comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum Caesar signa fugientium manu prender& & consistere
iuber& alii dimissis equis eundem cursum confugerent. ali
ex metu etiam signa dimitterent. neq quisꝗͣ omnino consisti¬
r&. Nis tantis malis neq auxilia succurrebant quominus omis
deleretur exercitus. sed pompeius insidias timens credo quod
haec preter spem acciderant eius qui paulo ante ex castris fug¬
entes suos conspexerat munitionibus appropinquare aliquan¬
dui non audebat. equitesq eius angustiis portis atq his a Caci¬
ris militibus occupatis ad insequendum tardabantur. Ita parua
res magnum in utranq partem momentum habuerunt. mu¬
nitiones enim a castris ad flumen produetae expugnatiᷤ um
castris pompeii propriam & expeditam Caesaris interpellaue
runt uictoriam. eadem res celeritate insequentium tardati
nostris salutem attulit. Duobus us unius diei praelus Cael
desiderauit milites. dcclx. & notos equites .r. cccc. & tunio¬

Expanded text:
cum Caesar signa fugientium manu prenderet et consistere cum Caesar signa fugientium manu prenderet et consistere iuberet, alii dimissis equis eundem cursum confugerent, alii ex metu etiam signa dimitterent, neque quisquam omnino consisteret. His tantis malis haec subsidia succurrebant, quominus omnis deleretur exercitus, quod Pompeius insidias timens, credo quod haec praeter spem acciderant eius qui paulo ante ex castris fugientis suos conspexerat, munitionibus adpropinquare aliquamdiu non audebat, equitesque eius angustiis atque his a Caesaris militibus occupatis, ad insequendum tardabantur. ita parvae res magnum in utramque partem momentum habuerunt. munitiones enim a castris ad flumen perductae expugnatis iam castris Pompei prope iam expeditam Caesaris victoriam interpellaverunt, eadem res celeritate insequentium tardata nostris salutem attulit. Duobus his unius diei proeliis Caesar desideravit milites dcccclx et notos equites Romanos Tutica
Abbreviated transcription (Latin):
instructa a nostris qui castra occupauerant cernabatur. om¬
niaq sunt subito mutata. Pompeiana enim legio celeri spe
subsidii confirmata a decumana porta resistere conatur:
atq ultro in nostros impetum faciebat. Equitatus enim Cac¬
saris quod angusto itinere per aggeres ascendebat receptui
suo tamen initioum fuge faciebat. Dextrum cornu quod
erat a sinistro secdusum terrore equitum animaduerso ne
intra munitionem opprimeretur ex parte qua proruebat sist
recipiebat. At pleriq ex his ne in angustias inciderent. xpedua
munitionis se in fossas precipitant. primisq oppressis reliqui p
horum corpora salutem sibi atq exitum pariebant. Sinistro cet¬
nu milites cum ex uallo pompeium adesse & suos fugere cer¬
nerent ueriti ne angustiis intercluderentur cum extra & in¬
tus hostem haber& eodem quo uenerant receptui sibi consu¬
lebant. omniaq erant tu multus timoris fuge plena: adeo at

Expanded text:
instructa a nostris, qui castra occupaverant, cernebatur, ominstructa a nostris, qui castra occupaverant, cernebatur, omniaque sunt subito mutata. Pompeiana legio celeris spe subsidii confirmata ab decumana porta resistere conabatur atque ultro in nostros impetum faciebat. equitatus Caesaris, quod angusto itinere per aggeres ascendebat, receptui suo timens initium fugae faciebat. dextrum cornu, quod erat a sinistro seclusum, terrore equitum animadverso, intra munitionem opprimeretur, ea parte, quam proruerat, sese recipiebat, ac plerique ex his, ne in angustias inciderent, x pedum munitione se in fossas praecipitabant, primisque oppressis reliqui per horum corpora salutem sibi atque exitum pariebant. sinistro cornu milites cum ex vallo Pompeium adesse et suos fugere cernerent, veriti ne angustiis intercluderentur, cum extra et intus hostem haberent, eodem quo venerant receptu sibi consulebant, omniaque erant tumultus timoris fugae plena, adeo ut,
Abbreviated transcription (Latin):
nite uicerunt. Excisoq ericio primo in maiora castra post
cuam in castellum quod erat in clusum maioribus castris
irrampunt: & quo pulsa legio sese receꝑat non nullos sibi
repugnantes interfecerunt. Sed fortuna quae plurimum
ptest᷑. cum in reliquis rebus tum precipue in bello parius
nom entis magnas rerum commutationes efficit: ut tum
iccidit. munitionem quam ꝑtingere a castris ad flumen
supra monstraumus dextrum caesaris cornu cohortes igno¬
raintia loci sunt secutae cum portam quaererent castrorum¬
quod eam munitionem esse arbitrarentur. Quod cum es¬
se& animaduersum coniunctam esse flumini positis mu¬
ntionibus defendente nullo transcenderunt: omnisꝗ no¬
ster equitatus eas cohortes est secutus. Interim pompeius
longa ac satis interiecta mora & re nuntiata.u. legionem
ib opere deductam subsidio suis duxit. eodemq tempore
equitatus eius nostris equitibus appropinquabat. & acies

Expanded text:
tute vicerunt excisoque ericio primo in maiora castra, post tute vicerunt excisoque ericio primo in maiora castra, post etiam in castellum, quod erat inclusum maioribus castris, inruperunt, quod eo pulsa legio sese receperat; nonnullos ibi repugnantes interfecerunt. Sed fortuna, quae plurimum potest cum in reliquis rebus tum praecipue in bello, parvis momentis magnas rerum commutationes efficit; ut tum accidit. munitionem, quam pertinere a castris ad flumen supra demonstravimus, dextri Caesaris cornus cohortes ignorantia loci sunt secutae, cum portam quaererent castrorumque eam munitionem esse arbitrarentur. quod cum esset animadversum coniunctam esse flumini, prorutis munitionibus defendente nullo transcenderunt, omnisque noster equitatus eas cohortes est secutus. Interim Pompeius hac satis longa interiecta mora et re nuntiata v legiones ab opere deductas subsidio suis duxit. eodemque tempore equitatus eius nostris equitibus adpropinquabat, et acies
Abbreviated transcription (Latin):
cuciter passus .u. hanc legionem sperans Caesar se opprimere
posse & cupiens eius diei detrimentum sartire reliꝗt in ope¬
duas cohortes quae speciem munitionis preberent. ipse diues¬
so itinere qͣ potuit occultissime reliquas cohortes nũo. xxxii.
in quibus erat legio noua multis amissis centurionibus dim¬
nutoq militum numero ad legionem pompei castraq mino¬
ra duplici acie eduxit. neq eum prima opinio fefellit. Nam
& peruenit priusꝗͣ pompeius sentire poss& & tam & si crans
munitiones magnae castrorum tamen sinistro cornu ubi era
pse cleriter aggressus pompeianos ex uallo deturba uit. Frat
obiestus portis ericis. hic paulisper est pugnatum. cum irrũ¬
here nostri conarentur illi castra defenderent. fortissime
q.. puleione cuius opera proditum exercitum.c. antonii
demonstrauimus e loco propugnante. sed tamen nostri uir¬

Expanded text:
circiter passus quingentos. hanc legionem sperans Caesar se opprimere circiter passus quingentos. hanc legionem sperans Caesar se opprimere posse et cupiens eius diei detrimentum sarcire reliquit in opere cohortes duas, quae speciem munitionis praeberent; ipse diverso itinere, quam potuit occultissime, reliquas cohortes, numero xxxiii, in quibus erat legio nona multis amissis centurionibus deminutoque militum numero, ad legionem Pompei castraque minora duplici acie eduxit. neque eum prima opinio fefellit. nam et pervenit, priusquam Pompeius sentire posset, et tametsi erant munitiones castrorum magnae, tamen sinistro cornu, ubi erat ipse, celeriter adgressus Pompeianos ex vallo deturbavit. erat obiectus portis ericius. hic paulisper est pugnatum, cum inrumpere nostri conarentur, illi castra defenderent, fortissimeque Tito Puleione, cuius opera proditum exercitum C. Antonii demonstravimus, eo loco propugnante. sed tamen nostri vir
Abbreviated transcription (Latin):
r& castra eo loco posuit. Haec siluam quandam contingebant.
nec longuis a mari passibus. cccc. aberant.post mutato consi¬
lio ꝗbus de causis Caesar paulo ultra eum locum castra tran¬
stulit. paucisq intermissis diebus eadem haec pompeius occu¬
pauerat. Et quod eo loco plures erat legiones habiturus reli¬
cto interiore uallo maiorem adiecerat munitionem. Ita mi¬
nora castra clausoa maioribus castelli atqarcis locum btine¬
bant. Item ab angulo castrorum sinistro munitiones ad flu¬
men perduxerat circiter passus.cccc. quo liberius ac sine ꝑi'¬
culo milites aquarentur.Sed is quoq mutato consilio ꝗbus¬
dam de causis quas memorare necesse non est eoloco exces¬
serat.ita complures dies manserant castra. munitiones ꝗdem
omnes integrae erant. Eo signo legionis illato speculatoreᷤᷤ Cac¬
sari renuntiarunt hoc idem uisum ex suꝑioribus castellis qui¬
husdam confirmauerant. Is locus aberat nouis pompen castn

Expanded text:
iret, castra eo loco posuit. haec silvam quandam contingebant iret, castra eo loco posuit. haec silvam quandam contingebant neque longius a mari passibus ccc aberant. post mutato consilio quibusdam de causis Caesar paulo ultra eum locum castra transtulit, paucisque intermissis diebus eadem haec Pompeius occupaverat, et, quod eo loco plures erat legiones habiturus, relicto interiore vallo maiorem adiecerat munitionem. ita minora castra inclusa maioribus castelli atque arcis locum obtinebant. item ab angulo castrorum sinistro munitionem ad flumen perduxerat circiter passus cccc, quo liberius ac sine periculo milites aquarentur. sed is quoque mutato consilio quibusdam de causis, quas commemorari necesse non est, eo loco excesserat. ita conplures dies manserant castra; munitiones quidem omnes integrae erant. Eo signa legionis lata speculatores Caesari renuntiarunt. hoc idem visum ex superioribus quibusdam castellis confirmaverunt. is locus aberat novis Pompei castris
Abbreviated transcription (Latin):
sidiorum tenebat ea re nuntiata cum cohortibus.xii. descen¬
dens ex loco supiore cernebatur. Cuius aduentus pompeia¬
nos compressit. nostrosq firmauit ut se ex maximo timore
colligerent. Neq multum post caesar significatione percastel¬
la fumo facta ut erat supioris temporis consuetudo deductiᷤ
quibusdam cohortibus ex presidiis eodem uenit. Qui cognito
detrimento cum animaduertiss& pompeium extra munitio¬
nes egressum castra secundum mare ut libere pabulari poss&
ne minus aditum haber& cominutata ratione belli quoni¬
am propositum non tenuerat iuxta pompeium munire iuis¬
sit. Qua perfecta manitione arimaduersum est a spȩculato¬
ribus Caesaris cobortes quasdam quod instar legionis uideretar
esse post siluam & in uetera castra duci. Castrorum hic situs
erat. supioribus diebus nona Caesaris legio cum se obieciss&
pompeianis copiis atq opere ut demonstrauimus circũmum¬

Expanded text:
sidiorum tenebat, ea re nuntiata cum cohortibus xii descensidiorum tenebat, ea re nuntiata cum cohortibus xii descendens ex loco superiore cernebatur. cuius adventus Pompeianos compressit nostrosque firmavit, ut se ex maximo timore colligerent. neque multo post Caesar significatione per castella fumo facta, ut erat superioris temporis consuetudo, deductis quibusdam cohortibus ex praesidiis eodem venit. qui cognito detrimento cum animadvertisset Pompeium extra munitiones egressum castra secundum mare ut libere pabulari posset nec minus aditum navibus haberet, commutata ratione belli, quoniam propositum non tenuerat, iuxta Pompeium muniri iussit. Qua perfecta munitione animadversum est ab speculatoribus Caesaris, cohortes quasdam, quod instar legionis videretur, esse post silvam et in vetera castra duci. castrorum hic situs erat: superioribus diebus nona Caesaris legio cum se obiecisset Pompeianis copiis atque opere, ut demonstravimus, circummun
Abbreviated transcription (Latin):
edlinus cohortes subsidio nostris laborantibus summittit.ꝗ
ex castris fugientes conspicate neqillos suo aduentu confir
quodcunq addebatur subsidio id corruptum timore fugienti¬
am terrorem & periculum augebat. hominum enim multitu¬
dine receptus impedichatur. In eo praelio cum graui uulnere
ess& affectus aquilifer & a uiribus deficer& conspicatus eq¬
res nostros hanc ego inquit & uiuus multos per annos magna
diligentia defendi & nunc moriens eadem fide Caesari resti¬
tuo. Nolite obsecro committere quod ante in exercitum Cac¬
siris non accidit ut rei militatis dedecus admittatur: incolu¬
memq ad eum deferte. hoc casu aquila conseruatur. omnib
primae cohortis centurionibus interfectis preter principem
priorem. lamq pompeiani magna caede nostrorum castris
marcellum appropinquabant non mediocri terrore illato re¬
liquis cohortibus. & . M. antonius qui proximum locum pre¬

Expanded text:
cellinus cohortes subsidio nostris laborantibus submittit cellinus cohortes subsidio nostris laborantibus submittit ex castris. quae fugientes conspicatae neque illos suo adventu confirmquodcumque addebatur subsidio, id corruptum timore fugientium terrorem et periculum augebat; hominum enim multitudine receptus impediebatur. in eo proelio cum gravi vulnere esset adfectus aquilifer et a viribus deficeretur, conspicatus equites nostros hanc ego, inquit et vivus multos per annos magna diligentia defendi et nunc moriens eadem fide Caesari restituo. nolite, obsecro, committere, quod ante in exercitu Caesaris non accidit, ut rei militaris dedecus admittatur, incolumemque ad eum deferte. hoc casu aquila conservatur omnibus primae cohortis centurionibus interfectis praeter principem priorem. Iamque Pompeiani magna caede nostrorum castris Marcellini adpropinquabant non mediocri terrore inlato reliquis cohortibus, et M. Antonius qui proximum locum prae
Abbreviated transcription (Latin):
ges perfugais. magnumꝗ nostris attulerat in cominodium. Nun
ut ad mare nostrae cohortes noua legionis excubauerant acces¬
sere subito prima lucc pompeiani exercitus. nouusq eorum¬
aduentus extitit. simul nauibus circunuenti milites in exten¬
orem uallum tela iacebant.fosseq aggere complebantur. & le¬
gionarii interioris munitionis defensores scalis ad motis tere¬
tis cuiusq generis telisq terrebant. magnaq multitudo sagili¬
rioram ab utraq parte circunfundebatur. Multi autem ibe
tu lapidum quod unum nostris erat telum uimineo tegimer
galeis imposito se defendebant. Itaq cum omnibus rebus in
premerentur atq egre resistere animaduersum est uitium
manitionis quod supra demonstratum est atq inter duos ad¬
los quo perfectum opus non erat per mare nauibus exposil
in aduersos nostros impetum fecerunt. atq ex utraq masis
qectos terga uertere coegerunt. Hoc tumultu nuntiato mar¬

Expanded text:
ges perfugas, magnumque nostris attulerat incommodum. nam ges perfugas, magnumque nostris attulerat incommodum. nam ut ad mare nostrae cohortes nonae legionis excubuerant, accessere subito prima luce Pompeiani exercitus adventus exstitit; simul navibus circumvecti milites in exteriorem vallum tela iaciebant, fossaeque aggere complebantur, et legionarii interioris munitionis defensores scalis admotis tormentis cuiusque generis telisque terrebant, magnaque multitudo sagittariorum ab utraque parte circumfundebatur. multum autem ab ictu lapidum, quod unum nostris erat telum, viminea tegimenta galeis inposita defendebant. itaque cum omnibus rebus nostri premerentur atque aegre resisterent, animadversum est vitium munitionis, quod supra demonstratum est, atque inter duos vallos, qua perfectum opus non erat, per mare navibus expositi in aversos nostros impetum fecerunt atque ex utraque munitione deiectos terga vertere coegerunt. Hoc tumultu nuntiato Mar
Abbreviated transcription (Latin):
fieri uell& precipit. Ad eas munitiones caesar lentulum¬
m arcellinam questorem cam legione.ix. positum habebat. ha¬
ic quod ualitudine minus commoda atebatur fuluium posti¬
mium adiutorem summiserat. Erat eo loco fossa pedum.xi.
&uallum contra hostem in altitudinem pedum .x. tantundes
cuis ualli agger in altitudinem patebat ab eo intermisso spatio
pedum. de. Alter conuersus in contrariam partem erat ualuis
humiliore paulo munitione. Hoc enim superioribus diebus
timens caesar ne nauibus nostri circanuenirentur duplicẽ
eo loco fecerat uallum. ut si ancipiti praelio dimicaretur poss&
resisti. Sed opum magnitudo & continens omnium dierum
labor quo mille passuum in circuitu. Xuii. munitiones erat
complexus: ac perficiendi spatium non dabat. Itaq contrimi¬
re trasuersum uallum qui has duas mutiones continger& no¬
dum perfecerat. qua res nota erat pompeio delata per allobro¬

Expanded text:
fieri velit praecipit. ad eas munitiones Caesar Lentulumfieri velit praecipit. ad eas munitiones Caesar LentulumMarcellinum quaestorem cum legione viiii positum habebat. huic, quod valetudine minus commoda utebatur, Fulvium Postumum adiutorem submiserat. Erat eo loco fossa pedum xv et vallum contra hostem in altitudinem pedum x, tantundemque eius valli agger in latitudinem patebat. ab eo intermisso spatio pedum dc alter conversus in contrariam partem erat vallus humiliore paulo munitione. hoc enim superioribus diebus timens Caesar, ne navibus nostri circumvenirentur, duplicem eo loco fecerat vallum, ut si ancipiti proelio dimicaretur, posset resisti. sed operum magnitudo et continens omnium dierum labor, quod milia passuum in circuitu xvii munitione erat conplexus, perficiendi spatium non dabat. itaque contra mare transversum vallum, qui has duas munitiones contingeret, nondum perfecerat. quae res nota erat Pompeio, delata per Allobro
Abbreviated transcription (Latin):
munitionibus perfectum non non erat. seu quid a ꝑitiorib
rei militaris desiderari uidebatur temporibusq rerum &
spatus locorum & custodiarum uaria diligentia animad¬
uersa prout cuiusq eorum qui negocus preerant aut natu¬
ra aut studium ferebat haec ad pompeium omnia detule¬
rant. Quibus ille cognitis eruptionibusq iam ante capto
consilio ut demonstratum est tegmenta galeis milites ex
uminibus facere atq aggerem iub& comportare. His pa¬
ratis rebus magnum numerum leuis armature & sagi¬
stariorum aggeremq noctu in scaphas & naues actuarias
imponit. & de media nocte cohortes.lx. ex maximis castriˢ
presidusq deductas ad eam partem munitionum deducit
quae pertinebat ad mare: longissimeq a maxximis castris
Cuesaris aberant. Eodem naues quas demonstrauimus ag¬
gere & leuis armaturae militibus completas. quasq ad dyr¬
rachium naues longas habebat immittit: & quid a quoq

Expanded text:
munitionibus perfectum non erat, seuquid a peritioribus munitionibus perfectum non erat, seuquid a peritioribus rei militaris desiderari videbatur, temporibusque rerum et spatiis locorum et custodiarum varia diligentia animadversa, prout cuiusque eorum, qui negotiis praeerant, aut natura aut studium ferebat, haec ad Pompeium omnia detulerunt. Quibus ille cognitis eruptionisque iam ante capto consilio, ut demonstratum est, tegimenta galeis milites ex viminibus facere atque aggerem iubet conportare. his paratis rebus magnum numerum levis armaturae et sagittariorum aggeremque omnem noctu in scaphas et naves actuarias inponit et de media nocte cohortes lx ex maximis castris praesidiisque deductas ad eam partem munitionum ducit, quae pertinebat ad mare longissimeque a maximis castris Caesaris aberat. eodem naves quas demonstravimus aggere et levis armaturae militibus completas, quasque ad Dyrrachium naves longas habebat, mittit et quid a quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ut postea bello perfecto cognitum est: ut cum munere als
perfuge ad pompeium transisse uiderentur. Post id difi¬
cilius uisum est. neꝗ facultas perficiendi dabatur. qͣ mad¬
mam potuerunt pecuniam mutuati proinde ac suis sati¬
facere & fraudata restituere uellent multis emptis eqd̃
id pompeium transierunt cum his quos sui consilii partici¬
pes habebant. quos pompeius quod erant honesto loco nati
& instracti liberaliter magnoq comitatu & multis iumẽ¬
nsuenerant uiriq fortes habebantur & in honore apud Cx¬
sarem fuerunt quodq nouum & preter consuetudinem
iceiderat omnia sua presidia circundux̃ atq ostentauit.
Nam ante id tempus nemo aut miles aut eques a Caesare
ad pompeium transierat. cum pene quotidie a pompeio ad
caesarem ꝑfugerent. Uulgo uͦ uniuersi in epiro atq etholia
conscripti milites. earumꝗ regionum omnium quae a Cae¬
sare tenebantur. Sed hi cognitis omnibus rebus seu quod in

Expanded text:
ut postea bello confecto cognitum est, ut cum munere aliquo ut postea bello confecto cognitum est, ut cum munere aliquo perfugisse ad Pompeium viderentur; postquam id difficilius visum est neque facultas perficiendi dabatur, quam maximas potuerunt pecunias mutuati, proinde ac suis satisfacere et fraudata restituere vellent, multis coemptis equis ad Pompeium transierunt cum iis quos sui consilii participes habebant. Quos Pompeius, quod erant honesto loco nati et instructi liberaliter magnoque comitatu et multis iumentis venerant virique fortes habebantur et in honore apud Caesarem fuerant, quodque novum et praeter consuetudinem acciderat, omnia sua praesidia circumduxit atque ostentavit. nam ante id tempus nemo aut miles aut eques a Caesare ad Pompeium transierat, cum paene cotidie a Pompeio ad Caesarem perfugerent, vulgo vero universi in Epiro atque Aetolia conscripti milites earumque regionum omnium quae a Caesare tenebantur. sed hi cognitis omnibus rebus, seuquid in
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus illi rebus permotis uniuersi ad caesarem audierunt
palamq de eorum iniuriis sunt questi. & ad caetera addider
falsum ab his equitum numerum deferri quorum stipendi¬
um auerterent. Caesar neq tempus illud animaduersionᷤ
esse exxistimans & multa uirtuti eorum concedens remto¬
tam distulit. illos secreto castigauit: quod quaestui equitis
haberent. mouitq equites ut omnia ex sua amicitia exp¬
starent. & ex preteritis suis officiis reliqua sꝑarent. Ma¬
gnam tamen haec illis offensionem & contemptionem ad
omnes attulit. idq ita esse tum ex aliorum obiectationib
conscientia. Quo pudore adducti. & fortasse non selibe¬
rari sed in aliud tempus reseruari arbitrati. discedere
a nobis & nouam tentare fortunam nouasq amicitias
expiri constituerunt. & cum paucis collocuti clientibul
suis quibus tantum facinus cõmittere audebant. primi
conati sunt prefectum equitum .c. uolusenum interfiẽ

Expanded text:
quibus illi rebus permoti universi Caesarem adierunt quibus illi rebus permoti universi Caesarem adierunt palamque de eorum iniuriis sunt questi et ad cetera addiderunt falsum ab iis equitum numerum deferri, quorum stipendium averterent. Caesar neque tempus illud animadversionis esse existimans et multa virtuti eorum concedens rem totam dispulit; illos secreto castigavit, quod quaestui equites haberent, monuitque ut ex sua amicitia omnia expectarent et ex praeteritis suis officiis reliqua sperarent. magnam tamen haec res illis offensionem et contemptionem ad omnes adtulit, idque ita esse cum ex aliorum obiectationibus ntellegebant. quo pudore adducti et fortasse non se liberari, sed in aliud tempus reservari arbitrati discedere ab nobis et novam temptare fortunam novasque amicitias experiri constituerunt. et cum paucis collocuti clientibus suis, quibus tantum facinus committere audebant, primum conati sunt praefectum equitum C. Volusenum interficere,
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus locis herbaq defecta sed etiam fructus de arboribuᷤ
deficiebat corruptis equis macie conandum sibi aliquid
pompeius de cruptione existimauit. Frant apud Caesaris
equititum numero allobroges duo fratres roucillus & egcuꝰ
abucilli filu qui principatum in ciuitatem multis annis ob¬
tinuerant singulari uirtute homines. quorum opera Caesar
onnibus gallicis bellis optima fortissimaq erat asus. His do¬
mi obhas causas amplissimos magistratus mandauerat. atq
tos exira ordinem in senatum legendos curauerit. a grosqͥin¬
gallia ex hostibus captos praemiaq rei pecuniariae magna t¬
buerat: locupletesq ex egentibus fecerat. Hi ꝑꝑ uirtutem fo
solum apud Caesarem in honore erant sed etiam apud exer¬
citum cari habebantur. Sed freti amicitia Caesaris & stulta
acbarbara arrogantia clati despiciebant suos: stipendiumq
equitum fraudabant: & predam omnen domum auertebat

Expanded text:
omnibus locis herbaeque desectae, sed etiam frons ex arboribus omnibus locis herbaeque desectae, sed etiam frons ex arboribus deficiebat, corruptis equis macie conandum sibi aliquid Pompeius de eruptione existimavit. Erant apud Caesarem in equitum numero Allobroges ii fratres, Roucillus et Aecus, Adbucilli filii, qui principatum in civitate multis annis obtinuerat, singulari virtute homines, quorum opera Caesar omnibus Gallicis bellis optima fortissimaque erat usus. his domi ob has causas amplissimos magistratus mandaverat atque eos extra ordinem in senatum legendos curaverat, agrosqGallia ex hostibus captos praemiaque rei pecuniariae magna tribuerat locupletesque ex egentibus fecerat. hi propter virtutem non solum apud Caesarem in honore erant, sed etiam apud exercitum cari habebantur; sed freti amicitia Caesaris et stulta ac barbara adrogantia elati despiciebant suos stipendiumque equitum fraudabant et praedam omnem domum avertebant.
Abbreviated transcription (Latin):
ut uidebatur libenter auditus. reliquis ad colloquium non ad¬
mititur. castigito scipione a fauonio ut postea confecto bello
reperichamus. infectaqre sese ad caesarem recepit. Caesar quo
ficiluis equitatum pompeianum ad dyrrachium continer& &
pabulatione prohiber& aditus duos quos esse angustos demon¬
sraumus magnis opibus premaniuit. castellaq his locis po¬
suit. Pompeius ubi nihil proficere equitatum cognouit pauciᷤ
intermissis diebus rursus eum nauibus intra munitiones ad¬
se recepit. erat summa inopia pabuli. adeo ut folus ex arbo¬
ribus strictis & teneris arundinum radicibus contusis eqͦs
alerent. frumenta enim qua fuerant intra munitiones sata
consumpserant. & cogebantur corcyra achanania longo in¬
teriecto nauigationis spatio pabulum supportare. quoq erat
eius rei minor copia ordeo adaugere atq his rationibus eq¬
tatum tolerare. Sed postqͣ non modo ordeum pabulumq

Expanded text:
ut videbatur, libenter auditus, reliquis ad colloquium non adut videbatur, libenter auditus, reliquis ad colloquium non admittitur castigato Scipione a Favonio, ut postea confecto bello reperiebamus, infectaque re sese ad Caesarem recepit. Caesar quo facilius equitatum Pompeianum ad Dyrrachium contineret et pabulatione prohiberet, aditus duos, quos esse angustos demonstravimus, magnis operibus praemunivit castellaque his locis posuit. Pompeius ubi nihil profici equitatu cognovit, paucis intermissis diebus rursus eum navibus ad se intra munitiones recepit. erat summa inopia pabuli, adeo ut foliis ex arboribus strictis et teneris harundinum radicibus contusis equos alerent; frumenta enim, quae fuerant intra munitiones sata, consumpserant. et cogebantur Corcyra atque Acarnania longo interiecto navigationis spatio pabulum subportare, quodque erat eius rei minor copia, hordeo adaugere atque his rationibus equitatum tolerare. sed postquam non modo hordeum pabulumque
Abbreviated transcription (Latin):
gi possent. Haec cum in achaia atq apud dyrrachium gererenus
scipionemq in macedoniam uenisse constar& non oblitus pa¬
stini instituti Caesar mittit ad eum clodium suum atqilius
familiarem: quem ab illo traditum initio & cõmendatum in
suorum necessarioꝵ numero habere instituerat. Huic dat lie¬
teras mandataq ad eum: quarum haec erat summa. sesc omi
de pace exptum nihil adhuc arbitrari uitio factum eoꝵ quos
anctores esse cius uoluiss& rei. quod sua mandata perferre nõ
oportuno tempore ad pompeium uereretur. scipionem ea els
auctoritate ut non tantum libere quae probass& exponere sd
etiam magna exparte compelare atq errantem regere posa
preesse autem suo nomine exercitiu. ut preter auctoritatem
uires quoq ad cohercendum haber&. quod si feciss& quietem
italie pacem prouinciarum salutem impio uni omnes acceptã
relaturos. Nec ad eum mandata clodius refert. ac primis diebo

Expanded text:
egi posset. egi posset. Scipionemque in Macedoniam venisse constaret, non oblitus pristini instituti Caesar mittit ad eum Clodium, suum atque illius familiarem, quem ab illo traditum initio et commendatum in suorum necessariorum numero habere instituerat. huic dat litteras mandataque ad eum, quorum haec erat summa: sese omnia de pace expertum; nihil adhuc arbitrari vitio factum eorum quos esse auctores eius rei voluisset, quod sua mandata perferre non opportuno tempore ad Pompeium vererentur. Scipionem ea esse auctoritate, ut non solum libere, quae probasset, exponere, sed etiam ex magna parte compellare atque errantem regere posset; praeesse autem suo nomine exercitui, ut praeter auctoritatem vires quoque ad coercendum haberet. quod si fecisset, quietem Italiae, pacem provinciarum, salutem imperii uni omnes acceptam relaturos. haec ad eum mandata Clodius refert ac primis diebus,
Abbreviated transcription (Latin):
longinum & caluisium sabinum ut demonstrauimus recepis
tentandam sibi achaiam ac paulo longius progrediendum eaxi¬
stimabant. Caesar itaq eo calenum misit. &.Q sabinum & cas¬
sium cum cohortibus adiungit. quorum cognito aduentu ran¬
lius lupus qui achaiam missus a pompeio obtinebat stumum pt¬
munire instituit. ut achaia fusium prohiber&. Calenus delpmo
thebas & orcomeneum uoluntate ipsaram ciuitatum recepit.
tia Caesaris reconciliare studebat. & in his rebus fere erat fusus
occupatus. Omnium deinceps Caesar exercitum aciem equum
in locum produx̃. si pompeius praelio decertare uell&: & pene
castris pompen legiones subire. tantumq a uallo eius prima a¬
cies aberat ut in eam telo tormento ue adigi poss&. Pompeni
autem ut famam opinionemq hominum tener& sic pro casti
exercitum constituebat ut tertia acies uallum continger& at
omnis quidem instructus exercitus telis ex uallo abiectis pron¬

Expanded text:
Longinum et Calvisium Sabinum, ut demonstravimus, receptis Longinum et Calvisium Sabinum, ut demonstravimus, receptis temptandam sibi Achaiam ac paulo longius progrediendum existimabat Caesar. itaque eo Q. Calenum misit eique Sabinum et Cassium cum cohortibus adiungit. quorum cognito adventu Rutilius Lupus, qui Achaiam missus a Pompeio obtinebat, Isthmum praemunire instituit, ut Achaia Fufium prohiberet. Calenus Delphos, Thebas et Orchomenum voluntate ipsarum civitatium recepit, tiae Caesaris conciliare studebat. in his rebus fere erat Fufius cepit. Omnibus deinceps diebus Caesar exercitum in aciem aequum in locum produxit, si Pompeius proelio decertare vellet, ut paene castris Pompei legiones subiceret; tantumque a vallo eius prima acies aberat, uti ne telum tormento adigi posset. Pompeius autem, ut famam opinionemque hominum teneret, sic pro castris exercitum constituebat, ut tertia acies vallum contingeret, omnis quidem instructus exercitus telis ex vallo abiectis prot
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum laboris siu & periculi testimonium afferre uellẽt
milia sagictarum circiter.xxx. in castellum coniecta Cae¬
sari numerauerunt. Scutoq ad eum relato sceuae centurio¬
nis inuenta sunt in eo foramina.cxx. quem Caesar ut erat
de se meritus & de.r.p. donatum milibus.cc. atq ab octa¬
uis ordinibus ad primi pilum se traducere pronuntiauit.
fiuis enim ope castellum magna ex parte conseruatum esse
constabat. cohortemq postea duplici stipendio frumento ue¬
spetiarus militaribus donis amplissime donauit. Pompeius
noctu additis magnis munitionibus reliquis diebus tur¬
res extruxit. & in altitudinem pedum.xu. effectis operib
uineis eam partem castrorum obtexit. & .u. intermissis di¬
eous alteram noctem subnubilam nactus obstructis omni¬
bus castrorum portis & ad impediendum obiectis tertia
mita uigilia silentio exercitum eduxit. & se in antiquas¬
munitiones recepit. Etholia acarnania amphilocis per cassiun¬

Expanded text:
et cum laboris sui periculique testimonium adferre vellent, et cum laboris sui periculique testimonium adferre vellent, milia sagittarum circiter xxx in castellum coniecta Caesari renumeraverunt, scutoque ad eum relato Scaevae centurionis inventa sunt in eo foramina cxx. quem Caesar, ut erat de se meritus et de re publica, donatum milibus cc atque ab octavis ordinibus ad primum pilum se traducere pronuntiavit — eius enim ope castellum magna ex parte conservatum esse constabat — cohortemque postea duplici stipendio, frumento, veste, cibariis militaribusque donis amplissime donavit. Pompeius noctu magnis additis munitionibus reliquis diebus turres extruxit et in altitudinem pedum xv effectis operibus vineis eam partem castrorum obtexit, et quinque intermissis diebus alteram noctem subnubilam nactus obstructis omnibus castrorum portis et ad impediendum obiectis tertia inita vigilia silentio exercitum eduxit et se in antiquasmunitiones recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
cum cõmaniuit: omnesq ibi copias continuit. Fodem
tempore propterea duobus locis pugnatum est. nam
plura castella pompeius pariter destinende manusa
remptauerat ne ex proximis presidus succurri poss&r. Uno
loco uolcatius tullius impetum legionis sustinusit cohortib
mbus: atq eam loco depulit. altero germani munitiones no¬
sras egressi compluribus interfectis sese ad suos incolumes
recepunt. lta uno die sex prelus factis tribus ad dẏrrachi¬
um tribus ad munitiones. Cum horum omnium ratio ha¬
beretur ad duorum milia numero ex pompeianis cecidis¬
sc reperiebamus. & manipulares centurionesq complures.
In eo fuit numero ualerius flaccus.l. filius eius qui pretor
asiam obtinebat. signasq sunt militaria sex relata. Nostri
non amplius ꝗͣ.xx. omnibus sunt praelus desiderati. sed in
castello nemo fuit omnino militum quin uulneraretur.
quatuorq ex una cohorte centuriones oculos amiserunt.

Expanded text:
eum communivit omnesque ibi copias continuit. Eodem eum communivit omnesque ibi copias continuit. Eodem tempore duobus praeterea locis pugnatum est; nam plura castella Pompeius pariter distinendae manus causa temptaverat, ne ex proximis praesidiis succurri posset. uno loco Volcacius Tullus impetum legionis sustinuit cohortibus tribus atque eam loco depulit; altero Germani munitiones nostras egressi compluribus interfectis sese ad suos incolumes receperunt. Ita uno die sex proeliis factis, tribus ad Dyrrachium, tribus ad munitiones, cum horum omnium ratio haberetur, ad duo milia numero ex Pompeianis cecidisse reperiebamus, evocatos centurionesque complures; in eo fuit numero Valerius Flaccus L. filius eius, qui praetor Asiam obtinuerat; signaque sunt militaria sex relata. nostri non amplius xx omnibus sunt proeliis desiderati. sed in castello nemo fuit omnino militum quin vulneraretur, quattuorque ex una cohorte centuriones oculos amiserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
us insequi uoluiss& bellum eo die potuisse finiri. Cuius
consilium reprehendendum non uidetur. Aliae enu sut
partes legati atq uimperatoris. alter agere ad prescriptum
alter libere ad summam rerum consulere deb&. Sylla
a caesare castris relictus liberatis suis hoc fuit contentus¬
fuit. neq predio decertare uoluit: quae tamen res fortas¬
se aliquem reciper& casum ne imperatorias sibi partes
sumpsisse uideretur. Pompeianis magna res ad receptum
difficultatem afferebat. nam ex iniquo progressi loco in
summo constiterant. si per decliue sese recipe nostros suꝑ
iore insequentes loco uerebantur. Neq multum ad sols
occasum tempusoris suꝑerat. spe enim conficiendi negoc
prope in noctem rem duxerant.ita necessario atq tem¬
pore capto consilio pompeius tumulum quendam occap¬
uit. qui tantum aberat a nostro castello uit telum tor¬
mento missum adigi non poss&. Noc consedit loco ats

Expanded text:
us insequi voluisset, bellum eo die potuisse finiri. cuius us insequi voluisset, bellum eo die potuisse finiri. cuius consilium reprehendendum non videtur. aliae enim sunt legati partes atque imperatoris; alter omnia agere ad praescriptum, alter libere ad summam rerum consulere debet. Sulla a Caesare castris relictus liberatis suis hoc fuit contentus neque proelio decertare voluit, quae res tamen fortasse aliquem reciperet casum, ne imperatorias sibi partes sumpsisse videretur. Pompeianis magnam res ad receptum difficultatem adferebat. nam ex iniquo progressi loco in summo constiterant; si per declive sese reciperent, nostros ex superiore insequentes loco verebantur; neque multum ad solis occasum temporis supererat; spe enim conficiendi negotii prope in noctem rem deduxerant. ita necessario atque ex tempore capto consilio Pompeius tumulum quendam occupavit, qui tantum aberat a nostro castello, ut telum tormento missum adigi non posset. hoc consedit loco atque
Abbreviated transcription (Latin):
aqua copia utebatur. Tum commeatus omni genere preter fru¬
mentum abundabat. quibus quotidie melius succedere tempꝰ
maioremꝗ spem maturitate frumentorum proponi uidebant.
in nouo genere belli nouae ab utrisq bellandi rationes reperie¬
bintur. Illi cum animaduertissent ex ignibus nocte cohorteᷤᷤ
uostras ad munitiones excubare silentio aggressi uniuersa
in multitudinem sagictas conuciebant. & se confestim add
suos recipiebant. Quibus rebus nostri usu docti haec repiehit
remedia ut alio loco ignes facerent. Interim certior factus
.P. sylla quem discedens castris prefecerat Caesar audrilio co¬
horti uenit cum legionibus duabus. cuius aduentu facile
sunt repulsi pompeiani. neq uͦ conspectum aut impetum
nostrorum tulerunt: primisq deiectis reliqui se uerterũt¬
& loco cesserunt. Sed insequentes nostros ne longius prose¬
querentur sylla reuocatuit. At pleriq existimauit si ati¬

Expanded text:
aquae copia utebatur, tum commeatus omni genere praeter fruaquae copia utebatur, tum commeatus omni genere praeter frumentum abundabat; quibus cotidie melius subterere tempus maioremque spem maturitate frumentorum proponi videbant. In novo genere belli novae ab utrisque bellandi rationes reperiebantur. illi cum animum advertissent ex ignibus nocte cohortes nostras ad munitiones excubare, silentio adgressi universas inter multitudinem sagittas coiciebant et se confestim ad suos recipiebant. quibus rebus nostri usu docti haec reperiebant remedia, ut alio loco ignes facerent. Interim certior factus P. Sulla, quem discedens castris praefecerat Caesar, auxilio cohorti venit cum legionibus duabus; cuius adventu facile sunt repulsi Pompeiani. neque vero conspectum aut impetum nostrorum tulerunt, primisque deiectis reliqui se verterunt et loco cesserunt. sed insequentis nostros, ne longius prosequerentur, Sulla revocavit. at plerique existimant, si acri
Abbreviated transcription (Latin):
qaudiebantur. prius se corte ex arboribus uicturos qͣ pompe¬
ium e manibus dimissuros. libenter etiam ex perfugis cogno¬
scebant equos eorum tolerari. reliqua uͦ iumenta interusse. Uti
autem ipsos ualitudine non bona angustiis loci & odore tetro ex
multitudine cadauerum & quotidianis laboribus insuetos ope¬
num tum aquae summa in opia affectos. omnia enim flamina
atꝗ omnes riuos qui ad mare ptinebant Caesar ut auerterat aut
magnis operibus obstruserat. atq ut erint loca montuosa & ad
specus angustiae uallium has sublicis interram demissis presepse¬
rat. terramq aggesserat ut aquam continerent. ut illi necessãio
loca sequi demissa ac palustria & puteos fodere cogebantur. atq
hunc laborem quotidiana ad opera ad debant. Qui tamen fonteᷤ
quibusdam presidus aberant longius & celeriter estibus exa¬
rescebant. At Caesaris exercitus optima ualitudine summaq

Expanded text:
que audiebantur prius se cortice ex arboribus victuros, quam Pompeque audiebantur prius se cortice ex arboribus victuros, quam Pompeium e manibus dimissuros. libenter etiam ex perfugis cognoscebant equos eorum tolerari, reliqua vero iumenta interisse; uti autem ipsos valetudine non bona cum angustiis loci et odore taetro ex multitudine cadaverum et cotidianis laboribus, insuetos operum, tum aquae summa inopia adfectos. omnia enim flumina atque omnes rivos, qui ad mare pertinebant, Caesar aut averterat aut magnis operibus obstruxerat, atque ut erant loca montuosa et ad specus angustiae vallium, has sublicis in terram demissis praesepserat terramque adgesserat, ut aquam continerent. ita illi necessario loca sequi demissa ac palustria et puteos fodere cogebantur atque hunc laborem ad cotidiana opera addebant; qui tamen fontes a quibusdam praesidiis aberant longius et celeriter aestibus exarescebant. at Caesaris exercitus optima valetudine summaque
Abbreviated transcription (Latin):
gulari patientia milites hac ferebant. Recordabantur enim ead
sc supiore anno in hispania perpessos labore & patientia magis
bellum confecisse. Meminerant ad alesiam magnam se inopiam
perpessos. multo etiam maiorem ad auaricum maxximaꝵ se gensi¬
um uictores discessisse. Non illis ordeum cum daretur non legu¬
mina recasabant. pecus uero cuios rei summa erat ex epito coꝰ¬
nigno in honore habebant. Est etiam genus radicis inuentum ab
his qui fuerant cum ualerio quod appellant catha quod admix¬
tum lacte multum inopiam leuabat. id similitudinem panis ef¬
ficiebat. cius erat magna copia. Ex hoc facto panes cum in collo¬
quiis pompeiani famem nostris obucerent uulgo in eos iacebant.
ut spem eorum minuerent. lamꝗ frumenta maturescere incipie¬
bant: atq spes inopiam sustentabat: quod celeriter se habituros
copiam confidebant. crebrae uoces militum in uigiliis colloquiis¬

Expanded text:
singulari patientia milites ferebant. recordabantur enim eadem singulari patientia milites ferebant. recordabantur enim eadem se superiore anno in Hispania perpessos labore et patientia maximum bellum confecisse; meminerant ad Alesiam magnam se inopiam perpessos, multo etiam maiorem ad Avaricum, maximarum se gentium victores discessisse. non illis hordeum cum daretur, non legumina recusabant; pecus vero, cuius rei summa erat ex Epiro copmagno in honore habebant. Est etiam genus radicis inventum ab iis qui fuerant ab alebribus, quod appellatur chara, quod admixtum lacte multum inopiam levabat. id ad similitudinem panis efficiebant. eius erat magna copia. ex hoc effectos panes. cum in colloquiis Pompeiani famem nostris obiectarent, vulgo in eos iaciebant, ut spem eorum minuerent. Iamque frumenta maturescere incipiebant atque ipsa spes inopiam sustentabat, quod celeriter se habituros copiam confidebant. crebraeque voces militum in vigiliis colloquiis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗcirca cum locum morati aliis comprehensis collibus munitios
pfecerant. Erat noua & inusitata belli ratio. cum tot castellor
numero. tantoꝗ spatio & tantis munitionibus & tanto obsidies
genere tum etiam reliquis rebus. Nam quicunq alterum obsidi
conati sunt. ꝓculsos atq infirmos hostes adorti aut pralio supi¬
tos aut aliqua offensione permotos continuerunt: cum ipsi mi¬
litum numero equitumq prestarent. Cascis autem obsidionis
hic fere esse consueuit. ut frumento hostes prohibeantur. At co¬
tra integras atq incolumes copias cacsar inferiore militum nune¬
ro continebat cum illi omnium rerum copia habundarent. Quo¬
tidie enim magnus undiq nauium numerus conueniebat qui an¬
meatum supportarent. nequllus flare uentus poterat qn aliqua
ex parte secundum cursum haber&. Ipse autem consumptis omni¬
bus longe lateq frumentis summis erat in angustus. Sed tam su

Expanded text:
citra eum locum aliis comprehensis collibus munitiones citra eum locum aliis comprehensis collibus munitiones perfecerunt. Erat nova et inusitata belli ratio cum tot castellorum numero tantoque spatio et tantis munitionibus et toto obsidionis genere, tum etiam reliquis rebus. nam quicumque alterum obsidere conati sunt, perculsos atque infirmos hostes adorti aut proelio superatos aut aliqua offensione permotos continuerunt, cum ipsi numero equitum militumque praestarent; causa autem obsidionis haec fere esse consuevit, ut frumento hostes prohiberent. at tum integras atque incolumes copias Caesar inferiore militum numero continebat, cum illi omnium rerum copia abundarent; cotidie enim magnus undique navium numerus conveniebat, quae commeatum supportarent, neque ullus flare ventus poterat quin aliqua ex parte secundum cursum haberent. ipse autem consumptis omnibus longe lateque frumentis summis erat in angustiis. sed tamen haec
Abbreviated transcription (Latin):
neis locis funditores instruxit. ut presidio nostris se re¬
cipientibus essent. Nis rebus completis legiones reduci iussit.
sompeiani hoc insolentius atq audacius nostros premere & in¬
stare cepunt: cratesq pre munitione obiestas propulerunt
ut fossas transcenderant. Quod cum animaduertiss& caesar
ueritus ne non reducti sed deiecti uiderentur maiusq aetri¬
mentum caperetur a medio fere spatio suos perantonium quiale
gioni preerat cohortatus tuba signum dari atqu hostes impetum
fieri iussit. Milites legionis none subito conspicati pila coniecert
& ex inferiore loco aduersum pilum incitati cursu precipites
pompeianos egerunt. Quibus ad recipiendum erates directe lençi¬
riq obiecti & institute fosse magno impedimento fuerunt. Nosta
uͦ qui satis habebant sine detrimento discedere compluribus in¬
terfectis.u. omnino suorum amissis quietissime se recepunt. piulo

Expanded text:
neis locis funditores instruxit, ut praesidio nostris se reneis locis funditores instruxit, ut praesidio nostris se recipientibus essent. his rebus conpletis legionem reduci iussit. Pompeiani hoc insolentius atque audacius nostros premere et instare coeperunt, cratesque pro munitione obiectas propulerunt, ut fossas transcenderent. quod cum animadvertisset Caesar, veritus, ne non reducti, sed deiecti viderentur maiusque detrimentum caperetur, a medio fere spatio suos per Antonium, qui ei legioni praeerat, cohortatus tuba signum dari atque in hostes impetum fieri iussit. milites legiones viiii subito conspirati pila coniecerunt et ex inferiore loco adversus clivum incitati cursu praecipites Pompeianos egerunt et terga vertere coegerunt; quibus ad recipiendum crates derectae longuriique obiecti et institutae fossae magno impedimento fuerunt. nostri vero, qui satis habebant sine detrimento discedere, compluribus interfectis, v omnino suorum amissis quietissime receperunt, pauloque
Abbreviated transcription (Latin):
bere cepit. & cum una ex parte prope &quum aditum ha¬
ber& primum sagictariis funditoribus circuniectis postea
leuis armature magna multitudine missa tormentisq pro¬
latis munitiones impediebat. Neq erat facile nostris uno
tempore propugnare & munire. Caesar cum suos ex omni¬
bus partibus uulnerari uider& reciꝑe se statuit & loco ex¬
cedere. Frat per decliue receptum. Illi autem acrius instabãt.
neq regredi nostros patiebantur: quod timore adducti locũ
relinquere uidebantur. Dicitur eo tempore glorians apud
suos pompeius dixisse non recusare se quin nullicis usus
impator extimarctur si sine maximo detrimento legioneͤᷤ
caesaris sese recepissent inde quo temere essent progressae.
Caesar receptui suorum timens crates ad extremum tu¬
mulum contra hostem proferri & aduersas locari. Inter
has mediocri latitudine fossam tectis militibus obduci us¬
sit: locumq in omnes partes ꝗͣ maxime impediri. ipse ido¬

Expanded text:
bere coepit, et cum una ex parte prope aequum aditum habere coepit, et cum una ex parte prope aequum aditum haberet, primum sagittariis funditoribusque circumiectis, postea levis armaturae magna multitudine missa tormentisque prolatis munitiones impediebat. neque erat facile nostris uno tempore propugnare et munire. Caesar cum suos ex omnibus partibus vulnerari videret, recipere se iussit et loco excedere. erat per declive receptus. illi autem hoc acrius instabant neque regredi nostros patiebantur, quod timore adducti locum relinquere videbantur. dicitur eo tempore glorians apud suos Pompeius dixisse, non recusare se, quin nullius usus imperator existimaretur, si sine maximo detrimento legiones Caesaris sese recepissent inde, quo temere essent progressae. Caesar receptui suorum timens crates ad extremum tumulum contra hostem proferri et adversas locari, intra has mediocri latitudine fossam tectis militibus obduci iussit, locumque in omnis partes quam maxime impediri. ipse ido