comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ferũt. atq ad eu transeunt. Item reliquis iti¬
neribus non nulle cohortes in agm̃e Cesaris alie
in equites incidunt. Reducit᷑ ad eu deprehensus
ex itinere. CN. magius cremona. pf. fabru
En. pompei: quẽ Cesar ad eum remittit cum
mandatis: qm̃ ad id tpus fatultas colloquendi
nõ fuerit: atq ad se brundusium sit uenturus:
cio: cum ꝑ alios conditiones ferant᷑: ac si corã de
om̃ibus condicionibus disceptet᷑. His datis man¬
datis hrundusiu cũ legioñ . ui. ꝑuẽit uetera¬
nis tres. Atꝗ reliquis quas ex nouo dilectu confe¬
cerat. atq in itinere compleuerat. Domitianas
e cohortes protinus a corfinio in Sicilia miẜat.
Reperit consules dyracchiu profectos cũ mag
ꝑte ex̾citus Pompeu remanere brundusi
cũ cohortibus .xx. Neq certũ ĩ ueniri poterat
obtinendi ne brundusii causa ibi remansisse. qđ
sacilius om̃e adriatũ mare extremis italie parti¬

Expanded text:
ferunt atque ad eum transeunt. item reliquis itiferunt atque ad eum transeunt. item reliquis itineribus nonnullae cohortes in agmen Caesaris, aliae in equites incidunt. reducitur ad eum deprensus ex itinere N. Magius Cremona, praefectus fabrum Cn. Pompei. quem Caesar ad eum remittit cum mandatis: quoniam ad id tempus facultas colloquendi non fuerit atque ipse Brundisium sit venturus, tio, cum per alios condiciones ferantur, ac si coram de omnibus condicionibus disceptetur. His datis mandatis Brundisium cum legionibus vi pervenit, veteranis iii et reliquis quas ex novo dilectu confecerat atque in itinere conpleverat; Domitianas m cohortes protinus a Corfinio in Siciliam miserat. repperit consules Dyrrachium profectos cum magna parte exercitus, Pompeium remanere Brundisii cum cohortibus xx; neque certum inveniri poterat, obtinendine Brundisi causa ibi remansisset, quo facilius omne Hadriaticum mare ex ultimis Italiae parti
Abbreviated transcription (Latin):
domitius atq in publito deposuerat: allatu ad
se ab his uiris corfiniensibus domitio reddit. Ne
continentior in uita hoiu ꝗ in pecunia fuisse ui¬
deatur: & si ea pecuiã publita esse constabat. da¬
tamq a pompeio in scipendium. Milites domiti¬
anos sacramẽtu apud se dicere iubet: atq eo die
castra mou&i iustũq iter conficit. Septem oĩno
dies ad corfiniu cõmoratus. & ꝑ fines marroci¬
noꝵs frentanoꝵ larinatium in apulia ꝑuenit.
Pompeius his rebus cognitis que erãt ad corfiniũ
geste. Luceriã proficiscit᷑ canusium: atq inde brũ¬
dusiu. Copias undiq omes ex nouis dilectibus ad
se cogi iub&. seruos. pastores armat. atq iis equos
attribuit. Ex his circiter. occ. equites conficit.L.
mallius pretor albam cũ tohortibus sex ꝓfugit
Rutilius lupus pretor tarrachinã cũ tribus: que
procul equitatũ cesaris conspicate quiup̃erat bi¬
uius curius. relicto pretore signa ad curiu trãs¬

Expanded text:
ius atque in publico deposuerat, allatum ad se ab quattuorviris Corfiniensibus Domitio reddit, ne continentior in vita hominum quam in pecunia fuisse videatur, etsi eam pecuniam publicam esse constabat datamque a Pompeio in stipendium. milites Domitianos sacramentum apud se dicere iubet atque eo die castra movet iustumque iter conficit vii omnino dies ad Corfinium commoratus, et per fines Marrucinorum Frentranorum Larinatium in Apuliam pervenit. Pompeius his rebus cognitis, quae erant ad Corfinium gestae, Luceria proficiscitur Canusium atque inde Brundisium. copias undique omnes ex novis dilectibus ad se cogi iubet; servos, pastores armat atque iis equos attribuit; ex his circiter ccc equites conficit. L. Manlius praetor Alba cum cohortibus sex profugit, Rutilius Lupus praetor Tarracina cum tribus; quae procul equitatum Caesaris conspicatae, cui praeerat Vibius Curius, relicto praetore signa ad Curium trans
Abbreviated transcription (Latin):
Cum Uarus sua fide ab eo ledi q̃reret᷑. neq re¬
sistere auder&. Ipe equo in oppidu uectus. pro¬
sequẽtibus complurib senatoribo. quo in nuo erat
seͫ. Sulpitius. & licinuis dama suppis. paucis die¬
bus que fieri uell& uticę. constituit. atq imꝑauit.
diebusq post paucis se ĩ regnũ cũ omnibus copiis
recepit

Expanded text:
cum Varus suam fidem ab eo laedi uereretur neque recum Varus suam fidem ab eo laedi uereretur neque resistere auderet. ipse equo in oppidum vectus prosequentibus compluribus senatoribus, quo in numero erat Ser. Sulpicius et Licinius Damasippus, paucis diebus quae fieri vellet, Uticae constituit atque imperavit, diebus aeque post paucis se in regnum cum omnibus copiis recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
se puluere ueniẽtiu cernere. Quaꝵ rexi nihil
oĩo actiderat. Alii classe hostiu celeriter aduola¬
turã suspicarent᷑. Itaq ꝑ territis omĩb. sibi quisꝗͣ
confulebat. Qui in dasse erãt proficisci proꝑabãt.
Noꝵ fuga nauiu onerariaꝵ magistros incitabat.
ꝑauci lenũculi ad officiu imꝑiũq cõueĩebant. s
tanta erat cõpletis lutoribus contencio. qui po
timore propus adire tardarent᷑. Quib rebus ac¬
cidit ut milites pauci patresq familie. qui dus
grã aut misericordia ualerent: aut naues adna¬
re possent. recepti in Sicilia incolumes ꝑueĩrẽt.
Relique copie missis ad Uarum noctu legatis eñ
nuo centurionib: se se ei dediderunt. Quoꝵ
cohortes militu Iuba postero die ante oppidu
conspicatus. sua esse p̃dicans preda. magnã ꝑtei
eoꝵ int̾fici uissit. Paucos electos in regnũ remisit

Expanded text:
se pulverem venientium cernere, quarum rerum nihil se pulverem venientium cernere, quarum rerum nihil omnino acciderat, alii classem hostium celeriter advolaturam suspicarentur. itaque perterritis omnibus sibi quisque consulebat. qui in classe erant, proficisci properabant. horum fuga navium onerariarum magistros incitabat; pauci lenunculi ad officium imperiumque conveniebant. sed tanta erat completis litoribus contentio, qui pottimore propius adire tardarentur. Quibus rebus accidit, ut pauci milites patresque familiae, qui aut gratia aut misericordia valerent aut naves adnare possent, recepti in Siciliam incolumes pervenirent. reliquae copiae missis ad Varum noctu legatorum numero centurionibus sese ei dediderunt. quorum cohortes militum postero die ante oppidum Iuba conspicatus, suam esse praedicans praedam, magnam partem eorum interfici iussit, paucos electos in regnum remisit,
Abbreviated transcription (Latin):
colles capere uniu̾sos. atq eo signa inferri iub&. Hos
quoq p̃occupat missus a Saburra equitatus. Tum
ab equitatu int̾ficiunt᷑. parti integri procũbũt.
atq in castra contendat. & se ab eo nõ discessuꝵ polli¬
tetur. At Curio nũꝗͣ se amisso ex̃citu quẽ a cesare
se recipiũt. sed ii quos ad nouissimũ agmen equoꝵ
reficiendoꝵ causa subscitisse demõstratũ ẽ. fuga
tocius excitus procul aĩaduersa. se se incolumes in
castra conferũt. milites ad unũ omẽs int̾ficiuntꝰ.
His rebus cognitis Marcus rufus questor ĩ castris
relictus a Curione cohortatꝰ suos ne aĩo deficiant.
Illi orant atq obsecrant. ut insicilia nauib repor¬
tent᷑. pollicetur Magistrisq imꝑat nauiu ut pͥmo
uesꝑe omes scaphas ad lutus ad pulsas habeant. S
tantus fuit oĩu terror. ut alii ad esse copias iube
ditererent. Alii cũ legionibo instare Uarum. Iamq

Expanded text:
colles capere universos atque eo signa inferri iubet. hos colles capere universos atque eo signa inferri iubet. hos quoque praeoccupat missus a Saburra equitatus. tum ab equitatu interficiuntur, partim integri procumbunt. atque in castra contendat, et se ab eo non discessurum pollicetur. at Curio numquam se amisso exercitu, quem a Caesare se recipiunt; sed ii quos ad novissimum agmen equorum reficiendorum causa substitisse demonstratum est, fuga totius exercitus procul animadversa sese incolumes in castra conferunt. milites ad unum omnes interficiuntur. His rebus cognitis Marcius Rufus quaestor in castris relictus a Curione cohortatur suos, ne animo deficiant. illi orant atque obsecrant, ut in Siciliam navibus reportentur. pollicetur magistrisque imperat navium, ut primo vespere omnes scaphas ad litus adpulsas habeant. sed tantus fuit omnium terror, ut alii adesse copias Iubae dicerent, alii cum legionibus instare Varum iamque
Abbreviated transcription (Latin):
ũ cohortes ex acie ꝓcurriss&. numide integri
celeritate impetũ nrõꝵ effugiebant: ruisusq
ad ordĩes suos se recipiẽtes cir cũibant: & ab
acie excludebant. sic neq ĩ loco manere ordi¬
nesq seruare: neq procurrẽ & casum subire
fͤutũ iudebatꝰ. Hostiu copie sũmissis a rege au¬
xiliis crebro augebant. nostros uires lassitudiẽ de¬
ficiebant. simł hi qui uulnera acceperaut neq atiẽ
ex tedere. neq in locũ tutũ referri poterãt. quod
tota acies equitatu hostiu circũdata tenebatꝰ. Hi
de sua salute desꝑantes ut extremo uite tempore
hoĩes fatere consuerũt aut sua morte miẜ̾abant᷑.
aut ꝑentes suos cõmẽdabat̾ si quos ex eo ꝑiculo for¬
tuna suare potuss&. ꝑlena exãt oĩa timoris et
luctus. Curio ubi ꝑterritis oĩbus neq cohortacõẽs
suas neq p̃ces audiri intelligit. unã ut ĩ miseris
rebus spem reliquã salutis esse arbitratus. proxĩos

Expanded text:
cum cohortes ex acie procucurrissent, Numidae integri cum cohortes ex acie procucurrissent, Numidae integri celeritate impetum nostrorum effugiebant, rursusque ad ordines suos se recipientes circumibant et ab acie excludebant. sic neque in loco manere ordinesque servare, neque procurrere et casum subire tutum videbatur. hostium copiae submissis ab rege auxiliis crebro augebantur; nostros vires lassitudine deficiebant, simul ii qui vulnera acceperant, neque acie excedere, neque in locum tutum referri poterant, quod tota acies equitatu hostium circumdata tenebatur. hi de sua salute desperantes, ut extremo vitae tempore homines facere consuerunt, aut suam mortem miserabantur aut parentes suos commendabant, siquos ex eo periculo fortuna servare potuisset. plena erant omnia timoris et luctus. Curio ubi perterritis omnibus neque cohortationes suas neque preces audiri intellegit, unam ut in miseris rebus spem reliquam salutis esse arbitratus proximos
Abbreviated transcription (Latin):
cognouiss& imꝑatuꝵ. Curio ad suꝑiorẽ spe
addita pñtis temporis opinione hostes fugere ar¬
bitratus. copias ex locis suꝑioribus in cãpũ dedu¬
cit. Quibus ex locis tu longuis esset progressus:
confecto iã labore excitu .xui. mił spatio ostitit
dat suis signũ Saburra acie constituit & circũ¬
ire ordines atq hortari incipit. sed p̾editatu
dũ taxat procul ad spetiem utitꝰ. Equites in
aciem ĩmittit. nõ de est negocio Curio suosq
hoitat᷑. ut spem omẽ in dirtute reponãt nec
militibus quide ut defessis. neq equitib ut
ꝑ aucis & labore cõfectis studiũ ad pugnãdum
uirtusq deerat. Sed hi nuoͦ ee. Reliqui in iti¬
hostes loco cedere cogebant. sed neq longius fu¬
gientes prosequi: nec uehemẽtius equos incitaẽ
poterant. At equitatus hostui ab utroq cornu
cirtũ ire atie nr̃a & aduersos proterrere ĩcipit

Expanded text:
cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem addita praesentis temporis opinione hostes fugere arbitratus copias ex locis superioribus in campum deducit. Quibus ex locis cum longius esset progressus, confecto iam labore exercitu xvi milium spatio constitit. dat suis signum Saburra, aciem constituit et circumire ordines atque hortari incipit. sed peditatu dumtaxat procul ad speciem utitur, equites in aciem immittit. non deest negotio Curio suosque hortatur, ut spem omnem in virtute reponant. ne militibus quidem, ut defessis, neque equitibus, ut paucis et labore confectis, studium ad pugnandum virtusque deerat; sed hi erant numero cc, reliqui in itihostes loco cedere cogebant, sed neque longius fugientes prosequi, nec vehementius equos incitare poterant. at equitatus hostium ab utroque cornu circumire aciem nostram et aversos proterere incipit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓducebant᷑. ut quicquid in t̾ceder& temporis hoc
omẽs uictoriã morari iuderet᷑. Ita spei curionie
militũ studia nõ de erant. Equites sequi iubet
sese. Iter q accelerat. ut ꝗͣ maxĩe ex fuga ꝑt̾ri.¬
cos adoriri poss&. At illi itinere tocius noctis cõ¬
fecti subsequi nõ poterant. Atq alii alio loco re.¬
sistebant. ne hec quide res Curionẽ ad spem mo¬
rabat᷑. Iuba certior factus a Saburra de noct᷑ no
p̃lio .ii. milia hispanoꝵ & galloꝵ equitu quot
quot sue custodie tausa circũse hr̃e cõsuerat &
peditũ ea ꝑte cui maxime confidebat Saburre
sũmittit. Ipse cũ reliquis copiis elephantisq. lx
lentius subsequit᷑ suspicatus p̃missis equitibus ip̃
ad fore Curionẽ. Saburra copias equitu peditũ¬
q instruit. atq his imꝑat ut simulatione timo¬
ris paulati cedant ac pede referant. se se cu
opus ess& signũ p̃lii datuꝵ & quod rem postulaẽ

Expanded text:
roducebantur, ut quidquid intercederet temporis, hoc roducebantur, ut quidquid intercederet temporis, hoc omne victoriam morari videretur. ita spei Curionis militum studia non deerant. equites sequi iubet sese iterque accelerat, ut quam maxime ex fuga perterritos adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non poterant atque alii alio loco resistebant. ne haec quidem res Curionem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Saburra de nocturno proelio ii milia Hispanorum et Gallorum equitum, quos suae custodiae causa circum se habere consuerat, et peditum eam partem, cui maxime confidebat, Saburrae summittit; ipse cum reliquis copiis elephantisque lx lentius subsequitur. suspicatus praemissis equitibus ipsum adfore Curionem Saburra copias equitum peditumque instruit atque his imperat, ut simulatione timoris paulatim cedant ac pedem referant; sese, cum opus esset, signum proelii daturum et quod rem postulare
Abbreviated transcription (Latin):
reducũt. Curio cũ omĩb copiis quarta iugilia
ex igerat. cohortibus quinq castris p̾sidio relictis.
rogressus milł passuũ sex. equites cõuenit. rem
gestam cognouit. Ex captiuis q̃rit quis castris
ad bagradam presit. Respondent Saburrã.
eli qua studio itineris conficiendi q̃rere p̃termittit.
proximaq respiciens signa. uidetis ne inquit
milites captiuoꝵ orõne cũ ꝑfugis cõuenire: ab¬
esse Regem. exiguas esse copias missas. quȩ pau¬
cis equitib pares esse nõ potuerũt. proinde ao
predam ad gloria proꝑate: ut iã de p̃miis nr̃is
& de referenda gratia cogitare incipiamus. Erãt
ꝑ se magna que gesserant milites. presertim cũ
ȩoꝵ exiguus nuͣs cũ tanta multitudine numidaꝵ
conferret᷑. Hec tñ ab ipis inflatius cõmemorabãt᷑.
ut de sius hoĩes laudib libenter predicant. Multa
preterea spolia p̃ferebant᷑. Capti hoĩes equitesq t¬

Expanded text:
reducunt. Curio cum omnibus copiis quarta vigilia reducunt. Curio cum omnibus copiis quarta vigilia exierat cohortibus v castris praesidio relictis. progressus milia passuum vi equites convenit, rem gestam cognovit; ex captivis quaerit, quis castris ad Bagradam praesit; respondent Saburram. reliqua studio itineris conficiendi quaerere praetermittit proximaque respiciens signa, videtisne, inquit milites, captivorum orationem cum perfugis convenire? abesse regem, exiguas esse copias missas, quae paucis equitibus pares esse non potuerint? proinde ad praedam, ad gloriam properate, ut iam de praemiis vestris et de referenda gratia cogitare incipiamus. erant per se magna quae gesserant equites, praesertim cum eorum exiguus numerus cum tanta multitudine Numidarum conferretur. haec tamen ab ipsis inflatius commemorabantur, ut de suis homines laudibus libenter praedicant. multa praeterea spolia praeferebantur, capti homines equitesque p
Abbreviated transcription (Latin):
His constitutis rebus probatisq cõsiliis ex ꝑfugis qui¬
busda oppidanis audit  uibam reuocatu finitimo
bello: & controuersiis leptitanoꝵ restitisse ĩ regno.
Saburrã eius prefectũ cũ mediotrib copiis missu
utice propinquare. His auctorib temere credẽs
consiliu smutat: & prelio rem comittere costituit.
Militum ad hanc rem probanda adiuuat adolescẽtia.
tiu mittit ad flumẽ bagradam. quibus p̃erat Sa¬
burra de quo ante erat auditũ. sed rex cũ omĩbus
copiis insequebat᷑. & sex miliu passiui int̾uallo
ab Saburra consederat. E quites missi nocte it̾
conficiunt. Imprudentes atq in opinantes hostis eg¬
grediunt᷑. Numide eĩs quada barbara consuetudĩe
nullis ordinibo passim consederant. Hos opp̃ssos
somno & dispersos adorti: magnũ eoꝵ num ĩ
terficiunt. multi ꝑ territi profugiũt. Quo facto
ad Curionẽ equites reuertuntꝰ: Captuos q adeũ

Expanded text:
His constitutis rebus probatisque consiliis ex perfugis quiHis constitutis rebus probatisque consiliis ex perfugis quibusdam oppidanis audit Iubam revocatum finitimo bello et controversiis Leptitanorum restitisse in regno et Saburram, eius praefectum, cum mediocribus copiis missum Uticae adpropinquare. his auctoribus temere credens consilium commutat et proelio rem committere constituit. multum ad hanc rem probandam adiuvat adulescentia, tium mittit ad flumen Bagradam. quibus praeerat Saburra, de quo ante erat auditum, sed rex cum omnibus copiis insequebatur et vi milium passuum intervallo ab Saburra consederat. equites missi nocte iter conficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Numidae enim quadam barbara consuetudine nullis ordinibus passim consederant. hos oppressos somno dispersos adorti magnum eorum numerum interficiunt; multi perterriti profugiunt. quo facto ad Curionem equites revertuntur captivosque ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
non poterat. tanta habebat suaꝵ reꝵ fiducia.
amq cesaris in hispania res secũde in affricam
nũciis ac litteris ꝑferebantꝰ. Quibus omib rebus
sublatis. nichil contra se rege iuisuꝵ ex istimabat
Sed ubi certis auctoribus comꝑit minus .U. & .xx.
milibus longe ab utica eius copias esse: relictis
munitionib se se ĩ castra cornelia recepit. Huc
frumẽtu comportare. castra munire. materia
conferre cepit. Statĩq in Sicilia misit uti due
legiones reliquusq equitatus ad se muteret᷑. Castra
exant ad bellu ducendum aptissima natura et
loci munitrone. & maris propinquitate. & aq̃
& salis copia cuius magna uis iam exx proximis
erat salinis eo congesta nõ materia multitudiẽ
arboꝵ. non frumentũ cuius erant plenissimi agri
deficere poterat. Itaq oĩu suoꝵ consensu Curio
reliquas copias ex pectare & bellu ducere ꝑabat.

Expanded text:
non poterat; tantam habebat suarum rerum fiduciam. non poterat; tantam habebat suarum rerum fiduciam. iamque Caesaris in Hispania res secundae in Africam nuntiis ac litteris perferebantur. quibus omnibus rebus sublatus nihil contra se regem nisurum existimabat. sed ubi certis auctoribus comperit minus v et xx milibus longe ab Utica eius copias abesse, relictis munitionibus sese in Castra Cornelia recepit. huc frumentum comportare, castra munire, materiam conferre coepit, statimque in Siciliam misit, uti duae legiones reliquusque equitatus ad se mitteretur. castra erant ad bellum ducendum aptissima natura et loci munitione et maris propinquitate et aquae et salis copia, cuius magna vis iam ex proximis erat salinis eo congesta. non materia multitudine arborum, non frumentum, cuius erant plenissimi agri, deficere poterat. itaque omnium suorum consensu Curio reliquas copias expectare et bellum ducere parabat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ timorẽ se se recipiũt. Qua re aĩaduersa Uarus
& terrore ex̃citus cognito: buccinatore in castris
& paucis ad spetie tab̾naculi relictis: de tercia ui.¬
gilia silentio ex̃citũ in oppidu reducit. Postero
die Curio obsidere Uticam. ualloq circũ munire
instituit. Erat in oppido multitudo insolens belli
duitnitate otii. Uticenses pro quibusda cesaris in
erant eiħ se bñficiis illi amicissimi: cõuentus ẜ qui ẽtuariis
generib constar&. terror ex superioribus p̃liis ⁊¬
magnus. Itaq deditione omẽs in palam loq̃bãt᷑.
& cũ .p. Aitio agebant. ne sua ꝑtinatia oĩu for¬
tunas ꝑ turbari uell&. Hec cũ agerẽt nũtii p̃missi
cab rege Iuba uenerũt qui illu adesse cũ magnis
copiis dicerent. & de custodia ac defensione urb̃
hortarent᷑. Que res eoꝵ ꝑterritos aĩos cõfirmauͭ.
Iunciabant᷑ hec eade curioni sed aliꝗͣdui fides ficiꝰ

Expanded text:
propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa Varus propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa Varus et terrore exercitus cognito bucinatore in castris et paucis ad speciem tabernaculis relictis de tertia vigilia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die Curio obsidere Uticam valloque circummunire instituit. erat in oppido multitudo insolens belli diuturnitate otii, Uticenses pro quibusdam Caesaris in se beneficiis illi amicissimi, conventus is qui ex variis generibus constaret, terror ex superioribus proeliis magnus. itaque de deditione omnes iam palam loquebantur et cum P. Attio agebant, ne sua pertinacia omnium fortunas perturbari vellet. haec cum agerentur, nuntii praemissi ab rege Iuba venerunt, qui illum adesse cum magnis copiis dicerent et de custodia ac defensione urbis hortarentur. quae res eorum perterritos animos confirmavit. Nuntiabantur haec eadem Curioni, sed aliquamdiu fides fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ac restitit. & quis ess&. aut quid uellet q̃siuit hume¬
rum aꝑtu gladio appetit. Paulũq abfuit quin uaru
interficer&: quod ille ꝑiculu sublato ad eius conatũ scuto
uitauit. fabius a proximis militib circũuẽtus int̾ficit᷑.
Iac fugientiu multitudiẽ ac turba porte castroꝵ occu¬
pantur atq iter impeditꝰ. pluresq in eo loco sine iuil¬
nere ꝙͣ in p̃lio aut fuga intereunt. Neq multũ abfuit
quin &̃ castris expellerent᷑. Ac nõ nulli protinus
eodem cursu in oppidu contẽderũt. sed cũ loci nã
si curionis milites his rebus incligebant que ad op¬
pugnatione castroꝵ erant usui. Itaq curio ex̾citu
in castra reducit. sius omĩbus p̃ter fabiu ĩ colum̃b
xx nũo aduersarioꝵ circiter.de. interfectis. Ao e
uulneratis. qui omẽs discessu curionis. multiq p̃.¬
terea ꝑ simulationẽ uulneꝵ ex castris in oppidũ

Expanded text:
ac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umeac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umerum apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit. Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. hac fugientium multitudine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum afuit quin etiam castris expellerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt. sed cum loci natusi Curionis milites iis rebus indigebant quae ad oppugnationem castrorum erant usui. itaque Curio exercitum in castra reducit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero adversariorum circiter dc interfectis ac m vulneratis; qui omnes discessu Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex castris in oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e usum in re militari sciebat ꝑterritu inquit hos¬
tes uides curio: quid dubitas uti temꝑis oportuĩtate:
lle unũ elocutus ut mẽoria tenerẽt milites ea que
pridie sibi confirmassent sequi sese iub&. & p̃currit
ante omẽs. Adeoq erat impedita uallis: ut ascẽsu
nisi subleuati a suis primi nõ fatile eniterent᷑. sed p̃¬
occupatus aĩus attianoꝵ militũ timore tempore et
fuga & cede suoꝵ nichil de resistendo cogitabat. Omẽs¬
q iam se ab equitatu circũuenire̾ arbitrabant᷑. Itaq
priusꝗͣ telu abici posset aut nostri propius accederent
omĩs uari acies terga uertit: seq in castra recepit. Iua
in fuga fabius pelignus quida ex imfimis ordinibus
de excitu Curionis primũ agmẽ fugientiu cõsecutus
magna uoce Uarum noiẽ appellans. requirebat: uti
unus esset ex eius militib & monere aliquid uelle ac
dicere uideret᷑. Ubi ille sepius appellatus: aspexit: &¬

Expanded text:
habere usum in re militari sciebat, perterritum, inquit hoshabere usum in re militari sciebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas uti temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea quae pridie sibi confirmassent, sequi se iubet et praecurrit ante omnes. adeoque erat impedita vallis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. sed praeoccupatus animus Attianorum militum timore et fuga et caede suorum nihil de resistendo cogitabat, omnesque iam se ab equitatu circumveniri arbitrabantur. itaque priusquam telum adigi possit aut nostri propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur. ubi ille saepius appellatus aspexit
Abbreviated transcription (Latin):
Uarus quide actius dubitabat copias ꝑdutere: siue
sollicitandi milites: seu equo loco dimitandi detur
occasio: ne facultate p̃t̾mittat. Erat uallis inter
duas acies ut supͣ demõstratu ẽ: nõ ita magno &
eut difficili & arduo ascensu. hãc uterq si adũsari¬
Ꝙꝵ copie transire conarent expectabat. quo equiore
loco p̃liu cõmitter&. Simul ab sinistro cornu .p. Actii
equitatus omĩs & una leuis armatura. & in t̾iecti com¬
plures cũ se in uallem dimitter& cernebant᷑. Ad eos
Curio equitatu & duas marucinoꝵ cohortes mittit.
Quoꝵ primũ impetũ equites hostiu nõ tulerũt: sed
amissis equis ad suos refugerũt. relicti abhis qui
una procurrerãt leuis armature circũ ueniebantur
atq interficiebant᷑ ab nr̃is. Huc tota Uari cõuersa ati¬
es suos fugere & concidi uidebat. Tum Rebillus leg
Cesaris quẽ curio secũ ex sicilia duxerat. quod magnũ

Expanded text:
Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive sollicitandi milites sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne facultatem praetermittat. Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna, at difficili et arduo ascensu. hanc uterque si adversariorum copiae transire conarentur, expectabat, quo aequiore loco proelium committeret. simul ab sinistro cornu P. Atti equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur. ad eos Curio equitatum et duas Marrucinorum cohortis mittit; quorum primum impetum equites hostium non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti ab his, qui una procurrerant levis armaturae, circumveniebantur atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere et concidi videbat. tum Rebilus, legatus Caesaris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum
Abbreviated transcription (Latin):
na atq his ducibus repudiatis corfiniensem igno¬
minia in italie fuga: an hispaniaꝵ deditionem
c affrici belli p̃iudicia sequimini. Equide me cę¬
saris milite dici uolui: uos me imꝑatoris noĩe appel¬
lauistis: cuius si uos penitet uestrũ uobis beneficiũ
remitto: michi meũ restituite nomẽ: ne ad cõtu¬
meliam honorez dedisse uideamini.
Qua orõne ꝑmoti milites crebro &ẽ dicente int̾pel¬
labant: ut magno cũ dolore infidelitatis suspicio¬
nẽ sustinere uiderent᷑. discedente uoͣ & ex cõcione
uniuerse cohortant᷑ magno sit aĩo. neu dubitet p̃
liu cõmutere & sua fide uirtute  exꝑiri. Quo stõ
cõmutata oiu & uolũtate & opinione cõsensũ suo
constituit curio: cũ primũ sit data potestas p̃lio
rem cõmittere. Posteroq die productos eodẽ loco
quo suꝑiorib diebus cõstiterat ĩ atie collocat. Nem

Expanded text:
na atque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignona atque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispaniarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperatoris nomine appellavistis. cuius si vos paenitet, vestrum vobis beneficium remitto, mihi meum restituite nomen, ne ad contumeliam honorem dedisse videamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam dicentem interpellabant, ut magno cum dolore infidelitatis suspicionem sustinere viderentur, discedentem vero ex contione universi cohortantur, magno sere et suam fidem virtutemque experiri. quo facto commutata omnium et voluntate et opinione consensu suorum constituit Curio, cum primum sit data potestas, proelio rem committere, posteroque die productos eodem loco, quo superioribus diebus constiterat, in acie collocat. ne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑotestate : Relinquit᷑ noua religio: ut eo neglecto¬
nõ sac camẽto quo tenemĩ respiciatis illud quod dedi¬
cione ducis & capitis diminutione sublatũ ẽ. At
At credo si cesarem probatis: iam me offenditis quidem¬
eis in uos meritis ꝑ iudicaturus nõ sum. que sunt adhuc
& mea uoluntate & urã expectatione leuiora. Sed tñ
sui laboris milites semꝑ euentu belli p̃mia petiuerũt qui
qualis sit futurus ne uos quide dubitatis. diligẽtia q̃
nrãm aut quẽ ad finẽ adhuc res ꝓcessit fortunã cur
preteream: An penitet uos qd saluũ atq incolumem
excitu nulla oĩno naue desiderata traduxeri: Qđ
dassem hostiu primo impetu adueniens profligauerii:
Quod bis ꝑ biduu equestri p̃lio suꝑaueri: Quod ex
portu sinuq aduersarioꝵ .cc. naues oneratas addux¬
erim: Eoq illos compulerim ut neq pedestri itine᷑
neq naub cõmeatu iuuari possint: Hac uos fortu¬

Expanded text:
potestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglectpotestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglecto sacramento, quo tenemini, respiciatis illud, quod deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, credo, si Caesarem probatis, in me offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, quae sunt adhuc et mea voluntate et vestra exspectatione leviora; sed tamen sui laboris milites semper eventu belli praemia petiverunt, qui qualis sit futurus, ne vos quidem dubitatis. diligentiam quidem nostram aut, quem ad finem adhuc res processit, fortunam cur praeteream? an paenitet vos, quod salvum atque incolumem exercitum nulla omnino navi desiderata traduxerim? quod classem hostium primo impetu adveniens profligaverim? quod bis per biduum equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum cc naves oneratas abduxerim eoque illos compulerim, ut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuos ꝑiisse existimãt : An uoͣ in hispania res gestas
cesaris nõ audistis: duos pulsos ex̾citus. duos suꝑatos
duces. duas receptas prouĩtias: Hec apta diebus .xl.
quibus in cõspectũ adu̾sarioꝵ uenerit. Cesar. An
qui in columes resistere nõ potuerũt ꝑditi resistant:
Uos aute certa uictoria Cesarẽ secuti. de iundicsta
ia belli fortuna uictu sequamini. Cu uestri officii
p̃mia ꝑcipere debeatis. desertos ei se ac proditos a nͥo¬
bis dicũt & prioris sacramẽti mentionẽ faciũt. Uos¬
ne uero .L. domitiu an uos domitius deseruit:
Non ne extremã pati fortunã paratos proietit: Ille
non sibi clam uobis salute fuga petiuit: nõ proditi
ꝑ illu. cesaris bñficio estis conseruati: Sacramẽto
quida uos tenere qui potuit: cũ ꝓiectis fastibus &
depoĩto imꝑio prinatus & captus ipẽ ĩ alienã ueĩss&

Expanded text:
per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas Caesaris non audistis? duos pulsos exercitus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum adversariorum venerit Caesar? an qui incolumes resistere non potuerunt, perditi resistant? vos autem incerta victoria Caesarem secuti diiudicata iam belli fortuna victum sequamini, cum vestri officii praemia percipere debeatis? desertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti mentionem faciunt. vosne vero L. Domitium, an vos Domitius deseruit? nonne extremam pati fortunam paratos proiecit ille? non sibi clam vobis salutem fuga petivit? non proditi per illum Caesaris beneficio estis conservati? sacramento quidem vos tenere qui potuit, cum proiectis fascibus et deposito imperio privatus et captus ipse in alienam venisset
Abbreviated transcription (Latin):
cilio contione aduocat militu. cõmemorat qđ sit
eoꝵ usus studio ad corfiniu Cesar: ut magnã ꝑtem
it alie bñficio atq auctoritate eoꝵ sua fecerit: Uos
eĩs urmq factũ inquit oĩa de inceps municipia sũt
secuta: neq sine causa & cesar amicissime de uobis
& illi gauisissime udicauerũt. Pompeus eĩ nullo p̃¬
lio pulsus uestri facti preuiditio motus italia ex tes¬
sit. Cesar me quẽ sibi carissimũ huĩt proiũciãq Si¬
ciliam atq affrica: sine quib urbem atq italiam
tueri nõ potest uestre fidei cõmisit. Ad sunt qui uos
hortent᷑: ut anobis desciscatis: Quid eĩ est illis optaciꝰ
ꝙͣ uno temꝑe & nos circũuenire: & uos nephario
scelere obstringere: Aut quid irati grauius de uobis
sentire possũt ꝗͣ ut eos prodatis qui se uobis omĩa
debere iudicant: In eoꝵ potestatẽ ueniatis: qui se

Expanded text:
silio contionem advocat militum. commemorat, quo sit silio contionem advocat militum. commemorat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate eorum suam fecerit. vos enim vestrumque factum, inquit, omnia deinceps municipia sunt secuta, neque sine causa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a nobis desciscatis. quid enim est illis optatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos nefario scelere obstringere? aut quid irati gravius de vobis sentire possunt, quam ut eos prodatis, qui se vobis omnia debere iudicant, in eorum potestatem veniatis, qui se
Abbreviated transcription (Latin):
paꝵ crederȩ. neq imꝓbos scire sese timẽi: qđ illis
licentia timor augeat. nostris studia diminuat. Qđ
si iam inquit hec explorata habeamiis: que de ex̃citus
alienatione dicunt᷑: que quider ego aut oĩo falsa
a ut certe minora opinione esse cõfido: quãto hec
dissimulare & occultari ꝗͣ ꝑ nos confiriari prestet
An nõ uti corꝑis uulnera: ita ex̃citus in cõmoda sũc
tegenda: ne spem adu̾sariis augeamus. Aut &̃ ut
media nocte proficiscam̃ addũt: quo maiorẽ credo
licentia habeant qui peccare conent᷑. Namq hu¬
iusmodi res aut pudore aut metu tenent᷑. quib
rebus nox maxĩe aduersaria ẽ. Quare neq tanti
sum animi: ut sine spe castra oppugnanda censeã:
neq tanti timoris ut ip̃e deficia atq omĩa prius
ex pienda arbitror. magnaq ex ꝑte iã me una uo¬
biscum de re iudiciu factuꝵ confido. dimisso con¬

Expanded text:
parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia deminuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exercitus alienatione dicuntur, quae quidem ego aut omnino falsa aut certe minora opinione esse confido, quanto haec dissimulari et occultari, quam per nos confirmari praestet? an non, uti corporis vulnera, ita exercitus incommoda sunt tegenda, ne spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe castra obpugnanda censeam, neque tanti timoris, uti spe deficiam, atque omnia prius experienda arbitror magnaque ex parte iam me una vobiscum de re iudicium facturum confido. Dimisso con
Abbreviated transcription (Latin):
qui censerẽt de tercia uigilia in castra cornelia re.¬
cedendu. ut maiore spatio tẽporis in t̾iecto militũ
mentes sanarent᷑. Simul si quid grauius accidissa
magna multitudine nauiu & tucius & facilius in
Sicilia receptus daret᷑. Curio utrũq inprobans
cõsiliu ꝗͣtu alti̾ sentẽtie de esset aĩ: tm̃ altiꝰ suꝑ esse
dicebat. Hos turpissime fuge ratione hr̃e. Illos &
iniquo loco dimitandu putare. Qua eĩ inquit si¬
ducia & oꝑe & natura loci munitissinia castra ex¬
pugnare̾ posse cõfidimus: aut uõ ꝗd proficimus
si accepto magno detͥmẽto ab oppugnatione castroꝵ
discedimus: quasi nõ felicitas reꝵ gestaꝵ ex̾citus
beniuolentia imꝑatorib & res aduerse odia con.¬
cilient. Castroꝵ aũt mutacio quid hab& nisit
turpem fuga & desꝑatione oĩu & alienationẽ ex¬
citus : Nam neq prudentis suspicari oport& sibi

Expanded text:
qui censerent de tertia vigilia in Castra Cornelia requi censerent de tertia vigilia in Castra Cornelia recedendum, ut maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul siquid gravius accidisset, magna multitudine navium et tutius et facilius in Siciliam receptus daretur. Curio utrumque improbans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos turpissimae fugae rationem habere, illos etiam iniquo loco dimicandum putare. qua enim, inquit, fiducia et opere et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestarum exercitus benevolentiam imperatoribus et res adversae odia concilient! castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi
Abbreviated transcription (Latin):
res eius rei uidebant᷑. Cuile bellu genus hoĩu qđ
licer& libere facere & sequi quod uell&. Legiones
hee que paulo ante apud adu̾sarios fuerant. Na
&ia Cesaris bñficiu mutauerat cõsuetudo: qua of¬
ferrent᷑ municipia &̃ diuersis ꝑtib cõiũcta. Neq
eiĩ ex marsis pelignisq ueĩebant ut qui suꝑiore
nocte in cõtuberniis cõmilitesq nõ nulli grauiores¬
ẜ mones militu uulgodurius acceͥpiebant. Nõ nulli
&ia ab his qui diligẽtiores iuderi uolebãt fingebãt᷑.
Qiubus de causis consilio cõuocato de sũma reru
deliberare incipit. Erant snĩe que conãdu õibus
modis castraq uari oppugnanda tenser&̃. quod
al n hiuus modi militu cõsiliis otiu maxĩe cõtrarium¬
esse arbitrarent̾. P ostremo p̃stare dicebat᷑ ꝑ uirtuto
in pugna belli fortunã exꝑiri. ꝗͣ desertos & circum¬
uentos ab sius grauissimũ suppliciu pati. Porro ei

Expanded text:
res eius rei videbantur. civile bellum; genus hominum cui id res eius rei videbantur. civile bellum; genus hominum cui id liceret libere facere et sequi quod vellet; legiones hae quae paulo ante apud adversarios fuerant . nam etiam Caesaris beneficia mutaverat consuetudo qua offerrentur . municipia etiam diversis partibus coniuncta. ;neque enim ex Marsis Paelignisque veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque . non nulli graviora sermones militum; dubia durius accipiebantur, nonnulla etiam ab his, qui diligentiores videri volebant fingebantur. Quibus de causis consilio convocato de summa rerum deliberare incipit. erant sententiae, quae conandum omnibus modis castraque Vari oppugnanda censerent, quod in huius modi militum consiliis otium maxime contrariumesse arbitrarentur. postremo praestare dicebant per virtutem in pugna belli fortunam experiri, quam desertos et circumventos ab suis gravissimum supplicium perpeti. erant,
Abbreviated transcription (Latin):
cũire atie Curionis atq obsecrare milites cepit: ne
primã sacramẽti quod apud domitiu atq apud se
questorem dixissent mẽoria deponer&̃: neu cont᷑
eos arma ferrent. qui eade essent usi fortuna: eadẽq
in obsidione ꝑpessi. Neu pro his ꝑugnar&̃ ⁊ quibus
cõtumelia ꝑfuge appellarent᷑. Huc pauca ad spem
largitionis addidit: que sua ab liberalitate si se atq
Actiu secuti essent expectare deberent. Hac hĩca
orõe. nulla in ꝑte ab excitu Curionis fit sigͥficatio:
atq ita suas uterq copias reducit. Atq ĩ castris cu¬
rionis magnus oĩu incessit timor: nã is uariis hõĩu
ẜmonibus celeriter auget᷑. Unus quisq eĩ opinione
fingebat. & ad id quod ab alio audierat sui aliquid
timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad plures ꝑ¬
manauerat: atq illiꝰ alii trediderat: plures aucto¬

Expanded text:
cumire aciem Curionis atque obsecrare milites coepit, ne cumire aciem Curionis atque obsecrare milites coepit, ne primi sacramenti, quod apud Domitium atque apud se quaestorem dixissent, memoriam deponerent, neu contra eos arma ferrent, qui eadem essent usi fortuna eademque in obsidione perpessi, neu pro iis pugnarent, a quibus contumelia perfugae appellarentur. huc pauca ad spem largitionis addidit, quae ab sua liberalitate, si se atque Attium secuti essent, expectare deberent. hac habita oratione nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio, atque ita suas uterque copias reducit. Atque in castris Curionis magnus omnium incessit timor animis; is variis hominum sermonibus celeriter augetur. unusquisque enim opiniones fingebat, et ad id, quod ab alio audierat, sui aliquid timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad plures permanaverat atque alius alii tradiderat, plures aucto
Abbreviated transcription (Latin):
Uarium ꝑfugiũt. Hi seu uere quã habuerãt opini¬
one ad eu ꝑferũt. siue &̃ aurib Uari seruiũt. flã
que uolumus & credimꝰ libentꝰ: & que sentimꝰ
ipĩ reliquos sentire speramus. Confirmãt quide
certe tocius ex̾citus aĩos alienos esse a Curione
Maxime que opus esse ĩ cõspectu ex̾citu uenire
& colloquẽdi dare facultate. Qua opinione ad¬
ductus yarus postero die mane legiones ex castris
educit. Facit ide Curio. atq una ualle nõ mag¬
na interiecta. suas uterq copias instruit. Erat
ex citu Pari Sext. guintiluis uarus. quẽ fuisse Corfini
sup̃ demonstratũ est. Hic dimissus a cesare in affricam
uenerat. legionesq eas transduxerat. quas suꝑioribus
temporibus Corfinio receperat Cesar: adeo ut pautis
mutatis Centurionib iidem ordines manipuliq con¬
starent. Hanc nactus appellationis cã Quintiluis: cir¬

Expanded text:
Varum perfugiunt. hi sive vere quam habuerant opiniVarum perfugiunt. hi sive vere quam habuerant opinionem ad eum perferunt, sive etiam auribus Vari serviunt — nam quae volumus, ea credimus libenter, et quae sentimus ipsi, reliquos sentire speramus — confirmant quidem certe totius exercitus animos alienos esse a Curione, maximeque opus esse in conspectum exercitus venire et colloquendi dare facultatem. qua opinione adductus Varus postero die mane legiones ex castris educit. facit idem Curio, atque una valle non magna interiecta suas uterque copias instruit. Erat in exercitu Vari Sex. Quintilius Varus quem fuisse Corfinii supra demonstratum est. hic dimissus a Caesare in Africam venerat, legionesque eas traduxerat Curio, quas superioribus temporibus Corfinio receperat Caesar, adeo ut paucis mutatis centurionibus idem ordines manipulique constarent. hanc nanctus appellationis causam Quintilius cir
Abbreviated transcription (Latin):
osteroq die Uticã ex̾citu ducit. & prope oppidũ
castra ponit. Non du oꝑe castroꝵ ꝑfecto: eꝗtes
ex statione nũciant magna auxilia equitũ peditũq
ab rege missa uticã ueĩre. Eodeq ipr̃e us mag¬
na pulueris cernebat᷑. Et uestigio tẽporis pͥmu
agmẽ erat ĩ conspectu. Nouitate rei Curio ꝑmo¬
tus p̃mutit eꝗtes qui primũ impetũ sustineant.
ac morent. Ipẽ celeriter ab oꝑe decluctis legiõib
acie instruit. Equitesq cõmittũt p̃liu. Et prius¬
ꝗͣ plane legiones explicari & consistere possent: tota
auxilia Regis impedita ac ꝑ turbata. quod nullo or¬
dine & sine timore iter fecerãt. ĩ fuga se cõii ciũt
E quitatuq oĩ fere ĩ columi: quod se ꝑ litora celerit
ĩ oppidu recepit magnũ peditũ nũm int̾ficiunt.
Proxima nocte centuriones marsiduo ex castris
curionis cũ manipularibo suis .xxii. ad aitium

Expanded text:
posteroque die Uticam exercitum ducit et prope oppidum posteroque die Uticam exercitum ducit et prope oppidum castra ponit. nondum opere castrorum perfecto equites ex statione nuntiant magna auxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam venire; eodemque tempore vis magna pulveris cernebatur, et vestigio temporis primum agmen erat in conspectu. novitate rei Curio permotus praemittit equites, qui primum impetum sustineant ac morentur; ipse celeriter ab opere deductis legionibus aciem instruit. equitesque committunt proelium, et, priusquam plane legiones explicari et consistere possent, tota auxilia regis impedita ac perturbata, quod nullo ordine et sine timore iter fecerant, in fugam coiciunt equitatuque omni fere incolumi, quod se per litora celeriter in oppidum recipit, magnum peditum numerum interficiunt. Proxima nocte centuriones Marsi duo ex castris Curionis cum manipularibus suis xxii ad Attium
Abbreviated transcription (Latin):
tes numide. ex oppido peditesq .cccc. mittũt
auaro: quos auxilii causa rex Iuba paucis dieb
ante Uticam miserat. Huic & paternũ hospi¬
tiu cũ pompeio & simultas cũ Curione int̾
lege regnũ Iube publicauerat. Cõcurrunt
eꝗtes int̾ se: neq uoͣ primũ impetũ nr̃oꝵ nu¬
mide ferre potuerũt. sed interfectis circiter
Cxx. reliqui se in castra ad oppidũ receperũt.
interim aduẽtu log̃aꝵ nauiu curio ꝓnũtiari
onerariis nauibus uib&: que stabant ad uticã nũo
circiter .cc. se in hostiu hĩtuꝵ loco: qui nõ ex uesti¬
gio ad castra corneliana uela duxisset. Qua ꝓnũ¬
tiatione facta temporis pũcto sublatis anchoris õs
uticam relinquũt. & quo imꝑatu ẽ transeũt. Que
res oĩi reꝵ copia compleuit ex̾citũ. His rebus
gestis Curio se in Castra ad bagradam recepit. at
uniu̾si ex̾citus cõclamatione imꝑator appellat᷑.

Expanded text:
uites Numidae ex oppido peditesque cccc mittuntur uites Numidae ex oppido peditesque cccc mittuntur a Varo, quos auxilii causa rex Iuba paucis diebus ante Uticam miserat. huic et paternum hospitium cum Pompeio et simultas cum Curione interlege regnum Iubae publicaverat. concurrunt equites inter se; neque vero primum impetum nostrorum Numidae ferre potuerunt, sed interfectis circiter cxx reliqui se in castra ad oppidum receperunt. interim adventu longarum navium Curio pronuntiari onerariis navibus iubet, quae stabant ad Uticam numero circiter cc, se in hostium habiturum loco, qui non ex vestigio ad Castra Cornelia naves traduxisset. qua pronuntiatione facta temporis puncto sublatis ancoris omnes Uticam relinquunt et, quo imperatum est, transeunt. quae res omnium rerum copia complevit exercitum. His rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recipit atque universi exercitus conclamatione imperator appellatur,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ est iugu directu eminẽs in mare: utraq
ex parte p̃ruptu: atq asperu. Sed tñ paulo
leniore fastigio ab ea ꝑte que ad uticã uergit. at¬
ab est directo itineͬ abutica paulo amplius pas¬
sus mille. sed hoc itinẽ ẽ fons quo mare succedit
longius lateq is locus restagnat: quẽ si : uitare no¬
luerint: sex miliu circuita ĩ oppidũ ꝑuẽiũt hoc
explorato loco curio castra Uari conspicit. muro
oppidoq cõuĩcta ad porta que appellat᷑ bellica ad¬
modu munita natura loci una ex ꝑte ip̃o oppi¬
do Utica. altera a theatro quod ẽ ante oppidũ sub¬
tractionibus eius operis maximis aditu ad castra
difficili & angusto. simul aĩaduertit multa undiq
portari atq agi plenissimis uiis: que repẽtini tu¬
multus timore ex agris in urbem cõferantur.
Huc eꝗtatu mittit ut diriper& atq hr̃et loco
prede. Eodeq temꝑe his reb subsidio. de. eꝗ¬

Expanded text:
autem est iugum derectum eminens in mare, utraque autem est iugum derectum eminens in mare, utraque ex parte praeruptum atque asperum, sed tamen paulo leniore fastigio ab ea parte, quae ad Uticam vergit. abest derecto itinere ab Utica paulo amplius passus mille. sed hoc itinere est fons, quo mare succedit longius, lateque is locus restagnat; quem siqui vitare voluerit, vi milium circuitu in oppidum pervenit. Hoc explorato loco Curio castra Vari conspicit muro oppidoque coniuncta ad portam, quae appellatur Belica, admodum munita natura loci, una ex parte ipso oppido Utica, altera a theatro, quod est ante oppidum, substructionibus eius operis maximis, aditu ad castra difficili et angusto. simul animadvertit multa undique portari atque agi plenissimis viis, quae repentini tumultus timore ex agris in urbem conferebantur. huc equitatum mittit, ut diriperet atque haberet loco praedae; eodemque tempore his rebus subsidio dc eq