comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uasit facultatem: Qͥs meã possessi¬
onem sparsit: Qͥs meam uenã sic¬
cauit: Qͥs meam lucernã extinx̃
Qͥs spem meã fraudauit: Qͥs pulcͥ¬
tudinẽ filiȩ meȩ uiolauit: Quis
putas lupꝰ meã agnam dissipauit
Qualis locus talem uultũ tegit:
Quale pelagus captiuã duxit illã
imꝑialem faciem: Illa generosita¬
tum constitutio. illa maloꝵ conso¬
latrix: illa laborantiũ requies. ge¬
mentium portus erat. Terra t̾ra ñ
celes sanguinẽ meum: donec uide¬
am qͥd de eufrosina filia mea factũ¬
est. Hȩc & his similia pafnutio ꝓseq̃n¬
te. eleuauerunt om̃s qͥ aderant uocẽ
& flebant: ita ut om̃is ciuitas lam̃ta¬
retur eam. Non sufferens autẽ paf¬
nutius nec inueniens consolationẽ

Expanded text:
vasit facultatem? quis meam possessivasit facultatem? quis meam possessionem sparsit? quis vineam meam siccavit? quis meam lucernam exstinxit? quis spem meam fraudavit? quis pulchritudinem filiae meae violavit? quis putas lupus agnam meam dissipavit? qualis locus talem vultum tetigit? qualis pelagus captivam ducit illam imperialem faciem? Illa generositatis constitutio, illa malorum consolatrix, illa laborantium requies, gementium portus erat. Terra, terra, nec celes sanguinem meum, donec videam quid Euphrosynae filiae meae contigerit. Haec et his similia Paphnutio prosequente, elevaverunt omnes qui aderant voces, et flebant, ita ut omnis civitas lamentaretur eam. CAP. X.--Non sufferens autem Paphnutius, nec inveniens consolationem,
Abbreviated transcription (Latin):
solita erat. Et ñ inuenta. tristis me¬
rensq effectus: cepit cogitare & exqͥ¬
re seruulos & ancillas anxius quid de
eufrosina actum esset. Pueris autẽ
dicentib. quia nocte uidimus eam.
mane autẽ non comparuit: putaui
uit. uen̾it et tulerit eam. Et misit
seruos suos ad domum illius: et non
inuenerunt eã. Audiens autẽ spon¬
sus eus et pat̾ illius: contristati sunt
ualde. Et uenientes ad pafnutium.
inuenerunt uehem̃t̾ afflictũ: racen¬
tem in t̾ra. dixeruntq ei. forsitan
aliquis seduxit eam: et fugũt cũ eo.
Statimq serui cum equis ꝑ totam
alexandriã et egyptum missi funt.
Erant autẽ & ibi naues. intrantesq
in eas requirebant ꝑ uim. Serutan¬
tesq monasteria puellarum. here¬
mum. speluncas. ꝑ domos amicorũ
mortuam lugebant eã. Socer nurũ.
sponsus sponsam flebat. Pat̾ filiam
lugens: dicebat. heu heu. filia dul¬
cissima. Heu lum̃ oculoꝵ meoꝵ:
consolatio uitȩ meȩ. Qͥs meam in¬

Expanded text:
solita erat, et non inventa, tristis moesolita erat, et non inventa, tristis moerensque effectus coepit perquirere anxius servos et ancillas quid de Euphrosyna actum esset. Pueris autem dicentibus: Quia nocte vidimus eam, mane autem non comparuit. Et putaverat, venerit et tulerit eam. Et misit servos suos ad domum illius, et non invenerunt eam. Audiens sponsus illius et pater ejus, contristati sunt valde, et venientes ad Paphnutium, invenerunt eum vehementer afflictum, jacentem in terra, et dixerunt ei: Forsitan aliquis seduxit eam, et fugit cum illa. Statimque servi illius cum equis per totam Alexandriam missi sunt. Erant autem ibi et naves, intrantesque in eas requirebant per vim. Et scrutantes monasteria puellarum, eremos, et speluncas, per domos amicorum mortuam lugebant eam, socer nurum, sponsus sponsam flebat; pater filiam lugens, dicebat: Heu! heu! filia dulcissima! heu me! oculorum meorum consolatio mea! Quis meam in
Abbreviated transcription (Latin):
factaᷤ oratione: consignauit eum.
Et respondentibus om̃ib amen: sus¬
cepit eum agapitus in cellam suam.
Et quia habebat uultũ decorũ sina
malas cogitationes: ita ut om̃s mole¬
sti eẽnt abbati: qui talẽ pulcͥtudinẽ
introduxisset in monasteriũ. Audieis
autem hec abbas: uocauit smaradum.
et dicit ei. fili. pulchra ẽ facies tua:
fitq ruina in firmis frib. Uolo autẽ
ut sedeas solus in cella tua. ibiq psallẽ.
ibiq manducare. ñ tamen egressurꝰ
smaragdus. fecit autẽ agapitus omĩa.
quȩ sibi apatre monasterii fuerant
imꝑata: & introduxit smaragdũ in
cellam solitariã. Et erat ibi uacans ora
e oꝑam dabat seruiens deo. in simpli¬
citate cordis: ita ut miraretur p̃dictꝰ
frat̾ qui eum susceꝑat. Om̃ĩbq fr̃ib
retulit eiꝰ constantiam. & om̃s collau¬
dabant dm̃: qui in infirmitate tali
reuersus eẽt domi: festinus ingressꝰ
est cubiculum in quo filia illiꝰ manere

Expanded text:
facta oratione, consignavit eum. facta oratione, consignavit eum. Et respondentibus omnibus Amen, suscepit eum Agapitus in cellam suam. Et quia habebat vultum decorum Smarmalas cogitationes, ita ut omnes molesti essent abbati, qui talem pulchritudinem introduxisset in monasterium. Abbas autem haec audiens, vocavit Smaragdum, et dixit ei: Pulchra est facies, fili, infirmis fratribus; volo autem ut sedeas solus in cella tua, et ibi psallas, et ibi manduces, non tamen egressurumSmaragdus. Fecit autem Agapitus omnia quae sibi a Patre monasterii fuerant imperata, et introduxit Smaragdum in cellam solitariam, et erat ibi orationibusc die operam dabat, serviens Domino in simplicitate cordis, ita ut miraretur praedictus frater, qui eum susceperat, et omnibus fratribus retulit ejus constantiam, et omnes collaudabant Deum, qui in infirmitate taliareversus esset domi, festinus ingressus est cubiculum, in quo filia ejus manere
Abbreviated transcription (Latin):
um uͥ pater suus erat notissimus:
et nunciauit ꝑ ostiariũ abbati di-¬
ens. Punuchus qͥdam de palacio
ueniens. ante ostiũ stat: cupiens
tecũ loqui. Egressus autẽ abbas:
piecit se eufrosina in terrã. Et fa¬
ufrosina. Ego qͥdem in palacio fui
inuchus: et desideriũ semꝑ habui
tum autẽ factum ẽ mͥ de bona ur̃a
conu̾satione: et cupio habitare uobis¬
possessiones multas: et si dederit mͥ¬
ds̃ requiem. addiicam eas huic. Dicit
ei senex. Bene uenisti fili. Ecce mo¬
Iuuenis es: ñ poteris solus sedere. Opꝰ¬
Sicut iuibes dñe: sic faciam. Et pro¬
tulit qͥngentos solidos: deditq in ma¬
nu abbatis dicens. Accipe pat̾ int̾im
istos: et si uidero qđ sufferre hic pos¬
sim. uenient et illa reliqua. Uocauit¬
q abbas uͥnũ frẽm nͥomine agapitũ.
uirum sc̃m & passibilem: et tradidit
in manu eiꝰ smnaragdum dicens. Ecce¬
amodo hic erit filius tuus & discipu¬
lus. Talem eũ consigna: ut exsupe¬
ret magistrũ. flexis autem genib.

Expanded text:
 et pater ejus erat notissimus, et nuntiavit per ostiarium abbati, dicens: Eunuchus quidam de palatio veniens, ante ostium stat, cupiens loqui tecum. Egresso autem abbate, projecit se Euphrosyna in terra, et faEuphrosyna: Ego quidem de palatio fui eunuchus, et desiderium habui tum autem factum est mihi de bona vestra conversatione, et cupio habitare vobispossessiones multas, et si dominus dederit requiem, adduco eas huc. Dicit ei senex: Bene venisti, fili: ecce moJuvenis es, non potes solus sedere, opSicut jubes, domine mi, sic facio. Et protulit quingentos solidos in manu abbatis, dicens: Accipe interim istos, et si videro quia possim sufferre hic, venient et illa reliqua. Vocavit abbas unum fratrem, nomine Agapitum, virum sanctum, et impassibilem, tradidit in manus ejus Smaragdum, dicens: Amodo hic erit filius tuus et discipulus; talem eum consigna, ut exsuperet magistrum. Et flexis genibus,
Abbreviated transcription (Latin):
um romanȩ eccliȩ pontifici contulit:
ut in toto orbe romano sacerdotes
ita hunc caput habeant. sicuti om̃s¬
cũq loco fuerit fabricata eccłia:
consecrationissuȩ hanc iuirtutem
obtineat: ut qͥcumq reus ad eam
confug̾it. uidicis ꝑiculo qͥ in p̃senti
fuerit defensetur. Sexta die dedit

Expanded text:
um Romanae ecclesiae Pontifici contulit, ut in toto orbe Romano sacerdotes ita hunc caput habeant, sicut ue loco fuerit fabricata ecclesia, consecrationis hanc virtutem obtineat: ut quicunque reus in eam fugerit, judicis periculo, qui in praesenti fuerit, defensetur. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
in alexandria pafnu
lis om̃ib: et custodieis
mandata dĩ. Hic acce¬
ꝑit coniugem dignam gen̾is sui. et
eo qđ non hab̃et cui om̃s facultates su¬
as dimitteret. ut post obitum suũ be¬
ne et congrue substantiã eius guber¬
naret: indigentib non cessabat mini¬
strare nocte et die. Eccłiisq adherens.
ieiuiniis et obsecrationib orans: et pe¬
tens a deo darisibi filium. Multã etiã
rus: poscens adimpleri desideriũ suũ.

Expanded text:
in Alexandria nomine lis omnibus, et custodiens mandata Dei. Hic accepit conjugem dignam generis sui, et eo quod non haberet cui omnes facultates dimitteret, ut post obitum suum bene et congrue suam substantiam gubernaret, indigentibus non cessabat ministrare nocte et die, ecclesiisque adhaerens, jejuniis et orationibus orans et petens a Deo dari sibi filium. Similiter et  oratotoriis, poscens adimplere desiderium suum.
Abbreviated transcription (Latin):
eius: ac benedicens eũ ac faciens cathe¬
cũ uniu̾so clero: indixit ieitiniũ bi¬
duanũ omi ecclesie dicens. Si niniui¬
te in p̃dicatione ionȩ ꝑ triduanum
ieuniũ iram dĩ offensam ꝓmeritis¬
debitã euaser̃t: qͣntomagis nos in
ꝑacẽ dei ecclesuis adqͥrimus : et ydola¬
trus finẽ imponimus: Hoc facimus:¬
si ienuiniis & orationib hec adño im

Expanded text:
antini benedicens eum ac faciens catecum universo clero, indixit jejunium omni ecclesiae, dicens: Si Ninivitae in praedieatione Jonae per triduanum jejunium, iram Dei offensamquedebita evaserunt, quanto magis nos in pacem Dei ecclesiis acquirimus, et idololatris finem imponimus. Haec autem facimus jejuniis, oratio
Abbreviated transcription (Latin):
Potens ẽ autem dẽ. et in hoc scło ma¬
nfestare eam tͥ. Sine iam sine. qͥd
temet ipsum int̾ficis contristando:
Sed grãs age deo: nichil desꝑans. Nã¬
et agapitus magister meus multos di¬
es niis tristis dicebat mͥ. quia uenit
qͥdam nomine pafnutius oꝑib bonis
intentus. qͥ filiam suam tanquã mor¬
tuam luget: nesciens qͥd ei contig̾it.
Et nimia lam̃tatione affligitur:
maxime quia unica erat ei. Et cum
lacrimis ꝓiecit se ad pedes abbatis:
sufferentiã et longanimitatem: et
quomͦ expedit adimpleat tam de te
quam de filia tua. Pro hoc et freq̃nt᷑
uidere te uolui. & colloqui tecum:
ut aliquã consolationẽ ꝑ me humilẽ
forsitan inuenires. Ut autẽ ñ agnõ¬
ceretur ꝑ multa eloquia: dicit ad
pafnutiũ. Uade dñe mi. Et cum re¬
ced̾e uellet: anima eufrosinȩ cõpati

Expanded text:
Potens est autem Deus, et in hoc saeculo manifestare eam tibi. Sine jam, sine; quid temetipsum interficis contristando? Sed age gratias, Deo nihil desperans. Nam Agapitus magister meus, multoties nimis tristis dicebat mihi: Quia venit quidam nomine Paphnutius operibus bonis intentus, qui filiam suam tanquam mortuam luget, nesciens quid ei acciderit, et nimia lamentatione affligitur: maxime quia unica erat illi, et cum lacrymis projecit se ad pedes abbatis, sufferentiam et longanimitatem, et quod expedit adimpleat tam de te quam de filia tua. Propter hoc et frequenter te videre volui, et colloqui tecum, ut aliquam consolationem per me humilem forsitan invenires. Ut autem non agnosceretur per multa colloquia, dixit ad Paphnutium: Vale, domine mi. Et dum recedere vellet Pa
Abbreviated transcription (Latin):
flagitiis imposiusti t̾minũ: et effu¬
sionem innocentis sanguinis horrius
mus tͥ. Siluester ep̃s ciuitatis romȩ.
ad montẽ sirapti ꝑsecutiones tuas fu¬
giens: in cau̾nis petrarum cum suis
clericis latebram fouet. Hunc cum
ad te dedux̾is: ipse tibi piscinã pieta¬
merserit: om̃is te ualitudo ista dese¬
ret lepre. Qđ dum factũ fuerit: haic
uicissitudine tuo saluatori cõpensa:
manũ. eccłiȩ restaurent᷑. Tu autẽ te¬
ipsũ in hac parte purifica: ut relicta
Colus & uerus ẽ adores et excolas: ut
ad eius uoluntatẽ attingas. Exurgenꝰ
conuocans eos qͥ obseruabant palaciũ:
et scdm tenorem somnii sui. misit ad
montẽ sirapti: ubi sc̃s siluester in cu¬
idam xp̃iani agro. ꝑsecutiõis causa
cum suis clericis receptus. lectionib
et orationib insistebat. At uͥ se ami¬
litib circũuentum uidit: credidit
ad martyrii coronã se uocari. Et con¬
uersus ad clerũ omnẽ qui cũ eo erat:
dix̃. Ecce munc tempꝰ acceptabile: ecce

Expanded text:
flagitiis tuis posuisti terminum, et effusionem innocentum sanguinis horruistmus tibi. Silvester episcopus civitatis Romanae ad montem Syrapti persecutiones tuas fugiens, in cavernis petrarum cum suis clericis latebram fovet. Hunc cum ad te adduxeris, iste tibi pietatis piscimerseris, omnis te valetudo ista deseret leprae. Quod dum factum fuerit, hanc vicissitudinem tuo Salvatori compensa, manum ecclesiae restaurentur. Tu autem in hac parte purifica te, ut relicta verus et solus est, adores et excolas, et ad ejus voluntatem attingas. Exsurgens convocat eos qui observabant palatium, et secundum tenorem somni sui misit ad montem Soractem, ubi sanctus Silvester in cujusdam Christiani agro persecutionis causa cum suis clericis receptus, lectionibus et orationibus insistebat. At ubi a militibus se conventum vidit, credidit se ad martyrii coronam evocari; et conversus ad clerum omnem qui cum eo erat, dixit: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce
Abbreviated transcription (Latin):
tiã die: penitentib ꝑ in dir dulgẽ¬
tiam subuenitur. Discordes ad con¬
cordiam redeunt. pacificant᷑ irati:
dant indulgentiã pͥncipes cͥminosis.
seruis malis indulgent dñi: iudices
etiã latronib parcunt. patesc̃t car¬
ceres in toto orbe. Hac etiã die ad
leticiã festiuitatis exeunt qͥ se clau¬
serunt ꝓ austeritate culparum:¬
dolentes flendo. qđ ridendo forte

Expanded text:
tiam die poenitentibus per indulgentiam subvenitur; discordes ad concordiam hac die redeunt, pacificantur irati; dant indulgentiam principes criminosis; servis malis indulgent domini; judices etiam latronibus parcunt, patescunt carceres in toto orbe. Hac die ad laetitiam festivitatis exeunt qui se clauserunt, propter austeritatem culparum flendo, quod ridendo forte,
Abbreviated transcription (Latin):
mellifluos aꝑiret. Postremo in altare
crucis sacrificatus ẽ: ut totiꝰ mundi
peccata deleret. Hic defecit argum̃¬
tum diaboli: qͥ uitulũ contͣ uitulum
et hyrcum contra hyrcum fecerat.

Expanded text:
m introduceret; postremo in altari crucis sacrificatus, ut totius mundi peccata deleret. Hic defecit argumentum diaboli: qui vitulum contra vitulum et hircum contra hircum fecerat,
Abbreviated transcription (Latin):
debere hoc ad auctoritatẽ nr̃i ꝓposi¬
ti: qđ ita tenuisse apłos nr̃os nobis pͥo¬
res asseu̾ant. Lamen quia ratio fla¬
gitatur a ur̃a caritate: reddenda ẽ.
Si om̃is dñicus dies causa resurrectioĩs
om̃is sabbatoꝵ dies causa sepultur ȩ.
ieuinii suscipiatur instantia: ut flẽ¬
tes cũ apłis de morte dñi nrr̃i iħu xp̃i.
gaudere cũ eis de resurrectione eiꝰ¬
dem m̾eamur. S dicebant greci u¬
nũ esse sabbatum sepulture: in qͦ
semel in anno ieiuniũ est colendũ.
Quib sc̃s siluester dicebat. Si in u¬
dies dñicus resurrectionis eẽ cre¬
ditur gła decoratus: om̃is qͥ antece¬
nio mancipandꝰ est : ut merito gau¬
deat de resurrectione. qͥ de morte
plorau̾it. Plorare autẽ compati dix¬
erim: saluo eo qđ passio dñi gandii
nr̃i est sũma. Accepta gͥ g̾ci ratio¬

Expanded text:
debere hoc ad auctoritatem nostri propositi, quod ita tenuisse apostolos priores cognovimus; tamen quia ratio flagitatur a vestra charitate, reddenda est. Si omnis Dominicus dies causa resurrectionis omnis Sabbatorum dies causa sepulturae jejunii suscipiatur instantia, ut flentes cum apostolis de morte Domini Jesu Christi, gaudere cum eis de resurrectione ejusdem mereantur. Sed dicebant Graeci unum esse Sabbatum sepulturae, in quo semel in anno jejunium est colendum. Quibus papa Silvester dicebat: Sinicus resurrectionis esse creditur gloria decoratus, omnis qui eum antecenio mancipandus, ut merito gaudeat de resurrectione, qui de morte ploraverit. Plorare autem compati dixerim, salvo eo quod passio Domini gaudii nostri sit summa. Accepta igitur Graeci ratio
Abbreviated transcription (Latin):
stib se aptũ morib ostendebat. Erat
enĩ aspectu angłicus: sermone niti¬
dus: oꝑe sc̃s: corꝑe integer. ingenio
optimus. consilio magnꝰ. fide catholicꝰ.
spe patientissimꝰ. caritate diffusus.

Expanded text:
stibus se aptum moribus ostendebat. Erat enim aspectu angelicus, sermone nitidus, opere sanctus, corpore integer, ingenio optimus, consilio magnus, fide catholicus, spe patientissimus, caritate diffusus
Abbreviated transcription (Latin):
de celo subministrentur. Quem cũ
rex alacri anmo & uultu placidissi¬
mo suscepisset: omĩa illi que ei facta.
cõprehensũ exposuit. Post finẽ uero
narrationis suȩ ꝑcunctabat᷑ qui isti
essent dii petrus & paulus. qͥ illũ uisi¬
tassent: et ob quã causã salutis suȩ
latebram detexissent. Cui sc̃s siluestͤ

Expanded text:
de coelo ministrentur. Quem cum rex alacri animo et vultu placidissimo suscepisset, omnia illi quae facta, comprehensum exposuit. Post finem vero narrationis suae, percontabatur qui isti essent dii Petrus et Paulus qui illum visitarent, ob quam causam salutis suae ejus latebram detexissent. Sylvester
Abbreviated transcription (Latin):
ei de manibꝰ excussum ñ cõparu¬
it. Plerũq autem contradicen¬
tib sibi rusticis. ne eoꝵ fana de¬
strueret: ita p̃dicatione scã gen¬
tilium animos mitigabat: ut
eis luce u̾itatis ostensa. ipsi sua
templa subu̾terent. Curationũ
uͦ tam potens in eo gr̃a erat᷑. ut
nullus fere ad eum egrotus ac¬
cesserit: qͥ non continuo receꝑit
sanitatem. Quo uł ex consequen

Expanded text:
ei de manibus excussum non conparuei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequen
Abbreviated transcription (Latin):
ferrent: ne quis dum templura
dirueretur obsist̾et. Rediret gͦ:
et opus ceptũ deuotus impleret.
Ita regressus ad uicum. spectan¬
tib gentiliũ turbis et qͥescentibꝰ.
dum ꝓfanam ȩdem usq ad fun¬
dam̃ta dirueret: aras om̃s atq si¬
mulachra redegit in puluerẽ. Qͦ
uiso rustici cum se intelligerent
diuino nutu obstupefactos atq ꝑ¬
t̾ritos. ne ep̃o repugnarent: om̃s
fere in dñm iħm credider̃t. cla¬
mantes palam & confitentes dm̃
gestum sit referã. Ubi qͥũ
templũ itidem euert̾et: furens
gentiliũ rusticoꝵ in eum irruit
multitudo. Cumq unꝰ audatior
cȩt̾is. stricto eum gladio pete¬
ret: reiecto pallio nudã cerui¬
cem ꝑcussuro p̾buit. Nec cunc¬
tatus ferire gentilis: s cũ altuᷤ
dexteram extulisset resupinus
ruit: const̾natusq diuino metu
ueniam p̃cabatur. Nec dissimile
huic fuit illud: qd̾ cum eũ idola
destruentẽ. cultro qͥdam ferire
uoluisse t: in ipso ictu ferrum

Expanded text:
ferrent, ne quis, dum templum ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum
Abbreviated transcription (Latin):
& celeberrimo ignẽ ĩmisisset.
in ꝓximam ĩmo adherentem
domũ. agente uento flãmarũ
globi ferebantur. Quod uͥ Mar¬
tinus aduertit. rapido cursu de¬
ctum domꝰ scandit: obuium se
aduenientib flãmis inferens.
Tum uero mirũ in modũ cer¬
neres contra uim uenti ignẽ
retorqueri: ut cõpugnantiũ
uit̾ se elem̃toꝵ. quidã conflictꝰ
uideretur. Ita uirtute Martim
ibi tantũ igns ẽ oꝑatus: uͥ iussus
est. In uico autem cui leꝓsum no¬
men est: cum idem templũ opu¬
lentissimum. suꝑsticione religio¬
nis uoluisset eu̾tere: restitit ei
multitudo gentiliũ. adeo ut ñ
absq iniuiria sit repulsus. Itaq
secessit ad ꝓxima loca. ibiq per
triduum cilitio tectus & cinere:
tere humana manus ñ potuisset
uirtꝰ illud diuina dirueret. Lc̃
subito ei duo angłi hastati atꝙ
scutati. instar celestis nulitiȩ se
obtulerunt: dicentes missos se a
dño. ut rusticã multitudinem
fugarent. p̃sidiumq martino

Expanded text:
et celeberrimo ignem inmisisset, et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere,tere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino
Abbreviated transcription (Latin):
opponit. Tũ uero turbinis modo
retroactã putares. diu̾sam in par¬
tem ruit: adeo ut rusticos qͥ tuto
in loco stet̾ant pene ꝓstrauerit.
Tũ uero in cęlum clamore subla¬
to. gentiles stupere miraculo: mo¬
nachi flere pre gaudio: xp̃i nom̃
in cõmune ab om̃ĩb predicari. Sa¬
tisq constitit eo die salutẽ illi ue¬
nisse regioni. Nam nemo fere
ex umani illa multitudine gñ¬
tiliũ fuit: qui ñ impositione manꝰ
desiderata. dñm iħm relicto impi¬
etatis errore credidit. Et uere an¬
te martinũ pauci ad modũ: ĩmo
pene nulli in his regionib xp̃i no¬
men receꝑant. Qđ ad eo uirtutib
illiꝰ exemploq conualuit: ut iam
ibi nullus locus sit. qͥ ñ aut eccle¬
sus freqñtissimus. aut monaste¬
riissit repletus. Nam ubi fana
destruxerat: statim ibi alt ec¬
cłias aut monasteria construe¬
bat. Nec minorẽ sub idem fere
tempꝰ eodem in oꝑe iurtutẽ edi
am cũ in uico dit.¬
qͦdam fano autiquissimo.

Expanded text:
opponit. tum uero — uelut turbinis modo opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo
Abbreviated transcription (Latin):
Tum ille intrepide confisus in dño:
facturum se pollicetur. Hic uero
ad istiꝰ modi conditionẽ. om̃is illa
gentilium turba consentit. faci¬
lemq arboris suȩ habuere iactu¬
ram: si mimicũ sacroꝵ suoꝵ casu
illiꝰ obrussent. Itaq cũ unam in
partẽ. pimis illa ẽẽt acclinis. ut
ñ eẽt dubium quã in partẽ succi¬
sa corrueret: eo loco uinctꝰ statu¬
itur ꝓ arbitrio rusticoꝵ: qͦ arborẽ
eẽ casuram nemo dubitabat. Suc¬
cidere gͥ ipsi suam pinũ cum ingen¬
ti gaudio leticiaq ceperunt. Ade¬
rat enunꝰ turba mirantiũ: iamq
paulatĩ nutare pinus. & riunam
suã casura minitari. Psallebant
eminꝰ monachi: & ꝑicło iam ꝓpio¬
re cont̾riti. spem omnẽ fidemq
ꝑdicd̾ant. solam martini mortem
expectantes. At ille confisus in
dño. intrepidus oꝑiens. cũ iam fra¬
gorem sui pinus concidens edidisset:
iam cadenti iam suꝑ se ruenti. ele¬
uata obuiam manu. signũ salutis

Expanded text:
tum ille intrepide confisus in Domino tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis
Abbreviated transcription (Latin):
S cum beatus uir comꝑisset. ex se¬
quiarum esse illam freq̃ntiã non
sacroꝵ: eleuata rursũ manu. dat
eis abeundi et tollendi corpꝰ pote¬
statẽ. Ita eos et cum uoluit stare
compulit: et cũ libuit ire ꝑmisit.
T̾em dum in uico quodã templũ
antiquissimũ diruisset. et arborẽ
pinum quȩ fano erat ꝓxima ẽẽt
aggressus excide: tum uͦ antistes
loci illiꝰ cet̾aq gentilium turba
cepit obsistere. Et cum idem illi
dum templũ euertitur. imꝑante
dño qui euissent: succidi arborem
ñ patiebant᷑. Ille eos sedulo cõmo¬
nere nichil ẽẽ religionis in stipite:
deũ potius cui seruiret ipse seque¬
rentur: arborem illã excidi opor¬
tere. qͥa eẽt demoni dedicata.
Tum unꝰ ex his qui erat audatior
cȩteris si habes inquit aliquã de
deo tuo quẽ dicis te colere fidu¬
ciam: nosmet ipsi succidimꝰ hanc
arborẽ. tu ruentẽ suscipe: & si te¬
cum ẽ tuus ut dicis dñs euades.

Expanded text:
sed cum beatus uir conperisset exesed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades.
Abbreviated transcription (Latin):
cum suꝑsticioso funere defereba¬
tur obuium haberet: conspicatꝰq
eminus uenientiũ turbam. quid¬
nam id esset ignarus. paululum
stetit. Nam cũ fere qͥngentoꝵ
passuũ int̾uallum erat. ut diffici¬
le fuerit dmosc̾e quid uideret:
tam̃ quia rusticam manũ cerne¬
ret. et agente uento linteamina¬
corꝑi subiecta uolitarent. ꝓfanos
sacͥficioꝵ ritus agi credidit: quia
esset hec galloꝵ rusticis consuetu¬
do. simulachra demonũ candido
terta uelamine. nusera ꝑagros
suos circũferre dementia. Eleua¬
to gͦ in adu̾sum signo crucis. im¬
ꝑat turbe ñ moueri loco: onusq
depon̾e. Hic uero mirũ in modũ:
uderes nnseros pͥmum uelut saxa
rigiisse. Dem cum pͥmo mouere
se sũmo conamine niterent᷑. ult᷑
accedere ñ ualentes. ridiculã in
uertiginẽ rotabantur: donee ui¬
cti corꝑis onus deponunt attoniti:
& semet inuicẽ aspectantes: quid¬
nam sibi accidisset taciti cogitabañ.¬

Expanded text:
cum superstitioso funere deferebacum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitaban
Abbreviated transcription (Latin):
se abstinuisset. nec deroganꝰ
religioni quia incertꝰ erat. nec
auctoritatẽ fuam uulgo accõmo¬
dans. ne suꝑstitio conualesceret.
qͦdam die paucis secum adhibitis
fr̾ib. ad locum ꝑgit. Dein suꝑ se¬
pulchrum ipsũ adstans. orauit
ad dñm: ut qͥs esset uł cuiꝰ meriti
sepultus ostend̾et. Tunc conuer¬
sus ad leuam: uidet ꝓpe assist̾e.
umbrã sordidam. trucẽ. Imꝑat
nom̃: meritumq ut loqueret᷑.
Nomen edicit. de cͥmine confi¬
retur latronem se fuisse obsce¬
lera ꝑcussũ. uulgi errore celeb¬
tum. sibi nichil cũ martyrib
ẽẽ commnune: cum illos gła. se
pena retineat. Mirũ in modum
uocẽ loquentis qͥ aderant audi¬
ebant: ꝑsonam tam̃ ñ uidebant.
ẽ um mantinus quid uidisset ex¬
posuit: iussitsex eo loco altare
quod ibi fuerat submoueri: at¬
Q ita popłm suꝑstitionis illius
absoluit errore.
ecidit autẽ in seq̃nti tem¬
pore. dum iter ag̾et ut gentił
ciuiꝰdam corpus qd̾ ad sepulchrum

Expanded text:
se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝑsona mea non dubitarem
ingerere. Ita namq tum in ali¬
os me uidente: tum in meipsũ
me sentiente. euis merita ua¬
luere. Sed non fuit consilium.
quid uel in alios me udente
uel ui me ipsum ie sentien¬
te hoc inlibello clicere ⁊ in ali
Ouero qui de signis ad sepul¬
chtum cius ꝑpetratis scribe¬
tur: dicere consilium fuit.
Nunc autem primordia na¬
tiuitatis illiuis. processum
etatis cum augienco gr̃e
celestis. cõmutationem morta¬
lis scłi ꝓ ummortalitate et̾ni
scłi quam uerissime conabor
absoluere: omissis om̃ib his
que ita fuere mirabilia. ut in¬
fidelib iudeantur incredibi¬
lia. Ac me quidem his enarran¬
dis imparem scio: sed in eius
nomine inqũe ipse fideliter
credidit. et cui ipse fidele oꝑis

Expanded text:
persona mea non dubitarem persona mea non dubitarem ingerere. Ita namque cum in alios me vidente, tum in meipsum me sentiente ejus merita valuere. Sed non fuit consilium quid vel in alios me vidente, vel in meipsum me sentiente hoc in libello dicere; in alio vero qui de signis ad sepulcrum ejus perpetratis scribetur, dicere consilium fuit. Nunc autem primordia nativitatis ejus, processum aetatis cum augmento gratiae coelestis, commutationem mortalis saeculi pro immortalitate aeterni saeculi quam verissime conabor absolvere, omissis omnibus his quae ita fuere mirabilia, ut infidelibus videantur incredibilia. Ac me quidem his enarrandis imparem scio, sed in ejus nomine in quem ipse fideliter credidit, et cui ipse fidele o
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua in patrium. id est anglicũ
sermonem translata suꝑsunt:
ex quib id quod petimus elicere.
et inlatinam denuo poteris lin¬
guam deo suffragante transfer
dum traductus: malebam alie¬
ne uoluntati benedicendo ob¬
temꝑare ⁊ quam ꝓprie seruiens
uoluntati. abenedicendo temꝑa¬
re. Uerum ad hoc audendum.
non sine quadam pudoris su¬
ffusione accedo. ꝓpterea quod
om̃ium ora inme fore existimo:
ueluti inhominem more leliĩ
nouas dicendi uictorias polli¬
centẽ: et quasi ea que ab aliis
cõmode dicta sunt. com modiꝰ
se dicturum presumentem.Sed
ego neq illos minus commode
dixisse reprehendo: neq me
commodus dicturum: sed
siue id dignum fuerit. siue ꝓ
tanta rerum materra. digno
contrarium quod intendo:
illorum meritis aut culpe
asscribo: quoꝵ imꝑio atq un¬
portunitate uictus. hec scribo.
Auamius et mea uoluntas
tantum deuotionis. erga eum¬
dem patrem et dñm nr̃m ob¬
tinere debeat: ut si nulli uel¬
lent ista ame expetere: ego

Expanded text:
a in patrium, id est Anglicum sermonem, translata supersunt: ex quibus vel id petimus elicere, et in Latinam denuo poteris linguam, Deo suffragante, transferdum traductus, malebam alienae voluntati bene dicendo obtemperare, quam propriae serviens voluntati a bene dicendo temperare. Verum ad hoc audiendum non sine quadam pudoris suffusione accedo, propterea quod omnium ora in me esse existimo, veluti in hominem more Laelii novas dicendi victorias pollicentem, et quasi ea quae ab aliis commode dicta sunt commodius se dicturum praesumentem. Sed ego neque illos minus commode dixisse reprehendo, neque me commodius dicturum promitto; sed sive id dignum fuerit, sive pro tanta rerum materia digno contrarium, quod intendo illorum meritis aut culpae ascribo, quorum imperio atque importunitate victus haec scribo. Quamvis et mea voluntas tantum devotionis erga eumdem patrem et dominum nostrum obtinere debeat, ut si nulli vellent ista a me expetere, ego pro
Abbreviated transcription (Latin):
Niuersis cacholice sorĩ
matris eccłie filiĩs
confrater eorum ꝑ
eam que i xp̃o est
regeu̾ationem: osBernus pac̃e
bonam ac ꝑpetuam salutem.
Multorum sepe ac uenerabiliu
patrum uen̾anda michi auc¬
toritas  unuit. ut uicam
magnifici patris dunstani lit¬
terarum monimentis tradere:
atq ad dei laudem. hominumq
utilitatem eccłe deberem auri¬
b insinuare. Quib dum ego ꝓ
facienda excusatione. illud et
uerum obtenderem. esse plura
a plerisq ñ ignobilis usq quaq
scientie uiris de hac re conscrip¬
ta: uereriq me hominum rep̃¬
hensioues. qui forte nunios nos
aut certe temerarios uocare po¬
ssent. dum ñ tam nichil satis
nos habere. quam nichil nobis
satis esse posse contenderent:
cont̾ illi magis nichil satis se
habere. quam nichil satis esse
posse retulerunt.⁊ et hoc ꝓbabili¬
bus rationum firmamentis uel
le astruere dixerunt. Nam eorũ
inquiunt quoꝵ precipuam int̃¬
fuit huiꝰ rei diligentiam hab̾e:
alii et si satis eleganter non tam̃

Expanded text:
niversis catholicae matris Ecclesiae filiis confrater eorum, per eam quae in Christo est regenerationem, OSBERNUS pacem bonam ac perpetuam salutem. Multorum saepe ac venerabilium Patrum veneranda mihi auctoritas imminuit, ut vitam magnifici Patris Dunstani litterarum monimentis tradere, atque ad Dei laudem hominumque utilitatem Ecclesiae deberem auribus insinuare. Quibus dum ego pro facienda excusatione illud et verum obtenderem esse, plura a plerisque non ignobilis usquequaque scientiae viris de hac re conscripta, vererique me hominum reprehensiones, qui forte mimos nos aut certe temerarios vocare possent, dum non tam nihil satis nos habere, quam nihil nobis satis esse posse contenderent: contra illi magis nihil satis se habere, quam nihil satis esse posse retulerunt, et hoc probabilibus rationum firmamentis velle se astruere dixerunt. Nam eorum, inquiunt, quorum praecipuam interfuit hujus rei diligentiam habere, alii, etsi satis eleganter, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
runt: atq in illud dicendi genꝰ.
quod suffultum romane prin¬
ceps eloquentie uocat. incide¬
runt. Quod facilius tedium
legentib: quam aliquod au¬
dientib emolinentum gig¬
nere consueuit. Qui uero in
utraq parte dicendi elabora¬
uerunt. tit essent festiui parit̃.
atq scđm gestas res bene ordi-

Expanded text:
runt, atque in illud dicendi genus, quod suffultum Romanae princeps eloquentiae vocat, inciderunt, quod facilius taedium legentibus quam aliquod audientibus emolumentum gignere consuevit. Qui vero in utraque parte dicendi elaboraverunt, ut essent festivi pariter atque secundum gestas
Abbreviated transcription (Latin):
de tuis modͥo int̾ feci. Tunc ille cor¬
uocatis fr̃ibus: refert qͥd diabolus
indicasset. Sollicitos ẽẽ p̃cepit. &¬
ꝑ cellulas singłoꝵ inquiri: qͥsnam
quidem deeẽ de monachis: s unũ
rusticũ mercede conductũ. ut ue¬
hiculo ligna deferret isse ad sil¬
uam nunciant. Iub⁊ gͥ aliquos ire
ei obuiam: ita haut longe amona¬
sterio. iam pene exanimis inueni¬
tur: extrenũ tam̃ sp̃m trahens.
indicat fr̃ib casum mortis et
nuln̾is: iunctis scilicet bob. dum
dissoluta artius lora constringit.
bouem sͥ excusso capite int̾ ingͥ¬
na cornu inietisse : nec multum
post uitã reddidit. Uideris qͦ uidi¬
cio dm̃i: diabolo data fuerit hec
potestas. In martino illud mirabi¬
le erat: qd̾ non selum hoc qd̃ supͣ
retulimus. s multa istusmodi si
quotiens accidissent. longe ante
preuidebat: & sibi nunciata fra¬
tribus indicabat.

Expanded text:
de tuis modo interfeci. tunc ille conde tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat.
Abbreviated transcription (Latin):
lum ualentinano imꝑatori inferess.
sciret se pͥmo quidem impetu futu¬
rum eẽ uictorem. s paruo pͦt tem¬
pore ẽẽ ꝑiturum: qd̾ quidem ita an¬
diuimus. Nam pͥmo aduentu eiꝰ ua¬
lentimanus in fugã uersus ẽ: de¬
in pꝰt annum fere resumptis uirib
captum intra aqͥleiȩ muros maxi¬
mum uit̾fecit. Constat autẽ etiam
angłos ab eo plerumq uisos: ita ut
conserto inuicem apud eũ sermone
loquerentur. Diabolũ uero tam
conspicabilẽ & subiectum oculis ha¬
bebat: ut siue se in ꝓpͥa substantia
contineret. siue in diu̾sas figuras
spirittalesq nequitias tnstulisser
qualib ab eo sub imagine indẽtux.
Qł cum diabolus sciret se effug̾e̾
ñ posse: conuiciis eum frequenter
urgebat. quia falłe non posset infi
cornu bouis cruentum in
manũ tenens. cum ingenti fremi¬
tu cellulam eiꝰ irrupit: cruentã¬
q ostentans dexteram. et admis¬
so recens scełe congaudens: ubi est
inquit martine uirtus tua: Unũ

Expanded text:
lum Valentiniano imperatori inferens, lum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum
Abbreviated transcription (Latin):
q illustres uiri: p̾fectus idemq cos¬
sul euodius. uir qͦnicħ unquã illius¬
iustiꝰ fuit: comites duo sũma pote¬
state p̃diti. frat̾ regis & patruus
Medius int̾ hos: Martini pͥbiter
accubuerat. Ipse autẽ sellula uix¬
ta regem posita. consedat. Ad me¬
dium fere conuiuum: ut mous:
pateram regi minister intulit. Ile
expectans atq ambiens ut ab illites
dext̾a poculum sum̾et: s Martinꝰ
ubi ebibit. pateram prb̾o suo traqi¬
dit: nullũ scilicet existimans digii¬
orẽ qui possit pͥor bibere: nec in¬
tegrum sibi fore si aut regẽ ipsum.
aut eos qͥ a rege erant ꝓximi prb̃o
pretulisset. Qđ factum imꝑator
om̃sq qui tunc aderant. ita ãmi¬
rati sunt: ut hoc ipsum eis in qͦ con¬
tempti fuerant placeret. Celeber¬
rimũq ꝑ omne palaciũ fuit: fecis¬
se martinũ in regis prandio quod
longe ante p̃dixit futurũ. ut si ad
italiam ꝑgeret qͦ ire cupiebat. bel¬

Expanded text:
que inlustres uiri, praefectus idemque conque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bel
Abbreviated transcription (Latin):
ltum uictoria elatum. plures ex di
feda circa pͥncipem omniũ adulatio
notaretur. seq degeneri in constã¬
tia regiȩ clientelȩ sacerdotalis dig¬
nitas subdidisset: in solo martino
apłica auctoritas ꝑmanebat. Nam
& si ꝓ aliquib supplicandũ regi fu¬
it: imꝑauit potius ꝗͣ rogauit. Et
a conuiuo eius frequent̃ rogatus
abstinuit: dicens se mense eiꝰ parti¬
cipem ẽẽ ñ posse: qͥ imꝑatores duos.¬
unũ regno. alterum uita expulisset.
Postremo cũ maximus se ñ sponte
sumpsisse imꝑium affirmaret. s
impositã sibi amulitib diuino mity
regni necessitatẽ armis defendisse.
& non alienã ab eo uoluntatẽ dei¬
uideri. penes quẽ iam incredibili
euentu uictoria fuisset: nullũq ex
ad uersariis nisi in acie occubuisse.
tandem uictus uł ratione uł p̃cib.
ad conuiuiũ uenit: mirum in mo¬
dum gaudente rege qd̵ id impetras¬
set. Conuiuȩ autẽ aderant. ueluti
ad diem festum euocati. sũmi at¬

Expanded text:
lium uictoria elatum, plures ex diufoeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi ad
Abbreviated transcription (Latin):
lectissime extrema institutoris tui
dona: quȩ & longum nr̃m testent᷑
amorem: & tͥ ac cõmilitonib tuis
contra omniũ ꝑpetĩ munimen pre¬
adisti ꝑfectionẽ. in gaudiũ dñi tui
es introducendꝰ: ut nobis dñs hester¬
no die postquã a nobis digressus es
tibi moram uos in eundo ẽẽ passu¬
ros: ac cum difficultate habilem
locũ inuenturos. ꝓ his quȩ et deo
ordinante ꝑficientur: et quȩ ini¬
micus humani gen̾is molimine
calliditatis suȩ in uos concitabit.
Nusꝗͣ tam̃ benignitas misericor¬
dis dei uobis deerit: s potius diffe¬
rendo licet. ac desideriũ animi
ur̃i in longum exꝑiendo. aliorsꝰ
quã sꝑauimꝰ aptissimam largiri
dignabitur metationẽ. Lamq
ualeas felix in ꝓfectione: felicior
futurus in ꝑuentione. His beatꝰ¬

Expanded text:
lectissime, extrema institutoris tui dona, quae et longum nostrum testentur amorem, et tibi ac commilitonibus tuis contra omnium perpetim munimen praeadisti perfectionem, in gaudium Domini tui es introducendus: ut nobis hesterno die, postquam a nobis digressus es,ibi moram vos in eundo esse passuros, ac cum difficultate habilem locum inventuros, pro his quae et Deo ordinante perficientur, et quae inimicus humani generis molimine calliditatis suae in vos concitabit. Nusquam tamen benignitas misericordis Dei vobis deerit: sed potius differendo licet, ac desiderium animi vestri in longum experiendo, aliorsus quam speravimus aptissimam largiri dignabitur metationem. Jamque valeas felix in professione, felicior futurus in perventione.
Abbreviated transcription (Latin):
quanto austeriora. causa salutis ali¬
oꝵ in huius uia scłi ꝑtuleritis: tanto
maiora a deo recipietis cȩlestiũ gau¬
dia p̃mioꝵ. Nec uos ullomͦ resolu¬
tio huius nr̃i mestificet corpusculi:
qm̃ p̃sentior uobis ero carnis deposi¬

Expanded text:
quanto austeriora, causa salutis aliquanto austeriora, causa salutis aliorum, in hujus via saeculi pertuleritis, tanto majora a Deo recipietis coelestium gaudia praemiorum. Nec vos ullo modo resolutio hujus nostri moestificet corpusculi: quoniam praesentior vobis ero carnis deposi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ tali eẽt negocio: mͥ magis quam
uobis hinc ẽẽt merendũ. qͥ quantũ
solatiis. S quia dicente apło. cari¬
tas benigna ẽ: benignitatẽ cari¬
tatis nr̃e omĩmodis impende de¬
bemus his quib aliquomͦ ea indi¬
gere cognoscimus nec nr̃a tantũ
quam alioꝵ quer̾e. Quaꝓpt̃ uos
amoris pat̾ni sollicitudine fletib
& merore temꝑare deposcimꝰ: qͥa
potens ẽ ds̃ meliores nobis pꝰt huiul
depositionẽ eorporis huic sc̃ȩ ĩmisli
congregationi: quoꝵ et exemplis et
meritis. longe p̃stantius quam nr̃is
ȩdificemini. S et illud sũmoꝵe no¬
bis est ꝑcurandum: ne u̾sutia antiqͥ
hostis unde aliis salus adquiritur:
inde nobis tristiciȩ malo detͥm̃tum
in aliquo ingeratur. Nos etenĩ quoᷤᷤ
unitatis semel in scã caritate iunxit
nos quo aduixerimus tempore. inui¬
quos ad opꝰ dñi construendum ad illaᷤᷤ
dirigimus partes. uirilit̾ agite: et
confortetur cor ur̃m in scõ ꝓposito
et religione: ꝓculdubio scientes. qͥa

Expanded text:
 tali esset negotio, mihi magis quam vobis in hoc esset moerendum, qui quantum solatiis. Sed quia, dicente Apostolo, charitas benigna est, benignitatem charitatis nostrae omnimodis impendere debemus his quo aliquo modo ea indigere cognoscimus: nec nostra tantum, quantum aliena quaerere. Quapropter vos amoris paterni sollicitudine a fletibus et moerore temperare deposcimus, quia potens est Deus meliores nobis post hujus depositionem corporis huic sanctae immittere congregationi: quorum meritis et exemplis, longe praestantius quam nostris, aedificemini. Sed et illud summopere nobis procurandum est, ne versutia antiqui hostis, unde aliis salus acquiritur, inde nobis tristitiae malo, detrimentum in aliquo ingeratur. Non etenim quos unitatis semel in sancta charitate junxit nos quoad vixerimus tempore inviquos ad opus Domini construendum, ad illas dirigimus partes, viriliter agite et confortetur cor vestrum in sancto proposito et religione: procul dubio scientes quia
Abbreviated transcription (Latin):
Um Quodam tempore
scs benedictus. a quodã nobi¬
lissimo scd̾m scłĩ dignitatem
uiro exoratus fuisset. ut ad domũ eiꝰ
dignaretur ꝑsemet ipsum accedere.
quo uxorem eius et filiũ quẽ nuꝑ
enpxa fuerat. ademonio qͦ grauissi¬
me parit uexabantur siuisscĩs meri¬

Expanded text:
 Quodam tempore S. Benedictus a quodam nobilissimo secundum saeculi dignitatem viro exoratus est ut ad domum ejus dignaretur per semetipsum accedere, quo uxorem ejus ac filium, quem nuper enixa fuerat, a daemonio quo gravissime pariter vexabantur suis