comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod pͥmo male pugnauerat quia uagã
te ꝑitaliam hãnibale media estate uenu.¬
siam intecta milites abduxisiet. inimicuᷤ
contionib infam̃ inuisum q plebei claudiũ
fecerat etiam deimꝑio abrogando eiuis age¬
bat: cum tam necessarii claudii obtinuert̃.
relicto uenusie legato. marcellus rome redi-¬
ret ad purganda ea que inimici decernerent.
nec de imꝑio eius abrogando absente ipso a¬
geretur. forte subidem tempus⁊ marcellus ad
dep̃candam ignominiam .⁊ .e. suluiꝰ cõs. co¬
mitioꝵ causaromam uenit. Actum de im¬
ꝑio marcelli incirco flaminio ẽ. ingenti con¬
de eoꝵ ⁊ cunctatione fieri ut hannibal deci-
mũ annum italiam prouintiam habeat.
duitius ibi quam carchagine uixĩt habere
fructum imꝑii prorogati marcellũ. ppłm
.r. biscesum. exercitum eius estiua uenusia
subtectis agere. hanc tribuni orõnem ita
obruit marcellus commemoratione rerũ
suarum ut ñ rogatio solum de imꝑio eiꝰ.

Expanded text:
quod primo male pugnauerat, quia uagante quod primo male pugnauerat, quia uagante per Italiam Hannibale media aestate Uenusiam in tecta milites abduxisset. inimicus contionibus infamem inuisumque plebei Claudium fecerat, et iam de imperio abrogando eius agebat cum tamen necessarii Claudii obtinuerunt ut relicto Uenusiae legato Marcellus Romam rediret ad purganda ea quae inimici obicerent nec de imperio eius abrogando absente ipso ageretur. forte sub idem tempus et Marcellus ad deprecandam ignominiam et Q. Fuluius consul comitiorum causa Romam uenit. actum de imperio Marcelli in circo Flaminio est ingenti conde eorum et cunctatione fieri ut Hannibal decimum iam annum Italiam prouinciam habeat, diutius ibi quam Carthagine uixerit; habere fructum imperii prorogati Marcello populum Romanum; bis caesum exercitum eius aestiua Uenusiae sub tectis agere. hanc tribuni orationem ita obruit Marcellus commemoratione rerum suarum ut non rogatio solum de imperio eius
Abbreviated transcription (Latin):
q etiam sisenatus carthaginiensiũ ñ censiuᷤ¬
set eundum tam̃ hasdrubali fuisse in italiã.
ubibelli caput rerum sũma eẽt. simul et
hispanos om̃s procul ab nomine scipionis
ex hispania ab duceret exercitum eius cum
transitionib tum ad u̾so prelio inminutũ
hispanis repleri militib ⁊ magonem hasdru¬
bali gisgonis .f. tradito exercitu ipsum cum
grandi pecuna ad conducenda mercede auri¬
lia in baleares fͣiecere. hasdrubalem gisgonis
cum exercitu penitus in lusitaniã abire. nec
equitatu quod roboris eẽt. uĩ equitum ex¬
pleri eum q uacuum ꝑ citeriorem hispani¬
am sociis opem ferre hostium oppida atq
agros ppłari. his decretis ad exequenda que
statuerant digressi. hec eo anno in hispa¬
nia accepta Rome fama scipionis indies
crescere fabio tarentum captum magisqͣ
uirtute głe tam̃ eẽ suluii senescere fama.
Marcellus etiam adu̾so rumore ẽẽ suꝑ qͣm

Expanded text:
que etiam si senatus Carthaginiensium non censuisque etiam si senatus Carthaginiensium non censuisset, eundum tamen Hasdrubali fuisse in Italiam ubi belli caput rerumque summa esset, simul ut Hispanos omnes procul ab nomine Scipionis ex Hispania abduceret. exercitum eius cum transitionibus tum aduerso proelio imminutum Hispanis repleri militibus, et Magonem Hasdrubali Gisgonis filio tradito exercitu ipsum cum grandi pecunia ad conducenda mercede auxilia in Baliares traicere; Hasdrubalem Gisgonis cum exercitu penitus in Lusitaniam abire, nec equitatu quod roboris esset tria milia equitum expleri, eumque uagum per citeriorem Hispaniam sociis opem ferre, hostium oppida atque agros populari;—his decretis, ad exsequenda quae statuerant duces digressi. haec eo anno in Hispania acta. Romae fama Scipionis in dies crescere, Fabio Tarentum captum astu magis quam uirtute gloriae tamen esse, Fului senescere fama, Marcellus etiam aduerso rumore esse, superquam
Abbreviated transcription (Latin):
dum pirineũ misso ip̃e reliquum estatisre¬
cipiendis infidem hispanie ppłis ab sump¬
sit. paucis post p̃lium factum ad besulam
dieb. cum scipio rediensiam tarraconẽ
saltu castulonensi excessisset: hasdrubal
gisgonis filiꝰ. mago imꝑatore ᷤᷤ exultĩore his¬
pania ad hasdrubalem uenere serum post
male gestam rem auxilium: consiliũ in ce¬
tera erequenda bellio hanno parum oppor¬
tuni ibi conferentib quid incuiꝰq ꝓuintie
regione animoꝵ hispanis eẽt unus hasdru¬
balgisgonis ultimam hispaniam eoꝵ que
ad occeanũ ⁊ gades uergit ignaram ad huc
romanoꝵ eẽ: eoq carthaginiensib satisfi¬
dam censebat. Inter hasdrubalem alterũ
⁊ magonem constabat benefitiis scipionis.
occupatos omniũ amimos publice pͥuatim¬
q ẽẽ. nec transitionib finem añfore quam
om̃s hispan milites aut in ultima hispanie
amoti aut traducti in galliam forent. Ita¬

Expanded text:
dum Pyrenaeum misso ipse reliquum aestatis redum Pyrenaeum misso ipse reliquum aestatis recipiendis in fidem Hispaniae populis absumpsit. paucis post proelium factum ad Baeculam diebus cum Scipio rediens iam Tarraconem saltu Castulonensi excessisset, Hasdrubal Gisgonis filius et Mago imperatores ex ulteriore Hispania ad Hasdrubalem uenere, serum post male gestam rem auxilium, consilio in cetera exsequenda belli haud parum opportuni. ibi conferentibus quid in cuiusque prouinciae regione animorum Hispanis esset, unus Hasdrubal Gisgonis ultimam Hispaniae oram quae ad Oceanum et Gades uergit ignaram adhuc Romanorum esse eoque Carthaginiensibus satis fidam censebat: inter Hasdrubalem alterum et Magonem constabat beneficiis Scipionis occupatos omnium animos publice priuatimque esse nec transitionibus finem ante fore quam omnes Hispani milites aut in ultima Hispaniae amoti aut traducti in Galliam forent. ita
Abbreviated transcription (Latin):
auum galam regem numidarum eductũ
cum auunculo masinissa qui nuꝑ cũ equi¬
tatu subsidio carthagimensib ueniss in his¬
paniam traierisse ꝓhibitum ꝓpter etatem a
masinissa nũquam ante p̾lium inisse. eo die
quo pugnatum cum romanis eẽt inscioauimn¬
culo clam armis equo q sumpto in aciem
exisse. ibi prolapso equo effusum inpreceps.
captum ab romanis ẽẽ Scipio cum adserua¬
rinumidam uisisiet que ꝓ tribunali agenda
erant ꝑagit. Inde cum semp̃torium recepiss.
uocatum eum interrogat uelle ad masmis¬
sam reu̾ti. Cum effusis gaudio lacrimis cuꝑe.
diceret. tum puero anulum aureũ. tunicam
lato clauo cum hispano sagulo:⁊ aurea fi¬
bula equũꝙ ornatum donat. Iussisq ꝓse¬
qui qͦ aduellet equitib dimisit. Debello
iñ consiliũ habitu ⁊ actorib quibdam
ut confestim hasdrubalem consequeretur
anceps. id ratus ne mago atq hasdrubalcũ
eo uingerent copias p̃sidio tm̃ ad insiden¬

Expanded text:
auum Galam, regem Numidarum, eductum, auum Galam, regem Numidarum, eductum, cum auunculo Masinissa, qui nuper cum equitatu subsidio Carthaginiensibus uenisset, in Hispaniam traiecisse; prohibitum propter aetatem a Masinissa nunquam ante proelium inisse: eo die quo pugnatum cum Romanis esset inscio auunculo clam armis equoque sumpto in aciem exisse; ibi prolapso equo effusum in praeceps captum ab Romanis esse. Scipio cum adseruari Numidam iussisset, quae pro tribunali agenda erant peragit; inde cum se in praetorium recepisset, uocatum eum interrogat uelletne ad Masinissam reuerti. cum effusis gaudio lacrimis cupere uero diceret, tum puero anulum aureum tunicam lato clauo cum Hispano sagulo et aurea fibula equumque ornatum donat, iussisque prosequi quoad uellet equitibus dimisit. de bello inde consilium habitum; et auctoribus quibusdam ut confestim Hasdrubalem consequeretur, anceps id ratus ne Mago atque alter Hasdrubal cum eo iungerent copias, praesidio tantum ad insiden
Abbreviated transcription (Latin):
storem uendẽ iussit. sircumfusam̃ multitu¬
dohispanoꝵ⁊ante deditoꝵ ⁊ pridie captorũ
regem eum ingenti consensu appellauit. Tũ
scipio silentio ꝑ preconẽ facto. sibimarium
nom̃ imꝑatoris ẽẽ dixit. quo semilites sui ap¬
pellassent. regium nom̃ alibi magnum rome
ingenio amplissimũ ducerent. tacite uidica¬
rent uocis usupationem abstinerent. sensere
etiam barbari magnitudinẽ animi. cuiꝰ mita¬
culo nominis alii mortales stuꝑent id extam
magno fastigio asꝑnantis. Dona m̃ regłis pͥn¬
cipibr hispanoꝵ diusa. Et ex magna copia
captorum e quoꝵ. ccc. quo uellet eligeret in¬
dibilem uissit. Cum afrosuenderet iussium¬
ꝑatoris questor puerum adultum intereos
forma insigni cum audisset regii generisẽẽ.
ad scipionem misit. quem cum ꝑcunctaret᷑
scipio quis ⁊ cuias: ⁊cur. id etatis in castrisfu¬
isset. numidam ẽẽ ait. massium ppłares uo¬
care orbum apatre relictum apud mat̾nũ

Expanded text:
ndere quaestorem iussit. circumfusa inde multitundere quaestorem iussit. circumfusa inde multitudo Hispanorum et ante deditorum et pridie captorum regem eum ingenti consensu appellauit. tum Scipio silentio per praeconem facto sibi maximum nomen imperatoris esse dixit quo se milites sui appellassent: regium nomen alibi magnum, Romaingenio amplissimum ducerent, taciti iudicarent: uocis usurpatione abstinerent. sensere etiam barbari magnitudinem animi, cuius miraculo nominis alii mortales stuperent id ex tam alto fastigio aspernantis. dona inde regulis principibusque Hispanorum diuisa, et ex magna copia captorum equorum trecentos quos uellet eligere Indibilem iussit. cum Afros uenderet iussu imperatoris quaestor, puerum adultum inter eos forma insigni cum audisset regii generis esse, ad Scipionem misit. quem cum percontaretur Scipio quis et cuias et cur id aetatis in castris fuisset, Numidam esse ait, Massiuam populares uocare: orbum a patre relictum apud maternum
Abbreviated transcription (Latin):
abtergo uulnerarent᷑. Lata pͥma acies locusq
ad euadendum ⁊ mediis datus ẽ qui ꝑ tam
iniquum locum stantib integris ordinib ele-¬
fantisq ante signa. locatis numqͣm euasissẽt.
cum ab omni parte cedes fieret. scipio quile¬
uo cornu in dextrum incucurrerat maxĩe in
nuda latera hostium pugnabat. etiam ne fu¬
ge quidem patebat locus:⁊ stationes utrimq
romane dextra leuaq insiderant uias:por¬
ta castroꝵ ducis pͥncipum q fuga clauserat.
addita trepidatione elephantoꝵ quos t̾ritos
eque hosteᷤ timebant. sesagͥ ad octo milia ho¬
minum. hasdrubaliam ante quam dimica¬
ret pecunia rapta elephantisq p̃missis quã
płimos poterat de fuga excipiens p̃ter tagum
flum̃ ad pirineum tendit. Scipio castrishosti¬
um potitus cum p̃ter lib̃a capita omnem pre¬
dam militib concessisset: in recensendis capti
nos sine p̃tio om̃s domum dimisit. afros que¬

Expanded text:
ab tergo uolnerarentur, laxata prima acies locusque ab tergo uolnerarentur, laxata prima acies locusque ad euadendum et mediis datus est, qui per tam iniquum locum stantibus integris ordinibus elephantisque ante signa locatis nunquam euasissent. cum ab omni parte caedes fieret Scipio, qui laeuo cornu in dextrum incucurrerat, maxime in nuda latera hostium pugnabat; et iam ne fugae quidem patebat locus; nam et stationes utrimque Romanae dextra laeuaque insederant uias, et porta castrorum ducis principumque fuga clausa erat, addita trepidatione elephantorum quos territos aeque atque hostes timebant. caesa igitur ad octo milia hominum. Hasdrubal iam ante quam dimicaret pecunia rapta elephantisque praemissis, quam plurimos poterat de fuga excipiens praeter Tagum flumen ad Pyrenaeum tendit. Scipio castris hostium potitus cum praeter libera capita omnem praedam militibus concessisset, in recensendis captiunos sine pretio omnes domum dimisit, Afros ue
Abbreviated transcription (Latin):
turba calonum ĩmixta armatis. seterum
quanqͣm ascensus difficił erat: ⁊ ꝓpe obrue¬
bant᷑ saxisq telis. adsuetudine tam̃ succedẽ¬
dimuros. ⁊ ꝑtinatia animi subierunt pͥmi
qui simul cepere aliquid equi lociubi firmo
consisterent gradu leuenr⁊ concursatorem
hostem atq interuallo tutum cum ꝓcul
missilib pugna eluditur instabilem eund̃
ad cõminus conserendas manus expuleĩt
loco ⁊ cum cede magna inaciem altiore suꝑ¬
statem tumulo impegere. In scipio ussis ad¬
ũsus mediam euadere aciem uictorib. cete¬
ras copias cum lelio diuidit atq eum par¬
te dextra tumuli circumire donec mollio¬
ris ascensus uiam inueniret iubet ip̃e ab le¬
ua circuitu haud magno in tnͣst̾isos hosteᷤ
incuitit. Inde pͥmo curbata atiesẽ ndum ad
circumsonantem undiq clamorem flectere
cornua: ⁊ obũtere ordines uolunt. hoc tumul¬
tu ei letius subiit. ⁊ dum pedem referunt ne

Expanded text:
turba calonum immixta armatis. ceterum turba calonum immixta armatis. ceterum quamquam adscensus difficilis erat et prope obruebantur telis saxisque, adsuetudine tamen succedendi muros et pertinacia animi subierunt primi. qui simul cepere aliquid aequi loci ubi firmo consisterent gradu, leuem et concursatorem hostem atque interuallo tutum cum procul missilibus pugna eluditur, instabilem eundem ad comminus conserendas manus, expulerunt loco et cum caede magna in aciem altiore superstantem tumulo impegere. inde Scipio iussis aduersus mediam euadere aciem uictoribus ceteras copias cum Laelio diuidit, atque eum parte dextra tumuli circumire donec mollioris adscensus uiam inueniret iubet: ipse ab laeua, circuitu haud magno, in transuersos hostes incurrit. inde primo turbata acies est dum ad circumsonantem undique clamorem flectere cornua et obuertere ordines uolunt. hoc tumultu et Laelius subiit; et dum pedem referunt ne
Abbreviated transcription (Latin):
balearesi asros dimisit. Scipio circũuectũ
oodines signa q ostendebat hostem p̃clap̃¬
nata spe dimicandi equo campo. captantem
tumulos locifidutia ñ uirtutis armoꝵ q sta¬
re in conspec̾tu. S altiora menia habuisse
carthaginem que transcendisset miles roma¬
nus. Nec tumulos nec arcem nec mare qui¬
dem armis obstitisse sius. Ad id fore altitu¬
dines quas cepissent hostes. ut ꝑ p̃cipitia
⁊ p̃rupta sallientes fugerent. Lam quoq
se illis fugam clausurum. Eohortesq duas
alteram tenere fauces uall ꝑ quam deferre¬
tur amnis iubet. alteram uiam insidẽ q̃
aburbe ꝑ tumuli obliqua. in agros ferret.
Ip̃e expeditos qui pͥdie stationes hostium
pepułant ac leuem armaturam infimo
liud quam uia impediti iere. Dem̃ ut subic¬
tum uenerunt teloꝵ. pͥmo omnis gen̾is uis
ingens effusa ineoᷤẽ. Ipsi contra saxa que lo¬
cus strata passim omnia ferme missilia pre¬
mit ingerere. Non milites solum: s etiam

Expanded text:
Baliares et Afros demisit. Scipio circumuectus Baliares et Afros demisit. Scipio circumuectus ordines signaque ostendebat hostem praedamnata spe aequo dimicandi campo captantem tumulos, loci fiducia non uirtutis armorumque stare in conspectu; sed altiora moenia habuisse Carthaginem, quae transcendisset miles Romanus; nec tumulos nec arcem, ne mare quidem armis obstitisse suis. ad id fore altitudines quas cepissent hostibus ut per praecipitia et praerupta salientes fugerent; eam quoque se illis fugam clausurum. cohortesque duas alteram tenere fauces uallis per quam deferretur amnis iubet, alteram uiam insidere quae ab orbe per tumuli obliqua in agros ferret. ipse expeditos qui pridie stationes hostium pepulerant ad leuem armaturam infimo nihil aliud quam uia impediti, iere; deinde ut sub ictum uenerunt, telorum primo omnis generis uis ingens effusa in eos est; ipsi contra saxa quae locus strata passim, omnia ferme missilia, praebet ingerere, non milites solum, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
hostem ꝑuentum ẽ. Proximus carthaginen¬
sium exercitus hasdrubał ꝓpe urbem besulã
erat. Pro castris equitum stͥationes habebant.
Pas uelites ante signaniq ⁊ qui pͥmi agminiᷤ
erant aduenientes exitinere priusqͣm castris
locum acciperent. ad eo contemptim impe-¬
tũ fecer̃t ut facile apparẽt qͥd utriq parti am-¬
moꝵ eẽt. In castra trepida fuga compulsie¬
quites sunt. signaq romana portis ꝓpeip̃is
illata. Atq illo quidem die irritatis tm a¬
nimis castra romani posuerunt. Nocte has¬
drubal intumulũ copias recipit. Plano cã¬
po insũmo patent. Et fluuiꝰ abtergo ante
circaq uelut ripa p̃ceps oram eiꝰ omnem
cingebat. Suberat ⁊ altera intĩor sũmissa
fastigio planities eam quoq altãm crepi¬
do haud facilior inascensũ ambibat. In
hunc infiorem campũ postõ die hasdrubal
postqͣm stantem pro castris aciem hostiũ
uidit. equites numidas leuiumq armoꝵ

Expanded text:
hostem peruentum est. proximus Carthaginienhostem peruentum est. proximus Carthaginiensium exercitus Hasdrubalis prope urbem Baeculam erat. pro castris equitum stationes habebant. in eas uelites antesignanique et qui primi agminis erant aduenientes ex itinere priusquam castris locum acciperent, adeo contemptim impetum fecerunt ut facile appareret quid utrique parti animorum esset. in castra trepida fuga compulsi equites sunt signaque Romana portis prope ipsis inlata. atque illo quidem die inritatis tantum ad certamen animis castra Romani posuerunt: nocte Hasdrubal in tumulum copias recipit plano campo in summo patentem; fluuius ab tergo, ante circaque uelut ripa praeceps oram eius omnem cingebat. suberat et altera inferior summissa fastigio planities; eam quoque altera crepido haud facilior in adscensum ambibat. in hunc inferiorem campum postero die Hasdrubal postquam stantem pro castris hostium aciem uidit, equites Numidas leuiumque armorum
Abbreviated transcription (Latin):
prehendere nom̃ hominũ sitam anceps odi¬
um causa ñ nom̃ faciat. Merita m̃ sua in
duces carthaginienses commemorauit a¬
uaritiam contra eoꝵ suꝑbiam q ⁊ omnis
genĩs inuiriã instarq ppłaris. itaq corpꝰ
dumitarat suum adid tempꝰ apudcos tuis¬
se. animũ iam pͥdem ibi ẽẽ ubi uis ac fas cre¬
uerent coli. Adeos quoq confugeret suppliceᷤ.
qui nequeant hominũ uim atq inuirias
pati s id scipionem orare ut traditio sibi
nec fraudi apud eum nec honori sit qualis
p̃tium faceret: ita pro suis respondet factu¬
rum. Romanus nec ꝓ transfugis habiturũ
qui ñ dixĩnt societatem ratam ubi nec diui¬
ni quicqͣm nec humani sc̃m eẽt. sroducte
dein in conspectum his coniuges liberiq.
Lacrimantib gaudio reddunt᷑ atq eo die
inhospitium abducti. Postõ die federe accep¬
ta. fides dimissiq ad copias adducendas. Iidẽ
dem̃ castris tendebant. doñ ducib his ad

Expanded text:
prehendere morem hominum si tam anceps odiprehendere morem hominum si tam anceps odium causa, non nomen faciat. merita inde sua in duces Carthaginienses commemorauit, auaritiam contra eorum superbiamque et omnis generis iniurias in se atque populares. itaque corpus dumtaxat suum ad id tempus apud eos fuisse: animum iam pridem ibi esse ubi ius ac fas crederent coli; ad deos quoque confugere supplices qui nequeant hominum uim atque iniurias pati. se id Scipionem orare ut transitio sibi nec fraudi apud eum nec honori sit. quales  operae eorum pretium faceret. ita prorsus respondet facturum Romanus, nec pro transfugis habiturum qui non duxerint societatem ratam ubi nec diuini quicquam nec humani sanctum esset. productae deinde in conspectum iis coniuges liberique lacrimantibus gaudio redduntur, atque eo die in hospitium abducti: postero die foedere accepta fides dimissique ad copias adducendas. iisdem deinde castris tendebant donec ducibus iis ad
Abbreviated transcription (Latin):
quod pͥusqͣm uingerentur hostium exer-¬
citus cum uno dimicare duce exercituq
quam simul cum uniñsis malebat. Ceterũ
etiam sicum płib pariter dimicandum fo-¬
ret: arte quadam copias auxerat. namcũ
uidẽt nullum ẽẽ nauium usum quia ua¬
cua omĩs hispame ora classib. subductis na¬
uib tarracone. nauales socios terrestrib co¬
captam eam fecerat tanta opificum. sum hiᷤ
copiisscipio iũs pͥncipio ab tarracone egres¬
sus iam enuiri leluis redierat ab roma. sine
quo nichil maioris rei motum uolebat du¬
cere ad hostem ꝑgit. ꝑ omnia pacata eunti.
ut cuiꝰq ppłi fine transiret. ꝓsequentib ex¬
haud quaqͣm barbarus stolide incaute ue.
s potius cum uerecundia grauitate ꝓpior¬
q excusanti transitionẽ ut necessariam:
qͣm głanti eauelut pͥmam occasionẽ rap¬
tam scire enĩ se transsuge nom̃ execrabile
uetĩb sotiis nouis suspectum eẽ. neq it sere¬

Expanded text:
quod priusquam iungerentur hostium exerquod priusquam iungerentur hostium exercitus cum uno dimicare duce exercituque quam simul cum uniuersis malebat. ceterum etiamsi cum pluribus pariter dimicandum foret, arte quadam copias auxerat. nam cum uideret nullum esse nauium usum, quia uacua omnis Hispaniae ora classibus Punicis erat, subductis nauibus Tarracone nauales socios terrestribus cocaptam eam fecerat tanto opificum numero incluso. cum iis copiis Scipio ueris principio ab Tarracone egressus—iam enim et Laelius redierat ab Roma, sine quo nihil maioris rei motum uolebat—ducere ad hostem pergit. per omnia pacata eunti, ut cuiusque populi fines transiret prosequentibus exhaudquaquam <ut> barbarus stolide incauteue, sed potius cum uerecundia <ac> grauitate, propiorque excusanti transitionem ut necessariam quam glorianti eam uelut primam occasionem raptam; scire enim se transfugae nomen exsecrabile ueteribus sociis, nouis suspectum esse; neque eum se re
Abbreviated transcription (Latin):
onis detegunt insidias. Estatisenis pͥncipi¬
o qua hec agebantur: p. scipio in hispania
cum hiem̃ totam reconciliandis barbaroꝵ
animis partim dois partim remissiõe
obsidum captiuoꝵ q absumpsisset. edes¬
co ad eum clarus inter duces hispanosue¬
nit. Erant comunx lib̃iq euis apudro¬
manos. S p̃ter eam causam etiam uelit
fortuita inclinatio animoꝵ que hispa¬
niam omnẽ aũterat ad romanũ apuni¬
co imꝑio traxit eum eadẽ causa in dibili
mandonio q fuit. haud dubie omnis
hispanie pͥncipib. cum omni ppłariũ ma¬
nurelicto hasdrubale. se cedendi in ĩminen¬
tes castris eius tumulos. uñ ꝑ continentia
iuga tutus receptus ad romanos ẽet. Has¬
orubal cum hostium res tantis augescere
increm̃tis cerneret. suas ĩminui. ac fore ut
nͥ andendo aliquid mouerent. qua cepissẽt
fluerent: dimicare quam pͥmum statuit.
Scipio auidior etiam certaminis erat. cum
easpe quam successus rerum augebat. tũ

Expanded text:
onis detegunt insidias. aestatis eius principionis detegunt insidias. aestatis eius principio qua haec agebantur, P. Scipio in Hispania cum hiemem totam reconciliandis barbarorum animis partim donis, partim remissione obsidum captiuorumque absumpsisset, Edesco ad eum clarus inter duces Hispanos uenit. erant coniunx liberique eius apud Romanos; sed praeter eam causam etiam uelut fortuita inclinatio animorum quae Hispaniam omnem auerterat ad Romanum a Punico imperio traxit eum. eadem causa Indibili Mandonioque fuit, haud dubie omnis Hispaniae principibus, cum omni popularium manu relicto Hasdrubale secedendi in imminentes castris eius tumulos unde per continentia iuga tutus receptus ad Romanos esset. Hasdrubal cum hostium res tantis augescere incrementis cerneret, suas imminui ac fore ut, nisi audendo aliquid moueret, qua coepissent ruerent, dimicare quam primum statuit. Scipio auidior etiam certaminis erat cum a spe quam successus rerum augebat tum
Abbreviated transcription (Latin):
quo costituerat loco qͥnq m. ferme abur¬
be posuit castra. Ibi paucos moratus dies
meta pontum sese recepit. Inde duos meta¬
pontinos cum litrĩs pͥncipum eius ciuitatis
ad fabium tarentum mittit. fidem ab cõ¬
sule accepturos impunita hispͥora fore
si metapontum his cum p̃sidio punico pro¬
didissent. fabuis uã que ad ferrent eẽ ratuᷤ.
diem qua accessurus ẽẽt metapontum
constituit. litterasq ad pͥncipes dedit que
ad hannibalem delate sunt. Eñi uõ letus
successu fraudis si ñ fabiuis quoꝙ dolo in¬
uictus fuisset. haud procul metaponto in¬
sidias ponit. fabio auspicanti pͥusquam
egrederetur atarento. aues semel atq ite¬
rum ñ addixerunt. hostia quoq cesa con¬
sulenti dõs. auruspex cauendum fraude
hostili. ⁊ ab insidiis p̃dixit. Metapontini
postquam ad constitutum ñ uenerat. di¬
em remissi ut cunctantem hortarentur.
ac repente comprehensi metu grauioris q̃sti¬

Expanded text:
quo constiterat loco quinque milia ferme ab urquo constiterat loco quinque milia ferme ab urbe posuit castra; ibi paucos moratus dies Metapontum sese recepit. inde duos Metapontinos cum litteris principum eius ciuitatis ad Fabium Tarentum mittit, fidem ab consule accepturos impunita priora fore si Metapontum cum praesidio Punico prodidissent. Fabius uera quae adferrent esse ratus, diem qua accessurus esset Metapontum constituit litterasque ad principes dedit, quae ad Hannibalem delatae sunt. enimuero laetus successu fraudis si ne Fabius quidem dolo inuictus fuisset, haud procul Metaponto insidias ponit. Fabio auspicanti priusquam egrederetur ab Tarento, aues semel atque iterum non addixerunt. hostia quoque caesa consulenti deos haruspex cauendum a fraude hostili et ab insidiis praedixit. Metapontini postquam ad constitutum non uenerat diem remissi ut cunctantem hortarentur ac repente comprehensi, metu grauioris quaesti
Abbreviated transcription (Latin):
odio. seuad ꝓditionis famam ut ui potuiˢ¬
quã absq armis captum tarentum ui¬
deretur exturguendam. Tum acede ad di¬
ripiendam urbem discursum. Milia .xxx.
seruilium capitiumdm̃r. capta argenti uiᷤ
pondo signata tabule ꝓpe ut siracusarum
ornam̃ta equau̾int. S ⁊ maiore animo
generis eius preda abstinuit fabuis quã
marcellus. Qui interrogatis scribe quid
fieri signis uellet. ingentis magnitudinis¬
dii sunt. suo quisq habitu indomũ pug¬
nantium formati. Deos iratos tarentinis re¬
linqui uissit. Murus qui iñ urbem ab arce
dirimebat dirutus ẽ ac disiectus. Dum ħ
aguntur hannibal his qui cauloniam
obsidebant ĩ deditionẽ acceptis. audita
oppugnatione tarenti. dies noctesq cur¬
sim agnime facto. cum festinans ad opẽ
ferendam captam urbem audisset.⁊ roma¬
ni suum hannibalem inquit habẽt. Padẽ
qua ceꝑamus arte tarentum amisimus .
Ne tam̃ fugientis mͦ conu̾tisse agm̃ uid̾et᷑

Expanded text:
odio seu ad proditionis famam ut ui potiodio seu ad proditionis famam ut ui potius atque armis captum Tarentum uideretur exstinguendam. tum ab caede ad diripiendam urbem discursum. triginta milia seruilium capitum dicuntur capta, argenti uis pondo, signa tabulae prope ut Syracusarum ornamenta aequauerint. sed maiore animo generis eius praeda abstinuit Fabius quam Marcellus; †qui interroganti scribae† quid fieri signis uellet ingentis magnitudinis—di sunt, suo quisque habitu in modum pugnantium formati—deos iratos Tarentinis relinqui iussit. murus inde qui urbem ab arce dirimebat dirutus est ac disiectus. dum haec Tarenti aguntur, Hannibal iis qui Cauloniam obsidebant in deditionem acceptis, audita oppugnatione Tarenti dies noctesque cursim agmine acto cum festinans ad opem ferendam captam urbem audisset, 'et Romani suum Hannibalem' inquit 'habent; eadem qua ceperamus arte Tarentum amisimus.' ne tamen fugientis modo conuertisse agmen uideretur,
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad arcem portum q pugnabant inse
conu̾terunt. Prelium inauditu forima¬
iore impetu quam ꝑseuerantia cõmissũ
ẽ. Non ammo. ñ armis. ñ arte belli. ñ ugo¬
re ac iurib corpori. par romans. tarentinuᷤ
erat. Igitur pilis tantum comectis. pͥus pene
qͣm consererent. manus terga dederunt.
Dilapsiq ꝑ nota urbis itinera in suas amicoꝵ¬
q domos. Duo ex ducib nico ⁊ democrates
fortiter pugnantes cecidere. Ohilemenes qͥ
proditionis ad hannibalem auctor fuerat:
cum citato equo exprelio auectus ẽẽt. uagꝰ
paulo post equus errans ꝑurbem cognitu.
corpus nus qͣm inuentum ẽ. Creditum uul¬
go ẽ. in puteum aꝑtum ex equo p̃cipitasse.
Carthalonem autẽ p̾fectum punici p̃sidii.
c̃ oõmemoratione pat̾ni hospitii positis ar¬
mis uenientem ad consulem. miles obuius
obtruncat. Alii alios passim sine discrimine
armatos mnermescedunt. carthaginienses.
fecti seu perrorem seu uetere meos. insito

Expanded text:
qui ad arcem portumque pugnabant in se qui ad arcem portumque pugnabant in se conuerterunt. proelium in aditu fori maiore impetu quam perseuerantia commissum est. non animo, non armis, non arte belli, nore ac uiribus corporis par Romano Tarentinus erat; igitur pilis tantum coniectis, prius paene quam consererent manus terga dederunt, dilapsique per nota urbis itinera in suas amicorumque domos. duo ex ducibus Nico et Democrates fortiter pugnantes cecidere. Philemenus, qui proditionis ad Hannibalem auctor fuerat, cum citato equo ex proelio auectus esset, uagus paulo post equus errans per urbem cognitus, corpus nusquam inuentum est; creditum uolgo est in puteum apertum ex equo praecipitasse. Carthalonem autem praefectum Punici praesidii cum commemoratione paterni hospitii positis armis uenientem ad consulem miles obuius obtruncat. alii alios passim sine discrimine armatos inermes caedunt, Carthaginienses assim interfecti, seu per errorem seu uetere in eos insito
Abbreviated transcription (Latin):
fectus classis fuerat. forte illo loco p̾positus.
postqͣm quieta omnia circa se uidit. alias
partes eo tumultu ꝑsonare ut capte urbis
int̾dum excitaretur clamor. ueritus ne in¬
tercunctationẽ suam consul aliqͣm ium fa-¬
ceret. acsigna inferret: presidium ad arcẽ
uñ maxime terribit accedebat sonus tradu¬
cit. fabius cum ⁊ex temꝑis spatio ⁊ ex silen¬
tio ip̃o quod ubi pauloante strepebant. ex¬
citantes uocantesq ad arma. uñ nulla ar-¬
cebat uox deductas custodias sensisset:fer¬
riscalas ad eam partem muri quabruiti¬
tioꝵ cohortem p̃sidium agitare proditi¬
onis conciliator nunciauerat᷑ iubet. La pͥ¬
mum captus ẽ murus. aduiuantib reci¬
pientib q bruitiis. ⁊ transcensũ inurbeẽ.
It̃ri proximare fracta porta ut frequenti
agmine signa inferrent᷑. Lum clamore sub¬
lato subortum ferme lucis nullo obuio ar¬
mato inforum ꝑueniunt. om̃s q undiq

Expanded text:
aefectus antea classis fuerat, forte illi loco praepositus, aefectus antea classis fuerat, forte illi loco praepositus, postquam quieta omnia circa se uidit, alias partes eo tumultu personare ut captae urbis interdum excitaretur clamor, ueritus ne inter cunctationem suam consul aliquam uim faceret ac signa inferret, praesidium ad arcem unde maxime terribilis accidebat sonus traducit. Fabius cum et ex temporis spatio et ex silentio ipso quod, ubi paulo ante strepebant excitantes uocantesque ad arma, inde nulla accidebat uox, deductas custodias sensisset, ferri scalas ad eam partem muri qua Bruttiorum cohortem praesidium agitare proditionis conciliator nuntiauerat iubet. ea primum captus est murus adiuuantibus recipientibusque Bruttiis, et transcensum in urbem est; inde et proxima refracta porta ut frequenti agmine signa inferrentur. tum clamore sublato sub ortum ferme lucis nullo obuio armato in forum perueniunt, omnesque undique
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sororem quolibet impelli amantẽ posse.
quid sparet ad consulem detulit. Que cum
hauduana cogitatio uisa ẽẽt ꝓtransfuga ẽ¬
ussus tarentum transire ac ꝑsororẽ p̃fecto
contiliatus. pͥmo occulte temptando ani¬
mum dein satis explorata leuitate blan¬
ditiis mulietib ppulit eum ad ꝓditionẽ
custodit loci cui p̃positus erat. Ubri ratio
agende reri tempꝰ conuenit miles note per
interualla stationum clam exurbe emissuᷤ
ea que acta erant. queq ut agerent᷑ conue¬
nerat ad consulem refert. fabuis uigilia pri¬
ma dato signo his qui in arce erant. quiq
custodiam portus habebant ip̃e circumito
portu abregione urbis in orientem u̾sa oc¬
cultus consedit. Canere iñ turbe simul ab
arce simul a portiri nauib que ab aꝑto
mariadpulse erant. Elamorq undiq cũ
ingentitumultu uñ minimũ ꝑicłi erat
deindustria hortus. Consulintim silentio
continebat suos. Igitur democrates quip̃¬

Expanded text:
per sororem quolibet impelli amantem posse, per sororem quolibet impelli amantem posse, quid speraret ad consulem detulit. quae cum haud uana cogitatio uisa esset pro perfuga iussus Tarentum transire, ac per sororem praefecto conciliatus primo occulte temptando animum, dein satis explorata leuitate blanditiis muliebribus perpulit eum ad proditionem custodiae loci cui praepositus erat. ubi et ratio agendae rei et tempus conuenit, miles nocte per interualla stationum clam ex urbe emissus ea quae acta erant quaeque ut agerentur conuenerat ad consulem refert. Fabius uigilia prima dato signo iis qui in arce erant quique custodiam portus habebant, ipse circumito portu ab regione urbis in orientem uersa occultus consedit. canere inde tubae simul ab arce simul a portu et ab nauibus quae ab aperto mari adpulsae erant, clamorque undique cum ingenti tumultu unde minimum periculi erat de industria ortus. consul interim silentio continebat suos. igitur Democrates, qui pr
Abbreviated transcription (Latin):
quas luuiꝰ tutandis commeatib onerat. ap¬
habuerat. partim machinationib onerat.
apparatu quoq meniũ oppugnandoꝵ par¬
tim torm̃tis ⁊ saxis omniq missilium teloꝵ
agerent᷑. ut alii machinas scalasq ad mu¬
ros ferrent. alii procul ex nauib uulnera¬
rent. menium ꝓpugnatores. he naues ab
aꝑto mariurbem ad grederent᷑ instructe
ꝑateq sunt. Et erat lib̃m mamare classe
punica. cum philippus oppugnare etolos
pararet corcira transmissa. in bruttiis inte¬
rim cautones oppugnatores subaduentu
hannibał ne oppͥmerent᷑ in tumulum ap̃¬
tarentum. obsidentem. leue dictu adrem
ingentem potiundam adiuuit. P residiũ
bruitioꝵ datum ab hannuibale tarentini
habebant. Puis presidii prefectus deꝑiebat
amore muliercule. cuiꝰ fr̃ in exerritu fabii
icõs. erat. Is certior littĩs sororis factus de no¬
ua consuetudine aduene locupletis. atq
interpłares tam honorati spem nanctus

Expanded text:
quas Laeuinus tutandis commeatibus quas Laeuinus tutandis commeatibus habuerat partim machinationibus onerat apparatuque moenium oppugnandorum, partim tormentis et saxis omnique missilium telorum agerentur, ut alii machinas scalasque ad muros ferrent, alii procul ex nauibus uolnerarent moenium propugnatores. hae naues ab aperto mari ut urbem adgrederentur instructae parataeque sunt; et erat liberum mare classe Punica cum Philippus oppugnare Aetolos pararet Corcyram tramissa. in Bruttiis interim Cauloniae oppugnatores sub aduentu Hannibalis ne opprimerentur in tumulum a praeTarentum obsidentem leue dictu momentum ad rem ingentem potiundam adiuuit. praesidium Bruttiorum datum ab Hannibale Tarentini habebant. eius praesidii praefectus deperibat amore mulierculae cuius frater in exercitu Fabi consulis erat. is certior litteris sororis factus de noua consuetudine aduenae locupletis atque inter populares tam honorati, spem nactus
Abbreviated transcription (Latin):
fossam uallum q ruere in castra. Ibi maxi¬
ma hostiũ cedes facta. sesa ad .uĩii. hominũ
quinq elephanti. Nec romanis incruenta
uictoria fuit. mille ferme ⁊ septingent de
nocte ꝓxima castra mouit. Cupientẽ in seqͥ
marcellũ ꝓhibuit multitudo sautioꝵ specła¬
tores qui prosequerent᷑ agm̃ milli. postero
die retulerũt bruttios hannibalem petere.
hisdem ferme dieb: ⁊ ad .q. fuluiũ. cõs. irpi¬
ni. i lucani. ⁊ uulciẽte t̾raditis p̃sidiis hanni¬
bał queq in urbib habebant dediderunt
sese. Clem̃terq a consule cum u̾boꝵ tm̃ casti¬
gatione oberrorem p̃titum accepti sunt.
Et bruitii similis res uenie facta ẽ cum ab
his ⁊ uiuiꝰ ⁊ pacrius fr̃es longe nobilissims
gentis eius candem q̃ data lucanis erat
conditionẽ deditionis petentes uenissent.
Q fabuis cõs oppidum sallentinis mandu¬
in ip̃is faucib portus posuit castra. Naues

Expanded text:
fossam uallumque ruere in castra. ibi maxifossam uallumque ruere in castra. ibi maxima hostium caedes facta; caesa ad octo milia hominum, quinque elephanti. nec Romanis incruenta uictoria fuit: mille ferme et septingenti dnocte proxima castra mouit: cupientem insequi Marcellum prohibuit multitudo sauciorum. speculatores qui prosequerentur agmen missi postero die rettulerunt Bruttios Hannibalem petere. iisdem ferme diebus et ad Q. Fuluium consulem Hirpini et Lucani et Uolceientes traditis praesidiis Hannibalis quae in urbibus habebant dediderunt sese, clementerque a consule cum uerborum tantum castigatione ob errorem praeteritum accepti sunt, et Bruttiis similis spes ueniae facta est, cum ab iis Uibius et Paccius fratres, longe nobilissimi gentis eius, eandem quae data Lucanis erat condicionem deditionis petentes uenissent. Q. Fabius consul oppidum in Sallentinis Manduin ipsis faucibus portus posuit castra. naues
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝓpinquo in tanta corꝑa ictu. ⁊ tam confer-¬
taturba. S ut ñ om̃s uulnerati sunt: ita in
quoꝵ tergis infixa stetere pila. ut ẽgenus
anceps infugam u̾si. etiam integros au̾tere.
Tũ iam ñ unus manipłs s ꝓ sequisq miles
qui mͦ ad sequi agm̃ fugientiũ elephantoꝵ
poterat. pila conicere. Eo magis ruere in suoᷤᷤ
belue tantoq maiorem stragem edẽ quam
inter hostesediderant. qͣnto acrius pauor con¬
ster natam agit quam insidentis magistii
imꝑio regitur. In ꝑturbatam transcursu be¬
luarum aciem signa inferunt. romani pe¬
dites: ⁊ haud magno certamine dissipatas
trepidantes q au̾tunt. Tum infugientes eqͥ¬
tatum ĩmittit marcellus nec añ finis sequẽ¬
oiẽ factus. qͣm in castra pauentes compulsi
sunt. Nam suꝑ alia que terrorem trepidati¬
onem q facerent. elephantiqͦ duo in ipsa
porta corruerant. coactiq erant milites ꝑ

Expanded text:
ex propinquo in tanta corpora ictu et tum conferex propinquo in tanta corpora ictu et tum conferta turba; sed ut non omnes uolnerati sunt, ita in quorum tergis infixa stetere pila, ut est genus anceps, in fugam uersi etiam integros auertere. tum iam non unus manipulus, sed pro se quisque miles qui modo adsequi agmen fugientium elephantorum poterat, pila conicere. eo magis ruere in suos beluae tantoque maiorem stragem edere quam inter hostes ediderant, quanto acrius pauor consternatam agit quam insidentis magistri imperio regitur. in perturbatam transcursu beluarum aciem signa inferunt Romani pedites et haud magno certamine dissipatos trepidantesque auertunt. tum in fugientes equitatum immittit Marcellus, nec ante finis sequendi est factus quam in castra pauentes compulsi sunt. nam super alia quae terrorem trepidationemque facerent, elephanti quoque duo in ipsa porta corruerant, coactique erant milites per
Abbreviated transcription (Latin):
penis ad obtinendum hesternũ decus ad¬
nitentib romanis ad dem̃dam ignominiã.
sinistra ala ab romanis ⁊ cohortes q̃ amise¬
rant. signa in pͥma acie pugnabant. Et legi
o uicesima ab dextro cornu instructa .I. cor¬
nelius. lentulus .i .c. claudius nero legati cor¬
nib preerant. Marcellus mediam ariem
hortator testisq p̾sens firmabat. Ab hanni¬
bale hispani pͥmam obtinebant frontem.¬
⁊ d roboris in omni exercitu erat. Cũ ancepꝰ
diu pugna ẽẽt hannibal elephantos in pri¬
mam aciem induci iussit. siquem inicere
eas res tumultum ac pauorem posset. Et
pͥmo turbarunt signa ordinesq ⁊ partim
occultatr᷑i partĩ disputatis errore qͥ cͥca erant
nudauerant una parte aciem: Latiusq fu¬
signo arrepto pͥmi hastatimanipłm eiꝰ signi
sequi se uississent. Duxit ubi maxime tumul¬
tum conglobate belue faciebant. pilaq ineaᷤ
conici uisit. hesere omnia tela hand alificile

Expanded text:
Poenis ad obtinendum hesternum decus adPoenis ad obtinendum hesternum decus adnitentibus, Romanis ad demendam ignominiam. sinistra ala ab Romanis et cohortes quae amiserant signa in prima acie pugnabant et legio duodeuicesima ab dextro cornu instructa. L. Cornelius Lentulus et C. Claudius Nero legati cornibus praeerant: Marcellus mediam aciem hortator testisque praesens firmabat. ab Hannibale Hispani primam obtinebant frontem—et id roboris in omni exercitu erat. cum anceps diu pugna esset, Hannibal elephantos in primam aciem induci iussit, si quem inicere ea res tumultum ac pauorem posset. et primo turbarunt signa ordinesque, et partim occulcatis, partim dissipatis terrore qui circa erant nudauerant una parte aciem, latiusque fuilitum signo arrepto primi hastati manipulum eius signi sequi se iussisset. duxit ubi maxime tumultum conglobatae beluae faciebant pilaque in eas conici iussit. haesere omnia tela haud difficili
Abbreviated transcription (Latin):
sese increpitos. neq illo die uirum quemq
in acie romana fuisse. p̃ter unum ducẽ. cui
aut morte satisfaciendũ aut egregia uic¬
toria eẽt. Postõ die ornati armatiq ad edic¬
tum aderant impatoris. Collandat ꝓnun¬
tiatq aquib orta pͥdie fuga eẽt cohortes¬
queq signa amisissent. se in pͥma acie in¬
ducturum edicere iam sese omnib pug¬
nandum ac uincendũ ẽẽ ⁊ ad intendum
singłis uniu̾sisq. ne pͥus hesterne fuge qͣm
hodierne uictorie fama romam ꝑueniat.
Iñ cibo corpora firmare uissi ut longior
pugna eẽt uirib sufficerent. ubi omnia
dicta que sunt quib exultarent᷑ animi
militum. in aciem ꝓcedunt. Quod ubi han¬
nibali nunciatum ẽ: cum eo nimirũ inqͥt
hoste ẽẽt qui nec bonam nec malam ferre
fortunam possit. seu uicit ferociter instat.
signa iñ canere uissit. copias educit. Iugna¬
tum utrimq aliqͣnto quam pridie acruis ẽ

Expanded text:
sese increpitos neque illo die uirum quemquam sese increpitos neque illo die uirum quemquam in acie Romana fuisse praeter unum ducem, cui aut morte satisfaciendum aut egregia uictoria esset. postero die ornati armatique ad edictum aderant. imperator eos conlaudat pronuntiatque a quibus orta pridie fuga esset cohortesque quae signa amisissent se in primam aciem inducturum; edicere iam sese omnibus pugnandum ac uincendum esse et adnitendum singulis uniuersisque ne prius hesternae fugae quam hodiernae uictoriae fama Romam perueniat. inde cibo corpora firmare iussi ut si longior pugna esset uiribus sufficerent. ubi omnia dicta factaque sunt quibus excitarentur animi militum in aciem procedunt. quod ubi Hannibali nuntiatum est, 'cum eo nimirum' inquit 'hoste res est qui nec bonam nec malam ferre fortunam possit. seu uicit, ferociter instat usigna inde canere iussit et copias educit. pugnatum utrimque aliquanto quam pridie acrius est
Abbreviated transcription (Latin):
nox. quid hic dies attulit: ur̃e his copie ĩmi¬
nute sunt. an illoꝵ aucte: Non equidẽ
mͥ cum exercitu eloqui uideor. nec cũ roma¬
nis militib. Corpora tm̃ atq arma ut eius¬
demanni. ut eosdem animos habuissetis.
terga ur̃a uidisset hostis. signa alicui ma-¬
mpulo aut cohorti abstuliss. ad huc cesis le¬
gionib romanis głabatur. Uos illi hodier¬
no die pͥmũ fugati exercitus dedistis decus.
Elamoriñ ortus ut ueniam eius diei daree.
ubi uellet deiñ exꝑiretur militũ suoꝵ ani¬
mos: ego uõ expiar inquit milites. ⁊ uos cra¬
stino die in aciem educam ut uittores potiꝰ
quam uicti ueniam impetretis qͣm pet¬
tis. Cohortib que signa amiserunt: horde¬
um dariuissit: centurionesq manipilloꝵ
quoꝵ signa amissa fuerant destrictis gla¬
diis discinc̾tos destitui uissit. Et ut postero
die om̃s equites pedites armati adeẽnt edix̃.
Ita contio dimissa fatendũ uire ac mĩto

Expanded text:
nox, quid hic dies attulit? uestrae iis copiae imminox, quid hic dies attulit? uestrae iis copiae imminutae sunt an illorum auctae? non equidem mihi cum exercitu meo loqui uideor nec cum Romanis militibus: corpora tantum atque arma eadem sunt. an si eosdem animos habuissetis, terga uestra uidisset hostis? signa alicui manipulo aut cohorti ademisset? adhuc caesis legionibus Romanis gloriabatur: uos illi hodierno die primum fugati exercitus dedistis decus.' clamor inde ortus ut ueniam eius diei daret: ubi uellet deinde experiretur militum suorum animos. 'ego uero experiar,' inquit 'milites, et uos crastino die in aciem educam ut uictores potius quam uicti ueniam impetretis quam petitis.' cohortibus quae signa amiserant hordeum dari iussit, centurionesque manipulorum quorum signa amissa fuerant destrictis gladiis discinctos destituit; et ut postero die omnes pedites equites armati adessent edixit. ita contio dimissa fatentium iure ac merito
Abbreviated transcription (Latin):
in castra reditumẽ: contionẽ adeo seuam
atq acerbam apud milites habuit. ut p̾lio
ꝑ diem totum infelicit̾ tołato. tͥstior iratidu¬
cis oratio eẽt. Diis ĩmortalib ut in talire lau¬
des gratesq inquit ago. quod uictor hostis
cum tanto pauore incidentib uobis in ual-¬
lum portasc ũ ipsacastra c̃ angiastul Dele¬
ruissetis profecto eodem terrore castra. quo o¬
misistis pugnam. Qui pauor hic qui terror q̃
repente quricum quib pugnaretis obliuo
animos cepit. Nempe idem sunt. hii hostes
quos uincendo ⁊ uictos sequendo. pͥore estate
absumpsistis. quib dies noctesq fugientib
ꝑ hos dies institistis. quos leuib preliis fati¬
gastis. quos hesterno die nec iter facere. nec
castra ponere passiestis. Omitto ea quib gła¬
ri potestis. Cuiꝰ ⁊ ipsus pudere. ac penitere uo
opportet referam. Nempe equis manib.
hesterno die diremistis pugnam. Quid hec

Expanded text:
in castra reditum est, contionem adeo saeuam in castra reditum est, contionem adeo saeuam atque acerbam apud milites habuit ut proelio per diem totum infeliciter tolerato tristior iis irati ducis oratio esset. 'dis immortalibus, ut in tali re, laudes gratesque' inquit 'ago quod uictor hostis cum tanto pauore incidentibus uobis in uallum portasque non ipsa castra est adgressus; deseruissetis profecto eodem terrore castra quo omisistis pugnam. qui pauor hic, qui terror, quae repente qui et cum quibus pugnaretis obliuio animos cepit? nempe iidem sunt hi hostes quod uincendo et uictos sequendo priorem aestatem absumpsistis, quibus dies noctesque fugientibus per hos dies institistis, quos leuibus proeliis fatigastis, quos hesterno die nec iter facere nec castra ponere passi estis. omitto ea quibus gloriari potestis: cuius et ipsius pudere ac paenitere uos oportet referam—nempe aequis manibus hesterno die diremistis pugnam. quid haec
Abbreviated transcription (Latin):
rent ferotiam hostis. urgere atq instare eũ.
Cotidie simul orientem solem: ⁊ romanam
aciem in campis uidendam ẽẽ. Suino p̃lio
haul incruentus habeat quietius. deinde
tramquilliꝰq eum bellaturũ. his irritati ad¬
hortationib simulq tedio ferotie hostium
cottidie instantium lacessientiumq acrit̃
p̃lium ineunt. Pugnatum amplius duab
horis ẽ. Cedere mñ ab romanis dextra ala. ⁊ extͣ¬
ordinarii cepere. Quod ubi marcellus uidit.
ouode uicesimã legionem in pͥmam aciem
inducit. dum alii trepidi cedunt. alii segnit̃
subeunt. turbata tota acies ẽ. Dem prorsus fu¬
sa. ⁊ uincente pudorem metu terga dabant.
secidere in pugnaq ad duo milia ⁊ septin¬
genti ciuium socioꝵq. In his .iiii. romani
centuriones. Duo. tr̃. mił .in. licinus .⁊ .in.
eluiis. Signa militaria .iiiiͬ. de ala prima
que fugit: duode legione que cedentib so¬
tiis successerat amissa. Marcellus postquam

Expanded text:
rent ferociam hostis: urgere atque instare eum;rent ferociam hostis: urgere atque instare eum;cottidie simul orientem solem et Romanam aciem in campis uidendam esse; si uno proelio haud incruentus abeat, quietius deinde tranquilliusque eum bellaturum. his inritati adhortationibus simulque taedio ferociae hostium cottidie instantium lacessentiumque acriter proelium ineunt. pugnatum amplius duabus horis est. cedere inde ab Romanis dextra ala et extraordinarii coepere. quod ubi Marcellus uidit, duodeuicesimam legionem in primam aciem inducit. dum alii trepide cedunt, alii segniter subeunt, turbata tota acies est, dein prorsus fusa, et uincente pudorem metu terga dabant. cecidere in pugna fugaque ad duo milia et septingenti ciuium sociorumque; in iis quattuor Romani centuriones, duo tribuni militum, M. Licinius et M. Heluius . signa militaria quattuor de ala prima quae fugit, duo de legione quae cedentibus sociis successerat amissa. Marcellus postquam
Abbreviated transcription (Latin):
onem canusinos penus. seterum ut appro-¬
pinquare marcellum audiuiit. castraiñ
mouit. Aperta erat regio sine ulł ad insidi¬
as latebris. Itaq in loca saltuosa cedere mñ
cepit. Marcellus uestigiis instabat castra¬
q castris conferebat. Et opere ꝑfecto extim¬
plo in aciem legiones educebat. Hannibal
turmatim ꝑ equites peditum q laculato¬
res leuia certamina serens casum unuise
pugne ñ necessarium ducebat. Tractus ẽ tñ
ad id quod uitabat certam̃. Nocte p̾gressũ
alletquit᷑ locis planis acpatentib mares¬
lus. Castra iñ potentẽ pugnando undiq
inmunttores oꝑib ꝓhibet. Ita signa colla¬
ta pugnatumq totis copiis. Et cum iã nox
instaret marte equo discessum ẽ. Castra ex¬
guo distantia spatio raptim añ noctẽ ꝑmu¬
nita. Postero die luce pͥma marcellus maciẽ
copias eduxit. nec hannibal detrectauit.
certam̃ multis u̾bis adhortatus milites ut
memores trasum̃ni. cannarumq contunde¬

Expanded text:
onem Canusinos Poenus; ceterum ut approonem Canusinos Poenus; ceterum ut appropinquare Marcellum audiuit, castra inde mouit. aperta erat regio, sine ullis ad insidias latebris; itaque in loca saltuosa cedere inde coepit. Marcellus uestigiis instabat castraque castris conferebat, et opere perfecto extemplo in aciem legiones educebat. Hannibal turmatim per equites peditumque iaculatores leuia certamina serens casum uniuersae pugnae non necessarium ducebat. tractus est tamen ad id quod uitabat certamen. nocte praegressum adsequitur locis planis ac patentibus Marcellus; castra inde ponentem pugnando undique in munitores operibus prohibet. ita signa conlata pugnatumque totis copiis, et cum iam nox instaret Marte aequo discessum est. castra exiguo distantia spatio raptim ante noctem permunita. postero die luce prima Marcellus in aciem copias eduxit; nec Hannibal detractauit certamen, multis uerbis adhortatus milites ut memores Trasumenni Cannarumque contunde