comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
głosissimol
rolo franciu
ꝑante: contigit les¬
tionem francoꝵ fe¬
tes illustres ac saps¬
tia circũspectos legatos ꝑasfricã
ranfitũ fecisse hii cũ carthaginẽ
irutam et loca uenerabilia sãc¬
drũ mr̃m reu̾tentes a rege ꝑsaꝵ
aron qui excepta india totum pe¬
e tenebat orientẽ. uidissent:
cile fibi conriliato pͥncipe ac
uorẽ in re tali p̾stante: ꝓ mag¬
no munere rogauerunt ut offa
cͥpͥan eis ferenda ꝑmitt̾et . ⁊uod
¶ñ magni ducens. continuo
postulata concessit: ut q pio
imꝑatori cuiꝰ gr̃am omniũ qui
in teto orbe t̾rarũ erant regum
iac pͥncipũ amiciciȩ p̃ponera. ip¬
si ea ferrent libent̾ assensit. Eũq
uenerabiles legati ingentia do¬
na mr̃m scilicet reliqͥas fenren¬
tes.nam ⁊ beati sꝑati mr̃is mẽ¬
bra qͥ unꝰ fuit de illis duo decim
p̾clarissimis mribꝰ scillitanis: ca
lis tandem ꝑuen̾runt arelatẽ.
Ibiq sacra membra mr̃m signa¬
ta inq̾m relinquentes: legatio¬

Expanded text:
osissimo Carolo Francis imperante, contigit, legationem Francorum ferentibus, illustres ac sapientia circumspectos legatos transitum per Africam fecisse. Hi cum Carthaginem dirutam et loca venerabilia sanctorum martyrum revertentes a rege Persarum Aaron, qui, excepta India, totum pene tenebat Orientem, vidissent, facile sibi conciliato principe, ac favorem in re tali praestante, pro magno munere rogaverunt, ut ossa B. Cypriani eis ferenda permitteret. Quod ille, non magni ducens, continuo postulata concessit; utque pio imperatori, cujus gratiam omnium qui in toto terrarum orbe erant regum ac principum amicitiae praeponeret, ipsi ea ferrent, libenter assensit. Cumque venerabiles legati ingentia dona, martyrum scilicet reliquias ferentes nam et beati Sperati martyris membra, qui unus fuit ex illis duodecim praeclarissimis martyribus Scillitanis, caplis, tandem pervenerunt Arelaten. Ubi sacra martyrum membra signata interim relinquentes, legatio
Abbreviated transcription (Latin):
su tectũ domꝰ ascendit: obuiũ
se aduenientib flãmis inferẽs.
tum uͦ mirũ in modũ cerneres
ꝯtra uĩ uenti ignẽ retorqueri:
ut cõpugnantiũ int̾ se helemẽ¬
toꝵ quidam ꝯflictus uideretur.
Ita u̾ͥtute martini ibi tantum
ignis est oꝑatꝰ: ubi iussus est.
nom̃ est. cum id templũ opulẽ¬
tissimũ suꝑsticione religionis
uoluisset euert̾e. restitit ei mul¬
titudo gentiliũ: ad eo ut ñ absq
iniuria sit repulsus. Itaq se ce¬
ssit ad ꝓxima loca. ibiq ꝑ tͥduũ
quia templũ illud eu̾tere huma¬
na manꝰ non ualuisset: uirtus
illud diuina dirueret. Tum subi¬
to illi angłi duo astati atq scu¬
tati instar milicie celestis. se
obtulerunt dicentes. missos se
a dño ut rusticã multitudinẽ
effugarent: p̾sidiũq martino
ferrent. nequis dum templũ
dirueret᷑ obsistẽt. Ita reuersus¬

Expanded text:
su tectum domus scandit, obuium su tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: redir
Abbreviated transcription (Latin):
putares. diu̾sa in parte ruit: ad eo
ut rusticos qͥ tuto in loco stet̾ant.
pene ꝓstrau̾it. Tunc uͦ in cęlum
clamor tollit᷑. gentiles stupefadi:
eo die salutẽ uenisse illi regioni.
Nam nemo fere ex ĩmans illa mł¬
titudine gentiliũ fuit: qui non
ĩpositione manꝰ desid̾ata dñm
iħm relicto ĩpietatis errore credi¬
derit. Q uere ante martinũ pau¬
ci admodũ ĩmo pene nulli ĩ illis
regionib xp̃i nom̃ receꝑant: qd̾
adeo uͥtutis ipsius exẽplo ꝯualuit.
ut iam ibi nullus locus sit qui
non aut eccłiis frequentissimus
aut monast̾iis sit repletus. Nã
ubi fana destrux̾at: statim ibi
aut eccłias aut monast̾ia cõstru
ec minorẽ sebat.¬
sub idẽ fere tempꝰ. eodẽ in opere
uirtutẽ edidit. Nam cũ in uico qͦ¬
dam fano antiqͥssimo ⁊ celeberri¬
mo ignẽ miecisset in ꝓximã ĩmo
adherentẽ domũ agente uento
flamarũ globi ferebant᷑. Quod
ubi martinꝰ adu̾tit. rapido cur¬

Expanded text:
putares — diuersam in partem ruit, adeo putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere mireo die salutem illi venisse regioni: nam nemo fere ex immani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata, Dominum Jesum, relicto impietatis errore, crediderit. Et vere ante Martinum pauci admodum, immo pene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cur
Abbreviated transcription (Latin):
sequerent᷑.
arborẽ aũt illam excidi oport̾e:
qͥa eẽt demoni dedicata. Tunc¬
unus ex illis qͥ erat audatior ce¬
tuus ut dicis dñs: euades. Tum
ille intrepide ꝯfisus in dño: fac¬
turũ se pollicet᷑. Hic uͦ ad istuis¬
modi ꝯditionẽ. omĩs illa genti¬
liũ turba ꝯsensit. facilẽq arboriᷤᷤ
suȩ habuere iacturã: si mimi¬
cũ sacroꝵ suoꝵ casu illiꝰ obru¬
issent. Itaq cũ in una parte pinꝰ
illa eẽt acclinis: ut ñ eẽt dubiũ
qua in parte succisa corrueret.
eo loco uinctus statuit᷑ ꝓ arbitͥo
rusticoꝵ: quo arborẽ eẽ casurã.
nemo dubitaret. Succid̾e itaq
ipsi suã pynũ cũ ingenti gau
casura minitari. Pallebant ẽmi
territi. spẽ omnẽ fidẽq ꝑdid̾ant:
solã martini mortẽ expectantes.
At ille ꝯfisus in dño intrepidus
oꝑiens. cũ iam fragorẽ sui pynꝰ
ꝯcidens edidisset: iam cadenti.
iam suꝑ se ruenti. eleuata obuia
manu. signũ salutis opponit.
Tum uͦ ut turbinis mͦ retro actã

Expanded text:
sequerentur: arborem illam excidi oportere, quia esset daemoni dedicata. Tum ex illis unus, qui erat audacior caetuus, ut dicis, Dominus, evades. Tum ille intrepide confisus in Domino, facturum se pollicetur. Hic vero ad istiusmodi conditionem omnis illa gentilium turba consensit: facilemque arboris suae habuere jacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. Itaque cum unam in partem pinus illa esset acclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret; eo loco vinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudcasura minitari. pallebant eminure conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam
Abbreviated transcription (Latin):
nã edẽ usq ad fundam̃ta dir¬
eret: aras quoq atq simulac
redegit in puluerẽ. Quo uiso ri¬
stici cũ se intellig̾ent diuino n¬
tu obstupefactos atqr ꝑt̾itos.
tes palã ꝙ confitentes deum
eduoꝵ gestũ sit referã. Ubi
teret : fur ens gentiliũ rusti¬
coꝵ in eũ irruit multitudo. sũ
unus audatior cet̾is stricto eũ
gladio pet̾et: reiecto pallio. mi¬
dam ceruicẽ ꝑcussori prebuit
Nec cunctatꝰ ferire gentilis: cũ
dextrã altius intulisset: resu¬
pinꝰ ruit. Const̾natusq duggni
metur: ueniã p̾cabat᷑.
ec dissimile huic fuit illud.
cum eũ ydola destruentẽ culs
quidã ferire uoluisset: in ips
ictu ferrũ ei de manib excu¬

Expanded text:
fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterrites palam et confitentes, DeumAeduorum gestum sit, referam. ubi teret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excu
Abbreviated transcription (Latin):
abiutꝰ diationibꝰ aggrediar quȩ
du distuli. apientoribꝰ ⁊ ortu ei
incipiens. ⁊ sic tã ea quȩ in ystoriis
amaioribꝰ editis de illo inuenrꝰ
quã ⁊ illa quȩ in diu̾sis scebulis
disꝑsa repper. uerũ ⁊ illa inserie
digerens quȩ iuilgata relatione
ꝑcepi. qͥuia ut longe ante nos dic¬
tum est. ⁊ iam in scĩs scripturis
sed ⁊ in eugłica ueritate cõꝑitim.
uer ẽ lex ystoriȩ simplicit᷑ ea qͣ
fama ulilgante colligunt᷑. ad i¬
sttuctionem posteritatis litt̾s
cõmendare. In quid omnibꝰ lecto¬
rem stili diu̾sitas ñ conturbet᷑.
qm̃e quȩ de ystoriis maiorum
issims. ⁊ ea que in antiqͥs scecdu

Expanded text:
adiutus orationibus, aggrediar que diu distuli, a progenitoribus et ortu eius incipiens, et sic tam ea quae in historiis a maioribus editis de illo inveni, quam et illa que in diversis scedulis dispersa repperi, verum et illa in serie digerens quae vulgata relatione percepi, quia, ut longe ante nos dictum est et etiam in sanctis Scripturis, sed et in euvangelica veritate comperitur, vera est lex hystoriae simpliciter ea que fama vulgante colligitur ad instructionem posteritatis litteris commendare. In quibus omnibus lectorem stili diversitas non perturbet, quoniam ea que de historiis maiorum assumam et ea quae in antiquis scedu
Abbreviated transcription (Latin):
a se omnes scripturas diumituᷤ
inspiratas accẽpisse plaudebat:
eos habere quod ñ habet recog¬
noscat. Igit᷑ ieronimꝰ roma egre¬
ssus. ad orientom tenbens. ꝓfec¬
tus ẽ ad gregoriũ narantenũ:
constantinopolitane urbiꝰ ep̃m
Ubi ita nficer studuip. ut sc̃ar
p̾ceptorem: eumq constanti¬
nopolitana urbe obseruabat:
Hoc diseipłatu ieronimꝰ ꝑacto:
infiriam ꝑrerit. Et dum in põ¬
sessione euagrii pb̃ri morare¬
tur. malchum monachum
ẜ aliquando captiuũ repperit
ꝑcunctatusq eum. omñẽ eiꝰ cap¬
tiuitatis accepit ystoriã. quã
postea eorbit scrͥptam. ⁊ roma¬
nis fidelibꝰ misit: hec in huius
ystorie ꝓlogo int̾serens. Scri¬
bere inquit disposug: si tamen
rer mei saltẽ fugiente ne
ctausium ꝑsequi desierint li
deferta demoe loca ad quȩ as
ob agenbam inibi penitems
ꝓperare cupierat. ita letus
tusq accessit: ut uolasse ens
gis quã isse creberes. Qͦ nͥ¬

Expanded text:
a se omnes Scripturas divinitus a se omnes Scripturas divinitus inspiratas accepisse plaudebat, eos habere quod non habet, recognoscat. Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; ubi ita proficerpraeceptorem, eumque Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit: et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum Monachum et aliquando captivum reperit, percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis accepit historiam, quam postea edidit scriptam et Romanis fidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen tores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poenitentiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Q
Abbreviated transcription (Latin):
contingat talẽ meroere questione.
liuente dabuisse me scapulas. pla¬
gas fesifisse ꝑ somium: ⁊i tanto
derhinc stũdio diuma legissẽ. quãto
msortalia ante ñ legeram. Interea
si sac̾dotis. sacrȩ bibliotheçe scrutaᷤ¬
tor. diuinorũ diserror uoluminũ:
dum ꝑ trienniium continuum
carus acceptusq ppłaribꝰ uen̾at᷑.
om̃iumq tudicio dignus eẽ fũmo
sacerdotio decernitur. quidã ex
dericorũ monacoꝵ ꝙ ordinibus:
ꝓpetulantia proq ingluuie dis¬
cursantes. ad effugandũ urbe
ierommũ qui utrumq eorũ
uicium seribens dep̾henberat
insidias parauerunt. Uerum
enziuero hunc ego felicẽ dixe¬
rim. huiꝰ fuge euentum corri¬
gentis xp̃i iudicio dispensatũ:
quã prauorũ hominũ ꝑsecutio¬
nibus paratũ fore existimo. sci¬
licet ut ronrana eccła petri in¬
stituta regimine: omniũ uete¬
ris testamenti libror xp̃o dõ
beat ueritatem: ⁊ grecor quo¬
rundã leuitas. que sibi romanõ

Expanded text:
contingat talem incidere quaestionem. contingat talem incidere quaestionem. Livientes me habuisse scapulas, plagas sensisse per somnium; et tanto dehinc studio divina legisse, quanto mortalia antea non legeram. Interea si Sacerdotis, sacrae Bibliothecae scrutator, divinorum dissertor voluminum, dum per triennium continuum carus acceptusque popularibus veneratur, omniumque judicio dignus esse summo sacerdotio decernitur, quidam ex Clericorum Monachorum ordinibus pro petulantia proque ingluvie discursantes, ad effugandum Urbe Hieronymum, qui utrorumque eorum vitia scribens deprehenderat, insidias paraverunt. Verum enim vero hunc ego felicem dixerim, hujus fugae eventum corrigentis, Christi judicio dispensatum, quem pravorum hominum persecutionibus paratum fore existimo: scilicet ut Romana Ecclesia, Petri instituta regimine, omniumque veteris Testamenti librorum edocta beat veritatem; et Graecorum quorumdam levitas, quae sibi Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
nscientie igne magis teqͥ¬
bar. illũ mecum u̾sicłum reputans:
In inferno aũt quis confitebit᷑ tibi ͤ
Clamare tam̃ cepi. ⁊ eiulans dicere:
Miserere mei dñe. miserere ni. hec uox
int̾ flagella resonabat. Tandẽ ab p̾-¬
sibentis genua ꝓuoluti qͥ astit̾ant.
p̾cabant᷑ ut ueniã tribueret adoleᷤ¬
centie: ut errori locũ penitentiȩ
cõmodaret. exacturus demnde cruci
atum: si gentiliũ litt̾arum libros
aliquando legissem. Ego qui tanto
constrictus articulo uellem etiam
maiora ꝓmitt̾e: cleierare cepi: ⁊ nom̃ eᷤ
obtestans clicere. Dñe. si unqũa habu¬
ero codices scłares. si legemo. te negaui.
In heo sacram̃tiu̾be dimissus: teu̾tor
ad suꝑos. Mirasitibꝰ cunclis. oculor
apio tanto la crĩmarũ ambre ꝑfusos:
ut. etiam incredulis fidẽ facerent
er dolore. Nec uͦ sopor ille mani fuit:
utuana soningã quibꝰ sepe cdeludmi.
Testẽ ẽ tribunal ante quod iaciii.ii¬
diciuꝰ teste. quod itsmur. It̾a mͥ miqũa

Expanded text:
nscientiae igne magis torquebar, illum mecum versiculum reputans: In inferno autem quis confitebitur tibi? Clamare tamen coepi, et ejulans dicere: Miserere mei, Domine, miserere mei. Haec vox inter flagella resonabat. Tandem ad praesidentis genua provoluti qui assistebant precabantur, ut veniam tribueret adolescentiae, et errori locum poenitentiae commodaret, exacturus deinde catum, si gentilium litterarum libros aliquando legissem. ego, qui tanto constrictus articulo uellem etiam maiora promittere, deiurare coepi et nomen eius obtestans dicere: Momine, si umquam habuero codices saeculares, si legero, te negaui\'. in haec sacramenti uerba dimissus reuertor ad superos et mirantibus cunctis oculos aperio tanto lacrimarum imbre perfusos, ut etiam incredulis fidem facerent ex dolore. nec uero sopor ille fuerat aut uaua somnia, quibus saepe deTeste est tribunal ante quod jacui, judicium teste quod timui; ita mihi nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
sccłm sapientiã sibi. a deo tłatam:
multa necessaria ⁊ utilia legen¬
tibꝰ ac audientibꝰ int̾posuit. Serũ
ñ ad re agere a quoquã uioeri pu¬
to: si quȩ de orti ⁊ actu atq obitu
scedulis uetustate ꝓpe cdeletie
inuenta s̃ reparo:⁊ de abditis ad
lucem rebuco: ⁊ ea quȩ uet̾um cer¬
ta relatione cognou litteris com¬
mendare ꝓcuro: cum sicuti pͥmisi
seĩ esdre pontificis studio saͬras
scripturas desibia ⁊ ꝓfanitate im

Expanded text:
secundum sapientiam sibi a Deo datam, secundum sapientiam sibi a Deo datam, multa necessaria et utilia legentibus ac audientibus interposuit. Verum et non ab re agere a quoquam videri puto, si ea, quae de ortu et actu atque obitu scedulis vetustate prope deletis inventa sunt reparo et de abditis ad lucem reduco et ea que veterum certa relatione cognovi litteris commendare procuro, cum, sicuti premisi, sancti Esdrae pontificis studio sacras Scripturas, desidia et profanitate im
Abbreviated transcription (Latin):
o ipsi benefactori meo peteri¬
buere ꝓ omnibꝰ quȩ indigno
mͥ gratis potius tribuit: quã
meritis ullis retribuit. Deniq
in descriptione uͥtutũ eiꝰ ordinẽ
quo ꝑ illum eas dñs dignatꝰ ẽ
oꝑari seruare ñ potero: sed sic̃
eas uł scripto uł aubitu accepi
illas describam. Sic eni saluo
altiore ꝓpħicȩ inspirationis mu¬
nere diuino allate misterio. et
psalmos sc̃s ieronimꝰ dicit mordi¬
ne cligestos: non sic̃ fuerũt edi¬
ti. sed sic̃ ab esora diu̾sis tp̃ribu
fuerunt inuentĩ. Ueruntamen
ꝓut noticiã temporũ inuenero.
ułorbin gesta congruere uidero
ea digerere ꝓcũrabo. In his aũt
quȩ descriptis uͥtutum miraclis
a dñopꝑ beatissimũ patronũ no¬
strum opatis: ad exhortationem
legentium suie auoientiũ po
modulo intellec̃tuamende ca¬
tholicoꝵ clictie sudiungere stu¬
debor uestigla beati gregorii licos
ñ ualeam ꝓseqũ moliar. qui
desembens scõꝵ actus prauorũq
casue. exhortatione inde assũpta

Expanded text:
o ipsi benefactori meo retribuere pro omnibus, quae indigno michi gratis potius tribuit, quam meritis ullis retribuit. Denique in descriptione virtutum eius ordinem, quo per illum eas Dominus dignatus est operari, servare non potero; sed, sicut eas vel scripto vel auditu accepi, illas describam: sic enim salvo altiore propheticae inspirationis munere divino allate mysterio, et psalmos sanctus Hieronimus dicit in ordine digestos, non sicut fuerunt editi, sed sicut ab Esdra diversis temporibus fuerunt inventi. Veruntamen, prout notitiam temporum invenero vel ordini gesta congruere videro, ea digerere procurabo. In his autem, quae descriptis virtutum miraculis, a Domino per beatissimum patronum nostrum operatis, ad exolegentium sive audientium, pro modulo intellectus mei, de catholicorum dictis subjungere studebo: vestigia beati Gregorii, licet non valeam, prosequi moliar. Qui describens sanctorum actus, pravorumque casus, exhortatione inde assumpta,
Abbreviated transcription (Latin):
hodie constat ñ ẽẽ Uastata nam
achalbeis udea ut in patrũ lro
legimꝰ: etiam bibliotheca antis
congregata ant̾ alias ꝓriintie.
hostili ẽ igne consumpta. exx
staurati. Unde scriptum ẽ de
ascendit esdras de babilone.s
ipse scriba uelex in lege mor
Uelox uidelicet. quia ꝓmiptis
littarũ figuras: quam eatos
hebrei habebant repperer .¬
epła regis ꝑsarũ. Artarrerse
rex regum: esdre sacerdoti s
legis dei celi doctissimo. salis
Quo contͣ ⁊ nos multis ali p
ditis: plura ⁊ inquibꝰdam
riis ⁊ cliu̾sis pitatiolis ac ui¬
ta relatione. a p̃cebentibꝰ relib
posteris de ortu ⁊ uita seuiin¬
tibꝰ ⁊ obitu domu ⁊ sc̃issim p¬
tris ac ꝓtectoris nr̃i remigi
bemꝰ: quȩ in memorata erces¬
tione ñ continent᷑. Unde borlꝰ
ur̃is desideriis placuit. ut il
mea seruitus ad ignorantuon
et fubsequentiũ noticiã in ilꝰ
colligeret. Quod etiam diuħ
cissem. nͥ me spes uana delii¬

Expanded text:
hodie constat non esse. Vastata namque a Chaldeis Iudea, ut in patrum litteris legimus, etiam bibliotheca antiquitus congregata inter alias provinciae opes hostili est igne consumpta, ex qua restaurati. Unde scriptum est de eo: Ascendit Esdras de Babilone, et ipse scriba velox in lege Moysi, – velox videlicet, quia promptiores litterarum figuras quam eatenus Hebrei habebant repperera regis Persarum: Artarxerxes rex regum Esdre sacerdoti, scribae legis Dei caeli doctissimo salutem. Quo contra et nos, multis aliis perditis, plura in quibusdam historiis et diversis pitaciolis ac usitata relatione, a precedentibus relicta posteris, de ortu et vita seu virtutibus et obitu domni et sanctissimi patris ac protectoris nostri Remigii habemus, que in memorata exceptione non continentur. Unde bonis vestris desideriis placuit, ut illa mea servitus ad ignorantium et subsequentium notitiam in unum colligeret. Quod etiam diu fecissem, nisi me spes vana delu
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ post multũ tp̃us uix deut̾o¬
nonii sit uolum̃ reptũ. defossũ
quodã in loco ac pene deletum:
Seo ⁊ plura de scripturis inhis
quȩ habemus. memorata legimꝰ
quȩ ñ habemꝰ. sic̃ est liber uistorr.
qui cõmemorat᷑ in libris regum.
& sicut ẽ liber belloꝵ dñi. curus
in libro numeroꝵ mentio ẽ.Neq
carmina salomonis: neq dispu¬
tationiͤs eiꝰ sapientissimas de lig¬
norũ natura. herbarũq omniũ
Itemq nim̃tori. uolucrũ. reptili¬
um ⁊ piscium: uł quod in libro
u̾ba dierũ dicitur. Reliqũ li oꝑũ¬

Expanded text:
quoniam post multum temporis vix Deuteroquoniam post multum temporis vix Deuteronimii sit volumen repertum, defossum quodam in loco ac pene deletum. Sed et plura de scripturis in his quae habemus memorata legimus, quae non habemus: sicut est liber Iustorum, qui commemoratur in libris Regum, et sicut est liber bellorum Domini, cuius in libro Numerorum mentio est; neque carmina Salomonis neque disputationes eius sapientissimas de lignorum natura herbarumque omnium itemque iumentorum, volucrum, reptilium et piscium, vel quod in libro verba dierum dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
stillicidio putrefactus:. partm so
soricibꝰ corrosus. partim foliori ab¬
scisione diuisus in tantũ deput:
ut pauca ⁊ dispsa inde folia repra
fuerint. Cum uͦ tpr̃e pipini regĩc
p̾dicti haroli pͥncipis filis. reuela¬
tio ostensa eucherio aurelianensi
ciuitatis ep̃o de cdamnatione et̃na
si epio partem de rebꝰ eccłastieie
redbibit. ⁊ tilpinũ in hac urbe re¬
moꝵ ep̃m ordinari consensit. hoc
enim in hac ȩccła in nouissimo.
scłi tꝑ̃e de libro memorato seb ꝙ
de aliis accidit: quod antiquo
tp̃re de autenticis scriptuuns eue
dicens. Multa enĩ ex ꝓpħicis peri¬
dre monimentis quos de ystoria
parali pomenon ꝓbare possibile est.
Desibes enĩ cum eẽnt uidei. nec
desides mͦ sed ⁊ impii alia quibẽ
ꝑdiderunt negligent᷑. alia uͦ tum
incenberunt: tum conciberunt ꝓ¬
fane. Et de ꝓfanitate quibẽ. talia
ieremias ꝓfert. De negligentia
uͦ in quarto regum libro legimꝰ.

Expanded text:
stillicidio putrefactus, partim stillicidio putrefactus, partim soricibus conrosus, partim foliorum abscisione divisus in tantum deperiit, ut pauca et dispersa inde folia reperta fuerint. Cum vero tempore Pippini regis, predicti Karli principis filii, revelatio ostensa Eucherio Aurelianensis civitatis episcopo de dampnatione aeterna ensi episcopio partem de rebus aecclesiasticis reddidit et Tilpinum in hac urbe Remorum episcopum ordinari consensit. Hoc enim in hac aecclesia in novissimo saeculi tempore de libro memorato, sed et de aliis accidit, quod antiquo tempore de autenticis scripturis evendicens: Multa enim ex propheticis periere monimentis, quod de historia Paralipomenon probare possibile est. Desides enim cum essent Iudei, nec desides modo, sed et impii, alia quidem perdiderunt neglegenter, alia vero tum incenderunt, tum conciderunt profane. Et de profanitate quidem tali Hieremias refert; de neglegentia vero in quarto Regum libro legimus,
Abbreviated transcription (Latin):
pricipis qño ppt̾ discordiã ⁊ contẽ¬
tionẽ de principatu ĩ ter eum ⁊ ragan¬
fredũ frequentia ac ciuilia ĩmo plus
quã acuuilia: quia intestrna. ⁊ parricida¬
lia bella ĩ germanicis ⁊ belgicis ac gallica¬
nis ꝓuiciis religio xp̃ianitatis
penȩ fuit abolita. ita ut ep̃is in pa
paucis locis residuis ep̃alia laicis
donata: ⁊ ꝑ eos diuisa rebꝰ extitͥnt.
adeo ut milo quidã tonsura eleri¬
cus. moribꝰ babitu ⁊ actu irreligi¬
osus laicus. episcopia remoꝵ ac
treueroꝵ usurpans: insimul ꝑqͣ
derit. Cuiꝰ infelici tp̃re de ista remsi
eccła ñ solum p̾ciosa queq ablata
fuerunt: sed ⁊ eccłe atq comꝰ reli¬
giosoꝵ destructe. ⁊ rec ab epoio fu¬
ere diuise. Illi quoq pauci qui
erant residu clerici negocio uic¬
tum querebant: ⁊ denarioꝰ quos
mercimonio conquirebant in qͣr¬
tis ⁊ libroꝵ folus int̾clum ligabãt.
sicq p̾fatus liber cũ aliis partim

Expanded text:
principis, quando propter discordiam et contenprincipis, quando propter discordiam et contentionem de principatu inter eum et Ragamfredum et frequentia ac civilia, immo plus quam civilia, quia intestina et parricidalia bella, in Germanicis et Belgicis ac Gallicanis provinciis religio christianitatis pene fuit abolita, ita ut episcopis in paucis locis residuis episcopia laicis donata et per eos divisa rebus extiterint; adeo ut Milo quidam tonsura clericus, moribus, habitu et actu inreligiosus laicus episcopia Remorum ac Trevirorum usurpans insimul per derit. Cuius infelici tempore de ista Remensi aecclesia non solum pretiosa queque ablata fuerunt, sed et aecclesiae atque domus religiosorum destructe et res ab episcopio fuere divisae. Illi quoque pauci qui erant residui clerici negotio victum querebant et denarios quos mercimonio conquirebant in cartis et librorum foliis interdum ligabant. Sicque prefatus liber cum aliis partim
Abbreviated transcription (Latin):
Ncorarus nomine ñ
a senil ⁊ iam etatis ꝓuecte uiris re¬
ligiosi qui ex tp̃re tilpini urbiꝰ huiꝰ
electus atq ꝓuectus. ⁊ postea ꝑaliqͥt
annos uixerunt: fibeli relatione dici¬
Ci. quod a suis maioribꝰ audierunt nar¬
tai. eoi uidisse librũ maxime quai¬
utatis manu antiquaria scriptũ cde
ortu ac uita ⁊ untutibꝰ atq obitu be¬
ati xenigii scissim patroni m̃i. Qu
ad occasione deperit. qm̃ egiorus p̾
beatũ remigiũ quartus ist̾ius ers
nomine fortunatũ metricis uersibꝰ
in signem. qui a multis potentibꝰ
⁊horabilibꝰ in his gallieis ⁊ belgi¬
u ligionibꝰ ꝑ diu̾sa loca tunc uite
dictato. apto sermone aliq
ula que in ppło recitarentur
peere: quatinus ea sine tedio au
serere. plurima p̾terire Et cũ ipła
exceptio cepit lectone in ppło fre.¬
quentari. ⁊ a multis ꝓpt̾ breuitatiᷤ
suȩ facilitatẽ transeribi: ipse magnꝰ
cobex a negligentibꝰ negligentuiᷤ
cepit haberi. usq ad tempꝰ karoli

Expanded text:
ncmarus nomine nona senibus, et jam aetatis provectae viris religiosis, qui de tempore Tilpini urbis hujuselectus atque provectus, et postea per aliquot annos vixerunt, fideli relatione didici, a suis majoribus audierunt narrari, eos vidisse librum maximae quantitatis, manu antiquaria scriptum, de ortu ac vita et virtutibus atque obitu beati Remigii sanctissimi patronis nostri. Qui hac occasione deperiit, quoniam Egidius post beatum Remigium quartus istius civitosum nomine Fortunatum metricis versibus insignem, qui a multis potentibus et honorabilibus in his Galilcis et Belgicis regionibus per diversa loca tunc vitaedictato aperto sermone aliqua miracula, quae in populo recitarentur, excipere, quatinus ea sine tedio audire pauca disserere, plurima preterire. Et cum ipsa exceptio cepit lectione in populo frequentari et a multis propter brevitatis suae facilitatem transscribi, ipse magnus codex a neglegentibus neglegentius cepit haberi, usque dum tempore Karli
Abbreviated transcription (Latin):
in sectatores eccłe. ułeos qui.
putant eccłam nullos philoso¬
fos ⁊ eloquentes habuisse doe¬
tores. magno subauit inge¬
nio: ut sciant quanti ⁊ qua¬
les iiri eam funbauerint. ex¬
desim̾ant fidem nrãm rustice sĩ

Expanded text:
insectatores Ecclesiae, vel eos qui putant Ecclesiam nullos Philosophos et eloquentes habuisse doctores, magno suda vit ingenio: ut sciant quanti et quales viri eam fundaverint, exdesinant fidem nostram rustic
Abbreviated transcription (Latin):
dum in labore eẽt: itibẽ cami¬
ci seniores. Ad beatũ quoq n
catholicȩ cooꝑantem corpore
tẽ in africa scribentem: sic iis
Nunc te currente. ⁊ longa si¬
tia transmittente: nob̃ debea
dõ abolescens uouerat: hai
fecte eidem irã corpore seneri
placibilem. unicam in heremi
penitentiam. bethleemiticar
Libris p̾terea suis ꝑsex ⁊ qu¬
quaginta annos. sine ullo a
apud bethleemiticos totũn
pleuit orbem: sp̃ali ope urep¬
hensibiliter consummatis .¬
tauo ⁊ octogesimo etatis sie
anno: in dño requieuit. het

Expanded text:
dum in labore esset identidem Catholidum in labore esset identidem Catholici seniores. Ad Beatum quoque Catholicae cooperantem, corpore autem in Africa scribentem, sic intenunc te currente, et longa spatia transmittente, nobis debetur o adolescens voverat, hanc perfectam eidem jam corpore senex placibilem, unicam in eremo poenitentiam Bethleemiticam. Libris praeterea suis per sex et quinquaginta annos sine ullo otio apud Bethleemiticos, totum implevit orbem, spiritali opere irreprehensibiliter consummatis, octavo et octogesimo aetatis suae anno in D
Abbreviated transcription (Latin):
niꝙ lassitudine. fatigaiꝰ est. ut
etram in stratu suo iacens. funi¬
culo trabe suspenso. supmisq
manibꝰ apphenso erigeretur.
ut scilicet officiũ monasteris ꝓ¬
ut poterat exhiberet. transien
insqualore corporis uocisq temi¬
itate dies plurimos. De binc iero¬
nimꝰ libroꝵ habundantia fultus.
mobilem catholicȩ ȩccłȩ turrem:
Lam contra heluidiũ contraq pe¬
lagium. ⁊ adu̾sus iouinianum
euidentissima uolumma catho¬
licaq correptione roborata:. ma
nantemq edibit librum. Nera̾q
heremitarũ. patrũq uitã in sig¬
nium. ueracissimo eloquio teꝰ¬
xuit istorie. De mansionibꝰ quͦq
ifrłitici ppłi. scripsit librũ unum:
De frugi ⁊ luxurioso filio. elegã¬
ter exposuit. Fugłii ystortam
ita consolatoriis disertiombus
declarauit: ut unica fore arbi¬
tret᷑. Plurimus quippe ait qui
me dieunt hoc opis inflãmatũ
inuidie facibꝰ scrib̾e. breuit᷑ r
debo. Numꝗͣ me heretieis pr¬
dum consolandũq ieronims

Expanded text:
nique lassitudine fatigatus est, ut etiam in stratu suo jacens, funiculo trabe suspenso, supinisque manibus apprehenso erigeretur; ut scilicet officium Monasterii prout poterat exhiberet, transeuntes in squalore corporis, vocisque tenuitate dies plurimi. Dehinc Hieronymus librorum abundantia fultus, mobilem Catholicae Ecclesiae turrem la, contra Helvidium, contraque Pelagium, et adversus Jovinianum evidentissima volumina, Catholicaque correptione roborata, magnnantemque edidit librum. Plerasque Eremitarum Patrum vitas insignium veracissimo eloquio texuit historiae. De Mansionibus quoque Israelitici populi scripsit librum unum; Namque de frugi et luxurioso filio eleganter exposuit Evangelii historiam, ita consolatoriis dissertionibus declaravit, ut unicam fore arbitretur. Plurimis quippe, ait, qui me dicunt hoc opus inflammatum invidiae facibus scribere, breviterdeo, nunquam me haereticis peperndum, consolandumque Hieronymum,
Abbreviated transcription (Latin):
uolumina assiduo oꝑe ñ desisterq:
huiꝰcemodi u̾bis ex hortatꝰ est. Bilec¬
tissimo filio ieronimo damasus:
Dormitantem te ⁊ longo ĩa tp̃re
negligentẽ potiꝰ quã scribentem.
questiunculis ad te missis sciscita¬
ri disposui. ñ quo legere ñ debe¬
as. hoc enim ueluti cotibiano
cibo alit᷑ ⁊ pinguescit oratio. seb
quo lectioniᷤᷤ fructus sit iste. si
scribas. Itaq qm̃ ⁊ tabellario
ad me remissio nullas te iam
quas in heremo aliquando dicta¬
ueras: quasq tota auibitate legi
atq scripsi. ⁊ ultro pollicitus es
furtiuis noctium oꝑibꝰ aliquas
siuelim posse dictare. libenter ac¬
cipio ab offerente. quod rogare
uolueram etiam si negasses. Neq
enim ullã puto digniorẽ dispu¬
tationis nr̃e confabulationem
fore. quã ut de scripturis int̾ nos
ser mocmaremꝰ. id ẽ ut ego in t̾rogẽ.
te respondeas. Iua uita mhac li-

Expanded text:
volumina assiduo opere non desisteret, volumina assiduo opere non desisteret, hujusmodi verbis exhortatus est. Dilectissimo filio Hieronymo Damasus. Dormitantem te, et longo jam tempore legentem potius quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: non quo legere non debeas, hoc enim veluti quotidiano cibo alitur et pinguescit oratio; sed quod lectionis fructus sit iste, si scribas. Itaque quoniam et tabellario ad te remisso, nullas te jam quas in eremo aliquando dictaveras, quasque tota aviditate legi atque scripsi, et ultro pollicitus es, furtivis noctium operibus aliquas si velim posse dictare: libenter accipio ab offerente, quod rogare volueram, etiam si negasses. Neque enim ullam puto digniorem disputationis nostrae confabulationem fore, quam ut de Scripturis inter nos sermocinemur, id est, ut ego interrogem, tu respondeas, qua vita nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ exacto: ad bethleem oppidũ iero¬
nimꝰ remeauit. Ubi prudens am¬
mal ad p̾sepe dñi se obtulit ꝑmã¬
surum: dibliothecã suam quã sibi
sũmo stubio ipse conbiderat clau¬
sam. ommũq librorũ orationes q̃s
pene memorit̾ retinebat. it̾um re¬
legeni diem ieunans lucebat ad
ueso .Plures ad eum religiosor
quod̾ uite eiꝰ fama compta erat ꝓti¬
nis confiueerunt. Bonumiq doc¬
tiuem paruo adhuc sub tugatio
ad occibentẽ conspicit. ⁊ egredien¬
tibꝰ ad septentͥonem uidetur: pan¬
uulũ habitationis locellũ construx̃
Int̾im ieronimꝰ dũ eximiũ heremi¬
tarũ monachorumq humilia sub¬
t̾raneaq ꝑagrans habitacula con¬
templatur: uitasq eoꝵ supplici uo-¬
ce sciscitans. scribensq ueritatem
exponit. multaq alia libellis suis
epłisq suo in monasterio confici¬
ens edisserit: beatꝰ damasus roma-¬
nȩ urbis eccłe eloquentissimus
pontifex. ut ad suam id ẽ romanȩ
urbis eccłam obscribenda mittẽdaq

Expanded text:
sic peracta, ad Bethleem oppidum remeavit, ubi ut prudens animal ad Praesepe Domini se obtulit permansurum. Bibliothecam autem suam, quam summo studio sibi consam, omniumque librorum orationes, quas pene memoriter retinebat, iterum relegens, diem jejunans ducebat ad vesperam. Plures ad eum Religiosorum, quibus vitae ejus fama comperta erat, protinus confluxerunt: bonumque Doctorem parvo adhuc sub tugurio ad Occidentem conspicit, et egredientibus ad Septentrionem videtur, parvulum habitationis locellum construxit. Interim Hieronymus dum eximiorum Eremitarum, Monachorumque humilia subterraneaque peragrans habitacula contemplatur, vitasque eorum supplici voce sciscitans, scribensque veritatem exponit, multaque alia libellis suis, epistolisque suo in Monasterio conficiens edisserit; beatus Damasus Romanae urbis Ecclesiae eloquentissimus Pontifex, ut ad suam idem Romanae urbis Ecclesiam, ad scribenda mittendaque
Abbreviated transcription (Latin):
ne locutum: romano stilo descri¬
psit. Esalg̾um uibelicet a sophomo
postulatꝰ ieronimꝰ ex hebraico ca¬
tione latina modulatione cane̾¬
dum. u̾bũ ad u̾bum exposuitł
eũq breuit᷑ disseruit. ⁊ enchiridi¬
onem appellauit. duos libros. sa¬
lomonis explanauit. Cantiea uͦ
canticoꝵ ex origenis int̾p̃tatione.

Expanded text:
cutum Romano stylo descripsit. Psalterium videlicet quod a Soffronio postulatus Hieronymus ex Hebraeo Canone Latina modulatione canendum, verbum ad verbum exposuit, eumque breviter disseruit et enchiridionem appellavit. Duos libros Salomonis explanavit: Cantica vero Canticorum ex Origenis interpretatione:
Abbreviated transcription (Latin):
tua: suꝑ mel ori meo. Nam cum
icerreo ut ait p̾cipuus orator ho¬
aneo. abestiis ciferamꝰ quos loqͥ
possumꝰ qua laude dignꝰ est. qui in
ea re cct̾os suꝑat. in qua homine ⁊
bestias antecellunt: Accingere
igit᷑. ⁊ mͥ quȩ subiecta sunt dis¬
serere. seruans utrobiq mocłam.¬

Expanded text:
 mel ori meo . « Nam cum idcirco, ut ait praecipuus orator, homines a bestiis differamus, quod loqui possumus: qua laude dignus est, qui in ea re caeteros superat, in qua homines bestias antecellunt? » 2. « Accingere igitur, et mihi quae subjecta sunt dissere, servans utrobiq
Abbreviated transcription (Latin):
solus deserta penetrabam.Sicu¬
bi concaua ualliũ aꝑa montium
rupiũ p̾rupta cernebam: ibi me
in oratione miserrime carnis erga¬
stulo locabam. & ut mͥ testis ẽ dñs.
pꝰ multas lacrimac. pꝰ celo ocłos
in herentes. ñnunq.tam uidebar
mͥ int̾eẽ agminibꝰ angłoꝵ ⁊ letꝰ¬

Expanded text:
solus deserta penetrabam. Sicusolus deserta penetrabam. Sicubi concava vallium, aspera montium, rupium praerupta cernebam, ibi me in oratione miserrimae carnis ergastulo locabam; et ut mihi testis est Dominus post multas lacrymas, post coelo oculos inhaerentes, nonnunquam videbar mihi int
Abbreviated transcription (Latin):
titutus. ⁊ illa uasta solituoms
exusta solis arcdoribꝰ horm
nachis p̾stat habitaculum.
ui me iiquit romaniᷤᷤ int̾eta
ciis. Sedebam solus: quia ant¬
dine repletꝰ eram. Horreban
co membra deformia. S qu
tutis situm ethiopice carm
durerat. Cotibie lacrime. t¬
e gemitꝰ. ⁊ si aliquando repi¬
nantẽ somnꝰ uminens opp̾st
nũda humo uix ossa herent
collidebam. De cibus uͦ ⁊ pꝰ
taceo. cũ etiam languenti
aqua frigida utantur: ⁊o
scorpionũ tantũ socius ⁊ feri
sepe choris in t̾ram puellat.¬
ora ieiunris: ⁊ mens desiben
tuabat. Infrigido corpore
hominẽ suũ iam carne p̾mꝰ
sola libidinũ incendia pull
tauo mee.quin potiꝰ plango non
cẽ quos fuerim. Memini me cla¬
mantẽ diem crebro iunxisse cum
nocte. nec priꝰ a pectoris cessasse u̾¬
beribꝰ quã a dño rediret imꝑante
tranquillitas. Ipsam quoq cellulã
neã quasi cogitationũ consciam ꝑ¬
timescebam: ⁊ mͥ iratꝰ ⁊ rigidus.

Expanded text:
titutus, et illa vasta solitudine, quae exusta solis ardoribus horridum Monachis praestat habitaculum, putavi me, inquit, Romanis interesse deliciis. Sedebam solus quia amaritudine repletus eram. Horrebant sacco membra deformia; squalida cutis situm Aethiopicae carnis adduxerat. cotidie lacrimae, cotidie gemitus et, si quando repugnantem somnus inminens oppressisset, nuda humo uix ossa haerentia conlidebam. de cibis uero et potu taceo, cum etiam languentes aqua frigida utantur et cscorpionum tantum socius et ferarum, saepe choris intereram puellaora jejuniis, et mens desideriis aestuabat: in frigido corpore, et ante hominem suum jam carne praemortua, sola libidinum incendia pullutatis meae, quin potius plango non esse quod fuerim. Memini me clamantem diem crebro junxisse cum nocte, nec prius a pectoris cessasse verberibus, quam a Domino rediret imperante tranquillitas. Ipsam quoque cellulam meam quasi cogitationum consciam pertimescebam: et mihi iratus et rigidus
Abbreviated transcription (Latin):
iõ non lidenter lego. quia ⁊ plu¬
rimȩ epłe eiꝰ usq adͦ mille u̾suũ
spata tenbunt᷑s p rero de nro
dogmate disputat. Quo fit et
ut legenti fastidiũ generet
longitudo. ⁊ si qua breuia sunt sco¬
lastins magis sin apra qũa nobe
de mettis ⁊ situ regionũ dispaũ¬

Expanded text:
lurimae epistulae eius usque ad mille uersuum spatia tenduntur et raro de nostro dogmate disputant; quo fit, ut et legenti fastidium generet longitudo et, si qua breuia sunt, scolasticis magis sint apta quam nobis de metris et regionum situ
Abbreviated transcription (Latin):
dalmacie quondã pannior
confinium fuit: patre euls¬
romȩ suscepit: ibiq luter
grecis ac latinis a pͥmeuo
ruoitus est. In arte qui
gramatica donatũ habiub
p̾ceptorem: in rethoricis
uictormũ oratorem. Possõ¬
ansini iugi sinceritate calcantꝰ
Quodam itaq tp̃re dum ex mos
pandit uolumma. ⁊mortalem bl¬
othece sue auctorẽ tulliũ reco
mar c̃elitus ne tales qͣndoq iis¬
ueret libros: salutifero castiȩ
mos annos. domor parentibꝰ. soro
gnatis. ⁊ quod his difficilius ẽ.
aturꝰ ꝑgerem: bibliotheca quã
une cũ summo studio ac labore con¬
fecerm. carere ñ poteram. Itaq misen
egolurꝰ tulliũ ieiunabam. Post noc¬
batur inmanibꝰ. Siquando in memet¬
ipso reu̾sus ꝓpħam legere cepissem:
serio harrebat in cultus. & quia lu
ulnquus ita serpens illuderer.
bcb ferme quadragesima me¬
eo fusa febris. corpus inuasit
corpore: in solo tantũ te
Dtusculo palpitabat. cũ si
ex circumstantiũ clacitate

Expanded text:
Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit, patre EusRomae suscepit, ibique litteris Graecis ac Latinis a primaevo eruditus est. In arte quidem Grammatica Donatum habuit praeceptorem, in Rhetorica autem Victorinum oratorem. Postanimi jugi sinceritate calcans, Quodam igitur tempore, cum ex more panderet volumina, et immortalem biothecae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est annos plurimos domo, parentibus, sorore, cognatis, et quod his difficilius est  militaturus pergerem, bibliotheca, quam Romae cum summo studio ac labore confeceram, carere ego lecturus Tullium ieiunabam. post nocbatur in manibus. si quando in memet reuersus prophetam legere coepissem, sermo horrebat incultus et, quia lumme antiquus serpens inluderet, in media ferme quadragesima medullis infusa febris corpus inuasit corpore, in solo tantum repente pectusculo palpitabat. Tunc suex circumstantium claritate,
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾ea idem p̾sul cuncta ꝑuibens cõ¬
gruo patrata ordine: hoc unũ quod
pot̾at ualde uideri difficile: ascõ
censuit expetendum archangło:
aquȩ scilicet elem̃tum. sine qͦ consta
dum expetit cũ grege sibi cõmisso
auxilium: ut qui quondã ꝓduxerat
sitienti ppło de petra poculim: ipse
aseruis suis amouere dignaret᷑ aquȩ
penuriam: tandem angłica ostensio¬
ne locũ cdioicit: uͥ in p̾rupto silice
dũ concauũ foram̃ excebit᷑. mirum
in modũ aquaꝵ mox abundantia
reꝑit᷑: quȩ possit habitantibꝰ com-¬
petentem p̾bere usum. Fadẽ uͦ
aqua ꝓfluens quod sitꝰ austu
salubris: multir ẽ ostensum mi¬
dis. Coltem nam̾iq febricita¬
tibꝰ. fert opemi quotiens cdesip¬

Expanded text:
Interea idem praesul cuncta pervidens conInterea idem praesul cuncta pervidens congruo patrata ordine, hoc unum quod poterat valde videri difficile, a sancto censuit expetendum archangelo, aquae scilicet elementum, sine quo constardum expetit simul cum grege sibi commisso auxilium, ut qui quondam produxerat sitienti populo de petra poculum, ipse a servis suis amovere dignaretur aquae penuriam; tandem angelica ostensione locum didicit, ubi in praerupto silice dum concavum foramen exciditur, mirum in modum aquarum mox abundantia reperitur, quae possit habitantibus competentem praebere usum. Eadem vero aqua profluens quod sit haustu salubris, multis est ostensum modis. Celerem namque fert febricitantibus opem, quoties desi
Abbreviated transcription (Latin):
ti pluresq diu̾sis infirmitatibꝰ actr
pͥstine rebditi sint sanitati  quod
his aduentũ est. mulier quedã orbata
luminibꝰ. de uilla quȩ dicit᷑ asteriae:
dum ꝓsequit᷑ p̾ciosissima mun̾a sũ
arenamq maris. dipiinitꝰ facto :¬
uisum recepit: admirans se subi¬
Set ⁊ usq hodie. ꝑ sũmum iinis¬
trũ suũ hec eabem dñs cotidie ab
laudẽ ⁊ głam noĩs sui. in eobẽ boco
oꝑari ñ desinit. Igit᷑ eo die qͦd est. x.
UII.łi nouembris ueneranda comple¬
ta templi debicationẽ: uir dm̃ aut¬
b̾tus postquã sagacit᷑ om̃ĩa sub ordi¬
ne disposuit: officia quoq seruientiũ
clericoꝵ constituit: deputans hos
imbi sub numero consistere .xͤiiͫ.
qui legitimiᷤ obseruatiomibꝰ ꝓpetua¬
lit̾ in beatissimi michaelis archan¬
głi ꝑsisterent famulatu: quauis
eiꝰdem num̃i in eodẽ loco a successo¬
ribꝰ beati uiri sint clerici substituti
Simul etiã de ep̃io suo ẽidẽ loco ser¬
uientibꝰ uillas contrabbit: uidelic&

Expanded text:
esque diversis infirmitatibus acti pristinae sunt redditi sanitati. Et quod his addendum est, mulier quaedam orbata luminibus, de villa quae dicitur Asteriacus, dum prosequitur pretiosissima munera sumarenae maris divinitus factum recepit visum, admirans seer summum ministrum suum haec eadem Dominus quotidie ad laudem et gloriam nominis sui in eo loco operari non desinit. Igitur eo die, quod est XVII Kalend. Novembris, veneranda completa templi dedicatione, vir Domini Autbertus postquam sagaciter omnia sub ordine disposuit, officia quoque servientium clericorum constituit, deputans hos inibi sub numero consistere duodecim, qui legitimis observationibus perpetualiter in beatissimi Michaelis archangeli persisterent famulatu, quamvis non ejusdem numeri in eodem loco a successoribus beati viri sint clerici constituti. Simul etiam de episcopio suo eidem loco a servientibus villas contradidit, videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
subiectus: clistulit ad huic psul co̾struc¬
tionẽ. seb adhibuit int̾cessionem: qͣ¬
tinus suꝑ istiusmodi negotiũ. dm̃
tis subtraxerat: in eiꝰdẽ depon̾et sari
cacumine. ut clũ is qͥ amiserat iu¬
uencũ reꝑiendi amitteret spem:
turpe latrunculis lucrũ effice¬
cũ adiret celerius: a qͦ tam̃ se sei¬
ret egredientẽ nullatenꝰ: priꝰ quã
ꝑficeret quod fuerat iussus. Ad cuiꝰ
fid̃i confirmationẽ. monstrat᷑ etiam
ibib̃ẽ usq in p̾sens petra quasi digi¬
to hominiᷤ inscriptoͣ. suꝑ qũa me¬
uideri locꝰ. angłica in hunc modũ
ẽ responsione clictatꝰ. ut eo loco ebi¬
ficaret᷑ etes. qͦ inerat taurꝰ abscondite
religatꝰ. Cumq de loci reqͥreret am¬
plitudine uł quantitudine: eisoem
cognouit responsis. ebificationi eũ
debere statuere modũ: quẽ uiberet
iuuencũ pedibꝰ in circuitu ꝓtriuisse:
Post hec quoq iussum ẽ. ut suo p̾¬

Expanded text:
subjectus, distulit adhuc praesul constructionem, sed adhibuit intercessionem, quatenus istiusmodi negotium Domintis subtraxerat, in ejusdem deponeret saxi cacumen, ut dum is qui amiserat juvencum, reperiendi amitteret spem, turpe latrunculus lucrum efficecum adiret celerius, a quo tamen se sciret egrediendum nullatenus, priusquam perficeret quod fuerat jussus. Ad cujus fidei confirmationem monstratur etiam ibidem usque in praesens petra quasi digito hominis inscripta, super quam mevideri locus, angelica in hunc modum est responsione dictatum, ut loco eo aedificaretur aedes, quo inerat taurus absconditus et religatus. Cumque de loci requireret amplitudine vel quantitate, eisdem cognovit responsis aedificationi eum debere statuere modum, quem videret juvencum in circuitu protrivisse. Post haec jussum est ut suo pr
Abbreviated transcription (Latin):
Inausłi nuntii adeunt locũ. qͥ
beigiissime ab abbate loci illius
sue contigerant regioni. simulq
ab quad uenerant pandunt. Iue
anteur ub̾rimas oipotenti dõ lau
duq retulit. qui ꝓlapsis natu
altare quod ipse man sua constru¬
xerat posuit. ⁊ partẽ silicet marmo¬
referenda patrocinza contradidit:
Conditione int̾posita. uidelicet ut
quos una angłice reuelatiomiꝰ soci¬
auerat causa: una quoq et̾nalit̾
int̾ea nuntii repebantes pꝰ mul¬
ta itmeris spatia. ad locum quo¬
qͦ digressi fuerant: ipso die quo
fabrica completa ẽ in monte iam
dicto. in occidius partibꝰ quasi no¬
uũ ingressi s̃ orbem: qũe pͥmum
uepͥum densitate reliquerant plenũ:
sacerbos dñi autb̃tus. occurrens
uehit ꝓfuct᷑a p̾sidia. Dici uͦ ñ potest.
gaudio. quippe quȩ sibi cdiumitus
in hoc quod beatũ michaelẽ archãgłm
cȩlestis milicie pͥncipẽ merebant᷑
obtinere signiferũ. Cognoscentes
etiã signa ⁊ mirabilia quȩ dñs ꝑmi

Expanded text:
issi nuntii adeunt locum: qui benignissime ab abbate loci illius suae contigerant regioni, simulque ad quod venerant pandunt. Quae antistiti, uberrimas omnipotenti Deo laudes uterque retulit, qui pro lapsis naturae altare quod ipse manu sua construxerat, posuit, et partem scilicet marmoreferenda contradidit, conditione interposita, videlicet ut quos una angelicae revelationis sociaverat causa, una quoque aeternaliter interea nuntii repedantes, post multa itineris spatia, ad locum quo digressi fuerant, ipso die quo fabrica completa est in monte jam dicto in occiduis partibus, quasi novum ingressi sunt orbem, quem primum veprium densitate reliquerant plenum. sacerdos Domini Autbertus occurrens vehit profutura praesidia. Dici vero non potest gaudio: quippe quia sibi divinitus in hoc quod beatum Michaelem archangelum coelestis militiae principem merebantur obtinere signiferum; cognoscentes etiam signa et mirabilia quae Dominus per
Abbreviated transcription (Latin):
rmã. inmonte p̾rupti siliciᷤ an-
apparam facta t̾rigenis ad
em ⁊ głam dĩ habitatione.
nfeste doc̾ens semꝑ in celesti
cdixiins mimeris op̃e ẽẽ pos¬
dam.altaq contemplationis
tuitu penetrare ȩtheris astra:
sitertenis limosisq plaubibꝰ rotã
hoium ponere corda. Iuod cũ
manente anxio ꝓunde. quia cerne¬
bat sibi deeẽ sci archangłi. pignora
beatus eundẽ sac̾dotem michael
abmonuit. uti fr̃s celerrime usq ad
lcum quo memoria uenerabilit̾¬

Expanded text:
rmam, in modum praerupti silicis angelico apparatu facta terrigenis ad laudem et gloriam Dei habitatione: manifeste docens semper in coelestibus divini muneris opem esse poscendam, altoque contemplationis intuitu penetrare aetheris astra, non terrenis limosisque paludibus rotantia hominum ponere corda. Quod cum manente anxio, proinde quia cernebat sibi deesse sancti archangeli pignora, beatus eumdem sacerdotem Michael admonuit, uti fratres celerrime usque ad locum quo memoria venerabilite