comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cupientes nob̾ ꝓpter adu̾sam ualitudinẽ
impediuntur. Item si .x. dare hr̃di iuis¬
sus fuerit hr̃s q̃ ꝑ partes acciꝑe fauore
lib̾tatis cogendus ẽ. S Ita lib̾ ẽẽ uissus si a¬
cuis capitolium ascendit. si ticius nolit
ascende: impedietur lib̾tas. Idemq uiriꝰ
est in similib causis ⁊ conditionibus. Item
cassius ait equi seruire uissus est anno il¬
lud tẽpus quo in fuga sit. uł incontro¬
solum de eo quod obscuruis est satisda¬
re paratus ẽ: neracius ⁊ aristo recte pu¬
tant libm fore. ne multi ad lib̾tatem ꝑ¬
uenire non possint incerta cã rationis
⁊ gen̾e negoci huiꝰmodi. ¶ dtatu liber
qui non rõnes reddere sed pecuniã ius¬
sus ẽ dare num̾are debet non fidei uis¬
sorem dare.

Expanded text:
cupientes seruire propter aduersam ualetudinem cupientes seruire propter aduersam ualetudinem impediuntur. Item si decem heredi dare iussus fuerit, heres etiam per partes accipere fauore libertatis cogendus est. Ita liber esse iussus 'si Titius Capitolium ascenderit': si Titius nolit ascendere, impedietur libertas. idemque iuris est in similibus causis et condicionibus. Item Cassius ait ei, qui seruire iussus est anno, illud tempus, quo in fuga sit uel in controsoluit, de eo, quod obscurius est, satisdare paratus est. Neratius et Aristo recte putant liberum fore, ne multi ad libertatem peruenire non possint incerta causa rationis et genere negotii huiusmodi. Statuliber, qui non rationes reddere, sed pecuniam iussus est dare, numerare debet, non fideiussorem dare.
Abbreviated transcription (Latin):
implet. quam futurus foret si eam ex¬
pleret. ¶Si duob .x. datis lib̾ eẽ uissus
sit.:⁊ unus.u. acciꝑe uoluerit. melius est
dic̾e posse eum eandem quinq alt̾i of¬
ferentẽ ad lib̾tatem ꝑuenire. ¶ Sticus
si ticio ꝑ triennũ. ẜuierit. uł si illi centũ
oꝑas dedit lib̃ esto. constat hoc modo li¬
b̾tatem utilit̃ dari posse. nam ⁊ alienu̾
ẜuus seruire potest sicuti lib̃. ⁊ multo
magis oꝑas dare nisi testator seruitutis
appellatione dñm magis quã oꝑam in¬
tellexit. idõq si ꝓhibet heres ticio. ẜuire:
ꝑuenit ad lib̾tatem. ¶ Stichus si hr̃di
meo anno seruierit lib̾ esto. querendũ
est annus quomͦ accipi debeat. an qui
quibꝰ libet sed suꝑius magis intelligendũ¬
pomponius scribit. s n si quidam dieb
aut ualitudo aut alia iusta cã impedim̃¬
to fuit quominus seruiat ⁊ hi anno im¬
putandi sunt. Seruire enĩ nob̃ intelli¬
guntur ⁊̃ hi quos curamus egros qui

Expanded text:
implet, quam futur‹u›s foret, si eam eximplet, quam futur‹u›s foret, si eam expleret. Si duobus decem datis liber esse iussus sit et unus quinque accipere noluerit, melius est dicere posse eum eadem quinque alteri offerentem ad libertatem peruenire. 'Stichus si Titio per triennium seruierit uel si illi centum operas dederit, liber esto.' constat hoc modo libertatem utiliter dari posse: nam et alienus seruus seruire nobis potest, sicuti liber, et multo magis operas dare: nisi testator seruitutis appellatione dominium magis quam operam intellexit. ideoque si prohibet heres Titio seruire, peruenit ad libertatem. 'Stichus si heredi meo anno seruierit, liber esto': quaerendum est, annus quomodo accipi debeat, an qui quibPomponius scribit. sed et si quibusdam diebus aut valetudo aut alia iusta causa impedimento fuerit, quo minus serviat, et hi anno imputandi sunt: servire enim nobis intelleguntur etiam h‹i›, quos curamus aegros, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tra quinquenin tempus. At quin i am
quinquenmo ei seruire non potest.
puta quod ei medicam̃tum dedisset ne ꝯ-¬
ciꝑet statim lib̾am futuram cẽ. quid enĩ
expectannis : idemq ⁊ si egisset heres
ut ab ortum fac̾et. quia ⁊ uno utero potu
it tres edere. Item si hr̃dis seruire iussum
statu libum heres uendidit ⁊ tradidit cre¬
uł expectari eum deb̾e donec redlat is
cui dare debet uł depon̾e medem pecum-¬
am consignatam oportet. Iuo subsecuto
statim ad libtatem ꝑuenit. ¶Non est
stati lib̾ cui lib̾tas in tam longum tẽ¬
pus collata est ut eo tp̃r is qui mamu¬
missus est uiu̾e non possit. aut si tam diffici¬
lem immo pene impossibilem conditionem
adiec̾it ut aliundem ea lib̾tas obug̾e noi
possit. uluti si hr̃di mille dedisset. aut cũ
moreretur libum ẽẽ uississet. Sic enĩ lib̾tã
mutilit̃ datur. ⁊ ita uiliamus seripsitq
lib̾tas. & enim ab surdum est maturiu̾
eum lib̾um fieri cum conditionẽ non

Expanded text:
tra quinquennii tempus. atquin iam tra quinquennii tempus. atquin iam quinquennio ei seruire non potest: puta quod ei medicamentum dedisset, ne conciperet, statim liberam futur‹a›m esse: quid enim exspectamus? idemque et si egisset heres, ut abortum faceret, quia it tres edere. Item si heredi servire iussum statuliberum heres vendidit et tradidit, crevel exspectari eum debere, donec redeat is cui dare debet, vel deponere in aedem pecuniam consignatam oportet, quo subsecuto statim ad libertatem pervenit. Non est statuliber, cui libertas in tam longum tempus collata est, ut eo tempore is qui manumissus est vivere non possit: aut si tam difficilem, immo paene inpossibilem condicionem adiecerit, ut aliunde ea libertas optingere non possit, ueluti si heredi mil‹i›es dedisset aut cum moreretur, liberum esse iussisset: sic enim libertas inutiliter datur, et ita Iulianus scribit, quia libertas: etenim absurdum est maturius eum liberum fieri, cum condicionem non
Abbreviated transcription (Latin):
si sequens pensio non accepta : ⁊ puto suf¬
ficere hec eadem ⁊ penitentie hr̃di locum
non eẽ. quod ⁊ pomp̃ ꝓbat. Iuod si. suus
qui annua bima trima die uissus est
dena dare. tota simul offerat hr̃di non
expectata die. uł .x. pͥmo anno datis. scđo
anno .xx. obtulit. benignius ẽ eum in lib̾¬
tatem ꝑuenire. cum utruisq ꝓuidentia
infertur. ⁊ serui quatinus maturnus in
lib̾tatem ꝑueniat ⁊ hr̃dis quatinus dila-¬
tione int̾empta ilico accipiat quod post
tempus consequi petant. SSi ita sit lib̾tas
seruo data. si quinquennuo hr̃di seruie¬
rit. deude eum hr̃s manumisit̾. statim
lib̾ fit. quasi ꝑeum sit effectum quominus
ei ẜuiat quãuis si non pateretur eum sibi
seriure: non statim ꝑueniret. quam si
quinquennium p̃tisset. Ratio huus rei
euidens est. Manumissus enim amplius
seruire non potest. At is quem quis non
patitur sibi seruire: postea pati potest in¬

Expanded text:
si sequens pensio non sit accepta? et puto sufsi sequens pensio non sit accepta? et puto sufficere haec eadem et paenitentiae heredi locum non esse: quod et Pomponius probat. Quid si seruus, qui annua bima trima die iussus est dena dare, tota simul offerat heredi non exspectata die? uel decem primo anno datis secundo anno uiginti optulit? benignius est eum in libertatem peruenire, cum utriusque prouidentia infertur et serui, quatenus maturius is libertatem perueniat, et heredis, quatenus dilatione interempta ilico accipiat, quod post tempus consequi poterat. Si ita sit libertas seruo data, si quinquennio heredi seruierit, deinde eum heres manumiserit, statim liber fit, quasi per eum sit effectum, quo minus ei seruiat: quamuis si non pateretur eum sibi seruire, non statim perueniret, quam si quinquennium praeterisset. ratio huius rei euidens est: manumissus enim amplius seruire non potest: at is quem quis non patitur si‹bi› seruire, postea pati potest in
Abbreviated transcription (Latin):
sententia uera est. S quid si data oꝑa
traxit a nob̾ id statim adita est hr̃ditas. ut¬
ad lib̾tatem ꝑueniat : Quid enim si tc̃
habuit post aditam habe desiit. s i hic
expleta uidetur conditio qm̃ ꝑ eũ non
stecerit quominus impleatur. Si quis sic
acceꝑit lib̾tatem cum .x. dare pot̾it liber
esto: trebacius ait. Licet habu̾it decem
uł idoneus fu̾it ad acquirendum ⁊ con-¬
seruandum peculium tam̃ non alias ad
lib̾tatem ꝑuenturum nisi dedit aut ꝑ eũ
non stet̾it quominus det. que sententia
uera est. I Stichus annua bima trima
die denos aureos hr̃di si dedit: lib̃ ẽẽ
uissus est. Si pͥma pensione stecit peri
hr̃dem quominus acciꝑet.x. expectandã
ẽẽ pͥmam pensionẽ placet quia ⁊ tempus
adiectum est ⁊ adhuc suꝑ sunt due pen¬
siones s si eadem .x. sola habeat que ob¬
tulit ad pͥmam pensionem an ĩ ad seq̃n¬
tem quoq ꝓsit si offerat: ian ⁊ ad t̃ciam

Expanded text:
sententia uera est. sed quid si data opera sententia uera est. sed quid si data opera traxit? an ob i‹d› statim, ‹ut› adita est hereditas, ad libertatem perueniat? quid enim si tunc habuit, post aditam habere desiit? sed et hic expleta uidetur condicio, quoniam per eum non steterit, quo minus impleatur. Si quis sic acceperit libertatem 'cum decem dare poterit, liber esto', Trebatius ait, licet habuerit decem uel idoneus fuerit ad adquirendum et conseruandum peculium, tamen non alias ad libertatem peruenturum, nisi dederit aut per eum non steterit, quo minus det: quae sententia uera est. Stichus annua bima trima die denos aureos heredi si dederit, liber esse iussus est. si prima pensione stetit per heredem, quo minus acciperet decem, exspectandam esse trimam pensionem placet, quia et tempus adiectum est et adhuc supersunt duae pensiones. sed si eadem decem sola habeat, quae optulit ad primam pensionem, an etiam ad sequentem quoque prosit, si offerat: et an et ad tertiam,
Abbreviated transcription (Latin):
deđit uł undecumq dedit ad lib̾tatem
ꝑuent᷑um. Quod si ꝓhibeatur oꝑari ñ
fore lib̾um. quia oꝑari dño debet. Pla¬
ne si ei ablata fuĩt pecunia ex oꝑis col¬
lecta libum fore arbitror quia de pecu¬
lio dare. ꝓhibetur sane si testator ułex
oꝑis ut det uissit ꝓhibit᷑um oꝑari adli¬
b̃tatem ꝑuenturum non dubito. S ⁊ siar¬
gento subtracto uł rebus alis distractis
nummos corrasos dedit.: ꝑueniet ad lib-¬
tatem. quamuis si numinos subtractos
aliis surripuerit nummos ⁊ hr̃di dedit
ad lib̾tatem ꝑueniet. quia auelli numi
ei qui accepit possunt. Plane si sie con¬
sumpti fu̾int ut nullo casu auelli possus:
competet lib̾tas. non solum aũt si heres
ditioni parentum ẽ lib̾tatem compet̾e
dicemus. ⁊ sane hoc uire utimur in statu¬
lib̾o ut sufficiat ꝑeum non sture quomi¬
re uissus fu̾it. deinde hr̃s tardius adie-
rit dantem eum intra dies . xx.x. adi¬
re hr̃ditatis ad lib̾tatem ꝑuenire. Que

Expanded text:
erit uel undecumque dederit, ad libertatem peruenturum: quod si prohibeatur operari, non fore liberum, quia operari domino debet. plane si ei ablata fuerit pecunia ex operis collecta, liberum fore arbitror, quia de peculio dare prohibetur. sane si testator uel ex operis ut det iussit, prohibitum operari ad libertatem peruenturum non dubito. Sed et si argento subtracto uel rebus aliis distractis nummos corrasos dederit, perueniet ad libertatem, quamuis, si nummos subtractos aliis subripuerit nummos et heredi dederit, ad libertatem perueniet, quia auelli nummi ei qui accepit possunt. plane si sic consumpti fuerint, ut nullo casu auelli possi‹n›t, conpetet libertas. Non solum autem si heres condicioni parendum est, libertatem competere dicemus. et sane hoc iure utimur in statulibero, ut sufficiat per eum non stare, quo mire iussus fuerit, deinde heres tardirit, dantem eum intra dies triginta aditae hereditatis ad libertatem peruenire: quae
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uenturũ existimauit. ¶hr̃s cum
statu lib̾m decem dare uissum uendet
conditionem ꝓnunciauit. ⁊ traditio¬
m legem dixit. ut sibi potius qͣm emp¬
tori eadem decẽ darentur. Iuerebatui.
utri eoꝵ statu lib̾ pecumnam dando lib̃
debe. Sed ⁊ si talem legem dixissee. ut
extraneo alicui statu lib̾ pecumiã daret:
R i hoc casu conuentionem uale. quia
hr̃di uidetur solu̾e qui uoluntate etus
ali soluit:¬

Expanded text:
esse venturum existimavit. Heres cum esse venturum existimavit. Heres cum statuliberum decem dare iussum venderet, condicionem pronuntiavit et traditioni legem dixit, ut sibi potius quam emptori eadem decem darentur: quaerebatur, utri eorum statuliber pecuniam dando liberdebere. sed et si talem legem dixisset, ut extraneo alicui statuliber pecuniam daret, respondit et hoc casu conuentionem ualere, quia heredi uidetur soluere, qui uoluntate eius alii soluit
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Hec scͥptura stichus cum erit ãnoꝵ.xux.
facta. incipit contͣriam conditionem lega¬
to uł lib̾tati que pͥus data erat miecisse.
qui testam̃to dñi cum dexinꝰ hr̃di dediss
lib̾ ẽẽ uissus erat hr̾di m̾cedem referre ꝓ
oꝑis suis solebat cum ex mercede heres
amplius decem recepisset. ẜuus lib̾mẽẽ.
aiebat de eare consulebatur.R. non iuidĩ¬
pecuniam dedisse. nec magis ob eã rem
hb̃m eẽ qͣm si fundum ad ño conduxiss
⁊ ꝑfructu fundi pecuniam dedisset:
¶Seruis cum hr̃di annoꝵ septẽ oꝑas
dedisset. lib̾ eẽ uissus erat is seruus fug̾at
annum in fuga fecerat. Cum septem
enim fugitiuum dño oꝑas dedisse. Qua¬
re nisi totidem dies quot affuisset ser¬
uisset non fore lib̾m. s ⁊ si ita sc̃ptum
de si statu lib̾ locupletiorem hr̃ditatẽ
tanta pecunia quantã dare sit uissus fe¬
cerit ułuti creditorib soluendo cibaĩa
familie dando statim eum ad lib̃tatem

Expanded text:
Haec scriptura 'Stichus cum erit annoru‹m› tHaec scriptura 'Stichus cum erit annoru‹m› tb condicione facta incipit contrariam condicionem legato uel libertati, quae prius data erat, iniecisse. qui testamento domini, cum decem heredi dedisset, liber esse iussus erat, heredi mercedem referre pro operis suis solebat: cum ex mercede heres amplius decem recepisset, seruus liberum esse aiebat: de ea re consulebatur. respondpecuniam dedisse nec magis ob eam rem liberum esse, quam si fundum a domino conduxisset et pro fructu fundi pecuniam dedisset. Servus cum heredi annorum septem operas dedisset, liber esse iussus erat: is servus fugerat et annum in fuga fecerat. cum septem enim fugitivum operas domino dedisse: quare nisi totidem dies, quot afuisset, servisset, non fore liberum. sed et si ita scriptum uo herede si statuliber locupletiorem hereditatem tanta pecunia, quantam dare sit iussus, fecerit, veluti creditoribus solvendo, cibaria familiae dando: statim eum ad libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
socium fuĩt. ⁊ hr̃di an extraneo iussus sit¬
dare. Nam ꝑ om̃ia cause statu lib̾r applicã¬
tur. qui conditionis implende grã aliena¬
re peculiares nĩmos potest. Si duo serui
rõnib rectlitis lib̾i eẽ iussi fui̾t. ⁊ seꝑatĩ
rõnes gesserint. non dubie seꝑatim quoq
conditioni parere pot̾int. s si actus eorum
communit᷑ gestus ita immixtum fuerit
ut separari non possit necessario alt̃ ces¬
sando alt̾ius hb̾tatem impediet. nec ui¬
debitur conditio in alt̾us ꝑsona impleta.
nisi id quod computatione rõnum habi¬
ta reliquũ fũit. aut uterq an alter totũ
solu̾it. ¶ Qui ita lib̾ eẽ uissus ẽ. si uirau̾it
se capitolium ascensurũ confestem ut ui¬
rau̾it qͣmus capitolium non ascendĩt
lib̾ erit. ¶ Seruus hr̃di rem ip̃ius hr̃dis
dare uissus :⁊ lib̾ ẽẽ ad lib̾tatem ꝑuemet.
quia potest testator ⁊ sine ulla dandi
conditione hrdis ẜuum manunitti iub̃e.

Expanded text:
socium fuerit et heredi an extraneo dare iussus sitsocium fuerit et heredi an extraneo dare iussus sit. nam per omnia causae statuliberi applic‹a›tur: qui condicionis implendae gratia alienare peculiares nummos potest. Si duo serui rationibus redditis liberi esse iussi fuerint et separatim rationes gesserint, non dubie separatim quoque condicioni parere poter‹u›nt. sed si actus eorum c‹o›mmuniter gestus ita immixtus fuerit, ut separari non possit, necessario alter cessando alterius libertatem impediet. nec uidebitur condicio in alterius persona impleta, nisi id, quod computatione rationum habita reliquum fuerit, aut uterque aut alter totum soluerit. Qui ita liber iussus est 'si iurauerit se Capitolium ascensurum', confestim ut iurauerit, quamuis Capitolium non ascenderit, liber erit. Seruus heredis rem ipsius heredis dare iussus et liber esse ad libertatem perueniet, quia potest testator et sine ulla dandi condicione heredis seruum manumitti iubere.
Abbreviated transcription (Latin):
i decem dare
uissum hr̃s uendidit ⁊ tradidit. dyx̾itq
a scͥptum lib̾tati si uiginti dedisset exẽp¬
to erit acc̃o cum uenditore. aut si dupla
ꝓmissa ẽ obeuictionem dum taxat du¬
daret ⁊ lib̾ ẽẽt non fideri lib̃m aristoait.
sed si in plenum ei donasset fieri lib̾um.
tem acceꝑit sub conditione si rõnem
dedit debet ꝓ hr̃ditaria parte hr̃dibus
reliqua soluere: ⁊̃ si nomina quorundã
hr̃dum sint in conditione posita.
disset stichus si eum hr̃s m̃s testam̃to
suo non manumiserit lib̾ esto: seđm
uoluntatem defuncti hoc significari
uidetur si testam̃to suo hr̃s non ascrip.¬
serit ei lib̾tatem. Quare si quidem heres
lib̾tatem ruo testam̃to suo ded̾it defectus
conditione uidebitur. si non dedit imple¬
ta conditione ultimo uite tp̃r hr̃dis ad li¬
b̾tatem ꝑueniet. ¶ Seruus com̃unis lib̾
ẽẽ uissus ita sidecẽ dedit ex peculio dare
potest. qđ quocũq modo acquisitum ha¬
buerit. nec refert apud hr̃dem id an ap̃

Expanded text:
i decem dare iussum heres uendiderit et tradiderit dixeritque adscriptum libertati, si uiginti dedisset, ex empto erit actio cum uenditore, aut, si dupla promissa est, ob euictionem dumtaxat dudaret et liber esset, non fieri liberum Aristo ait: sed si in plenum ei donasset, fieri liberum.tem acceperit sub condicione, si ratione‹m› dederit, debet pro hereditaria parte heredibus reliqua soluere, etiamsi nomina quorundam heredum sint in condicione posita. disset 'Stichus, si eum heres meus testamento suo non manumiserit, liber esto', secundum uoluntatem defuncti hoc significari uidetur 'si testamento suo heres non adscripserit ei libertatem'. quare si quidem heres libertatem seruo testamento suo dederit, defectus condicione uidetur: si non dederit, impleta condicione ultimo uitae tempore heredis ad libertatem perueniet. Seruus communis liber esse iussus ita 'si decem dederit' ex peculio dare potest, quod quocumque modo adquisitum habuerit: nec refert, apud heredem id an apud
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃di dedisset. uissus est lib eẽ decem ht̃.
⁊ tantundem dño debet dando ħ decem
non libabitur. Nam qđ statu lib̾o ex
peculio suo dare explende conditionis
causa concessum ẽ ita int̃p̃tari debemꝰ.
ut non ⁊ĩ ex eo dare possit quod extra
peculium ẽ. nec me p̃terit hos nũmos
peonliares posse dici quamiuis si nichil
p̃derea ẜuus hãt peculium nullum sit.
sed dubitari non oportet quin ħ mens
fu̾it id constituentium ut quasi ex patͥ¬
monio suo dandi eo nomine.s. uo potes¬
tas eẽt. quia id maxime siue iniuriad¬
ommoꝵ concedisse uidebatur. quod si
ultra quis ꝓgredietur. non multum ab¬
erit quin ⁊̃ eos nummos quos dños sub¬
ripuer̃ dando statu lib̃m conditioru
satisfacturum ex istimet.
auł .l. singł de lib̾tatibꝰ dandis.
i trien¬
est quia ⁊ si accepisset hr̃s nondum li

Expanded text:
redi dedisset, iussus est liber esse: decem habet et tantundem domino debet: dando haec decem non liberabitur. nam quod statulibero ex peculio suo dare explendae condicionis causa concessum est, ita interpretari debemus, ut non etiam ex eo dare possit, quod extra peculium est. nec me praeterit hos nummos peculiares posse dici, quamvis, si nihil praeterea servus habeat, peculium nullum sit. sed dubitari non oportet, quin haec mens fuerit id constituentium, ut quasi ex patrimonio suo dandi eo nomine servo potestas esset, quia id maxime sine iniuria dominorum concedi videbatur. quod si ultra quis progredietur, non multum aberit, quin etiam eos nummos, quos domino subripuerit, dando statuliberum condicioni satisfacturum existimet. ulari de libertatibus dandis. Si trienest, quia et si accepisset heres, nondum li
Abbreviated transcription (Latin):
cum statum lib̃m noneẽ. ¶Si .x. uissus da¬
re ⁊ lib ẽẽ quinq det non ꝑuenit ad lib̃ta¬
tem nisi totum det. Int̾m gͥ uindicare qͥnq
nummos dñs eoꝵ potest. sed si residuũ fu̾it
solutum tunc ⁊̃ id alienatum ẽ cunius ante
dñium non erat tranglatũmta pendebit
p̃cedentis sũme alienatio sic tam̃ ut non
retro nũmi fiant accipientis. sed tunc cum
residua sũma fuerit ex soluta. Si plusquã
uissus erat dedit statu lib̾ puta decẽ uissus
dare uiginti dedit siue num̾auit siue in
sacculo dedit ꝑuenit ad lib̾tatem. ⁊ super¬
fluum potest repet̾e. Si quis ẜuum uissũ
decẽ dare  lib̾um eẽ uendid̾it sine pecu¬
lio : utrum statim lib sit quasi ꝓhibris
uideatur de peculio dare hoc ipso quod
sine peculio distractus est an uero cum
fuerit ꝓhibitus peculium tangere. ⁊ pr¬
to tunc demum lib̾um fore cum uoleis
daxe ꝓhibebatur non statim ubi uenuit.
Siquis suum uissum decem dare et

Expanded text:
tum statuliberum non esse. Si decem iussus datum statuliberum non esse. Si decem iussus dare et libetem, nisi totum det: interim igitur vindicare quinque nummos dominus eorum potest. sed si residuum fuerit solutum, tunc etiam id alienatum, cuius ante dominium non erat translatum. ita pendebit praecedentis summae alienatio, sic tamen, ut non retro nummi fiant accipientis, sed tunc, cum residua summa fuerit exsoluta. Si plus quam iussus erat dederit statuliber, puta decem iussus dare uiginti dedit, siue numerauit siue in sacculo dedit, peruenit ad libertatem et superfluum potest repetere. Si quis seruum iussum decem dare et liberum esse uendiderit sine peculio, utrum statim liber sit quasi prohibitus uideatur de peculio dare hoc ipso, quod sine peculio distractus est an uero cum fuerit prohibitus peculium tangere? et puto tunc demum liberum fore, cum uolens dare prohibeatur, non statim ubi ueniit. Si quis seruum iussum decem dare et
Abbreviated transcription (Latin):
bum de peculio posse dare. uł ip̃e hr̾di
uissum uł alii ⁊⁊ si eum dare impediat ꝑ¬
ueniet statu lib̾ ad lib̾tatem demiq ⁊̃ re¬
mediz loco hoc monstratur dño statulibi
ut eum extraneo uissum dare ꝓhibeat.
ne ⁊ nummos ꝑdat cum statu libero.
¶Romde defendi potest ⁊ si non uult
exigere uł ipse soluere ut hic habeat
unde conditioni pareat lib̾tatem cõpet̾e.
uta cassuis quoq seribit non soluma¬
utẽ si dare uissum dare ꝓhibeat. statu¬
lib̾ ad lib̾tatem ꝑuenit uerum. ⁊̃ si as¬
cende capitolium uissum ascende uetet
Item si capue dare uissum capuam ireꝑ
hibeat. nam qui ꝓhibet seruum ꝓficisci
intelligendum ẽ impedire magis uelle lib̾.¬
tatem quam oꝑis serui uti s ⁊ s iussum
cohr̃di dare non patiatur unus ex hr̃dib da¬
re eque lib̾ erit. sed is cui uissus erat dare. n
lib eẽ familierciscude udicio ab eo qui im¬
pedit consequetur. quod sua int̾enit ꝓhibi¬

Expanded text:
berum de peculio posse dare vel ipsi heredi berum de peculio posse dare vel ipsi heredi iussum vel alii: et si eum dare impediat, perveniet statuliber ad libertatem. denique etiam remedii loco hoc monstratur domino statuliberi, ut eum extraneo iussum dare prohibeat, ne et nummos perdat cum statulibero. proinde defendi potest et si non uult exigere uel ipse soluere, ut hic habeat, unde condicioni pareat, libertatem competere: et ita Cassius quoque scribit. Non solum autem si dare iussum dare prohibeat, statuliber ad libertatem peruenit, uerum etiam si ascendere Capitolium iussum ascendere uetet, item si Capuae dare iussum Capuam ire prohibeat: nam qui prohibet seruum proficisci, intellegendus est impedire magis uelle libertatem quam operis serui uti. Sed et si iussum coheredi dare non patiatur unus ex heredibus dare, aeque liber erit: sed is, cui iussus erat dare et liber esse, familiae erciscundae iudicio ab eo qui impedit consequetur, quod sua intererat prohibi
Abbreviated transcription (Latin):
dando ꝑueniat ad lib̾tatem siue ipse hr̃cdi
siue alii dare uissus est. Iñ queritur sifo¬
rte debeatur pecuma huic seruo uł ab
hr̃de quod in dm̃i rõnem plus erogau̾at
uł ab extraneo nec uelit hr̃s debitorem
conuenire. uł statu lib̾o solu̾e pecuniã an
debeat ad lib̾tatem ꝑuenire quasi moram
ꝑ hr̃dem patiatur. et̾ aut legatum peculiũ¬
fuit huic statu lib̾o fuit peculium aut si¬
non legatum peculium fuit seruus scri¬
bit moram eum lib̾tatis passum ob hoc
ipsum quod ei aliquid ex rõne dñica de¬
betur. nec ei ab hr̃de pr̃aretur. quam sen¬
tentiam ⁊ labeo ꝓbat. Idem seruus pro¬
bat. ⁊ si in eo moram faciat hr̃s: quod no¬
lit exigere adebitoribus. nam ꝑuenturũ
ad lib̾tatem ait. Michi quoq uidetur.
uerum quod seruus ait. Cum gͥ ueram
putemus sententiam serui uideamus an
nsi non fui̾t p̃legatum peculium sepuo
idem debeat dici. sonstat enim statuli¬

Expanded text:
dando perveniat ad libertatem, sive ipsi heredi dando perveniat ad libertatem, sive ipsi heredi sive alii dare iussus est. Inde quaeritur, si forte debeatur pecunia huic servo vel ab herede, quod in domini rationem plus erogaverat, vel ab extraneo, nec velit heres debitorem convenire vel statulibero solvere pecuniam: an debeat ad libertatem pervenire, quasi moram per heredem patiatur. et aut legatum huic statulibero fuit peculium aut non: si legatum peculium fuit, Servius scribit moram eum libertatis passum ob hoc ipsum, quod ei aliquid ex ratione dominica deberetur nec ei ab herede praestaretur: quam sententiam et Labeo probat. idem Servius probat et si in eo moram faciat heres, quod nolit exigere a debitoribus: nam perventurum ad libertatem ait. mihi quoque videtur verum quod Servius ait. cum igitur veram putemus sententiam servi, videamus, an et si non fuerit praelegatum peculium servo, idem debeat dici: constat enim statuli
Abbreviated transcription (Latin):
cãm obtincat. ut adeunte cohr̃de cum
sua cã usucapiatur. cum a semetipso ac¬
ceꝑit libitatem non potest statu liberi
cam̃ obtinere. Plane si conditio hr̃dita¬
tis deficiat quo casu scđm uilianum uel
lib̾tatem adipiscitur dicendum ẽ statu¬
lib̾i cam obtin̾e. eo quod non asemet ip¬
so sed acohr̃de accepisset lib̾tatem cre¬
ditur.  Quocumq gradu pupillo. ẜuus
cum lib̾tate substitutus sit nccessari cau¬
sam obtinet. que sentñtia utilitatis causa
at. ⁊ sit conditio possibilis. sed si inhr̃dis
ꝑsona uissus sit parere conditioni. quid
dici debeat : Si quidem paruit conditioĩs
statim lib̾ est. ⁊̃ inuito hỹde. Quod si non
patitur hr̃s parere puta offerri decẽ que
dare uissus erat ꝓculdubio lib̃ est. Iuia ꝑ
hr̃dem stare uidetur. quominus conditio¬
nem impleat. ⁊ parui refert de peculio
ei offerat an ab alio accepta. Receptũ est
enim ut seruus peculiares qq̃ nummos¬

Expanded text:
causam optineat, ut adeunte coherede cum causam optineat, ut adeunte coherede cum sua causa usucapiatur? cum a semetipso acceperit libertatem, non potest statuliberi causam optinere. plane si condicio hereditatis deficiat, quo casu secundum Iulianum vel libertatem apiscitur, dicendum est statuliberi causam optinere, eo quod non a semetipso, sed a coherede accepisse libertatem creditur. Quocumque gradu pupillo servus cum libertate substitutus sit, necessarii causam optinet: quae sententia utilitatis causa at et sit condicio possibilis. Sed si in heredis persona iussus sit parere condicioni, quid dici debeat? si quidem paruit condicioni, statim liber est etiam inuito herede. quod si non patitur heres pareri puta offert decem, quae dare iussus erat, procul dubio liber est, quia per heredem stare uidetur, quo minus condicionem impleat. et parui refert, de peculio ei offerat an ab alio accepta: receptum est enim, ut seruus peculiares q
Abbreviated transcription (Latin):
pressa quidem manifestum est.
Ui ipsa cum creditoris fraudã¬
di cã manumittuntur. Nam dũ
incertum est ancreditor uire suo
utatur int̾m statu lib̾i sunt. qm
ut siue tradetur salua spe lib̾tatis alie¬
netur. siue usu capiatur cum sua causa
usu capiatur. siue maniunittatur non
odat spem orcini lib̃ti. S statu liberi
cam non pͥus.ẜuus nanciscitur nisi
adito uł ab uno ex institutis hr̃ditate.
cet̾m ante adionẽ siue tradetur suĩ
usu capietur. siuie manumittetur spes
statute lib̾tatis int̾cidit. s si impubis ta¬
bulis lib̾tas seruo ita ad sẽpta an uiuo
pupillo post aditionẽ uidelicet hr̃ditati
patris statu lib̾ sĩt cassuus. Negat uilianꝰ
contra existimat que sententia uerior
habetur. Plus scripsit uilianus ⁊ si le¬
gatus sit .s iuus ab hr̃de patris lib esse¬
uissus in pupillarib tabulis preualere
lictatis dationem. ¶Si pͥmis tabulis sub
condicione seruus cum lib̾tate ex parte
dimidia hr̃s sit institutus an statu libi

Expanded text:
pressa quid est, manifestum est. ui ipsa, cum creditoris fraudandi causa manumittuntur: nam dum incertum est, an creditor iure suo utatur, interim statuliberi sunt, quoniam ut, siue tradatur, salua spe libertatis alienetur, siue usucapiatur, cum sua causa usucapiatur, siue manumittatur, non perdat spem orcini liberti. sed statuliberi causam non prius seruus nanciscitur nisi adita uel ab uno ex institutis hereditate: ceterum ante aditionem siue tradetur siue usucapietur siue manumittetur, spes statutae libertatis intercidit. Sed si impuberis tabulis libertas seruo sit adscripta, an uiuo pupillo, post aditionem uidelicet hereditatis patris, statuliber sit? Cassius negat: Iulianus contra existimat, quae sententia uerior habetur. Plus scripsit Iulianus et si legatus sit seruus ab hiussus in pupillaribus tabulis, praevalere bertatis dationem. Si primis tabulis sub condicione servus cum libertate ex parte dimidia heres sit institutus, an statuliberi
Abbreviated transcription (Latin):
noxe dedit statu lib̃m ⁊ octauenus
putabat lib̾ari. Et idem dicebat usiex
stipulatui stichum deb̾et. eumq et
statu lib̾um soluisset. at ⁊ si ante solu¬
tionem ad lib̾tatem ꝑuenisset. extin¬
gueretur obligatio tota ea enim iti
obligatione consistere que pecuma
lui pr̃ariq possunt. lib̃tas aũt pecuni¬
a liu non potest nec reparari potest.
que sententia michi uidetur uera.¬
¶ Scatu lib̾i conditio ita deium im¬
putabilis est si adita hr̾ditas fuerit.
Cet̾m aũt ante aditam hr̃ditatem in ꝓ-¬
pria usu capitur suntutem. lib̾tatisq spẽ
infringitur. sed adita postea hr̃ditate
spes lib̾tatis fauore sui reintegrabit᷑.¬

Expanded text:
noxae dederit statuliberum. et Octauenus noxae dederit statuliberum. et Octauenus putabat liberari: et idem dicebat et si ex stipulatu Stichum deberet eumque statuliberum soluisset: na‹m› et si ante solutionem ad libertatem peruenisse‹t›, extingueretur obligatio tota: ea enim in obligatione consistere, quae pecunia lui praestarique possunt, libertas autem pecunia lui non potest nec reparari potest. quae sententia mihi uidetur uera. Statuliberi condicio ita demum immutabilis est, si adita hereditas fuerit: ceterum ante aditam hereditatem in propriam usucapitur seruitutem libertatisque spes infringitur: sed adita postea hereditate spes libertatis fauore sui redintegrabit
Abbreviated transcription (Latin):
si decem dedit lib̃ esto hr̃di dare libet.
Nam qui non habet cui det hr̃di dando
ad lib̾tatem ꝑuenit. ¶Si partes sũas
quisq hr̃dum diu̾̃sis em̃tibus uendiđ¬
it quas porciones hr̃dibus dare statu¬
lib̾ debuit easdem dabit emptoribus
labeo aut ait si nomina dumtaxat
hr̃dum in testam̃to posita sint uiriles
partes eis dandas si uͦ ita si hr̃dibus
dederit hr̃ditarias.
medio tp̃r suum hr̃dis eẽ nemo ẽ qui
ignorare debeat ea ꝓpt̾ noxe dedi pot̾it.
sed deditus sꝑare adhuc lib̾tatẽ po̾it
nec enim deditio spem illi admt lib̾¬
tatis. ¶ Si statu lib̾um non eadem con¬
ditione heres uendat. causa eius incom¬
mutabilis ẽ. ⁊ luere se ab eo potest simi¬
li modo ut ab hr̃de si tam̃ nupserit ꝯ.¬
ditionem statu lib̃i.⁊ exempto quidẽ
tenetur. Grauiores aũt ⁊̃ stellionatus
crim̃ important ei. qui sciens dissim¬
ulatam conditionem statute lib̾tatiᷤ
simplicit̾ eum uendidit illud tracta¬
tum est an lib̾atio contingat ei qui

Expanded text:
'si decem dederit, liber esto' heredi dare debet: nam qui non habet, cui det, heredi dando ad libertatem peruenit. Si partes suas quisque heredum diuersis ementibus uendiderit, quas portiones heredibus dare statuliber debuit, easdem dabit emptoribus. Labeo autem ait, si nomina dumtaxat heredum in testamento posita sint, uiriles partes eis dandas: si uero ita 'si heredibus dedit', hereditarias.medio tempore seruum heredis esse nemo est qui ignorare debeat: eapropter noxae dedi poterit, sed ‹d›editus sperare adhuc libertatem poterit: nec enim deditio spem illi adimit libertatis. Si statuliberum non eadem condicione heres uendat, causa eius immutabilis est et luere se ab eo potest simili modo ut ab herede. si tamen suppresserit condicionem statuliberi? et ex empto quidem tenetur: grauiores autem etiam stellionatus crimen inportant ei, qui sciens dissimulata condicione statutae libertatis simpliciter eum uendiderit. Illud tractatum est, an liberatio contingat ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃de statu lib̾ sine adiudicat. siue usuca¬
ptus a te siue traditus. uł aliquo uire tuu̾
factus sine dubio dicemus parere conditio¬
ni inꝑsona tua posse. S ⁊m hr̃dem emp¬
toris idem sequitur. ¶ Si filius familias

Expanded text:
herede statuliber siue adiudicatus siue usucaherede statuliber siue adiudicatus siue usucaptus a te siue traditus uel aliquo iure tuus factus, sine dubio dicemus parere condicioni in persona tua posse. sed et in hered‹e› emptoris idem dicitur. Si fil
Abbreviated transcription (Latin):
pene ancilla facta sit ⁊ post dãnationẽ
statute lib̾tatis conditio extit̾it quãuis
ip̃i statu lib̾e nichil ꝓficiat. partui tanĩ
ꝓfic̾e oporteat. ut ꝑinde lib nascatim.
atq si mat̃ damnata non ẽẽt. quid
iam̃ si qua conceꝑit in suitute demd̃
ab hostib capta peꝑit ibi post existen¬
tem conditionem an lib̾um pariat. ⁊
int̾im quid ⁊̃ quin .suus hostium sit
nequaqͣm dubium est. sed ueruis ẽ post¬
liminio eum lib̾m fieri. quia si materm
ciuitate ẽẽt lib̾ nasceretur plane si apd̾
hostes eum concepisset. ⁊ post existen¬
tem conditionem edidisset. benignius di¬
ceretur compet̾e ei post liminium ⁊ lib̾m
eum eẽ. ¶ Statu lib parendo conditiom
in ꝑsonam emptoris ꝑuenit ad lib̾tatem.
⁊ sciendũ hoc ad statu lib̾os om̃is sexus
ꝑtinere. non solum aũt si euen̾it harc
conditio ad eum transit qui enut. uerũ
ĩ ad om̃s quicũq quoqͦ uire dñm in statu¬
lib̾o nocti sunt siue gͥ legatus sit tibi ab

Expanded text:
 facta sit et post damnationem statutae libertatis condicio exstiterit, quamuis ipsi statuliberae nihil proficiat, partui tamen proficere oport‹e›t, ut perinde liber nascatur, atque si mater damnata non esset. Quid tamen si qua conceperit in seruitute, deinde ab hostibus capta peperit ibi post existentem condicionem, an liberum pariat? et interim quidem quin seruus hostium sit, nequaquam dubium est: sed uerius est postliminio eum liberum fieri, quia, si mater in ciuitate esset, liber nasceretur. Plane si apud hostes eum concepisset et post existentem condicionem edidisset, benignius dicetur competere ei postliminium et liberum eum esse. Statuliber parendo condicioni in persona emptoris peruenit ad libertatem: et sciendum hoc ad statuliberos omnis sexus pertinere. non solum autem si uenierit, haec condicio ad eum transit qui emit, uerum etiam ad omnes, quicumque quoquo iure dominium in statulibero nacti sunt. siue igitur legatus sit tibi ab
Abbreviated transcription (Latin):
tum ht̃. Num quid gͦ reliqua quidem ⁊ ẽp-¬
tori dando ꝑueniat adlib̃tatem. Cẽt̃a in
ꝑsona hỹdis non consistant. Putogͥ ⁊ ad
emptorem reliquoꝵ solutionem transim¬
iti: si fiet ut diuidatur conditio. Et ita

Expanded text:
tum habet. num quid ergo reliqua quidem et emptum habet. num quid ergo reliqua quidem et emptori dando perveniat ad libertatem, cetera in persona heredis consistant? puto igitur et ad emptorem reliquorum solutionem transmitti: si‹c› fiet, ut diuidatur condicio: et ita
Abbreviated transcription (Latin):
ussus sit ⁊ lib̾ ẽẽ deinde hic hr̃di heres
extit̾it. non quasi in extranei ꝑsona.s
quasi in hr̃dis conditione parebit. ¶ Statu¬
lib .x. dare uissus ⁊ lib̾ eẽ. si quinq datis
distractus sit residia quinq emptori dabit.¬
¶ Si suis tiuiis statu libm emerit tͥ datur
quod hr̃dibus dare uissus ẽ. sed ⁊ si tuo
seruo dedit. si modo is eum peculiarin-¬
omine emit. neq ei t peculium ade¬
misti puto lib̾um fore scilicet ut eo mͦ
torem ħ conditio transeat: uideamus et
alias sciendum ẽ eas demũ conditiones
ad emptorem transire que sunt indan¬
do. Cet̾m hee que sunt in faciendo non¬
transeunt ut puta si filium euis litteras
u docuerit hec enĩ ꝑsonis eoꝵ coherent
quibus aseribantur. Rationum aũt red¬
dendarũ conditio. quod ad reliqua ꝗđ
attinet indanda pecuna consistit. Qđ
aũt ad ipsa uolumina rõnum traden¬
da ꝑcunctanda :iexaminandas rõnes.
im dispunguendas atq excutiendas fac-¬

Expanded text:
iber esse, deinde hic heredi heres extiterit, non quasi in extranei persona, sed quasi in heredis condicioni parebit. Statuliber decem dare iussus et liber esse, si quinque datis distractus sit, residua quinque emptori dabit. Si seruus tuus statuliberum emerit, tibi datur, quod heredibus dare iussus est. sed et si tuo seruo dederit, si modo is eum peculiari nomine emit neque ei tu peculium ademisti, puto liberum fore, scilicet ut eo modtorem haec condicio transeat, uideamus. et alias sciendum est eas demum condiciones ad emptorem transire, quae sunt in dando: ceterum hae, quae sunt in faciendotteras edocuerit: hae enim personis eorum cohaerent, quibus adscribuntur. rationum autem reddendarum condicio, quod ad reliqua quidem attinet, in danda pecunia consistit, quod autem ad ipsa volumina rationum tradenda percontandasque et examinandas rationes et in dispungendas atque excutiendas, fac
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia illa nub̾e noluerit: ambo in partes
aequales admiituntur. Plerumq enĩ hȩc con¬
ditio si uxorem duxerit. sided̾it. si fecerit. ita
accipi oportet quod ꝑ eum nonfiet quomi¬
nus ducat: det aut faciat.
sobrinam meam urorem duxerit: ex besse
hr̃s esto.¬
hr̃ditatem uenientes semisses habebunt. quia

Expanded text:
sed quia illa nubere noluerit, ambo in partes sed quia illa nubere noluerit, ambo in partes aequales admittuntur: plerumque enim haec condicio: 'si uxorem duxerit', 'si dederit', 'si fecerit' ita accipi oportet, quod per eum non stet, quo minus ducat det aut faciat. sobrinam uxorem duxerit, ex besse heres estoreditatem venientes semisses habebunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
iussus ẽ manumittere : uihr̃s eẽ quãuis si manumi¬
serit nichil agat: tam̃ hr̃s erit. Uerum ẽ enim
eum manumisisse. Sed post aditionem lib̾tas .s.¬
uo data: scđm uoluntatem testatoris conualescat.
Si quis te hr̃dem ita instituisset. si se hr̃dem
instituisses: aut quis sibi legasses. nichil int̃ est
quo gradu is tͥe hr̃s institutus. uł quid ei legatũ
sit.dum modo aliquo gradu id te fecisse ꝓbes.
hr̃s institui potest: cum lib̾erit ꝓpͥus aũt ita insti¬
uia ratio
suadet eum qui lib̾tatem dare potest ipsum
debe aut p̃senti die aut indiem aut sub coz¬
ditione dare lib̾tatem: nec hab̾e facultatem
in casum aquolibet obuenientis lib̾tatis here
dem instituere.
Ibrinam nr̃ãm duxerit uxorem ex dodrante
qui non duxerit ex quadrante hr̃s esto. aut
nubit alt̃i: aut non uult nub̃e. Consobrinam
qui ex his duxit uxorem: habebit dodrantẽ.
habebit eit̃ alt̾ius quadrans. Si neuter eam
duxit uxorem. non quia ipsi ducere nolueris.

Expanded text:
numittere et heres esse, quamvis, si manumiserit, nihil agat, tamen heres erit: verum est enim eum manumississe: sed post aditionem libertas servo data secundum voluntatem testatoris convalescit. Si quis te heredem ita instituit, si se heredem instituisses aut quid sibi legasses, nihil interest, quo gradu is a te heres institutus vel quid ei legatum sit, dummodo aliquo gradu id te fecisse probesheres institui potest "cum liber erit": proprius autem ita instiuia ratio suadet eum qui libertatem dare potest, ipsum debere aut praesenti die aut in diem aut sub condicione dare libertatem nec habere facultatem in casum a quolibet obuenientis libertatis heredem instituere. brinam nostram duxerit uxorem, ex dodrante, qui non duxerit, ex quadrante heres esto.' aut nubi‹t› alteri aut non uult nubere. consobrinam qui ex his duxit uxorem, habebit dodrantem, erit alterius quadrans. si neuter eam duxerit uxorem, non quia ipsi ducere noluerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Carc̃ .i. Siplures gradu sint hr̃dũ
institutoꝵ ꝑ singłos obseruaturum se ait p̃tor.
id quod de p̃finiendo ꝙ̃r delibationis edicit.
uidelicet ut apͥmo quoq ad sequentẽ transla¬
tam hr̃ditatem quam pͥmum inueniat. suo¬
cessorem qui possit defuncti creditorib res
iñ ita scͥpserat. si mͥ filius nullus erit qui in
suam tutelam ueniat tunc damas seruus
libiesto. Is filius pupillus ⁊ lib̾tinus erat. Que¬
rebatur ansi damas lib̾eẽt. T̃ rebatus negat.
quia filii aplłone libtinus quoq contineret᷑.
labeo contra. Quia eo loco uerum filium acci
pi oportet. trebatii sententiam ꝓbo. si tamen
testatorem de hoc filio locutum eẽ apparet:¬

Expanded text:
gradus sint heredum institutorum, per singulos observaturum se ait praetor id quod praefiniendo tempore deliberationis edicit, videlicet ut a primo quoque ad sequentem translata hereditate quam primum inveniat successorem, qui possit defuncti creditoribus resinde ita scripserat: "si mihi filius nullus erit, qui in suam tutelam veniat, tum dama servus liber esto": is filius pupillus libertinus erat: quaerebatur, si dama liber esset. Trebatius negat, quia filii appellatione libertinus quoque contineretur: Labeo copi oportet.Trebatii sententiam probo, si tamen testatorem de hoc filio locutum esse apparet
Abbreviated transcription (Latin):
Ex aliis quoq uistis causis p̃tor aditus diminutio¬
nem ꝑmittet. Neq enim sine ꝑmissu eius diimi
stimierit tunc tp̃s petat ad delibandum: uide¬
amus an impet̾ri debeat. Magisq est ut ex cau¬
sa debeat impetͣre. cum nondum bona ueni

Expanded text:
ex aliis quoque iustis causis praetor aditus deminutioex aliis quoque iustis causis praetor aditus deminutionem permittet: neque enim sine permissu eius debet stinuerit, tunc petat tempus ad deliberandum, uideamus, an impetrare debeat: magisque est, ut ex causa debeat impetrare, cum nondum bona ueni
Abbreviated transcription (Latin):
postulabitur tp̃s ad delib̾andum: an expediat
eum retinere hr̃ditatem. i hoc ei datũ sit si usta
causa ẽẽ uidebitur bona int̾ea deminui nisi
causa cognita. boni ueri arbitratiuuetabo¬
merito p̃tor impedit int̾im diminutionem qͣm¬
diu nomine pupilli petitur tp̃s ad delibandũ.¬
Iuid sit aũt diminui uetabo. uideamus. his
uerbis aũt p̃tor non tantũ alienationem impe¬
dit. uerum ⁊̃ acc̃ones exerceri non patit᷑. Est u
absurdũ ei cui alienatio int̾dr̃ ꝑmitti acc̃ones
exercere. ⁊ ita labeo scribit. In cause enĩ autem
cognitione hoc uertet᷑. aniusta causa sit ut
p̃tor diminuere ꝑmittat. Ergo ⁊ fum̾s causa:¬
diminui ꝑmittet. Item eoꝵ que sine ꝑicło noi
possunt p̃teriri. uescendi gr̃a eque diminiu
ꝑmittit. Sed niubi urget. ex aliis quoq causis
ꝑimitere eum oportet. ut edificia sarciantur.
ne agri inculti sint. Si qua pecuma sub pena
debetur ut restituatur. ne pignora distrahantur.

Expanded text:
postulabitur tempus ad deliberandum, an expediat postulabitur tempus ad deliberandum, an expediat eum hereditatem retinere, et hoc datum sit: si iusta causa esse uidebitur, bona interea deminui nisi si causa cognita boni uiri arbitratu uetabo'.Merito praetor impedit interim deminutionem, quamdiu nomine pupilli petitur tempus ad deliberandum.Quid sit autem 'deminui uetabo' uideamus. his uerbis praetor non tantum alienationem impedit, uerum etiam actiones exerceri non patitur: est enim absurdum ei, cui alienatio interdicitur, permitti actiones exercere, et ita Labeo scribit.In causa‹e› autem cognitione hoc uertetur, an iusta causa sit, ut deminuere deminui permittet, item eorum quae sine piaculo non possunt praeteriri. uescendi gratia aeque deminui permittet. sed et ubi urguet, ex aliis quoque causis permittere eum oportet, ut aedificia sarciantur, ne agri inculti sint, si qua pecunia sub poena debetur ut restituatur, ne pignora distrahantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hoc impetrari non deberet: nisi
ex magna causa.
ernon illud sciendum ẽ nonnun¬
quam semel nonnunquã sepuis diem ad delib̾¬
andum datum eẽ: dum p̃tori suadetur tempus
qđ pͥmum ad diturus p̃stituerat. non suffecisse.
piam instrĩtoꝵ inspiciendoꝵ facere. ut ꝑm̃
instruere se possint. expediet nec ne agnoscere
hr̃ditatem. Si maior sit hr̃ditas ⁊ delib¬
et hr̃s: ⁊ res sint inhr̃ditate. que extractu tp̃oris
detiores fuĩt. adito p̃tore: pocest is qui delibat
sine p̃iudicio eas iustis p̃ciis uende qui possit
ĩ ea que nimium sũptuosa sit̃. ułuti uim̃ta au
uenalicia. Item ea que mora decĩora fiant uen¬
de quiq p̃terea curaturus sit. ut as alienum:
qđ subpena. uł sub p̃ciosis pignorib debetur
in hr̃ditate sit uinum. oleum. frum̃tum. nu¬
merata pecunia inde fieri debebunt impendia.
Si mimis. adebitarib hr̃ditariis exigenda pe¬
cuna. Quod si nulli sint debitores: aut ad uidi¬
cem ꝓuocent. uenire debent res supuacue

Expanded text:
Sed hoc impetrari non debet nisi ex magna causa. non illud sciendum nonnumquam semel, nonnumquam saepius diem ad deliberandum datum esse, dum praetori suadetur tempus, quod primum aditus praestituerat, non suffecisse: piam instrumentorum inspiciendorum facere, ut perinde instruere se possint, expediet nec ne agnoscere hereditatem. Si maior sit hereditas et deliberat heres et res sunt in hereditate, quae ex tractu temporis deteriores fiunt, adito praetore potesine praeiudicio eas iustis pretiis uendere: qui possit etiam ea, quae nimium sumptuosa sint, ueluti iumenta aut uenalicia, item ea quae mora deteriora fiant, uendere, quique praeterea curaturus sit, ut aes alienum quod sub poena uel sub pretiosis pignoribus debeaturin hereditate sit uinum oleum frumentum numerata pecunia, inde fieri debebunt impendia: si minus, a debitoribus hereditariis exigenda pecunia. quod si nulli sunt debitores aut iudicem prouocent, uenire debent res superuacu
Abbreviated transcription (Latin):
utiq non ipsi p̃stituimus tempus ad delib̾andũ
sed eicinus seruus ẽ. Quia ꝓnullo isti habentur ap̃
p̃tarem. Itemq si pluriũ seruus sit. utiq om̃ibus
dñis p̃stituemus it p̃tor. Si tp̃s ad delib̾an¬
dum petet dabo. Cum dicit tẽpus nec adicit diem:
sine dubio ostendit eẽ inuis dicentis potestate quẽ
sunt dandi.

Expanded text:
utique non ipsi praestituimus tempus ad deliberandum, sed ei cuius seruus est, quia pro nullo isti habentur apud praetorem. itemque si plurium seruus sit, utique omnibus dominis praestituemus.Ait praetor: 'si tempus ad deliberandum petet, dabo'.Cum dicit tempus nec adicit diem, sine dubio ostendit esse in ius dicentis potestate, quemsunt dandi.
Abbreviated transcription (Latin):
quid intersit que conditio fuerit ascͥpta: utrũq
mouente filio impleri non potuit: ułuti si alexan¬
driam ierit. filius hr̃s esto. isq rome decessit. an
uero que potuit ⁊̃ extremo uite mom̃to imple-¬
ri. ułuti si titio decem dedit. filius hr̃s esto. Quae

Expanded text:
quid intersit, quae condicio fuerit adscripta, utrum quae quid intersit, quae condicio fuerit adscripta, utrum quae moriente filio impleri non potuit, veluti "si Alexandriam ierit, filius heres esto" isque Romae decessit, an vero quae potuit etiam extremo vitae momento impleri, veluti "si T
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate parere potest. Idemq ẽ ⁊ si legatũ
ei sub conditione ei fueritrelictum. quia condi¬
tione expleta ꝓ eo est: quasi pure ei hr̃ditas uł
Iscͥpsit sub tali conditione. si reliquias eius in
accusandus hr̃s: qui reliquias testatoris non
in mare scđm eius uoluntatem abiecit. sed in¬
memoriam humane conditionis sepulturȩ tra¬
didit. Sed hoc pͥus inspiciendum ẽ: ne homo qui
talem conditionem posuit. neq compos mentis
eẽt. Igitur si ꝑspicius rationib hec suspicio am¬
moueri potest: nullo modo legitimus hr̃s de hr̃¬
ditate controũsiam facit. scͥpto hr̃di.
conditionem. Iuero: anei parere necesse habeat.
mi potest. Porro indefectu conditionis de ad ẽptio¬
ne hr̃ditatis cogitaise intelligitur.
⁊ nepotes ex eo substituantur: cum non suffici¬
at sub qualibet conditione filium hr̃dem in¬
stitinsset. ita demũ testam̃tum ratum ẽ: si con¬
ditio fuit infilii potestate. considemus min¬

Expanded text:
ere potest. idemque est et si legatum ei sub condicione relictum fuerit, quia condicione expleta pro eo est, quasi pure ei hereditas vescripsit sub tali condicione "si reliquias eius in us est magis quam accusandus heres, qui reliquias testatoris non in mare secundum ipsius voluntatem abiecit, sed memoria humanae condicionis sepulturae tradidit. sed hoc prius inspiciendum est, ne homo, qui talem condicionem posuit, neque compos mentis esset. igitur si perspicuis rationibus haec suspicio amoveri potest, nullo modo legitimus heres de hereditate controversiam facit scripto heredi.condicionem: quaero, an ei parere necesse habeat. mi potest: porro in defectu condicionis de ademptione hereditatis cogitasse intellegitur. et nepotes ex eo substituantur, cum non sufficit sub qualibet condicione filium heredem institui, sed ita demum testamentum ratum est, si condicio fuit in filii potestate, consideremus, num