comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos petiit: ut quia ad eiꝰdẽ ȩccłiȩ regim̃ uł
susceptũ officiũ ꝓ eadẽ qͣ detinebat᷑ mo¬
lestia assurg̾e nullatenꝰ posset: eccłie
ipsi ordinare epm̃ deberemꝰ Uude qr
cunctar̃ eccłiarũ iniuncta nos sollicitu¬
dinis cura constͥngit.: ne duitiꝰ gͣgi fide¬
lium desit custodia pastorał: illoꝵ p̃ci¬
b huiꝰq ex sua ĩpossibilitate renuncia
more p̃ceptis cler̃ plebẽq eiꝰdẽ eccłie ñ
desticimꝰ ad mon̾e: qͣtinꝰ ad eligendũs
antistitẽ concordi ꝓ uisiõe concurrant.
tẽ etherio ep̃o. Quamuis tͥste nob̾ sit ual¬
de qͦdloqͥmur atq fr̃na nos cõpassione
potius urgeat. ꝙͣ aliqͥd de auiditate dif¬
finire ꝑmittat:. suscepti tam̃ sollicitu
magna nos eccłiis cura ꝓspice: ed ante¬
ꝙͣ harum possit utilitas deꝑixe. qͥd fie¬
leat. gemitꝰ et fletꝰ audire sit. Negͥ lai¬
guente pastore grex qͦd absit insidiate¬

Expanded text:
nos petiit, ut quia ad ejusdem ecclesiae regimen vel nos petiit, ut quia ad ejusdem ecclesiae regimen vel susceptum officium pro eadem, qua detinetur, molestia assurgere nullatenus posset, ecclesiae ipsi ordinare episcopum deberemus. Unde, quia cunctarum ecclesiarum injuncta nos solicitudinis cura constringit, ne diutius gregi fidelium desit custodia pastoralis, illorum precibus, hujusque ex sui impossibilitate renunciatmore praeceptis, clerum plebemque ejusdem ecclesiae non destitimus admonere, quatenus ad eligendum sibi antistitem concordi provisione  Etherio episcopo. Quamvis triste sit nobis valde quod loquimur, atque fraterna nos compassione flere potius urgeat quam aliquid de auditis definire permittat, suscepti tamen sollicitudmagna nos Ecclesiis cura prospicere, et antequam earum possit utilitas deperire quod fieleat, gemitus et fletus audire sit. Ne ergo languente pastore grex, quod absit, insidiato
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ molestia sua petieit. ut ab epãtꝰ hono tͥ¬
re debeat uacare: petitionẽ scripto dan¬
omĩpotentis dĩtimore omĩmͦ ñ ualemꝰ.
ꝑatori complacet. quicqͥd iubet face̾ in
eiꝰ ÷ potestate. Sic̃ nouit ipse ꝓuideat :
uostantũ m indepositionẽ insontis ñ
faciat ꝑmisceri. Quod uͦ ip̃e feceit: si ca
to nr̃o portamus. Pontificib lxxxiui
uoluntarie suis renuntiantib sedib.
successores gregoriꝰ nullo mͦ denegabat:
no rauennati epõ significans. ait. Qua
diente molestia arimianensis eccłia ã
pastorali hactenꝰ sit regimine destituta
dudũ fr̃nitas ur̃a cognouit. Quẽ dũ
habitatoꝵ loci illiꝰ p̃cib ꝑmoti sepiꝰ hor¬
tarem᷑: ut siͤeͤadẽ capitis qͣ detinebat᷑¬
molestia melioratũ se eẽ sentiret ad suã
auxiliante d̾no reu̾teret᷑ eccłiã: datis
tium nosq p̃cib arguentiũ instantiꝰ
hortaremͣ. ut si ualẽt cũ eis auxiliante
dno remearet: data scͥptis supplicatiõe

Expanded text:
pro molestia sua petierit, ut ab episcopi honore debeat vacare, eo petitionem scripto danomnipotentis Dei timore omnimodo non audemus. facere in ejus est potestate: sicut novit, ipse provideat; nos tantummodo in depositionem insontis non faciat permisceri. Quod vero ipse fecerit, si canalemus, portamus. » Pontificibus voluntarie suis renuntiantibus sedibus successores Gregorius nullo modo denegabat, no, Ravennati episcopo, significans, ait: « Qua notum est impediente molestia, Ariminensis ecclesia pastorali hactenus sit regimine destituta, dudum fraternitas vestra cognovit. Quem dum habitatorum loci illius precibus permoti saepius hortaremur ut, si demolestia, melioratum se esse sentiret, ad suam auxiliante Domino reverteretur ecclesiam, datis tium, nosque precibus urgentium instantius hortaremur, ut, si valeret, cum eis auxiliante Domino remearet, data in scriptis supplicatione
Abbreviated transcription (Latin):
de fis kimi incaligosis ac mysticis sensib
qͥdualeat mens misera timoris siu ꝑ t̾ba¬
tionib occupata: Quanto enĩ cirra t̃¬
rena plꝰ satagit: tanto inhis q̃st̃ celes¬
tia minꝰ uidet: ꝓ eo qͦd curis sius extͣ se
lucit᷑. Et ualde intꝰ minor ẽ.: qr scͥptũ¬

Expanded text:
issimi, in caliginosis ac mysticis sensibus quid valeat mens misera, timoris sui perturbationibus occupata. Quanto enim circa terrena plus satagit, tanto in his quae sunt coelestia minus videt: pro eo quod curis suis extra se ducitur, valde intus minor est: quia scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat sinũ matͥs eccłiȩ fortituline a¬
un fioc̾ ac stabił ꝑmanet. Quo aucdito
seuer gra densis ep̃s enisdẽ caput sulinto¬
tis. eum diu̾sis pͥmum cepit ãposiet
suasionib a bono reuocare ꝓposito. Qs

Expanded text:
cognoverat sinu matris Ecclesiae, fortitudine animi fixus ac stabilis permaneret. Quo audito Severus, Gradensis episcopus, ejusdem caput schismatis, eum diversis primum coepit, si posset, suasionibus a bono revocare proposito.
Abbreviated transcription (Latin):
pe ꝓlate sententie affuctionẽ ꝙ ptũ¬
lit. credimꝰ ad uindictã huiꝰcubpe poᷤ¬
se suffice. Eufemiũ uͦ atq thomas ꝑo
deserenda accusatiõe sacros ordines
acceꝑunt eisdẽ ordinib pͥuatos eẽ:
atꝙ ita sicuti sunt depositi uolumꝰ.
permane: nͨ unꝗͣ eos sub qualibe
excusationis spetiȩ in sac̾s ordines
reuocari decernimꝰ. Nã nimis indigñ.
et contra eccłiasticȩ regulam discipli¬
nieer uhonore quẽ ñ ex meritis s ꝑ

Expanded text:
prolatae sententiae afflictionem quam pertulit credimus ad vindictam hujus culpae posse sufficere. Euphemium vero atque Thomam, qui pro deserenda accusatione sacros ordines acceperunt, eisdem ordinibus privatos esse, atque ita sicuti sunt depositi, volumus permanere; nec unquam eos sub qualibet excusationis specie in sacros ordines revocari decernimus. Nam nimis indignum, et contra ecclesiasticae regulam disciplinae est, ut honore quem non ex meritis,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ a subdiacono ꝓbari ñ potuit. qm̃ ĩposi¬
tionẽ manꝰ qͣcarere potuisset ñ habuit: ñ
sacͥdotio s officio caruit: et tanꝙͣ reuera
in famis meruit u̾b̾ibꝰ castigari. Nã cui
cũtbꝰ testib ueluti laico crim̃ qͦlib&e appro¬
bat᷑: ñ ÷ mir̃ qͦd obiec̃ dum ꝓbare ñsuf¬
fic̃: si corꝑali infamie quẽ ad modũ laic̾
ex iuris similitudine subiugat᷑. Qd̃ enĩ
eẽc diacono gͣdũ amitt̾e ħ fuit subdiaco¬
no fame plenitudine caruisse
Nmina semel audita gͣgoriꝰ indiscussa
nullomͦ p̃teribat: etiã si accusatꝰ cũ accu¬
satore suͥo redisset in grãm. Quappt̃ uni¬
usis epĩs decorinthi scbensait. Desiderii
nr̃i: ad concordiã redire discordes: et u
nitos ẽẽ in grã eos qͦ diuisos ab alt̾ultra
dilectiõe uoluntatis fac̃ eẽ diu̾sitas. Scꝑ

Expanded text:
 diacono probare non potuit, quoniam impositionem manus qua carere potuisset non habuit, non sacerdotio, sed officio caruit, et tanquam revera infamis meruit verberibus castigari. Nam cui cum tribus testibus veluti laico crimen quodlibet approbatur, non est mirum quod objecit dum probare non sufficit, si corporali infamiae, quemadmodum laicus, ex juris similitudine subjugatur. Quod enim esset diacono gradum amittere, hoc fuit subdiacono famae plenitudine caruisse. 32. Crimina semel audita Gregorius indiscussa nullo modo praeteribat, etiamsi accusatus, cum accusatore suo redisset in gratiam. Quapropter universis episcopis Corinthi scribens, ait: « Desiderii nostri est ad concordiam redigere discordes, et 145 unitos esse in gratia eos, quos divisos ab alterutra dil
Abbreviated transcription (Latin):
lantib: cum adiutorio dñi inde om̃s
ncolumes reu̾tunt᷑. Qui nom̃ eiꝰ cum
fuit aduitor. ALio quoq tempore
lum latrones quendam puer̃ cõprehen-¬
lissent: ligauer̃ eum. Cumq diu tene-¬
et᷑ in uincłis: uolentes eum in captiui¬
tatẽ extra patͥam ueniindare: tunc subi-¬
to puer rememorans cum fiducia nom̃
cẽ geretrudis: dep̃catꝰq eam ut sͥ auxili¬
im impendisset: statim cecider̃ uin-¬
ula de manib eiꝰ qͥb fuerat colligatꝰ:
tcep̃ currere ut se lib̾aret. Illi aũ uiri
ui eum uinctum habuer. similit̾ cepe-¬
unt currere pꝰ ip̃m ut eum cõp̃hende¬
ent: et ñ potuerunt. Sicq liberatꝰ est
uer de manu latronum et inimicoꝵ¬
ea alio tẽpore dum uir quidã in mag¬
nscͥminib inuentꝰ fuisset. ita ut dñs eiꝰ¬
ussisset eum tenere et in uincłis constͥn¬
ere. tunc ille infelix in angustia positꝰ.
t numio pauore ꝑterritꝰ: qr õs qui ad¬

Expanded text:
lantibus, cum adiutorio Domini omnes inde lantibus, cum adiutorio Domini omnes inde incolumes revertebantur; qui nomen eius cum fuit adiutor. 8. Alio quoque tempore dum latrones quendam puerum conprehenderunt et ligaverunt eum, cumque diu teneretur in vinculis, volentes eum in captivitatem extra patriam venumdare, tunc subito puer rememorans cum fiducia nomen sanctae Geretrude deprecatusque eam, ut sibi auxilium inpendisset, statim ceciderunt vincula de manibus eius, quibus fuerat colligatus, et coepit currere, ut se liberaret. Illi autem viri, qui eum vinctum habuerunt, similiter ceperunt currere post ipsum, ut eum conprehenderent, et non potuerunt. Sicque liberatus est puer de manu latronum et inimicoea alio tempore dum vir quidam in magnis criminibus inventus fuit, ita ut dominus eius iuberet eum tenere et in vinculis constringere, tunc ille infelix in angustia positus et nimio pavore perterritus, quia omnes qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
uenientes ibidẽ ad sepulchrũ uirginis¬
dei. remedium querere animar̃ et cor-¬
porum simul: et cum dei aduitorio om̃s
qui illic cum amore diuinitatiᷤᷤ auxiliũ
querebant. sam atq incolumes inde
reu̾tebantur. ERat autem quidam
uir in ħ uicina loca: cuius uxor ceca s
fecta: Tulitq eam uir suus et adduno
tum monast̾ium nuualla. Cum autẽ
eccłiam intrassent et illa stetisset subt
unam lampadẽ. repente effũdebat᷑ illã
candela ubi ip̃a subt̃ stabat: et effuda
suꝑ pallium quo induta erat. Om̃s
illic aderant et uiderunt ħ miraculu¬
accipientes ex ipsa gutta unxerunt e¬
cłos eius: et statim illuminati sunt o¬
cłi mulieris que ante fuerat ceca. Ins
stinum autem confortata in fide et l
et in uirtutib sc̃e uirginis geretrude¬
et sana reuersa ẽ cum gaudio domus
suam. Qm̃ satis longum ⁊ ꝑordies
cotum enumerando ꝑstringere. quan¬
gientib et causam salutis ab ea postu¬

Expanded text:
venientes ibidem ad sepulcrum beate virginisvenientes ibidem ad sepulcrum beate virginis remedium querere animarum et corporum simul, et cum Dei adiutorio omnes, qui illic ad amorem divinitatis auxilium querebant, sani atque incolumis inde revertebantur. 7. Erat autem quidam vir in hac vicina loca, cuius uxor ceca est effecta, tulitque eam vir suus et adduxittum monasterium Niviala. Cum autem ecclesiam intrassent, et illa stetisset subter unam lampadem, repente effundebatur illa candela, qua ipsa subter stetisset, et effudit super pallium, qua. induta erat. Omnes , qui illic aderant et viderunt hoc miraculum, tenentes ex ipsa gutta, et uncxerunt oculos eius, et statim inluminati sunt oculi mulieris, que ante fuerat caeca. In crastinum autem confortata est in fide et spe et in virtutibus sanctae virginis Geretrude sana reversa est ad domum suam. Quoniam satis longum est per ordinem totum enumerando perstringere, quangientibus et causam salutis ab ea postu
Abbreviated transcription (Latin):
git ut predicta abbatissa neptis beatȩ
set : q̃ post ipsam gub̾natrix extiterat
niuialensi monast̾io. Tunc cuncta fa¬
milia unanimit̃ õs unam puellã ex
nobili genere ortams elegerunt ab¬
batissam: cui nomen erat agnes. Que ꝙ
ipsa similit̾ nutrita fuerat a beata geretii¬
de. Ipsa autem postea edificauit basilic
uero eadem qua eccłia edificata fuerat
dum lectum fuisset cum honore ibidem
portatum: ipsa nocte omnes sorores un
eadẽ eccłia cum summa reuerentia sol¬
lemnitates uigiliasq habuert̃. finitisꝗ¬
tem matutinis et oꝑe dei cõpleto: et ex¬
tinctis lucernis septẽ que semꝑ in eodẽ
oratorio ardere solebant: mane facto
cum ip̃e sorores ad orationẽ in eanden
eccłiam intrassent: uider̃ õs lucernas
ardentes. quas ante extinctas dimiserãt
Unde factum ÷. ut deuulgatum eẽt hoc
miraculum ꝑ uniuersã regionẽ illã. &
dis. ⁊ ut omnes qui longe aut ꝓpe een

Expanded text:
git, ut predicta abbatissa, nepta beate git, ut predicta abbatissa, nepta beate set, que post ipsam gubernatrix extiterat Nivialense monasterio. Tunc cuncta familia unianimiter omnes unam puellam ex nobile genere ortam sibi elegerunt abbatissam, cui nomen erat Agnes, qui et ipsa similiter nutrita fuerat a beata Geretrude. Ipsa autem postea edificavit eclesiam vero eadem, qua ecclesia aedificata fuerat, et lectum fuisset cum honore ibidem portatum, ipsa autem nocte omnes sorores in eadem aeclesia cum reverentia sollemnitatis vigilias habuerunt. Finito autem matutino et opere Dei completo et extinctis lucernis 7, quae semper in eodem oraturio ardere solebant, mane autem facto, cum et ipse sorores ad orationem in eandem ecclesiam intrassent, et viderunt omnes lucernas ardentes, que ante extinctas demiserunt. Unde factum est, ut devulgatum esset hoc miraculum per universam regionem illam, et us, ut omnes, qui longe aut prope essent,
Abbreviated transcription (Latin):
cos qui eam curare potuissent. Tunc
in ipsa nocte apparuit ei scã geretrudiᷤᷤ
ad lectum qui ÷ positꝰ in eccłia beati
pauli apłi. ubi geretrudis requiescere
solebat. Ibi acceptura eris sanitatẽ de
omni tribulatione. quam in corꝑe tu¬
o pateris. Ip̃a autem puella ꝓpt̾ gra¬
uitudinem infirmitatis suȩ: non po¬
tuit ante diẽ tercium ꝑuenire illuc.
Cumq cuncta congregatio in horam
t̾ciam ad opꝰ diuinum consisterent. &
opꝰ dĩ eẽt completũ: suꝑueniente pu
ella q̃ fuerat infirma: tuler̃ eã sacerido¬
tes. et ad duxer̃ ad lectulum ubi iussa
fuerat ambulare. Cumq se in oratioe
dño substrauisset. et ad lectum incli¬
nasset statim aꝑti sunt ocłi eiꝰ  et totũ
corpꝰ qͦd ante uulneratum fuerat. ita
repente sanatum ÷ ac si unquam uul¬
neris nichil habuisset. Illa autem deo
grãs agebat: et gaudio magno repleta
est : et cum exultatione reu̾debaturad
suos parentes. His ita gestis: conti¬

Expanded text:
cos, qui eam curare potuissent. Tunc cos, qui eam curare potuissent. Tunc in ipsa nocte aparuit ei sancta Geretrudis ad lectum, que est positus in eclesia beati Pauli apostoli, ubi Geretrudis requiescere solebat. Ibi acceptura eris sanitatem de omni tribulatione, que in corpore tuo pateris'. Ipsa autem puella propter gravitudinem infirmitatis suae non potuit ante diem tertium pervenire illuc. Cumque cuncta congregatio in horam tertiam ad opus divinum consisterent, et opere Dei completo, superveniente autem puella, quae fuerat infirma, tuleruntque eam sorores et adduxerunt ad lectulum, ubi iussa fuerat ambulare. Cumque se in oratione Domino substravisset et ad lectulum inclinasset, statim aperti sunt oculi eius, et totum corpus, que ante vulnerata fuerat, ita repente sanata est, acsi umquam vulneris nihil habuisset. Illa autem Domino gratias agebat et gaudio magno repleta est et exultatione revertebat ad suos parentes. 6. His ita gestis, conti
Abbreviated transcription (Latin):
te sunt ꝑ uisionẽ aliqͤ de sororib ut in
solebat fatigata membra aliquid requi¬
escere: nullus hoĩnum ult̾ius in ipso lec¬
to requiescere fuisset ausus. Tunc predic¬
ta di famula dnĩca abbatissa neptis scẽ
geretrudis. q̃ secꝰ pedes eiꝰ fuerat nutͥta ga-¬
udio repleta÷ q̃uod ꝑ tanta signoꝵ mi¬
racła eam dñs dignatꝰ sit manifestare.
Conuocata autem uniuersa congrega¬
tione ipsum lectulum tulerunt: et por¬
rauerunt cum honore magno et dilau¬
dib. et deposuerunt eum in basilica
scĩpauli apłi ubi nunc dñs multa signa
atq uircutes ostendere dignat᷑.
Uit quedã puella in regiõe eadẽ. ꝙͣ gra¬
uissima egͥtudo dep̾sserat: ut nullus eã
medicꝰ ꝑ annos plurimos sanare potu¬
isset Etad extremum ocłoꝵ suoꝵ lum̃
amisit: et ceca effecta ẽ. Tunc paren¬
tes illius puellȩ tulerunt eam. et secũ
duxerunt ad monast̾ium nuial la:
ut saltĩ inuenirent ibi aliquos medi¬

Expanded text:
roribus, ut et roribus, ut et solebat fatigantia membra aliquid requiescere, ut nullus hominum ulterius in eum requiescere fuisset ausus. Tunc praedicta Dei famula Dominica abbatissa, nepta sanctae Geretrude, quae secus pedes eius fuerat nutrita, gaudio repleta est, quod per tanta signorum miracula eam Dominus dignatus est manifestare. Convocata autem universa congregatione, ipsum lectulum tulerunt et portaverunt cum honore magno et Dei laudibus et deposuerunt eum in basilica sancti Pauli apostoli, ubi nunc Dominus multa signa atque virtutes ostendere dignatus est. 5. Fuit quedam puella in regione eadem, quam gravissima egritudo depresserat, et nullus eam medicus per annos plurimos sanare potuisset, et ad extremum oculorum suorum lumen amisit et ceca efficitur. Tunc parentes illius puelle tulerunt eam et secum duxerunt ad monasterium Nivialae, ut saltim ibi invenirent aliquos medi
Abbreviated transcription (Latin):
Iost annum autẽ decimum obitꝰ scẽ ge¬
se ignẽ exortum fuisse assert̃. ubi ipsa p̃¬
uens fuit in corꝑe. Intantum autẽ ut
dicunt erupit flãma uehemĩs: ut nul¬
lus monachoꝵ uł uirginum seu uiroꝵ
ibidẽ concurrentium. ullã spẽ hab̾ecad
lib̾andum monastium de incendio.
Ipẽ autem ancille di que ibidẽ congͦ¬
gate fuerant:. foras mur̃ extra monas¬
tium ad uicina loca confuger̃ Tunc
uir unus cuicuram monast̾ii cõmen¬
datum fuerat regere. repente eleuãs
ocłos suos uidit scãm geretrudẽ stai¬
tem insummitate refectorii in ipsa
specie uł habitu qua ip̃a fuerat: et cũ
ipo uelamine quo erat cooꝑta sẽꝑ ia¬
ctabat flaminam de domo. Ille autẽ
uir de tantauisioẽ ñꝑterritꝰ s gaudio
magno repletꝰ. suos socios hortabatur
ut constant̾ agerent. Ipse autem cursu
concito ascendit sursum: ut uideret
exitum rei. Tunc mir̃ in modum subi¬
to uiderunt lib̾atum monast̾ium de

Expanded text:
3. Post annum autem decimum obitus sa3. Post annum autem decimum obitus saae ignem exortum fuisse adserunt, ubi ipsa prvens in corpore. In tantum autem, ut dicunt, erupuit flamma vehemens, ut nullus monachorum vel virginum seu virorum ibidem concurrentium nullam spem haberent ad liberandum monasterium de incendio. Ipse autem ancillae Dei, quae ibidem congregate fuerant, foras murum extra monasterium ad vicina loca confugerunt. Tunc vir unus, cui cura monasterii commendata fuerit regere, repente elevans oculos suos, viditque sanctam Geretrudem stantem in summitate refectorii in ipsa specie vel habitu, qua ipsa fuit, et cum ipso velamine, qua erat cooperta, semper iactabat flammam de domo. Ille autem vir tante visione non perterritus, sed gaudio magno repletus, suos sotios ortabatur, ut constanter agerent. Ipse autem cursu concito ascendens sursum, ut videret exitum rei. Tunc mirum in modum cumsubito viderunt liberatum monasterium in
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝰ. Ego sum geretrudis quã multum
lexisti. Et his dictis: ab oculis aspicien
ablata ÷ Tunc illa intra se tacite cogi.¬
bat: quid tanta uisio debuisset eẽ. e
eadẽ die:de uisioẽ illa nemini indica¬
t ullum u̾bum. Cum autẽ crastinꝰ ad¬
na dei uirgo interrogauit epm̃ descã
retrude. in quali habitu uł ordine
specie ipsa fuissec. At ille statim ꝑor
nem narrauit staturam corꝑis eius
peiem decoris eiꝰ T uncbeata modes
ntellex̃ ex signo qͦd ab ep̃o audierat.
rum eẽ qͦd ante uiderat: et dix̃ad eũ.
octͥ nunc confiteor quod ante celabã:
reuelatum mͥ fuit hesterno die horaq̃si
aoade hac. luce ipso die et eadẽ hora
grita fuisset. Et postea totam rem ꝑ
anẽ pandit ep̃o. Ille aũ diẽ ipsumatq
am consignans predictus episcopꝰ chł̃o¬
ilłus: inuenit ita factũ ordinẽ reisic̃
sup̃dicta pͥus indicauerat abbatissa.

Expanded text:
huius. Ego sum Geretrudis, quam multum huius. Ego sum Geretrudis, quam multum dilexisti'. Et his dietis ab oculis aspicientis ablata est. Tunc illa intra se tacite cogitabat, quid tanta visio debuisset fieri. Et in eadem die de visione illa nemini indicavit nullum verbum. Cum autem crastinus adquia Dei virgo interrogavit episcopum de sancta Geretrude, in quale habitu vel ordine vel specie ipsa fuisset. At ille statim per ordinem narravit staturam corporis eius et speciem decoris eius. Tunc beata Modesta intellexit ex signa, que ab episcopo audierat, verum esse, quod ante viderat, et dixit ad eum: 'Hoc tibi nunc confiteor, quod ante celabam, qua revelatum mihi fuit hesterno die hora quasi sexta, quod de hac luce ipso die et eadem ora migrata fuisset'. Et postea totam rem per ordinem pandit episcopo. Ille autem diem ipsum atque horam consignans praedictus episcopus Chlodulfus et invenit ita factum ordinem rei, sicut et supradicta prius indicaverat abbatissa.
Abbreviated transcription (Latin):
scẽ geretrudi in amicitia diuina fai
et terrarum spͥatiis interiacentibe
qͦd oculorum obtutib int̾ se uides
qui uerint animo tamen atꝙy insa¬
is dilectiõe seꝑ p̃sentes fuerunt: quia eqͣlẽ
ruitutis miliciam bauilar. et dño in sin¬
eritate cordis equalit̃ sine dolo seruier̃.
ost multũ ũ temꝑis spatium. contigit
qͦo uolo ad memoriã urãm narrando re-¬
ocare. ut quadã die cũ p̃dicta dĩ famula
nodesta in monastio suo posita orationis
iuisa in eccłiam suam intrasset: se ipsã
nte altare beate marie sẽꝑ uirginis ino¬
tiõe ꝓsterneret. Cum autẽ finita ora¬
oe surrexisset. et ipsa undiq circunspi¬
ret: subito aspex̃: uiditq ad dextrum
tꝰ altaris scãm geretrudẽ statẽ in eodẽ
abitu atq in eadẽ specie qua ipsa for.¬
iata fuit. Dix̃q ad eam. Soror modesta:
rtam tene uisionẽ hanc: et sine ulla
nbiguitate scias me hodie inhac ea¬
mhora absolutã de habitacło carnis

Expanded text:
a famia famiet terrarum spatiis interiacentibus, quod oculorum obtutibus inter se videre non quiverunt, animo tamen atque in cordis dilectione semper praesentes fuerunt, quia aequalem servitutis militiam baiularunt et Domino in sinceritate cordis aequaliter sine dolo servierunt. Post multum vero temporis spatium contigit hoc quod volo ad memoriam vestram narrando revocare, ut quadam die, cum praedicta Dei famula Modesta in monasterio suo posita, orationis causa in eclesiam suam intrasset, seque ipsam ante altare beatae Mariae semper virginis in oratione prosternebat. Cum autem, finita oratione, surrexisset, se ipsam undique circumspiceret, subito aspexit viditque ad dexteram latus altaris sanctam Geretrudem stantem in eodem habitu atque in eadem specie, qua ipsa formata fuerat. Dixitque ad eam: 'Soror Modesta, certam tene hanc visionem et sine ulla ambiguitate scias me hodie in hac eadem ora absolutam de habitaculo carnis
Abbreviated transcription (Latin):
uis corporalit᷑ ħ apud homines uiuan
quandui in corpore subsistunt. tam̃
meis et conscientia in et̾nitate solidati
et cor ipsorum incontẽplatione diui¬
nitatis incessabilit̾ occupat᷑: Ita et
hec famula xͥ geretrudis cuiꝰ uitã uł ̃¬
u̾sationẽ a pͥmeuo uiuentutis euoco¬
scͥpsimꝰ. quamuis ħͥ carnalit᷑ apud m¬
tales conu̾sata fuisset. et gub̾natͥ e
titerit famulorum famularumq
uitam ac ꝑpetuam nunquam in obs¬
uionẽ tradidit. ⁊ nec statum reccitucͥ
suȩ. nec morum grauitatẽ. nec discipl¬
nã rigoris amisit. Idcirco apud oĩpos
tutes: quatinus omnib innotescer
qui uitã eius uł abstinentiã corꝑis.
optinere p̃cib ualeat. cum uirtutes
dñs sicut petentium fides exigit digi¬
tus ÷ ostende ad sepulchrũ eiꝰ: si aliq
exinde commemorau̾im & ad meli
deduxerimus.Rat quedam abis¬
tissa in monast̾io treuerense. cuinos
erat modesta: & ħ ipsa ab infantial
domino consecrata fuerat: similit̾q¬

Expanded text:
is corporaliter hic apud homines viventes, quamdiu in corpore subsistunt, tamen eorum mens et conscientia in aeternitate solidatur, et cor ipsorum in contemplatione divinitatis incessabiliter occupatur? Ita et haec famula Christi Geretrudis, cuius vitam vel conversationem a primevo iuventutis conscripsimus, quamvis hic carnaliter apud mortales conversata fuisset et gubernatrix extiterit famulorum famularumquevitam ac perpetuam numquam in oblivione tradidit nec statum rectitudinis suae nec morum gravitatem nec disciplinam rigoris amisit. Idcirco apud omnipotrtutes, quatenus, ut omnibus innotisceret, qui vitam eius vel abstinentiam corporis obtinere precibus valead, cum virtutes, que Dominus, si petentium fides exigit, dignatus est ostendere ad sepulcrum eius, si aliqua exinde commemoramus, et ad medium deducamus. 2. Erat quedam abbatissa in monasterio Treverense, cui nomen erat Modesta, et hec ipsa ab infantia sua Deo consecrata fuerat similit
Abbreviated transcription (Latin):
bilissimi quam nullatenus acciꝑe uo¬
lebat desponsauit filiam. Statuit e¬
tiam diẽ quo eam sͥ matrimonio co-¬
pularet: qui ħ toto nisum̃tis satage¬
bat. ut ñ solum auinculo conuigali.
uerum ab omni seculi actu collum su¬
e m̃tis qͦd leni xͥ iugo submittere desi¬
derabat excuterd. Non enim ut auditor
obluuosus dñi monita manit̾ aurib¬

Expanded text:
bilissimi, quam nullatenus accipere mabilissimi, quam nullatenus accipere malebat, disponsavit filiam. Statuit etiam diem, quo eam sibi matrimonio copularet; qui hoc toto mentis nisu satagebat, ut non solum a vinculo coniugali, verum ab omni saeculi actu collum suae mentis, quod leni Christi iugo submittere desiderabat, excuteret. Non enim ut auditor obliviosus Domini monita inaniter aurib
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰdẽ apłi sententie contradictor eẽ uide¬
ret᷑ qua dic̃ filiĩ obedite parentib: nul¬
latenus ei celestia ambienti suadere
poterant terrestem suscipere militiã.
Cauens autẽ ne in aliquo salutarib
contrariꝰ eẽt monitis consideransꝙ si¬
mul nec dum se sui arbitrii facultatẽ
consecutum eẽ: quẽ mente delitiscendo
fugere satagebat. corpore specietenꝰ coac¬
te habitum militarem suscepit. Dño
uͦ se ꝓtegente extimplo in aula cõmino¬
rans regia. ex tyrunculo ꝑfectus ita ef¬
fectus est miles: ut cor regis omniumq
optimatum grãsue uenustatis in amo¬
remsui conuerteret.⁊ intantum ut m¬
mio eum rex amplectens amore dispẽ¬
satorem sui potus pͥncipemq renuen-¬
te eo constitueret pincernarum. Cũ
autem ꝑ aliquod tempꝰ omnib placẽs
prudenter cominissum ꝑ ageret miniᷤ¬
terium: suadentib parentib atq a-¬
micis suis. cuiusdam optimatis no-¬

Expanded text:
eiusdem apostoli sententiae contradictor esse videeiusdem apostoli sententiae contradictor esse videretur, qua dicit: Filii, oboedite parentibus, nullatenus ei sicuti caelestia ambienti suadere poterant terrestrem suscipere militiam. Cavens autem, ne in aliquo salutaribus contrarius esset monitis, consideransque simul necdum se sui arbitrii facultatem consecutum esse, quem mente delitiscendo fugere satagebat, corpore specie tenus coacte habitum militarem suscepit. Domino vero se protegente, extemplo, in aula commorans regia, ex tirunculo perfectus ita effectus est miles, ut cor regis omniumque obtimatum gratia suae venustatis in amorem sui converteret, in tantum ut nimio eum rex amplectens amore dispensatorem sui potus principemque, rennuente eo, constitueret pincernarum. Cum autem per aliquot tempus omnibus placens prudenter commissum perageret ministerium, suadentibus parentibus atque amicis suis, cuiusdam obtimatis no
Abbreviated transcription (Latin):
ratus. p̃fulgens ꝑuerad mirabił om¬
nb haberetur. Parentes autẽ enis uidẽ¬
eseum litterarum doctͥnis magnaex
arte instructum. regalib ꝙ militiis
ptum: ab scoł eum recipientes. regiã
uroduxerunt inaulam: atq regi frã¬
eum cum magno honore militatu¬
um commendauerunt: quatenus
seamitem huius militiȩ ad debitum
searitoꝵ ꝑueniret honorem. S uir
c ei menlandus omne huius secłi cul¬
l omnemꝙ gloriam x postponens
qmiori pͥlus appetiit ꝑ labentis seli ĩabo¬
res mansura gaudia iustoꝵ promere¬
ri: quam ꝑ transitoriam mundi glo¬
nam perpetua in iustorum supplicia
ꝑpeti. Longe enim ã parentum uolun¬
tate scm̃ dirimebatur desideriũ eiꝰ. Nã
quod illi ad dignitatis eiꝰ głam agere co¬
nabantur: ipse ad suȩ salutis dispen¬
dium fieri arbitrabatur. sententiam
recolens apłi dicentis. Nemo militans
do implicat se negociis secularib Et nͥ

Expanded text:
cratus, praefulgens puer ammirabilis omcratus, praefulgens puer ammirabilis omnibus haberetur. Parentes autem eius, videntes eum litterarum doctrinis magna ex parte instructum regalibusque miliciis aptum, ab scolis eum recipientes, regiam introduxerunt in aulam atque regi Francorum eum magno cum honore militaturum commendaverunt, quatenus per tramitem huius militiae ad debitum progenitorum perveniret honorem. Sed vir Dei Aermenlandus omne huius saeculi culmen omnemque gloriam Christi postponens amori, plus appetiit per labentis saeculi labores mansura gaudia iustorum promereri, quam per transitoriam mundi gloriam perpetua iniustorum supplicia perpeti. Longe enim a parentorum voluntate sanctum eius dirimebatur desiderium. Nam quod illi ad dignitatis eius gloriam agere conabantur, ipse ad suae salutis dispendium fieri arbitrabatur, sententiam recolens apostoli dicentis: Nemo militans Deo, implicat se negotiis saecularibus. Et nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ultorum iam ꝑ orbẽ uni-¬
uersum circunquaq re-¬
gum collis iugo xͥane re-¬
ligionis submnissiscumfi¬
des scẽ eccłiȩ errorum cali¬
gine depulsa luce euangłicȩ ueritatis cͥoruᷤ¬
cain omni dicione chlotharii regis francoꝵ
tranquilla uteretur pace: uenerabił er¬
mñlandus genuine natiuitatis potitus
rordio.ex nouio macensium incolar̃
nobilissimis parentib ꝑpetua fruiturꝰ
temꝑalem ꝓcessit in lucem. Hic beatis¬
imus ꝓcer̃ parentum opimis educatus
lapib atq ut assolet p̃clara soboles no¬
bilis ꝓsapie affectione uallatuf littera¬
umeruditorib sui ꝓfectus gr̃a imbuẽ¬
lusꝓ uisione tante generositatis tradi¬
us fuit. Quib p̃cunctis coeuis sodali
ad plenum cruditus: omnẽ ꝓuerilẽ
betulantiã grauitate transcendens
norum: nulli concupiscentie illecebͦ.
uoluptatis assensum p̃buit. Carnis
p lasciuiam sp̃s ardore conterens: nobi¬
itati carnis anuni p̾ferebat nobilita¬
eitaut in ipsis scoł ꝓbitate animi sa¬

Expanded text:
ultorum iam per orbem universum circumquaque regum collis iugo Christianae religionis submissis, cum fides sanctae ecclesiae, errorum caligine depulsa, luce euvangelicae veritatis corusca in omni dicione Chlottharii regis Francorum tranquilla uteretur pace, venerabilis Aermenlandus, genuinae nativitatis potitus exordio, ex Noviomacensum incolarum nobilissimis parentibus, perpetua fruiturus, temporalem processit in lucem. Hic beatissimus procerum parentum opimis edocatus dapibus atque, ut assolet, praeclara soboles nobilis prosapiae affectione vallatus, litterarum eruditoribus sui profectus gratia imbuendus provisione tantae generositatis traditus fuit. Quibus prae cunctis coevis sodalibus ad plenum eruditus, omnem puerilem petulentiam gravitate transcendens morum, nulli concupiscentiae inlecebrosae voluptatis adsensum praebuit. Carnis quoque lasciviam spiritus ardore conterens, nobilitati carnis animi praeferebat nobilitatem, ita ut in ipsis scolis, probitate animi sa
Abbreviated transcription (Latin):
seancillam deuouit muo mͦ resticit: et
ita ei d̾s gram suã contulit: uͭ qͥantea ꝑ
cupiditatẽ raptores atq excusatores ex¬
tterant. pꝰea uero largitate et benefici¬
is ertitert᷑ defensores. Omnib bene dis¬
positis et x eccłi is restauratis.: decimo
deinde et pͥmo anno ex qͥ creditums sus¬
cepit regere gregẽ:: ꝑ quinquaginta eo
plus dies grassato languore lectulo deti¬

Expanded text:
se ancillam devovit, miro modo restitit, et ita ei Deus gratiam suam contulit, ut qui antea per cupiditatem raptores atque accusatores fuerunt, postea vero largitate et beneficiis extiterunt defensores. Omnibus bene dispositis, Christi eclesie restauratis, decimo deinde et primo anno, ex quo creditam sibi suscepit regere gregem, per quinquaginta et plus dies, grassata langore, lectulo nut
Abbreviated transcription (Latin):
pipini dnĩ sus anno duodecimo. dõ et
angłis sp̃m suum cõm̃dans migrauit
ad dnm. inniuialcha monast̾io sub teg¬
mine beati petͥ apłi honorifice traditur
sepulture. Cum ergo beata famula łi ge¬
retrudis matre defuncta. oẽ onꝰ regiminiᷤᷤ
suꝑ se sola suscepisset: infra se cogitabat
de celesti contẽplatiõe. ꝙͣ sͥ sine secłariũ
strepitu hab̾e optauerat bonis ac fide-¬
lib dispensatorib foris et de fr̃ib. infra
u septa monastii spũalib sororib curã
familiarẽ cõm̃dauit: quatinꝰ dieb ac
scĩs lectionib. et ieuiniis contra spũalia
neqͥciȩ potuisset dimicare: ita exitꝰ rei
paruit in illa ut pene oẽm bibliothe¬
cam diuine legis memorit̃ recondẽt::
et obscura allegorie mysti̾a spũ scõ reue

Expanded text:
ui anno duodecimo, Deo et angelis spiritum suum commendans, migravit ad Dominum; in Nivialcha monasterio sub tegimine beati Petri apostoli honorifice traditur sepulturae. Cum ergo beata famula Dei Geretrudis, matre defuncta, omne onus regiminis super se sola suscipisset, infra se cogitabat de celeste contemplatione, quam sibi sine secularium strepitu habere optaverat. Bonis ac fidelibus dispensatoribus foris de fratribus, infra vero septa monasterii spiritalibus sororibus curam familiares. nibus et ieiuniis contra spiritaliam nequitiam potuisset demicare. Ita exitus rei pervenit, ut pene omnem bibliothecam divini legis memoriter recondit et obscura allegoriae misteria, Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
indicabat. nͥ ueriluminis uisitationẽ. ⁊¬
temilluminat: Euadã autẽ die
periclitantib missis in mari. eiusdem
beate memorie geretrudis cõmemoratio a.
uitã oportune succit. dũ ꝓ utilitate mon¬
stii in pelagio cũ tͣnqͥllitate nauigarent:¬

Expanded text:
luminis visitatio, tem inluminat? 5. Quadam autem die, periclitantibus nobis in mari, eiusdem beatae memoriae Geretrudis commemoratio ad vitam oportune succurrit. Dum pro utilitate monasterii in pelago cum tranquillitate navigare
Abbreviated transcription (Latin):
monastĩum suum cum gaudio. et ex¬
ultatiõe magna repleta. Cum autem
appropinquassent ad monast̾ium ubi
tendebant: leuauer̃ cum canticis uoce ᷤ
et dño laudes ceciner̃. Portauer̃q reli¬
quias & lectum scm̃ quẽ secum detule¬
rant: et posuer̃ eum iuixta altare scẽ ge¬
nouefe uirginis. Quis autẽ homiñ ub
explicare poterit quanti ibidẽ quotidie
ã demonio mundati.⁊ quanti infirmi
curati.⁊ et de quacunq tribulatioe ibi¬
autẽ secundo ꝑfectis omnib. et bene diᷤ¬
positis: matrona illa migrauit ad dñm.
nast̾ĩum quedam religiosa femina ue¬
nit ex nobili genere orta cui nom̃ erat
adula. in omnib uere ancilla xͥ: in ha¬
bitu castã in humilitate religiosã inca¬
ritate ñ ficta: in elemosynis senib ac
pauꝑib larga: egenis ac ꝑegͥnis hospita¬
lis: s tam̃ dubitationẽ habebat utrum

Expanded text:
monasterium suum cum gaudio et exmonasterium suum cum gaudio et exultatione magna repleta. Cum autem adpropinquassent ad monasterium, ubi tendebant, levaverunt cum canticis cruces et Domino laudes caecinerunt; portaverunt reliquias et lectum sanctum, quam secum detulerant, et posuerunt eum iuxta altare sanctae Genoveve virginis. Quis autem hominum verbis explicare poterit, quanti ibidem cotidie a demonio mundati, quanti infirmi curati et de quacumque tribulatione liem secundo, perfectis omnibus et bene dispositis, matrona illa migravit ad Dominu eandem monasterium quedam relegiosa femina venit, ex nobile genere orta, cui nomen erat Adula, in omnibus vere ancilla Christi, in habitu casta, in humilitate relegiosa, in caritate non ficta, in elimosinis senibus ac pauperibus larga, egenis et peregrinis hospitalis. Sed tamen dubitationem habebat, u
Abbreviated transcription (Latin):
fate geretrudis inspirante dño uenit
corde sue germane nomine becca:
ut sͥ ip̃a uellet monast̾ium construere.
Postea uero intali deuotiõe spũali: ue¬
nit ad supradictum monast̾ium niui¬
alla. Postulansq p̾dictã abbatissã simul¬
q omnẽ congregationẽ. ut ei aliqd adu¬
torium p̾buissent de causa spũali: un¬
de maximã necessitatẽ habuisset sue de¬
uocionis inicium. Tota autẽ illa congͥ¬
gatio amantissimo animo susceper̃ pe.¬
titionẽ eiꝰ ꝙͣ ipsa postulasset: et deder̃
ei reliquiãs et libros scãrum scͥpcurar̃.
Similit̃q deder̃ ei in scõ habitu senio¬
res spũales sorores q̃ ip̃m monastium
docere potuissent regularis uite dis¬
ciplinam: normamq religionis ini¬
cium. Et ex eo lecto deder̃ ei partẽ. inqͦ
scã geretrudis germana sua migrauit
ad xp̃m. Tunc xp̃ianissima matrona
acceptis his omnib que ad religionis
reuerentiã ꝑtinebant: cum honore et
reuerentia hec omĩa secum deculit ad

Expanded text:
tae Geretrude, inspirante Domino, venit in corde sue germane nomine Becgane, ut sibi ipsa vellit monasterium construere. Postea vero in tale devotione venit ad supradictum monasterium Nivialae, postulansque praedictam abbatissam Agnem simulque omnem congregationem, ut ei aliquo adiutorium prebuissent de causa spirituale, unde maximam necessitatem habuisset sue devotionis initium. Tota autem illa congregatio amantissimo animo susciperunt petitionem, quam ipsa postulasset, et dederunt ei reliquias et libros sanctarum scripturarum. Similiterque dederunt ei in sancto habitu seniores spirituales sorores, qui ipsum monasterium docere potuissent regularis vite disciplinam normamque relegionis initium. Et ex eo lecto ei dederunt partem, ubi sancta Geretrudis, germana sua, migravit ad Christum. Tunc christianissima matrona, acceptis his omnibus, quae ad relegionis reverentiam pertinebant, cum honore et reverentia hec omnia secum detulit ad
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogat᷑ int̾̃ epulas ã rege si illũ puerũ
auro fabricatum sericis indutũ. uoluisset
habe sponsum. Illa autem quasi furore
iepleta respuit illum cum uiram̃to: et
diit quia nec illum nec alium terrenũ¬
upm dnm̃ uolo habere sponsum⁊ itaut
ipse rex et ꝓceres eiꝰ ualde mirarent᷑ suꝑ
his que a parua puella ex dĩiussioe dic̃¬
taerant.Ile uͦ ꝓuer recessit confusus. ira¬
cundia plenꝰ. Scã aũ dĩpuella ad suã secõ¬
uuit genitͥeẽ: et ex illa die parentes ei cog¬
nouerunt a quali rege adamata fuerat.
pipuius de hac luce migrasset: matrẽ in
induitate secuta : eiq in obsequio atq
in di mandatis sobrie et caste ꝑseuera¬
as. Eum quotidie supra dicta mat fami.¬
iast̃ de se quam desua orphana filia
iuid eẽt factura cogitaret. aduenien suir

Expanded text:
interrogata inter epulas a rege, si illum puerum interrogata inter epulas a rege, si illum puerum auro fabricatum, siricis indutum voluisset habere sponsum, at illa quasi furore repleta, respuit illum cum iuramento et dixit, nec illum nec alium terrenudominum volebat habere sponsum, ita ut ipse rex et proceres eius valde mirarentur super his, quae a parva puella Dei iussione dicta erant. Ille vero puer recessit confusus, iracundia plenus. Sancta puella ad suam convertit genetricem, et ex illa die parentes eius cognoverunt, a quali Regi amata fuerat. 2. Pippinus de ac luce migrasset, matrem in viduitate secuta est eique in obsequium adque in Dei mandatis sobrie casteque serviebat. Cum cotidie supradicta materfamilias Itta, de se vel de sua orfana filia quid esset factura, cogitaret, adveniens vir
Abbreviated transcription (Latin):
bi scã uirgo p̃ee̾ uidebat᷑ postulante:. scbẽ¬
do conabor caritati ur̃e intimare. S qͦn
dine de terrena origine genealogiam as¬
sumpserit: huic sermoni inserere lon¬
gum ÷. Quis nam in europa habitans
huiꝰ ꝓgeniei altitudinẽ nomina ignora
et loca: IGitur cum eẽt in domo paren¬
ate memoriȩ genitͥcis suȩ ittȩ: die ac noc¬
ra et hominib amata suꝑ suas coetane¬
as crescebat. ħ pͥmũ electionis sue in xͥ
seruitio inicium fuit sic̃ ꝑ iuistũ et uera¬
dum pipinꝰ genitor suus regẽ dagoba¬
in domo sua ad nobile prandium inuitas¬
set adueniens ibidẽ unus pestifer homo
filꝰ ducis austrasioꝵ. duma rege et a parẽ¬
tib puelle postulasset uts ipsa puella
in mat̾monium fuisset ꝓmissa scdđm mo¬
iẽ scłi ꝓpt̾ terrenã ambitionẽ et mutuã
amicitiam: placuit regi et patͥ puellȩ
suasit ut in sua p̃sentia illa cũ matre fu
isset euocata. Iilis autẽ ignorantib ꝓpt̃
quam causam rex uocaret infantem:

Expanded text:
ostulante, scribendo conabor caritati vestrae intimare. Sed quo ordine de terrena origine genealogiam sumpserit, huic sermoni inserere longum est. Quisnam in Europa habitans, huius progenie altitudinem , nomina ignoret et loca? 1. Igitur cum esset in domo parencis suae Ittane die nocra, hominibus amata super suas coaetaneas crescebat. Primum electionis sibi in Christi servitio initium fuit, sicut per iustum et veraDum Pippinus, genitor suus, regem Dagobdomui sue ad nobilem prandium invitasset, adveniens ibidem unus pestifer homo, filius ducis Austrasiorum, qui a rege et a parentibus puellae postulasset, ut sibi ipsa puella in matrimonium fuisset promissa secundum morem saeculi propter terrenam ambitionem et mutuam amicitiam. Placuit regi, et patri puellae suasit, ut in sua praesentia illa cum matre sua fuisset evocata. Illis autem ignorantibus, propter quam causam rex vocaret infantem,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogas: Qui reu̾sus nunciauit fa¬
mulȩ xͥ qͦd fuerat dictum ad eũ. At illa
quasi ex somno euigilans. hilarẽ p̃ gau¬
dio reddidit uultum: grãs agens deo eo
qͦd ꝑ suum seruum suam ancillam dig¬
natus ÷ consolari. Ita de ꝓmissiõe sua
leta ꝑmansit: ut ꝑ totam noctẽ cũso¬
rorib inpsalmis et orationib duceret

Expanded text:
interrogas?' Qui reversus, nuntiavit famulae Christi, quod fuerat dictum ad eum. At illa quasi ex somno evigilans, hilarem prae gaudio reddidit vultum, gratias agens Deo, eo quod per servum suum suam ancillam dignatus est consolari. Ita de promissione sua laeta permansit, ut per totam noctem cum sororibus in psalmis et ymnis et
Abbreviated transcription (Latin):
nustaꝰ iultuserena: transitus si ext¬
um adeẽ optabat diẽ. Decarrere ad reg¬
lni de tenebͥs ad lucem: de morte fes¬
abat ad uitam. Et cum solo ĩ mundo
dipore: quotidie animo ad eruatuo
nius orationib afflctioni abstinentie sin¬
tẽ cilicinã. et occulte suũ induit corpus¬
ełm: ne ullam in hac uita hab̾et suaui¬
tatẽ refrigerii. nisi illuc ubifulgebunt
scĩ sic̃ sol in regno patͥs eoꝵ. Cumq ad di¬
emꝑuenisset extremum ita decreuit uͭ
ipso sepulturȩ loco nullũ laneũ nec
lineum uestitum suꝑ se misissent pt̃
unum uelũ uile multum: q q̃dam
peregͥna scĩmoniał ante dies plures
illiꝓ benedictiõe dirȩxerat ad caput co-¬
opiendum: et ipsum cilicium in se¬
pulchro ubi in pace quiescit nullo a¬
lo uelamine cooꝑire exceptis hisauo¬
b cilicio quo induta fuerat. et panuo
uetere quo ipsum cilicium tegebatur
Dicebat autem quod res suꝑflua nichil
morientib nec uiuentib aduiuare
potuisset: qͦd uer̃ eẽ sapientes testant᷑.

Expanded text:
situs sui extremum adesse obtabat diem. De carcere ad regnum, de tenebris ad lucem, de morte festinabat ad vitam, et cum solo hic esset corpore, cotidie animo ad eterna nue orationis, adflictione abstinentie sinra cilicina veste, occulte suum induit corpusculum, ne ullam in hac vita haberet suavitatem refrigerii, nisi ubi fulgebunt sancti sicut sol in regno Patris eorum. Cumque ad diem pervenit extremum, ita decrevilaneum A. nec lineum vestitum super se misissent praeter unum velum vile multum, quod quaedam peregrina sanctemonialis ante dies plures illi pro benedictione direxerat ad capud cooperiendum, et ipsum cilicium: in sepulcro, ubi in pace quiescit, nullo alio velamine cooperire, exceptis his duobus, cilicio, quo induta fuerat, et panno vetere, quo ipsum cilicium tegebatur. Dicebat autem, quod res superflua nihil morientibus nec viventibus adiuvare potuisset, quod verum esse sapientes testantur.
Abbreviated transcription (Latin):
appellat᷑ fossuense: et dic ad illumꝰ. Uir
goxͥ geretrudis misit me ad te int̾ro¬
gandum iriquali die inigratura fu¬
isset de hac luce quia ualde timere dic̃ :
similit̃q congaudet. Et illetͥ dict᷑us :.
qͥd debeas renunctiare mͥ. Uade noli du-¬
bitare. M ox ille impleta uissioe qͦd ei fue¬
rat mandatum interrogare. ille serũ
dĩ ultanꝰ sine mora ipsimisso responsũ
dedit et dix̃. Hodie.xui. kalendas apͣi
est dies. E rastino autẽ die int̾ missarũ
sollemnia illa dei ancilla et x ungõ ge¬
eiut ñ timeat neq trepidet de obitu suo.
s leca ꝑgat: quia beatus patricius eps
cum electis angłis deiet cum ingenti gła
parati sunt eam reciꝑȩ Uade et tu uelo¬

Expanded text:
apellatur Fossuensis, et die ad illum: „Virgo Christi Geretrudis misit me ad te, interrogandum tibi, quali die migratura esset de hac luce, quia valde se timere dicit similiterque congaudet". Et ille tibi dicturus est, quid debeas renuntiare. Vade et noli dubitare'. Mox impleta iussione, quod ei fuerat demandatum suggerere, at ille servus Dei sine mora ipso misso responsum dedit et dixit: 'Odie 17. Kl. Aprl. est dies; crastino autem die inter missarum sollemnia illa Dei ancilla et Christi virgo Geei, non timeat neque trepidet de obito suo, sed laeta pergat, quia beatus Patricius episcopus cum electis angelis Dei et cum ingenti gloria parati sunt eam recipere. Vade et tu velo
Abbreviated transcription (Latin):
licialit̾ sꝑans ⁊ trigesimo etatis sue an¬
io letũ emisit sp̃m. sub die nono kalẽ¬
larum decembriũ: et ingremio basi¬
icebeati petͥ apłi cum sũma diligentia
narmoreo tegitur tumulo: ubi scõꝵ
eata gͥ famula dĩ geretrudis pꝰ quam
incłm honoris sede sua cũ scientiare¬
prauit: quasitͥum m̃sium spacio inde

Expanded text:
aliter sperans, tricessimo aetatis suae anno letum amisit spiritum sub die 9. Kal. Decembris, in gremio basilicae beati Petri apostoli cum summa diligentia marmoreo tegitur tumulo; ibi sanctoBeata igitur famula Dei Geretrudis, postquam vinculum honeris se de sua conscientia relaxavit, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
mones habitare in ciuitate nr̃ã: ad in¬
teritũ et ĩpietatẽ hominũ. Hȩc audiẽs
pietatẽ. Scio enim quia sẽꝑ me audis :¬
et credo anteꝙͣ postulẽ quia p̃stas Et
nunc dñe ꝓpt̾ astantẽ ppłm. et ꝓpt̃ hu¬
militatẽ serui tui. et ꝓpt̃ głam dĩtatis¬

Expanded text:
monis habitare| in ciuitate nostra ad interitum inpietatis hominum| Haec audiens pietate . scio enim| quia semper me audes et credo antequam postolem| prestas et nunc propter adstantem populum . et propter| humilitatem serui tui . et p
Abbreviated transcription (Latin):
simũ xͥ corꝑis & sanguinis uiaticum
accep̃. Et quando sacerdos dnĩcã secre-¬
tã sententiã habuit finitã: tͥgesimo &
t̾cio etatis sue anno sub die .xu. kł apͥ¬
lis agenscreatori suo grãs qui sine cor¬
ruptioẽ eam ad suum dignatꝰ : uoca.¬

Expanded text:
ti corporis et sanguinis viaticum accepit. Et quando ille sacerdus dominicam secretam sententiam habuit finitam, tricesimo et tertio aetatis suae anno sub die 16. Kl. April., agens Creatori suo gratias, qui sine corruptione eam ad suum dignatus est voca
Abbreviated transcription (Latin):
uissimꝰ odor: quasi fraglantia unguen-¬
torum mixta redolebat illa cellula ubi
scm̃ corpꝰ iacebat. Et nos inde dig̾ssi: in na-¬
in cisterna sua ꝗͣ olĩ sͥ p̃parauerat. cũ diuimiꝰ
laudibꝰ a sac̾dotib et dĩ ancilł corpꝰ beatissime
uirgims xͥ geretrudis honorifice tradit᷑
sepult̾e: ubi quotidiȩ oratioñ eiꝰ p̃stan¬
tur beneficia. Ex plic̃ uita ⁊ c̃e gerxtrudi¬

Expanded text:
nguentorum mixta, redolebat illa cellola, ubi sanctum corpus iacebat. Et nos inde degressi, in nain cisterna sua, quam olim sibi praeparaverat, cum divinis laudibus a sacerdotibus et Dei ancillis corpus beatissimae virginis Christi Geretrudis honorificae traditur sepulturae, ubi cotidie orationum praestantur beneficia. EXPLICIT VITA. B. est
Abbreviated transcription (Latin):
udere me libuit uanabił ordine campi
ostquam ꝓsa fugit. musa iocosa redit.
ui bona das famuł. s mala nulla tuis.
Estitus cepi nudus cua munia diya
Ndue me factis uellerib ꝙ tius
t̃ quia mortał desunt commercia carnis.
A mͥ sub pedib posse iacere tuis.

Expanded text:
udere me libuit variabilis ordine campi, Postquam prosa fugit, musa jocosa redit. Qui bona das famulis, sed mala nulla, tuis. Vestitus coepi, nudus tua munia dixi, Indue me factis, velleribusque tuis. Et quia mortalis desunt commercia carnis, Da mihi sub pedibus posse jacere tuis.
Abbreviated transcription (Latin):
ipietatis et spurcitie. Nunquid possum
idolorum oꝑa exercere: et ñ q̃ dĩ meisunt
saꝑe: Preses dix̃. Ergo contraria sapiunt
ginus dix̃. Diĩ ur̃ĩ impedim̃ta sunt sob̾eta¬
tis: damnum pietatis. corruptores uirgii¬
tatis: uentͥs et gule delectatio: pauꝑtatis
effugatio⁊ auaritie incendium: humili¬
et animȩ pollutio: turpium u̾boꝵ ex co

Expanded text:
iae . et spurciciae| Numquid possumus idolorum \opera/ exercere et que dei mei| sunt sapere. Presis dixit . contraria sapiunt ginus dixit. Dii uestri| inpedimenta sunt Subrietatis. Damnatoris pie| tatis . corruptures uirginitatis . uentris et gulae| delectacios . paupertatis effugatio . auariciae| Desiderium . humili.| Animarum pollatio . tur