comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gna ia pars oꝑis cxsarii ꝓcesierat. Illi impedic̃dȩ rei ᷤ munitiõis ca
hora circit̾ .ix. signo dato legiões ducũt aciẽq sub castris instriũt.
Cesar ab oꝑe legiões euocat. eꝗtatu õe cõuenire iub&. aciẽ ĩstruit
Contra opiniõe enĩ militu famãꝙ oĩu iudei p̃lio difugisse magnũ
defrimẽtu affẽrebat. sed uisde de caĩs quę sũt cognite quo min
dimitare uellet mouebat᷑. atꝙ hoc ẽt magis qđ spatu bn
ĩ fuga cõiectis aduiarus nõ młtu ad suma iuetorię iuuare poterat.
Non ẽĩ ampliꝰ pedic milib duol ab tastris castra distabãt. Hĩc
duas partes acies occupabãt duę tertia uagabat᷑ ad incursu
suꝑatis ex fuga receptuu dabat. Hac cã cõstiluerãt signa
rentib desistere. por p̃lio nõ lacessere. Acies erat afraniana du¬

Expanded text:
gna iam pars operis Caesaris processerat. illi impediendae reliquae munitionis causa gna iam pars operis Caesaris processerat. illi impediendae reliquae munitionis causa hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruunt. Caesar ab opere legiones revocat, equitatum omnem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium defugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt cognitae, quominus dimicare vellet, movebatur, ain fugam coniectis adversariis non multum ad summam victoriae iuvare poterat. non enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. Acies erat Afraniana du
Abbreviated transcription (Latin):
b aqua & nͣa ini quo loco castra ponũt. Sed uide de cau
Cosar q̃ supͣ sũt demõitratȩ p̃lio amplius nõ lacessit. Ex eo die tabe¬
rnacula statui passus nõ ẽ: quo paratiores rẽnt ad ĩsequẽdũ om̃es:
siue noctu iuie int̾diu erũꝑẽt. Illi aĩadu̾so rutio castroꝵ. tota nocte
munitiões ꝓferũt castraq castris couenerũt. Hoc ide postero
e a pͥma luce faciũt: totũq ĩ ea re die cõsumũt. Se
oꝑe ꝓcesserãt & castra ꝓtulerãt tãto aber̃ãt ab aqua lõgius: &
p̃senti malo aluui malis remedia dabãt᷑. Prima nocte aqͣndi cã
Conat᷑ tñ eos uallo fossaꝙ arcũmuni̾e: ut qͣmaxĩe repẽtinas coꝵ eru¬
ptioẽs demoret᷑. quo necessario discessuros existimabat. Illi & in o¬
pia pabuli adducti & quo eẽnt ad id expeditiorei oĩa sarcinaria.
ium̃ta int̾fici iubẽt. In ut oꝑib cõsilusq biduũ cõsumit᷑. tertia die mi¬

Expanded text:
b aqua et natura iniquo loco castra ponunt. sed isdem de causis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso vitio castrorum tota nocte munitiones proferunt castraque castris convertunt. hoc idem postero die a prima luce faciunt totumque in ea re diem consumunt. seocesserant et castra protulerant, tanto aberant ab aqua longius, et praesenti malo aliis malis remedia dabantur. prima nocte aquandi causa conatur tamen eos vallo fossaque circummunire, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his operibus consiliisque biduum consumitur. tertio die ma
Abbreviated transcription (Latin):
dimittãt. Quȩ tñ oĩa & se tulisse patiẽt᷑ & ẽẽ latur neꝙ nũc id
agere ut ab illis abductu ey̾citu teneat ip̃e: quod tñ sibi difficile nõ
sit sed ne illi heãnt quo cõtra se uti possĩt. Proinde ut esset diati
ꝓiũtus excederẽt exercitũꝙ dimiterẽt. sed si id sit factu nocituꝵ¬
se̾ nemini hãc una atꝙ extrema pacis ẽẽ cõditiõe. Id uͦ militib

Expanded text:
dimittant. quae tamen omnia et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id dimittant. quae tamen omnia et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, quo contra se uti possint. proinde, ut esset dictum, provinciis excederent exercitumque dimitterent; si id sit factum, se nociturum nemini. hanc unam
Abbreviated transcription (Latin):
cõt iada pace egerũt. Qua ĩ re oĩu suoꝵ iuite cõsulẽdu putaiͣ
sic õĩu ordinu partes ĩ misericoͬdia cõstitisse. ip̃os duces a pate
abhoruisse: eos neq colloꝗi neꝙ indutiar iuira seruasse: & hoĩes
ꝑitos & ꝑ colloꝗũ deceptos crudelissime int̾fecisse. Accid
recurrãt: & id cupidissime petat quod paulo an cõtẽpserĩt. neꝙ nũc
se ilioꝵ hitutate neq aliꝗͣ tp̃ris oportunitate postulare ꝗb reb opes
cõtra se parari. ĩ se noui gn̾is imꝑia cõstitui ut ide apportas urbãs
p̃sidia reb: & duas bellicosissiãs ꝓiũtias abs se tot años obtineat: ĩ
se iura magistratiue cõmutari. ne ex p̃tu̾a & cõsulitu ut sẽꝑ fit ꝑ
paucos ꝓbati et electi ĩ ꝓiũtias mittãt᷑. ĩ se xtatis excusatiõe nihil
ualere ꝙ sũꝑiorib bellu ꝓbati ad obtinẽdos ex̾citꝰ euocẽt᷑: ĩ se uno
aut cũ honore aliqͦ aut certe sine ignominia donũ reu̾tãt᷑ ex̾citũꝙ

Expanded text:
gerint, qua in re omnium suorum vitae consulendum putarint. sic omnium ordinum partis in misericordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neque indutiarum iura servasse et homines imperitos et per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. accidirecurrant et id cupidissime petant, quod paulo ante contempserint. neque nunc se illorum humilitate neque aliqua temporis opportunitate postularcontra se parari; in se novi generis imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat; in se iura magistratuum commutari, ne ex praetura et consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in provincias mittantur; in se aetatis excusationem nihil valere, quin superioribus bellis probati ad optinendos exercitus evocentur; in se uno aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia domum revertantur exercitumque
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝗd uicti in cõmodi expectauissẽt ultro p̃mi missioĩs ferrẽt. Na
au de loco et de tp̃re eiui rei cũtrou̾sia inferet᷑ & uoce & manibus
uniu̾si ex uallo ubi cõstiterãt signifitare ceꝑũt.: ut stati dimitterẽt᷑
neq õĩ interposita fide firmu esse posse si ĩ aluid tpũs differetur
Paucis cu esset ĩ utranꝙ parte uerbis disputatu res huc deducitur
ut u ꝗ hr̃ent domiciliu aut possessioẽs ĩ hispaniã stati. reliꝗ ad uari
flumẽ dimittãt᷑ ne quid eis noceat᷑ neu quis inuitꝰ sacram̃to dicere
cogat᷑ a Cxsare cauet᷑. Cesar ex eo tpre du ad flumẽ uar ueniat᷑
se frumẽtu datuꝵ pollicet᷑. Addit etia ut quid ꝗsꝙ eoꝵ ĩ bello ami

Expanded text:
id iusti incommodi expectavissent, ultro praemium missionis ferrent. nam cum de loco et de tempore eius rei controversia inferretur, et voce et manibus universi ex vallo, ubi constiterant, significare coeperunt, ut statim dimitterentur, neque omni interposita fide firmum esse posse, si in aliud tempus differretur. paucis cum esset in utramque partem verbis disputatum, res huc deducitur, ut ii qui habeant domicilium aut possessionem in Hispania, statim, reliqui ad Varum flumen dimittantur; nequid iis noceatur neu quis invitus sacramentum dicere cogatur, a Caesare cavetur. Caesar ex eo tempore, dum ad flumen Varum veniatur, se frumentum daturum pollicetur. addit e
Abbreviated transcription (Latin):
nissis cursu dirigeret et procul usentes qui in statione ex̃
marine specie bellux decipexet
parine spesul adSetumẜrutu qui mutine ab Antonio obsidebatiur utterar
subinde misit plumbo scripta quibus ad brachiu ligatis miles scultenna am
tramanbi  quas inclusas ante tenebris et fame afficerat epistolas misit et
ad collu retareligauit easq a propinquo in quantus poterat loco mnenub emuteo¬
qui eͥo modode ominibues certior fiebat. utiq postꝗͣ disposito cibo quibusda locu¬

Expanded text:
bernaculis dimissis cursum dirigeret et procul visentis, qui in statione erant, bernaculis dimissis cursum dirigeret et procul visentis, qui in statione erant, marinae specie beluae deciperet. Hirtius consul ad Decimum Brutum, qui Mutinae ab Antonio obsidebatur, litteras subinde misit plumbo scriptas, quibus ad brachium religatis milites Scultennam amnem columbis, quas inclusas ante tenebris et fame affecerat, epistulas saeta ad collum religabat easque a propinquo, in quantum poterat, moenibuqui eo modo de omnibus rebus certior fiebat, utique postquam disposito quibusdam loc
Abbreviated transcription (Latin):
Omani obsessi in capitolio ad camillu ad auxilu implorandu miserũt
pontu cominu qui ut stationes galloru fallerẽt per saxa tar
rediit.
Ampanĩ diligenter romanis a quibus obsessi exant custodias agentibus quenda
pro transfuga subor natu miserunt qui oceulta balteo epistola inuenta effũgier
enatione q et pecoribus quida insuerunt literas membemis mandatas. Aliqui
umentu inaduersi partu infulserunt du stationes transeunt. Nonnulli in¬
teriora uaginaru inseripsexunt.
Ueuis Lucullus ꝵici⁊ enos obsessos a Mithridate ut certiores aduentus sui
faceret cu presidiie hostiu teneretur uxbis introitus qui unus et angustus
tu iussit insidere duobue inflatis utribues litteras insutas habentibus quos ab
infeniore parte duobus remigibus inter se distantibus commiserat ire septem
miliu ꝑam̃u traiectu. Quod ita perite gregalis fecit ut ex utribus uelut

Expanded text:
omani, obsessi in Capitolio, ad Camillum ab exilio implorandum miserunt Pontium Cominium, qui, ut stationes Gallorum falleret, per saxa Tarprediit. Campani, diligenter Romanis, a quibus obsessi erant, custodias agentibus, quendam pro transfuga subornatum miserunt, qui occultatam balteo epistulam inventa effugiendi quoque et pecoribus quidam insuerunt litteras membranis mandatas. Aliqui et iumento in aversam partem infulserunt, dum stationes transeunt. Nonnulli interiora vaginarum inscripserunt. L. Lucullus, Cyzicenos obsessos a Mithridate ut certiores adventus sui faceret, cum praesidiis hostium teneretur introitus urbis, qui unus et angustus ponte e artis peritum iussit insidentem duobus inflatis utribus litteras insutas habentibus, quos ab inferiore parte duabus regulis inter se distantibus commiserat, ire septem milium passuum traiectum. Quod ita perite gregalis fecit, ut cruribus velut gu
Abbreviated transcription (Latin):
Psa die qua qua certaturi sunt milites quid sentiant diligenter conuenit explorare. Na¬
i cupit. In expexto eni dulcis est pugna. Et noueris te oportex¬

Expanded text:
ANT MILITES PVGNATVRI Ipsa die qua certaturi sunt milites quid sentiant diligenter explora. NaANT MILITES PVGNATVRI Ipsa die qua certaturi sunt milites quid sentiant diligenter explora. Na cupit: inexpertis enim dulcis est pugna et noveris te oporte
Abbreviated transcription (Latin):
ftiomibsis le papeibus tetibus belli ad publici conflictus intexitusq et fatalem diem
pationibus at populis patio discipline militaris inuitat. Na in euentu ipe xit meret deit
liciti quantonror speratur diligentibuer gloria et maitis pecis ielus ebmeltatitessen¬
uocudu per angusta poetaru particuliti procedet exercittis et collectus etd paretis
debilitetur inimueue Ileo proiudendus est ut ante omnes muites eg ediantur t¬
his quos non putant exituxos et eu ad preda aut redeundu tonuerterint animug
quu ordines soluexint tunc illis stupentibus lectissimi quique prorumꝑant et conꝰ¬
festi aggre diantur ignaros. Obseruatur aute ne longo spntio fatigatu milite neue
gnaturus amittit quid faciet qui ad acie anhelus aduextat. hoc et ueteres decli
uissent ne quid amplius dica exerciturs perdiderunt. Impar eni conditio est laxu
u requieto sudante cu alacra cirerente cu eo qui steterit

Expanded text:
missis levioribus artibus belli ad publici conflictus incertum et ad fatalem diem nationibus ac populis ratio disciplinae militaris invitat. Nam in eventu aperti Martis liciti, quanto maior speratur diligentibus gloria et maius periculum comitatur igndum per angusta portarum particulatim procedit exercitus a collectis et paratis debilitetur inimicis. Ideoque providendum est ut ante omnes milites egrediantur pnsultare coeperint his quos non putant exituros, cum ad praedam aut ad redeundum converterint animum, cum ordines solverint, tunc illis stupentibus lectissimi quique prorumpant et conferti adgrediantur ignaros. Observatur autem ne longo spatio fatigatum militem neve itineris pugnaturus amittit; quid faciet qui ad aciem anhelus adventat? Haec et veteres declineritiam non cavissent, ne quid amplius dicam, exercitus perdiderunt. Impar enim condicio est lassum cum requieto, sudantem cum alacri, currentem cum eo qui steterit
Abbreviated transcription (Latin):
Unc qua etate milites legi conueniat exploremus equide si antiqua consue¬¬
Ion eni tantu celerius sed etia perfectius imbuuntur quȩ discuntur a pueris.
ilacritas saltu et cursus ante temptandus est ꝗͣ corpusxta
pigrescat. Uelocitas eni est quȩ percepto exexcitio strenuu efficit bellãtore.
est ut exercitatus iuuenis causetuꝵ etate nondu adue
ue uelis imbuere sue scutatu. armature numeros omnes omnesq gestus
uiribus iaciat: ut fossa ducere sudes scienter figere nouerit tractare scire
obliquis ictibus uenientibus ad tela deflectere: plaga pi
idacter infenre/ iuctu taliter instituto tyroni pugnare
iostes in acie formido non erit sed uoluptas.

Expanded text:
unc qua aetate milites legi conveniat exploremus. Et quidem, si antiqua consuet nullus ignorat. Non enim tantum celerius, sed etiam perfectius imbuuntur, que discuntur a pueris: deinde militaris alacritas, saltus et cursus ante tentandus est, quam corpus etate pigrescat. Velocitas enim est, que percepto exercitio, strenuum efficit bellatorem. est ut exercitatus iuvenis causetur aetatem nondum advem sagittarium velis imbuere sive scutatum, armaturae numeros omnes omnesque gestus ictu et magnis viribus iaciat, ut fossam ducere, sudes scienter figere noverit, tractare scutum et obliquis ictibus venientia tela deflectere, plagam prudenter vitare, audacter inferre. Huic taliter instituto tironi pugnare adversus quoslibet hostes in acie formido non erit sed voluptas.
Abbreviated transcription (Latin):
Reterea et uetus consuetudo permansit et dui Augusti atq hadrani
constitutionibuis prȩcauetur ut ter in mense ta equites ꝗͣ pedites edu mlu
ambulatu. hoc eni uerbo hoc exexcitii genus nominai
passiui armati instructiq omnibus telis pedites militaxio graduire ac redire
iub ebantur in castea: ita ut aliqua itineris parte cursu alacriore conficerent.
equites qͦ diusi per turmas armatiq similiter tantu itineris peragebanti
ita ut ad equestre meditatione interdu sequantur interdus cedant et recur
impetus reparent. Non solu aute in campis sed etia in cliuosis
et ax dius locis et destendere et ascendere utraq acies cogebatur ut nulle
res uel casus prorsus pugnantibus posset accedexe qua non ante boni milites
assidua meditatione didicissent.
De adhortatione rei militaris romanxque uirtutie¬

Expanded text:
eterea et vetus consuetudo permansit et divi Augusti atque Adriani constitutionibus praecavetur ut ter in mense tam equites quam pedites educantur ambulatum; hoc enim verbo hoc exercitii genus nominant. Decem milia passuum armati instructique omnibus telis pedites militari gradu ire ac redire iubebantur in castra, ita ut aliquam itineris partem cursu alacriore conficerent. Equites quoque divisi per turmas armatique similiter tantum itineris peragebant, ita ut ad equestrem meditationem interdum sequantur, interdum cedant et recursu quodam impetus reparent. Non solum autem in campis sed etiam in clivosis et arduis locis et descendere et ascendere utraque acies cogebatur, ut nulla res vel casu prorsus pugnantibus posset accidere quam non ante boni milites assidua exercitatione didicissent. XXVIII DE ADHORTATIONE REI MILITARIS ROMANAEQVE VIRTVTI
Abbreviated transcription (Latin):
minatus nisi acciperet sacramentum. Ille metuens ceteros etia exemplo coegit
ad iurandum
Olstoru castra cu prope a uixgultis siluaxu posita essent camillus ea omnia
conceptu igne usq in uallu pexferxe poterãt incendit et sic

Expanded text:
i ex proximis minatus, nisi acciperet sacramentum, illum metu, ceteros etiam exemplo coegit i ex proximis minatus, nisi acciperet sacramentum, illum metu, ceteros etiam exemplo coegit ad iurandum. Volscorum castra cum prope a virgultis silvaque posita essent, Camillus ea omnia, quae conceptum ignem u
Abbreviated transcription (Latin):
uirtũtee illius ad id tempus ignorisset tu donato ei equo pecuniaq et ueste¬
insupex largitus obtinut ut que ex coscientia trepidu accersierat
dimitteret et ex dubio in reliquu non minii fidele ꝗͣ forte haberet equtem.
Hilippuscu audisset Phicia quenda bonu pugnatore alienatu sibi quia tres filia
ter secretõ elicitu phicia accepta difficultate neces̃sitate do
instruxit pecunia ac meliore fidelioreq habuit ꝗͣ habuerat ante ꝗͣ offendere̾t.
itius cuispinuo post infausta adueesus peenos dimicatio
collega Marcellu amiserat cu comperisset potitu anulo interfecti hinba
is cirta municipia totius italie dimisit ut non crederent episi
balis dolis frustra temptaxentiu
Ost canense clade pexculsis ita xomanoru animis ut pars magna reliquiaru
du impetu facto in eo ipso in quo talia agitabantur cxtu pronunciauit se manu
sua interfectueum nisi quis uirrasset non esse sibi mente destituende xei

Expanded text:
irtutes illius ad id tempus ignorasset; tum donato ei equo pecuniam insuper largitus obtinuit, ut, quem ex conscientia trepidum arcessierat, laetum dimitteret et ex dubio in reliquum non minus fidelem quam fortem haberet equitem. Philippus, cum audisset Pythian quendam bonum pugnatorem alienatum sibi, quod tres filias " Deinde familiariter secreto elicitum Pythian, accepta difficultate necessitatium doinstruxit ac meliorem fidelioremque habuit, quam habuerat, antequam offenderet. T. Quintius Crispinus post infaustam adversus Poenos dimicationem, qua collegam Marcellum amiserat, cum comperisset potitum anulo interfecti Hannibalem, litteras circa municipia totius Italiae dimisit, ne crederent epistubalis dolis temptarentur. Post Cannensem cladem perculsis ita Romanorum animis, ut pars magna reliquiarum ipio adulescens admodum impetu facto in eo ipso, in quo talia agitabantur, coetu pronuntiavit manu se sua interfecturum, nisi qui iurasset non esse sibi mentem destituendae rei
Abbreviated transcription (Latin):
quos suspectos habebat inuectus cu eftuso studio exciperetrir deprehẽ¬
st eoru ꝑ residia oppidu diruit.
Iberiue Gracchus cu edixisset futiurru ut ex uolanu numero fortibus
daret ignauos exrucibus afficeret. et quatuoꝵ milia ex hi
les nuius pugnauerant metu poeng in quenda colle confugissent misit
fiussent. et sic eos ab sua fide et ipsoru metu exolutos recepit.
uaꝵ pexunt cu sex milia hostii et interposita pactione in potestatem
pulos in deditione accepit
Ago cu locri obsiderentur a Crispino nostrȩ classis prefecto diffudit ad romana castra
umore hannibale ceso Mario ad libexandos obsidione locros uenir
tes emissosiussit a montibus qui in conspectu erant se ostendere. quo facto effecit ut Crei

Expanded text:
eos quos suspectos habebat invectus, cum effuso studio exciperetur, depreheneos quos suspectos habebat invectus, cum effuso studio exciperetur, deprehensa eorum perfidia oppidum diripuit. Ti. Gracchus, cum edixisset futurum, ut ex volonum numero fortibus daret, ignavos crucibus affigeret, et quattuor milia ex his, quia segnius pugnaverant, metu poenae in quendam munitum collem coissent, misit issent; et sic eos et sua fide et ipsorum metu exsolutos recepit. ni acceperunt, cum sex milia hostium interposita pactione in potestatem suam pulos in deditionem accepit. Mago, cum Locri obsiderentur a Crispino classis nostrae praefecto, diffudit ad Romana castra rumorem Hannibalem caeso Marcello ad liberandos obsidione Locros venire; clam deinde equites emissos iussit a montibus, qui in conspectu erant, se ostendere; quo facto effecit, ut Cris
Abbreviated transcription (Latin):
to aggrederetur in occulto paratis nauibu tanq una omnino hiberet
naues in thebanas nauigantes inmisit et commeatibus eoru potitu est
Tholo meus. aduersus peredita exencitu preualente ipsẽ inualidue ⁊
habebat effecit ut pulius que pecora excitauerant specie migni exer¬
citus sequentis mouexunt ciuus expectatione teriectu fecit hostent
Ieondes a theniensis aduexsus thebanos equitatu preualentes pugna.¬
tuxus in capis suos edouit manentibue esse spem aliqua salutiostedẽ¬
tibus aute perniciosissimu. qua ratione cõfirmatis militib uictoria cõn
nu pararent habebat petit unius noctis ad delibẽrand
indicataq militibus fraude grecoru.cu precepisset ut parati postera
i expectarent. postera luce assistentibue uediturus se
onuocata in theatru et ide flagitante manifesta defici

Expanded text:
s ex inopinato adgrederetur, in occulto paratis navibus, tamquam unam omnino haberet s ex inopinato adgrederetur, in occulto paratis navibus, tamquam unam omnino haberet naves in Thebanos transnavigantis immisit et commeatibus eorum potitus est. Ptolomaeus adversus Perdiccam exercitu praevalentem, ipse invalidus, habebat, effecit, ut pulvis, quem pecora excitaverant, speciem magni sequentis exercitus moveret, cuius exspectatione territum vicit hostem. Myronides Atheniensis adversus Thebanos equitatu praevalentes pugnaturus in campis suos edocuit manentibus esse spem aliquam salutis, cedentibus autem perniciem certissimam; qua ratione confirmatis militibus victoriam consad Poenum pararent, habebat, petit unius noctis ad deliberationem spatium indicataque militibus fraude Graecorum, cum praecepisset, ut parati postera die signum exspectarent, prima luce assistentibus militibus redconvocata in theatrum et idem flagitante, manifesta deficie
Abbreviated transcription (Latin):
us incenderent simulata lignoru inopia missis undiq qui ea
tus est quaru prhisee pondere foret noxilet e distundenstoqula fentacub¬
Innibal regi Antiocho monsteauit ut in hostiu classez uascu
iuperitpelena quarus metu perterriti militess a dimicatione et nauticis nuste¬
riis impedirentur
de fecit ia cedente elasse sua Prusiae.
Arcus Poxciuis de impetu cu in classe hostiu transiuisset deturbatis ex ea
pornie coro armionu insgribie uinter suos distributieseniutas naue¬
zostiu quas sociali habitu fefelierat mersit.
enienses cu subinde alacedemoniis infestixentur diebu
Vssstilio neuatias nauesnon magniad ilia accensas opportuno uento in ciis¬
se hostiu misit et incendiie ea consumpsit¬
arpersequiutt fuso ł iasdrubale hortintibus quibus da ut hoste ad interemptio¬
e persequeretur. respondit aliqui et supersint qui de uctori
ferax est numidia ut per hoc permitterent poscentibu
itas Lacedemonius ut thebanoru commeatu facili

Expanded text:
us incenderent, simulata lignorum inopia, missis undique, qui elatus, quarum iactus et pondere foret noxius et diffundendo, quae continueannibal regi Antiocho monstravit, ut in hostium classem vascula iacularetur viperis plena, quarum metu perterriti milites a dimicatione et nauticis ministeriis impedirentur. Idem fecit iam cedente classe sua Prusias. M. Porcius Cato, in classem hostium cum transiluisset, deturbatis ex ea Poenis eorumque armis et insignibus inter suos distributis multas nauos sociali habitu fefellerat, mersit. Athenienses, cum subinde a Lacedaemoniis infestarentur, diebuCassius onerarias naves, non magni ad alia usus, accensas opportuno vento in classem hostium misit et incendio eam consumpsit. M. Livius, fuso Hasdrubale hortantibus eum quibusdam, ut hostem ad internicionem persequeretur, respondit: "aliqui et supersint, qui de victorferax est Numidia; ut hoc permitterent, poscentibuAlcetas Lacedaemonius, ut Thebanorum commeatum faciliu
Abbreviated transcription (Latin):
rios et funditores interposiut.
Elopidat thebanus a thesalis in fuga uexsus flumen in quo tumultuariu fecexat
ponte liberis et ne sequentibus hostibus ide transitus maneret nouissimo agmini
precepit ut inciderent pontem
pgenemi cu tampania equitibus nullo modo pares essent Quintus nenius centurio

Expanded text:
rios et funditores interposuit. Pelopidas Thebanus, cum a Thessalis in fugam versus flumen, in quo tumultuarium fecerat pontem, liberasset, ne sequentibus hostibus idem transitus maneret, novissimo agmini praecepit, incenderent pontem. Romani, cum Campanis equitibus nullo modo pares essent, Q. Naevius centurio
Abbreviated transcription (Latin):
qua sententia secuta iuctoria est.
Atone uastante hispania legati legetu qui socioru populus erat adiexunt oriue¬
runtq auxilia . Ille ne ab negato aduitorio socios alienaret. aut deducto exercitu
uires minueret. tertia parte militu cibaria parare et nauel astendenie iussit
⁊cu in partibus pompeianis magna equitu romanoru

Expanded text:
quam sententiam secuta victoria est. Catonem vastantem Hispaniam legati Ilergetum, qui sociorum populus erat, adierunt oraveruntque auxilia. Ille, ne aut negato adiutorio socios alienaret aut diducto exercitu vires minueret, tertiam partem militum cibaria parare et naves ascendere iussit, C. Caesar, cum in partibus Pompeianis magna equitum Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
Oceni c asempronio collatio signis urgerentur uniersas copias cinxere
ix impleuerant fortissimie iuxis muliebriq ueste tectis.S
Umenes sardianus ex succenoribus Alexandri in castello quoda clausus qui exer¬
cere equos non poterat certis quotidie horis ita suspendebat ut posterioribro
pedibus innixi prioribus alle uatis cu naturale obsistendi appetant consurtudi¬
ne ad sudore usq crura iactarent.
ato pollicentibus baxbaris duces itineru esse et insuper pres
gna summa eis pronutteretur non dubitauit polliceri quia aut iuictor hie
Chostilibus potexat dare aut interfectis exoluebatiur pro¬
Uintuo Maximus transugere ad hostes uolente Staliui Tabiliu nobile clarȩ¬

Expanded text:
onio Graccho collatis signis urgerentur, universas copias cinxere  impleverant fortissimis viris muliebri veste tectis. SEumenes Cardianus, ex successoribus Alexandri, in castello quodam clausus, quoniam exercere equos non poterat, certis cotidie horis ita suspendebat, ut posterioribus pedibus innixi, prioribus allevatis, dum naturalem assistendi appetunt consuetudinem, ad sudorem usque crura iactarent. M. Cato pollicentibus barbaris duces itinerum et insuper praesidium, si magna summa eis promitteretur, non dubitavit polliceri, quia aut victoribus ex spoliis hostilibus poterat dare aut interfectis exsolvebatur promisso. Q. Maximus transfugere ad hostes volentem Statilium, nobilem clar
Abbreviated transcription (Latin):
us corbulo dolabxa idest sensu hoste iuncẽdũ esse dicẽba¬
Milius paulus imperatore sene moribut dicebat esse opor¬
ere significans moderatiora queda consilia.
Cipio afxicanus fertur dixisse cu eu quida paru pugnatore dicerẽt
ipenatorermne mater et non bellatore peperit ut madiret pespon
exatore me mater et non bellatore peperit.¬
Auis Maxius teutono prouocanti eu et postulanti ut prodiret responas¬
ꝙ si eu superasset cum uictore congressurun¬

Expanded text:
ndi. Domitius Corbulo dolabra id est operibus hostem vincendum esse dicebat. L. Paulus imperatorem senem moribus dicebat esse oportere, significans moderatiora sequenda consilia. Scipio Africanus fertur dixisse, cum eum parum quidam pugnacem dicerent: "imperatorem me mater, non bellatorem peperit." C. Marius Teeratorem me mater, non bellatorem peperit." C. Marius Teutono provocanti eum et postulanti, ut prodiret, responque, si eum superasset, cum victore congressuru
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aqua defendatur ab hostibues. Prȩterea in omnibus publicis edificiis mul¬
tisq priuatie eisternę sunt diligentissime substituende ut receptacula aquis pluuialib
Si sales defuerint. .Xi.

Expanded text:
 aqua defendatur ab hostibus. Praeterea in omnibus publicis aedificiis multisque privatis cisternae sunt diligentissime substruendae, ut receptacula aquis pluvialibusSI SALES DEFVERINT Si
Abbreviated transcription (Latin):
que buegu uncant inter cuutate et fonte conuenit fabricari. ibiq balistas sagittarios

Expanded text:
quem burgum vocant, inter civitatem et fontem convenit fabricari ibique ballistas sagittariosquem burgum vocant, inter civitatem et fontem convenit fabricari ibique ballistas sagittarios
Abbreviated transcription (Latin):
eruoru copia summo studio expedit colligi quia onagri uel balistę ceteraꝙ tor¬
Imenta nisi funibus neriunis intenta nihil prosunt. Equoru tamen sede caudis et¬
crinibuo ad baustas utilee asseruntur. Indubitatu uo est crines feminaru in euos¬
iodi tormentie non minore habere iurtute romanx necessitatis experimento
Na in obsidione capitolii coricuptis iugi ac longa fatigatione tormentis cus nerlioris
copia defecisset maticone abscisos crines uiris sus obtulexe pugnantibus reparatisq i¬
chinis aduexsarioru impetu expulerunt. Maluerunt eni pudicissimę femine defor¬
mito ad tempus capite ubere uiuere cu maxitis ꝗͣ hostibus integro decore sexuiree.
Cornua qͦ uel oruda coria profuit colligi ad catafractas en¬
Agna urbis utilitas est quu perennis fontes muxus includit. Quod si natura non
prestit cuus libet altitudinis effodiendi sunt putei aquarusq austus funibus extea

Expanded text:
uoque copiam summo studio expedit colligi, quia onagri vel ballistae ceteraque tormenta nisi funibus nervinis intenta nil prosunt. Equorum tamen setae de caudis ac iubis ad ballistas utiles asseruntur. Indubitatum vero est crines feminarum in eiusmodi tormentis non minorem habere virtutem Romanae necessitatis experimento. Nam in obsidione Capitolii corruptis iugi ac longa fatigatione tormentis, cum nervorum copia defecisset, matronae abscisos crines viris suis optulere pugnantibus, reparatisque machinis adversariorum impetum reppulerunt. Maluerunt enim pudicissimae feminae deformato ad tempus capite liberae vivere cum maritis quam hostibus integro decore servire. Cornua quoque vel cruda coria proficit colligi ad cataractas agna urbis utilitas est cum perennes fontes murus includit. Quod si natura non praestat, cuiuslibet altitudinis effodiendi sunt putei aquarumque haustus funibus extrah
Abbreviated transcription (Latin):
oru qͦ munitione debet tyro condiscere. Nihil eni n
nt castra ita intra uallu milites dies noctesq peragunt et
obsideat quasi munita cuutate iudeantur secu rbiq portare. Sed huuis
ntra prorsus intercidit. Nemo eni iandiu ductis fõssis p
sudibus castra constituit. Sic diurno nocturnoq superuentu equitum
oru multos exercitus scimus frequenter afflictos. N.
autem considentes sine castris ista patiuntur. Sed cu in acie casu ali¬
quo ceperint cedere munimenta tastroru quo se recipiant non
habent et more animaliu multi cadunt. ne prius moriendi finis sit ꝗͣ¬
ab hostibus uoluntas defuerit pex sequendi.
quibus locis constituenda sint castxa. xXII.  sur¬
Astra aute preserti hoste uicino tuto semper facienda sunt leco ubi. li
t pabuli et aquae suppetat copia. et si diutius commorandu
salubritas eligatur. Cauendu etia ne mons sit uicinis aut altior qui ab

Expanded text:
oque munitionem debet tiro condiscere. Nihil enim nesunt castra, ita intra vallum securi milites dies noctesque peragunt, etiam si hostis obsideat, quasi muratam civitatem videantur secum ubique portare. Sed huius rei scientia prorsus intercidit; nemo enim iam diu ductis fossis praefixisque sudibus castra constituit. Sic diurno vel nocturno superventu equitum barbarorum multos exercitus scimus frequenter afflictos. Non solum autem considentes sine castris ista patiuntur, sed cum in acie casu aliquo coeperint cedere munimenta castrorum quo se recipiant non habent et more animalium inulti cadunt, nec prius moriundi finis fit quam hostibus voluntas defuerit persequendi.IBVS LOCIS CONSTITVENDA SINT CASTRA Castra autem, praesertim hoste vicino, tuto semper facienda sunt loco, ut lignorum et pabuli et aquae suppetat copia, et si diutius commorandum sit loci salubritas eligatur. Cavendum etiam ne mons sit vicinus aut altior locus q
Abbreviated transcription (Latin):
inteeposito duo intunsecus parietes fabricantur: deinde terea quede fossisfuert
egesta inter illde mititur uectibusq densatur ita ut muro pcinue plr espeo
rata inferiore secundus longe minor ducatur ut de plano cuutitis ad similitudine
grad uut quasteliuo molli usq ad propugnacula possit ascendiaQut mutritrne
ullis po test artetibus rumpi que terra confirmat et quouis casu destructis la¬
pidibus ea quȩ inter parietem desa fuerat adiute muriꝰ ingruentibus moles obsistit.
pan geopugnaculue ineiaue ingrago ponitiue atauractaquo anulsteeuso tutas uldr

Expanded text:
interposito duo intrinsecus parietes fabricantur. Deinde terra quae de fossis fuerit egesta inter illos mittitur vectibusque densatur, ita ut a muro primus paries pro rata inferior, secundus longe minor ducatur, ut de plano civitatis ad similitudinem graduum quasi clivo molli usque ad propugnacula possit ascendi, quia nec murus ullis potest arietibus rumpi quem terra confirmat et quovis casu destructis lapidibus ea quae inter parietes densata fuerat ad muri vicem ingruentibus moles obsistit. tur propugnaculum in cuius ingressu ponitur cataracta, quae anul
Abbreviated transcription (Latin):
ULTA LECTIONE. CONOUISITIS. STRATA¬
gematibus et non exiguo scrupilo digestis ut promissu
triu libroru implere si modo imyleui in lioc exhibeo
ea que paru aperte descriptioni pirioru ad specie alliga¬
ta subiici uidebantur. et erant exempla potius strategi¬
con ꝗͣ strategematicon/ Que idcirco seperaui quia ꝗͣuis
clarã diuerse tamen erant substantixi nesiqui forte in
aliqua ex hic incidissent similitudine indocti pretarmi¬
sa opinarentur. et sane uelut residua expediendi fuit
ntea et ipse ordine per speciee sexuare conaboꝵ¬

Expanded text:
ulta lectione conquisitis strategematibus et non exiguo scrupulo digestis, ut promissum trium librorum implerem, si modo implevi, hoc exhibebo ea, quae parum apte discriptioni priorum ad speciem alligatae subici videbantur et erant exempla potius strategicon quam strategemata; quae idcirco separavi, quia quamvis clara diversae tamen erant substantiae, ne, si qui forte in aliqua ex his incidissent, similitudine inducti praetermissa opinarentur. Et sane velut res residua expedienda fuit, in qua et ipsa ordinem per species servare conabo
Abbreviated transcription (Latin):
Iuꝑiorib atꝙ insequẽtib scriptis eius cõtexiu
Noiussimumq inperfectu ab reb gestis alexandrię cõteci uiq
ad exitu. nõ ꝗde ciilis dissensioĩs: ciuus sine nullu udemus:
rim seribendos. quo facilius carea stultitie atꝙ aroganti
crimine: qui me medis interposuerim Casaris scriptis. Constat
enim inter omnes nihil ta operose ab alus esse perfectu quod
non horum elegantia cõmentarioru suꝑetur. qui sũt editi ne
scientia tantaꝵ reru reru scriptorib desit: adeoꝙ probant᷑
omnium udicio ut prerepta non prebita facultas scrinturib
uideatur. Ciuus tamen rei maior nostra ꝗͣ reliquorum est
admiratio. Cȩteri enim ꝗͣ bene ꝗͣ emendate: nos etiam ꝗͣ fa¬
cile atꝙ cxlerit̾ eos perfecerit scimus. Erat aute ĩ Catare
cu facultas atꝙ elegantia summa scribendi. tum uerissima
conscientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne
illud quidem accidit: ut alexandrino atꝙ africano bello in¬

Expanded text:
is, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, us susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interposuerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes nihil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur: qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus. Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello in
Abbreviated transcription (Latin):
nũcios facit cartiore ꝗd faciẽdu existim&. Accesserat casar ut
p̃lio int̾sit. Eius aduẽtu ex calore uestitus cognito quo insigniĩ
p̃lus uti cõsuerat: turmusq eꝗtu & cohortib iusis quas se sequi¬
uni
uisserat ut de locis suꝑiorib hec decluia et deuexa cernebãt.
uallo atꝙ oĩb mũitiõib clamor. Nostri omissĩs pilis gladus re
gerut. repẽte post tergũ eꝗtatus cernit᷑: cohortes aliȩ appro¬
pinquabãt. hostes terga uertũt. tugiẽtib eꝗtes occurrũt. Assed¬

Expanded text:
per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis quas se sequi usserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebanturvallo atque omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt.
Abbreviated transcription (Latin):
oĩu suꝑioꝵ climicationi fructu ĩ eo die atq hora docet cõsistere.
Interiores desꝑatii campestrib locis ꝑꝑ magnitudiẽ munitiõu: loca
p̃rupta ex ascẽsu tentãt. huc ea quȩ parauerãt cõterũt. młtitudĩe
teloꝵ ex turrib ꝓpugñãtes deturbãt. aggere & cratib fossas explẽt.
cũ cohortib Casar. post cũ alius .C. fabue legatu. postremo ip̃e cũ
uehemẽtius pugnaret᷑ integros subsidio adducit. Restituto p̃lio
ac repulsis hostib eo quo labienũ miserat cõtẽdit. Cohortes .iiii.
ex ꝓximo castello deducit. eꝗtu parte seꝗ parte circiure exte¬
riores munitioẽs et ab turgo hostes adoriri iubet. Labienꝰ post ꝗͣ
neq aggeres neꝙ fosse ue hostiu sustinere poterãt: coactis una xl.
tib quas ex px̃is p̃sidus deductas fors obtulit. Caesa

Expanded text:
omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteriores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
parte eerat᷑ cognoicit. laborãtib sumittit. Utrisq ad ãiu oceaͬrit
unũ ẽe illua tp̃s quo max̃ie cõtẽdi cõueĩat. Galli nisi ꝑfringerãt
munitioes de õĩ salute desꝑãt. Romani si re obtinuerĩt: fine
oĩu laboꝵ expectãt. Maxĩe ad iuꝑiores munitioẽs laborat᷑: quo
Uarcassi ueilanu i issu demõstraiumꝰ: iniquũ loci ad decliuitate
fastigiu magnu ht̃ momẽtie. Alu tela coniciũt. alii testudiẽ tacta
subeũt: detãtigatis ĩuice integri succedũt. agger ab uniu̾sis in
munitiõe cõiectus et ascẽsu dat gallis & ea quę ĩ tera occultauẽrãt
romãt cõtegit: nec u arma nr̃is nͨ iures iuppetũt. lis reb cognitis
C&sar labienu cũ cohortib sex subsidio laborãtib mittit: imꝑat si
sustinere nõ posset deduelis cohortib cruptiõe pugnaret id nisi
necesiario nõ faciat. Ipse adit reliquos cohortatus ne labo̾i̾ succũbãt

Expanded text:
oscit; laborantibus summittit. Vtrisque ad animum occurrit unum esse illud tempus, quo maxime contendi conveniat: Galli, nisi perfregerint munitiones, de omni salute desperant; Romani, si rem obtinuerint, finem laborum omnium exspectant. Maxime ad superiores munitiones laboratur, quo Vercassivellaunum missum demonstravimus. Iniquum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela coniciunt, alii testudine facta subeunt; defatigatis in vicem integri succedunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus sex subsidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbant;
Abbreviated transcription (Latin):
digitis ex terra eminerẽt. Sn mul cõfirmãdi et stabiliẽdi cau
singuli ab intimo solo pedes tres terra oxculcabãt  reliquoa
pari sstcbis ad occiutãdas insidias uiminib ac iũelis imp¬
diebat᷑ huius generis oetoni ordines iuncti ternos int̾si
pedes distabãt. Id ex similitudine Noris lliu appellabãt
Ante hec talie pede longe ferreis hamis infixe tote in
terra infõdiebant᷑: meducribq intermussis ĩpatus ũĩb locis
lexus: pari eiuide generis munitioẽs diu̾sas ab ui cõtra
xteriore hostu ꝑtrcit ut ne magna ꝗdes mult¬
fundi possent aut cũ ꝑiculo ex castris egredi cogat᷑. Dier

Expanded text:
quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur, reliqua pars scrobis ad occultandas insidias viminibus ac virgultis integebatur. Huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. Id ex similitudine floris lilium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis lexus pares eiusdem generis munitiones, diversas ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna quidem multfundi possent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogatur, dierum
Abbreviated transcription (Latin):
pluteoꝵ atq aggeris ꝗ astẽsa hostiu tardaret et turres toto
oꝑi circũdedit quȩ pedes .lxxx. int̾ se distarẽt. Erat eo
tempore & materiari & frum̃tari & tantas murutiões fieri
hec rursus oꝑa addendu Ersar putauit. quo minore nu¬
mero militu munitiões defendi possent. Itaꝙ truncis arboꝵ
aut admodu firmis rames abscisis: atꝙ hoꝵt dolobratis ac pacu¬
ts cacuminib perpetue fossȩ cacuminib quinos pedes alte
ducebãt᷑. huc illi stipites dimissi & ab intimo rerũẽti ne re¬
uelli possent ab ramis eminebãt: ꝗni ordines cõiũcti int̾ se
atꝙ impliciti : quo ꝗ intrauerãt se ipsi acutissimis uallis indit¬
eb nt. Hos cippos appellabãt quos obliꝗs ordinib ĩ quincu¬
nce: dispositis strobes tres ⁊ aititudĩe pedes semis crassitudiẽ¬
ab sum̃o pacuti et p̃usti anmittebãt᷑. ita ut nõ amplius .iiii.

Expanded text:
pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri haec rursus opera addendum Caesar putavit, quo minore numero militum munitiones defendi possent. Itaque truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. Hos cippos appellabant. Ante quos obliquis ordinibus in quincuncem dispositis scrobes tres in altitudinem pedes fodiebaab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis
Abbreviated transcription (Latin):
riti distribiut : frum̃tu parce et paulati metiri instituit.
copias oẽs quai ꝓ oppido collocauerat. ĩ oppidu recxpit.
Iis rõib auxilia gallię expectare & bellu parat adminis¬
trare. Quib reb cognitis ex ꝓsũgis et captiuis Casar hec
genera munitiõis instituit. fossa pedu xx. directis late¬
rib duxit: ut eius tosse solie tãtunde pater&: ꝗͣtu sum̃ę
fosse labra distarẽt. Reliquas õẽs munitioẽs ab ea fossa
ngeret᷑: ne deimpiuso aut noctu ad munitiões. h
multitudo aduolaret: aut interduitela ĩ nr̃os oꝑe destinatos
conicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas .xu.
pedes latas eade altitudine ꝑduxit quaꝵ interioͬe cam¬
pestris ac dimissĩs locis aqua ex flumine diriuata cõpleuit.
Post eas aggure: ac uallu .xu. pedu extruxit. Huic lorica
pennasq adiecit grandib cerius eminẽtib ad cõmissuras

Expanded text:
ritim distribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; ritim distribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; copias omnes quas pro oppido collocaverat in oppidum recepit. His rationibus auxilia Galliae exspectare et bellum parat administrare. Quibus rebus cognitis ex perfugis et captivis, Caesar haec genera munitionis instituit. Fossam pedum viginti directis lateribus duxit, ut eius fossae solum tantundem pateret quantum summae fossae labra distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fossa ngeretur, ne de improviso aut noctu ad munitiones hostium multitudo advolaret aut interdiu tela in nostros operi destinatos conicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim pedes latas, eadem altitudine perduxit, quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivata complevit. Post eas aggerem ac vallum duodecim pedum exstruxit. Huic loricam pinnasque adiecit grandibus cervis eminentibus ad commissuras
Abbreviated transcription (Latin):
cõtẽsti existimãtes ad arma cõclamãt. nõ nulli ꝑterriti ĩ oppi¬
du irrump̃ũt. Uercingetorix iubet portas clauidi ne c
dent᷑. multis int̾fectis: complurib eꝗs captis germani sese rece¬
perũt. Uercingetorix pͥus ꝗͣ munitioẽs ab romanis ꝑficiantur
cõsiliu capit om̃e a se eꝗtatu: noctu dimittere. Discedẽtibus
mãdat ut sua quisq eoꝵ ciuitate adent: om̃esq ꝗ ꝑ etate
arma ferre poisent. ad bellu cogint. Sua ĩ illos merita ꝓpoĩt.
obtestat᷑ꝙ ut sui salutis ratiõe: hẽant. neu se optime de tomu¬
tiores fuerĩt. milia hõuĩ delecta .lxxx. una sẽcu interitura
erat internuisu secunda iugilia silentio eꝗtatu emittit frum̃tu
om̃e ac sẽ referri iubet. Capitis pena us ꝗ nõ paruerit cõsti¬
tuit. Pecus cuiꝰ magna erat copia ab mandiuuis cõpulta ui-¬

Expanded text:
confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppiconfestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum irrumpunt. Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. Multis interfectis, compluribus equis captis Germani sese recipiunt. Vercingetorix, priusquam munitiones ab Romanis perficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus mandat ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque qui per aetatem arma ferre possint ad bellum cogant. Sua in illos merita proponit obtestaturque ut suae salutis rationem habeant neu se optime de commutiores fuerint, milia hominum delecta octoginta una secum interitura erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum mittit. Frumentum omne ad se referri iubet; capitis poenam eis qui non paruerint constituit: pecus, cuius magna erat copia ab Mandubiis compulsa, vi