comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iq̃ sunt cautõnes hereditarie
eas uidex curare deb ut apud
eum maneant qui maiore ex ꝑ¬
te heres sit cet̾is descͥptum ⁊ reg¬
cognitum facia cautione intꝰ¬
posita ut cum res exig̾it ip̃e ex¬
hibeantur. Si omnes hisdem ex
ꝑtib heredes sint nec int̾ eos cõ¬
ueniat. ap̃ quẽ pocius cẽ debe¬
ant sortirieos oꝑtet arit ox ꝯ¬
scͥnsuͭ ł ex suffragio eligendus
ẽ amicus apud quem deponan¬
tur ł uiede sacra deponi debient.
qui licitatõe uicit hic hẽat in¬
ad iect̾um coheredem aut apud
h̾edem ẽẽ ⁊ accõe exꝑtus uicerit
de inde condicio herectis extit̾it
ł p᷑ liminio redierit. an uictorie
comodum debeat cum eo cõmu¬
nicare nam indubitate iudica¬
ti accio ei insolidumn competit.
Et eleccõem coheredi dandam.
id̾ aut cõicandan eam auit exꝑi¬
undi faciendo pot̾estatẽm huic
qui p᷑ iuctoriam coheredis effet¬
tus sit heres aut reu̾sus sit inci¬
uitatem. Idemq obseruandũ
si p̾ea natussit posiumus. Nõ

Expanded text:
 sunt cautiones hereditariae, eas iudex curare debet ut apud eum maneant, qui maiore ex parte heres sit, ceteri descriptum et recognitum faciant, cautione interposita, ut, cum res exegerit, ipsae exhibeantur. si omnes isdem ex partibus heredes sint nec inter eos conveniat, apud quem potius esse debeant, sortiri eos oportet: aut ex consensu vel suffragio eligendus est amicus, apud quem deponantur: vel in aede sacra deponi debent. Vqui licitatione vicit hic habeat inadiectum coheredem aut apud heredem esse et actione expertus uicerit, deinde condicio heredis exstiterit uel postliminio redierit, an uictoriae commodum debeat cum eo communicare? nam indubitate iudicati actio ei in solidum competit. et electionem coheredi dandam, id est aut communicandam eam aut experiundi faciendam potestatem huic, qui post uictoriam coheredis effectus sit heres aut reuersus sit in ciuitatem. idemque obseruandum, si postea natus sit postumus. non
Abbreviated transcription (Latin):
fato oting̾it. cuius pat familias
qͣiuus diligentissimo posset con¬
tingeres s ħ res afferre potest re¬
stitut̃c̃em minori si adiit hedita¬
tem inquares erant multe mor¬
tales ł p̾dia urbana rumosa. es
aũ alienũ graue ꝙͣ ñ ꝓspexit pͣse
enenire ut demoriantiir manci
x̃it ħ q̃ multiscasib obnoxia st̃.¬
It̃ q̃ritur siminor adu̾sus minorẽ
restitui desid̾at ansit audiendus ⁊
pomp̃. scrib̾ simpliciter ñ restituẽ¬
dum puto aũ inspiciendum a p̃to

Expanded text:
fato contingit, cuiuis patri familias quamuis diligentissimo possit contingere. sed haec res adferre potest restitutionem minori, si adiit hereditatem, in qua res erant multae mortales uel praedia urbana, aes autem alienum graue, quod non prospexit posse euenire, ut demoriantur mancipixerit haec, quae multis casibus obnoxia sunt.Item quaeritur, si minor aduersus minorem restitui desiderat, an sit audiendus. et Pomponius simpliciter scribit non restituendum. puto au
Abbreviated transcription (Latin):
nam minor captus nentritene¬
bitur facilius in mandatore di¬
cendumerit. ñ deb̾e eisubueni¬
ri. hic enim ueludaffirmator

Expanded text:
nam minor captus neutri tenebitur. facilius in mandatore dicendum erit non debere ei subuenire: hic enim uelut adfirmanam minor captus neutri tene
Abbreviated transcription (Latin):
hisqui ꝓ eo obligati sunt ire pu¬
ta fidei̾issorib. Itaq sicum scirẽ
minorem ⁊ ei fidem ñ hr̃em tu fis¬
deuisseris ꝓed ñ ẽ equũ fideusso¬
tͤi mnccem ineam subueniri s
potius ip̃i deneganda ẽriͣt manda¬
ti actio Insumma ꝑpendendum
erit p̃tori cui potuis subueniat.
utrum creditori. aut fideuissori.¬

Expanded text:
his qui pro eo obligati sunt, ut puta fideiussoribus. itaque si cum scirem minorem et ei fidem non haberem, tu fideiusseris pro eo, non est aequum fideiussori in necem meam subueniri, sed potius ipsi deneganda erit mandati actio. in summa perpendendum erit praetori, cui potius subueniat, utrum creditori an fideiussori
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis credicłit pecuniã. ⁊ pactꝰ
sit. ut qͣtenus fac̃e p̾sit debitor
catenus agat. an pactum uale¬
at ⁊ mag̃ ẽ hoc pac̾cum uałe.
Nec eninumꝑbum ẽ siquis ac¬
tenus desid̾et ꝯueniri. qͣtenus
facultates patiunt᷑. Id̾.ł. lxlii.¬

Expanded text:
Si quis crediderit pecuniam et pactus sit ut, quatenus facere possit debitor, eatenus agat: an pactum valeat? et magis est hoc pactum valere. nec enim improbum est, si quis hactenus desideret conveniri, quatenus facultates patiuntur. Idem li
Abbreviated transcription (Latin):
mmꝑatores antoninus ⁊ seuerus
augusti sexcilio uero in ħ̾ uerba qͣ¬
rescͥps unt quib m̃suris aut p̃ciis
negotiatores uina oparent in cͣcͣhẽ¬
tium p̾tatẽ ẽẽ. neq enim quisqͣm co¬
git᷑ uendere siaut p̾tium aut m̃su¬
ra displiccat. p̃sertun si nichil cõtra
hunt aliquid emptioni otiñiotͣt¬
tui uidentur. que uero aditiunt:
creduus ñ in oẽ ꝙ locũ ht̃ in his
q̃ ad minicula sunt emptõis. ue¬
luti ue cautio duple p̃stetur. aut oͣ
fideuissore cautio duple p̃stetur.
s quo quidẽ casu agente ẽptore ñ
ualet pactu ĩ dem᷑ iures hẽbit iuꝑx
exteptionis agente uenditor ẽ an
idera dici possit aucto p̾ca sdimi¬
uuto p̃tio. ñ inm̃ito q̃sitũ ẽ qm̃¬
notat. si omnib integris manẽti¬
b deaugendo ł de mumendo p̃tio
rursus ꝯuenit recessum apͥore otͣc¬
tu ⁊ uoua emptio int̾tessisse uidẽt.
Pap̃. lege uenditõis ita fc̃a. siquid
sacri aut religiosi aut publiciẽ eĩ

Expanded text:
atores Antoninus et Uerus Augusti Sextio Uero in haec uerba rescripserunt: 'quibus mensuris aut pretiis negotiatores uina compararent, in contrahentium potestate esse: neque enim quisquam cogitur uendere, si aut pretium aut mensura displiceat, praesertim si nihil contra hunt aliquid emptioni, contineri contractui uidentur: quae uero adiciunt, credimus non inesse. quod locum habet in his, quae adminicula sunt emptionis, ueluti ne cautio duplae praestetur aut ut cum fideiussore cautio duplae praestetur. sed quo casu agente emptore non ualet pactum, idem uir‹e›s habebit iure exceptionis agente uenditore. an idem dici possit aucto postea uel deminuto pretio, non immerito quaesitum e Paulus notat: si om‹nib›us integris manentibus de augendo uel deminuendo pretio rursum conuenit, recessum a priore contractu et noua emptio intercessisse uidetur. Papinianus: Lege uenditionis illa facta 'si quid sacri aut religiosi aut publici est, eius
Abbreviated transcription (Latin):
tus eius quedam ita demum si
dicta sint. ueluti uiam iter accũ.
aque ductum p̃stitum iri. Idẽ int̾
uitutib ubanor p̾dioꝵ. Sicũ
seruitus uenditis p̾diis deb̾etur
nec omemorau̾it uenditor. s sciẽsr
ẽẽ reticuerit: ⁊ob id ꝑ ignor antiam rei
emptor ñ utenco ꝑstatutum᷑ eã ser
uitutẽ amiserit: quidam recte pu¬
tant uenditorem tem exempto ob
dolum. Quuitus mutius scribit.

Expanded text:
tus eius, quaedam ita demum, si tus eius, quaedam ita demum, si dicta sint, ueluti uiam iter actum aquae ductum praestatu iri: idem et in seruitutibus urbanorum praediorum. Si cum seruitus uenditis praediis deberetur nec commemorauerit uenditor, sed sciens esse reticuerit et ob id per ignorantiam rei emptor non utendo per statutum tempus eam seruitutem amiserit, quidam recte putant uenditorem teneri ex empto ob dolum. Quintus Mucius scribit,
Abbreviated transcription (Latin):
ñualet. Idem uiris inlib̾a ꝑsona
c̾ cum ꝑfici uenditio ñ potuit In
euis ꝑsona cui domunius uenire
eam noluit.: De monstratõe
fundi facta fines nominari su¬
ꝑ uacuum ẽ. si nõmincinur etiã
ip̃m uenditorem nominare oꝑtet.
si forte alium agrum ꝯfin̾e p̾sicet. e
iuidus ille ẽ michi ⁊ ticis empt᷑.
dicioꝯ sistat: an nicħ actun sit. re¬
spondi ꝑsonam ticii ꝓ suꝑnacuo
accipiendam puto ice̾o ꝙ tͦtins fũ¬
di empt̃onẽ ad me ꝑtinere. d̾.ł.¬
onuenit michi tec̃ ut certũ nũm
regulaꝵ michi darescerto p̃cio qͣs
tu faceres ũtrũ emptiosit an lo¬
catlo respondit si ex meo fundo
tegulas tibi factas ut darẽ tibi ꝯ¬
uenit: emptõ  em puto ẽẽ ñ oducti¬
onẽ. tociens enĩ ꝯductio alitinus
rei ẽ. quotiens mat̾ia in q̃ aliquid
pr̃atur in codem statu eiusdẽ ma¬
net quotiens uero ⁊ in mutatur ⁊
alienatur emptio inagis qͣm lo
dicantur pranda sunt. ueluti nec
fundus euncatur au nłus fruc¬

Expanded text:
n ualet: idem iuris in libera persona est: cum perfici uenditio non potuit in eius persona, cui dominus uenire eam noluit. Demonstratione fundi facta fines nominari superuacuum est: si nominentur, etiam ipsum uenditorem nominare oportet, si forte alium agrum confinem possidet. 64 Fundus ille est mihi et Titio emptus: ditio consistat an nihil actum sit. respondi personam Titii supervacuo accipiendam puto ideoque totius fundi emptionem ad me pertinere. onvenit mihi tecum, ut certum numerum tegularum mihi dares certo pretio quod ut faceres: utrum emptio sit an locatio? respondit, si ex meo fundo tegulas tibi factas ut darem convenit, emptionem puto esse, non conductionem: totiens enim conductio alicuius rei est, quotiens materia, in qua aliquid praestatur, in eodem statu eiusdem manet: quotiens vero et immutatur et alienatur, emptio magis quam locdicantur, praestanda sunt, ueluti ne fundus euincatur aut usus fruc
Abbreviated transcription (Latin):
stare deb̾e .i. ł sortẽ ⁊ usuras eius
si ⁊ eas ꝑceꝑitił nõia c̃ eoꝵ cessiõe
inid facienda qd̃ ex his ad huc de
Ii quid possor soluit creditorib re
it se petitorẽ defensum iri. s an⁊
bone fidei possõr debeat ad defen¬
dendũ cau̾e uidenclũ erit. qr in
eo ꝙ. soluit ñ uidetur locupletior.
nisi forte hãt octicõem. ⁊ hoc no¬
mine uidetur locuplectior qr po¬
t̃ repet̾e. finge enĩ eum dũ se he¬
redem putat soluisse suo nõie.
⁊ uidetur michi iulianum de so¬
lo p̾done ut caucar sensisse. ñ¬

Expanded text:
st uel sortem et usuras eius si et eas percepit, uel nomina cum eorum cessione in id facienda, quod ex his adhuc debeSi quid possessor soluit creditoribus, r cauerit se petitorem defensum iri. sed an et bonae fidei possessor debeat defendendum cauere, uidendum erit, quia in eo quod soluit non uidetur locupletior factus: nisi forte habeat condictionem et hoc nomine uidetur locupletior, quia potest repetere: finge enim eum, dum se heredem putat, soluisse suo nomine. et uidetur mihi Iulianus de solo praedone ut caueat sensisse, n
Abbreviated transcription (Latin):
enĩpr̃are debebit. S ⁊ petitor si a
creditorib ꝯueniatur except̃õe uti¬
r ydebebit. ¶ s ⁊ si ip̃i aliquid p̃do¬
ni deb̾ẽatur: hoc deduce ũ debebit.
maxume si iel fu̾it debitũ q nat᷑a
ex peliebat petitori id debitum ẽẽ
dici ip̃m sibi ł soluisse ł febuisse
soluere.. Iustus ã possor ꝓculdũ¬
ẽ aũ sũptum quẽ fẽt deduc̃. ita si
fac̾e debuit nec fet̃ culpe hꝰ reddat
rõnem. nisibone fidei possõr ẽ. Tñt
enim qͣi qr rem suã neglexit: nulli
a q̃rele subiectꝰ ẽ. añ petitã heredita¬
tẽ. Post ea u̾o ⁊ ip̃e p̃do ẽ. Illd̾
plane p̃doni imputari ñ pot̃ cur
passus ẽ debitores lib̾ari. ⁊ pauperi¬
ores fĩ. ⁊ ñ eos ouenit cum actõẽ ñ
hũit. ¶ Quod aũ possõri solutũ
ẽ an restituere debeat uideamus.
⁊ siũ bonc fidei possor fuit sui ñ:
debere restitu̾e placet. ⁊ siquidẽ re¬

Expanded text:
estare debebit. sed et petitor si a creditoribus conveniatur, exceptione uti debebit. Sed si ipsi aliquid praedoni debebatur, hoc deducere non debebit: maxime si id fuit debitum, quod natura expediebat petitori id debitum esse dici ipsum sibi uel soluisse uel debuisse soluere. Iustus autem possessor ducut autem sumptum quem fecit deducit, ita si facere debuit nec fecit, culpae huius reddat rationem, nisi bonae fidei possessor est: tunc enim, quia quasi suam rem neglexit, nulli querellae subiectus est ante petitam hereditatem: postea vero et ipse praedo est. Illud plane praedoni imputari non potest, cur passus est debitores liberari et pauperiores fieri et non eos convenit, cum actionem non habuerit. Quod autem possessori solutum est an restituere debeat, videamus: et si bonae fidei possessor fuit sive non, debere restituere placet
Abbreviated transcription (Latin):
ulianꝰ scͥbit auctorẽ eligere deb̾e
utrũ sortẽ tantũ an ⁊ usuras
uelit õ ꝑiculo nõm̃ ognoscere. at¬
quin scł̃m hoc ñ obseruabim᷑
ꝙ senatus uoluit bone fidei pos¬
sõrẽ teñi qͣtenus locupletiors. qͥd
enĩ si pecinuã eligat actor que
s̃uari ñ pot̾  dicendũ itaco ẽ m

Expanded text:
ulianus scribit actorem eligere debere, utrum sortem tantum an et usuras uelit cum periculo nominum agnoscere. atquin secundum hoc non obseruabimus quod senatus uoluit, bonae fidei possessorem teneri quatenus locupletior sit: quid enim si pecuniam eligat actor, quae seruari non pot
Abbreviated transcription (Latin):
cdurior nr̃a odicio fc̃a intlłigitur.
qͥa si trc̃ag̾etur: trus inpẽlis idop̾cͣol¬
lere deb̾es minc uers c̃ incipiat micħ
adu̾sus alium actio ẽc̃ qͣm qui fec̾it ꝯ¬
pellor opꝰmeis inpensis tolłe. qui a
qui ab alio fc̃m p̾sicet᷑̃ ea tems istu
accõib tenetur. ut patiat᷑ id opus.
tolli. : Opus quoq nouũ si trbi nũ¬
⁊ emptor op̃ fec̾it᷑ dicitur tehocꝰ m¬
dicio teneri. qĩ neq tetum ex oꝑis
noui nunciatõc ag̾e possim. quia ni¬

Expanded text:
intellegitur, quia si tecum ageretur, tuis impensis id opus tollere deberes, nunc vero cum incipiat mihi adversus alium actio esse quam qui fecerit, compellor meis impensis id tollere, quia qui ab alio factum possidet, hactenus istis actionibus tenetur, ut patiatur id opus tolli. Opus quoque novum si tibi nunemptor opus fecerit, dicitur te hoc iudicio teneri, quasi neque tecum ex operis novi nuntiatione agere possim, quia ni
Abbreviated transcription (Latin):
ini placuit qm̃ qͣstio pigñis abĩ¬
tentione dñii seꝑatur ꝙ ĩ fruc¬
tib dissimile ẽ ꝙ nũqͣm debitoriᷤ
fu̾unt. ¶ Pac̾to placuit ut ad
diemusuris ñ solutis fructꝰ ypo¬
thecaꝵ in usurisopensarent ⁊ nͥ¬
qͣmuis in cxordio miiores instipu¬
latũ uen̾int ñ eẽ tũ irritam ꝯ¬
uentionẽ placuit cͣ addiem mi¬
nore feuore ñ soluto legitime ma¬
iores usure stipulanti recte ꝓmit¬
ti potu̾int. Cũ p̾dĩ uxor ui¬
ro donass id quo p̃dĩ uir pigno¬
ri dectiss p̾ diuortiũ mulier pos¬
sessõnem p̃dii sui recuꝑanit ⁊ id̾
p̃cliũ debitum uiri pignori ded̾.
mea drmtaxat petunia recte pig¬
nus amuliere cͣcctum apꝑuit qͣm
offerre uiro debuit meliore p̃clio
fcõ scilicet si maiores sũ pt᷑ qͣm fruc¬
tus furss quos uir ex p̃dio p̃ceꝑit et¬
enĩ incaqͣntitate ꝓprium mulier
negotiũ gessisse ñ alienun susce¬
pisse uidetur. d̾.ł .iii.¬
ideisor qui pignora ł hypothecas iͣ¬

Expanded text:
 quaestio pignoris ab intentione dominii separatur: quod in fructibus dissimile est, qui numquam debitoris fuerunt. Pacto placuit, ut ad diem usuris non solutis fructus hypothecarum usuris compensarentur quamvis exordio minores in stipulatum venerint, non esse tamen irritam conventionem placuit, cum ad diem minore faenore non soluto legitimae maiores usurae stipulanti recte promitti potuerunt. Cum praedium uxor uiro donasset idque praedium uir pignori dedisset, post diuortium mulier possessionem praedii sui reciperauit et idem praedium ob debitum uiri pignori dedit. in ea dumtaxat pecunia recte pignus a muliere contractum apparuit, quam offerre uiro debuit meliore praedio facto, scilicet si maiores sumptus quam fructus fuissent, quos uir ex praedio percepit: etenim in ea quantitate proprium mulier negotium gessisse, non alienum suscepisse uidetur. 2 Iideiussor, qui pignora uel hypothecas su
Abbreviated transcription (Latin):
lld̾ q̃ritur an isquimancipium uẽ:¬
didit debeat fideuissorẽ ob euictõem
dare quẽ uulgo auctorẽ scm̃ uocãt
⁊ ẽ relatũ ñdeb̾e nisi hoc noĩatĩ ac¬
cũ ẽ. Si inpub̾is noĩe tutor uẽ¬

Expanded text:
lud quaeritur, an is qui mancipium vendidit debeat fideiussorem ob evictionem dare, quem volgo auctorem secundum vocant. et est relatum non debere, nisi hoc nominatim actum est. Si impuberis nomine tutor ven
Abbreviated transcription (Latin):
ostitutio ñ ub̃m ꝓnunciari p̾ce¬
pit: s restitin ei lib̾tatẽ iubet.
ꝓ ñi oplsend̾ erit manunitt̾e
cum qui se sus nummnis rede̾mit.
S ⁊ si latit ⁊. exempla senatꝰ cõ¬
sultoꝵ ad fidei ꝯmissam lib̾tatẽ
ꝑtinentiũ deb̾c induci oportet.
primo quis petat p᷑ absẽtiã ad¬
u̾sarii elictum primũ mor al

Expanded text:
ntiari praecipit, sed restitui ei libertatem iubet. proinde compellendus erit manumittere eum qui se suis nummis redemit. sed et si latitet, exempla senatus consultorum ad fideicommissam libertatem pertinentium debere induci oportet. primo quis petat post absentiam aduersarii edictum primum, mox al
Abbreviated transcription (Latin):
debeb̾. qr hoc te are alieno lib̾am.
lõge mag̃ conseãr sistichꝰ pꝰ mortẽ
pamphili alium uicarium acqͥsi
siquid culpa illius mag̃ qͣm ca¬
sures cõis dampni cepiss ꝑ arbitũ
cõi diuidundo posse recuꝑare.¬
unꝰ ex sociis q̃onẽ hr̃e nisi tõis ne
rũ uire fac̃e quicq̃m inuito alt̾o
posse uñ manifestũ ẽ ꝓhibendii
hibentis constat. S ⁊ si ĩcõi ꝓhib̾i
socius a socio neꝙd faciat pot̃. ut
cogi ñ pot̃. si c̃ ꝓhib̾e potuit hoc p̾¬
t̾ misit ⁊ ideo ꝑ cõi dindundo accõ

Expanded text:
debebis, quia te hoc aere alieno liberaui. longe magis consequar, si Stichus post mortem Pamphili alium uicarium adquisit. respondi, si quid culpa illius magis quam casu res communis damni cepisset, per arbitrum communi diuidundo posse recipeunus ex sociis quaestionem habere nisi communis negrum iure facere quicquam inuito altero posse. unde manifestum est prohibendi ius hibentis constat. sed etsi in communi prohiberi socius a socio ne quid faciat potest, ut cogi non potest, si, cum prohibere poterat, hoc praetermisit: et ide
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ ei suffic̾e. hoc enĩ ẽ si sci¬
am rem cõmunẽ ẽẽ ignorẽ aut
c̃ socii. Heq enĩ negocia socii ge¬
ro s ꝓriam rem tueor. Et magis
ex re in qͣ impenditur ꝙͣ ex ꝑsona
socii accio uascitur. Deniq ea accõe
pupiuum teñi dñis ut impenclia
restituat officio iudicis. Du̾isa cã
ẽ eius qui putat se in rem ꝓpriam
impend̾e cum sit cõmunis hunc enĩ
nec communi diuidundo iudicium
competit nec utile dandum ẽ. Ille
enim qui scit rem ẽẽ cõmunẽ s alie¬
na negotia co animo gerit ut ali¬
quẽ sibi obliget. ⁊ in ꝑsonã labit᷑.¬
idẽ neut̃ possideat siue alt̃ socioꝵ
fundum ñ possideat. Paul. ł. u.¬
Sina mancipia que ex hereditate
pat̾na uissu p̃toris pupillis mini¬
sterii causa resuata ẽẽnt. diuisa
ñ uid̾i s om̃iũ ꝯmũia ꝑmansisse.
su cotidiano ẽ ⁊ maxime ꝑꝑuendi¬

Expanded text:
iudicium ei sufficere: hoc enim est, si sciam rem communem esse, ignorem autem cuius socii: neque enim negotia socii gero, sed propriam rem tueor et magis ex re, in quam impenditur, quam ex persona socii actio nascitur. denique ea actione pupillum teneri dicimus, ut impendia restituat officio iudicis. diuersa causa est eius, qui putat se in rem propriam impendere, cum sit communis: huic enim nec communi diuidundo iudicium competit nec utile dandum est. ille enim qui scit rem esse communem uel aliena negotia eo animo gerit, ut aliquem sibi obliget, et in persona labitur.sive neuter possideat sive alter sociorum fundum non possideat. Pauluspaterna iussu praetoris pupillis ministerii causa reseruata essent, diuisa non uideri, sed ‹omnium› communia permansisse. su cottidiano est et maxime propter uindi
Abbreviated transcription (Latin):
re eius suͭ adqͥsierit. ¶: Cum
agere tec̃ cõi diuidundo uellẽ ꝑtẽ.
tuam ticio tradidisti mutãdi
iudicii causa teñis mͥ p̃toria ac¬
tione eoꝙ fecisses ne tec̃ ꝯmunidi¬
iudundo ageretur. d̃ .ł.xii.¬

Expanded text:
re eius servus adquisierit. Cum agere tecum communi dividundo vellem, partem tuam Titio tradidisti mutandi iudicii causa: teneris mihi praetoria actione, quod fecisses, ne tecum communi dividundo ageretur. Idem li
Abbreviated transcription (Latin):
tui anni ꝑcipere uidentlum utrũ
ex condusto actio sit an non cõ¬
muni clundundo. Eadem q̃stio
ẽ ⁊ si socuis qui conuienerat ut al¬
t̃nis annis frueret᷑ pecus admisit
⁊ fec̃ ũ fut᷑ anni fructus quos so¬
cium ꝑciꝑe oꝑtuit corrumꝑ en¬
tur ⁊ puto magis cõmuni diui¬
dundo iudicium ꝙͣ ex conlucto
locum hr̃e. Q enĩ locatio ẽ cum
merces ñ int̾cesserit aut certe ac¬
tionem incerii cuulem reddendã.

Expanded text:
 percipere, uidendum, utrum ex conducto sit actio an uero communi diuidundo. eadem quaestio est et si socius, qui conuenerat, ut alternis annis frueretur, pecus immisit et effecit, ut futuri anni fructus, quos socium percipere oportuit, corrumperentur. et puto magis communi diuidundo iudicium quam ex conducto locum habere quae enim locatio est, ‹c›um merces non intercesserit? aut certe actionem incerti ciuilem reddendam.
Abbreviated transcription (Latin):
andatum in nos cͣcͣhitur. siue
meatm̃ gr̃atibi mandem siue
aliena tm̃siue mea zaliena.
siue mea ⁊ tua. sũitua ⁊ alie¬
na. quod si tm̃ tua gr̃a tibi mã¬
dem. suꝑ uacuũ ẽ mandatũ. ⁊
ob id nulla ex conascitur obli¬

Expanded text:
andatum inter nos contrahitur, siue gratia tibi mandem siue aliena tantum siue mea et aliena siue mea et tua siue tua et aliena. quod si tua tantum gratia tibi mandem, superuacuum est mandatum et ob id nulla ex eo obli
Abbreviated transcription (Latin):
nisi gratintum nullum ẽ. nã
originẽ ex officio atq amici¬
cia trahit. ccͣrium porro ẽ os¬
fc̃o merces int̾ueniente emĩpe¬
cuniatũc ad locationẽ ⁊ cõ¬
ductiorͥem poͣtius respicitz¬

Expanded text:
nisi gratuitum nullum est: nam originem ex officio atque amicitia trahit, contrarium ergo est officio merces: interueniente enim pecunia res ad locationem et conductionem potius respicit
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ distinctõ trebatii ꝓbanda ẽ ut si
quidẽ st̾corandi agri causa dꝑatũ sit
emptorẽ scqͣt᷑. s iuendendi uenditorẽ
nisi si aluidactũ ẽ. Nec int̾ ẽ instabu¬
lo iaceat an ac̾uus sit. ¶. Que tabłe a
picte ꝓtectorio indudunt᷑. It̃ q cruste
marmore ͤ coñ sunt. ret̾itili cuta co¬
lumpnas. platei cirta parietes. It̃ ceͫ¬
licia uela edium ñ sunt. It̃ ꝙ insule
causa ꝑarũ ẽ. si ñ dum ꝑfedum ẽ qͣm¬
uendicõe ea placint ruta que cruta
sunt ut arena creta ⁊ siłia cesa eẽ ea
ut arbores cesas ⁊ carbones ⁊ is siłia.¬
Gallus aũ aquiliuis ciu mela refert o¬
pmionẽ recte ait. frustra inlege uendi
tionis de ruptis ⁊ cesis ꝯtiñi. Q uia
si ũ sp̃alit̾ uenierĩt ad exhibend̾ de
his agi potest. Neq enĩ magis de
mat̾ia cesa aut decem̃tis ã de arena
cauendũ ẽ uenditori qͣm de cet̾isq̃
sunt p̾ciosiora. ¶: Lab̾o gñaliter
putei opercła puteoꝵ eͥpit᷑onea fistu¬

Expanded text:
autem distinctio Trebatii probanda est, ut, si quidem stercorandi agri causa comparatum sit, emptorem sequatur, si uendendi, uenditorem, nisi si aliud actum est: nec interest, in stabulo iaceat an aceruus sit.Quae tabulae pictae pro tectorio includuntur itemque crustae marmoreae aedium sunt.Reticuli circa columnas, plutei circa parietes, item cilicia uela aedium non sunt.Item quod insulae causa paratum est, si nondum perfectum est, quamuenditione, ea placuit esse ruta, quae eruta sunt, ut harena creta et similia: caesa ea esse, ut arbores caesas et carbones et his similia.Gallus autem Aquilius, cuius Mela refert opinionem, recte ait frustra in lege uendtionis de rutis et caesis contineri. Quia, si non specialiter venierint, ad exhibendum de his agi potest. Neque magis de materia caesa aut de cementis aut de cauendum est uenditori quam de ceteris quae sunt pretiosiora.Labeo generaliter putea, opercula puteorum, epitonia fistu
Abbreviated transcription (Latin):
undi nichil ẽ nici ꝙͣ trã continetur
ediũ aut̃ multa cẽ que edib affixa ñ
st̃ ignorariñ oꝑtet. ut puta seras cla¬
ues claustra multa ⁊̃ defossa eẽ neq
tũ funti aut uiue hr̃i ut puta nasa
uinaria tortularia. qm̃ ħ instrim̃ĩ¬
ta magis sũt etiã siedificio ñ coͣħe¬
reant. S uinũ ⁊ uinee frustus ꝑcep¬
tos uinee ñ eẽ ostat fundo uendito
uł legato st̃quilirũ ⁊ stram̃ta emp¬
toris ⁊ legatarii sunt. ligna aut̃ uẽ
ad eam rem sꝑata sunt. Instqullino

Expanded text:
undi nihil est, nisi quod terra se tenet: aedium autem multa esse, quae aedibus adfixa non sunt, ignorari non oportet, ut puta seras claues claustra: multa etiam defossa esse neque tamen fundi aut uillae haberi, ut puta uasa uinaria torcularia, quoniam haec instrumenti magis sunt, etiamsi aedificio cohaerent.Sed et uinum et fructus perceptos uillae non esse constat.Fundo uendito uel legato sterculinum et stramenta emptoris et legatarii sunt, ligna autem uenad eam rem comparata sunt. in sterculino
Abbreviated transcription (Latin):
ili seruũ ncũ me ignorante uł
absente inuoxali causa defendit
ceperis. sidum tatat amouitus a
seruo meo idfec̾is erit int̾ nos
datosermi eciam de peculio ⁊ de
in rem u̾so agẽre te posse respõ
qui tibi nichil mandauerat ne

Expanded text:
i seruum meum me ignorante uel absente in noxali causa defendericeperis, si dumtaxat admonitus a seruo meo id feceris, erit inter nos datu servi, etiam de peculio et de in rem verso agere te posse responsqui tibi nihil mandaverat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ ꝯtingt̃ ñ ualde adeũ ꝑtinẽt
nͥ fuint einõiatim iniuncta: P̾t̾ea
soluta accessõis ue nõie data erit ñ red¬
det᷑ ciũ ue pecũie quis conoie obliga¬
t̾erit nͣ libabit᷑ ordinẽ fet̾unt edues
ut ante uenclitoriea om̃ia q̃ supͣ

Expanded text:
iudicium contingunt non ualde ad eum pertinent, nisi fuerint ei nominatim iniuncta. Praeterea soluta accessionisue nomine data erit, non reddetur: cuiusue pecuniae quis eo nomine obligatus erit, non liberabitur'. Ordine fecerunt aediles, ut ante ue
Abbreviated transcription (Latin):
nenditoris poti q̃ res ĩ ordmanda fit u̾
emptor caueat su intͣ t̾tũ tp̃s pociũa
s̃ solutasit se mancipnũ testitur̃.

Expanded text:
enditoris, potiusque res ita ordinanda sit, ut emptor caueat, si intra certum tempus pecunia sibi soluta sit, se mancipium restitu
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ⁊ constitui ei pot̃.¶ Ex isdem
cãis mutandi actoris potestas ent
ex quib ⁊ ꝓcur̾atoris actor ⁊̃ ⁊ filiꝰ
dicendũ putauit.S ⁊ legato qui
in nogocium pũplicũ sumptũ fẽc̃
puto dandã actĩonem in niunicipẽ.
Si qͣuid unu̾isitati debetłit n ec qud¬
deb umu̾sitas singuͣli debent. Ĩ
decurionib ł aliis uniu̾sitatib ni¬
cħ refert utrum om̃is idem mane¬
ant. an pars maneat. ł om̃s niu¬
t᷑ati sint. s li iinu̾isitas ad unum
reddit mag̃ ad mittit᷑ posse eum

Expanded text:
sit. et constitui ei potest. ex isdem sit. et constitui ei potest. ex isdem causis mutandi actoris potestas erit, ex quibus etiam procuratoris. actor etiam filius edicendum putauit. sed et legato, qui in negotium publicum sumptum fecit, puto dandam actionem in municipes. Si quid uniuersitati debetur, singuniuersitas singuli debent. In decurionibus uel aliis uniuersitatibus nihil refert, utrum omnes idem maneant an pars maneat uel omnes immutati sint. sed si uniuersitas ad unum redit, magis admittitur posse eum
Abbreviated transcription (Latin):
inbouor pẽtitõe erit seruand̃
nisi lex municipii ł ꝑpetua osue¬
tudo ꝓhibeat. si decuriones
decref̾unt actõem ꝑcum monẽdã
quẽ duũ iuri eleguñt is uidetur
ab ordine electus. ⁊ ideo exꝑiri pot̃.
Qui enim refert an ip̃e or do elege¬
rit. anis cui ordo negotium ded̃s
Es si ita dẽcre̾iuĩt ut q̃cumq inci¬
diss controu̾sia eius petende ne¬
gotium ticius hab̾z. ip̃o iure id
decretum nulluis mom̃ti ẽe qr
ũ possit uid̾i eius rei q̃ ad huc in
tus pꝰ ea decreto decurionum ꝓhi¬
Ebitus sit. an exceptio ei uoceat.¬
⁊ puto sic hoc accipiend̾ ut ei per¬
missa uideatur cui ⁊ ꝑmissa dus¬
rat. actor uniu̾sitatis si agat
complłitur etiã defentere. naust
complłitur cau̾e derãto. S inter¬
dum. si de decreto dubitetur puto
int̾ponendam ⁊̃ derato cautõem.
ac̾t̃or itaq iste ꝓcuratoris ꝑtib
funͣgitur. ⁊ iudicati actio ei ex e¬
dicto ñ dãtur nisi mrẽ suã datus

Expanded text:
norum petitione erit seruandum, nisi lex municipii uel perpetua consuetudo prohibeat. Si decuriones decreuerunt actionem per eum mouendam quem duumuiri elegerint, is uidetur ab ordine electus et ideo experiri potest: parui enim refert, ipse ordo elegerit an is cui ordo negotium dedit. sed si ita decreuerint, ut quaecumque incidisset controuersia, eius petendae negotium Titius haberet, ipso iure id decretum nullius momenti esse, quia non possit uideri de ea re, quae adhuc in tus postea decreto decurionum prohibitus sit, an exceptio ei noceat? et puto sic hoc accipiendum, ut ei permissa uideatur, cui et permissa durat. Actor uniuersitatis si agat, compellitur etiam defendere, non autem compellitur cauere de rato. sed interdum si de decreto dubitetur, puto interponendam et de rato cautionem. actor itaque iste procuratoris partibus fungitur et iudicati actio ei ex edicto non datur nisi in rem suam datus
Abbreviated transcription (Latin):
Dinsocio arbit̾ ꝓspice deb canͣtionib
infut᷑o dampno ł lucropendẽte oc¬
res exsocictate omunes qͣm impen¬
sam ineas fecero quos ue fructus
ex is reb ᷤ ceꝑis ł ꝓ socioł cõmuni di¬

Expanded text:
socio arbiter prospicere debet cautionibus in futuro damno uel lucro pendente res ex societate communes, quam impensam in eas fecero quosue fructus ex his rebus ceperis, uel pro socio uel
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mag̃ admittit teni eũ ⁊ c̃ equissi¬
imuri¶ d̾ q̃rit si sumptus fec̾it in
fund qͣi qͥnq̃nnio fruitur᷑ an recipi¬
at. ⁊ ait ñ receptm qr hoc eueni¬
re p̾se ꝓͥspͥice debuit. quid tũ si ñ qͣi
fructuariꝰ ei locauit s qͣi dñs fũdi

Expanded text:
et magis admittit teneri eum: et est aequissimum. idem quaerit, si sumptus fecit in fundum quasi quinquennio fruiturus, an recipiat? et ait non recepturum, quia hoc euenire posse prosp‹i›cere debuit. quid tamen si non quasi fructuarius ei locauit, sed si quasi fundi
Abbreviated transcription (Latin):
forte si obaccõem mandati negoꝰ¬
cioꝵ gõꝵ societatis cet̾asq siłes ius¬
nirandũ exactũ sit. de iñ ex isdẽ ca¬
usis c̃tum condicat᷑ quia ꝑ alt̾ã
accõem alt̾a quoq ꝯsumitur.¬
Siqͣuis uirau̾it se ñ rapuisse ñ
debeb̾ adiuari hoc iureiurando
accione furti aut condicõe qr ali¬
res forte agatur agebat᷑ ex lo¬
cato si uirau̾it se nĩ suctidisse. sũ

Expanded text:
forte si ob actionem mandati negotiorum gestorum societatis ceterasque similes iusiurandum exactum sit, deinde ex isdem causis certum condicatur, quia per alteram actionem altera quoque consumitur.Si quis iurauerit se non rapuisse, non debet adiuuari hoc iureiurando in actione furti aut condictione, quia alisas forte arbores agebatur ex locato, si iurauerit se non succidisse, siue
Abbreviated transcription (Latin):
risuit̾andi loc̃ hãt. T siquis iu¬
rauit se ñ ẽẽ cõdẽpnatuni ut si
ex stipulatu iudicatũ solui᷑ obrẽ
dare ñ oꝑt̾e agẽti iudicati ñ utiq
obstau exceptio pot̃ enĩ fi̾ uͭt ñ

Expanded text:
si quis iurauit se non esse condemnatum, etiamsi ex stipulatu iudicatum solui ob rem dare non oportere, agenti iudicati non utique obstabit exceptio: potest enim fieri, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
libtatem acceꝑunt actus quẽ ui¬
uentib domiis ã mnistͣuunt
tius pecuniã creoitorib hr̃tlita¬
riis soluit existimanssororem su¬
am de functo hr̃dẽ intestam̃to ex¬
stitisse qͣmuis animo gerẽtlisororis
negõa idfeciss inu̾itate tñ filioꝵ
defunctiqui suihr̃des pr̃i sublato
testarito erant gessiss quia equii
ẽ indampno eum ñ ũsariaccõne
ieo ut tibi fundum enĩet quod
cum cognouissem ip̃e eum tibiemi
mandatum int̾cessiss. ant titro
mandasses. S ego qui a per me
comodius negotium possim con¬
fitere emissem ¶ Si u̾o pp̃ea em̾m
ne filius meus mandati iuidicio te¬
neat᷑ magis ẽ ut ex persona eius
⁊ ego tecum mandati agere pos
sim ⁊ tu mecum accõnem h̃as dẽ pͥe¬
tulio. Quia ⁊ si ticuis id mandatũ
suscepiss ⁊ ne eo nomine ten̾er᷑
Id̾ ẽ ⁊si filio meo mandan̾is ut ꝓ
te fide iub̾et ⁊ ego pro te fideusscͥtĩ.
¶Si ꝓponatur te ticio mandasse ut
ꝓt̾e fide uberet meq q̃ is aliqͣ

Expanded text:
uiuentibus dominis administrauerunt, tius pecuniam creditoribus hereditariis soluit existimans sororem suam defuncto heredem testamento extitisse. quamuis animo gerendi sororis negotia id fecisset, ueritate ‹ta›men filiorum defuncti, qui sui heredes patri sublato testamento erant, gessisset: quia aequum est in damno eum non uersari, actione meo, ut tibi fundum emeret: quod cum cognouissem, ipse eum tibi emimandatum intercessisset, aut Titio mandasses et ego, quia per me commodius negotium possim confice‹re›, emissem. si uero propterea emerim, ne filius mandati iudicio teneatur, magis est, ut ex persona eius et ego tecum msim et tu mecum actionem habeas de peculio, quia et si Titius id mandatum suscepisset et, ne eo nomine teneretuidem est, et si filio meo mandaveris, ut pro te fideiuberet, et ego pro te fideiusserim. Si proponatur te Titio mandasse, ut pro te fideiuberet, meque, quod is aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
ħ uidicio experiri. nec refert direc¬
ta quis anutili accõe agat uł cõ¬
ueniatur. qr mexͣ ordinariis uidi¬
ciis ubi conce. ptio formulaꝵ ñ
obseruat᷑. ħ subtilitas supẽrna¬
cua ẽ mͣaxime cum utraq accio
eiusdem potestatis ẽ eum deniq

Expanded text:
udicio experiri. Nec refert directa quis an utili actione agat uel conueniatur, quia in extraordinariis iudiciis, ubi conceptio formularum non obseruatur, haec subtilitas superuacua est, maxime cum utraque actio eiusdem potestatis est eundemq
Abbreviated transcription (Latin):
Iia actionũ ñ plenus nũs cẽt ido
plerumq actc̃es infactum desidant
si lex iusta ac ncͣcia sit. suplet p̃tor
i neo ꝙ legi de ẽ ꝙ facit in lege aqui¬
lia reddendo accõnes infcm actom¬
modatas legi aquilie idq utilitas
inuendicõe op̃hensum ẽ ouenisse
inter eossi ea nupta ei ẽẽ desiss:
ũ cos fundos si ip̃e uellet eod p̾tio
mulier transcebib̾ uiro. Infc̃m ex¬
istimo iudicium cẽ reddend̾. idq ⁊
ĩ aliis ꝑsonis obseruandum ẽ. lp̃.¬

Expanded text:
ia actionum non plenus numerus esset, ideo plerumque actiones in factum desideransi lex iusta ac necessaria sit, supplet praetor in eo quod legi deest: quod facit in lege Aquilia reddendo actiones in factum accommodatas leg‹i› Aquiliae, idque utilitas in uenditione comprehensum est conuenisse inter eos, si ea nupta ei esse de‹s›isset, ut eos fundos, si ipse uellet, eodem pretio mulier transcriberet uiro: in factum existimo iudicium esse reddendum idque et in aliis personis obseruandum.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾b̾ quoq stipułois conclusũ ñ fu¬
iss si tñi lex ocractꝰ ñ lat̾et p̃scͥptiss
ũb incerti ⁊ hic agi posse nͨ uid̃i nu¬
dũ pactũ int̾uenisse quotiens c̾taͭ
lege dari probaretur.d̾.ł. xi.¬
b eam cansam aliquis accepto li¬
b̾atus ut nom̃ titii debitoris dele¬
garet si fidẽ cͣcctus ñ impleat ĩ cerꝰ¬
ti actõe tenebit᷑. Itaq iudicis offõ
mNñ uetiisobligatio restaurabitur
s ꝓmissa p̾stabit᷑ ⁊ cõdempnatio

Expanded text:
bis quoque stipulationis conclusum non fuisset, si tamen lex contractus non lateret, praescriptis verbis incerti et hic agi posse, nec videri nudum pactum intervenisse, quotiens certa lege dari probaretur. Idem lib eam causam accepto liberatus, ut nomen Titii debitoris delegaret, si fidem contractus non impleat, incerti actione tenebitur. itaque iudicis officio non vetus obligatio restaurabitur, sed promissa praestabitur aut condemnatio
Abbreviated transcription (Latin):
certo p̃tio dedissẽ ut quo płis uẽdti¬
disses t̾ hr̃es placet neq mandati n
N ꝓsocio eẽ actõem. S infactũ qͣi alie¬
no negõ gesto qr ⁊ mandata gra¬
tuuta. ẽ debent ⁊ societas ĩ uidet᷑ ce¬

Expanded text:
certo pretio dedissem, ut, quo pluris vendidisses, tibi haberes, placet neque mandati neque pro socio esse actionem, sed in factum quasi alio negotio gesto, quia et mandata gratuita esse debent, et societas non videtur c
Abbreviated transcription (Latin):
ex care in petulio sit. ad u̾sus parẽ¬
tes ⁊ patͦnos repeticio eius ꝙ ĩ alea
lusum ẽ utilis ex hoc edicto danda

Expanded text:
ex ea re in peculio sit. Aduersus parentes et patronos repetitio eius quod in alea lusum est utilis ex hoc edicto danda
Abbreviated transcription (Latin):
possumus hac siego solas ꝓpri as
edes biuas hr̃em. S si seꝑatim tͣ¬
diłimus id̾ fiet s tñ nͥ nouissima
tradicõ efficiat ⁊̃ p̾cedentem trã¬
clicõeni efficatem. Si tñ alt̾e uiu
ꝓprie sint edes alt̾e ꝯmunes neu¬
trisuitutẽ ł acquirere ł impon̾e
imͣuendicõe quis dixerit seruas
fore edes quas uendidit necẽe ñ
ht̃ lił̾as trad̾e. Qͣre ł suis edib e¬
ticio seruas fore dixit siquid̾em ti¬
cio s̾uitutes cõcesserit absolutus
ẽ. siuero alii concesc̾it exemptõ te᷑¬
nebitur a quo ñ ab horret ꝙ mar¬

Expanded text:
inas aedes haberem. sed et si separatim tradiderimus, idem fiet, sic tamen, ut novissima traditio efficiat etiam praecedentem traditionem efficacem. Si tamen alterae unius propriae sint aedes, alterae communes, neutris servitutem vel adquirere vel imponere in uenditione quis dixerit seruas fore aedes quas uendidit, necesse non habet liberas tradere: quare uel suis aedibus eTitio seruas fore dixit, si quidem Titio seruitutem con- cesserit, absolutum est: si uero alii concesserit, ex empto tenebitur. a quo non abhorret,
Abbreviated transcription (Latin):
an siquis possit ita agere lilic̾e fu¬
ñ pot̃ ius eẽ insuo ignẽ fac̾e aut sed̾e¬
bn aut lauare. ĩdẽ indiu̾soũ ꝓbat. Nã
⁊ inbalneis inquid uiãporib c̃ qͣmi¬
tilla cuniculum ꝑgentem inhor¬
tis iulii instruxiss placuit potuis¬
se tales s̾uitutes imponi. aul.ł

Expanded text:
an quis possit ita agere licere funon potest ius esse in suo ignem facere aut sedere aut lauare. Idem in diuersum probat: nam et in balineis, inquit, uaporibus cum Quintilla cuniculum pergentem in Ursi Iuli instruxisset, placuit potuisse tales seruitutes imponi. 9 Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
it̃ aũ refectio parictis aduicinum ⁊d e
ita fultura edificioꝵ uitimi cui ser¬
uitus debenir qͣm dni paries refi¬
dit adinferiorem uicinũ ñ deb
rn ꝑtinere. namsi ñ nult sũtor fuit᷑r
teponat ⁊ rcnciat cum paries fu̾it
restitut᷑ ⁊ hic quoꝙ sit inc̾etis sui¬
tutib accio contraria dabitur hoc
ẽ uis tibi siẽẽ me coge Comꝰpet̾ mͥ¬
hec accio ad u̾sus eum qui cessit mͥ
talem surtutẽ ut inpecrietẽ eius¬
tigna inmitt̾e iichiliceat sup̃¬
q eatig᷑ ũbi gr̃a portic̃ ambula¬
toriam fac̾e suꝑq eum parietẽ
columpnas structiles impoñe q̃¬
parietẽ meum hec uero locum
ꝑtes sustineat sciendum ẽ possõ¬
ris ꝑtes sustinere si quid̃ tigna ĩ¬
missa sint eum ꝙ cun suĩt̾utẽ cͥ
deb̾i ait. si uͦ ñ sunt inmissa meñ
qui negat ⁊ siquid̃ obtinu̾t qui
s̾uitutẽ sibi defend̾it ñ deb ei s̃ĩt

Expanded text:
t autem refectio parietis ad uicinum pertinet, ita fultura aedificiorum uicini cui seruitus debetur, quamdiu paries reficitur, ad inferiorem uicinum non debet pertinere: nam si non uult superior fulcire, deponat, et restituet, cum paries fuerit restitutus. et hic quoque sicut in ceteris seruitutibus actio contraria dabitur, hoc est ius tibi non esse me cogere. Competit mihi actio aduersus eum, qui cessit mihi talem seruitutem, ut in parietetigna inmittere mihi liceat supraque ea tigna uerbi gratia porticum ambulatoriam facere superque eum parietem columnas structiles imponere, quparietem meum, haec uero locum partes sustineat, sciendum est possessoris partes sustinere, si quidem tigna immissa sint, eum, qui seruitutem sibi deberi ait, si uero non sunt immissa, eum qui negat. Et si quidem is optinuerit, qui seruitu
Abbreviated transcription (Latin):
edificando effec̾it ne stillicidium
meum reciꝑet posse me agere de
urre meo .i. uis ẽe imitendi stalici¬
dium sic̃ inuia diximus.S siquid
ũ dum edificanit siũ usũf. uiãht¬

Expanded text:
aedificando effecerit, ‹ne› stillicidium meum reciperet, posse me agere de iure meo, id est ius esse immittendi stillicidium, sicut in uia diximus. sed si quidem nondum aedificauit, siue usum fruct
Abbreviated transcription (Latin):
lo inello domimi edium pͣlitẽ
se ex tab̾na cassiaria fumũ in
suꝑiora elificia utrẽ inmitti posse
nisi eiꝰ rei seruitutẽ talem admit¬
tit. Idõq ait. ⁊ ex suꝑiore inĩfe¬
riora ũaqͣm numquid aliudi¬
muti licet. In suo enim aliĩ hac

Expanded text:
lo malo domini aedium post litem se ex taberna casiaria fumum in superiora aedificia iure immitti posse, nisi ei rei servitutem talem admittit. idemque ait: et ex superiore in inferiora non aquam, non quid aliud immitti licet: in suo enim alii hac
Abbreviated transcription (Latin):
aꝵ actionum euentus hicẽ ut
iustor officio iudicis aũ res p̃re¬
tur aut cautio. Res ip̃a hoc est¬
ũ iubeat adu̾sarium uidex em̃¬
dare uicuim parictis ⁊ idomͤtm p̃¬
stare cautio hicẽ ut eum iubeat
de reficiendo pariete cau̾e neq¬
se neq suos successores ꝓ hibit᷑¬
os alrius tolłe sublatũ q hr̃e ⁊¬

Expanded text:
um actionum euentus hic est, ut uictori officio iudicis aut res praetur aut cautio. res ipsa haec est iubeat aduersarium iudex emdare uitium parietis et idoneum prstare. cautio haec est, ut eum iubeat de reficiendo pariete cauere neqse neque successores suos prohibituros altius tollere sublatumque
Abbreviated transcription (Latin):
tini puto ut de futuro qͦ opereca
publicaui habeo ⁊ hec rupte inũ¬
dat̃ parietẽ tuũ posse puto te mec̃
recte agere uis ñ ẽe flumina ex
meo in tuũ parietẽ fluere. õp̃ .ł.
sim te ĩmittere tignaq̃ antea
uoh

Expanded text:
tineri puto, ut de futuro quoque opere capublica habeo et hae ruptae inundant parietem tuum: puto posse te mecum recte agere ius mihi non esse flumina ex meo in tuum parietem fluere. 14 Pomponsim te immittere tigna quae antea oh
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sarnus meꝰ pͥossõr ẽ. Nam c̃ nͥl
sit uinouatum ille possidet edificã¬
int̾dict̃o ꝙ uiant chelam. Id̾ ẽ ⁊ si
Sx lapilli iactu int̾ierĩt. S si paciẽte
eo edificau̾o ogo possõr ero effectus.
Etiam de seruitute que honisiferẽ¬
di cã impositaerit accõ nob̾. ꝯpetit
ut ⁊ hon̾a ferat ⁊ edificia reficiat ad

Expanded text:
aduersarius meus possessor est: nam cum nihil aduersarius meus possessor est: nam cum nihil sit innouatum, ille possidet et aedificaninterdicto quod ui aut clam: idem et si lapilli iactu impedierit. sed et si patiente eo aedificauero, ego possessor ero effectus. Etiam de seruitute quae oneris ferendi causa imposita erit, actio nobis competit, ut et onera ferat et aedificia reficiat ad
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯiurẽ accõe exꝑiar licet enĩ serui¬
ant edes mee̾ ei tñ c̃ quo agitur ñ
suuuit hoc gͥ intendo hr̃e mes
maltius tollendi inuto eo c̃ quoa¬
go. Qͣntum entm ad cum ꝑtinet
lib̾as edes habeo. ¶: Sici oĩno
altius tolłe ũ liceat. ad u̾sus eum
reste aget᷑ ius ei ñ eẽ tolłe ¶ Hec
suitus ⁊ ei qui nͣtiliores edes ht̃ de
tue int̾cedant possunt ticii elib
s̾uitutẽ imponere ne liccat altius
tolłe licet tuis ñ imponat᷑ qr dou
tu ñ exͣtolłis ÷ utilitas suitutis.
t si forte ꝙ meduis ẽ lp̃ .ł.¬
qr s̃ uitutẽ ñ debeat altius extułit
edificia sua ut iam ñ udear lumi¬
nib tuis obstatut᷑ si edificau̾o fru¬
stra intendes uis mͥ ũ eẽ ĩ eflificatũ
hr̃e inuito te. S si utͣ tempꝰ stãtutũ
rursus deposu̾it edificium suũ uici¬
nus renascetur tibi uendicatio.
Sciendum tñ in his s̾uitutib possõ¬
rem ẽe ennd uiris ⁊ petitorẽ ⁊ si for¬
te ñ hãm edificatum altus iumco

Expanded text:
eriar: licet enim seruiant aedes meae, ei tamen cum quo agitur non seruiunt: hoc igitur intendo habere me ius altius tollendi inuito eo cum quo ago: quantum enim ad eum pertinet, liberas aedes habeo. Si cui omnino altius tollere non liceat, aduersus eum recte agetur ius ei non esse tollere. haec seruitus et ei, qui ulteriores aedes tuae aedes intercedant, possum Titii aedibus seruitutem imponere, ne liceat e‹i› altius tollere, licet tuis non imponatur: quia donec tu non extollis, est utilitas seruitutis.t si forte qui medius est, quia seruitutem non debebat, altius extulerit aedificia sua, ut iam ego non uidear luminibus tuis obstaturus, si aedificauero, frustra intendes ius mihi non esse ita aedificatum habere inuito te: sed si intra tempus statutum rursus deposuerit aedificium suum uicinus, renascetur tibi uindicatio. Sciendum tamen in his seruitutibus possessorem esse eum iuris et petitorem. et si forte non habeam aedificatum altius in meo,
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ unus ex sociis incõi loco inui¬
tis cet̾is iure edificare possit .i. an
si ꝓhibeatur a sociis possit c̃ his
ita exꝑiri uis sibi edificare ẽẽ ⁊ an
socii cumeo ita agere possint uis
ñ eẽ ⁊ si edificatũ iamsit numi
posant cumeo ita exꝑiri ius tibi
faciendi ẽe ius socio qr mag̃ ille
ꝙ facere conatur quodam medo

Expanded text:
n unus ex sociis in communi loco invitis ceteris iure aedificare possit, id est an, si prohibeatur a sociis, possit cum his ita experiri ius sibi esse aedificare, et an socii cum eo ita agere possint ius non esse: et si aedificatum iam sit, non possit cum eo ita experiri ius tibi faciendi esse ius socio, quia magis ille, qui facere conatur ut dixi, quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
tenus face licet. qͣtenus nicħ ĩ
alienum ĩmittat. fumi ã sic̃ aq̃
ẽẽ inmissõem. Posse igitur suꝑiorẽ
c̃ inferiore agere uis ili ñ eẽ adiꝰ
ta facere. Alphenum demq scb̾e
ait posse ita agi uis illi ñ eẽ iusuo
lapidem ced̾e ut in meũ fuudum
fragm̃ta cadant. dic̃ enĩ aristo eũ
ciui tab̾nam cassiariam amitur¬

Expanded text:
tenus facere licet, quatenus nihil in alienum immittat, fumi autem sicut aquae esse immissionem: posse igitur superiorem cum inferiore agere ius illi non esse id ita facere. Alfenum denique scribere ait posse ita agi ius illi non esse in suo lapidem caedere, ut in meum fundum fragmenta cadant. dicit igitur Aristo eum, qui tabernam casiariam a Mintur
Abbreviated transcription (Latin):
edifices rect̾e intendamus ius tibs
mod̾. si ĩ arca mea quid edifices.
Qui laciore. uia ł angustiorre
usus ẽ retinet suinitẽ sicutiꝰ aqͣ
ex qua uis ht̃ utendi alia mixta
usus ẽ retinet ius suũ. ip̃.l̾.
to ł aliomͦ s utilẽ ht̃ accõem ut

Expanded text:
dum tibi debeo, aedifices, recte intendam ius tibi modum si in area mea quid aedifices. Qui latiore uia uel angustiore usus est, retinet seruitutem, sicuti qui aqua, ex qua ius habet utendi, alia mixta usus est, retinet ius suum. 10 Ulpiato uel alio modo, sed utilem habet actionem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ tñ siscilicẽiu quis stne uelit nͥ
nominatim idcõuenit. S ⁊ de
haustu q̃ s̾uit ẽ competunt nob
ganti seruitutẽ se uicino deb̾e.
Cnnis edes ñ intotĩ lib̾e sunt: s
ei cum quo aͥgͣitnr s̾uitutẽ. u̾bigr̃a

Expanded text:
 tamen si silice quis sternere uelit, nisi nominatim id conuenit. Sed et de haustu, quia seruitus est, competunt nobiganti seruitutem se uicino debere, cuius aedes non in totum liberae sunt, sed ei cum quo agitur seruitutem non
Abbreviated transcription (Latin):
¶Plane sigregis ł arm̃ti sit usust᷑.
legatus debebit exagnatis gregẽ
suppłeᷤ in locum capitum defunc
p̾ substititta fiant ꝓpria fiudua¬
rii. ne lucro ea recedat dño ⁊ sic̃
substituta statĩ dñifsunt. ita
priora quoq ex natura fructus de¬
sinunt enis ẽẽ. Nam alioquin ꝙ
nscit᷑ ẽ fructuarii ⁊ c̃ substituit

Expanded text:
Plane si gregis vel armenti sit usus fructus legatus, debebit ex adgnatis gregem supplere, id est in locum capitum defunctpost substituta fiant propria fructuarii, ne lucro ea res cedat domino. et sicut substituta statim domini fiunt, ita priora quoque ex natura fructus desinunt eius esse: nam alioquin quod nascitur fructuarii est et cum substituit,
Abbreviated transcription (Latin):
Dedcum fructuarius debeat ꝙ stio
suoꝵq fc̃o de t̾ius factumsit refi¬
¶Nõ mag̃ hr̃s reficere deb q netu¬
state iam det̾ins fc̃a reliquiss testa¬
tor. qͣm si ꝓprietatẽ alicui testãtor
fructuario ñ solum logis aquilie
accio opet̾e pot̾. s ⁊ sui corrupti ⁊ ĩ¬
iuriaꝵ si serniĩ torquendo det̾iorẽ

Expanded text:
ed cum fructuarius debeat quod suo suorumque facto deterius factum sit refiNon magis heres reficere debet quod vetustate iam deterius factum reliquisset testator, quam si proprietatem alicui testator fructuario non solum legis Aquiliae actio competere potest, sed et servi corrupti et iniuriarum, si servum torquendo deteriorem
Abbreviated transcription (Latin):
nerał ẽ ⁊ ad oĩa siũ int̾dicta sũ
accõnes in rem siũ in ꝑsonam st̃
ex quib arbitratu uidicis quid
sidet hoc qͣnoq nomine punitur
ꝙ actor cauere ei nͣ deb accões qͣs
eius rei nomine hãt se ci p̾statroꝵr.¬

Expanded text:
est et ad omnia, sive interdicta, sive actiones in rem sive in personam sunt, ex quibus arbitratu iudicis quid ssideret hoc quoque nomine punitur, quod actor cauere ei non debet actiones, quas eius rei nomine habeat, se ei praestatur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ paretꝰ ꝯtendens ũ posse restit̾u̾e.
siquid̃ hat rẽ. manu militari of¬
fic̃o uidicis ab ip̃o possõ t̾ransferat᷑.
⁊ fructuũ dũ taxat omnisq cãe
nomine odempnatio fit. Siuero
litẽ smne uiia tͥacatde infinitũ in¬
rau̾it dampnandꝰ ẽ. Si uͦ nͦ pot̃¬
restitu̾e nẽc dolo fecit quo minus possit

Expanded text:
non paret contendens non posse restituere, si quidem habeat rem, manu militari officio iudicis ab eo possessio transfertur et fructuum dumtaxat omnisque causae nomine condemnatio fit. si uerolitem sine ulla taxatione in infinitum iurauerit, damnandus est. si uero nec potest