comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Nec lex lata est a diuo au
est ab adult̃o incipere. qr mulier an̾
denũciationẽ nupsit. ñ alias ad mu¬
lierem possit ꝑuenire. nisi reũ ꝑ ege¬
rit. ꝑegisse anͥt̾. non alꝑas quis ur .
nͥ ⁊ condẽpnauit. ¶Marito iure
mariti accusanti illa pscriptõ adhi¬
betur si legẽ ꝓdidisse dicatur. ob hoc
ꝙ aggͤ ilus accusationẽ adualtii acl¬
sare desistit. ¶ Lenocini quidẽ c̾mẽ
lege Iuł. de adult̾iis p̃scriptũ eso. cũ
sit in eiuidem maritũ pena statuta
quideꝰ adult̾is uxoris sue quid ceꝑit.
Item in eũ qui in adult̾io dep̾hen¬
sam retinuerit. Cecm̃ qui patitur̾
uxorem suam deluq̃re m̃mũꝙ suũ¬
¶Qui hoc dicit lenocinio mariti se
fecisse releuare quidem uult cͥmeri
suũ. s. non est hiꝰ compensatõ admissa
Ideo si maritũ uelit reus adult̾ii leno¬
cinii reũ fac̾e semel delatus non audi¬
etur. ¶ Si iudicõ .p. martaus uxorẽ¬
suam ream faciat.an lenoticinii alle¬

Expanded text:
iis Haec lex lata est a divo Augest ab adultero incipere, quia mulier ante denuntiationem nupsit, non alias ad mulierem possit pervenire, nisi reum peregerit. peregisse autem non alias quis videtur, nisi et condemnaverit. Marito iure mariti accusanti illa praescriptio obicitur, si legem prodidisse dicatur ob hoc, quod adgressus accusationem adulterii destitit. Lenocinii quidem crimen lege Iulia de adulteris praescriptum est, cum sit in eum maritum poena statuta, qui de adulterio uxoris suae quid ceperit, item in eum, qui in adulterio deprehensam retinuerit. Ceterum qui patitur uxorem suam delinquere matrimoniur.Qui hoc dicit lenocinio mariti se fecisse, releuare quidem uult crimen suum, sed non est huiusmodi compensatio admissa. ideo si maritum uelit reus adulterii lenocinii reum facere, semel delatus non audietur.Si publico iudicio maritus uxorem ream faciat, an lenocinii alle
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ ob pͥncipalis maiestatis ue¬
nerationẽ hñdũ est. s ur uerita¬
te. sam ⁊ ꝑsona spectanda ẽ. añ
potu̾it facere. et an ante ꝙͥ fecert¬
⁊ an cogitauerit. et an sqne mentis
fuerit. nec iubricũ ling̾e ad penam
facile temendũ est. qmͣqmͣ enĩ tem¬
erarii digni pena sunt. tm̃insaniᷤᷤ
illis parcendũ est. si ñ tale sit delic¬
tum ꝙ uł exscriptur legis descen¬
dit. uł ad exemplũ legis uindicã¬
dũ est. ¶ Erimen maiestatis fcõ
uł uolatis statuis . ł ỹmaginib
maxiẽ ex̃cebatur in milites.
nẽ sergiis catiline iulia mulier de¬
texit. et marc̃. tulliũ cõsulẽ iudici¬
uni ẽiis instruxit
tis crimine dampnati sũt lib̾toꝵ
bona lib̾is dampnatoꝵ cõseruate
diuus seu̾s decreuit. et tũc demũ
fisco uendicari si nemo damprati
libertoꝵ existat.

Expanded text:
cipalis maiestatis uenerationem habendum est, sed in ueritate: nam et personam spectandam esse, an potuerit facere, et an ante quid fecerit et an cog‹i›tauerit et an sanae mentis fuerit. nec lubricum linguae ad poenam facile trahendum est: quamquam enim temerarii digni poena sint, tamen ut insanis illis parcendum est, si non tale sit delictum, quod uel ex scriptura legis descendit uel ad exemplum legis uindicandum est. Crimen maiestatis facto uel uiolatis statuis uel imaginibus maxime exacerbatur in milites. denique Sergii Catilinae Iulia mulier detexit et Marcum Tullium consulem indicium eius instruxittis crimine damnati sunt, libertorum bona liberis damnatorum conseruari diuus Seuerus decreuit et tunc demum fisco uindicari, si nemo damnati liberorum existat.
Abbreviated transcription (Latin):
agi potest id repetit a socio sit¬
uti cũ cõi rei nocitũ est. Si ergo
dũtaxat duos hiat seruos com¬
munes cũ eo quo non ignoran¬
te fcm̃ est. agetur ut̾usq serui no¬
mine. S non ampliꝰ ꝯseqͥtur a¬
socio qmͣ si unus noĩe p̃stitisset. ꝙ
si cũ eo quo ignorante fcm̃ ẽ ag¬
ere nolet. duplũ tm̃ cõseq̃tur.
⁊̃ ⁊ iuuideamus an ⁊̃ in sociũ alt̾¬
ius ferui noiẽ non sit dandũ iudi¬
cium. q̃mad̾m si oĩm noĩe socius
decidisset.nisi forte hoc casu se¬
uerius a p̾tore constituendũ. et nͨ
seruoꝵ osslio parendũ est ab eo¬

Expanded text:
agi potest, repetat a socio, sicuti cum communi rei nocitum est. si ergo dumtaxat duos habuerim seruos communes, cum eo, quo non ignorante factum est, agetur utriusque serui nomine, sed non ampliussocio, quam si unius nomine praestitisset: quod si cum eo, quo ignorante factum est, agere uolet, duplum tantum consequetur. et uideamus, an iam in socium alterius serui nomine non sit dandum iudicium, quemadmodum si omnium nomine socius decidisset: nisi forte hoc casu seuerius a praetore constituendum est nec seruorum conscio parcendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
sa iudicati pet. deb̾etur. ⁊ eidẽ debi¬
torialiam pecunã cred̾e̾t ĩ cautto¬
ne pecunie credite non adiecit S̾.
p̃ter eam pec̾m. debitã sibi ex caũa

Expanded text:
sa iudicati pecunia deberetur et eidem debitori aliam pecuniam crederet, in cautione pecuniae creditae non adiecit sibi praeter eam pecuniam debitam sibi ex causa
Abbreviated transcription (Latin):
est. S si alii tradid̾it furtsi faci¬
et. ¶ Qui tutelam gerit. tnͣsig¬
ere cum fure pot̾. et si in pot̾ate᷑
siam redig̾it rem furtiuam. de¬
sinit furtiua ẽe qr tutor dñii
loco hr᷑. s et circa curatorem
furiosi eadem dicenda sũt qͥ adoo
ꝑsonã dnĩ sustinet. ut ⁊̃ traden¬
do rem furiosi alienare estimẽt᷑
condrẽ aũ rem furtiuam tutor
⁊ crator funosi eoꝵ noĩe posst̾.
Si duo serui ticii uestẽ. ⁊ ar¬
gͫ. surripũĩt. et alt̾ius nomĩe
tecũ de ueste actum fu̾it alt̾ius
de argento agetur. nulla excepꝰ¬
tio dari debebit obeam rem ꝙ
iam de ueste actũ fũit.

Expanded text:
est: sed si alii tradiderit, furtum faciet. Qui tutelam gerit, transigere cum fure potest et, si in potestatem suam redegerit rem furtiuam, desinit furtiua esse, quia tutor domini loco habetur. sed et circa curatorem furiosi eadem dicenda sunt, qui adeo personam domini sustinet, ut etiam tradendo rem furiosi alienare existimetur. condicere autem rem furtiuam tutor et curator furiosi eorum nomine possunt. Si duo serui tui uestem et argentum subripuerint et alterius nomine tecum de ueste actum fuerit, alterius de argento ag‹a›tur: nulla exceptio dari debebit ob eam rem, quod iam de ueste actum fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
furti sublatam ẽẽ. ¶ Sa res pecu¬
liaris subrepta ĩ potestatẽ ser¬
ui redierit soluitur furti uiciũ
TIncipit᷑ hoc casu en peculio
ẽẽ. et a dño possideri. Cũ aũ sius
rẽ suam peculiarẽ furãdi cõsslio

Expanded text:
furti sublatam esse. Si res peculiaris subrepta in potestatem serui redierit, soluitur furti uitium et incipit hoc casu in peculio esse et a domino possideri. Cum autem seruus rem suam peculiarem fur
Abbreviated transcription (Latin):
ab alio ꝓmissam tͥ dotẽ maritꝰ
ab uxore dotis noĩe sripłatꝰ sit.
non duplari dotẽ. s fieri noua¬
tionẽ placet si hoc actũ est. quid
enĩ interest ip̃a an alius quilib
ꝓmittit. ꝙ enĩ ego debeo si alius
ꝓmitat liberare me potꝰ si no¬
uationis cã hoc fiat. Si ã ñ nou¬
andi aĩo hoc inf̾ue̾nit. ut̃q qͥdẽ.
tenebitur.si altero soluente alt̃
liberabitur. ñ tñ siquis stipłetur.

Expanded text:
missam sibi dotem maritus ab uxore dotis nomine stipulatus sit, non duplari dotem, sed fieri nouationem placet, si hoc actum est: quid enim interest, ipsa an alius quilibet promittat? quod enim ego debeo si alius promittat, liberare me potest, si nouationis causa hoc fiat: si autem non nouandi animo hoc interuenit, uterque quidem tenetur, sed altero soluente alter liberatur. n
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Si pupillus sñ aucͤ. tu¬
toris rem saluam fore stipłatus. pu¬
bes sc̃s. ratam stipłonẽ habuerit
le actio si non habuerit ratũ licet
tutele egiss ht̃ tñ adhuc ex stipłã¬
tu actionem. s iudex tutele ñ alit᷑
⁊dempnare d. qmͣ si ex stipłone li¬
beratio fieret. qͥ ¶ Sub ꝯdicõne

Expanded text:
m Si pupillus sine tutoris auctoritate rem salvam fore stipulatus pubes factus ratam stipulationem habuerit lae actio. si non habuerit ratum, licet tutelae egisset, habet tamen adhuc ex stipulatu actionem: sed iudex tutelae non aliter condemnare debet, quam si ex stipulatione liberatio fieret. Qui sub condicione
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣto minꝰ atitio debitore exrg¬
issem. tm̃ fide iubes non sit nõ¬
uatio. qr non hoc agi ut noue¬
tur. ¶Cũ pecuniam mutuam
ded̾it qͥuis sine stipłone. ⁊ ex cõ¬
tinenti fecit stipulatõnẽ
contractus est Idẽ erit dicen¬
dũ. ⁊ si añ stipulatõicã est.
mox pecunia nũata sit.

Expanded text:
anto minus a Titio debitore exegissem, tantum fideiubes?', non fit nouatio, quia non hoc agitur, ut nouetur.Cum pecuniam mutuam dedit quis sine stipulatione et ex continenti fecit stipulationem, unus contractus est. idem erit dicendum et si ante stipulatio facta est, mox pecunia numerata sit.
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. Quociens ex pure debe¬
tur nouahitur cã sub condicõne
ꝓmititur non statim sit nouatõ
s tunc demũ cum condicõ exsti¬
terit. et id̾o si forte stichus fu¬
erit in obligõnẽ ⁊ pendonte ꝯdicõe
decesserit nͨ noue no continget. qr
non subest res eo tp̃r quo ꝯdicõ ĩple¬
tur. Uñ marcelł. ⁊ si post marã stic¬
hus in condicõnalẽ obligatõnẽ de¬
ductus sit purgari moram. nͨ ĩ se¬
ꝙ̃tem deduci obligõnẽ putat. Sec
si cꝑ sub condicõne debetur pure qͥs
nouandi cã scipłetur. nec nãt qͥd̃
sratim nouat. licet prira stipulatõ
aliquid exegisse uideatur.si tunc
nouabit eũ exstit̾it conditõ. Et¬
te ꝑͣ ꝓmissoris pendente ꝯdicõne fu¬
erit deportata idẽ Marcelł. scribit.
nec ꝙ existente condicione ullã ꝯtin¬

Expanded text:
m.Quotiens quod pure debetur, nouandi causa sub condicione promittitur, non statim fit nouatio, sed tunc demum, cum condicio extiterit. et ideo si forte Stichus fuerit in obligatione et pendente condicione decesserit, nec nouatio continget, quia non subest res eo tempore, quo condicio impletur. unde Marcellus et si post moram Stichus in condicionalem obligationem deductus sit, purgari moram nec in sequentem deduci obligationem putat.Sed si quod sub condicione debetur, pure quis nouandi causa stipuletur, nec nunc quidem statim nouat, licet pura stipulatio aliquid egisse uideatur, sed tunc nouabit, cum exstiterit condicio: etpersona promissoris pendente condicione fuerit deportata, Marcellus scribit ne quidem existente condicione ullam contin
Abbreviated transcription (Latin):
codicilł. dedit lib̾tatẽ n adita sit ab ĩ¬
testato hr̃̾ditas fauor cõstitutõis diui
b̾tatẽ competere seruo ⁊ bona ei adici
si p̾donee c̾dicionib cau̾it de solido c
ciũꝙ debetur soluendo.

Expanded text:
codicillis dedit libertates neque adita sit ab intestato hereditas, fauor constitutionis diui bertatem competere seruo et bona ei addici, si idonee creditoribus cauerit de solido, quod cuique debetur, soluendo
Abbreviated transcription (Latin):
sine detraitio. Cetm̃ siquis eui
tis hãtur. ut puta qui inuigiib
uel urbanis castris militat dicend̾
est deferri hũc posse. n enĩ labor¬
re ht̃ ut se rep̃sentet. ¶ Et gn̾alit᷑
dicendũ eoꝵ demũ absentiam extu¬
inde siquis in ꝓuincia in qua agitꝰ ad¬
ult̾ium cõmiserit iudicari ⁊ accusari
pot̾it nisi sit ea ꝑsona q̃ ꝑͣsidis ad cg¬
rit se pat̾ et maritus accusatores
pomp̃ putat admuti ad accusatõ¬
nem extraneũ posse. statim atꝙ ne
gauerunt cui ad sentiendũ puto.

Expanded text:
uittis habetur ut puta qui in uigilibus uel urbanis castris militat, dicendum est deferri hunc posse: neque enim laborare habet, ut se repraesentet. Et generaliter dicendum est eorum demum absentiam excuroinde si quis in prouincia, in qua agit, adulterium commiserit, accusari potnt se pater et maritus accusaturos Pomponius putat admitti ad accusationem extraneum posse statim atque isti negaverint. cui adsentiendum puto:
Abbreviated transcription (Latin):
illud sequi ut eiꝰ denũciatõ uide.¬
aturꝰ electõnẽ accusatorĩ qͥ cͥmen¬
denũciauit. nõ gͥ si fecit adistc̾is
cruminis omemoratõnẽ ĩ densĩcia¬
tione ẽ. et si iudicem non  monit᷑¬
uit mag̃ putamꝰ mulierẽ qi de¬
nũtiatio precesserit posse accusa¬
ri qui tñ si specialit̾ eũ cũ quo
adult̾iũ fecerit densiciatõne cõpł¬
extus est mor uelit eam ex alt̾iꝰ
ꝑsona accusare. Mag̾ esẜ nõ debeat
audiri.n eniꝰ crimen qͥdẽ ꝙ denũ¬
ciauit obicit. S et si ꝑ procura¬
torẽ denũciauerit puto pose eũ
accusatõnẽ siuelit instituere. suf¬
fic̾e̾ q ꝓturatoris densiciatõnẽ
ergo. et si ꝑ accorem denũciau̾it
idem ꝑ seruũ dñs denũciauĩt. rata
erit detũciatio. ¶ Qr an alius
adult̾am. et alius adult̾ũ postu¬
lare possit ut qmͣuis ab eodẽ am¬
bo simul postulari nõ possut᷑. ab¬

Expanded text:
illud sequi, ut eius denuntiatio uideillud sequi, ut eius denuntiatio uideatur electionem accusatori redenuntiavit. omnino igitur si fecit adulterii criminis commemorationem in denuntiatione, etsi iudicem non monstravit, magis putamus mulierem, quasi denuntiationem praecesserit, posse accusari. Quid tamen si specialiter, cum quo adulterium fecerit, denuntiationi complexus est, mox velit eam ex alterius persona accusare? magis est, ut non debeaudiri: neque enim crimen quod denuntiauit obicit. Sed et si per procuratorem denuntiauerit, puto posse eum accusationem si uelit instituere sufficereque procuratoris denuntiationem. Ergo et si per actores denuntiauerit, id est per seruum dominus denuntiauerit, rata erit denuntiatio. Quaeritur, an alius adulteram, alius adulterum postulare possit, ut, quamuis ab eodem ambo simul postulari non possint, a
Abbreviated transcription (Latin):
di. Sane si in iuuenili facillita¬
te ductus.ux ⁊̃ feruore etatis¬
ductus accensus ad accusationẽ
ꝓsilit accusanti ei non facile ca¬
lumpnie peã irrogabitur ĩ mb̃
scriptiones quoꝙ obici solent ac¬
cusantib adulterii ante solent
tractari ꝙͣquis int̾ eos recipiat᷑.
Cet̾m postea ꝙͣ semel receptus
est non potꝰ p̃scriptõnẽ obicere.
Si in uiduitate mulier ꝑse¬
uerat in accusatoris est arbitͥo
a quo uelit incipere utrũ ab ad¬
ult̾o. an ab aduitera. ¶ Siq̃s
adult̾m. et adult̾am simul detu¬
lit nicħ agit. pot̾itq qĩ neutrũ de¬
tulerit rursus a quo uelit initium
miserit pot᷑ denũciare ne seio tui¬
beret. et si denũciauerit ẽt ab ea
accipimꝰ utrũ adiudicẽ an uero
denũciau̾it. quid ergo si non qͥdem
denũciau̾it uerꝵ libellos accusato¬
rios dedit añ qmͣ iube̾t eaq cum
id agnouiss nupsit uł ignorans
puto non uideri ei denuntiatum
idcuro non posse accusatorẽ ab ea
te nupsisse uideatur. S meliꝰ est

Expanded text:
ti. sane si iuvenali facilitate ductus vel etiam fervore aetatis accensus ad accusationem prosilit, accusanti ei non facile calumniae poena irrogabitur. minorescriptiones, quae obici solent accusantibus adulterii, ante solent tractari, quam quis inter reos recipiatur: ceterum posteaquam semel receptus est, non potest praescriptionem obicere. Si in uiduitate mulier perseuerat, in accusatoris est arbitrio, a quo uelit incipere, utrum ab adultero an ab adultera. Si quis et adulterum et adulteram simul detulit, nihil agit poteritque, quasi neutrum detulerit, rursus a quo uelit initium miserit, po‹st›ea denuntiare, ne Seio nuberet, et, si denuntiauerit, et ab ea iaccipiamus, utrum ad iudicem an uero denuntiauerit. Quid ergo, si non quidem denuntiauit, uerum libellos accusatorios dedit, antequam nuberet, eaque, cum id cognouisset, nupsit, uel ignorans? puto non uideri ei denuntiatum: idcirco non posse accusatorem ab ea te nupsisse uideatur? sed melius est
Abbreviated transcription (Latin):
sam ꝓbat ait enĩ naturam agri
ipãm a se mutari posse ⁊ Io cũ ꝑse
natura agͥ fu̾it mutata eqͦ aĩo uñ¬
quemꝙ ferre deb̾e siue melior siue
deterior eius condicõ fcã sit. Icirco
si t̾re motus aut tempestatis in¬
agnitudine soli cã mictata sit ne¬
minẽ cogi posse ut sinat ĩ pͥstinã
loci condicionẽ redigi. S nos ⁊̃ in
hunc casum eqͥtate admisimꝰ ¶¬
de̾ lab̾. ait. Si in agro tuo equaꝵ
concursusn locũ excauauit aque
pluuie arcende actione agi ñ posse
cecũ a uicinis plane si fossa hãs in¬
iure fcã ut cuiꝰ memoria ñ existat
agei tecũ posse atqꝵ pliuie arcen¬
de ut restituas. ¶Idem iabꝰait

Expanded text:
sam probat: ait enim natura‹m› agri ipsam a se mutari posse et ideo, cum per se natura agri fuerit mutata, aequo animo unumquemque ferre debere, siue melior siue deterior eius condicio facta sit. idcirco et si terrae motu aut tempestatis magnitudine soli causa mutata sit, neminem cogi posse, ut sinat in pristinam locum condicionem redigi. sed nos etiam in hunc casum aequitatem admisimus.Idem Labeo ait, si in agro tuo aquarum concursus locum excauauit, aquae pluuiae arcendae actione agi non posse tecum a uicinis: plane si fossam iure factam aut cuius memoria non exstat, agi tecum posse aquae pluuiae arcendae, ut reficias.
Abbreviated transcription (Latin):
cinũ cog̾e aq̃ pluuie arcende actõ¬
ne ut eũ reponat uł reponi si¬
nat. i del putat. ⁊ si manufactꝰ
Fui̾t n memoria eius extaret ꝙ
si excet putat aque pluuie airen¬
de actõne eũ tenĩ lab̾. ait. Si ma¬
nufactus sit agger ⁊̃ si memoria eiꝰ
ñ existat agi posse ut reponat᷑ nam
hac actione nemine̾ cogi posse ut
uicino ꝓsit. s ne noceat aut ĩt᷑¬
pellet facientẽ ꝙ iure fac̾e possit
ꝙͣcimͣ tũ deficiat aq̃ pluuse arcende
uł int̾dictũ mͥ ꝯpet̾e adu̾sus uicinũ.
Si uelim restitu̾e agge̾m ĩ agro euis¬
nociturum ẽ ⁊ ħ equitas sugg̃it ⁊̃¬
si iure deficiamus. ¶ Cap̃ mani¬
mnissam relatũ est. ¶ Si aqua flu¬
ens it̾ suũ st̾core obstruxerit et
de restagnatione suꝑiori agro noce¬
at posse cũ inferiore agi ut sinat p᷑¬
bus ẽe utilẽ manufc̃is ⁊̃ uerũ s oĩb¬

Expanded text:
cinum cogere aquae pluuiae arcendae actiocinum cogere aquae pluuiae arcendae actione, ut eum reponat uel reponi sinat, idemque putat et si manu factus fuit neque memoria eius exst‹a›t: quod si exstet, putat aquae pluuiae arcendae actione eum teneri.Labeo autem, si manu factus sit agger, etiamsi memoria eius non exstat, agi posse ut reponatur: nam hac actione neminem cogi posse, ut uicino prosit, sed ne noceat aut interpellet facientem, quod iure facere possit. quamquam tamen deficiat aquae pluuiae arcendae uel interdictum mihi competere aduersus uicinum, si uelim aggerem restituere in agro einociturus est: haec aequitas suggerit, etsi iure deficiamur. Apud Namusam relatum est, si aqua fluens iter suum stercore obstruxerit et ex restagnatione superiori agro noceat, posse cum inferiore agi, ut sinat pubus esse utilem manu factis, verum eti
Abbreviated transcription (Latin):
auł ł. n sũma tͥa sut pp̃ que
inferior locus sr̃iori seruit lex natã
sic sandoꝵ cau̾a nec memoriam
ex tuͣre qñ ftã est. hnͣc inferior ici¬
nus ñ purgabat. sic fiebat ut ex
restagnatione eiꝰ aqua fundo nrõ
noceret. dicit gͦ lab̾. aq̃ pluuie airẽ¬
de cũ inferiore agi posse ut aũ ip̾e
purgaret uł te pateretur ĩpͥstinũ
sratũ eam reducere. ¶ Pret̾ea si
ĩ cõfinio fossa fit. i purgari uicus
paciatur eam ꝑtẽ q̃ tib accedat p¬
se. te magis age̾ aq̃ pluinie arẽdeͥ
sint iñ aq̃ pluuie arcende accõnem
moriam uetustas excedit. ¶ Ap̃
atteuiũ uo relatũ ẽ eam fossam
ex qua ħ fi ad inferiorẽ fundũ aqͣ
descendit cogendũ ẽẽ uicinũ pur¬
gare. siũ existet fosse memoriam
siue non ertet ꝙx et ip̾e puto ꝓ¬
bandũ. ¶ Itẽ uarus ait aggr¬
rem qͥ in fundo uicini erat ui
aque deiecit ꝓ quo effcm̃ ẽ ut
aqua pluuia mͥ noceret. uarꝰ ait
si nat᷑alis ager fuit ñ posse meui¬

Expanded text:
um. In summa tria sunt, per quae inferior locus superiori seruit, lex, natura siccandorum causa nec memoriam extare, quando facta est: hanc inferior uicinus non purgabat: sic fiebat, ut ex restagnatione eius aqua fundo nostro noceret. dicit igitur Labeo aquae pluuiae arcendae cum inferiore agi posse, ut aut ipse purgaret aut te pateretur in pristinum statum eam redigere. Praeterea si in confinio fossa sit neque purgari uicinus patiatur eam partem quae tibi accedat, posse te magis aquae pluuiae arcendae sint, in aquae pluuiae arcendae actionem moriam uetustas excedit. Apud Ateium uero relatum est eam fossam, ex qua ad inferiorem fundum aqua descendit, cogendum esse uicinum purgare, siue extet fossae memoria siue non extet: quod et ipse puto probandum. Item Uarus ait: aggerem, qui in fundo uicini erat, uis aquae deiecit, per quod effectum est, ut aqua pluuia mihi noceret. Uarus ait, si naturalis agger fuit
Abbreviated transcription (Latin):
moria tenuerim ¶de iab. ait. Si
uicinus flum̃ torrent̃ au̾terit ne a¬
qua ad eũ ꝑueniat ⁊ hoc mͦ fac̾ si ef¬
fectũ ut uicino noceat agi cũ ed aq̃
pluuie arcende non posse aqmͣ enim
arce̾. hoc ẽẽcurare ne influat ã siĩa i̾or:¬

Expanded text:
moria tenuerint.Idem Labeo ait, si uicinus flumen torrentem auerterit, ne aqua ad eum perueniat, et hoc modo sit effectum, ut uicino noceatur, agi cum eo aquae pluuiae arcendae non posse: aquam enim arcere hoc esse curare, ne influat. qua
Abbreviated transcription (Latin):
creditor eũ stipulatus est. hoc qͦ
estimandus ẽ ꝑiculo debitor libe¬
ratus. ꝙ̃ad̾m si quolib noĩe eus
seruũ offerente stipulator accipe
tus sibi seruus ẽet sub adicõne sti¬
pulatus fu̾it qͥcꝙxͥ furem dare fac̃e
oꝑ. Niam ⁊ furꝰ condicõne liberat᷑
Sĩ dñs oblatũ sibi acciꝑe noluit. si
tñ cũ in prouintia forte seruus ẽt
decessisse seruũ. ñ pot̾it rationẽ ꝙͣ
supͣ reddimus ẽẽ locus. Nõ enĩ obtu¬
lisse eũ pp̃ absentiã intelłi potest.
¶Stichũ aut pamphilũ stipłatus
sum. cum ẽẽt meus pamphilus. nͣ
si meus ẽẽ desierit liberabit᷑ pro¬
missor pamphilũ dando. Neutrum
.r iudetur in pamphilo hoĩem cõ¬
scetisse. nec obło nec solutõ. s ei qͥ
hoĩem dari scipulatus est. unũ ⁊̃
ex hiis qui stipulatoris serlui erati
dando ꝓmissor liberabr̃. in qͥdem
stipulatus est d eus non erat.
fingamus ita scipulatũ hoĩẽ ex

Expanded text:
creditor eum stipulatus est? hic quoque creditor eum stipulatus est? hic quoque existimandus est periculo debitor liberatus, quemadmodum si quolibet nomine eius seruum offerente stipulator accipertus sibi seruus esset, sub condicione stipulatus fuerit quidquid furem dare facere oportet: nam et fur condictione liberatur, si dominus oblatum sibi accipere noluit. si tamen, cum in prouincia forte seruus essedecessisse seruum, non poterit rationi, quam supra reddidimus, locus esse: non enim optulisse eum propter absentiam intellegi poStichum aut Pamphilum stipulatus sum, cum esset meus Pamphilus: nec si meus esse desierit, liberabitur promissor Pamphilum dando: neutrum enim videtur in Pamphilo homine constitisse nec obligatio nec solutio. sed ei, qui hominem dari stipulatus est, unum etiam ex his, qui tunc stipulatoris servi erant, dando promissor liberatur: vi quidem stipulatus est, qui eius non erant. fingamus ita stipulatum: "hominem ex
Abbreviated transcription (Latin):
creditori. ⁊ ilłe sñ usta cã ea acci¬
pere recusaui̾t. dem̃ debitor en
sine sua culpa ꝑdid̾it doli mali
exceptione potest se tuere qmͣ¬
qmͣ aliqñ int̾pellatus ñ soluerit.
⁊ enĩ nõ equũ ten̾i petunia amis¬
sa qui non tenent᷑. si c̃clitor acciꝑe
uoluiss. qͣre ꝓsoluto id in quo cre¬
ditor accipiendo moram fecit op
ẽẽ. ⁊ sane si seruus erat in dotem
eũ q obtułit maritꝰ ⁊ isiferiis
decessit. aut nũmos obtulit. eo
ꝙ non accipiente muliere ꝑdide¬
rit. ip̃o iure desinet tem̃ ¶Cũ
dente ea stichus decessid. uideamus
an qr nouari pͥor obligõ nõ potest.
peticio serui ꝯpetat. eaq ꝯpetetꝰ si
non int̾ressiss stipło. s in ꝓmptu
ccͣocĩo est. Debitor̃.N cũ stipulanti
creditori sub ꝯdicõe ꝓmisit ñ usde¬
tur in sołone hoĩs cessare. Nam it̾m
est eũ. qͥ interpellatus dare uoluit.
offẽntẽ postea ꝑicło liberarl.  S
ꝙ si ignorant te debitore ab ano

Expanded text:
creditori et ille sine iusta causa ea accipere recusauit, deinde debitor ea sine sua culpa perdiderit, doli mali exceptione potest se tueri, quamquam aliquando interpellatus non soluerit: etenim non est aequum teneri pecunia amissa, quia non teneretur, si creditor accipere uoluisset. quare pro soluto id, in quo creditor accipiendo moram fecit, oportet esse. et sane si seruus erat in dote eumque optulit maritus et is seruus desque non accipiente muliere perdiderit, ipso iure desinet teneri. Cudente ea Stichus decessit: videamus, an, quia novari prior obligatio non potest, petitio servi competat ea, quae competeret, si non intercesctio est debitorem, cum stipulanti creditori sub condicione promisit, non videri in solutione hominis cessasse: nam verum est eum, qui interpellatus dare noluit, offerentem postea periculo liberari. Sed quid si ignorante debitore ab alio
Abbreviated transcription (Latin):
tũ subsetutũ ẽ. saluaꝰ ẽe mandatas
accõnes. cũ nouissimo quoꝙ casu
p̃ciũ magis mandaturum actionẽ
solutũ. qmͣ actõ q̃ fu̾it ꝑempta ui
eiꝰ data non ẽet.

Expanded text:
as actiones, cum nouissimo quoque casu pretium magis mandatarum actionum solutum quam actio quae fuit perempta uidei data non esset.
Abbreviated transcription (Latin):
nus in .x. ⁊ ex uendicõne pignoris
creditor .x. consecutus ẽ. Utrũ ex u¬
niu̾fitate id dececlit. ut qͥdã putanti
si ĩsoluendis .x. nicħ debitor dixisset:
an sicut ego puto in totis.x. fideiꝰso¬
ricontigit liberatõ. qr hocꝰ dicendo
potuit hoc efficẽ debitor. ut uͥ ñ dix¬
mo licuisse se c̾ditori in id cx solus
debebat reus accepto referre.
dem.ł. Sicut acceptilatio ĩ eami
diẽ p̃cedentes ꝑimit accõnes. ita
⁊ confusio. Nã si debitor heres credi¬
tori exsiit̾it. cõfusio hr̃ditatis ꝑunct.
peticionis accõm.

Expanded text:
nus: ex venditione autem pignoris creditor decem consecutus est: utrum ex universitate id decedit, ut quidam putant, si in solvendis decem nihil debitor dixisset, an sicut ego puto, in totis decem fideiussori contingit liberatio? quia hoc dicendo potuit hoc efficere debitor, ut, ubi non dixmo licuisse creditori in id, quod solus debebat reus, accepto referre.um Sicut acceptilatio in eum diem praecedentes peremit actiones, ita et confusio: nam si debitor heres creditori exstiterit, confusio hereditatis peremit petitionis actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
reseruari.⁊ soluendo ñ sunt honore
depoĩto alioqͥn si ꝑͣ eoꝵ uł cautõ sit
ẏdonea uł soluendo fuit qͦ tp̃r ꝯue¬
niri potũ unusquisq ĩ hiis q̃ admi¬
nistrauit tenebitur ꝙ si forte is
qui ꝑiculo suo noĩauit magr̃atus
soluendo sit utrũ in est eũ priusaccõ
reddi qĩ fiderꝰsorem debeat. an uͦ nõ
alias qmͣ si res acollega seruari ñ
poruit. s placuit fideiussoris exẽ
collega quidem negligentia pene¬

Expanded text:
et soluendo non fuit honore deposito. alioquin si persona uel cautio sit idonea, uel soluendo fuit quo tempore conueniri potuit, unusquisque in id quod administrauit tenebitur. Quod si forte is, qui periculo suo nominauit magistratum, soluendo sit, utrum in eum prius actio reddi quasi fideiussorem debeat, an uero non alias, quam si res a collega seruari non potuerit? sed plaquoniam collega quidem neglegentiae
Abbreviated transcription (Latin):
scrib̾et legatũ sibi sua mami sͥ¬
adscripserat ꝓuide teneatur̾.
ac si cõmisiss in. lege cor. ⁊ ne
uelis uenia detur qui se ignoras¬
se edcĩ seuerltatẽ p̃tendant. Scͥ¬
bere autẽ sibi legatũ uideri nõ
solũ eum qͥ manu sua id fecit:
legato honoratur. Plane si ꝯsti¬
tutionib pͥncipalib cqueturꝰ.
ut si testator specialit̾ subscrip¬
tione sua declarauerit dutale¬
seseruo alicus ut dño eius lega¬
tũ ab heredib suis daretur̾ id ua¬
lere nec gn̾alem subsc̾ptõnem o¬
testatoris uałe̾ adu̾sus auc̃tori¬

Expanded text:
scriberet, legatum sibi sua manu scripserit, proinde teneatur ac si commisisset in legem Corneliam, et ne uel is uenia detur, qui se ignorasse edicti seueritatem praetenda‹n›t. scribere autem sibi legatum uideri non solum eum qui manu sua id facit, legato honoratur.Plane constitutionibus principalibus cauetur, ut, si testator specialiter subscriptione sua declarauerit dictasse seruo alicuius, ut domino eius legatum ab heredibus suis daretur, id ualere, nec generalem subscriptionem testatoris ualere aduersus senat
Abbreviated transcription (Latin):
gatũ adscripsit ueniam dari e¬
ut si seruus diũ sui iussu testm̃to¬
ił codicilliis ne libertatẽ sibi as¬
cripserit ob eam rem ce ipiũus
manu ad scriptũ est. minus
liber sit. S lib̾tas ei ex fidei
ram manu sua testator testõ co
dicillis ue subscripsit. et qͣtenꝰ

Expanded text:
gatum adscripsit, ueniam dari. ‹eut, si seruus domini sui iussu testamento codicillisue libertatem sibi adscripserit, ob eam rem, quod ipsius manu adscriptum est, minus liber sit: sed libertas ei ex fideicm scripturam manu sua testator testamento codicillisue subscripserit.Et quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dis qͣrenꝰ duatõne it̾empta ulico
accipiat. ꝙ post tẽpꝰ consetͥ pot̾at.¬
Si ita sit ubtus seruo data. si qͥn¬
qnnio hr̃di seruient. dem̃ heres
eũ manumiserit statĩ lib̾ erit q̃i ꝑ
eũ sit effcm̃ qͦmitiꝰ ei seruiat. ꝙͣ uis
si non patẽturꝰ eũ ibi seruire ñ statĩ¬

Expanded text:
eredis, quatenus dilatione interempta ilico accipiat, quod post tempus consequi poterat.Si ita sit libertas seruo data, si quinquennio heredi seruierit, deinde eum heres manumiserit, statim liber fit, quasi per eum sit effectum, quo minus ei seruiat: quamuis si non pateretur eum sibi seruire, non stati
Abbreviated transcription (Latin):
dici debu̾it siquidẽ ꝑuerit idicõni
statũ lib̾ est ⁊̃ inuito hr̃de ꝙ si nõ
pat̾itur heres parere puta offeri
refert de petulio ei offerat. anab
te debeatur pecꝰ. huic seruo uł ab
au̾it. uł ab exͣneo. nͨ uelit heres
debitorẽ ꝯuenire. uł statu lib̾o
soluere pecimiã an debeat ad lib̾¬
tatẽ ꝑuenire q̃i morã ꝑ hr̃dem pa¬
titur. aut et legatũ huic statu¬
lib̾o fuit peculiũ aũ si ñ legatũ¬

Expanded text:
dici debeat? si quidem paruit condicioni, statim liber est etiam inuito herede. quod si non patitur heres pareri puta offertrefert, de peculio ei offerat an abte debeatur pecunia huic seruo uel abauerat, uel ab extraneo, nec uelit heres debitorem conuenire uel statulibero soluere pecuniam: an debeat ad libertatem peruenire, quasi moram per heredem patiatur. et aut legatum huic stat‹u›libero fuit peculium aut
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. ł Qui statu lib̾i cãm app̾¬
Hendit in ea codcõne ẽ. ut siue tͣ¬
d̾etur salua spe lib̾tatis alienet᷑
suĩ usu capietur cũ sua cã nsuça¬
piatur. siue manumittat᷑ ñ ꝑdat
cãm non prius seruus nũciscitur
nisi adita uł uno ex institutis
h̾editate cetm añ aditionẽ siue
tradetur̾ siũ usu capiet᷑ siue ma¬
uo pupillo post adicionẽ uidel
hr̃ditatis patris statu liber
Iuł. ⁊ si legatus sit seruus ab hede
patris liber ẽẽ iussus in pupillari¬
bus tabulis p̃uałe lib̾tatis datõnẽ.¬
Si pͥmis tabilis sub condicõne ser¬
uus cũ ub̾tate ex ꝑte dimidia hr̃s
sit institutꝰ. an statu lib̾i cam obti¬
nen̾t᷑ adeunte coherede cũ sua causa
usucapiatur ut asemet ip̃o acceꝑit
lib̾tatẽ. ñ pot̾ statu liberi cãm opti¬
nere. plane si condicõ hr̃ditatis de¬
optinere. eo ꝙ ñ a semet ipo. s a cohe¬
rede accepisse lib̾tatẽ c̾clit᷑.¶ Qͦ¬
cũꝙ gradu pupillo seruꝰ cũ lib̾tate

Expanded text:
.Qui statuliberi causam adprehendit, in ea condicione est, ut, siue tradatur, salua spe libertatis alienetur, sive usucapiatur, cum sua causa usucapiatur, sive manumittatur, non perdat causam non prius servus nanciscitur nisi adita vel ab uno ex institutis hereditate: ceterum ante aditionem sive tradetur sive usucapietur sive ma an vivo pupillo, post aditionem videlicet hereditatis patris, statuliber ianus et si legatus sit seruus ab herede patris, liber esse iussus in pupillaribus tabulis, praeualere libertatis dationem.Si primis tabulis sub condicione seruus cum libertate ex parte dimidia heres sit institutus, an statuliberi causam optineat, ut adeunte coherede cum sua causa usucapiatur? cum a semetipso acceperit libertatem, non potest statuliberi causam optinere. plane si condicio hereditatis deoptinere, eo quod non a semetipso, sed a coherede accepisse libertatem creditur.Quocumque gradu pupillo seruus cum libertate
Abbreviated transcription (Latin):
bertatẽ nisi totũ det. Int̾im igͣ
uendicare .u nũmos dõminꝰ eoꝵ
potest. s ⁊ si residuũ fu̾it solu¬
tũ. tuc ⁊̃ id alienatũ est cuius
añ dm̃tiũ ñ erat translatũ ita
pendebit p̃cedentis sũme alie¬
natio. sic tm̃ ut ñ retro nũmi
fiant accipientis. s tuc cũ resi¬
dua sũma fu̾it exsolita. ¶ Si
plus qm̃ iussus erat dederat
statu liber puta .x. iussus dare
.ix. dechit siuie nũauit. siue in sacculo de¬
clit. ꝑuenit ad ubertatẽ ⁊ sr̃fluũ pot̾
deat᷑ de peculio dare hoc ip̃o ꝙy sine pe¬
cuuio distractiis sit. an u̾o cũ fic̾t ꝓh¬

Expanded text:
um det: interim igitur uindicare quinque nummos dominus eorum potest. sed si residuum fuerit solutum, tunc etiam id alienatum, cuius ante dominium non erat translatum. ita pendebit praecedentis summae alienatio, sic tamen, ut non retro nummi fiant accipientis, sed tunc, cum residua summa fuerit exsoluta. Si plus quam iussus erat dederit statuliber, puta decem iussus dare uiginti dedit, siue numerauit siue in sacculo dedit, peruenit ad libertatem et superfluum potest deatur de peculio dare hoc ipso, quod sine peculio distractus est an uero cum fuerit proh
Abbreviated transcription (Latin):
seius debebat a ticio stipulatꝰ ẽ. qd̃
ille. aut ꝙ ille debeat dare sibi. no¬
uatũ utrumq non est. s in pot̾ate
ticii est ꝓ quo uelit solu̾e. ⁊ eũ lib̾a¬
re fingamꝰ aut̃ ita ẽẽ fcm̃ ut alt̾a¬
trum. Nam alioc̾m utrũq stipłatus

Expanded text:
Seius debebat, ab Attio stipulatus est quod ille aut quod ille debeat, dari sibi, nouatum utrumque non est, sed in potestate Attii est, pro quo uelit soluere et eum liberare. fingamus autem ita actum, ut alterutrum daret: nam alioquin utrumque stipulatus
Abbreviated transcription (Latin):
auł. B Si cũ aurũ tibi ꝓmisis¬
sem ignorantitibi. qĩ aurũ es solu¬
es soliu̾m. ñ lib̾abor. s nͨ repetã ħ
q̃i indebitũ solutũ ꝙ sciens feci. pe¬
tentẽ tñ aurũ exceptõnẽ subino¬
riendo si non teddas es ꝙ accepisti.
dem .ł. Pispensatori q̃ ignoran¬
te debitore. remotus ẽ ab actu recꝰ¬
te soluitur ex uoluntate enĩ dñi
ei solustur. qmͣ si nescit. mutatam
qui soluit uberat᷑.¬

Expanded text:
um.Si, cum aurum tibi promisissem, ignoranti quasi aurum aes soluerim, non liberabor: sed nec repetam hoc quasi indebitum solutum, quod sciens feci. petentem tamen te aurum exceptione summouebo, si non reddas aes quod accepisti.m.Dispensatori, qui ignorante debitore remotus est ab actu, recte soluitur: ex uoluntate enim domini ei soluitur, quam si nescit mutatam, qui soluit liberat
Abbreviated transcription (Latin):
arcelk S olutam pecuniã intelli¬
gimꝰ. utiꝙ natalit̾ si nũata sit c̃cli¬
tori. S si iussu eius alii soluant᷑. uel
c̃clitori eus. uł futuro debitori. ł
⁊̃ ei cui donat᷑us erat. ab solui deb.
Ratã qͦ sołonẽ si creditor habu̾it̾
idem erit tutori quoc si soluta
sit pecuma. ł curatori. uł ꝓcuratori¬

Expanded text:
rmulam.Solutam pecuniam intellegimus utique naturaliter, si numerata sit creditori. sed et si iussu eius alii soluatur, uel creditori eius uel futuro debitori uel etiam ei cui donaturus erat, absolui debet. ratam quoque solutionem si creditor habuerit, idem erit. tutori quoque si soluta sit pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
bona possid̾et. oĩa ꝓ dñã egit reddi¬
tus exegit. et mouentia distraxit:
q̃ro an ea que ex re ꝑceꝑit martti
in dotẽ ei reputari debeant. Marcel¬
lus. R. reputationẽ eius c ꝓpon̾e¬
tur. non inicͣ uid̾i. ꝓ soluto .N. mag̃¬

Expanded text:
 possideret, omnia pro domina egit, reditus exegit et mouentia distraxit: quaero, an ea, quae ex re mariti percepit, in dotem ei reputari debeant.Marcellus respondit reputationem eius quod proponeretur non iniquam uideri: pro soluto enim mag
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. ¶Niius adrianꝰ aditus ꝑ
libellũ auilio tarentino ⁊ indicã¬
te eo falsis testiõniis cõspiratione
adu̾sarioꝵ testib pecunia corrup¬
tis religiõm ¶ iudicis circs̃uentã
ẽẽ in integrũ cãm restituendã ⁊̃ ħ
u̾ba rescripsit . exͫ. ubelli dati m
a iulio terentinõ mͥ tibi iussit si tͥ
ꝓ baũt ospiratõne adu̾sarioꝵ et
testib petunia corruptis opp̃ssũ
se ⁊ rem seuere uindica.⁊ si qua
a iudict tam malo exͦ. circũ sc̾pto
iudicatũ est iñ mintegrũ restitue
Fucinꝰ l Ei uictũ uł stratum¬
uestitũ inferri quis iudicato ñ pa¬
ciaturꝰ itilis in eũ penał accõ dan¬
da est. uł ut qͥdam putant iuiꝰarũ
cũ ea agi pot̾it.

Expanded text:
 Divus Hadrianus, aditus per libellum a Iulio Tarentino et indicante eo falsis testimoniis, conspiratione adversariorum testibus pecunia corruptis, religionem iudicis circumventam esse, in integrum causam restituendam in haec verba rescripsit: "Exemplum libelli dati mihi a Iulio Taren conspiratione adversariorum et testibus pecunia corruptis oppressum se, et rem severe vindica et, si qua a iudice tam malo exemplo circumscripto iudicata sunt, in integrum restitueum. Si uictum uel stratum inferri quis iudicato non patiatur, utilis in eum poenalis actio danda est uel, ut quidam putant, iniuriarum cum eo agi poterit.
Abbreviated transcription (Latin):
sicuis conscita morte nuna ł¬
ta causa p̾cedente in reatu de¬
cesserit. an si parati fueruit he¬
redes causa suscipere.⁊ innotẽ¬
tem defunctum ostend̾e audi¬
endi sunt. nec prius bona ĩ fis¬
cũ cogenda sint qmͣ si delictum

Expanded text:
si quis conscita morte nulla isi quis conscita morte nulla iusta causa praecedente in reatu decesserit, an, si parati fuerint heredes causam suscipere et innocentem defunctum ostendere, audiendi sint nec prius bona in fiscum cogenda sint, quam si de crimine
Abbreviated transcription (Latin):
at. ¶ Sicruis autem tedio ui¬
te. uel in pacientiam doloris ali¬
cuius. uł auo modo uttam fini¬
erit successorem habere diuus
ant̃. rescripsit: hideri autem
lisset quod diceretur filium
suum occidisse. magis dolore
filii amissi mortem sibi irro¬
gasse. et id̾o bona eius non
esse publicanda. diuus adri¬
anus rescripsit. Sic autẽ hoc
distinguiturꝰ interẽe. qua
ex causa quis sibi mortẽ cẽ¬
scinit. sicuti cũ queritur. an is
qui sibi manus intulit. ⁊ non
perpetrauit debent puniri
quasi de se sententiam ĩ tulit
nam om̃i modo pumiendus
est nisi redio uite. uł s paci¬
entia alicuiꝰ doloris coactus
est. hoc fac̾e̾ ⁊ mento. si sine c¬
causa sibi manꝰ urtulit puni¬
endus est. qui enĩ sibi non pẽ¬
pertit multo minus alii parcet
si qui autẽ sub incerto cause
ouentu ĩ uinculis. uł sub a fide¬
iussoribus detesserint horum
bona non ẽẽ confiscanda manda¬
tis cauetur. ¶Pe illo uideamꝰ

Expanded text:
at. Si quis autem taedio uiat. Si quis autem taedio uitae uel inpatientia doloris alicuius uel alio modo uitam finierit, successorem habere diuus Antoninus rescripsit. Uideri autem lisset, quod diceretur filium suum occidisse, magis dolore filii amissi mortem sibi irrogasse et ideo bona eius non esse publicanda divus Hadrianus rescripsit. Sic autem hoc distinguitur, interesse qua ex causa quis sibi mortem conscivit: sicuti cum quaeritur, an is, qui sibi manus intulit et noperpetrauit, debeat puniri, quasi de se sententiam tulit. nam omnimodo puniendus est, nisi taedio uitae uel inpatientia alicuius doloris coactus est hoc facere. et merito, si sine causa sibi manus intulit, puniendus est: qui enim sibi non pepercit, multo minus alii parcet. Si qui autem sub incerto causae euentu in uinculis uel sub fideiussoribus decebona non esse confiscanda mandatis cavetur. De illo videamus,
Abbreviated transcription (Latin):
ca  funt ea quoc bona here
metu criminis ĩminentis mor¬
tem sibi constituerunt. here¬
dem non habent. pãp. ł.¬
latimenus sibi int ulor̃tt.
bona eorum fisco non uendic¬
entur. Non enim facti sceleri¬
tatem esse obnoxiam. set cõ¬
scientie metum in reo uelut
confesso teneri placuit. ergo
aut postulati esse debent. aut
in scelere deprehensi. ut si se
se interfeterint. bona eorum cõ¬
fiscentur. ¶ut aũt̃ diuus pius
rescripsit. ita demum bona eꝰ¬
um qui reatum mortem sibi
consciuit fisco uendicanda sũt
si eius criminis reus fuerit ut
si dampnaretur morte aut
deport atione afficiendus eẽt.
¶dem rescripsit eum qui mo¬
dici furti reus fuisset licet ui¬
tam suspendio fuuerit non
uideri in eadem causa esse ut
bona heredibus. et adimenda
eẽnt. sicuti neq ipsi adimerẽ¬
tur. si compertum in eo fur¬
tum fuisset. ergo itac demũ
dicendum est. bona eus qui
manus sibi intulit fisco uendi¬
cari si eo crimine noxus fu̾itꝭ
ut si conuincẽtur. bonis care¬

Expanded text:
a sunt, eaque bona heredmetu criminis imminentis mortem sibi cons‹ciu›erunt, heredem non habent. Papinilati manus sibi intulerint, bona eorum fisco non vindicentur: non enim facti sceleritatem esse obnoxiam, sed conscientiae metum in reo velut confesso teneri placuit. ergo aut postulati esse debent aut in scelere deprehensi, ut, si se interfecerint, bona eorum confiscentur. Vt autem divus Pius rescripsit, ita demum bona eiui in reatu mortem sibi consciuit, fisco uindicanda sunt, si eius criminis reus fuit, ut, si damnaretur, morte aut deportatione adficiendus esset. Idem rescripsit eum, qui modici furti reus fuisset, licet uitam suspendio finierit, non uideri in eadem causa esse, ut bona heredibus adimenda essent, sicuti neque ipsi adimerentur, si compertum in eo furtum fuisset. Ergo ita demum dicendum est bona eius, qui manus sibi intulit, fisco uindicari, si eo crimine nexus fuit, ut, si conuinceretur, bonis care
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ .P. Siquis cũ falio sibi le¬
gatũ adscribitur curass decesse¬
rit id heredi quoq extorq̃ndũ
quidam a prẽ heres institutus
codicillos int̾ridiss ⁊ depescisset
fisco ttñ ẽẽ putauit uindicand̾
mͣtũ ꝑ codicillos erogari posset
.i. usc ad dodrantẽ.

Expanded text:
 Si quis, cum falso sibi legatum adscribi curasset, decesserit, id heredi quoque extorquendum quidam a patre heres institutus codicillos intercidisset et decessisset, fisco tantum esse putavit vindicandum, quantum per codicillos erogari posset, id est usque ad dodrantem.
Abbreviated transcription (Latin):
ret. ¶Sicũ mͥ donare uelles iusse¬
rim te seruo cõĩ meo ⁊ tich rẽ tra:¬
dere isq hac mente acceꝑit ut rem
ticii face̾t nicħ agetur. Nam ⁊ si ꝓcu.¬
ratori meo rem tradid̾is ut meam
face̾s isq hac mente acceꝑit ut suã
face̾t nicħ agetur ꝙ si cõis seruus

Expanded text:
reret. Si, cum mihi donare velles, iussereret. Si, cum mihi donare velles, iusserim te servo communi meo et Titii rem tradere isque hac mente acciperet, ut rem Titii faceret, nihil agetur: nam et si procuratori meo rem tradideris, ut meam faceres, is hac mente acceperit, ut suam faceret, nihil agetur. quod si servus
Abbreviated transcription (Latin):
uo ꝯmuni pecuniã donz. Nam si ħ
rõnib.⁊ in peculio serui sit mane¬
quo alienis seruis donare solemꝰ fi¬
et socioꝵ ꝯmunis ꝓportõnẽ ꝙͣ in
seruo habebunt. s ut seq̃s q̃stio
locũ hat᷑ constituamꝰ sociuĩ ita ser¬
uo comuni peccunam donasse ut ꝓ¬
prietatẽ suam man̾e illis uellet. s: si
ex hac pecunia seruus fundũ ꝯꝑau¬
adquirit ꝓpͥetario ita ⁊ coĩs seruus
diu̾sa condicõ fructuarii serui ⁊ coĩs
ueliti cũ alt̾ fictuari non accrurati
cruarii acquisitum fu̾at ad eũ solũ
ꝑtinebit. ¶ br uod ex re alt̾iꝰ dnĩ
seruus coĩs acquisierit ad utrũq dñm̃
ꝑtinebit. ¶Sicut seruus coĩs sti¬
pulando noĩatĩ att̾i ex oñis. ita ꝑ t
ditõnẽ accipiendo soli ei acqͥrit. ¶Q
iuuꝰ seruus ꝑtraditõnẽ accipiendo
acqͥrit ĩ ꝑtẽ nich̾ agit. ¶ Fructua¬
riꝰ serũ si dix̃it se dnõ ꝓprietatis ꝑ
tradicõnẽ acciꝑe ex re fructuaruͭ¬
ex re fructuarii dnõ ꝓprietatis acc̾i¬

Expanded text:
uo communi pecuniam donet. nam si hoc rationibus et in peculio serui sit, maneuerit, quomodo alienis seruis donare solemus, fiet sociorum communis pro portione, quam in seruo habebunt. Sed ut sequens quaestio locum habeat, constituamus socium ita seruo communi pecuniam donasse, ut proprietatem suam manere uellet. si ex hac pecunia seruus fundum comparauadquirit proprietario, ita et communis seruus diuersa condicio est fructuarii et serui communis, ueluti cum alter fructuario non adquirat, ctuarii adquisitum fuerit, ad eum solum pertinebit, quod ex re alterius domini seruus communis adquisierit, ad utrumque dominum pertinebit. Sicut seruus communis stipulando nominatim alteri ex dominis, ita per traditionem accipiendo soli ei adquirit. Quod unius seruus per traditionem accipiendo adquiret, in parte nihil agit. Fructuarius seruus si dixerit se domino proprietatis per traditionem accipere, ex re fructuarex re fructuarii domino proprietatis adqui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ager lucii ticii. fluit flumen pa¬
ulatim pͥmũ oẽm agrũ qui inter
dem̃ uiam sustulit postea rursus
mnunutatĩ recessit et alliuione ĩ
fundũ huiss. postea cũ paulatim
retro rediss et ademiss ei cuiꝰ fc̃s
flumini eẽt id autẽ ꝙ publicũ fu¬
iss nemini accessisse. nec tũ impe¬
ior fieret. nam ip̃a quoq uia fundi

Expanded text:
cii Titii: fluit flumen paulatim primum omnium agrum, qui inter  uiam sustulit, postea rursus minutatim recessit et alluuione in fundum habuisset: postea cum paulatim retro redisset, ademisse ei, cuius factus flumini esset, id autem, quod publicum fuisset, nemini accessisset. nec tamen impeii fieret: nam ipsa quoque uia fundi
Abbreviated transcription (Latin):
aus .ł. Si paulo añqmͣ statu¬
ta lib̾tas obtig̾it amouerit ali¬
quid seruus. aut corruꝑit igno¬
rantia dni ñ introducio hanc ac¬
tionem Id̾otẜ licet maxie igno¬
rauerit heres a statu ubero.
aut quilibet alius dñs a seruo su¬
o amotũ alic̾ corruptũ ue ẽe ñ
impetͣt post libertatẽ eiꝰ ullã
actionem. qmͣuis in pluribus
aliis cãis iusta ignorantia excu¬
lationẽ mereatur.

Expanded text:
ale. Si paulo ante, quam statuta libertas optigerit, amouerit aliquid seruus aut corruperit, ignorantia domini non introducit hanc actionem: ideoque licet maxime ignorauerit heres a statulibero aut quilibet alius dominus a seruo suo amotum aliquid corruptumue esse, non impetrat post libertatem eius ullam actionem, quamuis in pluribus aliis causis iusta ignorantia excusationem mereatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ialist. ł. Sids ip̃os cultores
igloꝵ uł piscatores deferr̾e utẽ¬
silia in ciuitate uisserit ut ip̃i
ea distrashant destruetur an no¬
ne ꝓhibitio: aũ accentur aut oꝑe
nistici qui cõfestĩ uͥ detułint m̾¬
ẽ trad̾e eam ⁊ ad oꝑa sua reu̾ti
ebeant deniq sũme prudentie
auctoritatis ap̃ grecos plato cũ
tores nectͣios duxit. sic . ⁊bł. n gͦ.¬

Expanded text:
ibus.Si quis ipsos cultores agrorum uel piscatores deferre utensilia in ciuitate‹m› iusserit, ut ipsi ea distrahant, destituetur annonae praebitio, cum auocentur ab opere rustici: qui confestim ubi detulerint mercem, tradere eam et ad opera sua reuerti debeant. denique summae prudentiae et auctoritatis apud Graecos Plato cum atores necessarios duxit. sic en
Abbreviated transcription (Latin):
phitentrũ sio. ¶ Pubuco en
buptum opus noiuii siñ pͥncip
auctoritate fieri ñ licere ꝯ stita¬
nib decłatur. inscribi autẽ no
licebit suꝑscribe̾.¬

Expanded text:
trum sit.Publico uero sumptu opus nouum sine principis auctoritate fieri non licere constitutionibus declaratur.Inscribi autem nomlicebit superscribe
Abbreviated transcription (Latin):
Sautꝰ. ł. Pecuniã q̃ in oꝑa noua
regata est potiꝰ in tutelam eoꝵ oꝑ¬
um q̃ sũt cõu̾tendã. qmͣ ad inchoã¬
le ad recipiendũ pecuniaͤ ñ inue¬
naturꝰ. Si quis opus ab alio fcm̃
adornare marmorib uł alio cõmo¬
do ex uoluntate ꝓpͥii fcũrũ se pol¬
licitus sit noĩs populi in titulo scͥ¬
bendo manentib p̾orũ titut. qr
ea oꝑa fecissent id fieri deb̾i sena¬
tus censuit ꝙ si pͥuatim in oꝑa quo
publica petunia siant aliꝙͣ de suo
a dicerint sũmam. ita titulo ĩscrip
tionis uti eos deb̾e hisdẽ mandatis
cauetur. ut qnͣtã sũmã cõtułit id
cipe non utendo qui iniuit decen¬
nii tp̃r usũ amittit. et qͥs ip̃os

Expanded text:
us. Pecuniam, quae in opera noua legata est, potius in tutelam eorum operum quae sunt conuertendam, quam ad inchoanle ad reficienda ea pecunia inueniatur. Si quis opus ab alio factum adornare marmoribus uel alio quo modo ex uoluntate populi facturum se pollicitus sit, nominis proprii titulo scribendo: manentibus priorum titulis, qui ea opera fecissent, id fieri debere senatus censuit. quod si priuati in opera, quae publica pecunia fiant, aliquam de suo adiecerint stionis uti eos debere isdem mandatis cauetur, ut quantam summam contulerint in id cipe non utendo qui meruit decennii tempore usum amittit. 2 Callis
Abbreviated transcription (Latin):
seruus sine patris dmꝰi. ue aucto¬
ritate uero non obligatur s
decimam quis bonoꝵ nouit de¬
cua non prius ẽẽ in bonis de¬
sinit ꝙͣ fuerit seꝑata. et si for¬
te qͥ decimã nouit decesserit
aut se positõnẽ heres eiꝰ hr̃dita¬
rio noĩe decimat obstrictus est

Expanded text:
seruus sine patris dominiue auctoritate uoto non obligantur.Si decimam quis bonorum uouit, decima non prius esse in bonis desinit, quam fuerit separata. et si forte qui decimam uouit decesserit ante sepositionem, heres ipsius hereditario nomine decimae obstrictus