comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Des idem tempꝰ inciuitate biturica erat
nobilissima inte ⁊ natalib illustris bertoara¬
dei sacrata famula. Et cũ solito more ipsa noc¬
turno tempore uigilare ꝓꝑabat: inuenit
inplatea substillicidio cuiuscdã domꝰ iacentẽ
pauꝑem nomine beroaldũ pannis obsitum.
oĩb membris contractũ. Cepit in quirere
eius casus miserie: & cur ibi iaceret. At
ille dixit. Iam diu in isto morbo cruciat
iaceo: et ñ ẽ qui mͥ auxilietur. Wolente
me ad eccłam ire nequeo: ut sc̃ĩ austregi¬
sili conspectui deducar. At illa hec audiens
ingemuit. ⁊ compassione ipsus pauperis
cõpuncta. p̃cepit pueros suos eũ leuare
a t̾ra : & sub positis manib quasi funus ex¬
anime ad eccłam de ferre. ⁊ cora altario ro¬
gauit de poni. ubi iam aduenerat sepe fa¬
tus uir dei. Intuens debilem contractum.
sensit in sp̃ũ obcausam peccati nequissimo
spũ potestate accepta : istam contractionẽ

Expanded text:
Per idem tempus in urbe Byturica erat Per idem tempus in urbe Byturica erat nobilissima mente et natalibus illustris Bertoara sacrata Dei famula. Cum solito more ipsa nocturno tempore vigilare properabat, invenit in platea sub stillicidio cuiusdam domus iacentem pauperem nomine Beroadum pannis obsitum, omnibus membris contractum. Coepit inquirere eius casus miseriarum, et cur ibi iaceret. At ille dixit: 'Iam diu in isto morbo cruciatus iaceo, et non est qui michi auxilietur; volente me ad ecclesiam ire nequeo, ut sancti Austrigisili conspectu deducar'. At illa hec audiens ingemuit, et conpassione ipsius pauperis compuncta, precoepit pueros suos eum levare a terra, et subpositis manibus, quasi funus exanime ad ecclesiam deferre, et coram altario rogavit deponi, ubi iam advenerat sepefactus vir Dei. Intuens debilem contractum, sensit in spiritu hob causam peccati nequissimo spiritu, potestatem acceptam, istam contricionem
Abbreviated transcription (Latin):
cum necesse fiusset ceteroꝵ manib ubi¬
necessitas exigebat de ferretur. petit se a
uicis ad uirũ scm̃ de portari. Cumq ad al¬
tare delata fuisset. ⁊ uir scs solito officium
duunuĩ in eccłam ex soluere aduenisset: uidit
misellã incuruatã ad ipsum altare iacentem
dicentẽ sibi. Sc̃ẽ austregisile ad uiua me.
At ille. Dñi pietas. ⁊ potestas: te saluare
potest. Ille manꝰ ocłosq tollens ad celum:
Nequeo. Ille app̃hensa illius dext̾a .⁊ digitũ
inferens in palma sua : digitos eus qͥ olim
ꝑipsum morbũ manib ad eserant. direxit.
Similit̾ ⁊ oĩa membra fecit: donec erexit
eam suꝑ pedes. R restituta ẽ pristine sam¬
tati: ⁊ membra sua. ut sana solita erant:
officiũ receper̃. Et ait ad eã. Caue tune ad
pristina uitia de uoluaris. ne forte tibi de¬
terius contingat: quia ferebatur illa ante¬
quã in ista infirmitate lab̾etur. uoluptati de¬
dita lixuriose uixisse.

Expanded text:
cum necesse fuisset, ceterorum manibucum necesse fuisset, ceterorum manibunecessitas exigebat, deferretur. Petiit se a vicinis ad virum sanctum deportari. Cumque ad altare delata fuisset, et vir sanctus solito officium divinum in ecclesia exolvere advenisset, vidit misellam incurvatam ad ipsum altare iacentem et dicentem sibi: 'Sancte Austrigisile, adiuva me'. At ille: ' Domini pietas et potestas te salvare potest'. Ille mauus oculosque tollens ad celum, 'Nequeo'. Ille adprehensa illius dextera et digitum inferens in palma sua, digitos eius, qui holym per ipsum morbum manibus eius adeserant, direxit. Similiter et omnia membra fecit, donec erexit eam super pedes. Et restituta est pristinae sanitati, et membra sua, ut sana solita erant, officium recoeperunt. Et ait ad eam: 'Cave tu, ne ad pristina vitia devolvaris, ne forte tibi deterius contingat', quia ferebatur illa, antequam in ista infirmitate laberetur, voluptati dedita luxuriose vixisse. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
te serata uiderant. Et cum intronssent ita¬
uener ipsum urũ dei astantẽ: & ante se ha¬
bentẽ duas crateras plenas. unã aqua.
aliam umo. llli obstupefacti hoc miraculũ
noris ꝓuehere uellet: decidente bitu¬
ricas apolliare ep̃o. sc̃s austregisilus in
loco euis electus ab oĩb exconsensu regis
ep̃s subrogatur. Inqͦ gradu dignitatis
duo decim annos rexit eccłam: sic̃ ipse
angelo reuelante cognouerat. Nã cum pͥ¬
mũ t̾iinũ memorate urbis ingressus fu¬
isset: mansit in uilla germamaco nocte illa.
nem qui ei postea successor fuit. ⁊ desideriũ
itẽ diaconum : & dyeit eis. Hac nocte mͥ
añs dignatꝰ ẽ reuelare: duodecim annos
i isto gradu dignitatis regere eccłã biti censẽ.
Io tempore erat mulier aliqͣ in sub¬
urbano ipsius ciuitatis longo iã tẽpo
rẽ aridis mẽbris. neruis contractis. mor¬
bo paralisi effecta : ut nullũ ferme mem¬
broꝵ ad officiũ suũ mouere posset. nisi

Expanded text:
te serata viderant. Et cum introissent, inte serata viderant. Et cum introissent, invenerunt ipsum virum Dei adstantem et ante se habentem duas crateras plenas, unam aqua, aliam vino. Illi obstupefacti hoc miraculum norem provehere voluit, decidente Byturicas Apollonare episcopo, sanctus Austrigisilus in loco eius electus ab omnibus ex consensu regis episcopus subrogatur. In quo gradu dignitatis duodecim annis rexit ecclesiam, sicut ipse, angelo revelante, cognoverat. Nam cum primum terminum memorate urbis ingressus, mansit in villa Germaniaco nocte, num, qui ei postea successor fuit, et Desiderium item diaconum, dixit eis: 'Ac nocte mihi Domiims dignatus est revelare duodecim annos in isto gradu dignitatis regere ecclesiam Byturicam'. 9. Eo tempore erat mulier aliqua suburbano ipsius civitatis longo iam tempo rearidis membris, nervis contractis, morbo paralysi effecta, ut nullum ferme membrorum ad officium suum movere posset, nisi,
Abbreviated transcription (Latin):
ri dignatus ẽ. Post hec cũ dñs uellet eum
uehere. eo tempore cũ esset memoratus dei
homo cũ beatisimo etherio ep̃o in quadam
uilla ingenuinse t̾ritorio suꝑ lacũ erat haus
ꝓcul ab ipsa uilla castellũ desertũ. ⁊ abumũ¬
sis habitatorib uacuũ. In erant ibi eccłe:
⁊ ipse fere semirute. Cumq orandi grã
in ipso loco p̃fatus beatus austregisilus ꝑ¬
rexisset. ⁊ nullũ custodẽ nec aliquẽ clericũ
ibidem reꝑꝑisset uigilantẽ: patentib hostiis
⁊ sacrariolo clauso. ⁊ seris obfirmato: uo¬
luit missas in illa basilica celebrare. De erat
aqua: qua aut manꝰ ab lueret. aut insacri¬
ficiũ misceret. Dicit ad amicũ suũ marcul¬
fum eo tempore lectorẽ: nunc ⁊ abbatem
in ipsius basilica ubi corpꝰ ipsius conditũ eẽ
indetur. requirite pauxillum aque : ut
hic celebremus missas. Qui cũ quesissent
ñ inuener. Regressi ad eum in ipsam eccłam:
inuener ostia de sacrario illo aꝑta. que an¬

Expanded text:
ec cum Dominus vellet eum uum, eo tempore cum esset memoratus Dei homo cum beatissimo Aetherio episcopo in quadam villa in Genuinse territorio super lacum, erat aut procul ab ipsa villa castellum desertum et ab universis habitatoribus vacuum. Inerant ibi ecclesiae et ipsae fere semirutae. Cum horandi gratia in ipso loco prefatus beatus Austrigisilus perrexisset et nullum custodem nec aliquem clericum ibidem reperisset, nisi tantum patentibus hostiis et sacrariolo cluso et seris obfirmato, voluit missas in illa baselica celebrare. Deerat aqua, qua aut manus ablueret aut in sacrificium misceret. Dicit ad adminiculum suum Marculfum eo tempore lectorem, nunc et abbatem in baselica, ubi corpus ipsius beati conditum esse videtur: 'Requirite pauxillum aque, ut hic celebremus missas'. Qui cum quesissent, non invenerunt. Regressi ad eum in ipsa ecclesia, invenerunt hostia de sacrario illo aperta, que an
Abbreviated transcription (Latin):
excut̾e. Tam diu memoratũ betelenũ uenti¬
lauit atq concussit : donec tamꝗͣ p̾cisa ar¬
bor aut ab impetu turbims euulsa: ab alto p̃¬
ceps int̾ram rueret. Et nec hoc satis fuit.
Uertens se equus ille iunctis pedib ꝑcus¬
sit eũ incerebro. ita ut eruor ꝑ aures ⁊ na

Expanded text:
excutere. Tam diu memoratum Bethelenum ventiexcutere. Tam diu memoratum Bethelenum ventilavit atque concussit, donec tamquam precisa arbor aut ab inipetu turbinis evulsa, ab alto preceps in terram rueret. Et nec hoc satis fuit: vertens se equus ille, iunctis pedibus, percussit eum in cerebro, ita ut cruor per nares et
Abbreviated transcription (Latin):
eũ in manꝰ inimici eiꝰ. Dato triente: it a¬
greditur basilicã. P remissa oratione.
uexillo cruçis se muniuit: qͦd ẽ arma¬
tura dei. Fidus de sua iusticia ⁊ de dm̃
uisto uidicio : inꝑt̾ritꝰ festinusq adcer¬
tam̃ ꝑgebat. Cumq ibidẽ p̃stolaretur ad¬
uersarii euentũ: ecce ueniens quidã ex
miustris betheleni anelabundus & iugu¬
bri uultu nunciat regi mortuũ eẽ betelenũ.
Rex in dagare cepit tam celerẽ eius interi¬
tum. qualit̾ contigisset. Ille his uerbis &
eo ordine exponebat regi. Cum ueniret ser¬
uus tuus bethelenꝰ hesterno as plaeitũ:
mansit sub auriaco. Et hodie cũ illucesse¬
ret dies: iussit sibi parari equũ mansuetis¬
simũ. Quo ascenso: tamꝗͣ fixus mansit im¬
mobilis. Cuiꝰ cum calcarib latera ꝑforaret.
exiliens sũma uelocitate. ingenti impetu ce¬
pit indiuersa flect̾e membra. caput iunge¬
re pedib : pedes posteriores insublime

Expanded text:
eum in manus inimici eius. Dato triante, ineum in manus inimici eius. Dato triante, ingreditur basilicam; premissa oratione, vexillo crucis se munivit, quod est armatura Dei: fidus de sua iusticia et de Domini iusto iudicio inperterritus festinusque ad certamen pergebat. Cum ibidem prestolaretur adversarii adventum, ecce! veniens quidam ex ministris Betheleni, anelabundus et lugubri vultu nuntians regi mortuum esse memoratum Bethelenum. Rex indagare coepit tam celerem eius interitum, qualiter contigisset. Ille his verbis et eo hordine exponebat regi: 'Cnm veniret servus tuus Bethelenus hesterno ad placitum, mansit sub Anriaco. Et hodie cnm inlucesceret dies, iussit sibi parare equum mansnetissininm. Quo ascenso, tamqnam fixus mansit iminobilis. Cuius cum calcaribus latera perforaret, exsiliens summa velocitate, ingenti impetu coepit in diversa flectere membra, caput iungere pedibus, pedes posteriores in sublime
Abbreviated transcription (Latin):
palatio regis quidã potestate p̃ditus. ho¬
mo ferus ⁊ suꝑbie ninie deditꝰ betelenꝰ
nomine : qui temerario ordine qͥddam
de fiscalib reb fraudulent̾ occuparat.
Unde dum argueretur a rege : ostendit
illi falsam auetoritatẽ. Quis inquit rex
hanc p̃ceptionẽ dedit : Dixit. austregi¬
silus mapparius. accersitꝰ austregislus :
int̾rogatus qͦd ñ fecerat de negauit. Illoᷤᷤ
disceptantes. rex infurore uersus iussit
eos ex hoc in campũ certare : ut qͥs falle¬
ret dñi iudicio monstraret᷑. Iam ad uene¬
rat dies institutꝰ certandi. Mane surgens
austregisilꝰ : lipeũ cũ iaculo ꝑ puero
suos direxit in campũ. ubi rex agonis¬
tas expectare consueuerat. Ipse autẽ cũ¬
largiretꝰ amplius ñ habebat quã unum
trientẽ. Ham ⁊ si fuerant in simile opus
abierant. Uenit enĩ inm̃te ꝓpheticũ illus.
beatus qui intelligit suꝑ egenũ. ⁊ pauꝑẽ:
in die mala lib̾abit eum dñs ⁊ ñ tradet

Expanded text:
palatio regis quidam potestatem preditus, hopalatio regis quidam potestatem preditus, homo ferus et superbiae nimiae deditus Bethelenus nomine, qui temerario hordine quiddam de fiscalibus rebus fraudulenter occupaverat. Unde dum argueretur a rege, ostendit illi falsam auctoritatem. 'Quis', inquid rex, 'hanc preceptionem dedit?' Dixit: 'Austrigisilus mapparius'. Accersitus Austrigisilus, interrogatus, quod non fecerat denaegavit. Illos disceptantes, rex in furore versus iussit eos ex hoc in campo certare, ut, quis falleret, Domini iudicio monstraretur. Iam advenerat dies institutus certandi. Mane surgens Austrigisilus, clypeum cum iaculo per pueros suos direxit in campum, ubi rex agonistas expectare solitus erat. Ipse largiretur amplius non habebat quam uno triante: nam etsi fuerant, in simile opus abierat. Venit ei in mente propheticum illud: Beatus qui intelligit super egenum et pauperem; in die mala liberavit eum Dominus et non tradet
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ accepit: At ille. Nonne uides eam
in manib suis: & ego aspexi : & aliud
ñ uidi. nisi librũ euangelii in manibus
tus. Tune ille beatꝰ intellexit uixta suã
uisionẽ ⁊ somniũ muliercule : dñ uoca¬
tione ad sacerdotale officium se ꝓuocar.
sinnq mnpalatiũ ꝑuenisset: pulsanti oᷤ
tium ostiarus aꝑuit. Et cum introires
indomũ regis: solito ipse rex respon¬
soriũ imposuit his uerbis ⁊ hoc ordi¬
ne magna uoce. posiusti in capite s
coronam de lapide p̃cioso: & cet̾a que
secuntur. Iam extunc confirmata ẽ iN
ipso spes fidei de dm̃ uocatione: ⁊ cepit
emeiuis in bonis oꝑib ꝓficere. ⁊ de nup¬
tiis ultra cessaunt cogitare quid ageret.
Tunc tociꝰ malicie artifex ⁊ iniuidus cal¬
lidusq aduersariꝰ humani generis. cũ
uideret eum ingenti ardore beatã sitire
głam ⁊ et̾nã : cepit suis deceptionibus
scandala parari qualit̾ ab isto sc̃o ꝓposito
dei famulũ inhibere posset. Erat tẽ i

Expanded text:
noster accepit?" At ille: „Nonne vides eam noster accepit?" At ille: „Nonne vides eam in manibus suis?" Et ego aspexi; aliut non vidi nisi librum euangelii in manibus tuis". Tunc ille beatus intellexit iuxta suam visionem et somnium muliercule Domini vocatione ad sacerdotale officium se provocari. Cum in palatium pervenisset, pulsanti sibi hostium hostiarius aperuit. Et cum introiret in domum regis, solito ipse rex responsum inposuit his verbis et eo ordine magna voce: Posuisti in capite eius coronam de lapide precioso, et cetera quae secuntur. Iam extunc confirmata est in ipso spes fidei de Domini vocatione; coepit enixius in bonis operibus proficere et de nuptiis ultra cessavit cogitare quid ageret. 4. Tunc tocius malitiae artifex et invidus callidusque hostis humani generis, cum videret eum ingenti ardore beatam sitire vitam aeternam, coepit suis deceptionibus scandala parari, qualiter ab isto sancto proposito Dei famulum inhibere posset. Erat tunc in
Abbreviated transcription (Latin):
sum ñ inuenisset dubiꝰ de peticione ibat
solito ad aulam regis. ꝑuenit inburgo:
ubi diuersorium habebat. In erant ibi hos¬
pites congregati: pauꝑ ueteranꝰ cũ muli
ercula sua. Quo uiso: cepit illa feminola
dicere. hospes subsiste paulisꝑ: ⁊ referã
tibi somniũ qͦd nunc diluculo de te uidi.
Uidebar m̃ audire magni sonũ fragorẽ
quasi psallentiũ uoces: ⁊ aio hospiti tuo.
Homo quid ẽ istus quod audio: Nũ aliqͣ
festiuitas hodie a sacerdotib celebratur.
ubi ꝓcessio fiat.: Et dix̃ mͥ. hospes nr̃
austregisilus uxorẽ ducit. Se ego gauisi
sũma alacritate ꝓgressa sum in platea in¬
dere puellã: ut considerarẽ uultũ ⁊ speci¬
em euis. sumq p̾terirent derici ꝑ hanc
plateĩ in albis uestib deferentes cruces.
⁊ psalmos exmore ꝓcedentiũ canentes:
ultimꝰ eoꝵ ueniens tu. ⁊ reliquũ uulgus
sequebatur pꝰ tergum. Et ego curiosius
ddico hospiti tuo. Ubi ẽ puella quã hospes

Expanded text:
Cum non invenisset, dubius de petitione, ibat Cum non invenisset, dubius de petitione, ibat solito ad aulam regis. Pervenit in burgo, ubi diversorium abebat. Inherant ibi ei ospites congregati, pauper veteranus cum anula sua. Quo viso, coepit illa feminola dicere: 'Ospes, substa paulisper, et referam tibi somnium, quod nunc diluculo de te vidi. Videbar mihi audire magnisonum fragorem quasi psallentium voces et aio ospiti tue: „Homo, quid est istud quod audio? Num aliqua festivitas hodie a sacerdotibus celebratur, ubi processio fiat?" Et dixit mihi: „Hospes noster Austrigisilus uxorem ducit". Et ego gavisa, summa alacritate progressa in platea videre puellam, ut considerarem vultum et speciem eius, cumque preterirent per hanc plateam clerici in albis vestibus, deferentes cruces et psalmos ex more procedentium canentes, ultimus eorum veniebas tu et reliquum vulgus sequebatur pos tergum tuum. Et ego curiosius dico ospiti tuo: „Ubi est illa puella, quam ospes
Abbreviated transcription (Latin):
palla in basilica scĩ ioħis. cõminus ab urbe
cabillomi sita : uotũ faciens. ut tres noctes
sine somni ꝑceptione in oratione ꝑsisteret.
⁊ expletis trium noctiũ spaciis mittens ma¬
nũ quale dñs ei ad moueri pitaciũ dignare¬
tur arriperet: ⁊ cuiꝰ in ipso scriptũ nom̃ in¬
ueniret. euis filiã pet̾e deberet. Trans acta
una nocte absq digestione somni: adueri¬
ente altera cepit somno grauari. Et circitꝰ
medie noctis tempore iam cum ferre ñ pos¬
set sonni torporẽ: flexo genu in cubuit for¬
mule. ⁊ obdormunt. Et ecce inusu astiter̃
ei duo iuri ante altare : senes ⁊ decori uul¬
tu. Et ait unus ad alterũ. Cuiꝰ filiã hic
austregisilus sponsabit. At ille int̾rogat¬
ti dicit. Ignoras quia iam sponsatus ẽ:
ait. Cuiꝰ filiã: Respondit. Iusti uidicis.
In hac uisione ex ꝑgefactus cepit deliba¬
bundus herere quis nam hic iustus esset.
&e qui iudex fuerit. ⁊ filiã hab̾et innuptã.

Expanded text:
palla in basilica sancti Iohannis cumminus ab urbe palla in basilica sancti Iohannis cumminus ab urbe Cavillono sita, votum faciens, ut tres noctes sine somnii perceptione in oratione persisteret. Et expleta trium noctium spatia, mittens manum, qualem Dominus ei admoveri pitthacium dignaretur, arriperet, et cuius in ipso scriptum nomen inveniret, eius filiam petere deberet. Transacta una nocte absque digestione somnii, adveniente altera, coepit somno gravari. Et cum circiter medium noctis temporis, cum iam ferre non posset somni torporem, flexo genu, incubuit formulae et obdormivit. Et ecce! in visu adstiterunt ei duo viri ante altare senes et decori vultu. Et ait unus ad alterum: 'Cuius filiam hic Austrigisilus sponsabit?' At ille interroganti dicit: 'Ignoras, quia iam sponsatus est?' Ait: 'Cuius filiam?' Respondit: 'Iusti iudicis'. In hac visione expergefactus, coepit deliberabundus herere, quisnam hic esset Iustus, et quis iudex fuerit, et filiam haberet innuptam.
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiarũ deuitans: differebat nuptias di¬
cens. In hac causa oꝑienda ẽ dei uoluntas ⁊
potestas: quia dubium ẽ bonã an malã ducã
Si bonã: tumeo ꝑdere.Si malã: timeo ne poᷤ¬
sim carere. Qd̾ me indubiũ uenire.⁊ sub uacu¬
A sollicitudine que usib mulierũ st̃ implicari:
Cum possim liber uuere. cur me alterius man¬
cipabo seruicio: Hec audientes parentes.
contristati ceper̃ intenciꝰ eum urgere. ut eoꝵ¬
faceret in hac parte uoluntatẽ. Ille ne cora¬
tristari eos uidẽtur. quos potius ouantes
hab̾e cupiebat. ita facturũ se ꝓmisit: ut si
eẽt dñ uoluntas faceret qs hortabant᷑. Igit᷑
cum cẽt iniiistio ante dieti regis cepit se¬
cũ uoluere de hac causa : ut quereret qͥs nã
eẽt ei condigniꝰ. Occurrit inm̃te tres uiros eui¬
cinio haua longe equales natione: ⁊ rerum
familiariũ parili substantia. Quoꝵ nomina scͥ¬
bens intria pitacia. misit ea suꝑ altare sub

Expanded text:
nuptiarum devitans, differebat nuptias, dinuptiarum devitans, differebat nuptias, dicebat: 'In hac causa opperienda est Domini voluntas et potestas, quia dubium est, bonam an malam ducam. Si bonam, timeo perdere; si malam, timeo, non possim carere. Quid me in dubium venire et sub vacua sollicitudine quae husibus mulierum sunt inplicari? Cum possim liber vivere, cur me alterius mancipabo servitio?' Haec audientes parentes, contristari coeperunt et intentius eum urguere, ut faceret eorum in hac parte voluntate. Ille, ne contristare eos videretur, quos potius ovantes habere cupiebat, ita facturum se promisit, ut, si esset Domini voluntas, faceret quod hortabant. 3. Cum esset in ministerio antedicti regis, coepit secum volvere de hac causa, ut quereret, quidnam esset ei condignius. Occurrit in mente tres viros e vicino aut longe, aequales natione et rerum familiarium parili substantia. Quorum nomina scribens in tria pitthacia, misit ea super altare sub
Abbreviated transcription (Latin):
IGITUR AUSTREGISILUS
natus aGU diNo patre: Bi⁊urice
ciuitatis indigena fuit. Parentum
quidem clara ꝓgenies : tam̃ opu¬
lentia rerum nec multũ diues nec
indigens. s sufficiens erat exoĩb
rerum substanciis. Cumq inpueri¬
cia saeris lit̾is fuisset instructus.
⁊ aminore adrobustiorẽ transisset
etatem : in obsequio gloriosi regis guntran¬
ni de putatur apatre. Ubi ñ modicũ tẽpo¬
ris spacium sub scłari disciplina prudenter
militauit. Erat regi gratissimꝰ ⁊ uniu̾sis
cõmilitonib amantissimus: in tantũ ut linte¬
um quo rex lotis manib tergere solitus
erat ipse ꝓferret: & obhoc mappariꝰ uoca¬
batur. Tunc uͦ iam inscłari habitu elemosi
lantissime insistebat : & ad celestem patriã
in esfabist desiderio anelabat. Iam in hoc scło
fidelit̾ uidebatur illi seriure : cui inhiant̾ in
celestib inseparabilit̾ in herere cupiebat. Ali¬
quando cepit aparentib cogi: ut uxorẽ du¬
ceret. Ille amore pudicitie casus ⁊ molestiaᷤ

Expanded text:
Igitur Anstrigisilus natus Augino patre Bituricae civitatis indigena fuit. Parentum quidem clara proienies, tamen opulentia rerum nec multum dives nec indigens, sed sufficiens erat ex omnibus rerum substantia. Cumque in pueritia sacris litteris fuerat institutus et a minore ad robustiorem transisset etatem, in obsequio gloriosi regis Guntchramni deputatur a patre, ubi non modico temporis spatio sub seculari disciplina prudenter militavit. Erat regi gratissimus et universis commilitonibus amantissimus, in tantum ut linteo quod rex lotis manibus tergere solitus erat ipse proferret, et ob hoc mapparius vocabatur. Tunc vero iam in seculari abitu elemosingilantissime insistebat et ad caelestem patriam ineffabili desiderio anelabat. Iam in hoc seculo fideliter videbatur illi servire, cui inianter in caelestibus inseparabiliter inherere cupiebat. 2. Aliquando coepit a parentibus cogi, ut uxorem duceret. Ille amore pudicitiae casus et molestias
Abbreviated transcription (Latin):
in orationib suis die noctuq a scõ austregisilo
postulabat auxiliuĩ : ut q̃d cupiditas humana
ei abstulerat. dnĩ pietas redderet. Nec mora
sit: ut nec cibũ sumeret. nec bib̾et. nec ua¬
ibidem seruus dei : uilicrannus nomine. Re¬
quisuntq ab eo consiliũ quid agere deberet:¬

Expanded text:
in orationibus suis die noctuque a sancto Dei Austregisilo in orationibus suis die noctuque a sancto Dei Austregisilo postulabat solatium, ut quod cupiditas humana exinde abstraxerat, dominica pietas recuperaret. Nec mora sit, ut nec cybum sumeret nec biberet nec vaibidem Dei servus Wilicramnus nomine, consiliumque ab eo quesivit, quid facere deberet
Abbreviated transcription (Latin):
pater monasterii cum eulogiis legatos
direx̃ . qui ipsum egrũ uisitarent: & bene¬
dictionẽ scĩ austregisili p̃sentarent. At illi
cum uenissent ubi freꝯ degisilus de
uita diffidens iacebat: ia benedictionem
inuocat nom̃ beati austregisili. ⁊ cũ summa
reuerentia cõmunicans ex ipsis eulogiis.
statim uigore recepto a ministris suis se por¬
tari iussit ubi erant ipsa uim̃ta: ut ipse ma¬
nib suis redderet quod male tulerat. Cũq
ei reddlidisset: statim sanꝰ effectus gaudes
⁊ exiliens remeauit ad domũ. unde antea eger
exierat manib de portatus alienis. Impletũ
principis ad roaldus nomine cũ castellũ edicũ
in ipso pago biturico uolent̾ ad quisisset. ibi¬
q cõp̃hendens abb̃em monasterii scĩ austregi
tuit in auro ⁊ argento dedit ꝓredemtione sua.
Et adhuc coactus ⁊ inuitꝰ calicẽ unũ aureũ.
⁊ alia uasa saerata ex ipso cenobio p̾fato comi¬
ti tradidit : & cum dolore multo remeauit

Expanded text:
pater monasterii cum eulogiis legatos direxit, qui ipsum aegrum visitarent et benedictionem sancti praefati ei presentarent. At ipsi cum venissent, ubi Fredegisilus de vita diffidens iacebat, benediccionem, invocat nomen beati Austregisili, et cum summa reverentia communicans, ex ipsis eulogiis statim vigore recepto, a ministris suis reportari se iussit, ubi erant ipsa iumenta, ut ipse manibus redderet, quod male abstraxerat. Cumque ea reddidisset, statim sanus factus, gaudens et exiliens remeavit domum, unde ante aeger exierat et manibus deportatus fuerat alienis. Impletum comitibus Eudonis principis Adroaldus nomine, cum castellum editum in ipso pago Biturico violenter adquisisset, ibique conprehendens abbatem ex ipso monasterio sancti Austregistuit in auro et argento dedit pro se in redemptione. Et adhuc coactus et invitus calicem unum aureum et alia vasa sacrata ex ipso monasterio prefato comiti tradidit et cum dolore non modico remeavit
Abbreviated transcription (Latin):
seruus : dix̃. Non audisti famã beati austre¬
gisili quid aduersantib sibi fecerit. aut qͦs
Raz ipsis temporib homo inbituricaᷤᷤ
cutate lupꝰ nomine bonis oꝑib dedit᷑.
humilis atq sapiens. sobriam ⁊ castã uitã
ducens: qui ardenti desiderio orandi grã
ꝑrexit ad urbem turonicã. Cumq diutissi¬
cũ indisset eum diu orantẽ. mitẽ. atq hones¬
tum. accersunt eũ ad se : ⁊ dix̃ ei. Qͦd ẽ tibi
nom̃. ł unde es. aut ꝓqua causa huc uenisti:
Ille respondit. Lupus uocor. bituricas ma¬
neo. ⁊ huc ꝓpeccatis meis orandi gr̃a adue¬
m.Ille respondit. Habeo aliquid seruientib
scĩ austregisili dicere. Ego in sp̃u bituricas a¬
quia ego istis dieb ineccła beati austregisili
in spũ fu: & quid ibi uiderim narrabo tibi.
trum ad inuitationẽ beati austregisili astaNi¬
ge stabant ad roaldus. bladegisilus. sofroniꝰ.
austregisilũ ꝓstrare se ad pedes beati petri :¬

Expanded text:
ens, dixit: 'Non audisti famam beati Austregisili, quid adversantibus sibi fecerit aut quod rat ipsis temporibus homo Bituricas civitate Lupus nomine, bonis moribus deditus, humilis atque sapiens, sobriam et castam ducens vitam, qui ardenti desiderio orandi gratia perrexit ad urbem Turonicam. Cumque diutissicum vidisset eum diu orantem, mitem atque honestum, accersivit eum ad se et ait: 'Quod est tibi nomen vel unde es aut pro qua causa huc advenisti?' Ille respondit: 'Lupus vocor, Bituricas maneo et hic pro peccatis meis orandi gratia veni'. Ille respondit: 'Habeo aliquid servientibus sancti Austregisili dicere. Ego istis quia ego istis diebus ad ęcclesiam beati Austregisili in spiritu fui, et quid ibidem viderim, narro tibi. um ad invitacionem beati Austregisili astange stabant isti Adroaldus, Bladegisilus, SuffroniusAustregisilum ad pedes beati Petri
Abbreviated transcription (Latin):
ra qua ignẽ accender̃: arrepti sunt ademonio.
Unus autẽ exipsis qui ignẽ sub posuerant.
abstracto ostio exipsa domo que uehem̃t̾ arde¬
bat. in ipsam flammã se ꝓiecit ibiq uitã fi¬
nunt. Ali ĩ sese dentib laniabant: ñ nulli uero
sibi inucẽ mẽbra truncabant. ꝑ uener̃ ad caᷤᷤ¬
tra : ubi pipinꝰ cũ francoꝵ exercitu morabat᷑.
At illi ut cognouer̃ qͦd eis accid̾at: pauore
magno sunt ꝑterriti. Mandauitq rex: ut
nullus auderet uillas ł res scĩ austregisili c̃ting̾e̾.
ec multo pꝰ tempore cum eudo pͥncebs¬
bituricas ciuitatẽ obsidione circũ ual¬
latam hab̾et: unũ de optimatib sius agnũ
dum: ita ut nulla fr̃ĩb remaneret substan
bas de ipso monasterio bertoradus nomi¬
uenit ad p̃fatũ agnũ ⁊ dixit ei. Accipe par¬

Expanded text:
ra qui ipso igne accenderunt arrepti sunt et traditi sunt demonio. Unus ex ipsis qui ipsum ignem imposuerunt, abstracto hostio de ipsa domo, quae vehementer ardebat, in ipsam flammam se proiecit ibique vitam finivit; alii se dentibus laniabant, nonnulli vero sibi invicem membra truncabant. Pervenerunt ad castra, ubi Pipinus cum Francorum exercitu morabatur. At ipsi ut cognoverunt, quod illis accesserat, pavore magno sunt perterriti, mandavitque princeps, ut nullus anderet casas vel res sancti Austregisili contingere. 6. Nec multum pBituricas civitatem obsidione circumvallatam haberet, unum de optimatibus suis Agnum dum, ita ut nulla fratrum remaneret substantba ex ipso monasterio nomine Berctoradus venit ad Agnum et dixit: 'Accipe par
Abbreviated transcription (Latin):
perib erogare : ñ suꝑ tumulũ suũ iubere¬
cinhelabat. De ipso sepulero regressus: orandi
causa circũ ibat altaria. Dum ambularet ꝑ
ipsam basilicã : lignum quoddã in quo uela
tur. Tunc ipse garneriꝰ clamauit uoce qͣ po¬
terat : dicens. Austregisilus dũ ad iuueret sẽꝑ¬
mortuus morti uicine me tradidit. Sic ipse
sit ñ longe aburbe i uilla anlatiaco. Cũ

Expanded text:
peribus erogare, et super tumulum suum repletus anhelabat. De ipso sepulchro regressus, orandi causa circuibat altaria. Dumque. ambularet per ipsam basilicam, vectis unus, in quo vela tur. Tunc ipse Warnarius clamavit voce qua poterat, dicens: 'Austregisilus dum adviveret, sempmortuus, morti vicinae me tradidit'. Sic ipsesit non longe ab urbe villa Anlaciaco. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut deduceret oĩa in patriam qua uenerat.
tam grauit̾ predatus es. ⁊ mͥ seruientes¬
tam tristes reliquisti: Et hec dicens: ꝑ¬
cussit eũ incerebro. At ipse euigilans: cla¬
mauit uoce magna dicens. Succurrite

Expanded text:
ut deduceret omnia in patriam qua venerat. tam graviter depredatus es et meos servientes tristes reliquisti?' Et haec dicens, percussit eum in cerebro. Et ipse evigilans, clamavit voce qua potuit, dicens: 'Succurrite
Abbreviated transcription (Latin):
rustico sermone : tam̃ deuoto
beatus uiueret. ut piꝰ pastor semꝑ curam
eccłe plebisq sibi cõmisse cotidie gerebat:
ueniens ex palatio regis theoderici suo ꝑ¬
missu homo seussimꝰ garneriꝰ nomine aua¬
ricie turpis lucri cupidus. suꝑbie deditꝰ.

Expanded text:
rusticante sermone dicamus beatus adviveret, ut pius pastor semper curam ęcclesiae plebisque sibi commissae cotidie gerebat et. Tunc adveniens ex palatio Theoderici regis suo permissu homo sevissimus Warnarius nomine, avariciae turpis lucri cupidus, superbiae nimis
Abbreviated transcription (Latin):
Pugnauit ꝓte dns : cuiꝰ auxiliũ fideliter
postulasti. Mortuus ẽ in quiens betelenus.
diuina ultione punitꝰ. Ille uͦ ñ gaudens in¬
interitu mimici. s grãs agens deo q̃d ab
eiꝰ sanguine in pollutas dñs suas seruasset
manꝰ. memorans illũ uersiculũ psalmi.
Duẽ respexisti humilitatẽ meã. ⁊ saluã fe¬
cisti de necessitatib ammã meã: nec conelu¬
sisti me in manꝰ mnunici : ⁊ fidelẽ famulum
tuũ seruasti illesum. Iam tẽ suꝑna pietas ⁊
diuina potentia famulũ quẽ sibi dignũ sacer¬
dotẽ fore p̃destinauerat: adhuc in seculari
habitu ab ingruentib tempestatib diaboli
saluabat. Post hec cepit ipse austregisilus
in amore ⁊ dilectione dei attencuis in bonis
oꝑib ꝓficere : & clericatꝰ honus inhiant̾
desiderare. Per quod hoc regi pet̾e dubita¬
bat. Frat tunc indomo regis inter cetos
senatores p̃stantissimꝰ etheriꝰ nomine uir
prudentis gimꝰ. et singulari eautele deditus. cu

Expanded text:
cuius auxilium fideliter proposuisti'. 'Mortuus est', inquid, Bethelenus, divina ultione punitus'. Ille vero non gaudens interitum inimici, sed gratias agens Deo, quod ab eius sanguine inpollutas Dominus suas servasset manus, memorans illum versiculum psalmi: Domine, respexisti humilitatem meam efi salvam fecisti de necessitatibus animam meam, nec conclusisti me in manuesum. lam tunc superna pietas et divina potencia famulum, quem sibi dignum sacerdotem fore predestinaverat, adhuc in seculari abitu ab ingruentibus tempestatibus diaboli salvabat. 5. Post haec coepit ipse Austrigisilus in amore et dilectione Dei attencius in bonis operibus proficere et in clericati honus inianter desiderare; per quem hoc regi petere, dubitabat. Erat tunc in domo regis inter ceteros senatores prestantissimus Aetherius nomine, vir prudentissimus et singulari cautele deditus, cui
Abbreviated transcription (Latin):
se eẽ testati sunt: & ob p̃dicationẽ uerbi di¬
uni sese inibi aduenisse. Tunc uͦ ibi erant
beatissimi sacerdotes p̃dicatione fulgentes:
⁊ ꝑuirtutũ assiduitatẽ quas ꝑ ipsos diuma
nitatis grãm conuolarunt. Moxq sõs ꝑe¬

Expanded text:
se esse testati sunt, et ob praedicationem verbi Domini sese inibi advenisse. Tunc denique beatissimis sacerdotibus praedicatione fulgentibus pro virtutum assiduitate quas per ipsos divina nitatis gratiam convolarunt; moxque sanctus Pe
Abbreviated transcription (Latin):
luis cum introisset cellariũ consid̾are si salua
essent uasa cũ musto: aspexit ⁊ illã que ua¬
cua remanserat. sicut ⁊ reliqͣ uasa suꝑ exun¬
dare ⁊ ebullire tanta repletione: ut de super
plurimũ mustũ laberetur int̾ra. Ille tanti mis¬
terii obstupefactus. euestigio ad basilicã ad
sem̃ dei hominẽ cucurrit: nuncians ei quod
faetum fuerat. Ille silentiũ imponens: aiebat.
Side nemini dixeris. Nulli dubiũ q̃d dñs¬

Expanded text:
lius cum introisset cellarium considerare, si salva lius cum introisset cellarium considerare, si salva essent vasa cum nmstu, aspexit et illam que vacua remanserat: sicut et reliqua vasa, superexundabat, ebulliebat tanta repletione, ut desuper plurimum mustum laberetur in terra. Ille tanti mysterii obstupefactus, e vestigio ad basilicam ad sanctum Dei hominem cucurrit, nuntians ei quod factum fuerat. Ille sylentium inponens, aiebat: 'Vide, nemini dixeris'. Nulli dubium, quod D
Abbreviated transcription (Latin):
Qui suggessit ⁊ impetrauit. acceptis epłis
ꝑrexitꝰ autisiodorensem cuntatẽ: ibiq abeato
aunario ep̃o decisa cesarie. clericꝰ effectus: ⁊ sub¬
diaconꝰ ordinatus ẽ. Regressus inde ad memo¬
ratũ etherium : ille iam episcopatu accepto be¬
nignissime eum cum magno gaudio recepit:
soris orainauit. Et obhanc dilectionẽ ꝑfec¬
tionis: dedit ei de reb eccłe colomã albia co
nomine usib suis ꝓfuturã. Cum tempꝰ uenit
uindemie. iam uue erant p̃coces. unt beatus
austregisilus umndemiã colligere : & iussit pͥꝰ
parare uasa quib mustũ reconderet. Qͦd et
factum ẽ. Repleto uase musto uno q̃d illi uo¬
cant cuꝑam ferme uiginti metra capiens: re¬
secdit uacua adhuc. Ex tortũ est mustũ: fere
amphora una. Cum ñ eẽt alibi ubi recondet᷑:
iussit eum uir dei in illa maiore que uacua
erat recondi. Ille in eundẽ cellariũ ingressui.
facta oratione signũ crucis figurauit : ma¬
ne ipso regressus ad basilicã. Custos cuppe il¬

Expanded text:
Qui suggessit et impetravit. Acceptis epistolis, perrexit Autisiodoro civitate, ibique a beato Aunechario episcopo, decisa cesarie, clericus effectus et subdiaconus ordinatus est. Begressus inde ad memoratum Aetherium, ille, iam episcopatum acceptum, benignissime eum cum ineffabili gaudio recepit, soris ordinavit et ob dilectionem perfectionis dedit ei de rebus ecclesiae colonica Albiaco nomine, husibus suis profutura. 6. Cum tempus venit vindemiae, iam uvae erant precocae, ivit beatus Austrigisilus vindemiam colligere; iussit prius parare vasa, quod musto reconderet. Quod et factum est. Repleta vasa musto, una quod illi vocant cupa, ferme viginti metreta capiens, resedit vacua. Adhuc extortum est mustum, fere amphora una. Cum non esset alibi, ubi reconderetur, iussit eum vir Dei in illa maiore que vacua erat recondi. Ille in eodem cellario ingressus, facta oratione, signum crucis figuravit, mane ipso regressus ad basilicam. Gustos canave il
Abbreviated transcription (Latin):
pape urbis rome nunciatur. poscentes ut
talem uirũ eis dirigeret qui iam fidei extinc¬
tam lucernã suis deberet illuminare eloquiis :¬
⁊ barbaroꝵ in fidelitatẽ opitulante diuino
auxilio cõpesceret. Tunc memoratꝰ uir sũme

Expanded text:
papae urbis Romae nuntiatur, qui poscebant ut talem virum dirigeret, qui jam fidei exstinctam lucernam suis deberet illuminare eloquiis, et barbarorum infidelitatem opitulante divino auxilio compesceret. Tunc memoratus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ libera iuuentutẽ tuã. Multa enim ⁊
magna tibi torm̃ta p̃parata sunt: si ꝑ
manseris in eadem confessione. Sc̃s pan¬
taleon respondit. Que dicis torm̃ta:
citius fac adhiberi. Ego enim ꝓpter. xp̃m
Multa passus ẽ : s ñ est uictus. Et si se

Expanded text:
et libera iuventutem tuam. Multa enim et magna tormenta tibi parata sunt, si tu permanseris in eadem confusione». Milianus respondit: «Que dicis tormenta, celerius michi adhibe. Ego enim paratus «Multa passus est, sed non est uictus. Et si sen
Abbreviated transcription (Latin):
surrectionis: ut credas sine dubita¬
tione qm̃ resurrectio mortuoꝵ ẽ. Uen
enim resurreximus ⁊ unumus. Et i
infans ẽ mut̃o matris ñ sentiens lde¬
uiuit : sic fumꝰ uiuentes iacentes ⁊ dor¬
mientes. ⁊ ñ sentientes. Hec dicentes scĩ:¬
oĩbus uidentib inclinantes capita sua¬
int̾ra obdormier̃. ⁊ tradider̃ sp̃s suos se

Expanded text:
ubitanter quod resurrectio mortuorum est. Vere enim resurreximus et uiuimus et sicut infans est in utero matris non sentiens luiuit, sic fuimus uiuentes, iacentes et dormientes et non sentientes». Et hiis dictis uidentibus cunctis, inclinantes capita in
Abbreviated transcription (Latin):
nirentiã obtuleris: ueram eiꝰ indulgentiã
consequeris. Dixit ei hermogenos.Ii a
tentum uerã deo penitentiam offero: ut
cm̃s codices meo ÷ in quib erat illicrta p̃¬
sumptio abiecerim.⁊ oĩb simul renuncia¬

Expanded text:
nitentiam obtuleris, ueram eius indul- gentiam consequeris». Dicit ei maleficus: «In tantum Deo ueram penitentiam offero, ut omnes codices meos, in quibus erat inlicita presumptio, incendi, et omnibus simul renuncia
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ meum nemo credit. S sequimini
me: & ostendam uob̾ socios meos qͥ st̃¬
inspelunca montis celii. ⁊ ipsis credite
Ego enim hoc cognosco: quod a facie
deciĩ imꝑatoris nos fugimus. Re ego hes¬
terno sero uidi: quia ingressus ẽ. decuis

Expanded text:
upeo, et nemo michi credit. Sed sequimini me et ostendam uobis socios meos qui sunt in monte Celio et ipsis credite; hoc enim scio, quod a facie Decii imperatoris nos fugimus et ego sero uidi quod ingressus est Decius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ore ꝓlatum : apparuit michi iuueni
statura excelsus ferens in humero crucẽ.
dicens. Sume gladiũ tuũ: & sequere me
Quẽ ego dum sequerer : apparuer̃ mͥ hinc
⁊ inde milites armati confirmantes me &
dicentes. Hos tibi p̾bemꝰ officiũ: tu ingre¬
dere hostiũ castra.⁊ dextra leuaq gladiũ
tenens euaginatũ respice : quo usq ꝑue¬
nas ad regem ipsoꝵ nomine bardan. Quo
penitꝰ ex eis occidi gladio nec feci: Nec¬

Expanded text:
re prolatum est apparuit illi juvenis statura excelsus, ferens in humeris crucem, dicens: Sume gladium tuum, et sequere me. Quem dum sequeretur, apparuerunt ei hinc et inde milites armati, confirmantes eum, et dicentes: Nos tibi praebemus officium, tu ingredere hostium castra, et dextra laevaque gladium tenens evaginatum, respice quousque pervenias ad regem ipsorum. Quo penitus ex suis occidi gladio. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ut uilianꝰ inbello ꝑsarũ int̾fectus ẽ:
iouiniano facto xp̃ianissimo imꝑatore aꝑ¬
te sunt eccłe.⁊ cepit religio xp̃iana gau¬
dere. Demones autẽ ex obsessis corpo¬
ribus intra domũ ioħis ⁊ pauli eitie¬
bantur. confitentes scãm passionẽ eoꝵ.
ita ut unicus filius t̾rentiam qui es¬
nocte decollauit ueniret intra domũ scoꝵ
⁊ clamasset ꝑos eiꝰ demon qͦd paulus et̃
ioħs incẽderent eũ. Tunc t̾rentianus ue¬
niens ꝓstrauit se infaciẽ: clamans qd
nesciens quis faceret homo paganissimꝰ
iussum cesaris ad inplesset. Unde faeti¬
c̃: ut dato nomine suo ꝓximo die pasche
baptismũ penituisset: assidue orans ⁊ flens

Expanded text:
autem ut Julianus in bello Persarum interfectus est, Joviniano facto Christianissimo imperatore, apertae sunt ecclesiae, et coepit religio Christiana gaudere. Daemones autem ex obsessis corporibus intra domum Joannis et Pauli ejiciebantur, confitentes sanctam passionem eorum, ita ut unicus filius Terentiani, qui eos decollaverat, veniret intra domum sanctorum, et clamaret per os ejus daemon, quod Paulus et Joannes incenderent eum. Tunc Terentianus veniens, prostravit se in faciem clamans, quod nesciens quid faceret homo paganissimus, jussionem Caesaris adimplesset. Unde fact ut dato nomine suo, proximo die Paschae ratiam Christi. Et assidue orans et flens
Abbreviated transcription (Latin):
de considerare debetis quia ⁊ uos regia
aula nutriti ñ debetis de eẽ alatere meo:
ut habeã uos pͥmos in palatio meo. Quod
si contẽptus auob̾ fuero: necesse mͥ erit a¬
gere ut contemni ñ possim. Tunc paulus
⁊ ioħs dixer̃. Non tibi facimꝰ hanc iniuriã:
ut ip̃onamꝰ tibi qualem cũq ꝑsonã. Dm̃ tͥ
p̃ponimus: qui fecit celum ⁊ t̾rã. mare &
oia que in eis sunt. Contẽmmꝰ enuim tuas¬

Expanded text:
 Considerare debetis, quia vos regia aula nutriti non debetis deesse a latere meo, ut habeam vos primos in palatio meo. Quod si contemptus a vobis fuero, necesse mihi erit agere, ut contemni non possim. Paulus et Joannes dixerunt: Non tibi facimus hanc injuriam, ut praeponamus tibi qualemcunque personam; Deum tibi praeponimus, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt. Et scire t
Abbreviated transcription (Latin):
set: metuente me confligere cũ eis. quod
exigua michi eẽt militũ manꝰ. hostiũ uͦ eẽt
innumerabilis multitudo. insistebã sacrificus.
⁊ marti uanas uictimas offerebã. Qd mul¬
tis moror : Ad ultimũ creuit obsidio: & uni¬
uersi tribum mei ac milites se hostib tradi¬
derunt. Cumq cuꝑem fugiendi aditũ reꝑi¬
re: Paulus ⁊ ioħs ex quib p̃positus unus¬
constantie auguste. dixerunt mͥ. Fac uotũ
deo celi. qd si te lib̾auerit xp̃icola fias : et

Expanded text:
sus, metuens confligere cum eis, quod exigua illi esset militum manus, hostium vero esset innumerabilis multitudo, insistebat sacrificiis, et Martianas victimas offerebat. Quid multa? Ad ultimum crevit obsidio, et universi tribuni ejus ac milites se hostibus tradiderunt. Cumque cuperet fugiendi aditum reperire, Paulus et Joannes, ex quibus praepositus unusConstantiae Augustae, dixerunt ei: Fac votum Deo coel
Abbreviated transcription (Latin):
Decima transacta die sponte ad me ueni¬
entes amicos uos habeã : ñ uenientes uͦ
tanquã hostes publicos pumiã. Tunc scĩ
uiri iohs ⁊ paulus. xep̃ianos ad se inuitan¬
tes. ordinauer̃ de oĩb que relinquere po¬
terant: ꝑ totos decẽ dies incessant᷑ die
noctuq elemosinis insistentes. Die uero
undecima sunt constricti intra suã domũ.
Missus nãq ẽ tẽrentianus campi duetor
ad eos cũ militib: hora cenandi. Qui m¬
gressus: inuenit eos orantes. Qui doxit
eis. Dñs nr̃ uilianꝰ statunculum aureũ
ious ad uos misit : ut ad oretis illud. et
thura incendatis ei. Qd si ñ feceritis: an¬
bo modo gladio feriemini. Non enu uos
decet intra aulã nuitritos: ut publice oc¬
cidamini. Ioħs ⁊ paulus dixer̃. Lulianus
si tuuis dñs ẽ: habeto partẽ cũ dño tuo.
Nob̾ autẽ alius dñs ñ ẽ: isi unus dẽ

Expanded text:
decima transacta Dei sponte ad me venientes: amicos vos habeam, non venientes vero, tanquam hostes publicos punio. Tunc sancti viri Joannes et Paulus Christianos ad se invitantes, ordinaverunt de omnibus quae relinquere poterant, per totos decem dies incessanter die noctuque eleemosynis insistentes. Die vero undecima sunt constricti intra suam domum. Missus namque est Terentianus compiductor ad eos cum militibus hora coenandi. Qui ingressus, invenit eos orantes, et dixit eis: Dominus noster Julianus statunculum aureum Jovis ad vos misit, ut adoretis illud, et thura incendatis. Quod si non feceritis, ambo modo gladio feriemini. Non enim decet vos intra aulam nutritos, publice occidamini. Joannes et Paulus dixerunt: Julianus si tuus est Dominus, habeto partem cum eo: nobis autem dominus alius non est, nisi unus Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
mandauit ei uilianꝰ cesar dicens. Aut sa¬
crifica diis: aut discede afinib italie. Sta¬
tim relictis om̃ib alexandriã petiit : ⁊ ibi
iunctus ẽ confessorib xp̃i ꝑcontinuũ annũ.
Post etiã secessit inheremũ. Ibiq aroueiano
comite tẽploꝵ cũ cogeretur sacrificare ⁊ coi¬
tẽneret : ꝑcussus gladio in corpore. xp̃i
martirẽ fecit. atq ita ꝑrexit ad dñm gau¬
dens triũpho. Cui statim basilicã sui nomi¬

Expanded text:
mandavit ei Julianus Caesar, dicens: Aut samandavit ei Julianus Caesar, dicens: Aut sacrifica diis, aut discede a finibus Italiae. Qui statim relictis omnibus Alexandriam petiit, et ibi junctus est confessoribus Christi per continuum annum. Post etiam secessit in eremum, ibique a Rauciano comite templorum, cum cogeretur sacrificare, et contemneret, percussus gladio in corpore, Christi martyrem fecit, atque ita perrexit ad Dominum gaudens cum triumpho. Cui statim basilicam
Abbreviated transcription (Latin):
patur. Rogatus autem ut ibi leuaretur
episcopꝰ. non consensit: s exsua uolun¬
tate ipsum qui ordinaretur elegit. Tan
tamq ei gratiã contulit deus: ut de¬
monib pleni mox ut uisi fuissent ab ocłis
eius ꝓtinꝰ mundarentur. Multaq in eo
erant sanitatis in signia. S cũ aconstan¬
tio iulianꝰ cesar factus ẽẽt : dedit legẽ
ut xp̃ian nichil in hoc scło possiderent
lunc gallicanꝰ habens mostiensi pago
quatuor casas. quarũ pensiones his oꝑi¬
bus quib diximus ministrabat. ita ea¬
rum dm̃ hab̾e meruit defensorẽ: ut
quicũq ingrediebant᷑ in eas malitiose.
aut ponere titulos fisei. aut exigere
pensiones. statum adiabolo replebantur.
Et quicũq actorũ eius eẽt exactor: le¬
ꝓsus fiebat. Tunc int̾rogata demonia.
deder̃ responsũ : qͦd si sacrificare coaetꝰ¬
ñ fuisset gallicanꝰ. ex actores redituũ eus
ista ꝑicula ñ uitarent. Et qm̃ nullus aude

Expanded text:
patur. Rogatus autem ut ibi levaretur patur. Rogatus autem ut ibi levaretur episcopus non consensit, sex ex sua voluntate ipse qui ordinaretur elegit. Tantam namque ei gratiam contulit Deus, ut daemonibus pleni, mox ut visi fuissent ab oculis ejus, protinus mundarentur: multaque in eo erant sanctitatis insignia. Sed cum a Constantio Julianus Caesar factus esset, dedit legem ut Christiani nihil in hoc saeculo possiderent. Tunc Gallicanus habens in Ostiensi pago quatuor casas, quarum pensiones his operibus quibus diximus, ministrabat; ita habere Deum meruit defensorem ut quicunque ingrediebatur in eas malitiose aut ponere titulos fisci, aut exigere pensiones, statim a diabolo repiebatur. Et quicunque actorum ejus esset exactor, leprosus fiebat. Tunc interrogata daemonia dederunt responsum, quod, nisi sacrificare coactus fuisset Gallicanus, exactores reddituum ejus ista pericula non vitarent. Et quoniam nullus audeb
Abbreviated transcription (Latin):
cum augusto intrante palatiũ gallicano:
occurrit helena cum filia sua constantia.
⁊ filiab ipsius gallicani. Fundebantur
cibus positus: quinq milia seruoꝵ libos
ciuesq romanos fecit. Quib ⁊ p̃dia do¬
mosq donauit. Cunctasq facultate
suas. excepto iure filiarum. distrahi ac
donari pauꝑib iussit : ac se in ostiensi ur¬
be manenti scõ uiro euidã hilarino nomi¬
ne sociauit. Cuiꝰ habitaculũ ampliari fecit.
ad ꝑegrinoꝵ susceptionẽ : quam ipse plu¬
ad heser̃ multi exseruis eiꝰ : quos lib̾os
fecit. Et diuulgata ẽ fama ens ꝑtotum
orbẽ: ita ut aboriente ⁊ occidente ueni¬
entes uid̾ent uirũ expatricio ⁊ consule
qui erat amicissimꝰ augustoꝵ. lauantem
pedes pauꝑum. ponentẽ m̃sam. aquam
officia. hic pͥmus in ostiẽsi urbe extrurẽ
eccłam: ⁊ dicauit officia clericoꝵ. Hiuc
se sc̃s leuita laurentius reuelauit : ad or¬
tans eũ ut in eiꝰ nomine eccłam fabricarae.
mporta que nunc usq laurentia nuncu¬

Expanded text:
cum Augusto intrante palatium Gallicano, occurit Helena cum filia Constantia, et filiabus ipsius Gallicani. Fundebantur cibus positus, quinque millia servorum liberos civesque Romanos fecit. Quibus praedia domosque donavit: cunctasque facultates suas, excepto jure filiarum, distrahi ac donari pauperibus jussit. Et se in Ostiensi urbe manenti cuidam sancto viro, Hilarino nomine, sociavit. Cujus habitaculum ampliari fecit ad peregrinorum susceptionem, quam ipse pluadhaeserunt multi ex servis suis, quos liberos fecit. Et divulgata est fama ejus per totum orbem, ita ut ab Oriente et Occidente venientes, viderent virum ex patricio, ex consule, qui erat amicissimus Augusto, lavantem pedes, ponentem memsam, aquam officia. Hic primus in Ostiensi urbe exstruxit ecclesiam et ditavit officia clericorum. Huic se sanctus Levita Laurentius revelavit, adhortans eum, ut in ejus nomine ecclesiam fabricaret in porta, quae nunc usque Laurentia nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
memio rufo consulari. traditi sunt. A quo cũ
eculeo ⁊ flãmis compellerentur ad immolandũ
idolis. ⁊ dicerent se a beato petro apło bapti¬
tatos. nulla ratione posse idolis immolare :
capite cesi sunt. Quoꝵ corpora rapuit auspi¬
cius discipłs eoꝵ: nutritor sc̃ẽ uirginis domi¬
tille. Qui etiam corpora nauicule imponens ad¬
eripta arenaria sepeliuit: in uia ardiatina. a
muro urbis miliario uno semis. uixta sepulcrũ¬

Expanded text:
emmio Ruffo consulari sunt traditi, a quo cum equuleo et flammis compellerentur ad immolandum et dicerent se a B. Petro apostolo baptizatos, nulla ratione posse idolis immolare, capite caesi sunt. Quorum corpora rapuit Auspicius discipulus eorum nutritor sanctae virginis Domitillae quae etiam naviculae imposita, adcrypta arenaria sepelivit, via Ardeatina a muro Urbis milliario uno semis. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
felle cibatꝰ. aceto potatus. spinis coronatus.
⁊ cruci affixus ẽ. Post hec deposita ẽ: ⁊ p̃¬
cipitata meloaeam. Sc̃s autẽ incomedis
prb̃r in specub positus. occulte leuauit cor
pus :⁊ noctu in birote ꝑduxit ad casellã suã

Expanded text:
felle cibatus, et aceto potatus, spinis coronatus, et crucifixus est. Post haec deposita est, et praecipitata in cloacam. Sanctus autem Nicomedes presbyter in speculis positus, occulte levavit eam, et per noctem in birote perduxit ad casellam suam,