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille respondens, frequenter, inquit, in acie steti et in bello frequenter interfui. ad haec Martinus: dic mihi ergo: numquid in illa acie, quae armata in proelium parabatur aut iam aduersus hostilem exercitum conlato comminus pede destricto ense pugnabat, ullam feminam stare aut pugnare uidisti? tum demum miles confusus erubuit, gratias agens errori suo se non fuisse permissum, nec aspera increpatione uerborum, sed uera et rationabili secundum personam militis conparatione correctum. Martinus autem conuersus ad nos, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
apaora immunda foderũt: fornicati¬
ns imaginẽ fedam p̃tendit. Ceterum
Nt. feni in ea fructus exuberat. Et
ita omnẽ speciẽ distincta. florib qua
mimiis micantib ornata radiauit.
ugia formcationi comꝑant ueheniẽ
dirant. Et illi qui coniugia elrgi¬
Sa eauanda estimant: miseri peni¬
Asstsulti sunt. Nerum het a sapien¬
di tinenea distinctio est ꝯ tt conuignĩ
dusat ad ueniam: uirginitas spectet
os sauiftatione purgetur. Q Sles epã¬
pbi eingibin in enclia monachiũ pro¬
fessus abiecerat cellulam sibi eminus in
remoto quasi heremita uicturus erexe¬
rat. Interea astutus inimicus uariis co¬
gitationib brutũ pectus agitabat. ut
coniugẽ suã quam martinus in monas¬
terio puellarũ eẽ preceꝑat uoluntate mu¬
tata secum potius uellet habitare. Auiit
ergo martinũ fortis heremita quid ha¬
beret animi confitetur. Ille uero abnue¬
re feminã rursus iam monacho non ma¬
rito in cõgrua ratione misceri. P ostremo

Expanded text:
pecora inmunda foderunt, fornicatipecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum uriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beconiugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aestimant, miseri penitus et stulti sunt. uerum haec a sapientibus tenenda distinctio est, ut coniugium pertineat ad ueniam, uirginitas spectet nisi satisfactione purgetur. Miles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminus in remoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo
Abbreviated transcription (Latin):
uir beatus pia mente miseratus. m
canib ut desisterent sequi. et hiuls
Auetigiis. Ita lepusculus ꝑsecutorib
arains incolumis euasit. Oꝑe preciũ
gm est itiam familiaria illius uerba
enaliter sale condita meniorare. Ouẽ
mns tonsam forte conspexerat. euange¬
etĩ nquit mandatũ ista compleuit.
hias habuit tunicas: unã earũ largi¬
⁊ rt non habenti. Ita ergo et uos facere
atiuis. Item cũ subulcum algentẽ ac pe¬
enuidum in pellicea ueste uidisset. En¬
quit adam eiectus de ꝑadiso in ueste
alicca fues pascit. S nos illo uetere
arpsito qui adhuc in isto manet. nouũ
anus induamꝰ. Boues ex parte pratũ
uauerant. porci etiã non nulla suffode¬
unt pars cetera que manebat illesa di¬
ursis fiorib quasi picta uernabat. Spe¬
atm inquit gerit pars illa. conugii que
piore depasta. et si non penitus grãm a¬
msit herbarum: nullam tamen florũ
isretinet dignitatẽ. Illa uero quã por

Expanded text:
uir beatus pia mente miseratus imperat uir beatus pia mente miseratus imperat canibus, desisterent sequi et sinerent uestigiis. ita lepusculus persecutoribus alligatis incolumis euasit. Operae pretium autem est, etiam familiaria illius uerba, spiritualiter salsa, memorare. quem recens tonsam forte conspexerat. euangelicum, inquit, mandatum ista conpleuit: duas habuit tunicas, unam earum largita est non habenti: ita ergo et uos facere debetis. item cum subulcum algentem ac paene nudum in pellicia ueste uidisset, en, inquit, Adam eiectus de paradiso in ueste pellicea sues pascit: sed nos illo uetere deposito, qui adhuc in isto manet, nouum Adam potius induamus. boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet dignitatem: illa uero, quam porci
Abbreviated transcription (Latin):
nalaioer coperunt ut cauermis
uiam manu pecudeni consistert dibe
Que uibx ad uerbum illiuis frantee
immobilis. Cum interea uidet matis
dorso allius demonẽ suꝑsedentem quee
increpans. discede inquit funeste de pe¬
sensus inbucula quin se intelligeret ls¬
ratam ante pedes sc̃ĩ recepta quiete i¬
sternitur. De in iubente martino ge¬
gem suũ petit seq agmini ceterĩ onc
placidior in miscuit. Hoc illud fut
tempus quo inter medias flamas pe¬
tus non sensit incencliũ. Q d̾ mͥ non
bitror ẽẽ referendũ. quia hoc plenr
sulpicius licet in libro suo p̃teritũ int.
terum modo ep̃m fecit exposuit quam
tu postumiane ut credo legisti. aut si
cognita tibi est cum libuerit in promi¬
tu ex illo armario habes. nos ab ils t
referimꝰ. Quodam tempore autẽ dutd¬
oceses circũiret uenantiũ agm̃ mal¬
rimus. canes leporem sequebantus.e
q multo spacio uicta bestiola aũ anas
campis late patentib nullũ et mas

Expanded text:
na uoce coeperunt ut caueremuseleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pedefuit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem suum petiit seque agmini ceterarum oue placidior inmiscuit. hoc illud fuit tempus, quo inter medias flammas positus non sensit incendium , quod mihi non arbitror esse referendum, quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, inm, tunc presbyterum, modo episcopum fecit, exposuit: quam tu, Postumiane, aut credo legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referemus. Quodam tempore, cum dioeceses circuiret, uenantium agmen incurrimus. canes leporem sequebantur: iamque multo spatio uicta bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset
Abbreviated transcription (Latin):
ta ab illo erubestunt. Et malunt illius
negare uirtutes. quam suam inherciã cõ¬
fiteri.Uerum nobis ad alia ꝓperantib
om̃is istoꝵ memoria relinquatur. Tu po¬
tius ut iam dudum desidero residua mar¬
tini oꝑa contexe. At ego inquam arbitror
rectius istud agallo eẽ poscendum. Quip¬
pe qui plura nouerit. neq enim ignora¬
re potuit magistri facta discipulus. Et
qui non inmerito istam uicem non solũ

Expanded text:
ta ab illo erubescunt, et malunt illius ta ab illo erubescunt, et malunt illius negare uirtutes quam suam inertiam confiteri. uerum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut iam dudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura nouerit — neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus — et qui non; inmerito istam uicem non solum
Abbreviated transcription (Latin):
tetur. hoc syria. hoc ethiops comꝑit. hoc
indus audiuit. hoc partus et ꝑsa noue¬
runt. Nec ignorat armenia. bosforus
exclusa cognouit. Et postremo siquis aut
fortunatas insulas aut glacialem fre¬
quentat occeanũ quo miserior est regio
habuerit nosse non meruit. Nec tamen
huic crimini miscebo populares. soli il¬
lum clerici. soli nescint sacerdotes. Nec
immerito nosse illũ inuidi noluerũt. qͥa
si uirtutes illius nossent. sua uicia cog¬
nouissent. Korreo dicere qd̃ nuꝑ audi¬
ui. Infelicem dixisse. nescio quẽ te in illo
libro tuo plura mentitum. non est homi¬
nis uox ista: s diaboli. Nec martino in
hac parte detrahitur: s fidei euangelii
derogatur. Nam cũ dñs ip̃e testatus sit
istius modi oꝑa. que martinus impleuit.
ab hominib fidelib eẽ facienda: qui mar¬
tinum non credit ista fecisse: non credit
xp̃m ista dixisse. S infelices degeneres
somnolenti. que ip̃i facere nõ possunt. fac¬

Expanded text:
tetur, hoc Syria, hoc Aethiops conperit, hoc tetur, hoc Syria, hoc Aethiops conperit, hoc Indus audiuit, hoc Parthus et Persa nouerunt, nec ignorat Armenia, Bosporus exclusa cognouit, et postremo si quis aut Fortunatas insulas aut glacialem frequentat oceanum. quo miserior est regio habuerit, nosse non meruit. nec tamen huic crimini miscebo populares: soli illum clerici, soli nesciunt sacerdotes, nec inmerito nosse illum inuidi noluerunt, quia si uirtutes illius nossent, sua uitia cognouissent. horreo dicere quae nuper audiui, infelicem dixisse nescio quem, te in illo libro tuo plura mentitum. non est hominis uox ista, sed diaboli, nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Euangeliis derogatur. nam cum Dominus ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Martinus inpleuit, ab omnibus fidelibus esse facienda, qui Martinum non credit ista fecisse, non credit Christum ista dixisse. sed infelices, degeneres, somnulenti, quae ipsi facere non possunt, fac
Abbreviated transcription (Latin):
beati uiri ostenderit uoluntatẽ. memini
uuncentiũ prefectũ uirũ egregiũ. et qd̃
nullus sit intra gallias om̃ium uirtutũ
genere p̃stantior. Dum turonis p̃teriret
a martino sepius poposcisset. ut ei conui¬
uium in suo monasterio daret. In quo
quidem exemplũ beati ambrosii ep̃i p̃fe¬
rebat. qui eo tempore consules et p̃fectos
sub inde pascere ferebatur. s uirum altio¬
ris ingenii ne qua ex hoc uanitas atq infla¬
tio obripere noluisset. Ergo fatearis ne¬
cesse est. in martino om̃ium illoꝵ quos
enumerasti fuisse uirtutes. Martini au¬
tem in illis om̃ib non fuisse. Eeuid tu ĩ¬
quit postumianus ita mecũ quasi non
eãdem tecum sentiam. semꝑ que senserim.
Ego uero quo aduuam semꝑ et sapiam
egypti monachos predicabo. Laudabo a¬
nachoritas. mirabor heremitas. marti¬
nũ semꝑ excipiam. Non illi ego quem¬
quam audebo monachoꝵ certe nõ ep̃oꝵ
quempiã comparare. Hoc egyptus fa-¬

Expanded text:
beati uiri ostenderit uoluntatem. memini beati uiri ostenderit uoluntatem. memini Vincentium praefectum, uirum egregium et quo nullus sit intra Gallias omni uirtutum genere praestantior, dum Turonos praeteriret, a Martino saepius poposcisse, ut ei conuiuium in suo monasterio daretin quo quidem exemplum beati Ambrosi episcopi praeferebat, qui eo tempore consules et praefectos subinde pascere ferebatur —: sed uirum altioris ingenii, ne qua ex hoc uanitas adque inflatio obreperet, noluisse. ergo fatearis necesse est m Martino omnium illorum, quos enumerasti, fuisse uirtutes, Martini autem in illis omnibus non fuisse. Quid tu, inquit Postumianus, ita mecum? quasi non eadem tecum sentiam semperque senserim. ego uero quoadusque uiuam semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas: Martinum semper excipiam: non illi ego audeo monachorum, certe non episcoporum quempiam conparare. hoc Aegyptus fa
Abbreviated transcription (Latin):
et rabiem bestiarũ et serpentiũ uenena
compescuit. Qd̃ si illum conferas qui ĩ¬
mundis spiritib obsessos uerbi imꝑio.
aut etiam fimbriarũ uirtute curabat. ne
in hac quidem parte inferiorẽ fuisse mar¬
tinum multa documenta sunt. Si etiã
ad illum recurras qui setis suis ꝓ ueste
contectus putabatur ab angłis uisitari:
cũ isto angłi cotidie loquebantur. Iam
uero aduersus uanitatẽ atq iastantiam
ita inuictum sp̃m gessit: ut illa uicia for¬
tius nemo contempserit. Cũ quidem im¬
mundis spiritib afflatus absens plerũ¬
ꝙ curauerit. nec solum comitib aut pre¬
fectis s ipsis etiam regib imꝑaret. nimi¬
um id quidem in illis uirtutib s cre¬
das uelim non solum uanitati s causis
etiam atq occasionib uanitatis nemi¬
nẽ fortius repugnasse. Parua quidẽ s
uon pretereunda dicturus sum. quia et
ille laudandus est qui summa p̃ditus
potestate. tam religiosam ad reuerentiã

Expanded text:
et rabiem bestiarum et serpentium uenena et rabiem bestiarum et serpentium uenena conpescuit. quodsi illum conferas, qui inmundis spiritibus obsessos uerbi imperio aut etiam fimbriarum uirtute curabat, ne in hac quidem parte inferiorem fuisse Martinum multa documenta sunt. si etiam ad illum recurras, qui saetis suis pro ueste contectus putabatur ab angelis uisitari, cum isto angeli cotidie loquebantur. iam uero aduersus uanitatem adque iactantiam ita inuictum spiritum gessit, ut illa uitia fortius nemo contempserit, cum quidem inmundis spiritibus adflatos absens . plerumque curauerit, nec solum comitibus aut praefectis, sed ipsis etiam regibus imperaret. minimum id quidem in illius uirtutibus, sed credas uelim, non solum uanitati, sed causis etiam adque occasionibus uanitatis neminem fortius repugnasse. parua quidem, sed non praetereunda dicturus sum, quia et ille laudandus est, qui summa praeditus potestate tam religiosam ad reuerentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ter dericos dissidentes. int̾ ep̃os seuien¬
ts. cũ fere cotidianis scandalis hinc at¬
ꝙ inde p̃meretur. in expugnabili tam̃
adursus om̃ia uirtute fundatus stetit.
Et tanta oꝑatus est quanta ne illi qui¬
ani quos ante audiuimꝰ eẽ in heremo.
uel fuisse fecerunt. Ac si illi paria fecis¬
sent. quis iudex tam eẽt inrustus. ut nõ
tum ẽẽ potiorem merito iudicaret:
Puta enuim istũ fuisse militem qui pug¬
nauerit in iniquo loco. et tamen uictor
daserit. Illos autem eque compone mili¬
ib. St qui ex equo loco aut etiam desuꝑi¬
us cercauerint. Quid ergo et si om̃ium
na unictoria est: non potest eẽ par gła.
ta listi mortuũ suscitatũ. Quo ino ii¬
ao ce necesse est confiteri. martino ne¬
ininem conferendum. Nam si admi¬
lncum est qd illum egyptiũ flamma
non attigit. hic quoq sepius imꝑauit incẽ¬
diis. Si reuoluas qd̃ anachoritis feritas
bestiarũ uicta succubuit. hic familiariter

Expanded text:
ter clericos dissidentes, inter episcopos saeuienter clericos dissidentes, inter episcopos saeuientes, cum fere cotidianis scandalis hinc adque inde premeretur, inexpugnabili tamen aduersus omnia uirtute fundatus stetit et tanta operatus est, quanta ne illi quidem, quos ante audiuimus esse in eremo uel fuisse, fecerunt. ac si illi paria fecissent, quia iudex tam esset iniustus, ut non istum esse potiorem merito iudicaret? puta enim istum fuisse militem, qui pugnauerit in iniquo loco et tamen uictor euaserit, illos autem aeque conpone militibus, sed qui ex aequo loco aut etiam de superiore certauerint. quid ergo? etsi omnium una uictoria est, non potest omnium esse pretulisti mortuum suscitatum: quo uno utique necesse est confiteri Martino neminem conferendum. nam si admirandum est, quod illum Aegyptium flamma non adtigit, hic quoque saepius imperauit incendiis. si reuoluas quod anachoretis feritas bestiarum uicta succubuit, hic familiariter
Abbreviated transcription (Latin):
gi uidi. Eui cum me familiarem tul
ẽẽ dixissem. et ab illo et a multis faile
hec mͥ in iuncta legatio est. uts ie
terras istas te incolomi contigisscm
te supplere compellerẽ. que in ile tus ͤ
ao fastidium p̃teristi multis id una
ntũ ate poscentib explicentur. Equi¬
cem postumiane inquam. Cum te iam¬
audum de sc̃oꝵ uirtutib intentus audi¬
rem tacitis ad martinũ meũ cogitatio¬
nib returrebam. Merito ꝑspiciens om¬
ua illa que singuli diuersa fecissent:
ꝑ unũ istum facile completa. Nam cũ
txcelsa retuleris qd̃ mͥ dixisse liceat pa
martinus eẽt inferior. S sicut nulliꝰ
unquã cum illius uiri meritis ꝓfiteor
conferendam ẽe uirtutẽ. ita et illd̾ ani¬
maduerti decet. in qua illum cũ heremi¬
tis uel etiam anachoritis conditione
conferri. Illi enim ab om̃i impedim̃to
liberi celo tantum atq angłis testib pla¬
ne admirabilia docentur oꝑari. Iste in
medio cetu et conuersatione popłoꝵ in¬

Expanded text:
egi vidi: cui cum me familiarem tuum egi vidi: cui cum me familiarem tuum esse dixissem, et ab illo et a multis fratribus haec mihi injuncta legatio est, ut, si umquam terras istas te incolumi contigissem, ea te supplere compellerem quae in illo tuo lcredo, fastidium praeteristi, multis id una mecum a te poscentibus explicentur. XXIV. Equidem, Postumiane, inquam, cum te jamdudum de Sanctorum virtutibus intentus audirem, tacitis ad Martinum meum cogitationibus recurrebam, merito perspiciens omnia illa quae singuli diversa fecissent, per unum istum facile completa. Nam cum excelsa retuleris quod mihi dixisse liceat pacMartinus esset inferior. Sed sicut nullius umquam cum illius viri meritis profiteor conferendam esse virtutem, ita et illud animadverti decet, iniqua illum cum tis uel etiam anachoretis condicione conferri. illi enim ab omni inpedimento liberi, caelo tantum adque angelis testibus, plane admirabilia docentur operari: iste in medio coetu et conuersatione populorum, in
Abbreviated transcription (Latin):
nosco ioguidem: postumianus iidne
Pegs unquã ab exttema mea liote de
discedit. Nam si agnoscis auit lsbrlo
inquit terre ac mari comes. hic in pei¬
grinatione tota sociuis ut consolato.
fuit. S referam tibi plane quo lam
iste penetrauerit. et quam nullus ftn
in orbe terrarũ locus sit ubi non mai¬
teria tam felicis historie ꝑuulgata e¬
neatur. Primus eũ romane urbi un
studiosissimus tui paulinus inugn
Deinde cũ tota certatim urbe rapet̃.
exultantes libralios uidi: qd̃ nichil ab
his questuosius haberet᷑. Si quidem ni¬
chil illo promptiꝰ: nichil carius uende¬
retur. Hic nauigationis mee eursus
longe aute ꝓgressus. cũ ad affricam ui¬
nissem iam ꝑ totam carchaginẽ legel¬
tur. Solus ille cyrenensis prbr eum
non habebat: S me largiente descns¬
sit. Nam quid ego de alexandna los
ubi pene om̃ib magis quã tibi nous
est. hic egyptum uitriam thebandan
ac tota menphitica regna transius.
Hune ego in heremo a quodã sentl¬

Expanded text:
Agnosco id quidem, Postumianus inquit, neque umquam a dextera mea liber iste discedit. nam si agnoscis, ecce — et ainquit, terra ac mari comes,. hic in peregrinatione tota socius et consolator fuit. sed referam tibi sane, quo liber iste penetrarit, et quam nullus fere in orbe terrarum locus sit, ubi non materia tam felicis historiae peruulgata teneatur. primus eum Romanae urbi uir studiosissimus tui Paulinus inuexit: deinde cum tota certatim urbe raperetur, exultantes librarios uidi, quod nihil ab his quaestuosius haberetur, siquidem nihil illo promptius, nihil carius uenderetur. hic nauigationis meae cursum longe ante praegressus, cum ad Africam ueni, iam per totam Carthaginem legebatur. sonon habebat, sed me largiente descripsit: nam quid ego de Alexandria loquar? ubi pene omnibus magis quam tibi notus est. Hic Aegyptum, Nitriam, Thebaidam ac tota Memphitica regna transivit. Hunc ego in eremo a quodam sene l
Abbreviated transcription (Latin):
culum quo bestia uirus infuderat fixit.
Tum uero mira dicturus sum: uidimus
uenenum ex om̃i parte reuocatum ad mar¬
tini digitũ cucurrisse. Deinde ꝑ illd̃ ul¬
ceris foramen exiguum ita uirus stipasse
cũ sanguine. ut solet ex uberib caprarũ
aut ouium pastoꝵ manu pressis longa
linea copiosi lactis effluere. Puer surrex¬
it incolumis. nos obstupefacti tante rei
miraculo. id qd̃ ip̃a cogebat ueritas. fa¬
tebamur non eẽ sub celo. qui martinum
possit imitari. Consequenti itidem tẽꝑe
lter tum eodem dum dioceses uisitat age¬
bamus nobis nescio qua necessitate remo¬
rantib. aliquantulum ille ꝓcesserat. In¬
terim ꝑ aggerem publicũ plena militan¬
tib uiris fiscalis reda ueniebat. sed ubi
martinũ in ueste hispida. nigro et pendu¬
lo pallio circũtectum contigua de latere
iumenta uiderunt paululum in partẽ
alteram pauefacta heserunt. De in funi¬
be molea is pentos llos quls e¬

Expanded text:
culum, quo bestia uirus infuderat, fixit. culum, quo bestia uirus infuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse: dein per illud ulceris foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinum possit imitari. Consequenti itidem tempore iter cum eo, dum dioeceses uisitat, agebamus. nobis nescio qua necessitate remorantibus aliquantulum ille processerat. interim per aggerem publicum plena militantibus uiris fiscalis raeda ueniebat. sed ubi Martinum in ueste hispida nigro et pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibus inplicatis protentos illos, qu
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotib. Tres tantũ uidere de mona¬
chis. ceteri cur nõ uiderint non potest eẽ
nr̃i iuditii. Pidem fere tempꝰ cum euan¬
tius auunculus m̃s uir licet scłi negoti¬
is occupatus. tamen ad modum xp̃ianus
grauissima egritudine extremo mortis ꝑi¬
culo cepisset urgeri: martinũ euocauit. Nec
cunctatus ille ꝓperauit. prius tamen quã
medium uie spacium uir beatus euolue¬
ret uircutem aduenientis sensit egrotus.
Receptaq continuo sanitate: uenienti¬
b nobis obuiam ip̃e ꝓcessit. Altera die
Cum interim unum efamilia puerum
letali ictu serpens ꝑculit. quo iam exani¬
mũ ui ueneni ip̃e euantius suis humeris
illatũ ante pedes sc̃i uiri nichil illi impos¬
sibile confisus exposuit. Iamq se malũ
serpentis ꝑ omĩa menbra diffuderat.
Cerneres om̃ib uenis inflatam cutem.
et ad utris instar tensa uitalia. Marti¬
nus porrecta manu uniu̾sa pueri men¬
bra ꝑtractans. digitum ꝓpe ip̃m uulnus¬

Expanded text:
presbyteris, tres tantum uidere de monapresbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur non uiderint, non potest nostri esse iudicii. Per idem fere tempus cum Euanthius auunculus meus, uir licet saeculi negotiis occupatus admodum Christianus, grauissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgueri, Martinum euocauit. nec cunctatus ille properauit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die cum interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnus
Abbreviated transcription (Latin):
cus necessitate compulsus. iamq felle cõ¬
modo e proximis tabernis. nigerrimã
uestem. breueniq atq hyspidam quinq
comꝑatã argenteis rapit. atq ante mar¬
tini pedes iratus exponit. En inquit
uestem: s pauꝑ hic nõ est. Ille nichil mo¬
tus. iubet eũ paululum stare ꝓforib. se¬
creto utiq ꝓturans. dum sibi uestem nu¬
dus imponeret totis uiscerib elaborãs:
ut possit occultum ẽẽ qd̃ fecerat. S qͣn¬
do in scĩs uiris latent ista querentib ue¬
lint nolint cuncta ꝓduntur. Cũ hac i¬
gitur oblaturus sacrificiũ deo ueste ꝓce¬
dit. qd̃ quidem die mira dicturus sum.
Cum iam altarium sicut est sollempne
benediceret. globũ ignis de capite illiuis
uidimꝰ emicare. Ita ut in sublime cõten¬
dens longius collum crinemq flamma
ꝓduceret. Hoc licet celeberrimo factũ
die in magna populi multitudine uide¬
rimꝰ. una tantũ de uirginib. et unus de

Expanded text:
cus necessitate conpulsus, iam felle comcus necessitate conpulsus, iam felle commoto, e proximis tabernis bigerricam uestem, breuem adque hispidam, quinque conparatam argenteis rapit adque ante Martini pedes iratus exponit. en, inquit, uestem, sed pauper hic non est. ille nihil motus iubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans, dum sibi uestem nudus inponeret, totis uiribus elaborans ut posset occultum esse quod fecerat. sed quando in sanctis uiris latent ista quaerentibus? uelint nolint cuncta produntur. cum hac igitur oblaturus sacrificium Deo ueste procedit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam altarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contendens longum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de
Abbreviated transcription (Latin):
uos rustici galli tnpetias nos scolastici
alis cerdetu qui degrecia uenis tripodas
loratis. Engo hoc secretum beati uir
bauꝑ ille captatũ. Cum ei archidiaco¬
lus dare tunicã distulisset irrupit dis¬
furulatũ se aclerico querens algere de¬
plorans. slt mora sc̃s pauꝑe non ui¬
dente intra amfibalum sibi tunicam la¬
tenter ecluxit. pauperẽq contectũ discede¬
re iussit. Dein paulo post archidiaconus
ingressus ammonet ꝓ consuetudine expec¬
tare in eccłia populũ. illũ ad agenda sollẽp¬
nia debere ꝓcedere. Cui ille respondens ait.
pauperẽ prius dese autem dicebat oporte¬
re uestiri. se ad eccłiam non posse ꝓcedere.
nisi uestem pauꝑ actiꝑet. Diaconus uero
nichil intelligens. quia extrinsecus indu¬
tum amphibalo ueste nudum interius
non uidebat. Postremo pauꝑem nõ com¬
parere causatur. Michi inquit uestis
que p̃parata est deferatur. pauꝑ. non de¬
erit uestiendus. Artatus demum cleri¬

Expanded text:
nos rustici Galli tripeccias, uos scholastici nos rustici Galli tripeccias, uos scholastici aut certe tu, qui de Graecia uenis, tripodas nuncupatis –: hoc secretum beati uiri pauper ille captatus, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset , inrupit, dissimulatum se , a clerico querens, algere deplorans. nec mora, sanctus paupere non uidente intra amphibalum sibi tunicam latenter eduxit pauperemque contectum discedere iubet. dein paulo post archidiaconus ingressus admonet pro consuetudine, exspectare in ecclesia populum, illum ad agenda sollemnia debere procedere. cui ille respondens ait, pauperem prius — de se autem dicebat — oportere uestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi uestem pauper acciperet. diaconus uero nihil intellegens, quia extrinsecus indutum amphibalo, ueste nudum interius non uidebat, postremo pauperem non conparere causatur. mihi, inquit, uestis, quae parata est, deferatur: pauper non deerit uestiendus. tum demum cleri
Abbreviated transcription (Latin):
uo primo igitur tempore
relictis scolis beato me uiro
iunxi. paucos post dies eun¬
am ad eccłiam sequebamur interim
n. semi nudus hibernis mensib pau¬
per occurrit. orans sibi uestim̃tum da¬
n.Tunc ille accercito archidiacono
iussit algentem sine dilatione uestrri.
Demnde secretariũ ingressus. cũ solus ut
erat illi consuetudo resideret. Hanc enĩ
sibi etiam in eccłia solitudinẽ ꝑmissa. a¬
lericis libertate p̾stabat. cum quidẽ in
alio secretario prb̃ri sederent. uel saluta¬
nonib uacantes. uel audiendis negoci¬
is occupati. Martinũ uero usq in eã
horam qua sollẽpnia popło agi consue¬
na deposceret sua solitudo cohibebat.
Ild non p̃teribo qd̾ in secretario sedens
nuquam cathedra usus est. Nam in
uelia nemo unquã illũ sedere conspex¬
E. Sicut quendã nuꝑ testor deũ non
ne meo pudore uidi sublimi solio qua
Sregio tribunali celsa sede residentem.
Sedebat autem martinus in sellula
rusticana ut est in usib seruuloꝵ quas

Expanded text:
Quo primo igitur tempore relictis scholis beato me uiro iunxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi uestimentum dari. tunc ille arcessito archidiacono iussit algentem sine dilatione uestiri: dein secretarium ingressus, cum solus, ut erat consuetudo, resideret — hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat, cum quidem in alio secretario presbyteri sederent, uel salutationibus uacantes uel audiendis negotiis occupati: Martinum uero usque in eam horam, qua sollemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit, sicut quendam nuper, testor Deum, non sine pudore uidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. sedentem uero Martinum in sellula rusticana, ut sunt istae in usibus seruulorum, quas