comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ doio: dedolotenetur.. ¶S isi seruũ
quis alienum spouailit isq frigore mor¬
tuus sit: de uestimentis quid̃ furti ag̾e po¬
terit. de seruo uero: infcm agendum: cri¬
min alipena ad u̾sus eum seruata. ¶ S
⁊ sicalicem argenteum qͥs alienum inꝓ
fundum a biecerit dampni dandi causa
uon lucri faciendi. pomp̃.ł.xuii. scribit.¬
n furti n dampni inuirie actionem eẽ:
infcm̃ tantum agend̃. ¶ Sigians ex
arbore tua in meun fundum cadat. eãq
inmisso pecore ego de pascam austisto scit¬
bit. non tibi occurrere legitunam actiõẽ
qͣ exꝑiri possis. Nam n ex lege .xii. tabuia¬
rumde pastu pecoris. quia ñ intuopascit᷑.

Expanded text:
si dolo, de dolo tenetur. Sed et si seruum si dolo, de dolo tenetur. Sed et si seruum quis alienum spoliauerit isque frigore mortuus sit, de uestimentis quidem furti agi poterit, de seruo uero inminali poena adversus eum servata. Sed et si calicem argenteum quis alienum in profundum abiecerit damni dandi causa, non lucri faciendi, Pomponius lib furti neque damni iniuriae actionem esse, in factum tamen agendum. Si glans ex arbore tua in meum fundum cadat eamque ego immisso pecore depascam: Aristo scribit non sibi occurrere legitimam actionem, qua experiri possim: nam neque ex lege duodecim tabularum de pastu pecoris quia non in tuo pasci
Abbreviated transcription (Latin):
insul a eclificata ꝑtem mͥ reddas. neq ep̃¬
tionem eẽ. qr precii loco: ꝑtemrei inẽe
recipio. n mandatum.q nou est gratui¬
tum. neq societatem. q nemo societatẽ
contrahendo: reisue dominus eẽ desinit.
S si puerum docendum uł pecus pascen¬
cdlumtͥ dedero: uł puerum nutri endum. iͣ
ut si post certos annos uenisset. psciũ int̾
nos cõicaretur. alurrere hoc ab area: eo qd̾
hic dominus eẽ: nou desinitr qui prius
fuit. Competit gͥ ꝓsotio actio. d siforte
puerum dom iniitui fecero. id̾ se ꝙ ĩ area
clicturum. qz dominium desunt ad pͥmũ:
dñm ꝑtin̾e. Quidgꝰ ẽ: infadum putat
actionem uł. daudam. idẽ p̾sqͥtis uer
bis. Gͣ u̾quis areẽ dñium non tnͣstulit.
s passus sit te eclificare: ut communica̾e¬
tur.ł ip̃a ł p̾cium erit societas. Id̾q isiꝑ
tis aree dominium tnͣstulit: ꝑtis non. ⁊ ea¬
dem lege eclificare passus sit.
netur actione. s sñ cã id ferisset. in fcm̃si

Expanded text:
ata partem mihi reddas, neque emptionem esse, quia pretii loco partem rei meae recipio, neque mandatum, quia non est gratuitum, neque societatem, quia nemo societatem contrahendo rei suae dominus esse desinit. sed si puerum docendum uel pecus pascendum tibi dedero uel puerum nutriendum ita, ut, si post certos annos uenisset, pretium inter nos communicaretur, abhorrere haec ab area eo, quod hic dominus esse non desinit qui prius fuit: competit igitur pro socio actio. sed si forte puerum dominii tui fecero, idem se quod in area dicturum, quia dominium desinit ad primum dominum pertinere. quid ergo est? in factum putat actibis. ergo si quis areae dominium non transtulerit, sed passus sit te sic aedificare, ut communicaretur uel ipsa uel pretium, erit societas. idemque et si partis areae dominium tran‹s›tulerit, partis non, et eadem lege aedificare passus sit. netur actione: sed si sine causa id fecisset, in factum,
Abbreviated transcription (Latin):
is non redderetur eo nomine cluliter
agi posie. licet aliquo casu seruum re¬
tenturus eẽti qui traditum accepiss:
potest enͥin retinere seruum siue do¬
minus ꝓ eo petuniam elegiss siue ĩ
admisso dep̾hensus fuiss. tũc eñ ⁊ da¬
tamextimationem reddi a domino o¬
portere. s quesitumẽ qua actione pe¬
cunia ⁊ si dominꝰ eam elegiss peti pͦs.¬
dixi. tam̃ et si qd̾ intereos ag̾etur. u̾b
quoq stipusationu oclusum ñ fuisset.
interti ⁊ hagi posse. nec uideri maidimm¬

Expanded text:
is non redderetur, eo nomine ciuiliter agi posse, licet aliquo casu seruum retenturus esset, qui traditum accepisset. potest enim retinere seruum, siue dominus pro eo pecuniam elegisset siue in admisso deprehensus fuisset: tunc enim et datam aestimationem reddi a domino oportere. sed quaesitum est, qua actione pecuni‹a›, si eam dominus elegisset, peti posdixi, tametsi quod inter eos ageretur verbis quoque stipulationis conclusum non fuisset, incerti et hic agi posse, nec videri nudum
Abbreviated transcription (Latin):
teruenisse: qͣuasi re fundamus. inuicem
impensas. n enim de retua t̾ͥ mando. s tu¬
tius erit. iin insulis fabricandis . i indebi tis¬
rib exigendis p̾scͥtis u̾b̾ dãi actionẽ q̃ actõ
similis erit mandati actioni. ꝙ̃ ad̾minsuꝑ
quitur. ut eius fiat ꝯdempnatio. qnͣti
int̾est in ea seruin hr̃e. ꝙ̃ manumisi lan
deducendumerit: ꝙ lib̾tumꝰ ab eo. s hoc¬

Expanded text:
quasi refundamus inuicem impensas: neque enim de re tua tibi mando. sed tutius erit et in insulis fabricandis et in debitoribus exigendis praescriptis uerbis dari actionem, quae actio siquitur, ut eius fiat condemnatio, quanti interest mea servum habere quem manumisi. an deducendum erit, quod libertum habeo? s
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ a. Solent qui nouerunt seruos: au
cubi celari. indicare eos dominis u̾celen¬
t᷑. q̃ res nonfacit eos fures. Solent ⁊̃ mer¬
cedem huiꝰrei acciꝑe. ⁊ sit indicate. st ut᷑
illicitum cẽ. ħ ꝙ datur. qrͣ qui acceꝑit: qr¬
ab cãm accep̃: nec unꝓbam cãm uontim
ꝯdictõem. qd̾ si solutum quid̾ nicħ est:
s pactio intercessit obinditium hẽ ut si¬

Expanded text:
. Solent, qui nouerunt seruos fugitiuos alicubi celari, indicare eos dominis ubi celentur: quae res non facit eos fures. solent etiam mercedem huius rei accipere et sic indicare, nec uidetur illicitum esse hoc quod datur. quare qui accepitob causam accepit nec improbam causam, non timet condictionem. quod si solutum quidem nihil est, sed pactio intercessit ob indicium, hoc es
Abbreviated transcription (Latin):
inscq̃ntib anius ⁊ si lustrum forte abĩ¬
itio fuerat conductiomip̃stiͣͣum. Sed
i siscd̾o quoq annopost finitum lustr̃
nichil fuerit contrarium actum. ean
uem uideri locationem ꝑmansisse m
uno quoq anno obseruand̾ est ¶Inur¬
banis antem precliis alio iure utimur
ut ꝓut quisq hĩtau̾it ita iobligetur. nͥ
insqͥrtis cerrum tempus conductioni
comprehensumest.
fiuito quoꝙ tempore colcuuis est. Intelb¬
gitur enim dominus cum patitur colo¬
num in fundo eẽ. ex integrolocare. ⁊ hꝰ¬
modi contractus neq u̾ba neq scpͥturã
unq desiderant. s nito consensu can¬
ualescunt. ⁊ i deo suinterim dominus fuir¬

Expanded text:
in sequentibus annis, etsi lustrum forte ab inin sequentibus annis, etsi lustrum forte ab initio fuerat conductioni praestitutum. sed et si secundo quoque anno post finitum lustrum nihil fuerit contrarium actum, eandem uideri locationem in illo announoquoque anno obseruandum est. in urbanis autem praediis alio iure utimur, ut, prout quisque habitauerit, ita et obligetur, nisi in scriptis certum tempus conductioni comprehensum est.finito quoque tempore colonus est: intellegitur enim dominus, cum patitur colonum in fundo esse, ex integro locare, et huiusmodi contractus neque uerba neque scripturam utique desiderant, sed nudo consensu conualescunt: et ideo si interim dominus fu
Abbreviated transcription (Latin):
easq magratus ficãgi usserit siquidem
ineque fuerunt sab̾ clistinguit utrum
scit conductor an nonscit. si scit: eẽ ex
locato aslionem. siminus: non. ꝙ sieq̃
sunt ita demum eum eia ten̾i. si culpa
eius id fecit edił. uta labeo ⁊ melascribt̃.¬
¶ Duorerlocationis insoudum ẽt posst̃.¬
¶ Si lege operis locandi comprehensũ
cet. si addiem effectum noneẽt. ut auii¬
locare soliceret. non auas pͥor canductor
ex locatotenebitur. qnsieadem legelo¬
catum eẽt. nec ante locari id poterit qͣm
dies efficiencli preterisset. ¶ Qui im¬
pleto temꝑe conductionis remansit ino¬
ductione non solum reconduxisse uide¬
bitur. s ĩpignorum iudetur durare ob
rat. huius enim nouus consensus erat
necessarius. Cademcã erit isirei . p. cã
predia locata fu̾tt Qd autem cliximꝰ
Taciturnitate utriusq ꝑtis colonum
reconduxisse. uideri. ita accipiendum
est. ut ipõ anno quo tatu̾it uideantur
eandem lo cationemrenouasse. non ĩ

Expanded text:
easque magistratus frangi iusserit, si quidem iniquae fuerunt, Sabinus distinguit, utrum scit conductor an non: si scit, esse ex locato actionem, si minus, non. quod si aequae sunt, ita demum eum teneri, si culpa eius id fecit aedilis. et ita Labeo et Mela scribunt.Duo rei locationis in solidum esse possunt.Si lege operis locandi comprehensum esset, ut, si ad diem effectum non esset, relocare id liceret, non alias prior conductor ex locato tenebitur, quam si eadem lege relocatum esset: nec ante relocari id potest, quam dies efficiendi praeterisse‹t›.Qui impleto tempore conductionis remansit in conductione, non solum reconduxisse uidebitur, sed etiam pignora videntur durare oblrat: huius enim novus consensus erit necessarius. eadem causa erit et si rei publicae praedia locata fuerint. quod autem diximus taciturnitate utriusque partis colonum reconduxisse videri, ita accipiendum est, ut in ipso anno, quo tacuerunt, videantur eandem locationem renovasse, non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tere iuł negat.qi nõ iiurie fanende
causa hoc fecit. s p̾cipiendi. ¶ Sigẽ¬
ma includenda aut in sculpenda data
fit: eaq fracta sit. siquid̾̃ uitio ma¬
terie fr̃msit. non eut ex locata actio. si
inꝑitia facientis erit. huic sñie addend̾
erit. ni si ꝑiculum quo in se artifexie¬
ceꝑiti Tunc ienim isi uitio matie id e¬
uenent erit ex locato actio. ¶ Si fui¬
lo uestinenta polienda acceꝑit. ea q
mures roserint ex locato tenetur qr
debuit ab hat re cauere. ¶Et si pal¬
lium fullo ꝑmutau̾it ialu alteruis de¬
decłit ex locato actione tenebitur. etiã¬
sugnarus fu̾it. ¶ Exercitu ueniente¬
inigrauit conductor dem̃ hospino mi¬
lites fenestras ⁊ cetera sustułint. si dño
non denuntiauit uigranit: ex locato
tenebitur. Labeo autemsire sistere
potuit inon restitit. ten̾i dit. q̃ sñĩ au̾a

Expanded text:
tere Iulianus negat, quia non iniuriae faciendae tere Iulianus negat, quia non iniuriae faciendae causa hoc fecerit, sed praecipiendi. Si gemma includenda aut insculpenda data sit eaque fracta sit, si quidem vitio materiae fractum sit, non erit ex locato actio, si imperitia facientis, erit. huic sententiae addendum est, nisi periculum quoque in se artifex receperat: tunc enim etsi vitio materiae id evenit, erit ex locato actio. Si fullo vestimenta polienda acceperit eaque mures roserint, ex locato tenetur, quia debuit ab hac re cavere. et si pallium fullo permutaverit et alii alterius dederit, ex locato actione tenebitur, etiamsi ignarus fecerit. Exercitu migrauit conductor, dein de hospitio milites fenestras et cetera sustulerunt. si domino non denuntiauit et migrauit, ex locato tenebitur: Labeo autem, si resistere potuit et non re
Abbreviated transcription (Latin):
aquilie dabitur. ¶ Sinauicularius
honus in internas uehendumcondux.
⁊ cum flum̃ init̾nense. nauis subire n̾
possit. inaliam nauem m̾cestnͣstułit.
eaq nauis inrꝓstio fluminis ꝑient:
tenctur pͥmus uauicul arius. Babeo si
cisipa caret nontem̾ ait. Cetenun siuel
inuito domino feait uł quonondebuit
temꝑe. aut siminusydouee nauitunc
exlocatoagendum. ¶ Si magister
nauis sine gub̾natore influmen nauẽ
inmisi̾t. ⁊ tempestate orta: temꝑare
nõpo ⁊uerit in auem ꝑdid̾it. uectores
habebunt adu̾suseum exlocato actio¬
nem. ¶ Siquis seruum docend̾ con¬
cluxerit. eumq dux̾it ꝑegre. ⁊ aut ab
hostib captus sit aut ꝑierit. ex locato
eẽ astionem patuit. si modonon sic con¬
bene facienti forma calceitam uelxm̃
tur. ex locato eẽ actionem prieiꝰ. Qmͣnis
enimmagrĩs leuis castigano conces¬
sa sit: tamen hunc modum nontenu¬
isse. s i de aquiliaut supradiximus.
Inuiriarum autem actionein campe¬

Expanded text:
Aquiliae dabitur. Si navicularius Aquiliae dabitur. Si navicularius onus Minturnas vehendum conduxerit et, cum flumen Minturnense navis ea subire non posset, in aliam navem merces transtulerit eaque navis in ostio fluminis perierit, tenetur primus navicularius? Labeo, si culpa caret, non teneri ait: ceterum si vel invito domino fecit vel quo non debuit tempore aut si minus idoneae navi, tunc ex locato agendum. Si magister navis sine gubernatore in flumen navem immiserit et tempestate orta temperare non potuerit et navem perdiderit, vectores habebunt adversus eum ex locato actionem. Si quis servum docendum conduxerit eumque duxerit peregre et aut ab hostibus captus sit aut perierit, ex locato esse actionem placuit, si modo non sic conbene facienti forma calcei tam vehemetur, ex locato esse actionem patri eius: quamvis enim magistris levis castigatio concessa sit, tamen hunc modum non tenuisse: sed et de Aquilia supra diximus. iniuriarum autem actionem compe
Abbreviated transcription (Latin):
Sihoc in lacationem conuenit igne
ne hareto. ⁊ habuit tenebitur. ⁊ si fortiu¬
tus cãus admisit incencliumqꝵ non deb¬
uit igneni hr̃e. aliud ẽ enimignenini¬
noscentem hr̃e ꝑmuttit enim hr̃e. s ĩ nox¬
sium ignem.Item prospitere debi cond¬
uctor ne auquod iusrei uł corꝑus deteriꝰ
faciat. uel fieripatiatur. ¶ Qui
uinm decampania tnͣsportand̾ cond¬
uxisset. dem̃ mota aquadam cantrou̾¬
sia signatum suo ⁊ alterius sigillo: in
a pothetam deposuisset ex locato tenet᷑
ut locatoripossessionem uini sine cõtͦ¬
u̾sia reddat. nisi culpa conluctor caret.
Inter concluctorem ⁊ locatorem cõ¬
dienerat ne in uilla urbaua fenum cõ¬
poneretur: composuit. dem̃ seruus ig¬
ne ulato suctẽ dit. ait labeo tenicond¬
uctoremexlotato. quia ip̃e cãmprebu
neus ignem miecerit. dampnilocati
rucarius. clum ceteros tnͣsire contend̾
cisiumeu̾tit. ⁊ seruum quassauit. ł
occidit. puto ex locato in cumẽẽ actio¬
neni. Temꝑare enim debuit s iutilis

Expanded text:
Si hoc in locatione conuenit 'ignem ne habeto' et habuit, tenebitur etiam si fortuitus casus admisit incendium, quia non debuit ignem habere. aliud est enim ignem innocentem habere: permittit enim habere, sed innoxium, ignem.Item prospicere debuctor, ne aliquo uel ius rei uel corpus deterius faciat uel fieri patiatur. Qui uinum de Campania transportandum conduxisset, deinde mota a quodam controuersia signatum suo et alterius sigillo in apothecam deposuisset, ex locato tenetur, ut locatori possessionem uini sine controuersia redd‹a›t, nisi culpa conductor careret. Inter conductorem et locatorem conuenerat, ne in uilla urbana faenum componeretur: composuit: deinde seruus igne illato s‹u›cc‹en›dit. ait Labeo teneri conductorem ex locato, quia ipse causam praebuineus ignem iniecerit, damni locati rucharius, dum ceteros tcisium evertit et servum quassavit vel occidit. puto ex locato esse in eum actionem: temperare enim debuit: sed et utilis
Abbreviated transcription (Latin):
Dauł .ł. Iure gentum incestum com¬
mittit: qui ex gratluascendentium o
eam duxerit quamuetatur. uel af¬
finem qm impeditur. siquidem palã
tes. ut errantes maioris pene excusantͭ ͦ
clam conmuttenteꝰ ut contum a ces plec¬
tuntur De iure dotium. R
uoto eius quidat ita contrahitur. ut
semꝑ ap̃maritum sit.
dotes saluas hr̃e. pp̃ quas nibere pꝰsũt.
dem .ł. Dotis apelłd non refertur. ad
ea matrimonia q̃ consistere non posst̃.
Neq enimdos sine matrimonio ẽẽ pot̾.
U̾cumq gͥ matrimonii nomennonest.
nec dos est.

Expanded text:
um Iure gentium incestum committit, qui ex gradu ascendentium veeam duxerit quam vetatur, vel adfinem quam impeditur, si quidem palam tes ut errantes maiore poena excusantur, clam committentes ut contumaces plectuntur. DE IURE DOTIUM 1 Puoto eius qui dat ita contrahitur, ut semper apud maritum sit. dotes saluas habere, propter quas nubere possunt.m Dotis appellatio non refertur ad ea matrimonia, quae consistere non possunt: neque enim dos sine matrimonio esse potest. ubicumque igitur matrimonii nomen non est, nec dos est.
Abbreviated transcription (Latin):
tor eius siue iussit aliumclare. siue
cumquis declisset negotiumeius ge¬
rens. parens ratum hu̾it ꝓfectitiados ẽ.
Quid ⁊ si quis prĩ donaturus dedit. mar
tre eẽ ⁊ est uerum. S sicurator furiosi .ł
ꝓdigi ł cuiuslib alt̾ius dotem:. dederit.
similiter dicemus. dotem ꝓfecliͤam eẽ.
S si ꝓponas p̃toremł p̾sidem decreuisse.
qnͣtum ex bonis pr̃is uł ab hostib cap
tił a latronib opͥssi filie indotemdetur.
cliau̾it hereclit᷑atem dotis constituende
causa forte quod maritus erat aut sb̃
uerum remaneat. dotisconstituende
nis. q nich errogauit. de suo pat̾. sed

Expanded text:
tor eius siue iussit alium dare siue, cum quis dedisset negotium eius gerens, parens ratum habuerit, profecticia dos est. Quod si quis patri donaturus dedit, Marsse: et est uerum. Sed et si curator furiosi uel prodigi uel cuiusuis alterius dotem dederit, similiter dicemus dotem pro fecticiam esse. Sed et si proponas praetorem uel praesidem decreuisse, quantum ex bonis patris uel ab hostibus capti aut a latronibus oppressi filiae in dotem detur, diauerit hereditatem dotis constituendae causa forte quod maritus erat substituredem remaneat dotis constituendaenis, quia nihil erogauit de suo pater, sed
Abbreviated transcription (Latin):
non euis ꝗ ramsit alienare intłłi gr̃.
⁊̃ qui alienã litẽ uendid̾. s hr̃eẽ ĩstu¬
endo ł legando siqͥs alienet: huice¬
demde receꝑit: non tenebitur ħ e
dco. ¶ Q uenditori suo redhibet.
nonuidet᷑ uidicii mutandi cã alie¬
nare.¬
Sauł .ł.i¶ Quia recłbibito hoĩe om̃ia
retro aguratur. ⁊ deo nonuidet᷑ iudi¬
cĩ mutandi cã alienare. qui redhi¬

Expanded text:
non eius quod iam sit. Alienare intellegitur etiam qui alienam rem uendidit. Sed heredem instituendo uel legando si quis alienet, huic edeinde receperit, non tenebitur hoc edicto. Qui uenditori suo redhibet, non uidetur iudicii mutandi causa abalienarecurulium quia redhibitio homine omnia retro aguntur: et ideo non videtur iudicii mutandi causa alienare qui redhi
Abbreviated transcription (Latin):
idag it. ne cuius det̾ior cã fiat. ex
alieno fcõ. Et cum intelligit iuditõ¬
rum exitum duriorem nob constitmi.
oppõito alio adu̾sario in eam qͦq
rem ꝓspexit. ut siq̃ alien andorẽ
alium nob̾ adu̾sarium suo loco sb̃¬
stitu̾it. idꝙ data opera infraudem
nr̃am fecerit: tanti nob̾in fcm̃ actõe
tenetur: qnͣti nr̃a int̾sit. alium adu̾¬
sarumnos non hũisse. Itaꝙ si alti
ꝓuintie hominem aut potentiorem.
non possimuis. ¶ S ⁊ si hominem
qũe petebamꝰ manuimiserit. durior
nr̃a conditõ sit spretores fauent liber¬
tatib. ¶ Item silocum inquo opꝰ fe¬
c̾is cuius nomine int̾dicto: ꝙ iii.
aut clam uł actione a q̃ pluuie:
artende tenebaris. ali enau̾is: du¬
rior nr̃a conditõ fc̃a intelligitur.
q si tecum ageret᷑ tuis impensis.
id opus tollere deberes. Nunc u̾ocũ
incipiat mͥ adu̾sus alium actio et
qũa qiui fecerit: compellor opus¬
meis inpensis tollere. quia qui ab
alio fcm̃ possidet: eatenus istis acdõ¬

Expanded text:
id agit, ne cuius deterior causa fiat ex alieno facto, et cum intellegeret iudiciorum exitum interdum duriorem nobis constitui opposito nobis alio adversario, in eam quoque rem prospexit, ut si quis alienando rem alium nobis adversarium suo loco substituerit idque data opera in fraudem nostram fecerit, tanti nobis in factum actione teneatur, quanti nostra intersit alium aduersarium nos non habuisse. Itaque si alterius prouinciae hominem aut potentiorem non possumus. Sed et si hominem quem petebamus manumiserit, durior nostra condicio fit, quia praetores faveant libertatibus. Item si locum, in quo opus feceris, cuius nomine interdicto quod vi aut clam vel actione aquae pluviae arcendae tenebaris, alienaveris, durior nostra condicio facta intellegitur, quia si tecum ageretur, tuis impensis id opus tollere deberes, nunc vero cum incipiat mihi adversus alium actio esse quam qui fecerit, compellor meis impensis id tollere, quia qui ab alio factum possidet, hactenus istis actio
Abbreviated transcription (Latin):
cui alienau̾is id qi ei nunciatumñ
finss. Exquib: apparet quod ꝓcon¬
sul mm̃t̾ se restitut᷑um pollicetur.
uͭ hac actione offitium tantũ iudi¬
cis conseqͣturactor. qũat̃ eiꝰ it̾ sit
aliũ a du̾sãiũ non hũisse. forte siqͣs
inpensas fecerit. aũ siqͣm aliami¬
comiuoditatẽ pasius sit. alio adu̾saĩo
substituto. Quidergo est i sus ad¬
u̾sus quemi talis actõ competit. ꝑatꝰ
sit utile iuditium pati. ꝑinde at si
posiederit. Recte dicit᷑ denegandã
te ab eo cui abienate sunt. nec pe¬
ti obħ possunt locum ht̃ ħ eclictũ.
¶Itemq fĩ potest ut sine dolo ma
lo quidem possidere desierit: uerum
udgtĩ mutandi cã id fiat. Sũt ⁊ aͣ
cum plura talia potestaũ aliquis
doio desinere possid̾e. nec tĩ uidicii
ne pp̃eã sepius litigaret. ħ .ii. u̾e¬
cunda cogitatio eius quilitẽ execra¬
tur non est untuꝑanda. s euis clum¬
taxat qͥ cũ remhrẽ uult: utem ad
auũ tnͣsferat. ut moiestum adu̾¬
sarium pro se subitiat.

Expanded text:
is, quia ei nuntiatum non sit. Ex quibus apparet, quod proconsul in integrum restituturum se pollicetur, ut hac actione officio tantum iudicis consequatur actor, quantum eius intersit alium adversarium non habuisse: forte si quas inpensas fecerit aut si quam aliam incommoditatem passus erit alio adversario substituto. Quid ergo est, si is, adversus quem talis actio competit, paratus sit utile iudicium pati perinde ac si possideret? recte dicitur denegandam tae ab eo cui alienatae sint nec peti ab hoc possint, locum habet hoc edictum. Itemque fieri potest, ut sine dolo quidem possidere desierit, verum iudicii mutandi causa id fiat. Sunt et alia complura talia. Potest autem quis dolo malo desinere possidere, nec tamen mutandi ne propter eam sepius litigaret. Hec verecunda cogitatio eius qui lites execratur non est vituperanda, sed eius dumtaxat, qui cum rem habere vult, litem ad alium transferat, ut molestum adversarium pro se subiiciat.
Abbreviated transcription (Latin):
Timͥ ustissima aus uidetur eẽ snĩa.
firmus aꝓculo q̃siit. si de plumbeo
castello fistule subterra misse aqͣmdu¬
cent in equũ laterib circumstructe.
re quid actumeẽt. Qdgͦ si nicħ de ea
re neq emptorn uenditor cogitau̾it
ut plerumq in eiusmodi reb euenire

Expanded text:
iustissima videtur esse sententia. Firmus a Proculo quaesiit, si de plumbeo castello fistulae sub terram missae aquam ducerent in aenum lateribus circumstructum,rre, quid acti esset. quid ergo si nihil de ea re neque emptor neque venditor cogitaverunt, ut plerumque in eiusmo
Abbreviated transcription (Latin):
sua adquirit᷑. ex re fructuarii. a deum
ꝑtinet siue stipuietur siue ei possessio
tradita fueriti Siuero hr̃s institutus
sit uel legatum acceꝑit: lab̾o clistin¬
guit cuius grã ut hĩs inftuitur scd̾uł

Expanded text:
sua adquirit uel ex re fructuarii, ad eum pertinet, siue stipuletur siue ei possessio fuerit tradita. si uero heres institutus sit uel legatum acceperit, Labeo distinguit, cuius gra
Abbreviated transcription (Latin):
legetur dicendum est. ita eum utidebe.
non utetur.s an ilocare possit uidend̾
est. ⁊ puto locaturum i licet testator
commodare non locare fu̾it solitus.¬
tamen ip̃m fructuarium locaturũ
tam scenicam qm funebrem uestem.
Propͥetatis dom inus non delebit
ĩpedire fructuarium ita utentem. ne
deteriorẽ eiꝰ conlitionẽ faciat. de qͥb¬
dam plane clubitat᷑ sieũuti ꝓhibeat.¬
aniure idẽ faciat. ut putadoliis Si
furte furidi usus fructus sit legatus.
iputant quidam isi defossasint. uti
ꝓhibenduml id iiseriis. incuppis.
uncadis. ĩ anforis pͥutant. Id̾ unspe¬
cłarib si domus usus fructus leget᷑.
S i puto nisi sit contraria uoluntas̃
ĩ instrum̃tum fundiuł domus cõtm̃i
¶S nͨec seruitutẽ impon̾e fundo pot̾
pon ꝓpͥetaturus. nec amittere seruitu¬
teni adquir̾e plane seruitutẽ eũ pes¬
se ⁊̃ inuito fructuario iuł scrib̃. qͥb¬

Expanded text:
legetur, dicendum est ita uti eum debere, non utetur. sed an et locare possit, videndum est: et puto locaturum, et licet testator commodare, non locare futamen ipsum fructuarium locaturum tam scaenicam quam funebrem uestem. Proprietatis dominus non debebit impedire fructuarium ita utentem, ne deteriorem eius condicionem faciat. de quibusdam plane dubitatur, si eum uti an iure id faciat: ut puta doleis, si forte fundi usus fructus sit legatus, et putant quidam, etsi defossa sint, uti prohibendum: idem et in seriis et in cuppis et in cadis et amphoris putant: idem et in specularibus, si domus usus fructus legetur. sed ego puto, nisi sit contraria voluntas, etiam instrumentum fundi uel domus contineri. Sed nec seruitutem imponere fundo potest proprietarius nec amittere seruitutem: adquirere plane seruitutem eum posse etiam inuito fructuario Iuli
Abbreviated transcription (Latin):
time uͥ sepelurt᷑. Ex eo ne deterioremo¬
ditionem fructuarii faciat ꝓprietarius
solet queri anseruum dñs cołxere poss.
aristus ap̃casium nota plenissimdm̃
meum cohertionẽ hrẽ. si mͦ sñ dolo malo
faciat. qmͣuis usus fructu arius in ꝯͣ¬
riis quid̾ mmnisteriis aut inusitatis
artificiũ eius corrumꝑe posũt. uec ser¬
uum citatritib deformare. ꝓpͥetarus
autem i seruum noxe dedere poterit.
deleb̾ plane denegariusus fructus. ꝑ se¬
cutio: si ei qui noxe accepit litis estimna¬
tionon offeratur: a fructuario. ¶Si
quis seruumocciderit utilem actõem
loco de mortudꝵ arborz alie substi¬
tuende sunt. ⁊ priores ad fructuariũ
posse ita legari: ut ei seruitus impo¬
natur. q̃ alti insule hr̃aitarie. debeat᷑.
hoc modo sulle hedi. meo ꝓmiserit
ꝑse non ꝑ fore. quo altus edifina
ea tollantur. tinnei eoꝵ edifitioꝵ u
sum fructũ dolego. ł sic edimin illarũ
quo ad altius qͣm uti nunc sunt eclifi¬
sate uon erunt illiusũ fructũ dolego.

Expanded text:
tune, ubi sepeliretur. Ex eo, ne deteriorem condicionem fructuarii faciat proprietarius, solet quaeri, an seruum dominus coercere possit. et Aristo apud Cassium notat plenissimam eum coercitionem habere, si modo sine dolo malo faciat: quamuis usufructuarius nec contrariis quidem ministeriis aut inusitatis artificium eius corrumpere possit nec seruum cicatricibus deformare. Proprietarius autem et seruum noxae dedere poterit, debebit plane denegari usus fructus persecutio, si ei qui noxae accepit litis aestimatio non offeratur a fructuario. Si quis seruum occiderit, utilem actionem locum demortuarum arborum aliae substituendae sunt et priores ad fructuarium posse ita legari, ut ei seruitus imponatur, quae alteri insulae hereditariae debeatur, hoc modo: 'Si ille heredi meo promiserit per se non ia tollantur, tum ei eorum aedificiorum usum fructum do lego" vel sic: "Aedium illarum, quoad altius, quam uti nunc sunt, aedificatae non erunt, illi usum fructum do lego".
Abbreviated transcription (Latin):
obligõ q̃ acceptilata ẽ. ñ ip̃ã tam restituenda sit
diem fuit. nec añ solutum mñmͥ. dies obliga¬
tõis p̾teriit restaurandaerit. in diem pͥsti¬
num obligõ ⁊ si debitrins cum satisdatõe fu¬
erit satis datio renouanda est. Similiq mͦ
isi ꝯditionalis fu̾it obligõ que indotem cõ¬
u̾sa est. ⁊ pendente obligõne diuortium fu̾it
secutum ueriuis est obligõneni subeadem
conditione restiti debere. Si si conditio
extiterit constante matrimonio ex die di¬
uortii tempora exactionis numerantur.
misisset: non resoluitur ꝓmissio. slam
i cum añuuptias pr̃ moreretur. nicho
munis hȩtedes cius exꝓmisione obligati

Expanded text:
obligatio quae accepto lata est, non ipsa iam restituenda sit,obligatio quae accepto lata est, non ipsa iam restituenda sit,ro obligatio in diem fuit nec ante solutum matrimonium dies obligationis praeteriit, restauranda est in diem pnum obligatio et, si debitum cum satisdatione fuerit, satisdatio renouanda est. similique modo et si condicionalis fuerit obligatio quae in dotem conuersa est et pendente obligatione diuortium fuerit secutum, uerius obligationem sub eadem condicione restitui debere: sed si condicio exstiterit constante matrimonio, ex die diuortii tempora exactionis numerantur. misiet cum ante nuptias pater moreretur, nihilo minus heredes eius ex promissione obligati
Abbreviated transcription (Latin):
Gaaus. Nes in dotem dace que pondere
muimero mensura constant maritiperi¬
culo sunt. qr in hoc clanturut eas mari¬
tus ad arbitrium suum distrahat:⁊ qñ
constitui tñ isi ante mrnnonium accepti¬
latio fu̾it interpõita: nes nuptie secute:
sceb̾ait. matrimonii causa atcepti latio¬
nem interpp̃itam non secutis imptiis nł¬
lam eẽ atq ideo suolocomanere. obliga¬
tionem que sũia ueraest. ¶ Quociens
autem exͣneus accepto ferc debitori dotis
constituende cã siquid̃ nuptie ĩsecute sunt.
non fu̾int. liberatõ ñ seq̃tur. nisi forte sic ac¬
ceptotislit ut uelit mulieri. iutotum dona
tum. Tunc .i. credend̾ ẽ breui manu acceptũ
amuliere ⁊ mantodatum. Ceter̃um mulier
ꝑ uberã ꝑsonam conditio aduninon potest.¬
plane secutis nuptiis must soluto m̃ m̾o
dotis exactionem habebit. nisiforte sicͥ ac¬
ceptotulit extraneus. ut ip̃e quoquomͦ so
non hẽbit mulier actionem scd̾m q̃ ꝯstituta do¬
is esfectucerit dons exactioni. ait si quid̾ purai

Expanded text:
ale Res in dotem datae, quae pondere numero mensura constant, mariti periculo sunt, quia in hoc dantur, ut eas maritus ad arbitrium suum distrahat et quanconstitui, tamen, si ante matrimonium acceptilatio fuerit interposita nec nuptiae secutae, Scaevola ait matrimonii causa acceptilationem interpositam non secutis nuptiis nullam esse atque ideo suo loco manere obligationem: quae sententia vera est. Quotiens autem extraneus accepto fert debitori dotis constituendae causa, si quidem nuptiae insecutae non fuerint, liberatio non sequetur: nisi forte sic acceptum: tunc enim credendum est breui manu acceptum a muliere et marito datum: ceterum mulieri per liberam personam condictio adquiri non potest.Plane secutis nuptiis mulier soluto matrimonio dotis exactionem habebit, nisi forte sic accepto tulit extraneus, ut ipse, quoquo modonon habebit mulier actionem. secundum quae constituta dois effectus erit dotis exactioni, ut, si quidem pura sit
Abbreviated transcription (Latin):
postea anteqͣm maritus petere posset debi¬
tor soluendo eẽ desient. magis periculum
admulierem ꝑtinere placet. Nec enim
uideri marttum nomen secutum eo tp̃r qͦ
exigere non potent. Ꝙ si iam tinic debitor
cum sub conditione ꝓmitteret soluendo
nonfu̾it. ꝑiculum uiri eẽ. ꝙ. sciens tale no¬
men secitus uideretur. qͣle inobligatiõe
fu̾it. ¶ Sxdebitor muliera dotem pro¬
miserit ⁊ mulierem dotem heredem relique

Expanded text:
postea, sed antequam maritus petere posset, debipostea, sed antequam maritus petere posset, debitor soluendo esse desierit, magis periculum ad mulierem pertinere placet: nec enim uideri maritum nomen secutum eo tempore, quo exigere non poterit. quod si iam tunc debitor, cum sub condicione promitteret, soluendo non fuerit, periculum uiri esse, quod sciens tale nomen secutus uideretur, quale initio obligationis fuerit.Si debitor mulieris dotem promiserit et mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
deĩ constante coniunctione ambo ad li
to uineadem canunctione ꝑmanseruit:
ita res moderetur. ut si qua exreb corpora¬
titerint. uideantur ea tacite indotem cõ¬
ũsaut earum estimatio mulieridebeat᷑.¬
¶ Sispadom mulier nupserit clisting¬
uendum arbitror castratus fint necne.
ut incastrato dicas dotemnoneẽ. in eo qͥ:
castratus non est. q est matrimonium
⁊ dos. ⁊ dotis exactio.¬
pontio lucriano inhec ubu. Sumilierq̃
dotem dederat post diuortium rursus in ma¬
trimonum recdit ñ reuocatis instrum̃tis ñ
cdubitabit is apud quem res agetur. ẜ uolũ¬
tatem nuilieris q̃ utiq nonindotata redire
ĩmatrimomum uoluit. partibus fins fũgi
quasi renouata dote.
gantur. cuiꝰ cumq sexus conditionisq o
fint. s si nuptie secute non fu̾int exstipu¬
latu aginon potest. Mag̃ em̃ res qmu̾ba:
itur. cum debitori manto acceptũ feratur
dotis ostituende causa. ¶Si adebitore
mmilieus sub conditione dos ꝓmtitatur.⁊

Expanded text:
de constante coniunctione ad libertatto et in eadem coniunctione permanserint, ita res mode‹re›tur, ut, si quae ex rebus corporatiterint, uideantur ea tacite in dotem conuersa, ut earum aestimatio mulieri debeatur.Si spadoni mulier nubserit, distinguendum arbitror, castratus fuerit necne, ut in castrato dicas dotem non esse: in eo qui castratus non est, quia est matrimonium, et dos et dotis actioPontio Lucriano in haec uerba: 'Si mulier, quae dotem dederat, post diuortium rursus in matrimonium redit non reuocatis instrumentis, non dubitabit is, apud quem res agetur, secundum uoluntatem mulieris, quae utique non indotata redire in matrimonium uoluit, partibus suis fungi quasi renouata dote'.gantur, cuiuscumque sexus condicionisque sint.Sed si nuptiae secutae non fuerint, ex stipulatu agi non potest: magis enim res quam uerba iitur, cum debitori marito acceptum feratur dotis constituendae causa.Si a debitore mulieris sub condicione dos promittatur et
Abbreviated transcription (Latin):
niam prius qm fẽs sit legatarii int̾¬
emptiis sit. cessat legis a quiłie actõ.
De dolo autena actõ quocumq tp̃r
eum occid̾it cessat. qr extestam̃to
actõ competit. ¶ Si gua drupes tua:
doio alteriuc dampnum mͥdecł̾it
queritur an dedolo hẽam adu̾sus
eum actõem. ⁊ placuit mͥqd̾ labeo
scribit. si dominus quadeupecłis nõ c̃
saluendo dari deberede dolo qmuis
sinoxe declitiosit secuta non puto
dandam nec inidꝙ excelit. Id labõ
q̃tit si compeditum senium meum

Expanded text:
niam priusquam factus sit legatarii, inteniam priusquam factus sit legatarii, interemptus est, cessat legis Aquiliae actio: de dolo autem actio, quocumque tempore eum occiderit, cessat, quia ex testamento actio competit.Si quadrupes tua dolo alterius damnum mihi dederit, quaeritur, an de dolo habeam aduersus eum actionem. et placuit mihi, quod Labeo scribit, si dominus quadrupedis non sit soluendo, dari debere de dolo, quamuis si noxae deditio sit secuta, non puto dandam nec in id quod excedit.Idem Labeo quaerit, si compeditum seruum meum
Abbreviated transcription (Latin):
¶põp̃ autẽ ⁊̃ sippłaus actõ sit cesĩare ac
sialia actõnonsit.S ⁊ si dubitet᷑ an aͣ
sit putat la beo de dolo dandam actõem
laffert talem spẽm qui seruum mͥdebe¬
bat. uel ex uenditõe uel ex stipulatu
uenenum ei declit ⁊ sic eum tradidit
uł fund̾. ⁊ clum tradidit imposuit
ei seruitutem uł eclifinia diriit uel
arbores extidit. uel extir pauit ait la¬
beo siue cauit de dolo sũnon. dandam
in euni dedolo actionem. Qm̃ si cauit
dubium est ancompetat exstipł atu
actõ. S est uenus: si quidem de dolo
cautumest. cessare actioriem de do¬
lo qm̃i est ex stipulatu actõ sinonẽ
cautum. inexempto quidem actõẽ:
cessat dedolo actio. qm̃ est exempto.
Iu exstipulatu de dolo actionecc̃a est.¬
¶ Si sermim usuarium ꝓprietarius
occid̃ legis aquile actõni:⁊ ad exhibẽ¬
Dum subiacebit sipossidens ꝓpͥeta¬
rius occidit. ideoq cessat dedolo ac¬
tõ. ¶ Item siseruum legatum hr̃s
ante ad itam hr̃ditatem occid̾it qͦ¬

Expanded text:
pularis actio sit, cessare de si alia actio non sit, sed et si dubitetur an alia sit, putat Labeo de dolo dandam actionem et adfert talem speciem. qui seruum mihi debebat uel ex uenditione uel ex stipulatu, uenenum ei dedit et sic eum tradidit: uel fundum, et dum tradit, imposuit ei seruitutem uel aedificia diruit, arbores excidit: uel extirpauit: ait Labeo, siue cauit de dolo siue non, dandam in eum de dolo actionem, quoniam si cauit, dubium est, an competat ex stipulatu actio. sed est uerius, si quidem de dolo cautum est, cessare actionem de dolo, quoniam est ex stipulatu actio: si non est cautum, in ex empto quidem actione cessat de dolo actio, quoniam est ex empto, in ex stipulatu de dolo actio necessaria est.Si soni et ad exhibendum acc‹e›dit, si possidens proprietarius occidit, ideoque cessat de dolo actio.Item si seruum legatum heres ante aditam hereditatem occiderit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ut fugeret solu̾is: an de doloactiodã¬
daest. ⁊ ait quintus mutiꝰ apudeum
notans. si ^ mniã ductus fecisti. fuitite

Expanded text:
ut fugeret solueris, an de dolo actio danda sit? et ait Quintus apud eum notans: si non misericordia ductus fecisti, furti te
Abbreviated transcription (Latin):
mpotestate sua eẽ confitetur aut ex¬
hebere eum eum debet aut absentem
defendere quodinsi faciat punitinz
atq sip̾sentẽ ñ niore decłit. ¶ Sine¬
gauerit domiꝰ in petestate suã ẽẽ ser¬
uũ ꝑmittit p̾tor actoi̾ arbitrumiu¬
trumiure uirando iddecidere. aniudici¬
um dictare sine noxe deditõe. uelit.
ꝑ quod uincet. si ꝓbau̾it eumm pͣate
non ꝓban̾it inpot̾ate ad u̾sarii seruũ:¬

Expanded text:
potestate esse confitetur, aut exhibere eum debet aut absentem defendere: quod nisi faciat, punitur atque si praesentem non noxae dederit.Si negauit dominus in sua potestate esse seruum, permittit praetor actori arbitrium, utrum iureiurando id decidere an iudicium dictare sine noxae deditione uelit, per quod uincet, si probauerit eum in potestate non probauerit in potestate adu
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł .xxx. Merito aute m a diectum
est. ita demuni furti actõem eẽ. si ꝑ fal¬
latiam ⁊ dolomalo amouit.quienim
sñ dolo malo fent furti nontenetur.
⁊ sane plerumq credendum est. eum
qͥ ꝑtis dominus est. iuire potius suo
ut: qͣm furticon silium inire. ⁊ ideo
uidebimꝰ an fama teneatur. ⁊ rõ qͥd̃

Expanded text:
. Merito autem adiectum est ita demum furti actionem esse, si per fallaciam et dolo malo amouit, quia, cum sine dolo malo fecit, furti non tenetur: et sane plerumque credendum est eum, qui partis dominus est, iure potius suo re uti quam furti consilium inire. Et ideo uidebimus, an Fabia teneatur. et
Abbreviated transcription (Latin):
trono uirau̾it se lib̃tum nonẽẽ ratũ
hñdum est uisurandum ut nec oꝑaꝵ
petitio. nec bonorum possesso contra
qmͣ si caueam boni iuri arbitratu me
lisurum. ⁊ fnntousu fructurestitimr.¬
Dauł .ł.xxx. Admonendi sumu̾ inter¬
uum etians pꝰ iusiurandum exactum
ꝑmitti constitutionib principum ex
integro causam ag̾e. Siꝗ noua instru¬
menta se inuenisse dicat quib nc̃ soł
usurus sit. S: hee ꝯstitutiones tunc
uidentur locum hr̃e cum eura aiudice
aliquis absolutus fu̾it. Solent enumn
iudices sepe inclubiis causis exacto iu¬
re iurando secundum eumiudicare
qui uirau̾it. E s̃i alias int̾ ipõs iure¬
uirandotransactum sit negotiũ. nõ
dcedr̃ eaudem cãm retractare.

Expanded text:
trono iurauit se libertum non esse, ratum trono iurauit se libertum non esse, ratum habendum est iusiurandum, ut nec operarum petitio nec bonorum possessio contra dare debet, quam si caueam boni uiri arbitratu me usurum et finito usu fructu restitale. Admonendi sumus interdum etiam post iusiurandum exactum permitti constitutionibus principum ex integro causam agere, si quis noua instrumenta se inuenisse dicat, quibus nunc solis usurus sit. sed hae constitutiones tunc uidentur locum habere, cum a iudice aliquis absolutus fuerit solent enim saepe iudices in dubiis causis exacto iureiurando secundum eum iudicare qui iurauerit: quod si alias inter ipsos iureiurando transactum sit negotium, non conceditur eandem causam retractare.
Abbreviated transcription (Latin):
auł.l.xixEum quiiurauit ex ea ac¬
tione que inficiendo crescit aliquid sib
Deberi. simplinonclupli ꝑsecutionem
sibi adquirere pecł. ait. hũde enimsuf¬
ficit exhon̾are petitorem ꝓbandi nect̃i¬
tate Cum omissa hac edictiꝑte:
Uupli astio integra manet.: ⁊ ħ iuditõ
exerceri. S uiiurandum act oris
seruari. ¶ Si aurau̾o testicum mͥ dãe
oportere qu non sit inrcuim nat᷑a
nͦoc existuuationem mͥ pt̃ae reus deb⁊.
nisi ex causa furtiua uel ppͥmoram. it̃
enim ĩ post mortem serui estimnatõ p̾¬
statur. ¶ Si mułr uirauit .x. dotis nõie¬
sͥ deb̾i: tota sumina pr̃anda est. Sed
si iurauit se declisie indotem. x ħ solũ
nonerit q̃rendum. andata sint. s qͣr
datasint quod ex eopr̃and̃ recdlioꝑt¬
erit. ¶ In popularib actionib uisiuꝰ¬
rancdum exactum: itademum adu̾s
alios ꝓderit: sibona fide exactum fu̾it.
Nanrisiquis eg̾it itademum consumi
publicam actionem si nonꝑcollusiõẽ
actum fu̾it. ¶ Silib̾tus deferente pa¬

Expanded text:
um. Eum, qui iurauit ex ea actione quae infitiando crescit aliquid sibi deberi, simpli, non dupli persecutionem sibi adquirere Pedius ait: abunde enim sufficere exonerare petitorem probandi necessitate, cum omissa hac parte edicti dupli actio integra maneat: et potest diexerceri, sed iusiurandum actoris conseruari. Si iurauero te Stichum mihi dare oportere, qui non sit in rerum natura, nec aestimationem mihi praestare reus debet nisi ex causa furtiua uel propter moras: tunc enim etiam post mortem serui aestimatio praestatur. Si mulier iurauerit decem dotis sibi deberi, tota ea summa praestanda est: sed si iurauit decem se dedisse in dotem, hoc solum non erit quaerendum, an data sint, sed quasi data sint, quod ex eo rerit. In popularibus actionibus iusiurandum exactum ita demum aduersus alios proderit, si bona fide exactum fuerit: nam et si quis egerit, ita demum consumit publicam actionem, si non per collusionem actum sit. Si libertus deferente pa
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃l. xxuiii uꝑsalutem suam
pirat. licet ꝑ deum iurare uide̾tur. res¬
pectu enimdiuini numinis itaiura¬
uit at tñ sinonita spetialit̾ iusiuran¬
clumͤ delatumẽ. iurasse non uidetur.
uõ exĩtegͦ sollempnit̾ iurand̾ est.

Expanded text:
. Qui per salutem suam iurat, licet per deum iurare uidetur respectu enim diuini numinis ita iurat, attamen, si non ita specialiter iusiurandum ei delatum est, iurasse non uidetur: et ideo ex integro sollemniter iurandum est.
Abbreviated transcription (Latin):
pulatio. licet res uidicata sit nͥideo iu
nis causam nancisci. ¶Iteracumex hac
ꝑte uisiuirandum iactionem ⁊ exceptõ¬
nem inducat. si forte reus extra uiditi¬
um actore d̾ferente iurau̾it se dare non
oport̾e. ⁊ actor ito deferente dãi sibi op̾t̾e̾¬
łce: posterior causa uiri siurandi potior
habebitur. Nec tanen p̾iuidinum ꝑuo
alterius fiet. quia non ciueretur anda
non iuirasie te dãctibi o port̾e et ad u̾suᷤ
utilem actionem q̃ hoc q̃ritur aniura¬
i̾us tibidãi oport̾e opponenda est excep

Expanded text:
pulatio, licet res iudicata sit: nisi ideo iurnis causam nancisci. Item cum ex hac parte iusiurandum et actionem et exceptionem inducat, si forte reus extra iudicium actore inferente iurauerit se dare non oportere et actor reo deferente dari sibi oporte posterior causa iurisiurandi potior habebitur: nec tamen praeiudicium periurio alterius fiet, quia non quaeretur, an danon iurasse te dare ‹t›ibi oportere, et aduersus utilem actionem, qua hoc quaeritur, an iuraueris tibi da
Abbreviated transcription (Latin):
uisiurand̾ deferri potest. nec de iniuria
q̃ri adu̾sãuus pot̾. cum possit usiurã¬
uum referre. E tanren sudõdicat
reus se lib̾atum: q̃m sachum quemp¬
misat putat decessisse nonerit tutuꝰ

Expanded text:
 deferri potest. nec de iniuria queri adversarius potest, cum possit iusiurandum referre. quid tamen, si ideo dicat reus se liberatum, quoniam Stichum, quem promiserat, putat decessisse? non erit tutus
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. ⁊ dem.ł. In exceptionibus
clicenclum est reum ꝑtib actoriᷤ fungi
oport̾e. ipsumq exceptionemuelud in¬
tentionem implere. ut puta si pacti cõ¬
uenti exceptione. utatur. docere d pact
⁊ obid non stetisse: ĩ dolomalo adusarii
factum qͦminꝰ sisteretur. Iiualitudinẽ
sibi impeclim̃to fuisse. ł tempestatẽ. ꝓare
eum id oportet. s ⁊ si ꝓcuratoria quis ex¬
ceptione utatur. eoꝙ non lituisset ad u̾sa¬
rio dare. ł fieri ꝓcuratorẽ ꝓbare idoꝑt̾eti
obitientem exceptionẽ. d̾ erit dicendũ

Expanded text:
n exceptionibus dicendum est reum partibus actoris fungi oportere ipsumque exceptionem uelut intentionem implere: ut puta si pacti conuenti exceptione utatur, docere debet pa ob id non stetisse, uel dolo malo aduersarii factum quo minus sisteretur, uel ualetudinem sibi impedimento fuisse uel tempestate‹m›, probare eum id oportet.Sed et si procuratoria quis exceptione utatur, eo quod non licuisset aduersario dare uel fieri procuratorem, probare id oportet obicientem exceptionem.Ide
Abbreviated transcription (Latin):
te ut iidex iuram̃ti fidemsecutus ita
suam siũam posñt formare. iiure refe¬
rende religions ei obseruando. S
caud in debiti ũ ex põitaeẽ clicat᷑. et
indis crete loquit᷑ tune euminꝙ̃ cautõ
expot̾ta est. compellidebitum eẽ oftñd̾e
ꝙ incauti ꝯͣ decduxit: insi ip̃espetiałr
qui cautionemex posuit causas ex¬
planauit ꝓ quibzeandem oscpͥsit. tc̃
eniistare eum oꝑtet. sue d fessioni nͥ
eidentissimis ꝓ bõmb inscpͥtus^ lbitiᷤ¬

Expanded text:
te, ut iudex iuramenti fidem secutus ita te, ut iudex iuramenti fidem secutus ita suam sententiam possit formare, iure referendae religionis ei seruando.Sed cautio indebite exposita esse dicatur et indiscrete loquitur, tunc eum, in quem cautio exposita est, compelli debitum esse ostendere, quod in cautionem deduxit, nisi ipse specialiter qui cautionem exposuit causas explanauit, pro quibus eandem conscripsit: tunc enim stare eum oportet suae confessioni, nisi euidentissimis probati
Abbreviated transcription (Latin):
petitionem eunihrẽ. Sĩn autẽ is qui ĩ¬
debitiun qͣuerit᷑ uel pupillus uel inmor
tis i miles uel agri cultor ⁊ forensium.
rerum ex ꝑs. uel alias simplicitate gau¬
dens uel desidie decliditus. tunceu in qui
accepit pecũias ostend̾e bñ eũ accepisse
⁊ debitas ei fuisse solutas. ⁊ si nõ osten¬
indebitã fuisse solitã isqui ded̾ ꝯtendat.
bitum fuit. s uel de clissoluto debito p̾ra
ignarus tterum soluit. uel exceptiõe
tu tus errore eas pecumas dependit. L¬
modo hoc ostendere.ł quod plus debito
ꝑsoluit ł iam solutam petuniã ꝑer
rorem repetita solutione dependit. uł
tutus exceptione sua uescienc ꝓienit
petuni am. ẜ generalem regulam q̃
eos quiopponendas exceptiones ẽẽ af¬
firmant. uł soluisse debita ꝯtendunt.
ħostend̾e exigit. ¶ In omnib aut̃
iussioĩb quas p̾posuimꝰ licenti a oce¬
denla est. ei. cin homis ꝓbãnis incum¬
bit. adu̾sariosuo derei u̾itate iusiuirã¬
dum ferre. pͥus ip̃o ꝓcalumpnia uirã¬

Expanded text:
petitionem habere.Sin autem is qui indebitum queritur uel pupillus uel minor ae aetatis, sed miles uel agri cultor et forensium rerum expers uel alias simplicitate gaudens et desidia deditus: tunc eum qui accepit pecunias ostendere bene eas accepisse et debitas ei fuisse solutas et, si non ostenindebitam fuisse solutam is qui dedit contendat. bitum fuit, sed uel dissoluto debito postea ignarus iterum soluit uel exceptione tutus errore eius pecunias dependit: modo hoc ostendere, quod uel plus debito persoluit uel iam solutam pecuniam per errorem repetita solutione dependit uel tutus exceptione suam nesciens proiecit pecuniam, secundum generalem regulam, qua‹e› eos, qui opponendas esse exceptiones adfirmant uel soluisse debita contendunt, haec ostendere exigit.In omnibus autem uisionibus quas praeposuimus licentia concedenda est ei, cui onus probationis incumbit, aduersario suo de rei ueritate iusiurandum ferre, prius ipso pro calumnia iuran
Abbreviated transcription (Latin):
nere ad debitorem eo tempore. quo can¬
uenit depignore. aut cuiiis uoluntate
hypotheca data sit.
tum fu̾it. licet p̾sumptõe debitor liberat᷑
ẽẽ uidetur. in eamtanten qnͣtitatem
qmm anifestis ꝓ bõnb creclitor sibiad¬
huc deb̾i oftend̾it: recte debitor conue
temꝑanda est. ut si quidem isqui acce¬
pisse clicitur rẽ ł pecuniam inidebitam.
hocͤ negauit. up̃e qui dedit legitimis ꝓ¬

Expanded text:
nere ad debitorem eo tempore quo conuenit de pignore, aut cuius uoluntate hypotheca data sit. tum fuerit, licet praesumptione debitor liberatus esse videtur, in eam tamen quantitatem, quam manifestis probationibus creditor sibi adhuc deberi ostenderit, recte debitor conventemperanda est, ut, si quidem is, qui accepisse dicitur rem vel pecuniam indebitam, hoc nega
Abbreviated transcription (Latin):
hxreclis ꝓbõest. locum hrẽ legem falcidiã.
ꝙ dum ꝓ bare nonpot̾. merito condemꝑ
tuntui: ꝓbõnes ab eo quise patronum dic̃
exiguntur. udeo uił scͥpsit. licet in pͥui¬
ditio possõr patronus uidetur eẽ. uerum
ꝑtib actoris non lib̾tum fungidebere. s
eun quise patronum eẽ ꝯtendit. ¶ q
tione. dacere dolum eẽ admissum debet:¬
Int̾rogationis fcẽ ꝓbõnem actori
imponi debere .i. eiqui iniure int̾ragatũ
dicit. Rdisse. se solum heredem et̃. uel si ta¬
tuisse clicatur. int̾rogatus eque tanten¬
Idemerit clicenclum impõitam ꝓRonem

Expanded text:
heredis probatio est locum habere legem Falcidiam: quod dum probare non potest, merito condemnatuntur, probationes ab eo qui se patronum dicit et ideo Iulianus scripsit, licet in praeiudicio possessor patronus esse videtur, verum partibus actoris non libertum fungi debere, sed eum qui se patronum esse contendit. Qui tione, docere dolum admissum debet.Interrogationis factae probationem actori imponi debere, id est ei, qui in iure interrogatum dixit respondisse se solum heredem esse. uel si tacuisse dicatur interrogatus, aeque tantundem erit dicendum impositam in