comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõditiõe posse magna autẽ pecuĩa frumẽti habũ¬
dare oppiaos ex ꝑfugis cognosceͬt aqua prohibe
hostẽ tẽtare cepit. Flumẽ infimã uallẽ duudebat
q̃pene totũ mõtẽ undiq cingebat.ĩquo positum
erat preruptũ undiq oppidũ vxelledonũ hoc:
auertẽ loci natua̾ prohibebat. In infimis.n. sic
radicibꝰ mõtis ferebat᷑. ut nullã in partẽ dep̾ssis
fossis deriuai̾ posset. Erat autẽ oppidaĩs diffici¬
lis et p̾ruptus eo descẽsus: ut prohibẽtibꝰ nr̃is sine
uulne̾ ac ꝑiculo uite neq: adire flumẽ neq: ad¬
u̾so se reciꝑe possẽt ascẽsu. Qua difficultate eoꝵ
cognita caesar sagutariis fũditoribꝰq dispositis i
tormẽus etiã ꝗbusdã locis cõtra facillimos descẽ¬
sus collocati s aqͣ flumĩs prohibebat oppidãos
bat ab ea parte q̃ fẽ pedũ trecẽtoꝵ int̾uallo'
flum̃ĩs circuitu uacabat. Hoc fõte ꝓhibẽ posse

Expanded text:
condicione posse, magna autem copia frumenti abuncondicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. bat ab ea parte, quae fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse
Abbreviated transcription (Latin):
bãt. adeo ut u̾beribꝰ ex aĩatũ corpꝰ securi feriretur
Ibi crebri lrĩs canii fit certior q̃ de drapete & lut̾io
gesta e̾ent. quoq ĩcõsilio ꝑmane̾nt oppidaĩ. Quoꝵ
et si paucitatẽ cõtẽnebat tamẽ ꝑtinaciã magna pe¬
na e̾ẽ afficiẽdã iudicabat. ne uniu̾sa gallia nonibi
uires defuisse ad resistẽdũ romaĩs sed cõstãtiã puta¬
ret. neue hoc exẽplo cet̾e ciuitates locorũ opportu¬
nitate frete se uĩdicarẽt ĩlibertatẽ cũ oĩbꝰ gallisi
notũ e̾e sciret. Reliquã esse unã estatẽ sue prouĩcie
qͣm si sustine̾ potuissẽt nullũ ultra ꝑiculũ uentur
Itaq. Q. calenũ legatũ cũ legiõibꝰ reliꝗi ꝗiustis itineĩ¬
bꝰ subseq̃ret̾. Ipse cũ õi eꝗtatu ꝗͣ potest celeriter i¬
ad Caniniũ cõtẽdit. Cũ cõtra expectationẽ õium
cesar vxellodonũ ueisser oppidũq oꝑibꝰ clausum,
aĩadu̾tẽt: neq ab oppugnatiõe recedi uideͬt ulla

Expanded text:
ebant, adeo ut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem, cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla
Abbreviated transcription (Latin):
cerãt mẽtionẽ daus obsidibꝰ uẽiũt ĩdeditionẽ. Ce¬
tereq ciuitates positȩ inultĩs gallie finibꝰ oceano
cõũcte q̃ armoricȩ appellãtur auctoritate adduc¬
tȩ carnutũ aduẽtu fabii legionũq ĩꝑata sine mo¬¬
ra faciũt. Dunacus suis finibꝰ expulsus errãs lati¬
tãsq solus extreas gallie regiões pere coactus est
At drapes unaq luteri cũ legiões canuq adesse:¬
cognosce̾nt: nec se sine certa ꝑnicie ꝑseq̃nte e&

Expanded text:
ceraceraOceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctoritate adductae Carnutum adventu Fabi legionumque imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adessecognosce
Abbreviated transcription (Latin):
fusi ꝗͣtũ equorũ uires ad ꝑsequẽdũ dextraque
ad cedẽdũ ualẽt. tãtũ eo p̾lio int̾ficiũt. lraq ãpł
milibꝰ.xii. aut armatorũ aut eorũ ꝗeo tẽpore ar¬
ma proiecerãt int̾fectis oĩbꝰ multitudo capit᷑ ĩpe¬
dimẽtorũ.Qua ex fuga cũ cõstaret drapetẽ Sẽo¬
nẽ ꝗut pͥmũ defeceat gallia collectis ũdiq ꝑdi¬
eo luteriũ cadurcũ cepisse. Quẽ suꝑioͬe cõmẽtaiͬo
magna ĩfamia ꝑditorũ hoĩum latrociniis caꝑetur
Gfabiꝰ cum reliquo excitu incarnutes proficiscitur.¬
e ciuitates quarũ eo p̾lio q cũ dunaco fecerat copias
ẽe accitas sciebat. Nõ .N. dubitabat ꝗn recẽti calami¬¬
tate sũmissioͬes e̾ent futue. Dato uero spacio ac tẽpoͬe
eodẽ instigãte dunaco possẽt cõcitari.Qua ĩre sũ¬
ma felicitas celeritasq ĩ recipiẽdis ciuitatibꝰ fabiũ
cõseꝗtur. Nã carnutes ꝗ sȩpe uexati nũꝗͣ pacis fe¬

Expanded text:
um vires ad persequendum dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque amplius milibus XII aut armatorum aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga cum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defecerat Gallia, collectis undique perdieo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario magna infamia perditorum hominum latrociniis caperetur. Gaius Fabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceter civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur. Nam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fe
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ ad auxiliũ duratio ferẽdũ. At duraciis aduẽ¬
tu fabii cognito desꝑata salute si tẽpore eodem:
coactꝰ esset: et romanũ & externũ sustine̾ hostem
et respice̾ actime oppidãos repẽte ex eo loco cũ co¬
pus recedit. nec se satis fore tutũ arbitrabat᷑. nisi'
flumĩe ligeri ꝗ erat põte proptͥ magnitudinem
trãseũdũ copias trãs duxisset. Fabius et si nõdum

Expanded text:
citur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus advencitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, co
Abbreviated transcription (Latin):
multũ a germaĩs differebat. neq ĩꝑata unꝗͣ
nisi ex̾citu coacta faciebat. Int̾im canius legaiꝰ
pictonũ lr̃is nũtiisq duracicognoscẽt. qui ꝑpetuo
ĩ amicicia mãsisset romãorũ. Cũ pars q̃dã cuu¬
tatis eiꝰ defecisset ad oppidũ lemonẽ cõtendit.⁊
Quo cũ aduẽtaret atq ex captiuis certiꝰ cognosce̾t
multis hoĩum milibꝰ adunaco duce Andiũ dura¬
tũ clausũ lemone oppugnaĩ: neq ĩfirmas legiõeᷤ
hostibꝰ cõmute̾ aude̾t castra posuit loco muĩto
dunacus cũ appropĩquare .G. cognouisset: & magͦ¬
suoꝵ detrimẽto nullã partẽ muitionũ cõuellẽ t
potuisset rursus ad obsidẽdũ lemonẽ redit. Eo
tẽpoẽ .C. fabiꝰ legatꝰ cõplues ciuitates infidẽ reci¬
pit. obsidibꝰ firmat. Luteris .c. Rebili canii fit
ceruor q̃ inpictõibꝰ gerãt᷑. ꝗbꝰ rebꝰ cognitis ꝓficis-¬

Expanded text:
multum a Germanis differebat neque imperata umquam multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius CaniniuPictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, suorum detrimento nullam partem munitionum convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficis
Abbreviated transcription (Latin):
firmas duas legioẽs hr̃e existiabat.Titũ labienũ
ad se euocat. legionẽ autẽ xii.q̃cũ eo fuerat in
hibernis ĩtogatã munt galliã: Ad coloĩas ciuiũ
romãoꝵ tuẽdas: neq simile incõmodũ accidẽt
discursione barbarorũ ut suꝑioẽ estate tergestĩs
acciderat.ꝗa repẽtino latrocinio atq: ĩpetu in¬
collȩ illorũ erãt opp̾ssi. Ip̃e aduastãdos depopu¬
lãdosq fines ambiorigis proficiscit᷑. quẽ ꝑt̾ri-
proximũ sue dignitatis e̾ẽ ducebat adeo fiẽs
eiꝰ uastae ciuibꝰ edificiis pecoͬe: ut odio suorũ:
Ambiorix siquos fortuã reliquos fecisset. nul¬
tates:cũ in oĩs partes ambioriges aut legioes
auxilia dimisisset:atq: oĩa cedibꝰ ĩcẽdiis rapi¬
nisq uastasset: magno nuͣo hostiũ int̾fecto
aut capto. Labienũ cũ duabꝰ legiõibꝰ intreueo
mutit. quorũ ciuitas propt̾ germaĩe uic̃itatẽ
quotidiaĩs ex̾cita bellis cultu et feritate non

Expanded text:
firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterproximum suae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nultatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas propter Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et feritate non
Abbreviated transcription (Latin):
Cõmii cõfice̾ hoĩem nõ potuit. Grauit̾ tamẽ ictu prim
gladio caput ꝑcussit. Cũ utrĩq gladi districti essẽt
nõ tã pugnãdi ꝗͣ diffugiẽdi fuit utrorũq cõsiliũ
nr̃orũ q mortifero uulne̾ cõmiũ credebãt affec¬
tũ.galloꝵ. ꝙ insidus cognitis plura ꝗͣuidebãt exti¬
mescebãt. Quo facto statuisse comius dicebat᷑ nũꝗͣ
ĩcõspectũ alicuiꝰ romaĩ ueĩre.Bellicosissimis gẽtibꝰ
deuictis caesar cũ uident nullã iã ẽẽ ciuitatẽ q̃ bel¬
lũ id p̾paraẽt. q sibi resistet. sed nõnullos exoppi¬
dis demigraẽ ex agris diffuge̾ ad p̾sens ꝑiculum
deuitãdũ. plue̾s ĩpartes ex̾citũ dimute cõstituit. N.
ãtoniũ q̃storẽ cũ legiõe xii. sibi cõiũgit .C. fabium
legatũ cũ cohortibꝰ xxu.mittit ĩdiu̾sissimã partẽ
gallie: q ibi qͣsdã ciuitates ĩ armis e̾e audiebat. neq
c. caniũ rebillũ legatũ ꝗũillis regiõibꝰ pͥerat sau

Expanded text:
ommi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consilium: nostrorum, quod mortifero vulnere Commium credebant adfectum; Gallorum, quod insidiis cognitis plura quam videbant extimescebant. Quo facto statuisse Commius dicebatur numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosissimis gentibus devictis Caesar, cum videret nullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffugere ad praesens imperium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem culegatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis
Abbreviated transcription (Latin):
oppidãos reu̾tit᷑. Ex ternoq hoste deleto cuiꝰ tĩore
antea diuidẽ p̾sidia & muitiõe oppidãos circũ¬
ire prohibitꝰ erat: oꝑa ũdiq ĩpat admĩstrãi. Ue¬
nit eodẽ cũ suis copis posto die .C. fabiꝰ partẽq

Expanded text:
oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique imperat administrari. Venit
Abbreviated transcription (Latin):
se ĩcastra ꝗ de accepta calamitate nũtiũ drapeti ꝑ¬
ferẽt. Sed ĩ exꝑiũdo cũ ꝑiculũ nullũ uidet eꝗtatũ
õem germaosq pedites sũme uelocitatis hoiẽs ad
castra hostiũ p̾mutit. Ipse legionẽ una int̾ castra
distribuit. Alt̾am secũ expeditã ducit. Cũ propius
hostes accessisset ab exploratõibꝰ quos p̾misserat
cognouit castra eorũ ut barbarorũ fe̾ cõsuetudo
est relictis locis suꝑioͬibꝰ ad ripas ee flum̃ĩs dẽissa
at germaos eꝗtes ĩprudẽtibꝰ oĩbꝰ de ĩprouiso ad¬
uolasse subitoq p̾liũ cõmisisse. Qua re cognitale¬
gionẽ armatã ĩstructãq ducit. Ita repente exi¬
oĩbꝰ partibꝰ signo dato loca suꝑiora capiũtur. Qđ:
ubi accidit germaĩ eꝗtes signis legiõis uisis uehe¬
mẽtissime preliãtur. Cõfestĩ cohortes undiq ĩpetũ
potiũt̃. Capit̾ ip̃e eo pͥlio drapes. Canius felicissiẽ
re gesta sine ullo pene militis uulne̾ ad obsidẽdoᷤᷤ

Expanded text:
alamitate nuntium Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum omnem Germanosque pedites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expeditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploratoribus quos praemiserat cognoscit castra eorum, ut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluminis esse demissa; at Germanos equitesque imprudentibus omnibus de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora capiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo paene militis vulnere ad obsidendos
Abbreviated transcription (Latin):
liũ. fit pͥliũ acricertamĩe. Nãq nr̃i cõtẽptis pͥdie
suꝑatisq hostibꝰ cũ subseꝗ legiões memissẽt & pu¬
doe cedẽdi et cupiditate pͥus cõficiẽdi pͥlii fortis¬
sime cõtra pedites p̾liãtur.Hostesq: nih il amplius
copiarũ accessurũ credẽtes:ut pͥus cognouerant
delẽdi eꝗtatꝰ nr̃i nacti occasionẽ uidebãtur. Cum
aliqͥͣndiu sũma cõtẽtiõe dimicaret᷑ Dunacꝰ ĩstruit
ĩpedimẽtorũ agmĩe magno clamore discursuque
passim fuge se mãdãt.At nr̃i eꝗtes ꝗ paulo ãte
cũ resistẽtibꝰ fortissiẽ cõflixerãt letitia uictorie:¬

Expanded text:
lium. Fit proelium acri certamine. Namque nostri contemptis pridie lium. Fit proelium acri certamine. Namque nostri contemptis pridie superatis hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime contra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum credentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu summa contentione dimicaretur, Dumnacus instruit impedimentorum agmine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant. At nostri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia
Abbreviated transcription (Latin):
pentuos. Itaq cũ copiis ad eũdẽ põtẽ cõtẽdit. eꝗ¬
tatũq tãtũ procede̾ ante agmẽ ĩꝑat legionũ ꝗͣ.¬
tũ cũ processisset sine defatigatiõe equorum ĩ
eadẽ se reciꝑet castra. Cõsequũt᷑ eꝗtes nr̃i ut
erat pͥceptũ. inuadũtq dunaci agmẽ. et fugiẽtes
ꝑt̾ritosq subsarcĩs itinẽ aggressi magna p̾da mul¬
tis int̾fectis potiũt᷑. Ita rebene gesta se recipiũt in
castra. Inseq̃nti nocte fabiꝰ p̾mutt eꝗtes sic ꝑatoᷤ¬
ut cõfligent atq õe agmẽ morarẽtur dũ cõseq̃rei
ip̃e. Cuiꝰ preceptis ut res gerẽt᷑. Quĩtus titatius uarꝰ
p̾fectꝰ eꝗtũ singularis et aĩ & prudẽtie uir suos hor¬
tat᷑ agmeq hostiũ cõsecutꝰ turmas partĩ idoneis:
locis disposuit partĩ eꝗtũ p̾liũ cõmutit. Confligit
audaciꝰ eꝗtatꝰ hostiũ succedẽtibꝰ sibi peditibꝰ ꝗ toto
agmĩe subsistẽtibꝰ eꝗtibꝰ suis cõtra nr̃os ferũt auxi¬

Expanded text:
d eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet castra. Consecuntur equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra nostros ferunt auxi
Abbreviated transcription (Latin):
gallie est profectꝰ ut ibi extremũ tẽpus cõsumẽt
estiuorũ. Quã rẽ sicut cet̾ea celerit᷑ felicitꝰq cõ¬
fecit. Nanq oẽs aꝗtanie ciuitates legatos ad cesa.
profectꝰ est excitũ ꝑ legatos in hiberna deduxit
iii. legiões inbelgio collocauit cũ.M. antomo &
c.trebonio et .p.uatino legatis duas legioes ĩ hedu.
deduxit. Quorũ in oĩ gallia sũmã ẽẽ auctoritatẽ
sciebat. duas inturões ad fiẽs carnutũ posuit.q̃
oẽm illã regionẽ cõũctã oceano cõtinent. Duas re¬
liqͣs inlemoĩcũ finibꝰ nõ lõge ab auernis ne reliꝗͣ
pars gallie uacua ab ex̾citũ eet. paucos dies ip̃e ĩ
prouicia moratꝰ cũ celerit̾ oẽs cõuẽtꝰ ꝑcucurrisset

Expanded text:
s consumeret aestivorum. Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos ad Caesarprofectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in provincia moratus, cum celeriter omnes conventus percucurrisset
Abbreviated transcription (Latin):
nouorũ cõsilioꝵ capiẽdoꝵ belgis facultas daret
Ipse reliquas ciuitates adit. obsides plue̾s ipat
timẽtes oĩum aĩos cõsolatiõe facta sanat. Cum
in carnutes ueĩsset. quorũ ĩ ciuitate ĩ suꝑioͬe com¬
mẽtaio caesar exposuit initiũ belli ẽe ortũ. q pͥci¬
pue eos propt̾ sciẽtiã facti time aĩadu̾tebat. quo
celeriꝰ ciuitatẽ tiore liberaret:pͥncipẽ sceleris i¬
illiꝰ et cõcitatorẽ belli Gatriatrũ ad supplicium:

Expanded text:
novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. Ipse reliquas civitates adit, obsides plures imperat, timentes omnium animos consolatione sanat. Cum in Carnutes venisset, quorum in civitate superiore commentario Caesar exposuit initium belli esse ortum, quod praecipue eos propter conscientiam facti timere animadvertebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceleris ill
Abbreviated transcription (Latin):
nonẽ face infidelitatẽ eiꝰ sine ulla ꝑfidia iudica-¬
uit cõpͥmi posse. quẽ ꝗa nõ arbitrabat᷑ uocatum in
castra uẽturũ ne tẽtãdo cautiorẽ facet.C.uoluse¬
nũ Quadratũ misit. ꝗeũ ꝑ simulationẽ colloquii.
curaret int̾ficiẽdũ. Ad eã rẽ delectos idõeos tra¬
dit ei cẽturioẽs.Cũ incolloꝗũ uẽtũ ẽẽt.et ut cõue¬
nerat manũ comii volusenꝰ arripuisset:cẽtuio

Expanded text:
Caesarem facere, infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicaCaesarem facere, infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulationem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tradit centuriones. Cum in colloquium ventum esset, et, ut convenerat, manum Commi Volusenus arripuisset, centurio
Abbreviated transcription (Latin):
se. Nec orãtibꝰ legatis cõmẽorat cesar eodẽ tẽpoe
suꝑioe ãno bellouacos cet̾asq gallie ciuitates sus¬
cepisse bellũ ꝑtinacissime. Hos ex oĩbꝰ insẽtẽna ꝑ¬
mãsisse. neq ad sanitatẽ reliquorũ deditiõe esse
ꝑductos. Scire se ac ĩtellige̾ cãm peccati facillime
mortuis delegari. neminẽ uͬo tãtũ pollẽ. ut ĩuiiᷤ
pͥncipibꝰ resistẽte senatu oibꝰ bõĩs repugnantibus
ĩfirma manu plebis bellũ cõcitare et gerͣe posset
Sedtamẽ se cõtẽtũ ea pena qͣm sibi ip̃i cõtraxissent
Nocte insequẽti legati respõsa ad suos referũt.obsi¬
des cõficiũt. cõcurrũt reliquarũ ciuitatũ legati
ꝗ bellouacorũ speculabãt᷑ euẽtũ. obsides dãt ĩꝑa¬
ta faciũt. excepto Comio quẽ timor prohibebat
cuiꝰꝗͣ fidei suã cõmitte salutẽ.Nã suꝑioe ãnoTitus i¬
labienꝰ cesare ingallia citioͬe ius dicẽte cũ comiũ
cõpisset sollicitare ciuitates et cõtra caesarẽ cõiuaͬ

Expanded text:
ec orantibus legatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates suscepisse bellum: pertinacissime hos ex omnibus in sententia permansisse neque ad sanitatem reliquorum deditione esse perductos. Scire atque intellegere se causam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea poena quam sibi ipsi contraxissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, imperata faciunt excepto Commio, quem timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commium comperisset sollicitare civitates et coniurationem contra
Abbreviated transcription (Latin):
legatos de pace atq amicitia mite̾ ad domitiũ: cum
hoc ipso crederet faciliꝰ eũ decipi posse.At cõtra spes
pacis domitio ineisdẽ castris morãdi attulit causã.
Ita pharnaces amissa ꝓxĩ tẽporis occasione: cũ uerẽt᷑
cõtulit. q̃ dũ muniũt nr̃i pharnaces aciẽ instruxit
suo more atq: instituto. In frõte.n.siplici direpta
acie cornua trinis firmabãt᷑ subsidiis. eadẽ ratiõe
hec media collocabãt᷑ acie: duobꝰ dextra sinistraque
in tͥuallis sĩplicibꝰ ordinibꝰ instructis. Perfecit ĩceptũ
castrorũ opus domitiꝰ ꝑte copiarũ ꝑuallo institura

Expanded text:
legatos de pace atque amicitia mittere ad Domitium, cum legatos de pace atque amicitia mittere ad Domitium, cum hoc ipso crederet facilius eum decipi posse. At contra spes pacis Domitio in isdem castris morandi attulit causam. Ita Pharnaces, amissa proximi temporis occasione cum vereretur contulit. Quae cum muniunt nostri, Pharnaces aciem instruxit suo more atque instituto. and fronte enim simplici derecta acie cornua trinis firmabantur subsidiis; eadem ratione haec media collocabantur acie duobus dextra sinistraque intervallis simplicibus ordinibus instructis. Perfecit inceptum castrorum opus Domitius parte copiarum pro vallo constituta
Abbreviated transcription (Latin):
repẽtinꝰ accidẽ hostiũ poterat: & qͥ cappadocia his iu¬
gis subiecta magnã cõmeatꝰ copiã exat sũmĩstratura
Cõplures interĩ legationes pharnaces ad domitium
mutit q̃ de pace agerẽt. regiaq muera domitio ferrẽt¬
ł a cõstãt̾ oĩa sꝑnabat᷑ nec sibi ꝗeꝗͣ fõe antiqus q̃ digͥtatẽ¬
ꝑ .x. & regna sociorũ recuꝑare legatis respõdebati
Magnis & cõtinuis itineribꝰ ꝑfectis cũ aduẽtaret ad ni¬
copolĩ ꝙ oppidũ positũ in armeĩa mĩore est plano
ipsũ loco mõtibꝰ tamẽ altis ac duobꝰ lateribꝰ obiectiᷤᷤ
satis magno int̾uallo ab oppido remotis:castra po¬
cũ locus ãgustꝰ atq ĩpeditꝰ e̾ẽt trãseũdus:pharnaces
ĩ insidiis dilectos pedites oesq: pene disposuit eꝗtes.
magnã autẽ pecoͬis multiuidinẽ intra eas fauces dis-¬
sipari iussit: paganosq & oppidanos ĩhis locis obu̾sa¬
ri :ut siue amicꝰ siue inimicꝰ domitiꝰ eas ãgustiaᷤᷤ trãsiẽt

Expanded text:
repentinus accidere hostium poterat, et quod Cappadocia his iugis subiecta magnam commeatus copiam erat sumministratura. § 36 Compluris interim legationes Pharnaces ad Domitium mittit quae de pace agerent regiaque munera Domitio ferrent. Ea constanter omnia aspernabatur nec sibi quicquam fore antiquius quam dignitate et regna sociorum reciperare legatis respondebat. Magnis et continuis itineribus confectis cum adventaret ad Nicopolim, quod oppidum positum in Armenia minore est plano ipso loco, montibus tamen altis ab duobus lateribus obiectis satis magno intervallo ab oppido remotis, castra pocum locus angustus atque impeditus esset transeundus, Pharnaces in insidiis delectos pedites omnisque paene disposuit equites, magnam autem multitudinem pecoris intra eas fauces dissipari iussit paganosque et oppidanos in his locis obversari, ut sive amicus Domitius eas angustias transiret,
Abbreviated transcription (Latin):
sũmit. Mutit.p. sextiũ ad .c. p̾toriũ q̃storẽ ut
legionẽ adducet q̃ ex tumultuariis militibꝰ in põto
se decessisse:armeniã miorẽ se recepisse:quã pr̃no
noĩe iure obtinẽ debeͬt.Deniq eiꝰ regni cã integra
niã defẽdẽ posset subiectã suo regno ꝗͣcappadociã
lõgiꝰ remotã: qq oes tres legiões adducturũ domi¬
nũ ꝓutasset ex ꝗbꝰ cũ duas ad caesarẽ missas audissa&
audaciꝰ inarmeĩa sustitisset & ꝑseuerare cepit: ne
eoqͦq regno decedẽt.Neq n.aliud ius ee cappadoue
atq armeĩe: nec iuste eũ postulare ut in cesaris aduẽtu
res integra differret᷑. id.ni. e̾e ĩtegrũ qͥ ita eet ut fuissae¬
N is respõsis datis cũ iis copiis qͣs supra scripsi ꝓfectꝰ est
in armeniã. locisq suꝑioribꝰ it face̾ instituit. Nã ex põ¬
to comana iugũ hẽt editũ siluestre ꝑtĩgẽs marmeĩã¬

Expanded text:
sumit. Mittit P. Sestium ad C. Plaetorium quaestorem, ut legionem adduceret quae ex tumultuariis militibus in Ponto se decessisse, Armeniam minorem recepisse, quam paterno nomine iure obtinere deberet. Denique eius regni causa integral niam defendere posset subiectam suo regno quam Cappadociam longius remotam, quodque omnis tris legiones adducturum Domitium putasset, ex quibus cum duas ad Caesarem missas audisset, audacius in Armenia substitisse, perseverare coepit, ut eo quoque regno decederet; neque enim aliud ius esse Cappadociae atque Armeniae, nec iuste eum postulare utilitarian Caesaris adventum res integra differretur; id enim esse integrum quod ita esset ut fuisset. His responsis datis cum eis copiis quas supra scripsi profectus est in Armeniam locisque superioribus iter facere instituit: nam ex Ponto a Comanis iugum editum Silvestre e
Abbreviated transcription (Latin):
mul fore ut duplicato cursu caesaris milites ex istiarẽt᷑
et lassitudĩẽ cõficerẽt᷑. Quod nobis ꝗẽ nulla rauõe fac¬
tũ a põpeio uidet̾. ꝓpt̾ea ꝗq est q̃dã aĩ incitatio atq ala
critas naturalit̾ innata oĩbꝰ ꝗ studio pugne incẽdũtur
hãc nõ repͥmẽ sed auge ĩꝑatoͬes debẽt.Neq frustra
ãtiꝗtꝰ institutũ est ut signa undiq cõcinent. clamorẽq
uniu̾si tollent. ꝗbꝰ rebꝰ & hostes t̾reri & suos incitari:
existiãuerũt. Sed nr̃i milites signo dato cũ infestisi
pilis procurissẽt: atq aĩadu̾tissẽt nõ cõcuri a põpeiaĩs

Expanded text:
mul fore ut duplicato cursu Caesaris milites exanimarentur mul fore ut duplicato cursu Caesaris milites exanimarentur et lassitudine conficerentur. quod nobis quidem nulla ratione factum a Pstudio pugnae incenditur. hanc non reprimere, sed augere imperatores debent; neque frustra antiquitus institutum est, ut signa undique concinerent clamoremque universi tollerent; quibus rebus et hostes terreri et suos incitari existimaverunt. Sed nostri milites dato signo cum infestis pilis procucurrissent atque animum advertissent non co
Abbreviated transcription (Latin):
singulari u̾tute. hicsigno dato seꝗm̃i me inꝗt manipula
U nũ hoc pͥliũ suꝑ est. quo cõfecto & ille suã dignitatem
et nos nram libertatẽ recuꝑabimꝰ. simul respiciẽs
caesarẽ faciã inꝗt hodie ĩꝑator ut aut mihi uiuo
aut mortuo grãs agas. hec cũ dixisset: pͥmꝰ ex dextroi
cornu procurit.atq eũ electi milites circit̾.cxx. uolũ¬
tariȩ eiusdẽ cẽturie sũt ꝓsecuti. Inter duas acies tan-¬
tũ erat relictũ spatii ut satis eet ad cõcursũ utusq excitꝰ
Sed põpeius suis pͥdix̾at. nercaesaris ĩpetũ recipẽt: ne ue
se loco mouent. aciẽq eiꝰ distrahi patent. idq ad mõitu¬
c. triarii fecisse dicebat᷑: ut pͥmꝰ excursus uisq militũ
refrĩgeret᷑ aciesq distẽderet᷑.atq: suis ordinibꝰ disposi¬
ti disꝑsos adorirẽtur.leuiusq casura pila sꝑabãt. int
loco retẽtis militibꝰ ꝗͣ si ipsi ĩmissis relis occurrissẽt. si¬

Expanded text:
singulari virtute. hic signo dato sequimini me, inquit manipularsingulari virtute. hic signo dato sequimini me, inquit manipularunum hoc proelium superest; quo confecto et ille suam dignitatem et nos nostram libertatem recuperabimus. simul respiciens Caesarem faciam, inquit hodie, imperator, ut aut vivo mihi aut mortuo gratias agas. haec cum dixisset, primus ex dextro cornu procucurrit atque eum electi milites circiter cxx voluntarii eiusdem centuriae sunt prosecuti. Inter duas acies tantum erat relictum spatii, ut satis esset ad concursum utriusque exercitus. sed Pompeius suis praedixerat, ut Caesaris impetum exciperent neve se loco moverent aciemque eius distrahi paterentur; idque adsse dicebatur, ut primus excursus visque militum infringeretur aciesque distenderetur, atque in suis ordinibus dispositi dispersos adorirentur; leviusque casura pila sperabat in loco retentis militibus, quam si ipsi immissis telis occurrissent, si
Abbreviated transcription (Latin):
sis rebꝰ. qͣs demõstrauimꝰ timẽs ne a multitudine eꝗtũ
dextrũ cornu circũueniret᷑ celerit extertia acie sin¬
gulas cohortes detraxit atq ex his qͣrtã instituit. eꝗ¬
tatuiq opposuit: & ꝗͥ fiei uellet ostẽdit. monuitq eiꝰ
diei uictoriã in earũ cohortiũ u̾tute cõstare. Simul:
tertie aciei totiq ex̾citui ĩꝑauit ne iniussu suo cõcur¬
rerẽt. sed cũ id fieri uellet uexilo signũ daturũ. ex̾ci¬
tũ cũ militari moͣe ad pugnã cohortaret᷑ suaq in eũ
ppetui tẽpo̾is officia pͥdicaret in pͥmis cõmẽorauit:
testibꝰ se militibꝰ uti posse qͣnto studio pacẽ petisset. q̃
set: ꝗbꝰ modis ad doricũ cũ libone de mutẽdis legatiᷤ
cõtẽdisset: neq se unꝗͣ abuti militũ sãguĩe: neq r.p.
exposcẽtibꝰ militibꝰ & studio pugne ardẽtibꝰ tuba sig¬
nũ dedit. Erat crastinus euocatꝰ in excitu caesaris ꝗ supi¬
ore ano apud eũ pͥmũ pilũ in legione .x.duxerat uir'

Expanded text:
sis, quas demonstravimus, timens ne a multitudine equitum dextrum cornu circumveniretur, celeriter ex tertia acie singulas cohortes detraxit atque ex his quartam instituit equitatuique opposuit, et quid fieri vellet ostendit, monuitque eius diei victoriam in earum cohortium virtute constare. simul tertiae aciei totique exercitui imperavit, ne iniussu suo concurrerent; se cum id fieri vellet, vexillo signum daturum. Exercitum cum militari more ad pugnam cohortaretur suaque in eum perpetui temporis officia praedicaret, in primis commemoravit testibus se militibus uti posse, quanto studio pacem petisset, quaset, quibus modis ad Oricum cum Libone de mittendis legatis contendisset. neque se umquam abuti militum sanguine neque rem pexposcentibus militibus et studio pugnae ardentibus tuba signum dedit. Erat Crastinus evocatus in exercitu Caesaris, qui superiore anno apud eum primum pilum in legione x duxerat, vir
Abbreviated transcription (Latin):
castellis eo cõcursũ estꝰ. pugnatũq ab hostibꝰ ita
acriter est: ut a uiris fortibꝰ ĩ extrema spe sa¬
lutis: Iniquo loco cõtra eos ꝗex alto turribusq
tela iace̾nt pugnari debuit: cũ inuna uirtute
oĩs spes salutis cõsiste̾t. occisisq ad hõĩum milibꝰ¬
qͣtuor reliꝗ ĩ oppidũ reiecti sũt. Postridie eius
diei refractis portis cũ iã defẽde̾t caꝑtũ oꝑpi¬
dũ nemo: atq ĩtromissis militibꝰ nr̃is sectionẽ
eius oppidi uniuersã caesar uẽdidit. Ab his ꝗ
emerãt capitũ ad eũ nuẽrus relatꝰ est milium quin
quagĩta triũ. eodẽ tẽpore a .p. crasso:quẽ cum
legiõe una miserat caesar uenetos. unellos.÷ a¬
opismos. curio solitas. sesuuios. aulercos. Rhe¬
oñq gallia pacata tãta huiꝰ belli ad barbaros:
opinio ꝑlata est: uti abhis natiõibꝰ q̃ trã srhenũ
caesar: q in italiã illirycũq proꝑabat: ĩita proxi¬

Expanded text:
castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est miliuI. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Reomni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti ab iis nationibus quae trans Rhenum Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxi
Abbreviated transcription (Latin):
iacta: sic ut prope sũmã muri aggerisq altitudinem
acerui armorũ adeqͣrẽt. Et tamen parte circitꝰ
tertia ut postea ꝑspectũ est celata atq ĩ oppido
retẽta portis patefactis eo die pace usi sũt.Sub
uespũ caesar portas claudi militesq ex oppidoi
iussit exire:. neqͣm noctu oppidani a militibus
ĩuriã acciꝑẽt. Illi ante ũto ut ĩtellectũ est cõsi¬
lio: qͥ deditiõe facta nr̃os presidia nõ inducturos
aut deniq ĩ diligẽtius seruaturos crediderãt. par¬
ue tm cũ his retinuerãt et celauerãt armis. partĩ
scuus ex cortice factis aut uim̃ibꝰ ĩtextis. q̃ subito
ut tẽporis exiguitas postulabat pellibꝰ ĩcluserãt.
tertia uigilia qua minime arduus ad nr̃as mu¬
nitones accessus uidebat᷑. oibꝰ copus repente ÷¬
ex oppido eruptionẽ fecerũt. Celeriter ut ãte
caesar ĩꝑarat ignibꝰ significatiõe facta ex proaẽtꝰ

Expanded text:
iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis
Abbreviated transcription (Latin):
noua atq ĩusitata specie cõmoti legatos ad cesarẽ
de pace miserũt ꝗ adhũc modũ locuti nõ se ex isti¬
mare romãos sine ope diuina bellũ gerẽ. ꝗtãtae
altitudinis machinatioẽs tãta celeritate ꝓmoue̾¬
corũ potestati ꝑmutere dixerũt. Unũ pete̾ acde¬
precari si forte pro sua clemẽtia ac mãsuetudine
qͣm ipsi ab aluis audissẽt satuiset aduatucos esse
seruãdos ne se armis despoliaret. sibi oẽs fere fini¬
timos e̾e̾ inimicos ac sue uirtuti ĩuidẽ a ꝗbꝰ se defẽ¬
dere traditis armis nõ possẽt sibi prestare si ineũ
casum deducẽnt᷑ quãuis fortunã apo.ro. pati: ꝗͣ¬
ab his ꝑcruciatũ ĩterfici: quos doĩari cõsuessent
Adhec cesar respõdit se magis cõsuetudĩe sua ꝗͣ t
merito eorũ ciuitatẽ cõseruaturũ si prius ꝗͣmu
rũ aries aitigisset sese dedidissẽt. Sed deditionis
nullã esse cõditionẽ nisi armis traditis. se id quod

Expanded text:
nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existmare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promoveorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse servandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a populo ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩum una reliq̾rũt. Hi post eorũ obitũ multosan¬
nos a finitimis exagitati cũ alias bellũ inferrent
alias illatũ defẽderẽt. cõsensu eorũ õium pace fac¬
ta hũc sibi domicilio locũ delegerũt. Ac pͥmo aduẽ¬
tu exercitꝰ nr̃i crebas ex oppido excursiões faciebãt. pat¬
Postea uallo pedũ duodecĩ incircuitu miliũ duodecĩ¬
crebris castellis circũmuniti oppido se se cõtinebãt
Uhi uineis actis aggere extructo turrĩ proculcon¬
stiti uiderũt. primũ irridẽ ex muro atq ĩcrepi¬
tare uocibꝰ ꝙͥ tãta machinatio a tãto spacio cõstrue¬
retur. ꝗbusnã mãibꝰ aut ꝗbꝰ uiribꝰ presertum hoĩes
tãtule stature: Nam plerũq õĩbꝰ gallis pre magni¬
tudiẽ corporũ suorũ breuitas nr̃a cõtẽptui estͥ tã¬
toneris turrĩ inmuros sese collocare cõfiderent
Ubi uero moueri et appropinqͣre meĩbꝰ uiderunt

Expanded text:
hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos anhominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant papostea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
oppidis uti iussit: & finitimis ĩꝑauit: ut ab ĩuria
et maleficio seq suosq prohibent. Aituaci de quibꝰ
supra scripsimꝰ cũ oĩbꝰ copiis auxilio neruiis ueni¬
rẽt. Nac pugna nũciata ex itinẽ domũ reuerteñ¬
et cũctis oppidis castellisq destitutis sua oĩa ĩunũ
oppidũ egregie natura munitũ cõtulerũt. Iuod
cũ ex oĩbꝰ ĩcircuitu partibꝰ altissimas rupes despec¬
tusq hr̃et una ex parte leuiter accliuis aditꝰ in la-¬
titudine nõ plus ducẽtorũ pedũ reliq̃bat᷑. q̃m locũ
duplici altissimo muro muĩuerãt. Tum magni pon¬
deris saxa et preacutas trabes ĩ muro collocabãt
Ipsi erãt ex cimbris teutonisq prognati. ꝗcũ iter
ꝑ prouĩciã nrãm atq italiã face̾nt his ĩpedimẽtis
q̃ secũ agere atq portare nõ poterãt circa flumẽ
rhenũ depositis custodie ex suis ac presidio sex milia

Expanded text:
oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia
Abbreviated transcription (Latin):
tatã uirtutẽ prestiterũt: ut cũ pͥmi eorũ ceridis¬
sent. proxĩ iacẽtibꝰ insisterẽt. atq ex eorũ corpoi¬
bus pugnarẽt. His deiectis et coaceruatis cadaue¬
Flumẽ ascẽdẽ laussimas ripas ac subire nequis¬
simũ locũ: q̃ facilia ex difficillimis animi magni¬
tudo redegerat. Hoc prelio facto et prope ad ĩter¬
ntionẽ gente ac noĩe neruiorũ redacto maio¬
resnatu: quos una cũ pueris ac mulieibꝰ ĩ estiua¬
ria ac paludes collectos dixeamus.Hac pugna
nũciata cũ uictoibꝰ nihil ĩpeditũ uictis nihil tu¬
tũ arbitrarent᷑: oĩum ꝗ suꝑerãt cõsensu legatos:
ad caesarẽ miserũt: seq ei dediderũt: et ĩ cõmẽõrã¬
da ciuitatis calãitate ex sexcẽtis ad tres senatoes
ferẽ possẽt sese redactos ẽẽ dixerũt. quo  caesar i
ut ĩmiseros ac supplices usus misericordia uide¬
retur: diligẽtissime cõseruauit: suisq finibꝰ atq

Expanded text:
tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidistantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveflumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque
Abbreviated transcription (Latin):
audacius resisteͣ ac foruꝰ pugnare ceꝑũt. Interĩ
milites legionũ duarũ q̃ ĩnouissimo agmĩe presi¬
dio ĩpedimẽtis fuerãt prelio nũciato cursu ĩcita¬
to ĩsũmo colle abhostibꝰ prospiciebãt. & titus labi¬
enus castris hostiũ potitꝰ et ex loco suꝑiõe q̃ res ĩ
nr̃is castris gerent᷑ cõspicatus decimã legionem
subsidio nr̃is misit. Qui cũ ex eꝗtũ &e calonũ fuga
quo iloco res esser: quãroq ĩꝑiculo et castra celegio¬
nes et ĩꝑator uer saret᷑ cognouissẽt: nihil ad celeri¬
tatẽ sibi reliꝗfecerũt. Norũ aduẽtu tanta rerũ
cõmurario est facta: ut nr̃i etiã ꝗuulneribꝰ cõfecti
procubuissẽt scutis ĩnixi preliũ reditegra. Tum
ns occurrẽ .ł.ꝗtes uero ut turpitudinẽ fuge u̾ture
delerẽt. õibꝰ ĩ locis pugnãt. quo se legionarus mili¬
tibꝰ preferrẽt. At hostes etiã in extrema spe saluti

Expanded text:
audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis,
Abbreviated transcription (Latin):
uissimis desertos prelio excedẽ. ac tela uitaẽ hos¬
tes neq a frõte ex ĩferiori loco subeũtes ĩtermit¬
tere: et abutroq latẽ instare:et rẽ esse ĩ angusto
uidit: neq ullũ esse subsidiũ qͥ submuti posset:i
scuto a nouissimis uni militũ detracto: ꝙ ipse eo
sine scuto uenerat: in pͥmã aciẽ processit. Centu¬
riõibꝰq noĩatim appellatis reliquosq cohortatꝰ
milites signa ĩferre manipulosq laxare iussit
quo faciliꝰ gladiis uti possẽt: cuius aduẽtu spe il¬
lata militibꝰ ac reĩtegrato aĩo cũ pro se quisq
ĩ cõspectu ĩꝑatoris etiã extremis suis rebus oꝑã
nauare cuꝑet paulũ hostiũ ĩpetus retardatus est
te urgeri uidisset. tribunos militũ admonuit .¬
ut paulatĩ se se legiões cõiũgent: et cõuersa signa
i hiostes ĩferrẽt. Quo facto cũ alius alii subsidiũt
ĩferẽt. neq uine̾nt ne auersi ab hoste circũuẽrẽt᷑

Expanded text:
vissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hosvissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est.rgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur,
Abbreviated transcription (Latin):
moti eꝗtes treueri quorũ intergallos uirtutis¬
opinio est singularis ꝗauxilii causa a ciuitate ⁊
ad caesarẽ missi aduenerãt: cũ multitudĩe hostiũ
castra nr̃a cõplei. nr̃as legiões premi et pene cir-¬
cũuẽtas teneri. Calones eꝗtes fũditores numi¬
das diuersos dissipatosq moẽs partes fuge̾ uidis-¬
suꝑatosq castris ĩpedimẽtisq hostes eorũ potitos
ciuitati renũciauerũt. Ca&esar decime legiõis co¬
hortatione ad destrũ cornu profectus ubi suos
urgeri signisq ĩunũ locũ collatis duodeciẽ legiõi
cõfertos milites sibi ip̃os ad pugnã eẽ ĩpedimen¬
ro uidit: quarte cohortis oibꝰ cẽturiõibꝰ occisis ⁊¬
signiferoq ĩter fecto signo amisso reliquarum co
pͥmipilo .p. sextio baculo fortissĩo uiro multis
grauibꝰq uulneribꝰ cõfecto: ut iã se sustinere nõ
posset. reliquos esse tardioes: et nõnullos a no-¬

Expanded text:
moti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutismoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutisopinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidis hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab no