comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ Douissime sciendinnẽ has
actiones ꝑpetuo dari et in hrdemqe
actio. quia uillicus pp̃ fructus ꝑ¬
cipiendos. non pp̃ questum p̃poni¬
tur. ¶ Si tamenuillicum distrale¬
clis quoq mercib ppoĩtum habu¬
erocnon erit iniquum exemplo
tis petoribue emendis. uendendis¬
q p̃põitus sit. ñ solum institoria¬
competit᷑ adu̾sus eum qui p̾posuit
s etiam redibitoria uł exstipulatu

Expanded text:
m.Nouissime sciendum est has actiones perpetuo dari et in heredem actio, quia uilicus propter fructus percipiendos, non propter quaestum praeponitur. si tamen uilicum distrahendis quoque mercibus praepositum habuero, non erit iniquum exemplo tis pecoribusue emendis uendendispraepositus sit, non solum institoricompetit aduersus eum qui praeposuit, s
Abbreviated transcription (Latin):
cumititio ex ĩfi̾orib edictis agͣcre
potõ.⁊ s situ cumeo contrahi uetu¬
sti: cumcitiodum taxat agi pot̾. Si
impures pr̃i habentiinstitores hr̃s
exntĩt. deinde cum hus contractu¬
fu̾it dicendum ẽ inpupillum dan¬
actionem pp̃utilitatem ꝓmiscuiusꝰ
qmadincdum ubi post mortem ñ¬
cutoris: cuius auctoritate institor
p̃põitus ẽ. cumeo contrahitur ¶ cuis
contractus certe nomine qui ante¬
aditam br̃ditatem int̾ressit etiam
si furiosus hr̃s existat. dandamcẽ:¬
actionem etiam pomp̃ scripsit nõ¬
enim ĩputandũ ẽ. eiqui sciens do¬
minum decessisse. cũ institore ex¬
cente mercem contrahatipnuus¬

Expanded text:
cum Titio ex inferioribus edictis agere ro. sed si tu cum eo contrahi uetusti, cum Titio dumtaxat agi poterit.Si impubes patri habenti institores heres erit, deinde cum his contractufuerit, dicendum est in pupillum daactionem propter utilitatem promiscui emadmodum ubi post mortemutoris, cuius auctoritate institor positus est, cum eo contra hitur. Eius contractus certe nomine, qui anteditatem intercessit, etiami furiosus heres exsistat, dandam eactionem etiam Pomponius scripsit: noenim imputandum est ei, qui sciens dminum decessisse cum institore excente mercem contrahat.Proc
Abbreviated transcription (Latin):
namadũsus utrũq ĩ solidum
ractio daridebes et quod quisq
prestifit. eius ꝑtem. scrieratis uł
cominum adiuidundo uidinocõ¬
sequetur certe ubicumq sccietatiꝰ
q proꝑte. sua condempnari oportẽ
constat. uenuisiis cuius seruo
credinim ẽ duob br̃dib ĩstitutis
ci scrno lib̾tatem ded̾ĩt. nam hr̃daꝰ¬
inius quisqr pro sua ꝑte conue̾

Expanded text:
um actio dari debet et quod quisque praestiterit, eius partem societatis uel communi diuidundo iudicio consequetur. certe ubicumque actio socique pro parte sua condemnari oportere constat, ueluti si is, cuius seruo creditum est, duobus heredibus institutis ei seruo libertatem dederit: nam heredum quisque pro sua parte c
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus me tibicompetet micħ
u̾o adñsus teur de peculio clispẽ¬
satoris nex conducto age̾ uelĩ:
ur de peculio uicarii quod ei m̃¬
cem uendendam mandaũm
pretiumq quo emistũ rem tu¬
am uersimiuid̾ potĩt. co quod
debitor seruitui factus eẽs.
ci oleanie p̾poĩtum a relato eũd̾¬

Expanded text:
e tibi competet, mihi uero aduersus te uel de peculio dispensatoris, si ex conducto agere uelim, uel de peculio uicarii, quod ei mercem uendendam mandauerim: pretiumque, quo emisti, in rem tuam uersum uideri poterit eo, quod debitor serui tui factus esses.rci oleariae praepositum Arelate, eund
Abbreviated transcription (Latin):
cimutuis pecumis accipiendis ac.¬
ceperat mutuani acceꝑat pecuniã.
sputans creditor ad merces eim
onȩ probare non potuit mercis
grã eumaccepisse. licet consũp¬
ta ẽ actio: nec amplius agere po¬
terit quamsi pecimus quoq mu¬
tuis accipiendis ẽẽt p̾poitus tñ
uilianus utilem ei actionem cõ¬
petere ait. ¶ meminisse autem
oportebit institoria dominum
ita temum teneri: sĩnouau̾it ñ¬
quis cam obligationẽ. uł ab in¬
stitore ur ab alio nouandi anĩo
snpulanto. ¶ Si cluo plures ue
tab̾uam ẽxerceaut. ⁊ seruum quẽ
ex disparib ꝑtib hãnt ĩstitorem
partib teneantur/ anpro equaliꝵ.¬
bus anꝓportione m̾cis anͣueroĩ
solidum: iulianus querit ⁊ uersꝰ¬
cẽ labeo ait exemplo exercitorum:
ci de peculio actionis in solidum ñ¬
imuniquemq conueniriposse ⁊
quicquid is prestitĩt quiconuen

Expanded text:
mutuis pecuniis accipiendis: acceperat mutuam pecuniam: putans creditor ad merces eum ne: probare non potuit mercis gratia eum accepisse. licet consumpta est actio nec amplius agere poterit, quasi pecuniis quoque mutuis accipiendis esset praepositus, tamen Iulianus utilem ei actionem competere ait. Meminisse autem oportebit institoria dominum ita demum teneri, si non nouauerit quis eam obligationem uel ab institore uel ab alio nouandi animo stipulando. Si duo pluresue tabernam exerceant et seruum, quem ex disparibus partibus habebant, institorem partibus teneantur an pro aequalibus an pro portione mercis an uero in solidum, Iulianus quaerit. et uerius esse ait exemplo exercitorum et de peculio actionis in solidum unumquemque conueniri posse, et quidquid is praestiterit qui conuen
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑamded̾at plurimaĩnouare ĩ¬
stituit. aita ateio capitoni massu¬
rius sabinus successit labeõi uer¬
ua qui ad buc eas dissẽtrẽs auxe¬
runt hica iam nerua cesari fam¬
uliarissimus fuit massurius sa¬
bimus ĩ equestri ordine fuit et
publice primus sciͥp̾it posteaꝙ
ħ cẽpit bñficium dari atib̾io ce¬
sare. ħ tamen illi concessum erat
ꝯut obit̾um sciamus aũt tempora
aug̾. publice respondẽdi ius ñ aprͣ¬
incipib dabatur s qui fidutiam
studiorum suorum habebãt cõ¬
sulentib respondebãt neq irspõ¬
sa utiq signata dabant s plerũqͦ
¶Iudicib ip̃i scribebant aut cestabd¬
Antur. qui illos cõsulebãt primuuᷤ
Aiius augustus ut maioruris
auctoritas habẽtur. constituit ut
ex tas aucrorita᷑ eius respõde̾t. et
illotempe petił ꝓ bñficio cepit ⁊
ideo optimus princeps a deianus
cum haleo uiri p̾corii peterent ut
¶⁊sibilice̾t respond̾e. rescripsit eis hccs

Expanded text:
operam dederat, plurima innovare instituit. Et ita Ateio Capitoni Massurius Sabinus successit, Labeoni Nerva, qui adhuc eas dissensiones auxerunt. hic etiam Nerva Caesari familiarissimus fuit. Massurius Sabinus in equestri ordine fuit et publice primus respondit: posteaque hoc coepit beneficium dari, a Tiberio Caesare hoc tamen illi concessum erat. Et, ut obiter sciamus, ante tempora Augusti publice respondendi ius non a principibus dabatur, sed qui fiduciam studiorum suorum habebant, consulentibus respondebant: neque responsa utique signata dabant, sed plerumque iudicibus ipsi scribebant, aut testabantur qui illos consulebant. primus diuus Augustus, ut maior iuris auctoritas haberetur, constituit, ut ex auctoritate eius responderent: et ex illo tempore peti hoc pro beneficio coepit. et ideo optimus princeps Hadrianus, cum ab eo uiri praetorii peterent, ut sibi liceret respondere, rescripsit eis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ĩstitutus ẽ aũt a trebatõ exbiis a¬
teius consul fuĩt labed nõuut cũ
offererim er ab augiras corisula¬
tus quo suffectus fie̾t ⁊ honorem
susciꝑet s plurimum studiis oꝑ¬
amdeditatotum aunum ita di¬
uisãt. ut rome sex ĩm̃sib cũ stu

Expanded text:
institutus est autem a Trebatio. ex his Ainstitutus est autem a Trebatio. ex his Ateius consul fuit: Labeo noluit, cum offerretur ei ab Augusto consulatus, quo suffectus fier‹et›, honorem suscipere, sed plurimum studiis operam dedit: et totum annum ita diuiserat, ut Romae sex mensibus cum stu
Abbreviated transcription (Latin):
quintus mutius uolusii audi¬
tor denios millius honorem te¬
stamento publium mutium
nepotem eius reliquit hrtem
fuit aũt questorius noultra ꝓfi¬
cisce̾ uoluit cum illi ⁊ iam augy¬
stus cõsulatum offerret. ex hiis
eioqntior fuisse. dicitur. ofilius ut¬
roq cã doctior. tasselli scripta nõ ex¬
tant nsi unus lib̾bñdictorum.
ofilio oꝑam dedit. fuit aũt prĩtius
⁊ transiit a causis agrndis ad ius
cuule. maxime post qͣm quintũ
ligarium accusauit. nec obtinu¬
lim cub̾oiẽ applicare ñ ꝑmisit ne
aqͣm aurire quo nomine eũ accũ¬
sauit ⁊ cicero defendit ⁊ extat ciuoͣ
or̃o satis pulcħrima q̃ ĩscribitur. sẽ¬
ꝓ quinto ligario tubõ dectissimus
quidbĩtus ẽ uiris publici a priua¬
tia complures utriusq oꝑis libros
reliquit ẜmone⁊ iam antiquo usꝰ
affectauit scrurs ⁊ idco parum lił̾
cius grati habentur post hune in¬
axime auctoritatis suei̾t atrius
caꝑito qui oslium sccutus s̾ anti¬
stius labeo qui omnes hos audiũ.

Expanded text:
Quintus Mucius Uolusii auditor, denique in illius honorem testamento Publium Mucium nepotem eius reliquit heredem. fuit autem quaestorius nec ultra proficere uoluit, cum illi etiam Augustus consulatum offeret. ex his lius Trebatio eloquentior fuisse dicitur, Ofilius utroque doctior. Cascellii scripta non exstant nisi unus liber bene dictorum, Ofilio operam dedit: fuit autem patricius et transit a causis agendis ad ius ciuile, maxime postquam Quintum Ligarium accusauit nec optinumum Tuberonem applicare non permisit nec aquam haurire, quo nomine eum accusauit et Cicero defendit: exstat eius oratio satis pulcherrima, quae inscribitur pro Quinto Ligario. Tubero doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati et complures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur. Post hunc maximae auctoritatis fuerunt Ateius Capito, qui Ofilium secutus est, et Antistius Labeo, qu‹i› omnes hos audiuit,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi aliqmi exͣ cauit petitõnem
nullam ad u̾sus possessorem
nt ͣ debitoremqeum qui fund̃¬
pͣignoratum a creditore quasi¬
¶debitoris negicium gere̾t eme¬
rit placuit ut hĩta cõpensatcẽ¬
fructuum solutoq qd reliquũ¬

Expanded text:
sibi aliquem esse cauit, petitionem nullam aduersus possessores nter debitorem et eum, qui fundigneratum a creditore quasdebitoris negotium gereret emrit, placuit ut habita compensfructuum solutoque, quod reliquu
Abbreviated transcription (Latin):
pacto repudiarisũ magis quaͦ¬
ut quis dicat nolle suum lib̾mẽ
testator pet
aseia comiminẽ hrditatem ĩt¬
sedinisunt ĩstrumentis int̾poĩ¬
tis quib diuisisse mat̾uam hr̃¬
ditatem dix̾unt nichilq sibi¬
cominune remansisse cãu̾unt
s postea uediio de fr̃ib id est mezͤ¬
uius ⁊ seia qui absentes erant
tempore mortis mr̃is sue cogno¬
u̾unt pecuniam auream a frẽ¬
suo eẽ substractam cuius milla¬
m̃tio ĩ instrumento diuisionis¬
cõtinebatur q̃uero an post pac¬
cum diuisionis de subrepta pe¬
cuna fr̾ib adu̾sus fr̃m cõpetat
acc̃õ moͣdestinus respondit si a¬
reptum aqͣaodicitur gn̾alis pac¬
ti conuenti ex ceptõ hiis qui fr¬
audem atitio cõmissam ignor¬
antes transeg̾unt obiciaturde¬
dolo utilit̾ replicari posse

Expanded text:
pacto repudiari, non magis quut quis dicat nolle suum esse, et Seia communem hereditatem intdiuiserunt instrumentis interpotis, quibus diuisisse maternam hereditatem dixerunt nihilque sibicommune remansisse cauerunt. sed postea duo de fratribus, id est Maeuius et Seia, qui absentes erant tempore mortis matris suae, cognoerunt pecuniam auream a fsuo esse subtractam, cuius nullatio instrumento diuisioniscontinebatur. quaero an post pactum diuisionis de subrepta pefratribus aduersus fratrem competit actio. Modestinus respondit, reptum a Titio dicitur, generalis pti conuenti exceptio his, qui fraudem a Titio commissam ignorantes transegerunt, obiciatur,dolo utiliter replicari posse
Abbreviated transcription (Latin):
ut eius possõnem titio trad̾es nẽ¬
dicantem eum sundum ã te ñ¬
alit̾ me cõuentionis ex ceptõne¬
ex cludi debẽ quam si aut iam¬
tradidisses aut si tuacã id int̾
nos cõueniss ⁊ ꝑte ñstaret quo

Expanded text:
ut eius possessionem Attio traderedicantem eum fundum a te aliter me conuentionis exceptioneexcludi debere, quam si aut itradidisses, aut si tua causa id inter nos conuenisset et per te non staret quo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pactus sit ut quatenus fac̾e
possit debitor eatenus agat an¬
pactum ualeat ⁊ magis est ħ
pactum ualere nec enim im¬
probumẽ siquis actenus deside¬
rat conueniri quatemis facul¬
tates pacumtur

Expanded text:
 pactus sit ut, quatenus facere possit debitor, eatenus agat: anpactum ualeat? et magis est hoc pactum ualere. nec enim imsi quis hactenus desideret conueniri, quatenus facultes ‹patiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
dem unͣ inpossibue puto ĩ cõtrac¬
tib depoĩt commodati alcrati¬
⁊ cet̾s similib ħ pactum ne fa¬
facias funrem uł sugitummn ser¬
sur fiat uł fugituus fiat ne ita¬
negligas seruum ut fur efficiat᷑¬
sicut enim serui in corrupti ac¬
ciolcum ħt ita potest etiam ħ¬
pendos seruos ꝑtinet.
D̾. Ei cum te ex causa legati debe̾
ꝑaciiai tebitorituo ex istimas¬
pactus sis ne ab eo pet̾es neq¬
ip̃o ĩure ub̃atur debitor neq pe

Expanded text:
n impossibile puto in contractibus depositi, commodati et locaticeteris similibus hoc pactum: 'ne facias fu‹rem uel fugiti›uum serfur fiat, ut fugitiuus fiat: ne itaneglegas seruum, ut fur efficiatsicut enim serui corrupti alocum habet, ita potest etiam hpendos seruos pertinetto ad edictum. Si cum te ex causa legati debere pacisci debitori tuo existimaspactus sit ne ab eo peteres: neqipso liberatur debitor neque pe
Abbreviated transcription (Latin):
cimut c̃a int᷑a prẽfim̃ta tempra
acciperet. debitor ad corͣum solu¬
tionem comientus ꝑactus ẽ ut si
c̃a soluta intra p̃finitum tem̃ꝑt
noncẽnt. ex prima cautẽe ab co pe¬
titõ eẽt quesitum est ancum posti¬
ore pacto satis factum ñ sit omne
debitum ex prima cantõne petipo¬
test respondit secundum eaque
proponẽntur possq snituis titius⁊
gauim seium mensularium
cum quo ratõnem ĩplicitam ha¬
bebat pp̃ accepta⁊ data debitorem
ex contractib plurimis remã¬
serunt aput᷑ me ad mensam
meam trecenti octoaginta ee
usure que competierint. sĩmã¬
autem uam aureorum quam
aput me tacitam habes refun¬
dam tibi. si quod ĩstrumẽtum
ate emissum id scriptum cui¬
uscumq sumine ex quacumq
cã aput me iemansit uanum
⁊ pro cancellato hẽbitur. ¶que¬
situmest cumlutius titius añ
ħ cirographum seio mimular¬
io mandauat sti patrono eius
cumq contractu uane a pro can¬
cellato ut halrrentur cautum
conuenir possint respondi sicm̃

Expanded text:
ut ea intra praefinita tempora acciperet: debitor ad eorum solutionem conuentus pactus ‹est›, si ea soluta intra praefinitum tempus non essent, ut ex prima cautione ab eo petitio esset. quaesitum est an, cum posteriore pacto satisfactum non sit, omne debitum ex prima cautione peti potest. respondi secundum ea, quae proponerentur, posse. Lucius Titius Gaium Seium mensularium, cum quo rationem Implicitam habebat propter accepta et data, debitorem ex contractibus plurimis remanserunt apud me ad mensam meam trecenta octaginta sex et usurae quae competierint. summam aureorum, quam apud me tacitam habes, refundam tibi. si quod instrumentum a te emissum, id uscumque summae ex quacumque causa apud me remansit, uanum et pro cancellato habebitur.' quaesitum est, cum Lucius Titius ante hoc chirographum Seio nummulario mandauerat, uti patrono eius cumque contractu uanae et pro cancellato ut haberentur cautum conueniri possunt. respondi, si tantum
Abbreviated transcription (Latin):
fuincti ualidum eẽ constat necͦ a
legatario irmissa hr̃di satis da¬
sio ꝑ pactõnem ex pnia reucrari
debet ¶ cumliceat sui uiris ꝑseqũ¬
tionem aut sp̃e future ꝑ ceptõio
det̾ĩorem constituere
ceuola Emptor p̃dii .xx. cauerat
se solituruma stipulanti spopon¬
ddt. postea uenditor cã̾uit sibi con

Expanded text:
m, ualidum esse constat. nec a legatario remissa heredi satisdatio per pactionem ex paenitentia reuocari debet, cum liceat sui iuris persecutionem aut spem futurae perceptionis deteriorem constituereum. Emptor praedii uiginti cauerat se soluturum et stipulanti spoponderat: postea uenditor cauit sibi con
Abbreviated transcription (Latin):
reuola Cum meo cet pupillus
Put ab br̃ditate prĩs abstmetur cre¬
tor cum plerisq creditorib decit᷑¬
dit ut camꝰ portionem accipent. s
Idencuratores cum aliis fecunt᷑.
quero an a tutorid̾q crelitor pris
nuersamid̃ portionem retiiere debeat¬
ħ Irespondieum tutorem qui ceñs¬

Expanded text:
rum. Cum in eo esset pupillus, ut ab hereditate patris abstineretur, tutor cum plerisque creditoribus decidit, ut certam portionem acciperent: idem curatores cum aliis fecerunt. quaero, an et tutor idemque creditor patris eandem portionem retinere debeat. respondi eum tutorem, qui cet
Abbreviated transcription (Latin):
qua causa ĩ peculium acc̃o nõ
daretur ñ eẽ inbibendum cre¬
ditorem quominus alcõ petat
q̃ millomodo prohibi eum debe̾
si eum seruum lib̾imm eẽ crediͭ¬
diss ¶Sisub cõnditõne scipula¬
tus fũim ate quodticius michi
pure debe̾t. andefficiente coͣndicꝰ¬
cõne si atͥdo petam ex ceptõne cõ¬

Expanded text:
qua causa in peculium actio non daretur, non esse inhibendum creditorem, quo minus a Titio petat: aeque nullo modo prohiberi eum debere, si eum seruum liberum esse credidisset. Si sub condicione stipulatus fuerim a te quod Titius mihi pure deberet: an deficiente condicione si a Titio petam, exceptio
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃. Ius publicum prinatõrũ¬
pactis mutari non potest.
dem Tale pactum pr ofitcorten¬
teu̾imͥnonĩ ꝑsonam clirigitur
s cum gn̾ale st iocumint eredeo¬
quoq litigantes hbit. ¶ qui ꝓał¬
uocauit pacius ẽ intͣ diem cerͣ¬
tum pecuma qua tranͣsegãt nõ¬
soluta uidicatis se satis factiũ¬
uiꝰtet appsiationis nioͣ alio deͣ
principali causa liscusso uistan¬
post diuisionem bonorum et
cris anem singuli creditores a si¬
guls hrdib non infpoĩtis deles¬
nõib ĩ solidum ut conuen̾at usi¬
ras acceptau̾unt accõnes quas
pediente ñ erunt si ñ singuli pros¬
fide reigeste totum debitum sinas¬
gulis offerant ¶pr quidotem prõ¬
misit pactuo eͤ ut post mortem¬
suam ĩ m̃mm̃io sine lb̾is tesuncta¬
filia portio dotis aput br̃tͥ t i suuͣ¬

Expanded text:
. Ius publicum priuatorupactis mutari non potest. m. Tale pactum 'profiteorneri' non in personam dirigitur, sed cum generale sit, locum inter hequoque litigantes habebit. Qui prouocaui‹t›, pactus est intra diem certum pecunia, qua transegsoluta iudicatis se satisfactuudex appellationis nullo alio de principali causa discusso iustPost diuisionem bonorum et aeris alieni singuli creditores a gulis heredibus non interpositis deleionibus in solidum, ut conuenerat,ras acceptauerunt: actiones, quas pediendae non erunt, si non singuli profide rei gestae totum debitum singulis offerant. Pater, qui dotem prmisit, pactus est, ut post mortemmatrimonio sine liberis defunctafilia portio dotis apud heredem suu
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm remañe t caconuentio libe¬
ris asccero postea susceptis ⁊ hridi¬
br testamento relictis ꝑ excepͣtio¬
nͨcͣ m doli prodit cum int̾ crͣhẽtes ͤ¬
id actum sit ut hr̃lib consulatur.¬
⁊ illo tempore quo pẽ alios filios ñ n¬
dem. Intra illum dicm debiti ꝑtẽ¬
mthi si solu̾s acceptum tibi resi¬
nemnonbt. pactitñ exceptõne¬

Expanded text:
rem remaneret. ea conuentio libe socero postea susceptis us testamento relictis per exceptionem doli proderit, cum inter contrahentes id actum sit, ut heredibus consulatur illo tempore, quo pater alios filios nonrum. 'Intra illum diem debiti parhi si solueris, acceptum tibi resnem non habet, pacti tamen exceptione
Abbreviated transcription (Latin):
uit fidemeod loco itribit si debͣ ito¬
rem tuum ussisti solu̾e titio¬
cui legatum falso debe̾ ex istiᷤ¬
mas ⁊ debrtor ꝑactus sit cum
tltio suo debitore constĩtuto ne¬
q tibi adu̾sus tuum debitorẽ
neq ip̃i ad u̾sus suũm accioᷤ¬

Expanded text:
it. Idem eodem loco scribit, si debitorem tuum iussisti soluere Titiocui legatum falso debere existimas, et debitor pactus sit cum Titio suo debitore constitu‹to›: neque tibi aduersus tuum debitorem e ipsi aduersus suum actio
Abbreviated transcription (Latin):
nocitura non fit pr̃i ag̾e̾ uolen¬
ti dubitari non oportet ¶ qui pe¬
t᷑umam a seruo stipulatus ẽ
quam sibi tutius debebat. si a
tit᷑io petat an ex ceptõne pacti
conuenti submou̾i ⁊ possit et¬
⁊ tebeat quia pactus uiderur
ne atͥcõ petat quesitum ẽ iuli¬
anus ita nimꝰ mouendum
putat si scipulatori ĩ dñm isti¬
us serui de peculio acco danda
ẽ id est si uistam cãm int̾reten¬
di seruus habuit quia forte tã¬
tumd̃ pecumetitio debuit q̃d̾
si quasi fideuissor int̾uenit ex

Expanded text:
nocitura non sit patri agere uolenti, dubitari non oportet. Qui pecuniam a seruo stipulatus est, quam sibi Titius debebat, si a Titio petat, an exceptione pacti conuenti summoueri et possit et debeat, quia pactus uideatur, ne a Titio petat, quaesitum est. Iulianus ita summouendum putat, si stipulatori in dominum istius serui de peculio actio danda est, id est si iustam causam intercedendi seruus habuit, quia forte tantandem pecuniam Titio debuit: quod si quasi fideiussor interuenit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Qu̾od̾ dictum ẽ sicum ieo
pactum sit ut nonpetantur fi¬
teuissori quoq compet̾e excep¬
̃tionem pp̃rei ꝑsonam placuit
ne mandati uiditõ conueniat
¶igitur si mandati acc̃o nulla sit᷑
forte si donãndi aimoͣ fideuisse¬
rit dicendum est ñ prodõe excep

Expanded text:
autium Quod dictum est, si cum reo pactum sit, ut non petatur, fideiussori quoque competere exceptionem: propter rei personam placuit, ne mandati iudicio conveniatur. igitur si mandati actio nulla sit, forte si donandi animo fideiusserit, dicendum est non prodesse excep
Abbreviated transcription (Latin):
alist̃. Cum plures fundi specia¬
lit̾ nominacimuno ĩstrumento
emptionis int̾poĩto uenierĩt. non
tur cẽ s muiti fundiuna emp.¬
tione continentur q̃madmod̾.
si quis complura mancipia uuͣc
istrumento emptionis incerpo¬
sico uendid̃it. eiuctionis accio in
singula capita mancipiorumũ¬
e s pectatur ⁊ sic̃ eũ  auarum quoq
rerum complurium ima ẽptio
facta sit. ĩstrumentum quid̃ em¬
ptionis int̾poĩtum unums ẽĩuc¬
cionum autentot actiones sũt.
quot at ⁊ spẽs ierum sunt. que
emptione comprehense sunt. ita
q inppõĩto nonutiq prohibebitur
emptor euicto ex hiis uno fũdo
uenditorem conuciͣte ꝙ una
cautione emptioĩs complures

Expanded text:
. Cum plures fundi specialiter nominatim uno instrumento emptionis interposito uenierint, non tur esse, sed mutione continentur. et quemadmodum, si quis complura mancipia uno instrumento emptionis interposito vendiderit, evictionis actio in singula capita mancipiorum spectatur, et sicut aliarum quoque rerum complurium una emptio facta sit, instrumentum quidem emptionis interpositum unum est, euictionum autem tot actiones sunt, quot et species rerum sunt quae emptione comprehensae sunt: ita et in proposito non utique prohibebitur emptor euicto ex his uno fundo uenditorem conuenire, quod una cautione emptionis complures
Abbreviated transcription (Latin):
aulus. Id qͣr ⁊uiliamim agitasseꝰ
affricanuo refert. quob unstume sic̃
minuitur prestatio si scruus dete¬
rior aput emptorem effectus sit. s̃t¬
cum euinc̾itur ¶ illũd expeditius
unfutẽbatur simichi alienam ñ areã¬
r uendid̾is ⁊ ĩ eamogo edisicaucro :¬
a atq ita eam dominus euiciinã
quia possim petentem doninnum
nisu impensam elificiorum sol¬
uat dolimali exceptione sub mo¬
uere. magis ẽ ut eares ad ꝑiculũ
⁊uenditoris non ꝑtineat. quoda
ͦs seruo dicendũ e. si seruitutem
non ĩlib̾tatem eunce̾tur ut dñs
merce des ⁊ impensas pr̃ãre deboat.
quod si emptor possideat edificiu
ur seruum. exempto habebit actio¬
uuem ĩ omnib autem hiis casib si
sciens quis alicnumuendid̾it. õi¬
modo ceneri debet. ¶ Suꝑ ẽ tercia¬
uri delib̾atio cuius. debet eẽ lib̃ta aret¬
pũ husa: que recusat emꝑtorẽ a ñ sine¬
¶ ͭ ratõne clicitureius effici lib̾tam¬
y a quo uenditae id ehrdis quia et

Expanded text:
ulianum agitasse Africanus refert: quod iustum est: sicut minuitur praestatio, si servus deterior apud emptorem effectus sit, cum evincitur. Illud expeditius videbatur, si mihi alienam aream vendideris et in eam ego aedificavero atque ita eam dominus evincit: nam quia possim petentem dominum, nisi impensam aedificiorum soluat, doli mali exceptione summouere, magis est, ut ea res ad periculum uenditoris non pertineat. quod et in seruo dicendum est, si in seruitutem, non in libertatem euinceretur, ut dominus mercedes et impensas praestare debeat. quod si emptor non possideat aedificium uel seruum, ex empto habebit actionem. in omnibus tamen his casibus, si sciens quis alienum uendiderit, omnimodo teneri debet. Superest tertia deliberatio, cuius debet esse liberta Arescusa, quae recusat emptorem. et non sine ratione dicetur eius debere effici libertam, a quo uendita est, id est heredis, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
p̾beretur. ⁊ tradetur ꝑ inde eẽ ait.
quasi ꝑemptorem solu stetu.¬
set. ¶ nou enim pot̾ uid̃i moram᷑
ꝑuenditorẽ emptori factam es̃
p̃omiora n fãciente emptore ¶ꝑ¬
ĩs i fundum emisti ralege uti tẽ
epecuniami nalendis uuii anp
ip̃is nalendio ꝑuenditorem eẽt
factum quo minus pecunia ei
solueretur deinde ꝑte staret quo
minus soluereo: uti posse adue¬
susce lege suauenditorẽ dixi
quia ĩ uendendohic agẽtur ut¬
si quandoq ꝑemptorem factĩ
sit quo minus pecumiã soluat.

Expanded text:
traderetur, perinde esse ait, quasi si per emptorem solum stetisset: non enim potest uideri mora per uenditorem emptori facta esse ipso moram faciente emptore. Quod si fundum emisti ea lege, uti des pecuniam kalendis Iuliis, et si ipsis calendis per uenditorem esset factum, quo minus pecunia ei solueretur, deinde per te staret quo minus solueres, uti posse aduersus te lege sua uenditorem dixi, quia in uendendo hoc ageretur, ut, quandoque per emptorem factum sit, quo minus pecuniam soluat
Abbreviated transcription (Latin):
bi obligatimrcuius cyro pħa
cribucorum a debitore itro
so lutorum aput se depoĩta ha¬
xbat. uendidit meruo ealege¬
etut si quid cributorũ nom̃e
ddebitum eẽt emptor souieret.
stõ fundus ob cãm eorum trib¬
utorum que iam soluta erãt. ĩ.
aconductore saltus inquoid̾¬
lis enit . pretiũ soluit quesitũ.o
eanempti iuditio ur elioua ac ogͣe¬
tione emptor auendi fore cõse Ed¬
qui possit. ut solutionum supͥ ͥt
de quib quer̾t᷑ ex hibeantm¬

Expanded text:
bi obligatum, cuius chirographa tributorum a debitore retro solutorum apud se deposita habebat, uendidit Maeuio ea lege, ut, si quid tributorum nomine debitum esset, emptor solueret: idem fundus ob causam eorum tributorum, quae iam soluta erant, a conductore saltus, in quo idMaeuius emit et pretium soluit: quaesitum est, an empti iudicio uel aliqua actione emptor a uenditore consequi possit, ut solutionum supra scde quibus quaereretur exhibeant
Abbreviated transcription (Latin):
s offitio uidicio pscentur.
ab̃. Boña fides ñ patiturcũ em
ꝑtor alicuius logis bñfitio usus.¬
sit uenditor tratẽ compellatur⁊
care sua carerespossiõne autem tr¬
d̾adita: futurũ ẽ ut remueditor
ui. eque adiitẽt ut pote cũ peteti¬

Expanded text:
sed officio iudicis praestentur.sed officio iudicis praestentur.. Bona fides non patitur, ut, cum emptor alicuius legis beneficio  uenditor tradere compelletur et re sua careret. possessione autem tradita futurum est, ut rem uenditor aeque amitteret, utpote cum pete
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sertim cum emptornuituatus pe¬
cuniam usuras grauissimas expẽ¬
dit. paulus rr. ex contractu de quo
querir eti am brdem uendito¬
ris impensam conueniri posse.
in hac actione quoq exempto of¬
fitio uidicis post moram int̾cedẽ¬
tem usurarum pretũ ratioupem
sempronianus quicquid sempro¬
nii uiris fuit: erit tibi emptus i¬
tot numinise uacuamq possĩo¬
nem tradioit. nͣeͣq sines eius de¬
monstrauit queritur an empti
uditio cogendus sit ostendere
ex ĩstrumentis br̃ditariis quid
iuris defu ͣsctus habuit. ⁊ fines
ostendẽ respondi ex ea re id scrip¬
tura prandum quod senssisse in¬
telliguntur quod siñ appareate
debere uenditorem. ⁊ ĩ strumẽ ta
fundi ⁊ fines ostentẽ ł ⁊ enim
contractuibone fidei consonat:
lonum circunueniendi ep̃toris
cã sub posuit. exempto tenetur
Inec defenditur si qͦuo facuius ex¬
cogirata fraus ecciupetur. colonũ
nt ioram solutausure petiñ pos
ẽ sunt cum hee ñ sinit ĩ obligatõnẽ

Expanded text:
sertim cum emptor mutuatus pecuniam usuras grauissimas expendit? Paulus respondit ex contractu, de quo quaeritur, etiam heredem uenditoris in poenam conueniri posse. in actione quoque ex empto officio iudicis post moram intercedentem usurarum pretii rationem Sempronianus, quidquid Sempronii iuris fuit, erit tibi emptus tot num mis' uacuamque possessionem tradidit neque fines eius demonstrauit: quaeritur, an empti iudicio cogendus sit ostendere ex instrumentis hereditariis, quid iuris defunctus habuerit et fines ostendere. respondi id ex ea scriptura praestandum, quod sensisse intelleguntur: quod si non appareat, debere uenditorem et instrumenta fundi et fines ostendere: hoc etenim contractui bona‹e› fidei consonat. lonum circumueniendi emptoris causa subposuit, ex empto tenetur nec defenditur, si, quo facilius excogitata fraus occultetur, colonum t moram soluta, usurae peti non possunt, cum hae non sint in obligatione,
Abbreviated transcription (Latin):
edictõ ut. ꝓuems flat sei bsiꝗo: pfro q dandi accipiendi qrdendi sd
obligandi soluendi suie causane¬
rõnemꝰ nuda dum taxat solu¬
tõne debita incipere nec si pignꝰ
accepit aut maͣndatum com¬
pellendum ede̾ ħ enim extra m̃¬
edatur. ¶ prccuratori quoq mẽo  Iquod¬
tendam rõnem quam mecu
ħt ñ dubito quasi ad eum ꝑti¬
neat ⁊ cauturum derato simã bimuterin¬
datum einonst. ¶punituim.
tabularum ht diem ĩ quibus
titii rõ scriptaẽ. post medum ĩ¬
miea sine die acomule ĩ michi n do¬
edendus dies a consul cõmunis
enim omnis rationis ẽ ppostõ¬

Expanded text:
dandi accipiendi, credendi, obligandi soluendi sui causa nerationem nuda dumtaxat solutione debiti incipere. nec si pignus acceperit aut mandatum, compellendum edere: hoc enim extra edatur. procuratori quoque meo edendam rationem, quam mecum habet, non dubito, quasi ad eum pertineat: et cauturum de rato, si mandatum ei non sit.Si initium tabularum habet diem, in quibus Titii ratio scripta est, postmondum mea sine die et consule, etiam mihi edendus est dies et consul: communis enim omnis rationis est
Abbreviated transcription (Latin):
sola ꝑs rõmimi q̃ ad ĩstruendũ
aliq̃m ꝑtineat ĩsꝑitiatur a d eͦ¬
scribatur. ¶ cumn aũt mudͣ accoe
competit quanti a gentis ĩt̾sit
editas sibi rõnes eẽ eueniet ut
sue quis condẽpnatus sit siue
tueri possit id ip̃m qd̾ ita ꝑdite¬
rit hac acc̃one consequiturs
anħ procedat udeamus nam
si aput hunc iudicem q inter
eum ⁊ argentarium iuidicat
pot̾ probare se illo niditio quo ̃¬
uictus ẽ uinecre potusse potat
tunc probare q nnon probauit
aut si probantem u dex nõ cu¬
rauit de se ip̃o aut de uidice que¬
ridepet s non ita c̃. si enimpotest
ut nime rõnes uł ip̃o edente uel
anomodo nactus aut aliis in¬
strumentis uł testibr quib illo
tempore aliqua ex causautino
pocuit possit ꝓbare potiusse se
umcere sic enim̃ ⁊ de cautõne pᷤ¬
¶ repta aut corrupta competite
condictõ ⁊ dampnũiurie acc̃o¬

Expanded text:
onum, quae ad instruendum aliquem pertineat, inspiciatur et describatur.Cum autem in id actio competit, quanti agentis intersit editas sibi rationes esse: eueniet, ut, siue quis condemnatus sit siue tueri possit, id ipsum, quod ita perdiderit, hac actione consequatur. sed an hoc procedat uideamus: nam si apud hunc iudicem, qui inter eum et argentarium iudicat, potest probare se illo iudicio, quo uictus est, uincere potuisse, poter‹a›t et tunc probare: et si non probauit aut probantem iudex non curauit, de s‹e› ipso aut de iudice queri debet. sed non ita est. fieri enim potest, ut nunc, rationes uel ipso edente uel alio modo nanctus, aut aliis instrumentis uel testibus, quibus illo tempore aliqua ex causa uti non potuit, possit probare potuisse se uincere. sic enim et de cautione subrepta aut corrupta competit condictio et damni iniuriae actio
Abbreviated transcription (Latin):
dit id prestat quod int̾fuit meas
rõnes edicum dec̾neretur a pre¬
tore. ñ quod hodie intere ꝙ ideo
ucet inteẽ desũt uł minorio uł
ꝑluris int̾ce cepitlocum acco ñ
babebit nead augmenti noꝵ¬

Expanded text:
dit, id praestat, quod interfuit mea rationes edi, cum decerneretur a praetore, non quod hodie interest: et ideo licet interesse desiit uel minoris uel pluris interesse coepit, locum actio non habebit neque augmentum n
Abbreviated transcription (Latin):
acrionis rationes edoscilicet
quia id consequi possunus per ͦ¬
mandati᷑ acc̃cem ⁊̃ cum dolo mł¬
alo socius negiria grssit p̾cor p
hanc clausulam non int̾uei̾t.
ẽ autempro sccio acc̃o sinec tu¬
corem cogit p̃tor pupillo ed̾e
rõues s iuditio tutele solet qo
gi. ¶nicħ mt̾e si sucͣressores aut
pr aut comnius argentarii.
ciufd̃ fu̾int professionioͣ qr cu
ilccum ⁊ inius succedunt argẽ¬
tarii ꝑtib eius fungi debent sis
autem cui argentarius rõnes
suas legauit ñ iudetur contũi
quia uiris sucressor s ubis signi¬

Expanded text:
ionis rationes edere: scilicet quia id consequi possumus per ndati actionem. et cum dolo malo socius negotia gessit, praetor per hanc clausulam non interuenit: est enim pro socio actio. sed nec tutorem cogit praetor pupillo edere rationes: sed iudicio tutelae solet cot, si successores aut pater aut dominus argentarii eiusdem fuerunt professionis: quia cum in locum et in ius succedant argentarii, partibus eius fungi debent. is autem, cui argentarius rationes suas legauit, non uidebitur contineri, quia iuris successor his uerbis signi
Abbreviated transcription (Latin):
Q unis desid̾et edi sibi omnes ad
cditonem compellendi sunt ꝗd
cuim si humilis ⁊ deploratus u¬
nus edidit ut quis dubitare m̃i
iam aministrau̾int simul aut
omnes et̾e debent aut unius eli¬
tiomi cen̾̃ subscribe̾. ¶ cxigitur aũ¬
dum ñ calumpune causa postul.

Expanded text:
mnes ad editionem compellendi sunt. quid enim si humilis et deploratus unus edidit, ut dubitare quis lam administrauerunt simul, aut omnes edere debent aut unius editioni subscribere.Exigitur autdum non calumniae ca
Abbreviated transcription (Latin):
aius Argentarius rõnes edere
iubetur nec int̾ẽ cumip̃o argẽ¬
tario controu̾siasit au cum alio¬
ĩteo autem argẽtarios tantum
neq alios ullos ab simules eis e¬
conficiant. ¶edi autem rõ itar᷑¬
celligitur si a capite edatur nãs
ratio nisi a capite ĩspitiatur nõ¬

Expanded text:
ale.Argentarius rationes edere iubetur: nec interest cum ipso argentario controuersia sit an cum alio.Ideo autem argentarios tantum neque alios ullos absimiles eis econficiant.Edi autem ratio ita intellegitur, si a capite edatur, nam ratio ni‹si a capite› inspiciatur,
Abbreviated transcription (Latin):
buit institores: ur cum omnib
simul contraha: uoluit. ub cum
imo solo. ¶ S et si denunciauit ne
cui cum eo contrah̾et non delet ĩ¬
stitoria tencrunam et c̾tam ꝑsonã
possumus prohilr̾ contrahe uel
c̾tum genus hominũuł negrria¬
si alias cumalio contrahit uetũit.¬
atione dandã omnib adsisus
cumactio neq enim decipi de¬
bent contrahentes Is sũ totum
ꝓhibuit cum eo contrahi p̃positi
icco non haletur cum magis hic
custolis sit icco. quam ĩ stitoris.
ergo nec uendẽ mercem hicpot̾it.
nec molicum quid ex tab̾na ¶ Si
a̾stitoria recte actum ẽ tributoria
ip̃o iure locum ã ũt neq enim
potest hr̃e locum cributoria ĩ mer¬
ce dominica/ qd̾ si non fuit iusti¬
tor dominice mertis: tributoria
suꝑcit acto. ¶ si aseruo tͤuo cser¬
amuicarii eius concli̾o. ⁊ eini
merci mee ĩstitorem fecero: isq
tibi m̃cem uendid̾it emptio est.
namcum dominus a seruo emit.
ẽ emptio licet ũ sit dñs obligatͦ

Expanded text:
buit institores, vel cum omnibus simul contrahi voluit vel cum uno solo. sed et si denuntiavit cui, ne cum eo contraheret, non debet institoria teneri: nam et certam personam possumus prohibere contrahere vel certum genus hominum vel negotiasi alias cum alio contrahi vetuitatione, danda est omnibus adversus eum actio: neque enim decipi debent contrahentes. Sed si in totum prohibuit cum eo contrahi, praepositi loco non habetur, cum magis hic custodis sit loco quam institoris: ergo nec uendere mercem hic poterit nec modicum quid ex taberna. Si institoria recte actum est, tributoria ipso iure locum non habet: neque enim potest habere locum tributoria in merce dominica. quod si non fuit institor dominicae mercis, tributoria superest actio. Si a seruo tuo operas uicarii eius conduxero et eum merci meae institorem fecero isque tibi mercem uendiderit, emptio est: nam cum dominus a seruo emit, est emptio, licet non sit dominus oblig
Abbreviated transcription (Latin):
annis erit qui p̾posiut. auxilio
etatis utetur non sine cause co¬
gnitione. ¶ de quo palam prohi¬
trahatur is poii lccononhetur
ũ enim ꝓmittendum erit qua¬
sicum institore contrahe. srsi qui
nolit contrahi: probibeat cet̾umi
qui ĩposuit. tenebitur ip̃a p̃posi¬
tione. ¶ p̃scribe̾ palam sic accipi¬
mus claris littis ut de plano rec¬
te iegi possit. ante tab̾nam scilicei
uł ante eum locum in quo nego¬
ciatio ex̾tetur. non ĩloco remoto
s in euidenti litĩs utrum greciᷤ
anlatinis. puto scłm loci cõdic¬
tionem. nequis causari possit. ñ¬
ignorantiam litterarum certe si
quis dicat se ignorasse. utt̾iasi.
nonobieruasse quod ꝓpoĩtum ei¬
rat cuminultilege̾nt cumq pa¬
lam eẽt ꝓpoĩtum non audietur.
¶proscriptum autem ppetuo eẽ
oportet. cctum siꝑid temporis ut
quoꝓpoĩtum nouerat. uł obscur¬
ataꝓscriptione contractum sit:
institorialocum babebit./ proinde
ẽt uł non appareret. dicendum¬
erit eum qui p̾posuit tencri¶ S¬

Expanded text:
annis erit qui praeposuit, auxilio aetatis utetur non sine causae cognitione. De quo palam prosctrahatur, is praepositi loco non habetur: non enim permittendum erit cum institore contrahere, sed si quis nolit contrahi, prohibeat: ceterum qui praeposuit tenebitur ipsa praepositione. Proscribere palam sic accipimus claris litteris, unde de plano recte legi possit, ante tabernam scilicet uel ante eum locum in quo negotiatio exercetur, non in loco remoto, sed in euidenti. litteris utrum Graecis an Latinis? puto secundum loci condicionem, ne quis causari possit ignorantiam litterarum. certe si quis dicat ignorasse se litteras uel non obseruasse quod propositum erat, cum multi legerent cumque palam esset propositum, non audietur. Proscriptum autem perpetuo esse oportet: ceterum si per id temporis, quo propositum non erat, uel obscurata proscriptione contractum sit, institoria locum habebit. proinde esset uel non pareret, dicendum eum qui pr‹ae›posuit teneri. s
Abbreviated transcription (Latin):
dit. ut ẽ relatum aput alphenũ
lib̾ triscesimo nono dig cũ alusi¬
tanis tres capti cẽnt a unus ea
conlitõne missus uti pecumam
pro trib afferret a nisi rediss ut
illi protrio quoq pecumam solui¬
ssent. seruius respondit. equumẽẽ
p̃toremineum redd̾e iuditiũ ¶ ꝙ
negiria hr̃ditaria gerit. quod ai

Expanded text:
dit, ut est relatum apud Alfenum libro trigensimo nono digestorum: cum a Lusitanis tres capti essent et unus ea condicione missus, uti pecuniam pro tribus adferret, et nisi redisset, uilli pro tertio quoque pecuniam solvissent: Servius respondit aequum esse praetorem in eum reddere iudicium. Qui negotia hereditaria gerit, quodammo
Abbreviated transcription (Latin):
llus hr̃s ex istat quia id es alienũ
cum octĩs hr̃ditariis boñib ad eũ
transit. ¶ Siuiuo titio negoria:
cius ad ministrare cepr. int̾mitte
mortuo eo ñ debeo. noua tamen
ĩ cohare necesse michiñ est. uet̾a
ex plicare ac conseruare necessa¬
riumͤ ut accidit cum alt̃ ex scciis
gitii explicandi causagerũtur
nicħ refert quotempore cõsum¬
tur. s quotempore inchoarenturꝰ¬
¶ mandato tuo negocia mea lu¬
tius titius gessit. quł io nͣ recte ges

Expanded text:
llus heres existat, quia id aes alienum cum ceteris hereditariis oneribus ad eum transit. Si uiuo Titio negotia eius administrare coepi, intermittere mortuo eo non debeo: noua tamen inchoare necesse mihi non est, uetera explicare ac conseruare necessarium est. ut accidit cum alter ex sociis gotii explicandi causa geruntur, nihilum refert, quo tempore consummentur, sed quo tempore inchoarentur. Mandatu tuo negotia mea Lucius Titius gessit: quod is non recte ges
Abbreviated transcription (Latin):
impendimius seruabimus ne¬
giciorum gestorumiuditio ¶ dỹ
aput hostes ec̃t titius negrcia eiꝰ
ad ministraui. postea reu̾sus. ne¬
giciorum gestorum micbi accio

Expanded text:
impendimus, seruabimus negotiorum gestorum iudicio. Dum apud hostes esset Titius, negotia eius administraui, postea reuersus est: negotiorum gestorum mihi actio
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qui ĩ naiugatione iactũ
fecit. si quedam ex hiis mercib
purmatores extracte sunt. coꝵ
enim merces non possunt inde¬
riseruande naiuis cã iacte eẽ. que
ꝑit. ¶ cum autem iactus de naue
factus sit. ⁊ alicuius res que in
naui remansint detĩores facte
sunt. uidendum ancum ferre c¬
gendus sit quia non debet clup ͣ

Expanded text:
ab eo, qui in nauigatione iactum ab eo, qui in nauigatione iactum fecit, si quaedam ex his mercibus per urinatores extractae sunt: eorum enim merces non possunt uideri seruandae nauis causa iactae esse, quae perit. Cum autem iactus de naue factus est et alicuius res, quae in naui remanserunt, deteriores factae sunt, uidendum, an conferre cogendus si
Abbreviated transcription (Latin):
alist. Dauis honuste leuande
causa quia ĩ trare portumut flu
men non potuerit cumbonere.
siquerelam merces ĩ scapbam
traiecte sunt. ne aut extra flu¬
men ꝑiclitetur aut imp̃o ostio
ur portueaq scapha submersa
ẽ ratiohr̃i debet int̾ecs ĩ naue
merces saluas h̃nt. cumhiis ꝙ
inscapba ꝑdid̾unt ꝑ inde. tam¬
quam si iactura frãeẽt. idq sabi¬
mis quocs lib̃ .ii. responsorum ꝓ¬
bat contra si scaphacum parte
mertium salua ẽ. nains ꝑierit.
ratio hr̃i non debet eorniquiĩ
nͣaue ꝑdid̃unt. quia iacuis in
tributimi naue saluauent 
si nauis que ĩ tempestate uenit¬
iactumercium unius m̃cato.¬
ris lenata e. i alio loco submer¬
saẽ. ⁊ aliquorum m̃catorum
merces ꝑuͣmatores extracte sũt
data mercede. rationem br̃ide¬
bere eius cuius merces ĩ naui¬
gatione leuande nauis causa
iacte sunt. ab hiis qui postea su
as ꝑurmatores seruau̾unt: sa¬
binus eque.aꝵ. eorum uero qui
uioem rõnem hr̃e quo non delr̾

Expanded text:
e causa, quia intrare flumen uel portum non potuerat cum onere, si quaedam merces in scapham traiectae sunt, ne aut extra flumen periclitetur aut in ipso ostio uel portu, eaque scapha summersa est, ratio haberi debet inter eos, qui in naue merces s‹a›luas habent, cum his qui in scapha perdiderunt, proinde tamquam si iactura facta esset: idque Sabinus quoque libro secundo responsorum probat. contra si scapha cum parte mercium salua est, nauis periit, ratio haberi non debet eorum, qui in naue perdiderunt, quia iactus in tributum naue salua uenit. Sed si nauis, quae in tempestate iactu mercium unius mercatoris leuata est, in alio loco summersa est et aliquorum mercatorum merces per urinatores extractae sunt data mercede, rationem haberi debere eius, cuius merces in nauigatione leuandae nauis causa iactae sunt, ab his, qui postea sua per urinatores seruauerunt, Sabinus aeque respondit. eorum uero, qui uicem rationem haberi non debere
Abbreviated transcription (Latin):
nun collãtionis consortio non
sarcitur ꝑ ecs : qui merces suas
innaufragio lib̾au̾ut nam hu¬
iũsincli equitatem tunc admit¬
tĩ placuit. cum iactus remelio
cetĩs in cominuni ꝑiculo salua
naui consuitumẽ. ¶arbore cesa
ut naius cum mercib liberari
possit: equitas contributionis ha
ustis armamientis ⁊ arbore. ⁊ an¬
tenma: hippone delata ẽ ibiq tu¬
multuariis armamentis ad p̾¬
sens comparatis: hostiam naui¬
gauit. ⁊ honus integrum ꝑtulit.
quesitum hi ẽ. an hii quorum
honus naute pro dampno con¬
ferre debeant. respondinon debẽ.

Expanded text:
num collationis consortio non sarcitur per eos, qui merces suas naufragio liberauerunt: nam huius aequitatem tunc admitti placuit, cum iactus remedio ceteris in communi periculo salua naui consultum est. Arbore caesa, ut nauis cum mercibus liberari possit, aequitas contributionis habustis armamentis et arbore et antemna Hipponem delata est ibique tumultuariis armamentis ad praesens comparatis Ostiam nauigauit et onus integrum pertulit: quaesitum est, an hi, quorum onus fuit, nautae pro damno conferre debeant. respondit non debe
Abbreviated transcription (Latin):
remane pot̾it ea exceptione se tu¬
eri adu̾sus petentem fundum:
quod si fundum dediss pocuniã¬
a marito cõdicet ¶ pr̃ etiam si falso
existimãs se filie sue debitorem

Expanded text:
remanere, potest ea exceptione se tueri aduersus petentem fundum: quod si fundum dedisset, pecuniam marito condicet.Pater etiamsi falso existimans se filiae suae debitorem
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte sic accepto tulit. ut uelit
amulieri intocum donatum.
tunc enim credendum ẽ. breui ñ¬
manu acceptim᷑ muliere. ⁊ ma¬
rito datimi . cet̾um mulieri ꝑli
bam ꝑsonam condictio ad quiri
non potꝰ plane secutis nuptiis mu¬
lier soluto m̃m̃io dotis ex actionẽ:
ħt. insiforte sicaccepto tulit extra¬
neus ut ip̃e quo quomodo solu¬
gum fu̾it matrimonium condi¬
ctionem̃ hãt. cunc enim ñ halebit
malier actionẽ. ¶ Sccudũ que
constituita dote ꝑ acceptilationẽ
t secutis nuptiis is effectus erit
dotis ex accõi: ut si quid̾ purasit ob¬
ligatio que acceptilata ẽ ñ ip̃a iã
restituendasit. s soluẽda dos ẽ sec¬
indiem fu̾it. nec ante solutũ ma¬
trimoniũ dies obligatõis preter¬
itc̃cibi. restauranda sit erit ĩdiem
pristimimobligatõ et si debitum

Expanded text:
nisi forte sic accepto tulit, ut uelit mulieri in totum donatum: tunc enim credendum est breui manu acceptum a muliere et marito datum: ceterum mulieri per liberam personam condictio adquiri non potest. Plane secutis nuptiis mulier soluto matrimonio dotis exactionem habebit, nisi forte sic accepto tulit extraneus, ut ipse, quoquo modo solutum fuerit matrimonium, condictionem habeat: tunc enim non habebit mulier actionem. secundum quae constituta dote per acceptilationem et secutis nuptiis is effectus erit dotis exactioni, ut, si quidem pura sit obligatio quae accepto lata est, non ipsa iam restituenda sit, sed solvenda dos secin diem fuit nec ante solutum matrimonium dies obligationis praeteriit, restauranda est in diem pristinum oblig
Abbreviated transcription (Latin):
trimonio res quas tradidit. condic¬
tionera repetiturã. ħ idem ĩ c̃ti cõ¬
dictione consecuturã ut ꝓmissic̾e
libẽtur. ¶ Si debitori suo mulier ñ¬
nupt᷑a. ita dotem ꝓmisiss quod
michi deres: aut fundus sempro¬
uellet idindotẽ erit. ⁊ siquid̃ debitũ
maluiss dotis nomme ap̃iurum¬

Expanded text:
condictione repetituram, item incerti condictione consecuturam, ut promissione liberetur. Si debitori suo mulier nuptura ita dotem promisisset: "quod mihi debes aut fundus Semprovellet, id in dote erit: et si quidem debitum maluisset dotis nomine apu
Abbreviated transcription (Latin):
agẽtur. cumenim postremuᷤ
cedat. non retro ad quiri ser¬
uitus iudetur. s ꝑ dem̃ habe¬
tur. atq si cuniͣ postrennis
cedat: omnes cessissent. igr̃
rursus hic actus pexdebit. do¬
nec noͣuus sccͣius cedat ¶ id
iuris ẽ asium ex chominis ce¬
cii aliquid horim acciditacr¬
go ⁊ ex diuu̾̃so si ei quinon ces¬
sit᷑ aliquid tale eorum conti¬
gĩt. ex integro ones cedere
debebunt tantum emmitem¬
pus eis remissum ẽ quo da¬
re facere possiaat ur liu̾sis tẽ¬
poribus possumt ⁊ ideo ñ pot̾
amiul iunus cedẽsidemq cli¬
cenlum s̃ walt̾ cedat alt̾ leget
seritutem ¶nam si omnes socui
legent seruitutem a paritere¬
orum ad catur br̃ditas potest
dici cẽ legatum ¶si di̾sis tempp¬
rib: inutilit̾ dies legati cedit

Expanded text:
agetur: cum enim postremus cedat, non retro adquiri seruitus uidetur, sed perinde habetur, atque si, cum postremus cedat, omnes cessissent: igitur rursus hic actus pendebit, donec nouus socius cedat. idem iuris est et si uni ex dominis cecii aliquid horum acciderit. ergo et ex diuerso si ei, qui non cessit, aliquid tale eorum contigerit, ex integro omnes cedere debebunt: tantum enim tempus eis remissum est, quo dare facere possunt, uel diuersis temporibus possint, et ideo non potest uni uel unus cedere. idemque dicendum est et si alter cedat, alter leget seruitutes. nam si omnes socii legent seruitutes et pariter eorum adeatur hereditas, potest dici utile esse legatum: si diuersis temporibus, inutiliter dies legati cedit