comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
laturos loco si inceptam oppugnationẽ reliquissent
Piestaret om̃s ꝑ ferre acerbitates quam nõ ciuib rom.
qui genobi ꝑfidia galloꝵ interissent parentarent.
Ne eadem centurionib tribunis ꝙ militũ mandabãt
ut per eos adcȩsarem deferuntur. Cum iam muro tur¬
res appropinquassent excaptuus cȩsar cognouit uer-¬
cingentorigem cõsumpto babulo castra mouisse pro¬
pius auaricum atꝙ ip̃m equitatu expeditisq ꝗ interꝗ
ete preliari consuessent ĩsidiaꝵ causa eo profectum
quo nr̃os postero die pabulatum uenturos arbitraret᷑
quib reb cognitis media nocte silentio profestus adhosti¬
um castia mane ꝑuenit. Illi celeriter exploratores ad¬
uentu cesano cognito car᷑os impedimenta q siamaa
res siluas abdiderant. Copias omnes in loco ecdedae
aperto instrurerunt quare nunptiata celar cebat
sarcinas conferuiꝰaema expediei iuslit collicecutian

Expanded text:
laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter
Abbreviated transcription (Latin):
nine etapalude additum ut supra diximus angus-¬
um hebat aggerem apparare uineas age̾ tur̃es duas
costungere cepit nam cixcum uallari locinã prohibe¬
bat. Dere frumentariabinos atq heduos adortari non
desticit quoꝵ alsi ꝗd nullo studio agebant nõ multũ
idiuuabãt. Alti non magnis facultatib qđ ciuitas e¬
ut erigua et ĩ firma celeriterq hũerunt᷑ consumpse¬
iũt suma cum difficultate rei frumẽtarie affecto exꝰ¬
ati tenuitate boioꝵ ĩdiligentia heduoe incendiise¬
dificioꝵ usq eo ut complures dies milites feumento ca-¬
auerint et pecore ex longm̃ quiorib uicis ad acto extre¬
mam famem substentarent. Nulla tñ uox ẽ abeis au-¬
dita pͥpͥ.r. maiestate ꝗ superiorib uictoriis indigna
niuersi ab eo ne id face̾t petebant. sic sẽ compluxes an¬
nos illo imperatore meruisse ut ilła ignomiinia acci¬
perent nusꝗͣ ĩ ceptare discederent. Noc se ignominiȩ

Expanded text:
mine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustmine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audita populi Romani maiestate et superioribus victoriis indigna. tionem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae
Abbreviated transcription (Latin):
facile se loci nã defensuros dñt ꝙ prope ex omnibu
partib flumine et palude circũdata unũ heant etp¬
angustum addditum. Datur petentib uenia dissuadẽ¬
teprimo uercingentorige post concedente et precibus
ip̃oꝵ et mĩa uulgi. Defensores oppido idonei diligũ¬
tur uel cingentorix minorib cesarem iti nerib sub.¬
sequit᷑ et locum castris diligit paludib siluisq muniꝰ¬
tum ab auarico longe milia passuum .xui. ibi pceetos
exploratores ĩ singula dieꝵ tempora q̃ ad anaricum
gerent̃ cognoscebant et quid fieri uellet imperabat.
Omnes nr̃as pabulationes frumentationesq obserua¬
bat dispersosꝙ cum longius necessaxio procederent
adoriebant᷑ magnoq incomodo afficiebant et si ꝗͣtum
ratione prouideri prouiteri pot̾at a nosteis occuere¬
datire. et incẽtis temporib incertisq iu necibiret᷑. Ca¬
Qus adeam ꝑtem oppidi positis cȩsar ꝗ̃ int̾missa a flu¬

Expanded text:
facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flu
Abbreviated transcription (Latin):
Romanos aut inopiam nõ latireos aut magno picus
longius acastris processuros neꝙ intexessȩ pos pieus¬
terficiam impedimentis ne exuant quib am̃ilu
bellum geri nõ possit. Preterea oppida incendiofo¬
tere quẽ et munitione et loci na ab om̃i nofuep¬
riculo tuta neu sis suis sint ad detractandã malitim
receptacula neu romanis proposita acdeopiam comi¬
atus predamꝙ tollendam: Hec sin grauia autatot¬
ba uideant᷑ multo illa grauius extimar debere lbeq
coniuges inseruitutem abstrahi ip̃os inteeficiq st
necesse accidere uictis. Omniũ consensu ac seatei¬
tia peobata uno diȩ amplius .xx. urbes biturigum
uictoria cȩleriter amissa recuꝑaturos cõfidebant:
Deliberabat᷑ de auarico ĩ comuni consilio ĩ cendi plac̾it
an defendi. Peocumbũt om̃es galli ad pedem uiturgis
nepulchẽrimam ꝓpe totus gailiȩ uebemq p̃sidio et or¬
namẽto sit eis omnib sus manib succendere caent

Expanded text:
Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum e explorata victoria celeriter amissa reciperaturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur:
Abbreviated transcription (Latin):
dedexunt. quib confectis cȩsar adoppidum auaricũ
qđ erat maxium munitissimũq infinib biturgum
at agris feetilissima regione ꝓfectus ẽ qđ eo oppidõ recep
tobiturigum se impotentem xedactuꝵ confidebat uer¬
cingentorix tot continuis ĩ comodis uł lonodum gena¬
bi leuodum acceptis suos ad consilium prouocat docet
longe alia ratione eẽ bellum gerendum atq antea gestũ
sit. Omnib modis huic rei studendum ut pabulatione
ac cõmeatu romani prohibebantur. Id eẽ facile cum in
equitatu ip̃i abundent et qđ anni tempore subleuã¬
tur pabulum secari non posse necessario dispẽsos ho-¬
stes exȩdificiis peteͣ. Hos omnes cotidie a bequitibus
diripi posse. prȩterea solutis causa rei familiaris icomo¬
da negligenda uicos atq edificia incendi oportere
hoe spatio aboia qͦ uersus quo pabulandi causa adire
posse uid eant᷑: Haxum ip̃is reb copiam suppẽte ꝓqus
rum infinib bellum geratur eorum opib sublaus

Expanded text:
aricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur:
Abbreviated transcription (Latin):
cum legionibus duabus inxhemis collocat nequam
a finitimis bellouagis calamitatem accipiant Gaum
antistium regimim in anibibarecos titum sectium in
bituriges Gaium canimum rebillum in xuthenocĩ
singulis legionibus mittit. Quintum Tulluim Cutn¬
nem et p̾ublium sulpitium cabilloni et mastione in
hedius ad araer rei feumentarie causa collorat sp̃t di¬
hiage biemate constituit. His litteris cognitis rome die¬
punł ⁊ ha supplicatio xecł̃ditur.

Expanded text:
cum legionibus duabus in Remis collocat, ne quam cum legionibus duabus in Remis collocat, ne quam ab finitimis Bellovacis calamitatem accipiant. Gaium Antistium Reginum in Ambivaretos, Titum Sextium in Bituriges, Gaium Caninium Rebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romae dierum viginti supplicatio redditur.
Abbreviated transcription (Latin):
munis libertatis causa demonstrat. et qui sit fortint
cedendum adutranꝙ rem se illis offerre: seu morte su
romanis satisfacere seu uiuum tradere uelint. Nttũ¬
tur dehis rebus ad cesarem legati. Iubet arma tradet
principes produci. ipse in mimitione procastuis const¬
dit Eo duces producuntur. uertingetorix deditura
ma proi cuintur. reseruatis heduis.atq aruennis
si per eos ciuitates recuperare posset ex reliquis capi¬
uis toto exercitui capita singula prede nomine difu¬
buit. his reb confectis in heduos proficiscitur. cuuti¬
tem recipit. eo legatis ab arue̾nis missi q̃ imperaret
se facturos pollicentur. imperat magnum numee obi¬
dum legiones inhiberna mittit. Captiuoꝵ creciter. xi
milia hedus aruernisq reddit. Titum labienum cun¬
duabus legionibus et equitatu insequanos proficisci
uibet. huic marcum sin fronium eutilium attribut
Gaium fabium legatum et lutium munutiũ basilũ

Expanded text:
mmunis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae mmunis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis captivis toto exercitui capita singula praedae nomine distribuit. His rebus confectis in Aeduos proficiscitur; civitatem recipit. Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum. Legiones in hiberna mittit. Captivorum circiter viginti milia Aeduis Arvernisque reddit. Titum Labienum duabus cum legionibus et equitatu in Sequanos proficisci iubet: huic Marcum Sempronium Rutilum attribuit. Gaium Fabium legatum et Lucium Minucium Basilum
Abbreviated transcription (Latin):
pit rursus exuallo atꝙ omnibus munitionib elamoͣ
nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post
tergum equitatus cernitur cohortes alie appropin¬
quabant. hostes terga uertere. fugientib equites oc-¬
currunt. fit magna cedes. Assedullus dux et prin¬
ceps ehemus tum occiditur. uercassiuellamus aruen¬
nus uiuus infuga comprehenditur. signa militaria
ro se in columes incastra recipiunt. Conspicati erop¬
pido cedem et fugam suoe desperata salute copasi
munitionibus reducunt. fit protinus hacre dudra
excastris gallorum fuga. Ꝙnisi crebris subesidis
totius dieiꝰ laborem milites essent defessi omnechoa
copie deleri potuissent. de media nocte missus equo¬
tus nouissimum agmen consequitur: magnus nuio
capitur atꝙ interficitur. Reliqui exfuga in ciuutat
scedunt. Postero die uertingetorix consilio conuoto
id bellum se suscepisse non suarum necessitatum selo¬

Expanded text:
pit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. pit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt. Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; Vercassivellaunus Arvernus vivus in fuga comprehenditur; signa militaria ro se incolumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defessi, omnes hostium copiae deleri potuissent. De media nocte missus equitatus novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum necessitatium, sed co
Abbreviated transcription (Latin):
oleptistalcibus uallum ac loricam rescindunt. Miittit
pemo Erutum adolescentem cum cohortibus. cesar
pesteum cum aliis gaiuim fabium legatum postremo
pose cum uchementus pugnaretur integro subsidio
Vlducit uestituto prelio acxepulsis hostibus eo quo la¬
bienum muiserat contendit. Cohortes quatuor ex
puoximo castello deducit equitum partem sequi ꝑ¬
tem circumire exteriores munitiones. et atergo ado¬
eri hostes iubet. Labienus postꝗͣ neꝙ aggeres neꝙ fos¬
seuim hostium sustinere poterant eo̾hactis una
i cohortibus quas exproximis presidiis deductas
brs obtulit cesarem pernuntios facit certiorem ꝗd
faciendum existimet: accelerat cȩsar ut prelio in¬
tersit. Fius aduentu ex colore uestitus quo in preliis
et eohortib uisis. quas se sequi uisserat ut delocis su¬
perioribus ħ decliua et de uexa cernebantur. hostes
prelium cõmotum. Uteinq clamore sublato. exci¬

Expanded text:
plent, falcibus vallum ac loricam rescindunt. Mittit plent, falcibus vallum ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteriores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo inm et cohortibus visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium committunt. Vtrimque clamore sublato exci
Abbreviated transcription (Latin):
uercassi uelaunũ missum demonstrauimus iniqus
loci ad decliuitatem fastigium magnum habet mo¬
mentum. Alii tela coniciunt. alii testudine fasta
subeunt. defatigatis inuicem integri succedunt.
Agger abuniuersis ĩ munitionem coniectus: et ascen¬
sum dat gallis. et ea q̃ in terxa occultauerant roma¬
ni contegit. nec iam arma nostris nec uixes suppetut
His rebus cognius cesar labienum eum cohortibus sex
subsidio laborantibus mittit imperat si sustinere nõ
possit deductis cohortibus eruptione pugnaret. id
nisi necessario ne faciat. ipse adid reliquos cohorti¬
us ꝯe labori succumbant omnium superiorum dimicatio¬
aum foudum in eodie atꝙ hora doret consistere. Inteni¬
oren despenitis campestribus locis propter magnitudine
murationum loca prerupta exascensu tentantt huie ea
qpirauerant confer multitudine telorum exturrib
pre pugnates deturbant aggere et eratibus fossauert¬

Expanded text:
Vercassivellaunum missum demonstravimus. Iniquum Vercassivellaunum missum demonstravimus. Iniquum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela coniciunt, alii testudine facta subeunt; defatigatis in vicem integri succedunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus sex subsidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, aggere et cratibus fossas ex
Abbreviated transcription (Latin):
relique copie procastris sese ostendere ceper a
tin getorix ex arce alesie suos conspicatus exoppi
egreditur casteis longurios musculos falceo re¬
liqͣꝙ q̃ exuptionis causa parauerant profert. Pig¬
tur imo tempore omnibus locis atq omnia ten¬
tur. q̃ minima uisa pars firma esthuc concup¬
tur. romanori manus tantis munitionib desti¬
netur. nec facile pluribus locis eccuerit. multum
ad terrendum nostros ualet. clamor qui post terqi
pugnantibus extitit ꝙ suuim periculum alienaꝰ
uident salute constare. Omnia enim plerunq
q̃ absunt uehementius hominum mentes pertui¬
bant. Cesar idoneum locum nactus quid qua exp¬
te geratur cognoscit. laborantibus sũmittit. Utuss
ad animum occirr̾it unum esse illud tempus quoni¬
xime contenłi conueniat. Galli nisi perfregeeit
mimitiones de omni salute desperant. romani si
Uaxime adsuperiores munitiones laborantur. quos

Expanded text:
reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt. reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt. Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; crates, longurios, musculos, falces reliquaque quae eruptionis causa paraverat profert. Pugnatur uno tempore omnibus locis, atque omnia temptantur: quae minime visa pars firma est, huc concurritur. Romanorum manus tantis munitionibus distinetur nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugnantibus exstitit, quod suum periculum in aliena vident salute constare: omnia enim plerumque quae absunt vehementius hominum mentes perturbant. Caesar idoneum locum nactus quid quaque ex parte geratur cognoscit; laborantibus summittit. Vtrisque ad animum occurrit unum esse illud tempus, quo maxime contendi conveniat: Galli, nisi perfregerint munitiones, de omni salute desperant; Romani, si tant. Maxime ad superiores munitiones laboratur, quo
Abbreviated transcription (Latin):
pio detrimento repulsi galli quid agant consulunt. loco¬
uim peritos adhibent. Exhis superiorum castrorum
situs mimitionesq cognoscunt. Erat aseptentrione
collis quem propter magnitudinem circuitus opere
urcupleri non poterant nostri. necessario pene ini-
quo et seniter decliui castra fecere. Hec grauis antisti
q̃ maximam uixtuteris opinionem habent quid qͦ¬
quo pasto agi placeat ceculto inter se consentiunt. a¬
deundi tempus definiunt cum meridies ẽẽ uideatꝰ
Nis copus uecassiuellanum aruẽnum unum exqua.¬
tuor ducibus propinquum uertingetorigis p̃ficiũt
Ille excastris prima uigilia egressus prope confẽo sub
lucem itinere p̃tł mõtem se oecultauit. militesq ex-
noturno labore sese xeficere iissit. Cumiam meri¬
dies appropinquare uideretur adea castra qlim
de monsteauimus contendit. eodemq tempn
equitatus ad campestres munitiones accedere

Expanded text:
cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; lococum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt. Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco et leniter declivi castra fecerunt. Haec Gaius Antistiuquae maximam virtutis opinionem habebant; quid quoque pacto agi placeat occulte inter se constituunt; adeundi tempus definiunt, cum meridies esse videatur. His copiis Vercassivellaunum Arvernum, unum ex quattuor ducibus, propinquum Vercingetorigis, praeficiunt. Ille ex castris prima vigilia egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. Cum iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eodemque tempore equitatus ad campestres munitiones accedere et
Abbreviated transcription (Latin):
prospedtu tenebris adepto multa uteinq uulera accipi¬
iitis complura tormentis tela comiciuntur. Nt .ii.
antoris et aius Tr ehonius legati quibus he pa partes
adefendendum obuenerant qua exparte nostros pre¬
ad lestossererant his auxilio ex ulteuoribus castellis de¬
nuiso sũnttebant. Dum longius ad munitionem abe¬
duet fali plus multi tudine telorum proficiebant. Po¬
itoa ̃ propo successerunt aut sestimulis in opmãtes
snduebart aut in scrobes delati transfodiebantur aut
erdasibus aut tireribus traiecti pilis muralibus interibat.
perioribus castris exuptione circum uenixentur se ad
suereeperunt. At interiores dum eaquȩ a uertingeto¬
uee aderuiptionem preꝑauerant profer̃ priores fossas
explent duitius in hnis rebus administrandis morati pͥ¬
ossuos discessisse cognouer̃ ꝙ̃ munitionib appropin¬
uarent. Ita re infcã in oppidum reuertere. Bis ma-

Expanded text:
Prospectu tenebris adempto multa utrimque vulnera accipiProspectu tenebris adempto multa utrimque vulnera accipiuntur. Complura tormentis tela coniciuntur. At Marcus Antonius et Gaius Trebonius legati, quibus hae partes ad defendendum obvenerant, qua ex parte nostros premi intellexerant, his auxilio ex ulterioribus castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant.perioribus castris eruptione circumvenirentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Vercingetorige ad eruptionem praeparata erant proferunt, priores fossas explent, diutius in his rebus administrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno
Abbreviated transcription (Latin):
fecer̃ eosq pepulerunt. Quibus infugam coniestissaq¬
tarii ciecumuenti interfectiq sunt. Item exxeliquis pa¬
tibus nostri cedentes usq in castra in secuti sui colligendi
facultatem non deder̃. At in qui ab alesia concesserant
mesti prope uictoria desperata se inoppidum recepere. Uno
die intermisso galliatq hoc spacio magno cratiũ scalaꝵ
axpagonum numero effecto media nocte silentio excasti
egressi ad cam pestres munitiones accedunt. Subito ela¬
more sublato quia significatione qui in oppido obside¬
bantur desuo aduentu cognoscers possent erates proie¬
cere fundis sagittis lapidibus nostros de uallo ꝑturbart
reliqua queq adoppugnationem pertinẽt parant ad¬
ministrant. Eodem tempore clamore exaudito dat
tuba signum suis uertingetorix atq ex oppido educit
nostris ut superioribus diebus ut ciuusq erat locus attri¬
butus ad mumitiones accedunt fundis librilibus sudib¬

Expanded text:
fecerunt eosque propulerunt; quibus in fugam coniectis sagfecerunt eosque propulerunt; quibus in fugam coniectis sagittarii circumventi interfectique sunt. Item ex reliquis partibus nostri cedentes usque ad castra insecuti sui colligendi facultatem non dederunt. At ei qui ab Alesia processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, ad munitiones accedunt; fundis librilibus sudibu
Abbreviated transcription (Latin):
disposito ut si usus ueniat suum quisq locum teneat
et nouerit equitatum excastis educi et prelium cõ¬
micti uibet. Erat exomnibus castris q̃sũmum unds.
gum tenebant despectus. atq omnes milites intenti hu¬
gne prouentum expectabant. Qalli mter equites raos
sagittariosq expeditos q leuis armature interieceran
qui sius cedentibus duxilio succuererent et nostroꝵ m
petus sustinerent. Abhis complures deimprouiso uulneas
prelio excedebant. Cum snospugna superiores ẽe galli con¬
fiderent et nostros multitudine premi uiderentꝰ exonñ¬
bus partibus et hi qui munitionibus continebantur et
i qui ad auxilium conuenerant clamore et ululatoluo¬
rum animos confirmabant ꝙ in conspectu omnũ req
ditas et ti mor ignominie aduixtutem exertabant. Cum
amĩdie prope ad solis cecasum dubia uictoria pugnaretur
germani una in parte confertis turmis in hostes impetõ

Expanded text:
disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his complures de improviso vulnerati proelio excedebant. Cum suos pugna superiores esse Galli confiderent et nostros multitudine premi viderent, ex omnibus partibus et ei qui munitionibus continebantur et hi qui ad auxilium convenerant clamore et ululatu suorum animos confirmabant. Quod in conspectu omnium res ditas et timor ignominiae ad virtutem excitabant. Cum a meridie prope ad solis occasum dubia victoria pugnaretur, Germani una in parte confertis turmis in hostes impetum
Abbreviated transcription (Latin):
norum accessissent flentes omnib precibus exant ut
domseruitutem receptos cibo iuuarent. At cesar dispo¬
sitis inuallo custodibus recipi prohabebat. Interea
coniꝰ eeliquiq duces quibus summa imperii ꝑmissa
reat cum omnibus copiss adelesiam ꝑueniunt. et col¬
leerterior̃ occupato. non longe mille passibus anrĩs
minitionibus considunt᷑. Postera die equitatu exca¬
stes educto ornem eam planitiem quam in longitu¬
dinem tria milia passuum patere monstrauimus coni¬
pent. pedestres q copias paulum abeo loco abditas inlo.¬
us superioribus constitiuint. Exat exoppido alesia de-¬
setus ĩ campum. Concurrunthis auxiliis uisis. fitgea¬
uilatio inter eos atq omnium animi adletitiam exci¬
tantur. Itaq pecductis copiis ante oppidum considiit
et proximam fossam cratibus integunt atꝙ aggers cõ¬
plent. seq adexuptionem atq omnes casus comꝑant.
Cȩsar omni exercitu ad utranq partem munitionum

Expanded text:
norum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut norum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus ab nostris munitionibus considunt. Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum
Abbreviated transcription (Latin):
gnaq illata calamitate finib quidem nostris aliqu
Excesser̃ atq alias terra petiuere iuira leges agros
libertatem nobis reliquere. Romani uero quid petut
aliud aut quid uolunt nisi inuidia addudi quos fa¬
na nobiles potentesq bello cognouer̃ horum inagris
ua tacib us ꝙ considere atꝙ bis eteenam imungero ser¬
uro ꝗsiea que in longiquis nationibus gexuntur ⁊¬
snerans Respicite finitimam galliam q̃ inprouinei¬
no relaaa uire et legibus cõmutatis securibus subie¬
en peepetuaꝙ premitur seruitute. Sententis didis cõ¬
ta uunt utsn qui ualitudine aut etate inutiles suntbel
ocpupido excedant atq onnia prius experiantur ꝙͣ a
utaprati sententia discedant. Illo tamen tempore poti¬
uo uuendum consiliosi res cogat atq auxilia morent᷑
uut deditionis aut pacis iubeundam conditionem¬
andubii qui eos oppido receperant cum liberis atque
uxoribus exirecoguntur. Hicum admunitiones roma¬

Expanded text:
gnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando gnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere serQuod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute." Sententiis dictis constituunt ut ei qui valetudine aut aetate inutiles sunt bello oppido excedant, atque omnia prius experiantur, quam ad Critognati sententiam descendant: illo tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Roma
Abbreviated transcription (Latin):
nolite hos uestro auxilio erpoliare qui uestre salutis a¬
usa suum periculum neglexere. nec stultitia nece¬
meritate uestra aut cum imbecillitate omnemga¬
liam prosternere et perpetue seruituti subicere and
addiem non uener̃ de eoe fide constantiaq dubta¬
tis. quid ergo romanoꝵ animos in illis ulterioribus
tiis confirmari non potestis omni aditu p̃septo his ui¬
mini testibus appropinquar̃ eorum aduentum cuꝰ
rei timore perterriti dis nocteq opere uersantur
Quid ergo mei con silii ẽ facere ꝙ nostri maiores neꝗͣ¬
ꝙ pari bello cimbroꝵ teutonumꝙ fecer̃ qui in oppi¬
da compulsi ac simili inopia subacti eorum corporib
quietate adbellum in utiles uidebantire: uitam tolt¬
rauere nec se hostibus tradidere. Ciuus rei si exem¬
plum non haberemus: tamen libertatis causa insti.¬
tui et posteris prodi pulcerximum uidicarem. nam
quid illi simile bello fuit. depopulata gallia cimbri ma¬

Expanded text:
Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis caNolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus tiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri ma
Abbreviated transcription (Latin):
ortus et magne habitus auͣtis nihil inquit de eorum sen¬
tentia dicturus sum qui turpissimam seruitutem dedi-¬
tionis nomine appellant neꝙ hos habendos cuium loco
neꝙ ad concilum adhibendos censeo cum his mh res
sit qui eruptionem ꝓbant quorum in consilio omniũ
uesteum consensu pristine ⁊ esi dere uixtutis menou
uidetur. Animi est ista molestia non uirtus paudias
in opiam ferre non posse. qui se ultra morti otferalt
facilius reperiantur ꝙͣ qui dolorem patienter fera
Atq ego hanc snũam probarem tantum apudne a¬
gnitas potest. si nullam preter ꝙ uite nostre fieri a
turam uiderem sed in consilio capiendo omnetoa¬
liam respiciamus ꝙͣ ad nosteum auxilium concita¬
quid in hominui milibus.lxxx. uno loco iiterfelions
pinquis consanguineisꝙ nosteis animi fore existimui
sipene in ipsis cadaueribus prelio decertare cogentir

Expanded text:
loco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum senloco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad concilium adhibendos censeo. Cum his mihi res sit, qui eruptionem probant; quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae residere virtutis memoria videtur. Animi est ista mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant. Atque ego hanc sententiam probarem tantum apud me dignitas potest, si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem: sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur?
Abbreviated transcription (Latin):
atrebati uridomaro et epolorige eduis uercassianeno
aruenno consobrino uertingentoris summa imperii tra¬
ditur his deleti exciuitatibus attribiumtur. quorum
consilio bellum ad ministraretur. Omnes alaeres et fidu¬
ue pleni ad alesiam proficiscunture. neq erat omnium
quisꝙ̃ qui aspectum modo tante multitudinis sustine¬
reposse arbitraretur. presertim ancipiti prelio cum
exoppido eruptione pugnaretur foris tante copie equi¬
tatus peditatusq cernerentim. Atihi qui alesie obside¬
bantur. preterrta die qua ⁊ auxila suorum expectauerat
consumpto omni feumento in stii quid ineduis gereret᷑
consilii cohacto de exitu suaꝵ fortunaꝵ consultabat
et uariis dictis sententiis quara pars deditionem pa
pars dum uires suppeterent exuptionem censebat. Pre¬
tereunda oratio titognati uidere propter eius singularẽ
et nefaxiam exudesitatem. hic summo in aruennis loco

Expanded text:
Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam proficiscuntur, neque erat omnium quisquam qui aspectum modo tantae multitudinis sustineri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatus peditatusque cernerentur. At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem. Hic summo in Arvernis ortus
Abbreviated transcription (Latin):
cis penogoricis neruiis morinis. antrobrogibus quingen
tamilia Aulercis cenomanis totidem. Atrebatib qua
tuor belliocassis lixouiis et aulercis eburonib terna
tur qͦuo sunt in numero coriosolites xtrhedones am
gi suum numerum non compleuere ꝙ de suo nomins
atq arbitrio cum romanis bellum gesturos dicebant
nes cuiusq̃ imperio obtemperaturos Rogati tamen abco
r serat usus in britania cesari. quibus ille promeritis
quit arem eius in mimem esse iusserat uira legesq reddide
uNapsiꝗ mormos attribuerat: tamenta tanta uniuerse
paluie consensio fuit libertatis undicande et pristine
selii audis recuperande ut neq beneficiis neq amicitie
eiloria mouerentur. omnesq et animo et opib in d
belum incumbent Coastis equitibus. Uuii milia et pedi¬
bdusci reter ce xl ħ ineduoꝵ finibus recensebantur.
numerusq i nibatur. prefecti constituebantur. Cominio

Expanded text:
cis, Petrocoriis, Nerviis, Morinis, Nitiobrigibus quina cis, Petrocoriis, Nerviis, Morinis, Nitiobrigibus quina milia; Aulercis Cenomanis totidem; Atrebatibus IIII milibus; Veliocassis, Lexoviis et Aulercis Eburovicibus terna; tur, quo sunt in numero Curiosolites, Redones, Amb his Bellovaci suum numerum non compleverunt, quod se suo nomine atque arbitrio cum Romanis bellum gesturos dicebant neque cuiusquam imperio obtemperaturos; rogati tamen ab annis erat usus in Britannia Caesar; quibus ille pro meritis civitatem eius immunem esse iusserat, iura legesque reddiderat atque ipsi Morinos attribuerat. Tamen tanta universae Galliae consensio fuit libertatis vindicandae et pristinae belli laudis recuperandae, ut neque beneficiis neque amicitiae memoria moverentur, omnesque et animo et opibus in id bellum incumberent. Coactis equitum VIII milibus et peditum circiter CCL haec in Aeduorum finibus recensebantur, numerusque inibatur, praefecti constituebantur. Commio
Abbreviated transcription (Latin):
quidem multitudine si ita accidat eius discessu muni¬
tionum presidia circumfundi possent. Aut cum peri¬
culo ex castris egredi cogatur. Diexum .xxx. pabulum
frumentumq habere omnes conuectum iubet. Dum
hec apud alesiam gexuntur gallio concilio principũ
indicto non omnes hos qui arma ferre possent ut cen¬
suit uertingetorix conuocandos statuunt s certum
numetum cuiq̃ exciuitate imperandum ne tantamł¬
titudine confusa ne moderari nec discernere suos net
frumentationem haberẽ possent. Emperat dius atque
eorum clientibus segusiauis ambluaretis auleris brãno¬
uotibus blamõruis milia .xxxu. parem nũm aruenis
aduinctis eleuteris cadurcis caballis nellauiis qui sub
imperio aruẽnoꝵ esse censuerunt. Sequanis se nonib
biturgibus sanctonis inteĩs carutibus duodona milia
Bellouagis decem totidem lemouicibus octona piatorib
Et turonibus et parisiis eluetiis ambianis medio mati¬

Expanded text:
quidem multitudine, si ita accidat, muniquidem multitudine, si ita accidat, munitionum praesidia circumfundi possent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogatur, dierum triginta pabulum frumentumque habere omnes convectum iubet. Dum haec apud Alesiam geruntur, Galli concilio principum indicto non omnes eos qui arma ferre possent, ut censuit Vercingetorix, convocandos statuunt, sed certum numerum cuique ex civitate imperandum, ne tanta multitudine confusa nec moderari nec discernere suos nec frumentandi rationem habere possent. Imperant Aeduis atque eorum clientibus, Segusiavis, Ambivaretis, Aulercis Brannovicibus, Blannoviis, milia XXXV; parem numerum Arvernis adiunctis Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis, Senonibus, Biturigibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellovacis X; totidem Lemovicibus; octona Pictonibus et Turonis et Parisiis et Helvetiis; Suessionibus, Ambianis, Mediomatri
Abbreviated transcription (Latin):
scrobes tres in altitudinem pedes fo fodiebantuͣ. pa¬
ulatim angustiore adinfimis fastigio. Huc teretes
stipites femoris crossitudine a sumo preacuti et p̃u¬
sti dimictebantur. ita ut non amplius digitis quatu.¬
or exterra eminerent. simul confirmandi et stabi¬
liendi causa. singuli abinfimo solo pedes terra ex¬
culcabantur. Reliqua pars serobis adoccultancdas
insidias uiminibus ac uinculis impediebar. hnꝰ ge¬
neris octo in ordines uincti ternos inter se pedẽs
distabant. Id exsimilitudine floris lilium appella¬
bant Ante htale pedem longe ferreis hamis infuet
tote interram fodiebantur mediocribus intermil
spacus omnibus locis disserebantue: quos sti mulos no¬
minabant. His rebus perscĩs regiones secutus ꝗͣ potut
equissimas proloci natura xiiii. milia passuuim con¬
plexus pari euisdem generis munitiones diuersas ab
his contra exteriorem hostem perfecit ut ne magna

Expanded text:
scrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur pascrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur paulatim angustiore ad infimum fastigio. Huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur, reliqua pars scrobis ad occultandas insidias viminibus ac virgultis integebatur. Huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. Id ex similitudine floris lilium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur; quos stimulos nominabant. His rebus perfectis regiones secutus quam potuit aequissimas pro loci natura quattuordecim milia passuum complexus pares eiusdem generis munitiones, diversas ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna
Abbreviated transcription (Latin):
qu ascensum hostium retardarent. Et turres tõto õpere
cr cumdedit que pedes lxxx inter se distarent. Erat eo
tempore et materiari et frumentai᷑ et tantas munitĩoes
aeriꝰ necesse deminutis nosteis copiis ꝙ longius a castris ꝓ.¬
erediebantur. ac non nunꝙ̃ opera ẜa galli tentare atque
Suiptionem ex oppido pluribus portis summa ui facere
conabantur. quare adħ rursus opera cesar addendum
putauit. quo minori numero militum munitiones
uefendi possent. Itaꝙ truncis arboeꝵ aut ad modim
femis ramis abscisis atq horum deliberatis ac pacu.¬
t cacuminibus perpetue fosse qui nos pedes alte duce¬
lantur. huc illi stipites dimissi et ab infimo reuincti
ne reuelli possent aramis eminebant. qui in ordines
coniuni interse atq implicati quo qui intrauerant
si ipsi acutissimis inluebant. hoc cippos appellabant
quos obliquos ordinibus et quintumone dispositis.

Expanded text:
qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis quae longius ab castris progrediebantur: ac non numquam opera nostra Galli temptare atque eruptionem ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus opera addendum Caesar putavit, quo minore numero militum munitiones defendi possent. Itaque truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. Hos cippos appellabant. Ante quos obliquis ordinibus in quincuncem dispositis
Abbreviated transcription (Latin):
diftribuit. trum entum parce et paulatim metiri in¬
stituit. Copias omnes quas pro oppido collocauerat i
oppidum recepit. His rationibus auxilia gallie ex pelta¬
re et bellum parat administeare. Quibus rebus cogn¬
tis experfugis et captiuis. cesar ħ gña munitionis in¬
stituit. fossam pedum .xx. dixectis laterib duxit. ut
eius fosse solum tantundem pateret: ꝙͣ tũ sume folle
labra distarent. Reliquas omnes munitiones abta
fossa pedes quadringentos reduxit. Ia hoe consilio quo¬
niam tantum eẽt necessaxio spacio complexus ne fac¬
le totum corpus corona militum eiñ geretite. ne demꝓ¬
iuso aut noctu aut munctiones hostium multitudo adus¬
ret. aut interdiu tutela in nrõs oꝑi destinatos com¬
uree possent. Hoc intermisso spacio duas fossas .xu.
pedes latas eadem altitudime ꝑduxit quaꝵ interiore
campestribus ac dimissis locis aqua ec flumine deri
ceruis eminentibus ad comissuras pluteoe atq aggeres

Expanded text:
distribuit; frumentum parce et paulatim metiri indistribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; copias omnes quas pro oppido collocaverat in oppidum recepit. His rationibus auxilia Galliae exspectare et bellum parat administrare. Quibus rebus cognitis ex perfugis et captivis, Caesar haec genera munitionis instituit. Fossam pedum viginti directis lateribus duxit, ut eius fossae solum tantundem pateret quantum summae fossae labra distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fossa pedes quadringentos reduxit, id hoc consilio, quoniam tantum esset necessario spatium complexus, nec facile totum corpus corona militum cingeretur, ne de improviso aut noctu ad munitiones hostium multitudo advolaret aut interdiu tela in nostros operi destinatos conicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim pedes latas, eadem altitudine perduxit, quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivcervis eminentibus ad commissuras pluteorum atque aggeris,
Abbreviated transcription (Latin):
nes exant perturbantur. galli uenire adse cõfesim
existimantes adarma conclamant. non nulli pertiͣ.¬
riti in oppidum iexumpunt. Uextingetorix iubet
portas claudi ne castra nudentur. Mustis interfedtis
complurib equis captis germani sese recipiunt. Uertin¬
getorix priusꝙ̃ munitiones aromanis perficiantur co.¬
silium capit omnem ase equitatum noctu dimittere
Disced en tibus mandat ut suam quisq ciuitatem ade¬
at . omnesq qui per aetatem arma fer̾e̾ possent adba¬
lum cogant. sua in illos merita proponit. obtestatur¬
ꝙ ut sue salutis ratione in habeant. Heu se optime de
ꝙ si indiligentiores fuerint milia hominum delesta
tolerari posse parcendo. Hisdatis mandatis ꝙ opus
rat intermissum secunda uigilia silentio equitatum
mittit frumentum omne ad se referei ibet. caprti
penam his qui non paruerint. constituit. Pecus cuꝰ¬
erat magna copra amanduuiis compulsa uiritim

Expanded text:
iones erant perturbantur Galli: veniri ad se confestim iones erant perturbantur Galli: veniri ad se confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum irrumpunt. Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. Multis interfectis, compluribus equis captis Germani sese recipiunt. Vercingetorix, priusquam munitiones ab Romanis perficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus mandat ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque qui per aetatem arma ferre possint ad bellum cogant. Sua in illos merita proponit obtestaturque ut suae salutis rationem habeant neu se optime de  Quod si indiligentiores fuerint, milia hominum delecta tolerari posse parcendo. His datis mandatis, qua opus erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum mittit. Frumentum omne ad se referri iubet; capitis poenam eis qui non paruerint constituit: pecus, cuius magna erat copia ab Mandubiis compulsa, viritim