comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicum sed moxium Sibi autem
cõmuem fere omib crasfugis cõ¬
temptũ Siquidem Cicero ip̃e qui
eum sua sũtia magnu siuum
dix̾at cõfescim libro ꝓxno in
labieno inquit parum ẽ digni¬
tatis unde a p̾ncipio arbitrari
se ait illu iam cune sui trasugni
penite̾ ꝙ pompeut scilicet et cõ¬
sules uiresq omes Rei pus ͤ
urbe deẜta sꝑsas ꝑ Italiam lõ¬
Inueisset. Conue malu instabi¬
lui ac uagaꝵ mitui scuit hoĩes
que Relinquut qualia sunit acq
petũt nesciĩt unde sic ut sepe se
Inueiant spe iiores ⁊ Relieta
suspirent et inuenta fastidĩãt
hec tam multa de labieno quia
res apud historicos uidetur oc¬
culcior et curiositas le gentui in¬
chil eciã mininu respuit quod
cognitu dignu sit ¶ Et hec cla
ꝑ nutios illa palain in Benatu
dieta cõtra Cesare ac decreta / No¬
ue ecia Gie excogitate quib eiꝯ
potescas que iam multis formi¬
dabilis esse cepat colleretur aut
certe minuerẽt᷑ ¶ Si quidem cũctis

Expanded text:
situm, sed innoxium, sibi autem situm, sed innoxium, sibi autem communem fere omnibus transfugis contemptum. Siquidem Cicero ipse, qui eum sua sententia magnum virum dixerat, confestim libro proximo: In Labieno, inquit, parum est dignitatis. Unde a principio arbitrari se ait illum iam tunc sui transfugii penitere, quod Pompeium scilicet et consules viresque omnes reipublice, urbe deinvenisset; commune malum instabilium ac vagarum mentium. Sciunt homines, que relinquunt, qualia sint; at, que petunt, nesciunt. Unde fit, ut sepe se inveniant minores, et relicta suspirent, et inventa fastidiant. Hec tam multa de Labieno, quia res apud historicos videtur occultior, et curiositas legentium nichil etiam minimum respuit, quod cognitu dignum sit. Et hec clam per nuntios: illa palam in senatu dicta contra Cesarem ac decreta. Nove etiam vie excogitate, quibus eius potestas, que iam multis formidabilis esse ceperat, tolleretur aut certe minueretur. Siquidem cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
it seq uocantiũ hortatibus ac quie¬
rit non Inuemo insi quod libro
septimno Eplaꝵ Ciceronis/ ad Sichi¬
cum eo tempore quo hec in re puiͣ
fiebant Ita s̃ptum ẽ labienus
discessit a Cesare ⁊ in alia stati
smulq de Cesare loqus facinuis
inquit iam diu nullũ cuule pre¬
claruis quit ut aliud, nichil
hoc tam ꝓfecit de dit illi dolorẽ
sed etiã ad sumam ꝑfectũ aliqͥd
puco nec longe post la bienꝰ in¬
quit Gir mea sutia magnus the¬
nũ uenit ibi Pompei cõsules¬
ꝙ cõueit/ quis ẜmo fu̾it / et qͥd
accum sit scͥbam ad te cũ certu
sciam ⁊ fu sus aliquatu anmi
nobis uidecur acculisse labieñ
¶ddemꝙy de pompeio agens labi¬
enũ inquit secũ habet nõ dubi¬
tantẽ de mibealla Cesaris co¬
piar ĩ quoquidem tam. de indu¬
bitato iudicio longe ut Res docuit
fallebatur ¶ Quãnis nõ modus
traseundi nõ penitus notus sit
illud plane cõptu est durum
ꝑ hoc ex amico hoste Cesari que¬

Expanded text:
erit, seque vocantium hortatibus acquieerit, seque vocantium hortatibus acquierit, non invenio, nisi quod libro septimo epistolarum Ciceronis ad Atticum eo tempore, quo hec in republica fiebant, ita scriptum est: Labienus discessit a Cesare. Et in alia statimsimulque de Cesare loquens: Facinus, inquit, iam diu nullum civile preclarius: qui, ut aliud nichil, hoc tamen profecit: dedit illi dolorem; sed etiam ad summam profectum aliquid puto. Nec longe post: Labienus, inquit, vir mea sententia magnus, Theanum venit; ibi Pompeium consulesque convenit. Qui sermo fuerit et quid actum sit, scribam ad te, quum certum sciam. Et rursus: Aliqattulisse Labienus. Denique de Pompeio agens: Labienum, inquit, secum habet, non dubitantem de imbecillitate Cesaris copiarum. In quo quidem tam indubitato iudicio longe, ut res docuit, fallebatur. Quamvis vero modus transeundi non penitus notus sit, illud plane compertum est, durum per hoc ex amico hostem Cesari que
Abbreviated transcription (Latin):
labienu legimꝰ cuiꝰ crebra mẽ¬
çio in supioribus est hita quẽ
tuc Cesar asalpine gallie pre¬
fecãt quod eo spͣtabat/ ut eo alie¬
nato Cesar ꝑte ex̾citus pͥuaret᷑
de quo Cesar ip̃e multa audiens
nil credebat cõstancia alienã sua
metiens cõstantia / cuiꝰ factum
ꝓ uarietate sentẽciaꝵ et excusa¬
re licet ⁊ Rephende/ Ram si Ce¬
sar iniuste contͣ pac̾am arma
uertebat ¶ Iuste deseri potuit et Rei¬
pubͨ ͤ caritas p̾uatis affectib ãte¬
pomi Ilioqͥn ingrati infamia non
carebit qui tam caro duci a lui p̾tu¬
lerit eiq sine causa acerrimus
hoscis euasit/ Et ꝓfecto si ingra¬
citudo fuit sat digno supplicio ꝑ¬
unica fuit ut qui sub Cesare uieto¬
riosissunꝰ ui. fuisset sub pompe¬
io fugacissummꝰ sit mutata cũ duce
nõ fortua tantũ homis sed uirtu¬
te quod ĩ eum aliquãdo Cesar ipe
mordacit᷑ exꝓbrando dixisse tradit᷑¬
¶ Sane quałr aut q̃uãdo discesẜ¬

Expanded text:
Labienum legimus, cuius crebra meLabienum legimus, cuius crebra mentio in superioribus est habita, quem tunc Cesar cisalpine Gallie prefecerat, quod eo spectabat, ut, eo alienato, Cesar parte exercitus privaretur; de quo Cesar ipse multa audiens nil credebat, constantiam alienam sua metiens constantia. Cuius factum pro varietate sententiarum et excusare licet et reprehendere. Nam, si Cesar iniuste contra patriam arma vertebat, iuste deseri potuit, et reipublice caritas privatis affectibus anteponi. Alioquin ingrati infamia non carebit, qui tam claro duci alium pretulerit, eique sine causa acerrimus hostis evaserit. Et profecto, si ingratitudo fuit, sat digno supplicio fuit punita, ut, qui sub Cesare victoriosissimus vir fuisset, sub Pompeio fugacissimus factus sit, mutata cum duce non fortuna tantum hominis, sed virtute; quod in eum aliquando Cesar ipse mordaciter exprobrando dixisse traditur. Sane qualiter aut quando discess
Abbreviated transcription (Latin):
dem inter suos/ apud exteros uero
Reges gentesq p̾ter licentiam sena¬
tus ac ppli romani miras ex̾cuit
liberalitates/ nõ ut dux pp̃łi ro¬
mani ¶ B ut dñs aut Rex/ ne
solum in italia galliis q ⁊ hispa¬
mis sed in asia eciã et grecia/ et
dona ingentia ⁊ auxilia eis misit
et eoꝵ urbes preclaris opib ad¬
ornauit que om̃ia et si contra
cõsuetudinem romanoꝵ ducum
alit̾ q ac mos pat̾us exigebat
facta nõ negau̾imi / posset tamen
excusator. qnuemri ¶ Solent em
qui maiora aliis agũt ⁊ maiora
p̾sume̾/ Et quo meliꝰ sibi suit
cõscii plus aude / Erit fortasse
qui dicat tollerabile in Cesarẽ ꝙ
in alio quol nõ fuisset/ Erit ex
diu̾so qui hoc fauorabilit pociũs
ꝙͣ ciulit̾ diccũ dicat / excellentia
em cuus et uiri uomi nõ libẽtiã
de bere aug̾e sed modescia Hrs tã¬
dem hoꝵ q similib ex causis cã¬
dem latens erupit Inuidia et
pͥmo quidem tẽptatum ab emulis

Expanded text:
dem inter suos. Apud exteros vero dem inter suos. Apud exteros vero reges gentesque preter licentiam senatus ac populi miras exercuit liberalitates, non ut dux populi romani, sed ut dominus aut rex, neque solum in Italia Galliisque et Hispaniis, sed in Asia etiam et Grecia, et dona ingentia et auxilia eis misit, et eorum urbes preclaris operibus adornavit. Que omnia, etsi contra consuetudinem romanorum ducum aliterque ac mos patrius exigebat facta non negaverim, posset tamen excusator inveniri. Solent enim, qui maiora aliis agunt, et maiora presumere, et quo melius sibi sunt conscii, plus audere. Erit fortasse, qui dicat tolerabile in Cesare, quod in alio quolibet non fuisset: erit ex diverso, qui hoc favorabiliter potius, quam civiliter, dictum dicat: excellentia enim civis et viri boni non licentiam debet augere, sed modestiam. His tandem horumque similibus ex causis tandem latens erupit invidia. Et primo quidem tentatum ab emulis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrogari quibus obcentis ⁊ eo fidu¬
tie ẽ eiectus ul euectus, ut iam
nichil sibi credens impossibile ⁊
legiones nouas auetõĩtate sua se¬
beret et nichil quod ei ĩ ammũ
uenisset. aggdi uereretur. ¶ Qui¬
bus Rebus ego culpa Cesarem
nõ absoluo fecit quedam nõ in¬
ficior. quib liberam ymo dña
genciu ciuitate in scupore pͥmo
post in iram uertẽt/ forum ꝑma¬
maxime Impense cepit extrue
e manubiis que nõ sue erant
Ged populi Romam disaplmã
militarem pub ͭ ͤ solitam doceri ad
se reduxit / ut p̾matu suo do¬
ce̾tur arbitrio quod et si fortassis
sibi suo iuire licuerit, ut qui pare
in eius pei pitia nõ heret fuit tñ
contra mores atq inscituta maio¬
erant Romani, legioibz in om̃e tẽ¬
pus scipendĩ duplicauit/ quod
quidem et si ox̾citiu gracissimum
fu̾it eumq militib carissimum
fecerit sic ut carior nemo uinꝙͣ
alius s up̃tuosissimũ tam rei pubͣ
fuisse nõ ambigitur./ Et hec qui¬

Expanded text:
prorogari. Quibus obtentis, eo fiduprorogari. Quibus obtentis, eo fiducie est evectus, ut iam nichil sibi credens impossibile et legiones novas auctoritate sua scriberet et nichil, quod ei in animum venisset, aggredi vereretur. Quibus rebus ego culpa Cesarem non absolvo. Fecit quedam, non inficior, quibus liberam, immo dominam gentium civitatem, in stuporem primo, post in iram verteret. Forum permaxime impense cepit extruere e manubiis, que non sui erant, sed populi romani. Disciplinam militarem, publice solitam doceri, ad se reduxit, ut privatim suo doceretur arbitrio; quod, etsi fortassis sibi suo iure licuerit, ut qui parem in eius rei peritia non haberet, fuit tamen contra mores atque instituta maioerunt Romani. Legionibus in omne tempus stipendium duplicavit; quod quidem, etsi exercitui gratissimum fuerit, eumque militibus carissimum fecerit, sic ut carior nemo unquam alius, sumptuosissimum tamen reipublice fuisse non ambigitur. Et hec qui
Abbreviated transcription (Latin):
dum detorq̃re difficile uale tam̃
pot̾at ad pub ͣ pace si aut ip̃a
uixisset aut cõceptũ filiũ subita
cõst̾natõe nõ effudisset arbot¬
nũ iunxit ⁊ alio nexu sibi
¶Pompeiu Cesar pͬus ꝙͣ irẽt
in gallias et ut glutiuo stablio¬
re cõsiste̾nt/ marcum Crassum ip̃i
Pompeio a quo ueteri odio dissi¬
debat recõaliauit ut tͥbus pote¬
tissimis nullo cõtraire auso Roma¬
na res pubᶜͣ ⁊ ꝑ ꝯseques totus
orbis obsequetũł aut sane comẽ¬
cu rude uł ĩsulsum sed fortũa
more suo rotans res huanas oĩa
ad unũ deuoluebat et pompei
quidem auxilio pͥmũ galliam
atq illiricum ꝓuniciã adeptus mox
cum . l. donnaus cõsularis cãdida¬
tus minaretur si ad ꝯsulatũ ꝓue¬
miret ⁊ inquisiturũ contra eũ ⁊ si¬
bi ex̾citus a depturũ ip̃ius quoq
pompei smil ⁊ marci crassi opera
et adu̾sarũ a consulatu repulit
⁊ obtinuuit sibi imꝑiũ.̃ qͥnquenũ

Expanded text:
dum detorquere difficile. Valere tamen dum detorquere difficile. Valere tamen poterat ad publicam pacem, si aut ipsa vixisset aut conceptum filium subita consternatione non effudisset abortivum. Iunxit et alio nexu sibi Pompeium Cesar, priusquam iret in Gallias; et, ut glutino stabiliore consisterent, Marcum Crassum ipsi Pompeio, a quo veteri odio dissidebat, reconciliavit, ut, tribus potentissimis nullo contraire auso, romana respublica et per consequens totus orbis obsequeretur. Haud sane commentum rude vel insulsum; sed fortuna more suo rotans res humanas omnia ad unum devolvebat. Et Pompeii quidem auxilio primum Galliam atque Illyricum provinciam adeptus, mox quum L. Domitius, consularis candidatus, minaretur, si ad consulatum perveniret, et inquisiturum contra eum et sibi exercitus adempturum, ipsius quoque Pompeii simul et Marci Crassi opera et adversarium a consulatu repulit, et obtinuit sibi imperium in quinquennium
Abbreviated transcription (Latin):
sset Romanũ q illã iugũ fer¬
re coegisset uectigalia ppłi in
Immẽsum auxisset g̾manos ut
est dc̃m maximis cladibus affe¬
asset quos tñ uincendo ac uastã¬
do ita sibi uiritutis ad mirãtõe
b̃uatores imꝑn quod ad eos
ideo uereor descendit ut fueret
no alio ꝙͣ Cesaris nonne uoci¬
tont uulgari eciam in ẜmone cum
et Britannos simiłr subiugasset
remqz ne ampliꝰ imꝑii lunes eẽt
atq ip̃m eciam docuisset occeanũ
multa ⁊ magna agendo atq audẽ¬
do mulcoꝵ ⁊ magnoꝵ in Inui¬
diam madit O mortaliũ salus
laboriosa condico semp q dispoi¬
ta uł cõtemptui nel inuidie sb̃
iace/ Erant pome multi uiri
ingẽtes quor qͥsq sibi aĩo pͥmũ
locũ głie uindicarent / Inter ỹmo
ãce alios magnꝰ noĩe re autem
maximꝰ uir. Pompenis cui Ce¬
sar ut amicũ illũ sibi faceret
filiam Iullia optimam et uiri
amãtissima mat̾moĩo collocarat
Gz ad odu puas mẽtes ad am̃a¬

Expanded text:
sset, romanumque illam iugum fersset, romanumque illam iugum ferre coegisset, et vectigalia populi in immensum auxisset, Germanosque, ut est dictum, maximis cladibus affecisset quos tamen vincendo ac vastando ita sibi virtutis admiratione d ad eos ideo, vereor, descendit ut rueret, non alio quam Cesaris nomine vocitent, vulgari etiam in sermone quum et Britannos similiter subiugasset Rhenumque, ne amplius imperii limes esset, atque ipsum etiam docuisset Oceanum, multa et magna agendo atque audendo, multorum et magnatum in invidiam incidit. O mortalium semper laboriosa conditio semperque disposite! Erant Rome multi viri ingentes, quorum quisque sibi animo primum locum glorie vindicaret, inter quos unus ante alios magnus nomine, re autem maximus vir Pompeius, cui Cesar, ut amicum illum sibi faceret, filiam Iuliam optimam et viri amantissimam matrimonio collocarat. Sed ad odium pronas mentes ad aman
Abbreviated transcription (Latin):
tute furorem ꝯpescuisse bar bari¬
cũ Itaq geu̾osis conatibus af¬
fuit fortua ut rebus sũp̃ spem
sup̃ q sidem ꝓsꝑe succedencib
idem ille Senatus qui legatos
ad explorandum scatum galliaꝵ
mittendos aliquãdo decieuerat¬
et illi ip̃i qui dedendũ cum hostib
censuerant graui ꝓrsus ⁊ odiosa
et ex p̾missis apparuit deniceps
eidem arma impia ⁊ Inuista et
in uiscera pat̾e mẜabili alt̾na¬
magna desit excusatoe ue tamẽ
nulla sufficiens causa est contͣ
pac̾am arma mouẽtib de quib
iam huic agẽ aggrediar dictũd
est mltis in locis ⁊ dicendum
plurib ¶ Nulla uinꝙͣ magna glo¬
ra siue magͣ fuit Inuidia ut
memorable sit quod fertur So¬
cratis cõsiliũ qui q̃renti gilcibia¬
di quala inuidĩa uitaret uiue
inquit ut tersites/ Sĩc ẽ her¬
cle Si uixisset domi Cesar otio¬
sus uoluptati ac sonno ĩcubuiss
haud dubie hostibus ⁊ Inudia
carusẜ/ Ded cũ gallia domui¬

Expanded text:
tute furorem compescuisse barbaritute furorem compescuisse barbaricum. Itaque generosis conatibus affuit fortuna, ut, rebus supra spem supraque fidem prospere succedentibus, idem ille senatus, qui legatos ad explorandum statum Galliarum mittendos aliquando decreveratet illi ipsi, qui dedendum hostibus censuerant gravi prorsus et odiosa et ex premissis apparuit. Deinceps eadem arma impia et iniusta et in viscera patrie miserabili alternamagna non desit excusatio, vere tamen nulla sufficiens causa est contra patriam arma moventibus; de quibus iam hinc agere aggrediar. Dictum est quidem multis in locis et dicendum pluribus: nulla unquam magna gloria sine magna fuit invidia; ut memorabile sit, quod fertur Socratis consilium, qui querenti Alcibiadi, qualiter invidiam vitaret: Vive, inquit, ut Tersites. Sic est hercle. Si vixisset domi Cesar otiosus, voluptatique ac somno incubuisset, haud dubie hostibus et invidia caruisset. Sed quum Galliam domui
Abbreviated transcription (Latin):
suũam ꝯplexus ẽ ¶ Tuetoniꝰ
Tranquilus his ubis que ĩẜere
Iuuat ꝓpt̾ exinua breuitatem
gessit inquit nouem ãnis qͥb
in Imꝑio fuit hec fere õmez
gallia que a saltu pueneo alpi¬
bus q et mõte gebenna flũmĩ
effecit cladibus Aggͦssus ⁊ bricã
nos ignotos antea suꝑatis q pec¬
ciuas et obsides imꝑauit/ Et
hec ille que nos lacius in histo¬
saris clara hactenꝯ głio¬
sa magͥfica / Et si em̃ in nonul¬
lis actibus modus fortassis exce¬
S̾tur que ĩ mltitudine actuum
p̾cipue bellicor ad ungũẽ ẜua¬
re difficile est ¶ Et si Gueto¬
mi que ꝓxĩo nonĩaui de ip̃o lo¬
quidem nec deinde ait ulla belli
occasione Inusti quide ac ꝑicu¬
losi abstinuit tam federatis ꝙͣ
infescis ac feris gentibus ultro
la sessitis ⁊ constet gliosum uciq
mehil esse quod iniuiscũ sit ꝙͣuis
hec iiꝙͣ ita suit et possit sorsan
unus alterq actus argui suño
ornare uictoriis ⁊ Romana uir¬

Expanded text:
summam complexus est Svetonius summam complexus est Svetonius Tranquillus his verbis, que inserere iuvat propter eximiam brevitatem. Gessit, inquit, novem annis, quibus in imperio fuit, hec. Fere omnem Galliam, que a saltu Pyreneo Alpibusque et monte Gebenna flumibus Rheno ac Rhodano continetur nos ignotos antea, superatisque, pecunias et obsides imperavit. Et hec ille, que nos latius in histosaris clara hactenus, gloriosa, magnifica. Etsi enim in nonnullis actibus modus fortassis excederetur, quem in multitudine actuum, precipue bellicorum, ad unguem servare difficile est, etsi Svetonii, quem proxime nominavi, de ipso loquidem: Nec deinde, ait, ulla belli occasione iniusti quidem ac periculosi abstinuit, tam federatis quam infestis ac feris gentibus ultro lacessitis, et constet gloriosum utique nichil esse quod iniustum sit; quamvis hec, inquam, ita sint, et possit forsan unus alterque actus argui, summaornare victoriis, et romana vir
Abbreviated transcription (Latin):
y spato quoq facilius quod opta¬
bat Ram et ip̃e ad talia om̃iu
semꝑ efficacissimꝰ nͨͦ bello ꝙͣ af¬
fabilitate nec uictu ꝙͣ ꝯsiliatu
homunũ maior et fessa bellis ga¬
llia appetentissima pacis erat
eoqr magis ꝙ et dux semper
natura mitis m̃c mitissimus
et parendi meliorib cõditio sep̃
coslerabilis mĩe optabilis ac li¬
Scate anxia melior. Sidebatur
¶Ipe quide hibernis exactis
apus ⁊ Bolgas iam p̾sagiens aui¬
le bellũ in ꝯtalia uenit ut om̃s
urbes ⁊ famosa opida cisalpine
gassie arcũeundo pp̃łoꝵ gram si¬
bi consiliaret aqͥbus oĩb plusꝙͣ
huano cultu ac uenãtione susce¬
peus Rusus tͣnsalpiña in gal¬
liam remeauit ad ex̾citũ suspẽ¬
sus aĩo acq ex pͤtans quid de
se Benatus ⁊ Res pub ͭ ͣ decre¬
usset ¶ Hi sunt quidem mul¬
toꝵ annor Cesaris labores in
gallia/ he difficultates / hec ꝑicu¬
la ui magno ĩpio nedũ uni
uiro mlta satis ⁊ guia quorũ

Expanded text:
que sperato quoque facilius, quod optaque sperato quoque facilius, quod optabat. Nam et ipse ad talia semper omnium efficacissimus nec bello, quam affabilitate, nec victu, quam conciliatu hominum maior, et fessa bellis Gallia appetentissima pacis erat, eoque magis, quo et dux semper natura mitis, nunc mitissimus, et parendi melioribus conditio semper tolerabilis, nunc optabilis ac, libertate anxia, melior videbatur. Ipse quidem, hibernis exactis apud Belgas, iam presagiens civile bellum in Italiam venit, ut omnes urbes et famosa oppida cisalpine Gallie circumeundo populorum gratiam sibi conciliaret, a quibus omnibus plus quam humano cultu ac veneratione susceptus rursus transalpinam in Galliam remeavit ad exercitum, suspensus animo atque expectans, quid de se senatus et respublica decrevisset. Hi sunt quidem multorum annorum Cesaris labores in Gallia, he difficultates, hec pericula uni magno imperio, nedum uni viro, multa satis et gravia, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ legatos/ eligentes beniuolentiã
tanti uiri potius ꝙͣ potentiã expi¬
ri Inde Narbonam adiit diuisis¬
q legionib ꝑ hibna si ut nulla
ꝑs gallie piesidiis uacua eet/ ipẽ
cognitis mtdum causis ppłoꝵ ad
quod nemo aptior nemo facilior
fuit cogͥtis ⁊ un̾̃tis singłoro et y
uarietate nũtoꝵ penis ac p̾mis
assigͣtio iter flexit in belgas ibi
ꝙ ꝓxiã hiemẽ egit corpore ac¬
forsan occisior ꝙͣ estate ¶Sed nõ
seq̃ntui semꝑ escatu bella sollica¬
tus fuiss mic una illi curaerat
ome belli sem̃e extingnͬe/ inchil
armio sed omñia mitib aetis dul¬
cibus uerbis ag̾e amicos ueteres
ẜuare nouos querere milli malũ
facẽ bona omib ml noui oueris
impon̾e᷑ multis uet̾is uł minũe
uel aufeure demq modis om̃ib
curare ut discedens paccata relu¬
quet regione ¶Et cessante bello
ad tumpliun rediens uictorem ex̾¬
aitum Reducet quod sibi ꝯtingere
bello durante nõ pot̾at ¶ Effocit¬

Expanded text:
 legatos, eligentes benivolentiam  legatos, eligentes benivolentiam tanti viri potius, quam potentiam experiri. Inde Narbonam adiit, divisisque legionibus per hiberna, sic ut nulla pars Gallie presidiis vacua esset, ipse, cognitis inter eundum causis populorum, ad quod nemo aptior, nemo facilior fuit, cognitis et meritis singulorum, et pro varietate meritorum penis aut premiis assignatis, iter flexit in Belgas, ibique proximam hiemem egit corpore forsan otiosior, quam estate, sed non sequentium semper estatum bella sollicitus fuisset, tunc una illi cura erat omne belli semen extinguere, nichil armis, sed omnia mitibus actibus, dulcibus verbis agere, amicos veteres servare, novos querere, nulli malum facere, bona omnibus, nil novi oneris imponere, multum veteris vel minuere vel auferre; denique modis omnibus curare, ut discedens pacatam relinqueret regionem, et, cessante bello, ad triumphum rediens victorem exercitum reduceret, quod sibi contingere, bello durante, non poterat; effecit
Abbreviated transcription (Latin):
dit ¶ Per hos ip̃os dies la bie¬
nus equestͥ pielio treuõs uicit ml¬
tos q eoꝵ ut g̾manor/ qui eis tu¬
lerant tulissent q om̃ibus contra
Romanos auxiliũ int̾fecit / multos
ex pͥnaipibus uiuos cepit/ Et lucte¬
rius cadurcus quẽ uictum a Ca¬
umo ꝓfugisse memoraui cũ cre¬
berrime mutaret hospitia ⁊ qui
sibi male ꝯscius nusꝙͣ tutũ se pu¬
taret. Et sic uagus fortẽ ĩ manꝰ
uenisset ¶ Erpasiracti aluerm qͥ
inter tot patͥe sue motus semꝑ a
nncitiã populi romam uno fidei
tenore ẜuau̾at/ ꝑ eũ uinictus ad
Cesarem est ꝑ ductus / Rebus un¬
diq ad uota fluentib / Cesar omi
gallia ꝑdomita sui credidit equi¬
tatum licet ꝑ legatos uictũ ꝑse
abire ibidem q age quod suꝑẽẽt
estatis/ ego igitiu ꝓfectus om̃es
illas cr̃as incertum utrum maio¬
ri felicitate an celeritate cõposuit
cum certatim om̃es pͥmo eiis ad¬
uentu ⁊ obsides ad eum mitt̾ent¬

Expanded text:
dit. Perque hos ipsos dies Labiedit. Perque hos ipsos dies Labienus equestri prelio Treveros vicit, multosque horum ac Germanorum, qui eis tulerant tulissentque omnibus contra Romanos auxilium, interfecit, multos ex principibus vivos cepit; et Lucterius Cadurcus, quem victum a Caninio profugisse memoravi, quum creberrime mutaret hospitia, ut qui sibi male conscius nusquam tutum se putaret, et sic vagus forte in manus venisset Erpasnacti Alverni, qui inter tot patrie sue motus semper amicitiam populi romani uno fidei tenore servaverat, per eum vinctus ad Cesarem est perductus. Rebus undique ad vota fluentibus, Cesar, omni Gallia perdomita, suum credidit Aquitaniam, licet per legatos victam, per se adire ibidemque agere, quod superesset estatis. Eo igitur profectus omnes illas terras, incertum utrum maiori felicitate an celeritate, composuit, quum certatim omnes primo eius adventu et obsides ad eum mitterent et
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cisis atq aliorsum deruatis
subito fous sicatus est /que res in¬
trinsecis tantũ doloris attulit ac
stuporis ut nõ huanu opus crede¬
tur sed diuinũ et quãi Romami
in bello diis auxiliarib ut̾entur
territi desist̾ent ab incepto atq
ultima ui cogente se trad̾ent ad
õme uictoris arbitum / Cenẜat
pͥdem Cesar ad res gerendas suã
sibi obstare clemẽtia ꝓuiderat¬
q animo nullũ finem Reꝵ fore
si om̃ibz eque puis omes ad Re¬
bellandu spe imẜicordie incitaret¬
¶ S ĩuitus contͣ suã naͣm contͣ¬
q suũ morem quitꝙͣ durius cogi¬
cabat/ Ex dui̾so aut suã mãsue¬
Icudiem sic notam om̃ib ꝯside¬
bat ut mimme uereretur siquid
egiss asꝑuis ne quis seueritate
actum ei nõ pocius iudicaret hac
fidutia ⁊ exempli causa induetus
ĩ omes qui illo in opido contra
eũ arma gestau̾ant insuetũ sibi
supplicni genus excuit quibz at ter¬
rorem cecor p̾cisis maib uitam de¬

Expanded text:
precisis atque aliorsum derivatis, precisis atque aliorsum derivatis, subito fons siccatus est. Que res intrinsecis tantum doloris attulit ac stuporis, ut non humanum opus crederent, sed divinum, et quasi Romani in bello diis auxiliaribus uterentur, territi desisterent ab incepto, atque, ultima vi cogente, se traderent ad omne victoris arbitrium. Senserat pridem Cesar ad res gerendas suam sibi obstare clementiam, provideratque animo nullum finem rerum fore, si omnibus eque pius omnes ad rebellandum spe misericordie incitaret. Sed invitus contra suam naturam contraque suum morem quicquam durius cogitabat. Ex diverso autem suam mansuetudinem sic notam omnibus confidebat, ut minime vereretur, si quid egisset asperius, ne quis severitate actum et non potius necessitate iudicaret. Hac fiducia et exempli causa inductus in omnes, qui illo in oppido contra eum arma gestaverant, insuetum sibi supplicii genus exercuit, quibus ad terrorem ceterorum, precisis manibus, vitam de
Abbreviated transcription (Latin):
losa osset pugna Romanis labo¬
ro tamien ingenti et indesmeti
certannie effecit ut ad fontẽ telis
uementib ꝑiculosa hostib ⁊ dis¬
ficilis ẽẽt aquatio unde nõ tm̃
pecora sed honnes plurimos sitis
extinꝑat ¶ Neq tam̃ nil miminũ
ppoito mouebantur sed ut piculum
ꝑiculo ꝓpulsaret᷑ seuo et pice ardẽ¬
tibus et apte instructis igne in
oꝑa mana iactabant atq ita mł¬
tis exustis sitim suã alieno in¬
cendio uindicabant Ibi u̾o et
contͣ flamiãs ⁊ contͣ tela et cõtͣ
ipaz loci difficultate a romanis
acerrime dec̾tatũ est eoq arden¬
tius quo altiore in loco dunica¬
batur ut cuiꝰq uirtus ⁊ ignauia
ab Imꝑatore totoq cõspicẽtur ex¬
citu / quia tam difficilima Res eãt
et multi ex romains assidue
uuln̾abantur ex cogitauit alia
uiam Cesau et omisso ceutane
Impari ac dapnoso/ cuniculis sb
terram actis ad ipius iam fontis
uenas penetrando ꝑuen̾at, quib

Expanded text:
losa esset pugna Romanis. Labolosa esset pugna Romanis. Labore tamen ingenti et indesinenti certamine effecit, ut ad fontem telis venientibus periculosa hostibus et difficilis esset aquatio, unde non tantum pecora, sed homines plurimos sitis extinxerat. Neque tamen vel minimum proposito movebantur, sed, ut periculum periculo propulsarent, sevo et pice ardentibus et apte instructis ignem in opera romana iactabant, atque ita multis exustis sitim suam alieno incendio vindicabant. Ibi vero et contra flammas et contra tela et contra ipsam loci difficultatem a Romanis acerrime decertatum est, eoque ardentius, quo altiore in loco dimicabatur, ut cuiusque virtus et ignavia ab imperatore totoque conspiceretur exercitu. Quia tamen difficillima res erat, et multi ex Romanis assidue vulnerabantur, excogitavit aliam viam Cesar, et, omisso certamine impari ac damnoso, cuniculis sub terram actis, ad ipsius iam fontis venas penetrando pervenerat, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
a Camino legato de strage hoscium
lueterii q fuga ⁊ captiuitate drap¬
pentis insup ⁊ de opidanoꝵ in¬
mutabli ꝓpoito qui nec ducum
euentu exercitus flect̾entur que
res et si ad modi pua animu
ducis mouit ne sailicet unum
opidum iltis urbib argumetũ
eet nõ sibi suꝑiorib bellis ad def¬
fensione libtatis tam potentiam
ꝙͣ cõstantiã defuisse et potuisse
urbes teneri cum opida ten̾ent᷑
hanc opinonẽ extu panda ne
quado forte nouadar Rero esse
posset occasio ⁊ obcessoꝵ ꝑtina¬
tiã penitus ꝯfringẽda censuit
Itaq cũ sit opidum ab omi ꝑte
circundatũ eet ut iul oꝑibus ad¬
di poss ⁊ obcessis Reꝵ copiam
omiuz ẽẽ setiret aqua eis au¬
ferre temptauit et flume ĩ pri¬
mis qd pret̾ fluit ad Radicem
obstante nequiuisset ad hostes
usu saltem flumis prohibẽ in¬
sus erat poitis q ad una Ripa
fferri nullo mͦ posse uidebantur
quod ꝓpter loci imiquitatẽ picu¬

Expanded text:
a Caninio legato de strage hostium a Caninio legato de strage hostium Lucteriique fuga et captivitate Drappetis, insuper et de oppidanorum immutabili proposito, qui nec ducum eventu nec exercitus flecterentur. Que res, etsi admodum parva, animum ducis movit, ne scilicet unum oppidum multis urbibus argumentum esset, non sibi superioribus bellis ad defensionem libertatis tam potentiam, quam constantiam defuisse, et potuisse urbes teneri, quum oppida tenerentur. Hanc opinionem extirpandam, ne quando forte novandarum rerum esse posset occasio, et obsessorum pertinaciam penitus confringendam censuit. Itaque, quum sic oppidum ab omni parte circumdatum esset, ut nil operibus addi posset, et obsessis rerum copiam omnium esse sentiret, aquam eis auferre tentavit, et flumen inprimis, quod preterfluit ad radicem obstante, nequivisset, at hostes usu saltem fluminis prohibere nisus erat; positisque ad unam ripam ferri nullo modo posse videbatur, quod propter loci iniquitatem pericu
Abbreviated transcription (Latin):
presidio ne quid noui tumiltus
oriretur ꝑse ip̃m urbes alias i¬
nasit euocatis q ad concionẽ po¬
pulis oratiõe miti ac mag̾sica qͣ
n re ṕnçipes omiu secilloꝵ ui¬
et ⁊ pͥstantissimos oratores eqͣ¬
uos multa undiq ꝑtur bata cõ¬
posuit. Nam ⁊ amnicos illarauit
et hostes placauit et dubios fir¬
inauit ⁊ deiectos erexit et mestos
cece pauidos consolatꝰ est/ Int̃
coeteros pplos cumn carmitos adiisset
Sude ut dionꝰ mult rebelleo
orra erat cogitas eos plus cetło
coniroms auctorem guctuariu
de poposcit Is uulgato more ho¬
minũ qui libent̾ cõmũe omin
ꝑiclu unꝰ in caput u̾tũt que¬
situs a ppło diligent̾ et ĩuentꝰ
cu ad eum eet ad ductꝰ uimi na¬
ture sue Cesar attulit ut q uniꝰ
supplicio metu omes absołuẽt
illu aquo dapna et mala oia
ex̾citui illata oniu una uoce.
constabat militu odio ꝑmisit ⁊ se¬
aui ꝑcuti passus ẽ ¶Cesari apd
Carmites agenti lictere reddut᷑

Expanded text:
presidio, ne quid novi tumultus presidio, ne quid novi tumultus oriretur, per se ipsum urbes alias invisit, evocatisque ad concionem populis, oratione miti ac magnifica, qua in re principes omnium seculorum vicit, et prestantissimos oratores equavit, multa undique perturbata composuit. Nam et amicos hilaravit et hostes placavit et dubios firmavit et deiectos erexit et mestos ac pavidos consolatus est. Inter ceteros populos, quum Carnutes adiisset, unde, ut diximus, multa rebellio orta erat, cogitans eos plus cetericoniurationis auctorem Gutuarium depoposcit. Is, vulgato more hominum, qui libenter commune omnium periculum unius in caput vertunt, quesitus a populo diligenter et inventus quum ad eum esset adductus, vim nature sue Cesar attulit, utque unius supplicio metu omnes absolveret, illum, a quo damna et mala omnia exercitui illata omnium una voce constabat, militum odio permisit, et securi percuti passus est. Cesari apud Carnutes agenti littere redduntur
Abbreviated transcription (Latin):
nũ manu ⁊ Romanos comeatꝰ
turbare ⁊ late la trocinari soliti
eranti Sic in finibus cadiuicoꝵ
obsedit pͥmũ dehinc aut frume¬
tis uerselledimũ id opido uhi ob¬
sidebatuu erat nomen ꝯportadis
intentos agg̾ssus lucteriũ seor¬
sum ita acie cõcudit ut uix eo
cũ paucissimis fugiente sui ad
unũ om̃s ced̾e̾nt᷑ neq em quẽ¬
ꝙͣ scelestoꝵ furum romani mi¬
lites uinũ caꝑe dignarẽt᷑ tanca
deniq scrages fuit ut ne unus
quidem suꝑesset qui rei nũcius
ad drappencez iret qui ut puto
Rero nescius in castris agens et
fortasse sociũ expectas subito
hostiui in cursu pari stragce dele¬
cus est hoc int̾fuit ꝙ alter suis
ꝑeuntib abierat hic in manus
hostui uiuis uenit paucisꝙ pꝯ
diebus seu dolore captiuitatis et
fortue suo odio seu metu suppli¬
N grauioris spontanea sibi media
uitam finiuit his felicit̾ fortiter
ꝙ ꝑ legatos gestis Cesar relicto
in bellonatis marco Antomo cũ

Expanded text:
num manu, romanos commeatus num manu, romanos commeatus turbare et late latrocinari soliti erant in finibus Cadurcorum obsedit primum; dehinc autem frumentis Versellodunum id oppido, ubi obsidebantur, erat nomen comportandis intentos aggressus Lucterium seorsum ita acie contudit, ut vix, eo cum paucissimis fugiente, sui ad unum omnes cederentur, neque enim quemquam scelestorum furum romani milites vivum capere dignarentur. Tanta denique strages fuit, ut ne unus quidem superesset, qui rei nuntius ad Drappetem iret, qui, ut puto, rerum nescius in castris agens et fortasse socium expectans, subito hostium incursu pari strage deletus est. Hoc interfuit, quod alter, suis pereuntibus, abierat; hic in manus hostium vivus venit, paucisque post diebus, seu dolore captivitatis et fortune sue odio seu metu supplicii gravioris, spontanea cibi inedia vitam finivit. His feliciter fortiterque per legatos gestis, Cesar, relicto in Bellonatis Marco Antonio cum
Abbreviated transcription (Latin):
diffusis utrũq uotiue acadit nã
et fines ãbiorigis mltis captis ce¬
sis q mortalibus ferro atq igne
uastauit/ Et ꝑ legatos int̾ea ami¬
cis subueit egentibus nõiatim
pictonũ in finib audio duracio¬
co scabili semꝑ ac fido qui tũc
temporis ad limonẽ ossidebat᷑
as aduriaco qui ad fama ad¬
uentatis auxilii Romani in
fugam ueusus atq ĩ terfugiẽ¬
dum plio uictus ac sarcmis oĩb
spoliatus uix euasit duracius ob¬
sidione libatus est multe ꝑ id
tempus urbes in potatem ppli
Romami redacte ⁊ in fidem Re¬
cepte sut in qͥbus fue carmi¬
tes qui fere semꝑ eatenus obsti¬
nata in Rebellione ꝑinaẜant
quoꝵ exemplo mote urbes alie
galliaꝵ occeanũ accolentes que
dicebantur armorice sponte Ro¬
mano iugo colla subicuit que oia
ꝑ gaui fabiu gesta sunt ¶ Ac Ga¬
uis cãmus drapente Senonez
et lucteriu caduricũ audacissios
nocẽtissimos ꝙ hoĩes qui adu¬
nata suoꝵ exulu q ac latro¬

Expanded text:
diffusis, utrumque votive accidit; nam diffusis, utrumque votive accidit; nam et fines Ambiorigis, multis captis cesisque mortalibus, ferro atque igne vastavit, et per legatos interea amicis subvenit egentibus, nominatim Pictonum in finibus Andio Duratioco stabili semper ac fido, qui tunc temporis ad Limonem obsidebatur ab Adunaco, qui ad famam adventantis auxilii romani in fugam versus, atque inter fugiendum prelio victus ac sarcinis omnibus spoliatus, vix evasit: Duratius obsidione liberatus est. Multe per id tempus urbes in potestatem populi romani redacte et in fidem recepte sunt, in quibus fuere Carnutes, qui fere semper eatenus obstinati in rebellione permanserant, quorum exemplo mote urbes alie Galliarum oceanum accolentes, que dicebantur Armorice, sponte romano iugo colla subiiciunt, que omnia per Gaium Fabium gesta sunt. At Gaius Caninius Drappetem Senonem et Lucterium Cadurcum, audacissimos nocentissimosque homines, qui, adunata servorum exulumque ac latro
Abbreviated transcription (Latin):
grauib bellis p̾uator hominũ
singlares motus ex hac aut il¬
la urbe migrantiũ sedes q mu¬
tanciũ nullã alia ob cam ꝙ ut̾to¬
manũ imꝑium decrectarent, Cui
nec obstare pot̾ant nec subia dig¬
nabantur fuge remediu inter
difficultates eleg̾ant hos motus
neq cõpͥmi magno opus appara¬
tu neq omino negligi cõsilium
erat ꝙͣ obrem diuidere legiones
sublegatis ꝑ extrema galliarum
statuit quibus ⁊ fugas Rebelliũ
⁊ Iniurias fideliũ inhiberet
¶Quo facto ip̃e quidem ad uastã¬
dos sui antiqui hostis ambiori¬
gis Eburonũ regis agros ꝓficis¬
citur que neq armis uincere sẽ¬
ꝑ p̾lio abstinentẽ neq cursu as¬
sequi sepe fuga p̾cipiti sibi elap¬
sum sꝑans extimabat uastitate
finium ac dapnis sic Inuisum
prĩẽ sue face ut consensu cuu¬
um belli auctor ppetuo plectetur
exilio Et ip̃e Inc̾im uel amicis
opem ul hostibus pestem aliquã
importaret copiis usque quaq

Expanded text:
gravibus bellis privatorum hominum gravibus bellis privatorum hominum singulares motus ex hac aut illa urbe migrantium sedemque mutantium nullam aliam ob causam, quam ut romanum imperium detrectarent, cui nec obstare poterant nec subiici dignabantur: fuge remedium inter difficultates elegerant. Hos motus neque comprimi magno opus apparatu, neque omnino negligi consilium erat; quamobrem dividere legiones sub legatis per extrema Galliarum statuit, quibus et fugam rebellium et iniurias fidelium inhiberet. Quo facto, ipse quidem ad vastandos sui antiqui hostis Ambiorigis, Eburonum regis, fines proficiscitur, quem neque armis vincere semper prelio abstinentem, neque cursu assequi sepe fuga precipiti sibi elapsum sperans estimabat vastitate finium ac damnis sic invisum patrie sue facere, ut consensu civium belli auctor perpetuo plecteretur exilio, et ipse interim vel amicis opem vel hostibus pestem aliquam importaret. Copiis usquequaque
Abbreviated transcription (Latin):
se dum ille ꝑierit/ Ad hec Ce¬
sar / Et anno altero pͥmi furẽ¬
tum ultum Recipiscentiũ fuiscꝭ
⁊ nũc nulla nr̃a culꝑa bellum
nobis intulistis ¶ Sed enĩ fecit
hec Corbeus solus nullũ ĩ aliis
cͥmen ẽ licet id quide opmari
Scio tamẽ ꝙͣ accusare mortu¬
Ios n responsuros leue est,/ Sz
nũꝙͣ tantũ uis in populo pt̃
qui plus possit uniuersa nõbli¬
Itas si ad salutẽ pubᵃ bona fide
concordet./ Ego autem nõ omittã
morem meu in uobis parcã uł
indignis nõ quid uos deceat
aspiciens sed quid me uos pec¬
castis et uos uobis peccati penã
Irrogastis qua contentꝰ aliam
nõ imponã/ datis obsidibus pa
x ꝯueĩt.¶Secute exemplu ui¬
tiaz Inuen̾unt ¶Iam quod ad
publicos attinebat motus ꝯp̾s¬
sa et paccata om̃ia uidebantur
imꝑata facturos / eo labienum
cum duab legioibus dirigen¬
dum statuit/ Buꝑerant tñ ut
ex magnis egͥtudinib solent
dolores aliqui mẽbror/ Sic ex

Expanded text:
se, dum ille perierit. Ad hec Cese, dum ille perierit. Ad hec Cesar: Et anno altero primi furentium, ultimi resipiscentium fuistis et nunc nulla nostra culpa nobis bellum intulistis. Sed enim fecit hec Corbeus solus, nullum in aliis crimen fuit. Libet id quidem opinari; scio tamen, quam accusare mortuos nec responsuros leve est. Sed numquam tantum unus in populo potest, quin plus possit universa nobilitas, si ad salutem publicam bona fide concordet. Ego autem non omittam morem meum in vobis: parcam vel indignis, non quid vos deceat, aspiciens, sed quid me. Vos peccastis, et vos vobis peccati penam irrogastis, qua contentus aliam non imponam. Datis obsidibus, pax convenit. Secute exemplum urtiam invenerunt. Iam quod ad publicos attinebat motus compressa et pacata omnia videbantur, imperata facturos. Eo Labienum cum duabus legionibus dirigendum statuit. Supererant tamen, ut ex magnis egritudinibus solent dolores aliqui membrorum, sic ex
Abbreviated transcription (Latin):
ad imẜicordĩa cõuolandũ nul¬
lus ad hoc consilio al dissensit¬
cu digni supplicii fuga deditoe
declinauit atq ad gͦmanos se con¬
tulit unde equitatũ nmꝑ addu¬
uat legati cũ ad Cesarem ueĩs¬
sent ad genua p̾uoluti uerba in
hanc fece̾ sentencia ¶ Parce Ce¬
sar ꝓce neq ꝓpter degenes actus
nios tuam nobilissimã corrnpe
naturam insi peccarent homines
segnis eet ⁊ otiosa clementia que
sio minus tuũ nome ꝙͣ omnes
bellice laudes oms q uictorie cla
eoꝙ supplicio contentus esto quod
ip̃i nobis intulimꝰ qd cu ñi¬
ses peccauimꝰ nõ negamꝯ Sed
peccati nr̃i grauissimas penas
damus Amisimꝰ opes nr̃as et ue
de illo solo spamus quẽ offendi¬
mus hoc tantis in mali boni ẽ
ꝙ sil ⁊ corbeus omis mali auc¬
tor occubuit quo sospite nuꝙͣ
nobis resipisce licuisset. Ille
plebem mmẜam quocuq libuerat
concitabat plus ille unus ꝙ̃ se
tota ciuitas potãt gaudemus ꝑnis¬

Expanded text:
ad misericordiam convolandum. Nulad misericordiam convolandum. Nullus ab hoc consilio dissensittu digni supplicii fuga deditionem declinavit, atque ad Germanos se contulit, unde equitatum nuper adduxerat. Legati quum ad Cesarem venissent, ad genua provoluti, verba in hanc fecere sententiam: Parce, Cesar, parce, neque propter degeneres actus nostros tuam nobilissimam corrumpe naturam. Nisi peccarent homines, segnis esset et otiosa clementia, que non minus tuum nomen, quam omnes bellice laudes omnesque victorie, claibus, eoque supplicio contentus esto, quod ipsi nobis intulimus, quod tu numses. Peccavimus, non negamus, sed peccati nostri gravissimas penas damus. Amisimus opes nostras et veDe illo solo speramus, quem offendimus. Hoc tantis in malis boni est, quod simul et Corbeus, omnis mali auctor, occubuit, quo sospite numquam nobis resipiscere licuisset. Ille plebem miseram, quocumque voluerat, concitabat; plus ille unus, quam tota civitas, poterat. Gaudemus periis
Abbreviated transcription (Latin):
insultant in insidias lapsi p¬
fectũ equitatus ⁊ p̾ncipẽ Ciuta¬
tis amiẜant uertiscũ nõĩe uirũ
grandeuu sed pitum belli qui gal¬
fitio ne uti quidem iusta etatis ex¬
cusacõne consenẜat Creuant hos¬
tibus animi hoc euentu. Ged que
facile crescunt cito occidũt pare¬
lo post g̃manor / qui sub Cesare
erant aliquot equitũ incursu
pͥmũ quidem loco moti mox
infuga u̾si resiscend̃ ꝯstancia
amisere il deinceps ausi insi
ꝑ insidias his q ipis infeli¬
citer usi et eoꝵ fraude romana
uirtute suꝑata eqͥtum peditũ¬
ꝓ mltis milib comissis ĩpo cũ
duce implacabli illoꝵ Roma¬
noꝵ hoste corbeo qui nullo ꝑi¬
culo induci quiuit ut fugẽt
nullis uictoꝵ hortatib nulla
spe ueme oblata flecti quiuit
ut se dederet pugnas mori malut
fracti ac deiecti animib cũ adee
Cesarem audirent claugore tuba¬
rum uelut ad consilui congregati
unanumm clamore diffimut mittẽ¬
dos ad eu obsides ac legatos nota

Expanded text:
insultant et in insidias lapsi, pinsultant et in insidias lapsi, prefectum equitatus et principem civitatis amiserant, Vertistum nomine, virum grandevum, sed peritum belli, qui Galficio, ne uti quidem iusta etatis excusatione, consenserat. Creverant hostibus animi hoc eventu. Sed, que facile crescunt, cito occidunt. Paulo post Germanorum, qui sub Cesare erant, aliquot equitum incursu primum quidem loco moti, mox in fugam versi, resistendi constantiam amisere, nil deinceps ausi, nisi per insidias; hisque ipsis infeliciter usi, et eorum fraude romana virtute superata, equitum peditumque multis millibus amissis ipso cum duce implacabili illo Romanorum hoste Corbeo; qui nullo periculo induci quivit, ut fugeret, nullis victorum hortantibus, nulla spe venie oblata, flecti quivit, ut se dederet; pugnans mori maluit. Fracti ac deiecti animis, quum adesse Cesarem audirent, clangore tubarum velut ad concilium congregati unanimi clamore diffiniunt mittendos ad eum obsides ac legatos notamque
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur loco se se altiore cõti¬
nuerũt Cesar cast᷑ hostibus quã¬
tum potuit uiamora cõmuit ual¬
lo sup cõem modũ ut turrib
crebris ⁊ ualidis id dupplici
fiebat ex cã ut et hostibus fi¬
dutia opimnoq Romanoꝵ metus
accrescẽt ⁊ cum legiones pabula¬
tin longiusq proficisc̾entur
pauci possent de se fortia claus¬
tra deffende In medio utroꝵq
Castroꝵ his atq illis mc ce¬
dentib nĩc brgentib seꝑe le¬
ubus p̾liis certabatur ¶Et sepe
Romam pabulacores lo cis longe
lateq distantibus quo eos suã
queniq neccessitas uigebat unus
alterq dep̾hendebant᷑ quod et si
nõ nullius dampini ẽet equo tam
id aĩo ferebat Cesar barbarore s¬
pes manes puis qͦq successib in¬
gͥmanoꝵ eqͥtum ꝑ eos dies a Co¬
mio attrebate deductor qui et¬
si paua esset nempe nõ plures
qͥngentis aux̾ant tam spes galloꝵ
his eciam illud additu Nam Re¬
moꝵ eqͥtes dum aui duis hostib

Expanded text:
videbatur: loco sese altiore contividebatur: loco sese altiore continuerunt. Cesar castra hostibus, quantum potuit viciniora, communiit vallo supra communem modum ac turribus crebris et validis. Id duplici fiebat ex causa, ut et hostibus fiducia opinioque Romanorum metus accresceret, et, quum legiones pabulatum longius proficiscerentur, pauci possent de se fortia claustra defendere. In medio utrorumque castrorum, his atque illis nunc urgentibus nunc cedentibus, sepe levibus preliis certabatur, et sepe romani pabulatores locis longe lateque distantibus, quo eos sua quemque necessitas urgebat, unus alterque deprehendebantur. Quod etsi nunnullius damni esset, equo tamen id animo ferebat Cesar, barbarorum spes inanes parvisque successibus inermanorum equitum per eos dies a Comio Atrebate deductorum, qui, etsi pauci essent, nempe non plures quingentis, auxerant tamen spes Gallorum. His etiam illud additum: nam Remorum equites, dum avidius hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
fama erat legionib Geniret p̾¬
lio dec̾nerent ¶ Si cũ mltis loci
se difficultate defend̾ent ⁊ mo¬
pia pabuli ac frumẽti et asꝑ¬
rima ꝑte anni ꝙ ꝑ eis omna ad¬
uersus Cesarem militarent Que
ille audiens sit matura ⁊ mĩme
barbarica consilia indicauit In
id mapime nitentus ut manũ
hostes spreta suor paucitate cõse¬
rerent al fidens uidens secum pa¬
ucos quidem m̃o sed ex ꝑtos bel¬
lis spͤtate q uirtutis uiros ẽẽ quos
nilla multitudo hostui nulla uis
frangẽt Itaq cõuocatis militib
et patefacto hoscui consilio hortut᷑
suos ut et more solito fortiter
se heant ⁊ globatim prodeant
quo paucitatis opimo hostibus
augeat᷑ Ip̃etres in fronte legio¬
nes quato qͥuit aictius impedinẽ¬
ta in medio legione unã in fine
coscituit neq tam hoc comento
hostes elicuit Et si em illos ad
prelui paucitas hortaret᷑ subitꝰ
tam dehortabatur aduentus qui
ut erat ingentis plenus fidutie

Expanded text:
fama erat, legionibus veniret, prfama erat, legionibus veniret, prelio decernerent; si cum multis, loci se difficultate defenderent et inopia pabuli ac frumenti et asperrima parte anni, que pro eis omnia adversus Cesarem militarent. Que ille audiens sat matura et minime barbarica consilia iudicavit, in id maxime intentus, ut manum hostes, spreta suorum paucitate, consererent, fidens secum paucos quidem numero, sed expertos bellis spectateque virtutis, viros esse, quos nulla multitudo hostium, nulla vis frangeret. Itaque convocatis militibus et patefacto hostium concilio, hortatur suos, ut et more solito fortiter se habeant et globatim prodeant, quo paucitatis opinio hostibus augeatur. Ipse tres in fronte legiones, quanto quivit arctius, impedimenta in medio, legionem unam in fine constituit; neque tamen hoc commento hostes elusit. Etsi enim illos ad prelium paucitas hortaretur, subitus tamen dehortabatur adventus, qui, ut erat, ingentis plenus fiducie
Abbreviated transcription (Latin):
actum ratus hostiu distraxisse cõ¬
uentus ne quid exhiberm consi¬
lii reminibus bellũ grauius ueͬ
Renascẽtur abscessit ¶ Dum ecce
remoꝵ legatio querentiu bello¬
natos int̾ omes gallos bello cla¬
ros excitu cõpare ut suesionẽ
suã urbem Inuade̾nt duces
ee Comiu attrebatẽ amicũ quõ¬
dam Ce saris corbeu q bellona¬
tum cui maxĩe ab omib pare¬
atui ꝙ ei añ om̃s Romanum
nomẽ odio esset ingenti non
censuit Cesar expediens neq
honestũ sotios benemitos in tata
necessitate de ẜere Itaq hieme
media nec sibi ꝑcens nec mili¬
tibus cum quatuor. legionib co
ꝓfectus poitis castris cognitis¬
q hostũ consiliis comꝑit nullu
fere preter rusticos in edificiis
iueniri demigrasse omes bello¬
natos armis idoneos ⁊ cũ eis ali¬
arum quiq pplos ciuitatũ alto u¬
no omes in loco et paludibus
cepto castra metatos cõsedisse Ce¬
saris exp̾tantes aduentũ ut si
cum paucis hoc ẽ cũ tͥbus ut

Expanded text:
actum ratus hostium distraxisse conactum ratus hostium distraxisse conventus, ne quod ex hiberni consilii seminibus bellum gravius vere renasceretur, abscessit. Dum ecce Remorum legatio querentium, Bellonatos, inter omnes Gallos bello claros, exercitum comparare, ut Suessionem suam urbem invaderent; duces esse Comium Atrebatem, amicum quondam Cesaris, Corbeumque Bellonatum, cui maxime ab omnibus pareatur, quod ei ante omnes romanum nomen odio esset ingenti. Non censuit Cesar expediens, neque honestum, socios bene meritus in tanta necessitate deserere. Itaque hieme media, nec sibi parcens nec militibus, cum quatuor legionibus eo profectus, positis castris cognitisque hostium consiliis, comperit nullum fere preter rusticos in edificiis inveniri, demigrasse omnes Bellonatos armis idoneos, et cum eis aliarum quinque populos civitatum, alto uno omnes in loco et paludibus septo castrametatos consedisse Cesaris expectantes adventum, ut, si cum paucis, hoc est, cum tribus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
equites pͥus in agrio otiosos se¬
curos q ruricolas dep̾henderũt
ꝙ aut fug̃e aut a quib caꝑẽ¬
tur aduerte potuissent/ Sic
nuiltis homi nilib captis re¬
liqui Bitturiges ꝑ uicinas
uebes salutem sibi hospitũ in¬
dusgentia ⁊ pͥnata fide aut
pubca cõsilior ꝑticipatoe q̃re¬
bant ¶ Sed ne quitꝙͣ celerica¬
ceeum illa sua ubiq Cesar. erat
qria et amicos ẜuabat ⁊ duẜi¬
ol in fide fir mabat ⁊ hostes t᷑¬
rebat atꝙ turbabat n eq ulli
populo uacuũ smebat de alie¬
na pͥusꝙͣ de sua salute curam
gerere Exclusi undiꝙ Bittu¬
redatis ꝙ obsidibus sunt re¬
cepti nõ ad impĩũtatem mõ sed
ad gram. Ita ut cum iam di¬
gressus legatos eoꝵ recepisset
opem poscentes adu̾sus Carini¬
ces qui eos p̾liis lacessebãt nõ
tm̃ miẜit auxiliũ sed tulerit
qua ditata predis ingentib cũ car¬
miter difficultatu ad extͣma Re¬
degisset ꝓ ꝑte anni adu̾sa satis

Expanded text:
equites prius in agris otiosos seequites prius in agris otiosos securosque ruricolas deprehenderunt, quam aut fugere aut, a quibus caperentur, advertere potuissent. Sic multis hominum millibus captis, reliqui Bituriges per vicinas urbes salutem sibi hospitum indulgentia et privata fide aut publica consiliorum participatione querebant, sed nequicquam; celeritate enim illa sua ubique Cesar erat, qua et amicos servabat et dubios in fide firmabat et hostes terrebat atque turbabat, neque ulli populo vacuum sinebat de aliena prius, quam de sua salute curam gerere. Exclusi undique Biture, datisque obsidibus, sunt recepti non ad impunitatem modo, sed ad gratiam, ita ut, quum iam digressus legatos eorum recepisset opem poscentes adversus Carnutes, qui eos preliis lacessebant, non tantum miserit auxilium, sed tulerit, Qua ditata predis ingentibus, quum Carnutes difficultatum ad extrema redegisset, pro parte anni adversa satis