comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut endanꝰ aut tanays ⁊ ut
illoꝵ rapacitatẽ uidẽdo ad
orrginẽ requirẽs cogitatõe
recurris ad fontẽ ⁊ ħc om̃ mo¬
tũ intelligis. De pͥmo scatu¬
riginis manare pͥncipio Ita
c̃ corpoꝵ motũ seu diuina sey
t̾rena sit̃ ꝯsid̾ando querere
forte auctorẽ łm̾s tua ad
aĩam . ꝯ. ad fontẽ recurrat
testant᷑ cogitatõs: gaudia
spes timores. Nam motꝰ eiꝰ
boni maliꝙ disc̾to uirtutũ
amor cupido uicioꝵ ex qͥb
effluunt õs iñ macentiũ rr̃
meatꝰ. Motꝰ eiꝰ ẽ quicquid iras¬
cimite.⁊ in feruorẽ nratue
collisiõis armam᷑unꝰ paula¬
tim ꝓcede̾s rabies fluctuat
pimur ꝙ cupiditatib aliga¬
mur. S hii motꝰ si rõe gub̾nẽ¬
tur: ꝓuenuĩt salutares si
destituant᷑ in p̾ceps. ⁊ rapi¬
untꝰ ⁊ rapui̾t. didicisti motꝰ
mundane aĩe motꝰ requires
celestẽ uolubilitatẽ ⁊ sꝑarũ
subiacentiũ rapidos impetꝰ
intuere ortũ occasũ ue soł
cursus syd̾um ł recursus que

Expanded text:
anais, et ut, illorum rapacitatem admirans originem requirens, cogitatione recurris ad fontem, et hunc omnem motum intellegis de primo scaturriginis manare principio, ita, cum corporum motum, seu diuina seu terrena sint, considerando quaerere forte auctorem uelis, mens tua ad animam quasi ad fontem recurrattestantur cogitationes, gaudia, spes, timores. Nam motus eius est boni malique discretio, uirtutum amor, cupido uitiorum, ex quibus effluunt omnes inde nascentium rerum meatus; motus eius est quicquid irascimur et in feruorem mutuae collisionis armamur, unde paulatim procedens rabies fluctuat pimur, quod cupiditatibus alligamur. Sed hi motus, si ratione gubernentur, proueniunt salutares, si destituantur, in praeceps et rapiuntur et rapiunt. Didicisti motusmundanae animae motus requires, caelestem uolubilitatem et sphaerarum subiacentium rapidos impetus intuere, ortum occasumue solis, cursus siderum uel recursus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
optimis in reb. Sunt ã opti¬
me cure de salute patrie qͥb
agitatꝰ ⁊ ex̾citatꝰ aĩanꝰ uelocius
in hac̃ sedẽ ⁊ in domũ suã ꝑ¬
uolabit idq otiꝰ faciet si iam
cũ erit inclusus incorpore e¬
minebit foras ⁊ ea que extra
ert̃ ꝯtemplans ꝙ maxime se
a corpore abstraet. Nãꝙ eoꝵ

Expanded text:
optimis in rebus! sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus velocius in hanc sedem et domum suam pervolabit; idque ocius faciet, si iam tum, cum erit inclusus in corpore, eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime se a corpore a
Abbreviated transcription (Latin):
dem rei ⁊ sibi ⁊ aliis c̃a sit. Ego
u̾o licet facile possim pare
płima ẽẽ que eiusdẽ rei. ⁊ sibi
⁊ aliis cã sint. Ne tñ studio ui¬
dear om̃ib que asserit obui
ris ñ pot̾ nõ całe ignẽ ip̃um
de quo calor in as̃al tͣnsit qͥs
neget calidũ. s ignis ip̃e ni se¬

Expanded text:
dem rei et sibi et aliis causa sit.» Ego uero, licet facile possim probare plurima esse quae eiusdem rei et sibi et aliis causa sint, ne tamen studio uidear omnibus quae adserit obuiaris non potest non calere. Ignem ipsum, de quo calor in alia transit, quis neget calidum? «Sed ignis», i
Abbreviated transcription (Latin):
utri s ne a se ꝙ sic̃ mour̾ ut in
ipõ alid̾ sit ꝙ mou⁊. ⁊ aliud ꝙ
mour̾ nec ex toto nec ex ꝑte
ut ille ꝓponit. s ob ħ solum
se ipm̃ mou̾e d̾r: ne ab alio
moueri existimet᷑. S ⁊ illa de
motib aristotillica diuo̾ qͣm
sup̃ retulimꝰ surripienti mag̃
apta ẽ qͣm panti in qua ait

Expanded text:
ueri; sed ne a se quidem sic mouetur ut in ipso aliud sit quod mouet, aliud quod mouetur, nec ex toto nec pro parte, ut ille proponit; sed ob hoc solum se ipsum mouere dicitur ne ab alio moueri existimetur. Sed et illa de motibus Aristotelica diuisio quam supra rettulimus subripienti magis apta est quam probanti, in qua ait
Abbreviated transcription (Latin):
ut stant t̾re haste defixe sig̃t
paciẽs mẽe ñ pot̾it⁊ ũ absolu¬
tius liqueat ñ u̾boꝵ s rr̾ intel¬
lectu passionẽ sĩgcari. Ecce ig¬
nis cũ f᷑ ad suꝑna nͥl patitur
c̃deorsũ fect᷑ sñ dubio patit᷑
qr ħ nisi alio impellente ñ eꝰ¬
tinet. Et dũ unũ id̾q u̾bum

Expanded text:
t patiens inesse non poterit. Et ut absolutius liqueat non uerborum sed rerum intellectu passionem significari, ecce ignis: cum fertur ad superna, nihil patitur; cum deorsum fertur, sine dubio patitur, quia hoc nisi alio impellente non sustinet; et cum unum idemque uerbum
Abbreviated transcription (Latin):
rił iocꝰ sñ damno uẽtũ die
audebit expet̾e. cꝰ motꝰ ẽ in
ẽetia cũ ignis licet excã intͣ
se latente moueat᷑. Nulł tñ
instrum᷑tis ad sr̃na ꝯscend̾
Młtoq minꝰ ħ in aĩa querẽ¬
da su̾t cuiꝰ mouꝰ eẽntia sua ẽ
In his ⁊̃ que sequentur uir
tantꝰ ⁊ alias ultra cet̾os seriꝰ
siłis cauillanti ẽ.Si mour̾ in¬
quit aĩa int̾cet̾os motꝰ ce̾ de
loco ĩ locũ mout̃ Nõ gͥ mour̾.¬

Expanded text:
rilis iocus sine damno uerecundiae audebit expetere, cuius motus est in essentia, cum ignis, licet ex causa intra se latente moueatur, nullis tamen instrumentis ad superna conscendat; multoque minus haec in anima quaerenda sint, cuius motus essentia sua est. In his etiam quae sequuntur uir tantus et alias ultra ceteros serius similis cauillanti est. «Si mouetur», inquit, «anima, inter ceteros motus etiam de loco in locum mouetur. Ergo mo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc postiremo ꝓnunciat al
ẽẽ corpus aĩatum. s nͦ hoo ne¬
glectum ł non quesitum re¬
linquit quo anime b̃nficio
qͣ ue uia societatis animetur
Has gͦ õs quas p̾diximus pas¬
siones. assignat animali. uerũ
autem hominẽ ip̃am a̾iã ẽe
destatur gͦ ꝙ uid̾r non ipse
uerus ħo est. S uerus ille est
mortale anima ã que uerꝰ
hõ est ab om̃i ꝯdicione mor¬
tał aliena est adeo ut adimi¬
tationẽ dei mundũ regẽtis
regat ⁊ ip̃a corpus dũ ase ani¬
matur. Iophisici mundirm
magnũ hominẽ. ⁊ hoĩem
breuem mundũ dixerunt.
ꝑsiłitudines igitur cet̾arũ
ait mundũ quadã parte mor¬
talem ad ꝯnẽ opinionẽ respi¬
cit quamori aliqͣ intͣ mũdũ
nis extinctꝰ ł siccatꝰ humor ħ¬

Expanded text:
hoc postremo pronuntiat: animal hoc postremo pronuntiat: animal esse corpus animatum. Sed nec hoc neglectum uel non quaesitum relinquit, quo animae beneficio, quaue uia societatis animetur. Has ergo omnes quas praediximus passiones adsignat animali; uerum autem hominem ipsam animam esse testatur. Ergo qui uidetur, non ipse uerus homo est; sed uerus ille est mortale. Anima autem, qui uerus homo est, ab omni condicione mortalitatis aliena est, adeo ut in imitationem dei mundum regentis regat et ipsa corpus dum a se animatur. Ideo physici mundum magnum hominem, et hominem breuem mundum esse dixerunt. Per similitudines igitur ceterarumait «mundum quadam parte mortalem», ad communem opinionem respicit qua mori aliqua intra mundum nis extinctus uel siccatus humor
Abbreviated transcription (Latin):
mente iam nature sue capax
hic aꝑtiꝰ ammonet᷑ ut ẽẽ scdom
nouerit.⁊ hoc sit presentis o¬
ꝑis ꝯsũmatio: ut aiam ñ so¬
cat. Ille ergo qui fuerat iam
post corpus in diuinitatem
receptꝰ dicturus uiro ad huc
in hac uita posito dm̃ te sci¬
do ẽẽ. non prius tantã prero¬
gatiuam ꝯmittit hõi. quam
quid sit ip̃e discernat. Ne ex¬
istimet᷑ hoc quoq diunum
dici ꝙ mortale in nob. ⁊ cadu¬
cum ẽ. ⁊ qr tullio mos ẽ ꝓfun
darum t̾r sciãm subbreuita¬
de teg̾e u̾boꝵ. Nunc quoq mi¬
ro ꝯpendio tm̃ includit arca¬
num. gd̃ plotinꝰ mag̃ quã qͥs¬
q u̾boꝵ partus libro integ̾
nus querit. cꝰ suit in nob uolu¬
ptates memores. metꝰq ac de¬
fid̾ia. ⁊ animositas. ⁊ dolores.
postremo cogitationes ⁊ intlłs
corꝑe. Ꝙ pꝰ multa que sub co¬
piosa rr̃ diu̾sitate disseruit ⁊¬
que nc̃ nob̃ ob ħ solũ pretere¬
unda fc̾. ne usq ad fastidii ne¬
cessitatẽ ue lum̃ extendant.

Expanded text:
mente, iam naturae suae capax, mente, iam naturae suae capax, hic apertius admonetur ut esse se deum nouerit. Et haec sit praesentis operis consummatio, ut animam non socat. Ille ergo, qui fuerat iam post corpus in diuinitatem receptus, dicturus uiro adhuc in hac uita posito «deum te scito esse», non prius tantam praerogatiuam committit homini quam qui sit ipse discernat, ne aestimetur hoc quoque diuinum quod mortale in nobis et caducum est. Et quia Tullio mos est profundam rerum scientiam sub breuitate tegere uerborum, nunc quoque miro compendio tantum includit arcanum quod Plotinus, magis quam quisquam uerborum parcus, libro integro nus quaerit cuius sint in nobis uoluptates, maerores metusque ac desideria et animositas uel dolores, postremo cogitationes et intellcorpore? Et post multa quae sub copiosa rerum densitate disseruit —quae nunc nobis ob hoc solum praetereunda sunt ne usque ad fastidii necessitatem uolumen extendant—
Abbreviated transcription (Latin):
nentes ꝓpinquoꝵ p̾dixit insi¬
dias. ut totũ de hac uita sꝑare
dedisceroe qͣm non diuturna
ꝯꝑiss. deiñ ne metu p̾dicte
mortis frangeretur. ostendit
sapienti ⁊ bono cui ⁊ ĩmortali¬
tatem morte migrandum.
Cumꝙ eum ult spes ista tͣnxiss
ad moriendi desid̾ium succed̃
pauli prĩs oportuna dissua¬
sio. accessam filii festinationẽ
ab appetitu spontanee mortͤ
excludens. plene igitur in aĩo
somniantis. ut̾mq planctata
sꝑandi expectandiq tempie
altius iam cuca erigendi ne¬
nec prius eũ terram patitur
intueri. qͣm celi ac siderum n᷑m
motũ ac modulam̃ agnoscat
⁊ hoĩa sciat premio cessurau̾¬
tutũ. Ac postqͣm meus firma¬
ta scipionis alacritate tante
ꝓmissionis erigitur: Tum de¬
mũ gła que aput indoctos
ditur: ꝯtempni iubetur. dum
ostenditur terrarum breui¬
tate ł casib arcał locis łanq̾ta
temꝑib affricanꝰ igitur pe¬
ne exutus hominẽ ⁊ defecata

Expanded text:
nentes propinquorum praedixit insinentes propinquorum praedixit insidias, ut totum de hac uita sperare dedisceret, quam non diuturnam comperisset; dein, ne metu praedictae mortis frangeretur, ostendit sapienti et bono ciui in immortalitatem morte migrandum; cumque eum ultro spes ista traxisset ad moriendi desiderium, succedit Pauli patris opportuna dissuasio, accensam filii festinationem ab appetitu spontaneae mortis excludens. Plene igitur in animo somniantis utrimque plantata sperandi expectandique temperie, altius iam circa erigendum nenec prius eum terram patitur intueri quam caeli ac siderum naturam, motum ac modulamen agnoscat, et haec omnia sciat praemio cessura uirtutum. Ac postquam mens firmata Scipionis alacritate tantae promissionis erigitur, tum demum gloria, quae apud indoctos ditur, contemni iubetur, dum ostenditur ex terrarum breuitate uel casibus arta locis, angusta temporibus. Africanus igitur, paene exutus hominem et, defaecata
Abbreviated transcription (Latin):
romulo fuerant stelł quoq
omnib signis reuocatis.:
peracti aut̃ fuerant c̃ scipio
in affrica militarce adeces¬
pio deleta kartagine tri¬
umphauit. Ex quo nũo
annis remotis .xxx. ⁊ duo¬
bus regni roruli ⁊ duobꝰ
qui inter sornniũ ꝯsuma¬
ad sõmũ usq remanebunt
partem ẽẽ ꝯusam. Nam uige¬
sime parti. quot anni suꝑsit
a sine romuli ad affricanam
miliciam scipionis. quos dixꝰ
Tu uero enitere ⁊ sicut habeto
ñ ẽẽ te mortalem s corpꝰ hoc
Necs. tius est quem forma is¬
da declarat. s mens cuiusq
is est quisq non ea figura q̃
digito demonstrari potest. De¬
sentit qui uigor qui memi
nit. qui ꝓuidoe. qui tam reg̃
⁊ moderatur.⁊ monet id corpus
cui p̾positꝰ est qͣm hunc mun¬
dum ex quadã parte morta
lem ipse deus eternus. sicut
fragile corpus animꝰ sempi¬
dernus moui. Bñ ⁊ sapient̾
tullianꝰ hic scipio. circa insti¬
tutionẽ nepotis ordinem rec-
mum tempus ei mortis ⁊ ĩmi¬

Expanded text:
Romulo fuerant stellis quoque Romulo fuerant stellis quoque omnibus signisque reuocatis. Peracti autem fuerant, cum Scipio in Africa militaret, a discespio deleta Carthagine triumphauit; ex quo numero annis remotis triginta duobus regni Romuli et duobus qui inter somnium et consummaad somnium usque remanebunt.partem esse conuersam. Nam uicesimae parti quot anni supersint a fine Romuli ad Africanam militiam Scipionis, quos dixim«Tu uero enitere et sic habeto non esse te mortalem, sed corpus hoc. Nec enim tu is es quem forma ista declarat, sed mens cuiusque is est quisque, non ea figura quae digito demonstrari potest. Dedeus qui uiget, qnit, qui providet, qui tam regit et moderatur et movet id corpus, cui praepositus est, quam hunc mundum ex quadam parte lem ipse deus aeternus, sic fragile corpus animus sempiternus mouet.» Bene et sapienter Tullianus hic Scipio circa institutionem nepotis ordinem rectes, primum tempus ei mortis et immi
Abbreviated transcription (Latin):
stellar̾. hi sunt anni quos supͣ
retulimꝰ ita mundan̾ annũ.
ꝯputamꝰ efficiunt. Ille gͦu̾e
S quem stellarum om̾ium
que in quoc̃ꝙ celo st̃ ad eund̾
locum reditꝰ. sub eadẽ celi to¬
cuis descͥptione ꝯcludit. uñ ⁊
mundanꝰ dicitur. qr mundꝰ
ꝓprie celum uocatur. igit᷑ si¬
cut annꝰ soł ñ solu̾̃ a kalendi
ianuariis usq ad easdẽ uoca¬
q ad eundem diẽ ⁊ a quoẽq
cuislibet mensis die usq ad e¬
in eunde diem reditꝰ annꝰ
uocatuR ita hꝰ mundani
ani ũciũ. sibi quisq facit
quic̃q dec̾u̾it. Ut ecce nu̾c
cic̾o adefectu soł. qui sub ro¬
muli fine ꝯtig̾ mundani a¬
ni pͥncipiũ sibi ip̃e ꝯstituit¬
⁊ li cet iam sepissime post¬
ea defectus soł euenerit ñ
tita defectio soł implesse.
S tc̃ implebitur cum sol
omiaq sydera rursus inue¬
niet in quib fuerant cum
scib romuli fine deficeret gͥ
a decessu romuli post anoꝵ
in eod̾ signo ead̾q parte sit
ad id̾ pͥncipiũ in quo sub

Expanded text:
stellarum hi sunt anni quos supra rettulimus, ita mundanum annum computamus efficiunt. Ille ergo uere sed quem stellarum omnium, quae in quocumque caelo sunt, ad eundem locum reditus sub eadem caeli totius descriptione concludit, unde et mundanus dicitur quia mundus proprie caelum uocatur. Igitur sicut annum solis non solum a kalendis Ianuariis usque ad easdem uocaque ad eundem diem, et a quocumque cuiuslibet mensis die usque in diem eundem reditus annus uocatur, ita huius mundani anni initium sibi quisque facit quodcumque decreuerit, ut ecce nunc Cicero a defectu solis qui sub Romuli fine contigit mundani anni principium sibi ipse constituit. Et licet iam saepissime postea defectus solis euenerit, tita defectio solis implesse, sed tunc implebitur cum sol omniaque sidera rursus inueniet in quibus fuerant cum sub Romuli fine deficeret. Igitur a discessu Romuli post annorin eodem signo eademque parte sit, ad idem principium in quo sub
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogatõ. mou̾i arbores dicis.
dicacitate ferietur. Si mo¬
uent᷑ arbores sũ dubio uͥ tu
dr̾e soles int̾ alios motꝰ cẽ de
loco in locoum mouentur.

Expanded text:
t. «Moueri arbores dicis?»erit, pari dicacitate ferietur: «Si mouentur arbores, sine dubio, ut tu dicere soles, inter alios motus etiam de loco in locum mouentur.
Abbreviated transcription (Latin):
sapiẽtie deditos uͥ abu̾de
gͥcia tulit ita roma nesciũt
illo gne ẽ. ꝙ ⁊ de doctͥna in¬
uendi regulã mutuatur.⁊
statũ publicũ uirtutib fyl¬
cit Io ei ꝑfectiõis gemĩe pre

Expanded text:
entiae otio deditos, ut abunde Graecia tulit, ita Roma nesciuit.illo genere est quod et de doctrina uiuendi regulam mutuatur et statum publicum uirtutibus fulcit, ideo ei perfectio
Abbreviated transcription (Latin):
In hac aũ aristotilica argñtatõe
om̃b que mouñtur inqͥt alia
ꝑ se mouent᷑ alia ex accid̾ti a ex
uector qͥescens. aut cẽ c̃ parsmo¬
ur quiescente integritateut
siquis stans pedem ł manũ ł cap̃
u̇ cũ ad suꝑiora ignis ascẽd̾. ⁊
irulla dubitatõ ẽ qͥn abalio
ut aĩalia ut arbores. q̃ sñ dubio
abalio intłłigunt᷑ moueri. aca

Expanded text:
telica argumentatione omnibus quae mouentur», inquit, «alia per se mouentur, alia ex accidenti. Et ex uector quiescens, aut etiam cum pars mouetur quiescente integritate, ut si quis stans pedem manumue uel caput ut cum ad superiora ignis ascendit. Et nulla dubitatio est quin ab alio ut animalia, ut arbores, quae sine dubio ab alio intelleguntur moueri, a ca
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. Romulꝰ uob̃ in pͥmogn̾e
deseruit s semꝑ extuit. In
scdo pictagoras q̃ui agendi
nesciꝰ fuit artifex disserẽdi
Solas doctrine ꝯstientia uir¬
tutes sequit᷑ Sit int̾cio a
mixto gn̾e ap̃ g̾cos ligur¬
gus rex solon. Int̾ romanos

Expanded text:
tum. Romulus nobis in primo genere deseruit, semper exercuit; in secundo Pythagoras, qui, agendi nescius, fuit artifex disserendi et solas doctrinae et conscientiae uirtutes secutus est; sit in tertio ac mixto genere apud Graecos Lycurgus et Solon, inter Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
cabłi expͥssio qͣ aĩa fons motꝰ
uocat᷑: facile reperies si rei ĩ¬
uisibł motũ sñ auctore atq
iõ sñ initõ ac sñ fine ꝓdeuntẽ
⁊ c̃ mouentẽ m̃te ꝯcipias cui
nͥl similiꝰ de uisibilib ꝙͣ fons
pot̾it repertri. qui ita pͥnci¬
piũ ẽ aque uͥc̃ de se fluios

Expanded text:
 expressio, quo anima fons motus uocatur, facile reperies, si rei inuisibilis motum sine auctore atque ideo sine initio ac sine fine prodeuntem et cetera mouentem mente concipias; cui nihil similius de uisibilibus quam fons potuerit reperiri, qui ita principium est aquae, ut, cum de se fluuios
Abbreviated transcription (Latin):
nec ex duob amaris dulce¬
do ꝓuenri nͭex gemino frigo¬
re calor au frigꝰ ex gemino
calore nascetur. oĩs .ii. qͣlitas
geminata crescit ñ qͣm ex
ce colligit᷑. Aĩal mour. Motũ
ã aĩali aut aĩa p̾stat aut cor¬
pꝰ aut ex utroq ꝑmixtio S n¬

Expanded text:
nec ex duabus amaris dulcedo proueniet, nec ex gemino frigore calor aut frigus ex gemino calore naseetur. Omnis enim qualitas geminata crescit; numquam ex ce colligitur: «Animal mouetur. Motum autem animali aut anima praestat aut corpus aut ex utroque permixtio. Sed n
Abbreviated transcription (Latin):
tu ꝓcessisse uideat᷑. Ad ħ facił
⁊ absoluta responsio ẽ qr ut
deunt in aliquo ññꝙͣ inter
iitiũ nigr̃ uocaret᷑ ⁊ sic̾ c̃ eẽt
humoris exordiũ bonũ de
malo ⁊ amaro ĩutio dulce ꝓ¬
cederet. S ñ ita ẽ quia usq
ad ꝯͣietatẽ ĩutia ⁊ sequẽtia
disside natura ñ patitur. In¬
uenit᷑ tñ int̾ ipã nõ ñ qͣm ta¬
ł diffr̾a quał inter se origun
quoq int̾ motũ quo mour̾
aiã ⁊ quo mouet cet̾a. quid¬

Expanded text:
tu processisse uideatur.» Ad haec facilis et absoluta responsio est, quia, ut deunt in aliquo non numquam inter nitium nigrum uocaretur, et siccum esset humoris exordium, bonum de malo, ex amaro initio dulce procederet. Sed non ita est, quia usque ad contrarietatem initia et sequentia dissidere natura non patitur. Inuenitur tamen inter ipsa non numquam talis differentia qualis inter se origini quoque inter motum quo mouetur anima et quo mouet cetera.
Abbreviated transcription (Latin):
aut naius cuc̃fu sũ sibi aerẽ
possit alid dũ ip̾um mour̾
impelłe: gͦ siuerũ ñ ẽ ea q̃
mouentur alia ñ mouere
ñ ꝯstat illd̾ ut aliquid ꝙ mo¬
ueat nec tñ moueatur inue
in decimo de legib a platone
mutuũ ꝓlata diuisio. omĩs
motꝰ inquit aut se mouet
⁊ alia aut ab alio mour̾ ⁊ alia
mouet ⁊ pͥor ad arãm ad or᷑a
uero corpora scd̾s refertur
aut̃ differ̃ ꝙ ille a se hic ab
alio mou̾t. Ex his om̾̃ib que
eruta de platonicoꝵ senfuũ
fecunditate collegimꝰ ꝯstitit
ñ ẽẽ uer̾. oĩa que mouent᷑ ab
alio mou̾i gͦnec pͥncipium
motꝰ ad depreeandẽ alt̾ius mo¬
uentis necessitatẽ stare dice
plici diuõne colleg̾at. uaĩa pͥn
ꝑse posse mouen. alio ñ mouñ¬
docebitut si de manifestis ⁊
indubitabiłb argn̾ta suma
hoĩem nulla dubitatõ sit. Nc̃
de singuł ac pͥmũ de corpore
loquamur. Nullũ manimũ
corpus suo motu mot̾i ma
sit aliud possto mouere. gͥ¬

Expanded text:
ere. possit aliud, dum ipsum mouetur, impellere? Ergo si uerum non est ea quae mouentur alia non mouere, non constat illud ut aliquid quod moueat nec tamen moueatur inuennda est in decimo de legibus a Platone motuum prolata diuisio. «Omnis motus», inquit, «aut se mouet et alia, aut ab alio mouetur et alia mouet.» Et prior ad animam, ad omnia uero corpora secundus refertur.autem differunt, quod ille a se, hic ab alio mouetur. Ex his omnibus quae eruta de Platonicorum sensuum fecunditate collegimus, constitit non esse uerum omnia quae mouentur ab alio moueri. Ergo nec principium motus ad deprecandam alterius mouentis necessitatem stare dicetplici diuisione collegerat, id est: per se moueri alio non mouendocebitur, si de manifestis et indubitabilibus argumenta sumamhominem nulla dubitatio sit. Nunc de singulis ac primum de corpore loquamur. Nullum inanimum corpus suo motu moueri, msit, aliud possit mouere.
Abbreviated transcription (Latin):
non .i. se puniens ñ alt̾ ẽ qui
punit. ⁊ alt̾ qui punit᷑. ⁊ c̃ se
tur. ut qui se punit aut qͥso
lib̾at. a ñ ab alio ħ accepisse
s ip̃e sibi aut intulisse aut
prestitisse dicatꝰ. sic ⁊ de li co¬

Expanded text:
 «se puniens», non alter qui punit, alter est qui punitur; et cum 'se tur, ut qui se punit aut qui se liberat non ab alio hoc accepisse, sed ipse sibi aut intulisse aut praestitisse dicatur. Sic et de
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑatꝰ ⁊ fortis. ⁊ iustus sit. ħ
aferiatis remotꝰ emince tm̃
actualiũ uigore uirtutũ qͥb
nͥlominꝰ celũ ced̾it ĩ p̾miũ.
Si quis uero insita quiete nͦ
ñ sit aptꝰ ad agendũ s solũ
optima ꝯscientia docte erecte
ad suꝑa doctrine suꝑlectilẽ
ad ex̾citiũ diuine disputatõ

Expanded text:
temperatus et fortis et iustus sit, hic, a feriatis remotus, eminet tamen actualium uigore uirtutum, quibus nihilo minus caelum cedit in praemium. Si quis uero insita quiete naturae non sit aptus ad agendum, sed solum optima conscientiae dote erectus ad supera, doctrinae supellectilem ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
ad ħ dr̾ ut estimatõnem alt̾iꝰ
mouentis excludat. quam uo¬
lens plato de cogitatione le¬
gentis exim̾e hisq̃ p̾misit
exp̾ssit. Nam ꝙ ait sꝑ mour̾¬

Expanded text:
r ut aestimationem alterius mouentis excludat. Quam uolens Plato de cogitatione legentis eximere, his quae praemisit expressit. «Nam quod semper
Abbreviated transcription (Latin):
ne ałr d̾ ferro calidi nom̃ acci¬
pimꝰ qr ignis ꝑ se cal⁊. ñ ab alio
calescit. utuix frigida uͥ mel
dulce sit ñ aliude ꝯtingit.
saxo tñ fugidꝰ ł mulso dulce.¬
do. aĩe ł melle ꝓuenuit. Sic ⁊
stare ł mou̾e tãdẽ his dr. q̃ a¬

Expanded text:
er de ferro calidi nomen accipimus, quia ignis per se calet, non ab alio calescit. Vt nix frigida, ut mel dulce sit non aliunde contingit; saxo tamen frigus uel mulso dulcedo a niue uel melle proueniunt. Sic et 'stare' et 'moueri' tam de his d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuenit passionẽ eẽ fateam᷑
Cum uero aut ignis całe aut
hic locꝰ relinquit᷑ passionis
ille sic̃ ꝑ se całe sic̃ mou̾i ira
dicetur. hoc loco aristotił ar¬
gutand̾ u̾b̾ calũniã sarciẽs

Expanded text:
prouenit, passionem esse fateamur. Cum uero aut ignis calere auhic locus relinquitur passioni, sed ille sic calere sicut moueri ista dicetur. Hoc loco Aristoteles, argutam
Abbreviated transcription (Latin):
Quid aut̾ int̾est ab hif qͥ
postea uasceretꝰ sermonẽ
foredete. cum his ulłꝰ fuerit
qui añtenati sunt. qui nec
pauciores ⁊ c̾te meliores fue¬
runt uiri pͥsertim cũap̃ eos

Expanded text:
Quid autem interest ab iis, qui postea nascentur, sermonem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, qui ante nati sunt? qui nec pauciores et certe meliores fuerunt viri, praesertim cum apud eos
Abbreviated transcription (Latin):
łłm. Si aĩa semou⁊. aliqͦ motus
gn̾e se mout. Nlli aut̃ motꝰ
genꝰ quo se moueat inuenit᷑
Nori gͥ se mour. ¶Contͣ has
tam subtiles.⁊ argutas. ⁊ u̾i si¬
ceptũ quo aristotiles tam
u̾am tamq ualidã diffõnẽ
magistri sauciare dẽptaue¬
rat : subruer̾. Neq uero tam ĩ¬
memor mei aũ ita male aĩa¬
dus sum: ut ex ingenio meo ł
aristotili resistam ł ad sim plato¬
ni. s uquisq magnoꝵ uiroꝵ
qui se plaronicos dici gloria¬
bantur aut singła aut bina
defensa ad ostentationẽ suo
au̇ sentire fas erat aut aud̾e
alt̾um quo aĩam hoo eẽ ñ posse
ꝯfirmat. utͥq refistend̾ ẽ. ut ce
ꝯstet posse aliquid ex se mo
cauere p̾stigias. in qua enu¬
m̾ans aliqua ex se mouent᷑
⁊ ostendens illa quoq ab illo

Expanded text:
m: «Si anima se mouet, aliquo motus genere se mouet. Nullum autem motus genus quo se moueat inuenitur. Non igitur se mouet.» Contra has tam subtiles et argutas et uerisiceptum, quo Aristoteles tam ueram tamque ualidam definitionem magistri sauciare temptauerat subruerunt. Neque uero tam immemor mei aut ita male animatus sum ut ex ingenio meo uel Aristoteli resistam uel adsim Platoni, sed, ut quisque magnorum uirorum qui se Platonicos dici gloriabantur aut singula aut bina defensa ad ostentationem suoraut sentire fas erat aut auderealterum quo animam hoc esse non posse confirmat, utrique resistendum est, ut et constet posse aliquid ex se moucauere praestigias, in qua enumerans aliqua quae ex se mouentur et ostendens illa quoque ab alio
Abbreviated transcription (Latin):
dubio t̾minat᷑ Sigͦ ꝑlineã ter¬
minatã aĩa se mouet. ñ sꝑ mo¬
ur̾. Nam c̃ ad finẽ uenit᷑ ⁊ inde
rursus in exordiũ redit᷑. netẽe ẽ
intesticiũ motꝰ fi̾. in ip̃a ꝑmu¬
ĩmobłe ꝙ cẽtron uocamꝰ mo¬

Expanded text:
dubio terminatur. Si ergo per lineam terminatam anima se mouet, non semper mouetur: nam cum ad finem uenitur et inde rursus in exordium reditur, necesse est interstitium motus fieri in ipsa permuimmobile quod centron uocamus mo
Abbreviated transcription (Latin):
si ex se mou̾i dicant᷑. ab alio tñ
mou̾i. hꝰ .N. rei pars u̾a ẽ. s ẽ
falsa ꝯcło. Nam ẽe aliqͣ q̃ cũ
ex se moueri uid̾antur ab alio
tũ ꝯstat mou̾i. neo nos diffite¬
mur. Non tñ oĩa que ex se
uent᷑ umounꝰt᷑ aĩalia aucto¬
re ꝙͣ alio s occulto. Nam aĩa
tũ eas int̾iꝰ latente ꝯstat agita¬
ri.S plato ĩaĩam dic̃ ex se mo¬
ueri. ut nullã aliam cãm łextͥn¬
secus accentẽ ł int̾ius latentẽ
hꝰ motꝰ dicat auctorẽ ħ q̃ adm

Expanded text:
i dicantur, ab alio tamen moueri. Huius enim rei pars uera est, sed est falsa conclusio. Nam esse aliqua quae, cum ex se moueri uideantur, ab alio tamen constet moueri, nec nos diffitemur. Non tamen omnia quae ex se uentur, ut mouentur animalia, auctore quidem alio sed occulto nam ab antamen eas interius latente constat agitari. Sed Plato ita animam dicit ex se moueri ut non aliam causam, uel extrinsecus accidentem uel interius latentem, huius motus dicat auctorem. Hoc quemadm
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃. his quoq addit. di aĩa se
se moueat.gͦ au in loco se mo¬
uet. aut se ipam pariẽdo se mo¬
uet au se ip̃am ꝑ ꝯsũendo. aut
se agendo. aut semuiuẽdo.ħ s̃¬

Expanded text:
dit: «Si anima se se moueat. Ergo aut in loco se mouet, aut se ipsam pariendo se mouet aut se ipsam consumendo, aut se augendo aut se minuendo;
Abbreviated transcription (Latin):
x̾imꝰ gͦ arbores ñ mou̾entur.
Ad uciemꝰ. s mouent᷑ arbores
nõ gͥ oia que mouentꝰ ĩ delo¬
co in loco ũ mouent᷑. ⁊ ita fi¬
cur ħ aĩe negemꝰ: ut moty
eẽtie sue ꝯueniente moueat᷑:
motꝰ gn̾e moueri aiꝰa ñ poss
Cũ u̾o corpꝰ aĩa accessu ⁊ acorpo
re ꝯͣ ꝯstituti tp̃is. lege discedat
accessũ uariat. ⁊ recessũ ħ fac̃
dispositõ archaria ⁊ ꝯsulta na¬
te q̃ ad aĩał uita c̾tis uincłis ꝯ¬
tinendã tm̃ aĩe iniecit corpo¬
ris amorẽ uͥ amoe ultro qͥ uĩc¬
da ẽ rõeq ꝯtingat ne finita
quoq lege tẽꝑis sui m̾ens ⁊
inuita discedat. Hac qͦ obiec¬
gn̾e se mouet. Dicendũ ne ẽ
gͥ aĩam se in loc mou̾e. gͦ ille
locꝰ aut orb aut linea ẽ an se
pariẽdo seu ꝯsum̃do mouetꝰ

Expanded text:
ores non mouentur», adiciemus: «Sed mouentur arbores. Non igitur omnia quae mouentur etiam de loco in locum mouentur.» Et ita ficur hoc animae negemus, ut motu essentiae suae conueniente moueatur?motus genere moueri anima non posset. Cum uero et corpus animet accessu et a corpore certa constituti temporis lege discedat,accessum uariat et recessum, facit hoc dispositio arcana et consulta naturae, quae ad animalis uitam certis uinculis continendam tantum animae iniecit corporis amorem, ut amet ultro quod uincta est, raroque contingat ne finita quoque lege temporis sui maerens et inuita discedat. Hac quoque obiecgenere se mouet. Dicendumne est igitur animam se in loco mouere? Ergo ille locus aut orbis aut linea est. An se pariendo seu consumendo mou
Abbreviated transcription (Latin):
hꝰ nͨ unqͣm inueniemꝰ ex ordiũ.
Deiñ siquis se mou̾e dicat᷑ ne¬
oeẽ ẽ inquit ut aut rotũ a to¬
do aut partẽ a parte aut par¬
tem a toto aut totũ a patre
existimemꝰ mou̾i ⁊ tñ motus
ille seu a toto seu a parte pro¬
cedat alt̾ũ sui postulabre au¬
ctorẽ. Ex hisom̃ib in unũ a¬
ristotilica rõcinatõ tota colli
stat aut ab alio. ⁊ ip̃m mou̾r
at requiremꝰ. Restat ut stare

Expanded text:
inueniemus exordium. Deinde siquid se mouere dicatur, necesse est», inquit, «ut aut totum a toto, aut partem a parte, aut partem a toto, aut totum a parte existimemus moueri; et tamen motus ille, seu a toto seu a parte procedat, alterum sui postulabit auctorem.» Ex his omnibus in unum Aristotelica ratiocinatio tota colligstat aut ab alio et ipsum mouetur. at requiremus. Restat ut stare
Abbreviated transcription (Latin):
se moueri qͣm moueri alioñ
circa alid̃. quippe ẽ ip̃e motꝰ
aĩe sit eẽntia. Ex hoc .ii. i supͣ
retulimꝰ nata ẽ occasio qͣrta
c̃taminis. Si aĩe eẽntia motꝰ

Expanded text:
se moueri quam moueri alio non mcirca alium, quippe cum ipse motus animae sit essentia. Ex hoc ei, ut supra rettulimus, nata est occasio quarta certami
Abbreviated transcription (Latin):
norat dicẽdo. nͨͥ morti ẽe locu̾.
Constat inq̃m n intra muũ
t̾ire uident᷑ solam mutari
sp̃ẽm. ⁊ illd̾ in originẽ suam
atq in ip̾anesta remeare ꝙ
tale quale fuit ẽẽ desierit. de¬
niq ⁊ plotinꝰ malio loco cũ
de corpoꝵ assũptione desere¬
ret ⁊ hoc dissolui posse ꝓnũ¬
ciaret quicquid effluit obie
tioni ualideq respondit. Ioe
łta licet fluant ñ qͣm tñ solui
qr ñ foras effluunt. ꝙ acet̾is
ii. corporib ꝙ effluit reced.
reced̾ eletis. gͦ in ħ mũdo pͥs
ĩta. S ꝙ ait eũ quadã parte
pinione paulũ melinare
se uoluit. In fine ã uali dissi
nium immortalitatis aĩe
agitatũ. ꝙ quale sit ex ipsis
u̾b ciconis. que secuntur in¬

Expanded text:
dicendo nec morti esse locum, constat, inquam, nihil intra uiuum terire uidentur solam mutari speciem, et illud in originem suam atque in ipsa elementa remeare quod tale quale fuit esse desierit. Denique et Plotinus alio in loco, cum de corporum absumptione dissereret et hoc dissolui posse pronuntiaret quicquid effiuit, obiectioni ualideque respondit: ideo elementa, licet fluant, numquam tamen solui quia non foras effluunt. A ceteris enim corporibus quod effluit receditrecedit elementis; ergo in hoc mundo pars erta. Sed quod ait eum «quadam parte opinionem paululum inclinare se uoluit. In fine autem ualidissimum immortalitatis animaagitatum. Quod quale sit ex ipsis uerbis Ciceronis quae sequuntur in
Abbreviated transcription (Latin):
oẽ ꝙ mour̾ ꝯstet ab alio mo
mou̾etur necẽe ẽ inquit. uͥ
aũ state dicat᷑. aũ se ipm mo¬
u̾e. Nam si mon̾i ab alio di¬
mou̾t dr̾et᷑ ab alio mou̾i ⁊ il¬
lud rursus ab alio ⁊ ĩ infinitũ
inquisitõ ista casura ẽ ñqͣm
exordia pͥma reperiens. Si
semꝑ aliud ea que putauliz
pͥma p̾ced̾. Restat gͥ inquit ut
si ꝙ pͥmũ monoe̾ ñ dicat᷑ stare

Expanded text:
etur constet ab alio moumoueretur, necesse est», inquit, ut aut stare dicatur aut se ipsum mouere. Nam si moueri ab alio dimouet dicetur ab alio moueri et illud rursus ab alio, et in infinitum inquisitio ista casura est numquam exordia prima reperiens, si semper aliud ea quae putaueris prima praecedit. Restat igitur», inquit, «ut si quod primum mouet non dicatur stare,
Abbreviated transcription (Latin):
aliis cãis motꝰ ẽ. Ip̃a sibi cã motꝰ
dẽ rei fibicã sit cꝰ ẽ alii. ut medic᷑.
ut ex̾citator corpoꝵ samtatem
ł ualentiã ꝙͣ ille egris hic luc¬
sibi p̾stant. It̃ dic̾. oĩs motꝰ ad ex̾ci¬
tium sui instrum̾to egoe uͥsin¬
głarũ artiũ usus docet gͦ uid̾dũ
ẽ ne⁊ aĩe ad se morend̾ instro¬
m̃to opꝰ sit. qd̃ si impossibile u¬
dicat᷑ ⁊ illd̾ impossibile erit ut
aĩa ip̃a se moueat. It̾um dicit
Si mour̾ aiã sñ dubio c̃ reliqͥs
motib ⁊ de loco ad loc̃ mour̃¬

Expanded text:
aliis causa motus est, ipsa sibi causa motus dem rei sibi causa sit, cuius est alii: ut medicus, ut exercitor corporum, sanitatem uel ualentiam quam ille aegris, hic lucsibi praestant.» Item dicit: «Omnis motus ad exercitium sui instrumento eget, ut singularum artium usus docet. Ergo uidendum ne et animae ad se mouendum instrumento opus sit. Quod si impossibile iudicatur, et illud impossibile erit ut anima ipsa se moueat.» Item dicit: «Si mouetur anima, sine dubio cum reliquis motibus et de loco in locum mou
Abbreviated transcription (Latin):
natura mortis aliena ẽ. Mũ¬
dus u̾oase bnficio in hac uitte
ꝑpetuitate retinetur. Rursꝰ
n dicitur.⁊ de eo ꝙ ex quo ẽ sꝑ¬
semꝑ mou̾i his p̾missis iam
quib siłłmis de ĩmorralitate
aĩe diu̾si sectatores platonis

Expanded text:
ne mortis aliena est, mundus uero animae beneficio in hac uitae perpetuitate retinetur. Rursus enim dicitur et de eo quod ex quo essemper moueri. His praemissis, iam quibus syllogismis de immortalitate animae diuersi sectatores Platonis
Abbreviated transcription (Latin):
plicitas. que nom̃ auri pͥms
secłis p̾stat. Iñ quo mag̾̃ ad
cultũ rr̃ atq artiũ usus ꝓ¬
monce tanto facilius in aĩos
serpit emulatio. Que pͥmum
bn incipiens. in inuidiam
latent̾ euadit. Ex hac iam
nascitur quicquid gͦ homi¬
num pͥ sequentib secłis ex¬

Expanded text:
itas, quae nomen auri primis saeculis praestat. Inde quo magis ad cultum rerum atque artium usus promouet, tanto facilius in animos serpit aemulatio, quae primum bene incipiens in inuidiam latenter euadit, et ex hac iam nascitur quicquid genus hominum post sequentibus saeculis ex
Abbreviated transcription (Latin):
desinit. quuic̃e cet̾is que mo¬
uentur hic fons ħ pͥncipiũ
ẽmouendi. p tincipii aut̃ nul¬
la ẽ origo. Nam a pͥncipio ori¬
untur oĩa. Ip̃m aut̃ nulla
exrealia nasci p̃. Nec .i ẽẽt
id pͥncipiũ ꝙ gigneretur ali
oriri oi᷑a. Ita sit ut motꝰ pͥnci¬
prum ex eosit. ꝙ ip̃m a se mo¬
ueri ł ꝯcidat om̃e celũ oĩsq
natura. ¶ Edꝯsistat ne¬
ce̾e esti Nec iñ ullã nãciscatꝰ
qua aprimo inpulsu mo¬
ueatur. Cum pateat gͥ id et̾
quis ẽ qui hanc naturam
aĩs ẽẽ attͥburam negeo: In¬
est una ex om̃ib que se ipãm
moueat n nata c̾te ẽ. ⁊ et̾na
ẽ. ¶ Om̃is bic locus depre¬
drone platonis ad u̾bum a
cic̾one translatꝰ ẽ. In quo ua¬
lidissimis argñtis aĩe ĩmorta¬

Expanded text:
desinit; quin etiam ceteris, quae moventur, hic fons, hoc principium est movendi. Principii autem nulla est origo; nam ex principio oriuntur omnia, ipsum autem nulla ex re alia nasci potest; nec enim esset id principium, quod gigneretur aliuoriri omnia. Ita fit, ut motus principium ex eo sit, quod ipsum a se mouel concidat omne caelum omnisque natura et consistat necesse est, nec uim ullam nanciscatur, qua a primo impulsa moueatur. Cum pateat igitur aetquis est qui hanc naturam animis esse tributam neget? Inest una ex omnibus quae se ipsa moueat, neque nata certe est et aeterna est.» Omnis hic locus de Phaedro Platonis ad uerbum a Cicerone translatus est, in quo ualidissimis argumentis animae immorta
Abbreviated transcription (Latin):
ab f. in.ꝙ. ⁊ austrał.ab.e. in r
S ⁊ rodiacꝰ ducat᷑ ab .ẜ. in fip.
&ursus ii sꝑam t̾re ducantꝰ
id̾ limites cingłoꝵ. quos supͣ
descripsimꝰ. in. n ⁊ m .ĩ. bik.
His despectis sñ difficultate
ꝯstabit singulas t̾re partes
a singuł celi partib suꝑ ũti¬
cem suũ positis. qualicatẽ cir¬
ca miietatẽ ł temꝑiem:
mutuari. Nam ꝙ est usum
a. dusq ad .R.ħ despicit t̾ram
ab.s. usq ad R & ꝙ ẽ in celo
a .R. usq ad ꝙ hoc inficit t̾raꝰ
a .R. usqad .l.⁊ ꝙ in celo est.
a. ꝙ. usq in p. tale facit in t̾ra
abl usqad m quale ẽ desu¬
ꝑ. a .p. usq ad .o. tale in t̾ra.
ab .m. usq ad .n. ⁊ quale illic¬
ẽ ab .o. usqrade. tale hic est.¬
ab .ii. usq ad .t. Sunt ã in eche
extremitates ambeidẽa .d.
usq ad K⁊ a .c. usq ad .o. etͥno
rigore densate Iom t̾ra id̾̃ ẽ ab
.ẜ.usq ad ksa .d. usq ad .ii. Rur¬
sus in celo a .ꝙ. usq ad .p. mu¬
nio calore feruet ⁊ iõ int̾ra qͦ

Expanded text:
ab F in Q, et australis ab E in R; sed et zodiacus ducatur ab F in P; rursus, in sphaera terrae, ducantur idem limites cingulorum quos supra descripsimus, in N, in M, in L, in K. His depictis, sine difficultate constabit singulas terrae partes a singulis caeli partibus super uerticem suum positis qualitatem circa nimietatem uel temperiem mutuari. Nam quod est susum a D usque ad R, hoc despicit terrae ab S usque ad K: et quod est in caelo ab R usque ad Q, hoc inficit terrae a K usque ad L: et quod in caelo est a Q usque in P, tale facit in terra ab L usque ad M; qualeque est desuper a P usque ad O, tale in terra ab M usque ad N: et quale illic ab O usque ad C, tale hic estab N usque ad T. Sunt autem in aethere extremitates ambae, id est a D usque ad R et a C usque ad O, aeterno rigore densetae: ideo in terra idem est ab S usque ad K et a T usque ad N. Rursus in caelo a Q usque ad P nimio calore feruet: ideo in terra quoque
Abbreviated transcription (Latin):
nec diuturnã ꝙ głam asseqͥ
possumꝰ uĩtutis ftuct̾ sapi¬
ens in ꝯscientiam ponit.
minꝰ ꝑfectꝰ in gła. Uñ scipio
ꝑfectionem cupiens infun¬
sunt maxime. que p̾optan
possunt. ut ⁊ qͣm latissime
uagetur.⁊ qͣm diutusime ꝑ¬
seuerce. Pͥost qͣm suꝑiꝰ de ha¬
bitationis nr̃e angustiiẜ diͦ¬
ad celũ puncti locumopti¬
net nimiam qͣndam docuit
anr̃ gn̾is hominib ꝑticu¬
lani possideri: nullius uero
głam ł in illam totam par¬
tem potuisse diffundi. siꝙͣ
gangem transnare. ł trans¬
cendere cancasũ. romani
nominis fama u̾o głam ł¬

Expanded text:
am adsequi possumus.» Virtutis fructum sapiens in conscientia ponit, minus perfectus in gloria; unde Scipio, perfectionem cupiens infunsunt maxime quae praeoptari possint, ut et quam latissime uagetur et quam diutissime perseueret, postquam superius de habitationis nostrae angustiis disad caelum puncti locum obtinet, minimam quandam docuit a nostri generis hominibus particulam possideri, nullius uero gloriam uel in illam totam partem potuisse diffundi, si quidem Gangen transnare uel transcendere Caucasum Romani nominis fama non ualu
Abbreviated transcription (Latin):
uicina ẽ temꝑate habitato¬
res eẽ. Nam fiene sub ipõtro¬
pico ẽ. M̾oe ã trib nulib ⁊ octĩ¬
gentis stadiis mꝑustam asi¬
ene introrsũ reced̾ ⁊ ab illa us¬
q ad t̾ram cinamoni feracẽ
s̃ stadia octingenta ⁊ ꝑ ħoi̾a
ta fruunt᷑ habitantes. ult uͦ
iam in accessũ ẽ pꝰpnmruꝰ¬

Expanded text:
uicina est temperatae habitatores esse? Nam Syene sub ipso tropico est, Meroe autem tribus milibus octingentis stadiis in perustam a Syene introrsum recedit, et ab illa usque ad terram cinnamomi feracem sunt stadia octingenta; et per hata fruuntur habitantes, ultra uero iam inaccessum est pr
Abbreviated transcription (Latin):
calefaciente.ł hanc mouẽ¬
te. Nam cũ ignẽ calidũ din̾s
lefacit alt̾m ꝙ calefit s totũ
calidũ scđm suã naturã uoca¬
mus. Cũ niuẽ frigidã cũ semel
hanc qualitatẽ p̾stat aliud
cui prestatur accipimꝰ. Ita ⁊
cum aĩam ꝑ se mou̾i dm̃s ñ
gemina ꝯsid̾atõ seqr̃ mouen¬
tis ⁊ moti.s in ip̃o motuẽenti

Expanded text:
calefaciente uel hanc mouente. Nam cum ignem calidum dicimus, lefacit, alterum quod calefit, sed totum calidum secundum suam naturam uocamus; cum niuem frigidam, cum mel hanc qualitatem praestat, aliud cui praestatur accipimus. Ita et cum animam per se moueri dicimus, non gemina consideratio sequitur mouentis et moti; sed in ipso motu e
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ astri reditũ medtiunt᷑.
Reip̾a aũ cum ad id̾ uñ se¬
mel ꝓfecta st̾ cuncta astra
redier̃. Cand̾ quoq tociꝰ celi des¬
criptionẽ longis int̾nał reti¬
lerint. Tum ille u̾e u̾tens ãnꝰ
applłari p̃ in quo uix dr̃e
audeo qͣm multa hominũ
secła ꝯtineantur. Namq ut o¬
lim deficere sol hominib ex¬
tinguiq uisus ẽ cũ romulia¬
nimꝰ ħ ipã in templa penetͣ¬
uit. qñc̃q ab ead̾ parte sol eo¬
demq tp̾e iterũ defecerit tũ
signis om̃ib ad id̾ pͥncipiũ
stelłq reuocatis. expletũ ãnũ
habeto. cꝰ ꝙ anni nũdũ uige¬
simã partem stito ẽe ꝯu̾sam
I dem agere ꝑseuerat
instans dissuasioni głe desi¬
d̾ande. quam cũ locis artam
nec in ip̃is angustiis et̾nam

Expanded text:
unius astri, reditu metiuntur; re ipsa autem, cum ad idem unde semel profecta sunt cuncta astra redierint, eandemque totius caeli descriptionem longis interuallis retulerint, tum ille uere uertens annus appellari potest, in quo uix dicere audeo quam multa hominum saecula teneantur. Namque, ut olim deficere sol hominibus extinguique uisus est cum Romuli animus haec ipsa in templa penetrauit, quandoque ab eadem parte sol eodemque tempore iterum defecerit, tum, signis omnibus ad idem principium stellisque reuocatis, expletum annum habeto. Cuius quidem anni nondum uicesimam partem scito esse conuersam.» Idem agere perseuerat, instans dissuasioni gloriae desiderandae. Quam cum locis artam nec in ipsis angustiis aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ꝑ mouent᷑ iͣ sit aliqͥd sẽꝑ ĩmo¬
błe. Exhis ut collectũ sit ẽẽ aliqͥd
ĩmobłe nullꝰ obuiat ł refellit
Nã ⁊ u̾a diuo ẽ. ⁊ secte platoni¬
ce ñ repugnat. Neq .ii. siquid
ẽ ĩmobłe seq̃r u ħ sit aĩa. Nec
quid dic̃ aĩam ex se mou̾i: u¬

Expanded text:
semper mouentur, ita sit aliquid semper immobile.» Ex his ut collectum sit esse aliquid immobile, nullus obuiat uel refellit. Nam et uera diuisio est, et sectae Platonicae non repugnat. Neque enim siquid est immobile, sequitur ut hoc sit anima, nec qui dicit animam ex se moueri,
Abbreviated transcription (Latin):
uictũ fuisse. s glande priꝰ ⁊
baccis altos sero sꝑasse de sul¬
cis alimoniã: Cumq ita ex¬
ordium rr̃. ⁊ ip̃iꝰ humane
nationis hopinemur ut
isse credamꝰ ⁊ in natura ꝑ me¬
talla uiliora degn̾as. ferro se¬
cula pꝰtrema fedau̾it: Ac ne
totũ uideam᷑ de fabłis mu¬
tuari. qͥs ñ estimet mu̾duꝰ
qñ cepisse nec longam re¬
tro annoꝵ eiꝰ etatẽ cum ab¬
hinc ultra duo retro ãnoꝵ
a quo semiramis scd̾m qͦsda
creditur ꝓcreata nͥl p̾clarũ
in libris relatũ ẽ. si .i ab ini¬
cio imoañ initiũ fuit m̾dꝰ
seriẽ secłoꝵ ñ fuerat cultꝰ quo
nc̃ utimur inuet᷑ ñ litt̾arum
usus quo solo memorie fulcitꝰ
et̾nitas ⁊ cur deniq multar̾
rr̃ exꝑientia ad aliquas getes
recenti etate ꝑuenit: It ecce
galli uitẽ ł cultũ oleẽ roma rã
adolescente didicer̃. Alie u̾o
g̃is adhuc multa nesciunt
ti rr̾ repugnare. dũ opinari
nos faciunt. c̾to mundi prin¬

Expanded text:
uictum fuisse, sed glande prius et uictum fuisse, sed glande prius et bacis altos, sero sperasse de sulcis alimoniam, cumque ita exordium rerum et ipsius humanae nationis opinemur, ut isse credamus, et inde natura, per metalla uiliora degenerans, ferro saecula postrema foedauerit? Ac ne totum uideamur de fabulis mutuari, quis non hinc aestimet mundum quandoque coepisse et nec longam retro eius aetatem, cum abhinc ultra duo retro annorum a quo Semiramis secundum quosdam creditur procreata, nihil praeclarum in libros relatum est. Si enim ab initio, immo ante initium fuitseriem saeculorum, non fuerat cultus quo nunc utimur inuentus, non litterarum usus, quo solo memoriae fulcitur aeternitas? Cur denique multarum rerum experientia ad aliquas gentes recenti aetate peruenit, ut ecce Galli uitem uel cultum oleae Roma iam adolescente didicerunt, aliae uero gentes adhuc multa nesciunt ti rerum repugnare, dum opinari nos faciunt certo mundi prin
Abbreviated transcription (Latin):
casum rornani nõis fama
u̾o ualuit. spẽ qͣm de ꝓpagã¬
dalate gła añocłos ponẽdo
nr̃i orb̃ angustras amputa¬
uit : uult. ⁊ diut᷑nitati aus̾¬
re. ut pleno aĩa nepotis ꝯtẽp¬
tum głe ꝯpos dissuasormn¬
sinuet.⁊ ait. Nec in hac ip̾a
parte in qͣm sapientis.⁊ for¬
tis uiri. nom̃ serpere pot̃.
et̾nitatẽ noĩs posse ꝑdura¬
re. c̃ mͦ exustiõe mͦ eluuiõe
terrarũm. diuturnitati rer̃
int̾cedat occasus. ꝙ quale sit
disseremꝰ. In hacii paite tͣc¬
tatꝰ illa q̃o latent̾ absoluit᷑
que młtoꝵ cogitatõs de ambi¬
genda mu̾di et̾nitate sollici¬
tat. Nam quis facile mũdũ
seꝑ fuisse ꝯsentiat: cũ ⁊ i p̃a
historiarũ fides. młtar̃ rerũ
cultũ. em̃dationẽq ł ip̾am
inuentionẽ ier̾ recentẽ ẽẽ
fateat᷑ cumq rudes pͥmum
hoĩes ⁊ incuria siluestres ñ
multũ a ferar̾ asperitate
dissimiles meminerit ł fa¬
buletur antiquitas. tradat¬
q nec ħc eis quo nc̃ utimur

Expanded text:
asum Romani nominis fama non ualuit, spem quam de propaganda late gloria ante oculos ponendo nostri orbis angustias amputauit, uult et diuturnitatis auferre, ut plene animo nepotis contemptum gloriae compos dissuasor insinuet. Et ait nec in hac ipsa parte, in quam sapientis et fortis uiri nomen serpere potest, aeternitatem nominis posse durare, cum modo exustione, modo eluuione terrarum diuturnitati rerum intercedat occasus. Quod quale sit disseremus. In hac enim parte tractatus illa quaestio latenter absoluitur, quae multorum cogitationes de ambigenda mundi aeternitate sollicitat. Nam quis facile mundum semper fuisse consentiat, cum et ipsa historiarum fides multarum rerum cultum emendationemque uel ipsam inuentionem recentem esse fateatur, cumque rudes primum homines et incuria siluestri non multum a ferarum asperitate dissimiles meminerit uel fabuletur antiquitas, tradatque nec hunc eis quo nunc utimur
Abbreviated transcription (Latin):
se mou̾i aĩam ñ refellit. hac.ii.
fide ñ recepta. debilia fiunt oła
que sequ̾tur. S huic stoycoꝵ
ꝙ acced̾ assensio. Aristotiles uͦ
adeo ñ adquiescit. u̾aĩam ñ
solũ ex se ñ mou̾i s ne mou̾i
ꝙͣ penitꝰ conet᷑ asserere. Ita .i.

Expanded text:
se moueri animam, non refellit; hac enim in fidem non recepta, debilia fiunt omnia quae sequuntur. Sed huic Stoicorum quidem accedit adsensio. Aristoteles uero adeo non adquiescit, ut animam non solum ex se non moueri, sed ne moueri quidem penitus conetur adserere.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra in qua occeanꝰ e̾ ad q̃uis
celestẽ circulũ .ꝯ. centron pũc¬
ti optim locũ: necĩo de occea¬
no adiecit qui tñ tanto noĩe
qͣm sit paruꝰ uides. Nam li¬
cet ap̃ nos athlanticum ma
re magnũ uocet᷑ de celo tñ deᷤᷤ¬
tur ut paruipendendũ am¬
bitũ fame uir fortis intelli¬
gat que in tã paruo magna
tum ñ minus in sequentib
apparebit. ¶Qum ⁊̃ si cupi¬
et ꝓles futuroꝵ hominu̾ de¬
inceps laudes uniꝰcuiꝰꝙ nt̾m
q terrar̃ que accid̾e c̾to tp̃e

Expanded text:
terra, in qua et Oceanus est, ad quemuis terra, in qua et Oceanus est, ad quemuis caelestem circulum quasi centron puncti obtinet locum, necessario de Oceano adiecit: «qui tamen tanto nomine quam sit paruus uides». Nam licet apud nos Atlanticum mare, licet Magnum uocetur, de caelo tamen destur ut parui pendendum ambitum famae uir fortis intellegat, quae in tam paruo magna tum non minus in sequentibus apparebit: «quin etiam si cupiat proles futurorum hominum deinceps laudes uniuscuiusque nostrum que terrarum, quas accidere te
Abbreviated transcription (Latin):
quedã efficiunt᷑ insule. occe¬
a nobis eas ut diximꝰ ambi¬
entẽ. oĩa ħ añ ocłos locarep̾
descriptio substituta. ex qua
⁊ nr̃i maris originẽ que tociꝰ
una ẽarubri atq indici or¬
tum uide. capiũq mare
imꝰ oriat᷑ inuenies. licet nsõ
ignorẽ ẽẽ ñ nullos qui ei de
occeano ing̾ssum negent.
Nec dubũi est in illam qͦq
austrał gn̾is temꝑatã mare
de occeano siłr influere. S
describi ħ nr̃a accestatione
ñ debuit cuiꝰ sitꝰ nob̃ incogni¬
tus ꝑseuerat. Sd̾ aut̃ nr̃am
habitationẽ dixit aug̾tam
u̾ticib lat̾ib lanorem in ea¬
dem descͥptione pot̾imꝰ adu̾¬
t̾e Nam qͣnto longior ẽ tropi¬
cus cͥcus. septentrionali cͥco
b angͦtior ẽ qr sũmitas eiꝰ ĩ
artũ. extremi cinguli breui¬
tate. ꝯͣhitur. diductõ aut̃ la¬
tꝰum ꝯ logitudine tropiciab
utraq parte distenditur.
Deiuq uet̾es omnẽ habita¬
bitabilẽ nr̃am extende cla¬
midi siłiẽ ẽẽ dixẽrt. It̾ qr ⁊ oĩs¬

Expanded text:
quaedam efficiuntur insulae, Oceano bis eas, ut diximus, ambiente. Omnia haec ante oculos locare potest descriptio substituta, ex qua et nostri maris originem, quae totius una est, et Rubri atque Indici ortum uidebis, Caspiumque mare unde oriatur inuenies, licet non ignorem esse nonnullos qui ei de Oceano ingressum negent. Nec dubium est in illam quoque australis generis temperatam mare de Oceano similiter influere, sed describi hoc nostra attestatione non debuit, cuius situs nobis incognitus perseuerat. Quod autem nostram habitabilem dixit angustam uerticibus, lateribus latiorem, in eadem descriptione poterimus aduertere. Nam quanto longior est tropicus circus septentrionali circo, bus angustior est, quia summitas eius in artum extremi cinguli breuitate contrahitur, deductio autem laterum cum longitudine tropici ab utraque parte distenditur. Denique ueteres omnem habitabilem nostram extentae chlamydi similem esse dixerunt. Item quia o
Abbreviated transcription (Latin):
nec licebit q̃ ꝗͣ agnosc̾e̾. Int̾iec¬
ta .ii. dorrida utriq hõiũ gn̾i ꝯ¬
m̾ciũ ad se denegat ꝯmeandi.
deniq de .iiiiͬ. habitatõĩs nr̃e
cardinib. oriens occidẽs. ⁊ untͥo.
suis uecabuł ẽ ñcupant᷑ q: ab

Expanded text:
nec licebit agnoscere: interiecta enim torrida utrique hominum generi commercium ad se denegat commeandi. Denique de quattuor habitationis nostrae cardinibus oriens, occidens et septentrio suis uocabulis nuncupantur, quia ab