comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miliarẽ crudelissis hostiũ manib quibus
ip̃r eu obiecat ereptũ recepisse. neq de sua
ꝓspicace aliquid amici miseria diminu¬
tũ. Ille uͦ iã liber flebile ridicłm renarrabat.
corã se fuisse de sua salute sortib ĩ quisi¬
tũ. An scilicet statĩ flãnus exurendꝰ eẽt.
an ĩ tp̃s aliud differendꝰ. seq iactu sor¬
tiũ dilatũ. bñficio cesaris saluum esse
Collega qͦq eiꝰ ieinuentꝰ metiꝰ. ⁊ cesari p̃sẽ¬
tatus auxit gaudiũ. ¶ Hac uctoi̾a di¬
uulgata sueui qui ad rħenũ trãsitur
cõuenerãt retrocessere. effuseq domos
suas ac trepide repetẽtes a finitimis ma¬
gna strage deleti sũt magnosq ĩ germania
⁊ ĩ gallia rerũ motꝰ huiꝰ p̃lii euẽtus exci¬
uerut. Cesar at̃ estate una duab inditus
uictoriis ĩ sequanos paulo añ ꝙͣ tp̃s exi¬
geret ĩ hib̾na ꝑduxit excitũ. quib labie¬
nũ p̃ficiens ip̃e citeriorẽ ĩ galliã ꝓperauit

Expanded text:
miliarem crudelissimis hostium manibus, quibus miliarem crudelissimis hostium manibus, quibus ipse eum obiecerat, ereptum recepisse, neque de sua prosperitate aliquid amici miseria diminutum. Ille vero iam liber flebile ridiculum renarrabat, coram se fuisse de sua salute sortibus inquisitum, an scilicet statim flammis exurendus esset, an in tempus aliud differendus; seque iactu sortium dilatum beneficio Cesaris salvum esse. Collega quoque eius reinventus Metius et Cesari presentatus auxit gaudium. Hac victoria divulgata, Suevi, qui ad Rhenum transituri convenerant, retrocessere, effuseque domos suas ac trepide repetentes a finitimis magna strage deleti sunt; magnosque in Germania et in Gallia rerum motus huius prelii eventus exciverat. Cesar autem estate una duabus inclitus victoriis, in Sequanos paulo ante, quam tempus exigeret, in hiberna perduxit exercitum, quibus Labienum preficiens ipse citeriorem in Galliam properavit
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑabat usq ad rheni ripã fuga ppetua fu¬
it. Cuiꝰ alucũ nando quidã alii parius naui¬
giiᷤᷤ trãsierũt. quo ex numo ip̃e fuit arioui¬
st̃. ꝗ depõĩta credo suꝑ bie sue sarcina que
tãta erat ut eã nec germania caperet nec
gallia toleraret/ cunba uuica casu ĩ ripa ci¬
teriore amnis ĩuenta solus ĩ ad u̾sam ri¬
pã se ꝓripuit. Reliqui pene oẽs ĩ stãte ro¬
mano equitatu fuge medio ꝑiere. ĩ ꝗb
due ariouisti cõiuges. Altera sueua. nori¬
ca altera. quarũ pͥmã domo digrediẽs edu¬
xerat. scd̾am dũ ĩ galliis morã trahit du¬
xerat. filiarũ qͦq altera cesa fuit. capta alt̾a¬
.G̃ ualeriꝰ quẽ ab ario uisto captũ memora¬
uimꝰ ĩ ip̃ cesarẽ hostẽ ĩ seq̃ntẽ dũ tribus ca¬
thenis uĩctus traheret᷑ ĩcidit. quo nil letiꝰ
ĩ tota illa uictoĩa cesar uidit. sũma sibi le¬
ticia ac uoluptas fuit uirũ talẽ tãq ei fa¬

Expanded text:
sperabat, usque ad Rheni ripam fuga perpetua fusperabat, usque ad Rheni ripam fuga perpetua fuit, cuius alveum nando quidam, alii parvis navigiis transierunt; quo ex numero ipse fuit Ariovistus, qui, deposita, credo, superbie sue sarcina, que tanta erat, ut eum nec tota Germania caperet nec Gallia toleraret, cimba unica casu in ripa citeriore amnis inventa solus in adversam ripam se proripuit. Reliqui pene omnes, instante romano equitatu, fuge medio periere; in quibus due Ariovisti coniuges, altera Sueva, Norica altera, quarum primam domo digrediens educerat, secundam, dum in Galliis moram trahit, duxerat. Filiarum quoque altera cesa fuit, capta altG. Valerius, quem ab Ariovisto captum memoravimus, in ipsum Cesarem hostem insequentem, dum tribus catenis vinctus traheretur, incidit; quo nil letius in tota illa victoria Cesar vidit. Summa sibi letitia ac voluptas fuit virum talem tamque ei fa
Abbreviated transcription (Latin):
triduo expectato fumauit qd̾ ĩgenio nõ
poss ui aꝑta hostes ĩ p̃liũ elic̾e. itaq suis
castris duob dimisso gemino p̃sid io
cũ õib copiis castra hostiũ ĩuadit. uidẽs
ariouistꝰ trahi ampliꝰ rẽ ñ posse płrimiᷤᷤ
ex ppłis germanoꝵ ĩgentẽ aciẽ ĩstruxit.
atq ita oem ex̾citũ iedis ⁊ currib cͥcũcdu¬
sit ut nlła fuge spes p̃sertĩ eꝗtib suꝑ¬
ess. fuerũt ⁊ uiris int̾mixte fatiloque
de quib diximꝰ mulieres alieq uiros
secute. fletib altis orãtes ne romauis
at seruitiũ traderent᷑. Cõcurrerũt at
tãto ĩpetu germani ut cõsũpto mox spatio
qd̾ acies dirunebat ⁊actãdi pila uulla
occasio suꝑess. aut facłtas. piectis gͦ mis¬
silib res gladiis acta est. cuẽtu aliqͣn¬
diu dubio. fracta tandẽ ꝑtinacia germa¬
nor oẽs terga u̾ terũt. ⁊ diruptis obici¬
b plaustroꝵ quib fumasse acie dux

Expanded text:
triduo expectato, firmavit, quod ingenio non triduo expectato, firmavit, quod ingenio non posset, vi aperta hostes in prelium elicere. Itaque suis castris duobus dimisso gemino presidio, cum omnibus copiis castra hostium invadit. Videns Ariovistus trahi amplius rem non posse, plurimis ex populis Germanorum ingentem aciem instuxit, atque ita omnem exercitum rhedis et curribus circumclusit, ut nulla fuge spes presertim equitibus superesset. Fuerunt et viris intermiste fatiloque, de quibus diximus, mulieres alieque viros secute, fletibus altis orantes, ne Romanis ad servitium traderentur. Concurrerunt autem tanto impetu Germani, ut, consumpto mox spatio, quod acies dirimebat, iactandi pila nulla occasio superesset aut facultas. Proiectis ergo missilibus, res gladiis acta est, eventu aliquandiu dubio. Fracta tandem pertinacia Germanorum, omnes terga verterunt, et, diruptis obicibus plaustrorum, quibus firmasse aciem dux
Abbreviated transcription (Latin):
uis castris ydoneũ occupauit.⁊ p̃sagi¬
ens barbarũ obstiturũ tres acies ordi¬
nau̾at. quarũ due ĩ hostẽ uerse ⁊ in p̃¬
liũ ĩtente cẽnt. tertia metandis castris
ĩ cũberet. Qd̾ ariouistus intelligens
magna parte pedestris excitus ⁊ oĩ eꝗta¬
tu ĩmisso turbare rẽ uoluit. nec ualuit.
ita deuoti erãt oẽs ad ĩꝑiũ cesaris exeq̃n¬
dũ. Iã duo int̾ romana castra coartatuᷤᷤ
hostis ⁊ młtis ĩsultib lacessitꝰ castris tñ
ꝑtinacit̾ se tenebat. qd cũ cesar admirãs
ex captius ĩquireret quit cãẽ esset ꝙ
germani bellacissimi hoĩes sic bella me¬
tuerẽt. dep̃hendit eos sortib młiercula¬
rũ castra seq̃ntiũ absterritos ne añno¬
uã lunã manũ cũ hoste cõsererẽt. eũq
morẽ germanoꝵ ꝑuetustũ eẽ ut talibꝰ
sortilegus regerent᷑. Cesar gͦ cui nlła ui¬
deret᷑ graiuor iactura ꝙͣ tpr̃is uix adhue

Expanded text:
vis castris idoneum occupavit; et presagivis castris idoneum occupavit; et presagiens barbarum obstiturum tres acies ordinaverat, quarum due in hostem verse et in prelium intente essent, tertia metandis castris incumberet. Quod Ariovistus intelligens, magna parte pedestris exercitus et omni equitatu immisso, turbare rem voluit nec valuit: ita devoti erant omnes ad imperium Cesaris exequendum. Iam duo inter romana castra coartatus hostis, et multis insultibus lacessitus, castris tamen se pertinaciter tenebat. Quod quum Cesar admirans ex captivis inquireret, quid cause esset, quod Germani, bellacissimi homines, sic bella metuerent: deprehendit eos sortibus muliercularum castra sequentium absterritos, ne ante novam lunam manum cum hoste consererent, eumque morem Germanorum pervetustum esse, ut talibus sortilegiis regerentur. Cesar vero, cui nulla videretur grarior iactura, quam temporis, vix adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
hos duos ⁊ originis ⁊ hospitii iure mĩme
seuiturꝰ barbar̾ uideret᷑. s⁊ neq illis hospi¬
tiũ neq origo neq ius gẽtiũ ualuit. Illi¬
co eĩ ut ad se ueniẽtes illos uidit audiẽte
ex̾citu qͣsi rabidus exclamauit. ⁊ qͦmͦ ĩ ꝗt
est uob̾ ĩ castris meis: Parãtes cãm sui ad¬
uent̾ exꝓmere loqui uetuit. ⁊ ĩ uĩda glusit.¬
¶ hoc facto statĩ in discessit. ⁊ sex milia pas¬
suũ ꝓpe cesarẽ castra metat᷑ ẽ. esiq ip̃m lo¬
cũ die ꝓximo mutauit. ⁊ dimissis a ter¬
suũ ab altera parte cõsedit. qͦ scilicet com¬
meatus inde uẽturos ad cesarẽ impediret.
cesar at qͦtidie ĩstructã aciẽ castris educẽs
pugne copiã hostib faciebat. Ariouistus
se castris assidue cõtinebat. sex tñ equitu
cesar hostiũ ꝓpoĩto ñ diutiꝰ tulit se cõme¬
atib int̾cludi. s castra hostiũ trãscen¬
dens ad sexcẽtos ñ ãpli passus locũ no¬

Expanded text:
hos duos et originis et hospitii iure minime hos duos et originis et hospitii iure minime seviturus barbarus videretur. Sed neque illis hospitium necque origo neque ius gentium valuit. Illico enim ut ad se venientes vidit, audiente exercitu, quasi rabidus exclamavit: Et qualiter eest vobis in castris meis? Parantes causam sui adventus expromere loqui vetuit et in vincula conclusit. Hoc facto, statim inde discessit et sex millia passuum prope Cesarem castrametatus est, eumque ipsum locum die proximo mutavit, et, dimissis a tersuum ab altera parte consedit, quo scilicet commeatus inde venturos ad Cesarem impediret. Cesar autem quotidie instructam aciem castris educens pugne copiam hostibus faciebat. Ariovistus se castris assidue continebat; sex tamen equituCesar hostium proposito non diutius tulit se commeatibus intercludi, sed castra hostium transcendens ad sexcentos non amplius passus locum no
Abbreviated transcription (Latin):
uere aĩ cũtoꝵ ardorq pugnãdi. post
biduũ nutãte quãtũ intlłigi dat᷑ aĩo mi¬
sit iterũ ariouistus ad cesarẽ. uelle se de
reb agi ceptis net ꝑfectis secũ si ci placeat
latiꝰ age̾. Alioꝗn e sius aliqͦs ad se muti pe¬
tiit cũ ꝗb ut cũ cesare loqui poss. Nõ cen¬
suit cesar iẽ pacificã furori iterũ barbarico
cõmutendã. neꝗs forte subitus mot̾ int̾
uerba cõsurgeret. uñ sibi aliqͣ cõflari possi
ĩfamia. Rursus ⁊ legatos mitti ꝑicdosissim̃
iudicabat. fidosq hoĩes nãq alios nõ misis¬
set barbaris obici rr̃e modestiaq carentib.
Cõsiliũ tandẽ cepit. ut Gaio ualerio procillo
gallice originis s romane uirtutis adole¬
scẽti ⁊ romano ciui legatoĩs h̾ce munꝰ ĩ¬
gue gallice notitiã. quã ip̃e ⁊̃ ariouist̾ diu
galliis ĩcũbendo didicerat. Addidit ei colle
gã.N. netiũ a riouisti ip̃ius hospitẽ. ꝙ ĩ

Expanded text:
vere animi cunctorum ardorque pugnandi. Post vere animi cunctorum ardorque pugnandi. Post biduum nutante, quantum intelligi datur, animo misit iterum Ariovistus ad Cesarem, velle se de rebus agi ceptis nec perfectis secum, si ei placeat, latius agere; alioquin ex suis aliquos ad se mitti petiit, cum quibus, ut cum Cesare, loqui posset. Non censuit Cesar rem pacificam furori iterum barbarico committendam, ne quis forte subitus motus inter verba consurgeret, unde sibi aliqua conflari posset infamia. Rursus et legatos mitti periculosissimum iudicabat fidosque homines, namque alios non misisset, barbaris obici ratione modestiaque carentibus. Consilium tandem cepit, ut Gaio Valerio Procillo, gallice originis, sed romane virtutis adolescenti et romano civi, legationis huiusce munus igue gallice notitiam, quam ipse etiam Ariovistus diu Galliis incumbendo didicerat. Addidit ei collegam Marcum Metium, Ariovisti ipsius hospitem, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
te huie senatus iudicio obstitẽi̾t eã sat
iustã cũm eẽ belloꝵ. Hec dicẽti ⁊ płra
⁊̃ nũc dicturo cesari nũciat᷑ eꝗtatũ ari¬
ꝯuisti ꝓpiꝰ admotũ iã tela iacture ⁊ ĩ eo
rẽ ee ut p̃liũ inchoet᷑. Itaq cesar mex¬
pleto sermone digredit᷑. ⁊ reu̾sus ad su¬
os unperat neꝗd oĩno missiliũ ĩ adu̾sos
iacerẽt. Nã etsi legionis quã p̃sidio sibi
delegerat. ad usus p̃sentẽ hostiũ eꝗtatũ
tutũ satis eẽ c̾tam̃ ĩtelligeret timuit tñ
ut erat fame studiosissimꝰ ne forte ẜ me
ułgaris sepe cłpã a nocẽtib ad ĩsõtes uer¬
tere solitus sibi apd̾ gẽtes ĩpon̾et ꝙ hostẽ
colloquio cutũ uenire uoluiss. Ceteꝵ uͥ ĩ
castra ẽ reditũ. cognitũq qua suꝑbia ari¬
ouistus gallia quasi sua romanis ĩt̾dice¬
ret. quo ue ĩpetu sui iactis ĩ romanos te¬
lis colloquiũ p̃u̾tissẽt mirũ ĩ modu cre¬

Expanded text:
te huic senatus iudicio obstiterit, eam sat te huic senatus iudicio obstiterit, eam sat iustam causam esse bellorum. Hec dicenti et plura etiam nunc dicturo Cesari nuntiatur equitatum Ariovisti propius admotum iam tela iactare, et in eo rem esse, ut prelium incohetur. Itaque Cesar, inexpleto sermone, digreditur, et reversus ad suos imperat, ne quid omnino missilium in adversos iactarent. Nam etsi legionis, quam presidio sibi delegerat, adversus presentem hostium equitatum tutum satis esse certamen intelligeret, timuit tamen, ut erat fame studiosissimus, ne forte sermo vulgaris, sepe culpam a nocentibus ad insontes vertere solitus, sibi apud gentes imponeret, quod, hostem colloquio circumvenire voluisset. Ceterum ubi in castra est reditum, cognitumque qua superbia Ariovistus Gallia quasi sua Romanis interdiceret, quove impetu sui iactis in Romanos telis colloquium pervertissent, mirum in modum cre
Abbreviated transcription (Latin):
galliãq mͥ uacuã ex peditãq reliquẽis
magno ego te p̃mio ꝓsequar abeũte.
nõ iatĩ q̃ cũq geri bella uolueris ego il¬
la ceu semł ꝓ oĩb stipẽdio accepto si¬
ne ullo tuo discrimine ac labõe cõficiã.
Adusus hec cesar młta disseruit. cur
m̾itos ĩ sua adu̾sitate deserere. Galliam
sane ñ tã ariouisti ẽẽ ꝙͣ romanoꝵ. qui
añ cũ ꝑ &iuĩtũ fabiũ maximũ hũc ulti¬
mũ ruthenos ⁊ alu̾nos galloꝵ ppłos do¬
muissẽt. pͥmiq armis possessionẽ gallie
apphendissent. hoc int̾ utrãq uictoriã in¬
teresse ꝙ lib̾tatẽ quã ariouistus uictis
abstulerit romani reliꝗssẽt. eãq illis ĩ
ꝓpetuũ saluã uellẽt. ita cĩ senatũ cẽsuisse
ut galli in lib̾tate uiuerẽt ⁊ suis legib
uterent᷑. Atq iõ romanoꝵ ĩ gallia cũ an¬
tiqui tuĩ iustiꝰ ĩꝑiũ et̃ ꝙͣ illiꝰ. Ꝙ siꝗs for

Expanded text:
Galliamque michi vacuam expeditamque reliqueris, Galliamque michi vacuam expeditamque reliqueris, magno ego te premio prosequar abeuntem: nominatim quecumque geri bella volueris, ego illa, ceu semel pro omnibus stipendio accepto, sine ullo tuo discrimine ac labore conficiam. Adversus hec multa Cesar disseruit; cur meritos in sua adversitate deserere; Galliam sane non tam Ariovisti esse, quam Romanorum, qui ante eum per Quintum Fabium Maximum hunc ultimum Ruthenos et Alvernos, Gallorum populos, domuissent, primique armis possessionem Gallie apprehendissent; hoc inter utramque victoriam interesse, quod libertatem, quam Ariovistus victis abstulerit, Romani reliquissent eamque illis in perpetuum salvam vellent; ita enim senatum censuisse, ut Galli in libertate viverent et suis legibus uterentur, atque ideo Romanorum in Gallia tum antiquius tum iustius
Abbreviated transcription (Latin):
mirer quid tͥ negotii ĩ piĩcia mea sit.
Sũt ut uob̾ sic ⁊ mͥ fines quidã. ⁊ sicut
iniq ag̾e̾m uros irrũpendo sic iniuste
uos fines irrũpitis. sedenĩ romanoru
fratres eduos dicis. Nõ sũ ado rudis ac
barbarus ut ignorẽ neq uos ur̃is ĩ bel¬
lis eduoꝵ ope neq illos ĩ suis ur̃o usos
auxilio. Quid suꝑest aliud suspicari nͥ
te getis ext̾ne nichil ad uos ꝑtinentis
frat̾nitate simłata ad mei soliꝰ excidiu
ĩ gallias excitũ adduxisse: quẽ nͥ abiẽs
mature deduxis: ñ ꝓ amico s ꝓ hoste
mͥ te futurũ scito. et si p̃lio cõgͤdimͣ
teq ego forte uictor occidero unu di¬
cam qd̾ ut reor nescis: ñ me solũ infe¬
sto hoste liberauero s młtoꝵ qͦq pͥn¬
cipũ romanoꝵ grãm hac una mͥ ce¬
de q̃siero. ꝗ nil magis ꝙͣ te ꝑditũ optãt
itq mnͥ ꝑ nũtios ĩtinarũt ut ĩtelligaᷤᷤ
ꝙͣ carus patrie ⁊̃ tue sis. sin abieris

Expanded text:
mirer quid tibi negotii in provincia mea sit. mirer quid tibi negotii in provincia mea sit. Sunt, ut vobis, sic et michi fines quidam; et sicut inique agerem vestros irrumpendo, sic iniuste vos nostros fines irrumpitis. Sed enim Romanorum fratres Eduos dicis. Non sum adeo rudis nec barbarus, ut ignorem neque vos vestris in bellis Eduorum ope, neque illos in suis vestro usos auxilio. Quid superest aliud suspicari, nisi te gentis externe nichil ad vos pertinentis fraternitate simulata ad mei solius excidium in Gallias exercitum adduxisse? Quam nisi abiens mature deduxeris, non pro amico, sed pro hoste michi te futurum scito; et, si prelio congredimur teque forte ego victor occidero, unum dicam, quod, ut reor, nescis: non me solum infesto hoste liberavero, sed multorum quoque principum romanorum gratiam hac una michi cede quesiero, qui nil magis, quam te perditum, optant; idque michi per nuntios intimarunt, ut intelligas, quam carus patrie etiam tue sis. Sin abieris
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓosui. qd ñ ego ꝗdẽ bellũ illis s ip̃i¬
pͥmũ ĩtulerũt. oẽs eĩ simł gallie ppłi
cõtra me arma mouerũt. qͦs ego oẽs
uno p̃lio uici. si deceptos se uł ĩsidiiͦ
cͥcũuẽtos dicũt ñ recuso pugnare i¬
terũ. c̾tãq uictoriã ĩ abigua fortuẽ
lãce repon̾e. Sin pacẽ bello p̃ferũt cur
⁊ hactenꝰ sine cõtradictõe ꝑsoluerint.
Qd de mł̾titudĩe g̾manoꝵ dicis hãc ĩ
gallias ñ ciuiꝙͣ iniurie s mee defẽsi¬
onis grã traduco. Idq uł hĩc patet ꝙ
rogatus ueni. bellũq nõ ĩ tuli s repu¬
li. Amicitiã sane ppłi .R. ut decoiͣ presi¬
dioq mͥ eẽt appetii. si ĩ cõtrariũ u̾sei̾t cu¬
pidiꝰ ⁊̃ illã abiciã ꝙͣ assũpsi. uerget at
ĩ cõtrariũ si mͥ ius meũ lõgo usu p̃scͥptsi
sedẽ obsides ac tributa subtrahitis
Adde ꝙ priꝰ ego ꝙͣ tu ĩ gallias ueni. ut

Expanded text:
imposui, quod non ego quidem illimposui, quod non ego quidem illprimum intulerunt. Omnes enim simul Gallie populi in me arma movere, quos ego omnes uno prelio vici. Si deceptos se vel insidiis circumventos dicant, non recuso pugnare iterum certamque victoriam in ambigua fortune lance reponere: sin pacem bello preferunt, cur et hactenus siQuod de multitudine Germanorum dicis, hanc in Gallias non cuiusquam iniurie, sed mee defensionis gratia traduco; idque vel hinc patet, quod rogatus veni bellumque non intuli, sed repuli. Amicitiam sane populi romani, ut decori presidioque michi esset, appetii: si in contrarium verserit, cupidius etiam illam abiiciam, quam assumpsi. Verget autem in contrarium, si michi ius meum longo usu prescriptum, sedes, obsides ac tributa subrahitis. Adde, quod prius ego, quam tu, in Gallias veni, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cõsecutos sub cadẽ postea pͥncipatum
seruitio ꝓsꝑitatẽ calamitatib per¬
mutasse qua frõte quo ue aĩo to¬
lerari posse. finis fuit ut pet̾et cadẽ
ip̃a q̃ legatoꝵ ore petierat. bello ĩ edu¬
os atq inuirus abstin̾et. obsides redde¬
ret. Germanos si enuttere forsitan nõ
poss at saltẽ ne alios ĩ gallias trans¬
portaret. Barbarus ad ĩgeniũ reu̾sus ple¬
nũ suꝑbie iactãtieq respõ sũ reddidit. ⁊
p̾mo ꝗdẽ uirtutes ip̃e ⁊ res suns mł̾tis
laudib extulit. Ed ad trãsitũ ĩ gallias
actin̾et trãsisse ꝗdẽ se ñ spõte s coactũ
p̃cib galloꝵ. Et noli ĩꝗt o cesar opina¬
ri. sine magna p̃mioꝵ spe ⁊ ꝓmissis ĩ¬
gẽtib me ꝓpĩqͦs ⁊ patriã dimisisse. ha¬
leo ego sedes ĩ gallia. habeo ⁊ obsides et
tributa. Nichil hoꝵ ui. s galloꝵ oĩa
uolũtate. p̃t̾ tributa. q̃ ure belli uictiᷤᷤ

Expanded text:
consecutos, sub eadem postea principatum consecutos, sub eadem postea principatum servitio, prosperitatem calamitatibus permutasse, qua fronte quove animo tolerari posse? Finis fuit, ut peteret eadem ipsa, que legatorum ore petierat: bello in Eduos atque iniuriis abstineret, obsides redderet; Germanos, si emittere forsitan non posset, at saltem ne alios in Gallias transportaret. Barbarus ad ingenium reversus plenum superbie iactantieque responsum reddidit, et primo quidem virtutes ipse et res sud ad transitum in Gallias attineret, transisse quidem se non sponte, sed coactum precibus Gallorum. Et noli, inquit, o Cesar, opinari sine magna premiorum spe et promissis ingentibus me propinquos et patriam dimisisse. Habeo ego sedes in Gallia, habeo et obsides et tributa. Nichil horum vi, sed Gallorum omnia voluntate, preter tributa, que iure belli victis
Abbreviated transcription (Latin):
locus aꝑtus. ab utrisq castris equo spa¬
rio semotꝰ. legio cesaris equis ĩpoĩta du¬
cẽtis passib pari itidẽ int̾uallo ariouisti
equitatus abstiterat. ¶ Orõis cesaree
pͥma pars fuit cõmemoratõ bñficioꝵ se¬
natꝰ erga illũ. ꝙ regẽ eũ ꝙ amicũ dixiss.
ꝙ amplissimis munerib honorass. que
eo gratiora ẽẽ debuerĩt qͦ ⁊ ĩ alios rario¬
ra. ⁊ ĩ ip̃ gratis absq ip̃ius collata eẽnt.
meritis. ⁊ absq notitia. Idq sibi cũ senatꝰ
eximia liberalitate tũ ip̃ius cesaris effi¬
caci oꝑa cõtigisse. Scd̾a pars de eduoꝵ cũ
romans antiqͣ necessitudine. ꝑꝑ quam
nlło modo possent salua honestate desti¬
tui. p̃sertĩ cũ añ romanã qͦq amicitiã to¬
tiꝰ gallie pͥncipatũ sine lite possederint. so¬
lere at romanos amicoꝵ fortunas ñ
tm̃ defendere s aug̾e. eduos gͦ florẽ¬
tissimo ĩ statu suo romanã amicitiã

Expanded text:
locus apertus, ab utrisque castris equo spalocus apertus, ab utrisque castris equo spatio semotus. Legio Cesaris equis imposita ducentis passibus, pari itidem intervallo Ariovisti equitatus abstiterat. Orationis cesaree prima pars fuit commemoratio beneficiorum senatus erga illum, quod regem eum, quod amicum dixisset, quod amplissimis muneribus honorasset, que eo gratiora esse debuerint, quo et in alios rariora, et in ipsum gratis absque ipsius collata essent meritis et absque notitia; idque sibi cum senatus eximia liberalitate, tum ipsius Cesaris efficaci opera contigisse; secunda pars de Eduorum cum Romanis antiqua necessitudine, propter quam nullo modo possent salva honestate destitui, presertim quum et ante romanam quoque amicitiam totius Gallie principatum sine lite possederint; solere autem Romanos amicorum fortunas non tantum defendere, sed augere; Eduos ergo, florentissimo in statu suo romanam amicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ac tutiꝰ. Nõ recusauit cesar neq despexit
diisse. suisq ⁊ rei .p. bñficiis obstrictũ
coactũq petitoĩs equitate cũta delibe¬
rantẽ cepta duritie desiturũ. Colloꝗo di¬
es quĩtus cõstituit᷑. Orauit tñ ariouist̾
neqͦs secũ pedites cesar adduc̾et. alioqͥn
ñ se ad diẽ coloquii uẽtui ũ. time ei se
ab illis insidias. Noluit cesar hac de cã
rẽ quã putabat utilẽ ĩpediri. S decunã
legionẽ dũ ad colloquiũ iret gallorũ
qui ĩ castris erãt equis ĩposuit. ut equi¬
tũ sp̃e falleret pedites metuẽtẽ. ⁊ ip̃e si
res posc̾e̾t. fidissimo oĩũ p̃sidio uti poss
Qua ĩ re iocatũ unũ ex peditib ñ ĩelegãtꝰ
accepimnꝰ. plus uiꝗt cesar p̾stat ꝙͣ ꝓmisit
dixit eĩ se decuã legionẽ loco cohortis p̃¬
torie ħiturũ. ecce eꝗtes nos facit. Frat
ex iguus tumłs planitiei ĩgẽtis ĩ medio

Expanded text:
ac tutius. Non recusavit Cesar neque despexit ac tutius. Non recusavit Cesar neque despexit diisse, suisque et rei publice beneficiis obstrictum coactumque petitionis equitate cuncta deliberantem cepta duritie destiturum. Colloquio dies quintus constituitur. Oravit tamen Ariovistus, ne quos secum pedites Cesar adduceret, alioquin non se ad diem colloquii venturum; timere se enim ab illis insidias. Noluit Cesar hac de causa rem, quam putabat utilem, impediri, sed decimam legionem, dum ad colloquium iret, Gallorum, qui in castris erant, equis imposuit, ut equitum specie falleret pedites metuentem, et ipse, si res posceret, fidissimo omnium presidio uti posset. Qua in re iocatum unum ex peditibus non ineleganter accepimus: Plus, inquit, Cesar prestat, quam promisit. Dixit enim se decimam legionem loco cohortis pretorie habiturum: ecce equites nos facit. Erat exiguus tumulus planitiei ingentis in medio,
Abbreviated transcription (Latin):
quãtus ex algenti metu feruor audacie
quãta totis castris alacritas. Noĩatĩ de
stata iudicio. Relique oẽs ĩꝑatoĩ offenso
uerbis ac reb satisfac̾e̾ stuouerunt. ad
bellũ ⁊ imꝑia cũta ꝓmptissiẽ. ¶ Cesai
ꝑ diuitiacũ cui płrimũ fidebat itin̾e p̃¬
parato nocte castra mouit. ut qd̾ iratꝰ
edix̾at placatus ĩpleret. ⁊ ãbitis quĩꝙͣ¬
gita passuũ inilib q̃ planĩ ꝑgeret᷑. cõtinuo
itin̾e dieꝵ septẽ hosti tã ꝓximꝰ factꝰ ut in¬
ter amboꝵ castra ñ nͥ quattuor ⁊ iuginti
milia passuũ int̾essẽt cõstitit. Qd uͥ ario¬
uistꝰ agnouit seu aĩ mutatõe aliqͣ seu me¬
tu forsitan accidit eĩ nõnũꝙͣ ĩ bello ut ꝑs
una uehem̃ter alterã timẽs ñ minꝰ ab al¬
tera timeat᷑. ceteꝵ quacũq motus ex cã
legatos misit ad cesarẽ colloꝗo se para¬
tũ offerẽs qd̾ uicuutas sibi faciliꝰ feciss

Expanded text:
tio animorum, quantus ex algenti metu fervor audacie, tio animorum, quantus ex algenti metu fervor audacie, quanta totis castris alacritas. Nominatim destata iudicio. Relique omnes imperatori offenso verbis ac rebus satisfacere studuerunt, ad bellum et imperia cuncta promptissime. Cesar per Divitiacum, cui plurimum fidebat, itinere preparato nocte castra movit, ut, quod iratus edixerat, placatus impleret; et ambitis quinquaginta passuum millibus, qua planius pergeretur, continuo itinere dierum septem hosti tam proximus factus, ut inter amborum castra nonnisi quatuor et viginti millia passuum interessent, constitit. Quod ubi Ariovistus agnovit, seu animi mutatione aliqua, seu metu forsitan accidit enim nonnumquam in bello, ut pars una vehementer alteram timens non minus ab altera timeatur, ceterum quacumque motus ex causa, legatos misit ad Cesarem, colloquio se paratum offerens, quod vicinitas sibi facilius fecisset
Abbreviated transcription (Latin):
cãs metus ĩ fiumñti penuriã u̾tãt iui sus
arrogant̾ fac̾e. ꝗ se curis sui ducis ĩmisce¬
ta maturescere: deniq nec famẽ nec errorẽ
uie que p̃cendãt ꝗdã nec õĩno aliqd obstaͣe.
tm̃ nõ obstet ignauia. minune romanũ
credere. ñ id eĩ nͥ uł adu̾sa fortuã q̃ lõge ad
eũ diẽ abess ab eoꝵ signis. uł auaritia
seu scelere aliqͦ solere cõtĩgere. q̃ de illis su¬
spicari nlło modo possit. Ex ꝑturũ tñ se
iomaius metꝰ ĩ m̃tibo noua pestis anu̾tꝰ
solita pudorq plus possit᷑. Edicere gͥ iam
hĩc se ut nocte ꝓxima uasa colligant.
castraq moueãt. idq illos se sꝑare factu¬
ros a lacriter atq enixe. Si spes eũ falleret
nec eũtẽ ĩ bellũ quisꝙͣ aliꝰ seq̃ret᷑ ituru
se tñ sola cũ decuna legione. de cuiꝰ fide
nlła sibi eẽt hesitatio. ⁊ hãc sibi p̃toriã
cohortẽ fore. Mirũ uniꝰ uiri uirtꝰ ac fa¬

Expanded text:
causas metus in frumenti penuriam vertant, rursus causas metus in frumenti penuriam vertant, rursus arroganter facere, qui se curis sui ducis immiscein campis frumenta maturescere. Denique nec famem nec errorem vie, quam pretendant quidam, nec omnino aliquid obstare, tantum non obstet ignavia, minime romanum credere; non id enim, nisi vel adversa fortuna, que longe ad eum diem abesset ab eorum signis, vel avaritia seu scelere aliquo solere contingere, que de illis suspicari nullo modo possit. Experturum tamen romanis metus in mentibus, nova pestis, an virtus solita pudorque plus possint. Edicere igitur iam nunc se nocte proxima vasa colligant, castraque moveant, idque illos se sperare facturos alacriter atque enixe. Si spes eum falleret nec euntem in bellum quisquam alius sequeretur, iturum se tamen sola cum decima legione, de cuius fide nulla sibi esset hesitatio, et hanc sibi pretoriam cohortem fore. Mirum unius viri virtus ac fa
Abbreviated transcription (Latin):
hostis fiat ppłi.R. esto at̃ male saua mẽs
p̃cipitẽ oblitũq sui ag̾et ñ se tñ ĩtlłige cur
hos tãtos sibi fingent pauores. aut de sui
ducis ꝓuidẽtia aut de ꝓpͥa uirtute diffide¬
rẽt. Aut minꝰ de se sperarẽt tali uiro ⁊ cer¬
te nobili saltẽ ac romano ꝙͣ de Gaio mari¬
o rustico arpinate sꝑassẽt patres eoꝵ qui
theuto nicos ac cibros duob cruc̃tissimis
⁊ post houi memoriã maxiis p̃liis deles¬
set. Neq uͦ desperandũ uĩciposse g̾manoᷤᷤ.
qui ut romane de eis uictoͬie tacerẽt᷑ se¬
pe ab ip̃is heluctiis nẽ romano subditis ĩ¬
perio uicti eẽnt. ⁊ si qñ cõtrariũ eueĩss ñ id
militũ uirtute s ariouisti cõsilio gestũ ẽẽ
ꝗ cũ se suũq excitũ młtos m̃ses locis pa¬
lustrib tenuiss iã de p̃lio desꝑãtes ac dis¬
persos aggressus inopino fudiss ĩ cursu.
ꝓinde nil sibi ac suis ad uictoriã deesse.
romana mͦ cõstãtia nõ desit. Nã ꝗ degeius

Expanded text:
i romani: esto autem, male sana mens precipitem oblitumque sui ageret, non se tamen intelligere, cur hos tantos sibi fingerent pavores aut de sui ducis providentia aut de propria virtute diffiderent aut minus de se sperarent tali viro, et certe nobili saltem ac romano, quam de Gaio Mario rustico Arpinate sperassent patres eorum, qui Teutonicos ac Cimbros duobus cruentissimis et post hominum memoriam maximis preliis delesset. Neque vero desperandum vinci posse Germanos, qui, ut romane de eis victorie tacerentur, sepe ab ipsis Helvetiis, nunc romano subditis imperio, victi essent; et, si quando contrarium evenisset, non id militum virtute, sed Ariovisti consilio gestum esse, qui quum se suumque exercitum multos menses locis palustribus tenuisset, iam de prelio desperantes ac dispersos aggressus inopino fudisset incursu. Proinde nil sibi ac suis ad victoriam deesse, romana modo constantia non desit. Nam qui degeneris
Abbreviated transcription (Latin):
plendas fossas ⁊ ĩ castra penetrãdũ honu¬
graue opꝰ supͣq suas uires romana ca¬
stra ad laboi̾s cumłm ĩ alto posica ĩua¬
dũt. haud dubii romanos p̃ter fugã
aut deditoez nicħ ausuros. s fefellit
gentẽ credulã uana spes. Nã sabinꝰ suiᷤ
militib ualida exhortatõe firinatis ⁊
pugnã uehem̃ter optãtib erũpendi

Expanded text:
plendas fossas et in castra penetrandum, onuplendas fossas et in castra penetrandum, onugrave opus supraque suas vires, romana castra ad laboris cumulum in alto imposita invadunt, haud dubii, Romanos preter fugam aut deditionem nichil ausuros. Sed fefellit gentem credulam vana spes. Nam Sabinus, suis militibus valida exortatione firmatis et pugnam vehementer opta
Abbreviated transcription (Latin):
fug̾e uibet ⁊ ꝗd fieri uelit edocet. paret il¬
le. ⁊ origine dictis astipłante fidẽ m̾itꝰ
cepit hostib suadere et aĩs creduliᷤᷤ faci¬
le ꝑsuasit pͥmo ꝗdẽ uenctoꝵ ĩ finibus
cesarẽ ex tremis ꝑicłis cͥcsiuẽtũ. deiñ in
romanis castris hĩc fama ducis hĩc ho¬
stiũ p̃sentia tãtũ eẽ formidĩs ut de noctur¬
na agitẽt fuga. qua ⁊ cesarẽ adeãt duciq
indigo opẽ ferãt. ⁊ ĩstãtib se se malis eri¬
piãt. Id cũ publice creditũ eẽt ẽ eĩ ñ uanis
mͦ s õib ĩsitũ ut qd̾ ualde cupiũt facile
⁊̃ credãt. totis passim castris una õiũ uox
audiri. ꝓuident ũ modis õib ne ta fe¬
lix occasio ꝑ ignauiã dilabat᷑. Ex̾citꝰ ĩstan¬
tia uictiduces furoi̾ publico manꝰ dant.
discuirit᷑ hac illac ⁊ cõsensu ducũ sarmẽ¬
tis uariaq mat̾ia ex agris collecta ad im¬

Expanded text:
fugere iubet, et, quid fieri velit, edocet. Paret ilfugere iubet, et, quid fieri velit, edocet. Paret ille, et, origine dictis astipulante fidem, meritus cepit hostibus suadere, et animis credulis facile persuasit, primo quidem, Venetorum in finibus Cesarem extremis periculis circumventum, deinde in romanis castris hinc fama ducis, hinc hostium presentia tantum esse formidinis, ut de nocturna agitent fuga, qua et Cesarem adeant ducique indigo opem ferant, et instantibus sese malis eripiant. Id quum publice creditum esset est enim non vanis modo, sed omnibus insitum, ut, quod valde cupiunt, facile etiam credant, totis passim castris una omnium vox audiri, providendum modis omnibus, ne tam felix occasio per ignaviam dilabatur. Exercitus instantia victi duces furori publico manus dant. Discurritur hac illac, et consensu ducum sarmentis variaque materia ex agris collecta ad im
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ neq defectoĩ neq bello cõsentiebat ĩ¬
terfecerãt. Latronũ qͦq manꝰ ĩgẽs ꝑti
bello partĩ p̃da illiciẽte dimisso agͥłtẽ
studio se se istis adiũxerãt. e ꝗbꝰ õib
magnꝰ excit iã ĩ armis erat. Sabinus
locũ castris aptissimũ nactꝰ intra ual¬
lũ suos lacessitus sepe licet ab hostib cõ¬
tinebat. ut iã ñ hostiũ mͦ s suoꝵ ĩ cõtẽp¬
tũ paulati ĩ cidiss. Ip̃e uͦ ñ id metu alio fa¬
ciebat. nͥ ꝙ absẽte cesare tãta cũ multi¬
tudie cõgredi quisꝗs ex itꝰ seq̃ret᷑ ne tem̾i¬
tati tribui poss potiꝰ ꝙͣ uirtuti anxiuᷤᷤ
suspensusq erat aĩo. ubi se sꝑni at̃ in¬
tellex it pugnare tandẽ s ĩ pͥmis cõtẽp¬
tũ huiꝰcemoĩ qͣntũ poss ex aggerare dis¬
posuit. Itaq gallũ quẽdã sibi ꝑ familiarẽ
u̾sutũq hoĩe noctu hostiũ ĩ castra trans¬

Expanded text:
quod neque defectioni neque bello consentiebat, inquod neque defectioni neque bello consentiebat, interfecerant. Latronum quoque manus ingens partim bello, partim preda eliciente, dimisso agriculture studio, sese istis adiunxerant, e quibus omnibus magnus exercitus iam in armis erat. Sabinus, locum castris aptissimum nactus, intra vallum suos, lacessitus sepe licet ab hostibus, continebat, ut iam non hostium modo, sed suorum in contemptum paulatim incidisset. Ipse vero non id metu alio faciebat, nisi quod absente Cesare tanta cum multitudine congredi, quisquis exitus sequeretur, ne temeritati tribui posset potius, quam virtuti, anxius suspensusque erat animo. Ubi se sperni autem intellexit, pugnare tandem, sed inprimis contemptum huiuscemodi, quantum posset, exaggerare disposuit. Itaque Gallum quemdam, sibi perfamiliarem versutumque hominem, noctu hostium in castra trans
Abbreviated transcription (Latin):
starẽt. Assecuti romani cũ iã hora diei
quarta eẽt usq ad occasũ solis ĩcendere
ac ferire nũꝙͣ uł mom̃to tpr̃is destit̾ũt.
oĩbq fere uł ex ustis uł opp̃ssis pauce
bñficio uicine noctis elapse sũt. Hoc p̃¬
etiã etatis cõsiliũ ac fructꝰ intercidit. ꝑ¬
ditis gͦ uiris ac nauib ⁊ oĩ ĩsup spe a¬
missa se suaq romanoꝵ potestati atq
arbitrio cõnusere. hos cesar cõtra suu
morẽ tractauit ĩmitiꝰ. ut barbaros a
iuolandis legatis exẽplo supplicii de¬
terreret. senatũ morte gͥ ppł seruitu¬
te pena bonis aĩs grauiore multauit.
s ic cũ uenctis debellatũ. qua uictoria
ad obsequiũ redacta erat. ¶ ecte ãt
alia ex aliis bella cõsurgũt ⁊ ituriꝰ sabi¬
nꝰ iussu cesaris unelloꝵ fines ĩtroie¬
rat. apd̾ ꝯͦs tũc sũme roꝵ p̃erat uiri¬
do uix. Młte ĩ cirtuitu eiuitates a roma¬
nis defecerãt. quarũ aliq̃ senatũ suu

Expanded text:
starent. Assecuti Romani, quum hora diei starent. Assecuti Romani, quum hora diei quarta esset, usque ad occasum solis incendere ac ferire numquam vel momento temporis destiterunt, omnibusque fere vel exustis vel oppressis, pauce beneficio vicine noctis elapse sunt. Hoc pretiam etatis consilium ac virtus intercidit. Perditis ergo viris ac navibus et omni insuper spe amissa, se suaque Romanorum potestati atque arbitrio commisere. Hos Cesar contra suum morem tractavit immitius, ut barbaros a violandis legatis exemplo supplicii deterreret: senatum morte, populum servitute, pena bonis animis graviore, multavit. Sic cum Venetis debellatum; qua victoria ad obsequium redacta est. Ecce autem alia ex aliis bella consurgunt. Titurius Sabinus iussu Cesaris in Ulnellorurm fines introierat, apud quos tunc summe rerum preerat Viridonix. Multe in circuitu civitates a Romanis defecerant, quarum alique senatum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
ba ruebãt armam̃ta. fiebãtq suarũ
ĩpedim̃ta nauiũ. qͣꝵ fuerãt ornamẽ¬
ta ac p̾sidia. Restribatq ñ nauiũ s
uiroꝵ pugna.ĩ qua lõge suꝑior e¬
rat acies romana. et uirtutẽ ĩsita
spectator eximiꝰ excitabat. Cũta eĩ ĩ
cõspectu cesaris agebant᷑. et ex̾citus
circũ fusi. qui litõib ꝓximos occupa¬
rat colles. ĩ quo bellicarũ rerũ młti
magniq erãt uidices. noti ões bellã¬
tiũ ⁊ amici. qͦꝵ sub ocłis nec uirtus
nec ignauia ẽẽ poss occłta.⁊ suapte
gͥ natura uiri fortes ⁊ his acti stimu¬
lis strenuissime it̃ gerebãt. Sic ut breni
fracta hostes ꝑtinacia spem salutis fu¬
ge uetisq cõmuterẽt. ꝗb cũ uela credi¬
dissẽt qͣsi romanos u̾iti subito siluert̃.
⁊ stagnãte freto destitutis quas uehebãt
nauib mers celi marisq trrĩqllitas cõse¬
cuta est. sic ut ĩmobiles lãguẽtib uadiᷤ

Expanded text:
erba ruebant armamenta fiebantque suarum erba ruebant armamenta fiebantque suarum impedimenta navium, quarum fuerant ornamenta ac presidia; restabatque non navium sed virorum pugna, in qua longe superior erat acies romana; et virtutem insitam spectator eximius excitabat. Cuncta enim in conspectu Cesaris agebantur et exercitus circumfusi, qui litoribus proximos occupabat colles, in quo bellicarum rerum multi magnique erant iudices, noti omnes bellantium et amici, quorum sub oculis nec virtus nec ignavia esse posset occulta. Et suapte igitur natura viri fortes et his acti stimulis strenuissime rem gerebant, sic ut brevi fracta hostis pertinacia, spem salutis fuge ventisque committerent. Quibus quum vela credidissent, quasi Romanos veriti subito siluerunt, et, stagnante freto destitutis, quas vehebant, navibus, iners celi marisque tranquillitas consecuta est, sic ut immobiles languentibus vadis
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq rẽ cesar ĩtlłiges ĩ efficaci laboẽ p̃¬
t̾misso classẽ expectare duxit honestĩ.
qua p̃sente res ñ uanis nec se digniᷤᷤ sb̾¬
terfugiis s uno uidebat᷑ trãsigẽda cer¬
tamine. ¶has int̾ curas expectata
classis affuit alto ueniẽs occeano. quã
cernẽtes uencti suis litoͣib ꝓpĩquantẽ
cũ ducẽtis iugĩti munitissims nauib
illi obuiã exiere. Eratq romane pugne
rõ difficillima. ꝙ ⁊ fortiores ẽẽnt ⁊ ma¬
iores barbaroꝵ naues.⁊ turrib altiori¬
b p̃minebãt. uiĩ ex alto pugnatib illis
qͣsi iniquis p̃liũ ĩ locis ageret᷑. uela qͦq
⁊ mali ⁊ antẽne ĩm̃sa mole p̃stabãt. ꝗ
se romanas naues facile opp̾ssuros cõ¬
fidebãt. ⁊ fecisset̃. si naues nauib cõtur¬
rissẽt. s oĩa uĩcit ĩgeniũ ⁊ uirt̾. Erãt ro¬
manis falces inaudite magnitudĩs. qͣs
sorii scidebant᷑. ⁊ antẽne simł ac suꝑ¬

Expanded text:
Itaque rem Cesar intelligens, inefficaci labore prItaque rem Cesar intelligens, inefficaci labore pretermisso, classem expectare duxit honestius, quoniam res non vanis nec se dignis subterfugiis, sed uno videbatur transigenda certamine. Has inter curas expectata classis affuit alto veniens oceano, quam cernentes Veneti suis litoribus propinquantem cum ducentis viginti munitissimis navibus illi obviam exiere. Eratque romane pugne ratio difficillima, quod et fortiores essent et maiores barbarorum, naves, et turribus altioribus preeminebant, unde ex alto pugnantibus illis quasi iniquis prelium in locis ageretur. Vela quoque et mali et antenne immensa mole prestabant, qui se romanas naves facile oppressuros confidebant; et fecissent, si naves navibus concurrissent. Sed omnia vincit ingenium et virtus. Erant Romanis falces inaudite magnitudinis, quas sorii scindebantur, et antenne simul ac sup
Abbreviated transcription (Latin):
nisq ⁊ cet̾is tract̾ illiꝰ officiosis gẽtib expe¬
ctabat. huic p̃cepit ut ad pͥmũ expectate
classis aduentũ cursũ agat ĩ uenctos. Ip̃e
ad eos cũ reliꝗs legiõib trestri p̃cessit iti¬
nere: Mltisq passim oppidis expugnatis
q̃ in expugnabilia uidebant᷑ ceptis ĩstabat
a lacriter. sperãs pedetentĩ re cõfic̾e. At ue¬
neti uiarũ usu ac ꝑitia ⁊ nauiũ abũdan¬
ti copia ĩpositis ĩ eas fortunis suis con¬
iugibq ⁊ filiis cũ inhiberi fuga nlło mo¬
do poss liberi atq ĩ columes abibãt in ep¬
pida alia atq alia. qͦ romani locoꝵ igͦran¬
tia ⁊ nauiũ penuria ñ poterãt seq. ibiq
se iterũ atq iterũ defendebãt. resq ĩ lõ¬
gũ ibat.⁊ ĩ uritũ desmebat. nec belli fi¬
nis ullus ostendebat᷑ eoq mag̃ qͦ roma¬
ne naues alr fabrefacte occeaniq flu¬
ctib ĩpares tẽpestacib ĩsolitis tardabãt᷑

Expanded text:
nisque et ceteris tractus illius officiosis gentibus expenisque et ceteris tractus illius officiosis gentibus expectabat; huic precepit, ut ad primum expectate classis adventum cursum agat in Venetos. Ipse ad eos, cum reliquis legionibus terrestri procedit itinere; multisque passim oppidis expugnatis, que inexpugnabilia videbantur, ceptis instabat alacriter sperans pedetentim rem conficere. At Veneti viarum usu ac peritia et navium abundanti copia, impositis in eas fortunis suis coniugibusque et filiis, quum prohiberi fuga nullo modo possent, liberi atque incolumes abibant in oppida alia atque alia, quo Romani locorum ignorantia et navium penuria non poterant sequi, ibique se iterum atque iterum defendebant; resque in longum ibat et in irritum desinebat, nec belli finis ullus ostendebatur, eoque magis quod romane naves aliter fabrefacte oceanique fluctibus impares tempestatibus insolitis tardabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut de facili mobiles atq ad subita bella
uolubles cẽnt/iã ꝑ extrema galliarũ p̃¬
sagia nouitatũ uariaꝵ młta cõceperat.
Itaq neut fit motꝰ alii suꝑ alios orirent᷑.
essq ubilibet qui coortis occurreret
ꝑ diu̾sa tr̾aꝵ diuisit ex̾citũ ⁊itũ labie
nũ misit ĩ treueros. Huic uissit ut ⁊ re¬
mis et aliis ĩ obsequio cõseruãdis ⁊ g̾¬
mans rhemi trãsitu coercendis ĩtẽderet.
Publiũ crassũ cũ parte ⁊̃ eꝗtatꝰ ⁊ duo¬
decĩ legionariis cohortib misit ĩ aꝗta¬
niã. Cui inuixit ut curaret nequa iñ ĩ
uenctos aut alias galliarũ partes auxilia
muterent. Lituriũ sabinũ cũ trib legio¬
nib in unellos uicinasq gẽtes misit. ꝗ¬
b oĩ studio cõtinendis ut ĩsiste̾t ĩperauit.
Decimũ brutũ adolescẽtẽ classib p̃posuit. et
illi q̃ se iubẽte ĩ ligere facta erat.⁊ illi quã
suo qͦq uissu uenturã ex pictonib santo¬

Expanded text:
ut de facili mobiles atque ad subita bella ut de facili mobiles atque ad subita bella volubiles essent. Iam per extrema Galliarum presagia novitatum variarum multa conceperat. Itaque, ne, ut fit, motus alii super alios orirentur, essetque ubilibet qui cohortibus occurreret, per diversa terrarum divisit exercitum: Titum Labiehuic iussit, ut et Remis et amicis aliis in obsequio conservandis, et Germanis Rheni transitu cohercendis intenderet. Publium Crassum cum parte etiam equitatus et duodecim legionariis cohortibus misit in Aquitaniam, cui iniunxit, ut curaret, ne qua inde in Venetos aut alias Galliarum partes auxilia mitterentur. Titurium Sabinum cum tribus legionibus in Ulnellos vicinasque gentes misit, quibus omni studio continendis ut insisteret, imperavit. Decimum Brutum adolescentem classibus preposuit, et illi, que se iubente in Ligeri facta erat, et illi, quam suo quoque iussu venturam ex Pictonibus Santo
Abbreviated transcription (Latin):
nec expedit̾ pedũ usus eẽt. nec nauiũ aut
eqͦꝵ. ⁊ ut nauigari possit sentientes se
nauib abũdare. quib egeãt romani.
dabat ĩ suꝑ aĩos estus ille reciprocus. ꝗ
alt̾ius motib litus quatit tegitq et
nudat occeani. ĩcolis notꝰ. ex terisq ter¬
ribilis. Nauiũ p̃tea suarũ robur ⁊ ar¬
mam̃ta ꝓ qualitate fluctiuĩ ac uẽtoꝵ.
quib agitãde erũt ac pulsande. ꝑꝑ que
maris hostiũq uiolẽtie ꝑferẽde młto
romanis nauib aptiores uiderent᷑. Haꝵ
oĩu difficłtatũ ulła cesarẽ latebat. magͣ
tñ lacessitus iniuria u̾itꝰq ne si ista dis¬
simulass reliq̃ natões ut sũt aĩ ĩ super¬
biã ac ꝑfidiã ꝓni multe rebellioĩs ex¬
empla seq̃rent᷑/ hoc sibi ulłatenꝰ negli¬
gendũ extimabat. Sciẽsq naturalit̾
hõib ĩsitũ lib̾tatẽ amare. ⁊ odisse ser¬
uitutẽ. Añ alios gallis ĩgenitã leuitatem.

Expanded text:
nec expeditus pedum usus esset nec navium aut nec expeditus pedum usus esset nec navium aut equorum, et, ut navigari possit, sentientes se navibus abundare, quibus egeant Romani. Dabat insuper animos estus ille reciprocus, qui alternis motibus litus quatit tegitque et enudat, oceani incolis notus exterisque terribilis, navium preterea suarum robur et armamenta pro qualitate fluctuum ac ventorum, quibus agitande erant ac pulsande, propter que maris hostiumque violentie perferende multo romanis navibus aptiores viderentur. Harum omnium difficultatum nullam Cesarem latebat: magna tamen lacessitus iniuria veritusque, ne, si ista dissimulasset, relique nationes ut sunt animi in superbiam ac perfidiam proni, inulte rebellionis exempla sequerentur, hoc sibi nullatenus negligendum estimabat, sciens, quam naturaliter hominibus insitum libertatem amare et odisse servitutem, ante alios Gallis ingenitam levitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ gallias. Cũ eĩ hauddubie cũtos hoĩes oĩ
bellica uirtute suꝑau̾it. ⁊ alios ⁊ se ip̃
sua illa incredibili celeritate trãscẽdit.
que sepe mł̾tis ĩ locis cognita effecit ut
qͣntolibet absẽtẽ spatio semꝑ hostes ⁊ pre¬
sentẽ ⁊ ĩminẽtẽ ceruicib cogitarent. Ne¬
mo ũꝙͣ expeditior agiliorq nõ dicã im¬
perator s uiator fuit. ¶Cesare gͥ reu̾so
ueneti galliq alii factũ suũ reputã¬
tes qui legatos gentis potẽtissie barba¬
rica ĩ manitate uiolassẽt. nõ ad ueniã
petendã s ad uĩ ĩferendã sese apparãt.
uicissimq se ppłi ĩ bellũ alt̾ alterũ co¬
hortant᷑. neq solũ a ꝓximis cõtrahũt
auxilia. s ctiã abritãns. qui occeani
estu semoti ñ magno tñ int̾uallo cõtͣ
illã plagã hitãt. Et hec faciũt ñ tã armis
ꝙͣ locis fidentes ĩꝑuiis atq palustrib. uͥ

Expanded text:
in Gallias. Quum enim haud dubie cunctos homines omni in Gallias. Quum enim haud dubie cunctos homines omni bellica virtute superaverit, et alios et seipsum sua illa incredibili celeritate transcendit, que sepe multis in locis cognita effecit, ut quantolibet absentem spatio semper hostes et presentem et imminentem cervicibus cogitarent. Nemo unquam expeditior agiliorque, non dicam imperator, sed viator, fuit. Cesare igitur reverso, Veneti Gallique alii factum suum reputantes, qui legatos gentis potentissime barbarica immanitate violassent, non ad veniam petendam, sed ad vim inferendam sese apparant vicissimque se phortantur. Neque solum a proximis contrahunt auxilia, sed etiam a Britannis, qui oceani estu semoti, non magno tamen intervallo, contra illam plagam habitant. Et hec faciunt non tam armis, quam locis fidentes imperviis atque palustribus, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Dũq hec adu̾sus romanos ĩ gallus cõtra
fidẽ cõtraq ius gẽtiũ ag̾ent᷑ Cesar nichil
uĩ solicitus ꝙ pacata oĩa extimaret ⁊̃ illi¬
ricũ iã ꝓfectꝰ erat. ut is qui tras ĩcognitas
ac remotas iudendi ĩ finita cupidĩe trahe¬
ret᷑. erat at̃ illiricũ ꝓuĩcie sue pars lege
sibi uatina supatdita. cuiꝰ latissimmi fine̾
sũt. hĩc italia. suꝑ iorq germania. inde
macedonia ⁊ trachia. ⁊ epyr̾. hĩc sinus
adriacͥus. iñ maximꝰ nr̃i orbis amniu
damibiꝰ sane hac rebellione crassi lrĩs
nũtiata remandauit cesar ut ĩ ligere
p̃claro amne galliarũ qui nom̃ ⁊ aquas
ĩ occeanũ fert classẽ nauiũ lõgarũ qͣntã
pot̾ extruat. gubnatores ac remige̾ ex
ꝓuĩcia cõquirat. ut ip̃e cũ uen̾it his
copiis ad hostes occeanũ accolẽtes scd̾o
alueo descendat. Et idẽ ip̃e illico ut celi
dimisso illirico festinãtissime remeauit

Expanded text:
Dumque hec adversus RomaDumque hec adversus Romaaque ius gentium agerentur, Cesar nichil inde sollicitus, quod pacata omnia estimaret, in Illyricum iam profectus erat, ut is, qui terras incognitas ac remotas videndi infinita cupidine traheretur. Erat autem Illyricum provincie sue pars lege sibi Vatinia superaddita, cuius latissimi fines sunt: hinc Italia superiorque Germania, inde Macedonia et Thracia et Epirus; hinc sinus Adriacus, inde maximus nostri orbis amnium Danubius. Sane hac rebellione Crassi literis nuntiata, remandavit Cesar, ut in Ligere, preclaro amne Galliarum, qui nomen et aquas in oceanum fert, classem navium longarum, quantam potest, extruat, gubernatores ac remiges ex provincia conquirat, ut ipse, quum venerit, his copiis ad hostes oceanum accolentes secundo alveo descendat. Et idem ipse illico, ut celi dimisso Illyrico, festinantissime remeavit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentia Insuꝑ uictor licet nolẽs tñ rẽ for¬
tune sepiꝰ cõmutere ⁊ rursus extrema tẽ¬
tare inde statĩ nlło obstãte ĩ allobroges ro¬
uit. ¶Alia subiñ bellimat̾ia ꝑ duci
absentiã orta erat. Publi crassus egre¬
giꝰ adolescẽs cũ septuria legione dimissꝰ
a cesare secꝰ occeanũ hib̾narat. Is fru¬
m̃ti p̃cauẽs inopiã ad singlas gentes
finitimas legatos singlos ad uenetos
uͦ geminos destinauit. ꝙ gens illa eẽt
oiu eiꝰ regionis potẽtissiã. cuiꝰ hodie qd̾
sciam sic trãseũt res humanene uoin¬
quioẽ aut uestigiuĩ ullũ extat. Illi at co¬
gitates hoc fortassis modo se se obsides
quos romanis ñ spõte dederũt recuꝑatõs
legatos detinuerũt. ac uĩculis astrinxe¬
rũt. Hoc exẽplo freti ppłi uicini ut ꝗbus
leuia mobiliaq sũt ĩgenia. legatos ⁊̃ ad se
missos redire ad suos pari ꝓpoĩto uetuere.

Expanded text:
presentia; insuper victor licet, nolens tamen rem seppresentia; insuper victor licet, nolens tamen rem sepius fortune committere et rursus extrema tentare, inde statim nullo obstante in Allobroges, rovit. Alia subinde belli materia per ducis absentiam orta erat. Pablius Crassus, egregius adolescens, cum septima legione dimissus a Cesare secus oceanum hibernarat. Is frumenti precavens inopiam, ad singulas gentes finitimas legatos singulos, ad Venetos vero geminos destinavit, quod gens illa esset omnium eius regionis potentissima, cuius hodie, quod sciam sic transeunt res humane ne nomequidem aut vestigium ullum extat. Illi autem, cogitantes hic fortassis modo sese obsides, quos Romanis non sponte dederant, recuperaturos, legatos detinuerunt ac vinculis astrinxerunt. Hoc exemplo freti populi vicini, ut quibus levia mobiliaque sunt ingenia, legatos etiam ad se missos redire ad suos pari proposito vetuere.