comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ITNUIS HERES
tutoris tutor non ẽ. tam̃ ea quȩ
ꝑdefunctum inchoata sunt
ꝑ heredem si legitime ȩtatis ẽ¬
et masculus sit explicari debent. in quibũ
dolus eius admitai potest. Qđ penes tutorem
fuit. hr̃es quoq eius redde debet. qđ apud
pupillum is relinquerit. Si heres caput ñ
quidem cͥmine caret. sed extra tutelam ẽ. et
utili acc̃one hoc redde compellitur.¬
detur. ⁊ qui ꝑ alium postularet. Item noĩa¬
re. ⁊ qui ꝑ alium hoc idem facit.
i heredem fidenissoris. ad rationẽ usimarũ¬
eandem reuocandos eẽ constat. ad quam ⁊
tutor reuocatur.
heredem quoq tutele uidicio posse conue¬
amministratio inuidicium. iextat seuerin
sententia estimantis si post mortem tutoris he¬
res eius negotia pupilli gerere ꝑseueraũit.
aut in arca cutoris pupilli pecuniam inuen̾̃it
⁊ consumpserit. uł eã pecuniam quã tutor
stipulatus fuerat exegerit. tutele udicio eum
deneri suo nomine. Nam cum ꝑmittatur ad¬

Expanded text:
is heres tutoris tutor non est, tamen ea quae per defunctum inchoata sunt per heredem, si legitimae aetatis et masculus sit, explicari debent: in quibus dolus eius admitti potest. Quod penes tutorem fuit, heres quoque eius reddere debet: quod apud pupillum is reliquerit si heres capit, non quidem crimine caret, sed extra tutelam est et utili acdetur et qui per alium postulat: item nominare et qui per alium hoc idem facit.et heredes fideiussoris ad rationem eandem usurarum reuocandos esse constat, ad quam et tutor reuocatur. heredem quoque tutelae iudicio posse conueadministratio veniat in iudicium. et exstat Servii sententia existimantis, si post mortem tutoris heres eius negotia pupilli gerere perseveraverit aut in arca tutoris pupilli pecuniam invenerit et consumpserit vel eam pecuniam quam stipulatus fuerat exegerit, tutelae iudicio eum teneri suo nomine: nam cum permittatur ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗbõꝵ possessionẽ cc̃ tabłas acceꝑunt. si for¬
te ex eod filio nepotẽ retimĩat unũ pluresue
indubitate ꝓ ea parte tuendus ẽ ꝓ qͣ parce
instituti eẽnt. nauihis cõꝑatur.
Pecollatione  bororrm. aro

Expanded text:
 possessionem contra tabulas acceperunt.Si forte ex eodem filio retinuerat nepotem unum pluresue, indubitate pro ea parte tuendus est, pro qua pinstitu‹t›i essent: nam his comparatur. DE COLLATIONE BONORUM
Abbreviated transcription (Latin):
tẽmansit. ⁊ filiꝰ siuis hr̃des instituti s̃. nepoti
legatũ dedit. pat̃ eiꝰ emancipat᷑ pecit bonoꝵ
possessionẽ. nepos legato ꝯt̾ritus cñẽ ꝗdã ĩeũ
solũ ꝗ inpotestate ẽẽt actionẽ legati nepoti¬
dandã respondunt. qr ei nicħ auferat᷑. et¬

Expanded text:
te mansit et filius suus heredes instituti sunt: nepoti legatum dedit: pater eius emancipatus petit bonorum possessionem: nepos legato contentus est. quidam in eum solum, qui in potestate esset, legati actionem nepoti dandam responderunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
i filiꝰ emancipat᷑ꝰ
ꝯtra tabulas bonoꝵ possessionẽ petieĩt tuen¬
dos qd lib̾os ⁊ parentes ꝯstat. S siuarie do¬
natũ fuit exceptis ꝑsonis a testatore mortis cã
ꝓbata. ꝯferent ad uirilẽ emancipato sicut
accidit ĩportiõib hr̃ditãus i legatis. In testato
aũt mortuo pat᷑ donatioĩb mortis cã factis noi

Expanded text:
i filius emancipatus contra tabulas bonorum possessionem petierit, tuendos quidem liberos et parentes constat. sed si uarie donatum fuerit exceptis personis a testatore mortis causa, pro rata conferent ad uirilem emancipat‹o›, sicut accidit in portionibus hereditariis et legatis.Intestato autem mortuo patre super donationibus mortis causa factis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illũ cõmodahr̃ditatis hr̃. aliũ on̾a sustin̾e.
in pr̃ando legato. S ⁊ si titiouissus fuĩt dae.
ñ illi s filio dare debet.
apparet cõmissũ eẽ edictũ. ꝑ eũ ꝗ ĩ potestate
hunc saltẽ deb̾e lib̾is ⁊ parentib prãre lega
ta ꝓm̃ si ꝯtͣ tabulas ñ accepit dicñdũ ẽ tuẽ¬
dũ eñ inpartẽ ⁊ utiq libis iparentib lega¬
ta pr̃aturũ. s. an ⁊ om̃ib. ldubito. Tam̃ quia
plena fruat᷑ uoluntate. plenũ. ⁊ obsequium
prãre testatoris iudicio ꝓ sua parte debet.

Expanded text:
da hereditatis habere, alium onera sustinere in praestando legato. sed et si Titio iussus fuerit dare, non illi, sed filio dare debet. apparet commissum esse edictum per eum, qui in potestate hunc saltem debere liberis et parentibus praestare legaest tuendum eum in partem et utique liberis parentibusque legata praestaturum. sed an et omnibus, dubito: tamen quia plena fruatur uoluntate, plenum et obsequium praestare testatoris iudicio pro sua parte debet.
Abbreviated transcription (Latin):
si nichil p̃ter pecuniam nuimeratam legatũ sit:
ꝓnitum est Cum uerores corporales int̾uenient
iscͥptura difficillior fit: ⁊ obscura porcio. cum li¬
btas adiitur legata. seruis relicta nichil at¬
tinet ad
de nebus dostI.

Expanded text:
si nihil pr‹ae›ter pecuniam numeratam legatum sit, si nihil pr‹ae›ter pecuniam numeratam legatum sit, promptum est: cum uero res corporales interuenient, et scriptura difficilior fit et obscura portio.Cum libertas adimitur, legata seruis relicta nihil attinet adimi. DE REBUS DUBI
Abbreviated transcription (Latin):
hrcdi exparte institute. quatuor p̃dia legauit.
et fidei euis cõmisit. ut ex his duo socero restitu¬
eret. deinde codicillꝰ socero ademit fidi cõmissũ.
Quesitum ẽ annichilominus ex p̃legatione ad
matrẽ ꝑtineret. Seia. R nichil ꝓponi eur ad
matrem ꝑtineret. Seia testam̃to suo legauit.
auii ponde .u. titius accusaiit eam qđ patrem
suum mandasset int̾ficiendum: seia post institu¬
tam accusationem codicillos confecit: nec ade¬
mit titio priuigno legatum: ⁊ ante finem ac-
cusationis decessit: acta causa ꝓnunciatum est.
patrem titii scełe seie. non int̃ceptum. quero cũ
codicilł legatum qđ testam̃to titio ded̾at. non
ademerit. an abhr̃dib seio titio debeatur.
Re. scłm ea que ꝓpoñentur non debi.  filia
quam inpotestate habeat. int̾ cetera legauit
peculium. Idẽ post factum testam̃tum pecun¬
iam adebitore silie exegit:⁊nisuã rationem
conuertit: quero: anfilia ea nomine cum hr̃¬

Expanded text:
heredi ex parte institutae quattuor praedia legauit heredi ex parte institutae quattuor praedia legauit et fidei eius commisit, ut ex his duo socero restitueret: deinde codicillis socero ademit fideicommissum: quaesitum est, an nihilo minus ex praelegatione ad matrem pertineret. respondi nihil proponi, cur ad matrem pertinerent.Seia testamento suo legauit auri pondo quinque: Titius accusauit eam, quod patrem suum mandasset interficiendum: Seia post institutam accusationem codicillos confecit nec ademit Titio priuigno legatum cusationis decessit: acta causa pronuntiatum est patrem Titii scelere Seiae non interceptum. quaero, cum codicillis legatum, quod testamento Titio dederat, non ademerit, an ab heredibus Seiae Titio debeatur.ecundum ea quae proponerentur non deberi.Filiae, quam in potestate habebat, inter cetera legauit peculium: idem post factum testamentum pecuniam a debitore filiae exegit et in suam rationem conuertit: quaero, an filia eo nomine cum here
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis quam ei testam̃to dedam legare maĩno
fr̃i meo. ⁊ ianuario meo: equis porcionib ⁊ siqͥ
ei ampluis legaueram: ut siquid ei humanitꝰ
contingitur. do lego dariq eis uolo. postea ex
eadem infirmitate pͥscillianus decesserit. Quesitũ
est: an legatum quoq euis ad ianuarium ⁊ mari¬
si decesfisset ex ea infirmitate. om̃imodo i legatũ
ad eos dȩ quib quereretur tͣnstulisse.
ilio ex parte hr̃de instituto duos fun¬
dos cum mancipiis instrum̃to om̃i legauit.:
idem uxori plura legata.⁊ seruos stichum ⁊
damã legauit. Sed cum in altero ex fundis filio
p̃legatis cognouisset uillicum non eẽ stichum
misit: ⁊ tamreirustice. quam rationib fundi pre¬
fecit. Iuesitum ẽ. stichus utrum ad uxorem an
que destamto cauisset. stichum iis p̾dnsiutiae
tndlatius est actorem cede nec uxorem posse sti¬
chum ex fidei comissi causa petere Ienat᷑ sue

Expanded text:
ditatis, quam ei testamento dederam, legare Mariano ditatis, quam ei testamento dederam, legare Mariano fratri meo et Ianuario marito meo aequis portionibus: et si quid ei amplius legaveram, ut si quid ei humanitus contigerit, do lego darique eis volo": postea ex eadem infirmitate Priscillianus decessit. quaesitum est, an legatum quoque eius ad Ianuarium et Marisse videri, si decessisset ex ea infirmitate, omnimodo et legatum ad eos de quibus quaereretur transtulisse.ilio ex parte heredi instituto duos fundos cum mancipiis et instrumento omni legauit: idem uxori plura legata et seruos Stichum et Damam legauit: sed cum in altero ex fundis filio praelegatis cognouisset uilicum non esse, Stichum misit et tam rei rusticae quam rationibus fundi praefecit: quaesitum est, Stichus utrum ad uxorem an quae testamento cauisset, Stichum his praediis, in quae translatus est, actorem cedere nec uxorem posse Stichum ex fideicommissi causa petere.Matri suae
Abbreviated transcription (Latin):
quesitum ẽ anid quod suꝑfũt ex sexaginta a lu¬
cio titio tacite ead merit. R ademptum uideri.¬
qui filias ex disparib porcionib testam̃to hr̃dem
instituerat: pene om̃ium bonorum fuoꝵ eodẽ
testam̃to diuisionem fecit. Dem̃ ħ u̾ba adiec̃. gẽ.
Sostea codicilł longe aliam disionẽ fecit bo¬
norum int̾easdem: int̾ quas ⁊ testam̃to diuiserat.
quedam tm̃ nulli nominatim dedit. Quesitum
est an prima ⁊ scdafilia ex uerbis testam̃ti conseqͥ
possint. ut sole habeant: ea que nominatim nul¬
li relicta sunt indiuisione. que nouissima a patre
facta est .R̾. non a tota uoluntate recessisse iuderi.
Sed his tm̃ reb quas reformasset cum post aꝑtas
tabulas testam̃ti p̾scillianus uixerit de cuius
legato porcionemq hr̃ditatis mat̾ epła ita cauerat:
qm̃ cognoui p̾scillianum filium mm̃ in extremis
eẽ uistissimum ⁊ pussimum dixiporcionẽ eius hr̃¬

Expanded text:
quaesitum est, an id, quod superfuerit ex sexaginta, a Luquaesitum est, an id, quod superfuerit ex sexaginta, a Lucio Titio tacite ademerit. respondit ademptum uideri.Qui filias ex disparibus portio nibus testamento here‹de›s instituerat, paene omnium bonorum suorum eodem testamento dostea codicillis longe aliam divisionem fecit bonorum inter easdem, inter quas et testamento diviserat, quaedam tamen nulli nominatim dedit. quaesitum est, an Prima et Secunda filiae ex verbis testamenti consequi possint, ut solae habeant ea, quae nominatim nulli relicta sunt in divisione, quae novissima a patre facta est. respondit non a tota voluntate recessisse videri, sed his tantum rebus quas reformasset. Cum post apertas tabulas testamenti Priscillianus vixerit, de cuius legato portioneque hereditatis mater epistula ita caverat: "quoniam cognovi Priscillianum filium meum in extremis esse, iustissimum et piissimum duxi portionem eius here
Abbreviated transcription (Latin):
labatur circa colonem. Cidem libro postea ꝑ
epłam alias ⁊̃ res donauit. in quib de seia et
pamphilo. ita locuta est titia. gc̃. quesitum est
cũ seia libta omissa parte hr̃ditatis ei testam̃to
adscͥpta ex codicilł fidei cõmissum .i. g̾cum¬
circa colonem eligat. an si pamphilus ex causa
fidei cõmissi eadem p̃dia uindicet doli maliex¬
ceptione sũmoueri debeat .ix. tranclatum
uidi fidei cõmissum p̃diorum. id ÷g̃. inque ẽ¬
circa colonem in seiam lib̾tam ab hrdib petie¬
rat. ut simꝓuincia decessisset. sexagnnta litio
titio darentur. ut his corpus eiuscuraret. im
patria reportare: ⁊ adiecerat hec uerba cui con¬
cedi uolo siquid exea pecunia suꝑerit: eadem
die codicillos adhr̃des suos ita scͥpserat. Peto auo¬
bis ut siue in ꝓuincia siue in uia aliquid michihu¬
manitus accidit. corpus meũ curetis: ⁊ in campa¬
nia. iin monum̃tum filioꝵ meorum reportare.

Expanded text:
labatur circa Colonen: eidem liberto postea per labatur circa Colonen: eidem liberto postea per epistulam alias etiam res donavit, in quibus de Seia et Pamphilo ita estcum Seia liberta omissa parte hereditatis ei testamento adscripta ex codicillis fideicommissum, id circa Colonen, eligat, an, si Pamphilus ex causa fideicommissi eadem praedia uindicet, doli mali exceptione summoueri debeat. respondit translatum uideri fideicommissum praediorum, id est circa Colonen, in Seiam libertam.Ab heredibus petierat, ut, si in prouincia decessisset, sexaginta Lucio Titi‹o› darentur, ut is corpus eius curaret in patriam reportari, et adiecerat haec uerba: 'cui concedi uolo, si quid ex ea pecunia supererit'. eadem die codicillos ad heredes suos ita scripserat: 'peto a uobis, ut, siue in prouincia siue in uia aliquid mihi humanitus acciderit, corpus meum curetis et in Campania et in monumentum filiorum meorum reportare'.
Abbreviated transcription (Latin):
sororem tuam ꝓ tua pietate. ⁊ reg̃e ⁊ tuere
uelis: ⁊ si putaueris eã adbonam uite con¬
suetudinẽ reũsam: ita uiginti auri lib̾ei red¬
dere cum morieris. int̾im tm̃ reditus eius id ÷
usuras semisses ei p̃stes. postea codic illꝰ ad me¬
uium legatarium easdem uiginti libras auri
bras auri quas testam̃to semꝓnie alũpne mee
reliqui eas dari uolo meuio cautionib inter¬
positis. ut ex ea sũma eidem sempine quam¬
dui auxerit prẽt m̃struos denarios .u. ⁊
uesti aũ nomine denarios centenos. uice
uos. quinos. idq fidĩ ur̃e committo. Certa
sum aut̃ te meiua ꝓ tua pietate petiturum
ab hr̃de tuo: ut uoluntas mea inꝑsona a¬
lũpne mee duret. quesitum est an meuius
legataũis cogendus sit post mortẽ suam .xx.
libras auri semꝓnie restituẽ: sicut rogatus
actaneam ex parte duodecima hr̃dem institu¬
erat. pamphilo libto suo p̃dia ꝑfidĩ commissum

Expanded text:
sororem tuam pro tua pietate et regere et tueri sororem tuam pro tua pietate et regere et tueri uelis, et, si putaueris eam ad bonam uitae consuetudinem reuersam, ita uiginti auri libras ei reddere, cum morieris. interim tamen reditus eius, id est usuras semisses ei praestes'. postea codicillis ad Maeuium legatarium easdem uiginti libras auri bras auri, quas testamento Semproniae alumnae meae reliqui, eas dari uolo Maeuio cautionibus interpositis, ut ex ea summa eidem Semproniae, quamdiu aduixerit, praestet menstruos denarios quinque et uestiarii nomine denarios centenos uicenos quinos, idque fidei vestrae committo: certa sum autem te, Maevi, pro tua pietate petiturum ab herede tuo, ut voluntas mea in persona alumnae meae duret". quaesitum est, an Maevius legatarius cogendus sit post mortem suam viginti libras auri Semproniae restituere, sicut rogatus actaneam ex parte duodecima heredem instituerat, Pamphilo liberto suo praedia per fideicommissum
Abbreviated transcription (Latin):
ptio quia ei legatũ potest ꝓcedere siredimat᷑.¬
Seruo legato u nt̃ iuuos manumisso si legatũ
adimatur: nullius mom̃ti ademptio ẽ. Igit᷑
legarum qđ ipsi datum est capiet. nam .⁊ si
ruysus in seruitutẽ cedit: non tantum lega¬
et rogauero te ut eam atio restitueres. demde
eandem rem tibi fidĩ cõmisero nec rogauero te
ut ali eam pr̃ãres. querit᷑ anin tua ꝑ otesta¬
te sit ex causa fidĩ commissi eligere: ut fidei¬
cõmissum non pr̃et:⁊ magis posteriorẽ scͥp¬
turam testam̃ti placuit spectari.
dem scͥptura testatore appellatus ẽ: cõmutata
uoluntate actionẽ ex testam̃to habe ñ potest.
lumpne sue plura legaue¬
rat quedã ex his abstulit. quedã ut praren¬
tur. ab hr̃de suo petiit in quib ⁊uiginti
dari uoluit. his uerbis ħ ampliꝰ do lego
dariq uolo uginti auri libras. ⁊ adiec̃ fidĩ¬
q tue at tͥ cõmitto: ut in pͥmis semꝓniã

Expanded text:
ptio, quia et legatum potest procedere, si redimatur.ptio, quia et legatum potest procedere, si redimatur.Seruo legato et inter uiuos manumisso si legatum adimatur, nullius momenti ademptio est: igitur legatum, quod ipsi datum est capiet. nam etsi rursus in seruitutem ceciderit, non tamen legaet rogauero te, ut eam Titio restitueres, deinde eandem rem tibi fideicommisero nec rogauero te, ut alii eam praestares, quaeritur, an in tua potestate sit ex causa fideicommissi eligere, ut fideicommissum non praestes. et magis posteriorem scripturam testamenti placuit spectari. dem scriptura a testatore appellatus est, commutata voluntate actionem ex testamento habere non potest. lumnae suae plura legauerat: quaedam ex his abstulit, quaedam ut praestarentur, ab herede suo petit, in quibus et uiginti dari uoluit his uerbis: 'hoc amplius do lego darique uolo uiginti auri libras' et adiecit: 'fideique tuae, Atti, committo, ut in primis Semproniam
Abbreviated transcription (Latin):
em legatã si testator
iuiu̾is ali donau̾it. om̃imꝰ extingintur le¬
gatum. nec distinguimꝰ: utrũ ꝓpt̾ necessita¬
tem rei familiaris: anmera uoluntate dona-¬
uerit. ut si necessitate donaũit. legatum de¬
beatur. sSi nuda uoluntute non debeatur.
haec enĩ distinctio indonantis munificen¬
tiam non cadit: cum nemo in necessitatibus
liberalis existat.

Expanded text:
em legatam si testator vivus alii donaverit, omnimodo exstinguitur legatum. nec distinguimus, utrum propter necessitatem rei familiaris an mera voluntate donaverit, ut, si necessitate donaverit, legatum debeatur, si nuda voluntate, non debeatur: haec enim distinctio in donantis munificentiam non cadit, cum nemo in necessitatibus liberalis exsistat.
Abbreviated transcription (Latin):
seͥptura quaqua ratione motus pessimum
lib̾tum eẽ adiecisset ea que pͥoris scripture
ei relicta fuerant adempta uideri.
emptione non confirmantur. ułiti si ẜ uo¬
a dño hr̃de instituto pure legatum. si sub
conditione adimatur sub contraria condi¬
tione datũ intelligitur: et idõ confirmat᷑.
ademptio aũt qđ mnius non qđ magis. le¬
gatum debeatur int̾uenit. Quib ex cau¬
sis datio legati inutilis est: ex hisdem cau
sis etiã ademptio mnefficax habetur: ułuti
re ⁊ alienatus. rursus redẽptus sit atestatoreñ
debetur legatario: opposita exceptione doli
mali. Sane si ꝓbet legatarius nouã uolunta¬
tem cestatoris: non submouebitur.
Celsus .i.¬

Expanded text:
scriptura quaqua ratione motus pessimum scriptura quaqua ratione motus pessimum libertum esse adiecisset, ea quae priore scriptura ei relicta femptione non confirmantur, ueluti si domino herede instituto, seruo pure legatum sub condicione adimatur, sub contraria condicione datum intellegitur et ideo confirmatur. ademptio autem, quo minus, non quo magis legatum debeatur, intervenit. Quibus ex causis datio legati inutilis est, ex issis etiam ademptio inefficax habetur, ueluti re et alienatus rursus redemptus sit a testatore, non debetur legatario opposita exceptione doli mali. sane si probet legatarius nouam uoluntatem testatoris, non submouebitur. Celsus li
Abbreviated transcription (Latin):
olianus.I. Et idõ siuuo testatore mor¬
ltuus fiũt. is inq̃uem tͣnslatum fuerit ni¬
conditione adiecta: iterũ eidem legauit. si qͥ
dem quasi aliam hanc sũmam eẽ uoluit: ⁊ qđ
pure relictũ est statim debebitur: et quod
sub conditione ad scͥptum ẽ. si conditio extit̃it.
quod si eandẽ sũmam mutata uoluntate
sub conditione reliquit: pura datio conditi¬
onalis effecta uidebitur. qr si in eodem testa¬
m̃to in quo centũ adseripserat postea quin¬
quaginta reliquerit: si quidem alia uolũit
adimanur sub conditione: et pendente con¬
ditione titius decesserit. quãuis conditio de¬
fecerit. ad hr̃dem titii legatum ñ ꝑtinebit.
Nam legatũ cum sub conditione ad imatur
ꝑm̃ est. hac si sub contͣria conditione datum
fuisset¶ Quod ita legatum ẽ titio .x. hr̃es
m̃s dato: si titio non dedit eadem decem
sempnio dato. Si moriatur titus ante diẽ
legatis. semꝓnius legatum utilit̾ petet. tͣns.
imit: non ꝑemit. legatũ sed extenuat.
non possit.

Expanded text:
orum Et ideo si vivo testatore mortuus fuerit is, in quem translatum legatum fuerit, nicondiciodem quasi aliam hanc summam esse uoluit, et quod pure relictum est statim debebitur et quod sub condicione adscriptum est, si condicio exstiterit. quod si eandem summam mutata uoluntate sub condicione reliquit, pura datio condicionalis effecta uidebitur. quare si in eodem testamento, in quo centum adscripser‹a›t, postea quinquaginta reliquerit, si quidem alia uoluit eadimatur sub condicione et pendente condicione Titius decesserit, quamvis condicio defecerit, ad heredem Titii legatum non pertinebit: nam legatum cum sub condicione adimitur, perinde est, ac si sub contraria condicione datum fuisset. Quod ita legatum est: "Titio decem heres meus dato: si Titio non dederit, eadem decem Sempronio dato", si moriatur Titius ante diem legati, Sempronius legatum utiliter petet: transimit, non peremit legatum, sed extenuat, non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
uł grauissime nimicicie int̾cesserit adẽptũ
uidi qđ relictũ est. sin aũt leuis offensa ma
III.¶ uod si iteꝵ inamicici¬
am redier̃.⁊ penĩtuit testatorẽ pͥoris offen¬
se. legatũ uł fidĩ cõmissũ relictũ redintegra¬
et aliũ tͣnsferri ułuti ħ modo qđ titio legaui¬
id seio do lego que res inꝑsona titii tacitã ad
modis. aut ei ua ꝑsona iꝑsonã tnsfertur.
aut ab eo qui dare uissus ẽ tnͣs fert᷑: ut aliud
det aut cũ res ꝓ redatur. ut ꝓfundo .x. aurei.
aut qđ pure datũ est tͣnͣsfertur. sub conditio¬
ne. sed si id qđ a titio dedi a meuo dem. qͣm¬
uis soleant ẽẽ duo eiꝰdem rei debitores: tm̃
uerius ẽ. hoc casu adẽptum ẽẽ legatũ. Nam
cũ dico qđ titium dare. dãpnauisse eiꝰdãp¬
nas esto dare. uideordicẽ neratius det. Item
si ꝓfundo .x. legent᷑: quidã putant non ẽẽ ad¬
ep̃tum pͥus legatum sed uerus ẽ adẽptum eẽ
nouissima enĩ uoluntas seruatur.

Expanded text:
uel grauissimae inimicitiae intercesserint, ademptum uideri quod relictum est: sin autem leuis offensa, mainum Quod si iterum in amicitiam redierunt et paenituit testatorem prioris offensae, legatum vel fideicommissum relictum redintegraad alium transferri, veluti hoc modo: id Seio do lego': quae res in personam Titii tacitam ademodis: aut enim a persona in personam transfertur: aut ab eo qui dare iussus est transfertur, ut alius det: aut cum res pro re datur, ut pro fundo decem aurei: aut quod pure datum est, transfertur sub condicione.Sed si id, quod a Titio dedi, a Maeuio dem, quamuis soleant esse duo eiusdem rei debitores, tamen uerius est hoc casu ademptum esse legatum: nam cum dico: 'quod Titium dare damnaui, Seius damnas esto dare', uideor dicere, ne Titius det.Item si pro fundo decem legentur, quidam putant non esse ademptum prius legatum: sed uerius est ademptum esse: nou
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Sed i cum quis ita legosset. hr̃s m̃s ticio
dato si nondedit. sempnio dato. ita demũ
semꝓnio debetur: si dies eius in ꝑsona ti¬
tii non cessisset. ¶Si quis ita legaũit hr̃s
m̃s titio dato fundũ ⁊ si titius eũ fundũ
alienaũit hr̃s m̃s eundem fundum seio
dato honoratus ẽ hr̃s. non enĩ a titiofidĩ¬
cõmissum relictum est. Si alienasset fun¬
dum. sed ab hr̃de ei legatum est. hr̃s igit᷑
debebit doli exceptione opposita ꝓspicerẽ
sibi cautione atitio de fundo ñ alienando.¬
¶Si quis plusqͣm dedit. ademerit ademptio
ualet. ułuti siquis uiginti legaũit: et qua¬
draginta ademerit. SSi loci ustm fructũ
leget cestator. utem adimit non ualet ad¬
emptio nec uitiatur legatũ sicuti qui ꝓpͥe¬
tatem fundi legatit̾. a dim̃do legatum non
minunt. ¶Si duob titius seꝑatim legaũit.
ium ademerit. nec appareat cui adẽptum
sit. utriq legatum debetur. quẽa dmodũ.

Expanded text:
ta. Sed et cum quis ita legasset: "heres meus Titio ta. Sed et cum quis ita legasset: "heres meus Titio dato: si non dederit, Sempronio dato", ita demum Sempronio debetur, si dies eius in persona Titii non cessisset. Si quis ita legaverit: "heres meus Titio fundum dato et si Titius eum fundum alienaverit, heres meus eundem fundum Seio dato", oneratus est heres: non enim a Titio fideicommissum relictum est, si alienasset fundum, sed ab herede ei legatum est. heres igitur dsibi cautione a Titio de fundo non alienando.Si quis plus quam dedit ademerit, ademptio ualet, ueluti si quis uiginti legauerit et quadraginta ademerit.Si loci usum fructum leget testator et iter adimat, non ualet ademptio ne‹c› uitiatur legatum: sicuti qui proprietatem fundi legat, iter adimendo legatum non minuit. Si duobus Titiis separatim legauerit et uni ademerit nec appareat, cui ademptum sit, utrique legatum debetur, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
stituto. que ab instituto fuerat relicta: tñ hoc
ita erit accipiendum si non fuerit eiudens di¬
uersa uolinitas. quȩ ex multis colligetur.
anquis ab hr̃de legatum uł fidĩ cõmissum
relictum. noluerit a substituto deb̾i. Quidenĩ

Expanded text:
stituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit euidens diuersa uoluntas: quae ex multis colligetur, an quis ab herede legatum uel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi. quid eni
Abbreviated transcription (Latin):
i in metallum dãpnato
quid extͣ causam alim̃toꝵ relictum fũit ꝓ non
scͥptore nec adfiscum ꝑtinet nã peñ seruus
est non cesaris. s ita pius diuus rescͥpsit. S
et si post testam̃tum factum hr̃s institutus
sit. uł legatariꝰ imetallũ datum sit. ad fiscũ
non ꝑtinet. Item si seruo alieno qͥ legatum
fũit. et postea a testatore redẽptus sit: legatũ
extinguitur. nãq in eam causam ꝑuenerus

Expanded text:
i in metallum damnato quid extra causam alimentorum relictum fuerit, pro non scripto est nec ad fiscum pertinet: nam poenae seruus est, non Caesaris: et ita diuus Pius rescripsit.Sed et si post testamentum factum heres institutus uel legatarius in metallum datus sit, ad fiscum no pertinet.Item si seruo alieno quid legatum fuerit et postea a testatore redemptus sit, legatum exstinguitur: nam quae in eam causam peruenerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uerit ꝓpͥam penam mereri non debet. Deniq
pupillo relicto meo testam̃to nͥ apͥncipe conserua¬
ta sint pereut̃ adeo ille ẽ accusatoris defensor et
quasi patronꝰ id i sabinꝰ lib̾s aduitelliũ scͥpsit.
legis falcidie beneficio retinuit. non capienti
restituat. eque locus erit senatus consultus.
neq enĩ multũ int̾erit int̾ tale fidĩ cõmissũ
⁊ cum quis id qđ ad se ex hr̃ditate ꝑuenit
restituere rogatus sit

Expanded text:
verit, propriam poenam mereri non debet. denique verit, propriam poenam mereri non debet. denique pupillo relicta in eo testamento, nisi a principe conservata sint, pereunt: adeo ille est accusator, is defensor et quasi patronus. idem et Sabinus libris ad Vitellium scripsit. legis Falcidiae beneficio retinuit, non capienti restituat, aeque locus erit senatus consulto: neque enim multum intererit inter tale fideicommissum et ‹c›um quis id, quod ad se ex hereditate peruenerit, restituere rogatus sit
Abbreviated transcription (Latin):
auł .ł. Parciones quoq eoꝵ
fisco uindicant᷑ qui mortẽ lib̾toꝵ suspecto de¬
cedentium non defendent. om̃s enĩ hr̃des uel
falsũ uł mofficiosũ testamentũ dix̃ non ꝓde sua
legata: si ñ optinũit optua ratione defendit᷑.
i si lib̾tum patris pupilli suo noĩe capitis accusa¬
uerit. ñ repelli abonoꝵ possessione contͣ tabulas
quia offici necessitas: ⁊ tutoris fides excus. ata eẽ
debet. necqͥ quã uidicũ calũpnia notaũ tutorem.
qui ñ suis simultatib accusationẽ sub nõie pu¬
pilli instituit. sed cogente forte matre pupilli ł
lib̃tis patris instantib et si tutor reum aliquem
postulaũit pupilli noĩe ⁊ idõ non sit executus
Quod interim ad pub̃tatem pupilł ꝑuenerit
non oportet dicunt᷑ pilliani meũ senatus consul¬
tum incidisse. discreta sunt i uira quãuis plura
in eandẽ ꝑsonam deuenerint. aliud tutoris ali
legatarii cicũ ñ sue ꝑsone iuire sed pupilli accusa¬

Expanded text:
um Portiones quoque eorum fisco vindicantur, qui mortem libertorum suspecto decedentium non defenderunt: omnes enim heredes vel falsum vel inofficiosum testamentum dixit, non perdere sua legata, si non optinuerit, optima ratione defenditur et, si libertum patris pupilli sui nomine capitis accusaverit, non repelli a bonorum possessione contra tabulas, quia officii necessitas et tutoris fides excusata esse debet. nec quisquam iudicum calumnia notabit tutorem, qui non suis simultatibus accusationem sub nomine pupilli instituit, sed cogente forte matre pupilli vel libertis patris instantibus. et si tutor reum aliquem postulaverit pupilli nomine et ideo non sit exsecutus, quod interim ad pubertatem pupillus pervenerit, non oportet dici in Turpillianum eum senatus consultum incidisse. discreta sunt enim iura, quamvis plura in eandem personam devenerint, aliud tutoris, aliud legatarii: et cum non suae personae iure, sed pupilli accusa
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuandum. Sei qui tutor datus ẽ non ꝓdest ad
excusationem qđ falsum dixit. sed alegatore¬
mouetur. qui mortis causa donationẽ accep̃.
a cestatore non ẽ simił in hac causa legataĩo.
alia causa est eus qui ꝓpt̾ testam̃tum alegata¬
rio uł astatu libo acciꝑe uissus est. hic enim
ut indignus repelletur: i falcidie bñficium
hr̃di scripto auferri deb̾e. duus pius. idiuũ
marcus putauerunt om̃s qui ut indigni re¬
pellentur sũ inouendi sunt a p̃mio. qđ scđ̾m
edictum diui traiani datur his qui se defer̃.
idõ si his qui quadraginta habebat uniu̾sa¬
quadringenta legauit. ⁊ his centum subtra¬
xisset trecentoꝵ quartam retinebit. Septua
legatarus ex centum que surripuit. legataũs
quid̃ dabit septuaginta quinq reliqua idẽ¬

Expanded text:
priuandum. Ei, qui tutor datus est, non prodest ad priuandum. Ei, qui tutor datus est, non prodest ad excusationem, quod falsum dixit: sed a legato remouetur. Qui mortis causa donationem accepit a testatore, non est similis in hac causa legatario. Alia causa est eius qui propter testamentum a legatario uel a statulibero accipere iussus est: hic enim ut indignus repelletur. Et Falcidiae beneficium heredi scripto auferri debere diuus Pius et diuus Marcus putauerunt. Omnes, qui ut indigni repellentur, summouendi sunt a praemio, quod secundum edictum diui Traiani datur his qui se deferuntideo si is qui quadrinquadringenta legavit et heres centum subtraxisset, trecentorum quartam retinebit, septuaglegatariis: ex centum quae subripuit, legatariis quidem dabit septuaginta quinque, reliqua, id
Abbreviated transcription (Latin):
cripserunt. his uͦ qui testimonio suo intenti¬
onem accusatoris adiuuauerunt. denegan¬
da ẽ actio. idq diuis seuerus decreuit. Sunt
qui putant. ⁊ recte ⁊ ei denegandam qui accu
satori affuit. uł fidiuissor ꝓeo extiteritqͥdam.
⁊ p̃sidem indignum putant. qui testam̃tum
falsum ꝓnunciauit. si appellatione int̾ceden¬
te hr̃es scͥptus optinuit. Ad uocatum fisciqui
intentionẽ delatoris exsequitur. in om̃ibus
officii necessitas satis excusat. qui pͥncipale
testam̃tum arguit. ⁊ a scd̾is tabulis repellen¬
dus ẽ. Item ad codioilł ad testam̃tum factis
licet non confirmatis non idem sequendũ ẽ.
Si scd̾as tabulas uł codicillos coarguit. Qui
añ utrumq hoc casum imꝓbasse uidetur. an
lib̾tas ei seruodata. qui testimonio suo infrin¬
gere uolũit. testam̃tum auferri debeat. Uidñ¬
dum ẽ fidĩ cõmissum. utiq non ẽ dignus con-¬
sequi. ⁊ de lib̾alitate diuus pus uidicauit ẽẽ ea

Expanded text:
cripserunt. His uero, qui testimonio suo intenticripserunt. His uero, qui testimonio suo intentionem accusatoris adiuuauerunt, deneganda est actio: idque diuus Seuerus decreuit. Sunt qui putant, et recte, et ei dsatori adfuit uel fideiussor pro eo exstiterit.Quidam et praesidem indignum putant, qui testamentum falsum pronuntiauit, si appellatione intercedente heres scriptus optinuit.Aduocatum fisci, qui intentionem delatoris exsequitur, in omnibus officii necessitas satis excusat.Qui principale testamentum arguit, et a secundis tabulis repellendus est: item a codicillis ad testamentum factis licet non confirmatis. non idem sequendum est, si secundas tabulas uel codicillos coarguit, quia non utrumque hoc casu improbasse uidetur.An libertas ei seruo data, qui testimonio suo infringere uoluerit testamentum, auferri debeat, uidendum est. fideicommissum utique non est dignus consequi: et de libertate diuus Pius iudicauit esse ea
Abbreviated transcription (Latin):
rei ꝑuentum ẽ. qđ si ꝑsonam illoꝵ spectet
diũsum dicendũ est. Si seruũ suum rogatꝰ
sit manumittere qui legatũ meruit. uł etiã
ipsi seruo utrũq datũ sit: dicendum ẽ non
deb̾e obeẽ seruo factum dicunt. sed afiscore¬
dim̃dum. ut manumuittatur. si tm̃ uelit ser¬
uum uendẽ quia non potest cogi qui uidi¬
cium spreuit defuncti. Si filius familias
falsum accusauit testam̃tum. uidendũ ẽ
an negari debeat actio patri.⁊ puto si inui¬
to patre accusauit. noneẽ denegandum
patri actionem. ¶Si his cui rogatus sum
legatum restituere. falsum dixit restituere ia
fisco debebo.Squi accusauit falsum hr̃s legata¬
rio extitit. uł hr̃di scͥpto nichiꝰ huic nocere di¬
cendum ẽ. similis ẽ ei ⁊ qui in officiosũ dicit.
Setati eius qui accusauit. ignoscrtuir: ⁊ maxinie
si tutor uł curator dicere falsum uł mofficiosũ
ułit. uita imꝑatores seuerus ⁊ antoninus res¬

Expanded text:
rei peruenturum est: quod si personam illorum spectet, rei peruenturum est: quod si personam illorum spectet, diuersum dicendum est.Si seruum suum rogatus sit manumittere qui legatum meruit uel etiam ipsi seruo utrumque datum sit, dicendum est non debere obesse seruo factum domini, sed a fisco redimendum, ut manumittatur, si tamen uelit seruum uendere quia non potest cogi qui iudicium spreuit defuncti. Si filius familias falsum accusauerit testamentum, uidendum est, an denegari debeat actio patri: et puto, si inuito patre accusauit, non esse denegandam patri actionem. Si is, cui rogatus sum legatum restituere, falsum dixerit, restituere id fisco debebo. Qui accusauit falsum, heres legatario exstitit uel heredi scripto: nihil huic nocere dicendum est. Similis est ei et qui inofficiosum dicit. Aetati eius qui accusauit ignoscitur, et maxime si tutor uel curator dicere falsum uel inofficiosum uelit: et ita imperatores Seuerus et Antoninus res
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Cognatis sophronis licet ab hr̃ede insti¬
tuto acceꝑantlegata. tm̃ si his eius condi¬
tionis fũit usus: ut optinere hr̃ditatemñ
possit ⁊ iuire intestati ad eos cognatos ꝑti¬
net petere hr̃ditatem ipso uire poterunt.
ꝓhibendi aũt sint annon: excuiusq ꝑsoã
conditioẽ etate cognita causa a uidice con¬
stituendum erit. Ia mutere id qđ testam̃to
meruerit ⁊ eũ placuit qui tutor datus ex
cusauit se a tutela. S sicut secutus fuit
non amittitur ad excusationẽ. diuersum
puto in eo qui legatum tantũ meruit. ⁊¬
a matre pupilli tutor petitus excusare se
maluit. ħ enĩ nichil contͣ uidiciũ defunc¬
ti fecit. sed hoc legatum qđ tutori denega¬
tur: non ad fiscum tͣnefertur. sed filio re¬
linquunt᷑. cuius uł utilitates deserte sunt.¬
¶Si pat̾ accusauĩt testam̃tum ułdñs: denega¬
bitur ei actio ⁊̃ eiusquicum filio eius uel
seruo legatum est. si ad ipsos emolum̃tum

Expanded text:
sit: 'cognat‹i› Sophronis licet ab herede instisit: 'cognat‹i› Sophronis licet ab herede instituto acceperant legata, tamen, si is eius condicionis fuerit uisus, ut optinere hereditatem non possit, et iure intestati ad eos cognatos pertinet, petere hereditatem ipso iure poterunt. prohibendi autem sint an non, ex cuiusque persona condicione aetate cognita causa a iudice constituendum erit'.Amittere id quod testamento mera: sed si consecutus fuerit, non admittitur ad excusationem. diuersum puto in eo, qui legatum tantum meruit et a matre pupilli tutor petitus excusare se maluit: hic enim nihil contra iudicium defuncti fecit. sed hoc legatum, quod tutori denegatur, non ad fiscum transfertur, sed filio relinquitur, cuius utilitates desertae sunt.Si pater accusauerit testamentum uel dominus, denegabitur ei actio etiam eius quod filio eius uel seruo legatum est, si ad ipsos emolumentum
Abbreviated transcription (Latin):
posse. tanquam si tutor pupillam contra
decretum amplissi ordinis in domum
suam duxisse. utroq gͦ casirisi ex asse hr̃s
institutus adierit hr̃ditatem. fisco locus sit
nam quasi indigno ei aufertur hr̃ditas.
ꝑcontrapium aũt ducta tam ab eo qui of¬
ficium inꝓuincia gerebat: quam a tutore
illicite magis est ut ducatur caꝑe illam ex
testam̃to. nec quasi indignam eẽ repellen¬
dam. Idem erit siquis uiui ignorantis bona.
uł partem bonoꝵ alicuius cognati dona¬
manifestissime comꝓbatus est id egisse. i
ꝑnegligentiam ⁊ culpam suam mulier¬
a qua hr̃s institutus erat moreretur.
tum ei non auferri a cohr̃de relictum que
non inquietauit.
tantum licebit falsum arguere testam̃tum.
nec optinuit. non repellitur ab eo quod me¬
ruit. gͦ qui legatum secutus. postea falsum
dixit amittere debebit. quod consecutus est
de eo uͦ quilegatum accepit sineget ure
factum ẽẽ testam̃tum. duus pius ita rescͥp¬

Expanded text:
posse, tamquam si tutor pupillam contra posse, tamquam si tutor pupillam contra decretum amplissimi ordinis in domum suam duxisset. utroque ergo casu etsi ex asse heres institutus adierit hereditatem, fisco locus fit: nam quasi indigno ei aufertur hereditas. Per contrarium autem ducta tam ab eo, qui officium in pro uincia gerebat, quam a tutore illicite magis est, ut dicatur capere illam ex testamento nec quasi indignam esse repellendam. Idem erit, si quis uiui ignorantis bona uel partem bonorum alicuius cognati donamanifestissime comprobatus est id egisse, ut per neglegentiam et culpam suam muliera qua heres institutus erat, moreretur. tum ei non auferri a coherede relictum, quem non inquietauit. tantum licebit falsum arguere testamentum,nec optinuit, non repellitur ab eo quod meruit: ergo qui legatum secutus postea falsum dixit, amittere debebit quod consecutus est. de eo uero qui legatum accepit, si neget iure factum esse testamentum, diuus Pius ita rescrip
Abbreviated transcription (Latin):
i eo tp̃r quo alicui legatũ ad¬
scribebatur: ireb humanis non erat pro
non scripto. hoc habebitur: sed ⁊ si in hostiũ
potestate erat: quo testam̃tum fiebat. neq ab
hostib rediit ꝓ non scͥpto erit uta iulianus
adscripserit si alii restituere a testatore uissus ẽ
cũ hoẽ fidĩ commissi id apd hr̃dem remanet :
quãus ꝓ non scͥpto eẽt. id̾em est ⁊ in destam̃¬
to militis. De his q̃ ut ĩdignis ossa aufertur.¬
to seu fidĩ commisso lib̾tum que ei testa-¬
ñto patroni relicta fuerant: cum patͦ¬
num suum post mortẽ eius quã illicite
m̃tis negociatorẽ detulerat. quamuis ⁊
premium meruit.
cum ꝑtinet si emancipatus filius contͣ ta¬
bulas bonoꝵ possessionẽ patris ut p̃titus
petierit: et ex substitutione impub̃is adi¬
erit hr̃ditatem. Item si quis contͣ mand¬
ata duxerit uxorem ex ea ꝓuincia in qͣ
officium aliquod gerit quod ei ex testam̃¬
to uxoris ad quisitum est. diui seuerus et
antoninus rescͥpserunt retinere eum nos

Expanded text:
i eo tempore, quo alicui legatum adscribebatur, in rebus humanis non erat, pro non scripto hoc habebitur.Sed et si in hostium potestate erat, quo testamentum fiebat, neque ab hostibus rediit, pro non scripto erit: et ita Iulianus adscripserit, si alii restituere a testatore iussus est, cum onere fideicommissum id apud heredem remanet, quamuis pro non scripto esset. idem est et in testamento militis. DE HIS QUAE UT INDIGNIS AUFERUNto seu fideicommisso libertum, quae ei testamento patroni relicta erant, cum patronum suum post mortem eius quasi illicitae mercis negotiatorem detulerat, quamuis et praemium meruit. cum pertinet, si emancipatus filius contra tabulas bonorum possessionem patris ut praeteritus petierit et ex substitutione impuberis adierit hereditatem.Item si quis contra mandata duxerit uxorem ex ea prouincia, in qua officium aliquid gerit, quod ei ex testamento uxoris adquisitum est diui Seuerus et Antoninus rescripserunt retinere eum non
Abbreviated transcription (Latin):
fid int̃posuerit. non deb̾e id filio nocere. qui¬
apparendi necessitatem habuerit.
Papmnianus .ł.
fraudem adhibuit. falcidia non utitur. et ita
senatus ẽẽ suit. Sed si maior modus institutiõĩs
quam fraudis suĩt: quod ad falcidiam attinet de
suꝑfluo. quarta retinebitur¬
stituere non poterat. quãius institutio non uale
ut indignis qui non habuerunt sup̃mamuo¬
luntatem. abstulit iam pͥdem senatus hr̃dita¬
tem. quam diuis marcus meius ꝑsona uidica¬
uit. cunis nom̃ ꝑacto testam̃to testator induxe¬
rat. Causam enim ad p̃fectos erari misit ueꝵ
ab eo legata relicta salua manseẽ uoluntati ⁊¬

Expanded text:
fidem interposuerit, non debere id filio nocere, quifidem interposuerit, non debere id filio nocere, quia parendi necessitatem habuerit. Papinianus librfraudem adhibuit, Falcidia non utitur: et ita senatus censuit. sed si maior modus institutionis quam fraudis fuerit, quod ad Falcidiam attinet, de sustituere non potuerat, quamuis institutio non ualeribus tamen ut indignis, qui non habuerunt supremam uoluntatem, abstulit iam pridem senatus hereditatem. quod diuus Marcus in eius persona iudicauit, cuius nomen peracto testamento testator induxerat: causam enim ad praefectos aerarii misit: uerum ab eo legata relicta salua manserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
i mimicicie capitales int̾uenerunt.
int̃ legatariũ ⁊ testatorem: ⁊ ueri simile eẽ ceꝑit.
testatorem noluisse legatum siue fidĩ cõmissum
prari ei cui ad scͥptum relictum est. magis est ut
legatum ab eopeti non possit. sed si palam ⁊ aꝑte
testatori male dixerit.:⁊ infaustas uoces aduersũ
eum iactauerit. idemerit dicendum. Si autem
status eius controu̾siam mouit denegatur eius
q testam̃to accepit. ꝑsecutio: ex qua specie statim
fisco deferetur.
qui uelit qđ relinquitur uł aliud tacite ꝓmittit
restiturum se ꝑsone que legib ex testam̃to carere
ꝓhibetur siue cẏrographum eo nomine dedit.
siue nuda pollicitatione reꝓmiserit. ¶ Si quis
ei qui caꝑe possit rogatus fuerit restituere: i hiꝰ
rogariis ẽ restituere manere debet. quia nulla
fraus eius int̾uenisse uidetur. nisi sim futurũ
casum fidem accõmodauit idem ut licet caꝑe
legibus ꝓhib̃i ceꝑint restituat.  Recte dictum
est si pat̾ filii quem in potestate habebat. tacitã

Expanded text:
inimicitiae capitales interuenerunt inter legatarium et testatorem et uerisimile esse coeperit testatorem noluisse legatum siue fideicommissum praestari ei, cui adscriptum relictum est, magis est, ut legatum ab eo peti non possit.Sed et si palam et aperte testatori maledixerit et infaustas uoces aduersus eum iactauerit, idem erit dicendum. si autem status eius controuersiam mouit, denegatur eius quod testamento accepit persecutio: ex qua specie statim fisco deferetur. qui uel id quod relinquitur uel aliud tacite promittit restituturum se personae quae legibus ex testamento capere prohibetur, siue chirographum eo nomine dederit siue nuda pollicitatione repromiserit.Si quis ei qui capere possit rogatus fuerit restituere et is rogatus est restituere, manere debet, quia nulla fraus eius interuenisse uidetur, nisi si in futurum casum fidem accommodavit, id est ut, licet capere legibus prohiberi coeperit, restituat. Recte dictum est, si pater filii, quem in potestate habebat, tacitam
Abbreviated transcription (Latin):
tenebit. Sed falcidie benedictio nonutetur
fr̃is filios cohr̃dib datis substituisset. ac substi¬
tuti fr̃is filiz post mortem pueri matrem eius
partus subiecti reã postulasset. ut hr̃ditatem pa¬
trui legitimã optinerent uictis auferendam eẽ
partẽ hr̃ditatis. ex causa substitutionis .R. qr

Expanded text:
tenebit, sed Falcidiae beneficio non utetur, tenebit, sed Falcidiae beneficio non utetur, fratris filios coheredibus datis substituisset ac substituti fratris filii post mortem pueri matrem eius partus subiecti ream postulassent, ut hereditatem patrui legitimam optinerent: victis auferendam esse partem hereditatis ex causa substitutionis r
Abbreviated transcription (Latin):
laudius ⁊ seleutius papimano suo
salutem. Meuius in adulterio sempnie dãp¬
natus eandem sempniam non dampnatam
duxit uxorem. qui moriens eam hr̃dem re¬
liquit. Quero aniustum matͥmonium fũit.
ian mulier ad hr̃ditatem ad mutatur. R.
neq talem matͥmonium stare. neq hrditatis
luerum ad mulierem ꝑtinere. sed quod relic¬
tum est ad fiscum ꝑuenire. sed ⁊ si talis mu¬
lier uirum hr̃dem instituerit: i ab quasi in
digno hr̃ditatem auferri dicimus:
nio militis fuit. ⁊ si sacram̃to miles solutus
intra annũ mortẽ obierit. non admitti ad
testam̃tum uire militie factum. ⁊ id qđ relictũ
est ad fiscum ꝑtinere ꝓximum tibi.
eredi qui falsos codicillos ẽẽ dixit neq
optinuit hr̃ditas non aufertur sitm̃ aliqͥd
a cohr̃ede codicillꝰ acceꝑit: eius actio denega¬
bitur. Itaq si bonoꝵ int̾ hr̃des diuisionem
defunctus codicillꝰ fec̃ĩt. partes quidem hr̃e¬
ditarias in quib legatum consistere ñ potuit:

Expanded text:
laudius Seleucus Papiniano suo salutem. Maeuius in adulterio Semproniae damnatus eandem Semproniam non damnatam duxit uxorem: qui moriens heredem eam reliquit: quaero, an iustum matrimonium fuerit et an mulier ad hereditatem admittatur. respondi neque tale matrimonium stare neque hereditatis lucrum ad mulierem pertinere, sed quod relictum est ad fiscum peruenire. sed et si talis mulier uirum heredem instituerit, et ab eo quasi ab indigno hereditatem auferri dicimus. nio militis fuit, etsi sacramento miles solutus intra annum mortem obierit, non admitti ad testamentum iure militiae factum et id quod relictum est ad fiscum pertinere proxime tibi eredi, qui falsos codicillos esse dixit neque optinuit, hereditas non aufertur: si tamen aliquid a coherede codicillis acceperit, eius actio denegabitur. itaque si bonorum inter heredes divisionem defunctus codicillis fecerit, partes quidem hereditarias, in quibus legatum consistere non potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
R̾. neq enĩ rationẽ iuris ac possessionis uarie¬
tatẽ inducẽ diuisionẽ uoluntatis
Paulꝰ .ł. Pespond. si scͥptis hr̃dib ideo
hr̃ditas ablata ẽ qđ testator aliud testam̃tum
mutata uoluntate facẽ uoluit: umpeditus ab
ipsis est ab uniũso uidicio pͥore recessisse eũ¬

Expanded text:
respondi: neque enim rationem iuris ac possessionis uarierespondi: neque enim rationem iuris ac possessionis uarietatem inducere diuisionem uoluntatisum.Respondit, si scriptis heredibus ideo hereditas ablata est, quod testator aliud testamentum mutata uoluntate facere uoluit et impeditus ab ipsis est, ab uniuerso iudicio priore recessisse eu
Abbreviated transcription (Latin):
cia fructuum ꝑcepta cum usuris eẽ restitu¬
enda .&. sed om̃ium fructuũ quoꝵ precia
ꝑcepti fuerant. qđ si fructus in usuhabũit
corum p̃cia tm̃restitui satiserunt. sed diuus
seuerus bonoꝵ tacite relictoꝵ cit᷑ distinctio¬
nem tp̃ris fructus duntaxat deb̾i non ⁊̃
usuras eoꝵ benigne decreuit. quo uire uti¬
mͣ. ¶ Bonis uniũsis ex causa taciti fidĩ cõmiꝰ¬
si fisco restitutis. hr̃dem honꝰ eris alieni ñ
spectare conuenit. nec aliud seruat᷑ morte
non defensa. Si quid tm̃ obaditã hr̃ditatẽ
actionib aut seruitutib confusis annis au¬
xiliũ restitutionis non merebitur. ¶ Parte
hr̃s institutus p̃dium legatum acceꝑat in hr̃¬
ditatẽ ñ capiendi restituendi tacitũ mninisteri¬
um susceꝑat. quamquã legatũ ꝓ ipsius parte
ñ constitisset. idõq porcionẽ istam ꝓ herede pos¬
sidẽt tam̃ ei p̃dium integrũ ẽẽ relinquendum.

Expanded text:
etia fructuum percepta cum usuris esse restituetia fructuum percepta cum usuris esse restituenda respondi, sed omnium fructuum, quorum pretia percepta fuerant: quod si fructus in usu habuit, eorum pretia tantum restitui satis erit. sed diuus Seuerus bonorum tacite relictorum citra distinctionem temporis fructus dumtaxat deberi, non etiam usuras eorum benigne decreuit: quo iure utimur. Bonis uniuersis ex causa taciti fideicommissi fisco restitutis heredem onus aeris alieni non spectare conuenit: nec aliud seruatur morte non defensa. si quid tamen ob aditam hereditatem actionibus aut seruitutibus confusis amiserit, auxilio restitutionis non merebitur. Pro parte heres institutus praedii legatum acceperat et in hereditate non capienti restituendi tacitum ministe rium susceperat. quamquam legatum pro ipsius parte non con‹sti›tisset ideoque portionem istam pro herede possideret, tamen ei praedium integrum esse relinquendum