comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uir ꝙ ip̃e stcenuissimus. ꝙ corã
deo ꝙ hominib magnificus: qui
ꝙ ipsius eccłie sue que in beati
andree apłi honorem consecra¬
ta est: elificium multifario
decore ac mirificis ampliauit
oꝑib. Declit namq oꝑam qͦd
ꝙhodie facit. ut adquisitis un¬
cdecunq reliquiis beatoꝵ apłoꝵ
porticib in hoc ip̃m intͣ muros
simam ibi ac nobilissimam bi¬
bliotetam fecit. necnon & uasa
scã. ꝙ luminaria aliaq hmodi
que ad ornatum cdomiis clei ꝑti¬
ati pape gregoru in cantia fuerat
cantandi sonos edoctus. ad se suos¬
q instituendos accersiit: ac ꝑ an¬
nos duodetim tenuit. qͣtinus ꝙ¬
ea que illi non nouerant carmi¬
na eccł̃iastica doceret: ꝙ ea q̃
uel neglegentia in ueterare ce¬
perant. huius doctrina priscũ
reuocarentur in statum. Namꝙ
ipse ep̃s acca cantor erat peritis¬
simus. quomodo etiam in litteriꝰ
scĩs doctissimus: ꝙ in catholice fi¬
dei confessione castissimus. in
eccłi astice quoq institucionis re¬

Expanded text:
ir et ipse strenuissimus, et coram Deo et hominibus magnificus; qui et ipsius ecclesiae suae, quae in beati Andreae apostoli honorem consecrata est, aedificium multifario decore ac mirificis ampliavit operibus. Dedit namque operam, quod et hodie facit, ut adquisitis undecumque reliquiis beatorum aposporticibus in hoc ipsum intra muros simam ibi ac nobilissimam bibliothecam fecit, necnon et vasa sancta et luminaria aliaque hujusmodi quae ad ornatum domus Dei pertiati papae Gregorii in Cantia fuerat cantandi sonos edoctus, ad se suosque instituendos accersiit, ac per annos duodecim tenuit: quatenus et quae illi non noverant, carmina ecclesiastica doceret; et ea quvel negligentia inveterare coeperunt, hujus doctrina priscum renovarentur in statum. Nam et ipse episcopus Acca cantator erat peritissimus, quomodo etiam in litteris sanctis doctissimus, et in catholicae fidei confessione castissimus, in ecclesiasticae quoque institutionis re
Abbreviated transcription (Latin):
tri suo narrauit. iam enim mater
obierat: libenter eius uotis ac desi¬
deriis celestib annuit. eum ꝙ̃
ceptis insistere salutarib iussit.
Uenit ergo ad insulam linlisfar¬
nensem. ibi q se monachoꝵ famu¬
latui contradens: diligenter ea
que monastice castitatis ac pieta¬
tis erant. ꝙ cdiscere curabat ꝙ
cotlices nec dum quiclem atconsus
uerum eis que tonsura maiores st̃
Propter quod & a seniorib ꝙ a co¬
etaneis suis iusto colebatur affec¬
tu. In quo uidelicet monasterio
cum aliquot annos deo seruiret:
animaduertit adolescens pauli¬
tim sagacis ingenu minime per¬
debatur a scottis. ꝓposuit q ani¬
mo uenire romam: & qui acl se¬
dem apłicam ritus eccliastici si¬
ue monasteriales seruarentur ui¬
dere. Quod cum fratrib refer¬
ret. laudauerunt eius ꝓpositũ.
eumq id quod mente disposu
confestim ueniens ad reginam
eanfledam qr notus erat ei. eiꝰ q
erat monasterio sociatus: indi¬

Expanded text:
tri suo narravit, jam enim mater tri suo narravit, jam enim mater obierat, libenter ejus votis ac desideriis caelestibus adnuit, eumque coeptis insistere salutaribus jussit. Venit ergo ad insulam Lindisfarnensem, ubique monachorum famulatui se contradens, diligenter ea quae monasticae castitatis ac pietatis erant, et discere curabat et codices, necdum quidem attonsus, verum eis quae tonsura majores suntPropter quod a senioribus et coaetaneis suis justo colebatur affectu. In quo videlicet monasterio cum aliquot annos Deo serviret, animadvertit paulatim adolescens animi sagacis, minime perdebatur a Scottis, proposuitque animo venire Romam, et qui ad sedem apostolicam ritus ecclesiastici sive monasteriales servarentur, videre. Quod cum fratribus referret, laudaverunt ejus propositum, eumque id quod mente disposueconfestim veniens ad reginam Eanfledam, quia notus erat ei  Al., cerat monasterio sociatus, indi
Abbreviated transcription (Latin):
uenustatis totiq sue genti ad te¬
nenda seruanda q regni sceptra
exoptatissimus. Qui pari ductus.
deuotione mentis. reliquit urorẽ
agros. cognatos. & patriam ꝓpter
in hac uita centuplum acciperet.
& in seculo uenturo uitam eternam.
Et ipse ergo ubi ad loca sancta ro
odem sane anno quo hi
britanniam reliquere.
dus põst quadraginta ꝙ quinq an¬
nos accepti ep̃atus diem clausit ex¬
tremum. in ꝓuncia que in undalũ
uocatur. corpͥus q eius loculo indi¬
tum perlatum est in mon asteriũ
uixta honorem tanto pontifici con¬
gruum in eccłia beati apłi petri
sepultum. De cuiꝰ statu uite ut
ad priora repeclantes paucis que
sunt gesta memoremus: cum esset
puer bone indolis. atq etatem mori
specce in omnib gerebat: ut merito
a maiorib quasi unꝰ ex ipsis amare¬
tur. ueneraretur. & amplecte retur.
Ubi quartum decimum etatis con¬
tigit annum: monasticam singula¬
ri uitam pretulit. Quod ubi pa-¬

Expanded text:
venustatis, totaeque suae genti ad tevenustatis, totaeque suae genti ad tenenda servandaque regni sceptra exoptatissimus. Qui pari ductus devotione mentis, reliquit uxorem, agros, cognatos et patriam proptein hac vita centuplum acciperet, et in saeculo venturo vitam aeternam. Et ipse ergo ubi ad loca sancta RomEodem sane anno quo hi Brittaniam reliquere, d, post quadraginta et quinque annos accepti episcopatus, diem clausit extremum in provincia quae vocatur Inundalum: corpusque ejus loculo inditum, perlatum est in monasterium juxta honorem tanto pontifici congruum, in ecclesia beati apostoli Petri sepultum. De cujus statu vitae, ut ad priora repedantes, paucis quae sunt gesta, memoremus, cum esset puer bonae indolis, atque aetatem moribspecte in omnibus gereret  Al., gerebat, ut merito a majoribus quasi unus ex ipsis amaretur, veneraretur, amplecteretur, ubi quartum decimum aetatis contigit annum, monasticam saeculari vitam praetulit. Quod ubi pa
Abbreviated transcription (Latin):
uir ꝙ ipse in scripturis sanctis
multum eruditus. Quib ep̃a¬
sinodali decreto. ut prouincia
australium saxonum que eatenꝰ
ad ciuitatis Wentane cui tunc
damel pieerat parrochiam
pertinebat. ꝙ ip̃a sedem ep̃alem &
ꝓprium haberet ep̃m. Consecratus q
est primus antistes eadberctus qui
erat abbas monasterii beate memorie
um pontificatus. Ipso autem ante
aliquot annos ex hac lucẽ subtͣcto:
epãtus usq hodie cessauit.
regno mercioꝵ nobilissi¬
mȩ tempore aliquanto prefuerat:
np̃bilius multo reg̃m sceptra reli¬
cquit. Nam uenit romam. ibi ꝙ
atconsus pontificatum agente con¬
stantino ac monachus factus. ad
limina apłoꝵ in precib. ieiunus
ꝙ elemosinis usq ad diem ꝑman¬
sit ultimum. succedente in regnũ
ceolfredo filio edilredi. qui ante co
inreclum idem regnum tenebat.
Uenit autem cum illo ꝙ filius si¬
heri regis orientalium saronum
cuiꝰ supra meminimꝰ uocabulo of¬
fa. iuuenis amantissime etatis ꝙ

Expanded text:
vir et ipse in Scripturis sanctis vir et ipse in Scripturis sanctis multum eruditus. Ex synodali decreto, ut provincia Australium Saxonum, quae eatenus ad civitatis Ventanae, cui tunc Danihel praeerat, parochiam pertinebat, et ipsa sedem episcopalem ac proprium haberet episcopum: consecratusque est eis primus antistes Eadberct, qui erat abbas monasterii beatae memoriaum pontificatus. Ipso autem ante aliquot annos ex hac luce subtracto, episcopatus usque hodie cessavit. regno Merciorum nobilissime tempore aliquanto praefuerat, nobilius multo regni sceptra reliquit. Nam venit Romam, ibique adtonsus, pontificatum habente Constantino; ac monachus factus, ad limina apostolorum, in precibus, jejuniis et eleemosynis usque ad diem permansit ultimum; succedente in regnum Ceolredo filio Aedilredi, qui ante ipsum Coinredum idem regnum tenebat. Venit autem cum illo et filius Sigheri regis orientalium Saxonum, cujus supra meminimus, vocabulo Offa, juvenis amantissimae aetatis et
Abbreviated transcription (Latin):
cie illius in duas parrochias cli¬
uisus est: una clata clanieli qͣm
usq hodie regit. altera aldel mo
aldelmus cum aclhuc esset prb̃r
ꝙ abbas monasterii quod mail¬
dubi urbem nuncupant: scrip¬
sit uibente sinodo sue gentis li¬
brum eggregium aduersus erro¬
rem britonum. quod uel pascha
non suo tempore celebrant. uel
alia perplura eccłiastice castitati
ꝙ paci contraria gerunt. multos¬
ꝙ eoꝵ qui occidentalib saxonib
subditi erant britones ad catho¬
licam dñci pasche celebrationem
huius leccione perduxit. Scrip¬
sit ꝙ de uirginitate librum ex-¬
imium: quem in exemplum
sedulis geminato opere ꝙ uersi¬
b exãmetris. ꝙ prosa composuit.
Scripsit ꝙ alia non nulla᷑ utpo¬
te uir undetũq doctissimus.
Nam ꝙ sermone nit̾iclus: ꝙ
scripturarum ut dixi tam libe¬
ralium qͣm eccłiasticaꝵ erat eru¬
dicione mirandus: Quo defunc-¬
to᷑ pontificatum ꝓ eo suscepit
frodhere qui usq hodie suꝑest:

Expanded text:
ciae illius in duas parochias diciae illius in duas parochias divisus est: una data Danieli, quam usque hodie regit; altera Aldhelmo, ldhelmus, cum adhuc esset presbyter et abbas monasterii quod Maildufi urbem nominant, scripsit, jubente synodo suae gentis, librum egregium adversus errorem Britonum, quo vel Pascha non suo tempore celebrant, vel alia perplura ecclesiasticae castitati et paci contraria gerunt, multosque eorum qui Occidentalibus Saxonibus subditi erant Britones ad catholicam dominici Paschae celebrationem hujus lectione perduxit. Scripsit et de Virginitate librum eximium quem in exemplum Sedulii, geminato opere, et versibus hexametris et prosa, composuit. Scripsit et alia nonnulla, utpote vir undecunque doctissimus: nam et sermone nitidus et scripturarum, ut dixi, tam liberalium quam ecclesiasticarum erat eruditione mirandus. Quo defuncto, pontificatum pro eo suscepit Forthere, qui usque hodie superest;
Abbreviated transcription (Latin):
anno regni sun uicesimo nec dumꝰ
impleto. cui succedens in imperi¬
um filius suus osred puer circiter
nauit. Huius regni principiot
antistes occidentalium saxonũ
tam. Bonus quippe erat uir ac
iustus. ꝙ ep̃alem uitam siue doc¬
trinam magis insito sibi uirtu¬
tum amore: quam lectionib in¬
stitutus excercebat. Deniq reui¬
rentissimus antistes pechelm de
quo in sequentib suo loco clicemꝰ.
qui cum suctes ⁊ sore suo aldel¬
mo młto. ttempore adhuc cdia¬
conus siue monachus fuit. refer
re solitus erat: quod in loco quo
defunctus est ob meritum sc̃itas¬
tis eius multa sanitatum sint
patrata miracula. homines q
prouincie illius solitos ablatũ
nide puluerem ꝓpter languẽ¬
tes in aquam mittere: atq huiꝰ
gustum siue asꝑsionem multis
sanitatem egrotis ꝙ hominib
& pecorib conferre. ꝓpter quod
frequenti ablatione p̾ulueris sacri
fossa sit ibidem facta noir mini¬
ma. Quo defuncto: ep̃atus ꝓuin¬

Expanded text:
anno regni sui vicesimo necdum anno regni sui vicesimo necdum impleto; cui succedens in imperium filius suus Osred, puer octo circiter decim. Hujus regni principio antistes occidentalium Saxonum tam. Bonus quippe erat vir ac justus et episcopalem vitam, sive doctrinam magis insito sibi virtutum amore quam lectionibus institutus exercebat. Denique reverendissimus antistes Pechtelmus, de quo in sequentibus suo loco dicendum est, qui cum successore suo Aldhelmo multo tempore adhuc diaconus sive monachus fuit, referre est solitus, quod in loco quo defunctus est, ob meritum sanctitatis ejus, multa sanitatum sint patrata miracula, hominesque provinciae illius solitos ablatum inde pulverem propter languentes in aquam mittere atque hujus gustum sive aspersionem multis sanitatem aegrotis et hominibus et pecoribus conferre; propter quod frequenti ablatione pulveris sacri fossa sit ibidem facta non minima. Quo defuncto, episcopatus provin
Abbreviated transcription (Latin):
tib uersis ad aquilonem: ꝙ hec
singula singulis tecta lapidib in
star basilicẽ dolatis trium patriar¬
¶charũ¬
candidis. Adam obscurioris ꝙ uili¬
oris operis qui haut longe ab illis ad
borealem extremamq muri illiꝰ
partem pausat. Trium quoq fe¬
minarum uilioris & minoris me¬
mor ie cernuntur. Mambre collis
mille passib a monumentis his
ad boream herbosus ualde ꝙ flo¬
ridus campestrem habens in uer¬
tice planiciem. Lii cuius aquilona
li parte quercus abrahe duoꝵ
hominum altitudinis truncus
eccłia circumdata est. Hec de opus¬
culis excerpta prefati scriptoris
ad sensum quidem uerboꝵ illiꝰ:
secd breuiorib strictis q comprehen-¬
sa sermonib nr̃is ad utilitatem le-¬
gentium historuis indere placuit.
re delectat. uel in ipso uolumine.
uel in eo quod cle illo dulum
strictim excerpsimus epitomate
requirat.
NNo dñice incarnati¬
onis septingentesimo
quinto alfriclus rex
nordanhymbroꝵ defunctus est.

Expanded text:
tibus versis ad aquilonem, et haec tibus versis ad aquilonem, et haec singula sstar basilicae dolatis, trium patriarcharucandidis, Adam obscurioris et uilioris operis, qui haud longe ab illis ad borealem extremamque muri illius partem pausat. Trium quoque feminarum uiliores et minores memoriae cernuntur. Mambre collis mille passibus a monumentis his ad boream, herbosus ualde et floridus, campestrem habens in uertice planitiem, in cuius aquiloli parte quercus Abrahae duorum hominum altitudinis truncus ecclesia circumdata est. » Haec de opusculis excerpta praefati scriptoris ad sensum quidem verborum illius, sed brevioribus strictisque comprehensa sermonibus, nostris ad utilitatem legentium Historiis indere placuit. re delectat, vel in ipso illo volumine, vel in eo quod de illo dudum strictim excerpsimus, epitomate requirat.nno dominicae incarnationis septingentesimo quinto, Alfridus, rex Northanhumbrorum, defunctus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit uisuntur. Que cum cotidie
a cretlentib terra tollatur nichilo¬
minꝰ manet: eandemq adhuc spe¬
ciem ueluti impressis signata uesti¬
gis seruat. Hec circa erea rota ia¬
cet. usq ad ceruicem alta ab occasu
habens introitum: pendente desu¬
ꝑ in trocleis magna lampacle tota¬
q die ꝙ nocte lucente. In occidenta¬
li eiusdem eccłie parte fenestre occo.
totidem q e regione lampades in
funib pendentes usq ierosolimã
ꝑ uitrum lucent: quarum lux
corda intuencium cum quadam
alacritate & conpunctione pauefa
ualidi flaminis ꝓcella desursum¬
uenire consueuit: ꝙ omnes quim
eccł̃ia affuerint terre ꝓsternere.
De sitit etiam ebron ꝙ monumen¬
tis patrum ita scribit. Ebron qͦn¬
dam ciuitas ꝙ metropolit regni
clauid. nunc ruinis tantum quid
tunc fuerit ostendens: ad orientem
stadio speluncam duplicem in ualle
habet. ubi sepulcra patriarcharum
qͥdrato muro circumdantur. capi¬

Expanded text:
ascendit, uisuntur. Quae cum cotidie ascendit, uisuntur. Quae cum cotidie a credentibus terra tollatur, nihilominus manet eandemque adhuc sui speciem ueluti inpressis signata uestigiis seruat. Haec circa aerea rota iacet usque ad ceruicem alta, ab occasu habens introitum, pendente desuper in trocleis magna lampade totaque die et nocte lucente. In occidentali eiusdem ecclesiae parte fenestrae octo totidemque e regione lampades in funibus pendentes usque Hierosolimam per uitrum fulgent, quarum lux corda intuentium cum quadam alacritate et conpunctione pauefacualidi flaminis venire consuevit, et omnes qui in ecclesia fuerint, terrae prosternere. De situ etiam Hebron, et monumentis patrum ita scribit: Hebron quondam civitas et metropolis regni David, nunc ruinis tantum, quid tunc fuerit ostendens, uno ad orientem stadio speluncam duplicem in valle habet, ubi sepulcra patriarcharum quadrato muro circumdantur capi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ iluodetim lampacdes ardent. qͣttu¬
or intra sepulcrum. octo supra in mar¬
gine cdextro. Lapis qui ad hostiũ
monumenti positus erat nunc fis¬
sus est: cuiꝰ pars minor quadratũ
altare ante hostium nichilominꝰ
euisdem monumentistat: maior
uero in orientali eiusdem ecclie
loco quadrangulum aliuil alta¬
re sub linteanit nib extat. Color
autem eiusdeme monum̃ti¬
ꝙ sepulcri albo ꝙ rubicundo per
tor hoc modo refert.
ons oliuarum altitudine mon¬
ti sẏon par est. sed latitudine &
longitudine prestat. exceptis ui¬
tib & oliuis raro ferax arboris.
frumenti quoq ꝙ ordei fertilis.
Forida soli illius est qualitas: in
cuius summo uertice ubi dñs celos
ascendit. ecclia rotunda grandes
ternas ꝑ circuitum cameratas ha-¬
bet porticus. desuꝑ tectas. Int̾ior
nanq domus ꝓpter dñici corpo¬
ris meatum camerari & tegi non
potuit. altare ad orientem ha¬
bens angusto culmine protectũ.
in cuius medio ultima dñi
uestigia celo desuꝑ patente ubi

Expanded text:
 duodecim lampades ardent; quatuor intra sepulcrum, octo supra in margine dextro lapis, qui ad ostium monumenti positus erat, nunc fixus est, cujus pars minor quadratum altare ante ostium nihilominus ejusdem monumenti stat, major vero in orientali ejusdem ecclesiae loco quadrangulum aliud altare sub linteaminibus existit. Color autem ejusdem monumenti sepulcri albo et rubicundo permtor hoc modo refert: Mons Olivarum altitudini montis Sion par est, sed latitudine et longitudine praestat, exceptis vitibus et olivis raro ferax arboribus, frumenti quoque et hordei fertilis, florida soli illius est qualitas. In cuius summo uertice, ubi Dominus ad caelos ascendit, ecclesia rotunda grandis ternas per circuitum cameratas habet porticus desuper tectas; interior namque domus propter dominici corporis meatum camerari et tegi non potuit; altare ad orientem habens angusto culmine protectum, in cuius medio ultima Domini uestigia caelo desuper patente, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
cere cogitaret. Sed ne hoc fieri pos¬
set antistes crudeli morte prerẽp
tius hoc est angloꝵ gentis ep̃atũ
reseruatus. Namq balthilł regi¬
na missis militib ep̃m iussit in¬
terfici. Quem ad locum quidem
quo detollandus erat. W il fridus
clericus illiꝰ secũtus est: desideranᷤ
cum eo tam ꝙ si ip̃o multum ꝓ-¬
hibente pariter octumbere. Secl
hunc ubi peregrinum atq oruin¬
clum le natione angloꝵ cognoue¬
re carnifices: pepercere illi. neq
uoluere. At ille britanniam ue-¬
niens. comunctus est amicitiis al-¬
fridi regis: qui catholicas eccłie
regulas sequi semꝑ ꝙ amare di
detem familiarũ donauit. ꝙ¬

Expanded text:
cere cogitasset. Sed ne hoc fieri poscere cogitasset. Sed ne hoc fieri posset, antistes crudeli morte praerepttius, hoc est, Anglorum gentis episcopatum reservatus. Namque Baldhild regina, missis militibus, episcopum jussit interfici, quem ad locum quidem quo decollandus erat, secutus est Uilfrid clericus illius, desiderans cum eo, tametsi ipso multum prohibente, pariter occumbere. Sed hunc ubi peregrinum atque oriundum de natione Anglorum cognovere carnifices, pepercere illi, nequeontifice. At ille Brittaniam veniens, conjunctus est amicitiis Alchfridi regis, qui catholicas Ecclesiae regulas sequi semper et amare decem familiarum in
Abbreviated transcription (Latin):
dam committeret: ac filiam fratriᷤ
sui uirginem illi conuigem claret. eũ
At ille gr̃as agens pietati quam er¬
ga eum cum esset peregrinus ha¬
bere dignaretur: respondit ꝓposi¬
tum se magis alteruus conuersatio¬
nis habere. atq ileo patria relicta
romam iter agere cepisse. Quibus
auditis antistes: misit eum romã
que necessitas poscebat itineris lar¬
dulo ut cum patriam reuerteret᷑:
ꝑ se iter facere meminisset. Uem
ciciam uiri sc̃issimi ac doctissimi
bone facii uidelicet archidiaconi.
qui etiam consiliarius erat apłici
pape. Cuius magisterio quattuor
euangelioꝵ libros ex ordine didicit:
computum pasche rationabilem. ꝙ
alia multa que in patria nequiuerat
eccliasticis disciplinis acommodare: eo¬
dem magistro tradente percepit.
Et cum menses aliquot ibi studus
occupatus felicib eregisset: redut
nos apud eum commoratus atton-¬
sus est ab eo: ꝙ in tanto habitus
amore. ut heretlem sibi illum fa-¬

Expanded text:
dam committeret, ac filiam fratris dam committeret, ac filiam fratris sui virginem illi conjugem daret, eumquAt ille, gratias agens pietati quam erga eum, cum esset peregrinus, habere dignaretur, respondit propositum se magis alterius conversationis habere, atque ideo, patria relicta, Romam iter agere coepisse. Quibus auditis, antistes misit eum Romam quae necessitas poscebat itineris lardulo, ut cum patriam reverteretur, per se iter facere meminisset. Venicitiam viri doctissimi ac sanctissimi, Bonifacii videlicet archidiaconi, qui etiam consiliarius erat apostolici papae; cujus magisterio quatuor Evangeliorum libros ex ordine didicit, computum Paschae rationabilem, et alia multa quae in patria nequiverat ecclesiasticis disciplinis accommoda, eodem magistro tradente percepit; et cum menses aliquot ibi studiis occupatus felicibus exegisset, rediit nos apud eum commoratus, attonsus est ab eo, et in tanto habitus amore, ut heredem sibi illum fa
Abbreviated transcription (Latin):
beatoꝵ apłoꝵ limina uisitandi.
Que delectata bono adolescen¬
tis proposito. misit eum canti.¬
am ad regem ercomberctum
postulans ut eum honorifice ro¬
mam transmitteret. Quo tempo¬
re : ibi gradum archiep̃atus hono¬
rius unus exdiscipulis beati pape
sregorii uir in eccliasticis rebus sul¬
limiter institutꝰ seruabat. Ubi cũ
aliquandui demoratus adolescens
animi uiuacis diligenter his que
inspiciebat discendis oꝑam claret:
suꝑuenit illo alius adolescens no¬
mine biscop cognomento benedic¬
tus de nobilib angloꝵ. eupiens
ꝙ ipse romam uenire cuiꝰ supͣ me¬
minimꝰ. Huius ergo comitatui
tis ep̃o ibi retentus est: & benedic¬
antistes prudencia uerboꝵ iuue¬
nis: gr̃a uenusti uultus. alacri¬
tate actionis: q constancia ac ma-¬
turitate cogitacionis. Unde ꝙ
omnia que necesse habebat. ha¬
bundanter ip̃i cum socus suis
quamdui secum erant donabat: &
insuꝑ offerebat. ut si uellet partem
galliarum non minimam illi regen¬

Expanded text:
tolorum limina visitandi: quae delectata bono adolescentis proposito, misit eum Cantiam ad regem Erconberctum postulans ut eum honorifice Romam transmitteret. Quo tempore ibi gradum archiepiscopi Honorius, unus ex discipulis beati papae Gregorii, vir in rebus ecclesiasticis sublimiter institutus servabat. Ubi cum aliquandiu demoratus adolescens animi vivacis, diligenter his quae inspiciebat discendis operam daret, supervenit illo alius adolescens, nomine Biscop, cognomento Benedictus, de nobilibus Anglorum, cupiens et ipse Romam venire: cujus supra meminimus. Hujus ergo comitatui tis episcopo, ibi retentus  Al., retenantistes prudentia verborum juvenis, gratia venusti vultus, alacritate actionis, et constantia ac maturitate cogitationis: unde et omnia quae necesse habebat, abundanter ipsi cum sociis suis, quamdiu secum erant, donabat: et insuper offerebat, ut si vellet, partem Galliarum non minimam illi regen
Abbreviated transcription (Latin):
de locis sanctis librum legenti¬
b multum utillimum. cuius
auctor erat docendo ac dictando
galliarum episcopus arculfus.
terra repromissionis. lamascum
quoq. constantinopolim. alexandri
patriam q nauigio reuertens ui tem¬
pestatis in occidentalia britannie lit¬
tora delatus est: ac post multa ad
memoratum xp̃i famulum aclam¬
nanum ꝑueniens. Ubi doctus in
tus est: libentissime est ab illo sus¬

Expanded text:
de Locis Sanctis librum legentide Locis Sanctis librum legentibus multis utillimum; cujus auctor erat docendo ac dictando Galliarum episcopus Arcuulfus,terra repromissionis, Damascum quoque, Constantinopolim, Alexandriapatriamque navigio revertens, vi tempestatis in occidentalia Brittaniae littora delatus est: ac post multa, ad memoratum Christi famulum Adamnanum perveniens, ubi doctus in ertus est, libentissime est ab illo sus
Abbreviated transcription (Latin):
ferret. erat enim uir bonꝰ ꝙ sapi¬
ens ꝙ scientia scripturarum nobi¬
lissime instructus. Qui cum do¬
mum redisset: curauit suos qui
erant in hii uel qui eidem subdi
tierant monasterio. ad eum qͦm
cognouerat: quemq ipse ex toto¬
corde susceperat ueritatis callem ꝑ
exhortacione declarans legitimum
pasche tempus: plurimos eoꝵ &
pene omnes qui ab hiensium do¬
minio erant liberi. ab errore habi¬
co correctos ad unitatem reclurit
catholicam: ac legitimum pasche
tempus obseruare perdocuit.
Qui cum celebrato in hybernia
canonico pascha ad suam insulã
seruantiam instantissime pre¬
dicaret: nec tamen ꝑficere quod
conabatur posset. contigit eum
ante expletum anni circulum mi¬
grasse de seculo. diuina utiq gr̃a
disponente. ut uir unitatis ac
pacis studiosissimꝰ ante raperetur
te tempore paschali grauiorem
cum eis qui eum ad ueritatem
sequi nolebant cogeretur habere
conflictum. Scripsit idem uir

Expanded text:
ferret. Erat enim vir bonus et sapiferret. Erat enim vir bonus et sapiens, et scientia Scripturarum nobilissime instructus. Qui cum domum rediisset, curavit suos qui erant in Hii, quive eidem erant subditi monasterio, ad eum quem cognoverat, quemque ipse totocorde susceperat, veritatis callem peexhortatione declarans legitimum Paschae tempus, plurimos eorum, et pene omnes qui ab Hiiensium dominio erant liberi, ab errore avito correctos ad unitatem reduxit catholicam, ac legitimum Paschae tempus observare perdocuit. Qui cum celebrato in Hibernia canonico Pascha, ad suam insulam servantiam instantissime praedicaret, nec tamen perficere quod conabatur posset, contigit eum ante expletum anni circulum migrasse de saeculo DCCII. Divina utique gratia disponente, ut vir unitatis ac pacis studiosissimus ante ad vitam te tempore Paschali, graviorem cum eis qui eum ad veritatem sequi nolebant, cogeretur habere discordiam. Scripsit idem vir
Abbreviated transcription (Latin):
one relinqueret. Factum est hoc
nuꝑ in prouincia bernicioꝵ. ac lon¬
lerum suoꝵ penitudinem prouoca¬
uit. Quod utinam ex hinc etiam
nr̃arum lectione literarũ fiat.
plurima pars scottoꝵ¬
in hibernia. & nonnulla
etiam cdebritonib inbritannia.
rationabile ꝙ eccłiasticum paschi¬
lis obseruantie tempus clño donã¬
te suscepit. Siquidem acdamnanꝰ
prb̃r ꝙ abbas monachoꝵ qui
erant in insula hii cum legatio¬
nis gra missus a sua gente ueni¬
ret ad alfridum regem angloꝵ:
ꝙ aliqͣndui in ea prouincia mora¬
tus. uideret ritus eccłie canoni¬
cos. sed ꝙ̃ a plurib qui erant eru¬
ditiores esset sollerter admonitꝰ.
ne contra uniuersalem eccłie mo¬
rem uel in obseruantia pascha¬
li. uel in alus quibq decretis
cum suis paucissimis & in extre¬
mo mundi angulo positis uiue¬
re presumeret. mutatꝰ mente
est: ita ut ea que uiclerat ꝙ au¬
dierat in ecclus angloꝵ sue suoꝵ¬
q consuetudimi libentissime pre¬

Expanded text:
one relinqueret. Factum est hoc one relinqueret. Factum est hoc nuper in provincia Berniciorum; ac lonlerum suorum poenitudinem provocavit. Quod utinam exhinc etiam nostrarum lectione litterarum fiat! plurimae Scottoin Hibernia, et nonnulla etiam de Brittonibus in Brittania, rationabile et ecclesiasticum Paschalis observantiae tempus Domino donante suscepit. Siquidem Adamnan presbyter et abbas monachorum qui erant in insula Hii, cum legationis gratia missus a sua gente, venisset ad Aldfridum regem Anglorum, et aliquandiu in ea provincia moratus, videret ritus Ecclesiae canonicos; sed et a pluribus qui erant eruditiores esset sollerter admonitus, ne contra universalem Ecclesiae morem, vel in observantia Paschali, vel in aliis quibusque decretis cum suis paucissimis, et in extremo mundi angulo positis vivere praesumeret, mutatus mente est; ita ut ea quae viderat et audierat in Ecclesiis Anglorum, suae suorumque consuetudini libentissime prae
Abbreviated transcription (Latin):
preparatum. Aucdientes hec fratres
ceperunt diligenter exhortari: ut
uel tunc positus adhuc in corpore
tempus uitam mutandi: cum ipse
uiderim iudicium meum iam esse
completum. Talia dicens. sine uiatico
salutis obiit: ꝙ corpus eius in ulti¬
mis est monasteru locis humatum.
neq aliquis ꝓ eo uel missas facere.
uel psalmos cantare. uel saltem ora¬
re presumebat. O quam grandi dis
bras. Beatus prothomartir stephanꝰ
passurus mortem pro ueritate ui¬
dit celos aꝑtos: uidit gloriam dei
ꝙ iesum stantem a dextris dei ꝙ
ubi erat futurus ipse post mortẽ:
ibi oculos mentis ante mortem quo
letior occumberet misit. At contra
faber iste tenebrose mentis ꝙ accio¬
nis iminente morte uidit aperta
tartara. uidit clampnationem lia-¬
boli ꝙ sequatium eiꝰ: uiclit etiam
suum infelix inter tales carcerem.
quo miserabiliꝰ ipse desperata salute
periret: sed uiuentib qui hec cogno¬
uissent causam salutis sua perditi¬

Expanded text:
praeparatum. Audientes haec fratres, praeparatum. Audientes haec fratres, coeperunt diligenter exhortari, ut vel tunc positus adhuc in corpore tempus vitam mutandi, cum ipse viderim judicium meum jam esse completum. » Talia dicens, sine viatico salutis obiit, et corpus ejus in ultimis est monasterii locis humatum, neque aliquis pro eo vel missas facere, vel psalmos cantare, vel saltem orare praesumebat. O quam grandi distbras! Beatus protomartyr Stephanus passurus mortem pro veritate, vidit caelos apertos, vidit gloriam Dei, et Jesum stantem a dextris Dei; et ubi erat futurus ipse post mortem, ibi oculos mentis ante mortem, quo laetior occumberet, misit. At contra, faber iste tenebrosae mentis et actionis, imminente morte, vidit aperta tartara, vidit damnationem diaboli et sequacium ejus; vidit etiam suum infelix inter tales carcerem, quo miserabilius ipse desperata salute periret, sed viventibus qui haec cognovissent causam salutis sua perditi
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ etiam nomen si hoc
aliquid proclesset dicere possem:
positum in monasterio nobili. secl¬
ipsum ignobiliter uiuentem. Corripi¬
ebatur quidem secdulo a fratrib ac
maiorib loci. atq ad castigatiorem
uitam conuerti admonebatur: ꝙ
quamius eos aucdire noluisset. tolera¬
batur tamen longanimiter ob neces¬
sitatem operum ipsius exterioꝵ: erat
fabrili arte singularis. Seruiebat
autem multum ebrictati ꝙ ceteris ui¬
te remissioris illecebris. magis q in
ad psallendum atq orandum in ec¬
Unde acciclit illi quod solent clicere
quidam. qr qui non uult eccłie ia¬
nuam sponte humiliatus ingredi:
necesse habet in ianuam inferni ñ
sponte dampnat᷑ introduci. Pertus¬
sus enim languore atq ad ext̾rema
ꝑductus. uocauit fratres: ꝙͣ multũ
merens ac clampnato similis cepit
narrare qr uideret inferos apertos.
qui octiderunt dñm iuxta eum flã¬
mis ultricib contraditum. in quoꝵ
uicinia inquit heu misero michi lo

Expanded text:
cujus etiam nomen, si hoc cujus etiam nomen, si hoc aliquid prodesset, dicere possem; positum in monasterio nobili, seipsum ignobiliter viventem. Corripiebatur quidem sedulo a fratribus ac majoribus loci, atque ad castigatiorem vitam converti ammonebatur. Et quamvis eos audire noluisset, tolerabatur tamen ab eis longanimiter, ob necessitatem operum ipsius exteriorum: erat enim fabrili arte singularis. Serviebat autem multum ebrietati et caeteris vitae remissioris inlecebris; magisque in ad psallendum atque orandum in ecUnde accidit illi, quod solent dicere quidam, quia qui non vult ecclesiae januam sponte humiliatus ingredi, necesse habet in januam inferni non sponte damnatus introduci. Percussus enim languore atque ad extrema perductus vocavit fratres, et multum moerens ac damnato similis coepit narrare, quia videret inferos apertos equi occiderunt Dominum, juxta eum flammis ultricibus contraditum: in quorum vicinia, inquit, heu misero mihi locu
Abbreviated transcription (Latin):
tentes ꝑuent. Quod autem codices
diuersos ꝑ bonos siue malos spiritꝰ
sibi iudit offerri ob id superna dis¬
pensatione factum est: ut memi¬
nerimus facta ꝙ cogitaciones nr̃as
non in uentum diffluere. sed ad
examen summi udicis cuncta
seruari: ꝙ siue per amicos ange¬
los in fine nobis ostenlenda siue
ꝑ hostes. Quocl uero prius candi¬
dum codicem ꝓtulerunt angeli.
deinde atrum demones: illi ꝑpar¬
uum. isti enormem: animaluerten¬
dum est quod in prima etate bona
aliqua fecit. que tamen uniuersa
praue agencdo uiuenis obnubilauit
Qui si econtrario errores puencie
corrigere in adolescentia. ac bene fa¬
ciendo a dei oculis abscondere cu¬
rasset: posset eoꝵ numero sociari
de quib ait psalmista. Beati qͦꝵ
remisse sunt iniquitates: ꝙ quoꝵ
tecta sunt peccata. Hanc hystoriam
sicut a uenerabili antistite pechel¬
mo cdiclici: simpliciter ob salutem
legentium siue auclientium nar¬
ranclam esse putaui.
oui autem ipse fratrem
quem utinam non nossem.

Expanded text:
tentes perirent. Quod autem codices diversos per bonos sive malos spiritus sibi vidit offerri, ob id superna dispensatione factum est, ut meminerimus facta et cogitationes nostras non in ventum diffluere, sed ad examen summi Judicis cuncta servari; et sive per amicos angelos in fine nobis ostendenda, sive per hostes. Quod vero prius candidum codicem protulerunt angeli, deinde atrum daemones: illi perparvum, isti enormem: animadvertendum est quod in prima aetate bona aliqua fecit, quae tamen universa prave agendo juvenis obnubilavit. Qui si e contrario errores pueritiae corrigere in adolescentia, ac bene faciendo a Dei oculis abscondere curasset, posset eorum numero sociari de quibus ait Psalmus: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Hanc historiam, sicut a venerabili antistite Pecthelmo didici, simpliciter ob salutem legentium, sive audientium, narrandam esse putavi.ovi autem ipse fratrem, quem utinam non nossem,
Abbreviated transcription (Latin):
cis parietis medii continet: hoc÷
australi. aquilonali. ꝙ occidenta¬
li. Hec bis quaternas portas id est
introitus ꝑ tres e regione parietes
habet. e quib quattuor ad uultur¬
num. & quattuor ad eurum spec¬
tant. Huius in metlio monumen¬
tum dñi rotundum petra excisũ
est: cuiꝰ culmen intrinsecus stans
homo manu contingere potest. ab
oriente habens introitum cui la¬
pis ille magnus appositus est: qui
in trinsetus ferramentoꝵ uestigia
usq in presens ostendit. Nam ex¬
trinsecus usq ad culminis sum mi¬
tatem: totum marmore teccum
est. Summum uero culmen auro
ornatum: auream magnam gestat
crucem. In huius ergo monumen¬
ti aquilonali parte sepulcrum
dñi in eadem petra excisum. lon
menfura palmarum paiumento
altius eminet. introitum habens
a latere meridiano. ubi die noctu

Expanded text:
cis parietis medii continet, hoc est, cis parietis medii continet, hoc est, australi, aquilonali, et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est, introitus per tres e regione parietes habet, e quibus quatuor ad vulturnum, et quatuor ad eurum spectant. Hujus in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cujus culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est; quod intrinsecus ferramentorum vestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est. Summum vero culmen auro ornatum, auream magnam gestat crucem. In hujus ergo monumenti aquilonali parte sepulcrum Domini in eadem petra excisum  Al.mensura palmarum pavimento altius eminet; introitum habens a latere meridiano, ubi die noctu
Abbreviated transcription (Latin):
spetialius dicitur. sc̃ẽ q marie gran-¬
dem gestat eccłiam. Scripsit item hoc¬
modo de loco passionis ac resurrectio¬
parte urbem ierosolimam: primũ
de locis scĩs ꝓ conclitione platearum
diuertendum est ad eccl̃iam constan-¬
tinianam. que martyrium apellatur.
Hanc constantinꝰ imperator eo quocl
sit: magnifico ꝙ regio cultu construx¬
it. De hinc ab occasu golgothana ui¬
detur eccł̃ia: in qua etiam rupis appa-
am modo pergrandem mocl sustinens
crucem. pendente magna desuꝑ erea
rota cum lampadib. Infra ipsum
uero locum dm̃ce crucis excisa in pe¬
tra cripta est: in qua suꝑ altare ꝓ
cdefunctis honoratis sacrificium solet
offerri. positis interim in platea
corporib. Huins quoq acl occa¬
sum eccłie anastasis hoc est resurrec¬
tionis dñice rotunda eccl̃ia tribus
cincta parietib duodetim colũp¬
nis sustentatur. inter parietes
singulos latum habens spatuum
iue. que tria altaria in trib lo¬

Expanded text:
specialius traditur, sanctae Mariae granspecialius traditur, sanctae Mariae grandem gestat ecclesiam. modo de loco passionis ac resurrectioparte urbem Hierosolymam, primum de locis sanctis pro conditione platearum divertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc Constantinus imperator, eo quod sit, magnifico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana videtur ecclesia, in qua etiam rupis appaream modo pergrandem sustinens crucem, pendente magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum vero locum Dominicae crucis, excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Hujus quoque ad occasum ecclesiae, anastasis, hoc est, resurrectionis Dominicae rotunda ecclesia, tribus cincta parietibus, duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium viae, quae tria altaria in tribus lo
Abbreviated transcription (Latin):
q opus ut clxi multis utile. ꝙ max¬
ime illis qui longis ab eis locis in
quib patriarche uel apłi erant secre¬
ti: ea tantum de his que lectione li¬
dicerint norunt. Porrerit autem
librum hunc aclam̃nanus al friclo
regi: ac per eius largitionem etiam
minorib ad legendum contraditus¬
est. Scriptor quoq ipse multis ab
eo munerib cdonatus: patriam re¬
missus est. De cuius scriptis aliqua
decerpere: ac nr̃e huic hystorie inse¬
rere commodum fore legentibus
dñice natiuitatis in hũe
moclum. Bethleem ciui¬
tas dauid in dorso sita est angͥto.¬
ex omni parte uallib circuimidlato
ab occidente in orientem nulle passib
longa. humili sine turrib muro ꝑ
extrema plani uerticis instructo. In cuiꝰ
orientali angulo quasi quoddam natu¬
rale semi antrum est: cuius exterior pars
natiuitatis dñice fuisse clicitur locus.
interior presepe dm̃i nominatur. Hec
spelunca tota interius precioso marmo¬
re tecta est supra locum: ubi clñs natꝰ

Expanded text:
um  Al., multis utile, et maxime illis qui longius ab eis locis in quibus patriarchae et apostoli erant, secreti, ea tantum de his quae lectione didicerint, norunt. Porrexit autem librum hunc Adamnan Aldfrido regi, ac per ejus est largitionem etiam minoribus ad legendum contraditus. Scriptor quoque ipse multis ab eo muneribus donatus, missus est. De cujus scriptis aliqua decerpere, ac nostrae huic Historiae inserere commodum fore legentibus Dominicae nativitatis in hunc modum: « Bethleem, civitas David, in dorso sita est angex omni parte uallibus circumdato, ab occidente in orientem mille passibus longa, humili sine turribus muro per extrema plani uerticis instructo; in cuius orientali angulo quasi quoddam naturale semiantrum est, cuius exterior pars natiuitatis dominicae fuisse dicitur locus, interior praesepe Domini nominatur. Haec spelunca tota interius pretioso marmore tecta supra ipsum locum, ubi Dominus natus
Abbreviated transcription (Latin):
ro unus de socus eius uocab ulo wic¬
berctus cum esset & ipse contemptor
mundi. scientie q doctrina insignis:
nam multos annos in hibernia pere¬
grinus anachoreticam uitam in mag
continius genti illi ac regi eius rath
apud barbaros inuenit auditores.
se ad fidem non poterat: suis ampliꝰ
r̃ iuitutum eremplis ꝓdesse curabat.

Expanded text:
ro unus de sociis ejus, vocabulo Uicro unus de sociis ejus, vocabulo Uictberct, cum esset et ipse contemptu mundi ac doctrinae scientia insignis, nam multos annos in Hibernia peregrinus anachoreticam in magncontinuis genti illi ac regi ejus Rathbapud barbaros invenit auditores. se ad fidem non poterat, suis amplius ex virtutum exemplis prodesse curabat.
Abbreviated transcription (Latin):
To a cella ꝙ columba nomine colũ¬
kille uocatur. Audiens autem uer¬
ba uisionis etberctus precepit fratri
qui retulerat ne cuiquam hec alte¬
ri referret: ne forte illusoria uisio
esset. Ipse autem tacitus rem con
tamen a preparando itinere quo ad
gentes docendas iret cessare uolebat.
At post dies paucos rursum uenit
prefatus frater: dicens qr et ea nocte
sibi post expletos matutinos boisil
glegenter ac tepide dixisti ecberito.
que tibi dicentla precepi: At nunc
tet autem eum ad rectum hec trami¬
tem reuocare. Qui hec audiens. denuo
ret. Ipse uero tam ꝙ si certus factꝰ est
de uisione: nichilominꝰ temptauit iter
dispositum cum fratrib memoratis
incipere. Cumq naui iam imposuis¬
sent que tanti itineris necessitas pos¬
cebat: atq oportunos aliquot dieb
quadam tam seua tempestas que
perditis non nulla ex parte hiis
hec: subtraxit se illi ꝓfectioni. ꝙ
remanere domui passus est. At ue¬

Expanded text:
to a Cella et Columba nomine, Columto a Cella et Columba nomine, Columcelli vocatur. Audiens autem verba visionis Ecgberct, praecepit fratri qui retulerat ne cuiquam haec alteri referret, ne forte inlusoria esset visio. Ipse autem tacitus rem constamen a praeparando  Al., parando itinere, quo ad gentes docendas iret, cessare volebat. At post dies paucos rursum venit ad eum praefatus frater, dicens quia et ea nocte sibi post expletos Matutinos  Al., gligenter ac tepide dixisti Ecgbercto quae tibi dicenda praecepi? At nunc tet autem eum ad rectum haec tramitem revocare. » Qui haec audiens denuo ret. Ipse vero, tametsi certus est factus de visione, nihilominus tentavit iter dispositum cum fratribus memoratis incipere. Cumque jam navi imposuissent quae tanti itineris necessitas poscebat, atque opportunos aliquot dies quadam tam saeva tempestas, quae perditis nonnulla ex parte his qhaec, subtraxit se illi profectioni, et remanere domi passus est. » At ve
Abbreviated transcription (Latin):
indebantur: uenit die quadam ma¬
ne primo ad eum unus de fratribus.
discipulus quondam in britannia ꝙ̃
minister deo clilecti sacerdotis boisili:
cum esset ibidem boisil prepositus
monasterii mailronensis sub abbate
eata ut supra narrauimus. referenᷤ
ei uisionem que sibi eacdem nocte ap¬
paruisset. Cum expletis inquit ẏm¬
nis matutinalib in lectulo membra
tritor amantissimus boisil apparuit:
interrogauit ꝙ me an eum cognos¬
cere possem. Aio. Etiam. Tues enim
boisil. At ille. Ad hoc inquit ueni. ut
responsum dñi saluatoris ecbercto af¬
feram: quod te tamen referente oportet
ad illum uenire. Dic ergo illi: qr non
ualet iter quod ꝓposuit implere. Dei
enim uoluntas est: ut ad columbe
monasteria magis docenda pergat.
Erat autem columba primus loctor
fidei xpĩane transmontanis pictis
ad aquilonem: ꝙ̃ primus fundator
monasterii quod in hii insula ml¬
tis diu scoitoꝵ pictoꝵꝙ populis ue¬
nerabile mansit. Qui uidelicet co¬
lumba nunc a nonnullis composi¬

Expanded text:
idebantur, venit die quadam mane primo ad eum unus de fratribus, discipulus quondam in Brittania, et minister Deo dilecti sacerdotis Boisili, cum esset idem Boisil praepositus monasterii Mailrosensis sub abbate Eata, ut supra narravimus, referens ei visionem quae sibi eadem nocte apparuisset: « Cum expletis, inquiens, hymnis matutinalibus in lectulo  Al., tritor amantissimus Boisil, interrogavitque me, an eum cognoscere possem. Aio: Etiam, tu es enim Boisil. At ille: Ad hoc inquit, veni, ut responsum Domini Salvatoris Ecgbercto adferam, quod te tamen referente oportet ad illum venire. Dic ergo illi quia non valet iter quod proposuit, implere: Dei enim voluntatis est ut ad Columbae monasteria magis pergat docenda. » Erat autem Columba primus doctor fidei Christianae transmontanis Pictis ad aquilonem, primusque fundator monasterii quod in Hii insula multis diu Scottorum Pictorumque populis venerabile mansit. Qui videlicet Columba nunc, a nonnullis composi
Abbreviated transcription (Latin):
non multo post ad gentem boruit¬
uarioꝵ secessit: ac multos eoꝵ pre¬
dicando ad fidem ueritatis ꝑdurit
Setl expugnatis non longo post
tempore boructuariis: a gente anti¬
quoꝵ saronum: disꝑsi sunt quolibi
hii qui uerbum recẽpant. Ipse autẽ¬

Expanded text:
non multo post ad gentem Boructnon multo post ad gentem Boructuariorum secessit, ac multos eorum praedicando ad viam veritatis perduxit. Sed expugnatis non longo post tempore Boructuariis, a gente antiquorum Saxonum dispersi sunt quolibet hi qui verbum receperant. Ipse ant
Abbreviated transcription (Latin):
rans accipere. It dum in gente cui
predicaret. destructis idolis eccłias
inftitueret: in prõptu haberet reli¬
quias scõꝵ quas ibi introduceret.
quib ꝙ ibidem depositis conseqͥnt̾
in eoꝵ honorem quoꝵ essent ille¬
singula queq loca detlicaret. Setl
ꝙ alia perplura que tanti oꝑis ne¬
gotium querebat: uel ibi discere
uel inde accipere cupiebat. In qͥb
effectus: ad predicandum rediit.
Quo tempore fratres qui erant
in fresia ministerio uerbi man¬
cipati. elegerunt e suo numero
uirum modestum morib ꝙ man¬
suetum corde siudberctum qui
eis ordinaretur antistes: quem bri¬
tanniam clestinatum. ad petici
patria ꝓpulsus in mertioꝵ regio¬
nib exulabat. Non enim eo tempo¬
re habebat ep̃m cantia. defuncto
quidem theodoro. sed nec clum berit¬
iuialdo successore eius qui trans ma¬
re ordinandus ierat ad setlem ep̃atꝰ
sui reuerso. Qui iudelicet suidberit
accepto ep̃atu de britannia regressus.

Expanded text:
rans accipere, ut dum in gente cui rans accipere, ut dum in gente cui praedicaret destructis idolis ecclesias institueret, haberet in promptu reliquias sanctorum quas ibi introduceret; quibusque ibidem depositis, consequenter in eorum honorem quorum essent illsingula quaeque loca dedicaret. Sed et alia perplura quae tanti operis negotium quaerebat, vel ibi discere, vel inde accipere cupiebat. In quibus effectus, ad praedicandum rediit. Quo tempore fratres qui in Fresia verbi ministerio mancipati, elegerunt ex suo numero virum modestum moribus et mansuetum corde, Switbertum, qui eis ordinaretur antistes. Quem ad Britanniam destinatum, ad petitiopatria pulsus, in Merciorum regionibus exsulabat. Non enim eo tempore habebat episcopum Cantia, defuncto quidem Theodoro, sed necdum Berthwaldo successore ejus, qui trans mare ordinandus ierat, ad sedem episcopatus sui reverso. Qui videlicet Switbrecht, accepto episcopatu, de Britannia regressus,
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝙ nobili. qui de milite factꝰ
fuerat monachus: indicans quod eo
loci eoꝵ corpora posset inuenire.
ubi lucem de celo racliasse terris con¬
spiceret. Quod ita completum est.
Inuenta namq eoꝵ corpora iuxta
honorem martirib condignum recõ¬
clita sunt: ꝙ lies passionis uel in¬
uentionis eoꝵ congrua illis in locis
ueneratione celebratur. Deniq glo¬
riosissimus francoꝵ dux pipinus ubi
eoꝵ corpora condidit cum multa
gloria in eccłia colonie ciuitatis uix¬
ta rhenum. Fertur autem qr in loco
quo occisi sunt fons ebullierit: qui
in eodem loco usq hodie copiosa flu¬
enti sui tlona perfundat.
Rimis sane temporib
aduentus eorum in freli
cipe licenciam ibidem predicandi.
accelerauit uenire romam: cuius secli
apłice tunc sergus papa preerat. ut
cum eius licentia ꝙ beneclictione
desideratum cuangelizandi gentib
opus iniret: simul ꝙ reliquias beatoꝵ
apłoꝵ ac maitirum xp̃i ab eo se spe-¬

Expanded text:
quoque nobili, qui de milite factus quoque nobili, qui de milite factus fuerat monachus; indicans quod eo loci corpora eorum posset invenire, ubi lucem de caelo terris radiasse conspiceret. Quod ita completum est. Inventa namque eorum corpora juxta honorem martyribus condignum recondita sunt, et dies passionis vel inventionis eorum congrua illis in locis veneratione celebratur. Denique gloriosissimus dux Francorum Pippin ubi eorum corpora condidit cum multa gloria in ecclesia Coloniae civitatis, juxta Rhenum. Fertur autem quia in loco quo occisi sunt fons ebullierit, qui in eodem loco usque hodie copiosa fluenti sui dona profundat rimis sane temporibus adventus eorum in Fresiacipe licentiam ibidem praedicandi, acceleravit venire Romam, cujus sedi apostolicae tunc Sergius papa praeerat, ut cum ejus licentia et benedictione, desideratum evangelizandi gentibus opus iniret, simul et reliquias beatorum apostolorum ac martyrum Christi ab eo se spe
Abbreviated transcription (Latin):
gladii. nigellum uero longo suppli¬
cioꝵ cruciatu & horrenda membroꝵ
omnium discerptione. quos interẽp¬
satrapa ille quem uidere uolebant
audisset: iratus est ualde quod ad
se uenire uolentes peregrini non
permitterentur. Et mittens uica¬
nos illos omnes occidit: uicum q
incendio consũpsit. Passi sunt au¬
tem prefati sacerdotes ꝙ famuli
xp̃i: quinto nonarum occobrium
ddie. Hec martirio eoꝵ celestia defu¬
ere miracula. Nam cũ ꝑempta
eoꝵ corpora amni ut diximus a pa¬
ganis essent iniecta: contigit ut hec
contra impetum fluiu decurrentis
per quadraginta fere milia passu¬
socii tranfferrentur. Sed et radiꝰ
lucis permaximus atq ad celum
usq altus. omni nocte supra lo¬
tum fulgebat illum ubicumq ea
ꝑuenire contingeret: ꝙ hoc etiam
paganis qui eos occiderant intu¬
entib. Sed ꝙ unus ex eis appa¬
rurt in uisione nocturna cuidã
de socus suis. cui nomen erat til¬
man uiro illustri ꝙ ad seculum

Expanded text:
gladii, Nigellum autem longo suppligladii, Nigellum autem longo suppliciorum cruciatu et horrenda membrorum omnium discerptione: quos interempcerunt. Quod cum satrapa ille quem videre volebant audisset, iratus est valde quod ad se venire volentes peregrini non permitterentur; et mittens occidit vicanos illos omnes, vicumque incendio consumpsit. Passi sunt autem praefati sacerdotes et famuli Christi quinto Nonarum Octobrium die. Nec martyrio eorum caelestia defuere miracula. Nam cum perempta eorum corpora amni, ut diximus, a paganis essent injecta, contigit ut haec contra impetum fluvii decurrentis, per quadraginta fere millia passusocii, transferrentur. Sed et radius lucis permaximus atque ad caelum usque altus omni nocte supra locum fulgebat illum ubicumque ea pervenisse contingeret, et hoc etiam paganis qui eos occiderant intuentibus. Sed et unus ex eis in visione nocturna apparuit cuidam de sociis suis, cui nomen erat Tilmon, viro illustri, et ad saeculum