comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
secutus quia & uulnus degrauabat & subicẽ ex̾citã tumulis ab hoste occu¬
patis nolebat. preda omni castrorũ militi data uictorem ex̾citum opulẽ-¬
tumq gallicis spoliis romam reduxit. Moram triupho uulnus consulis attu¬
lit. eademq causa dictatoris desiderium senatui fecit: ut esset qui agris
consulib comitia haberet. Dictator lfarius camillus dictus addito ma¬
istro equitum p. Cornelio scipione reddidit prib possessionẽ pͥstinã
sulatus ip̃e obid meritum ingenti prũm studio creatus consul collegam ap¬
pium claudiũ crassum dixit. ꝑriusq̃ mirent noui consules magistratũ. trĩ¬
is apopilio de gallis actus magno fauore pleb̾ mussantesq inteR
se rogitabant nũꝗd̃ plebei consulis penitẽt simul dictatorẽ increpabant
qui legis licinie sprete mercedem cõsulatũ priuata cupiditate qͣ publica
iniuria fediorem cepisset ut se ip̃e consulem dictator crearet.¬

Expanded text:
secutus, quia et uolnus degrauabat et subicere exercitum tumulis ab hoste occupatis nolebat, praeda omni castrorum militi data uictorem exercitum opulentumque Gallicis spoliis Romam reduxit. moram triumpho uolnus consulis attulit eademque causa dictatoris desiderium senatui fecit, ut esset qui aegris consulibus comitia haberet. dictator L. Furius Camillus dictus addito magistro equitum P. Cornelio Scipione reddidit patribus possessionem pristinam consulatus. ipse ob id meritum ingenti patrum studio creatus consul collegam Ap. Claudium Crassum dixit. prius quam inirent noui consules magistratum, triumphus a Popilio de Gallis actus magno fauore plebis; mussantesque inter se rogitabant num quem plebeii consulis paeniteret; simul dictatorem increpabant, qui legis Liciniae spretae mercedem consulatum priuata cupiditate quam publica iniuria foediorem cepisset, ut se ipse consulem dictator crearet.
Abbreviated transcription (Latin):
ad ministrauit bellum pacem federa sotietates. ꝑse ipse cum quibus uoluit
issu ppłi ac senatus fecit: diremitq latinorum maxime gentem sibi concili¬
bat. ut pegrinis quoq opibus tutior inter cuies ee̾t: neq hospitia modo cum pri¬
moribus eorum sed affinitates quoq uingebat.

Expanded text:
administrauit; bellum, pacem, foedera, societates per se ipse, cum quibus uoluit, administrauit; bellum, pacem, foedera, societates per se ipse, cum quibus uoluit, iniussu populi ac senatus, fecit diremitque. Latinorum sibi maxime gentem conciliabat ut peregrinis quoque opibus tutior inter ciues esset, neque hospitia modo cum primoribus eorum sed adfinitates quoque iungebat.
Abbreviated transcription (Latin):
cui superbo cognomen facta indiderunt: quia socerum gener sepultura pro-¬
it. Romulum quoq in sepultum ꝑisse dictitans primores patrum. quos
seruii rebus fauisse credebat interfecit. Conscuis de inde male querenda regͥ
bsẽ ip̃o adu̾sus se exemplum capi posse. armatis corpus circums epsit ni
enim ad iuis regni quidꝗͣ preter uim habebat. ut qui neq ppłi iussu neq pr̃ĩb
auctoribus regnaret. Eo accedebat ut incaritate ciuium nihil spei reponẽti
etu regnum tutandum e̾e̾t: quem ut pluribus incutẽt cognitiones capit
rerum sine consiliis perse solus ex̾cebat perq eam causam occidere in exiliũ
agere. bonis mulctare poterat: non suspectos modo aut inuisos: sed unde ni¬
nullos in patres legere quo contemptior paucitate ipã ordo eẽ̾t. minusq per
nichil agi indignarentur. hic enim regum primus: ut tradit᷑ aprimo
morem de omnibus senatum consulendi soluit domesticis consiliis rem putaͣ

Expanded text:
cui Superbo cognomen facta indiderunt, quia socerum gener sepultura prohibuit, Romulum quoque insepultum perisse dictitans, primoresque patrum, quos Serui rebus fauisse credebat, interfecit; conscius deinde male quaerendi regni ab se ipso aduersus se exemplum capi posse, armatis corpus circumsaepsit; neque enim ad ius regni quicquam praeter uim habebat ut qui neque populi iussu neque auctoribus patribus regnaret. eo accedebat ut in caritate ciuium nihil spei reponenti metu regnum tutandum esset. quem ut pluribus incuteret cognitiones capitalium rerum sine consiliis per se solus exercebat, perque eam causam occidere, in exsilium agere, bonis multare poterat non suspectos modo aut inuisos sed unde ninullos in patres legere, quo contemptior paucitate ipsa ordo esset minusque per se nihil agi indignarentur. hic enim regum primus traditum a prioribus morem de omnibus senatum consulendi soluit; domesticis consiliis rem publicam
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiaret ferendum auxilium putaretis. Iupiter optimus maximus exulumatq
seruorum septus armis nulla humana ope dignus erat: & hii postulant ut sa¬
osancti habeant᷑ quibus ip̃idii neq sacri neq sancti sunt. &enim diuinis
manisq sceleribus abrupti. legem uos hoc anno ꝑlaturos dictitastis. Tum hercule
illo die quo consul sum creatus male gesta res publica ẽ. peius multo ꝗ cũ p ua¬
leruis consul ꝑiit si taleritis iam primum omnium inquit quirites in uolscos
& equos michi atq college legiones ducere inaĩo est nescio quo facto magis bel¬
lantes ꝗ̃ pacati propitius habemus deos. ꝗͣtum ꝑiculum ab illis pp̃łis fũĩt si capi¬
tolium abexulibus obsessam scisserit: suspicari depretẽito ꝗ̃ re ip̃a expiri ẽ melis¬

Expanded text:
nuntiaret, ferendum auxilium putaretis: Iuppiter optimus maximus exsulum atque nuntiaret, ferendum auxilium putaretis: Iuppiter optimus maximus exsulum atque seruorum saeptus armis nulla humana ope dignus erat? et hi postulant, ut sacrosancti habeantur, quibus ipsi di neque sacri neque sancti sunt? at enim, diuinis humanisque obruti sceleribus, legem uos hoc anno perlaturos dictitatis. tum hercule illo die quo ego consul sum creatus, male gesta res publica est, peius multo quam cum P. Ualerius consul periit,—si tuleritis. iam primum omnium' inquit, 'Quirites, in Uolscos et Aequos mihi atque collegae legiones ducere in animo est. nescio quo falantes quam pacati propitios habemus deos. quantum periculum ab illis populis fuerit, si Capitolium ab exsulibus obsessum scissent, suspicari de praeterito quam re ipsa experiri est meli
Abbreviated transcription (Latin):
prius incliuum capitolinum signa intulistis ꝗͣ hos hostes deforo tolleretis. pudet
deorum hominumq. cum hostes in arte incapitolio ee̾nt. exulum & seruorum
profanatis omnibus incella Iorus optimi maximi hitaret. Tuscali anteqͣ
rome sumpta sunt arma. In dubio fuit. utrum LMamilius tusculanus dux. an
ualerius. &C. claudius consules romanã arcem liberarẽt. & qui ante latii
ne pro se quidem ip̃is cum infinibus hostem haberet accingere arma passi sumus
nunc nisi latini sua sponte arma sumpsissent capti & delecti eraꝰ. hoc est tribu¬
i auxilium plebi ferre. inermem eã hosti trucidandam obicere scilicet si qui
humilimus homo deurã plebe quam ꝑtem uelut abruptam acet̾o ppło ur̃a prĩam
peculiaremq rem o fecistis: siquis exhis domum suam obsessam a familia armata

Expanded text:
prius in cliuum Capitolinum signa intulistis quam hos hostes de foro tolleretis? pudet prius in cliuum Capitolinum signa intulistis quam hos hostes de foro tolleretis? pudet deorum hominumque. cum hostes in arce, in Capitolio essent, exsulum et seruorum dux profanatis omnibus in cella Iouis optimi maximi habitaret, Tusculi ante quam Romae sumpta sunt arma. in dubio fuit utrum L. Mamilius , Tusculanus dux, an P. Ualerius et C. Claudius consules Romanam arcem liberarent; et qui ante Latinos ne pro se quidem ipsis, cum in finibus hostem haberent, attingere arma passi sumus, nunc, nisi Latini sua sponte arma sumpsissent, capti et deleti eramus. hoc est, tribuni, auxilium plebi ferre, inermem eam hosti trucidandam obicere? scilicet si quis uobis humillimus homo de uestra plebe, quam partem uelut abruptam a cetero populo uestram patriam peculiaremque rem publicam fecistis, si quis ex his domum suam obsessam a familia armata
Abbreviated transcription (Latin):
iati. De tembri mense summo patrum studio Louintius cincinatus pater Ceso¬
nis consul creatus. qui magistratum statim acciperet. Pertulsa erat plebs consulem
ira iratum potentem fauore patrum u̾tute sua tribus liberis. quorum nemo
somi cedebat magnitudine aĩ consilium & modum ad hibendo ubi res posceret pͥ¬
ores erant. Is ut magistratum iniit assiduis contionibus protribunali non iple¬
be cohortanda ꝗ̃ senatu castigando uehementior fuit. cuius ordims langore per¬
egnarent. Cum cesone filio suo uirtutem constantiã omnia uiuentutis be
domĩq decora. pulsa exurbe romana & fugata ẽẽ. loquaces seditiosos semĩa
discordiarum. iterum ac tertio tribunos pessimis artibus regia licentia uiuere
ulus inquit᷑ uirginius quia incapitolio non fuit minus supplitii ꝗͣ Appius herdo-¬
ut arma caꝑetis. Hic negando bella e̾e̾ arma uobis ademit. nudosq seruis ue¬
tris & exulibus obiecit. Et uos cum claudii pace. &p. Ualeri mortui loqu¬

Expanded text:
i. Decembri mense summo patrum studio L. Quinctius Cincinnatus , pater Caesonis, consul creatur qui magistratum statim occiperet. perculsa erat plebes consulem habitura iratum, potentem fauore patrum, uirtute sua, tribus liberis, quorum nemo Caesoni cedebat magnitudine animi, consilium et modum adhibendo ubi res posceret priores erant. is ut magistratum iniit, adsiduis contionibus pro tribunali non in plebe coercenda quam senatu castigando uehementior fuit, cuius ordinis languore perregnarent: cum Caesone filio suo uirtutem, constantiam, omnia iuuentutis belli domique decora pulsa ex urbe Romana et fugata esse; loquaces, seditiosos, semina discordiarum, iterum ac tertium tribunos, pessimis artibus, regia licentia uiuere. 'Aulus' inquit, 'ille Uerginius, quia in Capitolio non fuit, minus supplicii quam Appius Herdout arma caperetis; hic negando bellum esse arma uobis ademit nudosque seruis uestris et exsulibus obiecit. et uos— C. Claudi pace et P. Ualeri mortui loquar—
Abbreviated transcription (Latin):
it ut apparet insignem dolorem ingenti comprimi aĩo. Papirius Iui¬
um bubulcum magrum equitum dixit. atq ei legem curiatam de imꝑio
ferenti triste omen difudit ꝙ saucia curia fuit. principum dͥnabus insig¬
nibus cladibus capte urbis & caudine pacis ꝙ utrumq anno eiusdem
curie fuerat pñcipium. Macer licimus t̾cia etiam clade que adcumeram
acrepta est ab hominandam eam curiam facit.

Expanded text:
misit, ut appareret insignem dolorem ingenti comprimi animo. Papirius C. Iunimisit, ut appareret insignem dolorem ingenti comprimi animo. Papirius C. Iunium Bubulcum magistrum equitum dixit; atque ei legem curiatam de imperio ferenti triste omen diem diffidit, quod Faucia curia fuit principium, duabus insignis cladibus, captae urbis et Caudinae pacis, quod utroque anno eiusdem curiae fuerat principium. Macer Licinius tertia etiam clade, quae ad Cremeram accepta est, abominandam eam curiam facit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ab hoc etiam aucta fama
ut solet ingens terror patres inuasit: dictatorem dici placebatq: nec quin
cursor papirius diceretur in quo tum summa rei bullice ponebatur: dubiũ ciuꝗͣ
erat sed nec insamnium nuntium ꝑferri omnibus infestis tuto posse nec ui¬
uere martium C. satis ifidebant. alter consul fabius infestus priuatim pa¬
pirio erat. Que ne ira obstaret bono publico legatos ex consularium nũo
mittendos ad eum senatus censuit. qui sua queq eum non gublica. solum
iũcte mouerent ut memoriam simulatum patrie remitteret ꝓfecti leģ
ad fabium cum senatus consultum tradidissent adiecissentq orõnem conue¬
nientem mandatis. consul dimissis interram oculis ab incertis quid nam ac¬
urus e̾ẽt legatis recessit. Nocte deinde silentio ut mos est Lpapirum
ctatorem dixit. Cui cum obanunum egregie uictum legati grãs agerent ob¬
stinatum silentium obtinut. ac sine rñso ac mentione facti ita legatos di¬

Expanded text:
b haec etiam aucta fama, ut solet, ingens terror patres inuasit dictatoremque dici placebat; nec, quin Cursor Papirius diceretur, in quo tum summa rei bellicae ponebatur, dubium cuiquam erat. sed nec in Samnium nuntium perferri omnibus infestis tuto posse nec uiuere Marcium consulem satis fidebant. alter consul Fabius infestus priuatim Papirio erat; quae ne ira obstaret bono publico, legatos ex consularium numero mittendos ad eum senatus censuit, qui sua quoque eum, non publica solum auctoritate mouerent ut memoriam simultatium patriae remitteret. profecti legati ad Fabium cum senatus consultum tradidissent adiecissentque orationem conuenientem mandatis, consul demissis in terram oculis tacitus ab incertis quidnam acturus esset legatis recessit; nocte deinde silentio, ut mos est, L. Papirium dictatorem dixit. cui cum ob animum egregie uictum legati gratias agerent, obstinatum silentium obtinuit ac sine responso ac mentione facti sui legatos di
Abbreviated transcription (Latin):
se missurum. huius arrogantiã ꝑtinatia altius equabat. qui nequã opem ab
inimico uideret᷑ petisse uinci ab hoste ꝗ̃ uinc̾e ꝑtiuem malluit. Dui in medio
ulites postremo desertis munitionib per pauci in maiora castra pars maxiã
atq ip̃e sergus romani pertenderunt-¬

Expanded text:
se missurum. huius adrogantiam pertinacia alterius aequabat, qui, ne quam opem ab se missurum. huius adrogantiam pertinacia alterius aequabat, qui, ne quam opem ab inimico uideretur petisse, uinci ab hoste quam uincere per ciuem maluit. diu in medio caesi milites; postremo desertis munitionibus, perpauci in maiora castra, pars maxima atque ipse Sergius Romam pertenderunt
Abbreviated transcription (Latin):
opinato adueios accessere. Forte ea regione qua C Sergius tribunus militũ
p̃erat castra ad horti sunt. ingentemq terrorem intulere quia etruriã om̃em
excitam sedibus magna mole ad ẽẽ romani crediderunt. eadem opinio ueien¬
tes murbe concitauit. ita ancipiti p̃lio castra romana oppugnabant᷑. concur¬
santesq cum huc atq illuc signa transferrent nec ueientem satis cohibere
ntra munitiones nec sus munimentis arcere uim ac tueri se ab exteria
poterant hoste. Una spes erat si exmaiorib castris subueniret᷑ ut diu̾se
legiones alie adu̾sus capenatẽ ac faliscum. alie contra eruptionẽ oppidano¬
um pugnarent. Sed castris p̃erat uirginius priuatĩ seruio in uisus in fes
s cum pleraq castella oppugnata suꝑatas munitiones utrũq in uehi hostem
nuntiaretꝰ i armis milites teruit si opes foret auxilio collegam dictitans ad

Expanded text:
opinato ad Ueios accessere. forte ea regione qua M'. Sergius tribunus militum opinato ad Ueios accessere. forte ea regione qua M'. Sergius tribunus militum praeerat castra adorti sunt ingentemque terrorem intulere, quia Etruriam omnem excitam sedibus magna mole adesse Romani crediderant. eadem opinio Ueientes in urbe concitauit. ita ancipiti proelio castra Romana oppugnabantur; concursantesque cum huc atque illuc signa transferrent, nec Ueientem satis cohibere intra munitiones nec suis munimentis arcere uim ac tueri se ab exteriore poterant hoste. una spes erat, si ex maioribus castris subueniretur, ut diuersae legiones aliae aduersus Capenatem ac Faliscum, aliae contra eruptionem oppidanorum pugnarent; sed castris praeerat Uerginius, priuatim Sergio inuisus infestusque. is cum pleraque castella oppugnata, superatas munitiones, utrimque inuehi hostem nuntiaretur, in armis milites tenuit, si opus foret auxilio collegam dictitans ad
Abbreviated transcription (Latin):
Insequens annus tribunos mili¬
tum consulari potãte huit C. Seruilium halam tertium. Q Seruilium. P. Uir¬
inium .Q Sulpitium A Manilium iterum M Sergium iterum. his tribu
dum cura omnium inueiens bellum intenta est neglectum anxuri p̃sidium
uagationibus militum & uolscos mercatores uulgo receptando ꝓditis repente
urtarum castodibus oppssum est: minus militum periit. quia preter eg
lix arum inmodum omnes ꝑagros uicinasq urbes negotiabant. Nec ueis melius¬
ta res quod tum caput omnium curarum publicarum erat: nam & duce
romani plus interse irarum ꝗ̃ adu̾sus hostes animi habuerunt. & auctũ bellũ
aduentu repentino capenatum atq faliscorum. hi duo etrurie ppłi quia ꝓxĩ
egione erant deuictis ueis belloquoq romano se ꝓximos fore credentes:
lisci etiam ꝓxima causa infesti ꝙ fidenati bello seiam antea inmiscuerant
ꝑ legatos ultro citroq missos iureiurando interse obligati cum ex̾citib nec in¬

Expanded text:
insequens annus tribunos militum consulari potestate habuit C. Seruilium Ahalam tertium Q. Seruilium L. Uerginium Q. Sulpicium A. Manlium iterum M'. Sergium iterum. his tribunis, dum cura omnium in Ueiens bellum intenta est, neglectum Anxuri praesidium uacationibus militum et Uolscos mercatores uolgo receptando, proditis repente portarum custodibus oppressum est. minus militum periit, quia praeter aegros lixarum in modum omnes per agros uicinasque urbes negotiabantur. nec Ueiis melius gesta res, quod tum caput omnium curarum publicarum erat; nam et duces Romani plus inter se irarum quam aduersus hostes animi habuerunt, et auctum est bellum aduentu repentino Capenatium atque Faliscorum. hi duo Etruriae populi, quia proximi regione erant, deuictis Ueiis bello quoque Romano se proximos fore credentes, Falisci propria etiam causa infesti quod Fidenati bello se iam antea immiscuerant, per legatos ultro citroque missos iure iurando inter se obligati, cum exercitibus nec
Abbreviated transcription (Latin):
creandis: decemuir ip̃e hũt: sciat sibi rationem reddendam ẽẽ. utrum inunum ã¬
num creati sint andonec leges que dee̾nt perferrentur. inpñtia omnia pret̾ bel
omitti placere. cuius si falso famam uulgatam uanaq non nuntios solun
sed tusculanorum etiam legatos attulisse putent speculatores mittendos censere
qui tertus explorata referant: sin fides & nuntiis & legatis habeatur. Delectum
rimo quoq tpr̃e hr̃i. & deremuiros quo cuiq eorum uideatur ex̾citus du
nec rem aliam ꝑciti. In hanc sententiam ut discederet᷑ uiniores prũm eiuncebant

Expanded text:
creandis decemuirum ipse habuerit sciat sibi rationem reddendam esse utrum in unum ancreandis decemuirum ipse habuerit sciat sibi rationem reddendam esse utrum in unum annum creati sint, an donec leges quae deessent perferrentur. in praesentia omnia praeter bellum omitti placere; cuius si falso famam uolgatam, uanaque non nuntios solum sed Tusculanorum etiam legatos attulisse putent, speculatores mittendos censere qui certius explorata referant: sin fides et nuntiis et legatis habeatur, dilectum primo quoque tempore haberi et decemuiros quo cuique eorum uideatur exercitus ducere, nec rem aliam praeuerti. in hanc sententiam ut discederetur iuniores patrum euincebant
Abbreviated transcription (Latin):
ta labente iam causa decemuirorum. LCornelius Maluginensis. M. Cornelii
iuiri fr̃: cum exconsularibus adultimum dicendi locum consulto seruatus
ẽẽt: simulando curam belli fratrem collegasq eius tuebatur: quonam facto in¬
idisset mirari se dictitans ut decem uiros qui decem uira tum petissent aui
aut hii maxime oppugnarent: aut quid ita. tum per tot menses uacua ciuitate:
nemo iusti ne magistratus sũme rerum preessent controu̾siam fecerit. nunc de¬
ium cum hostes prope ad portas sunt cuiiles discordias serant nisi qđ inti¬
do minus ꝑspicuum fore putent id agatur. Ceterum neminem maior cura oc¬
cupatis animis uerum e̾ẽ preuiditium rei tante differri. sibi placẽ de eo quod ua-¬
erius horatiusq ante icsus maias decemuiros abiisse magistratu insimule
bellis que inmineant perfectis re .p intranquillum redacta. senatu disceptante
agi: etiam nunc ita se parare appium claudium ut comitiorum: que decẽuiris

Expanded text:
ta labente iam causa decemuirorum, L. Cornelius Maluginensis , M. Corneli decemuiri frater, cum ex consularibus ad ultimum dicendi locum consulto seruatus esset, simulando curam belli fratrem collegasque eius tuebatur, quonam fato incidisset mirari se dictitans ut decemuiros, qui decemuiratum petissent—aut soli ii aut maxime— oppugnarent, aut quid ita, cum per tot menses uacua ciuitate nemo iustine magistratus summae rerum praeessent controuersiam fecerit, nunc demum cum hostes prope ad portas sint, ciuiles discordias serant, nisi quod in turbido minus perspicuum fore putent quid agatur. ceterum—nonne enim maiore cura occupatis animis uerum esse praeiudicium rei tantae auferri?—sibi placere de eo quod Ualerius Horatiusque ante idus Maias decemuiros abisse magistratu insimulent, bellis quae immineant perfectis, re publica in tranquillum redacta, senatu disceptante agi, et iam nunc ita se parare Ap. Claudium ut comitiorum quae decemuiris
Abbreviated transcription (Latin):
In eum annum qui lutium pinarium publium furiũ
isales habuit contra omnium opiraonem qui cum uix uexandis priori
anni consulibus ad missurum tribunatuma credebant. post publicam causam.
priuato dolore hĩto ne u̾bo quider uiolatis consulibus talit rogationem ad
ut plebei magistratus tribunitiis comitiis fierent. Haud parua res
titulo pͥma sp̃e minime atroci ferebatur. sed que patricuis omnem potestatẽ
ꝑ clientium sufftagia treandi quos uellent tribunos auferret. huic actioni
gratissime plebi cum suma ui resisterent pres neq una uis ad resistendum
eẽt neq ut intertederet aliꝗs excolegio auctoritate aut consulum aut pn̾¬
cipum adduci posset res tamen suo ipã molimine grauis tertami
magis extrahitur. plebs uoleronem tribunum reficit

Expanded text:
in eum annum qui L. Pinarium P. Furium consules habuit. contraque omnium opinionem, qui eum uexandis prioris anni consulibus permissurum tribunatum credebant, post publicam causam priuato dolore habito, ne uerbo quidem uiolatis consulibus, rogationem tulit ad populum ut plebeii magistratus tributis comitiis fierent. haud parua res sub titulo prima specie minime atroci ferebatur, sed quae patriciis omnem potestatem per clientium suffragia creandi quos uellent tribunos auferret. huic actioni gratissimae plebi cum summa ui resisterent patres, nec quae una uis ad resistendum erat, ut intercederet aliquis ex collegio, auctoritate aut consulum aut principum adduci posset, res tamen suo ipsa molimine grauis certaminibus in annum extrahitur. plebs Uoleronem tribunum reficit
Abbreviated transcription (Latin):
Iam res romana adeo erat ualida ut cuilibet
fintimarum ciuitatum bello par eẽt. Sed penuria mulierum hominis aeta¬
tem duratura magnitudo tantum erat. quippe quibus nec domi spes prolis
nec cum finitimis conubia eẽnt. tum & conscilio patrum. Romulus legatos
circa uicinas gentes misit: qui sotietatem conubiumq nouo populo peterẽt¬
& dicerent urbes quoq ut cetera ex infimo nasti deinde qua sua uirtus
ac di iuuent mapnas opes sibiq magnum nomen fatere satis scire origini
romane & deos asfͣuisse & non defuturam uirtutem proinde ne graueretur

Expanded text:
iam res Romana adeo erat ualida ut cuilibet finitimarum ciuitatum bello par esset; sed penuria mulierum hominis aetatem duratura magnitudo erat, quippe quibus nec domi spes prolis nec cum finitimis conubia essent. tum ex consilio patrum Romulus legatos circa uicinas gentes misit qui societatem conubiumque nouo populo peterent: urbes quoque, ut cetera, ex infimo nasci; dein, quas sua uirtus ac di iuuent, magnas opes sibi magnumque nomen facere; satis scire, origini Romanae et deos adfuisse et non defuturam uirtutem; proinde ne grauarentur
Abbreviated transcription (Latin):
enim loco res sunt nr̃e ut uobis ego magis necessitatis ur̃e index ꝗͣ cons¬
lii auctor sim. neq enim maneatis an abeatis hinc deliberari põt. cum preter
arma & aios armorum memores. nihil uobis fortuna reliq fecerit Fame &
ĩti moriendum sit si plusꝗͣ uiros ac romanos decet ferrũ timeamus. En
una est salus erumꝑe hinc atq abire. Id aut interdui ac nocte faciamus opor¬
tet. Ecce autẽ aliud minus dubium quippe si lux expectetur que spes est:
non uallo p̃poĩto fossaq nos septurum hostem. qui nunc corporib siuis subiedtis
diq cinxerit ut uidetis collem. Atqui si nox oportuna est eruptiõi sic ẽ
profecto noctis aptissima hora est. signo secunde ugilie couenistis quod tp̃us
mortales somno altissimo p̃mit ꝑcorpora sopita uadetis. uel silentio incautos
lentes uel sentientib clamare sopito pauorẽ iniecturi: me mõ sequimi q

Expanded text:
enim loco res sunt nostrae ut uobis ego magis necessitas uestrae index quam consienim loco res sunt nostrae ut uobis ego magis necessitas uestrae index quam consilii auctor sim. neque enim, maneatis an abeatis hinc, deliberari potest, cum praeter arma et animos armorum memores nihil uobis fortuna reliqui fecerit fameque et siti moriendum sit, si plus quam uiros ac Romanos decet ferrum timeamus. ergo una est salus erumpere hinc atque abire; id aut interdiu aut nocte faciamus oportet. ecce autem aliud minus dubium; quippe, si lux exspectetur, quae spes est non uallo perpetuo fossaque nos saepturum hostem, qui nunc corporibus suis subiectis dique cinxerit, ut uidetis, collem? atqui si nox opportuna est eruptioni, sicut est, haec profecto noctis aptissima hora est. signo secundae uigiliae conuenistis, quod tempus mortales somno altissimo premit; per corpora sopita uadetis uel silentio incautos fallentes uel sentientibus clamore subito pauorem iniecturi. me modo sequimini, quem
Abbreviated transcription (Latin):
nes: hoc silentium milites inquit omisso militari assensu inme audiendo
seruandum ẽ. ubi sniam meam uobis ꝑegere tum quib eadem placebit index¬
tram ꝑtem taciti transibitis que pars maior erit eo cõstabitur consilio nuc̃
mente agitem audite. non fuga delatos nec mertia relictos hic uos ci¬
cũuenit hostis u̾tute cepistis lotum uirtute hinc oportet euadatis. ueniendo
huc ex̾citũ egregium ppło roͦ. seruastis. erumpendo hinc uosmetipos seruato di
estis. qui pauci płib opem tuleritis ip̃i nullius auxilio egueritis. cum eo
hoste res est qui ext̾no die delendi omnis ex̾citus fortuna ꝑsocordiam usus nõ
sit. hunc tam oportunum collem ĩminente capiti suo non ante uiderit ꝗͣ
tum auobis nos tam paucos tot ip̃i milib hominum nec assensu accuerũ
nec tenentes locum cum diei tantum suꝑe̾e̾t uallo cirtũdederunt. Quem uidẽ¬
tem atq uigilantem sic eluseritis sopitum oportet fallatis ymo necesse est. In

Expanded text:
nt, 'hoc silentium, milites,' inquit, 'omisso militari adsensu in me audiendo seruandum est. ubi sententiam meam uobis peregero, tum quibus eadem placebunt in dextram partem taciti transibitis; quae pars maior erit, eo stabitur consilio. nunc quae mente agitem audite. non fuga delatos nec inertia relictos hic uos circumuenit hostis: uirtute cepistis locum, uirtute hinc oportet euadatis. ueniendo huc exercitum egregium populo Romano seruastis: erumpendo hinc uosmet ipsos seruate; digni estis qui pauci pluribus opem tuleritis, ipsi nullius auxilio egueritis. cum eo hoste res est, qui hesterno die delendi omnis exercitus fortuna per socordiam usus non sit, hunc tam opportunum collem imminentem capiti suo non ante uiderit quam captum a nobis, nos tam paucos tot ipse milibus hominum nec ascensu arcuerit nec tenentes locum, cum diei tantum superesset, uallo circumdederit. quem uidentem ac uigilantem sic eluseritis, sopitum oportet fallatis, immo necesse est; in eo
Abbreviated transcription (Latin):
manu ꝑ agrum ceretem obliquis tramitib egressi. redeuntes appłationibus
auesq preda tarquinienses oppressere. Multos mortales obtruncant on
exuunt impedimentis & receptis agrorum suorum spoliis romani reutuntur
Giduum ad recognoscendas res datumꝰ dominis. tertio incogͥta erant aut̃ pleraq¬

Expanded text:
manu, per agrum Caeretem obliquis tramitibus egressi, redeuntes a populationibus manu, per agrum Caeretem obliquis tramitibus egressi, redeuntes a populationibus grauesque praeda Tarquinienses oppressere. multos mortales obtruncant, omnes exuunt impedimentis, et receptis agrorum suorum spoliis Romam reuertuntur. biduum ad recognoscendas res datum dominis; tertio incognita—erant autem ea pleraq
Abbreviated transcription (Latin):
militares consulari potate Ltullus p furius medulimis quarto LSergius
fidenas A postumius ruligiensis P Cornelus maluginensis A Manilius ma¬
gratum ineunt. Eo anno tarquinenses noui hostes exorti. quia simul mul
tis bellis uolscorum ad anxur ubi presidium obsidebat᷑ equorum ad lau
qui romanam ibi coloniam oppugnabant. ad hec ueientiq & falisco & capena¬
ti bello occupatos uidebant romanos nec intra muros magis quietiora ne¬
tia ẽẽ certaminib prũm ac plebis. Inter hec locum iniurie rati ẽẽ predat
in agrum romanũ cohortes expeditas mittunt haud enim passuros multam
eam inuiriam roinanos ne nouo bello se onerarent. aut exiguo eoq parum.
uadidum ex̾citum persecuturos. Romanis indignitas maior ꝗ cura ppl
tarquiniensium fuit. Eo nec magno conatu suscepta nec in longum dilata
res est. Aurelius postumius &Liusuis non iusto delectu & enim tribunis pleb
impediebaturꝰ sed ꝓpe uoluntariorum quos cohortando incitauerant coacta

Expanded text:
tate, L. Iulius Iulus L. Furius Medullinus quartum L. Sergius Fidenas A. Postumius Regillensis P. Cornelius Maluginensis A. Manlius magistratum inierunt. eo anno Tarquinienses noui hostes exorti. qui quia multis simul bellis, Uolscorum ad Anxur, ubi praesidium obsidebatur, Aequorum ad Labicos, qui Romanam ibi coloniam oppugnabant, ad hoc Ueientique et Falisco et Capenati bello occupatos uidebant Romanos, nec intra muros quietiora negotia esse certaminibus patrum ac plebis, inter haec locum iniuriae rati esse, praedatum in agrum Romanum ceam ear iniuriam Romanos, ne novo bello se onerarent, aut exiguo eoque parum valido exercitu persecuturos. Romanis indignitas maior quam cura populationis Tarquiniensium fuit; eo nec magno conatu suscepta nec in longum dilata res est. A. Postumius et L. Iimpediebantur—sed prope uoluntariorum quos adhortando incitauerant coacta
Abbreviated transcription (Latin):
Sequitur annus haud dubiis consulibus
M. geganio mucerino. iterum T quintio capitolino quinto consule. Idem bic¬
annus censure intium fuit rei a parua origine ortȩ: que deinde tanto in¬
neq differri census poterat neq consulibus cum tot ppłoꝵ bella ĩminerent
oꝑe erat id negotium agere mentio absenatu illata est rem oꝑosam ac mi¬
nime consularem suo ꝓprio magistratu egere: tui scribarum ministerium
custodieq & tabularum cura tui arbitrium formule censendi subiceret
prẽs quaꝙͣ rem paruam tamen quo plures patritii magistratus in re
ee̾nt. leti accepere. id quod euenit futurum credo ẽtiamꝰ rati ut mox opes
eorum qui precessent ip̃i honori maiestatemq adicerent. Et tribuni id
d tunc erat magis necessarium ꝙ̃ spetiosi ministerii procurationẽ int
us ciuitatis spretus honor e̾e̾t. Papirium Semproniumq quorum de cõsul
dubitatur: ut eo magratu parum solidum consulatum explerent censui agendo

Expanded text:
sequitur annus haud dubiis consulibus, M. Geganio Macerino iterum T. Quinctio Capitolino quintum. idem annus censurae initium fuit, rei a parua origine ortae, quae deinde tanto inc annos incenso neque differri census poterat neque consulibus, cum tot populorum bella imminerent, operae erat id negotium agere. mentio inlata apud senatum est rem operosam ac minime consularem suo proprio magistratu egere, cui scribarum ministerium custodiaeque tabularum cura, cui arbitrium formulae censendi subiceretur. et patres quamquam rem paruam, tamen quo plures patricii magistratus in re publica essent, laeti accepere, id quod euenit futurum, credo, etiam rati, ut mox opes eorum qui praeessent ipsi honori ius maiestatemque adicerent, et tribuni, id quod tunc erat, magis necessarii quam speciosi ministerii procurationem inturibus ciuitatis spretus honor esset, Papirium Semproniumque, quorum de consulatu dubitatur, ut eo magistratu parum solidum consulatum explerent, censui agendo
Abbreviated transcription (Latin):
Ouibus ab contentu ꝙ
ꝓcul delatum ẽẽ agallis romanam iuuentutem crederẽt adbellum profectis
antum Camillus auditus imꝑator terroris intulerat: ut uallo se ip̃i uallum
congestis arborib sepirent ne qua intrare ad munumẽta hostis posset. Quod
nꝰ au̾tit Camillus ignem in obiectam sepem cõiici uissit. & forte erat ir
magna uenti inhostem Itaq non aperuit solum incendio uiam: sed famis
incastra tendentib uapor & ac fumo crepituq uiridis materie flagrantis
consternauit hostes ut minor moles suꝑantib uallum in castra uolsco
romanis fuĩt q̃ transcendentib septem intendio absumptã fu̾t. Fusis ho¬
stibus cesisq cum castra impetu cepisset dictator p̃dam militi dedit. quo mi¬
nus sꝑatam aminime largitore duce eo multi gratiorem persecutus de in
fugientes. cum omnem uolscum agrum depopulatus eẽt ad deditionẽ uol¬
os septuagesimo demũ anno subegit uictor ex uolscis in equos transiit e

Expanded text:
uibus ab contemptu, quod prope omnem deletam a Gallis Romanam iuuentutem crederent, ad bellum profectis tantum Camillus auditus imperator terroris intulerat ut uallo se ipsi, uallum congestis arboribus saepirent, ne qua intrare ad munimenta hostis posset. quod ubi animaduertit Camillus, ignem in obiectam saepem coici iussit; et forte erat uis magna uenti uersa in hostem; itaque non aperuit solum incendio uiam sed flammis in castra tendentibus uapore etiam ac fumo crepituque uiridis materiae flagrantis ita consternauit hostes, ut minor moles superantibus uallum militibus munitum in castra Uolscorum Romanis fuerit quam transcendentibus saepem incendio absumptam fuerat. fusis hostibus caesisque cum castra impetu cepisset dictator, praedam militi dedit, quo minus speratam minime largitore duce, eo militi gratiorem. persecutus deinde fugientes cum omnem Uolscum agrum depopulatus esset, ad deditionem Uolscos septuagesimo demum anno subegit. uictor ex Uolscis in Aequos transiit et
Abbreviated transcription (Latin):
ic nõ possit. hic capitolium est ubi quendam capite humano inuento ri¬
sum ẽ. eo loco caput rerum summãq imꝑii fore: hic cum augarato liberaret:
capitoluĩ iuuentas terminusq maximo gaudio prũm nrorum moueri se non
ssi hic ueste ignes: hic ancilla çelo dimissa. hic om̃es ꝓpitii manentibus i¬

Expanded text:
i non possit? hic Capitolium est, ubi quondam capite humano inuento rei non possit? hic Capitolium est, ubi quondam capite humano inuento responsum est eo loco caput rerum summamque imperii fore; hic cum augurato liberaretur Capitolium, Iuuentas Terminusque maximo gaudio patrum uestrorum moueri se non passi; hic Uestae ignes, hic ancilia caelo demissa, hic omnes propitii manentibus
Abbreviated transcription (Latin):
maneatis insede ur̃a ꝗͣ postea cum reqͥueritis ea macerent desiderio. Non sine
causa dii hominesq hunc urbi condende locum eligerunt. Saluberimos
flumen oportunam. quo exmeditarraneis locis fruges deuehant᷑ quo mari¬
timi comeatus accipiant᷑. Mare uicinum ad comoditates nec expositum ni¬
a propinquitate adꝑicula classium exterrarum regionum Italie medui
ad in crementum urbis unice locum. Argumentum ẽ ip̃a magnitudo tam no¬
ue urbis trecentesimus sexagesimus quintus annus urbis quirites agit᷑ Inter
ueterimos ppłos tam diu bella geritis. cum intera ne singulas loquar u¬
bes non conuncti cum equis uolsci tot tam ualida oppida non uniusa etru-
tm̃ terra mariq pollens atq inter duo maria latitudinẽ obtinens ital¬
cum iam ut uirtus ur̃a transire alio possit fortuna certe loci huiꝰ trãsferri¬

Expanded text:
maneatis in sede uestra quam postea, cum reliqueritis eam, macerent desiderio. non sine maneatis in sede uestra quam postea, cum reliqueritis eam, macerent desiderio. non sine causa di hominesque hunc urbi condendae locum elegerunt, saluberrimos colles, flumen opportunum, quo ex mediterraneis locis fruges deuehantur, quo maritimi commeatus accipiantur, mari uicinum ad commoditates nec expositum nimia propinquitate ad pericula classium externarum, regionum Italiae medium, ad incrementum urbis natum unice locum. argumento est ipsa magnitudo tam nouae urbis. trecentensimus sexagensimus quintus annus urbis, Quirites, agitur; inter tot ueterrimos populos tam diu bella geritis, cum interea, ne singulas loquar urbes, non coniuncti cum Aequis Uolsci, tot tam ualida oppida, non uniuersa Etruria, tantum terra marique pollens atque inter duo maria latitudinem obtinens Italcum iam ut uirtus uestra transire alio possit, fortuna certe loci huius transferr
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃i cõuene pastoresq cum his locis nihil p̃ter siluas paludesq ee̾t. nouam
urbem tam breui edificauerunt. Nos capitolio arce in columi stantibus tẽplis
deorum edificare incensa piget. Et quod singuli facturi sumus si edes m
deflagrassent hoc inpublico incendio uniu̾si retusamus facere: Quid tandẽ
si casu si fraude ueiis incendium ortum sit. si uento ut fieri põt diffusa flama
agnam ꝑtem absumat Fidenas inde aut Gabios aliam ue quam urbem
quesituri sumus quo trans migremus: A deo nihil tenet solum patrie nõ hec
terra quam matrem appellamus. sed insuꝑfitie tignisq caritas uobis priã
pendet. Equidem fatebor uobis & si minus iniuric urẽ ꝗͣ calamitatis memi¬
currebant. collesq campi & tiberis & assueta oculis regio & hoc celũ sub
natus educatus eẽm. Que uos quirites uire moueant. potius caritate sua ut

Expanded text:
nostri, conuenae pastoresque, cum in his locis nihil praeter siluas paludesque esset, nouam nostri, conuenae pastoresque, cum in his locis nihil praeter siluas paludesque esset, nouam urbem tam breui aedificarunt: nos Capitolio, arce incolumi, stantibus templis deorum, aedificare incensa piget? et, quod singuli facturi fuimus si aedes nostrae deflagrassent, hoc in publico incendio uniuersi recusamus facere? quid tandem? si fraude, si casu Ueiis incendium ortum sit, uentoque ut fieri potest diffusa flamma magnam partem urbis absumat, Fidenas inde aut Gabios aliamue quam urbem quaesituri sumus quo transmigremus? adeo nihil tenet solum patriae nec haec terra quam matrem appellamus, sed in superficie tignisque caritas nobis patriae pendet? equidem—fatebor uobis, etsi minus iniuriae uestrae quam meae calamitatis memimnia occurrebant, colles campique et Tiberis et adsueta oculis regio et hoc caelum sub quo natus educatusque essem; quae uos, Quirites, nunc moueant potius caritate sua ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut deserremus penates nr̃os. exiliumq ac fugam nobis ex eo loco conscisce¬
remus: quem tueri non possemus. & galli eutere potuerũt romã quã romãi¬
debunt᷑ restituere potuisse. Qiud restat nisi si iam nouis copiis ueniant e¬
stat enim uix credibilem multitudinẽ ẽ̾e̾ & hitare incapta abse deserta
a nobis urbe uelint sinatis: quid : si non galli hoc. sed ueteres hostes nostri
equi uolsci ue fatiant ut comigrent romam: Uelitis ne illos romanos
ueientes ẽẽ: Non equidem malitis hanc solitudinem uram ꝗ̃ urbem hostium
ẽẽ: Non equidem uideo quid magis nefas sit. hec scelera qui piget reedificaẽ¬
cdedecora pati parati estis: Si tota urbe maillum melius amplius ue t
fieri possit ꝗͣ causa illa conditoris uri. non incasis ritu pastorum agrestiũq
tare est satius & inter sacra penatesq ur̃os ꝗͣ exulatum pu ͭ ͤ ire. Maior

Expanded text:
ut desereremus penates nostros exsiliumque ac fugam nobis ex eo loco conscisceut desereremus penates nostros exsiliumque ac fugam nobis ex eo loco conscisceremus quem tueri non possemus. et Galli evertere potuerunt Romam, Romadebuntur potuisse? quid restat nisi ut, si iam nouis copiis ueniant— constat enim uix credibilem multitudinem esse—et habitare in capta ab se, deserta a uobis hac urbe uelint, sinatis? quid? si non Galli hoc sed ueteres hostes uestri, Aequi Uolsciue, faciant ut commigrent Romam, uelitisne illos Romanos, uos Ueientes esse? an malitis hanc solitudinem uestram quam urbem hostium esse? non equidem uideo quid magis nefas sit. haec scelera, quia piget aedificare, haec dedecora pati parati estis? si tota urbe nullum melius ampliusue tectum fieri possit quam casa illa conditoris est nostri, non in casis ritu pastorum agrestiumque habitare est satius inter sacra penatesque nostros quam exsulatum publice ire? maiores
Abbreviated transcription (Latin):
migrare. nec hic edificando in opem plebem uexari. hanc autem iactari
magis causam q̃ ueram ẽẽ quam ego non dicam apparere uobis qu
puto qui meministis ante gallorum aduentum saluis tectis pu ͭ ͥ  priuatisq
st ante in tolumi urbe hanc eandem rẽ actam eẽ ut ueios transiigraremꝰ
Et uide qntum inter eam sententiam ar̃amq intersit tribuni. uosẽtiã si
tunc non facundum fu̾it nunc utiq fatiendum putatis. Ego contra. Nec
mirati sitis pͥusꝗ̃ quale sit audieritis: etiam tunc si migrandum fuĩ
in columi tota urbe nunc has runas relinquendas non censerem quippe
tũ causa murbem captam migrãdi uictoria etiam gloriosa nobis ac postei̾s
nr̃is. Nunc hec migratio nobis misera ac turpis. gallis gloriosa ẽ. Non
reliquisse uictores sed amisisse uicti patriam uideremur. hoc ad alliam fu
ga capta urbs circumsessum capitolium necessitatis imposuisse uideretur¬

Expanded text:
migrare nec hic aedificando inopem plebem uexare. hanc autem iactari migrare nec hic aedificando inopem plebem uexare. hanc autem iactari magis causam quam ueram esse, ut ego non dicam, apparere uobis, Quirites, puto, qui meministis ante Gallorum aduentum, saluis tectis publicis priuatisque, stante incolumi urbe, hanc eandem rem actam esse ut Ueios transmigraremus. et uidete quantum inter meam sententiam uestramque intersit, tribuni. uos, etiamsi tunc faciendum non fuerit, nunc utique faciendum putatis: ego contra—nec id mirati sitis, priusquam quale sit audieritis—etiamsi tum migrandum fuisset incolumi tota urbe, nunc has ruinas relinquendas non censerem. quippe tum causa nobis in urbem captam migrandi uictoria esset, gloriosa nobis ac posteris nostris; nunc haec migratio nobis misera ac turpis, Gallis gloriosa est. non enim reliquisse uictores, sed amisisse uicti patriam uidebimur: hoc ad Alliam fuga, hoc capta urbs
Abbreviated transcription (Latin):
oluntate mansimus incapitolio ꝑ tot menses obsidionis si ab hostib me
retenti sumus. desacris loquimur. & de templis: quid tamen desacerdotib:
nõne inmentem uenit quantum piaculi cõmittatur: Uestalib nempe una
unam manere extra urbeni nefas est. hos ueientes pro romanis facturi estis:
s acerdotes & uestales tue te deserent uesta: & flamen ꝑegre hĩtando in
singulas noctes. ꝗͣtum sibi reiq publice piaculi contraheret. ouid alia que
auspicato agimus: omnia intra pomerium cui obliuiomi aut c̾ui negligentie
imus: Comitia curiata que rem militarem continente Comitia centuri
quibus consules tribunos militum creatis ubi auspicato nisi ubi fieri asso¬
lent possunt. Ueios ne hoc transferemus : An comitiorum causa ppłus tãto
cõmodo in desertam hanc abdiis hom̃ibusq urbem cõueniet. Sed res ip¬
coegit uastam incendiis ruinisq relinqu̾ẽ urbem & in tegra omnia ueios

Expanded text:
uoluntate mansimus in Capitolio per tot menses obsidionis, sed ab hostibus metu uoluntate mansimus in Capitolio per tot menses obsidionis, sed ab hostibus metu retenti sumus? de sacris loquimur et de templis; quid tandem de sacerdotibus? nonne in mentem uenit quantum piaculi committatur? Uestalibus nempe una unam manere extra urbem nefas est. hos Ueientes pro Romanis facturi estis sacerdotes, et Uestales tusingulas noctes tantum sibi reique publicae piaculi contrahet? quid alia quae auspicato agimus omnia fere intra pomerium, cui oblivioni aut cui neglegentiae damus? comitia curiata, quae rem militarem continent, comitia centuriata, quibus consules tribunosque militfieri possunt? Ueiosne haec transferemus? an comitiorum causa populus tanto incommodo in desertam hanc ab dis hominibusque urbem conueniet? at enicogit uastam incendiis ruinisque relinquere urbem et ad integra omnia Ueios
Abbreviated transcription (Latin):
tradiderunt fatienda. An ex hostium urbibus romam ad nos transfẽri sacra
ligiosum fuit : hinc sine piaculo hostium urbem ueios transferemus:
cordamini agite dum quotiens sacra restaurentur quia aliquid exprĩo
ritu negligentia casuue p̃termissum ẽ. modo que res post prodigĩum al¬
bani lacus nisi instauratio sacrorum auspitiorumq reuocatio affecti
ienti bello rei pu ͭ ͤ remedio fuit: At etiam postꝗͣ ueterum religionum me¬
mores & peregrinos mores transtulimus romam & institumus nouos Iuno
gina transuecta ueiis nuper mauentino ꝗ̃ insigni obexcellens matror
studium celebriq dedicata est die. Allocutie templum ꝑꝑ celestem uocem
ex auditam ex noua uia uissimus fieri Capitolinos ludos soleminbus aliis ad¬
didimus collegiumq ad id nouum auctore senatu condidimus. Quid horp
opus fuit suscipi si una cum gallis urbem romanã relicturi fuimus: si non

Expanded text:
facienda tradiderunt. an ex hostium urbibus Romam ad nos transferri sacra facienda tradiderunt. an ex hostium urbibus Romam ad nos transferri sacra ligiosum fuit, hinc sine piaculo in hostium urbem Ueios transferemus? recordamini, agite dum, quotiens sacra instaurentur, quia aliquid ex patrio ritu neglegentia casuue praetermissum est. modo quae res post prodigium Albani lacus nisi instauratio sacrorum auspiciorumque renouatio adfectae Ueienti bello rei publicae remedio fuit? at etiam, tamquam ueterum religionum memores, et peregrinos deos transtulimus Romam et instituimus nouos. Iuno regina transuecta a Ueiis nuper in Auentino quam insigni ob excellens matronarum studium celebrique dedicata est die'. Aio Locutio templum propter caelestem uocem exauditam in Noua uia iussimus fieri; Capitolinos ludos sollemnibus aliis addidimus collegiumque ad id nouum auctore senatu condidimus; quid horum opus fuit suscipi, si una cum Gallis urbem Romanam relicturi fuimus, si non
Abbreviated transcription (Latin):
fabie gentis incollem quirinalem abiit. Angentilica sacra ne bello ꝗdem
intermicti publica sacra a romanos dies deos ip̃ace deseri placet. & pon¬
ces flaminesq negligentiores publicarum religionum ꝗͣ pͥuiatus insolem
gentis fuit: forsitan aliquis dicat aut ueis ea facturos nos. aut huc ĩ missu
sacerdotes nr̃os ꝗ fatiant quorum neutrum fieri saluis cerimoniis potes
Et omnia gnatun sacra omnesq ꝑtenseam deos. in iouis epulo non alibi qͣ in
capitolio puluinar suscipi põt. Quid de et̾nis ueste ignibus signoq qđ imꝑii
nus cus todia eius templi tenẽtur loquar: Quid de ancilibus ur̃is. Mar
gradiue: tuq quirine pater: hec oninia in prophano deseri placet: Satra
equa alia urbi quedam uetustiora origine urbis. & uidete quid inter nos
iaiores nr̃os intersit. Illi satra quedam in monte albano lauinoq nobi

Expanded text:
 sollemne Fabiae gentis in colle Quirinali obiit? an gentilicia sacra ne in bello quidem  sollemne Fabiae gentis in colle Quirinali obiit? an gentilicia sacra ne in bello quidem intermitti, publica sacra et Romanos deos etiam in pace deseri placet, et pontifices flaminesque neglegentiores publicarum religionum esse quam priuatus in sollemni gentis fuerit? forsitan aliquis dicat aut Ueiis ea nos facturos aut huc inde missuros sacerdotes nostros qui faciant; quorum neutrum fieri saluis caerimoniis potest. et ne omnia generatim sacra omnesque percenseam deos, in Iouis epulo num alibi quam in Capitolio puluinar suscipi potest? quid de aeternis Uestae ignibus signoque quod imperii pignus custodia eius templi tenetur loquar? quid de ancilibus uestris, Mars Gradiue tuque, Quirine pater? haec omnia in profano deseri placet sacra, aequalia urbi, quaedam uetustiora origine urbis? et uidete quid inter nos ac maiores intersit. illi sacra quaedam in monte Albano Lauiniique nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Aduse deinde res admonuerunt religionum. Confugimus in capitoluĩ ad
deos ad sedem Iouis optimi maximi: sacra inruina rerum nr̃arum alia t̾re
um oculis deserti abdiis hominibusq tamen non int̾missimus. redidẽ igit᷑
patriam & inctoriam & antiq belli decus amissum & in hostes qui ceci aua¬
ritia inpondere auri fedus ac federa fefellerunt u̾terent t̾rorem fugamq
& cedem. hec calti neglectiq numinis tanta monumenta in rebus urbanis
nentes. Et quid sentitis quirites. qͣtum uix diun enaufragiis prioris cul
cladis emergentes paremus nefas: Urbem auspicato in auguratoq condi¬
tam hẽmus nullus locus in ea non religione deorumq ẽ plems: sacraficiis so¬
emnibus non dies magis instituti ꝗ̃ loca sunt in quibus fiant. Uos omino
obsidione & nuꝑ iegregio adolescente E fabio non minore hostui ad mi¬
ratione ꝗͣ ur̃a conspectũ ẽ. Cum inter gallica tella digressus exarte

Expanded text:
emus. aduersae deinde res admonuerunt religionum. confugimus in Capitolium ad emus. aduersae deinde res admonuerunt religionum. confugimus in Capitolium ad deos, ad sedem Iouis optimi maximi; sacra in ruina rerum nostrarum alia terra um deserti ab dis hominibusque tamen non intermisimus. reddidere igitur patriam et uictoriam et antiquum belli decus amissum, et in hostes qui caeci auaritia in pondere auri foedus ac fidem fefellerunt, uerterunt terrorem fugamque et caedem. haec culti neglectique numinis tanta monumenta in rebus humanis cernentes ecquid sentitis, Quirites, quantum uixdum e naufragiis prioris culpae cladisque emergentes paremus nefas? urbem auspicato inauguratoque conditam habemus; nullus locus in ea non religionum deorumque est plenus; sacrificiis sollemnibus non dies magis stati quam loca sunt in quibus fiant. hos omnes obsidione nuper in egregio adulescente, C. Fabio , non minore hostium admiratione quam uestra conspectum est, cum inter Gallica tela degressus ex arce