comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pi ł alii legauero idq michi soluens
ꝑ qualib alia racione liberatus ame
tio ac si solunone. S si sub ꝯclictione
dato legato heres p̃ occupauent ⁊ exege¬
nt debitum aliud dici oporti qa in
arburio heredis esse non deber ut q̃ñ
ꝙ ꝯdicione existente neq ipsi legata¬
riodebeatur legatum si tñ uiuat. xa¬
pere. ꝓoimt neꝙ ei adquẽ hoc iboyodi
ꝑ uenent si legatanus capere non
nolo non tãiũ exceptionemꝰ debito¬
reni. s⁊ ⁊ fidei ꝯmissum ut liberetur:
exigere ꝓhibitus eoq nomine ꝓcura¬
torem liberare dspnatu̾s est peccumã
ab argentano debitam exꝯtraciu q̃
uit ꝓcurator fecitiure mandati coge¬
I tur restituere cogentes ł actiones pꝰre¬
dͤ Cum heres rogatur debitorẽ
suum liberare deeo tm̃ cogitatũ uidẽt ꝙ
mobligationẽ manẜit itaq si ꝗd ãn
tabulas aꝑtas fuerit solutum ad p¬
causam fidei ꝯmissi non ꝑtinebit
ꝙ aũt post tabulas aꝑtas ante adi q̃¬
tam hereditatẽ ab eo qui uoluntatẽ

Expanded text:
 alii legauero idque mihi› solueris uel qualibet alia ratione liberatus a metio ac solutione. Sed si sub condicione dato legato heres praeoccupauerit et exegerit debitum, aliud dici oportet, quia in arbitrio heredis esse non debet, ut quandoque condicione existente neque ipsi legatario debeatur legatum, si tum uiuat et capere possit, neque ei, ad quem hoc commodum peruenit, si legatarius capere nonnolo': non tantum exceptionem habere debitorem, sed et fideicommissum ut liberetur pexigere prohibitus eoque nomine procuratorem liberare damnatus est, pecuniam ab argentario debitam ex contractu, quem ut procurator fecit, iure mandati cogetur restituere uel actiones pr Cum heres rogatur debitorem suum liberare, de eo tantum cogitatum uidetur, quod in obligatione manserit: itaque si quid ante tabulas apertas fuerit solutum, ad causam fideicommissi non pertinebit. quod autem post tabulas apertas ante aditam hereditatem ab eo, qui uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
seiuis cum adoleuis s accepit cu¬
ratorem publium ineuium ⁊ luti¬
um semꝓnium secdaium. Idemgo¬
ius seius mira legiinã etatem ꝯst¬
ͥsuo de curatorib sius ita cauit. Que¬
sti onem curatorib meis nemo faciat
renem̃ ipse tractaui quõ an rõne cuit¬
heredes adulti acuratorib petere possũ
cum defunctus ut ex u̾bis testan appa¬
p ꝯfessus sit se omẽ rem suam a̾mi¬

Expanded text:
t curatores Publium Maeuium et Lucium Sempronium. sed enim idem Gaius Seius intra legitimam aetatem constisuo de curatoribus suis ita cauit: 'quaestionem curatoribus meis nemo faciat: rem enim ipse tractaui'. quaero, an rationem cuheredes adulti a curatoribus petere possint, cum defunctus, ut ex verbis testamenti apparet, confessus sit se omnem rem suam admi
Abbreviated transcription (Latin):
omiaum partib maior tentenario ef¬
ficitur. utrum reuocamus om̃s anpra¬
ta ex singłis ut centenarium faciamꝰ.
oragisꝙ ẽ ut oĩum rerũ alienatio facta.
nuliꝰ mom̃ti ⁊ sit. Siqͥs plane ñ semel
alienau̾it. s qͣsdã res añ quasdã postea.
aubenatio earum rerum que postea¬
et alienare sunt ip̃õ uire non reuocabit᷑.
s pͥor mn post̾iorib faiuane ⁊ caluislane

Expanded text:
omnium partibus maior centenario efomnium partibus maior centenario efficitur: utrum reuocamus omnes an pro rata ex singulis, ut centenarium eum faciamus? magisque est, ut omnium rerum alienatio facta nullius momenti sit. Si quis plane alienaverit, sed quasdam res ante, quasdam postea, alienatio earum rerum quae postea alienatae sunt ipso iure non revocabitur, sed priorum: in posterioribus Favianae locus
Abbreviated transcription (Latin):
łp̃.l. Silib̾tus minor ẽ secentenario
mfraudem legis fecit. ip̃o uire nõ ualebit
idꝙ factumẽ. ⁊ ideo qĩ icentenarii libu
gͥratione alienauit. ea alienatio nulliꝰ
momĩtiẽ.: plane si qua alienau̾it in fr̃au¬
dem patroni. ad huc tñ post alienatioẽ
maioricentenario remaneat alienatio
quid̾ iures habebit. ueruntñ ꝑ fauianã
⁊ ealiusi anam acc̃onem reuocabuntur.
eaꝙ ꝑ fraudem sunt alienata. ⁊ita uil. se¬
pissime scribit. eoc uire utimur. ¶Oiu̾̃¬
sitatis aũt earatio ẽ quotiens infraudemle¬
gis sit alienatio nõ ualr. ꝙ factumẽ. Ĩ
fraudem autem sit cum quis seminorem
centenario facit. ad ħ ut legis p̃ceptume¬
ũtat cum alienatione facta ncħominu
centenarius ẽ. nonuidetur infraud̾ legis
factum. s tm̃ in fraudem patroni icarco
fauiano ⁊ caliusi ano iudicio reuocauo¬
cabitur: id q̾ alienatumẽ ¶ Siquis
ples ros simul alienando minorem se c̃e¬
tenario fec̾it. quarum una reuocata in

Expanded text:
apiam Si libertus minorem se centenario in fraudem legis fecerit, ipso iure non valebit id quod factum est, et ideo quasi in centenarii liberti ratione alienauit, ea alienatio nullius momenti est. plane si qua alienauerit in fraudem patroni, adhuc tamen post alienationem maior centenario remaneat, alienatio quidem uires habebit, uerumtamen per Fauianam et Caluisianam actionem reuocabuntur ea quae per fraudem sunt alienata: et ita Iulianus saepissime scribit eoque iure utimur. Diuersitatis autem ea ratio est. quotiens in fraudem legis fit alienatio, non ualet quod actum est: in fraudem autem fit, cum quis se minorem centenario facit ad hoc, ut legis praeceptum euertat. at cum alienatione facta nihilo minus centenarius est, non uidetur in fraudem legis factum, sed tantum in fraudem patroni: idcirco Fauiano uel Caluisiano iudicio reuocabitur id quod alienatum est. Si quis plures res simul alienando minorem se centenario fecerit, quarum una reuocata uel
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł.Is autem nec ad legitimamhe¬
reditatem que ex lege.xii.tabularum
qĩ ⁊ ip̃m filiumex parte ħrdem noĩauit.
Quero. anhuius moĩ scriptura possit lib̃¬
to statum conditionis mutare. modest.R
statum mutare non posse.

Expanded text:
. Is autem nec ad legitimam hereditatem, quae ex lege duodecim tabularum quasi et ipsum filium, ex parte heredem nominauit: quaero, an huiusmodi scriptura possit liberto statum condicionis mutare. Modestinus respondit statum mutare non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
plate commnꝰdum.⁊ bonorum possonis contͣ
tab. haberet falcilior suspectio ꝑscriptum
filium si b̾rdem quamuis emancipatum
clausis tabulis testamenti lib̾ti cum igno¬
raret iudicium eius patronus eorum quid̃
que supra scripta sunt cirea institutum sub¬
iectum uiri suo fecit. amota fraudis suspi
utetur. ¶ Si patronus exdebita portioẽ
alib̾to scriptus. rogatusq hereditatem re¬
stiturre suspetam dixit. ⁊ compulsus a dire
cum retinere poss restituit. non pot̾ cẽ ta¬
bulas acciꝑe bonorum possõnem.⁊ quia
agnouit iudicium lib̾tĩq spreuit: ⁊ qua¬
si dampnauit eam possõnem longe distat
ab hoc patromi filius quem lib̾tus arrogaũ:
et ex minore pate heredem scripsit. cumne¬
mo ex familia patroni alius eẽt. quãquã
enim hic ip̃ouire quippe suus ħrs dep̃hẽ¬
datur si tam̃ se ñ mimiscuit herectitati. ut
patris. s abstimut: qĩ patroni tamen filus
ad mittendus ẽ. ad contra tab̾.bo. po.¶ Si¬
debenti patronocertam pecumam debitam

Expanded text:
latae commodum et bonorum possessionis contra tabulas haberet? faciliorque suspicio per filium scriptum heredem quamuis emancipatum adhuc tabulis testamenti libraret iudicium eius patronus, eorum quid, quae supra scripta sunt, circa institutum subiectum iuri suo fecit, amota fraudis suspica tabulas utetur. Si patronus ex debita portione a liberto scriptus rogatusque hereditatem restituere suspectam dixit et compulsus adire, cum retinere posset, restituerit, non poteritbulas bonorum possessionem, et quia adgnouit iudicium liberti et quia spreuit et quasi damnauit eam possessionem. Longe distat ab hoc patroni filius, quem libertus adrogauit et ex minore parte heredem scripsit, cum nemo ex familia patroni alius esset: quamquam enim hic ipso iure, quippe suus, heres deprehendatur, si tamen se non immiscuit hereditati ut patris, sed abstinuit, quasi patroni tamen filius admittendus est ad contra tabulas bodebenti patrono certam pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmuliere dotem uiro ꝓmisit. dcĩn hr̃de
muliere relicta decesẜit. qua ex parte nuꝰ¬
lier ei hr̃s eẽt. ꝓea parte dotis ꝑiculum qd̃
uiri fuiss ad mulierem ꝑtine̾. ait labeo
uiri mulierem locupletari. ⁊ħ ueꝵ puto.
ꝙ mulicri ex peculio ẜui restitui debebit.
Et iõ ⁊ dolum. ⁊ culpam inco peculio. uel
acꝗrendo. uł ꝯẜ uando maritus prͣarei fru¬

Expanded text:
pro muliere dotem uiro promisit, deinde herede pro muliere dotem uiro promisit, deinde herede muliere relicta decesserit, qua ex parte mulier ei heres esset, pro ea parte dotis periculum, quod uiri fuisset, ad mulierem pertinere ait Labeouiri mulierem locupletari: et hoc uerum quod mulieri ex peculio serui restitui debebit: et ideo et dolum et culpam in eo peculio uel adquirendo uel conseruando maritus praestar
Abbreviated transcription (Latin):
tidem exstimata reddere: nec departu
dotalium anciuarũ mencio facta ẽ ¶a¬
nebit inꝗd labõ partustuus quia is ꝓꝑi
culo mantipioꝵ penes te eẽ debet sp̃
uuer que centũ dotis ap̃uirum habeait
diuortio facto aucenta aiuro erran¬
te stipłata erat. liberto putat quanta
dos fuisser tantam deberi siue prudẽs
mulier plus eet stipłata suic in prude¬
ns̃ labe onis sentenciam ꝓbo. Exor di¬
uorciofacto partem dotis receꝑat: par¬
tẽ ap̃ uirum reliquerat. deiñ alii nups
⁊iterum uidua facta ad priorem
uirum readdierat. Cui .c.x. doti dede¬
rat neq eiꝰ pecunie que reliqua exprio¬
diebus uirum redditurum ait labeo:
quib reddidisset sisuꝑiꝰ diuorcium in¬
ter cos factum noneẽt qm̃ prioris dotis
causa in sequentem dotis obligacionem
ect̃ translata. ⁊ hoc uerum puto. ¶ Siunr
socero iuissu uxoris manente matrimo¬
statem soccri factum eẽt uiri tñꝑiculum
futurum ait labeo. ⁊ hoc ueꝵẽ. ¶ Siquis

Expanded text:
tidem aestimata redderes nec de partu tidem aestimata redderes nec de partu dotalium ancillarum mentio facta est. manebit, inquit Labeo, partus tuus, quia is pro periculo mancipiorum penes te esse deberet. Mulier, quae centum dotis apud uirum habebat, diuortio facto ducenta a uiro errante stipulata erat. Labeo putat, quanta dos fuisset, tantam deberi, siue prudens mulier plus esset stipulata siue imprudens: Labeonis sententiam probo. Uxor diuortio facto partem dotis receperat, partem apud uirum reliquerat, deinde alii nupserat et iterum uidua facta ad priorem uirum redierat, cui centum decem doti dederat neque eius pecuniae, quae reliqua ex priodiebus uirum redditurum ait Labeo, quibus reddidisset, si superius diuortium inter eos factum non esset, quoniam prioris dotis causa in sequentem dotis obligationem esset translata: et hoc uerum puto. Si uir socero iniussu uxoris manente matrimostatem soceri factum esset, uiri tamen periculum futurum ait Labeo, et hoc uerum est. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
abolenus. nhis reb quas p̾ter nume¬
ratam pecumam dotiuir habet. dolũma¬
lum aculpam. eum pr̃are oport̾e serui¬
us ait. Ea sentencia publu meuii ẽ. Nã
his inlircinina ͤ greeruxore statuit. quo¬
⁊ res dotales inea sedicione. quagracus
facta eẽt lutinnie pr̃ari oportere. ¶Scr¬
ius uxoris. uir nũmos inuestiarium
nũ diuorcium intercesserat. placuit
labeoni trebacio qualia uestimenta post
diuorcium cẽt. talia uiro reddi . Idemiũ¬
ris futurũ fuisset. si p̃a uestim̃ta uirem¬
iset. ⁊ seruis dedisset. Quod siuestim̃ta ñ
redderentur. tunc uirũ petulit. indotem
conpensaturũ. ¶filia familias diu¬
orcio facto dotem patri iusserat red¬
edi deiñ paͬte dotis ꝑsoluta. pater de¬
rnti cesserat. Reliquam partem si nec dele¬
gata. nec ꝓmissa nouandi. aĩo patrifu¬
isset inulicri soluidbere. labeo trebacius
putant. idq uerumẽ. ¶ Mancipia
indotem exstimata accepisti. pactumꝯ
uentũ de iñ factũ ẽ. ut diuorcio factotã¬

Expanded text:
abeonis In his rebus, quas praeter numeratam pecuniam doti vir habet, dolum malum et culpam eum praestare oportere Servius ait. Ea sententia Publii Mucii est: nam is in Licinnia Gracchi uxore statuit, quod res dotales in ea seditione, qua Gracchfacta esset, Licinniae praestari oportere. Seruis uxoris uir nummos in uestiariumnum diuortium intercesserat. placuit Labeoni Trebatio, qualia uestimenta post diuortium essent, talia uiro reddi: idem iuris futurum fuisset, si ipsa uestimenta uir emisset et seruis dedisset: quod si uestimenta non redderentur, tum uirum pretium in dote compensaturum. Filia familias diuortio facto dotem patri reddi iusserat: deinde parte dotis persoluta pater decesserat. reliquam partem, si nec delegata nec promissa nouandi animo patri fuisset, mulieri solui debere Labeo Trebatius putant, idque uerum est. Mancipia in dotem aestimata accepisti: pactum conuentum deinde factum est, ut diuortio facto tan
Abbreviated transcription (Latin):
Daul .x̃. P ãcomus ait. si turpes ꝑsoasue
ueluti ñ ieretricem a parente emancipat᷑
et manumissus. ħ̾rdes feciss. totorum
bonorum cc̃ tabulas possõ parenti datur.
aur constitute parrissi non turpis hr̃es
eẽt institutus. ¶Si filiusemancipatus
test̾o suo patrem suum pret̾ierit: siue
heredem institĩt. fidei cõmissa nõ coget᷑.
parter pr̃are ex sua parte que eidebetur ã¬
si adierit hereditatem. s ⁊ si filia uł neptis
manumissa sit. ⁊ pat̾ uł auus preñtus
petat ronorum possonem eademꝙ ⁊ in fi¬
de his qui libertatis eã int̾ posita fu̾int. p̃¬
tor nichil edicit. ⁊ idõ frustra pat̾ oꝑam sti¬
pulabitur defilio.

Expanded text:
autium.Paconius ait: si turpes personas, ueluti meretricem, a parente emancipatus et manumissus heredes fecisset, totorum bonorum contra tabulas possessio parenti datur: aut constitutae partis, si non turpis heres esset institutus.Si filius emancipatus testamento suo patrem suum praeterierit siue heredem instituerit, fideicommissa non cogetur pater praestare ex sua parte, quae ei debetur, etiamsi adierit hereditatem. sed et si filia uel neptis manumissa sit et pater uel auus praeteritus petat bonorum possessionem, eadem quae in fide his, quae libertatis causa imposita fuerint, praetor nihil edicit, et ideo frustra pater operas stipulabitur de filio.
Abbreviated transcription (Latin):
ad heredem eꝰ transiset. si uir in rea¬
Doeo nõ fecisset moram/ Siuo auena¬
ta sit ꝓprietas aut aliꝗs fundisui usum̃
fructũ mulieris iissu uirosuo dederi¬
t indotem inspiciendũ est primumꝰ
quẽ ad modum mulieri possit rest¬
tui. potaut rꝰ caucionib intesposi¬
tis ut sicut pot̃ uir iure suo cedat m¬
ulieri fruiq eam pãcia tur. esisẽ
acomodau̾it dominus ꝓpriȩtatis uo¬
sente eo mulieri constituatur usus.f
nã aut fructũ fundi. ille mulieri po¬
terit cecłẽ alit aliꝗd uidelicet ꝓeo
ut int eos actũ fuĩt dare. Nanri finge

Expanded text:
ad heredem eius transisset, si uir in redad heredem eius transisset, si uir in reddendo eo non fecisset moram. si uero alienata sit proprietas aut aliquis fundi sui usum fructum mulieris iussu uiro eius dederit in dotem, inspiciendum est primum, quemadmodum mulieri possit restitui: potest autem uel cautionibus interpositis, ut sic ut potest uir iure suo cedat mulieri fruique eam patiatur, uel, si se accommodauit dominus proprietatis, uolente eo mulieri constituatur usus fructus: nam aut fructum fundi ille mulieri poterit cedere aut aliquid uidelicet pro eo, ut inter eos actum fuerit, dare. nam et finge
Abbreviated transcription (Latin):
dem. umulier dedotis repetitione
post solutũ matrimoniuagit. cauere de¬
bet marito qui edi nomine clãpni.
infecti cauit siu̾elit eam reciꝑe ut pericu¬
titia tibi nupta eẽ desierit dotem clabis
rac gn̾ali comiemoratiõe.⁊ ab hostib cap¬
ta ea comitetur stipłatio. hac cnum ꝯuen¬
quantum ueniat in stiplatione. utrum
quasi mortua sit. an quãĩ oiuorciũ fec̾it.
humanius quis id cõpetere dixerit. qd̃
ꝓpt̃ mortem conuenit.
uortium int̾uenerit. nec ꝓrietas rei ap̃
maritũ. ł mulierẽ sit. eam dotis cẽ re¬
stitucionem. ut maritus caueat. quãdiu
uixerit passurũ se. uti frui mulierẽ her¬
edemq eiꝰ quod an uerum sit circa adiec
t̾em ficum haberet mulier fructũiur¬
De cuiuꝰerat proprietas fundiuslim fru¬
ctũ cessit. nichil mulier hr̃i suoreline̾¬
quet. Debeatur enĩ ei usus fuuctus qui
Ad peredẽ nõ solet transsire: Ꝙ si funclisũ¬
i fructũ mulier uirocessit restitui
is auiro deberet. cũ proprietate cm̃

Expanded text:
m mulier de dotis repetitione post solutum matrimonium agit, cauere debet marito, qui aedium nomine damni infecti cauit, si uelit eam recipere, ut pericuTitia tibi nupta esse desierit, dotem dabis?' hac generali commemoratione et ab hostibus capta ea committetur stipulatio uel equantum ueniat in stipulatione, utrum quasi mortua sit an quasi diuortium fecerit? humanius quis id competere dixerit, quod propter mortem conuenit. uortium interuenerit nec proprietas rei apud maritum uel mulierem sit, eam dotis esse restitutionem, ut maritus caueat, quamdiu uixerit, passurum se uti frui mulierem heredemque eius. quod an uerum sit circa adiects. si, cum haberet mulier fructum, uiro, cuius erat proprietas fundi, usum fructum cessit, nihil mulier heredi suo relinquet: debebatur enim ei usus fructus, qui ad heredem non solet transire. quod si fundi sui fructum mulier uiro cessit, restitui is a uiro debet: cum proprietate enim
Abbreviated transcription (Latin):
aulus: Et desinit seruus in do¬
tem ẽẽ quia cui manumittẽdicau¬
sa donare uceret. ei qͥodam modo do¬
naret. ꝙ ꝑmitteret manumittere
uueris non inuita maritus dota¬

Expanded text:
am Et desinit servus in dote esse, quia, cui manumittendi causa donare liceret, ei quodammodo donaret, quod permitteret manumittere.ulieris non invitae maritus dota
Abbreviated transcription (Latin):
tñ continuo socer agendo consequet᷑
ut inpensam funcris p̃sentem reciꝑi¬
liberto institutus. porcionem hrita¬
tis quam ut patronus conseꝗ potui¬
t. ac ciebuit restituere ddebet: alteram u¬
eroporcionem dotis uidicio simodo

Expanded text:
n continuo socer agendo consequetur, ut impensam funeris praesentem recipiliberto institutus portionem hereditatis, quam ut patronus consequi potuit ac debuit, restituere debet, alteram uero portionem dotis iudicio, si modo
Abbreviated transcription (Latin):
coclicillis titiũ ħed̾ scripsero. hesesto. ⁊¬
Siã si pars incelicillis ñfuerit ascͥyta. erit ¶¬
tam̃ hes quasi sine parte institutꝰ sit.
ulianꝰ. CIum intestam̃to ita scͥbit᷑.
Sifiliꝰ m̃s me uiuo morietur. neposex
eo post mortẽ meã natꝰ hesesto. Duo gra¬
dus hedũ st̃. nlło enĩ cã utͣq ad ħeti¬
tatẽadmitt᷑ exquo apparet
sine po tinus substitutus fuerit. ⁊ filiꝰ
patri hesextit̾it. Nõ posse titiũ unacũ

Expanded text:
codicillis Titium heredem scripsero, heres esto', etiamsi pars in codicillis non fuerit adscripta, erit tamen heres quasi sine parte institutus.um. Cum in testamento ita scribitur: 'si filius meus me uiuo morietur, nepos ex eo post mortem meam natus heres esto', duo gradus heredum sunt: nullo enim casu uterque ad hereditatem admittitur. ex quo apparet, si nepoti Titius substitutus fuerit et filius patri heres exstiterit, non posse Titium una cum
Abbreviated transcription (Latin):
catice q̃ res accipiẽd̾ sint. uidẽdũe ⁊ facit d
spectãdũe uerũtam̃ intellegẽdũ erit᷑
rerũ italicaꝵ sigͥficatiõe easꝯtineri qͦͥs
ꝑpetuo qͥs ibi habuerit at q ita disposuit.
lit. ĩ aliũ locũ. ñ ut ibihab̾et. s dnuo ad
pͥstinũ locũ reuocaret. neq augebit quo
transtulit. neq o̾minuet. und cranstu¬
lit. Ut puta.d̾ italico patͥmonio qͦsdã ẜuo¬

Expanded text:
catione qcatione qest. uerumtamen hoc intellegendum erit rerum Italicarum significatione eas contineri, quas perpetuo quis ibi habuerit atque ita disposuit, lit in alium locum, non ut ibi haberet, sed ut denuo ad pristinum locum reuocaret, neque augebit quo transtulit neque minuet unde transtulit: ut puta de Italico patrimonio quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ enĩ uice p̾ceptiõis accipiẽdos. Quare sifor pe¬
te tãtũ sit es alienũ ut nichil d̾tracto eoia
suꝑ ẽẽ possit c̃ sequẽt dicemꝰ. institutiones
istaᷤ exre factas nulliꝰ ẽẽ mom̾̃ti. Et sifortt
falciclia ĩt ueniẽs. recisione eẽt legatoꝵ
factura. hofficio uidicis recidit. p̃ceptic̃o ł̃
istas. ut ñ plusqͥsq hor⁊ habeat. ꝗͣ eẽt habi¬
t᷑us. silegatũ accepisst᷑. uł aliud. uł ⁊ iã p̃¬
ceptices. Qdd sifuerit incertũ. anfalcidia in¬
t̃ uert̾a sit. rectissime ꝓbat᷑ officio iudicis:
c̃autices ẽe int̾ponẽtas/ cũ ħita sint. ħrĩa
łꝓũtialiũ. alius rerũ italicaꝵ ħes fu̾it scͥpꝰ¬
oͣtꝰ. officiop iudicis adtͥbuẽt᷑ singłis resqued
ad scͥpte sunt. er̃ tm̃i ħedes. exeqͥs partib. rei¬
facultatib plussit. in italicis forte ꝗͣ ĩpiũ
cnlegata relicta. ꝯtbutio ad matẽda crit. a¬
¶Rerũ aut italicaꝵ. uł ꝓĩtialiũ. sigͥfi¬

Expanded text:
etenim uice praeceptionis accipiendos. quare si forte tantum sit aes alienum, ut nihil detracto eo superesse possit, consequenter dicemus institutiones istas ex re factas nullius esse momenti: et si forte Falcidia interueniens recisionem esset legatorum factur‹a, s›ic officio iudicis recidit praeceptiones istas, ut non plus quisque eorum habeat quam esset habiturus, si legatum accepisset uel aliud uel etiam praeceptiones. quod si fuerit incertum, an Falcidia interuentura sit, rectissime probatur officio iudicis cautiones esse interponendas. Cum haec ita sint, haprouincialium, alius rerum Italicarum heres fuerit scriptus, officioque iudicis adtribuentur singulis res quae adscriptae sunt, erunt tamen heredes ex aequis partibus, quifacultatibus plus sit in Italicis forte quam in prlegata relicta, contributio admittenda erit. Rerum autem Italicarum uel prouincialium signifi
Abbreviated transcription (Latin):
tͥi duoant scriptũ hes testatorẽ. neutrũ ẜedc̃ ẽe¬
t posse. qm̃ ad onũũ factũ sermo refert᷑.
inqͦ puto testatoris m̃tẽ respiciẽdã. S
humaniꝰẽ eũ ꝗdẽ quitestatorẽ suũ Re¬
dẽ scͥpserit. intãtã partẽ ei ħ̾ed̾ fore. Qaũ
eũ ñasscͥpserit. nec ad ħeclitatẽ eiꝰ admitti.

Expanded text:
beant scriptum heredem testatorem, neutrum heredem esse posse, quoniam ad omnium factum sermo refertur: in quo puto testatoris mente‹m› respiciendam. sed humanius est eum quidem, qui testatorem suum heredem scripserit, in tantam partem ei heredem fore, qui autem eum non scripserit, nec ad hereditatem eius admitti.
Abbreviated transcription (Latin):
debeat dici. ad italicũ patrimoniũ eos ꝑ¬
tinere deb̃e. Ut c̃aput. mutiũ relarũ cũ
fundus erat legatus. uł cũ instrum̃to. ł
cũ hisque ibi sunit. Ago sonẽ erũ missũ
inuilla aratre familias. ñ ꝑtine̾ at fũcb

Expanded text:
debeat dici ad Italicum patrimonium eos pertinere debere. ut est apud Mucium relatum, cum fundus erat legatus uel cum instrumento uel cum his quae ibi sunt: agasonem enim missum in uillam a patre familias non pertine
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ adeũ ꝑtineant. qͥrerũ italicaꝵ hes d.
esse inutilẽ institutionẽ. s ita offitio mͣ¬
iudicis. familie herciscunt̾ cogͦscentis : qͣ¬
tineat᷑. Pichil ãpliꝰ eũ qͥexre institutꝰẽ. lu
quã rẽ exqua hes scriptꝰ ẽ ꝯseqͥt᷑. Ita igit᷑ rex
accipiet᷑. u̾bi grã. pone duosee ħed̾s insti¬
tutos. unũ exfũdocõneliano. alt̾ũ exfũ¬
tẽ bonoꝵ alt̾ũ quadrãtẽ. eñ ꝗdẽ ħedes exa¬

Expanded text:
utrum ad eum pertineant, qui rerum ‹I›talicarum heres esse inutilem institutionem, sed ita, ut officio iudicis familiae herciscundae cognoscentis contineatur nihil amplius eum, qui ex re institutus est, quam rem, ex qua heres scriptus est, consequi. ita igitur res accipietur. uerbi gratia pone duos esse heredes institutos, unum ex fundo Corneliano, alterum ex funtem bonorum, alterum quadrantem: erunt quidem he
Abbreviated transcription (Latin):
et si res male gesta ẽ.: non factarum ita si obidar
male res gesta ẽ: Itaq si fulserit insulam ru itͦ uͦ¬
entem eaꝙ exusta sit impensas ꝯsequitur. si
non fecit᷑ de usta ea nichil pr̃abit.

Expanded text:
etsi res male gesta est, non factarum ita, si ob id res male gesta est: itaque si fulserit insulam ruentem eaque exusta sit, inpensas consequitur, si non fecerit, deusta ea nihil praest
Abbreviated transcription (Latin):
inpensaꝵ. quedam sunt necessarie. quedam
utiles. quedam uero uoluptarie: Ne¬
cessarie bee dicuntur: que hñt insen
eccessitatẽ. inpendendi. Cedm̃ sinulla
fuit necessitas: alio iͦi hnquar. Inne¬
cessaris inpensis hoc sienciũt̃. eas demũ
inpensas dotem mnuere. que indotem fac¬
te sunt: Cetm̃ sindotem facte nõsũt non b¬
abebũt. inse reputacionem. ¶Inter neces¬
sarias inpensas eẽ labeoait. moles in ma
re. ꝑflumen ꝓ iectas. set et sipristinum ⁊l
orreum necessario factum sit. innecessarin ĩ¬
pensis h̃ndum. ait ꝙ̃ iñ fleuis inqͥd.
Si edificium rueñs ꝗ̃ abere mulieri erat u
tile refecerat aut sioliueta reiecta restau¬
rauerit. uexstiplacione dãpni infecti noĩe

Expanded text:
Impensarum quaedam sunt necessariae, quaedam utiles, quaedam uero uoluptariae. Necessariae hae dicuntur, quae habent in se necessitatem inpendendi: ceterum si nulla fuit necessitas, alio iure habentur. In necessariis impensis hoc sciendum est eas demum inpensas dotem minuere, quae in dotem factae sunt: ceterum si in dotem factae non sint, non habent in se reputationem. Inter necessarias inpensas esse Labeo ait moles in mare uel flumen proiectas. sed et si pistrinum uel horreum necessario factum sit, in necessariis impensis habendum ait. proinde Fulcinius inquit, si aedificium ruens quod habere mulieri utile erat refecerit, aut si oliueta reiecta restaurauerit, uel ex stipulatione damni infecti ne
Abbreviated transcription (Latin):
el siuites ꝓpagauerit. uł arbores cu¬
rauerit: ue seminaria ꝓutilitateagri feceri¬
t inpensas necessiri as. fecisse uidetur¶ Noˢ
gr̃alit᷑ diffinimus multum inter eẽ adꝑpetu¬
am hutilitatem: Agiturr ad cam
que nõ ad p̃sentis tpĩs ꝑtineat: anuõ adp̃¬
sentis anni. fructum. Si inp̃sentis cum fr¬
uctib hoc conpensandum ẽ Si ũõ nõ fuit
ad p̃sens tr̃oabhita e rogacio neces sarii sin¬
Saulus: Et intotum iduidtur neceᷤ¬
sarus inpensis contineri. C udsi amaritoo¬
missum sit. iudex eum tanti dapnabit.
quanti mulieris interfui̾t eas inpensas

Expanded text:
el si uites propagauerit uel arbores curauerit uel seminaria pro utilitate agri fecerit, necessarias inpensas fecisse uidebitur. Nos generaliter definiemus multum interesse, ad perpetuam utilquae non ad praesentis temporis pertineat, an vero ad praesentis anni fructum: si in praesentis, cum fructibus hoc compensandum: si vero non fuit ad praesens tantum apta erogatio, necessariis inum. Et in totum id uidetur necessariis impensis contineri, quod si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mulieris interfuerit eas impensas
Abbreviated transcription (Latin):
quam spauit accepisse. equissimũ estad¬
muti eum ad suum auxilium S ⁊ si testa¬
torconueniss b̾rdem: ut sibilegata solũen¬
tur. mox paetͥuss. puto eum posse ad uia¬
ri. ¶ Sipatronus legatum sibi relictum
agnou̾it idꝙ fuit euictum competit ei legi¬
timum auxilium qr id qd̾ sꝑau̾it se habi¬
turum nõ ht̃. s: ⁊ si nõ totum euictum sit.
u̾m aliqd̾ minus ht̃ quam putauit erit
ei subueniendum. ¶S sisuo filio suo
aliquid relictum patronus agnou̾it ꝑm̃¬

Expanded text:
quam sperauit accepisse, aequissimum est adquam sperauit accepisse, aequissimum est adstinuerit se, potto conuenisset heredem, ut sibi legatum solueretur, mox paenituisset, puto eum posse adiuuari.Si patronus legatum sibi relictum adgnouerit idque fuerit euictum, competit ei legitimum auxilium, quia id, quod sperauit se habiturum, non habet. sed et si non totum euictum sit, uerum aliquo minus habet quam putauit, erit ei subueniendum.Si seruo uel filio suo aliquid relictum patronus adgnouerit
Abbreviated transcription (Latin):
tuat hereclitantem adire. uł cuminolit. ẽ
uariesint hoĩum uoluntatos. quoꝵdã
negotia timentium quorundam uexati¬
onem. quorundameris alieni cumulum.
tam et si eã locuplex iudãt herediras quorũ¬
damoffensas. uł iuidiam quorundaig̃¬
tate uł auctorit᷑ate. uł harenarii uł eĩ mu ÷¬
lieris que corꝑe questum fecit hereditatem¬

Expanded text:
tuat hereditatem adire uel cur nolit, cum uariae sint hominum uoluntates: quorundam negotia timentium, quorundam uexationem, quorundam aeris alieni cumulum, tametsi locuples uideatur hereditas, quorundam offensas uel inuidiam: quorundam gritate uel auctoritate, harenarii uel eius mulieris, quae corpore quaestum fecerit, hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
restituere a testatore uissus est cum honẽ
fidei ꝯmissi id aput heredem reman quãuiᷤ
ꝓ non scripto ess Idemꝙ est mitestam̃to mi¬
litis.. De his que indignis auferunt᷑. ꝑ
dignum carere legato seu fidei.c. lib̾tum
que ei testam̃to patrom relicta fuerant eũ
patronum suum post mortem eius q̃i
mlicite mercis negociatorem detulerat. qͣ
stiucione inpuberis adierit herelitatem.
Item siꝗ ꝯtra mandata duxetit uxorem e¬
xea ꝓuincia inqua offictum aliꝙ gĩt eꝑ
de tagua si tunor pupiliam ꝯtra decretuo
amplissimi ordinis indoinum suam drͤ¬
s xisd. Utroꝙ igͥ casu is exasse heres institi¬
tus adienit herelitatem fisco locus sit. Nã¬

Expanded text:
s est, cum onere fideicommissum id apud heredem remanet, quamuis pro non scripto esset. idem est et in testamento militis. DE HIS QUAE UT INDIGNIS AUFERUNTUR 1 dignum carere legato seu fideicommisso libertum, quae ei testamento patroni relicta erant, cum patronum suum post mortem eius quasi illicitae mercis negotiatorem detulerat, quastitutione impuberis adierit hereditatem. Item si quis contra mandata duxerit uxorem ex ea prouincia, in qua officium aliquid gerit, quod sse, tamquam si tutor pupillam contra decretum amplissimi ordinis in domum suam duxisset. utroque ergo casu etsi ex asse heres institutus adierit hereditatem, fisco locus
Abbreviated transcription (Latin):
ia: Siꝗs hereditatem ł legatum
sibi ascpsent queritur an hereditas ł
legatum ꝓnon scripto habeatur ⁊̃ ꝗd s⁊
sub stitutum hãt huius moli in stitr¬
tio .Rx. pars hereditatis dequa me ꝯty¬
Ers cum penas legis cornelie ꝯstituerat. ad¬
uersu̾s eum qui sibi hereditatem ł iegatũ
scmpsiss eodem modo in ꝓbasse uidetur qͦ
inꝓbate sunt. Ine que exparte me titius
heredem scriptium intabulis suis recita¬
uerit exea parte heres esto ut pinde habr¬
Dstur ac si inẜte testam̃to non fuiss.¬

Expanded text:
i quis hereditatem uel legatum ‹sibi› adscripserit, quaeritur, an hereditas uel legatum pro non scripto habeatur. et quid, si substitutum habeat huiusmodi institutio? respondit: pars hereditatis, de qua me cus cum poenas legis Corneliae constitueret aduersus eum, qui sibi hereditatem uel legatum scripsisset, eodem modo improbasse uidetur, quo improbatae sunt illae: 'qua ex parte me Titius heredem scriptum in tabulis suis recitauerit, ex ea parte heres esto', ut perinde haberentur, ac si insertae testamento non fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
tumꝙ decesserit non ualere. que diffim¬
tio inqbdam falsa est ꝗd em̃ siꝗs itale¬
gauerit.si post kałclas mortuus fuero
titio dato an cauillamur. Nam hoc modo
sistatim mortuus fuerit. non esse darõ
legatum. uũs est quã in utiht̃ datum.
Item si tibi legatus est fundus qui scri¬
bencdi testamti tp̃rtuus estͦsieum᷑ inuo
testatore alienauens legatum tibi debet᷑
ꝙ nonꝰ debetur si testator statim decessis
nt si filia mea tito nupta erit sufficẽ
uisum est si mortis tp̃r nupta inue¬
mantur liee testam̃ti facti ip̃r fuerit ĩ ĩ¬
clitates neq ad ea legata quoꝵ dies non
mortis tpr si post aditam celit heredita

Expanded text:
ue decesserit, non ualere. quae definsdam falsa est. Quid enim, si quis ita legauerit: 'si post kalendas mortuus fuero, Titio dato'? an cauillamur? nam hoc modo si statim mortuus fuerit, non esse datum legatum uerius est quam inutiliter datum. Item si tibi legatus est fundus, qui scribendi testamenti tempore tuus est, si eum uiuo testatore alienaueris, legatum tibi debetur, quod non deberetur, si testator statim decessisst: 'si filia mea Titio nupta erit', sufficere uisum est, si mortis tempore nupta inueniatur, licet testamenti facti tempore fuerit impueditates neque ad ea legata, quorum dies non mortis tempore, sed post aditam cedit heredita
Abbreviated transcription (Latin):
nt ꝓ non scripto est nec ad fiscum ꝑti¬
nus pius rescripsit. Sr᷑si post testam̃tum
factum heres instigutes ł legatarius inmetal¬
lum datus sit. ad fiscum non ꝑtim. Item si
fuo alieno ꝗdlegatum fuerit ⁊ postea ate¬
statore redẽptus sir legatum extinguit᷑.
Namq in cam caus am ꝑuenerunt aqua
inciꝑe non poterant ꝓ non scriptis habe

Expanded text:
est nec ad fiscum pertivus Pius rescripsit. Sed et si post testamentum factum heres institutus vel legatarius in metallum datus sit, ad fiscum non pertinet. Item si servo alieno quid legatum fuerit et postea a testatore redemptus sit, legatum exstinguitur: nam quae in eam causam pervenerunt, a qua incipere non poterant, pro non scriptis habe
Abbreviated transcription (Latin):
cacipiãt : eamq alienariuctuit. &x consen¬
infat̃ su oirniũ. ab hrde uenũtlata est. quero
cꝰ an⁊ exp̾tio insule. duplum mares. sim
ion froci comissi ꝑsecutionem eẽ / nisi eam̃te
uenditioni consenserunt: insimilitererõ. le¬
tio mares qui dem duplum. femine aũt
simplam conseꝗͣtur. ¶ Institũto filio łn¬
de. ⁊ erconepotibus emantipatis. testator

Expanded text:
amque alienari uetuit: ex consensu omnium ab herede uenumdata est: quaero, an et ex pretio insulae duplum mares, simp fideicommissi persecutionem esse, nisi ea mente uenditioni consenserunt, ut similiter ex pretio mares quidem duplum, feminae autem simplum consequantur.Instituto filio herede et ex eo nepotibus emancipatis testator
Abbreviated transcription (Latin):
Sansit. ꝑuenĩat. ¶ Emancipati bona sua
ferrecum his qui mpotestate fuerunt iuben¬
ter. quare sicut isqui mpotestate ẽ dotemu
Siat retinere debeat. ¶ e mancipatus filius¬
p̃retentus sidum᷑ lib̾at cau̾it de bonorum col.¬
latio. nec bonorum possõnem pecieri: agẽ
te frẽ ex scipulatu ip̃o iure tutusent. s ⁊ sipe¬
cumam contułit: conilitone eam repeceret.
omissa enim bonorum possõneicipit pecu¬
nia sine cã eẽ apudheredem. ¶Quiduosfi¬
lios mpotestate habebat.⁊ eximo eorum nepo¬
tememancipauit filium ex quo nepotemha¬
bebat. deindcemancipatb factus ꝓcreauit fili¬
umquem auus in locum filii ad optauit.⁊ uł
intestatus. uł testõ facto pret̃to cmnancipato
filio decessit. Quesitumẽ quid debonorum posͤ¬
id̃ne. quid decollatione iunis ẽẽt.R .bo. dequib¬
qr̃.tres partes sieri debent. ex quib unaꝑinet
ad filium. quimpotestate remans it alt̾a ad
nepotem quim locum filiii ad optatus ẽt̾cia

Expanded text:
nt, perueniat. Emancipati bona sua conferre cum his, qui in potestate fuerunt, iubentur. Quare sicut is, qui in potestate est, dotem praecipiat, retinere debet. Emancipatus praeteritus si, dum deliberat, cauerit de bonorum collatione nec bonorum te fratre ex stipulatu ipso iure tutus erit. sed et si pecuniam contulerit, condictione eam repetit: omissa enim bonorum possessione incipit pecunia sine causa esse apud heredem.Qui duos filios in potestate habebat et ex uno eorum nepotem, emancipauit filium, ex quo nepotem habebat: deinde emancipatus factus procreauit filium, quem auus in locum filii adoptauit et uel intestatus, uel testamento facto praeterito emancipato filio, decessit: quaesitum est, quid de bonorum possessione, quid de collatione iuris esset. respondir, tres partes fieri debent, ex quibus una pertinet ad filium qui in potestate remansit, altera ad nepotem, qui in locum filii adoptatus est, tertia
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Si nepos patris sui emancipati accipiat
bonorum possõnem de conferendis quoq bo¬
niscau̾e eumdeł̾e.⁊ eẽ similem eiqui adopta¬
uit. ħ enim diui fr̃s rescripser̃ ut ad collati.¬
onem auus compellatur: plane eodem rescͥp¬
to adrelictum ẽ sic nisi forte auus iste nullum
ex his boĩs fructum acquirere uult paratus¬
q ẽ depotestate nepotem dimitt̾e: ut ad eman¬
cipatum omẽ emolumentum bo. possõnis ꝑ¬

Expanded text:
dum, si nepos patris sui emancipati accipiat bonorum possessionem, de conferendis suis quoque bonis cauere eum debere et esse similem ei qui adoptauit: hoc enim diui fratres rescripserunt, ut ad collationem auus compellatur. plane eodem rescripto adiectum est sic: 'nisi forte auus iste nullum ex his bonis fructum adquirere uult paratusque est de potestate nepotem dimittere, ut ad emancipatum omne emolumentum bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
facta locum habebit. hec stipulatio.⁊ siue
quis nõ conferat ex hac stipulatione siu̾̃
dolo fec̾it quo minus conferat: quantiea
trimonio filia patri rethioporteat.q̃r. occ¬
mo non dͥlmmi absurde. ⁊̃ in ex hereclato fui¬
o idem posse defendi. Nune infauorabilis

Expanded text:
facta, locum habebit haec stipulatio: et siue quis non conferat ex hac stipulatione siue dolo fecerit, quo minus conferat, quanti ea trimonio filia patri reddi oporteat, quaeritur. occmo non absurde etiam in exheredato filio idem posse defendi, nec infauorabilis
Abbreviated transcription (Latin):
pordinẽ electus. ¶ Neꝙ p̃torneq ꝗs alius
cuitutoĩs tandi ĩ ẽ. hacacẽce tenebit. ¶Si
cultitib tutoꝵ uoluit. up̃e daret. uideamꝰ
an ⁊ quatenus tenecut᷑. ⁊extit diuimarci reͤ¬
scpͥtũ quouolurt eos ꝓp̃sioi renũtiant. nõ

Expanded text:
 electus.Neque praetor neque quis alius, cui tutoris dandi ius est, hac actione tenebitur.Si acultatibus tutorum uoluit, ut ipse daret, uideamus, an et quatenus teneantur. et extat diui Marci rescriptum, quo uoluit eos, qui praesidi renuntiant, non
Abbreviated transcription (Latin):
fid̾ᷤ soe̾s solnẽto nõ fuisse cũ acciꝑent᷑. s it¬
agistratib ut dooeant aos soluẽ do finisse.¬
¶ Griuilegiũ. inbõis magistratus pupillus
nõht.s cũ cetis creditoi̾b. partẽ habiturus ẽ.¬
Sagẽ aũtentioẽm. magistratus sicoporti.
intpupilli suus. autpupillus ip̃e si fã põt.¬
siliua fõe aũfinemio ẽ. ꝯmipulet᷑. suns publi¬
cus. stipularideret. rẽsalua fõe pupillo. aut
c̃te ip̃e magistratus planeu̾ suus publicus.
Ripemagistratus. stipulatur dicẽdũẽ. utĩ¬
lẽ accicem pubillodandã. ¶Si filius. f. fu¬
it magisiritus. ⁊ cam̃ prpilloñcuãuit. ant

Expanded text:
fuisse cum acciperentur, sed magistratibus, ut doceant eos soluendo fuisse.Priuilegium in bonis magistratus pupillus non habet, sed cum ceteris creditoribus partem habiturus est.Exigere autem cautionem magistratus sic oportet, ut pupilli seruus aut ipse pupillus, si fari potsaluam fore: aut, si nemo est qui stipuletor, seruus publicus stipulari debet rem saluam fore pupillo, aut certe ipse magistratus.Plane ubi seruus publicus uel ipse magistratus stipulatur, dicendum est utilem actionem pupillo dandam.Si filius familias fuit magistratus et caueri pupillo non curauerit
Abbreviated transcription (Latin):
aius .e. Quorum lib̾tus pot̾ aliquoca¬
su singulis diu̾sas oꝑas uno temporei
soliduedẽ. ueluti si ubarus sit. ⁊ alius
patronus librorum scribendorum oꝑas
dedit. altõ n̾o ꝑegre cum suis ꝓficisscens
opascustodie domus indux̾̃itei. Nichil

Expanded text:
 aliquo casu singulis diuersas operas uno tempore in solidum edere, ueluti si librarius sit et alii patrono librorum scribendorum operas edat, alter uero peregre cum suis proficiscens operas custodiae domus ei indixerit: nihil
Abbreviated transcription (Latin):
simatrẽ aliut pupilli tutor. putat lab̾o ĩ d⁊ ⁊
tatib pupilli. Utrũq gͥ cõcurrere oporter
ut ⁊ mãt egeni sit. ⁊ filius in facultate põitꝰ
s simums nupnale mat̾ pupilli iisit
nõ eũ inpupillo inputatuꝵ. lab̾o scͥbit/ nec ꝑ qͣ¬

Expanded text:
si matrem aluit pupilli tutor, putat Labeo imputaretatibus pupilli: utrumque igitur concurrere oportet, ut et mater egena sit et filius in facultatibus positus. Sed si munus nuptiale matri pupilli miserit, non eum pupillo imputaturum Labeo scripsit: nec
Abbreviated transcription (Latin):
Quesitum est si coberedes exclis parib
partib scripti sunt uir̾ partem suam ĩ
uiriles partes restituere singłis debeat
ĩ in ꝓportionib hereditanis ex qb here¬
des scripti sunt i placuit si test̾or ita re¬
stitui ussiss partem si aliquã peccum¬
lam dedissꝰ siꝗdem equas partes uissi fo¬
e̾rait dare ꝯueniens uideri esse etiam ex¬
reausa fidei ꝯmissi equas partes ei resti¬
ĩ tu oportere. Si uero dispares in ea pecĩa
clistribuenda significauit testator ut le¬
uideantur hereditari is poitionib ꝯgruꝰ¬
ere. ꝯsentaneum esse etiam fidei. ẽ ꝓħe.¬
aulis: Sunt̃ iuirum ⁊ uxorem do¬
natio facta fuerit priore defuncto cui
donatum est ad cum res redit ꝗ clonaue¬
eat ꝙ̃ sisunul tam is cui donarum est
quã is qui donauerit᷑ questionis deciden¬
de grã magis placuit ualere dona ciõẽ
eo maxime ꝙ donator non sup uiriat ꝗ
rem iđdeir possit.
habebat e ꝗ̃ sup̃mus moritur
titium sub stituit duo impuberes si¬

Expanded text:
Quaesitum est, si coheredes ex disparibus partibus scripti sint, utrum partem suam in uiriles partes restituere singulis debeat an pro portionibus hereditariis, ex quibus heredes scripti sint. et placuit, si testator ita restitui iussisset partem, si aliquam pecuniam dedissent, si quidem aequas partes iussi fuerint dare, conueniens uideri esse etiam ex fideicommisso aequas partes eis restitui oportere, si uero dispares in ea pecunia distribuenda significauit testator, ut uideantur hereditariis portionibus congruere, consentaneum esse etiam fideicomi inter uirum et uxorem donatio facta fuerit, priore defuncto cui donatum est ad eum res redit qui donauerat: quod si simul tam is cui donatum est quam is qui donauerit, quaestionis decidendae gratia magis placuit ualere donationem, eo maxime, quod donator non superuiuat, qui rem condicere possit. habebat, ei qui supremus moritur Titium substituit: duo impuberes si
Abbreviated transcription (Latin):
accipere quantum cuiq relictum est. ut
imonato pars tibi cdimidia debeatur du¬
ob nats t̃cia tibi debeatur trib natis ꝗa
tri gemini qͦq nascuntur. quarta debea¬
na mulier addunum adrianum pne¬
ta est. cum .u. lib̾ris quos umo fetu eni¬
xi est. s tam̃ ꝙ ultra tres nasciuntur
fere portentuosum uidetur esse.¶Q

Expanded text:
accipere quantum cuique relictum est, ut accipere quantum cuique relictum est, ut uno nato pars tibi dimidia debeatur, duobus natis tertia tibi debeatur, tribus natis, quia trigemini quoque nascuntur, quarta debeana mulier ad diuum Hadrianum perducta est cum quinque liberis, quos uno fetu enixa est. sed tamen quod ultra tres nascitur, fere portentosum uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tlgͣeius curar inꝑama reportar ⁊ ad ieoerat
dhec u̾ba cui ꝯceli uola siꝗd eyea pecãia
suꝑ ent eadem die codiciblos adħe¬
is dessuos cta scripserat peto auobis. ut si¬
ue in ꝓumcia siue mnuia aliꝗd nacħ
humanitus accident corpus meum cun¬
tis. ucampania i monim̃tum fi¬
lioꝵ meoꝵ reportare. Quitum est an id
ꝙ suꝑ fuent ex sesaginta uitio titio ta¬

Expanded text:
eius curaret in patriam reportari, et adiecerat haec uerba: 'cui concedi uolo, si quid ex ea pecunia supererit'. eadem die codicillos ad heredes suos ita scripserat: 'peto a uobis, ut, siue in prouincia siue in uia aliquid mihi humanitus acciderit, corpus meum curetis et in Campania et in monumentum filiorum meorum reportare'. quaesitum est, an id, quod superfuerit ex sexaginta
Abbreviated transcription (Latin):
I ilio exparte herede in stiuto du.¬
os fundos cum mancipus⁊ mstirañto oĩ
legauit. Idem uxon plura legata ⁊ ẜuro
stichum ⁊ claniã legauit. S cum mal¬
tero ex fundis filio p̃legatis cognouiss
uilicum non esse stichum masit. ⁊ tã
rei rustice quã rationib fundi p̃fecit q̃si¬
tum est. stichus utrum aduxorem an-
eoꝵ que testo oauissꝰ stichum his p̃diis
colicillis socero ademit fidei ꝯmissum q̃¬
situm est an nichilominus exp̃ legano¬
ad matrẽ ꝑtiner ¶S eia test̾o suole¬
gaun. auripondo.uͭ titius accusabat
codicillos ꝯfecit. nec adent titio priui¬
gno legatum zante finem accusatiomꝰ
decessit acta causa ꝓnunciatum est pat᷑
titu scelere seie non int̃ ẽꝑtum. quõ
cum codicillis logatum ꝙ intestam̃to
titio declerat non ⁊demerit an ab hr̃edib

Expanded text:
ilio ex parte heredi instituto duos fundos cum mancipiis et instrumento omni legauit: idem uxori plura legata et seruos Stichum et Damam legauit: sed cum in altero ex fundis filio praelegatis cognouisset uilicum non esse, Stichum misit et tam rei rusticae quam rationibus fundi praefecit: quaesitum est, Stichus utrum ad uxorem an aeorum, quae testamento cauisset, Stichum his praediicodicillis socero ademit fideicommissum: quaesitum est, an nihilo minus ex praelegatioad matrem pertinerent. Seia testamento suo legauit auri pondo quinque: Titius accusauit codicillos confecit nec ademit Titio priuigno legatum et ante finem accusationis decessit: acta causa pronuntiatum est patrem Titii scelere Seiae non interceptum. quaero, cum codicillis legatum, quod testamento Titio dederat, non ademerit, an ab heredibus
Abbreviated transcription (Latin):
Quero an filia eon omine cum heredi¬
b patris agere possit. s si ꝓbetur nõ
si nichil p̾t̾ pecuniam numeratam le¬
b gatum sit ꝓmi tum est cum uero res
corpales int̾ ueniait⁊ scciꝑtura diffici¬
lior sit ⁊ obscina portio. ¶Cum lib̾tis
alimitur logata ẜuis relicta nichil at r
num titio legauerat cum unuusa pos ses

Expanded text:
quaero, an filia eo nomine cum heredibus patris agere possit. respondit, si prsi nihil pr‹ae›ter pecuniam numeratam legatum sit, promptum est: cum uero res corporales interuenient, et scriptura difficilior fit et obscura portio.Cum libertas adimitur, legata seruis relicta nihil attinenum Titio legauerat, cum uniuersa posses
Abbreviated transcription (Latin):
eum quoq lib̾tum qui medicinamexercet.
u̾mẽ uoluntate patronicuraturum gratisa¬
miooseuis: neq emmoportet patronum ut
oꝑis lib̾tis suis utatur. aut ludos semꝑ facẽ d e
lib̾ta uinus patromi uoluntate nupsitalt̃
patronouis oꝑarum manet.
lp̃.ł. Sioꝑarum udicioactum fułt cum
ub̾to ⁊ parronus decefsit conuen̾it transla¬
lonem hrdi extraneo non eẽ dandam:
Filio aut̃ ⁊ siħrs nõ exstat. ⁊ filis contestati
non fu̾at. tamen onñmoto cõpetit nisiex
elsus .l. Silib̾tus ita uirau̾it dare se quot
oꝑas patronus arbitratus sit. nõ alit̾ forẽr̃a
tum arbitium ratromquam siequum
arbifratus sit. fere eamens ẽ ꝑsonam ar¬
bitrio substituendum. ut qui a sꝑent eum
recte arbitraturum to faciant nõ q uł in¬
modice obligariuelint. ¶Inuib̾tam que
uoluntate patroninipẜ it prĩu̾tarum añ
nuptias oꝑarum accõdatur

Expanded text:
eum quoque libertum, qui medicinam exercet, uerum est uoluntate patroni curaturum gratis amicos eius. neque enim oportet patronum, ut operis liberti sui utatur, aut ludos semper facere aliberta unius patroni uoluntate nupserit, alteri patrono ius operarum manet.um.Si operarum iudicio actum fuerit cum liberto et patronus decesserit, conuenit translationem heredi extraneo non esse dandam: filio autem et si heres non extat et si lis contesta‹ta› non fuerat, tamen omnimodo competit, nisi exestorum.Si libertus ita iurauerit dare se, quot operas patronus arbitratus sit, non aliter ratum fore arbitrium patroni, quam si aequum arbitratus sit. et fere ea mens est personam arbitrio substituentium, ut, quia sperent eum recte arbitraturum, id faciant, non quia uel immodice obligari uelint.In libertam, quae uoluntate patroni nupsit, praeteritarum ante nuptias operarum actio datur
Abbreviated transcription (Latin):
rbs ⁊̃ pubib abstinẽdi sc abhelitatt ꝓcõ¬
sul potestatt̃ fac̃ ut quã uis creditoi̾¬
b heditariis uire ciuili teneãtur. tam̃¬
oIoineos actio ñdetur siueut̃ derelinquere
Becditatẽ s inxub̾ib quidẽ ⁊̃ si se inmis¬
cũt᷑. R̾ccutati p̾stat abstinẽdi faculta¬
ce̾ ꝓubib aut̃ itasi se ñ mmis cui̾nt. E⁊
temere dãpnosã ẜeditatẽ parc̃tis ap¬
petierint. exgnau eclicto quodẽ de

Expanded text:
 puberibus abstinendi se ab hereditate proconsul potestatem facit, ut, quamuis creditoribus hereditariis iure ciuili teneantur, tamen in eos actio non detur, si uelint derelinquere hereditatem. sed impuberibus quidem, etiamsi se immiscuerint hereditati, praestat abstinendi facultatem, puberibus autem ita, si se non immiscuerint.Sed temere damnosam hereditatem parentis appetierint, ex generali edicto quod est de
Abbreviated transcription (Latin):
qũoo rec te exp̃sit. Scnͥꝑ enim cumqͣĩ¬
mus quid cuicedat illud spec tamus
quid cuius rriornante causa adhibet᷑
ut accessio codat pͥncipali gedent igiur
gẽme fialis uł lancib in cluso auro ar¬
gentõue. Sed & ipcor ouis mñsarũ gẽ¬
me coroniᷤcedent ⁊ͣ msu sinͣmargantis
quoq & auro Iocm est. namsimanga¬
rite aun ornamenti gratia ad ibite sunt
auro cedunt. si contra. aurum margantiˢ
cecdet. Idcm ⁊ ingemis annullis inclu

Expanded text:
quod recte expressi‹t›: semper enim cum quaeriquod recte expressi‹t›: semper enim cum quaerimus, quid cui cedat, illud spectamus, quid cuius rei ornandae causa adhibetur, ut accessio cedat principali. cedent igitur gemmae, fialis uel lancibus inclusae, auro argentoue.Sed et in coronis men sarum gemmae coronis cedent et hae mensis.In margaritis quoque et auro idem est: nam si margaritae auri ornandi gratia adhibitae sunt, auro cedunt, si contra, aurum margaritis cedet.Idem et in gemmis anulis inclu