comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latu discessit Cunc ex admiratio¬
nix ait. patuit uere augm̃tum
dium circa te cultus. Hidimꝰ emm
la. uł ammonem ex drachone. Ad
hec mulier. Ammonẽ se quidem
ꝓfessus ẽ. dum pͥmo mecũ conue¬
nire dignatus ẽ: scilicet libie dñm
circũerrarent.intentusq: agen¬
dis reb animũ occupasset: repen-
considensq: enixa ẽ. ouum. Sed
concrepuit. cuiꝰ testula difsultan¬

Expanded text:
t e medio. Tunc ex admiratioiux, ait, patuit vero argumentum divini circa te cultus. Vidimus enila vel Ammonem ex dracone. Ad haec mulier: Ammonem se quidem professus est dum primum mecum convenire dignatus est, scilicet Libyae domcircumerrarent isque intentus agendis rebus animum occupavisset, repente considensque enixa est ovum. Sed concrepat, cuiusque testula dissultan
Abbreviated transcription (Latin):
gobardos dimicar̃ exstͣctaq classe: lango¬
bardos qͥ classẽ urbẽ tenebãt ħ adiuuan e
pepulert. Cui cũ uite expless t̾minum
honorabile sepulcbrũ ante limina
beati yitalis martyris tribuentes:
tali eiꝰ laudes epitaphio extulerunt:

Expanded text:
gobardos dimicarunt. Exstructaque classe Langobardos, qui classe urbem tenebant, hoc adjuvante pepulerunt. Cui cum vitae explesset terminum, honorabile sepulcrum ante limina beati Vitalis martyris tribuentes, tali ejus laudes epitaphio extulerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
situr extincto ut diximꝰ apud si¬
isliam constante augusto. punito¬
q qui ei suctesserat mezentio tiras¬
no: romanorũ regnũ constantinꝰ
constantis augusti filius suscepte

Expanded text:
Igitur exstincto, ut diximus, apud Siciliam Constante Augusto, punitoque, qui ei successerat, Mezentio tyranno, Romanorum regnum Constantinus Constantii Augusti filius suscep
Abbreviated transcription (Latin):
atq cinnanum roma parturie¬
bat excidium: aliuidq ediuerso
õrens atq aqu̾ilo. hoc ẽ. mitri¬
daticum min abatur. Quod qui¬
dem mitridaticũ bellũ a suꝑi¬
oribus cȩptum: porro in ulte¬
riora porrigitur.
De mariana face rogus silla¬
nȩ cladis accensus est: de isto

Expanded text:
atque Cinnanum Roma parturiebat excidium, aliudque e diuerso oriens atque aquilo, hoc est Mithridaticum, minabatur, quod quidem Mithridaticum a superioribus coeptum porro in ulteriora porrigitur. de Mariana face rogus Sullanae cladis accensus est, de isto
Abbreviated transcription (Latin):
carthaginem ꝑdiderunt¶ Itaq finẽ
uolumini faciam: ne forsitan colliden¬
do uehem̃itius discussa ad tempꝰ ru¬
bigine. ubi necessarium acum en celi¬
cere ñ possum: suꝑuacuam asꝑita¬
tem inueniam. Quanqͣm obuian¬
tem asꝑitatem nequaquam expaues¬
cerem: si interioris spem acuminis

Expanded text:
Carthaginem perdiderunt. Itaque finem Carthaginem perdiderunt. Itaque finem uolumini faciam, ne forsitan conlidendo uehementius discussa ad tempus robigine ubi necessarium acumen elicere non possum, superuacuam asperitatem inueniam. quamquam obuiantem asperitatem nequaquam expauescerem, si interioris spem acuminis
Abbreviated transcription (Latin):
cenderit ut iuste euerti decerneretur
eliyxir. Illudq uł maxime mouet me:
quod si ita ut in suꝑiorib bellis ein¬
dens in assurgentem causa & dolor ac¬
cendebat : consultatione non opus e¬
rat.At uͦ cum alii romanorũ propt̾
ꝑ petuam romȩ securitatem delendã
ẽẽ. decernerent salii uͦ propt̾ ꝑpetuã
romȩ uirtutis curam quam semꝑ
sibi ex suspicio ne emule urbͣis impen¬
derent. ne uigor romanus bellis sem¬
ꝑ exercitatus in languidam segniciem
securitate atq ocio solueretur: in co¬
lum̃ tarthaginem statui suo ꝑmit¬
tendam ẽe.censerent.causam non ex
iniuria lacessantiũ carthaginiensiũ
s ex inconstantia toipescentium ro¬
manorũ ortam inuenio¶Quod cum
ita sit: cur xp̃i anis temporib impr¬
tant hebetationem ac rubigine sũa
qua foris crassi intus exesi sunt: Qͥ
porro anͣte.dee. fere annos sicur sui
prudentes tim̃tesq: prȩdixerante pͥn¬
magnam splendoris & acuminis sui

Expanded text:
ccenderit, ut iuste euerti decerneretur, ccenderit, ut iuste euerti decerneretur, eluxit, illudque me uel maxime mouet, quod, si ita ut in superioribus bellis euidens in adsurgentem causa et dolor accendebat, consultatione non opus erat. at uero, cum alii Romanorum propter perpetuam Romae securitatem delendam esse decernerent, alii uero propter perpetuam Romanae uirtutis curam, quam sibi semper ex suspicione aemulae urbis inpenderent, ne uigor Romanus bellis semper exercitus in languidam segnitiem securitate atque otio solueretur, incolumem Carthaginem statui suo permittendam esse censerent: causam non ex iniuria lacessentum Carthaginiensium sed ex inconstantia torpescentium Romanorum ortam inuenio. quod cum ita sit, cur Christianis temporibus imputant hebetationem ac robiginem suam, qua foris crassi, intus exesi sunt? qui porro ante sescentos fere annos, sicut sui prudentes timentesque praedixerant, gnam splendoris et acuminis sui
Abbreviated transcription (Latin):
auginen mulierũ satis miserabile:
post uirorũ magis deforme descendit.
Nam fuisse mulierum .xxu. milia:
uirorum .xxx. milia memoriȩ tradi¬
tum est Rex has drubal: se ustrodco¬
ditRans fuge qui escolapii templũ
occupauerant: uoluntario preapitio
dati. igne consumpti sunt sUxor has¬
drubalis se duos quoq filios secũ. iu¬
ri dolore & furore femineo: in medi¬
um iecit incendium. Eundem nunc
mortis exitum faciens nouissima re¬
gina carthaginis: quẽ quonda pͥma
fecisset. Ipsa aut̃ẽ ciurtas decem & sep¬
tem continuis dieb arsit: miserũq
speccaculũ de uarietate conditionis
humanȩ uictorib suis ꝓrȩbuit. Diru¬
ta ẽ. autẽ cartago om̃i murali lapide
tinorum exceptis paucis pͥncipib: uen¬
dita ẽ. Ita quarto postqmͣ cęptũ fuit
anno: bellum punicũ tercium terini¬
natum ẽsS mͥ qͣmlibet studiose que¬
renti. ueruntam̃ hominis tardioris in¬
genii: nusqͣm om̃ino causa tercii bel¬
li punici quam in tantũ carthago a¬

Expanded text:
agmen mulierum satis miserabile, post uirorum magis deforme descendit. nam fuisse mulierum xxv milia, uirorum xxx milia memoriae traditum est. rex Hasdrubal se ultro dedit. transfugae qui Aesculapii templum occupauerant, uoluntario praecipitio dati igne consumpti sunt, uxor Нasdrubalis se duosque filios secum uirili dolore et furore femineo in medium iecit incendium, eundem nunc xitum faciens nouissima regina Carthaginis, quem quondam prima fecisset. ipsa autem ciuitas decem et septem continuis diebus arsit miserumque spectaculum de uarietate condicionis humanae uictoribus suis praebuit. diruta est autem Carthago omni murali lapide tiuorum exceptis paucis principibus uenundata est. ita quarto quam coeptum fuit anno bellum Punicum tertium terminatum est. Sed mihi quamlibet studiose quaerenti uernmtamen homini tardioris ingenii nusquam omnino causa tertii belli Punici, quam in tantum Carthago a
Abbreviated transcription (Latin):
ciaptu cremonȩ & mantuȩ. & de morte xxix¬
fuie regis. & de bello francorũ.
Nemansitu beati gregorii pape & eiꝰ sc̃itate. xxx
De regno ad aloaldi. & de pace facta cũ franciᷤ. xxxi
elum francorũ cum saxombus.
De pace facta cum smaragdo patricio. & dẽ xxxiii
Oe uuasione neapolitane tiuitatis. & de mor xxxu¬
i eleutherii falsi imꝑatoris.
De pace facta cum imꝑatore.
Oefocate augusto & eiꝰ nece. & imꝑio eraclii. xxxuii
De morte gisulfi ducis & de p̃datione foroni xxxuiii¬
lanȩ urbis & cȩteris malis. que langobar¬
di ab hunis sunt ꝑpessi.

Expanded text:
captu Cremonae et Mantuae, et de morte filiae regis, et de bello Francorum. 29. De transitu beati Gregorii papae et eius sanctitate. 30. De regno Adaloaldi, et de pace facta cum Francis. 31. Bellum Francorum cum Saxonibus. De pace facta cum Smaracdo patricio, et de nvasione Neapolitanae civitatis, et de morte Eleutherii falsi imperatoris. 35. De pace facta cum imperatore. De Focate augusto et eius nece et imperio Eraclii. 37. De morte Gisulfi ducis et depraedatione Foroiulanae urbis et ceteris malis quae Langobardi ab Hunnis sunt perpessi.
Abbreviated transcription (Latin):
De ducatu & de morte tasonis & cacconis.
egrasulfo duce foroiulano. & de aduentu
rado aldi & grimo aldi in beneuentũ.
De pate facta cum imꝑatore & francis. & de xli
popłatione hystrie. & de morte gundualdi.
De morte agilulfi & regno adaloaldi. & eius elini¬
expulsione. & regno ario aldi.
De morte ario aldi & regno rotharit. & qr dux xliii¬
arichis filiũ suũ aionem ad regẽ direxit̃.
De morte arichis beneuentan ducis. & de xlx¬
ducatu aionis.
Demorte aionis. & ducatu radoaldi. & qͦmͦ xłui

Expanded text:
De ducato et de morte Tasonis et Cacconis. 39. De Grasulfo duce Foroiulano, et de advento Rodoaldi et Grimoaldi in Beneventum. 40. De facta pace cum imperatore et Francis et populatione Histriae et morte Gundoaldi. 41. De morte Agilulfi et regno Adaloaldi et eius expulsione et regno Arioaldi. 42. De morte Arioaldi et regno Rothari, et quia dux Arichis filium suum Aionem ad regem direxit. De morte Arichis Beneventani ducis, et de ducatu Aionis. 44. De morte Aionis et ducatu Radoaldi. 45. De ci
Abbreviated transcription (Latin):
agilulfus cacano artificem direxit.
De basilica beati ioħis in modicia. qu̾a
theu delinda regina edificauit.
De palatio quod construxit.
De subu̾sione pictauine urbis.
De pace facta cum auarib. & qͦd langoli¬
di hystriam sunt ingressi.
Nenanuitate adalo aldi filii agilulfi. & in xxui¬
ualione montis silicis. Imo adalo aldi.¬
Semorte mauricii imperatoris. xxuii¬

Expanded text:
Agilulf cacano artifices direxit. 21. De basilica beati Iohannis in Modicia, quam Theudelinda regina aedificavit. 22. De palatio, quod construxit. 23. De subversione Patavinae urbis. 24. De pace facta cum Avaribus, et quod Langobardi Histriam sunt ingressi. 25. De nativitate Adaloaldi, filii Agilulfi, et de invasione Montis Silicis. 26. De morte Mauricii imperatoris.
Abbreviated transcription (Latin):
totilam gothorum regẽ p̃parans.
cum iam pridem langobardos fe¬
deratos haberet: legatos ad albon
dirigit. quatinꝰ ei pugnaturo eum
gothis auxilium ministraret.

Expanded text:
Totilam Gothorum regem praeparans, cum iam pridem Langobardos foederatos haberet, legatos ad Alboin dirigit, quatenus ei pugnaturum cum Gothis auxilium ministraret.
Abbreviated transcription (Latin):
eR idem tempꝰ sarracenorũ exer¬
citus rursum gallias introieis.
mult̾ã deuastationẽ fecit. Contͣ qͦs
karolus ñ longe a narbona bellu
cõmittens: eos sicut & pͥus maxi¬
ma cede ꝓ strauit. Iterato sarraceni
gallorũ fines ingressi: usq: ad pro¬
uintiam uenerunt. & capta arelã¬
te: omĩa circũquaq demoliti st̃.
Tunc karolus legatos cũ muneri¬
bus ad liutprandũ regem mit¬
tens: ab eo contra sarracenos au¬
xilium poposut. Quo comꝑto gers¬
sarracenorũ: mox ab illis rẽgionib
aufugit̃. Liutprandꝰ uͦ cum om̃i su
exeruti ad italiam rediit ¶Mula
idem regnator contra romanosi
lagessit inquib semꝑ uitror exi¬
tit᷑: prȩt̃ quod semeł in arimime
eo absente eiꝰ exerutus cȩsus ẽ. o
lia uice cũ apud uicũ pilleum
in pentapoli demorante: magna
multitudo horum qui regi munis
irruentib cesa uł capta ẽ. Rursus
cũ rauennĩa hildebrandus regis
nepos & ꝑedeo uincentinꝰ dux oli¬
nerent. irruentib subito uenen

Expanded text:
 Sarracenorum exercitus rursum in Galliam introiens, multam devastationem fecit. Contra quos Carolus non longe a Narbone bellum committens, eos sicut et prius maxima caede prostravit. Iterato Sarraceni Gallorum fines ingressi, usque ad Provinciam venerunt, et capta Arelate, omnia circumquaque demoliti sunt. Tunc Carolus legatos cum muneribus ad Liutprandum regem mittens, ab eo contra Sarracenos auxilium poposcit; qui nihil morSarracenorum mox ab illis regionibus aufugit; Liutprandus vero cum omni suo exercitu ad Italiam rediit. Multa idem regnator contra Romanos bella gessit, in quibus semper victor extitit, praeter quod semel in Arimino eo absente eius exercitus caesus est, et alia vice, cum aput vicum Pilleum, rege in Pentapoli demorante, magna multitudo horum qui regi munuscinruentibus caesa vel capta est. Rursus cum Ravennam Hildeprandus, regis nepus, et Peredeo Vicentinus dux optinerent, inruentibus subito Veneticis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsas senectite consenuit̃ hanc
infamis officii continuo donec ui¬
xit dampnationẽ sortitus: ut ip¬
se adclinis humi. regem suꝑ as

Expanded text:
sas servitute consenuit: hoc infamis officii continua, donec vixit, damnatione sortitus, ut ipse acclinis humi, regem super as
Abbreviated transcription (Latin):
tridentoᷤ. & gisulfus de foro uiliꝰ
cum antea a regis agilulfi societati
discordarent: ab eo in pacem recep¬
ti sunt Nunc etiam baptizatuse
p̃nominatꝰ ꝓuer adalo aldus filinꝰ
modicia. &ꝰ suscẽptus de fonte est
a scdo seruo xp̃i detridento. cinis
sepe fecimꝰ mentionẽ. fuit autem
festi paschalis dies eo tempore. sep¬
timo idus aprilis.

Expanded text:
Tridento, et Gisulfus de Forojulii, cum antea a regis Agilulfi societate discordarent, ab eo in pace recepti sunt. Tunc etiam baptizatus est praenominatus puer Adaloaldus, filius Modicia, et susceptus de fonte est a Secundo servo Christi de Tridento, cujus saepe fecimus mentionem. Fuit autem festi paschalis dies eo tempore septimo Idus Aprilis.
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus: babuoniam celeriter i¬
adiit ubi eum exterritarum dogeues
nbis pro iuntiarum legati operie¬
bantur: hoc est cartaginen sium
totius affrice ciuitatum: secl et his¬
pamiorum gallorum. siciliȩ. sar¬
ainiȩq: plurimȩ preterea partes
talȩ ¶Tantus timor in summo ori¬
ente constituti ducis populos ul¬
cimi occidentis inuaserat: ut in¬
de peregrinam cerneres toto mun¬
do legationem. quo uix crederes
peruenisse rumorem.

Expanded text:
ingressus, Babyloniam celeriter ringressus, Babyloniam celeriter rediit, ubi eum cum exterritarum totius orbis provinciarum legati exspectarent, hoc est Carthaginensium et totius Africae civitatum, sed et Hispanorum, Gallorum, Siciliae Sardiniaeque, plurimae praeterea partes Italiae. Tantus timor in summo Oriente constituti ducis populos ultimi Occidentis invaserat, ut inde peregrinam cerneres toto mundo legationem, quo vix crederes pervenisse rumorem
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. Nam fusis hostium copiis
alexander exercitum ad urbem du¬
xit. Et cum murum primus ascen¬
disset: uacuam ciitatem ratus
solus introrsus desuinit. Quem
cum undiq in festi hostes circum¬
dedissent in credibile dictu est: in
eum non multitudo hostium. nos
uis magna telorum non tantu.
lacessentium elamor terruit soli
cot milia ceciderit ac fugarit.
ubi se obrui a circum fusa mistt¬
nec ad periculum eius elamora¬
q hostium per fractis muris e¬
citus omnis irrumperet.¶In eo pi¬
lio sagitta sub mamma traiectus
fixo genu eatenus pugnauit: di¬
nec eum aquo uulneratus esset o
cideret. ¶In de consensis nauibus
cami occeam litora peragraret: ad
urbem quandam cui ambira rex
pre erat peruenit. Sed in expugu¬
tione ciuitatis magnam parceu
exercitus sagittis hostium ueneu
illitis:amisit.Ac post herba per
somnium sibi ostensa: et in potũ
sauciis data. cum reliquis subuen¬
retur. urbem exprignauit et cepn
¶Post quasi circum actam indiam

Expanded text:
dedit. Nam fusis hostium copiis, dedit. Nam fusis hostium copiis, Alexander exercitum ad urbem duxit, et cum murum prius ascendisset, vacuam civitatem ratus, solus introrsus desiluit. Quem cum undique infensi hostes circumdedissent, incredibile dictu est, ut eum non multitudo hostium, non vis magna telorum, non tantum lacessentium clamor terruerit, solus tot millia ceciderit ac fugarit. At ubi se obrui a circumfusa multinec ad periculum ejus clamoremque hostium, perfractis muris, exercitus omnis irrumperet. In eo praelio sagitta sub mamma trajectus, fixo genu eatenus pugnavit, donec eum a quo vulneratus esset, ocideret. inde conscensis nanibos cum Oceani litora peragraret, ad urbem quandam cui Ambira rex praeerat peruenit. sed in expugnatione ciuitatis magnam partem exercitus sagittis hostium ueneno inlitis amisit, ac post herba per somnium sibi ostensa et in potum sauciis data cum reliquis subueniretur, urbem expugnauit et cepit. Post quasi circumacta meta
Abbreviated transcription (Latin):
gessit. In quo alexander cum ipso
pa ro singulariter congressus. oc¬
cisoq deiectus equo: concursu sa¬
tellitum presentiam mortis euasit.
Porus muttis uulneribus confossus.
et captus est.Quo ob destimonium
uirtutis in regnum restituto: duas
ibi condidit cruitates. niciam et bu¬
cefalem: quam de nomine equi sin
ita uocari ꝓrecepit.¶ Inde ad restas.
cathenos: predias. et gangaridas:
cesis eorum exercitibus. macedones
expugnauere ¶Cum ad cofides uentũ
eẽt. ibi contra. ccͣ milia equitum
hostium: pugnam conseruauerunt
Et tum iam estate decriti. animo e¬
gri. uiribus lassi. difficile uicissent:
castra ob memoriam plus solito mag¬
nificata conddiderunt ¶ Ex in alexan
der alaninem agessirem pergit. per
hunc: in oceanum deuehitur.
Ibi gessonas sibosq quds hercules
condidit: oppressit Hinc mandro
et subagras nauigat. Que gente
eũ armatis lxxx. milibus. peditin
et .lxͣ. milibus equitum: excipi¬
unt. Commissoꝙ prelio: diua¬
stem pene uictoriam: macedonib

Expanded text:
gessit, in quo Alexander, cum ipso Poro singulariter congressus, occisoque dejectus equo, concursu satellitum praesentiam mortis evasit; Porus multis vulneribus confossus et capuirtutis in regnum restituto duas ibi condidit ciuitates Niciam et Bucefalen, quam de nomine equi sui ita uocari praecepit. inde Adrestas Catthenos Praesidas et Gangaridas caesis eorum exercitibus Macedones expugnauere. cum ad Cofides uentum esset, ibi contra cc milia equitum hostium pugnam conseruerunt; et cum iam aetate detriti, animo aegri, uiribus lassi difficile uicissent, castra ob memoriam plus solito magnifica condidder ad amnem Agesinem pergit. Per hunc in Oceanum devehitur, ubi Gressonas Sibosque, quos Hercules condidit, oppressit. Hinc Mandros et Subagras navigat. Quae gentes cum armatis octoginta millibus peditum, et sexaginta millibus equitum excipiunt, commissoque praelio, diu antristem pene victoriam Macedonibus
Abbreviated transcription (Latin):
titus segregans anumero prin¬
cipum othone & uitellio. ab angusto
octauus biennio post uespasianum
regnauit. Cuiꝰ tanta tranquillitas im¬
perio fuit: ut nullius om̃ino san¬
guinem in republica administra¬
da fudisse referatur. Et ram̃ tine
rome orto repente incendio: pluri¬
me ẽddes publice concremate sunt.
Abriipte func ctiam bebii montisue¬
ticem magna ꝓfudisse incendia fe¬
runt: eademq: torrentũ flammarũ
uicinas regiones cũ urbib homini¬
busq delesse. Litus cum ingentiomi¬
num luctu: in eadem uilla qua
pater eius morbo absumptꝰ ẽ.
Nne ab urbe condita. dccc.xxͦx.

Expanded text:
Titus, segregatis a numero principum Othone et Vitellio ab Augusto octauus, biennio post Vespasianum regnauit. cuius tanta tranquillitas in imperio fuit, ut nullius omnino sanguinem in republica administranda fudisse referatur. et tamen tunc Romae orto repente incendio plurimae aedes publicae concrematae sunt. abruptum tunc etiam Bebii montis uerticem magna profudisse incendia ferunt torrentibusque flammarum uicina regionis cum urbibus hominibusque delesse. Titus cum ingenti omnium luctu in eadem uilla, qua pater eius, morbo absumptus est. Anno ab Vrbe condita DCCCXXX
Abbreviated transcription (Latin):
mano nomine gundoaldo ad italĩa
confugit. seq aduentare autharith
suo sponso nuntiauit. Cui statim
ille obuiam cũ magno apparatu
nuptias celebraturus in campum
sardis qui suꝑ ueronam ẽ. occurreis:
eandem cunctis letantib in conu¬
gium idus maias accepit. Erat aũ¬
ibi tunc inter ceteros langobardoꝵ
duces. agilulfus dux taurmatium
ciutatis. Quom loco cũ ꝑturbato
aere. lignum quoddam quod in re-¬
giis septis situm erat. cũ magno to¬
intruorũ fragore ui fulminis ictũ
fuisset: habebat tunc agilulfus qͦn¬
dam de suis aruspicem ꝑuerũ. qui
ꝑartem diabolicam qͥd futurũ por¬
tenderent ictus fulminũ intelli¬
gebat. Qui secrete cum agilulfus
ad requisita nature resideret: eid̾e
sit. tua ñ post multũ tempus con¬
iunx futura ẽ. Quod ille audiens:
caput eiꝰ se amputaturũ si de hac
re amplius aliquid diceret cõmi¬
natus est. Cui ille. Ego quid̃e in qͥt
occidi possum. namꝰ certe ad hoc

Expanded text:
mano nomine Gundoald ad Italiam mano nomine Gundoald ad Italiam confugiit seque adventare Authari suo sponso nuntiavit. Cui statim ille obviam cum magno apparatu nuptias celebraturus in campum Sardis, qui super Veronam est, occurrens, eandem cunctis laetantibus in coniugium idus Maias accepit. Erat autem tunc ibi inter ceteros Langobardorum duces Agilulf dux Taurinensium civitatis. Quo in loco cum perturbato aere lignum quoddam, quod in regiis septis situm erat, cum magno tonitruorum fragore vi fulminis ictum fuisset, habebat tunc Agilulf quendam de suis aruspicem puerum, qui per artem diabolicam, quid futurum portenderent ictus fulminum, intellegebat. Qui secrete, cum Agilulf ad requisita naturae resideret, eidem sit, tua non post multum tempus coniux futura est". Quod ille audiens, caput se eius amputaturum, si hac de re amplius aliquid diceret, comminatus est. Cui ille: "Ego quidem", inquid, "occidi possum; nam certe ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sus. & satis decorus aspectu. Qui
mox arege cõmeatu accepto. iter
patriam reu̾suri arripunt : deq
noricorũ finib festinanter absce¬
dunt. Noricorũ siquidem ꝓuin¬
tia. quam baioariorũ populus
nunc habitat: habet ab oriente
pannoniam. ab occidente suauĩa.
ameridie italiam. ab aquilonis
uero parte danubii fluenta. Ig
autharith cum iam prope itali̾e
sines uenisset. secumq adhucqui
eum deducebant baioarios habe¬
rer: erexit se quantũ suꝑ equum
cui p̃sidebat potuit. & toto anni¬
su securiculam quã manu gesta¬
bat marborem que ꝓximior ade¬
ras fixit. eamq fixam reliquit.
adiuens hiec insuꝑ uerbis. Talem
autharith feritam facere solet.
Cumq hec dixisset: tunc intelle¬
xerunt baioaris qui cum eo co¬
mitabantur. eum ipsum regem
aitharich ẽẽ. Deniq pͣe aliquot
tempꝰ cum propt̾ francorũ aduentũ
ꝑturbatio garibaldo regi aduenis¬
set: theudelinda eiꝰ filia cũ suo ger¬

Expanded text:
sus et satis decorus aspectu. Qui sus et satis decorus aspectu. Qui mox, a rege comeatu accepto, iter patriam reversuri arripiunt deque Noricorum finibus festinanter abscedunt. Noricorum siquidem provincia, quam Baioariorum populus inhabitat, habet ab oriente Pannoniam, ab occidente Suaviam, a meridie Italiam, ab aquilonis vero parte Danuvii fluenta. Igitur Authari cum iam prope Italiae fines venisset secumque adhuc qui eum deducebant Baioarios haberet, erexit se quantum super equum cui praesidebat potuit et toto adnisu securiculam, qua manu gestabat, in arborem quae proximior aderat fixit eamque fixam reliquit, adiciens haec insuper verbis: "Talem Authari feritam facere solet". Cumque haec dixisset, tunc intellexerunt Baioarii qui cum eo comitabantur, eum ipsum regem Authari esse. Denique post aliquod tempus, cum propter Francorum adventum perturbatio Garibaldo regi advenisset, Theudelinda, eius filia, cum suo ger
Abbreviated transcription (Latin):
sisset.eamq authariih ut erat sa¬
tis eleganti forma tacito nutums¬
ut eam merito nr̃am reginam
fieri optemꝰ: si placec ur̃e potesa¬
ti. de eius manu sicut nobis p̾cu
factura ẽ: uini poculũ sumete ns¬
optamus.Cumq rex ut id fiero
beret annuisset: illa accepto us
poculo. ei prius qui senior ẽe.inide¬
bauir ꝓpinauit. Deinde cũ autha¬
ith quem suũ sponsum ẽẽ. nesci¬
ebat porrexisset: ille postqͣm bibit
ar poculum reddidit. eius manũ
minime animadũtente digitote¬
ngit: dexteramq suam sibiꝰ a froz
teꝑnasum ac faciem ꝓduxit. Illa
hõc nutrici suȩ rubore ꝑfusa ñ¬
tiaute. Cui nitrix sua atc. Iste nͥ
ipse rex & sponsus tuus ẽet: te oĩo
tangere ñ auderet. S interim sile¬
amiis. ne hoc patri tuo fiat cogn¬
tum. Re enim uera digna ꝑsona
c̃. quȩ tenere debeat regnũ: & tuo
sociari coniugio. Erat aut̃e tune au¬
charith iuuenili etate floridus.
statura decens. candido crine ꝑfu¬

Expanded text:
sisset, eamque Authari, ut erat sasisset, eamque Authari, ut erat satis eleganti forma, tacito nutu cut eam merito nostram reginam fieri optemus, si placet vestrae potestati, de eius manu, sicut nobis postea factura est, vini poculum sumere preoptamus". Cumque rex id, ut fieri deberet, annuisset, illa, accepto vini poculo, ei prius qui senior esse videbatur propinavit. Deinde cum Authari, quem suum esse sponsum nesciebat, porrexisset, ille, postquam bibit ac poculum redderet, eius manu, nemine animadvertente, digito tetigit dexteramque suam sibi a fronte per nasum ac faciem produxit. Illa hoc suae nutrici rubore perfusa nuntiavit. Cui nutrix sua ait: "Iste nisi ipse rex et sponsus tuus esset, te omnino tangere non auderet. Sed interim sileamus, ne hoc patri tuo fiat cognitum. Re enim vera digna persona est, quae tenere debeat regnum et tuo sociari coniugio". Erat autem tunc Authari iuvenili aetate floridus, statura decens, candido crine perfu
Abbreviated transcription (Latin):
antharith legatos post hec ad
baĩoariam misit. qui garibaldieoꝵ
regis filiam sibi in matrimonium
peterent. Quos ille benigne suscipi¬
ens. theodelindam filiam sua au¬
tharith se daturũ ꝓmisit. Qui lega¬
ti reu̾tentes. cum hec autharithᵒ
nuntiassent: ille ꝑ semccipsum
suam sponsam uidere cupiens. pa¬
cis secum s expeditis langobardis
adhibitis: unumq sibi fidelissimũ
& quasi seniorem secum ducens. si¬
ne mora ad baioriam ꝑrexit. Qͥ cũ
in conspectũ garibaldi regis iuxta
morem legatdrum introducti ẽent.
& is qui cum authariih quasi se¬
nior uenerat salutationũ u̾ba ite
moris ẽ. intulissee: autharith cũ
a nullo illius gentis cognosceretur
ad regem garibaldum ꝓpͦinquus ac¬
cedens ait /Dñs m̃s autharith rec
me ꝓprie obhoc direxit. ut ur̃am
filiam ipsius sponsam que ña do¬
mina fittura est debeam conspice¬
re: ut qualis eiꝰ forma sit meo ua¬
leam dño certius nunti are. Cũq
rex hec audiens filiam uenire uis¬

Expanded text:
Authari legatos post haec ad Baioariam misit, qui Garibaldi eorum regis filiam sibi in matrimonium peterent. Quos ille benigne suscipiens, Theudelindam suam filiam Authari se daturum promisit. Qui legati revertentes cum haec Authari nuntiassent, ille per semet ipsum suam sponsam videre cupiens, paucis secum sed expeditis ex Langobardis adhibitis, unumque sibi fidelissimum et quasi seniorem secum ducens, sine mora ad Baioariam perrexit. Qui cum in conspectum Garibaldi regis iuxta morem legatorum introducti essent et his qui cum Authari quasi senior venerat post salutationem verba, ut moris est, intulisset: Authari, cum a nullo illius gentis cognosceretur, ad regem Garibaldum propinquius accedens ait: "Dominus meus Authari rex me proprie ob hoc direxit, ut vestram filiam, ipsius sponsam, quae nostra domina futura est, debeam conspicere, ut qualis eius forma sit, meo valeam domino certius nuntiare". Cumque rex haec audiens filiam venire ius
Abbreviated transcription (Latin):
conceptam iam dudũ rixam
tandem parturiunt. bellũq ab u¬
irisq partib prȩparatui:. Cõmisso
itaq: prelio dum ambȩ acies fortit̾

Expanded text:
conceptam iam dudum rixam tandem parturiunt, bellumque ab utrisque partibus praeparatur. Commisso itaque proelio, dum ambae acies fortit
Abbreviated transcription (Latin):
Satchis demq apud forumiulii
dux ut dixeramus effictus. iñ
carnoilam sclauorũ patriam cum
sins ingressus. magna multitudi¬
nem sclauorũ int̾ficiens: eorũ oia
deuastauit.Ubi cum sclam suꝑ
eum subito irruissent. & ipse ad¬
huc lanceam sua ab armigero ñ
abstulissit: eũ qui primꝰ ei occur¬
rit claua quã manu gestabat ꝑcu¬
uens. eius uitam extinxit.

Expanded text:
atchis denique apud Forum-Julii dux, ut dixeramus, effectus, in Carniolam, Sclavorum patriam, cum suis ingressus, magnam multitudinem Sclavorum interficiens, eorum omnia devastavit. Ubi cum Sclavi super eum subito irruissent, et ipse adhuc lanceam suam ab armigero non abstulisset, eum qui primus ei occurrit, clava quam manu gestabat, percutiens, ejus vitam exstinxit.
Abbreviated transcription (Latin):
Nno ab urbe condita. dccce.xliiͦi.
seuerus genere affer tripolitanꝰ
ab oppido lepti. qui se ex nomine mi¬
peratoris quẽ occisum ultus fuerat
ꝑtinacem appellari uoluit: seꝑtimꝰ
decimꝰ ab augusto destititũ adeptꝰ
imꝑium. decem & septem annis te¬
nuit. hic natura seuus: multis se¬
pe bellis lacessitus. fortissime quide
rem publicam. s laboriosissime re¬
xit. Pescenniũ nigrum qui in egyp¬
to atq insiria ad tirannidẽ aspira¬
uerat: apud crricum uicit & inter¬
fecit. Iudeos & samaritas rebellare
conantes: ferro cohercuit. Parthos¬
& arabas. adiabenosq suꝑauit.
¶Quinta yͣt neronem ꝑ sccutione
xp̃ianos excruciauit: plurumq
sc̃orum ꝑ diũsas ꝓuintias martirio
coronati sunt. Hanc profanam in xp̃i
celestis ultio ẽnestigio apta subseqͥt᷑
Nam continuo rapitur uł potius re¬
trabitur in gallia seuerus e syria: ad
teruum ciile bellum. Unum iam
enim rome adũsus iulianũ: aliud
in sẏria. contra piscenniũ gesserat.

Expanded text:
nno ab Urbe condita DCCCCXLIV, Severus, genere Afer Tripolitanus, ab oppido Lepti: qui se ex nomine imperatoris, quem occisum ultus fuerat, Pertinacem appellari voluit, septimus decimus ab Augusto, destitutum adeptus imperium, 499 decem et octo annis tenuit. Hic natura saevus, multis semper bellis lacessitus, fortissime quidem rempublicam, sed laboriosissime rexit. Pescennium Nigrum, qui in Aegypto et Syria ad tyrannidem aspiraverat, 500 apud Cyzicum vicit et interfecit. Judaeos et Samaritas rebeconantes ferro cohercuit. Parthos Arabas Adiabenosque superauit. quinta post Neronem persecutione Christianos excruciauit, plurimique sanctorum per diuersas prouincias martyrio coronati sunt. hanc profanam in Chrisnem Seueri caelestis ultio e uestigio acta subsequitur. nam continuo rapitur uel potius retrahitur in Galliam Seuerus e Syria ad tertium ciuile bellum; unum iam enim Romae aduersus Iulianum, aliud in Syria contra Pescennium gesserat,
Abbreviated transcription (Latin):
oc tempore ariꝑtus rex lango¬
bardorum donationẽ patͥmo¬
nii alpium cotriarumꝰ quȩ qͦnda
ad nis ꝑtinuerat apłice sedis sed
alangobardis multo tempore fu
reges saxomĩi ad uestigia apłorũ
rom̃a uenientes. sub uelocitate
ut optabant defuncti sunt.xxuiii.

Expanded text:
oc tempore Aripertus rex Langobardorum donationem patrimonii Alpium Cottiarum, quae quondam ad ius pertinuerat apostolicae sedis, sed a Langobardis multo tempreges Saxonum, ad vestigia apostolorum Romam venientes, sub velocitate, ut optabant, defuncti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
isset occiderent. sanas enim atq
icorruptas offerri hostiã mos
sed preuenirent.
laq carthagumenses aduersis diis
propt̾ istus modi iacra. sicut pom¬
peius trogiis & iustinus fatentur.
sicatt autem ꝯpud nos constat pro¬
pter p̃sumptionem impietatemq
ipsorum irato deo. cum msiciliadiu
infelicter dimicassent: translato
insardim bello. tterum ufelicis ese
ueti sunt ¶ Propt̃ quod ducem su¬
um mareum. & paucos qui suꝑ¬
fuerant milites: exulare iusseriis
repulsi: ꝑatriam bello & obsidione¬
tinxerunt. Ibi tunc mar̾eus dux
exulum. carthalonem filiũ sirũ
sacerdotem hereulis. cur sibi uelite
insultans purpuratus occurreret.
in crucem sub oculis patriȩ tra ut

Expanded text:
isset occiderent: sanas enim atque isset occiderent: sanas enim atque incorruptas offerri hostias mos d praeuenirent. Itaque Carthaginienses auersis dis propter istius modi sacra — sicut Pompeius Trogus et Iustinus fatentur, sicut autem apud nos constat, propter praesumptionem impietatemque ipsorum irato Deo — cum in Sicilia diu infeliciter dimicassent, translato in Sardiniam bello iterum infelicius uicti sunt. propter quod ducem suum Mazeum et paucos qui superfuerant milites exulare iusserunt. repulsi cinxerunt. Ibi tunc Mazeus, dux exsulum, Carthalonem, filium suum, sacerdotem Herculis, quod sibi velut insultans purpuratus occurreret, in crucem sub oculis patriae, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
punica bella succedunt: res
ipsa exigit. ut de cartagine que
ante urbem romam duos & sep¬
tuaginta annos abelis a condita
inuenitur. eiusq cladib ac do¬
mesticis malis sicut pompeius
trogus & iustinus exp̃rimunt.
uł pauca referantur¶Rartaginn¬
ses uelut uernaculum atq inte¬
stium semꝑ inter se malum ha¬
buere discordiam: qua infelictt̃
exagitante. nulla unquam tem¬
pora uel foris prospera uel domi
quieta Qxerunt¶Sed cum inter
cetera mala etiam pestilentia la¬
borarent: homicidiis ꝓ remediis
usi sunt. Quippe homines ut
uictimas immolabant: etateq
impuberes. que res etiam hostiũ
miscd̾iam ꝓuocaret: aris amoui¬
bant. De quo sacrorũ immo sacti¬
legiorũ genere quid potissime di¬
cutiendum sit: ñ inuenio Si elũ
huiꝰmodi ritus aliqui demones
p̃cipere ausi sunt: ut mortib ho¬
minum occisione hominũ satis¬
fiereo. intelligendũ fum se oꝑas¬
s atq aditores pestilentiẽ con¬
duci:. ut ipsi quos illa ñ corripi¬

Expanded text:
Punica bella succedunt, res ipsa exigit, ut de Carthagine, quae ante urbem Romam duo et septuaginta annos ab Helissa condita inuenitur, eiusque cladibus ac domesticis malis, sicut Pompeius Trogus et Iustinus exprimunt, uel pauca referantur. Carthaginienses uernaculum atque intestinum semper inter se malum habuere discordiam, qua infeliciter exagitante nulla umquam tempora uel foris prospera uel domi quieta duxerunt. sed cum inter cetera mala etiam pestilentia laborarent, homicidiis pro remediis usi sunt: quippe homines ut uictimas inmolabant aetatemque inpuberem, quae etiam hostium misericordiam prouocaret, aris admouebant. De quo sacrorum immo sacrilegiorum genere quid potissime discutiendum sit non inuenio. si enim huiusmodi ritus aliqui daemones praecipere ausi sunt, ut mortibus hominum occisione hominum satisfieret, intellegendum fuit se operarios atque adiutores pestilentiae conduci, ut ipsi quos illa non corripu
Abbreviated transcription (Latin):
ad reparationẽ eorũ quȩ tunc exu¬
sta erant. magnã uim peccuniȩ era¬
rio publico largitus sit. Poteram qͦ
ostendere eundem dupplicatũ nume¬
rum mansisse babilonie. quȩ post
ultime a ciro rege capta ẽ: nisi pre¬
sentium contemplatione reuocarer.
Illud sane libenter adicio: quia pͥmi
sllius regum om̃ium Nmi. quanuis
& pater belus obscure primũ regnas¬
se referatur: illius gͦ nini anno postꝗͣ
regnare ceꝑat quadragesimo scd̾o.
natus ẽ. sc̃s ille abraham: cii dicte st̃
reꝓmissiones. ex cuiꝰ semine repro¬
missus ẽ. xp̃c. Deinde nunc primi
stius imꝑatoꝵ om̃ium augusti cesa¬
ris. quanuis & p̾ater eiꝰ cesar meta¬
to imperii potius qm imꝑator
extiterit: istius eͦ cesaris postea qͣm
imꝑare cȩpit tͥmenso post modum
he sub nino pͥmo rege fuerat re¬
pmissuis. Natuis ẽ. autem octauo
halendas ianuarias: cum pͥmum
increm̃ta omĩa anni uenientis
mcpiunt. Ita factum ẽ: ut cum

Expanded text:
ad reparationem eorum, quae tunc exuad reparationem eorum, quae tunc exusta erant, magnam uim pecuniae ex aerario publico largitus sit. poteram quoque ostendere eundem duplicatum numerum mansisse Babyloniae, quae post multime a Cyro rege capta est, nisi praesentium contemplatione reuocarer. illud sane libenter adicio, quia primi illius regum omnium Nini — quamuis et pater eius Belus obscure primus regnasse referatur — illius ergo Nini anno, postquam regnare coeperat, quadragensimo tertio natus est sanctus ille Abraham, cui dictae sunt repromissiones, ex cuius semine promissus est Christus; deinde nunc primi istius imperatorum omnium Augusti Caesaris — quamuis et pater eius Caesar metator imperii potius quam imperator exstiterit — istius ergo Caesaris, posteaquam imperare coepit, emenso propemodum hae sub Nino primo rege fuerat repromissus. Natus est autem VII kalend. Januarii, quando primum incrementa omnia anni venientis incipiunt. Ita factum est, ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
cum ipsa cęsi plaga tum alexandrin
are posite usq ad nunc subrifer
montib doceant. Cartaginem uec
uniu̾sȩ precelluisse affrice. & ñ sol̃i
in siciliam. sardiniam. cȩterasq adu¬
centes insulas: s etiam in hispanũ
regni terminos tetendisse historia
simul munim̃ta urbiumq declarã
Dictum ẽ. etiam uastate ꝑ medos ba¬
bilomiȩ & irruptȩ ꝑgothos romȩ.
pares admodũ annorũ nuiiero scs¬
turrisse. Nunc autẽ his illud adicas
quo magis clareat unũ ẽẽ. arbit̃
scłorum. regnorũ. locorũq om̃ium
am̃: regnum carthaginiense ae
ditione usꝙ adeuersionẽ eiꝰ paulo
amplius qͣm septingentis annis su¬
tit. Eque regnum macedonicast
ma ipsa etiam quanuis ad adiientũ
imꝑio. tam̃ paululũ & ipsa in occur¬
sum numeri huiꝰ offendit. Nam. dccͤ.¬
certum unde consurgens flama con¬
sumpsit: nec unqͣm ut ait liyius
maiore incendio uastata ẽ: adeo ut
pͦt aliquot annos cesar augustus

Expanded text:
cum ipsa caeli plaga tum Alexandri Magni cum ipsa caeli plaga tum Alexandri Magni arae positae usque ad nunc sub Riphaeis montibus docent; Carthaginem uero uniuersae praecelluisse Africae et non solum in Siciliam Sardiniam ceterasque adiacentes insulas sed etiam in Hispaniam regni terminos tetendisse, historiarum simul monumenta urbiumque declarant. dictum est etiam, uastatae per Medos Babyloniae et inruptae per Gothos Romae pares admodum annorum numeros cucurrisse. Nunc autem his illud adicio, quo magis clareat unum esse arbitrum saeculorum regnorum locorumque omnium Deum. regnum Carthaginiense a conditione usque ad euersionem eius, paulo amplius quam septingentis annis stetit, aeque regnum Macedonicum ma ipsa etiam, quamnis ad aduentum imperio, tamen paululum et ipsa in occursu numeri huius offendit. nam certum unde consurgens flamma consumpsit, nec umquam, ut ait Liuius, maiore incendio uastata est; adeo, ut post aliquot annos Caesar Augustus
Abbreviated transcription (Latin):
tud sensim conualescens aefluxisse.
Illi subuno tempore nouissimum
regei: quo isti pnum fuissẽ. llam
atinde tunc inuadente ciro captam
uelut in morte concidisse. cum istan
fidutialiter assurgentem pꝰt expup̃
eges liberis uti cepisse consiliis bs¬
tip ue tum ũendicante libertatem
suam roma. tunc quoq iudeorum
popłs qui apud babiloniam subr¬
gib seruiebat. in sc̃am ierłm reces¬
ta libertate redierit: templũ quoq
dñi sicut ex propħis p̃dicatum fue¬
rat reformaret. Prȩt̾ea int̾cessisse di¬
xeram int̾ babilonium regñũ quod
ab oriente fuerat. & romanum qͦd
ab occidente consurgens heredͥitati
orientis nutriebatur. macedonieũ
affricanũq regnũ: hoc ẽ. quasi me¬
ridie ac septentrione: breuib cinb
partes tutoris curatorisq tenuisse
Orientis & occidentis regnũ babio¬
nium & romanũ uire uocari: nȩ¬
minem un dͣm dubitasse scio. Et m¬
cedonicũ regnũ sub septentrione ẽ:¬

Expanded text:
tud sensim conualescens; defluxisse tud sensim conualescens; defluxisse illi sub uno tempore nouissimum regem, cum isti primum fuisse; illam deinde tunc inuadente Cyro captam uelut in mortem concidisse, cum istam fiducialiter adsurgentem post expulsos reges liberis uti coepisse consiliis; praecipue cum, uindicante libertatem suam Roma, tunc quoque Iudaeorum populus, qui apud Babylonam sub regibus seruiebat, in sanctam Hierusalem recepta libertate redierit templumque Domini, sicut a, prophetis praedictum fuerat, reformarit. praeterea intercessisse dixeram inter Babylonium regnum, quod ab oriente fuerat, et Romanum, quod ab occidente consurgens hereditati orientis enutriebatur, Macedonicum Africanumque regnum, hoc est quasi a meridie ac septentrione breuibus uicibus partes tutoris curatorisque tenuisse. orientis et occidentis regnum Babylonium et Romanum iure uocitari, neminem umquam dubitasse scio; Macedonicum regnum sub septentrione
Abbreviated transcription (Latin):
subiacente p̃scientia quã puto om̃i¬
potentiam de oꝑib drim taxat sius.
hoc ẽ. p̃sc̾ire quod uelle: quodcunq
illud presciebatur cuiꝰ uoluntas asti¬
puilaretur.: ñ expectari oportuit s
creariMaxine: cum & iouem illũ
suũ. aceruos formicarũ in populos
hominũ ludo uertere solitũ ferane
¶Porro autẽ de cura cerimoniarum
nec recensendũ arbitror: q̃m int̾ sacra
contimia incessabilib cladib nullus
finis ac nulla requies fuit. nisi cum
saluator mundi xp̃c illuxit. Cinꝰ ad¬
uenturp̃destinatam fuisse imperii
romani pacem. & siiam sufficienter
ostendisse me arbitror: tam̃ paucis ad¬
huc supplere conabor. Princrpio scd̃i
libelli. tum tempora romane conditi¬
onis stili tenore ꝑstringerem: multa
conuemient̃ inter babiloniam urbẽ
assyriorum tunc pͥncipem gentiũ
& romam eque nunc gentib do¬
minantem compactͥa conscripsi:
fuisse illud pmum hoc ultmũ im¬
ꝑium. Illud paulatim cedens. at is¬

Expanded text:
subiacente praescientia, quia apud omnisubiacente praescientia, quia apud omnipotentiam de operibus dumtaxat suis hoc est praescire quod uelle: quodcumque illud praesciebatur, cui uoluntas adstipularetur, non exspectari oportuit sed creari; maxime cum et Iouem illum suum aceruos formicarum in populos hominum ludo uertere solitum ferant. porro autem de cura caerimoniarum nec recensendum arbitror, quoniam inter sacra continua incessabilibus cladibus nullus finis ac nulla requies fuit, nisi cum saluator Mundi Christus inluxit: cuius aduentui praedestinatam fuisse imperii Romani pacem, etsi iam sufficienter ostendisse me arbitror, tamen paucis adhuc supplere conabor. Principio secandi libelli cum tempora Romanae conditionis stili tenore perstringerem, multa conuenienter inter Babylonam urbem Assyriorum tunc principem gentium et Romam aeque nunc gentibus dominantem conpacta conscripsi: fuisse illud primum, hoc ultimum imperium; illud paulatim cedens, at is
Abbreviated transcription (Latin):
pondebitur. Si potentie deorĩi quos
p̃dicatis fuit. ut romanũ̃ imꝑium
tam amplũ ac tam sullime fieret.
cur g patientia eorundem obfuit ut
onte ñ fucut: An ipsi ñdum erant:
An adhuc roma ipsa ñ erat : An illi
ũ colebantur: An hec necdũ idonea
imꝑio uidebatur: Si ñdum erant
dii: cessat ñitentio. Utquid em̃ iam
ibi eorum discutio moram. u̾bi ne
ipsam quidem inuenio naturam:
Si aut̃e erant dii: aut potentia eoꝵ
iit sp̃si sudicant. aut patientia in
culpa ẽ. Uł pͥatientia si fuit: uł po¬
tentia si defuit. Aut si magis suadi¬
bile uidetur: fuisse tum quid̃e deos
qui prouehere potuissent. s ñdum
extitisse romanos qui ꝑ ronebi uire
possent ¶Nos auctorem rerun poten¬
tiam: ñ artificem peruo scientiã que¬
rimus. De diis qunpe ut putant ma¬
gnis. ñ de fabris uilissimis quesitio
est: quib nisi materia accedat. ars
cessat ¶Si enim prescisse illis ac uolu¬
isse p̃sfantius semꝑ fue. inmo etĩa

Expanded text:
pondebitur: si potentiae deorum, quos pondebitur: si potentiae deorum, quos praedicatis, fuit, ut Romanum imperium tam amplum ac tam sublime fieret, cur igitur patientia eorundem obfuit, ut ante non fieret ? an ipsi dii nondum erant? an adhuc Roma ipsa non erat? an illi non colebantur ? an haec necdum idonea imperio uidebatur? si nondum erant dii, cessat intentio; in quid enim ibi eorum discutio moram, ubi ne ipsam quidem inuenio naturam? si autem erant dii, aut potentia eorum, ut ipsi indicant, aut patientia in culpa est: uel patientia, si fuit, uel potentia, si defuit. aut, si magis suadibile uidetur fuisse tunc quidem deos, qui prouehere potuissent, sed nondum exstitisse Romanos, qui prouehi iure possent, nos auctorem rerum potentiam, non artificem scientiam quaerimus. de diis quippe, ut putant, magnis, non de fabris uilissimis quaestio est, quibus nisi materia accedat, ars cessat. si enim praescisse illis ac uoluisse praesto semper fuit, immo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tiam dei & iustam in utranq par¬
tem: ut nec contemptꝰ disꝑdat in
toͣcum uͦ misereri uelit. e atug
laborib dum uelit sinat contẽptus
potens. demnde subsequens ẽe iuste
semꝑ adhibere quanius iguoranti
gubnauionem: cui aliquando pre
restiturturus sic penitenti antiquȩ
rissime fortissimeq dicuntur. fidẽ¬
lem tam̃ atq obedientem requirt̃:
fli autẽ siuidero anͣ aliquando cre
dituris. certe nunc cum incredulis
actio ẽ: promptiea ꝓferam quȩ ipͣ¬
si & si probare noluerint. improbare
ñ possint. Itaq quantũ ad conscien¬
confessione cultuq suꝑne potentie
uiuimꝰ: distante duntaxat fide. qͦ
nr̃m ẽ. fateri ex uno. & ꝑ unũ deum
constare omĩa: illorum multos deos
putare. quam multa sunt elementa
¶Si potentie dei inquiunt que predi¬
catis futt. ut romanũ imꝑium tam
amplũ ac tam sullime fie̾ret. cur
gͥ patientia eꝰ dẽm obfuit ut ante
ñ furnt.¶Quib sub eodem uerbo res¬

Expanded text:
tiam Dei et iustam in utramque partiam Dei et iustam in utramque partem, ut nec contemptus disperdat in totum cui misereri uelit et affici laboribus dum uelit sinat contemptus potens; deinde subsequens esse, iuste semper adhibere quamuis ignoranti gubernationem, cui aliquando pie restituturus sit paenitenti antiquae rissime fortissimeque dicuntur, fidelem tamen atque oboedientem requirunt, mihi autem, uidero an aliquadituris, certe nunc cum incredulis actio est, promptius ea proferam, quae et ipsi, etsi probare noluerint, improbare non possint. Itaque, quantum ad consciens, et confessione cultuque supernae potentiae vivimus, distante dumtaxat fide: quia nostrum est fateri, ex uno et per unum Deum constare omnia: illorum, tam multos deos putare, quam multa sunt elementa. Si potentiae Dei, inquiunt, quem praedicatis, fuit, ut Romanum imperium tam amplum ac tam sublime fieret, cur igitur patientia eiusdem obfuit, ut ante non fieret? quibus sub eodem uerbo res
Abbreviated transcription (Latin):
se adunũ cum ꝑ unicũ decłaratꝰ ẽ.
smulꝙ: potentiam sapietiamq
eiꝰ multimodis argum̃tis eluxisse
In quo quidem angustas deiectasq
mentes offenidi paulisꝑ intelligo.
qͦd fatu potentie. tanta patientia
miscecur¶ Si enĩ potens erat inqui¬
unt treare mundũ. componere
pacem mundi. insinuare cultum
ac potentiam sui: quid opus fuit
uelut ipsi seritiunt tam pͣnitio¬
sa patientia. ut in ultimo erroribꝰ
iladib laborib q hominũ fuerit.
quod a pͥncipio uirtute eiꝰ quẽ pre¬
aicas dei sic potius cȩpisse potuis¬
se. ¶Quib quide ueraciter respon¬
aere possim. ob hoc ab inicio ereatũ
s instititũ humanũ genus. ut
sub religione cũ pace sine labore
uuens: Feuetu ob eientie ȩt̾nitat̃e
mereretur. S abusum bonitate
treatoris. libertatem inaulgentie
in contumacem uertisse licerctia.
atq: ex coͣntemptu in obliuionem
defluxisse. Istamq nunc ẽe. patien¬

Expanded text:
se ad unum, cum per unicum declaratus est, se ad unum, cum per unicum declaratus est, simulque potentiam patientiamque eius multimodis argumentis eluxisse. in quo quidem angustas deiectasque mentes offendi paulisper intellego, quod tantae potentiae patientia tanta miscetur. si enim potens erat, inquiunt, creare mundum, componere pacem mundi, insinuare mundo cultum ac notitiam sui, quid opus fuit tanta uel, ut ipsi sentiunt, tam perniciosa patientia, ut in ultimo erroribus cladibus laboribusque hominum fieret, quod a principio uirtute eius, quem praedicas, Dei sic potius coepisse potuisset? quibus quidem neraciter respondere possem, ad hoc ab initio creatum et institutum humanum genus, ut sub religione cum pace sine labore uiuens fracta oboedientiae aeternitatepromereretur, sed abusum bonitate creatoris libertatem indulgentia in contumaciam uertisse licentiam atque ex contemptu in obliuionem defluxisse, iustamque nunc esse patien
Abbreviated transcription (Latin):
bilonio quid̃e uł macedonieo. urĩ
dicam mm ori cui qͣm regno concs¬
sum fumen ces aubium: qm om̃iuin
cognitioni fidei inspectationiq pi
sime uoluit eẽ.cum uenit. dicendis
iniq: tiues romani. census ꝓ fessio¬
ne nmam̃ Quamobrem quia ad
tranquillissimũ dedit: hunc &
sextum libellum hoc fine conli¬
serim. Ut germinantia tempola
xp̃iana magisq inter reprime¬
tum manꝰ crescentia. & quȩ adh
in ꝓuectu postta horum ipsons¬
quib hȩc respondere cogimur in¬
sectatione mordentur: septimo li
& que uttiones secute sunt: absꝙ¬
eo quod om̃s ad peccandũ genera¬
liter proni sunt. atq: ideo singuia at¬
docum̃ta collecta sunt: qͥb
absqͦ illo archano qͦd pauco¬
rum fi delium ẽ. probari de midio
queat. unũ illum & uerum deum
quẽ xp̃iana fides p̃dicat & condi¬
disse mundũ. treatiiramq eiꝰ cum
uoluit: & disposuisse ꝑ multa cũ
amultis ignorartur: & confirmas¬

Expanded text:
bylonio quidem uel Macedonico, ut non bylonio quidem uel Macedonico, ut non dicam minori cuiquam regno concessum fuit. nec dubium, quin omnium cognitioni fidei inspectionique patesime uoluit esse cum uenit, dicendus utique cinis Romanus census professione Romani. Quamobrem quia ad tranquillissimum dedit, hunc quoque sextum libellum hec fine concluserim: ut germinantia tempora Christiana magisque inter reprimentum manus crescentia et quae adhuc in prouectu posita horum ipsoec respondere cogimur, insectatione mordentur, septimo libt quae ultiones secutae sint, abseo quod omnes ad peccandum generaliter proni sunt atque ideo singillatdoeumenta collecta sunt, quibus absque ullo arcano, quod paucorum fidelium est, probari de medio queat, unum illum et uerum Deum, quem Christiana fides praedicat, et condidisse mundum creaturamque eius, cum uoluit, et disposuisse per multa, cum per multa ignoraretur, et confirmas