comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seruans sedet illa nobilis agrippina celonia. E̾t hos qͥdem cũctis galliaꝵ
industria et fuisse olim legimus et mĩc scmꝰ. ea u̾o tota nacio paulanĩ
nec uetuit rhemis ĩ nome g̾maĩe lingũaq concessit ut ia segallos dici
nesciant/ et si audiãt indignẽtur ¶ belgis proxi helueñ fuere pari
ꝓpe modũ et belli gloria et u̾tute. horũ fines ab occasu iura mõꝵ p̃alt
a sequarus dist̾minat a septetrione autẽ rhemis adhuc proximus
tꝑe labente trãsierint. atq ita gallie trãsalpĩe magnas partes sibi
germania uendicauit. picut totã asalpiña sibi uendicauit ytalia.
ab oriente autẽ daustra alpiũ per heluetios ab ytalis sec̾uũt iugis
aeriis et niue ꝑꝑetua. a meridie lemĩanus lacus et rodauꝰ qui lacũ
inffsecat int̾ eos atq alobroges limes erat. Quorũ finũ ut iuliꝯcesar

Expanded text:
servans, sedet illa nobilis Agrippina Colonia. Et hos quidem cunctis Galliaruservans, sedet illa nobilis Agrippina Colonia. Et hos quidem cunctis Galliaruindustria et fuisse olim legimus, et nunc scimus. Ea vero tota natio paulatim, nec vetuit Rhenus, in nomen Germanie linguamque concessit, ut iam se Gallos dici nesciant, et, si audiant, indignentur. Belgis proximi Helvetii fuere, pari propemodum et belli gloria et virtute. Horum fines ab occasu Iura mons prealtus a Sequanis disterminat, a septentrione autem Rhenus adhuc fonti protempore labente, transierint. Atque ita Gallie transalpine magnas partes sibi Germania vindicavit, sicut totam cisalpinam sibi vindicavit Italia. Ab oriente autem claustra Alpium Helvetios ab Italis secernunt iugis aeriis et nive perpetua. A meridie Lemanus lacus et Rhodanus, qui lacum intersecat, inter eos atque Allobroges limes erat. Quorum finium longitudo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
attigerim unuise tñsalpine gallie fines ac spaciũ fuũsse ĩ longũ ab
alpibus ytalie ad occeanũ britamtũ piriueosq mõtes qui gallos diriniũt ab
hispanis .ĩ latũ uͦ qͣ bᵃ rheno ac rodauo gẽmoꝵ mari in qd̾ fluũa ipsa
typullas ait ad bis et tricies centena milia passuũ/ ex õibus sane diuisio¬
nibus eius ac ꝑtibus unũ galliã belgitã dictam constat De aiꝰ finibus
et si uarient scriptores. hͦ tenendũ habitasse belgas gallos ad simstram
rhem ripã ubi maxĩe ad occecimũ appropĩquat / qui eñi dextrũ latus accelt᷑
iam non galli erãt sad ginam incipiens ig̾r belgarũ regio ab occeauio
qui int̾ archon et occisũ britãnie a continentꝰ separat᷑ ad uso fluminit
alueo int̾ septentonẽ et oriẽtem tendebat qͥbꝰ hodie in fmnibus flandria et
brabannia est atq hãnonia płimeq alie et regiomĩi decut adiarẽni
a marto agrippa postmodũ fundata et conditoris sui nũt etiã nomen

Expanded text:
attigerim: universe transalpine Gallie fines ac spatium fuisse in longum ab Alpibus Italie ad oceanum Britannicum Pyreneosque montes, qui Gallos dirimunt ab Hispanis, in latum vero amnibus Rheno ac Rhodano geminoque mari, in quod flumina ipsa tonius Tranquillus ait, ad bis et tricies centena millia passuum. Ex omnibus sane divisionibus eius ac partibus unam Galliam belgicam dictam constat; de cuius finibus etsi varient scriptores, hoc tenendum, habitasse Belgas Gallos ad sinistram Rheni ripam, ubi maxime ad oceanum appropinquat; qui enim dextrum latus accolunt, iam non Galli erant, sed Germani. Incipiens igitur Belgarum regio ab oceano, qui, inter arcton et occasum, Britannie insulam a continenti separat, adverso fluminis alveo inter septentrionem et orientem tendebat, quibus hodie in fluibus Flandria et Brabantia est atque Hannonia, plurimeque alie, et regionum decus adiacentium, a Marco Agrippa postmodum fundata, et conditoris sui nunc etiam nomen
Abbreviated transcription (Latin):
sibi famã eloꝙ̃cie. sed et multũ q̃siuit ĩuidie. quã ut lemret abfencia. abso¬
luto reo. rebusq undiq atra uota fluẽtibus ĩ insulã rhodũ se conferre diĩ ⁊¬
posuit. simul ut otio operã daret ac lrĩs. apud appolloniũ milonẽ claris¬
simũ tũc facundie p̃ceptorẽ sub quo cicero ip̃e romane princeps eloꝙ̃tie
didicisse creditur. S dũ eo nauigat a piratis captus. familiaribꝰ oĩbus
pret̾ tres remisẜ ad redẽpciõis sue peciũa ꝓcurandã. mansit cũ p̃donibꝰ
dies cirra quadragĩta. non sñ tristicia et indignacione grauissima lũq

Expanded text:
sibi famam eloquentie, sed et multum quesivit invidie. Quam ut leniret absentia, absosibi famam eloquentie, sed et multum quesivit invidie. Quam ut leniret absentia, absoluto reo rebusqe undique citra vota fluentibus, in insulam Rhodum se conferre disposuit, simul ut otio operam daret ac literis apud Apollonium Milonem, clarissimum tunc facundie preceptorem, sub quo Cicero ipse, romane princeps eloquentie, didicisse creditur. Sed dum eo navigat, a piratis captus, familiaribus omnibus preter tres remissis ad redemptionis sue pecuniam procurandam, mansit cum predonibus dies ci
Abbreviated transcription (Latin):
huãna tñimõ cõiectura. et iũcite ait. atq hẽtote uebis cũctisq nobilibus ho¬
dampnosũ donũ. Predico autẽ uobis qm̃ hic quẽ emxe̾ adeo saluũ uultis
optimatũ partibus quas uos mecũdefendistis qn erit excidio. Cesciri enm
multi insũt marii. l sane mimicõra uiri hꝰ hiis fortasse profuerĩt qui
laboriosã adolescençia degunt ne desperent uigilando. ac intendo ad alciaa̾
conscẽdere: dũ iuirũ pͥncipẽ tãtis obsessũ difficultatibꝰ p̾ma audilũt etate¬
¶ Milicauit adolestens in asia greciaq et cilicia. fama nĩc dara. nunc
chscura. audita autẽ sillormorte iterũ nouãdarũ spe trahẽte romã rediit.
sed ciuili motu p̃ter spem compresso. ne nichil age̾t. Comeliũ dolobelã con¬
sularem ac triũphalem uirũ repetũdarũ accusauit Que iudicõ magnã

Expanded text:
humana tantummodo coniectura: Et vincite, ait, atque habetote hoc vobis cunctisque nobilibus humana tantummodo coniectura: Et vincite, ait, atque habetote hoc vobis cunctisque nobilibus damnosum donum. Predico autem vobis, quoniam hic, quem enixe adeo salvum vultis, optimatium partibus, quas vos mecum defendistis, quandoque erit excidio; Cesari enim multi insunt Marii. Hec sane inimiciora viri huius his fortasse profuerint, qui laboriosam adolescentiam degunt, ne desperent vigilando ac nitendo ad altiora conscendere, dum virum principem tantis obsessum difficultatibus prima audiunt etate. Militavit adolescens in Asia Greciaque et Cilicia fama nunc clara, nunc obscura; audita autem Sulle morte, rerum novandarum spe trahente, Romam rediit; sed civili motu preter spem compresso, ne nichil ageret, Cornelium Dolabellam, consularem virum ac triumphalem, repetundarum accusavit. Quo iudicio magnam
Abbreviated transcription (Latin):
male precinctũ puerũ cauete. Et si enĩ cesar circa ornatũ corꝑis multus
ẽẽt fluxe tñ cingebat᷑. mos illa etate: eprehẽsibilis. uñ est iᵈ ciceronis. a qͦ
dũ pꝰ bellũ cuule q̃reretur. ut quid ita ĩ elciõne deerrass. pompeiũ tesari p̃¬
ferendo. p̃cinctura ĩquit me decepit. hiis ille simul uexatus ĩcõmodis. pene coti¬
die latibula ꝑm̾uitabitͥseq nõnũꝙ ab inquisitoribus peciũa redimebat. futs
regũ dñs ac regnorũ. et tam diu hͦ in statu fuit dou. namercꝰ enuilius
et aurelius colta uietnobilissimi et affines eius: sille uͥo canicissum. silqr
uestales uirgĩes/ qarũ sũma tũc erat auctoritas. multis ac ualidis p̃cibꝰ
sibi ueniã quelierũt. ubi iᵈ mẽorabile ꝙ cũ silla diugius obstetiss. neq ullꝰ
precãdi modiis ẽẽt. uictus ad ultimũ exlamauit. uls diuino instunctu. uel

Expanded text:
Male precinctum puerum cavete. Etsi enim Cesar circa ornatum corporis multus Male precinctum puerum cavete. Etsi enim Cesar circa ornatum corporis multus esset, fluxe tamen cingebatur, mos illa etate reprehensibilis; unde est illud Ciceronis, a quo dum post bellum civile quereretur, ut quid ita in electione deerrasset Pompeium Cesari preferendo: Precinctura, inquit, me decepit. His simul ille vexatus incommodis pene quotidie latibula permutabat, seque nonnumquam ab inquisitoribus pecunia redimebat, futurus regum dominus ac regnorum; et tam diu hoc in statu fuit, donec Marcus Emilius et Aurelius Cotta, viri nobilissimi et affines eius, Sulle vero amicissimi, simulque Vestales virgines, quarum summa tunc erat auctoritas, multis ac validis precibus sibi veniam quesierunt. Ubi illud memorabile, quod, quum Sulla diutius obstitisset, neque ullus precandi modus esset, victus ad ultimum exclamavit, vel divino instinctu vel
Abbreviated transcription (Latin):
An Iulii cesaris dictatoris erordia. ut pleraq mortaliũ fingilia
progressus magnifici. finib pc̃eps. adolescens haud sane fuit
diues ꝙͣus nobilissima de strepe. Di qͥdem ab ip̃o romane
uibis iitio et aute urbẽ conditã preclarũ nomẽ iuliagẽ¬
tis ĩuenio. Accessit ad domeiticã difficultatẽ ĩtempesti¬
ua mors prĩs: qͥ illo ãnũcetatis sextũdecimũ agẽte obiit
Cuiꝰ aliqũ de noĩe ⁊ meip̃o et ab aliis dubitatũ mẽm
c̃rediturq ꝙͣ ut sol stellas sic pr̃mũ nomẽ filii dałtas
obscurasset legendo tñ comperi: qd̃ nescientibus prodo. prem̃ huiꝰ luciũ Iuliũ
cesarem fuisse. sed ut reuertar ad filiũ. accessit et qͣrtana febres: iers tde¬
diũ longeqz molestie. et oĩ febre periculosius: sille ediũ dictatoris q̃ ciuili
bello uictor tã crudelis uir tam potens. Iam tũ cesarẽ int̾ aduessarios
mĩabat. et de illo loquens sepe hiis u̾bis. et pompeuĩ et nobiles admonebat

Expanded text:
 Iulii Cesaris dictatoris exordia, ut pleraque mortalium, fragilia, progressus magnifici, finis preceps. Adolescens haud sane dives fuit, quamvis nobilissima de stirpe; siquidem ab ipso romane urbis initio et ante urbem conditam preclarum nomen Iulie gentis invenio. Accessit ad domesticam difficultatem intempestiva mors patris, qui, illo annum etatis sextumdecimum agente, obiit. Cuius aliquando de nomine a me ipso et ab aliis dubitatum memini, creditumque quod, ut sol stellas, sic paternum nomen filii claritas obscurasset. Legendo tamen comperi, quod nescientibus prodo, patrem huius Lucium Iulium Cesarem fuisse. Sed ut revertar ad filium, accessit et quartana febris, iners tedium longeque molestie, et omni febre periculosius Sulle odium dictatoris; qui civili bello victor, tam crudelis vir, tam potens, iam tum Cesarem inter adversarios numerabat, et de illo loquens sepe his verbis et Pompeium et nobiles admonebat:
Abbreviated transcription (Latin):
s enĩ rõnorũ frẽs eduos dicis. nõsũ adeo rudis at barbarꝰ ut ignore
neq uos urĩsm bellis ednoꝵ ope ne illos ĩ suis psos auxilio. Qus su¬
ꝑest ad suspicari. insi te g̾etis ext̾ne. nichil ad nos ꝑtinẽtis fr̃ntate
silata. ad mei solius excidiũ ĩ gallias excitũ addupissẽ / quẽ insi abĩẽs
mat̾e deduxe̾is. nõ pro aimito sed pro hoste te futurũ scito. ⁊ si p̃łio
congredimi teq ego forte uictor occidero. unũ dicã qd̾ut reor nestis
Nõ me solũ infesto hoste lib̾auero.sed multorũ quoq pͥncipũ grã¬
michi ꝑ mĩnosintimarũt. ut ĩtelligas ꝙͣ carus pr̃ie tue sis bin
abieris gallĩaq in uatũa expeditũq relinq̃ris. magno ego te p̾mio
proseqͣr abeũtem. nõĩatĩ q̃cũq geri bella uoliu̾s. ego illa seu seł
pro oĩbus scipẽdio accepto siĩ ullo tuo discmĩe ac laboe conficiã.
Idũsꝰ hͨ młta cesar disseruit cur ceptis absist̾e nullomiõ posset

Expanded text:
dicis. Non sum adeo rudis nec barbarus, ut ignorem neque vos vestris in bellis Eduorum ope, neque illos in suis vestro usos auxilio. Quid superest aliud suspicari, nisi te gentis externe nichil ad vos pertinentis fraternitate simulata ad mei solius excidium in Gallias exercitum adduxisse? Quam nisi abiens mature deduxeris, non pro amico, sed pro hoste michi te futurum scito; et, si prelio congredimur teque forte ego victor occidero, unum dicam, quod, ut reor, nescis: non me solum infesto hoste liberavero, sed multorum quoque principum rmichi per nuntios intimarunt, ut intelligas, quam carus patrie etiam tue sis. Sin abieris Galliamque michi vacuam expeditamque reliqueris, magno ego te premio prosequar abeuntem: nominatim quecumque geri bella volueris, ego illa, ceu semel pro omnibus stipendio accepto, sine ullo tuo discrimine ac labore conficiam. Adversus hec multa Cesar disseruit; cur ceptis absistere nullo modo posset;
Abbreviated transcription (Latin):
rem ex itinere retracta mẽorauiꝰ qͣtuordeñ milia uol uului̾bꝰ uł las¬
situdĩe uel aliis quos bellũ fert casibus ꝑisse̾ Het in gallis p̾ma
cesaris nacta uictoria ẽ q̃ non rõanis ip̃is ꝙͣ gallis fere õibus lecor
fuit as gnor qͥbꝰ heluet̃oꝵ potẽtia duandiq libido ĩuisa ꝑit᷑ ac sus¬
pecta eat. ferme gͥ ex oĩbus galliaꝵ urbibꝰ legaciones p̃ncipũ gra-

Expanded text:
rem ex itinere retracta memoravimus, quatuordecim millia vel vulneribus vel lasrem ex itinere retracta memoravimus, quatuordecim millia vel vulneribus vel lassitudine vel aliis, quos bellum fert, casibus periisse. Hec in Galliis prima Cesaris nota victoria est, que non Romanis ipsis, quam Gallis fere omnibus letior fuit ac gratior, quibus Helvetiorum potentia dominandique libido invisa pariter ac suspecta erat. Fer
Abbreviated transcription (Latin):
tãtes Cesar ex ip̃o retraxit itinere proq hostibus huĩt. reliqͥ flẽtes ac
supplic̃ates misericordiã ꝯsecuti sũt traditis armis et obsidibꝰ et ꝓfug
restitutis. preceptũq eis a cesare ut incensos uios atq opida resor¬
marent. ne forte g̾niam uicima locoꝵ freti desertas t̾ras ĩuaderent
ac tenent. ita cũ helueois tam suꝑba gente cãq ĩdomita uno qͥdẽ
s ingẽti plio debellatũ est illud int̾ multa mẽorabile ꝙ ĩ cast̾s ĩuẽte
ierant lr̃is grecis instptus e̾at fuerãt aũt omĩs gn̾is homũi capita. tre¬
centa sexaginta octo milia. quo compto cesar helueciis ĩ potãte redat¬
tis lustrũ condi fecit in quo capita nonnisi cẽtũ decẽ milia st̃ iuenta
unde facile mũs colligit᷑. uel cesorũ uel in bello cõsup̃toꝵ silq illud ap¬
paret ex hiis qui noctu e p̃łio fuger̃ p̃ter illa sex milia que ad cesa¬

Expanded text:
tantes Cesar ex ipso retraxit itinere proque hostibus habuit; reliqui flentes ac tantes Cesar ex ipso retraxit itinere proque hostibus habuit; reliqui flentes ac supplices misericordiam consecuti sunt, traditis armis atque obsidibus et perfugis restitutis, preceptumque eis a Cesare, ut incensos vicos atque oppida reformarent, ne forte Germani vicinia locorum freti desertas terras invaderent ac tenerent. Ita cum Helvetiis, tam superba gente tamque indomita, uno quidem, sed ingenti, prelio debellatum est. Illud inter multa memorabile, quod in castris invente ierant, literis grecis scriptus erat. Fuerunt autem omnis generis hominum capita trecenta sexaginta octo millia. Quo comperto, Cesar, Helvetiis in potestatem redactis, lustrum condi fecit, in quo capita nonnisi centum decem millia sunt inventa. Unde facile numerus colligitur vel cesorum vel in bello consumptorum, simulque illud apparet, ex iis, qui noctu e prelio fugere, preter illa sex millia, que ad Cesa
Abbreviated transcription (Latin):
in hostem ruit pedestriq cũ equitatu preliũ atrox cruentũq ĩsoritur
ab hora luas septima ad multũ nõctĩs uariis licet euẽtibꝰ dubio mar-¬
te cortatũ est Rõanoꝵ tandẽ impetu ac uulm̾bꝰ fatigati heluecii pͦ
pedetentũ retrocedere mox et tͥga u̾tere ad extremũ magna strage
deleti sunt Impediũẽta eoꝵ sił et castra capiũ: pars noct᷑na fuga elapsi
ire qͥeti et insop̃nes ad cẽtũ t̾gnnta milia sẽstitũ qrͣto die ĩ liugones
ꝑuenere cesarem ne eos e uestigio seq̃ret᷑. sancioꝵ cura et cesoꝵ sepul¬
tura detinuit p̃misit tñ qui liugonibꝰ mĩciarẽt Ii heluecios frumẽto
a ope aͥqͣ adiuuissent eos qͦ se pro hostibus hĩturũ ip̃e tũ nichalomuꝰ
ꝑꝯ triduũ ĩseqͥtur. heluecii bello uicti reꝵ insuꝑ om̃i accedẽte penuria
deditõnẽ ꝑ legatos eptulerũt. ad sex milia ex hiis fugã in gmiãia medi¬

Expanded text:
in hostes ruit, pedestrique cum equitatu prelium atrox cruentumque conseritur. in hostes ruit, pedestrique cum equitatu prelium atrox cruentumque conseritur. Ab hora lucis septima ad multum noctis, variis licet eventibus, dubio marte certatum est. Romanorum tandem impetu a vulneribus fatigati Helvetii primo pedetentim retrocedere, mox et terga vertere, ad extremum magna strage deleti sunt. Impedimenta eorum simul et castra capiuntur; pars nocturna fuga elapsi irrequieti et insomnes, ad centum triginta millia superstitum, quarto die in Lingones pervenere. Cesarem, ne eos e vestigio sequeretur, sauciorum cura et cesorum sepultura detinuit. Premisit tamen, qui Lingonibus nuntiarent, si Helvetios frumento aut ope aliqua adiuvissent, eos quoque se pro ho accedente penuria, deditionem per legatos obtulerunt. Ad sex millia ex iis fugam in Germaniam medi
Abbreviated transcription (Latin):
gressis hostibus se delusũ cesar ĩtelligẽt more solito infecutꝰ haud
ꝓcul ab eis castra metatus ĩsedit Die aũt t̾ca cũ cesar mopia
frumẽti cui pcipua cam dõnorigõ dedisse cõstabat ab inseꝙdo desis¬
tens aliorsũ ꝑg̾e̾t. Heluem seu p̾dicme mẽores tarditatis ꝙ rõm ne
de alliõibꝰ qͥdem locis se ĩuade̾ fuisset̃ cusi qd̾ errõe continge̾at me¬
tu frm̃ / eodẽq nuĩc pugne metu discede̾ illos rati: seu frum̃tatũ itos
au̾suri: magnis gressibꝰ insẽqu. Qd̾ ubi cesar agnouit ĩ uicinũ
collẽ om̃s copias sartinas ꝙ om̃is conͣtͣhit. sic ut totus ollis a sĩino
ad ymiũ ĩpedimẽtis et hom̃ibꝰ teg̾et᷑ ipe acie nstructa eqs auitem
dibus nõ dimisẜ modo sed econiptũ ab ductis ut fuge spes ereptu
spes qr par picili omił obitã pares aĩos darent pedes ip̃e cũ legiõibꝰ

Expanded text:
gressis hostibus, se delusum Cesar intelligeret, more solito insecutus, haud gressis hostibus, se delusum Cesar intelligeret, more solito insecutus, haud procul ab eis castra metatus insedit. Die autem tertio, quum Cesar inopia frumenti, cui precipuam causam Domnorigem dedisse constabat, ab insequendo desistens aliorsum pergeret: Helvetii seu pridiane memores tarditatis, quod Romani ne de altioribus quidem locis se invadere fuissent ausi, quod errore contigerat, metu factum, eodemque nunc metu pugne discedere illos rati, seu frumentatum ituros aversum, magnis gressibus insequuntur. Quod ubi Cesar agnovit, in vicinum collem omnes copias sarcinasque omnes contrahit sic, ut totus collis a summo ad imum impedimentis et hominibus tegeretur. Ipse, acie instructa, equis autem omnibus non dimissis modo, sed e conspectu abductis, ut fuge spes erepta spesque par periculi oculis obiecta pares animos darent, pedes cum legionibus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝑte copiaꝵ noctu cast̾s emittit et mõtis u̾ticẽ occupa̾e iubet nec
pͥꝰ descend̾e̾ ꝙͣ ip̃e in hostes ĩpetum fecisset. paret ille. et cũ iã sũma
p̃hendiset Cesarq ip̃e paulo post secutus non insi mille qͥngẽtos passꝰ
distaret ab hostibꝰ. nec ab illis. aut de cesare a de labieno sic̃ postea
ex captiuis cognitũ est aid sentietur ꝯsidius p̃missꝰ a cesare uir. qͣ
lougo belloꝵ usu rei militaris doctissimus credebat᷑. ut qui diu sub
marco crasso et lutio silla militasset mirũ q̃ ꝯst̾nacõe aĩ quouo er¬
rore rõnos ascendẽtes procul aspiciens. hostes rata. eqͦ calca̾ibꝰ adacto
regressꝰ ad cesarem heluenios mõtẽ põccupasse demĩciat Substitit
cesar ip̃e ecĩã labienus cesarei nõ ñnẽor p̾cepti se cõtiuit sͨ uano
nũcio mane illo rei ingẽtis occasio p̃t̾missa est ad multũ diei cũ di¬

Expanded text:
cum parte copiarum noctu castris emittit, et montis verticem occupare iubet nec cum parte copiarum noctu castris emittit, et montis verticem occupare iubet nec prius descendere, quam ipse in hostes impetum fecisset. Paret ille, et quum iam summa prehendisset, Cesarque ipse post paulo secutus nonnisi mille quingentos passus distaret ab hostibus, nec ab illis aut de Cesare aut de Labieno, sicut postea ex captivis cognitum est, aliquid sentiretur, Considius premissus a Cesare, vir, qui longo bellorum usu rei militaris doctissimus credebatur, ut qui diu sub Marco Crasso et Lucio Sylla militasset, mirum qua consternatione animi quove horrore Romanos ascendentes procul aspiciens, hostes ratus, equo calcaribus adacto, regressus ad Cesarem Helvetios montem preoccupasse denuntiat. Substitit Cesar; ipse etiam Labienus, cesarei non immemor precepti, se continuit. Sic vano nuntio mane illo rei ingentis occasio pretermissa est. Ad multum diei quum, di
Abbreviated transcription (Latin):
cio om̃i ppłos galliaꝵ sibi uehẽnt᷑ alienae̾t. uictus amici lacinis cesar
arrepta eitibidextẽa trepidũ mestũq consolãs dõnoriger arcessit. et
pñte fratre qͥd egerit qͥd molitus sit oĩs conatus eius se posse profuet᷑.
iudicia exponit stelus aggͣuat ꝑfidiã detestat᷑. qͥd i ͤ sit mitꝰ. qͥd ip̃e de
illo in aĩõ habet clare edocẽt ad postremũ oĩa se nõ sibi. s g̾niano eiuo
remisisse hortari ut deinceps se nõ culpa tm̃i sed suspiciõibꝰ liberũ
p̃seruaret dic admõitũ sb̃miss tacite qͥ om̃s uiri gressꝰ et nõ mõ act
sed uerba et̾ obseruarẽt dimisit Sub h mĩciat᷑ hostes ad radicẽ proxĩ
mõtis octo milia passuũ a rõm̃s cast̾s abesse cesar p̃misẜ qͥ montis
aditũ explo̾arent ubi facilẽ accepit titũ labienũ unũ ex ducibꝰ suis

Expanded text:
cio omnium populos Galliarum sibi vehementer alienaret. Victus amici lacrimis Cesar, cio omnium populos Galliarum sibi vehementer alienaret. Victus amici lacrimis Cesar, arrepta eius dextra, trepidum mestumque consolans Domnorigem arcessit, et, presente fratre, quid egerit, quid molitus sit, omnes conatus eius se nosse profitetur; indicia exponit, scelus aggravat, perfidiam detestatur; quid ille sit meritus, quid ipse de illo in animo habuerit, clare edocet; ad postremum omnia se non sibi, sed germano eius remisisse; hortari, ut deinceps se non culpa tantum, sed suspicionibus, liberum preservaret. Sic admonitum, submissis tacite, qui omnes viri gressus et non modo actus, sed etiam verba, observarent, dimisit. Sub hec nuntiatur hostes sub radicem proximi montis octo millia passuum a romanis castris abesse. Cesar, premissis qui montis aditum explorarent, ubi facilem accepit, Titum Labienum, unum ex ducibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
retur maioris frĩs fides ꝙͣ mĩoris ꝑfidia ualuisse. diuitiaco gͥ euocato
totã fr̃ne nequicie pandit historiã petens ut uł ip̃e ĩ eũ aĩaduertat
uel si pietas iusticia remorat᷑. per ppłm aĩaduerti uelit ille lac̾inis
issent qui subse non ut fr̃ sed ut filius creuisset et oĩ suo incremẽto non
auctoris in dapnũ mõ sed pene ĩperniciem usus ess. nec p̃t̾ ea quitꝙͣ
negaus omu que a cesare drẽnt᷑. quo confessus uenĩa faciliꝰ ĩueniret. sed
nota sibi dicens oĩa seqz ex hiis dolorem ꝙtus ulla de re capi umꝙͣ poss
et capere et cepisse tandem suigulliẽs obsecrabat ut frẽm sibi qͣlr̃cũqr
mitũ condonaret eop̃fitim quopuͭ ͤ erga se cognito cesaris affcũ si qͣd in
eũ statuetur asꝑius nulli ĩ auũ ueĩret sñ ip̃ius conscĩa frm̃ esse q̃ suspi¬

Expanded text:
retur maioris fratris fides, quam minoris perfidia valuisse. Divitiaco igitur evocato, retur maioris fratris fides, quam minoris perfidia valuisse. Divitiaco igitur evocato, totam fraterne nequitie pandit historiam, petens, ut vel ipse in eum animadvertat, vel, si pietas iustitiam remoretur, per populum animadverti velit. Ille lacrimis re debuissent; qui sub se non ut frater, sed ut filius crevisset, et omni suo incremento non auctoris in damnum modo, sed pene in perniciem usus esset; nec preterea quicquam negans omnium, que a Cesare dicerentur, quo confessus veniam facilius inveniret, sed nota sibi dicens omnia, seque ex his dolorem, quantus ulla de re capi unquam posset, et capere et cepisse; tandem singultiens obsecrabat, ut fratrem sibi qualitercumque meritum condonaret, eo presertim quod, publice erga se cognito Cesaris affectu, si quid in eum statueretur asperius, nulli in animum veniret sine ipsius conniventia factum esse; que suspi
Abbreviated transcription (Latin):
iumor fr̃ diuiciati qui tũc apud eduos collega listo sũme reꝵ pree̾at
Quiꝰ ne erga rõnos ac cesarem spc̃atissima fides e̾at. Nc dõnorix młtũ
a fratre diuisꝰ occulto romãoꝵ odio atqr heluetõꝵ scudio estuabat.
Nam et illorũ de gente nobilissiõ ortã loco cõiugem hẽbat. Ad hͨ magnas
amicicias et finitunar gẽciũ fauorẽ domiqͦ de uectigalibꝰ publicis in
oĩa romanoꝵ iudicõ se fr̃ĩ ꝑꝰ hĩtũ iundigͣbat᷑ ac dolebat. hñs adductꝰ
et uicinoꝵ qͥbus md̃is pot̾at beĩuolẽnã q̃rebat. Et rõnoꝵ resai̾s q pre¬
senciã oderat atq potencĩa uehemẽt horrebat Quibus rebus cesar
cognitis iusta cõmoto iracũdia pͥmo qͥdem de ip̃iꝰ supplicõ cogitauit
Adhͦ enĩ singla añ ĩclĩabãt et nichul ĩ rebus e̾at ambigiũ unũ
oĩbꝰ hiis obstabãt amor frĩs. hͦ recent̾ distulit ne miꝰ apud eũ uide¬

Expanded text:
iunior frater Divitiaci, qui tunc apud Eduos collega Lisco summe rerum preerat, iunior frater Divitiaci, qui tunc apud Eduos collega Lisco summe rerum preerat, cuiusve erga Romanos ac Cesarem spectatissima fides erat. At Domnorix multum a fratre diversus occulto Romanorum odio, atque Helvetiorum studio exestuabat. Nam et illorum de gente nobilissimo ortam loco coniugem habebat, ad hec magnas amicitias et finitimarum gentium favorem, domi quoque de vectigalibus publicis, in omnia Romanorum iudicio se fratri posthabitum indignabatur ac dolebat. His adductus et vicinorum, quibus modis poterat, benevolentiam querebat et Romanorum Cesarisque presentiam supplicio cogitavit; ad hoc enim singula animum inclinabant, et nichil in rebus erat ambigui. Unum his omnibus obstabat, amor fratris: hoc retractus distulit, ne minus apud eum vide
Abbreviated transcription (Latin):
rati/ et peue semꝑ ĩ ꝯspcũ mutuo p̃lio tñ absimuerũt at quocũqr hostis
pedem protuliss uestigiis cesarĩstabat cõtenta ĩ pñs metu illos a p̃doĩbꝰ
arcuisse. In hoc rerũ statu q̃ren cesari apud magistratꝰ ac p̾ncipes edu¬
orũ qui se ceritabãt᷑. de eo ꝙ frumẽta ꝓmissa nõ mittent seq ĩ eo bello
destituerent edui qd̵ eoꝵ maxĩe suscepiss hortatu certis indiciis notuĩ
fit dõnorigẽ eduũ Cuiꝰ et potẽcia et audatia par et apᵈ suos gracia
ĩgens erat oĩbus consiliis atq oĩ studio callidis orõnibꝰ eduoꝵ aĩos
a rõnis auerte̾. assiẽtem cõnos si heluetios uicerĩt non illic bellãdi finẽ
facturos esse.nẽpe gallie ymo orbis ad imꝑiũ anbelãtes proinde si pe¬
nitus seruiendũ sit multo equs eduos sue nigũ gẽtis laturos ẽẽ ꝙͣ extͥne

Expanded text:
rati, et pene semper in conspectu mutuo, tamen prelio abstinuerunt. At quocumque hostis rati, et pene semper in conspectu mutuo, tamen prelio abstinuerunt. At quocumque hostis pedem protulisset, vestigiis Cesar instabat, contentus in presens metu illos a populationibus arcuisse. In hoc rerum statu, querenti Cesari apud magistratus ac principes Eduorum, qui se comitabantur, de eo, quod frumenta promissa non mitterent, seque in illo bello destituerent Edui, quod eorum maxime suscepisset hortatu, certis indiciis notum fit Domnorigem Eduum, cuius et potentia et audacia par, et apud suos gratia ingens erat, omnibus consiliis atque omni studio et callidis orationibus Eduorum animos a Romanis avertere, asserentem Romanos, si Helvetios vicerint, non illic bellandi finem facturos esse, nempe Gallie, immo orbis ad imperium anhelantes. Proinde si penitus serviendum sit, multo equius Eduos sue iugum gentis laturos esse, quam exte
Abbreviated transcription (Latin):
cogitãtes longã sepe mlt̾is ĩpuitatẽ sceleꝵ deos dare: quo acrius post
ꝓsperitatis excursũ extorq̃at reꝵ et ĩ expc̃ata mũcõ et quo serior eo
amaĩor sit uindicta. Tet̾m ut uet̾m offẽsaꝵ eẽ possit obliuio recẽtũ
non posse quiꝰ miꝑ sacios rõnoꝵ affecerint / nisi noua itidẽ satis¬
factione deleant. qdͥq hiie serũadis obsides dent Adea legato heluecios a uia¬
ioribus suit obsides nõ dare s acciꝑe didicisserũdit eiꝰ se rei testes nolle alios
ꝙͣ rõnos. sic infecto pacis negocio digressi die proxiõ utriq castͥ cesar ad ex
gressi uauisq locis cũ hoste congressi ples a pauaõibꝰ uicti sũt quo succes¬
su tumẽtes heluecii cõtempn̾e ĩsultae uelle ꝙͣ pͥmũ cõmittere rem fortũe
cesar uoͥ tempus trahe ac differre Ita qͥudecim spacõ dieꝵ pua tellure sepa¬

Expanded text:
cogitantes longam sepe multis impunitatem scelerum deos dare, quo acrius post cogitantes longam sepe multis impunitatem scelerum deos dare, quo acrius post prosperitatis excursum torqueat rerum inexpectata mutatio, et quo serior, eo amarior sit vindicta. Ceterum ut veterum offensarum esse possit oblivio, recentium non posse, quibus nuper socios Romanorum affecerint, nisi nova itidem satisfactione deleantur, proque iis servandis obsides dent. Ad ea legatus Helvetios a maioribus suis obsides non dare, sed accipere didicisse respondit; eius se rei testes nolle alios, quam Romanos. Sic infecto pacis negotio, digressi die proximo utrinque castra promovent. Cesar ad expgressi, iniquisque locis cum hoste congressi, plures a paucioribus victi sunt. Quo successu tumentes Helvetii contemnere, insultare, velle quam primum committere rem fortune; Cesar vero tempus trahere ac differre. Ita quindecim spatio dierum parva tellure sepa
Abbreviated transcription (Latin):
meuoribus accidiss neq uero p̃pem rõnis ĩ eo magna esse debe̾ ꝙ hel¬
ueciorũ unã ꝑtẽ incautã et a suis indefensã noctu ꝑ insidias fudissẽt
nõ fraude etenim sed aperta ui solitos se pugnãe. Proide si collatis
signis in acie uẽtũ esset uideret ne recenti ip̃e ecĩa cdadelocũ alt̾m
insigniret et antiq̃ historie nouã aderet. cassii mẽorĩa si sibi uideat᷑ illis
in finibus satis esse. Adhͨ cesar seet roͣnos illiꝰ cladis memisse eñdit
eoq magꝰ ingemistẽ quo nulla prorsꝰ in heluecios rõnoꝵ ñuria p̃cesfiss
facile declinãdũ. si ullius offense sibi conscii fuissent nõ timuisse qͥdem
cassiuĩ nec cauisse ꝙ nulle cause timẽdi cauẽdiq essent: et tim̾e̾ sine cã
nec uiri fortis esset nec romam. Secuꝵ gͦ et ĩcautũ opp̾ine ne oposũ
facinus fuisse nec a deo glo̾sũ ut eis forsitã rideat᷑. desine̾nt gͥ gloriari

Expanded text:
maioribus accidisset. Neque vero spem Romanis in eo magnam esse debere, quod Helvetiorum partem unam incautam et a suis indefensam noctu per insidias fudissent; non fraude enim, sed aperta vi solitos se pugnare. Proinde si, collatis signis, in aciem ventum esset, videret, ne recenti ipse etiam clade locum alterum insigniret, et antique historie novam adderet Cassii memoriam; si sibi videatur illis in finibus satis esse. Ad hec Cesar se et Romanos illius cladis meminisse respondit eoque magis ingemiscere, quo nulla prorsus in Helvetios Romanorum iniuria precessisset. Facile declinandum, si ullius offense sibi conscii fuissent. Non timuisse quidem Cassium nec cavisse, quod nulle cause timendi cavendique essent, et timere sine causa nec viri fortis esset nec romani. Securum ergo et incautum opprimere nec operosum facinus fuisse nec adeo gloriosum, ut eis forsitan videatur. Desinerent igitur gloriari,
Abbreviated transcription (Latin):
serorũ prõtimũ ĩpellebãt. sed ĩpͥmis considatõ eduoꝵ qͦs nõ añtas mõ
sed ꝯsang̾neos et trẽs a senaitu toaẽs appellatos sub seruicõ g̾mãõꝵ
tus et natura iuꝑb et successibus tumens supͣq hominẽ elatus.
nihil nẽ ciusurus apparẽt. Quibus ex caus uisũ est factu optimũ le¬
gates ad eũ mitt̾e qui nũciarẽt hr̃e secũ cesarem de ieipu. statio
maguis qr de rebus colloqui lan ad id ac tpis̾ oportiũ elcionẽ reg
ẽẽ . huicitã modeste legasom infolentissinũ ille rñsũ reddidit. eeg
uerrem p̃p̃e si mei eget ad me ueĩat. Eqͥdẽ in possessiõ sẽsaris neq pe

Expanded text:
llebant, sed inprimis consideratio Eduorum, quos non amicos modo, sed consanguineos et fratres a senatu toties appellatos sub servitio Germanorum tus et natura superbus et successibus tumens supraque hominem elatus nichil non ausurus appareret. Quibus ex causis visum est factu optimum legatos ad eum mittere, qui nuntiarent habere secum Cesarem de rei publice statu magnisque de rebus colloqui: loci ad id ac temporis opportuni electionem regis esse. Huic tam modeste legationi insolentissimum ille responsum reddidit: Et venirem: ipse si mei eget, ad me veniat. Equidem in possessionem Cesaris neque
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s .ir. simul gallie ppłi rõm me armamon̾e quos ego om̃s pno p̃lio
uici si deceptos se ł insidiis circũuentos dicant nõ r̃cuso pugnae ita
c̾tãq nictoriã ĩ ambigna fortuẽ lance repone̾ sm pate hello p̃ferũt. cur
nõ tributa ꝑsoluãt q̃ propace cõuen̾int. et hactenꝰ sñ condictõe ꝑsolue¬
eint. Quid de mltitudie gmanorũ dicis. hãc in gallias nõ muiusqm
cẽat appecii. si in ꝯͣriũ u̾serit cupidiꝰ ecia illã abinã quã assumpsi
uerget aũt in cõtrariũ si michi ius meũ longo usu p̃sĩptiõ sedes ob¬
mider qͥd tibi negotii in prouĩcia mea sit. tnͥ ft m futẽs¬

Expanded text:
Omnes enim simul Gallie populi in me arma movere, quos ego omnes uno prelio Omnes enim simul Gallie populi in me arma movere, quos ego omnes uno prelio vici. Si deceptos se vel insidiis circumventos dicant, non recuso pugnare iterum certamque victoriam in ambigua fortune lance reponere: sin pacem bello preferunt, cur non tributa persolvant, que pro pace convenerint, et hactenus sine contradictione persolverint? Quod de multitudine Germanorum dicis, hanc in Gallias non cuiusquam  appetii: si in contrarium verserit, cupidius etiam illam abiiciam, quam assumpsi. Verget autem in contrarium, si michi ius meum longo usu prescriptum, sedes, ob veni, ut mirer quid tibi negotii in provincia mea sit. Sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sed auge̾. Eduos gͦ florẽtissiõ in statu suo roͣnã amititĩa cõsecutos
sub eadẽ postea pͥnipatũ ẜuicõ prosꝑitatẽ calamitatibꝰ ꝑmutasse
qua frõte quo ue aĩo tollerari posse finis fuit ut pete̾t eadẽ ip̃a que
legatoꝵ ore peciẽat bello ĩ eduos atq ĩiuriis abstineret. obsides red¬
deret g̾manos si enutte forsitã nõ poss at saltem ue alios ĩ gal¬
lias mñsportaret B arbarus ad ĩgeniũ reu̾sꝰ plene supbie iactãtieq
rñsũ reddidit. Et pͥmo qͥdẽ u̾tutes ip̃e et res suas młtis laudibꝰ exculit
Qd̾ adtnͣsitũ in gallias attin̾e̾t tũsisse qͥdem nõ spõte. s coactũ p̃cibꝰ
me ꝓpinquos et prĩaz dimississe. hẽo egosedes in gallia. heo et obsides
et tributa. sRichil horũ ui sed galloꝵ oĩa uolũtate p̃t̾ t̾buta q̃ iure
belli uictis imposui. ꝙ nõ ego qͥdem bellũ illis.sed ip̃i pͥmũ intulerũt

Expanded text:
sed augere; Eduos ergo, florentissimo in statu suo romanam amicitiam consecutos, sed augere; Eduos ergo, florentissimo in statu suo romanam amicitiam consecutos, sub eadem postea principatum servitio, prosperitatem calamitatibus permutasse, qua fronte quove animo tolerari posse? Finis fuit, ut peteret eadem ipsa, que legatorum ore petierat: bello in Eduos atque iniuriis abstineret, obsides redderet; Germanos, si emittere forsitan non posset, at saltem ne alios in Galransportaret. Barbarus ad ingenium reversus plenum superbie iactantieque responsum reddidit, et primo quidem virtutes ipse et res suas multis laudibus extulit. Quod ad transitum in Gallias attineret, transisse quidem se non sponte, sed coactum precibus  ingentibus me propinquos et patriam dimisisse. Habeo ego sedes in Gallia, habeo et obsides et tributa. Nichil horum vi, sed Gallorum omnia voluntate, preter tributa, que iure belli victis imposui, quod non ego quidem illis, sed ipsi primum intulerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
loco cohortis p̃toie hĩtur. Ecce eqtes nos facit. erat exiguꝰ tumulꝰ
planiciei ĩgẽtis ĩmedio locꝰ aꝑtus ab ut̾sq castͥs. equospatõ semotꝰ.
legio cesaris eqͥs ĩpoĩta ducẽtis passibus. pari itidẽ int̾uallo ario¬
iusti eqͥtatꝰ astit᷑at Grõius cesaree pͥma ꝑs fuit cõmẽoracõ bñficõ
senatus erga illũ ꝙ regem eũ ꝙ amicũ dixiss ꝙ amplissĩs mũeribꝰ
honorasset q̃ eo gratiora esse debuerint quo et in alios rariora/ et
ipm̃ gͣtis absq ip̃ius collata eẽnt mitis et absq notitia idq sibi nĩ
senatus ex imna libali ͭ ͤ tũ ip̃ius cesaris efficati oꝑci contigisse Secũda
ꝑs de eduoꝵ cũ roͣnis antĩqͣ ncc̃itudĩe ꝓꝑt̾ quã nͦ mõ poss salua ho¬
sñ lite possed̾int. Solere autẽ rones amicoꝵ fortũas nõ tm̃ defende

Expanded text:
loco cohortis pretorie habiturum: ecce equites nos facit. Erat exiguus tumulus loco cohortis pretorie habiturum: ecce equites nos facit. Erat exiguus tumulus planitiei ingentis in medio, locus apertus, ab utrisque castris equo spatio semotus. Legio Cesaris equis imposita ducentis passibus, pari itidem intervallo Ariovisti equitatus abstiterat. Orationis cesaree prima pars fuit commemoratio beneficiorum senatus erga illum, quod regem eum, quod amicum dixisset, quod amplissimis muneribus honorasset, que eo gratiora esse debuerint, quo et in alios rariora, et in ipsum gratis absque ipsius collata essent meritis et absque notitia; idque sibi cum senatus eximia liberalitate, tum ipsius Cesaris efficaci opera contigisse; secunda pars de Eduorum cum Romanis antiqua necessitudine, propter quam nullo modo possent salva hoe principatum sine lite possederint; solere autem Romanos amicorum fortunas non tantum defendere,
Abbreviated transcription (Latin):
dit em̃i nõnũꝙͣ in bello. ut ꝑs una uehemẽt᷑ alt̾a timens nõ miꝰ ab
alt̾a timeat᷑. Let̾m quacũ̃ motus ex cã legatos misit ad cesarẽ colloqͥo
se patũ offe̾ns qd ꝑuicinitas sibi facilius feciss ac tucius. Non recusaͭ.
peticiõis eqͥtate cũcta delibantẽ cepta duricie desiturũ. colloqͥo dies
qͣntus cõstituit᷑ Drauit tñ arioiustꝰ ne quos secũ pedites cesar addu¬
ceret. alioqͥn nõ se ad diem colloquii uẽturũ. tim̾e enĩ se ab illis ĩsi¬
dias. Nloluit cesar hac de cã rem quẽ putabat utilẽ impediri. sed deci¬
mã legienẽ dũ ad colloqͥũ iret gallorũ qͥ in castris erãt eqͥs ĩposuͭ.
ut eqͥtũ spẽ falle̾t pedites metuẽtem. Et ip̃e si res posceret fidissio om̃
p̃sidio utiposset Qua ĩre iocatũ unũ ex peditibꝰ nõ melegãt᷑ ac¬
cepinius plus ĩquit cesar prestat ꝙͣ ꝓmisit. Dixit enĩ se decimã legionẽ

Expanded text:
n bello, ut pars una vehementer alteram timens non minus ab altera timeatur, ceterum quacumque motus ex causa, legatos misit ad Cesarem, colloquio se paratum offerens, quod vicinitas sibi facilius fecisset ac tutius. Non recusavit petitionis equitate cuncta deliberantem cepta duritie destiturum. Colloquio dies quintus constituitur. Oravit tamen Ariovistus, ne quos secum pedites Cesar adduceret, alioquin non se ad diem colloquii venturum; timere se enim ab illis insidias. Noluit Cesar hac de causa rem, quam putabat utilem, impediri, sed decimam legionem, dum ad colloquium iret, Gallorum, qui in castris erant, equis imposuit, ut equitum specie falleret pedites metuentem, et ipse, si res posceret, fidissimo omnium presidio uti posset. Qua in re iocatum unum ex peditibus non ineleganter accepimus: Plus, inquit, Cesar prestat, quam promisit. Dixit enim se decimam legionem
Abbreviated transcription (Latin):
enm falleret / nec eũtem in bellũ qsqm aliꝰ seq̃retiu iturũ se tũ so¬
lacũ decia legione de cuius fide milla ẽẽt sibi hesitacio. et hãc
sibi ptoriã cohortem fore. I liruiu unius uiri uirtus ac
ac facũdia ꝙͣtũ sepe poscit ĩ ꝑ plimos. ꝙͣta hiis horũq silibus et qͣ re¬
pentina mutatõ aĩoꝵ. ꝙͣtũs ex algenti metu feruor audanie. ꝙͣta
totis cast̾s alactas nloĩatm decima legio ꝑ tbunos sibi gr̃as egit tali
sui ducis honestata iudicio reliq̃ oñis imꝑatori offenso pͥbis ac rebꝰ satis¬
fat̾e studuerũt ad bellũ et imꝑia cũc̃ta prõptissie G esar ꝑ diuitia¬
cũ. cui płiũ fidebat itine p̃parato nocte castra mouit. ut qd̾ iratꝰ
edix̾at placatus ĩpleret et ambitis qͥnquagĩta passuũ milibꝰ qͣ pla¬
mus ꝑgeretur cõtinuo itin̾e dierũ septẽ hosti tã preximꝰ fcũs ut int̾¬

Expanded text:
eum falleret nec euntem in bellum quisquam alius sequeretur, iturum se tamen soeum falleret nec euntem in bellum quisquam alius sequeretur, iturum se tamen sola cum decima legione, de cuius fide nulla sibi esset hesitatio, et hanc sibi pretoriam cohortem fore. Mirum unius viri virtusfacundia quantum sepe possit in plurimos, quanta his horumque similibus et quam repentina mutatio animorum, quantus ex algenti metu fervor audacie, quanta totis castris alacritas. Nominatim decima legio per tribunos sibi gratias egit, tali sui ducis honestata iudicio. Relique omnes imperatori offenso verbis ac rebus satisfacere studuerunt, ad bellum et imperia cuncta promptissime. Cesar per Divitiacum, cui plurimum fidebat, itinere preparato nocte castra movit, ut, quod iratus edixerat, placatus impleret; et ambitis quinquaginta passuum millibus, qua planius pergeretur, continuo itinere dierum septem hosti tam proximu
Abbreviated transcription (Latin):
qui degeneris tãs metꝰ ĩ frumẽti penuriã u̾tãt rursꝰ arroganter
fac̾e qui se curis sui ducis ĩmisceãt. sibi utiq iã ꝓuisũ q̃bꝰ appłis¬
frumẽta suppeditẽt᷑. ⁊ pterea iã in campis frumẽta maturescere
Deniq nec famã nec errorẽ uie quã p̃tendãt qͥd̾. nec oĩo aliquid
obstare. tñi nõ obstetignauia. mĩme rõnũ malũ. Ꝙ u̾o signa
illos nõ secuturos audierit: nõ cedere. nõ id em̃ isi uel aduersa for¬
tuna q̃ louge ad eũ diem abesset ab eorũ signis. uel auaricia ł
scelere aͥquo sole̾ contingere q̃ de illis suspicari nullomõ possit
E xꝑturã tũ se ꝙͣ pͥmũ qd̾ alioqͥn delaturus fui̾t. au rõnis metus
ĩmentibꝰ noua pestis. an u̾tus solita pudorq plus possint edicere
igit᷑ iam hiuc se ut nocte proxima pusa colligant/ castraq mo¬
ueant. idq illos se spare facturos a lacriter atq enixe. Baspes

Expanded text:
qui degeneris causas metus in frumenti penuriam vertant, rursus arroganter qui degeneris causas metus in frumenti penuriam vertant, rursus arroganter facere, qui se curis sui ducis immisceant. Sibi utique iam provisum, quibus a pfrumenta suppeditentur; et preterea iam in campis frumenta maturescere. Denique nec famem nec errorem vie, quam pretendant quidam, nec omnino aliquid obstare, tantum non obstet ignavia, minime romanum malum. Quod vero signa illos non secuturos audierit, non credere; non id enim, nisi vel adversa fortuna, que longe ad eum diem abesset ab eorum signis, vel avaritia seu scelere aliquo solere contingere, que de illis suspicari nullo modo possit. Experturum tamen se quamprimum, quod alioquin dilaturus fuerit, an romanis metus in mentibus, nova pestis, an virtus solita pudorque plus possint. Edicere igitur iam nunc se nocte proxima vasa colligant, castraque moveant, idque illos se sperare facturos alacriter atque enixe. Si spes
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipitẽ oblitũq sui ageret nõ se tñ intelligere cur hos tãtos sibi fin¬
gerent pauores. aut de sui prouidẽtia. a de ꝓp̾a u̾tute diffide̾nt
a̾ miꝰ de se sparent. tli uiro et c̾te nobili saltem acꝙͣ de gaio mario
rustico arpmatesꝑassent prẽs eorũ qͥ theutonicos ac cimbros duo¬
bus cruẽtissis. et post homi mẽoriã maxĩs pliis delesset. neq uodes¬
perandũ unici posse g̾manos. qͥut rõne de eis uictõie tace̾nt᷑. sepe
ab ip̃is heluetiis nũc rõno subditis imꝑio uicti eẽnt et si qnĩ conͣriũ e¬
uenisset nõ id militũ u̾tute. sed arioiusti consilio gestũ esse qͥ cũ se
suũq exͥcitũ multos mẽses locis palustribꝰ tenuisset iam de puo
desꝑantes ac dispsos aggressꝰ mopino fudiff ĩcuesu. pinde nl sibi
as suis ad pictoriã deesse romaua mõ constatia non desit. Nlã

Expanded text:
precipitem oblitumque sui ageret, non se tamen intelligere, cur hos tantos sibi finprecipitem oblitumque sui ageret, non se tamen intelligere, cur hos tantos sibi fingerent pavores aut de sui ducis providentia aut de propria virtute diffiderent aut minus de se sperarent tali viro, et certe nobili saltem ac romano, quam de Gaio Mario rustico Arpinate sperassent patres eorum, qui Teutonicos ac Cimbros duobus cruentissimis et post hominum memoriam maximis preliis delesset. Neque vero desperandum vinci posse Germanos, qui, ut romane de eis victorie tacerentur, sepe ab ipsis Helvetiis, nunc romano subditis imperio, victi essent; et, si quando contrarium evenisset, non id militum virtute, sed Ariovisti consilio gestum esse, qui quum se suumque exercitum multos menses locis palustribus tenuisset, iam de prelio desperantes ac dispersos aggressus inopino fudisset incursu. Proinde nil sibi ac suis ad victoriam deesse, romana modo constantia non desit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ignarꝰ ꝙͣtũ in ãis hom̃. falsa eciã possit opĩo ꝙͣ pͥmũ hos t̾rores excut̾e̾
instituit pͥusqm in const̾nacõ pestiferã coalesc̃at. p̾cipue qr iᵈ int ce¬
tera fe̾bat᷑. obtorpuisse ado om̃s metu. utsi forte in acĩe uelit educere
nez siguif noq miles ĩꝑia exceptarꝰ sit ¶ Cõnotãtis gͥ ad cõciõ casts¬
or̃o huĩt plenã aĩosis exhortacõnibꝰ ac̾rimisq rep̃hensioĩbus. Q te¬
merarie ac supbe consiliis se suis ingerent. nõ em̃ militũ esse sed dut
meditari et prouide̾ qͥbꝰ niis excitũ ducat: qͥbꝰ artibꝰ regat. g̃ q̃ fibi
ꝓuisa suit da sstra ees ac ridiculie cuabꝰ qati . No milites
ducẽ duce̾. s sequi optere qua iussi sint fide̾ qͥdem se nõ cõmissurũ
arioiuscũ ut ex amico. hostis fiat ppłi roͣni. Esto aũt male sana mẽs

Expanded text:
excutere excutere instituit priusquam in consternationem pestiferam coalescant; precipue quia illud inter cetera ferebatur, obtorpuisse adeo omnes metu, ut, si forte in aciem vellet educere, neque signifer neque miles imperia excepturus sit. Convocatis ergo ad concionem castonem habuit plenam animosis exhortationibus acerrimisque reprehensionibus, quod temerarie ac superbe consiliis se suis ingererent. Non enim militum esse, sed ducis, meditari et providere, quibus viis exercitum ducat, quibus artibus regustra eos vanis ac ridiculis terroribus quati. Non milites ducem ducere, sed sequi oportere, qua iussi sint. Fidere quidem se non commissurum Ariovistum, ut ex amico hostis fiat populi romani: esto autem, male sana mens
Abbreviated transcription (Latin):
trepidãtes gallos paipue mcatoe̾s de statu hostiũ assidue ĩqͥrebat̃
Auditaq mole corporũ ac u̾tute et exꝑienna g̾mauor quocĩẽsq
cũ hiis galloꝵ ex̾citus ꝯt̾rissent ꝯspcm̃ eoꝵ tollerare nequiuisse in
gentẽ formidine̾ mẽte conceꝑant tritiq alios terrebat. Iauiq ue¬
lut contagione qͣdã totis casłs esfuso metu alii siłatis caus neces¬
sarie proftĩonis missiõ flagitabãt alios pudor solus cõtinebat
ẜ t̾sticia oris et int̾dũ lat̾mis metũ focordiãq testãtibus. et iã uulgi¬
trepidalio ab inhtibus ad egregios uiros serpens cẽturionũ qͦ et mili¬
tũ fortissimos aĩos attig̾at. et quos fateri metũ uecundia nõ smnebat
nõ se hostem formidare. sed angustias siluestͥũ lotorũ ꝑꝑlexũq duriꝰ
it᷑ et difficultatẽ cõmeatuũ dicebãt. h ad cesarem cũ relata ẽẽnt nõ

Expanded text:
trepidantes Gallos precipue mercatores de statu hostium assidue inquirebant; trepidantes Gallos precipue mercatores de statu hostium assidue inquirebant; auditaque mole corporum ac virtute et experientia Germanorum, quotiescumque cum his Galgentem formidinem mente conceperant, territique alios terrebant. Iamque velut contagione quadam totis castris effuso metu, alii simulatis causis necessarie profectionis missionem flagitabant, alios pudor solus continebat, sed tristitia oris et interdum lacrimis metum socordiamque testantibus. Et iam vulgitrepidatio ab inertibus ad egregios viros serpens centurionum quoque et militum fortissimos animos attigerat, et quos fateri metum verecundia non sinebat, non se hostem formidare, sed angustias silvestrium locorum perplexumque dumis iter et difficultates commeatuum dicebant. Hec quum ad Cesarem relata e
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ frm̃ imꝑio ꝑueĩsse nũtiabãt tnsitũ ꝙ moliri ¶ꝑ irs eũoribus
cesar exꝑrectuo ne cõiũgendi copiat daret hostibus spaciũ expedins¬
sime dispoĩtis q̃ in rẽ erant fest̃ati agũe ĩ ario iustũ proficisat᷑
iam tridui iter exegeat. dũ egressũ illũ finibus ad nobile seqͣnorũ
opidũ uesũcionẽ occupãdũ ingẽti cũ excͥcitu ꝓpara̾e comꝑit. N
sũmo sibi studio ꝓhibendũ ratus erat cũ locus et fluũs ambitu
et ubi flumẽ eñ deserit mõtana arce ualidissimꝰ. insuꝑ et rer copia
bellis aptissimus flectit iter et noctes diebꝰ int̾erens maxĩs itiẽ¬
ribꝰ pesũcionem añ regꝰ aduẽtũ ꝑuenit/ opidũq introgressus
p̃sidiis oportius firmat Hit uo᷑ excercitũ rõnũ intredibilis ri¬
mor tremorq persuafe̾at miliũ idis⟧ a quibusdã qui ut fit cesa¬
rem non nisi cmicicie iure ꝓsecuni belloq ĩ exꝑti atqr ideo ad oĩa

Expanded text:
m imperio pervenisse nuntiabant, transitumque moliri. His rumoribus Cesar experrectus, ne coniungendi copias daret hostibus spatium, expeditissime dispositis, que in rem erant, festinanti agmine in Ariovistum proficiscitur. Iam tridui iter exegerat, dum egressum illum finibus ad nobile Sequanorum oppidum Vesuncionem occupandum ingenti cum exercitu properare comperit. Quod summo sibi studio prohibendum ratus erat enim locus et fluminis ambitu, et, ubi flumen eum deserit, montana arce validissimus, insuper et rerum copia bellis aptissimus flectit iter, et noctes diebus interserens maximis itineribus Vesuncionem ante regis adventum pervenit, oppidumque introgressus presidiis opportunis firmat. Hic vero exercitum romanum incredibilis rumor tremorque pervaserat, initium trahens a quibusdam, qui, ut fit, Cesarem nonnisi amicitie iure prosecuti bellorumque inexperti; atque ideo ad omnia