comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
feminae adhereditates. legitimas ultra con¬
sacagiineces successiones non admittuntur idq
iure ciui liuoconia narratione uidetureffectum
ceterum lex duo decim tabulcrum pulla discreuo¬
nꝗ sexus cognatus admittit

Expanded text:
Feminae ad hereditates legitimas ultra consanguineas successiones non admittuntur: idque iure ciuili Voconiana ratione uidetur effectum. Ceterum lex duodecim tabularum nulla discretione sexus cognatos admittit
Abbreviated transcription (Latin):
Notissimum ualde est haqs facultates quas
tempore nuptiarum mulieres. amaritis accipi¬
unt. suodominio uindicare : & simaritus mori
contigerit qui tamen filios derelin quant. &
post trans acta luctus tempora legitime
cadalias nupticas uenerint indiem uitae suce
donatcrum rerum teneant usu fructum pos
obitum. uero eitrum ad prioris maritifilior
omni reuertantur Nec ex inde cliquid mio¬
tibus uiuis filus in cliorum iura trans ferreper¬
mis sum est. Uuiisi Secundo Nupsertrmo¬
lier cuimAPITUs usum fructumn
RELIN Querit
T Clara inter pruetatione hcs ducs senten¬
tics explanauit. ut prẽs ponsaliciam donat¬
onem si maritus moriens de patrimonio suo u sũ¬
fructum relinquid uxori. iuxta uoluntatem eus
relicta possed eat . Itacut simulier postea alo
uironupserit mox u sum fructum extes tamento
adquisitum filus eius refundat. a quo u sum srue¬
tum fuerat consecuta: usum fructũ uero
desponsalitia largitate usque adobitum suut¬
sicut superius aalex locuta est meritor&ine¬

Expanded text:
Notissimum valde est has facultates, quas tempore nubtiarum mulieres a maritis accipiunt, suo dominio vindicare: et si maritos mori contigerit, qui tamen filios derelinquant, et post transacta luctus tempora legitime ad alias nubtias venerint, in diem vitae suae donatarum rerum teneant usumfructum. Post obitum vero earum ad prioris mariti filios omnia revertuntur nec exinde aliquid matribus vivis filiis in aliorum iura transferre permissum est. SI SECVNDO NVBSERIT MVLIER, CVI MARITVS VSVMFRVCTVM RELIQVERIT Clara interpretatione has duas sententias explanavit, ut praeter sponsaliciam donationem, si maritus moriens de patrimonio suo usumfructum relinquit uxori, iuxta voluntatem eius relicta possideat, ita ut, si mulier postea alio viro nubserit, mox usumfructum ex testamento adquisitum filiis eius refundat, a quo usumfructum fuerat consecuta: usumfructum vero de sponsalicia largitate usque ad obitum suusicuti superius alia lex locuta est, merito retine
Abbreviated transcription (Latin):
uicum que causcm dictam discussoque ne gotio
a quocumque fuerit superctus & hanc ips amlite
postet reparare temptauerit si proipso qui an
caddictus est. fuerit legibus lata senteritia prius
iuditium nonua lebit. Nam si &cpud clium iudi¬
cem fuerit superatus sidigna idoneaque perso¬
na est biennio in exiliodeput&ur et medi & atẽ
facultatum succrum fiscus adquirat. Siuero in¬
digna et pacuperior persona est in me callum
biennium depue &ur
DEOFEITIORECTORIS PROUINTIX¬

Expanded text:
uicumque caussa dicta discussoque negotio a quocunque fuerit superatus, et hanc ipsam litem postea reparare tentaverit, si pro ipso, qui antea abdictus est, fuerit legibus lata sententia, prius judicium non valebit. Nam si et apud alium judicem fuerit superatus, si digna idoneaque persona sit, biennio in exsilium deputetur, et medietatem facultatum suarum fiscus acquirat. Si vero indigna et pauperior persona est, in metallum biennio deputetur. DE OFFICIO RECTORIS PROVINCI
Abbreviated transcription (Latin):
Serui sunstici domino confessi uel
conuicti fuorint uiolentiam conmisisse addicti
tormentis grauibus puniuntur. Siuero iuben¬
tibus dominis uiolentiae crimen admiserint
domini qui in licita preciperunt nottntur in ft¬
iiiae & nobilitatis uel honoris sui dignitate
tenere non possunt. Serui autem qui ta¬
libus dominorum furoribus parauerant in
mottillum de trudantur. C&erum non li¬
ceat audi uocibts auidicilus discussionem
uio lentiae diferre uel dimitcero ueldona
Quisibi probaerint uolentiam & ñ
statim uindi cauerint nouerintse periculũ
subi turos. Uiles autem per sonae & quae¬
bis aut frequenter ad misis se uiolentiam
conprobantur constitute legibus poenã
supra scriptae legiomnimodis feriantur.

Expanded text:
Servi si inscio domino confessi vel convicti fuerint violentiam commisisse, addicti tormentis gravibus puniantur. Si vero iubentibus dominis violentiae crimen admiserint, domini qui inlicita praeceperunt, notantur infamia et nobilitatis vel honoris sui dignitatem tenere non possunt. Servi autem, qui talibus dominorum iussionibus paruerunt, in metallo detrudantur. Ceterum non liceat iudicibus discussionem violentiae differre vel dimittere vel donare. Si autem probaverint violentiam et non statim vindicaverint, noverint se periculum subituros. Viles autem personae quae frequenter admisisse violentiam conprobantur, constituta legibus poena suprascripta omnimodis feriantur.
Abbreviated transcription (Latin):
epus postumus qui in locum patris succede¬
repotest ib auo aut heres instituendis ẽ aut no¬
minetim exhere dandus ne agnoscendorum pat̃
testeamentum Qui semel constituit ad sehereditatẽ¬
ꝑtenire acsieius rebus in miscuit repudiare eã non

Expanded text:
epos postumus, qui in locum patris succedere potest, ab auo aut heres instituendus est aut nominatim exheredandus, ne agnascendo rumpat testamentumpertinere, ac se eius rebus immiscuit, repudiare eam non
Abbreviated transcription (Latin):
uis quis iicrimine maiestatis inuentus fue
& punitus bona eius fiscus adquirtt
taut nullus aliquid ex eius facultatib: sibi uelud
munificentiae iure audeat postulam Et sĩ qui
aliquid contredegis crediderit postulandũ Nec
d quod pout accipicet &iuolactor leges ha¬
becitur Sed quid tamen nullo p&ente ꝓprio
arbitrio detedibus bonis cuiquam dede¬
rimus donatio huius modi firma permaneat
đ ããã panellio consoluri libice seruum domini
dilatorẽ iubemus in exemplum omnium proditorũ
seuerissime sententiae subiuigari &iam¬

Expanded text:
uisquis in crimine maiestatis inventus fuerit et punitus, bona eius fiscus adquirat ita, ut nullus aliquid ex eius facultatibus sibi velut munificentiae iure audeat postulare. Et si aliquit contra leges crediderit postulandum, nec id, quod petiit, accipiat, et violator legis habeatur. Si quit tamen nullo petente proprio arbitrio de talibus bonis cuiquam dederimus, donatio huius modi firma permaneat AAA. Panhellenio consulari Lydiae. Servum domini delatorem iubemus in exemplum omnium proditorum severissimae sententiae subiugari, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
I np&itionem henitatis eaueniunt quae
de functus temporre moreliquid uel.
eaque post mortem ante aditam editatẽ
Possessor hereditatis. praesentia earum . rerũ
uit sidolo alienauit cum usuris prestare. cogendus

Expanded text:
 petitione hereditatis ea ueniunt, quae defunctus mortis tempore reliquit, uel ea, quae post mortem ante aditam hereditatem Possessor hereditatis pretia earum rerum, quas dolo alienauit, cum usuris praestare cogendus
Abbreviated transcription (Latin):
uiucom publicẽ exantuit cẽti monitionẽ cꝰ solis compellẽ istint¬
iqua drupes pauperiem fecerit damnum uededoe¬
rit quid uede pcestesit in dominum actiodctur
ut caut demni ae stim ationem subeat aut quae dru¬
pem dedaet quod &icom lege pe sec lonia deco
cauacũr. Si alienum animad cuicumqd comnin
in tulerit̃ aut edicuius. fructus. loserit domin
eius autccestimationem datmni ted dcct auti¬
sum animal tradat. quod &iam decanes

Expanded text:
ublicam exarauit, ad munitionem eius solus compellitSi quadrupes pauperiem fecerit damnumue dederit quidue depasta sit, in dominum actio datur, ut aut damni aestimationem subeat aut quadrudem dedat: quod etiam lege Pesolania de cane cauetur. intulerit aut alicujus fructus laeserit, dominus ejus aut aestimationem damni reddat, aut animal tradat. Quod etiam de cane
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis preceptio nostra conseringct ut nullus in
suec causac iudex sit quic sicut testimoniumunus¬
quisq: prosedicere non potest. itanec prosepote.¬
rit udicare
DEOMISSA AOTIONIS INX PETR AT

Expanded text:
Omnes praeceptio nostra constringat, ut nullus in sua causa iudex sit, quia, sicut testimonium unusquisque pro se dicere non potest, ita nec pro se poterit iudicare. DE OMISSA ACTIONIS IMPETRAT
Abbreviated transcription (Latin):
ege iulic dead ulteriis. cau&ur nedotide: p̃dium
maritus inuita uxore alienet. Ist int̃non indige
cxiii depactis iNeriurum euxo
ructus fundidotali. constante matrimonium per¬
cepti lucro mariti. caedunt &im proractm an mens
quod factum est diuortium. Eructus agridotalis

Expanded text:
ege Iulia de adulteriis cauetur, ne dotale praedium maritus inuita uxore alienet. De pactis inter uirum et uxorem Fructus fundi dotalis constante matrimonio percepti lucro mariti cedunt, etiam pro rata anni eius, quo factum est diuortium. Omnibus pactis
Abbreviated transcription (Latin):
ommunes causas absentib consortib alii consortes
ager epossunt. sulliqui p̃sentes fuerint ctueant
acceptũ esse illis. quiabs sentes sunt quicquid fuerit
iudicatũ. aut in presente fideius sorem dederint
ut om̃a quȩ diffinita fuerint implere non differant

Expanded text:
ommunes causas absentibus consortibus alii consortes agere possunt, si illi qui praesentes sunt caveant acceptum esse illis qui absentes sunt, quidquid fuerit judicatum, aut in praesenti fidejussorem dederint, ut omnia quae definita fuerint implere non differant
Abbreviated transcription (Latin):
Iuidominus & ꝓcurator decuius lib& rei rep&cd
fuerit institutus & susceptãlitem uiuomandat
pactionem rep&endo fuerit contestatus. &iamsi
qui eimandatũ talem fecerat deaclucediscedat ba
eirem quã repetendã susciperat sibima defensarei
liũ ꝓcuratorẽ in ac causa si uolueritquire p&at. udes¬
nu sordinare atq actionẽ adheredes suos succes¬
quȩ transmittere quia sicut in reb quae possie
ꝓcuratores cantum aduersus pulsantes nam no
porit iure ꝑmittitur. Solum est ut mandatũ
cem donationis factum actis habeatur in sestu

Expanded text:
 procurator de cuiuslibet rei petitione fuerit institutus et susceptam litem vivo mandatore per actionem repetendo fuerit contestatus, etiam si ille, qui ei mandatum tale fecerat, de hac luce discedat, liceat ei rem, quam repetendam susceperat, sibimet defensare et alium procuratorem in hac causa, si voluerit, qui repetat, ut dominus ordinare atque actionem ad heredes suos successoresque transmittere: quia sicut in rebus, quae possidentur, procuratores tantum adversus pulsantes, nam non et repetit, iure permittitur. Solum est, ut mandatum ad vicem donationis factum actis habeatur insertum.
Abbreviated transcription (Latin):
IT UTORIBU
ilius familias siuo luntate patris nauens
cear patrem in solidum obeaque sualua re eoe perit
eu andue nauis gratia iactus aommercium factus est
omnium in tributione sarciantur. quod pro omnibi
pestatis amis sacuictores ad contributionem nonte.¬
nentur infiosis orborem sulutis cusueruentibus
EAauis saluusit utint in dig& Iactunauis leuata
s i perierit extractis uliorum erordinatores mers
elbus quoque cius rationem habere piaut qui mercis
gratia mercis inscafam transiectue. At que ideo ad¬
missae in tribulatione earum. que in naui saluae sur
refeci conuenit. N aue autem perdita conseruate:
conmercibus stafe ratio non hab&ur. Ist int̃ non indi&¬

Expanded text:
itoribus Filius familias si uoluntate patris nauem exerceat, patrem in solidum ob ea quae salua receperit Leuandae nauis gratia iactus cum mercium factus est, omnium intributione sarciatur, quod pro omnibus pestatis amissa uectores ad contributionem tenentur, nisi ipsis arborem salutis causa eruentibus nauis salua sit. Iactu nauis leuata si perierit, extractis aliorum per urinatores mercibus eius quoque rationem haberi placuit, qui merces gratia merces in scapham transiectas atque ideo amissas intributione earum quae in naui saluae sunt refici conuenit: naue autem perdita conseruatae cum mercibus scaphae ratio non habetur. Collatio in
Abbreviated transcription (Latin):
riae cause audientiam propri&ate obesse
paenitus non deber& quamlib& de momento
uideatur aliquidiudicatum quod in effectum
sit sine dubio deducendum pec possita ppellatione
suspendi Iub & tamen restituto momento causcc̃
propri&ccts ex integro deberecognosci¬
III DEPOSSESSINE AbEOquibis pro

Expanded text:
e causae audientiam proprietati obesse penitus non debere, quamlibet de momento videatur aliquid iudicatum, quod in effectum sit sine dubio deducendum, nec possit appellatione suspendi. Iubet tamen, restituto momento causam proprietatis ex integro debere cognosci. DE POSSESSIONE AB EO, QVI BIS PRO
Abbreviated transcription (Latin):
AI. Er etio etbonorum possessio antiquo iure
api& oribus p&ebatur quod explanari opus non ẽ
quia legibus utrumq sublatum est & ideo infans¬
lic& loqui non possit. tamen bereditatem sibi debi
capit cummorienti pater. authis qui magis pro¬
ximus fuerit exlege succedat. II. UNdeliber

Expanded text:
. Cretio et bonorum possessio antiquo iure a praetoribus petebatur: quod explanari opus non est, quia legibus utrumque sublatum est. Et ideo infanslicet loqui non possit, tamen hereditatem sibi debitam capit, cui morienti pater aut is qui proximus fuerit ex lege succedit. VNDE LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
Nt̃. Siquis perscripturam condiderit testamen¬
tum & post modum sine scriptur. hoc est per
nuncupationem suam itenaendam credi derit
uoluntatem. uel sico dicellis. quod .ẽ. fidei com¬
missum potestatem habere heredesuo conmiserit
ut ex qua uoluerit testatoris ordinatione suc¬
cedant. Tunc in primordium ad eundem here¬
ditatis suampublicare non desinant uolunta tẽ
utrum extestamento anpernuncupationem
Anperfidei commissum hereditatem sibi elegat uin¬
dicandam. Quod si prima electio eius fuerit supera
ad alterum ei transire non liceat. quia unius pet¬
tione concessa deliquisse nouerit excludendum
quia una p&itio alias aperte & euidenter excludit
extrema pars legis istius. ideononhabetur scrip
uel exposita qui a no uella lege calcabitur¬
U. DELITIGIOSIS

Expanded text:
. Si quis per scripturam condiderit testamentum et postmodum sine scriptura, hoc est per nuncupationem suam iterandam crediderit voluntatem, vel si codicillis, quod est fideicommissum, potestatem heredi suo commiserit, ut ex qua voluerit testatoris ordinatione succedat: tunc in primordio adeundae hereditatis suam publicare non desinat voluntatem, utrum ex testamento an per nuncupationem an per fideicommissum hereditatem sibi eligat vindicandam. Quod si prima electio eius fuerit superata, ad alteram ei transire non liceat, quia unius petitione concessa de reliquis se noverit excludendum, quia una petitio alias aperte et evidenter excludit. Extrema pars legis istius ideo non habetur scripta vel exposita, quia novella lege calcatur. DE LITIGIOSIS
Abbreviated transcription (Latin):
i quis moriens ex legitimomatrimonio pre¬
nantem. reliquit uxorem iub & lex mulierem apr¬
pinquis. quousq ad pastum ueniat custodiri. quae
cum legitimo tempore edederit. his quinatus fueriis
prosua portione in patris hered itate succedat. & usq
ad quintum decimum a&actis suae annum. quae
A patre derelicta sunt sineullius rep&itione possedeas
futurum. ut suas postmodum percuratorem auts
cipiat. aut exherat actiones.
IIII DeTESTAMENTIS ET CODICEIIS¬
seruari ut sideficiens quis nom perfecerit tes auet¬
tum non potest quicumq properfectum uti quodo
inperfectum resedit nec ad mitti bane teu sicatio¬
nert princpis clementia si forte dicat aliquis audiui
morientem uelle ut principi uel &iambis personis
quae potestati adiunctae sunt uel cuius dmnior po¬
tentis tccliter deputatum hanc uocem ad mittinon
patitur & sicut legitimas scripturtes uel in suam
ꝑsonam uel in quascumq aliccs potestates. siue
in priuatus ualere mandauit. Ita inperfectam

Expanded text:
i quis moriens ex legitimo matrimonio praegnantem reliquerit uxorem, iubet lex mulierem a propinquis, quousque ad partum veniat, custodiri: quae cum legitimo tempore ediderit, is qui natus fuerit pro sua portione in patris hereditate succedat et usque ad quintum decimum aetatis suae annum, quae a patre derelicta sunt, sine ullius repetitione possideat: futurum, ut suas postmodum per curatorem aut excipiat aut exerat actiones. DE TESTAMENTIS ET CODICIservari, ut, si deficiens quis non perfecerit testamentum, non potest quicumque pro perfecto uti quod inperfectum resedit. Nec admittit hanc testificationem principis clementia, si forte dicat aliquis: audivi morientem velle, ut principi vel etiam his personis, quae potestati adiunctae sunt, vel cuiuscumque potenti sit taliter deputatum: hanc vocem admitti non patitur. Et sicuti legitimas scripturas vel in suam personam vel in quascumque alias potestates sive in privatos valere mandavit, ita inperfectam
Abbreviated transcription (Latin):
Nt̃ Filia si tempore nuptiarum a patrefuerit dotat¬
& paterpostec intestatus moriatur. si in reliqua pa¬
tris substantia uult cum aliis fratribus a equalisi
cedere dotem. uel quicquid accepit tempore nupi¬
rum hereditate paterne cum fratrib: diuidendan
confundat. Quod si noluerit sithis quae perceps
prosua portione contenta¬
III. DECARBONIANO EDICTO

Expanded text:
 Filia si tempore nubtiarum a patre fuerit dotata et pater postea intestatus moriatur, si in reliqua patris substantia vult cum aliis fratribus aequalis accedere, dotem vel quidquid accepit tempore nubtiarum, hereditati paternae cum fratribus dividenda confundat. Quod si noluerit, sit is quae percepit pro sua portione contenta. DE CARBONIANO EDICTO
Abbreviated transcription (Latin):
INt̃. Obseruandum denatunc libus filiis lexista
constituit. Vt siquis habens exlegiti momatri¬
monio filios uel filias. siue masculos ne potes &
filiis uel patrem aut matrem ex quacum que
muliere. Id .ẽ ingenua nata uel facta susciperit
natuntles non amplius quamunciam defaculat
suis nouerint natura libus conferendam. Namsi
defuerint ex omni parte personae superius nonl¬

Expanded text:
io. Observandum de naturalibus filiis lex ista constituit, ut, si quis habens ex legitimo matrimonio filios vel filias sive masculos nepotes ex filiis vel patrem aut matrem, ex quacumque muliere, id est ingenua nata vel facta, susceperit naturales, non amplius quam unciam de facultatibus suis noverit naturalibus conferendam. Nam si defuerint ex omni parte personae superius no
Abbreviated transcription (Latin):
cũq neces sitate captiui tatis ducti sunt & non
succuolun tate sedhostile dep̃dactione aduersicrios
transierunt quaecũq: incgris uel in mancipus con¬
tecctencierunt siue fisco porsideantur si ue aliquid.
ex his ꝑprincipem cuicumq: donatũ est sine ullius con¬
die done ꝑsone tẽpore quo redierint uindicentac
presumant. Sic amencũ caduersacruis non sua
uoluntecto fuerint sed captiuitate sed&entus et oba

Expanded text:
cumque necessitate captivitatis ducti sunt, et non sua voluntate, sed hostili depraedatione ad adversarios transierunt, quaecumque in agris vel in manciplis ante tenuerunt, sive a fisco possideantur, sive aliquid ex his per principem cuicunque datum est, sine ullius contradictione personae, tempore quo redierint, vindicent ac praesumant; si tamen cum adversariis non sua voluntate fuerint, sed captivitate se detentos esse
Abbreviated transcription (Latin):
ii quic hostibus tempore capta ut catis abduca
sunt sicabediquib: uel adictum uel adues titun
cdiquid acceperun cumredire adpropria uolu¬
rint a nemine acliquid proeorum requiratur ex¬
pensis Te mensi precium procaptiuo suo predator
perit quod de disse emptor probauerit sinedubi¬
one recipiaat. Quod si pretium non habuerit qui¬
quennium seruiat captiuus emptori & post quin¬
quennio sine pr&ium ingenuitatis reddatur
cum adpropriaredierint omnia succintegrao
& saduco recipiant Siquis iteq huic tamustat
preceptionis resistere temptacuerit noueritseu
exilio deportandum Siuero possersor fueritsi
cultatem suam fisciuiribus aaddicendam Sare
xpĩcnos quire demptioni studere debent pra
tiuis uolumus eẽ sollicitos Ad curicdes &iams
licitudo ista pertineat. Itct omnes iudico
scicnt decim libitas aurifisco sedacturos
huius legis precepta neglexeritit
DE INGEXUIS qui rempore

Expanded text:
i, qui ab hostibus tempore captivitatis ducti sunt, si ab aliquibus vel ad victum vel ad vestitum aliquid acceperunt, cum redire ad propria voluerint, minime aliquid pro eorum requiratur expensis. Tamen si pretium pro captivo suo praedator acceperit, quod dedisse se emptor probaverit, sine dubitatione recipiat. Quod si pretium non habuerit, quinquennio serviat captivus emptori et post quinquennium sine pretio ingenuitati reddatura et salva recipiat. Si quis itaque huic tam iustae praeceptioni resistere temptaverit, noverit se in exilio deportandum: si vero possessor fuerit, facultatem suam fisci viribus addicendam. Sane Christianos, qui redemptioni studere debent, pro captivis volumus esse sollicitos. Ad curiales etiam ista sollicitudo pertineat, ita ut omnes iudices sciant decem libras auri fisco se daturos, qui huius legis praecepta neglexerint. DE INGENVIS, QVI TEMPORE
Abbreviated transcription (Latin):
in insulã deportantur.
Si quid eiudicis amicicis et focmiliaritae. men¬
cientes euentus sententia rum: eius uindunt
quiduces obitentu nominis succe euis conueti pro

Expanded text:
iores deportantur. Si qui de iudicis amicitiis uel familiaritate mentientes euentus sententiarum eius uendunt, quidue obtentu nominis eius agunt, conuicti pro
Abbreviated transcription (Latin):
uilex qui contꝰ ee saeras principum coustituto¬
oniss conrao ueius publicum quod apud se rea¬
ttum. est pronuntiat in insulam deportatur
Quicumque uidex oblatas sibi iniuditio legis ad
iuris species audire noluerit & contracas iudica¬
uerit exacre conuicit s in insulct̃ deportatur
uircctionis acta libellos cabum propositũ
testactiones. cautiones. crrograepphis epistolcis
sciens dolo malo in fraudem alicuius deleuerit mu¬
tcuerit. subiecerit subscripserit quiue aes in au¬
nouerit. argentauerit quiue cumargentum
aurum poner&. stagnumue subiecerit falsi poe¬
t Amplissimus ordo decrouit eaes.tabulas quace
publici uel priucti contractus scripturã conti¬
nent cadhibitis. testibus ntac signari ut insum¬
mac marginis codmedicm pantem perforata¬
et triplicilino constringtertur cetque in positũ
supreo linum caere signa in prtemuntur ut
exterores scriptur ce fidem interiorreseruar&
tcditer tabulce non prolacte nibil momenti ha¬

Expanded text:
udex, qui contra sacras principum constitutiones contraue ius publicum, quod apud se recitatum est, pronuntiat, in insulam deportaturQuicumque iu lex oblatas sibi in iudicio leges vel iuris species audire noluerit et contra eas iudicaverit, ex hac re convictus in carcerem deporteturrationes acta libellos album propositum testationes cautiones chirographa epistulas sciens dolo malo in fraudem alicuius deleuerit mutauerit subiecerit subscripserit, quiue aes inaurauerit argentauerit, quiue, cum argentum aurum poneret, aes stannumue subiecerit, falsi poeAmplissimus ordo decreuit eas tabulas, quae publici uel priuati contractus scripturam continent, adhibitis testibus ita signari, ut in summa marginis ad mediam partem perforatae triplici lino constringantur atque impositae supra linum cerae signa imprimantur, ut exteriori scripturae fidem interior seruet. Aliter tabulae prolatae nihil momenti ha
Abbreviated transcription (Latin):
pactrem matrem. auum auicm fractrẽ soro¬
rem patronum patronam occiderit & si
antect in suti culeo inmare praecipitabuntur
hodice tamem uiui exuruntur uel adbestias.
qu adle comcorpiliam testamtaR¬
eaem cornilim testamentaria tementur iquis¬
tamentum quoduel cliud instrumentum. stl sums¬
ens dedolo malo scripserit : recita uerit subiecer
subprites ferit amouerit resignauerit: deleuer
quodue signum. adulterinum excluseresecerus
praesserit. amouerit resignauerit quiuenum¬
mos aureos cargenteos ãdulterauenit laueri
conflccuerit nserit: corruperit uiti a uerit uis¬
tur uel principum. signata man&a pr&erco
ulioriutt̃ repro bauerit ho nestiores quide
in in sulcm deportantur humiliores c utem
cut in meedlum domnantur aut in crucem tol

Expanded text:
patrem matrem auum auiam fratrem sororem patronum patronam occiderint, etsi antea insuti culleo in mare praecipitabantur, hodie tamen uiui exuruntur uel ad bestias  legem Corneliam testamentarLege Cornelia testamentaria tenentur: qui testamentum quodue aliud instrumentum falsum sciens dolo malo scripserit recitauerit subiecerit suppresserit amouerit resignauerit deleuerit, quodue signum adulterinum sculpserit fecerit expresserit amouerit reserauerit, quiue nummos aureos argenteos adulterauerit lauerit conflauerit raserit corruperit uitiauerit, uultuue principum signatam monetam praeter adulterinam reprobauerit: honestiores quidem in insulam deportantur, humiliores autem aut in metallum dantur aut in crucem tol
Abbreviated transcription (Latin):
Iuiob sed scm tes timonium ꝑ bibendum uel ucrin
mor perhibendum pecuniam acciperit dederit
udi cero retit serientiam ueferit uel non fert
coreuperit corrupendum uecustruerit Hum¬
hores capite puiitur honestiores publidur
boris tomipso uidico mnin sulitm deposti lt ar

Expanded text:
i ob falsum testimonium perhibendum uel uerum non perhibendum pecuniam acceperit dederit iudicemue, ut sententiam ferat uel non ferat, corruperit corrumpendumve curaverit, humiliores capite puniuntur, honestiores publicatis bonis cum ipso iudice in insulam deportantur
Abbreviated transcription (Latin):
emptis angustis. his publicae in insulcm
deportantur. humiliores capite puniuntur
nontantum huius astis professio sed &ican.
scientia prohibita est ⁊staił nonindig&¬
nis uel adremedium dactum erat homo perierit:
hisquidederit. si honestior fuerit. in in sulam
religatur. humilior autem. capite punitur

Expanded text:
emptis, ambustis his publice, in insulam deportantur, humiliores capite puniuntur. Non tantum huius artis professio, sed etiam scientia prohibita est. Si ex eo medinis uel ad remedium datum erat, homo perierit, is qui dederit, si honestior sit, in insulam relegatur, humilior autem capite punitur
Abbreviated transcription (Latin):
N fiurticoncept accio aduersus cum qui obtulit
tipliẽ poeni & ipsius reirep&citio
A Ouecum que genera caupona uelieritario
stubulo diuersorio uae perierint in exercitures
corum furtiactio conp&it Istu iñt̃ non indig&¬
Rempignoratum debitor creditori subtru¬
bendo furtum facit quams & inse situlu ogramise¬
rit suo pomine ꝑsequi potest. Ista it neubo far
ater uł dominus decare quae filio familias
ued seruo subrepta i ẽ ⁊ furtiagere potest int̃¬
e cum ei deferri actionem quide peculio conuenitur

Expanded text:
 Furti concepti actio aduersus eum qui obtulit tripli est poena et ipsius rei repetitioaecumque in caupona uel in meritorio stabulo diuersorioue perierint, in exercitores eorum furti actio competit. Si res uendiRem pignori datam debitor creditori subtrahendo furtum facit: quam si et ipse similiter amiserit, suo nomine persequi potest. Pater uel dominus de ea re, quae filio familias uel seruo subrepta est, furti agere potest: interest enim ei deferri actionem, qui de peculio conuenitur
Abbreviated transcription (Latin):
ontantum qui furtum fecerit sed eti camhiso i
opera aut consilium furtum factum sil¬
rit. furti actione tenebitur . Ista it non indig&¬
Quimeretricem libidinis causa rapuit &
cae lauit eum quoque furti actione tene¬
furo manifesti actio praet̃ quadrupli poena

Expanded text:
on tantum qui furtum fecerit, sed etiam is cujus opere aut consilio furtum factum fuerit, furti actione tenebitur. CAP. 326. - QuiQui meretricem libidinis causa rapuit et celauit, eum quoque furti actione tene manifesti actio praeter quadrupli poena
Abbreviated transcription (Latin):
icut id quod auus uel. auia mat̾na nepotib ꝓnepotib: pa¬
sitis in patris potestate donauerint patrinonadqui ritun
taut quicquid maritus uxoriuł uxor maritu xpectris
potestate positis donauerint aut testam̃ tadimiserisꝰ
idad patris dominiũ minime ꝓtinebit sed hoc sibi filiiad is¬
grumuindicabunt¬

Expanded text:
icut id, quod avus vel avia materna nepotibus pronepotibus positis in patris potestate donaverint, patri non adquiritur, ita et quidquid maritus uxori vel uxor marito in patris potestate positis donaverint aut testamento dimiserint, id ad patris dominium minime pertinebit, sed hoc sibi filii ad integrum vindicabunt
Abbreviated transcription (Latin):
eminis nis uinsua suorum que causde adquo¬
quam accuscore ponliceat quia susceptionem
aliencrũ causarum legibus prohibentur. A¬
cipiant in alicniscausis feminas litigare c̃apies¬
iquis iratus crimen aliquod timere cuilib&
Dcerit conuitium non est proacussationem
habendum sed permisso tractandis partio id quod
nictus dixi perscripturam seprobaturum esse fti¬
tecitur quodsi fortasse resipiscens post iracundicã
quaedixit itẽrare aut̃scribere fortasse noluerit
non ut reus criminis teneatur. Imp̃ Talenti

Expanded text:
eminis nisi in sua suorumque caussa ququam accusare non liceat, quia susceptione alienarum caussarum legibus prohibentur. Acipiant in alienis caussis feminas litigare cupieSi quis iratus crimen aliquod temere cuilibet objecerit, convicium non est pro accusatione habendum; sed praemisso tractandi spatio, id quod iratus dixit, per scripturam se probaturum esse fateatur. Quod si fortasse resipiscens, post iracundiam quod dixit iterare aut scribere fortasse noluerit, non ut reus criminis teneatur. » Item.
Abbreviated transcription (Latin):
uellac conscituit. Quod si por matris obitũ filios uel
filices pat̃ emanci pauerit de eorũ portionibus quos
liberos facit triantẽ afiliis proconlata libtate ꝑci¬
picat iure suo ꝑp&uo uindi candũ Quod s̃ supres¬
titematre pater filium uel filias em ancipauerit
qui cnon potese matre uiua defiliorũ postionib: uin¬
dicare. terciã portionẽ necesse erit ut post matris
obitũ sisupres titis paterfuerit. a singulis emancipatis
fdas uirlem id ẽ deuno medic̃. de duob: terciã darib:
quastã ꝑcipiat portionẽ. In usufructu quousq: uixe¬
rit pos sidendã. Quod sicliquifiliiuiua matre. apatre
emaricipeca fuerint. & cliqui fostasse non fuerint
circa emancipatus uel non emancipatus eccdẽ que
superius conp̃hendsa ẽ apatre forma seru&ur:
uodsimortua uxore filii non fuerint & nepotes uelnep¬
tis exfiliis. ccuus pat̃nus habuerit quiomnes inacui
pote state consistunt eadẽ que defiliis & circane potes

Expanded text:
ella constituit. Quod si post matris obitum filios vel filium pater emancipaverit, de eorum portionibus, quos liberos facit, triantem a filiis pro conlata libertate percipiat iuri suo perpetuo vindicandum. Quod si superstite matre pater filium vel filios emancipaverit, quia non potest matre viva de filiorum portionibus vindicare tertiam portionem, necesse erit, ut post matris obitum, si superstes pater fuerit, a singulis emancipatis filiis virilem, id est de uno mediam, de duobus tertiam, de tribus quartam percipiat portionem in usumfructum, quousque advixerit possidendam. Quod si aliqui filii viva matre a patre emancipati fuerint et aliqui fortasse non fuerint, circa emancipatos vel non emancipatos eadem, quae superius conprehensa est, a patre forma servetur. Quod si mortua uxore filii non fuerint et nepotes vel neptes ex filiis avus paternus habuerit, qui omnes in avi potestate co
Abbreviated transcription (Latin):
iconis sematre patre suprestite unus uel una defiluis
siue emancipatus siue nonemancipatus sine filus mo¬
atur patermostuo filio in totã illius portionẽ iure su¬
cedit. Qđ siclic̃ uxorẽ duxerit haecq demat̃nis bons
mostuus filius dereliquio patꝰ usufructuariotantũ
ordine porsidebit pꝰcuius opidũ ad fratres mortuie
eodẽ matrimonio natis qđ illede ma t̃nisbonis hebun
reues tatur: Aliunde uero filio quimoritur adques¬
ta in ꝓpri&cte patria resedebunt: Qđ nfilius uel fili¬
as uiuo patre habentes filios moriantur pat̃res ne¬
potũ sicut filiorũ iure usufruc tuarior &i nebit Siuero
hu quimoriuntur emancipatus uel emancipata mori¬
actur in paitionib: eorũ in integrũ filii sui sine ulla cuis
testate succedant DeboNisquepilus Famil
exma tRImoNiis. AdquiRunt

Expanded text:
i amissa matre, patre superstite unus vel una de filiis sive emancipatus sive non emancipatus sine filiis moriatur, pater mortuo filio in totam illius portionem iure succedit. Quod si aliam uxorem duxerit, haec, quae de maternis bonis mortuus filius derelinquit, pater usufructuario tantum ordine possidebit; post cuius obitum ad fratres mortui ex eodem matrimonio natos quod ille de maternis bonis habuit, revertatur. Aliunde vero filio qui moritur adquisita in proprietate patria residebunt. Quod si filius vel filia vivo patre habentes filios moriantur, pater res nepotum sicut filiorum iure usufructuario retinebit. Si vero hi qui moriuntur emancipatus vel emancipata moriatur, in portionibus eorum in integrum filii sui sine ulla avi potestate succedant. DE BONIS, QVAE FILIISFAMILIAS EX MATRIMONIO ADQVIRVNT
Abbreviated transcription (Latin):
Quicumque instriptione praemis sa cuius ctonque
criminis reum accusare uoluerit aabeo die quo ins¬
cripnt intra annum peragat propositas actiã¬
nes qui sedis tulerit in facmis effectos honorũ
suorum quarta parte multabitur

Expanded text:
Quicunque inscriptione praemissa cujuscunque criminis reum accusare voluerit, ab eo die quo inscripsit intra annum peragat propositas actiones. Qui si distulerit, infamis effectus, bonorum suorum quarta parte multabitur
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis carto lam famosam incuius cumque in uiriã
uel in sacmiã in publico propositam uderit & le¬
gerit et non statim discerpserit & cuicum que
c in eclegerit: fortaesse retulerit ipseuelud
ccuctor huius criminis tenecctur¬

Expanded text:
Si quis chartulam famosam in cuiuscumque iniuriam vel infamiam in publico propositam viderit et legerit et non statim discerpserit, et cuicumque, quae in ea legit, fortasse rettulerit, ipse velut auctor huius criminis teneatur
Abbreviated transcription (Latin):
DENOUATIONIBUS
onsolum pernosm& ipsos nouamus quod
nobis deb& sed &uam percos perquos stipula¬
ripossumus uelud perfilium stmilias uel per seruũ
iubendum ucratum habendo procurator quo¬
que noster exius sun r̃o raceptum ẽ ut nouari
ubstitutus heres ab instituto qui sub conditione
scriptus e utiliter sibi insaitutumh aostipulati¬
one ciuere copellit Nepe tita bonorum pos¬
sesrione res hereditarias. diminuat. HHoc
enim casu ecdie interposite suipulationis duplos
fructos. pruestare conpellitur
uiur enim pratiudicium a superiore defert.
quo queritur aneares de:quac agitur maiorsit
centumsesterciis. indeo que in longiorem diem conu¬

Expanded text:
De nouationibus Non solum per nosmet ipsos nouamus quod nobis debetur, sed etiam per eos, per quos stipulari possumus, uelut per filiam familias uel per seruum iubendo uel ratum habendo. Procurator quoque noster ex iussu nostro receptum est ut nouare titutus heres ab instituto, qui sub condicione scriptus est, utiliter sibi institutum hac stipulatione cauere compellit, ne petita bonorum possessione res hereditarias deminuat: hoc enim casu ex die interpositae stipulationis duplos fructus praestare compellitur. Huius enim praeiudicium a superiore differt, quo quaeritur, an ea res de qua agitur maior sit centum sestertiis: ideoque in longiorem diem con
Abbreviated transcription (Latin):
DΛ Oblegationum firmandecrum gratiac¬
stipulectionis inducte sunt. que quadem uerborum solem¬
nicate concipiuntur. & appellate quod perecs sirmu¬
tas oblegitionum constringitur. stipulum enim u&e¬
INter absentes contrahitur. Quodsi scriptum fuerit
instrumento ꝓmisisse aliqui quemper indehabe.¬
tur atque si in terrogationem precsdenteres pon¬

Expanded text:
 Obligationum firmandarum gratiastipulationes inductae sunt, quae quadam uerborum sollemnitate concipiuntur, et appellatae, quod per eas firmitas obligationum constringitur: stipulum enim ueteinter absentes contrahitur. Quod si scriptum fuerit instrumento promisisse aliquem, perinde habetur, atque si interrogatione praecedente respon
Abbreviated transcription (Latin):
CA Exdie ac cepti iudici dupli fructus. conpor¬
tur &tam dandis quam accipiendis. heredis quo¬
que corum procuratoris cognitorum. que ꝑ sonue
itemque sponsores. edem scipu latione conp̃hn¬
dentur eorum quo que lnomine preittitur

Expanded text:
Ex die accepti iudicii dupli fructus computantur. Et tam dantes quam accipientes, heredes quoque eorum, procuratores cognitorumque personae, itemque sponsores eadem stipulatione comprehenduntur: eorum quoque, quorum nomine promittitur
Abbreviated transcription (Latin):
Practuarius seruus. siquid ex refructuarnaut
e operis suis ad quir& ad fructuitrium ꝑtin&
quicquid cutem. aliunde uel exrepropri&u¬
ria atquirat domino proprietis. adquiri¬
umspromissoris resinstipulatum deductu
intercedit perinde agi ectipulatdꝰ potes
hacsicares exstur& Ideo que promis sor
acstimatione eius ponitur. mcoxime sindolum

Expanded text:
Fructuarius seruus si quid ex re fructuarii aut ex operis suis adquirit, ad fructuarium pertinet. Quidquid autem aliunde uel ex re proprietarii adquirit, domino proprietatis adquirpromissoris res in stipulatum deducta intercidit, perinde agi ex stipulatu potest, ac si ea res extaret: ideoque promissor aestimatione eius punitur, maxime si in dolu
Abbreviated transcription (Latin):
ipicem uelquid adiud proea deponere necess
enim non habet sponsorem quis uel fide tussen
darẽ aut praesensesse sed contrieum eua¬
rit pronuntiatum. perdat quod de posuitꝰ
ce fideiussore contentio est sialiquis in caul
uerborum praeiuditium tietce & propterl
fideus sorem decre iollit̃ post cercum alst uio
derebus iuis poenaaecausa deponere Sed sicontri
cum fuerit iudicatum et ipsede fuerit perdit qđ
deposuit. Quotiens in poena appellationis caue¬
tur tam ũnus quam plures fideiussores sido nei
sint decrepossunt sufficit enim &iam periuans
idoneum indem nitatis poene consuli rts nd:¬
Siplures appellant una cautio sufficit & si unu
caueat omnibus uinc&¬
Cumtepluribi sententiis prouocatur singulde
cautionis exigende sunt et desigulis poenis spon¬

Expanded text:
ipsam uel quid aliud pro ea deponere: necesse ipsam uel quid aliud pro ea deponere: necesse enim non habet sponsorem quis uel fideiussorem dare aut praesens esse: et si contra eum fuerit pronuntiatum, perdit quod deposuit. it fidejussoris contentio est, si aliquis in cautione verborum praejudicium timeat, et propter hoc fidejussorem dare nolit, potest certum aliquid de rebus suis poenae causa deponere; sed, si contra eum fuerit judicatum, et ipse defuerit, perdet quod deposuit. Quotiens in poena appellationis cauetur, tam unus quam plures fideiussores, sisint, dari possunt: sufficit enim etiam per unum idoneum indemnitati poenae consuli. Si plures appellant, una cautio sufficit, et si unus caueat, omnibus uincCum a pluribus sententiis prouocatur, singulae cautiones exigendae sunt et de singulis poenis spon
Abbreviated transcription (Latin):
diberum qui et solutum haber& axbitoauor¬
etratande et reuocande sententias et quioa
et tempora appella toribus presatute sant quod
t enspot appellauerint tempora ad caueridũ
lauit cauere deb&e ut exdie acceptaniero lorrun
continu quin que dies computenturiddu diosouigus
santia lqiumuadione integriqiunq dies cum eo
ipso quo litteras acceperit computoritn¬
ne inretractandis uel re uocandis senterten bo¬
berum habere arbitrium uiderentir ai tnit¬
rer appellationis & poene constituta sunt ũt
quicumq uidici quicausam eius audiutt ap¬
pellar a adalium iudicem prouocane uolr
bt infraquinq dies appelia ethis ipus quinq
dieb adiudicem adquem prouoca uere sereadu¬
qua dissimulatione perueniat etipsedies in quo
accepit litteras in his quinq dieb specialetets br¬
putrtur quodĩlongius inter sit excepts his
quinq dieb spatium dierum quo iter possit¬
giconpNequis in captione uerborum in cauen¬
dum incedat expeditissimum ẽ poencem

Expanded text:
iberum quis et solutum haberet arbitrium retractandae et reuocandae sententiae, et poenae et tempora appellatoribus praestituta sunt. Quod nisi iuste appelauerint, tempora ad cauendum ilauit, cauere debet, ut ex die acceptarum litterarum continui quinque dies computentur: si uero longius, salua dinumeratione interim quinque dies cum eo ipso quo litteras acceperit computantne, in retractandis vel revocandis sententiis, liberum habere arbitrium videantur et tempora appellationis et pene constitute sunt, ut quicumque apud iudicem qui causam eius audivit appellare et ad aliud iudicium provocare voluerit et infra quinque dies appellet et in his quinque diebqua dissimulatione perveniat, et ipse dies, quo accepit litteras, in his quinque diebus specialiter computetur. Quod si longius iter sit, exceptis his quinque diebus spatium dierum, quo iter agi possitntur. Ne quis in captionem uerborum in cauendo incidat, expeditissimum est poenam
Abbreviated transcription (Latin):
iquis post uicen¬
simum quintuma &cctis suceannu
coduersus pactionẽ uel definitionem s uam quam ni
potes tate constrictus emisit sed uoluntte prop
fecirse dinorcitur aut interpellari iudices aut pen¬
tatum animus contrahoc quod fecit praecib adi
praesumpserit aut a dimplere neglexeri cuau
subsa cramenti interpositionem definitionirs un
tura testatur nonsolum ex hoc facto pronunda
instomis sed rxcaus cmipsam agere perinitt
et poenam quam in pactum consaituit coguttiroa¬
uere. Et quicquid partib: suis per eandem serips¬
ram fuerat deputatum. illis continuo conferat
quiemisse pactiones diffinitionem sinealiqua co
constringi qui dominorum nomina coniurant pluci¬
tis inserentes definitam in plere neglexerint. quod
illis ꝓmunere conseruate pactiones adcrescant qui

Expanded text:
quis post vicesimum et quintum aetatis suae annum adversus pactionem vel definitionem suam, quam nulla potestate constrictus emisit, sed voluntate propria fecisse dinoscitur, aut interpellare iudices aut potestatum animos contra hoc quod fecit precibus adire praesumpserit aut inplere neglexerit ea, quae sub sacramenti interpositione definitionis suae scriptura testatur, non solum ex hoc facto pronuntietur infamis, sed nec causam ipsam agere permittatur et poenam, quam in pacto constituit, cogatur exsolvere et quidquid partibus suis per eandem scripturam fuerat deputatum, illis continuo conferatur, qui emissae pactionis definitionem sine aliqua co poenae condicione constringi, qui dominorum nomina coniurant, placitis inserentes, definita inplere neglexerint: quod illis pro munere conservatae pactionis adcrescat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
iauus paternus defuerit ccuus nate
&icm catque auias tam paternas quacm
ternas uib& ad tutores. paruulorũ peten
legis praceceptione constringi Sitamenu
mentarii uel legitimi filiideesse prolu
quod sine potibus. pecrutilis tutores prau¬
redispexerint iubeeos huius modt dispe
subiacere ut si forte cesserit luctuo sa hen¬
ditas de successione minorum. quibus tut¬
res aut non poterint. cut noluerint priu¬
re babeantur extranei De ADMIΝIS¬

Expanded text:
avus paternus defuerit, avos maternos etiam atque avias tam paternas quam maternas iubet ad tutores parvulorum petendos legis praeceptione constringi, si tamen testamentarii vel legitimi deesse probantur. Quod si nepotibus parvulis tutores providere despexerint, iubet eos huiusmodi dispendio subiacere, ut, si forte cesserit luctuosa hereditas, de successione minorum, quibus tutores aut non petierint aut noluerint prre, habeantur extranei. DE ADMINIS
Abbreviated transcription (Latin):
Quicumq tutor siuecurator neglegentia
adminis trationis suae debitor minoribus conpro¬
batur nouerit faculta tessuas . lta oblegactas ut s
nonsatis fecerit ratione deducta bona sua aminorib
lo co pignoris tenecntur.

Expanded text:
Quicumque tutor, sive curator negligentia administrationis suae debitor minoribus comprobatur, noverit facultates suas ita obligatas ut, si non satisfecerit, ratione deducta, bona sua a minoribus loco pignoris teneantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Quotiens depopillorum tu tela trac titus
debent primi patriȩ cumiudi cese cundũ
a &dates minorum aut tutorem ecut curutorẽ
ele gẽre uel ille qui susciper ⁊ tutelam talielec¬
eione possit es sesccurus quaue tecmeit & petio
tirca eecsperso nas obseruabitur quace nec
testicmento decr&esunt pec propinquitate
adidoffitium adducuntur ⁊ Declus sene
mmorum commodis legum priorum stutu¬

Expanded text:
Quotiens de pupillorum tutela tractatur, debent primi patriae cum iudice secundum aetates minorum aut tutorem aut curatorem eligere, ut ille, qui susceperit tutelam, tali electione possit esse securus. Quae tamen electio circa eas personas observabitur, quae nec testamento decretae sunt nec propinquitate ad id officium adducuntur. De aliis sane minorum commodis legum priorum statu
Abbreviated transcription (Latin):
T Mulieres mortuis maritis supseuolue¬
rint tu telam suscipere filiorum prius quac
hoc adsumant actis profiteantur. senon esse
nupturtes sed hoc ipsum non ex torquendum
est sedsi maluerint. hoc uoluntate proprict
fatetntur : Ncamsi ad cdias pupticas migrare
toluerint tu telam filiorum adminis trare
non possunt. Sciaent hoc &ĩam uiri quisibi iun¬
gendas matres postulant. paruulorum quod
simulieres tu telam administra re coeperint
filiorum & postea nupserint. illequi in consor¬
tium recipitur. maritalem bona sua nouerit
oblegita. & seadraetionem reddendã minori¬
bus obnacium essefuturum Addicur &icm
illuo quod mulier nuisi mauoriecate fuerit
tutelam suscipere prohibitur de his uero
quicum lege ueniunt ad tutelam. siquis
ex his uidebitur aut deceptus facula
aut moribus uibis aaomitti non poterr
minorum bona deperecnt sed illi acceda
tutelam qui in tegrita tementis. & cesups¬
pinquitate iunguntur. Nac̃ side fuerimi
sonce quas diximus & matertu telam sus¬

Expanded text:
 Mulieres mortuis maritis, si ipsae voluerint tutelam suscipere filiorum, priusquam hoc adsumant, actis profiteantur se non esse nubturas. Sed hoc ipsum non extorquendum est, sed si maluerint, hoc voluntate propria fateantur: nam si ad alias nubtias migrare voluerint, tutelam filiorum administrare non possunt. Sciant hoc etiam viri, qui sibi iungendas matres postulant parvulorum, quod, si mulieres tutelam administrare coeperint filiorum et postea nubserint, ille, qui in consortium recipitur maritale, bona sua noverit obligata et se ad rationem reddendam minoribus obnoxium esse futurum. Additur etiam illud, quod mulier, nisi maior aetate fuerit, tutelam suscipere prohibetur. De his vero, qui cum lege veniunt ad tutelam, si quis ex his videbitur aut deceptus facultatibus aut moribus vilis, admitti non poterit, ne minorum bona depereant: sed illi accedant in tutelam, qui integritate mentis et certa propinquitate iunguntur. Nam si defuerint personae quas diximus et mater tutelam sus
Abbreviated transcription (Latin):
Siseruo ꝑnecessi tatem debiti ad omino cumiber¬
te hereditas fuerit dimissa qr huius modiꝑsonaus¬
tur in famis germanis fratribus qui p̃termissin
agendi contratestamentum datur facultas. ut reno
infamiꝑsona salua tamen quam meruit libestatem
hereditatem germani fr̃s. ad sedebeant reuoccri
Nam &si prȩter missis fratribus libestati ꝑtestam
heredes fuerint instituti simili modi germanidea
eos. abonis fraterne hereditatis excludunt sibi q
omnia quae reliquerunt uindicabur¬

Expanded text:
pro necessitate debiti a domino cum libertate haereditas fuerit dimissa, quia hujusmodi persona videtur infamis, germanis fratribus qui praetermissi sunt, agendi contra testamentum datur facultas: ut remota infami persona, salva tamen, quam meruit, libertate, haereditatem germani fratres ad se debeant revocare. Nam et si praetermissis fratribus liberti per testamentum heredes fuerint instituti, simili modo germani defuncti eos a bonis fraternae hereditatis excludent, sibique omnia, quae reliquerit, vindicabu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ si tim̃ filio fratres consanguinei agnati idest uno¬
patrenati aut eorum filii ꝑuirilem sexum nonere
probantur. Nam simater ut superius dictumes
ꝓmanifestis in imicitur suis prae termis sadoceb
inuita ad quiescat laesi filii uoluntati. Idur o¬

Expanded text:
ntum: si tamen filio fratres consanguinei agnati, id est unontum: si tamen filio fratres consanguinei agnati, id est unopatre nati, aut eorum filii per virilem sexum non esse probantur. Nam si mater, ut superius dictum est, pro manifestis inimicitiis suis praetermissa docebitur, invita acquiescat laesi filii voluntati. DE