comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs senece xp̃i miles qui luguidus uocitabat᷑ filius¬
tailchani iustus & sapiens. Hic itaq primo mane
enarrauit uisionẽ. cum ingenti gemitu dicens. Hac
p̃terita nocte media sẽs̃ eolumba multarũ eolumna
aeccłarum ad dͥnm̃ transit. et in hora beati exitus
eius iouã insulã ad quã corpore numquã ꝑ ueni
totã angłoꝵ claritudine inspũ uidi irradiatã
totaq spacia aeris usq ad etbera celoꝵ eorundẽ
angłoꝵ elaritate illustrata. qui ad scam ipsius ani¬
mã p̃ferendã de celis missi deşderant in numeri.
Atusona quoq audiu carminalia et ualde suauia
angłicoꝵ coetũ cantica. eodẽ momento egressionis
int̾ angelicos sc̃ȩ ipsius animȩ ascendentes choros.
Hanc angłi cã manifestationẽ fergnaus ut p̃dictũ ẽ
qui abore scĩ illius senis cui reuelata erat indubi¬
tant̃ didicerat. hisdem dieb descotia remigans.
humba in insula reliquis dieb uitȩ suȩ ꝑmanens.
scĩ columbȩ monachis sepius enarrabat. Qui ui¬

Expanded text:
et senex Christi miles, qui Lugudius vocitabatur, justus, et sapiens. Hic itaque primo mane enarravit visionem cum ingenti gemitu dicens: Hac praeterita nocte media sanctus Columba multarum columna Ecclesiarum ad Dominum transiit, et in hora beati exitus ejus Jovam insulam, ad quam corpore nunquam perveni, totam angelorum claritudine in spiritu vidi irradiatam, totaque spatia aeris usque ad aethera coelorum, eorumdem angelorum claritate illustrata; quia ad sanctam ipsius animam perferendam de coelis missi descenderant innumeri, altisona quoque carminalia, et valde suavia audivi angelicorum cantica, eodem momento egressionis, inter angelicos sanctae ipsius animae ascendentes choros. Hanc angelicam manifestationem Virgnous, ut praedictum est, qui ab ore illius sancti senis, cui revelata erat, indubitanter didicerat. Iisdem diebus de Scotica remigans Hymba in insula reliquis diebus vitae suae permanens sancti Columbae monachis saepius enarrabat, qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
illũ xp̃e seminator casti consilii. suscipe seminũ
fructus quos incecilia seminasti. Dnẽ illũ cep̃e¬
pastor bone. cecilia famula tua quasi ouis
tibi argumentosa deseruit. Nam sponsum
quẽ quasi leonẽ ferocẽ accepit. ad te quasi ag¬
num mansueassimum destinauit. Iste hue nisi

Expanded text:
silii, suscipe seminum fructus, quos in Caeciliam seminasti. Caecilia famula tua, quasi ovis apis tibi argumentosa deservit. Vers. Nam sponsum quem quasi leonem accepit, tibi quasi agnum mansuetissimum sociavit. Caecili
Abbreviated transcription (Latin):
qui uiderat sustinere nullo poterat modo. qͥa
ualde oculoꝵ reuerberat aciẽ. illa luminosa
& incomparabilis effusio. Quo fulminali et
formabili splendore iuso. intantũ idem supͣ
memoratus fr̃ exxterritus erat. ut nulla in eo
uirtus remaneret. Sc̃s uͦ columba post non
ꝓlixam orationẽ egredit᷑ ȩccłam. fergnaũq
ualde timoratũ ad se crastina ad uocat die.
hisq breuib compellat consolatoriis uerbis.
bene ofiliole ingeminans. hac p̃terita nocte
in conspectu dĩ placiusti. oculos ad terrã depri¬
mendo claritatis timore ꝑterritus eius. Nam
si non ita fecisses. illa in estimabili obcȩcarent᷑
tui luce uisa oculi. Sed hoc non neglegenter
obseruare debetis ut talẽ hanc lucis manifes¬
tationẽ nemini um quã inmea denudes uita
ȩc itaq placabilis et ammirabilis res post beati
uiri transitũ. multis eodẽ fergnao narran
iusione craxata. aliquando subtestificatione

Expanded text:
qui viderat, sustinere nullo poterat modo, quia qui viderat, sustinere nullo poterat modo, quia valde oculorum reverberabat aciem illa luminosa et incomparabilis effusio. Quo fulminali et incomparabili splendore viso in tantum idem supra memoratus frater exterritus erat, ut nulla in eo virtus remaneret. Sanctus vero Columba post non prolixam orationem egreditur ecclesiam, Virgnoumque valde timoratum ad se crastina advocat die, hisque brevibus compellat verbis consolatoriis: Bene, o filiole, ingeminans hac praeterita nocte in conspectu Dei placuisti; oculos ad terram deprimendo, claritatis timore perterritus ejus. Nam si non ita fecisses, illa inaestimabili obcaecarentur tui luce visa oculi. Sed hoc non negligenter observare debes, et ut talem hanc lucis manifestationem nemini unquam in mea denudes vita. Haec itaque predicabilis et admirabilis res post beati viri transitum multis eodem Virgnoo narrantvisione caraxata aliquando sub testificatione
Abbreviated transcription (Latin):
illuis in companibilis & honorifice iusitati onis
dies & totidem noctes terminarentur ad ec̃
non potiit.
semiorib nomine fergnaus in dei amore fer¬
uens aeccłam orationis studio alus quiescen¬
tib solus intrat. ibidemq in quadã ec edra
quȩ oratorii adherebat parieti deuotus
orabat. Et post aliquantũ quasi horȩ intea¬
uallũ unius. uir uenerandus columba eondẽ
sacrã ingreditꝰ domũ. simulq cũ eo aurea
luoc desimma celi abritudine descendens
totum illud eccłȩ spacium replens. Sed et
illius exedriolȩ separatũ cone laue. ubi se fer¬
gnaus inquantũ ꝑotuit latitare conabatur.
eiusdẽ celsa cęlestis claritas luminis ꝑ interĩe
illius cubiculi ianuã exminore patebat parte
erumpens. nonsine aliquo formabili repleue¬
rat terrore. & sicut nullus ȩstuũ et meridianũ
solẽ rectis et in reuerberatis potest intueri ocu¬
lis. sic & illã cȩlestẽ clariuuidinẽ. ille fergnaus

Expanded text:
illius incomparabilis, et honorificae visitationis illius incomparabilis, et honorificae visitationis dies, et totidem noctes terminarentur, adesse non potuit. memoratus Virgnous in Dei amore fervens, ecclesiam orationis studio aliis quiescentibus solus intrat; ibidemque in quadam exedra, quae oratorii adherebat parieti, devotus orabat. Et post aliquantum quasi horae unius intervallum vir venerandus Columba eamdem sacram ingreditur domum, simulque cum eo aurea lux de summa coeli altitudine descendens totum illud ecclesiae spatium replevit, sed et illius exedriolae separatum conclave, ubi se Virgnous, in quantum potuit, latitare conabatur, ejusdem coelestis claritas luminis per interiorem illius cubiculi januam, quae ex minore patebat parte erumpens, non sine aliquo formidabili repleverat terrore. Et sicut nullus aestivum et meridionalem solem rectis et irreverberatis potest intueri oculis, sic et illam coelestem claritudinem ille Virgnous,
Abbreviated transcription (Latin):
rabilit̾ mansit. ita ut ꝑtres dies totidẽq noctes
inira obseratam & repleta eȩlesti claritu dine
domum menens. nullum ad se accedere ꝑmitte¬
ret neq manducans neq bibens. De qͥ iuddic&
demo. in inensȩ claritatis radii ꝑrimulas ei ali¬
arũ & caluiũ forarima erumpentes noctu uise¬
bantur carmina quoq quędã spualia & ante
maudita decantari abeo audiebantur. Sed
na aperte monifestata uidebat. Seripturarũ qͦq.
saerarũ obscura quȩq & difficillima. plana t
luce clarius aꝑta mundissimi cordis oculis pate¬
bant. baithencũq alumnum ñ ad eẽ querebatur.
Quisi forte ad eẽt illic intriduo ul dep̃terias uel
defuturie deinceps scłis. ab ore uiri beati quȩdã
plurima ab alis ignorata hominib misteria de¬
scriberet. aliquantas quoq sacroꝵ ẽxplantationes
uoluminum. qui tamen batcheneus inegea insula
contrarietate uenti detentus usq qͦ illi trinales

Expanded text:
rabiliter mansit, ita ut per tres dies totidemque noctes rabiliter mansit, ita ut per tres dies totidemque noctes intra obseratam et repletam coelesti claritudine domum manens, nullum ad se accedere permitteret, neque manducans, neque bibens. De qua videlicet domo immensae claritatis radii per rimulas valvarum, et clavium foramina erumpentes noctu visebantur. Carmina quoque quaedam spiritualia et ante inaudita decantari ab eo audiebantur. Sed na aperte manifestata videbat. Scripturarum quoque sacrarum obscura quaeque et difficillima plena et luce clarius aperta mundissimi cordis oculis patebant, Baitheneumque alumnum non adesse querebatur. Qui si forte adesset illo in triduo vel de praeteritis, vel de futuris deinceps saeculis ab ore viri beati quaedam plurima ab aliis ignorata hominibus mysteria describeret, aliquantas quoque sacrorum explanationes voluminum. Qui tamen Baitheneus in Egea insula venti contrarietate detentus usquequo illi trinales
Abbreviated transcription (Latin):
apanieis exploratȩ. inferius craxabuntur.
lio intempore quattuor adscm̃ uisitandum
eolumbant monasterioꝵ sc̃ĩ fundatores descotia
tronsineantes. in honba eum inuenerunt insula.
consensu lege unt ut sc̃s columba corã ipsis
mecdo saere eucharistiȩ consecrar et miteria
qui eoꝵ obsecundans pͥesione. sunul eũ eis
die dominiea exmore post euangdii lectione
aeccłam ingreditur. Ibidẽq dũ missarũ sollemp¬
nia celebrarentur. sẽs brendenus macchui ehai.¬
sieut post comgello & caminecho intimauit quen¬
dõ erimosum ignium globum et ualde lumino¬
sum deuertice sc̃i columbȩ ante altare stantis.
&s suera obletionen consecrantis. tam diu ardentẽ
& instar alicuis columnę sursum ascendentẽ ui¬
dit. donec eadem ꝑficerentur sacro scã mysteria
Qlio intempore cum sẽs uir in umba
cõmmoraret insula. gra sc̃i spiramiis suꝑ eum
abunde & in comparabilit̃ effusa. ꝓtriduum mi¬

Expanded text:
a paucis exploratae inferius caraxabuntur. XXI. a paucis exploratae inferius caraxabuntur. XXI. Alio in tempore, quatuor ad sanctum visitandum Columbam monasteriorum sancti fundatores de Scotia transmeantes in Hymba eum invenerunt insula, consensu elegerunt ut sanctus Columba coram ipsis in ecclesia sacra Eucharistiae consecraret mysteria. Qui eorum obsecundans jussioni simul cum eis die Dominica ex more post Evangelii lectionem, ecclesiam ingreditur, ibidemque, dum Missarum solemnia celebrarentur, sanctus Brendenus, sicut post Concello et Cahinnecho intimavit, quemdam criniosum igneum globum, et valde luminosum de vertice sancti Columbae ante altare stantis, et sacram oblationem consecrantis, tam diu ardentem, et instar alicujus columnae sursum ascendentem vidit, donec eadem perficerentur sacrosancta mysteria. XXII. Alio in tempore, cum sanctus vir in Hymba commaneret insula, gratia sancti Spiraminis super eum abunde et incomparabiliter effusa, per triduum mi
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ uiri. illa celestis eetus apparitionẽ. frĩb cũ
grandi intimauit ꝓtestatione. Unde hodieq
& locus illius angelici condictione in eo gesto
suo ꝓpͥo ꝓtestatur uocabulo. qui latine potest
dici collieulus angłoꝵ. seottice uͦ enoc angel.
inc itaq anim aduertendũ ẽ & ñ neglegenter
ꝑscrutandũ. quante & quales adbeatũ uirũ
hiemalib plerũq noctib infomnẽ & in locis
remotiorib alis quiescentib orantẽ angelicȩ
fuerint suaues frequentationes. quȩ nullo mͦ
uenire in hominũ notitia potuere: Quȩ ꝓcul
dubio ualde numerose fuerant. si etiã quedã
ex ipsis quomͦ ab hominib uł indie uel in noetu
explorari potuerint. quȩ absq dubitatione
pauce ad modũ ad earũ comparationẽ angelica¬
rũ frequentationum. quȩ udelicet a nemine
sciri poterant. Hoc idem similit̃ & de quib dã
luminosis manifestationib adotandum quȩ

Expanded text:
sancti viri illam coelestis coetus apparitionem fratribus cum sancti viri illam coelestis coetus apparitionem fratribus cum grandi intimavit protestatione. Unde hodieque et locus illius angelici condicti, rem in eo gestam suo proprio protestatur vocabulo, qui latine potest dici Colliculus angelorum, Scotice vero Cnogangei. Hinc itaque animadvertendum est, vel non negligenter perscrutandum, quantae et quales ad beatum virum hiemalibus plerumque noctibus insomnem, et in locis remotioribus, aliis quiescentibus, orantem angelicae fuerint et suaves frequentationes, quae nullo modo venire in hominum notitiam potuere; quae procul dubio valde numerosae fuerunt, si etiam quaedam ex ipsis quoquo modo ab hominibus vel in die vel nocte explorari potuerint, quae absque dubitatione paucae ad earum comparationem angelicarum frequentationum, quae videlicet a nemine sciri poterant. Hoc idem similiter de quibusdam luminosis manifestationibus adnotandum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
inppłis diuulgaret᷑. Nã scĩ angłi celestis parrie
mira ad uolantes subetatione. sem̃ iurũ ornẽ
circum stare ceperunt. albatis induti uestib.
Et pest aliqua cum beato sermetinationẽ uiro.
illa celestis caterua quasi explorantẽ sentiens.
ad summa cicius repedauit cęloꝵ. Beatꝰ & ipse
ur post angelicum condictum reuersus ad mo¬
asterium. tterum collectis frib cũ quadam
ñ medioeri obuirgatione inquirit. quis de illis
cẽt trans gressionis obneccius. Quib consequent᷑
se nescire ꝓtestantib ille conscius sui in excusabi¬
lis trani gressus ultra non sustinens delictũ celare
suunt.flexis genib inmedio choro frm corã scõ
ueniã suppletx p̃catur. Quẽ ses secrsũ ducens.
ingeniculanti cum grandi cominendat commina¬
tione. ut nulli hominum de illa angłica iusione
indieb eiusdẽ beati turi. aliquid etiã paruum
occultũ aꝑiret. Post egressum uͦ de corpore

Expanded text:
in populis divulgaretur. Nam sancti angeli coelestis patriae cives in populis divulgaretur. Nam sancti angeli coelestis patriae cives mira advolantes subitatione, sanctum virum orantem circumstare coeperunt induti albis vestibus. Et post aliquam cum beato sermocinationem viro illa coelestis caterva quasi se exploratam sentiens, ad summa citius repedavit coelorum. Beatus et ipse vir post angelicum condictum reversus ad monasterium, iterum collectis fratribus, cum quadam non mediocri objurgatione inquirit quis de illis esset transgressionis obnoxius. Quibus consequenter se nescisse protestantibus, ille conscius sui inexcusabilis transgressus ultra non sustinens delictum celare suum, flexis genibus in medio fratrum choro coram Sancto veniam supplex precatur. Quem Sanctus seorsum ducens ingeniculanti cum grandi commendat comminatione, ut nulli hominum de illa angelica visione in diebus ejusdem beati viri aliquid, etiam parum occultumque aperiret. Post egressum vero de corpore
Abbreviated transcription (Latin):
uodã tempore uir beatus inioua conuersans
insula. fr̃ib congregatis. cumingenti anim aduer¬
sione denuntiauit eis dicens. Hodie in occidentale
nr̃ȩ campulum insulę solus exire cupio. Nlemo
itaq ex uobis me sequatur. Quib obsecundantib
solus quidẽ ut uoluit egreditur. sed fr̃ quidam
callidus explorator alia means uia. incuiusdam
monticelli cacumine qui eidẽ suꝑ eminet campiulo
se occulte collocat. iudelicet illius causa solitarie
beati egressionis uiri explorare cupiens. Que
cum idem explerator de monticelli uertiee in¬
quodã illius campuli colliculo stantẽ. & expan¬
sis ad celum manib orantem. oculosq ad celum
eleuantem conspiceret. mirũ dictu et ecce sub uo
res miranda apparuit. quã idem supͣ memerat
homo. ut estimo non sine ꝑ missu dĩ dexpioris
monticelli loco oculis etiõ corporalib aspexerat
ut nomen scĩ & eiꝰ honorificentia quã uis ipso
nolente obhanc manifestatã uisionẽ postea magis

Expanded text:
uadam die vir beatus in Jova conversans insula fratribus congregatis cum ingenti animi adversione denuntiavit ad eos dicens: Hodie in occidentalem nostrae campulum insulae solus exire cupio. Nemo itaque ex vobis me sequatur. Quibus obsecundantibus solus quidem, ut voluit, egreditur. Sed frater quidam, callidus explorator, alia means via in cujusdam monticelli cacumine, qui eidem supereminet campulo se occulte collocat, videlicet ejus causam solitariae beati egressionis viri explorare cupiens. Quem cum idem explorator de monticelli vertice illius in quodam campuli colliculo stantem, et expansis manibus ad coelum orantem oculosque ad coelum elevantem conspiceret, mirum dictu, et ecce subito res miranda apparuit, quam idem supra memoratus homo, ut aestimo, non sine permissu Dei de prioris monticelli loco oculis etiam corporalibus aspexerat, ut nomen Sancti et ejus honorificentia, quamvis ipso nolente, ob hanc manifestatam visionem postea magis
Abbreviated transcription (Latin):
paginȩ. sẽs aduesꝑtinalẽ dominicȩ noctis
missã in gredit᷑ ȩccłam. Qua continuo con¬
sumata adospiciolũ reuertens in lectulo re¬
sidet ꝑnoxc. ubi ꝓstramine nudã habebat
petrã & ꝓpuliullo lapidẽ. qui hodie quas
quidã iuxta sepulchrũ eius titulus stat monu¬
menti. Ibidẽ itaq residens. ultima ad fr̃s man¬
data solo audiente ministro commendat inqui¬
ens. Hȩc uobis ofilioli nouissima commendo uer¬
ba. ut inter uos mutuã et non fictam habeatis
caritatẽ cum pace. Et si ita iuxta scõꝵ exempla¬
patrum obseruauertns. ds̃ confortator honoꝵ
uobis auciliabit᷑. et ego cũ ipso manens ꝓ uob̾

Expanded text:
paginae Sanctus ad vespertinalem Dominicae noctis paginae Sanctus ad vespertinalem Dominicae noctis Missam ingreditur ecclesiam, qua continuo consummata, ad hospitiolum revertens in lectulo residet pernox, ubi pro stramine nudam habebat petram, et pro pulvillo lapidem, qui hodieque quasi quidam juxta sepulcrum ejus stat titulus monumenti. Ibidem itaque residens ultima ad fratres mandata, solo audiente ministro, commendat, inquiens: Haec vobis, o filioli, novissima commendo verba, ut inter vos mutuam et non fictam habeatis charitatem cum pace. Et si ita juxta sanctorum exempla observaveritis, Deus confortator bonorum vobis auxiliabitur; et ego cum i
Abbreviated transcription (Latin):
barbarũ et exterarũ gentium regnatores cũ
plebib sibi subiectis. grandẽ et ñ medioer ẽ
conferrent honore. Ascis quoq &iã aliarũ
aeccłarũ non medioeris ueneratio conferetur.
ost hec uerba de illo descendens monticellulo
& ad monasterium reuertens. sedebat intugu¬
rio psalteriũ scribens & ad illũ tricesimi ter¬
eii psalmi uersiculũ ꝑueniens ubi scribitur.
nquirentes aut̃ dñm nondeficient omni bo¬
no. Hic ait infine cessandũ ẽ paginȩ. quȩ
uͦ sequunt᷑ baitheneus scribat. Sc̃o conuenient᷑
congruit decessori nouissimus uersiculus quẽ
scripserat. cui num quã bona deficient ȩterna.
Successori uͦ sequens patri spũaliũ doctori
filioꝵ. uenite filii audite me timorẽ dnĩ
docebo uos. congruenter conuenit. Qui
sicut decessor commendauit. non solũ ei do¬
cendo sed etiã scribendo successit. Post tale
suꝑius memoratũ terminate uersũ ꝑscriptũ

Expanded text:
bararum et exterarum gentium regnatores cum bararum et exterarum gentium regnatores cum plebibus sibi subjectis, grandem et non mediocrem conferent honorem. A sanctis quoque et aliarum Ecclesiarum non mediocris veneratio conferetur. Post haec verba de illo descendens monticellulo, et ad monasterium revertens sedebat in tugurio, Psalterium scribens, et ad illum trigesimi tertii psalmi versiculum perveniens, ubi scribitur: Inquirentes autem Dominum non deficient omni bono: Hic, ait, in fine cessandum est paginae: quae vero sequuntur Baltheneus scribat. Sancto congruenter convenit decessuro novissimus versiculus, quem scripserat, cui nunquam bona deficient aeterna, successori vero sequens patri spiritualium doctori filiorum, Venite, filii, audite me, timorum Domini docebo vos, congruenter convenit. Qui sicut decessor commendavit non solum ei docendo, sed etiam scribendo successit. Post talem superius memoratum terminatae versum perscriptum
Abbreviated transcription (Latin):
ut credo inspirante dõ cui omne animal rerũ
sapit sensu quo iusserit ipse creator dnm̃
a se moa suum emigraturũ. & ipsũ ultra ñ
iusurũ sciens. cępit plangere ubertĩq quasi
homo lacrimans in gremium scĩ fundere. et ual¬
de spumans flere. Quod uidens minister. cepit
illũ flebilẽ repellere lamentatorẽ. Sed sẽs ꝓhi¬
buit eum dicens. Sine huc sine nr̃i amatorẽ ut
in hunc meũ sinũ fletus effundat amarissimi plan¬
goris. Ecce tu homo cum sis & rationabilẽ
anima habeas. nullomodo scire de meo exitu
potiusti. nisi quod tibi ego ipse nuꝑ manifes¬
taui. Huic uero bruto & in rationabili ani¬
manti quo quomodo ipse conditor uoluit egres
lum monasterio suꝑ eminentem ascendens.
inuertice euis paululum stetit. & stans ambas
eleuans palmas. siuĩ benedixit cęnobiũ inqui¬
ens. Huic loco quã libet angusto & uili non
tantum scottoꝵ reges cum populis sed etiam¬

Expanded text:
ut credo, inspirante Deo, cui omne animal brutum ut credo, inspirante Deo, cui omne animal brutum sapit, sensu quo ipse jusserit Creator, dominum a se suum mox emigraturum, et ipsum ultra non visurum sciens, coepit plangere, ubertimque quasi homo lacrymas in gremium Sancti fundere, et valde spumans flere. Quod videns minister coepit illum flebilem repellere lamentatorem. Sed Sanctus prohibuit eum dicens: Sine hunc si nostri ne amator est ut in hunc sinum fletus effundat amarissimi plangoris. Ecce tu homo cum sis, et rationabilem animam habeas, nullo modo scire de meo exitu potuisti, nisi quod tibi ego ipse nuper manifestavi; huic vero bruto et irrationabili animanti quoquomodo ipse Conditor voluit egresslum monasterio supereminentem ascendens, in vertice paululum stetit et stans ambas elevans palmas, suum benedixit coenobium inquiens: Huic loco, quamlibet angusto et vili, non tantum Scotorum reges cum populis, sed et bar
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc insacris uoluminib dies sabbatũ nuncupat᷑.
qđ interp̃tat᷑ requies. Et uere mͥ ẽ sabbatum¬
hȩc hodierna. quia huius p̃sentis laborios ȩ
iutȩ mͥ ultima ẽ. in qua post meas laborationũ
dominica media nocte scđm eloquia scripturaꝵ
me inuitare dignat᷑. ad quẽ in quã hac me¬
diante nocte ip̃so me inuitante emigrabo.
Sie enĩ mͥ abipso dño reuelatũ ẽ. Hȩc męsta
minister audiens uerba. coepit amare flere.
Quẽ sc̃s in quantũ potuit consolari conabat᷑.
Post hȩc sc̃s horreũ egredit᷑. & ad monasteriũ
reuertens media reseđit uia. in quo loco postea¬
crux molari infixa lapide. hodieq stans in
margine cernitur uiȩ. Dumq ibidẽ sc̃s ut
p̃fatus sum senio fessus paululũ sedens requi¬
esceret. ecce occurrit caballus obȩdiens seruitor.
qui serlicet lactaria hocetũ int̾ & monasteriũ
uascula gestare con sueuerat. Hic ad sem̃ ac¬
cedens mirũ dictu caput insinu eius ponens.

Expanded text:
c in sacris voluminibus dies Sabbatum nuncupatur, quod interpretatur requies; et vere mihi haec est Sabbatum hodierna: quia hujus praesentis laboriosae vitae mihi ultima est; in qua post meas laborationum Dominica, secundum eloquia Scripturarum, me invitare dignatur, ad quem, inquam, hac mediante nocte, ipso me invitante emigrabo. Sic enim mihi ab ipso Domino est revelatum. Haec moesta minister audiens verba coepit amare flere; quem Sanctus in quantum potuit consolari conabatur. XXIX. Post haec Sanctus horreum egreditur, et ad monasterium revertens media residet via. In quo loco crux molari postea infixa lapidi, hodieque stans in margine cernitur viae. Dumque ibidem Sanctus, ut praefatus sum, senio fessus paulum sedens requiesceret, ecce albus occurrit caballus, obediens servitor, qui scilicet lactaria intra bocetum monasterium vascula gestare consueverat. Hic ad Sanctum accedens, mirum dictu, caput in sinu ejus ponens,
Abbreviated transcription (Latin):
Et int̃ hȩc coetus monachoꝵ cũ luminarib accurrens
patre iuso moriente coepit plangere. Et ut ab
aliquib qui p̃sentes in erant didicimus. ses̃ necdũ
egrediente anima aꝑtis sursũ oculis adutrumq
latus eũ mura uultus hylaritate et lȩcitia circũ¬

Expanded text:
et inter haec coetus monachorum cum luminaribus accurrens et inter haec coetus monachorum cum luminaribus accurrens Patre viso moriente coepit plangere. Et ut ab aliquibus, qui praesentes aderant, didicimus, Sanctus necdum egrediente anima apertis sursum oculis ad utrumque latus cum viva vultus hilaritate et laetitia circum
Abbreviated transcription (Latin):
toribꝰ p̃parata tribuentur. Huc usq extrema
uenerabilis patroni uerba. quasi de hac tedi¬
ali ꝑegrinatione ad cȩlestẽ patriã transmeantis
breu teoctu narrata deducta sunt. postq felici
apꝓpinquante nouissima paulisꝑ hora ses̃ con¬
ticuit. sum ꝓinde media nocte pulsata per¬
sonante clocea festinus surgens ad ȩccłam ꝑ¬
git. citorq cȩteris currens. solus introgressus
iuxta altare flexis in oratione genib in cum¬
bit. Diormitius minister terdius ꝓsequutus eodẽ
momento. eminus intrinsecus ȩccłam angelica
luce erga sem̃ repleri uidet. Quo ad ianuã
apꝓpinquante. eadẽ lux uisa ocuis recessit.
quã etiã alii defrib pauci & ipsi eminus asstan¬
tes uiderant. Di ormituis gͦ aeccłam ingrediens
flebili ingeminat uoce. Ubi es pat: Et necdum
allans frm̃ lucernis ꝑtenebras palpans. scm̃ ante
altariũ recubantẽ inuenit. Quẽ paululũ erigens
it iuxta sedens. scm̃ in suo gremio posuit capit.

Expanded text:
torum tribuentur. Huc usque extrema venerabilis patroni verba, quasi de hac taediali peregrinatione ad coelestem patriam transmeantis brevi textu narrata deducta sunt. XXXI. Post felici appropinquante novissima paulisper hora Sanctus conticuit; tum proinde media nocte pulsata personante clocca, festinus surgens ad ecclesiam pergit, citiorque caeteris currens solus introgressus juxta altare flexis in oratione genibus recumbit. Diormitius minister tardius prosecutus eodem momento eminus totam intrinsecus ecclesiam angelica luce erga Sanctum repleri videt, quo ad januam appropinquante eadem lux visa ocius recessit; quam et alii de fratribus pauci et ipsi eminus astantes viderant. Diormitius ergo ecclesiam ingrediens flebili voce ingeminat. Ubi es pater? Et necdum allatis fratrum lucernis per tenebras palpans sanctum ante altare recubantem invenit: quem paululum erigens, et juxta sedens sanctum in suo gremio posuit caput:
Abbreviated transcription (Latin):
subito sursum eleuatis oculis facies uenerabilis
uiri. Florido resꝑsa rubore uidetur. quia sicut
scriptũ ẽ. corde lȩtante uultus floret. E adẽ
namq hora angelũ dñi supͣ uolitantẽ solus
uidit int᷑ ipsius oratorii parietes. Et quia scorꝵ
angłoꝵ amabilis et tranquillus aspectus gaudiũ
& exc ultationẽ electoꝵ pectorib infundit. hȩc
fuit illius subitȩ causa lȩcitiȩ beato uiro infuse.
Dequa scilicet causa inspiratȩ letationis cũ qui
erant ibidẽ p̃sentes inquirerent. hoc eis respon¬
sũ sursũ respiciens dedit. Mira et in cõparabilis
angelicȩ subtilitas naturȩ. Eece enĩ angelus
dni ad repetendũ aliquid dõ carũ missus depositũ.
nos de suꝑ int᷑ a eccłam aspiciens & benedicens.
rursũ ꝑparasticiã aeccłȩ reuersus. nulla talis
uestigia eccitus reliquit. Hȩc sẽs sed tamen de
qualitate illius depositi ad qđ missus ẽ angelus

Expanded text:
subito sursum elevatis oculis facies venerabilis subito sursum elevatis oculis facies venerabilis viri florido respersa rubore videtur; quia, sicut scriptum est, corde laetante vultus floret. Eadem namque hora angelum Domini supra volitantem solus vidit intra ipsius oratorii parietes: et quia sanctorum angelorum amabilis et tranquillus aspectus gaudium et exsultationem electorum pectoribus infundit, haec fuit illius subitae causa laetitiae beato infusa viro; de qua scilicet causa inspiratae laetationis, cum qui inerant ibidem praesentes, inquirerent, hoc eis Sanctus responsum sursum respiciens dedit: Mira et incomparabilis est angelicae subtilitas naturae. Ecce enim angelus Domini ad repetendum aliquod Deo charum missus depositum, nos desuper intra ecclesiam aspiciens et benedicens, rursum per parasticiam ecclesiae reversus, nulla talis vestigia exitus reliquit. Haec Sanctus. Sed tunc de qualitate illius depositi, ad quod missus est angelus
Abbreviated transcription (Latin):
parte. sic ea die exorsus ẽ loqui dicens. In pas¬
chali sollempnitate nuꝑ aprili ꝑaeta mense de
abipso concessum erat si maluissẽ emigrare.
Sed ne uobis lȩtitiȩ festiuitas intristitiã uerte¬
ret᷑. diẽ meȩ demundo emigrationis paulo di¬
utius ꝓtelari malui. His ab eo mesti monachi
familiares audins interim dictis ualde triftifi¬
cati sunt. Quos inquantum poterat uerbis
cepit consolatoriis lȩxificare. Quib finitis. ut
erat inuehiculo sedens ad orientẽ conuertens¬
suã faciẽ. insulã cũ insulanis benedixit habita¬
torib Ex qua die ut in supͣ memorato craccatũ
ẽ libello. uiperarũ uenena trisulcarũ linguarũ.
usq in hodiernum diẽ nullomodo aut homini
aut pecori nocere potuere. Post eiusde bene¬
dictionis uerba sc̃s ad suum reuehit᷑ monasteriũ.
Tũ ꝓ inde paucis dieb transactis. dũ missarũ
sollempnia exemore dominica cȩlebrarentur die

Expanded text:
parte, sic ea die exorsus est loqui, dicens: In Pasparte, sic ea die exorsus est loqui, dicens: In Paschali solemnitate nuper Aprili peracta mense deset mihi ab eo concessum erat, si maluissem emigrare; sed ne vobis laetitia festivitatis in tristitiam verteretur, diem meae de mundo emigrationis paulo diutius protelari malui. His ab eo moesti monachi familiares auditis interim dictis valde tristificati sunt. Quos in quantum poterat, verbis coepit consolatoriis laetificare. Quibus finitis, ut erat in vehiculo sedens, ad orientem suam convertens faciem, insulam cum insulanis benedixit habitatoribus. Ex qua die, ut in supra memorato caraxatum est libello, viperarum venena trisulcarum linguarum usque in hodiernum diem nullo modo aut homini aut pecori nocere potuere. Post ejusdem benedictionis verba Sanctus ad suum revehitur monasterium. Tunc proinde paucis diebus transactis, dum Missarum solemnia ex more Dominica celebrarentur die,
Abbreviated transcription (Latin):
immutauit. Quib scilicet aeccłiis orantib sic
adño donatũ ẽ ut quã libet cont᷑ mea uoluntatẽ
quatuor ab hac die mͥ incarne manenti suꝑ ad¬
dantur anni. Hȩc talis mͥ recordatio hodierne
tristificatonis non in merito causa fuit. Quib
udelicet quatuor futuris dõ ꝓpitio termina¬
tis inhac uita annis. subita emigratione nulla
pcedente corporis molestia cũ scĩs mͥ obuaturis
ilo intpis anglis ad dñm lȩcus emigrabo. Scađm
her uerba uir uenerabilis quȩ nonsine magno
Somibas morore ut tradit᷑ nec non et ingenai
inoirs mabilitato ꝓ locutus ẽ. quatuor postea
memnoratoꝵ ter mina ĩ ap ꝓpinquante post
quoꝵ complecionẽ finẽ p̃sentis uitȩ ueridicus
p̃sagator sibi futurũ fore. multo ante p̾sciebat
operarios fr̃s sẽs senex senio fessus plaustro uectꝰ
ꝑgit. Ad quos in occidua insulȩ ioue laborantes

Expanded text:
inmutavit. Quibus scilicet Ecclesiis exorantibus sicut inmutavit. Quibus scilicet Ecclesiis exorantibus sicut a Domino donatum est, ut quamlibet contra meam voluntatem, quatuor ab hac die mihi in carne manenti superaddantur anni. Haec talis mihi moesta retardatio hodiernae tristificationis non immerito causa fuit, quibus videlicet quatuor futuris Deo propitio terminatis in hac vita annis, subita emigratione, nulla praecedente corporis molestia, cum sanctis mihi obviaturis illo in tempore angelis, ad Dominum laetus emigrabo. Secundum haec verba viri venerabilis, quae non sine magno gemitu et moerore, ut traditur, nec non et ingenti lacrymabilitate prolocutus est, quatuor postea memoratorum termino jam appropinquante, post quorum completionem finem praesentis vitae veridicus praesagator sibi futurum fore multo ante praesciebat operarios fratres, sanctus senex senio fessus plaustro vectus pergit, ad quos in occidua insulae Jovae laborantes
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ sacramentũ quod inquirius inuita mea
ꝓdatis. Qui continuo scđm̃ eiꝰ commendationẽ
prompte ꝓmiserunt. Et post talẽ ꝓmissionẽ
uir uenerandus sic ad eos ꝓloquitur. usq in
hunc p̃sentẽ diẽ inquiens. meȩ inbrutannia ꝑ¬
egrinationis ter deni completi sunt anni.
absolueret me in colatu. & ad celestẽ patriã ilico
aduocaret. et hec fuit mea causa letaminis de
qua uos me mesti int̾rogauis. Angłos enĩ scõs
de excelso uidi missos throno. ad meã decarne
animã obuios educendã. Sed ecce nc̃ subito
retardati ultra nr̃ȩ fretũ insulȩ stant in rupe.
scilicet uolentes ad me de corpore aduocandum
apꝓpiare. sed ꝓpius accedere ñ ꝑmittuntur. moce
ad celoꝵ summa repedaturi. quia dñs qđ mͥ
totis uirib roganti donauit. ut hac indie ad
ipsũ de mundo transirem. multarũ magis ȩccle¬
siarũ ꝓme orationes excaudiens. dicto eitius

Expanded text:
hominum sacramentum quod inquiritis in vita mea hominum sacramentum quod inquiritis in vita mea prodatis. Qui continuo sanctam ejus commendationem prompte promiserunt, et post talem promissionem vir venerandus sic ad eos proloquitur: Usque in hunc praesentem diem, inquiens, meae in Britannia peregrinationis ter deni completi sunt anni. absolveret incolatu, et ad coelestem illico patriam advocaret. Et haec fuit mea causa laetaminis, de qua vos me moesti interrogatis. Angelos enim sanctos de excelso vidi missos throno ad meam de carne animam obvios educendam. Sed ecce nunc subito retardati ultra nostrae fretum insulae stant in rupe, scilicet volentes ad me de corpore advocandum appropiare; sed propius accedere non permittuntur; mox ad coelorum summa repedaturi, quia Dominus quod mihi totis viribus roganti donavit, ut hac in die ad ipsum de mundo transirem, multarum magis Ecclesiarum pro me orationes exaudiens dicto citius
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ omnia scđm uerbũ beati uiri ita ei postea
subita mirifica et lȩtifica hilaritate efflorul
oculosq incelum eleuans. in comparabili reples
gaudio ualde letificabatur. Tũ post modicum
alicuius momentidi inter uallũ. illa sapienda
suauis letificatio in mestã conuertit tristificatio¬
nẽ. Duo uͦ uiri qui eadẽ bora eius tugurioli
adianuã stabant qđ in eminentiori loco erat
fabricatũ. & ipsi cũ eo ualde tristificati. quoꝵ¬
saxo. causã ipsius subitȩ lȩxificationis inquirur.
et illiꝰ subsequentis mesticiȩ. Ad quos sẽs sic ꝓfat᷑.
te inpace. nec illiꝰ lȩtaminis causam nec etiã tristi¬
ficationis ame nunc in quiratis manifestari. Quo
audito illacrimati ingeniculantes ꝓstratis inter¬
rã uultib supplicit̾ rogant scire uolentes aliqͥd
de illa re quȩ hora eadem scõ erat reuelata.
Quos ualde tristificatos uidens. quia uos ait amo.
tristificari nolo. ꝓmitere prius debetis ne ulli

Expanded text:
Quae omnia secundum verbum beati viri ita ei postea Quae omnia secundum verbum beati viri ita ei postea subita mirifica et laetifica hilaritate effloruit, oculosque ad coelum elevans incomparabili repletus gaudio valde laetificabatur. Tum post modicum alicujus momenti intervallum illa sapida et suavis laetificatio in moestam convertitur tristificationem. Duo vero viri, qui eadem hora ejus tugurioli ad januam stabant, quod in eminentiori loco erat fabricatum, et ipsi cum eo valde tristificati, quoSaxo, causam ipsius subitae laetificationis inquirunt, et illius subsequentis moestitiae. Ad quos Sanctus sic profatur: Ite in pace; ne illius laetaminis causam nec et tristificationis a me nunc inquiratis manifestari. Quo audito illacrymati, et ingeniculantes, prostratis in terram vultibus, suppliciter rogant, scire volentes aliquid de illa re quae hora eadem Sancto erat revelata. Quos valde tristificatos videns: Quia vos amo, ait, tristificari nolo, promittere prius debetis, ne ulli
Abbreviated transcription (Latin):
callideq explorans oculos eregione ad clauiũ
Nã eadẽ hora beati uiri illud hospiciolũ cęlestis
splendore claritudinis erat repletũ. quã non
sustinens intueri. trans gressor uiuenis ilico au¬
fugit. Quẽ die crastina seorsũ ducens. cum
magna seueritate obiurgans hec ad eũ uer¬
ba ꝓfatur dicens. Hac innocte fili corã deo
peccasti. Nam tuȩ inficialis explorationem
calliditatis. aspũ scõ celari uł abscondi posse
in aniter putasti. Nonne ad mei ostiũ hospi¬
cioli te illa in hora apꝓpinquantẽ et inde re¬
deuntẽ uidi : Et nisi ego eodẽ momento ꝓte
orarẽ. ibidẽ ante ianuã aut cadens morereris.
aut tui desuis foraminib oculi eruerentur.
scito quia intua euernali patria luxuriose
uiuens. ex ꝓbationẽ facies tua omnib pacict᷑
dieb uitȩ tuȩ. Hoc tam̃ ad nõ orans impetraui.
ut quia nr̃ sis alumnus. lacrimosã ante exnum
agas pęnitentiã. et ad õ miscđiam consequaris.

Expanded text:
callideque explorans oculos e regione ad clavium callideque explorans oculos e regione ad clavium Nam eadem hora beati viri illud hospitiolum coelestis splendore claritudinis erat impletum: quam non sustinens intueri transgressor juvenis illico aufugit, quem die crastina Sanctus seorsum ducens, eum magna severitate objurgans, haec ad eum profatur verba dicens: Hac in nocte, fili, coram Deo peccasti, nam tuae infitialis explorationem calliditatis a Spiritu sancto celari vel abscondi posse inaniter putasti. Nonne ad mei ostium hospitioli te illa hora appropinquantem, et inde redeuntem vidi? Et nisi ego eodem momento pro te orarem, ibidem ante januam aut cadens morereris, aut tui de suis foraminibus oculi eruerentur. scito, quod in tua Hibernali patria luxuriose vivens, exprobrationem facies tua omnibus patietur diebus vitae tuae. Hoc tamen a Domino orans impetravi, ut quia noster sis alumnus, lacrymosam ante exitum agas poenitudinem, et a Deo misericordiam consequeris.
Abbreviated transcription (Latin):
iã fecimus mentionẽ. casu adianuã ȩccłȩ aliis
dormientib deuenit. ibidẽq aliquandui stans
orabat. Tum ꝓinde subito totã uidet ȩccłam
cȩlesti luce repleri. quȩ scilicet fulgoralis lux
dicto citius ab eius recessit oculis. sem̃ uͦ colum¬
bã hora eadẽ intra aeccłam orantẽ ignorabat.
Postq talẽ subitã luminis apparitionẽ subito ꝑ¬
timescens domũ reuertit᷑. P ostera die sc̃s illũ
aduocans. asperius obiurgauit inquiens. De
cȩtero p̃cauere debes fili. nequasi explorator
celeste lumen qđ tibi non ẽ donatum inspicere
coneris. quia te effugiet. et ne alicui inmeis dieb
qđ uidisti enarres.
lio itidẽ intp̃r uir beatus cuidã discenti alummno
medioerit quadã denuntiauit die inquiens. Ca¬
ueto fili nehac se quenti nocte iuxta tuã semꝑ
consuetudine ad meum apꝓpinques hospiciu
Qui hoc audiens contra interdictũ ad domum
beati uiri in noctis silentio quiescentib accessit

Expanded text:
imo fecimus mentionem, casu ad januam ecclesiae aliis dormientibus, devenit; ibidemque aliquandiu stans orabat; tum proinde subito totam videt ecclesiam coelesti luce repleri; quae scilicet fulguralis lux dicto citius ab ejus recessit oculis. Sanctum vero Columbam hora eadem intra ecclesiam orantem ignorabat, postque talem subitam luminis apparitionem valde pertimescens, domum revertitur. Postera die Sanctus illum advocans asperius objurgavit inquiens: De caetero praecavere debes, fili, ne quasi explorator coeleste lumen, quod tibi non est donatum inspicere coneris; quia te effugiet. Et ne alicui in meis diebus quod vidisti enarres. XXV. Alio itidem in tempore, vir beatus cuidam suo sapientiam discenti alumno diocriter quadam denuntiavit die inquiens: Caveto, fili, ne hac sequente nocte juxta tuam semper consuetudinem ad meum appropinques hospitiolum. Qui hoc audiens contra interdictum ad domum beati viri in noctis silentio aliis acquiescentibus accessit
Abbreviated transcription (Latin):
Iunc paganis insultantib tam inuidiosa relatio
cucurrit adimperatorem traianum ut dicerens
ibi ꝑclementem innumerabilem xpianorum
accedere. cessit multitudini. et solũ clementẽ
mes oremus dm̃. ut ostendat nobis martyris sui
corpus. Orantib aut̃ populis. recessit mare
insinu suo ꝑtria fere milia. et in gressi populi
saxea corpus scĩ clementis petri discipuli. ita
ut et anchora inqua missus fuerat iuxta cum
ẽ. ut omni anno die passionis eius recedat ma¬
re. et ꝑseptem dies aduenientib siccum iter pre¬
beat. quod ad laudem nominis sui facit dñs
fieri usq in hodiernum diem. Hoc aut̃ facto¬

Expanded text:
 paganis insistentibus, tam ambitiosa relatio cucurrit ad imperatorem Trajanum, ut dicerent ibi per Clementem innumerabilem Christianoaccedere, cessit multitudini, et solum Clementem mes oremus, ut ostendat nobis Dominus martyris sui exuvias. Orantibus autem populis, recessit mare in sinu suo, per tria fere millia. Et ingressi per saxea corpus sancti Clementis positum, ita ut anchora cum qua missus est, juxta eum est quod omni anno die passionis ejus recedat mare per septem dies advenientibus, et siccum iter praebeat. Quod ad laudem nominis sui facit Dominus fieri usque in hodiernum diem. Hoc autem ut
Abbreviated transcription (Latin):
nacali corporo gyiso facies rtubens et moinrũ
inmodũ angłica uisione exhilaritate. intantum
remansit. ut non quasi mortui sed dormientis uide¬
ret᷑ uiuentis. Tota interim ꝑsonabat mestis plango¬
rib eccła. Sed non p̃ter eundum uidet᷑ qđ eadẽ
hora beatȩ transitus animȩ cuidã hibernensi sc̃o

Expanded text:
naculum corporis egresso, facies rubens, et mirum in modum angelica visione exhilarata in tantum remansit, ut non quasi mortui, sed dormientis videretur viventis. Tota interim personabat moestis plangoribus ecclesia. Sed non praetereundem videtur quod eadem hora beatae transitus animae cuidam Eberniensi sancto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetatione nomisatus ẽ. Quidã namq ꝓselitus
brnto homo sẽs scĩ patricii epĩ discipłs maucrtus
nomine. ita de isto ꝓphetihauit nr̃o patron
oeccani ꝓuintias diuulgabitur notum. Noui si
orbis tempora clare illustrabit. mei et ipiius
duoꝗ monasterioloꝵ agelluli unius sepiscule
uallo disterminabunt᷑: homo ualae do caruis &
gandis cori ipsõ dierii. Huius gͦ sci unr. uet̃
mba

Expanded text:
prophetatione nominatus est. Nam quidam proselytus prophetatione nominatus est. Nam quidam proselytus Britto, homo sanctus, sancti Patricii episcopi discipulus, Maveteus nomine, ita de nostro prophetizavit patrono Oceani provincias divulgabitur notum; novissimaque orbis tempora clare illustrabit. Mei et ipsius duorum monasteriorum agelluli unius sepisculae intervallo disterminabuntur: homo valde Deo charus, et grandis coram ipso meriti. Hujus igitur nostri mba
Abbreviated transcription (Latin):
sir gͦ uitȩ uenerabilis & beatȩ memoriȩ monasterio
pat̾ & fundator columbanus cum iona ꝓpheta
omonimo sorritus nomen. Nam licet diuerso di
uersarũ sono linguarũ. unã tam̃ eandẽq rem
nuncupatur. Tale tantũq uocabulum homini dĩ
ñ sine diuina ꝓuidentia inditũ eẽ credimus. Na
et̃m patris descendisse monstrat᷑. informa illius
auiculȩ quȩ columba dicitur. Unde pleruĩq in
sacro sc̃is libris columba mistice spm scm̃ signifi¬
care dinoseniur. Pinde et saluator in euuangelio
suis p̃cepit discipulis ut columbarum in corde. puro
insertã simplicitatẽ continerent. Columba et enim
inse columbinis morib spiũ scõ hospiciũ p̃buit.
Cui nomini non in conuenient̃ congriut illud qđ
in ꝓuerbiis dictum ẽ. meluis ẽ nomen bonii. qui
diuitiȩ multȩ. Hic gͥ nr̃ pat̃ ñ in meritõ non solũ
adieb infantie hoc uocabulo dõ donante ad or¬
natꝰ ꝓprio ditatus ẽ. sed etiã p̃missis multoꝵ eydis

Expanded text:
enerabilis et beatae memoriae, monasteriorum pater et fundator; cum Jona propheta homonymum sortitus est nomen. Nam licet diverso trium diversarum sono linguarum, unam tamen eamdemque rem nuncupatur. Tale tantumque vocabulum homini Dei, non sine divina Providentia inditum esse credimus. Nam m descendisse monstratur in forma illius aviculae quae columba dicitur. Unde plerumque in sacrosanctis libris mystice Spiritum sanctum significare dignoscitur. Proinde et Salvator in Evangelio suis praecepit discipulis, ut columbarum in corde puro insertam simplicitatem continerent. Columba etenim et in se columbinis moribus Spiritui sancto hospitium praebuit: cui nomini non inconvenienter congruit illud, quod in Proverbiis scriptum est: Melius est nomen bonum quam divitiae a diebus infantiae hoc vocabulo, Deo donante, adornatus proprio ditatus est; sed etiam praemissis multorum cycl
Abbreviated transcription (Latin):
u si apuers xxpiano aeditus tyrccinio e sapien¬
ue nadus imegruatẽ corporis. & animȩ pur¬
rẽ dc̃ donante cuftodiens. quã uis int̾ra posit.
edisub se aptum morib oftendebat. Enit enĩ
rectu angelicus. sermone nitidus. opere sc̃s.
iꝗeno cptimus. consilio magnus. ꝑ annos tri¬
grita quatuor insulanus miles conuersatus. nul¬
sum etio ħ uitus horę int̃ uallũ transire pote¬
ret. que naut onaoni aut lectioni uel scrip¬

Expanded text:
stiano tyrocinio, et sapientiae studiis, integritatem corporis et animae puritatem, Deo donante, custodiens; quamvis in terra positus, coelestibus se aptum moribus ostendebat. Erat enim aspectu angelicus; sermone nitidus; opere sanctus; ingenio optimus; consilio magnus; per annos 34 insulanus miles est versatus. Nullum etiam unius horae intervallum transire poterat, quo non aut orationi, aut lectioni, vel scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ad sc̃m albonem ep̃m aic. Quid moraris õ
domine abbo.cur non disponis sedentes ꝑ
mensas has quas parasti: Nam illius dice¬
batur esse hec multa apparatio. Tunc ait
Dustinete domini mi paululum. donec frat
nĩ ueniat domnus romaricus illum enim
expecto. nam hodie nobiscum erit. Hȩc se
uidisse et alia non nulla p̃fatus uir ille dia¬
conus testabatur cuius de nomine ideo reci¬
cemus. quia adhuc suꝑ est in hoc lubrico et
pendulo itinere. Nos itaq fatemur ueram
esse illius sollemnitatis leticiam. de qua dici¬
tur. quia nec oculus uidit. nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit. que p̃parauit ds
diligentib se. cui gła est et honor in secula¬

Expanded text:
ad sanctum Abbonem episcopum ait: 'Quid moraris, o ad sanctum Abbonem episcopum ait: 'Quid moraris, o domne Abbo? Cur non disponis sedentes per mensas has quas parasti?' Nam illius dicebatur esse haec multa apparatio. Tunc ait: 'Sustinete, domini mi, paululum, donec frater noster veniat domnus Romaricus; illum enim expecto, nam hodie nobiscum erit'. Haec se vidisse et alia nonnulla praefatus vir ille diaconus testabatur; cuius de nomine ideo reticemus, quia adhuc superest in hoc lubrico et pendulo itinere. Nos itaque fatemur veram esse illius sollempnitatis laetitiam, de qua dicitur: Quia nec oculus vidit nec auris audivit nec in cor hominis ascendit, quae preparavit Deus diligentibus se, cui g
Abbreviated transcription (Latin):
Ted nec illud reticere me libet. quod a qui¬
hdam narrantib agnoui. Quidam dia conꝰ
honoratus uir in eadem nocte dominica in¬
stante transitu eius. in uisione subductum
fatebatur ꝑ loca amena. ubi aspiciens pul¬
herrimas geminas. auroq nitentes domos.
inter quas unam eminentem ceteris uidit.
Suctus itaq ad ostia aꝑta aspexit. sed introe¬
undi eidem in eam licentiam nequaquam
dabitur. Cumq aspexisset. comperit iustoꝵ
animas assimis indutas stolis. inibi cum
guuidio inestimabisi cursitare. Statim ꝙ
qui ducebat eum. ait ei. Cernis hȩc omnia.
Respondit. Uideo domine. Rursusq Quem
inquit inter eos istic agnoscis: Uideo ait
beatum arnulfum pontificem et agnosco sc̃m
successorem illius abbonem. eundemq ep̃m.
Sed uellem nosse. que sit ista gaudiorum sol¬
lemnitas. et cante claritatis apparatus imm̃¬
sus. et quid sibi ueliit hec splendidissime
quas uideo mense. Tunc audiente illo. unꝰ
intrinsecus albatorum tamquã conuersus

Expanded text:
ed nec illud reticere me libet, quod a quibusdam narrantibus agnovi. Quidam diaconus honoratus vir in eadem nocte dominica, instante transitu eius, in visione se ductum fatebatur per loca amoena, ubi aspiciens pulcherrimas gemmas auroque nitentes domos, inter quas unam eminentem ceteris vidit. Ductus itaque ad hostia aperta aspexit, sed introeundi eidem in eam licentia nequaquam dabatur. Cumque aspexisset, comperit iustorum animas albissimis indutas stolis inibi cum gaudio inestimabili cursitare, statimque qui ducebat eum ait ei: 'Cernis haec omnia?' Respondit: 'Video, domne'. Rursusque: 'Quem', inquit, 'inter eos istic agnoscis?' 'Video', ait, 'beatum Arnulfum pontificem et agnosco sanctum successorem illius Abbonem eundemque episcopum. Sed vellem nosse, quae sit ista gaudiorum sollempnitas et tantae claritatis apparatus inmensus, et quid sibi velint haec splendidae quas video mensae'. Tunc, audiente illo, unus intrinsecus albatorum tamquam conversus
Abbreviated transcription (Latin):
catus igitur romaricus priusquam ad
diem suppremum laudabilis ꝑuenissa.
ad principis palatium eatenus tanquam p̃s¬
cius ꝓperasset. ut regi seu ꝓcerib suis de pe¬
riculo eorum uel casu uenturo cauenda nun¬
tiaret. Ubi cum uentum fuisset. audito ꝑ
int̾nuntios uir magnificus grimoaldus
sub regulus. quod noctis tempore ad eum ac¬
cedere uoluisset. surgens cum facib accen¬
sis in cempeste noctis medio itinere ei obui¬
us fuit. aspiciensq hominem dei mire ma¬
gnitudinis. nescio quid tamquam angelicũ
seu celeste signum se suꝑ eum uidisse contre¬
muit. Cum multa reuerentia complexus.
munerib allatis. se facturum esse que dice¬
bantur. pollicitus est. Indeq remeans. ru¬
ra monasterii circuiuit ut ualuit. ad ortais
utiq omnes eam doctrinam illibate tene¬
re. quam dudum et iugiter ab ipso audie

Expanded text:
atus igitur Romaricus priusquam ad diem suppremum laudabilis pervenisset, ad principis palacium eatenus tamquam prescius properasset, ut regi seu proceribus eius de periculo eorum vel casu venturo cavenda nuntiaret. Ubi cum ventum fuisset, audito per internuntios vir magnificus Grimoaldus subregulus, quod noctis tempore ad eum accedere voluisset, surgens cum facibus accensis intempestae noctis, medio itinere ei obvius fuit, aspiciensque hominem Dei mirae magnitudinis, nescio quid tamquam angelicum seu caeleste signum se super eum vidisse contremuit. Cum multa utique reverentia complexus, muneribusque allatis, se facturum esse quae dicebantur pollicitus est. Indeque remeans rura monasterii circuivit, ut valuit, adortans utique omnes eam doctrinam inlibate tenere, quam dudum et iugiter ab ipso audie