comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
piencia temerariis ⁊ Iuiquis Iuue¬
nũ cõsiliis ut occurrat n ꝑmittat
sibi populo q Romano amicissimã
ciuitatem paucoꝵ y mo uniꝰ ho¬
mis mẽdatio alienã fiei pullridẽ
enĩ se ammo futurũ si tot miłia
eduoꝵ cuuum se ad hostes duͬ¬
cis licet frande conculerint ut uix
ciuitas Rem cõtempnat Abbessit
hoc nucio sominus desari cura ãt
grauis accessit ꝙ Eduor Res se¬
per ei cordi fuerat ⁊ piculũ pro¬
iudebat ¶ Et qm celeritatẽ exum¬
am Res poscere uisa est stati cum
toto equitatu ⁊ quatuor expeditis¬
smus legiomibus castris egreditur¬
castra ꝙ temporis exclusis angu¬
sciis nõ artaiit ⁊ dant sed ĩgeti
spatio presiduu exignũ no insi du¬
arum scilioet legionu sub legaco
fabio dimisit ante omia camen
Lictaniti fratres capi iusẜat Ill.
aue ut cum fratre cõuenerãt ad
hosces paulo ante cõfugant Ita
frandem omni ex ꝑte cõscante ¶Le

Expanded text:
pientia temerariis et iniquis iuvepientia temerariis et iniquis iuvenum consiliis ut occurrat, nec permittat sibi populoque romano amicissimam civitatem paucorum, immo unius hominis, mendacio alienam fieri; providere enim se animo futurum, si tot millia Eduorum civium se ad hostes, ducis licet fraude, contulerint, ut vix civitas rem contemnat. Abscessit hoc nuntio somnus Cesari, cura autem gravis accessit, quod Eduorum res semper ei cordi fuerat, et periculum providebat. Et quoniam celeritatem eximiam res poscere visa est, statim cum toto equitatu et quatuor expeditissimis legionibus castris egreditur, que temporis exclusus angustiis non arctavit, ut decuit, sed ingenti spatio presidium exiguum nonnisi duarum scilicet legionum sub legato Fabio dimisit. Ante omnia tamen Litaviti fratres capi iusserat. Illi autem, ut cum fratre convenerant, ad hostes paulo ante profugerant. Ita fraudem omni ex parte cons
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia/ neq hoc cõcentus flagitio lic¬
cauitus ꝑ om̃es Eduoꝵ fines
huc rumore sꝑgit suadet q om̃i¬
bus idem facere ꝙ ip̃e fecerit ut
scelere impliatos nel errore Ian¬
pio a Romana disiugat amiaitia¬
¶ Erant cum Cesare duo Ediu ado¬
lesçentes egregn quoꝵ supra mẽ¬
mentio est habita Eporedoris pro¬
sapia ortus illust̾ magneq inter
suos potencie et uiridomarus par
gr̃a atq etate sed gen̾e longe impar.
hunc Cesar sibi a diuiciaco cõmẽ¬
datũ ex ymo in altum ualde ꝓue¬
xerat Ita ut cum Eporedorige ip̃o
de p̾oritate concede̾t de quorꝭ cede
lictanitus apud ex̾citu mẽtitus e¬
rat ut diximꝰ ad hunc Eporidori¬
gem circa medui noctis hunisce
rei fama ꝑuen̾at et quid lictan¬
tus dixisset quid egisset auduunit
et quid ammo uolueret cogitauit¬
¶ Stati ggͦ nulla mora int̾posita
lesarem adit ⁊ prodicoem aꝑit
futurus ipe mox prodictor Reut
erat expoita ducem orat sua sa¬

Expanded text:
omnia. Neque hoc contentus flagitio Liomnia. Neque hoc contentus flagitio Litavitus per omnes Eduorum fines hunc rumorem spargit, suadetque omnibus idem facere, quod ipse fecerit, ut scelere implicitos vel errore impio a romana disiungat amicitia. Erant cum Cesare duo Edui adolescentes egregii, quorum supra mentio est habita, Eporedorix, prosapia ortus illustri magneque inter suos potentie, et Viridomarus par gratia atque etate, sed genere longe impar. Hunc Cesar sibi a Divitiaco commendatum ex imo in altum valde provexerat ita, ut cum Eporedorige ipso de prioritate contenderet; de quorum cede Litavitus apud exercitum mentitus erat, ut diximus. Ad hunc Eporedorigem circa medium noctis huiusce rei fama pervenerat: et, quid Litavitus dixisset, quid egisset, audivit, et, quid animo volveret, cogitavit. Statim ergo, nulla mora interposita, Cesarem adit, et proditionem aperit futurus ipse mox proditor. Re, ut erat, exposita, ducem orat, sua sa
Abbreviated transcription (Latin):
unt de cõficta uictoria ml muta¬
ces his auditis cerriti om̃s excla¬
mant lictanuitĩd orant ut salũti
onu consulat quasi nõ facti ĩqͥt
sed consilii tempus sic nõ ẽ aͥ
Rebus certissimis cõsultandũ quin
Inius igr in gergoniam ⁊aluer¬
nor signis nr̃a signa cõuĩgantꝰ
Cui en dubiũ ẽẽ põt qͥn roma¬
nn canco scelere polluti no hic pec¬
candi finem scuri si in nr̃am necẽ
illico ut nõ uiderint/ Ruituri sit
mortẽ itaq fugianius ⁊ qua da¬
tui. ĩpñs ulciscamur occisos Erãt
in coĩtatu pomani oues magna
uim frumẽti ⁊ comeatuu reliquoꝵ
ad castra Cesaris deferentes Qui
ut cucius ꝓfiasc̾encur .O. mes ho¬
minũ ceca ⁊ fucuri Inscia se se il¬
lis adiuxerant eos lictanitus oste¬
dens digito Occidamus inqͥt hos
lacrones ¶ Paretur statim Impiis
p̾ceptis uix dum uerba fimerat
conciusu q militũ crndelit̾ inter¬
fecti sunt ⁊ direpta q ferebant

Expanded text:
unt, de conficta historia nil mutaunt, de conficta historia nil mutantes. His auditis, territi omnes exclamant, Litavitum orant, ut saluti omnium consulat. Quasi non facti, inquit, sed consilii tempus sit, non est de rebus certissimis consultandum. Quin imus igitur in Gergoniam et Alvernorum signis nostra signa coniungimus? Cui enim dubium esse potest, quin Romani tanto scelere polluti non hunc peccandi finem facturi, sed in nostram necem illico, ut nos viderint, ruituri sint? Mortemque igitur fugiamus, et, qua datur in presens, ulciscamur occisos. Erant in comitatu romani cives magnam vim frumenti et commeatuum reliquorum ad castra Cesaris deferentes, qui, ut tutius proficiscerentur o mens hominum ceca et futuri inscia! sese illis adiunxerant: eos Litavitus ostendens digito: Occidamus, inquit, hos latrones. Paretur statim impiis preceptis. Vixdum verba finierat, concursuque militum crudeliter interfecti sunt et direpta, que ferebant,
Abbreviated transcription (Latin):
Cesarem mittenda monstraiumꝰ
ut lictaiico ducenda cõmitterẽ¬
tur Id quidem nullo negocio im¬
petratũ est/ Is ergo p̾missis ad ce¬
sarem fratrib quid de Reliquo sunit
accuri cum eisdem ordinat ¶ Cũ
ergo Romanis castris cum ep̾citu
ꝓpinquaret neq iam amplius ꝙͣ
trignita nilib passuũ abesset ꝭs¬
scitit ⁊ repente quãi tristi nũcio
accepto uersus ad suos ⁊ illacͥmas¬
¶ Quo ꝑgimiꝰ inquit ⁊ quid agi¬
mus amia om̃is ura nobilitas oĩs
nr equicatus qui cum romanis
erat assuptus est Eporedoris ⁊
uirdomarus pͥnceps gentis nr̃e
falso prodicionis crimmie arcuuenti ꝙ
cum alims claudescina colloquia
huissent ¶ Prerepta facultate defẽ¬
sionis occisi sunt de fratͥbus meis
ac ꝓpinquis loqui lacͥmis impedi¬
or om̃iu similis ẽ fortũa/ Si michi
nõ creditis hos audite quos epea
crde non Romanoꝵ misicordia sed
ip̃oꝵ fuga subtrapit ad faciend
uerbis fidem subornati testes ꝓde¬

Expanded text:
Cesarem mittenda monstravimus, Cesarem mittenda monstravimus, ut Litavito ducenda committerentur. Id quidem nullo negotio impetratum est. Is ergo, premissis ad Cesarem fratribus, quid de reliquo sint acturi, cum eisdem ordinat. Quum ergo romanis castris cum exercitu appropinquasset, neque iam amplius quam triginta millibus passuum abesset, substitit, et repente, quasi tristi nuntio accepto, versus ad suos et lacrimans: Quo pergimus, inquit, et quid agimus, amici? Omnis nostra nobilitas, omnis noster equitatus, qui cum Romanis erat, absumptus est. Eporedorix et Viridomarus, principes gentis nostre, falso proditionis crimine circumventi, quod cum Alvernis clandestina colloquia habuissent, prerepta facultate defensionis, occisi sunt. De fratribus meis ac propinquis loqui lacrimis impedior. Omnium similis est fortuna. Si michi non credite, hos audite, quos ex ea cede non Romanorum misericordia, sed ipsorum fuga subtraxit. Ad faciendam verbis fidem subornati testes prode
Abbreviated transcription (Latin):
cile ꝑsuasit/ ut Romane amicitie
uniculũ leue discuterent se q
ño solum libertati natos sed Im¬
ꝑio meminissent uiicã ẽe urbẽ
Eduoꝵ que tocius gallie uictoriã
pemoretur Euis exemplu sequi
alias hac ad cõe bonũ pedemite
cet̾as sequututas/ Rec Romanis
ubi demceps pedem ponãt ⁊̃ gal¬
liam suꝑesse neꝙ nõ pret̾ igna¬
uiam Eduor quitꝙͣ cause esse
cure Romanos magr edui ꝙͣ ro¬
mam Eduos de suis questiombus
adeant. Nec hec amplius tollerã¬
da ẽẽ sed Cesari ac romanis oscẽ¬
dendũ ⁊ liberos se et uiros ⁊ gal¬
licos/. Et eoro quidem adolescẽtiũ
p̾nceps erat litauicus quidẽ eus¬
q germani qui cito om̃es nõ cõ¬
silũ sed auctorem cõsilii extiniã¬
ces semoris acq potencioris et ma¬
gratu summo prediti in sũam
bñficior Cesaris obliuisci posse
noc sꝑabant nec credibile Gidebat᷑
alia ad id uia frandulentior ẽ
toribus suis digna Ca no fuit
hm̃noi aupilia que ab Edus ad

Expanded text:
cile persuasit, ut romane amicitie cile persuasit, ut romane amicitie vinculum leve discuterent, seque non solum libertati natos, sed imperio, meminissent. Unicam esse urbem Eduorum, que totius Gallie victoriam remoretur; eius exemplum sequi alias; hac ad commune bonum redeunte, ceteras secuturas, nec Romanis, ubi deinceps pedem ponant, in Gallia superesse; neque vero preter ignaviam Eduorum quicquam cause esse, cur Romanos magis Edui, quam Romani Eduos, de suis questionibus adeant; non hec amplius toleranda esse, sed Cesari ac Romanis ostendendum et liberos se et viros et Gallicos. Et eorum quidem adolescentium princeps erat Litavitus quidam eiusque germani, qui cito omnes non consilium, sed auctorem consilii estimantes, senioris atque potentioris et magistratu summo prediti in sententiam beneficiorum Cesaris oblivisci posse nec sperabant nec credibile videbatur, alia ad id via fraudulentior est toribus suis digna. Ea vero fuit huiusmodi: auxilia, que ab Eduis ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ulla est aũt in terris cõais¬
sa felicitas nesçio qũans
procursu Reꝵ aduoca fluenciũ
ꝑspis adusa se inẜunt Cesare
ad Gergoniam res agente mlꝙ
nisi de hostibus solliato piculosa
defectio unde minime timebatiu
erupit ciuitas eduoꝵ pͥma ami¬
ta ppłi Romani et sui Ducis et
senatus sepe decrtis honestata
int̾q om̃es ymo pomib gallias
urbibus summo semp in honore
hica de Rebellione quis hoc umiꝙ̃
crederet cogicauit micui Rebelli¬
oms a coniuictolitane illo que
Cesar ante paucos dies ĩ cuuli¬
um sedicionũ direptione pretule¬
rat ¶ O ꝙͣ facile ingracis aĩs ma¬
gnoꝵ licet acq Recentiu bnficior
surrepit obliio. Ille sequidem
beneficio Cesaris obstrictũ fassꝮ
ꝙ sibi iustissimma tam̃ sauisẜ in
causa omissa mencione peciuẽ quõ
ut Romains fidem frangeret
bellũ canse honestioris abcenderi
et plus se lib̾tati patrieq asserẽs
dese quã sesari nõ nullis adbles¬
cencibus nobilibus ac suꝑbis fa¬

Expanded text:
ulla est autem in terris inconcussa felicitas. Nescio quomodo, in procursu rerum ad vota fluentium, prosperis adversa se inserunt. Cesare ad Gergoniam res agente nilque, nisi de hostibus, sollicito, periculosa defectio, unde minime timebatur, erupit. Civitas Eduorum, prima amica populi romani et sui ducis et senatus, sepe decretis honestata interque omnes, immo pre omnibus gallicis urbibus, summo semper in honore habita, de rebellione quis hoc unquam crederet? cogitavit. Initium rebellionis a Convictolitane illo, quem Cesar ante paucos dies in civilium seditionum diremptione pretulerat. O quam facile ingratis animis magnorum licet atque recentium beneficiorum subrepit oblivio! Ille siquidem beneficio Cesaris obstrictum se fassus, quod sibi iustissima tamen favisset in causa, omissa mentione pecunie, quam, ut Romanis fidem frangeret,velum cause honestioris obtendens, et plus se libertati patrieque asserens debere, quam Cesari, nonnullis adolescentibus nobilibus ac superbis fa
Abbreviated transcription (Latin):
romanoꝵ milicum uirtus fuit
ut cum et telloꝵ procellis uiig̾ent᷑
et flamis afflati ac sennsti eent¬
⁊ fortune eor inicendio om̃es ab¬
sum̾entur miꝙͣ aliquis aut ad
illas oculum reflecteret aut mo¬
meto tempus a deffensione ces¬
saret/ Et ꝙͣꝙͣ Romanis dies ille
durissimꝰ inchilo came leuior
gallis fuit / Eoꝵ plurimis uul¬
neratis acq occisis. Ita ut int̾ͥi¬
seci deẜta scatione quam desfẽ¬
debant hostes nitu frontis ac

Expanded text:
romanorum militum virtus fuit, romanorum militum virtus fuit, ut, quum et telorum procellis urgerentur et flammis affecti ac semiusti essent, et fortune eorum incendio omnes absumerentur, numquam aliquis aut ad illas oculum reflecteret aut momento temporis a defensione cessaret. Et quamquam Romanis dies ille durissimus, nichilo tamen levior Gallis fuit, eorum plurimis vulneratis atque occisis, ita ut intrinseci, deserta statione quam defendebant, hostes
Abbreviated transcription (Latin):
securitate ac licenciã abeudi ad
hec Cicero longe alr ac Tituriꝰ
non esse Romains more ait ut
cõdiciones pacis ab ar mato ho¬
ste suscipiant ¶ Quod si arma
posuerint et legatos ad lesarem
niẜunt se illis ut petita obeinẽãt
diffidere illos instis em̃ peticoib
facilem Reꝑcuros. Amissa igitur
spe fallendi ad cogendum uistu¬
dium ome crãslaturꝭ est et ad
legionẽ unã oppugnandam qua¬
ca hostui turba conflux̾it uel.
hinc li quet ꝙ municões quidea
niliũ passuum in crcuitu horis
cribus incegris et expleu̾e et
suis locis turres addite muite q
obsidionalibus instruᵗⁱ Quibus
in Rebus ab ip̃is Romanis prece¬
dentib ãnis edocti erant et nũc
capciuor quorpdam romanoꝵ cõ¬
silio atq oꝑa iiuabant᷑ multis di¬
ebus durauit oppugnac̃o et die
quodum uentis forte uehementib
igne arida in castra iactato cuctis¬
ꝙ nitus ardentib res in ulcinũ
est adducta discͥmen tanta aũt

Expanded text:
securitatem ac licentiam abeundi. Ad securitatem ac licentiam abeundi. Ad hec Cicero, longe aliter ac Titurius, non esse Romanis morem ait, ut conditiones pacis ab armato hoste suscipiant; quod si arma posuerint et legatos ad Cesarem miserint, se illis, ut petita obtineant, diffidere illos iustis eum petitionibus facilem reperturos. Amissa igitur spe fallendi, ad cogendum vi studium omne translatum est; et ad legionem unam oppugnandam quanta hostium turba confluxerit, vel hinc liquet, quod munitiones quindecim millia passuum in circuitu horis tribus non integris explevere; et suis locis turres addite muniteque obsidionalibus instrumentis; quibus in rebus ab ipsis Romanis precedentibus annis edocti erant, et nunc captivorum quorumdam romanorum consilio atque opera iuvabantur. Multis diebus duravit oppugnatio, et die quodam ventis forte vehementibus, igne arida in castra traiecto cunctisque intus ardentibus, res in ultimum est adducta discrimen. Tanta autem
Abbreviated transcription (Latin):
dum galli ꝑpetue uictorie hic Re¬
poitam spem pouent Romain aut
piculu cognoscen nichil onitt̾ent
et quod luci de fuisset nocte supple¬
rent ut uir ullum sopori tempus
idulgetur nõ ab aliis mo sed ab ip̃o
duce cuiꝰ mibeaillitate milites mis¬
aci non imꝙͣ Recusante illũ ad re¬
quiem ꝯpellebãt ipe nõ Iam p̾de
pͥmo ab obsidionis die de statu Rꝵ
suar Cesarem face cerciorem insꝰ
erat sed p̃clusis icinerib ⁊ cõp̾he¬
sis nĩciis frustra fuerat ¶ Tenta¬
cum in hiis eciam hibus fuit qd
in aliis paulo ante succesẜat ut Ro¬
mam ⁊ cõuirate gallie ⁊ gmanici
auxilii metu ĩcusso et comitũ Recẽ¬
tis caus memoria admoiti habe¬
bat quocuq libuĩt intacti nõ enĩ
se Romanos odisse nec Ciceronez
neq ommo quicꝙͣ aliud Romam
Imꝑii Recusare preter Importu¬
nam hanc cõsuetudiem hib̃noꝵ
qua sublata cetͬa onña facile cõ¬
uenturai Proide ꝑatam illis ẽẽ

Expanded text:
dum Galli perpetue victorie hic redum Galli perpetue victorie hic repositam spem putarent, Romani autem periculum cognoscentes nichil omitterent, et, quod luci defuisset, nocte supplerent, ut vix ullum sopori tempus indulgeretur; non ab aliis modo, sed ab ipso duce, cuius imbecillitatem milites miserati nonnumquam recusantem illum ad requiem compellebant. Ipse vero iampridem primo ab obsidionis die de statu rerum suarum Cesarem facere certiorem nisus erat, sed, preclusis itineribus et comprehensis nuntiis, frustra fuerat. Tentatum in his etiam hibernis fuit quod in aliis paulo ante successerat, ut Romani, et coniurate Gallie et germanici auxilii metu incusso, et comitum recentis casus memoria admoniti abeant, quocumque libuerit, intacti; non enim se Romanos odisse nec Ciceronem, neque omnino quidquam aliud romani imperii recusare preter importunam hanc consuetudinem hibernorum, qua sublata, cetera omnia facile conventura; proinde paratam illis esse
Abbreviated transcription (Latin):
paciantur, Ardentes ĩ flamare
ꝑfacile est Coniurauit igitur
concuurunt ꝙ et uinus horta¬
tu multi insaniũt sc̃oꝙ agime
ad alia Romanor hiberna ꝑue¬
mut ad ea scil quib Quĩtus
Cicero magni Ciceronis frater
p̾erat uir ingentis animi sed nul¬
lars uirium ¶To itaq cum uenis¬
sent quo accepte cladis nõ dum
fama ꝑuen̾at aliquot lignatores
ml tale metuences in silus quo
muniçiones castrors causa pre¬
yerant aduentu hostiũ subito
capti sunt hanc uelut arram
uictorie tenẽtes magno qmpetu
Castra inuadũt põmami usq ad
uesꝑam cuca deffensione occu¬
paci ꝑ nocte ex couecta ia ãte
materia centu uigniti turres
in Castroꝵ ãbitu attollũt tam
muira uelocitate ut magne hostes atto¬
inti no ħuanũ opus sed mostrum
a liquod sibi cernẽ uide̾ntur mul¬
cis deinde contimus diebus lme
ad deffensionẽ illinc ad oppugna¬
coem Castroꝵ mlta utnq aiorum
ꝑcinatia atq obscinatoe certatum ẽ

Expanded text:
patiantur. Ardentes inflammare patiantur. Ardentes inflammare perfacile est. Coniurant igitur concurruntque, et unius hortatu multi insaniunt, factoque agmine, ad alia Romanorum hiberna perveniunt, ad ea scilicet, quibus Quintus Cicero, magni Ciceronis frater, preerat, vir ingentis animi, sed nullarum virium. Eo itaque quum venissent, quo accepte cladis nondum fama pervenerat, aliquot lignatores nil tale metuentes in silvis, quo munitionis castrorum causa perrexerant, adventu hostium subito capti sunt. Hanc velut arrham victorie tenentes, magno impetu castra invadunt. Romani usque ad vesperam circa defensionem occupati per noctem ex convecta iam ante materia centum viginti turres in castrorum ambitu attollunt, tam mira velocitate, ut mane hostes attoniti non humanum opus, sed monstrum aliquod sibi cernere viderentur. Multis deinde continuis diebus hinc ad defensionem, illinc ad oppugnationem castrorum multa utrinque animorum pertinacia atque obstinatione certatum est;
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝑueirent indonnei spus se¬
se om̃es maĩbus ꝓpriis pene¬
ũt p̃ter paucos qui ꝑ diem p̾¬
lio delapsi incertis huic inde
tramicibus ad legatum alium¬
Titu labienu cristes mĩtii p̃ces¬
ẜant Et ħie quidem infauste
legionis exitus fuit inter cres
belli exterm adusitates Cesare¬
as numiatus ub̃i ad monuisse
lectorem uelui ꝙ Suetonius
Eunquillus alctor certissimꝰ
geunianoꝵ hoc ĩ finib acadisse
ait Iulius aut celsus Cesaris co¬
mes et qui reb int̾fuit. Cbiuro¬
nũ in fiib faccu reffert Ron
est aucem magna dissencis ain
et tunc ꝯtermĩne naciones essent
omes qz hodie sint germam pꝯ
hec A inbiorix iniquissimi uoci
compos ad grauiora se p̃parat¬
et ꝑ que om̃s uicinas gentes odio
raptance Discenrint legatos du¬
os et magnam ꝑtem romami ex¬
citus ꝑiisse dictitans monet
orat obsecrat ne uindiete et Re¬
cuꝑande imꝑpetuu gallice libta¬
tis occasionem labi ꝑ ignauiã

Expanded text:
um pervenirent, indomiti spiritus seum pervenirent, indomiti spiritus sese omnes manibus propriis peremerunt, preter paucos, qui per diem prelio dilapsi incertis hinc inde tramitibus ad legatum alium Labienum tristes nuntii precesserant. Et hic quidem infauste legionis exitus fuit, inter tres belli externi adversitates cesareas numeratus. Ubi admonuisse lectorem velim, quod Svetonius Tranquillus, auctor certissimus, Germanorum hoc in finibus accidisse ait; Iulius autem Celsus, Cesaris comes et qui rebus interfuit, Eburonum in finibus factum refert. Non est autem magna dissensio, quum et tunc contermine nationes essent omnesque hodie sint Germani. Post hec Ambiorix, iniquissimi voti compos, ad graviora se preparat, perque omnes vicinas gentes, odio raptante, discurrit, legatos duos et magnam partem romani exercitus periisse dictitans; monet, orat, obsecrat, ne vindicte et recuperande in perpetuum gallice libertatis occasionem labi per ignaviam
Abbreviated transcription (Latin):
ma deponẽt, et o peius morte
Cesareis armis insuecũ dedecus
paruit/ hac ĩ re barbari Impio
Romanus et parere cõites prece¬
pit. Tum demũ cũ mermide
pacis cõdicõib agi ceptum dũ¬
ꝙ de ĩduscͥa prodicor tempus
gahit curcũfusi sensum barbari
Ricuriũ obtrũcant qui secu exi¬
erant Retro ad suos quãta pos¬
punt celeritate ꝯfuguit hostes
baubarico ululatu uictoriam cõ¬
slamantes in Romanos puit una
Gallis in ꝑte cõdemsos Iamꝙ.
uix Impetum sustinentes ibi
Qruculeus cocta fortissie di¬
micas occidituur un. haud dig¬
ns qui aliene sculticie penas
daret multi alii p̾t̾ea inter
quos fuit lucius Petrosidius
uexilliser curba arcuuentus
ingenti Aquilam ne sibi extor¬
quẽtiur cum in castia iaccasset
ipe genoso impecu mediis sese
hostibus inferens occubuit mi¬
lites ducibus spoliati multo
labore ac uirtute usq ad nocc̃e
locũ ibi conseiterant deffende¬
ꝙ saluce ne uiui in manꝰ hosti¬

Expanded text:
ma deponeret, et o peius morte! ma deponeret, et o peius morte! o cesareis armis insuetum dedecus! paruit hac in re barbari imperio Romanus, et parere comites precepit. Tum demum cum inermi de pacis conditionibus agi ceptum; dumque de industria proditor tempus trahit, circumfusi sensim barbari Titurium obtruncant. Qui secum exierant, retro ad suos, quanta possunt celeritate, confugiunt. Hostes barbarico ululatu victoriam conclamantes in Romanos ruunt unam vallis in partem condensos, iamque vix impetum sustinentes. Ibi Arunculeius Cotta fortissime dimicans occiditur, vir haud dignus, qui aliene stultitie penas daret; multi alii preterea, inter quos Lucius Petrosidius vexillifer, turba circumventus ingenti, aquilam, ne sibi extorqueretur, quum in castra iactasset, ipse generoso impetu mediis sese hostibus inferens occubuit. Milites ducibus spoliati multo labore ac virtute usque ad noctem locum, ubi constituerant, defendeque salute, ne vivi in manus hosti
Abbreviated transcription (Latin):
pes egregius non contentus fidem
Ius hospicii illa etate Religiosis¬
simũ uiolaret respondit mẽpre¬
ti posse Tituuiũ si libeat ad col¬
lo quiũ ꝯuerre nõ se despare ro¬
manoꝵ militũ salutem a suo
militib impetrari posse sibiuo
si ueĩãt nichil ẽẽ ꝑiculi ⁊̃ ꝙ hoc
suã se illi fidem obligare Tiedt
uerbis miser et illi fidem huit
a quo tũc mayune ꝑdebatur/ o
seu euroi ingens seu uite ceca
cupiditas. Ance cam̃ ꝙͣ ad hostẽ
ꝑgat ꝓpoicum suũ college apit
uelle se ad dimbiorige proficis¬
ci spem sibi salutis ostendi pos¬
se eu quoq si uelit secu nre ne¬
gat Cocta et ut fracto ore loqͥ
pocat / Ron ibo inquit ad ar¬
matũ hostem cũq hac fixus ĩ
sentencia ꝑmanet nec diuelli
posset/¶ Tituriꝰ et tͥbunis i¬
litum ⁊ Cencurionib seque qus¬
sis Iuit ip̃e quo destinanat et
quo sua illũ sors tͣhebat Cum¬
ꝙ ad ambiorigem ꝓpinquãet
iussit ille sibi in p̾mis ut ar¬

Expanded text:
pes egregius, non contentus fidem pes egregius, non contentus fidem ius hospitii, illa etate religiosissimum, violaret, respondit interpreti posse Titurium, si libeat, ad colloquium venire; non se desperare romanorum militum salutem a suis militibus impetrari posse; sibi vero, si veniat, nichil esse periculi, inque hoc suam se illi fidem obligare. Credidit verbis miser, et illi fidem habuit, a quo tunc maxime prodebatur. O seu error ingens, seu vite ceca cupiditas! Ante tamen, quam ad hostem pergat, propositum suum college aperit, velle se ad Ambiorigem proficisci; spem sibi salutis ostendi; posse eum quoque, si velit, secum ire. Negat Cotta, et, ut fracto ore loqui poterat: Non ibo, inquit, ad armatum hostem. Quumque hac fixus in sententia permaneret nec divelli posset, Titurius, et tribunis militum et centurionibus sequi iussis, ivit ipse, quo destinaverat, et quo sua illum sors trahebat. Quumque ad Ambiorigem propinquaret, iussit ille sibi in primis, ut ar
Abbreviated transcription (Latin):
Et locus ip̃e ducis cõsiliũ adiũ¬
uabat pugnatu est a pͥmo mane
ad horam diei octanã c Roma¬
in milites mltis licet uulm̾ib
effecti et afortuna ⁊ ab alciũs
ducis auxilio destitutis cuiter
tam ad huc/ et suo hoc ẽ poma¬
no more certarent ¶ Tum demũ
fortissimis uiris/ e legione ꝑcin
sanciis ꝑcum cesis cum ⁊ ipe iam
legatus cocta in conspei suma
erat graui ictu fonda iacti la¬
pidis os cõcussus solitus mune¬
nbus obeundis inualidus res¬
deretur incl̾mare res cepit ac
fuere / Tĩturius tuc pͥmũ intel¬
lig̾e mapiens sui ꝑcinacis con¬
silii uanitate omi spe deffensio¬
nis amissa pomane uir fortas¬
sis origiis nõ Romane uirtu¬
çis Ambiorigem as adu̾sos su¬
os instigantem ꝓspiciens int̾¬
pretem quẽdam ad illũ hospi¬
cem suu misit oratum ut sibi
suisꝙ militib ꝑceretiu ¶O. idig¬
nũ uita uirũ qui suppliciter
adeouitam poscat hostis as hosce
Romanus a barbaro. Sit ille hos¬

Expanded text:
Et locus ipse ducis consilium adiuvEt locus ipse ducis consilium adiuvabat. Pugnatum est a primo mane ad horam diei octavam, quum romani milites, multis licet vulneribus affecti, et a fortuna et ab alterius ducis auxilio destituti, acriter tamen adhuc et suo, hoc est, romano more certarent. Tum demum, fortissimis viris e legione partim sauciis partim cesis, quum et ipse iam legatus Cotta, in quo spei summa erat, gravi ictu funda iacti lapidis os contusus, solitis muneribus obeundis invalidus redderetur, inclinare res cepit ac ruere. Titurius tunc primum intelligere incipiens sui pertinacis consilii vanitatem, omni spe defensionis amissa, romane vir fortassis originis, non romane virtutis, Ambiorigem ab adverso suos instigantem prospiciens interpretem quemdam ad illum hospitem suum misit oratum, ut sibi suisque militibus parceretur. O indignum vita virum, qui suppliciter adeo vitam poscat hostis ab hoste, Romanus a barbaro. At ille hos
Abbreviated transcription (Latin):
loco expectabat/ Frat uie medio
ꝑcul a cascris ad duo milia pas¬
suu uallis nemorosa et difficilis
illic locarat insidias cum in illam
uallem Romana acies descendisset
hostes ante Recroq ex insidiis erũ¬
punt ut nec pͥmus incede̾ nec
ultimis Recrocede̾ licitum ẽẽt Im¬
quissimis pugna locis instituitur
Et qui natura coptum ẽ Imꝑu¬
sa ꝑicula magis aiõs deicere Ti¬
curius qui secura sibi onna fini¬
uat parie̾ cepit atq omi bellica
arte descitui ¶ Contra aut Col¬
lega eius qui hec euetura pre¬
underat acq ideo iter illud dis¬
suaẜat quol bom smil ⁊ mili¬
cis et ducis officio fuctus pug¬
nando piter ⁊ hortando nchił
omniz p̃cermisit que ad salute
suoꝵ milicũ ꝑtin̾ent hoscis
qui exꝑtus agnoscet suos ro¬
manis in augusto impares e¬
dicit ut celis emius hostem
petant ꝓpius nõ accedant neq
manũ conserãt Ged inscancibus
paruꝑ cedant inscet q cedentib

Expanded text:
loco expectabat. Erat vie medio loco expectabat. Erat vie medio procul a castris ad duo millia passuum vallis nemorosa et difficilis: illic locarat insidias. Quum in eam vallem romana acies descendisset, hostes ante retroque ex insidiis erumpunt, ut nec primis incedere, nec ultimis retrocedere liceret. Iniquissimis pugna locis instituitur; et quoniam natura compertum est improvisa pericula magis animos deicere, Titurius, qui secura sibi omnia finxerat, pavere cepit atque omni bellica arte destitui, contra autem collega eius, qui hec eventura previderat atque ideo iter illud dissuaserat, quolibet boni simul et militis et ducis officio functus, pugnando pariter et hortando nichil omnium pretermisit, que ad salutem suorum militum pertinerent. Hostis, qui expertus agnosceret suos Romanis in angusto impares, edicit ut telis eminus hostem petant, propius non accedant neque manum conserant, sed instantibus parumper cedant, instentque cedentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
eciam res ip̃a et notas michi
imẜabilis finis eet cui occurre
nec cõsilio possem nec auxilio¬
.Ca me ꝯpassio diucius ꝙͣ uolebã
in hac narratione decinuut ¶ Qua
cibi olector sit excusatus expedio
candem ergo non Ratoe college
ꝑcinatia uictus cocta ꝯsentit et
quad crebro in cõsiliis pars det̾ior
bus diliculo ꝓfecturos neq tam
noctis quod superat sompno da¬
tu sed ad auroram usq uigilatũ
ẽ occupatis omib quid efferre se¬
cum possent quid relinque cogen¬
cur ubi pͥmũ illuxit castris egͤ¬
diuntuu securi quasi consilium
abeundi non ab hoste ꝑfido ac u¬
sato sed a prudente ⁊ fido amico
aliquo datum eet/ Secuti inꝙͣ alii
Cotta aut et qui secum senẜat
fraudis aliquid subee taciti cogi¬
tabant hoscis ꝓditor qui noctur¬
ns uigiliis et cõfuso castrorꝓ mur¬
mure ituros mane p̾sagiebat ic
qua ituri essent dubitabat ad ꝑ¬
xima scilicet legione oportuo eos

Expanded text:
etiam res ipsa et notus michi etiam res ipsa et notus michi miserabilis finis esset, cui occurrere nec consilio possem nec auxilio. Ea me compassio diutius, quam volebam, in hac narratione detinuit, quam tibi, o lector, sic excusatus expedio. Tandem ergo non ratione, sed college pertinacia victus Cotta consentit, et, quod crebrum in consiliis, pars deterior bus diluculo profecturos. Neque tamen noctis quod supererat somno datum, sed ad auroram usque vigilatum est, occupatis omnibus, quid efferre secum possent, quid relinquere cogerentur. Ubi primum illuxit, castris egrediuntur securi, quasi consilium abeundi non ab hoste perfido ac versuto, sed a prudente et fido amico aliquo datum esset. Securi, inquam, alii: Cotta autem et qui secum senserant, fraudis aliquid subesse taciti cogitabant. Hostis proditor, qui nocturnis vigiliis et confuso castrorum murmure ituros mane presagiebat, nec, qua ituri essent, dubitabat, ad proximam scilicet legionem, opportuno eos
Abbreviated transcription (Latin):
mus nõ sum ego qui magis ꝙͣ uos
õmes morte timeam. Sed his⁊
oscendit milites si quid aduemĩt
adu̾si a te exigent Racoem qͥ si
tu ꝓmiẜis cras suis cõmilitonib
cõuieto et se ꝑiculo exemeuit et
suo / illos aduetu effec̾int tutio¬
res alioquin disgregati a suis aut
famis aut ferri ꝑialu subitur
sunt rumpituri int̾ea cõsilium
milites utruq arcustant obsecrat
ne sua dissensione ꝑiculu faciat
ubi piculu non ẽ seu abeant seu
scent tuta ee onña mo sui duces
unu senciat q̃ se dissensiant cu¬
tum nichil / Quid multa ad medi¬
am noctem uigilando ⁊ discepta
do trahitur in qua quidem curio¬
sior fueri fortasse ꝙͣ debui et
potui fateoi. ul rem totam pret̾mit¬
tẽ uel multo pauciorib ꝑstͥngẽ
Sed deum cestor miẜis homibus
de futuro cõsultantibus et magͦ
in ambiguo conscitutis Ego qui
exicum Rei scio nõ ałi scͥbendo
cõpassus sum ꝙͣ si futura nuc

Expanded text:
mus. Non sum ego, qui magis, quam vos mus. Non sum ego, qui magis, quam vos omnes, mortem timeam. Sed hi, et ostendit milites, si quid evenerit adversi, a te exigent rationem, qui, si tu permiseris, cras suis commilitonibus coniuncti et se periculo exemerint, et suo illos adventu effecerint tutiores. Alioquin disgregati a suis aut famis aut ferri periculum subituri sunt. Rumpitur interea consilium. Milites utrumque circumstant, obsecrant, ne sua dissensione periculum faciant, ubi periculum non est. Seu abeant, seu stent, tuta esse omnia, modo sui duces unum sentiant; contra, si dissentiant, tutum esse nichil. Quid multa? ad mediam noctem vigilando et disceptando res trahitur. In qua quidem curiosior fuerim fortasse, quam debui; et potui, fateor, vel rem totam pretermittere, vel multo paucioribus perstringere. Sed, Deum testor, miseris hominibus de futuro consultantibus et magno in ambiguo constitutis, ego, qui exitum rei scio, non aliter scribendo compassus sum, quam si futura nunc
Abbreviated transcription (Latin):
mania Rheni transitu ⁊ Ariomis¬
ti fuga ac morte uictoriisqz tam
mltis Romanor pudorem ĩ expia¬
bilem cõcepisse neutͥ iugum fer¬
re ꝓpoitum esse deniq uideri si¬
bi non posse sie magna causa
Ambiorigem ista cõsule̾ Ceterum
quecuꝙ̃ illi sit mens Consilium
ip̃m undiq cutũ ẽẽ posse ĩ mo¬
ra aliquod expugnacois aut obsi¬
dions in discessu aũt nulluꝓr¬
sus ẽe ꝑiculum ¶ Nam si nichil
ambigui sit eo ad ꝓpĩam legionẽ
tuto calle uencuros nullũ q pas¬
suros nisi unicũ uie breuis ĩ co¬
modũ Sm ut sua ferret opimo
metuendum aliquid instaret nul¬
lum esse aliud ꝙͣ ĩ uelocitate Re¬
medu On uel non ĩutilem certe
uel scilimam ẽẽ profectionem mo¬
ram uel puti disemim obnoxiã
ues futuro huis coacta fortes ꝙ
uiri a lii acerriie Resistebant
Itaq crescente litigio Tituriꝰ in
collegam ĩ dignabudus exclamat
suc ut ab om̃ib audiret᷑ Et uini¬
cite ait ¶ Si ommo sie est ãm¬

Expanded text:
maniam Rheni transitu et Ariovismaniam Rheni transitu et Ariovisti fuga ac morte victoriisque tam multis Romanorum pudorem inexpiabilem concepisse; neutri iugum ferre propositum esse; denique videri sibi non posse sine magna causa Ambiorigem ista consulere; ceterum, quecumque illi sit mens, consilium ipsum undique tutum esse: posse in mora aliquod expugnationis aut obsidionis, in discessu autem nullum prorsus esse periculum; nam si nichil ambigui sit, eos ad proximam legionem tuto calle venturos, nullumque passuros, nisi unicum vie brevis incommodum: sin, ut sua ferret opinio, metuendum aliquid instaret, nullum esse aliud, quam in velocitate, remedium; sic vel non inutilem certe vel utilissimam esse profectionem, moram vel presenti discrimini obnoxiam, vel futuro. His Cotta fortesque viri alii acerrime resistebant. Itaque, crescente litigio, Titurius in collegam indignabundus exclamat sic, ut ab omnibus audiretur: Et vincite, ait, si omnino sic est ani
Abbreviated transcription (Latin):
tes ne utiq discedendu ex hiber¬
ms absq eius qui illos ibi locas¬
set impio cõsulebat ¶Castra
em̃ esse et ualida et munica Re
fuumentaria habũde suppetere
Quibz ita se hentib et il biupẽs
et Germanos si accesẜint faaile
suscineri posse. Interim ul a ce¬
sare uel apymnoribz hibernis
auxilia uentura Poscremo nichil
scultius ꝙͣ in dubio de sua salute ab
antiquo hoste cõsilui accipẽ Contra
ista Ticurius Sabinꝰ metũ uerbis
augẽ et multa dice̾ non cõsilii auc¬
torem sed consiliu extiandũ et nõ
quis sed quod quisq dicat actende¬
dum credẽ se Cesarem in Italiam
profectu quo presente neq Ebu¬
rones hoc ausuros neq Carmites
pͥncipem suu quẽ dieb illis occide¬
rant occisuros Galliam ꝓfecto odi¬
is ingentib ĩ flamatam ⁊ ꝯtumel¬
liis iuritam nec uideri sibi eam¬
ẽe galliam que solebat sed aliã
nescio qua ext̾no subditam imꝑio
atq ĩopem glorie militaris Ger¬

Expanded text:
ntes neutiquam discedendum ex hiberntes neutiquam discedendum ex hibernis absque eius, qui ibi eos locasset, imperio consulebant; castra enim esse valida et munita, rem frumentariam abunde suppetere; quibus ita se habentibus, et Eburones et Germanos, si accesserint, facile sustineri posse; interim vel a Cesare vel a proximioribus hibernis auxilia ventura; postremo nichil stultius, quam in dubio de sua salute ab antiquo hoste consilium accipere. Contra ista Titurius Sabinus metum verbis augere et multa dicere: non consilii auctorem, sed consilium estimandum, et non, quis, sed quid quisque dicat, attendendum; credere se Cesarem in Italiam profectum, quo presente neque Eburones hec ausuros, neque Carnutes principem suum, quem diebus illis occiderant, occisuros; Galliam profecto odiis ingentibus flammatam et contumeliis irritatam, nec eam videri sibi esse Galliam, que solebat, sed aliam nescio quam externo subditam imperio atque inopem glorie militaris; Ger
Abbreviated transcription (Latin):
quod Cesari debeo ꝑ soluere mo¬
neo igitui. et obcestor oms noĩatum
Tituriũ Sabinũ ꝑ Iure hospicii
ꝙ ille ẽ mecũ ut ydempnitati sue
suoꝵ q ꝓuideat abeundo magna
en germanoꝵ manꝯ p̾tio ꝯduc¬
ta Rhenu trasiit biduoq aderit
unu bona fide polliceoi. Iuroq tu¬
tum illis ꝑ meos fines iter fore
Ita et patrie pro nͣali iure cõsulu¬
ero eamq hibernoro graui fasce
leuau̾o ⁊ Cesari pro suis bnficiis
uicem reddidero legioneq ẜuanõ¬
alias ĩ consilio meo scet aut du¬
bie ꝑicuram. hiis dietis ille abiit¬
¶ ⁊ucni ad legatos redent et au¬
dita miciant. Subita re ꝑculsis
ea ꝙ̃uis ab hosce dicentur haud¬
ꝙͣ ꝙͣ spnẽda uidebant᷑ eo maxie
ꝙ Eburonũ ciuitas tam ꝑua in
si alie cõspirarent uinꝙͣ ta mag
contra Cesare ausura credẽt Res
ad cõsilui differtur ubi diu ad¬
u̾sis sentẽciis alc̾tatum ẽ ¶ Aru¬
culeus cocca ⁊ tribum militũ ⁊
Cencuriones pluruii secũ sentie¬

Expanded text:
Moneo igitur et obtestor omnes, nominatim Titurium Sabinum pro iure hospitii, quod illi est mecum, ut indemnitati sue suorumque provideat abeundo. Magna enim Germanorum manus pretio conducta Rhenum transiit, biduoque aderit. Unum bona fide polliceor iuroque, tutum illius per meos fines iter fore. Ita et patrie pro naturali iure consuluero, eamque hibernorum gravi fasce levavero, et Cesari pro suis beneficiis vicem reddidero, legionemque servavero, in consilio modo stet, haud dubie perituram. His dictis, ille abiit, nuntii ad legatos redeunt, et audita renuntiant. Subita re perculsis, ea, quamvis ab hoste dicerentur, haudquaquam spernenda videbantur, eo maxime, quod Eburonum civitas tam parva, nisi alie conspirarent, nunquam tam magna contra Cesarem ausura crederetur. Res ad consilium defertur: ubi diu adversis sententiis altercatum est. Arunculeius Cotta et tribuni militum ac centuriones plurimi secum sentie
Abbreviated transcription (Latin):
fluctus mira a lacͥcate disiluit at¬
ꝙ ut pͥmũ t̾ram pedib actigit
gressu Rapido ferre Aquila in hos¬
tes cepit uiritutis exempło ĩ pudo¬
re nobili incitati om̃s no solum
qui in illa sed ĩ cuctis erat naui¬
bus in undas acq in hostes ruiit
pugna atrox exoritur duq an¬
ceps ⁊ Romains adusa ꝓꝑter lo

Expanded text:
fluctus mira alacritate desiluit atfluctus mira alacritate desiluit atque, ut primum terram pedibus attigit, gressu rapido ferre aquilam in hostes cepit. Virtutis exemplo et pudore nobili incitati omnes, non solum qui in illa, sed qui in cunctis erant navibus, in undas atque inde in hostes ruunt. Pugna atrox exoritur, diuque anceps
Abbreviated transcription (Latin):
ficile erat cogebant᷑ iniquo mar¬
ce pugnare. unde nõ inm̾ito Ro¬
mam territi ac cuubati et loco¬
rum Inscri eiusmodi plii ĩ exꝑ¬
ti solito segniꝰ pugnabant qd
ut Cesar uidit longas naues
ab alia classe seceum et Remis
inde om genere missilui hos¬
cem Repelli que ip̃e nauium
aspectus ⁊ matͥcudine et Remoꝵ
screpicu insuetu talib exc̾rnt
ubi aute sagittaꝵ Imber ac to¬
intrua coumẽtoꝵ in hostilem
aciem made̾ parñꝙ refferrepe¬
dem hostes inceꝑant. Rec dum
came Romain se se undis crede̾ au¬
si ip̃is e pupibus p̃liabantur do¬
nec aquilifer deçime legiois qua
amabat/ clesar alta deos orans
uoce ut felicit̾ legiomi succede̾t᷑
quod ꝑabat uensus ad coites de¬
silite inquit ĩ fluetus et sequi¬
nini me comilitones mei quicuq
nõ uultis hanc aquilam hoscib
illudendam trade Si uiri estis
saltem ego debitu men Rei pub ͤ
ac Romano impio bona fide ꝑ¬
soluero hec exclemans medios ĩ

Expanded text:
ficile erat, cogebantur iniquo marficile erat, cogebantur iniquo marte certare; unde non immerito Romani territi ac turbati et locorum inscii et eiusmodi prelii inexperti solito segnius pugnabant. Quod ut Cesar vidit, longas naves ab alia classe secerni, et remis inde omni genere missilium hostem pelli, quem ipse navium aspectus et magnitudine et remorum strepitu insuetum talibus exterruit. Ubi autem sagittarum imber ac tonitrua tormentorum in hostilem aciem incidere, parumper referre pedem hostes inceperunt. Necdum tamen Romani sese undis credere ausi ipsis e puppibus preliabantur, donec aquilifer decime legionis, quam amabat Cesar, alta deos orans voce, ut feliciter legioni succederet quod parabat, versus ad comites: Desilite, inquit, in fluctus et sequimini me, commilitones mei, quicumque non vultis hanc aquilam hostibus illudendam tradere. Si viri estis, saltem debitum meum reipublice ac romano imperio bona fide persolvero. Hec exclamans, medios in
Abbreviated transcription (Latin):
ad naues facile ꝑueturꝯ eet subs¬
titit paruꝑ exp̾tans suos qui le¬
tius ueniẽbãt ¶ Sie in ãcoris us¬
q ad horam diei nona scecit Tuc
assecutis omib legatisq et tri¬
bums militu ac magris nauiũ
behement̾ admoitis ne qua eẽt¬
aut bellicis aut maritinus Reb
mora sed et ad nitũ onnia dicto
ocius explerẽt᷑ uento ⁊ estu fretꝰ
ydoneo quulsis ancoris ad septẽ
milia passiui ꝓcul inde plano ĩ
litore tota cum classe ꝯstitit dit
Britamii intellecto consilio pͥmis¬
sis equitibus atq essedis quibus
in bello uti ꝯsueu̾ant pari ueloci¬
tate locu occupat ꝯsequũt᷑ equita¬
cum curbe ita om̃es copie egssu¬
ris se Romanis obtinit ut erat
plane dessensꝯ ĩ teuram difficli¬
mus ꝓpt̾ q alcitudĩem sine qua
magne naues ẽe Regiq nõ poce¬
rant Et si qui et nauib exiiuis¬
sent aut sicco de litore aut ex
uadis huilionib excipiebantur
hoscii occursu et ubi stare dif¬

Expanded text:
ad naves facile perventurus esset, subsad naves facile perventurus esset, substitit parumper expectans suos, quia lentius veniebant. Sic in anchoris usque ad horam diei nonam stetit. Tunc assecutis omnibus legatisque et tribunis militum ac magistris navium vehementer admonitis, ne qua esset bellicis aut maritimis rebus mora, sed ad nutum omnia dicto ocius explerentur, vento et estu fretus idoneo, convulsis anchoris, ad septem millia passuum procul inde plano in litore tota cum classe constitit. At Britanni, intellecto consilio, premissis equitibus atque essedis, quibus in bello uti consueverant, pari velocitate locum occupant; consequuntur equitatum turbe: ita omnes copie egressuris se Romanis obiciunt. Et erat descensus in terram difficillimus propter aque altitudinem, sine qua magne naves esse regique non poterant: et si qui e navibus exivissent, aut sicco de litore aut ex vadis humilioribus excipiebantur hostium occursu, et ubi stare dif
Abbreviated transcription (Latin):
Rebellassent mor uitio non odio c̃oꝵ et
petentes ueniam et pententia offeren¬
tes Id ꝓgratam Cesari fint ꝙ in brita¬
mã transituras bellum mintas post
terga dimittẽt neq care Britanice pre¬
ferendum aliquid eptimaret Impositis
igitur obfidib petita concedit. Classe añt
ficut diximꝰ colsecta dum ad transitum
se p̾parat curam portus ac custodiam
publio / sulpitio Raffo cõmittit cum eo
qnod sufficere uissum est presidio Residim̃
copiaꝵ in menapios mittit atq in eam
ꝑtem mormor unde ꝙ Rebelliomis inditi¬
un censebat nolli ad eum nicii uenissent
his Tituran sabinũ et sutm̃ armiculeñ
coctam p̾ficit ¶dies int̾ea namgatiom
aptus fint E un q delitore gallico ꝓfundo
nocte solusset proxime lucis hora quar¬
ta Britannicũ litus attigerat plenũq
illud armatis hostibus conspicatus pee¬
ruptas q Rupes pellago impendentes
unde celi iactus aut lapidis usq

Expanded text:
rebellassent, morum vitio, non odio animorum, et rebellassent, morum vitio, non odio animorum, et petentes veniam et penitentiam offerentes. Id pergratum Cesari fuit, quod in Britanniam transiturus bellum invitus post terga dimitteret, neque cure britannice preferendum aliquid estimaret. Impositis ergo multis obsidibus, petita concedit. Classe autem, sicut diximus, collecta, ad transitum se preparat; curam portus ac custodiam Publio Sulpicio Ruffo committit cum eo, quod sufficere visum est, presidio; residuum copiarum in Menapios mittit atque in eam partem Morinorum, unde, quod rebellionis indicium censebat, nulli ad eum nuntii venissent; his Titurium Sabinum et Lucium Arunculeium Cottam preficit. Dies interea navigationi aptus affuit, quumque de litore gallico profunda nocte solvisset, proxime lucis hora quarta britannicum litus attigerat, plenumque illud armatis hostibus conspicatus preruptasque rupes pelago impendentes, unde teli iactus aut lapidis usque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ tranfitus quo iam se cam exercitu cõ¬
culerat elassem om̃em contrchi Impe¬
rat et qua ueneto in bello nsus erat
anno altero et que amncis ex Regionib
int̾mi Redatta ingente namũ imimerñ
coplenerat ct iam farzs Romanors
agermans transinerat ad britannos et
presens insuper apparatus late metam
sparserat. Iiaq mustaꝵ in sule cantatn
incii Cescrrem adent et obfides et obe¬
dientiã ꝓmittentes hos bemgne suscipi¬
ens ct sereno uultu et nti orone pseqn¬
tur hortatꝰ ꝙ nt in ꝓposito ꝓsenerent
domu Remetit. ct cn eistem cdĩ consis m
gui uirum in q oris illis om̃ib anctor¬
tatis exme ac spectate sibi nero fidii¬
nñ ut Rebatur Q no merito Attiebacibus
uictis Regem illum imposnerat por quem
urbib britanicis ꝓsuadere intitur ut Ro¬
mane fidei se cõmittant sim̃ ꝑ illis mitiat
aduentu ¶ uenerñt et magne partis
Mormoꝵ mitii excasantes sne gentis
errorem ꝙ adnͥsus ꝓplm Romamĩ ꝓpter
suam Impitam ac turbidam Barbariem

Expanded text:
ansitus, quo iam se cum exercitu contulerat, classem omnem contrahi imperat, et qua veneto in bello usus erat anno altero, et que amicis ex regionibus interim redacta ingentem navium numerum expleverat. Et iam fama Romanorum a Germanis transierat ad Britannos, et presens insuper apparatus late metum sparserat. Itaque multarum insule civitatum nuntii Cesarem adeunt, et obsides et obedientiam promittentes. Hos benigne suscipiens et sereno vultu et miti oratione prosequitur hortatusque, ut in proposito perseverent, domum remittit, et cum eisdem Comium, consilii magni virum inque oris illis omnibus auctoritatis eximie ac spectate, sibi vero fidissimum, ut rebatur, quo merito Atrebatibus victis regem illum imposuerat; per quem urbibus britannicis persuadere nititur, ut romane fidei se committant, suumque illis nuntiat adventum. Venerunt et magne partis Morinorum nuntii, excusantes sue gentis errorem, quod adversus populum romanum propter suam imperitam ac turbidam barbariem
Abbreviated transcription (Latin):
mitians hec ita cõmĩs quidẽ habet
historia. habeo tamen non ignobiles
antores qui cesarẽ ꝓ se ipm portus
et namaacõem et accessum ad insulam
explorasse confrrment Qnod nt credi
possit ipse ducis amiis facit et simi¬
lis aliis in Reb̾us andatia Cet̾um sen
per alnim senper se coguitis que cogno¬
sti poterant ĩp̃e in eotrenm gassie an¬

Expanded text:
nuntians. Hec ita communis quidem habet nuntians. Hec ita communis quidem habet historia. Habeo tamen non ignobiles auctores, qui Cesarem per seipsum portus et navigationem et accessum ad insulam explorasse confirment, quod ut credi possit, ipse ducis animus facit et similis aliis in rebus audacia. Ceterum seu per alium seu per se cognitis, que cognosci poterant, ipse in extrem
Abbreviated transcription (Latin):
atrtu uelut aurn splendidior fiebat
quo ne plus difficastatu eo et plus spei
orat. In omib quidem bellis que ꝑ en
i galliis ad id tempns gesta erant
missa hostib anpilia a Britanis agno¬
nerat id idiguans ad eos re dispo¬
sint ¶ Et ꝙͣnis extrenmũ iam tempus
esset estatis que illis in Regionib ꝓpt̃
uicina septetriõis est bremor ne quid
tam ociosi temporis ag̾et. Infule sta¬
tum mores q hominũ explorare pri¬
m̃n statint quod cum neq por comines
gassos quib loca illa nondũ plene
noca erat neq per ñcatores ip̃os qui
non isi licorcas Rras eas q nõ omes
sed cm̃ gallie oppositas a diebant fieri
posset Gam̃ uoltisseñ una cũ longa
nani eo quid agẽ uelit illum admoni¬
tũ re iubet. Et cognitis que cogno¬
sti possent maturũ ĩ lli Reditã Imp̾at
Is ad enm qm̃to die rediit non ansus
nt dicebat in t̾ram egredi neꝙ se fidei
barbaroꝵ crede̾ et tm̃ ext̃ms uisa Re¬

Expanded text:
attritu velut aurum, splendidior fiebat, attritu velut aurum, splendidior fiebat, quove plus difficultatum, eo plus spei erat. In omnibus quidem bellis, que per eum in Galliis ad id tempus gesta erant, missa hostibus auxilia a Britannis agnoverat. Id indignans ad eos ire disposuit et, quamvis extremum iam tempus esset estatis, que illis in regionibus propter viciniam septentrionis est brevior, ne quid tamen otiosi temporis ageret, insule statum moresque hominum explorare primum statuit. Quod quum neque per homines gallos, quibus loca illa nondum plene nota erant, neque per mercatores ipsos, qui nonnisi litoreas terras easque non omnes, sed tantum Gallie oppositas, adibant, fieri posset, Gaium Volusenum una cum longa navi eo, quid agere illum velit, admonitum, ire iubet et cognitis, que cognosci possent, maturum illi reditum imperat. Is ad eum quinto die rediit, non ausus, ut dicebat, in terram egredi neque se fidei barbarorum credere, et tantum exterius visa re