comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stentatum radicib ignis. aquȩ. aeris. terrȩ. atq ex his sien corpo¬
rum modo concreationẽ. modis creationem. Idemq concreatio¬
nẽ qui dem uocant amititiam. discretionem uõ discordiam.
it opinor. qui formam tam descriptamq qualita
in formẽq constituunt. & sine consortio corpoꝵ solam ꝑsemet ipsã.
mente intuentur. Aristotales quidẽ tria initia constituit corpo¬
reȩ. rei. siluã. speciem. carentiam eaq singula sine diuim residu¬
orũ conexione considerat licet ꝓfiteatur altera. sine alteris esse ñ
posse. Idem sine genitura. & sine interitu dicit mundũ esse diuina
ꝓuidentia ꝑpetuitati ꝓpagatum. cuius sententia cũ sit preclara.
& nobilis . Ad platonici. dogmatis. considerationẽ satis ac cõmodata.
occiose pretereundum est prius tamen exponenđ ui
eẽ. nec periturũ fore. Formula sillo gogismi talis est. Siꝗd id necesse
est .ł. ex eo fieri ꝙ iam erat. ł exeo ꝙ non est. utrumq aut̃ impossibi¬

Expanded text:
stentatum radicibus ignis, aquae, aeris, terrae atque ex his fieri corporum modo concretionem, modo discretionem; idemque concretionem quidem uocat amicitiam, discretionem uero discordiam. Hi sunt, opinor, qui formatam descriptamque qualitainformemque constituunt et sine consortio corporum solam per semet ipsam mente intuentur, Aristoteles quidem tria initia constituit corporeae rei, siluam, speciem, carentiam, eaque singula sine duum residuorum conexione considerat, licet profiteatur altera sine alteris esse non posse. Idem sine genitura et sine interitu dicit mundum esse diuina prouidentia perpetuitati propagatum. Cuius sententia cum sit praeclara et nobilis et ad Platonici dogmatis considerationem satis accommodata, non otiose praetereunda est; prius tamen exponendus uesse nec periturum fore. Formula syllogismi talis est: si quid fit, id necesse est uel ex eo fieri quod iam erat uel ex eo quod non est. Vtrumque autem impossibi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ originẽ uollet exqͥrere : dem̃ti benignitate largita. Lemniꝰ qͦ
fab̾ insopibił ꝑennitatis igni dos ne caligantibꝰ tenebris nacte ꝙ
ceca oppͥmet᷑ inaendit. Oins uͦ illecebras araa sensus cunctasap

Expanded text:
 originem uellet exquirere, clementi benignitate largita. Lemnius quoi insopibilis perennitatis igniculos, ne caligantibus tenebris nocteque caeca opprimeretur, incendit. Omnes uero illecebras circa sensus cunctos ap
Abbreviated transcription (Latin):
quot linguarũ oꝑa ex ore uͥginis defluebant. Alia ex papyio ꝗ cedro
ꝑlita fuerant. uidebant᷑. Aui carbasinis uoluntiion nsobebat

Expanded text:
quot linguarum opera ex ore uirginis diffluebant. Alia ex papyro, quae cedro perlita fuerat, uidebantur, alii carbasinis uoluminib
Abbreviated transcription (Latin):
plurima suadente t̾chonia regũ ꝯuigũ. utq̃ ꝯsentit. Ac mox iouis
scriba p̃cipit᷑ ꝓ suo ordine ac ratis modis celicolas aduocare p̃cipueq se

Expanded text:
plurima suadente Tritonia regum coniugum uterque consentit. Ac mox Iouis scriba praecipitur pro suo ordine ac ratis modis caelicolas aduocare, praecipueque se
Abbreviated transcription (Latin):
crescit. At uõ anima sine ortu. & externitate non sine motu
tuo. ut pote cuius naturalit᷑ motiua iussit. ꝓptereaq diuiditur pri¬
mitus induas species. rationalẽ. & ea exqͣ sunt appetuus. De inde
sub di uiditur in opinionẽ intellectumq & demum in ira cundiã.
& cupiditatẽ. atq his ex diuisiones specieb singulis apta membra.
tamquã organa sunt distributa. Sed ne p̃currere. & deliberare iudea¬
mus quicquã explatonis sententia. ponemus quie illustrauit cuncta

Expanded text:
crescit. At uero anima sine ortu et ex aeternitate, non sine motu,crescit. At uero anima sine ortu et ex aeternitate, non sine motu,tuo, utpote cuius naturaliter motiua uis sit. Proptereaque diuiditur primitus in duas species, rationabilem et eam ex qua sunt appetitus, deinde subdiuiditur in opinionem intellectumque et demum in iracundiam et cupiditatem; atque his ex diuisione speciebus singulis apta membra tamquam organa sunt distributa. Sed ne praecurrere et delibare uideamur quicquam ex Platonis sententia, ponemus ipsam quae illustrabit cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
ut censet plato. quã hic specialẽ essentiã nuncupat. Et est imago
speciei purȩ acorpore. & intelligibilis penes quã est dignitas &¬
exemplaris. Igitur iuxta hanc formãi qͣ formatitur corpora nomina
esse inposita rebus uerum est. animã tamen esse formatilẽ. hanc
speciem nemo ei concedit. Hoc quippe formabile fit. & corrumpitur
olẏm. & ante ⁊ iugacionẽ corporis substantiam propriam. extinctisq
animalib separatur sine ꝑpetuitatis in cõmodo ut quã ⁊ stet in ȩt̃ no
esse motu. quia ht̃ ur t̃dum domesticumq exnatura suamotum.
in rebus quoq cernitur. quȩ sunt sine anima. Si enĩ est plena cuiusq
seminis ⁊ ceptusq ꝑ fectio. qui magis animalia quã stirpes & arbores
legitimo tp̃r accipiunt ꝑfectionem. At uõ anima insolis animalib:
De inde ꝑfectio adultis iã quȩ in conceptust̃ adhibetur. & cũ hisdẽ

Expanded text:
ut censet Plato, quam hic specialem essentiam nuncupat, et est , ut cut censet Plato, quam hic specialem essentiam nuncupat, et est , ut cet Plato, imago speciei purae a corpore et intellegibilis penes quam est dignitas exemplaris. Igitur iuxta hanc formam, qua formantur corpora, nomina esse imposita rebus uerum est, animam tamen esse formabilem hanc speciem nemo ei concedit; hoc quippe formabile fit corporibus nascolim et ante coniugationem corporis substantiam propriam extinctisque animalibus separatur sine perpetuitatis incommodo, ut quam constet in aeterno esse motu, quia habet internum domesticumque ex natura sua motum.elechia in rebus quoque cernitur quae sunt sine anima. Si enim est plena cuiusque seminis conceptusque perfectio, qui magis animalia quam stirpes et arbores legitimo tempore accipiunt perfectionem? At uero anima in solis animalibus. Deinde perfectio adultis iam, quae in conceptu sunt, adhibetur et cum isdem
Abbreviated transcription (Latin):
creditur. possibilitatem quidẽ illic habitans. effectu uõ ex c̃septum
corporis atq uiciniã commeans. hȩc & multa alia huiusmodi ꝓba¬
cionũ gnr̃a exeruntur a supͣ memorato uiro approbandũ ꝙ prin¬
cipalis animȩ uis in corde sit. quȩ usq ad eo sit animantium ꝓpͥa
cordis uõ sedem neminas quidem pulsationis sine in teritu anima¬
liũ sustinere. Qđ siquis nõis p̃sumptione inductus. cardiacã passio¬
nẽ dicat frequenter esse curatã. errat in nõe. quippe cũ constet illã
issionem non cordis. eẽ. sed stomachi. Ad uersum qu
detur. Alia quidem fere amiã recte. & ꝓut fert natura rerũ plato¬
nicisq: dogmatib: & sentane ae dicta: sed de animȩ substantia erra¬
tum uideri. non eñi specialem essentiam fore animã. quã appellat
aristotiles entelechiam. hȩc quippe enĩ forma ÷ corporis accidens.

Expanded text:
creditur, possibilitate quidem illic habitans, effectu uero extra conseptum creditur, possibilitate quidem illic habitans, effectu uero extra conseptum cordis atque uiciniam commeans. Haec et multa alia huius modi probationum genera asseruntur a supra memorato uiro ad probandum, quod principalis animae uis in corde sit, quae usque adeo sit animantium propria s interitu, cordis uero sedem ne minimas quidem pulsationes sine interitu animalium sustinere quod si quis nominis praesumptione inductus cardiacam passionem dicat frequenter esse curatam, errat in nomine, quippe cum constet illam passionem non cordis esse sed stomachi. Aduersum quae ita respondetur: alia quidem fere omnia recte et prout fert natura rerum Platonicisque dogmatibus consentanee dicta, sed de animae substantia erratum uideri; non enim specialem essentiam fore animam quam appellat Aristoteles entelechiam — haec quippe forma est corporibus accidens ,
Abbreviated transcription (Latin):
corpus. Sensus uõ tactus quidẽ ꝑ om̃e corpus. Uisus aut̃ & auditus &
cȩteri incȩteris membris quȩ sunt organa senciendi. Principalis uõ ani¬
mȩ pars. siue potentia ad quã feruntur quȩ nuntiant singuli sensus.
& quȩ de his quȩ sentiuntur udicium facit. ex animatq cuius modi
sunt ea quȩ occurrunt sensib uariȩ. hane uero aristotiles asserit
locatã esse inpene tralib cordis. ubi aliȩ q̃q. species animȩ sunt
locatȩ. iđ imaginatio. memoria. appetitus. excursio: quippe om̃iũ
animȩ uirium initiũ. & quasi quȩtlam radices ese de cordis. emanat
quando confecti cibi sucus ꝑuenas ꝑuenas cordis cęterũ corpus irri¬
gat & motus corporeus qui locularis est a corde inicium sumat. Nãq
uenarum & neruoꝵ inicium. & quidem modis ipsum cor est. iuxta
intellectus agitatus. & rationabilit̃ ignitus. ibidem co a cerbare se

Expanded text:
corpus, sensus uero tactus quidem per omne corpus, uisus autem uel auditus et corpus, sensus uero tactus quidem per omne corpus, uisus autem uel auditus et ceteri in ceteris membris quae sunt organa sentiendi. Principalis uero animae pars siue potentia, ad quam feruntur quae nuntiant sensus singuli et quae de his quae sentiuntur iudicium facit examinatque cuius modi sint ea quae occurrunt sensibus uarie, hanc uero Aristoteles asserit locatam esse in penetralibus cordis, ubi aliae quoque species animae sunt locatae, id est imaginatio memoria, appetitus, excursio. Quippe omnium animae uirium initia et quasi quaedam radices e sede cordis emanant, quando confecti cibi sucus per uenas cordis ceterum corpus inrigat et motus corporeus, qui locularis est, a corde initium sumit; namque uenarum et neruorum initium et quidam nodus ipsum cor est, iuxta quod intellectus agitatus et rationabiliter ignitus ibidem coaceruare se
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. Et itẽ species & rationabilis. uł species orationis forensis. Sie
cũ anima quoq ressit sine corpore . & sine magnitudine. nihil int̃¬
est dicere partes animȩ. & itẽ potentias animȩ . ł cũ diuidimus eã.
cũ sit illa naturȩ indiuiduȩ inspeciem naturalem. iuxta quã nutri¬
tur om̃e animal & crescit. & sobolẽ creat. Uel inspeciem sensilem.
uixta quã differunt int̃se quȩ animã hñt. & itẽ quȩ sola uita
fruuntur .i. animalia & stirpes. Itẽ in eam speciem quȩ locum
ex loco mutat. ut serpentia omĩa. ł quȩ hñt appetitũ. qui in per¬
fectiorib inuenitur animalib in quib est cupiditas & iracundia. Et
itẽ in eã speciẽ quȩ ÷ ꝑfectior cęteris ratione uiuentiũ. quȩ in natura
hõis tantũ inuenitur. Est gͦ tota inquit anima in totis animali par¬
tib uiuentis animalis & naturalis quidẽ eius species ꝑ omẽ sediuidit

Expanded text:
nem et item species contionabilis uel species orationis forensis. Sic ergo, nem et item species contionabilis uel species orationis forensis. Sic ergo, cum anima quoque res sit sine corpore et sine magnitudine, nihil interest dicere partes animae et item potentias animae, uel cum diuidimus eam, cum sit illa naturae indiuiduae, in speciem naturalem, iuxta quam nutritur omne animal et crescit et subolem creat, uel in speciem sensilem, iuxta quam differunt inter se quae animam habent et item quae sola uita fruuntur, id est animalia et stirpes, item in eam speciem quae locum ex loco mutat, ut serpentia omnia uel quae habent appetitum qui in perfectioribus inuenitur animalibus, in quibus est cupiditas et iracundia, et item in eam speciem, quae est perfectior ceteris ratione utentium, quae in natura hominis tantum inuenitur. «Est igitur tota, inquit, anima in totis partibus uiuentis animalis». Et naturalis quidem eius species per omne se diuidit
Abbreviated transcription (Latin):
esse uł sensile sed intelligibile potius sine corpore. quȩ tam̃ recipiat᷑
a corpore . quippe corpori ꝑ fectionẽ de ipsa sitq eius entelechia res
Dũ enĩ naturales motus edit anima. mouentur animalia. ł cũ agunt
aliquid ł cũ paciuntur. Quȩ cũ sit intelligibilis. & sine corpore. conse¬
quenter etiam sine quantitate eẽ. inuenitur quippe cuius neq ꝓlixi
ulla neq latitudo nedꝰ ꝓfunditas extet. non enĩ est ut linea. ł suꝑficies
nec uõ frigurã ullam habet. nec est diuidua. ut quę constãt expartib
diuiditur tamen alio quodã generȩ sicut ex eadem diuisione. non
magis partes eius ullȩ quã uirtutes & potentiȩ considerentur. nec
uͦ species eius ullȩ sunt ut generis alicuius sp̾ecies dici solet. ut
rethoricȩ disciplinȩ quȩ est intelligibilis ressine corpore. Species
tamen eius esse dr̃ ea ratio quȩ facta est ad doctrinȩ ostentatio¬

Expanded text:
esse uel sensile sed intellegibile potius et sine corpore, quae tamen recipiatur esse uel sensile sed intellegibile potius et sine corpore, quae tamen recipiatur a corpore, quippe corpori perfectionem det ipsa sitque eius entelechia; res Dum enim naturales motus edit anima, mouentur animalia, uel cum agunt aliquid uel cum patiuntur. Quae cum sit intellegibilis et sine corpore, consequenter etiam sine quantitate esse inuenitur, quippe cuius neque prolixitas ulla neque latitudo nec profunditas extet; non enim est ut linea uel superficies; nec uero figuram habet ullam nec est diuidua, ut quae constant ex partibus; diuiditur tamen alio quodam genere, sic ut ex eadem diuisione non magis partes eius ullae quam uirtutes et potentiae considerentur. Nec uero species eius ullae sunt, ut generis alicuius species dici solet, ut rhetoricae disciplinae, quae est intellegibilis res et sine corpore, species tamen eius esse dicitur ea oratio quae facta est ad doctrinae ostentatio
Abbreviated transcription (Latin):
sentiendũ. & trans laticium ex loco ad locũ motũ. ut cuncta gradienti
tũ ad faciendũ impetũ uixta desideria. & appetitus. ut animalium.
quȩ sunt firmiora. ex quib concludit aristotiles entelechiã animam
eẽ. corporis naturalis organici. Tale porro ÷. ꝙ corpꝰ recipere oportet.
inquit. Nã sunt quȩdã sola possibilitate animalia. u
semina. quȩ dam cũ effectu. & operatione. ut quȩ adhibito fotu ex
hisdem excluduntur animalia. Ex quo apparet entelechiã fore ani¬
mã non cuius libet corporis. sed eius ꝙ potest animã sumere. iuxtaq
eiusdẽ uiuere patrocinium. motus. uitales exserere in agendo uite q̃q.
passiones experiri. ꝓptereaq definitioni aditũ possibilitate uita haben¬
tis. & definitio quidẽ animȩ̨ ꝑipatheticis auctorib talis est. Quȩ tam̃
ex ea c̃ fiunt. manifestant principio animã. neq corporeum quic quã

Expanded text:
sentiendum et translatiuum ex loco ad locum motum, ut cuncta gradientia, sentiendum et translatiuum ex loco ad locum motum, ut cuncta gradientia, tum ad faciendum impetum iuxta desideria et appetitus, ut animalium quae sunt firmiora. Ex quibus concludit Aristoteles «entelechiam animam esse corporis naturalis organici». Tale porro est quod corpus recipere oportet et est, inquit; nam sunt quaedam sola possibilitate animalia, ut oua uel semina, quaedam cum effectu et operatione, ut quae adhibito fotu ex isdem excuduntur animalia. Ex quo apparet entelechiam fore animam non cuiuslibet corporis, sed eius quod potest animam sumere, iuxta eiusdem uiuere patrocinium motusque uitales exercere in agendo, uitae quoque passiones experiri, proptereaque definitioni additum: «possibilitate uitam habentis». Et definitio quidem animae Peripateticis auctoribus talis est. Quae tamen ex ea confiunt, manifestant principio animam neque corporeum quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
uocat. hac enĩ obueniente. siluȩ quȩ olim fuerint. insola possibili
eniunt ad effectũ. Itẽ quia ꝙ uiuit du plex est ani
corpus. opinor. ut quȩ discuntur duab rebus sociantur doctrina et
anima. sed pͥus doctrina. qua ipsa anima eruditur. Itẽ salui sumus
salute & corpore. sed pͥus salutȩ. ꝑquã corpus in colume ÷. Sic etiã uiui¬
mus prius anima. sic corpore. siquidẽ uita. corporis in anima locata ÷.
thematica. ut spera. & cybus partim artificiosa. ut nauis. & statua.
Pleraq naturalia quȩ motus originẽ. intrase habent uita uidelicet ut¬
entia. naturalis anima corporis enteleͬchia sit necesse ᷤ. conpetit. Alia etiã
o÷. Nã corpoꝵ quȩdam simplicia. ut elim̃ta. quȩdã cõ¬
& habent m̃broꝵ. ꝑ quã faciãt aliquid ut paciantur oportunitatẽ. ut
assum m̃ dos cibos. & ad generandã ꝓlẽ paris eiusdemq nature. tũ ad

Expanded text:
uocat; hac enim obueniente siluae quae olim fuerant in sola possibilitate uocat; hac enim obueniente siluae quae olim fuerant in sola possibilitate perueniunt ad effectum. Item quod uiuit duplex est, anima et corpus, opinor, ut quae discuntur duabus rebus sociantur, doctrina et anima, sed prius doctrina, qua ipsa anima eruditur. Item salui sumus salute et corpore, sed prius salute, per quam corpus incolume est. Sic etiam uiuimus prius anima quam corpore, siquidem uita corporis in anima locata estpartim dicuntur mathematica, ut sphaera et cubus, partim artificiosa, ut nauis et statua, pleraque naturalia, quae motus originem intra se habent, uita uidelicet utentia, naturalis anima corporis entelechia sit necesse est. Competit alia etiam diuisio, nam corporum quaedam simplicia, ut elementa, quaedam coet habent membrorum per quae agant aliquid aut patiantur opportunitatem, ut ad sumendos cibos et generandam prolem paris eiusdemque naturae, tum ad
Abbreviated transcription (Latin):
specialem essentiã. quȩ est in effigie. Essentia enĩ. trifariam intelle¬
gitur. Una. quȩ constat ex corpore. & u.uelut animalia. uł quae
arte fiunt essentia dicta. quia hȩc ipsa ͤ & cetera quȩ sunt fac̃ esse.
altera qua materiã in formẽ. & adhuc siluã m̃tẽ consideramus.
Haec quidẽ possibilitate omiã est. quȩ exea fieri possunt. effec tu autẽ
non dum quicquã. ut massa aeris & intractata ligna. Tertia est¬
cui accedens effectum. ꝑficit eã exornatq in prę̧ssione formȩ: cuius
est statua. simula crum uocatur. Similiter inquit hõ animal certe
÷ er est ut siluestris. & materialis essentia. Et hȩc conposita
ex qua surma quã in signiuit ars id quod ꝑfectũ ẽ nom̃ accepit. ut statua quȩ exsi¬
militudine formȩ¬
exmateriȩ formaq: quippe excorpore constat &, anima. Ergo corpꝰ
ateria est. anima uero species siue forma. uixta quam
singula generaliter aristotiles entelenchiã iđ absolutam ꝑfectionẽ

Expanded text:
specialem essentiam quae est in effigie. Essentia enim trifariam intellegitur: una quae constat ex corpore, uelut animalia uel quae arte fiunt, essentia dicta, quia haec ipsa est et cetera quae sunt facit esse; altera qua materiam informem et adhuc siluam mente consideramus, haec quippe possibilitate omnia est quae ex se fieri possunt, effectu autem nondum quicquam, ut massa aeris et intractata ligna; tertia cui accidens effectus perficit eam exornatque impressione formest statua, simulacrum uocatur. Similiter, inquit, homo animal certe est, et est ut siluestris et materialis essentia, et haec composita ex qua forma quam insigniuit ars, id quod perfectum est nomen accepit, ut statua, quae ex similitudine formex materia formaque quippe ex corpore constat et anima; ergo corpus eius materia est, anima uero species siue forma, iuxta quam singula generaliter Aristoteles entelechiam, id est absolutam perfectionem,
Abbreviated transcription (Latin):
ciã. H aec aũ qm̃ g̃mio largiore tociꝰ orbis ornam̃ta portabat ⁊
aliis imꝑtiens repentinis montib ꝯferebat. rapiens his cͥomasꝰ puel¬
larit̾ capt̃ illi uͥga ꝯminuens eisdẽ quib fuerat eblandita ictib
crebris u̾ticẽ ꝯplicatisq in condilos digitas uuln̾abat. Hax mox

Expanded text:
iam. Haec autem quoniam gremio largiore totius orbis ornamenta portabat, et aliis impertiens repentinis motibus conferebat, rapiens his comas puellariter, caput illis uirga comminuens, eisdemque quibus fuerat eblandita ictibus crebris uerticem complicatisque in condylos digitis uulnerabat. Haec mox
Abbreviated transcription (Latin):
congruam. quippe animali cuncta intra suum ambitũ animalia. & om̃s eorum
formas reges turo. globosam & rotundã. quȩ amedietate ad omnẽ ambitum
extimarum partium spatiis aequalib: distat. quo totus suisimilis foret meliorem

Expanded text:
congruam, quippe animali cuncta intra suum ambitum animalia et omnes eorum formas regesturo: globosam et rotundam, quae a medietate ad omnem ambitum extimarum partium spatiis aequalibus distat, quo totus sui similis foret, meliorem
Abbreviated transcription (Latin):
inquit. Itaq: sum diurnum iubar applicat se uisus fusioni. tuno ni¬
mirum incurrentia semet dico similia. in unius corporis coherent

Expanded text:
. Itaque cum diurnum iubar applicat se uisus fusioni, tunc nimirum incurrentia semet inuicem duo similia in unius corporis spe
Abbreviated transcription (Latin):
strictim conpendioq: decursis. an aliquid &ĩa uultis addi: Nihil sane. Scisne gͥ
ꝗd ego deista .r.p. sentiã. qđ ue. & quantũ animi desiderium feram: Qd illud.
Vt si qui uisis eximie pul chritu dinis ac uenustatis animalib pictis. ł etiã uiuentib
quidem . s in mobilit̃ qui escentib motus actusq & certam̃ aliꝙ eoꝵ spectare
desideret. sic ego nunc informate urbis. ad um brateq sermone ppłm agentem

Expanded text:
licet compendioque decursis an aliquid etiam uultis addi? Nihil sane . Scisne igitur quid ego de ista re publica sentiam quodue et quantum animi desiderium feram? Quid illud? Vt si quis uisis eximiae pulchritudinis ac uenustatis animalibus pictis uel etiam uiuentibus quidem sed immobiliter quiescentibus motus actusque et certamen aliquod eorum spectare desideret, sic ego nunc informatae urbis adumbrataeque sermone populum agentem
Abbreviated transcription (Latin):
cupido corpore uoluptatis illȩr hicet eã sẽꝑ anteuolet: philologiae pase expellit oe¬
occursib ñ ausus ÷ int̾eo. At ũ in ꝯspectũ nubentis diua ꝑuenit:
atq ut mos uirginis litauit aromatis deã talibꝰ dep̃cat᷑. Il unopulc̃

Expanded text:
Cupido, corporeae uoluptatis illex, licet eam semper anteuolet, Philologiae occursibus non ausus est interesse. At ubi in conspectum nubentis diua peruenit atque, ut mos uirginis erat, litauit aromatis, deam talibus deprecatur: «Iuno pulc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ de erat. ad debat opifex ds̃. atq ut mens cuiꝰ uisus contẽplatioq intellectus est
id earũ gnr̃a contẽ platur intellegibili mundo. quȩ id ea sunt illic animalia. Sic
in hoc opere suo sensili diuersa animaliũ gnra statuit. eẽ. de
e liquorib: ac cõmodatũ. Quartũ ꝙ t̃rena soliditas sustineret . Et diuiniquidem
gñris ex parte maxima speciem ignis serena claritudine ꝑpolibat. ut ꝓpter
uium splendorẽ nitoremq: uidentib esset uisurisq: uenerabili
totũq eum posuit ingremio prudentiȩ cęliundiq: in effabilis pulchritu dinis
ornam̃tis stipans eũ. & c̃u getans ad aet̾nitatẽ motũq circulis c̃uenientẽ. & ꝓciuiꝰq:¬

Expanded text:
 deerat addebat opifex deus; atque ut mens, cuius uisus contemplatioque intellectus est, idearum genera contemplatur in intellegibili mundo, quae ideae sunt illic animalia, sic deus in hoc opere suo sensili diuersa animalium genera statuit esse debee liquoribus accommodatum, quartum quod terrena soliditas sustineret. Et diuini quidem generis ex parte maxima speciem ignis serena claritudine perpolibat, ut propter eximium splendorem nitoremque uidentibus esset uisurisque uenerabilitotumque eum posuit in gremio prudentiae caeli undique ineffabilis pulchritudinis ornamentis stipans eum et conuegetans ad aeternitatem, motumque eius circulis conuenientem
Abbreviated transcription (Latin):
casib similes. ut siꝗs naturalẽ m̃bris regionẽ mutans. caput ꝓpedib solo figat.
pedes in altũ ꝓcapite substollant. tẽ opinor tã eiꝰ qui patitur. quã eoꝵ ꝗspecta

Expanded text:
casibus similes, ut si quis naturalem memoris regionem mutans caput pro pedibus solo figat, pedes in altum pro capite sustollat; tune, opinor, tam eius qui patitur quam eorum qui spe
Abbreviated transcription (Latin):
ii. & enĩ diuine potestates sa lubrͤoculis tegm̃ pal pebrarũ machinatȩ sunt. quibus
obductis. uis illa ignis intimi ẽuenaentia tegminis coercet᷑. cõpressaq fundit se ꝑm̃bra.
mollitisq: & relaxatis conuale scit qui es. Que cũ est uehementior motuũ reliquiis cui modi

Expanded text:
i. Etenim diuinae potestates salubre oculis tegmen palpebrarum machinatae sunt, quibus obductis uis illa ignis intimi coniuentia tegminis coercetur compressaque fundit se per membra mollitisque et relaxatis conualescit quies. Quae cum est uehementior motuum reliquiis, cuius modi
Abbreviated transcription (Latin):
religione p̃ditũ eẽ dixit. Cũq duplex sit natura hominis. altera
r. altã inferior. lege opꝰ fuit tertia quȩ mera distin
porro melior sexus uirilis. muliebris imferior. ñ quosit aliqua in animis
differentia. Una ẽ ꝗ ꝑpe natã. sec diuersat tam̃ inseni eẽ debuit. cadu¬
ca mortalitate. partus substitutionesq de siderante. Deniq cũ una
q uirtus sit maris et femine : corporum tam̃ ipsoꝵ diuerse

Expanded text:
religione praeditum esse dixit. Cumque duplex sit natura hominis, altera religione praeditum esse dixit. Cumque duplex sit natura hominis, altera melior, altera inferior, lege opus fuit tertia quae meliora distingueret. Est porro melior sexus uirilis, muliebris inferior, non quo sit aliqua in animis differentia — una est quippe natura —, sed diuersitas tamen in sexu esse debuit caduca mortalitate partus substitutionesque desiderante. Denique cum una eademque uirtus sit maris et feminae, corporum tamen ipsorum diuersae
Abbreviated transcription (Latin):
quidem legem qua cunctis armis obuniformẽ natam̃ ad uirtutis uin¬
dicationem. equabilis fato tribuitur facultas. sine cuiꝰquã preclaratioẽ.
addit scđam legem quã sanctitũ ẽ. omnes animas quȩ comitate diui
men spectauerint. etnaꝵ uereq existentium rerun
formam hominis induere ad tuenda terrena. pie nationis animal
homines significans. ideo quod in mutis animalibus nulla sit cogni¬
tio. de deo. Porro ex his quȩ ratione instructa sint. prestantissinum
quidem animal id esse. quod ceteris celestib animalib substantiã ex
se largiat᷑. Colat aut̃ alud multo p̃stantius. in quo sit origo rerũ. Sequi
uõ quasi ꝑ ordinẽ quendã. inferioris eminentiȩ potestates. quȩ sin¬
gule potiora queq uenerent᷑ nummna. &a gͦ ultimꝰ ẽ. hõ ex his quȩ rati¬
one utunt᷑ animalib. cunctaq meliora & elatiora ueneret᷑. iure p̃cipua

Expanded text:
quidem legem, qua cunctis animis ob uniformem naturam ad uirtutis uinquidem legem, qua cunctis animis ob uniformem naturam ad uirtutis uindicationem aequabilis fato tribuitur facultas sine cuiusquam praeclaratione. Addit secundam legem qua sanctum est omnes animas, quae comitatae diuinum agmen spectauerint aeternarum uereque existentium rerum naturam, formam hominis induere ad tuenda terrena, «piae nationis animal» hominem significans ideo quod in mutis animalibus nulla sit cognitio de deo. Porro ex his quae ratione instructa sint praestantissimum quidem animal id esse quod ceteris caelestibus animalibus substantiam ex se largiatur, colat autem aliud multo praestantius, in quo sit origo rerum. Sequi uero quasi per ordinem quendam inferioris eminentiae potestates quae singulae potiora quaeque uenerentur numina. Quia igitur ultimus est homo ex his quae ratione utuntur animalibus cunctaque meliora et elatiora ueneratur, iure praecipua
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatione pronuntient. Quodque in una parte inuenerint.
id esse in omnibus quoque mundi partibus asseuerant. Proptereaque
cum aliquid uerum dicunt. uerisimiles habentur. quamuis compu¬
gnantia inuicem dicant. Cum autem de parte sentientes per in de
habent tamquam de solido uniuersoque sentiant. redarguuntur in¬
uicem. Namque fato quedam agiuerum est. et quod quedã in nr̃a
potestate sint. hoc quo que uerum esse monstratum est. Quare qui
omnia fato fieri dicunt: merito reprehenduntur. abhis qui probant
esse aliquit in nostra potestate. De mum qui omnia in nostra po¬
testate constituunt. nec quicquam fato relinquunt. falli de tegun¬
tur. Quis enim ignorat esse aliquid infato. et extra nostrum ius:
dola igitur uera illa ratio est. fixaque et stabilis sententia. que do¬
cet quedam fato fieri alia porro ex omnium arbitrio & uoluntate pro¬
proficisci. De inde subnectat ipsas et uira fatalia. Principalem

Expanded text:
dispensatione pronuntient, quodque in una parte inuenerint, dispensatione pronuntient, quodque in una parte inuenerint, id esse in omnibus quoque mundi partibus asseuerant; proptereaque, cum aliquid uerum dicunt, ueri similes habentur, quamuis compugnantia inuicem dicant; cum autem de parte sentientes perinde habent tamquam de solido uniuersoque sentiant, redarguuntur inuicem. Namque fato quaedam agi uerum est et quod quaedam in nostra potestate sint hoc quoque uerum esse monstratum est. Quare qui omnia fato fieri dicunt, merito reprehenduntur ab his qui probant esse aliquid in nostra potestate, demum qui omnia in nostra potestate constituunt nec quicquam fato relinquunt, falli deteguntur; quis enim ignoret esse aliquid in fato et extra nostrum ius? Sola igitur uera illa ratio est fixaque et stabilis sententia, quae docet quaedam fato fieri, alia porro ex hominum arbitrio et uoluntate proficisci. Deinde subnectit leges ipsas et iura fatalia: principalem
Abbreviated transcription (Latin):
ex de teriore fortima transitũ fieri sinat adbeatã. Qđ fieri certe ñ posset. si omiã
constricta eent̃ uni formi quadam &e rigida atq inreuocabili necessitate. Ex
quo apparet ꝓuidentiã ꝗdẽ omiã intra se circũ plexã tenere. Quppe om̃ĩum
quȩ scđm eandẽ recte anm inistrantur. at uõ fatũ puidentie scitũ ẽ. Continet
aut̃ ea quȩ sunt in nrã potestate ut p̃cedentia. continet etiam meritoꝵ
collocationẽ. Sequuntur anim aduersio & appbatio que s̃ fatalia. edq omĩa
isu fortimaue funt. Quid igitur sibi uoluit tractatus hi
larga proliitas: Quia multi nulla curaueri. sciendi. sed potius rationib:¬
ueris retinendi. Et ipsi falluntur. et ceteros erroris in eluctabiles im¬
plicant lubrico. Quippe qui ad unam aliquam partem mundane am¬
ministrationis respicientes tam quãm de solida atque uniuersa

Expanded text:
ex deteriore fortuna transitum fieri sinat ad beatam, quod fieri certe non posset, si omnia ex deteriore fortuna transitum fieri sinat ad beatam, quod fieri certe non posset, si omnia constricta essent uniformi quadam et rigida atque inreuocabili necessitate. Ex quo apparet prouidentiam quidem omnia intra se circumplexam tenere, quippe omnia quae secundum eandem recte administrantur; at uero fatum prouidentiae scitum est, continet autem ea quae sunt in nostra potestate ut praecedentia, continet etiam meritorum collocationem. Sequuntur animaduersio et approbatio, quae sunt fatalia, eaque omnia quae casu fortunaue fiunt. Quid igitur sibi uoluit tractatus huius tam larga prolixitas? Quia multi nulla cura ueri sciendi, sed potius ueris rationibus renitendi et ipsi falluntur et ceteros in erroris ineluctabilis implicant lubrico, quippe qui ad unam aliquam partem mundanae administrationis respicientes tamquam de solida atque uniuersa
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ꝓuidentiã eiꝰ scđm dñ latorẽ legis utriusq uite tã et̃nę quã tẽporariȩ. Ter¬
ciã pond eẽ substantiã quȩ scda mens intellectusq dr̃ quasi quedã custos legis
aet̃ne. hissub iectas fore rationabiles animas legi obsequentes. Ministras uõ pote¬
states. natãm. fortunã. casũ. & demonas. inspectatores. speculatoresq meritoꝵ.
Ergo sũmus ds̃ iubet. scđs. ordinat. t̾cius. intimat. Animȩ uõ lege agunt. lex por¬
ro ipsũ fatũ ẽ. ut sepe diximꝰ. Cui legi ꝗ paret seꝗtͥq pͥncipis dĩ ueneranda uesti
beatã semꝑ uitã agit uuta legis ꝑpetuȩ sanctioẽ. ꝙ ẽ iuita
dĩ cõmitatũ animȩ neglexerint. rursũ & ipse alio quodã ẽtranoq gnẽ scđm fatũ
uitã exgunt. donec peniteat eas delictoꝵ suoꝵ. expiatisq criminib de inceps

Expanded text:
quem prouidentiam eius secundum deum, latorem legis utriusque uitae, tam aeternae quam temporariae; terquem prouidentiam eius secundum deum, latorem legis utriusque uitae, tam aeternae quam temporariae; tertiam porro esse substantiam quae secunda mens intellectusque dicitur, quasi quaedam custos legis aeternae; his subiectas fore rationabiles animas legis obsequentes, ministras uero potestates naturam, fortunam, casum et daemones inspectatores speculatoresque meritorum. Ergo summus deus iubet, secundus ordinat, tertius intimat; animae uero lege agunt. Lex porro ipsum fatum est, ut saepe diximus. Cui legi qui pareat sequaturque principis dei ueneranda uestigia, beatam semper uitam agit iuxta legis perpetuae sanctionem, quod est iuxtai comitatum animae neglexerint, rursum et ipsae alio quodam contrarioque genere secundum fatum uitam exigunt, donec paeniteat eas delictorum suorum expiatisque criminibus deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
res habeantur. hȩ potestates ꝗb ab opifice dõ tał cura mandata sit. Uitiose porro
parteꝰ animi quȩ subtenint᷑: ira ẽ & cupiditaꝰ satis idonea uitȩ agendȩ instrum̃ta.
Alulta ꝗꝑpe sunt quȩ ꝑ uirilẽ animȩ cõmotionẽ. et recte in hac uita fiunt & uin¬
dicant᷑. qtiẽs iuxta iracundia comitẽ se & aunliatricẽ ratioĩ p̃bet. Multa euã excupi¬
ditate honesta uel mediocri ꝓpt̃ libidinũ sordes. Sic̃ gͦ pure mundi anime regnũ
in ꝑpetua mundi agitatiõe ꝑmissũ ẽ. ita his animis quȩ hoies inspirant opꝰ fuit ra¬
tiõe iracundia. & cupiditatib int̾polata. Ut cũ ꝗdẽ se ad rationẽ totũ animal con¬
ne eẽt̃ ociosus. sed ex eadẽ inclinatioẽ cura rerum terrestriũ nasceret᷑. Ut gͥ breui
multa cõplectar. istius rer dispositio talis m̃te c̃cipienda ẽ.POrginẽ ꝗdẽ rerũ ex
qua cętĩs om̃ib ꝗsunt substantia ministratͥ. eẽ summũ & in effabilẽ dñ. post

Expanded text:
opifice deo talis cura mandata sit. Vitiosae porro partes animi quae subtexuntur ira est et cupiditas, satis idonea uitae agendae instrumenta. Multa quippe sunt quae per uirilem animi commotionem recte in hac uita fiunt et uindicantur, quotiens iusta iracundia comitem se et auxiliatricem rationi praebet; multa etiam ex cupiditate honesta uel mediocri praeter libidinum sordes. Sicut ergo purae mundi animae regnum in perpetua mundi agitatione permissum est, ita his animis quae homines inspirant opus fuit ratione iracundia et cupiditatibus interpolata ut, cum quidem se ad rationem totum animal conuepiceret, despectus aeque ne esset otiosus, sed ex eadem inclinatione cura rerum terrestrium nasceretur. Vt igitur breui multa complectar, istius rei dispositio talis mente concipienda est: originem quidem rerum, ex qua ceteris omnibus quae sunt substantia ministratur, esse summum et ineffabilem deum; post
Abbreviated transcription (Latin):
formationes adrationẽ redacte. iuita quã fertilitas sterilitasq ꝓuenit. omnĩsq
huimõi ratio nichil ẽ aliud quã cĩectura rerũ eaꝵ q̃ uel ad corp̃ ꝑtinet̃ uel adea q̃
corꝑis ꝓ pͥa s. uel ad animã satis corꝑi seruientẽ. Uñ opinor platonẽ animaꝵ ꝗdẽ ex¬
edificatiõ ĩ dm̃ opificẽ p̃fuisse. dicere. Eoꝵ uc̃ quȩ animis subtexunt᷑: aliis diuinis
potestatib inferiorib minꝰ atq officiũ eẽ mandatũ. ita ut pure ꝗdẽ animȩ sin

Expanded text:
conformationes ad rationem redactae iuxta quam fertilitas sterilitasque prouenit; omnisque conformationes ad rationem redactae iuxta quam fertilitas sterilitasque prouenit; omnisque huius modi ratio nihil est aliud quam coniectura rerum earum quae uel ad corpus pertinent uel ad ea quae corporis propria sunt uel ad animam satis corpori seruientem. Vnde opinor Platonem animarum quidem exaedificationi deum opificem praefuisse dicere, eorum uero quae animis subtexuntur aliis diuinis potestatibus inferioribus munus atque officium esse mandatum, ita ut purae quidem animae s
Abbreviated transcription (Latin):
nato utrũ mortalis an in mortalis sit futurus: Sedillud potiusꝙ ẽ dubiũ quenisolet
quã plim uitȩ spatia sortitꝰ eẽ uideatur. & utrũ diues an pauꝑ. elataq an plebeia
sit atq humili fortiina futurus. Quȩ cuncta. obseruatiõe. scientia. artificiosa qq̃ solercia
colligunt᷑. Aut enĩ alitũ uolatu. aut extis. aut oraculis homines p̃monent. uel pͥdicente
aliquo ꝓ pctio demone. ꝗscit eoꝵ omĩum. quȩ deinceps setunt̾ scius. Per inde ut
medicꝰ iuita disciplinã medendi p̃dicat. uel exitiũ uel sanitatem. Aut etiam gu¬
bernator celi conditionũ ñ ignarus ex aliqua nubecula p̃nuntiat tẽpestatẽ futurã.
quȩ cuncta ñ fato sed artificiosis ratiõib usuq &e experientia cõphendunt᷑. Equȩ
cũ ex motu sy derũ p̃dictio habetͥ: signa obseruari solent. Ort᷑q & obitꝰ stellaꝵ &e ẽ

Expanded text:
nato utrum mortalis an immortalis futurus sit? Sed illud potius, quod est dubium, quaeri solet nato utrum mortalis an immortalis futurus sit? Sed illud potius, quod est dubium, quaeri solet quam prolixa uitae spatia sortitus esse uideatur et utrum diues an pauper elataque an plebeia sit atque humili fortuna futurus. Quae cuncta obseruatione, scientia, artificiosa quoque sollertia colliguntur: aut enim alitum uolatu aut extis aut oraculis homines praemonentur praedicente aliquo propitio daemone, qui sit eorum omnium quae deinceps sequuntur scius, perinde ut si medicus iuxta disciplinam medendi praedicat uel exitium uel sanitatem aut etiam gubernator caeli condicionum non ignarus ex aliqua nubecula praenuntiet tempestatem futuram; quae cuncta non fato sed artificiosis rationibus usuque et experientia comprehenduntur. Aeque cum ex motu siderum praedictio habetur, signa obseruari solent ortusque et obitus stellarum et
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ. ĩbecillita adũs ratioẽm uitiosiꝰ animi partib suffragat᷑. Sepe etiã ħ ĩpsa uitia
se inuicẽ impugnãt. ut in adholescente tr̃entiano. ꝗ adũsũ acerrimas amoriꝰ flã¬
maꝰ resistens. honesta iracundia nitt᷑. cũ negat tturũ se ad c̃spectũ anuce ultro
accersientis. ut exclusũ indigne reuocet. lenocinio blanditiisq meretricis.
delib̾amꝰ & ad postremũ tãquã lata sententia de cernimꝰ. qͣtenꝰ ñ s̃ ꝓpͥa nrã.¬
inquiunt futuroꝵ cuncta iam dudũ disposita. atq ordinata eẽ testat. h̃ porro dispo¬
sitio atq ordinatio: fatũ uocat᷑. Immo ħ ipsa p̃dicatio. fatalẽ necessitatẽ dnari negat.
usq quaq Si ꝗdẽ p̃dictio rationabilis sit. estimatio fortis futẽ quȩ ñ uirebcertis &
necessitate c̃strictis. sed incertis atq ambiguis pualet. Quis enĩ ẽsulat p̾sigũ de recens

Expanded text:
tis imbecillitas aduersum rationem uitiosis animi partibus suffragatur. Saepe etiam haec ipsa uitia tis imbecillitas aduersum rationem uitiosis animi partibus suffragatur. Saepe etiam haec ipsa uitia se inuicem impugnant, ut in adulescente Terentiano qui aduersum acerrimas amoris flammas resistens honesta iracundia nititur, cum negat iturum se ad conspectum amicae «ultro accersentis», ut «exclusum» indigne «reuocet» lenocinio blanditiisque «meretriciideliberamus et ad postremum tamquam lata sententia decernimus, quatenus noinquiunt, futurorum cuncta iam dudum disposita atque ordinata esse testatur; haec porro dispositio atque ordinatio fatum uocatur». Immo haec ipsa praedictio fatalem necessitatem dominari negat usque quaque, siquidem praedictio rationabilis sit aestimatio sortis futurae, quae non in rebus certis et necessitate constrictis, sed in incertis atque in ambiguis praeualet. Quis enim consulat praesagum de recens
Abbreviated transcription (Latin):
ilib. Cupiditas porro atq iracundia. uel ag̃stiũ uel mansuo¬
urationabilis ẽ. hoĩs uõ cuiꝰ ẽ ꝓpͥũ ratioĩ m̃tẽ applicare rationabilis. Rationandi
iracundia plurimũ distat. Illa ꝗꝑpe etiã in mutis animalib. & multo ꝗdẽ acͥ¬
ora cerniunt᷑. Ratiõis aut̃ ꝓfectio & intellectꝰ ꝓpͥadĩ & hõĩs tantũ atq int̃ ipsos¬
hoĩes ñꝑ eq. Cõpugnant ꝗꝑpe se in õium cõmotiõib inuicẽ. cupiditas. iracun¬
diaq. & itẽ ratio. oprinentq adũsũ se uicissĩ. Ratio. ut ap̃ homerũ. cũ lercius
iuuenis pectore p̾ulsato m̃tẽ castigat acerbe. En toleras mea mens. & enĩ gra¬
uioratulisti.Eppe in illis animo. ratio tt̃ iracundiã subiugabat. ap̃ euripidẽ c̃tra.
in medee m̃te seua iracundia ratioĩslum̃ extincxãt̃. Id enĩ nec me latet᷑ ũ quã
enta cogitẽ. Sed uinẽ ira sanitatẽ pectonis. usq ad eo salub

Expanded text:
animalibus. Cupiditas porro atque iracundia uel agrestium uel mansuanimalibus. Cupiditas porro atque iracundia uel agrestium uel mansurationabilis est, hominis uero, cuius est proprium rationi mentem applicare, rationabilis. Ratiocinandi itate atque iracundia plurimum distat; illa quippe etiam in mutis animalibus, et multo quidem acriora, cernuntur, rationis autem perfectio et intellecthomines non peraeque, compugnant quippe se in hominum commotionibus inuicem cupiditas iracundiaque et item ratio obtinentque aduersum se uicissim: ratio, ut apud Homerum, cum Laertius iuuenis pectore pulsato mentem castigat acerbe: «Quin toleras, mea mens? Etenim grauiora tulisti», quippe in illius animo ratio tunc iracundiam subiugabat. Apud Euripidem contra in Medeae mente saeua iracundia rationis lumen extinxerat, ait enim: Nec me latet nunc, quam cruenta cogitem, sed uincit ira sanitatem pectoris, usque adeo salubri
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓpera concretione. uel ad iuuetur moderata importatu honestatis. Idõq
aduersũ hui moĩ uitia. rationiꝰ consiliiq salubritas opposita ẽ ꝓuidentiȩ lege
Siꝗdẽ auaricia. libido. crudelitas. cetereq huiusmodi pestes. nichil inpue¬
ricia grande dissignent. sed sint confirmata iam etate noma. tunc opinor
cũ etiã inc̃silii salubritas ẽfirmatur. Cui auxiliat᷑ decꝰ studioꝵ honestiorum.
pdẽ beniuoloꝵ rep̃hensio. medetur anim aduersio. c̃traq ad uersis rebus
obtunditur prauitas m̃tis. atq insolescit. Idõq: ob c̃sortiũ corꝑis ẽ. int̃ ho¬
mines bestiasq et cetã uita carentia societas communioq corporeoꝵ ꝓuen¬
tuũ. si quidẽ nasci. nutriri. crescere. cõmune ẽ hominib et cetĩs. Sentire
uõ & appetere. cõmupie demũ hominib & mutiꝰ tantũ ac ratioẽ carentib

Expanded text:
improspera concretione uel adiuuetur moderata in obtentu honestatis — ideoque improspera concretione uel adiuuetur moderata in obtentu honestatis — ideoque aduersum huius modi uitia rationis consiliique salubritas opposita est prouidentiae lege, siquidem auaritia, libido, crudelitas ceteraeque huius modi pestes nihil in pueritia grande designent, sed sint confirmata iam aetate noxia, tunc opinor, cum etiam consilii salubritas confirmatur, cui auxiliatur decus studiorum honestiorum, prodest beniuolorum reprehensio, medetur animaduersio; contraque aduersis rebus obtunditur prauitas mentis atque insolescit. Ideoque ob consortium corporis est inter homines bestiasque et cetera uita carentia societas communioque corporeorum prouentuum, siquidem nasci, nutriri, crescere commune est hominibus cum ceteris, sentire uero et appetere commune demum hominibus et mutis tantum ac ratione carentibus
Abbreviated transcription (Latin):
edicto. et ẽ in hominis arbitrio ut p̃cedens. male porro uitã disponere. pro¬
priũ hominis. proptereaq purtiri plane ẽ ex necessitate fataliut pote quod
legẽ sequatur. Hȩc porro omiã sedȩ habent in animis hominum. quȩ anima
libera ẽ. et agit ex arbitrio suo. Optima porro pars anime ea ẽ : quã de scripsit
plato duplice habere uirtutẽ. Unam in comp̃hensione diumarũ rerum quȩ
sapientia ẽ. altã indispositione rerum mortalium quȩ prudentia nominat᷑.
Quod si quis adhumores corporis naturalemq illam concretionẽ respiciens.:
plerosq intemꝑantes. alios porro moderatos homines eẽ non sine fatoputat
et intempantes quidem ex humoꝵ intemperie laborare. Mloderatos autẽ
exfelicitate concretioĩs leuari. ea quȩ omiã de creto fieri putat. uera senit
quidem. Est enĩ natura tributum. ut imbecilla hominum natio uel labore

Expanded text:
edicto et est in hominis arbitrio ut praecedens; male porro uitam disponere proedicto et est in hominis arbitrio ut praecedens; male porro uitam disponere proprium hominis proptereaque puniri plane est ex necessitate fatali, utpote quod legem sequatur. Haec porro omnia sedem habent in animis hominum, quae anima libera est et agit ex arbitrio suo. Optima porro pars animae ea est quam descripsit Plato duplicem habere uirtutem, unam in comprehensione diuinarum rerum, quae sapientia est, alteram in dispositione rerum mortalium, quae prudentia nominatur. Quod si quis ad humores corporis naturalemque illam concretionem respiciens plerosque intemperantes, alios porro moderatos homines esse non sine fato putat, et intemperantes quidem ex humorum intemperie laborare, moderatos autem ex felicitate concretionis leuari eaque omnia decreto fieri putat, uera sentit quidem — est enim natura tributum ut imbecilla hominum natio uel laboret
Abbreviated transcription (Latin):
nec tam̃ scđm leges ꝓueniunt ꝗb utim᷑. ut puta iuhet lex: int̾fici patriȩ
ꝓditorẽ. Quid gͦ ꝗa ꝓditorẽ uocat eũ cui penã statuit. necesse ẽ ut lex
faciat ꝓditorẽ. Non opinor. Nã ꝓditor ꝗdẽ sua mala m̃te. quin potiu
am̃tia ꝓrũpit ad facinꝰ. punit̾ uõ irata legẽ. Rinsũq lex ẽ ut ꝗ fortit᷑
bellauerit. p̃mio afficiat᷑. hec lex iubet. nec tam̃ uictorẽ aut uictoriã
lex fac̃. & tam̃ p̃miũ lex clat. ꝓptãq lex gn̾alit᷑ iubet om̃ib quȩ facienda
sint. ꝓhibetq om̃s ab inconuenientib. sed ñ om̃s obtẽperant. nec om̃s faci
ex lege scã. Talis ẽ opinor etiã lex illa celestis quȩ fatũ uocantur. sciscens
hominib honesta: ꝓhibens contraria. Sequi porro nrm̃ ẽ. et afati iugo
liberũ. laudari uõ bene agentẽ tam uita legẽ quã iuita cominune uiditiũ.
Similit̾ gͦ etiam contraria. Mlentiri quidẽ et pessime agere uitam continet᷑

Expanded text:
 utimur. Vt puta, iubet lex interfici patriae proditorem. Quid ergo? Quia proditorem uocat eum cui poenam statuit, necesse est ut lex faciat proditorem? Non, opinor, nam proditor quidem sua mala mente, quin potius amentia, prorumpit ad facinus, punitur uero iuxta legem. Rursumque lex est ut qui fortiter bellauerit praemio afficiatur; haec lex iubet, non tamen uictorem aut uictoriam lex facit, et tamen praemium lex dat. Proptereaque lex generaliter iubet omnibus quae facienda sint prohibetque omnes ab inconuenientibus; sed non omnes obtemperant nec omnes faciuex lege sancta. Talis est, opinor, etiam lex illa caelestis quae fatum uocatur, sciscens hominibus honesta, prohibens contraria. Sequi porro nostrum est et a fati iugo liberum, laudari uero bene agentem tam iuxta legem quam iuxta commune iudicium, similiter ergo etiam contraria: mentiri quidem et pessime agere uitam continetur
Abbreviated transcription (Latin):
& aliis succedentib inuicem membris. hȩc gͦ lex. illud efficit ante
omĩa sensum ex iuolentis passionib excitari merito uita quippe sine
sensu esse non potest. siquidem interea quȩ uiuunt. & quę uita carent
t opinor differentia ut sentiant hȩc illa sine sensu sunt. nascen¬
tiaq simul cũ uita sensum auspicentur. & indiiugio corporis atq

Expanded text:
et aliis inuicem succedentibus membris». Haec ergo lex illud effecit ante et aliis inuicem succedentibus membris». Haec ergo lex illud effecit ante omnia: «sensum ex uiolentis passionibus excitari». Merito; uita quippe sine sensu esse non potest, siquidem inter ea quae uiuunt et quae uita carent haec sit, opinor, differentia ut sentiant haec, illa sine sensu sint nascentiaque simul cum uita sensum auspicentur et in diiugio corporis et
Abbreviated transcription (Latin):
Uumq necessitate de creti corporib inserentur. corporeaq suppellex
Iuarie mutabitur. quibusdam labentib & aliis inuicem succe¬
dentib membris. Necessitatẽ nunc uocat usum in excusabilem
munusq incorporationis. neq enĩ aliter poterant regi terrena
rationabili anima regente. nisicorporis adhibita conuiratione:
corpus porro terrenum hꝰ ñ diu constat. sed torrentis more p̃cipitis. &
ipsum effluit. & ab effluentib inundatur. Sunt quippe in eo multi
meatus. multaq item emissacula tã in ꝓmptu. & uisibilia. quã laten¬
tia & ceca ꝑquę fertur humor & sp̃s. alięq suꝑflue reliquię cibi. &
potus. quibus egressus. conseruationis animalium causa. natura c̃m̃ta ÷
& ad uersum detrimenta egestionis. ꝓ conpetenti. mͦ uicem reparat.
ex humꝗdo & sicco ciuatu. atq extrinsecus circum fusi. aeris respira¬
fabricata est. idq ip̃sum est quoddicit idem plato quibdam labentib

Expanded text:
umque necessitate decreti corporibus inserentur corporeaque supellex uarie mutabitur quibusdam labentibus et aliis inuicem succedentibus membris». Necessitatem nunc uocat usum inexcusabilem munusque incorporationis neque enim aliter poterant regi terrena rationabili anima regente nisi corporis adhibita coniunctione. Corpus porro terrenum hoc non diu constat sed torrentis more praecipitis et ipsum effluit et ab effluentibus inundatur; sunt quippe in eo multi meatus multaque item emissacula tam in promptu et uisibilia quam latentia et caeca, per quae fertur humor et spiritus aliaeque superfluae reliquiae cibi et potus, quibus egressus conseruationis animalium causa natura commenta est et aduersum detrimenta egestionis pro competenti modo uicem reparat ex humido et sicco cibatu atque extrinsecus circumfusi aeris respirae eorum natura fabricata est idque ipsum est quod dicit idem Plato: «quibusdam labentibus