comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ponit ⁊ in alt̾a parte fluminis tituri¬
um sabinum legatum cum ui. co¬
hortib relinquit: castra in altitudĩe
pedum.xii. uallo fossaq duode .xx
pedũ muniri iubet. Ab ip̃is castris
opidum rhemoꝵ nomine bibrax
aberat milia passus.uiii. Io ex itin̾e
magno impetu belge oppugnare cepe¬
runt. Egre eo die sustentatum ẽ. galloꝵ
ead atq belgarũ oppugnatio ẽ. At ubi
circumiecta młtitudine hominũ. totis
menib undiq in murũ lapides iaci cep¬
ti sunt. nrurꝰq defensorib nudatꝰ est:
testitudine facta portas succendunt.
murumq subruunt. qd tum facile fi¬
ebat. Namq tanta młtitudo lapides
ac tela coiciebant. ut in muro consi¬
stendi potestas eẽt nulli. Cum finem
oppugnandi nox feciss: Iccius rhemus
sũma nobilitate & gr̾a int̾ suos qui tũ
opido p̾fucrat. unus ex his qui legati
de pace ad cesarem uenerant. nuntiũ
ad eũ mittit. nisi subsidium sibi mit¬

Expanded text:
ponit et in altera parte fluminis Q. Tituriponit et in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci coepti sunt murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portas succedunt murumque subruunt. Quod tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praeerat, unus ex iis qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi submit
Abbreviated transcription (Latin):
appellantur. arbitrari ad .xl.
sar rhemos cohortatꝰ. liberalitq
orat̾one ꝓsecutꝰ: omnem senatũ
ad se conuenire. pͥncipumq liberos
obsides ad se adduci iussit. Que omnia
ab his diligent̾ ad diem facta sunt.
Ip̃e diuitiacum heduum magnopere
neri. ne cũ tanta młtitudine uno tem¬
pore confligendum sit: Id fieri posse.
si suas copias hedui in fines bellouagoꝵ
introduxerint. & eoꝵ agros ppłari cepe¬
rint. His mandatis eum dimittit. Po¬
stqm omnis belgarũ copias in unũ loc̃
coactas ad se uenire uidit. neq iam lõ¬
ge abeẽ abhis quos miserat explora¬
torib & ab rhemis cognouit: flum̃
axonam qð ẽ in extremis rhemoꝵ
finb excitum traducere maturauit.
atq ibi castraposuit. Que res & latꝰ
unũ castroꝵ ripis fluminis munie¬
bat̃. & pꝰ eum que erant. tuta ab ho¬
stib ri debat. & cõmeatus ab rhe¬
mis reliquisq ciuitatib ut sine peri¬
culo ad eum portari possent efficiebat.
In eo flumine pons erat. ibi presidiũ

Expanded text:
appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magnopere neri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat exploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remorum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostibus reddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium
Abbreviated transcription (Latin):
lum parthicum legio una. ac gn. põ
eñ. pompeiꝰ legionem primam ꝙͣ
ad cesarem miserat confectam ex de
tate minime dubiꝰ eẽt adu̾sarioꝵ suoꝵ:
pompeii legionem remisit. & suo no
buerat. exsenatꝰ consulto iubet tra
mittit. que presidia tueretur. ex qͥb
citu distribuit hyberna: treboniũ
cum legionib .iiii. in belgio collocat. G.
fabium cum totid inheduos deducit.
Sic enĩ existimauit tutissimam fore
galliam: si belge quoꝵ maxima uirtꝰ
hedui quoꝵ auctoritas sũma ẽẽt. exer¬
citib continerentur. Ip̃e in italiam pro¬
fectꝰ est. Quo cum ueniss: cognoscit ꝑ
G. marcellum consulem legiones duas
ab se remissas que exgenatꝰ consulto de¬
berent ad parthicum bellũ duci. gn̾.
pompeio traditas atq in italia reten
sar omnia patienda ẽẽ statuit. quo ad
sibi spes aliqua relinqueretur. iura
potiꝰ disceptandi studiis quam bellige¬
randi uacare contendit.¬

Expanded text:
lum Parthicum legio una a Cn. Pompeilum Parthicum legio una a Cn. PompeiCn. Pompeius legionem primam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex deltate minime dubium esset adversariorum suorum, Pompeio legionem remisit et suo nombuerat, ex senatus consulto iubet tradmittit quae praesidia tueretur, ex quibucitui distribuit hiberna: C. Trebonium cum legionibus quattuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxima virtus, Aedui, quorum auctoritas summa esset, exercitibus continerentur. Ipse in Italiam profectus est. Quo cum venisset, cognoscit per C. Marcellum consulem legiones duas ab se remissas, quae ex senatus consulto deberent ad Parthicum bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentsar omnia patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius disceptandi quam belli gerendi. Contendit
Abbreviated transcription (Latin):
homine sibi coniunctissimo quem
pauloante p̾miserat ad peticionem.
tũ acrit̾ contͣ factionem & potenciã
paucoꝵ. qui m. antonii repulsa. &¬
saris decedentis gram conuellere cupie¬
bant. Hunc & si augurem priꝰ factũ
qmi italiara actingeret initinere au¬
dierat: tam̃ ñ minus iustam sibi cau¬
sam municipia & colonias adeundi
existimauit. ut his gras ageret quod
freqn̾tiam & officium suum antonio
p̾stitissent: simłꝙ se & honorẽ suũ
seqñtis anni cõmendaret. ꝓpt̾ea qd
insolent̾ adusarii sui głarentur.L.
lentulum ⁊ s̃. marcellum consules
creatos. qui omnẽ honorem & digni¬
tatem cesaris spoliarent. ereptũ ẽẽ
galbe consulatum. cum is młto plus
gr̃a suffragiisq ualuiss. qd sibi con¬
uinctꝰ & familiaritate & consuetu¬
dine legationis eẽt. quo maiores sꝑa
rent nec̃citates. quib cogi poss senatꝰ
id ꝑbare qd ip̃i constitussent. Fit
deinde senatꝰ consultum. ut ad bel¬

Expanded text:
homine sibi coniunctissimo, quem homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et potentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius factum quam Italiam attingeret in itinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam municipia et colonias adeundi existimavit, ut eis gratias ageret, quod frequentiam atque officium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui gloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliarent, ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis esset. Exceptus est Carent necessitates, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bel
Abbreviated transcription (Latin):
hab magnoꝑe res gestas. Nequistũ
ignoraret quib in locis cesar exercitꝰ.¬
q eo temꝑe fuissent: pauca eẽ scriben¬
da coniungendaꝙ huic cõm̃tario
stati. Cesar inbelgio cum hyemaret.
unũ illud ꝓpositum habebat. contiñe
in amicicia ciuitates. nulli spem aut
causam dare armoꝵ. Nicħ enĩ minꝰ
uolebat. qm sub discessu suo necc̃itatẽ
ibi aliqm̃ imponi belli gerendi. ne cũ
erercitum deducturꝰ eẽt. bellũ aliod
relinqueretur. qd omnis gallia libent᷑
sine presenti ꝑiculo susciꝑet. Itaꝙ ho¬
nrifice ciuitates appellando. pͥncipeᷤᷤ
maximis p̃miis afficiendo. nulla o¬
nera iniungendo defessam tot adu̾¬
ss preliis galliam. conditione paren¬
di meliori facile in pace continuit.
lp̃e hybernis ꝑactis. contra consuetudi¬
nem in italiam qm maxinis itineribꝰ
ẽ ꝑfectꝰ. ut municipia & colonias appel¬
laret: quib aĩ. antonii questoris sun
cõmendauerat sacerdotii peticionemi.
Contendebat enĩ gra cum libent̾ pro¬

Expanded text:
alliae res gestas. Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo tempore fuissent, pauca esse scribenda coniungendaque huic commentario statui. Caesar in Belgio cum hiemaret, unum illud propositum habebat, continere in amicitia civitates, nulli spem aut causam dare armorum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necessitatem sibi aliquam imponi belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus esset, bellum aliquod relinqueretur quod omnis Gallia libenter sine praesenti periculo susciperet. Itaque honorifice civitates appellando, principes maximis praemiis adficiendo, nulla onera iniungendo defessam tot adversis proeliis Galliam condicione parendi meliore facile in pace continuit. Ipse hibernis peractis contra consuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M. Antoni quaestoris sui, commendaverat sacerdoti petitionem. Contendebat enim gratia cum libenter pro
Abbreviated transcription (Latin):
s intemꝑiarũ negotiorũꝙ pleni st̃.
ctib his ꝓͥcul. atq alia sibi oblecta¬
menta querant. Qietꝰ ad agium est
nicħ cum fidib greculos. nicħ cum
amaricino sui. atq etiam quosit qͦ¬
rumdã male doctoꝵ hominũ sceui¬
tas & inuidentia irritatior. mutua¬
bor ex aristophane chorona pesta
pauca. & quam ille homo festiuissimꝰ
fabule sue spectande legem dedit.
eand̾ ego cõmentariis his legendis da¬
bo ut ea ne attingat. neue adeat ꝓte¬
stum. & ꝓphanum uulgͦ a ludo musi¬
co diu̾sum. Uersus legis dade hisunt.¬

Expanded text:
sed intemperiarum negotiorumque pleni sunt, sed intemperiarum negotiorumque pleni sunt, ctibus his procul, atque alia sibi oblectamenta quaerant. Vetus adagium est: Nil cum fidibus graculost, nihil cum amaracino sui. Atque etiam, quo sit quorundam male doctorum hominum scaevitas et invidentia irritatior, mutuabor ex Aristophanae choro anapaesta pauca et quam ille homo festivissimus fabulae suae spectandae legem dedit, eandem ego commentariis his legendis dabo, ut ea ne attingat neve adeat profestum et profanum vulgus, a ludo musico diversum. Versus legis datae hi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
memoria adminiculatior. aut oratio
sollertior. aut sermo incorruptior.
aut delectatior in ocio atq in ludo
liberalior. Que autẽ parum plana
uidebuntur. aut minꝰ plena instru¬
cia ꝙ petimꝰ inqm. ut ea ñ docendi
magisqm admonendi grã scripta exi¬
stiment. & quasi demonstratione uesti¬
giorum contenti ꝑseqnͣtur ea. post si
libebit uel libris reꝑtis uel magistris
que uͦ putauerint reprehendenda.
his si audebunt subcenseant unde ea
nos accepimꝰ. Sed enĩ que alit̾ apud
alium scripta legerint. Ne iam sta¬
tim temꝑe obstrepant. s & racio¬
nes rerũ & auctoritates hominum
pensitent. quos illi quosq nos secu¬
tisumꝰ. Erit autẽ id longe optimũ.
ut qui in lectitando scribendo. com¬
mentando nunqm uoluptates. nũ¬
quam labores ceꝑunt. Nullas hoc
genꝰ uigilias uigilarunt. Neq ulł
int̾ eiusdem muse emulos certacio¬
nib disceptationibq elimati sunt.

Expanded text:
memoria adminiculatior aut oratio memoria adminiculatior aut oratio sollertior aut sermo incorruptior aut delectatio in otio atque in ludo liberalior. Quae autem parum plana videbuntur aut minus plena in structaque, petimus, inquam, ut ea non docendi magis quam admonendi gratia scripta existiment et, quasi demonstratione vestigiorum contenti, persequantur ea post, si libebit, vel libris repertis vel magistris. Quae vero putaverint reprehendenda, his, si audebunt, succenseant, unde ea nos accepimus; sed enim, si quae aliter apud alium scripta legerint, ne iam statim temere obstrepant, sed et rationes rerum et auctoritates hominum pensitent, quos illi quosque nos secuti sumus. Erit autem id longe optimum, ut qui in lectitando, percontando, scribendo, commentando, numquam voluptates, numquam labores ceperunt, nullas hoc genus vigilias vigilarunt neque ullis inter eiusdem Musae aemulos certationibus disceptationibusque elimati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
his reb questionũ sinꝰ. s pͥmicias qͣsdã
& quasi libam̃ta ingenuarũ arcium
dedimꝰ. que uirũ ciuilit̾ erudicum
neq audisse unqͣm. neq attigisse. si ñ
utile aut quid̃ certe in decorumẽ.
Abhis gͥ sicui forte ñ nunqm tempꝰ
uoluptas qͦue erit lucubratiunculas
istas cognoscere petitum impetratũq
uolum᷑. ut inlegendo que prid scierĩt
ñ asꝑnentur quasi nota inuulgataq.
Nam & quid tam remotũ in litt̾is est.
quin id tam̃ complusculi sciant: Et
satis hoc blandumẽ non ẽẽ hec neq
in scoł decantata. neq incõmentariis
procrita. Que porro noua sibi igno¬
taq offend̾int. equũ ẽẽ puto. ut sine
uano obtreciatu consident. an mi¬
nute iste admonitiones epaux illule.
Nequaqm tam̃ sint uł ad alendũ
studium uesce uł ad obleciandum fo¬
uendũq animũ frigide. s eiꝰ seminis
gn̾is que sint: ex quo facile adolescãt
aut ingenia hominũ uegetiora. aut

Expanded text:
his rebus quaestionum sinus, sed primitias quasdam his rebus quaestionum sinus, sed primitias quasdam et quasi libamenta ingenuarum artium dedimus, quae virum civiliter eruditum neque audisse umquam neque attigisse, si non inutile, at quidem certe indecorum est. Ab his igitur, si cui forte nonnumquam tempus voluptasque erit lucubratiunculas istas cognoscere, petitum impetratumque volumus, ut in legendo quae pridem scierint non aspernentur quasi nota invulgataque. Nam ecquid tam remotum in litteris est quin id tamen complusculi sciant? Et satis hoc blandum est, non esse haec neque in scholis decantata neque in commentariis protrita. Quae porro nova sibi ignotaque offenderint, aequum esse puto ut sine vano obtrectatu considerent an minutae istae admonitiones et pauxillulae nequaquam tamen sint vel ad alendum studium vescae vel ad oblectandum fovendumque animum frigidae, sed eius seminis generisque sint ex quo facile adolescent aut ingenia hominum vegetiora aut
Abbreviated transcription (Latin):
legisse. aut usui meminisse. Ego uͦ cum
illud ephesii uiri sũme nobił uerũ cor¬
dihab̾em qd ꝑfecto ita ẽ. to a y ar¬
uoluendis transeundisq multis
admod uoluminib ꝑ omnia semꝑ
negotioꝵ int̾ualla. In quib furari
ocium potui exercitꝰ defessus questũ.
s modica ex his ea que sola accepi.
que aut ingenia ꝑita expeditaq
ad honeste eruditionis cupidinem
utiliũq arcium condemplationem
celeri faciliq compendio ducerent.
aut homines alus iam uite nego¬
tiis occupatis. a turpi certe agresti¬
q rerũ atq uerboꝵ imꝑicia uin¬
dicarent. Qd erunt autẽ in his cõ¬
ientariis pauca quedam scrupulo¬
sa & anxia. uel ex gramatica uel ex
dialectica. uł etiam ex geome trica
qdq ert̃ itẽ paucula remotiora suꝑ
augurio iure & pontificio. non opor¬
tet ea defuge quasi aut cognitu ñ
utilia. aut ꝑceptu difficilia. Non
enĩ fecimꝰ altos nimis & obscuros in

Expanded text:
legisse aut usui meminisse. Ego vero, cum legisse aut usui meminisse. Ego vero, cum illud Ephesii viri summe nobilis verbum cordi haberem, quod profecto ita est πολυμvolvendis transeundisque multis admodum voluminibus per omnia semper negotiorum intervalla in quibus furari otium potui exercitus defessusque sum, sed modica ex his eaque sola accepi quae aut ingenia prompta expeditaque ad honestae eruditionis cupidinem utiliumque artium contemplationem celeri facilique compendio ducerent aut homines aliis iam vitae negotiis occupatos a turpi certe agrestique rerum atque verborum imperitia vindicarent. Quod erunt autem in his commentariis pauca quaedam scrupulosa et anxia, vel ex grammatica vel ex dialectica vel etiam ex geometrica, quodque erunt item paucula remotiora super augurio iure et pontificio, non oportet ea defugere, quasi aut cognitu non utilia aut perceptu difficilia. Non enim fecimus altos nimis et obscuros in
Abbreviated transcription (Latin):
Est qui to ti ati scripsit. Sunt item
multi qui coniectanea. Neq item nõ
sunt qui indices libris suis fecerint aut
epistolarũ moraliũ aut epistolicarum
questionũ aut confusarũ & quedã alia
inscripta nimis lepida multas que pror¬
sum concinnitates redolentia. Nos uͦut
captꝰ nr̃ ẽ. incuriose & in medietate ac
ꝓpe etiã sub rustice. ex ip̃o loco ac tẽꝑe
hybernarũ uigiliarum atticas noctes
inscripsimꝰ. tantũ cet̾is omnib in ipsiꝰ
quoq scriptionis laude cedentes: qnͣtũ
cessimꝰ incura & elegantia scriptionis.
S ne consilium quid in excerpendis
notandis que reb. idem mͥ qd plerisq
illis fuit. Namq illi omnes & eorum
maxime greci. młta & uaria lectitan¬
ts. in quas res cumq incid̾ant. alba
ut dicitur linea sine cura discriminis
solam copiam sectati. conu̾tebant quibꝰ
inlegendis ante animꝰ senio ac tediolan¬
guebit. cum unũ alt̾m ue reppererit
qd sit aut uoluptati leg̾e. aut cultui

Expanded text:
est qui Τόπων scripserit ; sunt item multi qui Coniectanea, neque item non sunt qui indices libris suis fecerint aut Epistularum Moralium aut Epistolicarum Quaestionum aut Confusarum et quaedam alia inscripta nimis lepida multasque prorsum concinnitates redolentia. Nos vero, ut captus noster est, incuriose et inmeditate ac prope etiam subrustice ex ipso loco ac tempore hibernarum vigiliarum Atticas Noctes inscripsimus, tantum ceteris omnibus in ipsius quoque inscriptionis laude cedentes, quantum cessimus in cura et elegantia scriptionis. Sed ne consilium quidem in excerpendis notandisque rebus idem mihi, quod plerisque illis, fuit. Namque illi omnes et eorum maxime Graeci, multa et varia lectitantes, in quas res cumque inciderant, alba, ut dicitur, linea sine cura discriminis solam copiam sectati converrebant, quibus in legendis ante animus senio ac taedio languebit quam unum alterumve reppererit quod sit aut voluptati legere aut cultui
Abbreviated transcription (Latin):
INEOPTn Uolumina cõmenta¬
rioꝵ ad hunc diem uiginti iam fa¬
cta sunt. Qnͣtum autẽ uite mͥ dem¬
ceps deũ uoluntate erit. quantũꝙ
a tuenda re familiari. ꝑcurandoc:
cultu liberoꝵ meoꝵ dabitur ocium
ea omĩa subsiciua & sub secundaria
temꝑa ad colligendas huiꝰcemodi me¬
moriarũ delectati unculas conferam
Pgredietur ergo numerꝰ libroꝵ dus
bene uiuantib cum ipsius uide qͣnͣ¬
tuli quiq fuerint ꝓgressib. Neq lon¬
giora michi dari spacia uiuendi uol
quãdum ero ad hanc quoq faculta¬
tem scribendi cõmentandiq idonẽ
Capita rerum quȩ cuiq cõmen¬
tario insunt ex posuimꝰ hic uniu̾sa
ut iam statim declaretur quid qͦ
in libro queri inueniriq possit. Pri

Expanded text:
 Volumina commentariorum ad hunc diem viginti iam facta sunt. Quantum autem vitae mihi deinceps deum voluntate erit quantumque a tuenda re familiari procurandoque cultu liberorum meorum dabitur otium, ea omnia subsiciva et subsecundaria tempora ad colligendas huiuscemodi memoriarum delectatiunculas conferam. Progredietur ergo numerus librorum, diis bene iuvantibus, cum ipsius vitae quantuli quomque fuerint progressibus, neque longiora mihi dari spatia vivendi volo quam dum ero ad hanc quoque facultatem scribendi commentandique idoneus. Capita rerum quae cuique commentario insunt, exposuimus hic universa, ut iam statim declaretur quid quo in libro quaeri invenirique possit. Li
Abbreviated transcription (Latin):
dixi terre attice cõmentationes haset
lud̃e ac facere exorsisumꝰ. iccͥco eas inscͥ¬
simꝰ noctiũ ẽẽ atticarum. Nicħ imita¬
ti festiuitates inscriptionum quas ple¬
riq alii utriꝰq lingue scriptores in id
genꝰ libris fecerunt. Nam quia uariã
& miscellam & quasi confusaneam do¬
ctrinam conquisiuerant. eo titulos
quoq ad eam sentenciam exquisitissinᷤ
indiderunt. Namq alii musarũ inscͥp¬
serunt. alii siluarũ. Ille NEtΟ .R
lectionis sue. alius antiquarũ lect ionũ

Expanded text:
dixi, terrae Atticae commentationes hasce dixi, terrae Atticae commentationes hasce ludere ac facere exorsi sumus, idcirco eas inscripsimus Noctium esse Atticarum, nihil imitati festivitates inscriptionum quas plerique alii utriusque linguae scriptores in id genus libris fecerunt. Nam quia variam et miscellam et quasi confusaneam doctrinam conquisiverant, eo titulos quoque ad eam sententiam exquisitissimos indiderunt. Namque alii Musarum inscripserunt, alii Silvarum, ille Πείπλον, Lectionis Suae, alius antiquarumAntiquarm Le
Abbreviated transcription (Latin):
Ocundiora alia repperiri queunt. ꝓ
hoc ut liberis quoq meis parte itꝰ¬
modi remissiones ẽẽnt. qñdo aninꝰ
eor intersticione aliqua negotiorũ
data. laxari indulgeriq potuisset
Asi autem sumꝰ ordine rerum focu¬
to. quen antea iͦcerpendo feceran
Nam ꝑinde ut librum quenque
in manꝰ ceꝑam seu grecum seu latini
uł quid memoratu dignum audien
itaq libitum erat cuiꝰ gn̾is cumq erãt
indistincte atq ꝑmiscue annotabam.
ea que mͥ ad subsidium memorie quasi
qddam litt̾arum penus recondebam.
ut qnͣdo usus ueniss aut rei aut uerbi
cuiꝰ me repens forte obliuio tenuiss. ⁊ li¬
bri ex quib ea sumpseram ñ adeẽnt.
facile inde nob̾ inuentu atq de ꝓmtu
foret. Facta gͥ est in his quoq cõmenta¬
riis ead rerum disparilitas. que fuit in
illis annotationib pristinis. quas brem¬
ter & indigeste & incondite eruditionbꝰ
lectionibq uariis feceramꝰ. S qm̃ lon¬
ginquis ꝑhiemem noctib in agro siciti

Expanded text:
cundiora alia reperiri queunt, ad hoc ut liberis quoque meis partae istiusmodi remissiones essent, quando animus eorum interstitione aliqua negotiorum data laxari indulgerique potuisset. Usi autem sumus ordine rerum fortuito, quem antea in excerpendo feceramus. Nam proinde ut librum quemque in manus ceperam seu Graecum seu Latinum vel quid memoratu dignum audieram, ita quae libitum erat, cuius generis cumque erant, indistincte atque promisce annotabam eaque mihi ad subsidium memoriae quasi quoddam litterarum penus recondebam, ut quando usus venisset aut rei aut verbi, cuius me repens forte oblivio tenuisset, et libri ex quibus ea sumpseram non adessent, facile inde nobis inventu atque depromptu foret. Facta igitur est in his quoque commentariis eadem rerum disparilitas quae fuitfruit in illis annotationibus pristinis, quas breviter et indigeste et incondite ex eruditionibus lectionibusque variis feceramus. Sed quoniam longinquis per hiemem noctibus in agro, sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
uid dixerit feceritq .C. fabriciꝰ ma¬
gn̾a uir gła magnisq reb gestis. s fa¬
milie pecunieq inops. cum ei samni¬
tes tanqm indigenti graue aurũ do
uicium plenumq odii sit futtił ia¬
nisq loquacitas. & quam młtis in lo¬
cis a principib ueriusq lingue uiris

Expanded text:
Fabricius, magna vir gloria magnisque rebus gestis, sed familiae pecuniaeque inops, cum ei Samnites tamquam indigenti grave aurum donunum vitium plenumque odii sit futilis inanisque loquacitas, et quam multis in locis a principibus utriusque linguae viris
Abbreviated transcription (Latin):
ui. conuenerunt. Qua re nunciata.
um sustinuerunt. atq ampliꝰ horis iiii.
fortissime pugnauerunt. & paucis uul¬
nerib acceptis compłes ex his occidert̃.
Postea uͦ quam equitatꝰ nr inconspe¬
ctum uenit. hostes abiectis armis ter¬
ga uerterunt. magnꝰq eoꝵ numerꝰ
occisus e̾. Cesar postero die. Tlabienũ
legatum cum legionib quas ex bry¬
tannia reduxerat. in morinos qui re¬
bellionem fecerant misit. & cũ ꝓpt̾
siccitatem paludum quo se recipent.
ñ hab̾ent. quo ꝑfugio suꝑiore anno
nerunt. At o. tituriꝰ & L. cotta lega¬
ti qui in menapioꝵ fines legiones du¬
xerant. omnib eoꝵ agris uastatis. fru¬
mentis succisis. edificiisq incensis. qd̾
menapii se om̃s indensissimas siluas
abdid̾ant. ad cesarem se receperunt.
Cesar in belgis omniũ legionũ hyber¬
na constituit. Lo due omnino ciui¬
tates ex brytannia obsides misert᷑.
relique neglexerunt. His reb gestis.

Expanded text:
 VI convenerunt. Qua re nuntiata,  VI convenerunt. Qua re nuntiata, um sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates paludum quo se reciperent non haberent, quo perfugio superiore anno nerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis
Abbreviated transcription (Latin):
de omnib longe lateq afflictis edifici¬
is incensisq. in castra se receperunt.
Eodem die legati ab hostib missi ad
cesarem de pace uenerunt. His cesar nu¬
merũ obsidum quem antea imꝑaue¬
rat duplicauit. eosq incontinentem
adduci iussit. qd ꝓpinqua die equi no¬
ctii infirmis nauib hyemis nauigati¬
onem subiciendam ñ existimabat. Ip̃e
idoneam tempestatem nactꝰ. paulo pꝰ
mediam noctem naues soluit. que om̃s
incolumes incontinentem ꝑuenert̃.
Ex his onerarie due eosdem portꝰ qͦs
relique caꝑe ñ potuerunt. & paulo
infra delate sunt. Quib e nauib cũ
eẽnt expositi milites circit̾ ccc. atq in
castra contend̾ent: morini quos cesar in
brytanniam ꝑficiscens pacatos reliq̃rat.
spe prede adducti. primo ñ ita magno
suoꝵ numero circuisteterunt. ac si sese
intͥfici nollent arma ponere iusserunt.
Cum illi orbe facto sese defend̾ent. cele¬
riter ad clamorem hominũ circit᷑ milia

Expanded text:
de omnibus longe lateque aedificide omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia
Abbreviated transcription (Latin):
Secute sunt continuo cõplures tempe¬
states. que & nr̃os in castris continerent.¬
& hostem a pugna ꝓhib̾ent. Int̾im bar¬
bari nuntios in om̃is partes dimisert̾.
paucitatemq nr̃oꝵ militum suis predi¬
cauerunt. & qnͣta prede faciende atq
ĩppetuum sui liberandi facultas darefͤ
si romanos castris expulissent de mon¬
strauerunt. His reb dictatis: celerit
magna młtitudine peditatꝰ equitatꝰ¬
q coacta ad castra uenerunt. Cesar
siidem qd suꝑiorib clieb acciderat fore
uidebat. ut si eẽnt hostes pulsi. celerita¬
te ꝑicłm effug̾ent: tam̃ nactus eqͥtes
cuciter .xxͣx. quos comius atrebas de
quo antedictum ẽ secum tnͣsportau̾at.
legiones in acie ꝓ castris constituit. Cõ¬
misso prelio. dutiꝰ nr̃oꝵ militũ impe¬
tum hostes ferre ñ potuerunt. ac ter¬
ga uerterunt. Quos tanto spacio secu¬
ti qnͣto cursu & uirib efficere potue¬
runt: compłes ex his occiderunt. dein¬

Expanded text:
Secutae sunt continuos complures dies tempeSecutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, dein
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. & ex essedis desilunt. & pedi¬
tes preliantur. aurige int̾im paulum
e prelio excedunt. atq ita se collocant.
ut si illi a multitudine hostium p̾man¬
tur. expeditã ad suos receptum habe¬
ant. Ita mobilitatẽ equitum. stabili¬
tatem peditum in prelus prestant. ac
tantum usu cotidiano & exercitatione
efficiunt. ut indecliui ac precipitiloco
incitatos equos sustmere. & breui mode¬
rari ac flectere. ⁊ ꝑtemonẽ ꝑcurrere.
& in iugo insistere. & inde se incurrus
citissime reciꝑe consuerint. Quib rebꝰ
ꝑturbatis nr̃is nouitate pugne: temꝑe
oportunissimo cesar auxilium tulit.
Namq eiꝰ aduentu hostes constiterũt.
nr̃i ex timore se receꝑunt. Quo facto.
ad lacessendum hostem & cõmittendũ
prelium alienum ẽẽ tempꝰ arbitratus.
suo se loco continuit. & breui temꝑe int̾¬
misso. in castra legiones reduxit. Dum
hec geruntur. nr̃is omnib occupatis.
qui erant in agris reliqui discesserunt.

Expanded text:
verunt, ex essedis desiliunt et pediverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqd nouũ abarbaris initũ consiliũ.
cohortes que instationib erant secũ
in eam partem ꝓficisci. duas ex reli
quis in stacionem succedere. reliquas
armari & confestim se subsequi ius¬
sit. Cum paulo longiꝰ a castris ꝑcessis¬
set: suos ab hostib premi. atq egres
sos itinere & conferta legione ex oĩb
partib tela conici animũ adu̾tit.
Nam qd̾ omni ex reliquis partib de¬
messo frum̃to. una pars erat reliqua:
suspicati hostes huc nr̃os eẽ uenturos.
noctu in silius detulerant: tum disꝑ¬
sos depositis armis in metendo occupa¬
tos subito adorti. paucis int̾fectis. reliqͦs
incertis ordinib ꝑturbaũ̾ant. simul e¬
quitatu atq essedis circumdederant.
Genꝰ hoc est ex essedis pugne. Primo
ꝑ om̃is partes ꝑequitant. & tela coni¬
ciunt. atq ip̃o terrore equoꝵ & strepi¬
tu rotarum ordines plerumq ꝑturbãt.
& cum se ut̾ equitum tur mas insinua¬

Expanded text:
aliquid novi a barbaris initum consilii, aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinua
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ consilia cognou̾at: tam̃ & ex euen¬
tu nauium suarũ. & ex eo qđ obsides
dare int̾miserant. fore id qđ accidit su¬
spicabatur. Itaq ad om̃s casus subsidia
comꝑabat. Nam ⁊ frum̾tum ex agris
cotidie in castra conferebat. & que gra¬
teria atq ere ad reliquas reficiendas u¬
tebatur. ⁊ que ad eas res erant usui e
continenti comꝑari iubebat. Itaq cũ
sũmo studio a militib amministraret᷑.
xii. nauib amissis reliquis ut nauiga
ri cõmode poss effectum. Dum ea gerũ¬
tur: legione ex consuetudine una fru¬
m̃tatum missa que appellabatur uii.
neq ulla ad id rempꝰ belli suspicione
interposita. cum pars hominũ in a¬
gris remaneret. pars etiã in castra uen-¬
titaret: hi qui ꝓ portis castroꝵ insta¬
tione erant. cesari renuntiauerunt.
pulu̾em maiorem quam consuetudo
ferret in ea parte uidi in quam legio
iter feciss. Cesar id qd erat suspicatꝰ.

Expanded text:
eorum consilia cognoverat, tamen et ex eveneorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae grateria atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus
Abbreviated transcription (Latin):
fractis. relique cẽnt funib anchoris.
reliquisq armam̃tis amissis ad naui¬
gandum inutiles: magna qd necesse
erat accid̾e tociꝰ exercitꝰ ꝑturbatio
facta ẽ. Neq enĩ naues erant alie
quib reportari possent. & omnia
mare ingallia oport̾e. frum̃tum in
his locis in hyemem ꝓuisum ñ erat.
Quib reb cognitis principes bry¬
tannie. qui pꝰ prelium factum ad
nerant: int̾ se collocuti. cum & eqͥtes
& naues & frum̃tum romanis deesse
intelligerent. & paucitatẽ militum
ex castroꝵ exiguitate cognoscent.
que hoc erant etiã angustiora qd
sine impedim̃itis cesar legiones trans¬
portauerat: optimũ factum eẽ di¬
xerunt rebellione facta frumento
hyemem ꝑducere. qd his suꝑatis aut
reditu intclusis. neminem postea
belli inferendi causa in brytanniã
transiturũ confidebant. Itaq rursus
coniuratione facta. paulatim ex ca¬
stris discecde. & suos clam ex agris de¬
ducere ceꝑunt. At cesar. & si n̾dum

Expanded text:
fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia abat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad nerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum
Abbreviated transcription (Latin):
de quib supra demonstratum ẽ que e¬
quites sustulerant. ex suꝑiore portu
leni uento soluerunt. Que cum ap¬
propinquarent brytannie. & ex castͥs
uiderent᷑: tanta tempestas subito co¬
horta est. ut nulla earũ cursum te¬
nere poss. s alie eod unde erant ꝓfe¬
cte referrent᷑. alie ad inferiorem par¬
tem insule que ẽ ꝓpiꝰ soł occasum ma
gno cum ꝑiculo dissiparentur. Que
tam̃ anchoris iactis cum fluctibus
compłentur: necessario adu̾sa nocte
in altum ꝑuecte continentẽ petiuert̃.
Ead̾ nocte accidit ut cẽt luna plena.
que maritimos estus maximos in oc¬
ceano efficere consueuit. nr̃isq id erat
incognitum. Ita uno temꝑe & longaᷤ
naues quib cesar exercitũ tñsportan¬
dum curauerat. quasq in aridum
subduxerat estus complebat. & onera¬
rias que ad anchoras erant deligate
tempestas afflictabat: neꝙ ulla nr̃is
facultas aut amministrandi aut au¬
xiliandi dabatur. Cum płib nauib

Expanded text:
de quibus supra demonstratum est, quae ede quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus
Abbreviated transcription (Latin):
se ex fuga receperunt. statim ad cesarẽ
legatos de pace miserunt. obsides da
curos. queq imꝑass sese facturos polli¬
citisunt. Una cum his comius atrebas¬
legatis uenit. quem supra demonstra¬
ueram a cesare inbrytanniam p̾missũ.
Hunc ille e naui egressum cum ad eo
derant acq in uincla comiecerant.
tum prelio facto remiserunt. & in
petenda pace eiꝰ rei culpam in mul¬
titudinem coniecerunt. & ꝓpt̾ impru¬
denciam ut ignosceretur petiuert.
Cesar questꝰ qͦd cum ultro incontinẽ¬
tem legatis missis pacem a se petis¬
sent. bellum sine causa intulissent: ig¬
noscere imprudentie dixit. obsidesq
dederunt. partem ex longinquioribꝰ
locis accersitam paucis pꝰ dieb sese da¬
turos dixerunt. Int̾ea suos remigra
re in agros iusserunt. pͥncipes q undi¬
q conuenere. ⁊ se ciuitatesꝙ suas ce¬
sari cõmendarunt. His reb pace con¬
firmata. pꝰ diem quartum quam est
inbrytanniam uentum. naues xuiii.

Expanded text:
se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eoderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII,
Abbreviated transcription (Latin):
primis nauib cum conspexissent. sub¬
secuti hostib appropinquarunt. Pu¬
insistere. neq signa subsequi pot̾ant.
atq aliꝰ alie naui quib cumq signis oc¬
currerat se aggregabat magnoꝑe
ꝑturbabantur. Hostes uͦ notis om̃ib
uadis. ubi exlittore aliquos singulares
ex naue egredientes conspe xerant: in¬
citatis equis impeditos adoriebantur.
płes paucos circumsistebant. alii abla¬
tere aꝑto in uniu̾sos tela coiciebant.
Qd cum animũ adu̾tiss cesar. Scaphas
longarum nauium. item speculatoria
nauigia militib compleri ussit. & qͦs
laborantis conspexerat. his subsidia sũ¬
mittebat. Nri simul in arido consti¬
terunt. suis omnib consecutis in ho¬
stes impetum fecerunt. atꝙ eos in
fugam dederunt. neq longiꝰ prosequi
potuerunt. Qd equites cursũ tenere.
atq insulam caꝑe ñ potuerunt. hoc
unũ ad pͥstinani fortunam cesari de¬
fuit. Hostes prelio suꝑati: simul atꝙꝵ

Expanded text:
primi navibus cum conspexissent, subprimi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Puinsistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque
Abbreviated transcription (Latin):
ubi cesar animũ adu̾tit: nauis lon¬
gas quarũ & species erat barbaris
inusitatior. & motꝰ ad usum expe¬
ditior paulum remou̾i ab onerariis
nauib ⁊ remis incitari. & ad latus
aꝑtum ostium constitui. atq inde
fundis. sagittis torm̃tis. hostes. p .r.¬
pelli ac sumoueri iussit. Que res.
magno usui nr̃is fuit. Nam & na¬
uium figura. & remoꝵ motu. & mnusi¬
tato gn̾e torm̾toꝵ ꝑmoti barbari con¬
stiterunt. ac paulũ modo pedem retu¬
lerunt. At nr̃is militib cunctantib
maxime ꝑpt̾ altitudinẽ maris: qui xi
legionis aquilam ferebat. contestatus
deos ut ea res legioni felicit̾ eueniret:
deserite inquit cõmilitones si uultis. a¬
quilam hostib ꝑdite. ego certe meũ
Hoc cum uoce magna dixiss. ex naue
se ꝑiecit. atq in hostes aquilam ferre
cepit. Tum nr̃i cohortati int̾ se ne tan¬
tum dedecꝰ ammitt̾etur. uniu̾si ex na¬
ue desiluerunt. Hos item ex ꝑximis

Expanded text:
ubi Caesar animadvertit, naves lonubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis
Abbreviated transcription (Latin):
choris. circit̾ mił pass̾ uii. ab eo loco
progressus. aꝑto ac plano lictore
naues constituit. At barbari con¬
silio romanoꝵ cognito. p̾missoq e¬
quitatu & essedariis quo plerumq
gn̾e in preliis uti consuerunt. reliqͥs
copiis subsecuti. nr̃os nauib egredi
ꝑhibebant. Erat ob has causas sũma
difficultas: qd naues ꝓpt̾ magnitu¬
dinem nisi in altũ constituiñ pot̾ant.
militib autẽ ignotis locis impeditis
manib magno & graui onere armo¬
rum pressis. siniul & nauib desilien¬
dum. & influctib consistend. & cũ
hostib erat pugnand: cum illi aut
ex arido. aut paulũ in aqua ꝓgressi.
omnib m̃bris expeditis. notissimis
locis. audacter tela coicerent. & eqͦs
insuefactos incitarent. Quib reb
nr̃i ꝑterriti. atꝙ huiꝰ omnino pu¬
gne gn̾is imꝑiti: ñ om̃s ead alacri¬
tate ac studio quo in pedestrib uti
preliis consuerant utebantur. Qd

Expanded text:
coris, circiter milia passuum VII ab eo loco coris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
q in ult̾iorem portum progredi &
naues conscendere & se sequi iussit.
A quib cũ paulo tardiꝰ eẽt amini¬
nistratum: ip̃e hora diei circit̾ iiii.
cũ pͥmis nauib britanniam attigit.
atq ibi in omnib collib expositas
hostium copias armatas conspexit.
Cuiꝰ loci hec erat natura. Ad eo mon¬
tib angustis mare continebatur. ut
ex locis suꝑiorib in litꝰ telum adigi pos¬
set. hunc aggrediendũ locum ne¬
quaquã idoncum arbitratꝰ. dum
relique naues eo conuenirent ad
horam uiiii. in anchoris expectauit.
Int̾im legatis tribunisq militum
conuocacis. que ex uoluseno cogno¬
uisset & que fieri uellet ostendit.
monuitq uti rei militaris ratio. ma¬
ximeꝙ ut maritime res postularẽt.
ut quam celerem atq instabilem mo¬
tum hab̾ent. ad nutum & ad tempꝰ
om̃s res ab his ministrarentur. His di¬
missis. & uentum & estum uno tẽꝑe
nactꝰ scd̃m. dato signo & sublatis an¬

Expanded text:
que in ulteriorem portum progredi et que in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis an