comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uno tempore nouissimũ regẽ. cum isti pͥmũ
fuisse. Illã deinde tunc inuadente eyro captã
uelutiꝰ in mortẽ conscidisse. cum istã fiducia¬
liter ad surgentẽ post expulsos reges. liberis¬
multis uti cȩpisse consilũs. Precipuȩ cum uin¬
dicante libertatẽ suam roma. tunc quoq ui¬
deorum popłs qui apud babyloniã sub re¬
gibus seruiebat. in sc̃am hierłm recepta lib̾¬
tate redierit. templũq dñi sicut apropħis
predictum fuerat reformaret. P reterea in¬
tercessisse dixeram inter babyloniũ regnum
quod aboriente fuerat. & romanũ quod ab.
occidente consurgens hereditati orientis enu-¬
triebatur macedonicũ africanumq regnũ.
Hoc est quasi ameridie ac septentrione bre¬
uibus uicibus partis tutores curatoresq tẽ¬
nuisse Orientis & occidentis regnũ babylo¬
nium & romanũ iure uocitari neminẽ uni¬
quam dubitasse scio: Macedonicũ regnum
sub septentrione cum ipsa celi plaga tum

Expanded text:
uno tempore nouissimum regem, cum isti primum uno tempore nouissimum regem, cum isti primum fuisse; illam deinde tunc inuadente Cyro captam uelut in mortem concidisse, cum istam fiducialiter adsurgentem post expulsos reges liberis uti coepisse consiliis; praecipue cum, uindicante libertatem suam Roma, tunc quoque Iudaeorum populus, qui apud Babylonam sub regibus seruiebat, in sanctam Hierusalem recepta libertate redierit templumque Domini, sicut a, prophetis praedictum fuerat, reformarit. praeterea intercessisse dixeram inter Babylonium regnum, quod ab oriente fuerat, et Romanum, quod ab occidente consurgens hereditati orientis enutriebatur, Macedonicum Africanumque regnum, hoc est quasi a meridie ac septentrione breuibus uicibus partes tutoris curatorisque tenuisse. orientis et occidentis regnum Babylonium et Romanum iure uocitari, neminem umquam dubitasse scio; Macedonicum regnum sub septentrione cum ipsa caeli plaga tum
Abbreviated transcription (Latin):
prescire quod uelle. qđcumq illud extruebat᷑.
cui uoluntas ad stipularetur non expectari opor¬
tuit sed creari. Maximȩ cum & iouem illum
suũ aceruos formicarũ in popłos hominum.
ludo uertere solitum ferant. Porro autem
decura cerȩmoniarũ. nec recensendũ arbitror.
qm inter sacra continua incessabilib cladibus
nullus finis ac nulla requies fuit: Nisi cum
saluator mundi xp̃s inluxit. Cuius aduentui
predestinatã fuisse imperiĩ romani pacẽ & suã
sufficienter ostendisse me arbitror: Tamen pau-¬
cis adhuc supplere conabor. Inprincipio secun-¬
di libelli cum tempora romanȩ conditionis stili
tenore ꝑstringerẽ multa conuenient᷑ inter
babyloniã urbem assiriorũ tunc principem
gentium. & romã quȩ nunc gentib dominan¬
tem compacta conscripsi fuisse Illud primũ.
hoc ultimũ imperiũ. Illud paulatim cȩdens.
ad istud sensim conualescens. defluxisse illi sub

Expanded text:
praescire quod uelle: quodcumque illud praesciebatur, praescire quod uelle: quodcumque illud praesciebatur, cui uoluntas adstipularetur, non exspectari oportuit sed creari; maxime cum et Iouem illum suum aceruos formicarum in populos hominum ludo uertere solitum ferant. porro autem de cura caerimoniarum nec recensendum arbitror, quoniam inter sacra continua incessabilibus cladibus nullus finis ac nulla requies fuit, nisi cum saluator Mundi Christus inluxit: cuius aduentui praedestinatam fuisse imperii Romani pacem, etsi iam sufficienter ostendisse me arbitror, tamen paucis adhuc supplere conabor. Principio secandi libelli cum tempora Romanae conditionis stili tenore perstringerem, multa conuenienter inter Babylonam urbem Assyriorum tunc principem gentium et Romam aeque nunc gentibus dominantem conpacta conscripsi: fuisse illud primum, hoc ultimum imperium; illud paulatim cedens, at istud sensim conualescens; defluxisse illi sub
Abbreviated transcription (Latin):
citis fuit ut romanũ imperiũ tam amplũ
actim sublime fieret. Cur gͥ pacientia eoꝵ¬
dem ob fuit ut ante non fieret. an ipsi dii
ion dum erant. an ad huc ipsa roma non¬
erat. an illi non colebantur. Anhȩc nec dum ido¬
nea imperio uidebatur: si non dum erant dii.
cesset intentio Ut quid enim iam ibi eoꝵ discu¬
tio morã ubi ne ipsã quidẽ inuenio naturã
Si autẽ erant dii aut potentia eoꝵ ut ipsi
iudicant aut pacientia inculpa est: uel pa¬
cientia si fuit: Nel potentia si defuit. Aut
si magis suadibile uidebitur fuisse. Tunc
quidẽ deos qui prouehere potuissent. Sed ñ¬
dum extitisse romanos qui prouehi iure possint.
Nos auctorem rerum potentiã. non artificem
scientiam querimus. Dediis quippe ut putant
magnis. non de fabris uilissimis questio est
quib nisi materia accedat ars cessat. Si en̾i
prescisse illis ac uoluisse presto semꝑ fuit. Im¬
mo ȩtiã sub iacente prescientia. quia apud om¬
nipotentiam dẽoperib dum taxat suis. Hoc ẽ.

Expanded text:
fuit, ut Romanum imperium tam amplum ac tam sublime fieret, cur igitur patientia eorundem obfuit, ut ante non fieret ? an ipsi dii nondum erant? an adhuc Roma erat? an illi non colebantur ? an haec necdum idonea imperio uidebatur? si nondum erant dii, cessat intentio; in quid enim iam ibi eorum discutio moram, ubi ne ipsam quidem inuenio naturam? si autem erant dii, aut potentia eorum, ut ipsi indicant, aut patientia in culpa est: uel patientia, si fuit, uel potentia, si defuit. aut, si magis suadibile uidetur fuisse tunc quidem deos, qui prouehere potuissent, sed nondum exstitisse Romanos, qui prouehi iure possent, nos auctorem rerum potentiam, non artificem scientiam quaerimus. de diis quippe, ut putant, magnis, non de fabris uilissimis quaestio est, quibus nisi materia accedat, ars cessat. si enim praescisse illis ac uoluisse praesto semper fuit, immo etiam subiacente praescientia, quia apud omnipotentiam de operibus dumtaxat suis hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑuȩ potentiȩ uiuimus. distanti dum¬
taxat fide. Quia nr̃m ẽ. fateri ex uno & ꝑ
unum dm constare omnia. illorũ tam mul-¬
tos deos putare quã multa sunt. Si poten¬
diȩ dei inquiunt quẽ predicatis fuit ut ro¬
manum imperiũ tam amplũ actam sublime
sieret. Cur gͥ pacientia eiusdẽ obfuit. ut

Expanded text:
supernae potentiae uiuimus, distante dumsupernae potentiae uiuimus, distante dumtaxat fide; quia nostrum est, fateri ex uno at per unum Deum constare omnia, illorum, tam multos deos putare quam multa sunt. si potentiae Dei, inquiunt, quem praedicatis, fuit, at Romanum imperium tam amplum ac tam sublime fieret, cur igitur patientia ei
Abbreviated transcription (Latin):
sne labore uiuens fructu obȩdientiȩ ȩcerni-¬
catem promereret᷑ sed ab usum bonitatem
creatoris. libertatẽ indulgentis. incontuma¬
tam uertisse licentiã. aque excontemptu in
obliuionem defluxisse iustamq: nunc ẽẽ. pa.¬
uentiam dei. & iustam in utramq partem
ut ne contemptũ disꝑdat intotum cui mi¬
seteri ue.lit & affici laborib.dum ue lit si¬
nat contemptus potens. Deinde subsequens
uͥ. iuste semꝑ adhibere quamuis ignoranti
gubernationẽ. Cui aliquando pie restiturus
ĩt penitenti antiqͣ gratiȩ facultatẽ: Sed
hec qm̃ & si uerissimȩ fortissimȩq dicun¬
tur fidelẽ tamen atq obedientẽ requirunt.
Michi autẽ. uidero an aliquando credituriᷤᷤ
certȩ nunc cum incredulis actio est. P romp¬
tius ea ꝓferamque ipsi & si ꝓbare. noluerint
improbare non possint. Itaq̃ quantũ ad
conscientiam humanarum mentiũ utiq sub.
reuerentia religionis & confessione cultuq

Expanded text:
sine labore uiuens fracta oboedientiae aeternitsine labore uiuens fracta oboedientiae aeternitatem promereretur, sed abusum bonitate creatoris libertatem indulgentia in contumaciam uertisse licentiam atque ex contemptu in obliuionem defluxisse, iustamque nunc esse patientiam Dei et iustam in utramque partem, ut nec contemptus disperdat in totum cui misereri uelit et affici laboribus dum uelit sinat contemptus potens; deinde subsequens esse, iuste semper adhibere quamuis ignoranti gubernationem, cui aliquando pie restituturus sit paenitenti antiquae gratiae facultatem. sed haec quoniam, etsi uerissime fortissimeque dicuntur, fidelem tamen atque oboedientem requirunt, mihi autem, uidero an aliquando credituris, certe nunc cum incredulis actio est, promptius ea proferam, quae ipsi etsi probare noluerint, inprobare non possint. itaque, quantum ad conscientiam humanarum mentium pertinet, utrique sub reuerentia religionis et confessione cultuque
Abbreviated transcription (Latin):
ufficientia ut
arbitror docim¬
ta collecta sint
archano quel
paucoꝵ fidlls¬
uin est ꝓroba¬
ri de medio.
iinum illã
et uerum deũ quẽ xp̃iana fides p̃dicat et condi¬
disse miidum creaturainq eiꝰ cum uoluit: argr¬
Et disposuise ꝑ multa. cũ ꝑ multa ignoraretui.
et confirmasse ad unum. cum ꝑ unũ declaratus dl
sunulq potentiã patientiamq ciꝰ multis modis a¬
gumertis eluxisse. Inquo quidem angustas ue¬
tasq mentes offendi paulisꝑ intelligo: qđ cais
potentiȩ pacientia tanta miscet᷑. Si enim peit̃
erat inquiunt. creare mundũ. componere pel̃
mundi. infinuare mundo cultum ad nocaũ
quid opus fuit uelut ip̃si sentiunt tam ꝑnitio¬
si pacientia iultimo errorib. cdadibus. labo¬
ribusq hominũ fieret. quod aprincipio uir-¬
cutts eius quem predicas dĩ sic potiꝰ ium cȩpis¬
so potuisset: quib quidẽ ueraciter respondere
possim obhoc ab initio creatũ & institutum
humanũ genus ut sub religione cum pace

Expanded text:
ufficientia ut arbitror doeumenta collecta sunt, arcano, quod paucorum fidelium est, probari de medio queat, unum illum et uerum Deum, quem Christiana fides praedicat, et condidisse mundum creaturamque eius, cum uoluit, et disposuisse per multa, cum per multa ignoraretur, et confirmasse ad unum, cum per unicum declaratus est, simulque potentiam patientiamque eius multimodis argumentis eluxisse. in quo quidem angustas deiectasque mentes offendi paulisper intellego, quod tantae potentiae patientia tanta miscetur. si enim potens erat, inquiunt, creare mundum, componere pacem mundi, insinuare mundo cultum ac notitiam sui, quid opus fuit tanta uel, ut ipsi sentiunt, tam perniciosa patientia, ut in ultimo erroribus cladibus laboribusque hominum fieret, quod a principio uirtute eius, quem praedicas, Dei sic potius coepisse potuisset? quibus quidem neraciter respondere possem, ad hoc ab initio creatum et institutum humanum genus, ut sub religione cum pace
Abbreviated transcription (Latin):
Nuo ab urbe condita millesimo. xxxiii
plurimo sanguine duo gessit: U num morien¬
te: Quo saturninũ tyrannide sub nxum op
pressit & cepit: a liud quod proculu  hmnsa
apud agrippinã magnis preliis irpeatas inte¬
fecit. Ipse autẽ apud syrmiũ inturrȩ ferrita
militari tumultu interfestus est: ptulũ¬

Expanded text:
nno ab Urbe condita MXXXIII,plurimo sanguine, duo gessit: unum in Oriente, quo Saturninum tyrannum subactum et oppressit et cepit; aliud quo Proculum et Bonosum apud Agrippinam magnis praeliis superatos interfecit; ipse autem apud Sirmium turre ferrata militari tumultu interfectus est. Secu
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. spectaretq laniandos. Itaq postquã
athesi fonte castra mouit dolo cuiusdam tͣns¬
fuge indeserta ꝑductus cum ui sitis & ardore
solis atq insuꝑ labort harenarũ confectus
periret exercitus. imperator tanto rerum pe¬
riculo anxius. dum ꝑuasta deserti in cautus
cuagatur: Ab obuio quodã hostium ȩquite
conto ictus interiit. Sic misericors ds impia

Expanded text:
ceret spectaretque laniandos. itaque postquam ceret spectaretque laniandos. itaque postquam a Ctesiphonte castra mouit, dolo cuiusdam transfugae in deserta perductus, cum ni sitis et ardore solis atque insuper labore harenarum confectus periret exercitus, imperator tanto rerum periculo anxius dum per uasta deserti incautius euagatur, ab obuio quodam hostium equite conto ictus interiit. sic misericors Deus impia
Abbreviated transcription (Latin):
NNO ab urbe condita millesimo cxui.
uilianus iam dudum cc̨sar. post aut
anno uno & mensib UiIi. imperii
summa solus obtinuit. xp̃ianãm religionẽ
arte potius quã potestate in sectatus. ut ne¬
garetur fides xp̃i. & idolorum cultus suscipe¬
retur. honorib magis prouocare. quã tormen¬
tis cogere studuit. A ꝑto tamen precepit edic̃¬
To nequis xpianus docendorũ liberaliũ stu¬
diorum professor cẽt: S tamen sicut amaio¬
ribus nr̃is comptum habemus om̃s ubiq pro¬
pe modũ precepti conditiones amplexati. offi¬
cium quã fidẽ descrere maluerunt: Iulianus
autẽ bellum aduersus parthos parans. cũ
romanas uires contractas undiq addestinatã
secum traheret. ꝑditionem xp̃ianorum san¬
guinem diis sius uouit. palam ꝑsecuturus
eccłias si uictoriam potuisset adipisci. Nam¬
& amphiteatrũ hicrosolimis exstrui ussit.
inquo reuersus aparthis. ep̃os. monachos. om̃sq
eius loci scõs. bestiis ęciam artę scuorib obi¬

Expanded text:
nno ab Urbe condita MCXVI, Julianus, dudum Caesar, post auteanno uno et mensibus octo imperii summam solus obtinuit, Christianam religionem arte potius quam potestate insectatus, ut negaretur fides Christi et idolorum cultus susciperetur, honoribus magis provocare, quam tormentis cogere studuit. Aperto tamen praecepit edicto, ne quis Christianus docendorum liberalium studiorum professor esset. Sed tamen, sicut a majoribus nostris compertum habemus, 546 omnes ubique propemodum praecepti conditiones amplexati, officium quam fidem deserere maluerunt. Julianus autem bellum adversus Parthos parans, cum Romanas vires contractas undique ad destinatam secum traheret perditionem, Christianorum sanguinem diis suis vovit, palam persecuturus Eccet amphitheatrum Hierosolymis extrui iussit, in quo reuersus a Parthis episcopos monachos omnesque eius loci sanctos bestiis etiam arte saeuioribus obi
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde uictorinus agallis ultraocreatus & pꝰ
paululũ occisus est: H uic successit tecricus qͥ
tunc aquitanici presidatus ad ministrabat of-¬
ficium. multasq seditiones militũ pertulit:
At uero inoriente ꝑ odenatum quendã collectã
agresti manu uicti repulsiq persae. defensata
syria. recepta mesopotamia est. & usq adete¬
st fontẽ rustican syriȩ cum odenato suo um.¬
cendo uenerunt. G allienus autẽ tem publicã
deseruifset ac mediolani libidinib inseruiret.

Expanded text:
deinde Victorinus a Gallis ultro creatus et post deinde Victorinus a Gallis ultro creatus et post paululum occisus est. huic successit Tetricus, qui tunc Aquitanicae praesidatus administrabat officium. multas seditiones militum pertulit. at uero in Oriente per Odenatum quendam collecta agresti manu uicti repulsique Persae, defensa Syria, recepta Mesopotamia est, et usque ad Ctesiphontem rusticani Syriae cum Odenato suo uincendo uenerunt. Gallienus autem eum rempublicam deseruisset ac Mediolani libidinibus inseruiret
Abbreviated transcription (Latin):
nominũ iudicia seruantes. exquib nos quoq
in hispania tarraconã nram̃ ad consolationẽ
miseriȩ recentis ostendimus. Et nequid for¬
te romani corporis abhac dilaceratione ces¬
saret. conspirant intrinsecus tyranni. con¬
surgunt bella ciuilia. funditur ubiq plu¬
rimus sanguis romanorũ. Romanis. bar¬
ira dei in miscłiam uertitur. & cepte ultio¬
nis maior forma quã pęna in mensilrã
plenitudinis reputatur. I gitur primus
gneusqͥ purpurã imperui sumpserat. ap̃
myriã occiditur. Postumius ingallia in¬
uasit tyrannidẽ. multo quidẽ iri publicȩ
commodo: Nam ꝑ x. annos ingenti uir¬
tute ac moderatione usus. & dominan¬
tes hostes expulit. & ꝑditas prouintias
in pristinã faciem reformauit. Iȩditione
tamen mulitũ interfectus est: A emilañ
apud mogontiã cum tes nouas moliretur op-¬
pressus est. Post mortẽ postumũ marius ibi¬
dem inuasit imperiũ sed continuo interfectꝰ ẽ:

Expanded text:
nominum indicia seruantes, ei quibus nos quoque nominum indicia seruantes, ei quibus nos quoque in Hispania Tarraconem nostram ad consolationem miseriae recentis ostendimus. et ne quid forte Romani corporis ab hac dilaceratione cessaret, conspirant intrinsecus tyranni, consurgunt bella ciuilia, funditur ubique plurimus sanguis Romanorum Romanis barira Dei in misericordiam uertitur et coeptae ultionis maior forma quam poena in mensuram plenitudinis reputatur. igitur primus Genuus, qui purpuram imperii sumpserat, apud Myrsam occiditur. Postumus in Gallia. inuasit tyrannidem, multo quidem reipublicae commodo, nam per decem annos ingenti uirtute ac moderatione usus et dominantes hostes expulit et perditas prouincias in pristinam faciem reformauit; seditione tamen militum interfectus est. Aemilianus apud Mogontiacum cum res nonas moliretur oppressus est. post mortem Postumi Marius ibidem inuasit imperium sed continuo interfectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
satores. expectatores. ac iudices Postremo om̃s
qui in uistissimȩ crudelitate uel tacita uolun¬
tate ad sentabautur. quia d̾s sccretorũ cogni¬
tor est. quorũ maxima ꝑomnes prouintias
pars hominũ uersabatur. eadẽ ultionis plaga
corripi iustum erat. Soluuntur repente undiq
ꝑ missu dei ad hoc circumpositȩ relicteq gen¬
tes. laxatisq habenis inomnes romanorũ
fines inuehuntur. Germani alpibus rȩtia.
totaq italia penetrata. rauennamusq per¬
ueniunt. Aͥ lamanni gallias ꝑuagantes ȩtiã
initaliã transeunt. Grecia. macedonia. pon¬
tus. asia. gothorũ inundatione delentur. Nã
dacia trans danubiũ in ꝑpetuum aufertur.
Q uadi & sarmathȩ. pannonias. de populan¬
tur germani ulteriores abrasa potiuntur
hispania. Parchi mesopotamia auferunt.
syriamq con̾radunt. exstant adhuc ꝑduier¬
sas prouintias in magnarũ urbium riiis.
parue & pauperes edes. signũ miseriarũ &

Expanded text:
satores spectatores ac iudices, postremo omnes satores spectatores ac iudices, postremo omnes qui iniustissimae crudelitati uel tacita uoluntate adsentabantur — quia Deus secretorum cognitor est — quorum maxima per omnes prouincias pars hominum uersabatur, eadem ultionis plaga corripi iustum erat. soluuntur repente undique permissu Dei ad hoc circumpositae relictaeque gentes laxatisque habenis in omnes Romanorum fines inuehuntur. Germani Alpibus Raetia totaque Itałia penetrata Rauennam usque perueniunt; Alamanni Gallias peruagantes etiam in ltaliam transeunt; Graecia Macedonia Pontus Asia Gothorum inundatione deletur\'; nam Dacia trans Danuuium in perpetuum aufertur; Quadi et Sarmatae Pannonias depopulantur; Germani ulteriores abrasa potiuntur Hispania; Parthi Mesopotamiam auferunt Syriamque conradunt. exstant adhuc per diuersas prouincias in magnarum urbium ruinis paruae et pauperes sedes, signa miseriarum et
Abbreviated transcription (Latin):
iussit: Fuso ꝑomnẽ romani regni latitudinẽ
sorum sanguine. Ualerianus ilico nefarii auc¬
tor edicti. asapore ꝑsarum rege captus. un¬
perator popłi romani ignominiosissima ap̃
prsas seruitute consenuit: Hoc infamis of¬
scũ continua donec uixit dampnatione sor-¬
atus. ut ipse acclinis humi regẽ semꝑ ascen¬
surum in equum non manu sua sed dorso
adtolleret. Et gallienus quidẽ tam claro di
iudicio territus. tamq misero college per¬
motus exemplo. pacẽ ȩccłiis trepida satis fac¬
tone restituit: S non conpensat inuiriȩ ul¬
tionisq mensurã unius impii quãuis per¬
pecua & supra modũ abhominanda captiui¬
tas. contra tot milia excruciata scõium iustoꝵq
sanguis ad đm clamans in eadem se terra ubi
fusus est uindicari rogat: Non eñi desolo con¬
ltutore precepti. iusto suppliciũ uidicis fla¬
gitabatur. S etiã exequutores. delatores. accu¬

Expanded text:
iussit, fuso per omnem Romani regni latitudinem iussit, fuso per omnem Romani regni latitudinem sanctorum sanguine. Yalerianus ilico, nefarii auctor edicti, a Sapore Persarum rege captus, imperator populi Romani ignominiosissima apud Persas seruitute consenuit, hoc infamis officii continua, donec uixit, damnatione sortitus, ut ipse adclinis humi regem semper, ascensurum in equum, non manu sua sed dorso attolleret. et Gallienus quidem tam claro Dei iudicio territus tamque misero collegae permotus exemplo pacem ecclesiis trepida satisfactione restituit. sed non conpensat iniuriae ultionisque mensuram unius impii quamuis perpetua et super modum abominanda captiuitas contra tot milia excruciata sanctorum, iustorumque sanguis ad Deum clamans in eadem sese.terra, ubi fusus est, uindicari rogat. non enim de solo constitutore praecepti iusto supplicium iudicio flagitabatur sed etiam exsecutores delatores accu
Abbreviated transcription (Latin):
millesimo.x. duo imperatores. ⁊xoĩi.¬
sst augustum loco creati sunt. Ualerianus in.
li ab ex̧ercitu augustus appellatus. Romȩ
ulẽ asenatu ga liaenus cȩsar creatus. Man¬
sq ga lienus in regno in feliciter annis aU
aespiante paulisꝑ ab illa supra solitum ui
Q graui pestilentia genere humano. Pro¬
iocat peuã suam obliuiosa malitia. impie¬
aseni flagella quidẽ excruciata sensit. S
aquo flagellatur obdurata non sentit. Ut
xesuperiorib taceam: facta adecio xp̃ianoꝵ
ꝑsecutione totũ romanũ imperiũ pestilen¬
ia magna uexauit. mentita est iniquitas
Orauo in ꝑniciem suam circumuenta iu¬
dicio pestilentiã communis casus ẽẽ. acciden¬
tiq ex morbis mortẽ naturȩ finẽ ẽẽ. non
mam: Rursus gͥ atq in breui iram dei sce¬
latis actionib prouocat exceptura plagã:
Cuius aliquã diui meminisse cogatur:
mox ut arripuit imperiũ octauus
a nerone adigi ꝑtormenta xp̃ianos
Uad idolatriã ab negantesq interfici

Expanded text:
mo decimo duo imperatores uicpost Augustum loco creati sunt: Valerianus in Raetia ab exercitu Augustus appellatus, Romae autem a senatu Gallienus Caesar creatus; mansitque Gallienus in regno infeliciter annis xv, respirante paulisper ab illa supra solitum iugi et graui pestilentia genere humano. prouocat poenam suam obliuiosa malitia. impietas enim flagella quidem excruciata sentit, sed a quo flagellatur, obdurata non sentit. ut de superioribus taceam, facta a Decio Christianorum persecutione totum Romanum imperium pestilentia magna uexauit. mentita est iniquitas sibi, prauo in perniciem suam circumuenta iudicio, pestilentiam communis casus esse accidentemque ex morbis mortem naturae finem esse non poenam. rursus igitur atque in breui iram Dei sceleratis actionibus prouocat exceptura plagam, cuius aliquandiu meminisse cogatur. mox ut arripuit imperium octauus a Nerone, adigi per tormenta Christianos ad idololatriam abnegantesque interfici
Abbreviated transcription (Latin):
aam strangulatius interisse fertur hostis ge¬
ars humam ȩtiã uiuus iudicatur. Post hc̃
ienatu creatus est senex heluidius ꝑͥtinax
doi ab augusto. qui sexto mensȩ quã regnare
aperat. iuliani iuris periti scelere inpalatio
acisus est: Iulianus interfecto ꝑtinace inua¬
lt imperium S mox ascuerõ apud pontẽ
muluiũ bello ciuili uicꝰtus & inter fectus est¬
un mense postea quã ceperat imperare: Ita
int ꝑtinacem & iulianum unus annus ab¬
sumptus est: Capitulũ .xx.iiii.

Expanded text:
tiliani strangulatus interiisse fertur, hostis getiliani strangulatus interiisse fertur, hostis generis humani etiam vivus judicatus. 497 Post hunc a senatu creatus est senex Helvius Pertinax, sextusdecimus ab Augusto, qui sexto mense quam regnare coeperat, Juliani jurisperiti scelere, in palatio occisus est. Julianus, interfecto Pertinace, 498 invasit imperium: sed mox a Severo apud pontem Mulvium bello civili victus, et interfectus est, mense septimo postquam coeperat imperare. Ita inter Pertinacem et Julianum unus annus absumptus est. CAPUT XVII.
Abbreviated transcription (Latin):
noresq leges nouis constitutionib temperauit
Postremo in pannonia constitutus. repentino
ino aburbe condita. deccc .xxx. lu.¬
cius antoninus commodus. xu. ab au
gusto patri successit in regnũ. man-¬
sitq meo annis .xiii. aduersum n¬
manos bellum feliciter gessit. Cy¬
terum ꝑomnia luxuriȩ & obscenitatis decore
deprauatus. gladiatoriis quoq armis sepissi¬
me inludo de pugnauit. & in amphiteatro fe¬
risse se frequenter obiecit. Inter fecit ȩciã quã¬
plurimos senatores maxime quos animaduer¬
tit nobilitate industriaq excellere: Elagña
regis pena urbis insequitur. nam fulmine
capitoliũ ictum ex quo facta in flammatiõ
bibliothecam illã maiorũ cura studioq com¬
positam. edesq alias iuxta sitas rapaci tus¬
mae concremauit. Deinde aliud incendiũ
osta iomȩ exortum. aedem ueste. & palati¬
an ꝓlurimãq urbis partẽ solo coequauit.
oimodus cunctis in commodus. indomo ues¬

Expanded text:
ioresque leges novis constitutionibus temperavit. ioresque leges novis constitutionibus temperavit. Postremo, in Pannonia constnno ab Urbe condita DCCCCXXX Lucins Antoningusto, patri successit in regnum: 496 mansitque in eo annis tredecim. Adversus Germanos bellum feliciter gessit. Caeterum per omnia luxuriae et obscenitatis dedecora depravatus, gladiatoriis quoque armis saepissime in ludo depugnavit, et in amphitheatro feris sese frequenter objecit; interfecit etiam quamplurimos senatores, maxime quos animadvertit nobilitate industriaque excellere. Flagitia regis poena Urbis insequitur. Nam fulmine Capitolium ictum, ex quo facta inflammatio bibliothecam illam, majorum cura studioque compositam, aedesque alias juxta sitas, rapaci turbine concremavit. Deinde aliud incendium, postea Romae exortum, aedem Vestae et palatium, plurimamque Urbis partem solo coaequavit. Commodus, cunctis incommodus, in domo Ves
Abbreviated transcription (Latin):
nuriam propensius sitis. quam hostis periculis
susfineret ad inuocationẽ nominis xp̃i. quam
subito magna fidei constantia quidã milttes
effusi in preces palam fecerant. tanta uis plui¬
uiȩ effusa est: ut romanos quidẽ largissime
ac sine inuiria refecerit: Barbaros autẽ cre¬
bris fulminũ ictibus ꝑterritos. presertim cũ
plurimi eoꝵ occiderentur in fugam coegerit:
Quorum terga romani usq ad internt̃tionẽ
cedentes. gloriosissimã uictoriã & omnib pe¬
ne antiquorũ titulis preferendã. arto per¬
uoq militũ numero. sed potentissimo xp̃i au¬
xilio reportarunt. extare ȩciã nunc apud pls¬
rosq dicuntur littere imperatoris antonin
isse uictoriã: Idemq antoninus commodũ filiũ
suum ad sumpsit in regnum: P reteriti ȩciam
temporis ꝑomnes prouintias tributa donauit.
omniaq simul fiscaliũ titulorũ calomniosa mi¬
numenta congesta in foro iussit incendi. scue.¬

Expanded text:
enuriam praesentius sitis quam hostis periculum enuriam praesentius sitis quam hostis periculum sustineret: ad inuocationem nominis Christi, quam subito magna fidei constantia quidam milites effusi in preces palam fecerunt, tanta uis pluuiae effusa est, ut Romanos quidem largissime ac sine iniuria refecerit, barbaros autem crebris fulminum ictibus perterritos, praesertim cum plurimi eorum occiderentur, in fugam coegerit. quorum terga Romani usque ad internecionem caedentes gloriosissimam uictoriam et omnibus paene antiquorum titulis praeferendam rudi paruoque militum numero sed potentissimo Christi auxilio reportarunt. exstare etiam nunc apud plerosque dicuntur litterae imperatoris Antonini, isse uictoriam. idemque Antoninus Commodum filium suum adsumpsit in regnum; praeteriti etiam temporis per omnes prouincias tributa donauit omniaqnumenta congesta in foro jussit incendi, sever
Abbreviated transcription (Latin):
plutimȩ infusȩ prouintuis. totamq italiam
pestilentia tanta uastauit. ut passim uillȩ.
agri. atq oppida. sine cultore. atq habitato¬
rẽ deserta. inruina siluasq concesserint: Ex.¬
erctum uero romanũ cunctasq legiones per
longinqua latȩ hiberna dispositas. ita con-¬
sumptas ferunt. ut marco mannicũ bellũ.
qđ continuo exortum ẽ: Non nisi nouo de¬
lectu militũ quẽ triennio iugiter apud car¬
nuntium marcus antoninus habuit gestũ
fuisse referatur. hoc idem bellũ prouiden¬
tia dei ad ministratũ c̾e. cum plurimis ar-¬
gumentis: Tunc precipuȩ epła grauissimi ab
modestissimi imperatoris aꝑtissime declaratũ
est: Nam cum insurrexissent gentes in manis¬
tatis barbare. multitudine innumerabiles. hoc
est marco manni. qua diuandali. sarmate. sue¬
ui. atq om̃s pene germania nationes. & in-
quadorum usq fines progressus exereitus
circumuentusq ab hostibus. ꝓpter aquarum x¬

Expanded text:
plurimis infusa prouinciis, totamque Italiam plurimis infusa prouinciis, totamque Italiam pestilentia tanta uastauit, ut passim uillae, agri atque oppida sine cultore atque habitatore deserta in ruinas siluasque concesserint. exercitum uero Romanum canctasque legiones per longinqua late hiberna dispositas ita consumptas ferunt, ut Marcomannicum bellum, quod continuo exortum est, non nisi nouo dilectu militum, quem triennio iugiter apud Carnuntium Marcus Antoninus habuit, gestum fuisse referatur. hoc quidem bellum prouidentia Dei administratum esse cum plurimis argumentis tum praecipue epistula grauissimi ac modestissimi imperatoris apertissime declaratum est. nam cum insurrexissent gentes inmanitate barbarae, multitudine innumerabiles, hoc est Marcomanni Quadivi, atque omnis pene Germania, gerebant; et in Quadorum usque fines progressus exercitus, circumuentusque ab hostibus propter aquarum p
Abbreviated transcription (Latin):
dcccc xi. marcus antoninus uerus¬
Quartus decimus ab augusto regnũ
cum aurelio commodo fratre suscepit. Mansitq
ineo annis decem & nouẽ: Hi primi rem pu-¬
blicam equoiure tutati sunt. bellum deinde contͣ
parthos admirabili uirtute & felicitate gessert.
Annius antoninus uerus ad id bellum profec¬
tus est: Uologesius enim rex parthorum graui
eruptione. armeniã. capadociã. syriamq. uasta¬
bat S antoninus ꝑstrenuosissimos duces mag-¬
iis rebus gestis. seleuciam assytiȩ urbem suꝑ
ydaspem fluuium sitam cum quadringentis mi¬
libus hominũ cȩpit: Et cum fratre de uicto¬
ria parthica triumphauit. hac non multo
post dum cum fratre inuehiculo sedit. casu
morbo quẽ apoplexium greci uocant suf¬
o defuncto marcus antoninus solus rer¬
publicȩ prefuit: S indiebus parthici
belli ꝑsecutiones xp̃ianorum quarta
iam pͥost neronẽ uice inasia. & ingallia. gra-¬
ues precepto eius extiterunt. Multiq sc̃oꝵ
martirio coronati sunt: Secutȩ sunt lues

Expanded text:
DCCCCXI Marcus Antoninus Verasquartus decimus ab Augusto regnum cum Aurelio Commodo fratre suscepit mansitque in eo annis decem et nouem. hi primi rempublicam aequo iure tutati sunt. bellum deinde contra Parthos admirabili uirtute et felicitate gesserunt. Annius Antoninus Verus ad id bellum profectus est. Vologesus enim, rex Parthorum, graui eruptione Armeniam Cappadociam Syriamque uastabat. sed Antoninus, per strenuissimos duces magnis rebus gestis, Seleuciam Assyriae urbem super Hydaspen fluuium sitam cum quadringentis milibus hominum cepit et cum fratre de uictoria Parthica triumphauit; ac non multo post, dum cum fratre in uehiculo sedet, casu morbi, quem apoplexian Graeci uocant, sufo defuncto Marcus Antoninus solus reipublicae praefuit. sed in diebus Parthici belli persecutiones Christianorum quarta iam post Neronem uice in Asia et in Gallia graues praecepto eius exstiterunt multique sanctorum martyrio coronati sunt. secuta est lues
Abbreviated transcription (Latin):
cum sua tota expeditione. Quis tam̃ falsus in¬
terpres hec arnuntiauit tͥ: Interun cam̃ sileas
uolo. ne forte nr̃i exercitus animos cuis ener¬
ues sermocinacionib. Neũtere gͥ mat̃ duleissima.
euentumq rei mesoria desiderans expecta. Ip¬
si homines sunt siẽ &. nos. &. cont᷑ homines impu¬
ros & incircuincisos non cont̾ dm̃ nec ds̃ c̃ot᷑ nos
puignabimus. E quali sorte mortalitatis circum¬
damur. illi dum taxat ocius morient᷑. quorum
manus segniores erunt. quors anuni ad ñ defen¬
dendum frigescent minus audaces. Tu autem
mat̃ digna reuerentia uale. & nec dum tempus
illud quod porcendunt sortes & auguria nr̃a ꝗđ
scilicet. rpĩani t̾ram nr̃am possessuri sunt credas
adẽẽ. His dictis: b̾elliger heros conticuit. mat̾q
filio deosculato genas susfusas lacrimis. ad lares
suos curiosa remeauit. &. opes quã undequaq
corrogare pocuit. in alecph ciuitatem munitis

Expanded text:
cum tota sua expeditione. Quis tamen falsus interpres haec annuntiavit tibi? Interim tamen sileas volo, ne forte nostri exercitus animos tuis enerves sermocinationibus. Revertere igitur, mater dulcissima, eventumque rei meliora desiderans, exspecta. Ipsi homines sunt, sicut et nos; et contra homines impuros, et incircumcisos, non contra Deum, nec Deus contra nos, pugnabimus. Aequalis sorte mortalitatis circumdamui. Illi duntaxat ocius morientur, quorum manus segniores erunt; quorum animi ad non defendendum, frigescent minus audaces. Tu autem, mater, tota digna reverentia, vale; et necdum tempus illud quod portendunt sortes et auguria nostra, quod scilicet Christiani terram nostram possessuri sunt, eredas adesse. » His dictis belliger heros conticuit; materque, filio deosculato, genas suffusas lacrymas, ad lares suos curiosa remeavit, et opes quas undequaque corrogare potuit, in Aleph, civitatem munitis
Abbreviated transcription (Latin):
uidi uee tanĩ agnoui. Aderat etiam sc̃issima
sua genitrix maria. & pͥnceps apłorum petrus
sc̃ismus. Hos om̃s aspiciebam ueq ut dictum
est homo dementatus dominũ meum sc̃m̃q
illud collegium agnoscebam. Dixit mͥ dñs.
A gnoseis neme : Cui ego. Uocem quippe ꝑceune¬
tantis intelligebam. ẜ. ꝑsonam int̾rogantis nõ¬
cͥum dimnoscebam. Nequagm domine mi. Intei
crue splendida suꝑ capud eiꝰ resplendint apposi¬
ta. Icerim interrogait me eimdem sermonẽ.
Et ego. Si bene domine im ꝑcipio. ex ligno cru¬
cis capiti tuo imposite. crucifitum & redemptorẽ
nr̃m te intelligo. Qui ddixit. Ita ẽ. plane ut dicis.

Expanded text:
idi, nec tamen agnovi. Aderat etiam sanctissima sua Genitrix, et princeps apostolorum Petrus sanctissimus. Hos omnes aspiciebam, neque, ut dictum est, homo dementatus, Dominum meum sanctumque illud collegium agnoscebam. Dixitque mihi Dominus: Agnoscisne me? » Cui ego, vocem quippe percunctantis intelligebam, sed personam interrogantis nondum agnoscebam: « Nequaquam, Domine mi. » Interim crux splendida super caput ejus resplenduit apposita. Interim interrogavit me eumdem sermonem, et ego. « Si bene, Domine mi, percipio, ex signo crucis capiti tuo impositae crucifixum et Redemptorem nostrum te intelligo. Qui dixit: Ita est plane ut dicis.
Abbreviated transcription (Latin):
pedetentim conualiit. & ut equos &. asiuo
a si quis aliuã inmumdum erat deuorare compul¬
si sunt xpnani. In magna constituti miseria ple¬
suspirabãnt. Necessitatem enĩ qualit euadat:
er eumis pectꝰ homo cogitare non desinit. Nec faci¬
luis quilibet euadit. quam qͥ s dm̃ coadiutorem
eis sermocinantem. fr̃s & amici mei. au¬
dite uisionem qm uidens uidi. qm ne putetis fan¬
tasiam uel somnioꝵ ludificationem. si mentior.
ineam uolo deleatis impudentiam. Dum in ex¬
cła sc̃ẽ ddei genitͥeis marie ꝑnoctare de creuissẽ.¬

Expanded text:
pedetentim convaluit: et ut equos et asinos, et si quid aliud immundum erat, devorarent, compulsi sunt Christiani. In magna constituti miseria, plesuspirabant. Necessitatem enim qualiter evadat, circumspectus homo cogitare non desinit. Nec facilius quilibet evadit, quam qui sibi Dominum coadjutorem  sermocinantem: « Fratres, et amici mei, audite visionem quam videns vidi: quam ne putetis phantasiam, vel somniorum ludificationem, si mentior, meam volo deleatis impudentiam. Dum in ecclesia sanctae Dei Genitricis pernoctare decrevisse
Abbreviated transcription (Latin):
arthabanem armeniȩ regẽ ꝓditione & dolo ce-¬
pit. Quem argentea cathena uinctum. ad con¬
feisionem thesaurorũ regiorum coegit. Expug¬
natoq oppido in quo conditos ẽẽ. prodiderat.
nagnã copiã argentiq abstulit. qͥ elatus pe¬
unia denuntiari bellũ cȩsari atq octauiȩ so¬

Expanded text:
gem proditione et dolo cepit, quem argentea catena vinctum ad confessionem thesaurorum regiorum coegit, expugnatoque praesidio, in quo conditos esse prodiderat, magnam vim auri, argentique abstulit. Qua elatus pecunia, denuntiari bellum Caesari praecepit,
Abbreviated transcription (Latin):
augusto senatus. ac militũ uolun¬
tate imnpc̃rator ereatus. xii. annis digno eqͥtauã
preconio fuit. Cuius mater mamme axp̃iana
origenem prb̃m audire curauit. Nam statĩ
expeditione in ꝑsas facta xersem regem eoꝵ
maximo bello uictor oppressit. ulpiano usus
asessore summã sui moderationẽ rei publicȩ
exhibuit: S militari tumultu apud magon¬
tiar cum inter fectus est: Capitulum xx.uiii.

Expanded text:
Augusto, senatus ac militum voluntate imperator creatus, tredecim annis digno aequitatis praeconio fuit. Cujus mater Mammea, 508 Christiana, Origenem presbyterum audire curavit. Nam statim expeditione in Persas facta, Xerxem, regem eorum, maximo bello victor oppressit. Ulpiano usus assessore summam sui moderationem reipublicae exhibuit: sed militari tumultu apud Moguntiacum interfectus est. 509 CAPUT XIX.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si cognoscendi imaginẽ p̃fert. aufert ta¬
mñ inteligendi uigorem. S ego cũ utr ũq¬
uitandum sciam. utrumq faciam. ut qͦ¬
cumq modo alterutra temperentur. sinec
multa p̃termissa. nec multũ constricta uide

Expanded text:
etsi cognoscendi imaginem praefert, aufert taetsi cognoscendi imaginem praefert, aufert tamen intellegendi uigorem. sed ego cum utrumquitandum sciam, utrumque faciam ut quocumque modo alterutra temperentur, si nec multa praetermissa nec multum constricta uide
Abbreviated transcription (Latin):
iam libra cõ¬
testatꝰ sum.
et nunc ne¬
cessarie re¬
peco scd̃m p̃¬
ceptum tuũ
de anteactis
conflictatio.¬
nib seculi.
nec omĩa.
nec ꝑ omĩa
posse que ge¬
sta ⁊ sicut gesta funt explicari. qm̃ magna
atq innumera copiofissime ⁊ a prurimis
scripta sunt. Scriptores autem & si non
easdem cauisas easdem tamen res habuere pro¬
positas: quippe cum illi bella. uos belloꝵ mi¬
serias euoluamus. Preterꝑa ex hac ipsa de
qua queror habundantia: angusti or. auc
toritas michi. ẽ. et concdudit me sollicitu¬
do nodosior. Siemm aliqͥua studio
breuitatis omito. putabuntur aut
michi tiunc defuisse. aut in illo tunc tẽ¬
pore non fuisse. Si uͦ significare cuncta
hȩc exprimere studens. compendiosa bre¬
uitate succingo. obscura faciam et ita
apud plerosq erunt dicta. ut nec dicta
uideantur. marime cum econtrario nos
ium rerum. non imaginem comtnendare
curemus. Breuitas autem atq obscu¬
ritas. immo ut. ẽ. semper obscura breuitas.

Expanded text:
iam libro contestatus sum et nunc necessarie repeto secundum praeceptum tuum de anteactis conflictationibus saeculi: nec omnia nec per omnia posse quae gesta et sicut gesta sunt explicari, quoniam magna atque innumera. copiosissime et a plurimis scripta sunt, scriptores autem etsi non easdem causas, easdem tamen res habuere propositas: quippe cum illi bella, nos bellorum miserias euoluamus. praeterea ex hac ipsa de qua queror abundantia angustia oritur mihi et concludit me sollicitudo nodosior. si enim aliqua studio breuitatis omitto, putabuntur aut mihi nunc defuisse aut in illo tunc tempore non fuisse; si uero significare cuncta nec exprimere studens conpendiosa breuitate succingo, obscura faciam et ita apud plerosque erunt dicta, ut nec dicta uideantur: maxime cum e contrario nos uim rerum, non imaginem commendare curemus; breuitas autem atque obscuritas, immo ut est semper obscura breuitas,
Abbreviated transcription (Latin):
NNo ab urbe condita dccc lxuii. adria¬
nus consobrinȩ traiani filus duodecimꝰ
ab augusto principatum adeptus uno
& xx. annis imperauit: Hic ꝑ quadratum¬
discipulũ apłorum. & aristiden atheniensẽ.
uirum fide sapientiaq plenũ & ꝑ serenum
granium legatum. libris de xp̃i una religio¬
ne compositis. instructus atq eruditus p̃
nos sine obiectu criminis aut probatione
dampnare: Idemq continuo pater patriȩ
insenatu ułtra morẽ maiorũ appellatur &
uxor eius augusta: A drianus rem publicã
iustissimis legibus ordinauit. bellum contͣ
Sauromatas gessit & uicit. Iudeos sane per¬
turbatione scelerum suorũ exagitatas. & pa¬
lestinam prouintiã quondã suam depopulan¬
tes ultima cede ꝑdomuit Ultusq ẽ. xp̃ianõ
quos illi uł coceba ducc cur sͥ aduersum ro¬
manos non ad sentarentur excruciabant. Pre¬
cepitq necui iudeo introeundi hierosolimã
eẽt licentia. xpiãnis tantum ciuitate ꝑmissa
quã ipse inoptimũ statum murorũ instruc¬

Expanded text:
nno ab Vrbe condita DCCCLXVII Hadrianus, consobrinae Traiani filius, duodecimus ab Augusto principatum adeptus, uno ginti annis imperauit. hic discipulum apostolorum, et Aristidem Atheniensem, virum fide sapientiaque plenum, et per Serenum Granium legatum, libris de Christiana religione compositis insnos sine obiectu criminis aut probatione damnare; idemque continuo pater patriae in senatu ultra morem maiorum appellatur et uxor eius Augusta. Hadrianus rempublicam iustissimis legibus ordinauit; bellum contra Sauromatas gessit et uicit. Iudaeos sane, perturbatioae scelerum suorum exagitatos et Palaestinam prouinciam quondam suam depopulantes, ultima caede perdomuit, ultusque est Christianos, quos illi Cocheba duce, cur sibi aduersum Romanos non adsentarentur, excruciabant; praecepitque, ne cui Iudaeo introeundi Hierosolymam esset licentia, Christianis tantum ciuitate permissa: quam ipse in optimum statum murorum exstruc
Abbreviated transcription (Latin):
ac de inde inter fectus est: Tauta uero
multitudo captiuorũ gothoruĩ fuisse
fertur. ut uilissimarũ pecudũ modo sin-¬
gulis aurtis passim greges hominũ uen-¬
derentur. S nichil suꝑ ẽẽ. ds de eodem
popło sinit: Nam ilico cunctis qui eme¬
bantur morientib Q uod in probi empto¬
res eoꝵ non inpenderunt turpiter pre¬
ciis: expenderunt misericordit᷑ sepulturis.
gitur ingrata roma que sicut nunc sen¬
sit:. Non ad remittendã sed ad reprimendã
idolatriȩ presumptionẽ iudicis dei oͦliquã
miscđiam: Ita continuo ꝓpter uiuorũ mor¬
tuorumq ccorum piam recordationẽ dei

Expanded text:
ac deinde interfectus est. tanta uero ac deinde interfectus est. tanta uero multitudo captiuorum Gothorum fuisse fertur, ut uilissimorum pecudum modo singulis aureis passim greges hominum uenderentur. sed nihil superesse Deus de eodem populo sinit. nam ilico cunctis qui emebantur morientibus quod improbi emptores eorum non impenderunt turpiter pretiis, expenderunt misericorditer sepulturis. igitur ingrata Roma, quae sicut nunc sensit non ad remittendam sed ad reprimendam idololatriae praesumptionem iudicis Dei obliquam misericordiam, ita continuo propter uiuorum mortuorumque sanctorum piam recordationem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ inopum consilu & cibi: Iuarido
etas pero montis iugo urguente undiq
timore condudit agminaqͣ quib dudũ
angusta uidebatur italia. latendi spe in
unum ac paruum uerticẽ trudit. Quid
multis morer non disposita in bellum
acies fuit: Non furor timorq incerta
pugnȩ pretulit: Non cȩdes acta non san¬
guis effusus est: Non postremo quod fe¬
licitatis loco deputari solet dampna pug¬
nȩ eucntu compensata uictoriȩ edentib.
bibcntib. ludentibusq nris. tanti illi tãq
in manes hostes esurientes. Sicientes. lan¬
guentesq confecti sunt parum. hoc c̃.
captum nisi ꝙ sub iugatum sciant. N uem
timuere romani illumq idolatriã suam:
Cuius sacrificia se magis ꝑtimescere. quã
arna fingebant sine prelio uictum. ar
uinc̾tum sub iugo cathenisq despiciunt:
Igitur rex Radagaisus solus spem fuge
sumens. clam suos deseruit: Atq innros
incidit: A quib captus & paulisꝑ detentꝰ.

Expanded text:
a milia hominum inopum consilii et cibi in arido a milia hominum inopum consilii et cibi in arido et aspero montis iugo, urguente undique timore concludit agminaque, quibus dudum angusta uidebatur Italia, latendi spe in unum ac paruum uerticem trudit. quid multis morer ? non disposita in bellum acies fuit, non furor timorque incerta pugnae praetulit, hon caedes acta, non sanguis effusus est, non postremo - quod felicitatis loco deputari solet — damna pugnae euentu compensata uictoriae : edentibus bibentibus ludentibusque nostris tanti illi tamque immanes hostes esurientes sitientes languentesque confecti sunt. parum hoc est, nisi captum et subiugatum sciant, quem timuere Romani, illumque idololatram 15 suum, cuius sacrificia se magis pertimescere quam arma fingebant, sine proelio uictum ac uinctum sub iugo catenisque despiciant. igitur rex Radagaisus solus spem fugae sumens clam suos deseruit atque in nostros incidit: a quibus captus et paulisper retentus
Abbreviated transcription (Latin):
latro manus incidisse: Non solũ paganis
residuis de instaurando cultu idolorũ eẽt
indubitata ꝑsuasio. S ȩtiã xp̃ianis peri¬
culosa confusio. cum & hii terrerentur p̃¬
iudicio. & illi confirmarent᷑ exemplo: Quã¬
obrem iustus dispensator humani generis
u̾s. perire paganũ hostẽ uoluit: Q xp̃ia¬
num preualere ꝑmisit: Ut pagani blas.¬
phemantesq romani. & illo confunderent᷑
ꝑdito. & hoc punirentur in misso: Maxime
tum imperatoris honoriĩ admiranda in
rege continentia. ꝙ scĩssima fides. non parũ
diuinȩ misericordiȩ mererctur. accendun¬
tur quidẽ aduersus in manissimũ illum
hostẽ Radagaisũ. aliorũ cum copiis suis
inclinati ad auxilium animia ds̃: N ldi¬
nus & sarus hun norum & gothorũ
ducis presidio romanorũ. sed nõn sintret
As rem potentiȩ suȩ uirtute hominũ ac
maxime hostium uideri conterricũ diuinitꝰ
radagaisum. inuesulanos montes cocgit qdꝰq

Expanded text:
lolatrae manus incidisse, non solum paganis lolatrae manus incidisse, non solum paganis residuis de instaurando cultu idolorum esset indubitata persuasio sed etiam Christianis periculosa confusio, cum et hi terrerentur praeiudicio et illi confirmarentur exemplo. quamobrem iustus dispensator humani generis Deus perire paganum hostem uoluit et Christianum praeualere permisit, ut pagani blasphemantesque Romani et illo confunderentur perdito et hoc punirentur immisso; maxime cum imperatoris Honorii admiranda in rege continentia et sanctissima fides non parum diuinae misericordiae mereretur conceduntur quidem aduersus immanissimum illum hostem Radagaisum aliorum hostium cum copiis suis inclinati ad auxilium animi. adsunt Vldin et Sarus, Hunorum et Gothorum duces, praesidio Romanorum; sed non sinit s rem potentiae suae uirtutem hominum ac maxime hostium uideri. conterritum diuinitus Radagaisum in Faesulanos montes cogit eiusque
Abbreviated transcription (Latin):
debebatur. Oportebatq ꝑmitti hostas qui in¬
suadibilem in plurimis & contradicentẽ clui¬
tatem seueriorib solito flagrisco arguerent:
Non tamen eos qui indiscrete cunctosaut¬
ttmperata cede delerent: Duo tune gotho¬
tur populi cum duob potentissimis regi¬
bus suis ꝑ romanas prouintias baccabant᷑:
Quorũ unus xpianus propiorq romano:
Et ut res docuit timoredei mitis incede.
alius paganus barbarus ꝙ uere scyta. Qui
non tantum głam. aut predã. quantum:
iex saturabilȩ crudelitate. ipsam cȩdem
imaret incede. Et hic iam sinu receptus.
tiliȩ romã eproximo trementẽ terrore quas¬
lnt: Itaq si huic ultionis potestas per¬
mtttretur. quẽ romani ob hoc precipue
timendũ arbitrabantur. quia fauorẽ deo¬
rum sacrificiorũ obsequiis inuitaret: ꝙ
inmoderatior cȩdes sine fructu cmendationiꝰ
cxarsisset: Et error nouissimus peior prio¬
re creuisset. quando quidẽ inpagani  ido¬

Expanded text:
debebatur oportebatque permitti hostes, qui indebebatur oportebatque permitti hostes, qui insuadibilem in plurimis et contradicentem ciuitatem seuerioribus solito flagris coarguerent, non tamen eos, qui indiscrete cunctos intemperata caede delerent — duo tunc Gothorum populi cum duobus potentissimis regibus suis per Romanas prouincias bacchabantur: quorum unns Christianus propiorque Romano et, ut res docuit, timore Dei mitis in caede, alius paganus barbarus et uere Scytha, qui non tantum gloriam aut praedam quantum inexsaturabili crudelitate ipsam caedem amaret in caede, et hic iam sinu receptus Italiae Romam e proximo trementem terrore quassabat. itaque si huic ultionis potestas permitteretur, quem Romani ob hoc praecipue timendum arbitrabantur, quia fauorem deorum sacrificiorum obsequiis inuitaret, et immoderatior caedes sine fructu emendationis arsisset et error nouissimus peior priore creuisset; quandoquidem in pagani et ido