comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
praesidiu: nr̃i cogebãtur neceio eos circuꝵ ualere. Ex hostiu armis pro
mucrones & capita hominu ordinata ad oppidũ cõnersa uniuersa hostin
rii. Ita galli tragulis iaculisque oppidu ex hostius cadaueribꝰ circũplexi
opugnare coeꝑunt. Ex hoc prelio fabius adolescẽs corduba cũ pancis equi¬
tibꝰ fugit. Sexto pompcio ꝗ cordub& fuisset: re gesta refert. Cognit.
se depate ad taesare proficisci. & secunda uigilia ab opido discessit. EN
pompeius cũ equitibus paucis nõnullisq peditibus ad nauale praesidiu
Quo cũ ad octauus miliarius uenisset .p. caluuicius. ꝗ castris ãna põpet
pracpoctus esset: eius uerbis nuncius mitit : cũ munus belli haberet
ut mutẽnt lectiã. qua inoppidu fieri possit. listeris missis pompeuis cartelã defert
qui illaꝵ ꝑtiũ fautores essent: conueniũt ĩ domu. quo erat delatus. Qui
arbitrati sunt clanculũ uenisse: ut ab eo quae uellet: de bello requirerent. Cu

Expanded text:
praesidium, nostrique cogebantur necessario eos circumvallare. Ex hostium armis scutmucrone capita hominum ordinata ad oppidum conversa universa, ut et arsarii.96 Ita Galli tragulis iaculisque oppidum ex hostium cadaveribus circumplexi oppugnare coeperunt. Ex hoc proelio Valerius adulescens Cordubam cum paucis equitibus fugit; Sex. Pompeio, qui Cordubae fuisset, rem gestam refert. Cognito dixit se de pace ad Caesarem proficisci et secunda vigilia ab oppido discessit. Cn. Pompeius cum equitibus paucis non nullisque peditibus ad navale praesidium Quo cum ad octavum miliarium venisset, P. Caucilius,98 qui castris antea Pompei praepositus esset, eius verbis nuntium mittit eum minus belle habere: ut mitterent lecticam qua in oppidum deferri posset. Lecticariis missis Pompeius Carteiam defertur. Qui illarum partium fautores essent conveniunt in domum quo erat delatus — qui arbitrati sunt clanculum venisse —, ut ab eo quae vellet de bello requirerent. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
nostri occuparẽtur: legio aduersarioꝵ traduci cepta sit: adextrũq simul ẽ
iota. equitatus caesaris sinistrũ cornu premere coepit. A¬
prelius facere incipiũt. utq lotus illi aciei ad subsidiu ueniendi nõ claretur.
ĩ celu clamor. intermixtus gemitus. gladioꝵq crepitus auribus oblatus e
imperitoꝵ mentes timore pracpediebat᷑. Hic: ut ait ennius: pes pede premit᷑.
armis terrũtur arma. Adũsariosq uehementissie pugnãtes nostri agere ceꝑunt
circiter .xxx. practerea labienus & Actius uarus. quibꝰ octisis utrisq fun
ẽ factu. Itẽq equites romani ꝑtim ex urbe ꝑtim exprouincia ad milia
tria. Nostri desiderati ad hominus mille. ꝑtiz equitu pedituq saucii ad
.d. Adu̾sarioꝵ aquilae sũt ablatae .xiii. & signa & fasces. praererea ducel¬

Expanded text:
nostri occuparent, legio adversariorum traduci coepta sit a dextro.94 Quae simul est nostri occuparent, legio adversariorum traduci coepta sit a dextro.94 Quae simul est mota, equitatus Caesaris sinistrum cornum premere coepit elium facere possent,95 locus in aciem ad subsidium veniendi non daretur. Ita cum clamor esset intermixtus gemitu gladiorumque crepitus auribus oblatus, inperitorum mentes timore praepediebat. Hic, ut ait Ennius, pes pede premitur, armis teruntur arma, adversariosque vehementissime pugnantes nostri agere coeperunt; circiter XXX et si quid amplius, praeterea Labienus, Attius Varus, quibus occisis utrisque funus est factum, itemque equites Romani partim ex urbe partim ex provincia ad milia III. Nostri desiderati ad hominum mille partim equitum partim peditum; saucii ad D. Adversariorum aquilae sunt ablatae XIII et signa et fasces praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
ediectus. moleste & acerte actipiebãt se impedin quo minus ꝑicolns conficere
possent. Haec mora aduersarios alacriores efficiebat. Caesaris copias timore
impediri ad comitendu preliu. Ita se offerentes iniquo loco sui potestatẽ effi¬
it: ut magno tñ ꝑiculo accessus coꝵ hẽretur. Hic decumar
equitatus procliu clamore facto cõmittitur. Hic & si uirtute nr̃i antece¬
debãt. aduersarii suꝑiore loto defendebant. Accrime & uehemẽs ficbat ab
utrisq clamor. teloꝵq missu congressus sic ut prope nostri diffiderent uicto¬
ria: Congressus .N & clamor quibus rebus maxime hostis contereretur ĩ gola¬¬
tu: pari erãt condicione. Itaq exutroq genere pugnae cũ pare uirtute
ad bellandũ cõtulissent: piloꝵ missu fixa cumulatur & concedit aduersa¬
rioꝵ multitudo. Dextrũ demõstrauimus decumanos cornu tenuisse: ꝗ
ꝙ a suo loco hostes uehemẽter premere coeperũt: ut ad subsidiu ne ab latere

Expanded text:
obiectum, moleste et acerbe accipiebant se impediri quo minus proelium conficere possent. Haec mora adversarios alacriores efficiebat: Caesaris copias timore impediri ad committendum proelium. Ita se efferentes iniquo loco sui potestatem faciebant, ut magno tamen periculo accessus eorum haberetur. Hic decumaniequitatus.91 Proelium clamore facto committitur. § 31 Hic etsi virtute nostri antecedebant, adversarii loco superiore se defendebant acerrime, et vehemens fiebat ab utrisque clamor telorumque missu concursus, sic ut prope nostri diffiderent victoriae. Congressus enim et clamor, quibus rebus maxime hostis conterretur, in collatu pari erat condicione. Ita ex utroque genere pugnae cum parem virtutem ad bellandum contulissent, pilorum missu fixa cumulatur et concidit adversariorum multitudo. Dextrum ut demonstravimus decumanos cornum tenuisse; qquod a suo loco hostes vehementer premere coeperunt, ut ad subsidium, ne ab latere
Abbreviated transcription (Latin):
ne oppidi in montibus castra habuit posita pompeus in cons
.xiii. legionu: sed ex quibus aliquid fi mamenti se existimabat᷑ habere. duȩ fuerĩt
uer naculȩ quȩ a lrebonio transfugerant. una facta ex tolonisque fuerunt in his
cegionibus quarta fit affraniana ex africa qua seci ad duxeratr
nes omnia quȩ sunt ab oppidis remota turribus et munitionibus retinentuꝵ sicut

Expanded text:
. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuit posita Pompeius in cons. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuit posita Pompeius in consXIII legionum; sed ex quibus aliquid firmamenti se existimabat habere duae fuerunt vernaculae, quae a Trebonio transfugerant; una facta ex colonis qui fuerunt in his regionibus; quarta fuit Afraniana ex Africa quam secum adduxerat; rnes omnia loca quae sunt ab oppidis remota turribus et munitionibus retinentur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tatutumequu deduceret copiis flmine traductio noctu iubetines fiexi ma¬
nosita frmissimu ei presidiu ategua proficiscitur. Id cu Pompeius ex per¬
xit et ad corduba se recepit. Cesar munitionibue anteaq
x. Ciuus in aduentu presidi causa Ccesar complura castella
N possent. hic in aduentu pompeis incidit ut matutino tempore
set certissima ita illa obscuratione cu aliquot cohortibus et equitu tux miscircũ
saris equites et concidunt sic ut uix in ea cede pauci effugeren
sequenti nocte castra sua incendit Pompeius et trans flumensalsu peꝵ conual-
r duo oppida ategua et ucubi in monte constituit. Cesaꝵ in
nitionibus ceterisq que ad oppidu opus fuere aggere uneasq agere instituit.
it montuosa et natura edita ad re militare quȩ planicie di
salso flumine prexime tamen ategua ut flumen sit cireiter passus duomilia

Expanded text:
rat in aequum deduceret, copiis flumine traductis noctu iubet ignis fieri marat in aequum deduceret, copiis flumine traductis noctu iubet ignis fieri magnos: ita firmissimum eius praesidium Ateguam proficiscitur. Id cum Pompeius ex perretraxit et ad Cordubam se recepit. Caesar munitionibus Ateguamficisci,16 cuius in adventum praesidi causa Caesar complura castella esse possent, hic in adventu Pompei incidit ut matutino tempore nebula esset crassissima. Ita illa obscuratione cum aliquot cohortibus et equitum turmis circumcludunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede pauci effugerent. § 7 Insequenti nocte castra sua incendit Pompeius et trans flumen Salsum per convallis castra inter duo oppida Ateguam et Ucubim in monte constituit. Caesar interim munitionibus ceterisque quae ad oppugnandum opus fuerunt perfet montuosa et natura impedita ad rem militarem; quae planitie dividuntur, Salso flumine, proxime tamen Ateguam ut flumen sit circiter passus duo milia
Abbreviated transcription (Latin):
patione tastra ponit. Cesar ut eu ab oppido commeatuq exeluderet brachiu ad põ¬
Fet ducere cepit. pari ide conditione Pompeius. hic inteꝵ duces duos fit conten¬
tio uter preuis ponte occuparet ex qua cortentione quotidiana minuta prelia fiȩ¬
banttut modohi nonnunꝗ̃ illi superiorus discederent. Quȩ rescu ad maiore contẽ¬
banies uenisset ab uteisq cominu pugna iniqua dus cupidius locu studenttenee¬
te pxopter ponte coagulabant fluminis ripas ac propinqua re coangristiati pre¬
cepitabantuꝑ Hic alternis non solu morti morte exaggerabant. sed tumulos tu¬
crulisn quebãt ita diebus compluribus cupiebat Casar siqua conditine poset
aduersiuos inequu lou deducere et primo q tempore de bello decerneree
dcur mnimaduerteret aduersarios minime uelle: quos quonias iuues fetr nxe¬

Expanded text:
ratione castra ponit. Caesar, ut eum ab oppido commeatuque excluderet, bracchium ad ponratione castra ponit. Caesar, ut eum ab oppido commeatuque excluderet, bracchium ad pontem ducere coepit: pari idem condicione Pompeius facit. Hic inter duces duos fit contentio uter prius pontem occuparet; ex qua contentione cotidiana minuta proelia fiebant, ut modo hi, non numquam illi superiores discederent. Quae res cum ad maiorem contentionem venisset, ab utrisque comminus pugna inita, dum cupidius locum student tenere, propter pontem coagulabantur,10 fluminis ripas appropinquantes coangustati praecipitabantur. Hic alternis non solum morti mortem exaggerabant, sed tumulos tumulis exaequabant. Ita diebus compluribus consumptis cupiebat Caesar, si qua condicione posset, adversarios in aequum locum deducere et primo quoque tempore de bello decernere. § 6 Id cum animadverteret adversarios minime velle, quo eos quomodo ab Ulia retraxe
Abbreviated transcription (Latin):
t in conspectu oppidi se dedex̃ cu equis recipiuntur. hoc cordi
rquitatu concidendu cu exissent loxicati ut suprea scripsimii
descenderunt et magnu preliu fecerunt sĩcuti ex infinita hominu multitudine
noppidu se reciperent. Hoc timore adductus Sext. Pompeuis
misit ut celeriter subsidio ueniret ne prius Casar corduba caperet ꝗͣ ipse illo uenis
iq GN. Pompeuis ula prope capta litteris fratris excitus cu cõ¬
ba ĩteꝵ facere cepit. Cesar cu ad flumen bethi ueniset neq propter altitudine
flũminies transire posset lapidibus corbes plenos dimisit. ita iniuper ponte facto
copias ad castra hcipartito transduxit. Tenebat aduersu oppidus: exegione ponit tra
besut suprascripsimus bi partito. hoc cu Pompeius sius copis uenisset ex ad uerso pari

Expanded text:
mul in conspectum oppidi se dederunt, cum equis recipiuntur, hoc a Cordmul in conspectum oppidi se dederunt, cum equis recipiuntur, hoc a Cordequitatum concidendum cum exissent, loricati, ut supra scripsimus, ex equis descenderunt et magnum proelium fecerunt, sic uti ex infinita hominum multitudine pauci in oppidum se reciperent. Hoc timore adductus Sex. Pompeius litteras fratri misit ut celeriter sibi subsidio veniret, ne prius Caesar Cordubam caperet quam ipse illo venisset. Itaque Cn. Pompeius Ulia prope capta litteris fratris excitus cum cobam iter facere coepit. § 5 Caesar, cum ad flumen Baetim venisset neque propter altitudinem fluminis transire posset, lapidibus corbis plenos demisit: insuper ponit trabes; ita ponte facto copias ad castra tripertito traduxit. Tendebat adversum oppidum e regione pontis, ut supra scripsimus, tripertito.9 Huc cum Pompeius cum suis copiis venisset, ex adverso pari
Abbreviated transcription (Latin):
presidia uenisset incidit ide temporis ut tempestate aduersa uehementiꝙ uerito
axetur que ius tempestatis ita obscurabat ut uix proximu ignoscexe posset
ciius in cominodis summa utilitate ipsis prebebat: ita ut cu ad eu uenerunt ubet¬
istendere et recta per aduersarioru presidia ad oppĩdu contendunt
poris conariad muxu accedere ut oppidu capiant et parti tempestate
impediti iugiles non poterant diligentia prestare parti illo responso deterrebantux
Cu ad porta appropinquassent signo dato ab oppidanie sunt recepti: et pedites equitesꝙ¬
clamore facto dispositis parti ibi qui remanserunt eqiutes clamore facto eruptiõe
Hoc misso ad ula presidio Caorsar ut Pompei ab ea oppugnatione deduceret ad cordu¬
ba contendit exq itinere loricatos iuros fortes cu equitatu ante premisit qui si¬

Expanded text:
praesidia venisset, incidit idem temporis ut tempestate adversa vehementique vento praesidia venisset, incidit idem temporis ut tempestate adversa vehementique vento adflictaretur; aditusque vis tempestatis ita obscurabat ut vix proximum agnoscere possent. Cuius incommodum summam utilitatem ipsis praebebat. Ita scendere, et recta per adversariorum praesidia ad oppidum contendunt. nam id temporis conari ad murum accedere, ut oppidum capiant; et partim tempestate impediti vigiles non poterant diligentiam praestare, partim illo responso deterrebantur. Cum ad portam appropinquassent, signo dato ab oppidanis sunt recepti, et pedites dispositi partim ibi remanserunt, equites clamore facto eruptionem Hoc misso ad Uliam praesidio Caesar, ut Pompeium ab ea oppugnatione deduceret, ad Cordubam contendit, ex quo itinere loricatos viros fortis cum equitatu ante praemisit. Qui si
Abbreviated transcription (Latin):
austo pc efer̃rte sue cissmra proponellanit᷑. Quibus rebus adductus quos legatos
ante exercitui prefecerat.Q fecdiu et.Q fabiu Maximu de suo aduentu facit
ipsi opinati sunt approp inquauit: neq ut ipsẽ uoluit equitatu siba pee¬
sidio habuit. Erat ide temporis Sext. fompeuis frater qui cu presidio cordu¬
i tenebat quod eues prouintie caput esse existimabatur. Ipse auter Gi detine¬
peius adolestens uli opidu oppugnabat et fere ia aliquot mensibus ua de trrie¬
batur Quo ex oppido cognito csaris aduentu legati da presidia St Pompect
Cesare cu audissent petere ceper uti sibi primo q tempore subsidiu mitte cohi
esar eas ciuitate omni tempore optime de se merita esse celeriter segi co hur¬
tes secunda ugilũ iubet proficisci et pari equites numero quibus prefecit ho tmpe¬
rountie notu et non paru sciente .l. uiiuis fatietu. qui cu ad Gri. fompeu

Expanded text:
ulta praeterea veri similia proponebant. Quibus rebus adductus quos legatos ante exercitui praefecerat Q. Pedium et Q. Fabium Maximum de suo adventu facit celerius quam ipsi opinati sunt appropinquavit neque, ut ipse voluit, equitatum sibi praesidio habuit. § 3 Erat idem temporis Sex. Pompeius frater qui cum praesidio Cordubam tenebat, quod eius provinciae caput esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Uliam oppidum oppugnabat et fere iam aliquot mensibus ibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Caesaris adventu legati clam praesidia Cn. Pompei Caesarem cum adissent, petere coeperunt uti sibi primo quoque tempore subsidium mitteret. Caesar — eam civitatem omni tempore optime de populo Romano meritam esse — celeriter sex cohortis secunda vigilia iubet proficisci, pari equites numero. Quibus praefecit homrovinciae notum et non parum scientem, L. Vibium Paciaecum. Qui cum ad Cn. Pompei
Abbreviated transcription (Latin):
niie familia constitutu habuisse ut una teansfugerent ad cȩsare. illa opprenas
iosu de sertus qualem me illi prestiti tiliure tutee⁊ eo anantia setunt ⁊ xsaeer
esse in te prestabo ł ode tempore oppidar ilegati ouuantea exiexont ẽoesare
edurunt hsibi iuta concedexet sese miequenti luce opidu ene deditui oep
Sabus responbitse c esares fideq prestatur. Itante dierei lbi maropiti¬

Expanded text:
cum familia constitutum habuisse ut una transfugerent ad Caesarem; illam oppressam cum familia constitutum habuisse ut una transfugerent ad Caesarem; illam oppressam io sum desertus, qualem me illi praestiti tali virtute et constantia futurum me in te esse praestabo'. Eodem tempore oppidani legati qui antea exierant Caesarem adierunt: si sibi vitam concederet, sese insequenti luce oppidum esse dedituros. Quibus respondit se Caesarem esse fidemque praestaturum. Ita ante diem XI. Ka
Abbreviated transcription (Latin):
rtit semel pugione eduxit. et manu eius incidit. ita r
sin Cesaris castris fuisset uxoꝵe et filius ĩ oppido reliqu
diciu glande seriptu misit pex quod certior fieret Caesa
qui mittere glande inseripta solebãt in sequenti tempore duo lusitani featres
ge nunciarunt. Q Pompeius contione habuisse ꝙ oppido subsidu
disse ut potiu ad dimicandu descenderent ꝗͣ signu fuge ostenderent. eu qui ita
locutus esset uigulatu. Code tempore tabellaru eius deprehensi qui ⁊d oppidus
cu propiuc
accosusit au oppitdanis est occisus Cadem mecte deor¶fag anunc iauit Rompente
u deꝰ uigulatione opidanoxu indignatos essẽ. uigilia secunda
e ultitudine feloru turrio lignea que ibi fusserab emo uitus fece uita dui¬
tis mortrꝵ ut superiore incendexunt idcireo ꝙ uentu oppidami secundĩ habuerẽ
ensequert lutu mater familias de muro se deiecit ad noc et transuut dixitq se

Expanded text:
rtit, simul pugionem eduxit et manum eius incidit. Ita recuius dominus in Caesaris castris fuisset — uxorem et filios in oppido reliqueindicium glande scriptum misit, per quod certior fieret Caesarqui mittere glandem inscriptam solebat.51 . . . Insequenti tempore duo Lusitani fratres transfugae nuntiarunt quam Pompeius contionem habuisset: quoniam oppido subsidiodisse ut potius ad dimicandum descenderet quam signum fugae ostenderet; eum qui ita locutus esset iugulatum. Eodem tempore tabellarii eius deprensi qui ad oppidum cum propius accessisset, ab oppidanis est occisus. Eadem nocte transfuga nuntiavit Pompeium um de iugulatione oppidanorum indignatos esse. § 19 Vigilia secunda propter multitudinem telorum turris lignea, quae nostra fuisset, ab imo vitium fecit unostram ut superiorem incenderunt, idcirco quod ventum oppidani secundum habuerunt. Insequenti luce materfamilias de muro se deiecit et ad nos transsiliit dixitque se
Abbreviated transcription (Latin):
ui soi quilis constituta. quac lateribuis equitatu regebatir cũ leui armatura
milibus dor petereo auxihare accidebãt prope alterus tantiu nnra praessicra

Expanded text:
XIII aquilis constituta, quae lateribus equitatu tegebatur cum levi armatura XIII aquilis constituta, quae lateribus equitatu tegebatur cum levi armatura milibus sex, praeterea auxiliares accedebant prope alterum tantum; nostra praesidi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdici solisq serenitas ut mirificũ ut optãdu tp̃ũs prope ab diis inmortalibus
illud tributu eẽt ad proeliu comittendu. Nostri lactari. nõ nulli etĩa timẽt
ꝙ in eus locu res fortunacq omnius deducerentur: ut ꝗc ꝗd post hora castris¬
fienet indubiu poneretur : Itaq nr̃i ad dimicãdu proceut. Id adũsarios
existimabamus c̃ẽ facturos: qui tñ mille passibis a municione oppidi longuis
ne. audlebãt procedere. In quo sibi prope murus adñsarii constitebãt. Itaq
nri procedũt. interdus aequitas loci adũsarios efflagitabat: ne tali condicionẽ
contenderẽt ad uictorias neq tñ illi a sua consuetudine disstedebat. nt
aut ab excelso loco aut oppiclo discederẽt. nr̃i pede prelso propius riuus cusg
apropinquassent adñsarii patrocinari loco iniquo nõ deficerĩt. Erat acies

Expanded text:
et diei solisque serenitate,89 ut mirificum et optandum tempus prope ab dis immortalibus et diei solisque serenitate,89 ut mirificum et optandum tempus prope ab dis immortalibus illud tributum esset ad proelium committendum. Nostri laetari, non nulli etiam timere, quod in eum locum res fortunaeque omnium deducerentur ut, quidquid post horam casus tribuisset, in dubio poneretur. Itaque nostri ad dimicandum procedunt, id quod adversarios existimabamus esse facturos; qui tamen a munitione oppidi longius non audebant procedere, immo se ibi prope murum adversarii constituebant. Itaque nostri procedunt. Interdum aequitas loci adversarios efflagitabat ut tali condicione contenderent ad victoriam; neque tamen illi a sua consuetudine discedebant, ut aut ab excelso loco aut ab oppido discederent. Nostri pede presso propius rivum cum appropinquassent, adversarii patrocinari loco iniquo non desinunt. § 30 Erat acies
Abbreviated transcription (Latin):
mbere. Hac lrãe uementer confirmabãt mentes oppidanoꝵ. Ita h
totus se facere posse existimabat. Eteniz & natura loci defendebatur & ip̃uis op¬
pidi municiõs ubi castra huit cõstituta. Hãq: ut suꝑius de mõstrauimꝰ. loca exce¬
tatere id quod eo incidit tp̃re. planicies inter utraq castra intercedebat ciciter
milia passu.U. ut auxilia pompeii duabus deffenderet᷑ rebus oppidi exce
loci nã. Hinc dirigens proxima planitie sequebatur: cuius decursu antecedebat
riuus: qui ad eoꝵ accessu sũma efficiebat loci iniquitate. No plaustri & uora¬
ginoso solo cũrens erat ad dexterã ꝑte. Et caesar cu acĩe directa uidisset: nõ
hũit dubiu ꝗn media planicie ĩ aequu ad dimicãdu aduersarii procederẽt
Hloc erat ĩ oũiu aspectu. Huc accedebat: ut locus ea planicie equĩtatũ ornarea

Expanded text:
haberet. Hae litterae vehementer confirmabant mentis oppidanorum. Ita hhaberet. Hae litterae vehementer confirmabant mentis oppidanorum. Ita htotum se facere posse existimabat: etenim et natura loci defendebantur et ipsius oppidi munitione, ubi castra habuit constituta. Namque ut superius demonstravimus, loca exce;85 id quod eo incidit tempore. § 29 Planities inter utraque castra intercedebat circiter milia passuum V, ut auxilia Pompei duabus defenderentur rebus, oppido et excelsi loci natura. Hinc derigens proxima planities aequabatur. Cuius decursum antecedebat rivus, qui ad eorum accessum summam efficiebat loci iniquitatem: nam palustri et voraginoso solo currens erat ad dextram. Itaque Caesar cum aciem derectam vidisset, non habuit dubium quin media planitie in aequum ad dimicandum adversarii procederent. Hoc erat in omnium conspectu. Huc accedebat ut locus illa planitie equitatum evocaret
Abbreviated transcription (Latin):
hora luna circiter sexta ꝗđ uisa est. Ita castris motis ad ucubim pompeus praesidiũ.
quod reliquit: iussit: ut incenderẽt. Ut ex usto opido ĩ castra maiora se reciꝑ¬
t. ĩ sequenti tempore uentis ponte opidu cũ oppugnare coepi
facta interfecit carrutham contraq pompeiu castra posuit. pompeiuis op¬
pidu: qđ contra sua pracsidia porfas clausisset: incendit. milesq qui fratrẽ
suu ĩ castris ingulasset: interceptu ẽ. a nr̃is & fuste ꝑcussus. Hinc itinere
facto ĩ campu mundense cũ esset uẽtu: castra contra pompeiu constituit.
Sequenti die cu iter facere caesar cu copiis uellet: renunciatu ẽ aspeculatorib
pompeiu de .in. Uigilia in acie stetisse. Hoc nuncio allato uexilu proposuit. Id¬
serat/. caesarez nolle ĩ conuale descendere: quod maiore ꝑte exercitus tironum

Expanded text:
luna hora circiter sexta visa est. Ita castris motis Ucubim Pompeius praesidium luna hora circiter sexta visa est. Ita castris motis Ucubim Pompeius praesidium quod reliquit iussit incendere, ut deusto oppido in castra maiora se reciperent. Insequenti tempore Ventiponem oppidum cum oppugnare coepifacta iter fecit in Carrucam, contra Pompeium castra posuit. Pompeius oppidum, quod contra sua praesidia portas clausisset, incendit; milesque, qui fratrem suum in castris iugulasset, interceptus est a nostris et fustibus percussus. Hinc itinere facto in campum Mundensem cum esset ventum, castra contra Pompeium constituit. § 28 Sequenti die cum iter facere Caesar cum copiis vellet, renuntiatum est a speculatoribus Pompeium de tertia vigilia in acie stetisse. Hoc nuntio allato vexillum proposuit. Idserat Caesarem nolle in convallem descendere, quod maiorem partem exercitus tironem
Abbreviated transcription (Latin):
e quibus ocrasione capta se trans fugisse. Ite hoc die littere sunt depeehero
titii tyone non audent in campu deducere nostrisq adhuc fracti presidui
bellu ducunt. Na singulas cuutates cuccunsedexe inde sibi commeatus capor¬
unt: quare et ciuitates nostraxu partiu consexuabo et bellu primo quoq
tempore conficia. Cohortes animo habeo ad uos mittere. Profecto uestro
tommeitu priuati necessaxio ad dimicandu destendent.Insequenti tem¬
pore cu nostri in opexe distenti essent equites in oliueto dulignantur
enterfecti sunt. aliquot serui tranfugerunt qui nunciauexunt ad.iii. no¬
nis marti preliu ad soricias quod factu est ex eo tempore metu esse
magnu et acciũ Uaru cir cu castella preessẽ. Eode die Pompeuis castra
mouit & contra hispalim ĩ oliueto constitit. Caesar priusꝙͣ eode ẽ profectꝰ.

Expanded text:
e quibus occasione capta se transfugisse. Item hoc die litterae sunt deprensaee quibus occasione capta se transfugisse. Item hoc die litterae sunt deprensaeed exercitum tironem non audent in campum deducere nostrisque adhuc fixi praesidiis bellum ducunt. Nam singulas civitates circumsederunt: inde sibi commeatus capiant. Quare et civitates nostrarum partium conservabo et bellum primo quoque tempore conficiam. Cohortes . . . animo habeo ad vos mittere. Profectu nostro commeatu privati necessario ad dimicandum descendent.' § 27 Insequenti tempore cum nostri in opere distenti essent, equites in oliveto, dum lignantur, interfecti sunt aliquot. Servi transfugerunt, qui nuntiaverunt, a. d. III. Non. Mart. proelium ad Soricariam quod factum est, ex eo tempore metum esse magnum, et Attium Varum circum castella praeesse. Eo die Pompeius castra movit et contra Spalim in oliveto constituit. Caesar prius quam eodem est profectus,
Abbreviated transcription (Latin):
surr quonia ferocitas antistii omniu mentes conuerterat ab opere adt
spectandu acies sunt dispositx. Na inter bellatores principesq dubia erat
ictoxia⁊ ut propemodu uideretur fine bellandi duoru diximere
tuli sent scutoruq laudies in signia prefulgens opus celatus: quorus puena
nostri equitees in receptu du ad castra redeunt aduexsar
Quis sunt insecuti uniuersi clamore facto impetus dederant ita ut metu per¬
deuritꝗinesuga essent multis aminis in castea se recipiunt casar obuit¬
tute turme dissianȩ donauit mil .XIII. et prefecto torques aureor ueł
lutes arimaturȩ milia i ctia hoc die .A. Bobius et .E. flauius et .A. Tre¬
bellius. ẽqͣ sͥ. histenses irgento proye tecti ad ctesare transfugeree es
quinun eqiuerunt equitee  x. conuotasse omnes qui in castes pompenes¬
Araut transitiones facerẽt sexrui indicio omnes in custodias esse coniector

Expanded text:
est. Quoniam ferocitas Antisti omnium mentes converterat ab opere ad est. Quoniam ferocitas Antisti omnium mentes converterat ab opere ad spectandum, acies sunt dispositae: nam inter bellatores principesque dubia erat posita victoria, ut prope videretur finem bellandi duorum dirimere se contulissent, scutorumque laudis insignia praefulgens opus caelatum . . . quorum 73 Ut, nostri equites in receptu dum ad castra redeunt, adversarii cupidius sunt insecuti, universi clamore facto impetum dederunt. Ita metu perterriti, cum in fuga essent multis amissis in castra se recipiunt. § 26 Caesar ob virtutem turmae Cassianae donavit milia ·X·III74 et praefecto torques aureos V et levi armaturae milia ·X·II.75 Hoc die A. Baebius et C. Flavius et A. Trebellius, equites Romani Astenses, argento prope tectis equis ad Caesarem transfugerunt; qui nuntiaverunt equites Romanos coniurasse omnis qui in castris Pompei essent ut transitionem facerent; servi indicio omnis in custodiam esse coniectos,
Abbreviated transcription (Latin):
tamen aequo loco sui potestate faciebat sed ex grumo e
saluti fiut quo subsidio ut nisi aduesperasset a paucioribus nostris omni
auxilio priuati essent. Na cecidere ex leui armatura eccxxxiuorbe
gio narhs .Cxxxuiii. preter ꝗͣ quoru arma et spolia sunt allata. Ita pri-¬
mo duoru centurionu interitio hac aduersarioru pena est litata
nsequenti die pari consuetudine cu ad eunde locus
presidium
inuenisset pristino illo suo utebantur instituto. Na preter equate. eo¬
d loco xquo se committere audebant. cu nostri in opei
et ꝑlanitie iniqiuori loco constitere. Illi tamen proculdubio ad tongredi¬
endus in &quu locu non sunt ausi descendere preter unu antistium
lurpione qui sidens uiribus ex aduexsariis sibi pare esse nemines agitare
cepit᷑. hic ut fertur non iuitasset Achillie Meumonisq congressus queze
Pompauis Nigex. eq. r. italicensis ex acie nostra ad congrediendu progres

Expanded text:
neque tamen aequo loco sui potestatem faciebat, sed ex grumo . neque tamen aequo loco sui potestatem faciebat, sed ex grumo . saluti fuit. Quo subsidio subnisi,69 nisi advesperasset, a paucioribus nostris omni auxilio privati essent. Nam ceciderunt ex levi armatura CCCXXIIII, ex legionariis CXXXVIII, praeterquam quorum arma et spolia sunt ablata. Ita pridie duorum centurionum interitio hac adversariorum poena est litata. § 25 Insequenti die pari consuetudine cum ad eundem locum eius praesidium venisset, pristino illo suo utebantur instituto: nam praeter equites nullo loco aequo se committere audebant. Cum nostri in opereet planitie in aequiore loco constiterunt. Illi tamen procul dubio ad congrediendum in aequum locum non sunt ausi descendere praeter unum Antistium Turpionem, qui fidens viribus ex adversariis sibi parem esse neminem agitare coepit. Hic, ut fertur Achillis Memnonisque congressus, Q. Pompeius Niger, eques Romanus Italicensis, ex acie nostra ad congrediendum progressus
Abbreviated transcription (Latin):
animaduertissetq in gressus pede offendit. huius concidentis temporis equites for¬
tes insignia complures aduersarioru concursu facexent equites nostri tranigres
ore loco aduexsarios ad uallu agere cepeꝵ. quȩ loca cupidius dum
ter presidia illoru student cede facere a turmis et leui armatirea sunt intere¬
clusi quoru nisi summa uirtus fusset uiui capti essent. Na et munitione pre¬
sidii cui comigustiabantur: ut eques spatio intercluso uix se defendere possedi
A unoq genere pugnȩ complure es sunt uulneribus affecti inquis etia Clode¬
us axquitius. Intex quosita cominus est pugnatu ut ex nostris preter duoi
aenturiones sit nemo desideratus. gloria se efferentes. Postero die pom¬
utrorunq conuenẽr copię. Nostri brachia ducere ceperunt. Pomib¬
ues cu inimaduerteret castello se excludi aspania quod est ab ucubi
mil. pass. ut hec res necessario deuoçabat ut ad dimicanclu descenderẽt

Expanded text:
fendit. In huius concidentis centurionis ac viri fortis insignia cum compluris adversariorum concursum facerent, equites nostri transgressi inferiore loco adversarios ad vallum agere coeperunt. Ita cupidius dum intra praesidia illorum student caedem facere, a turmis et levi armatura sunt interclusi. Quorum nisi summa virtus fuisset, vivi capti essent: nam et munitione praesidi ita coangustabantur ut eques spatio intercluso vix se defendere posset. Ex utroque genere pugnae complures sunt vulneribus adfecti, in quis etiam Clodius Arquitius; inter quos ita comminus est pugnatum ut ex nostris praeter duos centuriones sit nemo desideratus gloria se efferentis. § 24 Postero die utrorumque convenere copiae. Nostri bracchia ducere coeperunt. Pompeius cum animadverteret castello se excludi Aspavia, quod est ab Ucubi milia passuum V, haec res necessario devocabat ut ad dimicandum descenderet;
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ complures nando ad naues: quae ĩ salo fuerũt: se recipiut. ancorisq
sublatis pelagnis remis petere coepeunt. Quae res eoꝵ uitac fuit subsidio
iusitani praeda pociuntur. Caelar agadibus rursus hispalim recurrit o¬

Expanded text:
item complures nando ad navis quae in salo fuerunt se recipiunt, ancoris item complures nando ad navis quae in salo fuerunt se recipiunt, ancoris sublatis pelagus remis petere coeperunt; quae res eorum vitae fuit subsidio. Lusitani praeda potiuntur. Caesar Gadibus rursus ad Hispalim recurrit
Abbreviated transcription (Latin):
nterfecto eN. pompeio adoloscente. Didius: quẽ supra de mõstrauimus. illa
affec tus leticia proximo se recepit castello. nõ nullasq naues ad refficiẽ tins
magna manu comꝑata ad didius se reportãt. Fluic & si nõ aberat di¬
ligentia ad naues tuendas tñ nõnũqͣ ex castello propter eoꝵ crebras excũ-¬
siones ciiciebatur. & sic prope quotidianis pugnis insidias ponũt. & triꝑtiti
signa distribuũt. Erant ꝑati ꝗ naues ĩcenderent incensisq ꝗ subsidiui
repeterẽt. Hi sic dispositĩ erãt: ut a nullo conspectu oiũ ad pugnã cont
nus a lusitanis tollitur. naues incendũtar. simulq ꝗ ĩ castello ad pugnas
praccesserãt: eode signo fagientes latrones dũ ꝑsecũtur a tergo insidiae
amore sublato circumueniũt. Didius magna cu uirtute cĩ
interficitur. Nõnulliq ea pugna scaphas. quae ad litus fuerãt: occupãt

Expanded text:
40 Interfecto Cn. Pompeio adulescente Didius, quem supra demonstravimus, illa 40 Interfecto Cn. Pompeio adulescente Didius, quem supra demonstravimus, illa adfectus laetitia proximo se recepit castello non nullasque navis ad reficiendum submagna manu comparata ad Didium se reportant. Huic etsi non aberat diligentia ad navis tuendas, tamen non numquam ex castello propter eorum crebras excursiones eliciebatur,122 et prope cotidianis pugnis insidias ponunt et tripertito signa distribuunt. Erant parati qui navis incenderent, incensisque qui subsidium repellerent:123 hi sic dispositi erant, ut a nullo conspici possent: reliqui in conum a Lusitanis tollitur, naves incenduntur, simulque qui ex castello ad pugnam processerant, eodem signo fugientis latrones dum persequuntur, a tergo insidiae clamore sublato circumveniunt. Didius magna cum virtute cum compluribus interficitur; non nulli ea pugna scaphas quae ad litus fuerant occupant,
Abbreviated transcription (Latin):
homines ex suꝑiore loco defendere possent. subeunt ĩ aduentu nr̃i depellñt᷑
telis: ꝗbiis cedentibus cupidius insequebãtur aduersarii. & confesti tarda¬
bãt ab accessu. hoc sepius facto aĩaduertebatur nr̃o magno id fieri ꝑiculo. oꝑe
rigunt: ut aequo pede cũ aduersariis congredi possent: aquib cũ aĩaduersii
esset: fuga sibi praesidiũ capiũt. Fompeius ut supra demonstrauimus: saucio
& ĩ cortotalo id circo tardabatur ad fugiendu. Itẽq ꝑꝑ loci difficultate neq
equo neq uehiculo salutis sue praesidiu parare poterat. Caedes a nr̃is ũd
administrabatur exclusa municione admissisq auxiliis. Ad conuale aũt¬
atq exesu locũ inspelunca pompeius se occultare coepit: ut a nr̃is nõ faci¬
le inueniretur nisi captiuoꝵ indiciis. Ita ibi interficitur. Cũ caesar galibus
fuisset. hispali pridie idus aprilis caput ad latu & populo datu est ĩ conspectũ.

Expanded text:
homines ex superiore loco defendere possent. Subeunt in adventu nostri, depelluntur telis. Quibus cedentibus cupidius insequebantur adversarii et confestim tardabant ab accessu. Hoc saepius facto animum advertebatur nostro magno id fieri periculo. Opere  derigunt, ut aequo pede cum adversariis congredi possent. A quibus cum animum adversum esset, fuga sibi praesidium capiunt. § 39 Pompeius, ut supra demonstravimus, saucius et intorto talo idcirco tardabatur ad fugiendum, itemque propter loci difficultatem neque equo neque vehiculo saluti suae praesidium parare poterat. Caedes a nostris undique administrabatur. Exclusus munitione amissisque auxiliis ad convallem exesumque locum in speluncam Pompeius se occultare coepit, ut a nostris non facile inveniretur nisi captivorum indicio. Ita ibi interficitur. Cum Caesar Gadibus fuisset, Hispalim prid. Id. April. caput allatum et populo datum est in conspectum. §
Abbreviated transcription (Latin):
xerat du cupidiis agmen aduersarioru insequitũ neltce
legionarqs exceptus est et intexfectus. postero die equites nostei longius ado¬
uba uersus prosecuti eos qui commeatus ad casora Pompeu
portabant ex his capti una a iumentis ad nostea adductesun teastagilo

Expanded text:
adduxerat, dum cupidius agmen adversariorum insequitur, a vernaculis adduxerat, dum cupidius agmen adversariorum insequitur, a vernaculis legionariis exceptus est et interfectus. § 11 Postero die equites nostri longius ad Cordubam versus prosecuti sunt eos qui commeatus ad castra Pompei ex oppido portabant. Ex his capti L cum iumentis ad nostra adducti sunt castra. Eo
Abbreviated transcription (Latin):
istellu Cxfar habuit constitutu ꝙ ẜompeius quod eode iugo tegebatur loci
natura et remotu erat a castris cxsiris animaduextebat loci disfĩcultatear¬
a flumine salso intercludebatur. non esse commissuru Casaro
loci difficutate ad subsicdiui commitendu se mitteret. Ita fretus opinione
iactus facere cepẽr uti magna parte hominu uulnexibus afficexent
Quo pacto cu ex castello repugnare cepissent maioribusq castrose csaraese
fuga pertexriti multi sunt interfecti complunes capti inqubus duen¬
multi pretere armis exuti suger. Quoru scuta sunt relata .LXXX. In sequẽti
lute aguictius cu ex italia cii equitatu uenit: is signa saguntinoris retiulet
.u. que ab oppidanis cepit suo loco penterritus est ꝙ equites ex italia cu asper¬
nate ad casare uenissent. Ea nocte Rompeius castra sua incendtiad conas¬
Nuba uersus iter facere cepit. Rex nomine Indo quia equitatu suas copias

Expanded text:
stellum Caesar habuit constitutum. § 9 Quod Pompeius, quod eodem iugo tegebatur loci natura et remotum erat a castris Caesaris, animadvertebat,22 et, quia flumine Salso intercludebatur, non esse commissurum Caesarem ut in tanta loci difficultate ad subsidium mittendum se committeret.23 Ita fretus opinione actus facere coeperunt, uti magnam partem hominum vulneribus adficerent. Quo peracto, cum ex castello repugnare coepissent maioribusque castris Caesari fuga perterriti multi sunt interfecti, complures capti, in quibus dumulti praeterea armis exuti fugerunt, quorum scuta sunt relata LXXX. § 10 Insequenti luce Arguetius ex Italia cum equitatu venit. Is signa Saguntinorum rettulit quinque, quae ab oppidanis cepit. Suo loco praeteritum est quod equites ex Italia cum Asprenate ad Caesarem venissent. Ea nocte Pompeius castra sua incendit et ad Cordubam versus iter facere coepit. Rex nomine Indo, qui cum equitatu suas copias
Abbreviated transcription (Latin):
In quo prelio aduersarioru cecidere.c xxiii.compluresq armis exuti mu¬
ti iulneribus affecti in castra sunt redacti. Nostri cecidere tres. saucii .xii.
pedites et equites quinq. Cius dici in sequent tempore pristina consuetu¬
dine pro muro pugnari ceptu est. Cu bene magna multitudine telorum
sunt aggressi in conspectuq nostro hospites qui in oppido exant iugulare et de¬
muro precipites miltere cepere: sicuti apud barbaros quod post hominu me¬
moria nunꝗͣ est factu. Huius diei extremo tempore a Pompeianiscla ad

Expanded text:
In quo proelio adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, muIn quo proelio adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, multi vulneribus adfecti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt III, saucii XII pedites et equites V. Eius diei insequenti tempore pristina consuetudine pro muro pugnari coeptum est. Cum bene magnam multitudinem telorum sunt aggressi in conspectuque nostro hospites qui in oppido erant iugulare ero praecipites mittere coeperunt, sicuti apud barbaros; quod post hominum memoriam numquam est factum. § 16 Huius diei extremo tempore a Pompeianis clam no
Abbreviated transcription (Latin):
prohibitus falsaq illa opinione gloriatus est ꝙ prope in nostris partibue locu tentuss
Ite in sequenti die eade consuctudinedu longius prosequitur quo loco equites noste
douer saciorip protit. Noc in conspetu utrorunq castroru gerebatur. et mllo¬
re pomꝑ eiam exultabant gloria. longiusq nostris cedentibue prosequi capisset¬
re facto aduersati sunt prelu facere. Sere apud exexcitus hec est equestru
prelii consuetido cu equis ad dimicandu dimisso equo cu pedite congredtiira
nequaꝗͣ par haberet id quod in hoc accidit prelio cu pedites leui aro ntim
lecti aid pugna equitibus nosteis nec opinantibis uenissent idq ur preluos pedes¬
uersu enet complures ex equis descendere. Ita exiguo tempore equal padee¬
tre pedes equestre prelu facere cepit. usq eo ut eode pro ximo a uallo fecere.

Expanded text:
prohibitus falsaque illa opinione gloriatus est quod prope in nostris partibus locum tenuisset. prohibitus falsaque illa opinione gloriatus est quod prope in nostris partibus locum tenuisset. Item insequenti die eadem consuetudine dum longius prosequitur, quo loco equites nostriadversariorum protriti. Hoc in conspectu utrorumque castrorum gerebatur, et maiore Pompeiani exsultabant gloria longius quod nostris cedentibus prosequi coepissere facto aversati sunt proelium facere. § 15 Fere apud exercitus haec est equestris proelii consuetudo: cum eques ad dimicandum dimisso equo cum pedite congreditur, nequaquam par habetur; id quod contra in hoc accidit proelio. Cum pedites levi armatura lecti ad pugnam equitibus nostris nec opinantibus venissent, idque in proelio animadversum esset, complures ex equis descenderunt. Ita exiguo tempore eques pedestre proelium facere coepit, usque eo ut caedem proxime a vallo fecerint.
Abbreviated transcription (Latin):
uis frater in castus pompe fiusset omnibus suis rebus relictis equu conscendit
et fugit. Speculator de legione secunda pomperana captusa militibus et antertẽc¬
tus est Ioeq tumporis glans mistã est inscripta quodie ad oppedis deprendus ascen¬
derent se scutu Esse porituru. Qua spe nonnulli dus sine pexiculo muries ascen¬
patsus essene conseruit missos facece louicitos qui presidu ccuisapreposit oitipe
apempuo essent orabant. Quibus respondit Cesar se cenditiones dare non dbieo¬
re consuelusse. Ili cu in oppidu reuertissent relato responso clamore sublato
tussime. simulq balista missa a nostris turre deiecit qua aduersiriorus qui ineature
iunq deiecti sunt. et puer quibalista solitus erat obseruare. Ciuis pre
texiti tempories Pompeius trans flumen salsu castellu constituit neq anostrius

Expanded text:
us frater in castris Pompei fuisset, omnibus suis rebus relictis equum conscendit us frater in castris Pompei fuisset, omnibus suis rebus relictis equum conscendit et fugit. Speculator de legione II. Pompeiana captus a militibus et interfectus est; idemque temporis glans missa est inscripta: quo die ad oppidum capiundum accederent, se scutum esse positurum. Qua spe non nulli, dum sine periculo murum ascenpartium essent, conservati . . . missos facere loricatos, qui praesidi causa praepositi oppido a Pompeio essent, orabant. Quibus respondit Caesar se condiciones dare, non accipere consuevisse. Qui cum in oppidum revertissent, relato responso clamore sublato tissime, simulque ballista missa a nostris turrem deiecit, qua adversariorum qui in ea turre inque deiecti sunt et puer, qui ballistam solitus erat observare. § 14 Eius diei praeterito tempore Pompeius trans flumen Salsum castellum constituit neque a nostris
Abbreviated transcription (Latin):
stris aduersarioru ad nos transfugit. Postero die ex legione uexnaculamilitu
sunt capti ab equitibus nostris tees qui dixecurae se fer uost se Cunenir
cogniti sunt a muitibus qui antea as habio et pedio fuerant et Trebonio trani tuage
uis ad ignostendu nulla facultas est data et amilitibus nostris
Ides temporis capti tabellari qui a corduba ad Rompeui missierant perperamqo
uiguta secinda ex oppido igne multu teloruꝙ multitudie actando benenpo
ipus consumpser cempluresq uulneribus affecer preterito noqđ
ue exuptione add legione sexta fecẽr. cu in opere nostar distentiesent cesterde
T Quotus uis repressa a nosteis et si oppidãi supexiore loto defen¬
bantur quinquaginta cu eruptione fitere cepissent tameniur tute enilittiybe¬
cu qui et si infeuore loco premibantur tamen repulsi adi
ne muitis iulneribus affecti in oppidu se contulexunt. Postero die lompensta

Expanded text:
stris adversariorum ad nos transfugit. § 12 Postero die ex legione vernacula milites sunt capti ab equitibus nostris duo, qui dixerunt se servos esse. Cum venirent, cogniti sunt a militibus qui antea cum Fabio et Pedio fuerant . . . et a Trebonio transfugerant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus nostris interfecti sunt. Idem temporis capti tabellarii, qui a Corduba ad Pompeium missi erant perperamquevigilia secunda ex oppido ignem multum telorumque multitudinem iactando bene magnum tempus consumpserunt complurisque vulneribus adfecerunt. Praeterito noctis tempore eruptionem ad legionem VI. fecerunt, cum in  quorum vis repressa a nostris, etsi oppidani superiore loco defendebantur. Hi cum eruptionem facere coepissent, tamen virtute militum nostrorum, etsi inferiore loco premebantur, repulsi adversarii bene multis vulneribus adfecti in oppidum se contulerunt.31 § 13 Postero die Pompeius
Abbreviated transcription (Latin):
UM. AD. CONSTITUENDAMI . REI. MILITA¬
xisscientia unus ex numero studiosoru eius accesseri
eiq destinato quantu cura nostra ualuit satisfecisse iusus
si deberi adhue institute arbitror opere ut solertia ducu
facta que a grecis una stratagematicon appellatione com¬
prehensa sunt expeditis amplectar commentariis. Ita eni
consilii qͦ et prouidentie exemplis succincti duces erunt
unde illis excogitandi gerendiq similia facultas nutriatur.
preterea continget ne de euentu trepidet inuentionis suȩ
qui probatis ea experimentis comprobabit. Illud neq igno¬
ro neq inficior etia reru gestaru scriptores indagine
insigne aliquo modo fiit traditu. Sed ut opinor occupatis uelocitate consuli de
Hongu est eni singula et sparsa pex immensu corpus hysti
sequi: et hi qui notabilia excexpserunt ipso uelut ace ruo reru confundurunt
Nostra sedulitas impendet opexa ut quemadmodu xes posci

Expanded text:
um ad instruendam rei militaris scientiam unus ex numero studiosorum eius accesserim eique destinato, quantum cura nostra valuit, satisfecisse visus sim, deberi adhuc institutae arbitror operae, ut sollertia ducum facta, quae a Graecis una στρατηγημάτων appellatione comprehensa sunt, expeditis amplectar commentariis. Ita enim consilii quoque et providentiae exemplis succincti duces erunt, unde illis excogitandi generandique similia facultas nutriatur; praeterea continget, ne de eventu trepidet inventionis suae, qui probatis eam experimentis comparabit. Illud neque ignoro neque infitior, et rerum gestarum scriptores indagine insigne aliquo modo fuit, traditum. Sed, ut opinor, occupatis velocitate consuli debet. Longum est enim singula et sparsa per immensum corpus historiarum persequi, et hi, qui notabilia excerpserunt, ipso velut acervo rerum confuderunt legentem. Nostra sedulitas impendet operam, ut, quemadmodum res poscet,
Abbreviated transcription (Latin):
tie eset ꝓeeiise legatotus responsa ita ene gesta queriadmodus illi scetuissent
ib oppedanis concuesi facto eil qui legato⁊ iugula sset lipou¬
anteppidtuue encureh isluisoperse perise Itaiux ptriculo lbepatras petrit ab
dnnias ut epliceret legritu a crsare prostiscilise satis fachurum
potestate data cu ide esset pxofectu presidio cemparatocu beneotiagnas
fecisset noctiurno tempore per fallaciarm opidusent
pidu in sua potestate recepit. Hoc preterito temporte i
metu conterritos compluree profugere in beturia neq sibi ulla spe
⁊ proposita habere. ut si qui ex nosteis transfũgerunt inł
ar matuꝵi conici euq non ampliucs .xuii. accipere. Insequenti tempore
castea contulit et brachiu ad flumen fabsu ducere cepit.
du in opere nostri distenti enent complures ex superiore loco aduersarior
i nostris animaduersu esset cedere tenturiones ex legione

Expanded text:
tum comperissent legatorum responsa ita esse gesta quemadmodum illi rettulissent, ab oppidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapare coeperunt: illius opera se perisse. Ita vix periculo liberatus petiit ab oppidanis ut ei liceret legatum ad Caesarem proficisci: illi se satisfacturum. Potestate data cum inde esset profectus, praesidio comparato, cum bene magnam manum fecisset et nocturno tempore per fallaciam in oppidum oppidum in suam potestatem recepit. — Hoc praeterito temporemetu conterritos compluris profugere Baeturiam; neque sibi ullam spem victoriae propositam habere et, si qui ex nostris transfugerent, in levem armaturam coici eumque non amplius XVII accipere. § 23 Insequenti tempore CHic dum in opere nostri distenti essent, complures ex superiore loco adversarioruetudinem cum a nostris animadversum esset cedere, centuriones ex legione V.