comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
recusafion& pompen coniuneta. faddera fere abi eꝑs¬
demn satpins pretoe roscius agit eum ce sart sibit põ¬
peui n come morasse demonsteatere uude beo etire¬
puluhadleuandas in uirias ꝑtinere uadebente
uimla ydoneos nactus homines ꝑpruos ea que uel
pompeu mandata ad se deuilerunt negrauentur
uaquoq ad eum postulata deferre si paruo labo¬
remagnas conteouersias tollere atdoraneer ⁊¬
iam metu liberare possint. rem .p. sibi semper ꝑͥ¬
mnam fuisse dignitate uitaq potiorem. doliuesse se
i semestri imperio inuxbem retraheretuꝵ. euiꝰ
absentis rationem haberi proximis comitus popu¬
lus iussisset. tam̃ hanc ⁊acturam honoris sui. uei cp
causa ȩquo animo tulisse. cum litteras adsen atum
misaut ut omnes ab exercitibus discedexerere iđ
quidem impetrauisse. tota italia delestus haberi. re¬
aneri legiones duas quȩ abse obsimulationem par¬
micibesli sunt abducte. ciuitatem ẽẽ inarmis. quo¬
nam lȩc omnia nisi ad suam ꝑnitiem pertinere:

Expanded text:
excusatione Pompei coniuncta. eadem fere atque eisdem verbis praetor Roscius agit cum Caesare sibique Pompeium commemorasse demonstrat. Quae res etsi nihil ad levandas iniurias pertinere videbantur, tamen idoneos nactus homines, per quos ea quae vellet Pompei mandata ad se detulerint, ne graventur sua quoque ad eum postulata deferre, si parvo labore magnas controversias tollere atque omnem Italiam metu liberare possint. sibi semper primam fuisse dignitatem vitaque potiorem. doluisse setoque semenstri imperio in urbem retraheretur, cuius absentis rationem haberi proximis comitiis populus iussisset. tamen hanc iacturam honoris sui rei publicae causa aequo animo tulisse; cum litteras ad senatum miserit, ut omnes ab exercitibus discederent, ne id quidem impetravisse. tota Italia dilectus haberi, retineri legiones ii, quae ab se simulatione Parthici belli sint abductae, civitatem esse in armis. quonam haec omnia nisi ad suam perniciem pertinere?
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem curionem cum tribus cohortibus qͣs
pisauri & arimino hẽbat mittit. cuius aduenti
cognito diffisus ciuium uoluntate termus cohõtis
exurbe educit et profugit. milites inititne̾ ab eor
discedunt ac domum reuertuntur. Curio suma
omnium uoluntate tignium recipit. Quibeeh
cognitis confisus municipioe uoluntatibue cȩsar
Inortes legionis tertiedecimȩ ex presidiis deducit
nornũꝗ proficiscitur. quod oppidum accius color

Expanded text:
imam erga se voluntatem, Curionem cum tribus cohortibus, quas imam erga se voluntatem, Curionem cum tribus cohortibus, quas Pisauri et Arimini habebat, mittit. cuius adventu cognito diffisus municipii voluntati Thermus cohortes ex urbe reducit et profugit. milites in itinere ab eo discedunt ac domum revertuntur. Curio summa omnium voluntate Iguium recipit. quibus rebus cognitis confisus municipiorum voluntatibus Caesar cohortes legionis xiii ex praesidiis deducit Auximumque proficiscitur; quod oppidum Attius cohor
Abbreviated transcription (Latin):
quorum hȩcerat summa. Cȩsar ingallaitnuus¬
teretur. arimino excederet. ex ex̾citus diit¬
teret. Quȩ si fecisset pompeium in spani. diur
Interea quo ad fides eẽtdata cȩscirem facum
quȩ polliceretur &e non intermissuros conlue
pompeiumq delectus. erat iniqua conditio polluo¬
re ut cesar arimino excederet atꝙ inprouindan
reuerteretur. Ipsum et prouincias et legiones alsu
tenere exercitum cȩsaris uelle dimitti. deleauasu
bere polliceri se in prouinciam iturum neq ana
quem diem iturus sit diffinire ut si ꝑacto celdus¬
consulaty. pompeuis profectus non ẽẽt nulla tas
mendacii religione obstrictus uideretur. tempu
uo̾ colloquio non dare neq accessurum pollicte i
gnam pacis desperationem afferebat. ⁊taꝙ abat¬
no .M. antonium cum cohortibus quinq aretun
mutit. ipẽ arimini cum duabus legionibus subllt
ibi delestum habere instituit pisauxum fanuma
conam singulis cohortibus occupat. Interea ceru
factus tigũ termum .pr. cohortibus quinq tent

Expanded text:
quorum haec erat summa: Caesar in Galliam reverteretur, Arimino excederet, exercitus dimitteret; quae si fecisset, Pompeium in Hispanias iturum. interea quoad fides esset data Caesarem facturum, quae polliceretur, non intermissuros consules Pompeiumque dilectus. Erat iniqua condicio postulare, ut Caesar Arimino excederet atque in provinciam reverteretur, ipsum et provincias et legiones alienas tenere; exercitum Caesaris velle dimitti, dilectus habere; polliceri se in provinciam iturum neque, ante quem diem iturus sit, definire, ut, si peracto consulatu Caesaris non profectus esset, nulla tamen mendaci religione obstrictus videretur; tempus vero colloquio non dare neque accessurum polliceri magnam pacis desperationem adferebat. itaque ab Arimino M. Antonium cum cohortibus v Arretium mittit, ipse Arimini cum duabus subsistit ibique dilectum habere instituit; Pisaurum, Fanum, Anconam singulis cohortibus occupat. Interea certior factus Iguium Thermum praetorem cohortibus v tenere,
Abbreviated transcription (Latin):
xa campum ĩ medio foro crephariȩ ineficere uoluistis
Uos ita pacem semꝑ celistis ut nullo tempore legiones de
neos potiustis pͥuatis ex fuga gn. pompeus adulesceno
⁊uobis receptus faces imꝑiumq̃ ꝓ ar̃ ipuit. Multis int¬
festi. tanib aurila contea ppłm tio comparauit agros
ꝓuinciamꝙ nr̃o ĩ pulsu depopulatus ĩ quo uos uistoreses¬

Expanded text:
ra Cassium in medio foro nefarie interficere voluistis. ra Cassium in medio foro nefarie interficere voluistis. Vos ita pacem semper odistis ut nullo tempore legiones desnere potuistis. Privatus ex fuga Cn. Pompeius adulescens a vobis receptus fascis imperiumque sibi arripuit, multis interfectis civibus auxilia contra populum Romanum comparavit, agros provinciamque vestro impulsu depopula
Abbreviated transcription (Latin):
appetẽt. Huc acciderat ꝙ aqua p̃ts in ip̃o oppido¬
prius mił passuum uiii. quȩ resmagno erat adiumẽto
oppidanis tum p̃terea accedebat ut agermatiesq uñ¬
poraipeuis ut ad oppidum oppugnationem tutorẽ ãsi¬
cerer nomer matiem cixcum oppidum sucessamĩteo
congessit ita necessario ducebantur. nr̃i ut amũda quã
ꝓxime ceꝑant matiem illo de portarẽt dumi hec danũ¬
dami gerunt et uesannẽ. Cȩsa ad hispalim cũ agacdiu
se recepissent ĩ sequẽti die contione aduocata comeno¬
rat anito questure suȩ eam ꝓ uinciam exomnibrpeo¬
tuinciis pecularem sibi constitiusse etque potiuiler eo
te ipore lonficia laxgitum eẽ. In seqnti pretiraemo¬
pliato honore uestig alia q̃ metellus ÷̃ posuisset asenatũ
petusse et eis pecunuꝰ s prouinciam seliberasse simis pu¬
fendisse suo uo ĩ consulatu absentemq potius set ono¬
m oda puinciȩ tribuisset eorum õĩum comadoex etꝰ
ĩ eaemores et ĩ gratos eos ĩse et ĩ ppłm .i. hoc bello et p̃.

Expanded text:
uam in ipso oppidpropius milia passuum VIII; quae res magno erat adiumento oppidanis. Tum praeterea accedebat ut aggerem, Pompeius ut se ad oppidi oppugnationem tutiorem efficeret, omnem materiem circum oppidum succisam intro congessit. Ita necessario diducebantur nostri, ut a Munda, quod proxime ceperant, materiem illo deportarent. § 42 Dum haec ad Mundam geruntur et Ursaonem, Caesar, ad Hispalim cum Gadibus se recepisset, insequenti die contione advocata commemorat: initio quaesturae suae eam provinciam ex omnibus provinciis peculiarem sibi constituisse et quae potuisset eo tempore beneficia largitum esse; insequente praetura ampliato honore vectigalia quae Metellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia provinciam liberasse simufendisse; suo item in consulatu absentem quae potuisset commoda provinciae tribuisse: eorum omnium commodorum et immemores et ingratos in se et in populum Romanum hoc bello et prae
Abbreviated transcription (Latin):
accidit prelio cum pedites ẽxleui armatura leui ad
pugnam equitibus nostris ut opinantib uenissent id
ꝙ mprelio animaduersum ẽẽ complures exequis de-¬
scenderunt ita exiguo tempore eques pedestre pedes¬
equestre p̃lium facere cepit usq eo ut cedem ꝓxime
auallo fecerunt ĩ quo prelio aduersarioꝵ ceciderut
cxxiii. compluresq armis. ecuti multis uulneribus
affecti in castra sunt redacti nostri ceciderũt.iiii. sa¬
ucii.xii. pedites. et equites . fius diei insequenti
tempore pristina consuetudine promuro pugnari
ceptum ẽ. Cum bene magnã multitudinẽ teloꝵ
ignemq nostris defendentib ĩ ecissent nephandũ cru-¬
delissimũq facinus sunt aggressi. I nconspectuq nr̃o
hospites qui in oppido erant᷑ uigulare et demuro per¬
precipites mittẽ cȩperunt sicuti apud barbaros qđ
post hominũ memoria nunꝙͣ ẽ factum. Nuiuo di¬

Expanded text:
accidit proelio. Cum pedites levi armatura lecti ad accidit proelio. Cum pedites levi armatura lecti ad pugnam equitibus nostris nec opinantibus venissent, idque in proelio animadversum esset, complures ex equis descenderunt. Ita exiguo tempore eques pedestre proelium facere coepit, usque eo ut caedem proxime a vallo fecerint. In quo proelio adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, multi vulneribus adfecti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt III, saucii XII pedites et equites V. Eius diei insequenti tempore pristina consuetudine pro muro pugnari coeptum est. Cum bene magnam multitudinem telorum ignemque nostris defendentibus iniecissent, nefandum crudelissimumque facinus sunt aggressi in conspectuque nostro hospites qui in oppido erant iugulare et de muro praecipites mittere coeperunt, sicuti apud barbaros; quod post hominum memoriam numquam est factum. § 16 Huius di
Abbreviated transcription (Latin):
exuptionem eo die eeñt facturi. Ita coronata crecunda¬¬
ta pugnatum ẽ aliquam diũ uehemẽtissime. Si mul¬
q balista missa anostris turrem deiecit qui aduer-¬
sariorum qui in ea tumre fuerat quinꝙ deiecti sunt
et puer qui balistam solitus erat obseruare. Eo preti
constituit neq anostris ꝓhibet᷑ falsaq illa oppinione
gloriatus ẽ ꝙ prope ĩ nostris partibus locum remusset.
tem insequenti die eadem consuetudine cum lõ¬
gius prosequitur quo loco equites nr̃i stationem ha-¬
buerant aliquot turme cum leui armatura impetu
facto loco sunt deiecte ut ꝑꝑ pancitatem nostroꝵ eꝗ¬
gloria ꝙ nostris cedentibus prosequi cȩpissent qui
cum aliquo loco a nostris recepti eent ut consuessent
exsimili uirtute clamore facto aduersati sut p̃lium
facẽ. Fere apud ex ercitus hec ẽ equestris prelii cõ¬
suetudo cum ȩques addimicandum dimisso equo

Expanded text:
eruptionem eo die essent facturi. Ita corona circumdaeruptionem eo die essent facturi. Ita corona circumdata pugnatum est aliquamdiu vehementissime, simulque ballista missa a nostris turrem deiecit, qua adversariorum qui in ea turre fuerant quinque deiecti sunt et puer, qui ballistam solitus erat observare. § 14 Eiusconstituit neque a nostris prohibitus falsaque illa opinione gloriatus est quod prope in nostris partibus locum tenuisset. Item insequenti die eadem consuetudine dum longius prosequitur, quo loco equites nostri stationem habuerant, aliquot turmae cum levi armatura impetu facto loco sunt deiecti et propter paucitatem nostrorum eqgloria longius quod nostris cedentibus prosequi coepissent. Qui cum aequo loco a nostris recepti essent, ut consuessent, eximia virtute clamore facto aversati sunt proelium facere. § 15 Fere apud exercitus haec est equestris proelii consuetudo: cum eques ad dimicandum dimisso equo
Abbreviated transcription (Latin):
salsima et cum nostei equites pauer instatione fuissent
Aalgius senatoris filius euius ĩ castris pompeii fuisset
omnib suis rebus relictis equum conscendit et fugit
Speculator de legione pompeiana secunda captus atii¬
litibus et intertetus ẽ ꝑ ilemꝙ tempus glans missa ẽ
inscripta quo die adoppidum caprẽdum accederet se
cutum eẽ positurrum qui spe non nulli dum sine picu¬
lo mireum ascendere etoppido potiri posse se sperare
postero die admuꝵ opus facẽ cȩpeeunt et pene mag
priori muri pars delecta ẽ quo facto ab oppidanis ac
si suarum partium eẽnt conseeuati missos fecerunt
loricatos quinꝙ presidii causa prepositi oppido apom¬
pero eent orbant quib respondit cesar se conditiões
dare non accrꝑe consuesse Elli cum ĩ oppidum re¬
uertissent relato responso clamore sublato om̃i gnͣe
num qui ĩ castris nostris eeñt nõ dubitauerunt qui

Expanded text:
Salsum ducere;32 et cum nostri equites pauci in statione fuissent Salsum ducere;32 et cum nostri equites pauci in statione fuissent A. Valgius senatoris filius, cuius frater in castris Pompei fuisset, omnibus suis rebus relictis equum conscendit et fugit. Speculator de legione II. Pompeiana captus a militibus et interfectus est; idemque temporis glans missa est inscripta: quo die ad oppidum capiundum accederent, se scutum esse positurum. Qua spe non nulli, dum sine periculo murum ascendere et oppido potiri posse se sperant, postero die ad murum opus facere coeperunt, et bene magna prioris muri parte deiecta.33 . . . Quo facto ab oppidanis, ac si suarum partium essent, conservati . . . missos facere loricatos, qui praesidi causa praepositi oppido a Pompeio essent, orabant. Quibus respondit Caesar se condiciones dare, non accipere consuevisse. Qui cum in oppidum revertissent, relato responso clamore sublato omni genernum qui in castris nostris essent non dubitarunt quia
Abbreviated transcription (Latin):
exant et ad trebonium tran ssugerant eis ad cognoscẽ
dum facultas ẽ clata et amilitibus nr̃i int̾fedi sũt¬
eoclem tempore capti tab ellarii qui ad corduba ddpo¬
peuim missi erant ꝑperamq ad nostra cafira peeue¬
nerant precisis manibus missi sunt facti pari consueti¬
dine. uiꝰgilia secũda ex oppido ignem multum telorum¬
ꝓ multitũ dinẽ iactando pene magnum tpũs consumpse¬
runt complures ꝙ uulneribus affecerimt p̃tito nodio te¬
pore eruptionem adlegionẽ sextam fecerut cum inope
nostri distenti eeñt acriter pugnare cȩpexunt. Quot
uis repressa a nostris militibus si oppidani suꝑiore loco
defendebantur. Quinquagita cum eruptione facẽ
cȩpissent cum uirtute militum nr̃oꝵ qui et si inferiore
loco p̃mebantur tum repulus aduersariis penemul¬
tis uulneribus affeti in oppidum se contulerut. Posto
die pompeius excastris suis brachium cepit ad flumen

Expanded text:
erant . . . et a Trebonio transfugerant. Eis ad ignoscendum erant . . . et a Trebonio transfugerant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus nostris interfecti sunt. Idem temporis capti tabellarii, qui a Corduba ad Pompeium missi erant perperamque ad nostra castra pervenerant, praecisis manibus missi sunt facti. Pari consuetudine vigilia secunda ex oppido ignem multum telorumque multitudinem iactando bene magnum tempus consumpserunt complurisque vulneribus adfecerunt. Praeterito noctis tempore eruptionem ad legionem VI. fecerunt, cum in opere nostri distenti essent, acriterque pugnare coeperunt; quorum vis repressa a nostris, etsi oppidani superiore loco defendebantur. Hi cum eruptionem facere coepissent, tamen virtute militum nostrorum, etsi inferiore loco premebantur, repulsi adversarii bene multis vulneribus adfecti in oppidum se contulerunt.31 § 13 Postero die Pompeius ex castris suis bracchium coepit ad flumen
Abbreviated transcription (Latin):
secuta sunt relata .lxxx. insequenti luce alguetius exi¬
talia cum e quitatu uenit. his signa saguntinoe retulit
U. que ab oppidanis cepit suo loco ꝑterritus ẽ. qđ equites
exitalia cum aspernare ad cȩsarem uenisset eam noc¬
tem pompeius castea sua incendit adcordubam uẽsꝯ
facere i ter cepit. Rex nomĩ ẽ sdoquicũ equitatu suas
copias adduxerat. Dum cupidius agmen aduersarioꝵ
in sequitur auernaculis legionarus exceptus ẽ et inte¬
fectus. Postero die equites nostri lon gius adcorduba uẽ¬
sus prosecuti sunt eos qui cõmeatus ad castra pompei e⁊
oppido portabant. Exhis capti .L.cum iumentis ad-
cer̃ime pugnatum ẽ ignemq multum miserunt sicut om̃s¬
eques .x. ex castuis aduersarioꝵ adnos transfugit. Po
stero die ex legione uernacula milites sunt capti ab¬
equitib nostris tres qui dixtrut se seruos ẽe eũ uenirẽt
cogniti sunt amilitib qui antea cum Bobio et pedio fu-¬

Expanded text:
scuta sunt relata LXXX. § 10 Insequenti luce Arguetius ex Iscuta sunt relata LXXX. § 10 Insequenti luce Arguetius ex Italia cum equitatu venit. Is signa Saguntinorum rettulit quinque, quae ab oppidanis cepit. Suo loco praeteritum est quod equites ex Italia cum Asprenate ad Caesarem venissent. Ea nocte Pompeius castra sua incendit et ad Cordubam versus iter facere coepit. Rex nomine Indo, qui cum equitatu suas copias adduxerat, dum cupidius agmen adversariorum insequitur, a vernaculis legionariis exceptus est et interfectus. § 11 Postero die equites nostri longius ad Cordubam versus prosecuti sunt eos qui commeatus ad castra Pompei ex oppido portabant. Ex his capti L cum iumentis ad ncerrime pugnatum est, ignemque multum miserunt.27 us, ex castris adversariorum ad nos transfugit. § 12 Postero die ex legione vernacula milites sunt capti ab equitibus nostris duo, qui dixerunt se servos esse. Cum venirent, cogniti sunt a militibus qui antea cum Fabio et Pedio fu
Abbreviated transcription (Latin):
nb natuxa loci distinent᷑ ut ciuitates haspaniȩ non
longe abhostibus capiantur qđ in hoc contigit bello nã
hocnt ateguam et ucubim q̃ oppida supͣ sunt seͥpta.
Pompeius tun̾c ponit castra constituta ⁊̃ conspegu
duoꝵ oppidum a suis casteis ciecit milia passuũ .iiii.
Grumus ẽ excellens naͣ qui appellatur castra postuma
ibi presidu cã castellum cęsar huit cõstitutum at Pom
peius quia eodem ugo tegebatur. locinã et remotus erat
quia flumine salso me cludebatur nõ ẽẽ cõmissire cȩsarem
ut intanta loci difficultate ad subsidium cõmittendum
se mittere. Ista fretus oppinione tertia i uigilia profectus
propinquassent clamore repentino teloꝵ ꝙ multitudine
lactus facere ceperunt uti magnam ꝑtem hominum
uulnerib afficerent᷑ quo patet cum ex castello repugna¬
re cepissentmaioribusq castuis cȩsaris nuntius ẽẽt alla

Expanded text:
nibus natura loci distinentur, ut civitates Hispaniae non nibus natura loci distinentur, ut civitates Hispaniae non facile ab hoste capiantur; id quod in hoc contigit bello. Nam cum inter Ateguam et Ucubim, quae oppida supra sunt scripta, Pompeius habuit castra constituta in conspectu duorum oppidorum, ab suis castris circiter milia passuum IIII grumus est excellens natura, qui appellatur Castra Postumiana: ibi praesidi causa castellum Caesar habuit constitutum. § 9 Quod Pompeius, quod eodem iugo tegebatur loci natura et remotum erat quia flumine Salso intercludebatur, non esse commissurum Caesarem ut in tanta loci difficultate ad subsidium mittendum se committeret.23 Ita fretus opinione tertia vigilia profectus propinquassent, clamore repentino telorumque multitudine iactus facere coeperunt, uti magnam partem hominum vulneribus adficerent. Quo peracto, cum ex castello repugnare coepissent maioribusque castris Caesari nuntius esset allat
Abbreviated transcription (Latin):
signa huĩt posita .xiii. Legionum sed ex quib aliꝗđ
firmamenii se existimabat hr̃e due fuerunt uerna¬
cula quȩ atrebonio transfugerant et una facta ex colo¬
nii quȩ fuerunt in his legionibus quata fuit affrania¬
na ex affrica quam secum adduxerat. Relique ex fu¬
gi tuus auxiliares consistebant nam deleui armatura
et equitatu longe et uixtute et nuo nostri erant superi¬
ores. Accedebat huc ut longius bellum ducent. Pompe
uis ꝙ loca sunt edita et ad castroꝵ munitiones ut paꝵ
tum cxebras excussiones omnia loca quȩ sunt ab oppi¬
dis remota turrib et mimitionib retmentur sicut in
affrica eudere non tegulis teguntur simulq in his hñt
specula et propter altitudinem longe lateq ꝓspicuint.
⁊tem oppidoꝵ magna pars exprouinorȩ montib fere
munita et nã excellentibus locis ẽ constituta ut simł
additus ascensusq hebat difficiles. Ita ab oppugnatio¬

Expanded text:
signa habuit XIII legionum; sed ex quibus aliquid signa habuit XIII legionum; sed ex quibus aliquid firmamenti se existimabat habere duae fuerunt vernaculae, quae a Trebonio transfugerant; una facta ex colonis qui fuerunt in his regionibus; quarta fuit Afraniana ex Africa quam secum adduxerat; reliquae ex fugitivis auxiliariisve consistebant: nam de levi armatura et equitatu longe et virtute et numero nostri erant superiores. § 8 Accedebat hoc ut longius duceret bellum Pompeius, quod loca sunt edita et ad castrorum munitiones non parum rum crebras excursiones omnia loca quae sunt ab oppidis remota turribus et munitionibus retinentur, sicut in Africa, rudere, non tegulis teguntur; simulque in his habent speculas et propter altitudinem late longeque prospiciunt. Item oppidorum magna pars eius provinciae montibus fere munita et natura excellentibus locis est constituta, ut simul aditus ascensusque habeat difficiles. Ita ab oppugnatio
Abbreviated transcription (Latin):
pugnaret bracchia circũ ducere cepit cui de pom¬
eio cum nuntius eẽt allatus eo ⁊die proficiscitur
cuius ĩ aduentum p̃sidii causa cęsar complura castel¬
la occupauit ꝑtim subequitatu ꝑtim ut pedestres co¬
piȩ instatione et in excubitu casteis p̃sidio ẽẽ possent.
ł ic ĩ aduentu cȩsaxis ĩcidit. Pompeio cum matutino tpre
nebula ẽet crassissima. łtaq in illa abscuratione eura
aliquot cohortibus et eꝗtatum turmis crecũ cludũt
cesaris equites et concidunt sicut uix ea cede pauei
effuge̾nt ĩ sequenti nocte castra sua in cendit pompeiꝰ
et transflum en salsum ꝑ conualles castra interduo op¬
ut nã edita adrem militarem q̃ planitiȩ diuidune
salso flumine proximo ad teguam id flumen fit circie
passium duo milia ex ea regione oppidi ĩ montib ca¬
stra huit posita pompeus in conspestu utroꝵq oppi¬
dorum neq suis ausus ẽ subsidio uenire aquilas et

Expanded text:
pugnare et bracchia circumducere coepit. Cui de Pomppugnare et bracchia circumducere coepit. Cui de Pompeio cum nuntius esset allatus eo die proficisci,16 cuius in adventum praesidi causa Caesar complura castella occupasset, partim ubi equitatus, partim ubi pedestres copiae in statione et in excubitu castris praesidio esse possent, hic in adventu Pompei incidit ut matutino tempore nebula esset crassissima. Ita illa obscuratione cum aliquot cohortibus et equitum turmis circumcludunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede pauci effugerent. § 7 Insequenti nocte castra sua incendit Pompeius et trans flumen Salsum per convallis castra inter duo opet natura impedita ad rem militarem; quae planitie dividuntur, Salso flumine, proxime tamen Ateguam ut flumen sit circiter passus duo milia. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuit posita Pompeius in conspectu utrorumque oppidorum, neque suis ausus est subsidio venire. Aquilas et
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus oppidum exegione pontis trabes ut sup̃ scxip¬
simus tripartito huc tum pompeius cum suis copiis ueĩs¬
set aduerio parati ratione castra ponit.Cȩsar ut cum
aboppido cõmeatuq excluderet brachium ad pontem
contemptione quotidiana minuta plia fiebant ut mõ
contemptionem uenisset ab utxisq quo minus pugna
inqua dum cupidius student locum tenẽ propter pon¬
tem cohangustabant᷑ fluminis ripas ꝓpinquantes
cohan gustari p̃cipitabantur. Hc alteri alt̾is nõ solum
morti mortem exagerabant sed tumulos tumulis ade¬
quabant. Ita diebus compluribus cupiebat. Cȩsar si qua
conditione posset aduersarios in equum locum ducere
iõ auia retraxerat ĩ equum ducent copiis flumĩe
transductis nodu iubet ignes fieri in agnosita fremis¬
simum eius ẜsidium ad tegnam proficiscit᷑. Id cum
as carra com plura multosꝙ lanistas retraxit et ad
cordubam se xecepit. Cȩsar munitionib anteꝙͣ op¬

Expanded text:
adversum oppidum e regione pontis, ut supra scripadversum oppidum e regione pontis, ut supra scripsimus, tripertito.9 Huc cum Pompeius cum suis copiis venisset, ex adverso pari ratione castra ponit. Caesar, ut eum ab oppido commeatuque excluderet, bracchium ad pontem contentione cotidiana minuta proelia fiebant, ut modcontentionem venisset, ab utrisque comminus pugna inita, dum cupidius locum student tenere, propter pontem coagulabantur,10 fluminis ripas appropinquantes coangustati praecipitabantur. Hic alternis non solum morti mortem exaggerabant, sed tumulos tumulis exaequabant. Ita diebus compluribus consumptis cupiebat Caesar, si qua condicione posset, adversarios in aequum locum deducero eos quomodo ab Ulia retraxerat in aequum deduceret, copiis flumine traductis noctu iubet ignis fieri magnos: ita firmissimum eius praesidium Ateguam proficiscitur. Id cum as, carra complura multosque onustos retraxit et ad Cordubam se recepit. Caesar munitionibus Ateguam op
Abbreviated transcription (Latin):
fuissent si prope captos ee. hoc misso adullam p̃sidio
cesar ut pompeuim ab ea oppugnatione deduceret
ad cordubam contendit ex quo ĩ tinere loricatos uiros
fortes cum equitatu ante p̃missi qui simul in cospe¬
sibus nequaꝙͣ poterat aduerti. appropinquãtibus
ex oppido bñ magna multitudo ad ȩquitatũ conce¬
dendum cum exissent loricatiut supra scripsimies
ex equis descendexunt et magnum p̃lium fecerut
sicut ex infinita hominũ multitudine pauci ⁊̃ op¬
pidum se reciꝑent. Hoc timore adductus sex pomps¬
tus lr̃as facta misit ut cȩleetter sibi subsidio ueniret
ꝙ Un. ulla prope capta litteris factis exercitus cum
copiis ad cordubam iter facere cepit. Cesar cum acd
flumen betim uenisset neq ꝑꝑ altitudinẽ flumĩs teansi¬
re posset lapidibus corbes plenos dimisit ⁊ta insuper
ponte facto copras ad castra tripartito transducit. Tenẽbat

Expanded text:
fuissent se prope captos esse. § 4 Hoc misso ad Uliam praesidio fuissent se prope captos esse. § 4 Hoc misso ad Uliam praesidio Caesar, ut Pompeium ab ea oppugnatione deduceret, ad Cordubam contendit, ex quo itinere loricatos viros fortis cum equitatu ante praemisit. Qui simul in conspec a Cordubensibus nequaquam poterat animadverti. Appropinquantibus ex oppido bene magna multitudo ad equitatum concidendum cum exissent, loricati, ut supra scripsimus, ex equis descenderunt et magnum proelium fecerunt, sic uti ex infinita hominum multitudine pauci in oppidum se reciperent. Hoc timore adductus Sex. Pompeius litteras fratri misit ut celeriter sibi subsidio veniret, Itaque Cn. Pompeius Ulia prope capta litteris fratris excitus cum copiis ad Cordubam iter facere coepit. § 5 Caesar, cum ad flumen Baetim venisset neque propter altitudinem fluminis transire posset, lapidibus corbis plenos demisit: insuper ponit trabes; ita ponte facto copias ad castra tripertito traduxit. Tendebat
Abbreviated transcription (Latin):
quib prefecit hominẽ eius prouincie notum et non
parum scientem .l. uiuium patiet̃ qui cum ad gn
pomper presidia uenisset incidit idem tempus ut
temupestate aduersa uehementiq uento afflictaret᷑
aditusq ui tempestatis ita obscurabat᷑ ut uix peo¬
unum eognoscere posset ciuus ĩ comodũ sum̃ ero
uulitatems pĩs prebebat. Itacum adeum uenerũt
uibet bĩnos equites conscendere x etreta ꝑadueru¬
tiorum presidia ad oppidum contendere tuedss¬
respondit ut sileat uerbum facere nam id tempo¬
ris non est admuꝵ accedẽ ut oppidum capant
et ꝑt̃m tempestate impediti uigiles nõ poterant
diu gxntiam pstare ꝑtim nullo responso deteereba
tur ad portam appropinquassent dato signo ab op¬
more facto et exuptionem ĩ aduersario ꝑ castra fece¬
runt. Sic illud factum cum inscientib accidaset
euistimabat prope magna ꝑs hoium qui inlns castõ

Expanded text:
Quibus praefecit hominem eius provinciae notum et non Quibus praefecit hominem eius provinciae notum et non parum scientem, L. Vibium Paciaecum. Qui cum ad Cn. Pompei praesidia venisset, incidit idem temporis ut tempestate adversa vehementique vento adflictaretur; aditusque vis tempestatis ita obscurabat ut vix proximum agnoscere possent. Cuius incommodum summam utilitatem ipsis praebebat. Ita cum ad eum locum venerunt, iubet binos equites conscendere, et recta per adversariorum praesidia ad oppidum contendunt. Mediissent, unus ex nostris respondit, ut sileat verbum facere: nam id temporis conari ad murum accedere, ut oppidum capiant; et partim tempestate impediti vigiles non poterant diligentiam praestare, partim illo responso deterrebantur. Cum ad portam appropinquassent, signo dato ab opmore facto eruptionem in adversariorum castra fecerunt. Sic in illo facto, cum inscientibus accidisset, existimabant prope magna pars hominum qui in his castris
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩsari obuiam uenerut aquib nuntiabat᷑ noctireno
tempore oppidum cordube capi posse nec opinantib
aduersariis eius prouinciȩ potitus eẽt simłq qđ tabe
ctus quoslegatos exercitui ante p̃fecerat. & pedium.
et .Q. Fabium maimũ de suo aduentu facit certiões
ut quem sibi equitatum exprouincia fecissent p̃sidio
mittent adquos cȩlerius ꝙ oppinati sunt appropĩ¬
sidio cordbam tenebat ꝙ eius prouinciȩ caput eẽ
extimabat᷑. Ipẽ aut. En. pompeus adulescẽs ullam
opprdum oppugnabat et fere iam aliquot mensibus
ibi detinebatur quo exoppido cognito cȩsaris adeuẽ¬
tu legati elam preter presidia. En. pompei cesare
cum adiissent petere cip ceperũt ut sibi pͥmo qͦ tpr̃e
p̃sidium mit᷑tent. Cȩsar ciuitatem om̃i tempore op¬
time de re. pu meritam ẽẽ sciens celeriter sex cohor¬
tes secunda uigilia iubet proficisei pariꝙ equites nũo

Expanded text:
Caesari obviam venissent, a quibus nuntiabatur nocturno Caesari obviam venissent, a quibus nuntiabatur nocturno tempore oppidum Cordubam capi posse, quod nec opinantibus adversariis eius provinciae potitus esset, simulque quodctus quos legatos ante exercitui praefecerat Q. Pedium et Q. Fabium Maximum de suo adventu facit certiores, utque sibi equitatus qui ex provincia fuisset praesidio esset. Ad quos celerius quam ipsi opinati sunt appropinsidio Cordubam tenebat, quod eius provinciae caput esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Uliam oppidum oppugnabat et fere iam aliquot mensibus ibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Caesaris adventu legati clam praesidia Cn. Pompei Caesarem cum adissent, petere coeperunt uti sibi primo quoque tempore subsidium mitteret. Caesar — eam civitatem omni tempore optime de populo Romano meritam esse — celeriter sex cohortis secunda vigilia iubet proficisci, pari equites numero.
Abbreviated transcription (Latin):
PARNACE superato affeica re¬
cepta qui exhis preliis cum adu¬
lescente . En. Pompeio ꝓfugissent
cum et ultioris hispaniȩ potitus rĩt̃.
Dum cȩsar munerib clandis inita.¬
lia detineretꝰ quo facilius presidia
cepit quibus itoebus non nulle ciuitates sua sponte
auxilia mittebant Item non nuillȩ contea portas cla-¬
udebant ex quibus si qua oppida ui ceperat cũ aliquis
exea ciuitate optime ds. qn. pompeio meritus eiuis
eẽt ꝑꝑ pecuniȩ magnitudinẽ aliqua ei inferebatur
causa ut eleo demedio sublato ex eius pecunia latronũ
largitio fieretita paucis comodis. Hoste hortato maio¬
res augebantur copiȩ idecq erebris nuntiis initaliã
missis ciuitates contrarie pompeio auxilia sibi depo-¬
stulabant . C. Cȩsar dictator tertio designatus dictator
quarto multis et ĩtrante dieb confestis celeri cum fe-¬
stinatione ad bellum cõficiendum ĩ hispaniam uenis¬
set legati cordubẽses qui agn.pompeio discesserant.

Expanded text:
arnace superato, Africa recepta, qui ex his proeliis cum adulescente Cn. Pompeio profugissent, cum . . . et ulterioris Hispaniae potitus esset, dum Caesar muneribus dandis in Italia detinetur, . . . quo facilius praesidia e. Quibus in rebus non nullae civitates sua sponte auxilia mittebant, item non nullae portas contra cludebant. Ex quibus si qua oppida vi ceperat, cum aliquis ex ea civitate optime de Cn. Pompeio meritus civis esset, propter pecuniae magnitudinem alia qua ei inferebatur causa, ut eo de medio sublato ex eius pecunia latronum largitio fieret. Ita pacis commoda hoste orta: eo maiores augebantur copiae. Hoc crebrius nuntiis in Italiam missis civitates contrariae Pompeio auxilia sibi depostulabant. § 2 C. Caesar dictator tertio, designatus dictator quarto multis ante iter rebus confectis cum celeri festinatione ad bellum conficiendum in Hispaniam cum venisset, legatique Cordubenses, qui a Cn. Pompeio discessissent,
Abbreviated transcription (Latin):
utores essent. Seditione concitata ꝑtes occupant. Eȩ¬
des fit magna saueiis. Pompeius naues .xxxx. occupat
longas et ꝓ fugit dedius qui gadis classi prefuisset qđ¬
quem simul tuntius allatus ẽ confestim sequi cepit¬
pelibus ꝑtim peditatus et equitatus ad ĩseqndum eelȩ¬
rit it sacieris Item quarto die nauigatione cõfeta
fuissent Adt̾ram applicant dũ aquant Didius
elasse occurit naueq. ĩcendit nõ nullas capit Pora
peius cum paucis profugit et locum quẽdam muni¬
tum. nã eccupat eꝗtes etꝰ cohortes ꝗ ađ ꝑseqndum
nussi eẽnt speculatorib ante missis certiores fuint et
diemei nadem iter faciunt. Pompeus humero et
finisteo cruore uehement erat saucus huc accedẽ¬
hat et ẽt talum intorxisset q̃ res maxime impe¬
cliebat. Ita lestica ad tũrem qua erat allatus mea
sidio fuisset conspectu celeriter equitatũ cohortibus

Expanded text:
utores essent. Seditione concitata portas occupant; caeutores essent. Seditione concitata portas occupant; caedes fit magna; saucius Pompeius navis XX occupat longas et profugit. Didius, qui Gadibus classi praefuisset, simul nuntius allatus est, confestim sequi coepit; Carteia pedites et equitatus ad persequendum celeriter iter faciebant item fuissent, ad terram applicant. Dum aquantur, Didius classe accurrit, navis incendit, non nullas capit. § 38 Pompeius cum paucis profugit et locum quendam munitum natura occupat. Equites et cohortes qui ad persequendum missi essent speculatoribus antemissis certiores fiunt; diem et noctem iter faciunt. Pompeius umero et sinistro crure vehementer erat saucius. Huc accedebat ut etiam talum intorsisset; quae res maxime impediebat. Ita lectica ad turrem cum esset ablatus in ea sidio fuisset conspectus, celeriter equitatu cohortibusqu
Abbreviated transcription (Latin):
ret ut homines ꝑditi ĩcenderent et menia delexẽt.
ita consilio hĩto noctu patitur lusitanos exuptionem
facẽ id qđ consulto non existimabant fieri. Ita ĩxum.¬
pendo naues q̃ ad betim flum en fuissent ĩcendunt
nũ dum incendio detinentur illi ꝓfugiunt et ab eꝗ¬
tibus concidunt. Quo facto oppido recuꝑato hastam
iter facẽ cepit ex qua ciuitate legati ad decditionem
uenerunt mundenses qui exprelio ĩ oppidum con¬
fugerant cum cdiutius cixcum siderent bene multi de¬
ditionem faciunt et cum eẽnt ĩ legione distributi cõ¬
uirant int̾se et noctu signo clato qui inoppido fuissent
exuptionẽ face̾nt. Illi eodem ĩ castris admi nĩstrarẽt.
Hacre cognita ĩ sequenti node uigilia tẽtia tessara
cȩsar ĩ itinere reliqua opꝑida oppugnat ꝗͣ ꝑꝑ pompe-¬
ium dissentire cȩperat. Pars exat qͦuȩ legatos ad cȩ¬
sarem miserat.pars erat q̃ pompeiana e ꝑtium fa¬

Expanded text:
ret, timuit ne homines perditi incenderent et moenia delerent; ret, timuit ne homines perditi incenderent et moenia delerent; ita consilio habito noctu patitur Lusitanos eruptionem facere; id quod consulto non existimabant fieri. Ita erumpendo navis, quae ad Baetim flumen fuissent, incendunt. Nostri dum incendio detinentur, illi profugiunt et ab equitibus conciduntur. Quo facto oppido reciperato Astam iter facere coepit; ex qua civitate legati ad deditionem venerunt. Mundenses, qui ex proelio in oppidum confugerant, cum diutius circumsiderentur, bene multi deditionem faciunt et, cum essent in legionem distributi, coniurant inter sese, ut noctu signo dato qui in oppido fuissent eruptionem facerent, illi caedem in castris administrarent. Hac re cognita insequenti nocte vigilia tertia tessera s, dum Caesar in itinere reliqua oppida oppugnat, propter Pompeium dissentire coeperunt. Pars erat quae legatos ad Caesarem miserat, pars erat quae Pompeianarum partium fa
Abbreviated transcription (Latin):
qui suꝑati a nostris sunt et int̾fecti hominũ milia. xx¬
nͥ. p̃ters̃ qui ex̃ muet et̃ ꝑierunt. Ita cȩsaroppido po¬
titus dum hic detinetur ex prelio quos crecum muro
supius demostrauimus eruptionem fecerunt et benȩ
multis ĩ teefecas inoppidum sunt redacti. Cȩsar hispa¬
lim cum contendisset legati dep̃catum uenerunt. Ita
cum oppidum se tueri dixisset caninium cum p̃sidio
legatum ĩtromittit ip̃e castea ad oppidum ponit. exat
dignatur ꝑtium fuisset defensor accẽrimus. Is tota
luu̾tania notissimus erat. hic elam p̾sidio lusitani¬
am ꝓficiscitur et cecilium nigxum nomĩe barbal
ad lennium conuenit qui bñ magnam manum lusi¬
tanorum hrẽt. Reuersus hispaniam oppidum de¬
nuo noctu ꝑmurum recipitur. p̃sidium uigilesꝗ¬
uigilant portas p̃cludunt de integro pugnare ȩe.¬
perunt. Dum hȩc gexunt᷑ legati cartalenses nũtia

Expanded text:
Qui superati a nostris sunt interfecti hominum milia XXQui superati a nostris sunt interfecti hominum milia XXII, praeter quam extra murum qui perierunt. Ita Caesar oppido potitur. Dum hic detinetur, ex proelio quos circummunitos superius demonstravimus, eruptionem fecerunt et bene multis interfectis in oppidum sunt redacti. § 35 Caesar Hispalim cum contendisset, legati deprecatum venerunt. Ita cum ad oppidum esset ventum, Caninium cum praesidio legatum intromittit: ipse castra ad oppidum ponit. Erat isset defensor acerrimus — is tota Lusitania notissimus erat —: hic clam praesidia Lusitaniam proficiscitur et Caecilium Nigrum, hominem barbarum, ad Lennium convenit, qui bene magnam manum Lusitanorum haberet. Reversus Hispalim in oppidum denuo noctu per murum recipitur: praesidium, vigiles iugulant, portas praecludunt, de integro pugnare coeperunt. § 36 Dum haec geruntur, legati Carteienses renunti
Abbreviated transcription (Latin):
familiȩ et libertinoꝵ caput ex prelio cordubam cum
uenisset familias et liberos conuocauit.piram sibi ex¬
trussit genam afferĩ ꝙ̃ optimam imꝑauit. łtem super¬
optimis additis uestimentis pecuniam et argentũ ut
presentia famile clonauit ip̃e detempore cenauituĩ¬
num et nardum identidem sib infundit ita nouissi¬
mo tempore seruum iussit et liberum qui fuisset eius con¬
cubinus altum cito se uigulare altum piram incendẽ
Oppidani aut simulac cesar castra contra id oppidum
posuit discordare cȩperunt usq eo ut clamor ĩ caftra
nostra ꝑuenixet q̃ fexe inter cȩsarianos et pompeianos
exant hic legiones q exꝑfugis conscripte ꝑtim oppi¬
danorum serui qui erant a pompeio sexto manumissi
tũc̃ ĩ cȩsaris aduẽtum descendẽ ceperunt legio .xiii. op¬
tunt ut sibi legiones subscidio ĩ teomittẽt Hoc cum animad¬
uerte̾nt homines fugitiui oppidum incendẽ ceperunt

Expanded text:
familiae ac libertinorum caput, ex proelio Cordubam cum familiae ac libertinorum caput, ex proelio Cordubam cum venisset, familiam et libertos convocavit, pyram sibi exstruxit, cenam adferri quam optimam imperavit, item optimis insternendum vestimentis; pecuniam et argentum in praesentia familiae donavit. Ipse de tempore cenare; resinam et nardum identidem sibi infundit. Ita novissimo tempore servum iussit et libertum, qui fuisset eius concubinus, alterum se iugulare, alterum pyram incendere. § 34 Oppidani autem, simul Caesar castra contra ad oppidum posuit, discordare coeperunt usque eo ut clamor in castra nostra perveniret rixae inter Caesarianos et inter Pompeianos. Erant hic legiones duae ex perfugis conscriptae, partim oppidanorum servi, qui erant a Sex. Pompeio manu missi; qui in Caesaris adventum discedere coeperunt. Legio XIII. optunt, ut sibi legiones subsidio intromitteret. Hoc cum animadverterent homines fugitivi, oppidum incendere coeperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
et oppidanis dixit sede pace ad cesarem proficisci et se¬
cunda uigilia ab oppido discessit. Qn. aut pompeius cũ
milia passuum. Chex. Quo cum ad octauũ miliceium
uenit. P. Caluitius qui castris antea pompei p̃positus
esset euis uerbis nuntium mittit cum munus belli hr̃e
ut mictat lecticam fert᷑ qua in oppidum deferĩ possit.
Litteris missis pompeius cartaiam defertur ꝗ illaꝵ ꝑtiũ
fautores fẽnt conuenũt ĩ domum qua eeat delatus ꝗ
Arbitrati sunt clanculum uenisse ut ab eo q̃ uelletde
bello requireret cum frequẽtia conuenusset delestica
pompeius ĩ eorum fidem confugit. Cȩsar ex prelio mu
nitione crecũdata cordubam uenit qui excede eo resu¬
gerant. pontem occupauerunt cum eo cõuentum eẽt
conuiciare cȩperunt nos exprȩlio paucos suꝑasse quo
fugeremus. ita pugnare cȩperunt depontẽ. Cȩsar du¬
men traiecit et castra posuit scapula totius seditionis

Expanded text:
et oppidanis dixit se de pace ad Caesarem proficisci et seet oppidanis dixit se de pace ad Caesarem proficisci et secunda vigilia ab oppido discessit. Cn. Pompeius cum milia passuum CLXX. Quo cum ad octavum miliarium venisset, P. Caucilius,98 qui castris antea Pompei praepositus esset, eius verbis nuntium mittit eum minus belle habere: ut mitterent lecticam qua in oppidum deferri posset. Lecticariis missis Pompeius Carteiam defertur. Qui illarum partium fautores essent conveniunt in domum quo erat delatus — qui arbitrati sunt clanculum venisse —, ut ab eo quae vellet de bello requirerent. Cum frequentia convenisset, de lectica Pompeius in eorum fidem confugit. § 33 Caesar ex proelio Munda munitione circumdata Cordubam venit. Qui ex caede eo refugerunt, pontem occuparunt. Cum eo ventum esset, conviciari coeperunt: nos ex proelio paucos superesse; quo fugeremus? Ita pugnare coeperunt de ponte. Caesar flumen traiecit et castra posuit. Scapula, totius seditionis,
Abbreviated transcription (Latin):
oblatus imꝑitoꝵ mentes timore prepediebat. Hre ut
ait ennius pes pede premit᷑ armis terunt᷑ arma ad¬
uersariosq uehe mẽtissime pugnantes nostei agere
tisq non superfuissent nisi in eum locum confugissent
ex quo erant egressi in quo prelio occiderunt milia ho¬
xus quibus occisis uteisq funus ẽ factum. Item eꝗtes
strei desiderati sunt ad hominũ milia ꝑtim equitum
peditumq saucii a ad .D. aduersariorum. aquile sunt
ablade.xiii. signa et fasces. p̃terea duces belli. xuii. cap¬
tisunt. ex fuga ac qui oppidum mũdam sibi constituis
nes et capita hominum ordinata ad oppidum conuẽs a
uidet uallo circũduderent᷑ aduersarii. Ita galli tra¬
gulis iaculisq oppidum exhostium cadauerib com-¬
plexi oppugnẽ ceperunt. Exhoc prelio plephalerius
adulescens cum paueis equitibus fugit. Sexto pompeio
qui cordube fuisset rem gestam refert. Cognito hoc nego¬

Expanded text:
oblatus, inperitorum mentes timore praepediebat. Hic, ut oblatus, inperitorum mentes timore praepediebat. Hic, ut ait Ennius, pes pede premitur, armis teruntur arma, adversariosque vehementissime pugnantes nostri agere  fusi fugatique non superfuissent, nisi in eum locum confugissent ex quo erant egressi. In quo proelio ceciderunt milia horus, quibus occisis utrisque funus est factum, itemque equstri desiderati ad hominum mille partim equitum partim peditum; saucii ad D. Adversariorum aquilae sunt ablatae XIII et signa et fasces praeterea hos habuit . . . § 32 . . . ex fuga hac qui oppidum Mundam sibi constituissne capita hominum ordinata ad oppidum conversa uviderent et vallo circumcluderentur adversarii.96 Ita Galli tragulis iaculisque oppidum ex hostium cadaveribus circumplexi oppugnare coeperunt. Ex hoc proelio Valerius adulescens Cordubam cum paucis equitibus fugit; Sex. Pompeio, qui Cordubae fuisset, rem gestam refert. Cognito hoc nego
Abbreviated transcription (Latin):
hie et si uixtute nr̃i ante cedebant ad uersari loco suꝑiore
defendebant acerrime et uehemes fiebat abuteisq cla¬
mor telorum ꝙ missu concursus sicut ut ꝓpe nr̃i differ¬
recet iustoriam congresses enmet clamor quib reb
maxime hostes cõteruentur in exorando pari erant co¬
dum contulissent pilorum missus fixoeq cumulat᷑ et cõ¬
cidit aduersarioꝵ multitudo. Dextrum de mosteauimꝰ
decumanos coenu tenuissȩ qui et sierant paui tã ꝑp
iurtutem magno aduersarios timore eorum oꝑa afficis¬
bant qđ asuo loco hostes uehement premẽ ceperunte
ut ad sub scidium ne alateri nr̃i occuparent. legio ad
cesaris sinisteum cornu premere cepit Ita uti eei¬
mia uirtute plium face posient utq locus ĩ aciem sub¬
scidium ueniendi nõ daretur. Ita cum ĩ celum clamo
ẽẽt int̾mixtus gemitus gladioeꝵq crepitus auribus

Expanded text:
§ 31 Hic etsi virtute nostri antecedebant, adversarii loco superiore se § 31 Hic etsi virtute nostri antecedebant, adversarii loco superiore se defendebant acerrime, et vehemens fiebat ab utrisque clamor telorumque missu concursus, sic ut prope nostri diffiderent victoriae. Congressus enim et clamor, quibus rebus maxime hostis conterretur, in collatu pari erat condum contulissent, pilorum missu fixa cumulatur et concidit adversariorum multitudo. Dextrum ut demonstravimus decumanos cornum tenuisse; qui etsi erant pauci, tamen propter virtutem magno adversarios timore eorum opera adficiebant, quod a suo loco hostes vehementer premere coeperunt, ut ad subsidium, ne ab latere nostri occuparent, legio advul est mota, equitatus Caesaris sinistrum cornum premere coepit ita uti eximia virtute proelium facere possent,95 locus in aciem ad subsidium veniendi non daretur. Ita cum clamor esset intermixtus gemitu gladiorumque crepitus auribus
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudie discedebant ut aut ab excelsoloco aut
oppido discedẽnt. Nostri pede p̾sso ꝓprius riũit eũ ad¬
ꝓpmquassent aduersaris patrocinai loco miquo nõ defe¬
cerunt euat acies .xii. aquilis constitutaq laterib equi¬
tatu tegebatur cum leui armatura milib sex p̃tecta
niquũ inlacum nostei cum appropĩquassent paratug ho¬
frs erat superior ut transeundi suꝑ uis iteruehement
eẽt pieulosum qđ cum a cesare eẽt animaduẽsum ne qđ
temere eulpa sua dimitteret᷑ eum locum desinie cepit. qđ
cum auribus hominũ eẽt obiestum moleste et acrebtaces¬
pebant se anpediei quo minus plium conficere possent.
lex mora aduersanios ala criores faciebat. Cesaua copias
timore impediri ad cõmutendum plium ita se efferstes
iniquo loco sui potãtem efficiebant ut magno cum piculo
accessus eorum hẽretue. Hic decumaniꝰ suũ locum cõnu

Expanded text:
consuetudine discedebant, ut aut ab excelso loco aut consuetudine discedebant, ut aut ab excelso loco aut ab oppido discederent. Nostri pede presso propius rivum cum appropinquassent, adversarii patrocinari loco iniquo non desinunt. § 30 Erat acies XIII aquilis constituta, quae lateribus equitatu tegebatur cum levi armatura milibus sex, praeterea iniquum in locum nostri appropinquassent, paratus hostis erat superior, ut transeundum superius iter vehementer esset periculosum. Quod cum a Caesare esset animadversum, ne quid temere culpa secus admitteretur, eum locum definire coepit. Quod cum hominum auribus esset obiectum, moleste et acerbe accipiebant se impediri quo minus proelium conficere possent. Haec mora adversarios alacriores efficiebat: Caesaris copias timore impediri ad committendum proelium. Ita se efferentes iniquo loco sui potestatem faciebant, ut magno tamen periculo accessus eorum haberetur. Hic decumani suum locum, cornum
Abbreviated transcription (Latin):
cursus ante cedebat xiuis qui ad eoru accessum
sũmam efficiebat loci iniquitatem nam palustei et
uoragino solo currens erat ad dextram ꝑtem. Et cȩsar
cum aciem direptam uidisset non hut dubium quin¬
ĩ media planitie ĩ equum addimicãdum aduersaxiĩ
ꝓcederent. hoc erat ĩ oĩum conspectu. huc accedebat
ut locus ea planitie equitaium ornaret et di ei solis ꝙ
serenitas ut mixificum ut optandum tempus pxopẽ
a diis ĩ moxtalib illud attributum ẽet ad prelium
cõmictendum. Nostri lȩtari non nulli e et̃ timẽ ꝙ
⁊̃ eum locum res fortimȩq oium deducerent᷑ ut quic¬
quid post horam castris tribuisset in dubio poneretur.
ltaq nũi adlimicãdum peccedunt id qđ aduersarios
existimabamus eẽ facturos qui tam̃ mille passib amu¬
nitione oppidi longius non audebant ꝓcedere ĩ quo
duni equites loci aduersarios efflagitabat ne tali cõ¬
ditione contendent ad uictoriam. Fleq tñ illia sua

Expanded text:
cursum antecedebat rivus, qui ad eorum accessum cursum antecedebat rivus, qui ad eorum accessum summam efficiebat loci iniquitatem: nam palustri et voraginoso solo currens erat ad dextram. Itaque Caesar cum aciem derectam vidisset, non habuit dubium quin media planitie in aequum ad dimicandum adversarii procederent. Hoc erat in omnium conspectu. Huc accedebat ut locus illa planitie equitatum evocaret et diei solisque serenitate,89 ut mirificum et optandum tempus prope ab dis immortalibus illud tributum esset ad proelium committendum. Nostri laetari, non nulli etiam timere, quod in eum locum res fortunaeque omnium deducerentur ut, quidquid post horam casus tribuisset, in dubio poneretur. Itaque nostri ad dimicandum procedunt, id quod adversarios existimabamus esse facturos; qui tamen a munitione oppidi longius non audebant procedere, immordum aequitas loci adversarios efflagitabat ut tali condicione contenderent ad victoriam; neque tamen illi a sua