comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
los legatos & questore prefecit. uti eos testes suȩ quisq
uirtutis hrẽt Ipẽ a dextro cornu qd eam ꝑte minime
firmã hostiu aĩaduerterat. preliu cõmisit. Ita nr̃i a¬
criter in hostes signo dato impetu fecerũt. Itaq hostes
repente celeriterq pro currerũt: ut spaciu pila ĩ hos¬
tes cõiiciendi non daret᷑: relictis pilis cominus gladiis
pugnatu ẽ. At germani celeriter ex cõsuctudine
sua phalange fact᷑a impetus gladioꝵ ex ceperũt. Reꝑti
sunt complures nr̃i milites qui in phalangͥa insilirẽt᷑.¬
& scuta mãib reuellerent: & desuper uuluerarent.
Cum hostiu acies asinistro cornu pulsa atq infuga cõ¬
uersa esset a dextro cornu uehemẽtꝰ a multitudine
suoꝵ nr̃a acie p̃mebant. Id cu aĩaduerterꝵ¬
Publuis Crassus adolescens qui eqũtatiu p̃erat: quod
expeditior erat. ꝗͣ hi qui intra acie uersabantur.

Expanded text:
los legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque los legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
germanos suꝑare : si ante nouã lunã p̃lio cõtendiss&̃
Postridie eius diei Cȩsar presidio utrisq cascris : quod
satis esse uisu ẽ. reliquit. Om̃es alarios in conspectu hos¬
tiu pro cascris minorib cõstituit. quo minus multitudi¬
nem militũ legionarioꝵ prohostiu nuo ualebat: ut
ad sp̃em alariis uteret᷑. Ipẽ triplici instructa acie usq i
ad castra hostiu accessit. Tum uero necessario germaĩ
suas copias castris eduxerũt. generatimq instituerũt. pa¬
ribusq interuallis. Harudes: marcomãnos. tribocos. uan¬
giones ne metes. sedusios. sueuos. Om̃eq acie sua rͥe¬
dis & carris circũ dederũt: ne spes ia fuga relinqͥret᷑. Eo
mulieres imposuerũt: quȩ in preliu proficiscentes mi¬
lites passis manib flentes implorabãt ne se in seruitu¬
tem romanis trader&. Cęsar singulis legionib singu¬

Expanded text:
Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singu
Abbreviated transcription (Latin):
decim milia expeclita cũ oĩ equitatu Ariouistus misit.
cõstituerat duas acies hostem propulsare: terciã opus
ꝑ ficere iussir. Munitis castris duas ibi legiones reliꝗt
Apte auxilioꝵ .iuiii. reliquas legiones in castra reduxir¬
maiora reduxit. Proximo die instituto suo cȩsar e
castris utriusq copias suas eluxit. paulũq amaioribus
castris progressus acie instruxit. hostib q pugnandi po¬
piaꝵ: quę castra minora oppugnar &e misit. Acriter
utrĩq usq ad uespeꝵ pugnatũ ẽ. Solis occasu suas co¬
pias Ariouistus: multis & acceptis & illatis uulneribus:
in castra reduxit. Cu ex captiuis q̃rer& Cȩsar ꝗͣ obrẽ
Ariouistus pręlio non decertar&: hac̃ repiebat cãm¬
obi ne tum quidem eos prodire intellexit circiter ie¬
ridiem exercitum in cistri reduxit
qđ apud germanos ea cõsuetudo ess&: ut mr̃es familiȩ
cõmitti ex usu ess& nec ne. Eas ita dicere non esse fas

Expanded text:
XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, lo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi popiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat cabi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas
Abbreviated transcription (Latin):
mani eẋcuerãt. Equitu milia erat̃ sex totide nũo
pedites Uelocissimi ac fortissimi: quos ex omĩ copia singłi
singulos suȩ salutis cã delegorãt. Cu his in preliis uer¬
sabant. adeos se equites recipiebat. hi siꝗd erat durius
concurrebat. Si qui grauiore uulnere accepto equo dece¬
derãt circũsistebant᷑. Si quo erat longius prodeundu
aut celeruis recipiendu: tanta erat hoꝵ ex̾citacõe cele¬
ritas ut iubis equoꝵ subleuati: cursu adequar&. Ubi
eu castris se se tenere Cęsar intellexit: ne diucus cõ¬
meatu prohiberet᷑. ultra eu locu quo in loco germani
consederat᷑. arciter passus sȩxcentos abhis castris idone¬
um locũ elegit. Acieq triplici instructa: adeu locũ
uenit. prima & secundam acie ĩ armis ẽẽ terciã
castra munire uissit. Hic locus abhoste ciraiter passus
sex̾centos uti dictu ẽ ab erat. Eo circiter hoiui nuo se¬

Expanded text:
mani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero mani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum
Abbreviated transcription (Latin):
Mariu titium qui hospicio Ariouisti utebat᷑. his
mandauit ut quȩ dicer& Ario uistus cognoscer&: &
ad se referr&. Quos cu apud se incastris Ariouiseꝰ
conspexiss& ex̃citu suo presente cõclamauit: ꝗd ad
se ueĩrent: an speculandi cã. Conantes dicẽ ꝓhibuit.
& in cathenas comiecit. Eode die castra ꝓmouit: &
milibus passiu sex a Cęsaris castris sub mõte consedit.
ostridie cius diei pręter Castra Cesaris suas copias tra¬
duxit: & milib passun duobꝰ ultra eu castra fecit.
Eo conscilio ut frumẽto cõmeatuq qui ex sequanis &
hedius supportaret᷑: Cesarem intercluder&. Ex eo die¬
dies continuos quinq Cȩsar pro Castris suis suas copias
produxit. & aciem instructã huit: ut si uell& Ario uistꝰ
prelio contendere: ei potestas non ess&. Ariouistus his
om̃ibis dieb ex̃citu castris cõtinuit equestri prȩlio qͦ¬
tidie concendit. Senus hoc erat pugnę quo se ger¬

Expanded text:
una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo diedies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Ger
Abbreviated transcription (Latin):
usus omẽ galliã Romanis interdixiss&. impetũq in
nr̃os eius equites feciss&. cahes colloquiu ut diremiss& :
multo maior alacritas. studiũq pugnãdi maiis ex̾citui
miectũ ẽ. Biduo post. Ario iustus ł ad cęsare legatos:
mittit. uelle se dehis rebus quę inter cos agi cepte. neq ꝑ¬
fecte esset̃. agere cũ eo: uti aut iteꝵ colloquio die cõstitu¬
eret. aut si id minus uell& esius legatis aliquẽ ad se mit
pridie eius diei: germani retineri non poterãt. quin
in nrõs tela conterẽt. legatu e suis se se magno cũ piculo
ad eu missuꝵ & hoib feris obiectuꝵ existimabat.
Commodissui usu ẽ Naium Ualeriu procillu .C. Ua¬
lericaberi filiu sũma uirtute &hũanitate adolescẽte
cuius pater a Saio Ualerio flacco ciuitate donatus
ta ia Ario iustus longinqua cõsuetudiẽ utebat᷑ & qđ in
eo pectandi germanis cã non ess&: ad eu mittere &

Expanded text:
usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitt quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus ta iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et
Abbreviated transcription (Latin):
cicia euis morte redimẽ poss&. Quod si discessiss&
& liberã possessionẽ gallię sibi tradidisser: magno se
illu pręmio remuneratuꝵ. & q̃cũq bella geri uell&
sie ullo eius labore & ꝑiculo cõfectuꝵ. Multa
.P. R. ignouiss& : neq in proiuĩcia redegiss&: neq sti¬
pendiu imposuiss&. Quod si antiquissimu quodq
debere esse gallia. quã bello uictam suis legib uti
uoluiss&. um hȩc in colloquio gerũt᷑. Cęsari
nũciatu ẽ equites Ario usci propius tumultũ accede᷑.
& ad nrõs equitare lapides telaq in mõs coni cẽ¬
Cesar loqudi fine fecit. seq ad suos recepit suisq imꝑauit
ne qđ oĩo telum in hostes reiicer&. Nam & si nullo picło
legionis delecste cõmissu cũ equitatu prelui fore iudebat.
tñ cõmittendu non putabat: ut pulsis hostib dici poss&
eos a se perfidem in colloquio circũuentos. Postea ꝗͣ ĩ uulgi
militu elatu ẽ: qua arrogancia Arionistus in colloquio¬

Expanded text:
citiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa  ignovisset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicerCaesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovis
Abbreviated transcription (Latin):
eius essẽt omẽs cruciatus esset̃ ꝑferendi. His rebus
cognitis Cȩsar. galloꝵ aĩos uerbis cõfirmat. pollicitus¬
ne ĩ uiriis factur. Hac orõne habita cõciliu dimi¬
sit. & secundu ea multe res eu hortabant᷑. quare
si eͥa rem cogitandam & suscipienda putar&. In
primis ꝗđ heduos fres cõsãguineosq sẽpe nuõ asenatu
appellatos in seruitute atq in dęlitione uidebat ger¬
manoꝵ teneri. eoꝵ q obsicdes esse apuel arioiustus
& sequanos intelligebat.: ꝗđ in tanto impio. pͥ. R. tur

Expanded text:
eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegebat; quod in tanto imperio populi R
Abbreviated transcription (Latin):
pliciu sumat. Cęsare uł auctoritate sua atq ex̃citꝰ.¬
ne maior multitudo germanoꝵ rhenũ traducatur.
galliãq ome ab Arioiusti in iuria posse defendere.
Hac oroẽ ab diuitiaco hĩta. qui aderat᷑ magno fletu
auxiliu a Cȩsare petere cęperũt. Anĩaduertit Cȩ¬
sar unũs ex om̃ib sequaõs nichil eaꝵ reꝵ facere:
quas cęteri facerẽt. s tristes capite demisso terra
in tueri. Euis rei quȩ causa esset miratus exip̃is q̃¬
suut: nichil sequani respondere: sed in eade tristicia ticin
manere. Cu abhis sepius q̃reret᷑ neq ulla om̃io
uoce exprimere poss&. Idem diuitiacus hediuis
tuxiliu implorare duderẽt absentisq Arioiusti
crudelitate uelut si cora ad ess& horrerẽt. ꝑpea qͥ¬
relios tuta fuge facultas daret᷑: sequanis uoͬ qui intͣ
fines suos Ariouistu recepiss&: qͦꝵ oppida oĩa ĩptate

Expanded text:
plicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atqplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atqne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeduus auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, preliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
paucis mensib ante hađrudu milia hoĩu .xxii. ad
eũ ueĩssent ꝙ. locus ac sedes pararent. futuꝵ esst̃
paucis annis uti omes ex gallię finib pellerent᷑. atq
omẽs germani rhȩnũ transirẽt. Neq ei conferẽdu
essẽ gallicu cũ germanoꝵ agro. neq hanc cõsuetu¬
dĩẽ uictus cũ illa comꝑanda. Ariouistu aut̃ ut
sides nõbilissimis cuiusq liberos poscere & in eos oĩa
exempla. cruciatusq edere: si qua res non ad nutũ
aut ad uolutate eius facta sit. hoĩe esse barbaꝵ
iracundu temerariu. nõ posse euis impia diucius
sustinere. nisi siquid in Cęsare. Pͦ.q R. sit auxilii.
Omnibus ide esse faciendu. qđ helueciĩ fecerint: ut
domo emigrẽt. aliud domiciliu. alias sedes remotas
agermanis petant. fortunãq q̃cũq accidat exꝑiant᷑.
Hec si enũciata Ariouisto sint. non dubitare. quin
de om̃ib obsidib qui apud eu sint. graiussui suꝑ¬

Expanded text:
paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut sides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum sup
Abbreviated transcription (Latin):
primu pabuli copia esse in ciper&. ad ex̾citu uenit.
dic̾it negociu. Senonibus reliquisq gallis : qui fini¬
timi belgis erãt. uti ea quȩ apud cos gęrant᷑. agnos¬
cant: seq de his rebus cerciorem faciant. Hii con¬
stanter omes nũciauerũt manus cogi. ex̾citus ĩ unũ
locũ cõduci. Tum uero dubitandu non existima¬
uit: quin ad cos duodetimo die proficisceret᷑. Re
frumẽtaria cõꝑata: castra mou& diebusq cirater
quindeti ad fines belgaꝵ ꝑueĩt. Et cu đ improuiso
celeriusq cõmuni opinione ueiss&̃. remi qui proxĩ
gallię exbelgis sunt: ad cum Legatos Ictium & Ande¬
qui dicerã se suaq om̃ia infide atq potestate. Poͥ.

Expanded text:
primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum legatos Iccium et Andequi dicerent se suaque omnia in fidem atque potestate
Abbreviated transcription (Latin):
bernis: ita uti sup̃ demonstrauimꝰ: erebri
ad eu rumores afferebant᷑. luterisq item
Labieni cercior ficbat. Omnes belgas.
quã tertia esse galliȩ ꝑte dixeramus: cont᷑. pͥ. R.
cõuirare obsidesq intex se dare: Coniuirãdi has esse
causas. Primũ qd uererent᷑ ne om̃i pacata gallia ad
eos ex̃citus noster adduceret᷑. deinde quod a non
millis gallis sollicitarẽt᷑. Partim qui germianos dicius
atq in ueterascere in gallia molesce ferebãt partim
qui mobilitate & leuitate anui nouis imꝑiis stude¬
bant. A non nullis & qui ingallia apotẽciorib atq
his qui ad conducendos hoĩes facultate habebat. Uulgo
regna occupant᷑. qui minus facile eam rem ĩ impio
nr̃o consequi poterãt. Hiis nũciis litterisq cõmotus
cesar: duas legiones in Citeriore gallia nouas ch̃scrip¬
sit. & in eunte estate in intiore g allia qui dedi¬
cer&. Quintu pediũt legatũ misit. Ipẽ cum

Expanded text:
bernis, ita uti supra demonstravimus, crebri bernis, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, quam tertiam esse Galliae partem dixeramus, contra populum Romanum coniurare obsidesque inter se dare. Coniurandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius  hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗhoĩe honestissiũ prouĩciȩ galliȩ: siui familiare &
hospite ereptu emanib hostiu sibi testitutu uide¬
bat. neq euis calamitate: de tanta uoluptate & gratu¬
lactẽ quicꝗͣ fortuna diminuerat. Is se presente de se ter
sortibus consultu dicebat: utꝵ igrię stati necaretur: a¬
an in aluid tempus reseruaret᷑. sortiu bñficio se esse in¬
columẽ. Itẽ Marcus mercius reptiis & ad eu reductꝰ
ẽ. Hoc pręlio transrhenũ nũciato. Sueui qui ad ri¬
pas rheni uenerãt domũ reuerti cęperũt. Quos ubi
qui proximi rhenũ incolũt. ꝑ territos senserũt: insecuti:
magnũ exhis numeꝵ occiderũt. Cesar una esta¬
te duobus maxis bellis confectis: maturiuis paulo ꝗͣ.
tempus anni postulabat in hiberna in sequanos excitũ
deduxit. hibernis labietiu preposuit. Ipẽ in citeri¬
orem galliam ad cõuẽtus agendos profectus est:¬
Um ess& Cęsar in citeriore gallia ui hi¬

Expanded text:
Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus estCum esset Caesar in citeriore Gallia in hi
Abbreviated transcription (Latin):
uertunt᷑. Iteꝵ ad eu Cęsar legatos cu his manda¬
tis mittit. Qm̃ tanto suo poͥ. Ø Roͥ. bñficio affectꝰ:
inde obsides quos hĩet abhedius redder&: sequanis¬
q ꝑmitter& ut quos illi haber&̃ uolutate eius red¬
dere illis licer& PNe ue heduos iniuria latesser&.
ne ue his socuisq eoꝵ bellus infert& Si id ita fecissa
Tisone consulibus senatus censuiss&. ut quicũq
rallias prouĩcia obtinẽt qͥ cõmodo rei p. facere pos¬
sit heduos cęterosq amicos. pͥ. R. defendere ue
hecduoꝵ in iurias non neglectuꝵ. Ad hec Ariouis¬
tus respondit ¶us esse helli: ut qui ucissentiiis quos

Expanded text:
iterum ad eum Caesar legatos cum his mandaiterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, inde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id ita fecisseM. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius e
Abbreviated transcription (Latin):
neq sibi hoĩes feros ac barbaros obtemꝑaturos existi¬
mabat: quin cũ om̃e gallia occupauissẽt. ut ance
cymbri theutoniq feistet̾ feciss&: in prouĩcia exirẽt
atq inde in italia cõtender&: presertim cũ seqͥnos.
⁊ proiũcia nr̃a rhodanus diuiderꝵ. Qiub rebus ꝗ
maturrime occurrendu putabat. Ip̃e Ariouistus
tantos sibi spiritus. tanta arrogãcia sup̃serat ut fe¬
rendus non uideret᷑. Quã obrem placuit ei ut ad
Arioiustu legatos mitter&. qui ab eo postularꝵ ut
aliquẽ locu mediu utͥusq colloquio deliger& uelle
Arioustus respondit. si quid ipi a Cęsare opus ess&
se se adeum uentuꝵ fuisse. Si quid ille se uelit illũ
ad se ueĩre oportere. p̃terca se neq sine ex̾citu ĩ cas
ꝑtes galliȩ ueire audere: quas a Cesare possideret:
neq ex̾citu sine magno cõmeatu atq emolumẽto
in unũ locũ cõtrahẽ posse. Sibi aute uideri miꝵ

Expanded text:
neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri
Abbreviated transcription (Latin):
H oꝵ primo circiter milia xu. rhenũ transisse. Postea
ꝗͣ agros & cultu & copias galloꝵ hoĩes ac barbari feri¬
acdamasset̃. traductos plures nuc̃ essẽ ingallia ad .c.
& .xx. miliu nũm Cum eis heduos eoꝵq cliẽtes
semel atq iteꝵ armis cõtendisse: magnã calamitatẽ
pulsos accepisse: om̃e nobilitate. om̃e senatũ. om̃e
eꝗtatũ amisisse. Quib pręliis calimicatibq fractos:
plurimũ ante ingalla potuss&. coactos esse sequãis
obsides dare. nobilissimos ciutatis: & inre iurando
euutatẽ obsiringere. se se neq obsides repetituros: net
tuo sub illoꝵ diclione atq imꝑio essent. Unũ se essẽ
ex omĩ ciuitate Heduoꝵ. qui adduci nõ potuerit ut
iurar&. aut liberos suos obsides dar&. Obeam reni
se ex cuutate ꝓfugisse : & Romã ad Senatiuĩ ueĩsse
tuxiliu postulatu. q solus neq iure uirando neq ob¬

Expanded text:
 primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractos, micitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros nequetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
quibus fossas romanoꝵ compleant ad castra ꝑgunt
Locus erat castroꝵ editus & paulatim ab imo adcliuis
circiter passus mille. Huc magno cursu cõtenderũt.
ut ꝗͣ minimũ spatiu adse colsigendos armandsq i
romanis daret᷑. ex miãtiq suenerũt. Sabinus suos

Expanded text:
quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus suos
Abbreviated transcription (Latin):
fieri uelit edocet. Qui ubi profuga adeos ueĩt: timoͬe
romanoꝵ propoĩt: quibis angustiis cęsar ip̃e a Uenetis
p̃matur docet: neq longius abesse quin proxiã nocte
Sabinus dam e castris ex̾citu educat. & ad cęsarem
duxilii causa referendi proficiscat᷑. Quod ubi auditu
est conlamat om̃es occasione negotii bñ gerendi am¬
amittendam nõ esse quin ad castra iri oportere. Młte
res ad hoc consiliu gallos hortabantꝰ. Suꝑioꝵ dieꝵ
Sabini contactio profuge confirmatio: in opia cibaĩoꝵ
tui rei paꝵ diligent̾ ab his erat prouisu. spes uenetiq
belli. Et qđ fere libenter hoĩes id quod uolũt credunt.
His rebus adducti non pruis Uiridouice reliquosq du¬
ces ex concilio dimittũt. ꝗͣ abhis sit concessu arma uti
capiant. & ad castra contendut. Qua re concessa
leti. ut explorata uictoria sarmẽtis uirgultisq collectis:.

Expanded text:
fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis,
Abbreviated transcription (Latin):
nerat. quos spes prȩdandi studuĩq bellandi ab agri
cultura & quotidiano labore reuocabat. Sabinus
idoneo om̃ibus rebus loco castris se se tenebat cu Uiri¬
douix contͣ eum duu miliu spatio consedisset.
quottidieq productis copiis pugnãdi ptãte faceret.
ut iam non solu hostibis ⁊̃ cõcẽptiae Sabinus uei̾ret
sed & nr̃oꝵ mnlitũ uocibus non nichil caꝑet᷑ i tantãq opi¬
nione timoris prebuit: ut ia ad uallu castroꝵ hostes
accedere auderẽt. Id ea de causa faciebat ꝙ cũ tãta
multitudiẽ hostiu preserti eo absente qui sũma imꝑi
teneret: nisi equo loco aut oportunitate aliqua lata
legato dimicandu existimabat. At confirmata op̃iõe
timoris: idoncu quẽda hoĩe & callidum delegit gallũ
ex his quos auxilii cã secu hebat. Niuc magnis p̃miis
pollicitationibq ꝑ suadet: uti ad hostes transeat & ꝗͥ

Expanded text:
nerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri nerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, strorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid
Abbreviated transcription (Latin):
quo se reciperẽt: neq quẽ ad modu oppida defende¬
rent. habebãt. Itaq se suaq omĩã Cęsari dedidert̃.
n quos eo grauius Cesar uindicandu statuit. quo
diligentius in reliquu tp̃us a barbaris ius legatoriu cõ¬
seruaret᷑. It aq omĩ Senatu necato. reliquos sub coro¬
na uendidit. dum hȩc in Uenetis gerũt᷑. Quintus¬
titurius Sabinus cũ his copiis quas a cęsare acceꝑat:
infines unelloꝵ ꝑueĩt. His p̃erat Uiridouix. ac sũ¬
ma imꝑii tenebat / eaꝵ õĩu ciuitatu quę defecerãt.
Ex quib excitu magnasq copias coegerat: atq his pau¬
cis dieb. allurci: eburonices: lexoniiq senatu suo int̾¬
fecto: quod auctores belli esse nolebãt: portas clausert̃
seq cũ Uiridouice cõiuxerũt. magnaq pixterea mł¬
titudo undiq in gallia perditoꝵ hoĩi latronũq cõue¬

Expanded text:
quo se reciperent neque quem ad modum oppida defendequo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntuTiturius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque conve
Abbreviated transcription (Latin):
suma ui transcendere in hostiu naues cõtendebãt.
Quod postꝗ̃ barbari fieri aĩaduerterũt expugnatis cũ¬
plurib naub: cũ eis nullu reꝑiret᷑ auxiliui fuga
salutem contenderũt. ac ia cõuersis in ea ꝑte nauib
quo uentus ferebat: tanta subito mollicia ac tranquil¬
litas extitit. ut se ex loco cõmoue̾ non possent. Quȩ
quide res ad negociu conficiendu maxiẽ fuit oportũ¬
na. Nam singulas nostri consectati expugnauerũt.
Ut ꝑ pauci ex om̃i nuo noctis int̾uentu ad terrã per
uenerĩt. Cu ab hora fere quarta usq ad solis occa¬
su pugnaret᷑. Quo pręlio bellu Uenetoꝵ tociusq ore
maritime confectũ est. Nam cu omĩs iuuẽtus omẽs
& grauioris ȩtatis. in quib aliquid consilii aut digͥ¬
tatis fuit eo cõuenerãt.Tum nauiu quodubiq fuerãt
in unu locũ coegerãt. Quibus amissis reliqui neq

Expanded text:
summa vi transcendere in hostium naves contendebant. summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum esalutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetmaritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque
Abbreviated transcription (Latin):
cõmode tela adici possent. & missa ab gallis grauius
acciderẽt. Una erat magno usui res p̃ꝑata a nr̃is.
falces p̃acute inserte affixeq longuris non ab siłi
forma moraliu falciu. His cũ funes qui antẽnas ad
malos detinebãt. comprehensi adductiq erant naui¬
gio remis incitato prerũpebant᷑. Quibus abscisis
antemnȩ necessario cõcidebãt: ut cu om̃is gallicis
nauibus sp̾es in uellis armamẽtisq consisteret: His
creptis om̃is usus nauiu uno tempore eriperet᷑. Reli¬
quũ erat certamẽ poĩtu in uircute qua nostri milites
facile suꝑabant. atq eo magis qđ in conspectu Cęsaris
atq om̃is excitus res gerebat᷑: ut nullu paulo fortiꝰ
factu latere posset. Omẽs eĩ colles ac loca suꝑiora
unde erat propinquius despectus in mare ab ex̾ci¬
tu tenebãt᷑. disiectis ut diximꝰ antemnis cum
singulas bine at ternę naues circũsteterãt. milites

Expanded text:
commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites
Abbreviated transcription (Latin):
firmitudo. neq ꝑꝑ altitudinem facile telũ adiciebat᷑.¬
Readem de causa minus cõmode scopulis cõtinebant᷑.
Accedebat ut cũ seuire uentus cępisset se uento de diss&.
& tempestate ferrẽt facilius & in uadis consisterẽt tu¬
tius & ab estu relictei nichil saxa &t cautes timerent.
pluribus expugnatis oppidis. Cȩsar ubi intellexit frustra
tantu laborem sumi: neq hostui fugã captis oppidis
reprimi: neq his noceri posse : statuit expectanda clas¬
sem. Quȩ ubi cõueĩt ac primu abhostib uisa ẽ: cir¬
armoꝵ ornatissime. profecte exportu nr̃is aduerse̾ cõ¬
sisterũt. Neq satis bruto qui classi p̃erat uel tribunis
militu centurionib q quibus singulȩ naues erãt adtri¬
bute constabat quid ageret / aut qua ratione pugne
insisterent. Rostro eiz non posse noceri cognouerãt
turribus dũt excitatis: tñ has altitudo puppiu ex bar¬
baris nauib suꝑabat: ut neq ex inferiore loco satis

Expanded text:
altitudinem facile telum adigebateadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; pluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, cirarmorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis
Abbreviated transcription (Latin):
ciones certissiẽ res acceder&. qđ fines sequanoꝵ heluecios
traduxiss&: quod obsides inter cos dandos curass& qđ
ea oĩa nõ mõ in uissu suo.S ciuitatis sed &̃ inscientib ip̃is
feciss&: quod a magrãtu heduoꝵ accusaret᷑. satis cãe¬

Expanded text:
ciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios ciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu H
Abbreviated transcription (Latin):
aud& nemo. His rebus & sua rem familiarẽ auxisse :¬
& facultates ad largiendu magnas comꝑasse: magnũ
nũm equitatus suo sũptu semper alere & circũ se hr̃e
neq solum domi. sed & apud finitimas ciuitates largitẽ
posse: atq huiꝰ potenciȩ causa matrẽ inbiturigib hoĩ
illic nobilissiõ ac potentissiõ collocasse. ip̃ ex heluetiis
uxorem hr̃e. sororem ex matre & propinquas suas
nuptu in alias ciuitates collocasse. fauere & cuꝑe helue¬
ciis: ꝑꝑ eam affinitate. odisse & suo noĩe Cęsare et
Romanos: qđ eoꝵ aduẽtu potencia eius diminuta.
& diuitiacus frater in antiquũ locũ grẽ atq honoris
sit restitutus. Si quid acciderit romanis sũma ĩ spe
deregno se & de ea quã heãt grã despare. Repie¬
norige atq eius eꝗtib. Nam eꝗtatiui quẽ auxilio cȩsaĩ
hedui miserãt  cionnorix preerat: coꝵ fuga reliquum

Expanded text:
audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse eaudeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spemde regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperienorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtu deferãt: quod prestare debeant. Si ia pricipatu
gallie optinẽ non possent galloꝵ ꝗͣ romanoꝵ imꝑia ꝑfer̃e:
neq dubitare debeant: quin si heluecios suꝑauerĩt. ro¬
mani una cũ gallia reliqua heduis libertate sũt erepturi
Ab hisde eĩ consilia queq in castris gerant᷑. hostibus enũ¬
ciari: hos ase coherceri nõ posse. Qum &̃ qd necessariam
rem coactus Cęsari enũciarit: intelligere se ͤꝗͣto id cu
piculo fecerit. & ob eam cã quã di potuerit taciusse.
Cesar hac orõe lisei. donnorigem diuitiaci frẽ desig̃ri
senciebat: sed quod plurib presentib cas res iactari nole¬
bat. Celeriter conciliu dimittit. Liscum retinde. quęxit
ꝑꝑ liberalitate grã. cupidu reꝵ nouaꝵ. compluris ãnos
portoria reliquaq oiã heduoꝵ uectigalia: paruo prȩcio
redempta habere: propterea quod illo dicente cõtradicẽ

Expanded text:
mentum conferant quod debeant: praestare, si iam principatum mentum conferant quod debeant: praestare, si iam principatum Galliae obtinere non possint, Gallorumneque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri
Abbreviated transcription (Latin):
bi se diucius duci intellexit. & die instare: quo die fru¬
mẽtu militib metiri oporteret: conuocatis eoꝵ prĩci¬
pibus: quoꝵ magnã copiã in castris hẽbat. in his diucg
& lyseo: qui sũmo magistratui prȩerãt: quẽ uergobretũ
appellat hedui: qui creatur annius: & uitę necisq in
suos hẽt porãte. grauiter eos accusat. q̃ cũ neq emi
neq ex agris sumni poss& tani necessario tempore. tã
propinquis hostib ab his non subleuet᷑. prȩsertim cum
magna exꝑte eoꝵ precib adductus bellu susceperit.
Multo de grauius quod sit destitutus q̃rit᷑. Tus demu
Liseus orõe Cesaris adductus: qd antea tacuerat. ꝓpoĩt
esse non nullos: quoꝵ auct᷑as apud plebe plurimu
ualet: qui priuati plus possẽt ꝗͣ ipĩ magistratus. Hos se¬
diciosa atq imꝓba orõne multitudiẽ deterrere: ne fru¬

Expanded text:
Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die fruUbi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne fru
Abbreviated transcription (Latin):
atq eoꝵ sociis coacstu hebat premittit: qui uideãt qͣs
i ꝑtes hostes iter faciãt qui cupidius nouissimũ agme
insecuti: alieno loco cũ equitatu heluecioꝵ preliu cõmit¬
tunt. & pauci de nostris cadũt. Quo prȩlio sublati helue¬
cii quod quingentis equitib. tanta multitudiẽ eꝗtũ
propulerãt. audacius sub sistere: nõ nũqͣ & nouissimo
agmine prelio nrõs lacessere ceperũt. Eełar suos aprelio
amplius quinis aut senis milibus passiu interesset. In¬
terim quotidie Cȩsar heduos frumẽtu. qđ essẽt publice
polliciti flagitare. Na pꝑ frigora. ꝗđ gallia sub septento¬
nibus ut ante dictũ ẽ. poĩta ẽ non mõ frumẽta in agris
matura nõ erãt. sed ne pabuli quide satis magna copia
heluecii auerterãt: a quib discedere nolebat die ex
die ducere. Hedui cõferri. cõportari ad esse dicebant

Expanded text:
atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio mplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere.
Abbreviated transcription (Latin):
iter per prouicia ꝑ uim temptasset̃. đ heduos qd ambar¬
ros q allobroges uexassent. memoria deponẽ posse: qđ
sua uictoria tam insolent̾ gloriarent᷑: qdq tam du se
inpune iniurias tulisse admirarent᷑: eode ꝑtinere.
onsuesse eĩz deos immortales: quo grauius hoĩes ex cõ¬
mutacoẽ reꝵ doleant: quos proscelere eoꝵ ulcisci uelĩt
his secũdiores interdu res & diuturniorẽs impunitatẽ
concedere. Cu ea ita sint: tñ si obsides abhis sibi dent
uti ea quę polliceant᷑ facturos intelligat. Et si heduis
de in uiriis quas ip̃is sociisq eoꝵ intulerũt. Item si al¬
lobrogibus satisfaciant se se ca his pace esse facturum.
Qiuuico respondit. ita heluccios amaiorib siuis institutos:
esse: uti obsides accipere. non dare consuerint. Euis rei
castra ex co loco mou&. Idem facit Cesar: equitatũq ce
ad num quatuor miliu quẽ ex omĩ prouĩcia &ͣ hedius

Expanded text:
iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambariter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis