comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
equissimum pretoriuisum ẽ
deutroq legataru cauere &
usurum se boniliri arbitratũ¬
iusus cum fructus ad eum ꝑ¬
cinere desinet restituturum¬
quod inde extabit. ¶ ħ scipularͣ¬
tio sine mõbilis res sit siue solr¬
int̾poĩ debet ¶illut scien¬
dum ẽ ad ficei᷑ cmmiissa ctia¬
aptarieam debe̾ plane a si ex¬
mortis cã donatione usus fru¬
ctus constituatur ex emplo
iegatorum debebit ħ cantio p̾¬
stari s ⁊ siex alia quacumq cã
constitutus fũit usus fructus. ⁊̃ ¶ de sinere ꝑtinere in

Expanded text:
equissimum praetori visum est de utroque legatarium cavere: et usurum se boni viri arbitratusus fructus ad eum inere desinet, restituturuquod inde exstabit. Haec stipulatio, siue mobilis res sit siue solinterponi debet. Illud sciedum est ad fideicommissa etiaaptari eam debere. plane et si exmortis causa donatione usus fructus constituatur, exemplo legatorum debebit haec cautio pret si ex alia quacumque ‹c›ausa consti
Abbreviated transcription (Latin):
prictatem ad secutus fu̾it desm¬
it quidemususafru̾ctus ad cum
ꝑtinere pp̃ confusionem s si ex
scipulatu cumeo agatiuaut ip¬
sonire inutilit̾ agi dicendum ẽ
si uiribom arbitrium hut usq
porrigitur aut ĩ factum excipere
lum malum ab eẽ affuturumq
eẽ continetius ĩ cuminrem sit do¬
simali mentio concepta õiui
dolum comprehend̾e iudetursu
e ccessorum et ad optiui prĩs s et
siustis sine fructulegatus erit ad¬
empta fructus cansasatis dare ⁊ͥ¬
iureat pretor / ħm̾itont de solo uͣ¬
su noietiam de fiuctucaueatus.
ergo ⁊ ni fructus sine usu obtig̾it.
stipulatio lcrum habebus ⁊ si ha¬
bitatidnr opere hominis uel cu¬
iũs ast̾ius animialis relicte fũint
stipilatio locum ħ abebitͥncet hec¬

Expanded text:
prietatem adsecutus fuerit, desinit quidem usus fructus ad eum pertinere propter confusionem: sed si ex stipulatu cum eo agatur, aut ipso iure inutiliter agi dicendum est, si uiri boni arbitrium huc usque porrigitur, aut in factum exciperelum ‹m›alum abesse afuturumque esse' continetur: et cum in rem sit doli mali mentio concepta, omnium dolum comprehendere uidetur successorum et adoptiui patris. Sed si usus sine fructu legatus erit, adempta fructus causa satisdari iubet praetor: hoc merito, ut de solo usu, non etiam de fructu caue‹a›tur. Ergo et si fructus sine usu optigerit, stipulatio locum habebit. Et si habitatio uel operae hominis uel cuius alterius animalis relictae fuerint, stipulatio locum habebit, licet pe
Abbreviated transcription (Latin):
arror que inconimonatae. ite laꝑ¬
sis quiꝑutrumq fundum excen¬
ditur ancum succisa arbor ẽ. uria¬
pis exemptus eius sit cuius fũdus¬
dibeat.proqua pte ĩfundo fũat. an
quaratione duabus massis duoꝵ
dñorum conflatis cotamassa cõ¬
muis ẽ. ita arbor ħ ipo quo sẽpa¬
num corpus reclactam accipit. nui¬
to magis proĩ diuiso comimims fi¬
at quam massa set naturali comi¬
enit ratiomi et postea tantamꝑtez
utrumq br̃e tamin lapide quam
cumfilio eius uł cum extranco so¬
cietas coitur. directo cumulius ꝑ¬
sona agi posse. cuius ꝑsona incon¬
trabenda sccietate spectatur Expli
⁊ uenditorem compositis. et qͥ
res uenire non possunt.
tigdꝰ emend uentes¬

Expanded text:
a‹r›bor quae in confinio nata est, item lapis qui per utrumque fundum extenditur an, cum succisa arbo‹r› uel lapis exemptus eius sit cuius fundusdebeat, pro qua parte in fundo fuerat? an qua ratione duabus massis duorum dominorum flatis tota massa communis est, ita arbor hoc ipso, quo sepanum corpus redactam accipit, multo magis pro indiuiso communis fit, quam massa? sed naturali conuenit ration‹i› et postea tantam partem utrumque habere tam in lapide quam cum filio eius uel cum extraneo societas coitur, directo cum illius persona agi posse, cuius persona in contrahenda societate spectata sit. LIEM ET UENDITOREM COMPOSITIS ET QUAE ‹R›ES UENIRE NON POSSUNT rigo emendi uende
Abbreviated transcription (Latin):
gau̾it furi: hr̃deni eius conclicõ
non posse. s a si nomp̃i furi:
s alii: it dicendum e̾ cessare cõ¬
dictionem quia dominuũ facto
cestatoris it ẽ domini discessit.

Expanded text:
i, heredem ei condicere non posse: sed et si non ipsi furi, sed alii, idem dicendum est cessare condictionem, quia dominium facto testator‹i›s, id est domini, discessit.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Siuẽ manifestus fuꝵ siue noc
manifestus sit potit mͣnditesitã
temum autem mamifestus fur
condictior ie tencoiti. si depsesa
non fu̾it a domino possio el̾us.
cet̾um nemo furum condictr̃e
tenet postea quamdominus
possiõnem ap̃ bendit¶ rtideo uili¬
anus ut prctedat ĩ sure manifesto
tractare de condigtione itaponit.
suremꝰ tepretemum. aut aciclise
quit fregisse. aut effudisse id̾ qd̾ĩ¬
t̾ceꝑat. ¶ ei quoq qui nbonorũ
raptorum tenetur. condi posse

Expanded text:
Siue manifestus fur siue nec manifestus sit, poterit ei condici. ita demum autem manifestus fur condictione tenebitur, si depraehensa non fuerit a domino possessio eius: ceterum nemo furum condictione tenetur, posteaquam dominus possessionem adpraehendit. et ideo Iulianus, ut procedat in fure manifesto tractare de condictione, ita proponit furem deprehensum aut occidisse aut fregisse aut effudisse id quod interceperat.Ei quoque, qui ui bonorum raptorum tenetur, condici posse
Abbreviated transcription (Latin):
dictio ꝑ furti accc̃em consuma¬
¶ e tur is ita q ai furtum fagum
ẽ ht accd̃em furti et condictrem
mendicationẽ ht. ⁊ ad exhiben¬
dum actionem ¶condictiorei
furtiue quiarcilt ꝑ secutionẽ
hr̃dem quoq furis obligat nec
tantum siuinat seruis furtu¬
furis hr̃dem diem siuim obiit
seruus fut tuus uł ñ ap̃ ipm:
post mortem tñ furis: dicendũ
ẽ condictionẽ adũsus yrdemi
durare. ¶ que inhr̃de diximus:
ead̾ erunt a incet̾ĩs sucressorib.
d̾ ¶nͣrc furtina conlictio ip̃oꝵ
corporum competit. s utrum cam¬
duquam diuꝰ exrent. anu̾o et si
desierint eẽ iitb himanis: et
si quid̾ obtulit sur. sine dubio
nulla erit condictiosinon ob.¬
tulit. durat condictõ estimatio¬
nis eius corpus enin ipm presta¬
non pot᷑ ¶ siex causa furtiua re̾
soudicatur. cuius temporis estim¬
atio fiet. queritiui q̃ placet tamen
id tempus spectandum: quores
gumquam plurimifiuuit maxi¬
me cum det̾ioremiem frãm fux
dando non lib̾atius semꝑ eniniꝰ

Expanded text:
dictio per furti actionem consumatur. is itaque, qui furtum factum est, habet actionem furti et condictionem et uindicationem, habet et ad exhibendum actionem.Condictio rei furtiuae, quia rei habet persecutionem, heredem quoque furis obligat, nec tantum si uiuat seruus furtiufuris heredem diem suum obiit seruus furtiuus uel non apud ipsum, post mortem tamen furis, dicendum est condictionem aduersus heredem durare. quae in herede diximus, eadem erunt et in ceteris successor re furtiua condictio ipsorum corporum competit: sed utrum tamdiu, quamdiu exstent, an uero et si desierint esse in rebus humanis? et si quidem optulit fur, sine dubio nulla erit condictio: si non optulit, durat condictio aestimatinis eius: corpus enim ipsum praestanon potest. Si ex causa furtiva res condicatur, cuius temporis aestimatio fiat, quaeritur. pid tempus spectandum, quo res umquam plurimi fuit, maxime cum deteriorem rem factam fur dando non liberatur: semper enim
Abbreviated transcription (Latin):
õne ex causa furtiua:
et furiosi a ĩ fantes i¬
obligantur cum hrdeᷤ
necessarii ex niterint.
quanuis cum eis a
seruus ex cansa furtiua:
ioͣuemͣre ĩ condictionem
certum ẽ quod int̾sit a¬
gentis ueluti si sitͥbr̃s insti¬
tiuus ꝙꝑiculum subeat dñs
br̃ditatis ꝓdende quod ⁊uilia¬
nus scribit itemsimortuum
hominem conlicat. consecutu
as furtum cominifĩt. condicen¬
dumẽ᷑ dominoid quod ad cum
pucilit ĩ residuumnoxe seruũ
dominus dedere potest.

Expanded text:
on‹e› ex causa furtiua et furiosi et infantes obligantur, cum heredes necessarii exstiterunt quamuis cum eis agseruus ex causa furtiua, id uenire in condictionem certum est quod intersit agentis, ueluti si heres sit institutus et periculum subeat dominus hereditatis perdendae. quod et Iulianus scribit. item si mortuum hominem condicat, consecuturas furtum commiserit, condicendum est domino id quod ad eum peruenit: in residuum noxae seruum dominus dedere potest
Abbreviated transcription (Latin):
cur mẽti conesictione consequi
possunt ut litentim nec refert
ommem quis obligatoẽm sue
causa suscipiat. anmaiorem q
suscipe eum oportulat nisi quod
alias condictione id agitur. ut
ommi obligatione libetur auas
ut honertur uelutiqui decem ꝓ¬
misit nam si quid̾ nullam cãm
promittendi habuit. incerticõ
dictione consequitur. ut tocastĩ¬
pulatio accepto fiat. at sicum ⁊¬
quinq proniit̾e deb̾et. decem ꝓ¬
misit. inic̃a consequatur ut in¬
quinq libe̾tur

Expanded text:
rti condictione consequi possunt ut liberentur: nec refert, omnem quis obligationem sine causa suscipiat an maiorem quam suscipere eum oportuerit, nisi quod alias condictione id agitur, ut omni obligatione liberetur, alias ut exoneretur: veluti qui decem promisit, nam si quidem nullam causam promidictione consequitur, ut tota stipulatio accepto fiat, at si, cum quinque promittere deberet, decem promisit, incerti consequetur, ut quinque liberetur.
Abbreviated transcription (Latin):
pientis pecuma num̾etur cessare
condictionem ami tructo pari. po¬
tiorem̃ cẽ possorem quam rõnem
fortassis aliquẽ sccutumrespond̾e
non hĩturam mulĩem conlicnio¬

Expanded text:
pientis pecunia numeretur, cessare condictionem et in delicto pari potiorem esse possessorem: quam rationem fortassis aliquem secutum respondere non habituram mulierem condictio
Abbreviated transcription (Latin):
licet ñ factum. quia donare uo¬
lui quamuis falso michipsuaise¬
rim. repeti nouposse. S agere ꝑ
conlictionem pp̃ conditionem
legatuir hr̃ditatis siue ñ sit michi
legatum siue ad emptum lega¬
tum possunut iepetam ꝙ deli.
qm non contrabendi animo de¬
derim quia tã ꝓpt̾ qͣuam deli ñ¬
¶Dẽ secũta ¶ id̾ est ⁊ sihr̃ditatem ad¬
Nrẽ noluiur non potuis ñ id̾ pot̾
dici. si seruus meus sub conlicti¬
one brs institutus sit. ⁊ ego dedo̾
de inde manumissus adierit. ħ
nam cãusecutares ẽ ¶ quod ob
nͣm datꝰ ex bono equo ⁊ ht̃ re¬
petitionem neluti si dem tibi ut

Expanded text:
sit factum, quia donari uolui, quamuis falso mihi persuaserim, repeti non posse.Sed agere per condictionem propter condi‹c›ionem legati uel hereditatis, siue non sit mihi legatum siue ademptum legatum, possum, ut repetam quod dedi, quoniam non contrahendi animo dederim, quia causa, propter quam dedi, non est secuta. idem et si hereditatem adire nolui uel non potui. non idem potest dici, si seruus meus sub condicione heres institutus sit et ego dedero, deinde manumissus adierit: nam hoc casu secuta res est.Quod ob rem datur, ex bono et aequo habet repetitionem: uelu
Abbreviated transcription (Latin):
nitas ẽ ⁊ siconsump sit frumen¬
tum: p̾tiuͣm n petet ⁊ sic hĩtatio¬
cie data pecuniam condicam:
hon quid̃ quantilcrare potur:
ħ quanti tu conducturus funis¬
ses: ¶ Siseruum indebitum ti¬
bi dedi eumq manumisisti:
si sciens ħ fecisti: teneb̾is ad pre¬
tium eus si nesciens non tene¬
hr̃ditatẽ enis restituas  i debitũ¬

Expanded text:
mentum, pretium repetet.Sic habitatione data pecuniam condicam, non quidem quanti locar‹i› potuit, sed quanti tu conducturus fuisses.Si seruum indebitum tibi dedi eumque manumisisti, si sciens hoc fecisti, teneberis ad pretium eius, si nesciens, non tenehereditatem eius restituas.Indebitu
Abbreviated transcription (Latin):
tatem quantitatem int iuissus¬
erat᷑ deait post ncclum se nr ge¬
num comperit nec reliquoꝵ¬
annorum dedit ⁊ ꝓninitiats:¬
ingemius q̃uesitimẽ an pecu¬
mam quam hr̃dib dedit. ut in¬
debitam datam ieperẽ. et qua as¬
tione possit ĩt s̃ pondi. sieam pe¬
cuniam dedit. que neq ex ope¬
ribus sius neq ex ie eius cui
bonafide seriuebat quesira sit.
posse repen. ¶ tutor creditori
pupilli sui plus quam deleba¬
tur ex soluit ꝯͣtutele uiditõpu¬
pillo ñ imputauit quero an
iepetitionẽ adũstis airlitorem

Expanded text:
t iussuerat dedit, postmodum se ingum comperit nec reliquoannorum dedit et pronuntiatingenuus: quaesitum est, an pecum, quam heredibus dedit, ut indebitam datam repetere et qua actione possit. respondit, si eam puniam dedit, quae neque ex operis suis neque ex re eius, cui bona fide serviebat, quaesita sit, posse repeti. Tutor creditori pupilli sui plus quam debebatur exsolvit et tutelae iupillo non imputavit: quaero, an i
Abbreviated transcription (Latin):
elificat. ns ad eum locumꝑ
ducere eclifitium potest. mide
stillicidium caclit sa sĩ ecli¬
fitio cadit stulicidium: supra
edificare ei conceditur. dum
tamen stillicidium recte re
debe̾t. nc altius tollereturaui
stillicidium edifitiorum me¬
orum recipere deb̾e̾t. a tibi con¬
cessero ius ẽẽ inuito altius co¬
lleretur edifitiatua. quod ad
stillitidiumineum attinet
sic statui debebit ut si altius
sublatis edifitis cius stillig¬
diamea cate mea non possint
carõne altius tibi edificare
ũliceat. si ñ impediantur stuli¬
cidia mea liceat tibi altiustossẽ
seruitutem uitino impon̾ẽ
ut non solum de hiis lumim¬
bus que mnp̾sentia crunt s
etiam dehus luminb que¬

Expanded text:
t, usque ad eum locum perducere aedificium potest, unde stillicidium cadit: sed et si in aedificio cadit stillicidium, supra aedificare ei conceditur, dum tamen stillicidium recte recdeberet, ne altius tolleretur et ut stillicidium aedificiorum meorum recipere deberet, et tibi concessero ius esse invito me altius tollere aedificia tua, quod ad stillicidium meum attinet, sic statui debebit, ut, si altius sublatis aedificiis tuis stillicidia mea cadere in ea non possint, ea ratione altius tibi aedificare non liceat: si non impediantur stillicidia mea, liceat tibi altius tollerservitutem vicino imponere, ut non solum de his luminibus, quae in praesentia erunt, sed etiam de his qu
Abbreviated transcription (Latin):
airam cuam eẽt. uł gradus ui.
diuos ꝓprius iannam meanit
iure facẽ possum dumine ꝗd᷑ :¬
aliuid ultra quam quid nece¬
ssarium ẽẽt itineris causade¬
moliar ¶ Si sublatumẽ ecli¬
fitium ex quo stillicidumi
cadit ũt ĩ ead spetie ⁊qualita¬
te reponatur. iutilitas exigis¬
ut idem ĩtelligatur nam ali¬
cqum siquis strictius int̾pre¬
tetur aluid ẽ quod sequente
loco ponitur. qideo sublato edi
fitio usus fructus interit quã¬
uis arrapars sit eclisitii ¶sis¬
uitus stillicidii impoĩta sitñ
licet domino seruientis arre
sibi clificar ubicas itare cepi¬
ss stillicidim. ¶ Si antea ex
cegula cassitau̾it stulicidium¬
postea ex tabulato uł eͥx alia
potest. ¶ stillicidimm̃ quoquo
modo ad quisitum sit altius¬
e tolli potest lemor enim eo fro
seruitus fit cum quod ex alto

Expanded text:
aream tuam esset, vel gradus vel livos propius ianuam meam iure facere possum, dum ne quid ultra quam quod necesse esset itineris causamoliar. Si sublatum sit aedificium, ex quo stillicidium cadit, ut eadem specie et qualitte reponatur, utilitas exigiut idem intellegatur: nam alioquin si quid strictius interpreetur, aliud est quod sequenti loco ponitur: et ideo sublato aedificio usus fructus interit, quamuis area pars est aedificii.Si seruitus stillicidii imposita sit, non licet domino seruientis areae ibi aedificare, ubi cassitare coepisset stillicidium. Si antea ex tegula cassitauerit stillicidiumpostea ex tabulato uel ex alia potest. Stillicidium quoquo modo adquisitum sit, altiutolli potest: leuior enim fit eo seruitus, cum quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ potest quia sit gramor seruit¬
it est pro stillicidio flumen¬
eadem causa retro ducuoten¬
stillicidium quia innro mag¬
incipiet cad̾e prccluci non pot¬
ne alio loco cadat stulitiliũ
steuius facere pot̾imus acuis
ñ a omnimodo scienlum ẽ
melioremutim conclitio

Expanded text:
n potest, quia fit gravior servitid est pro stillicidio flumeneadem causa retro ducstillicidium, quia in nostro magincipiet cadere, produci non potne alio loco cadat stillicidium, lenius facere poterimus, acrius non. et omnino sciendum est m
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ lt̾ Seruitutes int̾ nelui¬
nibus offitiatur. ⁊ ne ꝓspectu
offendatur aluid ⁊ aliud ob¬
seruatius qͣuod ĩ ꝓspectu plus
quis ht̃ nequit ei offitiaturad
gratiorem ꝓspectum ⁊libum
ĩ luminib autem non officere

Expanded text:
ervitutes ne luminibus officiatur et ne prospectui offendatur aliud et aliud observatur: quod in prospectu plus quis habet, ne quid ei officiatur ad gratiorem prospectum et liberum, in luminibus autem, non officere
Abbreviated transcription (Latin):
nem sicuti nec parietem quid̃
siuim ꝑ parictem cõmunem
defribulis eo amꝑlius ħ uis est.
quod ꝑcos flaminatorietur pa¬
rͣies ꝙ de quare uolont cumhi¬
bero loquario ne remillicitam
pro eare dubitare puto qd̾ rem
non ꝑiissam faciat sabules se¬
cum cõmiem parietẽ exstru¬
endor. ¶ parietem cõmunem
ĩ crisfare licet secundũ capito¬
nis sñiam sicut licet michi pre¬
tiosissimas picturas hr̃e ĩ pa¬
rete cominum cet̾um si demo¬
lituo sit uituuo a exstipulatus
actione dampni infe̾cti agatur
non plugris quam uulgariam
tectoria exstiman debent quod
obseruari ⁊ ĩciistatrẽ oportet.
seruitutem debet posse dñmul
alunuoluntate eius ecdifica¬
reint̾ misso legitimo spatio a
uitina insula.

Expanded text:
nem, sicuti ne parietem quidem suum per parietem communem: de tubulis eo amplius hoc iuris est, quod per eos flamma torretur paries: qua de re volo cum hibero loquaris, ne rem illicitam pro ea re dubitare puto, quod rem non permissam facit tubulos secundum communem parietem extruendo. Parietem communem incrustare licet secundum Capitonis senteniam, sicut licet mihi pretiosissimas picturas habere in pariete communi: ceterum si demolitus sit vicinus et ex stipulatu actione damnnon pluris quam uulgaria tectoria aestimari debent: quod obseruari et in incrustatione oportet. seruitutem debet, posse dominum uel alium uoluntate eius aedificare intermisso legitimo spatio a uicina insula.
Abbreviated transcription (Latin):
non potest marͣcelius ir spondit.¬
quibinas edos habebat si altãs¬
legauit noncuhium ẽ quin
hr̃s possit alias altius touendo¬
obscure lumina legatarum
cdium ĩ deindicendumẽsi al¬
teri edes altĩ aliarumusumt
fructum legauit non autem
semꝑ simile ^ itieris argum̃¬
tum quia sine accessu muuis
ẽ fructus legatario hĩtare ã
pot̾ ⁊ edib obscuratis cet̾i̾m
nsu fructu loci legato. etiam
accessus dandus ẽ quia a au¬
stu relictoit̾ quoq ad aurien¬
dum p̾̃staͬretur. ¶ S ita offi
cere luminib ⁊ obscurare le¬
gatas edes conceditur. ut nõ
penitus luen recludatur. s
tantum relinquatur quãtũ¬
sufficit hĩtantib imisus cli

Expanded text:
non potest. Marcellus responditqui binas aedes habebat, si altelegavit, non dubium est, quin lias possit altius tollendoobscurare lumina legatarum dium: idem dicendum est, si alteri aedes, alteri aliarum usum fructum legaverit. non autem semper simile est itineris argumentum, quia sine accessu nullum est fructus legatum, habitare autem potest et aedibus obscuratis. ceterum usu fructu loci legato etiam accessus dandus est, quia et haustu relicto iter quoque ad hauriendum praestaretur. cere luminibus et obscurare legatas edes conceditur, ut non penitus lumen recludatur, sed tantum relinquatur, quantsufficit habitantibus in usus di
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ ¶Si arborem ponat utiu¬
mini offitiat eque dicendum
erit contra impoĩtam seruitu¬
tem eum face̾ uam et arbor o¬
fficit quominus celumuid̃i põ¬
sit si tam̃ mi id quod ponitur.
lumenquidemũ impeliat. so¬
lem autem auferat si quidem
uł solario dicendum erit quia
umbram facit ĩ loco cui solfuni
necessarius contra seruitutẽ
impoĩtam fieri ¶ ꝑ contrariũ
si deponat edifinumul arbori
ramos quo factolocus opacus
quondamcepit solis eẽ plen
non facit contra seruitutem
hanc enim debuit ne lumini¬
bus officias n luminib offic̃
s plus equolumen facitint̾¬
edes deuoluatur. ¶ lex tradic¬
tionis stillicidia utinunc sunt
ut itasint ħ signficat impoitã
uicinis necessitatẽ stillicidio¬
rum excipiendorimũ illudͣ
ut etiam emptorstillicidia f¬
suscipiat edifitiorum uicinqͥb sͣu¬
rimb igitur pollicetur uene¬
ditor sib̃i quidem stillicidioꝵ
debẽ. ¶que de stillicidio scri¬
ꝑta sut aiam incetĩs serutu¬
tibus accipiendasunt sncon¬

Expanded text:
num Si arborem ponat, ut lumini officiat, aeque dicendum erit contra impositam servitutem eum facere: nam et arbor fficit, quo minus caeli uideri possit.Si tamen id quod ponitur lumen quidem nihil impediat, solem autem auferat, si quidem uel solario, dicendum erit, quia umbram facit in loco, ‹cui sol› fuit necessarius, contra seruitutem impositam fieri.Per contrarium si deponat aedificium uel arboris ramos, quo facto locus opacus quondam coepit solis esse plenus, non facit contra seruitutem: hanc enim debuit, ne luminibus officiat, nunc non luminibus officit, sed plus aequo lumen facit.Inteaedes deuoluatur.Haec lex traditionis 'stillicidia uti nunc sunt, ut ita sint' hoc significat impositam uicinis necessitatem stillicidiorum excipiendorum, non illud, ut etiam emptor stillicidia suscipiat aedificiorum uicinoru igitur pollicetur venditor sibi quidem stillicidiorum debere. Quae de stillicidio scripta sunt, etiam in ceteris servitutibus accipienda sunt, si in con
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃. E i seruitus impoĩta
fũit lumina que mie sunt ut
ita sint de futuris luminib
Dincħ cau̾i uidetur quod suta
sit cautum neluminib offi¬
tiatur ambignaẽ scriptã u¬
trimine hiis iniuinib offi¬
tiatur que uunc sunt. an a¬
iam hiis que queq postea fu

Expanded text:
m Si servitus imposita fuerit "lumina quae nunc sunt, ut ita sint", de futuris luminibus nihil caveri videtur: quod si ita sit cautum "ne luminibus officiatur", ambigua est scriptura, utrum ne his luminibus officiatur quae nunc sint, an etiam his quae postea qu
Abbreviated transcription (Latin):
̃ btatem usi⁊ eapias nisi quod ħ
dissimilitudo ẽ quod ñ omni¬
⁊modo ꝑerint ñ utendo s ita: si
uitinus simulub̾catem usu ca¬
piat ueluti si edes tue edibme
Tis seriuant ne altius tollantur.
nc uinib mea rũ edium
offitiatur. a ego ꝑstatutum te¬

Expanded text:
nisi quod haec dissimilitudo est, quod non omnimodo pereunt non utendo, sed ita, si uicinus simul libertatem usucapiat. ueluti si aedes tua‹e› aedibus meis seruiant, ne altius tollantur, ne luminibus mearum aedium officiatur, et ego per statutum te
Abbreviated transcription (Latin):
ne limina cuius quã obscurio¬
rafiunt quodcumq igitur fa¬
ciat ad linuinis impedim̃tum
ꝓ hib̃ipot. si seruitus debcatur.
opusqr eiuonum nintiaripo¬
test. si modo sic faciat ut lumi¬
ni noceat.

Expanded text:
ne lumina cuiusquam obscuriora fiant. quodcumque igitur faciat ad luminis impedimentum, prohiberi potest, si servitus debeatur, opusque ei novum nuntiari potest, si modo sic faciat, ut lumini noceat.
Abbreviated transcription (Latin):
inte̾e potestͣ suas edes altius tõł¬
lat an br̃litarias qͣde ulo q̃roͣ
an ꝑ alenas edes accessum br̃o
ad eanirem que legatur pr̃an
¶tebet᷑ sicutꝰ solet queri cumususꝰ
fructus loci legatus ẽ ad quemͤ
Iocum accedi nisi ꝑ alienum

Expanded text:
suas aedes altius tollat an hereditarias? et de illo quaero, an per alienas aedes accessum heres ad eam rem quae legatur praestare debet, sicut solet quaeri, cum usus fructus loci legatus est, ad quem locum accedi nisi per alienum
Abbreviated transcription (Latin):
pus fenestras mcas p̾ frcas
habuerouł obstruxero: itade¬
mimius meum ꝯmitto: si
sublatas habͥu̾is⁊ alicquin si
nicħ noui fec̾io retineo seruitu¬
tenisgem si tigni inmissi e¬
des tue seruitutẽ debent a ego
exemerotignum. itademum
aunutto ius meum si tu fora¬
men ude ex ademptumẽ ti¬

Expanded text:
pus fenestras meas praefixas habuero vel obstruxero, ita demum ius meum amitto, si sublatas habueris: alioquin si nihil novi feceris, retineo servitutem. item si tigni immissi aedes tuae servitutem debent et ego exemero tignum, ita demum amitto ius meum, si tu foramen, unde exemptum est ti
Abbreviated transcription (Latin):
cate daminum michidenti
factum actio michi competat
Eci tlampni infecti stipulari
parieti cominuni que aut ex
castello aut ex celo aquamca¬
ñ posse ꝓhibi uitinum quo
minus balneum h̃at sccłm pa¬
rietem cõmunem quãius h¬
umorem caͣpiat paries non
magis quam siuelit ĩ tricliuic
suouł ĩ cubiculo aquam effũ¬
dere s neratius ait si talio sit
usus repͣiclariint assicluu
humorem hat ⁊ id noceat i¬
cino posse prohib̾i cum ¶uit
cõmuem parietẽ camnerã
ex fligiio opere factam si ita
retineatur ut etiam sublato
pariete mãneat simodo non
impediat refectionem cõrmi¬
nis parietis iure hr̃ilicet sca¬
las posse me ad communez
parietem br̃e sabinus recte
scribit quia iemou̾i hee posst̃¬
d̾ P eruitutes que ĩ suꝑfite
tonsistunt põssõne retnemr
Ilansi forte ex edib meis inͥ
edeo tuas tignum iumissu¬
f̾ habuero. ħ ut inunissimi ha¬
beamt ꝑ causam tigni possidoo
licidium ĩ tuum ꝓrecero quia¬
e pqͣ tuo aliquid utor ⁊ quasi frõ

Expanded text:
catae damnum mihi dent, in factum actio mihi competit: sed et damni infecti stipulari parieti communi, quae aut ex castello aut ex caelo aquam canon posse prohiber‹i› uicinum, quo minus balineum habeat secundum parietem communem, quamuis umorem capiat paries: non magis quam si uel in triclinio suo uel in cubiculo aquam effunderet. sed Neratius ait, si talis sit usus tepidarii, ut adsiduum umorem habeat et id noceat vicino, posse prohiberi eum. Iuxta communem parietem cameram ex figlino opere factam, si ita retineatur, ut etiam sublato pariete maneat, si modo non impediat refectionem communis parietis, iure haberi licet. Scalas posse me ad parietem communem habere Sabinus recte scribit, quia removeri hae poss Servitutes, quae in superficie consistunt, possessione retinentur. nam si forte ex aedibus meis in aedes tuas tignum immissum habuero, hoc, ut immissum habeam, per causam tigni possideo licidium in tuum proiecero, quia in tuo aliquid utor et si quasi facto
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ Qui luminibuitinoru
officẽ aliudue quid face̾ cõt᷑
corum commodumuellet. sci¬
et se formam ac staͣtum anti¬
quorum edifitiorum custedi¬
tuinn n comenit ad quam
altitudinem extolli eclifitia
que facẽ institiusti oportet ar¬
b̾trum accipere poteris.

Expanded text:
lis Qui luminibus vicinorum officere aliudve quid facere contra commodum eorum vellet, sciet se formam ac statum antiquorum aedificiorum custodituum non convenit, ad quam altitudinem extolli aedificia, quae facere instituisti, oporteat, arbitrum accipere poteris.
Abbreviated transcription (Latin):
banorum p̃ urbano¬
liorum sura t̾alĩaᷤ sunt rum
altius tollendi et offitiendilu¬
minibus uitim. aut ñ extollen¬
disitemstillicidium au̾tenduĩ
tectumul arẽam uitiui. aut ñ
au̾tendi sĩtem immittendi ti¬
gna inparietem uitim ꝗ deni¬
q proiciendi ꝓtegendiuece
cur. ut uitinus luminanr̃a ex¬
cipiat ẽum autenseruitutis
imponatur ne luminib offit¬
atur. ħ maxime adempti uide¬
murne ius sit iutino ĩuit is ne¬
bis altius edificare. atq minũ

Expanded text:
banorum praediorum iura talia sunt: altius tollendi et officiendi ‹lu›minibus uicini aut non extollendi: item stillicidium auertendi in tectum uel aream uicini aut non auertendi: item immittendi tigna in parietem uicini et denique proiciendi protegendiue cetur, ut uicinus lumina nostra excipiat: cum autem seruitus imponitur, ne luminibus officiatur, hoc maxime adepti uidemur, ne ius sit uicino inuitis nobis altius aedificare atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
difitio incoposse me consequi
uit lib̾tatemusu caperẽ dicit᷑ur¬
quisos idem me ñcõsequuturum si
ci arborem in eot̾ loco sitam ha¬
buissem mutius ait. arecte:
¶quia ñ ita ĩ suo statu aioco ma¬
net arbor: q̃madincdum par
turali rõne commnuis ẽ alt̾¬
ntriuitinorum demoliendi
eumarefitiendĩius ñ ẽ. quia
non solus dommus est.

Expanded text:
e consequi, ut libertatem usucaperem, dicitur, idem me non consecuturum, si arborem eodem loco sitam habuissem, Mucius ait, et recte, quia non ita in suo statu et loco maneret arbor quemadmodum pariratione communis est, alterutri vicinorum demoliendi eum et reficiendi ius non est, quia non solus dominus est.
Abbreviated transcription (Latin):
tu accipere uelles: elocta materia de¬
ẽ cuiuis publica acꝑpetua estimã¬
tio: difficultatib ꝑmutationum
uͦ equalitate quantitatis subueniret.
eaq matĩa forma publica percus¬
sacusum dominumq ñtam ex¬
ꝑo substantia prebet. quam ex quã¬
et qs titate nec ultra merx utrumq: s
altum pretium uocatur. ¶ S an
sine numinis uenclitio dicihedie¬
q possit. dubitaturũeluti si ego
toͣgam dedi: ut cunicam acciꝑenit
sabinus ꝯcassius eẽ emꝑtionem
quenditionem putãt uerua et ꝓ¬
culus ꝑmutationẽ non emptio¬
ncmb eẽ sabinus homero ceste ĩ¬
utitiur quiexercitum grecorum
cit ⁊ ferro hominibq uinum ñ¬

Expanded text:
tu accipere uelles, electa materia est, cuius publica ac perpetua aestimatio difficultatibus permutationum aequalitate quantitatis subueniret. eaque materia forma publica percussa usum dominiumque non tam ex substantia praebet quam ex quantitate nec ultra merx utrumque, sed alterum pretium uocatur. Sed an sine nummis uenditio dici hodieque possit, dubitatur, ueluti si ego togam dedi, ut tunicam acciperem. Sabinus et Cassius esse emptionem et uenditionem putant: Nerua et Proculus permutationem, non emptionem hoc esse. Sabinus Homero teste utitur, qui exercitum Graecorum aere ferro hominibusque uinum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ Auter prem et filium contra¬
hi empnononpot .¶ s de rebus ca¬
strensto pot̾. ¶ Sine pretio nulla
uenditioẽ non autem p̾tii nume¬
ibegratio. s conuentioꝵficit sine scrix

Expanded text:
 Inter patrem et filium contrahi emptio non potest, sed de rebus castrensibus potest. Sine pretio nulla uenditio est: non autem pretii numeratio, sed conuentio perficit sine script
Abbreviated transcription (Latin):
cui contra senatus consuitum ar¬
dicum e. anis  succurritur: querit᷑.
⁊ seoquid̃ qui pro mulre obliga¬
uit renisuam: facilius dicetur su¬
cturri ei.sicuti fideuissori huius õi¬
mulieris ead̾ datur exceptio s in
co qui pro fiuo fanuilias iem suã¬
obligauit. eadem dicenda crunt
que tractantur ⁊ ĩfideuissore eius.
nulus . Aristoneratio prisco scri¬
bitsetiam suta contractum situt
ante cetes dmintetur nonalit̾ in
ius pignus pignoris succed̾et. insi
tasneq enimĩuis pignoris succet̾e
debet. qunpe nicb conuenit de pigno¬
ie quo caũ emptoris caia meuor
efficitur teniq si antiquior creditor¬
re de pignore uendẽto cũ debitore
pactum int̾posuit. postĩor aut  crcdi¬
tor de distrahendo ousit ñ ꝑ obuus¬
onem: s cumħ agẽtur ne possuẽ¬
dere. iudeanus an dici possit hũc
usq transur ad eumus prĩoris:
ut cdistraħe pignus huic liceat: qd
ad mittendũ existimossẽpe enim ꝙ

Expanded text:
sultum creditum est, an his succurritur, quaeritur. et in eo quidem, qui pro muliere obligavit rem suam, facilius dicetur succurri ei, sicuti fideiussori huius mulieris eadem datur exceptio. sed et in eo, qui pro filio familias rem obligavit, eadem dicenda erunt, quae tractanum Aristo Neratio Prisco scripsit: etiamsi ita contractum sit, ut antecedens dimitteretur, non aliter in ius pignoris succedet, nisi ta: neque enim in ius primi succedere debet, qui ipse nihil convenit de pignore: quo casu emptoris causa melior efficietur. denique si antiquior creditor de pipactum interposuit, posterior autem creditor de distrahendo omisit non per obliuionem, sed cum hoc ageretur, ne posset uendere, uideamus, an dici possit h‹u›c usque transire ad eum ius prioris, ut distrahere pignus huic liceat. quod admittendum existimo: saepe enim
Abbreviated transcription (Latin):
¶nłis ¶t si post tres aut quinqͣ plu¬
res ne dies quam ĩ iuditio sisti ^ e¬
us prõmisit. sccum agendi poteo¬
statemfec̾it. nec actoris uis ex mo¬
ra det̾ius factum sit consequens

Expanded text:
t si post tres aut quinque pluresue dies, quam iudicio sisti se reus promisit, secum agendi potestatem fecerit nec actoris ius ex mora deterius factum sit, consequens
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ Siquis sepulchrumhabeat.
Niliam autem ad sepulchrumñ
antoninus cum prẽ rescripsit.
iter ad sepulchrum petip̃carior
⁊ concedi solere ut quotiens nõ
debetur imixtretur ab il ł quisũ¬
dum ad iunctum ht̃ ñ tam̃ i¬
ħ rescriptum qd̾ impetrandidat
facultatemã actionem cuulem
iter ci prestari: itatam̃ niiut ã¬
iudex de oportunitate liriꝓspiti¬
at. neuitinus magnumpatia¬
tur detͥmĩtum ¶Senatus con¬
sulto cauetur. ne usus sepulchroꝵ
ꝑmutationib polluatur. id est
ne sepulchrum alĩe conu̾satõĩs
usum accipiat. ¶ pretor ait si
fimeris cãsumptus factus erit.
eius rrcupandi nomine ineum
ad quem cars ꝑtines uditum
tur id qd̾ impẽdit sic emifieri:
ne ĩ sepulta corporaiac̾ent neue
quis de alieno simerenur sumis
autem eumface̾. oportet quem
decedens elegit s sim̃ille fecit m ͣ¬
llameẽ huius mõi reipenãnisi

Expanded text:
 Si quis sepulchrum habeat, viam autem ad sepulchrum non Antoninus cum patre rescripsit iter ad sepulchrum peti precario et concedi solere, ut quotiens non debetur, impetretur ab eo, qui fundum adiunctum habeat. non tamen hoc rescriptum, quod impetrandi dat facultatem, etiam actionem civilem iter ei praestari, ita tamen, ut iudex etiam de opportunitate loci prospiciat, ne vicinus magnum patiatur detrimentum. Senatus consulto cavetur, ne usus sepulchrorum permutationibus polluatur, id est ne sepulchrum aliae conversationis usum accipiat. Praetor ait: "Quod funeris causa sumptus factus erit, eius reciperandi nomine in eum, ad quem ea res pertinet, iudicium tur id quod impendit: sic enim fieri, ne insepulta corpora iacerent neue quis de alieno funeretur. Funus autem eum facere oportet, quem decedens elegit: sed si non ille fecit, nullam esse huius
Abbreviated transcription (Latin):
am fundo botriano quem re¬
tniebat legem ded̾at. ne cͣ¬
eum piscatio thinaria exer¬
ceatur quanius mari qd̾
natura omnib patet serui¬
tus seruitus imponi priua¬
ta lege non por̃. quiatam̃
bona fites contractus lege
seruari uenditionis ex post̃.
ꝑsone possitentumi aut in¬
ins eorum succet ͣ n tiim:
ꝑstipulationis uł uẽditiõis¬
legem obligantũr. ¶ Si cõnͣ¬
stat intuo agro lapidicinas
ublico nomine quis quan¬
tapidem ced̾e̾ pot̾ ciu id faci¬
suetudo inillis lapidiciniss¬
consistat ut si quis uolu̾it ex
insił prius solitum solatiũ
pħ domino prestẽt. itatam̃¬
quam satis faciat domino s
ut neq usus necessarius laꝵ¬
pidis int̾cludatur neq cõ¬
nacditas rei iuir domino qͣ
diudum taxat eat quod fac¬
necessarumẽ.¬

Expanded text:
ani fundo Botriano, quem renebat, legem dederat, ne ceum piscatio thynnaria execeatur. quamvis mari, quod natura omnibus patet, servitus imponi privata lege non potest, quia bona fides contractus legem servari venditionis exposcit, personae possidentius eorum succedentium per stipulationis uel uenditionilegem obligantur.Si constat in tuo agro lapidicinas ublico nomine quisqualapidem caedere potest, cui id facsuetudo in illis lapidicinisconsistat, ut si quis uoluerit ex isi prius solitum solacium oc domino praestat: ita taquam satisfaciat domino, ut neque usus necessarii lapid‹i›s intercludatur neque commoditas rei iure domino adidiu dumtaxat eat: quod fnecessarium
Abbreviated transcription (Latin):
iudundo agitur. uniũse res ex¬
lueretur. ita demuni ĩ hr̃clitate
prĩs num̃ari. si priadu̾sus filiũ
eius tẽ quãtitatis nomine ac¬
tio competebat.
diꝑtem meam alienaui. deĩ
ta de hr̃ditate exierit. neq tua.
quia et siremanet ĩ pristinouie.
hr̃ditariaq ẽ tamen alienatrẽ
mee ꝑtis exit de cominunione
Intrumꝰ ut̾ unus hr̃s ꝑtenisua
non alienau̾it. anplures: nicħ
int̾ est si modo aliqua portio ali¬
enata ab aliquo ex hr̃dib hr̃di¬
taria ẽẽ desiit.

Expanded text:
idundo agitur, universae res aelueretur, ita demum in hereditatem patris numerari, si patri aduersus filium eiusdem quantitatis nomine aio competebat. 54 partem meam alienaui, deindta de hereditate exierit, neque tua, quia etiamsi remanet in pristino iure hereditariaque est, tamen alienatione meae partis exit de communione. utrum autem unus heres partem suam non alienauerit an plures, nihil interest, si modo aliqua portio alienata ab aliquo ex heredibus hereditaria esse desiit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsccio accõ magis ad ꝑsona diñ¬
les ĩ uicem p̾stationes ꝑtiuer. do
quam ad cõmuniũ rerum R¬
diuisionem deniq cessat comin¬
uni dundundo uiditum. si res
aliquos cominunis sit. namutro¬
q cãu locus c̃ cominuni diuidũ¬
do iuditio: cum sccietate res com¬
munis ueluti int̾ qui eõs pariter¬

Expanded text:
socio actio magis ad personal‹e›s inuicem praestationes pertinet quam ad communium rerum diuisionem. denique cessat communi diuidundo iudicium, si res aliquos communis sit: nam utroque casu locus est communi diuidundo iudicio. cum societate res communis est ueluti inter eos
Abbreviated transcription (Latin):
siegototam br̃ditatẽ possideor
et te exꝑte dimidahr̃demeẽ
confiteor s a cominunione di¬
sced̾e uolor impetrare debeo fa¬
milie br̃c iuditium quia alit̾
diuidiint nos hr̃clitas non pof.
distrahẽ uelis: tibi quoq ꝑmit¬
tendumerit br̃ditatem petere
nam quedam ueniunt ĩ hr̃
ris id qd̾ desumicto debũam s¬
ꝑ hr̃ditatis petitionẽ cõseqris
bͣ enius quinos hr̃s des fit᷑
iem cõmunem habuit cũtitio.
sicumitio cominun diuidũ¬
do egissemus ⁊ nob̾ eares ad¬
indicata eẽt. uenturam eamĩ
¶Seruus lib̾ q hr̃s cẽ uissus id qd̾ex
penes se retinet inlitio famĩt¬

Expanded text:
tam hereditatem pos‹s›ideo et te ex parte dimidia heredem esse confiteor, sed a communione discedere uolo, impetrare debeo familiae erciscundae iudicium, quia aliter diuidi inter nos hereditas non potest. distrahere uelis, tibi quoque permittendum erit hereditatem petere: nam quaedam ueniunt in hereris id quod defuncto debui, per hereditatis petitionem consequeriseuius, qui nos heredes fecit, rem communem habuit cum Attio: si cum Attio communi diuidundo egissemus et nobis ea res adiudicata esset, uenturam eam inSeruus liber et heres esse iussus id quod ex penes se retineret iudicio fami
Abbreviated transcription (Latin):
cominunem brditatẽ consensu
diuidentes: pietatis offitio sime¬
guntur. quam reuccari non opor¬
tet. licet arbiter sententiam et¬
iurgio perempto nõ dixit siñ in¬
fcedat etatis auxilium.

Expanded text:
communem hereditatem consensu diuidentes pietatis officio funguntur, quam reuocari non oportet, licet arbiter sententiam iurgio perempto non dixerit, si non intercedat aetatis auxilium.
Abbreviated transcription (Latin):
ntantum hr̃dem eẽ oport̾et ue¬
iumex eacausa age̾ uł comiẽnt¬
quam gessit quod q ad misit.
postea quam hr̃s effectus sit. ceᷤ¬
terum cessat familie hr̃c iudi¬
tio acc̃õ ⁊ ideo ᷤ ante quã quis sci¬
ret se br̃dem ẽẽ ĩ hr̃clitate aliꝗd¬
erit locus quia non ommo br̃¬
dis gessisse uidetur qr qui añ¬
ad itam br̃ditatem quid ges¬
sit. ueluti si testatorem sepe
fecit. consequent dicemus fam .¬
posse sumptum quẽ fecit ĩ suissc
d Que pr̃ filio emancipato stn¬
diorum causa peregere agenti
ad ministrauit. si non credẽcli
animo pr̃ misisse fu̾it cõproba¬
tus s pietate debita ductus ĩ.
ad eumd̾ filium ꝑuenit. cõpu¬
tari equitas non patitur
nomine sccero tracditus fu̾it.
hrdemĩstituerit. ꝑ arditrum fa¬
milie hr̃c pͣreci pi itadebet. ut ea
cãfilii fit in qua futurus eẽt si
tes ꝑ preceptionẽ legata fuiss¬
q̃r fructus post litem cõtestat᷑.¬
prcepti ad eum redigendisũt

Expanded text:
non tantum heredem esse oportet, uerum ex ea causa agere uel conuenquam gessit quodque admisit, posteaquam heres effectus sit: ceterum cessat familiae erciactio. et ideo si ante, quam quis sciret se heredem e‹s›se, in hereditate alierit locus, quia non animo dis gessisse uidetur. quare qui anaditam hereditatem quid gessit, ueluti si testatorem sepelecit, consequenter dicemus familposse sumptum quem fecit in funus. . Quae pater filio emancipato sdiorum causa peregre agenti ubministrauit, si non credendi animo pater mississe fuerit comprobatus, sed pietate debita ductus: in ndem filium pertinuit, computari aequitas non patitur.nomine socero traditus fuerit, redem instituerit, per arbitrum faciscundae praecipi ita debet, ut ea sa filii sit, in qua futura esset, si per praeceptionem legata fuissare fructus post litem contestatrcepti ad eum redigendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
danitibi quedam michi ad¬
iidicare nolebat ꝓ hiis reb
alterum altĩ condempnandũ
eẽ intelligebat quesitum est
anpossit pensatione iuitro ci¬
troq condempãticẽ fcã eum
solumcuius simima exced̾et
eius dimitaxat summe que
ita excetẽt dampnare a ꝑ lacu¬
Iñ posu¬

Expanded text:
m tibi adiudicare uolebat, pro his rebus alterum alteri condemnandos esse intellegebat: quaesitum est, an possit pensatione ultro citroque condemnationis facta eum solum, cuius summa excederet, eius dumtaxat summae, quae ita excederet, damnare, et placuit pos
Abbreviated transcription (Latin):
se habeas res tuas uend̾e ⁊ recte
dicir inħ ex̃ mandati actionẽ.
ut suscipiam obligationem q̃
adu̾sus te uenditori competit
nam et ego tecum agere possũ
ut prestes michi adu̾sus uen¬
ditorem empti actionenis set
si mandato meo uiditum sus¬
cepisti: manente iuditio sine
iusta causa non debes mecum
agers ut tranfferatur uditi¬
unuͣ me uonclum enim ꝑfeci¬
sti mandatumsitem si dumne¬
gitia ieageris: alicui de cre¬
ditorihus meis promisis: et añ¬
nem mutare cau̾e ebi tereo de¬
fensurunte Giuditio cesi¬
sti ꝓmisero. nec ex hibuero: et
Qnͣte quani prestem mandati
agere p̾sũ ut melibe̾s ul si pro
ce irus ꝓmettendi factus sum
S si mandau̾o tibi treditorimõ
sonias. tuꝙci promisis et ex ea
causa dampnatus sis: huma¬
tuus ẽ ꝯinħ cãu mandati acci¬
ouem tibicompeter. ¶ quoies
autem ante pecimiam souitã
mandati agiposse diximus fa¬
ciendi causa non dandi tenebi¬
tur reus. et ẽ equisimum sic̾
mandante auquo actionẽ nac¬

Expanded text:
se habeas res tuas uendere? et recte dicitur in hoc esse mandati actionem, ut suscipiam obligationem, quae aduersus te uenditori competit: nam et ego tecum agere possum, ut praestes mihi aduersus uenditorem empti actiones. Sed si mandatu meo iudicium suscepisti, manente iudicio sine iusta causa non debes mecum agere, ut transferatur iudicium in me: nondum enim perfecisti mandatum. Item si, dum negotia mea geris, alicui de creditoribus ‹m›eis promiseris, et antenem mutare, cauere tibi debeo defensurum te. Si iudicio te sisti promisero nec exhib‹u›ero, et antequam praestem, mandati agere possum, ut me liberes: uel si pro te reus promittendi factus sim. Sed si mandauero tibi, ut creditori meo soluas, tuque expromiseris et ex ea causa damnatus sis, humanius est et in hoc casu mandati actionem tibi competere. Quotiens autem ante solutam pecuniam mandati agi posse diximus, faciendi causa, non dandi tenebitur reus: et est aequum, sicut mandante aliquo actionem nac
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Iiliam scnͣatoris nuptiaoli¬
perti secutam prĩs casus ñ facit.
ircorem nam quesita diguitas li¬
lrris pp̃ casum prĩs remoti a sena
debemus non tantum senatorũ
filios uerum omnes qui geniti
ex ꝓ ip̃is uł et lb̃is corum dican¬
tur siue naturales siu̾e ad opti¬
ui sunt ub̾i senatorum. ex quib
nati diciutur s si cxfilia senato¬
ris natus sit. spectare. debemus i¬
prĩs eius condictionem. .t. ⁊epat¬

Expanded text:
.Filiam senatoris nuptias liberti secutam patris casus non facit uxorem: nam quaesita dignitas liberis propter casum patris remoti a senatdebemus non tantum senatorum filios, uerum omnes, qui geniti ex ipsis exue liberis eorum dicantur, siue naturales siue adoptiui sint liberi senatorum, ex quibus nati dicuntur. sed si ex filia senatoris natus sit, spectare debemus patris eius condicionem. 11 Pa
Abbreviated transcription (Latin):
naturalis ẽ u̾um ad optiuum
a quo uł qualis ad optatus fue¬
rit. nec int̾ẽ iam insenatoria li¬
gnitate constitutus eum susce¬
gnitatem.
ĩad optionem aceꝑit qͣmduita¬
men infamilia cuis manet enia¬
cipatus u̾o nomenfuii emancipꝰ¬
catione amittit a senatore ĩ ado¬
ptionem filius datus ei qui ĩ fe¬
rioris dignitatis ẽ. quasi senato¬
ris silius iudetur. quia ñ amittit᷑
senatoria dignitas ad optione ĩ¬
ferioris dignitatis ñ mag̾ qua
ut consularis desinat. eẽ
core. quasi senatoris filium hr̃i.
placet ĩtem labeo scribit. ⁊ iã eũ
quipost mortem pͣrĩs senatoris sit
natus quan scnatoris silium cẽ
s eum quipostea qm pr̃ cius de se¬
natu motus ẽ. concipitur᷑. nascitur.
preculus ⁊ peg̾. oppinantur. nonẽe
quasi senatoris filium quorum
sña ucra ẽ nec enim ꝓprie senatõ¬
ris is filius dicctur. tuisis pr se¬
natu motus ẽ añqmͣ iste nasce̾¬
tur. ¶si boncẽpͣtus. quidem sit añ¬
quam p̃r eius senatu moueatur.

Expanded text:
erum adoptiuum a quo uel qualiter adoptatus fuerit nec interest, iam in senatoria dignitate constitutus eum suscegnitatem adoptionem accepit, quamdiu tamen in familia eius manet: emancipatus uero nomen filii emancipatione amittit.A senatore in adoptionem filius datus ei qui inferioris dignitatis est, quasi senatoris filius uidetur, quia non amittitur senatoria dignitas adoptione inferioris dignitatis, non magis quam ut consularis desinat esse.ore quasi senatoris filium haberi placet.Item Labeo scribit etiam eum, qui post mortem patris senatoris natus sit, quasi senatoris filium esse. sed eum, qui posteaquam pater eius de senatu motus est, concipitur et nascitur, Proculus et Pegasus opinantur non esse quasi senatoris filium, quorum sententia uera est: nec enim proprie senatoris filius dicetur is, cuius pater senatu motus est antequam iste nasceretur. si quis conceptus quidem sit, antequam pater eius senatu moueatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ẜumu̾sitatis ⁊̃ ideo contra tam ci¬
uem quam pro eo posse sermim cui¬
itatis corq̃ri diui frẽs rescripseñt.
ĩdeo clib̾tus ciuitatis nonbũt nẽꝰ¬
cesse uẽniam edicti per̾e suiecet ĩ.
ius aliq̃m ex ciuib sacre ai religio¬
seꝯ sancte ĩ nuulius bonis sumtsap¬
cre res autem sunt hec que publice
¶Decoꝓsẽcrate sunt non priuate si qs̃¬
ergo priuatim sibi sacrum constrꝰ¬
tuent sacrum nonẽ s profanum
scmel autem hede sacrafacta ⁊ iã.
gliruto edifi ⁊tio iccus sac̾ manꝑ :
reugiosum autemlocumunus¬
quisq sua uoluntate facit dume
mortuum ĩfert ĩ locum siumi iñ
cominume aũt scpucbrum. n iam¬

Expanded text:
uersitatis et ideo tam contra ciuem quam pro eo posse seruum ciuitatis torqueri diui fratres rescripserunt. ideo et libertus ciuitatis non habet necesse ueniam edicti petere, si uocet in ius aliquem ex ciuibus.Sacrae res et religiosae et sanctae in nullius bonis sunt. Sacrae autem res sunt hae, quae publice consecratae sunt, non private: sergo privatim sibi sacrum constituerit, sacrum non est, sed profanum. semel autem aede sacra facta etiam diruto aedificio locus sacer manet. Religiosum autem locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. in commune autem sepulchrum
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃. Ei qius uiolau̾it muree capite
puniatur sicuti qui ⁊ transcẽdet¬
scalis ad motis uł alia qualz rõne.¬
l s nainciues romanos alias qmͣ per¬
⁊ portas egredi ñ licet cumiunt ho¬

Expanded text:
.Si quis uiolauerit muros, capite punitur, sicuti si quis transcendescalis admotis uel alia qualibene. nam ciues Romanos alia quam per portas egredi non licet, cum illud ho
Abbreviated transcription (Latin):
demł ust̾ mortem filie sue que
ut mat̾ familias quasi iure eñ¬
tipaa uix̾at. ⁊ testamento scrip¬
tis hr̃dib decessit ad u̾sus fãctum
suum quasi non iure eam nec
p̾sentib cestib emancipass pͣr
mouere controu̾siam ꝓhibetur.¬
¶neqͣ ad optare neq ad rogare. ꝗs
tus ad optau̾it is meus nepe nõ

Expanded text:
m.Post mortem filiae suae, quae ut mater familias quasi iure emancipata uixerat et testamento scriptis heredibus decessit, aduersus factum suum, quasi non iure eam nec praesentibus testibus emancipasset, pater mouere controuersiam prohibetur.Neque adoptare neque adrogare quis tus adoptauerit, is nepos meus non
Abbreviated transcription (Latin):
licuo ẽ iure gentium sicut ipus
flumimositaꝙ nauem ad eas an¬
plicare. simes ex arborib ibinatis
religare. retia sictare ⁊ er maride¬
ducere. honus aliquat ĩbus repo¬
nere. cuilibet lib̃um ẽ sicutĩꝑ ips¬
nate coruniti sunt s mare piscatts
lib̾ums̃ casam inlitore pontis int

Expanded text:
›licus est iure gentium sicut ipsius fluminis. itaque nauem ad eas appellere, funes ex arboribus ibi natis religare, retia siccare et ex mare reducere, onus aliquid in his reponere cuilibet liberum est, sicuti per ipsnatae eorundem sunt.In mare piscantibus liberum est casam in litore ponere, in
Abbreviated transcription (Latin):
la obseruandum ẽ¬
aius. Nama femine ex rescriptoꝰ
principis ad rͣogari possunt.
pube̾ relicto filio ad aptiuoamo¬
impubes decedat an heredes ad¬
rogatoris teneantur. a dicẽdur¬
ẽ heredes quoq restiͣtuere bona atͣ¬

Expanded text:
la obseruandum earum.Nam et feminae ex rescripto principis ad rogari possunt. pubere relicto filio adoptiuoimpubes decedat, an heredes adrogatoris teneantur? et dicendheredes quoque restituturos et bona a